^

Kálaad Zɛmbî : Sɔ ̧ á Gúgwáan

New Testament in Makaa

copyright © 2014 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Makaa
Translation by: Wycliffe Bible Translators
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2014, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Makaa

© 2014, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2018-11-16

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022

d1606f4a-0ada-5be8-9b44-23b40e4b3495

Matiyô

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Matiyô nyə á cilə yí

Isâ í dʉ́gyá nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Matiyô nyə á cilə yí

Nə Matiyô, nə Márkus, nə Lúkas zə bəd Yuánɛs wə́ bwə́ á cilə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ Yésus-Krîst. Matiyô nyɛ nyə á tɛ́ɛ́d fwo bul bwiiŋg mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ cʉg mə Yésus, nə ntáán nyɛ́, nə byélé dɛ́, nə ikágə́ byé. Nyə á bul cilə shú nə́ Oyúdɛn bwə́ mpúg nə́ Yésus wə́ jɨ́ Cî Zɛmbî nyə á kaag yɛ́. Matiyô mə cwééd ciyá «Faan» cɔ̧́ ija məwúm mə́tɔ́ɔn.

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ Matiyô jɨ nə jé ŋkúmba sâ nə́ nyə á sɛɛŋg fwámɛ́ məma kɔw lʉ́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí Yésus tâŋ icé í kaand itɔ́ɔn:

(1) Kaand nyə á lás mbʉ́ŋ dɨ́ gwɔ́w yí ŋgə lwágʉlə nda búúd bwə́ jə́lá nə bwánd Faan mə́ Zɛmbî nə́ (lúu 5 kə kumə 7).

(2) Minjɨ́ɨ́gʉ́lá myâ váál bwə́ jə́lá nə jaaw búúd Faan mə́ Zɛmbî dɔɔŋg yí (lúu 10).

(3) Mikanda zaŋgbá mí ŋgə́ lwágʉlə ndímba sâ á Faan mə́ Zɛmbî yí (lúu 13).

(4) Cʉg á omínyɔŋʉ̂ í jə́lá nə bə Faan mə́ Zɛmbî dɔɔŋg dɨ́ yí (lúu 18).

(5) Nə váál múúd mə jə́lá nə ji mpwándə́d nə́ Faan mə́ Zɛmbî í bá ntɔ̧ yí (lúu 24 kə kumə 25).

Matiyô ŋgə lwágʉlə nyə́dɨ́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɨ́ nə́ Yésus jɨ Cî í á zə cwîy Faan ágúgwáan yí, nyə á zə sá nə́ buud bwə́ nyííg Faan dɔɔŋg dɨ́, bwə́ bə́g nə icʉg í ŋgə́ kala minjɨ́ɨ́gʉ́lá.

1

Impáámbə́ í Yésus

(Luk 3.23-38)

1  *Sə́ mə́ zə́ tɔ̧́ɔ̧lə impáámbə́ í Yésus-Krîst, mbyɛ̂l mə́ *Dávid, mbyɛ̂l mə́ *Abʉraham.

2  *Abʉraham nyə a byâ *Izaag. Izaag mú byâ *Yákwab. Yákwab mú byâ Yúda bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bɛ́. 3  *Yúda mú byâ Farɛs bá Zára, nyɔɔŋgʉ́ wáŋ wə́ Tamar. Farɛs mú byâ Ɛsrom. Ɛsrom byâ Aram. 4 Aram byâ Aminadab. Aminadab byâ Naáson. Naáson byâ Salʉmon. 5  *Salʉmon bá Ráhab bwə́ mú byâ Bowaz. Bowaz bá Rut bwə́ mú byâ Obɛd. Obɛd mú byâ Yése, 6  *Yése ka byâ Dávid.

Njwú-buud Dávid bá kúsə́ mə́ Uri bwə́ mú byâ Sə́lʉmun. 7  *Sə́lʉmun mú byâ Robwam. Robwam byâ Abiya. Abiya byâ Azaf. 8  *Azaf byâ Zhwozafat. Zhwozafat byâ Zhworam. Zhworam byâ Oziyas. 9  *Oziyas byâ Yótam. Yótam byâ Akwaz. Akwaz byâ Ezekyas. 10  *Ezekyas byâ Manase. Manase byâ Amon. Amon byâ Zhwoziyas. 11  *Zhwoziyas músə byâ Zhekoniyas bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bɛ́. Ja jɔɔŋgʉ̂ wə́ buud ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ á kə míkwám mí dɔ́ɔ́mb dɨ́ *Babilɔn yí.

12 Nûŋ Babilɔn, Zhekoniyas músə byâ Salátiyɛl. Salátiyɛl mú byâ Zorobábɛl. 13 Zorobábɛl byâ Abyûd. Abyûd byâ Eliyakim. Eliyakim byâ Azor. 14 Azor byâ Sadog. Sadog byâ Ashim. Ashim byâ Eliyud. 15 Eliyud byâ Elyazar. Elyazar byâ Mátan. Mátan byâ Yákwab. 16  *Yákwab byâ Yósɛb, ŋgwúm mə́ Maríya. Maríya wɔɔŋgʉ̂ wə́ nyə a byâ Yésus, bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Krîst, Cʉgye buud Zɛmbî nyə á bwey kaag yɛ́.

17 Ntɔ́ ikala í búúd í á byɛ̂l wûm nə inɔ̧̂, tɛ́ɛ́dʉ́lə wə́ Abʉraham kə jé wə́ Dávid. Í á bə wûm nə inɔ̧̂ wúlə wə́ Dávid kə jé ja buud ɔ́ Izʉrəyɛ̂l bwə́ á kə míkwám mí dɔ́ɔ́mb dɨ́ Babilɔn yí. Bíl wûm nə inɔ̧̂ í á nyiŋgə byɛ̂l tɛ́ɛ́d ja bwə́ á kə míkwám dɨ́ yí kə jé wə́ Krîst.

Byélé mə́ Yésus-Krîst

18  *Byélé mə́ Yésus-Krîst í á bə ntʉ́ga: Nyɔɔŋgʉ́ yé Maríya bá Yósɛb bwə́ á bə nə cɛ̧ɛ̧lá bâ. Njɨ bwə́ kú fwo mpúya, Maríya mú ŋwa bum nə ŋkul mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. 19 Yósɛb nyɛ mú tə́dʉga nə́ a wɛ̂ny cɛ̧ɛ̧lá bâ wɔɔŋgʉ̂. Njɨ nda nyə á bə tʉ́təlí muud nə́ nyə á cɛɛl béégya nə Maríya shwoó, kú wá nyə shwôn. 20 A ŋgə́ tə́dʉga ntɔ́, *éŋgəles mə́ Yawé mú zə lésha nə nyə ntámə́d nə́: «Yé Yósɛb Mwân mə́ *Dávid, wo kú fúndə bálə Maríya, nəcé mwán jɨ́ nyə mwɔ̧́ dɨ́ ɛ́nɛ ŋgə zhu wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. 21  *A bá byâ mwámudûm, wo bá gwiid nyə nə́ Yésus, nəcé nyə wə́ mə́ bá cʉg kúl búúd jé nə *misə́m.»* 22 Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nɨ wɛ̂sh í á bwəma nə ciyá Zɛmbî nyə á bwey cɨ mpu mə́ *múúd micúndə́ yé dɨ́ yí, nə́:

23  *Sás lʉ́ mudá njúl ná ncwíyɛ̂ í bá ŋwa bum,

í mú byâ mwámudûm.

Bwə́ bá dʉ jɔ̂w nyə nə́ Imanuwɛ̂l.

Jínə́ dɔɔŋg í kə́ nə́ Zɛmbî jisə sə́dɨ́.

24 Ja Yósɛb mə́ juum yí, a mú sá nda éŋgəles mə́ Yawé nyə ámə cɨ nə nyə nə́. Nyə á shwal bá Maríya, 25  *njɨ bá bwə́ kú sɛɛŋgya, kə jé ja Maríya mə́ byâ mwámudûm yí. Yósɛb mú nə́mə́ gwiid Mwân wɔɔŋg nə́ Yésus.

2

Ompuye ɔ́ ísâ bwə́ kə́ gúmál Yésus

1 Yésus nyə a byɛ̂l ŋgwə́la á Betʉlehɛm, shí á Yudéa, Herod ŋgə́ jwú nə lɔɔm. Ja Yésus mə́ shîn byɛ̂l yí, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á zhu ŋgɛɛ kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yí, zə jé Yurʉ́səlɛm. Buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ á bə məma ómpuye ɔ́ ísâ, bwə́ á dʉ bigas wəacén-cénî. 2  *Bwə́ á ka ŋgə jî nə́: «Njwû *Oyúdɛn ŋgə́ kúnɔw byɛ̂l yɛ́, jɨ́ ŋgow? Sə́ á dʉ́g acén-céní yé kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yí. Sə́ mə́ ká zə yə nyə gúmə́.» 3 Lâŋ nɨ í á ka zə tɨ̂ Njwú-buud Herod məkuú shí, bə́nɔ̂ŋ buud wâ Yurʉ́səlɛm bɛ̂sh. 4 Ntɔ́ a mú jɔ̂w mílúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ wâ kúl búúd *Izʉrəyɛ̂l. A mú jî bwo nə́ bwə́ jááwʉg nyə kʉ́l í á bə nə́ *Krîst mə bá byɛ̂l yí. 5 Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Betʉlehɛm, ŋgwə́la á Yudéa.» Sâ jɔɔŋgʉ̂ wə́ *múúd micúndə́ nyə á cilə yí, nə́:

6  *Yé Betʉlehɛm, ŋgwə́la á Yudéa,

Wo kú dʉ́g nə́ wo wə́ mə́ búl cwáágʉwo míŋgwə́la myâ Yudéa myɛ̂sh dɨ̂,

nəcé wúl mbyágá wô í bá bə cî ánʉ́nɨ̂.

Nyə wə́ mə́ bá wɨ́ɨl kúl búúd jâm Izʉrəyɛ̂l.

7 Ntɔ́ Herod mú jɔ̂w ómpuye ɔ́ ísâ ɔ́nɨ shwoó, nə́ bwə́ mpúg jaaw nyə baan ácén-céní wɔɔŋgʉ̂ nyə á tɛ́ɛ́d nyínʉ́lə joŋ dɨ́ yí. 8 Nə́ ndɛɛ́ nyə mú kənd bwo Betʉlehɛm. Nyə nə́: «Kagâ. Bɨ kə́g mpu wámbʉlə kʉ́l Mwân wɔɔŋg jísə́ yí. Bɨ́ mə́ ká kwey nyə, bɨ músə zə jaaw mə, mə bâg nə́mə́ kə yə nyə gúmə́.»

9 Ja bwə́ mə́ shîn gwágʉlə njwú-buud yí, bwə́ mú kyey. Bwə́ mú kwo dʉ́g ácén-céní bwə́ á fwo dʉ́g kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yɛ́, a ŋgə́ kə bwo shwóg. A mú kə nə́ ndɛɛ́, kə jé kʉ́l mwân nyə á bə yí, a mú shigʉla cínɔŋg gwɔ̂w. 10 Ja bwə́ mə́ dʉ́g ntɔ́ yí, bwə́ mú bul shwas. 11 Bwə́ mú nyíi njɔ́w, dʉ́g mwân bá nyɔɔŋgʉ́ yé Maríya. Bwə́ mú kúd mə́mpwoombʉ́ shí, yə mwân gúmə́. Nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú juw íwɔ́lɛ byáŋ, ŋwa ísâ í gúmə́ bwə́ á zə nə ndɨ̂ yí, cwámbʉlə nyə. Isâ byɔɔŋg í á bə, nə or, nə *cáá nə *mîr.

12 Nə́ ndɛɛ́, Zɛmbî mú kɛ́wʉli bwo ntámə́d nə́ bwə́ kú ná kwo kə wə́ Herod. Ntɔ́ bwə́ mú kyey zhɨ́ɨ́ shúsʉ́d, nyiŋgə́lə kə bwə́dɨ́.

Bwə́ kə́ shwaaw nə mwân Igîpten

13 Ja ómpuye ɔ́ ísâ bwə́ mə́ shîn kyey yí, *éŋgəles mə Yawé mú zə lésha nə Yósɛb ntámə́d. Nyə nə́: «Wɔɔlʉ́g, wo ŋwág Mwân bá nyɔɔŋgʉ́, wo wúg nə bwo wa, bɨ kyéyʉg, kə shwaaw shí á Igîpten, nəcé Herod nyə e sɔ̧́ nə́ a gwú mwân. Bɨ́ é kə ji nûŋ, kə wɔ́ɔ́s ja mə́ bá cɨ nə́ bɨ nyíŋgəg zə yí.» 14 Yósɛb mú wɔɔl, ŋwa Mwân bá nyɔɔŋgʉ́ nə́mə́ búlú nɨɨ́d, bwə́ mú kyey kə shwaaw shí á Igîpten. 15  *Bwə́ á ji wu, kə jé ja Herod nyə á yə yí. Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nɨ wɛ̂sh í á bwəma nda Yawé nyə á bwey lás wə́ *muud micúndə́ yé nə́, nə́: «Mə a jɔ̂w Mwân wáam, nə́ a wúg shí á Igîpten.»

16 Ja Herod mə́ dʉ́g nə́ ompuye ɔ́ ísâ bwə́ mə́ shɨɨg nyə yí, a mú jág gwág bɔ̂w. A mú kənd buud bɛ́ Betʉlehɛm nə mə́nd mâ kúnə́-kúnə, nə́ bwə́ kə́g gwú bwábudûm bɛ̂sh, tɛ́ɛ́d ikény kə jé bɔɔŋg wâ mimbû mímbá. Nyə a fɛ́ɛ́sh ntɔ́ bɛ̧ɛ̧́lə baan ómpuye ɔ́ ísâ bwə́ á jaaw nyə yí. 17 Ntɔ́ sâ múúd micúndə́ Zheremî nyə á bwey cɨ yí í mú zə bwəma. Nyə á cɨ nə́:

18  *Buud bwə́ á gwág oŋkwiimbyê ŋgwə́la á Rama

nə məyə̂ nə mimbʉ́gú mí áyíyáág.

Rashɛl nyə á ŋgə jɨɨ bwân bɛ́,

a ŋgə́ ban nə́ muud kú cweel nyə mpimbə,

nəcé bwân bwə́ cúgɛ́ ná.

19 Mpʉ́sə shwɨy mə́ Herod, Yósɛb njúl ná shí á Igîpten, éŋgəles mə Yawé mú kə lésha nə nyə ntámə́d. 20 Nyə nə nɛ́ nə́: «Tɔ́wʉ́g! Ŋwaŋg Mwân bá nyɔɔŋgʉ́, wo nyíŋgəg nə bwo, kə shí á *Izʉrəyɛ̂l, nəcé buud bwə́ á ŋgə cɛɛl gwú Mwân wá, bwə́ mə́ shîn yə.» 21 Yósɛb mú tɔ̂w, ŋwa Mwân bá nyɔɔŋgʉ́, a mú nyiŋgə nə bwo, kə shí á Izʉrəyɛ̂l. 22 Njɨ a mú gwág nə́ Mwân mə́ Herod bwə́ á dʉ jɔ̂w nə Arkeláwos yɛ́ wə́ mə́ shúgʉla nə icî yâ Yudéa. A mú fúndə kə̌lə wu. Zɛmbî nyə á zə kɛ́wʉli nyə ntámə́d, a mú kə shí á Galilê, 23  *kə ji ŋgwə́la á Nazarɛ̂t. Í á sɨ̂y ntɔ́ shú nə́ bwə́ bâg dʉ jɔ̂w nyə nə́: «Muud á Nazarɛ̂t». Ntɔ́, sâ búúd ɔ́ mícúndə́ bwə́ á bwey cɨ yí, í músə bwəma.

3

Isɛ́y í Yuánɛs Nduu-buud

(Mak 1.1-8; Luk 3.1-18; Yuá 1.19-28)

1 Na dúl fwála dɨ́, Yuánɛs Nduu-buud nyə á wɔ́ɔ́s shí a shwééshá á Yudéa. A mú ŋgə cúndə nə́: 2  *«Cɛ́ndʉ́gá mitə́dʉ́gá nəcé Faan á gwɔ́w mú kúnə́-kúnə.»

3  *Muud micúndə́ Izayí nyə á shí bwey jaaw lâŋ mə́ Yuánɛs nɨ nə́:

Muud ŋgə cúndə shí a shwééshád,

a ŋgə cɨ nə́: «Kwambʉləgá zhɨ́ɨ́ mə́ Cwámba,

bɨ́ sá íkwûŋ byé nə́ səndôŋ.»

4  *Káándə́ Yuánɛs nyə á dʉ bwáád yí, í á bə sɨ́yá nə mimyɔ̧ɔ̧́ mí *shamô, kandá yé á kug nə kúúdú cúdú. Nyə á dʉ də ikájalá nə kwaan. 5 Ntɔ́ buud ɔ́ Yurʉ́səlɛm nə bɔɔŋg wâ shí á Yudéa tɔɔ bɔɔŋg wâ fuundú ŋgwɔ̧ɔ̧́ Zhurdɛ̧̂ bɛ̂sh bwə́ á dʉ kə nyə́dɨ́, 6 kə́ dʉ magʉlə *mísə́m tâm buud, Yuánɛs músə ka dʉ duu bwo ŋgwɔ̧ɔ̧́ Zhurdɛ̧̂.

7  *Nə́ ndɛɛ́, nə *Ofarizyɛ̂ŋ nə *Osadwisyɛ̂ŋ bwə́ á dʉ zə ŋkí bulya nə́ Yuánɛs dúúg bwo. Nda nyə á dʉ́g ntɔ́ nə́, nyə á ka ŋkáánd nə bwo nə́: «Yé iyəlʉkag íga! Bɨ mə́ bə́lɛ fúndə mpimbə Zɛmbî mə́ bá lwóya yí? Zə́ ámə kɛ́wʉli bɨ́ ɛ́nɛ? 8 Wúmə́gá fwámɛ́ mpúmə́*, í lwágʉ́lə́ nə́ bɨ mə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá yí. 9  *Kúgá bɛ̧ njɨ dʉ́lə tə́dʉga nə́: “Sə́ bâŋ sə́ bɨ́ mpwoŋ buud mə́ *Abʉraham” nəcé mə mpú jaaw bɨ́ nə́ Zɛmbî jɨ nə ŋkul shwɔ̧́ɔ̧la mə́kwóógʉ́ mə́ga, sá mwo bwân ɔ́ Abʉraham. 10  *Mpugá nə́ zʉ̂ŋ í wál zə sámb míkɔ̧ɔ̧lə́ mí ílɨ́ɨ́ mə́shugʉd. Bwə́ é cal lɨ́ɨ́ jɛ̂sh í ádɛ́ wúmə fwámɛ́ mpúmə́ yí, bwə́ kʉl gwo kudad. 11  *Mɛɛ mə ŋgə duu bɨ́ nə məjúwó shú lwólə nə́ bɨ́ mə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá. Njɨ ŋgwɔ́l múúd ŋgə zə mə mpʉ́sə. A jɨ nə mpífə́ cɔ̧́ mə. Mə ampíyáyɛ́ nə́ mə yílʉ́g nyə məŋgwub mə́kuúd. Nywáá mə́ bá duu bɨ́ nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə kuda. 12  *A mbid fyafʉga mbwə́d. A bá zə bɛ́ɛ́g búúd nda bwə́ dʉ fyaf ŋkwáándə́ nə́. A ŋwa fwámɛ́ mpúmə́ nyɛ́ wá ŋkundád; a yîl ílwáásə́, shwu kuda jɨ́ kú bwɛlɛ jímə yííd.»

Nduwán mə́ Yésus

(Mak 1.9-11; Luk 3.21-22)

13 Ntɔ́ Yésus nyə a wú shí á Galilê, kə ŋgwɔ̧ɔ̧́ Zhurdɛ̧̂ wə́ Yuánɛs shú nə́ Yuánɛs dúúg nyə. 14 Njɨ Yuánɛs kú magʉlə. Nyə nə Yésus nə́: «Í yida jəla nə́ wo wə́ dúúg mə, kú bə nə́ mə wə́ dúúg wo.» 15  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Magʉləg nə́ í yídag bə nda mə́ ŋgə́ cɨ nə́, nəcé í jəla nə́ sâ jɛ̂sh í sɨ́yʉ́g nda Zɛmbî mə́ cɛ́ɛl nə́.» Yuánɛs músə magʉlə. 16  *Njɨ Yuánɛs nyə á shîn duu Yésus yí, Yésus ŋgə́ ná wú mə́júwó dɨ, joŋ í mú bâŋ. A mú dʉ́g Shíshim mə́ Zɛmbî í ŋgə́ shulə nda faf, zə ji nyə nyúúlʉ́d. 17  *Nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́, kə́l í mú cúwo joŋʉd, í ŋgə́ cɨ nə́: «Mwân waamə̂ alâm wə́ ɛ́ga. Nyə́dɨ́ wə́ lâm wâm wɛ̂sh wúsə́ yɛ́.»

4

Sátan mə bwɔ́wʉ́lə́ Yésus

(Mak 1.12-13; Luk 4.1-13)

1  *Shíshim mú kə nə Yésus shí a shwééshád nə́ Njwû məjamb kə́g bwɔ́wʉlə nyə. 2  *Yésus mú ci ídʉ̂w wu tâŋ mwɔ̂w məwûm mə́nɔ̧̂, nə mwásə́ nə bulû. A mú ka gwág zha. 3 Mása məbwə́bʉ́lán mú zə wɔ́ɔ́s nyə́dɨ́. Nyə nə nɛ́ nə́: «Ŋkí wo jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî, cɨɨ́g nə məkwóógʉ́ mə́ga nə́ mə́ nyɛ́ɛ́g idʉ̂w.» 4  *Yésus mú yidá bɛ̧sa nə nyə nə́: «Jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Muud cugɛ́ nə ŋkul cʉgə njɨ nə idʉ̂w.

Njɨ muud mə́ cʉgə nə ciyá jɛ̂sh í wú mpu mə́ Zɛmbî dɨ́ yí.»

5 Njwû məjamb mú kə nə nyə ŋgwə́la mə́ Zɛmbî. A mú kə tə̂l nyə zhwááŋgɛ̂ *Mpáánzə́ Zɛmbî dɨ́ gwɔ̂w. 6  *Nyə nə nɛ́ nə́: «Ŋkí wo jɨ Mwân mə́ Zɛmbî, bɨ́dʉ́g nyúul, kə kud shí. Nəcé jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Zɛmbî mə bá lésha nə *wəéŋgəles bɛ́ shú dwô.

Bwə́ é ŋkɛ̂ny wo mə́bwə́d

shú nə́ kuú wô í nda bwɨɨm bɔɔgʉ́.»

7  *Yésus mú bɛ̧sa nə nɛ́ nə́: «Jɨ́ nə́mə́ cilyá nə́: “Wo ajə́láyɛ́ nə bwɔ́wʉlə Zɛmbî woó Yawé.”»

8  *Njwû məjamb mú nyiŋgə ŋwa nyə, kə nə nyə wúl məma mbʉ́ŋ dɨ́ gwɔ̂w. A mú lwágʉlə nyə məfaan mɛ̂sh mâ shí nə gúmə́ jáŋ. 9 Nyə nə nɛ́ nə́: «Ŋkí wo kúd mpwoombʉ́ shí wa mə́dɨ́ míshʉ́d, yə mə gúmə́, mə yə wo isâ ínɨ byɛ̂sh.» 10  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «*Sátan, wúg mə míshʉ́d! Jɨ́ nə́mə́ cilyá nə́:

Dʉgʉ́ kúd mpwoombʉ́ shí njɨ wə́ Zɛmbî woó Yawé.

Njɨ nyə wə́ wó dʉ́g yə gúmə́ yɛ́.»

11 Ja Njwû məjamb mə́ gwág ntʉ́nɨ yí, a mú bɨ́d Yésus. Wəéŋgəles bwə́ mú wɔ́ɔ́s, bwə́ mú ka zə sɛ̂y nə Yésus.

Mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ ísɛ́y mə́ Yésus

(Mak 1.14-15; Luk 4.14-15)

12  *Ja Yésus nyə a gwág nə́ bwə́ mə́ wá Yuánɛs mímbwug dɨ́ yí, nyə á kə shí á Galilê. 13  *Njɨ nyə a shígɛ́ ná kwo kə ŋgwə́la á Nazarɛ̂t. Nyə á yida kə ji ŋgwə́la á Kapɛrnawûm wúsə mâŋ dɨ́ koogʉ́, mpwəmá məshí mâ Zabulon nə Nɛftali yí. 14  *Yésus nyə á kə ji nûŋ shú nə́ iciyá í Izayí *muud micúndə́ í bwə́mag. Izayí nyə á cɨ nə́:

15 Məshí mâ Zabulon nə Nɛftali,

mɔɔŋg mɨ́ ŋgɛɛ́ mâŋ dɨ́ má,

mə́sə́ nə́mə́ fuundú ŋgwɔ̧ɔ̧́ Zhurdɛ̧̂ má,

kɔ́ɔ́mb Galilê íkûl ishús í njúl yí.

16  *Buud ɔ́ mə́shí mɔɔŋgʉ̂, bwə́ á dʉ ji yídʉ́gʉ́d.

Bwə́ mə́ dʉ́g mə́ŋkɛnya!

Bwə́ á dʉ cʉgə shwagə́ shwɨy dɨ̂.

Məŋkɛnya mə́ mə́ kwan bwo.

17  *Ja Yésus nyə á shîn jé Galilê yí, nyə a tɛ́ɛ́d ŋgə́lə cúndə nə́: «Cɛ́ndʉ́gá mitə́dʉ́gá nəcé Faan á gwɔ́w í mú kúnə́-kúnə.»

Yésus mə́ jɔ̂w oshweye ɔ́ óshû ónɔ̧̂

(Mak 1.16-20; Luk 5.1-11)

18 Dúl jwɔ̂w, Yésus ŋgə́ kyey ncindye mâŋ mâ Galilê, nyə a dʉ́g omínyɔŋʉ̂ óbá, Shímun, bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Pyɛ̂r yɛ́, bá mínyɔŋʉ̂ yé Andrê bwə́ ŋgə́ wusə wód mə́júwód. Bwə́ á dʉ julə oshû nə məwód. 19 A mú cɨ nə bwo nə́: «Bɛ̧gá mə, mə é sá nə́ bɨ́ dʉ́g julə búud.» 20  *Nə́mə́ cé nə cé, bwə́ mú lʉ́gə mə́wód, bɛ̧ nyə. 21 Bwə́ mú cɔ̧́ kə shwóg. Yésus mú nyiŋgə dʉ́g bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ óbá, Yuánɛs bá Zhâk, bwân ɔ́ Zhébedé. Bə́nɔ̂ŋ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wáŋ bwə́ á bə byɔ́ɔ́lʉ́d, bwə́ ŋgə́ kwambʉlə məwód máŋ. Yésus mú jɔ̂w bwo. 22 Cé nə cé, bwə́ mú lʉ́gə byɔ́ɔl dáŋ, nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wáŋ, bɛ̧ nyə.

Yésus mə́ lwag ncúlyá buud

(Luk 6.17-19)

23  *Nə́ ndɛɛ́ Yésus nyə á ŋgə kyey shí á Galilê nyɛ̂sh, a ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli buud *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ́, a ŋgə́ cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l á Faan mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ nə́mə́ lwag buud məbwas mímbií myɛ̂sh, tɔɔ ijâm. 24 Lâŋ yé í á jwɔ̧ shí á Sirî nyɛ̂sh. Buud bwə́ mú zə nyə nə mimbə̂l myɛ̂sh, buud bwə́ á bə nə məváál mə́ mə́bwas mɛ̂sh nə məváál mə́ ófimâl mɛ̂sh, tɔɔ mimbúmbwúgʉ́, tɔɔ wəáfudə ibwúg, tɔɔ bɔɔŋg bwə́ á ŋgə lwáf nə məjamb wá. A mú lwag bwo. 25 Buud bwə́ mú ka zə bɛ̧ Yésus áncuncuma, bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ wú shí á Galilê, bɔ́ɔ́lʉ́gá shí á Dekapwôl. Bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ mú wú Yurʉ́səlɛm nə shí á Yudéa, nə nyɔɔŋg shí nyísə́ ŋgwɔ̧ɔ̧́ Zhurdɛ̧̂ faŋwíny yí.

5

Fwámɛ́ mpwogɛ́

(Luk 6.20-23)

1  **Ja Yésus mə́ dʉ́g áncuncuma buud ɛ́nɛ yí, a mú bád mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d, kə ji shí. *Ompwíín bɛ́ bwə́ mú shísh nyə́dɨ́.

2 A mú tɛ́ɛ́d jɨ́ɨ́gʉ́lílə ntʉ́ga:

3  *Buud bwə́ ŋgə́ mpu nə́

*mishíshim myáŋ mísə nə məbúwa wə́ Zɛmbî wá, bwə́ mə́ jəla,

nəcé bwə́ wə́ bʉ́sə búúd wâ Faan á gwɔ̂w.

4  *Buud bɨ́ nə məcɛy mílámʉ́d wá, bwə́ mə́ jəla,

nəcé Zɛmbî mə bá cweel bwo milâm.

5  *Buud bwə́ ádɛ́ *búgʉla məŋkul máŋ wá, bwə́ mə́ jəla,

nəcé bwə́ bá lʉ́g nə shí ga.

6 Buud bwə́ ŋgə́ gwág cʉg á tʉ́təlí zha nə yɛ̂sh wá, bwə́ mə́ jəla,

nəcé bwə́ bá jílə.

7  *Buud bwə́ ŋgə́ gwág búúd ŋkúŋkwóŋʉ́lə wá, bwə́ mə́ jəla,

nəcé Zɛmbî mə bá nə́mə́ gwág bwo ŋkúŋkwóŋʉ́lə.

8  *Buud bɨ́ nə mílâm fúbán wá, bwə́ mə́ jəla,

nəcé bwə́ wə́ bwə́ bá dʉ́g Zɛmbî.

9  *Buud bwə́ dʉ sá nə́ buud bwə́ cʉ́gəg nə́ shɛɛ wá, bwə́ mə́ jəla,

nəcé bwə́ bá jɔ̂w bwo nə́ «Bwân ɔ́ Zɛmbî».

10  *Buud bwə́ ŋgə́ bwəma nə cúwʉ́lí nəcé otʉ́təlí ɔ́ Zɛmbî wá, bwə́ mə́ jəla,

nəcé bwə́ wə́ bʉ́sə búúd wâ Faan á gwɔ̂w.

11  *«Ja buud bwə́ lwîy bɨ̂, bwə́ lwágʉlə bɨ̂ cúwʉ́lí, bwə́ lás nə bɨ́ ilɨ́s-lɨ́s nəcé mə yí, bɨ mə́ jəla. 12  *Gwágʉ́gá məshusʉg, bɨ́ kɔɔs, nə́ bɨ mə bá kə bə nə məma myə́na gwɔ̂w.

Nəcé ntʉ́nɨ nə́mə́ wə́ bwə́ á sá nə *buud ɔ mícúndə́ bwə́ á tɛ́ɛ́d zə nə bɨ́ wá; bwə́ á lwágʉlə bwo cúwʉ́lí.»

Kaanə́ ca

(Mak 9.49-50; Luk 14.34-35)

13  *«Bɨ bɨ́ nə buud nə́mə́ nda ca dʉ́sə́ nə idʉ̂w nə́. Ŋkí ca í cwâl, ye bɨ bɨ́ nə ŋkul kwo sâ nə í gwámʉ́g? Mbɔ̂, í cúgɛ́ nə ŋkul nyiŋgə sɛ̂y. Bwə́ yida shwu dwo shí, buud jee nyaal.»

Kaanə́ mə́ŋkɛnya

(Mak 4.21-22; Luk 8.16; 11.33)

14 «Bɨ bɨ́ məŋkɛnya shú búúd ɔ́ shí ga. Ŋgwə́la wúsə́ mbʉ́mbʉ́ŋ dɨ́ gwɔ́w yí, í cúgɛ́ nə ŋkul bə kú nyîn. 15  *Mbií ŋgwúd nə lámba, ja bwə́ dʉ jida dwo yí, bwə́ ádɛ́ kúd dwo mpɨ́ɨ́d. Bwə́ yida dʉ tə̂l dwo cé lámba dɨ́, í ŋgə́ faan, buud ɔ njɔ́w bɛ̂sh bwə́ dʉ́g mə́ŋkɛnya. 16  *Ntɔ́, məŋkɛnya mʉ́n mə́ jəlá nə nyîn búúd dɨ̂. Bwə́ dʉ́gʉ́g jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mín, bwə́ mú ságʉsə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ́ gwɔ́w yɛ́.

Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî

17  *«Bɨ kú ŋgə tə́dʉga nə́ mə mə́ zə nyaal Mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí *búúd ɔ mícúndə́. Mə azə́yɛ́ nyaal myo, mə á yida zə sá nə́ mí bwə́mag. 18  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, té wɛ̂sh gwɔ̂w nə shí í ŋgə́ ná bə yí, tɔɔ kaŋgá ŋgwúd á *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ ŋkí cúcwán í ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ wû, kə jé jwɔ́w byɛ̂sh í bá fwo bwəma yí. 19 Ntɔ́ wə́ jɨ́ nə́, múúd mə ká mpyêny cʉ́cɛ̧ɛ̧́ ŋgwúd, ŋkí nə́ á julə búúd nə́ bwə́ sáág ntɔ́, muud wɔɔŋgʉ̂ mə bá bul bə bíbíyá Faan á gwɔ́wʉ́d. Njɨ muud mə bá bɛ̧ mə́cɛ̧ɛ̧, a julə búúd nə bwə́ sáág ntɔ́ yɛ́, a bá bə fwámɛ́ múúd Faan á gwɔ́wʉ́d. 20 Mə́ mpú jaaw bɨ́ nə́ Zɛmbî jɨ nə ŋkul magʉlə múúd Faan dɛ́d njɨ muud tʉ́təlí yé mə cɔ̧́ nyɔɔŋg á *Ofarizyɛ̂ŋ nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ yɛ́.»

Sâ í dʉ́gyá nə milámʉsa yí

(Mak 11.25; Luk 12.57-59)

21  *«Bɨ a shí gwág nə́ bwə́ á cɨ nə odá nə́: “Muud kú gwú múúd. Muud mə ká gwú múúd, bwə́ tə̂l nyə kɔɔdʉd.” 22  *Njɨ mɛɛ mə́ cɨ nə bɨ́ nə́ múúd mə ká gwág mpimbə nə mínyɔŋʉ̂ yé, a tɔ̂w nə́mə́ kɔɔdʉd. Múúd mə ká lwîy mínyɔŋʉ̂ yé, bwə́ kə nə nɛ́ *Mpáánzə́ milə́sʉ́ á Zɛmbî. Múúd mə ká jɔ̂w mínyɔŋʉ̂ yé nə́ mpúfú, á jəlá nə kə *Gehɛ̂n kuda á kandʉgəd. 23 Í ká wɔ́ɔ́s nə́ wo ŋgə́ kə *alatâr dɨ́ nə́ wo kə́ yə́ Zɛmbî gúl sâ, wo ka tə́dʉga nə́ ŋgwɔ́l mínyɔŋʉ̂ woó ŋgə gwág wo mpimbə, 24  *lʉ́gə́g sâ jɔɔŋgʉ́ na kúnə́-kúnə nə alatâr, wo tɛ́ɛ́d fwo kə kwambʉlə nə mínyɔŋʉ̂ woó. Cínɔŋgʉ́, wo mú ka tɛɛm zə yə́ Zɛmbî sá wó yə́ nyə yí.

25  *«Ŋkí wo mə́ byaagʉlə nə ŋgwɔ́l múúd nə́ ndɛɛ́ á cɛɛl kə nə wo mpáánzə́ milə́sʉ́, lɛɛlʉg kwambʉlə nə nɛ́ té bɨ́ bɨ́ ná zhɨ́ɨ́d ŋgə́lə kə yí. Nəcé nyə a bá kənd wo wə́ sémbye milə́sʉ́, sémbye milə́sʉ́ mú kənd wo wə́ fulísh, fulísh kə wá wo mímbwugʉd. 26  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw wo nə́, wo cugɛ́ nə ŋkul wú mímbwug myɔɔŋgʉ́d, té wɛ̂sh wo afwóyɛ́ shîn jə́na tâŋ nyɛ̂sh, fáda ŋgwúd kú lʉ́g yí.»

Nyá minɔɔmb

(Mat 18.8-9; Mak 9.43, 47-48)

27  *«Bɨ a shí gwág nə́ bwə́ á cɨ nə́: “Muud kú sá minɔɔmb.” 28  *Njɨ mə́ jaaw bɨ́ nə́ múdúm mə́ ká dʉ́g múdá ŋkán mədʉ́gya mâ wɨ́ɨ́mbʉ́lə nyə, a mə́ bwey sá minɔɔmb nə mudá wɔɔŋg nyə́dɨ́ lámʉ́d. 29  *Nə́ ndɛɛ́, í ká bə nə́ jús dwô á məncwûm í dʉ sá nə́ wo sáág *sə́m, tɨ́ɨ́g dwo, wo wusə dwo shwóg-shwóg. Nəcé í bul jəla nə́ wo jímbálʉ́g gúl kʉ́l nyúul gwô, ntɔ̧ nə́ bwə́ wúsəg nyúul nywô ncindî kuda á kandʉgəd. 30 Ntɔ́ ŋkí mbwə̂ wô á məncwûm í dʉ sá nə́ wo sáág sə́m, sámbʉ́g wə, wo wusə wə shwóg-shwóg. Nəcé í bul jəla nə́ wo jímbálʉ́g gúl kʉ́l nyúul gwô, ntɔ̧ nə́ nyúul nywô ncindî í kə́g kuda á kandʉgəd.»

Məgwú mə bâ

(Mat 19.9; Mak 10.11-12; Luk 16.18)

31  *«Gúl ciyá jɨ́ nə́mə́ nə́: “Ŋkí mudûm mə́ cɛɛl yîl mudá yé bâ, á jəlá nə yə́ mudá wɔɔŋgʉ̂ fə́b lʉ́ məgwú mə́ bâ.” 32  *Njɨ mɛɛ mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud yɛ̂sh mə yíl múdá yé báád, mudá kú fwo sá mínɔɔmb yɛ́, mudá wɔɔŋg mə ká kə́ dúl báád ɨɨ́, ŋgwúm yé wə́ mə́ cíndal nyə nə́ a sáág minɔɔmb. Múúd mə́ ká bá múdá bwə́ ámə yîl bâ yɛ́, muud wɔɔŋg mə́ sá nə́mə́ mínɔɔmb.»

Nyá məŋkaanə́

33  **«Bɨ a shí nə́mə́ gwág nə́ bwə́ á cɨ nə odá nə́: “Wó ká kɛɛn Zɛmbî gúl sâ dɨ́, ság sâ jɔɔŋgʉ̂ kú bɨ́d.” 34  *Njɨ mɛɛ mə́ jaaw bɨ́ nə́ bɨ kú ná dʉ kɛɛn tɔɔ sâ. Bɨ kú kɛɛn joŋ lʉ gwɔ̂w nəcé dʉ́sə *caaŋgə́ mə́ Zɛmbî. 35  *Bɨ kú kɛɛn shí nəcé cínɔŋg wə́ á dʉ tə̂l məkuú yɛ́. Bɨ kú kɛɛn Yurʉ́səlɛm nəcé jísə də́nd mə́ Zɛmbî, Njwú-buud ánʉ́nɨ̂. 36 Wó kú kɛɛn lúú wô, nəcé wo cúgɛ́ nə ŋkul shwɔ̧́ɔ̧la tɔɔ ntand shilú ŋgwúd nə́ í fúməg ŋkí nə́ í yíndə́g. 37  *Ntɔ́ jɨ nə́ wó ká cɨ nə́ wo sá gúl sâ, cɨɨ́g njɨ nə́: “Haaw, mə é sá”. Wó ká cɨ nə́ wo asáyɛ́ gúl sâ, cɨɨ́g njɨ nə́: “Mbɔ̂, mə asáyɛ́”. Ciyá jɛ̂sh wó kwádʉlə na gwɔ́w yí, í zhu wə́ Mbʉ́wʉ́lú múúd.»

Muud nda dʉ bweel

38  *«Bɨ a shí gwág nə́ bwə́ á cɨ nə́: “Jús í cé jús, jə í cé jə”. 39  *Njɨ mɛɛ mə́ cɨ nə́, muud kú kə nə lal lúu wə́ sɔ́ɔ́l məbɔ̂w. Ŋkí muud mə nyífə́ wo bɔ́ɔ́nz mbáŋ á məncwúmʉ́d, yə́g nə́mə́ nyə wúl mbáŋ. 40  *Ŋkí muud mə kə́ nə wo njɔ́w mílə́sʉ́ nə́ a mánda wo nə wáma gwô á cwû, bɨ́dʉ́g a kə́g nə́mə́ nə kúúd. 41 Múúd mə ká zə nə mpə̂l zə yɨ́ɨ́mbʉli wo nə́ wo ŋkɛ́nyʉ́g nyə mbag, cé kílomáda ŋgwúd, wɛɛ kaág nə nyə okílomáda óbá. 42 Múúd mə ká gwáámb wo sâ, yə́g nyə; nyɔɔŋg mə zə́ kwalád wódɨ́ yɛ́, wo kú ban.»

Dʉ́lə cɛɛl mízhízhíŋ

(Luk 6.27-28; 32-36)

43  *«Bɨ a shí gwág nə́ bwə́ á cɨ nə́: “Wó jəlá nə cɛɛl múúd yɛ̂sh jísə́ wo kúnə́-kúnə yɛ́, wo mpii zhízhíŋ wô”. 44  *Njɨ mɛɛ mə́ cɨ nə bɨ́ nə́ cɛɛlʉgá mizhízhíŋ mín, bɨ́ jəgʉla nə Zɛmbî shú bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ lwágʉlə bɨ́ cúwʉ́lí wá. 45  *Ntɔ́ í é mpûy nə́ bɨ bʉ́sə bwân ɔ́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ́ gwɔ́w yɛ́. Nəcé Zɛmbî mə́ dʉ sá nə́ yásə́ í fáánʉg shú buud bɛ̂sh, tɔɔ bɔɔŋg ɔ́ ányunywaâ tɔɔ bɔɔŋg ɔ́ abʉ́bɔ̂w. A dʉ nə́mə́ sá nə́ mpú nywɔ̧́g shú búúd bɛ̂sh, tɔɔ bɔɔŋg ɔ́ átʉ́təlí tɔɔ bɔɔŋg bwə́ cúgɛ́ tʉ́təlí wá. 46 Ŋkí bɨ́ mə́ cɛɛl njɨ buud bwə́ cɛ́ɛ́l nə́mə́ bɨ́ wá, bɨ mə mpíyá nə máyɛ́ myə́na? Ŋgaá buud bwə́ dʉ ŋwa otóya wá bwə́ dʉ nə́mə́ sá ntɔ́? 47 Ŋkí bɨ mə́ dʉ bə́da njɨ omínyɔŋʉ̂ bʉ́n, ye gúl sâ ágúgwáan wə́ cɨ́? Ŋgaá íkûl ishús í dʉ nə́mə́ sá ntɔ́? 48  *Bə́gá mbii í jə́la yí, nə́mə́ nda Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ́ gwɔ́w yɛ́, a jɨ mbii í jə́la yí.»

6

Yə́lə Zɛmbî gúmə́

1  *«Ja bɨ́ mə́ dʉ sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myâ Zɛmbî yí, sɔ̧́gá nə́ í kú dʉ bə lwóyá. Bɨ́ mə́ ká dʉ lwóya búúd dɨ́, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ́ gwɔ́w yɛ́, kú ná kwo yə bɨ́ myə́na.

2 «Í ká bə nə́ wo yə mbúmbúwá *mwaanɛ̂, wo kú báŋgʉla nə sâ jɔɔŋgʉ̂ nda búúd ɔ́ mə́kə́ŋ bwə́ dʉ sá *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá, nə mə́zhɨɨ́ məzhɨɨ́ nə́. Bwə́ dʉ sá ntɔ́ nə́ buud bwə́ yə́g bwo gúmə́. Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, myáŋ myə́na myɛ̂sh wə́ mínɨ. 3 Njɨ wɛɛ, ja wó yə́ mbúmbúwá mwaanɛ̂ yí, ság nə́ mbwə̂ məkɔ́ɔ́l wô í bə́g kú mpu sá mbwə̂ məncwûm í ŋgə́ sá yí, 4 nəcé yána dwô í jəlá nə sɨ̂y shwoód. Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ woó mə́ dʉ dʉ́g sâ jɛ̂sh jɨ́ shwoód yɛ́, mə́ bá fáágʉlə wo.»

Sálə mə́jəgʉla

(Luk 11.2-4)

5 «Ja bɨ́ mə́ sá mə́jəgʉla yí, kúgá sá nda buud ɔ́ mə́kə́ŋ. Bwə́ bul cɛɛl dʉ sá mə́jəgʉla, bwə́ tə́l ótʉ́təlí *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá nə mə́zhɨɨ́ məzhɨɨ́ shú nə́ buud bwə́ dʉ́g dʉ́g bwo. Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, myáŋ myə́na myɛ̂sh wə́ mínɨ. 6 Njɨ wɛɛ, wó ká cɛɛl jəgʉla nə Zɛmbî, kag nyíi wódɨ́ kʉ́l fúm. Wó fad mbɛ̂, wo mú ka jəgʉla nə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ woó nəcé a jɨ na kʉ́l búúd bwə́ cúgɛ́ yí. Ntɔ́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ woó mə́ dʉ dʉ́g ísâ í shwoó byɛ̂sh yɛ́, a bá fáágʉlə wo.

7 «Ja bɨ́ mə́ sá mə́jəgʉla yí, kúgá bul íciyá bí kú nə wúmbʉ́lé yí. Ikûl ishús wə́ í dʉ sá ntɔ́. Bwə́ dʉ tə́dʉga nə́ Zɛmbî mə́ dʉ gwágʉlə bwo nəcé zhwog iciyá. 8  *Bɨ kú sá nda bwo, nəcé Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n mə́ dʉ bwey mpu sâ bɨ́ ŋgə jɨɨ yí, bɨ njúl kú fwo gwáámb nyə gwo. 9  *Bɨ́ ɔ́ bâŋ dʉgá jəgʉla ntʉ́ga:

“Yé Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ jɨ́ gwɔ́w yɛ́,

jínə́ dwô í bə́g nə gúmə́ ntɔ̧ sâ jɛ̂sh.

10  *Ijwûga byô í zə́g,

buud bwə́ bɛ̧́g micɛ̧ɛ̧lá myô shí gaád, nə́mə́ nda í dʉ sɨ̂y gwɔ́w nə́.

11  *Yə́g sə́ idʉ̂w í jə́lá nə sə́ múús yí.

12  *Juug sə́ nə məbyaagʉlə mə́sʉ́

nə́mə́ nda sə́ ŋgə́ juu buud bwə́ ŋgə́ byaagʉlə nə sə́ nə́.

13  *Wo kú bɨ́d nə́ məbwə́bʉ́lán mə́ ntɔ̧́g sə́ ŋkul.

Sáág nə́ sə́ fáámʉg mə́bwə̂ mə́ Mbʉ́wʉ́lú múúd dɨ̂.

*[Nəcé ijwûga nə ŋkul nə gúmə́ bísə isâ byô, kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.”]

14  *«Mpugá nə́ bɨ́ mə́ ká dʉ juu búúd nə iwushí byáŋ, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ́ gwɔ́w yɛ́ nyə bá nə́mə́ dʉ juu bɨ̂ nə iwushí bín. 15  *Njɨ bɨ́ mə́ ká bə kú juu búúd nə iwushí, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n nyə abʉ́lɛ nə́mə́ juu bɨ̂ nə iwushí bín.»

Ici í ídʉ̂w

16  *«Ŋkí bɨ mə́ ci idʉ̂w nə́ bɨ mə yə́ Zɛmbî gúmə́, bɨ́ ajə́láyɛ́ nə ŋgə ji nə́ shúsʉ́lú-shúsʉ́lú nda buud ɔ́ mə́kə́ŋ. Buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ dʉ nywadʉlə mə́ŋkágə́ nə́ bwə́ lwóya nə́ bwə́ ŋgə ci idʉ̂w. Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, myáŋ myə́na myɛ̂sh wə́ mínɨ. 17 Njɨ wɛɛ, wó ká ci idʉ̂w nə́ wo yə́ Zɛmbî gúmə́, gusag mísh, wo kwambʉlə nyúul. 18 Wó jəlá nə sá nə́ buud bwə́ kú mpu nə́ wo ŋgə ci idʉ̂w. Ntɔ́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ woó mə́ dʉ dʉ́g ísâ í shwoó byɛ̂sh yɛ́, mú bá fáágʉlə wo.»

Fwámɛ́ byɔɔg

(Luk 12.33-34)

19  *«Kúgá ŋkúnd byɔɔg shí gaád, kʉ́l óshê nə myáŋgʉlə́ í dʉ də ísâ yí, ijúwâl dʉ búgə mímpumbɛ́ dʉ júwo yí. 20  *Yidagá ŋkúnd byɔɔg gwɔ́w, kʉ́l óshê nə myáŋgʉlə́ í ádɛ́ də ísâ yí, ijúwâl kú dʉ búgə mímpumbɛ́ dʉ júwo yí, 21 nəcé kʉ́l byɔɔg dwô mbwúg yí, cínɔŋg wə́ lâm wô í é bə nə́mə́ yɛ́.

22 «Jús dʉ́sə lámba á nyúul. Jús í ká bə kú nə bwas ɨɨ́, nyúúl nyɛ̂sh bə mə́ŋkɛnyad. 23 Njɨ, mísh mwô mə ká bə ŋkí bɔ̂w, nyúúl nywô bə yídʉ́gʉ́d. Ntɔ́, ŋkí mísh mwô mə́ adʉ́gɛ́ tɛɛm bə sâ, á wagʉwólə jâŋ yídʉ́gʉ́!»

Búgʉ́lálə Zɛmbî

(Luk 12.22-31; 16.13)

24  *«Muud cúgɛ́ nə ŋkul sɛ̂y nə omása óbá ja ŋgwúd, nəcé nyə é mpii ŋgwɔ́l, a cɛɛl ŋgwɔ́l; gúl ja nyə e gwág nə ŋgwɔ́l, a mpyêny ŋgwɔ́l. Bɨ́ cúgɛ́ nə ŋkul sɛ̂y nə Zɛmbî bɨ ŋgə́ sɛ̂y nə *mwaanɛ̂ ja ŋgwúd.»

25  *«Mə́ ka cɨ nə bɨ nə́, bɨ kú dʉ yágʉwo cʉg jɨ́n nə́ bɨ́ é də jɨ́†. Bɨ kú yágʉwo mə́nyúúl mʉ́n nə́ bɨ́ é bwáád jɨ́. Ŋgaá nə́ cʉg í ntɔ̧ ídʉ̂w, nyúul ntɔ̧ míkáándə́. 26  *Mpugá dʉ́g ínunú. Í ádɛ́ bɛ̧ mə́mpəg, kú mwáágʉlə mpúmə́, kú nə sâ bwə́ wá ówaag ɔ ídʉ̂wʉd. Njɨ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ́ gwɔ́w yɛ́ ŋgə wɨ́ɨl byo. Ŋgaá, bɨ bɨ́ nə mfíí cɔ̧́ ínunú byɔɔŋgʉ̂? 27 Zə́ á na bɨ́dɨ́ jɨ́ nə ŋkul bə nə́, nəcé a ŋgə́lə yágʉ́wó, a kwádʉlə jwɔ̂w ŋgwúd nyə́dɨ́ cʉg dɨ́ yɛ́?

28 «Nəcé jɨ́ bɨ́ mə́ dʉ sá yágʉwo mímbwéédí yí? Mpugá dʉ́g nda ofʉláwa bwə́ dʉ wɨ̂y mə́ncugú nə́. Bwə́ ádɛ́ yɨ́ɨ́ŋga nə isɛ́y, kú tiŋ míkáándə́. 29  *Njɨ mə mpú jaaw bɨ́ nə́ cî Sə́lʉmun nyə á tɛɛm jág bul bə nə gúmə́, nyə a shígɛ́ bwɛlɛ bwáád nda ofʉláwa. 30  *Ŋkə́mʉ́sá Zɛmbî mə fwó bwééd zhizhe sâ nda akánda á jugʉ̂ jɨ́ nə́ bwə́ é wusə kuda dɨ́ mán yɛ́, ŋkəmʉsa nə bɨ̂. Ye bɨ wə́ nyə é bə kú bul mpu bwééd wá? Yé búúd wâ tag búgə́ óga! 31 Kúgá dʉ yágʉwo nə́: “Sə́ é də jɨ́, sə́ é ŋgul jɨ́, sə́ é bwáád jɨ?” 32  *Ikûl ishús wə́ í dʉ́ ŋgə wádʉga sɔ̧́ isâ ínɨ byɛ̂sh. Bɨ báá kúgá dʉ sɔ̧́ byo, nəcé Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ́ gwɔ́w yɛ́ mə mpú nə́ í jɨɨ bɨ́ isâ byɔɔŋg. 33  *Yidagá dʉ fwo tə̂l ísâ í dʉ́gyá nə Faan mə́ Zɛmbî yí shwóg, bɨ́ cʉgə tʉ́təlí mísh mɛ́d, Zɛmbî ka dʉ kwádʉlə bɨ́ ísâ ínɨ byɛ̂sh. 34  *Ntɔ́ bɨ́ kú yágʉwo sâ í bá sɨ̂y mán yí, nəcé isâ yâ mán í é bá nə́mə́ mpûy mán. Micúŋ myâ ŋkúmba jwɔ̂w mí kwaga nə dâŋ jwɔ̂w.»

7

Ságá buud mənywa

(Luk 6.37-38, 41-42; 11.9-13; 13.25-27)

1  *«Kúgá dʉ jɛ́ɛ́g búúd minjagə́, bwə́ bâg nə́mə́ dʉ bə kú jɛ́ɛ́g bɨ́ minjagə́. 2  *Bwə́ bá dʉ jɛ́ɛ́g bɨ́ minjagə́ mbií ŋgwúd bɨ́ é dʉ jɛ́ɛ́g bɔ́ɔ́l búúd minjagə́ yí. Nəcé yuug bɨ́ é dʉ yigʉla bɔ́ɔ́l búúd nə ndɨ́ yí, gwə́ nə́mə́ wə́ bwə́ bá dʉ yigʉla bɨ́ nə ndɨ́ yí. 3 Nəcé jɨ́ wó ŋgə́ mpu dʉ́g ntand shwú jɨ́ mínyɔŋʉ̂ woó jús dɨ́ yí, njɨ wo kú dʉ́g mbwûŋ wɨ́ dwó jús dɨ́ yí? 4 Ntʉdɛlɛ̂ wó jɨ́ nə ŋkul cɨ nə́ wo yîl mínyɔŋʉ̂ wóó ntand shwú júsʉ́d yɛ́, wɛɛ njúl nə mbwûŋ dwó júsʉ́d? 5 Yé múúd məkə́ŋ, fwog yîl mbwûŋ wódɨ́ júsʉ́d; ja jɔɔŋgʉ̂ wə́ wó é ka dʉ́g nda wó jɨ́ nə ŋkul yîl mínyɔŋʉ̂ wóó ntand shwú júsʉ́d nə́.

6 «Kúgá yə ompyə̂ isâ í Zɛmbî, nəcé bwə́ á bá yid zə kwagʉlə bɨ̂. Bɨ kú kʉl óŋkuú ijimə́ í mə́kwóógʉ́ mə́ álal-kus bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ pɛ̂rlə yí, bwə́ á bá nyaal byo.

7  *«Gwáámbʉ́gá Zɛmbî, nyə é yə bɨ̂; sɔ̧́gá, nyə e lwó bɨ̂; kudəgá mbɛ̂, nyə é juw. 8 Nəcé muud mə gwáámb yɛ́, nyə é bii. Muud mə sɔ̧́ yɛ́, nyə é kwey. Múúd mə ká kudə mpumbɛ́, bwə́ juw nyə wə. 9 Nda bɨ́, mwân mə́ ká gwáámb sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bʉlɛ́d, ye sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nyə é yə́ nyə kwóógʉ́? 10 Ŋkí nə́ a gwáámb shû, ye sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nyə é yə nyə kuwó nywâ? 11  *Ŋkə́mʉ́sá bɨ̂, tɛɛm bə nda bɨ́ bʉ́sə nə mbíya mílâm nɨ, bɨ mə́ dʉ yə bwân bʉ́n isâ í ányunywaâ. Ŋkəmʉsa nə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n a gwɔ́w, bɨ́ mə́ ká gwáámb nyə sâ ányunywaâ, a yə bɨ̂.

12  *«Ságá buud sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ cɛ́ɛ́l nə́ bwə́ sáág bɨ́ yí. Ntɔ́ wə́ *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ nə micilyá mí *búúd ɔ́ mícúndə́ mí ŋgə cɨ yɛ́.»

Məzhɨɨ́ mə́sə mə́bá

13 «Nyíígá mpumbɛ́ ámʉ́mánda dɨ̂, nəcé mpumbɛ́ í kə́ mícúŋ myâ kandʉgə dɨ́ yí wúsə ŋkí bwaag; zhɨɨ́ á wu ŋkí laasʉwo. Bulyálə búúd bwə́ ŋgə́ kə wu wá. 14  *Njɨ mpumbɛ́ ámʉ́mánda nə zhɨɨ́ ákukwowʉlá, í kənd búúd cʉg á kandʉgə dɨ̂. Buud bwə́ kə́ wu wá, bwə́ ábúlyáyɛ́.»

Bwə́ dʉ mpu lɨ́ɨ́ nə mpumə́ nyɛ́

15  *«Bɨ ɔ káálʉ́gə́ nə *buud ɔ mícúndə́ wâ məshɨɨgâ. Bwə́ dʉ zə nyíi gwooŋg jɨ́nʉ́d, bwə́ njúl nə́ shɛɛ nda incwəmbɛ, í njúl nə́ bʉ́sə ŋkí wagʉwo nda oŋkweny. 16  **Bɨ mə bá dʉ mpu bwo nə kuú njɔɔnd wáŋ. Ye bwə́ dʉ mwáág mə́budə́ ŋgwúdáánzə́ dɨ̂, ŋkí nə́ ifumbí byaag dɨ̂? 17  *Mpugá nə́ fwámɛ́ lɨ́ɨ́ í dʉ wúmə fwámɛ́ íbumə́, lɨ́ɨ́ ábʉ́bɔ̂w í wúmə njɨ ibumə́ í abʉ́bɔ̂w. 18 Fwámɛ́ lɨ́ɨ́ í cúgɛ́ nə ŋkul wúmə íbumə́ í abʉ́bɔ̂w; lɨ́ɨ́ abʉ́bɔ̂w kú nə́mə́ wúmə fwámɛ́ íbumə́. 19  *Muud fambə́ mə́ dʉ cal lɨ́ɨ́ jɛ̂sh í ádɛ́ wúmə fwámɛ́ mpúmə́ yí, a wusə gwo kudad. 20 Bɨ mə bá ka dʉ mpu bwo nə kuú njɔɔnd wáŋ.

21  *«Buud bwə́ ŋgə́ cɨ nə mə nə́: “Yé Cwámba! Yé Cwámba!” ɔ́nɨ, bɛ̂sh dɨ́ Zɛmbî mə bá magʉlə nyə́dɨ́ Faan dɨ́ wá. Njɨ bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ cʉgə nda Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wâm jɨ́ gwɔ́w yɛ́ mə́ cɛ́ɛl nə́, bwə́ wə́ á bá magʉlə wá. 22 Nəcé jwɔ̂w Zɛmbî mə́ bá sámb búúd milə́sʉ́ yí, zhwog buud bwə́ bá cɨ nə mə nə́: “Yé Cwámba! Yé Cwámba! Dʉgɨ́, sə́ á shí cúndə mícúndə́ mí Zɛmbî nə ŋkul nywô. Sə́ yîl mə́jamb nə ŋkul nywô, sə́ sá nə́mə́ zhwog *məshimbá.” 23  *Njɨ mə bá bɛ̧sa nə bwo nə́ ŋgə́ŋ nə́: “Mə a shígɛ́ bwɛlɛ mpu bɨ̂ buud wâ kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ ɔ́ga, wúgá mə na.”»

Yuug kə́ŋ bá lad

(Luk 6.46-49)

24  *«Múúd mə ká gwág lə́sʉ́ mə́ mə́ lás nɨ, a sá nda mə́ ŋgə́ cɨ nə́, a jɨ nda kə́ŋ nyə á shumə njɔ́w kwóógʉ́d gwɔ́w yɛ́. 25 Ompú bwə́ á nywɔ̧̂, mpʉŋ wɔ́ɔ́s mə́ncúwód, oŋkwɔ̧̂ bwə́ á kuŋg, isâ ínɨ byɛ̂sh dʉ nyífa njɔ́w wɔɔŋgʉ́d, njɨ njɔ́w kú búg, nəcé nyə á shumə wə mə́lal dɨ́, kwóógʉ́d gwɔ̂w. 26 Njɨɨ́, múúd mə ká gwág lə́sʉ́ mə́ mə́ lás nɨ, a kú sá nda mə́ ŋgə́ cɨ nə́, a jɨ nda lad nyə á shumə njɔ́w shɛ̧ dɨ́ yɛ́. 27 Ompú bwə́ á nywɔ̧̂, mpʉŋ wɔ́ɔ́s mə́ncúwód, oŋkwɔ̧̂ bwə́ kuŋg. Isâ ínɨ byɛ̂sh dʉ nyífa njɔ́w wɔɔŋgʉ́d, njɔ́w í mú búg, shugʉla shí nə́ mpuu.»

Yésus mə lwóyá ŋkûl ijwûga

28  **Ja Yésus mə́ shîn lás yí, ncúlyá buud bwə́ á bə cínɔŋg wá bwə́ mú bul káam mbií nyə á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli yí, 29 nəcé nyə á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli nə kɛ́ɛ́nd, kú bə nda *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ báŋ.

8

Yésus mə́ lwag zʉ́zaamə́

(Mak 1.40-45; Luk 5.12-16)

1 Yésus mú shulə, wú mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d, buud bwə́ mú bɛ̧ nyə áncuncuma. 2 Bwə́ ŋgə́ shulə, wúl zʉ́zaamə́ mú cúwo, shísh wə́ Yésus, zə kúdɔw shí, yə nyə gúmə́. A mú cɨ nə Yésus nə́: «Cwámba, ŋkí wó magʉlə wo je lwag mə, nyúúl bə mə nə́ səndôŋ.» 3 Yésus mú sɛ́ɛ́mb mbwə̂, kúnya nə nyə, cɨ nə nyə nə́: «Mə́ magʉlə. Nyúúl í bə́g wo nə́ səndôŋ!» Cé nə cé, zaamə́ í mú shîn wú muud ɛ́nɛ nyúúlʉ́d. Nyúúl í mú bə nyə nə́ səndôŋ. 4  *Yésus mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Ci wo kú jaaw múúd sâ í mə́ sɨ̂y yí. Yidagʉ́ kə lwágʉlə fada nda wó músə́ nə́, wo ka wá *mə́túnʉga Moyîz nyə á cilə má. Bwə́ mpúg nə́ wo mú mpwogɛ́.»

Búgə́ mə́ lúlúú ózɨmbɨ təd

(Luk 7.1-10; Yuá 4.46-54)

5 Yésus nyə á ka kə wɔ́ɔ́s Kapɛrnawûm. A ká nə́mə́ wɔ́ɔ́s ntʉ́nɨ, wúl lúlúú á izɨmbɨ təd í mú zə tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂, 6 nə́: «Yé Cwámba, sɔ́ɔl məsáal waamə́ mbwug kə́ga njɔ́w; a músə mbúmbwúgʉ́, a ŋgə bul jug.» 7 Yésus músə cɨ nə nɛ́ nə́: «Mə é kə lwag nyə.» 8 Njɨ lúlúú á ízɨmbɨ mú bɛ̧sa nə́: «Cwámba, mə ampíyáyɛ́ nə́ wo nyííg mə́dɨ́ njɔ́w. Jeg lás lásʉ́g, sɔ́ɔl məsáal waamə́ yálʉ́g. 9 Nəcé mə jɨ nə omása bwə́ ŋgə́ jwú nə mə wá. Mə jɨ nə́mə́ nə ozɨmbɨ mə́ ŋgə́ jwú nə ndɨ́ wá. Nyɔɔŋg yɛ̂sh mə́ é cɨ nə́ a kyéyʉg yɛ́, a kə; nyɔɔŋg mə́ é cɨ nə́ a zə́g yɛ́, a zə. Mə́ ká cɨ nə lwaá dâm nə́ í sáág gúl sâ, í sá gwo.»

10 Ja Yésus mə́ gwág ntʉ́nɨ yí, a mú bul bɨ̂. Nyə nə buud bwə́ á ŋgə bɛ̧ nyə wá nə́: «Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, mə afwóyɛ́ bwɛlɛ dʉ́g múúd nə fwámɛ́ búgə́ nda nyíga, tɛɛm bə kúl búúd *Izʉrəyɛ̂l dɨ̂. 11  *Mə mpú jaaw bɨ́ nə́ zhwog ikûl í búúd í bá zhu kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yí, zhu kɔ́ɔ́mb í dʉ jímə yí, bwə́ zə́ sɛɛŋgya nə impáámbə́ bísʉ́ *Abʉraham nə *Izaag, nə *Yákwab Faan á gwɔ́wʉ́d, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú də dína. 12  *Njɨ buud bwə́ á jəla nə bə nə ŋkɔw Faan a gwɔ́w dɨ́ wá, bwə́ bá wusɔw yídʉ́gʉ́d tɔ́ɔ́n. Bwə́ bá bə cínɔŋg, njɨ bwə́ ŋgə́ bwam nə məyə̂.»

13  *Yésus músə cɨ nə lúlúú á ízɨmbɨ ɛ́nɛ nə́: «Wɛɛ kag njɔ́w. Í bə́g nda wó ŋgə́ *búgʉla nə́.» Nə́mə́ baan dɔɔŋgʉ̂, sɔ́ɔl məsáal mú yâl.

Yésus mə́ lwag mimbə̂l Pyɛ̂r dɨ́ njɔ́w

(Mak 1.29-34; Luk 4.38-41)

14  *Yésus mú ka zə kə Pyɛ̂r dɨ́ njɔ́w. A mú kə kwey nə́ Pyɛ̂r cii yé á mudá mbwug shí, ayɔ̂ŋ nə yɔ̂ŋ mə́ bií nyə. 15 Yésus mú kúnya nə nyə mbwə́d. Ayɔ̂ŋ nə yɔ̂ŋ mú shîn nyə. A mú wɔɔl, a tɛ́ɛ́d ntâg sɛ́yʉ́lə nə Yésus.

16 Mpwó-kugʉ́ shí, buud bwə́ mú zə nə zhwog mimbə̂l mí mə́jamb. Yésus mú ŋgə yîl bwo bɔ́w-bɔ̂w míshíshim myɔɔŋgʉ́ njɨ nə iciyá yâ mpu, a shîn nə́mə́ lwag míl mímbə̂l myɛ̂sh. 17  *Nyə á ŋgə cʉg buud ntɔ́ shú nə́ cúndə́ mə́ Zɛmbî Izayí nyə á cúndə yí, í bwə́mag. Izayí nyə á cɨ nə́: «Nyə á cʉg buud ɔ́ íjâm, a yîl sə́ ofimâl ɔ́ mə́bwas.»

Bɛ̧ɛ̧́lə Yésus

(Luk 9.57-62)

18 Dʉ́gʉ́lə Yésus nyə á dʉ́g buud bwə́ á lyɛ̧ nyə nə́ kɛsh yí, a mú cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ lɨ́ɨ́nág mâŋ kə́ faŋwíny. 19 Ŋgwɔ́l Yɨ́ɨ́gʉli məcɛ̧ɛ̧ mú ntâg shísh zə cɨ nə nɛ́ nə́: «Yé Yɨ́ɨ́gʉli, mə zə́ bá dʉ bɛ̧ wo kʉ́l jɛ̂sh wó bá dʉ kə yí.» 20  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Ontɔ̧́ bɨ́ nə miku, inunú nə maagɛ, njɨ *Mwân mə Múúd cugɛ́ nə ŋkúmba kʉ́l á dʉ́g já yí.»

21  *Ŋgwɔ́l *mpwíín mə́ Yésus mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Cwámba, fwog bɨ́d mə, mə kə́g dʉl sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂.» 22 Yésus mú yidá bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wɛɛ bɛ̧g mə. Bɨ́dʉ́g mímbimbə mí dʉ́lʉg mimbimbə myáŋ.»

Yésus mə́ ŋkáánd nə ŋkwɔ̧̂

(Mak 4.35-41; Luk 8.22-25)

23 Yésus mú kə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, ompwíín bɛ́ bwə́ mú bɛ̧ nyə. 24 Nə́ ndɛɛ́ ŋkwɔ̧̂ mú zə kuŋg mâŋ nə ŋkulû, ikwɔ̧́ dʉ bád kə gwɔ̂w, dʉ shwɨy byɔ́ɔ́lʉ́d, njɨ Yésus njúl gwə́d. 25 Ntɔ́, ompwíín bwə́ mú kə juumʉshi nyə, bwə́ nə nɛ́ nə́: «Cʉgʉg sə̂, yé Cwámba! Sə́ wál zə yə.» 26  *Yésus nə bwo nə́: «Wáyɛ́ mbií ífwaas nɨ? Búgə́ jɨ́n í bul ná tag ɛ́!» A músə tɔ̂w, ŋkáánd nə ŋkwɔ̧̂ nə mâŋ, byɛ̂sh í mú salʉwo nə́ shɛɛ. 27 Buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ mú bul bɨ̂. Bwə́ nə́: «Wáyɛ́ mbií muud ga! Tɔɔ ŋkwɔ̧̂ tɔɔ mâŋ í bə́lɛ́ sá nyə məgwág ɨɨ́?»

Yésus mə́ yîl mə́jamb

(Mak 5.1-20; Luk 8.26-39)

28 Ja Yésus mə́ shîn lɨ́ɨ́na mâŋ, jé shí á Gadarɛ̂n yí, buud obá bwə́ mú cúwo baŋ mə́shwoŋ, məjamb mə́ ŋgə́ lwáfʉlə bwo, bwə́ mú zə́ bwəma nə nyə. Buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ á dʉ bul wagʉwo. Kú ná nə muud nyə a jísɔw nə́ a cɔ̧́ kʉ́l bwə́ á dʉ bə yí. 29  *Bwə́ mú zə nə oŋkwiimbyê wə́ Yésus, bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «Shé bâŋ nə inɛ́y, yé *Mwân mə́ Zɛmbî? Wo wál lɛɛl zə tə̂l sə́ cwúnd dɨ́ fwála dɔɔŋgʉ́ kú fwo wɔ́ɔ́s ɨɨ́?»

30 Na, məma sɔɔnz óŋkuú í á bə fwámɛ́ cícé nə bwo, í ŋgə́ də. 31 Məjamb mə́ mú ka tɛ́ɛ́g Yésus məbwə̂ nə́: «Ŋkí wo yîl sə̂ wa búúd ɔ́ga dɨ́, kəndʉ́g sə́ nûŋ óŋkuúd.» 32 Yésus músə cɨ nə mwo nə́: «Kəgâ!» Məjamb mə́ mú wú búúd ɔ́nɨ mə́nyúúlʉ́d, kə nyíi óŋkuúd. Sɔɔnz óŋkuú nɨ jɛ̂sh mú bumb nə mikʉ́lə́, wú kʉ́l í á bə mbʉ́mbʉ́ŋ dɨ́ yí, kə juwa mâŋ, bɛ̂sh bwə́ mú ŋgul məjúwó, fudə.

33 Nə́ ndɛɛ́, buud bwə́ á ŋgə baagʉlə oŋkuú wá, bwə́ mú wɛɛnzh kə kwáádə́, kə́ bwiiŋg búúd sá í ámə sɨ̂y nə oŋkuú yí. Bwə́ bwiiŋg nə́mə́ lâŋ búúd bwə́ á bə nə məjamb wá. 34 Buud ɔ ŋgwə́la bɛ̂sh bwə́ mú tɨ̂, kə bwəma nə Yésus. Ja bwə́ mə́ dʉ́g nyə yí, bwə́ mú tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́ a wúg bwə́dɨ́ lɔɔmʉd.

9

Yésus mə́ lwag mbúmbwúgʉ́

(Mak 2.1-12; Luk 5.17-26)

1 Ntɔ́ Yésus mú kə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, nyiŋgə lɨ́ɨ́na mâŋ, kə nyə́dɨ́ ŋgwə́la. 2  *A ŋgə́ nə́mə́ jé, buud bwə́ mú zə nyə́dɨ́, bwə́ ŋgə́ ŋkɛ̂ny mbúmbwúgʉ́ táádə́d. Yésus mú dʉ́g nə́ buud bɔɔŋgʉ́ bʉ́sə nə fwámɛ́ búgə́, a mú cɨ nə mbúmbwúgʉ́ nə́: «Mwân waam! Səlʉg lâm shí! Mə mə́ juu wo nə *misə́m myô.» 3 Bɔ́ɔ́l *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ mú ŋgə nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Muud ɛ́ga ŋgə *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu.» 4 Yésus músə mpu sâ bwə́ á ŋgə tə́dʉga yí, a mú lás nə bwo nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ mə́ bɔ̂w mitə́dʉ́gá ntʉ́nɨ yí? 5 Jɨ́ í búl bə kúnə́-kúnə? Ye cɨ́lə nə muud nə́: “Mə mə́ juu wo nə misə́m myô”, ye nə́: “Wɔɔlʉ́g, wo kyéyʉg?” 6  *Mə́ ka cɛɛl nə́ bɨ mpúg nə́ *Mwân mə Múúd jɨ nə ŋkul ijwûga nə́ a juu búúd nə misə́m myáŋ.» Ntɔ́, a mú yid wə́ mbúmbwúgʉ́. Nyə nə́: «Wɔɔlʉ́g, wo ŋkɛ́nyʉ́g táádə́ gwô, wo nyíŋgəg kə njɔ́w.» 7 Muud wɔɔŋgʉ̂ mú wɔɔl, kyey kə njɔ́w. 8 Ja áncuncuma buud mə́ dʉ́g sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nɨ yí, bwə́ mú gwág íkukwɛndɛ, bwə́ mú ságʉsə Zɛmbî, nəcé a yə́lə búúd mbií ŋkûl ijwûga nyɔɔŋg.

(Mak 2.13-17; Luk 5.27-32)

9  *Yésus mú wú na, kyey. A ŋgə́ cɔ̧́ kʉ́l búúd bwə́ dʉ jə́na tóya yí, a mú dʉ́g ŋgwɔ́l múúd njúl cínɔŋg shí. Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á bə nə jínə́ nə́ Matiyô. Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Bɛ̧g mə.» A mú tɔ̂w, bɛ̧ nyə.

10  *Í á ka zə bə nə́, Yésus njúl njɔ́w a ŋgə́ də, zhwog oŋwɛnyɛ ɔ tóya nə bɔ́ɔ́l ósɔ́ɔl ɔ́ mə́bɔ̂w bwə́ mú nə́mə́ zə, bə́nɔ̂ŋ nyə nə *ompwíín bɛ́ zə də. 11 Ja *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á ka dʉ́g ntʉ́nɨ yí, bwə́ á cɨ nə ompwíín ɔ́ Yésus nə́: «Nəcé jɨ́ Yɨ́ɨ́gʉli wʉ́n ŋgə́ bə́lɛ də nə oŋwɛnyɛ ɔ tóya nə bɔ́ɔ́l ósɔ́ɔl ɔ́ mə́bɔ̂w yí?» 12 Yésus mú gwág sâ bwə́ á ŋgə́ cɨ yí, nyə nə bwo nə́: «Mikanz dɨ́ mí dʉ jɨɨ jwɔ́wʉda, í dʉ bə mímbə̂l. 13  *Mpugá tə́dʉga sâ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí nə́: “Mə́ bul jɨɨ nə́ buud bwə́ gwágʉ́g buud cɛy lámʉ́d, ntɔ̧ nə́ bwə́ dʉ́g sâ mə *mətúnʉga.” Ntɔ́ jɨ nə́ mə a shígɛ́ zə jɔ̂w ótʉ́təlí ɔ búúd. Mə á yida zə jɔ̂w osɔ́ɔl ɔ mə́bɔ̂w.»

Nyá ici í ídʉ̂w

(Mak 2.18-22; Luk 5.33-39)

14  **Ompwíín ɔ́ Yuánɛs Nduu-buud bwə́ á ka zə wə́ Yésus zə jî nyə nə́: «Sə́nɔ́ŋ *Ofarizyɛ̂ŋ sə́ mə́ dʉ ci idʉ̂w yə́lə Zɛmbî gúmə́ njɨ ompwíín bwô bâŋ kú ci. Jɨ́ í sá ntɔ́?» 15  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Ja múúd mə́ ŋwa bâ yí, a tə̂l zâŋ, a jɔ̂w óshwə́ bɛ́; ye oshwə́ bɛ́ bwə́ yidá zə nə məcɛy lámʉ́d bə́nɔ̂ŋ muud bâ bwə́ njúl kʉ́l ŋgwúd? Mbɔ̂! Njɨ mɔ́ɔ́l mwɔ̂w mə́ ŋgə zə, bwə́ bá yîl bwo muud bâ yí. Mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́ dɨ́ wə́ óshwə́ bɛ́ bwə́ ka bá ci ídʉ̂w. 16 Mpugá nə́ bwə́ ádɛ́ ŋwa kʉ́l káándə́ ágúgwáan* kə wá bágá bwoodʉ́ káándə́d. Nəcé bágá dɔɔŋg í ká juli, í tʉ̂w, í yida bweeg luun lʉ káándə́. 17 Ntɔ́ nə́mə́, bwə́ ádɛ́ ŋwa wáan ágúgwáan kə wá bwoodʉ́ lɛnyad†; lɛnya í é bá nyɛy, wáan shwɨy shí, lɛnya ntáma. Bwə́ dʉ wá wáan ágúgwáan ílɛnya í agúgwáanʉd. Nə́ ndɛɛ́, nə lɛnya nə məlwəg byɛ̂sh í mú cʉgə.»

Yésus mə́ gwúmʉshi shilə mə Zharus

(Mak 5.21-43; Luk 8.40-56)

18 Yésus ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, ŋgwɔ́l njwû *Oyúdɛn mú jê. A mú kúdɔw shí, yə Yésus gúmə́. Nyə nə nɛ́ nə́: «Sʉ́sás jâm mə́ kúnɔw yə. Mə́ cɛɛl nə́ wo zə́g kə kɛɛl nyə mbwə̂, a cʉ́gəg.» 19 Yésus mú tɔ̂w shí bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ músə bɛ̧ nyə. 20  *Bwə́ ŋgə́ ná kə, ŋgwɔ́l múdá mú lɛɛl bɛ̧ nyə mpʉ́sə. Mudá məcií mə́ á dʉ wú nyə nyúúlʉ́d tɛ́ mímbú wûm nə mímbá. Mudá ɛ́nɛ mú shísh Yésus mpʉ́sə kwoŋ, kúnya nə nyə lwə́ lʉ́ káándə́, 21 a ŋgə́ tə́dʉga nə́: «Mə́ ká jísɔw kúnya nə káándə́ mə́ Yésus, mə e yâl.» 22  *Yésus mú yid mpʉ́sə, dʉ́g mudá ɛ́nɛ, nyə nə nɛ́ nə́: «Shilə wâm, səlʉg lâm shí. Wo mə́ *dʉ́g cʉg nəcé búgə́ gwô.» Mudá mú yâl nə́mə́ cé nə cé.

23 Yésus mú ka kə nə́ ndɛɛ́, kə nyíi njwû dɨ́ njɔ́w. A mú kwey, buud bwə́ ŋgə́ lwɔ̧́ milaag, bwo ŋgə́ sá saagʉwo mímbií mímbií. 24  *Yésus mú ŋkáánd nə buud nə́ bwə́ cúwóg tɔ́ɔ́n. Nyə nə bwo nə́: «Sʉ́sás ga í afwóyɛ́ yə, á yidá bə gwə́d.» Bwə́ mú yida ŋgə cágʉlə nyə. 25  *Ja bwə́ mə́ shîn wéésh buud ɔ́nɨ tɔ́ɔ́n yí, Yésus mú nyíi fúm, a mú bii sʉ́sás mbwə́d, sʉ́sás í mú wɔɔl. 26 Ntɔ́, lâŋ nɨ í mú zə jwɔ̧ shí nyɔɔŋg nyɛ̂sh.

Yésus mə́ bɛ̂ny wəancím-ncîm mísh

27  *Yésus mú kyey. A ŋgə́ kə ntʉ́nɨ, wəancím-ncîm óbá bwə́ mú bɛ̧ nyə nə oŋkwiimbyê. Bwə́ nə́: «Yé Mwân mə́ *Dávid, bwɨ́ɨ́gʉ́g sə́ nə́ ŋkwoŋʉ́!»

28 Ntɔ́, Yésus mú kə jé njɔ́w, wəancím-ncîm bwə́ mú shísh nyə́dɨ́. Yésus mú jí bwo nə́: «Ye bɨ́ ŋgə *búgʉla nə́ mə jɨ nə ŋkul sá ntɔ́?» Bwə́ nə́: «Haaw, yé Cwámba, sə́ mə́ búgʉla.» 29  *Yésus músə ka kúnya nə bwo míshʉ́d. Nyə nə bwo nə́: «Í bə́g nda bɨ́ ŋgə́ búgʉla nə́.» 30  *Mísh mə́ músə bâŋ bwo. Yésus mú mpu báásʉlə bwo nə́: «Mpugá gwágʉlə. Bɨ kú jaaw tɔɔ muud sâ í mə́ bə ga.» 31  *Njɨ bwə́ bâŋ, wúlə bwə́ á wú cínɔŋg yí, bwə́ á shwal kə ŋgə báŋgʉla nə lâŋ wɔɔŋgʉ̂ kʉ́kʉ́l jɛ̂sh.

Yésus mə́ lwag fífî

32  *Nə́ ndɛɛ́ cúwólə bwə́ á cúwo tɔ́ɔ́n yí, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ mú zə nə wúl fífî wə́ Yésus. Jamb í á wá nyə mə́ŋkədad nə́ a bə́g fífî. 33 Yésus músə yîl muud ɛ́nɛ jamb, a mú tɛ́ɛ́d lásʉ́lə. Buud bwə́ á bə cínɔŋg áncuncuma wá, bwə́ mú bul káam nə́: «Sə́ a bwɛ́lɛ́ dʉ́g mbií sâ ga shí *Izʉrəyɛ̂l.» 34  **Ofarizyɛ̂ŋ bâŋ, bwə́ mú cɨ nə́: «A ŋgə yîl məjamb nə ŋkul mə́ njwû məjamb.»

Osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bwə́ ŋgə fʉ́fə

35  *Ntɔ́ Yésus nyə á ŋgə kə míŋgwə́la miŋgwə́la, nə mə́kwáádə́ məkwáádə́. Nyə á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli buud *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ́, á ŋgə́ cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l á Faan mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ nə́mə́ lwag buud məbwas mímbií myɛ̂sh, tɔɔ ijâm. 36  *Yésus nyə á dʉ ŋgə dʉ́g buud bɛ̂sh nyə á dʉ bwəma nə bwo wá. A mú gwág bwo cɛy lámʉ́d nə dʉ́gʉ́lə nə́ bwə́ á ŋgə cʉgə mə́ntágʉla dɨ́, bwə́ mə́ shîn nə́mə́ tag nda sɔɔnz íncwəmbɛ í cúgɛ́ nə mbaagʉlə yí. 37 Ntɔ́ nyə á cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: «Dʉgá, idʉ̂w í mə́ tɨ́ fambə́ məŋkund məŋkund, njɨ buud bwə́ kə́ saag wá bʉ́sə cíg-cíg. 38 Ntɔ́ wə́ mə́ cɨ́ náaá: jə́gʉlagá nə amə́dɨ́ fambə́ nə́ a ntɨ́ɨ́g buud, bwə́ kə́g saag.»

10

Buud ɔ lwámá wûm nə óbá

(Mak 3.13-19; 6.7-13; Luk 6.12-16; 9.1-6)

1 Ntɔ́ Yésus mú jɔ̂w *ómpwíín wûm nə óbá bɛ́. A mú yə́ bwo ŋkul á dʉ́lə yîl búúd bɔ́w-bɔ̂w míshíshim, lwag mə́bwas mímbií myɛ̂sh, tɔɔ ijâm. 2  **Buud ɔ lwámá wûm nə óbá Yésus nyə á jɔ̂w wá, mínə́ máŋ wə́ mə́ga: tɛ́ɛ́d nə Shímun bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Pyɛ̂r yɛ́, kala nə mínyɔŋʉ̂ yé Andrê; zə kɛɛl Zhâk bá mínyɔŋʉ̂ yé Yuánɛs bwân ɔ́ Zhébedé. 3 A jɔ̂w nə́mə́ Fílíp bá Batəlʉmî nə Tómas bá Matiyô ŋwɛnyɛ tóya. A jɔ̂w nə́mə́ Zhâk, Mwân mə Alfê bá Tadê, 4 nə Shímun kambʉlɛ lɔɔm bá Yúdas Iskariyôt, muud nyə á kusha nə Yésus yɛ́.

5  **Nə́ ndɛɛ́ Yésus mú kənd búúd wûm nə óbá ɔ́nɨ lwámád, a mə́ fwo shîn cwîny bwo nə́: «Ja bɨ́ mə́ kə̂ yí, bɨ kú kə ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yííd. Bɨ kú kə míŋgwə́la mí búúd ɔ́ Samaríya. 6  *Yidagá kə búúd ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l dɨ́, bwə́ mə́ jág zhɨ́ɨ́ nda íncwəmbɛ bɨ́ kú nə mbaagʉlə yí. 7  *Ja bɨ́ ŋgə́ kə yí, bɨ ɔ kə́ ŋgə cúndə nə́ Faan mə́ Zɛmbî mú kúnə́-kúnə. 8 Lwagʉgá mimbə̂l, bɨ́ gwúmʉshi mimbimbə, bɨ́ lwag nə́mə́ mízʉ́zaamə́, bɨ́ yîl búúd məjamb. Bɨ mə́ ŋwa ŋkul ga ashwâ, kəgá nə́mə́ sɛ̂y nə ndɨ̂ ashwâ. 9 Muud kú kə nə *mwaanɛ̂ bwúgʉ́d, tɔɔ or, tɔɔ wúl mbií mwaanɛ̂ wɛ̂sh. 10  *Muud kú ŋwa baamʉtálá, ŋkí ishimí íbá, ŋkí bɔ́ɔ́l ósílʉ́faas, ŋkí wagatîg, nəcé muud ŋgə́ sɛ̂y yɛ́ mə́ jəlá nə yéyɔw ídʉ̂w.

11 «Ja bɨ́ mə́ jé wúl ŋgwə́la ŋkí wúl lɔɔm dɨ́ yí, bɨ́ fwó sɔ̧́ ŋkí bɨ bɨ́ nə ŋkul kwey múúd jɨ́ nə lâm mə́ báágʉ́lə́ bɨ̂, bɨ ɔ́ ji nyə́dɨ́ kə wɔ́ɔ́s jwɔ̂w bɨ́ mə́ bá cɔ̧́ yí. 12 Njɔ́w wɛ̂sh bɨ́ mə́ nyíi yí, bɨ ɔ bə́dá nə́: “Zɛmbî sáág nə́ bɨ bə́g nə́ shɛɛ.” 13  *Ŋkí buud ɔ njɔ́w wɔɔŋgʉ̂, bwə́ lə́g bɨ́, Zɛmbî bə́lɛ sá nə́ bwə́ bə́g nə́ shɛɛ. Njɨ ŋkí bwə́ bə́ kú lə́g bɨ́, Zɛmbî kú nə́mə́ sá nə́ bwə́ bə́g nə́ shɛɛ. 14  *Búud ɔ́ wúl njɔ́w ŋkí wúl ŋgwə́la bwə́ ká bə kú lə́g bɨ́, kú gwágʉlə kɛ́ɛl dʉ́n, ja bɨ́ mə́ wú cínɔŋg yí, bɨ́ kudə fumbyá í ámə nada bɨ́ mə́kuú dɨ́ yí.* 15  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, jwɔ̂w Zɛmbî mə bá zə sámb búúd milə́sʉ́ yí, a bá jagʉlə búúd ɔ Sódom nə Gomor ntɔ̧ ŋgwə́la wɔɔŋg.»

Yésus ŋgə kɛ́wʉli buud ɔ lwámá bɛ́

(Mak 13.9-13; Luk 21.12-17)

16  *«Owɛy, mə mə́ kənd bɨ́ nda íncwəmbɛ mpə́dʉ́gá oŋkweny. Bɨ mə́ jəlá nə kɛ̧̂ nda onywâ, bɨ́ kə nə tə́dʉ́gá ŋgwúd nda məfaf. 17  **Dʉgá ji nə buud kuú kalə́; bwə́ bá dʉ kusha nə bɨ́ mə́bwə́ mə́ osémbye ɔ́ mílə́sʉ́d, bwə́ dʉ fyámʉsə bɨ́ milwóŋ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ̂. 18  *Bɨ mə bá dʉ kaad mísh mə́ búúd ɔ́ anʉ́nɨ̂ nə ojwû ɔ́ lɔɔm dɨ́ nə́, nə́ bɨ kə́g bwaagʉlə sâ bɨ́ mə́ mpú shú jínə́ dâm yí, bɨ́ bwaagʉlə nə́mə́ ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí. 19  *Ja bwə́ bá dʉ kusha nə bɨ́ yí, bɨ kú bá dʉ yágʉwo mbií bɨ́ mə́ bá dʉ kaad yí, kú yágʉwo íciyá í kɔɔd. Iciyá í bá nə́mə́ dʉ jé bɨ́ cé jɔɔŋgʉ́d, 20 nəcé bɨ dɨ́ mə́ bá dʉ lás, Shíshim mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n Zɛmbî wə́ mə́ bá lás mímpu mínʉ́d.

21  *«Mínyɔŋʉ̂ mə́ bá kusha nə mínyɔŋʉ̂ yé nə́ bwə́ kə́g gwú nyə. Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə bá kusha nə mwân; bwân bwə́ lúmbʉli nə obyɔ̂l, ŋgə gwú bwo. 22  *Buud bɛ̂sh bwə́ bá mpii bɨ́ nəcé jínə́ dâm. Njɨ, muud mə bá jísɔw kə wɔ́ɔ́s mə́shínéd yɛ́, a bá cʉgə.» 23  *Bwə́ ká lwágʉlə bɨ́ cúwʉ́lí wúl ŋgwə́la dɨ́, fúndə́gá, bɨ́ kə ŋgwə́la shúsʉ́d. Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, *Mwân mə Múúd mə bá nyiŋgə zə, bɨ njúl kú fwo shîn jaand míŋgwə́la myâ *Izʉrəyɛ̂l myɛ̂sh.

24  *«*Mpwíín nyə ádɛ́ bwɛlɛ ntɔ̧ yɨ́ɨ́gʉli, lwaá kú ntɔ̧ mása. 25  *Buud bwə́ dʉ dʉ́g *ompwíín nə́mə́ nda bwə́ dʉ́g yɨ́ɨ́gʉli nə́, bwə́ dʉ́g nə́mə́ lwaá nda bwə́ dʉ́g mása yé nə́. Ŋkə́mʉ́sá bwə́ lwîy sɔ́ɔ́ŋgʉ́ njɔ́w nə́ Bɛlʉzebul, ŋkəmʉsa nə bwân.»

Muud fúndə́g njɨ Zɛmbî

(Luk 12.2-9)

26  *«Bɨ kú dʉ fúndə bwo; nəcé kú nə sâ á mbúdʉ́lá í bá bwên kú bʉ́gʉli, ŋkí sâ á *ndímba í bwên kú mpûy. 27 Sâ mə́ jaaw bɨ́ yídʉ́gʉ́d yí, kəgá lás gwo mə́ŋkɛnyad. Sâ mə́ nyímbʉ́lá nə bɨ́ lwə́d yí, kəgá ŋgə cúndə gwo íkwalʉ́minúd. 28  *Kúgá dʉ fúndə búúd bɨ́ nə ŋkul gwú njɨ nyúul, njɨ kú nə ŋkul gwú *jîm wá. Yidagá fúndə Zɛmbî. Nyə wə́ jɨ́ nə ŋkul gwɨ́ɨ́lya múúd ncindî, nə nyúúl nə jîm, a wusə byɛ̂sh kuda á kandʉgəd. 29 Ŋgaá nə́ bwə́ dʉ kusha mímbá-kwáádə́ mímbá sʉsáŋ *mwaanɛ̂ ŋgwúd. Tɛɛm bə ntɔ́ mbá-kwáádə́ ŋgwúd cúgɛ́ nə ŋkul kud shí, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n kú fwo magʉlə. 30  *Bɨ bâŋ ntâg ɨɨ́, Zɛmbî mə mpú bímbí lʉ́ íntand í shilú bísə́ bɨ́ mílúúd yí. 31 Nə́ ndɛɛ́, kúgá dʉ fúndə. Mpugá nə́ bɨ́ mə́ cɛy Zɛmbî lámʉ́d cɔ̧́ mimbá-kwáádə́ ŋkí bulya.

32  *«Muud yɛ̂sh mə mágʉ́lə́ mə mísh mə́ búúd dɨ́ yɛ́, mə é magʉlə nə́mə́ nyə mísh mə́ Dâ jɨ́ gwɔ́w yɛ́d. 33  *Njɨ muud mə kɨ́ɨ́lyá mə mísh mə́ búúd dɨ́ yɛ́, mə́ é kɨ́ɨ́lya nə́mə́ nyə mísh mə́ Dâ jɨ́ gwɔ́w yɛ́d.»

Bɛ̧ɛ̧́lə Yésus wúsə dɔɔmb

(Luk 12.51-53; 14.26-27)

34  *«Bɨ kú ŋgə tə́dʉga nə́ mə mə́ zə sá nə́ buud bwə́ cʉ́gəg nə́ shɛɛ shí gaád. Mbɔ̂! Mə azə́yɛ́ sá ntɔ́. Mə mə́ yida zə nə dɔɔmb. 35  **Mə mə́ zə wá ífʉmʉga mínjɔ́w mí búúdʉd, mwán nyə é lúmbʉli nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́, sás lúmbʉli nə nyɔɔŋgʉ́, cɔ́ɔl lúmbʉli nə mpɔ́ɔ́mbʉ́lú. 36 Nə́ ndɛɛ́, buud ɔ njɔ́w mə́ múúd ɔ bwə́ bá lúmbʉli nə muud.

37  *«Múúd mə cɛ́ɛ́l sɔ́ɔ́ŋgʉ́ ŋkí nyɔɔŋgʉ́ cɔ̧́ mə yɛ́, a cúgɛ́ nə ŋkul bə *mpwíín waamə̂. Nyɔɔŋg mə cɛ́ɛ́l ncwə́má dɛ́ ŋkí sás dɛ́ cɔ̧́ mə yɛ́, a cúgɛ́ nə ŋkul bə mpwíín waamə̂. 38  *Múúd mə ká bə kú ŋkɛ̂ny kwolós jé bɛ̧ mə, a cúgɛ́ nə ŋkul bə mpwíín waamə̂. 39 Muud mə sɔ̧́ nə́ a kaambʉlə nə cʉg jé yɛ́, a jímbal gwo. Nyɔɔŋg mə jímbál cʉg jé nəcé mə yɛ́, a mə́ yidá kaambʉlə nə gwo.»

Lə́gʉ́lə búúd ɔ́ Zɛmbî

(Mak 9.41)

40  *«Muud mə lə́g bɨ́ yɛ́ mə́ lə́g mə. Muud mə lə́g ntâg mə yɛ́ mə́ lə́g múúd nyə á ntɨ mə yɛ́. 41 Múúd mə ká lə́g *múúd micúndə́ mə́ Zɛmbî nəcé mpǔlə nə́ muud micúndə́, muud wɔɔŋgʉ̂ mə ŋwa myə́na mí jə́lá nə búúd ɔ mícúndə́ myá. Nyɔɔŋg mə lə́g múúd jɨ́ tʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yɛ́ nəcé mpǔlə nə́ tʉ́təlí muud ɨɨ́, nyâŋ ŋwa myə́na mí jə́lá nə otʉ́təlí ɔ́ búúd myá. 42 Muud mə bá yána tɔɔ njɨ láá mə́júwó mə́tálá ŋgwûd, ŋgulal ŋgwɔ́l zhizhe muud ɛ́ga nəcé bə́lə *mpwíín waamə́ yɛ́, bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud wɔɔŋgʉ̂ nyə abʉ́lɛ shúb myə́na myâ cínɔŋg.»

11

1  *Yésus mə́ shîn cwîny *ompwíín wûm nə óbá bɛ́ ntʉ́nɨ. A músə kyey, kə ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá, ŋgə cúndə bwə́dɨ́ míŋgwə́la.

Yésus bə́nɔ̂ŋ ompwíín ɔ́ Yuánɛs

(Luk 7.18-35; 10.13-15)

2  *Ja Yuánɛs Nduu-buud nyə á bə mímbwug dɨ́ yí, nyə a gwág misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ *Krîst nyə á ŋgə sá myá. A mú kənd bɔ́ɔ́l ómpwíín bɛ́ nə́ bwə́ kə́g jî Yésus nə́:

3  *«Ye wo wə́ muud sə́ ŋgə́ bwánd nə́ a bá zə yɛ́? Ye sə́ kwóg ná bwánd íshús?»

4 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Kəgá jaaw Yuánɛs sâ bɨ́ mə́ gwág yí nə sâ bɨ́ mə́ dʉ́g yí. 5  *Wəancím-ncîm bwə́ ŋgə mpu dʉ́gya; mimbúmbwúgʉ́ mí ŋgə́ kyey tʉ́təlí, mizʉ́zaamə́ mí ŋgə yâl, wəakúmə́lwə̂ bwə́ ŋgə mpú gwág, mimbimbə mí ŋgə gwûm, iŋkúŋkwóŋʉ́lə í búúd í mú ŋgə gwág Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl. 6 Muud nyə́ é bə kú bwəma nə bɔɔgʉ́ mə́dɨ́ yɛ́, nywáá mə́ jəla.»

7 Ja ompwíín ɔ́ Yuánɛs bwə́ mə́ nyiŋgə yí, Yésus mú zə lésha nə buud bwə́ á bə cínɔŋg áncuncuma wá; a mú cɨ nə bwo shú mə́ Yuánɛs nə́: «Ja bɨ́ á dʉ kə shí a shwééshá dɨ́ yí, bɨ́ á dʉ kə dʉ́g jɨ́? Ye gúl ká í dʉ́gə́ ntʉ̂ŋ nə fʉfə́? 8 Ŋkí í á shígɛ́ bə ntɔ́, bɨ́ á dʉ kə dʉ́g jɨ? Ye ŋgwɔ́l múud dʉ́gə́ bwáád íjimə́ í mímbwéédí? Mbɔ̂, buud bwə́ dʉ́ bwáád íjimə́ í mímbwéédí wá bwə́ dʉ bə mínjɔ́w mí ójwú-buudʉd. 9 Ká bɨ á dʉ kə dʉ́g jɨ? Ye *muud micúndə́ mə́ Zɛmbî? Haaw, mə́ jaaw bɨ́ nə́ nyɔɔŋg bɨ́ á kə dʉ dʉ́g yɛ́ mə́ ntɔ̧ ŋkwóŋ múúd micúndə́ mə́ Zɛmbî. 10  *Nəcé nyə wə́ Zɛmbî nyə á cɨ nda jísə́ cilyá nyə́dɨ́ Kálaad dɨ́ nə́, nə́: “Dʉgɨ́! Mɛɛ mə zə́ kənd mbwiiŋgyɛ lâŋ waamə́ nə́ a kə́g wo shwóg kə kwambʉlə wo zhɨɨ́.”»

11 Yésus mú nyiŋgə cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, mpə́dʉ́gá buud bɛ̂sh bwə́ mə́ byɛ̂l mímwɔ̧ mi búdád wá, kú nə nyɔɔŋg mə́ fwo bwɛlɛ ntɔ̧́ Yuánɛs. Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, muud mə́ búl bə zhizhe Faan á gwɔ́w dɨ́ yɛ́, á ntɔ̧́ Yuánɛs. 12 Nə́ ndɛɛ́, wúlə fwála mə́ Yuánɛs Nduu-buud zə wɔ́ɔ́s múús ɨɨ́, Faan á gwɔ́w í mú ŋgə bə sâ ŋkûl, buud bwə́ ŋgə́ lʉl iŋkuŋkwanz wá, bwə́ wə́ bwə́ ŋgə́ ŋwa dwo. 13 Mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ nə micilyá mí búúd ɔ mícúndə́ bɛ̂sh mí á ŋgə cúndə Faan mə́ Zɛmbî zə jé baan mə́ Yuánɛs. 14  *Ŋkí bɨ́ bʉ́sə́ cʉ́ŋ nə mə, mpugá nə́ Yuánɛs wə́ jísə́ Eli bwə́ á bwiiŋg nə́ a bá zə yɛ́. 15  *Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, a gwág.

16 «Mə kág yɨɨga kala búúd á múús nə ozə́? Jɨ́ nda ikágə́ bísə́ shishɛ̧́ ísɛɛŋgyá dɨ́ yí, bíl í ŋgə́ kámbʉla nə bílʉ́gá nə́: 17 “Sə́ mə́ lwɔ̧́ bɨ́ ilúlwóŋ í ábulya məkə̂l, bɨ kú sáág; sə́ mə́ nyiŋgə wá míŋgwa mí shwɨy, bɨ kú tədʉwa.” 18  *Ntɔ́ wə́ í ŋgə́ bə ɛ́ga; Yuánɛs nyə á zə, kú də ídɨ́y-dɨ̂y, a kú ŋgul; buud nə́: “A jɨ nə jamb.” 19  **Mwân mə Múúd mə́ zə, a ŋgə́ də, a ŋgə́ ŋgul; bwə́ nə́: “Nyɨ́nɛ nyɛ jisə ndə̂l dəg, ŋgulɛ məlwəg, a jɨ nə́mə́ shwə́ oŋwɛnyɛ ɔ tóya nə osɔ́ɔl ɔ *mísə́m.” Njɨ mə́ jaaw bɨ́ nə́ fʉg í ŋgə nyîn mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́d nə́ sáŋ.»

Yésus mə ŋkáánd nə míl míŋgwə́la

20 Yésus nyə a ŋkáánd nə buud ɔ́ míl míŋgwə́la nəcé, nyə á tɛɛm ŋgə sá ncúlyá *məshimbá bwə́dɨ́, bwə́ á shígɛ́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá. Nyə a ŋkáánd nə bwo nə́: 21  *«Məntágʉla nə bɨ́ buud ɔ́ Korazín. Məntágʉla nə bɨ́ buud ɔ́ Bɛtʉsayída nə́mə́. Nəcé bímbí lʉ́ mə́shimbá mə́ mə́ sɨ̂y bɨ́dɨ́ má, mə́ á mbə̂m sɨ̂y Tir nə Sidon, buud ɔ́ nûŋ bwə́ á mbə̂m nə́mə́ bwey bwáád míŋkud, ji ífiî dɨ̂ nə́ bwə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá. 22 Nə́ ndɛɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, jwɔ̂w lʉ́ cígʉ́lɛ́ mílə́sʉ́, intʉ́gʉ́lí i Tir nə Sodom í ábʉ́lɛ́ bul nyaan nda bɨ́ bɨ́n. 23  *Bɨ bâŋ buud ɔ́ Kapɛrnawûm, bɨ́ ŋgə tə́dʉga nə́ bɨ mə bá kə gwɔ̂w? Mbɔ̂, bɨ mə bá yidá shulə kə baŋ mínjîm. Nəcé bímbí lʉ́ mə́shimbá mə́ mə́ sɨ̂y bɨ́dɨ́ má, mə́ á mbə̂m sɨ̂y ŋgwə́la á Sódom, ŋki ŋgwə́la wɔɔŋgʉ̂ wúsə́ ná mpwogɛ́. 24  *Gwə́ wə́ mə́ mpu jaaw bɨ́ nə́, jwɔ̂w Zɛmbî mə bá zə sámb búúd milə́sʉ́ yí, bɨ mə bá bə nə intʉ́gʉ́lí ŋkí yáág ntɔ̧ búúd ɔ́ Sódom.»

Mbag á yɨ́yɨ́ɨ́sa

(Luk 10.21-22)

25  *Yésus nyə á ka lás jâŋ ja nə́: «Pʉpa, Cwámba á gwɔ̂w nə shí, mə yə́ wo gúmə́ nəcé wo á shweel ompuye bə́nɔ̂ŋ buud ɔ́ fʉg isâ íga, wo yida lwágʉlə ozhizhe ɔ búúd. 26 Haaw Pʉpa, ntɔ́ wə́ wó á cɛɛl nə́ í bə́g yɛ́.

27  *«Dâ nyə a cwámbʉlə mə isâ byɛ̂sh. Kú nə muud mə wámbʉ́lə́ mpu Zɛmbî Mwân njɨ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́, kú nə́mə́ nə muud mə wámbʉ́lə́ mpu Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́, njɨ Mwân, nə muud yɛ̂sh Mwân mə́ cɛ́ɛ́l sá nə́ a mpúg yɛ́.

28  *«Bɨ́ buud bɨ́ ŋgə́ wádʉga nə mimbag mí ájijilə̂ wá, zəgá mə́dɨ́, mə é sá nə́ bɨ́ wógag. 29  *Magʉləgá nə́ shé sáág isɛ́y byâm fʉlá, bɨ zə́g ŋwa njɨ́ɨ́gʉ́lá wâm. Mə jɨ nə jɔ̧ lâm, mə kú nə intʉ́gʉ́lí. Bɨ́ é yidá mpu yɔwʉla, 30 nəcé isɛ́y byâm í akwówʉ́láyɛ́, mbag wâm wɨ́ ŋkí yɨ́ɨ́sa.»

12

Yésus nə məcɛ̧ɛ̧ mə Sábaad

(Mak 2.23-28; 3.1-6; Luk 6.1-11)

1  *Dúl fwála í á bə nə́, Yésus bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ á ŋgə lɨ́ɨ́na ifambə́ í *blé jwɔ́w lʉ́ Sábaad. Ompwíín bwə́ á ka gwág zha, bwə́ mú ka ŋgə búgə mikʉŋg mí blé, ŋgə də. 2  **Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú dʉ́g sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂. Bwə́ mú cɨ nə Yésus nə́: «Dʉgɨ́, ompwíín bwô bwə́ ŋgə sá sâ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ amágʉ́lə́yɛ́ nə́ muud sáág jwɔ̂w lʉ́ Sábaad yí.» 3  *Njɨ Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Ye bɨ́ afwóyɛ́ bwɛlɛ lɔ̧̂ sâ *Dávid nyə á sá ja bə́nɔ̂ŋ buud bɛ́ bwə́ á gwág zha yí? 4 Nə́ nyə á kə nyíi banda *mə́túnʉga dɨ́, kə də íbʉlɛ́d í á dʉ bə ci shú yə́lə Zɛmbî gúmə́ yí; í njúl nə́ tɔɔ nyə tɔɔ buud bɛ́ bwə́ á shígɛ́ bə nə zhɨɨ́ nə́ bwə́ də́g byo. Ŋgaá, məcɛ̧ɛ̧ mə́ dʉ cɨ nə́ njɨ ofada wə́ bwə́ dʉ́g də byo, kú nə ŋgwɔ́l múúd shús? 5  *Bɨ mə́ dʉ bwey lɔ̧́ məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz. Ŋgaá mə́ ŋgə cɨ nə́ jwɔ̂w lʉ́ Sábaad ofada bwə́ dʉ sɛ̂y *Mpáánzə́ Zɛmbî dɨ́? Ntɔ́ jɨ nə́ bwə́ dʉ ntɔ̧ cɛ̧ɛ̧ á jwɔ̂w lʉ́ Sábaad, njɨ Zɛmbî kú yə́ bwo məbɛ̧ɛ̧́. 6 Mə́ jaaw bɨ́ nə́ shé músə nə gúl sâ shé mə́ jəlá nə ságʉsə ntɔ̧ Mpáánzə́ Zɛmbî yí. 7  *Kálaad Zɛmbî ŋgə cɨ nə́: “Mə́ bul jɨɨ nə́ buud bwə́ gwágʉ́g buud cɛy lámʉ́d, ntɔ̧ nə́ bwə́ dʉ́g sá mə mətúnʉga.” Bɨ mbə̂m ŋgə mpu gwág ciyá nɨ, ŋki bɨ shígɛ́ fánda yə́ buud ɔ́nɨ məbɛ̧ɛ̧́ ntɔ́. 8 Mpugá nə́ *Mwân mə Múúd ŋgə jwú nə məcɛ̧ɛ̧ mə Sábaad.»

9  *Yésus mú wú na jínɨ kʉ́lʉ́d, a mú kyey kə nyíi *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá dɨ̂. 10 A mú kə kwey ŋgwɔ́l múúd cínɔŋgʉ́ nə́ mbwə̂ í mə́ shîn shwáámb. Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á ka ŋgə sɔ̧́ zhɨɨ́ nə́ bwə́ jɛ́ɛ́g Yésus njagə́, bwə́ á ka jî nyə nə́: «Ye məcɛ̧ɛ̧ mə́shé mə́ magʉlə nə́ bwə́ lwágʉg mbə̂l jwɔ̂w lʉ́ Sábaad?» 11  *A mú yida cɨ nə bwo nə́: «Ŋkí ŋgwɔ́l múúd á na gwooŋg jɨ́nʉ́d jɨ nə tɔw ŋgwúd nə́ báŋ, tɔw jɔɔŋgʉ̂ ka kud bɨ́d jwɔ̂w lʉ́ Sábaad, ŋgaá nyə e kə bií gwo, a bʉ̂n, yîl gwo bɨ́d? 12 Ŋgaá muud jɨ nə mfíí cɔ̧́ tɔw? Ntɔ́ jɨ nə́, məcɛ̧ɛ̧ mə́shé mə́ magʉlə nə́ sə́ sáág buud mənywa jwɔ̂w lʉ́ Sábaad.» 13 A mú cɨ nə muud á shwáámbʉ́lə mbwə̂ nə́: «Kwéégʉ́g mbwə̂.» A mú kwéég mbwə̂, í mú bə mpwogɛ́ nda wúlʉ́gá. 14  *Na, Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú wɔ́ɔ́s tɔ́ɔ́n, kə sá shwushwaga, sɔ̧́lə zhɨ́ɨ́ nə́ bwə́ cɛ̧ɛ̧lə Yésus shwɨy.

15 Ja Yésus mə́ mpu yuug jɔɔŋg yí, a mú wú cínɔŋg. Buud bwə́ mú bɛ̧ nyə áncuncuma. Yésus mú ŋgə lwag mimbə̂l myɛ̂sh, 16  *a ŋgə́ báásʉlə bwo nə́ bwə́ kú bwɛlɛ sá nə́ buud bwə́ mpúg mbii váál múúd á jísə́ yí. 17  *Ntɔ́ kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî, Izayí nyə á cúndə yí, í mú bwəma. Zɛmbî nyə á cɨ nə́:

18  *Sɔ́ɔl məsáal wâm wə́ ɛ́ga, nyə wə́ mə́ á fɛ́ɛ́sh yɛ́.

A jɨ abábə waamə́, lâm wâm wɛ̂sh wúsə́ nyə́dɨ́.

Mə bá yə́ nyə Shíshim wâm.

Nyə wə́ mə́ bá zə lwágʉlə ílwoŋ í búúd tʉ́təlí mə́ Zɛmbî.

19 Nyə abʉ́lɛ́ dʉ shuya nə buud, a kú saagʉwo,

kú nə muud mə́ bá gwádʉga kə́l dɛ́ mə́ŋkúmbə mə́ búúd dɨ̂ yɛ́.

20 Nyə a bʉ́lɛ lal lâm nda muud mə́ kə́ casʉlə mbwu í mə́ bwey láŋgʉwo yí,

tɔɔ nda muud mə́ jímə́ ŋgwiilɛ lámba í mə́ shîn tag yí.

A bá bə nə jɔ̧ lâm ntʉ́nɨ kə jé ja búúd bɛ̂sh bwə́ bá mpu tʉ́təlí mə́ Zɛmbî yí.

21 Ilwoŋ í búúd byɛ̂sh í bá ŋgə bwánd sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yé nə búgə́.

Bɔ̂w á kú nə ijuugá

(Mak 3.20-30; Luk 11.14-24; 12.10)

22  *Mpʉ́sə na, buud bwə́ mú zə nə wúl mbə̂l wə́ Yésus. Jamb í á wá nyə mə́ŋkədad nə́ a bə́g, nyə ancím-ncîm, nyə fífî. Yésus músə yîl muud ɛ́nɛ jamb, a mú dʉ́gya, a mú nə́mə́ lás. 23  *Buud bwə́ á bə cínɔŋg áncuncuma wá, bwə́ mú bul káam. Bwə́ nə́: «Mwân mə *Dávid dɨ́ ɛ́ga?»

24  *Ja *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mə́ gwág ciyá jɔɔŋg yí, bwə́ mú shwána, bwə́ nə́: «Muud ɛ́nɛ ŋgə yîl məjamb nə ŋkul mə́ Bɛlʉzebul, njwû məjamb.»

25 Njɨ, Yésus mú mpu mítə́dʉ́gá myáŋ, a mú ka cɨ nə bwo nə́: «Búúd ɔ dúl faan bwə́ ká bɔ́ɔ́g ŋgə lúmbʉli bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́, faan dɔɔŋg í é jɛ̧ɛ̧ nə́ mpaá. Buud wâ wúl ŋgwə́la bwə́ ká béégya, lúmbʉli bwə́mɛ́ nə́ bwə́mɛ́, ŋgwə́la wɔɔŋgʉ̂ í shîn bwɨ̂l. Ntɔ́ nə́mə́, búúd ɔ wúl njɔ́w bwə́ ká bɔ́ɔ́g ŋgə lúmbʉli bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́, njɔ́w búúd wɔɔŋg í ábʉ́lɛ́ bwey nə jímbʉ́lə. 26 Ŋkí *Sátan mə́ yida nyiŋgə cuwo, ŋgə yîl nyəmɛ́fwó, ntɔ́ jɨ nə a mə́ bɔɔg, faan dɛ́ í ka tɔ̂w na ntʉdɛl? 27 Ŋki Bɛlʉzebul wə́ ŋgə́ yə mə ŋkul nə́ mə ŋgə́g yîl buud məjamb nda bɨ́ ŋgə́ cɨ nə́, zə́ nyɛ́ ŋgə yə buud bʉ́n ŋkul nyɔɔŋgʉ̂? Ŋgaá bwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə mpu lwágʉlə bɨ́ nə́ sáŋ nə́ bɨ bʉ́sə nə məbɛ̧ɛ̧́? 28  *Njɨ, ŋkí Shíshim mə́ Zɛmbî wə́ ŋgə́ yə mə ŋkul nə́ mə yílʉ́g buud məjamb ɨɨ́, mpugá nə́ Faan mə́ Zɛmbî í mú wa.

29  *«Muud cúgɛ́ nə ŋkul nyíi njɔ́w mə́ ŋkuŋkúl, dɛ́ɛ́g nyə isâ byé, a kú fwo figə ŋkuŋkúl wɔɔŋg shí, wɔ́ɔlə nyə məŋkəda. Njɨ, á ká shîn wɔ́ɔlə nyə məŋkəda, a mú ka tɛɛm sha nyə njɔ́w.

30  *«Muud mə bə́ kú kɛɛm mə yɛ́, a ŋgə lúmbʉli nə mə. Muud mə bə́ kú zə wá mə́bwə̂ nə́ sə́ná sə́ sɛ́ɛ́ŋgʉg yɛ́, a ŋgə yida caam. 31  *Sâ jɔɔŋg wə́ mə́ jaaw bɨ́ nə́ Zɛmbî mə bá juu búúd *misə́m nə *bwaasʉ́lə mpu bwə́ ŋgə́ sá yí. Njɨ, múúd mə ká kə nə bwaasʉ́lə mpu wə́ Shíshim, muud wɔɔŋgʉ̂ nyə abʉ́lɛ bwɛlɛ bə nə ijuugá. 32 Múúd mə ká jág lás nə *Mwân mə Múúd, Zɛmbî juu nyə. Njɨ múúd mə ká jág lás nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, muud wɔɔŋgʉ̂ nyə abʉ́lɛ bwɛlɛ bə nə ijuugá tɔɔ wa cʉg ga dɨ̂, tɔɔ jɔɔŋg í ŋgə́ zə yíd.

33  *«Bɨ́ mə́ ká cɨ nə́ lɨ́ɨ́ jɨ́ fwámɛ́ lɨ́ɨ́, bɨ mə́ cɨ nə́ ibumə́ byé bísə fwámɛ́ íbumə́; bɨ́ mə́ ká cɨ nə́ lɨ́ɨ́ jɨ́ bɔ́w-bɔ̂w lɨ́ɨ́, bɨ mə́ cɨ nə́ ibumə́ byé bísə bɔ́w-bɔ̂w íbumə́. 34  *Yé iyəlʉkag íga, bɨ njúl ibɔ́w-bɔ̂w í búúd, bɨ bʉ́sə nə ŋkul cɨ fwámɛ́ íciyá na ntʉdɛlɛ̂? Sâ múúd ŋgə́ bul tə́dʉga lámʉ́d yí, gwə́ wə́ mpu yé í dʉ́ lás yí. 35 Jɔ̧jɔ̧ múúd lâm yé wúsə nə jɔ̧jɔ̧ kwɔ̧ɔ̧zʉ́, í ka dʉ wééshʉli jɔ̧jɔ̧ ísâ; bɔ́w-bɔ̂w múúd yé lâm nə bɔ́w-bɔ̂w kwɔ̧ɔ̧zʉ́, ka nə́mə́ dʉ wééshʉli bɔ́w-bɔ̂w ísâ. 36  *Mə mpú jaaw bɨ́ nə́ jwɔ̂w Zɛmbî mə bá zə sámb buud milə́sʉ́ yí, muud yɛ̂sh mə bá tɔ̂w kɔɔdʉd nə iciyá nyə á lás ilɨ́s-lɨ́s yí. 37 Wo bá ŋwa ŋkaam ŋkí məbɛ̧ɛ̧́ íciyá byô dɨ̂.»

Kala búúd áməkuu-mə-sɔ́ɔ́mbʉ̂

(Mak 8.11-12; Luk 11.24-26, 29-32)

38  **Nə́ ndɛɛ́, bɔ́ɔ́l *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú cɨ nə Yésus nə́: «Yé Yɨ́ɨ́gʉli sə́ mə́ cɛɛl nə́ wó lwóg sə́ dúl *shimbá sə́ dʉ́gʉ́g.» 39 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mbɛɛ kala búúd í njúl ŋkí bɔ̂w, nə mitə́dʉ́gá olɨ́lɨŋgɨ̂ í bə́lɛ́ jí nə́ mə lwóg bwo shimbá! Bwə́ ábʉ́lɛ dʉ́g dúl shimbá, njɨ dɔɔŋg í á bə nə Zhwónas *muud micúndə́ mə́ Zɛmbî yí. 40  *Nda Zhwónas nyə á já ibulú ílɔ́ɔl nə mimwásə́ mílɔ́ɔl shú ánʉ́nɨ́ dɨ́ mwɔ̧̂ dɨ́ nə́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ *Mwân mə Múúd mə bá já ibulú ílɔ́ɔl nə mimwásə́ mílɔ́ɔl mə́ndəlú dɨ́ cwú yɛ́. 41  *Jwɔ̂w Zɛmbî mə bá zə sámb búúd milə́sʉ́ yí, buud ɔ́ Ninivə bwə́ bá tɔ̂w tʉ́təlí yə kala búúd ga məbɛ̧ɛ̧́. Nəcé báá, bwə́ á cɛ́nd mítə́dʉ́gá ja bwə́ á gwág cúndə́ Zhwónas nyə a cúndə yí. Dʉgá, sâ í ntɔ̧́ Zhwónas yí jísə wa. 42  *Cî ámudâ í á wú *mə́kɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w* yí í bá nə́mə́ tɔ̂w tʉ́təlí yə kala búúd ga məbɛ̧ɛ̧́. Nəcé nyə á gwaa zhu íjumə i shíd zə gwágʉlə fʉg mə́ Sə́lʉmun. Dʉgá, sâ í ntɔ̧́ Sə́lʉmun yí jísə wa.

43 «Ja bɔ́w-bɔ̂w shíshim í dʉ wú múúd nyúúlʉ́d yí, í dʉ kə ŋgə jɛ̧́ɛ̧la mə́shí mâ mishwééshá ŋgə́lə sɔ̧́ wogá. Njɨ ŋkí í bə́ kú kwey wogá, 44 í mú tə́dʉga nə́: “Mə zə́ nyiŋgə kə mə́dɨ́ njɔ́w, kʉ́l mə́ á fwo dʉ ji yí.” Í ká zə kwey njɔ́w cwúd, njɨ ŋgwámbʉ́lá, sâ jɛ̂sh jɔ̧ kwambʉlá, 45  *í é kə ŋwa mílʉ́gá míshíshim zaŋgbá mí njúl nə ŋkʉ́d ntɔ̧ wə́mɛ́fwó, bə́nɔ́ŋ bɛ̂sh bwə́ mú kə nyíi njɔ́w, kwambʉlə jiya cínɔŋg. Nə́ ndɛɛ́, cʉg mə múúd wɔɔŋgʉ̂ í mú nyiŋgə jág bɔ̂w, ntɔ̧ mbií í á fwó dʉ bə yí. Mə́ jaaw bɨ́ nə́ kala búúd ábʉ́bɔ̂w ga í bá shúgʉla mbií wɔɔŋgʉ̂.»

Fwámɛ́ njɔ́w búúd mə́ Yésus

(Mak 3.31-35; Luk 8.19-21)

46 Yésus ŋgə́ ná lésha nə ncúlyá buud ntʉ́nɨ, nyɔɔŋgʉ́ yé bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bɛ́ bwə́ mú jê. Bwə́ músə tɔ̂w tɔ́ɔ́n, bwə́ ŋgə́ sɔ̧́ nə́ bwə́ lésha nə nyə. 47 Ŋgwɔ́l múúd mú kə jaaw Yésus nə́: «Nyɔɔŋgʉ́ woó bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bwô bʉ́sə na tɔ́ɔ́n, bwə́ ŋgə cɛɛl lésha nə wo.» 48 Yésus mú bɛ̧sa nə nɛ́ nə́: «Nyɔɔŋgʉ́ waamə̂ wə́ zə? Omínyɔŋʉ̂ báamə́ wə́ ozə́?» 49 A músə sɛ́ɛ́mb mbwə̂ ŋgɛɛ *ómpwíín bɛ́ dɨ́. Nyə nə́: «Dʉgá, nyɔɔŋgʉ́ waamə́ nə omínyɔŋʉ̂ báamə́, bwə́ wə́ ɔ́ga! 50  *Muud yɛ̂sh mə́ dʉ sá sâ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə́ a gwɔ́w mə jɨ́ɨ yɛ́, nyə wə́ jɨ́ mínyɔŋʉ̂ waamə́, ŋkí kɔ́ɔ́l waamə́ ŋkí ntâg nyɔɔŋgʉ́ waamə̂.»

13

Kanda mbɔɔl məmpəg

(Mak 4.1-9; Luk 8.4-8)

1 Nə́mə́ jwɔ̂w nɨ dɨ, Yésus nyə a wú njɔ́w, kə ncindye mâŋ, kə ji shí. 2 Buud bwə́ mú kə sɛɛŋgya nyə́dɨ́ ŋkí jág bulya nə ndɛɛ́, a mú tɔ̂w kə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, kə ji shí, buud bâŋ cíndú. 3 A mú ŋgə kənd bwo zhwog mikanda. Nyə nə bwo nə́: «Ŋgwɔ́l mbɔɔl məmpəg nyə á zə kə myɛɛg mpəg. 4 Ja á mə́ ŋgə myɛɛg yí, nyúl mpúmə́ í mə́ shugʉla zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́. Inunú í mú zə, zə shîn lúú nywô. 5 Nyúlʉ́gá í mú shugʉla shí á məkwóógʉ́d, kú nə fwámɛ́ mə́ndəlú cínɔŋg. Í mú nə́mə́ lɛɛl wéésh míŋgwu, nəcé məndəlú mə́ á shígɛ́ fifə. 6 Njɨ, ja yásə́ í mə́ faan yí, miŋgwu mi mpwásə́ mí mú jígə, shîn shwáás nəcé kú nə fwámɛ́ míkɔ̧ɔ̧lə́. 7 Nyúl mpúmə́ í mú shugʉla íbiin-bíinʉd. Ibiin-bíin byɔɔŋg í mú lɛɛl juwo nə́ ndɛɛ́ káda íkɔ̧́lə í mpəg. 8 Njɨ, nyúl mpúmə́ í á shugʉla shí átʉtagʉ́ dɨ̂, í mú ŋgə wúmə, dʉ́ga shug wúmə íbumə́ təd, dʉ́ga ibumə́ məwûm mə́saman, dúlʉ́gá məwûm mə́lɔ́ɔl.» 9  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, a gwág.»

Nəcé jɨ́ Yésus ŋgə jɨ́ɨ́gʉli míkanda dɨ́ yí

(Mak 4.10-12; Luk 8.9-10)

10 *Ompwíín bɛ́ bwə́ mú shísh nyə́dɨ́, kə jí nyə nə́: «Nəcé jɨ́ wó ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli buud míkanda dɨ́ yí.» 11 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Jísə nəcé Zɛmbî nyə a mə́ sá nə́ bɨ báá mpúg mindímba myâ Faan á gwɔ̂w; njɨ nyə a shígɛ́ sá bɔ́ɔ́lʉ́gá ntɔ́. 12  *Muud jɨ́ nə baalɛ́ fʉg yɛ́, Zɛmbî mə bá kwádʉlə nyə nywo, a músə bul nyiŋgə bə nə ndɨ̂. Njɨ nyɔɔŋg cúgɛ́ nə ndɨ́ yɛ́, Zɛmbî mə bá mɛɛl yîl nyə bʉ́baalɛ̂ á jɨ́ nə ndɨ́ yí.* 13 Mə ŋgə jɨ́ɨ́gʉli bwo nə mikanda nəcé bʉ́sə bwə́ tɛɛm kənd mísh, bwə́ kú dʉ́g, bwə́ tɛɛm gwágʉlə, bwə́ kú gwág kú nə́mə́ wámbʉlə. 14  *Ntɔ́ kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî, Izayí nyə á cúndə yí, í mú bwəma shú dáŋ. Kɛ́ɛl dɔɔŋg dɨ́ nə́:

Bɨ mə bá dʉ kənd mə́lwə̂, njɨ bɨ kú bwɛlɛ wámbʉlə;

bɨ́ dʉ kənd mísh, njɨ bɨ kú bwɛlɛ dʉ́g;

15 nəcé kúl búúd ga í mə́ shîn lal mílâm,

bwə́ mə́ shîn juwal mə́lwə̂,

wə́ búdal mísh;

nə́ mísh máŋ mə́ á bá dʉ́g,

məlwə̂ máŋ mə́ á bá gwág,

milâm myáŋ mí á bá wámbʉlə.

Ŋkwuŋgá bwə́ á bá cɛ́nd kuú njɔɔnd,

nə́ ndɛɛ́ mə mú lwag bwo.»

16 Yésus mú cɨ nə *ompwíín nə́: «Bɨ bâŋ, mísh mʉ́n mə́ mə́ jəla nəcé mə́ ŋgə dʉ́g; məlwə̂ mʉ́n jəla nəcé mə́ ŋgə gwág. 17  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, zhwog *buud ɔ mícúndə́ nə otʉ́təlí ɔ́ búúd bwə́ á bə nə yéésh nə́ bwə́ dʉ́g sâ bɨ́ ŋgə́ dʉ́g yí, njɨ bwə́ áshígɛ́ dʉ́g. Bwə́ á bə nə yéésh nə́ bwə́ gwág sâ bɨ́ ŋgə́ gwág yí, njɨ bwə́ áshígɛ́ gwág.»

Fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí á kanda mbɔɔl məmpəg

(Mak 4.13-20; Luk 8.11-15)

18 «Kagá gwágʉ́lə nda kanda mbɔɔl məmpəg í kə́ nə́. 19 Múúd mə ká bə nə́, a gwágʉlə Kɛ́ɛl á Faan á gwɔ́w njɨ a kú wámbʉlə, Mbʉ́wʉ́lú múúd nyə é zə, zə yîl nyə mpəg í ámə kə lámʉ́d yí: ntɔ́ jɨ nə́ nyɨ́nɨ́ jisə tâŋ mpəg í á shugʉla zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́ yí. 20 Muud jísə́ tâŋ nda mpəg í á shugʉla shí á məkwóógʉ́ dɨ́ yɛ́, jísə nyɔɔŋg jɨ́ nə́, a gwág Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, a lə́g myə nə məshusʉg; 21 njɨ a kú nə mikɔ̧ɔ̧lə́ nyə́dɨ́ cʉgʉd, a kú wá nadâ, á bɛ̧ Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî njɨ kʉ́kʉ́l baan, á ká nə́mə́ bwəma nə məntágʉla ŋkí cúwʉ́lí nəcé Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, a julə nyúul. 22  *Muud jísə́ tâŋ nda mpəg í á shugʉla íbiin-bíin dɨ́ yɛ́, jísə nyɔɔŋg á nə́, a gwág Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, njɨɨ́, yágʉ́wó ísâ yâ mâŋ mwɔ̂w, nə wɨ́ɨ́mbʉ́lə mə́bii í mú zə káda Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, mí mú bə nda wúmə. 23 Muud nywáá jísə́ tâŋ nda mpəg í á shugʉla shí átʉtagʉ́ dɨ́ yɛ́, jísə nyɔɔŋg á nə́, a gwág Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, a wámbʉlə myə, a mú wúmə, dúl shug wúmə íbumə́ təd, dúl məwúm mə́saman, dúlʉ́gá məwúm mə́lɔ́ɔl.»

Kanda bɔ́w-bɔ̂w ká

24 Yésus nyə á nyiŋgə nə́mə́ kənd buud wúl kanda nə́: «Faan á gwɔ̂w dʉ́sə nda lâŋ ga: Ŋgwɔ́l múúd nyə á zə sá fambə́, a myɛɛg jɔ̧ mpəg ídʉ̂w. 25 Njɨ, mpwó-bulú, búúd bɛ̂sh bwə́ njúl ígwə́d ɨɨ́, wúl zhízhíŋ músə zə bɛ̧ gúl bɔ́w-bɔ̂w ká na fambə́ nɨɨ́d nə́ ndɛɛ́ a mú kyey. 26 Ja mpəg í á kɔ̧́, í wá mə́bəga yí, bɔ́w-bɔ̂w ká í á kɔ̧́ nə́mə́, í músə nyîn. 27 Nə́ ndɛɛ́, amə́dɨ́ fambə́ osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ bwə́ mú kə jî nyə nə́: “Mása, ŋgaá wo á bɛ̧ njɨ mpəg ányunywaâ wódɨ́ fambə́? Ká, bɔ́w-bɔ̂w káá jâŋ í ŋgə wú ŋgow?” 28 A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: “Wúl zhízhíŋ wâm wə́ í á jəla nə zə sá ntʉ́nɨ.” Bwə́ nə nɛ́ nə́: “Ye sə́ kə́g tɨ́ yîl íkáá byɔɔŋgʉ̂?” 29 Nyə nə́: “Mbɔ̂! Kúgá kə. Bɨ á bá ŋgə bə́dʉga ikáá nə fwámɛ́ ídʉ̂w, byɛ̂sh í mú ŋgə tʉ̂w. 30  *Bɨ́dʉ́gá idʉ̂w nə káá abʉ́bɔ̂w byɛ̂sh í wɨ́yʉ́g, kə wɔ́ɔ́s ja búúd bwə́ bá zə saag ídʉ̂w yí. Mə é bá cɨ nə buud bɔɔŋg nə́ bwə́ tɛ́ɛ́dʉ́g tɨ́ íkáá í abʉ́bɔ̂w, bwə́ wɔ́ɔlə byo mimbwoomb, kə bá jígal. Bwə́ ka tɛɛm zə kwɔ́s ídʉ̂w, kə wá ŋkundád.”»

Kaanə́ búbumə́ mpəg

(Mak 4.30-32; Luk 13.18-19)

31  *Yésus nyə á nyiŋgə kənd bwo wúl kaanə́ nə́: «Faan á gwɔ̂w dʉ́sə nda búbumə́ *mutárʉd ŋgwɔ́l múúd nyə á myɛɛg nyə́dɨ́ fambə́ yí. 32  *Búbumə́ jɔɔŋg wə́ í búl cwáágʉwo nə bíl íbumə́ í mə́mpəg byɛ̂sh. Njɨ ja í dʉ́ kɔ̧́ yí, í dʉ gwaa cɔ̧́ mɔ́ɔ́lʉ́gá mə́mpəg mâ fambə́; í bə fwámɛ́ lɨ́lɨ́ɨ́, inunú zə ji nyə́dɨ́ mílɔ́wʉd.»

Kaanə́ ləvur

(Luk 13.20-21)

33  *A mú nyiŋgə kənd wúl kaanə́ nə́: «Faan á gwɔ̂w dʉ́sə nda fuú *ləvur. Ja múdá mə́ ŋwa wə, a fugə nə məmpɨɨ́ mə́ ŋgug bʉlɛ́d mə́lɔ́ɔl yí, í é sá nə́ ŋgug wɔɔŋg wɛ̂sh í búndɔwʉg.»

Nəcé jɨ́ Yésus ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli míkaanə́d yí

(Mak 4.33-34)

34  *Yésus nyə á ŋgə cɨ buud isâ ínɨ byɛ̂sh míkaanə́d, nyə a shígɛ́ dʉ bwɛlɛ lás nə bwo kú kənd kaanə́. 35  *Nyə á ŋgə sá ntɔ́ nə́ iciyá í ŋgwɔ́l *múúd micúndə́ í bwə́mag mbií nyə á cilə yí, nə́:

Mə bá lésha nə bwo míkaanə́d.

Mə bá wéésh isâ búúd bwə́ afwóyɛ́ bwɛlɛ mpu tɛ́ Zɛmbî nyə á fwɔ̧ shí yí.

Fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí á kanda bɔ́w-bɔ̂w káá

36 Yésus músə wú kʉ́l búúd bwə́ á bə áncuncuma yí, kyey kə njɔ́w. *Ompwíín bɛ́ bwə́ mú shísh nyə́dɨ́. Bwə́ nə nyə nə́: «Fɛ́ɛ́lʉ́g sə́ kanda á bɔ́w-bɔ̂w káá í á bə fambə́ yí.» 37 A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Muud nyə á myɛɛg jɔ̧ mpəg ídʉ̂w yɛ́, nyə wə́ *Mwân mə Múúd. 38 Fambə́ wə́ shí búúd bwə́ njúl ga. Jɔ̧ mpəg wə́ buud bʉ́sə́ Faan á gwɔ́wʉ́d wá. Bɔ́w-bɔ̂w íkáá wə́ buud bwə́ ŋgə bɛ̧ Mbʉ́wʉ́lú múúd wá. 39 Zhízhíŋ í á bɛ̧ bɔ́w-bɔ̂w íkáá wə́ Njwû məjamb. Saagʉ́lə bwə́ bá saag ídʉ̂w fambə́ yí, wə́ mə́shíné mə́ shí. Buud bwə́ bá saag wá, bwə́ wə́ *wəéŋgəles. 40  *Nda bwə́ dʉ tɨ́ íkáá í abʉ́bɔ̂w, bwə́ jígal byo bágə́d nə́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ í bá bə məshíné mə́ shí dɨ́ yɛ́. 41  *Mwân mə Múúd mə bá ntɨ wəéŋgəles bɛ́, bwə́ zə́ bigas Faan dɛ́, bwə́ mú yîl búúd bwə́ ŋgə́ ndêny bɔ́ɔ́l məláámb wá, nə bɔɔŋg bʉ́sə́ kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ wá. 42  *Bwə́ kə́ kʉl bɛ̂sh kuda ánʉ́nɨ̂ dɨ̂. Bwə́ bá bə cínɔŋg, njɨ bwə́ ŋgə́ bwam nə məyə̂. 43  *Ntɔ́ otʉ́təlí ɔ búúd wâ Zɛmbî bwə́ bá dʉ faan nda yásə́ Faan mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wáŋʉ́d. Muud jɨ́ nə mə́lwə̂ mə́ gwág yɛ́, a gwág.»

Kanda jimə́ lʉ́ sâ

44  *«Faan á gwɔ̂w dʉ́sə nda gúl jimə́ lʉ́ sâ jísə́ shwoó dɨ́ gúl fambə́ yí. Muud mə́ kwey gwo yɛ́ a nyiŋgə mpu shweel gwo. A músə kə nə məshusʉg, a kə kusha mə́bii mɛ́ mɛ̂sh nə́ ndɛɛ́ a mú kə kusə fambə́ jɔɔŋg.»

Kaanə́ kwóógʉ́ álal-kus

45 «Faan á gwɔ̂w í nyiŋgə nə́mə́ bə nda lâŋ ga: ŋgwɔ́l múúd nyə á dʉ kusə ijimə́ í mə́kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə ísâ í nyaŋgá nə ndɨ̂ yí, nə́ a kə́ dʉ kusha. 46 Muud wɔɔŋgʉ̂ mú ka kwey dɔɔŋg í búl bə nə mfíí cɔ̧́ mɔ́ɔ́lʉ́gá mɛ̂sh yí, a músə kə kusha ísâ byé byɛ̂sh nyə á bə nə ndɨ̂ yí, kə kusə kwóógʉ́ dɔɔŋg.»

Kaanə́ wód

47 «Faan á gwɔ̂w í nyiŋgə nə́mə́ bə nda wód bwə́ mə́ wusə mə́júwód yí. Í bii óshû mímbií mímbií. 48 Ja í mə́ lwánd yí, bwə́ mú julə, kə nə dwo cíndú. Bwə́ mú kə ji shí, fɛ́ɛ́sh fwámɛ́ óshû, wá mímaŋgad. Bwə́ yîl óshû ɔ́ abʉ́bɔ̂w, myaas. 49 Ntɔ́ nə́mə́ wə́ í bá bə məshíné mə́ shí dɨ́ yɛ́. *Wəéŋgəles bwə́ bá bɛ́ɛ́g mimbíya mi búúd bə́nɔ̂ŋ otʉ́təlí ɔ́ búúd. 50  *Bwə́ bá kʉl ósɔ́ɔl ɔ́ mə́bɔ̂w kuda ánʉ́nɨ́ dɨ̂. Cínɔŋg mə bá bə bwo, njɨ bwə́ ŋgə́ bwam nə məyə̂.»

51 Yésus mú jí *ompwíín bɛ́ nə́: «Ye bɨ shí mpu gwág ísâ ínɨ byɛ̂sh?» Bwə́ nə́: «Haaw.» 52 Nyə nə bwo nə́: «Gwə́ wə́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, Yɨ́ɨ́gʉli məcɛ̧ɛ̧ yɛ̂sh mə́ jɨ́ɨ́g isâ yâ Faan á gwɔ̂w yɛ́, a jɨ nda ŋgwɔ́l sɔ́ɔ́ŋgʉ́ jísə́ nə jɔ̧ kwɔ̧ɔ̧zʉ́ yɛ́. A jɨ nə ŋkul wéésh ísâ í acwúlû nə í agúgwáan cínɔŋg kwɔ̧ɔ̧zʉ́ dɔɔŋgʉ́d.»

Buud ɔ́ Nazarɛ̂t bwə́ abúgʉ́láyɛ́ Yésus

(Mak 6.1-6; Luk 4.16-30)

53  *Ja Yésus mə́ shîn jɨ́ɨ́gʉli búúd nə mikanda mínɨ yí, a mú wú na, 54  *kə nyə́dɨ́ kwáádə́. A mú ká dʉ yə búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá bwə́dɨ́ *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, mbií í á nə́ buud bɛ̂sh bwə́ á dʉ káam, bwə́ nə́: «Dʉ́ga váál fʉ́g nə dʉ́ga váál *mə́shimbá í á wú nyə ŋgow? 55  *Mwân mə́ kábíndá dɨ́ ɛ́ga? Nyɔɔŋgʉ́ dɨ́ Maríya? Omínyɔŋʉ̂ bɛ́ wə́ *Yákwab bə́nɔ̂ŋ Yósɛb nə Shímun nə Yûdə? 56 Ŋgaá, okɔ́ɔ́l bɛ́ bɛ̂sh bʉ́sə wa sə́dɨ́? Məma ísâ ínɨ byɛ̂sh í á wú nyə ŋgow?» 57  *A mú bə bwo kwal-bɔɔgʉ́. A mú ka zə cɨ nə bwo nə́: «*Muud micúndə́ mə́ dʉ nə́mə́ bwəma nə mpyóŋ njɨ nyə́dɨ́ kwáádə́ nə nyə́dɨ́ njɔ́w búúdʉd.» 58 Ntɔ́ Yésus nyə a shígɛ́ bul sá məshimbá cínɔŋg, nəcé buud kú *búgʉla nyə.

14

Shwɨy mə Yuánɛs Nduu-buud

(Mak 6.14-29; Luk 3.19-20; 9.7-9)

1 Mwɔ̂w mɔɔŋgʉ̂ dɨ, Herod á Tatarâk* nyə á gwág bwiiŋgyá mə́ Yésus, a mú ka cɨ nə osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ nə́: 2  *«Yuánɛs Nduu-buud mə́ gwûm. Sâ jɔɔŋg wə́ á músə́ nə mpífə́ á ŋgə́ sá *məshimbá ntʉ́nɨ nɨ.»

3  *Herod nyə á cɨ ntɔ́ nəcé nyə á bii Yuánɛs Nduu-buud, wɔ́ɔlə nyə məŋkəda, wá nyə mímbwug dɨ́ nəcé lə́sʉ́ mə́ Herodyâd, mudá mə́ mínyɔŋʉ̂ yé Fílíp. 4 Nəcé Yuánɛs Nduu-buud nyə á jum Herod nə́: «Wo ajə́láyɛ́ nə ŋwa mudá ɛ́nɛ nə́ wo bâ.» 5  *Herod nyə á ka dʉ cɛɛl gwú Yuánɛs, njɨ a ká dʉ fúndə buud nəcé nda bwə́ á dʉ gwɔ̧́ɔ̧ Yuánɛs nə́ a jisə *muud micúndə́ nə́.

6 Nə́ ndɛɛ́, jwɔ̂w Herod nyə a tə̂l zaŋ byélé dɛ́ yí, shilə mə́ Herodyâd í á zə sáág cwánʉ́d, Herod músə bul gwág nyə nywa. 7 A mú kaag shilə nɨ nə́: «Mə é fáágʉlə wo sá jɛ̂sh wó é gwáámb mə yí.» A kɛɛn ŋkaanə́ kaagʉ́lə nyə ntɔ́. 8 Shilə nɨ músə bɛ̧ íshwambʉlə í nyɔ́ɔ́ŋgʉ̂, nyə nə Njwú-buud nə́: «Yə́g mə lúú mə́ Yuánɛs Nduu-buud yáásə́d wa kɨ́kɨdɨ́ga.»

9 Njwú-buud músə gwág ŋgwóómbʉ́lú wɔɔŋgʉ̂ cɛy lámʉ́d; njɨ nda nyə á bwey kɛɛn ŋkaanə́ mísh mə́ ójóŋ dɨ́ nə́, a mú magʉlə nə́ bwə́ yə́g nyə. 10 A mú kənd múúd njɔ́w mímbwug, kə cígə Yuánɛs cʉ́ŋ. 11 Bwə́ músə zə nə lúú yé yáásə́d, zə yə shilə nɨ, a músə kə nə wə, kə cwámbʉlə nyɔ́ɔ́ŋgʉ̂. 12 Ompwíín ɔ́ Yuánɛs bwə́ músə kə ŋkɛ̂ny kug nyúul, kə dʉl. Bwə́ mú kə nə lâŋ kə jaaw Yésus.

Yésus mə yə́ búúd idʉ̂w

(Mak 6.30-44; Luk 9.10-17; Yuá 6.1-15)

13  *Ja Yésus nyə a gwág mbii Herod nyə á ŋgə tə́dʉga yí, nyə a wú cínɔŋg, kə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d kyey nə́ a kə́ ji nyə́mɛ́fwó bugád kʉ́l búúd bwə́ cúgɛ́ yí. Njɨ buud bwə́ mú mpu ntɔ́, bwə́ músə zə áncuncuma, bwə́ ŋgə́ zhu míŋgwə́la, bwə́ ŋgə́ kyey ncindye nə ncindye ŋgə́lə bɛ̧ nyə. 14  *Ja á mə́ shulə byɔ́ɔ́l dɨ́ yí, a mú dʉ́g mə́ŋkúmbə mə búúd mə́nɨ; a mú gwág bwo cɛy lámʉ́d, a músə lwag mimbə̂l myáŋ. 15 Ja kugʉ́ mə́ bii shí yí, *ompwíín bwə́ mú shísh nyə kúnə́-kúnə, kə cɨ nə nyə nə́: «Sə́ bʉ́sə wa bugád, kugʉ́ nə́mə́ ɔ́ga, bɨ́dʉ́g mə́ŋkúmbə mə búúd mə́ga, bwə́ kə́g mə́kwáádə́, kə kusə sâ mə́ də̂.» 16 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Í ajə́láyɛ́ nə́ buud ɔ́nɨ bwə́ kə́g. Bɨmɛ́fwó, yə́gá bwo sâ mə́ də̂.» 17 Ompwíín nə nɛ́ nə́: «Sə́ cugɛ́ nə sâ wa, njɨ ibʉlɛ́d itɔ́ɔn nə oshú óbá.» 18 Nyə nə bwo nə́: «Zəgá mə nə byo wa.» 19 A mú cɨ nə buud bɛ̂sh nə́ bwə́ jíg shí ákándad. A mú ka ŋwa íbʉlɛ́d itɔ́ɔn nə oshú óbá ɔ́nɨ, a bʉ̂n mísh gwɔ̂w, yə Zɛmbî akíba. A músə fɛ̂y íbʉlɛ́d, yə ompwíín. Ompwíín bwə́ músə kə kaaw búúd. 20  *Buud bɛ̂sh bwə́ mú də, jílə, idʉ̂w lʉ́g. Byɔɔŋg í á lʉ́g yí, í músə lwánd mə́bwumú wûm nə mə́bá. 21 Buud bwə́ á də wá, bwə́ á jee bə budûm otɔ́ɔ́shin ótɔ́ɔn, kú lɔ̧́ búdá nə ikágə́.

Yésus mə́ kyey mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w

(Mak 6.45-52; Yuá 6.16-21)

22 Nə́mə́ njɨ í á shîn yí, Yésus nə *ompwíín nə́ bwə́ kə́wag byɔ́ɔ́lʉ́d, bwə́ lɨ́ɨ́nág kə nyə shwóg mâŋ faŋwíny tɛ́ nyə é ŋgə fwo bɨ́d zhwog buud bwə́ á bə ɔ́nɨ yí. 23  *Yésus mú shîn bɨ́d búúd, a músə bád mbʉ́ŋʉ́d nyə́mɛ́fwó nə́ a kə́ jəgʉla nə Zɛmbî. Bulú mú zə yínd a njúl cíndú nyəmɛ́. 24 Byɔ́ɔ́l dâŋ í á bə í mə́ wú bwúŋʉ́d fwámɛ́ cé. Njɨ ikwɔ̧́ í á ŋgə bul jág ntágʉlə bwo nəcé ŋkwɔ̧̂ nyə á ŋgə yida wú kɔ́ɔ́mb bwə́ á ŋgə kə yí. 25  *Ŋgɛɛ míŋgwûm mí kúwo mí ashúshwóógʉ́ dɨ, a músə zə bɛ̧ bwo, a ŋgə́ kyey nə məkuú mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w.

26  *Ja ompwíín bwə́ mə́ dʉ́g a ŋgə́ kyey nə məkuú mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w yí, bwə́ mú jág bul fúndə, bwə́ ŋgə́ tə́dʉga nə́ jísə *jîm. Bwə́ músə ka ŋgə bul bwú óŋkwiimbyê nə ifwaas. 27 Njɨ Yésus mú lɛɛl cɨ nə bwo nə́: «Səlʉgá milâm shí. Mə wə́ ɛ́nɛ, kúgá fúndə.»

28 Pyɛ̂r mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋkí jísə wo, cɨɨ́g nə́ mə kyéyʉg mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w zə nûŋ wódɨ́.» 29 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Zaág.» Pyɛ̂r mú wú byɔ́ɔ́lʉ́d, a músə ŋgə kyey mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w, ŋgə kə wə́ Yésus. 30  *Njɨ, ja á mə́ dʉ́g nda ŋkwɔ̧̂ ŋgə́ bul kuŋg nə́, a mú nyiŋgə bə nə ifwaas, a mú tɛ́ɛ́d nyasʉlálə mə́júwód, a músə lɛɛl kɨ̂m nə́: «Yé Dâ, cʉgʉg mə.» 31  *Yésus mú nə́mə́ lɛɛl sɛ́ɛ́mb mbwə̂, kə bií nyə. A mú cɨ nə nyə nə́: «Búgə́ gwô jɨ́ ná ŋkí tag. Nəcé jɨ́ wo ámə sá məshwán yí?» 32 Bwə́ músə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, ŋkwɔ̧́ mú ntâg shîn. 33  *Bɔɔŋg bwə́ á bə byɔ́ɔ́lʉ́d wá, bwə́ mú kúd Yésus məbwóŋ shí, yə nyə gúmə́, bwə́ nə́: «Wo jɨ bə́lɛ bə *Mwân mə́ Zɛmbî.»

34 Bwə́ mə́ shîn lɨ́ɨ́na mâŋ, bwə́ mú jé lɔɔm á Genezarɛ̂t. 35 Buud wâ kʉ́kʉ́l jɔɔŋg bwə́ mə́ yag Yésus, bwə́ mú kyey nə lâŋ mə́nd mâ kúnə́-kúnə mɛ̂shʉd. Buud bwə́ mú zə nyə nə mimbə̂l myɛ̂sh. 36  *Bwə́ mú tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́ a bɨ́dʉ́g nə́ bwə́ jísɔ́wʉ́g ŋgə kúnya njɨ nə *mbwaag káándə́ yé. Bɔɔŋg bwə́ á ŋgə kúnya nə nyə wá bwə́ mú ŋgə yâl.

15

Məfúlú mə́ ímpáámbə́ nə məcɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî

(Mak 7.1-23)

1 Bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á wú Yurʉ́səlɛm wá, bwə́ á ka shísh wə́ Yésus, kə cɨ nə nyə nə́: 2  *«*Ompwíín bwô bwə́ ŋgə ntɔ̧ məcum mə́ ímpáámbə́, bwə́ ŋgə də kú gusa mə́bwə̂. Jɨ́ í sá ntɔ́?» 3 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ bâŋ ŋgə́ ntɔ̧ mpə́ndí mə́ Zɛmbî, bɨ ŋgə́ yida baagʉlə məcum mə́ ímpáámbə́ yí? 4  *Zɛmbî nyə á cɨ nə́: “Gúmálʉ́g sɔ́ɔ́ŋgʉ́ woó nə nyɔɔŋgʉ́ woó.” A nyiŋgə nə́mə́ cɨ nə́: “Múúd mə ká lweem sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé ŋkí nyɔɔŋgʉ́ yé, bwə́ jəlá nə gwú múúd wɔɔŋgʉ̂.” 5 Njɨ bɨ bâŋ bɨ́ ŋgə cɨ nə́: “Múúd mə ká jaaw sɔ́ɔ́ŋgʉ́ ŋkí nyɔɔŋgʉ́ nə́: ‘Sâ mə ámə nywá kwíínd wo nə ndɨ́ yí í músə məyə́na shú mə́ Zɛmbî,’ 6 í cúgɛ́ bwɛlɛ bə múúd wɔɔŋgʉ̂ obʉlʉga nə́ a yə́g sɔ́ɔ́ŋgʉ́ ŋkí nyɔɔŋgʉ́ gúmə́.” Ŋgaá nə́ bɨ́ ŋgə sá nə́ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî mí bə́g ŋkʉ́ŋgʉ́g, məcum mʉ́n yidá mpu yáág? 7  *Bɨ bʉ́sə nə məkə́ŋ! Izayí nyə á bə nə ŋkaam ja nyə á cúndə shú dʉ́nʉ́d nə́:

8 Kúl búúd ga í ŋgə gúmal mə njɨ mímpu dɨ́,

milâm myáŋ mí njúl shwóg-shwóg nə mə.

9 Wáŋ ŋgə́lə ságʉsə bwə́ ŋgə́ ságʉsə mə yí wúsə ntɔ́ ŋgwas.

Bwə́ ŋgə yida jɨ́ɨ́gʉli buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá myâ məmpə́ndí mə́ búúd.»

10 Yésus músə ka yid, lésha nə buud bwə́ á bə cínɔŋgʉ́ áncuncuma wá, nyə nə bwo nə́: «Bɛ́nyʉ́gá məlwə̂, mpu gwágʉlə. 11  *Sâ í dʉ nyíi múúd mpu dɨ́ yí, gwə́ dɨ́ í dʉ wá múúd məlwaagʉwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂; njɨ sâ í dʉ yida wú múúd mpu dɨ́ yí, gwə́ wə́ í dʉ wá nyə məlwaagʉwo.»

12 Ompwíín bwə́ mú shísh nyə́dɨ́ kúnə́-kúnə, kə cɨ nə nyə nə́: «Ye wo mpú nə́ lə́sʉ́ wó ámə lás nɨ í ámə bul ntágʉlə Ofarizyɛ̂ŋ?» 13 A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Sâ jɛ̂sh sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə́ nyə a shígɛ́ bɛ̧ yí, í bá tʉ̂w nə mikɔ̧ɔ̧lə́. 14  *Bɨ́dʉ́gá bwo. Bʉ́sə wəancím-ncîm, bwə́ ŋgə bii bɔ́ɔ́l wə́ancím-ncîm mbwə́d nə́ bwə́ jaand nə bwo. Ŋkí ŋgwɔ́l áncím-ncîm mə́ jaand nə ŋgwɔ́l, bɛ̂sh bwə́ é bʉ́la bɨ́ɨ́d.»

15 Pyɛ̂r músə cɨ nə nyə nə́: «Fɛ́ɛ́lʉ́g sə́ mpwokwoond nɨ.»

16 Yésus mú lás nə́: «Ye bɨ bʉ́sə nə́mə́ kú mpu gwág ísâ? 17 Ye bɨ agwágɛ́ nə́ sâ jɛ̂sh í nyíi múúd mpu dɨ́ yí, í dʉ kə mwɔ̧̂ dɨ́, í músə cɔ̧́ kə bɨ́ɨ́d? 18 Njɨ isâ í dʉ wú múúd mpu dɨ́ yí, í dʉ zhu lámʉ́d, byó wə́ í dʉ wá múúd məlwaagʉwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 19  *Nəcé lámʉ́d wə́ bɔ́w-bɔ̂w mítə́dʉ́gá mí dʉ zhu yɛ́, nə məgwú mə búud, nə minɔɔmb, nə jaŋga, nə júwo, nə yə́lə búúd ompwɛnɛ, nə *bwaasʉ́lə mpu. 20 Isâ í dʉ́ wá múúd məlwaagʉwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂ wə́ ínɨ. Də́lə ídʉ̂w kú gusa mə́bwə̂ í ádɛ́ wá múúd məlwaagʉwo.»

Búgə́ mə́ múdá á Kanaan

(Mak 7.24-30)

21 Yésus músə wú na kʉ́l nɨɨ́d. A músə kə kɔ́ɔ́mb shí á Tir nə Sidon. 22  *Ŋgwɔ́l múdá á nûŋ, a njúl shilə Kanaan, mú ŋgə zə nyə́dɨ́ a ŋgə́ kɨ̂m nə́: «Yé Cwámba, Mwân mə́ *Dávid, bwɨ́ɨ́gʉ́g mə nə́ ŋkwoŋʉ́. Jamb í mə́ jág bul bii shilə wâm.» 23 Yésus mú ji nyə kʉ́l-kʉ̂l. *Ompwíín bwə́ mú shísh Yésus kúnə́-kúnə, zə cɨ nə nyə nə́: «Wɨ́ɨ́ŋgʉ́g nyə, a ŋgə sá káŋgá bɛ̧ɛ̧́lə sə́ nə ŋkwiimbyê.» 24  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Zɛmbî nyə á ntɨ mə shú íncwəmbɛ í *Izʉrəyɛ̂l, í mú ŋgə cwagʉwa yí.» 25 Njɨ mudá ɛ́nɛ nyɛ músə zə kúd mpwóómbʉ́ shí wə́ Yésus, jəgʉla nə nyə nə́: «Yé Cwámba, shwɔ̧gʉ́ mə.» 26 Yésus mú bɛ̧sa nə nɛ́ nə́: «Ŋwálə ídʉ̂w í bwân ɔ́ njɔ́w, wusə yə ómpyə̂, í anywáyɛ́.» 27 Nyə nə Yésus nə́: «Jísə bə́lɛ bə ntɔ́. Ká, Cwámba, ompyə̂ bwə́ dʉ nə́mə́ cwála mə́mpulú mə́ dʉ́ kud tʉ́wʉli ómása dɨ́ shí má.» 28  *Yésus músə cɨ nə nyə nə́: «Mudá ɛ́ga, wo jɨ nə fwámɛ́ búgə́. Sâ wó ŋgə́ jɨɨ yí, í bə́g nə́mə́ ntɔ́.» Nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́ dɨ, mwân mə mudá ɛ́nɛ músə yâl.

29  *Yésus músə wú kʉ́l nɨɨ́d. A mú ŋgə bɛ̧ ncindye mâŋ mə́ Galilê nə́ ndɛɛ́ a kə bád wúl mbʉ́ŋʉ́d, kə́ ji shí. 30 Buud bwə́ mú zə sɛɛŋgya na nyə́dɨ́ áncuncuma; bwə́ ŋgə́ zə nə buud bwə́ á dʉ nyás wá, nə wəancím-ncîm, nə wəakúmə́lwə̂ nə buud wâ ijâm, nə míl zhwog mimbə̂l. Bwə́ mú zə ŋgə bwɨ́ɨ́g myo Yésus dɨ́ shí məkuú, a mú ŋgə lwag myo. 31 Buud bwə́ á bul ŋgə káam ifífí ŋgə́lə bə́lɛ lás, buud ɔ́ íjám bwə́ ŋgə́ bə mpwogɛ́, bɔɔŋg bwə́ á dʉ nyás wá bwə́ ŋgə́ kyey kú ná kwo nyás, wəancím-ncîm bwə́ ŋgə́ mpu dʉ́g; bwə́ mú ŋgə ságʉsə Zɛmbî á Izʉrəyɛ̂l.

Yésus mə́ nyiŋgə yə búúd idʉ̂w

(Mak 8.1-10)

32  **Yésus músə jɔ̂w *ómpwíín bɛ́, nyə nə bwo nə́: «Mə ŋgə gwág buud ɔ́ga ŋkúŋkwóŋʉ́lə nəcé sə́nɔ̂ŋ sə́ mə́ ji mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl, bwə́ cúgɛ́ ná nə sâ mə́ də̂. Mə acɛ́ɛ́lɛ́ nyiŋg bwo ntʉ́nɨ zha, bwə́ á bá kə tag nə məntʉmbʉli zhɨ́ɨ́d.» 33 Ompwíín bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Sə́ é sá ntʉdɛlɛ́ nə́ sə́ bə́g nə bímbí lʉ́ ídʉ̂w mə yə́ zhwog buud ɔ́ga wa bugád?»

34 Yésus mú jî bwo nə́: «Bɨ bʉ́sə nə ibʉlɛ́d ínɛ́?» Bwə́ nə́: «Zaŋgbá, nə bʉ́baalɛ́ íshúshú.» 35 Yésus músə ka cɨ nə́ buud bwə́ jíg shí. 36 Nə́ ndɛɛ́ a músə ŋwa íbʉlɛ́d zaŋgbá byɔɔŋgʉ́ nə oshû, a yə Zɛmbî akíba, a fɛ̂y byo ikʉ́l ikʉ̂l, yə ómpwíín bɛ́, bwə́ mú kə ŋgə kaaw buud. 37 Muud yɛ̂sh mú də nə́ ndɛɛ́ jílə. Zhwog ikʉ́l í mú lʉ́g tâŋ məkúdə́ zaŋgbá. 38 Buud bwə́ á də wá, bwə́ á bə buud otɔ́ɔ́shin onɔ̧̂, njɨ budûm kú lɔ̧́ búdá nə ikágə́. 39 A músə ka bɨ́d nə́ buud bwə́ nyíŋgəg, nyə mú kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, kə kɔ́ɔ́mb shí á Magadan.

16

Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ jî shimbá

(Mak 8.11-13; Luk 12.54-56)

1  **Bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ nə *Osadwisyɛ̂ŋ bwə́ á zə jí Yésus njígá mə́bwə́bʉ́lán, bwə́ nə́ a lwóg bwo dúl *shimbá í ŋgə́ zhu gwɔ̂w. 2 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bɨ mə́ dʉ bə, bɨ́ mə́ ká dʉ́g mpwó-kugʉ́ nə́ joŋ dʉ́sə tɨ́tɨɨ̂ nə́ zhwuŋ, bɨ nə́ jwɔ̂w á mán í bá bə nə́ sáŋ. 3 Ŋkí nə́, kúndə́ mán, bɨ́ mə́ ká dʉ́g joŋ ŋkí shila, bɨ́ mpu nə́ mpú nyə é nywɔ̧̂. Bɨ mə́ dʉ mpu yag íyuug í joŋ; njɨ bɨ kú mpu yag sâ í ŋgə́ sɨ̂y mwɔ̂w mə́ga dɨ́ yí. 4 Mbɛɛ kala búúd í njúl ŋkí bɔ̂w, nə mitə́dʉ́gá olɨ́lɨŋgɨ̂ í bə́lɛ́ jí nə́ mə lwóg bwo shimbá! Bwə́ ábʉ́lɛ dʉ́g dúl shimbá, njɨ dɔɔŋg í á bə nə Zhwónas yí*.» A músə wú na bwə́dɨ́, kyey.

Bɔ̂w Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ̂ŋ Osadwisyɛ̂ŋ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá

(Mak 8.14-21)

5 *Ompwíín bwə́ á wusa ŋwaálə íbʉlɛ́d ja bə́nɔ́ŋ bwə́ á lɨ́ɨ́na mâŋ kə faŋwíny yí. 6  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Jigá ncə̂ nə *Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ́ŋ *Osadwisyɛ̂ŋ *ləvur wáŋ.» 7  *Bwə́ mú ka ŋgə nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «A lás ntʉ́nɨ nəcé nda sə́ shígɛ́ zə nə ibʉlɛ́d nə́.» 8  *Yésus mú ka mpu sá bwə́ á ŋgə tə́dʉga yí, a mú cɨ nə bwo nə́: «Buud bâm tagʉ́lə ná búgə́ jɨ́n ɛɛ́! Jɨ́ tə́dʉ́gá wúsə́ bɨ́ njɨ nə́ bɨ shígɛ́ ŋwa íbʉlɛ́d yí? 9  *Jɨ́ bɨ́ mə́ cá gwág ntʉ́nɨ yí? Ye bɨ anyíŋgə́yɛ́ ná tə́dʉga íbʉlɛ́d itɔ́ɔn búúd otɔ́ɔ́shin otɔ́ɔn bwə́ á də yí, nə bímbí lʉ́ mə́bwumú mə́ íkʉ́l bɨ́ á lʉ́g nə ndɨ́ má? 10  *Ye bɨ kú tə́dʉga ibʉlɛ́d zaŋgbá búúd otɔ́ɔ́shin onɔ̧̂ bwə́ á də yí nə bímbí lʉ́ mə́kúdə́ mə́ íkʉ́l bɨ́ á lʉ́g nə ndɨ́ má? 11 Nəcé jɨ́ bɨ́ mə cá gwág nə́ mə aŋgɛ̂ nə lás lə́sʉ́ íbʉlɛ́d yí? Mə ŋgə cɨ nə́: “Jigá ncə̂ nə Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ́ŋ Osadwisyɛ̂ŋ ləvur wáŋ.”» 12 Bwə́ mú ka tɛɛm mpu gwág nə́ nyə a shígɛ́ ŋgə lás nə bwo lə́sʉ́ ləvur á ibʉlɛ́d. Nyə á ŋgə yida cɨ nə́ bwə́ bɛ́yʉg minjɨ́ɨ́gʉ́lá Ofarizyɛ̂ŋ nə Osadwisyɛ̂ŋ bwə́ ŋgə jɨ́ɨ́gʉli myá.

Yésus jisə Mesî

(Mak 8.27-30; Luk 9.18-21)

13 Ja bwə́ mə́ kə jé shí á Sezarê mə Fílíp yí, Yésus mú ŋgə jí *ompwíín bɛ́ nə́: «Buud bwə́ ŋgə cɨ nə́ *Mwân mə Múúd jisə zə́?» 14  *Bwə́ mú bɛ̧sa nə́: «Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə cɨ nə́ jísə Yuánɛs Nduu-buud, bɔ́ɔ́l nə́ jísə Eli, bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́ Zheremî ŋkí ntâg ŋgwɔ́l *múúd micúndə́.» 15 Nyə nə bwo nə́: «Ká bɨ bâŋ, bɨ́ ŋgə cɨ nə́ mə jisə zə́?» 16  *Shímun Pyɛ̂r músə bɛ̧sa nə́: «Wo jisə *Krîst, *Mwân mə́ Zɛmbî á kuwô» 17 Yésus músə nyiŋgə lás, nyə nə Pyɛ̂r nə́: «Wɛɛ mə́ jəla, yé Shímun Mwân mə́ Zhwónas. Muud dɨ́ nyə ámə lwágʉlə wo sâ wó mə́ cɨ nɨ. Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wâm jísə́ gwɔ́w wə́ nyə ámə lwágʉlə wo gwo. 18  *Mɛɛ mə́ ka jaaw wo nə́ wo wə́ Pyɛ̂r. Wo mə́ bə́lɛ bə kwóógʉ́. Nda bwə́ dʉ lwɔ̧́ njɔ́w kwóógʉ́ dɨ́ gwɔ́w nə́, mə bá sɛɛŋg *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dâm kwóógʉ́ dwô dɨ́ gwɔ̂w. Tɛɛm bə shwɨy í ábʉ́lɛ́ sá bwo sâ. 19  *Mə bá yə wo ijuwʉga yâ Faan á gwɔ̂w. Sâ jɛ̂sh wó bá cɛ̧ɛ̧lə shí ga dɨ́ yí, í bá ntɔ́ gwɔ̂w, jɔɔŋg wó bá wiinzh shí ga dɨ́ yí, í bá bə ntɔ́ gwɔ̂w.» 20  *Nə́ ndɛɛ́, a mú ka mpu báásʉlə ómpwíín nə́ bwə́ kú bwɛlɛ jaaw múúd nə́ a jisə Krîst.

Yésus mə bá yə, a nyiŋgə gwûm

(Mak 8.31-33; Luk 9.22-27)

21  *Tɛ́ɛ́d na, a músə ka tɛ́ɛ́d jaawʉ́lə *ómpwíín bɛ́ nə́ í jɨɨ nə́ a kə́g Yurʉ́səlɛm, nə́ ocúmbá buud wâ lɔɔm nə milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ jəlá nə kə jág jugʉshi nyə, bwə́ gwú ntâg nyə. Njɨ a bá gwûm shwoŋ dɨ́ jwɔ́w lʉ́ lɛ́ɛl. 22 Pyɛ̂r músə kə nə nyə koogʉ́, kə lás nə nyə nə́: «Mbɔ̂! Zɛmbî kyɛ́mʉg wo, Cwámba! Mbií sâ wɔɔŋgʉ̂ í abʉ́lɛ bə nə wo.» 23 Njɨ Yésus mú yid, ŋkáánd nə nyə nə́: «Wúg mə na, *Sátan! Wo jɨ mə məma bɔɔgʉ́. Mitə́dʉ́gá myô mí cúgɛ́ mítə́dʉ́gá mí Zɛmbî, mísə njɨ mitə́dʉ́gá myâ buud.» 24  *A músə ka cɨ nə ompwíín bɛ́ nə́: «Ŋkí muud mə́ cɛɛl bɛ̧ mə, a bə́g kú jagʉlə nyə́mɛ́fwó; a ŋkɛ́nyʉ́g kwolós jé, a bɛ̧ mə. 25 Nəcé, múúd mə ká kaambʉlə nə cʉg jé, a yida jímbal gwo. Nyɔɔŋg mə jímbál cʉg jé nəcé mə yɛ́, a mə́ yidá kaambʉlə nə gwo. 26 Ŋkí muud mə́ bii mə́bii mɛ̂sh mâ shí ga nə́ ndɛɛ́ *shíshim yé jímb, wáyɛ́ mfíí nyə́ é bə nə ndɨ́ cínɔŋg yí? Muud jɨ nə ŋkul wá jɨ́ shú nə́ a nyíŋgəg bii shíshim yé? 27  *Nəcé *Mwân mə Múúd mə bá zə a ŋgə́ ŋkənʉwa nda sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé, bə́nɔ̂ŋ *wəéŋgəles, a bá zə yə búúd myə́na mí mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ bwə́ á sá myá. 28  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɔ́ɔ́l búúd bʉ́sə́ wa ɔ́ga, bwə́ ábʉ́lɛ bwɛlɛ yə, bwə́ kú fwo dʉ́g *Mwân mə Múúd mə́ zə ŋwa jiya icî jé.»

17

Yésus mə lwóyá mílwanə́ myɛ́

(Mak 9.2-13; Luk 9.28-36)

1  *Mpʉ́sə mwɔ̂w mə́saman, Yésus mú ŋwa Pyɛ̂r nə Zhâk bá mínyɔŋʉ̂ Yuánɛs. A mú wú nə bwo búúd dɨ́, bwə́ kə bád wúl məma mbʉ́ŋʉ́d. 2  *Nyúúl nyɛ́ mú shwɔ̧́ɔ̧la bwo míshʉ́d, mpwoombʉ́ í mú ŋgə ŋkənʉwa nyə nda jwɔ̂w, mikáándə́ myɛ́ mí mú ŋgə faan nda məŋkɛnya. 3 Seegya nə́ Moyîz bá Eli bwə́ mə́ wɔ́ɔ́s, zə ŋgə́ lésha nə nyə. 4 Pyɛ̂r músə ka cɨ nə́: «Cwámba, nywaálə ŋgə́lə ji wa. Ŋkí wó magʉlə, mə shumə mə́banda məlɔ́ɔl, ŋgwúd shú dwô, dúl shú mə́ Moyîz, dúlʉ́gá shú mə́ Eli.»

5  *Pyɛ̂r ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, seegya njɨ gúndə́ á ŋkʉŋkənʉwá í mə́ zə búdal bɛ̂sh. Bwə́ mú gwág kə́l í ŋgə́ wú gúndə́ jɔɔŋg dɨ́ nə́: «Mwân waamə́ abábə wə́ ɛ́ga. Nyə́dɨ́ wə́ lâm wâm wɛ̂sh wúsə́ yɛ́. Ságá nyə məgwág.»

6 Ja *ómpwíín bwə́ mə́ gwág kə́l dɔɔŋg yí, bwə́ mú bul bə nə ifwaas, bwə́ mú wusə mə́nyúúl shí ombúmbudɨ̂. 7 Yésus músə shísh, zə kúnya nə bwo, a mú cɨ nə bwo nə́: «Bʉ́nʉ́gá! Kúgá ná kwo gwág ífwaas.» 8 Bwə́ mú bʉ̂n mə́mpwoombʉ́, bwə́ mú dʉ́g njɨ Yésus nyə́mɛ́fwó.

9  *Ja bə́nɔ́ŋ bwə́ mə́ ka ŋgə shulə wú mbʉ́ŋ dɨ́ yí, a mú lás nə bwo nə́: «Ci bɨ kú jaaw múúd sâ bɨ́ ámə dʉ́g yí, kə wɔ́ɔ́s ja *Mwân mə Múúd mə bá gwûm shwoŋ dɨ̂ yí.»

10  *Nə́ ndɛɛ́ bwə́ músə jí nyə nə́: «Nəcé jɨ́ *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ dʉ cɨ nə́ í jɨɨ nə́ Eli fwóg tɛ́ɛ́d zə yí?» 11 A mú bɛ̧sa nə́: «Jɨ́ bə́lɛ bə ntɔ́ nə́ Eli mə́ jəlá nə fwo zə, zə tə̂l ísâ byɛ̂sh ícé byáŋʉ́d. 12  *Sâ ŋgwúdʉ́, mɛɛ mə́ jaaw bɨ́ nə́ Eli nyə a shí zə. Buud bwə́ á shígɛ́ yag nyə, bwə́ á sá nyə mbií wɛ̂sh bwə́ á cɛɛl yí. Ntɔ́ nə́mə́ Mwân mə Múúd mə bá jug məbwə̂ máŋʉ́d.» 13 Ompwíín bwə́ músə mpu nə́ Yuánɛs Nduu-buud wə́ á ŋgə cɨ yɛ́.

Yésus mə́ yîl múúd jamb

(Mak 9.14-32; Luk 9.37-45)

14 Ja bwə́ mə́ kə wɔ́ɔ́s mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ́ yí, ŋgwɔ́l múúd músə zə kúd Yésus məbwóŋ shí, jəgʉla nə nyə nə́:

15 «Yé Cwámba, gwágʉ́g mwân waamə́ ŋkúŋkwóŋʉ́lə. A dʉ fudə ibwúg, a ŋgə bul jug. A mú dʉ kʉl nyúúl tɔɔ kuda dɨ́ tɔɔ mə́júwód. 16 Mə ámə zə nə nyə *ómpwíín bwô dɨ́, njɨ bwə́ shígɛ́ kwag lwagʉ́lə nyə.»

17  *Yésus músə bɨ̂ nə́: «Wúu! yé óháádɛn ɔ́ga! A bɔ́wʉ́lə bɨ́ mitə́dʉ́gá e! Mə e bá kə nə bɨ̂ ntʉ́nɨ kə wɔ́ɔ́s ŋgow? Mə é bá jísɔw bɨ́ kə kumə jáyɛ́ ja? Zəgá mə nə mwân wɔɔŋg kâ.»

18 Yésus mú ŋkáánd nə jamb, í músə wû mwân nyúúlʉ́d, ncúncwə́má jɔɔŋg músə yâl nə́mə́ cé nə cé.

19 Nə́ ndɛɛ́ ompwíín bwə́ músə shísh wə́ Yésus, zə nyímbʉla nə nyə nə́: «Nəcé jɨ́ sə́ bâŋ shígɛ́ kwag yílʉ́lə jamb nɨ yí?» 20  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Jísə nəcé bɨ cugɛ́ nə fwámɛ́ búgə́. Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, í mbə̂m bə nə búgə́ tɔɔ njɨ cíg-cîg bímbí búbumə́ *mutárʉd, bɨ́ je cɨ nə mbʉ́ŋ ga nə́: “Tʉ́wʉ́g na, wo kə́g tɔ̂w wáádə́”, mbʉ́ŋ bə́lɛ kə. Sâ kú ná kwo ntɔ̧ bɨ ŋkul. 21  *[Njɨ, mbií jamb nɨ í dʉ wú njɨ wo mə́ fwo mpu jəgʉla nə Zɛmbî, wo ci ídʉ̂w.]»

22  *Ja bə́nɔ́ŋ bwə́ á ŋgə kyey shí á Galilê yí, Yésus nyə á jaaw bwo nə́: «Í jɨɨ nə́ *Mwân mə Múúd bâg kaanz məbwə̂ mə́ búúd dɨ́, 23 bwə́ bág gwú nyə. Njɨ a bá gwûm jwɔ̂w álɛ́ɛl.» Ompwíín bwə́ músə ka bul gwág sâ jɔɔŋgʉ̂ cɛy lámʉ́d.

Yésus mə jə́ná tóya

24  *Ja bwə́ mə́ ka kə wɔ́ɔ́s Kapɛrnawûm yí, búúd bwə́ á dʉ ŋwa tóya á *Mpáánzə́ Zɛmbî wá bwə́ mú zə jí Pyɛ̂r nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli wʉ́n mə́ dʉ nə́mə́ jə́na tóya ɛ́ga?» 25 Pyɛ̂r mú magʉlə nə́: «Haaw!»

Ja Pyɛ̂r mə́ kə nyíi njɔ́w yí, a kú fwo lás, Yésus mú jí nyə nə́: «Shímun e, wɛɛ mə́ dʉ́g nə́ jɨ? Ozə́ bwə́ dʉ jə́na ójwû ɔ shí otóya nə oŋgasʉmâŋ? Ye mimbyágá mí mə́shí máŋ, ye ijigə-jigə?» 26 Pyɛ̂r mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Ijigə-jigə.» Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋgaá, ntɔ́ jɨ nə́ mimbyágá mí ádɛ́ jə́na? 27 Njɨ, shú nə́ sə́ kú ntágʉlə bwo, kaág mâŋ, kə wusə ŋgwéye; shú wó é tɛ́ɛ́d tɨ́ yɛ́, wo bɛ̂ny nyə mpu, wo mú kwey saŋ *mwaanɛ̂ í kwágá nə tóya á buud obá yí. Wo músə ŋwa wə, wo kə jə́na tóya waamə̂ nə wô.»

18

Muud mə búl bə nə mfíí Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂ yɛ́

(Mak 9.33-37; Luk 9.46-48)

1  *Baan dɔɔŋgʉ́ dɨ́, *ompwíín bwə́ á shísh wə́ Yésus zə jí nyə nə́: «Zə́ mə́ búl ná bə fwámɛ́ múúd Faan á gwɔ́wʉ́d?» 2 Yésus mú jɔ̂w kʉ́kágə́, zə tə̂l bwo míshʉ́d, 3  *nyə nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, ŋkí bɨ mə bə́ kú cɛ́nd kuú njɔɔnd nə́ bɨ bə́g nda ikʉ́kágə́, bɨ abʉ́lɛ́ bwɛlɛ nyíi Faan á gwɔ́wʉ́d. 4  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, muud mə dʉ́g nyə́mɛ́fwó zhizhe nda kʉ́kágə́ ga yɛ́ nyə wə́ mə́ bá bul bə fwámɛ́ múúd Faan á gwɔ́wʉ́d. 5  *Muud mə lə́g ntâg gúl kʉ́kágə́ nda jíga jínə́ dâm dɨ́ yɛ́, a mə́ lə́g mə. 6 Njɨ, ikʉ́kágə́ í ŋgə́ *búgʉla mə íga, múúd mə ká kwal gúl bɔɔgʉ́, í bul jəla nə́ bwə́ kə́lʉg muud wɔɔŋgʉ̂ məma kwóógʉ́ cʉ́ŋʉ́d, bwə́ kʉl nyə nə dwo mâŋ, a kú ná cwánʉwo.

7 «Ŋkúŋkwóŋʉ́lə búúd nəcé bulyálə mə́bɔɔgʉ́. Cʉg í cúgɛ́ nə ŋkul bə kú nə məbɔɔgʉ́, njɨ ŋkwɛ́ɛ muud mə kwál búúd mwo yɛ́. 8  *Ntɔ́, í ká bə nə́ mbwə̂ wô ŋkí kuú wô í ŋgə kwal wo bɔɔgʉ́, sámbʉ́g wə, wo wúsəg wə shwóg-shwóg; nəcé í bul jəla nə́ wo cʉ́gəg cʉg á kandʉgə wo njúl nə kʉ́l mbwə̂ ŋkí kʉ́l kuú, ntɔ̧ nə́ wo bə́g nə məbwə̂ nə məkuú mwô mɛ̂sh wo mú kə kuda á kandʉgə dɨ̂. 9 Ŋkí jús dwô í ŋgə kwal wo bɔɔgʉ́, tɨ́ɨ́g dwo, wo wusə shwóg-shwóg nə wo. Í bul jəla nə́ wo nyííg cʉg á kandʉgə dɨ́ wo njúl nə ncwaan jús, ntɔ̧ nə́ wo bə́g nə mísh mwô mɛ̂sh, bwə́ bá kə kʉl wo kuda á kandʉgəd.

10  *«Bɨ ɔ bɛy nə́ bɨ mpyényʉ́g gúl múmwántombú ga, nəcé mə mpú cɨ nə bɨ́ nə́ *wəéŋgəles báŋ bwə́ təl ja jɛ̂sh mísh mə́ Dâ jísə́ gwɔ́w yɛ́d. 11  *[Nəcé *Mwân mə Múúd nyə á zə cʉg buud bwə́ á mə́ jímb nə zhɨɨ́ wá.] 12 Bɨ mə tə́dʉ́gá nə́ jɨ? Ŋkí ŋgwɔ́l múúd jɨ nə íncwəmbɛ təd, ŋgwúd í mú wú sɔɔnz dɨ́ kə ŋgə jɛ̧́ɛ̧la. Ŋgaá nə́ nyə e lʉ́gə byɔɔŋg yâ məwûm ibuú nə ibuu kʉ́l í ŋgə́ də yí, a fwo kə sɔ̧́ jɔɔŋg í ámə kə ŋgə jɛ̧́ɛ̧la yí? 13 A ká kwey gwo, bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, nyə é bə nə məshusʉg nə gwo ntɔ̧ yâ məwûm ibuú nə ibuu í shígɛ́ kə ŋgə jɛ̧́ɛ̧la yí. 14  *Nə́mə́ mbií wɔɔŋgʉ̂, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ́ gwɔ́w yɛ́ nyə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ gúl múmwántombú ga í jímbʉ́g.»

Ŋkwambʉlə misə́m

15  *«Ŋkí ŋgwɔ́l mínyɔŋʉ̂ woó mə́ sá *sə́m, kaág lás nə nyə bɨná obá; á ká magʉlə gwág wo, wo mə́ sá nyə mpwogɛ́. 16  *Njɨ ŋkí nyə amágʉ́lə́yɛ́ gwág wo, kaág jɔ̂w múúd ŋgwúd ŋkí óbá, bɨnɔ́ŋ bɨ kə́g lás nə nyə, í bə́g nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́, nə́: “Ŋkwambʉlə nyɛ̂sh í jəlá nə sɨ̂y nə owúshinɛd óbá ŋkí ólɔ́ɔl”. 17  *A ká ban nə́ nyə agwágɛ́ bwo, kaág jaaw *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla. A ká nə́mə́ ban gwág Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla, dʉ́gʉ́g nyə nda muud nyə́ ampúyɛ́ fwámɛ́ Zɛmbî yɛ́, nda ŋwɛnyɛ tóya. 18  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ cɛ̧ɛ̧lə shí ga dɨ́ yí, í bá bə ntɔ́ gwɔ́w. Jɔɔŋg jɛ̂sh bɨ́ mə́ bá wiinzh shí ga dɨ́ yí, í bá bwey bə ntɔ́ gwɔ̂w. 19  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ nyiŋgə jaaw bɨ́ nə́, ŋkí buud obá wâ gwooŋg jɨ́n nɨ bwə́ mpú bwəma cʉ́ŋ ŋgwúd shí gaád nə́ bwə́ gwáámb Zɛmbî gúl sâ, tɛɛm bə jɨ́ tɛɛm bə jɨ́, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam jɨ́ gwɔ́w yɛ́ nyə é yə bwo gwo. 20  *Nəcé kʉ́l búúd obá ŋkí olɔ́ɔl bwə́ mə́ sɛɛŋgya shú dâm dɨ́ yí, sə́nɔ́ŋ nə bwo wə́ bʉ́sə́ cínɔŋg.»

Fwámɛ́ íjuugá

21 Pyɛ̂r nyə á ka shísh wə́ Yésus, kə jí nyə nə́: «Cwámba e, ŋkí mínyɔŋʉ̂ waamə́ mə sá mə məbɔ̂w, mə́ jəlá nə juu nyə ija inɛ́? Ye ija zaŋgbá?» 22  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Mə acɨ́yɛ́ nə wo nə́ kə shúg ija zaŋgbá, mə́ cɨ nə́ kə kumə mə́wûm zaŋgbá ija zaŋgbá. 23  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, Faan á gwɔ̂w dʉ́sə nda yuug ga: wúl njwú-buud í a zə kə sá osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ shitɔ́g. 24 Ja á mə́ ŋgə sá shitɔ́g wɔɔŋg yí, ŋgwɔ́l sɔ́ɔl mə́sáal músə biil nə mpwə́lá ŋkí jág bulya *mwaanɛ̂, tâŋ bʉ́sə́ nə ŋkul jə́na nə ibwêy otɔ́ɔ́shin otɔ́ɔ́shin yí. 25 Nda sɔ́ɔl məsáal ɛ́nɛ nyə á shígɛ́ bə nə ŋkul nyiŋg mpwə́lá nə́, mása músə cɨ nə́ bwə́ bííg nyə nə mudá nə bwân bɛ́ bɛ̂sh, bwə́ kúshag bwo, tɛɛm bə ísâ byáŋ byɛ̂sh, mwaanɛ̂ wɔɔŋgʉ̂ zə́g jə́na mpwə́lá. 26 Sɔ́ɔl məsáal ɛ́nɛ músə zə kə́sʉwa mása yé shí məkuú, zə jəgʉla nə nyə nə́: “Dá, jísɔ́wʉ́g mə, mə é jə́na wo mpwə́lá nɨ nyɛ̂sh.” 27  *Iŋkúŋkwoŋ í músə bii mása lâm, a músə bɨ́d nyə nə mpwə́lá nyɛ̂sh, kú ná jí tɛɛm bə sâ. 28 Ja sɔ́ɔl məsáal ɛ́nɛ mə́ wɔ́ɔ́s tɔ́ɔ́n yí, a mə́ bwəma nə ŋgwɔ́l shwə́ yé bá bwə́ á dʉ sɛ̂y yɛ́, nyə á bə nə nyə mwaanɛ̂ njɨ odanarî təd. A músə bii shwə́ yé ɛ́nɛ cʉ́ŋʉ́d, yɨ́ɨ́mbʉli nyə nə́: “Nyiŋgʉ́g mə mwaanɛ̂ waam yɛ̂sh.” 29 Shwə́ yé músə tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́: “Jísɔ́wʉ́g mə, mə é jə́na wo mpwə́lá nywô.” 30 Njɨ sɔ́ɔl məsáal ɛ́nɛ kú magʉlə. A mú kənd shwə́ yé mímbwug dɨ́ shú nə́ a jə́nág nyə mpwə́lá nyɛ́. 31 Ja bɔ́ɔ́l óshwə́ báŋ bə́nɔ́ŋ bwə́ á dʉ sɛ̂y wá bwə́ mə́ dʉ́g sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂ yí, bwə́ mú bul gwág cɛy lámʉ́d, bwə́ mú kə jaaw mása wáŋ sâ í mə́ sɨ̂y yí. 32 Nə́ ndɛɛ́ mása músə jɔ̂w nyə, zə cɨ nə nyə nə́: “Wo jɨ bɔ́w-bɔ̂w sɔ́ɔl məsáal. Mə ámə bɨ́d wo nə mpwə́lá nywô nyɛ̂sh, mə yîl lâm nəcé nda wo ámə tɛ́ɛ́g mə məbwə́ nə́. 33  *Ŋgaá, wo ámə jəlá nə gwág shwə́ woó ŋkúŋkwóŋʉ́lə nə́mə́ nda mə ámə gwág wo ŋkúŋkwóŋʉ́lə nə́.” 34  *Mása yé músə kɛɛnzh nyə nə wəálal-məbag nə́ a fwóg nə́mə́ nyiŋg nyə nyɛ́ mpwə́lá nyɛ̂sh. 35  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ Dâ á gwɔ̂w mə́ bá dʉ sá bɨ yɛ́, ŋkí bɨ mə bə́ kú dʉ juu ómínyɔŋʉ̂ bʉ́n ijuugá nə́ bɨ yîl lâm kandʉgə.»

19

Yésus nə məgwú mə́ bâ

(Mak 10.1-12)

1  *Ja Yésus nyə á shîn lás ntʉ́nɨ yí, nyə á ka wú shí á Galilê, kə shí á Yudéa, Zhurdɛ̧̂ faŋwíny. 2 Buud bwə́ á bɛ̧ nyə nûŋ ŋkí jág bulya, a mú ŋgə lwag mímbə̂l myáŋ, mí shîn ŋgə yâl. 3 Bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á zə kə nyə́dɨ́, kə bwɔ́wʉlə nyə, bwə́ nə́: «Ye məcɛ̧ɛ̧ míshé mə́ ŋgə cɨ nə́ muud jɨ nə ŋkul yîl múdá yé bâ nə mbií mə́byaagʉlə wɛ̂sh?» 4  *A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bɨ a fwóyɛ́ lɔ̧̂ mícilyád nə́ ja Zɛmbî nyə á tɛ́ isâ byɛ̂sh yí, nyə a sá mudúm bá mudá, 5  *a músə cɨ nə́: “Nda mə mə́ sá bwo ntʉ́nɨ́ nə́, mudúm mə́ bá lʉ́gə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá nyɔɔŋgʉ̂, a kə leedya nə mudá yé, bá obá bwə́ mú bə nyúul ŋgwúdʉ̂.” 6 Ntɔ́ jɨ nə́ bwə́ cúgɛ́ ná búúd obá, bwə́ músə muud ŋgwúd. Muud nyə ajə́láyɛ́ nə ka bɛ́ɛ́g sá Zɛmbî mə́ laad yí.» 7  *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú nyiŋgə jí nyə nə́: «Ká nəcé jɨ́ Moyîz nyɛ nyə á cilə nə́ múúd mə ká cɛɛl yîl múdá yé bâ, a yə nyə kálaad məgwú mə́ bâ yí?» 8 Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Moyîz nyə á magʉlə nə́ muud jéég yîl múdá yé bâ nəcé lal bɨ́ mílâm. Í á shígɛ́ dʉ fwo sɨ̂y ntɔ́ mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd. 9  *Mɛɛ mə́ ka jaaw bɨ́ nə́, ŋkí muud mə yíl múdá yé bâ, mudá kú fwo sá mínɔɔmb, a bâ múdá shús ɨɨ́, muud wɔɔŋg mə́ sá mínɔɔmb.» 10  **Ompwíín bɛ́ bwə́ mú lás nə́: «Ŋkí ntʉ́nɨ wə́ cɛ̧ɛ̧ lʉ bâ í dʉ bii múdúm yɛ́, í yidá bul jəla nə́ buud bwə́ jíg kú béya.» 11 A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Buud bɛ̂sh dɨ́ bɨ́ nə ŋkul gwág lə́sʉ́ ga, njɨ bɔɔŋg Zɛmbî mə́ yə ŋkûl nyɔɔŋg wá. 12 Nəcé bɔ́ɔ́l búúd bwə́ njul mimyáágə́ zhu byélé dáŋʉ́d; bɔ́ɔ́l bwə́ á sɨ̂y mimyáágə́ kukúg; bɔ́ɔ́lʉ́gá bâŋ bwə́ njul nda mimyáágə́ shú nə́ bwə́ mpúg wá milâm Faan á gwɔ́wʉ́d. Múúd jɨ́ nə ŋkul gwág yɛ́, a gwág.»

Ikʉ́kágə́

(Mak 10.13-16; Luk 18.15-17)

13 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á ka zə nə ikʉ́kágə́ wə́ Yésus nə́ a bə́dʉg byo məbwə̂, sá məjəgʉla shú dáŋʉ́d. Njɨ *ompwíín bwə́ mú lás nə bwo. 14  *Yésus músə cɨ nə́: «Bɨ́dʉ́gá ikʉ́kágə́ í zə́g mə́dɨ́, kúgá kaambʉlə nə bwo, nəcé Faan á gwɔ́w dʉ́sə sâ á mbií búúd wáŋ.» 15 A mú bəd bwo məbwə̂ nə́ ndɛɛ́ a mú cɔ̧́ cínɔŋg.

Ncwə́má á bulya məbii

(Mak 10.17-31; Luk 18.18-30)

16 Ŋgwɔ́l múúd nyə á ka shísh wə́ Yésus zə jí nyə nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, jáyɛ́ jɔ̧ sâ mə́ sáág shú nə́ mə bə́g nə cʉg á kandʉgə kandʉgə yí?» 17 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Nəcé jɨ́ wó zə́ jí mə njígá shú jɔ̧ sâ yí? Muud ŋgwúd wə́ jɨ́ jɔ̧ múúd. Ŋkí wó cɛɛl nyíi cʉg dɨ́ ság nda məcɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ cɨ nə́.» 18  *Nyə nə Yésus nə́: «Máyɛ́ mə́cɛ̧ɛ̧?» Yésus nə́: «Kú gwú múúd, kú sá mínɔɔmb, kú júwo, kú yə múúd mpwɛnɛ sá nyə́ ampúyɛ́ yí 19  *gúmal sɔ́ɔ́ŋgʉ́ woó nə nyɔɔŋgʉ́ woó, ka nə́mə́ cɛɛl múúd yɛ̂sh jísə́ wo kúnə́-kúnə yɛ́ nda wó cɛ́ɛ́l wómɛ́fwó nə́.» 20 Ncwə́má nɨ nə Yésus nə́: «Mə ŋgə bwey bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ mə́nɨ mɛ̂sh. Gúl jɨ́ í ŋgə́ nâ fúfə mə yí?» 21  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋkí wó jɨɨ́ mpu bə nda Zɛmbî mə cɛ́ɛl nə́, kaá kusha ísâ byɛ̂sh wó jɨ́ nə ndɨ̂ yí, wo yə mímbúmbúwá *mwaanɛ̂ wɔɔŋgʉ̂, wo ka bá kə bə nə məbii gwɔ̂w; ság ntɔ́ wo ka zə bɛ̧ mə.»

22  *Njɨ ncwə́má dɔɔŋg mə́ gwág ntʉ́nɨ yí, a mú shúsʉla, a mú ntâg kyey, nəcé nyə á bə nə zhwog məbii. 23 Yésus mú cɨ nə ompwíín bɛ́ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, jísə kwowʉlálə nə́ buud bɨ́ nə məbii wá bwə́ nyííg Faan á gwɔ́wʉ́d. 24 Mə́ nyiŋgə jaaw bɨ nə́, í yida nywá bə kúnə́-kúnə nə́ *shamô nyííg luun lʉ́ ndundu dɨ́, ntɔ̧ nə́ muud á bulya məbii nyííg Faan á gwɔ́wʉ́d.» 25 Njɨ ómpwíín bwə́ á gwág ntʉ́nɨ yí, bwə́ á bul káam, bwə́ nə́: «Ká zə́ jɨ́ nə ŋkul *dʉ́g cʉg yɛ́?» 26  *Yésus mú kənd mísh bwə́dɨ́, a mú cɨ nə bwo nə́: «Muud cugɛ́ nə ŋkul sá jínɨ jâŋ, njɨ Zɛmbî nywáá jɨ nə ŋkul sá sâ jɛ̂sh.» 27 Pyɛ̂r mú ka cɨ nə Yésus nə́: «Sə́ buud sə́ á mə́ shîn lʉ́gə ísâ byɛ̂sh, sə́ zə bɛ̧ wo wá, í bá ka bə nə sə́ bâŋ ntʉdɛlɛ?» 28  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, ja ísâ byɛ̂sh í bá bə ógúgwáan yí, ja *Mwân mə Múúd mə bá ji nyə́dɨ́ *caaŋgə́ á milwanə́d yí, bɨ báá buud ŋgə́ bɛ̧ mə wá, bɨ mə bá ji bín ícaaŋgə́ wûm nə íbáád, bɨ́ ka sámb íbɛɛnd wûm nə íbá yâ *Izʉrəyɛ̂l milə́sʉ́. 29  *Ŋkí muud mə sá nə́, tɔɔ minjɔ́w, tɔɔ məshí, tɔɔ omínyɔŋʉ̂, tɔɔ okɔ́ɔ́l, tɔɔ sɔ́ɔ́ŋgʉ́, tɔɔ nyɔɔŋgʉ́, tɔɔ bwân, a lʉ́gə́ byo shú dâm, a bá nyiŋgə bií byo, sâ ŋgwúd ija təd; muud wɔɔŋgʉ̂ ka bá kə cʉgə cʉg á kandʉgə kandʉgə dɨ̂. 30  *Bɔ́ɔ́l ncúlyá buud bwə́ tə́l shwóg wá, bwə́ bá tɔ̂w mpʉ́sə, bɔɔŋg bwə́ tə́l mpʉ́sə wá, bwə́ bá tɔ̂w shwóg.»

20

Myə́na myâ bímbí ŋgwúd

1 «Faan á gwɔ̂w dʉ́sə nda lâŋ ga: ŋgwɔ́lʉ́gá múúd nyə á bə nə fambə́ *vînyə. Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á ka jɔ́ɔ́g mpʉ́mán mpʉ́mán nə́ a kə́ sɔ̧́ búúd bwə́ kə́g sɛ̂y nyə́dɨ́ fambə́. 2 Bə́nɔ́ŋ bwə́ mú kwambʉlə nə́ a bá jə́na nə bwo *danarî ŋgwúd ŋkúmba jwɔ̂w nda í dʉ bwey bə nə́, a músə kənd bwo ísɛ́yʉ́d nyə́dɨ́ fambə́. 3 Muud ɛ́nɛ mú nyiŋgə wɔ́ɔ́s ŋgɛɛ mə́wəla ibuú. A mú dʉ́g bɔ́ɔ́l ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bwə́ njúl tâm də́nd kú nə sâ bwə́ sáag yí. 4 A mú cɨ nə bwo nə́: “Kəgá nə́mə́ sɛ̂y mə́dɨ́ fambə́, mə é yə bɨ́ sâ í jə́la yí.” 5 Bʉ́nɨ bwə́ mú kə. A mú nyiŋgə wɔ́ɔ́s ŋgɛɛ tɔ́lɔ́g dɨ̂, a nyiŋgə nə́mə́ wɔ́ɔ́s ŋgɛɛ mə́wəla məlɔ́ɔl, a ŋgə́ nə́mə́ kənd buud fambə́. 6 Ŋgɛɛ mə́wəla mətɔ́ɔn mâ mpwó-kugʉ́, a mú nyiŋgə wɔ́ɔ́s, a mú kə kwey bɔ́ɔ́l bwə́ tə́l nə́mə́ tâm də́nd. Nyə nə bwo nə́: “Nəcé jɨ́ bɨ́ mə́ shínal jwɔ̂w ncindî na kú nə sâ bɨ́ ŋgə́ sá yí?” 7 Bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: “Nəcé kú nə muud mə́ ŋwá sə́ ísɛ́yʉ́d.” Nyə nə bwo nə́: “Kəgá nə́mə́ sɛ̂y mə́dɨ́ fambə́.”

8  *«Ja kugʉ́ í á zə bii shí yí, amə́dɨ́ fambə́ mú cɨ nə muud nyə́ á dʉ vyee nyə jús ísâ dɨ́ yɛ́ nə́: “Jɔ́wʉ́g ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal, wo yə́g bwo myə́na myáŋ. Wo é tɛ́ɛ́d nə bɔɔŋg bwə́ ámə shúgʉla zə jé mpʉ́mpʉ́sə́ wá, wo ka kə shúgʉla nə bɔɔŋg bwə́ ámə tɛ́ɛ́d zə shúshwóógʉ́ wá.” 9 Bɔɔŋg bwə́ á ŋwa isɛ́y ŋgɛɛ mə́wəla mətɔ́ɔn dɨ́ wá, bwə́ mú ŋwa myə́na myáŋ, muud yɛ̂sh danarî ŋgwúd. 10 Bɔɔŋg bwə́ á tɛ́ɛ́d zə shúshwóógʉ́ wá bwə́ mú shísh jáŋ ja, bwə́ ŋgə́ tə́dʉga nə́ myáŋ myə́na mí é ŋwá bulya; njɨ bwə́ mú nə́mə́ ŋwa muud yɛ̂sh danarî ŋgwúd. 11 Ja bʉ́nɨ bwə́ mə́ lə́g bímbí dɔɔŋg yí, bwə́ mú ŋgə cwadʉga nə amə́dɨ́ fambə́. 12 Bwə́ nə́: “Bɔɔŋg bwə́ ámə zə mpʉ́mpʉ́sə́ wá, bwə́ mə́ sɛ̂y njɨ wəla ŋgwúd, wo mú yida yə bwo myə́na bímbí ŋgwúd nə sə́, í njúl nə́ sə́ bâŋ sə́ mə́ jísɔw mwásə́ ncindî nə lal-lal yásə́.” 13 Amə́dɨ́ fambə́ mú bɛ̧sa nə ŋgwɔ́l nə́: “Wɛy, kwába cúgɛ́ na. Ŋgaá shwə́ ámə bwey bə cʉ́ŋ nə́ wo é sɛ̂y mwásə́ ncindî, mə mú yə wo danarî ŋgwúd? 14 Ŋwagʉ́ kɔw dwô, wo kyéyʉg. Mə́ cɛɛl yə bɨ́ná muud a mpʉ́mpʉ́sə́ bímbí ŋgwúd. 15 Nə́ jɨ, mə ajə́láyɛ́ nə sá byɔɔg dâm nda mə́ cɛ́ɛl nə́? Ye wo gwág bɔ̂w nə mə bə́lə nə jɔ̧ lâm?” 16  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ búúd wâ mpʉ́sə bwə́ bá tɔ̂w shwóg, bɔɔŋg wâ shwóg tɔ̂w mpʉ́sə yɛ́.»

Yésus mə́ jaaw nə́ a bá yə

(Mak 10.32-34; Luk 18.31-34)

17  *Yésus nyə á ka ŋgə bád kə Yurʉ́səlɛm; na zhɨ́ɨ́d ɨɨ́, nyə á ŋwa *ompwíín wûm nə óbá bɛ́, a wú nə bwo búúd dɨ́, bə́nɔ́ŋ kə ŋgə kyey koogʉ́, a mú ŋgə jaaw bwo nə́: 18 «Dʉgá, sə́ ŋgə́lə bád kə Yurʉ́səlɛm ɔ́ga; mpugá nə́ *Mwân mə Múúd mə zə́ kə kaanz mə́bwə̂ mə́ mílúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧́d. Bwə́ é cɛ̧ɛ̧lə nyə shwɨy, 19 bwə́ mú kɛɛnzh nyə mə́bwə̂ mə́ íkûl ishúsʉ́d nə́ bwə́ kə́g cágʉlə nyə, bwə́ yíd nyə nə milwóŋ, bwə́ bwambʉlə nyə kwolós dɨ̂. Nə́ ndɛɛ́, jwɔ̂w álɛ́ɛl, a bá gwûm shwóŋʉd.»

Ŋgwóómbʉ́lú mə́ nyɔɔŋgʉ́ mə bwân ɔ́ Zhébedé

(Mak 10.35-45)

20 Bwân ɔ́ Zhébedé nyɔɔŋgʉ́ wáŋ nyə á ŋwa bwo, bə́nɔ́ŋ ka shísh wə́ Yésus. Nda nyə á ŋgə kə ŋgwóómbʉ́lúd nə́, nyə a kúdɔw shí yə Yésus gúmə́. 21 Yésus mú jí nyə nə́: «Wó jɨɨ jɨ́?» Nyə nə́: «Yə́g bwân bâm óbá ɔ́ga wáda nə́ bwə́ bâg ji wo, nyíga mbwə̂ məncwûm, nyíga mbwə̂ məkɔ́ɔ́l, Faan dwô dɨ̂.» 22  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Bɨ́ ampúyɛ́ sâ bɨ́ ŋgə́ jɨɨ yí. Ye bɨ bɨ́ nə ŋkul ŋgul bálá mə́ wál zə ŋgul yí?» Bwə́ nə́: «Haaw. Sə́ bɨ́ nə ŋkul ŋgul.» 23  *Yésus mú ka cɨ nə bwo nə́: «Jínɨ kɔ́ɔ́mb jɨ́ ntɔ́. Bɨ é bá ŋgul bálá jâm. Njɨ, kɔ́ɔ́mb á nə́ bɨ jíg mə nyíga mbwə̂ məncwûm nyíga mbwə̂ məkɔ́ɔ́l, mə dɨ́ jɨ́ nə ŋkul ŋwa wʉ́nɨ cígʉ́lá, ijiya byɔɔŋg bísə shú bɔɔŋg Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂ nyə á bwey kwəmʉsa byo wá.»

24 Ja bɔ́ɔ́l ómpwíín wûm bwə́ á gwág ntɔ́ yí, bwə́ a gwág omínyɔŋʉ̂ óbá bɔɔŋg bɔ̂w. 25 Yésus mú jɔ̂w bwo, lás nə bwo nə́: «Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ otɔ́we ɔ shwóg ɔ íkûl ishús bwə́ ŋgə ntɛɛŋg ijwûga byáŋ, ofwó búúd bwə́ ŋgə́ lwóya njɨ mpə̂l. 26  *Í nda bá dʉ bə ntɔ́ bɨ́ bâŋ dɨ́. Nyɔɔŋg yɛ̂sh mə cɛ́ɛ́l bə fwó múúd gwooŋg jɨ́n dɨ́ yɛ́, yídag sɛ̂y nə bɔ́ɔ́l. 27 Nyɔɔŋg mə cɛ́ɛ́l tɔ̂w bɨ́ shwóg yɛ́, bə́g bɨ́ lwaá. 28  *Sâ jɔɔŋgʉ̂ wə́ jísə́ nə́ *Mwân mə Múúd nyəmɛ́fwó nyə a shígɛ́ zə nə́ bwə́ sɛ́yʉ́g nə nyə. Nyə á yida zə sɛ̂y nə buud, a yána nə́mə́ cʉg jé shú nə́ ncúlyá buud bwə́ bə́g ofʉlî.*»

Yésus mə́ lwag wə́ancím-ncîm óbá Zheríko

(Mak 10.46-52; Luk 18.35-43)

29  *Ja bwə́ á ŋgə wú Zheríko yí, buud bwə́ á bɛ̧ Yésus áncuncuma. 30  *Wəancím-ncîm óbá bwə́ á bə zhɨ́ɨ́ dɨ́ koogʉ́, bwə́ mú gwádʉga nə́ Yésus ŋgə cɔ̧́. Bwə́ mú ŋgə kɨ̂m nə́: «Cwámba, Mwân mə *Dávid, bwɨ́ɨ́gʉ́g sə́ nə́ ŋkwoŋʉ́.» 31 Buud bwə́ á bə áncuncuma wá bwə́ mú ŋgə ŋkáánd nə bwo nə́ bwə́ jíg kʉ́l-kʉ̂l, njɨ bâŋ bwə́ mú yidá mpu bʉ̂n mə́kə́l gwɔ̂w nə́: «Cwámba, Mwân mə Dávid, bwɨ́ɨ́gʉ́g sə́ nə́ ŋkwoŋʉ́.» 32 Yésus mú shigʉla, a mú jɔ̂w bwo, jí bwo nə́: «Bɨ mə́ jɨɨ nə́ mə sáág bɨ́ jɨ?» 33 Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Cwámba, ság nə́ mísh mə́sʉ́ mə́ báŋʉ́g.» 34 Yésus mú bul gwág bwo cɛy lámʉ́d, a músə kúnya nə bwo mísh; nə́mə́ cé nə cé mísh mə́ mú nyiŋgə dʉ́gya bwo, bwə́ mú bɛ̧ nyə.

21

Cí Yésus mə wɔ́ɔ́s Yurʉ́səlɛm

(Mak 11.1-11; Luk 19.28-44; Yuá 12.12-19)

1 Ja bwə́ á ŋgə shísh kúnə́-kúnə nə Yurʉ́səlɛm yí, bwə́ á kə wɔ́ɔ́s ŋgɛɛ́ Betʉfazhe, *Mbʉ́ŋ wə́olivyê dɨ̂. Yésus mú lwâm *ómpwíín óbá. 2 Nyə nə bwo nə́: «Kəgá na də́nd á shwóg nɨɨ́d. Í é bə, bɨ́ ká nə́mə́ jé bɨ kwey myɔɔlú jakáás cɛ̧ɛ̧lá, nə mwân yé. Bɨ ɔ́ ciny byo, zə mə nə byo. 3 Ŋkí muud mə jí bɨ́ sâ, bɨ́ bɛ̧sa nə nyə nə́: “Cwámba wə́ ŋgə́ jɨɨ byo.” Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə é lɛɛl nə́mə́ bɨ́d nə́ bɨ zə́g nə byo.»

4 Í á sɨ̂y ntɔ́ shú nə́ ciyá mə́ *múúd micúndə́ í bwə́mag nə́:

5  *Cɨgá nə buud ɔ́ Siyôn* nə́:

«Dʉgá, njwû wʉ́n ŋgə zə bɨ́dɨ́.

A jɨ nə lâm nə́ shɛɛ, a mbə́d myɔɔlú jakáásʉd,

cwɔ̧ jakáás, mwân cúdú aŋkɛ̂ny mimbag dɨ̂.»

6 Ompwíín bwə́ mú nə́mə́ kə sá nda Yésus nyə ámə cɨ nə bwo nə́. 7 Bwə́ mú zə nə myɔɔlú jakáás nə mwân, bwə́ ŋgə yîl mikáándə́ myáŋ ŋgə jɛɛl bwo míkwoŋʉd. Yésus músə ji gwɔ̂w. 8  *Bɔ́ɔ́l ncúlyá buud bwə́ á bə cínɔŋg wá, bwə́ ŋgə́ taalə mikáándə́ myáŋ zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́, bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ búgə məmpúnzə́ mə́ ílɨ́ɨ́ ŋgə zə taalə zhɨ́ɨ́d. 9  *Shwɨ́ɨ́nzhá buud bwə́ á ŋgə kə Yésus shwóg wá nə bɔɔŋg bwə́ á ŋgə bɛ̧ mpʉ́sə́ wá bwə́ á ŋgə wá ŋgwa nə́:

Hosána nə Mwân mə *Dávid!

Gúmə́ í bə́g nə nyɔɔŋg ŋgə́ zə jínə́ mə́ Cwámba dɨ́ yɛ́!

Hosána joŋ lʉ gwɔ́w dɨ́ cwû!

10 Ja Yésus nyə á kumə Yurʉ́səlɛm yí, ŋgwə́la wɛ̂sh í á tɔ̂w otʉ́təlí, buud bwə́ ŋgə́ jí nə́: «Zə́ nyə ɛ́nɛ?» 11  *Bɔ́ɔ́l zhwog buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧sa nə́: «Jísə Yésus, *muud micúndə́, muud á Nazarɛ̂t shí á Galilê.»

Yésus mə wɨ́ɨ́ŋg búúd ɔ́ míkus Mpáánzə́ Zɛmbî

(Mak 11.15-19; Luk 19.45-48; Yuá 2.13-22)

12 Yésus mú kə nyíi *Luŋ mə́ Zɛmbî, a mú kə wɨ́ɨ́ŋg búúd bwə́ á ŋgə sá mikus cínɔŋg wá. A shîn lwág ítʉ́wʉli í búúd bwə́ á ŋgə́ sá icɛ́nd í *mwaanɛ̂ wá, nə ishíya í bɔɔŋg bwə́ á ŋgə kusha məfaf wá. 13  *A mú lás nə bwo nə́: «Jísə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: “Bwə́ bá dʉ jɔ̂w njɔ́w wâm nə́ njɔ́w mə́jəgʉla?” Ká bɨ́ bâŋ mə́ yida sá nə́ í bə́g daagɛ lʉ́ íjúwâl.»

14 Nə́ ndɛɛ́ wəancím-ncîm nə wa ijâm bwə́ mú shísh nyə́dɨ́ na Luŋ dɨ́ cwû, a músə lwag bwo. 15  *Njɨ milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á gwág bɔ̂w nə *məshimbá Yésus nyə á ŋgə sá má, bwə́ gwág nə́mə́ bɔ̂w nə iyáŋgá íkʉ́kágə́ í á ŋgə wá Luŋ dɨ́ cwû yí nə́: «Hosána, Mwân mə́ Dávid». 16  *Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Ye wo ŋgə nə́mə́ gwág sâ bwə́ ŋgə́ cɨ yí?» Nyə nə bwo nə́: «Haaw. Ye bɨ bâŋ bɨ afwóyɛ́ lɔ̧̂ cilyá ga nə́: “Wo a wéésh gúmə́ mímpu mí íkʉ́kágə́ nə ikény í bə̂l dɨ̂?”» 17 Nə́ ndɛɛ́ a mú lʉ́gə bwo, wú ŋgwə́la dɨ̂, kə Betanî, kʉ́l nyə́ é jâ yí.

Kundú figyê

(Mak 11.12-14, 20-24)

18 Mpʉ́mán mpʉ́mán, ja nyə á ŋgə kə ŋgwə́la yí, nyə á ka gwág zha. 19  *A mú dʉ́g shug lʉ *figyê njwóŋ dɨ́ koogʉ́, a mú shísh, a músə kə kwey njɨ ikáá nə ikáá. A músə cɨ nə figyê nə́: «Wo abʉ́lɛ́ ná nyiŋgə bwɛlɛ wúmə tɔɔ bumə́.» Cé nə cé, figyê músə shwáás. 20 Ja *ompwíín bwə́ mə́ dʉ́g ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú bul káam, bwə́ jí Yésus nə́: «Figyê ɛ́ga mə́ ka lɛɛl shwáás cé nə cé ntʉdɛlɛ̂?» 21  *Yésus mú ntâg cɨ nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɨ mbə̂m bə nə búgə́ kú nə məshwán, bɨ́ sá nə́mə́ sâ mə́ mə́ sá figyê ɛ́ga yí. Kú bə njɨ gwo, bɨ́ jee nə́mə́ cɨ nə mbʉ́ŋ ga nə́: “Tʉ́wʉ́g na, wo kə́g juwa mâŋ”, í bə́lɛ nə́mə́ sɨ̂y ntɔ́.» 22  *Sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ bá gwáámb mə́jəgʉla dɨ́ nə búgə́ yí, bɨ mə bá bii gwo.

Ŋkul ijwûga mə́ Yésus

(Mak 11.27-33; Luk 20.1-8)

23 Yésus nyə á ka kə nyíi *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ̂, á mú ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá. Nə́ ndɛɛ́, milúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud wâ lɔɔm bwə́ mú kə nyə́dɨ́ kə jí nyə nə́: «Nyáyɛ́ ŋkul wó ŋgə́ sá ísâ ínɨ nə ndɨ́ yí? Zə́ nyə ámə yə wo ŋkul nyɔɔŋgʉ̂?» 24 A músə bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mə zə́ nə́mə́ fwo jí bɨ́ njígá. Bɨ́ mə́ ká bɛ̧sa, mə mú jaaw bɨ́ ŋkul mə́ ŋgə́ sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ míga nə ndɨ́ yí. 25 Nduwán Yuánɛs nyə á ŋgə duu buud yí, í á bə nə nyáyɛ́ ŋkûl? Ye ŋkul á gwɔ́w wə́ Zɛmbî, ye ŋkul á buud?» Bwə́ mú tə́dʉga nə́: «Ŋkí sə́ mə́ cɨ nə́ “gwɔ́w”, nyə e jí sə́ nə́: “Ká nəcé jɨ́ bɨ́ a shígɛ́ *búgʉla nyə yí?” 26  *Sə́ mə́ ká mɛɛl cɨ nə́ í á bə ŋkul á buud ɨɨ́, ŋkwɛ́ɛ sə̂! Buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə magʉlə nə́ Yuánɛs nyə á bə *muud micúndə́.» 27 Bwə́ mú bɛ̧sa nə Yésus nə́: «Sə́ ampúyɛ́.» A mú nə́mə́ cɨ nə bwo nə́: «Mə ajááwɛ́ nə́mə́ bɨ́ ŋkul mə́ ŋgə́ sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ míga nə ndɨ́ yí.»

Kanda bwân óbá

28  **Yésus mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Nda wúga lâŋ bɨ mə tə́dʉga wo nə́ jɨ? Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nə bwân óbá. A músə cɨ nə ashúshwóógʉ́ nə́: “Mwân waam, kaag sɛ̂y fambə́ *vînyə múús.” 29 Mwân mú bɛ̧sa nə́: “Mə acɛ́ɛ́lɛ́.” Njɨ, mpʉ́mpʉ́sə́, a mú cɛ́nd mítə́dʉ́gá, a músə kə fambə́. 30 Muud ɛ́nɛ mú lésha nə ŋgwɔ́l mwân mbií ŋgwúd. Nyâŋ mú bɛ̧sa nə́: “Dá, mə zə́ kə.” Njɨ a kú kə. 31  *Bwân óbá ónɨɨ́d, nyáyɛ́ mə́ sá nda sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wáŋ nyə ámə cɛɛl nə́?» Bwə́ mú bɛ̧sa nə́: «Ashúshwóógʉ́.» Yésus músə cɨ nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, Oŋwɛnyɛ ɔ́ tóya nə budá bwə́ jáŋgá fʉlî wá bwə́ bá cɔ̧́ bɨ̂, bwə́ kə́ kumə Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂. 32  *Nəcé Yuánɛs nyə á zə bɨ́dɨ́, zə lwágʉlə bɨ́ zhɨɨ́ a tʉ́təlí, njɨ bɨ a shígɛ́ *búgʉla nyə. Oŋwɛnyɛ ɔ́ tóya nə budá ɔ́ jaŋga, báá bwə́ á búgʉla nyə. Bɨ á tɛɛm dʉ́g ntɔ́, bɨ a shígɛ́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá, búgʉla nyə.»

Kanda ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal ɔ́ abʉ́bɔ̂w

(Mak 12.1-12; Luk 20.9-19)

33  *«Gwágʉ́lə́gá wúl kanda. Ŋgwɔ́lʉ́gá múúd nyə á bə nə shí. A mú sá fambə́ *vînyə, wá gwo luŋgʉla dɨ́. A fáág bɨ́ɨ́ dʉ́lə bá nyáam mpúmə́, a lwɔ̧́ cwámbə́ ísándə́lé, a mú yə búúd fambə́ jɔɔŋg mə́céd. A músə kə njɔɔndʉd. 34 Ja mə́mwáágʉlə mə́ á wɔ́ɔ́s yí, nyə á kənd ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ nə́ bwə́ kə́g ŋwa nyə dɛ́ kɔw lʉ mpúmə́ búúd bwə́ á lʉ́g nə fambə́ wá dɨ́. 35  *Njɨ, buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ mú yida kə bii osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal, bwə́ daŋgʉlə cú ŋgwɔ́l, bwə́ gwú ŋgwɔ́l, bwə́ lúmə ŋgwɔ́lʉ́gá məkwóógʉ́ nə́ ndɛɛ́ a fudə. 36 Muud fambə́ mú nyiŋgə kənd bɔ́ɔ́lʉ́gá ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal ŋkí bulya, cɔ̧́ wə́ ashúshwóógʉ̂. Buud bwə́ á lʉ́g nə fambə́ wá bwə́ mú nə́mə́ sá bwo njɨ mbií ŋgwúd. 37 Zhúgʉ́lá zhúgʉ́lâ, a músə kənd mwân yé, a ŋgə́ tə́dʉga nə́ bwə́ é gwɔ̧́ɔ̧ nyə nə́ mwán yé. 38 Ká, ja búúd bwə́ á lʉ́g nə fambə́ wá bwə́ á dʉ́g mwân ɛ́nɛ yí, bwə́ á ŋgə cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: “Dʉgá! Muud mə bá lʉ́g nə lʉ́gí ɔ́nɨ. Shé gwúgá nyə, shé bâg lʉ́g nə lʉ́gí jé.” 39  *Bwə́ mú ntâg bií nyə, shɛɛnzh julə wú nə nyə fambə́, kə gwú nyə ncâ.» 40 Yésus mú jí bwo nə́: «Ja múúd fambə́ mə́ bá zə yí, a bá zə sá búúd bɔɔŋgʉ́ ntʉdɛl?» 41  *Bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «A bá gwú búúd bɔɔŋgʉ́ kú nə iŋkúŋkwoŋ; a mú ŋwa fambə́ jé, yə búúd oshús, bɔɔŋg bwə́ bá dʉ yə nyə dɛ́ kɔw ja í jə́la wá.» 42  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Ye bɨ abwɛ́lɛ́ lɔ̧̂ mícilyá mí Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Kwóógʉ́ ólwɔ̧́ye bwə́ á myaas yí,

dwó wə́ í mə́ bə kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga†.

Cwámba sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yé wə́ nɨ.

Jísə *sâ mímbʉ́gú sə́dɨ́ míshʉ́d ɨɨ́?»

43  *Yésus mú nyiŋgə́ cɨ nə bwo nə́: «Gwə́ wə́ mə́ jááw bɨ́ nə́, Zɛmbî mə bá yîl Faan dɛ́ bɨ́dɨ́, a kə nə dwo gúl lwoŋ búúd í é bá mpu wúmə mpúmə́ yííd. 44  ‡[Muud mə bá bʉ́l kwóógʉ́ dɔɔŋg dɨ́ yɛ́ mə bá kweshʉli búg; nyɔɔŋg kwóógʉ́ dɔɔŋg í bá káda yɛ́ mə bá cugʉli.]»

45 Ja mílúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á shîn gwág mikanda mínɨ yí, bwə́ á ka mpu nə́ bwə́ wə́ Yésus ŋgə́ lás nə ndɨ̂ wá. 46  *Bwə́ mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə sɔ̧́ məzhɨɨ́ nə́ bwə́ bií nyə. Njɨ, bwə́ á ka ŋgə fúndə məŋkúmbə mə búúd nəcé buud bɛ̂sh bwə́ á dʉ ŋwa Yésus nə́ *muud micúndə́ mə́ Zɛmbî.

22

Kanda zaŋ bâ

(Luk 14.15-24)

1 Yésus nyə á nyiŋgə nə́mə́ lás nə bwo míkandad nə́ 2  *«Faan á gwɔ̂w dʉ́sə nda wúl njwú-buud í á kwəmʉsa nə́ a sá mwân yé zaŋ bá yí. 3 Nyə á ka kənd osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ nə́ bwə́ kə́g jɔ̂w búúd nyə á jɔ̂w zâŋ dɨ́ wá; njɨ buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ á shígɛ́ cɛɛl zə. 4 A mú nyiŋgə kənd bɔ́ɔ́l ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal, nyə nə bwo nə́: “Kəgá cɨ nə buud mə́ ámə jɔ̂w wá nə́, mə mə́ shîn kwəmʉsa dína. Mə mə́ cígə íntɛny nə ocúdú wâ məwóŋ. Isâ byɛ̂sh í mú kwəmʉsá, zəgá dínad.” 5 Njɨ buud bɔɔŋgʉ́ kú bísh njúwúlú mə cî, bwə́ mú yida ŋgə bwɨ́lya, nyâŋ kə nyə́dɨ́ fambə́, nyâŋ kə mákîd mɛ́d, 6  *bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ bii nə́mə́ *búúd ɔ lwámá ɔ́ cî, bwə́ cúg bwo nə́ ndɛɛ́ gwú bwo. 7  *Njwú-buud mú gwág mpimbə. A músə kənd ózɨmbɨ bɛ́, kə jaŋgʉlə ógwûl ɔ búúd bɔɔŋgʉ́ nə́ ndɛɛ́ jígal ŋgwə́la wáŋ. 8 A músə zə cɨ nə osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ nə́: “Dína í mə́ shîn bə kwəmʉsá, njɨ buud mə́ á jɔ̂w wá bwə́ á shígɛ́ mpíya nə ndɨ̂. 9 Kəgá mə́maan məmaan, bɨ́ kə́g ŋgə jɔ̂w buud bɛ̂sh bɨ́ é ŋgə kwey wá, bwə́ zə́g zâŋʉd.” 10 Osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal ɔ́nɨ bwə́ mú kə mə́zhɨɨ́ məzhɨɨ́, kə ŋgə ŋwa buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə kwey wá, tɔɔ mimbʉ́wʉ́lú tɔɔ ijɔ̧ɔ̧́ í búúd. Njɔ́w zâŋ í mú lwánd nə buud nə́ cwɔ́ɔ́.

11  *«Njwú-buud mú zə nyíi njɔ́w zâŋ nə́ a zə́ dʉ́g búúd bwə́ ámə zə njúwúlú dɨ́ wá. A mú ŋgə dʉ́g nə́ ndɛɛ́ a músə kwey ŋgwɔ́l múúd kú nə káándə́ zâŋ. 12 A mú cɨ nə muud wɔɔŋg nə́: “Wɛy e, ntʉdɛlɛ́ wo ámə mpu zə wa kú nə káándə́ zâŋ yɛ́?” Muud wɔɔŋg njɨ kʉ́l-kʉ̂l nə́ kufʉg, kú mpu nda á bɛ̧́sag nə́. 13  *Ntɔ́, njwú-buud mú cɨ nə osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ nə́: “Wálʉ́lə́gá nyə məbwə̂ nə məkuú, bɨ wúsəg nyə tɔ́ɔ́n yídʉ́gʉ́d, kʉ́l á bá kə bə njɨ a ŋgə́ bwam nə məyə̂ yí.” 14 Ntɔ́, mpugá nə́ njúwúlú wúsə shú búúd ŋkí bulya, njɨ bɔɔŋg bɨ́ fééshá wá bʉ́sə cíg-cîg.»

Tóya mə Káázɛl

(Mak 12.13-17; Luk 20.20-26)

15 Nə́ ndɛɛ́ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú kə shwushwagád, kə́lə sɔ̧́ nda bʉ́sə nə ŋkul bwéel Yésus nə́ a bíílʉg nə iciyá byé nə́. 16 Bwə́ mú ŋwa bɔ́ɔ́l *ómpwíín báŋ nə bɔ́ɔ́l búúd ɔ́ gwooŋg í á dʉ ságʉsə ijwûga í Herod yí, bwə́ mú kənd bwo, bwə́ kə cɨ nə Yésus nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli! Sə́ ŋgə mpu nə́ wo jɨ bʉ́bə́lɛ́ muud. Wo ŋgə jɨ́ɨ́gʉli sə́ cʉg á Zɛmbî bʉ́bə́lɛ́. Wo ádɛ́ nə́mə́ bɛɛmb sâ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ é cɨ yí, wo kú nə́mə́ bə nə ifwaas nə mbií múúd wɨ́ nə ŋkul tɔ̂w wo míshʉ́d yí. 17 Ntɔ́, jaawʉg sə̂. Ye məcɛ̧ɛ̧ mə́shé mə́ ŋgə magʉlə nə́ sə́ jə́nag tóya mə *Káázɛl, ye mə́ aŋgɛ̂ nə magʉlə?» 18 Ká, Yésus nyə á bwey mpu mbíya lâm wáŋ. A mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ mə zə́ bwɔ́wʉlə mə nəcé jɨ, yé búúd ɔ mə́kə́ŋ ɔ́ga? 19 Lwógá ná mə *mwaanɛ̂ bwə́ dʉ jə́na tóya nə ndɨ̂ yɛ́.» Bwə́ mú zə nyə nə saŋ *danarî. 20 A mú jí bwo nə́: «Zə́ jɨ́ nə vʉgʉli mpwoombʉ́ nə jínə́ bwə́ á lúlə wa ga?» 21  *Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Jísə Káázɛl». A mú ka cɨ nə bwo nə́: «Yə́gá Káázɛl isâ í Káázɛl, bɨ́ yə Zɛmbî isâ í Zɛmbî.» 22 Ja bwə́ mə́ gwág mpɛ̧sá nɨ yí, bwə́ mú bul káam bwə́ mú kyey, béégya nə nyə.

Osadwisyɛ̂ŋ bwə́ láámbʉlə Yésus

(Mak 12.18-27; Luk 20.27-40)

23  *Nə́mə́ jwɔ̂w ŋgwúd nɨ, *Osadwisyɛ̂ŋ, buud bwə́ dʉ cɨ nə́ mimbimbə mí ábʉ́lɛ gwûm mə́shwoŋ dɨ́ wá, bwə́ á ka zə wə́ Yésus, zə jí nyə nə́: 24  *«Yɨ́ɨ́gʉli, Moyîz nyə á cɨ nə́: “Ŋkí muud mə yə́ kundú, mínyɔŋʉ̂ yé mə́ jəlá nə shúgʉla nə kúsə́ yé, a byág nyɔɔŋg mə́ yə yɛ́ mpwoŋ buud.” 25 Ká gúl sâ í á bə sə́ wa, bɔ́ɔ́l omínyɔŋʉ̂ bwə́ á byɛ̂l zaŋgbá, budûm nə budûm. Acúmbâ mú bá múdá, a mú yə. Nda nyə á yə kú nə mwân nə́, a mú lʉ́gə mínyɔŋʉ̂ yé nə mudá. 26 Nyɨ́nɛ mú nə́mə́ yə kú nə mwân, a lʉ́gə ŋgwɔ́l nə mudá. Í á ŋgə kə ntʉ́nɨ nə́ ndɛɛ́, bɛ̂sh zaŋgbá mbií ŋgwúd. 27 Mudá mú nə́mə́ zə yə bwə́dɨ́ mpʉ́sə. 28 Ja búúd bwə́ bá gwûm yí, nyáyɛ́ á omínyɔŋʉ̂ zaŋgbá mə́ bá ka ŋwa mudá? Ŋgaá nə́ bɛ̂sh bwə́ á shí bə ógwúm bɛ́?» 29 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bɨ́ ŋgə kwab nəcé bɨ ampúyɛ́ sâ Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ yí, bɨ kú nə́mə́ mpu mpífə́ mə́ Zɛmbî. 30 Ja búúd bwə́ bá gwûm mə́shwoŋ dɨ́ yí, budúm bwə́ ábʉ́lɛ́ ná bá búdá, budá nda ná kə mə́báád. Bwə́ bá ji nda *wəéŋgəles ɔ́ Zɛmbî bwə́ njúl joŋ dɨ́ nə́. 31 Kɔ́ɔ́mb á mimbimbə bálə gwûm mə́shwoŋ dɨ́, ye bɨ afwóyɛ́ lɔ̧́ sâ Zɛmbî nyə a lás nə bɨ́ yí? Ŋgaá nyə á cɨ nə́: 32  *“Mə jɨ Zɛmbî mə́ *Abʉraham, Zɛmbî mə́ *Izaag, Zɛmbî mə́ *Yákwab.” Ntɔ́ jɨ nə́ Zɛmbî cugɛ́ Zɛmbî mimbimbə, a jɨ yidá bə Zɛmbî á buud bwə́ ŋgə́ cʉgə wá.» 33 Məŋkúmbə mə́ búud mə́ á ŋgə gwág nyə má mə́ á ŋgə bul káam njɨ́ɨ́gʉ́lá yé.

Shug lʉ́ mə́cɛ̧ɛ̧

(Mak 12.28-34)

34 Ja *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mə́ gwág nə́ Yésus mə́ juwal Osadwisyɛ̂ŋ mimpu yí, bwə́ mú sɛɛŋgya nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú kə nyə́dɨ́. 35 Ŋgwɔ́l múúd á gwooŋg jáŋ njúl Ŋkumɛ məcɛ̧ɛ̧ mú zə bwɔ́wʉlə Yésus, nyə nə nɛ́ nə́: 36 «Yɨ́ɨ́gʉli, mə́cɛ̧ɛ̧ míshé mɛ̂sh dɨ́, dáyɛ́ í ntɔ̧́ mɔ́ɔ́l mɛ̂sh?» 37  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wó jəlá nə cɛɛl Zɛmbî woó Yawé nə lâm wô wɛ̂sh, nə *shíshim wô wɛ̂sh, nə lúú wô wɛ̂sh. 38 Dʉ́nɨ cɛ̧ɛ̧ wə́ í ntɔ̧́ mɔ́ɔ́l mɛ̂sh, dwó wə́ í tə́l shwóg. 39  *Dɔɔŋg í ká nə́mə́ nyiŋgə bə nda dwo yí, dwó wə́ ga: Wo cɛɛl múúd yɛ̂sh jísə́ wo kúnə́-kúnə yɛ́ nda womɛ́fwó. 40  *Məcɛ̧ɛ̧ məbá mə́nɨ wə́ mə́sə́ shug á *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ wɛ̂sh nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí *búúd ɔ mícúndə́ myɛ̂sh.»

Krîst, Mwân mə Dávid

(Mak 12.35-37; Luk 20.41-44)

41  *Nda *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á bə sɛɛŋgyá nə́, Yésus mú jî bwo nə́: 42 «Bɨ́ ŋgə ná cɨ *Krîst* nə́ jɨ? A jɨ Mwân mə zə́?» Bwə́ nə́: «Mwân mə *Dávid.» 43 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Ká ntʉdɛlɛ́ Dávid nə ŋkul mə Shíshim, nyə á jɔ̂w Krîst nə́ Cwámba yɛ́? Ŋgaá Dávid nyə á cɨ nə́:

44  *Cwámba† nyə á cɨ nə Cwámba wâm nə́:

“Jigʉ́ shí wa mə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm,

kə wɔ́ɔ́s ja mə é culʉshi mízhízhíŋ myô,

wo nyaál myo nə məkuú yí!”

45 «Ŋkí Dávid mə́ bwey jɔ̂w Krîst nə́ Cwámba, nyə é ka bə Dávid mwân na ntʉdɛlɛ?» 46  *Kú nə muud nyə á bə nə ŋkul bɛ̧sa sâ yɛ́. Tɛ́ɛ́d jwɔ̂w nɨ, muud a shígɛ́ ná bwɛlɛ jí Yésus njígá.

23

Yésus ŋgə ŋkáánd nə Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ

(Mak 12.38-40; Luk 11.39-52; 20.45-46)

1 Yésus músə ka cɨ nə məŋkúmbə mə búúd nə *ompwíín bɛ́ nə́: 2 «*Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ njúl jiya mə́ Moyîz dɨ́ nə́ bwə́ dʉ́g jɨ́ɨ́gʉli búúd məcɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî. 3  *Ntɔ́, ságá bwo məgwág, bɨ́ bɛ̧ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá myáŋ. Njɨ, bɨ kú ŋwa kuú njɔɔnd wáŋ; nəcé bwə́ mpú njɨ məlás, kú ka dʉ sá. 4 Bwə́ dʉ kɔ̧ɔ̧lə jilə-jilə mímbag, dʉ zhimb búúd záməbag; njɨ bwə́mɛ́fwó kú sʉ́sal tɔɔ nyinə́ nə́ bwə́ kwiy myo. 5  *Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myáŋ myɛ̂sh mísə njɨ dʉ́lə sɔ̧́ mísh. Bwə́ dʉ bweeg byáŋ *íŋgwabí í mə́cɛ̧ɛ̧ ntɔ̧ bɔ́ɔ́l búúd byáŋ. Bwə́ bul nə́mə́ dʉ gweesh myáŋ mímbwaag mi káándə́. 6 Bwə́ cɛɛl dʉ ji njɨ lúú tʉ́wʉli dɨ́ ja bwə́ dʉ́ kə ídína dɨ́ yí; ja bʉ́sə́ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ́ yí, bwə́ cɛɛl kə dʉ ji njɨ íjiya yâ shwóg. 7 Bwə́ cɛɛl nə́ buud bwə́ dʉ́g bə́da bwo məbə́dá mə́ gúmə́ mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ̂. Bwə́ cɛɛl nə́mə́ nə́ buud bwə́ dʉ́g jɔ̂w bwo nə́: *Rabi. 8  *Njɨ bɨ bâŋ, kúgá sɔ̧́ nə́ buud bwə́ jɔ́wʉ́g bɨ́ nə́: *Rabi nəcé Rabi wʉ́n jɨ́ njɨ ŋgwúd; bɨ bʉ́sə omínyɔŋʉ̂ mpə́dʉ́gá nyɨ́nʉ́d. 9 Kúgá jɔ̂w múúd shí ga dɨ́ nə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə́ nəcé sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jɨ ŋgwúd, njɨ nyɔɔŋg jísə́ gwɔ́w yɛ́. 10 Kúgá sɔ̧́ nə́ buud bwə́ jɔ́wʉ́g bɨ́ nə́ omása, nəcé mása jisə ŋgwúd, njɨ *Krîst. 11  *Nyɔɔŋg yɛ̂sh mə́ bul bə fwámɛ́ múúd mpə́dʉ́gá nyɨ́n dɨ́ yɛ́, á jəlá nə sɛ̂y nə bɔ́ɔ́l. 12  *Muud mə bʉ̂n nyə́mɛ́fwó gwɔ́w yɛ́, bwə́ bá səl nyə shí; nyɔɔŋg mə sə́l nyə́mɛ́fwó shí yɛ́, bwə́ bá bʉ̂n nyə gwɔ̂w.

13 «Məntágʉla nə bɨ́ Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə Ofarizyɛ̂ŋ. Bɨ bɨ́ nə məkə́ŋ. Məntágʉla nəcé bɨ mə́ laa búúd zhɨɨ́ á Faan á gwɔ̂w. Í músə, bɨmɛ́fwó kú nyíi, bɨ́ kú nə́mə́ nyiŋgə bɨ́d nə́ bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ cɛɛl nyíi wá, bwə́ nyííg.

14  *[«Məntágʉla nə bɨ́ *Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə Ofarizyɛ̂ŋ. Bɨ bɨ́ nə məkə́ŋ. Məntágʉla nəcé bɨ́ ŋgə mánda mikúsə́ mí búdá nə minjɔ́w myáŋ, bɨ́ ka dʉ sá ígwaa-gwaa í mə́jəgʉla nə́ bwə́ dʉ́gʉ́g nə́ bɨ bɨ́ ijɔ̧ɔ̧́ i búúd. Bɨ mə bá bwəma nə intʉ́gʉ́lí í bá bul nyaan yí.]

15 «Məntágʉla nə bɨ́ Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə Ofarizyɛ̂ŋ. Bɨ bɨ́ nə məkə́ŋ. Məntágʉla nəcé bɨ́ ŋgə ntɔ̧ míshwû ntɔ̧ mə́kwamb ŋgə́lə sɔ̧́ muud ŋgwúd jɨ́ nə ŋkul cɛ́nd mítə́dʉ́gá zə nyíi mísɔɔn wʉ́nʉ́d yɛ́. Ja bɨ́ mə́ ka jíga dʉ́g mbií múúd wɔɔŋg yí, bɨ mú sá nə́ a bə́g njɨ muud mə jə́lá nə kə kuda á kandʉgəd, nəcé bɨ é sá nə́ a nyíŋgəg bul sá bɔ́w-bɔ̂w ísâ ntɔ̧ bɨ̂.

16  **«Məntágʉla nə bɨ̂, wəancím-ncîm bɨ́ mə́ tɔ̂w shwóg nə́ bɨ mə lwágʉlə búúd zhɨɨ́ wá, məntágʉla nəcé bɨ́ ŋgə cɨ nə́ ŋkí muud mə́ kɛɛn *Mpáánzə́ Zɛmbî, sâ nyə́ ámə kɛɛn yí, í cugɛ́ nyə yɨ́ɨ́mbʉ́lí. Njɨ, múúd mə ká kɛɛn or á Mpáánzə́ Zɛmbî, sâ nyə́ ámə kɛɛn yí, jɨ́ nyə yɨ́ɨ́mbʉ́lí. 17 Yé ímpwúfú íga, wəancím-ncîm ɔ́ga! Jɨ́ í ntɔ̧́ gúlʉ́gá, ye or, ye Mpáánzə́ Zɛmbî í ŋgə́ sá nə́ or bə́g or mə́ Zɛmbî yí? 18  *Bɨ́ ŋgə nə́mə́ cɨ nə́ muud mə ká kɛɛn *alatâr, sâ nyə́ ámə kɛɛn yí, í cugɛ́ nyə yɨ́ɨ́mbʉ́lí. Njɨ, múúd mə ká kɛɛn sâ mə́ Zɛmbî í mbwúg alatâr dɨ́ yí, sâ nyə́ ámə kɛɛn yí, jɨ́ nyə yɨ́ɨ́mbʉ́lí. 19 Yé wə́ancím-ncîm ɔ́ga! Jɨ́ í ntɔ̧́ gúlʉ́gá, ye sâ í mbwúg alatâr dɨ́ yí, ye alatâr mə sá nə́ sâ jɔɔŋg í bə́g shú mə́ Zɛmbî yí? 20 Ntɔ́, muud mə kɛ́ɛ́n alatâr yɛ́, á kɛɛn alatâr nə sâ jɛ̂sh í mbwúg alatâr dɨ́ yí. 21  *Muud mə kɛ́ɛ́n Mpáánzə́ Zɛmbî yɛ́, á kɛɛn Mpáánzə́ Zɛmbî nə Zɛmbî muud njúl cínɔŋg yɛ́. 22 Muud mə kɛ́ɛ́n joŋ lʉ gwɔ̂w yɛ́, mə́ kɛɛn jiya ícî mə́ Zɛmbî nə Zɛmbî muud njúl cínɔŋg yɛ́.

23  *«Məntágʉla nə bɨ́ Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə Ofarizyɛ̂ŋ. Bɨ bɨ́ nə məkə́ŋ. Məntágʉla nə bɨ́ nəcé bɨ́ ŋgə yə Zɛmbî *ŋkɔw wûm á isâ nda mânt nə anis nə kumîn†, ikáá bɨ́ mə́ dʉ teegʉshi ídʉ̂w nə ndɨ̂ yí. Njɨ bɨ́ yida mpyêny mɔɔŋg mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ búl ntɔ̧ má, nda cʉgə́lə nə buud tʉ́təlí, nə gwágʉ́lə búúd cɛy lámʉ́d nə búgʉ́lálə Zɛmbî. Sâ bɨ́ á jəla nə sá wə́ nɨ, kú yida mpyêny byɔɔŋg bɨ́ ŋgə́ bwey sá yí. 24  *Yé ólwóye ɔ zhɨ́ɨ́ wə́ancím-ncîm ɔ́ga. Bɨ mə́ dʉ sâl mə́lwəg, yîl ncincíŋ jɨ́ cínɔŋg yí, njɨ bɨ́ minə *shamô ncindî.

25  *«Məntágʉla nə bɨ́ Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə Ofarizyɛ̂ŋ. Bɨ bɨ́ nə məkə́ŋ. Məntágʉla nəcé bɨ́ ŋgə gusa bálá nə shúyá njɨ kwoŋʉd, cwû nyɛ njúl lwándʉ́lá nə isâ í mándá nə ibɔ́w-bɔ̂w ísâ í mə́ ŋwa bɨ́ milâm yí. 26  *Yé áncím-ncîm Farizyɛ̂ŋ! Fwog tɛ́ɛ́d gusa bálá cwû shú nə́ kwoŋ bə́g nə́mə́ ŋkí ŋkɛ̧̂.

27 «Məntágʉla nə bɨ̂ Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə Ofarizyɛ̂ŋ. Bɨ bʉ́sə nə məkə́ŋ. Məntágʉla nəcé bɨ bʉ́sə nda məshwoŋ bwə́ mə́ wá fə́m má, ŋkí nywa dʉ́g tɔ́ɔ́n, njɨ cwû njúl lwándʉ́lá nə iyasə́ í búúd nə bíl ísâ í ádʉdanâ mimbií mímbií. 28  *Bɨ bʉ́sə nə́mə́ ntɔ́, mísh mə́ búúd dɨ́, bɨ́ ŋgə nyîn nda buud bʉ́sə́ ótʉ́təlí wá; í njúl nə́ milâm mín mísə bɨ́ nə kwába nə fúlú a kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ nə́ cwɔ́ɔ́.

29 «Məntágʉla nə bɨ̂ Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə Ofarizyɛ̂ŋ. Bɨ bʉ́sə nə məkə́ŋ. Məntágʉla nəcé bɨ́ ŋgə lwɔ̧́ məshwoŋ mə *búúd ɔ mícúndə́, bɨ ŋgə́ lugʉshi ikʉ́l otʉ́təlí ɔ́ búúd bwə́ á dɔw yí. 30  *Bɨ́ ŋgə cɨ nə́ bɨ a mbə̂m bə ja impáámbə́ bɨ́n í á cʉgə yí, bɨ a shígɛ́ nywá dʉ wá məbwə̂ kʉ́l bwə́ á dʉ gwú búúd ɔ mícúndə́ yí. 31 Ciyá jɨ́n jɔɔŋg í ŋgə bwaagʉlə nə́ bɨ bʉ́sə bwân ɔ́ búúd bwə́ á dʉ gwú buud ɔ mícúndə́ wá. 32 Ká jɨ, mɛɛlʉgá casʉlə sâ ímpáámbə́ bɨ́n í á tɛ́ɛ́d yí. 33  *Bɨ bʉ́sə mbɛɛ́ ónywâ, iyəlʉkag. Bɨ́ mə bá faam kú kə kuda á kandʉgə dɨ́? Í bá bə ntʉdɛlɛ? 34  *Gwə́ wə́ í bá bə nə́, mə é dʉ ntɨ bɨ́ buud ɔ mícúndə́, mə ntɨ búúd ɔ́ fʉg, ntɨ Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧; bɨ mə bá gwú bɔ́ɔ́l, bɨ́ bwambʉlə bɔ́ɔ́l ikwolós dɨ́, bɨ́ yíd bɔ́ɔ́l nə milwóŋ bɨ́dɨ́ mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lád, bɨ mə bá julya nə bɔ́ɔ́l míŋgwə́la miŋgwə́la. 35  *Í bá nə́mə́ dʉ sɨ̂y ntʉ́nɨ nə́ ndɛɛ́, otʉ́təlí ɔ́ búúd bɛ̂sh bwə́ á gwúyɔw wá, məcií máŋ shwɨy bɨ́ mílúúd; tɛ́ɛ́d mə́cií mə́ Abɛl, tʉ́təlí múúd, zə wɔ́ɔ́s mə́cií mə́ Zakarî mə́ Baraki bɨ́ á gwú mpə́dʉ́gá Mpáánzə́ Zɛmbî nə alatâr yɛ́. 36 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, kala buud ga í é bwəma nə intʉ́gʉ́lí byɔɔŋg byɛ̂sh.»

Yésus ŋgə lígya shú Yurʉ́səlɛm

(Luk 13.34-35)

37 «Eéé Yurʉ́səlɛm ŋgə́ gwú *buud ɔ mícúndə́ ɛ́ga! Eéé Yurʉ́səlɛm! Wo ŋgə sá nə́, buud Zɛmbî ŋgə́ ntɨ lwámád wódɨ́ wá, wo ŋgə gwú bwo nə məkwóógʉ́! A bweyʉ́lə mə́ á tɛ́ɛ́d nə́ mə́ sɛɛŋg bwân bwô nda ábiyá kúwó mə́ dʉ sɛɛŋg bwân bɛ́ mə́faafʉgə́ dɨ́ nə́! Njɨ, bɨ kú magʉlə ntɔ́. 38  *Ká, dʉgá njɔ́w wʉ́n í zə́ lʉ́g wuul. 39  *Nəcé mə mpú jaaw bɨ́ nə́ tɛ́ɛ́d nə́mə́ kɨ́kɨdɨ́ga, bɨ ákwolɛ́ ná dʉ́g mə. Mə bá nyiŋgə nyîn njɨ ja bɨ́ mə́ bá shwas mə nə́: “Gúmə́ í bə́g nə nyɔɔŋg ŋgə́ zə jínə́ mə́ Cwámba dɨ́ yɛ́”.»

24

Intʉ́gʉ́lí í bá bə yí

(Mak 13.1-37; Luk 21.5-30; 17.22-37)

1 Yésus nyə á ka kyey nə́ a wú *Luŋ mə́ Zɛmbî, cúwo tɔ́ɔ́n. A ŋgə́ kə ntʉ́nɨ, *ompwíín bwə́ mú shísh nyə́dɨ́, kə́lə cɛɛl sá nə́ a dʉ́gʉ́g mbií mə́lwɔ̧́ga búúd bwə́ á lwɔ̧́ cínɔŋgʉ́ Luŋ mə́ Zɛmbî má. 2  *A mú yida cɨ nə bwo nə́: «Bɨ mə́ dʉ́g dɨ́ isâ ínɨ byɛ̂sh ɨɨ́? Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, kú nə kwóógʉ́ í bá lʉ́g í mbə́d dúlʉ́gá na gwɔ̂w. Na yɛ̂sh mə bá bə ícɨɨmí icɨɨmí.»

3 A mú ka kə *Mbʉ́ŋ wə́olivyê dɨ́, kə ji shí. Ompwíín bɛ́ bwə́ mú shísh nyə́dɨ́ kə jí nyə bə́nɔ́ŋ bwə́mɛ́ nə́: «Jaawʉg sə̂, isâ ínɨ í bá bə jáyɛ́ ja? Jɨ́ í bá ka lwágʉlə sə́ nə́ wo wál zə, nə́ cʉg á shí ga í wál zə shîn?»

4 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bɨ ɔ́ bɛy nə́ buud bwə́ bâg shɨɨg bɨ́, bɨ mú bɛ̧ bɔ́w-bɔ̂w zhɨ́ɨ́. 5  *Nəcé buud ŋkí bulya bwə́ bá dʉ zə nə jínə́ dâm, zə dʉ cɨ nə́: “Mə wə́ Krîst”. Məshɨɨgâ máŋ mɔɔŋg mə́ bá kənd zhwog buud jugʉ́. 6 Bɨ mə bá dʉ gwág míláŋ mí mɔ́ɔmb, bɨ gwádʉga ncíndə́ dɔɔmb. Bɨ kú bá dʉ kənd mílám gwɔ̂w; í bá jɨɨ nə́ isâ ínɨ í bə́g. Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, í ábʉ́lɛ́ fwo bə mə́shíné mə́ shí. 7  *Gúl lwoŋ í bá lúmbʉli nə gúl, dúl faan lúmbʉli nə dúl. Zha á ifií mpu í bá bə bíl íkʉ́lʉ́d, shí í bá nə́mə́ dʉ ntaŋʉsa bíl íkʉ́lʉ́d. 8 Isâ ínɨ byɛ̂sh í bá ná bə njɨ mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ mə́cɛy mə byɛ́yí. 9  **Bwə́ bá dʉ kusha nə bɨ̂ nə́ bɨ bwə́mag nə məntágʉla, bwə́ dʉ gwú bɨ̂. Ilwoŋ byɛ̂sh í bá mpii bɨ́ nəcé jínə́ dâm. 10  *Ntɔ́, zhwog buud bwə́ bá jímb, bwə́ cwagʉwa zhɨ́ɨ́ abʉ́bɔ̂wʉd. Buud bwə́ bá bə, bɔ́ɔ́l kusha nə bɔ́ɔ́l, mpə́dʉ́gá nyáŋʉ́d njɨ zhíŋ nə zhíŋ. 11  *Zhwog *buud ɔ mícúndə́ ɔ́ məshɨɨgâ bwə́ bá zə, zə sá nə́ buud ŋkí bulya bwə́ bɛ̧́g bɔ́w-bɔ̂w zhɨ́ɨ́. 12  *Nə́ ndɛɛ́, fúlú á kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ í bá ŋgə mpyáánz, zhwog buud cɛɛlí mú bá ŋgə shîn. 13  *Njɨ muud mə bá jísɔw kə wɔ́ɔ́s mə́shínéd yɛ́, a bá cʉgə. 14  *Bwə́ bá cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l nɨ kʉ́l jɛ̂sh shú nə́ ilwoŋ byɛ̂sh í gwágʉ́g; nə́ ndɛɛ́ məshíné mə́ músə bə.

15  *«Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, bɨ mə bá dʉ́g ájəlʉŋkúŋkwɔ̧ múúd micúndə́ Danyɛ̂l nyə á bwey jaaw yɛ́. Ja á bá kə ŋwa jiya kʉ́l í búl bə ci yí, muud ŋgə́ lɔ̧́ cilyá ga yɛ́, kə́ mpú gwág! 16 Ja bɨ́ mə́ bá dʉ́g ísâ byɔɔŋg yí, buud bwə́ bá bə Yudéa wá, bwə́ bâg fúndə, kə mímbʉ́mbʉ́ŋʉ́d! 17  *Muud mə bá bə kwáminʉ́* yɛ́ kú bá shulə nə́ a kə́ njɔ́w kə ŋwa sâ. 18 Nyɔɔŋg mə bá bə fambə́ yɛ́, kú ná kwo kə kwáádə́ nə́ a kə́ ŋwa kúúd. 19 Ŋkwɛ́ɛ budá bwə́ bá bə nə məbum, nə bɔɔŋg bwə́ bá ŋgə nyɛ́ɛ́ŋg bwân mwɔ̂w mɔɔŋg dɨ́ wá! Bwə́ bá bul ŋkúŋkwoŋ. 20 Jəgʉlagá nə Zɛmbî nə́ mitúbʉ́g myɔɔŋg mí kú bá bə bɨ́ ŋkwánʉ́d, ŋkí jwɔ̂w lʉ́ Sábaad. 21  *Nəcé *incwaw í ntʉg í bá bə mwɔ̂w mɔɔŋg dɨ́ mbií í abwɛ́lɛ́ bə té shí í á tɛ́ɛ́d yí. Bíl í ábʉ́lɛ́ kwo bə mbií wɔɔŋg. 22 Í á mbə̂m bə Cwámba kú cunal mwɔ̂w mə́ incwaw í ntʉg mɔɔŋgʉ̂, tɔɔ muud kú faam. Njɨ a bá cunal mwɔ̂w mɔɔŋgʉ̂ nəcé buud á mə́ bwey fɛ́ɛ́sh wá.

23  *«Ntɔ́, ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə́ cɨ nə bɨ́ nə́: “Dʉgá! Mesî jisə wa”, ŋkí nə́: “a jisə wá”, kúgá magʉlə. 24  *Nəcé omesî ɔ́ mə́shɨɨgâ nə buud ɔ mícúndə́ wâ məshɨɨgâ bwə́ bá dʉ wɔ́ɔ́s. Bwə́ bá dʉ sá məma *mə́shimbá, nə *isâ í mímbʉ́gú mbií wúsə́ nə́ ŋkí gúl sâ jɨ́ nə ŋkul bə ntɔ́, buud Zɛmbî mə́ bwey fɛ́ɛ́sh wá bwə́ bɛ̧ bɔ́w-bɔ̂w zhɨ́ɨ́. 25 Bɨ ɔ́ bɛy! Mə mə́ bwey jaaw bɨ́ wə́ nɨ. 26 Bwə́ ká cɨ nə bɨ́ nə́: “Dʉgá, Mesî jɨ nûŋ shí a shwééshád”, bɨ kú kə wu. Ŋkí bwə́ cɨ nə́: “A jɨ ká nyúl fúmʉ́d”, shwánágá, bɨ kú magʉlə, 27  *nəcé *Mwân mə Múúd mə bá zə nda njəs í dʉ yas kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yí, í nyîn kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ jímə yí. 28  *Kʉ́l mbimbə wúsə́ yí, cínɔŋg wə́ ómpal ɔ́ dʉ sɛɛŋgya yɛ́.

29  *«Í bá bə, mwɔ̂w mə́ incwaw í ntʉg mɔɔŋg mə́ ká nə́mə́ shîn cɔ̧̂, jwɔ́w í bá shila nə́ ŋkwed kú ná kwo faan; ŋkwoond kú ná wééshʉli mə́ŋkɛnya; wəacén-cénî bwə́ bá dʉ bí shí; isâ byɛ̂sh bísə́ nə mpífə́ joŋ dɨ́ yí í bá kúŋgʉla. 30  *Ja jɔɔŋgʉ̂, sâ í bá lwágʉlə nə́ Mwân mə Múúd wál zə yí í mú cúwo joŋ dɨ̂; ikûl í búúd byɛ̂sh yâ shí ga í mú ŋgə tədʉwa; bwə́ músə dʉ́g Mwân mə Múúd ŋgə́ zə míŋkúdʉ́d, a zág nə mpífə́ nə milwanə́. 31  *A bá ntɨ *wə́éŋgəles bɛ́ nə məmá laag í dʉ lás nə ŋkulú yí, bwə́ zə sɛɛŋg búúd Zɛmbî nyə á fɛ́ɛ́sh wá, ikɔ́ɔ́mb ínɔ̧́ byɛ̂sh, tɛ́ɛ́d bíl íjumə í shíd kə wɔ́ɔ́s bílʉ́gád.

32 «Ŋwagá fʉg nə yuug bɨ́ mə́ dʉ dʉ́g nə lɨ́ɨ́ *figyê yí. Í dʉ bə, ja mpúnzə́ nyɛ́ í mú nə́ bud-bud, məncuug mə́ agúgwáan mə́ ŋgə́ kɔ̧́ yí, bɨ́ mú mpu nə́ ompú bwə́ mú kúnə́-kúnə. 33 Ntɔ́ nə́mə́, ja bɨ́ mə́ bá dʉ́g ísâ byɔɔŋg byɛ̂sh í ŋgə́ sɨ̂y yí, mpugá nə́ zɨ́yé mə́ Mwân mə Múúd í mú kúnə́-kúnə, í mú cé mə́yíndə mə nyâ. 34  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, kala búúd ga í ábʉ́lɛ́ cɔ̧́, isâ ínɨ byɛ̂sh kú fwo sɨ̂y. 35 Gwɔ́w nə shí í bá cɔ̧́, njɨ iciyá byâm kú cɔ̧̂.»

Muud mə́ jəlá nə ji ŋkwəmʉsá

(Mak 13.32-37; Luk 17.26-30, 34-35)

36  *«Shú sâ í dʉ́gyá nə jwɔ̂w nə wəla ísâ byɔɔŋg í bá sɨ̂y yí, kú nə muud mə mpû; tɛɛm bə wə́éŋgəles bʉ́sə́ wə́ Zɛmbî wá bwə́ ampúyɛ́; tɛɛm bə Mwân nyə ampúyɛ́; njɨ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wə́ mə́ mpû. 37  *Ja *Mwân mə Múúd mə bá zə yí, isâ í bá sɨ̂y nə́mə́ nda í á sɨ̂y ja mə *Nówe dɨ́ nə́. 38 Shúshwóógʉ́ nə́ mpʉŋ í búdálʉ́g shí nyɛ̂sh, buud bwə́ á dʉ də, dʉ ŋgul, bwə́ béya, bɛ́lʉshi nə́mə́ bwân báŋ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s jwɔ̂w *Nówe nyə a nyíi məma byɔ́ɔ́l dɨ́ yí. 39 Buud bwə́ á shígɛ́ dʉ bɛɛmb tɔɔ sâ, kə wɔ́ɔ́s ja mpʉŋ í á zə jaŋgʉlə bwo bɛ̂sh yí. Ntɔ́ nə́mə́ wə́ í bá bə ja Mwân mə Múúd mə bá zə yí. 40 Í bá bə, budûm óbá bwə́ ŋgə́ sɛ̂y fambə́, ŋgwúd ŋwiny, ŋgwɔ́l lʉ́g. 41 Budá óbá bwə́ ŋgə́ jí isâ kwóógʉ́ ŋgwúd dɨ́, ŋgwúd ŋwiny, ŋgwɔ́l lʉ́g.

42  *«Ntɔ́, jigá ŋkasə̂! Bɨ ampúyɛ́ jwɔ̂w Cwámba wʉ́n mə́ bá zə yí. 43  *Mpugá nə́ amə́dɨ́ njɔ́w mbə̂m dʉ mpu wəla lʉ búlú júwâl í é zə yí, ŋki á dʉ ji ŋkasə̂, a kú bɨ́d nə́ júwâl í búgə́g nyə njɔ́w, júwo ísâ. 44 Ntɔ́, bɨ mə́ jə́lá nə dʉ ji ŋkwəmʉsá, nəcé Mwân mə Múúd mə bá zə wəla bɨ́ abʉ́lɛ́ ŋgə tə́dʉga nə́ nyə é zə yí.»

(Luk 12.41-48)

45  *«Wáyɛ́ sɔ́ɔl məsáal wúsə́ abúgʉ́lág a njúl ŋkí kɛ̧̂ mása mə́ tə̂l nə́ a bə́g lúlúú á buud ɔ njɔ́w a dʉ yə bwo idʉ̂w wəla i jə́la yí? 46 Sɔ́ɔl məsáal wɔɔŋg nywá mə́ jəla nəcé mása nyə é zə kwey a ŋgə́ sá isɛ́y byé. 47 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, mása nyə é jil nyə nə́ a jwúg nə bíl ísâ í njɔ́w byɛ̂sh. 48  *Njɨ ŋkí a jisə bɔ́w-bɔ̂w sɔ́ɔl məsáal, nyə é cɨ nə́: “Cwámba waamə́ nyə álɛɛlɛɛ́ nyiŋgə”. 49 Nə́ ndɛɛ́ a mú ka ji yídʉ́lə búúd bə́nɔ́ŋ bwə́ ŋgə́ sɛ̂y wá, nə də́lə dəg, bə́nɔ̂ŋ oshwégye ɔ́ mə́lwəg njɨ ŋgə́lə ŋgul. 50  *Mása yé mə́ bá zə wɔ́ɔ́s nyə dúl jwɔ́wʉ́d məseegyâ, wəla á shígɛ́ ŋgə tə́dʉga yí. 51  *Mása nyə é yə nyə intʉ́gʉ́lí í ányinyaanə̂, a kənd nyə kʉ́l búúd ɔ́ məkə́ŋ bwə́ ŋgə́ bwəma nə ŋkʉ̂d yí; nyə é bə cínɔŋgʉ́, njɨ a ŋgə́ bwam nə məyə̂.»

25

Oncwíyɛ̂ ɔ́ mə́sás wûm

1  *«Ntɔ́, Faan á gwɔ́w í bá bə nda lâŋ ga: oncwíyɛ̂ ɔ́ mə́sás wûm mə́ á ŋwa məlámba, zə kə nə́ mə́ kə́ lə́g múúd nyə á bə nə́ a zə́ bwéémb shwə́ wáŋ yɛ́. 2 Mə́sás wûm mə́nɨ dɨ́, mə́tɔ́ɔn mə́ á bə ilad, mə́tɔ́ɔn okə́ŋ. 3 Mɔɔŋg mə́ á bə ilad má mə́ á ŋwa məlámba kú bwey ŋwa mɔ́ɔ́l mə́wúdə kə nə mwo. 4 Njɨ okə́ŋ bá, bwə́ á ŋwa məlámba, bwə́ kə nə́mə́ nə ifuundú í mə́wúdə nə́ bwə́ bá kə ŋgə kwádʉlə. 5 Muud nyə á bə nə́ a zə́ bwéémb múdá yɛ́, nyə á shígɛ́ jɔ̧́wa zə; məsás wûm mə́nɨ mɛ̂sh mə́ mú tag nə jiya nə́ ndɛɛ́ mə́ shîn kə gwə́d. 6 Tâm bulú, cúndə́ í mú sɨ̂y nə́: “Muud bá wə́ zág ɛ; kəgá lə́g nyə!” 7 Oncwíyɛ̂ ɔ́ mə́sás wûm mə́nɨ mɛ̂sh mə́ músə juum, mə́ ka zə kwəmʉsa mə́lámba. 8 Mɔɔŋg mə́ á bə ilad má, mə́ mú cɨ nə okə́ŋ nə́: “Yə́gá sə́ baalɛ́ mə́wúdə, mə́sʉ́ mə́lámba mə́ wál jímə.” 9 Okə́ŋ nə bwo nə́: “Mbɔ̂! Məwúdə́ mə́ ákwagayɛ́ nə shé bɛ̂sh; kagá íkʉ́l bwə́ dʉ ŋgə kusha yí, bɨ kə́g kusə mʉ́n.” 10  *Tɛ́ ílad ínɨ í á ŋgə kə nə́ í kə́ kusə mə́wúdə yí, muud bá mú wɔ́ɔ́s. Bə́nɔ̂ŋ bɔɔŋg bwə́ á bə okə́ŋ wá, bwə́ mú nyíi njɔ́w zâŋ, bwə́ fad mbɛ̂. 11  *Məsás mâ ilad mə́ á ka zə wɔ́ɔ́s na mpʉ́mpʉ́sə́, ka zə ŋgə jɔ̂w nə́: “Mása, Mása, juwʉ́g sə́ mbɛ̂.” 12  *Nyə mú yida bɛ̧sa nə bwo nə́: “Mə ŋgə cɨ nə bɨ́ fwámɛ́ cɨ nə́, mə ampúyɛ́ bɨ̂.” 13  *Ntɔ́, jigá ŋkasə̂, nəcé bɨ ampúyɛ́ jwɔ̂w nə wəla *Mwân mə Múúd mə bá zə yí.»

Osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal ólɔ́ɔl

(Luk 19.12-27)

14  *«Í bá bə nda muud nyə á kə njɔɔnd dɨ́ yɛ́. Ja á mə́ bə nə́ a zə́ tɨ́ yí, a mú jɔ̂w osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́, zə yə bwo məbii mɛ́ tâŋ nda məcé. 15  *A mú ŋgə yə bwo nə́mə́ nda bwə́ á ŋgə bə nə ŋkul isɛ́y nə́; a yə nyíga mimbwoomb mí mímbɛɛsh mítɔ́ɔn, a yə nyíga mimbwoomb mímbá, a yə nyíga mbwoomb ŋgwúd. Nyə a shîn yə bwo ntʉ́nɨ nə́ ndɛɛ́ a músə kyey. 16 Nə́mə́ njɨ bwə́ á shîn lə́g *mwaanɛ̂ yí, nyɔɔŋg nyə á bə nə mimbwoomb mitɔ́ɔn yɛ́ mú kə sɛ̂y nə yé mwaanɛ̂; a músə nyiŋgə́ bii míl mítɔ́ɔn. 17 Nyɔɔŋg nyə á bə nə mímbá yɛ́ mú nə́mə́ nyiŋgə́ bii míl mímbá. 18 Nyɔɔŋg nyə á bə nə ŋgwúd yɛ́ nyɛ nyə á kə fáág bɨ́ mə́ndəlúd, a mú shweel mwaanɛ̂ mə mása yé cínɔŋg. 19  *Ja fwámɛ́ fwála í á cɔ̧́ yí, mása nyə á ka zə nə́ a zə sá ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ shitɔ́g. 20 Nyɔɔŋg nyə á lə́g mimbwoomb mí mímbɛɛsh mitɔ́ɔn yɛ́ mú shísh, a zág nə míl mímbwoomb mitɔ́ɔn, nyə nə́: “Mása, wo á yə mə mimbwoomb mí mímbɛɛsh mítɔ́ɔn; dʉgɨ́, míl mímbwoomb mitɔ́ɔn mə á bii wə́ míga.” 21  *Mása yé mú cɨ nə nyə nə́: “Ʉhʉ́ʉŋ. Wo jɨ jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔl məsáal abúgʉ́lág. Wo mə́ bə mə abúgʉ́lág nə isâ cíg-cîg, mə é jil wo ísâ í ábubulyá dɨ̂. Zaá ji mə́shusʉg mə mása woó dɨ̂.” 22 Nyɔɔŋg nyə á lə́g mimbwoomb mímbá yɛ́ mú nə́mə́ shísh, nyə nə́: “Mása, wo á yə mə mimbwoomb mí mímbɛɛsh mímbá; dʉgɨ́, míl mimbwoomb mímbá mə á bii wə́ míga.” 23 Mása yé mú cɨ nə nyə nə́: “Ʉhʉ́ʉŋ. Wo jɨ jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔl məsáal abúgʉ́lág. Wo mə́ bə mə abúgʉ́lág nə isâ cíg-cîg, mə é jil wo ísâ í ábubulyá dɨ̂. Zaá ji mə́shusʉg mə mása woó dɨ̂.” 24 Nyɔɔŋg nyə á lə́g njɨ mbwoomb ŋgwúd yɛ́ músə nə́mə́ shísh, nyə nə́: “Mása, mɛɛ mə á bwey mpu nə́ wo jɨ ŋkí nyaan, wó dʉ mwáágʉlə mpúmə́ kʉ́l wó á shígɛ́ bɛ̧ yí, wó dʉ shwo ídʉ̂w kʉ́l wó á shígɛ́ myɛɛg mpəg yí; 25 Gwə́ wə́ mə́ á fúndə yí, mə músə kə shweel mbwoomb mímbɛɛsh wô mə́ndəlúd. Lə́gʉ́g, sâ gwô wə́ ga.” 26 Mása yé mú cɨ nə nyâŋ nə́: “Wo jɨ bɔ́w-bɔ̂w sɔ́ɔl məsáal. Wo jɨ mbɛɛ́ ləm. Ŋkí wo á mpu nə́ mə́ dʉ mwáágʉlə mpúmə́ kʉ́l mə́ á shígɛ́ bɛ̧ yí, mə dʉ shwo ídʉ̂w kʉ́l mə́ á shígɛ́ myɛɛg mpəg yí, 27 ŋgaá, wo á jəla nə kə wá mə mwaanɛ̂ waamə́ bâŋ dɨ́, nə́ ja mə́ wɔ́ɔ́s yí, mə zə ŋwa nyə nə məbədî gwɔ̂w! 28 Dɛ́ɛ́gʉ́gá nyə mbwoomb mímbɛɛsh nɨ, bɨ yə́g nyɔɔŋg jɨ́ nə myo wûm yɛ́. 29  *Nəcé muud jɨ́ nə məbii yɛ́, bwə́ bá nyiŋgə kwádʉlə nyə mwo, á mú bul bii, njɨ nyɔɔŋg cúgɛ́ nə ndɨ̂ yɛ́, bwə́ bá mɛɛl dɛ́ɛ́g sʉ́sʉ́sá á jɨ́ nə ndɨ̂ yí. 30  *Biigá mbɛɛ́ bɔ́w-bɔ̂w sɔ́ɔl məsáal ga, bɨ wúsəg nyə tɔ́ɔ́n, kʉ́l í bá bə njɨ a ŋgə́ bwam nə məyə̂ yí.”»

Sémbyé mílə́sʉ́ á məzhúgʉ́lâ

31  **«Ja *Mwân mə Múúd mə bá zə nyə́dɨ́ íjwûga dɨ́, bə́nɔ̂ŋ *wəéŋgəles bɛ̂sh yí, a bá zə ji nyə́dɨ́ *caaŋgə́ á milwanə́d. 32 Ntɔ́ ilwoŋ byɛ̂sh yâ shí ga í bá sɛɛŋgya nyə́dɨ́ mpwóómbʉ́d. A bá bɛ́ɛ́g búúd ígwooŋg íbá nda mbaagʉlə itɔw mə́ dʉ bɛ́ɛ́g íncwəmbɛ nə ikálá nə́. 33 A bá tə̂l íncwəmbɛ nyə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm, ikálá nyə́dɨ́ mbwə̂ məkɔ́ɔ́l. 34 Nə́ ndɛɛ́ Njwú-buud mə bá cɨ nə bɔɔŋg wâ mbwə̂ məncwûm nə́: “Zəgá, bɨ́ buud Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wâm mə́ yə́ ócúncɛ́sh wá. Zəgá ji Faan dɛ́d, zə lə́g lʉ́gí nyə á bwey bwɨ́ɨ́g bɨ́ nə́mə́ ja nyə á fwɔ̧ shí nə gwɔ́w yí. 35  *Nəcé mə a gwág zha, bɨ á yə mə idʉ̂w; mə a gwág shwáásʉ́lə minʉ́, bɨ á ŋgulal mə; mə á bə njôŋ, bɨ á ŋwa mə bɨ́dɨ́; 36 mə á bə shushwáás, bɨ a bwééd mə mikáándə́; mə á bwas, bɨ á zə dʉ́g mə; mə á bə mímbwugʉd, bɨ á kə dʉ́g mə.” 37 Ja jɔɔŋgʉ̂ wə́ otʉ́təlí ɔ búúd bwə́ bá bɛ̧sa nə nɛ́ nə́: “Cwámba, jáyɛ́ ja sə́ á dʉ́g wo nə zha sə́ mú yə wo idʉ̂w, sə́ dʉ́g wo nə shwáásʉ́lə minʉ́ sə́ ŋgulal wo yí? 38 Jáyɛ́ ja sə́ á dʉ́g wo, wo njúl njôŋ sə́ mú ŋwa wo sə́dɨ́ yí; ŋkí nə́ wo njúl shushwáás sə́ mú bwééd wo yí? 39 Jáyɛ́ ja sə́ á mpu nə́ wo ŋgə bwas ŋkí nə́ wo jɨ mímbwugʉd sə́ mú kə dʉ́g wo yí?” 40  *Njwú-buud mə bá bɛ̧sa nə bwo nə́: “Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ja jɛ̂sh bɨ́ á sá gúl mímínyɔŋʉ̂ jâm wúl sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nɨ yí, mə wə́ bɨ́ á sá wə yɛ́.”

41  *«A músə bá cɨ nə bɔɔŋg wâ nyə́dɨ́ mbwə̂ məkɔ́ɔ́l nə́: “Wúgá mə míshʉ́d. Bɨ bʉ́sə nə məzhúŋgʉ́lú mə́ Zɛmbî. Kyeyʉgá kə kuda á kandʉgə kandʉgə dɨ̂, kuda Zɛmbî nyə á kwəmʉsa shú Njwû məjamb bə́nɔ̂ŋ wəéŋgəles bɛ́ yí. 42 Nəcé mə á gwág zha, bɨ a shígɛ́ yə mə idʉ̂w; mə á gwág shwáásʉ́lə minʉ́, bɨ a shígɛ́ ŋgulal mə məjúwó. 43 Mə á bə njôŋ, bɨ a shígɛ́ ŋwa mə bɨ́dɨ́; mə shushwáás bɨ kú bwééd mə mikáándə́; mə bwas, mə kə mímbwugʉd, bɨ kú kə dʉ́g mə.” 44 Ntɔ́, bwə́ bá nə́mə́ jí nyə nə́: “Cwámba, jáyɛ́ ja sə́ á bwɛlɛ dʉ́g wo, wo ŋgə́ yə nə zha ŋkí shwáásʉ́lə minʉ́, ŋkí ntâg nə́ sə́ á dʉ́g wo, wo njúl shushwáás ŋkí nə́ wo ŋgə́ bwas, ŋkí nə́ wo njúl mímbwugʉd sə́ kú bísh wo yí?” 45 Ntɔ́, a bá bɛ̧sa nə bwo nə́: “Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ja jɛ̂sh bɨ́ á bə kú sá ŋgwɔ́l mímínyɔŋʉ̂ waamə́ wúl sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nɨ yí, mə wə́ bɨ́ á bə kú sá mə́nywa mɔɔŋg yɛ́”. 46  *Nə́ ndɛɛ́, bʉ́nɨ bwə́ bá kə intʉ́gʉ́lí yâ kandʉgə kandʉgə dɨ̂; otʉ́təlí ɔ búúd bâŋ bwə́ kə cʉg á kandʉgə kandʉgə dɨ̂.»

26

Shwushwaga shwɨy mə Yésus

(Mak 14.1-2; Luk 22.1-2)

1  *Í á zə bə nə́, ja Yésus nyə á shîn lás isâ ínɨ byɛ̂sh yí, nyə á ka cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: 2  *«Bɨ mə mpú nə́ í mə́ lʉ́g mwɔ̂w mə́bá nə́ *Páska bə́g. Mpugá nə́ *Mwân mə Múúd mə bá kaanz shú nə́ bwə́ bâg bwambʉlə nyə kwolós dɨ̂.» 3 Milúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud wâ lɔɔm bwə́ á ka kə sɛɛŋgya luŋ mə́ Kayíf, Ajəlácɨ á ofada. 4  *Bwə́ mú kə cwɔ̧́ íyuug nə́ bwə́ bii Yésus mə́kə́ŋʉ́d, gwú nyə. 5 Njɨ, bwə́ á ŋgə cɨ nə́: «Í ajə́láyɛ́ nə sɨ̂y fwála lʉ zâŋ, buud bwə́ á bá bul sá ícucu».

Ŋgwɔ́l múdá mə́ shwu Yésus labínda lúúd

(Mak 14.3-9; Yuá 12.1-8)

6  *Yésus nyə á ka bə Betanî, Shímun á zʉ́zaamə́ dɨ́ njɔ́w. 7 Ŋgwɔ́l múdá mbíd fúfuundú *alʉbátrə* mú shísh wə́ Yésus. Fúfuundú jɔɔŋg í á bə nə labínda álal-kus. Nə́ ndɛɛ́, Yésus ŋgə́ də, mudá ɛ́nɛ mú shwu nyə labínda wɔɔŋg lúúd. 8 Ja *ómpwíín bwə́ mə́ dʉ́g ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú gwág bɔ̂w, bwə́ mú ŋgə lás nə́: «Jɨ́ á ntámá labínda ɛ́ga ntʉ́ga yí? 9 Í ámə jəla nə́ bwə́ kúshag labínda nɨ ŋkí lal kus, bwə́ mú kwíínd mímbúmbúwá nə *mwaanɛ̂ wɔɔŋg.» 10 Yésus nyə á ka mpu nə́ bwə́ ŋgə lás ntɔ́, a mú cɨ nə bwo nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ mə́ ntágʉ́lə́ múdá ɛ́nɛ yí? Sâ mə́nywa wə́ á mə́ sá mə nɨ. 11  *Nəcé bɨnɔ̂ŋ mimbúmbúwá bɨ é dʉ ji mwɔ̂w mɛ̂sh, njɨ sə́nɔ̂ŋ bɨ́ sə́ ábʉ́lɛ́ ji mwɔ̂w mɛ̂sh. 12 Ja nyə́ ámə shwu mə labínda nyúúlʉ́d nɨ, nyə ámə bwey kwəmʉsa mə dɔwʉ́lə mə́ bá zə dɔw yí. 13 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, kʉ́l jɛ̂sh bwə́ bá cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl ga shí nyɛ̂sh dɨ́ yí, bwə́ bá nə́mə́ dʉ jaaw sâ múdá ɛ́ga mə́ sá mə yí, buud dʉ tə́dʉga nyə.»

14 Mpʉ́sə na, ŋgwɔ́l múúd á gwooŋg ómpwíín wûm nə óbá, nyɔɔŋg bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Yúdas Iskariyôt yɛ́, músə kə dʉ́gya nə milúlúú myâ ofada, 15  *nyə nə bwo nə́: «Mə ká sá nə́ bɨ bííg Yésus, bɨ́ yə mə jɨ́?» Bwə́ mú ntâg lɔ̧́ misaŋ mí mwaanɛ̂ məwûm mə́lɔ́ɔl, bwə́ yə nyə. 16 Tɛ́ɛ́d baan dɔɔŋgʉ́ dɨ, Yúdas músə ŋgə sɔ̧́ fwámɛ́ fwála á jɨ́ nə ŋkul sá nə́ bwə́ bííg Yésus yí.

Yésus bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ sá Páska

(Mak 14.12-21; Luk 22.7-14, 21-23; Yuá 12.21-30)

17  *Jwɔ̂w mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ zâŋ mú ka zə wɔ́ɔ́s, jwɔ̂w bwə́ á jəla nə tɛ́ɛ́d də́lə íbʉlɛ́d yâ kú nə *ləvur yí, *ompwíín bwə́ á ka jî Yésus nə́: «Wó cɛɛl nə́ sə́ kə́g kwísha dína *Páska ŋgow?» 18 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Kagá ŋgwə́la, wə́ mbɛɛ́; bɨ kə́g cɨ nə nyə nə́: “Yɨ́ɨ́gʉli mə́ cɨ nə́ baan dɛ́ í mú kúnə́-kúnə. Bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ é zə sá Páska wa wódɨ́.”» 19 Ompwíín bwə́ á kə nə́mə́ kə sá nda Yésus nyə á cɨ nə bwo nə́, bwə́ mú kwísha dína Páska.

20  *Ja kugʉ́ í á bii shí yí, Yésus nyə á kə ji shí, bə́nɔ̂ŋ *buud ɔ lwámá wûm nə óbá bɛ́, kə́lə də. 21 Bwə́ ŋgə́ də, Yésus mú cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ŋgwɔ́l múúd á na bɨ́dɨ́ nyə é kusha nə mə». 22 Ompwíín bwə́ mú bul gwág sâ jɔɔŋgʉ̂ cɛy lámʉ́d, bwə́ mú ŋgə jî nyə, múúd yɛ̂sh nə́: «Cwámba, ye mə?» 23  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Muud sə́ná sə́ ámə juwo məbwə̂ shúyád yɛ́, nyə wə́ nyə é kusha nə mə. 24  *Mwân mə Múúd nywáá, nyə é kə nə́mə́ nda jísə́ bwey bə cilyá shú dɛ́ dɨ́ nə́. Njɨ məntágʉla nə múúd mə kɛ́ɛ́nzh nyə yɛ́; í á yida nywá bul jəla nə́ muud wɔɔŋgʉ̂ kú byɛ̂l.» 25 Ntɔ́, Yúdas, muud nyə á kusha nə nyə yɛ́ mú nə́mə́ lás, a jî nyə nə́: «*Rabi e, ye mə?» Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wo mə́ cɨ wə́ nɨ.»

26  *Bwə́ ŋgə́ də ntʉ́nɨ, Yésus mú ŋwa bʉlɛ́d, a yə Zɛmbî cúncɛ́sh nə́ ndɛɛ́, a mú fɛ̂y bʉlɛ́d, yə ómpwíín bɛ́, nyə nə bwo nə́: «Ŋwagá, bɨ də́g. Nyúul nyâm wə́ ga.» 27 Nə́ ndɛɛ́, a mú ŋwa bálá wáan, a yə Zɛmbî cúncɛ́sh, a yə ntâg ompwíín bɛ́, nyə nə bwo nə́: «Bɨ bɛ̂sh ŋgulʉgá. 28  *Məcií mâm wə́ mə́nɨ, məcií mâ sɔ̧, mə́ zə́ shwɨy shí má, zə cé búúd ŋkí bulya, nə́ bwə́ bə́g nə ijuugá í *mísə́m. 29 Mə́ jaaw bɨ́ nə́, mə abʉ́lɛ́ ná kwo ŋgul wáan nɨ kə wɔ́ɔ́s ja shé mə́ bá ŋgul ncuncúmbə Faan mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam dɨ́ yí.» 30  *Bwə́ mú ka sɛy Zɛmbî isʉsa i gúmə́ nə́ ndɛɛ́ bwə́ músə kyey kə *Mbʉ́ŋ wə́olivyê dɨ̂.

Pyɛ̂r nyə e kɨ́ɨ́lya Yésus

(Mak 14.27-31; Luk 22.31-34; Yuá 13.36-38)

31  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus mú cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: «Búlú ga dɨ́, bɨ e láŋgʉwo búgə́d nəcé mə. Sâ jɔɔŋgʉ̂ wə́ jísə́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí nə́: “Mə é nyífə mbaagʉlə itɔw, incwəmbɛ í sɔɔnz í mú shîn cɨɨma.” 32  *Njɨ, ja mə́ bá gwûm yí, mə bá tɛ́ɛ́d kə Galilê, bɨ́ kə bá kwey mə nûŋ.» 33 Pyɛ̂r mú lás, cɨ nə́: «Tɛɛm bə nə́ bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh bwə́ láŋgʉwo búgə́d nəcé wo, mɛɛ mə abʉ́lɛ́ bwɛlɛ láŋgʉwo.» 34  **Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw wo nə́, nə́mə́ búlú ga dɨ́, shúshwóógʉ́ nə́ ŋgwúm kúwo kwáágʉ́gi, wo e kɨ́ɨ́lya mə ija ilɔ́ɔl.» 35 Pyɛ̂r nə nɛ́ nə́: «Tɛɛm bə nə́ í wɔ́ɔ́s nə́ shwə́ yə́g shwɨy ŋgwúdʉ̂, mə kú bwɛlɛ kɨ́ɨ́lya wo». Bɔ́ɔ́l ómpwíín bɛ̂sh bwə́ mú nə́mə́ ŋgə cɨ ntɔ́.

Yésus mə́ jəgʉla nə Zɛmbî Gɛtsemane

(Mak 14.32-42; Luk 22.39-46)

36  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ músə kumə kʉ́l bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Gɛtsemane yí. A mú cɨ nə bwo nə́: «Jigá wa shí, mə́ fwo kə wá shwóg, kə sá mə́jəgʉla». 37 A músə jɔ̂w Pyɛ̂r nə bwân ɔ́ Zhébedé óbá, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú kə; a mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə bul gwág məcɛy mə lâm, mbɔɔm í ŋgə́ shwɨy nyə nyúúlʉ́d. 38 A mú ka cɨ nə bwo nə́: «Lâm wúsə mə nə məcɛy ki mə é yə. Jigá ŋkasə́ wa shí, bɨ nyɛ́ɛ́lə́g mə.» 39  *A mú wú na bwə́dɨ́, a ŋwá shísh shwóg, a músə kə wusə nyúúl shí, a kúd mpwoombʉ́ mə́ndəlúd, jəgʉla nə Zɛmbî nə́: «Pʉpá e, ŋkí jɨ́ nə ŋkul jəla ntɔ́, magʉləg nə́ mə bə́g kú ŋgul bálá mə́cɛy ga. Njɨ, í sɨ́yʉ́g nda wó cɛ́ɛl nə́, kú bə nda mə́ cɛ́ɛl nə́.» 40 A músə zə kɔ́ɔ́mb ómpwíín bwə́ á bə yí, a mú zə kwey bwo ígwə́d. A músə lás nə Pyɛ̂r nə́: «Ntɔ́ nə́ bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul ji ŋkasə́ nə mə tɔɔ njɨ wəla ŋgwúdʉ̂? 41  *Jigá ŋkasə́, jəgʉla nə Zɛmbî, bɨ bə́g kú biil mə́bwə́bʉ́lánʉ́d. Lâm wúsə nə yéésh mə kyéy jɔ̧ kuú njɔɔnd; njɨ nyúul í cúgɛ́ nə ŋkul kwag kuú njɔɔnd wɔɔŋg.» 42 A músə nyiŋgə shísh shwóg ja ábɛɛ̂, kə jəgʉla nə Zɛmbî nə́: «Pʉpa, ŋkí tə́dʉ́gá wô í cúgɛ́ nə́ wo yíl mə bálá ga mə kú ŋgul, í sɨ́yʉ́g nda wó cɛ́ɛl nə́.» 43 A músə nyiŋgə́ zə ómpwíín bɛ́ dɨ́, zə nə́mə́ nyiŋgə kwey bwo ígwə́d nəcé mísh mə́ á ŋgə ntámb bwo. 44  *A mú wú na bwə́dɨ́, a shísh shwóg, kə sá mə́jəgʉla ja álɛ́ɛl, məjəgʉla məmpúd á ŋgə́ bwey sá má. 45  *A músə nyiŋgə zə ómpwíín bɛ́ dɨ́, a mú cɨ nə bwo nə́: «Ye bɨ bâŋ bɨ é bə wa njɨ gwə́ nə gwə́ njɨ ŋgə́lə woga? Dʉgá! Wəla í mú kúnə́-kúnə, wəla *Mwân mə Múúd mə zə kaanz məbwə̂ mə́ ósɔ́ɔl ɔ́ *mísə́m dɨ́ yí. 46 Tɔ́wʉ́gá, sə́ kyéyʉg. Muud mə́ kusha nə mə wə́ zág yɛ́.»

Bwə́ bii Yésus

(Mak 14.43-50; Luk 22.47-53; Yuá 18.3-12)

47 Yésus ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, seegya nə́, Yúdas nyə á bə nə́mə́ gwooŋg *ómpwíín wûm nə óbá dɨ́ yɛ́ mú cúwo, a ŋgə́ zə nə məma kínda búúd, bwó nə ikafwɛlɛ nə məbʉ́lə. Milúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud wâ lɔɔm wə́ bwə́ á ntɨ bwo. 48 Yúdas, muud nyə á kusha nə nyə yɛ́, nyə a bwey kwambʉlə nə buud ɔ́nɨ nə́: «Muud mə́ é kə fʉ́lal, sə́ sɔ̧nya mímpu yɛ́, nyə wə́ ɛ́nɛ, bɨ ɔ́ bii nyə». 49 Nə́mə́ njɨ Yúdas nyə á cúwo yí, nyə a cɔ̧́ kə njɨ wə́ Yésus, nyə nə nɛ́ nə́: «Rabi, wo ɔ lás ɔ!» A mú fʉ́lal nyə. 50 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Wɛy e, ság sâ wo ámə zə sá yí». Buud bwə́ mú cíg, zə kɔ̧ Yésus, bwə́ mú bii nyə.

51 Seegya nə́ ŋgwɔ́l múúd gwooŋg mə Yésus mə́ wéem kafwɛlɛ jé, taad ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal mə Ajəlácɨ á ofada, í mú sámb nyə lwə̂. 52  *Yésus músə cɨ nə nyə nə́: «Nyiŋgə́g fɛɛn kafwɛlɛ gwô jiya jéd; nəcé muud yɛ̂sh mə bálán nə kafwɛlɛ yɛ́, a bá nə́mə́ bwəma nə shwɨy kafwɛlɛd. 53 Ye wo ampúyɛ́ nə́ mə jɨ nə ŋkul gwáámb Dâ kwííndyá, a lɛɛl nə́mə́ ntɨ mə məma íkínda í *wə́éŋgəles wûm nə íbá? 54 Ká, ŋkí isâ í sɨ̂y ntɔ́, mícilyá myâ Kálaad Zɛmbî mí é ka bwəma ntʉdɛlɛ̂? Sâ í ŋgə sɨ̂y ga í ŋgə lwándʉlə micilyá myɔɔŋg.»

55  *Yésus músə ka cɨ nə buud bwə́ á zə bii nyə wá nə́: «Bɨ́ ŋgə zə nə ikafwɛlɛ nə məbʉ́lə zə́lə bií mə, mə jisə zhilʉŋgaanə́ ɨɨ́? Ŋgaá nə́ shé á dʉ bə jwɔ̂w dɛ̂sh kʉ́l ŋgwúd, mə ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli buud *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ̂, bɨ kú sɛ́ɛ́mb mbwə̂ nə́ bɨ mə́ bií mə. 56  *Isâ íga byɛ̂sh í ŋgə sɨ̂y ntʉ́ga nə́ isâ *búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á cilə yí í bwə́mag.» Mpʉ́sə wɔɔŋgʉ̂, ompwíín bɛ́ bwə́ mú myaas nyə, bwə́ shîn fúndə.

Yésus təl kɔɔdʉd wə́ Kayíf

(Mak 14.53-65; Luk 22.54-55, 63-71; Yuá 18.13-14, 19-24)

57 Buud bwə́ á zə bii Yésus wá bwə́ mú kə nə nyə wə́ Kayíf, Ajəlácɨ á ofada, kʉ́l *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə ocúmbá buud wâ lɔɔm bwə́ á kə sɛɛŋgya yí. 58 Pyɛ̂r nyɛ nyə á ŋgə bɛ̧ bwo shwóg-shwóg nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s nûŋ luŋ. A mú nyíi nə́ á cɛɛl fwo wámbʉlə sâ í é bə yí. A mú kə ji shí, bə́nɔ̂ŋ bíl ífulísh kʉl ŋgwúd.

59 Tɛ́ nɨ, milúlúú myâ ofada, bə́nɔ̂ŋ *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî jɛ̂sh bwə́ á ŋgə sɔ̧́ mpwɛnɛ bwə́ yə́g nyə nə́ ndɛɛ́ bwə́ gwú nyə yí. 60 Njɨ, zhwog buud bwə́ á tɛɛm ŋgə zə nə ijɔ̧́ɔ̧́ ŋgə zə yə nyə ompwɛnɛ, í á shigɛ́ bə nə tɔɔ sá á shwɨy. Bɔ́ɔ́l búúd ɔ ómpwɛnɛ óbá bwə́ mú zə cúwo, bwə́ nə́: 61  *«Wɛy ɛ́nɛ, nyə á cɨ nə́ a jɨ nə ŋkul búgə *Mpáánzə́ Zɛmbî nə́ ndɛɛ́ a kwo sá njɨ mwɔ́w mə́lɔ́ɔl shumə́lə nyúl.» 62 Ajəlácɨ á ofada mú tɔ̂w tʉ́təlí, nyə nə Yésus nə́: «Wo abɛ̧́sáyɛ́ búúd ɔ́ga sâ bwə́ ŋgə́ bwaagʉlə wo nɨ?» 63  *Yésus njúl njɨ kʉ́l-kʉ̂l. Ajəlácɨ mú kwo cɨ nə nyə nə́: «Jaawʉg sə́ bʉ́bə́lɛ́ mə́ Zɛmbî á kuwô, ye wo jɨ *Krîst, *Mwân mə́ Zɛmbî?» 64  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wo mə́ cɨ ɔ́nɨ. Mə́ ka jaaw bɨ́ nə́ tɛ́ɛ́d nə́mə́ kɨ́kɨdɨ́ga, bɨ é dʉ́g *Mwân mə Múúd njúl shí mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh dɨ́, bɨ mə bá nə́mə́ dʉ́g nyə, a ŋgə́ zə míŋkúdʉ́d.» 65  *Ajəlácɨ músə nyaa míkáándə́, nyə nə́: «A mə́ *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu, jɨ́ shé mə́ kwo sɔ̧́ owúshinɛd yí? Bɨmɛ́fwó bɨ mə́ gwág nda á mə́ lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu nə́. 66 Bɨ mə dʉ́g nə́ jɨ?» Bwə́ nə́: «A jəlá nə yə.» 67  *Bwə́ mú ka ŋgə sɛy nyə məntənd mpwóómbʉ́d, bwə́ ŋgə́ wá nyə ikúda; bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ tɨ́ nyə məmpɔ́ɔ́nz, 68  *bwə́ ŋgə́ cɨ nə nyə nə́: «Yé Krîst, lwóg nə́ wo jɨ *muud micúndə́, jaawʉg sə́ muud nyə ámə yíd wo yɛ́.»

Pyɛ̂r mə́ kɨ́ɨ́lya Yésus

(Mak 14.66-72; Luk 22.56-62; Yuá 18.15-18, 25-27)

69 Pyɛ̂r njúl ná na tɔ́ɔ́n mbaadə́ dɨ, dúl sás í á dʉ sɛ̂y nə Ajəlácɨ á ofada yí, í músə shísh nyə́dɨ́ zə cɨ nə nyə nə́: «Wo á bə nə́mə́ gwooŋg mə Yésus muud á Galilê ɛ́ga dɨ̂.» 70 Pyɛ̂r mú kɨ́ɨ́lya nyə tâm buud, nyə nə́: «Mə ampúyɛ́ sâ wó ŋgə́ cɨ yí.» 71 A mú ka tɔ̂w shí, ŋgə kə ŋgɛɛ mbɛ̂ kɔ́ɔ́gʉ́lə́d. Dúl sás í á dʉ nə́mə́ sɛ̂y cínɔŋg yí í mú yag nyə, a mú cɨ nə buud bwə́ á bə cínɔŋg wá nə́: «Muud ɛ́ga nyə á bə gwooŋg mə Yésus á Nazarɛ̂t dɨ̂.» 72 Pyɛ̂r mú kwo kɨ́ɨ́lya nyə, a kɛɛn nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə ampúyɛ́ múúd ɛ́nɛ.» 73 Kú nə́mə́ bwey, buud bwə́ á bə cínɔŋg wá bwə́ mú shísh nyə́dɨ́, zə cɨ nə nyə nə́: «Wo jɨ bə́lɛ bə múúd á gwooŋg jɔɔŋgʉ̂; kə́l lʉ́ lə́sʉ́ dwô í ŋgə bwey lwágʉlə ntɔ́ nə́ sáŋ.» 74 Pyɛ̂r mú kɨ́ɨ́lya nyə nə məma ŋkaanə́, nyə nə́: «Ŋkí mə́ bwiiŋg ijɔ̧́ɔ̧́, ŋkwaal nə mə. Mə ampúyɛ́ múúd ɛ́nɛ.» Nə́mə́ njɨ nyə á cɨ ntʉ́nɨ yí, ŋgwúm kúwo mú kwáág. 75  *Pyɛ̂r mú tə́dʉga ciyá Yésus nyə á cɨ nə nyə yí nə́: «Shúshwóógʉ́ nə́ ŋgwúm kúwo kwáágʉ́g, wo e kɨ́ɨ́lya mə ija ílɔ́ɔl.» A mú cúwo tɔ́ɔ́n kə dʉ sʉ́g nə yə̂.

27

Bwə́ cɛ̧ɛ̧lə Yésus shwɨy

(Mak 15.1; Luk 23.1-2; Yuá 18.28-32)

1 Mán mələ̂m, ná nə́mə́ mpʉ́mán mpʉ́mán, milúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud wâ lɔɔm bwə́ mú sá shwushwaga nə́ ndɛɛ́ bwə́ sámb nə́ Yésus mə́ jəlá nə yə. 2 Bwə́ mú wɔ́ɔlə nyə məŋkəda nə́ ndɛɛ́ bwə́ kə cwámbʉlə ŋgwə́mʉna Pilât.

Yúdas mə́ gwɨ́ɨ́lya nyúul

3  *Ja Yúdas muud nyə á kusha nə nyə yɛ́ mə́ dʉ́g nə́ bwə́ mə́ sámb nə́ Yésus mə́ jəlá nə yə yí, lâm í mú cɛy nyə cwû nə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nyə á sâ yí. A mú kə nə́ a kə́ nyiŋg mílúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud misaŋ mí *mwaanɛ̂ məwûm mə́lɔ́ɔl myáŋ, 4 nyə nə bwo nə́: «Mə mə́ sə̂m nə kushálə nə muud njúl kú nə məbyaagʉlə.» Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Sə́ abíshɛ́. Wóó lə́sʉ́ ɔ́nɨ.» 5 Yúdas mú shwu mwaanɛ̂ cínɔŋg shí *Mpáánzə́ Zɛmbî dɨ̂, a mú kyey kə kəl kwoolú cʉ́ŋʉ́d nə́ ndɛɛ́ yə. 6 Milúlúú myâ ofada mí mú wásʉlə mwaanɛ̂ wɔɔŋg, bwə́ nə́: «Mwaanɛ̂ ɛ́ga jɨ mwaanɛ̂ məcií. Í á jə́láyɛ́ nə́ sə́ wáág nyə maŋga á Mpáánzə́ Zɛmbî dɨ̂; məcɛ̧ɛ̧ mə́sʉ́ mə́ amágʉ́lə́yɛ́ ntɔ́.» 7 Bwə́ mú ka sá shwushwaga nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú kə nə mwaanɛ̂ wɔɔŋg, kə kusə kʉ́l shí mə́ mɔɔl məmpɨɨ́, bwə́ sá kʉ́l shí jɔɔŋgʉ̂ baŋ mə́shwoŋ ójôŋ. 8 Sâ jɔɔŋgʉ̂ í á sá nə́ bwə́ dʉ́g jɔ̂w kʉ́l shí jɔɔŋg nə́ fambə́ mə́cií. Jínə́ dɔɔŋg dʉ́sə ná zə kumə múús. 9  *Ntɔ́, sâ *múúd micúndə́ Zheremî nyə á cɨ yí í mú bwəma. Nəcé nyə á cɨ nə́:

Bwə́ á ŋwa misaŋ mí mwaanɛ̂ məwûm mə́lɔ́ɔl;

tâŋ bwân ɔ́ Izʉrəyɛ̂l bwə́ á cígə nə́ í kwaga nə muud wɔɔŋgʉ̂ yí.

10 Bwə́ mú kusə kʉ́l shí mə́ mɔɔl məmpɨɨ́ nə ndɨ̂,

nə́mə́ nda Dá Zɛmbî nyə á cɨ nə mə nə́.

Yésus təl kɔɔdʉd wə́ Pilât

(Mak 15.2-5; Luk 23.3-5; Yuá 18.33-38)

11  *Bwə́ á ka kə nə Yésus wə́ njwú-buud. Njwú-buud mú ŋgə jí nyə minjígá; a mú jí nyə nə́: «Ye wo jisə Njwû *Oyúdɛn?» Yésus nə nɛ́ nə́: «Wo mə́ cɨ ɔ́nɨ.» 12  *Njɨ ja mílúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud wâ lɔɔm bwə́ búgə Yésus lə́sʉ́ yí, Yésus kú bɛ̧sa. 13 Ntɔ́ Pilât mú jí nyə nə́: «Ye wo aŋgɛ̂ nə gwág isâ byɛ̂sh bwə́ ŋgə́ bwaagʉlə wo ínɨ?» 14 Njɨ Yésus kú bɛ̧sa nə nyə tɔɔ sâ. Ŋgwə́mʉna mú bul káam.

15 Ŋgwə́mʉna nyə á dʉ bə nə́, ja jɛ̂sh zâŋ nyísə́ yí, a bɨ́d mbwug ŋgwûd, wɔɔŋg lɔɔm í ámə gwáámb nyə yí. 16 Bwə́ á ka bə nə wúl mbʉ́mbɛ́n mbwug nə jínə́ nə́ Barábas. 17 Nda búúd bwə́ á bə sɛɛŋgyá nə́, Pilât mú jí bwo nə́: «Mə bɨ́dʉ́g bɨ́ wáyɛ́ mbwug? Ye Barábas, ye Yésus jɨ́ nə jínə́ nə́ *Krîst yɛ́?» 18 Pilât nyə a jí ntɔ́ nəcé nyə á bwey mpu nə́ bwə́ ŋgə kusha nə Yésus zhíŋʉ́d. 19  *Ja Pilât nyə á bə a njúl jiya mílə́sʉ́ jéd a ŋgə́ lás lə́sʉ́ mə́ Yésus nɨ, mudá yé nyə á ntɨ nyə məcwama nə́: «Wo kú tɛ́ɛ́d nyíi lə́sʉ́ nɨɨ́d. Muud ɛ́nɛ jɨ tʉ́təlí muud. Mə mə́ bul wádʉga nə ntamə́ nyɛ́ búlú gaád.» 20  *Milúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud wâ lɔɔm bâŋ bwə́ mə́ shîn bwey cwîny lɔɔm nə́ bwə́ gwáámbʉ́g Barábas, Yésus yə́g. 21 Ŋgwə́mʉna mú lás, nyə nə́: «Búud obá ógad, mə bɨ́dʉ́g bɨ́ nyáyɛ́?» Bwə́ nə́: «Barábas.» 22 Pilât mú jí nə́: «Ká Yésus jɨ́ nə jínə́ nə́ Krîst ɛ́ga nyɛ, mə sáág nyə ntʉdɛlɛ?» Bɛ̂sh bwə́ mú cɨ nə́: «Bwə́ bwámbʉləg nyə kwolós dɨ̂.» 23 Ŋgwə́mʉna mú jí nə́: «Dáyɛ́ bɔ̂w á mə́ sá yí?» Bwə́ mú kɨ̂m gwɔ́w gwɔ̂w nə́: «Bwə́ bwámbʉləg nyə kwolós dɨ̂.» 24  *Pilât mú dʉ́g nə́ nyə e tɛɛm wá nadâ, sâ í ábʉ́lɛ́ cɛ́nd, icucu í é ŋgə yáág yáágʉ́g. A mú ka ŋwa mə́júwó, zə gusa məbwə̂ mísh mə́ búúdʉd, nyə nə́: «Muud ɛ́ga cugɛ́ nə məbyaagʉlə, shwɨy dɛ́ í adʉ́gɛ́ mə. Í dʉ́g bɨ̂.» 25  *Buud bɛ̂sh bwə́ mú magʉlə nə́: «Ŋkwaal á shwɨy dɛ́ bə́g nə sə́, kala nə bwân bʉ́sʉ́.» 26  *Pilât mú bɨ́d bwo Barábas. A mú sá nə́ bwə́ fyámʉ́sə́g Yésus milwóŋ nə́ ndɛɛ́ a mú yə bwo nyə nə́ bwə́ kə́g bwambʉlə nyə kwolós dɨ̂.

Ozɨmbɨ bwə́ cágʉlə Yésus

(Mak 15.16-20; Yuá 19.2-3)

27 Ozɨmbɨ ɔ ŋgwə́mʉna bwə́ mú ka kə nə Yésus luŋ mə ŋgwə́mʉna. Bwə́ mú jɔ̂w ózɨmbɨ bɛ̂sh bwə́ zə sɛɛŋgya cínɔŋg. 28  *Bwə́ mú yîl nyə mikáándə́, bwə́ bwééd nyə fwámɛ́ jud átɨ́tɨɨ̂. 29  *Bwə́ mú ŋwa isâ yâ məgwaagʉlə́, bwə́ lwɔ̧́ *tûm gúmə́ nə́ ndɛɛ́ jil nyə lúúd, bwə́ wá nyə kʉ́l mbwu mbwə̂ məncwúmʉ́d. Bwə́ ka zə ŋgə kúd nyə məbwóŋ, ŋgə cágʉlə nyə, ŋgə cɨ nə nyə nə́: «Yé Njwû *Oyúdɛn, sə́ ŋgə báág nə wo.» 30  *Bwə́ mú sɛy nyə məntənd, bwə́ ŋwa kʉ́l mbwu, dʉ nyífə nyə lúúd. 31 Ja bwə́ á ka shîn cágʉlə nyə ntʉ́nɨ yí, bwə́ á ka yîl nyə jud átɨ́tɨɨ̂, bwə́ bwééd nyə mikáándə́ myɛ́, bwə́ mú kə nə nyə kə́lə bwambʉlə nyə kwolós dɨ̂.

Bwə́ bwambʉlə Yésus kwolós dɨ̂

(Mak 15.21-32; Luk 23.26-43; Yuá 19.17-27)

32 Bwə́ ŋgə́ wú nə nyə ŋgwə́la ntʉ́nɨ, bwə́ mú bwəma nə ŋgwɔ́l múúd á Sirɛ̂n nə jínə́ nə́ Shímun. Ozɨmbɨ bwə́ mú yɨ́ɨ́mbʉli nyə nə́ a ŋkɛ́nyʉ́g Yésus kwolós. 33 Bwə́ mú kə kumə kʉ́l bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Golgota yí. Jínə́ dɔɔŋg í kə́ nə́ «kʉ́l á bwundú lúu». 34 Bwə́ mú ŋgulal nyə wáan fʉlá nə wúl myámbə́ í njúl ŋkí gwul. Njɨ nyə á kag gwo yí, a mú ban nə́ nyə aŋgúlɛ́. 35  *Bwə́ mú bwambʉlə nyə kwolós dɨ́, bwə́ mú wusə mpaambə́ nə́ bwə́ kawʉla míkáándə́ myɛ́. 36 Bwə́ músə ka ji shí dʉ nyɛ́ɛlə nyə. 37  *Shú nə́ buud bwə́ mpúg cwoomb bwə́ gwú nyə nə ndɨ́ yí, bwə́ á cilə, bwə́ bwambʉlə nyə́dɨ́ lúú dɨ́ gwɔ̂w nə́: «Muud ɛ́ga wə́ Yésus, Njwû Oyúdɛn». 38  *Bwə́ á bwambʉlə bə́nɔ̂ŋ izhilʉŋgaanə́ íbá, jíga nyə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm, jíga mbwə̂ məkɔ́ɔ́l.

39  *Buud bwə́ á ŋgə cɔ̧́ cínɔŋg wá bwə́ á ŋgə lwîy nyə bwə́ ŋgə́ sagʉsə milúu nə məzhwámá, 40  *bwə́ ŋgə́ lás nə nyə nə́: «Wɛɛ muud jɨ nə ŋkul búgə *Mpáánzə́ Zɛmbî nə́ ndɛɛ́ wo kwo sá njɨ mwɔ́w mə́lɔ́ɔl shumə́lə nyúl yɛ́, cʉgʉg wómɛ́fwó na. Ŋkí wo jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî, wúg na kwolós dɨ́ shulə shí.» 41 Milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə ocúmbá buud bwə́ mú nə́mə́ ŋgə cágʉlə nyə, bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: 42  *«Nyə á dʉ cʉg buud oshús, njɨ a káád cʉgʉ́lə nyə́mɛ́fwó. Ŋkí a jɨ Njwú-buud á *Izʉrəyɛ̂l, a shúləg na kwolós dɨ́ sə́ búgʉ́lág nyə. 43  *Nyə a shîn shwu nyúul nə́ Zɛmbî jɨ nə nyə, a dʉ nə́mə́ cɨ nə́: “Mə jɨ Mwân mə́ Zɛmbî”. Ntɔ́, ŋkí Zɛmbî mə́ cɛɛl nyə, a cʉ́gʉg nyə ja gaád.» 44 Tɛɛm bə ízhilʉŋgaanə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə íkwolós dɨ́ yí, í á ŋgə nə́mə́ lwîy nyə.

Shwɨy mə Yésus

(Mak 15.33-41; Luk 23.44-49; Yuá 19.28-30)

45  *Yídʉ́gʉ́ í á ka shila shí nyɛ̂sh nə́ ŋkwed, tɛ́ɛ́d tɔ́lɔ́g dɨ́ kə wɔ́ɔ́s mə́wəla məlɔ́ɔl mâ mpwó-kugʉ́. 46  *Ŋgɛɛ́ mə́wəla məlɔ́ɔl dɨ́, Yésus músə kɨ̂m nə ŋkulû nə́: «Eli, Eli, lemá sabakʉtáni?» Ntɔ́ mə́ kə́ nə́: «Zɛmbî waam, Zɛmbî waam, wó myaas mə nə́ jɨ?» 47 Ja bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á bə cínɔŋg wá bwə́ á gwág ntɔ́ yí, bwə́ nə́: «A ŋgə jɔ̂w Eli.» 48  *Ŋgwɔ́l múúd wáŋ mú tɨ́ kʉ́lə́ kə ŋwa eponzh juwo mə́lwəg mə́ ábibyɛnzhʉ̂ dɨ́, a fɛɛn gwo lɨ́ɨ́ mbwu dɨ́, a kə dásʉlə Yésus nə́ a ŋgúlʉg. 49 Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ mú cɨ nə́: «Bwándʉ́g, sə́ fwóg dʉ́g ŋkí Eli nyə é zə cʉg nyə.» 50 Ja jɔɔŋgʉ̂, Yésus mú nyiŋgə kɨ̂m nə ŋkulû nə́ ndɛɛ́ a mú nyiŋg kənd *jîm jé wə́ Zɛmbî. 51  *Seegya nə́ məmá *sanda í á dʉ kalʉwo *Mpáánzə́ Zɛmbî yí í mú sɛɛl tʉ́tám nə́ cáŋ wú gwɔ̂w wɔ́ɔ́s shí. Shí í mú ntaŋʉsa, məkwóógʉ́ mə́ ŋgə́ sɛɛl. 52 Məshwoŋ mə́ mú ŋgə bâŋ; bɔ́ɔ́l zhwog buud bwə́ á yə bwə́ njúl buud ɔ́ Zɛmbî wá mimbimbə myáŋ mí mú gwûm. 53 Bwə́ mú wú mə́shwoŋ máŋʉ́d nə́ ndɛɛ́, ja Yésus nyə á gwûm yí, bwə́ mú kə nyíi Yurʉ́səlɛm, ŋgwə́la mə́ Zɛmbî. Ncúlyá buud bwə́ á dʉ́g bwo. 54  *Ja lúlúú ízɨmbɨ nə bɔɔŋg bə́nɔ́ŋ bwə́ á ŋgə nyɛ́ɛlə Yésus wá bwə́ mə́ dʉ́g nda shí í mə́ ntaŋʉsa nə́, nə sâ jɛ̂sh í mə́ sɨ̂y yí, bwə́ mú bə nə iŋkuŋkúúnd, bwə́ mú lás nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, muud ɛ́ga nyə á bə Mwân mə́ Zɛmbî». 55 Bɔ́ɔ́lʉ́gá búdá ŋkí bulya bwə́ á bə cínɔŋg bwə́ tə́l shwóg-shwóg ka dʉ dʉ́g. Budá bɔɔŋg bwə́ á ŋgə bɛ̧ Yésus tɛ́ Galilê, bwə́ ŋgə́ sɛ̂y nə nyə. 56 Nə Maríya á Magʉdála, nə Maríya nyɔ́ɔ́ŋgʉ̂ mə Zhâk bá Yósɛb, nə nyɔɔŋgʉ́ mə bwân ɔ́ Zhébedé bwə́ á bə gwooŋg búdá bɔɔŋg dɨ̂.

Bwə́ kə dʉl Yésus

(Mak 15.4-47; Luk 23.50-56; Yuá 19.38-42)

57  *Ja kugʉ́ í á bii shí yí, ŋgwɔ́l múúd nə jínə́ nə́ Yósɛb, a njúl bíg múúd á Arimatê músə zə wɔ́ɔ́s. Nyə á bə nə́mə́ *mpwíín mə Yésus. 58 Nyə á ka kə wə́ Pilât, kə jî nyə nə́ á cɛɛl ŋwa mbimbə mə Yésus. Pilât mú lwâm búúd, bwə́ kə yə nyə wə. 59 Yósɛb mú ŋwa mbimbə mə Yésus, a músə fʉ́lə wə ndómbó ágúgwáan dɨ̂, 60 nə́ ndɛɛ́ a mú kə dʉl shwoŋ ágúgwáan nyə á sá nə́ bwə́ bwágʉləg kwóógʉ́d shú dɛ́ nyəmɛ́fwó yí. A mú bíŋgal məma kwóógʉ́, juwal shwoŋ* nə́ ndɛɛ́ a músə kyey. 61 Maríya á Magʉdála nə gúlʉ́gá Maríya bwə́ á bə bwə́ njúl cínɔŋg nə́ bɛɛndyá nə shwoŋ.

Ozɨmbɨ bwə́ kə baagʉsə shwoŋ

62 Mán mələ̂m á mpʉ́sə jwɔ̂w bwə́ dʉ kwəmʉsa Sábaad yí, milúlúú myâ ofada nə *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á kə wə́ Pilât sámbá 63  *kə cɨ nə nyə nə́: «Mása e, sə́ mə́ kə tə́dʉga nə́ muud məshɨɨgâ ɛ́nɛ nyə á dʉ cɨ ja nyə á dʉ ná cʉgə yí nə́: “Mə bá gwûm mpʉ́sə mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl”. 64  *Cɨɨ́g nə́ buud bwə́ kə́g baagʉsə shwoŋ kə wɔ́ɔ́s jwɔ̂w álɛ́ɛl, *ompwíín bɛ́ bwə́ á bá kə júwo mbimbə nə́ ndɛɛ́ bwə́ kə jaaw búúd nə́: “A mə́ gwûm”; mâŋ mə́shɨɨgâ mə́ á bá bul ntɔ̧ mə́ ashúshwóógʉ́.» 65 Pilât mú cɨ nə bwo nə́: «Ozɨmbɨ wə́ ɔ́nɨ. Ŋwagá bwo, bɨ kə́g baagʉsə shwoŋ nda bɨ́ mə́ dʉ́g nə́.» 66 Bwə́ mú kə kwambʉlə mbaagʉsə á shwoŋ; bwə́ wá mə́yɨɨgyé máŋ kwóógʉ́ í á bə mpu shwoŋ dɨ́ yí, bwə́ tə̂l ózɨmbɨ tâŋ nda isándə́lé nə́ bwə́ mpúg ŋgə dʉ́g.

28

Yésus mə́ gwûm

(Mak 16.1-10; Luk 24.1-12; Yuá 20.1-10)

1 Ja Sábaad nyə a cɔ̧́ yí, ná nə́mə́ mpʉ́mán mpʉ́mán á jwɔ̂w shwɛ́ndɛ mə́ dʉ́ tɛ́ɛ́d yí, Maríya á Magʉdála bə́ná ŋgwɔ́l Maríya bwə́ á weelya kə nə́ bwə́ kə́ dʉ́g shwoŋ. 2 Seegya nə́ shí í mú jág ntaŋʉsa nəcé *éŋgəles mə Yawé nyə á shulə wú gwɔ̂w, zə bíŋgal məma kwóógʉ́ nə́ ndɛɛ́ a ji cínɔŋg gwɔ̂w. 3 Eŋgəles wɔɔŋgʉ̂ nyə á ŋgə ŋkənʉwa nda njəs, mikáándə́ myɛ́ mí njúl ŋkí jág fumə. 4 Isándə́lé í mú jág bul fúndə, bwə́ mú ŋgə lilya nə́ ndɛɛ́ bwə́ shîn kân nda mimbimbə. 5 Eŋgəles mú lás, cɨ nə budá nə́: «Bɨ bâŋ, kúgá fúndə. Mə mpú nə́ bɨ́ ŋgə sɔ̧́ Yésus bwə́ á bwambʉlə kwolós dɨ́ yɛ́. 6  *A cugɛ́ wa. A mə́ gwûm nda nyə á cɨ nə́. Zəgá dʉ́g kʉ́l nyə́ ámə dʉ bə a mbwúg yí. 7  *Nə́ ndɛɛ́, lɛɛlʉgá kə, kə jaaw *ómpwíín bɛ́ nə́ a mə́ gwûm, a mə́ kə shwóg kə bwánd bɨ́ Galilê. Nûŋ wə́ bɨ́nɔ́ŋ bɨ́ é dʉ́gya yɛ́. Sâ mə́ ámə bə nə́ mə jaaw bɨ́ ɔ́nɨ.»

8 Budá bwə́ mú lɛɛl wú shwoŋ dɨ́, bwə́ njúl lâm nə ifwaas lâm nə məshusʉg. Bwə́ mú kə nə́ bwə́ kə́ jaaw ómpwíín bɛ́ məkə̂l. 9 Seegya nə́ Yésus mú zə bwəma nə bwo, nyə nə bwo nə́: «Bɨ ɔ lás ɔ.» Bwə́ mú shísh nyə́dɨ́ kə kúdɔw shí bií nyə məkuú, yə nyə gúmə́. 10  *Yésus mú ka cɨ nə bwo nə́: «Kúgá fúndə. Kəgá cɨ nə bwááŋg nə́ bwə́ kə́g Galilê. Núŋ wə́ sə́nɔ́ŋ bwo sə́ é dʉ́gya yɛ́.»

11 Budá bwə́ njúl ná zhɨ́ɨ́d ɨɨ́, bíl ísándə́lé í mə́ lɛɛl kə ŋgwə́la kə jaaw mílúlúú myâ ofada sâ jɛ̂sh í á mə sɨ̂y yí. 12 Milúlúú myâ ofada mí mú kə sɛɛŋgya nə ocúmbá buud, bwə́ mú yə ísándə́lé fwámɛ́ bímbí lʉ́ *mwaanɛ̂, 13  *bwə́ nə bwo nə́: «Bɨ ɔ bá ŋgə jaaw nə́: “Wɛy ɛ́nɛ ompwíín bɛ́ bwə́ á mə zə mpwó-bulú zə júwo nyə, sə́ njúl ígwə́d”. 14 Ŋkí lâŋ wɔɔŋg í gwɨ́ɨ́g mə́lwə̂ mə́ ŋgwə́mʉna dɨ́, sə́ wə́ mə́ bá cweel nyə lâm, bɨ bâg bə kú bwəma nə intʉ́gʉ́lí.» 15 Isándə́lé í mú ŋwa mwaanɛ̂ nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú nə́mə́ kə ŋgə jaaw nda í á cɨy nə́ bwə́ ŋgə́g nə jaaw nə́. *Oyúdɛn bwə́ á ŋgə kala lâŋ wɔɔŋgʉ́ zə wɔ́ɔ́s múús.

Lwámá mə́ Yésus

(Mak 16.14-18; Luk 24.36-49; Yuá 20.19-23; Mis 1.6-8)

16  **Ompwíín wûm nə ŋgwúd bwə́ á ka kə Galilê, kə kumə mbʉ́ŋ Yésus nyə á cɨ nə́ bwə́ bâg kə yí. 17  *Ja bwə́ á dʉ́g nyə yí, bwə́ á kúd mə́mpwoombʉ́ shí, yə nyə gúmə́. Njɨ, bwə́ á ŋgə bə kú fwo mpu *búgʉla nə́ jísə nyə. 18  *Yésus músə shísh bwə́dɨ́ kúnə́-kúnə, zə cɨ nə bwo nə́: «Dá Zɛmbî mə́ yə mə ŋkul nə́ mə jwúg nə isâ byɛ̂sh, tɔɔ ya joŋ dɨ́, tɔɔ ya shî ga. 19  *Ntɔ́, kagá ŋgə sá nə́ mə bə́g nə ompwíín ikûl nə ilwoŋ byɛ̂sh dɨ̂, bɨ ŋgə́ duu bwo jínə́ mə́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́, nə Mwân, nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim dɨ̂, 20  * bɨ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli bwo nə́ bwə́ bɛ̧́g sâ jɛ̂sh mə́ á cɨ nə bɨ́ yí. Mpugá nə́ mə jɨ nə bɨ́ jwɔ̂w dɛ̂sh kə kumə mə́shíné mə́ shí.»

* 1:1 Rom 1.3-4; 2Tm 2.8; Mat 20.30-31

* 1:2 Mət 21.2-3; 25.26; 29.32–30.24

* 1:3 Mət 38.29-30; Rut 4.18-22

* 1:5 Ráhab: Zho 2.1-24 Rut bá Bowaz: Rut 1–4

* 1:6 2Sa 11–12

* 1:7 2Ib 11.1–13.22

* 1:8 2Ib 13.23–21.20; 26.1

* 1:9 1Ib 26.1–28.27

* 1:10 2Ib 29.1–33.25

* 1:11 2Ib 34.1–36.21

* 1:16 Luk 1.27

* 1:18 Luk 1.35

* 1:21 Sôm 130.7; Mat 1.25; Luk 1.31; Mis 4.12

* 1:21 Kə́l lʉ́ Oyúdɛn dɨ́, jínə́ lʉ́ Yésus í kə́ nə́ Cʉgye buud.

* 1:23 Iza 7.14

* 1:25 1.21

* 2:2 Luk 2.4-7 Njwû Oyúdɛn: Mat 27.11

* 2:6 Msh 5.2; Yuá 7.42

* 2:15 Ozê 11.1

* 2:18 Zhe 31.15-16

* 2:23 Luk 1.26; 2.39, 51; Yuá 1.46

* 3:2 4.17; Luk 3.3

* 3:3 Iza 40.3

* 3:4 2Oj 1.8

* 3:7 iyəlʉkag: 12.34; 23.33 mpimbə Zɛmbî mə́ bá lwóya yí: 24.15-25, 37-39

* 3:8 Mpumə́ nyɔɔŋg wə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́.

* 3:9 Luk 1.54-55; Yuá 8.39; Rom 2.28-29; 4.12

* 3:10 7.19

* 3:11 Luk 3.16

* 3:12 Zhe 13.24; Mat 13.30

* 3:15 5.17; 28.19

* 3:16 Iza 63.19; Eze 1.1-3; Yuá 1.51; Mis 7.56; Mbʉ́ 4.1; 19.11

* 3:17 Iza 42.1; Sôm 2.7; Mat 12.18; 17.5

* 4:1 Heb 2.18; 4.15

* 4:2 MmN 34.28; Mat 6.16-17

* 4:4 Mbá 8.3

* 4:6 Sôm 91.11-12

* 4:7 Mbá 6.16

* 4:8 5.1

* 4:10 Mbá 6.13; 5.9

* 4:12 14.3

* 4:13 Yuá 2.12

* 4:14 Iza 9.1-2

* 4:16 Luk 1.79

* 4:17 3.2; 4.23; 6.10; 10.7

* 4:20 8.21-22

* 4:23 9.35; 4.17

* 5:1 Luk 6.20-49

* 5:1 4.8; 14.23; 15.29; 17.1; 28.16

* 5:3 Iza 57.15; 61.1

* 5:4 Sôm 126.5

* 5:5 Sôm 37.11

* 5:7 18.33; Zhk 2.13

* 5:8 Sôm 24.3-5

* 5:9 Heb 12.14

* 5:10 1Pr 3.14

* 5:11 10.22; Luk 6.22

* 5:12 2Ib 36.16; Mat 23.30; Luk 6.23; Mis 7.52; Heb 11.32-38; Zhk 5.10

* 5:13 Mak 9.50

* 5:15 Mak 4.21; Luk 8.16

* 5:16 Ifz 5.8; Flp 2.15; 1Pr 2.12

* 5:17 3.15; 7.12; 22.40; Rom 3.31

* 5:18 Zhk 2.10

* 5:21 MmN 20.13; Ləv 24.17

* 5:22 1Yn 3.15

* 5:24 6.14-15

* 5:25 Luk 12.58-59

* 5:26 18.34

* 5:27 MmN 20.14

* 5:28 Zhb 31.1; 2Pr 2.14

* 5:29 18.8-9; Mak 9.43-47

* 5:31 Mbá 24.1; Mat 19.7; Mak 10.3-4

* 5:32 19.9; Mak 10.11-12; 1Kr 7.10-11

* 5:33 23.16-22; Zhk 5.12

* 5:33 Ləv 19.12; Ilŋ 30.3

* 5:34 Iza 66.1; Mis 7.49

* 5:35 Sôm 48.3

* 5:37 2Kr 1.17-19

* 5:38 MmN 21.24

* 5:39 Rom 12.17

* 5:40 1Kr 6.7; Heb 10.34

* 5:43 Ləv 19.18; Mat 22.39; Mak 12.31; Luk 10.27

* 5:44 MmN 23.4-5; Rom 12.20; 1Pr 2.20-23 cɛɛlʉgá mizhízhíŋ mín: Luk 6.28; 23.34; Mis 7.60; Rom 12.14; 1Kr 4.12; 1Pr 3.9

* 5:45 Ifz 5.1

* 5:48 Ləv 19.2

* 6:1 23.5

* 6:8 6.32; Luk 12.30

* 6:9 Eze 36.23

* 6:10 4.17; 7.21; 12.50; 18.14; 21.31; 26.39-42; Mak 3.35; 14.36; Luk 22.42; Yuá 4.34; 6.38-40; Mis 21.14

* 6:11 6.24-34

* 6:12 6.15

* 6:13 10.16-25; 24.3-28; Zhk 1.12-15; Yuá 17.15; 2Te 3.3; 2Tm 4.18

* 6:13 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá íga.

* 6:14 5.24; Luk 6.37; Ifz 4.32

* 6:15 18.35

* 6:16 Iza 58.5; Mat 4.2; 9.14-15; 17.21; Mak 2.18; 9.29; Luk 2.37; 4.2; 5.33; 18.12; Mis 13.2-3; 14.23; 2Kr 6.5; 11.27

* 6:19 Zhk 5.2-3

* 6:20 19.21; Mak 10.21; Luk 12.33

* 6:24 6.11

* 6:25 Flp 4.6; 1Pr 5.7

† 6:25 Míl mícilyá mí ayág mí á kwádʉlə na nə́ «bɨ́ ŋgul jɨ́?»

* 6:26 10.29-31; Luk 12.6-7

* 6:29 1Oj 10

* 6:30 14.31

* 6:32 6.8

* 6:33 1Oj 3.11-14; Sôm 37.4-5

* 6:34 MmN 16.4, 19-20

* 7:1 Zhk 4.11-12; 1Kr 4.5

* 7:2 Mak 4.24; Rom 2.1; 14.10-12

* 7:7 Zhe 29.12-14; Mat 18.19; 21.22; Mak 11.24; Yuá 14.13-14; 15.7; 16.24; Zhk 1.5; 1Yn 5.14-15

* 7:11 Zhk 1.17

* 7:12 5.17; Rom 13.8-10; Gal 5.14

* 7:14 Mis 14.22

* 7:15 Mbá 13.2-4; Mat 24.11, 24; Mis 20.29; 2Kr 11.13-15; 2Pr 2.1; 1Yn 4.1

* 7:16 12.33

* 7:16 Zhk 3.12

* 7:17 Gal 5.19-23

* 7:19 3.10; Luk 3.9; Yuá 15.2, 6

* 7:21 6.10; 7.24-27; 21.28-31; Rom 2.13; Zhk 1.22-25; 2.14-26

* 7:23 25.12; 2Tm 2.19

* 7:24 7.21

* 7:28 Mak 1.22; Luk 4.32

* 7:28 11.1; 13.53; 19.1; 26.1; Luk 7.1

* 8:4 Ləv 14.2-32; Mat 12.16; Mak 7.36; Luk 17.14

* 8:11 Iza 25.6

* 8:12 13.42, 50; 22.13; 24.51; 25.30

* 8:13 9.22; 9.29; 15.28

* 8:14 1Kr 9.5

* 8:17 Iza 53.4

* 8:20 2Kr 8.9

* 8:21 4.20, 22; 9.9; 19.21; Mak 1.18, 20; 2.14; 10.21; Luk 5.11, 28; 18.22; Yuá 1.43; 21.19, 22

* 8:26 Sôm 89.10; Mat 14.30-32

* 8:29 Mak 3.11; 1Kr 15.24

* 9:2 Luk 7.48; Sôm 103.3; Yuá 9.2

* 9:6 Yuá 5.36

* 9:9 8.21-22

* 9:10 11.19; Mak 2.15; Luk 5.29; 7.34; 15.1-2; 19.7

* 9:13 Ozê 6.6; Mat 12.7; Luk 19.10

* 9:14 6.16-17; 11.18-19; Luk 7.33-34

* 9:15 22.2; 25.10; Yuá 2.1-12; 3.29; Mbʉ́ 19.7

* 9:16 Na jɨ kʉ́l káándə́ í afwóyɛ́ kə mə́júwó nə́ ndɛɛ́ í juli yí.

† 9:17 Oyúdɛn bwə́ á dʉ sá lɛnya nə kúúdú cúdú.

* 9:20 Ləv 15.25-27; Mat 14.36; Mak 5.27; 6.56; Luk 6.19; 8.44

* 9:22 8.13; Mak 5.34; 10.52; Luk 7.50; 8.48; 17.19; 18.42; Mis 3.16

* 9:24 Yuá 11.11-13

* 9:25 Mak 5.41

* 9:27 20.29-34

* 9:29 8.13

* 9:30 12.16; Mak 7.36

* 9:31 Mak 7.36

* 9:32 12.22-24

* 9:34 10.25; 12.24, 27; Mak 3.22; Luk 11.15, 19

* 9:35 4.23

* 9:36 Ilŋ 27.17; Eze 34.5; Zak 10.2; Mat 14.14; 15.32; Mak 8.2

* 10:2 Yuá 1.40-44; Mis 1.13

* 10:5 Luk 10.4-12

* 10:5 Luk 10.33

* 10:6 Zhe 50.6; Mat 15.24; Mis 13.46

* 10:7 4.17

* 10:10 1Kr 9.14; 1Tm 5.18

* 10:13 Luk 2.14

* 10:14 Mis 13.51

* 10:14 Ja Oyúdɛn bwə́ á dʉ kudə fumbyâ mə́kuú dɨ́ yí, bwə́ á dʉ lwágʉlə nə́, kʉ́kʉ́l shí bwə́ ámə tə̂l mə́kuú máŋ yí, bwə́ mə́ kâl gwo nə buud bɨ́ cínɔŋg wá nə́ bwə́ músə sâ nyɛɛ́.

* 10:15 Mət 18.20; 19.1-29; Mat 11.24

* 10:16 Luk 10.3

* 10:17 24.9-14; Mak 13.9-13; Luk 21.12-19; Yuá 16.1-4

* 10:17 Mis 5.40; 2Kr 11.24

* 10:18 Mis 24–26

* 10:19 Luk 12.11-12

* 10:21 Msh 7.6; Mat 10.35; Luk 12.52-53

* 10:22 5.11; Yuá 15.18

* 10:23 16.28; Mis 8.1

* 10:24 Luk 6.40; Yuá 13.16; 15.20

* 10:25 9.34

* 10:26 Mak 4.22; Luk 8.17

* 10:28 Heb 10.31

* 10:30 Luk 21.18

* 10:32 Mbʉ́ 3.5

* 10:33 Mak 8.38; Luk 9.26; 2Tm 2.12

* 10:34 Luk 2.14

* 10:35 Msh 7.6

* 10:35 10.21; 24.10; Mak 13.12; Luk 21.16

* 10:37 Mbá 13.7-10; 33.9; Mat 19.29; Mak 10.29; Luk 18.29

* 10:38 16.24-25; Mak 8.34-35; Luk 9.23-24; Yuá 12.25-26

* 10:40 18.5; Mak 9.37; Luk 9.48; Yuá 13.20; Gal 4.14

* 11:1 7.28

* 11:2 14.3

* 11:3 Yuá 1.15, 27; 3.31; 11.27

* 11:5 Iza 35.5-6; 26.19; 61.1; Luk 4.18

* 11:10 Mal 3.1; MmN 23.20; Mak 1.2; Luk 1.76

* 11:14 1Oj 17.1; Mal 4.5; Mat 17.12-13; Mak 9.13

* 11:15 13.9, 43; Mak 4.9, 23; 7.16; Luk 8.8; 14.35

* 11:18 9.14; Mak 2.18; Luk 5.33

* 11:19 9.10; 11.2

* 11:21 Tir nə Sidon: 15.21; Iza 23.1-16; Amo 1.9-10; Mis 12.20

* 11:23 Iza 14.13, 15

* 11:24 10.15; Luk 10.12

* 11:25 Iza 29.14; 1Kr 1.18-29

* 11:27 28.18; Yuá 1.18; 3.35; 10.15; 13.3; 17.2

* 11:28 Iza 28.12

* 11:29 Zhe 6.16

* 12:1 Mbá 23.25

* 12:2 MmN 20.8-10

* 12:3 1Sa 21.2-7; Ləv 24.5-9

* 12:5 Ilŋ 28.9-10

* 12:7 9.13

* 12:9 Mak 2.27-28

* 12:11 Luk 13.15-16; 14.5

* 12:14 Yuá 5.16, 18

* 12:16 8.4; 9.30; Mak 7.36

* 12:17 Iza 42.1-4

* 12:18 3.17

* 12:22 9.32-34

* 12:23 20.30-31

* 12:24 10.25

* 12:28 Luk 17.21

* 12:29 Iza 49.24

* 12:30 Mak 9.40; Luk 9.50

* 12:31 12.24

* 12:33 7.16-18

* 12:34 3.7

* 12:36 Zhk 3.6-10

* 12:38 16.1-4; Mak 8.11-12

* 12:38 Yuá 6.30; 1Kr 1.22

* 12:40 Zhn 2.1; Mat 27.63

* 12:41 Zhn 3.5

* 12:42 1Oj 10.1-10

* 12:42 məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w: Ciyá nɨ í kə́ nə́ Sud; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 12:45 2Pr 2.20

* 12:50 6.10

* 13:9 11.15

* 13:12 25.29

* 13:12 Na ŋgə cɛɛl cɨ nə́: muud jɨ́ nə yéésh nə́ a kyey nə fʉg mə́ Zɛmbî yɛ́, nyə é nyiŋgə bul bə nə fʉg nyɔɔŋg; muud cúgɛ́ nə yéésh jɔɔŋg yɛ́, nyə é ŋgə yida jímbal bʉ́baalɛ́ fʉg á jɨ́ nə ndɨ́ yí.

* 13:14 Iza 6.9-10; Yuá 12.40; Mis 28.26-27

* 13:17 1Pr 1.10-12

* 13:22 1Tm 6.9-10

* 13:30 3.12; Mbʉ́ 14.14-15

* 13:31 17.20; Luk 17.6

* 13:32 Eze 17.23

* 13:33 1Kr 5.6; Gal 5.9

* 13:34 13.10-17

* 13:35 Sôm 78.2

* 13:40 7.19; Yuá 15.6

* 13:41 24.31; Mak 13.27

* 13:42 8.12

* 13:43 Dan 12.3; OoM 5.31; Mat 11.15

* 13:44 Flp 3.7-14

* 13:50 8.12

* 13:53 7.28

* 13:54 Yuá 7.15

* 13:55 Yuá 6.42

* 13:57 Yuá 4.44

* 14:1 Tatarâk: Ciyá nɨ í cugɛ́ ciyá mə́kaa; njɨ í kə́ nə́ «ŋgwə́mʉna nyə á ŋgə jwú nə mpál nɔ̧̂ á ŋkúmba faan yɛ́». Dʉ́gʉ́g nə́mə́ Luk 3.1; 19; 9.7; Mis 13.1.

* 14:2 16.14

* 14:3 Ləv 18.16; 20.21; Luk 3.19-20

* 14:5 21.26; Mak 11.32; Luk 20.6

* 14:13 15.32-39

* 14:14 9.36

* 14:20 2Oj 4.43-44

* 14:23 5.1; Luk 5.16

* 14:25 Zhb 9.8

* 14:26 Luk 24.37

* 14:30 8.26

* 14:31 6.30; 8.26; 16.8; 17.20; Luk 12.28

* 14:33 16.16; 27.54; Mak 15.39

* 14:36 9.20

* 15:2 23.25; Luk 11.38-39

* 15:4 MmN 20.12; 21.17

* 15:7 Iza 29.13

* 15:11 Mis 10.15; 1Tm 4.4; Tit 1.15

* 15:14 23.16, 24; Luk 6.39; Rom 2.19

* 15:19 Gal 5.19-21

* 15:22 20.30-31

* 15:24 10.6; Rom 15.8

* 15:28 8.13

* 15:29 5.1

* 15:32 14.13-21

* 15:32 9.36

* 16:1 12.38-39; Luk 11.16, 29-30

* 16:1 Yuá 6.30

* 16:4 Sâ jɔɔŋg jísə nə́ Zhwónas nyə a já mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl mwɔ̧ shúd.

* 16:6 Luk 12.1

* 16:7 Mak 6.52

* 16:8 14.31

* 16:9 14.20

* 16:10 15.37

* 16:14 14.2; 17.10-13; Mat 21.11

* 16:16 14.33; Yuá 1.49; 11.27

* 16:18 Luk 22.32; Yuá 1.42; 21.15-17; Ifz 2.20

* 16:19 Luk 11.52; Mat 18.18; Yuá 21.15-17

* 16:20 17.9

* 16:21 17.22-23; 20.17-19; 26.2

* 16:24 10.38-39; Luk 14.27; 17.33; Yuá 12.25-26; 1Pr 2.21

* 16:27 Sôm 62.12; Zhb 34.11; Mat 7.23-27; 13.41; 25.31-46; Luk 13.27; Yuá 5.29; Rom 2.6; 1Kr 3.13-15; 1Pr 1.17; 2Tm 4.14; Mbʉ́ 22.12

* 16:28 10.23; 24.34; Mak 9.1; 13.30; Luk 9.27; 21.32

* 17:1 5.1

* 17:2 2Pr 1.16-18; Mbʉ́ 1.16

* 17:5 3.17

* 17:9 16.20

* 17:10 Mal 4.5; Mat 16.14

* 17:12 11.14; Luk 1.17; Yuá 1.21

* 17:17 Mbá 32.5, 20

* 17:20 13.31; 14.31; 21.21; Mak 11.23; Luk 17.6

* 17:21 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá íga.

* 17:22 16.21

* 17:24 MmN 30.13

* 18:1 Luk 22.24

* 18:3 19.14; Mak 10.15; Luk 18.17

* 18:4 23.12

* 18:5 Luk 10.16

* 18:8 5.29-30

* 18:10 Yuá 10.11-15

* 18:11 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá íga.

* 18:14 6.10

* 18:15 Ləv 19.17; Gal 6.1

* 18:16 Mbá 19.15; Yuá 8.17; 2Kr 13.1; 1Tm 5.19

* 18:17 Tit 3.10

* 18:18 16.19; Yuá 20.23

* 18:19 7.7

* 18:20 28.20

* 18:22 Mət 4.24

* 18:23 25.19

* 18:27 Luk 7.42

* 18:33 5.7

* 18:34 5.26

* 18:35 6.12, 15; Ifz 4.32; Kol 3.13; Zhk 2.13

* 19:1 7.28; Luk 9.51

* 19:4 Mət 1.27

* 19:5 Mət 2.24; Ifz 5.31

* 19:7 5.31

* 19:9 5.32; Luk 16.18

* 19:10 1Kr 7.1

* 19:14 18.3

* 19:18 MmN 20.12-16; Ləv 19.18

* 19:19 22.39

* 19:21 6.20; 8.21-22; Luk 12.33

* 19:22 Sôm 62.11

* 19:26 Zak 8.6; Luk 1.37

* 19:28 25.31; Luk 22.30; 1Kr 6.2; Mbʉ́ 3.21

* 19:29 10.37

* 19:30 20.16; Mak 10.31; Luk 13.30

* 20:8 Ləv 19.13; Mbá 24.15

* 20:16 19.30

* 20:17 16.21; 27.26-31

* 20:22 26.39; Mak 14.36; Luk 22.42; Yuá 18.11

* 20:23 Mis 12.2

* 20:26 23.11; Mak 9.35; Luk 9.48

* 20:28 Iza 53.12; 1Kr 6.20; 7.23; Gal 1.4; 1Tm 2.5-6; 1Pr 1.18-19

* 20:28 Bwə́ á dʉ jə́na ŋkúmba tâŋ shú nə́ ŋkúmba kwám í bə́g fʉlî. Tâŋ nyɔɔŋg wə́ Yésus nyə a jə́na nə cʉg jé shú búúd bɛ̂sh yí.

* 20:29 9.27-30

* 20:30 1.1; 9.27; 12.23; 15.22; 21.9, 15; 22.41-46; Mak 10.47-48; 11.10; Luk 1.32, 69; 2.11; 18.38-39; Yuá 7.42

* 21:5 Iza 62.11; Zak 9.9

* 21:5 Siyôn: Nyə á bə məma mbʉ́ŋ bwə́ á lwɔ̧́ ŋgwə́la á Yurʉ́səlɛm cínɔŋg gwɔ́w yí.

* 21:8 2Oj 9.13

* 21:9 Sôm 118.26; 148.1; Mat 20.30-31

* 21:11 16.14; 21.46; 26.68; Luk 7.16

* 21:13 Iza 56.7; Zhe 7.11

* 21:15 20.30-31

* 21:16 Sôm 8.3

* 21:19 Luk 13.6

* 21:21 17.20; Luk 17.6

* 21:22 7.7

* 21:26 14.5

* 21:28 7.21

* 21:28 Luk 15.11

* 21:31 6.10

* 21:32 Luk 7.29-30

* 21:33 Iza 5.1-2

* 21:35 22.6

* 21:39 Heb 13.12

* 21:41 22.7

* 21:42 Sôm 118.22-23

† 21:42 kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga: Í á dʉ bə kwóógʉ́ bwə́ á dʉ tɛ́ɛ́d jil mə́ndəlúd yí, dwó wə́ bwə́ á dʉ bɛ̧ ja bwə́ lʉ́m mənyuŋg mə njɔ́w yí.

* 21:43 Dan 2.34-35, 44-45

‡ 21:44 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá ínɨ.

* 21:46 21.11; 26.4-5

* 22:2 9.15

* 22:6 21.35

* 22:7 21.41

* 22:11 Mbʉ́ 19.8

* 22:13 8.12

* 22:21 Rom 13.7

* 22:23 Luk 20.27

* 22:24 Mbá 25.5-6; Mət 38.8

* 22:32 MmN 3.6

* 22:37 Mbá 6.4-5

* 22:39 Ləv 19.18; Mat 5.43; 19.19; Rom 13.9; Gal 5.14; Zhk 2.8

* 22:40 5.17; Rom 13.10

* 22:41 20.30-31

* 22:42 Krîst: Na jisə “Mesî”, muud Zɛmbî nyə a gwáágʉlə məwúdə́ mə́ íjwûga nə́ ndɛɛ́ a ntɨ yɛ́.

* 22:44 Sôm 110.1; Mis 2.33-35; 1Kr 15.27; Heb 1.13; 8.1

† 22:44 Cwámba: Wa, jínə́ lʉ́ Cwámba dʉ́sə “Yawé”, mbii í ŋgə́ wú Sôm 110.1 dɨ́ yí.

* 22:46 Mak 12.34; Luk 20.40

* 23:3 Rom 2.21-23

* 23:5 MmN 13.9; Mbá 6.8; Ilŋ 15.37-41; Mat 6.1

* 23:8 Yuá 13.13

* 23:11 20.26-27; Mak 9.35; 10.43-44; Luk 9.48; 22.26

* 23:12 Sôm 75.8; Mat 18.4; Luk 1.52; 14.11; 18.14

* 23:14 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá íga.

* 23:16 5.34-37

* 23:16 15.14

* 23:18 MmN 29.37

* 23:21 1Oj 8.13

* 23:23 Ləv 27.30; Msh 6.8; Luk 18.12

† 23:23 mânt nə anis nə kumîn: Jísə ikáá bwə́ dʉ lugʉshi jáámb nə ndɨ̂ yí, isâ nda məsəb.

* 23:24 15.14

* 23:25 Mak 7.4

* 23:26 Yuá 9.40

* 23:28 Luk 16.15

* 23:30 5.12; Mis 7.52

* 23:33 3.7

* 23:34 1Te 2.15

* 23:35 Mət 4.8-10

* 23:38 Eze 10.18-19; 1Oj 9.7-8

* 23:39 Sôm 118.26

* 24:2 Luk 19.44

* 24:5 24.24; 2Te 2.9-10; 1Yn 2.18

* 24:7 2Ib 15.6; Iza 19.2

* 24:9 10.17-22; Yuá 16.1-4

* 24:9 5.11

* 24:10 10.35; Luk 12.52-53

* 24:11 7.15

* 24:12 2Tm 3.1-5

* 24:13 Mbʉ́ 13.10

* 24:14 28.19

* 24:15 Dan 9.27; 11.31; 12.11

* 24:17 Luk 17.31

* 24:17 Ja bwə́ á dʉ lwɔ̧́ minjɔ́w yí, bwə́ á dʉ mɛ̧ kwáminʉ́ nə́mə́ nda mənyuŋg. Kwáminʉ́ í á dʉ bə ŋkí lal, buud kə dʉ ŋgə kyey wu gwɔ̂w, muud jee nə́mə́ kə woga wu.

* 24:21 Dan 12.1; Mbʉ́ 7.14

* 24:23 Luk 17.23-24

* 24:24 24.5; 7.15; Mbʉ́ 13.13-14

* 24:27 24.30, 37; 25.31; 1Kr 15.23; 1Te 3.13; 4.15; 2Te 2.1, 8; Zhk 5.7-8; 2Pr 3.4; 1Yn 2.28

* 24:28 Zhb 39.30; Mbʉ́ 19.17-18

* 24:29 Iza 13.10; 34.4; Azh 2.6, 21; 2Pr 3.10, 12; Mbʉ́ 6.12-14

* 24:30 Zak 12.10-14; Dan 7.13-14; Mat 24.27; 26.64; Mak 14.62; Mbʉ́ 1.7

* 24:31 13.41 laag: 1Kr 15.52; 1Te 4.16

* 24:34 16.28

* 24:36 Mis 1.7

* 24:37 Mət 6.11-13; 7.7-13; 2Pr 3.6

* 24:42 24.44, 50; 25.13; Mak 13.33, 35; Luk 12.40; 21.36

* 24:43 1Te 5.1-2; 2Pr 3.10; Mbʉ́ 3.3

* 24:45 25.21-23

* 24:48 2Pr 3.4

* 24:50 24.42

* 24:51 8.12

* 25:1 Luk 12.35-36

* 25:10 9.15

* 25:11 Luk 13.25

* 25:12 7.23

* 25:13 24.42

* 25:14 Mak 13.34

* 25:15 Rom 12.6

* 25:19 18.23

* 25:21 24.45-47; Luk 16.10

* 25:29 13.12; Mak 4.25; Luk 8.18; 19.26

* 25:30 8.12

* 25:31 16.27

* 25:31 Mbá 33.2; Zak 14.5; Mat 16.27; 19.28; 1Te 3.13; Yûd 14

* 25:35 Iza 58.7

* 25:40 Mik 19.17; Mat 10.40, 42; 12.50; 28.10

* 25:41 Yûd 7; Mbʉ́ 20.10, 15

* 25:46 Dan 12.2; Yuá 5.29; Zhk 2.13

* 26:1 7.28

* 26:2 16.21

* 26:4 21.46

* 26:6 Luk 7.37-38

* 26:7 alʉbátrə: Nyə á bə dúl váál kwóógʉ́, bwə́ á dʉ mɛ̧ ifúfuundú í bwɨ̂l nə ndɨ́ yí.

* 26:11 Mbá 15.11

* 26:15 MmN 21.32; Zak 11.12; Yuá 11.57; 13.2

* 26:17 MmN 12.1-20

* 26:20 Yuá 13.2, 21-30

* 26:23 Sôm 41.10

* 26:24 Sôm 22.7-8, 16-19; Iza 53.9

* 26:26 1Kr 10.16

* 26:28 MmN 24.8; Zhe 31.31; Heb 7.22; 9.15-20

* 26:30 Luk 22.39; Yuá 18.1

* 26:31 Zak 13.7; Mat 26.56; Yuá 16.32

* 26:32 28.7, 16

* 26:34 Luk 22.33-34; Yuá 13.36-38

* 26:34 26.75

* 26:36 Luk 5.16; Heb 5.7-8

* 26:39 6.10; 20.22; Yuá 18.11; Heb 10.9

* 26:41 Ifz 6.18; Heb 2.18

* 26:44 2Kr 12.8

* 26:45 Yuá 12.23; 13.1; 17.1

* 26:52 Mət 9.6

* 26:55 Luk 19.47

* 26:56 Mat 26.31; Luk 24.46

* 26:61 27.40; Yuá 2.19; Mis 6.14

* 26:63 kʉ́l-kʉ̂l: Iza 53.7; Mat 27.12-14 Mwân mə́ Zɛmbî: Mat 14.33; 27.40, 43; Luk 22.70

* 26:64 Dan 7.13; Mat 22.44; 24.30; Mak 13.26; Luk 21.27

* 26:65 nyaa míkáándə́: Ilŋ 14.6; Esd 9.3 lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu: Ləv 24.16; Yuá 19.7

* 26:67 Iza 50.6; 53.5

* 26:68 21.11

* 26:75 26.34

* 27:3 26.15

* 27:9 Zak 11.12-13; Zhe 32.8-9

* 27:11 2.2; 27.29, 37, 42; Mak 15.2, 9, 12, 18, 26, 32; Luk 23.3, 37-38; Yuá 1.49; 12.13; 18.33, 39; 19.3, 15, 19, 21

* 27:12 Yuá 19.9; Mat 26.63

* 27:19 Luk 23.47

* 27:20 Mis 3.13-14

* 27:24 Mbá 21.6-9; Sôm 26.6

* 27:25 Mis 5.28

* 27:26 20.19

* 27:28 Luk 23.11

* 27:29 27.11

* 27:30 26.67

* 27:35 Sôm 22.19

* 27:37 27.11

* 27:38 Iza 53.12

* 27:39 Sôm 22.8; 109.25

* 27:40 26.61, 63

* 27:42 27.11

* 27:43 Sôm 22.9; Mat 26.63

* 27:45 Amo 8.9

* 27:46 Sôm 22.1

* 27:48 Sôm 69.22

* 27:51 MmN 26.3; Heb 10.19-20

* 27:54 14.33; 26.63; Mak 15.39

* 27:57 Mbá 21.22-23

* 27:60 Dʉ́gʉ́g ivʉgʉli í shwoŋ Mak 16.4 nə Yuá 11.38 dɨ̂.

* 27:63 12.40

* 27:64 28.13

* 28:6 16.21

* 28:7 26.32

* 28:10 12.50; Yuá 20.17

* 28:13 27.64

* 28:16 5.1; 26.32; 28.10

* 28:17 14.31

* 28:18 Dan 7.14; Mat 11.27

* 28:19 ikûl nə ilwoŋ byɛ̂sh: 10.5-6; 24.14; Mak 16.15; Luk 24.47; Mis 1.8; Mbʉ́ 7.9 duu: Mat 3.15; Mak 16.16; Mis 2.38; 8.36; 1Kr 1.13-16; Ifz 4.5; Yuá 3.22; 4.1-2; Rom 6.3-4 jínə́ mə́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́, nə Mwân, nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim dɨ̂: 2Kr 13.13; Mis 2.38; 8.16; Rom 6.3, 4; Gal 3.27; Kol 2.12

* 28:20 1.23; 5.2-7, 27; 11.28-30; 18.20

Márkus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Márkus nyə á cilə yí

Isâ í dʉ́gyá nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Márkus nyə á cilə yí

Márkus ŋgə lwó cʉg múud mə Yésus. A ŋgə bul lwó nə Yésus jɨ sɔ́ɔl məsáal mə́ Zɛmbî. Nyə á zə shú ikúl nə ilwoŋ byɛ̂sh, kú bul bə njɨ Oyúdɛn.

Kɔw áshúshwóógʉ́ dɨ ɨɨ́, Yésus nyə á fwo kə bwəma nə məkʉgʉlʉ shwééshá shíd, a mú ka zə tɛ́ɛ́d byé ísɛ́y. Márkus ŋgə bul lwó ŋkul mə Yésus, tɛ́ɛ́d nə ŋgə́lə jɔ̂w buud nə́ bwə́ bɛ̧́g nyə, kala nə mínjɨɨ́gʉ́lá dɨ, kumə nə ŋgə́lə yálʉshi buud məbwas dɨ̂.

Kɔ́ɔ́mb kɔw ábɛɛ́ á micilyá myɛ́ dɨ, Márkus ŋgə lwó nda Yésus ŋgə́ kə bwəma nə minjugú nə́, nə nda nyə́ é kə yə́ a nyiŋgə gwûm Yurʉ́səlɛm nə́.

A kə́ wɔ́ɔ́s Yurʉ́səlɛm bwə́ ŋgə́ lə́g nyə nda məma cɨ̂, a kə wɨ́ɨ́ŋg búúd bwə́ á dʉ sá mikus Mpáánzə́ Zɛmbî wá; a mú bwəma nə zhíŋ á shwɨy cínɔŋg (lúu 11 kə kumə 13).

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə Márkus jɨ nə́, wó ká shîn lɔ̧́ dwo, wo məm nda njwû ozɨmbɨ á mwâ Róma nə́: «Yésus á Nazarɛ̂t nyə á bə́lɛ mpu bə Mwân mə Zɛmbî.»

1

Cúndə́ mə́ Yuánɛs Nduu-buud

(Mat 3.1-6, 11-12; Luk 3.1-6, 15-18)

1  *Mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l mə Yésus-Krîst, *Mwân mə́ Zɛmbî wə́ mə́ga: 2  *Nə́mə́ nda jísə́ cilyá kálaad mə́ Izayî *muud micúndə́ dɨ́ nə́, nə́:

Dʉgɨ́! Mɛɛ mə zə́ kənd mbwiiŋgyɛ lâŋ waamə́

nə́ a kə́g wo shwóg kə kwambʉlə wo zhɨɨ́.

3  *Jísə kə́l mə́ múúd ŋgə́ cúndə shí a shwééshád yɛ́,

a ŋgə cɨ nə́: «Kwambʉləgá zhɨ́ɨ́ mə́ Cwámba,

bɨ́ sá íkwûŋ byé nə́ səndôŋ.»

4  *Nə́ ndɛɛ́ Yuánɛs Nduu-buud nyə á zə cúwo shí a shwééshá dɨ̂, a mú ŋgə cúndə nə́ buud bwə́ cɛ́ndʉ́g mitə́dʉ́gá, bwə́ zə duwan, Zɛmbî yílʉ́g misə́m myáŋ lámʉ́d. 5 Ntɔ́, buud ɔ́ shí á Yudéa nə bɔɔŋg wâ Yurʉ́səlɛm bɛ̂sh bwə́ á dʉ kə nyə́dɨ́, kə́ dʉ magʉlə mísə́m myáŋ tâm buud. Yuánɛs mú dʉ duu bwo ŋgwɔ̧ɔ̧́ Zhurdɛ̧̂ dɨ̂. 6  *Káándə́ Yuánɛs nyə á dʉ bwáád yí í á bə sɨ́yá nə mimyɔ̧ɔ̧́ mí *shamô, kandá yé á kug nə kúúdú cúdú. Nyə á dʉ də ikájalá nə kwaan. 7 Nyə á dʉ cúndə nə́: «Ŋgwɔ́l múúd ŋgə zə mə mpʉ́sə, a jɨ nə mpífə́ cɔ̧́ mə. Nda mɛɛ, mə ampíyáyɛ́ nə́ mə kúdɔ́wʉ́g shí, ciny nyə mikwoolú mí mə́ŋgwub. 8 Mɛɛ ŋgə duu bɨ́ nə məjúwó, njɨ nyɛ mə bá duu bɨ́ nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim.»

Yésus mə zə́ duwan

(Mat 3.13-17; Luk 3.21-22)

9 Mwɔ̂w mɔɔŋgʉ̂ dɨ, Yésus mú zə wɔ́ɔ́s, a ŋgə́ wú Nazarɛ̂t, shí a Galilê; Yuánɛs mú zə duu nyə Zhurdɛ̧̂. 10 Í mú zə bə nə́, Yésus mə́ shîn duwan, a ŋgə́ cúwo wú mə́júwód ɨɨ́, a mú dʉ́g joŋ mə́ bâŋ, Shíshim mə́ Zɛmbî mú ŋgə shulə nda faf, zə ji nyə nyúúlʉ́d. 11  *Kə́l mú cúwo wú joŋ dɨ́ nə́: «Wo wə́ Mwân waamə́ alâm. Lâm wâm wɛ̂sh wúsə wódɨ́.»

Sátan mə bwɔ́wʉlə Yésus

(Mat 4.1-11; Luk 4.1-13)

12 Ntɔ́, ja Yésus nyə a shîn duwan ntʉ́nɨ yí, kú nə́mə́ bwey, Shíshim mə́ Zɛmbî mú cíndal kənd nyə shí a shwééshád. 13 A mú kə já wu mwɔ̂w məwûm mə́nɔ̧̂, *Sátan ŋgə́ bwɔ́wʉlə nyə. Bə́nɔ̂ŋ ocúdú ɔ́ anyinyaanə́ wə́ bwə́ á dʉ ji, *wəéŋgəles bwə́ ŋgə́ sɛ̂y nə nyə.

Yésus mə tɛ́ɛ́d jɔ́wʉ́lə ómpwíín

(Mat 4.12-22; Luk 4.14-15; 5.1-11)

14 Bwə́ á ka wá Yuánɛs mímbwug dɨ̂. Yésus mú gwág, a mú kə Galilê, kə ŋgə cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l mə́ Zɛmbî. 15 Nyə nə́: «Fwála í mə́ wɔ́ɔ́s. Faan mə́ Zɛmbî í mú kúnə́-kúnə, cɛ́ndʉ́gá mitə́dʉ́gá! *Magʉləgá Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl!»

16 Dúl jwɔ́w, Yésus ŋgə́ cɔ̧́ ncindye mâŋ mâ Galilê, nyə a dʉ́g Shímun bá mínyɔŋʉ̂ yé Andrê, bwə́ ŋgə́ wusə wód mə́júwód. Bwə́ á dʉ julə oshû nə məwód. 17 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Bɛ̧gá mə, mə é sá nə́ bɨ́ dʉ́g julə búúd.» 18  *Nə́mə́ cé nə cé bwə́ mú lʉ́gə mə́wód, bɛ̧ nyə. 19 Ja bwə́ mə́ ŋwá shísh shwóg yí, Yésus músə nyiŋgə dʉ́g Zhâk bá mínyɔŋʉ̂ yé Yuánɛs, bwân ɔ́ Zhébedé, bwə́ njúl nə́mə́ byɔ́ɔ́lʉ́d, bwə́ ŋgə́ kwambʉlə məwód. 20 Cé nə cé a mú nə́mə́ jɔ̂w bwo. Bwə́ mú lʉ́gə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wáŋ Zhébedé bə́nɔ̂ŋ osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal byɔ́ɔ́lʉ́d, bɛ̧ nyə.

Yésus mə lwóyá ŋkûl ijwûga

(Luk 4.31-37)

21 Bə́nɔ́ŋ bwə́ mú kə Kapɛrnawûm. Yésus mú fwo kə nyíi *mpáánzə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá jwɔ̂w lʉ́ Sábaad, kə yə búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá. 22  *Buud bwə́ mú bul káam mbií nyə á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli yí, nəcé nyə á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli nə kɛ́ɛ́nd, kú bə nda *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧. 23 Cínɔŋg mpáánzə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá dɨ́, ŋgwɔ́lʉ́gá múúd nyə á bə nə bɔ́w-bɔ̂w shíshim í dʉ lwáfʉlə nyə. Cé nə cé a mú kɨ̂m nə́: 24  *«Yésus, muud Nazarɛ̂t! Shé bâŋ nə inɛy? Ye wo ámə zə jaŋgʉlə sə̂? Mɛɛ mə mpú wo. Wo wə́ fééshá múúd mə́ Zɛmbî.» 25 Yésus mú ŋkáánd nə jamb. Nyə nə dwo nə́: «Fadʉg mpu! Wúg múúd ɛ́nɛ nyúúlʉ́d!» 26 Bɔ́w-bɔ̂w shíshim wɔɔŋgʉ́ í mú juŋg múúd ɛ́nɛ nə ŋkulû, í kɨ̂m məma ŋkwiimbyê nə́ ndɛɛ́ wɔ́ɔ́s tɔ́ɔ́n. 27 Buud bɛ̂sh bwə́ mú bul káam, bwə́ ŋgə́ nyímbʉla nə́: «Jáyɛ́ ga? Míga mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí mə́ bə gúgwáan ɛ! Nə məma kɛ́ɛ́nd! A ká nə́mə́ lás, tɔɔ ibɔ́w-bɔ̂w míshíshim mí ŋgə́ bə́lɛ sá nyə məgwág!» 28 Jínə́ dɛ́ í mú jwɔ̧ lɔɔm á Galilê wɛ̂sh dɨ̂.

Yésus mə́ lwag ncúlyá mimbə̂l

(Mat 8.14-17; Luk 4.38-41)

29 Yésus bə́nɔ̂ŋ Zhâk nə Yuánɛs bwə́ mú zə wú mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, kə Shímun bá Andrê dɨ́ njɔ́w. 30 Í á bə, Shímun cii yé á mudá mbwúg shí, ayɔ̂ŋ nə yɔ̂ŋ mə́ bií nyə. Bwə́ ka lɛɛl jaaw Yésus nə́mə́ njɨ bwə́ á nyíi njɔ́w yí. 31  *A mú shísh mudá kúnə́-kúnə, bií nyə mbwə́d, tə̂l nyə tʉ́təlî, ayɔ̂ŋ nə yɔ̂ŋ mú shwal shîn. Mudá wɔɔŋg mú zə tɛ́ɛ́d sɛ́yʉ́lə nə bwo. 32 Mpwó-kugʉ́ shí, buud ɔ́ ŋgwə́la bwə́ mú zə nə mimbə̂l myɛ̂sh nyə́dɨ́, tɔɔ mimbə̂l mí mə́jamb. 33 Ntɔ́ bwə́ mú zə ŋkúndɔw mpumbɛ́d nə́ jəd. 34  *Cínɔŋg Yésus mú lwag zhwog mimbə̂l mí á bə nə məbwas mímbií mímbií myá, myɛ̂sh mí yâl. A yîl nə́mə́ zhwog buud məjamb, a kú bɨ́d nə́ mə́jamb mɔɔŋgʉ̂ mə́ lásʉ́g, nəcé mə́ á ŋgə mpú nyə.

Yésus ŋgə jaaw Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l Galilê

(Mat 4.23; Luk 4.42-44)

35  *Ntɔ́, ná mpʉ́mán mpʉ́mán, jwɔ̂w kú fwo sâŋ, Yésus mú zə wɔɔl, wɔ́ɔ́s tɔ́ɔ́n, kə gúl kʉ́l í á shígɛ́ bə nə buud yí, kə jəgʉla nə Zɛmbî. 36 Nyə ŋgə́ ná jəgʉla wu, Shímun bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l *ómpwíín bwə́ mú kə sɔ̧́ nyə. 37 Ja bwə́ mə́ kwey nyə yí, bwə́ mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Buud bɛ̂sh, bwə́ ŋgə sɔ̧́ wo.» 38 Ntɔ́ Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Iŋkyenâ! Shé kə́g mɔ́ɔ́l mə́nd mə́sə́ wa mə́koogʉ́ məkoogʉ́ má! Mə́ jəlá nə cúndə nə́mə́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l wu, nəcé sâ jɔɔŋg wə́ mə́ á zə sá yí.» 39  *Ntɔ́ a mú kə shí á Galilê nyɛ́shʉd, kə ŋgə cúndə *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ̂, nyə ŋgə́ yîl buud məjamb.

Yésus mə́ lwag zʉ́zaamə́

(Mat 8.1-4; Luk 5.12-16)

40 Wúl zʉ́zaamə́ í á ka zə wə́ Yésus, zə kúd mə́bwóŋ shí, tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂, cɨ nə nyə nə́, «Ŋkí wó magʉlə wo je lwag mə, nyúúl bə mə nə́ səndôŋ.» 41 Yésus mú gwág nyə ŋkúŋkwoŋ, nyə sɛ́ɛ́mb mbwə̂, kúnya nə nɛ́. Nyə nə́: «Mə́ magʉlə. Nyúúl í bə́g wo nə́ səndôŋ!» 42 Cé nə cé jɔɔŋgʉ̂ zaamə́ í mú shîn múúd ɛ́nɛ nyúúlʉ́d. Nyúul í mú bə nyə nə́ səndôŋ. 43-44  *Yésus mú báásʉlə nyə, a ŋgə́ ŋkáánd nə́: «Ci wo kú jaaw múúd sâ í mə́ sɨ̂y yí. Yidagʉ́ kə lwágʉlə fada nda wó músə́ nə́, wo ka wá sâ Moyîz nyə á cɨ yí shú yálʉ́lə wó mə́ yâl nɨ. Bwə́ mpúg nə́ wo mú mpwogɛ́.» Cé nə cé nyə mú nyiŋg muud ɛ́nɛ. 45  *Yésus nyə á tɛɛm báásʉlə muud ɛ́nɛ ntʉ́nɨ, muud ɛ́nɛ nyə á kə ŋgə jaaw lâŋ wɔɔŋgʉ̂ kʉ́l jɛ̂sh, a ŋgə́ báŋgʉla nə sâ í á sɨ̂y nə nyə yí. Sâ jɔɔŋgʉ̂ wə́ Yésus nyə a shígɛ́ ná kwo bə nə ŋkul nə́ a nyííg wúl ŋgwə́la dɨ́ buud bwə́ ŋgə́ dʉ́g nyə yí. Nyə á shwal dʉ ji njɨ íkʉ́l búúd bwə́ á shígɛ́ dʉ bə yí. Buud yidá dʉ wú íkʉl ikʉl, dʉ zə kwey nyə cínɔŋg.

2

Yésus mə́ lwag mbúmbwúgʉ́

(Mat 9.1-8; Luk 5.17-26)

1 Mpʉ́sə baalɛ́ mwɔ̂w, Yésus mú nyiŋgə zə Kapɛrnawûm. Buud bwə́ mú zə mpu nə́ a jɨ cínɔŋg njɔ́w. 2 Bwə́ mú zə sɛɛŋgya áncuncuma, váál á nə́ kú nə tɔɔ cé kuú tɔ́ɔ́n balánda dɨ̂. Yésus mú ŋgə bwiiŋg bwo Milə́sʉ́ mí Zɛmbî cínɔŋgʉ́. 3 A ŋgə́ bwiiŋg ntʉ́nɨ, bɔ́ɔ́l búúd onɔ̧̂ bwə́ mú zə nyə́dɨ́, bwə́ ŋgə́ ŋkɛ̂ny mbúmbwúgʉ́. 4 Bwə́ á shígɛ́ dʉ́g kʉ́l bɨ́ nə ŋkul cɔ̧́ nə mbə̂l wáŋ yí nəcé buud bə́lə áncuncuma. Bwə́ mú kə cúwo luun kwáminʉ́ nə́ bɛɛndyá nə kʉ́l Yésus nyə á bə yí, bwə́ mú shul mbúmbwúgʉ́ wáŋ cínɔŋg. 5  *Yésus mú dʉ́g nə́ buud bɔɔŋgʉ́ bʉ́sə nə fwámɛ́ búgə́, a mú cɨ nə mbúmbwúgʉ́ nə́: «Mwân waam! Mə mə́ juu wo nə *misə́m myô!» 6 Í njúl nə́ bɔ́ɔ́l *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á bə cínɔŋg bwə́ njúl shí, bwə́ ŋgə lás mílâm dɨ́ nə́: 7 «Nəcé jɨ́ múúd ɛ́nɛ mə mpú lás ntʉ́nɨ yí? A ŋgə *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu. Zə́ ŋgwɔ́l jɨ́ nə ŋkul juu búúd misə́m myɛ́d kwoŋ Zɛmbî nyəmɛ́fwó yɛ́?» 8 Yésus mú lɛɛlʉ́ mpu sâ bwə́ á ŋgə lás bwə́dɨ́ mílâm dɨ́ yí. A mú cɨ nə bwo nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ lás ntʉ́nɨ bɨ́dɨ́ mílâm dɨ́ yí? 9 Jɨ́ í búl bə kúnə́-kúnə? Ye cɨ́lə nə mbúmbwúgʉ́ nə́: “Mə mə́ juu wo nə misə́m myô”, ye cɨ́lə nə nyə nə́: “Wɔɔlʉ́g wo ŋwág taŋʉ́ gwô, wo kyéyʉg”? 10  *Mə́ ka cɛɛl nə́ bɨ mpúg nə́ *Mwân mə Múúd jɨ nə ŋkul ijwûga nə́ a juu búúd nə misə́m myáŋ wa shí.» Nə́ ndɛɛ́ a mú cɨ nə mbúmbwúgʉ́ nə́ 11 «Mə́ cɨ nə wo nə́ wɔɔlʉ́g, wo báágʉ́g taŋʉ́ gwô, wo nyíŋgəg, kə njɔ́w». 12 Cé nə cé, muud wɔɔŋgʉ̂ mú wɔɔl, báág taŋʉ́ jé, kyey buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ dʉ́g. Bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə káam, bwə́ mú yə Zɛmbî gúmə́, bwə́ nə́: «Sə́ abwɛ́lɛ́ dʉ́g gúlʉ́gá sâ ntʉ́ga!»

Yésus mə́ jɔ̂w Lévi

(Mat 9.9-13; Luk 5.27-32)

13 Mpʉ́sə cínɔŋg, Yésus mú nyiŋgə kə ŋgɛɛ́ mâŋ, áncuncuma buud ŋgə́ bɛ̧ nyə, a ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli bwo Milə́sʉ́ mí Zɛmbî. 14  *Nyə ŋgə́ kyey, a mú dʉ́g Lévi, mwân mə́ Alfê, ŋgə́ sɛ̂y wú bwə́ dʉ jə́na ótóya wá. Yésus mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Bɛ̧g mə.» A mú tɔ̂w, bɛ̧ Yésus. 15  *Í á ka zə bə nə́, Yésus njúl Lévi dɨ́ njɔ́w a ŋgə́ də, zhwog oŋwɛnyɛ ɔ tóya nə bɔ́ɔ́l ósɔ́ɔl ɔ́ mə́bɔ̂w bwə́ mú nə́mə́ zə, bə́nɔ̂ŋ nyə nə ompwíín bɛ́ zə də, nəcé mimbií mi búúd myɔɔŋgʉ́ ŋkí bulya mí á ŋgə bɛ̧ nyə. 16 *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á bə *Ofarizyɛ̂ŋ wá, bwə́ á bə nə́mə́ cínɔŋg. Bwə́ mú dʉ́g nə́ Yésus ŋgə də kʉl ŋgwúd nə osɔ́ɔl ɔ́ mə́bɔ̂w nə oŋwɛnyɛ ɔ́ ótóya. Bwə́ mú jí ómpwíín bɛ́ nə́: «Nəcé jɨ́ á ŋgə́ bə́lɛ də nə oŋwɛnyɛ ɔ tóya nə bɔ́ɔ́l ósɔ́ɔl ɔ́ mə́bɔ̂w yí?» 17  *Yésus mú gwág sâ bwə́ á ŋgə cɨ yí. Nyə mú cɨ nə bwo nə́: «Mikanz dɨ́ mí dʉ jɨɨ jwɔ́wʉda, í dʉ bə mímbə̂l. Mə a shígɛ́ zə jɔ̂w ótʉ́təlí ɔ búúd. Mə á yida zə jɔ̂w osɔ́ɔl ɔ mə́bɔ̂w.»

Ici í ídʉ̂w nə məŋgul

(Mat 9.14-17; Luk 5.33-38)

18  *Ompwíín ɔ́ Yuánɛs bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ, bwə́ á ŋgə ci idʉ̂w yə́lə Zɛmbî gúmə́. Buud bwə́ mú ka kə jî Yésus nə́: «Nəcé jɨ́ ómpwíín ɔ́ Yuánɛs bə́nɔ̂ŋ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ ŋgə́ ci idʉ̂w yə́lə Zɛmbî gúmə́, wɛɛ bwô bâŋ kú ci yí?» 19  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Ja múúd mə́ ŋwa bâ yí, a tə̂l zâŋ, a jɔ̂w óshwə́ bɛ́; ye oshwə́ bɛ́ bwə́ yidá zə nə məcɛy lámʉ́d bə́nɔ̂ŋ muud bâ bwə́ njúl kʉ́l ŋgwúd? Mbɔ̂. Té wɛ̂sh bə́nɔ̂ŋ muud nyə́ ámə ŋwa bá yɛ́ bʉ́sə́ yí, bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul ci də́lə. 20 Njɨ mɔ́ɔ́l mwɔ̂w mə́ ŋgə zə, bwə́ bá yîl bwo muud bâ yí. Mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́ dɨ́ ɔ́ óshwə́ bɛ́ bwə́ ka bá ci ídʉ̂w yí. 21 Mpugá nə́ bwə́ ádɛ́ ŋwa kʉ́l káándə́ ágúgwáan* kə wá bágá bwoodʉ́ káándə́d; bágá dɔɔŋg í é bá juli, í tʉ̂w, í yida bweeg luun lʉ káándə́. 22 Ntɔ́ nə́mə́, muud cugɛ́ nə ŋkul ŋwa wáan ágúgwáan kə wá bwoodʉ́ lɛnyad†, wáan í é bá sá nə́ lɛnya í búndʉ́g, nə wáan nə lɛnya byɛ̂sh ntáma. Í jɨɨ nə́ bwə́ dʉ́g wá wáan ágúgwáan ílɛnya í agúgwáanʉd.»

Yésus nə məcɛ̧ɛ̧ mə Sábaad

(Mat 12.1-8; Luk 6.1-5)

23  *Í á wɔ́ɔ́s dúlʉ́gá jwɔ̂w lʉ́ Sábaad dɨ́ nə́ Yésus bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ á ŋgə lɨ́ɨ́na ifambə́ í *blé, ompwíín bwə́ mú ka ŋgə búgə mikʉŋg mí blé. 24  *Nə́ ndɛɛ́, bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú cɨ nə Yésus nə́: «Dʉ́gʉ́g, nəcé jɨ́ ómpwíín bwô bwə́ ŋgə́ sá sâ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ amágʉ́lə́yɛ́ nə́ muud sáág jwɔ̂w lʉ́ Sábaad yí?» 25  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Ye bɨ afwóyɛ́ bwɛlɛ lɔ̧́ sâ *Dávid nyə á sá ja ídʉ̂w í á fúfə nyə bə́nɔ̂ŋ buud bɛ́ bwə́ ŋgə́ gwág zha yí? 26 Nə́ nyə á kə nyíi banda *mə́túnʉga dɨ́ Abiyatar njúl Ajəlácɨ á ofada, kə bə́lɛ də íbʉlɛ́d í á bə ci shú yə́lə Zɛmbî gúmə́ a yə nə́mə́ búúd bɛ́ bwə́ də nə́mə́; í njúl nə́ məcɛ̧ɛ̧ mə́ dʉ cɨ nə́ njɨ ofada wə́ bwə́ dʉ́g də byo.» 27  **Yésus mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Zɛmbî nyə á tə̂l jwɔ̂w lʉ́ sábaad shú mə́nywa mə múúd. Nyə á shígɛ́ kwambʉlə múúd nəcé jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́. 28 Ntɔ́ jɨ nə́, *Mwân mə Múúd ŋgə nə́mə́ jwú nə məcɛ̧ɛ̧ mə Sábaad.»

3

Yésus mə́ lwag búúd jwɔ̂w lʉ́ Sábaad

(Mat 12.9-14; Luk 6.6-11)

1  *Yésus mú nyiŋgə kə nyíi *mpáánzə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá. Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə cínɔŋg nə mbwə̂ í mə́ shîn shwáámb. 2 Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ á bə nə́mə́ cínɔŋg, bwə́ ŋgə́ fáf nə́ ka Yésus nyə é lwag múúd wɔɔŋgʉ̂ jwɔ̂w lʉ́ Sábaad. Nyə ká sá ntɔ́, bwə́ kə shwə́man nyə. 3 Ntɔ́ Yésus mú zə cɨ nə muud á mbwə̂ shwáámbʉ́lə nə́: «Tɔ́wʉ́g tʉ́təlí na tâm buud!» 4 Yésus mú jí búúd bwə́ á bə mpáánzə́ wá nə́: «Məcɛ̧ɛ̧ mə́shé mə́ magʉlə nə́ jɨ́ í sɨ́yʉ́g jwɔ̂w lʉ́ Sábaad? Ye nə́ sə́ sáág mənywa, ye nə́ sə́ sáág məbɔ̂w, ye nə́ sə́ cʉ́gʉg buud, ye sə́ gwúg?» Bɛ̂sh bwə́ mú ji nə́ kufʉg! 5 A mú ciŋg mpwóómbʉ́ ŋgə dʉ́g bɛ̂sh nyə́dɨ́ mə́koogʉ́, nə mpimbə nəcé nyə a dʉ́g nə́ bʉ́sə ŋkí lal milúu. A mú cɨ nə muud á shwáámbʉ́lə mbwə̂ nə́: «Kwéégʉ́g mbwə̂.» A mú kwéég mbwə̂, í mú bə mpwogɛ́. 6  *Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ̂ŋ buud wâ gwooŋg í á dʉ ságʉsə ijwûga í Herod yí, bwə́ mú ntâg wɔ́ɔ́s tɔ́ɔ́n, kə sá shwushwaga, sɔ̧́lə zhɨ́ɨ́ nə́ bwə́ cɛ̧ɛ̧lə Yésus shwɨy.

Buud bwə́ zə́ wə́ Yésus áncuncuma

(Mat 4.23-25; 12.15-16; Luk 6.17-19)

7 Yésus bə́nɔ̂ŋ *ómpwíín bɛ́ bwə́ mú wú cínɔŋg, kə mâŋ, buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ nyə áncuncuma. Bʉ́ga wú shí á Galilê, bɔ́ɔ́lʉ́gá wú shí á Yudéa, 8 bʉ́ga wú ŋgɛɛ́ ŋgwə́la Yurʉ́səlɛm, bɔ́ɔ́lʉ́gá wú lɔɔm Idume, bɔ́ɔ́lʉ́gá wú cíndú Zhurdɛ̧̂, bɔ́ɔ́lʉ́gá wú kúnə́-kúnə nə miŋgwə́la myâ Tir nə Sidon. Buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ á ŋgə bɛ̧ nyə áncuncuma ntɔ́ nəcé bwə́ á ŋgə gwág isâ byɛ̂sh nyə á ŋgə sâ yí. 9 Nyə a ka cɨ nə ompwíín nə́ bwə́ bwɨ́ɨ́gʉ́g nyə ŋkúmba bíbyɔ́ɔ́l, nyə é dʉ ji cínɔŋg cwû ncúlyá buud ɔ́nɨ bwə́ nda shúsə nyə. 10 Nəcé í á dʉ bə nə́, nda nyə á dʉ lwag zhwog buud nə́, buud bɛ̂sh bwə́ á bə nə məbwas wá bwə́ á ŋgə shwɔ̧ nə bwə́ kúnyá nə nyə. 11  *Bɔ́w-bɔ̂w míshíshim* mí á ka dʉ́g Yésus, mí mú kə wusə mə́nyúúl nyə́dɨ́ shí mə́kuú, mí ŋgə́ kɨ̂m nə́: «Wo wə́ Mwân mə́ Zɛmbî.» 12  *Njɨ Yésus mú mpu báásʉlə myə nə́ mí kú bwɛlɛ sá nə́ buud bwə́ mpúg mbii váál múúd á jísə́ yí.

Yésus mə fɛ́ɛ́sh búúd ɔ lwámá bɛ́

(Mat 10.1-4; Luk 6.12-16)

13 Yésus mú wú na, kə bád mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d. A mú jɔ̂w búúd nyə á cɛɛl wá. Bwə́ mú kə nyə́dɨ́. 14 A mú fɛ́ɛ́sh búúd wûm nə óbá, gwiid bwo nə́ *buud ɔ lwámá bɛ́, nə́ bwə́ dʉ nə́mə́ bə nyə́dɨ́ koogʉ́, a dʉ kənd bwo kə dʉ cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l. 15 A mú nə́mə́ yə bwo ŋkul nə́ bwə́ kə́g ŋgə yîl buud məjamb. 16  *Nyə a fɛ́ɛ́sh bwo ntʉ́ga: a fɛ́ɛ́sh Shímun, a mú gwiid nyə nə́ Pyɛ̂r, 17 a fɛ́ɛ́sh Zhâk, bá mínyɔŋʉ̂ yé, Yuánɛs, bwân ɔ́ Zhébedé, a mú gwiid bwo nə́ «Bowanɛrgɛs», ntɔ́ mə́ kə́ nə́ «Bwân ɔ́ Ŋkɛ̂l Mpú», 18 a fɛ́ɛ́sh nə́mə́ Andrê bə́nɔ̂ŋ Fílíp nə Batəlʉmî, nə Matiyô bə́nɔ̂ŋ Tómas nə Zhâk, mwân mə́ Alfê, nə́ Tadê nə Shímun muud nyə á bə «Kambʉlɛ lɔɔm» yɛ́, 19 ka zə kɛɛl Yúdas Iskariyôt, muud nyə á kusha nə Yésus yɛ́.

Yésus bá Bɛlʉzebul

(Mat 12.24-32; Luk 11.15-23; 12.10)

20 Mpʉ́sə na, Yésus mú nyiŋgə kə njɔ́w. Buud bwə́ á bə áncuncuma wá bwə́ mú zə sɛɛŋgya cínɔŋg mbií á nə́ bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ á shígɛ́ bə nə baan nə́ bwə́ də́g. 21  *Njɔ́w búúd yé í mú gwág sâ jɔɔŋgʉ̂. Bwə́ mú zə nə́ bwə́ zə́ ŋwa nyə nə ŋkul, nəcé bwə́ á ŋgə cɨ nə́: «Lúu í cugɛ́ ná nyə mpwogɛ́.»

22  **Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á ka shulə wú Yurʉ́səlɛm wá bwə́ mú ŋgə nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Bɛlʉzebul mə́ tɔ̂w nyə lúúd. A ŋgə yîl buud məjamb nə ŋkul mə́ Bɛlʉzebul wɔɔŋgʉ̂, njwû məjamb.» 23 Yésus mú ka jɔ̂w bwo nə́ bwə́ shíshʉ́g nyə́dɨ́. Nyə mú lás nə bwo kaanə́d. Nyə nə́: «Mbií wáyɛ́ *Sátan jɨ́ nə ŋkul wɨ́ɨ́ŋg Sátan yí? 24 Ŋkí buud ɔ dúl faan bwə́ bɔ́ɔ́g ŋgə lúmbʉli bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́, faan dɔɔŋg í ámpúyɛ́ ná tɔ̂w. 25 Búúd ɔ wúl njɔ́w bwə́ ká bɔ́ɔ́g ŋgə lúmbʉli bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́, njɔ́w búúd wɔɔŋg í ábʉ́lɛ́ bwey nə jímbʉ́lə. 26 Ŋkí Sátan mə́ yida nyiŋgə cuwo, ŋgə yîl nyəmɛ́fwó, a mə́ bɔ́ɔ́g wə́ nɨ, a cugɛ́ ná nə ŋkul tɔ̂w, a jɛ̧ɛ̧. 27  *Muud cúgɛ́ nə ŋkul nyíi njɔ́w mə́ ŋkuŋkúl, júwo nyə isâ byé, a kú fwo figə ŋkuŋkúl wɔɔŋg shí, wɔ́ɔlə nyə məŋkəda. Njɨ, á ká shîn wɔ́ɔlə nyə məŋkəda, a mú ka tɛɛm sha nyə njɔ́w. 28 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, *misə́m myɛ̂sh búúd bwə́ sá myá, nə bímbí lʉ́ *bwaasʉ́lə mpu dɛ̂sh bwə́ bá sá yí, í bá bə nə ijuugá. 29 Njɨɨ, múúd yɛ̂sh mə bá kə nə bwaasʉ́lə mpu wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim yɛ́, nyə abʉ́lɛ bwɛlɛ bə nə ijuugá. Nyɨ́nɨ múúd mə́ sá sə́m á kandʉgə kandʉgə.» 30  *Yésus nyə á lás ntɔ́ nəcé bwə́ á ŋgə cɨ nə́: «A jɨ nə bɔ́w-bɔ̂w shíshim.»

Nyɔɔŋgʉ́ nə omínyɔŋʉ̂ ɔ́ Yésus

(Mat 12.46-50; Luk 8.19-21)

31  *Nyɔɔŋgʉ́ mə Yésus bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bɛ́ bwə́ á ka jê, bwə́ mú tɔ̂w tɔ́ɔ́n, ka lwâm muud nə́ a kə́g jɔ̂w bwo Yésus. 32 Yésus nyə á ka bə mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ́, bwə́ mú jaaw nyə nə́: «Nyɔɔŋgʉ́ woó bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bwô† bɨ́ na tɔ́ɔ́n, bwə́ ŋgə sɔ̧́ wo.» 33 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo, nyə nə́: «Nyɔɔŋgʉ́ waamə̂ wə́ zə? Omínyɔŋʉ̂ báamə́ wə́ ozə́?» 34 A mú kənd mísh dʉ́g búúd bwə́ á ŋgə lyɛ̧ nyə wá, nyə nə́: «Dʉgá, nyɔɔŋgʉ́ waamə́ nə omínyɔŋʉ̂ báamə́, bwə́ wə́ ɔ́ga! 35  *Muud yɛ̂sh mə́ dʉ sá sâ Zɛmbî mə jɨ́ɨ yɛ́, nyə wə́ jɨ́ mínyɔŋʉ̂ waamə́, ŋkí kɔ́ɔ́l waamə́ ŋkí ntâg nyɔɔŋgʉ́ waamə̂.»

4

Kanda mbɔɔl məmpəg

(Mat 13.1-9; Luk 8.4-8)

1  *Dúlʉ́gá jwɔ̂w, Yésus nyə á ŋgə nyiŋgə jɨ́ɨ́gʉli buud, bwə́ njúl ncindye mâŋ. Buud bwə́ á ka sɛɛŋgya nyə́dɨ́ ŋkí jág bulya nə ndɛɛ́, a mú tɔ̂w kə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, ji shí, buud bâŋ cíndú. 2 A mú ŋgə jɨ́ɨ́gʉli bwo zhwog isâ míkandad. Nyə nə bwo nyə́dɨ́ njɨ́ɨ́gʉ́lád nə́: 3 «Bɛ́nyʉ́gá məlwə̂, bɨ mpúg gwágʉlə! Ŋgwɔ́l mbɔɔl məmpəg nyə á kə myɛɛg mpəg. 4 Í á ka bə, a ŋgə́ myɛɛg ɨɨ́, nyúl mpumə́ mú shugʉla zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́. Inunú í mú zə, zə shîn lúú nywô. 5 Nyúl mpúmə́ í mú shugʉla shí á məkwóógʉ́d, kú nə fwámɛ́ mə́ndəlú cínɔŋg. Í mú nə́mə́ lɛɛl wéésh míŋgwu, nəcé məndəlú mə́ á shígɛ́ fifə. 6 Njɨɨ́, ja yásə́ í mə́ faan yí, miŋgwu mi mpwásə́ mí mú jígə, shîn shwáás nəcé kú nə fwámɛ́ míkɔ̧ɔ̧lə́. 7 Nyúl mpumə́ í mú shugʉla íbiin-bíinʉd. Ibiin-bíin byɔɔŋg í mú lɛɛl juwo nə́ ndɛɛ́ káda íkɔ̧́lə í mpəg, í mú bə kú wúmə tɔɔ bumə́. 8 Njɨɨ́, nyúl mpúmə́ í á shugʉla tag-tag shí dɨ̂, í mú kɔ̧́, mpu wɨ̂y. Í mú ŋgə wúmə, dúl shug ibumə́ məwûm mə́lɔ́ɔl, dúlʉ́gá məwûm mə́saman, dúlʉ́gá təd.» 9  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, a gwág!»

Fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí á kanda mbɔɔl məmpəg

(Mat 13.10-23; Luk 8.9-15)

10 Ja á mə́ kə bə nyə́mɛ́fwó yí, *ompwíín bɛ́ wûm nə óbá nə buud bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə wá, bwə́ mú jí nyə nə́ a jááwʉg bwo nda míkanda mí kə́ nə́. 11 Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Zɛmbî nyə a mə́ yə bɨ́ báá *ndímba á Faan dɛ́. Njɨ buud ɔ tɔ́ɔ́n bâŋ bwə́ é dʉ gwág njɨ mikanda 12  *shú nə́ bwə́ dʉ́g bə,

bwə́ tɛɛm kənd mísh, bwə́ kú dʉ́g;

bwə́ tɛɛm gwágʉlə, bwə́ kú wámbʉlə,

ŋkwaŋgá bwə́ á bá cɛ́nd kuú njɔɔnd, Zɛmbî juu bwo.»

13 A mú jí bwo nə́: «Bɨ agwágɛ́ kanda nɨ? Ká bɨ́ é bá ka gwág mílʉ́gá na ntʉdɛlɛ̂? 14 Mbɔɔl məmpəg mə́ dʉ bɛ̧ Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî. 15 Buud bʉ́sə́ tâŋ nda zhɨɨ́ nə zhɨɨ́ kʉ́l mpəg Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî í á myɛɛgya yí, jísə bɔɔŋg bwə́ á bə nə́, bwə́ ká nə́mə́ shîn gwág Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, *Sátan lɛɛ́l ntâg nə́mə́ zə, zə yîl bwo mpəg í ámə kə lámʉ́d yí. 16 Ntɔ́ nə́mə́, bɔ́ɔ́l bʉ́sə nda bwə́ dʉ lə́g mpəg shí á mə́kwóógʉ́d. Ja bwə́ gwág Milə́sʉ́ mí Zɛmbî, bwə́ tɛ́ɛ́d fwo lə́g myə nə məshusʉg; 17 njɨ bwə́ kú nə mikɔ̧ɔ̧lə́ bwə́dɨ́ cʉgʉd, bwə́ kú wá nadâ, bwə́ bɛ̧ Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî njɨ kʉ́kʉ́l baan, bwə́ ká nə́mə́ bwəma nə məntágʉla ŋkí cúwʉ́lí nəcé Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, bwə́ julə mə́nyúul. 18 Bɔ́ɔ́l bwə́ dʉ lə́g mpəg íbiin-bíin dɨ̂. Bâŋ bʉ́sə nə́, bwə́ gwág Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, 19  *njɨɨ́, yágʉ́wó ísâ yâ mâŋ mwɔ̂w, nə wɨ́ɨ́mbʉ́lə mə́bii, nə bíl zhwog iwɨ́ɨ́mbʉ́g yâ cʉg í mú zə káda Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, mí mú bə nda wúmə. 20 Bɔ́ɔ́l báá bʉ́sə nda bwə́ dʉ lə́g mpəg shí átʉtagʉ́ dɨ̂. Bâŋ bʉ́sə nə́, bwə́ gwág Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, bwə́ lə́g myə, bwə́ mú wúmə mpúmə́, dúl shug wúmə íbumə́ məwúm mə́lɔ́ɔl, dúl məwúm mə́saman, dúlʉ́gá təd.»

Kaanə́ lámba

(Luk 8.16-18)

21  *Yésus mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Ye bwə́ dʉ jida lámba nə́ bwə́ kə́ kúd dwo mpɨ́ɨ́d? Yé bwə́ dʉ kə tə̂l shí gwoŋʉ́? Ŋgaá jɨ́ yida bə nə́ í tɔ́wʉ́g cé lámba dɨ̂? 22  *Kú nə sâ á *ndímba í bá bwên kú nyîn, ŋkí sâ á shwoó í bwên kú wɔ́ɔ́s mə́ŋkɛnyad. 23  *Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, a gwág!» 24  *A mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Jigá kuú nə́ kalə́ nə sâ bɨ́ mə́ dʉ gwág yí! Nəcé yuug bɨ́ é dʉ yigʉla bɔ́ɔ́l búúd nə́ ndɨ́ yí, gwə́ nə́mə́ wə́ bwə́ bá dʉ yigʉla bɨ́ nə ndɨ́ yí, bwə́ wá mə́bə́dɨ̂. 25  *Muud jɨ́ nə baalɛ́ fʉg yɛ́, Zɛmbî mə bá kwádʉlə nyə nywo. Njɨ nyɔɔŋg cúgɛ́ nə ndɨ́ yɛ́, Zɛmbî mə bá mɛɛl yîl nyə bʉ́baalɛ̂ á jɨ́ nə ndɨ́ yí.»

Kaanə́ mpəg í dʉ kɔ̧́ gwə́mɛ́fwó yí

26 Yésus mú nyiŋgə cɨ nə́: «Faan mə́ Zɛmbî dʉ́sə nda yuug ga. Ŋgwɔ́l múúd mə́ myɛɛg mpəg nyə́dɨ́ fambə́. 27  *Nyə e jâ ibulú, wɔɔl mímwásə́. Mpəg jáá í é kâl nə́ ndɛɛ́, í ŋgə́ wɨ̂y gwə́mɛ́fwó, muud nyə́ ámə bɛ̧ yɛ́ kú mpu nda í ŋgə́ sɨ̂y nə́. 28 Shí nyə́mɛ́fwó í sá nə́ mpəg kɔ̧́g íkáá, í wá mə́bəga, mpúmə́ lwánd mə́bəga dɨ̂. 29 Nə́ ndɛɛ́, ja mpúmə́ mə́ tɨ̂ yí, bwə́ mú saag fambə́, nəcé fwála bwə́ jə́lá nə saag yí í mə́ wɔ́ɔ́s».

Kaanə́ búbumə́ mutárʉd

(Mat 13.31-35; Luk 13.18-19)

30 Yésus mú nyiŋgə cɨ nə́: «Shé bɨ́ nə ŋkul cɨ nə́ Faan mə́ Zɛmbî dʉ́sə nda jɨ́? Shé bɨ́ nə ŋkul yɨɨga dwo nə wáyɛ́ kaanə́? 31 Dʉ́sə nda búbumə́ *mutárʉd. Búbumə́ jɔɔŋg wə́ í búl cwáágʉwo nə bíl íbumə́ í mə́mpəg byɛ̂sh. 32  *Njɨ ja bwə́ bɛ̧́ gwo yí, í dʉ gwaa cɔ̧́ mɔ́ɔ́lʉ́gá mə́mpəg mâ fambə́; í wá mílɔ̂w nə́ ŋkudə́, mbií á nə́ inunú bí nə ŋkul zə lwɔ̧́ maagɛ cínɔŋg nyə́dɨ́ gúgʉ́wád.» 33 Míl zhwog mikaanə́ mbií nɨd wə́ nyə á dʉ lás nə buud yɛ́, nə́mə́ mbií bwə́ á bə nə ŋkul dʉ gwág yí. 34 Nyə a shígɛ́ dʉ bwɛlɛ lás nə bwo kú kənd kaanə́. Njɨ nyə á dʉ kə fɛ́ɛl isâ byɛ̂sh, ja bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ mə́ kə bə bwə́mɛ́fwó yí.

Yésus mə ŋkáánd nə ŋkwɔ̧̂

(Mat 8.18, 23-27; Luk 8.22-25)

35 Jwɔ̂w ŋgwúd dɔɔŋgʉ́ mpwó-kugʉ́, Yésus mú cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: «Shé lɨ́ɨ́nágá mâŋ, kə faŋwíny!» 36 Ompwíín bwə́ mú béégya nə áncuncuma buud, kə kwey Yésus byɔ́ɔ́lʉ́d. Bə́nɔ́ŋ bwə́ mú kə nə dwo. Mɔ́ɔ́lʉ́gá mɔ́ɔ́l mə́ á bə nə́mə́ mə́koogʉ́, mə́ ŋgə́ bɛ̧ bwo. 37 Bwə́ ŋgə́ kə, seegya nə́ məma ŋkwɔ̧̂ mú tɛ́ɛ́d kuŋgʉ́lə, ikwɔ̧́ í mə́júwó í mú ŋgə shwɨy byɔ́ɔ́lʉ́d, byɔ́ɔ́l mú tɛ́ɛ́d lwándʉ́lə nə məjúwó. 38 Í á bə, Yésus mbwúg bán byɔ́ɔ́lʉ́d, a ŋgə́ jâ, lúú mbwúg fílo dɨ̂. Ompwíín bɛ́ bwə́ mú juumʉshi nyə. Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli sə́ wál zə yə! Ye sâ jɔɔŋgʉ̂ í acɨ́yɛ́ wo tɔɔ sâ?» 39  *Yésus mú wɔɔl, nyə ŋkáánd nə ŋkwɔ̧̂. Nyə nə mâŋ nə́: «Salʉwóg, jigʉ́ nə́ shɛɛ!» Njɨ nyə á shîn lás ntʉ́nɨ yí, ŋkwɔ̧̂ mú shwal shîn, mâŋ bə nə́ shɛɛ. 40 Ntɔ́ Yésus mú ka cɨ nə ompwíín bɛ́ nə́: «Wáyɛ́ mbií ífwaas nɨ? Ye bɨ cúgɛ́ nə búgə́ nə Zɛmbî?» 41 Iŋkuŋkúúnd í mú jág bii bwo, kə jé bwə́ mú ŋgə nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Nyáyɛ́ múúd ɛ́ga nyɛ! Tɔɔ ŋkwɔ̧̂, tɔɔ mâŋ í bə́lɛ́ sá nyə məgwág ɨɨ́?»

5

Yésus mə yîl mə́jamb

(Mat 8.28-34; Luk 8.26-39)

1 Ntɔ́ bwə́ mú kə wɔ́ɔ́s cíndú faŋwíny shí á Ogerazeniyɛ̧̂. 2 Yésus mú shulə byɔ́ɔ́lʉ́d. A ká nə́mə́ shîn tə̂l məkuú shí, ŋgwɔ́lʉ́gá múúd mú wú mə́shwoŋ dɨ́, bɔ́w-bɔ̂w *shíshim ŋgə́ lwáfʉlə nyə, zə bwəma nə Yésus. 3 Muud wɔɔŋgʉ́ nyə á dʉ ji baŋ mə́shwoŋ. Tɔɔ muud ŋgwúd nyə a shígɛ́ ná bə nə ŋkul mə wálʉ́lə nyə, tɛɛm bə nə mimbwagə́ mí íŋkwánz. 4 Ija ŋkí bulya bwə́ á dʉ tɛɛm wɔ́ɔlə nyə məbwə̂ nə mikwoolú mí íŋkwánz, bwə́ wá nyə mimbwagə́ məkuúd, njɨ nyə á dʉ tɨ̂ isâ ínɨ byɛ̂sh. Tɔɔ muud ŋgwúd nyə a shígɛ́ bə nə ŋkul mə káágʉ́lə́ nyə. 5 Bulú nə mwásə́ nyə á dʉ bul bə njɨ baŋ mə́shwoŋ nə mímbʉ́ŋʉ́d, kə́ dʉ kɨ̂m, a ŋgə́ bɛ́wʉli nyúúl nyɛ́ nə məkwóógʉ́.

6 Ntɔ́ nda nyə á dʉ́g Yésus ná shwóg-shwóg nə́, nyə á ju kʉ́lə́, kə kúd Yésus məbwóŋ shí, jəgʉla nə nyə, 7  *a ŋgə́ kɨ̂m nə́: «Yésus, *Mwân mə́ Zɛmbî á gwɔ́w-gwɔ̂w, shwə̂ bâŋ nə inɛy? Mə́ jəgʉla nə wo jínə́ mə́ Zɛmbî dɨ́ nə́, wo kú tə̂l mə cwúndʉd.» 8 Nyə á jəgʉla nə Yésus ntʉ́nɨ nəcé Yésus nyə á ŋgə cɨ nə nyə nə́: «bɔ́w-bɔ̂w shíshim, wúg nyə nyúúlʉ́d.» 9 Yésus mú jí nyə nə́: «Jínə́ dwô wə́ zə́?» Nyə nə́: «Jínə́ dâm wə́ “Kínda”, nəcé sə́ bɨ́ ŋkí bulya.» 10 Bwə́ mú tɛ́ɛ́g Yésus məbwə̂ nə́ a kú yîl bwo lɔɔm dɨ́ kənd kʉ̂l shús.

11 Na, məma sɔɔnz óŋkuú, í á ŋgə də mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d. 12 Məjamb mə́ mú tɛ́ɛ́g Yésus məbwə̂ nə́ a nyíŋgálʉ́g mwo óŋkuú bɔɔŋgʉ́d. 13 A mú magʉlə nə́ í sɨ́yʉ́g ntɔ́. Bɔ́w-bɔ̂w míshíshim myɔɔŋgʉ́, mí mú zə wú múúd wɔɔŋgʉ̂ nyúúlʉ́d, kə nyíi óŋkuúd. Sɔɔnz óŋkuú nɨ, je bə ótɔ́ɔ́shin óbá, jɛ̂sh mú shwal bumb nə mikʉ́lə́, wú mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d, kə juwa máŋʉ́d. Bwə́ mú ŋgul mə́júwó nə́ ndɛɛ́ fudə.

14 Buud bwə́ á ŋgə baagʉlə oŋkuú wá, bwə́ mú wɛɛnzh kə ŋgə jaaw buud ŋgwə́la nə mílɔɔm milɔɔm. Buud bwə́ mú zə, zə dʉ́g sâ í ámə sɨ̂y yí. 15 Bwə́ mú zə wɔ́ɔ́s kʉ́l Yésus nyə á bə yí. Bwə́ dʉ́g múúd məjamb mə́ á dʉ lwáfʉlə yɛ́, a njúl cínɔŋg shí nə jɔ̧jɔ̧ míkáándə́, a njúl nə́mə́ nə́ shɛɛ. Bwə́ mú bul gwág ífwaas. 16 Buud bwə́ á dʉ́g sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ í á sɨ̂y wá bwə́ mú jaaw bwo sâ í ámə bə nə muud wɔɔŋgʉ̂ nə oŋkuú yí. 17 Ntɔ́ bwə́ mú tɛ́ɛ́g Yésus məbwə̂ nə́ a wúg bwə́dɨ́ lɔɔmʉd.

18 Ja Yésus mə́ kə bád byɔ́ɔ́l dɨ́ yí, muud nyə á bə nə məjamb yɛ́, mú tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́ a ŋwág nyə nyə́dɨ́ gwooŋgʉd. 19 Njɨ Yésus nyə a shígɛ́ magʉlə. A mú yida cɨ nə nyə nə́: «Kag wódɨ́ kwáádə́ kə jaaw búúd bwô sâ jɛ̂sh Cwámba mə́ sá wo yí, nda á mə́ gwág wo ŋkúŋkwóŋʉ́lə nə́.» 20 Muud ɛ́nɛ músə kyey, kə ŋgə jaaw buud wâ Dekapwôl sâ jɛ̂sh Yésus nyə á sá nyə yí. Bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ á gwág wá bwə́ mú bul káam.

Yésus mə́ gwûmʉshi
shilə mə Zharus

(Mat 9.18-26; Luk 8.40-56)

21 Ja Yésus mə́ sɔw kə faŋwíny byɔ́ɔ́l dɨ́ yí, buud bwə́ mú zə lyɛ̧ nyə áncuncuma, a njúl ná bwúŋʉ́d. 22 Ŋgwɔ́l njwû á *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, nə jínə́ nə́ Zharus mú wɔ́ɔ́s. Njɨ nyə á dʉ́g Yésus yí, nyə á zə kúd mə́bwóŋ shí, 23 tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂. Nyə nə́: «Sʉ́sás jâm í ŋgə júgʉla. Mə́ jəgʉla nə wo nə́ wo zə́g kə kɛɛl nyə məbwə̂, a bə́g mpwogɛ́, a cʉ́gəg.» 24 Bá Yésus bwə́ mú kə, buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ bwo áncuncuma, bwə́ ŋgə́ shúsə Yésus ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh.

25  *Ŋgwɔ́l múdá nyə á bə cínɔŋg, məcií mə́ á dʉ wú nyə nyúúlʉ́d tɛ́ mímbú wûm nə mímbá. 26 Nyə á bul dʉ́g cúŋ ncúlyá ojwɔ́wʉda dɨ́ sɔ̧́lə nə́ a yâl, a shîn kɛɛnzh *mwaanɛ̂ yé yɛ̂sh. Njɨ, a kú yâl, bwas ŋgə́ yida yáág yáágʉ́g. 27  *Nda nyə á gwág lâŋ mə́ Yésus nə́, nyə á kə Yésus mpʉ́sə kwoŋ na áncuncuma buud dɨ́, kə kúnya nə nyə káándə́, 28 a ŋgə́ tə́dʉga nə́: «Ŋkí mə kúnyá nə njɨ káándə́ mə́ Yésus, mə yâl.» 29 Njɨ nyə á kúnya nə nyə káándə́ yí, məcií tɔ̂w ntâg nyə cé nə cé, nyə mú gwádʉga nyúúl nyɛ́d nə́ a mə́ yâl. 30 Yésus mú gwádʉga nə́ nyúl mpífə́ mə́ wú nyə nyúúlʉ́d. A mú yág mpʉ́sə búúd dɨ́, jí nə́: «Zə́ mə́ kúnya mə nə káándə́ ɛ́nɛ?» 31 *Ompwíín bɛ́ bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wo ŋgə́ dʉ́g buud ɔ́ ŋgə́ shúsə wo íkɔ́ɔ́mb byɛ̂sh, wo nyiŋgə jí nə́: “Zə́ mə́ kúnya nə mə káándə́ ɛ́nɛ?”»

32 Njɨ Yésus mú ŋgə kənd mísh mə́koogʉ́ məkoogʉ́ nə́ a dʉ́g múúd nyə́ ámə sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂ yɛ́. 33 Mudá ɛ́nɛ nyə á ŋgə lilya nə ifwaas, nəcé nyə á mpu sâ í ámə sɨ̂y nə nyə yí. A mú zə wusə nyúúl shí Yésus dɨ́ mpwóómbʉ́d, jaaw nyə bʉ́bə́lɛ́ yɛ̂sh. 34  *Ntɔ́ Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Shilə wâm, wo mə́ *dʉ́g cʉg nəcé búgə́ gwô. Kaág nə́ shɛɛ. Bwas í shínʉ́g wo!»

35 Yésus ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, buud bwə́ mú wɔ́ɔ́s wúlə wə́ njwû á mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá zə cɨ nə nyə nə́: «Shilə wô mə́ yə. Wó ka kwo ŋgə ntágʉlə Yɨ́ɨ́gʉli nə jɨ?» 36 Njɨ, Yésus kú bísh sâ bwə́ á ŋgə cɨ yí, a mú cɨ nə Zharus nə́: «Kú bɛɛg fúndə, bə́g njɨ nə búgə́.» 37 A mú cɨ nə́ tɔɔ muud kú bɛ̧ nyə, a kə́ nə njɨ Pyɛ̂r nə Zhâk bá mínyɔŋʉ̂ yé Yuánɛs. 38 Ja bwə́ mə́ jé njwû á mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá dɨ́ njɔ́w yí, Yésus mú dʉ́g buud bwə́ ŋgə́ sá saagʉwo mímbií mímbii, bwə́ ŋgə́ jɨɨ, bwə́ ŋgə́ kɨ̂m. 39  *A mú nyíi njɔ́w, nyə nə bwo nə́: «Bɨ́ ŋgə jɨɨ nə ŋgə sá bímbí lʉ́ saagʉwo nɨ nəcé jɨ? Mwân nyə afwóyɛ́ yə, a ŋgə yida jâ.» 40 Bwə́ mú yida ŋgə cágʉlə nyə. Nə́ ndɛɛ́ a mú wééshʉli bɛ̂sh tɔ́ɔ́n, lʉ́gə njɨ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nə nyɔɔŋgʉ́ mə mwân, nə buud ɔ́ gwooŋg jé. Bwə́ mú nyíi fúm, kʉ́l mwân nyə á bə yí. 41  *A mú bii mwân wɔɔŋgʉ̂ mbwə̂. Nyə nə nɛ́ nə́: «Talita, kûm!» Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ «Mwámuda! Mə́ cɨ nə wo nə́: wɔɔlʉ́g!» 42 Cé nə cé, shilə wɔɔŋg mú wɔɔl, tɛ́ɛ́d kyeyʉ́lə, nəcé nyə á bə nə mimbû wûm nə mímbá. Ja bwə́ mə́ dʉ́g ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú ŋgə káám mbií á nə́ fʉg jímb lúúd. 43  *Ntɔ́ Yésus mú bul báásʉlə bwo nə́ bwə́ kú bwiiŋg múúd sâ í mə́ sɨ̂y yí. A mú cɨ nə́ bwə́ yə́g nyə sâ mə́ də̂.

6

Buud ɔ́ Nazarɛ̂t bwə́ ban Yésus

(Mat 13.53-58; Luk 4.16-30)

1 Yésus mú ka wú na, bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ mú kə nyə́dɨ́ kwáádə́. 2  *Ja jwɔ̂w lʉ́ Sábaad í á wɔ́ɔ́s yí, nyə á kə *mpáánzə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá, kə ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá. Ncúlyá buud bwə́ á ŋgə gwágʉlə nyə wá bwə́ mú ŋgə bul káam, bwə́ ŋgə́ jî nə́: «Bíga ísâ í á wú nyə ŋgow? Dʉ́ga váál fʉ́g wə́ jɨ? A ŋgə mpu sá dʉ́ga váál *mə́shimbá wa ntʉdɛlɛ̂? 3  *Kábíndá á mwân mə́ Maríya dɨ́ ɛ́ga? Mínyɔŋʉ̂ mə́ Zhâk, bə́nɔ̂ŋ Yózɛs, nə Yûdə nə Shímun dɨ́ ɛ́ga? Ŋgaá okɔ́ɔ́l bɛ́ bʉ́sə wa sə́dɨ́!» A mú bə bwo kwal-bɔɔgʉ́. 4  *Yésus mú zə cɨ nə bwo nə́: «*Muud micúndə́ mə́ dʉ nə́mə́ bwəma nə mpyóŋ njɨ nyə́dɨ́ kwáádə́, nə nyə́dɨ́ mə́wɔ́ŋgɔ́d, nə nyə́dɨ́ njɔ́w búúdʉd.» 5 Nyə a shígɛ́ bə nə ŋkul sá tɔɔ *shimbá cínɔŋg nyə́dɨ́ kwáádə́, njɨ baalɛ́ mímbə̂l nyə́ a kɛɛl məbwə̂, cʉg myá. 6 A mú bul káam nda búúd bwə́ á bə kú *búgʉla nyə nə́. Nə́ ndɛɛ́ a mú cɔ̧́, ŋgə kə mə́kwáádə́ mɛ̂sh mâ faan dɔɔŋgʉ́d kə ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá.

Yésus mə́ lwâm ompwíín wûm nə óbá

(Mat 9.35; 10.1, 5-14; Luk 9.1-6)

7 Ja ísâ ínɨ í mə́ cɔ̧́ yí, Yésus mú jɔ̂w *ómpwíín wûm nə óbá bɛ́, a mú zə ŋgə lwâm bwo óbá óbá. A shîn yə bwo ŋkul á dʉ́lə yîl búúd bɔ́w-bɔ̂w míshíshim. 8 A báásʉlə bwo nə́: «Ja bɨ́ mə́ kə́ yí, bɨ kú ŋwa íbadʉga í njɔɔnd, ka njɨ wagatîg. Bɨ kú ŋwa bʉlɛ́d, tɔɔ baamʉtálá. Bɨ kú kə nə *mwaanɛ̂. 9 Bɨ́ bwáád osílʉ́faas! Njɨ bɨ kú bwáád íshimí íbá.» 10 A mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Ja bɨ́ mə́ jé wúl ŋgwə́la dɨ́ yí, bɨ ɔ́ ji njɔ́w bɨ́ ámə nyíi yííd, kə jé jwɔ̂w bɨ́ mə́ bá lɔ̧ yí. 11 Búúd bwə́ ká bá bə kú lə́g bɨ́ gúl kʉ́lʉ́d, bwə́ kú cɛɛl gwág sâ bɨ́ mə́ jááw bwo yí, bɨ́ ɔ bá wú cínɔŋgʉ́, bɨ́ kudə fumbyá í ámə nada bɨ́ mə́kuú dɨ́ yí.* Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂ í lwágʉlə bwo nə́ bwə́ mə́ byaagʉlə.» 12 Nə́ ndɛɛ́ ompwíín bɛ́ bwə́ mú zə kə, kə ŋgə cúndə nə́ buud bwə́ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá. 13  *Bwə́ mú nə́mə́ yîl buud zhwog mə́jamb mə́ á ŋgə ntágʉlə bwo má. Bwə́ gwáágʉlə zhwog mímbə̂l məwúdə, ŋgə lwag myo.

Shwɨy mə́ Yuánɛs Nduu-buud

(Mat 14.1-12; Luk 9.7-9; 3.19-20)

14  *Njwú-buud Herod mú gwág jínə́ mə́ Yésus ŋgə́ jag bul jwɔ̧, bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ á ŋgə cɨ nə́: «Yuánɛs Nduu-buud mə́ gwûm, sâ jɔɔŋg wə́ á músə́ nə mpífə́ á ŋgə́ sá *məshimbá ntʉ́nɨ nɨ.» 15  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́: «Jísə Eli.» Bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́: «Jísə Zɛmbî ŋgwɔ́l *múúd micúndə́ yé, nda bɔɔŋg ɔ́ ayág.»

16 Ja Herod nyə á gwág ntɔ́ yí, nyə nə́: «Yuánɛs Nduu-buud mə́ á cígə cʉ́ŋ wə́ ɛ́nɛ! A mə́ gwûm shwóŋʉd!» 17  *Nəcé Herod nyəmɛ́fwó nyə a ŋwa Herodyâd, mudá mə́ mínyɔŋʉ̂ yé Fílíp, bâ. Lə́sʉ́ wɔɔŋg wə́ í á sá nə́ Herod lwámʉ́g buud kə bii Yuánɛs, wɔ́ɔlə nyə məŋkəda, kə wá nyə mímbwugʉd. 18 Nəcé Yuánɛs Nduu-buud nyə á jum Herod nə́: «Wo ajə́láyɛ́ nə ŋwa mudá mə́ mínyɔŋʉ̂ woó nə́ wo bâ!» 19 Herodyâd nyə á ka dʉ fʉm Yuánɛs, a mú dʉ sɔ̧́ mə́zhɨɨ́ nə́ a gwú nyə. Njɨ, yuug jé í á shígɛ́ bánda 20 nəcé Herod nyə á dʉ mpu nə́ Yuánɛs jɨ tʉ́təlí muud mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂, a njúl muud Zɛmbî, nyə á ka dʉ gwɔ̧́ɔ̧ nyə. Sâ jɔɔŋg wə́ nyə á dʉ kɛɛm nyə yí. Nə́ ndɛɛ́, tɛɛm bə nə́ iciyá í Yuánɛs í á dʉ shul nyə lámʉ́d, nyə á yida nə́mə́ dʉ gwágʉlə nyə nə məshusʉg.

21 Nə́ ndɛɛ́, Herodyâd nyə á zə dʉ́g zhɨ́ɨ́ mə́ gwú Yuánɛs jwɔ̂w Herod nyə a tə̂l zaŋ byélé dɛ́ yí. Herod nyə a jɔ̂w milúlúú myâ lɔɔm nə myâ izɨmbɨ, a jɔ̂w nə́mə́ otɔ́we ɔ́ shwóg wâ Galilê. 22 Í á ka bə, Herod bə́nɔ̂ŋ buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ njúl shí, shilə mə́ Herodyâd mú nyíi cínɔŋg, tɛ́ɛ́d sáágʉ́lə cwánʉ́d. Kuú zâŋ yé mú zə bul nywa Herod bə́nɔ̂ŋ buud ɔ́nɨ míshʉ́d. Kə jé Njwú-buud nyə á cɨ nə nyə nə́: «Jaawʉ́g mə sâ jɛ̂sh wó cɛ́ɛ́l yí, mə é fáágʉlə wo gwo.» 23  *A mú kaag nyə fwámɛ́ kaag nə́: «Tɛɛm bə nə wó jɨɨ məma mpál á faan dâm, mə é fáágʉlə wo gwo.» 24 Shilə nɨ kú fwo bɛ̧sa, a mú wɔ́ɔ́s tɔ́ɔ́n, kə jí nyɔ́ɔ́ŋgʉ̂ nə́: «Mə gwáámbʉ́g jɨ́?» Nyɔɔŋgʉ́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Gwáámbʉ́g lúu mə́ Yuánɛs Nduu-buud!» 25 A mú lɛɛl ntâg jéél nyiŋgə kə jé wə́ Herod, kə cɨ nə nyə nə́: «Mə́ jɨɨ nə́ wo yə́g mə lúú mə́ Yuánɛs Nduu-buud yáásə́d wa kɨ́kɨdɨ́ga.» 26 Ŋgwóómbʉ́lú nɨ mú shul Njwú-buud lámʉ́d. Njɨ nda nyə á bwey kɛɛn ŋkaanə́ mísh mə́ ójóŋ dɨ́ nə́, nyə a shígɛ́ nywá nyiŋgə ban nə́ nyə ayə́yɛ́ nyə sâ nyə́ ámə gwáámb yí. 27 Nə́mə́ cé nə cé, a mú kənd ŋgwɔ́lʉ́gá zɨmbɨ nə́: «Zaá mə nə lúú mə́ Yuánɛs Nduu-buud!» Muud wɔɔŋgʉ̂ mú kə cígə Yuánɛs cʉ́ŋ. 28 A mú zə nə lúú yáásə́d, zə yə shilə nɨ. Shilə nɨ mú kə nə wo, kə cwámbʉlə nyɔ́ɔ́ŋgʉ̂. 29 Nə́ ndɛɛ́ *ompwíín ɔ́ Yuánɛs bwə́ mú gwág sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂. Bwə́ mú kə ŋkɛ̂ny kug nyúul mə́ Yuánɛs kə wá shwóŋʉd.

Yésus mə yə́ búúd idʉ̂w

(Mat 14.13-21; Luk 9.10-17; Yuá 6.1-15)

30  *Ja *búúd ɔ́ lwámá ɔ́ Yésus bwə́ á nyiŋgə yí, bwə́ á zə bwiiŋg Yésus sâ jɛ̂sh bwə́ á kə ŋgə sá yí, nə sâ bwə́ á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli buud yí. 31 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Zəgá, shé kə́g kʉ́l búúd bwə́ cúgɛ́ yí ŋwá ná kə woga.» Nyə á cɨ ntɔ́ nəcé buud bwə́ á bə cínɔŋg ŋkí bulya, bɔ́ɔ́l ɔ́ ŋgə́ kə, bɔ́ɔ́l ɔ́ ŋgə́ nyiŋgə, mbií á nə́ bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ á shígɛ́ bə nə fwála nə́ bwə́ də́g. 32  *Bwə́ á ka kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, kyey nə́ bwə́ kə́ ji bwə́mɛ́fwó bugád kʉ́l búúd bwə́ cúgɛ́ yí. 33 Njɨ buud ŋkí bulya bwə́ á dʉ́g bwə́ ŋgə́ kə byɔ́ɔ́lʉ́d, bwə́ mú yag bwo. Buud bwə́ á ka ŋgə wu míŋgwə́la myɛ̂sh dɨ́, ŋgə kə nə mikʉ́lə́, kə́ sámb Yésus bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ shwóg kə tɛ́ɛ́d jê.

34  *Ja bwə́ mə́ shulə byɔ́ɔ́l dɨ́ yí, a mú dʉ́g mə́ŋkúmbə mə búúd mə́nɨ, a mú gwág bwo cɛy lámʉ́d nəcé bwə́ á bə nda sɔɔnz íncwəmbɛ í cúgɛ́ nə mbaagʉlə yí. Ntɔ́ a mú ŋgə jɨ́ɨ́gʉli bwo isâ ŋkí bulya. 35 Nda kugʉ́ í á ka jé nə́, ompwíín bwə́ mú kə cɨ nə nyə nə́: «Sə́ bʉ́sə wa bugád, kugʉ́ nə́mə́ ɔ́ga. 36 Bɨ́dʉ́g búúd ɔ́ga, bwə́ kə́g íbaafə́ nə mə́kwáádə́ mə́sə́ wa kúnə́-kúnə má, kə kusə sâ mə́ də̂.» 37 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨmɛ́fwó yə́gá bwo sâ mə́ də̂.» Bwə́ mú jí nyə nə́: «Sə́ é sá ntʉdɛlɛ̂ nə́ sə́ kúsəg ibʉlɛ́d kwaga nə buud ɔ́ga? Í jɨɨ́ ódanarî† mitəd mímbá!» 38 A mú jí bwo nə́: «Bɨ bʉ́sə nə ibʉlɛ́d ínɛ́y? Kəgá dʉ́g!» Bwə́ mú kə lɔ̧̂. Bwə́ mú zə jaaw nyə nə́: «Sə́ bʉ́sə nə ibʉlɛ́d itɔ́ɔn, nə oshú óbá.»

39 Yésus mú cɨ nə bwo nə́ bwə́ jílʉg buud shí ikínda ikínda ákánda dɨ̂. 40 Bwə́ mú zə ji shí ikínda ikínda, bíl íkínda nə buud təd, bíl nə buud məwûm mə́tɔ́ɔn. 41 Ja búúd bwə́ mə́ shîn ji shí yí, Yésus mú ka ŋwa íbʉlɛ́d itɔ́ɔn nə oshú óbá ɔ́nɨ, a bʉ̂n mísh gwɔ̂w, yə Zɛmbî akíba. A mú fɛ̂y íbʉlɛ́d, yə ómpwíín bɛ́. Bwə́ mú kaaw búúd. A mú nə́mə́ kaaw oshû mbií ŋgwúd. 42 Buud bɛ̂sh bwə́ mú də, jílə, idʉ̂w lʉ́g. 43  *Ompwíín bwə́ mú sɛɛŋg íkʉ́l í bʉlɛ́d nə ikʉ́l í óshû í á lʉ́g yí, byɛ̂sh í á lwánd mə́bwumú wûm nə mə́bá. 44 Buud bwə́ á də ibʉlɛ́d byɔɔŋg wá, bwə́ á bə budûm otɔ́ɔ́shin otɔ́ɔn.

Yésus mə́ kyey mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w

(Mat 14.22-33; Yuá 6.16-21)

45 Nə́mə́ njɨ í á shîn yí, Yésus nə *ompwíín bɛ́ nə́ bwə́ kə́wag byɔ́ɔ́lʉ́d, bwə́ lɨ́ɨ́nág kə nyə shwóg Bɛtʉsayída, mâŋ faŋwíny tɛ́ nyə é ŋgə fwo bɨ́d zhwog buud bwə́ á bə ɔ́nɨ yí. 46  *Yésus mú shîn bɨ́d búúd, a músə bád mbʉ́ŋʉ́d nə́ a kə́ jəgʉla nə Zɛmbî. 47 Bulú mú zə yínd, kwey nə́ byɔ́ɔ́l mú tâm mâŋ, nyɛ mə́ lʉ́g cíndú nyəmɛ́. 48  *Nyə á ka dʉ́g nə́ júgə í ŋgə bə ompwíín cúŋ nə cúŋ, nəcé ŋkwɔ̧́ nyə á ŋgə yida wú kɔ́ɔ́mb bwə́ á ŋgə kə yí. Ŋgɛɛ míŋgwûm mí kúwo mí ashúshwóógʉ́ dɨ, a músə zə bɛ̧ bwo, a ŋgə́ kyey nə məkuú mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w. Nyə á ka sá nda a cɔ̧́ bwo. 49  *Ja bâŋ bwə́ mə́ dʉ́g a ŋgə́ kyey nə məkuú mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w yí, bwə́ mə́ tə́dʉga nə́ jísə *jîm, bwə́ mú bwú óŋkwiimbyê. 50 Nəcé bɛ̂sh bwə́ a dʉ́g nyə, iŋkuŋkúúnd í mú bii bɛ̂sh. Yésus mú lɛɛl cɨ nə bwo nə́: «Səlʉgá milâm shí. Mə wə́ ɛ́nɛ, kúgá fúndə!» 51  *A mú kə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, kwey bwo, ŋkwɔ̧́ mú ntâg shîn. Bwə́ mú káam mbií á nə́ fʉg dʉ jímb lúúd. 52  *Bwə́ á bul káam nəcé bwə́ á shígɛ́ fwo mpu gwág mbií múúd mə Yésus. Sâ jɔɔŋgʉ̂ ɔ í á sá nə́ bwə́ kú wámbʉlə sâ nyə á cɛɛl jɨ́ɨ́gʉli bwo ja nyə á sá nə́ ibʉlɛ́d í búlyag yí. Bwə́ á bə ná ŋkí jilə milúu.

Yésus mə́ lwag mímbə̂l Genezarɛ̂t

(Mat 14.34-36)

53 Bwə́ mə́ shîn lɨ́ɨ́na mâŋ, bwə́ mú jé lɔɔm á Genezarɛ̂t, bwə́ mú səl byɔ́ɔl. 54 Nə́mə́ shulə́lə bwə́ á shulə byɔ́ɔ́lʉ́d yí, buud bwə́ mú yag Yésus. 55 Bwə́ mú kə nə mikʉ́lə́ kə ŋgə báŋgʉla shí nyɔɔŋg nyɛ̂sh dɨ̂. Bwə́ mú ŋgə́ ŋkɛ̂ny mimbə̂l ítaŋʉ́d, ŋgə kə nə myo kʉ́l jɛ̂sh bwə́ á ŋgə gwág nə́ Yésus jisə yí. 56  *Yésus mú ŋgə kyey mə́kwáádə́ nə míŋgwə́la, tɔɔ íbaafə́. Buud bwə́ mú ŋgə kə bwɨ́ɨ́g mimbə̂l myáŋ mímbaadə́d, íkʉ́l nyə é ŋgə cɔ̧́ yí. Bwə́ mú ŋgə tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́ a bɨ́dʉ́g nə́ bwə́ jísɔ́wʉ́g ŋgə kúnya njɨ nə *mbwaag káándə́ yé. Bɔɔŋg bwə́ á ŋgə kúnya nə nyə wá bwə́ mú ŋgə yâl.

7

Ofarizyɛ̂ŋ nə ijâm nə ijag

(Mat 15.1-9)

1 *Ofarizyɛ̂ŋ nə bɔ́ɔ́lʉ́gá *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á wú Yurʉ́səlɛm, kə wə́ Yésus. 2  *Bwə́ mú zə dʉ́g nə́ bɔ́ɔ́lʉ́gá *ómpwíín bɛ́ bwə́ á dʉ də idʉ̂w məbwə̂ nə məbwam. Ntɔ́ jɨ nə́ bwə́ á shígɛ́ dʉ gusa mwo mbii mə́cum mə́ *Oyúdɛn mə́ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉ́lí yí. 3 Í njúl nə́ Ofarizyɛ̂ŋ nə́mə́ nda Oyúdɛn bɛ̂sh bwə́ á shígɛ́ dʉ də, bwə́ kú fwo mpu gusa məbwə̂, nəcé bwə́ á dʉ yáág nə məcum ímpáámbə́ í á lʉ́gə má. 4 Ja bwə́ nyíŋgə́ míkus dɨ́ yí, bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul də kú fwo gusa. Bwə́ á dʉ nə́mə́ baagʉlə bílʉ́gá íjâm nə ijag nda dʉ́lə gusa íbálá nə mikáágə́ nə iwɔ́ŋgɔ́.

5 Ja Ofarizyɛ̂ŋ nə Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á dʉ́g ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú cɨ nə Yésus nə́: «Ompwíín bwó bâŋ bwə́ aŋgɛ̂ nə baagʉlə məcum mə́ ímpáámbə́, bwə́ ŋgə də kú gusa mə́bwə̂. Jɨ́ í sá ntɔ́?» 6  *Yésus mú bɛ̧sa bwo nə́: «Izayí nyə á bə nə ŋkaam ja nyə á cúndə shú dʉ́n, bɨ́ buud ɔ mə́kə́ŋ mbii wúsə́ cilyá yí, nə́:

Kúl búúd ga í ŋgə gúmal mə njɨ mímpu dɨ́,

milâm myáŋ mí njúl shwóg-shwóg nə mə.

7 Wáŋ ŋgə́lə ságʉsə bwə́ ŋgə́ ságʉsə mə yí wúsə ntɔ́ ŋgwas.

Bwə́ ŋgə yida jɨ́ɨ́gʉli buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá myâ məmpə́ndí mə́ búúd.»

8 Yésus mú kwádʉlə nə́: «Bɨ́ mə́ myaas mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî, yida nywɨ́ɨ́lya nə mə́cum mʉ́n.» 9 A kwo nə́mə́ cɨ nə́: «Bɨ mə mpú dʉ ntɔ̧ mpə́ndí mə́ Zɛmbî nə́ bɨ mə́ yida baagʉlə məcum mʉ́n. 10  *Moyîz nyə á cɨ nə́: “Gúmálʉ́g sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wô nə nyɔɔŋgʉ́ wô.” A nyiŋgə́ nə́mə́ cɨ nə́: “Múúd mə ká lweem sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé ŋkí nyɔɔŋgʉ́ yé, bwə́ jəlá nə gwú múúd wɔɔŋgʉ̂.”

11 «Njɨ bɨ bâŋ bɨ́ ŋgə cɨ nə́: “Múúd mə ká jaaw sɔ́ɔ́ŋgʉ́ ŋkí nyɔɔŋgʉ́ nə́: ‘Sâ mə ámə nywá kwíínd wo nə ndɨ́ yí í músə korban (ntɔ́ mə́ kə́ nə́ ŋkɔw nyɔɔŋg í músə məyə́na shú mə́ Zɛmbî),’ ” 12 bɨ kú cíndal múúd wɔɔŋg nə́ a sáág sâ shú mə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ ŋkí nyɔɔŋgʉ̂. 13 Ŋgaá ntɔ́ jɨ nə́ bɨ́ ŋgə sá nə́ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî mí bə́g ŋkʉ́ŋgʉ́g, məcum mʉ́n yidá mpu yáág? Bɨ ŋgə́ nə́mə́ nyiŋgə sá bíl zhwog isâ í abʉ́bɔ̂w!»

Isâ í dʉ wá múúd məlwaagʉwo yí

(Mat 15.10-20)

14 Yésus músə ka kwo yid, lésha nə buud bwə́ á bə cínɔŋgʉ́ áncuncuma wá, nyə nə bwo nə́: «Bɨ bɛ̂sh bɛ́nyʉ́gá məlwə̂, mpu gwágʉlə. 15  *Sâ í dʉ́ wú tɔ́ɔ́n, nyíi múúd nyúúlʉ́d yí, gwə́ dɨ́ í dʉ́ wá múúd məlwaagʉwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂; njɨ byɔɔŋg í wú nyə́dɨ́ lámʉ́d yí, byó wə́ í dʉ́ wá nyə məlwaagʉwo. 16 Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, nyə mpu gwág.»

17 Yésus mú lʉ́gə áncuncuma buud. Bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ mú nyiŋgə kə njɔ́w. Cínɔŋg bwə́ mú zə jí nyə nə́ a fɛ́ɛ́lʉ́g bwo kaanə́ wɔɔŋgʉ̂. 18 A mú ka cɨ nə bwo nə́: «Ye bɨ bʉ́sə nə́mə́ kú mpu gwág ísâ? Ye bɨ agwágɛ́ nə́ sâ jɛ̂sh í wú tɔ́ɔ́n nyíi múúd nyúúlʉ́d yí, í cúgɛ́ nə ŋkul wá nyə məlwaagʉwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 19 Nəcé í ányííyɛ́ nyə lámʉ́d. Í yida kə nyə mwɔ̧̂ dɨ́ nə́ ndɛɛ́ í mú wɔ́ɔ́s kə bɨ́ɨ́d.» (Ntɔ́ mə́ cɛɛl cɨ nə́ idʉ̂w í cúgɛ́ nə məlwaagʉwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂.) 20 Nyə mú nyiŋgə cɨ nə́: «Sâ í wɔ́ɔ́s wú múúd dɨ́ yí, gwə́ wə́ í wá nyə məlwaagʉwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 21  *Nəcé lâm mə́ múúd dɨ́ wə́ bɔ́w-bɔ̂w mítə́dʉ́gá mí dʉ zhu yɛ́, nə jaŋga, nə júwo, nə məgwú mə búúd, 22 nə minɔɔmb, nə yéésh mə́bii, nə mbíya lâm, nə məkə́ŋ, nə asɨ́y-sɨ̂y, nə zhíŋ, nə *bwaasʉ́lə mpu, nə dʉ́lə ŋkɛ̂ny nyúúl, nə cʉg ímpwúfú. 23 Isâ ínɨ byɛ̂sh í wú lâm mə́ múúd dɨ́ cwû, byó wə́ í dʉ́ wá múúd məlwaagʉwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂.»

Mudá ikûl mə́ búgʉla Yésus

(Mat 15.21-28)

24 Yésus músə wú na kʉ́l nɨɨ́d. A músə kə kɔ́ɔ́mb shí á Tir. Wu, nyə mú kə nyíi wúlʉ́gá njɔ́wʉ́d, nyə ŋgə́ sɔ̧́ nə́ muud kú mpu nə́ nyə ji cínɔŋg. Njɨ buud bwə́ mú bə́lɛ nə́mə́ mpu. 25 Kú nə́mə́ bwey, ŋgwɔ́lʉ́gá múdá mú gwág nə́ Yésus mə́ jé cínɔŋg. Mudá wɔɔŋgʉ́, bɔ́w-bɔ̂w shíshim í á bul bii shilə yé. Nyə á ka zə kʉl nyúul Yésus dɨ́ shí məkuú. 26 Mudá wɔɔŋgʉ́ nyə á bə shilə Ogʉrɛ̂k, nyə a byɛ̂l lɔɔm á Fenisî, shí á Sirî. Nyə á ka zə jəgʉla nə Yésus nə́ a yílʉ́g shilə yé jamb. 27 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Fwog bɨ́d nə́ bwân ɔ́ njɔ́w bwə́ də́g nə́ ndɛɛ́, jílə. Nəcé ŋwálə ídʉ̂w í bwân ɔ́ njɔ́w, wusə yə ómpyə̂, í anywáyɛ́.» 28 Njɨ mudá ɛ́nɛ mú zə bɛ̧sa nə nyə nə́: «Ká, Cwámba, ompyə̂ bwə́ dʉ nə́mə́ cwála mə́mpulú mə́ dʉ́ kud tʉ́wʉli bwán dɨ́ shí má.» 29 Ntɔ́ Yésus mú zə cɨ nə nɛ́ nə́: «Nda wo mə́ mpu bə nə zɛ́ny nə́, nyiŋgə́g kə wódɨ́ njɔ́w; məjamb mə́ á ŋgə lwáfʉlə shilə wô má, mə́ mə́ wú nyə nyúúlʉ́d.» 30 Mudá wɔɔŋgʉ̂ mú nyiŋgə, kə nyə́dɨ́ njɔ́w, kə kwey Mwân mbwúg shí, məjamb mə́ mə́ wú nyə.

Yésus mə́ lwag akúmə́lwə̂

31 Mpʉ́sə na, Yésus mú wú ŋgwə́la á Tir, ciiŋgya Sidon. Nyə a lɨ́ɨ́na mpál shí á miŋgwə́la wûm kə ŋgɛɛ mâŋ mə́ Galilê. 32 Cínɔŋg bwə́ mú zə nyə nə ŋgwɔ́l akúmə́lwə̂ a njúl nə́mə́ fífî. Bwə́ mú jəgʉla nə Yésus nə́ a bə́dʉg nyə məbwə̂. 33  *Ntɔ́ Yésus mú zə ŋwa múúd ɛ́nɛ kə nə nyə kɔ́ɔ́mb búúd bwə́ á shígɛ́ bə yí. A mú jil nyə inyinə́ mə́lwə́d, a yîl. A sɛy mə́ntənd nyə́dɨ́ ínyinə́d nə́ ndɛɛ́ a cilə múúd ɛ́nɛ júmʉ́d. 34 Nə́ ndɛɛ́ nyə mú yág gwɔ́w, nyə səl fə̂m, nyə mú cɨ nə muud ɛ́nɛ nə́: «Efata!» (Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ «báŋʉ́g!») 35 Cé nə cé jɔɔŋgʉ́d, muud ɛ́nɛ məlwə̂ mə́ mú bâŋ, tɛ́ɛ́mbí í mú wú júmʉ́d. Nyə mú mpu ŋgə lás. Yésus mú nyiŋgə nə nyə, zə kwey búúd. 36  *Ntɔ́ Yésus mú báásʉlə bwo nə́ bwə́ kú bwɛlɛ jaaw tɔ́ɔ muud. Nyə á tɛɛm báásʉlə bwo ntʉ́nɨ, í mú yida bə nda nyə á ŋgə lwâm bwo nə́ bwə́ ŋgə́g nə cúndə. 37  *Buud bɛ̂sh bwə́ mú bul bɨ̂, bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «Isâ byɛ̂sh nyə́ ŋgə́ sá yí bísə ŋkí bul nywa! Nyə́ bə́lɛ sá nə́ wəakúmə́lwə̂ bwə́ gwágʉ́g, mifífí mí lásʉ́g!»

8

Yésus mə́ nyiŋgə yə búúd idʉ̂w

(Mat 15.32-39)

1  *Mwɔ̂w mɔɔŋgʉ̂ dɨ, áncuncuma buud nyə á zə sɛɛŋgya kʉ́l Yésus nyə á bə yí. Nda bwə́ á shígɛ́lɛ́ bə nə sâ mə́ də̂ nə́, Yésus mú jɔ̂w *ómpwíín bɛ́, nyə nə bwo nə́ 2  *«Mə ŋgə gwág buud ɔ́ga ŋkúŋkwóŋʉ́lə nəcé sə́nɔ̂ŋ sə́ mə́ ji mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl, ja gaad bwə́ cúgɛ́ ná nə sâ mə́ də̂. 3 Ŋkí mə́ nyiŋg bwo ntʉ́nɨ zha nə́ bwə́ kə́g bwə́dɨ́, bwə́ é kə tag nə məntʉmbʉli zhɨ́ɨ́d, nəcé bɔ́ɔ́lʉ́gá ŋkí bulya bwə́ ŋgə gwaa zhu.» 4 Ompwíín bɛ́ bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Sə́ é wɨ́ɨl bwo ntʉdɛlɛ́ nə́ bwə́ jílə wa bugád?» 5 Yésus mú jî bwo nə́: «Bɨ bʉ́sə nə ibʉlɛ́d ínɛ́?» Bwə́ nə́: «Zaŋgbá.» 6 Yésus músə ka cɨ nə́ buud bwə́ jíg shí. Nə́ ndɛɛ́ a músə ŋwa íbʉlɛ́d zaŋgbá byɔɔŋgʉ́, a yə Zɛmbî akíba, a fɛ̂y byo ikʉ́l ikʉ̂l, yə ómpwíín bɛ́ nə́ bwə́ kə́g ŋgə kaaw, bwə́ mú kə kaaw búúd. 7 Bwə́ á bə nə bʉ́baalɛ́ íshúshú. Nyə mú ŋwa nə́mə́, yə Zɛmbî akíba. Nyə nə ompwíín bɛ́ nə́ bwə́ kááwʉg nə́mə́ byo. 8 Buud bwə́ mú də nə́ ndɛɛ́, jílə. Zhwog ikʉ́l í mú lʉ́g tâŋ məkúdə́ zaŋgbá. 9 Í njúl nə́ buud bwə́ á jee bə otɔ́ɔ́shin onɔ̧̂. Yésus mú nyiŋg búúd nə́ bwə́ kág ŋgə kə. 10 Nyə shwal kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ mú kə shí á Dalmanuta.

Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ jɨɨ dʉ́g sâ mímbʉ́gú

(Mat 12.38-39; 16.1-4; Luk 11.16, 29)

11  **Ja bwə́ mə́ kə jé wu yí, *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú zə shúsə Yésus nə minjígá mí mə́bwə́bʉ́lán, bwə́ zə jí nyə nə́ a lwóg bwo dúl *shimbá í ŋgə́ zhu gwɔ̂w. 12 Yésus mú səl fə̂m nə mətag mə́ nyúul. Nyə nə bwo nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ kala buud ga bɨ́ ŋgə cɛ́ɛ́l dʉ́g shimbá yí? Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, kala búúd ga í ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ dʉ́g tɔɔ sâ!» 13 A mú béégya nə bwo, kwo kə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d nə́ a lɨ́ɨ́na, kə cíndú faŋwíny.

Ompwíín bʉ́sə nə jág

(Mat 16.5-12; Luk 12.1)

14 *Ompwíín bwə́ á ka wusa ŋwaálə íbʉlɛ́d ja bə́nɔ́ŋ bwə́ á kəwa byɔ́ɔ́l dɨ́ yí, bwə́ á bə nə njɨ ŋgwúd. 15  *Yésus mú báásʉlə bwo nə́: «Jigá ncə̂ nə *Ofarizyɛ̂ŋ *ləvur wáŋ, tɔɔ yé mə́ Herod». 16  *Bwə́ mú ŋgə nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «A lás ntʉ́nɨ nəcé sə́ cugɛ́ nə ibʉlɛ́d.» 17 Yésus mú mpu sâ bwə́ á ŋgə́ cɨ yí. A mú jí bwo nə́: «Nəcé jɨ́ tə́dʉ́gá wúsə́ bɨ́ njɨ nə́ bɨ shígɛ́ ŋwa íbʉlɛ́d yí? Jɨ́ bɨ́ mə́ cá gwág ntʉ́nɨ yí? Kú wámbʉlə ísâ! Bɨ anyíŋgə́yɛ́ ná bə nə fʉg ɨɨ́? 18  *Bɨ bʉ́sə nə mísh, njɨ bɨ kú dʉ́g ɨɨ́? Bɨ bʉ́sə nə məlwə̂, njɨ bɨ kú gwág ɨɨ́? 19 Bɨ anyíŋgə́yɛ́ ná tə́dʉga ja mə́ á fɛ̂y ibʉlɛ́d itɔ́ɔn buud otɔ́ɔ́shin ótɔ́ɔn də yí? Bɨ á lwándʉlə mə́bwumú mə́nɛ́y nə ikʉ́l bɨ́ á lʉ́g nə ndɨ́ yí?» Bwə́ nə́: «Wûm nə mə́bá.» 20  *Nyə nə́: «Ja mə́ á fɛ̂y ibʉlɛ́d zaŋgbá buud otɔ́ɔ́shin onɔ̧̂ də yí, bɨ á lwándʉlə məkúdə́ mə́nɛ́y nə ikʉ́l bɨ́ á lʉ́g nə ndɨ́ yí?» Bwə́ nə́: «Zaŋgbá.» 21 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Ká jɨ́ bɨ́ mə́ cá gwág yí?»

Yésus mə́ lwag áncím-ncîm

22 Ntɔ́ bwə́ mú kə jé Bɛtʉsayída. Buud bwə́ mú zə nyə nə ancím-ncîm, zə tɛ́ɛ́g Yésus məbwə̂ nə́ á kúnyág nə nɛ́. 23  *Yésus mú zə bii áncím-ncîm wɔɔŋgʉ̂ mbwə́d, wú nə nɛ́ kwáádə́. Kʉ́l bá bwə́ á kə yí, nyə á ŋwa məntənd, bwiid múúd ɛ́nɛ míshʉ́d, a bəd nyə məbwə̂. A mú jí nyə nə́: «Ye wo ŋgə ŋwá dʉ́g?» 24 Ancím-ncîm mú bɛ̂ny mísh, nyə nə́: «Mə ŋgə dʉ́g buud. Bʉ́sə nda ilɨ́ɨ́, njɨ í ŋgə jaand.» 25 Yésus mú nyiŋgə kwo kɛɛl múúd ɛ́nɛ məbwə̂ míshʉ́d. Nyə mú yâl. Nyə mpu dʉ́g ísâ byɛ̂sh nə́ ŋgə́ŋ. 26 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Nyiŋgə́g, wo kə́g bɨ́dɨ́; wo kú nyiŋgə kə kwáádə́ nɨɨ́d.»

Yésus jisə Mesî

(Mat 16.13-20; Luk 9.18-21)

27 Yésus bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ músə cɔ̧́ na, kə ŋgɛɛ mə́kwáádə́ mâ Sezarê mə Fílíp. A mú ŋgə jí ómpwíín bɛ́ nûŋ zhɨ́ɨ́d nə́: «Buud bwə́ ŋgə cɨ nə́ mə jisə zə́?» 28  *Bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ ŋgə cɨ nə́ wo jisə Yuánɛs Nduu-buud, bɔ́ɔ́l nə́ wo jisə Eli, bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ ŋgə́ nə́mə́ cɨ nə́ wo jisə ŋgwɔ́l *múúd micúndə́.» 29  *A mú nyiŋgə jí bwo nə́: «Ká bɨ bâŋ ŋgə cɨ nə́ mə jisə zə́?» Pyɛ̂r músə bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wo jisə *Krîst.*» 30  *Nə́ ndɛɛ́, a mú báásʉlə bwo nə́ ci bwə́ kú bwɛlɛ jaaw múúd sâ á jísə́ yí.

Yésus mə́ bá yə, a nyiŋgə gwûm

(Mat 16.21-28; Luk 9.22-27)

31  *A mú ka tɛ́ɛ́d jɨ́ɨ́gʉ́lílə bwo nə́: «Í jɨɨ shú mə́ *Mwân mə Múúd nə́ ocúmbá buud wâ lɔɔm nə milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ kə́g jág jugʉshi nyə, bwə́ kudʉwa nyə, bwə́ gwú ntâg nyə. Njɨ a bá gwûm shwoŋ dɨ́ mpʉ́sə mwɔ́w mə́lɔ́ɔl.» 32 Nyə á jaaw bwo gwo nə́ kpwɔɔ́. Pyɛ̂r músə kə nə nyə koogʉ́, kə lás nə nyə. 33 Yésus músə yid, dʉ́g *ómpwíín bɛ́, a mú ŋkáánd nə Pyɛ̂r nə́: «Wúg mə na, *Sátan! Mitə́dʉ́gá myô mí cúgɛ́ mítə́dʉ́gá mí Zɛmbî, mísə njɨ mitə́dʉ́gá myâ buud.»

34  **A mú ka jɔ̂w ncúlyá buud bwə́ á bə cínɔŋg wá bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́, nyə nə bwo nə́: «Ŋkí muud mə́ cɛɛl bɛ̧ mə, a bə́g kú jagʉlə nyə́mɛ́fwó; a ŋkɛ́nyʉ́g kwolós jé, a bɛ̧ mə. 35 Nəcé, múúd mə ká kaambʉlə nə cʉg jé, a yida jímbal gwo. Nyɔɔŋg mə jímbál cʉg jé nəcé mə nə shú Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l yɛ́, a faam. 36 Ŋkí muud mə́ bii mə́bii mɛ̂sh mâ shí ga nə́ ndɛɛ́ *shíshim yé jímb, wáyɛ́ mfíí nyə́ é bə nə ndɨ́ cínɔŋg yí? 37 Muud jɨ nə ŋkul wá jɨ́ shú nə́ a nyíŋgəg bii shíshim yé? 38  *Mpugá nə́ muud mə bá gwág mə shwôn, gwág íciyá byâm shwôn kala búúd á mitə́dʉ́gá olɨ́lɨŋgɨ̂ í ŋgə́ sá məbɔ̂w ga dɨ́ yɛ́, Mwân mə Múúd mə bá nə́mə́ gwág nyə shwôn ja á bá zə a ŋgə́ ŋkənʉwa məŋkənʉwa mə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé, bə́nɔ̂ŋ mifééshá mí wəéŋgəles yí.»

9

1  *A mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɔ́ɔ́l búúd bʉ́sə́ wa ɔ́ga, bwə́ abʉ́lɛ́ bwɛlɛ yə, bwə́ kú fwo dʉ́g Faan mə́ Zɛmbî mə́ wɔ́ɔ́s nə ŋkul.»

Yésus mə lwóyá mílwanə́ myɛ́

(Mat 17.1-13; Luk 9.28-36)

2 Mpʉ́sə mwɔ̂w mə́saman, Yésus mú ŋwa Pyɛ̂r nə Zhâk bá Yuánɛs. A mú wú nə bwo búúd dɨ́, bwə́ kə bád wúl məma mbʉ́ŋʉ́d, njɨ bə́nɔ́ŋ kú nə ŋgwɔ́l múud. Nyúúl nyɛ́ mú shwɔ̧́ɔ̧la bwo míshʉ́d, 3 mikáándə́ myɛ́ mí mú ŋgə jág bul faan nə mbii mə́fumə mâ nə́, tɔɔ muud cúgɛ́ nə ŋkul gusa míkáándə́ nə́ ndɛɛ́ mí fumə ntɔ́. 4 Cínɔŋgʉ́, Moyîz bá Eli bwə́ mú wɔ́ɔ́s, zə ŋgə́ lésha nə Yésus. 5 Pyɛ̂r músə ka cɨ nə Yésus nə́: «*Rabi, nywaálə ŋgə́lə ji wa. Sə́ shúməgá məbanda məlɔ́ɔl, ŋgwúd shú dwô, dúl shú mə́ Moyîz, dúlʉ́gá shú mə́ Eli.» 6 Pyɛ̂r nyə a shígɛ́ mpu sâ á cɨ́g yí, nəcé bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́lʉ́gá *ómpwíín bwə́ á bul gwág ifwaas nda bwə́ nyɛ̂. 7  *Seegya njɨ gúndə́ í mə́ zə búdal bɛ̂sh. Bwə́ mú gwág kə́l í ŋgə́ wú gúndə́ jɔɔŋg dɨ́ nə́: «Mwân waamə́ abábə wə́ ɛ́ga. Ságá nyə məgwág.» 8 Ompwíín bwə́ mú ntâg ŋgə yágʉwa, bwə́ kú ná dʉ́g tɔɔ muud shús, njɨ bə́nɔ̂ŋ Yésus wə́ bwə́ á bə.

9  *Ja bə́nɔ́ŋ bwə́ mə́ ka ŋgə shulə wú mbʉ́ŋ dɨ́ yí, a mú lás nə bwo nə́: «Ci bɨ kú jaaw múúd sâ bɨ́ ámə dʉ́g yí, kə wɔ́ɔ́s ja *Mwân mə Múúd mə bá gwûm shwoŋ dɨ̂ yí.» 10 Bwə́ mú baagʉlə cɨ nɨ, njɨ bwə́ mú ŋgə nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Gwúmʉ́lə mə́shwoŋ dɨ́ á ŋgə́ cɨ ga, í kə́ nə́ jɨ́?» 11  *Nə́ ndɛɛ́ bwə́ músə jí nyə nə́: «Nəcé jɨ́ *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ dʉ cɨ nə́ í jɨɨ nə́ Eli fwóg tɛ́ɛ́d zə yí?» 12 A mú bɛ̧sa nə́: «Jɨ́ bə́lɛ bə ntɔ́ nə́ Eli mə́ jəlá nə fwo zə, zə tə̂l ísâ byɛ̂sh ícé byáŋʉ́d. Ká nəcé jɨ́ jísə́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́ bwə́ bá mpyêny Mwân mə Múud, bwə́ bul jugʉshi nyə yí? 13  *Sâ ŋgwúdʉ́, mɛɛ mə́ jaaw bɨ́ nə́ Eli nyə a shí bwey zə. Buud bwə́ á sá nyə mbií wɛ̂sh bwə́ á cɛɛl yí, nə́mə́ nda jɨ́ cilyá shú dɛ́ dɨ́ nə́.»

Yésus mə́ yîl ŋgwɔ́l mwân jamb

(Mat 17.14-21; Luk 9.37-43)

14 Ja bwə́ mə́ kə wɔ́ɔ́s *ómpwíín dɨ́ yí, bwə́ mú kwey mə́ŋkúmbə mə búúd mə́ mə́ lyɛ̧ bwo, bə́nɔ̂ŋ Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ ŋgə́ sɛ́ŋʉsa məkə̂l. 15 Njɨ mə́ŋkúmbə mə búúd mə́nɨ mə́ mə́ dʉ́g Yésus yí, bwə́ mú seegya, bwə́ mú ŋgə kə nə mikʉ́lə́, kə ŋgə bə́da nyə. 16 Yésus mú jí ómpwíín bɛ́ nə́: «Jáyɛ́ bɨ́nɔ́ŋ buud ɔ́ga ŋgə́ sɛ́ŋʉsa məkə̂l nə ndɨ̂ yí?» 17 Na zhwog buud ɛ́nɛ dɨ́, ŋgwɔ́l múúd mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli mə́ ámə zə nə mwân waamə́ wódɨ́, wúl shíshim í mə́ sá nə́ a bə́g kú ná lás. 18 Í mú ntâg ka dʉ bə, kʉ́l jɛ̂sh í ámə wɔ́ɔ́s nə́ í bii nyə yí, í jumə nyə shí, ifúlug lwánd nyə mpu, a ŋgə́ fúgal məjə, a shwal nyánʉwo. Mə́ ámə jí ómpwíín bwô nə́ bwə́ yílʉ́g nyə jamb dɔɔŋgʉ̂, bwə́ shígɛ́ kwag.» 19 Yésus músə bɨ̂ nə́: «Wúu! Yé óháádɛn ɔ́ga! Mə e bá kə nə bɨ̂ ntʉ́nɨ kə wɔ́ɔ́s ŋgow? Mə e bá jísɔw bɨ́ kə kumə jáyɛ́ ja? Zəgá mə nə mwân wɔɔŋg.» 20 Bwə́ mú kə nə nyə. Njɨ shíshim nɨ* í mə́ dʉ́g Yésus yí, í mú juŋg mwân nə ŋkulû, a mú juma shí, ŋgə bíŋgʉla, ifúlug í ŋgə́ wɔ́ɔ́s nyə mpud. 21 Yésus mú jí sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwân nə́: «Í á tɛ́ɛ́d nyə jáyɛ́ ja?» A mú bɛ̧sa nə́: «Í á tɛ́ɛ́d nyə, a njúl ná mwántombú. 22 Í dʉ cɛɛl gwú nyə. Í dʉ kʉl nyə tɔɔ kuda dɨ́ tɔɔ mə́júwód ija ija. Ŋkí wo jɨ nə ŋkul sá gúl sâ shú dɛ́, gwágʉ́g sə́ ŋkúŋkwóŋʉ́lə, kwííndʉ́g sə̂.» 23 Yésus mú yagʉla nyə nə́: «Ŋkí wo jɨ nə ŋkul!» Ntɔ́, a mú jaaw nyə nə́: «Múúd yɛ̂sh mə *búgʉ́lá Zɛmbî yɛ́ jɨ nə ŋkul sá sâ jɛ̂sh.» 24 Cé nə cé sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwân mú lás gwɔ́w gwɔ̂w nə́: «Mə ŋgə *búgʉla! Njɨ, yə́g mə ŋkul nə́ mə mpúg bə nə búgə́!» 25 Buud bwə́ mú zə sɛɛŋgya áncuncuma kʉ́l bwə́ á bə yí. Ntɔ́ Yésus mú ŋkáánd nə shíshim ábʉ́bɔ̂w wɔɔŋg nə́: «Wo shíshim ŋgə́ juwo mwân məlwə̂ nə mpu ga! Mə yɨ́ɨ́mbʉ́lí wo nə́, wúg nyə nyúúlʉ́d! Ci wo kú ná bá nyiŋgə nyíi nyə nyúúlʉ́d!» 26 Í mú kɨ̂m nə ŋkulû, í juŋg mwân nə́ ndɛɛ́ wú nyə nyúúlʉ́d. Mwân mú cɔ̧́ fudʉd nə́ nyágʉ́sə́, zhwog buud bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «A mə́ yə.» 27  *Njɨ Yésus mú bií nyə mbwə̂, wɛɛl nyə. Mwân mú tɔ̂w tʉ́təlî. 28 Nə́ ndɛɛ́, Yésus mú kə nyíi njɔ́w. Ompwíín bɛ́ bwə́ mú kə jí nyə wu bə́nɔ́ŋ bwə́mɛ́fwó nə́: «Nəcé jɨ́ sə́ bâŋ shígɛ́ kwag yílʉ́lə shíshim nɨ yí?» 29 A mú bɛ̧sa bwo nə́, bwə́ dʉ yîl mbií nɨ njɨ nə məjəgʉla.

Yésus mə́ jaaw ja ábɛɛ́ nə́ a bá yə, a mú gwûm

(Mat 17.22-23; Luk 9.43-45)

30  *Bwə́ mú zə lɔ̧ na. Bwə́ lɨ́ɨ́na Galilê. Yésus nyə a shígɛ́ cɛɛl nə́ buud bwə́ mpúg kʉ́l bwə́ á bə yí, 31 nəcé nyə á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli *ompwíín bɛ́. Nə́ ndɛɛ́, a mú ŋgə́ jaaw bwo nə́: «Í jɨɨ nə́ *Mwân mə Múúd bâg kaanz məbwə̂ mə́ búúd dɨ́, bwə́ bág gwú nyə. Njɨ mpʉ́sə shwɨy dɛ́, nyə bá já shwoŋ dɨ́ mwɔ̂w mə́bá, a mú gwûm jwɔ̂w álɛ́ɛl.» 32 Njɨ Yésus nyə á tɛɛm ŋgə jaaw bwo ntɔ́, bwə́ á shígɛ́ mpu gwág. Bwə́ mú bul gwág ifwaas. Bwə́ ŋgə́ fúndə jílə nyə nə́ nyə fɛ́ɛ́lʉ́g bwo isâ nyə́ ŋgə́ jaaw bwo yí.

Zə́ jɨ́ fwó múúd

(Mat 18.1-5; Luk 9.46-48)

33  *Ntɔ́ bwə́ mú kə jé Kapɛrnawûm. Cínɔŋg bwə́ mú nyíi wúl njɔ́wʉ́d. Yésus mú jí ómpwíín bɛ́ nə́: «Jɨ́ gwə́mɛ́fwó bɨ́ ámə ŋgə sɛ́ŋʉsa məkə̂l nə gwo zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́ yí?» 34 Bwə́ mú ji nə́ kufʉg, nəcé zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́, bwə́ á ŋgə shwɔ̧ nə́ bwə́ cɛɛl mpu nyɔɔŋg jɨ́ bul bə fwámɛ́ múúd bwə́dɨ́ gwooŋg dɨ́ yɛ́. 35  *Ntɔ́ Yésus mú zə ji shí. Nyə jɔ̂w *ómpwíín wûm nə óbá bɛ́. Nyə nə bwo nə́: «Múúd mə cɛ́ɛ́l bə tɔ́we shwóg á gwooŋg jɨ́n yɛ́, nyə́ jəlá nə bə múúd a mpʉ́sə, nyə bə nə́mə́ sɔ́ɔl məsáal á gwooŋg jɨ́nʉ́d.» 36 Nyə́ ká shîn lás ntɔ́, nyə mú zə ŋwa gúl kʉ́kágə́, tə́l bwo nyə míshʉ́d, a mú ŋwa nyə nyə́dɨ́ mə́bwə́d. Nyə nə bwo nə́: 37  *«Muud mə lə́g gúl kʉ́kágə́ nda jíga jínə́ dâm dɨ́ yɛ́, a mə́ lə́g mə. Muud mə lə́g ntâg mə yɛ́, nyə alə́gɛ́ mə, a lə́g múúd nyə á ntɨ mə yɛ́.»

Buud wâ shédɨ́ kɔ́ɔ́mbʉ́d

(Luk 9.49-50)

38 Na Yuánɛs mú cɨ nə Yésus nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, sə́ ámə dʉ́g ŋgwɔ́l múúd ŋgə́ balan nə jínə́ dwô, ŋgə yîl buud məjamb nə ndɨ̂. Sə́ ámə ka kaambʉlə nə nyə nə́ a kú ná ŋgə sá nəcé a cugɛ́ sə́dɨ́ gwooŋg dɨ̂.» 39 Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Kúgá dʉ kaambʉlə nə́ a kú ŋgə sâ. Muud cúgɛ́ nə ŋkul balan nə jínə́ dâm, sá *mə́shimbá nə ndɨ́, nə́ ndɛɛ́ nyə nyiŋgə kə ŋgə lás nə mə ŋkí bɔ̂w. 40  *Nəcé muud nyə́ aŋgɛ̂ nə mpii shé yɛ́, jɨ shédɨ́ kɔ́ɔ́mbʉ́d. 41 Muud mə bá yána tɔɔ njɨ láá mə́júwó ŋgwûd, ŋgulal bɨ́ mə́dɨ́ jínə́d nəcé bɨ bə́lə búúd ɔ́ *Krîst yɛ́, bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud wɔɔŋgʉ̂ nyə abʉ́lɛ shúb myə́na myâ cínɔŋg.»

Sə́m í bul jilə

(Mat 18.6-11; Luk 17.1-2)

42 «Njɨ, ikʉ́kágə́ í ŋgə́ *búgʉla mə íga, múúd mə ká kwal gúl bɔɔgʉ́, í bul jəla nə́ bwə́ kə́lʉg muud wɔɔŋgʉ̂ məma kwóógʉ́ cʉ́ŋʉ́d, bwə́ kʉl nyə nə dwo mâŋ. 43  *Ntɔ́, í ká bə nə́ mbwə̂ wô ŋkí kuú wô í ŋgə kwal wo bɔɔgʉ́, sámbʉ́g wə, nəcé í bul jəla nə́ wo cʉ́gəg cʉg á kandʉgə wo njúl nə kʉ́l mbwə̂ ŋkí kʉ́l kuú, 44 ntɔ̧ nə́ wo bə́g nə məbwə̂ mwô mɛ̂sh wo mú kə kuda á kandʉgə jísə́ kú jímə yíd. 45 Í ká bə nə́ kuú wô í ŋgə kwal wo bɔɔgʉ́, sámbʉ́g wə, nəcé í bul jəla nə́ wo cʉ́gəg cʉg á kandʉgə wo njúl nə kʉ́l kuú, 46 ntɔ̧ nə́ wo bə́g nə məkuú mwô mɛ̂sh wo mú kə kuda á kandʉgə jísə́ kú jímə yíd. 47  *Ŋkí jús dwô í ŋgə kwal wo bɔɔgʉ́, tɨ́ɨ́g dwo. Í bul jəla nə́ wo nyííg Faan mə́ Zɛmbî dɨ́ nə ncwaan jús, ntɔ̧ nə́ wo bə́g nə mísh mwô mɛ̂sh bwə́ bá kə kʉl wo kuda á kandʉgəd. 48  *Cínɔŋg kuda jɔɔŋgʉ́d ilúmágə́ í dʉ də nyúul yí í ádɛ́ fudə. Kuda kú nə́mə́ bwɛlɛ jímə. 49  *Mpugá nə́ kuda í bá wá múúd yɛ̂sh məgwâm nə́mə́ nda ca í dʉ wá mə́gwâm ídʉ̂w dɨ́ nə́. 50  *Ca dʉ́sə jɔ̧ sâ. Sâ ŋgwúdʉ̂, ŋkí ca í sɔ́ɔ́mb, jɨ́ í bá nyiŋgə wá dwo məgwâm? Bə́gá nə́mə́ nda jɔ̧ ca mpə́dʉ́gá búúd, bɨ́ mú ka bə nə ŋkul ji mpwogɛ́ mpə́dʉ́gá bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó.»

10

Yésus nə məgwú mə bâ

(Mat 19.1-9; Luk 16.18)

1  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus nyə á ka wú na, kə shí á Yudéa, Zhurdɛ̧̂ faŋwíny. Buud bwə́ mú zə áncuncuma zə ŋkúndɔw cínɔŋg nyə́dɨ́. A mú ŋgə jɨ́ɨ́gʉli bwo nda nyə á dʉ sá nə́. 2 Bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á zə kə nyə́dɨ́, kə bwɔ́wʉlə nyə, bwə́ nə́: «Ye məcɛ̧ɛ̧ míshé mə́ ŋgə cɨ nə́ muud jɨ nə ŋkul yîl múdá yé bâ?» 3  *Ntɔ́ nyə mú bɛ̧sa bwo nə́: «Moyîz nyə a báásʉlə bɨ́ nə́ jɨ́?» 4 Bwə́ nə nyə nə́: «Moyîz nyɛ nyə á cilə nə́ múúd mə ká cɛɛl yîl múdá yé bâ, a yə nyə kálaad məgwú mə́ bâ.» 5 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Moyîz nyə á yə bɨ́ cɛ̧ɛ̧́ dɔɔŋgʉ́ nəcé lal bɨ́ milâm. 6  *Sâ ŋgwúdʉ̂, ja Zɛmbî nyə á tɛ́ isâ byɛ̂sh yí, nyə a sá mudúm bá mudá. Ntɔ́ nyə á cɨ nə́: 7  *“Nda mə mə́ sá bwo ntʉ́nɨ́ nə́, mudúm mə́ bá lʉ́gə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá nyɔɔŋgʉ̂, a kə leedya nə mudá yé, 8 bá obá bwə́ mú bə nyúul ŋgwúdʉ̂.” Ntɔ́ jɨ nə́ bwə́ cúgɛ́ ná búúd obá, bwə́ músə muud ŋgwúd. 9 Muud nyə ajə́láyɛ́ nə ka bɛ́ɛ́g sá Zɛmbî mə́ laad yí.»

10 Ja bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ mə́ kə wɔ́ɔ́s njɔ́w yí, bwə́ mú kwo jí nyə nə́ a fɛ́ɛ́lʉ́g bwo lə́sʉ́ wɔɔŋgʉ̂. 11  *Ntɔ́ wə́ nyə á cɨ nə bwo nə́: «Ŋkí muud mə yíl múdá yé bâ, a bá múdá shús ɨɨ́, muud wɔɔŋg mə́ sá mínɔɔmb mísh mə́ múdá nyə ámə yîl yɛ́d. 12 Tɔɔ mudá, á ká wú bâ, a nyiŋgə kə dúl báád ɨɨ́, a mə́ sá nə́mə́ mínɔɔmb.»

Yésus mə́ bəd bwân óntombú məbwə̂

(Mat 19.13-15; Luk 18.15-17)

13 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á ka zə nə ikʉ́kágə́ wə́ Yésus nə́ a kúnyág nə byo. Njɨ *ompwíín bwə́ mú lás nə bwo. 14 Nda Yésus nyə a dʉ́g ntɔ́ nə́, nyə a lámʉsa nə ompwíín bɛ́, nyə nə bwo nə́: «Bɨ́dʉ́gá ikʉ́kágə́ í zə́g mə́dɨ́, kúgá kaambʉlə nə bwo, nəcé Faan mə́ Zɛmbî dʉ́sə sâ á mbií búúd wáŋ. 15  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud yɛ̂sh nyə amágʉ́lə́yɛ́ Faan mə́ Zɛmbî məməgʉlá mə kʉ́kágə́ yɛ́, muud wɔɔŋgʉ̂ cúgɛ́ nə ŋkul nyíi cínɔŋg.» 16 A mú ŋkɛ̂ny bwân bɔɔŋgʉ́, ŋgə bəd bwo məbwə̂, ŋgə yə bwo ocúncɛ́sh.

Yésus bá muud byɔɔg

(Mat 19.16-30; Luk 18.18-30)

17 Yésus mú zə cɔ̧́ na. A ŋgə́ kə zhɨ́ɨ́d, ŋgwɔ́l múúd mú zə nə kʉ́lə́, zə kúdɔw nyə́dɨ́ shwóg. A mú jí Yésus nə́: «Jɔ̧jɔ̧ Yɨ́ɨ́gʉli, jáyɛ́ jɔ̧ sâ mə́ sáág nə́ mə bííg cʉg á kandʉgə kandʉgə yí?» 18 Yésus mú yida cɨ nə nyə nə́: «Nəcé jɨ́ wó jɔ́w mə nə́ jɔ̧jɔ̧ múúd yí? Kú nə muud jɨ́ jɔ̧ múúd, njɨ Zɛmbî nyəmɛ́fwó. 19  *Wo mpú dɨ́ məcɛ̧ɛ̧ mə́ga? “Wo kú gwú múúd, kú sá mínɔɔmb, kú júwo, kú yə múúd mpwɛnɛ á sá nyə́ ampúyɛ́ yí, kú shɨɨg múúd, gúmal sɔ́ɔ́ŋgʉ́ woó nə nyɔɔŋgʉ́ woó.”» 20 Muud ɛ́nɛ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli! Mə ŋgə bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ mə́nɨ mɛ̂sh, tɛ́ɛ́d íkágə́d zə kumə múús.» 21  *Yésus mú dʉ́g nyə nə́ figə́-figə́, a mú gwág nyə cɛy lámʉ́d. Nyə nə nɛ́ nə́: «Í ŋgə ná fúfə wo sâ ŋgwúd. Kaá kusha ísâ byɛ̂sh wó jɨ́ nə ndɨ̂ yí, wo yə mímbúmbúwá *mwaanɛ̂ wɔɔŋgʉ̂, wo ka bá kə bə nə məbii gwɔ̂w; ság ntɔ́ wo ka zə bɛ̧ mə.» 22  *Muud wɔɔŋg mú shúsʉla nə mpɛ̧sá mə́ Yésus, a mú ntâg kyey, nəcé nyə á bə nə zhwog məbii.

23 Yésus mú ciŋg mpwóómbʉ́ dʉ́g nyə́dɨ́ mə́koogʉ́ nə́ ndɛɛ́, a mú cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: «A kwowʉlálə nə́ buud bɨ́ nə məbii wá bwə́ nyííg Faan mə́ Zɛmbî dɨ́ eé!» 24 Ompwíín bɛ́ bwə́ mú káam ciyá jɔɔŋg, Yésus mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Yé bwân bâm! A kwowʉlálə nə́ muud nyííg Faan mə́ Zɛmbî dɨ́ eé! 25 Í yida nywá bə kúnə́-kúnə nə́ *shamô nyííg luun lʉ́ ndundu dɨ́, ntɔ̧ nə́ muud á bulya məbii nyííg Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂.» 26 Njɨ bwə́ á gwág ntʉ́nɨ yí, bwə́ á bul káam, bwə́ mú ŋgə nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Ká zə́ jɨ́ nə ŋkul *dʉ́g cʉg yɛ́?» 27  *Yésus mú kənd mísh bwə́dɨ́, a mú cɨ nə bwo nə́: «Muud cugɛ́ nə ŋkul sá jínɨ jâŋ, njɨ Zɛmbî; nəcé Zɛmbî nywáá jɨ nə ŋkul sá sâ jɛ̂sh.»

28 Pyɛ̂r mú ja lə́sʉ́, nyə nə́: «Ká, dʉgɨ́! Sə́ báá sə́ á mə́ shîn lʉ́gə ísâ byɛ̂sh, sə́ zə bɛ̧ wo.» 29  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ŋkí muud mə sá nə́, tɔɔ minjɔ́w, tɔɔ məshí, tɔɔ omínyɔŋʉ̂, tɔɔ okɔ́ɔ́l, tɔɔ nyɔɔŋgʉ́, tɔɔ sɔ́ɔ́ŋgʉ́, tɔɔ bwân, a lʉ́gə byo shú dâm, nə shú bwiiŋgʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l, 30 nyə é nyiŋgə bií ísâ byɔɔŋg byɛ̂sh ija təd tɛ́ nyə́ é ŋgə cʉgə wa shí yí: tɔɔ minjɔ́w, tɔɔ məshí, tɔɔ omínyɔŋʉ̂ nə okɔ́ɔ́l, nə nyɔɔŋgʉ̂, nə bwân, ija təd, a bwəma nə́mə́ nə cúwʉ́lí cínɔŋg, nə́ ndɛɛ́ a ka bá kə cʉgə kandʉgə kandʉgə cʉg í zág yííd. 31  *Bɔ́ɔ́l ncúlyá buud bwə́ tə́l shwóg wá, bwə́ bá tɔ̂w mpʉ́sə, bɔɔŋg bwə́ tə́l mpʉ́sə wá, bwə́ bá tɔ̂w shwóg.»

Yésus mə́ jaaw ja álɛ́ɛl nə́ a bá yə, a mú gwûm

(Mat 20.17-19; Luk 18.31-34)

32  *Bwə́ á ka ŋgə bád kə Yurʉ́səlɛm, Yésus tə́l shwóg, ompwíín bɛ́ bwə́ ŋgə́ bɛ̧ nyə mpʉ́sə, mílâm mí kə́l bwo gwɔ̂w nə ifwaas. Tɔɔ buud bwə́ á ŋgə́ bɛ̧ bwo wá, bwə́ á ŋgə nə́mə́ bɛɛmb. Yésus mú ŋwa *ompwíín wûm nə óbá bɛ́, a wú nə bwo búúd dɨ́, bə́nɔ́ŋ kə ŋgə kyey koogʉ́, a mú ŋgə jaaw bwo isâ í bá zə sɨ̂y nə nyə yí. 33 Nyə nə́: «Dʉgá, sə́ ŋgə́lə bád kə Yurʉ́səlɛm ɔ́ga; mpugá nə́ *Mwân mə Múúd mə zə́ kə kaanz mə́bwə̂ mə́ mílúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧́d. Bwə́ é cɛ̧ɛ̧lə nyə shwɨy, bwə́ mú kɛɛnzh nyə mə́bwə̂ mə́ íkûl ishúsʉ́d. 34  *Bwə́ wə́ bwə́ bá cágʉlə nyə, bwə́ sɛy nyə məntənd mpwóómbʉ́d, bwə́ fyámʉsə nyə milwóŋ, bwə́ mú gwú nyə. Njɨ nyə bá gwûm shwoŋ dɨ́ jwɔ̂w álɛ́ɛl.»

Zə́ jɨ́ fwó múúd

(Mat 20.20-28)

35 Nə́ ndɛɛ́, Zhâk bá Yuánɛs, bwân ɔ́ Zhébedé, bwə́ mú zə shísh wə́ Yésus, zə cɨ nə nyə nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, sə́ mə́ tɛ́ɛ́g wo məbwə̂, ság sə́ sâ sə́ é jí wo yí.» 36 A músə jí bwo nə́: «Bɨ mə́ jɨɨ nə́ mə sáág bɨ́ jɨ́?» 37 Bwə́ mú bɛ̧sa nə́: «Yə́g sə́ wáda nə́ sə́ bâg ji wo, nyíga mbwə̂ məkɔ́ɔ́l, nyíga mbwə̂ məncwûm ja wó bá kə ji wódɨ́ jiya gúmə́d yí.» 38  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Bɨ́ ampúyɛ́ sâ bɨ́ ŋgə́ jɨɨ yí. Ye bɨ bɨ́ nə ŋkul ŋgul bálá mə́ é ŋgul yí, ŋkí nə́ bɨ́ duwan nduwán mə́ é duwan yí?» 39  *Bwə́ nə́: «Haaw. Sə́ bɨ́ nə ŋkul ŋgul.» Yésus nə bwo nə́: «Bálá mə́ zə́ ŋgul yí, bɨ́ é ŋgul gwo, tɔɔ nduwán mə́ zə́ duwan yí, bɨ é duwan nə́mə́ wo. 40 Njɨ, kɔ́ɔ́mb á nə́ bɨ jíg mə nyíga mbwə̂ məncwûm nyíga mbwə̂ məkɔ́ɔ́l, mə dɨ́ jɨ́ nə ŋkul ŋwa wʉ́nɨ cígʉ́lá, ijiya byɔɔŋg bísə shú búúd í á bwey kwəmʉsɔw wá.» 41 Ja bɔ́ɔ́l *ómpwíín wûm bwə́ á gwág ntɔ́ yí, bwə́ a gwág Zhâk bá Yuánɛs bɔ̂w. 42 Yésus mú jɔ̂w bwo, lás nə bwo nə́: «Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ buud bwə́ ŋgə́ wúmə nə jiya tɔ́we shwóg íkûl ishús dɨ́ wá bwə́ ŋgə ntɛɛŋg ijwûga byáŋ, ofwó búúd bwə́ ŋgə́ lwóya njɨ mpə̂l. 43  *Í ajə́láyɛ́ nə bə ntɔ́ bɨ́ bâŋ dɨ́. Nyɔɔŋg yɛ̂sh mə cɛ́ɛ́l bə fwó múúd gwooŋg jɨ́n dɨ́ yɛ́, yídag sɛ̂y nə bɔ́ɔ́l. 44 Nyɔɔŋg mə cɛ́ɛ́l tɔ̂w bɨ́ shwóg yɛ́, bə́g bɔ́ɔ́lʉ́gá lwaá. 45  *Sâ jɔɔŋgʉ̂ wə́ jísə́ nə́ *Mwân mə Múúd nyəmɛ́fwó nyə a shígɛ́ zə nə́ bwə́ sɛ́yʉ́g nə nyə. Nyə á yida zə sɛ̂y nə buud, a yána nə́mə́ cʉg jé shú nə́ ncúlyá buud bwə́ bə́g ofʉlî*.»

Yésus mə bɛ̂ny Bartimê mísh

(Mat 20.29-34; Luk 18.35-43)

46 Ntɔ́, Yésus bə́nɔ̂ŋ ómpwíín bɛ́ bwə́ mú kə kumə Zheríko. Bwə́ mú ŋgə lɔ̧ ŋgwə́la wɔɔŋgʉ̂; buud bwə́ á ŋgə bɛ̧ bwo áncuncuma. Ŋgwɔ́l áncím-ncîm nyə á bə zhɨ́ɨ́ dɨ́ koogʉ́, a ŋgə́ gwáámb buud isâ. Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á bə nə jínə́ nə́ Bartimê, mwân mə́ Timê. 47  *Nyə mú gwág nə́ Yésus á Nazarɛ̂t wə́ ŋgə́ cɔ̧́ ɛ́nɛ. Ntɔ́ nyə mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə kɨ̂m nə́: «Yésus, mwân mə *Dávid, bwɨ́ɨ́gʉ́g mə nə́ ŋkwoŋʉ́.» 48 Njɨ buud bwə́ mú ŋgə ŋkáánd nə nyə. Tɔɔ ntɔ́ nyə mú mpu bʉ̂n kə́l gwɔ̂w nə́: «Yé Mwân mə Dávid, bwɨ́ɨ́gʉ́g mə nə́ ŋkwoŋʉ́.» 49 Yésus mú shigʉla. Nyə nə́ buud nə́: «Jɔ́wʉ́gá mə nyə.» Bwə́ músə jɔ̂w áncím-ncîm. Bwə́ nə nyə nə́: «Səlʉg lâm shí! Tɔ́wʉ́g! A ŋgə jɔ̂w wo.» 50 Muud ɛ́nɛ mú wusə kúúd jé koogʉ́. A mú bumb, lɛɛl kə wə́ Yésus. 51 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Wó jɨɨ nə́ mə sáág wo jɨ?» Ancím-ncîm mú bɛ̧sa nə́: «Ye yɨ́ɨ́gʉli, ság nə́ mə kwóg dʉ́gya.» 52  *Yésus nə nyə nə́: «Kaág mpwogɛ́, wo mə́ *dʉ́g cʉg nəcé búgə́ gwô.» Cé nə cé, mísh mə́ mú nyiŋgə dʉ́gya nyə. A músə bɛ̧ nyə.

11

Yésus mə nyíi Yurʉ́səlɛm

(Mat 21.1-11; Luk 19.28-40; Yuá 12.12-16)

1 Ja bwə́ á ŋgə shísh kúnə́-kúnə nə Yurʉ́səlɛm yí, bwə́ á kə wɔ́ɔ́s ŋgɛɛ́ Betʉfazhe, *Mbʉ́ŋ wə́olivyê dɨ̂. Yésus mú lwâm *ómpwíín óbá. 2 Nyə nə bwo nə́: «Kəgá na də́nd á shwóg nɨɨ́d. Í é bə, bɨ́ ká nə́mə́ jé, bɨ kwey cwɔ̧ jakáás cɛ̧ɛ̧lá, í njúl nə́ tɔɔ muud kú fwo bwɛlɛ kəwa nyə kwoŋʉd. Bɨ́ ɔ́ ciny gwo, zə mə nə gwo. 3 Ŋkí muud mə jí bɨ́ nə́ nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ ciny gwo yí, bɨ́ bɛ̧sa nə nyə nə́: “Cwámba wə́ ŋgə́ jɨɨ gwo.” Muud wɔɔŋgʉ́ nyə é lɛɛl nə́mə́ bɨ́d nə́ bɨ zə́g nə gwo.» 4 Ompwíín bwə́ mú kə, bwə́ mú kə kwey cwɔ̧ jakáás cɛ̧ɛ̧lá kúnə́-kúnə nə wúl mpumbɛ́, njwóŋ dɨ́ koogʉ́. Bwə́ mú ciny gwo. 5 Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ á bə cínɔŋg wá, bwə́ mú jí bwo nə́: «Jɨ́ bɨ́ ŋgə́ sá nɨ? Bɨ́ mə́ ciny cwɔ̧ jakáás nɨ nəcé jɨ?» 6 Bwə́ músə bɛ̧sa mbií Yésus nyə ámə jaaw bwo yí. Buud bɔɔŋg bwə́ mú bɨ́d nə́ bwə́ kə́g nə ndɨ̂.

7 Bwə́ mú zə Yésus nə cwɔ̧ jakáás, bwə́ ŋgə yîl mikáándə́ myáŋ ŋgə jɛɛl gwo kwoŋʉd. Yésus músə ji gwɔ̂w. 8  *Ncúlyá buud bwə́ mú ŋgə taalə mikáándə́ myáŋ zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́, bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ búgə məmpúnzə́ mə́ ílɨ́ɨ́ mə́koogʉ́ ŋgə zə taalə zhɨ́ɨ́d. 9  *Shwɨ́ɨ́nzhá buud bwə́ á ŋgə kə Yésus shwóg wá nə bɔɔŋg bwə́ á ŋgə bɛ̧ mpʉ́sə́ wá bwə́ á ŋgə wá ŋgwa nə́: «Hosána! Gúmə́ í bə́g nə nyɔɔŋg ŋgə́ zə jínə́ mə́ Cwámba dɨ́ yɛ́. 10  *Gúmə́ í bə́g nə ijwûga í ŋgə́ zə yí, ijwûga i Dâ *Dávid! Hosána joŋ lʉ gwɔ́w dɨ́ cwû!»

11 Ja Yésus nyə á kumə Yurʉ́səlɛm yí, nyə á kə nyíi *Luŋ mə́ Zɛmbî, a músə kənd mísh Luŋ dɛ̂shʉd. Nda í á bə mpwó-kugʉ́ shí nə́, a mú cúwo tɔ́ɔ́n, nyiŋgə kə nə ompwíín bɛ́ wûm nə óbá Betanî.

Yésus mə́ shwó lɨ́ɨ́ figyê

(Mat 21.18-19)

12 Mán mələ̂m, bwə́ mú wú Betanî. Yésus mú ka gwág zha. 13  *A mú dʉ́g shug lʉ́ *figyê shwóg-shwóg í njúl nə́ ŋkudə́. A mú kə dʉ́g nə́ ka nyə é kwey mpumə́ cínɔŋg. Njɨ, ja á mə́ kə wɔ́ɔ́s lɨ́ɨ́ dɨ́ shí yí, a mú kwey njɨ ikáá nə ikáá, nəcé í a shígɛ́ fwo bə baan lʉ mpúmə́. 14 A músə cɨ nə figyê nə́: «Muud nyə abʉ́lɛ́ ná bá bwɛlɛ də tɔɔ bumə́ gwô.» Nyə́ á ŋgə lás ntɔ́, *ompwíín bɛ́ bwə́ ŋgə́ gwág.

Yésus mə wɨ́ɨ́ŋg búúd ɔ́ míkus Luŋ mə́ Zɛmbî

(Mat 21.12-17; Luk 19.45-48; Yuá 2.13-16)

15 Bwə́ mú nyiŋgə jé Yurʉ́səlɛm. Nə́ ndɛɛ́, Yésus mú kə nyíi *Luŋ mə́ Zɛmbî, a mú kə wɨ́ɨ́ŋg búúd bwə́ á ŋgə sá mikus cínɔŋg wá. A shîn lwág ítʉ́wʉli í búúd bwə́ á ŋgə́ sá icɛ́nd í *mwaanɛ̂ wá, nə ishíya í bɔɔŋg bwə́ á ŋgə kusha məfaf wá. 16 A ban nə́ muud kú ná lɨ́ɨ́na nə mbag Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ́ cwû. 17  *A mú ka zə yə bwo njɨ́ɨ́gʉ́lá, nyə nə́: Ŋgaá jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Bwə́ bá dʉ jɔ̂w njɔ́w wâm nə́: “njɔ́w mə́jəgʉla á ikûl nə ilwoŋ byɛ̂sh?” Ká bɨ́ bâŋ mə́ yida sá nə́ í bə́g daagɛ lʉ́ íjúwâl.»

18  *Milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ mú gwág sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂. Bwə́ mú ŋgə sɔ̧́ məzhɨɨ́ nə́ bwə́ gwú Yésus, njɨ bwə́ á ka ŋgə fúndə nəcé njɨ́ɨ́gʉ́lá yé á ŋgə bul nyíi buud mílámʉ́d, buud ŋgə bul káam. 19 Mpwó-kugʉ́ shí, Yésus bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ músə wú ŋgwə́la.

Njɨ́ɨ́gʉ́lá búgə́ nə dʉ́lə sá məjəgʉla

(Mat 21.20-22)

20 Mán mələ̂m, bwə́ mú nyiŋgə kə ŋgwə́la, bwə́ mú dʉ́g lɨ́ɨ́ *figyê, í mə́ shîn shwáás kə jé míkɔ̧ɔ̧lə́d. 21 Pyɛ̂r mú zə tə́dʉga sâ Yésus nyə ámə sâ yí, a mú cɨ nə Yésus nə́: «*Rabi! dʉgɨ́! Figyê wó ámə shwó yɛ́ mə́ shwáás.» 22 Yésus mú ntâg cɨ nə bwo nə́: «Búgʉ́lágá Zɛmbî! 23  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ŋkí muud mə́ cɨ nə mbʉ́ŋ ga nə́: “Tʉ́wʉ́g na, wo kə́g juwa mâŋ”, a ká bə nə lâm búgə́, kú ŋgə sá mə́shwán, í bə́lɛ sɨ̂y nda nyə ámə cɨ nə́. 24  *Gwə́ wə́ mə́ jááw bɨ́ nə́, sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ bá gwáámb mə́jəgʉla dɨ́ yí, bə́gá nə búgə́ nə́ bɨ mə́ bii, bɨ́ dʉ́g í bə́ nə́mə́ nda bɨ́ ámə gwáámb nə́. 25  *Ja bɨ́ tə́l tʉ́təlí ŋgə sá məjəgʉla yí, ŋkí muud mə́ tə́dʉ́gá íwushí ŋgwɔ́l múúd nyə á wush nə nyə yí, a júúg muud wɔɔŋgʉ̂. Ságá ntɔ́, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jísə́ gwɔ́w yɛ́ júúg nə́mə́ bɨ́ nə iwushí bín.» 26  *[Njɨ, ŋkí bɨ mə bə́ kú dʉ juu bɔ́ɔ́l búúd ɨɨ́, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n jísə́ gwɔ́w yɛ́ kú nə́mə́ dʉ juu bɨ́ nə məbɔ̂w bɨ́ mə́ dʉ sá má.]

Ŋkul ijwûga mə́ Yésus í ŋgə wú ŋgow

(Mat 21.23-27; Luk 20.1-8)

27 Bwə́ mú zə jé Yurʉ́səlɛm. Yésus mú kə ŋgə kyey *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ́ cwû nə́ ndɛɛ́, milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə ocúmbá buud bwə́ mú kə nyə́dɨ́. 28 Bwə́ mú jí nyə nə́: «Nyáyɛ́ ŋkul wó ŋgə́ sá ísâ ínɨ nə ndɨ́ yí? Zə́ nyə ámə yə wo ŋkul nə́ wo zə́g ŋgə sá byo?» 29 A músə bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mə zə́ nə́mə́ fwo jí bɨ́ njígá. Bɨ́ mə́ ká bɛ̧sa, mə mú jaaw bɨ́ ŋkul mə́ ŋgə́ sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ míga nə ndɨ́ yí. 30 Nduwán Yuánɛs nyə á ŋgə duu buud yí, í á bə nə nyáyɛ́ ŋkûl? Ye ŋkul á gwɔ́w wə́ Zɛmbî, ye ŋkul á buud? Bɛ̧sagá mə.» 31 Bwə́ mú tə́dʉga nə́: «Ŋkí sə́ mə́ cɨ nə́ “gwɔ́w”, nyə e jí sə́ nə́: “Ká nəcé jɨ́ bɨ́ a shígɛ́ *búgʉla nyə yí?” 32  *Sə́ mə́ ká mɛɛl cɨ nə́ í á bə ŋkul á buud ɨɨ́, ŋkwɛ́ɛ sə̂! Buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə magʉlə nə́ Yuánɛs nyə á bə *muud micúndə́.» 33 Bwə́ mú bɛ̧sa nə Yésus nə́: «Sə́ ampúyɛ́.» Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Mə ajááwɛ́ nə́mə́ bɨ́ ŋkul mə́ ŋgə́ sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ míga nə ndɨ́ yí.»

12

Kanda ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal ɔ́ abʉ́bɔ̂w

(Mat 21.33-46; Luk 20.9-19)

1  *Nyə á ka zə kənd milúlúú myâ ofada nə *Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə ocúmbá buud ɔ́nɨ kanda. Nyə nə bwo nə́: «Ŋgwɔ́l múúd nyə a sá fambə́ *vînyə, wá gwo luŋgʉla dɨ̂. A fáág bɨ́ɨ́ dʉ́lə bá nyáam mpúmə́, a lwɔ̧́ cwámbə́ ísándə́lé, a mú yə búúd fambə́ jɔɔŋg mə́céd. A músə kə njɔɔndʉd. 2 Fwála lʉ́ mə́mwáágʉlə dɨ́, nyə á kənd ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal yé nə́ a kə́g ŋwa nyə dɛ́ kɔw lʉ mpúmə́ búúd bwə́ á lʉ́g nə fambə́ wá dɨ́. 3 Njɨ buud bɔɔŋgʉ́, bwə́ mú yida bii sɔ́ɔl mə́sáal wɔɔŋgʉ̂, daŋgʉlə nə́ ndɛɛ́ nyiŋg nyə məbwə̂ məbwə̂. 4 Muud fambə́ mú nyiŋgə kənd ŋgwɔ́l sɔ́ɔl mə́sáal yé. Bwə́ mú wá nyə fə́ŋ lúúd, sɛ́ɛ́mbʉli nə́mə́ nyə nə məlwíy. 5 Muud fambə́ nyə á nyiŋgə kənd muud shús. Bwə́ mú kə gwú nyâŋ. Nyə mú nyiŋgə kənd bɔ́ɔ́l ŋkí bulya, bwə́ mú nə́mə́ sá bwo nda bɔɔŋg wə́ ashúshwóógʉ̂: bwə́ cú bʉ́ga, bwə́ gwú bʉ́ga. 6  *Muud fambə́ nyə á ka bə nə mwân yé nyə á dʉ bul dʉ cɛɛl yɛ́. A mú ka zə jə́na kənd mwân yé wɔɔŋg búúd bɔɔŋg dɨ́, nyə ŋgə́ tə́dʉga nə́ gúl ja, buud ɔ́nɨ bwə́ é gwɔ̧́ɔ̧ nyə nə́ mwán yé. 7 Ká, ja búúd bwə́ á lʉ́g nə fambə́ wá bwə́ á dʉ́g mwân ɛ́nɛ yí, bwə́ á ŋgə cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: “Dʉgá! Muud mə bá lʉ́g nə lʉ́gí ɔ́nɨ. Shé gwúgá nyə, shé bâg lʉ́g nə lʉ́gí jé.” 8 Bwə́ mú zə bií nyə, gwú nyə nə́ ndɛɛ́ wusə ncâ fambə́.» 9 Yésus mú jí milúlúú myâ ofada nə Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə ocúmbá buud ɔ́nɨ nə́: «Nda bɨ̂, bɨ́ mə́ dʉ́g nə́ muud fambə́ mə bá zə sá jɨ́? Mɛɛ mə dʉ́g nə́ a bá zə, zə gwú búúd bwə́ á lʉ́g nə fambə́ wá, a mú yə búúd óshús fambə́ jé. 10  *Bɨ afwóyɛ́ bwɛlɛ lɔ̧́ mícilyá mí Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Kwóógʉ́ ólwɔ̧́ye bwə́ á myaas yí,

dwó wə́ í mə́ bə kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga*.

11 Cwámba sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yé wə́ nɨ.

Jísə *sâ mímbʉ́gú sə́dɨ́ míshʉ́d ɨɨ́?»

12  *Milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ *Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə ocúmbá buud ɔ́nɨ bwə́ mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə sɔ̧́ məzhɨɨ́ nə́ bwə́ bií nyə, nəcé bwə́ á mpu nə́ lə́sʉ́ wáŋ wə́ Yésus nyə á ŋgə lás kandad nɨ. Njɨ, nda bwə́ á ŋgə fúndə məŋkúmbə mə búúd nə́, bwə́ mú béégya nə nyə, bwə́ mú kyey.

Mwaanɛ̂ tóya mə́ Káázɛl

(Mat 22.15-22; Luk 20.20-26)

13 Bwə́ mú ka ŋwa bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ nə bɔ́ɔ́l búúd wâ gwooŋg í á dʉ ságʉsə ijwûga í Herod yí, bwə́ mú kənd bwo nyə́dɨ́ nə́ bwə́ kə́g bwɔ́wʉlə nyə, nə́ ka nyə́ é biil nə iciyá byé. 14 Ja bwə́ mə́ jé nyə́dɨ́ yí, bwə́ mə́ cɨ nə nɛ́ nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli! Sə́ ŋgə mpu nə́ wo jɨ bʉ́bə́lɛ́ muud. Wo ádɛ́ bɛɛmb sâ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ é cɨ yí, wo kú nə́mə́ bə nə ifwaas nə mbií múúd wɨ́ nə ŋkul tɔ̂w wo míshʉ́d yí. Wo ŋgə jɨ́ɨ́gʉli sə́ cʉg á Zɛmbî bʉ́bə́lɛ́. Ntɔ́, jaawʉg sə̂. Ye məcɛ̧ɛ̧ mə́shé mə́ ŋgə magʉlə nə́ sə́ jə́nág tóya mə *Káázɛl, ye mə́ aŋgɛ̂ nə magʉlə? Ye sə́ dʉ́g jə́na, ye sə́ nda dʉ jə́na?» 15 Ká, nyə á bwey mpu kwába jáŋ jɔɔŋg, a mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ mə zə́ bwɔ́wʉlə mə nəcé jɨ? Zəgá ná mə nə saŋ *danarî†, mə dʉ́gʉ́g.» 16 Bwə́ mú zə nyə nə wo. A mú jí bwo nə́: «Zə́ jɨ́ nə vʉgʉli mpwoombʉ́ nə jínə́ bwə́ á lúlə wa ga?» Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Jísə Káázɛl.» 17  *A mú ka cɨ nə bwo nə́: «Yə́gá Káázɛl isâ í Káázɛl, bɨ́ yə Zɛmbî isâ í Zɛmbî.» Bwə́ mú bul káam mpɛ̧sá nyɛ́ nyɔɔŋgʉ́.

Gwûmʉ́lə búúd bwə́ bá gwûm yí

(Mat 22.23-33; Luk 20.27-38)

18  **Osadwisyɛ̂ŋ, buud bwə́ dʉ cɨ nə́ mimbimbə mí ábʉ́lɛ gwûm mə́shwoŋ dɨ́ wá, bwə́ á ka zə wə́ Yésus, zə jí nyə nə́: 19  *«Yɨ́ɨ́gʉli! Moyîz nyə á yə sə́ cɛ̧ɛ̧ nə́: “Ŋkí muud mə yə́ kundú, mínyɔŋʉ̂ yé mə́ jəlá nə shúgʉla nə kúsə́ yé, a byág nyɔɔŋg mə́ yə yɛ́ mpwoŋ buud.” 20 Bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ bwə́ á byɛ̂l wa zaŋgbá, budûm nə budûm. Acúmbá mú bâ múdá, a mú yə kú nə mwân. 21 Nyɔɔŋg nyə á bɛ̧ nə nyə yɛ́, mú bâ kúsə́ acúmbá nyə á lʉ́gə yí, a mú nə́mə́ yə kú nə mwân. Mbií ŋgwúd nə álɛ́ɛl, 22 nə bɔ́ɔ́l óntombú bɛ́ bɛ̂sh, kə jé mwân á məzhúgʉ́lâ. Bɛ̂sh, bwə́ á bâ mudá ŋgwúd wɔɔŋgʉ̂, bɛ̂sh shîn yə, bwə́ kú lʉ́gə mwân. Mpʉ́sə wáŋ, mudá wɔɔŋg mú nə́mə́ zə yə. 23 Ja búúd bwə́ bá gwûm yí, nyáyɛ́ mə bá ŋwa mudá? Ŋgaá nə́ bɛ̂sh bwə́ á shí bə ógwúm bɛ́?»

24 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Ŋgaá bɨ mə́ kwab, nəcé bɨ́ ampúyɛ́ sâ Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ yí, bɨ kú nə́mə́ mpu mpífə́ mə́ Zɛmbî. 25 Ja búúd bwə́ bá gwûm mə́shwoŋ dɨ́ yí, budúm bwə́ ábʉ́lɛ́ ná bâ búdá, budá nda ná kə mə́báád. Bwə́ bá ji nda *wəéŋgəles ɔ́ Zɛmbî bwə́ njúl joŋ dɨ́ nə́. 26  *Kɔ́ɔ́mb á mimbimbə bálə gwûm mə́shwoŋ dɨ́, ŋgaá nə́ Kálaad məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz dɨ̂, bɨ mə́ dʉ lɔ̧́ kʉ́l í ŋgə́ lwágʉlə nda nyə á kwey ŋgwiilɛ ŋkaŋ dɨ́ yí. Ŋgaá Zɛmbî nyə á cɨ nə nyə nə́: “Mə jɨ Zɛmbî mə́ *Abʉraham, Zɛmbî mə́ *Izaag, Zɛmbî mə́ *Yákwab.” 27 Ntɔ́ jɨ nə́ Zɛmbî cugɛ́ Zɛmbî mimbimbə, a jɨ yidá bə Zɛmbî á buud bwə́ ŋgə́ cʉgə wá. Bɨ́ ŋgə jág bul kwab.»

Cɛ̧ɛ̧ í ntɔ̧ mə́cɛ̧ɛ̧ mɛ̂sh yí

(Mat 22.34-40; Luk 10.25-28)

28 Ŋgwɔ́l Yɨ́ɨ́gʉli məcɛ̧ɛ̧ nyə á ŋgə gwág nda bwə́ á ŋgə jí nyə minjígá nə́. Nda nyə á dʉ́g nə́ Yésus ŋgə mpu bɛ̧sa nə́, a mú zə jí nyə nə́: «Mə́cɛ̧ɛ̧ míshé mɛ̂sh dɨ́, dáyɛ́ í tə́l mɔ́ɔ́l mɛ̂sh shwóg?» 29  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Cɛ̧ɛ̧ í tə́l mɔ́ɔ́l mɛ̂sh shwóg yí, dɨ́ nə́:

Gwágʉ́lə́g, Izʉrəyɛ̂l! Zɛmbî wúsʉ́, Cwámba, jísə́ Zɛmbî njɨ nyəmɛ́fwó.

30 Wó jəlá nə cɛɛl Zɛmbî wô Cwámba nə lâm wô wɛ̂sh, nə *shíshim wô wɛ̂sh, nə lúú wô wɛ̂sh, nə ŋkul nywô nyɛ̂sh!»

31  *Yésus mú nyiŋgə cɨ nə́: «Cɛ̧ɛ̧ ábɛɛ̂ dʉ́sə nə́:

Wo cɛɛl múúd yɛ̂sh jísə́ wo kúnə́-kúnə yɛ́ nda womɛ́fwó.

Kú nə tɔɔ cɛ̧ɛ̧ í ntɔ̧́ mə́nɨ.»

32  *Yɨ́ɨ́gʉli məcɛ̧ɛ̧ ntâg nə nyə nə́: «Haaw! Wo mə́ mpu lás! Sâ wó ŋgə́ cɨ yí, jísə tʉ́təlî. Zɛmbî jísə njɨ ŋgwúd, kú nə ŋgwɔ́lʉ́gá shús mpʉ́sə nyə. 33  *Muud mə́ jəlá nə wá lâm yé wɛ̂sh wə́ Zɛmbî, a cɛɛl nyə nə fʉg nyɛ́ nyɛ̂sh, nə ŋkul nyɛ́ nyɛ̂sh. A jəlá nə cɛɛl nə́mə́ muud jɨ́ nyə kúnə́-kúnə yɛ́ nda nyəmɛ́fwó. Ntɔ́ wə́ jísə́ mpwogɛ́, cɔ̧́ jígálʉ́lə Zɛmbî ocúdú nə sálə nyə mɔ́ɔ́l *mə́túnʉga mɛ̂sh.» 34  *Nda Yésus nyə á dʉ́g nə́ nyə á mpu bɛ̧sa nə nyə nə́, a mú cɨ nə nyə nə́: «Í abʉ́lɛ́ ná gwaa nə wo nə́, wo nyííg Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂.» Nə́ ndɛɛ́, tɔɔ muud nyə a shígɛ́ ná nyiŋgə jí Yésus njígá.

Mesî bá Dávid

(Mat 22.41-46; Luk 20.41-44)

35  *Ntɔ́, nda Yésus nyə á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli buud *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ́ nə́, nyə a jí bwo nə́: «Wáyɛ́ mbií *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bɨ́ nə ŋkul cɨ nə́ *Krîst jɨ Mwân mə́ *Dávid yí? 36  *Ŋgaá *Dávid, nyəmɛ́fwó, nə ŋkul mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, mə́ cɨ nə́:

Cwámba‡ nyə á cɨ nə Cwámba wâm nə́:

“Jig shí wa mə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm,

kə wɔ́ɔ́s ja mə é culʉshi mízhízhíŋ myô,

wo nyaál myo nə məkuú yí!”

37 Dávid nyəmɛ́fwó nyə á jɔ̂w *Krîst nə́ Cwámba. Ká nyə é ka bə Dávid mwân na ntʉdɛlɛ?» Buud bwə́ á bə áncuncuma wá bwə́ á bul gwág məshusʉg nə lə́sʉ́ yé.

Yésus mə kɛ́wʉ́lí búud

(Mat 23.1-12; Luk 20.45-47)

38  *Nə́ ndɛɛ́, a mú kə shwóg nə jɨ́ɨ́gʉ́lílə búúd. Nyə nə bwo nə́: «Bɨ ɔ káálʉ́gə́ nə Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧! Bwə́ cɛɛl dʉ́lə mɛ̧ɛ̧la nə ŋwɔ̧ɔ̧la ŋwɔ̧ɔ̧la íjud, nə dʉ́lə sɔ̧́ nə́ buud bwə́ dʉ́g bə́da bwo məbə́dá mə́ gúmə́ mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ̂. 39 Bwə́ cɛɛl nə́mə́ kə dʉ ji njɨ íjiya yâ shwóg ja bʉ́sə́ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ́ yí; bwə́ cɛɛl nə́mə́ dʉ kə ji njɨ lúú tʉ́wʉli dɨ́ ja bwə́ dʉ́ kə ídína dɨ́ yí. 40 Bwə́ dɛ́ɛ́g míkúsə́ mí búdá isâ byáŋ byɛ̂sh. Bwə́ nyiŋgə dʉ sá ígwaa-gwaa í mə́jəgʉla, lwóyálə nə́ bʉ́sə ijɔ̧ɔ̧́ í búúd. Intʉ́gʉ́lí byáŋ í bá bə ŋkí jág bul nyaan.»

Yána mə kúsə́ múdá

(Luk 21.1-4)

41  *Yésus nyə á ka kə ji nə́ bɛɛndyá nə jaadə́ mə́yə́na mâ *Mpáánzə́ Zɛmbî, a ka ŋgə dʉ́g nda búúd bwə́ á ŋgə wá məyə́na nə́. Ofwó búúd bwə́ á ŋgə wá ŋkí bulya. 42 Njɨ wúl mbúmbúwá kúsə́ múdá, í á zə wá isʉsáŋ íbá, tâŋ á bʉ́baalɛ́ ifáda. 43 Yésus mú jɔ̂w *ompwíín bɛ́, nyə nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, mbúmbúwá kúsə́ múdá nɨ mə́ wá mə́yə́na cɔ̧́ buud bɛ̂sh bwə́ ámə ŋgə wá wá. 44  *Nəcé buud bɛ̂sh bwə́ ámə ŋgə wá ɔ́nɨ, bwə́ ámə ŋgə ŋwa mə́mpugə mâ byɔɔg dáŋʉ́d. Ká nyɛ, a njúl mbúmbúwá, nyə ámə wá bímbí dɛ̂sh nyə́ ámə bə nə ndɨ́ yí, bímbí dɛ̂sh í ámə bə nə́ nyə é ŋgə cʉgə nə ndɨ́ yí.»

13

Məshíné mə́ shí

(Mat 24.1-14; Luk 21.5-17)

1 Nda Yésus nyə á ŋgə cúwo wú *Luŋ mə́ Zɛmbî nə́, ŋgwɔ́l *mpwíín yé mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, fwog dʉ́g jɔ̧jɔ̧ mə́kwóógʉ́ mə́nɨ, nə məma lwɔ̧́yá nɨ!» 2  *Yésus nyə á ka bɛ̧sa nə nɛ́ nə́: «Nə jɔ̧jɔ̧ mə́kwóógʉ́ nə məma lwɔ̧́yá wó dʉ́g nɨ, tɔ́ɔ kwóógʉ́ ŋgwúd í ábʉ́lɛ́ nyiŋgə lʉ́g í mbə́d na dúlʉ́gá dɨ́ gwɔ̂w, mɛ̂sh mə́ bá shugʉla shí.»

3 Yésus mú ka kə *Mbʉ́ŋ wə́olivyê dɨ́, kə ji shí, ŋgə́ dʉ́g kɔ́ɔ́mb Luŋ mə́ Zɛmbî. Pyɛ̂r, Zhâk, Yuánɛs nə Andrê, bə́nɔ̂ŋ bwə́ á bə bwə́mɛ́fwó wá, bwə́ mú cɨ nə nyə nə́ 4 «Jaawʉg sə̂, isâ ínɨ í bá bə jáyɛ́ ja? Jɨ́ í bá ka lwágʉlə sə́ nə́ isâ byɔɔŋg í wál bá ŋgə zə bwəma yí.» 5 Yésus mú ka cɨ nə bwo nə́: «Bɨ ɔ́ bɛy nə́ buud bwə́ bâg shɨɨg bɨ̂. 6 Nəcé buud ŋkí bulya bwə́ bá dʉ zə nə jínə́ dâm; nyâŋ wɔ́ɔ́s, nyə nə́: “Mə wə́ *Krîst”. Bwə́ bá kənd zhwog buud jugʉ́. 7 Bɨ mə bá dʉ gwág míláŋ mí mɔ́ɔmb, bɨ gwádʉga ncíndə́ dɔɔmb, bɨ́ kú bá dʉ kənd mílám gwɔ̂w; í bá jɨɨ nə́ isâ ínɨ í bə́g. Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, í ábʉ́lɛ́ fwo bə mə́shíné mə́ shí. 8  *Gúl lwoŋ í bá lúmbʉli nə gúl, dúl faan lúmbʉli nə dúl. Shí í bá nə́mə́ dʉ ntaŋʉsa bíl íkʉ́lʉ́d, zha á ifií mpu í bá bə. Isâ ínɨ byɛ̂sh í bá ná bə njɨ mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ mə́cɛy mə byɛ́yí.

9  *«Bɨ ɔ́ dʉ bɛy. Bwə́ bá dʉ kusha nə bɨ́ mə́bwə́ mə́ osémbye ɔ́ mílə́sʉ́d, bwə́ dʉ fyámʉsə bɨ́ milwóŋ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ̂. Bɨ mə bá dʉ kaad mísh mə́ búúd ɔ́ anʉ́nɨ̂ nə ojwû ɔ́ lɔɔm dɨ́ nə́, bɨ kə́g bwaagʉlə sâ bɨ́ mə́ mpú shú jínə́ dâm yí. 10 Í fwo tɛ́ɛ́d jɨɨ nə́ bwə́ cúndə́g Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l ikûl nə ilwoŋ byɛ̂sh dɨ̂. 11  *Ja bwə́ bá dʉ kusha nə bɨ́ yí, bɨ kú bá dʉ bwey yágʉwo íciyá í kɔɔd. Bɨ ɔ bá dʉ lás sâ í é bá dʉ jé bɨ́ cé jɔɔŋgʉ́d nə́ bɨ́ lásʉ́g yí; nəcé bɨ dɨ́ mə́ bá dʉ lás, í bá dʉ bə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. 12  *Mínyɔŋʉ̂ mə́ bá kusha nə mínyɔŋʉ̂ yé nə́ bwə́ kə́g gwú nyə. Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə bá kusha nə mwân; bwân bwə́ lúmbʉli nə obyɔ̂l, ŋgə gwú bwo. 13  *Buud bɛ̂sh bwə́ bá mpii bɨ́ nəcé jínə́ dâm. Njɨ, muud mə bá jísɔw kə wɔ́ɔ́s mə́shínéd yɛ́, a bá cʉgə.»

Incwaw í ntʉg í bá bə

(Mat 24.15-31; Luk 21.20-28; 17.22-23)

14  *«Ja bɨ́ mə́ bá dʉ́g ájəlʉŋkúŋkwɔ̧ mə́ kə ŋwa jiya kʉ́l í búl bə ci yí, muud ŋgə́ lɔ̧́ cilyá ga yɛ́, kə́ mpú gwág! Ja bɨ́ mə́ bá dʉ́g ísâ byɔɔŋg yí, buud bwə́ bá bə Yudéa wá, bwə́ bâg fúndə, kə mímbʉ́mbʉ́ŋʉ́d! 15  *Muud mə bá bə kwáminʉ́ yɛ́ kú bá shulə nə́ a kə́ njɔ́w kə ŋwa sâ. 16 Nyɔɔŋg mə bá bə fambə́ yɛ́, kú ná kwo kə kwáádə́ nə́ a kə́ ŋwa kúúd. 17 Ŋkwɛ́ɛ budá bwə́ bá bə nə məbum, nə bɔɔŋg bwə́ bá ŋgə nyɛ́ɛ́ŋg bwân mwɔ̂w mɔɔŋg dɨ́ wá! Bwə́ bá bul ŋkúŋkwoŋ. 18 Jəgʉlagá nə Zɛmbî nə́ isâ ínɨ í kú bá wɔ́ɔ́s bɨ́ ŋkwánʉ́d. 19  *Nəcé *incwaw í ntʉg í bá bə mwɔ̂w mɔɔŋg dɨ́ mbií í abwɛ́lɛ́ bə té Zɛmbî nyə á tɛ́ gwɔ̂w nə shí yí. Bíl í ábʉ́lɛ́ kwo bə mbií wɔɔŋg. 20 Í á mbə̂m bə Cwámba kú cunal mwɔ̂w mə́ incwaw í ntʉg mɔɔŋgʉ̂, tɔɔ muud kú faam. Njɨ, a bá cunal mwɔ̂w mɔɔŋgʉ̂ shú buud nyə á fɛ́ɛ́sh nə́ bwə́ bə́g bɛ́ wá. 21  *Ntɔ́, ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə́ cɨ nə bɨ́ nə́: “Dʉgá! Mesî jɨ wa”, ŋkí nə́: “a jisə wá”, kúgá *magʉlə. 22  *Omesî ɔ́ mə́shɨɨgâ nə *buud ɔ mícúndə́ wâ məshɨɨgâ bwə́ bá dʉ wɔ́ɔ́s. Bwə́ bá dʉ sá *mə́shimbá nə *isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí mbií wúsə́ nə́ ŋkí gúl sâ jɨ́ nə ŋkul bə ntɔ́, buud Zɛmbî mə́ bwey fɛ́ɛ́sh wá bwə́ bɛ̧ bɔ́w-bɔ̂w zhɨ́ɨ́. 23 Bɨ ɔ́ bɛy! Mə mə́ bwey jaaw bɨ́ isâ byɛ̂sh wə́ nɨ.

24  *«Mə́ jaaw bɨ́ nə́ mwɔ̂w mɔɔŋgʉ̂ dɨ, mwɔ̂w mə́ incwaw í ntʉg mɔɔŋg mə́ ká nə́mə́ shîn cɔ̧̂, jwɔ́w í bá shila nə́ ŋkwed kú ná kwo faan; ŋkwoond kú ná wééshʉli mə́ŋkɛnya; 25 wəacén-cénî bwə́ bá dʉ bí shí; isâ byɛ̂sh bísə́ nə mpífə́ joŋ dɨ́ yí í bá kúŋgʉla. 26  *Ja jɔɔŋgʉ̂, bwə́ bá ka dʉ́g *Mwân mə Múúd ŋgə́ cúwo joŋʉd, a zág nə mpífə́ nə milwanə́. 27 A bá ntɨ *wə́éŋgəles bɛ́ bwə́ zə sɛɛŋg búúd Zɛmbî nyə á fɛ́ɛ́sh wá ikɔ́ɔ́mb ínɔ̧́ byɛ̂sh, tɛ́ɛ́d bíl íjumə í shíd kə wɔ́ɔ́s bílʉ́gád.»

Yuug á lɨ́ɨ́ figyê

(Mat 24.32-44; Luk 21.29-33)

28 «Ŋwagá fʉg nə yuug bɨ́ mə́ dʉ dʉ́g nə lɨ́ɨ́ *figyê yí. Í dʉ bə, ja mpúnzə́ nyɛ́ í mú nə́ bud-bud, məncuug mə́ agúgwáan mə́ ŋgə́ kɔ̧́ yí, bɨ́ mú mpu nə́ ompú bwə́ mú kúnə́-kúnə. 29 Ntɔ́ nə́mə́, ja bɨ́ mə́ bá dʉ́g ísâ byɔɔŋg í ŋgə́ sɨ̂y yí, mpugá nə́ zɨ́yé mə́ *Mwân mə Múúd í mú kúnə́-kúnə, í mú cé mə́yíndə mə nyâ. 30  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, kala búúd ga í ábʉ́lɛ́ cɔ̧́ isâ ínɨ byɛ̂sh kú fwo sɨ̂y. 31 Gwɔ́w nə shí í bá cɔ̧́, njɨ iciyá byâm kú cɔ̧̂.

32  *«Shú sâ í dʉ́gyá nə jwɔ̂w nə wəla ísâ byɔɔŋg í bá sɨ̂y yí, kú nə muud mə mpû; tɛɛm bə *wə́éŋgəles bʉ́sə́ wə́ Zɛmbî wá bwə́ ampúyɛ́; tɛɛm bə Mwân nyə ampúyɛ́; njɨ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wə́ mə́ mpû. 33  *Bɨ́ ɔ mpú ji ŋkasə́! Nəcé bɨ ampúyɛ́ baan dɔɔŋgʉ́. 34  *Í bá bə nda muud mə zə́ tɨ́ nə́ a kə́ njɔɔnd dɨ́, a lʉ́gə njɔ́w búúd yé, a yə ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal ŋkul ŋgə́lə sá isâ, nyə nə mbaagʉlə mbɛ̂ nə́ a jíg ŋkasə̂. 35 Ntɔ́, jigá ŋkasə̂! Bɨ ampúyɛ́ baan amə́dɨ́ njɔ́w mə́ bá zə yí. A jɨ nə ŋkul zə mpwó-kugʉ́, tɔɔ tâm bulú, ŋkí nə́ ŋgwúm kúwó ashúshwóógʉ́, tɔɔ mán mə́ lə̂m. 36 Sásʉ́lə́gá nə́ a zə́g məseegya, zə kwey bɨ́ ígwə́d. 37 Sâ mə́ ŋgə́ jaaw bɨ́ ga, jísə shú buud bɛ̂sh. Jigá ŋkasə́!»

14

Shwushwaga á shwɨy mə Yésus

(Mat 26.1-13; Luk 22.1-2; Yuá 11.45-53; 12.1-8)

1  *Nə́ ndɛɛ́, í á lʉ́g mwɔ̂w mə́bá nə́ *Páska nə zaŋ bwə́ á dʉ də ibʉlɛ́d yâ kú nə *ləvur yí í bwə́mag. Milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á ŋgə sɔ̧́ məzhɨɨ́ nə́ bwə́ bii Yésus mə́kə́ŋʉ́d, bwə́ gwú nyə. 2 Nəcé bwə́ á ŋgə nyímbʉla nə́: «Shé ajə́láyɛ́ nə bií nyə baan lʉ́ zâŋ, ŋkwaŋgá buud bwə́ á bá sá ícucu.»

3  *Yésus nyə á ka bə Betanî Shímun á zʉ́zaamə́ dɨ́ njɔ́w. Ŋgwɔ́l múdá mbíd fúfuundú *alʉbátrə* mú shísh wə́ Yésus. Fúfuundú jɔɔŋg í á bə lwándʉ́lá nə labínda álal-kus. Bwə́ dʉ sá labínda jɔɔŋgʉ̂ nə mikɔ̧ɔ̧lə́ mí nâr†. Nə́ ndɛɛ́, bwə́ ŋgə́ də, mudá wɔɔŋgʉ̂ mú búgə fúfuundú lúú, shwu Yésus labínda lúúd.

4 Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ á bə cínɔŋg wá, bwə́ mú gwág bɔ̂w, bwə́ mú ŋgə lás mpə́dʉ́gá nyáŋ nə́: «Wúga mbií yúúdʉ́gʉ́ wə́ jɨ́? 5 Í mbə̂m jəla nə́ bwə́ kusha labínda nɨ odanarî mitəd milɔ́ɔl, bwə́ kwíínd mímbúmbúwá nə ndɨ̂.» Bwə́ mú bul jum múdá wɔɔŋgʉ̂. 6 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ́dʉ́gá nyə nə́ shɛɛ! Jɨ́ bɨ́ ŋgə́ lúg nyə lâm ntʉ́nɨ yí? A mə́ sá mə jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. 7 Bɨnɔ̂ŋ mímbúmbúwá bɨ́ njul jwɔ̂w dɛ̂sh, bɨ bɨ́ nə ŋkul sá bwo mənywa ja jɛ̂sh bɨ́ mə́ cɛɛl yí. Njɨ sə́nɔ̂ŋ bɨ́ sə́ ábʉ́lɛ́ ji mwɔ̂w mɛ̂sh. 8 Mudá ɛ́ga mə́ sá bímbí nyə ámə kwag yí. Nyə mə́ bwey gwáágʉlə mə labínda nyúúlʉ́d, shú mə́dʉlya mâm. 9 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, kʉ́l jɛ̂sh bwə́ bá cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl ga shí nyɛ̂sh dɨ́ yí, bwə́ bá nə́mə́ dʉ jaaw sâ múdá ɛ́ga mə́ sá mə yí, buud dʉ tə́dʉga nyə.»

Yúdas mə́ kusha nə Yésus

(Mat 26.14-16; Luk 22.3-6)

10 Nə́ ndɛɛ́, Yúdas Iskariyôt, ŋgwɔ́l múúd á gwooŋg *ómpwíín wûm nə óbá, músə kə dʉ́gya nə milúlúú myâ ofada nə́ a kə́ kusha bwo nə Yésus. 11 Nda bwə́ á gwág ntɔ́ nə́, bwə́ mú gwág nywa. Bwə́ mú kaag nə́ bwə́ é yə nyə *mwaanɛ̂. Yúdas músə zə sɔ̧́ fwámɛ́ fwála á jɨ́ nə ŋkul sá nə́ bwə́ bííg Yésus yí.

Yésus bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ sá Páska

(Mat 26.17-29; Luk 22.7-20; Yuá 13.21-30)

12  **Jwɔ̂w lʉ́ *Páska *Oyúdɛn í á ka jê. Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́ wə́ bwə́ á dʉ cígə ncwəmbɛ Páska, í njúl nə́mə́ jwɔ̂w á shúshwóógʉ́ á zaŋ ibʉlɛ́d yâ kú nə *ləvur yí. Ntɔ́ wə́ *ompwíín ɔ́ Yésus bwə́ á zə jí nyə nə́: «Jáyɛ́ kʉ́l wó cɛ́ɛ́l nə́ sə́ kə́g kwísha wo dína Páska yí?» 13 Yésus mú lwâm ompwíín bɛ́ óbá, nyə nə bwo nə́: «Kəgá ŋgwə́la! Bɨ́ é bwəma nə ŋgwɔ́l múúd, a ŋgə́ ŋkɛ̂ny káágə́ məjúwó. Bɨ ɔ́ bɛ̧ nyə! 14 Njɔ́w nyə́ é kə nyíi yí, bɨ́ cɨ nə amə́dɨ́ njɔ́w nə́ Yɨ́ɨ́gʉli mə́ cɨ nə́ wo lwóg sə́ kʉ́l bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ é də dína Páska yí. 15 Nyə e lwágʉlə bɨ́ fúm ánʉ́nɨ̂ njɔ́w á gwɔ́wʉ́d, í njúl kwambʉlá. Cínɔŋg wə́ bɨ́ é kwísha shé zaŋ Páska yɛ́.» 16 Ompwíín bwə́ mú kə jé ŋgwə́la, kə kwey ísâ byɛ̂sh mbií nyə á jaaw bwo yí. Bwə́ mú shîn kwísha dína Páska.

17  *Ja kugʉ́ í a bii shí yí, bə́nɔ̂ŋ *buud ɔ lwámá bɛ́ wûm nə óbá bwə́ mú jê. 18  *Ntɔ́, bwə́ ŋgə də, Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ŋgwɔ́l múúd á na bɨ́dɨ́, shénɔ́ŋ ŋgə́ də wa yɛ́, nyə é kusha nə mə.» 19 Ompwíín bwə́ mú gwág sâ jɔɔŋgʉ̂ cɛy lámʉ́d, bwə́ mú ŋgə jí nyə ŋgwúd ŋgwúd nə́: «Ye jísə mə?» 20 Nyə mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Jísə ŋgwúd á bɨ́ buud wûm nə óbá, nyɔɔŋg sə́ná ŋgə juwo məbwə̂ shúyá ŋgwúd dɨ́ yɛ́. 21 *Mwân mə Múúd nywáá, nyə é kə nə́mə́ nda jísə́ bwey bə cilyá shú dɛ́ dɨ́ nə́. Njɨ məntágʉla nə múúd mə kɛ́ɛ́nzh nyə yɛ́; í á yida nywá bul jəla nə́ muud wɔɔŋgʉ̂ kú byɛ̂l.»

22 Bwə́ ŋgə́ də ntʉ́nɨ, Yésus mú ŋwa bʉlɛ́d, yə Zɛmbî cúncɛ́sh nə́ ndɛɛ́, a mú fɛ̂y bʉlɛ́d, yə ómpwíín bɛ́. Nyə nə bwo nə́: «Ŋwagá, bɨ də́g. Nyúul nyâm wə́ ga.» 23  *Mpʉ́sə na, nyə mú ŋwa bálá wáan, yə Zɛmbî akíba, nyə mú kala bwo. Bɛ̂sh bwə́ mú ŋgul. 24  *Nyə mú cɨ nə bwo nə́: «Məcií mâm wə́ mə́nɨ, məcií mâ sɔ̧, mə́ zə́ shwɨy shí, zə cé búúd ŋkí bulya má. 25 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, mə abʉ́lɛ́ ná kwo ŋgul wáan nɨ, kə wɔ́ɔ́s ja mə́ bá ŋgul ncuncúmbə Faan mə́ Zɛmbî dɨ́ yí.»

Pyɛ̂r nyə é kɨ́ɨ́lya Yésus

(Mat 26.30-35; Luk 22.33-34; Yuá 13.37-38)

26  *Bwə́ mú ka sɛy Zɛmbî isʉsa i gúmə́ nə́ ndɛɛ́ bwə́ músə kyey kə *Mbʉ́ŋ wə́olivyê dɨ̂. 27  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ e láŋgʉwo búgə́d nəcé mə. Sâ jɔɔŋgʉ̂ wə́ jísə́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí nə́: “Mə é nyífə mbaagʉlə itɔw, incwəmbɛ í sɔɔnz í mú shîn cɨɨma.” 28  *Njɨ, ja mə́ bá gwûm yí, mə bá tɛ́ɛ́d kə Galilê, bɨ́ kə bá kwey mə nûŋ.» 29 Pyɛ̂r mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Tɛɛm bə nə́ bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh bwə́ láŋgʉwo búgə́d nəcé wo, mɛɛ mə abʉ́lɛ́ bwɛlɛ láŋgʉwo.» 30  *Ntɔ́ wə́ Yésus mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw wo nə́, wo e kɨ́ɨ́lya mə ija ílɔ́ɔl búlú gaád, ŋgwúm kúwó kú fwo kwáág ja ábɛɛ̂.» 31 Pyɛ̂r mú nyiŋgə kə shwóg, mpu báásʉlə nə́: «Tɛɛm bə nə́ í wɔ́ɔ́s nə́ shwə́ yə́g shwɨy ŋgwúdʉ̂, mə kú bwɛlɛ kɨ́ɨ́lya wo». Bɔ́ɔ́l *ómpwíín bɛ̂sh bwə́ mú nə́mə́ ŋgə cɨ ntɔ́.

Yésus mə́ jəgʉla nə Zɛmbî Gɛtsemane

(Mat 26.36-46; Luk 22.39-46)

32  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ músə kumə kʉ́l bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Gɛtsemane yí. A mú cɨ nə bwo nə́: «Jigá wa shí, tɛ́ mə́ kə́ sá mə́jəgʉla yí.» 33 A músə jɔ̂w Pyɛ̂r, nə Zhâk, nə Yuánɛs, bə́nɔ̂ŋ bwə́ mú kə kɔ́ɔ́mb shús. Yésus mú ŋgə bə kú ná gwádʉga lám nə́ shɛɛ, mbɔɔm í ŋgə́ shwɨy nyə nyúúlʉ́d. 34 Nyə nə bwo nə́: «Lâm wúsə mə nə məcɛy ki mə é yə. Jigá ŋkasə́ wa shí.» 35  *A mú ŋwá shísh shwóg, kə wusə nyúúl shí mbúmbudɨ̂. A mú jəgʉla nə Zɛmbî nə́, ŋkí jɨ́ nə ŋkul bə ntɔ́, a kə́ndʉg nyə baan lʉ́ mə́cɛy nə ifwaas nɨ shwóg-shwóg. 36  *Nyə nə́: «Abba! Pʉpa! Sâ í ádɛ́ káád wo. Yílʉ́g mə bálá mə́cɛy ga! Tɛɛm bə ntɔ́, í kú bə nda mə́ cɛ́ɛ́l nə́, njɨ nda wó cɛ́ɛ́l nə́!» 37 Nyə mú wɔɔl shí, zə kwey ompwíín bɛ́ ólɔ́ɔl ígwə́d. Nyə nə Pyɛ̂r nə́: «Shímun! Wo ŋgə bə́lɛ kə gwə́d ɨɨ́? Wo cugɛ́ nə ŋkul ji ŋkasə́ tɔɔ njɨ wəla ŋgwúdʉ̂? 38  *Jigá ŋkasə́, jəgʉla nə Zɛmbî, bɨ bə́g kú biil mə́bwə́bʉ́lánʉ́d. Lâm wúsə nə yéésh mə kyéy jɔ̧ kuú njɔɔnd; njɨ nyúul í cúgɛ́ nə ŋkul kwag kuú njɔɔnd wɔɔŋg.» 39 A mú nyiŋgə shísh shwóg, kə nyiŋgə jəgʉla nə Zɛmbî, mbií nyə ámə fwo jəgʉla yí. 40 A músə nyiŋgə́ zə ómpwíín bɛ́ dɨ́, zə nə́mə́ nyiŋgə kwey bwo ígwə́d nəcé mísh mə́ á ŋgə ntámb bwo, bwə́ kú ná mpu sâ bwə́ bɨ́ nə ŋkul jaaw nyə yí. 41 Ja álɛ́ɛl nyə á nyiŋgə zə yí, nyə á cɨ nə bwo nə́: «Ja gaád, mpugá kə gwə́d, bɨ́ woga! Í mə́ shîn. Baan í mə́ jê. Bwə́ zə́ kɛɛnzh *Mwân mə Múúd məbwə̂ mə́ ósɔ́ɔl ɔ́ mə́bɔ̂w dɨ̂. 42 Tɔ́wʉ́gá, sə́ kyéyʉg. Muud mə́ kusha nə mə ɔ́ zág yɛ́.»

Bwə́ bii Yésus

(Mat 26.47-68; Luk 22.47-55, 63-71; Yuá 18.2-24)

43 Yésus ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, seegya nə́, Yúdas nyə á bə nə́mə́ gwooŋg *ómpwíín wûm nə óbá dɨ́ yɛ́ mú cúwo, a ŋgə́ zə nə məma kínda búúd, bwó nə ikafwɛlɛ nə məbʉ́lə. Milúlúú myâ ofada, nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧, nə ocúmbá buud wâ lɔɔm wə́ bwə́ á ntɨ bwo. 44 Yúdas, muud nyə á kusha nə nyə yɛ́, nyə a bwey kwambʉlə nə buud ɔ́nɨ nə́: «Muud mə́ é kə fʉ́lal, sə́ sɔ̧nya mímpu yɛ́, nyə wə́ ɛ́nɛ, bɨ ɔ́ bií nyə, bɨ ɔ kə́ nə́ nyə kú wúya.» 45 Nə́mə́ njɨ Yúdas nyə á cúwo yí, nyə a cɔ̧́ kə njɨ wə́ Yésus, nyə nə nɛ́ nə́: «*Rabi!» A mú fʉ́lal nyə. 46 Buud ɔ́nɨ bwə́ mú ntâg kɔ̧ Yésus, bwə́ mú bií nyə. 47 Njɨ, ŋgwɔ́l múúd gwooŋg mə Yésus mə́ wéem kafwɛlɛ jé, taad ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal mə Ajəlácɨ á ofada, í mú sámb nyə lwə̂. 48 Nə́ ndɛɛ́, Yésus mú zə cɨ nə buud ɔ́nɨ nə́: «Bɨ́ ŋgə zə nə ikafwɛlɛ nə məbʉ́lə zə́lə bií mə, mə jisə zhilʉŋgaanə́? 49  *Ŋgaá nə́ shé á dʉ bə jwɔ̂w dɛ̂sh kʉ́l ŋgwúd, mə ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli buud *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ̂, bɨ kú sɛ́ɛ́mb mbwə̂ nə́ bɨ mə́ bií mə. Njɨ bɨ mə́ bií mə ja gaád, shú nə́ sâ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí í bwə́mag.» 50  *Ompwíín bɛ̂sh bwə́ mú myaas nyə, bwə́ shîn fúndə. 51 Wúl shwanzə́ í á ŋgə bɛ̧ nyə mpʉ́sə, í njúl njɨ nə *sanda nyúúlʉ́d. Nda bwə́ á ŋwá nə́mə́ bií nyə nə́, 52 a mú bɨ́d sanda yé, túb shushwáás.

53 Bwə́ mú kə nə Yésus wə́ Ajəlácɨ á ofada. Milúlúú myâ ofada, nə ocúmbá buud nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧, bɛ̂sh bwə́ mú kə sɛɛŋgya cínɔŋg. 54 Pyɛ̂r nyɛ nyə á ŋgə bɛ̧ bwo shwóg-shwóg nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s nûŋ luŋ. A mú kə ji shí, bə́nɔ̂ŋ bíl ífulísh, ŋgə gwáalə kuda.

55 Tɛ́ nɨ, milúlúú myâ ofada, bə́nɔ̂ŋ *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî jɛ̂sh bwə́ á ŋgə sɔ̧́ njagə́ bwə́ jɛ́ɛ́g nyə nə́ ndɛɛ́ bwə́ gwú nyə nə ndɨ́ yí. Njɨ, bwə́ á shígɛ́ kwey. 56  *Ncúlyá buud bwə́ á ŋgə búgə nyə milə́sʉ́, njɨ isâ bwə́ á ŋgə cɨ yí í kú ŋgə bwəma. 57 Ntɔ́, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ mú tɔ̂w otʉ́təlí, zə búgə nyə nə́: 58  *«Sə́ á gwág a ŋgə́ cɨ nə́, nyə e búgə *Mpáánzə́ Zɛmbî búúd bwə́ á lwɔ̧́ nə məbwə̂ ga. Nə́ ndɛɛ́, nyə é shumə Mpáánzə́ íshús njɨ mwɔ́w mə́lɔ́ɔl, nyâŋ í kú bə nə́ məbwə̂ mə́ búúd wə́ mə́ shúmə.» 59 Njɨ bwə́ á tɛɛm cɨ ntɔ́, milə́sʉ́ myáŋ mí á shígɛ́ bwəma.

60 Ntɔ́, Ajəlácɨ á ofada mú tɔ̂w tʉ́təlí mísh mə́ buud ónɨɨ́d, a mú jí Yésus nə́: «Wo abɛ̧́sáyɛ́ búúd ɔ́ga sâ bwə́ ŋgə́ bwaagʉlə wo nɨ?» Yésus njúl njɨ kʉ́l-kʉ̂l, kú bɛ̧sa tɔɔ sâ. 61  *Ntɔ́, Ajəlácɨ mú nyiŋgə jí nyə nə́: «Ye wo jɨ *Krîst, *Mwân mə́ Zɛmbî sə́ ŋgə́ gúmal yɛ́?» 62  *Yésus músə bɛ̧sa nə nyə nə́: «Mə jisə nyə. Ntɔ́, bɨ é dʉ́g *Mwân mə Múúd njúl shí mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh dɨ́, bɨ mə bá nə́mə́ dʉ́g nyə, a ŋgə́ zə míŋkúdʉ́d.»

63  *Ajəlácɨ músə nyaa míkáándə́, nyə nə́: «Jɨ́ shé mə́ kwo sɔ̧́ owúshinɛd yí? 64 Bɨmɛ́fwó bɨ mə́ gwág nda á mə́ *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu nə́. Bɨ mə dʉ́g nə́ jɨ?» Bɛ̂sh bwə́ mú sámb nə́ á jəlá nə yə. 65  *Nə́ ndɛɛ́, bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd wâ cínɔŋg bwə́ mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə sɛy nyə məntənd mpwóómbʉ́d, bwə́ cɛ̧ɛ̧lə nyə sâ míshʉ́d, ŋgə wá nyə ikúda, bwə́ ŋgə́ cɨ nə nyə nə́: «Lwóg nə́ wo jɨ *muud micúndə́, jaawʉg sə́ muud nyə ámə yíd wo yɛ́.» Ifulísh í mú ŋgə tɨ́ nyə məmpɔ́ɔ́nz.

Pyɛ̂r mə kɨ́ɨ́lyá Yésus

(Mat 26.69-75; Luk 22.56-62; Yuá 18.25-27)

66 Pyɛ̂r njúl na shí, mbaadə́ dɨ, seegya nə́ ŋgwɔ́l múdá mə́ dʉ sɛ̂y wə́ Ajəlácɨ á ofada mú wɔ́ɔ́s. 67 Nyə mú yag Pyɛ̂r ŋgə́ gwáalə kuda, nyə dʉ́g nyə nə́ figə́-figə́. Nyə nə nɛ́ nə́: «Wo ɛ́ga! Wo á bə nə́mə́ gwooŋg mə́ Yésus muud á Nazarɛ̂t dɨ̂.» 68 Pyɛ̂r mú kɨ́ɨ́lya nyə, nyə nə́: «Mə ampúyɛ́, mə agwágɛ́ sâ gwə́mɛ́fwó wó ŋgə́ cɛɛl cɨ yí.» Ntɔ́, nyə mú wú cínɔŋg, cúwo tɔ́ɔ́n, kə fúm í á bə mbɛ̂ dɨ́ koogʉ́ yí, ŋgwúm kúwó mú kwáág. 69 Mudá wɔɔŋg mú nyiŋgə dʉ́g Pyɛ̂r cínɔŋgʉ́, nyə nə buud bwə́ á bə nyə́dɨ́ koogʉ́ wá nə́: «Muud ɛ́ga jisə muud á gwooŋg jáŋ.» 70 Pyɛ̂r mú nyiŋgə kɨ́ɨ́lya. Kú bwey nə́, buud bwə́ á bə cínɔŋg wá, bwə́ mú nyiŋgə cɨ nə Pyɛ̂r nə́: «Jísə bʉ́bə́lɛ́ nə́ wo jisə muud á gwooŋg jáŋ, nəcé wo jisə nə́mə́ múúd á Galilê.» 71 Pyɛ̂r mú kɨ́ɨ́lya nyə nə məma ŋkaanə́, nyə nə́: «Ŋkí mə́ bwiiŋg ijɔ̧́ɔ̧́, ŋkwaal nə mə. Mə ampúyɛ́ múúd bɨ́ ŋgə́ cɨ ɛ́nɛ.» 72  *Cé nə cé, ŋgwúm kúwó mú kwáág ja ábɛɛ̂. Pyɛ̂r mú tə́dʉga sâ Yésus nyə á fwo cɨ nyə yí nə́: «Ŋgwûm kúwó kú fwo kwáág ja ábɛɛ̂, wo e kɨ́ɨ́lya mə ija ílɔ́ɔl.» A mú cwɨ́ɨl nə yə̂.

15

Yésus təl kɔɔdʉd wə́ Pilât

(Mat 27.1-2, 11-31; Luk 23.1-5, 13-25; Yuá 18.28–19.16)

1 Mán mələ̂m, ná nə́mə́ mpʉ́mán mpʉ́mán, milúlúú myâ ofada, nə ocúmbá buud wâ lɔɔm, nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî bwə́ mú sɛɛŋgya nə́ bwə́ zə́ sámb lə́sʉ́ mə́ Yésus. Bwə́ mú wɔ́ɔlə Yésus məŋkəda, kə cwámbʉlə Pilât. 2  *Ntɔ́ Pilât mú jí nyə nə́: «Ye wo jisə Njwû *Oyúdɛn?» Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wo mə́ cɨ ɔ́nɨ.» 3  *Milúlúú myâ ofada mí mú ŋgə bul búgə Yésus lə́sʉ́. 4 Pilât mú nyiŋgə jí nyə nə́: «Fwog dʉ́g bímbí mílə́sʉ́ bwə́ ŋgə́ búgə wo myá. Nə́ wo abɛ̧́sáyɛ́?» 5 Yésus kú bɛ̧sa tɔɔ ciyá. Pilât mú káam.

6 Pilât nyə á dʉ bə nə́, ja jɛ̂sh zâŋ nyísə́ yí, a bɨ́d mbwug ŋgwûd, wɔɔŋg lɔɔm í ámə gwáámb nyə yí. 7 Í á ka bə, ŋgwɔ́l múúd nə jínə́ nə́ Barábas bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á sá nə́ buud bwə́ sáág miŋgáádə́ nə ijwû, bwə́ gwú múúd cínɔŋg, bwə́ mú ka kə mímbwugʉd. 8 Ntɔ́, áncuncuma buud mú bád mbʉ́ŋ í dʉ kə mpáánzə́ milə́sʉ́ yí, kə jí Pilât nə́ nyə sáág bwo sâ nyə́ dʉ bwey sá nə ŋkəndɨ̂ yí. 9  *Pilât mú jí bwo nə́: «Ye bɨ mə́ jɨɨ nə́ mə bɨ́dʉ́g bɨ́ Njwû Oyúdɛn?» 10 Nyə á cɨ ntɔ́ nəcé nyə á bwey mpu nə́ milúlúú myâ ofada mí ŋgə kusha nə Yésus zhíŋʉ́d. 11  *Ja Pilât mə́ jí bwo ntʉ́nɨ yí, milúlúú myâ ofada mí mə́ shwúgʉli lɔɔm nə́ Pilât bɨ́dʉ́g Barábas. 12 Pilât mú kwo jí bwo nə́: «Ká mə sáág nyɔɔŋg bɨ́ ŋgə́ jɔ̂w nə́ Njwû Oyúdɛn yɛ́ ntʉdɛlɛ̂?» 13 Bwə́ mú nyiŋgə kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Bwambʉləg nyə kwolós dɨ̂!» 14 Pilât mú jí nə́: «Dáyɛ́ bɔ̂w á mə́ sá yí?» Bwə́ mú kwo kɨ̂m gwɔ́w nə́: «Bwambʉlə́g nyə kwolós dɨ̂!» 15  *Nda Pilât nyə á cɛɛl cweel lɔɔm mpimbə nə́, nyə mú bɨ́d bwo Barábas. Nyə lwâm búúd nə́ bwə́ fyámʉ́sə́g Yésus milwóŋ. Nyə mú yə bwo Yésus nə́ bwə́ kə́g bwambʉlə nyə kwolós dɨ̂.

16 Ozɨmbɨ bwə́ mú kə nə Yésus luŋ mə́ Pilât dɨ́ cwû. Bwə́ mú sɛɛŋg ózɨmbɨ bɛ̂sh cínɔŋg. 17  *Bwə́ mú bwééd nyə káándə́ ícî atɨ́tɨɨ̂. Bwə́ ŋwa kwoolú íbiin-bíin, lwɔ̧́ *tûm gúmə́, jil nyə lúúd. 18  *Bwə́ mú ŋgə bə́da nyə məbə́dá mə cóógʉ́ nə́: «Yé Njwû Oyúdɛn, sə́ ŋgə báág nə wo.» 19  *Bwə́ mú nyífə nyə mbwu lúúd, sɛy nyə məntənd, bwə́ ŋgə́ kúd məbwóŋ shí nyə́dɨ́ mpwóómbʉ́d nda bwə́ ŋgə yə nyə gúmə́. 20 Ja bwə́ mə́ shîn cágʉlə nyə ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú yîl nyə káándə́ ícî atɨ́tɨɨ̂, bwééd nyə mikáándə́ myɛ́, bwə́ mú kə nə nyə, kə́lə bwambʉlə nyə kwolós dɨ̂.

Bwə́ bwambʉlə Yésus kwolós dɨ̂

(Mat 27.32-44; Luk 23.26-43; Yuá 19.16-24)

21  *Bwə́ ŋgə́ kə ntʉ́nɨ, bwə́ mú bwəma nə ŋgwɔ́l múúd ŋgə́ wú ífambə́, Shímun, muud á Sirɛ̂n, sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə́ Aləgʉzándrə bá Rúfus. Bwə́ mú yɨ́ɨ́mbʉli nyə nə́ nyə ŋkɛ́nyʉg Yésus kwolós. 22 Bwə́ mú ŋgə kə nə Yésus kə jé kʉ́l bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Golgota yí. Jínə́ dɔɔŋg í kə́ nə́ «kʉ́l á bwundú lúu». 23 Bwə́ mú ŋwá yə nyə wáan fʉlá nə mîr* nə́ a ŋgúlʉg, a mú ban. 24  *Bwə́ mú bwambʉlə nyə kwolós dɨ́, bwə́ mú wusə mpaambə́ nə́ bwə́ kawʉla míkáándə́ myɛ́, muud yɛ̂sh á gwooŋg jáŋ bə nə kɔw. 25 Bwə́ á bwambʉlə nyə kwolós dɨ́, jwɔ̂w í mú məbaan ibuu mâ mpʉ́mán mpʉ́mán. 26  *Bwə́ á cilə cwoomb bwə́ á gwú nyə nə ndɨ́ yí nyə́dɨ́ kwolós dɨ nə́ «Njwû *Oyúdɛn wə́ ɛ́ga». 27  *Bwə́ á bwambʉlə nyə kwolós dɨ́, bə́nɔ̂ŋ izhilʉŋgaanə́ íbá, jíga jé kwolós dɨ́ Yésus dɨ́ mbwə̂ məncwûm, jíga jéd nyə́dɨ́ mbwə̂ məkɔ́ɔ́l. 28  †[Micilyá mí Kálaad Zɛmbî mí á bwəma nə́: «Bwə́ á lɔ̧́ nyə gwooŋg ízhilʉŋgaanə́d.»]

29  **Buud bwə́ mú ŋgə lɔ̧ cínɔŋg, bwə́ ŋgə́ lwîy nyə, bwə́ ŋgə́ sagʉsə milúu nə məzhwámá. Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Nə́ wo wə́ ɛ́ga! Wo muud jɨ nə ŋkul búgə *Mpáánzə́ Zɛmbî nə́ ndɛɛ́ wo kwo sá njɨ mwɔ́w mə́lɔ́ɔl shumə́lə nyúl yɛ́, 30 cʉgʉg womɛ́fwó, shulə́g, wú kwolós nɨɨ́d». 31 Milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ mú nə́mə́ ŋgə cágʉlə nyə, bwə́ ŋgə́ cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Nyə á dʉ cʉg buud oshús, njɨ a káád cʉgʉ́lə nyə́mɛ́fwó. 32  *Yé *Krîst Njwú-buud á *Izʉrəyɛ̂l! shuləg shí kɨ́kɨdɨ́ga, sə́ dʉ́gʉ́g ná, sə́ ka *búgʉla wo». Tɛɛm bə búúd bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə íkwolós dɨ́ wá, bwə́ á ŋgə nə́mə́ lwîy nyə.

Shwɨy mə Yésus

(Mat 27.45-56; Luk 23.44-49; Yuá 19.28-30)

33  *Yídʉ́gʉ́ í á ka shila shí nyɛ̂sh nə́ ŋkwed, tɛ́ɛ́d tɔ́lɔ́g dɨ́ kə wɔ́ɔ́s mə́wəla məlɔ́ɔl mâ mpwó-kugʉ́. 34  *Mə́wəla məlɔ́ɔl dɨ́, Yésus músə kɨ̂m nə ŋkulû nə́: «Eli, Eli, lemá sabakʉtáni?» Ntɔ́ mə́ kə́ nə́: «Zɛmbî waam, Zɛmbî waam, wó myaas mə nə́ jɨ?» 35 Ja bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á bə cínɔŋg wá bwə́ á gwág ntɔ́ yí, bwə́ nə́: «Gwágá, a ŋgə jɔ̂w Eli.» 36  *Ŋgwɔ́l múúd mú tɨ́ kʉ́lə́, kə ŋwa eponzh, juwo mə́lwəg mə́ ábibyɛnzhʉ̂ dɨ́, a fɛɛn shwóg lʉ́ lɨ́ɨ́d. A mú kənd nə́ Yésus ŋgúlʉg. Nyə nə́: «Bwándʉ́gá! shé fwógá ná dʉ́g jínɨ, ŋkí Eli nyə é zə shul nyə shí.» 37 Yésus mú ntâg kɨ̂m nə ŋkulû, a mú jímal. 38  *Seegya nə́ məmá *sanda í á dʉ kalʉwo *Mpáánzə́ Zɛmbî yí í mú sɛɛl tʉ́tám nə́ cáŋ wú gwɔ̂w wɔ́ɔ́s shí. 39  *Lúlúú ízɨmbɨ í á bə Yésus dɨ́ shwóg yí mú dʉ́g mbií Yésus nyə á jímal yí, nyə nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, muud ɛ́ga nyə á bə *Mwân mə́ Zɛmbî.» 40  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá búdá bwə́ á bə cínɔŋg bwə́ tə́l shwóg-shwóg ka dʉ dʉ́g. Maríya á Magʉdála, nə Maríya nyɔɔŋgʉ́ mə́ Yózɛs bá Zhâk á ntombú, zə kɛɛl Salúma, bwə́ á bə gwooŋg búdá jɔɔŋg dɨ̂. 41 Budá bɔɔŋgʉ́ bwə́ á dʉ sɛ̂y nə Yésus ja nyə á bə Galilê yí. Bɔ́ɔ́lʉ́gá búdá ŋkí bulya bə́nɔ́ŋ bwə́ á bád zə Yurʉ́səlɛm wá, bwə́ á bə nə́mə́ cínɔŋg.

Bwə́ kə́ dʉl Yésus

(Mat 27.57-61; Luk 23.50-56; Yuá 19.38-42)

42-43 Ŋgwɔ́l múúd nə jínə́ nə́ Yósɛb, muud á Arimatê, nyə á bə nə́mə́ gwooŋg mílúlúú myâ lɔɔm dɨ̂. Nyə á dʉ bwánd Faan mə́ Zɛmbî. Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, kugʉ́ í mú ŋgə bii shí, baan bwə́ dʉ kwísha ísâ yâ Sábaad‡ yí, Yósɛb wɔɔŋgʉ̂ mú kə nə iŋkáŋ wə́ Pilât, kə gwáámb mbimbə mə Yésus.

44 Njɨ Pilât nyə á gwág nə́ Yésus mə́ lɛɛlʉ́ yə yí, a mú bul bɨ̂. A mú jɔ̂w lúlúú ízɨmbɨ, zə wámbʉlə ŋkí Yésus mə́ ŋwá bwey yə. 45 Ja á mə́ shîn gwág mpɛ̧sá mə́ lúlúú ízɨmbɨ yí, a mú magʉlə nə́ Yósɛb kə́g ŋwa mbimbə. 46 Yósɛb mú kə kusə ndómbó áfufumə́, nyə kə shul mbimbə shí, wɔ́ɔlə wo ndómbó wɔɔŋgʉ́d, kə dʉl shwôŋ dɨ̂. Bwə́ á lúmə shwoŋ nyɔɔŋgʉ́ fifim mə́kwóógʉ́d. A mú bíŋgal məma kwóógʉ́, juwal shwoŋ. 47 Maríya á Magʉdála bá Maríya nyɔɔŋgʉ́ mə Zhâk, bwə́ mú ŋgə mpu dʉ́g kʉ́l bwə́ á dʉl nyə yí.

16

Yésus mə́ gwûm

(Mat 28.1-8; Luk 24.1-11; Yuá 20.1-2)

1 Ja Sábaad mə́ shîn yí, mpwó-kugʉ́ shí, Maríya á Magʉdála, nə Salúma, nə Maríya nyɔɔŋgʉ́ mə́ Zhâk, bwə́ mú kə kusə ólabínda nə́ bwə́ bá kə gwáágʉlə mbimbə mə Yésus. 2 Nə́ ndɛɛ́, jwɔ̂w shwɛ́ndɛ mə́ dʉ́ tɛ́ɛ́d yí, bwə́ mú kə wɔ́ɔ́s shwoŋ dɨ́ ná nə́mə́ mpʉ́mán mpʉ́mán, lúú jwɔ̂w í ŋgə́ kúnɔw cwɨ́ɨl. 3 Bwə́ mú ŋgə jî bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Zə́ nyə é kə bíŋgal shé kwóógʉ́ dʉ́sə́ shwoŋ dɨ́ yí?» 4 Bwə́ ka bʉ̂n mísh, bwə́ mú dʉ́g məma kwóógʉ́ nɨ í mbwúg koogʉ́. 5 Bwə́ mú nyíi shwoŋ dɨ́, kə kwey wúl shwanzə́ í njúl njínjilî, kɔ́ɔ́mb á mbwə̂ məncwûm, nyə nə mikáándə́ mí áfufumə́. Bwə́ mú bul gwág ifwaas. 6  *Shwanzə́ nɨ mú cɨ nə bwo nə́: «Kúgá fúndə! Bɨ́ ŋgə sɔ̧́ Yésus, muud á Nazarɛ̂t bwə́ á bwambʉlə kwolós dɨ́ yɛ́! A cúgɛ́ wa, a mə́ gwûm. Dʉgá kʉ́l bwə́ á bwɨ́ɨ́g nyə yí. 7  *Nə́ ndɛɛ́, lɛɛlʉgá kə, kə jaaw *ómpwíín bɛ́ nə Pyɛ̂r nə́ a mə́ kə shwóg, kə bwánd bɨ́ Galilê. Nûŋ wə́ bɨ́nɔ́ŋ bɨ́ é dʉ́gya yɛ́, nə́mə́ nda nyə á bwiiŋg bɨ́ nə́.» 8 Ntɔ́, bwə́ mú wɛɛnzh wú shwoŋ dɨ́ bwə́ ŋgə́ lilya, milám kú bə nə́ shɛɛ; í mú sá nə́ bwə́ nda jaaw tɔɔ muud.

Yésus mə lwóyá nyúul

9  *[Yésus nyə á gwûm mpʉ́mán mpʉ́mán a jwɔ̂w lʉ́ shwɛ́ndɛ. Nyə á ka tɛ́ɛ́d lwóya nyúul wə́ Maríya á Magʉdála, mudá nyə á yîl məjamb zaŋgbá yɛ́. 10 Mudá wɔɔŋgʉ̂ mú kə jaaw buud ɔ́ gwooŋg ɔ Yésus sâ jɔɔŋgʉ̂, nəcé bwə́ á bə nə məcɛy mílámʉ́d, bwə́ ka ŋgə jɨɨ. 11 A mú ka jaaw bwo nə́ Yésus mə́ gwûm, nyə shí nə́mə́ dʉ́g nyə nə mísh mɛ́. Njɨ, nyə á tɛɛm jaaw bwo ntɔ́, bwə́ á shígɛ́ magʉlə.

12 Mpʉ́sə na, bɔ́ɔ́l ómpwíín bɛ́ óbá, bwə́ ŋgə́ kə bwə́dɨ́ kwáádə́, nyə mú lwóya bwo nyúúl nyɛ́ wúl mbií shús. 13 Buud obá bɔɔŋgʉ́ bwə́ mú nyiŋgə nə mpʉ́sə, kə jaaw bɔɔŋgʉ́ ómpwíín bwə́ á lʉ́gə Yurʉ́səlɛm wá, bâŋ nə́mə́ njɨ məshwán.

14 Gúl ja shús, Yésus mú nyiŋgə lwóya nyúúl nyɛ́ ómpwíín wûm nə ŋgwúd dɨ̂, bwə́ ŋgə də. Cínɔŋg a mú jum bwo nəcé bwə́ á shígɛ́ *magʉlə kɛ́ɛl búúd bwə́ á jaaw bwo nə́ a mə́ gwûm shwoŋ dɨ́ yí. Bwə́ á bə ŋkí lal mílâm. 15  *Nə́ ndɛɛ́, a mú cɨ nə bwo nə́: «Kəgá shí ga nyɛ̂sh, bɨ kə́g cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, muud yɛ̂sh gwágʉ́g. 16  *Nyɔɔŋg mə́ bá *búgʉla, bwə́ juwo nyə yɛ́, nyə wə́ mə́ bá *dʉ́g cʉg yɛ́. Nyɔɔŋg mə bá bə kú búgʉla yɛ́, nyə bá bwəma nə intʉ́gʉ́lí yâ kandʉgə. 17  *Ntɔ́, bɔɔŋg bwə́ bá búgʉla wá, bwə́ bá dʉ sá *mə́shimbá: bwə́ bá dʉ yîl búúd məjamb jínə́ dáámʉd, bwə́ lás mə́kə̂l məshús, 18  *bwə́ bii ónywâ nə məbwə̂. Ŋkí bwə́ də́ gwoog, sâ kú sá bwo. Bwə́ kɛɛl mimbə̂l mə́bwə̂, mimbə̂l myɔɔŋgʉ́ mí yâl.»

Yésus mə kə́ gwɔ̂w

19  *Ja Yésus mə́ shîn lás nə bwo ntʉ́nɨ yí, a mú ŋkâŋ kə gwɔ̂w, kə ji mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî dɨ̂. 20  *Nə́ ndɛɛ́, *ompwíín bɛ́ bwə́ mú nyiŋgə, kə ŋgə cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl ikʉ́l byɛ̂sh. Cwámba Yésus nyə á dʉ yə bwo ŋkul ísɛ́y byáŋʉ́d. A lwágʉlə nə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá myáŋ mí á bə tʉ́təlí nəcé bwə́ á dʉ sá mə́shimbá.]

* 1:1 15.39; Heb 2.3

* 1:2 Mal 3.1; MmN 23.20; Mat 11.10; Luk 1.76; 7.27

* 1:3 Iza 40.3

* 1:4 Luk 3.3

* 1:6 2Oj 1.8

* 1:11 Sôm 2.7; Iza 42.1; Mak 9.7; 12.6

* 1:18 Mat 8.21-22

* 1:22 Mat 7.28-29

* 1:24 3.11

* 1:31 5.41

* 1:34 3.12

* 1:35 Luk 5.16

* 1:39 Mat 4.23

* 1:43-44 Ləv 14.2-32; Mak 7.36; Luk 17.14

* 1:45 7.36

* 2:5 Mat 9.2

* 2:10 Yuá 5.36

* 2:14 Mat 8.21-22

* 2:15 Mat 9.10

* 2:17 Luk 19.10

* 2:18 Mat 6.16-17; 11.18-19; Luk 7.33-34

* 2:19 Mat 9.15

* 2:21 Na jɨ kʉ́l káándə́ í afwóyɛ́ kə mə́júwó nə́ ndɛɛ́ í juli yí.

† 2:22 lɛnya: Oyúdɛn bwə́ á dʉ sá lɛnya nə kúúdú cúdú.

* 2:23 Mbá 23.25

* 2:24 MmN 20.8-10

* 2:25 1Sa 21.2-7; 22.20; Ləv 24.5-9

* 2:27 Mbá 5.14

* 2:27 Mat 12.1-14; Luk 13.10-17; 14.1-6; Yuá 5.1-18; 7.21-24; 9.1-16

* 3:1 2.27-28

* 3:6 Yuá 5.16, 18

* 3:11 1.24; 5.7; Mat 8.29; Luk 4.34, 41; 8.28

* 3:11 Bɔ́w-bɔ̂w míshíshim mínɨ mí á dʉ ji buud mə́nyúúlʉ́d, buud bɔɔŋg wə́ bwə́ á dʉ wusə mənyúúl shí.

* 3:12 1.34; Luk 4.41

* 3:16 Mis 1.13; Yuá 1.40-44

* 3:21 3.31; Yuá 7.5

* 3:22 Mat 9.34; 10.25

* 3:27 Iza 49.24

* 3:30 Yuá 7.20

* 3:31 3.21

† 3:32 Míl mícilyá mí ayág mí ŋgə cɨ na nə́: «Nyɔɔŋgʉ́ woó bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bwô, nə okɔ́ɔ́l bwô...» nə́mə́ nda mpánzə́ 35 í kə́ fɛ́ɛl nə́.

* 3:35 Mat 6.10

* 4:1 3.9

* 4:9 Mat 11.15

* 4:12 Iza 6.9-10; Mat 13.14-15

* 4:19 1Tm 6.9-10

* 4:21 Mat 5.15; Luk 11.33

* 4:22 Mat 10.26; Luk 12.2

* 4:23 Mat 11.15

* 4:24 Mat 7.2; Luk 6.38

* 4:25 Mat 25.29

* 4:27 Zhk 5.7; Mbʉ́ 14.14-15

* 4:32 Eze 17.23

* 4:39 Sôm 89.11; Mak 6.51

* 5:7 3.11

* 5:25 Ləv 15.25-27

* 5:27 Mat 9.20

* 5:34 Mat 9.22

* 5:39 Yuá 11.11-13

* 5:41 1.31; 9.27

* 5:43 7.36

* 6:2 Yuá 7.15

* 6:3 Yuá 6.42

* 6:4 Yuá 4.44

* 6:11 Ja Oyúdɛn bwə́ á dʉ kudə fumbyâ mə́kuú dɨ́ yí, bwə́ á dʉ lwágʉlə nə́, kʉ́kʉ́l shí bwə́ ámə tə̂l mə́kuú máŋ yí, bwə́ mə́ kâl gwo nə buud bɨ́ cínɔŋg wá nə́ bwə́ músə sâ nyɛɛ́.

* 6:13 Zhk 5.14

* 6:14 8.28

* 6:15 Luk 7.16

* 6:17 Ləv 18.16; 20.21; Luk 3.19-20

* 6:23 Est 5.3, 6; 7.2

* 6:30 Luk 6.13; 10.17

* 6:32 8.1-10

* 6:34 Zhe 10.21; Eze 34.5; Zak 10.2; Mat 9.36; 14.14; 15.32; Mak 8.2

† 6:37 danarî: Danarî ŋgwúd í á dʉ kwaga nə myə́na myâ ŋkúmba jwɔ̂w.

* 6:43 2Oj 4.43-44

* 6:46 Luk 5.16

* 6:48 Zhb 9.8; Luk 24.28

* 6:49 Luk 24.37

* 6:51 4.39

* 6:52 8.16-18; Mat 16.7-9

* 6:56 Mat 9.20; Mis 5.15

* 7:2 Mat 23.25; Luk 11.38-39; Kol 2.21-22

* 7:6 Iza 29.13

* 7:10 MmN 20.12; 21.17

* 7:15 Mat 15.11

* 7:21 Gal 5.19-21

* 7:33 8.23

* 7:36 Mat 8.4; 9.30-31; 12.16; Mak 1.44-45; 5.43; 9.9; Luk 5.14-15; 8.56

* 7:37 Mət 1.31; Iza 35.5-6

* 8:1 6.32-44

* 8:2 Mat 9.36

* 8:11 Mat 12.38-40; Luk 11.16, 29-30

* 8:11 Yuá 6.30; 1Kr 1.22

* 8:15 Luk 12.1

* 8:16 6.52

* 8:18 Zhe 5.21

* 8:20 8.8-9

* 8:23 7.33; Yuá 9.6

* 8:28 6.14-15; 9.11-13; Luk 7.16

* 8:29 Mat 16.16

* 8:29 Krîst: Krîst mə kə́ nə «kwiidye buud Zɛmbî nyə á kaag yɛ́.»

* 8:30 9.9

* 8:31 9.30-32; 10.32-34

* 8:34 Mat 10.38-39; Luk 14.27; 17.33; Yuá 12.25

* 8:34 1Pr 2.21

* 8:38 Mat 10.33; Luk 12.9

* 9:1 Mat 16.28

* 9:7 1.11 Ságá nyə məgwág: Mbá 18.15

* 9:9 7.36; 8.30

* 9:11 Mal 4.5; Mak 8.28

* 9:13 Mat 11.14; Luk 1.17; Yuá 1.21

* 9:20 Bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə cɨ na nə́: «Ja mwân nyə a dʉ́g Yésus yí.»

* 9:27 5.41

* 9:30 8.31

* 9:33 Luk 22.24

* 9:35 10.43-44; Mat 20.26-27; Luk 22.26

* 9:37 Mat 10.40; Luk 10.16; Yuá 13.20

* 9:40 Mat 12.30; Luk 11.23

* 9:43 Mat 5.30

* 9:47 Mat 5.29

* 9:48 Iza 66.24

* 9:49 Ləv 2.13

* 9:50 mpwogɛ́: Luk 2.14; 1Te 5.13; Rom 12.18

* 10:1 Luk 9.51

* 10:3 Mat 5.31

* 10:6 Mət 1.27

* 10:7 Mət 2.24

* 10:11 Mat 5.32; Luk 16.18; 1Kr 7.10-11

* 10:15 Mat 18.3

* 10:19 MmN 20.12-16; Mbá 24.14

* 10:21 Mat 19.21

* 10:22 Sôm 62.11

* 10:27 Mat 19.26

* 10:29 Mat 10.37

* 10:31 Mat 19.30

* 10:32 8.31

* 10:34 15.15-20

* 10:38 Mat 26.39; Mak 14.36; Luk 12.50; 22.42; Yuá 18.11

* 10:39 Mis 12.2

* 10:43 9.35; Mat 23.11; Luk 9.48

* 10:45 Mat 20.28

* 10:45 Bwə́ á dʉ jə́na ŋkúmba tâŋ shú nə́ ŋkúmba kwám í bə́g fʉlî. Tâŋ nyɔɔŋg wə́ Yésus nyə a jə́na nə cʉg jé shú búúd bɛ̂sh yí.

* 10:47 Mat 20.30-31

* 10:52 Mat 9.22

* 11:8 2Oj 9.13

* 11:9 Sôm 118.26

* 11:10 Sôm 148.1; Mat 20.30-31

* 11:13 Luk 13.6

* 11:17 Iza 56.7; Zhe 7.11

* 11:18 12.12; 14.1-2

* 11:23 Mat 17.20; Luk 17.6

* 11:24 Mat 7.7; Luk 11.9

* 11:25 Mat 7.1; Luk 6.37

* 11:26 Míl mícilyá mí ayág mí cúgɛ́ nə mpánzə́ nɨ.

* 11:32 Mat 14.5

* 12:1 Iza 5.1-2

* 12:6 1.11

* 12:10 Sôm 118.22-23

* 12:10 kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga: Í á dʉ bə kwóógʉ́ bwə́ á dʉ tɛ́ɛ́d jil mə́ndəlúd yí, dwó wə́ bwə́ á dʉ bɛ̧ ja bwə́ lʉ́m mənyuŋg mə njɔ́w yí.

* 12:12 11.18

† 12:15 danarî: Í á bə mwaanɛ̂ á Rom, bwə́ á dʉ jə́na tóya nə ndɨ̂ yí, wo je dʉ́g Mat 22.18-21 dɨ̂.

* 12:17 Rom 13.7

* 12:18 Luk 20.27

* 12:19 Mbá 25.5-6; Mət 38.8

* 12:26 MmN 3.2, 6

* 12:29 Mbá 6.4-5

* 12:31 Ləv 19.18; Mat 22.39

* 12:32 Luk 20.39

* 12:33 1Sa 15.22; Ozê 6.6

* 12:34 Mat 22.46; Luk 20.40

* 12:35 Mat 20.30-31

* 12:36 Mat 22.44

‡ 12:36 Wa, jínə́ lʉ́ Cwámba dʉ́sə “Yawé”, mbii í ŋgə́ wú Sôm 110.1 dɨ́ yí.

* 12:38 Luk 11.43

* 12:41 2Oj 12.10

* 12:44 2Kr 8.12

* 13:2 Luk 19.44

* 13:8 2Ib 15.6; Iza 19.2

* 13:9 Mat 10.17-22; Yuá 16.1-4

* 13:11 Luk 12.11-12

* 13:12 Msh 7.6; Mat 10.35; Luk 12.52-53

* 13:13 Yuá 15.21; Mbʉ́ 13.10

* 13:14 Dan 9.27

* 13:15 Luk 17.31

* 13:19 Dan 12.1; Mbʉ́ 7.14

* 13:21 Luk 17.23-24

* 13:22 Mat 24.24

* 13:24 Mat 24.29

* 13:26 Mat 24.30

* 13:30 Mat 16.28

* 13:32 Mis 1.7

* 13:33 14.42

* 13:34 Mat 25.14-15; Luk 19.12-13

* 14:1 11.18

* 14:3 Luk 7.37-38

* 14:3 alʉbátrə: Nyə á bə dúl váál kwóógʉ́, bwə́ á dʉ mɛ̧ ifúfuundú í bwɨ̂l nə ndɨ́ yí.

† 14:3 nâr: Kɔ̧ɔ̧lə́ wɔɔŋg í dʉ mpə nə́mə́ nda ntaŋga.

* 14:12 MmN 12.1-14

* 14:12 MmN 12.15-20

* 14:17 Yuá 13.2, 21-30

* 14:18 Sôm 41.10

* 14:23 1Kr 10.16

* 14:24 Mat 26.28

* 14:26 Luk 22.39; Yuá 18.1

* 14:27 Zak 13.7; Mak 14.50-52; Yuá 16.32

* 14:28 16.7

* 14:30 14.72

* 14:32 Luk 5.16; Heb 5.7-8

* 14:35 Yuá 12.27

* 14:36 10.38; Mat 6.10; Yuá 18.11; Heb 10.9

* 14:38 Ifz 6.18; Heb 2.18

* 14:49 Luk 24.46

* 14:50 14.27

* 14:56 Sôm 35.11

* 14:58 15.29; Mat 26.61

* 14:61 Yésus njúl njɨ kʉ́l-kʉ̂l: Iza 53.7; Mak 15.3-5 Mwân mə́ Zɛmbî: 15.39

* 14:62 Dan 7.13; Mat 22.44; 24.30; Mak 13.26; Luk 21.27

* 14:63 Mat 26.65

* 14:65 Iza 50.6; 53.5; Luk 7.16

* 14:72 14.30

* 15:2 Mat 27.11

* 15:3 Yuá 19.9; Mak 14.61

* 15:9 Mat 27.11

* 15:11 Mis 3.13-14

* 15:15 10.34

* 15:17 Luk 23.11

* 15:18 Mat 27.11

* 15:19 14.65

* 15:21 Rom 16.13

* 15:23 mîr: Nyə á bə mɔ́ɔ́l mə́kʉ́l mə́ lɨ́ɨ́ bwə́ á dʉ sá bɔ́ɔ́l ólabínda nə míl mímyudú nə ndɨ́ yí. Wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 15:24 Sôm 22.19

* 15:26 Mat 27.11

* 15:27 Iza 53.12

† 15:28 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá ínɨ.

* 15:29 Sôm 22.8; 109.25

* 15:29 14.58

* 15:32 Mat 27.11

* 15:33 Amo 8.9

* 15:34 Sôm 22.1

* 15:36 Sôm 69.22

* 15:38 MmN 26.31; Heb 10.19-20

* 15:39 1.1; 3.11; 14.61; Mat 27.54

* 15:40 Luk 8.1-3

‡ 15:42-43 Jwɔ̂w lʉ Sábaad í á dʉ bə, tɛ́ɛ́d mpwó-kugʉ́ shí á jwɔ̂w lʉ́ fláadɛ̂, kə jə́ kugʉ́ á sʉ́saadɛ̂. Oyúdɛn bwə́ á shígɛ́ dʉ sɛ̂y jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́d.

* 16:6 8.31

* 16:7 14.28; Luk 24.34

* 16:9 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə impánzə́ tɛ́ɛ́d 9 kə kumə 20.

* 16:15 Mat 28.19

* 16:16 Mis 2.38

* 16:17 Mis 8.7; 16.17 mə́kə̂l məshús: Mis 2.4; 10.46; 19.6; 1Kr 14

* 16:18 ónywâ: Luk 10.19; Mis 28.3-6 yâl: Mis 4.30; 5.16; 8.7; Zhk 5.14-15

* 16:19 Mat 22.44

* 16:20 Heb 2.4

Lúkas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Lúkas nyə á cilə yí

Isâ í dʉ́gyá nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Lúkas nyə á cilə yí

Lúkas nyə á cilə Tyofîl kálaad ɛ́ga. Njɨɨ́, tɛɛm bə ntɔ́, nyə á cilə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl shú buud bwə́ á shígɛ́ bə mímbyágá mí Oyúdɛn wá, bɔɔŋg bwə́ á dʉ lás Gʉrɛ̂k wá. A ŋgə fɛ́ɛl bwo iciyá bísə́ nə ŋkul yáág bwo gwágʉ́lə dɨ́ yí, nə isâ í dʉ́gyá nə ijâm nə ijag í Oyúdɛn yí. Lúkas ŋgə lwó cʉg múud mə Yésus.

Nyə á bɛ̧ icé ílɔ́ɔl wa Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl ɛ́gaád nə́mə́ nda Matiyô bá Márkus.

(1) Sáal mə Yuánɛs Nduu-buud (3.1-20), bɛ̧ nə nduwán mə́ Yésus, nə məbwə́bʉ́lán nyə á bwəma nə ndɨ́ má (3.21–4.13).

(2) Cʉg mə Yésus nə sáal nyə á sá Galilê yí (4.14–9.50).

(3) Njɔɔnd Yésus nyə á kyey kə́lə Yurʉ́səlɛm yí (9.51–19.28), nə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nyə á sá wu yí (19.29–21.38), kə kumə shwɨy nyə á yə yí nə gwúmʉ́lə nyə á gwûm shwoŋ dɨ́ yí (22-24).

Sə́ bɨ́ nə ŋkul cɨ nə́ lúú ciyá á kálaad wúsə 19.10: «Mwân mə Múúd nyə á zə sɔ̧́ bɔɔŋg bwə́ á jímb wá, zə cʉg bwo.» Zɛmbî mə mpú nə́ buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ cʉgə kú nə nyə wá bʉ́sə njímbʉ́lá. Gwə́ wə́ nyə á ntɨ Yésus-Krîst yí, nə́ a zə́g cʉg bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ é lə́g nyə wá. Yésus mə́ dʉ bul julə búúd bwə́ ŋgə́ bwəma nə mpyóŋ wá, nda: osɔ́ɔl ɔ mísə́m, ikʉ́kágə́, mimbúmbúwá, mimbə̂l nə ojínə ɔ búúd.

1

Mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ cilyá

1 Yé Tyofîl lwám múúd, zhwog buud bwə́ á mə́ ŋgə she cilə ŋkúmba lâŋ á isâ í á sɨ̂y wa sə́dɨ́ yí. 2 Bwə́ á ŋgə jaaw isâ nə́mə́ nda búúd bwə́ á dʉ́g byo tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd wá bwə́ á bwiiŋg sə́ nə́. Buud bɔɔŋgʉ́ wə́ bwə́ ŋgə́ sá isɛ́y í bwiiŋgʉ́lə mílə́sʉ́ mí Zɛmbî. 3  *Nə́ ndɛɛ́ mə mə́ ka nə́mə́ kwey nə́ mə́ jə́lá nə cilə wo isâ byɔɔŋgʉ̂ téégyá nda í á ŋgə sɨ̂y nə́. Mə zə́ cilə na mə mə́ fwo mpu wámbʉlə sʉ́sʉ́sá jɛ̂sh tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd. 4 Mə́ jɨɨ nə́ wo mpúg nə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá wó á ŋwa myá mí bə́lɛ́ bə bʉ́bə́lɛ́.

Yuánɛs Nduu-buud mə bá byɛ̂l

5  *Ŋgwɔ́l fada nyə á bə nə́ Zakarî ja Herod nyə á bə njwú-buud á Yudéa yí. Fada wɔɔŋgʉ̂ bə́nɔ̂ŋ Abiya wə́ bwə́ á bə jáŋ gwooŋg. Mudá yé nyə á bə nə́ Ilísabet, a njúl shilə bag ɔ Arɔɔn. 6 Bɛ̂sh obá nə mudûm nə mudá bwə́ á bə otʉ́təlí ɔ búúd mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂, bwə́ dʉ́gə́ mpu sâ Zɛmbî məgwág, dʉ bɛ̧ ísâ byɛ̂sh Cwámba ŋgə́ cɨ nə́ í bə́g yí nə məcɛ̧ɛ̧ mɛ́ mɛ̂sh mbií á kú nə sâ á jumʉ́g. 7 Njɨ bwə́ áshígɛ́ bə nə mwân nəcé Ilísabet nyə á bə kundú, bɛ̂sh obá bwə́ á bə ntâg bwə́ mú icwúcwúúl.

8 Dúlʉ́gá jwɔ̂w dɨ ɨɨ́, Zakarî nyə á ŋgə sá isɛ́y í fada byé nda í á bə jwaŋga á gwooŋg jáŋ nə́. 9  *Ofada bwə́ á dʉ wusə mpaambə́ nə́ bwə́ fɛ́ɛ́sh nyɔɔŋg kə́g nyíi *Mpáánzə́ Zɛmbî yɛ́. Bwə́ á ka nə́mə́ wusə jínɨ jaá, mpaambə́ mú fɛ́ɛ́sh Zakarî nə́ nyə wə́ kə́g nyíi kə jígal *cáá. 10 Wəla lʉ jígálʉ́lə cáá nɨ dɨ, buud ɔ kúl búúd bɛ̂sh bwə́ á bə tɔ́ɔ́n bwə́ ŋgə́ jəgʉla nə Zɛmbî 11 Ŋgwɔ́l *éŋgəles mə́ Yawé mú zə lwóya nyúúl wə́ Zakarî, zə tɔ̂w nyə ŋgɛɛ mbwə̂ məncwûm, *alatâr bwə́ dʉ jígal cáá yɛ́ dɨ́ koogʉ́. 12 Mitə́dʉ́gá mí á búbulə Zakarî lúúd nə dʉ́gʉ́lə nyə á dʉ́g éŋgəles yí, a mú bul bə nə ifwaas. 13  *Njɨ, éŋgəles mú cɨ nə nyə nə́: «Zakarî, kú bɛɛg fúndə, nəcé Zɛmbî mə́ ŋwa mə́jəgʉla mwô. Mudá woó mə bá byá wo mwámudûm, wo bá gwiid nyə nə́ Yuánɛs. 14 Wo bá bul kɔɔs nə məshusʉg, ncúlyá buud bwə́ bá nə́mə́ bə nə məshusʉg nə byɛ́lʉ́lə mwân wɔɔŋg mə bá byɛ̂l yí. 15  *Nəcé a bá bə fwámɛ́ múúd mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. Nyə abʉ́lɛ́ bwɛlɛ́ ŋgul mə́lwəg kú ŋgul gúl sâ ányinyaanə̂. A bá bwey bə lwándʉ́lá nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim a njúl ná mwɔ̧ mə nyɔ́ɔ́ŋgʉ́d. 16 A bá nə́mə́ sá nə́ bɔ́ɔ́l búúd wâ bag ɔ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ nyíŋgəg zə wə́ Zɛmbî wáŋ Yawé. 17  *A bá zə nə lâŋ mə́ Zɛmbî nə *shíshim nə ŋkul Eli nyə á bə nə ndɨ̂ yí. A bá zə sá ŋkwambʉlə mpə́dʉ́gá osɔ́ɔ́ŋgʉ́ bə́nɔ̂ŋ bwân. A bá nə́mə́ sá nə́ bɔɔŋg bwə́ á dʉ bə nə məlwə̂ wá bwə́ cɛ́ndʉ́g kuú njɔɔnd, bwə́ bə nə fʉg á otʉ́təlí ɔ búúd. Ntɔ́, a bá kwəmʉsa Cwámba kúl búúd í njúl nyə fwámɛ́ kwééshá.» 18  *Zakarî mú cɨ nə éŋgəles nə́: «Mə músə cwúcwúúl, mudá waamə́ mə́ nə́mə́ jaas; mə e bá wámbʉlə sâ wó ŋgə́ cɨ nɨ ntʉdɛlɛ̂?» 19  *Eŋgəles mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Mə wə́ Gabryɛ̂l, mə jɨ mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂, mə ŋgə sɛ̂y nə nyə. Nyə ámə ntɨ́ mə nə́ mə zə́g lésha nə wo, zə jaaw wo jɔ̧jɔ̧ mə́kə́l mə́nɨ. 20 Njɨ, nda wó mə́ ka bə kú *magʉlə íciyá byâm nə́, wo é bə fífî. Wo bá ji kú lás kə wɔ́ɔ́s jwɔ̂w ísâ mə́ ámə zə jaaw wo ínɨ í bá bwəma yí. Nəcé byáá í bá bwəma dáŋ wəlad.»

21 Í á bə na, kúl búúd jâŋ í ŋgə́ bwánd Zakarî. Buud bwə́ mú ŋgə káam nə́ a mə́ bul bwey nûŋ Mpáánzə́ Zɛmbî dɨ́ cwû.

22 Ja Zakarî nyə á ka cúwo tɔ́ɔ́n yí, nyə á bə kú ná nə ŋkul mə lésha nə buud. Bwə́ mú mpu nə́ a shí dʉ́g gúl sâ nûŋ fúm á ci dɨ́. Nyə á ŋgə fufə njɨ məbwə̂. Nyə á shwal bə fífî. 23 Ja nyə á shínal mɛ́ mwɔ̂w mə́ ísɛ́y yâ Mpáánzə́ Zɛmbî yí, nyə á ka nyiŋgə kə bwə́dɨ́.

24 Fwála mú cɔ̧́, mudá yé Ilísabet músə bə nə bum. A mú shwaaw tâŋ oŋkwoond otɔ́ɔn kú lwóya nyúul, a ŋgə́ cɨ nə́: 25  *«Sâ Cwámba mə́ sá mə wə́ ga. A mə́ ntɨ mísh mɛ́ mə́dɨ́ zə yîl mə shwôn mə́ á bə nə ndɨ̂ búúd bâm dɨ́ yí.»

Yésus mə bá byɛ̂l

26 Ja bum mə́ wɔ́ɔ́s Ilísabet ŋkwoond saman dɨ́ yí, Zɛmbî mú kənd *éŋgəles Gabryɛ̂l ŋgwə́la á Galilê bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Nazarɛ̂t yí. 27  *Nyə á kənd nyə nə́ a kə́g lésha nə ncwíyɛ̂ sás lʉ́ múdá í á bə wu nə́ Maríya yí. Sás dɔɔŋg í á bə nə cɛ̧ɛ̧lá bá nə Yósɛb, muud á bag ɔ *Dávid. 28 Eŋgəles mú nyíi Maríya njɔ́w cɨ nə nyə nə́: «Mə báág nə wo, Yawé jɨ nə wo, a mə́ sá mpaam nə jɔ̧ lâm.» 29 Iciyá ínɨ í mú sá Maríya mitə́dʉ́gá búbulə lúúd. A mú ŋgə jî lámʉ́d nə́ wâŋ mbií mə́bə́dá í kə́ nə́ jɨ. 30 Eŋgəles mú cɨ nə nyə nə́: «Maríya, kú bɛɛg fúndə. Nəcé wo mə́ bwəma nə ocúncɛ́sh ɔ́ Zɛmbî. 31  *Dʉgɨ́, wo zə́ bə nə bum, wo bá byá mwámudûm, wo gwiid nyə nə́ Yésus. 32  *A bá bə fwámɛ́ múúd. Bwə́ bá dʉ jɔ̂w nyə nə́ *Mwân mə́ Zɛmbî a gwɔ́w-gwɔ̂w. Zɛmbî wúsʉ́ Yawé mə bá yə nyə ijwûga í mpáámbə́ jé Dávid. 33  *A bá jwú nə bag ɔ *Yákwab kandʉgə á kandʉgə, ijwûga byé í ábʉ́lɛ́ bə nə məshíné.» 34 Maríya mú cɨ nə éŋgəles nə́: «Jâŋ í bá bə ntʉdɛlɛ́, mɛɛ kú fwo mpu múdûm?» 35  *Eŋgəles mú bɛ̧sa nə nyə nə «Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə bá zə wódɨ́, ŋkul mə́ Zɛmbî a gwɔ́w-gwɔ̂w í mú búdal wo nda gúgʉ́wá í dʉ búdal múúd nə́. Gwə́ wə́ í bá sá nə́ mwân wó bá byá yɛ́ mə́ bá bə fééshá, bwə́ dʉ jɔ̂w nyə nə́ Mwân mə́ Zɛmbî. 36 Dʉgɨ́, mbyɛ̂l wô Ilísabet mə́ zə bə nə bum ícwúúlʉ́d. A bá nə́mə́ byá mwámudûm. Nyə muud bwə́ á dʉ cɨ nə́ a jɨ kundú yɛ́, bum mú nyə ŋkwoond saman dɨ̂. 37  *Mpug nə́ sâ cúgɛ́ nə ŋkul bwɛlɛ́ ntɔ̧ Zɛmbî.» 38 Maríya mú cɨ nə́: «Mə jɨ sɔ́ɔl məsáal mə Yawé. A sáág mə nda wó mə́ cɨ nə́.» Eŋgəles mú kyey.

Maríya mə kə́ dʉ́g Ilísabet

39 Nə́mə́ fwála dɔɔŋgʉ́ dɨ, Maríya mú ŋwa zhɨ́ɨ́ lɛɛlʉ́lə kə ŋgwə́la á kɔ́ɔ́mb Yudéa jísə́ mímbʉ́ŋ mimbʉ́ŋ yí. 40 A mú kə nyíi Zakarî dɨ́ njɔ́w, bə́da Ilísabet. 41 Ja Ilísabet nyə á gwág məbə́dá mə́ Maríya yí, mwân nyə á lugʉsa nyə mwɔ̧̂ dɨ̂, Ilísabet músə lwánd nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́. 42 A mú kɨ̂m məma ŋkwiimbyê, nyə nə́: «Wo jɨ nə ibwádán ntɔ̧ bɔ́ɔ́lʉ́gá búdá bɛ̂sh, mwân jɨ́ wo mwô dɨ́ yɛ́ jɨ nə́mə́ nə ibwádán. 43 Jɨ́ í mpú sâ nə́ nyɔɔŋgʉ́ mə Cwámba waamə́ zə́g mə́dɨ́ yí. 44 Nəcé dʉgɨ́, njɨ mə́lwə̂ mâm mə́ ámə gwág mə́bə́dá mwɔ̧̂ yí, mwân nyə ámə lugʉsa mə nə məshusʉg mwô dɨ̂. 45 Wɛɛ mə́ jəla, wɛɛ muud mə́ *búgʉla nə́ sâ jɛ̂sh Cwámba mə́ sá nə́ bwə́ jááwʉg wo yí í é bwəma yɛ́.»

Maríya mə ságʉ́sə́ Zɛmbî

46  *Maríya mú cɨ nə́:

Zɛmbî waam, wo jɨ məma Zɛmbî.

47 Shíshim wâm í ŋgə kɔɔs nə məshusʉg

nəcé cʉgye waamə́ Zɛmbî.

48 Nəcé a mə́ bə́lɛ ntɨ mísh dʉ́g zhizhe lwaá dɛ́ ámudâ.

Haaw! Tɛ́ɛ́d fwála gaád buud wâ ikala byɛ̂sh bwə́ bá dʉ cɨ nə́: «mɛɛ mə́ jəla».

49 Nəcé Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh mə́ sá mə məma ísâ.

Jínə́ dɛ́ dʉ́sə nə gúmə́ ntɔ̧ sâ jɛ̂sh.

50  *Lâm mə́cɛy yé wúsə nə́ bagə́

shú búúd bwə́ ŋwá nyə nə fúndʉ́gʉ́ wá kə wɔ́ɔ́s íkala ikala.

51  *A mə́ lwóya ŋkûl nyɛ́.

A mə́ sá nə́ buud bwə́ dʉ ŋkɛ̂ny mə́nyúúl wá bwə́ cɨ́ɨ́magʉ́.

52  *A mə́ yîl íŋkácid i búúd íjiya í ící byáŋʉ́d wusə shí,

a bʉ̂n ózhizhe ɔ búúd gwɔ̂w.

53  *Buud bwə́ á bə nə məfúfə wá, a mə́ yə bwo zhwog tɔɔm

a nyiŋg búúd ɔ́ tɔɔm məbwə̂ ocwûd.

54  *A mə́ zə kwiid bag ɔ sɔ́ɔl məsáal yé *Izʉrəyɛ̂l,

a mə́ tə́dʉga lâm mə́cɛy yé,

55 nda nyə á kaag impáámbə́ bísʉ́

shú mə́ *Abʉraham bə́nɔ̂ŋ mpwoŋ buud nyɛ́ kandʉgə á kandʉgə nə́.

56 Maríya bá Ilísabet bwə́ á já je bə óŋkwoond olɔ́ɔl nə́ ndɛɛ́ Maríya músə nyiŋgə kə bwə́dɨ́.

Byélé mə́ Yuánɛs Nduu-buud

57 Wəla lʉ byɛyí í á ka wɔ́ɔ́s Ilísabet. A mú byá mwámudûm. 58 Nə buud bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə jáŋ baŋ wá, nə mimbyɛ̂l myɛ́ bwə́ mú gwág nə́ Yawé mə́ bul gwág nyə cɛy lámʉ́d. Bə́nɔ́ŋ bwə́ mú ka zə taag.

59  *Jwɔ̂w mwân nyə a wɔ́ɔ́s mwɔ̂w mwɔɔmb yí, bwə́ mú zə nə́ bwə́ zə́ sá nyə ábɨwáág. Bwə́ mú cɛɛl gwiid nyə nə́ Zakarî nda sɔ́ɔ́ŋgʉ́. 60  *Njɨ nyɔɔŋgʉ́ mú cɨ nə́: «Mbɔ̂! Jínə́ dɛ́ wə́ Yuánɛs.» 61 Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Muud ŋgwúd nə ŋgwúd cugɛ́ nə jínə́ lʉ́ Yuánɛs njɔ́w búúd wʉ́n wɛ̂sh dɨ̂.» 62 Bwə́ mú dʉ lésha nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwân dʉ fufə njɨ məbwə̂ jílə nyə jínə́ á cɛ́ɛ́l gwiid mwân yí. 63 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwân mú gwáámb nə́ bwə́ yə́g nyə kwóógʉ́ nə́ a zə́g cilə cínɔŋg. A mú cilə nə́: «Jínə́ dɛ́ wə́ Yuánɛs.» Buud bɛ̂sh bwə́ mú bul káam. 64 Seegya ntâg nə́ Zakarî mpu mə́ bâŋ, jûm mú nyə fʉlî nə́ a je lás. A mú shwal bʉ̂n kə́l ŋgə yə Zɛmbî məshwúmb. 65 Buud ɔ́ baŋ bɛ́ bwə́ mú bə nə fúndʉ́gʉ́. Nə́ ndɛɛ́ buud bwə́ mú ŋgə bwiiŋg lâŋ á isâ í á sɨ̂y ínɨ shí Yudéa á mimbʉ́ŋ nyɛ̂sh. 66 Buud bɛ̂sh bwə́ á gwág lâŋ wɔɔŋg wá bwə́ á bə kú bwɛlɛ yîl lâm cínɔŋg. Bwə́ mú dʉ jî nə́: «Múmwán jɔɔŋg í bá bə jɨ́ e? Bʉ́bə́lɛ́, ŋkul mə́ Yawé í á ŋgə nyîn cʉg mə mwân wɔɔŋgʉ́d.»

Zakarî mə cúndə cúndə́ mə́ Zɛmbî

67 Mwân sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé Zakarî mú lwánd nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́, a mú cúndə cúndə́ mə́ Zɛmbî, nyə nə́:

68  *Gúmə́ nə Yawé, Zɛmbî á *Izʉrəyɛ̂l

nəcé a mə́ kwiid kúl búúd jé, yîl bwo mənyámád.

69  *A mə́ wééshʉli sə́ ŋkácid cʉgye

mpwoŋ buud mə́ sɔ́ɔl məsáal yé *Dávid dɨ̂.

70  *Nyə a shí bwey dʉ jaaw kɛ́ɛl dɔɔŋgʉ́,

*buud ɔ mícúndə́ bɛ́ nyə á fɛ́ɛ́sh yág wá dʉ jaaw.

71  *Nyə á kaag nə́ a bá zə yîl sə́ mə́nyámá mə́ mízhízhíŋ mísʉ́d,

a yîl sə́ məbwə̂ mə́ bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ mpii sə́ wád.

72  *A mə́ lwágʉlə nə́ a jɨ nə lâm mə́cɛy nə odâ;

a mə́ tə́dʉga sɔ̧ nyə á sá nə bwo yí.

73  *Nəcé nyə á kɛɛn bʉ́bə́lɛ́ nə Dâ *Abʉraham nə́ í bá bə nə́

74  *á ká shîn yîl sə́ mə́bwə̂ mə́ búúd bwə́ ŋgə́ lúmbʉli nə sə́ wá dɨ,

sə́ mə́ bá dʉ yə nyə gúmə́ kú nə ifwaas,

75 sə́ ŋgə́ lwóya nə́ sə́ bʉ́sə buud bɛ́,

sə́ ŋgə́ cʉgə tʉ́təlí nyə́dɨ́ míshʉ́d,

ŋgə cʉgə nda búúd ɔ kúl jé bwə́ jə́lá nə cʉgə nə́,

sə́ bə ntɔ́ mwɔ̂w mə́ cʉg mə́sʉ́ mɛ̂sh.

76  *Múmwán, bwə́ bá dʉ jɔ̂w wo nə́ *muud micúndə́ mə́ Zɛmbî á gwɔ́w-gwɔ̂w.

Nəcé wo bá kə́ Cwámba shwóg, kə kwambʉlə nyə zhɨɨ́

77  *kúl búúd jé í mpúg nə́ a ŋgə zə nə́ a zə́ cʉg bwo,

juu bwo nə *misə́m myáŋ.

78  *Zɛmbî wúsʉ́ jɨ bul bə nə lâm mə́cɛy.

A mə́ ntɨ sə́ məŋkɛnya mə́ ŋgə́ zhu gwɔ̂w

nda mɔɔŋg mə jwɔ̂w ja í dʉ cúwo yí,

79  *mə́ zə́g kwan bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ cʉgə yídʉ́gʉ́ shwɨy dɨ́ wá,

mə́ zə́g sá nə́ sə́ cʉ́gəgí nə́ shɛɛ.

80 Mwân nyə á ka nə́mə́ ŋgə wɨ̂y, *shíshim yé ŋgə́ ŋwa ŋkul. Nyə á dʉ ji mə́shí mâ shwééshá nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s jwɔ̂w nyə á kə lwóya nyúúl kúl búúd jé dɨ́ yí.

2

Byélé mə́ Yésus

1 Í á zə bə mə́nɨ mwɔ̂w dɨ, *Káázɛl Ogust nyə á cilə nə́ buud ɔ shí mishwun bɛ̂sh bwə́ kə́g cilya ílâŋ dɨ̂. 2 Ilâŋ bwɛlɛ́lə sɨ̂y wə́ cɨ́. Í á bə Kirínus njúl ŋgwə́mʉna á faan lʉ́ Sirî. 3 Ntɔ́ buud bɛ̂sh bwə́ á ka kə ŋgə cilya, muud kə ŋgwə́la í dʉ́gyá nə bɛɛnd jé yííd. 4  *Yósɛb mú nə́mə́ tɨ́ Nazarɛ̂t faan lʉ́ Galilê, bád kə Betʉlehɛm, ŋgwə́la mə *Dávid faan lʉ́ Yudéa, nəcé nyə á bə mwân á njɔ́w búúd mə Dávid. 5 Nyə á ŋgə kə ílâŋ dɨ́, bá Maríya, mudá í á bə nə́ bá bwə́ zə́ béya yɛ́, Maríya wɔɔŋg njúl nə bum.

6 Í á ka bə, bwə́ njúl nûŋ, fwála lʉ byɛyí mú wɔ́ɔ́s Maríya. 7 A mú byá mwân yé acúmbâ, mwámudûm. A mú wá nyə bwə́mád a bwɨ́ɨ́g nyə kʉ́l bwə́ á dʉ wá itɔw idʉ̂w nə́ í dʉ́g də yí, nəcé bwə́ áshígɛ́ bə nə bwágə́ njɔ́w ójôŋ.

Obaagʉlə ɔ́ itɔw bwə́ dʉ́g wə́éŋgəles

8 Obaagʉlə ɔ́ itɔw bwə́ á bə shí nyɔɔŋgʉ́d bwə́ ŋgə́ ji mifum tɔ́ɔ́n íbugád ŋgə́ baagʉlə itɔw byáŋ. 9 Ŋgwɔ́l *éŋgəles mə Yawé mú zə wɔ́ɔ́s bwo na, məŋkənʉwa mə Cwámba mə́ mú lyɛ̧ bwo nə məŋkɛnya nə́ kɛsh. Ifwaas í músə jág bií bwo. 10 Njɨ, éŋgəles mú cɨ nə bwo nə́: «Kúgá fúndə, nəcé mə ŋgə zə bɨ́ nə jɔ̧jɔ̧ kɛ́ɛl í é sá kúl búúd jɛ̂sh məma mə́shusʉg yí. 11  *Cʉgye mə́ byɛ̂l bɨ́ múús ŋgwə́la mə *Dávid. Nyə wə́ *Krîst Cwámba. 12 Bɨ é yag nyə nə məyɨɨgyé mə́ga: bɨ é kwey kʉ́kény í mbwúg bwə́mád kʉ́l bwə́ dʉ wá itɔw idʉ̂w nə́ í dʉ́g də yí.»

13 Seegya nə́ kúdə zhwog wəéŋgəles wâ gwɔ̂w bwə́ mú zə kwey nyɨ́nɨ bwə́ ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́ sʉsad nə́:

14  *Zɛmbî bə́g nə gúmə́ joŋ á gwɔ́w-gwɔ́wʉ́d;

wa shí, buud Zɛmbî mə́ gwág nywa wá bwə́ cʉ́gəg nə́ shɛɛ.

15 Í mú zə bə nə́, ja wəéŋgəles bwə́ mə́ béégya nə bwo kə joŋ dɨ́ yí, obaagʉlə ɔ́ itɔw bwə́ mú cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Sə́ kə́gá Betʉlehɛm kə dʉ́g sâ í mə́ sɨ̂y Zɛmbî mə́ sá nə́ sə́ mpúg ga.» 16 Bwə́ mú ŋgə kə nə́ cá-câ, bwə́ mú kə kwey Maríya nə Yósɛb nə kʉ́kény í mbwúg kʉ́l bwə́ dʉ wá itɔw idʉ̂w nə́ í dʉ́g də yí. 17 Ja bwə́ mə́ dʉ́g nyə yí, bwə́ mú bwiiŋg sâ éŋgəles nyə́ ámə jaaw bwo shú mə́ múmwán jɔɔŋg yí. 18 Buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə gwág bwo wá bwə́ á ŋgə bul káam sâ bwə́ á ŋgə bwiiŋg yí. 19  *Maríya nyɛ nyə á baagʉlə isâ byɔɔŋg lámʉ́d, a ŋgə́ bigas byo. 20 Nə́ ndɛɛ́ obaagʉlə ɔ́ itɔw bwə́ mú nyiŋgə bwə́ ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́, ŋgə yə nyə məshwúmb nə isâ byɛ̂sh bwə́ ámə gwág nə dʉ́g yí, nəcé í á bə nə́mə́ njɨ nda éŋgəles nyə á jaaw bwo nə́.

Bwə́ kə́ nə kʉ́kény Yésus mpáánzə́

21  *Ja jwɔ̂w lʉ́ mwɔɔmb í á wɔ́ɔ́s yí, í mú bə fwála nə́ bwə́ sáág mwân ábɨwáág. Bwə́ mú gwiid nyə nə́ Yésus, jínə́ éŋgəles nyə á jaaw Maríya a kú fwo ŋwa bum yí.

22  *Nə́ ndɛɛ́ í mú zə bə fwála nə́ bwə́ sáág ŋgusa íci Moyîz nyə a cɨ yí. Bwə́ mú bád kə nə mwân Yurʉ́səlɛm kə́lə lwóya nyə wə́ Yawé, 23  *nə́mə́ nda jɨ́ cilyá *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ́ nə́, nə́: «Mwámudûm yɛ̂sh mə tɛ́ɛ́d byɛ̂l yɛ́, bwə́ kənd nyə koogʉ́ nə́ a bə́g shú mə́ Yawé.» 24 Í á jɨɨ nə́ bwə́ kə́g yána ílɨ́ɨ́m í *mə́túnʉga nə́mə́ nda jɨ́ cilyá nda mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ́ nə́, bwə́ kə nə məwúwo məbá ŋkí icwɔ̧ í mə́faf íbá.

25 Ŋgwɔ́l múúd nyə á dʉ bə Yurʉ́səlɛm nə́ Símʉyon. Nyə á bə tʉ́təlí muud, nyə a wá lâm wə́ Zɛmbî. Nyə á bə nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. Nyə á dʉ bwánd muud nyə á bə nə́ a bá zə səl *Izʉrəyɛ̂l milâm shí yɛ́. 26 Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim í á lwágʉlə nyə ntámə́d nə́ nyə abʉ́lɛ yə a kú fwo dʉ́g *Krîst Yawé mə bá ntɨ yɛ́. 27 Muud wɔɔŋgʉ̂ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim í á sá nə́ a kə́g *Luŋ mə́ Zɛmbî. Ja óbyɔ̂l ɔ Yésus bwə́ á zə nə mwân Luŋ nə́ bwə́ zə́ sá nyə nda mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ í ŋgə́ cɨ nə́, 28 nyə á ŋwa mwân nyə́dɨ́ mə́bwə́d a mú yə Zɛmbî cúncɛ́sh, nyə nə́:

29 Mása, jaá ga í músə wo je bɨ́d nə́ lwaá dwô í yə́g nə́ shɛɛ

nda wó á cɨ nə́,

30  *nəcé mísh mâm mə́ mə́ dʉ́g nda wó zə́ cʉg sə́ nə́,

31 cʉgʉ́lə wó á kwəmʉsa ikûl í búúd byɛ̂sh í ŋgə́ dʉ́g yí.

32  *Jísə məŋkɛnya mə́ bá sá nə́ ikúl íshús í mpúg wo yí,

kûl gwô Izʉrəyɛ̂l í bə́g nə gúmə́ yí.

33 Yésus sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nə nyɔɔŋgʉ́ bwə́ á ŋgə káam sâ jɛ̂sh Símʉyon nyə á ŋgə cɨ shú dɛ́ dɨ́ yí. 34  *Símʉyon mú bwádan nə bwo, nyə nə Maríya nyɔɔŋgʉ́ mə Yésus nə́: «Mwân ɛ́ga Zɛmbî mə́ ntɨ́ nyə nə́ a zə́g sá nə́ zhwog buud ɔ Izʉrəyɛ̂l bwə́ bʉ́lág, zhwog buud wɔɔl. A bá bə gúl sâ mə́ Zɛmbî í bá ntɔ̧ búúd ŋkul yí, sâ búúd bwə́ ábʉ́lɛ magʉlə yí. 35 A bá zə sá nə́ zhwog buud mitə́dʉ́gá myáŋ mí mpúyʉ́g. Wɛɛ ntâg ɨɨ́, məcɛy mə́ bá nyisʉli wo lámʉ́d nda kafwɛlɛ.»

36 Ŋgwɔ́l *múúd micúndə́ ámudâ nyə á bə nə́mə́ cínɔŋg nə́ Ana, a njúl shilə mə Fanuɛ̂l bɛɛnd mə́ Azɛr dɨ̂. Mudá wɔɔŋgʉ̂ nyə á bə a mə́ bul jaas. Nyə a béya a mú cʉgə nə ŋgwûm mimbû zaŋgbá. 37  *Nyə á ji kúsə kə wɔ́ɔ́s mimbû məwûm mwɔɔmb nə mínɔ̧̂. Nyə a shígɛ́ dʉ bwɛlɛ́ kə shwóg-shwóg nə Luŋ mə́ Zɛmbî. Nyə á dʉ sá Zɛmbî isɛ́y byé nə mwásə́ nə bulú a dʉ́gə́ ci ídʉ̂w, dʉ yə Zɛmbî gúmə́. 38  *Nyə á bə nə́mə́ cínɔŋgʉ́ ja bwə́ á bə nə Yésus Luŋ yí, a mú yə Zɛmbî akíba; buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə bwánd nə́ Zɛmbî mə bá zə yîl Yurʉ́səlɛm mə́nyámád wá, Ana nyə á ŋgə jaaw lâŋ mə́ mwân.

39 Ja óbyɔ̂l ɔ Yésus bwə́ á shîn sá isâ byɛ̂sh Mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Yawé mə́ ŋgə́ cɨ yí, bwə́ á ka nyiŋgə kə bwə́dɨ́ ŋgwə́la Nazarɛ̂t, faan lʉ Galilê. 40 Mwân nyə á ka nə́mə́ ŋgə wɨ̂y, *shíshim yé ŋgə́ ŋwa ŋkul, a njúl mpaam mə́ Zɛmbî dɨ̂.

Yésus mə nyín mpáánzə́ Zɛmbî a njúl kʉ́kágə́

41  *Obyɔ̂l ɔ Yésus bwə́ á dʉ kə zâŋ páska dɨ́ Yurʉ́səlɛm mbû wɛ̂sh. 42 Bwə́ á ka nə́mə́ kwo bád kə nda fúlú í á bə nə́, Yésus njúl mimbû wûm nə mímbá, bwə́ mú kə nə nyə. 43 Ja zâŋ í á shîn yí, obyɔ̂l bɛ́ bwə́ mú nyiŋgə. Yésus mú lʉ́g Yurʉ́səlɛm bwə́ kú mpu. 44 Bwə́ á ŋgə tə́dʉga nə́ Yésus bə́nɔ̂ŋ buud ɔ́ gwooŋg bʉ́sə zhɨ́ɨ́d. Bwə́ músə kyey mwásə́ ncindî. Nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú ka zə ŋgə sɔ̧́ nyə mímbyɛ̂l nə mímbií myáŋ dɨ́. 45 Nda bwə́ áshígɛ́ kwey nyə nə́, bwə́ mú nyiŋgə nə məsɔ̧́ɔ̧́gʉ́ kə Yurʉ́səlɛm. 46 Í á ka zə bə, bwə́ mə́ sɔ̧́ nyə nə́ sɔ̧̂ sɔ̧̂ tâŋ mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl, bwə́ mú kə kwey nyə a njúl tâm oyɨ́ɨ́gʉli ɔ mə́cɛ̧ɛ̧ *Luŋ mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ gwágʉlə bwo, a ŋgə́ jí bwo minjígá. 47 Buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə gwág nyə wá bwə́ á ŋgə káam fʉ́g nyɛ́ nə məmpɛ̧sá mɛ́. Bwə́ á ŋgə káam mbií á nə́ fʉg dʉ jímb lúúd. 48 Ja óbyɔ̂l bɛ́ bwə́ á dʉ́g nyə yí, bwə́ á jág bul káam. Nyɔɔŋgʉ́ mú cɨ nə nyə nə́: «Mwân waam, jɨ́ wó mə́ sá sə́ ntʉ́nɨ nɨ? Wo mpú nə́ sá shwóóŋgʉ̂ sə́ mə́ ŋgə sɔ̧́ wo nə milâm gwɔ̂w?» 49  *Nyɛ mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ́ ámə ŋgə sɔ̧́ mə nə jɨ́? Bɨ ampúyɛ́ nə́ mə́ jəlá nə dʉ bə ísâ í Dâ dɨ?» 50 Njɨ bâŋ bwə́ áshígɛ́ mpu gwág sá nyə á cɨ nə bwo yí. 51  *Yésus bə́nɔ̂ŋ bwo bwə́ mú shulə kə Nazarɛ̂t, a ŋgə́ magʉlə ijwûga byáŋ. Nyɔɔŋgʉ́ mú baagʉlə ísâ ínɨ byɛ̂sh lámʉ́d. 52  *Yésus nyə á ka ŋgə wɔɔf, fʉg ŋgə kwɨ́dʉli, mpaam mə́ Zɛmbî ŋgə́ kwɨ́dʉli, a ŋgə́ bə jɔ̧ kágə́ mísh mə́ Zɛmbî nə mísh mə́ búúdʉd.

3

Isɛ́y í Yuánɛs Nduu-buud

(Mat 3.1-17; Mak 1.1-11)

1 Í á ka zə bə, ijwûga í *Káázɛl Tibɛr í mə́ wɔ́ɔ́s mbû wûm nə tɔ́ɔ́n dɨ̂, Pons Pilât mú bə ŋgwə́mʉna á faan lʉ́ Yudéa, Herod nyə Tatarâk* á Galilê, mínyɔŋʉ̂ yé Fílíp nə faan lʉ́ Ityurê nə Trakonitídí, Lisanʉyas nə faan lʉ́ Abilɛn. 2 Í á bə Hána njúl Ajəlácɨ á ofada, bá Kayíf. Ja jɔɔŋgʉ̂, kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî í á wɔ́ɔ́s wə́ Yuánɛs mwân mə́ Zakarî a njúl shí a shwééshád.

3  *Nyə á ka zə ŋgə kyey shí nyɛ̂sh á fundú ŋgwɔ̧ɔ̧́ Zhurdɛ̧̂, ŋgə cúndə nə́: «Cɛ́ndʉ́gá mitə́dʉ́gá, bɨ́ duwan, Zɛmbî nyə é juu bɨ́ nə *misə́m mín.» 4  *Í á bə ntɔ́ nda jísə́ cilyá kálaad mə *múúd micúndə́ Izayí dɨ́ nə́. Nəcé jísə nə́:

Muud ŋgə cúndə shí a shwééshád, a ŋgə cɨ nə́:

«Kwambʉləgá zhɨ́ɨ́ mə́ Cwámba,

bɨ́ sʉ́g kwûŋ jé.

5 Bʉlalʉgá ibɨ́ɨ́ byɛ̂sh,

bɨ́ bwú mímbʉ́ŋ mí anʉ́nɨ̂ nə mi acíg-cíg myɛ̂sh səl shí,

bɨ́ sʉ́g mə́búgə.

Sandʉləgá ikʉ́l í ákukwowʉlâ, sá byo nə́ səndôŋ

6  *muud yɛ̂sh ka bá dʉ́g cʉgʉ́lə Zɛmbî mə bá cʉg búúd yí.»

7  *Buud bwə́ á dʉ zə wə́ Yuánɛs áncuncuma zə́lə dʉ duwan wá, nyə á ka dʉ cɨ nə bwo nə́: «Yé iyəlʉkag íga! Bɨ mə́ bə́lɛ fúndə mpimbə Zɛmbî mə́ bá lwóya yí? Zə́ ámə kɛ́wʉli bɨ́ ɛ́nɛ? 8  *Kágá wúmə fwámɛ́ mpúmə́† í lwágʉ́lə́ nə́ bɨ mə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá yí. Kúgá bɛ̧ njɨ dʉ́lə tə́dʉga nə́: “Sə́ bâŋ sə́ bɨ́ mpwoŋ buud mə́ *Abʉraham” nəcé mə mpú jaaw bɨ́ nə́ Zɛmbî jɨ nə ŋkul shwɔ̧́ɔ̧la mə́kwóógʉ́ mə́ga, sá mwo bwân ɔ́ Abʉraham. 9  *Mpugá nə́ zʉ̂ŋ í wál zə sámb míkɔ̧ɔ̧lə́ mí ílɨ́ɨ́ mə́shugʉd. Bwə́ é cal lɨ́ɨ́ jɛ̂sh í ádɛ́ wúmə fwámɛ́ mpúmə́ yí, bwə́ kʉl gwo kudad.»

10 Buud bwə́ mú zə jî nyə nə́: «Sə́ mə́ jəlá nə sá jɨ́?» 11 A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Muud jɨ́ nə ishimí íbá yɛ́ kɛ́ɛ́nzhʉg ŋgwûd yə nyɔɔŋg cúgɛ́ nə ndɨ̂ yɛ́. Muud jɨ́ nə idʉ̂w yɛ́ sáág nə́mə́ ntɔ́.» 12 Oŋwɛnyɛ ɔ tóya bwə́ mú nə́mə́ zə nə́ bwə́ zə́ duwan. Bwə́ mú jî nyə nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli e, sə́ mə́ jəlá nə sá jɨ́?» 13 Nyə nə bwo nə́: «Dʉgá jî búúd njɨ sâ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ yə́ bɨ́ ŋkul nə́ bɨ dʉ́g jî yí, bɨ kú ntɛɛŋg.» 14 Ozɨmbɨ bwə́ mú nə́mə́ jî nyə nə́: «Sə́ bâŋ sə́ mə́ jəlá nə sá jɨ́?» Nyə nə bwo nə́: «Kúgá mánda múúd nə sâ jé ŋkí ntâg nə́ bɨ mə lwó múúd mpə̂l. Magʉləgá nə́ myə́na bwə́ ŋgə́ jə́na nə bɨ́ má mə́ jəla.»

15 Nda búúd bwə́ á ŋgə bwánd bwə́ ŋgə́ tə́dʉga nə́ Yuánɛs ɔ mə́ jéé bə Mesî nə́, 16  *Yuánɛs nyə á cɨ nə bwo nə́: «Mɛɛ mə ŋgə duu bɨ́ nə məjúwó. Njɨ ŋgwɔ́l múúd ŋgə zə, a jɨ nə mpífə́ cɔ̧́ mə. Mə ampíyáyɛ́ nə́ mə cínyʉg nyə mikwoolú mí mə́ŋgwub. Nywáá mə́ bá duu bɨ́ nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə kuda. 17 A mbid fwafʉga mbwə́d. A bá zə bɛ́ɛ́g búúd nda bwə́ dʉ fyaf ŋkwáándə́ nə́; a ŋwa fwámɛ́ mpúmə́ wá ŋkundá dɛ́d, a yîl ílwáásə́ shwu kuda jɨ́ kú bwɛlɛ jímə yííd.» 18 Yuánɛs nyə á kwo nə́mə́ ŋgə jaaw bwo Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, a ŋgə́ yáág nə bwo nə́ bwə́ mágʉləg. 19  *Í á ka zə wɔ́ɔ́s nə́, nyə á jum Herod á Tatarâk nəcé lə́sʉ́ mə́ Herodyâd, mudá mə́ mínyɔŋʉ̂ nə mɔ́ɔ́l mə́bɔ̂w mɛ̂sh nyə á dʉ sá má. 20 Herod mú kwádʉlə dúl bɔ̂w cínɔŋg gwɔ̂w, wá Yuánɛs mímbwugʉd.

21  *Í á ka bə gúl ja nə́, nda búúd bɛ̂sh bwə́ á ŋgə duwan nə́, Yésus mú nə́mə́ kə duwan. Nə́ ndɛɛ́, ja nyə á ŋgə jəgʉla yí, joŋ í mú bâŋ, 22  *Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mú nyîn nə nyúul nda faf í mú shulə nyə nyúúlʉ́d. Kə́l í mú zhu joŋ dɨ́ nə́: «Wo wə́ Mwân waamə̂ alâm. Lâm wâm wɛ̂sh wúsə wódɨ́.»

Impáámbə́ í Yésus

(Mat 1.1-17)

23 Ja Yésus nyə a tɛ́ɛ́d sáal dɛ́ yí, nyə á bə kala múúd á je bə mímbû məwûm mə́lɔ́ɔl. Buud bwə́ á ŋgə tə́dʉga nə́ a jɨ mwân mə Yósɛb, Yósɛb mwân mə Heli, 24 Heli mwân mə Matat, Matat mwân mə Lévi, Lévi mwân mə́ Mɛlʉkî, Mɛlʉkî mwân mə Yanay, Yanay mwân mə Yósɛb. 25 Yósɛb mwân mə́ Matatíyas, Matatíyas mwân mə Amos, Amos mwân mə Nahum, Nahum mwân mə Hɛsʉli, Hɛsʉli mwân mə Nagay, 26 Nagay mwân mə Maad, Maad mwân mə Matatíyas, Matatíyas mwân mə Símʉyon, Símʉyon mwân mə Yósɛk, Yósɛk mwân mə Yoda. 27  *Yoda mwân mə Yoanan, Yoanan mwân mə Résa, Résa mwân mə Zorobábɛl, Zorobábɛl mwân mə́ Salátiyɛl, Salátiyɛl mwân mə Neri; 28 Neri mwân mə Mɛlʉkî, Mɛlʉkî mwân mə Adi, Adi mwân mə Kosam, Kosam mwân mə Ɛlʉmadam, Ɛlʉmadam mwân mə Ɛr. 29 Ɛr mwân mə Yésus, Yésus mwân mə Elyazar, Elyazar mwân mə Yorîm, Yorîm mwân mə Matat, Matat mwân mə Lévi. 30  *Lévi mwân mə Símʉyon, Símʉyon mwân mə Yúda, Yúda mwân mə Yósɛb, Yósɛb mwân mə Yonam, Yonam mwân mə Eliyakim. 31  *Eliyakim mwân mə Məleya, Məleya mwân mə Mɛna, Mɛna mwân mə Matata, Matata mwân mə Natan, Natan mwân mə *Dávid. 32 Dávid mwân mə Yése, Yése mwân mə Yobɛd, Yobɛd mwân mə Bowaz, Bowaz mwân mə Sala, Sala mwân mə Naáson. 33  *Naáson mwân mə Aminadab, Aminadab mwân mə Adʉmin, Adʉmin mwân mə Arni, Arni mwân mə Hesʉron, Hesʉron mwân mə Farɛs, Farɛs mwân mə Yúda; 34 Yúda mwân mə *Yákwab, Yákwab mwân mə *Izaag, Izaag mwân mə *Abʉraham, Abʉraham mwân mə Tara, Tara mwân mə Nakor; 35 Nakor mwân mə Seruk, Seruk mwân mə Ragɔw, Ragɔw mwân mə Falɛk, Falɛk mwân mə Ebɛr, Ebɛr mwân mə Sala; 36 Sala mwân mə Kaynam, Kaynam mwân mə Arfagʉsaad, Arfagʉsaad mwân mə Sem, Sem mwân mə *Nówe, Nówe mwân mə Lamɛk; 37 Lamɛk mwân mə Matusalɛm, Matusalɛm mwân mə Inɔɔg, Inɔɔg mwân mə Yarɛd, Yarɛd mwân mə Malʉlɛɛl, Malʉlɛɛl mwân mə Kaynam. 38 Kaynam mwân mə Inos, Inos mwân mə Set, Set mwân mə Adam, Adam mwân mə Zɛmbî.

4

Sátan mə bwɔ́wʉ́lə́ Yésus

(Mat 4.1-11; Mak 1.12-13)

1  *Yésus nyə a wú Zhurdɛ̧̂ a mə́ shîn lwánd nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́. Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mú kə nə nyə shí a shwééshád. 2 Njwû məjamb mú kə bwɔ́wʉlə nyə wu tâŋ mwɔ̂w məwûm mə́nɔ̧̂. Yésus nyə a shígɛ́ də tɔ́ɔ sâ mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́d nə́ ndɛɛ́ ja mwɔ̂w mɔɔŋg mə́ á shîn yí a mú gwág zha. 3 Njwû məjamb mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋkí wo jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî, cɨɨ́g nə kwóógʉ́ ga nə́ í nyɛ́ɛ́g idʉ̂w.» 4  *Yésus mú yidá bɛ̧sa nə nyə nə́: «Jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: “Muud cugɛ́ nə ŋkul cʉgə njɨ nə idʉ̂w”.»

5 Njwû məjamb mú kə nə nyə gwɔ́w-gwɔ̂w. A mú lwágʉlə nyə məfaan mâ shí mishwun mɛ̂sh njɨ ja ŋgwúd nə́ cág. 6  *A mú cɨ nə nyə nə́: «Mə é yə wo ijwûga nə́ wo jwúg nə məfaan mə́nɨ mɛ̂sh wo ŋwa gúmə́ jáŋ, nəcé mə wə́ jɨ́ nə byo. Mə jɨ nə ŋkul yána byo yə múúd yɛ̂sh mə́ cɛ́ɛ́l yə yɛ́. 7 Ntɔ́, ŋkí wo kúd mpwoombʉ́ wa shí yə mə gúmə́, byɛ̂sh í é bə ísâ byô.» 8  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: “Dʉgʉ́ kúd mpwoombʉ́ shí njɨ wə́ Zɛmbî woó Yawé. Njɨ nyə wə́ wó dʉ́g yə gúmə́ yɛ́.”»

9 *Sátan mú kə nə nyə Yurʉ́səlɛm, kə tə̂l nyə zhwááŋgɛ̂ *Mpáánzə́ Zɛmbî dɨ́ gwɔ̂w. A mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋkí wo jɨ Mwân mə́ Zɛmbî, bɨ́dʉ́g nyúul wú wa kə kud shí, 10  *nəcé jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: “Zɛmbî mə bá lésha nə *wəéŋgəles bɛ́ nə́ bwə́ báágʉləg wo. 11 Bwə́ é ŋkɛ̂ny wo mə́bwə́d, kuú wô í nda bwɨɨm bɔɔgʉ́.”»

12  *Yésus mú bɛ̧sa nə nɛ́ nə́: «Ciyá jísə nə́: “Wo ajə́láyɛ́ nə bwɔ́wʉlə Zɛmbî woó Yawé”.»

13  *Ja Njwû məjamb mə́ shîn bwɔ́wʉlə Yésus mimbii myɛ̂sh ntʉ́nɨ yí, a mú kyey béégya nə Yésus, kə bwánd ja fwámɛ́ fwála í bá bə yí.

Mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ ísɛ́y mə́ Yésus

(Mat 4.12-17; Mak 1.14-15)

14  *Yésus mú nyiŋgə kə Galilê a njúl nə ŋkul á Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. Jínə́ dɛ́ í mú ŋgə jwɔ̧ cínɔŋg yɛ̂sh. 15 Nyə á ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ̂, buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ yə nyə gúmə́.

16 Nə́ ndɛɛ́ nyə á ka kə Nazarɛ̂t wú nyə á wɔɔf wá. A mú kə nyíi *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá jwɔ̂w lʉ́ Sábaad nda nyə á dʉ bwey sá nə́. Nyə á ka tɔ̂w tʉ́təlí nə́ a lɔ̧́ Kálaad Zɛmbî. 17 Bwə́ mú yə nyə ŋgwɔ́l kálaad Izayí *muud micúndə́ nyə á cilə yɛ́. A mú wɛɛf kálaad nə́ ndɛɛ́ a mú kwey kʉ́kʉ́l jísə cilyá nə́:

18  ***Shíshim mə Yawé wúsə mə́dɨ́

nəcé nyə a gwáágʉlə mə məwúdə nə́ mə zə́g bwiiŋg mímbúmbúwá Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl.

Nyə á ntɨ mə nə́ mə zə́g jaaw mímbwug nə́: «Bɨ mə́ wú mímbwug dɨ̂»,

mə jaaw wə́ancím-ncîm nə́: «Mísh mə́ mə́ bâŋ bɨ̂».

Nyə á ntɨ mə nə́ mə zə́g fɛɛmʉshi búúd bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul shwɔ̧ mə́nyúúl wá,

19  *mə zə cúndə mbû Yawé mə bá lwóyá mpáam yí.

20 Nyə á ka fʉ́lə kálaad nə́ ndɛɛ́ a mú yə fulísh á *Mpáánzə́ Zɛmbî, a mú ji shí. Buud bɛ̂sh bwə́ á bə mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá wá bwə́ mú mpu kənd mísh nyə́dɨ́. 21 A mú tɛ́ɛ́d lásʉ́lə nə bwo, nyə nə́: «Kʉ́kʉ́l mícilyá mí Kálaad Zɛmbî bɨ́ ámə gwág mə́ ámə lɔ̧́ nɨ í mə́ bwəma múús.»

22  *Buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə ságʉsə nyə. Bɛ̂sh bwə́ á ŋgə káam jɔ̧jɔ̧ íciyá í á ŋgə wú nyə́dɨ́ mpu dɨ́ yí, bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «Mwân mə Yósɛb dɨ́ ɛ́ga?»

23 A mú cɨ nə bwo nə́: «Mə mpú nə́ bɨ é kənd mə kaanə́ í dʉ cɨ nə́: “Yé jwɔ́wʉda, lwagʉg wómɛ́fwó” yí. Sə́ á shí gwág ísâ wó á sá Kapɛrnawûm yí. Sáág nə́mə́ byo wa wódɨ́ kwáádə́.» 24  *A mú nyiŋgə cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, bwə́ abwɛ́lɛ́ mpu lə́g múúd micúndə́ nyə́dɨ́ kwáádə́. 25  *Mə́ jaaw bɨ́ bʉ́bə́lɛ́ nə́, ja Eli nyə á bə yí, ja joŋ í á feed tâŋ mimbû mílɔ́ɔl nə oŋkwoond ósaman yáág-yáág zha mú bə shí nyɛ̂sh yí, zhwog mikúsə́ mí búdá mí á bə *Izʉrəyɛ̂l. 26 Njɨ Zɛmbî nyə a shígɛ́ kənd Eli míkúsə́ myɔɔŋg dɨ́! Cwûd! kú bə tɔ́ɔ ŋgwúd dɨ́. Nyə á yida kənd nyə Sarɛ́pʉta, shí í gwág nə Sidon yí, wə́ wúl kúsə́ múdá á nûŋ. 27  *Mizʉ́zaamə́ mí á bə nə́mə́ Izʉrəyɛ̂l ŋkí bulya ja mə́ múúd micúndə́ Elizê nyə á bə yí. Njɨ, ŋgwúd nə ŋgwúd í áshígɛ́ lwəgʉwa; í á bə njɨ Naaman muud á Sirî.» 28 Buud bɛ̂sh bwə́ á bə mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá wá bwə́ mú nyada nə a lásʉ́lə ntɔ́. 29 Bwə́ mú tɔ̂w shí, wáámb kə nə nyə ŋgwə́la dɨ́ tɔ́ɔ́n, kə bád nə nyə mbʉ́ŋ dɨ́ gwɔ̂w. Ŋgwə́la wɔɔŋg í á bə lwɔ̧́yá mbʉ́ŋʉ́d. Bwə́ mú kə nə nyə wu gwɔ̂w nə́ bwə́ kə́ ságʉwo nyə wusə mbʉ́ŋ dɨ́ shí. 30 Njɨ, nywáá mú cɔ̧́ bwo mpə́dʉ́gá nə́ ndɛɛ́ a mú kyey.

Yésus mə lwóyá ŋkul ijwûga

(Mat 7.28-29; Mak 1.21-28)

31 A mú shulə kə Kapɛrnawûm, wúl ŋgwə́la á faan lʉ́ Galilê. A mú dʉ yə búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá mwɔ̂w mə́ ósábaad dɨ̂. 32  *Buud bwə́ mú bul káam mbií nyə á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli yí, nəcé ciyá jé í á dʉ bə nə kɛ́ɛ́nd.

33 Ŋgwɔ́l múúd nyə á ka bə *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá a njúl nə bɔ́w-bɔ̂w shíshim jamb, a mú kɨ̂m nə ŋkulû nə́: 34  *«Eéékyé! Yé Yésus muud á Nazarɛ̂t! Shé bâŋ nə inɛy? Ye wo ámə zə jaŋgʉlə sə̂? Mɛɛ mə mpú wo. Wo wə́ fééshá múúd mə́ Zɛmbî.» 35 Yésus mú ŋkáánd nə jamb nə́: «Fadʉg mpu! Wúg múúd ɛ́nɛ nyúúlʉ́d!» Jamb í mú wusə múúd wɔɔŋg shí na tâm buud. Í mú wú nyə nyúúlʉ́d kú sá nyə məbɔ̂w. 36 Buud bɛ̂sh bwə́ mú bul káam, bwə́ ŋgə́ cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Wáyɛ́ mbií lə́sʉ́ wɨ́ nə kɛ́ɛ́nd nə ŋkul ijwûga ntʉ́ga ga? Muud ɛ́ga mə ŋkáánd nə bɔ́w-bɔ̂w míshíshim, mí wú?» 37 Jínə́ dɛ́ í mú jwɔ̧ kʉ́kʉ́l jɛ̂sh faan dɔɔŋgʉ́d.

Yésus mə́ lwag ncúlyá mimbə̂l

(Mak 1.29-34)

38 Yésus nyə á ka wú *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, a mú kə Shímun dɨ́ njɔ́w. Shímun wɔɔŋgʉ̂ ayɔ̂ŋ nə yɔ̂ŋ nyə á bií cii yé á mudá nə́ táás. Bwə́ mú cɨ nə́ Yésus nə́ a sáág sâ shú dɛ́d. 39 Yésus mú shísh kə jwaagʉwo nyə́dɨ́, ŋkáánd nə ayɔ̂ŋ nə yɔ̂ŋ. Ayɔ̂ŋ nə yɔ̂ŋ mú bɨ́d nyə. Mudá wɔɔŋg mú wɔɔl cé nə cé tɛ́ɛ́d ntâg ŋgə́lə ŋwa njugú wáŋ.

40 Ja jwɔ̂w í á ŋgə jímə yí, buud bɛ̂sh bwə́ á bə nə mimbə̂l mimbií mimbií wá bwə́ á zə nə myo wə́ Yésus. A mú ŋgə bəd myo məbwə̂ nə́ ndɛɛ́ mí ŋgə́ yâl. 41  *Zhwog buud məjamb mə́ á ŋgə wú mə́ ŋgə́ kɨ̂m nə́: «Wo jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî.» A mú ŋgə ŋkáánd nə mwo, a kú magʉlə nə́ mə́ ŋgə́g nə lás ntɔ́, nəcé mə́ á ŋgə mpu nə́ a jisə *Krîst.

42 Ja mán í á lə̂m yí, Yésus nyə a cúwo tɔ́ɔ́n kə kʉ́l búúd bwə́ áshígɛ́ bə yí. Buud bwə́ mú ka kə sɔ̧́ nyə áncuncuma nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú kə kwey nyə. Bwə́ mú cɛɛl bií nyə nə́ a kú ná kwo béégya nə bwo. 43  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Í jɨɨ nə́ mə kə́g nə́mə́ bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl á Faan mə́ Zɛmbî míl míŋgwə́lad. Gwə́ wə́ nyə á ntɨ mə nə́ mə zə́g sá yí.» 44 Nyə á ka kə ŋgə cúndə *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn mâ Yudéa* dɨ̂.

5

Yésus mə tɛ́ɛ́d jɔ́wʉ́lə ómpwíín

(Mat 4.18-22; Mak 1.16-20)

1 Dúl jwɔ̂w, Yésus nyə á bə a tə́l bwûŋ lʉ́ cwoogʉ́ cíndú á Genezarɛ̂t; buud bwə́ á ka zə bul shúsə nyə ŋgə́lə gwágʉlə Milə́sʉ́ mí Zɛmbî. 2 A mú dʉ́g mɔ́ɔ́l mə́bá na ncindye cwoogʉ́d. Buud ɔ́ shwey bwə́ á shulə mɔ́ɔ́l mɔɔŋgʉ́d, bwə́ ka ŋgə gusa məwód máŋ. 3 Yésus mú kəwa dúl byɔ́ɔl dɔɔŋgʉ́d. Dâŋ í á bə dɛ́ mə Shímun. A mú cɨ nə Shímun nə́ a wúg nə byɔ́ɔ́l bwúŋʉ́d shísh ŋgɛɛ́ bwag. A mú ji shí na byɔ́ɔ́lʉ́d ka ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá.

4  *Ja nyə á yɔw lásʉ́lə yí, nyə á cɨ nə Shímun nə́: «Sʉ́sálʉ́g byɔ́ɔ́l dwô kʉ́l jɨ́ ŋkí jímə yí bɨ wúsəg məwód mə́júwód nə́ bwə́ julə óshû.» 5 Shímun mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Mása, sə́ mə́ ntʉ̂ŋ búlú ncindî kú bií tɔɔ sâ. Mə zə́ wusə mə́wód njɨ nəcé wo mə́ cɨ.» 6 Bwə́ mú wusə mə́wód nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bii ncúlyá oshû, məwód mə́ ŋgə́ nyɛy. 7 Bwə́ mú dʉ mas búúd ɔ́ gwooŋg báŋ bwə́ á bə dúl byɔ́ɔ́lʉ́d wá məbwə̂ nə́ bwə́ zə́g kwíínd bwo. Bwə́ mú zə, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú wá óshû mə́bá mɛ̂sh dɨ́ nə́ ndɛɛ́ mə́ mú tɛ́ɛ́d nə́ mə́ nyasʉla mə́júwód.

8 Nda Shímun Pyɛ̂r nyə á dʉ́g ntɔ́ nə́, nyə á zə kúd Yésus məbwóŋ shí, nyə nə́: «Cwámba, wúg mə kúnə́-kúnə nəcé mə jɨ sɔ́ɔl *misə́m.» 9 Wɔɔŋg mbií bwə́ á bii oshû yí í á sá bə́nɔ̂ŋ buud bɛ́ bɛ̂sh iŋkuŋkúúnd. 10 Tɛɛm bə Zhâk bá Yuánɛs bwân ɔ́ Zhébedé bwə́ á bə buud ɔ́ gwooŋg ɔ Shímun wá bwə́ á bə nə́mə́ nə iŋkuŋkúúnd. Nə́ ndɛɛ́ Yésus mú cɨ nə Shímun nə́: «Kú bɛɛg fúndə, tɛ́ɛ́d fwála gaád wo zə́ bá dʉ julə búúd.» 11  *Bwə́ mú zə nə mɔ́ɔ́l cíndú nə́ ndɛɛ́ bwə́ lʉ́gə ntâg isâ byɛ̂sh, bɛ̧ Yésus.

Yésus mə́ lwag zʉ́zaamə́

(Mat 8.1-4; Mak 10.40-45)

12 Na gúl ja, Yésus nyə á bə wúl ŋgwə́la dɨ̂. Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə cínɔŋgʉ́ nə zaamə́ nyúúlʉ́d nə́ jəəd. Ja múúd wɔɔŋg nyə á dʉ́g Yésus yí, nyə á lɛɛl zə jwaagʉwo kúd mpwóómbʉ́ mə́ndəlúd, jəgʉla nə nyə nə́: «Cwámba, ŋkí wó magʉlə wo je lwag mə, nyúúl bə mə nə́ səndôŋ.» 13 Yésus mú sɛ́ɛ́mb mbwə̂, kúnya nə nyə, cɨ nə nyə nə́: «Mə́ magʉlə. Nyúúl í bə́g wo nə́ səndôŋ!» Cé nə cé, zaamə́ í mú shîn wú muud ɛ́nɛ nyúúlʉ́d.

14  *Njɨ Yésus mú tə̂l nyə mpə́ndí nə́ ci a kú jaaw tɔɔ muud sâ í mə́ sɨ̂y yí. Nyə nə nɛ́ nə́: «Yidag kə lwágʉlə fada nda wó músə́ nə́, wo ka wá sâ Moyîz nyə á cɨ yí shú yálʉ́lə wó mə́ yâl nɨ. Bwə́ mpúg nə́ wo mú mpwogɛ́.» 15  *Lâŋ mə́ Yésus í mú ŋgə bul kyey, buud bwə́ mú bul ŋgə sɛɛŋgya áncuncuma, ŋgə zə gwágʉlə nyə, ŋgə nə́mə́ zə lwəgʉwa məbwas máŋ. 16  *Njɨ, nyɛ mú kə, nyə́mɛ́fwó íkʉ́l í áshígɛ́ bə nə buud yí, kə jəgʉla nə Zɛmbî.

Yésus mə́ lwag mbúmbwúgʉ́

(Mat 9.1-8; Mak 2.1-12)

17 Yésus nyə á ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá dúl jwɔ́wʉ́d. Bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ nə *Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á zhu mílɔɔm myɛ̂sh myâ Galilê nə Yudéa, bɔ́ɔ́l zhu nə́mə́ Yurʉ́səlɛm. Yésus nyə á bə nə ŋkul mə Cwámba shú nə́ buud məbwas mə́ ŋgə́g nə yâl. 18 Ká dʉ́g nə́, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ mú wɔ́ɔ́s bwə́ ŋgə́ ŋkɛ̂ny mbúmbwúgʉ́ táádə́d. Bwə́ mú ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ nyíŋgál nyə njɔ́w kənd nyə kʉ́l Yésus nyə á bə yí. 19 Bwə́ áshígɛ́ ka bə nə wú bwə́ nyíŋgálʉ́g nyə, nəcé buud bə́lə áncuncuma. Bwə́ mú ntâg bád nə nyə kwáminʉ́ kə cúwo luun nə́ ndɛɛ́ bwə́ shul nyə nə táádə́ jé wə́ Yésus na tâm buud.

20  *Yésus mú dʉ́g nə́ buud bɔɔŋgʉ́ bʉ́sə nə fwámɛ́ búgə́, a mú cɨ nə́: «Amudûm, mə mə́ juu wo nə *misə́m myô.» 21 *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə lás bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Wáyɛ́ múúd ŋgə́ *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu ɛ́ga? Ŋgwɔ́l zə́ jɨ́ nə ŋkul juu búúd nə misə́m myɛ́d kwoŋ Zɛmbî nyəmɛ́fwó?»

22 Yésus músə mpu sâ bwə́ á ŋgə tə́dʉga yí, a mú lás nə bwo nə́: «Jɨ bɨ́ ŋgə́ cɨ bɨ́dɨ́ mílámʉ́d yí? 23 Jɨ́ í búl bə kúnə́-kúnə? Ye cɨ́lə nə muud nə́: “Mə mə́ juu wo nə misə́m myô”, ye nə́: “Wɔɔlʉ́g, wo kyéyʉg?” 24  *Mə́ ka cɛɛl nə́ bɨ mpúg nə́ *Mwân mə Múúd jɨ nə ŋkul ijwûga nə́ a juu búúd nə misə́m myáŋ wa shí.» Ntɔ́, Yésus mú yid wə́ mbúmbwúgʉ́, nyə nə nyə nə́: «Mə́ cɨ nə wo nə́, wɔɔlʉ́g, wo ŋkɛ́nyʉ́g táádə́ gwô, wo nyíŋgəg kə njɔ́w.» 25 Nə́mə́ cé nə cé, mbúmbwúgʉ́ mú wɔɔl bwə́ ŋgə́ dʉ́g, a mú ŋkɛ̂ny táádə́ jé, kyey kə njɔ́w a ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́. 26 Buud bɛ̂sh bwə́ mú káam mbií á nə́ fʉg dʉ jímb lúúd. Bwə́ mú yə Zɛmbî gúmə́ bwə́ mú bul bə nə ifwaas, bwə́ mú ŋgə lás nə́: «Sə́ mə́ dʉ́g *ísâ í mímbʉ́gú múús.»

Bwə́ ádɛ́ fʉla sâ ágúgwáan nə acwúlû

(Mat 9.9-17; Mak 2.13-22)

27 Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn yí, Yésus mú cúwo tɔ́ɔ́n, a mú dʉ́g ŋwɛnyɛ tóya bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Lévi yɛ́ njúl kʉ́l bwə́ á dʉ jə́na tóya yí. Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Bɛ̧g mə.» 28  *Lévi mú lʉ́gə ísâ byɛ̂sh, tɔ̂w bɛ̧ Yésus.

29  *A mú kə sá məma dína nyə́dɨ́ njɔ́w. Oŋwɛnyɛ ɔ́ tóya nə bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á kə cínɔŋg áncuncuma, bə́nɔ̂ŋ bwə́ mú kə də. 30 *Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ̂ŋ *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ mú kə ŋgə nyímbʉla nə *ompwíín ɔ́ Yésus nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́nɔ̂ŋ oŋwɛnyɛ ɔ tóya nə bɔ́ɔ́l osɔ́ɔl ɔ mə́bɔ̂w bɨ́ ŋgə́ bə́lɛ də nə ŋgul yí?»

31 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mikanz dɨ́ mí dʉ jɨɨ jwɔ́wʉda, í dʉ bə mímbə̂l. 32  *Mə a shígɛ́ zə jɔ̂w ótʉ́təlí ɔ búúd nə́ bwə́ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá, mə á yida zə jɔ̂w osɔ́ɔl ɔ mə́bɔ̂w.» 33  *Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Ompwíín ɔ́ Yuánɛs báá bwə́ dʉ ci idʉ̂w yə́lə Zɛmbî gúmə́, ompwíín ɔ́ Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ dʉ nə́mə́ sá ntɔ́; wɛɛ bwô bâŋ ku ci.» 34  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Ja múúd mə́ ŋwa bâ yí, a tə̂l zâŋ, a jɔ̂w óshwə́ bɛ́; ye bɨ bʉ́sə nə ŋkul sá nə́ oshwə́ bɛ́ bwə́ yídag zə nə məcɛy lámʉ́d bə́nɔ̂ŋ muud bâ bwə́ njúl kʉ́l ŋgwúd? 35 Mbɔ̂! Njɨ mɔ́ɔ́l mwɔ̂w mə́ ŋgə zə, bwə́ bá yîl bwo muud bâ yí. Mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́ dɨ́ ɔ́ óshwə́ bɛ́ bwə́ ka bá ci ídʉ̂w.»

36 A mú nə́mə́ kənd bwo kaanə́ nə́: «Bwə́ ádɛ́ nyaa káándə́ ágúgwáan* ŋwa kʉ́l cínɔŋgʉ́, kə wá bágá bwoodʉ́ káándə́d. Múúd mə ká sá ntɔ́, í é bə, a mə́ nyaa káándə́ ágúgwáan, kʉ́l jé kú nyiŋgə mpíya nə káándə́ á bwoodʉ́d. 37 Ntɔ́ nə́mə́, bwə́ ádɛ́ ŋwa wáan ágúgwáan kə wá bwoodʉ́ lɛnyad; ŋkwaŋgá wáan í é sá nə́ lɛnya búndʉ́g, wáan shwiy shí. 38 Ntɔ́, í jɨɨ nə́ bwə́ dʉ́g wá wáan ágúgwáan ílɛnya í agúgwáanʉd. 39 Muud cugɛ́ nə ŋkul bə nə́ a shîn ŋgul mə́lwəg mə́ mə́ lyʉŋ má a nyiŋgə gwág yéésh íkwan. Mbɔ̂! Bwə́ dʉ cɨ nə́ məlwəg mə́ mə́ lyʉŋ má wə́ mə́sə́ fwámɛ́ mə́lwəg.»

6

Yésus nə məcɛ̧ɛ̧ mə́ Sábaad

(Mat 12.1-14; Mak 2.23-28; 3.1-6)

1  *Í á wɔ́ɔ́s dúlʉ́gá jwɔ̂w lʉ́ Sábaad dɨ́ nə́, Yésus nyə á ŋgə lɨ́ɨ́na ifambə́ í *blé. *Ompwíín bɛ́ bwə́ mú ka ŋgə búgə mikʉŋg mí blé, ŋgə nyamʉsə nə́ ndɛɛ́ ŋgə də. 2  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd wâ gwooŋg *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú lás nə bwo nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ sá sâ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ amágʉ́lə́yɛ́ nə́ muud sáág jwɔ̂w lʉ́ Sábaad yí?»

3  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Ye bɨ afwóyɛ́ bwɛlɛ lɔ̧́ sâ *Dávid nyə á sá ja bə́nɔ̂ŋ buud bɛ́ bwə́ á gwág zha yí? 4 Nə́ nyə á kə nyíi banda *mə́túnʉga dɨ́, ŋwa ibʉlɛ́d í á dʉ bə ci shú yə́lə Zɛmbî gúmə́ yí də, a yə nə́mə́ búúd bɛ́ bwə́ də. Í njúl nə́ məcɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə cɨ nə́ njɨ ofada wə́ bwə́ á jəla nə dʉ də byo, kú nə ŋgwɔ́l múúd shús.» 5 A mú cɨ nə bwo nə́: «Mwân mə Múúd ŋgə jwú nə məcɛ̧ɛ̧ mə Sábaad.»

6  *Í á nyiŋgə bə dúlʉ́gá jwɔ̂w lʉ́ Sábaad dɨ̂ nə́, Yésus nyə a nyíi *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, a mú dʉ yə búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá. Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə cínɔŋgʉ́ nə mbwə̂ məncwûm shwáámbʉ́lə. 7 *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú ŋgə fáf Yésus nə́ bwə́ dʉ́g ŋkí nyə é lwag múúd jwɔ̂w lʉ́ Sábaad, bwə́ shwə́man nyə.

8 Yésus mú bwey mpu mítə́dʉ́gá bwə́ á ŋgə tə́dʉga bwə́dɨ́ mílámʉ́d myá. A mú cɨ nə muud á mbwə̂ shwáámbʉ́lə nə́: «Tɔ́wʉ́g tʉ́təlí, wo kə́g tɔ̂w na tâm buud.» Muud wɔɔŋg mú kə, kə tɔ̂w. 9 Yésus mú cɨ nə buud nə́: «Mə shílə́ ná bɨ́ nə́ ye məcɛ̧ɛ̧ mə́ magʉlə nə́ sə́ sáág mənywa jwɔ̂w lʉ́ Sábaad, ye nə́ sə́ sáág məbɔ̂w, ye nə́ sə́ cʉ́gʉg buud, ye nə́ sə́ gwúg?» 10 A mú ciŋg mpwóómbʉ́ ŋgə dʉ́g bɛ̂sh nyə́dɨ́ mə́koogʉ́ nə́ ndɛɛ́ nyə nə muud á shwáámbʉ́lə mbwə̂ nə́: «Kwéégʉ́g mbwə̂.» A mú kwéég mbwə̂, í mú bə mpwogɛ́. 11  **Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú bə nə impimbə nda bwə́ é cwɨ́ɨl. Bwə́ mú ŋgə sɛ́ŋʉsa məkə̂l bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ ŋgə́lə sɔ̧́ sâ bɨ́ nə ŋkul sá Yésus yí.

Yésus mə fɛ́ɛ́sh búúd ɔ lwámá bɛ́

(Mat 10.1-4; Mak 3.13-19)

12  *Í á zə bə na dúl fwála dɨ́ nə́, Yésus nyə a bád mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d kə jəgʉla nə Zɛmbî. Nyə a shínal bulú ncindî a ŋgə́ jəgʉla. 13 Ja mán í á lə̂m yí, nyə a jɔ̂w ompwíín bɛ́ a mú fɛ́ɛ́sh wûm nə óbá cínɔŋgʉ́, a mú gwiid bwo nə́ *buud ɔ lwámá. 14  *Í á bə, nə Shímun nyə á gwiid nə́ Pyɛ̂r yɛ́, nə Andrê mínyɔŋʉ̂ mə Pyɛ̂r wɔɔŋgʉ̂, nə Zhâk nə Yuánɛs, nə Fílíp, nə Batəlʉmî, 15 nə Matiyô, nə Tómas, nə Zhâk mwân mə́ Alfê, nə Shímun nyə á bə kaambʉlə lɔɔm yɛ́, 16 nə Yúdas mwân mə Zhâk, zə kɛɛl Yúdas Iskariyôt muud nyə á zə kusha nə Yésus yɛ́.

Yésus mə lwag mímbə̂l

(Mat 4.24-25; Mak 3.7-11)

17 Yésus nyə á ka shulə wú nə bwo mbʉ́ŋʉ́d zə tɔ̂w kʉ́l í á bə mbwaanzʉlə yí. Ncúlyá *ompwíín bɛ́ nə kúdə zhwog buud bwə́ á bə cínɔŋg áncuncuma bwə́ ŋgə́ zhu Yudéa yɛ̂sh nə Yurʉ́səlɛm, bɔ́ɔ́l zhu fundú mâŋ á kɔ́ɔ́mb míŋgwə́la myâ Tir nə Sidon. 18 Buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ á zə nə́ bwə́ zə́ gwágʉlə Yésus zə ŋgə lwəgʉwa məbwas máŋ. Bɔɔŋg bɔ́w-bɔ̂w míshíshim mí á dʉ tə̂l cwúnd dɨ́ wá bwə́ ŋgə́ yâl. 19  *Buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ kúnyá nə Yésus nəcé nyúl ŋkûl í á ŋgə wú nyə́dɨ́ ŋgə lwag bwo bɛ̂sh.

Yésus mə yə́ búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá

(Mat 5.1-12, 39-48; 7.1-12, 16-21)

20  **Yésus mú bʉ̂n mísh dʉ́g *ómpwíín bɛ́, a mú cɨ nə bwo nə́:

Bɨ́ buud ɔ mə́búwa bɨ mə́ jəla,

nəcé Faan mə́ Zɛmbî dɨ́ shú dʉ́n.

21  *Bɨ́ buud bɨ́ ŋgə́ gwág zha kɨdɨ́ga wá, bɨ mə́ jəla,

nəcé bɨ mə bá bə nə jílə́.

Bɨ́ bɔɔŋg bɨ́ ŋgə́ jɨɨ məyə̂ kɨdɨ́ga wá, bɨ mə́ jəla,

nəcé bɨ mə bá bə nə məshusʉg.

22  *Buud bwə́ bá mpii bɨ̂, bwə́ ban nə́ bɨ kú ná dʉ sɛɛŋgya nə bwo, bwə́ lwîy bɨ̂, bwə́ ŋwa mínə́ mʉ́n nda sâ nyɛɛ́ nəcé bɨ ŋgə́lə bɛ̧ *Mwân mə Múúd. Ja í bə́ nə bɨ́ ntɔ́ yí, bɨ mə́ jəla. 23  *Jwɔ̂w í bə́ nə bɨ́ ntɔ́ yí, gwágʉ́gá nywa, bɨ́ kɔ̂w nə məshusʉg,

nəcé bɨ mə bá kə bə nə məma myə́na gwɔ̂w. Mpugá nə́ nda bwə́ ŋgə́ sá bɨ́ nɨ, ntɔ́ nə́mə́ wə́ ímpáámbə́ byáŋ í á dʉ sá *buud ɔ mícúndə́ yɛ́.

24  *Ká məntágʉla nə bɨ́ buud ɔ kúm,

nəcé wʉ́n tɔɔm wɛ̂sh ɔ bɨ́ bɨ́ nə ndɨ̂ nɨ.

25  *Məntágʉla nə bɨ́ buud bɨ́ nə jílə́ wá,

nəcé bɨ mə bá bə nə zha.

Məntágʉla nə bɨ́ buud bɨ́ ŋgə́ gwo kɨdɨ́ga wá,

nəcé bɨ mə bá tədʉwa, bɨ́ jɨɨ mə́yə̂.

26  *Məntágʉla nə bɨ́ ja búúd bɛ̂sh bwə́ fáág bɨ́, cɨ nə bɨ́ njɨ mənywa yí.

Mbií ŋgwúd wɔɔŋg nə́mə́ wə́ ímpáámbə́ byáŋ í á dʉ sá buud ɔ mícúndə́ wâ məshɨɨgâ yí.

27 «Njɨ, mɛɛ mə́ cɨ nə bɨ́ buud bɨ́ ŋgə́ gwágʉlə mə wá nə́, cɛɛlʉgá mizhízhíŋ mín, bɨ́ sá bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ mpii bɨ́ wá mənywa. 28 Bwádánʉ́gá nə buud bwə́ shwó bɨ́ wá, bɨ́ jəgʉla nə Zɛmbî shú bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ cúg bɨ́ wá. 29  *Ŋkí muud mə nyífə́ wo bɔ́ɔ́nz mbáŋʉ́d, yə́g nə́mə́ nyə wúl mbáŋ. Ŋkí muud mə mándá wo nə kúúd gwô, wo kú kaambʉlə nyə nə wáma gwô á cwû. 30 Ŋkí muud mə gwáámb wo sâ, yə́g nyə; nyɔɔŋg mə mándá wo nə sâ gwô yɛ́, bɨ́dʉ́g a kə́g nə gwo. 31 Ságá buud sâ bɨ́ mə́ cɛ́ɛ́l nə́ bwə́ sáág bɨ́ yí.

32 «Ŋkí bɨ mə́ dʉ cɛɛl njɨ buud bwə́ cɛ́ɛ́l nə́mə́ bɨ́ wá, buud bɨ́ nə ŋkul ka lɔ̧́ bɨ́ ntʉdɛlɛ̂? Ŋgaá nə́ osɔ́ɔl ɔ *mísə́m bwə́ dʉ nə́mə́ cɛɛl njɨ buud bwə́ cɛ́ɛ́l bwo wá? 33 Ŋkí bɨ mə́ sá búúd mənywa njɨ bɔɔŋg bwə́ sá nə́mə́ bɨ́ mənywa wá, buud bɨ́ nə ŋkul ka lɔ̧̂ bɨ́ ntʉdɛlɛ̂? Ŋgaá nə́ osɔ́ɔl ɔ mísə́m bwə́ dʉ nə́mə́ sá ntɔ́? 34 Ŋkí bɨ mə́ dʉ kənd íkwalá njɨ wú bɨ́ mə́ bwánd nə búgə́ nə́ bwə́ é nyiŋg bɨ́ wá, buud bɨ́ nə ŋkul ka lɔ̧́ bɨ́ ntʉdɛlɛ̂? Ŋgaá nə́ osɔ́ɔl ɔ mísə́m bwə́ dʉ nə́mə́ kənd íkwalá njɨ wú bwə́ dʉ nyiŋg bwo tâŋ ŋgwúd wá?

35  *«Bɨ bâŋ, cɛɛlʉgá mizhízhíŋ mín, dʉgá sá búúd mənywa, bɨ́ dʉ yə búúd ikwalá kú bwánd nə́ bwə́ nyíŋgʉg bɨ̂. Ntɔ́, Zɛmbî mə bá yə bɨ́ məma myə́na; í é mpûy nə́ bɨ bʉ́sə bwân ɔ́ Zɛmbî a gwɔ́w-gwɔ̂w. Nəcé nywáá jɨ nə jɔ̧ lâm tɛɛm bə shú búúd bwə́ aŋgɛ̂ nə yə nyə akíba wá, tɛɛm bə shú bɔɔŋg wâ mbíya milâm. 36 Dʉgá lwóya lâm íŋkúŋkwoŋ nda Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n mə́ dʉ lwóya lâm íŋkúŋkwoŋ nə́.

37  *«Kúgá dʉ jɛ́ɛ́g búúd minjagə́, bwə́ ka nə́mə́ bá dʉ bə kú jɛ́ɛ́g bɨ́ minjagə́. Kúgá dʉ yə búúd intʉ́gʉ́lí í mə́bɛ̧ɛ̧́ máŋ, bwə́ ka nə́mə́ bá dʉ bə kú yə bɨ́ intʉ́gʉ́lí í mə́bɛ̧ɛ̧́ mʉ́n. Dʉgá juu búúd nə məbɛ̧ɛ̧́ máŋ, bwə́ ka nə́mə́ bá dʉ juu bɨ́ nə mʉ́n mə́bɛ̧ɛ̧́. 38  *Dʉgá sá yána, bwə́ bâg nə́mə́ dʉ sá bɨ́ yána. Bwə́ bá dʉ shwu bɨ́ isâ məma kwáám káándə́d, í njúl njinyá, bwə́ san í ŋgə́ sɔw. Nəcé yuug bɨ́ é dʉ yigʉla bɔ́ɔ́l búúd nə́ ndɨ́ yí, gwə́ nə́mə́ ɔ́ bwə́ bá dʉ yigʉla bɨ́ nə ndɨ́ yí.»

39  *Yésus mú nə́mə́ kənd bwo kaanə́ nə́: «Ŋgwɔ́l áncím-ncîm jɨ nə ŋkul jaand nə ŋgwɔ́l? Ŋgaá nə́ bɛ̂sh bwə́ é bʉ́la bɨ́ɨ́d?» 40  *Mpwíín nyə ádɛ́ bwɛlɛ ntɔ̧ yɨ́ɨ́gʉli; njɨ, *mpwíín mə́ mpú ŋwa njɨ́ɨ́gʉ́lá yɛ́ mə́ dʉ nə́mə́ bə nda yɨ́ɨ́gʉli.

41 «Nəcé jɨ́ wó ŋgə́ mpu dʉ́g ntand shwú jɨ́ mínyɔŋʉ̂ woó jús dɨ́, njɨ wo kú dʉ́g mbwûŋ wɨ́ dwó jús dɨ́ yí? 42 Ntʉdɛlɛ́ wó jɨ́ nə ŋkul cɨ nə́ wo yîl mínyɔŋʉ̂ woó ntand shwú júsʉ́d wɛɛ kú dʉ́g mbwûŋ wúsə́ wo dwó júsʉ́d yí? Yé múúd məkə́ŋ, fwog yîl mbwûŋ wódɨ́ júsʉ́d; ja jɔɔŋgʉ̂ wə́ wó é ka dʉ́g nda wó jɨ́ nə ŋkul yîl mínyɔŋʉ̂ woó ntand shwú júsʉ́d nə́.

43 «Fwámɛ́ lɨ́ɨ́ dɨ́ í dʉ́ wúmə íbumə́ í abʉ́bɔ̂w; lɨ́ɨ́ abʉ́bɔ̂w kú nə́mə́ wúmə fwámɛ́ íbumə́. 44 Lɨ́ɨ́ jɛ̂sh í dʉ mpûy íbumə́d. Bwə́ ádɛ́ mwáág ífumbí ŋgwúdáánzə́ dɨ̂, kú saag mə́budə́ ŋgwuŋʉ́d. 45 Jɔ̧jɔ̧ múúd lâm yé wúsə nə jɔ̧jɔ̧ kwɔ̧ɔ̧zʉ́, í ka dʉ wééshʉli jɔ̧jɔ̧ ísâ; bɔ́w-bɔ̂w múúd yé lâm nə bɔ́w-bɔ̂w kwɔ̧ɔ̧zʉ́, ka nə́mə́ dʉ wééshʉli bɔ́w-bɔ̂w ísâ. Sâ múúd ŋgə́ bul tə́dʉga lámʉ́d yí, gwə́ wə́ mpu yé í dʉ́ lás yí. 46  **Bɨ́ ŋgə jɔ̂w mə nə́ Cwámba! Cwámba! Ká nəcé jɨ́ bɨ́ bʉ́sə́ kú sá sâ mə́ ŋgə́ cɨ yí? 47 Muud yɛ̂sh mə zə́ mə́dɨ́ zə gwágʉlə lə́sʉ́ mə́ ŋgə́ lás ga, a sá nda mə́ ŋgə́ cɨ nə́, muud wɔɔŋgʉ̂ jisə mbií múúd mə́ zə́ lwágʉlə bɨ́ ga. 48 A jɨ nda muud mə sá nə́, ja á zə́ shumə njɔ́w yí, a tɛ́ɛ́d fáág shí nə́ fáág fáág fáág, a mú kə tə̂l mífim kwóógʉ́d. Ja mpʉŋ i wɔ́ɔ́s yí, kwuŋgú tɛɛm dʉ nyífa njɔ́w wɔɔŋgʉ́d, í kú bwɛlɛ shwágʉsa, nəcé í bə́lə fwámɛ́ shumyá. 49 Njɨ, ŋkí muud mə gwágʉ́lə́ lə́sʉ́ mə́ ŋgə́ lás yí, a kú sá nda mə́ ŋgə́ cɨ nə́, a jisə nda muud mə shúmə́ njɔ́w mə́tag dɨ́ kú fáág nə́ ndɛɛ́ kə tə̂l mífim kwóógʉ́d yɛ́. Kwuŋgú mə ká nyífa njɔ́w wɔɔŋgʉ́d, í búg shugʉla shí nə́ mpuu.»

7

Yésus mə́ lwag sɔ́ɔl məsáal mə wúl lúlúú ózɨmbɨ

(Mat 8.5-13; Yuá 4.46-54)

1  *Ja Yésus nyə a shîn lás lə́sʉ́ yé nə wɛ̂sh kúl búúd í ŋgə́ gwág yí, nyə á kyey kə Kapɛrnawûm. 2 Wúl lúlúú múúd í á dʉ jwú nə ozɨmbɨ təd yí í á bə nûŋ, lwaá dɛ́ á lâm í á ŋgə bwas ŋkí yáág nə́ í zə́ yə. 3 Lúlúú ózɨmbɨ nɨ í á ka gwádʉga Yésus. A mú kənd bʉ́baalɛ́ ocúmbá buud wâ *Oyúdɛn nə́ bwə́ kə́g jəgʉla nə nyə nə́ a zə́g lwag nyə lwaá dɛ́. 4 Ocúmbá buud bɔɔŋg bwə́ mú kə wɔ́ɔ́s wə́ Yésus, kə bul bul tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́: «Muud ɛ́nɛ mə́ jəla nə́ wo kwííndʉ́g nyə, 5 nəcé á cɛɛl lwoŋ búúd jísʉ́, nyə wə́ nyə a lwɔ̧́ sə́ *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá nyísʉ́.»

6 Yésus mú ŋwa zhɨ́ɨ́, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú kə. Nə́ bwə́ wál bá kə kumə njɔ́w, lúlúú ózɨmbɨ mú kənd óshwə́ bɛ́ nə́ bwə́ kə́g cɨ nə Yésus nə́: «Cwámba, kú bul ntágʉlə nyúúl, nəcé mə ampíyáyɛ́ nə́ wo nyííg mə́dɨ́ njɔ́w. 7 Gwə́ wə́ mə́ shígɛ́ kwey tʉ́təlí nə́ mə zə́g məmɛ́fwó zə bwəma nə wo yí. Jeg lás lásʉ́g, sɔ́ɔl məsáal waamə́ yálʉ́g. 8 Nəcé mə jɨ nə omása bwə́ ŋgə́ jwú nə mə wá. Mə jɨ nə́mə́ nə ozɨmbɨ mə́ ŋgə́ jwú nə ndɨ́ wá. Nyɔɔŋg yɛ̂sh mə́ é cɨ nə́ a kyéyʉg yɛ́, a kə; nyɔɔŋg mə́ é cɨ nə́ a zə́g yɛ́, a zə. Mə́ ká cɨ nə lwaá dâm nə́ í sáág gúl sâ, í sá gwo.»

9 Yésus nyə á faag njwû ozɨmbɨ ɛ́nɛ ja nyə á gwág á mə́ lás ntʉ́nɨ yí. A mú yid dʉ́g búúd bwə́ á ŋgə bɛ̧ nyə áncuncuma wá, nyə nə bwo nə́: «Mə́ jaaw bɨ́ nə́ mə afwóyɛ́ bwɛlɛ dʉ́g múúd nə fwámɛ́ búgə́ nda nyíga, tɛɛm bə kúl búúd *Izʉrəyɛ̂l dɨ̂» 10 Buud bwə́ á zə lwámád wá bwə́ mú nyiŋgə, kə njɔ́w mə́ lúlúú ózɨmbɨ, bwə́ mú kə kwey sɔ́ɔl məsáal mú mpwogɛ́.

Yésus mə gwûmʉshi mwân mə wúl kúsə́ múdá

11 Yésus nyə á ka kə ŋgwə́la á Nayîn, bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ nə bɔ́ɔ́l zhwog buud ɔ bwə́ á ŋgə kə. 12  *Bwə́ ŋgə́lə shísh ŋgɛɛ́ mpumbɛ́ ŋgwə́la, dʉ́g nə́, buud bwə́ ŋgə́ kə nə mbimbə nə́ bwə́ kə́ dʉl. Í á bə cʉ́gə́ lʉ́ mwân, nyɔɔŋgʉ́ njúl kúsə. Zhwog buud ɔ ŋgwə́la bwə́ á ŋgə lʉ́gal nyə.

13 Cwámba nyə á bul gwág cɛy lâm mwo dɨ́ ja nyə á dʉ́g kúsə́ múdá wɔɔŋg yí. A mú cɨ nə nyə nə́: «Kú ná ŋgə jɨɨ.» 14 A mú shísh kə kúnya nə taŋʉ́. Buud bwə́ á ŋgə ŋkɛ̂ny wá bwə́ mú shigʉla. Yésus mú lás nə́: «Mwâ ncwə́má, juumʉ́g! Mə́ cɨ nə wo ntɔ́.» 15  *Mbimbə mú wɔɔl ji njínjilî, tɛ́ɛ́d ntâg ŋgə́lə lás. Yésus mú ŋwa nyə nyiŋg yə nyɔ́ɔ́ŋgʉ̂.

16  *Buud bɛ̂sh bwə́ mú bə nə iŋkuŋkúúnd. Bwə́ mú ŋgə yə Zɛmbî məshwúmb bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «Məma *múúd micúndə́ mə́ wɔ́ɔ́s sə́dɨ́. Zɛmbî mə́ zə kwiid kúl búúd jé.» 17 Lâŋ mə́ Yésus í mú ŋgə kala nə́ ndɛɛ́ í mú kyey Yudéa yɛ̂sh nə cínɔŋg mə́koogʉ́ məkoogʉ́ yɛ̂sh.

Yésus bá Yuánɛs Nduu-buud

(Mat 11.2-19)

18 Yuánɛs Nduu-buud nyə á ka gwág misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mínɨ myɛ̂sh nə *ompwíín bɛ́. Nyə á ka jɔ̂w óbá cínɔŋgʉ́, 19 a mú kənd bwo wə́ Yésus nə́ bwə́ kə́g jî nyə nə́: «Ye wo wə́ muud sə́ ŋgə́ bwánd nə́ a bá zə yɛ́? Ye sə́ kwóg ná bwánd íshús?» 20 Ompwíín ɔ́ Yuánɛs bwə́ mú kə wɔ́ɔ́s wə́ Yésus, bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Yuánɛs Nduu-buud ŋgə ntɨ sə́ nə́ sə́ zə́g jî wo nə́: “Ye wo wə́ muud sə́ á ŋgə bwánd nə́ a bá zə yɛ́, ye sə́ kwóg ná bwánd íshús?”»

21 Nə́mə́ fwála dɔɔŋgʉ́ dɨ, Yésus mú lwag zhwog buud məbwas, shínal íjâm, yîl mə́jamb, bɛ̂ny zhwog wəancím-ncîm mísh. 22  *A mú bɛ̧sa nə buud Yuánɛs nyə á ntɨ wá nə́: «Kəgá jaaw Yuánɛs sâ bɨ́ mə́ dʉ́g yí nə sâ bɨ́ mə́ gwág yí. Wəancím-ncîm bwə́ ŋgə mpu dʉ́gya; mimbúmbwúgʉ́ mí ŋgə́ kyey tʉ́təlí, mizʉ́zaamə́ mí ŋgə yâl, wəakúmə́lwə̂ bwə́ ŋgə mpú gwág, mimbimbə mí ŋgə gwûm, iŋkúŋkwóŋʉ́lə í búúd í mú ŋgə gwág Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl. 23 Muud nyə́ é bə kú bwəma nə bɔɔgʉ́ mə́dɨ́ yɛ́, nywáá mə́ jəla.»

24 Ja búúd Yuánɛs nyə á ntɨ wá bwə́ mə́ nyiŋgə yí, Yésus mú zə lésha nə buud bwə́ á bə cínɔŋg áncuncuma wá; a mú cɨ nə bwo shú mə́ Yuánɛs nə́: «Ja bɨ́ á dʉ kə shí a shwééshá dɨ́ yí, bɨ́ á dʉ kə dʉ́g jɨ́? Ye gúl ká í dʉ́gə́ ntʉ̂ŋ nə fʉfə́? 25 Ŋkí í á shígɛ́ bə ntɔ́, bɨ́ á dʉ kə dʉ́g jɨ? Ye ŋgwɔ́l múud dʉ́gə́ bwáád íjimə́ í mímbwéédí? Mbɔ̂, buud bwə́ dʉ́ bwáád íjimə́ í mímbwéédí dʉ cʉgə cʉg álal-ŋkul wá bwə́ dʉ bə mínjɔ́w mí ójwú-buudʉd. 26 Ká bɨ á dʉ kə dʉ́g jɨ? Ye *muud micúndə́ mə́ Zɛmbî? Haaw, mə́ jaaw bɨ́ nə́ nyɔɔŋg bɨ́ á kə dʉ dʉ́g yɛ́ mə́ ntɔ̧ ŋkwóŋ múúd micúndə́ mə́ Zɛmbî. 27  *Nəcé nyə wə́ Zɛmbî nyə á cɨ nda jísə́ cilyá nyə́dɨ́ Kálaad dɨ́ nə́, nə́: “Dʉgɨ́! Mə zə́ kənd mbwiiŋgyɛ lâŋ waamə́ nə́ a kə́g wo shwóg kə kwambʉlə wo zhɨɨ́.”

28 Mə́ ka jaaw bɨ́ nə́, mpə́dʉ́gá buud bɛ̂sh bwə́ mə́ byɛ̂l mímwɔ̧ mi búdád wá, kú nə muud mə ntɔ̧́ Yuánɛs. Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, muud mə bul bə zhizhe Faan mə́ Zɛmbî dɨ́ yɛ́, á ntɔ̧́ Yuánɛs. 29  **Buud bɛ̂sh tɛɛm bə óŋwɛnyɛ ɔ tóya bwə́ á ŋgə duwan wə́ Yuánɛs wá, báá bwə́ á ŋgə magʉlə nə́ Zɛmbî jɨ tʉ́təlî. 30 Njɨ, *Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ̂ŋ *Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bâŋ buud bwə́ á ban nə́ bwə́ adúwánɛ́ wə́ Yuánɛs wá, bwə́ á ban sâ Zɛmbî nyə á yagʉ́lə shú dáŋ dɨ́ yí.

31 «Mə kág ná yɨɨga kala búúd á múús nə ozə́? Mə kág cɨ nə́ bʉ́sə ntʉdɛlɛ? 32 Bʉ́sə nda ikágə́ bísə́ shishɛ̧́ ísɛɛŋgyá dɨ́ yí, bíl í ŋgə́ kámbʉla nə bílʉ́gá nə́: “Sə́ mə́ lwɔ̧́ bɨ́ ilúlwóŋ í ábulya məkə̂l, bɨ kú sáág; sə́ mə́ nyiŋgə wá míŋgwa mí shwɨy, bɨ kú jɨɨ”. 33  **Ntɔ́ wə́ í ŋgə́ bə ɛ́ga; Yuánɛs Nduu-buud nyə á zə, kú də ídɨ́y-dɨ̂y, kú ŋgul mə́lwəg; bɨ nə́: “A jɨ nə jamb.” 34  *Mwân mə Múúd mə́ zə, a ŋgə́ də a ŋgə́ ŋgul, bɨ nə́: “Nyɨ́nɨ jisə ndə̂l dəg, ŋgulɛ məlwəg. A jɨ nə́mə́ shwə́ oŋwɛnyɛ ɔ tóya nə osɔ́ɔl ɔ *mísə́m.” 35 Njɨ buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ bɛ̧ fʉg mə́ Zɛmbî wá bwə́ ŋgə lwó nə́ jísə jɔ̧jɔ̧ sâ.»

Yésus mə́ juu ŋgwɔ́l múdá

36  *Ŋgwɔ́l *Farizyɛ̂ŋ nyə a jɔ̂w Yésus nə́ a kə́g nyə́dɨ́ njɔ́w bá bwə́ kə́ də. Yésus mú kə nyíi njɔ́w mə́ Farizyɛ̂ŋ wɔɔŋgʉ̂ kə ŋwa jiya shú də́lə. 37  *Ŋgwɔ́l múdá nyə á dʉ bə sɔ́ɔl *misə́m cínɔŋg ŋgwə́la, nyə á ka mpu nə́ Yésus jɨ wə́ Farizyɛ̂ŋ ɛ́nɛ, a ŋgə də. Ká dʉ́g ɨɨ́, mudá wɔɔŋgʉ̂ mə́ wɔ́ɔ́s, a zág nə labínda fúfuundú *alʉbátrə* dɨ̂. 38 A mú zə tɔ̂w Yésus mpʉ́sə, ŋgɛɛ kɔ́ɔ́mb mə́kuú. A mú dʉ jɨɨ, dʉ bweesh Yésus məkuú nə məzhwíílɛ nə́ ndɛɛ́ a fîm nyə mwo nə shilú jé, a músə ŋgə ywó nyə mwo nə mpu, a nywɔ̧ mwo labínda. 39  *Ja Farizyɛ̂ŋ nyə a jɔ̂w Yésus yɛ́ nyə á dʉ́g sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg yí, nyə á ŋgə lás nyə́dɨ́ lámʉ́d nə́: «Muud ɛ́ga mbə̂m bə *múúd micúndə́ mə́ Zɛmbî, ŋki a mə́ mpu múdá ŋgə́ kúnya nə nyə ɛ́ga mbií múdá á jísə́ yí, a mpu nə́ a jisə sɔ́ɔl misə́m.»

40 Yésus mú lás cɨ nə nyə nə́: «Shímun e, mə́ cɛɛl jaaw wo gúl sâ.» Shímun nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, jaawʉ́g.» 41 «Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nə buud obá bwə́ mbíd nyə mpwə́lá; ŋgwɔ́l nə mpwə́lá odanarî mitəd mitɔ́ɔn, ŋgwɔ́lʉ́gá nə odanarî məwûm mə́tɔ́ɔn. 42  *Nda bwə́ áshígɛ́ bə nə *mwaanɛ̂ bwə́ nyíŋg nyə yɛ́ nə́, nyə á shwal bɨ́d bwo nə mpwə́lá nyɔɔŋg. Búud obá ónɨɨ́d, nyáyɛ́ nyə é bul cɛɛl múúd mpwə́lá wáŋ yɛ́?» 43 Shímun mú bɛ̧sa nə́: «Mə tə́dʉ́gá nə́ í é bə nyɔɔŋg á mə́ bɨ́d nə məma mpwə́lá yɛ́.» Yésus nə nyə nə́: «Wo mə́ sámb mbií í jə́la yí.»

44  *Yésus mú yid wə́ mudá, nyə nə Shímun nə́: «Wo mə́ dʉ́g múdá ɛ́ga? Mə ámə nyíi wa wódɨ́ njɔ́w, wo shígɛ́ shwú mə məjúwó məkuúd; njɨ nywáá, a mə́ gusa mə məkuú nə məzhwíílɛ mɛ́, a fîm mə mwo nə shilú jé. 45 Wo shígɛ́ nə́mə́ ywó mə mpu; njɨ nywáá, tɛ́ nyə́ ámə nyíi wa yí, a jɨ njɨ a ŋgə́ ywó mə məkuú. 46  *Wo shígɛ́ nywɔ̧ mə məwúdə́ lúúd; njɨ nywáá mə́ nywɔ̧ mə labínda məkuúd. 47 Gwə́ wə́ mə́ ká jaaw wo nə́, misə́m myɛ́ mí á tɛɛm bulya nda jɨ́, a mə́ bii íjuugá yâ misə́m myɔɔŋg myɛ̂sh; gwə́ wə́ á búl bə nə cɛɛlí nə mə yí. Nəcé, muud bwə́ dʉ juu nə isâ cíg-cîg yɛ́ a dʉ nə́mə́ bə nə cɛɛlí cíg-cîg.» 48  *A músə cɨ nə mudá nə́: «Wo mə́ bə nə ijuugá nə misə́m myô.» 49 Buud bwə́ á bə dína dɨ́ wá bwə́ mú ŋgə lás bwə́dɨ́ mílámʉ́d nə́: «Nyáyɛ́ múúd ɛ́ga nyɛ? A bə́lɛ́ juu múúd nə misə́m?» 50  *Yésus mú cɨ nə mudá nə́: «Wo mə́ *dʉ́g cʉg nəcé búgə́ gwô. Wɛɛ kaág nə́ shɛɛ.»

8

Kanda mbɔɔl məmpəg

(Mat 13.1-9; Mak 4.1-9)

1 Mpʉ́sə isâ ínɨ, í á zə bə nə́, Yésus nyə á ŋgə kyey míŋgwə́la nə mə́ndʉ́d ŋgə jɨ́ɨ́gʉli buud, a ŋgə́ cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl á Faan mə́ Zɛmbî. *Buud ɔ lwámá bɛ́ wûm nə óbá bwə́ á ŋgə lʉ́gal nyə, 2  *nə bɔ́ɔ́l búdá nyə á yîl məjamb wá, nə bɔ́ɔ́l nyə á lwag wá. Í á bə, nə Maríya bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Mədalína mə́jamb zaŋgbá mə́ á wú yɛ́, 3 nə Yuána mudá mə Kúsa nyə́ á dʉ vyee jús ísâ í Herod dɨ́ yɛ́, nə Sʉsána, nə bɔ́ɔ́l búdá. Budá bɔɔŋg bwə́ á dʉ ŋgə kwíínd Yésus bə́nɔ̂ŋ buud ɔ lwámá bɛ́ nə məbii máŋ.

4 Buud bwə́ á ka zə sɛɛŋgya ŋkí jág bulya, bwə́ ŋgə́ wú míŋgwə́la myɛ̂sh, ŋgə zə nyə́dɨ́. A mú zə lás nə bwo kandad nə́: 5 «Ŋgwɔ́l mbɔɔl məmpəg nyə á zə kə myɛɛg mpəg. Ja á mə́ ŋgə myɛɛg yí, nyúl mpúmə́ í mə́ shugʉla zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́. Buud bwə́ mú nyaal nywo nə məkuú, inunú í zə ntâg shîn lúu. 6 Nyúl kə shugʉla kwóógʉ́d, í mú kɔ̧́ nə́ ndɛɛ́ í mú shwáás nəcé kú nə məbwaas. 7 Nyúl mú shugʉla íbiin-bíinʉd. Bə́nɔ̂ŋ ibiin-bíin bwə́ mú kɔ̧́ nə́ ndɛɛ́ ibiin-bíin í mú káda nywo. 8  *Njɨɨ́, nyúlʉ́gá mú kə shugʉla jɔ̧jɔ̧ shíd, í mú kɔ̧́, í wúmə, bumə́ ŋgwúd wúmə íbumə́ təd.» A mú cɨ nə bwo nə́: «Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, a gwág.»

Fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí á kanda mbɔɔl məmpəg

(Mat 13.10-23; Mak 4.10-20)

9 *Ompwíín bɛ́ bwə́ mú jí nyə nda kanda wɔɔŋg í kə́ nə́. 10  *A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Zɛmbî nyə a mə́ sá nə́ bɨ báá mpúg mindímba myâ Faan dɛ́; njɨ a sá nə́ bɔ́ɔ́l bâŋ bwə́ ŋgə́g gwág njɨ mikaanə́; bwə́ bə́g,

bwə́ tɛɛm kənd mísh, bwə́ kú dʉ́g;

bwə́ tɛɛm gwágʉlə, bwə́ kú wámbʉlə.

11 «Kanda nɨ í kə́ ntʉ́ga: Mpəg wə́ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî. 12 Buud bʉ́sə́ ka bə tâŋ nda zhɨɨ́ nə zhɨɨ́ wá, jísə bɔɔŋg bwə́ dʉ́ gwág, njɨ Njwû məjamb mú zə, zə yîl bwo Milə́sʉ́ mí Zɛmbî lámʉ́d, nə́ bwə́ á bá *búgʉla nə́ ndɛɛ́ bwə́ *bə nə cʉg. 13 Bɔɔŋg bʉ́sə́ tâŋ nda kwóógʉ́d gwɔ́w wá, nyísə bɔɔŋg bʉ́sə́ nə́, ja bwə́ gwág Milə́sʉ́ mí Zɛmbî, bwə́ lə́g myə nə məshusʉg; njɨ bwə́ kú nə mikɔ̧ɔ̧lə́ bwə́dɨ́ cʉgʉd, bwə́ dʉ búgʉla njɨ kʉ́kʉ́l baan. Bwə́ ká bwəma nə məkʉgʉlʉ, bwə́ julə mə́nyúul. 14  *Mpəg í á shugʉla ibiin-bíin dɨ́ yí, jísə buud bʉ́sə́ nə́, bwə́ ká shîn gwág Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî, bwə́ kə, yágʉ́wó nə tɔɔm nə məlugə mə́ cʉg i mú káda bwo, bwə́ nda wúmə mpúmə́ nə́ ndɛɛ́ í tɨ̂. 15 Mpəg í á shugʉla shí átʉtagʉ́ dɨ́ yí, nyísə buud báá bʉ́sə́ nə́, bwə́ gwág Mílə́sʉ́ mí Zɛmbî nə jɔ̧ mílâm myâ tʉ́təlî, bwə́ bii myə, bwə́ mú wúmə mpúmə́ nəcé bə́lə nə zɛ́ny.

Kaanə́ lámba

(Mak 4.21-25)

16  *«Muud cugɛ́ nə ŋkul sá nə́, a jida lámba kə kúd mpwo dɨ̂, ŋkí nə́ a kə tə̂l dwo shí gwoŋʉ́. Bwə́ dʉ yida tə̂l lámba cé lámba dɨ́ nə́ buud bwə́ nyíi njɔ́w wá bwə́ dʉ́gʉ́g məŋkɛnya. 17  *Kú nə sâ á *ndímba í bá bwên kú bʉ́gʉli, ŋkí sâ á shwoó í bwên kú mpûy, kú wɔ́ɔ́s mə́ŋkɛnyad. 18  *Bɨ ɔ́ ka dʉ bɛy nə mbií bɨ́ mə́ dʉ gwágʉlə isâ yí. Mpugá nə́ muud jɨ́ nə baalɛ́ fʉg yɛ́, Zɛmbî mə bá kwádʉlə nyə nywo. Njɨ nyɔɔŋg cúgɛ́ nə́mə́ fwo bə nə ndɨ́ yɛ́, Zɛmbî mə bá mɛɛl yîl nyə bʉ́baalɛ̂ á ŋgə́ *búgʉla nə́ a jɨ nə ndɨ́ yí.»

19 Nyɔɔŋgʉ́ mə Yésus bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bɛ́ bwə́ músə jê nə́ bwə́ zə́ nyə́dɨ́. Njɨ, bwə́ a shígɛ́ bə nə ŋkul mə shísh nyə kúnə́-kúnə nəcé buud bulʉ́lə bulya. 20 Bwə́ mú ka jaaw Yésus nə́: «Nyɔɔŋgʉ́ woó bə́nɔ̂ŋ omínyɔŋʉ̂ bwô bʉ́sə na tɔ́ɔ́n, bwə́ ŋgə jɨɨ dʉ́g wo.» 21  *A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Nyɔɔŋgʉ́ waamə́ nə omínyɔŋʉ̂ báamə́ wə́ buud bwə́ ŋgə́ gwág Milə́sʉ́ mí Zɛmbî bwə́ ŋgə́ sá nda mí ŋgə́ cɨ nə́.»

Yésus mə́ cweel ŋkwɔ̧̂

(Mat 8.18, 23-27; Mak 4.35-41)

22 Í á bə dúlʉ́gá jwɔ́wʉ́d nə́, Yésus mə́ kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́, a mú cɨ nə bwo nə́: «Sə́ lɨ́ɨ́nágá mâŋ mə́ga kə faŋwíny.» Bwə́ músə wú bwúŋʉ́d kə bwag. 23 Yésus mú kə gwə́d ompwíín bɛ́ bwə́ ŋgə́ júgə. Məma ŋkwɔ̧̂ músə zə kuŋg mâŋ, məjúwó mə́ mú lwándʉla byɔ́ɔ́lʉ́d, í mú bə bwo ŋkí wagʉwo. 24  *Ompwíín bwə́ mú kə juumʉshi nyə nə́: «Mása, Mása, sə́ wál zə yə.»

A músə juum, a ŋkáánd nə ŋkwɔ̧̂, ŋkáánd nə ikwɔ̧́ í mə́júwó, byɛ̂sh í mú cwaalʉwo, mâŋ mə́ mú bə nə́ shɛɛ. 25 A mú cɨ nə bwo nə́: «Búgə́ jɨ́n jɨ́ ŋgow?» Iŋkuŋkúúnd í mú bii bwo, bwə́ ŋgə́ bul bɨ̂. Bwə́ mú ŋgə nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Nyáyɛ́ múúd ɛ́ga nyɛ! A ká nə́mə́ lás, tɔɔ ŋkwɔ̧̂, tɔɔ məjúwó í bə́lɛ́ sá nyə məgwág ɨɨ́?»

Yésus mə yîl njumbʉ́lu məjamb

(Mat 8.28-34; Mak 5.1-20)

26 Bwə́ mú kə səl byɔ́ɔ́l shí á Ogerazeniyɛ̧̂, nə́ bɛɛndyá nə Galilê. 27 Yésus ŋgə́ nə́mə́ wú byɔ́ɔ́lʉ́d tɔ̂w shí, ŋgwɔ́l múúd a ŋgwə́la mú zə bwəma nə nyə. Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á bə nə məjamb. Bweyʉ́lə nyə á bwey dʉ ji shushwáás, kú ji mínjɔ́w, dʉ ji njɨ mə́shwoŋ dɨ̂. 28  *Dʉ́gʉ́lə múúd ɛ́nɛ nyə á dʉ́g Yésus yí, nyə a bwú ŋkwiimbyê a mú zə bʉ́la nyə shí məkuú. A músə kɨ̂m nə́: «Yé Yésus *Mwân mə́ Zɛmbî á gwɔ́w-gwɔ̂w, shwə̂ bâŋ nə inɛy? Mə́ jəgʉla nə wo, kú bɛɛg tə̂l mə cwúndʉd.» 29 Nəcé Yésus nyə a lás nə bɔ́w-bɔ̂w shíshim mpə̂l dɨ́ nə́ í wúg muud wɔɔŋg nyúúlʉ́d. Í á dʉ bád nyə ija ija, bwə́ dʉ́gə́ wɔ́ɔlə nyə nə mikwoolú mí íŋkwánz, dʉ wá nyə mimbwagə́ məkuúd shú nə́ bwə́ baagʉlə nyə. Njɨ nyə á dʉ tɨ́ isâ ínɨ byɛ̂sh, jamb í mú dʉ kə nə nyə íkʉ́l í á dʉ bə kú nə buud yí. 30 Yésus mú jí nyə nə́: «Jínə́ dwô wə́ zə́?» Nyə nə́: «Jínə́ dâm wə́ Kínda,» nəcé ncúlyá məjamb mə́ á bə nyə nyúúlʉ́d. 31 Məjamb mə́ mú tɛ́ɛ́g Yésus məbwə̂ nə́ a kú cɨ nə bwo mpə̂l dɨ́ nə́ bwə́ kə́g bɨ́ ncíməd. 32 Na, məma sɔɔnz óŋkuú í á bə í ŋgə́ də cínɔŋg mbʉ́ŋʉ́d. Məjamb mə́ mú tɛ́ɛ́g Yésus məbwə̂ nə́ a mágʉləg nə́ mə́ kə́g nyíi óŋkuúd. A mú magʉlə. 33 Məjamb mə́ músə wú múúd ɛ́nɛ dɨ́, kə nyíi óŋkuúd. Dɔ̧ lʉ́ óŋkuú dɔɔŋg dɛ̂sh mú dad wú mbʉ́ŋʉ́d kə juwa mâŋ nə́ ndɛɛ́ fudə. 34 Buud bwə́ á ŋgə baagʉlə oŋkuú wá, dʉ́gʉ́lə bwə́ mə́ dʉ́g sâ í ámə cɔ̧́ yí, bwə́ mú wɛɛnzh kə ŋgə jaaw buud ŋgwə́la nə mílɔɔm milɔɔm. 35 Buud bwə́ mú wú kwáádə́ zə, zə́lə dʉ́g sâ í ámə cɔ̧́ yí. Bwə́ mú zə kwey múúd mə́jamb mə́ á wú ɛ́nɛ a njúl nə mikáándə́ nə fwámɛ́ fʉ́g, a njúl Yésus shí məkuú. Bwə́ mú gwág íŋkuŋkúúnd. 36 Buud bwə́ á dʉ́g sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ í á sɨ̂y wá bwə́ mú jaaw bwo nda njumbʉ́lu wɔɔŋg í á *dʉ́g cʉg nə́. 37 Nə́ ndɛɛ́, zhwog buud bɛ̂sh wâ shí Ogerazeniyɛ̧̂ bwə́ mú zə, zə cɨ nə Yésus nə́ a kyéyʉg wú bwə́dɨ́ shíd, nəcé í á bə fwámɛ́ íŋkuŋkúúnd í mə́ bií bwo. Yésus mú nyiŋgə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, nyiŋgə nə mpʉ́sə.

38 Muud nyə á bə nə məjamb yɛ́, mú tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́ a ŋwág nyə nyə́dɨ́ gwooŋgʉd. Yésus mú yidá nyiŋg nyə nə́: 39 «Nyíŋgə́g kə wódɨ́ njɔ́w kə jaaw sâ jɛ̂sh Zɛmbî mə́ sá wo yí.» A músə kyey, lɨ́ɨ́na ŋgwə́la wɛ̂sh a ŋgə́ jaaw sâ jɛ̂sh Yésus mə́ sá nyə yí.

Yésus mə́ gwûmʉshi shilə mə Zharus

(Mat 9.18-26; Mak 5.21-43)

40 Nyiŋgə́lə Yésus nyə á nyiŋgə yí, buud bwə́ á shwas nyə áncuncuma, nəcé í á bə bwə́ ŋgə́ bwánd nyə. 41 Ká dʉ́g nə́, ŋgwɔ́l múúd nə jínə́ nə́ Zharus, a njúl njwû á *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, mə́ zə nə́ ndɛɛ́ zə kúd mə́bwóŋ shí, tɛ́ɛ́g Yésus məbwə̂ nə́ a kə́g nyíi nyə́dɨ́ njɔ́w. 42 Muud wɔɔŋgʉ́ nyə á bə nə sʉ́sásʉ́ ŋgwúd nə ŋgwûd í njúl nə mimbû wûm nə mímbá. Sʉ́sásʉ́ jɔɔŋgʉ̂ í á ŋgə júgʉla.

Ja Yésus mə́ tɨ́ njɔɔnd kə́lə wu yí, buud bwə́ mú zə ŋgə shúsə nyə ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh.

43  *Ŋgwɔ́l múdá nyə á bə cínɔŋg məcií mə́ á dʉ wú nyə nyúúlʉ́d tɛ́ mímbú wûm nə mímbá. Mudá wɔɔŋgʉ̂ nyə á kɛɛnzh məbii mɛ́ mɛ̂sh mínjɔ́w mí mə́byaŋ dɨ́ njɨ a kú yâl. 44  *Nyə á ka shísh wə́ Yésus ŋgɛɛ mpʉ́sə kwoŋ, a mú kúnya nə nyə lwə́ lʉ́ káándə́, məcií tɔ̂w ntâg nyə.

45 Nə́ ndɛɛ́ Yésus mú cɨ nə́: «Zə́ mə́ kúnya nə mə ɛ́nɛ?» Buud bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə kɨ́ɨ́lya nə́ ndɛɛ́ Pyɛ̂r mú cɨ nə́: «Mása, buud bwə́ ŋgə bɛ̧ wo áncuncuma bwə́ ŋgə́ shúsə wo.» 46 Yésus mú cɨ nə́: «Ŋgwɔ́l múúd mə́ kúnya nə mə. Mə mə́ gwádʉga nyúl mpífə́ mə́ wú mə nyúúlʉ́d.» 47 Mudá ɛ́nɛ mú mpu nə́ a cugɛ́ ná shwoód. A mú zə a ŋgə́ lilya, zə wusə nyúúl shí Yésus dɨ́ mpwóómbʉ́d, zə jaaw búúd bɛ̂sh sâ í ámə sá nə́ a kúnyág nə Yésus yí, a jaaw nə́mə́ nda nyə ámə yâl cé nə cé nə́. 48  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Shilə wâm, wo mə́ *dʉ́g cʉg nəcé búgə́ gwô. Kaág nə́ shɛɛ.»

49 A ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, muud mú wɔ́ɔ́s wúlə wə́ njwû á mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, zə jaaw nyə nə́: «Sʉ́sás gwô mə́ yə, kú ná bɛɛg ntágʉlə Yɨ́ɨ́gʉli.» 50 Yésus mú gwág, a mú cɨ nə Zharus nə́: «Kú bɛɛg fúndə, bə́g njɨ nə búgə́, nyə é cʉgə.» 51 Ja Yésus mə́ kə wɔ́ɔ́s njɔ́w yí, a mú ban nə́ ŋgwɔ́l múúd shús kú nyíi, njɨ Pyɛ̂r nə Yuánɛs nə Zhâk nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwân nə nyɔɔŋgʉ́ mwân. 52  *Bɛ̂sh bwə́ á ŋgə jɨɨ sʉ́sásʉ́ jɔɔŋgʉ́, ŋgə tədʉwa. Yésus mú cɨ nə́: «Kúgá ŋgə jɨɨ, nyə afwóyɛ́ yə, a ŋgə yida jâ.» 53 Nda bâŋ bwə́ á mpu nə́ sʉ́sásʉ́ mə́ yə nə́, bwə́ á yida ŋgə cágʉlə Yésus. 54  *Yésus nywáá mú bii sʉ́sásʉ́ mbwə́d, a mú cɨ gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Mwân, wɔɔlʉ́g!» 55 *Jîm mə mwân mú nyiŋgə zə nyə nyúúlʉ́d, a mú wɔɔl cé nə cé. Yésus mú cɨ nə́ bwə́ yə́g nyə sâ mə́ də̂. 56  *Obyɔ̂l ɔ mwân bwə́ mú bul káam. Yésus mú báásʉlə bwo nə́ ci bwə́ kú jaaw múúd sâ í ámə cɔ̧́ yí.

9

Yésus mə́ kənd búúd ɔ lwámá bɛ́

(Mat 10.1-14; Mak 6.6-13)

1  *Yésus nyə á ka jɔ̂w *buud ɔ lwámá wûm nə óbá, a mú yə bwo ŋkul nə kɛ́ɛ́nd á dʉ́lə yîl búúd məjamb, nə ŋkul á dʉ́lə lwag bwo məbwas. 2  *A mú kənd bwo nə́ bwə́ kə́g ŋgə cúndə Faan mə́ Zɛmbî, kə ŋgə lwag mimbə̂l. 3  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ kú ŋwa íbadʉga í njɔɔnd, tɔɔ wagatîg, tɔɔ baamʉtálá, kú kə nə bʉlɛ́d, kú kə nə mwaanɛ̂; muud kú bwáád íshimí íbá. 4 Bɨ ɔ́ ji njɔ́w bɨ́ ámə nyíi yííd, bɨ́ ka bá tɨ́ cínɔŋgʉ́ kə shwóg. 5  *Búúd bwə́ ká bá bə kú lə́g bɨ́ wúl ŋgwə́la dɨ́, bɨ́ wú cínɔŋgʉ́, bɨ́ kudə fumbyá í ámə nada bɨ́ mə́kuú dɨ́ yí.* Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂ í lwágʉlə bwo nə́ bwə́ mə́ byaagʉlə.» 6 Buud ɔ lwámá bɔɔŋg bwə́ mú kyey, ŋgə kə mílɔɔm milɔɔm, ŋgə kə bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, bwə́ ŋgə́ lwag buud kʉ́l jɛ̂sh.

Herod mə jág Yésus

(Mat 14.1-2; Mak 6.14-16)

7  *Herod á tatarâk† mú gwág ísâ byɛ̂sh í á ŋgə sɨ̂y yí. A mú bə kú ná mpu sâ á tə́dʉ́gág yí, nəcé bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á ŋgə cɨ nə́ Yuánɛs mə́ gwûm; 8 bɔ́ɔ́l nə́ Eli wə́ mə́ nyiŋgə lwóya nyúúl ɛ́nɛ; bɔ́ɔ́l nə́ ŋgwɔ́l *múúd micúndə́ ayág wə́ mə́ gwûm ɛ́nɛ. 9  *Herod mú cɨ nə́: «Mə wə́ mə a cígə Yuánɛs cʉ́ŋ. Nyáyɛ́ múúd nyɛ mə búl gwádʉga ntʉ́ga ɛ́ga?» A mú ka ŋgə sɔ̧́ nə́ a dʉ́g Yésus.

Yésus mə yə́ búúd idʉ̂w

(Mat 14.13-21; Mak 6.30-44)

10  ***Buud ɔ́ lwámá bwə́ á ka nyiŋgə. Bwə́ mú zə jaaw Yésus sâ jɛ̂sh bwə́ á sá yí. Yésus mú ŋwa bwo, bə́nɔ́ŋ bwə́ wú búúd dɨ́, kə bwə́mɛ́fwó ŋgɛɛ́ ŋgwə́la bwə́ dʉ́ jɔ̂w nə́ Bɛtʉsayída yí. 11 Ncúlyá buud bwə́ mú mpu nə́ bwə́ ŋgə kə nûŋ, bwə́ mú bɛ̧ nyə áncuncuma. Yésus mú lə́g bwo, a mú ŋgə bwiiŋg bwo isâ í dʉ́gyá nə Faan mə́ Zɛmbî yí, a ŋgə́ lwag bɔɔŋg bwə́ á ŋgə jɨɨ luug wá.

12 Ja kugʉ́ mə́ bii shí yí, buud ɔ lwámá wûm nə óbá bwə́ mú shísh wə́ Yésus zə cɨ nə nyə nə́: «Cɨɨ́g nə bwo nə́ bwə́ nyíŋgəg, bwə́ kə́g ŋgə já mə́kwáádə́ nə ibaafə́ yâ wa kúnə́-kúnə, bwə́ kə sɔ̧́ sâ mə́ də̂ nəcé sə́ bɨ́ wa bugád.» 13 A mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨmɛ́fwó yə́gá bwo sâ mə́ də̂.» Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Sə́ cugɛ́ nə sâ, njɨ ibʉlɛ́d itɔ́ɔn nə oshú óbá. Ka njɨ nə́ sə́mɛ́fwó sə́ mə́ kə́ kusə búúd ɔ́ga bɛ̂sh idʉ̂w, í ka tɛɛm kwaga nə bwo.» 14 Buud bwə́ á bə cínɔŋgʉ́ je bə budûm otɔ́ɔ́shin otɔ́ɔn. Yésus mú cɨ nə *ompwíín nə́ bwə́ jílʉg bwo shí ikínda ikínda, kínda jɛ̂sh nə buud je bə mə́wûm mə́tɔ́ɔn. 15 Bwə́ mú nə́mə́ sá ntɔ́, shîn jil búúd bɛ̂sh shí. 16 A mú ka ŋwa íbʉlɛ́d itɔ́ɔn nə oshú óbá ɔ́nɨ, a bʉ̂n mísh gwɔ̂w, yə Zɛmbî akíba. A mú fɛ̂y byo yə ómpwíín bɛ́ bwə́ kə ŋgə yə buud. 17  *Buud bɛ̂sh bwə́ mú də, jílə, idʉ̂w lʉ́g. Bwə́ mú sɛɛŋg íkʉ́l í á lʉ́g yí, wá mə́bwumúd tâŋ mə́bwumú wûm nə mə́bá.

Yésus jisə Mesî

(Mat 16.13-21; Mak 8.27-31)

18  *Í á ka zə bə, a mə́ kə koogʉ́ kə jəgʉla nə Zɛmbî, ompwíín bɛ́ bwə́ mú kə sɛɛŋgya nə nyə. A mú jí bwo nə́: «Buud bwə́ ŋgə cɨ nə́ mə jisə zə́?» 19  *Bwə́ mú bɛ̧sa nə́: «Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə cɨ nə́ wo jisə Yuánɛs Nduu-buud, bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́ wo jisə Eli, bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́ wo jisə ŋgwɔ́l *múúd micúndə́ ayág mə́ gwûm yɛ́.» 20  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Ká bɨ bâŋ bɨ́ ŋgə cɨ nə́ mə jisə zə́?» Pyɛ̂r mú bɛ̧sa nə́: «Wo jisə *Krîst Zɛmbî nyə á ntɨ yɛ́.»

Buud bwə́ bɛ̧́ Krîst wá
bwə́ bá nə́mə́ jug

(Mat 16.24-28; Mak 8.34–9.1)

21  *Yésus mú mpu báásʉlə bwo nə́ ci bwə́ kú bwɛlɛ jaaw múúd ntɔ́. 22  *A mú ka jaaw bwo nə́: «Í jɨɨ shú mə́ *Mwân mə Múúd nə́ ocúmbá buud wâ lɔɔm nə milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ kə́g jág jugʉshi nyə, bwə́ kudʉwa nyə, bwə́ gwú ntâg nyə. Njɨ a bá gwûm shwoŋ dɨ́ jwɔ́w lʉ́ lɛ́ɛl.» 23  *A mú cɨ nə bɛ̂sh nə́: «Ŋkí muud mə́ cɛɛl bɛ̧ mə, a bə́g kú jagʉlə nyə́mɛ́fwó; a ŋkɛ́nyʉ́g kwolós jé jwɔ́w dɛ̂sh, bɛ̧ mə. 24 Nəcé, múúd mə ká kaambʉlə nə cʉg jé, a yida jímbal gwo. Nyɔɔŋg mə jímbál cʉg jé nəcé mə yɛ́, a faam. 25 Ŋkí muud mə́ bii mə́bii mɛ̂sh mâ shí ga, njɨ a yə, ŋkí ntâg nə́ a ntámá cʉg jé, wáyɛ́ mfíí nyə́ é bə nə ndɨ́ cínɔŋg yí? 26  *Mpugá nə́ muud mə gwág mə shwôn, gwág íciyá byâm shwôn yɛ́, Mwân mə Múúd mə bá nə́mə́ gwág nyə shwôn ja á bá zə a ŋgə́ ŋkənʉwa məŋkənʉwa mɛ́ nə məŋkənʉwa mə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́, bə́nɔ̂ŋ mifééshá mí *wəéŋgəles myɛ́ dɨ́ yí. 27  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɔ́ɔ́l búúd bʉ́sə́ wa ɔ́ga, bwə́ abʉ́lɛ́ bwɛlɛ yə, bwə́ kú fwo dʉ́g Faan mə́ Zɛmbî.»

Yésus mə lwóyá mílwanə́ myɛ́

(Mat 17.1-8; Mak 9.2-8)

28  *Í á ka zə bə, Yésus mə́ shîn lás lə́sʉ́ nɨ, mwɔ̂w mə́ mú cɔ̧́ je bə mwɔɔmb, nyə á ŋwa Pyɛ̂r nə Yuánɛs nə Zhâk. Bə́nɔ́ŋ bwə́ mú bád mbʉ́ŋʉ́d gwɔ̂w kə jəgʉla nə Zɛmbî. 29  *Ja nyə á ŋgə jəgʉla yí, mpwoombʉ́ nyɛ́ í á shwɔ̧́ɔ̧la, mikáándə́ myɛ́ mí mú bə ŋkí fumə, mí ŋgə́ faan nda njəs. 30 Seegya nə́ buud obá, Moyîz bá Eli bwə́ mú bwə́ ŋgə́ lésha nə nyə. 31  *Moyîz bá Eli bwə́ á lwóya mənyúúl mílwanə́d. Bwə́ mú ŋgə lésha nə Yésus shú shwɨy á bá kə yə Yurʉ́səlɛm yí. 32  *Na nyə á bə, Pyɛ̂r bə́nɔ̂ŋ buud ɔ́ gwooŋg bɛ́ bwə́ mú ígwə́d nə́ cúg. Bwə́ á ka juum, bwə́ mú dʉ́g Yésus ŋgə́ jág ŋkənʉwa, buud obá bwə́ ŋgə́ lésha nə nyə. 33 Ja Moyîz bá Eli bwə́ á ŋgə béégya nə Yésus yí, Pyɛ̂r nyə á cɨ nə Yésus nə́: «Mása, nywaálə ŋgə́lə ji wa. Sə́ shúməgá məbanda məlɔ́ɔl, ŋgwúd shú dwô, dúl shú mə́ Moyîz, dúlʉ́gá shú mə́ Eli.» Nyə a shígɛ́ mpu sâ nyə á ŋgə cɨ yí.

34 A ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, seegya nə́ gúndə́ í mə́ zə búdal bɛ̂sh. Iŋkuŋkúúnd í mú bií bwo ja bwə́ mə́ dʉ́g gúndə́ mə́ búdal bwo yí. 35  *Kə́l í mú wú gúndə́ jɔɔŋg dɨ́ nə́: «Mwân waam mə́ á fɛ́ɛ́sh wə́ ɛ́ga. Ságá nyə məgwág.» 36  *Ja kə́l í mə́ shîn lás ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú dʉ́g Yésus njɨ nyəmɛ́fwó. Bwə́ mú ji ókʉ́l-ókʉ̂l. Bwə́ á ji mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́d kú jaaw tɔɔ muud sâ bwə́ á dʉ́g yí.

Yésus mə́ lwag wúl mbə̂l jamb

(Mat 17.14-21; Mak 9.14-27)

37 Jwɔ̂w í á bɛ̧ cínɔŋg yí, bwə́ mə́ shulə wú mbʉ́ŋ dɨ, buud bwə́ mú zə bwəma nə nyə áncuncuma. 38 Ká gwág ɨɨ́, ŋgwɔ́l múúd mə́ kɨ̂m na mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ́ nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, mə́ jəgʉla nə wo, kəndʉg mísh dʉ́g mwân waamə̂ dɨ́. Mə jɨ nə nyə njɨ ŋgwúd ɛ́nɛ. 39 Jamb í dʉ bii nyə, a mú dʉ kɨ̂m, ifúlug í dʉ́gə́ wɔ́ɔ́s nyə mpud. Jamb í dʉ jugʉshi nyə nə́ ndɛɛ́ í ka tɛɛm zə ŋgə bɨ́d nyə í mə́ fwo lídʉga. 40 Mə ámə jəgʉla nə *ompwíín bwô nə́ bwə́ yílʉ́g nyə jamb dɔɔŋgʉ́, bwə́ shígɛ́ kwag.» 41 Yésus músə káam nə́: «Wúu! yé óháádɛn ɔ́ga! A bɔ́wʉ́lə bɨ́ mitə́dʉ́gá e! Mə e bá kə nə bɨ̂ ntʉ́nɨ kə wɔ́ɔ́s ŋgow? Mə é bá jísɔw bɨ́ kə kumə jáyɛ́ ja? Zaá mə nə mwân woó wɔɔŋg.» 42 Mwân ŋgə́ shísh wə́ Yésus ɨɨ́, jamb mú kadʉwo nyə shí, ŋgə jág sagʉsə nyə. Yésus mú ŋkáánd nə jamb, a lwag mwân nə́ ndɛɛ́ a nyiŋg kənd nyə wə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́. 43  *Dʉ́gʉ́lə búúd bɛ̂sh bwə́ á dʉ́g misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí Zɛmbî yí, bwə́ á káam ntɔ̧ ŋkûl.

Buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ ná káam isâ byɛ̂sh Yésus nyə á ŋgə sá yí, nyɛ mú cɨ nə ompwíín bɛ́ nə́: 44 «Mpugá gwágʉlə lə́sʉ́ mə́ zə́ lás ga: *Mwân mə Múúd wál bá zə kaanz mə́bwə̂ mə́ búúdʉd.» 45  *Njɨ bâŋ bwə́ á shígɛ́ mpu gwág lə́sʉ́ wɔɔŋgʉ̂, í á bə bwo shwɨɨlyá nə́ bwə́ kú gwág nda í kə́ nə́. Bwə́ á ka ŋgə fúndə jílə nyə lə́sʉ́ wɔɔŋgʉ̂.

Zə́ mə́ ntɔ̧́ bɔ́ɔ́l

(Mat 18.1-5; Mak 9.33-37)

46  *Bwə́ mú zə tɛ́ɛ́d sɛ́ŋʉ́sálə mə́kə̂l nə́ bwə́ cɛɛl mpu nyɔɔŋg jɨ́ bul bə fwámɛ́ múúd bwə́dɨ́ gwooŋg dɨ́ yɛ́. 47 Njɨ Yésus nyə á bwey mpu sâ bwə́ á ŋgə tə́dʉga bwə́dɨ́ mílámʉ́d yí. A mú ŋwa gúl kʉ́kágə́, tə́l nyə́dɨ́ kúnə́-kúnə. 48  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Muud mə lə́g kʉ́kágə́ ga jínə́ dâm dɨ́ yɛ́, a mə́ lə́g mə. Muud mə lə́g ntâg mə yɛ́, nyə alə́gɛ́ mə, a lə́g múúd nyə á ntɨ mə yɛ́. Mpugá nə́ muud mə ŋwá nyə́mɛ́fwó zhizhe mpə́dʉ́gá nyɨ́n yɛ́, nyə wə́ jɨ́ fwámɛ́ múúd ntɔ̧ bɔ́ɔ́l.»

Muud mə bə́ kú lúmbʉli yɛ́ ŋgə magʉlə

(Mak 9.38-41)

49 Yuánɛs mú ka zə lás cɨ nə́: «Mása, sə́ ámə dʉ́g ŋgwɔ́l múúd ŋgə́ balan nə jínə́ dwô, ŋgə yîl buud məjamb nə ndɨ̂. Sə́ ámə ka kaambʉlə nə nyə nə́ a kú ná ŋgə sá nəcé a cugɛ́ sə́dɨ́ gwooŋg dɨ̂.» 50  *Yésus mú yidá bɛ̧sa nə nyə nə́: «Kúgá dʉ kaambʉlə nə́ a kú ŋgə sâ, nəcé muud nyə́ aŋgɛ̂ nə mpii bɨ́ yɛ́, jɨ bɨ́dɨ́ kɔ́ɔ́mbʉ́d.» 51  *Fwála í á bə nə́ Yésus mə́ zə́ bá ŋkâŋ wú shí ga dɨ́ yí í á ŋgə shísh. Ntɔ́ Yésus nyə á ŋwa cígʉ́lá nə́ tɔɔ jɨ́ tɔɔ jɨ́ a kə́ Yurʉ́səlɛm. 52  *Nyə á ka lwâm bɔ́ɔ́l búúd nə́ bwə́ kə́g nyə shwóg. Bwə́ mú ŋwa zhɨ́ɨ́, kə nyíi dúl də́nd á Samaríya dɨ́ nə́ bwə́ kə́ kwəmʉsa, Yésus bâg kə shigʉla cínɔŋg. 53 Njɨ, buud ɔ də́nd dɔɔŋgʉ́ bwə́ mú ban nə́ bwə́ alə́gɛ́ nyə nəcé nyə á ŋgə kə ŋgɛɛ́ Yurʉ́səlɛm. 54  *Nda *ómpwíín bɛ́ Zhâk bá Yuánɛs bwə́ á dʉ́g ntɔ́ nə́, bwə́ á cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, ye wó jɨɨ nə́ sə́ jɔ́wʉ́g kuda í shúləg wú gwɔ̂w zə cumbal jígal bwo?» 55 Yésus mú yid, ŋkáánd nə bwo, ‡[nyə nə́: «Bɨ ampúyɛ́ wɔɔŋg shíshim í ŋgə́ shwambʉlə bɨ́ nɨ.»] 56 Bwə́ mú ŋwa zhɨ́ɨ́ kə dúl də́ndʉ́d.

Bɛ̧ɛ̧́lə Yésus

(Mat 8.19-22)

57 Bwə́ ŋgə́ kyey zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́, ŋgwɔ́l múúd mú cɨ nə Yésus nə́: «Mə zə́ bá dʉ bɛ̧ wo kʉ́l jɛ̂sh wó bá dʉ kə yí.» 58 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Ontɔ̧́ bɨ́ nə miku, inunú nə maagɛ, njɨ *Mwân mə Múúd cugɛ́ nə ŋkúmba kʉ́l á dʉ́g já yí.» 59 A mú cɨ nə ŋgwɔ́l múúd nə́: «Bɛ̧g mə.» Nyɨ́nɨ nə nɛ́ nə́: «Cwámba, fwog bɨ́d mə, mə kə́g dʉl sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂.» 60 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Bɨ́dʉ́g mímbimbə mí dʉ́lʉg mimbimbə myáŋ. Wɛɛ, kaág ŋgə bwiiŋg buud Faan mə́ Zɛmbî.» 61  *Ŋgwɔ́l múúd mú nə́mə́ cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, mə zə́ bɛ̧ wo. Njɨ bwándʉ́g nə́ mə fwóg kə jə́na nə njɔ́w búúd wâm.» 62  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Múúd mə ká ŋkɛ̂ny bɔɔg nə́ á waad fambə́, a nyiŋgə yág dʉ́g mpʉ́sə, muud wɔɔŋgʉ̂ cugɛ́ nə mfíí Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂.»

10

Yésus mə́ kənd búúd məwûm zaŋgbá lwámád

(Mat 9.37-38; 10.7-16; 11.21-24)

1  *Ja Cwámba nyə a shîn lás isâ ínɨ yí, nyə a cwééd *ompwíín məwûm zaŋgbá nə óbá* a mú kənd bwo nə́ bwə́ ŋgə́g nə kə óbá óbá íkʉ́l byɛ̂sh nyə́mɛ́fwó nyə á jəla nə kə yí. 2 Nyə a lás nə bwo nə́: «Dʉgá, idʉ̂w í mə́ tɨ́ fambə́ məŋkund məŋkund, njɨ buud bwə́ kə́ saag wá bʉ́sə cíg-cíg. Ntɔ́ wə́ mə́ cɨ́ nə́əə́: jə́gʉlagá nə amə́dɨ́ fambə́ nə́ a kə́ndʉg buud, bwə́ zə́g saag. 3 Kəgá, mə mə́ kənd bɨ́ nda bwán ɔ́ íncwəmbɛ mpə́dʉ́gá oŋkweny. 4  *Muud kú kə nə *mwaanɛ̂ ŋkí kwáám. Muud kú ŋwa bɔ́ɔ́l osílʉ́faas; muud kú kə́ ji mə́bə́dád zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́.

5  *«Njɔ́w wɛ̂sh bɨ́ mə́ nyíi yí, fwogá cɨ nə́: “Zɛmbî sáág nə́ bɨ bə́g nə́ shɛɛ.” 6 Ŋkí ŋgwɔ́l muud á nə́ shɛɛ jɨ cínɔŋgʉ́, məbə́dá mʉ́n mə́ kə nyə́dɨ́; ŋkí ntɔ́ dɨ́, mə́ nyiŋgə zə bɨ́dɨ́. 7  *Bɨ ɔ́ ji njɔ́w wɔɔŋgʉ́d, bɨ́ dʉ də nə ŋgul ísâ bwə́ é dʉ yə bɨ́ yí, nəcé sɔ́ɔl məsáal mə́ jəlá nə bə nə myə́na. Bɨ́ kú bá dʉ kyey mínjɔ́w minjɔ́w. 8 Ŋgwə́la wɛ̂sh bɨ́ é nyíi buud lə́g bɨ́ yí, bɨ ɔ́ də́ ísâ bwə́ yə́ bɨ́ cínɔŋg yí, 9  *bɨ ɔ́ lwag mímbə̂l myâ cínɔŋg, bɨ́ jaaw bwo nə́ Faan mə́ Zɛmbî í mú bɨ́ kúnə́-kúnə. 10 Wɔɔŋg ŋgwə́la bɨ́ mə́ nyíi buud kú lə́g bɨ́ yí, bɨ́ kə tâm də́nd kə lás nə́: 11  *“Sə́ mə́ kudə yə bɨ́ fumbyá a ŋgwə́la wʉ́n í ámə nada sə́ mə́kuú dɨ́ yí. Njɨ mpugá nə́ Faan mə́ Zɛmbî í mə́ shísh kúnə́-kúnə.” 12  *Mə mpú jaaw bɨ́ nə́ jwɔ̂w Zɛmbî mə bá zə sámb búúd milə́sʉ́ yí, a bá jagʉlə búúd ɔ Sódom ntɔ̧ ŋgwə́la wɔɔŋg. 13  *Məntágʉla nə bɨ́ buud ɔ́ Korazín. Məntágʉla nə bɨ́ buud ɔ́ Bɛtʉsayída nə́mə́. Nəcé bímbí lʉ́ *mə́shimbá mə́ mə́ wɔ́ɔ́s bɨ́dɨ́ má, mə́ á mbə̂m wɔ́ɔ́s Tir nə Sidon, buud ɔ́ nûŋ bwə́ á mbə̂m nə́mə́ bwey bwáád míŋkud ji ífiî dɨ̂ nə́ bwə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá. 14 Nə́ ndɛɛ́, cígʉ́lɛ́ mílə́sʉ́ dɨ, intʉ́gʉ́lí i Tir nə Sodom í ábʉ́lɛ́ bul nyaan nda bɨ́ bɨ́n. 15  *Bɨ bâŋ buud ɔ́ Kapɛrnawûm, bɨ́ ŋgə tə́dʉga nə́ bɨ mə bá kə gwɔ̂w? Mbɔ̂, bɨ mə bá yidá shulə kə baŋ mínjîm. 16  *Muud mə gwágʉ́lə́ bɨ́ yɛ́, mə́ gwágʉlə mə. Muud mə bə́ kú gwágʉlə bɨ́ yɛ́, mə́ bə kú gwágʉlə mə. Muud mə bə́ ntâg kú gwágʉlə mə yɛ́, a mə́ bə kú gwágʉlə múúd nyə á ntɨ mə yɛ́.»

Ompwíín bwə́ mə́ kə nyiŋgə nə məshusʉg

(Mat 11.25-27; 13.16-17)

17  **Ompwíín məwûm zaŋgbá nə óbá† bwə́ mú kə nyiŋgə nə məshusʉg bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «Cwámba, tɛɛm bə mə́jamb mə́ ámə ŋgə bə nə məgwág nə sə́ ja sə́ ámə ŋgə lás nə mwo jínə́ dwô dɨ́ yí.» 18  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Mə á ŋgə dʉ́g *Sátan ŋgə́ kud wú gwɔ̂w nda njəs. 19  *Mə mə́ yə bɨ́ ŋkul ijwûga nə́ bɨ nyáálʉg onywâ nə wəacə́laafə̂ nə məkuú, bɨ́ nyaal nə́mə́ mpífə́ mə́ múúd ŋgə́ lúmbʉli nə bɨ́ yɛ́‡ nyɛ̂sh, sâ kú sá bɨ̂. 20  *Njɨ bɨ kú bul gwág mə́shusʉg nə məjamb ŋgə́lə magʉlə ijwûga bín, yidagá gwág mə́shusʉg nə mínə́ mʉ́n bə́lə cilyá gwɔ̂w joŋ dɨ̂.» 21  *Nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́ dɨ, Yésus mú kɔɔs nə məshusʉg mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, a mú cɨ nə́: «Pʉpa, Cwámba á gwɔ̂w nə shí, mə yə́ wo gúmə́ nəcé wo á shweel ompuye bə́nɔ̂ŋ buud ɔ́ fʉg isâ íga, wo yida lwágʉlə ozhizhe ɔ búúd. Haaw Pʉpa, ntɔ́ wə́ wó á cɛɛl nə́ í bə́g yɛ́. 22  *Dâ nyə a cwámbʉlə mə isâ byɛ̂sh. Kú nə muud mə mpú Zɛmbî Mwân, njɨ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́; kú nə́mə́ nə muud mə mpú Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́, njɨ mwân nə muud yɛ̂sh mwân mə́ cɛ́ɛ́l sá nə́ a mpúg yɛ́.» 23 A mú yág dʉ́g ómpwíín bɛ́, cɨ nə njɨ bwo nə́: «Bɨ bâŋ mísh mʉ́n mə́ mə́ jəla nəcé mə́ ŋgə dʉ́g isâ bɨ́ ŋgə́ dʉ́g ínɨ. 24  *Bʉ́bə́lɛ́ mə́ jaaw bɨ́ nə́, zhwog *buud ɔ mícúndə́ nə minjwú-buud mí á cɛɛl dʉ́g sâ bɨ́ ŋgə́ dʉ́g yí, njɨ mí áshígɛ́ dʉ́g. Bwə́ á cɛɛl gwág sâ bɨ́ ŋgə́ gwág yí, njɨ bwə́ áshígɛ́ gwág.»

Kanda Jɔ̧jɔ̧ múúd á Samaríya

(Mat 22.34-40; Mak 12.28-31)

25  *Ka dʉ́g nə́, ŋgwɔ́l *Ŋkumɛ məcɛ̧ɛ̧ mə́ zə bwɔ́wʉlə nyə jî nyə nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, mə sáág jɨ́ nə́ mə lə́gʉ́g cʉg á kandʉgə kandʉgə?» 26 Nyə ntâg nə nɛ́ nə́: «Jɨ́ jɨ́ cilyá *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ́ yí? Wó dʉ lɔ̧́ cínɔŋg nə́ jɨ?» 27  *A mú bɛ̧sa nə́: «Wó jəlá nə cɛɛl Zɛmbî woó Yawé nə lâm wô wɛ̂sh, nə *shíshim wô wɛ̂sh, nə ŋkul nywô nyɛ̂sh, nə lúú wô wɛ̂sh. Wo cɛɛl nə́mə́ múúd yɛ̂sh jísə́ wo kúnə́-kúnə yɛ́ nda womɛ́fwó.» 28  *Yésus nə nɛ́ nə́: «Wo mə́ bɛ̧sa mbií í jə́la yí. Sáág ntɔ́ wo bâg dʉ cʉg.» 29 Nyɛ, cɛɛlʉ́lə lwágʉlə nə́ a jɨ tʉ́təlí, a mú jî Yésus nə́: «Muud jɨ́ mə kúnə́-kúnə wə́ zə́?»

30 Yésus mú nyiŋgə lás, a mú cɨ nə́: «Ŋgwɔ́l múúd nyə á ŋgə wú Yurʉ́səlɛm ŋgə shulə kə Zheríko. Izhilʉŋgaanə́ í mú bií nyə zhɨ́ɨ́d, dɛ́ɛ́g nyə isâ byé byɛ̂sh, yíd nyə nə́ ndɛɛ́ lʉ́gə nyə cíg-cîg nə́ á fudə. 31 Í mú jé nə́ ŋgwɔ́l fada kyéyʉg zhɨ́ɨ́ nyɔɔŋgʉ́d. A mú dʉ́g múúd wɔɔŋgʉ̂, a mú cɔ̧́ lúú tə́l gwɔ̂w. 32 Ŋgwɔ́l *Levît mú nə́mə́ zə wɔ́ɔ́s kʉ́l jɔɔŋgʉ́d, a dʉ́g múúd ɛ́nɛ, a cɔ̧́ lúú tə́l gwɔ̂w. 33  *Njɨ ŋgwɔ́l múúd á Samaríya ŋgə́ nə́mə́ kyey yé njɔɔnd ɨɨ́, a mú wɔ́ɔ́s kʉ́l múúd ɛ́nɛ nyə á bə a mbwúg yí. Ja á mə́ dʉ́g nyə yí, lâm mú bul cɛy nyə cwû. 34 A mú shísh kúnə́-kúnə, a lwag nyə məfə́ŋ nə məwúdə nə wáan nə́ ndɛɛ́ a shîn wɔ́ɔlə. A mú ŋkɛ̂ny nyə bəd nyə́dɨ́ jakáás dɨ́, kə nə nyə njɔ́w ójôŋ kə kweemb nyə. 35 Mán mələ̂m, muud á Samaríya mú ŋwa ódanarî obá, yə múúd njɔ́w ójôŋ. Nyə nə nɛ́ nə́: “Kweembʉgʉ́ mə muud ɛ́ga. Bímbí dɛ̂sh wo é kwo kɛɛnzh shú dɛ́ yí, mə é zə nyiŋg wo ja mə é nyiŋgə yí”». 36 Yésus mú jî nə́: «Búúd olɔ́ɔl ɔ́nɨ bɛ̂sh dɨ́, nyáyɛ́ nyə á bə muud ízhilʉŋgaanə́ í á yíd yɛ́ kúnə́-kúnə yɛ́?» 37 Yɨ́ɨ́gʉli məcɛ̧ɛ̧ nə́: «Jísə nyɔɔŋg nyə á gwág nyə cɛy lámʉ́d yɛ́.» Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Kaág, wo kə́g sá ntɔ́.»

Lâŋ mə́ Mááta bá Maríya

38  *Ja Yésus bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ á ŋgə kyey yí, bwə́ á kə nyíi dúl də́ndʉ́d. Ŋgwɔ́l múdá nyə á bə də́nd dɔɔŋg dɨ́ nə́ Mááta, a mú lə́g bwo nyə́dɨ́ njɔ́w. 39 Mudá wɔɔŋg nyə á bə nə mínyɔŋʉ̂ nə́ Maríya. Nyə á zə ji Cwámba shí məkuú, dʉ gwágʉlə lə́sʉ́ yé. 40 Mááta nyɛ nyə á ŋgə yɨ́ɨ́ŋga nə zhwog iság-ság shú ójôŋ. A mú ka zə, zə cɨ nə Cwámba nə́: «Ja Maríya mə́ yida bɨ́d nə́ mə ŋgə́g nə sɛ̂y məmɛ́fwó ga, sâ jɔɔŋg í acɨ́yɛ́ wo sâ? Cɨɨ́g nə nyə nə́ a zə́g kwiid mə.» 41 Cwámba mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Mááta, Mááta, wo ŋgə kənd lâm gwɔ̂w ŋgə ntágʉlə nyúúl nə zhwog isâ. 42 Sâ jɨ́ nə mfíí yí jɨ́ njɨ ŋgwúd. Maríya mə́ fɛ́ɛ́sh sâ í búl nywa yí, muud nyə abʉ́lɛ kwo ŋwa nyə gwo.»

11

Yésus mə jɨ́ɨ́gʉ́lí ómpwíín məjəgʉla

(Mat 6.9-13)

1  *Dúl jwɔ̂w dɨ, Yésus nyə á bə gúl kʉ́kʉ́lʉ́d a ŋgə́ jəgʉla. Ja nyə á yɔw jəgʉlálə yí, ŋgwɔ́l *mpwíín yé mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, jɨ́ɨ́gʉ́líg sə́ jəgʉlálə nda Yuánɛs nyə a jɨ́ɨ́gʉli bɛ́ ómpwíín nə́.» 2  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Ja bɨ́ mə́ bá dʉ jəgʉla yí, bɨ ɔ bá dʉ cɨ nə́:

Pʉpa,

Jínə́ dwô í bə́g nə gúmə́ ntɔ̧ sâ jɛ̂sh.

Ijwûga byô í zə́g.

3  *Yə́g sə́ idʉ̂w í jə́lá nə sə́ yí jwɔ́w dɛ̂sh.

4 Juug sə́ *misə́m mísʉ́

nəcé sə́ ŋgə nə́mə́ juu buud bwə́ ŋgə́ byaagʉlə nə sə́ wá.

Wo kú bɨ́d nə́ mə́bwə́bʉ́lán mə́ ntɔ̧́ sə́ ŋkul.»

5 A mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Shé fwógá ná cɨ nə́ ŋgwɔ́l múúd na bɨ́dɨ́ jɨ nə yé shwə́. Muud wɔɔŋgʉ̂ ka kə wə́ shwə́ yé mpwó-bulú kə cɨ nə nyə nə́: “Wɛy e, kwalʉg ná mə ibʉlɛ́d ilɔ́ɔl 6 nəcé ŋgwɔ́l shwə́ waamə́ ŋgə zhu njɔɔnd dɨ́, a mə́ wɔ́ɔ́s mə kâ njɔ́w mə kú nə sâ mə́ yə́ nyə.” 7  *Shé fwógá ná cɨ nə́ shwə́ yé mə́ bɛ̧sa nə nyə nûŋ njɔ́w dɨ́ cwû nə́: “Kú zə ntágʉlə mə, sə́nɔ̂ŋ bwân bâm sə́ mə́ bwey já shí, mə cugɛ́ nə ŋkul wɔɔl zə yə wo ibʉlɛ́d.” 8 Mə́ jaaw bɨ́ nə́, tɛɛm bə nə́ a cugɛ́ nə ŋkul wɔɔl zə yə nyə ibʉlɛ́d nə́ a jɨ shwə́ yé, nyə é wɔɔl nəcé ŋgwɔ́l sálə káŋgá ŋgwóómbʉ́lú, nyə é zə yə nyə sâ jɛ̂sh á ŋgə́ gwáámb yí.

9  *«Mɛɛ mə́ ka cɨ nə bɨ́ nə́: Gwáámbʉ́gá Zɛmbî, nyə é yə bɨ̂; sɔ̧́gá, nyə e lwó bɨ̂; kudəgá mbɛ̂, nyə é juw. 10 Nəcé muud mə gwáámb yɛ́ nyə é bii, muud mə sɔ̧́ yɛ́ nyə é kwey, múúd mə ká kudə mpumbɛ́, bwə́ juw nyə wə. 11 Nyáyɛ́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwân na bɨ́dɨ́ gwooŋg dɨ́ jɨ́ nə ŋkul sá nə́ mwân yé gwáámb nyə shû, a yidá yə nyə kuwó nywâ yɛ́? 12 Ŋkí ntâg nə́ Mwân yé gwáámb nyə́ kɨ́ɨ́, a yidá yə nyə acə́laafə̂? 13 Ŋkə́mʉ́sá bɨ̂, tɛɛm bə nda bɨ́ bʉ́sə nə mbíya mílâm nɨ, bɨ mə́ dʉ yə bwân bʉ́n isâ í ányunywaâ. Ŋkəmʉsa nə Dâ á gwɔ̂w; ŋkí bɨ mə gwáámb nyə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, a yə bɨ̂.»

Yésus mə́ lwag ákúmə́lwə̂ a fífî

(Mat 9.32-34; 12.22-30; Mak 3.22-27)

14  *Yésus nyə á ŋgə yîl muud jamb í á wá nyə mə́ŋkədad nə́ a bə́g fífî yí. Í á ka bə nə́, ja jamb í á wú yí, muud wɔɔŋgʉ̂ nyə a tɛ́ɛ́d lásʉ́lə, buud bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə káam. 15 Bɔ́ɔ́l búúd wâ cínɔŋgʉ́ bâŋ bwə́ mú yidá cɨ nə́ Bɛlʉzebul* wə́ ŋgə́ yə Yésus ŋkul nə́ a ŋgə́g nə yîl buud məjamb. 16  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ mú zə nə njígá mə́bwə́bʉ́lán wə́ Yésus, zə cɨ nə́ a wééshʉ́g bwo gúl *sâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí, í ŋgə́ zhu gwɔ̂w. 17 Nyɛ mú mpu mítə́dʉ́gá myáŋ, a mú ka cɨ nə bwo nə́: «Búúd ɔ dúl faan bwə́ ká bɔ́ɔ́g ŋgə lúmbʉli bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́, faan dɔɔŋg í é jɛ̧ɛ̧ nə́ mpaá. Búúd ɔ wúl njɔ́w bwə́ ká bɔ́ɔ́g ŋgə lúmbʉli bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́, njɔ́w búúd wɔɔŋg jímb. 18 Bɨ́ ŋgə cɨ nə́ Bɛlʉzebul wə́ ŋgə́ yə mə ŋkul nə́ mə ŋgə́g nə yîl buud məjamb. Ntɔ́ jɨ nə́ *Sátan mə́ yida nyiŋgə cuwo, ŋgə yîl nyəmɛ́fwó. Ká dɛ́ faan í é ka tɔ̂w na ntʉdɛl? 19 Ŋkí Bɛlʉzebul wə́ ŋgə́ yə mə ŋkul nə́ mə ŋgə́g yîl buud məjamb nda bɨ́ ŋgə́ cɨ nə́, zə́ nyɛ ŋgə́ yə buud bʉ́n ŋkul nyɔɔŋgʉ̂? Ŋgaá bwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə mpu lwágʉlə bɨ́ nə́ sáŋ nə́ bɨ bʉ́sə nə məbɛ̧ɛ̧́? 20  *Njɨ, ŋkí nyinə́ mbwə̂ mə́ Zɛmbî wə́ í ŋgə́ yə mə ŋkul nə́ mə yílʉ́g buud məjamb ɨɨ́, mpugá nə́ Faan mə́ Zɛmbî í mú wa. 21  *Ja ŋkuŋkúl múúd wɨ́ nə fwámɛ́ ísâ í dɔ́ɔ́mb í ŋgə́ baagʉlə njɔ́w yé yí, muud cugɛ́ nə ŋkul kúnya nə məbii mɛ́. 22 Njɨ múúd mə ntɔ̧́ nyə ŋkul yɛ́ mə́ ká nə́mə́ zə, zə figə nyə shí dɛ́ɛ́g nyə məkwɔ̧ɔ̧ mə dɔ́ɔ́mb á dʉ *búgʉla má, muud wɔɔŋg mú ka tɛɛm ŋwa mə́bii mɛ́ ŋgə kaaw buud. 23  *Muud mə bə́ kú kɛɛm mə yɛ́ ŋgə lúmbʉli nə mə. Muud mə bə́ kú zə wá mə́bwə̂ nə́ sə́ná sə́ sɛ́ɛ́ŋgʉg yɛ́, a ŋgə yida caam.»

Yésus mə yə́ búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá mimbií mimbií

(Mat 12.43-45)

24 «Ja bɔ́w-bɔ̂w shíshim í dʉ wú múúd nyúúlʉ́d yí, í dʉ kə ŋgə jɛ̧́ɛ̧la mə́shí mâ mishwééshá ŋgə́lə sɔ̧́ wogá. Njɨ ŋkí í bə́ kú kwey wogá, í mú tə́dʉga nə́: “Mə zə́ nyiŋgə kə mə́dɨ́ njɔ́w kʉ́l mə́ á fwo dʉ ji yí.” 25 Í ká zə kwey njɔ́w ŋgwámbʉ́lá, sâ jɛ̂sh jɔ̧ kwambʉlá, 26  *í é kə ŋwa mílʉ́gá míshíshim zaŋgbá mí njúl nə ŋkʉ́d ntɔ̧ wə́mɛ́fwó, bə́nɔ́ŋ bɛ̂sh bwə́ mú kə nyíi njɔ́w, kwambʉlə jiya cínɔŋg. Nə́ ndɛɛ́, cʉg mə múúd wɔɔŋgʉ̂ í mú nyiŋgə jág bɔ̂w, ntɔ̧ mbií í á fwó dʉ bə yí.»

27 Í á ka zə bə, Yésus ŋgə́ lás ntʉ́nɨ, ŋgwɔ́l múdá mú wééshʉli kə́l mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ́ cɨ nə nyə nə́: «Mudá nyə á byá wo nyɛ́ɛ́ŋg wo yɛ́ nywáá mə́ jəla.» 28  *Yésus nyɛ mú cɨ nə́: «Buud bwə́ ŋgə́ gwág Milə́sʉ́ mí Zɛmbî wá, bwə́ ŋgə́ sá nda mí ŋgə́ cɨ nə́, bwó wə́ bwə́ mə́ jəla.»

29  *Buud bwə́ á ka ŋgə sɛɛŋgya ŋkí bulya. Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Mbɛɛ kala búúd í njúl ŋkí bɔ̂w, í bə́lɛ́ jí nə́ mə wééshʉ́g bwo gúl *sâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí! Bwə́ abʉ́lɛ́ dʉ́g gúl sâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí, njɨ jɔɔŋg í á bə nə Zhwónas yí. 30  *Nda Zhwónas nyə á bə sâ í á ntɔ̧ buud ɔ Ninivə ŋkul nə́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ *Mwân mə́ Múúd nyə́ é bə sâ í ntɔ̧́ búúd ɔ kala ga ŋkul yɛ́. 31  *Jwɔ̂w Zɛmbî mə bá zə sámb búúd milə́sʉ́ yí, Cî ámudâ í á wú *mə́kɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w† yí í bá tɔ̂w tʉ́təlí yə kala búúd ga məbɛ̧ɛ̧́. Nəcé nyə á gwaa zhu íjumə i shíd zə gwágʉlə fʉg mə́ Sə́lʉmun. Dʉgá, sâ í ntɔ̧́ Sə́lʉmun yí jísə wa. 32  *Buud ɔ́ Ninivə bwə́ bá nə́mə́ tɔ̂w tʉ́təlí, yə kala búúd ga məbɛ̧ɛ̧́. Nəcé báá bwə́ á cɛ́nd mítə́dʉ́gá ja bwə́ á gwág cúndə́ Zhwónas nyə a cúndə yí. Dʉgá, sâ í ntɔ̧́ Zhwónas yí jísə wa. 33  *Muud cugɛ́ nə ŋkul sá nə́, a jida lámba nə́ ndɛɛ́ a kə shweel dwo shí tʉ́wʉli. Í dʉ bə a yida tə̂l dwo cé lámba dɨ́ nə́ buud bwə́ nyíi njɔ́w wá bwə́ dʉ́gʉ́g məŋkɛnya. 34 Jús dwô dʉ́sə lámba á nyúúl nywô. Jús dwô í ká bə kú nə bwas ɨɨ́, nyúúl nywô nyɛ̂sh bə mə́ŋkɛnyad. Njɨ, jús dwô í ká bə ŋkí bɔ̂w, nyúúl nywô bə yídʉ́gʉ́d. 35 Ntɔ́, wo ɔ́ bɛy nə́ məŋkɛnya mə́sə́ wódɨ́ má mə́ bə́g yídʉ́gʉ́. 36 Ŋkí nyúúl nywô nyɛ̂sh í bə́ mə́ŋkɛnya dɨ́ kú nə kʉ́kʉ́l jísə́ yídʉ́gʉ́d yí, nyúúl nywô nyɛ̂sh í faan nda ja lámba í kwan wo nə məŋkɛnya mɛ́ yí.»

Yésus mə lás nə Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ̂ŋ Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧

(Mat 23; Mak 12.38-39)

37  *Ja Yésus nyə a shîn lás yí ŋgwɔ́l *Farizyɛ̂ŋ nyə a jɔ̂w nyə nə́ a kə́g də nyə́dɨ́ njɔ́w. Yésus nyə á ka nə́mə́ kə, kə ji shí kə́lə də. 38  *Farizyɛ̂ŋ ɛ́nɛ mú káam nə́ Yésus nyə a shígɛ́ sá ŋgusa bwə́ dʉ sá shúshwóógʉ́ nə́ bwə́ zə́g də yí. 39 Cwámba mú cɨ nə nyə nə́: «Bɨ bâŋ Ofarizyɛ̂ŋ bɨ mə́ dʉ sá nə́ bɨ́ gusa kwoŋ bálá nə kwoŋ shúyá, cwû nyɛ njúl bɨ́ lwándʉ́lá nə isâ í mándá, nə bɔ́w-bɔ̂w ísâ. 40 Yé ílad íga! Ŋgaá nə́ muud nyə á sá tɔ́ɔ́n yɛ́, nyə nə́mə́ wə́ nyə a sá cwû? 41  *Yidagá kɛɛnzh ísâ bísə́ cwû yí, yə mímbúmbúwá, isâ byɛ̂sh í mú bə bɨ́ ŋkí ŋkɛ̧̂. 42  *Məntágʉla nə bɨ́ Ofarizyɛ̂ŋ nəcé isâ nda mânt nə ru‡ nə bíl íkáá í də̂ byɛ̂sh, bɨ́ ŋgə yə Zɛmbî *ŋkɔw wûm á isâ byɔɔŋgʉ̂, bɨ́ yida mpyêny cʉgə́lə nə buud tʉ́təlí nə cɛɛlʉ́lə Zɛmbî. Í njúl nə́ sâ bɨ́ mə́ jə́lá nə sá wə́ nɨ, kú yida mpyêny byɔɔŋg bɨ́ ŋgə́ bwey sá yí. 43  *Məntágʉla nə bɨ́ Ofarizyɛ̂ŋ nəcé bɨ mə́ cɛɛl kə dʉ ji njɨ íjiya yâ shwóg ja bɨ́ bʉ́sə́ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ́ yí; bɨ mə́ cɛɛl nə́mə́ nə́ buud bwə́ dʉ́g bə́da bɨ́ məbə́dá mə́ gúmə́ mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ̂. 44 Məntágʉla nə bɨ́ nəcé bɨ bʉ́sə nda məshwoŋ mə́sə́ kú nə məyɨɨgyé; buud bwə́ dʉ kyey mwo gwɔ̂w kú mpu.»

45 Ŋgwɔ́l *Ŋkumɛ məcɛ̧ɛ̧ mú bɛ̧sa nə Yésus nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, ja wó ŋgə́ lás ntʉ́nɨ nɨ, wo ŋgə́lə nə́mə́ lwîy sə́ ɔ́nɨ.» 46 Yésus mú cɨ nə́: «Məntágʉla nə bɨ́ *Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nə́mə́, nəcé bɨ mə́ dʉ zhimb búúd jilə-jilə mímbag záməbag, í njúl nə́ bɨmɛ́fwó bɨ ádɛ́ bwɛlɛ sʉ́sal nyinə́ nə́ bɨ mə́ kwiid bwo nə ŋkɛ́nyʉ́lə myo. 47  *Məntágʉla nə bɨ́ nəcé bɨ́ ŋgə lwɔ̧́ məshwoŋ mə *búúd ɔ mícúndə́ ímpáámbə́ bɨ́n í á dʉ gwú yí. 48 Ntɔ́ jɨ nə́ bɨ́ ŋgə bwaagʉlə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ímpáámbə́ bín, bɨ́ ŋgə gwág myo nywa. Bâŋ bwə́ á gwú, bɨ mú zə lwɔ̧́ mə́shwoŋ. 49  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, Zɛmbî nyə á cɨ fʉ́g nyɛ́ dɨ́ nə́: “Mə bá dʉ kənd bwo buud ɔ mícúndə́ nə *buud ɔ lwámá. Bwə́ bá dʉ gwú bɔ́ɔ́l wâ cínɔŋgʉ́, bwə́ lwágʉlə bɔ́ɔ́lʉ́gá cúwʉ́lí. 50 Bwə́ bá dʉ sá ntɔ́ shú nə́ kala búúd ga í bâg tɔ̂w kɔɔd dɨ́ nəcé məcií mə búúd ɔ mícúndə́ bɛ̂sh bwə́ á gwúyɔw tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ shí wá. 51  *Í bá bə, tɛ́ɛ́d mə́cií mə́ Abɛl zə wɔ́ɔ́s mɨ́ mə́ Zakarî nyə á gwúyɔw mpə́dʉ́gá *alatâr nə Njɔ́w Zɛmbî yɛ́.” Haaw. Mə mpú jaaw bɨ́ nə́ kala búúd ga í bá tɔ̂w kɔɔd dɨ́ nəcé məcií mɔɔŋg. 52  *Məntágʉla nə bɨ́ Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ nəcé bɨ a mə́ mánda juwʉga jɨ́ nə ŋkul juw búúd mbɛ̂ nə́ bwə́ bə́g nə mpúyá yí. Bɨmɛ́fwó bɨ anyííyɛ́ mpúyá wɔɔŋgʉ́d, bɨ́ kú nə́mə́ nyiŋgə bɨ́d nə́ bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ cɛɛl nyíi wá, bwə́ nyííg.»

53  *Ja Yésus nyə a wú njɔ́w wɔɔŋg dɨ́ cúwo tɔ́ɔ́n yí, *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á ŋgə nándʉlə nyə nə zhwog mishílí ŋgə jî nyə isâ mimbií mimbií, 54 bwə́ ŋgə́ bwéél nə́ a lásʉ́g gúl sâ abʉ́bɔ̂w.

12

Buud bwə́ jəlá nə fúndə njɨ Zɛmbî

(Mat 10.26-33; 12.32; 10.19-21)

1  *Ja jɔɔŋgʉ̂, buud bwə́ á sɛɛŋgya ŋkí jág bulya mbií bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul lɔ̧́ yí, bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ nyaal bɔ́ɔ́l. Yésus mú ka zə fwo tɛ́ɛ́d lás nə *ompwíín bɛ́ nə́: «Jigá ncə̂ nə *Ofarizyɛ̂ŋ *ləvur wáŋ, ntɔ́ jɨ nə́ kwába bʉ́sə́ nə ndɨ̂ yí. 2  *Kú nə sâ á mbúdʉ́lá í bá bwên kú bʉ́gʉli, ŋkí sâ á shwoó í bwên kú mpûy. 3 Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ lás yídʉ́gʉ́d yí, í bá gwɨ́ɨ́g mə́ŋkɛnyad; jɔɔŋg bɨ́ mə́ nyímbʉ́lá nə muud lwə́d kʉ́l fúm yí, bwə́ bá ŋgə cúndə gwo íkwalʉ́minúd.

4 «Mə́ cɨ nə bɨ́ oshwə́ bâm nə́, kúgá dʉ fúndə búúd bɨ́ nə ŋkul gwú njɨ nyúul kú ná kwo sá gúl sâ mpʉ́sə wɔɔŋg wá. 5  *Mə zə́ lwágʉlə bɨ́ muud bɨ́ mə́ jə́lá nə fúndə yɛ́. Fúndə́gá muud jɨ́ nə ŋkul ijwûga nə́ a gwú múúd, a kənd nə́mə́ nyə kuda á kandʉgə dɨ́ yɛ́. Haaw, mə ŋgə cɨ nə́ nyə wə́ bɨ́ mə́ jə́lá nə fúndə yɛ́. 6 Ŋgaá nə́ bwə́ dʉ kusha mímbá-kwáádə́ mitɔ́ɔn ifáda íbá? Tɛɛm bə ntɔ́, Zɛmbî nyə awúsáyɛ́ tɔɔ mbá-kwáádə́ ŋgwúd. 7  *Bɨ bâŋ ntâg ɨɨ́, Zɛmbî mə mpú bímbí lʉ́ íntand í shilú bísə́ bɨ́ mílúúd yí. Nə́ ndɛɛ́, kúgá dʉ fúndə. Mpugá nə́ bɨ́ mə́ cɛy Zɛmbî lámʉ́d cɔ̧́ mimbá-kwáádə́ ŋkí bulya.

8 «Mə́ jaaw bɨ́ nə́ muud yɛ̂sh mə mágʉ́lə́ mə mísh mə́ búúd dɨ́ yɛ́, *Mwân mə Múúd mə bá nə́mə́ magʉlə nyə mísh mə́ *wə́éŋgəles ɔ́ Zɛmbî dɨ́. 9  *Njɨ, nyɔɔŋg mə kɨ́ɨ́lyá mə mísh mə́ búúd dɨ́ yɛ́, Mwán mə Múúd nyə é kɨ́ɨ́lya nə́mə́ nyə mísh mə́ wə́éŋgəles ɔ́ Zɛmbî dɨ́. 10 Muud yɛ̂sh mə bá jág lás nə Mwân mə Múúd yɛ́ mə́ bá bə nə ijuugá. Njɨ nyɔɔŋg mə bá kə nə *bwaasʉ́lə mpu wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim yɛ́ nyə abʉ́lɛ bə nə ijuugá. 11  *Ja bwə́ bá dʉ kə nə bɨ́ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ̂, nə ósémbye ɔ mílə́sʉ́ dɨ́, ŋkí ójwú ɔ́ lɔɔm dɨ́ yí, bɨ kú bá dʉ yágʉwo mbií bɨ́ mə́ bá shwɔ̧ mə́nyúúl yí, kú yágʉwo íciyá í kɔɔd. 12 Nəcé Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə bá dʉ jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ lə́sʉ́ bɨ́ mə́ bá dʉ lás yí cé jɔɔŋgʉ́d.»

Fwámɛ́ mə́bii

(Mat 6.25-34)

13 Ŋgwɔ́l múúd nyə á ka lás mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ́ nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, cɨɨ́g nə mínyɔŋʉ̂ waamə́ nə́ a kááwʉg sá məbii sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ nyə a lʉ́gə sə́ nə ndɨ̂ má.» 14 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Muud ɛ́ga, zə́ nyə a tə̂l mə nə́ mə dʉ́g sámb bɨ́ milə́sʉ́ dʉ kaaw bɨ́ məŋkɔw?» 15  *A mú cɨ nə bɛ̂sh nə́: «Bɨ ɔ́ bɛy, bɨ ɔ káálʉ́gə́ nə ŋkɔ́ɔ́g. Nəcé, muud tɛɛm bə nə məbii məŋkund məŋkund ɨɨ́, cʉg jé í cúgɛ́ mə́bii dɨ̂.»

16 A mú zə kənd bwo kanda, nyə nə́: «Wúl kúkúm í á bə nə məshí; məshí mɔɔŋg mə́ á ka zə wééshʉli nyə zhwog məbii. 17 A mú ka zə ŋgə jî lámʉ́d nə́: “Mə cugɛ́ nə kʉ́l mə́ é ŋkúnd mə́bii mâm yí. Mə é ka sá ntʉdɛl?” 18 A mú cɨ nə́: “Mə zə́ sá ntʉ́ga: mə zə́ cɛ́ɛ́g ífwɔ̧ɔ̧́ byâm, mə lwɔ̧́ byɔɔŋg í búl bwaag yí, mə mú ŋkúnd *blé waamə́ nə məbii mâm cínɔŋg. 19  *Mə músə cɨ nə lâm wâm nə́: Yé lâm, wo mú nə zhwog məbii mə́ ŋkúndú nə́ wo é dʉ balan nə mwo mimbû mimbû. Wogagʉ́ ja gaád, wo də́g wo ŋgul wo zhwiimbya.” 20 Zɛmbî mú cɨ nə muud wɔɔŋgʉ̂ nə́: “Yé lad, ŋkí mə yîl wo cʉg gwô búlú gaád isâ wó mə́ shîn ŋkúnd ínɨ í bə ísâ í zə́?”» 21 Yésus mú cɨ nə́: «Muud mə́ dʉ ŋkúnd mə́bii shú nyə́mɛ́fwó, kú nə məbii mə jə́lá mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yɛ́, nda í dʉ bə nə nyə wə́ nɨ.»

22  *Yésus mú cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: «Mə́ ka cɨ nə bɨ nə́, bɨ kú dʉ yágʉwo cʉg jɨ́n nə́ bɨ́ é də jɨ́. Bɨ kú yágʉwo mə́nyúúl mʉ́n nə́ bɨ́ é bwáád jɨ́. 23 Cʉg í ntɔ̧ ídʉ̂w, nyúul ntɔ̧ míkáándə́? 24  *Mpugá dʉ́g íŋkwɔlɔ́ŋkwɔ. Í ádɛ́ bɛ̧ mə́mpəg, kú mwáágʉlə mpúmə́, í cúgɛ́ nə ifwɔ̧ɔ̧́, kú nə owaag ɔ ídʉ̂w. Njɨ, Zɛmbî ŋgə wɨ́ɨ́l byo. Ŋkəmʉsa nə bɨ̂, bɨ bʉ́sə nə mfíí cɔ̧́ íŋkwɔlɔ́ŋkwɔ. 25 Zə́ á na bɨ́dɨ́ jɨ́ nə ŋkul bə nə́, nəcé a ŋgə́lə yágʉ́wó, a kwádʉlə jwɔ̂w ŋgwúd nyə́dɨ́ cʉg dɨ́ yɛ́? 26 Ŋkí bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul sá sʉ́sʉ́sá acíg-cíg, bɨ mə́ ka dʉ yágʉwo bíl nəcé jɨ́?

27  *«Mpugá dʉ́g nda ófʉláwa bwə́ dʉ wɨ̂y nə́. Bwə́ ádɛ́ yɨ́ɨ́ŋga nə isɛ́y, kú tiŋ míkáándə́. Njɨ mə mpú jaaw bɨ́ nə́ cî Sə́lʉmun nyə á tɛɛm jág bul bə nə gúmə́, nyə a shígɛ́ bwɛlɛ bwáád nda ofʉláwa. 28  *Ŋkə́mʉ́sá Zɛmbî mə fwó bwééd zhizhe sâ nda akánda jɨ́ nə́ bwə́ é wusə kuda dɨ́ mán yɛ́, ŋkəmʉsa nə bɨ̂; bɨ wə́ nyə é bul mpu bwééd wá. Yé búúd wâ tag búgə́ óga! 29 Njɨ bɨ báá, kúgá dʉ sɔ̧́ sâ bɨ́ é də yí nə sâ bɨ́ é ŋgul yí; kúgá dʉ yágʉwo. 30 Ikûl ishús yâ shí mishwun wə́ í dʉ́ ŋgə wádʉga sɔ̧́ isâ ínɨ byɛ̂sh. Bɨ báá kúgá dʉ sɔ̧́ byo, nəcé Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n mə mpú nə́ í jɨɨ bɨ́ isâ byɔɔŋgʉ̂. 31 Yidagá dʉ tə̂l ísâ í dʉ́gyá nə́ Faan mə́ Zɛmbî yí shwóg, Zɛmbî ka dʉ kwádʉlə bɨ́ ísâ ínɨ.

32  *«Yé sʉsɔ̧́ɔ̧́zʉ́ íncwəmbɛ, kúgá fúndə tɔɔ sâ nəcé Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n nyə á gwág nywa nə́ a yə́ bɨ́ Faan dɛ́. 33  *Kushagá məbii mʉ́n bɨ kááwʉg mimbúmbúwá *mwaanɛ̂ wɔɔŋg. Kwəmʉsagá mimaŋga mí ábʉ́lɛ bwɛlɛ cɔ́ɔ́g myá, ŋkúndʉ́gá məkwɔ̧ɔ̧zʉ́ mə bá bə kú bɔ́ɔ́g má gwɔ̂w kʉ́l íjúwâl í cúgɛ́ nə ŋkul kumə, oshê kú nə́mə́ də yí. 34 Nəcé kʉ́l byɔɔg dʉ́n mbwúg yí, cínɔŋg wə́ lâm wʉ́n í é bə nə́mə́ yɛ́.»

Məcum mə́ jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔl məsáal

(Mat 24.43-51)

35  *«Yáásʉ́lə́gá wəáfigʉsa, bɨ́ ji ŋkasə̂. 36  *Bə́gá nda buud bwə́ ŋgə́ bwánd mása wáŋ nə́ a ŋgə wú zaŋ bá dɨ́ wá. Bwə́ ŋgə́ bwánd nə́ ja nyə é wɔ́ɔ́s yí, á ká nə́mə́ kudə mbɛ̂, bwə́ ɔ́ juw. 37 Məlwaá mə́ bá bə nə́, mása wáŋ ká wɔ́ɔ́s, a zə kwey bwo bwə́ njúl oŋkasə́ má, məlwaá mɔɔŋg má mə́ mə́ jəla. Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ja mása mə kwéy bwo ntɔ́ yí, nyə é yáásʉlə yé áfigʉsa a jilʉ́ bwo shí nə́ bwə́ də́g, nyɛ mú ka sɛ̂y nə bwo. 38 Ŋkí mása mə wɔ́ɔ́s tâm bulú ŋkí ŋgwúm kúwó ashúshwóógʉ́ dɨ́, a kwey mə́lwaá mə́ ŋgə́ bwánd ntɔ́, məlwaá mɔɔŋg mə́ mə́ jəla. 39  *Mpugá nə́ amə́dɨ́ njɔ́w mbə̂m dʉ mpu wəla júwâl í é zə yí, a kú bɨ́d nə́ júwâl búgə́g nyə njɔ́w júwo ísâ. 40  *Ntɔ́, bɨ mə́ jə́lá nə dʉ ji ŋkwəmʉsá, nəcé *Mwân mə Múúd mə bá zə wəla bɨ́ ábʉ́lɛ́ ŋgə tə́dʉga nə́ nyə é zə yí.»

41 Pyɛ̂r músə ka cɨ nə́: «Lə́sʉ́ wó ŋgə́ lás nɨ, ye í ŋgə dʉ́gya njɨ nə sə̂, ye í dʉ́gyá nə buud bɛ̂sh?» 42  *Cwámba mú bɛ̧sa nə́: «Dáyɛ́ kʉlág dʉ́sə́ abúgʉ́lág í njúl ŋkí kɛ̧̂ mása mə́ tə̂l nə́ í bə́g lúlúú á osɔ́ɔl ɔ mə́sáal í dʉ yə bwo idʉ̂w wəla i jə́la yí? 43 Sɔ́ɔl məsáal wɔɔŋg nywáá mə́ jəla nəcé mása nyə é zə kwey í ŋgə́ sá isɛ́y byé. 44 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, mása nyə é jil nyə nə́ a jwúg nə bíl ísâ í njɔ́w byɛ̂sh. 45 Njɨ ŋkí sɔ́ɔl məsáal mə́ yida nə́: “Cwámba waamə́ nyə álɛɛlɛɛ́ nyiŋgə”, a mú ka ji yídʉ́lə ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal wâ budâ nə wa budûm, nə də́lə dəg, nə ŋgulʉ́lə nə́ ndɛɛ́ shwág ɨɨ, 46 mása yé mə́ bá zə wɔ́ɔ́s nyə dúl jwɔ́wʉ́d məseegyâ, wəla á shígɛ́ ŋgə tə́dʉga yí. Mása nyə é yə nyə intʉ́gʉ́lí í ányinyaanə̂, a kənd nyə kʉ́l búúd ɔ́ məkə́ŋ bwə́ ŋgə́ bwəma nə ŋkʉ̂d yí. 47  *Lwaá dɨ́ nə́, í ŋgə́ mpu sá mása yé ŋgə́ jɨɨ yí njɨ í kú kwəmʉsa, í kú sâ nda mása mə jɨ́ nə́, lwaá dɔɔŋg í dʉ bwəma nə bígə́ áyíyáág. 48 Dɔɔŋg dɨ́ nə́, í kú mpu sâ mása ŋgə́ jɨɨ yí, í mú ŋgə sá isâ í jə́lá nə bígə́ yí nyə é bwəma nə bígə́ kú bul yáág. Muud yɛ̂sh bwə́ dʉ yə ísâ ŋkí bulya yɛ́, nyə nə́mə́ wə́ bwə́ dʉ gwáámb ŋkí bulya yɛ́. Nyɔɔŋg bwə́ dʉ yə isâ kú nə ŋkágʉ́lə́ yɛ́ nyə nə́mə́ wə́ bwə́ dʉ jî ŋkí bulya yɛ́.

Yésus mə yə́ búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá

(Mat 10.34-36; 16.1-4; Mak 8.11-13; Mat 5.25-26)

49 «Mə á zə nə́ mə zə́ jida kuda shí gaád. Mə mú nə́mə́ ka jɨɨ nə́ kuda jɔɔŋg í jídʉg. 50  *Mə́ jəlá nə duwan wúl nduwán, lâm í cúgɛ́ mə nə́ shɛɛ té nduwán wɔɔŋg í afwóyɛ́ bə yí. 51  *Bɨ́ ŋgə tə́dʉga nə́ mə á zə sá nə́ buud bwə́ cʉ́gəg nə́ shɛɛ shí ga dɨ́? Mbɔ̂! Mə́ jaaw bɨ́ nə́ mə mə́ yidá zə nə mbɛ́ɛ́gí dɔ̧̂. 52  *Nəcé í zə́ bá dʉ bə nə́ buud otɔ́ɔn bwə́ ŋgə́ cʉgə njɔ́w ŋgwúdʉ̂, bwə́ béégya; olɔ́ɔl lúmbʉli nə óbá, óbá lúmbʉli nə ólɔ́ɔl. 53  *Mbɛ́ɛ́gí mə́ŋkɔɔmʉ́ í bá bə; sɔ́ɔ́ŋgʉ́ lúmbʉli nə mwân, mwân lúmbʉli nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́; nyɔɔŋgʉ́ lúmbʉli nə sás dɛ́, sás lúmbʉli nə nyɔɔŋgʉ́ yé; mpɔ́ɔ́mbʉ́lú ámudâ lúmbʉli nə cɔ́ɔl, cɔ́ɔl lúmbʉli nə mpɔ́ɔ́mbʉ́lú ámudâ.»

54 Yésus nyə á cɨ nə́mə́ nə buud bwə́ á bə áncuncuma wá nə́: «Bɨ mə́ dʉ bə ja bɨ́ mə́ dʉ́g ŋkúdú í mə́ bád kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ jímə yí, ŋgaá bɨ́ cɨ nə́ mpú mə́ zə́ nywɔ̧̂; mpú nywɔ̧̂ nə́mə́? 55 Ja ŋkwɔ̧̂ mə dʉ́ kuŋg wúlə ŋgɛɛ *mə́kɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w* yí, ŋgaá bɨ mə́ dʉ cɨ nə́ yásə́ í é yáág, yásə́ yáág nə́mə́? 56 Bɨ bɨ́ nə məkə́ŋ. Bɨ mə́ dʉ mpu yag íyuug i shí nə ya gwɔ̂w; ká nəcé jɨ́ bɨ́ ampúyɛ́ yag sâ í ŋgə́ sɨ̂y mwɔ̂w mə́ga dɨ́ yí?

57 «Bɨmɛ́fwó bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul mpu sámb nə́: “Tʉ́təlí wə́ ɛ́ga.” Nəcé jɨ? 58 Ŋkí wo mə́ byaagʉlə nə ŋgwɔ́l múúd nə́ ndɛɛ́ a ŋgə kə nə wo wə́ sémbye milə́sʉ́, sɔ̧́ɔ̧́g nə́ wo kwámbʉləgɨ̂ nə nyə zhɨ́ɨ́d. Nəcé nyə a bá kə nə wo wə́ sémbye milə́sʉ́ nə́ ndɛɛ́ sémbye milə́sʉ́ mú kənd wo wə́ fulísh, fulísh kə wá wo mímbwugʉd. 59 Mə mpú jaaw wo nə́ wo cugɛ́ nə ŋkul wú mímbwug myɔɔŋgʉ́d wo kú fwo tɔ̧́ wôŋ jɔɔŋgʉ̂ kə wɔ́ɔ́s fáda á məshínéd.»

13

Buud bwə́ jəlá nə cɛ́nd mítə́dʉ́gá

1 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ mú zə wɔ́ɔ́s ja jɔɔŋgʉ́d zə jaaw nyə sâ Pilât nyə a sá bɔ́ɔ́l búúd ɔ́ Galilê yí. Nə́ nyə a gwú bwo, a fʉla mə́cií máŋ nə məcií mə́ ílə́m í *mə́túnʉga byáŋ. 2 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Ye bɨ mə tə́dʉ́gá nə́ buud ɔ́ Galilê bɔɔŋg bwə́ á jɛ̧ɛ̧ ntɔ́ nəcé bwə́ bulʉ́lə bul sá *mísə́m ntɔ̧ bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd ɔ́ Galilê bɛ̂sh ɨɨ́? 3  *Mbɔ̂! Mə́ yida cɨ nə bɨ́ nə́ ŋkí bɨ mə bə́ kú cɛ́nd mítə́dʉ́gá, bɨ bɛ̂sh mə bá nə́mə́ jɛ̧ɛ̧́ mbií ŋgwúdʉ́ wɔɔŋg. 4 Ŋkí ntâg nə́ ye buud wûm nə mwɔɔmb cwámbə́ á Siloy í á káda í shîn gwú wá, bâŋ ɔ bwə́ á bul bə nə məbyaagʉlə ntɔ̧ bɔ́ɔ́l búúd ɔ́ Yurʉ́səlɛm bɛ̂sh? 5 Mbɔ̂! Mə́ yidá cɨ nə bɨ́ nə́ ŋkí bɨ mə bə́ kú cɛ́nd mítə́dʉ́gá, bɨ bɛ̂sh mə bá nə́mə́ jɛ̧ɛ̧́ mbií ŋgwúdʉ́ wɔɔŋg.»

6  *A mú nə́mə́ kənd bwo kanda ga nə́: «Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nə *figyê tə́l nyə́dɨ́ fambə́ *vînyə. Nyə á ka kə sɔ̧́ mpumə́ lɨ́ɨ́ jɔɔŋgʉ́d a kú kwey. 7 A mú cɨ nə muud nyə á dʉ baagʉlə nyə fambə́ yɛ́ nə́: wo mə́ dʉ́g ɨɨ́? Mimbû mílɔ́ɔl ɔ míga, mə ŋgə sɔ̧́ mpumə́ wa figyê ɛ́gaád mə kú kwey. Cígálʉ́g gwo. Í é ŋgə fánda laa shí na ntɔ́ ŋgwas nə́ jɨ́? 8  *Mbaagʉlə fambə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: “Mása, fwog ná kwo bɨ́d gwo mbû gaád. Mə e fáág na mə́koogʉ́ məkoogʉ́, mə shwu mə́ndəlú mə́ kund, 9 ja jɔɔŋgʉ̂ wə́ í bá jee wúmə yí. Ŋkí í ka nə́mə́ bá nyiŋgə bə kú wúmə, wo ka bá cal.”»

Yésus mə́ lwag ŋgwɔ́l múdá jwɔ̂w lʉ́ sábaad

10  *Dúl jwɔ̂w lʉ́ Sábaad ɨɨ́, Yésus nyə á bə nyúl *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá dɨ́. Nyə á ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá. 11 Ŋgwɔ́l múdá nyə á ka bə cínɔŋgʉ́ nə wúl shíshim í á sá nə́ a jámʉ́g mbʉ́mbɛɛlí té mímbû wûm nə mwɔɔmb, kú bwɛlɛ sʉ́g bə tʉ́təlî. 12 Ja Yésus nyə á dʉ́g mudá wɔɔŋg yí, nyə a jɔ̂w nyə cɨ nə nyə nə́: «Muda, wo mə́ wú mə́nyámá mə jám gwô dɨ̂.» 13 A mú bəd nyə məbwə̂, mudá mú sʉ́g nə́mə́ cé nə cé, a mú yə Zɛmbî gúmə́. 14  *Njwû á mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá mú gwág bɔ̂w nə́ Yésus mə́ jág sá nə lwagʉ́lə múúd jwɔ̂w lʉ́ sábaad. A mú lámʉsa nə buud nə́: «Mwɔ̂w búúd bʉ́sə́ nə ŋkul sɛ̂y má mə́sə mwɔ̂w mə́saman. Zəgá dʉ lwəgʉwa mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́d; kú bə jwɔ̂w lʉ Sábaad.» 15  *Cwámba mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Bɨ bɨ́ buud ɔ mə́kə́ŋ. Ŋgaá bɨ mə́ dʉ bə jwɔ̂w lʉ́ Sábaad muud yɛ̂sh ciny ntɛny jé ŋkí kabʉlí jé kʉ́l í dʉ də yí kə nə gwo kə ŋgulal gwo məjúwó? 16  *Ká, ŋkəmʉsa nə shilə bag ɔ *Abʉraham *Sátan nyə a mə́ wɔ́ɔlə té mímbû wûm nə mwɔɔmb ɛ́ga. Ye í shígɛ́ jəla nə́ nyɛ́ ŋkáda nyɔɔŋg í wíínzhʉg jwɔ̂w lʉ́ Sábaad?» 17 Ja Yésus nyə á cɨ ntɔ́ yí, buud bɛ̂sh bwə́ á dʉ lúmbʉli nə nyə wá bwə́ á bə nə shwôn nə́ ŋkwed. Bɔ́ɔ́lʉ́gá zhwog buud bɛ̂sh bwə́ á bə nə məshusʉg nə *isâ í mímbʉ́gú Yésus nyə á ŋgə sá yí.

Yésus mə lwágʉlə búúd Faan mə́ Zɛmbî míkaanə́d

(Mat 13.31-33; Mak 4.30-32)

18 A mú ka cɨ nə́: «Faan mə́ Zɛmbî dʉ́sə nda jɨ́ e, mə kág ná yɨɨga dwo nə jɨ́? 19  *Dʉ́sə nda búbumə́ *mutárʉd múúd mə ŋwá kə myɛɛg nyə́dɨ́ fambə́ yí. Ja í dʉ́ kɔ̧́ yí, í dʉ gwaa, bə fwámɛ́ lɨ́lɨ́ɨ́, inunú zə lwɔ̧́ maagɛ nyə́dɨ́ mílɔ́wʉd.» 20 A mú nyiŋgə cɨ nə́: «Mə yɨ́ɨ́gag ná Faan mə́ Zɛmbî nə jɨ́? 21  *Dʉ́sə nda fuú *ləvur. Ja múdá mə́ ŋwa wə, a fugə nə məmpɨɨ́ mə́ ŋgug bʉlɛ́d mə́lɔ́ɔl yí, í é sá nə ŋgug wɔɔŋg wɛ̂sh í búndɔwʉg.»

Mpumbɛ́ ámʉ́mánda

(Mat 7.13-14, 22-23; 25.10-12)

22 Yésus nyə á ka ŋgə lɨ́ɨ́na miŋgwə́la nə mə́nd a ŋgə́ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá, a ŋgə́ kə ŋgɛɛ́ Yurʉ́səlɛm. 23 Ŋgwɔ́l múúd mú ka cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, ye njɨ bʉ́baalɛ́ buud wə́ bwə́ bá *dʉ́g cʉg?» Cwámba mú cɨ nə́ 24 «Yáágʉ́gá nə́ bɨ nyííg mpumbɛ́ ámʉ́mánda dɨ̂. Nəcé mə́ jaaw bɨ́ nə́ zhwog buud bwə́ bá sɔ̧́ nə́ bwə́ nyííg, njɨ bwə́ ábʉ́lɛ nyíi. 25  *Ja ámə́dɨ́ njɔ́w mə bá wɔɔl zə fad mbɛ̂ bɨ́ lʉ́g tɔ́ɔ́n yí, bɨ mə bá tɛ́ɛ́d kudə́lə mbɛ̂ bɨ ŋgə́ cɨ nə́: “Mása, juwʉ́g sə́ mbɛ̂”. A bá cɨ nə bɨ́ nə́: “Mə ampúyɛ́ bɨ́ dʉ́n shug.” 26 Bɨ mú bá cɨ nə nyə nə́: “Ŋgaá nə́ shé á dʉ də dʉ ŋgul kʉl ŋgwúd? Wo á dʉ nə́mə́ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá sə́dɨ́ íkʉ́lʉ́d.” 27  *Nyɛ nə bɨ́ nə́: “Mə ŋgə cɨ nə bɨ́ fwámɛ́ cɨ nə́, mɛɛ mə ampúyɛ́ bɨ́ dʉ́n shug. Wúgá mə na, bɨ á ŋgə bɛ̧ məzhɨɨ́ mâ olɨ́lɨŋgɨ̂.”»

(Mat 8.11-12)

28 «Ja jɔɔŋgʉ̂, bɨ mə bá dʉ́g *Abʉraham nə *Izaag nə *Yákwab bə́nɔ̂ŋ *buud ɔ mícúndə́ bɛ̂sh bwə́ njúl Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂, bɨ bâŋ bɨ njúl tɔ́ɔ́n. Bɨ mə bá ka bə cínɔŋgʉ́ njɨ bɨ́ ŋgə́ bwam nə məyə̂. 29 Buud bwə́ bá zhu kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yí, zhu kɔ́ɔ́mb í dʉ jímə yí, zhu *mə́ncwúm mə́ jwɔ̂w* nə *mə́kɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w†, bwə́ zə ji shí zə də dína Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂. 30  *Ntɔ́, bɔ́ɔ́l ncúlyá buud bwə́ tə́l shwóg wá, bwə́ bá tɔ̂w mpʉ́sə, bɔɔŋg bwə́ tə́l mpʉ́sə wá, bwə́ bá tɔ̂w shwóg.»

Yésus nə Herod

31 Nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́, bɔ́ɔ́lʉ́gá *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú shísh zə cɨ nə Yésus nə́: «Kyeyʉ́g, wúg wa nəcé Herod ŋgə cɛɛl gwú wo.» 32 A mú cɨ nə bwo nə́: «Kəgá cɨ nə muud kwába wɔɔŋg nə́: “Dʉgɨ́ mə ŋgə yîl buud məjamb mə ŋgə́ lwag mimbə̂l múús nə mán. Mə bá casʉlə ísɛ́y byâm wâŋ mánʉ́d”. 33 Njɨ í jɨɨ nə́ mə kə́g shwóg múús nə mán nə wâŋ mán. Nəcé í cúgɛ́ nə ŋkul bə nə́ *muud micúndə́ bwə́magí nə shwɨy kʉ̂l shúsʉ́d, njɨ Yurʉ́səlɛm.»

Yésus mə gwág cɛy Yurʉ́səlɛm lámʉ́d

(Mat 23.37-39)

34 «Eéé Yurʉ́səlɛm ŋgə́ gwú buud ɔ mícúndə́ ɛ́ga! Eéé Yurʉ́səlɛm! Wo ŋgə sá nə́, buud Zɛmbî ŋgə ntɨ lwámád wódɨ́ wá, wo ŋgə gwú bwo nə məkwóógʉ́! A bweyʉ́lə mə́ á tɛ́ɛ́d nə́ mə́ sɛɛŋg bwân bwô nda ábiyá kúwó mə́ dʉ sɛɛŋg bwân bɛ́ mə́faafʉgə́ dɨ́ nə́! Njɨ, bɨ kú magʉlə ntɔ́. 35  *Ká, dʉgá njɔ́w wʉ́n í zə́ lʉ́g cwúdʉgʉ̂. Nəcé mə mpú jaaw bɨ́ nə́ tɛ́ɛ́d nə́mə́ kɨ́kɨdɨ́ga, bɨ ákwolɛ́ ná dʉ́g mə. Mə bá nyiŋgə nyîn njɨ ja bɨ́ mə́ bá shwas mə nə́: “Gúmə́ í bə́g nə nyɔɔŋg ŋgə́ zə jínə́ mə́ Cwámba dɨ́ yɛ́”.»

14

Yésus mə́ lwag mbə̂l jwɔ̂w lʉ́ Sábaad

1  *Í á ka zə bə dúl jwɔ̂w lʉ́ Sábaad nə́, Yésus nyə á kə wúl lúlúú *Ofarizyɛ̂ŋ dɨ́ njɔ́w kə́lə də. Ja nyə á kə nɨ, Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á ŋgə fáf nyə. 2 Ka dʉ́g nə́, ŋgwɔ́l múúd nyə á bə a njúl Yésus dɨ́ shwóg, muud wɔɔŋgʉ̂ ŋgə́ bwas sə́g mə́júwó. 3 Yésus mú lás cɨ nə *Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ nə́: «Ye məcɛ̧ɛ̧ míshé mə́ ŋgə magʉlə nə́ sə́ lwágʉg buud jwɔ̂w lʉ́ Sábaad, ye mə́ aŋgɛ̂ nə magʉlə ntɔ́?»

4 Bwə́ mú ji ókʉ́l-ókʉ̂l nda bɛ̧sa. Yésus mú ŋwa mbə̂l, lwag nyə nə́ ndɛɛ́ a mú bɨ́d nyə nə́ a kə́g. 5  *A mú cɨ nə Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ nə́: «Zə́ jɨ́ nə ŋkul bə na bɨ́dɨ́ nə́, mwân yé, ŋkí ntâg ntɛny jé í kud taamb dɨ́, a kú lɛɛl cáás kə yîl gwo nəcé í bə́lə jwɔ̂w lʉ́ Sábaad yɛ́?» 6 Bwə́ mú bə kú nə ŋkul nə́ bwə́ bɛ̧sa nə nyə.

Zɛmbî wə́ mə́ dʉ bʉ̂n búúd gwɔ̂w

7  *Yésus nyə a dʉ́g nə́ buud bwə́ á bə fééshá nə́ bwə́ zə́g də wá, bwə́ á ŋgə fɛ́ɛ́sh jílə njɨ íjiya i gúmə́d; a mú kənd bwo kaanə́ nə́: 8  *«Ja múúd mə jɔ́w wo zâŋ báád yí, kú kə ŋwa jiya gúmə́. Wo ampúyɛ́ ŋkí nyə́ ámə jɔ̂w nə́mə́ ŋgwɔ́l múúd mə jə́lá nə gúmə́ ntɔ̧ wo yɛ́. 9 Ja múúd wɔɔŋgʉ̂ nyə e wɔ́ɔ́s yí, bwə́ é cɨ nə wo nə́: “Yə́g nyə jiya”, í njúl nə́ bwə́ ámə jɔ̂w bɨ́ná bɛ̂sh. Wo é ka ŋgə kə nə shwôn kə ŋwa jiya wəámpyal-kogû. 10 Yidagʉ́ sá nə́, ja bwə́ jɔ́w wo yí, kaág ŋwa jiya wəámpyal-kogû shú nə́ ja múúd nyə́ ámə jɔ̂w wo yɛ́ mə́ wɔ́ɔ́s yí, a cɨ́g nə wo nə́: “Wɛy e, shíshíg zə ŋwa fwámɛ́ jiya”. Ja jɔɔŋgʉ̂, wo é bul ŋwa gúmə́ mísh mə́ búúd bɨ́nɔ́ŋ bɨ́ ámə bə fééshá wád. 11  *Nəcé, muud mə bʉ̂n nyə́mɛ́fwó gwɔ́w yɛ́, bwə́ bá səl nyə shí; nyɔɔŋg mə sə́l nyə́mɛ́fwó shí yɛ́, bwə́ bá bʉ̂n nyə gwɔ̂w.»

12 Yésus mú nə́mə́ cɨ nə *Farizyɛ̂ŋ nyə a jɔ̂w nyə yɛ́ nə́: «Ja wó cɛ́ɛ́l yə búúd idʉ̂w ŋkí dína yí, kú ŋgə jɔ̂w oshwə́ bwô ŋkí omínyɔŋʉ̂ bwô nə mimbyɛ̂l myô. Nda ŋgə jɔ̂w buud ɔ kúm bɨ́nɔ́ŋ bʉ́sə́ mə́bwugʉ́lu wá. Nda ŋgə jɔ̂w mbií búúd wɔɔŋgʉ̂, nəcé bwə́ á bá nə́mə́ jɔ̂w wo jáŋ ja, í mú bə nə́ bwə́ mə́ nyiŋg wo sâ wó á sá bwo yí. 13  *Njɨ, ja wó sá dína yí, jɔ́wʉ́g mímbúmbúwá nə ɔ á ijâm, nə buud bwə́ dʉ nyɛ̂sh wá nə wəancím-ncîm. 14 Wó ká sá ntɔ́, wɛɛ mə́ jəla, nəcé bwə́ cúgɛ́ nə sâ bwə́ nyíŋg wo mənywa mwô nə ndɨ̂ yí. Zɛmbî nyə é bá nyiŋg wo mwo jwɔ̂w á bá gwûmʉshi ótʉ́təlí ɔ búúd yí.»

Kanda məma zâŋ

(Mat 20.1-14)

15  *Ŋgwɔ́l múúd á buud bwə́ á ŋgə də wá, ja á mə́ gwág ntʉ́nɨ yí, a mú cɨ nə Yésus nə́: «Muud mə bá də idʉ̂w Faan mə́ Zɛmbî dɨ́ yɛ́ nywáá mə́ jəla.» 16 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋgwɔ́l múúd nyə á kwəmʉsa nə́ a sá məma dína; a mú jɔ̂w búúd ŋkí bulya. 17 Nyə á ka kənd sɔ́ɔ́l məsáal yé ja wəla lʉ dína í á wɔ́ɔ́s yí, nə́ a kə́g cɨ nə buud nyə́ á jɔ̂w wá nə́: “Zəgá, isâ byɛ̂sh í mú mitéégyá”. 18 Njɨ, bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə yida lwágʉlə nə́ bwə́ cúgɛ́ nə fwála nə́ bwə́ kə́g dínad. Ashúshwóógʉ́ nə́: “Mə mə́ kúnɔw kusə fambə́, í jɨɨ nə́ mə kə́g dʉ́g gwo, mə́ jəgʉla nə wo, bɨ́dʉ́g nə́ mə bə́g kú zə.” 19 Ŋgwɔ́l nə́: “Mə mə́ kúnɔw kusə mímbáág mí íntɛny íbá íbá tâŋ mimbáág mitɔ́ɔn; mə kə́ sheé myo, mə́ jəgʉla nə wo, bɨ́dʉ́g nə́ mə bə́g kú zə.” 20 Ŋgwɔ́lʉ́gá nə́: “Mə mə́ kúnɔw bá múdá, gwə́ wə́ mə́ cúgɛ́ nə ŋkul zə nə ndɨ̂ yí.”

21 «Sɔ́ɔ́l məsáal mú nyiŋgə zə wə́ mása yé zə jaaw nyə nda búúd ɔ́nɨ bwə́ ámə ŋgə bɛ̧sa nə́. Mása mú gwág mpimbə. A mú cɨ nə sɔ́ɔ́l məsáal yé nə́: “Nə́ câ. Kaág wa ŋgwə́la íkʉ́l búúd bwə́ dʉ sɛɛŋgya yí, nə mínjwóŋ minjwóŋ kə ŋgə ŋwa mimbúmbúwá nə ɔ á ijâm, nə wəancím-ncîm nə bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ nyɛ̂sh wá wo zə́g nə bwo wa.” 22 Nə́ ndɛɛ́ sɔ́ɔ́l məsáal mú zə jaaw nyə nə́: “Mása, í mə́ bə nda wó ámə jɨɨ nə́. Njɨ fwála dʉ́sə ná njɔ́w.” 23 Mása músə cɨ nə nyə nə́: “Kaág mə́zhɨɨ́ məzhɨɨ́ nə ífambə́ kə ŋgə yɨ́ɨ́mbʉli buud nə́ bwə́ zə́g nyíi, njɔ́w í lwándʉ́g mə. 24  *Mə́ jaaw bɨ́ nə́ buud mə́ ámə jɔ̂w wá, ŋgwúd nə ŋgwúd nyə ákagɛɛ́ tɔɔ sâ mə́dɨ́ dínad.”»

Bə́lə mpwíín mə Yésus í cúgɛ́ tagʉ́-tagʉ́ sâ

(Mat 10.37-38)

25 Zhwog məŋkúmbə mə búúd mə́ á ŋgə kə sámbá nə Yésus. A mú yid cɨ nə bwo nə́: 26  *«Ŋkí muud mə zə́ mə́dɨ́ a nda cɛɛl mə ntɔ̧ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá nyɔɔŋgʉ́, ntɔ̧ múdá yé, ntɔ̧ bwân bɛ́, ntɔ̧ ómínyɔŋʉ̂ bɛ́ nə okɔ́ɔ́l bɛ́, a kú cɛɛl mə ntɔ̧ nə́mə́ cʉg jé gwə́mɛ́fwó, muud wɔɔŋgʉ̂ cugɛ́ nə ŋkul bə *mpwíín waamə̂. 27  *Muud mə bə́ kú ŋkɛ̂ny kwolós jé nyəmɛ́fwó ŋgə bɛ̧ mə yɛ́, a cugɛ́ nə ŋkul bə mpwíín waamə̂.

28 «Zə́ jɨ́ nə ŋkul sá na bɨ́dɨ́ nə́ ja á cɛ́ɛ́l lwɔ̧́ cwámbə́ yí, a tɛ́ɛ́d njɨ lwɔ̧́lə kú fwo ji shí fwo bála tâŋ á jə́lá nə kɛɛnzh yɛ́? A jəlá nə fwo bála, a dʉ́g ŋkí a jɨ nə bímbí lʉ mə́bii á jɨ́ nə ŋkul lwɔ̧́ njɔ́w nə ndɨ̂ shínal má. 29 Nəcé í á bá bə nə́ a shîn lîm njɔ́w nə́ ndɛɛ́ a kú nyiŋgə bə nə ŋkul mə shínál mə́lwɔ̧́ga. Buud bwə́ bá dʉ dʉ́g wá bwə́ ka bá dʉ cágʉlə, 30 dʉ cɨ nə́: “Muud ɛ́ga nyə a tɛ́ɛ́d nə́ a lwɔ̧́ njɔ́w a kú nə ŋkul mə shínál ísɛ́y.” 31 Í kwo nə́mə́ bə nə́, wáyɛ́ njwú-buud wúsə́ nə ŋkul tɨ́ kə lúmbʉli dɔ́ɔ́mb nə wúl cî, a kú fwo ji shí faas yɛ́? Kí á jəlá nə fwo faas ŋkí nyə nə buud otɔ́ɔ́shin wûm a jɨ nə ŋkul lúmbʉli nə nyɔɔŋg zág dɔ́ɔ́mb dɨ́ nyə́dɨ́ nə buud otɔ́ɔ́shin məwûm mə́bá yɛ́. 32 Ŋkí a dʉ́g nə́ a cugɛ́ nə ŋkul lúmbʉli dɔ́ɔ́mb dɔɔŋgʉ́, nyə é bwey fwo kənd búúd, muud nyaand yé njúl ná shwóg-shwóg. Bwə́ kə jî nyə nə́ í jɨɨ nə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ bə́g nə́ shɛɛ. 33 Ntɔ́ jɨ nə́, muud yɛ̂sh jɨ́ na bɨ́dɨ́ nə́ nyə ayílɛ́ lâm mə́bii mɛ́d yɛ́, muud wɔɔŋgʉ̂ cugɛ́ nə ŋkul bə mpwíín waamə̂.»

(Mat 5.13)

34 «Ca dʉ́sə jɔ̧ sâ. Njɨ ŋkí ca í cwâl, jɨ́ bwə́ é nyiŋgə wá dwo məgwâm nə ndɨ̂ yí? 35  *Kú nə sâ. Í mú bə kú nə mfíí tɔɔ shú mə́ndəlú, tɔɔ shú kund; bwə́ shwu dwo tɔ́ɔ́n. Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, a gwág.»

15

Məshusʉg ja múúd misə́m mə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá yí

1  *Zhwog zhwog oŋwɛnyɛ ɔ tóya nə bɔ́ɔ́l búúd ɔ *mísə́m bɛ̂sh bwə́ á ŋgə zə wə́ Yésus nə́ bwə́ zə́ gwágʉlə nyə. 2 *Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ̂ŋ *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ mú ŋgə nyímbʉla nə nyə ŋgə cɨ nə́: «Muud ɛ́ga ŋgə mpu lə́g buud ɔ mísə́m bə́nɔ́ŋ ŋgə də kʉl ŋgwúdʉ́!»

Kanda ncwəmbɛ í á jímb yí

(Mat 18.12-14)

3  *Yésus mú ka zə ŋwa bwo mpwokwoond nə́: 4  *«Nyáyɛ́ múúd na bɨ́dɨ́ jɨ́ nə ŋkul sá nə́, nyə nə íncwəmbɛ təd, ŋgwûd á cínɔŋg jímb, a kú sɔ̧́ gwo yɛ́? Ŋgaá nə́ nyə e lʉ́gə byɔɔŋg yâ məwûm ibuú nə ibuu bugád, a fwo kə sɔ̧́ jɔɔŋg í ámə jímb yí nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja nyə́ é kwey gwo yí? 5 A ká kwey gwo, ŋgaá nə́ nyə é bə nə məshusʉg, a bəd gwo záməbag 6 a mú nyiŋgə kə njɔ́w, kə sɛɛŋg óshwə́ bɛ́ nə buud bə́nɔ́ŋ bʉ́sə́ mə́bwugʉ́lu wá, nyə nə bwo nə́: “Shé sáágá məshusʉg nəcé mə mə́ kwey ncwəmbɛ jâm í ámə jímb yí?” 7 Mə́ jaaw bɨ́ nə́ məshusʉg mə́ bá nə́mə́ bə ntɔ́ joŋ dɨ́ nə muud *misə́m ŋgwúd mə cɛ́nd tə́dʉ́gá yɛ́, ntɔ̧ mbií mə́sə́ nə ŋkul bə nə otʉ́təlí ɔ búúd məwûm ibuú nə ibuu bwə́ aŋgɛ̂ nə jɨɨ cɛ́ndʉ́lə tə́dʉ́gá wá.

Kanda saŋ mwaanɛ̂ í á jímb yí

8 «Shé fwógá ná nyiŋgə cɨ nə́ ŋgwɔ́l múdá ŋgə bə nə misaŋ mí *mwaanɛ̂ wûm, ŋgwúd mú jímb. Ŋgaá nə́ nyə é jida lámba, a wáámbʉlə njɔ́w ŋgə mpu sɔ̧́ saŋ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja nyə́ é kwey wə yí? 9 Ja á kwéy yí, ŋgaá nə́ nyə é sɛɛŋg bɛ́ óshwə́ nə budá bə́nɔ́ŋ bʉ́sə́ mə́bwugʉ́lu wá, nyə nə bwo nə́: “Shé sáágá məshusʉg nəcé mə mə́ kwey saŋ mwaanɛ̂ wâm í ámə jímb yí?” 10 Gwə́ wə́ mə́ jááw bɨ́ nə́ məshusʉg mə́ dʉ bə *wəéŋgəles ɔ́ Zɛmbî dɨ́ ja múúd *misə́m ŋgwúd mə cɛ́nd mítə́dʉ́gá yí.»

Kanda mwân á caamʉ́-caamʉ̂

11  *Yésus mú nyiŋgə cɨ nə́: «Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nə bwán óbá budûm nə budûm. 12 Á ntombú mú cɨ nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nə́: “Pʉpa, yə́g mə nyâm ŋkɔw lʉ́ mə́bii mə́ jə́lá nə bə nə ndɨ́ yí”. Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wáŋ mú kaaw bwo məbii mɛ́. 13  *Baalɛ́ mwɔ̂w mə́ mú cɔ̧́, mwân á ntombú mú kusha nyɛ́ ŋkɔw lʉ́ mə́bii nə́ ndɛɛ́ a mú kyey kə wúl lɔɔm á shwóg-shwógʉ́d. A mú kə gwiímb cʉg nûŋ nə́ ndɛɛ́ shîn caam byɔɔg dɛ́. 14 Ja nyə á shîn kɛɛnzh kúm dɛ́ yí, məma zha mú zə wɔ́ɔ́s lɔɔm wɔɔŋgʉ́d. Mwân ɛ́nɛ mú zə bə mə́fúfəd. 15 A mú zə kə nyíi ísɛ́yʉ́d wə́ wúl mbyágá á shí nyɔɔŋg. Muud wɔɔŋgʉ̂ mú kənd nyə nyə́dɨ́ mə́shíd kə dʉ wɨ́ɨ́l nyə oŋkuú. 16 Ja nyə á ŋgə wɨ́ɨl oŋkuú bɔɔŋg yí, nyə á dʉ bə nə yéésh nə́ a də́ mímwag mi mpúmə́ óŋkuú bɔɔŋg bwə́ á dʉ də myá, njɨ kú nə muud mə yə́ nyə.

17 «A mú zə nyiŋg lâm, zə tə́dʉga nə́: “A zhwog idʉ̂w ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam bɛ̂sh bʉ́sə́ nə ndɨ̂ yí e! Mɛɛ mə ŋgə́ fudə nə zha wa? 18 Mə zə́ nyiŋgə kə wə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂. Mə é kə cɨ nə nyə nə́: Pʉpa, mə á mə́ sə̂m nə Zɛmbî, mə sə̂m nə wo. 19 Mə ampíyáyɛ́ ná nə́ wo ŋwág mə nə́ mwân woó. Ŋwag mə nda ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal woó.” 20 Mwân ɛ́nɛ mú zə tɨ́ kə wə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́.

«A mú ŋgə kə nə́ ndɛɛ́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mú dʉ́g nyə a ŋgə́ ná gwaa zə. A mú bul gwág nyə cɛy lámʉ́d. A mú kə nə kʉ́lə́ kə shwɨy nyə nyúúlʉ́d kúlal nyə. 21 Mwân mú cɨ nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nə́: “Pʉpa, mə á mə́ sə̂m nə Zɛmbî, mə sə̂m nə wo. Mə ampíyáyɛ́ ná nə́ wo ŋwág mə nə́ mwân woó”. 22 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mú cɨ nə osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ nə́: “Nə́ câ! Zəgá nə káándə́ í búl bə káándə́ gúmə́ yí, zə bwééd nyə. Wágá nyə lwondó mbwə́d, bɨ́ wá nyə osílʉ́faas məkuúd. 23 Bɨ́ ka nə́mə́ zə nə mwâ ntɛny a wóŋʉ̂ zə cígə tâŋ lʉ́m, sə́ də́g, sə́ zhwiimbya. 24  *Nəcé mwân waam ɛ́ga nyə á yə, a mə́ gwûm; nyə á jímb, a mə́ nyîn.” Bwə́ mú tɛ́ɛ́d zâŋ.

25 «Í á bə na mwân a cúmbá njúl ífambə́. Ja nyə á ka ŋgə nyiŋgə yí, a mú ŋgə zə, zə wɔ́ɔ́s kúnə́-kúnə nə njɔ́w, a mú gwág íbwamʉgə́-bwámʉg nə isʉsa. 26 A mú jɔ̂w ŋgwɔ́l mwâ mpáánzə́ zə jî nyə sâ í ŋgə́ cɔ̧́ yí. 27 Mwâ mpáánzə́ mú jaaw nyə nə́: “Mínyɔŋʉ̂ woó mə́ wɔ́ɔ́s. Shwóóŋgʉ̂ nyə ámə cígə mwâ ntɛny á wóŋʉ̂ nəcé mínyɔŋʉ̂ woó mə́ nyiŋgə zə mpwogɛ́.” 28 Mwân a cúmbá mú gwág bɔ̂w, a ban nə́ nyə anyííyɛ́ njɔ́w. Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mú cúwo tɔ́ɔ́n kə tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂. 29 A mú cɨ nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nə́: “Mə mə́ sɛ̂y nə wo mimbû mimbû kú bwɛlɛ mpyêny ciyá gwô tɔɔ ŋgwúd. Njɨ, wo abwɛ́lɛ́ yə mə tɔɔ njɨ mwâ tɔw nə́ sə́nɔ́ŋ oshwə́ bâm sə́ zhwíímbyag. 30 Njɨ, mwân woó nyə á shîn kə kɛɛnzh wo byɔɔg dwô kə́lə ŋgə cʉgə nə budá ɔ́ jaŋga ɛ́ga, ja á mə́ wɔ́ɔ́s yí, wo mə́ cígə nyə mwâ ntɛny a wóŋʉ̂.” 31 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mú cɨ nə nyə nə́: “Mwân waam wo njul nə mə wa mwɔ̂w mɛ̂sh isâ byâm bísə isâ byô. 32 Njɨ í ámə jɨɨ nə́ sə́ zhwíímbyag nəcé mínyɔŋʉ̂ woó ɛ́nɛ, mə ŋgə dʉ́g nyə na nda nyə á yə nə́ ndɛɛ́ a mə́ gwûm; nyə a jímb, a mə́ nyîn.”»

16

Kanda kʉlág á iŋkwííl

1 Yésus nyə á nyiŋgə cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: «Ŋgwɔ́l múúd byɔɔg nyə á bə nə kʉlág. Í mú zə bʉ́gʉli wə́ muud ɛ́nɛ nə́ kʉlág dɔɔŋgʉ́ í ŋgə caam nyə məbii. 2 Muud byɔɔg mú jɔ̂w kʉlág zə cɨ nə nyə nə́: “Wɔɔŋg lâŋ mə́ ŋgə́ gwág ga wɨ́ nə́ jɨ? Zaá shitɔ́gʉd, mə wámbʉ́lə́g nda wó ŋgə́ kyey nə isɛ́y byô nə́.” 3 Kʉlág mú zə lás lámʉ́d nə́: “Ja Mása mə zə́ yîl mə íkʉlág dɨ́ ga, mə e sá ntʉdɛl? Mə cugɛ́ nə ŋkul nə́ mə kə́g fʉlə mə́ndəlú, bɛ̧ mə́mpəg. Sálə nə́mə́ shwôn nə́ mə bə́g muud miŋgwóómbʉ́lú. 4 Mə mə́ mpu sâ mə́ zə́ sá yí. Í jɨɨ nə́ ja bwə́ é yîl mə íkʉlág dɨ́ yí, mə bə́g nə buud bwə́ é dʉ ŋwa mə bwə́dɨ́ wá.” 5 Buud bwə́ á ŋgə bə nə Mása yé məmpwə́lá wá, a mú ŋgə jɔ̂w bwo ŋgwúd ŋgwúd. Nyə nə ashúshwóógʉ́ nə́: “Wo mbid Mása waamə́ mpwə́lá taŋ nɛ?” 6 Muud mpwə́lá nə́: “Mə mbid nyə məwúdə məfwánda wûm*.” Kʉlág mú cɨ nə nyə nə́: “Lə́gʉ́g, fə́b lʉ́ mpwə́lá dwó wə́ ga; jigʉ́ shí wo lɛ́ɛ́lʉg cilə nə́ məfwánda məwûm mə́tɔ́ɔn.” 7 Nyɛ nə ŋgwɔ́l nə́: “Wɛɛ jɨ nə mpwə́lá taŋ nɛ?” Nyɨ́nɨ nə́: “Iyuug í *blé təd.” Nyə nə nɛ́ nə́: “Lə́gʉ́g, fə́b lʉ́ mpwə́lá dwó wə́ ga. Ciləg nə́ məwûm mwɔɔmb.” 8  *Mása músə yə kʉlág á iŋkwííl nə məshwúmb nəcé a sálə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́kyɛ̧̂. Nəcé í ŋgə nyîn nə́ buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ cʉg á shí ga wá bwə́ ŋgə bul kyɛ̧́ mpə́dʉ́gá nyáŋ ntɔ̧ bɔɔŋg bʉ́sə́ búúd ɔ mə́ŋkɛnya wá.»

9 Yésus mú nyiŋgə cɨ nə́: «Mɛɛ mə́ cɨ nə bɨ́ nə́, balanʉgá nə *mwaanɛ̂ iŋkwííl ŋgə cɛ̧ɛ̧ məshwə́ nə ndɨ̂: ja bɨ́ mə́ bá bə mə́fúfə dɨ́ yí, oshwə́ bʉ́n bɔɔŋg bwə́ bâg ŋwa bɨ́ mə́banda mâ kandʉgə kandʉgə dɨ̂†. 10  *Muud mə báágʉ́lə́ ísʉ́sʉ́sá í acíg-cíg kú teeg búúd məbwóŋ yɛ́, nyə é baagʉlə nə́mə́ ísâ í anʉ́nɨ̂ kú teeg búúd məbwóŋ. Muud mə tə́g búúd məbwóŋ ísʉ́sʉ́sá í acíg-cíg dɨ́ yɛ́, nyə é teeg nə́mə́ búúd məbwóŋ ísâ í anʉ́nɨ̂ dɨ̂. 11 Ŋkí bɨ mə tɛ́ɛ́d teeg búúd məbwóŋ ja bɨ́ mə́ bálán nə mwaanɛ̂ iŋkwííl yí, zə́ nyə é yə bɨ́ mwaanɛ̂ á fwámɛ́ a kú bə nə məsʉs lámʉ́d yɛ́? 12 Bɨ́ mə́ ká tɛ́ɛ́d teeg búúd məbwóŋ nə sá ŋkán, zə́ nyə é yə bɨ́ jɔɔŋg í jə́lá nə bə sâ jɨ́n yɛ́? 13 Lwaábʉlə cúgɛ́ nə ŋkul sɛ̂y nə omása obá ja ŋgwúd, nəcé nyə é mpii ŋgwɔ́l, a cɛɛl ŋgwɔ́l; gúl ja nyə e gwág nə ŋgwɔ́l, a mpyêny ŋgwɔ́l. Bɨ́ cúgɛ́ nə ŋkul sɛ̂y nə Zɛmbî bɨ ŋgə́ sɛ̂y nə mwaanɛ̂ ja ŋgwúd» 14 *Ofarizyɛ̂ŋ, nda bwə́ á dʉ bul cɛɛl mwaanɛ̂ nə́, bwə́ á ŋgə gwágʉlə lə́sʉ́ nɨ wɛ̂sh bwə́ ŋgə́ cágʉlə Yésus. 15  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ́ ŋgə cɛɛl lwóya mísh mə́ búúd dɨ́ nə́ bɨ bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd, njɨ Zɛmbî mə mpú mílâm mín; nəcé sâ búúd bwə́ dʉ́g nə́ fwámɛ́ sâ yí, Zɛmbî nyɛ mə dʉ́g gwo sâ nyɛɛ́. 16 *Mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ nə micilyá mí *búúd ɔ mícúndə́ mí á ŋgə cwîny buud zə shúg wəla mə Yuánɛs. Kǎlə wú fwála mə́ Yuánɛs ɨɨ́, Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl á Faan mə́ Zɛmbî wə́ í ŋgə́ bwiiŋgya, muud yɛ̂sh ka ŋgə nádʉwo nə ŋkul nyɛ́ nyɛ̂sh nə́ á ŋwa kɔw cínɔŋg. 17 Jisə ŋkí fwanʉwo nə́ gwɔ̂w nə shí í cɔ̧́g, ntɔ̧ nə́ gúl lʉ́lándə́ kaŋgá á mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ í jímbʉ́g. 18  *Muud yɛ̂sh mə yíl múdá yé bá a nyiŋgə bâ múdá shús yɛ́, mə́ sá mínɔɔmb. Muud mə bâ múdá bwə́ ámə yîl bá yɛ́, mə́ sá mínɔɔmb.»

Kanda múúd byɔɔg bá Lazâr

19 «Ŋgwɔ́l múúd nyə bə nə byɔɔg, a dʉ́gə́ bwáád míkáándə́ mí álal-kus ófwó búúd bwə́ dʉ bwáád myá. Nyə á dʉ cʉgə cʉg áyíyáág, dʉ sá ídína jwɔ̂w dɛ̂sh. 20 Gúl ntágʉ́lá-ntágʉla múúd nə́ Lazâr, nə nyúúl məfə́ŋ məfə́ŋ, í á dʉ já múúd byɔɔg wɔɔŋg dɨ́ mpumbɛ́d. 21 Lazâr nyə á dʉ bə nə yéésh nə́ a də́ məmpulú mə́ á dʉ kud wú múúd byɔɔg dɨ́ tʉ́wʉli dɨ́ yí. Njɨ, ompyə̂ bwə́ á dʉ zə jáal nyə məfə́ŋ. 22 Ntágʉ́lá-ntágʉla í á ka yə; *wəéŋgəles bwə́ mú kə nə nyə kə jɛ́ɛ́g *Abʉraham dɨ́ bʉdʉd. Muud byɔɔg mú nə́mə́ yə, a mú dɔw. 23 Kə wɔ́ɔ́s nûŋ baŋ mínjîm, muud byɔɔg mú kə bwəma nə cwúnd. A njúl ŋkááŋgɛ́ dɨ́ ntʉ́nɨ, a mú bʉ̂n mísh, a mú dʉ́g Lazâr njóóg Abʉraham bʉdʉd. 24 A mú kámb Abʉraham, nyə nə́: “Eéé Pʉpá Abʉraham, bwɨ́ɨ́gʉ́g mə nə́ ŋkwoŋʉ́. Kəndʉ́g Lazâr kə́g juwo nyinə́ mbwə̂ mə́júwód zə cweel mə jûm; miŋgwiilɛ míga mí ŋgə sá mə ŋkááŋgɛ́ mbíya.” 25 Abʉraham mú cɨ nə nyə nə́: “Mwân waam, wo á shí bə nə tɔɔm ja wó á ŋgə cʉgə yí, Lazâr nyɛ ŋgə́ bwəma nə micúŋ. Ja ga dɨ, Lazâr micúŋ myɛ́ mí mə́ cwaalʉwo, wɛɛ mú cwa bwəma nə ŋkááŋgɛ̂. 26 Sá í búl bə yí jɨ́ ntâg nə́ məma bɨ́ ncímə jísə shé wa tʉ́tám nə́ buud bwə́ cɛ́ɛ́l wú wa zə nûŋ wá bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul lɨ́ɨ́na; bɔɔŋg bwə́ cɛ́ɛ́l wú nûŋ zə kə́ga wá bwə́ kú lɨ́ɨ́na.” 27 Muud byɔɔg mú cɨ nə́: “Pʉpa, nda jɨ́ ntɔ́ nə́, mə́ jəgʉla nə wo: kəndʉ́g Lazâr njɔ́w mə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂. 28 Omínyɔŋʉ̂ bâm bʉ́sə nûŋ ótɔ́ɔn. A kə́g lás nə bwo nə́ bwə́ ɔ́ bɛy, bwə́ kú bá zə wa kʉ́l mə́ jɨ́ cwúnd dɨ́ ga.” 29  *Abʉraham mú cɨ nə nyə nə́: “Omínyɔŋʉ̂ bwô bʉ́sə nə Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz nə micilyá mí *búúd ɔ mícúndə́, bwə́ bɛ̧́g myo.” 30 Muud byɔɔg nə́: “Nda bə ntɔ́, Pʉpá Abʉraham. Njɨ, ŋkí muud mə wú mínjîm kə lésha nə bwo, bwə́ é cɛ́nd mítə́dʉ́gá.” 31 Abʉraham mú cɨ nə nyə nə́: “Ŋkí bwə́ bə́ kú bɛ̧ mícilyá mí Moyîz bə́nɔ̂ŋ buud ɔ mícúndə́, mpug nə́ muud tɛɛm gwûm mínjîm kə lésha nə bwo, bwə́ ábʉ́lɛ́ magʉlə lâŋ yé.”»

17

Yésus mə yə́ búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá

1 Yésus mú kwo cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: «Cʉg í cúgɛ́ nə ŋkul bə kú nə kwal-bɔɔgʉ́. Njɨ, ŋkwɛ́ɛ muud mə bə́ bɔ́ɔ́l kwal-bɔɔgʉ́ yɛ́. 2 Í yidá nywa nyə nə́ bwə́ kə́lʉg nyə məma kwóógʉ́ cʉ́ŋʉ́d kʉl nyə nə dwo mâŋ, ntɔ̧ nə́ a kwálʉg ŋgwúd á ikʉ́kágə́ íga bɔɔgʉ́. 3 Bɨ ɔ́ bɛy. Ŋkí mínyɔŋʉ̂ woó mə́ sə̂m nə wo, jumʉ́g nyə. A ká cɛ́nd mítə́dʉ́gá, wo juu nyə. 4 Ŋkí ŋkúmba jwɔ̂w a sə̂m nə wo ija zaŋgbá, a dʉ nə́mə́ zə wódɨ́ ija zaŋgbá zə dʉ cɨ nə́: “Mə mə́ cɛ́nd tə́dʉga,” juugʉ́ nyə.»

5  **Buud ɔ lwámá bwə́ mú cɨ nə Cwámba nə́: «Kwádʉ́lə́g sə́ búgə́.» 6  *Cwámba mú cɨ nə́: «Bɨ mbə̂m bə nə búgə́ tɔɔ njɨ cíg-cîg bímbí búbumə́ *mutárʉd, bɨ́ je cɨ nə lɨ́ɨ́ sikomɔ̂r ga nə́: “Munʉ́g kə tɔ̂w mâŋ”, lɨ́ɨ́ sá bɨ́ məgwág. 7 Zə́ á na bɨ́dɨ́ jɨ́ nə ŋkul sá nə́ ŋkí a mbid lwaá dɛ́ í dʉ waad nyə ifambə́ ŋkí ntâg nə́ í dʉ wɨ́ɨl nyə iwoó, lwaá dɔɔŋg ŋgə́ wɔ́ɔ́s wúlə ísɛ́yʉ́d, nyə nə lwaá nə́: “Lɛɛlʉgʉ́ zə ji shí zə də”? 8 Ye nyə áyidayɛ́ cɨ nə nyə nə́: “Kwəmʉsag mə idʉ̂w, wo yáásʉlə áfigʉsa zə sɛ̂y nə mə. Mə́ ká shîn də mə ŋgul, wo ka tɛɛm də nə ŋgul gwô ja?” 9 Ye nyə e lɔ̧́ lwaá dɛ́ nə nyə nə sá ísâ byɛ̂sh nyə ámə lwám nyə nə́ a sáág yí? 10  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ jísə́ shú dʉ́nʉ́d yɛ́. Ja bɨ́ mə́ shîn sá sâ jɛ̂sh bwə́ ámə lwám bɨ́ nə́ bɨ sáág yí, ŋwagá bɨmɛ́fwó nə́: “Sə́ bʉ́sə ozhizhe osɔ́ɔl ɔ mə́sáal wâ kú nə mfíí, sə́ mə́ sá njɨ sâ í ámə bə nə́ sə́ sáág yí.”»

Wúl zʉ́zaamə́ í zə́ yə Yésus akíba

11 Yésus nyə á ŋgə kyey Samaríya nə Galilê, ŋgə kə Yurʉ́səlɛm. 12  *Ja nyə á ŋgə nyíi dúl də́nd dɨ́ yí, mizʉ́zaamə́ wûm mí á zə nə́ mí zə́ bwəma nə nyə, njɨ mí mú tɔ̂w shwóg-shwóg kú fwo kumə nyə́dɨ́. 13 Mí mú bʉ̂n mə́kə́l gwɔ̂w cɨ nə nyə nə́: «Yé Yésus, éé yé mása, bwɨ́ɨ́gʉ́g sə́ nə́ ŋkwoŋʉ́.» 14  *Yésus mú dʉ́g bwo, a mú cɨ nə́: «Kəgá lwóya mə́nyúúl ófada dɨ́.» Bwə́ mə́ ka nə́mə́ ŋgə kə nə́ bwə́ kə́ ófada dɨ́, bwə́ mú yâl zhɨ́ɨ́d, mənyúúl bə bwo nə́ səndôŋ. 15 Ŋgwɔ́lʉ́gá nywáá, ja á mə́ dʉ́g nə́ a mə́ yâl yí, a mú cuwʉli nyiŋgə, a mú ŋgə zə a ŋgə́ lás gwɔ́w-gwɔ̂w ŋgə yə Zɛmbî gúmə́. 16  *A mú zə kʉl nyúúl Yésus dɨ́ shí məkuú, kúd mpwoombʉ́ shí yə Yésus akíba. Nyâŋ nyə á bə muud á Samaríya. 17 Yésus mú cɨ nə́: «Ŋgaá nə́ bɛ̂sh wûm bwə́ ámə yâl? Ká bɔ́ɔ́l ibuu bʉ́sə ŋgow? 18 Ntɔ́ nə́ bwə́ bɛ̂sh dɨ́, kú nə muud mə zə́ yə Zɛmbî gúmə́ njɨ njôŋ muud ɛ́ga á?» 19  *A mú cɨ nə nyə nə́: «Tɔ́wʉ́g wo kyéyʉg wo mə́ *dʉ́g cʉg nəcé búgə́ gwô.»

Mbií Mwân mə Múúd mə bá zə yí

(Mat 24.26-27; Mak 13.21-22)

20 *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á jî Yésus nə́: «Faan mə́ Zɛmbî í bá ka zə jáyɛ́ ja?» A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Faan mə́ Zɛmbî í abʉ́lɛ́ zə nda gúl yaŋgá-yáŋga sâ búúd bwə́ bá beny yí. 21  *Í abʉ́lɛ́ bə sâ nə́ bwə́ cɨ nə́: “Gwə́ wə́ jɨ́ wa ga”, ŋkí nə́: “Gwə́ wə́ jɨ́ wáádə́ mí!” Nəcé Faan mə́ Zɛmbî dʉ́sə na bɨ́dɨ́.»

22  *A mú cɨ nə *ompwíín nə́: «Mɔ́ɔ́l mwɔ̂w mə́ bá bə, bɨ mə bá gwág yéésh nə́ bɨ mə dʉ́g *Mwân mə Múúd nə ijwûga byé tɔɔ njɨ jwɔ̂w ŋgwúd, njɨ bɨ kú dʉ́g. 23  *Bwə́ bá dʉ cɨ nə bɨ́ nə́: “Dʉgá nyə wáádə́,” gúl ja nə́: “Dʉgá nyə wa.” Bɨ́ kú bá dʉ kə, bɨ kú bɛ̧, 24 nəcé, jwɔ́w Mwân mə Múúd mə bá zə yí, a bá zə nə́mə́ nda njəs í dʉ yas wú bíga íjumə kə wɔ́ɔ́s bíga dɨ́ nə́. 25  *Njɨ í bá fwo jɨ nə́ a bâg bul jug, kala búúd ga í ban nyə.

(Mat 24.37-39)

26 «Mwɔ̂w Mwân mə Múúd mə bá zə má, isâ í bá sɨ̂y nə́mə́ nda í á sɨ̂y ja mə *Nówe dɨ́ nə́. 27 Buud bwə́ á dʉ də, dʉ ŋgul, bwə́ béya, bɛ́lʉshi nə́mə́ bwân báŋ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s jwɔ̂w Nówe nyə a nyíi məma byɔ́ɔ́l dɨ́ yí. Mpʉŋ í mú zə byalʉga nə buud nə́ ndɛɛ́ jaŋgʉlə ísâ byɛ̂sh. 28  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ í á bə mwɔ̂w mə́ Lót dɨ́ yɛ́. Buud bwə́ á dʉ də, dʉ ŋgul, bwə́ dʉ sá míkus, dʉ bɛ̧ mə́mpəg, shumə mínjɔ́w. 29 Njɨ jwɔ̂w Lót nyə a wú Sódom yí, Zɛmbî nyə a sá nə́ kuda nə fumbyá ágúgwɔ̧̂ í nywɔ̧́g nda mpú, zə jaŋgʉlə búúd bɛ̂sh. 30 Mbií ŋgwúd wɔɔŋg nə́mə́ wə́ í bá bə ja Mwân mə Múúd mə bá lwóya nyúúl yí.

(Mat 24.17-18; Mak 13.15-16)

31  *«Jwɔ̂w dɔɔŋg í bá bə nə́, muud mə bá bə kwáminʉ́*, kú bá shulə nə́ a kə́ ŋwa sâ. Nyɔɔŋg mə bá bə fambə́ yɛ́, kú ná nə́mə́ kwo kə kwáádə́. 32  *Bɨ ɔ tə́dʉ́gá sâ í á bə nə mudá mə Lót yí. 33  *Muud mə bá sɔ̧́ nə́ á kaambʉlə nə cʉg jé yɛ́, a bá jímbal gwo. Nyɔɔŋg mə jímbál cʉg jé nəcé mə yɛ́, a mə́ yidá kaambʉlə nə gwo.

(Mat 24.40-41)

34 «Mə́ jaaw bɨ́ nə́, í bá bə búlú jɔɔŋg dɨ́ nə́ buud óbá bwə́ mbwúg gwoŋʉ́ ŋgwûd, ŋgwúd mə bá ŋwiny, ŋgwɔ́l lʉ́g. 35 Budá óbá bwə́ ŋgə́ jí isâ kʉ́l ŋgwúd dɨ́, ŋgwúd mə bá ŋwiny, ŋgwɔ́l lʉ́g. 36 [Budûm óbá bwə́ bá bə fambə́, ŋgwúd mə bá ŋwiny, ŋgwɔ́l lʉ́g.]†» 37  *Ompwíín bwə́ mú jî nyə nə́: «Cwámba, sâ jɔɔŋg í bá sɨ̂y ŋgow?» A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Kʉ́l mbimbə í bá bə yí, cínɔŋg wə́ ómpal ɔ́ bá sɛɛŋgya yɛ́.»

18

Kanda kúsə́ múdá bá sémbye milə́sʉ́

1  *Yésus nyə á jɨ zə lwágʉlə bwo nə́ bwə́ dʉ́g jəgʉla ja jɛ̂sh kú teeg mə́nyúul. Gwə́ wə́ nyə á kənd bwo kanda ga yí. 2 Nyə á cɨ nə́: «Ŋgwɔ́l sémbye milə́sʉ́ nyə á bə wúl ŋgwə́la dɨ́ kú fúndə Zɛmbî, kú bísh tɔɔ muud. 3 Wúl kúsə́ múdá í á bə nə́mə́ ŋgwə́la wɔɔŋg dɨ̂, í mú dʉ zə cɨ nə sémbye milə́sʉ́ ɛ́nɛ nə́: “Ŋgwɔ́l múúd ŋgə lúmbʉli nə mə, kyɛmʉg mə.” 4 Sémbye milə́sʉ́ nyə á ka dʉ ban məlú məlú nə́ nyə alásɛ́ lə́sʉ́ yé wɔɔŋg.

«Njɨ a mú zə cɨ nə́: “Tɛɛm bə nə́ mə afúndə́yɛ́ Zɛmbî mə kú nə́mə́ bísh tɔɔ muud ɨɨ́, 5  *mə zə́ kyɛm kúsə́ múdá ga nəcé mə mə́ gwág nyə káŋgá. Nyə a bá bul zə ntágʉlə mə lúu.”» 6 Cwámba mú cɨ nə *ompwíín nə́: «Bɨ mə́ gwág sâ sémbye milə́sʉ́ á olɨ́lɨŋgɨ̂ ɛ́nɛ mə́ cɨ yí? 7 Ŋkəmʉsa nə Zɛmbî, ŋkí buud bɛ́ nyə á mə́ fɛ́ɛ́sh wá bwə́ jɨɨlya nyə́dɨ́ nə mwásə́ nə bulú, yé nyə é sá nə́ bwə́ cáág bwánd? 8 Mə́ jaaw bɨ́ nə́ nyə é lɛɛl kyɛm bwo nə́ máás. Njɨ, ja *Mwân mə Múúd mə bá zə yí, ye a bá ná zə kwey búgə́ shí ga dɨ́ e?»

Kanda Farizyɛ̂ŋ bá ŋwɛnyɛ tóya

9 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ dʉ tə́dʉga nə́ bʉ́sə otʉ́təlí, bwə́ ŋwa bɔ́ɔ́lʉ́gá mpyóŋ nə mpyóŋ. Yésus nyə á ka kənd kanda shú dáŋʉ́d, nyə nə́: 10 «Buud obá bwə́ á zə kə *Luŋ mə́ Zɛmbî nə́ bwə́ kə́ jəgʉla nə Zɛmbî. Ŋgwɔ́l nyə á bə *Farizyɛ̂ŋ, ŋgwɔ́lʉ́gá nyɛ ŋwɛnyɛ tóya. 11 Farizyɛ̂ŋ nyə a tɔ̂w tʉ́təlí a mú dʉ jəgʉla nyə́mɛ́fwó dɨ́ nə́: “Yé Zɛmbî, mə yə́ wo cúncɛ́sh nəcé mə cugɛ́ nda bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd. Bɨ́ ijúwâl, bwə́ cɛɛl ólɨ́lɨŋgɨ̂, nə minɔɔmb, tɛɛm bə nda ŋwɛnyɛ tóya ɛ́ga, mə cugɛ́ nda nyə. 12  *Mə́ dʉ ci ídʉ̂w ija íbá ŋkúmba shwɛ́ndɛ; mə́ dʉ jə́na *ŋkɔw wûm á sâ jɛ̂sh mə́ bíí yí.” 13  *Ŋwɛnyɛ tóya nywáá nyə a tɔ̂w shwóg-shwóg. A kú nə́mə́ she bʉ̂n tɔɔ mpwoombʉ́ nə́ a yág ŋgɛɛ joŋ dɨ̂; nyə á yida dʉ *bí mbwə̂ bʉd dɨ́ a ŋgə́ cɨ nə́: “Yé Zɛmbî, bwɨ́ɨ́gʉ́g mə nə́ ŋkwoŋʉ́, mə jɨ sɔ́ɔl *misə́m.” 14  *Mə́ jaaw bɨ́ nə́ á məzhúgʉ́lâ ɛ́ga nyə á kə nyə́dɨ́ njɔ́w Zɛmbî mə́ sá nə́ a bə́g tʉ́təlí nyə́dɨ́ míshʉ́d, kú bə ashúshwóógʉ́ nyɛ. Nəcé, muud mə bʉ̂n nyə́mɛ́fwó gwɔ́w yɛ́, bwə́ bá səl nyə shí; nyɔɔŋg mə sə́l nyə́mɛ́fwó shí yɛ́, bwə́ bá bʉ̂n nyə gwɔ̂w.»

Yésus mə bwádan nə ikʉ́kágə́

(Mat 19.13-15; Mak 10.13-16)

15 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á zə nə́mə́ nə ikʉ́kény wə́ Yésus nə́ a kúnyág nə byo. *Ompwíín, nda bwə́ á dʉ́g ntɔ́ nə́, bwə́ mú lás nə bwo. 16 Yésus nywáá mú jɔ̂w bwo, nyə nə́: «Bɨ́dʉ́gá ikʉ́kágə́ í zə́g mə́dɨ́, kúgá kaambʉlə nə bwo, nəcé Faan mə́ Zɛmbî dʉ́sə sâ á mbií búúd wáŋ. 17  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud yɛ̂sh nyə amágʉ́lə́yɛ́ Faan mə́ Zɛmbî məməgʉlá mə kʉ́kágə́ yɛ́, muud wɔɔŋgʉ̂ cúgɛ́ nə ŋkul nyíi cínɔŋg.»

Cí á bulya məbii

(Mat 19.16-26; Mak 10.17-27)

18  *Wúl cî *Oyúdɛn í á jí Yésus nə́: «Jɔ̧jɔ̧ Yɨ́ɨ́gʉli, jáyɛ́ jɔ̧ sâ mə́ sáág nə́ mə bííg cʉg á kandʉgə kandʉgə yí?» 19 Yésus mú yida cɨ nə nyə nə́: «Nəcé jɨ́ wó jɔ́w mə nə́ jɔ̧jɔ̧ múúd yí? Kú nə muud jɨ́ jɔ̧ múúd, njɨ Zɛmbî nyəmɛ́fwó. 20  *Wo mpú dɨ́ məcɛ̧ɛ̧ mə́ga? “Wo kú sá mínɔɔmb, kú gwú múúd, kú júwo, wo kú yə múúd mpwɛnɛ á sá nyə́ ampúyɛ́ yí, wo gúmal sɔ́ɔ́ŋgʉ́ woó nə nyɔɔŋgʉ́ woó.”» 21 Cî nə Yésus nə́: «Mə ŋgə bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ mə́nɨ mɛ̂sh, tɛ́ɛ́d wú íkágə́d zə kumə múús.» 22  *Ja Yésus mə́ gwág ntʉ́nɨ yí a mú cɨ nə nyə nə́: «Sâ ŋgwúd í ŋgə ná fúfə wo: kaá kusha ísâ byɛ̂sh wó jɨ́ nə ndɨ̂ yí, wo kaaw mímbúmbúwá *mwaanɛ̂ wɔɔŋgʉ̂, wo ka bá kə bə nə məbii gwɔ̂w; ság ntɔ́ wo ka zə bɛ̧ mə.»

23 Cî wɔɔŋg mú shúsʉla nə mpɛ̧sá mə́ Yésus, nəcé nyə á bə nə zhwog məbii. 24 Yésus mú dʉ́g *[nə́ a mə́ shúsʉla], a mú cɨ nə́: «A kwowʉlálə nə́ buud bɨ́ nə məbii wá bwə́ nyííg Faan mə́ Zɛmbî dɨ́ eé. 25 Í yida nywá bə kúnə́-kúnə nə́ *shamô nyííg luun lʉ́ ndundu dɨ́, ntɔ̧ nə́ muud á bulya məbii nyííg Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂.»

26 Buud bwə́ á ŋgə gwágʉlə Yésus wá bwə́ á ŋgə cɨ nə́: «Ká zə́ jɨ́ nə ŋkul *dʉ́g cʉg yɛ́?» 27  *A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Isâ í ntɔ̧́ múúd ŋkul yí, Zɛmbî nywáá jɨ nə ŋkul sá byo.» 28 Pyɛ̂r mú cɨ nə́: «Sə́ báá sə́ á mə́ lʉ́gə ísâ byɛ̂sh, sə́ zə bɛ̧ wo.» 29  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ŋkí muud mə lʉ́gə́ tɔɔ njɔ́w, tɔɔ mudá, tɔɔ omínyɔŋʉ̂, tɔɔ obyɔ̂l, tɔɔ bwân shú Faan mə́ Zɛmbî, 30 nyə é nyiŋgə bii ísâ byɔɔŋg byɛ̂sh ŋkí bulya tɛ́ nyə́ é ŋgə cʉgə wa shí yí, a bá nə́mə́ cʉgə kandʉgə kandʉgə cʉg í zág yííd.»

Yésus mə́ jaaw nə́ a bá yə

(Mat 20.17-19; Mak 10.32-34)

31  *Yésus nyə á ka ŋwa *ompwíín wûm nə óbá bɛ́, a mú cɨ nə bwo nə́: «Dʉgá, sə́ ŋgə́lə bád kə Yurʉ́səlɛm ɔ́ga. Isâ byɛ̂sh *búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á cilə shú mə́ *Mwân mə Múúd yí í zə́ kə bwəma. 32 A zə́ kə kaanz mə́bwə̂ mə́ íkûl ishúsʉ́d, a bwəma nə cóógʉ́, buud cúg nyə, bwo sɛy nyə məntənd nyúúlʉ́d. 33 Bwə́ é fyámʉsə nyə milwóŋ, bwə́ gwú nyə. Njɨ, a bá gwûm jwɔ̂w álɛ́ɛl.» 34  *Bâŋ bwə́ áshígɛ́ ŋgə mpu gwág nda lə́sʉ́ wɔɔŋg í á ŋgə kə nə́. Í á bə bwo sâ shwoó, bwə́ kú wámbʉlə sâ Yésus nyə á ŋgə cɨ yí.

Yésus mə́ lwag áncím-ncîm

(Mat 20.29-34; Mak 10.46-52)

35 Í á ka zə bə nə́, ja Yésus nyə á ŋgə shísh Zheríko yí, ŋgwɔ́l áncím-ncîm nyə á bə zhɨ́ɨ́ dɨ́ koogʉ́, a ŋgə́ gwáámb buud *mwaanɛ̂. 36 Nyə á ka gwág buud bwə́ ŋgə́ cɔ̧́ áncuncuma, a mú jî nə́: «Jɨ́ í ŋgə́ cɔ̧́ yí?» 37 Bwə́ mú jaaw nyə nə́ Yésus á Nazarɛ̂t wə́ ŋgə́ cɔ̧́ ɛ́nɛ. 38  *A mú kɨ̂m nə́: «Yésus Mwân mə *Dávid, bwɨ́ɨ́gʉ́g mə nə́ ŋkwoŋʉ́!» 39 Buud bwə́ á ŋgə kyey mpwoombʉ́ gwooŋg dɨ́ wá bwə́ mú ŋkáánd nə nyə nə́ a jíg kʉ́l-kʉ̂l. Nyɛ mú yidá mpu bʉ̂n kə́l gwɔ́w nə́: «Mwân mə Dávid, bwɨ́ɨ́gʉ́g mə nə́ ŋkwoŋʉ́.» 40 Yésus mú tɔ̂w, a mú cɨ nə́ bwə́ zə́g nə nyə. Ja áncím-ncîm mə́ zə wɔ́ɔ́s nyə kúnə́-kúnə yí, Yésus mú jî nyə nə́ 41 «Wó jɨɨ nə́ mə sáág wo jɨ́?» Nyə nə Yésus nə́: «Cwámba, mísh mâm mə́ kwóg dʉ́gya.» 42  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Mísh mwô mə́ kwóg dʉ́gya. Wo mə́ *dʉ́g cʉg nəcé búgə́ gwô.» 43 Nə́mə́ cé nə cé, mísh mə́ mú kwo dʉ́gya nyə. A mú ŋgə bɛ̧ Yésus a ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́. Buud bɛ̂sh bwə́ á dʉ́g sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg wá bwə́ mú ŋgə yə Zɛmbî məshwúmb.

19

Zashé mə cɛ́nd mítə́dʉ́gá

1 Nə́ ndɛɛ́ Yésus mú nyíi Zheríko, a mú ŋgə lɨ́ɨ́na ŋgwə́la. 2 Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə cínɔŋg nə́ Zashé, a njúl ŋwɛnyɛ tóya, a mbíd zhwog məbii. 3 Nyə á ŋgə sɔ̧́ nə́ a dʉ́g Yésus; njɨ nyə a shígɛ́ bə nə ŋkul mə dʉ́g nyə nəcé buud bwə́ á bə áncuncuma, Zashé nyɛ njúl ntâg wúlə-wúlə. 4 A mú ju nə kʉ́lə́ kə shwóg kə bád sikomɔ̂r* dɨ̂ shú nə́ a bâg dʉ́g Yésus ja á bá cɔ̧́ cínɔŋg shí yí.

5 Ja Yésus nyə á zə wɔ́ɔ́s kʉ́kʉ́l jɔɔŋg dɨ́ yí, nyə a bʉ̂n mísh a mú cɨ nə Zashé nə́: «Zashé, lɛɛlʉg shulə nəcé í jɨɨ nə́ mə jíg wódɨ́ njɔ́w múús.» 6 Zashé mú lɛɛl shulə, a mú kə lə́g Yésus nə məshusʉg. 7  *Nda búúd bwə́ á dʉ́g ntɔ́ nə́, bɛ̂sh bwə́ á ŋgə nyímbʉla nə́: «A mə́ kə nyíi kə ji múúd misə́m dɨ́ njɔ́w!» 8  *Zashé nywáá mú tɔ̂w tʉ́təlí cɨ nə Yésus nə́: «Cwámba e, mə zə́ kaaw mə́bii mâm tʉ́tám nə́ cáŋ, mə yə mimbúmbúwá dúl kɔw. Ŋkí mə a shí ntâg mánda múúd nə sá jé mə nyiŋg nyə gwo ija inɔ̧̂.» 9  *Yésus músə cɨ nə́: «Zɛmbî mə́ cʉg búúd ɔ́ njɔ́w ga múús, nəcé a jɨ nə́mə́ múúd á bag mə *Abʉraham. 10  *Nəcé *Mwân mə Múúd nyə á zə sɔ̧́ bɔɔŋg bwə́ á jímb wá, zə cʉgʉshi bwo.»

Kanda mísaŋ wûm

11  *Buud bwə́ mú gwág lə́sʉ́ Yésus nyə á lás yí. Yésus mú kə nə lə́sʉ́ shwóg kənd bwo kanda nəcé bwə́ á ŋgə tə́dʉga nə́, nda a mú kúnə́-kúnə nə Yurʉ́səlɛm nə́ Faan mə́ Zɛmbî í zə nyîn. 12  *Ntɔ́ Yésus mú cɨ nə́: «Ŋgwɔ́l múúd nyə a byɛ̂l njɔ́w mícî dɨ̂. Nyə á ka zə bə nə́ a kə́ nyúl shí a shwóg-shwógʉ́d bwə́ kə́ tə́l nyə Njwú-buud nə́ ndɛɛ́ a mú nyiŋgə. 13 Ja á mə́ bə nə́ a zə́ tɨ́ yí, a mú jɔ̂w osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ wûm, zə yə bwo *mwaanɛ̂, muud yɛ̂sh sáŋ mína† ŋgwúd; nyə nə bwo nə́: “Ŋgəgá nə sá omákíd nə mwaanɛ̂ ɛ́nɛ té mə é bə njɔɔnd dɨ́ yí.” 14  *Njɨ, nda búúd ɔ́ lɔɔm yé bwə́ á dʉ mpii nyə nə́, bwə́ á kənd buud nyə́dɨ́ mpʉ́sə kə jaaw nə́: “Sə́ acɛ́ɛ́lɛ́ nə muud ɛ́nɛ jwúg nə sə́.”

15 «Ja bwə́ á shîn tə́l nyə njwú-buud yí, nyə á ka nyiŋgə. A mú zə wɔ́ɔ́s, a mú jɔ̂w ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ nyə á kaaw mwaanɛ̂ wá nə́ bwə́ zə́g lwágʉlə nyə nda mákîd máŋ mə́ á kyey nə́. 16 Ashúshwóógʉ́ mú zə wɔ́ɔ́s, nyə nə́: “Mása, saŋ wô í á mə́ sá nə́ mə bííg misaŋ wûm.” 17  *Njwú-buud mú cɨ nə nyə nə́: “Ʉhʉ́ʉŋ, wo jɨ jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔl məsáal. Wo mə́ bə mə abúgʉ́lág nə sʉ́sʉ́sá ácíg-cíg. Mə mə́ yə wo ijwûga nə́ wo jwúg nə miŋgwə́la wûm.” 18 Sɔ́ɔl məsáal ábɛɛ̂ mú nə́mə́ zə, nyə nə́: “Mása, saŋ wô í á mə́ sá nə́ mə bííg misaŋ mitɔ́ɔn.” 19 Njwú-buud mú nə́mə́ cɨ nə nyə nə́: “Mə mə́ yə nə́mə́ wo ijwûga nə́ wo jwúg nə miŋgwə́la mitɔ́ɔn.”

20 «Ŋgwɔ́l mú nə́mə́ zə, nyə nə́: “Mása, saŋ wô wə́ ga. Mə a fʉ́lə wo nábʉ́kən dɨ́ nə́ ndɛɛ́ mə baagʉlə. 21 Mə á ŋgə fúndə wo nəcé wo jɨ muud ŋkʉ́d; wó dʉ ŋwa sâ jɨ́ nə́ wo dɨ́ wo á bwɨ́ɨ́g yí, wo dʉ saag isâ bísə́ nə́ wo dɨ́ wo á bɛ̧ yí.” 22 Njwú-buud mú cɨ nə nyâŋ nə́: “Mə zə́ sámb wo lə́sʉ́ wô na wódɨ́ íciyád. Wo jɨ bɔ́w-bɔ̂w sɔ́ɔl məsáal. Wo á ŋgə mpu nə́ mə jɨ muud ŋkʉ́d, mə́ dʉ ŋwa ísâ bísə́ nə́ mə dɨ́ mə a bwɨ́ɨ́g yí, mə dʉ saag ísâ bí nə́ mə dɨ́ mə á bɛ̧ yí. 23 Ká nəcé jɨ wó áshígɛ́ kə wá mə mwaanɛ̂ waamə́ bâŋ dɨ́, nə́ ja mə́ wɔ́ɔ́s yí, mə zə ŋwa nyə nə məbədî gwɔ̂w yí?” 24 A mú cɨ nə buud bwə́ á bə cínɔŋg wá nə́: “Dɛ́ɛ́gʉ́gá nyə saŋ nɨ bɨ yə́g nyɔɔŋg jɨ́ nə misaŋ wûm yɛ́.” 25 Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: “Cwámba, á bwey fwo bə nə misaŋ wûm.” 26  *Mə mpú jaaw bɨ́ nə́ muud jɨ́ nə baalɛ́ yɛ́, Zɛmbî mə bá kwádʉlə nyə. Njɨ nyɔɔŋg cúgɛ́ nə ndɨ́ yɛ́, Zɛmbî mə bá mɛɛl yîl nyə bʉ́baalɛ̂ á jɨ́ nə ndɨ́ yí. 27 “Nə́ ndɛɛ́ mizhízhíŋ myâm mí á ban nə́ mə kú jwú nə bwo wá, zəgá nə bwo wa, zə cígə bwo məcʉ́ŋ mə ŋgə́ dʉ́g.”» 28 Ja Yésus nyə á shîn lás ntʉ́nɨ yí nyə a tɔ̂w shwóg ŋwa zhɨ́ɨ́ kə́lə Yurʉ́səlɛm.

Yésus mə zə́ nyíi Yurʉ́səlɛm

(Mat 21.1-9; Mak 11.1-10; Yuá 12.12-19)

29 Í á ka zə bə, Yésus nyə á ŋgə shísh kúnə́-kúnə nə Betʉfazhe nə Betanî, a mú kə wɔ́ɔ́s ŋgɛɛ́ mbʉ́ŋ bwə́ dʉ́ jɔ̂w nə́ *Mbʉ́ŋ wə́olivyê yí. A mú lwâm *ómpwíín óbá. 30 Nyə nə bwo nə́: «Kəgá na də́nd á shwóg nɨɨ́d. Í é bə, bɨ́ ká nə́mə́ jé bɨ kwey cwɔ̧ jakáás cɛ̧ɛ̧lá, í njúl nə́ tɔɔ muud nyə a bwɛ́lɛ́ kəwa gwod. Bɨ́ ɔ́ ciny gwo, zə mə nə ndɨ̂. 31 Ŋkí muud mə jí bɨ́ nə́ nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ ciny gwo yí, bɨ́ bɛ̧sa nə nyə nə́: “Cwámba wə́ ŋgə́ jɨɨ gwo.”» 32 Buud nyə á lwâm wá bwə́ mú kə, kə nə́mə́ kwey ísâ nda nyə á cɨ nə́. 33 Ja bwə́ mə́ ciny cwɔ̧ jakáás yí, wəamə́dɨ́ bɛ́ bwə́ mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ mə́ ciny gwo nəcé jɨ?» 34 Bwə́ nə́: «Cwámba wə́ ŋgə́ jɨɨ gwo». 35 Bwə́ mú zə Yésus nə cwɔ̧ jakáás jɔɔŋg, bwə́ ŋgə yîl mikáándə́ myáŋ ŋgə jɛɛl gwo kwoŋʉd, bwə́ mú jil Yésus gwɔ̂w. 36  *Yésus mú ŋgə kə jakáás dɨ́, buud bwə́ ŋgə́ taalə mikáándə́ myáŋ zhɨ́ɨ́d.

37 Ja nyə á ŋgə shísh kúnə́-kúnə nə Mbʉ́ŋ wə́olivyê yí, ompwíín bɛ̂sh bwə́ á bə áncuncuma wá bwə́ mú bə nə məshusʉg, bwə́ mú ŋgə yə Zɛmbî məshwúmb gwɔ́w-gwɔ̂w nəcé məma misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ŋkûl bwə́ á dʉ́g myá. 38  *Bwə́ mú ŋgə cɨ nə́:

Gúmə́ í bə́g nə Njwú-buud ŋgə́ zə jínə́ mə́ Cwámba dɨ́ yɛ́.

Joŋ í bə́g nə́ shɛɛ,

gúmə́ joŋ lʉ gwɔ́w dɨ́ cwû.

39 Bɔ́ɔ́lʉ́gá *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á bə na mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ́ wá bwə́ mú cɨ nə Yésus nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, wo alásɛ́ nə ompwíín bwô nə́ bwə́ yɔ́wʉg kɨ́mʉ́lə?» 40  *A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mə́ jaaw bɨ́ nə́ ŋkí bwə́ ji kʉ́l-kʉ̂l, məkwóógʉ́ kɨ̂m.»

Yésus mə gwág cɛy Yurʉ́səlɛm lámʉ́d

41  *Yésus nyə á ŋgə shísh ŋgwə́la nə́ ndɛɛ́ ja nyə á dʉ́g wə yí, nyə á jɨɨ yə́ nə gwágʉ́lə wə cɛy lámʉ́d. 42  *A mú cɨ nə́: «Eéé! Jwɔ̂w gaád wo mbə̂m mpu nda wó jə́lá nə sɔ̧́ nə́ wo jííg nə́ shɛɛ nə́! Ká jísə wo shwɨɨlyá, mísh mwô kú dʉ́g. 43 Nəcé mɔ́ɔ́l mwɔ̂w mə́ bá bə wo nə́ mizhízhíŋ myô mí bá laá wo nə mimyə́gə́, mí lyɛ̧ wo nə dɔɔmb, shúsə wo ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh. 44  *Bwə́ bá caam wo nə bwân bwô, lʉ́gə wo shí nə shí kú nə tɔɔ kwóógʉ́ í mbə́d dúlʉ́gáád. Í bá bə wo ntɔ́ nəcé wo a shígɛ́ mpu fwála Zɛmbî nyə á zə nə́ a zə́ cʉgʉshi wo yí.»

Yésus mə wɨ́ɨ́ŋg búúd ɔ́ míkus Mpáánzə́ Zɛmbî

(Mat 21.10-16; Mak 11.11, 15-18; Yuá 2.13-17)

45 Nə́ ndɛɛ́, Yésus mú kə nyíi *Luŋ mə́ Zɛmbî, a mú kə wɨ́ɨ́ŋg búúd bwə́ á ŋgə sá mikus cínɔŋg wá, 46  *nyə nə bwo nə́: «Jísə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: “Njɔ́w wâm í bá bə njɔ́w mə́jəgʉla.” Bɨ bâŋ mə́ yida sá nə́ í bə́g daagɛ lʉ́ íjúwâl!»

47  *Nyə á ka dʉ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá Luŋ mə́ Zɛmbî jwɔ̂w dɛ̂sh. Nə́ ndɛɛ́, nə Milúlúú myâ ofada, nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧, nə mícî mí kúl búúd mí mú ŋgə sɔ̧́ nə́ mí gwú nyə. 48  *Njɨ bwə́ áshígɛ́ mpu nda bwə́ sáág nə́, nəcé məŋkúmbə mə búúd mɛ̂sh mə́ á dʉ gwágʉlə nyə nə lâm wɛ̂sh.

20

Ŋkul ijwûga mə Yésus í ŋgə zhu ŋgow

(Mat 21.23-27; Mak 11.27-33)

1 Í á bə dúl jwɔ́wʉ́d nə́, Yésus ŋgə́ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá *Luŋ mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ jaaw Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, seegya nə́ milúlúú myâ ofada, nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧, nə ocúmbá buud bwə́ mə́ wɔ́ɔ́s. 2 Bwə́ mú jí nyə nə́: «Jaawʉg sə̂. Nyáyɛ́ ŋkul wó ŋgə́ sá ísâ ínɨ nə ndɨ́ yí? Zə́ nyə ámə yə wo ŋkul nyɔɔŋgʉ̂?» 3 A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mə zə́ nə́mə́ fwo jí bɨ́ njígá. 4 Nduwán Yuánɛs nyə á ŋgə duu buud yí, í á bə nə nyáyɛ́ ŋkûl? Ye ŋkul á gwɔ́w wə́ Zɛmbî, ye ŋkul á buud?» 5 Bwə́ mú tə́dʉga nə́: «Ŋkí sə́ mə́ cɨ nə́: “gwɔ́w”, nyə e jí sə́ nə́: “Ká nəcé jɨ́ bɨ́ a shígɛ́ *búgʉla nyə yí?” 6  *Sə́ mə́ ká mɛɛl cɨ nə́ í á bə ŋkul á buud ɨɨ́, kúl búúd jɛ̂sh gwú sə́ nə məkwóógʉ́, nəcé bɛ̂sh bwə́ ŋgə magʉlə nə́ Yuánɛs nyə á bə *muud micúndə́.» 7 Bwə́ mú bɛ̧sa nə́ bwə́ ampúyɛ́ kʉ́l í á ŋgə wú yí. 8 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Mə ajááwɛ́ nə́mə́ bɨ́ ŋkul mə́ ŋgə́ sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ míga nə ndɨ́ yí.»

Kanda ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ abʉ́bɔ̂w

(Mat 21.33-46; Mak 12.1-12)

9  *Yésus nyə á ka kənd buud kanda ga nə́, «Ŋgwɔ́l múúd nyə a sá fambə́ *vînyə a mú yə búúd fambə́ jɔɔŋg mə́céd. A músə kə njɔɔnd dɨ́ nə́ nyə é já fwámɛ́ fwála. 10  *Fwála lʉ́ mə́mwáágʉlə dɨ́, nyə á kənd ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal yé nə́ a kə́g ŋwa nyə dɛ́ kɔw lʉ mpúmə́ búúd bwə́ á lʉ́g nə fambə́ wá dɨ́. Njɨ buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ mú kə daŋgʉlə cú sɔ́ɔl məsáal nə́ ndɛɛ́ nyiŋg nyə məbwə̂ məbwə̂. 11 Muud fambə́ mú ŋwa cígʉ́lá nə́ á nyiŋgə nə́mə́ kənd ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal yé. Bwə́ mú nə́mə́ kə daŋgʉlə cú nyâŋ, sɛ́ɛ́mbʉli nyə nə məlwíy nə́ ndɛɛ́ nyiŋg nyə məbwə̂ məbwə̂. 12 Muud fambə́ nə́ á nyiŋgə nə́mə́ kənd sɔ́ɔl məsáal álɛ́ɛl. Bwə́ mú kə wá nyâŋ məfə́ŋ nə́ ndɛɛ́ bwə́ wɨ́ɨ́ŋg nyə.

13  *«Muud fambə́ mú ka zə cɨ nə́: “Mə sáág nə́ e? Mə zə́ kənd mwân waam mə́ búl cɛɛl yɛ́, ka bwə́ é gwɔ̧́ɔ̧ nyə.” 14 Ká, buud bwə́ á lʉ́g nə fambə́ wá, dʉ́gʉ́lə bwə́ á dʉ́g *Mwân mə Múúd fambə́ mə́ wɔ́ɔ́s yí, bwə́ á nyímbʉla bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: “Muud mə bá lʉ́g nə lʉ́gí wə́ ɛ́nɛ. Shé gwúgá nyə shé bâg lʉ́g nə lʉ́gí.” 15 Bwə́ mú julə wú nə nyə fambə́, kə gwú nyə ncâ.» Yésus mú jí bwo nə́: «Muud fambə́ mə́ bá sá búúd ɔ́nɨ ntʉdɛl? 16  *Ŋgaá nə́ a bá zə gwú bwo nə́ ndɛɛ́ a ŋwa fambə́ yə búúd oshús?»

Ja búúd bwə́ á gwág á mə́ cɨ ntɔ́ yí, bwə́ á lás nə́: «Mbɔ̂! Í cúgɛ́ nə ŋkul bə ntɔ́!» 17  *Yésus mú dʉ́g bwo nə́ figə́-figə́, a mú jí bwo nə́: «Micilyá míga mí kə́ nə́ jɨ?

Kwóógʉ́ ólwɔ̧́ye bwə́ á myaas yí,

dwó wə́ í mə́ bə kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga*.

18  *Muud mə bá bʉ́l kwóógʉ́ dɔɔŋg dɨ́ yɛ́ mə bá kweshʉli búg; nyɔɔŋg kwóógʉ́ dɔɔŋg í bá káda yɛ́ mə bá cugʉli.» 19  *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ milúlúú myâ ofada bwə́ á mpu nə́ lə́sʉ́ wáŋ wə́ Yésus nyə á ŋgə lás kaanə́d nɨ. Bwə́ mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə sɔ̧́ məzhɨɨ́ nə́ bwə́ bii nyə nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́d. Njɨ bwə́ á ka ŋgə fúndə məŋkúmbə mə búúd.

Otɔ́we ɔ shwóg ɔ́ Oyúdɛn bwə́ bwéél Yésus

(Mat 22.5-22; Mak 12.3-17)

20  *Nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú ŋgə baagʉsə Yésus. Bwə́ kə kənd búúd nə́ bwə́ kə́g nda buud wâ tʉ́təlî. Bwə́ ká dʉ bwéél nə́ ka bwə́ é gwág gúl ciyá í ajə́láyɛ́ yí, bwə́ kusha nə nyə, a bə mə́nyámá mə́ ŋgwə́mʉna dɨ́, nyə́dɨ́ mpə̂l dɨ̂. 21 Buud bwə́ mú zə jí Yésus nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli! Sə́ ŋgə mpu nə́ lə́sʉ́ wô nə njɨ́ɨ́gʉ́lá wô bísə tʉ́təlî. Wó dʉ nə́mə́ dʉ́g búúd njɨ nda njɨ́ɨ́gʉ́lá wô wɨ́ nə́. Wo ŋgə jɨ́ɨ́gʉli sə́ cʉg á Zɛmbî bʉ́bə́lɛ́. 22 Ntɔ́, jaawʉg sə̂. Ye məcɛ̧ɛ̧ mə́shé mə́ ŋgə magʉlə nə́ sə́ jə́nág tóya mə *Káázɛl, ye mə́ aŋgɛ̂ nə magʉlə?»

23 Ká, Yésus nyə á bwey mpu məkə́ŋ máŋ, a mú cɨ nə bwo nə́: 24 «Lwógá ná mə saŋ *danarî†. Zə́ jɨ́ nə vʉgʉli mpwoombʉ́ nə jínə́ bwə́ á lúlə wa ga?» Bwə́ nə́: «Jísə Káázɛl.» 25  *Nyə ntâg nə bwo nə́: «Ntɔ́, yə́gá Káázɛl isâ í Káázɛl, bɨ́ yə Zɛmbî isâ í Zɛmbî.» 26 Bwə́ mú kú nə sá bwə́ júmʉg Yésus mísh mə́ búúd dɨ́ yí; bwə́ mú bul káam mpɛ̧sá nɨ, bwə́ shwal fad mímpu.

Osadwisyɛ̂ŋ bwə́ bwéél Yésus

(Mat 22.23-33; Mak 12.18-27)

27  *Gúl bʉ́baalɛ̂ *Osadwisyɛ̂ŋ, buud bwə́ dʉ cɨ nə́ mimbimbə mí ábʉ́lɛ gwûm mə́shwoŋ dɨ́ wá, í á ka zə wə́ Yésus, zə jí nyə nə́: 28  *«Yɨ́ɨ́gʉli, Moyîz nyə á yə sə́ cɛ̧ɛ̧ nə́: “Ŋkí muud mə yə́ kundú, mínyɔŋʉ̂ yé mə́ jəlá nə shúgʉla nə kúsə́ yé, a byág nyɔɔŋg mə́ yə yɛ́ mpwoŋ buud.” 29 Bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ bwə́ á byɛ̂l wa zaŋgbá budûm nə budûm. Acúmbá mú bâ múdá, a mú yə kú nə mwân. 30 Nyɔɔŋg nyə á bɛ̧ nə nyə yɛ́ mú ŋwa múdá, 31 álɛ́ɛl ŋwa nə́mə́ nyə, nə́ ndɛɛ́ bɛ̂sh zaŋgbá bwə́ á ŋwa mudá wɔɔŋgʉ̂, bwə́ ŋgə́ yə kú byá mwân. 32 Zhúgʉ́lá zhúgʉ́lâ, mudá mú nə́mə́ yə. 33 Ja búúd bwə́ bá gwûm yí, nyáyɛ́ mə bá ka ŋwa mudá? Ŋgaá nə́ bɛ̂sh bwə́ á shí bə ógwúm bɛ́?»

34 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Buud wâ cʉg ga bwə́ ŋgə bə, budûm bâ búdá, budá kə məbáád. 35 Njɨ, bɔɔŋg bwə́ bá nyîn nə́ bwə́ jəlá nə gwûm bwə́ cʉgə cʉg í zág wá, bwə́ ábʉ́lɛ dʉ sá mə́bâ: budúm nda ná bâ búdá, budá nda ná kə mə́báád. 36  *Bwə́ ábʉ́lɛ ná nə́mə́ bə nə ŋkul yə, nəcé bwə́ bá bə nda *wəéŋgəles. Bwə́ bá bə bwân ɔ́ Zɛmbî nəcé í bá bə bwə́ mə́ wú shwɨy dɨ́ kə cʉgʉd. 37  *Kɔ́ɔ́mb á mimbimbə bálə gwûm mə́shwoŋ dɨ́, Moyîz nyə a lwágʉlə ntɔ́ ja nyə á kwey ŋgwiilɛ ŋkaŋ dɨ́ yí; nyə á jɔ̂w Cwámba nə́ Zɛmbî mə́ *Abʉraham, Zɛmbî mə́ *Izaag, Zɛmbî mə́ *Yákwab. 38 Ntɔ́ jɨ nə́ Zɛmbî cugɛ́ Zɛmbî mimbimbə, a jɨ yidá bə Zɛmbî á buud bwə́ ŋgə́ cʉgə wá. Ntɔ́ jɨ shú dɛ́d nə́ bɛ̂sh bwə́ ŋgə cʉgə.»

39  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ mú lás cɨ nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, wo mə́ mpu lás.» 40  *Bwə́ áshígɛ́ ná nyiŋgə bwɛlɛ jí Yésus tɔɔ njígá ŋgwúd nə ŋgwúd.

Ye Mesî jɨ mwân mə Dávid

(Mat 22.41-46; Mak 12.35-37)

41  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Ntʉdɛlɛ́ búúd bwə́ mpú dʉ cɨ nə́ *Krîst jɨ mwân mə Dávid yɛ́? 42  *Ŋgaá Dávid nyə á cɨ nyə́dɨ́ kálaad Osôm dɨ́ nə́:

Cwámba‡ nyə á cɨ nə Cwámba wâm nə́:

“Jig shí wa mə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm,

43 kə wɔ́ɔ́s ja mə é culʉshi mízhízhíŋ myô,

wo nyaál myo nə məkuú yí!”

44 Ŋkí Dávid mə́ bwey jɔ̂w *Krîst nə́ Cwámba, nyə é ka bə Dávid mwân na ntʉdɛlɛ?»

45 Yésus mú cɨ nə *ompwíín bɛ́ buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ gwág nə́: 46  *«Bɨ ɔ káálʉ́gə́ nə Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ cɛ́ɛ́l dʉ mɛ̧ɛ̧la nə ŋwɔ̧ɔ̧la ŋwɔ̧ɔ̧la íjud wá, bwə́ cɛ́ɛ́l nə́mə́ nə́ buud bwə́ dʉ́g bə́da bwo məbə́dá mə́ gúmə́ mə́ŋkúmbə mə búúd dɨ̂ wá, bwə́ nə́mə́ wə́ bwə́ cɛ́ɛ́l dʉ́lə kə ji njɨ íjiya yâ shwóg ja bʉ́sə́ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ́ yí, nə dʉ́lə dʉ ji njɨ lúú tʉ́wʉli dɨ́ ja bwə́ dʉ́ kə ídína dɨ́ yí. 47 Bwə́ dʉ dɛ́ɛ́g míkúsə́ mí búdá isâ byáŋ byɛ̂sh ka dʉ sá igwaa-gwaa í mə́jəgʉla nə́ bwə́ dʉ́gʉ́g nə́ bʉ́sə ijɔ̧ɔ̧́ i búúd. Intʉ́gʉ́lí byáŋ í bá bə ŋkí jág bul nyaan.»

21

Yána mə kúsə́ múdá

(Mak 12.41-44)

1  *Yésus nyə a bʉ̂n mísh a mú dʉ́g ofwó búúd bwə́ ŋgə́ wá məyə́na máŋ jaadə́ mə́yə́na mâ *Mpáánzə́ Zɛmbî dɨ̂. 2 A mú nə́mə́ dʉ́g wúl mbúmbúwá kúsə́ múdá ŋgə́ wá isʉsáŋ íbá. 3 Yésus mú cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, mbúmbúwá kúsə́ múdá nɨ mə́ wá mə́yə́na cɔ̧́ búúd bɛ̂sh. 4  *Nəcé buud ɔ́nɨ bwə́ ámə ŋgə wá ɔ́nɨ, bwə́ ámə ŋgə ŋwa mə́mpugə mâ byɔɔg dáŋʉ́d. Ká nyɛ, a njúl mbúmbúwá, nyə ámə wá bímbí dɛ̂sh í ámə bə nə́ nyə é ŋgə cʉgə nə ndɨ́ yí.»

Luŋ mə́ Zɛmbî í bá cɨɨm

(Mat 24.1-3; Mak 13.1-3)

5 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á ŋgə faag *Luŋ mə́ Zɛmbî bwə́ ŋgə́ cɨ nə́ məlwɔ̧́ga mâ cínɔŋg mə́sə nə jɔ̧jɔ̧ mə́kwóógʉ́, jɔ̧jɔ̧ ísâ búúd bwə́ á ŋgə yə Zɛmbî yí í ŋgə́ kwádʉlə ijɔ̧ɔ̧. Nda bwə́ á ŋgə faag ntɔ́ nə́, Yésus mú cɨ nə́: 6  *«Sâ bɨ́ ŋgə́ dʉ́g ŋkí nywa nɨ í bá cɨɨm jɛ̂sh, dúl kwóógʉ́ í ábʉ́lɛ́ lʉ́g na í mbə́d dúl gwɔ̂w.» 7  *Bwə́ mú ka jí nyə nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, jâŋ sâ í bá bə jáyɛ́ ja? Jɨ́ í bá ka lwágʉlə sə́ nə́ í wál zə sɨ̂y?»

Yésus mə́ jaaw nda mə́cɛy mə́ bá tɛ́ɛ́d nə́

(Mat 24.4-8; Mak 13.5-8)

8 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ ɔ́ bɛy nə́ buud bwə́ bâg zə kənd bɨ́ jugʉ́. Nəcé buud ŋkí bulya bwə́ bá dʉ zə nə jínə́ dâm zə cɨ nə́: “Mə wə́ *Krîst,” bwə́ nə́: “Wəla í mə́ wɔ́ɔ́s.” Bɨ́ kú bá dʉ bɛ̧ bwo. 9 Ja bɨ́ mə́ bá dʉ gwág miláŋ mí mɔ́ɔmb yí, bɨ kú bá dʉ gwág wagʉwo. Bɨ́ tɛɛm gwág nə́ buud bwə́ mú ŋgə sá miŋgáádə́ nə ijwû, bɨ́ kú bá gwág wagʉwo. Nəcé í bá jɨɨ nə́ isâ byɔɔŋg í ŋgə́g nə tɛ́ɛ́d fwo sɨ̂y; njɨ, í ábʉ́lɛ́ lɛɛl bə mə́shíné mə́ shí.» 10  *A mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Gúl lwoŋ í bá lúmbʉli nə gúl, dúl faan lúmbʉli nə dúl, 11 shí í bá dʉ jág ntaŋʉsa, zha á ifií mpu nə okwaag-jumə ɔ́ mə́bwas í bá dʉ bə íkʉ́l ikʉ̂l, isâ í áwuwagʉwə̂ nə məma ísâ í ntɔ̧́ búúd fʉg yí í bá dʉ zhu gwɔ̂w joŋ dɨ̂.»

Zɛmbî mə bá kwíínd

(Mat 10.17-22; 24.9-14; Mak 13.9-13)

12  **«Njɨ, shúshwóógʉ́ nə́ isâ ínɨ byɛ̂sh í bə́g, bwə́ bá dʉ bii bɨ̂, dʉ lwágʉlə bɨ̂ cúwʉ́lí, bwə́ bá dʉ kusha nə bɨ̂ mə́bwə́ mə́ wə́amə́dɨ́ wâ *məmpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn, bwə́ wá bɨ́ mímbwugʉd. Bɨ mə bá dʉ kaad mísh mə́ ójwû ɔ́ lɔɔm nə buud ɔ́ anʉ́nɨ̂ dɨ́ nəcé jínə́ dâm. 13 Njɨ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg wɛ̂sh í bá bə shú nə́ bɨ kə́g bwaagʉlə sâ bɨ́ mə́ mpú shú dâm yí. 14  *Bweyʉgá wá mílúúd nə́ bɨ ajə́láyɛ́ nə bá dʉ kwəmʉsa mbii bɨ́ mə́ bá dʉ shwɔ̧ mə́nyúúl yí. 15 Məmɛ́fwó mə bá dʉ yə bɨ́ iciyá í lə́sʉ́ nə fʉg mbií í bá dʉ bə nə́, buud bɛ̂sh bwə́ bá dʉ lúmbʉli nə bɨ́ wá, ŋgwúd nə ŋgwúd kú tɨ́ sâ bɨ́ mə́ cɨ́ yí, ŋgwúd nə ŋgwúd kú wá íciyá í oŋkwafad. 16  *Obyɔ̂l bʉ́n bwə́mɛ́fwó, tɔɔ omínyɔŋʉ̂ bʉ́n, tɔɔ mimbyɛ̂l mín nə oshwə́ bʉ́n bwə́ bá dʉ kusha nə bɨ̂, bwə́ sá nə́ bɨ́ bɔ́ɔ́l ŋkí bulya bɨ bwə́mag nə shwɨy. 17 Buud bɛ̂sh bwə́ bá mpii bɨ́ nəcé jínə́ dâm. 18  *Njɨ, sâ í ábʉ́lɛ́ sá bɨ́ tɔɔ bíbíyá. 19  *Bɨ ɔ́ bá jísɔw kə wɔ́ɔ́s mə́shínéd, bɨ mú bá cʉgə.

(Mat 24.15-22; Mak 13.14-20)

20  *«Njɨ, ja bɨ́ mə́ bá dʉ́g ígwooŋg i dɔ́ɔ́mb í mə́ lyɛ̧ Yurʉ́səlɛm nə́ kɛsh yí, bɨ ɔ bá mpu nə́ Yurʉ́səlɛm wál zə cɨɨm. 21 Nə́ ndɛɛ́, buud bwə́ bá bə Yudéa wá bwə́ bâg fúndə kə mímbʉ́mbʉ́ŋʉ́d! Bɔɔŋg bwə́ bá bə tâm ŋgwə́la wá, bwə́ bâg wû; bɔɔŋg bwə́ bá bə mpʉ́sə milɔɔm wá, bwə́ kú bá zə ŋgwə́la. 22  *Nəcé mwɔ̂w mɔɔŋg mə́ bá bə mwɔ̂w Zɛmbî mə bá zə yə búúd intʉ́gʉ́lí má, sâ jɛ̂sh Mícilyá mí ŋgə́ cɨ yí í bá bwəma. 23 Ŋkwɛ́ɛ budá bwə́ bá bə nə məbum, nə bɔɔŋg bwə́ bá ŋgə nyɛ́ɛ́ŋg bwân mwɔ̂w mɔɔŋg dɨ́ wá! Bwə́ bá bul ŋkúŋkwoŋ. Nəcé məntágʉla mə́ bá bul bə lɔɔm dɨ́, mpimbə mə́ Zɛmbî í bá bii kúl búúd ga. 24 Bɔ́ɔ́l bwə́ bá gwúyɔw nə ikafwɛlɛ, bɔ́ɔ́l kə míkwámʉ́d ikúl byɛ̂sh í cúgɛ́ Oyúdɛn dɨ̂; ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn í bá yád Yurʉ́səlɛm, tagʉlə nyaal nyə nə́ ndɛɛ́ kə kumə mə́shíné mə́ jwaŋga dáŋ.»

Ja Mwân mə Múúd mə bá bə nə́ a wál zə yí

(Mat 24.29-36; Mak 13.24-32)

25  *«*Məshimbá mə́ bá wɔ́ɔ́s jwɔ̂w nə ŋkwoond nə wə́acén-céníd. Shí í bá bə nə́, ilwoŋ í bá bə ífwaasʉd, muud kú wɔɔf nəcé mâŋ mə́ bá sá məma ncíndə́, ikwɔ̧́ bul juŋgya. 26 Buud bwə́ bá ŋgə kân nə fúndʉ́gʉ́ ŋgə́lə bwánd cúgə́ í bá wɔ́ɔ́s shí mishwun yí, nəcé isâ byɛ̂sh bísə́ nə mpífə́ joŋ dɨ́ yí í bá kúŋgʉla. 27  *Ja jɔɔŋgʉ̂, bwə́ bá ka dʉ́g *Mwân mə Múúd ŋgə́ zə míŋkúdʉ́d, a zág nə mpífə́ nə milwanə́. 28 Ja ísâ byɔɔŋg í bá tɛ́ɛ́d ŋgə́lə sɨ̂y yí, bɨ ɔ bá sʉ́g mə́nyúúl íjiyad, bɨ́ bʉ̂n milúu nəcé í bá bə wəla bɨ́ mə́ bá zə wú mə́nyámád yí í mú kúnə́-kúnə.»

29 A mú kənd bwo kaanə́ nə́: «Ŋwagá yuug nə *figyê nə bíl ílɨ́ɨ́ byɛ̂sh. 30 Ja məncuug mə́ agúgwáan mə́ ŋgə́ kɔ̧́ yí, ŋgaá bɨ mə́ dʉ mpu cínɔŋg nə́ ompú bwə́ mú kúnə́-kúnə. 31 Ntɔ́ nə́mə́, ja bɨ́ mə́ bá dʉ́g ísâ byɔɔŋg í ŋgə́ sɨ̂y yí, mpugá nə́ Faan mə́ Zɛmbî í mú kúnə́-kúnə.

32 «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, kala búúd ga í ábʉ́lɛ́ cɔ̧́, isâ ínɨ byɛ̂sh kú fwo sɨ̂y. 33 Gwɔ́w nə shí í bá cɔ̧́, njɨ iciyá byâm kú cɔ̧̂.»

Ompwíín ɔ́ Yésus bwə́ jəlá nə dʉ ji ŋkwəmʉsá

34  *«Bɨ ɔ́ bɛy nə́ milâm mí kə́g bá wamba bɨ́ mə́zaŋ nə iŋgulʉga nə zhwiimbyálə nə cʉg dɨ́ nə́ ndɛɛ́, jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́ zə bá byalʉga nə bɨ́ 35 nda wód í dʉ byalʉga nə cúdú nə́. Nəcé jwɔ̂w dɔɔŋg í bá bii búúd ɔ shí mishwun ɔ́ga bɛ̂sh. 36  *Jigá ŋkasə́, bɨ́ dʉ jəgʉla nə Zɛmbî ja jɛ̂sh shú nə́ bɨ bâg faam ísâ byɔɔŋg byɛ̂sh dɨ́, bɨ mú bá kə wɔ́ɔ́s ótʉ́təlí mísh mə́ *Mwân mə Múúd dɨ̂.»

37  *Yésus nyə á dʉ sá nə́, mwásə́ wɛ̂sh a ji *Luŋ mə́ Zɛmbî a ŋgə́ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá; mpwó-bulú, a kə mbʉ́mbʉ́ŋ á wəolivyê kə cɨ́ŋgʉli búlú wu. 38 Buud bwə́ á ka dʉ zə nyə́dɨ́ cínɔŋg Luŋ ná kúndə́ mán zə dʉ gwágʉlə nyə.

22

Yúdas mə́ kusha nə Yésus

(Mat 26.1-5; Mak 14.1-2)

1  *Wəla lʉ *Páska í á ŋgə shísh. Páska nyə á bə zaŋ bwə́ á dʉ də ibʉlɛ́d yâ kú nə *ləvur yí. 2  *Milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á ŋgə sɔ̧́ məzhɨɨ́ nə́ bwə́ gwú Yésus, bwə́ á ka ŋgə fúndə məŋkúmbə mə búúd.

(Mat 26.14-16; Mak 14.10-11)

3  *Yúdas bwə́ á dʉ jɔ̂w nə dúl jínə́ nə́ Iskariyôt yɛ́, a njúl ŋgwɔ́l múúd á gwooŋg *ómpwíín wûm nə óbá, *Sátan mú nyíi nyə lámʉ́d. 4 Yúdas músə zə kə, kə lésha nə milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ ojwû wâ buud bwə́ á dʉ baagʉlə *Luŋ mə́ Zɛmbî wá. A mú kə lwágʉlə bwo nda nyə é sá nə́ bwə́ bííg Yésus nə́. 5 Bwə́ mú gwág nywa, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú bə cʉ́ŋ nə́ bwə́ é yə nyə *mwaanɛ̂. 6 Yúdas mú ka ŋgə sɔ̧́ fwámɛ́ fwála á jɨ́ nə ŋkul sá nə́ bwə́ bííg Yésus məŋkúmbə mə búúd kú mpu yí.

Ompwíín ɔ́ Yésus bwə́ kwəmʉsa Páska

(Mat 26.17-19; Mak 14.12-16)

7  *Jwɔ̂w lʉ́ zâŋ bwə́ dʉ tɛ́ɛ́d də́lə íbʉlɛ́d yâ kú nə *ləvur yí í mú ka wɔ́ɔ́s. Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́ wə́ bwə́ dʉ cígə ncwəmbɛ *Páska yí. 8 Yésus mú lwâm Pyɛ̂r bá Yuánɛs nə́: «Kagá kwísha sə́ dína Páska, sə́ bâg kə də.» 9 Bwə́ mú jí nyə nə́: «Wo ŋgə cɛɛl nə́ sə́ kə́g kwísha gwo ŋgow?» 10 Nyə nə bwo nə́: «Kagá, ja bɨ́ é nyíi ŋgwə́la yí, bɨ é bwəma nə ŋgwɔ́l múúd ŋgə́ ŋkɛ̂ny káágə́ mə́júwó; bɨ ɔ́ bɛ̧ múúd wɔɔŋgʉ̂ kə wɔ́ɔ́s njɔ́w nyə é nyíi yí. 11 Bɨ mú cɨ nə muud njɔ́w nə́: “Yɨ́ɨ́gʉli mə́ cɨ nə́ wo lwóg sə́ kʉ́l bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ é də dína Páska yí.” 12 Nyə e lwágʉlə bɨ́ fúm ánʉ́nɨ̂ njɔ́w á gwɔ́wʉ́d, í njúl kwambʉlá. Cínɔŋg wə́ bɨ́ é kwísha shé zaŋ Páska yɛ́.» 13 Ompwíín bwə́ mú kə ŋgwə́la, bwə́ mú kə kwey ísâ nə́mə́ nda nyə á jaaw bwo nə́. Bwə́ mú kwísha dína Páska.

Dína mə Cwámba

(Mat 26.20-29; Mak 14.17-25)

14  *Ja wəla lʉ dína í á wɔ́ɔ́s yí, Yésus nyə á kə ji shí, bə́nɔ̂ŋ *buud ɔ lwámá bɛ́. 15 A mú cɨ nə bwo nə́: «Mə́ ámə bul jɨɨ nə́ sə́nɔ̂ŋ bɨ́ sə́ də́g *Páska ɛ́ga té mə́ afwóyɛ́ bwəma nə cúŋ yí. 16 Mə́ jaaw bɨ́ nə́ mə abʉ́lɛ́ ná kwo də ídʉ̂w i Páska kə wɔ́ɔ́s ja Zɛmbî mə bá fɛ́ɛ́g sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ á cínɔŋg nyə́dɨ́ Faan dɨ́ yí.» 17 Nə́ ndɛɛ́, a mú ŋwa bálá, a yə Zɛmbî akíba, a mú cɨ nə́: «Ŋwagá bálá mə́lwəg ga bɨ kááwʉlag mpə́dʉ́gá nyɨ́n. 18 Mə́ jaaw bɨ́ nə́, tɛ́ɛ́d kɨ́kɨdɨ́ga mə áŋgulɛɛ́ ná wáan nɨ; mə bá kwo ŋgul gwo njɨ ja Faan mə́ Zɛmbî í bá zə tɔ̂w yí.»

19 Nə́ ndɛɛ́ a mú ŋwa bʉlɛ́d, a yə Zɛmbî akíba nə́ ndɛɛ́, a mú fɛ̂y bʉlɛ́d, a yə ómpwíín, nyə nə bwo nə́: «Nyúúl nyâm í mə́ kaanz shú dʉ́n dɨ́ wə́ ga. Dʉgá sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ ga, dʉ tə́dʉgá mə.» 20  *Nə́mə́ mbií ŋgwúdʉ́, ja bwə́ mə́ shîn də yí, a mú nə́mə́ ŋwa bálá wáan, yə bwo, nyə nə bwo nə́: «Bálá ga jísə sɔ̧ á gúgwáan í zə́ sɨ̂y mə́cií mâm dɨ́ yí. Nəcé məcií mâm mə́ zə́ shwɨy shí, zə cé bɨ̂.

21  *«Njɨ, dʉgá, muud nyə é kusha nə mə yɛ́ jɨ wa, sə́nɔ́ŋ ŋgə də. 22 Nəcé *Mwân mə Múúd mə zə́ kə nda cɛ̧ɛ̧lá mə́ Zɛmbî wɨ́ nə́. Njɨ məntágʉla nə múúd mə kɛ́ɛ́nzh nyə yɛ́!» 23 Bwə́ mú ŋgə sɛ́ŋʉsa məkə̂l bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́, ŋgə́ jí nə́ zə́ nyə e sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂ na mpə́dʉ́gá nyáŋʉ́d?

Fwámɛ́ múúd mpə́dʉ́gá buud ɔ lwámá

(Mat 20.25-28; Mak 10.42-43)

24  ***Buud ɔ lwámá bwə́ á sɛ́ŋʉsa məkə̂l nə́ bwə́ cɛɛl mpu nyɔɔŋg jɨ́ bul bə fwámɛ́ múúd bwə́dɨ́ gwooŋg dɨ́ yɛ́. 25 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Micî myâ ikûl ishús mí ŋgə ntɛɛŋg ijwûga byáŋ; buud ɔ mpə̂l bwə́ ŋgə yida jɨɨ nə́ buud bwə́ ŋwág bwo nə́ ijɔ̧ɔ̧́ i búud. 26  *Í ajə́láyɛ́ nə bə ntɔ́ bɨ́ bâŋ dɨ́. Nyɔɔŋg yɛ̂sh mə cɛ́ɛ́l bul bə fwó múúd gwooŋg jɨ́n dɨ́ yɛ́, yídag bə nda nyə wə́ mə́ búl bə mwántombú; nyɔɔŋg mə tɔ́w bɨ́ shwóg yɛ́ sɛ́yʉ́g nə bɔ́ɔ́lʉ́gá. 27  *Mpə́dʉ́gá muud njúl shí ŋgə́ də yɛ́ nə nyɔɔŋg ŋgə́ sɛ̂y nə nyə yɛ́, zə́ jɨ́ fwámɛ́ múúd? Ŋgaá nə́ nyɔɔŋg njúl shí ŋgə́ də yɛ́? Njɨ, mɛɛ mə́ yidá ŋwa jiya sɔ́ɔl məsáal mpə́dʉ́gá nyɨ́nʉ́d.

28 «Bɨ báá, bɨ́ mə́ kyey nə mə zə wɔ́ɔ́s wəla lʉ́ mə́kʉgʉlʉ dâm dɨ́. 29 Nə́ ndɛɛ́ mə jɨ nə ŋkul yə bɨ́ Faan mə́ Zɛmbî nda Dâ nyə á yə mə dwo nə́. 30  *Mə jɨ nə ŋkul sá ntɔ́ shú nə́ bɨ bâg də nə ŋgul mə́dɨ́ tʉ́wʉli dɨ́ ja mə́ bá bə mə́dɨ́ Faan dɨ́ yí, bɨ́ ji nə́mə́ ícaaŋgə́d sámb íbɛɛnd wûm nə íbá yâ *Izʉrəyɛ̂l milə́sʉ́.»

Pyɛ̂r mə bá kɨ́ɨ́lya Yésus

(Mat 26.33-34; Mak 14.29-30)

31  *Yésus mú cɨ nə Pyɛ̂r nə́: «Shímun, Shímun, *Sátan mə́ gwáámb ŋkûl nə́ a zə́ fyá bɨ́ nə məbwə́bʉ́lán nda múdá mə́ dʉ fyá mə́wúdə nə́. 32  *Njɨ mɛɛ mə ámə jəgʉla shú dwô dɨ́ nə́ búgə́ gwô í bə́g kú tag. Nə́ ndɛɛ́, wo ɔ bá ka lʉlʉshi ómínyɔŋʉ̂ bwô ja wó é bá cɛ́nd kuú njɔɔnd yí.» 33 Pyɛ̂r mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, mə jɨ kwééshá nə́ tɔɔ mímbwug shwə́ kə, tɔɔ shwɨy shwə́ bɛ̂sh yə.» 34  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Pyɛ̂r, mə́ jaaw wo nə́ shúshwóógʉ́ nə́ ŋgwúm kúwó kwáágʉ́g wo e kɨ́ɨ́lya ija ilɔ́ɔl nə́ wo ampúyɛ́ mə.»

Wəla lʉ gwáná

(Mat 26.30-46; Mak 14.26-42)

35  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Ja mə́ á lwâm bɨ́ kú nə *mwaanɛ̂, kú nə məkwáám, kú nə osílʉ́faas yí, jɨ́ í á fúfə bɨ̂?» Bwə́ nə́: «Kú nə sâ.» 36 A mú cɨ nə bwo nə́: «Í zə́ yidá bə ja ga dɨ́ nə́, ŋkí muud jɨ nə mwaanɛ̂, a ŋwa; ŋkí muud jɨ nə kwáám, a ŋwa; muud cúgɛ́ nə kafwɛlɛ yɛ́ kusha kúúd jé, kusə kafwɛlɛ. 37  *Nəcé mə́ jaaw bɨ́ nə́ micilyá míga mí jəlá nə bwəma cʉg jâm dɨ̂. Micilyá mí nə́: “Bwə́ á sɛɛŋg bə́nɔ̂ŋ izhilʉŋgaanə́.” Ntɔ́ jɨ nə́, sâ í dʉ́gyá nə mə yí í jəlá nə sɨ̂y nda í jɨ́ nə́.» 38 Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, dʉgɨ́ ikafwɛlɛ íbá wa.» Nyə nə bwo nə́: «Bímbí nɨ í jəla.» 39  **A mú cúwo tɔ́ɔ́n, kə *Mbʉ́ŋ wə́olivyê nda nyə á dʉ bwey sá nə́. *Ompwíín bɛ́ bwə́ mú bɛ̧ nyə.

Yésus mə́ jəgʉla nə Zɛmbî Gɛtsemane

(Mat 26.30-46; Mak 14.26-42)

40 Ja bwə́ mə́ kə wɔ́ɔ́s kʉ́kʉ́l jɔɔŋg dɨ́ yí, Yésus mú cɨ nə *ompwíín nə́: «Jəgʉlagá nə Zɛmbî, bɨ bə́g kú biil mə́bwə́bʉ́lánʉ́d.» 41 Nyɛ, a músə nywá shísh shwóg-shwóg nə bwo, cé bɔ̧ɔ̧lə́ dɨ́ nə ŋkul shúg yí. A mú kúd mə́bwóŋ shí, tɛ́ɛ́d ŋgə́lə jəgʉla nə Zɛmbî, 42  *nyə nə́: «Pʉpa, ŋkí wó cɛɛl, yílʉ́g mə bálá mə́cɛy ga! Njɨ, kú bə nda mə́ jɨ́ nə́, í sɨ́yʉ́g nda wó cɛ́ɛl nə́.» 43 [Nə́ ndɛɛ́, ŋgwɔ́l *éŋgəles mú wɔ́ɔ́s zhúlə gwɔ̂w, zə ŋgə lʉlʉshi nyə. 44 Ifwaas í shwɨy í mú bul bií nyə, a mú bul nyiŋgə jəgʉla nə Zɛmbî, gúŋ í mú dʉ wú nyə nyúúlʉ́d nda ibʉbɔl í mə́cií dʉ kud shí.]*

45 A músə yɔw jəgʉlálə, a bʉ̂n zə kɔ́ɔ́mb ómpwíín bwə́ á bə yí. A mú zə kwey nə́ məcɛy mə lâm mə́ mə́ kənd bwo ígwə́d. 46 A mú cɨ nə bwo nə́: «Nə́ jɨ! Bɨ́ ŋgə já? Wɔɔlʉgá, bɨ jə́gʉlag, bɨ bə́g kú biil mə́bwə́bʉ́lánʉ́d.»

Bwə́ zə́ bii Yésus

(Mat 26.47-56; Mak 14.43-52)

47 Yésus ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, seegya nə́ məma kínda búúd mə́ cúwo, Yúdas tə́l bwo shwóg. Yúdas nyə á bə nə́mə́ muud á gwooŋg *búúd ɔ lwámá wûm nə óbá yɛ́ mú shísh wə́ Yésus, zə fʉ́lalʉ́ nyə. 48 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Yúdas, ntɔ́ nə́ wo zə́ kusha nə *Mwân mə Múúd mə́fʉ́lʉla dɨ́?» 49 Ja búúd bə́nɔ̂ŋ Yésus bwə́ á bə gwooŋg wá bwə́ á dʉ́g sá í á ŋgə sɨ̂y jɔɔŋg yí, bwə́ á jí nyə nə́: «Cwámba, ye sə́ gwánág nə ikafwɛlɛ?» 50 Ŋgwɔ́l mú wéem kafwɛlɛ jé, taad ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal mə Ajəlácɨ á ofada, í mú sámb nyə lwə́ á mbwə́ məncwûm. 51 Yésus mú cɨ nə́: «Yɔwʉgá ntʉ́nɨ». A mú kúnya nə muud ɛ́nɛ lwə̂, í mú yâl. 52 Yésus mú lás nə milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ ojwû wâ buud bwə́ á dʉ baagʉlə *Luŋ mə́ Zɛmbî wá nə ocúmbá buud, nyə nə́: «Bɨ́ ŋgə zə nə ikafwɛlɛ nə məbʉ́lə zə́lə bií mə, mə jisə zhilʉŋgaanə́? 53  *Ŋgaá nə́ shé á dʉ bə jwɔ̂w dɛ̂sh kʉ́l ŋgwúd Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ̂, bɨ kú sɛ́ɛ́mb mbwə̂ nə́ bɨ mə́ bií mə. Njɨ, wəla dʉ́n wə́ mə́ wɔ́ɔ́s ga, wəla mə *Sátan muud mə́ dʉ kuŋg mə́yídʉ́gʉ́d yɛ́.»

54 Bwə́ mú bií nyə, kə nə nyə nə́ ndɛɛ́ kə nyíi njɔ́w mə́ Ajəlácɨ á ofada. Í á bə, Pyɛ̂r ŋgə́ bɛ̧ bwo nə fwámɛ́ cé.

Pyɛ̂r mə kɨ́ɨ́lyá Yésus

(Mat 26.69-75; Mak 14.66-72)

55 Bwə́ á ka jida kuda tâm mbaadə́ bwə́ mú sɛɛŋgya zə ji shí; Pyɛ̂r mú nə́mə́ zə ji cínɔŋg bwə́dɨ́. 56 Dúl sás í á dʉ sɛ̂y nə Ajəlácɨ á ofada yí í mú dʉ́g nyə na mə́ŋkɛnya mə́ kudad. Sás dɔɔŋg mú mpu shimal dʉ́g nə́ ndɛɛ́ a mú cɨ nə́: «Muud ɛ́ga nyə á bə nə́mə́ gwooŋg mə Yésus dɨ̂.» 57 Pyɛ̂r mú kɨ́ɨ́lya nyə, nyə nə́: «Amuda, mə ampúyɛ́ múúd ɛ́nɛ.» 58 Fúfwálá mú cɔ̧́, ŋgwɔ́l múúd mú nyiŋgə cɨ nə Pyɛ̂r nə́: «Wo jɨ nə́mə́ ŋgwɔ́l múúd wáŋ.» Pyɛ̂r nə nɛ́ nə́: «Muud ɛ́ga, kú bə mə.» 59 Fwála mə́ cɔ̧́ je bə wəla ŋgwúd ntʉ́nɨ, ŋgwɔ́l múúd mú nyiŋgə zə báásʉlə nə́: «Jɨ́ ntɔ́, muud ɛ́ga bə́nɔ̂ŋ Yésus wə́ bwə́ á bə. Ŋgaá a jɨ nə́mə́ muud á Galilê?» 60 Pyɛ̂r mú cɨ nə́: «Mə ampúyɛ́ sâ wó ŋgə́ cɨ yí.» Pyɛ̂r ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, ŋgwúm kúwó mú kwáág. 61  *Cwámba mú yid dʉ́g Pyɛ̂r nə́ shi shi shi. Pyɛ̂r mú tə́dʉga ciyá Yésus nyə ámə cɨ nə nyə yí nə́: «Shúshwóógʉ́ nə́ ŋgwúm kúwó kwáágʉ́g múús ɨɨ́, wo e kɨ́ɨ́lya mə ija ilɔ́ɔl.» 62 Pyɛ̂r mú cúwo tɔ́ɔ́n kə dʉ nyɛ̂sh nə yə̂. 63 Buud bwə́ á bə bwə́ mbíd Yésus wá bwə́ á ŋgə cágʉlə Yésus, bwə́ ŋgə́ yíd nyə. 64  *Bwə́ á cɛ̧ɛ̧lə nyə sâ míshʉ́d ka ŋgə cɨ nə nyə nə́: «Lwóg nə́ wo jɨ *muud micúndə́, jaawʉg sə́ muud nyə ámə yíd wo yɛ́.» 65 Bwə́ mú ŋgə jág lás nə nyə bíl íciyá í mə́lwíy.

Bwə́ ŋwa cígʉ́lá nə́ Yésus mə́ jəlá nə yə

(Mat 26.62-66; Mak 14.60-65)

66 Mán mələ̂m, gúfʉ́gá ócúmbá wâ kúl búúd, nə milúlúú myâ ofada nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á sɛɛŋgya. Bwə́ mú zə nə Yésus bwə́dɨ́ *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî dɨ̂. 67  *Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋkí wo jisə *Krîst, jaawʉgʉ́ sə̂». Nyə nə bwo nə́: «Mə tɛɛm jaaw bɨ́, bɨ ámagʉləyɛ́. 68 Mə jí nə́mə́ bɨ́ njígá na, bɨ ábɛ̧sayɛ́ mə. 69  *Njɨ, tɛ́ɛ́d kɨ́kɨdɨ́ga, *Mwân mə Múúd nyə é kə ji shí mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh dɨ̂.» 70  *Bɛ̂sh ntâg nə́: «Ntɔ́ jɨ nə́ wo jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî?» Nyə nə bwo nə́: «Bɨmɛ́fwó bɨ́ ŋgə cɨ ntɔ́, mə jisə nyə.» 71 Bwə́ mú ntâg cɨ nə́: «Jɨ́ shé mə́ kwo sɔ̧́ owúshinɛd yí? Sə́mɛ́fwó mə́ gwág á mə́ lás.»

23

Yésus mə kə́ kaad wə́ Pilât

(Mat 27.11-14; Mak 15.2-5)

1 Gúfʉ́gá búúd jɛ̂sh mú tɔ̂w kyey kə nə Yésus wə́ Pilât. 2  *Kə wɔ́ɔ́s nûŋ, bwə́ mú ŋgə búgə nyə lə́sʉ́ nə́: «Sə́ ámə kwey múúd ɛ́ga ŋgə́ sá nə lwoŋ búúd jísʉ́ mitə́dʉ́gá mí ŋgə́g nə búbulə mílúúd, a ŋgə́ cɨ nə́ nyə wə́ jísə́ Mesî, Njwú-buud; a ŋgə́ sá nə́ bwə́ kú jə́na *Káázɛl tóya.» 3 Pilât mú jí nyə nə́: «Ye wo jisə Njwû *Oyúdɛn?» Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Wo mə́ cɨ ɔ́nɨ.» 4 Pilât mú cɨ nə milúlúú myâ ofada nə məŋkúmbə mə búúd nə́: «Mə akwéyɛ́ nə́ muud ɛ́ga mə́ shwey wôŋ.» 5 Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «A ŋgə shwambʉlə kúl búúd jísʉ́. A mə́ ŋgə yə bwo minjɨ́ɨ́gʉ́lá wú Galilê, wɔ́ɔ́s Yudéa zə kumə wa.» 6 Ja Pilât mə́ gwág ntʉ́nɨ yí, a mú jí ŋkí Yésus jɨ muud á Galilê. 7  *Nda nyə á mpu nə́ Yésus jɨ muud á faan lʉ́ íjwûga mə́ Herod nə́, nyə á cɨ nə bwo nə́ bwə́ kə́g nə nyə wə́ Herod. Í á bə Herod njúl Yurʉ́səlɛm mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́d.

Yésus mə kə́ kaad wə́ Herod

8  *Herod nyə á bul bə nə məshusʉg ja nyə á dʉ́g Yésus yí. Nəcé bwey nyə á dʉ bwey sɔ̧́ nə́ a dʉ́g nyə nə isâ nyə á dʉ gwág shú dɛ́ dɨ́ yí. Nyə á ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ Yésus nyə e sá dúl *shimbá a mú dʉ́g. 9 A mú jí Yésus zhwog minjígá, njɨ Yésus kú bɛ̧sa. 10 Milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á bə cínɔŋgʉ́ bwə́ ŋgə́ búgə Yésus milə́sʉ́ nə ŋkʉ́d. 11  *Herod bə́nɔ̂ŋ ifulísh byé bwə́ ŋgə́ ŋwa nyə mpyóŋ nə mpyóŋ, ŋgə cágʉlə nyə. Bwə́ mú bwééd nyə jɔ̧jɔ̧ jud nə́ ndɛɛ́ nyiŋg nyə nə́ bwə́ kə́g nə nyə wə́ Pilât. 12 Herod bá Pilât buud bwə́ á dʉ bə nə ifʉmʉga wá, bwə́ mú cɛ̧ɛ̧ shwə́ jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́d.

Yésus mə́ nyiŋgə kə kaad wə́ Pilât

13 Pilât mú sɛɛŋg mílúlúú myâ ofada, nə micî nə buud bɛ̂sh, 14 a mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ́ ámə zə nə muud ɛ́ga mə́dɨ́ nə́ a ŋgə shwúgʉli kúl búúd jɨ́n. Ká dʉgá, mə mə́ jí nyə minjígá bɨ ŋgə́ gwág. Mɛɛ mə́ kwey nə́ a cugɛ́ nə tɔɔ wôŋ ísâ byɛ̂sh bɨ́ ŋgə́ cɛɛl bwaagʉlə nyə yííd. 15 Herod mə́ kwey nə́mə́ nə́ a cugɛ́ nə məbyaagʉlə, gwə́ wə́ á mə́ nyiŋgə ntɨ sə́ nyə yí. Ntɔ́ jɨ nə́ muud ɛ́ga nyə asáyɛ́ gúl sâ shwɨy. 16 Mə zə́ yə nyə intʉ́gʉ́lí nə́ ndɛɛ́ mə bɨ́d nyə.»

Bwə́ ban Yésus, cɛɛl Barábas

(Mat 27.15-26; Mak 15.6-15)

17  *[Pilât nyə á dʉ bə nə fúlú nə́ zaŋ *Páska í ká bə, a bɨ́d búúd wúl mbwug.] 18  *Bɛ̂sh bwə́ mú kɨ̂m ja ŋgwúd nə́: «Gwúg nyə. Yidag bɨ́d sə́ Barábas.» 19 Barábas wɔɔŋgʉ̂ nyə á kə mímbwug dɨ́ nəcé bwə́ á sá nə́ buud bwə́ sáág miŋgáádə́ nə ijwû, bwə́ gwú nə́mə́ múúd. 20 Pilât mú kwo lésha nə buud bwə́ á ŋgə shwə́man Yésus wá gúl ja nə́, nywáá mə́ cɛɛl bɨ́d nyə. 21 Bwə́ mú kɨ̂m nə́: «Bwambʉləg nyə kwolós dɨ̂, bwambʉləg nyə kwolós dɨ̂.» 22 Pilât mú nyiŋgə cɨ nə bwo ja álɛ́ɛl nə́: «Dáyɛ́ bɔ̂w á mə́ sá yí? Mə akwéyɛ́ nə́ a mə́ shwey wôŋ í jə́lá nə shwɨy yí. Mə zə́ sá nə bwə́ fyámʉ́sə́g nyə milwóŋ nə́ ndɛɛ́ mə bɨ́d nyə.» 23 Bwə́ mú nyiŋgə kɨ̂m nə́ a bwámbʉləg Yésus kwolós dɨ̂, oŋkwiimbyê ŋgə yáág yáágʉ́g. 24 Pilât mú ŋwa cígʉ́lá nə́ a zə́ sá sâ bwə́ ŋgə́ jɨɨ yí. 25 A mú bɨ́d múúd bwə́ á ŋgə gwáámb yɛ́, muud nyə á kə mímbwug dɨ́ nəcé ciŋʉ́-cində̂ nə məgwú mə múúd yɛ́; a mú yə bwo Yésus nə́ bwə́ kə́g sá nyə nda bwə́ dʉ́g nə́.

Bwə́ kə́ nə Yésus kwolós dɨ̂

(Mat 27.31-38; Mak 15.20-28; Yuá 19.16-24)

26 Ja bwə́ á ka ŋgə kə nə Yésus yí, bwə́ á bii Shímun á Sirɛ̂n ŋgə́ wú ífambə́, bwə́ mú zhimb nyə kwolós nə́ a ŋkɛ́nyʉ́g, ŋgə bɛ̧ Yésus. 27 Zhwog buud wâ kúl búúd, nə budá bwə́ á ŋgə bɛ̧, bwə́ ŋgə́ *bí məbwə̂ íbʉd dɨ́†, bwə́ ŋgə́ tədʉwa. 28 Yésus mú yid dʉ́g búdá bɔɔŋgʉ́, a mú cɨ nə bwo nə́: «Kúgá jɨɨ́ mə, jɨɨgá bɨmɛ́fwó nə bwân bʉ́n, 29  *nəcé í bá wɔ́ɔ́s nə́ buud bwə́ bá cɨ nə́: “Mikundú mí búdá myá mí mə́ jəla, bá buud bwə́ abwɛ́lɛ́ ŋwa mə́bum, kú bwɛlɛ nyɛ́ɛ́ŋg bwân wá.” Mwɔ̂w búúd bwə́ bá lás ntɔ́ má mə́ ŋgə zə. 30  *Nə́ ndɛɛ́ bwə́ bá cɨ nə mimbʉ́ŋ nə́: “Kádágá sə̂,” bwə́ nə iŋkwúndʉ́gʉ́ nə́: “Shweelʉgá sə̂.” 31  *Ŋkə́mʉ́sá ná bwə́ fwó sá lɨ́ɨ́ á bʉ́s nda bwə́ ŋgə́ sá ga, jâŋ í bá bə nə fumbə ntʉdɛlɛ̂?» 32 Ja bwə́ á ŋgə kə nə Yésus yí, bwə́ á ŋgə nə́mə́ kə nə míl mímbʉ́wʉ́lú mí búúd mímbá nə́ bwə́ kə́ gwú bə́nɔ́ŋ.

Bwə́ bwambʉlə Yésus kwolós dɨ̂

(Mat 27.33-36; Mak 15.22-24)

33  *Ja bwə́ mə́ kə wɔ́ɔ́s kʉ́l bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ «Bwundú lúú» yí, bwə́ mú bwambʉlə Yésus kwolós dɨ̂, bə́nɔ̂ŋ mimbʉ́wʉ́lú mí búúd mímbá myɔɔŋg, nyíga jé kwolós dɨ́ Yésus mbwə̂ məncwûm, nyíga jéd nyə́dɨ́ mbwə̂ məkɔ́ɔ́l. 34  *‡[Nə́ ndɛɛ́ Yésus mú lás nə́: «Pʉpa, juug bwo, nəcé bwə́ ampúyɛ́ sâ bwə́ ŋgə́ sá yí.»] Bwə́ mú wusə mpaambə́ shú kaawʉ́lə míkáándə́ mí Yésus. 35  *Zhwog buud bwə́ á bə bwə́ tə́l dʉ dʉ́g.

Mbʉ́wʉ́lú múúd í cɛ́nd mítə́dʉ́gá

Micî mí mú ŋgə cágʉlə Yésus, ŋgə́ cɨ nə́: «Nyə á dʉ dɨ́ cʉgʉshi buud ɨɨ́, a cʉ́gʉg nyəmɛ́fwó, ŋkí a jɨ *Krîst, muud Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh yɛ́». 36  *Ozɨmbɨ bwə́ á ŋgə nə́mə́ cágʉlə nyə; bwə́ mú shísh nyə́dɨ́ kə yə nyə məlwəg mə́ ábibyɛnzhʉ̂. 37  *Bwə́ nə́: «Ŋkí wo jɨ Njwû *Oyúdɛn, cʉgʉg wómɛ́fwó.» 38 Bwə́ á cilə cilyá, bwambʉlə nyə wə ŋgɛɛ lúúd gwɔ́w nə́ «Njwû Oyúdɛn wə́ ɛ́ga.» 39 Wúl mbʉ́wʉ́lú í á bə nə́mə́ jé kwolós dɨ́ yí mú jág lás nə nyə nə́: «Ŋgaá wo wə́ jɨ́ Krîst? Cʉgʉgʉ́ wómɛ́fwó wo ka nə́mə́ cʉg sə̂.» 40 Wúl mbʉ́wʉ́lú mú fɛɛl, jum nyə nə́: «O! Wo jɨ nə́mə́ íntʉ́gʉ́líd nda nyə, wo ka bə kú fúndə Zɛmbî? 41 Shwə́ bâŋ mə jəla nə intʉ́gʉ́lí íga, nəcé shwə́ a sá nə́mə́ ísâ í jə́lá nə́ shwə́ bə́g nə intʉ́gʉ́lí yí. Ká nyɛ, nyə abwɛ́lɛ́ sá sâ abʉ́bɔ̂w.» 42 A mú cɨ nə Yésus nə́: «Yésus, wo ɔ bá tə́dʉgá mə ja wó bá zə nə ijwûga byô yí.» 43  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw wo nə́, shwə́ é bə múús *Paradis.»

Shwɨy mə Yésus

(Mat 27.45-51; Mak 15.33-37)

44  *Jwɔ̂w í á bə í mú ŋgɛɛ tɔ́lɔ́g dɨ́, yídʉ́gʉ́ í á shila shí nyɛ̂sh nə́ ŋkwed kə wɔ́ɔ́s mə́wəla məlɔ́ɔl mâ mpwó-kugʉ́, 45 jwɔ̂w í mə́ shwaaw, *sanda í á dʉ kalʉwo *Mpáánzə́ Zɛmbî yí í mú sɛɛl tʉ́tám nə́ cáŋ. 46  *Yésus mú kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Pʉpa, mə mə́ kɛɛl *jîm jâm wódɨ́ mə́bwə́d.» Nə́ ndɛɛ́ a mú jímal.

(Mat 27.51-56; Mak 15.38-41)

47  *Ja lúlúú ízɨmbɨ mə́ dʉ́g ísâ í á ŋgə sɨ̂y yí, a mú yə Zɛmbî gúmə́, nyə nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, muud ɛ́ga nyə á bə tʉ́təlí muud.» 48 Buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə zə nə mikʉ́lə́ áncuncuma nə́ bwə́ zə́ dʉ́g lugə-lugə sâ wá, ja bwə́ mə́ dʉ́g ísâ í á ŋgə sɨ̂y yí, bwə́ mú ŋgə nyiŋgə bwə́ ŋgə́ *bí məbwə̂ íbʉd dɨ́ nə məcɛy mə lâm. 49  *Buud bɛ̂sh bə́nɔ̂ŋ Yésus bwə́ á bə nə wɔ́ŋgɔ́ wá nə budá bə́nɔ́ŋ bwə́ á ŋgə kyey té wúlə Galilê wá bwə́ á bə bwə́ tə́l shwóg-shwóg ka dʉ dʉ́g.

50 Nə́ ndɛɛ́, ŋgwɔ́l múúd nə jínə́ nə́ Yósɛb mú zə wɔ́ɔ́s, a njúl tʉ́təlí muud nə jɔ̧jɔ̧ lâm, a njúl nə́mə́ muud á gwooŋg mílúlúú myâ lɔɔm. 51 Nyə á bə muud Arimatê, nyə a shígɛ́ bə cʉ́ŋ nə cígʉ́lá bwə́ á ŋwa yí nə sâ jɛ̂sh bwə́ á ŋgə sá yí. Nywáá nyə á ŋgə ji a ŋgə́ bwánd Faan mə́ Zɛmbî. 52 Nyə á ka kə wə́ Pilât, kə gwáámb nyə mbimbə mə́ Yésus. 53 A mú shul yîl mbimbə kwolós dɨ́, a fʉ́lə wə ndómbó dɨ́ nə́ ndɛɛ́ kə wá nyúl shwoŋ bwə́ á bwagʉlə kwóógʉ́d yí, í njúl bwə́ nda fwo bwɛlɛ bwɨ́ɨ́g wúl mbimbə cínɔŋg cwû. 54 Jwɔ̂w dɔɔŋg í á bə ntâg jwɔ́w bwə́ dʉ́ kwəmʉsa Sábaad yí, kwəmʉsálə wɔɔŋg í á shí nə́mə́ tɛ́ɛ́d.

55  *Budá bə́nɔ̂ŋ Yésus bwə́ á dʉ ŋgə kyey té wúlə Galilê wá bwə́ á ŋgə bɛ̧ Yósɛb kə wɔ́ɔ́s shwoŋ dɨ̂, kə dʉ́g nda nyə á wá mbimbə mə́ Yésus cínɔŋg nə́. 56  *Bwə́ mú nyiŋgə, bwə́ kə kwəmʉsa ísâ í ámpə-məcud nə olabínda. Bwə́ mú woga jwɔ̂w lʉ́ Sábaad nda cɛ̧ɛ̧ í á ŋgə cɨ nə́.

24

Yésus mə gwûm

(Mat 28.1-8; Mak 16.1-8)

1 Jwɔ̂w shwɛ́ndɛ mə́ dʉ́ tɛ́ɛ́d yí, ná nə́mə́ mpʉ́mán mpʉ́mán, bwə́ á ká zə kə nə olabínda bwə́ á kwəmʉsa wá shwoŋ dɨ̂. 2 Bwə́ mú kə kwey nə́ məma kwóógʉ́ í ámə dʉ juwal shwoŋ yí í músə í mbwúg koogʉ́.* 3 Bwə́ mú nyíi shwoŋ dɨ́, njɨ, bwə́ kú kwey mbimbə mə Cwámba Yésus. 4 Í mú zə bə, bwə́ ŋgə́ nâ ntɨ́ya, seegya njɨ buud obá bwə́ mú bwə́ tə́l bwo na kúnə́-kúnə, bwə́ njúl nə mikáándə́ mí ŋgə́ ŋkənʉwa. 5 Iŋkuŋkúúnd í mú shwɨy búdá nyúúlʉ́d, bwə́ mú kúd mə́mpwoombʉ́ shí. Buud obá bɔɔŋg bwə́ mú cɨ nə bwo nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ mə́ zə́ sɔ̧́ múúd ŋgə́ cʉgə yɛ́ mímbimbə dɨ́ yí? 6  *A cugɛ́ wa, a mə́ gwûm. Tə́dʉ́gágá nda nyə á lás nə bɨ́ bɨnɔ́ŋ njúl Galilê nə́. 7 Ŋgaá nyə á cɨ nə́ í jɨɨ nə́ *Mwân mə Múúd káánzʉg məbwə̂ mə́ búúd ɔ *mísə́mʉ́d, bwə́ bwambʉlə nyə kwolós dɨ́ nə́ ndɛɛ́ a mú gwûm jwɔ̂w álɛ́ɛl.» 8 Budá bwə́ mú nyiŋgə tə́dʉga lə́sʉ́ wɔɔŋg.

9  *Nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú wú shwoŋ dɨ́ kə bwiiŋg *búúd ɔ lwámá wûm nə ŋgwúd isâ ínɨ byɛ̂sh, bwə́ bwiiŋg nə́mə́ bɔ́ɔ́l *ómpwíín bɛ̂sh. 10 Í á bə, nə Maríya á Magʉdála, nə Yuána, nə Maríya nyɔɔŋgʉ́ mə Zhâk, nə bɔ́ɔ́lʉ́gá bə́nɔ̂ŋ bwə́ á bə wá. Bwə́ á ŋgə bwiiŋg buud ɔ lwámá isâ byɔɔŋg, 11 njɨ buud ɔ lwámá bwə́ á ŋgə ŋwa bwo nda buud bwə́ ŋgə́ cɨ isâ bísə́ kú nə wúmbʉ́lé yí, bwə́ áshígɛ́ magʉlə lâŋ wáŋ. 12 Njɨ, Pyɛ̂r mú tɔ̂w, a mú kə nə kʉ́lə́ shwoŋ dɨ̂. A mú bɔ̧ɔ̧lə, a mú dʉ́g njɨ obándáshi bwə́ á dʉl Yésus nə ndɨ́ wá. A mú nyiŋgə kə njɔ́w a ŋgə́ káam sâ í ámə sɨ̂y yí.

Ompwíín óbá bwə́ bwəma nə Yésus zhɨ́ɨ́ Imawus

13 Í á bə nə́, jwɔ̂w ŋgwúd dɔɔŋgʉ́, *ompwíín ɔ́ Yésus obá bwə́ á ŋgə kə də́nd bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Imawus yí. Wúlə Yurʉ́səlɛm kə wu í á jee bə okílomáda wûm nə óbá†. 14 Bwə́ á ŋgə kə bwə́ ŋgə́ lésha mpə́dʉ́gá nyáŋ, ŋgə bwiiŋg isâ byɛ̂sh í á sɨ̂y yí. 15 Í mú kə wɔ́ɔ́s nə́, bwə́ ŋgə́ kə ntʉ́nɨ bwə́ ŋgə́ lésha ŋgə faas ɨɨ́, Yésus nyəmɛ́fwó mú zə kwey bwo, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú ŋgə kə. 16 Njɨ mísh máŋ mə́ á bə nda gúl sâ í á ŋgə ntágʉlə, bwə́ áshígɛ́ yag nyə. 17 A mú cɨ nə bwo nə́: «Myáyɛ́ míláŋ bɨ́ ŋgə́ zə bwiiŋgya zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́ míga?» Bwə́ mú shigʉla, bwə́ ŋgə́ nyîn nda bwə́ mə́ shúsʉla nə zhwuŋʉ́. 18 Nyɔɔŋg nyə á bə nə jínə́ nə́ Kleyopas yɛ́ mú bɛ̧sa nə́: «Njɨ wo wə́ jɨ́ nə́ wo njúl Yurʉ́səlɛm wo kú mpu ísâ í mə́ sɨ̂y mwɔ̂w mə́ga dɨ́ yɛ́?»

19  *A mú jí bwo nə́: «Byáyɛ́ ísâ?» Bwə́ nə́ nyə nə́: «Isâ í dʉ́gyá nə Yésus á Nazarɛ̂t yí! Muud nyə á bə *muud micúndə́ yɛ́, misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́ nə iciyá byé í dʉ́gə́ bə ŋkí lal ŋkûl mísh mə́ Zɛmbî nə mísh mə́ búúd bɛ̂sh dɨ̂. 20 Wo afwóyɛ́ gwág nda milúlúú myâ ofada nə otɔ́we ɔ shwóg bʉ́sʉ́ bwə́ á kusha nə nyə nə́ a yə́g, bwə́ bwambʉlə nyə kwolós dɨ́ nə́? 21  *Sə́ á ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ nyə wə́ nyə é zə yîl *Izʉrəyɛ̂l mə́nyámád. Njɨ í áshígɛ́ ná bə ntɔ́. Múús jɨ jwɔ̂w álɛ́ɛl bwə́ shínʉ́lə sá isâ byɔɔŋgʉ̂. 22 Í mə́ mɛɛl nyiŋgə bə, bɔ́ɔ́l búdá wâ sə́dɨ́ gwooŋg bwə́ mə́ zə ntágʉlə sə́ milúu, nə́ bwə́ ámə kə shwoŋ dɨ́ mpʉ́mán mpʉ́mán, 23 bwə́ shígɛ́ kwey mbimbə yé cínɔŋg; bwə́ mú zə jaaw nə́ bwə́ ámə dʉ́g *wəéŋgəles, wəéŋgəles bɔɔŋg bwə́ mú jaaw bwo nə́ Yésus ŋgə cʉgə. 24  *Bɔ́ɔ́l búúd ɔ́ gwooŋg jísʉ́ bwə́ shí nə́mə́ kə shwoŋ dɨ́, bwə́ kə kwey ísâ nda búdá bwə́ ámə jaaw nə́; njɨ nyɛ, bwə́ shígɛ́ dʉ́g nyə.»

25  *Nyɛ mú ka zə lás nə bwo nə́: «A bɨ mə́ bə nə shúg e! A bɨ́ caálə *magʉlə nə́ isâ búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á cɨ yí bísə́ bʉ́bə́lɛ́ e! 26 Ŋgaá nə́ í á jɨɨ nə́ *Krîst júgʉg ntʉ́nɨ nə́ ndɛɛ́ a mú nyiŋgə ŋwa gúmə́ jé?» 27  *A mú ka zə sá nə́ bwə́ mpúg isâ í dʉ́gyá nə nyə yí, nda Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ nə́, tɛ́ɛ́d nə Micilyá mí Moyîz kala nə mí mí búúd ɔ mícúndə́. 28 Bwə́ mú ŋgə shísh kúnə́-kúnə nə də́nd bwə́ á ŋgə kə yí. Yésus nyɛ mú sá nda a cɔ̧́ kə nə njɔɔnd shwóg. 29 Bwə́ mú yáág nə nyə nə́ a kú cɔ̧́, bwə́ nə nyə nə́: «Jig wa sə́dɨ́, kugʉ́ mə́ bii shí, jwɔ̂w í mú bul kə.» A mú nyíi njɔ́w nə́ a ji cínɔŋg bwə́dɨ́. 30 Í mú zə bə nə́, ja bə́nɔ́ŋ bwə́ mə́ zə ji shí nə́ bwə́ də yí, Yésus mú ŋwa bʉlɛ́d, a mú bwádan nə gwo, a mú fɛ̂y gwo a yə bwo. 31 Mísh mə́ mú ka tɛɛm bâŋ bwo nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú yag nyə. Njɨ, a mú jímb bwo míshʉ́d. 32  *Bwə́ mú ŋgə cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Ja nyə ámə ŋgə lésha nə sə́ zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́ ŋgə fɛ́ɛ́g sə́ mícilyá mí Kálaad Zɛmbî yí, ŋgaá nə́ milâm mí ámə ŋgə bə sə́ nə́ gwɔ̧́ɔ̧́-gwɔ̧́ɔ̧́ nə fwámɛ́ yéésh ɨɨ́?» 33 Bwə́ mú tɨ́ njɔɔnd nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́d nyiŋgə kə Yurʉ́səlɛm. Bwə́ mú kə kwey *búúd ɔ lwámá wûm nə ŋgwúd bə́nɔ̂ŋ buud bwə́ á zə sɛɛŋgya nə bwo wá. 34  *Bwə́ mú kə jaaw bwo nə́ jísə bʉ́bə́lɛ́ nə́ Cwámba mə́ gwûm, Shímun shí dʉ́g nyə. 35 Bwə́ mú bwiiŋg bwo sâ í ámə bə nə bwo zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́ yí nə nda bwə́ ámə kə yag Yésus ja nyə́ ámə fɛ̂y bʉlɛ́d nə́.

Yésus mə lwágʉlə ompwíín bɛ́ nyúul

36  *Bwə́ ŋgə́ bwiiŋg bwo gwo ntʉ́nɨ, Yésus mə́ cúwo, zə tɔ̂w bwo tʉ́tám, a mú cɨ nə bwo nə́: «Səlʉgá milâm shí.» 37  *Məma yáág-yáág íŋkuŋkúúnd í mú shwɨy bwo nyúúlʉ́d, bwə́ ŋgə́ dʉ́g nə́ *jîm wə́ bwə́ mə́ dʉ́g nɨ. 38 A mú cɨ nə bwo nə́: «Jɨ́ bɨ́ ŋgə́ búbulə yí? Jɨ́ bɨ́ ŋgə́ bə nə məshwán mílámʉ́d yí? 39 Dʉ́gʉ́gá məbwə̂ nə məkuú mâm. Jísə mpú bə mə wə́ ɛ́ga. Kúnyágá nə mə, dʉ́gʉ́gá. Jîm í ádɛ́ bə nə ifúndə́ nə iyasə́ nda bɨ́ ŋgə́ dʉ́g mə nə ndɨ̂ ɛ́ga.» 40 Nyə á ŋgə cɨ ntʉ́nɨ a ŋgə́ lwágʉlə bwo məbwə́ nə məkuú mɛ́. 41  *Bwə́ á bə bwə́ mú nə məshusʉg, bwə́ ŋgə́ káam, njɨ bwə́ kú fwo mpu *búgʉla. A mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ́ cugɛ́ nə sâ mə́ də́ wa?» 42 Bwə́ mú yə nyə kʉ́l shú mbufá. 43 A mú ŋwa gwo, a mú də bwə́ ŋgə́ dʉ́g. 44  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Sâ mə́ á bwey dʉ jaaw bɨ́ ja shé á dʉ bə yí ɔ́nɨ; mə á dʉ jaaw bɨ́ nə́ isâ bísə́ cilyá shú dâm Cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz dɨ́ nə micilyá mí *búúd ɔ mícúndə́ nə osôm dɨ́ yí byɛ̂sh í jəlá nə bá sɨ̂y.» 45  *A mú bɛ̂ny bwo fʉg nə́ bwə́ gwágʉ́g mícilyá mí Kálaad Zɛmbî. 46  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Jísə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ ntʉ́ga “Krîst mə bá jug nə́ ndɛɛ́ a gwûm jwɔ̂w álɛ́ɛlʉd, 47  *bwə́ ka bá dʉ cúndə jínə́ dɛ́d nə́ buud bwə́ cɛ́ndʉ́g mitə́dʉ́gá, Zɛmbî mú juu bwo. Cúndə́ wɔɔŋg í bá tɛ́ɛ́d Yurʉ́səlɛm í mú kala ílwoŋ byɛ̂sh.” 48  **Bɨ wə́ bʉ́sə́ ówúshinɛd wâ isâ byɔɔŋg. 49  *Nə́ ndɛɛ́, mə bá ntɨ́ bɨ́ sâ Dâ nyə á kaag bɨ́ yí. Bɨ bâŋ jigá wa ŋgwə́la kə kumə ja mpífə́ í bá zhu gwɔ̂w, bɨ́ zə lwánd nə ndɨ̂ yí.»

Yésus mə́ kə́ gwɔ̂w

50  *A mú wú nə bwo ŋgwə́la kə nə bwo kúnə́-kúnə nə Betanî. Kə wɔ́ɔ́s nûŋ, a mú bʉ̂n məbwə̂ bwádan nə bwo. 51 A ŋgə́ bwádan nə bwo ntʉ́nɨ, a mú ŋgə béégya nə bwo, ŋgə ŋkâŋ kə gwɔ̂w. 52  *Bâŋ bwə́ mú kúdɔw shí yə nyə gúmə́ nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú nyiŋgə kə Yurʉ́səlɛm nə məshusʉg milâm nə́ cwɔ́ɔ́. 53  * Bwə́ mú kə ji *Luŋ mə́ Zɛmbî kú ná kwo wú, dʉ ságʉsə Zɛmbî.

* 1:3 Mis 1.1

* 1:5 Abiya: 1Ib 24.7-19

* 1:9 MmN 30.7-8

* 1:13 1.60, 63

* 1:15 Ilŋ 6.3; OoM 13.4-5; Luk 7.33

* 1:17 Mal 3.1, 23-24 (Bible Segond 4.6); Mat 17.10-13; Mak 9.13; Yuá 1.21

* 1:18 Mət 17.17; 18.11

* 1:19 Dan 8.16

* 1:25 Mət 30.23

* 1:27 Mat 1.16

* 1:31 Iza 7.14; Mat 1.21; Luk 2.21; Mis 4.12

* 1:32 Iza 9.6; 2Sa 7.16; Mat 20.30-31

* 1:33 Dan 7.14

* 1:35 Mat 1.18; Luk 4.18

* 1:37 Mət 18.14; Mat 19.26; Mak 10.27; Luk 18.27

* 1:46 1Sa 2.1-10

* 1:50 Sôm 103.13, 17

* 1:51 Mbá 5.15; 26.8

* 1:52 Sôm 75.8; Mat 23.12; Zhk 4.6, 10

* 1:53 Sôm 107.9; 34.11

* 1:54 Msh 7.20; Sôm 98.3; Mət 17.7; 22.17

* 1:59 Mət 17.12-13

* 1:60 1.13

* 1:68 Sôm 41.13; 72.18; 111.9; Luk 4.18-21; 7.16; 19.44

* 1:69 Sôm 132.17; Mat 20.30-31

* 1:70 Rom 1.2; Iza 9.1-6; Msh 5.1-3

* 1:71 Sôm 106.10

* 1:72 Sôm 106.45; 105.8-9; Ləv 26.42

* 1:73 Mət 22.16-18

* 1:74 Tit 2.12, 14

* 1:76 Mal 3.1; Mat 11.10; Mak 1.2; Luk 7.27

* 1:77 Zhe 31.34

* 1:78 MmN 34.6; Iza 60.1-2

* 1:79 Iza 9.1, 5; 42.6-7; Mat 4.16

* 2:4 Mat 2.1; Yuá 7.42

* 2:11 Mat 20.30-32; Yuá 4.42; Mis 5.31; 13.23; 2Pr 1.11

* 2:14 Iza 57.19; Mat 10.13, 34; Mak 9.50; Luk 1.79; 10.5-6; 12.51; 19.38, 42; 24.36; Yuá 4.27; Mis 10.36; Ifz 2.14, 17

* 2:19 2.51

* 2:21 1.31

* 2:22 Ləv 12; Ilŋ 18.15-16

* 2:23 MmN 13.2

* 2:30 Iza 52.10

* 2:32 Iza 42.6; 49.6; 46.13

* 2:34 Iza 8.14; 1Pr 2.8

* 2:37 1Tm 5.5; Mat 6.16-17

* 2:38 Iza 52.9

* 2:41 MmN 12.1-27; 23.14-17

* 2:49 Yuá 2.16

* 2:51 2.19

* 2:52 1Sa 2.26

* 3:1 Tatarâk: Ciyá nɨ í cugɛ́ ciyá mə́kaa; njɨ í kə́ nə́ «ŋgwə́mʉna nyə á ŋgə jwú nə mpál nɔ̧̂ á ŋkúmba faan yɛ́». Dʉ́gʉ́g nə́mə́ Mat 14.1; Luk 3.19; 9.7; Mis 13.1.

* 3:3 Mis 13.24; 19.4; Luk 24.47

* 3:4 Iza 40.3-5

* 3:6 2.30-31; Mis 28.28

* 3:7 Mat 3.7; Luk 21.5-36

* 3:8 1.54-55; Mat 3.9

† 3:8 Mpumə́ nyɔɔŋg wə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́.

* 3:9 Mat 7.19

* 3:16 Mis 1.5; 11.16; 13.25; 19.2-4; Luk 4.18

* 3:19 Mat 14.3-4; Mak 6.17-18

* 3:21 5.16

* 3:22 4.18 Mwân: Sôm 2.7; Iza 42.1; Luk 9.35; 20.13

* 3:27 Salátiyɛl: 1Ib 3.17; Esd 3.2

* 3:30 Rut 4.18-22; 1Ib 2.1-14

* 3:31 Natan: 2Sa 5.14

* 3:33 Mət 29.35; 25.19-26; 11.10-20; 5.1-32

* 4:1 Mat 6.16-17; Luk 4.18; Heb 4.15

* 4:4 Mbá 8.3

* 4:6 Mat 28.18; Yuá 12.31

* 4:8 Mbá 6.13; 5.9

* 4:10 Sôm 91.11-12

* 4:12 Mbá 6.16

* 4:13 22.3, 31

* 4:14 4.18

* 4:18 1.68

* 4:18 Iza 61.1-2; Mat 11.5; Luk 7.22

* 4:18 1.35; 3.16, 22; 4.1, 14; 10.21; 24.49; Mat 1.18, 20; 3.11, 16; 4.1; 12.18, 28, 31-32; 28.19; Mak 1.8, 10, 12; 3.29; Mis 1.2, 5, 8; 2.4, 17, 18

* 4:19 Ləv 25.10

* 4:22 Yuá 6.42

* 4:24 Yuá 4.44

* 4:25 1Oj 17.1, 8-16

* 4:27 2Oj 5.1-14

* 4:32 Mat 7.28-29

* 4:34 Mak 3.11

* 4:41 Mak 3.11-12

* 4:43 11.2

* 4:44 Bɨ ɔ kálʉgə, Segond ŋgə cɨ na nə́ Galilê, í njúl nə́ í jəlá nə bə Yudéa.

* 5:4 Yuá 21.2-11

* 5:11 Mat 8.21-22

* 5:14 Ləv 14.2-32; Mak 7.36; Luk 17.14

* 5:15 Mak 7.36

* 5:16 Mat 14.23; 26.36-46; Mak 1.35; 6.46; Luk 3.21; 6.12; 9.18, 28-29; 11.1; Mis 1.14; 2.42; 6.4; 12.5

* 5:20 7.48; Mat 9.2

* 5:24 Yuá 5.36

* 5:28 Mat 8.21-22

* 5:29 Mat 9.10

* 5:32 19.10

* 5:33 Mat 6.16-17; 11.18-19; Luk 7.33-34

* 5:34 Mat 9.15

* 5:36 Na jɨ kʉ́l káándə́ í afwóyɛ́ kə mə́júwó nə́ ndɛɛ́ í juli yí.

* 6:1 Mbá 23.25

* 6:2 MmN 20.8-10

* 6:3 1Sa 21.2-7; Ləv 24.5-9

* 6:6 Mak 2.27-28

* 6:11 Yuá 5.16, 18

* 6:12 5.16

* 6:14 Mis 1.13; Yuá 1.40-44

* 6:19 Mat 9.20

* 6:20 Mat 5–7

* 6:20 Zhk 2.5

* 6:21 Mbʉ́ 7.16-17; Zhe 31.25; Sôm 126.5; Iza 61.3

* 6:22 Mat 5.11; Yuá 16.2; Mis 5.41; 1Pr 4.14

* 6:23 Mat 5.12

* 6:24 Mat 19.23-24; Zhk 5.1

* 6:25 1Kr 4.8

* 6:26 Zhk 4.4; Zhe 5.31

* 6:29 Rom 12.17; 1Kr 6.7

* 6:35 yə búúd ikwalá: Ləv 25.35-36

* 6:37 Mat 6.14-15; Mak 11.25-26

* 6:38 Mak 4.24

* 6:39 Mat 15.14

* 6:40 Mat 10.24-25

* 6:46 Mat 7.21

* 6:46 Mal 1.6

* 7:1 Mat 7.28

* 7:12 1Oj 17.17

* 7:15 1Oj 17.22-23

* 7:16 1.68; 19.44 múúd micúndə́: Mat 16.14; 21.11, 46; 26.68; Mak 6.15; 8.28; 14.65; Luk 7.39; 9.8, 19; 22.64; 24.19; Yuá 4.19; 6.14; 7.40; 9.17

* 7:22 4.18-19; Mat 11.5

* 7:27 Mal 3.1; MmN 23.20; Mak 1.2; Luk 1.76

* 7:29 Mat 21.32

* 7:29 3.7, 12

* 7:33 Mat 9.14; Mak 2.18; Luk 5.33

* 7:33 1.15

* 7:34 Mat 9.10

* 7:36 11.37

* 7:37 Mat 26.6-7; Mak 14.3

* 7:37 alʉbátrə: Nyə á bə dúl váál kwóógʉ́, bwə́ á dʉ mɛ̧ ifúfuundú í bwɨ̂l nə ndɨ́ yí.

* 7:39 7.16

* 7:42 Mat 18.27

* 7:44 Mət 18.4; 1Tm 5.10

* 7:46 Sôm 23.5

* 7:48 5.20; Mat 9.2; Mak 2.5

* 7:50 Mat 9.22

* 8:2 23.49, 55-56; 24.1-10; Mat 27.55-56, 61; 28.1, 8-10; Mak 15.40-41, 47; 16.1, 8

* 8:8 Mat 11.15

* 8:10 Mat 13.14-15

* 8:14 1Tm 6.9-10

* 8:16 11.33; Mat 5.15

* 8:17 12.2; Mat 10.26

* 8:18 Mat 25.29

* 8:21 11.28

* 8:24 Sôm 89.11

* 8:28 Mak 3.11

* 8:43 Ləv 15.25-27

* 8:44 Mat 9.20

* 8:48 Mat 9.22

* 8:52 Yuá 11.11-13

* 8:54 Mak 5.41

* 8:56 Mak 7.36

* 9:1 10.1-12

* 9:2 11.2

* 9:3 22.35

* 9:5 Mis 13.51

* 9:5 Ja Oyúdɛn bwə́ á dʉ kudə fumbyâ mə́kuú dɨ́ yí, bwə́ á dʉ lwágʉlə nə́, kʉ́kʉ́l shí bwə́ ámə tə̂l mə́kuú máŋ yí, bwə́ mə́ kâl gwo nə buud bɨ́ cínɔŋg wá nə́ bwə́ músə sâ nyɛɛ́.

* 9:7 9.19

† 9:7 Tatarâk: Ciyá nɨ í cugɛ́ ciyá mə́kaa; njɨ í kə́ nə́ «ŋgwə́mʉna nyə á ŋgə jwú nə mpál nɔ̧̂ á ŋkúmba faan yɛ́». Dʉ́gʉ́g nə́mə́ Mat 14.1; Luk 3.1, 19; Mis 13.1.

* 9:9 23.8

* 9:10 Mat 15.32-39

* 9:10 6.13; 10.17

* 9:17 2Oj 4.43-44

* 9:18 5.16

* 9:19 9.7-8; Luk 1.17; 7.16

* 9:20 Mat 16.16; Luk 22.67

* 9:21 9.36

* 9:22 9.43-45; 17.25; 18.31-34; 24.6-7

* 9:23 14.27; 17.33; Mat 10.38-39; Yuá 12.25-26; 1Pr 2.21

* 9:26 12.9; Mat 10.33; 2Tm 1.8; 2.12

* 9:27 Mat 16.28

* 9:28 5.16

* 9:29 2Pr 1.16-18

* 9:31 9.22; 13.33

* 9:32 Yuá 1.14

* 9:35 3.22; Mbá 18.15

* 9:36 9.21

* 9:43 9.21-22

* 9:45 18.34

* 9:46 22.24-26

* 9:48 10.16; 22.26; Mat 10.40; 20.26-27; Mak 10.43-44; Yuá 13.20

* 9:50 11.23; Mat 12.30

* 9:51 24.50-51; Mat 19.1; Mak 10.1; Mis 1.9

* 9:52 10.33

* 9:54 2Oj 1.10, 12

‡ 9:55 Míl mícilyá mí ayág mí cúgɛ́ nə iciyá ínɨ.

* 9:61 1Oj 19.20

* 9:62 11.2; Flp 3.13

* 10:1 9.1-6

* 10:1 Míl mícilyá mí ayág mí ŋgə cɨ nə́ bwə́ á bə njɨ məwûm zaŋgbá.

* 10:4 22.35; 2Oj 4.29

* 10:5 2.14

* 10:7 1Tm 5.18; 1Kr 9.6-14

* 10:9 11.2

* 10:11 Mis 13.51; 18.6

* 10:12 Mat 10.15

* 10:13 Iza 23.1-16

* 10:15 Iza 14.13, 15

* 10:16 9.48; Mat 18.5; Mak 9.37; Yuá 13.20

* 10:17 9.10; Mak 6.30

† 10:17 Míl mícilyá mí ayág mí ŋgə cɨ nə́ bwə́ á bə njɨ məwûm zaŋgbá.

* 10:18 Yuá 12.31; Mbʉ́ 12.9

* 10:19 Sôm 91.13

‡ 10:19 múúd ŋgə́ lúmbʉli nə bɨ́ yɛ́: Wa jisə Sátan.

* 10:20 MmN 32.32; Flp 4.3; Mbʉ́ 3.5

* 10:21 4.18; Mat 11.25

* 10:22 Mat 11.27

* 10:24 1Pr 1.10-12

* 10:25 18.18; Mat 19.16; Mak 10.17

* 10:27 Mat 22.37, 39

* 10:28 Ləv 18.5; Rom 10.5; Gal 3.12; Yuá 13.17

* 10:33 múúd á Samaríya: Mat 10.5; Luk 9.52; 17.11, 16; Yuá 4.9, 39-40; Mis 1.8; 8.1, 5, 14-17, 25; 9.31

* 10:38 Yuá 11.2; 12.2-3

* 11:1 5.16

* 11:2 Ijwûga byô: 4.43; 9.2, 62; 10.9, 11; 17.21; 19.11; Mis 1.6-8; 19.8; 28.23, 31

* 11:3 12.22-32

* 11:7 18.5

* 11:9 Mat 7.7

* 11:14 Mat 9.32-34

* 11:15 Bɛlʉzebul wə́ Njwû ibɔ́w-bɔ̂w í míshíshim.

* 11:16 Mak 8.11; Mat 16.1

* 11:20 17.21

* 11:21 Iza 49.24

* 11:23 9.50; Mak 9.40

* 11:26 2Pr 2.20

* 11:28 8.21

* 11:29 Mat 16.2-4; Mak 8.12; Yuá 6.30

* 11:30 Zhn 2.1

* 11:31 1Oj 10.1-10

† 11:31 məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w: Ciyá nɨ í kə́ nə́ Sud; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 11:32 Zhn 3.5

* 11:33 8.16; Mak 4.21

* 11:37 7.36

* 11:38 Mak 7.2-4; Mat 15.2

* 11:41 12.33

* 11:42 Mat 23.23; Luk 18.12

‡ 11:42 mânt nə ru: Jísə ikáá bwə́ dʉ lugʉshi jáámb nə ndɨ̂ yí, isâ nda məsəb.

* 11:43 20.46; Mak 12.38-39

* 11:47 Mis 7.52

* 11:49 6.13

* 11:51 Mət 4.8-10; 2Ib 24.20-22

* 11:52 Mat 16.19

* 11:53 20.20

* 12:1 Mat 16.6; Mak 8.15

* 12:2 8.17; Mak 4.22

* 12:5 Heb 10.31

* 12:7 21.18

* 12:9 9.26; Mak 8.38

* 12:11 21.14-15; Mat 10.19-20; Mak 13.11

* 12:15 1Tm 6.9-10

* 12:19 Sôm 49.20

* 12:22 11.3

* 12:24 Sôm 147.9

* 12:27 1Oj 10

* 12:28 Mat 14.31

* 12:32 Iza 41.14; Luk 22.29

* 12:33 Mat 6.19; 6.20; Luk 11.41; 18.22; Mis 2.45; 4.34-37; Kol 3.1-2

* 12:35 Mat 25.1

* 12:36 Mbʉ́ 3.20

* 12:39 Mat 24.43

* 12:40 Mat 24.42

* 12:42 19.17-19

* 12:47 Zhk 4.17

* 12:50 Mak 10.38

* 12:51 2.14

* 12:52 14.26; 21.16; Mat 24.10; Mak 13.12

* 12:53 Msh 7.6

* 12:55 məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Sud; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 13:3 Sôm 7.13

* 13:6 Mat 21.19; Mak 11.13

* 13:8 2Pr 3.9, 15

* 13:10 Mak 2.27-28

* 13:14 MmN 20.9-10

* 13:15 14.5; Mat 12.11-12

* 13:16 bag ɔ Abʉraham: 1.54-55, 73; 3.8; 19.9

* 13:19 Eze 17.23; Mat 13.31

* 13:21 Mat 13.33

* 13:25 Mat 25.11-12

* 13:27 2Tm 2.19

* 13:29 məncwúm mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Nord; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

† 13:29 məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Sud; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 13:30 Mat 19.30

* 13:35 Sôm 118.26; Eze 10.18-19

* 14:1 Mak 2.27-28

* 14:5 13.15-16; Mat 12.11

* 14:7 20.46

* 14:8 Mik 25.7

* 14:11 Mat 23.12

* 14:13 Mbá 14.29

* 14:15 13.29

* 14:24 22.30

* 14:26 12.51-53; 18.29; Mat 10.37

* 14:27 9.23; Mat 16.24; Mak 8.34

* 14:35 Mat 11.15

* 15:1 Mat 9.10

* 15:3 Yuá 10.11-15

* 15:4 Eze 34.11, 16

* 15:11 Mat 21.28

* 15:13 Mik 29.3

* 15:24 Ifz 2.5

* 16:6 məfwánda wûm: Iciyá i gʉrɛ̂k í ŋgə cɨ gúl sâ nda olitres 2100.

* 16:8 Ifz 5.8

† 16:9 Mɔ́ɔ́l mə́kə́l mə́ ŋgə cɨ na nə́: Zɛmbî bâg ŋwa bɨ́ nyə́dɨ́ njɔ́w kandʉgə kandʉgə.

* 16:10 19.17-19; Mat 25.21-23

* 16:15 Mat 23.28

* 16:18 Mat 19.9; Mak 10.11-12; 1Kr 7.10-11

* 16:29 2Tm 3.16

* 17:5 6.13

* 17:6 Mat 13.31; 21.21; Mak 11.23

* 17:10 1Kr 9.16-17

* 17:12 Ləv 13.46

* 17:14 Ləv 14.2-32; Mat 8.4; Mak 1.44; Luk 5.14

* 17:16 10.33

* 17:19 Mat 9.22

* 17:21 11.2, 20; Mat 12.28

* 17:22 21.7-24

* 17:23 Mat 24.23-25; Mak 13.21-23

* 17:25 9.21-22

* 17:28 Mət 19.24-25

* 17:31 Mat 24.17-18; Mak 13.15-16

* 17:31 Ja bwə́ á dʉ lwɔ̧́ minjɔ́w yí, bwə́ dʉ mɛ̧ kwáminʉ́ nə́mə́ nda mənyuŋg. Kwáminʉ́ í á dʉ bə ŋkí lal, buud kə dʉ ŋgə kyey wu gwɔ́w, muud jee nə́mə́ kə woga wu.

* 17:32 Mət 19.26

* 17:33 9.24; Mat 16.25; Mak 8.35

† 17:36 Sá jísə́ cilyá wa mpánzə́ ga dɨ́ yí, míl mícilyá mí ayág mí cúgɛ́ nə gwo.

* 17:37 Zhb 39.30

* 18:1 11.2; Rom 12.12; Flp 4.6; Kol 4.2; 1Te 5.17

* 18:5 11.7-8

* 18:12 11.42; Mat 6.16-17; 23.23

* 18:13 5.8; Sôm 51.3, 5

* 18:14 Sôm 51.19; Mat 23.12

* 18:17 Mat 18.3

* 18:18 10.25

* 18:20 MmN 20.12-16

* 18:22 12.33; Mat 8.21-22

* 18:24 nə́ a mə́ shúsʉla: Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá ínɨ.

* 18:27 Zak 8.6; Luk 1.37

* 18:29 14.26; Mat 10.37

* 18:31 9.21-22

* 18:34 9.45

* 18:38 Mat 20.30-31

* 18:42 Mat 9.22

* 19:4 sikomɔ̂r: Jísə dúl váál lɨ́ɨ́ í á dʉ bul bə mbwaanzʉlə shí á Yudéa (1Oj 10.27; 1Ib 27.28; 2Ib 1.15; 9.27), tɔɔ shíshíŋ á Zhurdɛ̧̂ dɨ̂ (Luk 19.4); bwə́ á dʉ nə́mə́ sá məbɔ́ɔ́mbú nə ndɨ̂. Buud ɔ Igîpten bwə́ á dʉ bɛ̧ lɨ́ɨ́ jɔɔŋg (Sôm 78.47).

* 19:7 Mat 9.10

* 19:8 MmN 21.36; Eze 33.14-16

* 19:9 13.16; Mis 16.31

* 19:10 Eze 34.16; Mat 9.13; Mak 2.17; Luk 5.32; 1Tm 1.15

* 19:11 11.2; Mis 1.6

* 19:12 Mak 13.34; Mis 1.11; 2.33-36

† 19:13 Saŋ mína ŋgwúd í á dʉ bə odanarî təd.

* 19:14 Mis 4.17; 5.28; 13.44-46; 28.25-28

* 19:17 12.42-44; 16.10

* 19:26 Mat 25.29

* 19:36 2Oj 9.13

* 19:38 Sôm 118.26; Luk 2.14

* 19:40 Aba 2.11

* 19:41 21.20-24

* 19:42 Mbá 32.29; Luk 2.14

* 19:44 1.68; 21.6; Mat 24.2; Mak 13.2

* 19:46 Iza 56.7; Zhe 7.11

* 19:47 21.37; 22.53; Mat 26.55; Mak 14.49; Yuá 18.20

* 19:48 20.19; 22.2

* 20:6 Mat 14.5

* 20:9 Iza 5.1-2

* 20:10 2Ib 36.15-16

* 20:13 3.22

* 20:16 21.20-24

* 20:17 Sôm 118.22

* 20:17 kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga: Í á dʉ bə kwóógʉ́ bwə́ á dʉ tɛ́ɛ́d jil mə́ndəlúd yí, dwó wə́ bwə́ á dʉ bɛ̧ ja bwə́ lʉ́m mənyuŋg mə njɔ́w yí.

* 20:18 1Pr 2.8

* 20:19 19.48

* 20:20 11.53-54

† 20:24 danarî: Í á bə mwaanɛ̂ á Rom bwə́ á dʉ jə́na tóya nə ndɨ̂ yí (wo je dʉ́g Mat 22.18-9).

* 20:25 Rom 13.7

* 20:27 Mis 4.1-2; 23.6-8

* 20:28 Mbá 25.5-6; Mət 38.8

* 20:36 1Yn 3.1-2

* 20:37 MmN 3.2, 6

* 20:39 Mak 12.32

* 20:40 Mat 22.46; Mak 12.34

* 20:41 Mat 20.30-31

* 20:42 Sôm 110.1; Mis 2.33-35

‡ 20:42 Cwámba: Wa, ja ashúshwóógʉ́ jísə “Yawé”, mbii í ŋgə́ wu Sôm 110.1 dɨ́ yí.

* 20:46 11.43; 14.7

* 21:1 2Oj 12.10

* 21:4 2Kr 8.12

* 21:6 19.44

* 21:7 17.22-24

* 21:10 Mak 13.8

* 21:12 Mat 10.17-22; Yuá 16.1-4

* 21:12 Mis 12.1-4; 18.12-17; Mis 24–26

* 21:14 12.11-12

* 21:16 Msh 7.6; Mat 10.35; Luk 12.52-53

* 21:18 1Sa 14.45; Mat 10.30; Luk 12.7

* 21:19 Mbʉ́ 13.10

* 21:20 19.41-44; 20.16; Mat 22.7

* 21:22 Mbá 32.35; Ozê 9.7

* 21:25 Sôm 46.3-4; Mat 24.29

* 21:27 Mat 24.30

* 21:34 Iza 24.17; 1Te 5.1-3

* 21:36 Mat 24.42; Mbʉ́ 6.17

* 21:37 19.47; 22.39

* 22:1 MmN 12.1-20

* 22:2 19.48

* 22:3 4.2, 13; 10.18; 22.31, 53

* 22:7 MmN 12.6

* 22:14 6.13

* 22:20 MmN 24.8; Zhe 31.31; Zak 9.11; Rom 11.27; 2Kr 3.6; Gal 4.24; Heb 8.6; 9.12

* 22:21 Yuá 13.2, 21-30

* 22:24 9.46-48

* 22:24 Mat 18.1; Mak 9.33-34

* 22:26 9.48; Mat 23.11; Mak 9.35

* 22:27 Yuá 13.4-5, 12-17

* 22:30 Mat 19.28

* 22:31 22.3

* 22:32 Mat 16.18; Yuá 21.15-17

* 22:34 22.61; Mat 26.75; Mak 14.72

* 22:35 9.2-3; 10.4

* 22:37 Iza 53.12

* 22:39 5.16

* 22:39 21.37; Mat 26.30; Mak 14.26; Yuá 18.1

* 22:42 Mat 6.10; 20.22; Mak 10.38; Yuá 12.27-28

* 22:44 Sâ jɛ̂sh jísə́ cilyá wa ímpánzə́ íga dɨ́ yí, míl mícilyá mí ayág mí cúgɛ́ nə byo.

* 22:53 19.47; 22.3

* 22:61 22.34; Mat 26.34; Mak 14.30

* 22:64 7.16

* 22:67 9.20; Yuá 10.24-25

* 22:69 Dan 7.13; Sôm 110.1; Mis 7.56

* 22:70 Mat 26.63; Luk 1.32-35

* 23:2 20.20-26

* 23:7 3.1

* 23:8 9.9

* 23:11 Mat 27.28; Mak 15.17; Yuá 19.2

* 23:17 Micilyá mínɨ mí cúgɛ́ bɔ́ɔ́l ókálaad wâ yágʉ́d.

* 23:18 Mis 3.13-14

† 23:27 bí məbwə̂ íbʉd dɨ́: Bílə mbwə̂ bʉd dɨ́ í á dʉ lwágʉlə nə́ muud mə́ bul gwág sâ í ŋgə́ sɨ̂y yí cɛy lámʉ́d.

* 23:29 21.23

* 23:30 Ozê 10.8; Mbʉ́ 6.16

* 23:31 1Pr 4.17

* 23:33 Iza 53.12

* 23:34 Sôm 22.19; Mat 5.44; Luk 6.28; Mis 7.60

‡ 23:34 Isâ bísə́ cilyá íyuug íga dɨ́ cwû yí í cúgɛ́ bɔ́ɔ́l ókálaad wâ yágʉ́d.

* 23:35 Sôm 22.8

* 23:36 Sôm 69.22

* 23:37 Mat 27.11

* 23:43 2Kr 12.3

* 23:44 Amo 8.9

* 23:46 Sôm 31.6; Mis 7.59

* 23:47 tʉ́təlí muud: Mat 27.19; Mis 3.14; 7.52; 22.14

* 23:49 8.2-3; Sôm 38.12

* 23:55 8.2-3

* 23:56 MmN 20.10

* 24:2 Mat 28.2 ŋgə cɨ nə́ éŋgəles wə́ nyə a bíŋgal kwóógʉ́ dɔɔŋgʉ́ kənd koogʉ́. Dʉ́gʉ́g ivʉgʉli í shwoŋ Mak 16.4 nə Yuá 11.38 dɨ̂.

* 24:6 9.21-22

* 24:9 Mak 16.10-11; Luk 8.2-3

† 24:13 Osʉtâd məwúm mə́saman.

* 24:19 7.16

* 24:21 1.68; 2.38

* 24:24 24.12; Yuá 20.3-10

* 24:25 24.45

* 24:27 24.44

* 24:32 24.45

* 24:34 Mak 16.7; 1Kr 15.4-5

* 24:36 1Kr 15.5 Səlʉgá milâm shí: Luk 2.14

* 24:37 Mat 14.26; Mak 6.49

* 24:41 Yuá 21.5, 10; Mis 10.41

* 24:44 24.27; Yuá 5.39 Moyîz: Mis 7.9-10, 25-27, 35, 37-39; Yuá 5.46 búúd ɔ mícúndə́: Iza 52.13–53.12; Ozê 6.2 osôm: Sôm 22.69

* 24:45 24.25-27, 32; Yuá 20.9

* 24:46 9.21-22; Mat 26.56; Mak 14.49; 1Kr 15.3-4; Mis 17.2-3; 28.23

* 24:47 3.3; Mis 1.8; 5.31; 11.18; 17.30-31; 20.21; Rom 15.19

* 24:48 Mis 5.32; Yuá 15.26-27

* 24:48 Mis 1.8, 22; 2.32; 3.15; 4.33; 10.39-41; 13.31

* 24:49 4.18

* 24:50 9.51; Mak 16.19; Mis 1.9; 3.21

* 24:52 Mis 1.12; Yuá 14.28; 16.22

* 24:53 Mis 2.46; 5.12

Yuánɛs

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Yuánɛs nyə á cilə yí

Isâ í dʉ́gyá nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Yuánɛs nyə á cilə yí

Yuánɛs nyə á bə sámbá búúd ɔ lwámá wûm nə óbá ɔ́ Yésus dɨ̂. Nyə á bə mpwíín Yésus nyə á bul cɛɛl yɛ́ (13.23; 21.20), mínyɔŋʉ̂ mə Zhâk, bwə́ á bə bwán ɔ́ Zhébedé (Mat 4.21).

Kálaad ɛ́ga ŋgə salan nə bɔɔŋg Matiyô nə Márkus nə Lúkas bwə́ á cilə wá. Yuánɛs ŋgə jɨɨ nə́ buud bwə́ mpúg nə́ Yésus-Krîst jisə Mwân mə́ Zɛmbî. Sə́ bɨ́ nə ŋkul cɨ nə́ lúú ciyá á kálaad wúsə 20.31: «Məshimbá mə́sə́ cilyá wa má mə́sə shú nə́ bɨ mágʉləg nə́ Yésus jisə Krîst, Mwân mə́ Zɛmbî, bɨ́ mə́ ká magʉlə ntɔ́ bɨ́ bə nə cʉg jínə́ dɛ́d».

Tɛ́ɛ́d lúu 2 kə wɔ́ɔ́s 12 dɨ́, Yuánɛs mə lwágʉlə mə́shimbá zaŋgbá Yésus nyə a sá, búúd bwə́ ŋgə́ káam má. Məshimbá mɔɔŋg mə́ sá nə́ sə́ mpúg nə́ Yésus jɨ bʉ́bə́lɛ́ Mwân mə́ Zɛmbî.

Tɛ́ɛ́d lúu 13 kə wɔ́ɔ́s 21 dɨ́, Yuánɛs ŋgə bwiiŋg nda Yésus nyə á ŋgə kwəmʉsa nə́ a zə́ bá wú shí ga dɨ́ nə́. A lwágʉlə mə́cwûŋ Yésus nyə á cwîny ompwíín bɛ́ shú cʉg á mpʉ́sə shwɨy má (13-16). A lwágʉlə nə́mə́ nda Yésus nyə á jəgʉla nə Zɛmbî bəd nyə ompwíín bɛ́ mə́bwə́d nə́ (17). Yuánɛs mə́ nyiŋgə nə́mə́ lwágʉlə nda búúd bwə́ á bii Yésus, bwə́ gwú nyə nə́ (18-19). A nyiŋgə nə́mə́ lwágʉlə nda Yésus nyə a gwûm, a lwóya nyúúl nə́ ompwíín bwə́ dʉ́gʉ́g nyə bwə́ mú bə nə ŋkul mə́nyúúlʉ́d (20-21).

1

Ciyá í á nyɛɛ muud

1  *Mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ ísâ byɛ̂sh dɨ́, Ciyá* í á bwey bə, Ciyá bá Zɛmbî wə́ bwə́ á bə. Ciyá jɔɔŋg í á bə ntâg Zɛmbî. 2 Bá Zɛmbî wə́ bwə́ á bə mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ ísâ byɛ̂sh dɨ̂. 3  *Gwə́ wə́ í á tɛ́ isâ byɛ̂sh; kú nə tɔɔ sâ wo é kwey nə́ Ciyá dɨ́ í á tɛ́ yí. 4 Cʉg í á bə Ciyá jɔɔŋg dɨ̂, cʉg jɔɔŋg í njúl məŋkɛnya ŋgə̌lə kwan buud. 5  *Məŋkɛnya mə́ á ŋgə faan yídʉ́gʉ́d; njɨ, yídʉ́gʉ́ í áshígɛ́ magʉlə lə́g mə́ŋkɛnya.

6  *Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nə́ Yuánɛs, Zɛmbî wə́ nyə á ntɨ nyə. 7 Yuánɛs nyə á zə nə́ a zə́g bwiiŋg sâ í dʉ́gyá nə məŋkɛnya mɔɔŋg yí, shú nə buud bɛ̂sh bwə́ búgʉ́lág nəcé bwiiŋgyá jɔɔŋg. 8  *Nyə dɨ́ nyə á bə məŋkɛnya; nyə á yida zə bwiiŋg sâ í dʉ́gyá nə məŋkɛnya yí. 9  *Məŋkɛnya mɔɔŋg mə́ á bə fwámɛ́ mə́ŋkɛnya, mâ nə́, ja mə́ zə́ shí ga dɨ́ yí, mə́ zə́ kwan búúd bɛ̂sh. 10 Ciyá í á bə shí gaád, gwə́ nə́mə́ wə́ í á tɛ́ shí ga; njɨ, buud ɔ shí ga bwə́ á shígɛ́ yag gwo. 11 Í á zə búúd bɛ́ dɨ́, njɨ buud bɛ́ nda magʉlə lə́g gwo. 12  *Njɨ, búúd báá bwə́ á lə́g gwo, bwə́ *búgʉla jínə́ dɛ́ wá, nyə á yə bwo ŋkul nə́ bwə́ bə́g bwán ɔ́ Zɛmbî. 13  *Bâŋ bwə́ mə́ byɛ̂l, kú bə byélé í ŋgə́ wú mə́cií dɨ́ yí, kú nə́mə́ bə váál búúd bwə́ dʉ́ ŋgə byá nə yéésh jáŋ yí, nda nyiŋgə bə nə́ muud nyə ámə jɨɨ nə́ a byá mwân; bwə́ mə́ byɛ̂l byélé á nə́ Zɛmbî wə́ mə́ byá bwo.

14  *Ciyá í á ka nyɛɛ muud, í á cʉgə wa sə́dɨ́. Cʉg jé í á bə cʉg mílwanə́, mpaam nə mpaam, obʉ́bə́lɛ́ nə obʉ́bə́lɛ́. Sə́ á beny milwanə́ myɛ́, mí njúl milwanə́ mí Mwán mə́ byɛ̂l cʉ́gə́ mwɔ̧ mə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ dɨ́ yɛ́. 15  *Yuánɛs nyə á bwiiŋg láŋ yé, a lás gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Muud mə á jaaw bɨ́ wə́ ɛ́nɛ. Nyə wə́ mə á cɨ yɛ́, nə́: muud ŋgə zə mə́dɨ́ mpʉ́sə; njɨ, a mə́ tɔ̂w mə shwóg, nəcé nyə wə́ nyə a tɛ́ɛ́d fwo bə nə mə. Muud wɔɔŋg wə́ ɛ́nɛ» 16 Sə́ bɛ̂sh sə́ á mə́ bə nə kɔw nyə́dɨ́ zhwog tɔɔm dɨ̂, a ŋgə cʉgə nə sə́ njɨ mpaam nə mpaam. 17  *Nəcé Moyîz nyə á zə nə *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧, Yésus-Krîst zə nə mpaam nə obʉ́bə́lɛ́. 18  *Muud nyə abwɛ́lɛ́ dʉ́g Zɛmbî. Njɨ, Cʉ́gə́ lʉ́ Mwán dɛ́ nyə́mɛ́fwó mə́ jɛ́ɛ́g bʉd dɨ́, dʉ́sə́ nə́mə́ Zɛmbî yí, dwə́ wə́ í á sá nə́ Zɛmbî mpúyʉ́g.

Yésus mə tɛ́ɛ́d ísɛ́y

(Mat 3.1-12; Mak 1.2-8; Luk 3.15-17)

19  *Oyúdɛn bwə́ á kənd ofada nə *Olevît kə shilə Yuánɛs nə́: «Wo wə́ zə́?» A mú ka bwiiŋg bwo sâ Yésus jísə́ yí. 20  *Nyə á mpu məm nə́: «Mɛɛ dɨ́ jísə́ *Krîst.» Nyə á mpu məm ntɔ́ kú shwána. 21  *Bwə́ á ka nə́mə́ jî nyə nə́: «Ká wo wə́ zə́? Ye Eli?» Nyə nə́: «Mbɔ̂, mə dɨ́ Eli.» «Ye wo wə́ *Muud micúndə́†?» Nyə nə́: «Mbɔ̂». 22 Bwə́ mú ka cɨ nə nyə nə́: «Ká wo wə́ zə́? Sə́ kə́g bɛ̧sa nə buud bwə́ ámə ntɨ sə́ wá nə́ jɨ? Womɛ́fwó ŋgə cɨ nə́ wo wə́ zə́?» 23  *A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mə wə́ kə́l í ŋgə́ cúndə shí a shwééshád yí, ŋgə cɨ nə́: “Sʉ́gʉ́gá zhɨɨ́ mə Cwámba í bə́g tʉ́təlî” nə́mə́ nda múúd micúndə́ Izayí nyə á cɨ nə́.» 24 Ofada nə Olevît bwə́ á kəndɔw wá bwə́ á bə *Ofarizyɛ̂ŋ. 25  *Bwə́ mú ka jî nyə nə́: «Ŋkí wo dɨ́ Krîst, wo kú bə Eli, wo kú nyiŋgə bə múúd micúndə́, nəcé jɨ́ wó ŋgə́ duu buud yí?» Yuánɛs mú bɛ̧sa nə bwo nə́ 26 «Mɛɛ mə ŋgə duu buud mə́júwód. Njɨ ŋgwɔ́l múúd jɨ na mpə́dʉ́gá nyɨ́nʉ́d, bɨ ampúyɛ́ nyə. 27  *A ŋgə zə mə́dɨ́ mpʉ́sə, mə ampíyáyɛ́ nə́ mə cínyʉg nyə mikwoolú mí mə́ŋgwub məkuúd.» 28  *Sá nɨ í á ŋgə sɨ̂y Betanî, Zhurdɛ̧̂ faŋwíny, kʉ́l Yuánɛs nyə á ŋgə duu buud yí.

29  *Nə́ ndɛɛ́, mán mələ̂m, Yuánɛs nyə a dʉ́g Yésus ŋgə́ zə nyə́dɨ́, a mú cɨ nə́: «Dʉgá, *Mwân Ncwəmbɛ mə́ Zɛmbî wə́ ɛ́ga, nyə wə́ mə́ zə́ yîl búúd ɔ shí ga *sə́m wáŋ. 30  *Ŋgaá mə a cɨ nə́: “Muud ŋgə zə mə́dɨ́ mpʉ́sə; njɨ, nyə wə́ nyə a tɛ́ɛ́d zə nə mə, nəcé nyə wə́ nyə a tɛ́ɛ́d fwo bə nə mə.” Nyə wə́ mə́ á ŋgə cɨ yɛ́. 31 Mə a shígɛ́ fwo dʉ mpu nyə. Njɨ, nda í á jɨɨ nə́ bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ mpúg nyə nə́, gwə́ wə́ mə́ á zə ŋgə duu buud mə́júwód yí.» 32  *Yuánɛs nyə á bwaagʉlə nə́: «Mə a dʉ́g Shíshim ŋgə́ shulə wú gwɔ̂w nda faf nə́ ndɛɛ́ zə ji nyə nyúúlʉ́d. 33 Mɛɛ mə a shígɛ́ fwo dʉ mpu nyə ɔ; njɨ muud nyə á ntɨ mə nə́ mə zə́g ŋgə duu buud mə́júwód yɛ́ nyə á bwey jaaw mə nə́: “Muud wó bá dʉ́g Shíshim mə́ shulə zə ji nyúúlʉ́d yɛ́, nyə wə́ mə́ bá dʉ duu búúd Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshimʉd.” 34  *Mɛɛ mə a shí ntâg dʉ́g, mə ŋgə bwaagʉlə nə́ nyə wə́ jɨ́ Mwân mə Zɛmbî.»

Ompwíín wə́ ashúshwóógʉ̂

(Mat 4.18-22)

35 Í á ka zə bə mán mələ̂m, Yuánɛs bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l *ómpwíín bɛ́ óbá bwə́ njúl nə́mə́ na, 36  *a mú dʉ́g Yésus ŋgə́ cɔ̧́, a mú cɨ nə́: «Dʉgá, *Mwân Ncwəmbɛ mə́ Zɛmbî wə́ ɛ́ga.» 37 Ompwíín óbá bɔɔŋg bwə́ mú gwág sâ Yuánɛs nyə á ŋgə cɨ yí nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú kə ŋgə bɛ̧ Yésus. 38 Yésus mú yid, a mú dʉ́g bwə́ ŋgə́ bɛ̧ nyə, a mú jî bwo nə́: «Bɨ́ ŋgə sɔ̧́ jɨ?» Bwə́ nə nɛ́ nə́: «*Rabi, wó dʉ ji ŋgow?» (Rabi mə kə́ nə́ «Yɨ́ɨ́gʉli».) 39 Nyə ntâg nə bwo nə́: «Zəgá kə dʉ́g». Bwə́ mú ka kə dʉ́g kʉ́l á dʉ jɨ yí, nə́ ndɛɛ́, bwə́ mú ji cínɔŋg nyə́dɨ́ jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́d. Í á bə jwɔ́w í mú ŋgɛɛ mə́wəla mənɔ̧̂ mâ mpwó-kugʉ́.

40  *Ompwíín óbá bwə́ á gwág sâ Yuánɛs nyə á ŋgə cɨ yí nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bɛ̧ Yésus wá, ŋgwɔ́lʉ́gá nyə á bə Andrê mínyɔŋʉ̂ mə́ Shímun Pyɛ̂r. 41  *Nyə á ka tɛ́ɛ́d kə wə́ mínyɔŋʉ̂ yé Shímun, kə cɨ nə nyə nə́: «Sə́ mə́ bwəma nə Mesî (jínə́ dɔɔŋg í kə́ nə́ Krîst).» 42  *A mú kə nə nyə wə́ Yésus. Yésus mú dʉ dʉ́g Shímun nə́ ndɛɛ́ a mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋgaá nə́ wo wə́ Shímun, shwóóŋgʉ̂ nə́ Yuánɛs; wo bá zə dʉ jɔ́wɔw nə́ Séfas» (jínə́ dɔɔŋg í kə́ nə́ Pyɛ̂r).

43 Mán mələ̂m, Yésus nyə a ŋwa cígʉ́lá nə́ a kə́ Galilê. A mú bwəma nə Fílíp, a mú cɨ nə Fílíp nə́: «Bɛ̧g mə.» 44 Fílíp nyə á bə muud á Bɛtʉsayída, də́nd mə́ Andrê bá Pyɛ̂r.

45  *Fílíp mú ka kə wə́ Natanaɛ̂l kə cɨ nə nyə nə́: «Sə́ mə́ bwəma nə Yésus á Nazarɛ̂t, mwân mə Yósɛb bwə́ ŋgə́ cɨ ókálaad ɔ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz nə bɔɔŋg ɔ *búúd ɔ mícúndə́d yɛ́.» 46 Natanaɛ̂l mú cɨ nə Fílíp nə́: «Ye sâ ányunywaâ jɨ́ nə ŋkul zhu Nazarɛ̂t?» 47 Fílíp mú ka cɨ nə nyə nə́: «Zaá kə dʉ́g». Yésus mú dʉ́g Natanaɛ̂l ŋgə zə, a mú cɨ nə́: «Dʉgá, muud ɛ́ga jɨ fwámɛ́ mwâ *Izʉrəyɛ̂l, kú yîl, kú bəd.» 48 Natanaɛ̂l mú jî nyə nə́: «Wɛɛ mə mpú mə na ntʉdɛl?» Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Mə ámə ŋgə bwey dʉ́g wo, wo njúl ná shug lʉ́ *figyê dɨ, bɨná Fílíp kú fwo lésha.» 49  *Natanaɛ̂l mú cɨ nə́: «Rabi, wɛɛ jɨ Mwân mə́ Zɛmbî, wɛɛ jɨ Cí á Izʉrəyɛ̂l.» 50 Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wo mə́ *búgʉla nəcé mə jaawʉ́lə wo nə́ mə á ŋgə bwey dʉ́g wo, wo njúl ná shug lʉ́ figyê dɨ; mpug nə́ wo bá dʉ́g ísâ í bá nyiŋgə bul bə í anʉ́nɨ́ yí.» 51 A mú nyiŋgə cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɨ mə bá dʉ́g joŋ nə́ bagə́, *wəéŋgəles ɔ́ Zɛmbî bwə́ dʉ́gə́ bád dʉ shulə *Mwân mə Múúd nyúúlʉ́d.»

2

Shimbá á Kana

1  *Mpʉ́sə mwɔ̂w mə́bá, ŋgwɔ́l múúd nyə á ŋwa bá ŋgwə́la á Galilê bwə́ jɔ́w nə́ Kana yí, bwə́ á ka sá zaŋ. Maríya á nyɔɔŋgʉ́ mə Yésus nyə á bə cínɔŋg. 2 Bwə́ á jɔ̂w nə́mə́ Yésus nə́ a kə́g zâŋ nyɔɔŋgʉ́d, tɔɔ *ompwíín bɛ́. 3 Í á ka zə bə, məlwəg ka zə fúfə, Yésus nyɔɔŋgʉ́ mú ka zə cɨ nə nyə nə́: «Dʉgɨ́, bwə́ cúgɛ́ ná nə məlwəg». 4  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Amuda, shwə̂ bâŋ nə inɛ́y? Wəla dâm í afwóyɛ́ wɔ́ɔ́s.» 5 Nyɔɔŋgʉ́ mú cɨ nə osɔ́ɔl ɔ mə́sáal nə́: «Bɨ ɔ sá sâ jɛ̂sh nyə é cɨ nə́ bɨ sáág yí.» 6  *Na jɨ nə́, idɔ̧ɔ̧la ísaman í á bə í tə́l na, *Oyúdɛn bwə́ á dʉ balan nə byo dʉ́lə gusa míŋgusa mí íci. Idɔ̧ɔ̧la byɔɔŋg í á bə cɨɨgá nə məkwóógʉ́, í njúl nə́ dɔ̧ɔ̧la ŋgwúd je kə ílwuŋgá í mə́júwó ŋkí mwɔɔmb ŋkí wûm nə íbá.* 7 Yésus mú cɨ nə osɔ́ɔl ɔ mə́sáal nə́: «Lwándʉ́lə́gá məjúwó na ídɔ̧ɔ̧la ínɨɨ́d.» Bwə́ mú lwándʉlə byo nə́ cwɔ́ɔ́. 8 A mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Kagá dɔ̧ɔ̧lə ja nɨɨ́d bɨ kə́g yə múúd ŋgə́ sá dína yɛ́.» Bwə́ mú dɔ̧ɔ̧lə, kə yə nyə. 9 Muud nyə á ŋgə sá dína yɛ́ mú kagʉlə mə́júwó mə́ mə́ shîn nyɛɛ mə́lwəg mə́nɨ; nyə a shígɛ́ mpu kʉ́l mə́lwəg mɔɔŋg mə́ á ŋgə wú yí, osɔ́ɔl ɔ mə́sáal báá, buud bwə́ á dɔ̧ɔ̧lə məjúwó wá, bwə́ ŋgə́ mpu. 10 A mú jɔ̂w múúd nyə á ŋwa bá yɛ́ zə cɨ nə nyə nə́: «Ja bwə́ dʉ sá ídína yí, bwə́ dʉ tɛ́ɛ́d fwo yə búúd məlwəg mə́ búl nywa má, ka zə shúgʉla nə mɔɔŋg mə́ abʉ́lɛ́ nywa má ja búúd bwə́ mú ŋgə shwág yí. Ká wɛɛ wo ámə nyiŋgə baagʉlə mə́lwəg mə anyunywaâ zə wɔ́ɔ́s wəla ga dɨ?»

11  **Shimbá Yésus nyə a tɛ́ɛ́d sá wə́nɨ, nyə a sá dwo ŋgwə́la á Galilê bwə́ jɔ́w nə́ Kana yí lwóya milwanə́ myɛ́, ompwíín bɛ́ bwə́ mú *búgʉla nyə.

12  *Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn yí, a mú shulə kə Kapɛrnawûm, bə́nɔ̂ŋ nyɔɔŋgʉ́ yé nə omínyɔŋʉ̂ bɛ́ nə ompwíín bɛ́. Njɨ, bwə́ á jǐ wu njɨ bʉ́baalɛ́ mwɔ̂w.

Yésus mə wɨ́ɨ́ŋg búúd ɔ míkus Luŋ mə́ Zɛmbî

(Mat 21.12-17; Mak 11.15-19; Luk 19.45-48)

13  *Nda zâŋ Páska í á bə í mú kúnə́-kúnə nə́, Yésus nyə á ka bád kə Yurʉ́səlɛm. 14 A mú kə kwey nə́, nə buud bwə́ á ŋgə kusha intɛny wá, nə bɔɔŋg bwə́ á ŋgə kusha itɔw nə məfaf wá, nə bɔɔŋg bwə́ á ŋgə sá icɛ́nd í *mwaanɛ̂ wá bwə́ mə́ kə ji nə mikus *Luŋ mə́ Zɛmbî. 15 A mú ŋwa míkwoolú sá lwóŋ nə́ ndɛɛ́ wɨ́ɨ́ŋg yîl bɛ̂sh Luŋ mə́ Zɛmbî, wɨ́ɨ́ŋg nə́mə́ ítɔw nə intɛny. A mú ŋgə lwágʉsə omwaanɛ̂ búúd bwə́ á ŋgə sá icɛ́nd wá, shîn lwág itʉ́wʉlɨ byáŋ. 16  *Nyə nə buud bwə́ á ŋgə kusha məfaf wá nə́: «Yílʉ́gá isâ íga wa. Kúgá ŋwa njɔ́w mə́ pʉpa nda watála.» 17  **Ompwíín bɛ́ bwə́ mú tə́dʉga nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́, nə́: «Cɛɛlí mə́ ŋgə́ cɛɛl njɔ́w wô yí, í ŋgə gwɔ̧́ mə lámʉ́d nda kuda».

18  *Oyúdɛn bwə́ mú zə lás nə nyə nə́: «Wo ŋgə zə sá isâ ínɨ nə́ wo mə́ fwo ka lwágʉlə sə́ dáyɛ́ *shimbá?» 19  *Yésus nə bwo nə́: «Caamʉgá *Mpáánzə́ Zɛmbî ga, mə nyiŋgəg lwɔ̧́ bɨ nywo njɨ mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl.» 20 *Oyúdɛn nə́: «Jɨ́! Mpáánzə́ nɨ, məlwɔ̧́ga mɛ́ mə́ á ŋwa buud mimbú məwûm mə́nɔ̧̂ nə mísaman, wɛɛ mə́ cɨ nə́ wo é lwɔ̧́ nywo njɨ mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl?» 21  *Ndug nyúúl nyɛ́ wə́ nywáá nyə á ŋgə jɔ̂w nə́ Mpáánzə́ yí. 22  *Ompwíín bɛ́ bwə́ á kə nyiŋgə tə́dʉga lə́sʉ́ Yésus nyə a lás wɔɔŋgʉ́ ja nyə gwûm yí, bwə́ mú *magʉlə Mícilyá myâ Kálaad Zɛmbî, *magʉlə nə́mə́ lə́sʉ́ yé.

23  *Í á ka ŋgə bə na nə́, ja Yésus nyə á bə zâŋ Páska dɨ́ Yurʉ́səlɛm yí, zhwog buud bwə́ á *búgʉla jínə́ dɛ́ nə dʉ́gʉ́lə mə́shimbá nyə á ŋgə sá má. 24 Njɨ Yésus nyə a shígɛ́ ŋgə shwu nyúul nə bwo, nəcé nyə á ŋgə mpu bɛ̂sh. 25 Í áshígɛ́ nyiŋgə jɨɨ nə́ muud zə́g jaaw nyə nə́ mbɛɛ́ jɨ ntʉ́ga, kɛɛl jɨ ntʉ́ga. Nyəmɛ́fwó nyə á ŋgə mpu sâ jɨ́ múúd lámʉ́d yí.

3

Yésus bá Nikodɛ̂m

1  *Ŋgwɔ́l múúd nyə á ka bə gwooŋg *Ofarizyɛ̂ŋ dɨ́ nə jínə́ nə́ Nikodɛ̂m; nyə á bə nə́mə́ tɔ́we shwóg *Oyúdɛn. 2  *Muud ɛ́nɛ nyə á ka kə dʉ́g Yésus mpwó-bulú kə cɨ nə nyə nə́: «*Rabi sə́ ŋgə mpu nə́ wo jɨ yɨ́ɨ́gʉli ŋgə́ zhu wə́ Zɛmbî yɛ́. Nəcé, muud cugɛ́ nə ŋkul sá *mə́shimbá wó ŋgə́ sá mə́ga ŋkí Zɛmbî nyə ayə́yɛ́ nyə ŋkul.» 3  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw wo nə́, ŋkí muud mə bə́ kú byɛ̂l byélé ágúgwáan*, a cugɛ́ nə ŋkul dʉ́g Faan mə́ Zɛmbî». 4 Nikodɛ̂m mú jî nyə nə́: «Ntʉdɛlɛ́ cwúcwúúl múúd jɨ́ nə ŋkul nyiŋgə byɛ̂l yɛ́? Ye a jɨ nə ŋkul nyiŋgə nyíi nyɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwô dɨ́ ja ábɛɛ̂ nə́ ndɛɛ́ a mú nyiŋgə byɛ̂l?» 5  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw wo nə́, ŋkí muud mə bə́ kú byɛ̂l zhɨɨ́ á məjúwó nə Shíshim dɨ́, a cugɛ́ nə ŋkul nyíi Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂. 6  *Byɛyí á shí ga í dʉ byá míshwun, byɛyí á Shíshim byá *shíshim. 7 Kú káam nə́ mə́ cɨ nə wo nə́ bɨ mə́ jəlá nə byɛ̂l byélé ágúgwáan. 8  *Ŋkwɔ̧̂ mə́ dʉ kuŋg kʉ́l á kûŋg yí, wo ŋgə́ gwág ncíndə́ nyɛ́, njɨ wo nda mpu kɔ́ɔ́mb á ŋgə́ zhu yí nə kɔ́ɔ́mb á ŋgə kə yí. Ntɔ́ nə́mə́ wə́ jɨ́ nə muud mə́ byɛ̂l byélé Shíshim yɛ́.» 9 Nikodɛ̂m mú cɨ nə nyə nə́: «Jâŋ jɨ́ nə ŋkul bə na ntʉdɛl?» 10 Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wɛɛ muud ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli bwán ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l yɛ́ wo ampúyɛ́ ísâ ínɨ? 11  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw wo nə́, sə́ ŋgə lás sâ sə́ mə́ mpú yí, sə́ ŋgə bwiiŋg sâ sə́ á dʉ́g yí, njɨ bɨ́ nda magʉlə sâ sə́ ŋgə́ bwiiŋg yí. 12  *Ja mə́ lás nə bɨ́ isâ yâ shí ga, bɨ́ nda *magʉlə yí, bɨ bʉ́sə nə ŋkul magʉlə yâ gwɔ̂w na ntʉdɛl? 13  *Mpugá nə́ muud nyə afwóyɛ́ bád kə joŋ dɨ́ gwɔ̂w, nə́mə́ njɨ *Mwân mə Múúd, nyə muud nyə á zhu gwɔ́w yɛ́. 14  *Nə́ ndɛɛ́, nə́mə́ nda Moyîz nyə a bʉ̂n vʉgʉli nywâ gwɔ́w shí a shwééshád nə́, í jɨɨ nə́ bwə́ bág nə́mə́ bʉ̂n Mwân mə Múúd gwɔ̂w, 15  *shú nə́ muud yɛ̂sh mə bá *búgʉla nyə yɛ́ bág *bə nə cʉg á kandʉgə kandʉgə. 16  *Nəcé, Zɛmbî nyə á cɛɛl buud ɔ shí ga nə mbíya yáág-yáág cɛɛlí, váál á nə́, nyə a yána Cʉ́gə́ lʉ́ Mwán dɛ́ nə́ muud yɛ̂sh mə búgʉla nyə yɛ́ bág bə kú yə, a yidag bə nə cʉg á kandʉgə kandʉgə. 17  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə a shígɛ́ ntɨ Mwán yé shí ga dɨ́ nə́ a zə́g yə búúd intʉ́gʉ́lí, i á yida bə nə́ a zə́g sá nə́ buud bwə́ fáámʉg. 18  *Muud mə búgʉ́lá nyə yɛ́ nyə ányiŋgəyɛ́ ná bwəma nə intʉ́gʉ́lí; muud mə yídá bə kú búgʉla yɛ́, intʉ́gʉ́lí byé í mə́ bwey bə; í mə́ bwey bə nəcé a mə́ bə kú búgʉla Cʉ́gə́ lʉ́ Mwán mə́ Zɛmbî. 19  *Dʉgá, Zɛmbî nyə a sá nə́ sémbyé mílə́sʉ́ í mpúyʉ́g, nyə a sá ntʉ́ga: nyə á ntɨ məŋkɛnya shí ga dɨ̂, buud bwə́ mú yida cɛɛl mə́yídʉ́gʉ́ cɔ̧́ mə́ŋkɛnya. Bwə́ á sá ntɔ́ nəcé bɔ̂w bwo misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. 20  *Jɨ́ nə́ muud yɛ̂sh mə dʉ sá mə́bɔ̂w yɛ́ mə́ dʉ mpii mə́ŋkɛnya, nyə ádɛ́ kə kʉ́l mə́sʉ́ yí, a fúndə́ nə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́ mí á bá bʉ́gʉli. 21  *Muud nywáá ŋgə́ bɛ̧ obʉ́bə́lɛ́ yɛ́ mə́ dʉ kə kʉ́l mə́ŋkɛnya mə́sʉ́ yí, í nyínʉ́g nə́ a ŋgə sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́ váál Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yí.»

Yuánɛs Nduu-buud bá Yésus

22  *Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn yí, Yésus mə́ zə kə shí á Yudéa, bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́. A mú kə ji nə bwo wu, a ŋgə́ duu buud. 23 Í á bə, Yuánɛs ŋgə́ nə́mə́ duu buud Inɔn, kúnə́-kúnə nə Salîm, nəcé məjúwó mə́ á bə wu ŋkí bulya. Buud bwə́ á ka dʉ kə, dʉ kə duwan. 24  *Na nyə á bə bwə́ kú fwo wá Yuánɛs mímbwugʉd. 25 Ompwíín ɔ́ Yuánɛs bə́nɔ̂ŋ ŋgwɔ́l *Yúdɛn bwə́ á ka zə sɛ́ŋʉsa məkə̂l shú sâ í dʉ́gyá nə ŋgusa yə́bə́ yí. 26  *Bwə́ mú kə wə́ Yuánɛs kə cɨ nə nyə nə́: «*Rabi, dʉgɨ́, muud bɨ́ná bɨ á bə Zhurdɛ̧̂ faŋwíny wó á ŋgə bwaagʉlə láŋ yé yɛ́, a ŋgə duu buud, buud bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə kə nyə́dɨ́.» 27  *Yuánɛs mú bɛ̧sa nə́: «Muud cugɛ́ nə ŋkul bə nə sâ, Zɛmbî kú fwo yə nyə. 28  *Bɨmɛ́fwó bɨ́ bʉ́sə mə owúshinɛd nə́ mə á cɨ nə́: “Mɛɛ dɨ́ jísə́ *Krîst, mɛɛ jɨ njɨ muud Zɛmbî nyə á ntɨ Krîst dɨ́ shwóg yɛ́.” 29  *Muud mə ŋwá bá yɛ́, nyə wə́ jɨ́ nə mudá; shwə́ yé tə́l cínɔŋgʉ́ ŋgə́ gwágʉlə nyə yɛ́, nyə é bul bə nə məshusʉg ja á gwág kə́l mə́ múúd bá yí. Váál mə́shusʉg dɔɔŋg wə́ mə́ jɨ́ nə ndɨ́ yí, məshusʉg ntɔ̧ njɨ. 30 Í jɨɨ nə́ jínə́ mə́ Yésus ŋgə́g nə jwɔ̧, mɛɛ dâm ŋgə́ jímb jímbʉ́g.

31  *«Muud ŋgə́ zhu gwɔ́w yɛ́ ŋgə cɔ̧́ buud bɛ̂sh; nyɔɔŋg ŋgə́ zhu shí yɛ́ jɨ nə́mə́ njɨ muud a shí, a lás nə́mə́ njɨ sâ í dʉ́gyá nə shí yí. Muud ŋgə́ zhu gwɔ́w joŋ dɨ́ yɛ́ ŋgə cɔ̧́ buud bɛ̂sh. 32  *A ŋgə bwaagʉlə sâ nyə á dʉ́g yí nə sâ nyə á gwág yí, njɨ, buud bwə́ áŋgɛ̂ nə magʉlə sâ á ŋgə́ bwaagʉlə yí. 33 Muud mə mágʉ́lə́ bwaagʉlə́lə wɔɔŋg yɛ́ mə́ lwágʉlə nə́ Zɛmbî jɨ bʉ́bə́lɛ́. 34 Nəcé muud Zɛmbî nyə á ntɨ yɛ́ mə́ dʉ lás íciyá í Zɛmbî; nəcé, Zɛmbî mə yə́ nyə Shíshim kú nə minjɨ. 35  *Dâ mə́ cɛɛl Mwán, nyə a mə́ bəd nyə isâ byɛ̂sh mə́bwə́d. 36  *Muud mə *búgʉ́lá Mwân mə Zɛmbî yɛ́ jɨ nə cʉg á kandʉgə kandʉgə; muud mə bán nə́ nyə abúgʉ́láyɛ́ *Mwân mə́ Zɛmbî yɛ́ nyə abʉ́lɛ *dʉ́g cʉg, mpimbə mə́ Zɛmbî yida nada nyə cʉgʉd.»

4

Yésus bá mudá á Samaríya

1  *Yésus nyə á ka zə mpu nə́ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mə́ gwádʉga nə́ a mú ŋgə bul bə nə *ompwíín ntɔ̧ Yuánɛs, a ŋgə duu buud ntɔ̧ nyə. 2 Njɨ, Yésus nyəmɛ́fwó nyə a shígɛ́ ŋgə duu buud, ompwíín wə́ bwə́ á ŋgə duu. 3 Nə́ ndɛɛ́, Yésus nyə á ka zə wú Yudéa nə́ a kə́ Galilê. 4  *Nə́ ndɛɛ́, í á jɨɨ nə́ a lɨ́ɨ́nág Samaríya. 5  *A mú kə wɔ́ɔ́s ŋgwə́la á Samaríya bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Sikâr yí, ŋgwə́la wɔɔŋg í njúl kúnə́-kúnə nə fambə́ *Yákwab nyə á yə mwán yé Yósɛb yí. 6 Bwûŋ mə Yákwab í njúl cínɔŋg. Yésus nyə á ka bə a mə́ tag nə njɔɔnd, a mú kə ji shí bwííndɛ lʉ́ taambʉd. Í á bə na, jwɔ́w í mú ŋgɛɛ tɔ́lɔ́g dɨ̂.

7 A njúl na ntʉ́nɨ, ŋgwɔ́l mudá á Samaríya mú wɔ́ɔ́s nə́ a zə́ dɔ̧ mə́júwó. Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Yə́g mə məjúwó mə́ ŋgul.» 8 Í á bə ompwíín bwə́ mə́ kə ŋgwə́la nə́ bwə́ kə́ kusə ídʉ̂w. 9  *Mudá á Samaríya mú cɨ nə Yésus nə́: «Nə́ jɨ? Wo mwâ *Yúdɛn, wo bə́lɛ́ gwáámb mə shilə Samaríya məjúwó? Jâŋ í ámə tɛ́ na ntʉdɛl?» Mpugá nə́ *Oyúdɛn bə́nɔ̂ŋ nə buud ɔ Samaríya bwə́ ádɛ́ bə nə wɔ́ŋgɔ́. 10  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wo ampúyɛ́ sâ Zɛmbî mə́ yána yí, wo kú mpu múúd ŋgə́ gwáámb wo məjúwó yɛ́. Wo mbə̂m mpu, ŋki wo wə́ mə́ yida gwáámb nyə məjúwó, a mú yə wo məjúwó mâ cʉg.» 11 Mudá mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, taamb jɨ́ nə gwaálə shí, wo ntâg kú nə dɔ̧ɔ̧la; wo é ka ŋwa məjúwó mâ cʉg ŋgow? 12  *Ye wó bul bə fwámɛ́ múúd ntɔ̧ mpáámbə́ jísʉ́ Yákwab muud nyə á yə sə́ taamb ga yɛ́? Nyəmɛ́fwó nyə á ŋgul məjúwó mâ wa, bwán bɛ́ ŋgul nə́mə́, tɔɔ iwoo byé.» 13  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Muud yɛ̂sh mə ŋgúl mə́júwó mə́ga yɛ́, nyə é nyiŋgə gwág shwáásʉ́lə minʉ́; 14 njɨ, muud mə bá ŋgul mə́júwó mə́ bá yə nyə yɛ́, nyə abʉ́lɛ nyiŋgə bwɛlɛ gwág shwáásʉ́lə minʉ́, məjúwó mɔɔŋg mə́ bá bə nyə bwûŋ í bá dʉ wééshʉli məjúwó cé cʉg.» 15  *Mudá nə́: «Cwámba, yə́g mə məjúwó mɔɔŋgʉ̂ mə bág bə kú ná nyiŋgə gwág shwáásʉ́lə minʉ́, mə nda ná bá nyiŋgə jɨɨ nə́ mə zə́ dɔ̧ mə́júwó wa.» 16 Yésus nə nyə nə́: «Kaá jɔ̂w ŋgwûm woó, bɨná zə́g.» 17 Mudá nə́: «Mə cugɛ́ nə ŋgwûm.» Yésus nə nɛ́ nə́: «Wo mə́ mpu cɨ nə́ wo cugɛ́ nə ŋgwûm. 18 Nəcé wo a mə́ bə nə ogwûm ótɔ́ɔn, nyɔɔŋg wó jɨ́ nə ndɨ́ ja gaád yɛ́ cugɛ́ ŋgwûm woô. Wo mə́ bwiiŋg bʉ́bə́lɛ́ na.» 19  *Mudá mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, mə dʉ́g nə́ wo jɨ *muud micúndə́. 20  *Odâ bwə́ á dʉ yə Zɛmbî gúmə́ wa mbʉ́ŋ gaád; bɨ bâŋ mə́ cɨ nə́ Yurʉ́səlɛm wə́ búúd bwə́ kə́g dʉ nyə gúmə́ yɛ́». 21 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Amuda, *magʉləg sâ mə́ cɨ́ yí. Dúl wəla í bá zə bə, í bá bə, bɨ kú ná dʉ yə Dâ gúmə́ wa mbʉ́ŋ gaád, kú nə́mə́ nyiŋgə bə Yurʉ́səlɛm. 22  *Bɨ́ ŋgə kənd gúmə́ kʉ́l bɨ́ ampúyɛ́ yí; sə́ bâŋ sə́ ŋgə kənd kʉ́l sə́ mə́ mpú yí, nəcé cʉgʉshílə Zɛmbî ŋgə́ cʉgʉshi buud yí í ŋgə ciŋgya Oyúdɛn dɨ́. 23  *Njɨ, dúl wəla í bá zə bə, wəla dɔɔŋg ntâg nə́mə́ wə́ga, wəla á nə́ fwámɛ́ búúd bwə́ yə Dâ gúmə́ wá bwə́ é yə nyə gúmə́ nə *shíshim nə obʉ́bə́lɛ́. Váál búúd i yə nyə gúmə́ ntɔ́ wə́ Dâ ŋgə́ sɔ̧́ yí. 24 Zɛmbî jɨ shíshim, buud bwə́ yə nyə gúmə́ wá bwə́ jəlá nə yə nyə gúmə́ nə shíshim, nə obʉ́bə́lɛ́.» 25  *Mudá mú cɨ nə nyə nə́: «Mə mpú nə́ Mesî zag, nyə wə́ bwə́ ŋgə́ jɔ̂w nə́ *Krîst yɛ́. Ja á bá ntâg zə yí, a bá zə jaaw sə́ isâ byɛ̂sh.» 26  *Yésus ntâg nə nɛ́ nə́: «Mə wɔɔŋg wə́ ŋgə́ lésha nə wo ɛ́ga.»

27 Ompwíín bɛ́ bwə́ mú ntâg wɔ́ɔ́s, bwə́ mú ŋgə káam nə́ Yésus ŋgə lésha nə mudá; njɨ, tɔɔ muud nyə a shígɛ́ jî nyə nə́: «Wo ŋgə jɨɨ jɨ́?» Ŋkí ntâg nə́: «Nəcé jɨ́ wó ŋgə́ lésha nə nyə yí?» 28 Mudá mú lʉ́gə dɔ̧ɔ̧la jé na, kyey kə kwáádə́ kə jɔ̂w búúd nə́: 29  *«Zəgá kə dʉ́g ŋgwɔ́l múúd mə́ jaaw mə sâ jɛ̂sh mə́ á sá yí, ye í cúgɛ́ je bə Krîst ɨɨ́?» 30 Buud bwə́ mú tɨ́ kwáádə́, kə kɔ́ɔ́mb Yésus nyə á bə yí.

31 Té nɨ, ompwíín bwə́ mú ŋgə jəgʉla nə Yésus nə́: «*Rabi, daág.» 32 Nyə ntâg nə bwo nə́: «Mɛɛ jɨ nə́ mə də́g idʉ̂w bɨ́ ampúyɛ́ yí.» 33 Ompwíín bwə́ mú ŋgə cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Ŋgwɔ́l múúd nyə ámə zə yə nyə bíl ídʉ̂w?» 34  *Yésus nə bwo nə́: «Idʉ̂w byâm wə́ mə sáág sâ múúd nyə á ntɨ mə yɛ́ mə jɨ́ɨ́ yí. 35  *Ŋgaá bɨ́ ŋgə cɨ nə́ í mə́ lʉ́g óŋkwoond onɔ̧̂ nə́ fwála bwə́ jə́lá nə saag ífambə́ yí í wɔ́ɔ́sʉ́g ɨɨ́? Ʉhʉ́ʉ. Mɛɛ mə́ ka cɨ nə́: Kəndʉgá mísh bɨ dʉ́gʉ́g, idʉ̂w í mə́ shîn wɨ̂y ífambə́, í mú fwála lʉ́ mə́saag. 36 Muud məsaag mú ŋgə bwey ŋwa myə́na, a ŋgə sɛɛŋg mpumə́ shú cʉg á kandʉgə kandʉgə; nə́ ndɛɛ́, mbɔɔl məmpəg bá bɛ̂sh muud məsaag bwə́ gwág məshusʉg mbií ŋgwûd. 37  *Wúl kaanə́ í dʉ cɨ nə́: muud mə bɛ̧́ mpəg yɛ́, nə yé; nyɔɔŋg mə sáag yɛ́, nə yé. Sâ kaanə́ wɔɔŋg ŋgə́ cɨ yí jɨ́ bʉ́bə́lɛ́. 38 Mə á kənd bɨ́ nə bɨ kə́g saag ídʉ̂w kʉ́l bɨ́ áshígɛ́ wéénd gúŋ yí. Bɔ́ɔ́l bwə́ á sɛ̂y, bwə́ wéénd gúŋ; bɨ bâŋ mú kə saag ígúŋ byáŋʉ́d.»

39 Zhwog buud wâ ŋgwə́la Samaríya wɔɔŋg bwə́ á *búgʉla Yésus nəcé bwaagʉlə́lə múdá nyə́ á bwaagʉlə nə́: «A mə́ jaaw mə sâ jɛ̂sh mə́ á sá yí». 40 Nə́ ndɛɛ́, ja búúd ɔ Samaríya bwə́ á zə wɔ́ɔ́s wə́ Yésus yí, bwə́ á jəgʉla nə nyə nə́ a jíg na bwə́dɨ́; a mú ja cínɔŋgʉ́ mwɔ̂w mə́bá. 41 Buud bwə́ mú nyiŋgə jág bul zə búgʉla nəcé ŋgə̌lə gwág ciyá jé. 42  *Bwə́ mú ŋgə cɨ nə mudá nə́: «Sə́ ŋgə búgʉla ja gaád nəcé sə́mɛ́fwó sə́ mə́ gwág nyə nə məlwə̂ mə́sʉ́, kú ná nyiŋgə bə nəcé bwiiŋgʉ́lə wô, sə́ mə́ ka mpu nə́ nyə wə́ jɨ́ bə́lɛ bə Cʉgye á shí ga.»

Yésus mə́ lwag gúl ncúncwə́má

43 Mpʉ́sə mwɔ̂w mə́bá mə́nɨ, Yésus nyə á zə tɨ́ na, kə Galilê, 44  *í njúl nə́ nyəmɛ́fwó nyə á bwey bwaagʉlə nə́: «Bwə́ ádɛ́ gúmal *múúd micúndə́ mə́ Zɛmbî nyə́dɨ́ kwáádə́». 45 Njɨ, ja nyə́ á wɔ́ɔ́s Galilê yí, buud ɔ Galilê bwə́ á jɛɛnd nyə nəcé bwə́ á shí dʉ́g sâ jɛ̂sh nyə́ á sá Yurʉ́səlɛm fwála lʉ zâŋ yí. 46  **Nyə á ka nyiŋgə kə Kana á Galilê, wú nyə́ á sá nə́ məjúwó mə́ nyɛ́ɛ́g məlwəg wá. Wúl lúlúú ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ Njwú-buud í a bə Kapɛrnawûm, nyə á ka bə nə mwán ŋgə́ bwas. 47 Muud ɛ́nɛ nyə á ka gwág nə́ Yésus mə́ wú Yudéa, a mə́ wɔ́ɔ́s Galilê. A mú kə nyə́dɨ́, kə jəgʉla nə nyə nə́ a shúləg kə, kə lwag nyə mwán, nəcé, nyə á ŋgə bə nə́ a zə yə. 48  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Bɨ́ mə́ ká bə kú dʉ́g *mə́shimbá nə *isâ í mímbʉ́gú, bɨ́ kú *búgʉla?» 49 Lúlúú ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal mú cɨ nə nyə nə́: «Lɛɛlʉg kə té mwán nyə afwóyɛ́ yə mə yí». 50 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Jeg kə, mwân woó ŋgə cʉgə.» Muud ɛ́nɛ mú *magʉlə ciyá Yésus nyə á cɨ nyə yí, a mú kyey. 51 A ŋgə́ ná ka shulə kə, osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ bwə́ mú zə bwəma nə nyə, zə jaaw nyə nə́ mwán yé ŋgə cʉgə. 52 A mú jî bwo wəla bwas í ámə shîn mwán yí, bwə́ mú jaaw nyə nə́: «Nyúúl í ámə mpwambʉwo nyə nəkugʉ́ wəla ŋgwûd á tâm mwásə́.» 53  *Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwán mú yag nə́ wəla dɔɔŋg dɨ́ wə́ Yésus nyə ámə cɨ nə nyə nə́: «Mwân woó ŋgə cʉgə» yí; nə nyə, nə njɔ́w yé wɛ̂sh bwə́ mú búgʉla.

54  *Shimbá ábɛɛ̂ Yésus nyə a sá ja nyə á wú Yudéa nyiŋgə zə Galilê ɔ́nɨ.

5

Mbúmbwúgʉ́ á Bétɛ́sda

1 Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn yí, *Oyúdɛn bwə́ mú zə bə nə zaŋ. Yésus nyə á ka nə́mə́ kə Yurʉ́səlɛm zâŋ nyɔɔŋgʉ́d. 2 Gúl cwoogʉ́ í á ka dʉ bə nûŋ Yurʉ́səlɛm, bwə́ dʉ́gə́ jɔ̂w gwo hebʉrə̂ dɨ́ nə́ Bétɛ́sda. Cwoogʉ́ jɔɔŋg í á dʉ bə nə mənyíŋgʉ́lé* mə́tɔ́ɔn, í njúl kúnə́-kúnə nə mpumbɛ́ bwə́ á gwiid nə́ Mpumbɛ́ Itɔw yí. 3 Ncúlyá mimbə̂l mí a ka dʉ já na mə́nyíŋgʉ́lé mə́nɨɨ́d, nə wəancím-ncîm, nə wə á ibúgʉ́lə í mə́kuú, nə bɔɔŋg bwə́ á bə nə bíl íkʉ́l í nyúúl í mə́ shwáámb wá. †[Bwə́ á dʉ já cínɔŋgʉ́ dʉ bwánd nə́ məjúwó mə́ búsʉlag. 4 Nəcé, ŋgwɔ́l *éŋgəles nyə á dʉ shulə cwoogʉ́d bíl íja, dʉ zə busal mə́júwó. Nə́ ndɛɛ́, mbə̂l í bwɛ́lɛ́ kʉl nyúúl cwoogʉ́d ja á mə́ busal yí, í yâl, tɔɔ nə́ dɛ́ bwas í á bə dáyɛ́ váál.]

5 Ŋgwɔ́l múúd nyə á ka bə cínɔŋgʉ́, bwas mə́ ji nyə nyúúlʉ́d mimbú məwûm mə́lɔ́ɔl nə mwɔɔmb. 6 Yésus mú dʉ́g muud ɛ́nɛ mbwúg; nda Yésus nyə á mpu nə́ a mə́ bwey nə bwas nə́, a mú jî nə́: «Ye wó cɛɛl yâl?» 7 Mbə̂l wɔɔŋg mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «É yé Cwámba, mə cugɛ́ nə muud mə kʉ́l mə cwoogʉ́d ja mə́júwó mə́ ŋgə́ busʉla yí. Í dʉ bə, mə ŋgə́ ná nywá kə, ŋgwɔ́l múúd nywáá mə́ lɛɛl kə.» 8  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Wɔɔlʉ́g, wo báágʉ́g taŋʉ́ gwô, wo kyéyʉg.» 9  *Muud wɔɔŋgʉ̂ mú yâl nə́mə́ cé nə cé, a mú báág taŋʉ́ jé nə́ ndɛɛ́ tɛ́ɛ́d njɔɔnd. Isâ ínɨ í á ŋgə sɨ̂y jwɔ́w lʉ́ Sábaad.

10  *Oyúdɛn bwə́ mú ka cɨ nə muud nyə á yâl ɛ́nɛ nə́: «Sábaad wə́ ɛ́ga, jísə wo ci nə́ wo kú ŋkɛ̂ny taŋʉ́ gwô.» 11 A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Muud nyə ámə lwag mə yɛ́ nyə ámə cɨ nə mə nə́: “Ŋwag taŋʉ́ gwô wo kyéyʉg”». 12 Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Nyáyɛ́ múúd nyɛ nyə ámə cɨ nə wo nə́: “Ŋwagʉ́ taŋʉ́ gwô wo kyéyʉg” ɛ́nɛ?» 13  *Njɨ, muud nyə á yâl yɛ́ nyə a shígɛ́ ná mpu múúd wɔɔŋgʉ̂; í á bə Yésus mə́ nyɔɔs cínɔŋg búúd bwə́ á bə áncuncuma wá. 14  *Ja fwála í á cɔ̧́ yí, Yésus mú kə kwey múúd ɛ́nɛ *Luŋ mə́ Zɛmbî, a mú cɨ nə nyə nə́: «Wɛy, wo mə́ yâl dɨ́? Wo kú ná nyiŋgə sá *sə́m, wo a bá bwəma nə sâ í búl yáág yí.» 15  *Muud ɛ́nɛ mú kə jaaw Oyúdɛn nə́ Yésus wə́ nyə ámə lwag nyə. 16 Oyúdɛn bwə́ mú tɛ́ɛ́d nə́ bwə́ lwágʉlə Yésus cúwʉ́lí, nəcé a sálə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nɨ jwɔ́w lʉ́ Sábaad. 17 Njɨ Yésus nyə á bɛ̧sa nə Oyúdɛn bɔɔŋg nə́: «Dâ ŋgə ná sɛ̂y zə wɔ́ɔ́s fwála gaád; mɛɛ mə sɛ́y nə́mə́.» 18  *Ja nyə á mɛɛl cɨ ntʉ́nɨ yí, Oyúdɛn bwə́ mú nyiŋgə bul sɔ̧́ nə́ bwə́ gwú nyə; kú bə njɨ nəcé á dʉ yád Sábaad ɨɨ́, nyə á nyiŋgə nə́mə́ cɨ nə Zɛmbî jɨ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé, ntɔ́ jɨ nə́ a ŋgə tə̂l nyəmɛ́fwó cé ŋgwûd nə Zɛmbî.

Ŋkul ijwûga mə Yésus

19  *Yésus nyə á ka bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, Mwân cugɛ́ nə ŋkul sá sâ nə lúú yé, a sá nə́mə́ njɨ sâ á dʉ́g Dâ mə́ sá yí. Sâ jɛ̂sh Dâ mə́ sá ntâg yí, Mwân mə́ sá nə́mə́ gwo. 20  *Nəcé Dâ ŋgə cɛɛl Mwân, a ka ŋgə lwágʉlə nyə sâ jɛ̂sh á ŋgə́ sá yí; a bá nə́mə́ lwágʉlə nyə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí nyiŋgə́ ntɔ̧ míga myá, bɨ́ ka bá káam. 21  *Mpugá nə́, Dâ mə́ dʉ gwúmʉshi búúd, dʉ nyiŋgə yə bwo cʉg; mbií ŋgwûd wɔɔŋgʉ́, Mwân mə́ dʉ nə́mə́ sá nə́, muud á cɛɛl yə cʉg yɛ́, a yə nyə. 22  *Dâ nyə asámbɛ́ tɔɔ muud lə́sʉ́, nyə a mə́ yida yə Mwân ŋkul nə́ a dʉ́g cígal mílə́sʉ́ myɛ̂sh. 23  *A sá ntɔ́ nə́ buud bɛ̂sh bwə́ gúmálʉ́g Mwân nda bwə́ gúmál Dâ nə́. Muud mə bə́ kú gúmal Mwân yɛ́, nyə agúmálɛ́ nə́mə́ Dâ muud nyə á ntɨ Mwân yɛ́. 24  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud mə gwágʉ́lə́ ciyá jâm a *búgʉla múúd nyə á ntɨ mə yɛ́, a mú nə cʉg á kandʉgə kandʉgə; nyə abʉ́lɛ nyiŋgə bwəma nə intʉ́gʉ́lí, a mə́ yida wú shwɨy dɨ́ kə cʉgʉd. 25  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, dúl wəla í bá zə bə, wəla dɔɔŋg ntâg nə́mə́ wə́ga, wəla mímbimbə mí bá gwág kə̂l mə́ *Mwân mə́ Zɛmbî yí. Bɔɔŋg bwə́ bá ntâg gwág dwo wá, bwə́ bá *bə nə cʉg. 26  *Mpugá nə́, Dâ jɨ amə́dɨ́ á cʉg, a mə́ ka nə́mə́ sá nə́ Mwân bə́g amə́dɨ́ á cʉg. 27 Nda Mwân jɨ́ Mwân mə Múúd‡ nə́, Dâ mə́ yə nyə ŋkul nə́ a dʉ́g sámb milə́sʉ́. 28 Kúgá káam sâ jɔɔŋg; nəcé dúl wəla í bá zə bə, wəla búúd bʉ́sə́ mə́shwoŋ dɨ́ wá bwə́ bá gwág kə̂l mə́ *Mwân mə Múúd yí. 29  *Bɔɔŋg bwə́ bá bə nə́ bwə́ á sá mə́nywa wá, bwə́ bá gwûm mə́shwoŋ dɨ́, zə lə́g cʉg; bɔɔŋg bwə́ bá bə nə́ bwə́ á sá mə́bɔ̂w wá, bwə́ bá gwûm mə́shwoŋ dɨ́, zə bwəma nə intʉ́gʉ́lí. 30  *Mɛɛ, mə cugɛ́ nə ŋkul sá sâ nə lúú wâm, mə́ dʉ sámb mílə́sʉ́ nda mə́ dʉ gwág nə Pʉpá nə́; mə dʉ cígal mílə́sʉ́ tʉ́təlî, nəcé mə ádɛ́ sɔ̧́ nə́ mə sá sâ mə́ jɨ́ɨ́ yí, njɨ nə́ mə sá sâ múúd nyə á ntɨ mə yɛ́ ŋgə́ jɨɨ yí.

31  *«Í mbə̂m bə nə́ məmɛ́fwó wə́ ŋgə́ bwiiŋg láŋ wâm, bwiiŋgʉ́lə wɔɔŋg í nda bə sá búúd bwə́ mágʉləg yí. 32 Ká, muud shús wə́ ŋgə́ bwiiŋg láŋ wâm, mə mpú ntâg nə́ bwiiŋgʉ́lə wɔɔŋg wúsə bʉ́bə́lɛ́. 33  *Bɨ á kənd buud wə́ Yuánɛs§, nyə á shí ntâg bwiiŋg bɨ́ bʉ́bə́lɛ́ waamə̂. 34 Mɛɛ mə aŋgɛ̂ ntâg bwánd nə́ muud bwííŋgʉg láŋ wâm; mə ŋgə yida lás ntʉ́nɨ shú nə́ bɨ dʉ́gʉ́g cʉg. 35 Yuánɛs nyə á bə njidá lámba í á ŋgə kwan yí, bɨ á shí ntâg jɨɨ nə́ bɨ mə́ kɔɔs nə mə́ŋkɛnya mɛ́, njɨ í a bə njɨ bʉ́baalɛ́ fwála. 36  *Mɛɛ jɨ nə wúl bwiiŋgʉ́lə í ŋgə́ bwiiŋg láŋ wâm, wâŋ í ntɔ̧ wɔɔŋg Yuánɛs nyə á bwiiŋg yí. Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ Dâ nyə á yə mə ŋkul nə́ mə sáág myá, mə ŋgə sá myo, mí ŋgə́ bwiiŋg láŋ wâm nə́ Dâ wə́ nyə á ntɨ mə. 37  *Dâ muud nyə á ntɨ mə yɛ́ nyəmɛ́fwó ŋgə bwiiŋg láŋ wâm. Bɨ abwɛ́lɛ́ gwág kə̂l dɛ́, kú bwɛlɛ dʉ́g mpwóómbʉ́ nyɛ́, 38  *ciyá jé í afwóyɛ́ ŋwa jiya bɨ́dɨ́ mílámʉ́d, nəcé bɨ aŋgɛ̂ nə búgʉla muud nyə á ntɨ yɛ́. 39  *Bɨ́ ŋgə sɔ̧́ nə́ bɨ mpúg micilyá myâ Kálaad Zɛmbî, bɨ ŋgə́ tə́dʉga nə́ bɨ é kwey cʉg á kandʉgə kandʉgə cínɔŋg; í njúl nə́ micilyá myɔɔŋg mí ŋgə bwiiŋg láŋ wâm. 40 Njɨ bɨ acɛ́ɛ́lɛ́ zə mə́dɨ́ nə́ bɨ bə́g nə cʉg.

41  *«Mə aŋgɛ̂ nə jɨɨ nə́ buud bwə́ gúmálʉ́g mə. 42 Njɨ, mə mpú bɨ̂, mə mpú nə́ milâm mín mí acɛ́ɛ́lɛ́ Zɛmbî. 43 Dâ wə́ nyə á ntɨ mə nyə́dɨ́ jínə́d, njɨ bɨ alə́gɛ́ mə; ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə zə́ dɛ́ jínə́d ɨɨ́, bɨ́ yida lə́g nyɛ̂. 44  *Bɨ bɨ́ nə ŋkul búgʉla na ntʉdɛlɛ́ bɨ ŋgə́ sɔ̧́ gúmə́ mənyúúl mə́ búúd dɨ̂? Bɨ cugɛ́ nə ŋkul búgʉla, nəcé bɨ aŋgɛ̂ nə sɔ̧́ gúmə́ í ŋgə́ zhu wə́ Zɛmbî á ŋgwûd nə ŋgwûd yí. 45  *Kúgá ŋgə tə́dʉga nə́ mə bá shwə́man bɨ́ wə́ Dâ. Moyîz muud bɨ́ á mə́ kə kəl mílâm nyə́dɨ́ yɛ́, nyə wə́ mə́ bá shwə́man bɨ̂. 46  *Nəcé, bɨ mbə̂m ŋgə búgʉla Moyîz ɨɨ́, ŋki bɨ mə́ búgʉla nə́mə́ mə, nəcé láŋ wâm wə́ Moyîz nyə á cilə yí. 47  *Ká, nda bɨ́ aŋgɛ̂ nə *magʉlə micilyá myɛ́ nɨ, bɨ é ka *magʉlə íciyá byâm na ntʉdɛl?»

6

Yésus mə yə́ ncúlyá buud idʉ̂w

(Mat 14.13-21; Mak 6.30-44; Luk 9.10-17)

1 Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn yí, Yésus mú lɨ́ɨ́na máŋ mə́ Galilê bwə́ dʉ nə́mə́ jɔ̂w nə́ Tiberyad yí, kə faŋwíny. 2  *Buud bwə́ mú ŋgə bɛ̧ nyə áncuncuma, nəcé bwə́ á ŋgə dʉ́g a ŋgə́ lwag mimbə̂l mə́shimbád. 3  *A mú ka bád mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d, kə ji shí wu gwɔ̂w, bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́. 4  *Na jɨ ntâg nə́, *Oyúdɛn zaŋ *Páska nyáŋ í mú kúnə́-kúnə.

5 Yésus nyə á ka kənd mísh, a mú dʉ́g nə́ ncúlyá buud bwə́ ŋgə zə nyə́dɨ́, a mú ka jî Fílíp nə́: «Sə́ é ka kusə íbʉlɛ́d ŋgow nə́ buud ɔ́ga bwə́ də́g?» 6 Nyə á jî ntɔ́ nə́ a gwágʉ́lə ná nda Fílíp nyə é cɨ nə́, nyə á ŋgə bwey mpu sâ á zə́ sá yí. 7 Fílíp mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Sə́ tɛɛm kusə íbʉlɛ́d tâŋ odanarî mitəd mimbá, í nda kwaga nə bwo mbii á nə́ muud yɛ̂sh bə nə jé kʉ́kʉ́l.» 8  *Nyɔɔŋg *mpwíín mə Yésus bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Andrê yɛ́, mínyɔŋʉ̂ mə́ Shímun Pyɛ̂r mú cɨ nə nyə nə́: 9 «Gúl ncúncwə́má jɨ́ nə ibʉlɛ́d itɔ́ɔn wa, ibʉlɛ́d i *orzhə, nə oshú óbá; ká bímbí dɔɔŋg dɨ́ nə ŋkul ka sá zhwog buud ɔ́ga jɨ?» 10 Yésus mú cɨ nə́: «Jilʉgá buud shí.» Zhwog ákánda nyə á bə kʉ́kʉ́l jɔɔŋgʉ́d, buud bwə́ mú shîn ji shí, je bə búúd otɔ́ɔ́shin otɔ́ɔn lɔ̧́lə njɨ budûm. 11  *Yésus mú ŋwa íbʉlɛ́d, a mú yə Zɛmbî akíba nə́ ndɛɛ́ a mú kaaw búud bwə́ á bə cínɔŋg wá. A mú nə́mə́ sá nə oshû ntɔ́, a yə bwo bímbí bwə́ á jɨɨ yí. 12 Ja búúd bwə́ mə də nə́ ndɛɛ́ jílə yí, a mú cɨ nə ompwíín bɛ́ nə́: «Kwɔ́sʉ́gá ikʉ́l í mə́ lʉ́g yí, í kú bə sâ yúúdʉ́gʉ́.» 13 Bwə́ mú kwɔ́s íkʉ́l í íbʉlɛ́d í á lʉ́g ja búúd bwə́ á shîn də yí, í mú lwánd mə́bwumú wûm nə mə́bá.

14  *Ja búúd ɔ́nɨ bwə́ mə́ dʉ́g Yésus mə́ sá *shimbá yí, bwə́ mú ŋgə cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, *muud micúndə́ nyə á bə nə́ a bá zə shí ga dɨ́ ɔ́nɨ». 15  *Nda Yésus nyə á ka mpu nə́ bwə́ é zə ŋwa nyə nə́ bwə́ kə́ tə̂l nyə njwú-buud nə́, nyə á kyey, kə nyiŋgə bád mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d nyəmɛ́fwó kú nə muud.

Yésus mə́ kyey mə́júwód gwɔ̂w

16 Mpwó-kugʉ́, *ompwíín bɛ́ bwə́ mú shulə kə mâŋ. 17 Bwə́ mú kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, tɨ́ kə faŋwíny, Kapɛrnawûm. Í á bə yídʉ́gʉ́ í mə́ bii shí, Yésus kú fwo nyiŋgə sɛɛŋgya nə bwo sámbá. 18 Yáág-yáág ŋkwɔ̧̂ nyə á ka zə kuŋg, ikwɔ̧́ tɔ̂w máŋ nə́ shwuu. 19 Bwə́ mú ka ŋgə júgə nə́ ndɛɛ́, ja bwə́ mə́ kə shwóg je bə ókílomáda otɔ́ɔn ŋkí ósaman* yí, bwə́ mú dʉ́g Yésus ŋgə́ kyey mə́júwó dɨ́ gwɔ̂w, a ŋgə́ shísh kúnə́-kúnə nə byɔ́ɔl dáŋ; bwə́ mú gwág íkukwɛndɛ. 20 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Mə wə́ ɛ́nɛ, kúgá fúndə.» 21 Bwə́ mú cɛɛl ŋwa nyə byɔ́ɔ́lʉ́d, njɨ byɔ́ɔ́l mú lɛɛl kumə́ bwûŋ, kʉ́l bwə́ á ŋgə kə yí.

Idʉ̂w yâ cʉg

(Yuá 3.14-16; 1Yn 5.10-13; 1Kr 11.23-26)

22 Mán mələ̂m, ncúlyá buud bwə́ á lʉ́g gúl kɔ́ɔ́mb mâŋ wá, bwə́ mú dʉ́g nə́ byɔ́ɔ́l í á bə cínɔŋgʉ́ njɨ ŋgwúdʉgʉ̂, dwó ntâg wə́ í á kə nə *ompwíín yí, Yésus nyə a shígɛ́ bád byɔ́ɔ́l dɔɔŋgʉ́d; ompwíín bwə́ á kə bwə́mɛ́fwó. 23  *Njɨ, mɔ́ɔ́lʉ́gá mɔ́ɔ́l mə́ á shí wú Tiberyad, nyiŋgə zə kúnə́-kúnə nə kʉ́l Cwámba nyə á yə Zɛmbî akíba nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú də yí. 24 Ncúlyá buud ɔ́nɨ bwə́ mú dʉ́g nə tɔɔ Yésus, tɔɔ ompwíín bɛ́ bwə́ cúgɛ́ cínɔŋg. Bwə́ mú ntâg bád mɔ́ɔ́l mɔɔŋgʉ́d kə Kapɛrnawûm, kə sɔ̧́ Yésus. 25 Bwə́ mú kə kwey nyə nûŋ mâŋ faŋwíny, bwə́ mú shilə nyə nə́: «*Rabi, wo ámə ka zə kʉ́ga jáyɛ́ ja?» 26  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɨ aŋgɛ̂ nə sɔ̧́ mə nəcé *məshimbá bɨ́ ámə dʉ́g má, bɨ́ ŋgə sɔ̧́ mə nəcé bɨ́ ámə də íbʉlɛ́d nə́ ndɛɛ́ jílə. 27  *Kúgá ŋgə yáág nə́ bɨ bə́g nə idʉ̂w í dʉ kaag yí, yidagá yáág shú byɔɔŋg í kwíínd nə́ muud cʉ́gəg cʉg á kandʉgə kandʉgə yí; byó wə́ *Mwân mə Múúd mə bá yə bɨ́ yí. A bá yə bɨ́ byo nəcé a jɨ nyɔɔŋg Dâ nyə a wá məyɨɨgyé mə́ íjwûga yɛ́.» 28 Bwə́ mú ka cɨ nə nyə nə́: «Yáág nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí Zɛmbî wə́ ntʉdɛl, sə́ sáág jɨ́?» 29  *Yésus nə bwo nə́: «Yáág nə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́ Zɛmbî wúsə nə́ bɨ búgʉ́lág muud Zɛmbî nyə á ntɨ yɛ́.» 30 Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Wo mə́ fwo sá jáyɛ́ sâ í ntɔ̧́ buud fʉg nə́ sə́ dʉ́gʉ́g nə́ ndɛɛ́ sə́ mú *búgʉla wo? Wáyɛ́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wo mə́ fwo sá yí? 31  *Osɔ́ɔ́ŋgʉ́ bʉ́sʉ́ bwə́ á dʉ də *mána ja bwə́ á bə shí a shwééshá dɨ́ yí, nə́mə́ nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́, nə́: “Nyə á yə bwo idʉ̂w í á ŋgə zhu joŋ dɨ́ yí”.» 32 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, Moyîz nə́mə́ dɨ́ nyə á yə bɨ́ idʉ̂w í á dʉ zhu joŋ dɨ́ yí, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam wə́ mə́ yə́ bɨ́ fwámɛ́ ídʉ̂w í ŋgə́ zhu joŋ dɨ́ yí. 33  *Fwámɛ́ ídʉ̂w í Zɛmbî bísə byɔɔŋg í wú joŋ dɨ́, zə yə búúd ɔ shí cʉg yí.» 34  *Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Cwámba, dʉg yə sə́ idʉ̂w byɔɔŋgʉ́ ja jɛ̂sh.»

35  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Mɛɛ jisə idʉ̂w yâ cʉg. Muud mə zə́ mə́dɨ́ yɛ́, nyə abʉ́lɛ nyiŋgə bwɛlɛ gwág zha, muud mə búgʉ́lá mə yɛ́, nda nyiŋgə bwɛlɛ gwág shwáásʉ́lə minʉ́. 36  *Mə shí jaaw bɨ́ nə́, bɨ mə́ dʉ́g mə, njɨ bɨ aŋgɛ̂ nə *magʉlə. 37  *Búúd bɛ̂sh Dâ mə yə́ mə wá bwə́ é zə mə́dɨ́; mə abʉ́lɛ́ ntâg wɨ́ɨ́ŋg múúd mə zə́ mə́dɨ́ yɛ́. 38  *Nəcé, mɛɛ mə á shulə wú gwɔ̂w nə́ mə zə́ sá sâ múúd nyə á ntɨ mə yɛ́ ŋgə́ jɨɨ yí, kú bə sâ mə́ ŋgə́ jɨɨ yí. 39  *Muud nyə á ntɨ mə yɛ́, sâ á ŋgə́ jɨɨ yí jísə nə́, mə kú jímbal tɔɔ muud ŋgwûd á sámbá búúd nyə á yə mə yí, mə bág yida gwûmʉshi bwo jwɔ́w á məzhúgʉ́lâ. 40  *Mə ŋgə cɨ nə́ sâ Dâ ŋgə jɨɨ yí jísə nə́, muud yɛ̂sh mə dʉ́g Mwân, a búgʉla nyə yɛ́, a bə́g nə cʉg á kandʉgə kandʉgə; mə ka bá gwûmʉshi nyə jwɔ́w á məzhúgʉ́lâ.»

41 *Oyúdɛn bwə́ á ka ŋgə cwadʉga nə Yésus, nə a cɨ́lə nə́: «Mə wə́ jísə́ ídʉ̂w í á wú joŋ dɨ́ yí.» 42  *Bwə́ á ŋgə cwadʉga nə́: «Ŋgaá nyə wə́ Yésus mwân mə Yósɛb? Sə́ mə́ mpú dɨ́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá nyɔɔŋgʉ́? Ká, a zə ŋgə cɨ nə́: “Mɛɛ jisə idʉ̂w í á wú joŋ dɨ́ yí.”»

43 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Kúgá ŋgə cwadʉga bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó. 44 Muud cugɛ́ nə ŋkul zə mə́dɨ́ té Dâ, muud nyə á ntɨ mə yɛ́, nyə afwóyɛ́ julə nyə yí. Dâ ká nə́mə́ ka julə múúd ɨɨ́, muud mú zə mə́dɨ́, mə ka bá gwûmʉshi nyə jwɔ́w á məzhúgʉ́lâ. 45  *Ŋgaá jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: “Bɛ̂sh bwə́ bá ŋwa mínjɨ́ɨ́gʉ́lá wə́ Zɛmbî”. Kagá mpu nə́ muud yɛ̂sh mə́ gwág Dâ, a ŋwa njɨ́ɨ́gʉ́lá yé yɛ́, nyə é zə mə́dɨ́. 46  *Ntɔ́ jɨ nə́ muud nyə abwɛ́lɛ́ dʉ́g Dâ; nə́mə́ njɨ muud nyə á zhu wə́ Zɛmbî yɛ́, nywáá wə́ nyə a dʉ́g Dâ. 47 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud mə búgʉla yɛ́ jisə nə cʉg á kandʉgə kandʉgə. 48  *Mə wə́ jísə́ ídʉ̂w yâ cʉg. 49  *Osɔ́ɔ́ŋgʉ́ bín bwə́ á dʉ də mána ja bwə́ á bə shí a shwééshá dɨ́ yí, njɨ bwə́ á shí yə. 50 Idʉ̂w í ŋgə́ wú joŋ dɨ́ yí byáá, í ŋgə zə nə́, muud mə də́ byo yɛ́ kú bá yə. 51 Mə wə́ jísə́ ídʉ̂w yâ cʉg í ŋgə́ wú joŋ dɨ́ yí. Múúd mə ká də ídʉ̂w byɔɔŋgʉ́, a bá cʉgə kandʉgə kandʉgə. Idʉ̂w mə é yána yí bísə mishwun myâm, mə é yána myo shú nə́ buud ɔ shí ga bwə́ bə́g nə cʉg.»

52 Oyúdɛn bwə́ mú ka bə nə zhuyâ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ bwə́ ŋgə́ shilə nə́: «Nyíga nyɛ jɨ nə ŋkul yə sə́ mishwun myɛ́ na ntʉdɛlɛ́ nə́ sə́ də́g?» 53  *Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɨ́ mə ká bə kú də míshwun mi Mwân mə Múúd, bɨ́ mə́ ká bə kú ŋgul mə́cií mɛ́, bɨ kú *bə nə cʉg. 54 Muud mə də́ míshwun myâm ŋgul mə́cií mâm yɛ́ músə nə cʉg á kandʉgə kandʉgə; mə bá gwûmʉshi nyə jwɔ́w á məzhúgʉ́lâ. 55 Nəcé, mishwun myâm mísə mpu bə ídʉ̂w, məcií mâm məŋgul. 56  *Muud mə də́ míshwun myâm, ŋgul mə́cií mâm yɛ́ mə́ nada nə mə, mə mə́ ŋwa jiya nyə́dɨ́ lámʉ́d. 57 Nda Dâ á cʉg nyə á ntɨ mə nə́, á ŋgə́ ntâg sá nə́ mə cʉ́gəg nə́, muud mə də́ mə yɛ́, mə wə́ mə é ŋgə sá nə́ a ŋgə́g nə cʉgə. 58 Idʉ̂w í á wú joŋ dɨ́ yí byáá í cúgɛ́ nda idʉ̂w ímpáámbə́ bín í á də yí. Bâŋ bwə́ á də, njɨ bwə́ á shí yə. Muud mə də bíga yɛ́, nywáá mə́ bá cʉgə kandʉgə kandʉgə.»

59 Lə́sʉ́ Yésus nyə lás ja nyə á ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá wə́nɨ, nyə á ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá myɔɔŋg *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá á Kapɛrnawûm.

60 Ja ompwíín bɛ́ bwə́ á gwág lə́sʉ́ yé wɔɔŋg yí, bɔ́ɔ́l ŋkí bulya bwə́ á cɨ nə́: «Wʉ́nɨ lə́sʉ́ í bul nyaan, muud cugɛ́ ná nə ŋkul ŋgə nyiŋgə gwágʉlə wə.» 61 Yésus mú mpu nə́ ompwíín bɛ́ bwə́ ŋgə cwadʉga, a mú jî bwo nə́: «Lə́sʉ́ wâm í mə́ kwal bɨ́ bɔɔgʉ́? 62  *Bɨ mbə̂m ka mɛɛl dʉ́g Mwân mə Múúd ŋgə́ bád kə kʉ́l nyə á fwo dʉ bwey bə yí, í ka bə nə? 63  *Shíshim mə́ Zɛmbî wə́ í dʉ sá nə́ muud cʉ́gəg, ŋkul mə múúd í ádɛ́ kwíínd tɔɔ sâ. Lə́sʉ́ mə́ ŋgə́ lás nə bɨ́ nɨ wúsə shú nə́ Shíshim mə́ Zɛmbî í zə́g bɨ́dɨ́ zə yə bɨ́ cʉg. 64  *Njɨ, bɔ́ɔ́l búúd wâ na bɨ́dɨ́ bwə́ aŋgɛ̂ nə magʉlə mə.» Yésus nyə á cɨ ntʉ́nɨ nəcé, tɛ́ɛ́d jwɔ́w nyə á tɛ́ɛ́d yə́lə búúd minjɨ́ɨ́gʉ́lá yí, nyə á bwey ŋgə mpu buud bwə́ áshígɛ́ ŋgə magʉlə nyə wá, a bwey nə́mə́ mpu múúd mə bá kusha nə nyə yɛ́. 65 Nyə á nyiŋgə nə́mə́ cɨ nə bwo nə́: «Muud cugɛ́ nə ŋkul zə mə́dɨ́, Dâ kú fwo sá nə́ nyâŋ zə́g.» 66 Tɛ́ɛ́d na fwála nɨɨ́d wə́ zhwog ompwíín bɛ́ bwə́ á wú nyə́dɨ́ gwooŋg dɨ́ kú ná nyiŋgə ŋgə kyey nə nyə yí.

67  *Yésus nyə á ka cɨ nə wa wûm nə óbá nə́: «Bɨ báá bɨ akyéyɛ́?» 68 Shímun Pyɛ̂r mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Cwámba, sə́ é ká nyiŋgə kə wə́ zə́? Wɛɛ jɨ nə iciyá í dʉ yə búúd cʉg yí. 69 Sə́ mə́ magʉlə, sə́ mə́ mpu ntâg nə́ wo jisə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ múúd mə́ Zɛmbî.» 70 Yésus mú bɛ̧sa bwo nə́: «Ŋgaá mə wə́ mə a fɛ́ɛ́sh bɨ́ buud wûm nə óbá? Ká dʉgá, ŋgwɔ́l á na bɨ́dɨ́ jisə nə jamb.» 71  *Nyə á ŋgə cɨ Yúdas, mwân mə Shímun Iskariyôt; nəcé, Yúdas nyə á tɛɛm bə muud á sámbá ómpwíín wûm nə óbá, nyə á bə nə́ nyə wə́ mə́ bá kusha nə Yésus.

7

Omínyɔŋʉ̂ ɔ Yésus kú nə búgə́

(Yuá 5.44; 15.18-19; Mat 10.16)

1  *Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn yí, Yésus mú kə ŋgə kyey Galilê. Nyə a shígɛ́ cɛɛl kə Yudéa, *Oyúdɛn bwə́ á ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ gwú nyə. 2  *Í á bə ntâg ɨɨ́, Oyúdɛn zaŋ nyáŋ bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Zaŋ məbanda* yí í mú kúnə́-kúnə. 3 Yésus omínyɔŋʉ̂ bɛ́ bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Wúg wa wo kə́g Yudéa, *ompwíín bwô bwə́ kə́g nə́mə́ dʉ́g mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wó ŋgə́ sá myá. 4 Ja múúd mə cɛ́ɛ́l nə́ bwə́ mpúg nyə yí, nyə ádɛ́ nyiŋgə ŋgə sá isâ ishwoó ishwoo. Məma mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wó ŋgə́ sá mínɨ, í jɨɨ nə́ wo lwóyág myo bəl-bə̂l dɨ̂.» 5  *Í á bə na, omínyɔŋʉ̂ bɛ́ bwə́mɛ́fwó nda *búgʉla nyə. 6  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Fwála dâm í afwóyɛ́ bə; bɨ bâŋ bɨ bʉ́sə nə fwála ija byɛ̂sh.» 7  *Buud ɔ shí ga bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul mpii bɨ̂; bwə́ ŋgə mpii mɛ̂, nəcé mə ŋgə bwaagʉlə bwo nə́ bɔ̂w bwo misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. 8 Bɨ báá kagá, mɛɛ mə akɛ́ɛ́ zâŋ nɨɨ́d, nəcé fwála dâm í afwóyɛ́ bwəma. 9 Ja nyə á shîn cɨ nə bwo ntʉ́nɨ yí, nyə á lʉ́g Galilê.

Yésus zâŋ dɨ́ Yurʉ́səlɛm

10 Yésus nyə á ka nə́mə́ zə bád kə zâŋ dɨ́ omínyɔŋʉ̂ bɛ́ bwə́ mə́ bwey kə. Nyə á kə nda muud ŋgə́ shwaaw yɛ́, kú bə bəl-bə̂l dɨ̂. 11  *Oyúdɛn bwə́ á ŋgə sɔ̧́ nyə zâŋ dɨ́, bwə́ ŋgə́ jî nə́: «A jɨ ŋgow?» 12 Buud bwə́ á ŋgə bul lás lə́sʉ́ yé íkínda dɨ̂; bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «A jɨ jɔ̧ múúd», bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́: «Mbɔ̂. A ŋgə yida kʉl buud jugʉ́». 13  *Njɨ, isâ ínɨ byɛ̂sh í á ŋgə bə, muud kú cwééd nyə nə́ kpwɔɔ́, bwə́ ŋgə́ fúndə *Oyúdɛn.

14 Zaŋ í á ka zə wɔ́ɔ́s tʉ́tám†. Yésus mú bád kə Luŋ mə́ Zɛmbî kə ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá. 15  *Oyúdɛn bwə́ mú ŋgə káam nyə nə́: «Muud ɛ́ga nyə á mpu dʉ́ga bímbí lʉ́ kwas ntʉdɛlɛ́ nyɛ nda sá shikûl?» 16  *Yésus mú bɛ̧sa bwo nə́: «Njɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli yí í áŋgɛ̂ nə zhu mə́mɛ́fwó dɨ́; í ŋgə zhu wə́ muud nyə á ntɨ mə yɛ́. 17 Múúd mə ká cɛɛl sá sâ Zɛmbî mə jɨ́ɨ́ yí, a ka mpu ŋkí njɨ́ɨ́gʉ́lá wâm í ŋgə zhu wə́ Zɛmbî, ŋkí mə ŋgə tɛ́ wo nə lúu. 18  *Muud mə́ dʉ tɛ́ íbwiiŋgyá nə lúu yɛ́, a dʉ sɔ̧́ nə́ gúmə́ í kə́g nyə́dɨ́; njɨ, muud mə sɔ̧́ nə́ gúmə́ í kə́g wə́ muud nyə á ntɨ nyə yɛ́, nywáá jisə tʉ́təlí, a cugɛ́ nə məshɨɨgâ. 19  *Ŋgaá Moyîz nyə a shí yə bɨ́ *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧? Njɨ, kú nə tɔɔ muud ŋgə́ baagʉlə mwo. Nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ sɔ̧́ nə́ bɨ mə gwú mə yí?» 20  *Buud bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Jamb í ŋgə ntágʉlə wo. Zə́ ŋgə́ sɔ̧́ nə́ a gwú wo?» 21  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mɛɛ mə a sá njɨ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́‡ ŋgwûd, í mə́ tɨ́ bɨ́ məkuú shí. 22  *Ŋgaá Moyîz nyə á cɨ nə́ bɨ dʉ́g sá ábɨwáág, í njúl nə́ nyə dɨ́ nyə a tɛ́ɛ́d dʉ́lə sá ábɨwáág, odâ wə́ bwə́ á tɛ́ɛ́d. Njɨ, nda Moyîz nyə á cɨ nə́ bɨ dʉ́g sá nə́, bɨ mú dʉ sá ábɨwáág wɔɔŋgʉ́ tɔɔ jwɔ́w lʉ́ Sábaad. 23  *Bɨ mə́ magʉlə nə́ bɨ é dʉ sá ábɨwáág jwɔ̂w lʉ́ Sábaad, nəcé bɨ acɛ́ɛ́lɛ́ caam cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz; ká nəcé jɨ́ bɨ́ mə́ gwág bɔ̂w ja mə́ lwág múúd ncindî jwɔ̂w lʉ́ Sábaad yí? 24  *Kúgá ná dʉ ŋwa ísâ njɨ váál bɨ́ ŋgə́ dʉ́g yí, dʉgá ŋwa ísâ váál í jə́la yí.»

25  *Bɔ́ɔ́l búúd ɔ́ Yurʉ́səlɛm bwə́ á ka ŋgə cɨ nə́: «Ŋgaá muud bwə́ ŋgə́ sɔ̧́ nə́ bwə́ gwú wə́ ɛ́ga? 26  *Ká dʉgá, nywáá ŋgə lás bəl-bə̂l dɨ̂, bwə́ nda cɨ nyə tɔɔ sâ. Ye micî mísʉ́ mí mə́ mpu fwámɛ́ mpu nə́ nyə wə́ jísə́ *Krîst e? 27  *Sə́ bâŋ sə́ mə́ mpú kʉ́l múúd ɛ́ga ŋgə́ zhu yí, í njúl nə́, ja Krîst mə bá zə yí, muud nyə abʉ́lɛ mpu kʉ́l á bá zhu yí.» 28  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus ŋgə́ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá *Luŋ mə́ Zɛmbî, a mə́ shwal cɨ gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Bɨ mə mpú mə ɛ̧ɛ̧́? Bɨ́ mpu nə́mə́ kʉ́l mə́ ŋgə́ zhu yí! Ká mə a shígɛ́ zə nə lúu wâm, muud nyə á ntɨ mə yɛ́ jisə abúgʉ́lág; njɨ bɨ ampúyɛ́ nyə. 29 Mɛɛ mə mpú nyə, mə ŋgə zhu nyə́dɨ́, nyə wə́ nyə a ntɨ mə.» 30  *Njɨ nyə á lás ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú ŋgə sɔ̧́ məzhɨɨ́ nə́ bwə́ bii nyə; njɨ, muud nyə a shígɛ́ kúnya nə nyə, í á bə wəla dɛ́ kú fwo wɔ́ɔ́s. 31  *Í á ka bə na mə́ŋkúmbə mə búúd mə́nɨ dɨ nə́, bɔ́ɔ́l ŋkí bulya bwə́ á *búgʉla nyə; bwə́ mú ŋgə cɨ nə́: «Ja Krîst mə bá zə yí, ye a bá nyiŋgə bul sá *mə́shimbá cɔ̧́ múúd ɛ́ga?»

Bwə́ cɛɛl bii Yésus

32 *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á ka gwág buud bwə́ ŋgə́ nyímbʉla ntɔ́ lúu mə́ Yésus dɨ̂. Bə́nɔ̂ŋ mílúlúú myâ ofada bwə́ mú kənd ífulísh nə́ bwə́ kə́g bii nyə. 33  **Yésus mú cɨ nə́: «Sə́nɔ̂ŋ bɨ́ é ŋgə na bə fúfwálá nə́ ndɛɛ́, mə mú kə wə́ muud nyə á ntɨ mə yɛ́. 34  *Bɨ mə bá sɔ̧́ mə, kú kwey, nəcé bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul bá kə kʉ́l mə́ bá bə yí.» 35 *Oyúdɛn bwə́ mú ŋgə cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Ŋgow á bá ka kə nə́ sə́ nda bá kwey nyə ɛ́nɛ? Ye a bá kə búúd bʉ́sʉ́ bwə́ á mə́ kə ŋgə ji mílɔɔm mí Ogʉrɛ̂k dɨ́ wá, kə ŋgə yə Ogʉrɛ̂k minjɨ́ɨ́gʉ́lá? 36 A cɨ́ nə “Bɨ mə bá sɔ̧́ mə, kú kwey, nəcé bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul bá kə kʉ́l mə́ bá bə yí.” Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ jɨ?»

37  *Jwɔ́w á məshíné, jwɔ́w zâŋ í ká dʉ busʉla§ yí, Yésus nyə a tɔ̂w tʉ́təlí a mú cɨ gwɔ́w gwɔ̂w nə́: «Ŋkí muud ŋgə gwág shwáásʉ́lə minʉ́, a zə́g mə́dɨ́ zə ŋgul. 38 Muud mə búgʉ́lá mə yɛ́, məjúwó mâ cʉg mə́ é dʉ júg wú nyə lámʉ́d nda miŋgwɔ̧ɔ̧́, nə́mə́ nda Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ nə́.» 39  *Ja nyə́ a ŋgə lás ntɔ́ yí, nyə á ŋgə cɨ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim í á bə nə́, buud bɛ̂sh bwə́ bá *búgʉla nyə wá bwə́ bá lə́g yí; í á bə, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim kú fwo zə nəcé Yésus nyə a shígɛ́ fwo ŋwa gúmə́.

Buud icé íbá

40  *Í á ka bə, ja búúd bwə́ á gwág lə́sʉ́ yé nɨ yí, bɔ́ɔ́l bwə́ á ŋgə cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, muud ɛ́ga wə́ jísə́ *Múúd micúndə́*»; 41 bɔ́ɔ́l bâŋ nə́: «Krîst wə́ ɛ́nɛ», bɔ́ɔ́lʉ́gá ka ŋgə cɨ nə́: «Krîst cugɛ́ nə ŋkul zhu Galilê. 42  *Ŋgaá Kálaad Zɛmbî ŋgə cɨ gúl kʉ́kʉ́lʉ́d nə́ *Krîst mə bá zhu mpwoŋ buud mə *Dávid dɨ̂? Ntɔ́ jɨ nə́ a bá zhu Dávid dɨ́ də́nd, Betʉlehɛm.» 43 Buud bwə́ mú bə ícé íbá lúu mə́ Yésus dɨ̂. 44 Bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ mú ŋgə jɨɨ nə́ bwə́ bii nyə; njɨ, muud nyə a shígɛ́ kúnya nə nyə.

45 Ifulísh í mə́ ka kə nyiŋgə. Mílúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú jî bwo nə́: «Bɨ mə́ bə kú zə nə nyə? Nəcé jɨ?» 46 Ifulísh nə́: «Muud nyə afwóyɛ́ bwɛlɛ lás nda muud ɛ́nɛ.» 47 Ofarizyɛ̂ŋ ntâg nə́: «Bɨ mə́ nə́mə́ bɨ́d nə́ a kʉ́lʉg bɨ́ jugʉ́ ɛ̧ɛ̧́? 48 Ye bɨ mə́ fwo bwɛlɛ dʉ́g wúl cî ŋkí ŋgwɔ́l Farizyɛ̂ŋ mə *búgʉ́lá nyə? 49 Zhwog buud bɨ́ ŋgə́ dʉ́g bwə́ ŋgə́ *búgʉla nyə ɔ́nɨ bwə́ ámpúyɛ́ mə́cɛ̧ɛ̧, bʉ́sə nə məlweemyâ.» 50  *Nikodɛ̂m muud nyə á fwo kə wə́ Yésus yɛ́ nyə á bə sámbá mícî mínɨɨ́d; a mú ka cɨ nə bwo nə́: 51  *«Ye məcɛ̧ɛ̧ mə́sʉ́ mə́ magʉlə nə́ shé yə́g muud məbɛ̧ɛ̧́ a kú fwo kaad, sə́ mpu sâ nyə ámə sá yí?» 52 Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Wo á zhu nə́mə́ Galilê? Fwog ná mpu faas, wo ákweyɛ nə́ ŋgwɔ́l múúd micúndə́ nyə a mə́ bwɛlɛ zhu Galilê.» 53  †[Bwə́ mú bwɨ́lya, ŋgə kə bwə́dɨ́ mínjɔ́w.

8

Mudá nyə á biil mínɔɔmb dɨ́ yɛ́

1 Yésus nyɛ mú kə mbʉ́mbʉ́ŋ á wəolivyê.

2  *Ná nə́mə́ mpʉ́mán mpʉ́mán, a mú nyiŋgə kə *Luŋ mə́ Zɛmbî, buud bɛ̂sh bwə́ mú kə nyə́dɨ́. A mú ji shí, tɛ́ɛ́d ŋgə́lə yə bwo minjɨ́ɨ́gʉ́lá. 3 Nə́ ndɛɛ́, *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bə́nɔ̂ŋ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú ŋgə zə nə ŋgwɔ́l múdá nə́ a mə́ biil mínɔɔmbʉd. Bwə́ mú zə nə nyə zə tə́l cwánʉ́d, 4 bwə́ nə Yésus nə́: «Yɨ́ɨ́gʉli, mudá ɛ́ga nyə ámə biil a ŋgə́ sá minɔɔmb. 5  *Moyîz nyə á yə sə́ ŋkul *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧́d nə́ sə́ dʉ́g lúmə váál búdá ɔ́ga məkwóógʉ́ nə́ ndɛɛ́ bwə́ fudə. Ká wɛɛ mə́ cɨ nə́ jɨ?»

6  *Bwə́ á jî nyə ntʉ́nɨ bwə́ ŋgə́ bwéél nə́, ka nyə é cɨ gúl ciyá á lɨ́lɨŋgɨ̂ nə́ ndɛɛ́ bwə́ ɔ́ kə́ shwə́man nyə. Njɨ, Yésus mú nyɔ̂w shí, a mú ŋgə cilə nə nyinə́ jé mə́ndəlúd. 7  *Bâŋ bwə́ mú ŋgə yáág ŋgə jî nyə. Nə́ ndɛɛ́, a mú bʉ̂n, a mú cɨ nə bwo nə́: «Muud nyə abwɛ́lɛ́ sá *sə́m na bɨ́dɨ́ sámbád yɛ́ tɛ́ɛ́dʉ́g ŋkɛ̂ny kwóógʉ́ lúmə nyə.» 8 A mú nyiŋgə nyɔ̂w shí, ŋgə cilə mə́ndəlúd. 9  *Ja búúd ɔ́nɨ bwə́ mə́ gwág nda Yésus mə́ cɨ nə bwo nə́, bwə́ mú ŋgə nyɔɔs ŋgwúd ŋgwúd nə́ ndɛɛ́ bɛ̂sh, tɛ́ɛ́d ócúmbá wɔ́ɔ́s óntombú. Yésus mú lʉ́g na nyəmɛ́fwó nə mudá tə́l cwánʉ́d. 10 Nə́ ndɛɛ́, Yésus mú nyiŋgə bʉ̂n, a mú cɨ nə mudá nə́: «Amuda, bwə́ mú ŋgow? Kú nə muud mə sámb nə́ wó jəlá nə yə?» 11  *Mudá nə́: «Cwámba, kú nə muud.» Yésus ntâg nə nyə nə́: «Mə asámbɛ́ nə́mə́. Kyeyʉ́g, njɨ, wo kú ná nyiŋgə sá sə́m.»]

Yésus, məŋkɛnya mâ shí ga

12  *Yésus mú nyiŋgə lás nə buud nə́: «Mə wə́ jísə́ mə́ŋkɛnya mə́ ŋgə́ kwan buud wâ shí ga má. Muud mə bɛ̧́ mə yɛ́ nyə abʉ́lɛ bwɛlɛ kyey yídʉ́gʉ́d, a bá yida bə nə məŋkɛnya mâ cʉg.» 13  *Ja *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mə́ gwág ntɔ́ yí, bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Womɛ́fwó ŋgə bwiiŋg láŋ wô ntʉ́nɨ kú nə muud mə bwáágʉlə? Jínɨ bwiiŋgyá cúgɛ́ sâ búúd bwə́ mágʉləg yí.» 14  *A mú bɛ̧sa bwo nə́: «Tɛɛm bə nə́ məmɛ́fwó mə́ bwiiŋg láŋ wâm, bwiiŋgyá jâm jísə sá búúd bwə́ mágʉləg yí; mə mpú kʉ́l mə́ ŋgə́ wú yí, nə kʉ́l mə́ ŋgə́ kə yí. Bɨ bâŋ bɨ ampúyɛ́ kʉ́l mə́ ŋgə́ wú yí, nə kʉ́l mə́ ŋgə́ kə yí. 15  *Bɨ́ ŋgə sámb milə́sʉ́ njɨ váál dʉ́n á buud; mɛɛ mə asámbɛ́ tɔɔ muud lə́sʉ́. 16 Í ká ntâg bə nə́ mə sámb lə́sʉ́, sémbyé wâm bə tʉ́təlí, nəcé mə cugɛ́ mə́mɛ́fwó, sá Dâ muud nyə á ntɨ mə wə́ bʉ́sə́. 17  *Ŋgaá jísə cilyá mə́cɛ̧ɛ̧ mʉ́nʉ́d nə́ buud bwə́ jəlá nə magʉlə bwiiŋgyá á buud obá? 18  *Mə ŋgə bwiiŋg lâŋ wâm, Dâ muud nyə á ntɨ mə yɛ́ ŋgə́ nə́mə́ bwiiŋg.» 19  *Bwə́ mú ka cɨ nə nyə nə́: «Shwóóŋgʉ̂ ji ŋgow?» Yésus nə bwo nə́: «Bɨ ampúyɛ́ tɔɔ mə, tɔɔ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂. Bɨ mbə̂m mpu mə, ŋki bɨ mə́ mpu nə́mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂.»

20  *Yésus nyə á ŋgə lás ntʉ́nɨ a ŋgə́ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá *Luŋ mə́ Zɛmbî, a njúl kʉ́l kúm í á bə yí, muud kú sɛ́ɛ́mb mbwə́ nə́ á bii nyə. Bwə́ á shígɛ́ bii nyə nəcé í á bə wəla dɛ́ kú fwo wɔ́ɔ́s.

Yésus mə zə́ kyey

21  *Yésus mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Mə zə́ kyey, bɨ mə bá sɔ̧́ mə, njɨ bɨ mə bá yə bɨ njúl nə *sə́m wʉ́n. Bɨ cugɛ́ nə ŋkul kə kʉ́l mə́ zə́ kə yí.» 22 *Oyúdɛn bwə́ mú ŋgə cɨ nə́: «Ja á ŋgə́ cɨ nə́: “bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul kə kʉ́l mə́ zə́ kə yí” nɨ, ye a zə́ gwɨ́ɨ́lya nyúúl?» 23  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ bâŋ bɨ bʉ́sə buud ɔ shí ga, mɛɛ jisə muud a gwɔ̂w. Bɨ bâŋ shug dʉ́n dʉ́sə wa shí gaád, mɛɛ shug dâm cúgɛ́ wa shí gaád. 24  *Gwə́ wə́ mə ámə cɨ́ nə bɨ́ nə́ bɨ mə bá yə nə misə́m mín yí. Nəcé, bɨ́ mə́ ká bə kú *magʉlə nə́ mə jisə*, bɨ mə bá yə nə misə́m mín.» 25 Bwə́ mú jî nyə nə́: «Wo wə́ zə́?» Yésus mú bɛ̧sa bwo nə́: «Mə jisə nda mə́ ŋgə́ bwey jaaw bɨ́ té sə́ ámə tɛ́ɛ́d yí nə́. 26 Mə jɨ nə zhwog isâ mə́ lás nə bɨ̂, nə byɔɔŋg bísə́ nə́ mə sámbʉ́g yí. Njɨ, muud nyə á ntɨ mə yɛ́ jisə bʉ́bə́lɛ́, mə ŋgə ntâg jaaw buud sâ mə á gwág nə nyə yí.» 27 Bwə́ á shígɛ́ gwág na nə́ nyə á ŋgə cɨ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́. 28  *Yésus mú ka cɨ nə bwo nə́: «Ja bɨ́ mə́ bá bʉ̂n *Mwân mə Múúd yí, bɨ mə́ bá ka mpu nə́ mə jisə†, mə aŋgɛ̂ nə sá tɔɔ sâ nə lúu wâm, mə ŋgə lás nə́mə́ nda Dâ nyə a jɨ́ɨ́gʉli mə nə́. 29 Sá muud nyə á ntɨ mə wə́ bʉ́sə́. Nyə a shígɛ́ lʉ́gə mə məmɛ́, nəcé mɛɛ mə́ dʉ sá njɨ sâ á jɨ́ nə ŋkul magʉlə yí.»

30  *Ja Yésus nyə á ŋgə lás ntʉ́nɨ yí, zhwog buud bwə́ á *búgʉla nyə.

Nə bwán ɔ́ Abʉraham, nə bwán ɔ́ Njwû məjamb

31  *Yésus nyə á ka cɨ nə *Oyúdɛn bwə́ á *búgʉla nyə wá nə́: «Bɨ́ mə́ ká nada mə́dɨ́ íciyá dɨ, mpu nə́ bɨ bʉ́sə wámbʉlə bə *ómpwíín bâm, 32 bɨ́ ka mpu óbʉ́bə́lɛ́, obʉ́bə́lɛ́ bɔɔŋgʉ́ ka bá sá nə́ bɨ bə́g ofʉlî.» 33  *Bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Sə́ bʉ́sə mpwoŋ mə *Abʉraham, sə́ abwɛ́lɛ́ bə mə́lwaa mə múúd. Nəcé jɨ́ wó mpú cɨ nə sə́ nə́: “Bɨ́ ka bá bə ófʉlí” yí?» 34  *Yésus mú bɛ̧sa bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud yɛ̂sh mə sá *sə́m yɛ́, jisə lwaá lʉ́ mísə́m. 35  *Lwaá í ádɛ́ ntâg ji njɔ́w kandʉgə, mwân a njɔ́w nywáá mə́ dʉ ji kandʉgə kandʉgə. 36  *Nə́ ndɛɛ́, Mwân mə Zɛmbî mə ká yîl bɨ́ mə́nyámád ɨɨ́, bɨ́ bə fwámɛ́ ófʉlî. 37  *Mə mpú nə́ bɨ bʉ́sə mpwoŋ mə Abʉraham; ká bɨ́ ŋgə sɔ̧́ nə́ bɨ mə gwú mə, nəcé kɛ́ɛl dâm í áŋgɛ̂ nə jəla nə bɨ̂. 38 Mɛɛ ŋgə jaaw sâ mə́ á dʉ́g wə́ Dâ yí; bɨ bâŋ ŋgə ntâg sá isâ bɨ́ á gwág nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n yí.» 39  *Bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ wə́ Abʉraham.» Yésus ntâg nə bwo nə́: «Í mbə́m bə nə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n wə́ Abʉraham ɨɨ́, ki bɨ́ ŋgə sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ Abʉraham nyə a sá myá. 40 Ká dʉgá, bɨ mú ŋgə cɛɛl gwú mə, í njúl nə́ mɛɛ mə́ jaaw bɨ́ bʉ́bə́lɛ́ mə́ á gwág nə Zɛmbî yɛ́. Abʉraham nyə a shígɛ́ sá ntɔ́. 41  *Bɨ́ ŋgə sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n.» Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Sə́ cugɛ́ bwân wâ tɔ́ɔ́n, sə́ bʉ́sə nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ ŋgwûd jɨ Zɛmbî.» 42  *Yésus nə bwo nə́: «Í mbə̂m bə nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n wə́ Zɛmbî, ki bɨ́ ŋgə cɛɛl mə, nəcé ja mə́ jɨ́ wa ga, mə á zhu nyə́dɨ́. Mə a shígɛ́ ntâg zə nə lúu wâm, nyə wə́ nyə á ntɨ mə. 43 Ká nəcé jɨ́ bɨ́ aŋgɛ̂ nə gwág lə́sʉ́ wâm yí? Jísə nəcé bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul gwágʉlə kɛ́ɛl dâm. 44  *Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n wə́ Njwû məjamb, bɨ́ ka nə́mə́ ŋgə cɛɛl sá isâ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n mə́ dʉ́ gwág yéésh yí. A jɨ ŋgwûl buud tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd; a cugɛ́ nə ŋkul bwɛlɛ bwiiŋg óbʉ́bə́lɛ́, nəcé obʉ́bə́lɛ́ bwə́ cugɛ́ nyə́dɨ́ cʉgʉd. Yé bwiiŋgʉ́lə íjɔ̧́ɔ̧́ í bwey nə́mə́ dʉ nyîn nə́ a jɨ amə́dɨ́ ijɔ̧́ɔ̧́, nəcé a jɨ mbíya njínjɔ̧́ɔ̧́, nyə wə́ ijɔ̧́ɔ̧́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́. 45 Ká bɨ aŋgɛ̂ nə búgʉla mə nəcé mɛɛ ŋgə jaaw bɨ́ obʉ́bə́lɛ́. 46  *Zə́ á na bɨ́dɨ́ jɨ́ nə ŋkul máalə mə nə́ mə mə́ sə̂m yɛ́? Ká, mɛɛ ŋgə́ jaaw bɨ́ obʉ́bə́lɛ́, bɨ mə́ ban ka *magʉlə mə nə jɨ́? 47  *Múúd mə ká bə yé mə́ Zɛmbî, a gwágʉlə mə́kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî. Ká bɨ bâŋ bɨ agwágʉ́lə́yɛ́, nəcé bɨ́ cugɛ́ bɔɔŋg wə́ Zɛmbî.»

48  *Oyúdɛn bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Sə́ shí mpu cɨ nə́ wo jɨ mwâ Samaríya, nə́ wo jɨ nə jamb.» 49 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Mɛɛ cugɛ́ nə jamb, mɛɛ ŋgə gúmal Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂, bɨ bâŋ kú gúmal mə. 50  *Mɛɛ mə aŋgɛ̂ nə sɔ̧́ nə́ mə́ ŋwa gúmə́. Muud ŋgə́ sɔ̧́ nə́ mə bə́g nə gúmə́ yɛ́ jisə, nyə wə́ mə́ dʉ cígal mílə́sʉ́. 51  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, múúd mə ká bɛ̧ íciyá byâm, a kú bá bwɛlɛ yə.» 52 Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Sə́ mə́ ka mpu ja gaád nə́ wo jɨ nə jamb. Abʉraham nyə á yə, *buud ɔ mícúndə́ yə; wɛɛ mə́ cɨ nə́: múúd mə ká bɛ̧ íciyá byâm, a kú bá bwɛlɛ yə. 53  *Wɛɛ mə́ bul bə fwámɛ́ múúd ntɔ̧ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Abʉraham muud nyə á yə yɛ́? Wó ntɔ̧ nə́mə́ búúd ɔ mícúndə́ buud bwə́ á ŋgə yə wá? Wo ŋgə cɛɛl cɨ nə́ wo jɨ jɨ́?» 54 Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Mə́ ká ŋgə ŋwa gúmə́ məmɛ́fwó, í bə ntɔ́ cwag. Dâ wə́ ŋgə́ sá nə́ mə ŋwág gúmə́, nyə muud bɨ́ ŋgə́ kudə ibʉd nə́: “A jisə Zɛmbî wúsʉ́” yɛ́. 55  *Bɨ ampúyɛ́ ntâg nə́mə́ nyə. Mɛɛ mə mpú nyə. Mə́ ká cɨ nə́ mə ampúyɛ́ nyə, mə bə njínjɔ̧́ɔ̧́ nda bɨ̂. Ká mɛɛ mə mpú nyə, mə ŋgə ntâg nə́mə́ bɛ̧ iciyá byé. 56 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n Abʉraham nyə á bwey kɔɔs nə məshusʉg nə tə́dʉ́gálə nə́ a bá dʉ́g jwɔ́w mə bá wɔ́ɔ́s yí; nyə a shí nə́mə́ dʉ́g jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, a kɔɔs ntâg nə mə́shusʉg». 57 Ja Oyúdɛn bwə́ mə́ gwág ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Wo afwóyɛ́ kumə mímbú məwúm mə́tɔ́ɔn, wó cɨ nə́ wo a dʉ́g Abʉraham ɨɨ́?» 58  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, Abʉraham nda nə́mə́ fwo bə, mə jisə‡.» 59  *Oyúdɛn bwə́ mú ntâg ŋkɛ̂ny mə́kwóógʉ́ nə́ bwə́ lúmə́ nyə; Yésus mú shwaaw nə́ ndɛɛ́, nyɔɔs cúwo tɔ́ɔ́n.

9

Yésus mə́ lwag áncím-ncîm

1 Yésus ŋgə́ cɔ̧́ ntʉ́nɨ, a mú dʉ́g ŋgwɔ́l múúd nə́ nyɛ nyə a byɛ̂l a njúl ancím-ncîm. 2  **Ompwíín bwə́ mú jî Yésus nə́: «*Rabi, ja múúd ɛ́nɛ nyə́ á byɛ̂l ancím-ncîm nɨ, í á bə nəcé *sə́m mə́ zə́, ye nyəmɛ́fwó sə́m yé, ye obyɔ̂l bɛ́?» 3  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Í á shígɛ́ bə nəcé sə́m, mbɔ̂; kú bə tɔɔ sə́m yé, kú nə́mə́ nyiŋgə bə sə́m obyɔ̂l bɛ́. Í á yida bə nə́ buud bwə́ dʉ́gʉ́g sâ Zɛmbî jɨ́ nə ŋkul sá yí na nyə́dɨ́. 4  *Í jɨɨ nə́ shé sáág isɛ́y í múúd nyə á ntɨ mə yɛ́, té mwásə́ wúsə́ ná yí. Bulú í zag, muud cugɛ́ ntâg nə ŋkul sɛ̂y mpwó-bulú. 5  *Té mə́ jɨ́ ná wa shí ga dɨ́ yí, mə wə́ jɨ́ mə́ŋkɛnya mə́ ŋgə́ kwan buud wâ shí ga má.»

6  *Ja nyə á shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, a mú sɛy mə́ntənd shí, a fugə mwo nə məndəlú nə́ ndɛɛ́, a bwiid áncím-ncîm ishwáfá byɔɔŋg míshʉ́d. 7 A mú cɨ nə nyə nə́: «Kyeyʉ́g kə gusa cwoogʉ́ bwə́ jɔ̂w nə́ Siloy yí» (Siloy mə kə́ nə́: «muud lwámá»). Ancím-ncîm mú kə, kə gusa nə́ ndɛɛ́ a mú nyiŋgə a ŋgə́ dʉ́gya. 8  *Nə́ ndɛɛ́, nə buud bə́nɔ́ŋ bwə́ á dʉ bə məbwugʉ́lu wá, nə bɔɔŋg bwə́ á dʉ dʉ́g a dʉ́gə́ gwáámb buud isâ wá, bwə́ mú ŋgə kə məshwán nə́: «Muud ɛ́ga dɨ́ nyə á dʉ ji wá a dʉ́gə́ gwáámb búúd isâ yɛ́?» 9 Í á ka bə, bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «Jísə nyə», bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́: «Mbɔ̂! A yida bɛ̧ɛ̧la nyə.» Nyəmɛ́fwó mú ŋgə cɨ nə́: «Jísə mə.» 10 Bwə́ mú jî nyə nə́: «Ntʉdɛlɛ́ mísh mə ámə bâŋ wo yɛ́?» 11 Nyə nə bwo nə́: «Muud bwə́ ŋgə́ jɔ̂w nə́ Yésus yɛ́ nyə ámə fugə íshwáfá bwiid mə míshʉ́d, a mú cɨ nə mə nə́ mə kə́g gusa Siloy. Mə ámə ka nə́mə́ kə, kə gusa nə́ ndɛɛ́, mísh mə́ mú dʉ́gya mə.» 12 Bwə́ mú shilə nyə nə́: «Muud wɔɔŋgʉ́ jɨ ŋgow?» Nyə nə́: «Mə ampúyɛ́.»

13 Bwə́ mú kə nə muud nyə á dʉ bə ancím-ncîm ɛ́nɛ *Ofarizyɛ̂ŋ dɨ́. 14  *Jwɔ̂w Yésus nyə á fugə ishwáfá bwiid múúd ɛ́nɛ míshʉ́d nɨ í á bə ntâg jwɔ̂w lʉ́ Sábaad. 15 Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú nə́mə́ jî múúd ɛ́nɛ váál mísh mə́ ámə dʉ́gya nyə yí. A mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Nyə ámə bwiid mə ishwáfá míshʉ́d nə́ ndɛɛ́, mə mú kə gusa, mə músə ntâg dʉ́gya.» 16  *Ja bwə́ mə́ gwág ntɔ́ yí, bɔ́ɔ́l Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú cɨ nə́: «Muud nyə ámə sá sâ nɨ yɛ́ nyə aŋgɛ̂ nə wú wə́ Zɛmbî. Dʉgá, nyə agúmálɛ́ jwɔ̂w lʉ́ Sábaad.» Bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́: «Ye sɔ́ɔl misə́m jɨ nə ŋkul sá mbií *shimbá nɨ?» Bwə́ mú bə nə mbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá nyáŋ. 17  *Bwə́ mú nyiŋgə jî áncím-ncîm nə́: «Wɛɛ ŋgə dʉ́g nə́ muud nyə ámə bɛ̂ny wo mísh ɛ́nɛ jɨ ntʉdɛl?» Nyə nə́: «A jɨ *muud micúndə́ mə́ Zɛmbî.»

18 Njɨ, *Oyúdɛn bwə́ mú sá məshwán nə́ muud ɛ́nɛ nyə a shígɛ́ bə áncím-ncîm nə́ ndɛɛ́ mísh mə́ mú dʉ́gya nyə. Bwə́ mú ntâg kənd búúd kə jɔ̂w obyɔ̂l bɛ́, 19 zə jî bwo nə́: «Ye mwân wʉ́n bɨ́ mə́ dʉ cɨ nə́ nyə a byɛ̂l ancím-ncîm wə́ ɛ́ga? Ka ntʉdɛlɛ́ a mú ŋgə dʉ́gya yɛ́?» 20 Obyɔ̂l bwə́ mú bɛ̧sa nə́: «Sə́ mə́ mpú nə́ mwân wúsʉ́ wə́ ɛ́nɛ, nə́ nyə a byɛ̂l ancím-ncîm. 21 Njɨ, váál í mə́ zə wɔ́ɔ́s ja gaád nə́ a ŋgə́g nə dʉ́gya yí, sə́ bâŋ sə́ ámpúyɛ́; sə́ kú nə́mə́ mpu múúd nyə ámə bɛ̂ny nyə mísh yɛ́. Shílə́gá nyəmɛ́fwó, a bɛ̧́sag, a cugɛ́ ná mwántombú.» 22  *Obyɔ̂l bwə́ á bɛ̧sa ntʉ́nɨ nəcé bwə́ á fúndə́ Oyúdɛn. Oyúdɛn bwə́ á bwey tɔ̂w cʉ́ŋ nə́ ŋkí muud mə́ məm nə́ Yésus jɨ *Krîst ɨɨ́, bwə́ yîl múúd wɔɔŋg *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lád. 23 Gwə́ wə́ bwə́ á shwal cɨ nə́: «Shílə́gá nyəmɛ́fwó, a cugɛ́ ná mwántombú, nyəmɛ́fwó bɛ̧́sag sâ í dʉ́gyá nə nyə yí.»

24 Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú nyiŋgə jɔ̂w múúd nyə á dʉ bə ancím-ncîm ɛ́nɛ ja ábɛɛ̂ zə cɨ nə nyə nə́: «Yə́g Zɛmbî gúmə́. Sə́ mə́ mpú nə́ muud nyə ámə lwag wo ɛ́nɛ jɨ sɔ́ɔl misə́m.» 25 Nyə nə bwo nə́: «Ŋkí a jɨ sɔ́ɔl misə́m óo, mɛɛ mə ampúyɛ́. Mɛɛ mə mpú njɨ sâ ŋgwûd nə́: mə á dʉ bə ancím-ncîm, mə mú ŋgə dʉ́gya ja gaád.» 26 Bwə́ mú nyiŋgə jî nyə nə́: «Nyə ámə sá wo jɨ? Ntʉdɛlɛ́ nyə ámə bɛ̂ny wo mísh yɛ́?» 27 Nyə nə bwo nə́: «Ŋgaá mə shí bwey jaaw bɨ́, bɨ́ nda gwág. Bɨ mə́ cɛɛl nə́ mə nyiŋgəg jaaw bɨ́ ja ábɛɛ̂? Bɨ wál nə́mə́ cɛɛl zə bə ómpwíín bɛ́?» 28 Bwə́ mú lwîy nyə nə́ ndɛɛ́ bwə́ nə́: «Wo wə́ jɨ *mpwíín yé. Sə́ báá, sə́ bʉ́sə ompwíín ɔ́ Moyîz. 29  *Sə́ mə́ mpú nə́ Zɛmbî nyə a lésha nə Moyîz, sə́ ámpúyɛ́ nyɨ́nɨ nyɛɛ ŋgə́ zhu wá.» 30 Muud nyə á dʉ bə ancím-ncîm yɛ́ mú cɨ nə́: «Mə káám nə́ bɨ ampúyɛ́ á ŋgə́ zhu wá; ká nywáá mə́ bɛ̂ny dɨ́ mə mísh ɨɨ́. 31  *Sə́ mə́ mpú nə́ Zɛmbî nyə ádɛ́ magʉlə mə́jəgʉla mə́ ósɔ́ɔl ɔ mísə́m. Njɨ, muud ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́ yɛ́, á ŋgə́ sá sâ Zɛmbî mə jɨ́ɨ́ yɛ́, Zɛmbî magʉlə mə́jəgʉla mɛ́. 32 Sə́ abwɛ́lɛ́ nə́mə́ fwo gwág nə́ muud mə́ bɛ̂ny áncím-ncîm a byélé mísh. 33  *Í mbə̂m bə nə́ muud ɛ́nɛ nyə aŋgɛ̂ nə wú wə́ Zɛmbî, a kú bə nə ŋkul mə sá tɔɔ sâ.» 34  *Bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Wɛɛ mbɛɛ́ sâ í á byɛ̂l mísə́mʉ́d ncindî nə ncindî yí, wó cɛɛl zə yə sə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá?» Bwə́ mú ntâg wɨ́ɨ́ŋg nyə.

35 Yésus mú gwág nə́ bwə́ ámə wɨ́ɨ́ŋg múúd ɛ́nɛ. A mú kə bwəma nə nyə, a mú jî nyə nə́: «Ye wo búgʉ́lá *Mwân mə Múúd?» 36 Nyə nə Yésus nə́: «Cwámba, Mwân mə Múúd wə́ zə́ nə́ mə búgʉ́lág nyə?» 37  *Yésus nə nɛ́ nə́: «Nyə wə́ wó ŋgə́ dʉ́g á ŋgə́ lésha nə wo ɛ́ga.» 38 Muud ɛ́nɛ mú cɨ nə́: «Cwámba, mə mə́ *búgʉla.» A mú kúd mpwóómbʉ́ shí na wə́ Yésus.

39  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus mú cɨ nə́: «Mə á zə shí ga dɨ́ nə́ mə zə́ sámb ŋkúmba lə́sʉ́. Sémbyé lə́sʉ́ wɔɔŋg wúsə nə́ mə zə sá nə wəancím-ncîm bwə́ dʉ́gyág, buud bwə́ ŋgə́ dʉ́gya wá bə wə́ancím-ncîm.» 40  *Bʉ́baalɛ́ Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á bə cínɔŋg wá bwə́ mú gwág á mə́ cɨ ntɔ́, bwə́ mú shilə nyə nə́: «Ntɔ́ jɨ nə́ sə́ bɨ́ nə́mə́ wə́ancím-ncîm?» 41  *Yésus nə bwo nə́: «Bɨ mbə̂m bə wə́ancím-ncîm, bɨ kú bə nə misə́m. Ká bɨ́ ŋgə cɨ nə́: “Sə́ ŋgə dʉ́gya”, sə́m wʉ́n í mə́ nada.»

10

Jɔ̧jɔ̧ mbaagʉlə itɔw

1 «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, múúd mə kə́ ŋkáál itɔw dɨ́ yɛ́ mə́ ká bə kú nyíi mpumbɛ́d, a yida kə kyey zhɨ́ɨ́ shúsʉ́d, kə ntɔ̧ kɔ́ɔ́gʉ́lə́d gwɔ̂w, nyɨ́nɨ múúd jisə juwâl, a jisə zhilʉŋgaanə́. 2 Muud nywáá mə́ nyíi mpumbɛ́ dɨ́ yɛ́, mbaagʉlə itɔw wə́ ɛ́nɛ. 3 Í dʉ bə, muud mə́ dʉ baagʉsə mpumbɛ́ yɛ́ juw nyə mpumbɛ́, itɔw í mú gwág mbaagʉlə wáŋ kə̂l. A mú ŋgə jɔ̂w itɔw byé, jɔ̂w tɔw jɛ̂sh nə jínə́ dɛ́, a mú kə nə byo tɔ́ɔ́n. 4  *Ja á mə́ shîn cúwâl byɛ̂sh tɔ́ɔ́n yí, a kə tɔ̂w byo shwóg, í ka ŋgə bɛ̧ nyə nəcé í ŋgə yag kə́l dɛ́. 5 Itɔw í cúgɛ́ nə ŋkul bwɛlɛ bɛ̧ njínə muud, í yida ŋgə túb nyə, nəcé í ádɛ́ yag mə́kə̂l mə́ ójínə ɔ búúd.» 6  *Yésus nyə á ŋwa bwo mpwokwoond nɨ, njɨ bwə́ á shígɛ́ wámbʉlə sâ nyə á ŋgə cɛɛl cɨ yí.

7 Nə́ ndɛɛ́, a mú ka nyiŋgə cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, mɛɛ wə́ jísə́ mpumbɛ́ ŋkáál itɔw. 8  *Buud bɛ̂sh bwə́ á tɛ́ɛ́d zə nə mə wá bʉ́sə ijúwâl, izhilʉŋgaanə́, itɔw í áshígɛ́ gwágʉlə bwo. 9  *Mə wə́ jísə́ mpumbɛ́. Muud mə kyéy mə́dɨ́ yɛ́ nyə e dʉ́g cʉg; nyə é dʉ nyíi, dʉ cúwo, a kwey ídʉ̂w. 10 Juwâl í dʉ zə njɨ nə́ í zə́ júwo, zə gwú, zə caam. Mɛɛ mə á zə shú nə́ buud bwə́ bə́g nə cʉg, bwə́ bə́g nə gwo kú nə minjɨ.

11  *«Mə wə́ jísə́ jɔ̧jɔ̧ mbaagʉlə itɔw. Jɔ̧jɔ̧ mbaagʉlə mə́ dʉ kɛɛnzh cʉg jé shú ítɔw byé. 12  *Nyɔɔŋg mbaagʉlə mə sɛ́y njɨ shú *mwaanɛ̂ yɛ́, a cugɛ́ fwámɛ́ mbaagʉlə itɔw, a mpú nə́ itɔw í cúgɛ́ nyə byé yí; á dʉ bə, á ká dʉ́g ŋkweny ŋgə́ zə, a myaas ítɔw, a túb; ŋkweny mú zə ŋgə bii itɔw, itɔw í ŋgə́ cɨɨma. 13 A sá ntɔ́ nəcé a ŋgə sɛ̂y ibamba, itɔw í acɛ́yɛ́ nyə lámʉ́d.

14  *«Mɛɛ wə́ jísə́ jɔ̧jɔ̧ mbaagʉlə itɔw, mə mpú ítɔw byâm, itɔw byâm mpu mə, 15  *nə́mə́ nda Dâ mə mpú mə, mə mpu nə́mə́ nyə nə́. Mə́ kɛɛnzh cʉg jâm shú ítɔw. 16  *Mə jɨ nə́mə́ nə bíl ítɔw, byâŋ í cúgɛ́ wa ŋkáál gaád. Í jɨɨ nə́ mə kyéyʉg nə́mə́ nə byo, í é gwágʉlə kə́l dâm nə́ ndɛɛ́ sɔɔnz mú bə ŋgwúdʉ̂, mbaagʉlə nə́mə́ ŋgwúdʉ̂. 17  *Dâ mə́ cɛɛl mə nəcé mə kɛɛnzh cʉg jâm nə́ mə bá nyiŋgə ŋwa gwo. 18  *Muud nyə adɛ́ɛ́gɛ́ mə cʉg jâm; məmɛ́fwó wə́ mə́ kɛɛnzh gwo. Mə jɨ nə ŋkul mə kɛɛnzh cʉg jâm, mə nə ŋkul mə nyíŋgə́ ŋwa gwo: wáda Dâ nyə á yə mə wə́ cɨ́.»

19  *Lə́sʉ́ Yésus nyə á ŋgə lás nɨ í á sá mbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá *Oyúdɛn. 20  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá ŋkí bulya bwə́ á ŋgə cɨ nə́: «Jamb í mə́ bii nyə, í mú ŋgə sá nə́ a lásʉ́g ilɨ́s-lɨ́s; kúgá ná ŋgə gwágʉlə nyə.» 21 Bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́: «Ilɨ́s-lɨ́s í jamb dɨ́ ínɨ; jamb í cúgɛ́ nə ŋkul bwɛlɛ bɛ̂ny áncím-ncîm mísh.»

Bwə́ kudʉwa Yésus

22 Zaŋ ifúb mpáánzə́* í á ŋgə sɨ̂y Yurʉ́səlɛm, í á bə fwála lʉ ŋkwân. 23  *Yésus nyə á ka bə *Luŋ mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ kyey kʉ́l bwə́ á gwiid nə́ Nyíŋgʉ́lé† mə́ Sə́lʉmun dɨ́, a kə, a zə, a kə, a zə. 24  *Oyúdɛn bwə́ á ka kə lyɛ̧ nyə, kə jî nyə nə́: «Wo é ka bá səl sə́ milâm shí jáyɛ́ ja? Ŋkí wo wə́ jísə́ *Krîst, jaawʉg sə́ nə́ kpwɔɔ́.» 25  *Yésus mú bɛ̧sa bwo nə́: «Mə a shí bwey jaaw bɨ́ njɨ bɨ ŋgə́ shwána. Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́ ŋgə́ sá jínə́ mə́ Dâ dɨ̂ myá mí ŋgə nə́mə́ lwágʉlə ntɔ́. 26  *Mí ŋgə tɛɛm lwágʉlə ntɔ́, bɨ́ ŋgə shwána shwánág, nəcé bɨ́ cugɛ́ mə́dɨ́ sɔɔnz ítɔw dɨ̂. 27  *Itɔw byâm í dʉ gwágʉlə kə́l dâm; mə mpú byo, í dʉ bɛ̧ mə. 28  *Mɛɛ ŋgə ntâg yə byo cʉg á kandʉgə kandʉgə, í ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ yə, muud nyə abʉ́lɛ nə́mə́ bwɛlɛ dɛ́ɛ́g mə byo mbwə́d. 29 Dâ muud nyə á yə mə byo yɛ́ mə́ ntɔ̧ múúd yɛ̂sh ŋkúlʉd; muud cugɛ́ nə ŋkul dɛ́ɛ́g nyə sâ mbwə́d. 30  *Sá Dâ sə́ bʉ́sə nda muud ŋgwûd.»

31  *Oyúdɛn bwə́ mú nyiŋgə ŋkɛ̂ny mə́kwóógʉ́ nə́ bwə́ gwú nyə nə ndɨ̂. 32 Njɨ, Yésus mú jî bwo nə́: «Mə mə́ lwágʉlə bɨ́ jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ŋgə́ zhu wə́ Dâ myá, bɨ mə́ cɛɛl gwú mə nə wáyɛ́?» 33  *Oyúdɛn bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Sə́ acɛ́ɛ́lɛ́ gwú wo nə jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́; sə́ mə́ yida cɛɛl gwú wo nəcé wo ŋgə lás nə Zɛmbî *bwaasʉ́lə mpu; wɛɛ njúl muud, wo ŋgə bə́lɛ cɨ nə́ wo jɨ Zɛmbî.» 34  *Yésus mú fɛɛl nə́: «Ŋgaá cilyá wúsə bɨ́dɨ́ kálaad məcɛ̧ɛ̧́d nə́: “Bɨ bʉ́sə ozɛmbî” 35 Na mə lwágʉlə nə́ buud Zɛmbî nyə á ŋgə lás nə ndɨ́ wá, Kálaad Zɛmbî mə jɔ̂w bwo nə́ ozɛmbî. Ká jɨ? Muud nyə ajə́láyɛ́ nə yîl sâ Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ yí. 36  *Bɨ bâŋ bɨ mə sá nə́, mə muud Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh, a mú ntɨ shí ga dɨ́ yɛ́, bɨ mə́ cɨ nə́ mə ŋgə *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu nəcé mə ŋgə́lə bwaagʉlə nə́ mə jɨ Mwân mə Zɛmbî. 37 Ŋkí mə aŋgɛ̂ nə sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí Dâ, shwánágá mə. 38  *Njɨ, ŋkí mə ŋgə sá myo, bɨ́ tɛɛm ŋgə shwána mə, *magʉləgá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́; bɨ́ mə́ ká magʉlə myo, bɨ́ yag, bɨ́ mpu nə́mə́ nə́ Dâ njul mə́dɨ́, mə njúl wə́ Dâ.» 39  *Njɨ bwə́ á gwág ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú nyiŋgə sɔ̧ nə́ bwə́ bii nyə, a mú faam.

40  *A mú nyiŋgə lɨ́ɨ́na kə Zhurdɛ̧̂ faŋwíny, kʉ́l Yuánɛs nyə á fwo ŋgə duu buud yí, a mú kə ji wu. 41  *Zhwog buud bwə́ mú dʉ zə nyə́dɨ́. Bwə́ mú dʉ cɨ nə́: «Yuánɛs nyə a shígɛ́ bwɛlɛ sá tɔɔ *shimbá; njɨ, sâ jɛ̂sh nyə á cɨ shú mə́ múúd ɛ́ga yí jísə bʉ́bə́lɛ́.» 42  *Zhwog buud bwə́ mú *búgʉla Yésus kʉ́kʉ́l jɔɔŋgʉ́d.

11

Shwɨy mə́ Lazâr

1  *Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nə́ Lazâr, muud á Betanî, lɔɔm mə́ Maríya bá mínyɔŋʉ̂ shilə Mááta. Lazâr ɛ́nɛ nyə á ka bwas. 2 Lazâr nyə á bwas ɛ́nɛ nyə á bə ncwûm mə́ Maríya, Maríya nyə á gwáágʉlə Yésus labínda məkuúd, a fîm mwo nə shilú yɛ́. 3  *Maríya bá Mááta bwə́ á ka kənd Yésus məkə́l nə́: «Cwámba, muud woó ŋgə bwas.» 4  *Ja Yésus nyə á gwág məkə́l mə́nɨ yí, nyə á cɨ nə́: «Bwas nɨ í cúgɛ́ bwas shwɨy, í yida bə bwas i é sá nə́ Zɛmbî ŋwág gúmə́ yí, í ka nə́mə́ sá nə́ *Mwân mə́ Zɛmbî ŋwág gúmə́.» 5 Yésus nyə á dʉ bul cɛɛl Mááta bá mínyɔŋʉ̂ shilə Maríya, nə Lazâr. 6 Nə́ ndɛɛ́, nyə á tɛɛm gwág nə́ Lazâr ŋgə bwas ɨɨ́, nyə á fwo nyiŋgə cɨ́ŋgʉli mwɔ̂w mə́bá kʉ́l nyə á bə yí. 7 Mpʉ́sə mwɔ̂w mə́bá mɔɔŋgʉ̂, a mú ka cɨ nə *ompwíín bɛ́ nə́: «Shé nyiŋgəgá kə Yudéa.» 8  *Ompwíín nə nyə nə́: «*Rabi, Oyúdɛn bwə́ mə́ nywá fwo kúnɔw gwú wo nə məkwóógʉ́ nûŋ Yudéa, wó cɛɛl nə́mə́ nyiŋgə kə wu?» 9  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Ŋgaá mwásə́ wɨ́ nə məwəla wûm nə mə́bá? Múúd mə ká ŋgə kyey mə́wəla mɔɔŋg dɨ, nyə abʉ́lɛ ŋgə mága, nəcé nyə é ŋgə dʉ́g iŋgʉ́ŋgə́ŋ yâ shí ga. 10 Njɨ, múúd mə ká kyey mpwó-bulú, nyə é ŋgə mága, nəcé kú nə iŋgʉ́ŋgə́ŋ lámʉ́d.» 11  *Ja nyə á shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, nyə nə́: «Shwə́ wúsʉ́ Lazâr mə́ kə gwə́d, njɨ, mə é kə juumʉshi nyə.» 12 Ompwíín ntâg nə́: «Cwámba, ŋkí Lazâr mə́ kə gwə̂ dɨ, nyə é yâl.» 13 Í á bə, Yésus ŋgə́ cɛɛl cɨ nə́ Lazâr mə́ yə, bâŋ bwə́ ŋgə́ dʉ́g nə́ a ŋgə cɨ gwó múúd mə́ dʉ ja nə́ á woga nyúúl yí. 14 Yésus mú ka jaaw bwo nə́ kpwɔɔ́ nə́: «Lazâr mə́ yə. 15 Mə gwág nywa nəcé mə shígɛ́ bə ja nyə ámə yə yí, sá jɔɔŋg í é sá nə́ bɨ búgʉ́lág. Nə́ ndɛɛ́, íŋkyená kʉ́l á jɨ́ yí.» 16  *Tómas bwə́ á dʉ nə́mə́ nyiŋgə jɔ̂w nə́ Wáás yɛ́ mú ka cɨ nə bɔ́ɔ́l ómpwíín nə́: «Íŋkyená, shénɔ̂ŋ Cwámba bɛ̂sh kə́g nə́mə́ yə.»

Yésus jɨ cʉg

17 Ja Yésus mə́ kə wɔ́ɔ́s yí, a mə́ kə kwey nə́ Lazâr mə́ bwey dɔw mwɔ̂w mə́nɔ̧̂. 18 Nda wúlə Betanî kə Yurʉ́səlɛm wúsə́ jee bə ókílomáda ólɔ́ɔl* nə́, 19 zhwog *Oyúdɛn bwə́ á kə dʉ́g Mááta bá Maríya, kə cweel bwo milâm nə shwɨy mə ncwûm wáŋ. 20 Ja Mááta nyə á gwág nə́ Yésus mə zə́ wɔ́ɔ́s yí, nyə á lɛɛl kə, kə bwəma nə nyə, Maríya nyɛ njúl ná shí, njɔ́w. 21  *Mááta mú ka cɨ nə Yésus nə́: «Yé Cwámba, wo mbə̂m bə wa, ŋki ncwûm waamə́ shígɛ́ yə. 22 Njɨ, tɔɔ kɨ́kɨdɨ́ga, mə mpú nə́ Zɛmbî nyə é yə wo sâ jɛ̂sh wó é gwáámb nyə yí.» 23 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Ncwûm woó mə bá gwûm.» 24  *Nyə nə Yésus nə́: «Mə mpú nə́ a bá gwûm ja búúd bwə́ bá gwûm jwɔ́w á məzhúgʉ́lâ yí.» 25  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Mə wə́ mə́ dʉ gwûmʉshi búúd, dʉ nyiŋgə yə bwo cʉg. Muud mə *búgʉ́lá mə yɛ́, a tɛɛm yə, a bá nyiŋgə cʉgə. 26 Muud ŋgə́ ntâg cʉgə yɛ́ ká *búgʉla mə, a kú bá bwɛlɛ yə. Ye wo *magʉlə ntɔ́?» 27  *Mááta nə́: «Haaw Cwámba. Mə mə́ magʉlə nə́ wo jisə *Krîst, *Mwân mə́ Zɛmbî nyə á zə shí ga dɨ́ yɛ́.» 28 Ja Mááta mə́ shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, a mə́ kyey kə jɔ̂w mínyɔŋʉ̂ shilə Maríya, kə nyímbʉla nə nyə nə́: «Cwámba mə́ wɔ́ɔ́s, a ŋgə jɔ̂w wo.» 29 Njɨ Maríya nyə á gwág ntʉ́nɨ yí, nyə a tɔ̂w nə́ máás kə wə́ Yésus. 30 Í á bə, Yésus kú fwo nyíi baŋ lɔɔmʉd, a njúl ná kʉ́l Mááta nyə á kə bwəma nə nyə yí. 31 Oyúdɛn bə́nɔ̂ŋ Maríya bwə́ á bə njɔ́w bwə́ ŋgə́ cɛɛl cweel nyə lâm wá bwə́ mú dʉ́g á tɔ́w nə́ máás cúwo tɔ́ɔ́n. Bwə́ mú bɛ̧ nyə, bwə́ ŋgə́ dʉ́g nə́ a kə́ jɨɨ shwóŋʉd. 32  *Maríya mə́ kə kumə kʉ́l Yésus nyə á bə yí; njɨ nyə á dʉ́g Yésus yí, nyə á wusə nyúúl shí Yésus dɨ́ shí məkuú, nyə nə́: «Yé Cwámba, wo mbə̂m bə wa, ŋki ncwûm waamə́ shígɛ́ yə.» 33 Yésus mú dʉ́g Maríya bə́nɔ̂ŋ Oyúdɛn bwə́ á ŋgə lʉ́gal nyə wá bwə́ ŋgə́ jɨɨ, mbɔɔm mú shwɨy nyə nyúúlʉ́d, mitə́dʉ́gá búbulə nyə lámʉ́d. 34 A mú jî nə́: «Bɨ á dʉl nyə ŋgow?» Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Zaá kə dʉ́g, yé Cwámba.» 35  *Yésus mú ntâg jɨɨ. 36 Oyúdɛn bwə́ mú ŋgə cɨ nə́: «Bɨ mə́ dʉ́g ɨɨ́, nyə á bul cɛɛl nyə ɛ̧ɛ̧́.» 37  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá wâ bwə́dɨ́ sámbád bâŋ bwə́ mú ŋgə cɨ nə́: «Ŋgaá muud ɛ́ga wə́ nyə a bɛ̂ny ancím-ncîm mísh? Ká a shígɛ́ dɨ́ bə nə ŋkul sá nə́ Lazâr kú yə.»

Yésus mə gwúmʉ́shí Lazâr

38  *Yésus mbɔɔm mú nyiŋgə shwɨy nyúúlʉ́d, a mú kə kʉ́l bwə́ á dʉl Lazâr yí. Shwoŋ í á bə ku, mbwagʉlá kwóógʉ́d, bwə́ ka fad nə dúl kwóógʉ́. 39 Yésus mú cɨ nə́: «Yílʉ́gá kwóógʉ́.» Mááta á kɔ́ɔ́l mə múúd nyə á yə yɛ́ mú cɨ nə́: «Ey Cwámba, a mə́ dɔw mwɔ̂w mə́nɔ̧̂ múús, a mú ŋgə mpə.» 40 Yésus mú ka cɨ nə nyə nə́: «Ŋgaá mə shí cɨ nə wo nə́ wó ká *búgʉla, wo e dʉ́g nda Zɛmbî nyə é ŋwa gúmə́ nə́.» 41 Bwə́ mú ka yîl kwóógʉ́. Yésus mú bʉ̂n mpwóómbʉ́, a mú lás nə́: «Ye Dâ, mə yə́ wo akíba nəcé wo ámə magʉlə mə́jəgʉla mâm. 42  *Haaw. Mə ámə bwey ŋgə mpu nə́ wó dʉ magʉlə mə́jəgʉla mâm ja jɛ̂sh. Mə ámə yida lás shú nə́ zhwog buud bwə́ mə́ lyɛ̧ mə ɔ́ga bwə́ mpúg nə́ wo wə́ wo ámə ntɨ mə.» 43 Ja á mə́ shîn lás ntʉ́nɨ yí, a mú kɨ̂m nə ŋkulú nə́: «Lazâr, cúwóg tɔ́ɔ́n.» 44  *Muud nyə á bə mbimbə yɛ́ mú cúwo tɔ́ɔ́n, a njúl nə obándáshi ŋgwɔ́ɔ́lá mə́kuú nə məbwə́d, mpwóómbʉ́ ŋgwɔ́ɔ́lá nə kʉ́l káándə́. Yésus mú cɨ nə buud nə́: «Wiinzhʉgá nyə isâ ínɨ bɨ bɨ́dʉ́g nyə, a kə́g.»

Ciŋʉ́-cində̂ nə́ Yésus yə́g

(Mat 26.1-5; Mak 14.1-2; Luk 22.1-2)

45  *Zhwog *Oyúdɛn bwə́ á zə wə́ Maríya wá, bwə́ á dʉ́g sâ Yésus nyə a sá yí, bwə́ mú *búgʉla nyə. 46 Njɨ, bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ á kə *Ofarizyɛ̂ŋ dɨ́, kə jaaw bwo sâ Yésus nyə a sá yí. 47  *Milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú sɛɛŋg *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî, kə cɨ nə́: «Muud ɛ́ga ŋgə bul sá *məshimbá. Shé mə́ sá ntʉdɛl? 48 Shé mə́ ká bɨ́d nə́ a ŋgə́g nə kə shwóg ɨɨ́, buud bɛ̂sh bwə́ é búgʉla nyə nə́ ndɛɛ́, buud ɔ Róma bwə́ zə ntâg ɨɨ́, zə búgə Mpáánzə́ íshé, bwú nə́mə́ lɔɔm íshé.» 49  *Ŋgwɔ́l múúd wáŋ nə jínə́ nə́ Kayíf ɨɨ́, nyə muud nyə á bə Ajəlácɨ á ofada mbû wɔɔŋg dɨ́ yɛ́ mú cɨ nə́: «Bɨ agwágɛ́ tɔɔ sâ na lə́sʉ́ nɨɨ́d. 50 Bɨ adʉ́gɛ́ nə́ í yida bə bɨ́ nə mfíí nə́ muud ŋgwûd yə́g shú kúl búúd jɛ̂sh ncindî, lɔɔm í nda jɛ̧ wɛ̂sh ɨɨ́?» 51 Lə́sʉ́ nyə á lás wɔɔŋgʉ́, nyə a shígɛ́ lás nə lúu yé. Í á yida bə nə́, nda nyə á bə Ajəlácɨ á ofada mbû wɔɔŋg dɨ́ nə́, nyə a lás tâŋ *muud micúndə́ nə́ í á jɨɨ nə́ Yésus yə́g shú lɔɔm wɛ̂sh; 52  *kú nə́mə́ bə njɨ shú lɔɔm wə́mɛ́fwó, a yə́ shú nə́ bwân ɔ́ Zɛmbî bʉ́sə́ ícɨɨmí icɨɨmí wá bwə́ sɛ́ɛ́ŋgyag bə sâ ŋgwûd. 53  *Jwɔ̂w nɨ wə́ bwə́ á ŋwa cigʉlá nə́ bwə́ gwú Yésus yí. 54  *Yésus nyɛ mú yɔw ŋgə́lə kyey bəl-bə̂l dɨ̂ kʉ́l Oyúdɛn bʉ́sə́ yí; a mú kə kɔ́ɔ́mb lɔɔm jísə ŋgɛɛ shí a shwééshá dɨ́ yí, bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ kə ji də́nd bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Ifrɛ̂m yí.

55  *Í á ka zə bə, nda *Páska Oyúdɛn nyə á bə kúnə́-kúnə nə́, zhwog buud bwə́ á ŋgə wú mə́kwáádə́ máŋʉ́d ŋgə bád kə Yurʉ́səlɛm nə́ bwə́ kə́ ŋgə gusa miŋgusa mi yə́bə́†. 56  *Bwə́ á ka ŋgə sɔ̧́ Yésus nə́ ndɛɛ́, kʉ́l bwə́ á bə *Luŋ mə́ Zɛmbî yí, bwə́ á ŋgə shilə bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Bɨ mə dʉ́g nə́ jɨ? Nyə ajeyɛ́ zə zâŋ dɨ̂.» 57 Í á bə, milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mə́ cɨ nə́ í bə́g nə́: «Muud nyə é mpu kʉ́l Yésus nyə é bə yí, bágʉ́lə́g, bwə́ kə́g bii nyə.»

12

Labínda mə́ Maríya

(Mat 26.6-13; Mak 14.3-9)

1  *Í á ka zə bə, í mə́ lʉ́g mwɔ̂w mə́saman nə́ *Páska *Oyúdɛn zə́g bə, Yésus mə́ kə Betanî, də́nd mə́ Lazâr Yésus nyə a gwûmʉshi yɛ́. 2  *Bɔ́ɔ́l búúd ɔ də́nd dɔɔŋgʉ́ bwə́ á ka sá dína lúu mə́ Yésus dɨ̂. Mááta nyə á bə a ŋgə́ sá milwámá dína jɔɔŋgʉ́d, Lazâr njúl sámbá búúd bə́nɔ̂ŋ Yésus bwə́ á ŋgə də wád. 3  *Maríya mú ka ŋwa labínda álal-kus bwə́ á sá nə fwámɛ́ nâr* yɛ́. Nyə á ŋwa labínda nɨ kʉ́l njwɔmbɔ, zə gwáágʉlə Yésus məkuúd nə́ ndɛɛ́ a mú fîm nyə mwo nə shilú jé; məcud mə́ labínda mə́ mú lwánd njɔ́w wɛ̂sh. 4  *Ŋgwɔ́l *mpwíín mə Yésus nyə á bə cínɔŋg nə́ Yúdas Iskariyôt, mpwíín nyə́ á bə nə́ nyə wə́ mə́ bá kusha nə Yésus yɛ́. Ja Yúdas ɛ́nɛ mə́ dʉ́g nda Maríya nyə á gwáágʉlə Yésus labínda nâr nə́, a mə́ cɨ nə́ 5  *«Jɨ́ bwə́ ámə bə kú kusha labínda ɛ́ga odanarî† mitəd milɔ́ɔl nə́ ndɛɛ́ bwə́ kwíínd mímbúmbúwá nə ndɨ́ yí?» 6 Nyə a shígɛ́ cɨ ntʉ́nɨ nə́ a baam nə mimbúmbúwá. Nyə á cɨ ntɔ́ nəcé nyə á bə juwâl; nda nyə á dʉ bii maŋga *mwaanɛ̂ nə́, nyə á dʉ júwo mwaanɛ̂ cínɔŋg. 7  *Yésus mú cɨ nə́: «Bɨ́dʉ́g múdá ɛ́nɛ nə́ shɛɛ. A mə́ sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nɨ, ŋgə́lə bwey tə́dʉga nda bwə́ bá dʉl mə nɨ́. 8  *Nəcé bɨ é dʉ ji nə mimbúmbúwá mwɔ̂w mɛ̂sh, njɨ sə́nɔ̂ŋ bɨ́ sə́ ábʉ́lɛ́ ji mwɔ̂w mɛ̂sh.» 9  *Na nyə á bə, kúdə zhwog Oyúdɛn bwə́ mə́ gwág nə́ Yésus jɨ Bétanî; bwə́ á ka ŋgə kə wu, kú bul bə njɨ shú dɛ́, bwə́ á ŋgə nə́mə́ kə nə́ bwə́ kə́ dʉ́g Lazâr nyə á gwûmʉshi yɛ́. 10 Nə́ ndɛɛ́, milúlúú myâ ofada mí mú ŋwa cígʉ́lá nə́ bwə́ jəlá nə gwú nə́mə́ Lazâr, 11  *nəcé sâ í á bə nə nyə yí í á sá nə́ kúdə zhwog Oyúdɛn bwə́ béégyág nə bwo, yidá kə, kə *búgʉla Yésus.

Yésus mə nyíi Yurʉ́səlɛm

(Mat 21.1-11; Mak 11.1-11; Luk 19.28-40)

12 Mán mələ̂m, ncúlyá buud bwə́ á zə zâŋ dɨ́ wá bwə́ mú gwág nə́ Yésus ŋgə zə Yurʉ́səlɛm. 13  *Bwə́ mú ŋgə ŋwa máŋ mə́ lə́ndú nə́ ndɛɛ́, kə lə́g nyə bwə́ ŋgə́ kɨ̂m nə́:

Hosána! Gúmə́ í bə́g nə nyɔɔŋg ŋgə́ zə jínə́ mə́ Cwámba dɨ́ yɛ́,

Njwú-buud á Izʉrəyɛ̂l.

14 Yésus mú kwey mwâ jakáás, a mú kəwa gwo gwɔ̂w nda Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ nə́, nə́:

15  *Yé shilə Siyôn‡, kú fúndə.

Dʉgɨ́ njwû woó ŋgə́ zə.

A mbə́d cwɔ̧ jakáás dɨ̂.

16  **Ompwíín ɔ́ Yésus bwə́ áshígɛ́ fwo wámbʉlə sâ í á ŋgə sɨ̂y yí fwála dɔɔŋgʉ́d. Bwə́ á ka kə tə́dʉga gwo ja Yésus nyə á ŋwa gúmə́ yí; bwə́ mú mpu nə́ í á bə cilyá shú mə́ Yésus, sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg nə́mə́ wə́ bwə́ á sá nyə yí. 17  *Í á bə na, ncúlyá buud bwə́ á bə ja nyə́ á jɔ̂w Lazâr gwûmʉshi nyə yí, bwə́ ŋgə́ bwiiŋg láŋ yé. 18 Haaw. Bwə́ á ŋgə zə bwəma nə nyə nəcé bwə́ á gwág nə́ nyə a sá *shimbá dɔɔŋgʉ̂. 19  *Ntɔ́, *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ mú ka ŋgə cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Bɨ mə́ dʉ́g ɨɨ́? Bɨ cugɛ́ nə ŋkul sá sâ. Dʉgá lɔɔm wɛ̂sh ŋgə́ kə nyə́dɨ́!»

Gúmə́ mə́ Yésus

20 Bʉ́baalɛ́ Ogʉrɛ̂k bwə́ á bád nə́mə́ zə Yurʉ́səlɛm nə́ bwə́ zə́ yə Zɛmbî gúmə́ zâŋ nɨɨ́d. 21  *Bwə́ á ka kə dʉ́gya nə Fílíp á mwâ Bɛtʉsayída, kə jî nyə nə́: «Mása, sə́ ŋgə cɛɛl dʉ́g Yésus.» 22 Fílíp mú kə jaaw Andrê, bá bɛ̂sh bwə́ mú kə jaaw Yésus. 23  *Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Wəla mə́ wɔ́ɔ́s, wəla *Mwân mə Múúd mə jəlá nə ŋwa gúmə́ yí. 24  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, bumə́ mpəg í ámə kə mə́ndəlúd yí, í ká kə ji kú yə, í bwên gwə́mɛ́fwó. Í ká yə, í wúmə íbumə́ məŋkund məŋkund. 25 Muud mə nywɨ́ɨ́lyá nə cʉg jé yɛ́ nyə e jímbal gwo; muud mə yídá bə kú nywɨ́ɨ́lya nə cʉg jé wa shí ga dɨ́ yɛ́, nyə é baagʉlə gwo kandʉgə kandʉgə. 26  *Ŋkí muud mə́ cɛɛl sɨ́ya nə mə, a bɛ̧ mə, í mú bə nə́, kʉ́l mə́ jísə́ yí, muud ŋgə́ sɨ́ya nə mə yɛ́ bə nə́mə́ cínɔŋg. Múúd mə ká sɨ́ya nə mə, Dâ yə nyə gúmə́.

27  *«Nda bɨ́ mə́ dʉ́g ɛ́ga, mitə́dʉ́gá mí mə́ búbulə mə lámʉ́d. Ká mə cɨ́g nə́ jɨ? Nə́ Dâ, ság nə́ mə fáámʉg nə cúŋ ŋgə́ zə ga? Mbɔ̂. Mə á yida zə nə́ mə zə́g bwəma nə cúŋ wɔɔŋg. 28  *Dâ, ság nə́ jínə́ dwô í ŋwág gúmə́.» A ká nə́mə́ shîn lás ntʉ́nɨ, kə́l mú wú joŋ dɨ́ nə́: «Mə mə́ sá, mə é nyiŋgə nə́mə́ sâ.» 29 Buud bwə́ á bə cínɔŋgʉ́ áncuncuma wá bwə́ á gwág kə́l dɔɔŋgʉ́, bwə́ mú cɨ nə́ jísə njum-mpú; bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́ ŋgwɔ́l *éŋgəles mə́ lésha nə Yésus. 30 Yésus mú ka cɨ nə́: «Kə́l nɨ́ shígɛ́ lás na shú dâm, í ámə yida bə shú dʉ́n. 31  *Nəcé shí ga í zə bwəma nə sémbyé mílə́sʉ́ kɨ́kɨdɨ́ga, cî á shí ga wusɔw tɔ́ɔ́n. 32  *Mɛɛ, ja mə́ bá wú shí gaád bʉ̂nɔw gwɔ́w yí, mə bá julə búúd bɛ̂sh mə́dɨ́.»

33  *Ja Yésus nyə á ŋgə cɨ ntʉ́nɨ yí, nyə á ŋgə lwágʉlə váál shwɨy á bá yə yí. 34  *Zhwog buud ɔ́nɨ bwə́ mú bɛ̧sa nə́: «Sə́ á jɨ́ɨ́g *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ́ nə́ *Krîst mə bá cʉgə kandʉgə kandʉgə. Wó nyiŋgə́ zə jaaw sə́ nə́ í bá jɨɨ nə́ Mwân mə Múúd bʉ́nɔ́wʉ́g gwɔ́w, ntɔ́ nyɛ wə́ jɨ? Mwân mə Múúd§ wɔɔŋg wə́ zə?» 35  *Yésus mú bɛ̧sa bwo nə́: «Məŋkɛnya mə́sə ná wa bɨ́dɨ́ nə fúfwálá. Ŋgəgá nə kyey té bɨ́ bʉ́sə́ ná nə məŋkɛnya yí, yídʉ́gʉ́ í kú bá zə byalʉga nə bɨ̂; nəcé, muud mə kyéy yídʉ́gʉ́d yɛ́ nyə ádɛ́ mpu kʉ́l á ŋgə́ kə yí. 36  *Ŋgəgá nə *búgʉla məŋkɛnya té mə́ŋkɛnya mə́sə́ ná bɨ́dɨ́ yí, bɨ ŋgə́g nə bə bwân ɔ́ mə́ŋkɛnya.» Ja Yésus nyə a shîn lás nə bwo ntʉ́nɨ yí, nyə a béégya nə bwo, a mú kə shwaaw.

Buud bwə́ á búgʉ́láyɛ́ Yésus

37  *Yésus nyə á tɛɛm sá bímbí lʉ́ *mə́shimbá mə́nɨ buud bwə́ ŋgə́ dʉ́g ɨɨ́, buud bwə́ áshígɛ́ *búgʉla nyə. 38  *Sâ jɔɔŋg í á sá nə́ ciyá mə́ Izayí *muud micúndə́ í bwə́mag. Nyə á cɨ nə́:

Cwámba, zə́ nyə a búgʉla kɛ́ɛl sə́ á ŋgə bwiiŋg yí?

Zə́ Cwámba nyə a lwágʉlə mpífə́ nyɛ́ yɛ́?

39 Gwə́ wə́ í sá nə́ buud ɔ́nɨ bwə́ bə́g kú búgʉla sâ Izayî nyə á cɨ yí.

40  *Zɛmbî nyə a shwu bwo ncím míshʉ́d,

a lʉlʉshi bwo milâm,

nəcé mísh máŋ mə́ á bá dʉ́g,

milâm myáŋ mí á bá wámbʉlə,

bwə́ á bá cɛ́nd kuú njɔɔnd,

nə́ ndɛɛ́ mə mú lwag bwo.

41  *Izayí nyə á lás ntɔ́ nəcé nyə á bwey dʉ́g milwanə́ mí Yésus, a mú lás sâ í dʉ́gyá nə Yésus yí. 42  *Í á tɛɛm bə ntɔ́, bɔ́ɔ́l zhwog buud wâ sámbá ótɔ́we ɔ shwóg bwə́ á shí búgʉla Yésus. Njɨ, bwə́ áshígɛ́ bə nə ŋkul məm nyə mísh mə́ búúd dɨ́, bwə́ á ŋgə fúndə nə́ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á bá yîl bwo *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá. 43  *Nəcé bwə́ á cɛɛl ŋwa gúmə́ mísh mə́ búúd dɨ́, kú bə mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂.

44  *Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, Yésus nyə á cúndə gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Muud mə búgʉ́lá mə yɛ́ nyə abúgʉ́láyɛ́ njɨ mə, a búgʉ́lá nə́mə́ múúd nyə á ntɨ mə yɛ́. 45  *Muud mə́ dʉ́g mə yɛ́, a mə́ dʉ́g nə́mə́ múúd nyə á ntɨ mə yɛ́. 46  *Mɛɛ muud jísə́ mə́ŋkɛnya yɛ́, mə á zə shí ga dɨ́ nə́, muud yɛ̂sh mə búgʉ́lá mə yɛ́ bə́g kú nyiŋgə ŋgə cʉgə yídʉ́gʉ́d.

47  *«Muud mə gwágʉlə lə́sʉ́ mə́ ŋgə́ lás yɛ́, njɨ a kú sá nda mə́ ŋgə́ cɨ nə́, mə dɨ́ mə́ yə́ nyə intʉ́gʉ́lí; mə áyəyɛ́ nyə intʉ́gʉ́lí nəcé mə a shígɛ́ zə nə́ mə zə́ yə búúd ɔ shí ga intʉ́gʉ́lí, mə á yida zə sá nə́ buud ɔ shí bwə́ fáámʉg. 48 Muud mə ká ban mə, ban lə́sʉ́ mə́ ŋgə́ lás yí, muud wɔɔŋg mə́ bwey bə nə sâ í bá yə nyə intʉ́gʉ́lí yí; lə́sʉ́ mə́ ŋgə́ lás ga wə́ í bá yə nyə intʉ́gʉ́lí jwɔ́w á məzhúgʉ́lâ. 49  *Mə aŋgɛ̂ nə lás nə lúu wâm; Dâ muud nyə á ntɨ mə yɛ́ nyə a bwey lwágʉlə mə sâ mə́ bág dʉ cɨ yí nə sâ mə́ bág dʉ bwiiŋg yí. 50  *Mə mpú ntâg nə́ sâ Dâ mə cɨ́ nə́ í bə́g yí, gwə́ wə́ í dʉ yə búúd cʉg á kandʉgə kandʉgə. Nə́ ndɛɛ́, sâ jɛ̂sh mə́ ŋgə́ lás yí, mə ŋgə lás nda Dâ nyə á cɨ nə́ mə dʉ́g lás nə́.»

13

Ŋgusa mə́kuú

1  *Í á ka zə bə, zaŋ *Páska í ŋgə́ bə nə́ í zə́ tɛ́ɛ́d ɨɨ́, Yésus nyə á ŋgə bwey mpu nə́ wəla í mə́ wɔ́ɔ́s nə́ a wúg shí gaád kə wə́ Dâ. Nda nyə á bul cɛɛl buud bɛ́ nə́, nyə á ka nə́mə́ cɛɛl bwo kə wɔ́ɔ́s mə́shíné mə́ cʉg jé. 2  *Nə́ ndɛɛ́, bə́nɔ̂ŋ buud bɛ́ bwə́ á ka ŋgə də; bwə́ ŋgə́ də ntʉ́nɨ, ndug Njwû məjamb mə́ bwey wá Yúdas mwân mə Shímun Iskariyôt tə́dʉ́gá lámʉ́d nə́ a kúshag nə Yésus. 3  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus nywáá nyə á ŋgə bwey mpu nə́ Dâ nyə a mə́ sá nə́ a jwúg nə isâ byɛ̂sh, a ŋgə́ mpu nə́ nyə á zhu wə́ Dâ, a zə́ nə́mə́ nyiŋgə kə wə́ Dâ. 4  *Yésus ŋgə́ bwey mpu ntɔ́, a mú tɔ̂w shí, yîl káándə́ nyə́ á bə nə ndɨ́ gwɔ́w yí, a mú ŋwa táwʉla cɛ̧ɛ̧lə kugʉd. 5 A mú shwu mə́júwó bíshim dɨ̂, tɛ́ɛ́d ŋgə́lə gusa *ompwíín bɛ́ məkuú, ŋgə fîm nə táwʉla nyə á cɛ̧ɛ̧lə kug dɨ́ yɛ́.

6 Í mú zə wɔ́ɔ́s nə́ a gúsag Shímun Pyɛ̂r mɛ́ mə́kuú. Shímun Pyɛ̂r mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Wo, Cwámba? Wó gusa mə məkuú?» 7 Yésus nə nɛ́ nə́: «Sâ mə́ ŋgə́ sá ga, wo cugɛ́ nə ŋkul fwo mpu gwo kɨ́kɨdɨ́ga, wo bá yida shúgʉla wámbʉlə gwo.» 8 Pyɛ̂r mú cɨ nə nyə nə́: «Mbɔ̂! Wo abʉ́lɛ́ bwɛlɛ gusa mə məkuú.» Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Mə́ ka bə kú gusa wo məkuú, wo nda ná nyiŋgə bə múúd waamə̂.» 9 Shímun Pyɛ̂r mú ka cɨ nə nyə nə́: «Ŋkí ntɔ́ Cwámba, kú gusa mə njɨ məkuú; gusag nə́mə́ mə məbwə̂, nə lúu!» 10  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Muud nyə ámə bwey gusa yɛ́ mə́ dʉ jɨɨ nə́ bwə́ gúsag nyə njɨ məkuú, kú ná nyiŋgə bə nyúúl nyɛ̂sh, nəcé á bwey bə fúbán. Bɨ báá bɨ bʉ́sə ntâg mífúbán, njɨ kú bə bɨ́ bɛ̂sh.» 11  *Yésus nyə á ŋgə bwey mpu muud mə bá kusha nə nyə yɛ́; gwə́ wə́ nyə á cɨ nə bwo nə́: «Bɨ bɛ̂sh dɨ́ bʉ́sə́ mífúbán» yí.

12  *Ja Yésus nyə a shîn gusa ompwíín bɛ́ məkuú ntʉ́nɨ yí, nyə á nyiŋgə bwáád káándə́ yé nə́ ndɛɛ́ a mú nyiŋgə kə ji shí, də. A mú jî bwo nə́: «Sâ mə ámə sá bɨ́ nɨ, ye bɨ mə mpú nda í kə́ nə́? 13 Bɨ mə́ dʉ dɨ́ jɔ̂w mə nə́: “Yɨ́ɨ́gʉli”, gúl ja nə́: “Cwámba.” Bɨ mə́ dʉ mpu sâ, nəcé mə jisə Yɨ́ɨ́gʉli, mə Cwámba. 14 Ŋkí mə Yɨ́ɨ́gʉli, mə Cwámba, mə mə́ gusa bɨ́ məkuú, bɨ mə́ jəla nə́mə́ nə dʉ sá ntɔ́ mpə́dʉ́gá nyɨ́n. 15  *Nəcé yuug wə́ mə mə́ yə bɨ́ nɨ. Nda mə ámə sá bɨ́ nɨ, dʉgá sɨ́ya ntɔ́. 16  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, lwaá í ádɛ́ bwɛlɛ ntɔ̧ mása, *muud lwámá nda bwɛlɛ ntɔ̧ múúd nyə ámə kənd nyə lwámád yɛ́. 17  *Bɨ mə́ mpu ntɔ́ wə́ nɨ; bɨ́ mə́ ká dʉ sá ntɔ́, bɨ mə́ jəla. 18  *Mə aŋgɛ̂ nə cɨ bɨ bɛ̂sh. Mə mpú búúd mə́ á fɛ́ɛ́sh wá. Njɨ, í jɨɨ nə́ sâ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí í bwə́mag. Jɨ́ cilyá nə́: “Muud sá ŋgə́ də səŋ ŋgwûd yɛ́ mə́ tɛ́ɛ́d nə́ a lúmbʉ́lí nə mə”. 19  *Mə mə́ fwo bwey jaaw bɨ́ gwo kɨdɨ́ga, í kú fwo sɨ̂y, shú nə́ ja í bá sɨ̂y yí, bɨ bág *magʉlə nə́ mə jisə. 20  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud mə lə́g múúd lwámá wâm yɛ́, a mə́ lə́g mə; muud mə lə́g ntâg mə yɛ́ mə́ lə́g múúd nyə á ntɨ mə yɛ́.»

Yúdas mə zə́ kusha nə Yésus

(Mat 26.20-25; Mak 14.17-21; Luk 22.21-23)

21 Ja Yésus nyə a shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, mitə́dʉ́gá mí á búbulə nyə lámʉ́d; a mú lás nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, ŋgwɔ́l múúd á na bɨ́dɨ́ nyə é kusha nə mə.» 22 *Ompwíín bwə́ mú ŋgə dʉ́gya mpə́dʉ́gá nyáŋ ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ mpúg muud Yésus ŋgə́ cɨ yɛ́. 23  *Mpwíín Yésus nyə á dʉ bul cɛɛl yɛ́ nyə á bə a njúl Yésus dɨ́ koogʉ́. 24 Shímun Pyɛ̂r mú ŋgə nyúg nyə mpu nə́: «Shílə́g nyə muud á ŋgə́ cɨ yɛ́.» 25 Mpwíín wɔɔŋg mú yid, jɛ́ɛ́g Yésus lúu bʉd dɨ́ jî nyə nə́: «Cwámba, jísə zə́ eé?» 26 Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Mə zə́ juwo kʉ́l bʉlɛ́d ídʉ̂wʉd, muud mə́ é yə yɛ́, muud wɔɔŋg wə́ ɛ́cɨ́.» Yésus mú ŋwa kʉ́l bʉlɛ́d juwo ídʉ̂w dɨ́, yə Yúdas Iskariyôt, mwân mə Shímun. 27  *Njɨ Yésus mə́ yə nyə kʉ́l bʉlɛ́d nɨ yí, *Sátan mə́ nyíi wə́ Yúdas. Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Lɛɛlʉg sá sâ wó ŋgə́ jɨɨ nə́ wo sá yí.» 28 Buud bwə́ á bə cínɔŋg wá, kú nə tɔɔ ŋgwúd nyə á mpu sâ Yésus nyə á cɨ nə nyə ntɔ́ yí. 29  *Nda í á bə nə́ Yúdas nyə á dʉ bii maŋga *mwaanɛ̂ nə́, bɔ́ɔ́l bwə́ á ŋgə tə́dʉga nə́ Yésus nyə á ŋgə cɨ nə nyə nə́ a kə́g kusə ísâ í zâŋ, ŋkí ntâg nə́ a kə́g yə mímbúmbúwá gúl sâ. 30 Yúdas nyɛ nyə á shwal cúwo tɔ́ɔ́n ja nyə́ á ŋwa kʉ́l bʉlɛ́d yí, í njúl mpwó-bulú.

31  *Njɨ Yúdas nyə a cúwo tɔ́ɔ́n yí, Yésus mú cɨ nə́: «Mwân mə Múúd mə́ ŋwa gúmə́ ja gaád, a mə́ sá nə́mə́ nə́ Zɛmbî ŋwág gúmə́. 32 Zɛmbî nyəmɛ́fwó nyə e lwóya gúmə́ mə́ *Mwân mə Múúd, a wál nə́mə́ zə lwóya gwo. 33  *Yé bwán bâm, sə́nɔ̂ŋ bɨ́ sə́ é ji njɨ fúfwálá. Bɨ mə bá sɔ̧́ mə; nə́ ndɛɛ́, nə́mə́ nda mə á cɨ nə *Oyúdɛn nə́, mə́ cɨ nə́mə́ nə bɨ́ ja gaád nə́: “Bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul kə kʉ́l mə́ zə́ kə yí.” 34  *Mə yə́ bɨ́ cɛ̧ɛ̧ agúgwáan, dʉ́sə nə́: “Cɨɨlagá bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó. Nə́mə́ nda mə á cɛɛl bɨ́ nə́, cɨɨlagá bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó. 35  *Sâ í é sá nə́ buud bwə́ dʉ́g mpu nə́ bɨ bʉ́sə ompwíín bâm yí jísə cɛɛlí bɨ́ é ŋgə cɨɨla bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó yí.”»

Pyɛ̂r nyə e kɨ́ɨ́lya Yésus

(Mat 26.31-35; Mak 14.27-31; Luk 22.31-34)

36  *Shímun Pyɛ̂r mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba e, wo kə́ ŋgow ée?» Yésus nə nyə nə́: «Kɨ́kɨdɨ́ga, wo cugɛ́ nə ŋkul bɛ̧ mə kʉ́l mə́ é kə yí, wo e bá shúgʉla bɛ̧ mə.» 37 Pyɛ̂r mú bɛ̧sa nə́: «Cwámba, mə cugɛ́ nə ŋkul ka bɛ̧ wo kɨ́kɨdɨ́ga nəcé jɨ? Mə jɨ nə ŋkul kɛɛnzh cʉg jâm shú dwô.» 38  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Wo jɨ nə ŋkul bə́lɛ kɛɛnzh cʉg gwô shú dâm? Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw wo nə́, shúshwóógʉ́ nə́ ŋgwúm kúwó kwáágʉ́gi, wo e kɨ́ɨ́lya mə ija ilɔ́ɔl.»

14

Yésus jisə zhɨɨ́

1  *«Mitə́dʉ́gá mí nda bɛɛg búbulə bɨ́ mílúúd. Búgʉ́lágá Zɛmbî, bɨ́ *búgʉla mə. 2 Njɔ́w mə́ Dâ wúsə nə zhwog ikʉ́l búúd bɨ́ nə ŋkul ji yí. Í mbə̂m bə kú bə ntɔ́, ŋki mə mə́ nə́mə́ jaaw bɨ̂. Mə zə́ kə kwambʉlə bɨ́ jiya. 3  *Ja mə́ bá shîn kwambʉlə bɨ́ jiya yí, mə bá nyiŋgə zə ŋwa bɨ́, kə nə bɨ̂. Mə bá kə nə bɨ́ nə́ bɨ bág nə́mə́ bə kʉ́l mə́ jísə́ yí. 4 Bɨ mə mpú ntâg zhɨɨ́ í kə́ kʉ́l mə́ zə́ kə yí.» 5  *Tómas mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, sə́ bâŋ nda mpu kʉ́l wó zə́ kə yí, sə́ é ka mpu zhɨ́ɨ́ á wu ntʉdɛlɛ?» 6  *Yésus mú cɨ nə́: «Mə wə́ jísə́ zhɨ́ɨ́, mə obʉ́bə́lɛ́, mə cʉg. Muud cugɛ́ nə ŋkul kə wə́ Dâ kú ciŋgya mə́dɨ́. 7  *Í ká bə nə́ bɨ mə mpú mə, bɨ é mpu nə́mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂. Nə́ ndɛɛ́, tɛ́ɛ́d kɨ́kɨdɨ́ga, bɨ mə́ mpu nyə, bɨ mə́ nə́mə́ dʉ́g nyə.» 8 Fílíp mú cɨ nə́: «Cwámba, lwóg sə́ Dâ, bímbí dɔɔŋg í é jəla nə sə̂.» 9  *Yésus nə́: «Ɔ Fílíp! Wo afwóyɛ́ mpu mə? Bímbí shwə́ mə́ ji ga? Muud mə́ dʉ́g mə yɛ́, mə́ dʉ́g Dâ. Nəcé jɨ́ wó nyíŋgə́ cɨ nə́ mə lwóg bɨ́ Dâ yí? 10  *Ye wo aŋgɛ̂ nə *magʉlə nə́ mə jɨ Dâ dɨ́ cwû, Dâ njúl mə́dɨ́ cwû? Lə́sʉ́ wɛ̂sh mə́ ŋgə́ lás nə bɨ́ yí, mə aŋgɛ̂ nə cɨ tɔɔ ciyá nə lúu wâm. Dâ muud njúl mə́dɨ́ cwû wə́ ŋgə́ sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́. 11  *Magʉləgá nə́ mə jisə Dâ dɨ́ cwû, Dâ njúl mə́dɨ́ cwû. Nywágá nə́mə́ ka magʉlə nə dʉ́gʉ́lə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́ ŋgə́ sá myá. 12 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, muud mə búgʉ́lá mə yɛ́, a bá nə́mə́ sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́ ŋgə́ sá myá; a bá nə́mə́ sá myɔɔŋg mí búl nyiŋgə ntɔ̧ myá. A bá sá myo nəcé mə zə́ kə wə́ Dâ. 13  *Sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ bá gwáámb nə jínə́ dâm yí, mə bá sá gwo; ntɔ́, Mwân mú bá sá nə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ ŋwág gúmə́. 14 Bɨ́ mə́ ká gwáámb *[mə] gúl sâ nə jínə́ dâm, mə sá gwo.

Yésus mə́ kaag ómpwíín Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim

15  *«Bɨ́ mə́ ká cɛɛl mə, bɨ e wá mílúú mə́cɛ̧ɛ̧ mâm dɨ́, 16  *mɛɛ ka bá jəgʉla nə Dâ. A bá ntɨ bɨ́ ŋgwɔ́l múúd mə bá zə dʉ bándʉlə bɨ́ yɛ́, bɨnɔ́ŋ nyâŋ zə bá jɨ kandʉgə kandʉgə. 17  *Nyâŋ wə́ Shíshim óbʉ́bə́lɛ́; Shíshim búúd ɔ shí ga bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul lə́g yí. Bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul lə́g nyə nəcé bwə́ áŋgɛ̂ nə dʉ́g nyə, bwə́ ámpúyɛ́ nə́mə́ nyə. Bɨ bâŋ bɨ mə mpú nyə, nəcé bɨnɔ́ŋ wə́ bʉ́sə́, a bá nə́mə́ ŋwa jiya bɨ́dɨ́. 18 Mə abʉ́lɛ́ lʉ́gə bɨ́ bwân ónyulú, mə bá nyiŋgə zə bɨ́dɨ́. 19  *Í mə́ lʉ́g bʉ́baalɛ́ fwála, buud bwə́ á nyiŋgəyɛ́ ná dʉ́g mə. Bɨ bâŋ bɨ mə bá dʉ́g mə mə ŋgə́ cʉgə, bɨ ka ntâg bá cʉgə. 20  *Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, bɨ mə́ bá mpu nə́ mə jɨ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam dɨ́ cwû, bɨ njúl mə́dɨ́ cwû, mə nə́mə́ bɨ́dɨ́ cwû. 21  *Ŋkí muud mə gwág ísâ byɛ̂sh mə́ ŋgə́ cɨ nə́ í bə́g yí, a bɛ̧ byo, muud wɔɔŋg mə́ cɛɛl mə. Í njúl ntâg nə́, muud mə cɛ́ɛ́l mə yɛ́, Dâ nyə é cɛɛl nyə, mə mú nə́mə́ cɛɛl nyə, mə sá nə́ a mpúg mə.»

22 Yûdə, kú bə Yúdas Iskariyôt, mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, wo sá nə́ sə́ mpúg wo, kú sá nə́ buud ɔ shí ga bwə́ mpúg wo, ntɔ́ nyɛ wə́ ntʉdɛl?» 23  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Múúd mə ká cɛɛl mə, nyə e sá sâ mə́ ŋgə́ cɨ yí, Dâ mú bá cɛɛl nyə; nə́ ndɛɛ́, sə́ bá zə nyə́dɨ́ zə ji jiya. 24  *Muud nyə́ acɛ́ɛ́lɛ́ mə yɛ́, nyə á bəyɛ́ nə məgwág nə lə́sʉ́ wâm. Í njúl nə́ lə́sʉ́ bɨ́ ŋgə́ gwág mə ŋgə́ lás nɨ í áŋgɛ̂ nə zhu mə́dɨ́, í ŋgə zhu wə́ Dâ muud nyə á ntɨ mə yɛ́. 25 Mə á dʉ jaaw bɨ́ isâ ínɨ sə́nɔ̂ŋ bɨ́ sə́ njúl ná. 26  *Njɨ, muud mə bá dʉ zə bándʉlə bɨ́ yɛ́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim Dâ mə bá ntɨ bɨ́ jínə́ dáámʉd yɛ́, a bá jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ isâ byɛ̂sh, a dʉ sá nə́ bɨ dʉ́g tə́dʉga ísâ byɛ̂sh mə́ á jaaw bɨ́ yí. 27  *Mə lʉ́gə́ bɨ́ nə mətəla, mə yə́ bɨ́ mətəla mâm. Mə ayə́yɛ́ bɨ́ mwo nda búúd ɔ shí ga bwə́ dʉ yə bɨ́ nə́. Mitə́dʉ́gá mí nda bɛɛg búbulə bɨ́ mílúúd, kúgá bə nə ifwaas. 28  *Bɨ a shí gwág mə́ á cɨ nə bɨ́ nə́: “Mə é kyey, njɨ mə bá nyiŋgə zə.” Í mbə̂m bə nə́ bɨ mə́ cɛɛl mə, ki bɨ mə́ gwág mə́shusʉg nə́ mə zə́ kə wə́ Dâ, nəcé Dâ mə cɔ̧́ mə. 29  *Mə́ bwey ná jaaw bɨ́ gwo kɨdɨ́ga, í kú fwo sɨ̂y, shú nə́ bɨ bág *búgʉla ja í bá sɨ̂y yí. 30  *Tɛ́ɛ́d kɨ́kɨdɨ́ga, mə á nyiŋgəyɛ́ ná ŋgə bul lésha nə bɨ̂, nəcé cî á shí ga ŋgə zə. A cúgɛ́ yida bə nə tɔɔ zhɨ́zhɨɨ́ nə́ a sá mə sâ; 31  *í yida jɨɨ nə́ buud bwə́ mpúg nə́ mə́ cɛɛl Dâ, mə́ dʉ sá ísâ njɨ váál Dâ nyə á cɛ̧ɛ̧lə nə́ mə bág dʉ sá yí. Tɔ́wʉ́gâ shé wúgá wa!»

15

Fwámɛ́ shug lʉ́ kwoolú vînyə

1  *«Mə wə́ jísə́ fwámɛ́ shug lʉ́ kwoolú *vînyə, Dâ jisə mbɔɔl. 2  *Lɔ̂w wɛ̂sh í nɔ́ɔ́d mə́dɨ́ í kú nə ibumə́ yí, a yîl wo. Wɔɔŋg wɛ̂sh í ŋgə́ wúmə yí, a kwambʉlə wo shú nə́ í nyíŋgəg mpu wúmə. 3  *Bɨ mə́ bwey ntâg bə mífúbán, minjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ mə́ jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ myá mí mə́ bwey fúb bɨ̂. 4  *Nadagá nə mə, nə́mə́ nda mə́ mə́ nada nə bɨ́ nə́. Lɔ̂w lɨ́ɨ́ í cúgɛ́ nə ŋkul wúmə ntʉ́nɨ, í kú bə í nɔ́ɔ́d kug lɨ́ɨ́d. Nə́mə́ váál ŋgwúd, bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul bə nə mpumə́ ŋkí bɨ anádáyɛ́ nə mə yí. 5 Mə wə́ jísə́ shug lʉ́ kwoolú vînyə, bɨ bâŋ milɔ̂w. Nyɔɔŋg mə nádá nə mə, mə ŋwa jiya nyə́dɨ́ lámʉ́d yɛ́, a bá bə nə ibumə́ məŋkund məŋkund; bɨ mə mpú nə́ bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul sá sâ mə kú bə. 6  *Múúd mə ká bə kú nada nə mə, bwə́ bá wusə nyə tɔ́ɔ́n, a mú bə nda lɔ̂w kwoolú vînyə í áshígɛ́ wúmə yí. Milɔ̂w myɔɔŋg mí dʉ shwáás nə́ ndɛɛ́, bwə́ cwéég myo kʉl kuda dɨ́, mí kə jígə. 7  *Bɨ́ mə́ ká nada nə mə, iciyá byâm ŋwa jiya bɨ́dɨ́ mílámʉ́d ɨɨ́, bɨ́ je gwáámb sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ jɨ́ɨ́ yí, í bə. 8  *Zhɨɨ́ bɨ́ bɨ́ nə ŋkul sá nə́ Dâ ŋwág gúmə́ yí nyísə nə́, bɨ bə́g nə ibumə́ məŋkund məŋkund ɨɨ́, lwágʉlə nə́ bɨ bʉ́sə *ompwíín báamə́. 9  *Mə mə́ cɛɛl bɨ́ nə́mə́ nda Dâ mə cɛ́ɛ́l mə nə́; nadagá mə́dɨ́ cɛɛlíd. 10  *Bɨ́ mə́ ká wá mílúu mə́cɛ̧ɛ̧ mâm dɨ́, bɨ́ nada mə́dɨ́ cɛɛlíd, nə́mə́ nda mə́ mə́ wá lúu mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Dâ dɨ́, mə nada nyə́dɨ́ cɛɛlíd nə́.

11  *«Mə mə́ lás nə bɨ́ ntʉ́nɨ nəcé mə́ jɨɨ nə́ məshusʉg mâm mə́ kálag bɨ́dɨ́, bɨ bə́g nə məshusʉg kú nə njɨ. 12  *Cɛ̧ɛ̧ dâm wə́: Cɨɨlagá bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó nə́mə́ nda mə́ cɛ́ɛ́l bɨ́ nə́. 13  *Gúl cɛɛlí í ányíŋgɛ́ ntɔ̧ jɔɔŋg jɨ nə́ muud mə́ kɛɛnzh cʉg jé shú óshwə́ bɛ́ yí. 14 Bɨ́ mə́ ká wá mílúu mə́cɛ̧ɛ̧ mâm dɨ́, bɨ bʉ́sə oshwə́ bâm. 15 Mə aŋgɛ̂ ná ŋwa bɨ́ nə́ osɔ́ɔl ɔ mə́sáal, sɔ́ɔl məsáal nyə ádɛ́ mpu sâ mása yé ŋgə́ sá yí. Mə ŋgə ŋwa bɨ́ nə́ oshwə́ bâm, mə a mə́ sá nə́ bɨ mpúg sâ jɛ̂sh mə á gwág nə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam yí. 16  *Bɨ dɨ́ bɨ a fɛ́ɛ́sh mə; mə wə́ mə a fɛ́ɛ́sh bɨ́, mə yə bɨ́ sɛ́y nə́ bɨ kə́g, kə ŋgə bə nə ibumə́, ibumə́ byɔɔŋg í ji kandʉgə. Í ká bə ntɔ́, Dâ dʉ bá yə bɨ́ sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ bá dʉ gwáámb nə jínə́ dâm yí. 17  *Sâ mə́ ŋgə́ cɨ nə́ bɨ sáág yí jɨ́ nə́ bɨ cɨ́ɨ́lag bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó.»

Zhíŋ a shí ga

18  *«Búúd ɔ shí ga bwə́ ká mpii bɨ̂, mpugá nə́ bwə́ á fwo nə́mə́ tɛ́ɛ́d mpii mə. 19 Bɨ mbə̂m bə búúd ɔ shí ga, ki buud ɔ shí ga bwə́ mə́ cɛɛl bɨ̂ nə́ bɨ bʉ́sə buud báŋ. Ká, bɨ́ cugɛ́ búúd ɔ shí ga, mə a fɛ́ɛ́sh bɨ́, mə wá mbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá bɨnɔ́ŋ bwo, gwə́ wə́ búúd ɔ shí ga bwə́ ŋgə́ mpii bɨ́ yí. 20  *Bɨ ɔ tə́dʉ́gá lə́sʉ́ mə́ á lás nə bɨ́ yí, nə́: “Lwaá í ádɛ́ bwɛlɛ ntɔ̧ mása”. Kagá mpu nə́ ŋkí bwə́ á lwágʉlə mə cúwʉ́lí, bwə́ bá nə́mə́ lwágʉlə bɨ́ cúwʉ́lí; ŋkí bwə́ á bə nə məgwág nə lə́sʉ́ wâm, bwə́ bá nə́mə́ bə nə məgwág nə lə́sʉ́ wʉ́n. 21  *Bwə́ bá dʉ sá bɨ́ isâ ínɨ byɛ̂sh nəcé bɨ́ bə́lə búúd bâm, bâŋ bwə́ ámpúyɛ́ ntâg muud nyə á ntɨ mə yɛ́. 22  *Mə a mbə̂m bə kú zə, zə lésha nə bwo, bwə́ nda bə nə *sə́m; ká, bwə́ cúgɛ́ nə kɔɔd bwə́ káádʉg shú sə́m wáŋ ja gaád yí. 23  *Muud ŋgə́ mpii mə yɛ́ ŋgə mpii Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂. 24  *Mə a mbə̂m bə kú sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́ á sá bwə́dɨ́ myá, misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ múúd nyə abwɛ́lɛ́ sá myá, bwə́ nda bə nə sə́m; ká, bwə́ á mə́ dʉ́g mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɔɔŋgʉ́, njɨ bwə́ ŋgə mpii sə́, nə mə nə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂. 25  *Njɨ, í ŋgə bə ntɔ́ shú nə́ sâ jísə́ cilyá bwə́dɨ́ mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ́ yí í bwə́mag; jísə cilyá nə́: “Bwə́ á mpii mə kú nə sâ mə́ á sá bwo yí.”

26  *«Muud mə bá dʉ zə bándʉlə bɨ́ yɛ́ mə bá zə, nyə wə́ Shíshim óbʉ́bə́lɛ́ mə́ Dâ. Mə bá ŋwa nyə wə́ Dâ, mə ntɨ bɨ̂. Ja á bá zə yí, a bá zə dʉ bwiiŋg sâ í dʉ́gyá nə mə yí. 27  *Bɨ́, bɨ mə bá nə́mə́ dʉ bwiiŋg sâ í dʉ́gyá nə mə yí, nəcé shé á mə́ bə sámbá té mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé.»

16

1 «Mə ŋgə bwey jaaw bɨ́ isâ ínɨ shú nə́ bɨ́ nda bá biil mə́bwə́bʉ́lánʉ́d. 2  *Mpugá nə́ bwə́ bá dʉ yîl bɨ́ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lád. Dúl wəla í bá ntâg zə bə nə́, buud bwə́ bá dʉ tə́dʉga nə́ ja nyâŋ mə gwú ŋgwɔ́l a bɨ́dɨ́ yí, a mə́ yə Zɛmbî gúmə́ fwámɛ́ yə. 3  *Bwə́ bá dʉ sá ntɔ́ nəcé bwə́ áshígɛ́ mpu Dâ, kú nə́mə́ mpu mə. 4  *Njɨ, mə ŋgə bwey jaaw bɨ́ isâ ínɨ shú nə́ ja wəla dɔɔŋg í bá wɔ́ɔ́s yí, bɨ ɔ bá tə́dʉga nə́ mə á shí jaaw bɨ̂.»

Sɛ́y Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə bá zə dʉ sɛ̂y yí

«Mə a shígɛ́ fwo bwey jaaw bɨ́ isâ ínɨ mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd nəcé sə́nɔ̂ŋ bɨ́ sə́ á bə ná sámbá. 5  *Ká ja gaád ɨɨ́, mə zə́ kə wə́ muud nyə á ntɨ mə yɛ́, tɔɔ muud a bɨ́dɨ́ sámbá nyə ashílɛ́ ntâg mə nə́: “Wo kə́ ŋgow?” 6  *Njɨ, nda mə́ ŋgə́ jaaw bɨ́ isâ ínɨ nə́, bɨ mə́ shîn bul bə nə məcɛy mílámʉ́d. 7  *Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, mə mə́ jaaw bɨ́ bʉ́bə́lɛ́. Í yida bə bɨ́ nə mfíí nə́ mə kyéyʉg; mə́ ká bə kú kə, muud mə bá zə dʉ bándʉlə bɨ́ yɛ́ kú zə bɨ́dɨ́. Mə́ ká yida kə, mə mú bá ntɨ bɨ́ nyə. 8  *Ja á bá ntâg zə yí, a bá zə sá nə́ buud ɔ shí ga bwə́ mpúg iwushí bʉ́sə́ nə ndɨ́ kɔ́ɔ́mb á *sə́m, nə otʉ́təlí, nə sémbyé mílə́sʉ́ yí. 9  *Iwushí bʉ́sə́ nə ndɨ́ kɔ́ɔ́mb á sə́m yí bísə nə́ bwə́ abúgʉ́láyɛ́ mə. 10 Bwə́ nyiŋgə bə nə iwushí kɔ́ɔ́mb á otʉ́təlí dɨ̂; byáŋ bísə nəcé mə zə kə wə́ Dâ, bɨ ányiŋgəyɛ́ ná dʉ́g mə.* 11  *Bwə́ ka nə́mə́ nyiŋgə bə nə iwushí kɔ́ɔ́mb á sémbyé mílə́sʉ́d; bísə nəcé Zɛmbî mə́ bwey sámb Cî á shí ga lə́sʉ́ yé†.

12 «Mə jɨ ná nə zhwog isâ nə́ mə ŋgə́g nə jaaw bɨ̂; njɨ, bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul jísɔw byo kɨ́kɨdɨ́ga. 13  *Ja Shíshim á obʉ́bə́lɛ́ mə bá zə yí, a bá jaand nə bɨ́ nə́ ndɛɛ́ bɨ́ wámbʉlə óbʉ́bə́lɛ́ bɛ̂sh. Nyə abʉ́lɛ́ dʉ lás ísâ nə lúú yé, a bá dʉ kala bɨ́ isâ bwə́ bá dʉ jaaw nyə yí, a dʉ jaaw bɨ́ isâ í bá sɨ̂y yí. 14  *A bá sá nə́ mə ŋwág gúmə́, nəcé a bá dʉ lə́g ísâ byâm a dʉ jaaw bɨ̂. 15  *Sâ jɛ̂sh Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam jɨ́ nə ndɨ́ yí jísə sâ jâm, gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə́ a bá jaaw bɨ́ isâ á bá lə́g mə́dɨ́ yí.»

Məcɛy mə lâm mə́ bá nyɛɛ mə́shusʉg

16  *«Í mə́ lʉ́g bʉ́baalɛ́ fwála, bɨ á nyiŋgəyɛ́ ná dʉ́g mə; bʉ́baalɛ́ fwála ká nyiŋgə cɔ̧̂, bɨ mú nyiŋgə dʉ́g mə.» 17 Bɔ́ɔ́l *ómpwíín bwə́ mú ŋgə cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Jɨ́ gwə́mɛ́fwó á ŋgə́ cɛɛl cɨ yí? A cɨ nə́: “Í mə́ lʉ́g bʉ́baalɛ́ fwála, bɨ á nyiŋgəyɛ́ ná dʉ́g mə; gúl bʉ́baalɛ́ fwála kú nyiŋgə cɔ̧̂, bɨ mú nyiŋgə dʉ́g mə.” Nyə ámə fwo nə́mə́ cɨ nə́: “Mə zə́ kə wə́ Dâ.” Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ jɨ?» 18 Bwə́ nə́: «“Bʉ́baalɛ́ fwála” ntɔ́ nyɛ mə kə́ nə́ jɨ́? Sə́ ampúyɛ́ sâ á ŋgə́ cɛɛl cɨ yí.» 19 Yésus músə mpu nə́ bwə́ wál cɛɛl zə jî nyə mishílí, a mú ka cɨ nə bwo nə́: «Mə ámə cɨ nə bɨ́ nə́: “Í mə́ lʉ́g bʉ́baalɛ́ fwála, bɨ á nyiŋgəyɛ́ ná dʉ́g mə; bʉ́baalɛ́ fwála ká nyiŋgə cɔ̧̂, bɨ mú nyiŋgə dʉ́g mə.” Gwə́ wə́ bɨ́ ŋgə́ sɔ̧́ bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó nə́ bɨ mə wámbʉlə yí? 20 Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɨ mə bá jɨɨ mə́yə̂, bɨ́ tədʉwa, buud ɔ shí ga bâŋ bwə́ ŋgə́ zhwiimbya. Bɨ mə bá bə nə məcɛy mə lâm, njɨ məcɛy mɔɔŋg mə́ bá nyɛɛ bɨ́ məshusʉg. 21 Ja múdá wəla lʉ byɛ́yí í dʉ wɔ́ɔ́s yí, ŋgaá á dʉ bə nə məcɛy. Ŋgaá ja á mə́ byâ yí nyə ádɛ́ ná tə́dʉga mə́cɛy, a yida gwág mə́shusʉg nə́ a mə́ byá? 22  *Nə́mə́ mbií ŋgwúd wɔɔŋgʉ́, bɨ́ bʉ́sə nə məcɛy ja gaád; njɨ, mə bá nyiŋgə dʉ́g bɨ́, bɨ́ ka bá bə nə məshusʉg; muud nyə abʉ́lɛ bwɛlɛ dɛ́ɛ́g bɨ́ mâŋ mə́shusʉg. 23  *Ja jwɔ̂w dɔɔŋg í bá bə yí, bɨ abʉ́lɛ ná nyiŋgə jî mə shílí tɔɔ gúl sâ nə gúl. Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw bɨ́ nə́, bɨ́ mə́ ká gwáámb Dâ sâ nə jínə́ dâm, a yə bɨ́ gwo. 24 Wɔ́ɔ́s nə kɨ́kɨdɨ́ga, bɨ afwóyɛ́ ná gwáámb sâ nə jínə́ dâm. Gwáámbʉ́gá, bɨ é bii, məshusʉg ka bə bɨ́ kú nə njɨ.»

Yésus mə́ ntɔ̧ shí ga

25  *«Mə mə́ ŋgə lás nə bɨ́ lə́sʉ́ nɨ wɛ̂sh ómpwokwoond dɨ̂. Njɨ, dúl wəla í bá zə bə, wəla dɔɔŋgʉ́, mə abʉ́lɛ ná dʉ lás nə bɨ́ ntɔ́, mə bá dʉ jaaw bɨ́ isâ í dʉ́gyá nə Dâ yí nə́ kpwɔɔ́ kpwɔɔ́. 26 Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, bɨ mə bá gwáámb Dâ isâ nə jínə́ dâm, mə acɨ́yɛ́ nə́ mə bá jəgʉla nə nyə shú dʉ́n, mbɔ̂; 27 nyəmɛ́fwó mə́ cɛɛl bɨ́. A cɛɛl bɨ́ nəcé bɨ á cɛɛl mə, bɨ́ magʉlə nə́ mə á wú wə́ Zɛmbî. 28  *Mə á wú wə́ Dâ, mə zə wa shí mishwun; ja gaád ɨɨ́, mə zə́ wú wa shí mishwun kə wə́ Dâ.»

29 *Ompwíín bɛ́ bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Wo mə́ dʉ́g ɨɨ́, wo mú ŋgə lás ja gaád nə́ kpwɔɔ́ kpwɔɔ́, kú ná nyiŋgə bə ómpwokwoond dɨ̂. 30 Sə́ mə́ mpu ja gaád nə́ wɛɛ mə mpú sâ jɛ̂sh, nə́ í ajɨ́ɨ́yɛ́ nə́ muud shílə́g wo shílí. Gwə́ wə́ sə́ mə́ ka magʉlə nə́ wo a wú wə́ Zɛmbî yí.» 31 Yésus mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bɨ mə́ ka tɛɛm magʉlə ja gaád ɛ̧ɛ̧́? 32  *Dʉgá, dúl wəla í bá zə bə, í mə́ bwey nə́mə́ bə, wəla á nə́ bɨ é cɨɨma, muud yɛ̂sh kə jé kɔ́ɔ́mb, bɨ́ lʉ́gə mə məmɛ́fwó. Njɨ, mə cugɛ́ mə́mɛ́fwó, sá Dâ wə́ bʉ́sə́. 33  *Mə ŋgə bwey jaaw bɨ́ isâ ínɨ shú nə́ bɨ bə́g nə mətəla mə́dɨ́ kwoŋʉd. Shí ga í bá lwágʉlə bɨ́ *incwaw í ntʉg; njɨ bɨ ɔ́ lwóyá íŋkáŋ, mɛɛ mə́ ntɔ̧ *mə́ŋkul mâ shí ga.»

17

Məjəgʉla mə Yésus

1  *Ja Yésus nyə á shîn lás ntʉ́nɨ yí, nyə bʉ̂n mpwoombʉ́ dʉ́g gwɔ́w a mú cɨ nə́: «Ye Dâ, wəla mə wɔ́ɔ́s. Ság nə́ Mwân woó ŋwág gúmə́ shú nə́ Mwân woó kág nə́mə́ yə wo gúmə́. 2  *A ŋwág gúmə́ shú nə́ a yə́g buud bɛ̂sh wo á yə nyə wá cʉg á kandʉgə kandʉgə, nda wo á yə nyə ŋkul nə́ a jwúg nə buud bɛ̂sh nə́. 3  *Cʉg á kandʉgə kandʉgə jɔɔŋg jísə nə́ muud mpúg wo, fwámɛ́ Zɛmbî ŋgwûd nə ŋgwûd jísə́ yɛ́, ka nə́mə́ mpu Yésus-Krîst muud wo á ntɨ yɛ́. 4  *Mə mə́ sá nə́ wo ŋwág gúmə́ shí gaád, mə mə́ casʉlə ísɛ́y wo á cɨ nə́ mə sáág yí. 5  *Dâ, mə á bwey dʉ bə nə gúmə́ wódɨ́ koogʉ́, shí nə gwɔ̂w nda fwo bə; ság ja gaád nə́ mə nyíŋgəg bə nə gúmə́ jɔɔŋg wódɨ́ koogʉ́.

6  *«Buud wo á fɛ́ɛ́sh yə mə mpə́dʉ́gá buud ɔ shí ga wá, mə á mə́ sá nə́ bwə́ mpúg sâ wó jísə́ yí. Bwə́ á bə buud bwô, wo á ka yə mə bwo, bwə́ mú gúmal lə́sʉ́ wô. 7 Bwə́ mə́ mpu ja gaád nə́ sâ jɛ̂sh wo á yə mə yí í á wú wódɨ́, 8 nəcé iciyá wo á yə mə yí, mə á yə bwo byo. Bwə́ á mə́ bii byo, bwə́ á mə́ mpu fwámɛ́ mpu nə́ mə á wú wódɨ́, bwə́ á mə́ ntâg magʉlə nə́ wo á ntɨ mə. 9 Mə ŋgə jəgʉla shú dáŋ, kú bə shú búúd ɔ shí ga; mə ŋgə jəgʉla shú búúd wo á yə mə wá, nəcé bʉ́sə buud bwô. 10  *Sâ jɛ̂sh mə́ jɨ́ nə ndɨ́ yí jísə sâ gwô, jɔɔŋg jɛ̂sh wó jɨ́ nə ndɨ́ yí jísə sâ jâm. Buud wo á yə mə wá bwə́ á mə́ sá nə́ mə ŋwág gúmə́. 11  *Mə ányiŋgəyɛ́ ná bə wa shí, mə ŋgə zə nûŋ wódɨ́, njɨ bâŋ bʉ́sə ná wa shí. Dâ, wo muud wó ádɛ́ sɛɛŋgya nə məbɔ̂w yɛ́, baagʉləg bwo nə ŋkul nyísə́ wódɨ́ jínə́ dɨ́ yí, ŋkul wo á yə mə yí. Baagʉləg bwo ntɔ́, bwə́ bə́g sâ ŋgwûd nə́mə́ nda mə nə wo, shwə́ bʉ́sə́ sâ ŋgwûd nə́. 12 Ja sə́nɔ́ŋ sə́ á bə yí, mə á ŋgə baagʉlə bwo nə ŋkul nyísə́ wódɨ́ jínə́ dɨ́ yí; mə á dʉ baagʉsə bwo nə́ ndɛɛ́, tɔɔ ŋgwûd nyə a shígɛ́ jímb, sʉsaalɛ̂ nə́mə́ njɨ nyɔɔŋg nyə á bə nə́ a bá jímb yɛ́. Ntɔ́, sâ jɨ́ mícilyád yí í á mə́ bwəma. 13  *Mə ŋgə zə wódɨ́ ja gaád; mə ŋgə ná lás lə́sʉ́ ga mə njúl wa shí shú nə́ məshusʉg mâm mə́ kálag bwə́dɨ́ kú nə njɨ. 14  *Mə á yə bwo iciyá byô, buud ɔ shí ga bwə́ mú ntâg mpii bwo; bwə́ mpii bwo nəcé báá bwə́ cúgɛ́ búúd ɔ shí ga, nə́mə́ nda mə́ cúgɛ́ múúd a shí ga nə́. 15  *Mə acɨ́yɛ́ nə́ wo yílʉ́g bwo shí gaád, mbɔ̂. Mə́ yida cɨ nə́ wo báágʉləg bwo, Mbʉ́wʉ́lú múúd nda sá bwo sâ. 16 Bwə́ cúgɛ́ búúd ɔ shí ga, nə́mə́ nda mə́ cúgɛ́ muud a shí ga nə́. 17 Ság nə́ bwə́ ŋgə́g nə bɛ̧ obʉ́bə́lɛ́ bwô, bwə́ ka ŋgə béégya nə məbɔ̂w; kɛ́ɛl dwô dʉ́sə obʉ́bə́lɛ́. 18  *Wo á ntɨ mə shí gaád, mə zə́ nə́mə́ kənd bwo shí gaád. 19 Mə tə́l mə́mɛ́fwó jâm cé shú nə́ obʉ́bə́lɛ́ bwə́ sáág nə́ bwə́ béégyág nə məbɔ̂w.

20 «Mə aŋgɛ̂ nə bul jəgʉla njɨ shú dáŋ. Mə́ jəgʉla nə́mə́ shú búúd bɛ̂sh bwə́ bá *búgʉla mə nəcé láŋ wáŋ wá. 21  *Mə́ jəgʉla nə wo nə́ bɛ̂sh bwə́ bə́g sâ ŋgwúd. Dâ, wo jɨ mə́dɨ́ cwû, mə njúl wódɨ́ cwû*. Nə́mə́ nda shwə́ bʉ́sə́ ntɔ́ nə́, mə́ jəgʉla nə wo nə́ bwə́ bə́g nə́mə́ shwə́ dɨ́ cwû, buud ɔ shí ga bwə́ mágʉləg nə́ wo á ntɨ mə. 22 Mə a mə́ yə bwo milwanə́ wo á yə mə myá, nə́ bwə́ bə́g sâ ŋgwúd nə́mə́ nda shwə́ bʉ́sə́ sâ ŋgwúd nə́, 23 í bə́g nə́, mə njúl bwə́dɨ́ cwû, wo njúl mə́dɨ́ cwû, bwə́ mú bə sâ ŋgwúdʉ́ váál í jə́la yí, buud bwə́ mú mpu nə́ wo á ntɨ mə, wó cɛɛl ntâg nə́mə́ bwo nda wó cɛ́ɛ́l mə nə́. 24  *Dâ, mə́ jɨɨ nə́ kʉ́l mə́ jísə́ yí, sə́nɔ̂ŋ buud wo á yə mə wá sə́ bə́g, bwə́ bényʉg milwanə́ wo á yə mə myá. Wo á yə mə myo nəcé wo á bwey cɛɛl mə wo nda fwo fwɔ̧ shí nə gwɔ̂w. 25  *Dâ, wo muud jɨ́ tʉ́təlí yɛ́, buud ɔ shí ga bwə́ ámpúyɛ́ wo, mɛɛ mə mpú wo, buud wo á yə mə ɔ́ga bwə́ á mə́ mpu nə́ wo á ntɨ mə. 26  *Mə a mə́ sá nə́ bwə́ mpúg sâ wó jísə́ yí, mə é nyiŋgə nə́mə́ ŋgə sá, shú nə́ váál cɛɛlí wó cɛ́ɛ́l mə yí í bə́g bwə́dɨ́ ícʉg dɨ́, mə njúl bwə́dɨ́ ícʉgʉd.»

18

Bwə́ zə́ bii Yésus

(Mat 26.47-56; Mak 14.43-50; Luk 22.47-53)

1  *Ja Yésus nyə a shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, nyə á kyey, bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bɛ́ bwə́ mú ntɔ̧ Kédron, kə faŋwíny; gúl fambə́ í á dʉ bə nûŋ, bə́nɔ̂ŋ ompwíín bɛ́ bwə́ á dʉ bwey kə cínɔŋg. 2  *Na jɨ nə́, Yúdas, muud nyə á kusha nə nyə yɛ́, nyə á bwey dʉ mpu kʉ́kʉ́l jɔɔŋgʉ́, nəcé Yésus nyə á kə dʉ sɛɛŋgya nə ompwíín bɛ́ wu ija ija. 3  *Milúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ *Ofarizyɛ̂ŋ bwə́ á ka kənd kínda ózɨmbɨ nə ifulísh nə́ bwə́ kə́g bii Yésus. Bwə́ á ka ŋwa imɔɔs nə məlámba nə məkwɔ̧ɔ̧ mə dɔ́ɔ́mb. Yúdas mú ŋwa bwo, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú kə fambə́ jɔɔŋgʉ́d. 4 Yésus nyə á ŋgə bwey mpu sâ í zə́ bə nə nyə yí; a mú ka shísh bwə́dɨ́, kə jî bwo nə́: «Bɨ́ ŋgə sɔ̧́ zə?» 5 Bwə́ nə́: «Sə́ ŋgə sɔ̧́ Yésus á Nazarɛ̂t.» Nyə nə bwo nə́: «Mə wə́ ɛ́ga». Yúdas, muud nyə á kusha nə nyə yɛ́, bə́nɔ̂ŋ buud ɔ́nɨ bwə́ njúl sámbá. 6 Í á ka bə, Yésus ká nə́mə́ cɨ nə bwo nə́: «Mə wə́ ɛ́ga», seegya njɨ bwə́ mú ŋgə cúculə nə mikwoŋ nə́ ndɛɛ́ kə ŋgə bʉ́la shí. 7 Yésus mú nyiŋgə jî bwo nə́: «Bɨ́ ŋgə sɔ̧́ zə?» Bwə́ nə́: «Sə́ ŋgə sɔ̧́ Yésus á Nazarɛ̂t.» 8 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Mə shí cɨ nə́: “Mə wə́ ɛ́ga”. Ŋkí mə wə́ bɨ́ ŋgə́ sɔ̧́ yɛ́, bɨ́dʉ́gá bʉ́ga, báá bwə́ kə́g.» 9  *Yésus nyə á cɨ ntɔ́ shú nə́ ciyá nyə́ á fwo bwey cɨ yí í bwə́mag; nyə á fwo bwey cɨ nə́: «Buud wo á yə mə wá, mə a shígɛ́ jímbal tɔɔ ŋgwûd.» 10  *Nə́ ndɛɛ́, Shímun Pyɛ̂r nyə á bə nə kafwɛlɛ. A mú wéém gwo, taad ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal mə Ajəlácɨ á ofada, í mú sámb nyə lwə́ á mbwə́ məncwûm. Sɔ́ɔl məsáal wɔɔŋg nyə á bə nə jínə́ nə́ Málkus. 11  *Njɨ, Yésus mú cɨ nə Pyɛ̂r nə́: «Fɛɛnʉ́g kafwɛlɛ gwô kʉ́l í dʉ ji yí. Ye mə bə́g kú ŋgul bálá Dâ mə́ yə mə yí?» 12 Nə́ ndɛɛ́, nə kínda ózɨmbɨ, nə tɔ́we shwóg wáŋ, nə ifulísh í *Oyúdɛn bwə́ mú bii Yésus, wɔ́ɔlə nyə məŋkəda.

Bwə́ kə́ nə Yésus wə́ Hána

(Mat 26.57-58; Mak 14.53-54; Luk 22.54)

13  *Bwə́ mú tɛ́ɛ́d fwo kə nə nyə wə́ Hána, cií mə Kayíf muud nyə á bə Ajəlácɨ á ofada mbú wɔɔŋg dɨ́ yɛ́. 14  *Kayíf wɔɔŋg wə́ nyə á cɨ nə *Oyúdɛn nə́ í yida bə nə mfíí nə́ muud ŋgwûd yə́g shú kúl búúd jɛ̂sh ncindî yɛ́.

Pyɛ̂r mə kɨ́ɨ́lyá Yésus

(Mat 26.69-70; Mak 14.66-68; Luk 22.55-57)

15  *Shímun Pyɛ̂r bá ŋgwɔ́l *mpwíín bwə́ á ŋgə bɛ̧ Yésus kʉ́l bwə́ á ŋgə kə nə nyə yí. Kə́lə wɔ́ɔ́s Ajəlácɨ á ofada dɨ́ njɔ́w, mpwíín ɛ́nɛ nywáá bə́nɔ̂ŋ Yésus bwə́ mú nyíi, nəcé Ajəlácɨ á ofada nyə á dʉ mpu mpwíín wɔɔŋg. 16 Pyɛ̂r nyɛ nyə a lʉ́g tɔ́ɔ́n, kúnə́-kúnə nə́ mpumbɛ́. Mpwíín Ajəlácɨ á ofada nyə á dʉ mpu ɛ́nɛ mú zə tɔ́ɔ́n, zə lésha nə mudá nyə á dʉ baagʉlə mpumbɛ́ yɛ́ nə́ ndɛɛ́ nyíŋgal Pyɛ̂r cwû. 17  *Mudá nyə á dʉ baagʉlə mpumbɛ́ yɛ́ mú cɨ nə Pyɛ̂r nə́: «Ŋgaá wo jɨ nə́mə́ mpwíín mə múúd ɛ́nɛ.» Pyɛ̂r nə́: «Kú bə mɛ̂! Mə cugɛ́ mpwíín yé.» 18 Osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bə́nɔ̂ŋ ifulísh bwə́ á bə bwə́ mə́ jida kuda máág, ka ŋgə gwáalə, nəcé yɔ̂ŋ. Pyɛ̂r nyə á ka nə́mə́ ŋgə gwáalə kuda cínɔŋg bwə́dɨ́.

Ajəlácɨ á ofada mə shílə́ Yésus mishílí

(Mat 26.59-66; Mak 14.55-64; Luk 22.66-71)

19 Ajəlácɨ á ofada mú ŋgə shílə Yésus mishílí mí dʉ́gyá nə *ompwíín bɛ́ nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá nyə á dʉ jɨ́ɨ́gʉli myá. 20  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Mə á dʉ lás nə buud bɛ̂sh nə́ kpwɔɔ́-kpwɔɔ́, mə á dʉ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá ja jɛ̂sh *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lád nə *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ́, kʉ́l *Oyúdɛn bɛ̂sh bwə́ á dʉ sɛɛŋgya yí, mə a shígɛ́ dʉ lás mə́shwoó məshwoó. 21 Nəcé jɨ́ wó zə́ ŋgə jî mə mishílí yí? Shílə́g búúd bwə́ á dʉ gwág mə wá sâ mə á dʉ lás yí, bwə́ mpû sâ mə́ á dʉ cɨ yí.» 22  *Ja gúl fulísh mə́ gwág Yésus mə́ bɛ̧sa ntʉ́nɨ yí, a mə́ tɨ́ Yésus bɔ́ɔ́nz, a bâm nə nyə nə́: «Wo bɛ̧sa nə Ajəlácɨ á ofada ntʉ́nɨ?» 23 Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Ŋkí mə ámə jag lás ɨɨ́, lwóg sâ mə ámə jág cɨ yí. Ká, ŋkí mə ámə mpu lás ɨɨ́, nəcé jɨ́ wó yíd mə yí?» 24  *Hána mú cɨ nə́ bwə́ kə́g nə Yésus wə́ Kayíf, bwə́ mú kə nə nyə, a njúl mə́ŋkədad.

Pyɛ̂r mə kwo kɨ́ɨ́lya Yésus

(Mat 26.71-75; Mak 14.69-72; Luk 22.58-62)

25 Na nyə á bə, Shímun Pyɛ̂r ŋgə́ gwáalə kuda. Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋgaá wo jɨ nə́mə́ *mpwíín yé?» Pyɛ̂r mú kɨ́ɨ́lya nyə, nyə nə́: «Kú bə mɛ̂! Mə cugɛ́ mpwíín yé.» 26  *Ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal mə́ Ajəlácɨ á ofada, a njúl nə byɛ̂l nə muud Pyɛ̂r nyə ámə sámb lwə́ yɛ́, mú máalə nyə nə́: «Ŋgaá mə shí dʉ́g bɨ́ná nûŋ fambə́?» 27 Pyɛ̂r mú nə́mə́ nyiŋgə kɨ́ɨ́lya nyə, ŋgwúm kúwó í wə́ kwáág ntâg.

Bwə́ kə́ nə Yésus wə́ Pilât

(Mat 27.1-2, 11-14; Mak 15.1-5; Luk 23.1-5)

28 Nə́ ndɛɛ́, bwə́ mú wú nə Yésus wə́ Kayíf, kə nə nyə luŋ mə ŋgwə́mʉna. Í á bə mán í mə́ ŋgə lə̂m. Njɨ, bwə́ áshígɛ́ nyíi luŋ, nə́ bwə́ á bá lweegʉshi ícʉg nə́ ndɛɛ́ bwə́ kú ná nə zhɨɨ́ bwə́ də́ *Páska. 29 Pilât mú wú luŋ kə kwey bwo tɔ́ɔ́n, nyə nə bwo nə́: «Bɨ́ ŋgə cɨ nə́ muud ɛ́ga nyə ámə sá jɨ?» 30 Bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Sə́ ámə zə yə wo nyə ntʉ́nɨ ntɔ́ a kú sá sâ?» 31  *Pilât mú cɨ nə bwo nə́: «Ŋwagá nyə, bɨmɛ́fwó bɨ kə́g sámb nyə lə́sʉ́ váál mə́cɛ̧ɛ̧ mʉ́n mə́ ŋgə́ cɨ yí.» *Oyúdɛn nə́: «Məcɛ̧ɛ̧ mə́sʉ́ mə́ áŋgɛ̂ nə yə sə́ ŋkul nə́ sə́ gwúg muud.» 32  *Ciyá nɨ í mú bwəma nə lwólə Yésus nyə á bwey lwágʉlə váál shwɨy á jə́lá nə bá yə yí.

33 Pilât mú nyiŋgə nyíi luŋ. A mú jɔ̂w Yésus, jí nyə nə́: «Ye wo jisə Njwû Oyúdɛn?» 34 Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Ye wo ŋgə cɨ ntʉ́nɨ nə lúú wô, ye bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ámə jaaw wo ntɔ́ shú dâm?» 35  *Pilât mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Ye mə jɨ mwâ Yúdɛn? Lɔɔm wô nə milúlúú myâ ofada mí ámə zə nə wo zə yə mə; wo ámə sá ná bwo jɨ?» 36  *Yésus mú bɛ̧sa nə́: «Ijwûga byâm í cúgɛ́ yâ shí ga; í mbə̂m bə ntɔ́, ki buud bâm bwə́ mə́ zə lúmbʉ́líd, zə kaambʉlə nə Oyúdɛn nə́ bwə́ nda bii mə. Ká, ijwûga byâm í cúgɛ́ yâ wa.» 37  *Pilât mú cɨ nə nyə nə́: «Ntɔ́ jɨ nə́ wo jɨ Njwú-buud ɨɨ́?» Yésus nə́: «Wo mə́ cɨ, mə jɨ Njwú-buud. Ŋkí mə á zə byɛ̂l shí gaád ɨɨ́, í á bə shú ŋkúmba sâ: nə́ mə zə́g lwágʉlə búúd sâ bwə́ jɔ́w nə́ obʉ́bə́lɛ́ yí. Buud bɛ̂sh bʉ́sə́ búúd wâ obʉ́bə́lɛ́ wá bwə́ dʉ gwágʉlə sâ mə́ cɨ́ yí.» 38 Pilât mú jî nə́: «Jɨ́ jɨ́ nə́ obʉ́bə́lɛ́ yí?»

Bwə́ sámb nə́ Yésus yə́g

(Mat 27.15-31; Mak 15.6-20; Luk 23.13-25)

Njɨ nyə á cɨ ntʉ́nɨ yí, a mú nyiŋgə wú luŋ cúwo tɔ́ɔ́n, kə cɨ nə Oyúdɛn nə́: «Mɛɛ mə adʉ́gɛ́ nə́ múúd ɛ́ga mə́ sá gúl sâ mə́bɛ̧ɛ̧́ bɨ́ mə́ jɨ́ɨ́ nyə shwɨy nə ndɨ́ yí. 39 Njɨ, í dʉ bwey bə nə́ mə dʉ́g bɨ́d bɨ́ mbwug ŋgwûd fwála lʉ Páska; nə́ ndɛɛ́, ye bɨ mə́ jɨɨ nə́ mə bɨ́dʉ́g bɨ́ Njwû *Oyúdɛn?» 40 Bɛ̂sh bwə́ mú nyiŋgə kɨ̂m nə́: «Mbɔ̂! Kú bə nyə! Yidagʉ́ bɨ́d sə́ Barábas!» Barábas ɛ́nɛ nyɛ njúl zhilʉŋgaanə́.

19

1 Nə́ ndɛɛ́, Pilât mú kə, kə sá nə́ bwə́ fyámʉ́sə́g Yésus milwóŋ. 2  *Ozɨmbɨ bwə́ mú ŋwa ísâ yâ məgwaagʉlə́, bwə́ lwɔ̧́ *tûm gúmə́ nə́ ndɛɛ́ jil Yésus lúúd; bwə́ mú nə́mə́ bwééd nyə káándə́ ícî atɨ́tɨɨ̂. 3  *Bwə́ mú dʉ shísh nyə́dɨ́ dʉ zə cɨ nə́: «Yé Njwû Oyúdɛn, sə́ ŋgə báág nə wo»; bwə́ mú ŋgə nyífə nyə məmpɔ́ɔ́nz. 4  *Pilât mú nyiŋgə wú luŋ, cúwo tɔ́ɔ́n kə cɨ nə Oyúdɛn nə́: «Mə zə́ sá nə́ bwə́ zə́g yə bɨ́ nyə; njɨ mpugá nə́ mə adʉ́gɛ́ ŋkúmba sâ á mə́ sá yí.» 5 Bwə́ mú zə nə Yésus tɔ́ɔ́n a njúl nə tûm gúmə́ á məgwaagʉlə́ nə káándə́ ícî atɨ́tɨɨ̂. Pilât nə bwo nə́: «Dʉgá, muud wə́ ɛ́ga.» 6  *Dʉ́gʉ́lə mílúlúú myâ ofada bə́nɔ̂ŋ ifulísh bwə́ á dʉ́g Yésus yí, bwə́ á zə ji kɨ́mʉ́lə nə́: «Bwambʉləg nyə kwolós dɨ̂, bwambʉləg nyə kwolós dɨ̂.» Pilât mú cɨ nə bwo nə́: «Ŋwagá nyə, bɨmɛ́fwó bɨ bwámbʉləg nyə kwolós dɨ̂, mɛɛ mə adʉ́gɛ́ ŋkúmba sâ á mə́ sá yí.»

7  *Oyúdɛn bwə́ mú fɛɛl nə́: «Sə́ bʉ́sə nə dúl cɛ̧ɛ̧, dwó wə́ í ŋgə́ cɨ nə́ á jəlá nə yə, nəcé a ŋgə jaaw nyúúl nə́ a jɨ Mwân mə Zɛmbî.» 8 Ja Pilât nyə a gwág ntɔ́ yí, nyə á bul nyiŋgə gwág íkukwɛndɛ. 9  *A mú nyiŋgə kə luŋ kə cɨ nə Yésus nə́: «Wo á zhu ŋgow?» Yésus kú bɛ̧sa. 10 Pilât ntâg nə nyə nə́: «Wó yida ban nə́ wo ayálánɛ́ mə? Wo ampúyɛ́ nə́ mə jɨ nə ŋkul mə bɨ́d wo, mə jɨ nə́mə́ nə ŋkul mə sá nə́ bwə́ bwámbʉləg wo kwolós dɨ̂?» 11  *Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Í mbə̂m bə Zɛmbî kú yə wo ŋkul nyɔɔŋgʉ́, wo kú sá mə sâ. Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, muud nyə ámə zə nə mə wódɨ́ yɛ́ mə́ jág bul byaagʉlə.» 12  *Tɛ́ɛ́d fwála nɨ dɨ́, Pilât nyə á ŋgə sɔ̧́ zhɨɨ́ nə́ a bɨ́d Yésus, Oyúdɛn bwə́ mú ŋgə kɨ̂m nə́: «Wó ká bɨ́d nyə, sə́ mpu nə́ wo cugɛ́ shwə́ mə *Káázɛl. Nəcé muud yɛ̂sh mə ŋwá ící nə bʉd yɛ́ mə́ lwágʉlə nə́ a jɨ zhízhíŋ mə́ Káázɛl.»

13 Njɨ Pilât nyə gwág ntʉ́nɨ yí, nyə a cúwo nə Yésus tɔ́ɔ́n, a mú kə ji jiya nyə á dʉ cígal mílə́sʉ́ yí, kʉ́l bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Mbaadə́ á məkwóógʉ́ məkwóógʉ̂ yí, hebʉrə̂ dɨ́ nə́ Gabáta. 14 Na í á bə í njúl jwɔ́w bwə́ dʉ́ kwəmʉsa *Páska yí, jwɔ́w í mú ŋgɛɛ tɔ́lɔ́g dɨ̂. Pilât mú cɨ nə Oyúdɛn nə́: «Dʉgá Njwú-buud wʉ́n.» 15 Bwə́ mú ŋgə kɨ̂m nə́: «Njɨ shwɨy, njɨ shwɨy. Bwambʉləg nyə kwolósʉd.» Pilât nə́: «Mə bwámbʉləg Njwú-buud wʉ́n kwolós dɨ̂?» Milúlúú myâ ofada mí mú bɛ̧sa nə́: «Sə́ bʉ́sə nə Njwú-buud njɨ Káázɛl.» 16 A mú ka yə bwo Yésus nə́ bwə́ kə́g bwambʉlə nyə kwolós dɨ̂.

Bwə́ bwambʉlə Yésus kwolós dɨ̂

(Mat 27.32-44; Mak 15.21-32; Luk 23.26-43)

Bwə́ mú ka bii Yésus, kyey nə nyə. 17 Nyəmɛ́fwó mú ŋgə ŋkɛ̂ny kwolós jé, ŋgə wú ŋgwə́la, ŋgə kə kʉ́l bwə́ jɔ́w nə́ «Kʉ́l á bwundú lúu» yí, hebʉrə̂ dɨ́ nə́ «Golgota.» 18 Bwə́ mú kə bwambʉlə nyə kwolós dɨ́ wu, bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l búúd obá, nyíga jé kwolós dɨ́ ká, nyíga jé dɨ́ kâ, Yésus jéd tʉ́tám. 19 Pilât nyə á ka cilə bʉ́bɔ́ɔ́mbúd bwə́ kə bwambʉlə Yésus dɨ́ lúú kwolós dɨ̂ nə́: «Yésus á Nazarɛ̂t, Njwû *Oyúdɛn.» 20 Ncúlyá Oyúdɛn bwə́ á lɔ̧́ bʉ́bɔ́ɔ́mbú jɔɔŋg, nəcé kʉ́l bwə́ á bwambʉlə Yésus kwolós dɨ́ yí í á bə kúnə́-kúnə nə ŋgwə́la, cilyá í á bə ntâg hebʉrə̂ dɨ́, nə latɛ̧́ dɨ́, nə gʉrɛ̂k dɨ̂. 21 Milúlúú myâ ofada ɔ́ Oyúdɛn mí mú cɨ nə Pilât nə́: «Kú bɛɛg cilə nə́: “Njwû Oyúdɛn”. Yidagʉ́ cilə nə́: “Muud ɛ́ga nyə á cɨ nə́ a jɨ Njwû Oyúdɛn”.» 22 Pilât mú cɨ nə bwo nə́: «Sâ mə́ mə́ cilə yí, gwə́ wə́ mə́ mə́ cilə yí.»

23 Ja ózɨmbɨ bwə́ á shîn bwambʉlə Yésus kwolós dɨ́ yí, bwə́ á ka ŋwa mikáándə́ myɛ́ bwə́ kaaw mə́ŋkɔw mənɔ̧̂, muud nyɛ́ ŋkɔw, muud nyɛ́. Í mú ka lʉ́g wáma jé á cwû. Jâŋ í á bə sɨ́yá ncindî, wú gwɔ̂w wɔ́ɔ́s shí kú nə leedyá. 24  *Ozɨmbɨ bwə́ mú ka cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Shé kúgá nyaa, shé yídágá jwɔ̧ bya, dʉ́g múúd nyə é ŋwa yɛ́». Í mú sɨ̂y nda gúl kʉ́kʉ́l mícilyá mí Kálaad Zɛmbî í ŋgə́ cɨ nə́, nə́: «Bwə́ á kawʉla mikáándə́ myâm njɨ, bwə́ á jwɔ̧ bya shú mbwéédí wâm». Ntʉ́nɨ wə́ ózɨmbɨ bwə́ á sá yɛ́.

25  *Í á bə, nyɔɔŋgʉ́ yé bá mínyɔŋʉ̂ bwə́ tə́l nyə kúnə́-kúnə nə kwolós, nə Maríya mudá mə́ Klópas, nə Maríya á Magʉdála. 26  *Yésus mú dʉ́g nyɔ́ɔ́ŋgʉ́, *mpwíín Yésus nyə á dʉ cɛɛl yɛ́ tə́l nyə kúnə́-kúnə. A mú cɨ nə nyɔɔŋgʉ́ nə́: «Dʉgɨ́ Muda, mwân woó wə́ ɛ́ga.» 27 A mú nə́mə́ cɨ nə mpwíín nə́: «Dʉgɨ́ nyɔɔŋgʉ́ woó.» Tɛ́ɛ́d wəla nɨɨ́ dɨ, mpwíín wɔɔŋg mú ŋwa nyɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə Yésus, kə jil nyə́dɨ́.

Shwɨy mə Yésus

(Mat 27.45-56; Mak 15.33-41; Luk 23.44-49)

28  *Ja í mə́ shîn bə ntʉ́nɨ yí, Yésus ŋgə́ mpu nə́ isâ byɛ̂sh í mə́ shîn cɨshʉlɨ, nyə á ka cɨ nə́: «Mə ŋgə gwág shwáásʉ́lə minʉ́»; ciyá jɔɔŋg í mú sá nə́ sâ í á bə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí í bwə́mag váál í jə́la yí. 29  *Nyúl mpɨ́ɨ́ í á bə í tə́l nə məlwəg mə́ ábibyɛnzhʉ̂; bwə́ mú ŋwa eponzh, juwo cínɔŋg mə́lwəg mə́ ábibyɛnzhʉ̂ dɨ́, ka fɛɛn mbúmbwə́ *ízop dɨ̂. Bwə́ mú ka kənd gwo kə dásʉlə nyə. 30 Njɨ Yésus nyə á ywó məlwəg mə́ ábibyɛnzhʉ̂ mə́nɨ yí, nyə nə́: «Sʉ́sʉ́sá jɛ̂sh í mə́ bə.» A mú jweeg lúu, a mú nyiŋg kənd *jîm jé wə́ Zɛmbî.

Məcií nə məjúwó

31  *Na nyə á bə, í njúl jwɔ́w bwə́ dʉ́ kwəmʉsa Sábaad yí. *Oyúdɛn bwə́ áshígɛ́ ka cɛɛl nə́ mimbimbə mí jíg íkwolós dɨ́ kə wɔ́ɔ́s jwɔ́w lʉ́ Sábaad. Í á ŋgə ntâg bə nə́ nyâŋ Sábaad nyə é cɔ̧́ bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh*. Nə́ ndɛɛ́, bwə́ á ka kə jî Pilât nə́ a yə́g bwo ŋkul nə́ bwə́ búgə́g buud ɔ́nɨ məkuú, ka yîl bwo íkwolós dɨ̂. 32 Ozɨmbɨ bwə́ mú kə, kə búgə áshúshwóógʉ́ məkuú, búgə nə́mə́ ábɛɛ̂. 33 Ja bwə́ á kə wɔ́ɔ́s wə́ Yésus yí, bwə́ mú kwey nə́ a mə́ bwey yə, bwə́ nda ntâg búgə nyə məkuú. 34  *Ŋgwɔ́l zɨmbɨ mú yida ŋwa kwɔ̧ɔ̧́, juwo nyə ntʉ́g lʉ́ mwɔ̧́ dɨ̂, məjúwó nə məcií mə́ ɔ́ júg ntâg. 35  *Muud ŋgə́ bwiiŋg isâ ínɨ yɛ́ nyə a dʉ́g byo nə mísh mɛ́. Bwiiŋgʉ́lə á ŋgə́ bwiiŋg yí wúsə nda óbʉ́bə́lɛ́ bwə́ ŋgə́ magʉlə nə́; a mpú nə́ a ŋgə bwiiŋg sâ jísə́ bʉ́bə́lɛ́ yí. A ŋgə bwiiŋg gwo shú nə́ bɨ búgʉ́lág nə́mə́. 36  *Í á sɨ̂y ntʉ́nɨ nə́ sâ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí í bwə́mag, nə́: «Tɔɔ yasə́ jé ŋgwúd nə ŋgwúd í áshígɛ́ bwɛlɛ búg.» 37  *Í nyiŋgə nə́mə́ bə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Bwə́ bá dʉ́g múúd bwə́ á cúwal nyúúl yɛ́.»

Bwə́ kə́ dʉl Yésus

(Mat 27.57-61; Mak 15.42-47; Luk 23.50-56)

38  *Ŋgwɔ́l múúd nyə á dʉ bə Arimatê nə́ Yósɛb, nyə á dʉ bə *mpwíín mə Yésus shwoód a dʉ́gə́ fúndə *Oyúdɛn. Ja ózɨmbɨ bwə́ á shîn kə búgə buud ɔ íkwolós məkuú bwə́ juwo Yésus kwɔ̧ɔ̧́ ntʉ́g lʉ́ mwɔ̧́ dɨ́ yí, Yósɛb nyə á ka wə́ Pilât nə́ Pilât yə́g nyə wáda nə́ a kə́g yîl mbimbə mə Yésus kwolós dɨ̂. Pilât mú magʉlə. Yósɛb mú kə ŋwa mbimbə mə Yésus. 39  *Nikodɛ̂m muud nyə á fwo kə wə́ Yésus gúl búlú dɨ́ yɛ́ mú nə́mə́ zə, a mbíd bíl íkáá í labínda bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ aloɛ̂s† yí fʉlá nə mîr‡. Fʉlá wɔɔŋg wɛ̂sh í á jee bə okílo məwûm mə́lɔ́ɔl. 40  *Yósɛb bá Nikodɛ̂m bwə́ á ka ŋwa mbimbə mə Yésus, bwə́ fʉ́lə wo nə obándáshi, wá ólabínda, váál Oyúdɛn bwə́ dʉ́ sá ja bwə́ dúl mbimbə yí. 41 Gúl fambə́ í á dʉ bə nûŋ kʉ́l Yésus nyə á bə kwolós dɨ́ yí, nyúl shwôŋ njúl cínɔŋgʉ́ gúgwáan, bwə́ kú fwo bwɛlɛ dʉl múúd cwû. 42 Nda jwɔ́w dɔɔŋg í á bə jwɔ́w bwə́ dʉ́ kwəmʉsa Sábaad yí nə́, bwə́ á shwal wá mbimbə mə Yésus shwoŋ nyɔɔŋgʉ́d nəcé í á bə kúnə́-kúnə.

20

Ompwíín bwə́ kə́ dʉ́g shwoŋ

(Mat 28.1-10; Mak 16.1-8; Luk 24.1-12)

1 Jwɔ̂w shwɛ́ndɛ mə́ dʉ́ tɛ́ɛ́d yí, ná nə́mə́ yídʉ́gʉ́ yídʉ́gʉ́, Maríya á Magʉdála nyə á kə shwoŋ dɨ̂. A mú kə kwey kwóógʉ́ kú ná nyiŋgə bə kʉ́l í á ŋgə juwal shwoŋ yí. 2  *A mú kə nə kʉ́lə́ wə́ Shímun Pyɛ̂r bá nyɔɔŋg *mpwíín Yésus nyə á dʉ cɛɛl yɛ́. A mú kə jaaw nə́: «Bwə́ mə́ yîl Cwámba shwóŋʉd, sə́ ámpúyɛ́ kʉ́l bwə́ mə́ kənd nyə yí.» 3 Pyɛ̂r mú cúwo tɔ́ɔ́n, ŋgwɔ́l mpwíín cúwo nə́mə́, bwə́ mú kə kʉ́l bwə́ á dʉl Yésus yí. 4 Bɛ̂sh obá bwə́ á ŋgə kə nə mikʉ́lə́, njɨ, ŋgwɔ́l nyə á ŋgə bul ju cɔ̧́ Pyɛ̂r, a mú kə tɛ́ɛ́d kumə shwoŋ dɨ̂. 5 A mú bɔ̧ɔ̧lə, a mú dʉ́g njɨ obándáshi bwə́ á dʉl Yésus nə ndɨ́ wá bwə́ mbwúgʉ́. Njɨ nyə a shígɛ́ nyíi shwoŋ dɨ́ cwû. 6  *Shímun Pyɛ̂r nyə á ŋgə bɛ̧ nyə, a mú zə wɔ́ɔ́s jé ja, a nyíi shwóŋʉd. A mú dʉ dʉ́g óbándáshi bwə́ á bə bwə́ mbwúg cínɔŋg wá. 7 A mú nə́mə́ dʉ dʉ́g kʉ́l káándə́ bwə́ á wɔ́ɔlə mbimbə lúu nə ndɨ́ yí, jâŋ í á shígɛ́ bə kʉ́l óbándáshi bwə́ á bə yí, í á bə yé fʉ́lá, í mbwúg jé kɔ́ɔ́mb. 8 Na, ŋgwɔ́l mpwíín, nyɔɔŋg nyə́ á tɛ́ɛ́d wɔ́ɔ́s yɛ́, mú ka zə nyíi shwóŋʉd, a mú dʉ́g, a mú *magʉlə. 9  *Í á bə nəcé bwə́ áshígɛ́ fwo mpu wámbʉlə sâ í á bə mícilyád yí, nə́ Yésus mə́ jəlá nə bá gwûm. 10 Ja ómpwíín bwə́ á shîn dʉ́g ntʉ́nɨ yí, bwə́ á ka nyiŋgə kə bwə́dɨ́.

Maríya á Magʉdála mə dʉ́g Yésus

(Mak 16.9-11)

11 Maríya nyə a lʉ́g tɔ́ɔ́n, shwoŋ dɨ́ kúnə́-kúnə a ŋgə́ jɨɨ. Nyə á ka nə́mə́ kə bɔ̧ɔ̧lə shwoŋ a ŋgə́ jɨɨ. 12 A mú dʉ́g wə́éŋgəles obá nə mikáándə́ mí áfufumə̂ bwə́ njúl kʉ́l mbimbə mə́ Yésus í á bə í mbwúg yí, nyíga ŋgɛɛ kɔ́ɔ́mb lúú, nyíga ŋgɛɛ kɔ́ɔ́mb məkuú. 13  *Wəéŋgəles bwə́ mú jî nyə nə́: «Amuda, jɨ́ wó ŋgə́ jɨɨ yí?» Nyə nə bwo nə́: «Bwə́ mə́ yîl Cwámba waamə́ wa, mə ampúyɛ́ kʉ́l bwə́ mə́ kənd nyə yí.» 14  *A ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, a mú yid, a dʉ́g ntâg Yésus tə́l, njɨ a kú mpu nə́ jísə nyə. 15 Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Amuda, jɨ́ wó ŋgə́ jɨɨ yí? Wo ŋgə sɔ̧́ zə?» Maríya mú tə́dʉga nə́ muud mə́ dʉ sɛ̂y cínɔŋgʉ́ fambə́ wə́ ŋgə́ jî nyə ntʉ́nɨ ɛ́nɛ. A mú cɨ nə nyə nə́: «Cwámba, ŋkí wo wə́ wo ámə yîl nyə, jaawʉg mə kʉ́l wo ámə kə kənd nyə yí, mə kə́ ŋwa nyə.» 16 Yésus mú jɔ̂w nyə nə jínə́ dɛ́ nə́: «Maríya.» A mú yid wə́ Yésus cɨ nə nyə hebʉrə̂ dɨ́ nə́: «Rabúni», ntɔ́ mə́ kə́ nə́ «Yɨ́ɨ́gʉli.» 17  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Kú kúnya nə mə, nəcé mə afwóyɛ́ bád kə wə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂. Yidagʉ́ kə jaaw ómínyɔŋʉ̂ bâm nə́ mə zə́ bád kə wə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waamə̂ jísə́ nə́mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n yɛ́, wə́ Zɛmbî waamə̂ jísə́ nə́mə́ Zɛmbî wʉ́n yɛ́.» 18 Maríya á Magʉdála músə kə jaaw *ómpwíín nə́: «Mə ámə dʉ́g Cwámba», a mú ntâg jaaw bwo nda Cwámba nyə ámə cɨ nə́.

Ompwíín bwə́ dʉ́g Yésus

(Mat 28.16-20; Mak 16.14-18; Luk 24.36-49)

19  *Nə́mə́ mpwó-kugʉ́ á jwɔ̂w ŋgwúd nə ŋgwúd nɨ, jwɔ́w shwɛ́ndɛ mə́ dʉ tɛ́ɛ́d yí, *ompwíín bwə́ á bə njɔ́w. Bwə́ á ŋgə ji nə mimpumbɛ́ minjuwʉlá, ŋgə́lə fúndə *Oyúdɛn. Seegya nə́, Yésus mə́ cúwo, zə tɔ̂w bwo tʉ́tám, a mú cɨ nə bwo nə́: «Səlʉgá milâm shí.» 20  *Ja á mə́ cɨ ntʉ́nɨ yí, a mú lwágʉlə bwo məbwə́ nə ntʉ́g lʉ́ mwɔ̧́. Ompwíín bwə́ mú bul gwág mə́shusʉg nə dʉ́gʉ́lə Cwámba. 21  *Yésus mú nyiŋgə cɨ nə bwo nə́: «Səlʉgá milâm shí. Nə́mə́ nda Dâ nyə á ntɨ mə nə́, mə́ ka nə́mə́ kənd bɨ̂.» 22  *Ja á mə́ shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, a mú yámb bwo ŋgúl, nyə nə́: «Lə́gʉ́gá Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim; 23  *buud bɨ́ mə́ bá dʉ juu nə *misə́m wá, bwə́ bá dʉ lə́g íjuugá; bɔɔŋg bɨ́ ábʉ́lɛ dʉ juu wá, bwə́ ábʉ́lɛ dʉ lə́g íjuugá.»

Yésus bá Tómas

24  *Na, Tómas, ŋgwɔ́l múúd á buud wûm nə óbá, nyɔɔŋg bwə́ á dʉ nə́mə́ nyiŋgə jɔ̂w nə́ Wáás yɛ́, nyə a shígɛ́ bə ja Yésus nyə á zə wɔ́ɔ́s *ómpwíín bɛ́ dɨ́ nɨ. 25 Bɔ́ɔ́l ómpwíín bwə́ á ka jaaw nyə nə́: «Sə́ báá sə́ ámə dʉ́g Cwámba». Nyɛ mú cɨ nə bwo nə́: «Mə́ jɨɨ nə́ mə dʉ́gʉ́g məluun mə́ mə́sʉ́n nyə́dɨ́ mə́bwə́d, mə wá nyinə́ cínɔŋgʉ́, mə juwo mbwə́ kʉ́l bwə́ á juwo nyə kwɔ̧ɔ̧́ ntʉ́g lʉ́ mwɔ̧́ dɨ́ yí. Té mə́ afwóyɛ́ dʉ́g íyuug byɔɔŋg yí, mə cugɛ́ nə ŋkul *magʉlə.» 26  *Í á ka bə, ja shwɛ́ndɛ ncindí nyə a bwəma yí, ompwíín ɔ́ Yésus bwə́ á nyiŋgə bə sɛɛŋgyá njɔ́w, bə́nɔ̂ŋ Tómas jâŋ ja. Seegya nə́, Yésus mə́ zə, zə tɔ̂w bwo na tʉ́tám, mimpumbɛ́ mí njúl minjuwʉlá, a mú cɨ nə bwo nə́: «Səlʉgá milâm shí.» 27 Nyə ntâg nə Tómas nə́: «Ntɨɨ́g nyinə́ mbwə́ gwô wa, dʉgɨ́ məbwə́ mâm; ntɨɨ́g mbwə́ zə wá wa mə́dɨ́ ntʉ́g lʉ́ mwɔ̧́ dɨ̂, yɔwʉg ŋgə́lə sá məshwán, magʉlə́g.» 28 Tómas mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Cwámba waamə́ nə Zɛmbî waam.» 29  *Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Wo mə́ ka magʉlə nəcé wo dʉ́gʉ́lə mə! Buud bwə́ ŋgə́ magʉlə bwə́ kú fwo dʉ́g mə wá, báá bwə́ mə́ jəla.»

30  *Yésus nyə a sá nə́mə́ mɔ́ɔ́l zhwog məshimbá ompwíín bɛ́ bwə́ ŋgə́ dʉ́g; mâŋ mə́ cúgɛ́ cilyá wa kálaad ɛ́gaád. 31  *Mɔɔŋg mə́sə́ cilyá wa má mə́sə shú nə́ bɨ mágʉləg nə́ Yésus jisə *Krîst, *Mwân mə́ Zɛmbî, bɨ́ mə́ ká magʉlə ntɔ́ bɨ́ *bə nə cʉg jínə́ dɛ́d.

21

Ompwíín zaŋgbá bwə́ dʉ́g Yésus

1 Nə́ ndɛɛ́, fwála í á zə cɔ̧̂; Yésus mú nə́mə́ nyiŋgə zə lwóya *ompwíín bɛ́ nyúul ncindye máŋ Tiberyad. Í á bə ntʉ́ga: 2 nə Shímun Pyɛ̂r, nə Tómas bwə́ á dʉ nə́mə́ nyiŋgə jɔ̂w nə́ Wáás yɛ́, nə Natanaɛ̂l muud á Kana faan lʉ́ Galilê, nə bwân ɔ́ Zhébedé, nə bɔ́ɔ́l ómpwíín bɛ́ óbá bwə́ á bə bwə́ njúl. 3  *Shímun Pyɛ̂r mú zə cɨ nə bɔ́ɔ́l nə́: «Mə zə́ kə shwey óshû». Bwə́ ntâg nə́ nɛ́ nə́: «Shé mə́ zə́ kə.» Bwə́ mú kə, kə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d. Njɨ, bwə́ áshígɛ́ bii tɔɔ shú búlú nɨɨ́d. 4  *Nə́ ndɛɛ́, ja mán í mə́ zə ŋgə lə̂m yí, Yésus mú zə, zə tɔ̂w cíndú, ompwíín nda mpu nə́ jísə nyə. 5 A mú cɨ nə bwo nə́: «Náaá, bwân e, bɨ á bəyɛ́ nə bʉ́baalɛ́ óshû na?» Bwə́ nə́: «Mbɔ̂.» 6  *Nyə nə bwo nə́: «Wusəgá wód dʉ́n kɔ́ɔ́mb byɔ́ɔ́l á mbwə́ məncwûm, bɨ é bii óshû.» Bwə́ mú wusə, wód í mú bii óshû bímbí á nə́ bwə́ kú ná nə ŋkul júgə. 7  *Mpwíín Yésus nyə á dʉ cɛɛl yɛ́ mú cɨ nə Pyɛ̂r nə́: «Cwámba wə́ ɛ́nɛ!» Njɨ Shímun Pyɛ̂r nyə a gwág nə́ jísə Cwámba yí, nda nyə á bə shushwáás nə́, a mə́ bwáád míkáándə́, mə́ kʉl nyúúl mə́júwó. 8 Bɔ́ɔ́l bwə́ mú ŋgə zə nə byɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ julə oshû lwándʉ́la wódʉ́d nə́ cwɔ́ɔ́. Bwə́ áshígɛ́ bul bə shwóg-shwóg nə bwûŋ, í á jee bə njɨ omáda təd*. 9 Ja bwə́ mə́ wɔ́ɔ́s cíndú yí, bwə́ mú kwey kuda máág, oshú bwə́ mbə́d cínɔŋg, nə ibʉlɛ́d. 10 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Zəgá nə bɔ́ɔ́l óshû bɨ́ mə́ bii ɔ́nɨ.» 11  *Shímun Pyɛ̂r mú nyiŋgə kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d, a mú kə julə wód lwándʉ́lá nə məma óshû təd nə məwûm mə́tɔ́ɔn nə ólɔ́ɔl. Oshû bwə́ á tɛɛm bə ntʉ́nɨ, wód í áshígɛ́ nyɛy. 12 Yésus mú cɨ nə bwo nə́: «Zəgá də.» Tɔɔ muud nyə áshígɛ́ jî nyə nə́: «Wo wə́ zə?» Bɛ̂sh bwə́ á ŋgə bwey mpu nə́ jísə Cwámba. 13  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus mú shísh, a ŋwa íbʉlɛ́d yə bwo, a ŋwa nə́mə́ óshû yə bwo. 14  *Na nyə á bə ja alɛ́ɛl Yésus lwóyálə nyúúl ómpwíín bɛ́ dɨ́ ja nyə́ á shîn gwûm yí.

Yésus bá Pyɛ̂r

15  *Ja bwə́ mə́ shîn də yí, Yésus mú jî Shímun Pyɛ̂r nə́: «Shímun mwâ mə Yuánɛs, ye wó cɛɛl mə cɔ̧́ bímbí bʉ́ga bwə́ cɛ́ɛ́l mə yí?» Shímun nə́: «Haaw, Cwámba. Wo mpú nə́ mə́ cɛɛl wo.» Yésus ntâg nə nyə nə́: «Wɨ́ɨ́lʉ́g mə bwán ɔ́ ncwəmbɛ bâm.» 16 Yésus mú nyiŋgə jî nyə ja ábɛɛ́ nə́: «Shímun mwâ mə Yuánɛs, ye wó cɛɛl mə?» Nyə nə́: «Haaw, Cwámba. Wo mpú nə́ mə́ cɛɛl wo.» Yésus nə nɛ́ nə́: «Bə́g mə mbaagʉlə incwəmbɛ.» 17 Yésus mú nyiŋgə jî nyə ja alɛ́ɛl nə́: «Shímun mwâ mə Yuánɛs, ye wó cɛɛl mə?» Pyɛ̂r mú bə nə məcɛy mə lâm nə Yésus jílə nyə ja alɛ́ɛl nə́: «Ye wó cɛɛl mə?» A mú ntâg bɛ̧sa nə́: «Cwámba, wo mpú ísâ byɛ̂sh, wo mpú ntâg nə́ mə́ cɛɛl wo.» Yésus mú cɨ nə nyə nə́: «Wɨ́ɨ́lʉ́g mə incwəmbɛ byâm. 18  *Bʉ́bə́lɛ́, mə́ jaaw wo nə́, ja wó á dʉ bə ncwə́má yí, womɛ́fwó wo á dʉ cɛ̧ɛ̧lə kandá, wo kə kʉ́l wó cɛ́ɛl kə yí. Ja wó bá bə cwúcwúúl yí, wo bá dʉ tɛ́ɛ́g mə́bwə́, buud oshús dʉ cɛ̧ɛ̧lə wo kandá, kə nə wo kʉ́l wó shígɛ́ cɛɛl kə yí.» 19  *Na nyə á bə nə́, Yésus nyə á ŋgə lwágʉlə mbií shwɨy Pyɛ̂r mə bá yə yí, shwɨy í bá yə Zɛmbî gúmə́ yí. Ja nyə á shîn ka jaaw nyə ntɔ́ yí, nyə á ka cɨ nə nyə nə́: «Bɛ̧g mə.»

20  *Pyɛ̂r nyə á ka yid, a mú dʉ́g *mpwíín Yésus nyə á dʉ cɛɛl yɛ́ ŋgə́ zə nyə́dɨ́ mpʉ́s, mpwíín nyə á jágʉwo Yésus bʉd dɨ́ ja bwə́ á ŋgə də yí, jî nyə nə́: «Cwámba, zə́ nyə é kusha nə wo?» 21 Ja Pyɛ̂r mə́ dʉ́g mpwíín ɛ́nɛ yí, a mə́ jî Yésus nə́: «Nyíga nyɛ mə bá shúgʉla ntʉdɛl?» 22 Yésus mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Mə ká cɨ nə́ a bág cʉgə kə wɔ́ɔ́s ja mə bá nyiŋgə zə yí, jɨ́ í dʉ́g wo cínɔŋg yí? Wɛɛ bɛ̧g mə.» 23 Tɛ́ɛ́d fwála nɨ dɨ́, lâŋ mú kyey óbúgʉla bɛ̂sh dɨ́ nə́ mpwíín wɔɔŋgʉ́ nyə abʉ́lɛ yə. Í njúl nə́ Yésus nyə a shígɛ́ cɨ nə Pyɛ̂r nə́ mpwíín wɔɔŋgʉ́ nyə abʉ́lɛ yə, nyə yida cɨ nə́: «Mə ká cɨ nə́ a bág cʉgə kə wɔ́ɔ́s ja mə bá nyiŋgə zə yí, jɨ́ í dʉ́g wo cínɔŋg yí?»

24  *Mpwíín wɔɔŋg wə́ ŋgə́ bwiiŋg isâ íga, nyə wə́ nyə á cilə byo; sə́ mə́ mpú ntâg nə́ bwiiŋgʉ́lə yé wúsə nda óbʉ́bə́lɛ́ bwə́ ŋgə́ magʉlə nə́. 25  * Bíl ncúlyá isâ Yésus nyə a sá yí bísə. Byɛ̂sh í á mbə̂m ŋgə kə mícilyá dɨ, shí ga bə bíbíyá shú ókálaad ɔ mícilyá myɔɔŋg.

* 1:1 Mət 1.1–2.4; Yuá 17.5; Flp 2.6; 1Yn 1.1-2; Mbʉ́ 19.13-16

* 1:1 «Ciyá» nɨ wə́ Krîst (Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g Yuánɛs 1.14).

* 1:3 1.9-10; 5.26; 1Kr 8.6; Kol 1.16-17; Heb 1.2; Mbʉ́ 3.14

* 1:5 Mət 1.3-4

* 1:6 Mat 3.1

* 1:8 1.20

* 1:9 8.12; 17.25; 1Yn 2.8

* 1:12 1Yn 3.1; Gal 3.26; 4.5

* 1:13 3.3, 5-6; 1Pr 1.23; 1Yn 3.9

* 1:14 Gal 4.4; Flp 2.7; 1Tm 3.16; Heb 2.14; 1Yn 4.2 milwanə́ mí Mwán mə́ byɛ̂l cʉ́gə́ mwɔ̧ mə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ dɨ́ yɛ́: Mat 17.2; Yuá 2.11; 1Yn 1.1-3

* 1:15 1.24-27, 30; 5.31-34, 36

* 1:17 7.19; MmN 31.18

* 1:18 6.46; 14.8-9; MmN 33.20; Mat 11.27; 1Tm 6.16; 1Yn 4.12

* 1:19 5.33

* 1:20 3.28

* 1:21 Mat 2.14; Yuá 6.14

† 1:21 Oyúdɛn bwə́ á ŋgə bwánd nə́ Zɛmbî mə bá ntɨ bwo ŋgwɔ́l Múúd micúndə́ njúl nda Moyîz; Moyîz nyəmɛ́fwó nyə á jaaw bwo ntɔ́. (Mbá 18.15-18).

* 1:23 Iza 40.3

* 1:25 1.33; Mat 21.25

* 1:27 1.15; Mis 13.25

* 1:28 10.40; Mat 3.13

* 1:29 1.36; Iza 53.6-7; 1Pr 1.19; 1Yn 2.2; Mbʉ́ 5.6

* 1:30 1.15

* 1:32 Mat 3.16

* 1:34 Mwân mə Zɛmbî: 1.49; 5.18-23; 10.36; 11.27; 20.31; Mat 3.17; 27.54; Mis 9.20

* 1:36 1.29

* 1:40 Mat 4.18-20

* 1:41 4.25

* 1:42 Mat 10.2; 16.18

* 1:45 Mbá 18.15; Iza 9.5; 42.1-4; Eze 34.23; Msh 5.1-3

* 1:49 1.34; 12.13; Mat 27.42

* 2:1 4.46

* 2:4 7.6, 30; 8.20; 12.23; 13.1; 17.1; Luk 22.53

* 2:6 Mak 7.3-4

* 2:6 Na jɨ je bə ólitre məwûm mwɔɔmb ŋkí təd.

* 2:11 Shimbá: 2.23; 3.2; 4.54; 6.26; 11.47-48; 20.30; Mis 2.22; Rom 15.19

* 2:12 Mat 4.13

* 2:13 6.4; 11.55; 12.12; MmN 12.1-14

* 2:16 Luk 2.49

* 2:17 Sôm 69.10

* 2:18 2.11

* 2:19 Mat 26.61; 27.40; Mis 6.14

* 2:21 1Kr 6.19

* 2:22 1.45; 12.16; 14.26; Luk 24.6-8, 27

* 2:23 2.11; 6.29; 7.31; 8.30; 9.38; 10.42; 11.45; 12.42; 20.29, 31; 16.9

* 3:1 Nikodɛ̂m: 7.50; 19.39

* 3:2 Mat 22.16; Yuá 2.11

* 3:3 1.13

* 3:3 Kʉ́l jɛ̂sh sə́ ŋgə́ cɨ nə́: «byɛ̂l byélé ágúgwáan» yí, bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə cɨ nə́ «byɛ̂l byélé á gwɔ̂w».

* 3:5 Tit 3.5

* 3:6 6.63

* 3:8 Ekl 11.5

* 3:11 3.32; 8.26

* 3:12 12.32; 14.1-3; 17.5

* 3:13 Mik 30.4; Rom 10.6

* 3:14 Ilŋ 21.9; Yuá 8.28; 12.32-34; 18.32

* 3:15 20.31

* 3:16 3.36; 5.24; Rom 8.32; 1Yn 3.1; 4.9-10; 5.11, 13

* 3:17 12.47

* 3:18 5.22

* 3:19 8.12

* 3:20 Ifz 5.11-13

* 3:21 1Yn 2.4

* 3:22 4.1-2

* 3:24 Mat 4.12; 14.3

* 3:26 1.29-34

* 3:27 19.11; 1Kr 4.7; Heb 5.4

* 3:28 1.20; Mal 3.1; Mat 11.10

* 3:29 Mat 9.15

* 3:31 8.23; 15.19; 1Yn 4.5

* 3:32 3.11

* 3:35 5.20; 10.17; 13.3; 14.10; 17.2; Mat 11.27; 28.18

* 3:36 3.16

* 4:1 3.22

* 4:4 4.9; Luk 9.52; 17.11, 16; Mis 8.4-25

* 4:5 Mət 33.19; 48.22

* 4:9 2Oj 17.29-41; Esd 4.1-3; Mat 10.5; Luk 9.52-53

* 4:10 4.26; 7.37

* 4:12 8.53

* 4:13 6.35; 7.37

* 4:15 6.34

* 4:19 9.17; Mat 21.46

* 4:20 Mbá 12.5-14; Sôm 122.1-5

* 4:22 Iza 2.3; Abd 17; Rom 9.3-4

* 4:23 3.3-8; 2Kr 3.17; Flp 3.3

* 4:25 1.41; 4.29; 7.26; 11.27

* 4:26 9.37

* 4:29 Mat 12.23

* 4:34 6.38; 8.28; 12.49-50; 14.31; 15.10; 17.4

* 4:35 Mat 9.37; Mbʉ́ 14.14-20

* 4:37 Msh 6.15

* 4:42 1Yn 4.14

* 4:44 Mat 13.57

* 4:46 Mat 8.5-13

* 4:46 2.1-11

* 4:48 Mak 13.22; 1Kr 1.22

* 4:53 2.23

* 4:54 2.11

* 5:2 mənyíŋgʉ́lé: Sâ sə́ ŋgə́ jɔ̂w nə́ nyíŋgʉ́lé nɨ í cúgɛ́ zhizhe mpumbɛ́; jísə milwoŋ mí mə́mpiŋ mimbá, bwə́ ka wá kwáminʉ́ gwɔ́w nə́ gúgʉ́wá bə́g.

† 5:3 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá bísə́ na mpə́dʉ́gá iyuug ibá ínɨ yí.

* 5:8 Mat 9.6-7

* 5:9 5.16, 18; 7.21-22; 9.14; Mak 2.27-28

* 5:10 MmN 20.8-10; Zhe 17.21-22

* 5:13 6.15; 11.54; 12.36; Mat 8.18; 13.36

* 5:14 Mat 9.2; Zhk 5.16

* 5:15 9.11

* 5:18 sɔ̧́ nə́ bwə́ gwú nyə: Mat 14.5; Yuá 7.1, 25; 8.37, 40; 11.53 nyə á nyiŋgə nə́mə́ cɨ nə Zɛmbî jɨ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé: 1.34; 3.3, 5; 8.16-19; 10.17-18, 29-38; 14.8-11, 20, 28; 15.9-10; 16.27-28; 17.1-26

* 5:19 1.34

* 5:20 3.35

* 5:21 Rom 4.17; Ifz 2.5; Yuá 11.25

* 5:22 3.18; 5.27, 30; 9.39; 12.47-48; Mis 10.42; 1Yn 2.28

* 5:23 Flp 2.10-11

* 5:24 3.16; 5.22; 6.35; 8.51; 10.28; 11.25-26; 14.6; 17.2; 20.31; 1Yn 2.25; 3.14

* 5:25 11.43; Mak 5.41; Luk 7.14

* 5:26 1.4

‡ 5:27 Mwân mə Múúd: Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ «Mesî Zɛmbî nyə á ntɨ yɛ́». (Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g Dan 7.14.)

* 5:29 11.24

* 5:30 4.34

* 5:31 5.36

* 5:33 1.15, 19, 34

§ 5:33 Láŋ nɨ́ í jəlá nə bə sâ í ŋgə́ sɨ̂y Yuá 1.19-27 nə 3.22-30 dɨ́ yí.

* 5:36 10.25, 38; 14.10-11; 15.24, 27

* 5:37 1.34; MmN 20.19; Mbá 4.12

* 5:38 16.9

* 5:39 Luk 24.27, 44; Mis 13.27; 17.11; 2Tm 3.15-16; 1Pr 1.10-11

* 5:41 7.18

* 5:44 5.41

* 5:45 Mbá 31.24-29

* 5:46 Mbá 18.15, 18; Luk 24.27; Yuá 6.14; Mis 3.22; 7.37

* 5:47 Luk 16.29-31

* 6:2 Mat 6.25; Yuá 2.23

* 6:3 mbʉ́mbʉ́ŋʉ́d: Mat 5.1; 15.29; Mak 3.13; 6.46; Luk 22.39

* 6:4 2.13

* 6:8 Andrê: 1.40; 12.22; Mat 4.18; Mak 13.3

* 6:11 21.9, 13

* 6:14 Mbá 18.15, 18; Yuá 1.21; 2.11; 5.46; 7.40; Mis 3.22-23

* 6:15 5.13; 18.36

* 6:19 Osʉtâd məwúm mə́bá nə ótɔ́ɔn, ŋkí ntâg məwúm mə́lɔ́ɔl.

* 6:23 6.11

* 6:26 2.11

* 6:27 6.35

* 6:29 2.23

* 6:31 Sôm 78.24; MmN 16.4, 31; Yuá 6.49

* 6:33 6.41, 51

* 6:34 4.15; Mat 6.11

* 6:35 4.13-14; 6.48-58; 7.37

* 6:36 16.9; 20.29

* 6:37 17.2, 24

* 6:38 4.34; Mat 26.39

* 6:39 10.28; 17.12; 18.9

* 6:40 5.24; 6.44, 54; 11.24

* 6:42 Mat 13.55

* 6:45 Iza 54.13

* 6:46 1.18

* 6:48 6.35; Mbʉ́ 2.17

* 6:49 6.31

* 6:53 Mat 26.26-28; 1Kr 10.16; 11.23-26

* 6:56 15.4-5

* 6:62 Mis 1.9-11

* 6:63 3.5-8; 2Kr 3.6

* 6:64 13.11; 16.9

* 6:67 Mat 16.15-20; Mak 1.24

* 6:71 12.4

* 7:1 5.18

* 7:2 Ləv 23.33-34; Mbá 16.13-15

* 7:2 Zaŋ məbanda í á dʉ bə, Oyúdɛn dʉ ji mə́banda dɨ́, dʉ tə́dʉga váál Zɛmbî nyə á ŋgə baagʉlə bwo ja bwə́ á ŋgə cʉgə mə́banda dɨ́ shí a shwééshá yí. Dʉ́gʉ́g vʉgʉli fə́b 486.

* 7:5 16.9

* 7:6 2.4

* 7:7 15.18; 16.33; 17.14; Mat 10.22; 24.9; 1Yn 3.13

* 7:11 11.56

* 7:13 9.22

† 7:14 Zaŋ í á dʉ já mwɔ̂w zaŋgbá; tʉ́tám zaŋ jisə mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl shwóg, mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl mpʉ́s.

* 7:15 Mat 13.54; Luk 2.47

* 7:16 12.49; 14.10

* 7:18 5.41; 8.50; 12.43

* 7:19 1.17; Mis 7.53; Rom 2.17-24

* 7:20 8.48

* 7:21 5.9

‡ 7:21 Yésus ŋgə cɨ lwagʉ́lə nyə á lwag muud jwɔ́w lʉ́ Sábaad yí (Yuá 5.5).

* 7:22 Mət 17.9-14; Ləv 12.3

* 7:23 5.9

* 7:24 8.15

* 7:25 5.18

* 7:26 4.25; 18.20

* 7:27 9.29

* 7:28 8.55; 17.8, 21, 25

* 7:30 2.4; 7.44

* 7:31 2.23

* 7:33 8.14

* 7:33 13.33; 16.5

* 7:34 8.21; 13.36

* 7:37 Ləv 23.36; Yuá 4.10, 14; Mbʉ́ 22.17

§ 7:37 Zaŋ í á fwo dʉ ŋgə sɨ̂y tâŋ mwɔ̂w zaŋgbá kú fwo kyɛɛg, í ka kə busʉla jwɔ́w lʉ́ mwɔɔmb (Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g sá nɨ Ləv 23.36).

* 7:39 14.16; 17.1

* 7:40 6.14

* 7:40 Oyúdɛn bwə́ á ŋgə bwánd nə́ Zɛmbî mə bá ntɨ bwo ŋgwɔ́l Múúd micúndə́ njúl nda Moyîz; Moyîz nyəmɛ́fwó nyə á jaaw bwo ntɔ́. (Mbá 18.15-18).

* 7:42 Iza 11.1; Msh 5.1-2; Mat 20.30-31

* 7:50 3.1-2

* 7:51 Mbá 1.16-17; 17.6

† 7:53 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə impánzə́ tɛ́ɛ́d 7.53 kə kumə 8.11.

* 8:2 Mat 26.55

* 8:5 Mbá 22.22-24

* 8:6 Mat 22.15

* 8:7 Mbá 17.7; 13.10

* 8:9 Mat 22.22

* 8:11 5.14

* 8:12 1.5, 9-10; 3.19; 9.4-5; 11.9-10; 12.35-36, 46; Iza 49.6; Mat 5.14; Luk 2.32; 2Kr 4.4, 6; Ifz 5.8-14; 1Yn 1.5-7; 2.8; 3.14

* 8:13 5.31-32

* 8:14 3.2; 7.28-29, 33-36; 8.21-22, 42; 13.1, 33; 16.5, 10, 28; 17.8; 20.17

* 8:15 7.24

* 8:17 Mbá 19.15

* 8:18 5.36; 1Yn 5.9

* 8:19 5.18; 16.3

* 8:20 2.4

* 8:21 8.14

* 8:23 3.31

* 8:24 13.19

* 8:24 Ciyá nɨ í jəlá nə bə sâ Zɛmbî nyə á cɨ kʉ́l nyə́ á lésha nə Moyîz yí. (Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g MmN 3.14, nə Iza 48.12.) Yésus ŋgə lwágʉlə nə́ nyə wə́ Zɛmbî.

* 8:28 3.14; 4.34; 5.18

† 8:28 Váál ŋgwúd nə 8.24 nə 8.58: á cɛɛl cɨ nə́ «Bɨ mə bá mpu múúd mə́ jɨ́ yɛ́.»

* 8:30 2.23

* 8:31 14.15; 15.8

* 8:33 Mat 3.9; Rom 4.12

* 8:34 Rom 6.16, 20; 2Pr 2.19

* 8:35 MmN 21.2

* 8:36 Gal 5.1

* 8:37 5.18

* 8:39 8.33

* 8:41 Mbá 32.6; Iza 63.16

* 8:42 1Yn 5.1

* 8:44 Mət 3.1-5; 1Yn 2.4; 3.8

* 8:46 2Kr 5.21; 1Pr 2.22; 1Yn 3.5

* 8:47 10.27; 18.37

* 8:48 4.9; 7.20; 10.20; Mak 3.21-22

* 8:50 7.18

* 8:51 5.24

* 8:53 4.12

* 8:55 4.34; 7.28-29

* 8:58 1.1; 17.5

‡ 8:58 Váál ŋgwúd nə 8.24 nə 8.28.

* 8:59 10.31

* 9:2 MmN 20.5; Eze 18.20; Luk 13.2, 4

* 9:3 11.4

* 9:4 5.17

* 9:5 8.12

* 9:6 Mak 8.23

* 9:8 Mis 3.10

* 9:14 5.9

* 9:16 7.43; 9.33; 10.19

* 9:17 4.19

* 9:22 7.13; 12.42; 19.38; 20.19

* 9:29 7.27; 8.14

* 9:31 Sôm 66.18; Mik 15.29; Iza 1.15

* 9:33 3.2

* 9:34 9.2

* 9:37 4.26

* 9:39 5.22

* 9:40 Mat 15.14; 23.26

* 9:41 15.22

* 10:4 10.27; Mbʉ́ 14.4

* 10:6 16.25

* 10:8 Zhe 23.1-2; Eze 34.2-3

* 10:9 14.6; Sôm 23.2; Eze 34.14

* 10:11 jɔ̧jɔ̧ mbaagʉlə itɔw: Sôm 23.1; Eze 34.11-16; Zhe 23.3; Mat 18.12-14; Heb 13.20; Mbʉ́ 7.1 kɛɛnzh cʉg jé: 15.13; Rom 5.8; 1Yn 3.16

* 10:12 Mis 20.29

* 10:14 10.27; 2Tm 2.19

* 10:15 Mat 11.27

* 10:16 11.52; Iza 56.8; Eze 34.23-24; 1Pr 2.25

* 10:17 3.35; 5.18

* 10:18 4.34

* 10:19 9.16

* 10:20 8.48

* 10:22 Bwə́ á dʉ tə́dʉga jwɔ́w Yúdas Makabé nyə á nyiŋgə fúb alatâr á Mpáánzə́ yí, nyə a sá gwo ŋgɛɛ́ mbú 164 Yésus kú fwo byɛ̂l.

* 10:23 Mis 3.11

† 10:23 Sâ sə́ ŋgə́ jɔ̂w nə́ nyíŋgʉ́lé nɨ í cúgɛ́ zhizhe mpumbɛ́; jísə milwoŋ mí mə́mpiŋ mimbá, bwə́ ka wá kwáminʉ́ gwɔ́w nə́ gúgʉ́wá bə́g.

* 10:24 Luk 22.67

* 10:25 5.36

* 10:26 16.9

* 10:27 8.47; 10.3, 14

* 10:28 5.24; 6.39

* 10:30 5.18; 17.21

* 10:31 11.8

* 10:33 Ləv 24.16; Mat 26.65

* 10:34 Sôm 82.6

* 10:36 1.34

* 10:38 10.25

* 10:39 7.30; 8.20

* 10:40 1.28

* 10:41 1.29-34; 3.27-28

* 10:42 2.23

* 11:1 12.1-3; Luk 10.38-39

* 11:3 11.36

* 11:4 9.3; 17.1

* 11:8 8.59; 10.31

* 11:9 8.12; 12.35-36

* 11:11 Mat 9.24

* 11:16 Mak 14.31; Rom 6.8 Tómas: 20.24

* 11:18 Osʉtâd wûm nə ótɔ́ɔn.

* 11:21 11.32

* 11:24 5.29; 6.40, 54; Dan 12.2

* 11:25 5.21, 24; 8.51

* 11:27 1.34; 4.25

* 11:32 11.21

* 11:35 Luk 19.41

* 11:37 9.6

* 11:38 20.1; Mat 27.60

* 11:42 12.30

* 11:44 20.6-7

* 11:45 2.23

* 11:47 2.11; Mat 26.3-5; Mis 4.16

* 11:49 18.14

* 11:52 10.16

* 11:53 5.18

* 11:54 5.13; 7.1

* 11:55 2.13; Ilŋ 19.11-20; 2Ib 30.17-18

† 11:55 Oyúdɛn bwə́ á dʉ sá miŋgusa nə́ bwə́ gusa milâm myáŋ shú zə́lə də Páska.

* 11:56 7.11

* 12:1 11.1-2

* 12:2 Luk 10.40

* 12:3 Luk 7.37-38

* 12:3 nâr: Jisə wúl kɔ̧ɔ̧lə́ í dʉ́gə́ mpə nə́mə́ nda ntaŋga.

* 12:4 Yúdas Iskariyôt: 6.71; 13.2, 27; 18.2; Mat 10.4

* 12:5 Iza 58.7; Mat 19.21; Zhk 2.15-16

† 12:5 danarî: Danarî ŋgwúd í á dʉ kwaga nə myə́na myâ ŋkúmba jwɔ̂w.

* 12:7 19.40

* 12:8 Mbá 15.11

* 12:9 11.43-44

* 12:11 11.45

* 12:13 Sôm 118.26; Mat 27.42; Yuá 1.49

* 12:15 Zak 9.9

‡ 12:15 Siyôn: Nyə á bə məma mbʉ́ŋ bwə́ á lwɔ̧́ ŋgwə́la á Yurʉ́səlɛm cínɔŋg gwɔ́w yí.

* 12:16 2.22; 17.1

* 12:17 11.42-45

* 12:19 11.48

* 12:21 1.44; Luk 19.3; 23.8

* 12:23 2.4; 12.16

* 12:24 Mat 10.39; 16.24-25; 1Kr 15.36

* 12:26 14.3; 17.24

* 12:27 12.23; Mat 26.38

* 12:28 17.1; Mat 3.17; 17.5

* 12:31 5.22; 14.30; 16.11

* 12:32 3.14

* 12:33 18.32

* 12:34 Sôm 89.37; 110.4; Eze 37.25; Yuá 12.23; 3.14

§ 12:34 Mwân mə Múúd: Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ «Mesî Zɛmbî nyə á ntɨ yɛ́. (Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g Dan 7.14.)

* 12:35 7.33; 8.12

* 12:36 5.13

* 12:37 16.9

* 12:38 Iza 53.1; Rom 10.16

* 12:40 Iza 6.10

* 12:41 Iza 6.1-3

* 12:42 2.23; 9.22

* 12:43 7.18

* 12:44 5.24

* 12:45 14.9; 5.18

* 12:46 12.35-36

* 12:47 3.17; 5.22

* 12:49 7.16-17

* 12:50 4.34

* 13:1 2.4

* 13:2 12.4; Luk 22.3

* 13:3 3.35; 8.14

* 13:4 Luk 12.37

* 13:10 15.3

* 13:11 6.64, 70-71

* 13:12 Mat 20.24-28; 23.8-12; Luk 22.27; 1Tm 5.10

* 13:15 1Yn 2.6; Flp 2.5; 1Pr 2.21

* 13:16 15.20; Mat 10.24

* 13:17 Zhk 1.25

* 13:18 Sôm 41.10; Yuá 17.12

* 13:19 8.24; 14.29; 16.4

* 13:20 Mat 10.40

* 13:23 19.26; 20.2; 21.7, 20

* 13:27 13.2

* 13:29 12.6

* 13:31 17.1

* 13:33 8.14

* 13:34 15.12, 17; 1Yn 2.7-8; 3.11, 23; 4.11; 2Yn 5-6

* 13:35 1Yn 3.14

* 13:36 8.14; 21.19

* 13:38 18.27

* 14:1 14.27

* 14:3 12.26

* 14:5 Tómas: 20.24

* 14:6 Heb 10.20

* 14:7 8.19

* 14:9 12.45

* 14:10 3.35

* 14:11 5.18, 36; 10.37-38

* 14:13 15.16; 17.1

* 14:14 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə “mə”.

* 14:15 14.21, 23; 15.10; 1Yn 5.3; 2Yn 6

* 14:16 7.39; 14.26; 15.26; 16.7, 13; 20.22; 1Yn 3.24; 4.13; Mis 1.4; 2.4

* 14:17 1Kr 2.10-16

* 14:19 16.16; 8.14

* 14:20 5.18

* 14:21 14.15

* 14:23 Mbʉ́ 3.20

* 14:24 7.16

* 14:26 14.16

* 14:27 16.33; 20.19, 21

* 14:28 8.14

* 14:29 13.19

* 14:30 12.31

* 14:31 15.10; Mat 26.46

* 15:1 Ozê 10.1; Sôm 80.9-12

* 15:2 Mat 3.10

* 15:3 13.10

* 15:4 6.56; 15.7, 10, 16; Rom 11.17-18; 2Kr 3.5; 4.7; 1Yn 2.6, 28; 3.6, 24

* 15:6 Mat 7.19

* 15:7 15.16

* 15:8 14.13; 17.1

* 15:9 13.1; 5.18

* 15:10 14.15

* 15:11 16.22, 24; 17.13; 1Yn 1.4

* 15:12 13.34; 1Yn 4.11

* 15:13 10.11

* 15:16 14.13; 15.7; 16.23-24; Mat 18.19; 1Yn 3.22; 5.14-15; Yuá 6.70; 13.18

* 15:17 13.34

* 15:18 7.7

* 15:20 13.16

* 15:21 16.3

* 15:22 9.41

* 15:23 Luk 10.16; Yuá 5.23; 1Yn 2.23

* 15:24 5.36

* 15:25 Sôm 69.5; 35.19

* 15:26 1.15; 5.36; 14.16; 1Yn 5.6-9

* 15:27 1.14; Mis 1.8; 1Yn 1.2; 4.14

* 16:2 9.22

* 16:3 15.21

* 16:4 13.19

* 16:5 8.14

* 16:6 16.22

* 16:7 14.16

* 16:8 Mis 24.25

* 16:9 2.23; 5.38; 6.36, 64; 7.5; 10.26; 12.37

* 16:10 Yésus nyə á ŋgə cɛɛl cɨ nə́: Zɛmbî nyə e lwágʉlə ótʉ́təlí bɛ́ nə kəndʉ́lə Mwân yé kwolós dɨ̂ shú mísə́m mí búúd, nə́ ndɛɛ́ a mú bʉ̂n ŋwa nyə gwɔ̂w nyə́dɨ́ caaŋgə́d.

* 16:11 12.31

† 16:11 Iwushí bísə nə́ buud ɔ shí ga bwə́ amágʉ́lə́yɛ́ nə́ Zɛmbî mə́ bwey sámb nyə lə́sʉ́ yé.

* 16:13 14.16; 15.26; Mis 16.6-10; 1Yn 2.27

* 16:14 17.1

* 16:15 17.10

* 16:16 14.19

* 16:22 15.11

* 16:23 15.16

* 16:25 Mat 13.34

* 16:28 8.14

* 16:32 Zak 13.7; Mat 26.31, 56

* 16:33 7.7; 14.27; 1Yn 5.4

* 17:1 2.4; 11.4; 12.16, 23, 41; 13.31-32; 14.13; 15.8; 16.14; 17.10, 22, 24

* 17:2 3.35; 5.24; Mat 28.18

* 17:3 1Yn 5.20

* 17:4 4.34

* 17:5 1.1-2; 8.58; 17.24

* 17:6 17.26

* 17:10 15.8

* 17:11 6.39; 13.18 bwə́ bə́g sâ ŋgwûd: 10.30; 17.21-23; Gal 3.28

* 17:13 15.11

* 17:14 7.7; 8.23

* 17:15 Mat 6.13; 2Te 3.3; 1Yn 5.18

* 17:18 20.21

* 17:21 5.18; 17.11

* 17:21 Váál á nə́, ŋkí muud mə nyíi mə nyúúlʉ́d, a kwey wo; ŋkí a nyíi wo nyúúlʉ́d, a kwey mə.

* 17:24 12.26; 17.5

* 17:25 1.9-10; 8.55; Mat 11.25-27

* 17:26 17.6

* 18:1 Mat 26.36

* 18:2 12.4; Luk 21.37; 22.39

* 18:3 7.32, 45

* 18:9 6.39

* 18:10 Luk 22.36, 38

* 18:11 Mat 20.22; 26.39

* 18:13 18.24; Luk 3.2

* 18:14 11.49-50

* 18:15 Mat 26.28

* 18:17 18.25

* 18:20 7.14, 26; 6.59; Mat 4.23; 26.55; Mis 26.26

* 18:22 19.3; Mis 23.2

* 18:24 18.13

* 18:26 18.1, 10; Mat 26.51

* 18:31 19.6

* 18:32 3.14; Mat 20.19

* 18:35 1.11

* 18:36 6.15

* 18:37 3.32-33; 8.47; 1Tm 6.13; 1Yn 4.6

* 19:2 Luk 23.11

* 19:3 18.22

* 19:4 18.38; Luk 23.4

* 19:6 18.31

* 19:7 Ləv 24.16; Mat 26.63-65; Yuá 1.34; 5.18

* 19:9 Mat 26.62-63; 27.12, 14

* 19:11 10.18

* 19:12 18.37; Luk 23.2; Mis 17.7

* 19:24 Sôm 22.19

* 19:25 Mat 27.55-56; Luk 23.49

* 19:26 13.23

* 19:28 Sôm 22.16

* 19:29 Sôm 69.22

* 19:31 Mbá 21.22-23

* 19:31 Nyə é cɔ̧́ bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh nəcé a bwəmálə nə Páska.

* 19:34 1Yn 5.6

* 19:35 15.27; 21.24

* 19:36 Sôm 34.20-21; MmN 12.46

* 19:37 Zak 12.10; Mbʉ́ 1.7

* 19:38 9.22

* 19:39 3.1-2

† 19:39 aloɛ̂s: Í á bə labínda bwə́ á dʉ gwáágʉlə mimbimbə yɛ́.

‡ 19:39 mîr: Nyə á bə mɔ́ɔ́l mə́kʉ́l mə́ lɨ́ɨ́ bwə́ á dʉ sá bɔ́ɔ́l ólabínda nə míl mímyudú nə ndɨ́ yí. Wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 19:40 12.7

* 20:2 13.23

* 20:6 11.44

* 20:9 Sôm 16.10-11; Luk 24.26-27; Mis 2.25-31; 1Kr 15.4

* 20:13 20.2

* 20:14 21.4; Luk 24.16

* 20:17 ómínyɔŋʉ̂ bâm: Rom 8.29; Heb 2.11-12

* 20:19 9.22; 14.27; 20.1

* 20:20 19.34; 20.25, 27

* 20:21 17.18

* 20:22 14.16

* 20:23 Mat 18.18

* 20:24 Tómas: 11.16; 14.5; 20.27; 21.2

* 20:26 20.19

* 20:29 1Pr 1.8

* 20:30 1.14; 2.11

* 20:31 3.15; 1Yn 5.13

* 21:3 Luk 5.5

* 21:4 20.14; Luk 24.16

* 21:6 Luk 5.5-7

* 21:7 13.23; Mat 14.29

* 21:8 Okudé mitəd mimbá.

* 21:11 Luk 5.6

* 21:13 6.11; Mat 14.19; 15.36

* 21:14 20.19, 26

* 21:15 Wɨ́ɨ́lʉ́g mə bwán ɔ́ ncwəmbɛ bâm: 10.14-16; Mis 20.28; 1Pr 5.2

* 21:18 2Pr 1.14

* 21:19 13.36

* 21:20 13.23, 25

* 21:24 15.27; 19.35

* 21:25 20.30

Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí búúd ɔ lwámá

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yí

Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí búúd ɔ lwámá, jisə cilyá ábɛɛ́ mə Lúkas Kálaad Zɛmbî dɨ̂. A ŋgə jaaw váál búúd ɔ lwámá ɔ́ Yésus bwə́ á bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl yí.

Mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ kálaad mə́ lwágʉlə sə́ nə́ Yésus nyə á bwəndɛ fʉg shú Dɔ̧ dɛ́, nyə á ka jaaw bwo fʉg nyɔɔŋgʉ́ nə́ sáŋ sáŋ (1.8): «bɨ mə bá lə́g ŋkûl í bá zhu wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, zə bɨ́dɨ́, bɨ músə bá bwiiŋg láŋ wâm, tɛ́ɛ́d Yurʉ́səlɛm, kala Yudéa, kə kumə Samaríya, kə wɔ́ɔ́s íjumə í shí byɛ̂sh dɨ̂.»

Kálaad Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ ji ka bə nə məma mə́ŋkɔw məbá:

(1) Ja Yésus mə́ shîn kə gwɔ́w yí, a mə́ ntɨ búúd bɛ́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyúúlʉ́d jwɔ̂w lʉ́ Pantekôt. *Dɔ̧ mə Zɛmbî í mú tɛ́ɛ́d Oyúdɛn dɨ̂ (1.1–12.25), í mú ka ŋgə bwaag.

(2) Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl nyə á kə nə́mə́ nə́ ndɛɛ́ kə kumə Róma, shug lʉ́ lɔɔmʉd (13.1–28.31). Tɛ́ɛ́d lúu 13, Pwôl wə́ ŋgə́ bul nyîn: í bul bə mínjɔɔnd milɔ́ɔl nyə a sá myá.

Kyeyʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Láŋ í á ŋgə kyey ntʉ́nɨ kú bísh məkwowʉla nɨ í cúgɛ́ njɨ sáal búúd ɔ lwámá bə́nɔ̂ŋ oshwə́ báŋ; í bul bə nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wə́ nyə á ŋgə sá nə́ Dɔ̧ mə́ Zɛmbî í ŋgə́g nə bwaag.

1

Zɛmbî nyə á kaag buud Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim

1  *Tyofîl, mə a tɛ́ɛ́d cilə kálaad ashúshwóógʉ́ nə́ mə bwiiŋg sâ jɛ̂sh Yésus nyə a sá yí, nə jɔɔŋg jɛ̂sh nyə á jɨ́ɨ́gʉli yí tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé 2  *kə wɔ́ɔ́s jwɔ̂w nyə á bʉ̂n kə gwɔ́w yí. Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, nə ŋkul á Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, nyə á fwo shîn lwágʉlə *buud ɔ lwámá bɛ́ nyə á fɛ́ɛ́sh wá sá bwə́ jə́lá nə bá sá yí. 3 Búúd ɔ lwámá bɛ́ bɔɔŋg dɨ́ wə́ nyə á lwóya nyúul mpʉ́sə micúŋ nə shwɨy dɛ́ yí. Nyə a lwágʉlə bwo iyuug mimbií mimbií nə́ a jisə kuwó, bwə́ ŋgə́ dʉ́g nyə tâŋ mwɔ̂w məwûm mə́nɔ̧̂, a ŋgə́ bwiiŋg bwo isâ í dʉ́gyá nə Faan mə́ Zɛmbî yí.

4  *Í á ka zə bə, dʉ́nɨ jwɔ́wʉ́d ɨɨ́, bə́nɔ́ŋ bwə́ ŋgə́ də, a mú báásʉlə bwo nə́: «Bɨ́ kú bá tɨ́ mə́kuú Yurʉ́səlɛm, bɨ́ ɔ bá fwo bwánd sâ Dâ nyə á kaag yí, sâ bɨ́ á gwág nə mə yí.» 5 Nyə nə bwo nə́: «Yuánɛs nyɛ nyə á duu buud nə məjúwó, bɨ́ bâŋ bɨ mə zə́ bá duwan nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́mə́ mwɔ̂w mə́gaád.» 6  *Bɛ̂sh bwə́ mú ka jî nyə cʉ́ŋ ŋgwúd nə́: «Cwámba e, ye ja gaád wə́ wó zə́ kwo tə́l íjwûga yâ *Izʉrəyɛ̂l yí?» 7  *A mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ dɨ́ bɨ́ nə́ bɨ mpúg mə́fwála nə ija Dâ nyəmɛ́fwó nyə á tə̂l yí. 8  *Njɨ, bɨ mə bá lə́g ŋkûl í bá zhu wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, zə bɨ́dɨ́, bɨ músə bá bwiiŋg láŋ wâm, tɛ́ɛ́d Yurʉ́səlɛm, kala Yudéa, kə kumə Samaríya, kə wɔ́ɔ́s íjumə í shí byɛ̂sh dɨ̂.»

Yésus mə kə́ gwɔ̂w

(Luk 24.50-53)

9  *Ja nyə á shîn lás nə bwo ntʉ́nɨ yí, bwə́ ŋgə́ dʉ́g nyə, a mú ŋkâŋ kə gwɔ̂w, ŋkúdú mú shweel nyə, mísh máŋ mə́ kú ná dʉ́g nyə. 10  *Bwə́ ŋgə́ ná dʉ́g ŋgɛɛ joŋ dɨ́ wú nyə á kə wá, seegya nə́ buud obá bwə́ mə́ wɔ́ɔ́s bwo na koogʉ́, bwə́ njúl nə mimbwéédí mí áfufumə́. 11  *Buud ɔ́nɨ bwə́ mú cɨ nə bwo nə́: «Yé búúd ɔ́ Galilê, jɨ́ bɨ́ mə́ ká bwên na dʉ dʉ́g joŋ dɨ́ yí? Yésus mə́ bʉ́n kə joŋ dɨ́ béégya nə bɨ ɛ́nɛ, nyə é bá nə́mə́ kwo zə mbií ŋgwúd bɨ ámə dʉ́g a ŋgə kə joŋ dɨ́ nɨ.»

12  *Ntɔ́, bwə́ mú tɨ́ njɔɔnd wúlə mbʉ́mbʉ́ŋ á wəolivyê, kə́lə Yurʉ́səlɛm, cínɔŋgʉ́ jisə cé zhɨ́ɨ́ múúd mə kyéy jwɔ̂w lʉ́ sábaad yí*. 13  *Ja bwə́ mə́ wɔ́ɔ́s Yurʉ́səlɛm yí, bwə́ mú bád fúm á njɔ́w dɨ́ gwɔ̂w, kʉ́l bwə́ á dʉ sɛɛŋgya yí, nə Pyɛ̂r, nə Yuánɛs, nə Zhâk bá Andrê, nə Fílíp bá Tómas, nə Batəlʉmî bá Matiyô, nə Zhâk á mwân mə Alfê, nə Shímun nyə á bə gwooŋg á məcɛy mə́ lɔɔm dɨ́ yɛ́, nə Yúda mwân mə Zhâk. 14  *Bɛ̂sh bwə́ á dʉ sá zɛ́ny mə́jəgʉla lâm ŋgwúd, bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l búdá, nə Maríya nyɔɔŋgʉ́ mə Yésus, nə omínyɔŋʉ̂ ɔ́ Yésus.

Bwə́ fɛ́ɛ́sh jilá mə Yúdas

15 Dúl jwɔ́wʉ́d ntʉ́nɨ, obúgʉla bwə́ mə́ sɛɛŋgya je bə tâŋ buud təd nə məwûm mə́bá, Pyɛ̂r nyə á tɔ̂w shí, a mú cɨ nə bwo nə́: 16  *«Bwááŋg ɔ́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə a lás mpu mə́ *Dávid dɨ́, sâ jɔɔŋg jísə cilyá shú mə́ Yúdas. Nyə wə́ nyə á ŋgə kə nə buud bwə́ á kə bii Yésus wá. Í á jɨɨ nə́ sâ jísə́ mícilyá mí Kálaad Zɛmbî dɨ̂ yí í bwə́mag. 17 Yúdas nyə á bə nə́mə́ gwooŋg jísʉ́d, Zɛmbî nyə a yə nə́mə́ nyə ŋkɔw sáal gaád. 18  *Njɨ, *mwaanɛ̂ bwə́ á jə́na nə nyə nə́ a sáág olɨ́lɨŋgɨ̂ nyə á sâ wá, nyə á kusə shí nə mwaanɛ̂ wɔɔŋg. Nyə á ka kə kadʉwa shí cínɔŋg mbúmbudɨ̂, a mú kɔɔd tâm kug, isə́g nə incuwa cɨɨm shí nə shí†. 19 Buud ɔ Yurʉ́səlɛm bɛ̂sh bwə́ á shí mpu sâ jɔɔŋg, nə́ ndɛɛ́ bwə́ á gwiid shí nyɔɔŋg nə́ Akɛ́lʉdama, ntɔ́ mə́ kə́ nə́ “Shí məcií”. 20  *Mpugá nə́ jísə cilyá kálaad osôm dɨ̂ nə́: “Də́nd dɛ́ í lʉ́gʉ́g wuul, muud kú ná bá ji cínɔŋg”. Í njúl nə́mə́ kwo bə cilyá nə́: “Ŋgwɔ́l múúd ŋwág jiya jé”.

21  *«Ntɔ́, sə́ bʉ́sə nə bɔ́ɔ́l búúd wa, buud sə́nɔ̂ŋ bwo sə́ á dʉ ŋgə jaand ja sə́nɔ̂ŋ Cwámba Yésus sə́ á bə gwooŋg yí, 22 tɛ́ɛ́d nduwán mə́ Yuánɛs Nduu-buud kə kumə ja nyə á bʉ̂n kə joŋ dɨ́ yí. Í jɨɨ nə́ ŋgwɔ́l múúd á cínɔŋg zə́g sɛɛŋgya nə sə́, sə́nɔ́ŋ zə ŋgə bwiiŋg gwûmʉ́lə Cwámba nyə a gwûm yí.» 23 Bwə́ mú lwágʉlə búúd obá, nə Yósɛb nyə á bə nə dúl jínə́ nə́ Barsábas, bwə́ dʉ́gə́ nə́mə́ nyiŋgə jɔ̂w nə́ Yustos yɛ́, nə Matíyas. 24  *Nə ndɛɛ́, buud bwə́ mú jəgʉla nə Zɛmbî nə́: «Cwámba e, wo muud mə mpú mílâm mí búúd bɛ̂sh yɛ́, lwóg sə́ nyɔɔŋg wó mə́ fɛ́ɛ́sh wa búúd obá ɔ́ga dɨ́ yɛ́, 25 a zə́g ŋwa jiya wa sáal *búúd ɔ lwámád, nəcé Yúdas nywáá nyə á myaas jiya jɔɔŋgʉ̂, a kə ŋwa jɔɔŋg í á jəla nə nyə yí.» 26  *Bwə́ mú jwɔ̧ bya shú búúd obá bɔɔŋg, mpaambə́ í mú fɛ́ɛ́sh Matíyas, bwə́ músə sɛɛŋg nyə nə buud ɔ lwámá wûm nə ŋgwúd.

2

Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ shulə jwɔ̂w lʉ́ Pantekôt

1  *Ja jwɔ̂w lʉ́ Pantekôt í á wɔ́ɔ́s yí, bɛ̂sh bwə́ á bə bwə́ njúl kʉkʉ̂l ŋgwúd. 2 Seegya nə́ nyúl ncíndə́ mú zhu gwɔ̂w nə́mə́ nda ja məma ŋkwɔ̧̂ mə dʉ kuŋg yí. Ncíndə́ nyɔɔŋg í mú lwánd njɔ́w bwə́ á bə yí wɛ̂sh nə́ cwɔ́ɔ́. 3  *Nə ndɛɛ́ bwə́ mú dʉ́g bíl ísâ í ŋgə́ wɔ́ɔ́s nda məjûm mə́ kuda. Isâ byɔɔŋg í mú ŋgə bɔ́ɔ́g ŋgə kə badʉwo muud yɛ̂sh nyúúlʉ́d. 4  *Bɛ̂sh bwə́ mú lwánd nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́, bwə́ mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə lás mɔ́ɔ́l mə́kə̂l nda Shíshim í á ŋgə sá nə́ bwə́ lásʉ́g nə́.

5 Í á bə *Oyúdɛn bwə́ njúl Yurʉ́səlɛm, Oyúdɛn bwə́ mə́ wá lâm wə́ Zɛmbî wá, bwə́ á zhu ílwoŋ i búúd byɛ̂sh bísə́ joŋ dɨ́ shí yí. 6 Ja sâ nɨ mə́ gwɨ́ɨ́g lɔɔm nə lɔɔm yí, búúd bwə́ mú zə sɛɛŋgya bwə́ kú mpu sâ bwə́ cɨ́g yí nəcé muud yɛ̂sh ŋgə́lə gwág obúgʉla bwə́ ŋgə́ lás kə́l lʉ́ byélé dɛ́. 7  *Fʉg í á jímb bwo mílúúd, bwə́ ŋgə́ jág bul káam, bwə́ mú ŋgə cɨ nə́: «Ŋgaá nə́ búúd bwə́ ŋgə́ lás ɔ́ga bɛ̂sh bʉ́sə buud wâ Galilê? 8 Ká ntʉdɛlɛ́ í mpú zə bə nə́ sə́ ŋgə́g nə gwág bwə́ ŋgə́ lás məkə́l mə́sʉ́, muud yɛ̂sh yag kə́l lʉ́ byélé dɛ́ yɛ́? 9 Nə Oparʉt, nə buud ɔ́ Mɛdî nə bɔɔŋg wâ Elam, nə bɔɔŋg bwə́ dʉ ji Məzhuputamî nə Yudéa, nə bɔɔŋg wâ Kapados nə́mə́, nə Pɔ̂ŋ nə Azî, 10 nə Frizhî, nə Pamʉfilî nə́mə́, nə Igîpten, nə məfaan mə́ Libî mâ ŋgɛɛ́ ŋgwə́la Sirɛ̂n, nə buud bwə́ ámə zhu Róma wá, 11 fwámɛ́ Oyúdɛn, nə ojóŋ bwə́ á zə nyíi mísɔɔn Oyúdɛn dɨ́ wá, nə buud ɔ́ Kʉrɛ̂t nə Arabî. Ntʉdɛlɛ́ sə́ ŋgə́ gwág buud ɔ́ga bwə́ ŋgə́ bwiiŋg məma mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí Zɛmbî sə́dɨ́ mə́kə́l mə́ byélé dɨ́ yɛ́?» 12  *Bɛ̂sh fʉg í á jímb mílúúd, bwə́ kú ná mpu sâ bwə́ cɨ́g yí. Bwə́ mú ka ŋgə cɨ bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Jáyɛ́ í mə́ bə ga?» 13 Bɔ́ɔ́lʉ́gá bâŋ bwə́ mú ŋgə cágʉlə obúgʉla, bwə́ nə́: «Bwə́ mə́ lwánd nə məlwəg.»

Pyɛ̂r mə lás kaand

14 Pyɛ̂r bə́nɔ̂ŋ *buud ɔ lwámá wûm nə ŋgwúd bwə́ mú ka zə tɔ̂w tâm buud. Pyɛ̂r mú bʉ̂n kə́l gwɔ́w-gwɔ̂w, lás nə bwo nə́: «Yé *Oyúdɛn nə bɨ bɛ̂sh buud bɨ́ ŋgə́ ji Yurʉ́səlɛm wá, bɨ ɔ mpú ntɨ mə́lwə̂ kə́ga mə́dɨ́, bɨ mə́ jəlá nə mpu sâ ga. 15 Buud ɔ́ga bwə́ aŋgɛ̂ nə fudə nə məlwəg nda bɨ́ ŋgə́ cɨ nə́. Ŋgaá nə́ jwɔ̂w dʉ́sə ná njɨ məwəla ibuu mâ mpʉ́mán mpʉ́mán. 16 Í yidá bə nə́ sâ Zhuwɛ̂l *muud micúndə́ nyə á jaaw yí, gwə́ wə́ í mə́ bwəmá ga, nyə á cɨ nə́:

17  *Í bá bə nə́, mwɔ̂w mâ məzhúgʉ́lâ,

mə bá shwu múúd yɛ̂sh Shíshim wâm.

Zɛmbî mə́ cɨ ntɔ́.

Bwân bʉ́n wâ budûm nə wâ budá bwə́ bá cúndə mícúndə́ myâm,

məncwə́má mʉ́n mə́ dʉ́g *məntamə́ mə́ á mísh nə́ bagə́*,

icwúcwúúl bín dʉ́g mə́ntamə́.

18 Jɨ́ ntɔ́. Mə bá shwu ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal bâm Shíshim wâm mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́d,

tɔɔ osɔ́ɔl ɔ mə́sáal wá budûm, tɔɔ wâ budá,

bɛ̂sh bwə́ mú bə búúd ɔ mícúndə́.

19 Mə bá wééshʉli *ísâ í mímbʉ́gú gwɔ́w joŋʉd,

mə sá *ísâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí shí mishwun.

Í bá bə, nə məcií nə kuda, nə ŋgúdə́ yílɛ,

20 shúshwóógʉ́ nə mwásə́ mə́ Cwámba í zə́g wɔ́ɔ́s,

məma mwásə́ áŋkʉŋkənʉwâ wɔɔŋg,

jwɔ̂w í bá shwɔ̧́ɔ̧la bə yídʉ́gʉ́, mbyôl bə məcií.

21  *Nə́ ndɛɛ́, múúd yɛ̂sh mə bá kɨ̂m jɔ̂w jínə́ mə́ Cwámba yɛ́, a bá cʉgə.

22  *«Bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l, gwágʉ́lə́gá sâ mə́ ŋgə́ cɨ yí. Zɛmbî nyə a wééshʉli bɨ́ *məshimbá nə isâ í mímbʉ́gú nə isâ í ntɔ̧́ búud ŋkwóŋ yí. Nyə a wééshʉli byo məbwə̂ mə́ Yésus á Nazarɛ̂t dɨ́ nda bɨ́ mə́ bwéy mpu nə́. Ntɔ́ jɨ nə́ Zɛmbî nyə á mpu lwóya nə́ nyə wə́ nyə á ntɨ bɨ́ Yésus á Nazarɛ̂t wɔɔŋgʉ̂, 23  *Zɛmbî mú sá nə́ bɨ bííg muud wɔɔŋgʉ̂ nə́mə́ nda nyə́mɛ́fwó Zɛmbî nyə á ŋwa cígʉ́lá nə́, nda nyə á bwey mpu nə́. Bɨ á kusha nyə nə buud bʉ́sə́ kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ wá, bɨ́ sá nə́ bwə́ gwúg nyə, bwə́ músə bwambʉlə nyə kwolós dɨ́. 24  *Njɨ, Zɛmbî nyə a gwûmʉshi nyə, a fɛɛmʉshi nyə nə shwɨy nəcé shwɨy í á shígɛ́ nywá bə nə ŋkul máánd nyə kandʉgə. 25  *Dávid nyə á wámbʉlə cɨ shú dɛ́d nə́:

Mə á dʉ dʉ́g Cwámba mə́dɨ́ shwóg ja jɛ̂sh,

nəcé a jisə mə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm shú nə́ sâ kú bwɛlɛ fwágʉsə mə.

26 Ntɔ́, lâm wâm wúsə nə məshusʉg, jûm dâm í ŋgə kɔɔs nə jámbə́.

Ka nyiŋgə bul bə nə́ ifúndə́ byâm í bá ŋgə woga nə búgə́,

27  *nəcé wo abʉ́lɛ́ sá nə́ mə kə́g myeesh baŋ mínjîm,

wo abʉ́lɛ́ bɨ́d nə́ jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔl məsáal wô kə́g bwo shwóŋʉd.

28 Wo a sá nə́ mə mpúg məzhɨɨ́ mə́ cʉg,

wo bá lwándʉlə mə nə məshusʉg ja mə́ bá dʉ́g wó yí.

29  *«Bwááŋg, magʉləgá nə́ mə jááwʉg bɨ́ nə́ kpwɔɔ́ nə́, mpáámbə́ íshé *Dávid nyə a shí yə, nyə á dɔw, shwoŋ nyɛ́ nyísə ná wa sə́dɨ́ zə wɔ́ɔ́s múús. 30  *Njɨ, nda nyə á bə muud micúndə́ nə́, nyə á bwey mpu nə́ Zɛmbî nyə á kaag nyə, a kɛɛn bʉ́bə́lɛ́ nə́ a bá jil ŋgwɔ́l mwân yé, məbyá mɛ́ mâ nyəmɛ́fwó, a bá jil nyə nyə́dɨ́ jiya ící dɨ̂. 31  *Nyə á bwey dʉ́g nə́ Yésus mə bá gwûm, gwûmʉ́lə wɔɔŋg wə́ nyə á ŋgə cɨ ja nyə á lás nə́: “Bwə́ á shígɛ́ myaas nyə baŋ mínjîm, nyúúl nyɛ́ í á shígɛ́ bwo shwóŋʉd”.

32  *«Yésus wɔɔŋgʉ̂, Zɛmbî nyə á gwûmʉshi nyə, sə́ bɛ̂sh sə́ bʉ́sə owúshinɛd wâ lâŋ wɔɔŋg. 33  *Mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî í á bʉ̂n nyə gwɔ̂w. Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim Zɛmbî nyə á kaag yɛ́, a mə́ lə́g nyə wə́ Dâ, a mə́ shwu sə́ nyə, gwə́ wə́ bɨ́ ŋgə́ gwág bɨ́ ŋgə́ dʉ́g nə sə́ ga. 34-35  *Dávid nyəmɛ́fwó nyə a shígɛ́ kə gwɔ̂w, njɨ nyə á cɨ nə́:

Yawé nyə á cɨ nə Cwámba wâm nə́:

“Jig shí wa mə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm

kə wɔ́ɔ́s ja mə é culʉshi mízhízhíŋ myô,

wo nyaál myo nə məkuú yí!”

36  *Yé bag ɔ Izʉrəyɛ̂l bɛ̂sh, bɨ́ mə́ jəlá nə ka mpu kú nə məshwán nə́ Yésus bɨ́ á bwambʉlə kwolós dɨ́ yɛ́, Zɛmbî mə́ sá nə́ a bə́g Cwámba, a bə *Krîst.»

Obúgʉla ɔ́ Yésus ɔ́ ashúshwóógʉ́

37  *Kaand nɨ nyə á kwiy buud milâm, bwə́ mú jî Pyɛ̂r bə́nɔ̂ŋ *buud ɔ lwámá nə́: «Bwááŋg e, sə́ sáág ntʉdɛlɛ̂?» 38  *Pyɛ̂r mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Cɛ́ndʉ́gá mitə́dʉ́gá, muud yɛ̂sh dúwanʉgɨ́ jínə́ mə́ Yésus-Krîst dɨ́, Zɛmbî jwúg bɨ́ nə *misə́m mín. Ntɔ́, bɨ mú lə́g yána mə́ Zɛmbî, yána dɔɔŋg wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. 39  *Nəcé ŋkaagə́ mə́ Zɛmbî í dʉ́gyá nə bɨ̂, nə bwân bʉ́n, nə bɔ́ɔ́l búúd bɛ̂sh bʉ́sə́ óshwóg-óshwóg wá, bímbí dɛ̂sh Zɛmbî mə bá jɔ̂w yí.»

40 Pyɛ̂r mú nə́mə́ kwo ŋgə lás nə bwo bíl zhwog iciyá na, ŋgə cwîny bwo, nyə nə bwo nə́: «Túbʉ́gá wú na kala búúd á lɨ́lɨŋgɨ̂ nɨɨ́d.»

41  *Buud bwə́ á magʉlə kaand yé wá, bwə́ á duwan. Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, buud bwə́ á kwɨ́dʉli *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dɨ́ kúnə́-kúnə buud otɔ́ɔ́shin olɔ́ɔl. 42 Obúgʉla bɛ̂sh bwə́ á dʉ sá zɛ́ny bɛ̧ɛ̧́lə mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí búúd ɔ lwámá, zɛ́ny cʉg sɛɛŋgí á omínyɔŋʉ̂, zɛ́ny dʉ́lə féya bʉlɛ́d, nə zɛ́ny dʉ́lə ji ísɛɛŋgyá í mə́jəgʉlad. 43 Buud bɛ̂sh bwə́ á bə nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́, buud ɔ lwámá bwə́ ŋgə́ bul sá *ísâ í mímbʉ́gú nə *isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí. 44  *Buud bɛ̂sh bwə́ á *búgʉla wá bwə́ á dʉ bə kʉ́l ŋgwúd, bwə́ sɛɛŋg isâ byáŋ dʉ bií byo sɛɛŋgí. 45 Bwə́ á ŋgə kusha məbii máŋ nə isâ byáŋ, bwə́ ka dʉ kawʉla *mwaanɛ̂ wɔɔŋgʉ̂ nə́mə́ nda múúd yɛ̂sh nyə á bə nə məyáŋgan nə́. 46  *Bɛ̂sh bwə́ á dʉ sá zɛ́ny kə̌lə *Luŋ mə́ Zɛmbî jwɔ̂w dɛ̂sh mbií ŋgwúd; bwə́ dʉ féya bʉlɛ́d mínjɔ́w minjɔ́w, bwə́ dʉ də ídʉ̂w byáŋ nə məshusʉg, kú nə muud mə ŋkɛ̂ny nyúul. 47  *Bwə́ dʉ ságʉsə Zɛmbî, bɔ́ɔ́l búúd bɛ̂sh dʉ ŋwa bwo nə məjilə. Cwámba nyə á dʉ cʉg buud jwɔ̂w dɛ̂sh, a dʉ kwádʉlə bwo *Dɔ̧ dɨ̂.

3

Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ lwag mbúmbwúgʉ́

1  *Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ á ka zə kə *Luŋ mə́ Zɛmbî wəla lʉ́ mə́jəgʉla dɨ̂, mə́wəla məlɔ́ɔl mâ mpwó-kugʉ́. 2  *Ŋgwɔ́l múúd nyə á byɛ̂l mbúmbwúgʉ́. Buud bwə́ á ka dʉ ŋkɛ̂ny nyə jwɔ̂w dɛ̂sh dʉ kə jil nyə mpumbɛ́ Luŋ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́: «Jɔ̧ Mbɛ̂» yí, a ka dʉ gwáámb búúd bwə́ kə́ Luŋ wá kwííndyá. 3 Múúd ɛ́nɛ nyə á ka dʉ́g Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ ŋgə́ bə nə́ bwə́ zə́ nyíi Luŋ, a mú gwáámb bwo kwííndyá. 4 Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ mú dʉ́g nyə nə́ figə́-figə́, bwə́ nə nɛ́ nə́: «Ntɨɨg mísh kə́ga.» 5 Muud ɛ́nɛ mú kənd mísh bwə́dɨ́ a ŋgə́ tə́dʉga nə́ a zə́ lə́g gúl sâ. 6 Pyɛ̂r músə cɨ nə nyə nə́: «Mə cugɛ́ nə *mwaanɛ̂, mə kú nə or. Sá mə́ jɨ́ nə ndɨ̂ yí, gwə́ wə́ mə́ yə́ wo yí. Jínə́ mə́ Yésus-Krîst á Nazarɛ̂t dɨ́, tɔ́wʉ́g tʉ́təlí wo kyéyʉg!» 7 Nə́ ndɛɛ́ a mú bií nyə mbwə̂ məncwúmʉ́d, bʉ̂n. Nə́mə́ cé nə cé, məkuú nə məcʉgʉlu mə́ músə lal múúd ɛ́nɛ. 8  *A mú sáánz tɔ̂w tʉ́təlí nə́ cɛdɛk. A mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə kyey. A mú kə, bə́nɔ̂ŋ bwo bwə́ mú kə nyíi Luŋ mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ kyey, a ŋgə́ kɔ̂w, a ŋgə́ ságʉsə Zɛmbî. 9 Buud bɛ̂sh bwə́ mú dʉ́g nyə a ŋgə́ kyey, a ŋgə́ kɔ̂w, a ŋgə́ ságʉsə Zɛmbî, 10 bwə́ ŋgə́ mpu yag nyə nə́ muud nyə á dʉ jɨ mpumbɛ́ Luŋ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Jɔ̧ Mbɛ̂, a dʉ́gə́ gwáámb búúd mikwííndyá yɛ́, nyə wə́ ɛ́nɛ. Bwə́ mú ŋgə jág bul káam sâ í mə́ sɨ̂y yí, ikukwɛndɛ bií bwo. 11  *Muud ɛ́nɛ nyə á shígɛ́ ná kwo béégya nə Pyɛ̂r bá Yuánɛs. Buud bɛ̂sh bwo mú zə nə mikʉ́lə́ kú ná mpu sâ bwə́ cɨ́g yí, zə lyɛ̧ bwo na wú bwə́ á bə kʉ́l bwə́ á gwiid nə́ Nyíŋgʉ́lé* mə́ Sə́lʉmun yí.

Pyɛ̂r mə lás kaand

12 Nda Pyɛ̂r nyə á dʉ́g ntʉ́nɨ nə́, nyə á ka lás nə buud, nyə nə́: «Yé bag ɔ *Izʉrəyɛ̂l, nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ bul káam sâ í mə́ sɨ̂y nɨ yí? Jɨ́ bɨ́ ŋgə́ dʉ́g sə́ nə́ ŋkaamə́ nə́mə́ nda ŋkul nyísʉ́ wə́ í mə́ sá nə́ muud ɛ́ga kyéyʉg tʉ́təlí yí, ŋkí ntâg nə́ sə́ bulʉ́lə wá milâm wə́ Zɛmbî wə́ í mə́ sá yí? 13  *Zɛmbî mə́ *Abʉraham, Zɛmbî mə́ *Izaag, Zɛmbî mə́ *Yákwab, Zɛmbî odâ mə́ sá nə́ sɔ́ɔl məsáal yé Yésus bə́g nə gúmə́. Yésus bɨ́ bâŋ bɨ́ á kɛɛnzh yɛ́, bɨ́ á ban mísh mə́ Pilât dɨ́ yɛ́, í njúl nə́ Pilât nywáá nyə á ŋgə cɛɛl bɨ́d nyə. 14 Bɨ á ban muud Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh yɛ́, tʉ́təlí muud, bɨ́ yidá jî nə́ Pilât gwágʉ́g ŋgwûl buud ŋkúŋkwóŋʉ́lə, a bɨ́d nyə. 15  *Muud nyə a tɛ́ cʉg yɛ́, bɨ bâŋ bɨ a gwú nyə, Zɛmbî nywáá mú gwûmʉshi nyə. Sə́ bʉ́sə owúshinɛd wâ lâŋ wɔɔŋg. 16  *Nəcé búgʉ́lálə Jínə́ mə́ Yésus í, Jínə́ dɔɔŋg í mə́ lʉlʉshi múúd bɨ́ mə́ dʉ́g, bɨ́ mə́ bwey mpu ɛ́ga. Búgʉ́lálə Yésus wə́ í mə́ sá nə́ a yálʉ́g fwámɛ́ yâl nda bɨ́ bɛ̂sh mə́ dʉ́g ɛ́ga. 17  *Nə́ ndɛɛ́, bwaaŋg, mə mpú nə́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɛ̂sh bɨ́nɔ̂ŋ otɔ́we ɔ shwóg bʉ́n bɨ́ á sá yí, í á bə nəcé ijág. 18  *Njɨ, Zɛmbî nyə á bwey jaaw mímpu mi *búúd ɔ mícúndə́ bɛ́ bɛ̂sh dɨ́ nə́ *Krîst yé mə́ bá bwəma nə micúŋ nə́ ndɛɛ́ a yə, sâ jɔɔŋg wə́ í mə́ bwəma ntʉ́nɨ nɨ. 19  *Kagá cɛ́nd mítə́dʉ́gá, bɨ́ cɛ́nd kuú njɔɔnd, ja jɔɔŋgʉ̂ Zɛmbî mú jímbal *misə́m mín; 20 bɨ́ mə́ ká sá ntɔ́ Cwámba mə bá sá nə́ bɨ bə́g nə́ bud-bud, a ntɨ bɨ́ Yésus nyə á fɛ́ɛ́sh nə́ a bə́g Krîst wʉ́n yɛ́. 21 Í jɨɨ nə́ Yésus wɔɔŋgʉ̂ fwóg ji joŋ dɨ́ kə wɔ́ɔ́s ja ísâ byɛ̂sh í bá kwo sɨ̂y ógúgwáán yí. Zɛmbî nyə á ŋgə jaaw ntɔ́ mímpu mí búúd ɔ mícúndə́ bɛ́ nyə á fɛ́ɛ́sh yág wá. 22  *Nəcé Moyîz nyə a shí cɨ nə́: “Cwámba Zɛmbî mə bá ntɨ bɨ́ ŋgwɔ́l múúd micúndə́ nda mə, a njúl mbyágá á kúl búúd jɨ́n. Bɨ ɔ bá gwágʉlə nyə sâ jɛ̂sh nyə́ é bá cɨ bɨ́ yí. 23 Muud yɛ̂sh mə bá bə kú gwágʉlə múúd micúndə́ wɔɔŋg yɛ́, nyə abʉ́lɛ ná bə mə́láŋ mâ kúl búúd jíshéd, a bá gwúyɔw.” 24  *Buud ɔ mícúndə́ bɛ̂sh, tɛ́ɛ́d wə́ Samyɛ̂l kala nə bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ á zə nyə́dɨ́ mpʉ́sə wá bwə́ á shí bwey dʉ bwiiŋg lâŋ á mwɔ̂w mə́ga. 25  *Bɨ bʉ́sə bwân ɔ́ búúd ɔ mícúndə́, bɨ́ á ŋgə nə́mə́ byɛ̂l Zɛmbî njúl nə sɔ̧ nə impáámbə́ bín. Nyə a sá sɔ̧ jɔɔŋgʉ̂ ja nyə á cɨ nə Abʉraham nə́: “Minjɔ́w mí búúd myâ shí ga myɛ̂sh mí bá dʉ lə́g ibwádán mpwoŋ buud nywô dɨ̂.” 26  *Shú dʉ́n wə́ Zɛmbî nyə á tɛ́ɛ́d wééshʉli sɔ́ɔl məsáal yé yɛ́, a ntɨ́ nyə nə́ a zə́g bwádan nə bɨ́, a sá nə́ muud yɛ̂sh yɔ́wʉg bɔ́w-bɔ̂w fúlú.»

4

Bwə́ zə́ bii Pyɛ̂r bá Yuánɛs

1  **Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ ŋgə́ ná lésha nə buud ntʉ́nɨ, nə ofada, nə njwû á buud bwə́ á dʉ baagʉlə *Luŋ mə́ Zɛmbî wá, nə *Osadwisyɛ̂ŋ bwə́ mú zə wɔ́ɔ́s, 2  *bwə́ ŋgə́ bul gwág bɔ̂w nə Pyɛ̂r bá Yuánɛs ŋgə́lə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá ŋgə jaaw nə́ buud bwə́ bá gwûm nda Yésus nyə a gwûm nə́. 3  *Buud ɔ́nɨ bwə́ mú bii Pyɛ̂r bá Yuánɛs kə fad bwo mímbwug dɨ́ nə́ bwə́ bá lás lə́sʉ́ wáŋ mpwó-mwásə́. Nəcé í á bə kugʉ́ mə́ bii shí. 4  *Njɨ, bɔ́ɔ́lʉ́gá ncúlyá buud bwə́ á gwág kɛ́ɛl wá, bwə́ á *búgʉla. Tâŋ obúgʉla í mú bád kə kumə kúnə́-kúnə ótɔ́ɔ́shin otɔ́ɔn.*

Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ zə́ tɔ̂w kɔɔdʉd

5 Mán mələ̂m, otɔ́we ɔ shwóg, nə ocúmbá buud, nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á bə Yurʉ́səlɛm wá bwə́ mú zə sɛɛŋgya. 6 Ajəlácɨ á ofada bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Hána yɛ́ nyə á bə cínɔŋg, nə Kayíf, nə Yuánɛs, nə Aləgʉzándrə, nə mimbyɛ̂l myɛ̂sh myâ wə́ájəlácɨ wâ ofada. 7  *Bwə́ mú zə nə Pyɛ̂r bá Yuánɛs zə tə́l bwo cwánʉ́d na búúd ɔ́nɨ dɨ́. Bwə́ mú ŋgə jî bwo mishílí. Bwə́ nə bwo nə́: «Bɨ ámə sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wʉ́n nɨ nə nyáyɛ́ ŋkul? Bɨ ámə cwééd jínə́ mə́ zə́?» 8  *Ntɔ́, Pyɛ̂r njúl lwándʉ́lá nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mú ka zə bɛ̧sa nə bwo nə́: «Yé ótɔ́we ɔ shwóg wâ kúl búúd, yé ócúmbá buud, 9 sə́ təl kɔɔd dɨ́ múús nəcé sə́ sálə mbə̂l múúd mənywa. Bɨ́ ŋgə jî sə́ sâ sə́ ámə sá shú nə́ a bə́g mpwogɛ́ yí. 10  *Bɨ bɛ̂sh nə bag ɔ *Izʉrəyɛ̂l bɛ̂sh, mpugá nə́ muud bɨ́ ŋgə́ dʉ́g ɛ́ga mə́ bə mpwogɛ́ jínə́ mə́ Yésus-Krîst á Nazarɛ̂t dɨ̂, Yésus bɨ́ á bwambʉlə kwolós dɨ́ yɛ́. Nyə wə́ Zɛmbî nyə a gwûmʉshi yɛ́, nyə wə́ mə́ sá nə́ muud ɛ́ga bə́g mpwogɛ́ nda a tə́l ɛ́ga. 11  *Nəcé Yésus jisə “kwóógʉ́ bɨ́ olwɔ̧́ye bɨ́ á myaas yí, dwó wə́ í mə́ shúgʉla kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga† yí”. 12  *Kú nə ŋgwɔ́l múúd jɨ́ nə ŋkul yîl búúd mə́bɔ̂w dɨ́ yə bwo cʉg yɛ́, njɨ nyə. Nəcé kú nə dúl jínə́ lʉ́ múúd sə́ mə́ jə́lá nə *dʉ́g cʉg nə ndɨ̂ wa shí mishwun yí.» 13 Buud ɔ́nɨ bwə́ mú bul káám dʉ́gʉ́lə nə́ Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ ŋgə lás nə́ kpwɔɔ́-kpwɔɔ́. Bwə́ á bul káam nəcé mpǔlə nə́ Pyɛ̂r bá Yuánɛs bʉ́sə ozhizhe ɔ búúd kú mpu kwas, njɨ í ŋgə́ yida mpûy nə́ bʉ́sə buud ɔ́ gwooŋg mə Yésus. 14 Nda bwə́ á ŋgə nə́mə́ dʉ́g muud nyə á yâl ɛ́nɛ tə́l na bwə́dɨ́ koogʉ́ nə́, bwə́ á shígɛ́ ná kwo bə nə sâ bwə́ cɨ̂. 15  *Bwə́ mú cɨ nə Pyɛ̂r bá Yuánɛs nə́ bwə́ wúg na *mpáánzə́ milə́sʉ́ á Zɛmbî dɨ́, bwə́ cúwóg tɔ́ɔ́n. Osémbye ɔ́ mílə́sʉ́ bwə́ mú ka ŋgə sɔ̧́ sâ bwə́ cɨ́g nə bwo yí. 16  *Bwə́ nə́: «Sə́ sáág buud ɔ́ga ntʉdɛl? Jísə mpu bə nə́ bwə́ mə́ sá *shimbá. Í cugɛ́ ná kwo bə shwoó, buud ɔ́ Yurʉ́səlɛm bɛ̂sh bwə́ mə́ mpu ntɔ́, sə́ cugɛ́ nə ŋkul sá mə́shwán. 17  *Njɨ, í á jə́láyɛ́ nə́ lâŋ nɨ í kwágagí nə muud yɛ̂sh. Ntɔ́, sə́ mpúg yáásʉlə bwo məlwə̂ nə́ ci bwə́ kú ná kwo lésha nə muud nə jínə́ mə́ Yésus.»

18 Bwə́ mú jɔ̂w bwo, zə mpu yáásʉlə bwo məlwə̂ nə́ ci bwə́ kú ná kwo lésha nə muud nə jínə́ mə́ Yésus, ŋkí nə́ bwə́ kwo jɨ́ɨ́gʉli búúd gúl sâ jínə dɔɔŋgʉ́d. 19 Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ mú bɛ̧sa nə bwo nə́: «Bɨmɛ́fwó faasʉgâ. Ye í jəla mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə́ sə́ yídag gwág nə bɨ́, kú gwág nə Zɛmbî? 20 Sə́ bâŋ sə́ cugɛ́ nə ŋkul yɔw bwiiŋgʉ́lə sâ sə́ á dʉ́g nə gwág yí.» 21 Buud ɔ gúfʉ́gá ósémbye ɔ mílə́sʉ́ bwə́ mú kwo mpu báásʉlə bwo ci nə́ ndɛɛ́, bwə́ músə bɨ́d bwo kú sá bwo sâ. Bwə́ dʉ́g nə́ ŋkí bwə́ yə́ bwo intʉ́gʉ́lí, í bɔ̂w, nəcé buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə bul ságʉsə Zɛmbî nə sâ í á sɨ̂y yí. 22 Muud nyə á yâl shimbád yɛ́ wɔɔŋg nyə á bə kala múúd í mə́ cɔ̧́ mimbû məwûm mə́nɔ̧̂ yí.

Obúgʉla bwə́ jəgʉla nə Zɛmbî

23 Pyɛ̂r bá Yuánɛs, ja buud ɔ́nɨ bwə́ á bɨ́d bwo yí, bwə́ á kə búúd báŋ dɨ́, kə jaaw bwo lə́sʉ́ wɛ̂sh milúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud bwə́ á lás nə bwo yí. 24  *Nda bwə́ á gwág lə́sʉ́ wɔɔŋg nə́, bɛ̂sh bwə́ á bʉ̂n mə́kə̂l jəgʉla nə Zɛmbî lâm ŋgwúd bwə́ nə́: «Mása, wo wə́ wo a sá gwɔ̂w nə shí nə mâŋ nə isâ byɛ̂sh bí cínɔŋg yí. 25  *Wo wə́ wo á balan nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim lás mpu mə́ sɔ́ɔl məsáal woó mpáámbə́ jísʉ́ *Dávid dɨ́, cɨ nə́:

Nəcé jɨ́ ilwoŋ í búl cugʉla ntʉ́ga yí?

Nəcé jɨ́ ikûl í búl wá mílúú mítə́dʉ́gá mí kú nə wúmbʉ́lé dɨ́ yí?

26 Ojwû ɔ shí bwə́ mə́ sɛɛŋgya,

otɔ́we ɔ shwóg bwə́ bə́dʉga nə́

bɛ̂sh bwə́ zə lúmbʉli nə Cwámba á shí nyɛ̂sh bá Krîst yé.

27  *Nəcé Herod bá Pons Pilât bwə́ mə́ bə́lɛ zə sɛɛŋgya nə ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí nə Dɔ̧ mə́ *Izʉrəyɛ̂l. Bwə́ mə́ zə sɛɛŋgya wa ŋgwə́la gaád nə́ bwə́ zə́ lúmbʉli nə Yésus, jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔl məsáal wô wó á gwágʉlə məwúdə́ yɛ́. 28  *Bwə́ sá nə́ isâ byɛ̂sh í bwə́mag nda wó á bwey ŋwa cígʉ́lá nə ŋkul nywô nə tə́dʉ́gá woó nə́ í bâg bə nə́. 29  *Cwámba e, ntɨɨg mísh ja gaád wo dʉ́gʉ́g nda bwə́ ŋgə́ cɛɛl juwal sə́ nə́. Ság nə́ osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bwô bwə́ bwííŋgʉg kɛ́ɛl dwô nə́ kpwɔɔ́-kpwɔɔ́. 30  *Shɛ́ɛ́mbʉ́g mbwə̂ wô, mimbə̂l mí ŋgə́g nə yâl, *isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí nə *isâ í mímbʉ́gú í ŋgə́g nə sɨ̂y Jínə́ mə́ Jɔ̧jɔ̧ Sɔ́ɔl məsáal woó Yésus dɨ̂.»

31  *Ja bwə́ á shîn jəgʉla yí, kʉ́kʉ́l bwə́ á bə yí í mú ntaŋʉsa, bɛ̂sh bwə́ mú lwánd nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́, bwə́ mú ŋgə bwiiŋg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî nə́ kpwɔɔ́-kpwɔɔ́.

Obúgʉla bwə́ cʉgə nə isâ byáŋ sɛɛŋgí

32  *Ncúlyá buud bwə́ á *búgʉla wá bwə́ á ŋgə cʉgə lâm ŋgwúd, nə tə́dʉ́gá ŋgwúd. Kú nə muud nyə á ŋkwandʉwa nə mɛ́ məbii yɛ́. Bɛ̂sh bwə́ á dʉ balan nə məbii máŋ sɛɛŋgí. 33 *Buud ɔ lwámá bwə́ á ŋgə bwiiŋg lâŋ gwúmʉ́lə Cwámba Yésus nyə a gwûm nə məma ŋkûl yí, Zɛmbî ŋgə́ bul lwágʉlə bɛ̂sh məma mpáam nyɛ́. 34 Kú ná nə muud á *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla nyə á kwo bə nə məyáŋgan. Bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ á bə nə məshí ŋkí minjɔ́w wá, bwə́ á ŋgə kusha myo, dʉ zə nə *mwaanɛ̂ wɔɔŋg 35 dʉ zə bwɨ́ɨ́g búúd ɔ́ lwámá shí məkuú. Bwə́ ka dʉ kaaw búúd nda mə́yáŋgan mə́ á dʉ bə nə́. 36 Ntɔ́, ŋgwɔ́l múúd á Shíprə nə́ jínə́ nə́ Yósɛb, nyə á bə mwâ *Levît, búúd ɔ lwámá bwə́ á kwo gwiid nə́ Barnábas. Jínə dɔɔŋg í kə́ nə́ «Muud mə dʉ́ bándʉlə búúd yɛ́». 37 Nyə á bə nə fambə́. Nyə á ka kusha gwo. A mú zə nə mwaanɛ̂ wɔɔŋg zə bwɨ́ɨ́g búúd ɔ́ lwámá shí məkuú.

5

Lâŋ mə́ Ananíyas bá mudá yé Safira

1 Njɨ, ŋgwɔ́l múúd nə jínə́ nə́ Ananíyas bá mudá yé Safira bwə́ á zə tɔ̂w cʉ́ŋ. Muud ɛ́nɛ mú nə́mə́ zə kusha dúl bii dɛ́. 2  *Nə́ ndɛɛ́ bá mudá yé bwə́ mú tɔ̂w cʉ́ŋ, a mú bɛ́ɛ́g ŋgwɔ́l *mwaanɛ̂, a bwɨ́ɨ́g shú dɛ́. A músə kə nə ŋgwɔ́l kə bwɨ́ɨ́g *búúd ɔ lwámá shí məkuú. 3  *Pyɛ̂r mú ka jî nyə nə́: «Ananíyas, jɨ́ í sá nə́ *Sátan jwúg nə lâm wô wɛ̂sh wó mú shweel ŋgwɔ́l mwaanɛ̂ wo ámə kusha shí yɛ́, wo zə́ shɨɨg Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim? 4 Ŋgaá nə́ shí í ámə bə shí nywô? Ja wó ámə ka ntâg kusha nywo yí, ŋgaá nə́ mwaanɛ̂ wɔɔŋg nyə ámə bə mwaanɛ̂ woó? Ntʉdɛlɛ́ wó ámə mpu wá wʉ́nɨ tə́dʉga lámʉ́d yɛ́? Ká, buud dɨ́ wó ámə shɨɨg wá, Zɛmbî wə́ wó ámə shɨɨg yɛ́.» 5 Njɨ Ananíyas nyə a gwág iciyá ínɨ yí, nyə á shwal kadʉwa shí a mú fudə. Ifwaas í mú bul bii búúd bɛ̂sh bwə́ á ŋgə gwág lâŋ nɨ wá. 6 Məncwə́má mə́ á tɔ̂w shí, fʉ́lə nyə nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú kə dʉl.

7 Fwámɛ́ fwála í mú cɔ̧́, je bə mə́wəla məlɔ́ɔl ntʉ́nɨ. Mudá mə́ Ananíyas mú nyíi njɔ́w, a kú mpu sâ í ámə sɨ̂y yí. 8 Pyɛ̂r mú jî nyə nə́: «Jaawʉ́g sə̂. Ye bímbí ga wə́ bɨ́ ámə kusha shí nyɨ́n yí?» Nyə nə́: «Haaw. Bímbí dɔɔŋg wə́ nɨ.» 9  *Pyɛ̂r mú ka cɨ nə nyə nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ ámə mpu tɔ̂w cʉ́ŋ nə́ bɨ mə zə́ shweenzh Shíshim mə Cwámba yí? Dʉgɨ́, búúd bwə́ ámə kə dʉl ŋgwúm woó wá, bwə́ mú na mpumbɛ́d mə́nɨ. Bwə́ é kə nə́mə́ nə wo.» 10 Nə́mə́ cé jɔɔŋgʉ̂, a mú kadʉwa na Pyɛ̂r dɨ́ shí məkuú, a mú fudə. Məncwə́má mə́ ŋgə́ nə́mə́ nyíi njɔ́w, mə́ mú kwey nyə mbimbə. Bwə́ mú kə nə nyə kə dʉl ŋgwúm dɨ́ koogʉ́. 11 Ifwaas í mú bul bii búúd bɛ̂sh, tɔɔ bɔɔŋg wâ *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla, tɔɔ bɔɔŋg bwə́ á ŋgə gwág njɨ lâŋ wá.

Buud ɔ lwámá bwə́ sá zhwog məshimbá

12  **Buud ɔ lwámá bwə́ á ŋgə sá zhwog *isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí, nə *isâ í mímbʉ́gú mə́ŋkúmbə mə́ búúd dɨ̂. Bɛ̂sh bwə́ á bə cʉ́ŋ ŋgwúd, bwə́ njúl kʉ́l bwə́ á gwiid nə́ Nyíŋgʉ́lé* mə́ Sə́lʉmun yí. 13 Muud nyə a shígɛ́ ná kwo kə sɛɛŋgya nə bwo. Njɨ, zhwog buud bwə́ á ŋgə bul ságʉsə bwo. 14  *Buud ŋkí bul bulya bwə́ á ŋgə *búgʉla Cwámba, nə budûm nə budá, bwə́ mú zə ŋgə kwɨ́dʉli gwooŋg dɨ̂, 15  *mbií í á wɔ́ɔ́s nə́ buud bwə́ á ŋgə zə nə mimbə̂l ítáádə́ nə ítaŋʉ́d, ŋgə zə bwɨ́ɨ́g koogʉ́ lʉ njwóŋ. Bwə́ á ŋgə sá nə́ ja Pyɛ̂r nyə e cɔ̧́ yí, ka shishîm jé í é kúnya nə wúl mbə̂l cínɔŋg. 16 Buud bwə́ á kə cíg wú mílɔɔm myâ kúnə́-kúnə nə Yurʉ́səlɛm, bwə́ ŋgə́ zə nə mimbə̂l nə bɔɔŋg buud mə́jamb mə́ á tə̂l cwúnd dɨ́ wá, bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə zə yâl.

Buud ɔ lwámá bwə́ zə́ bwəma nə zhíŋ

17  *Ajəlácɨ á ofada, nə bɔ́ɔ́l búúd wâ ŋkɔɔmʉ́ *Osadwisyɛ̂ŋ bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə cʉ́ŋ wá bwə́ á ka zə mpii *buud ɔ lwámá váál áwuwagʉwə̂. 18 Bwə́ mú bií bwo, kə wá bwo njɔ́w mímbwug íjwû dɨ̂. 19  *Ŋgwɔ́l *éŋgəles mə Yawé músə zə mpwó-bulú, zə juw mímpumbɛ́ myâ njɔ́w mímbwug, wééshʉli búúd ɔ lwámá tɔ́ɔ́n, nyə nə bwo nə́: 20 «Kəgá nyíi *Luŋ mə́ Zɛmbî, bɨ kə́g bwiiŋg búúd sâ jɛ̂sh í dʉ́gyá nə cʉg ágúgwáan ga yí.» 21 Njɨ bwə́ á gwág ntʉ́nɨ yí, bwə́ á kə nyíi Luŋ mə́ Zɛmbî ná nə́mə́ mpʉ́mán mpʉ́mán, bwə́ mú ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá.

Ajəlácɨ á ofada nə buud bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə cʉ́ŋ wá bwə́ mú sɛɛŋg *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî nə sɛɛŋgyá milúlúú mí bag ɔ́ Izʉrəyɛ̂l. Bwə́ mú kənd búúd njɔ́w mímbwug nə́ bwə́ kə́g ŋwa búúd ɔ lwámá. 22  *Ifulísh í mə́ kə wɔ́ɔ́s wu, bwə́ kú kwey búúd ɔ lwámá njɔ́w mímbwug. Bwə́ músə nyiŋgə, zə jaaw bwo nə́ 23 «Sə́ ámə kə kwey njɔ́w mímbwug í njúl fwámɛ́ feedyá, isándə́lé í tə́l ŋgə́ baagʉlə. Njɨ ja sə́ ámə juw yí sə́ shígɛ́ kwey múúd cwû.» 24  *Ja njwû á buud bwə́ á dʉ baagʉlə Luŋ mə́ Zɛmbî wá bə́nɔ̂ŋ milúlúú myâ ofada bwə́ mə́ gwág ntʉ́nɨ yí, fʉg í mú jímb bwo mílúúd. Bwə́ mú ŋgə jî nə́ ntɔ́ nyə wə́ ntʉdɛl?

25 Ŋgwɔ́l múúd mú zə jaaw bwo nə́: «Náaá, buud bɨ́ ámə wá mímbwug dɨ́ wá bwə́ təl kʉ́ga Luŋ mə́ Zɛmbî, bwə́ ŋgə yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá». 26  *Nə́ ndɛɛ́, njwû á Luŋ mə́ Zɛmbî bə́nɔ̂ŋ ifulísh bwə́ mú kə ŋwa bwo. Njɨ, bwə́ á ŋgə zə nə bwo nə́ shɛɛ kú cúg bwo, bwə́ ŋgə́ fúndə nə́ buud bwə́ á bá gwú bwo nə məkwóógʉ́. 27 Bwə́ mú zə nə bwo zə tə̂l mpwoombʉ́ gúfʉ́gá ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́d. Ajəlácɨ á ofada mú tɛ́ɛ́d jílə bwo mishílí. 28  *Nyə nə́: «Ŋgaá sə́ á shí bwey tə̂l bɨ́ ci nə́ bɨ kú ná ŋgə jɨ́ɨ́gʉli buud jínə́ nɨɨ́d. Njɨ, ja ga, bɨ mə́ lwándʉlə njɨ́ɨ́gʉ́lá wʉ́n Yurʉ́səlɛm yɛ̂sh. Bɨ ŋgə nə́mə́ cɛɛl yə sə́ mpwɛnɛ shwɨy mə múúd ɛ́nɛ.» 29 Pyɛ̂r bə́nɔ̂ŋ buud ɔ lwámá bwə́ mú bɛ̧sa nə́: «Sə́ mə́ jəlá nə sá mə́gwág nə Zɛmbî, kú bə búúd. 30  *Zɛmbî odâ nyə a gwûmʉshi Yésus bɨ́ á gwú nə məbwə̂ mʉ́n bwambʉlə́lə nyə kwolós dɨ́ yɛ́. 31 Njɨ, Zɛmbî nywáá nyə a mə́ bʉ̂n nyə nə mbwə̂ məncwûm yé, a tə̂l nyə amə́dɨ́ á sâ jɛ̂sh, tə̂l nə́mə́ nyə Cʉgye buud shú nə́ buud ɔ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá, Zɛmbî mú juu bwo nə *misə́m myáŋ. 32  *Sə́ bʉ́sə owúshinɛd wâ isâ byɔɔŋgʉ̂, nə sə́, nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim Zɛmbî nyə á yə buud bwə́ ŋgə́ sá nyə məgwág wá.» 33 Buud ɔ gúfʉ́gá ósémbye ɔ mílə́sʉ́ bwə́ mú jág nyada nə mbií lə́sʉ́ nɨ. Bwə́ nə́ bwə́ zə́ gwú búúd ɔ lwámá.

34  *Njɨ, ŋgwɔ́l *Farizyɛ̂ŋ á *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî, nyɔɔŋg bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Gamalyɛl yɛ́, nyə á bə yɨ́ɨ́gʉli məcɛ̧ɛ̧, buud bɛ̂sh bwə́ dʉ́gə́ bul gwɔ̧́ɔ̧ nyə. A mú zə tɔ̂w, nyə nə́ bwə́ fwóg wééshʉli búúd ɔ́nɨ tɔ́ɔ́n fúfwálá. 35 A mú ka zə cɨ nə buud bɛ́ nə́: «Bag ɔ́ Izʉrəyɛ̂l, bɨ ɔ́ káálʉ́gə́ nə sâ bɨ́ mə́ cɛ́ɛ́l sá búúd ɔ́ga nɨ. 36  *Nəcé, í afwóyɛ́ nə́mə́ bwey, Tə́das nyə á wɔ́ɔ́s wa, zə jaaw nyúúl nə́ ndɛɛ́ buud je bə mitəd minɔ̧̂ zə bɛ̧ nyə. Njɨ, a mú gwúyɔw, buud bwə́ á bɛ̧ nyə wá bɛ̂sh bwə́ mú cɨɨma, jâŋ í mú shîn. 37  *Mpʉ́sə wɔɔŋgʉ̂, Yúdas á Galilê mú nə́mə́ zə wɔ́ɔ́s mwɔ̂w ílâŋ í á ŋgə sɨ̂y yí. A mú nə́mə́ zə julə ncúlyá buud. Njɨ, ja nyə á yə yí, buud bɛ̂sh bwə́ á bɛ̧ nyə wá bwə́ mú nə́mə́ shîn cɨɨma. 38 Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ nə́, fwogá yîl mílâm búúd ɔ́ga dɨ́, bɨ́ bɨ́d bwo nə́ shɛɛ. Nəcé, ŋkí mitə́dʉ́gá myáŋ nə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wáŋ í ŋgə zhu búúd dɨ́, mí é shîn jímb mímɛ́fwó. 39 Í ká yida bə nə́ í ŋgə zhu wə́ Zɛmbî, bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul caam bwo. Bɨ ɔ́ bɛy nə́ bɨ bâg lúmbʉli nə Zɛmbî.» Bwə́ mú gwág nyə, 40  *bwə́ mú jɔ̂w búúd ɔ lwámá, zə fyámʉsə bwo milwóŋ nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú tə́l bwo ci nə́ bwə́ kú ná lésha nə buud jínə́ mə́ Yésus dɨ́. Bwə́ mú ntâg bɨ́d bwo.

41  *Buud ɔ lwámá bwə́ mú wú mpwóómbʉ́ Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî dɨ̂. Bwə́ mú ŋgə kə bwə́ ŋgə́ bul gwág nywa nə́ bwə́ mə́ mpíya nə cúgə́ jínə́ mə́ Yésus dɨ̂. 42  *Bwə́ á shígɛ́ yɔw bwiiŋgʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l mə́ Krîst Yésus. Bwə́ á dʉ bwiiŋg dwo jwɔ̂w dɛ̂sh, tɔɔ Luŋ mə́ Zɛmbî, tɔɔ mínjɔ́w minjɔ́w.

6

Bwə́ zə́ tə̂l ójaákwon

1  *Ja *ómpwíín bwə́ á zə ŋgə bul bulya yí, milɨ́ɨ́gya mí á zə bə. *Oyúdɛn bwə́ á janʉwo nə cʉg Ogʉrɛ̂k wá bwə́ á ŋgə tədʉwa nə Wəhebʉrə̂. Nəcé mikúsə́ myáŋ mí á ŋgə bwəma nə mpyóŋ mə́ŋkɔw mə́ ídʉ̂w mâ jwɔ̂w dɛ̂sh dɨ̂. 2 *Buud ɔ lwámá wûm nə óbá bwə́ mú sɛɛŋg ómpwíín bɛ̂sh, zə cɨ nə bwo nə́: «Í ajə́láyɛ́ nə́ sə́ dʉ́g tə̂l bwiiŋgʉ́lə Milə́sʉ́ mí Zɛmbî, fwo dʉ zə kaaw ídʉ̂w. 3  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, bwaaŋg, sɔ̧́gá buud zaŋgbá na mpə́dʉ́gá nyɨ́nʉ́d, bɔɔŋg búúd bwə́ ŋgə́ bwiiŋg lâŋ wáŋ nə́ bʉ́sə ijɔ̧ɔ̧́ i búúd wá, bwə́ njúl lwándʉ́lá nə Shíshim nə fʉg wá, sə́ tə́lʉ́g bwo ísɛ́y í kaawʉ́lə mə́biid. 4 Sə́ bâŋ sə́ é ka wá mílúú njɨ mə́jəgʉla dɨ́ nə bwiiŋgʉ́lə kɛ́ɛl dɨ̂.» 5 Buud bɛ̂sh bwə́ mú magʉlə tə́dʉ́gá wɔɔŋg. Bwə́ mú fɛ́ɛ́sh Itiyɛn a njúl lwándʉ́lá nə búgə́ nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́. Bwə́ fɛ́ɛ́sh nə́mə́ Fílíp, nə Prokor, nə Nikanor, nə Timoŋ nə Parʉmenas, zə bəd Níkwalâ muud Antyósh nyə á nyíi mísɔɔn Oyúdɛn dɨ́ yɛ́. 6  *Bwə́ mú kə nə bwo búúd ɔ lwámá dɨ́, buud ɔ lwámá bwə́ mú jəgʉla nə Zɛmbî, bwə́ mú bəd bwo məbwə̂. 7  *Milə́sʉ́ mí Zɛmbî mí mú ŋgə kə shwóg nə shwóg, tâŋ ompwíín í ŋgə kwɨ́dʉli Yurʉ́səlɛm, ncúlyá ofada bwə́ mú magʉlə búgʉ́lálə Yésus.

Bwə́ zə́ bii Itiyɛn

8  *Itiyɛn nyə a bə lwándʉ́lá nə mpaam mə́ Zɛmbî nə ŋkul nə́ cwɔ́ɔ́. A mú ŋgə sá *isâ í mímbʉ́gú nə məma *isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí, buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ dʉ́g. 9 Bɔ́ɔ́l búúd bə́nɔ̂ŋ Itiyɛn bwə́ mú zə sɛ́ŋʉsa məkə̂l. Í á bə bɔ́ɔ́l búúd wâ *mpáánzə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá á buud bwə́ á wú mə́lwaá dɨ́ wá, bwə́ njúl buud ɔ́ Sirɛ̂n nə Aləgʉzandrî, zə kɛɛl *Oyúdɛn bwə́ á zhu Silisî nə Azî wá. 10  *Njɨ, bwə́ á shígɛ́ bə nə ŋkul mə kwag Itiyɛn nəcé nyə á ŋgə lás nə fʉg Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim á ŋgə yə nyə yí. 11  *Bwə́ mú kusə búúd nə́ bwə́ zə́g máalə Itiyɛn nə́: «Sə́ ámə gwág múúd ɛ́ga ŋgə́ *lás nə Moyîz bá Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu.» 12 Bwə́ mú shwambʉlə búúd bɛ̂sh, nə ocúmbá buud, nə *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ mú zə bii Itiyɛn, kə nə nyə mpáánzə́ milə́sʉ́ á Zɛmbî dɨ̂. 13  *Bwə́ mú kwəmʉsa bɔ́ɔ́l ówúshinɛd wâ məshɨɨgâ nə́ bwə́ kə́g máalə nə́: «Muud ɛ́ga mə́ dʉ jág lás nə kʉ́l í búl bə ci yí, nə Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz ja jɛ̂sh. 14 Sə́mɛ́fwó sə́ ámə gwág a ŋgə́ cɨ nə́ Yésus á Nazarɛ̂t mə bá caam *Mpáánzə́ Zɛmbî, a cɛ́nd íjâm nə ijag yâ odá Moyîz nyə a lʉ́gə yí.» 15 Buud bɛ̂sh bwə́ á bə *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî dɨ́ wá bwə́ mú ŋgə dʉ́g Itiyɛn nə́ figə́-figə́, bwə́ mú dʉ́g nə́ mpwoombʉ́ nyɛ́ nyísə nda mpwoombʉ́ *éŋgəles.

7

Itiyɛn mə lás kaand

1 Ajəlácɨ á ofada mú jí nyə nə́: «Ye sâ bwə́ ŋgə́ cɨ wǒ nɨ jísə bánda bə ntɔ́?» 2  *Itiyɛn mú bɛ̧sa nə́: «Yé bwááŋg, yé ódâ, gwágʉ́lə́gá. Mpáámbə́ íshé *Abʉraham njúl ná shí á Məzhuputamî, a kú fwó kə ji Sharaŋ, Zɛmbî á milwanə́ nyə a lwóya nyúúl nyə́dɨ́, 3  *zə cɨ nə nyə nə́: “Wúg wódɨ́ shíd, wo béégya nə njɔ́w búúd wô, wo kə́g shí mə́ bá lwágʉlə wo yííd.” 4  *Ntɔ́, Abʉraham mú wú shí Okalʉdyɛ̧̂ dɨ̂, a mú kə ji Karaŋ. Mpʉ́sə shwɨy mə sɔ́ɔ́ŋgʉ́, Zɛmbî mú yîl nyə wu, ntɨ́ nyə wa shí bɨ́ njúl múús ga. 5  *Njɨ nyə a shígɛ́ yə nyə ŋkɔw wa shí gaád, kú nə́mə́ bə tɔ́ɔ bímbí múúd jɨ nə ŋkul tə̂l kuú yí. Nyə á yida kaag nə́ í é bá bə shí nyɛ́, mpwoŋ buud nyɛ́ ka bá shúgʉla nə nywo. Í á bə cínɔŋgʉ́ Abʉraham njúl kú fwo bə nə mwân. 6  *Zɛmbî mú cɨ nə nyə nə́: “Mpwoŋ buud nywô í bá kə ji ízhaá shíd. Buud ɔ́ wu bwə́ bá sá bwo məlwaá bwə́ cúg bwo tâŋ mimbû mitəd minɔ̧̂. 7 Njɨ, lwoŋ búúd í bá wá bwo mə́lwaa dɨ́ nɨ, mə bá yə gwo intʉ́gʉ́lí, bag dwô í mú bá shwub, í mú zə wa shí gaád, zə dʉ yə mə gúmə́.” 8  *Zɛmbî músə sá bá sɔ̧. Sɔ̧ jɔɔŋgʉ́ mɛ́ məyɨɨgyé wə́ ábɨwáág. Ntɔ́ Abʉraham mú byá *Izaag a sá nyə ábɨwáág jwɔ̂w lʉ́ mwɔɔmb mpʉ́sə byélé. Izaag byá *Yákwab, sá nə́mə́ nyə ntɔ́. Yákwab byá nə́mə́ ímpáámbə́ í á fwɔ̧ ibɛɛnd wûm nə íbá íshé yí, a sá nə́mə́ byo ábɨwáág. 9  *Impáámbə́ bíshé ínɨ í á ka zə shîŋ Yósɛb. Bwə́ mú kusha nə nyə nə́ a kə́g Igîpten. Njɨ, Zɛmbî nyə á bə nə nyə. 10  *A mú ŋgə sɛy yîl nyə *íncwaw í ntʉg byɔɔŋg byɛ̂sh dɨ́ nə́ ndɛɛ́ a kə yə nyə fʉg mísh mə́ Farawôŋ njwú-buud á Igîpten dɨ̂, a sá nə́ Farawôŋ gwágʉ́g nyə nywa lámʉ́d. Farawôŋ mú tə́l nyə ŋgwə́mʉna á Igîpten yɛ̂sh, tɛɛm bə nyə́mɛ́fwó Farawôŋ dɨ́ njɔ́w. 11  *Məma zha músə zə bə Igîpten yɛ̂sh dɨ̂, kumə Kanaan, incwaw í ntʉg bul yáág, impáámbə́ í íshé kú ná nə sâ bwə́ də́g. 12 Nda Yákwab nyə a gwádʉga nə́ idʉ̂w bísə Igîpten nə́ nyə á ka kənd impáámbə́ í íshé wu ja ashúshwóógʉ́. 13  *Ja bwə́ á kwo kə ja ábɛɛ̂ yí, Yósɛb músə kə bágʉlə bwo nyúul, Farawôŋ músə zə mpu mpwoŋ buud nyə á zhu yí. 14  *Yósɛb músə ka zə sá nə́ bwə́ kə́g ŋwa sɔ́ɔ́ŋgʉ́ Yákwab nə njɔ́w buud yé wɛ̂sh tâŋ buud məwûm zaŋgbá nə ótɔ́ɔn. 15 Yákwab músə zə shulə kə Igîpten, nyə á kə yə wu, bə́nɔ̂ŋ impáámbə́ bíshé. 16  *Bwə́ á nyiŋgə nə bwo, kə dʉl Síkɛm, shwoŋ Abʉraham nyə á kusə bwân ɔ́ Imor dɨ́ nə *mwaanɛ̂ yí.

17  *«Ŋkaagə́ Zɛmbî nyə á kaag Abʉraham yí í á ŋgə bə nə́ í zə bwəma. Nda wəla dɔɔŋg í á ŋgə shísh nə́, kúl búúd jé í á ŋgə zə bulya, í ŋgə́ bul mpyáánz nûŋ Igîpten. 18 Kúl mə Abʉraham í á ŋgə mpyáánz ntɔ́ nə ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja wúl njwú-buud í á ŋwa ijwûga yí, wɔɔŋg njwú-buud í á shígɛ́ mpu Yósɛb yí. 19  *Njwú-buud wɔɔŋg í á ka zə cʉgə nə mpwoŋ buud íshé mə́shɨɨgâ dɨ̂. A mú cúg ódá nə bɔ́w-bɔ̂w lâm nyə á bə nə ndɨ̂ yí nə ndɛɛ́ a sá nə́ bwə́ ŋgə́g nə myaas ikʉ́kény byáŋ í ŋgə́g nə fudə. 20  *Fwálá dɔɔŋg wə́ Moyîz nyə a byɛ̂l yí. Zɛmbî nyə á ka gwág nyə nywa lámʉ́d, obyɔ̂l bɛ́ bwə́ mú wɨ́ɨ́l nyə bwə́dɨ́ njɔ́w tâŋ oŋkwoond olɔ́ɔl, 21 nə ndɛɛ́, ja bwə́ á ka nə́mə́ kə myaas nyə yí, sás mə́ Farawôŋ mú cwéég nyə, zə baagʉlə nyə tâŋ nda yé mwân. 22 Moyîz mú nyíŋgʉla mpúyá á Igîpten wɛ̂sh dɨ́ nə́ ndɛɛ́ á mú zə bə ŋkácid íciyá nə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́d.

23  *«Ja nyə á zə bə nə mimbû məwûm mə́nɔ̧̂ yí, tə́dʉ́gá í mú wɔ́ɔ́s nyə lámʉ́d nə́ a kə́g dʉ́g ómínyɔŋʉ̂ bɛ́ Bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l. 24 A mú dʉ́g ŋgwɔ́l mwân Igîpten ŋgə́ sá ŋgwɔ́l mwân Izʉrəyɛ̂l. Moyîz mú kɛɛm mwân Izʉrəyɛ̂l, a cú mwân Igîpten. 25 Nyə á ŋgə tə́dʉga nə́ kúl jé Izʉrəyɛ̂l bwə́ é mpu nə́ Zɛmbî mə zə́ balan nə nyə, zə cʉg bwo. Njɨ, bwə́ á shígɛ́ mpu ntɔ́. 26 Jwɔ̂w í á bɛ̧ yí, a mú kə kwey bwân ɔ́ Izʉrəyɛ̂l óbá bwə́ ŋgə́ shuya. A mú ka cɛɛl bɛ́ɛ́g bwo nə́ bwə́ jíg nə́ shɛɛ, nyə nə bwo nə́: “Bɨ bʉ́sə omínyɔŋʉ̂, nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ sɨ́ya yí?” 27 Njɨ, nyɔɔŋg nyə á ŋgə sá ŋgwɔ́l yɛ́ mú lámʉsa nə nyə, nyə nə́: “Zə́ nyə á tə́l wo cî nə́ wo dʉ́g sámb sə́ milə́sʉ́? 28 Wó cɛɛl zə gwú mə nda wó ámə gwú mwân Igîpten nə kugʉ́ nə́?” 29  *Njɨ Moyîz nyə a gwág ntʉ́nɨ yí, nyə a túb, a mú kə ji shí á Madyan. Wu wə́ nyə á byá bwábudûm óbá yɛ́.

30  *«Nyə á ji wu mimbû məwûm mə́nɔ̧̂, ŋgwɔ́l *éŋgəles mə Cwámba mú zə lwóya nyə nyúúl míŋgwiilɛd, miŋgwiilɛ mí ŋgə́ maŋ kwasa dɨ́ nûŋ shí a shwééshá á mbʉ́mbʉ́ŋ Sinayî. 31 Moyîz mú káam sâ nyə á ŋgə dʉ́g jɔɔŋgʉ̂. A mú ka shísh nə́ a kə́ mpu dʉ́g. Kə́l mə́ Cwámba í mú gwɨ́ɨ́g í ŋgə́ cɨ nə́ 32 “Mə ɔ́nɨ, mə Zɛmbî impáámbə́ byô, Zɛmbî mə́ Abʉraham, Zɛmbî mə Izaag, Zɛmbî mə Yákwab.” Moyîz mú tɛ́ɛ́d lilyálə, a kú ná kwo sɔ̧́ nə́ a mpúg dʉ́g. 33 Nə ndɛɛ́, Cwámba mú cɨ nə nyə nə́: “Yílʉ́g mə́ŋgwub məkuúd nəcé kʉ́l shí wó tə́l nɨ í músə nda mə. 34 Mə mə́ ntɨ mísh, mə mə́ dʉ́g bɔ̂w dɛ̂sh bwə́ ŋgə́ sá kúl jâm Igîpten yí. Mə mə́ gwág nda bwə́ ŋgə́ leegya nə́. Mə mə́ shulə nə́ mə zə́ cʉg bwo. Kagʉ́ kə ja gaád, mə mə́ kənd wo Igîpten.”

35  *«Eŋgəles nyə á lwóya nyúúl kwasa dɨ́ yɛ́, Zɛmbî nyə á kənd nyə, a kə tə́l Moyîz cî, tə̂l nyə cʉgye. Í njúl nə́ bwə́ á ban Moyîz wɔɔŋg, bwə́ jî nyə nə́: “Zə́ nyə á tə́l wo cî nə́ wo zə́g dʉ sámb sə́ milə́sʉ́?” 36  *Moyîz wɔɔŋg wə́ nyə á kə yîl bwo mə́lwaá dɨ̂ Igîpten yɛ́, a ŋgə́ sá *isâ í mímbʉ́gú nə *isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí wu, tɛɛm bə ja bwə́ á lɨ́ɨ́na mâŋ mə́ atɨ́tɨɨ̂ yí, tɛɛm bə ja bwə́ á ŋgə kyey shí a shwééshá dɨ́ tâŋ mimbû məwûm mə́nɔ̧̂ yí. 37  *Nyə wə́ nyə á cɨ nə Bag ɔ́ Izʉrəyɛ̂l nə́: “Zɛmbî mə bá ntɨ bɨ́ ŋgwɔ́l *múúd micúndə́ nda mə, a njúl mbyágá á kúl búúd jɨ́n.” 38  *Moyîz wɔɔŋg wə́ nyə á bə mpə́dʉ́gá éŋgəles nyə á ŋgə lésha nə nyə yɛ́ bə́nɔ̂ŋ odâ, ja kúl búúd jíshé í á sá gúfʉ́gá mbʉ́ŋ Sinayî shí a shwééshád yí. Nyə wə́ a lə́g milə́sʉ́ myâ cʉg wə́ éŋgəles, a kalá yə shé. 39  *Njɨ, odá bwə́ á shígɛ́ cɛɛl sá nyə məgwág. Bwə́ lámʉsa nə nyə, milâm dʉ nyiŋgə kə njɨ Igîpten. 40  *Bwə́ mú cɨ nə Arɔɔn nə́: “Ság ozɛmbî bwə́ é dʉ tɔ̂w sə́ shwóg wá. Sə́ bâŋ sə́ ampúyɛ́ ná sá í mə́ bə nə Moyîz muud á kə yîl sə́ Igîpten yɛ́.” 41 Bwə́ mú lúlə mwâ ntɛny tâŋ zɛmbî áyadʉ́g, bwə́ sá nyə *mətúnʉga nda Zɛmbî, bwə́ sá mə́shusʉg gúmálə́lə sâ bwə́ ámə sá nə məbwə̂ máŋ yí. 42  *Zɛmbî nyə á ka ntâg yid bwo kwoŋ, a mú sá nə́ bwə́ nyíŋgʉ́lág ŋgə́lə yə wəacén-cénî wâ joŋ gúmə́. Sá jɔɔŋg wə́ jísə́ cilyá kálaad búúd ɔ mícúndə́d nə́:

Bag ɔ́ Izʉrəyɛ̂l,

ye bɨ á cígə mə ocúdú

ŋkí nə́ bɨ á sá mə *mətúnʉga

mímbû məwûm mə́nɔ̧̂ bɨ́ á bə shí a shwééshá dɨ́ myá?

43 Ŋgaá nə́ bɨ á yida dʉ ŋkɛ̂ny banda mə́ Molok*,

nə yuug ácén-céní bɨ́ á sá shú mə́ Zɛmbî wʉ́n Refan yí?

Ŋgaá nə́ bɨ á yida dʉ kúd məmpwoombʉ́ mə́ndəlúd

dʉ yə mbɛɛ́ íyuug í zɛmbî bɨ́ á sá yí gúmə́?

Sâ jɔɔŋg wə́ í sá nə́ mə bâg kənd bɨ́ míkwám dɨ́

shwóg-shwóg cɔ̧́ *Babilɔn.

44  *«Njɨ, ja ódá bwə́ á bə shí a shwééshá dɨ́ yí, bwə́ á shí bə nə banda í á dʉ lwágʉlə nə́ Zɛmbî jisə bwə́dɨ́ yí. Muud nyə á dʉ lésha nə Moyîz yɛ́ nyə á cɨ nə nɛ́ nə́ a kə́g sá banda dɔɔŋgʉ́, a bɛ̧ yuug nyə á dʉ́g yí. 45  *Odá bwə́ á shí ŋgə kala banda dɔɔŋgʉ́ íkala i búúd byɛ̂sh í á ŋgə byɛ̂l yííd. Bɔɔŋg bə́nɔ̂ŋ Yeshuwa bwə́ á ntɔ̧ shí Zɛmbî nyə a wɨ́ɨ́ŋg wəamə́dɨ́ yí, bwə́ á kə nə́mə́ nə dwo wu, í mú jɨ wu kə wɔ́ɔ́s fwála mə́ *Dávid.

46  *«Zɛmbî nyə á bul cɛɛl Dávid wɔɔŋgʉ̂. Ntɔ́ Dávid mú jî Zɛmbî nə́ a sáág nyə mpaam nə́ a lwɔ̧́g bag ɔ Yákwab njɔ́w Zɛmbî. 47  *Sə́lʉmun wə́ nyə á yida lwɔ̧́ nyə njɔ́w. 48  *Njɨ, Zɛmbî a gwɔ́w-gwɔ̂w nyə ádɛ́ ji mínjɔ́w məbwə̂ mə́ búúd mə́ ámə lwɔ̧́ myá, nə́mə́ nda múúd micúndə́ nyə á cɨ nə́. 49  *Nyə á cɨ nə́:

Joŋ dʉ́sə jiya ícî jâm.

Shí nyísə kʉ́l mə́ dʉ tə̂l mə́kuú yí.

Wáyɛ́ njɔ́w bɨ́ bɨ́ nə ŋkul lwɔ̧̂ mə yí?

Cwámba mə shílə́ ntɔ́.

Ŋgow mə́ jɨ nə ŋkul kə woga yɛ́?

50 Ŋgaá nə́ mə wə́ mə a sá isâ ínɨ byɛ̂sh?

51  *«Bɨ bʉ́sə nə nʉ́ŋ. Bɨ́ ŋgə sá Zɛmbî məlwə̂. Bɨ bʉ́sə njɨ bɨ ɔ́ dʉ sá ŋgáádə́ nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, nə́mə́ nda impáámbə́ bín í a dʉ sá nə́. 52  *Nyáyɛ́ múúd micúndə́ ímpáámbə́ bín í á shígɛ́ lwágʉlə cúwʉ́lí yɛ́? Bwə́ á dʉ gwú bɔɔŋg bwə́ á dʉ bwey zə jaaw nə Tʉ́təlí Muud mə bá zə wá. Tʉ́təlí muud wɔɔŋgʉ̂ wə́ bɨ́ á kɛɛnzh, bɨ́ mú gwú yɛ́. 53  *Bɨ buud bɨ́ á lə́g *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ wə́éŋgəles bwə́ á yə bɨ́ má, nə məmpə́ndí mɛ̂sh mâ cínɔŋg wá, bɨ abɛ̧́ɛ̧́yɛ́ mwo.»

Bwə́ gwú Itiyɛn

54  *Njɨ búúd ɔ gúfʉ́gá ósémbye ɔ mílə́sʉ́ bwə́ á gwág iciyá ínɨ yí, bwə́ á shwal gwág Itiyɛn yáág-yáág mpimbə, bwə́ ŋgə́ fúgal məjə. 55  *Itiyɛn nyɛ, lwándʉ́lá nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́, mú kənd mísh joŋ dɨ́, a mú dʉ́g mə́ŋkənʉwa mə́ Zɛmbî, Yésus tə̂l Zɛmbî mbwə̂ məncwûm. 56  *A mú cɨ nə́: «Dʉgá, mə ŋgə dʉ́g joŋ í mə́ bâŋ. *Mwân mə Múúd təl Zɛmbî mbwə̂ məncwûm.» 57 Bwə́ mú bwú məma óŋkwiimbyê, bwə́ ŋgə́ fad məlwə̂ máŋ; bɛ̂sh nə lâm ŋgwúdʉ̂, bwə́ shwal kə shwɨy nyə nyúúlʉ́d. 58  *Bwə́ julə wú nə nyə ŋgwə́la, kə lúmə nyə məkwóógʉ́. Buud bwə́ á ŋgə sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg wá bwə́ á yîl iwáma byáŋ kə bwɨ́ɨ́g gúl ncúncwə́má shí məkuú. Ncúncwə́má jɔɔŋg wə́ Sôl. 59  *Bwə́ ŋgə́ lúmə Itiyɛn məkwóógʉ́ ntʉ́nɨ́, Itiyɛn mú jɔ̂w Zɛmbî, nyə nə́: «Cwámba Yésus, lə́gʉ́g *jîm jâm.» 60  *Nə́ ndɛɛ́, a mú kúd mə́bwóŋ shí, a kɨ̂m nə ŋkulû nə́: «Cwámba, wo kú lɔ̧́ bwo *sə́m bwə́ ŋgə́ sá ga.» Njɨ nyə á shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, a mú yə.

8

Sôl mə zə jugʉshi Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla

1  *Sôl nyə á bə cʉ́ŋ nə buud bwə́ á gwú Itiyɛn wá. *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla í á bə Yurʉ́səlɛm yí í á zə bul bwəma nə cúwʉ́lí mwɔ̂w mɔɔŋgʉ́d. Obúgʉla bɛ̂sh bwə́ mú shîn nyuŋgʉla wú Yurʉ́səlɛm, kə mə́shí mâ Yudéa nə Samaríya; í lʉ́g cínɔŋgʉ́ njɨ *buud ɔ lwámá. 2 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á wá milâm wə́ Zɛmbî wá bwə́ á kə dʉl Itiyɛn, bwə́ sá nə́mə́ nyə shwɨy mbií áyíyáág. 3  *Sôl nyɛ nyə á ŋgə yáág nə́ á jaŋgʉlə Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla. Nyə á dʉ ŋgə nyíi mínjɔ́w minjɔ́w, dʉ ŋgə bii óbúgʉla, budá nə budûm, dʉ kə wá bwo mímbwugʉd.

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl í zə kə Samaríya

4  *Buud bwə́ á cɨɨma Yurʉ́səlɛm wá bɛ̂sh bwə́ á ŋgə kə mə́zhɨɨ́ məzhɨɨ́, bwə́ ŋgə́ bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l á lâŋ mə́ Yésus. 5 Ntɔ́, Fílíp nyə á shulə kə wúl ŋgwə́la á Samaríya, a mú kə bwiiŋg buud ɔ́ wu lâŋ mə́ *Krîst.

6 Buud ɔ́ wu bɛ̂sh bwə́ mú kənd mílâm ísâ Fílíp nyə á ŋgə cɨ yííd, muud ŋgwúd nə ŋgwúd kú sá nʉ́ŋ nəcé bwə́ á ŋgə gwádʉga *məshimbá nyə á ŋgə sâ má, bwə́ ŋgə́ nə́mə́ dʉ́g mwo. 7  *Nəcé zhwog buud bwə́ á bə nə məjamb wá, məjamb mə́ á dʉ wû mə́ ŋgə́ kɨ̂m məma óŋkwiimbyê, mimbúmbwúgʉ́ nə bɔɔŋg bwə́ á dʉ nyɛ̂sh wá bwə́ ŋgə́ yâl. 8 Ŋgwə́la wɔɔŋg wɛ̂sh í mú bə nə məma mə́shusʉg.

9 Í njúl nə́ ŋgwɔ́l múúd nyə á dʉ bə ŋgwə́la wɔɔŋgʉ́d nə jínə́ nə́ Shímun. Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á dʉ sá májig, buud bɛ̂sh wâ Samaríya bwə́ mú dʉ bul káám nyə, nyɛ mú nə́mə́ dʉ jaaw nyúul nə́ á bul bə. 10 Buud bɛ̂sh, tɛ́ɛ́d ozhizhe kə kumə məma fwámɛ́ búúd, bɛ̂sh bwə́ á dʉ ŋwa Shímun nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́, bwə́ nə́: «Muud ɛ́nɛ jisə ŋkul mə́ Zɛmbî, nyɔɔŋg bwə́ dʉ cɨ nə́ í búl ntɔ̧ yí.» 11 Bwə́ á kənd milâm nyə́dɨ́ nəcé nyə á bwey bul sá nə́ bwə́ káámʉ́g nyə nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí jamb myɛ́. 12  *Njɨ, ja bwə́ á *magʉlə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l Fílíp nyə á ŋgə bwiiŋg bwo shú Faan mə́ Zɛmbî nə shú jínə́ mə́ Yésus-Krîst yí, bwə́ á ŋgə duwan, nə budûm nə budá nə́mə́. 13 Shímun wɔɔŋgʉ̂ nyəmɛ́fwó nyə a *búgʉla nə́mə́, a mú duwan. A mú zə nada nə Fílíp kú ná béégya nə nyə, a ŋgə́ dʉ́g məma ísâ í ntɔ̧́ búúd ŋkul yí nə məshimbá mə́ á ŋgə sɨ̂y má, a ŋgə́ bul káam.

Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ kə́ Samaríya

14 *Buud ɔ lwámá bwə́ á bə Yurʉ́səlɛm wá bwə́ á ka gwág nə́ buud ɔ́ Samaríya bwə́ mə́ lə́g Milə́sʉ́ mí Zɛmbî. Bwə́ mú kənd Pyɛ̂r bá Yuánɛs wu. 15 Bâŋ, ja bwə́ á shulə kə Samaríya yí, bwə́ á jəgʉla nə Zɛmbî shú nə́ obúgʉla wâ wu bwə́ lə́gʉ́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. 16  *Nəcé, í á bə cínɔŋgʉ́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim kú fwo shulə tɔɔ múúd ŋgwúd dɨ̂. Bwə́ á yida shîn ŋgə duwan jínə́ mə́ Cwámba Yésus dɨ̂. 17 Nə́ ndɛɛ́, Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ mú ŋgə bəd bwo məbwə̂, bwə́ mú ŋgə lə́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim.

18  *Shímun nyə á ka dʉ́g nə́ buud bwə́ ŋgə lə́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ja buud ɔ lwámá bwə́ bə́d bwo məbwə̂ yí, a mú ka zə nə *mwaanɛ̂ nə́ a zə́ yə Pyɛ̂r bá Yuánɛs, 19 nyə nə bwo nə́: «Yə́gá nə́mə́ mə ŋkul nɨ, muud yɛ̂sh mə́ é bəd məbwə̂ yɛ́ lə́gʉ́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim.» 20 Njɨ, Pyɛ̂r mú yidá cɨ nə nyə nə́: «Bɨná mwaanɛ̂ woó bɛ̂sh nə́ mpaá, nəcé wó ámə tə́dʉga nə́ bwə́ dʉ kusə yána mə́ Zɛmbî nə mwaanɛ̂. 21  *Wo cugɛ́ nə ŋkɔw wa sâ gaád, kú nə tɔɔ sâ, nəcé lâm wô í cugɛ́ tʉ́təlí nə Zɛmbî. 22 Cɛ́ndʉ́g bɔ́w-bɔ̂w tə́dʉ́gá wô nɨ, wo jə́gʉlag nə Zɛmbî, ka nyə é juu wo nə yuug í ámə wɔ́ɔ́s wo lámʉ́d nɨ. 23 Mə dʉ́g nə́ byó íwɨ́ɨ́mbʉ́g í mə́ bul yáág. Olɨ́lɨŋgɨ̂ bwə́ mə́ bií wo kwám.» 24  *Shímun mú bɛ̧sa nə́: «Bɨmɛ́fwó jəgʉlagá nə Zɛmbî shú dâm nə́ tɔɔ sâ ŋgwúd bɨ́ mə́ cɨ na nɨ í kú bə nə mə.»

25 Pyɛ̂r bá Yuánɛs bwə́ mú shîn lwóya búgə́ jáŋ, bwiiŋg kɛ́ɛl mə Cwámba nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú nyiŋgə́ kə Yurʉ́səlɛm. Bwə́ mú ŋgə bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l zhɨ́ɨ́ nə zhɨɨ́ zhwog milɔɔm myâ Samaríya dɨ̂.

Muud Ityopí mə́ zə lə́g Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l

26 Ŋgwɔ́l *éŋgəles mə Yawé mú zə lás cɨ nə Fílíp nə́: «Kyeyʉ́g kə ŋgɛɛ *məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w, zhɨ́ɨ́ í dʉ shulə wú Yurʉ́səlɛm kə Gaza, zhɨ́ɨ́ nyísə́ kú jwɔ̧́ɔ̧la búúd yí.» 27  *Fílíp mú nə́mə́ tɨ́ njɔɔnd kú fadʉlə. Ndug nə́ ŋgwɔ́l múúd Ityopí, a njúl myáágə́, a njúl lúlúú ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ cî mudá á Ityopí bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Kandás yɛ́, muud wɔɔŋgʉ̂ njúl kʉlág mə́bii mə cî mɛ̂sh dɨ̂, nyə á kə Yurʉ́səlɛm kə́lə yə Zɛmbî gúmə́; 28 nyə á ŋgə nyiŋgə a njúl nyə́dɨ́ mə́túwa dɨ́, a ŋgə́ lɔ̧́ kálaad mə́ *múúd micúndə́ Izayí. 29 Shíshim mú cɨ nə Fílíp nə́: «Shíshʉ́g kə kumə mə́túwa ɛ́nɛ̌d.» 30 Fílíp mú lɛɛl kə, a mú gwág múúd ɛ́nɛ ŋgə́ lɔ̧́ kálaad mə́ múúd micúndə́ Izayí. Fílíp mú jî nyə nə́: «Ye wo ŋgə mpu gwág sâ wó ŋgə́ lɔ̧́ nɨ?» 31 Muud ɛ́nɛ mú bɛ̧sa nə́: «Mə é ka mpu gwág na ntʉdɛlɛ́ muud nda fwo lwágʉlə mə?» A mú jɔ̂w Fílíp nə́ a kə́wag mə́túwa dɨ́ kə jɨ nyə́dɨ́ koogʉ́. 32  *Kʉ́kʉ́l mícilyá mí Kálaad Zɛmbî nyə á ŋgə lɔ̧́ wə́ ga:

Nyə á bə nda tɔw bwə́ ŋgə́ kə nə ndɨ̂ nə́ bwə́ kə́ cígə yí,

nə́mə́ nda mwâ ncwəmbɛ bwə́ ŋgə́ sámb mimyɔ̧ɔ̧́ yí.

Nyə a shígɛ́ bɛ̂ny mpu nə́ a lás.

33 Bwə́ á sɛ́ɛ́mbʉli nyə, bwə́ nyaal nyə ŋkaam nyɛ́ nə məkuú.

Zə́ jɨ́ nə ŋkul bá bwiiŋg lâŋ á mpwoŋ buud nyɛ́ yɛ́? Kú nə muud!

Bwə́ á sámb nyə jé cʉg shí gaád.

34 Myáágə́ mú jî Fílíp nə́: «Mə́ jəgʉla nə wo, fɛ́ɛ́lʉ́g mə, zə́ múúd micúndə́ ŋgə cɨ yɛ́? Ye nyəmɛ́fwó, yə muud shús?» 35  *Fílíp mú ka zə tɛ́ɛ́d lásʉ́lə. A mú zə bwiiŋg nyə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l mə Yésus tɛ́ɛ́dʉ́lə na kʉ́kʉ́l mícilyá nɨɨ́d. 36  *Bá bwə́ mú ŋgə kə nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú kə wɔ́ɔ́s júwó. Myáágə́ mú cɨ nə Fílíp nə́: «Dʉgɨ́, məjúwó wə́ mə́ga. Jɨ́ í ntágʉ́lə́ nə́ mə kú duwan yí?» 37  *[Fílíp mú cɨ nə nyə nə́: «Ŋkí wo *búgʉla nə lâm wô wɛ̂sh, wo je duwan.» Nyə nə́: «Mə mə́ *magʉlə nə́ Yésus-Krîst jisə *Mwân mə́ Zɛmbî.»] 38 A mú cɨ nə́ bwə́ tə́lʉ́g mətúwa. Bɛ̂sh obá bwə́ mú shulə mə́júwód, nə Fílíp, nə myáágə́. Fílíp mú duu nyə. 39  *Ja bwə́ á ŋgə sɔw wú mə́júwód yí, Shíshim mə Yawé í a ŋkɛ̂ny Fílíp kyey nə nyə, myáágə́ kú ná nyiŋgə dʉ́g nyə. Njɨ, a mú kə nə njɔɔnd yé shwóg nə məshusʉg. 40  *Fílíp mú kə bə njɨ Azot. A mú ŋgə bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l mə́nd nə mə́nd nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s Sezarê.

9

Sôl mə zə́ bə mbúgʉla mə Yésus

1  *Na í á bə Sôl, nyɛ ŋgə́ ná cwambʉlə *ompwíín ɔ́ Cwámba, a ŋgə gwú bwo. Nyə á ka kə wə́ Ajəlácɨ á ofada, 2  *nə́ Ajəlácɨ yə́g nyə kálaad mə yə́ nyə ŋkul nə́ a kə́g Damás, a kə́g ŋgə dʉ́g *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn mâ nûŋ. A ká kwey búúd bwə́ ŋgə́ bɛ̧ zhɨɨ́ mə Cwámba, a bii bɛ̂sh tɔɔ budûm tɔɔ budá, a wɔ́ɔlə bwo məŋkəda, a kə nə bwo Yurʉ́səlɛm. 3  *Nyə á ka kə nə́ ndɛɛ́ ŋgə́lə shísh kúnə́-kúnə nə Damás, a mú seegya njɨ məŋkɛnya mə́ mə́ zhu joŋ dɨ́ zə kwan kʉ́l nyə á bə yí. 4 A mú kadʉwa shí, a mú gwág kə̂l í ŋgə́ cɨ nə nyə nə́: «Sôl, Sôl, nəcé jɨ́ wó búl lwágʉlə mə cúwʉ́lí ntʉ́nɨ yí?» 5  *Nyə ntâg nə́: «Wo zə́ e, Cwámba?» Cwámba nə nɛ́ nə́: «Mə Yésus, mə wə́ wó ŋgə́ lwágʉlə cúwʉ́lí yɛ́. 6 Sâ ŋgwúd, wɔɔlʉ́g, wo kúməg ŋgwə́la, bwə́ é jaaw wo sâ wó jə́lá nə sá yí.» 7 Buud ɔ́ gwooŋg bɛ́ bwə́ á shigʉla, bwə́ shwal ji ókʉ́l-ókʉ̂l, fʉg jímb bwo mílúúd. Bwə́ á ŋgə gwág njɨ kə́l í ŋgə́ lás, bwə́ kú dʉ́g múúd nyə á ŋgə lás yɛ́. 8  *Sôl músə wɔɔl shí, mísh mə́ njúl nyə nə́ bagə́ njɨ a kú ŋgə dʉ́g. Bwə́ mú bií nyə mbwə́d kə nə nyə kə kumə Damás. 9 Nyə a já mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl, mísh kú dʉ́gya nyə, a kú də, a kú ŋgul.

10 Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə Damás nə jínə́ nə́ Ananíyas, a njúl *mpwíín mə Yésus. Muud wɔɔŋg mú dʉ́g *ntamə́ á mísh nə́ bagə́, Cwámba ŋgə́ jɔ̂w nyə nə́: «Ananíyas!» Nyə nə́: «Cwámba, mə wə́ ɛ́ga.» 11  *Cwámba mú cɨ nə nyə nə́: «Tɔ́wʉ́g, wo kə́g njwóŋ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ “njwóŋ á tʉ́təlí” yí, kə sɔ̧́ Sôl muud á Tárʉs nûŋ njɔ́w mə́ Yúdas. A ŋgə jəgʉla nə́mə́ nda mə́ ŋgə́ lás ɛ́ga. 12  *Nyə ámə dʉ́g ntamə́ á mísh nə́ bagə́, muud bwə́ jɔ́w nə́ Ananíyas yɛ́ mə́ nyíi njɔ́w zə bəd nyə məbwə̂ nə́ mísh mə́ dʉ́gyág nyə.» 13 Ananíyas mú bɛ̧sa nə́: «Cwámba, mə mə́ bul gwádʉga múúd ɛ́nɛ, bímbí lʉ́ mə́bɔ̂w á mə́ sá buud bwô Yurʉ́səlɛm yí. 14 Tɛɛm bə wa nyəmɛ́fwó, milúlúú myâ ofada mí á yə nyə ŋkul nə́ a zə́g bií búúd bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ kɨ̂m jɔ̂w jínə́ dwô wá.» 15  *Cwámba mú cɨ nə nyə nə́: «Kaág, nəcé mə mə́ fɛ́ɛ́sh múúd ɛ́nɛ nə́ a bə́g mə sâ ísɛ́y shú nə́ ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí nə ojwú-buud báŋ nə Bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ mpúg jínə́ dâm. 16  *Məmɛ́fwó mə é lwágʉlə nyə bímbí lʉ́ minjugú á bá jug shú dâm myá.»

17  *Ananíyas mú kə, kə nyíi njɔ́w, bəd nyə məbwə̂, cɨ nə nyə nə́: «Sôl mwaaŋg, Cwámba Yésus wo á bwəma nə nyə zhɨ́ɨ́d ŋgə́lə zə wa yɛ́, nyə ámə ntɨ́ mə shú nə́ mísh mwô mə́ nyíŋgəg dʉ́gya, wo lwándʉ́g nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim.» 18 Bíl ísâ í mú shugʉla wú nyə míshʉ́d í njúl nda ifʉfâ. Mísh mə́ mú nyiŋgə dʉ́gya nyə nə ndɛɛ́ a mú shwal duwan. 19 Nə́ ndɛɛ́, a mú də ídʉ̂w, ŋkul í mú kwo wɔ́ɔ́s nyə nyúúlʉd. Bə́nɔ̂ŋ ompwíín wâ Damás bwə́ á ji baalɛ́ mwɔ̂w. 20  *Kú nə́mə́ kwo lɛŋg fwála, Sôl mú shwal ŋgə kə mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ Oyúdɛn dɨ̂, kə ŋgə cúndə nə́ Yésus jisə *Mwân mə́ Zɛmbî. 21  *Buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə gwág nyə wá bwə́ á ŋgə káam mbií á nə́ fʉg dʉ jímb lúúd, bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «Ŋgaá nə́ buud bɛ̂sh bwə́ á dʉ kɨ̂m jɔ̂w jínə́ ga Yurʉ́səlɛm wá muud ɛ́ga wə́ nyə á lwágʉlə bwo njugú yɛ́? Ŋgaá nə́ nyə á zə wa nə́ a zə bií bɔɔŋg wâ wa, a wɔ́ɔlə bwo məŋkəda kə nə bwo milúlúú myâ ofada dɨ̂?»

22  *Njɨ Sôl nywáá nyə á ŋgə yáág nə jaawʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl yáág yáágʉ́g, a dʉ fad Oyúdɛn wâ Damás mimpu nə dʉ́lə mpu lwágʉlə bwo nə́ Yésus wə́ jísə́ *Krîst. 23  **Ja fwámɛ́ baalɛ́ mwɔ̂w mə́ á cɔ̧́ yí, Oyúdɛn bwə́ á cwɔ̧́ yuug nə́ bwə́ gwú nyə. 24 Sôl mú mpu shwushwaga jɔɔŋg. Bwə́ á bə bwə́ mú ŋgə baagʉsə mimpumbɛ́ mí ŋgwə́la* mwásə́ nə bulú nə́ bwə́ gwú nyə. 25 Nda ómpwíín bɛ́ bwə́ a mpu ntɔ́ nə́, bwə́ á ŋwa nyə gúl búlúd, wá kúdə́d, bwə́ mú ntɛɛŋgʉli nyə nyuŋg dɨ́ gwɔ̂w kə shul tɔ́ɔ́n.

26  *Kə wɔ́ɔ́s Yurʉ́səlɛm, Sôl nyə á cɛɛl kə sɛɛŋgya nə bɔ́ɔ́l ómpwíín. Njɨ, bɛ̂sh bwə́ á ŋgə fúndə nyə, bwə́ kú fwo *magʉlə nə́ a músə mpwíín. 27  *Barnábas músə ŋwa nyə, kə nə nyə *búúd ɔ lwámá dɨ́. A kə bwiiŋg bwo nda Sôl nyə á dʉ́g Cwámba zhɨ́ɨ́d nə́, nə nda Cwámba nyə á lás nə nyə nə́, nə nda nyə á bwiiŋg kɛ́ɛl Damás jínə́ mə́ Yésus dɨ́ kú fúndə muud nə́. 28 Tɛ́ɛ́d ja jɔɔŋgʉ̂, Sôl bə́nɔ̂ŋ buud ɔ lwámá bwə́ mú bə́dʉga gwooŋg, bə́nɔ̂ŋ bwə́ mú ŋgə́ kyey ŋgwə́la nə ŋgwə́la, a ŋgə́ bwiiŋg kɛ́ɛl á jínə́ mə́ Cwámba, kú fúndə mísh mə́ búúd. 29 Nyə á dʉ nə́mə́ lésha nə Oyúdɛn bwə́ á janʉwo nə cʉg Ogʉrɛ̂k wá, bə́nɔ́ŋ dʉ nə́mə́ sɛ́ŋʉsa məkə̂l. Njɨ, bâŋ bwə́ mú sɔ̧́ nə́ bwə́ gwú nyə. 30  *Nda ómínyɔŋʉ̂ wâ búgə́ bwə́ á mpu ntɔ́ nə́, bwə́ á kə nə nyə Sezarê, bwə́ mú kənd nyə Tárʉs. 31 *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla í á ka ŋgə cʉgə nə́ shɛɛ Yudéa yɛ̂sh, nə Galilê, nə Samaríya, gwooŋg í ŋgə́ lal búgə́d, obúgʉla bwə́ ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧ Cwámba. Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ sá nə́ buud ŋkí bul bulya bwə́ zə́g ŋgə nyíi gwooŋgʉd.

Pyɛ̂r mə́ lwag Ene, gwûmʉshi Tabita

32 Í á ka zə bə, Pyɛ̂r ŋgə́ kyey kə́lə ŋgə dʉ́g obúgʉla, nyə á ka nə́mə́ shulə kə dʉ́g bɔɔŋg wâ Lida. 33 A mú kə kwey ŋgwɔ́l múúd nûŋ nə́ Ene. Muud wɔɔŋg nyə á bə mbúmbwúgʉ́, a mə́ já shí tâŋ mimbû mwɔɔmb. 34 Pyɛ̂r mú cɨ nə nyə nə́: «Ene, Yésus-Krîst mə́ lwag wo. Wɔɔlʉ́g wo báágʉ́g taŋʉ́ gwô.» Nə́mə́ cé nə cé, Ene mú wɔɔl. 35 Buud bɛ̂sh bwə́ á bə Lida nə mbwaanzʉlə shí á Sarona wá bwə́ mú dʉ́g nyə, bwə́ mú cɛ́nd kuú njɔɔnd, yid wə́ Cwámba.

36 Ŋgwɔ́l *mpwíín á mudá nyə á bə Zhwópe nə jínə́ nə́ Tabita. Jínə́ dɔɔŋg í kə́ nə́ Dórʉ́kas.† Mudá wɔɔŋgʉ̂ nyə á bul dʉ sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, a dʉ bul yə mímbúmbúwá isâ. 37 Í á ka zə bə mə́nɨ mwɔ̂w dɨ́ nə́ Tabita nyə á bwas nə́ ndɛɛ́ a mú yə. Bwə́ mú gusa nyə nə́ ndɛɛ́ kə bwɨ́ɨ́g fúm á njɔ́w dɨ́ gwɔ̂w. 38 Ompwíín bwə́ á ka gwág nə́ Pyɛ̂r jɨ Lida, Lida njúl kúnə́-kúnə nə Zhwópe. Bwə́ mú kənd búúd obá kə tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́: «Oshwoŋ! Lɛɛlʉgʉ́ zə kʉ́ga, kú neela.» 39 Pyɛ̂r mú nə́mə́ tɔ̂w shí, bə́nɔ̂ŋ buud ɔ́nɨ bwə́ mú kə. Ja nyə á kə wɔ́ɔ́s yí, bwə́ á kə nə nyə fúm á gwɔ́wʉ́d. Mikúsə́ myɛ̂sh mí mú zə nə məyə̂ nyə́dɨ́, zə ŋgə lwágʉlə nyə ijud nə ikúúd Dórʉ́kas nyə á dʉ laad bwo ja bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə yí. 40  *Pyɛ̂r mú wééshʉli búúd bɛ̂sh tɔ́ɔ́n, a mú kúd məbwóŋ shí, a jəgʉla nə Zɛmbî nə́ ndɛɛ́ a mú yid kɔ́ɔ́mb gwoŋʉ́ mbimbəd, a cɨ nə́: «Tabita, wɔɔlʉ́g.» Tabita mú bɛ̂ny mísh, a mú dʉ́g Pyɛ̂r, a músə wɔɔl ji njínjilî. 41 Pyɛ̂r músə bií nyə mbwə́d, tə́l nyə tʉ́təlî. A músə jɔ̂w óbúgʉla nə mikúsə, a yə bwo nyə kuwó. 42 Sâ jɔɔŋg í mú mpûy Zhwópe yɛ̂sh, zhwog buud bwə́ mú *búgʉla Cwámba. 43  *Pyɛ̂r nyə á ji cínɔŋg Zhwópe fwámɛ́ zhwog mwɔ̂w, a njul njɔ́w mə́ Shímun nyə á dʉ sá ísɛ́y í íkúúdú í cúdú yɛ́.

10

Isɛ́y nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí Kɔrʉnɛ̂y

1  **Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə Sezarê nə jínə́ nə́ Kɔrʉnɛ̂y. Nyə á bə lúlúú ózɨmbɨ təd, kínda ózɨmbɨ ánʉ́nɨ́ dɨ́, kínda bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ «kínda Italî» yí. 2 Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á kənd lâm wə́ Zɛmbî, bə́nɔ́ŋ njɔ́w yé wɛ̂sh dʉ bul gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî. Ntɔ́, nyə á dʉ bul sá buud wâ kúl *Oyúdɛn mikwííndyá, a dʉ jəgʉla nə Zɛmbî ja jɛ̂sh. 3 Dúl jwɔ̂w, ŋgɛɛ mə́wəla məlɔ́ɔl mâ mpwó-kugʉ́, nyə a dʉ́g *ntamə́ á mísh nə́ bagə́, a dʉ́g *éŋgəles mə́ Zɛmbî mə́ zə nyíi nyə njɔ́w, zə jɔ̂w nyə nə́: «Kɔrʉnɛ̂y». 4 Kɔrʉnɛ̂y mú dʉ́g nyə nə́ figə́-figə́ nə́ ndɛɛ́ nda ífwaas í á bii nyə nə́, a mú cɨ nə́: «Nə́ jɨ́ e, Cwámba?» Eŋgəles nə nɛ́ nə́: «Məjəgʉla mwô nə mikwííndyá wó ŋgə́ kwíínd buud myá mí mə́ wɔ́ɔ́s wə́ Zɛmbî, Zɛmbî nyə awúsáyɛ́ myo. 5 Ntɔ́, kəndʉ́g búúd Zhwópe ja gaád, bwə́ kə́g jɔ̂w ŋgwɔ́l múúd jɨ́ nûŋ nə́ Shímun bwə́ dʉ jɔ̂w nə dúl jínə́ nə́ Pyɛ̂r yɛ́, 6 a njul wə́ ŋgwɔ́l múúd mə́ dʉ sá ísɛ́y í íkúúdú í cúdú yɛ́, bwə́ dʉ nə́mə́ jɔ̂w muud wɔɔŋg nə́ Shímun. Njɔ́w yé wúsə ncindye mâŋ.»

7 Ja éŋgəles nyə á zə lésha nə nyə nɨ nyə á kyey yí, Kɔrʉnɛ̂y nyə á jɔ̂w olwaábʉlə óbá, nə ŋgwɔ́l zɨmbɨ á bɔɔŋg bwə́ á bul sɛ̂y nə nyə wá, a njúl nə́ nyə a mə́ wá lâm wə́ Zɛmbî. 8 A mú shîn bwiiŋg bwo sâ jɛ̂sh nə ndɛɛ́ a mú kənd bwo Zhwópe.

Pyɛ̂r mə kə́ wə́ Kɔrʉnɛ̂y

9 Mán mələ̂m, buud ɔ́nɨ bwə́ ŋkág bwə́ mú kúnə́-kúnə nə Zhwópe, Pyɛ̂r mú bád kwáminʉ́* nə́ a kə́ sá mə́jəgʉla. Í á bə ŋgɛɛ tɔ́lɔ́g dɨ̂. 10 A mú gwág zha nə yéésh nə́ á də. Í á bə bwə́ ŋgə́ ná jáámb idʉ̂w, seegya a músə nda *shíshim yé mə́ wú nyə́dɨ́ nyúúlʉ́d. 11  *A mú dʉ́g joŋ í mə́ bâŋ, gúl sâ nda *sanda í kə́l mə́lwə̂ mə́nɔ̧̂ dɨ̂, í ŋgə́ shulə wú joŋ dɨ̂ ŋgə zə shí. 12  *Sá jɔɔŋg í á bə nə mímbií mí ócúdú myɛ̂sh: nə bɔɔŋg wâ məkuú mə́nɔ̧̂, nə bɔɔŋg bwə́ dʉ julə mímwɔ̧ shí wá, nə inunú yâ gwɔ̂w cínɔŋg cwû. 13 A mú gwág kə́l í ŋgə́ cɨ nə nyə nə́: «Pyɛ̂r, tɔ́wʉ́g wo gwúg isâ ínɨ́ wo də́g!» 14 Pyɛ̂r mú bɛ̧sa nə́: «Mbɔ̂, Cwámba. Nəcé mə abwɛ́lɛ́ də sâ jɨ́ nə nyɛɛ́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yí, ŋkí sâ íci.» 15  *Kə́l í mú nyiŋgə́ kwo lás cɨ nə nyə nə́: «Sâ Zɛmbî mə́ fúb yí, wɛɛ kú bɛɛg nyiŋgə́ cɨ nə́ jísə sâ abʉ́bɔ̂w.» 16 Í á sá ntʉ́nɨ ija ilɔ́ɔl, sâ jɔɔŋg í mú ŋkâŋ kə gwɔ̂w. 17 Pyɛ̂r fʉg mə́ jímb lúúd nə sâ nyə ámə dʉ́g nɨ nda í kə́ nə́, ndug buud Kɔrʉnɛ̂y nyə ámə lwâm wá, bwə́ mə́ sɔ̧́ njɔ́w mə́ Shímun nə́ sɔ̧̂ sɔ̧̂, bwo mə́ kwey, bwə́ təl mpumbɛ́d. 18 Bwə́ mú jɔ̂w búúd ɔ njɔ́w, jî bwo Shímun bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ dúl jínə́ nə́ Pyɛ̂r yɛ́ ŋkí cínɔŋg wə́ á dʉ ji yɛ́. 19  *Pyɛ̂r ŋgə́ ná ca tə́dʉga nda sâ nyə ámə dʉ́g yí í kə́ nə́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mú cɨ nə nyə nə́: «Dʉgɨ́, buud olɔ́ɔl bwə́ ŋgə sɔ̧́ wo. 20 Tɔ́wʉ́g wo shúləg, bɨnɔ́ŋ bɨ kə́g. Wo kú zhízhigə nəcé mə wə́ mə ámə ntɨ́ bwo.»

21 Pyɛ̂r músə shulə kə bwəma nə buud bɔɔŋg, nyə nə bwo nə́: «Mə wə́ ɛ́ga, mə muud bɨ́ ŋgə́ sɔ̧́ yɛ́. Jɨ́ bɨ́ ámə zə sá yí?» 22 Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Kɔrʉnɛ̂y wə́ nyə ámə ntɨ sə́, Kɔrʉnɛ̂y á lúlúú ózɨmbɨ təd, a jɨ tʉ́təlí muud, a gwɔ̧́ɔ̧́ Zɛmbî, lwoŋ buud *Oyúdɛn jɛ̂sh í ŋgə jaaw lâŋ yé ŋkí nywa. Ŋgwɔ́l Eŋgəles mə́ Zɛmbî nyə á zə cɨ nə nyə nə́ a jɔ́wʉ́g wo, wo kə́g nyə́dɨ́ njɔ́w, a kə́g gwágʉlə sâ wó é bwiiŋg nyə yí.»

23  *Pyɛ̂r mú nyíŋgal bwo njɔ́w, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú jâ. Mán mələ̂m, a mú wɔɔl, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú kə. Bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ wâ Zhwópe bwə́ mú kə lʉ́gal nyə.

24 Jwɔ̂w í á kwo bɛ̧ yí, bwə́ mú kumə Sezarê. Kɔrʉnɛ̂y nyə á ŋgə bwánd bwo, a mə́ shîn sɛɛŋg mímbyɛ̂l myɛ́ nə bɛ́ óshwə́ ɔ́ abúgʉ́lág. 25  *Ja Pyɛ̂r nyə á bə nə a zə́ nyíi njɔ́w yí, Kɔrʉnɛ̂y nyə á lɛɛlʉ́ kə səl nyə́mɛ́fwó shí, kúdɔw Pyɛ̂r shí məkuú nyə yə gúmə́. 26 Pyɛ̂r mú bʉ̂n nyə, nyə nə nɛ́ nə́: «Bʉ́nʉ́g, mə jɨ nə́mə́ múúd nda wo.»

27 Bá bwə́ mú ŋgə lésha nə́ ndɛɛ́ kə nyíi njɔ́w. A mú kə kwey nə́ zhwog buud bwə́ ámə sɛɛŋgya. 28  *Pyɛ̂r mú cɨ nə bwo nə́: «Bɨ mə mpú nə́ mwâ Yúdɛn jɨ ci kú sɛɛŋgya nə mwân ilwoŋ, kú nə́mə́ shísh nyə kúnə́-kúnə. Njɨ, Zɛmbî mə́ lwágʉlə mə nə́ mə ajə́láyɛ́ nə dʉ́g ŋgwɔ́l múúd nda sâ jɨ́ nə nyɛɛ́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yí, ŋkí sâ íci. 29 Gwə́ wə́ í ámə sá nə́, njɨ mə́ ámə gwág njúwúlú yí, mə ámə zə kú nə oŋkwafad. Nə́ ndɛɛ́, mə ŋgə ka cɛɛl mpu sâ bɨ́ ámə jɔ̂w mə nə ndɨ̂ yí.» 30  **Kɔrʉnɛ̂y mú bɛ̧sa nə́: «Í mə́ sá mwɔ̂w mə́nɔ̧̂ múús, mə á ŋgə sá məjəgʉla ŋgɛɛ mə́wəla məlɔ́ɔl mâ mpwó-kugʉ́ mə́dɨ́ njɔ́w, mə mú dʉ́g njɨ ŋgwɔ́l muud tə́l mə mpwóómbʉ́d nə mikáándə́ mí áŋkʉŋkənʉwâ, 31 a ŋgə́ cɨ nə mə nə́: “Kɔrʉnɛ̂y, Zɛmbî mə́ magʉlə mə́jəgʉla mwô, nyə awúsáyɛ́ míkwííndyá wó ŋgə́ kwíínd buud nə ndɨ̂ myá. 32  *Kəndʉ́g búúd Zhwópe bwə́ kə́g jɔ̂w wo Shímun jɨ́ nə dúl jínə́ nə́ Pyɛ̂r yɛ́. A njul njɔ́w mə́ Shímun mə dʉ sá ísɛ́y í íkúúdú í cúdú yɛ́, ncindye mâŋ.” 33 Ntɔ́ nə́mə́ mə́ á ka lɛɛlʉ́ kənd buud kə jɔ̂w wo yɛ́. Wo mə́ mpu sá nə zə́lə. Nə́ ndɛɛ́, sə́ bɛ̂sh sə́ təl mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ ja gaád nə́ sə́ mə́ gwágʉ́lə́ sâ jɛ̂sh Zɛmbî nyə ámə lwâm wo nə́ wo jááwʉg sə́ yí.»

Pyɛ̂r mə lás kaand

34  *Pyɛ̂r mú ka zə lás, nyə nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, mə mə́ mpu nə́ Zɛmbî nyə a dɛ́ dʉ́g búúd məmpwoombʉ́. 35  *Jísə njɨ nə́ muud yɛ̂sh mə gwɔ̧́ɔ̧́ Zɛmbî a sá tʉ́təlí yɛ́, tɔɔ a jɨ jáyɛ́ lwoŋ búúd dɨ́, Zɛmbî mə gwág nyə nywa tɛɛm bə nə a jɨ jáyɛ́ kúl búúd dɨ́, tɔɔ jáyɛ́ dɨ́. 36  *Nyə á kənd bag ɔ *Izʉrəyɛ̂l məkə́l. A bwiiŋg bwo Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l nə́ buud bwə́ mú nə ŋkul jee cʉgə nə Zɛmbî nə́ shɛɛ nəcé Yésus-Krîst, nyə wə́ jɨ́ Cwámba á buud bɛ̂sh. 37 Bɨ mə mpú məma sâ í á ŋgə sɨ̂y tɛ́ɛ́d Galilê kə wɔ́ɔ́s Yudéa mpʉ́sə nduwán Yuánɛs nyə á ŋgə cúndə yí. 38  *Bɨ mə mpú nə́ Zɛmbî nyə a gwáágʉlə Yésus á Nazarɛ̂t Shíshim, yə́ nyə məma ŋkûl. Yésus wɔɔŋgʉ̂ nyə á ka ŋgə kə íkʉl ikʉl, ŋgə sâ buud mənywa, ŋgə lwag bɔɔŋg bɛ̂sh Njwû məjamb nyə á ŋgə lwágʉlə cúŋ wá, nəcé Zɛmbî nyə á bə nyə́dɨ́. 39  *Sə́ bâŋ sə́ á shí dʉ́g sâ jɛ̂sh nyə á sá shí *Oyúdɛn nə Yurʉ́səlɛm yí, nyə muud bwə́ á bwambʉlə kwolós dɨ́ bwə́ gwú yɛ́. 40 Zɛmbî nyə a gwûmʉshi nyə jwɔ̂w álɛ́ɛl, a sá nə́ a lwóyág nyúul. 41  *Njɨ, nyə a shígɛ́ lwóya nyúúl kúl búúd jɛ̂sh dɨ̂, í á bə njɨ sə́ owúshinɛd Zɛmbî nyə á bwey fɛ́ɛ́sh wá. Mpʉ́sə gwûmʉ́lə nyə á gwûm yí, sə́nɔ́ŋ sə́ á də, sə́ ŋgul. 42  *Nyə a lwâm sə́ nə́ sə́ cúndə́g kɛ́ɛl, sə́ bwaagʉlə nə́ nyə wə́ Zɛmbî nyə a tə̂l nə́ a bâg sámb míkuwó nə mimbimbə milə́sʉ́ yɛ́. 43  **Buud ɔ mícúndə́ bɛ̂sh bwə́ ŋgə bwiiŋg lâŋ yé nə́ muud yɛ̂sh mə *búgʉ́lá nyə yɛ́ a bə nə ijuugá í *mísə́m nəcé jínə́ dɛ́.»

44  *Pyɛ̂r ŋgə́ ná lás ntʉ́nɨ, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mú shulə wə́ buud bɛ̂sh bwə́ á ŋgə gwágʉlə lə́sʉ́ yé wá. 45 Obúgʉla bwə́ á bə misɨ́yá mí ábɨwáág wá, bɔɔŋg bɛ̂sh bə́nɔ̂ŋ Pyɛ̂r bwə́ á bə gwooŋg wá, bwə́ mú káam mbií á nə́ fʉg dʉ jímb lúúd. Bwə́ á jág bul káam nə́ Zɛmbî mə́ bə́lɛ yə búúd bwə́ cúgɛ́ Oyúdɛn wá Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. 46 Nəcé bwə́ á gwág buud bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ lás mə́kə́lʉ́d, bwə́ ŋgə́ ságʉsə Zɛmbî. Ntɔ́ wə́ Pyɛ̂r nyə á ka cɨ nə́: 47  *«Ye sə́ nyíŋgəg ban nə buud ɔ́ga nə́ bwə́ kú duwan, í njúl nə́ bwə́ mə́ lə́g nə́mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nda sə́?» 48  *A mú lwâm nə́ bwə́ dúwanʉgɨ́ jínə́ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂. Bwə́ mú cɨ nə nyə nə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ kwóg ná já baalɛ́ mwɔ̂w.

11

Pyɛ̂r ŋgə bwiiŋg sâ Zɛmbî nyə á sâ yí

1 Nə *buud ɔ lwámá nə obúgʉla wâ Yudéa bwə́ á ka gwág nə́ ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí bwə́ mə́ nə́mə́ lə́g Milə́sʉ́ mí Zɛmbî. 2 Ja Pyɛ̂r nyə á ka bád kə Yurʉ́səlɛm yí, buud ɔ́ ábɨwáág bwə́ á ka kə lámʉsa nə nyə. 3  *Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Wo mə́ kə nyíi búúd wá kú ábɨwáág dɨ́, bɨnɔ́ŋ də ídʉ̂w səŋ ŋgwúd». 4 Pyɛ̂r mú ka zə tɛ́ɛ́d jaawʉ́lə bwo sâ í á cɔ̧́ yí nə ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí bɛ̂sh, nyə nə́ 5  *«Mɛɛ mə á bə Zhwópe. Mə ŋgə́ jəgʉla nə Zɛmbî, mə mú seegya njɨ mə músə nda *shíshim wâm mə́ wú mə́dɨ́ nyúúlʉ́d. Mə mú dʉ́g *ntamə́ á mísh nə́ bagə́, gúl sâ nda *sanda í njúl ŋgwɔ́ɔ́lʉ́lá məlwə̂ mə́nɔ̧̂ í ŋgə́ shulə wú gwɔ̂w ŋgə zə mə́dɨ́. 6 Mə́ á ka kənd mísh, mə mpu dʉ́g sâ jɔɔŋg, mə mú dʉ́g nə́ cínɔŋg cwû í á bə, nə ocúdú wâ məkuú mə́nɔ̧̂ nə bɔɔŋg wâ jugʉ́, nə bɔɔŋg bwə́ dʉ julə mímwɔ̧ shí wá, nə inunú yâ gwɔ̂w. 7 Mə mú nə́mə́ gwág kə́l í ŋgə́ cɨ nə mə nə́: “Pyɛ̂r, tɔ́wʉ́g, wo gwúg isâ ínɨ wo də́g!” 8 Mə nə́: “Mbɔ̂, Cwámba. Nəcé sâ jɨ́ nə nyɛɛ́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yí, nə sâ íci í abwɛ́lɛ́ kə mə́dɨ́ mpud.” 9 Kə́l í mú nyiŋgə lás nə mə ja ábɛɛ̂ í ŋgə́ wú gwɔ̂w nə́: “Sâ Zɛmbî mə́ fúb yí, kú bɛɛg nyiŋgə́ cɨ nə́ jísə sâ abʉ́bɔ̂w.” 10 Í á sá ntɔ́ ija ilɔ́ɔl, sâ jɔɔŋg jɛ̂sh mú ŋkâŋ kə gwɔ̂w. 11 Ka seegya nə́, nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́ dɨ, buud olɔ́ɔl bwə́ mú wɔ́ɔ́s njɔ́w sə́ á bə yí, bwə́ ŋgə́ zhu Sezarê, nə́ bwə́ ámə ntɨ́ bwo mə́dɨ́. 12 Shíshim mú cɨ nə mə nə́ sə́nɔ̂ŋ kə́g, mə nda zhízhigə. Bɔ́ɔ́l obúgʉla ósaman bwə́ mú zə, sə́nɔ̂ŋ mú bɛ̧ búúd bɔɔŋg nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú kə nə sə́ njɔ́w mə́ múúd bɨ́ ŋgə́ cɨ ɛ́nɛ. 13 A mú jaaw sə́ nda nyə á dʉ́g *éŋgəles tə́l nyə njɔ́w ŋgə́ cɨ nə nyə nə́: “Kəndʉg búúd Zhwópe bwə́ kə́g jɔ̂w Shímun bwə́ dʉ jɔ̂w nə dúl jínə́ nə́ Pyɛ̂r yɛ́, 14  *nyə é zə bwiiŋg wo kɛ́ɛl í é yə wo cʉg nə njɔ́w wô wɛ̂sh yí”. 15  *Mə á ka nə́mə́ tɛ́ɛ́d nə́ mə́ bwiiŋg bwo kɛ́ɛl, seegya njɨ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ shwɨy bwo nyúúlʉ́d nə́mə́ nda í á bə nə sə́ mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé* dɨ́ nə́. 16  *Mə mú tə́dʉga ciyá Cwámba nyə á cɨ yí nə́: “Yuánɛs nyə á ŋgə duu buud nə məjúwó, bɨ bâŋ bɨ é duwan nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim”. 17 Ntɔ́, ŋkí Zɛmbî mə́ yə búúd yána dɛ́ nda nyə a yə nə́mə́ sə́ ja sə́ á *búgʉla Yésus yí, mə wə́ zə́ nə́ mə sáág ŋgáádə́ nə Zɛmbî?» 18  *Ja bwə́ á gwág ntʉ́nɨ́ yí, bwə́ á salʉwo, bwə́ mú ságʉsə Zɛmbî, bwə́ nə́: «Ntɔ́ jɨ nə́ Zɛmbî mə́ yə ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí zhɨɨ́ nə́ bwə́ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá bwə́ ŋwa cʉg.»

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl í zə kə íkûl ishúsʉ́d

19  *Ja bwə́ á gwú Itiyɛn yí, məma lúmbʉ́lí í á zə bɛ̧ obúgʉla, bwə́ mú shîn cɨɨma, ŋgə kə íkʉl ikʉl kə kumə Fenisî, nə Shíprə nə Antyósh. Bwə́ á ŋgə bwiiŋg njɨ *Oyúdɛn kɛ́ɛl. 20  *Njɨ, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á bə cínɔŋg bwə́ njúl buud ɔ́ Shíprə nə buud ɔ́ Sirɛ̂n. Bâŋ bwə́ á kə kumə Antyósh, bwə́ mú bwiiŋg Ogʉrɛ̂k Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l mə Cwámba Yésus. 21  *Cwámba nyə á ŋgə kwíínd bwo nə ŋkul nyɛ́, zhwog buud bwə́ mú *búgʉla, bwə́ cɛ́nd kuú njɔɔnd, yid wə́ Cwámba. 22 *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla á Yurʉ́səlɛm í á ka gwádʉga lâŋ wɔɔŋg. Bwə́ mú kənd Barnábas wu Antyósh. 23  *Barnábas wɔɔŋg, ja nyə á jé Antyósh a dʉ́g nda Zɛmbî nyə a lwóya mpaam nyɛ́ nə́, nyə á bul bə nə məshusʉg, a mú cwîny óbúgʉla bɛ̂sh nə́ bwə́ jííg gwooŋg mə Cwámba dɨ́ nə milâm myáŋ myɛ̂sh. 24 Nyə á bə jɔ̧ múúd, a njúl lwándʉ́lá nə jɔ̧jɔ̧ Shíshim nə búgə́ nə́ cwɔ́ɔ́. Bɔ́ɔ́lʉ́gá ncúlyá buud bwə́ mú kwɨ́dʉli Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dɨ̂.

25  *Barnábas nyə á ka kə Tárʉs nə́ a kə́ ŋwa Sôl. 26 Nda nyə á kwey nyə nə́, nyə á zə nə nyə Antyósh. Bá bwə́ mú jâ cínɔŋgʉ́ mbû ncindî, bwə́ ŋgə́ sɛɛŋgya nə Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla, bwə́ ŋgə́ yə ncúlyá buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá. Nûŋ Antyósh wə́ *ompwíín bwə́ á tɛ́ɛ́d gwiidɔw nə́ okrîstɛn yɛ́.

27  *Í á ka zə bə na dúl baan dɨ́ nə́, bɔ́ɔ́l *búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á shulə wú Yurʉ́səlɛm kə Antyósh. 28  *Ŋgwɔ́l á bwo, nə jínə́ nə́ Agabus, músə zə lás nda Shíshim nyə a lwágʉlə nyə nə́. A mú jaaw nə́ məma yáág-yáág zha í bá bə shí nyɛ̂sh dɨ̂. Zha nyɔɔŋg í á shí nə́mə́ bə fwála Klóod nyə á bə Káázɛl yí. 29  *Ntɔ́, ompwíín bwə́ mú ŋwa cígʉ́lá nə́ bwə́ zə́ sɛɛŋg míkwííndyá, muud yɛ̂sh wá bímbí á jɨ́ nə ŋkul wá yí, bwə́ kənd bɔɔŋg óbúgʉla wâ Yudéa. 30 Bwə́ á sá nə́mə́ ntɔ́, bwə́ mú kənd Barnábas bá Sôl nə mikwííndyá, bwə́ kə yə ócúmbá buud wâ Yudéa.

12

Eŋgəles mə kə́ yîl Pyɛ̂r mímbwugʉd

1 Baan dɔɔŋgʉ́ Njwú-buud Herod nyə a tɛ́ɛ́d nə́ a zə́ ŋgə jugʉshi bɔ́ɔ́l búúd ɔ́ *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla. 2 A mú gwú Zhâk mínyɔŋʉ̂ mə Yuánɛs nə kafwɛlɛ. 3 Nda nyə á dʉ́g nə́ *Oyúdɛn bwə́ á ŋgə gwág nywa sâ jɔɔŋg nə́, nyə á ka nə́mə́ bii Pyɛ̂r, í njúl fwála lʉ́ zaŋ bwə́ dʉ də ibʉlɛ́d yâ kú nə *ləvur yí. 4  *Nyə á bii nyə ntʉ́nɨ, a mú kə wá nyə mímbwug dɨ́, a tə̂l íkínda í ízɨmbɨ inɔ̧̂ nə́ í báágʉləg nyə, kínda ízɨmbɨ jɛ̂sh nə ozɨmbɨ onɔ̧̂. Nyə a ŋgə tə́dʉga nə́ a bá ka zə tə̂l nyə kɔɔd dɨ́ tâm buud ja zâŋ *Páska í bá cɔ̧́ yí. 5  *Pyɛ̂r nyə á ka bə mímbwugʉd. Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dâŋ, ŋgə́ báásʉlə məjəgʉla ŋgə́lə jəgʉla nə Zɛmbî shú dɛ́d kú yɔw.

6 Búlú í á bə nə́ Herod mə bá tə̂l Pyɛ̂r kɔɔd dɨ́ nda mán yí, Pyɛ̂r nyə á bə a mbwúg gwə́d ŋgwɔ́ɔ́lʉ́lá mə́ŋkəda nə mikwoolú mí íŋkwánz mímbá. Nyə a bə a mbwúg mpə́dʉ́gá ózɨmbɨ obá, isándə́lé í tə́l mpumbɛ́d. 7  *Ka seegya nə́ ŋgwɔ́l *éŋgəles mə Yawé mə́ jé, kʉ́l fúm jɔɔŋg mə́ shwal bə nə məŋkɛnya nə́ ŋgə́ŋ. Eŋgəles mú yíd Pyɛ̂r bugʉ́lu dɨ́, juumʉshi nyə, nyə nə nɛ́ nə́: «Nə́ câ! Wɔɔlʉ́g!» Mikwoolú mí íŋkwánz mí mú shugʉla wú Pyɛ̂r mə́bwə́d. 8 Eŋgəles mú kwo cɨ nə nyə nə́: «Cɛ̧ɛ̧ləgʉ́ kanda wo bwáád mə́ŋgwub.» A mú nə́mə́ sá ntɔ́. Eŋgəles nə́: «Bwáádʉ́g kúúd gwô, wo bɛ̧́g mə.» 9 Pyɛ̂r mú cúwo tɔ́ɔ́n ŋgə bɛ̧ éŋgəles, a kú fwo mpu magʉlə nə́ sâ éŋgəles ŋgə́ sá yí jísə bʉ́bə́lɛ́. Nyə á ŋgə ŋwa nda *ntamə́ á mísh nə́ bagə́. 10 Ja bwə́ mə́ cɔ̧́ cé ísándə́lé ashúshwóógʉ́, bwə́ cɔ̧́ ábɛɛ̂ yí, bwə́ mú jé njuwʉg íŋkwánz á ŋgɛɛ ŋgwə́la. Njuwʉg wɔɔŋg mú juw bwo wə́mɛ́fwó. Njɨ bwə́ á wɔ́ɔ́s tɔ́ɔ́n kə njwóŋ dɨ́ yí, éŋgəles mú kyey, béégya nə Pyɛ̂r. 11 Fʉg mú zə Pyɛ̂r lúúd, a mú cɨ nə́: «Mə mə́ ka mpu já gaád bʉ́bə́lɛ́ nə́ Cwámba nyə ámə ntɨ éŋgəles yé, zə tɨ́ yîl mə məbwə̂ mə́ Herod dɨ́ nə́ mə fáámʉg nə sâ Oyúdɛn bwə́ ŋgə́ jɨɨ sá mə yí.» 12  *Nda nyə á shîn mpu ntɔ́ nə́, nyə á ka kə njɔ́w mə́ Maríya nyɔɔŋgʉ́ mə Yuánɛs bwə́ á kwo dʉ jɔ̂w nə́ Márkus yɛ́. Cínɔŋg wə́ zhwog buud bwə́ á bə bwə́ mə sɛɛŋgya, bwə́ ŋgə́ jəgʉla nə Zɛmbî yɛ́. 13 Nyə á ka kudə mbɛ̂. Ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal mudá nə jínə́ nə́ Rôd mú shísh mbɛ́d kə gwágʉlə. 14 A mú yag Pyɛ̂r kə̂l nə́ ndɛɛ́, a kú fwo juw mbɛ̂, a mú yida nyiŋgə nə kʉ́lə́ nə məshusʉg kə jaaw búúd nə́ Pyɛ̂r təl na mbɛ́d tɔ́ɔ́n. 15 Bwə́ mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Wo jɨ lad». Nyɛɛ mú nə́mə́ bwaagʉlə nə́ a ŋgə jaaw bʉ́bə́lɛ́. Bwə́ nə́: «Eŋgəles yé wə́ ɛ́nɛ.» 16 Pyɛ̂r mú nyiŋgə bul kudə mbɛ̂. Bwə́ mú juw, bwə́ mú dʉ́g nyə, fʉg mú jímb bwo mílúúd. 17 Nyɛɛ mú fʉfə bwo mbwə̂ nə bwə́ jíg kʉ́l-kʉ̂l. A mú bwiiŋg bwo nda Cwámba nyə ámə yîl nyə njɔ́w mímbwug wééshʉli nyə tɔ́ɔ́n nə́. A mú cɨ nə bwo nə́: «Kəgá jaaw Zhâk bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l bwááŋg bɛ̂sh». A músə kyey kə kʉ̂l shúsʉ́d.

18  *Ja mán í á lə̂m yí, ózɨmbɨ məkuú mə́ á tə̂w shí nə á Pyɛ̂r, bwə́ kú mpu sâ í ámə sɨ̂y yí. 19 Herod mú kənd búúd mə́sɔ̧́ɔ̧́gʉ́d, njɨ bwə́ kú kwey Pyɛ̂r. A mú tə̂l ísándə́lé kɔɔdʉd nə́ ndɛɛ́ a mú lwám buud nə bwə́ gwúg byo. Herod músə shulə wú Yudéa kə Sezarê, kə ji wu.

Eŋgəles mə zə́ sá nə́ Herod yə́g

20 Herod nyə á ka zə bə nə mbíya zhwuŋʉ́ nə buud ɔ Tir nə bɔɔŋg wâ Sidon. Nda búúd bɔɔŋg bwə́ á mpu nə́ məbii máŋ mə́ á dʉ bul zhu lɔɔm mə́ Herod nə́, bwə́ á ka tɔ̂w cʉ́ŋ nə́ bwə́ jəlá nə kə dʉ́g nyə, a sáág nə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ jííg nə́ shɛɛ. Bwə́ mú kə kwambʉlə nə mwâ mpáánzə́* yé Blastos nə́ a sáág nə́ bə́nɔ̂ŋ Herod bwə́ bwə́mag. 21 Jwɔ̂w lʉ́ mpwəmá dɔɔŋgʉ́, Herod mú bwáád míkáándə́ mí ícî myɛ́ nə́ ndɛɛ́ a mú kə ji jiya ící dɨ̂. A mú ka zə lás nə buud ɔ́nɨ kaand. 22  *Buud ɔ́nɨ bwə́ mú shwal wá yáŋgá nə́: «Dʉ́nɨ kə́l dʉ́sə njɨ kə́l lʉ́ Zɛmbî, kú bə kə́l lʉ́ múúd.» 23 Ka seegya nə́ ŋgwɔ́l *éŋgəles mə Yawé mə́ yíd nyə nəcé a bə́lə kú yə Zɛmbî gúmə́ jé. A mú yə, mishwóómbú də́lə nyə.

24  *Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myáá mí mú nə́mə́ ŋgə kə njɨ shwóg nə shwóg. 25  *Barnábas bá bâŋ Sôl bwə́ mú shîn sá lwámá bwə́ á kə Yurʉ́səlɛm yí nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú nyiŋgə. Ja bwə́ nyíŋgə́ nɨ, bwə́ mú kə nə Yuánɛs bwə́ á kwo dʉ jɔ̂w nə́ Márkus yɛ́.

13

Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə fɛ́ɛ́sh Sôl bá Barnábas

1  *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla í á bə Antyósh yí í á bə nə *buud ɔ mícúndə́ nə oyɨ́ɨ́gʉli. Barnábas nyə á bə cínɔŋg, nə Símʉyon bwə́ á kwo dʉ jɔ̂w nə́ Nizhɛr yɛ́, nə Lusyus múúd á Sirɛ̂n, nə Manaɛn bá cî Herod á tatarâk* bá wɔɔf kʉ́l ŋgwúd yɛ́, nə Sôl. 2  *Dúl jwɔ̂w bwə́ á ŋgə sá mísɔɔn bwə́ ŋgə́ ci idʉ̂w yí, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə á cɨ nə bwo nə́: «Tə́lʉ́gá mə Barnábas bá Sôl koogʉ́, bwə́ zə́ kə sá sáal mə́ mə́ fɛ́ɛ́sh bwo nə́ bwə́ sáág yí.» 3  *Nə́ ndɛɛ́, bwə́ mú jəgʉla nə Zɛmbî bwə́ ŋgə́ cɨ idʉ̂w, bwə́ mú bəd Barnábas bá Sôl məbwə̂, bwə́ mú bɨ́d bwo nə́ bwə́ kyéyʉg. 4  *Ja Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ kənd Barnábas bá Sôl lwámád ntʉ́nɨ yí, báá bwə́ mú shulə kə Seləsi, bwə́ mú ŋwa byɔ́ɔl cɔ̧́ kə kɔ́ɔ́mb ŋkwamə́† á Shíprə.

5  *Bwə́ á kə wɔ́ɔ́s Salaminə, ŋgə bwiiŋg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ *Oyúdɛn dɨ̂, bwə́ ŋgə́ kə nə Yuánɛs tâŋ kágə́ mílwámá. 6 Bwə́ mú lɨ́ɨ́na ŋkwamə́ nyɔɔŋg nyɛ̂sh nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ŋgwə́la á Pafos. Bwə́ á kə kwey ŋgwɔ́l mwâ Yúdɛn nûŋ Pafos nə jínə́ nə́ Bar-Yésus, a njúl muud ncidə, *muud micúndə́ á məshɨɨgâ. 7 Bar-Yésus ɛ́nɛ bá ŋgwə́mʉna Serzhus Polus wə́ bwə́ á ŋgə cʉgə. Ŋgwə́mʉna nywáá njúl nə fʉg, nyə á ka jɔ̂w Barnábas bá Sôl nəcé nyə á bə nə məma yéésh nə́ á gwág kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî. 8  *Njɨ, Elimas‡ mú ŋgə laa bwo, a ŋgə́ yida cɛɛl shwúgʉli ŋgwə́mʉna nə́ a kú *búgʉla. Jínə́ lʉ́ Elimas í kə́ nə́ muud ncidə. 9 Sôl, bwə́ jɔ́w nə́ Pwôl yɛ́, mə́ lwánd nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́ músə ka dʉ́g Elimas nə́ figə́-figə́, 10 a mú lás nə nyə nə́: «Yîf! yé mása məkə́ŋ nə məshɨɨgâ ɛ́ga, yé mwân mə Njwû məjamb, yé múúd jɨ́ kú cɛɛl ótʉ́təlí ɛ́ga! Wo ayɔ́wɛ́ ŋgə́lə cɛɛl ntáma jɔ̧jɔ̧ íyuug i Cwámba? 11  *Wo zə́ dʉ́g ja gaád. Mbwə̂ mə́ Zɛmbî í mə́ bii wo. Wo zə́ fwo bə áncím-ncîm, kú ná dʉ́g mə́ŋkɛnya mə́ jwɔ̂w. Wo é ji ntɔ́ fwámɛ́ fwála.» Pwôl ká nə́mə́ shîn lás ntʉ́nɨ, gúndə́ nə yídʉ́gʉ́ í mú shulə Elimas míshʉ́d, a mú ŋgə lyɛ̧da kʉkʉ̂l ŋgwúd ŋgə sɔ̧́ muud bííg nyə mbwə́d yɛ́. 12 Njɨ ŋgwə́mʉna nyə á dʉ́g sâ í á sɨ̂y nɨ yí, nyə shwal bə mbúgʉla, njɨ́ɨ́gʉ́lá nyə á gwág shú mə́ Cwámba yí í mə́ bií nyə.

Pwôl Antyósh á Pisidî

13  *Pwôl bə́nɔ̂ŋ buud ɔ́ gwooŋg bɛ́ bwə́ mú kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d Pafos, kə Pɛrzhe kɔ́ɔ́mb shí á Pamʉfilî. Yuánɛs mú kə béégya nə bwo nûŋ, nyɛ mú nyiŋgə kə Yurʉ́səlɛm. 14  *Bâŋ bwə́ mú tɨ́ Pɛrzhe, ŋgə kə nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s Antyósh á Pisidî. Bwə́ mú kə nyíi *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá dɨ́ jwɔ̂w lʉ́ Sábaad, kə ji shí. 15  *Ja lɔ̧́lə *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ nə micilyá mí búúd ɔ mícúndə́ í á shîn yí, otɔ́we ɔ shwóg wâ mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá bwə́ mú cɨ nə bwo nə́: «Bwaaŋg, ŋkí bɨ bʉ́sə nə gúl sâ bɨ́ bɨ́ nə ŋkul bándʉlə búúd nə ndɨ́ yí, lásʉ́gá ja gaád.»

16 Pwôl mú tɔ̂w tʉ́təlí, a fʉfə bwo mbwə̂, a músə lás nə́: «Nə bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l nə bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî wá, bɨ ɔ gwágʉ́lə́ mə. 17  *Zɛmbî á kúl búúd Izʉrəyɛ̂l jísʉ́ ga nyə a fɛ́ɛ́sh osɔ́ɔ́ŋgʉ́ bʉ́sʉ́. Nyə a sá nə́ kúl búúd jísʉ́ í kə́g bul mpyáánz nûŋ jiya á Igîpten dɨ̂. Nə́ ndɛɛ́ nyə a yîl bwo nûŋ nə mbwə̂ ŋkûl yé. 18  *A mú ŋgə jísɔw bwo shí a shwééshá dɨ́ kə wɔ́ɔ́s je kumə mimbû məwûm mə́nɔ̧̂. 19  *A mú jaŋgʉlə ílwoŋ í búúd zaŋgbá shí á Kanaan nə́ ndɛɛ́ a yə ódâ shí nyáŋ tâŋ lʉ́gí 20  *shú mímbû kúnə́-kúnə mitəd minɔ̧̂ nə məwûm mə́tɔ́ɔn.

«Mpʉ́sə wɔɔŋgʉ̂ a mú dʉ wééshʉli bwo osémbye ɔ mílə́sʉ́ nə́ ndɛɛ́ zə wɔ́ɔ́s fwála mə́ *múúd micúndə́ Samyɛ̂l. 21  *Ja jɔɔŋgʉ̂ bwo mú jɨɨ nə́ bwə́ bə́g nə wáŋ njwú-buud. Zɛmbî mú yə bwo Sawul mwân mə Kís a njúl mbyágá á bɛɛnd mə́ Bəŋzhamɛ̧̂. Sawul mú jwú nə bwo tâŋ mimbû məwûm mə́nɔ̧̂. 22  *Zɛmbî mú yîl nyə, a mú tə̂l bwo *Dávid njwú-buud. Dávid wɔɔŋg wə́ Zɛmbî nyə á bwiiŋg lâŋ yé nə́: “Mə mə́ dʉ́g nə́ Dávid mwân mə Yése jisə muud mə́ kwaga nə tə́dʉ́gá wâm yɛ́, nyə wə́ mə bá dʉ sá sâ jɛ̂sh mə́ bá dʉ jɨɨ nə́ a sáág yí.” 23  *Nyə́dɨ́ mpwoŋ buud dɨ́ wə́ Zɛmbî nyə a lwándʉ́lə́ mpu yé, a wééshʉli Yésus cʉgye buud á Izʉrəyɛ̂l yɛ́. 24  *Shúshwóógʉ́ nə́ cʉgye wɔɔŋg zə́g, Yuánɛs nyə a zə jɨ́ɨ́gʉli kúl búúd Izʉrəyɛ̂l jɛ̂sh nduwán tâŋ yuug nə́ bwə́ mə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá. 25  *Ja Yuánɛs wɔɔŋgʉ̂ nyə á ŋgə shínal sáal dɛ́ yí, nyə á ŋgə cɨ nə buud nə́: “Bɨ́ ŋgə ná tə́dʉga nə mə wə́ zə? Mə cugɛ́ múúd bɨ́ ŋgə́ tə́dʉga nə́ mə́ jísə́ yɛ́. Njɨ, ŋgwɔ́l múúd zag mə́dɨ́ mpʉ́sə. Mə ampíyáyɛ́ nə́ mə cínyʉg nyə mikwoolú mí mə́ŋgwub məkuúd.” 26 Bwááŋg bɛ̂sh, tɔɔ mpwoŋ buud mə́ *Abʉraham tɔɔ bɨ́ bɔɔŋg bɨ́ ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî wá, shé wə́ Zɛmbî nyə á ntɨ kɛ́ɛl á cʉg dɔɔŋg wá. 27  *Buud ɔ́ Yurʉ́səlɛm bɛ̂sh nə otɔ́we ɔ shwóg báŋ bwə́ á shígɛ́ mpu Yésus. Bwə́ á yida cɛ̧ɛ̧lə nyə shwɨy. Ntɔ́, bwə́ á sá nə́ iciyá í búúd ɔ mícúndə́ shé mə́ dʉ lɔ̧́ ósábaad bɛ̂sh dɨ́ yí í bwə́mag. 28  *Tɛɛm bə nda bwə́ á shígɛ́ kwey nyə nə məbɛ̧ɛ̧́ nə́ a yə́g nə́, bâŋ bwə́ á cɨ nə Pilât nə́ a gwúg nyə. 29  *Nə́mə́ njɨ bwə́ á shîn sá isâ byɛ̂sh í á bə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ shú dɛ́ dɨ́ yí, bwə́ á shul yîl nyə lɨ́ɨ́d bwə́ kə wá nyə shwóŋʉd. 30  *Njɨ, Zɛmbî nyə a gwûmʉshi nyə. 31  *Nyə a lwóya nyúúl məlú məlú, buud bə́nɔ́ŋ bwə́ á zhu Galilê bád kə Yurʉ́səlɛm wá bwə́ á ŋgə dʉ́g nyə. Buud bɔɔŋg wə́ bwə́ músə́ owúshinɛd bɛ́ kúl búúd jɛ̂sh dɨ̂. 32  *Jɔ̧jɔ̧ kɛ́ɛl dɔɔŋg nə́mə́ wə́ sə́ ŋgə́ bwiiŋg bɨ́ yí, ŋkaagə́ Zɛmbî nyə a kaag odâ yí. 33 Zɛmbî nyə a sá nə́ ŋkaagə́ nyɔɔŋg í zə́g bwəma nə sə́ bwân gwúmʉ́shílə nyə á gwûmʉshi Yésus yí. Sâ jɔɔŋg wə́ jísə́ cilyá Sôm ábɛɛ̂ dɨ́ yí, nə́: “Wo jɨ mwân waamə́, mə mə́ byâ wo múús”. 34  *Jɨ́ ntɔ́. Zɛmbî nyə a gwûmʉshi nyə ákandʉg, a kú ná bá kwo bwo. Ntɔ́ wə́ nyə á cɨ yɛ́, nə́: “Mə bá yə bɨ́ jɔ̧jɔ̧ ísâ mə á kaag Dávid yí, məŋkaagə́ mə́ cúgɛ́ nə ŋkul salan má”. 35  *Gwə́ nə́mə́ wə́ á ŋgə́ báásʉlə gúl kʉ́kʉ́l cilyá dɨ́ nə́: “Wo abʉ́lɛ́ bɨ́d nə́ jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔl məsáal wô kə́g bwo shwóŋʉd”. 36  *Dávid nywáá nyə a shí sá mítə́dʉ́gá mí Zɛmbî fwála dɛ́d. A mú yə, a dɔw nə osɔ́ɔ́ŋgʉ́ bɛ́, a bwo. 37 Njɨ, nyɔɔŋg Zɛmbî nyə a gwûmʉshi yɛ́ nywáá nyə a shígɛ́ bwo. 38  *Bwaaŋg bɨ mə́ jəlá nə mpu ntɔ́ nə́ nyə wə́ mə́ sá nə́ bɨ gwágʉ́g kɛ́ɛl ijuugá í *mísə́m mín. Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz bɨ́ á dʉ bɛ̧ má mə́ á shígɛ́ sá nə́ bɨ ŋgə́g nə bə otʉ́təlî. 39  *Njɨ Yésus wə́ jísə́ nə́ muud yɛ̂sh mə́ búgʉ́lá nyə yɛ́, a bə tʉ́təlí ncindî nə ncindî. 40 Bɨ ɔ́ bɛy nə́ sâ búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á cɨ yí, í bwə́mag nə bɨ̂. Bwə́ á cɨ nə́:

41  *Bɨ́ buud ɔ mpyóŋ, dʉgá,

káámʉ́gâ, bɨ jímbʉ́g!

Nəcé, té bɨ́ ŋgə́ ná dʉ́gya yí,

mə zə́ bá sá gúl sâ bɨ ŋgə́ dʉ́g,

sâ jɨ́ nə́ ŋkí bɨ mə gwág njɨ lâŋ

bɨ́ kú *magʉlə yí.»

42 Ja Pwôl bá Barnábas bwə́ á cúwo tɔ́ɔ́n yí, búúd bwə́ á jəgʉla nə bwo nə́ bwə́ bâg kwo zə bwiiŋg bwo lâŋ ŋgwúd nɨ Sábaad mə bá bɛ̧ yɛ́. 43  *Ja buud bwə́ á bwɨ́lya yí, fwámɛ́ bímbí lʉ́ *Oyúdɛn nə bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á wá milâm mísɔɔn wáŋ dɨ́ wá bwə́ á bɛ̧ Pwôl bá Barnábas bə́nɔ̂ŋ kə ŋgə lésha. Pwôl bá Barnábas bwə́ mú ŋgə wá bwo ŋkul mílámʉ́d nə́ bwə́ wág icʉg byáŋ mpaam mə́ Zɛmbî dɨ̂.

44  *Sábaad nyə á bɛ̧ yɛ́, buud bwə́ á zə sɛɛŋgya je bə buud ɔ ŋgwə́la bɛ̂sh nə́ bwə́ zə́ gwágʉlə kɛ́ɛl mə Cwámba. 45 Nda bɔ́ɔ́l Oyúdɛn bwə́ á dʉ́g bímbí lʉ́ ncúlyá buud bɔɔŋg nə́, bwə́ á ka zə mpii Pwôl bá Barnábas váál áwuwagʉwə̂, bwə́ mú ŋgə shwána bwo, ŋgə lwîy bwo. 46  *Pwôl bá Barnábas bwə́ mú mpu jaaw bwo kú nə ifwaas nə́: «Í á jəla nə́ bɨ wə́ tɛ́ɛ́dʉ́g gwág Milə́sʉ́ mí Zɛmbî. Nda bɨ́ bâŋ mə́ ka ban myo nə́, bɨ mə́ lwágʉlə nə́ bɨ ampíyáyɛ́ nə cʉg á kandʉgə kandʉgə. Ntɔ́, sə́ bâŋ mə zə́ lésha nə ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí. 47  *Nəcé Cwámba nyə á cɨ nə sə́ nə́: “Mə mə́ tə́l wo nə́ wo bə́g məŋkɛnya mâ ilwoŋ, nə́ wo kə́g nə cʉg kə wɔ́ɔ́s íjumə í shíd”.»

48  *Njɨ ikûl ishús í á gwág ntʉ́nɨ yí, bwə́ á bul bə nə məshusʉg bwə́ ŋgə́ ságʉsə kɛ́ɛl mə Cwámba. Bɔɔŋg bwə́ á bə fééshá nə́ bwə́ dʉ́gʉ́g cʉg á kandʉgə kandʉgə wá bwə́ mú bə óbúgʉla. 49  *Kɛ́ɛl mə Cwámba í á kyey lɔɔm wɔɔŋg wɛ̂sh. 50 Oyúdɛn bwə́ á ka shwambʉlə fwámɛ́ búdá ɔ́ lɔɔm bwə́ á dʉ gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî wá. Bwə́ mú zə lwágʉlə Pwôl bá Barnábas cúwʉ́lí nə́ ndɛɛ́ bwə́ wáámb bwo kə ntɔ̧ mínjɨ mí shí nyáŋ. 51  *Pwôl bá Barnábas bwə́ mú kudə fumbyá mə́kuú máŋʉ́d§ shú dáŋ, báá bwə́ mú kə Ikóniyum. 52 *Ompwíín bwə́ mú lʉ́g lwándʉ́lá nə məshusʉg nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́.

14

Pwôl bá Barnábas Ikóniyum

1  *Í á ka bə, ja bwə́ á wɔ́ɔ́s Ikóniyum yí, Pwôl bá Barnábas bwə́ á kə mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá. Bwə́ á kə lésha nə buud mbií á nə́ *Oyúdɛn nə Ogʉrɛ̂k ŋkí bul bulya bwə́ *magʉlə búgə́. 2  *Bɔɔŋg Oyúdɛn bwə́ á shígɛ́ magʉlə búgə́ wá, bwə́ mú zə sá nə́ ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí bwə́ shíŋʉ́g obúgʉla. 3  *Njɨ, Pwôl bá Barnábas bâŋ bwə́ á ji cínɔŋgʉ́ fwámɛ́ mwɔ̂w, bwə́ ŋgə lás kú nə ifwaas. Bwə́ á ŋgə bul ŋwa ŋkul wə́ Cwámba. Cwámba ŋgə́ nə́mə́ magʉlə kɛ́ɛl bwə́ á ŋgə bwiiŋg yí, a ŋgə yə bwo ŋkul, bwə́ ŋgə sá *isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí, nə *ísâ í mímbʉ́gú. 4 Buud ɔ ŋgwə́la bwə́ mú béégya ígwooŋg íbá, gúl í ŋgə́ bɛ̧ ishwambʉlə í Oyúdɛn, gúl í ŋgə magʉlə *buud ɔ lwámá. 5  *Nə Oyúdɛn, nə bɔ́ɔ́l búúd bwə́ cúgɛ́ Oyúdɛn wá, nə otɔ́we ɔ shwóg báŋ bwə́ mú zə sá yuug nə́ bwə́ jugʉshi búúd ɔ lwámá, bwə́ lúmə bwo məkwóógʉ́. 6  *Nda búúd ɔ lwámá bwə́ á mpu yuug jɔɔŋg nə́, bwə́ mú túb kə Lístrə nə Dɛ́rbə, miŋgwə́la myâ Likawʉní, nə cínɔŋg mə́koogʉ́ məkoogʉ́. 7 Bwə́ mú kə ŋgə bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l wu.

Pwôl bá Barnábas Listrə

8  *Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nûŋ Lístrə kú bwɛlɛ tɔ̂w tʉ́təlí nə məkuú mɛ́. Nyə a byɛ̂l mbúmbwúgʉ́, nyə a shígɛ́ bwɛlɛ kyey. 9 Dúl jwɔ̂w, muud wɔɔŋg nyə á ka ŋgə gwágʉlə nda Pwôl nyə á ŋgə lás nə́. Pwôl mú dʉ́g nyə nə́ figə́-figə́, a mú dʉ́g nə́ muud ɛ́nɛ jɨ nə búgə́ nə a jɨ nə ŋkul yâl. 10 Pwôl mú cɨ nə nɛ́ gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Tɔ́wʉ́g tʉ́təlí nə məkuú mwô». Muud ɛ́nɛ mú sáánz, a mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə kyey. 11  *Buud bwə́ á bə cínɔŋg wá bwə́ mú dʉ́g sâ Pwôl mə́ sá yí. Bwə́ mú ŋgə lás gwɔ́w-gwɔ̂w kə́l lʉ́ Likawʉní dáŋʉ́d nə́: «Ozɛmbî bwə́ mə́ bə nda buud nə́ ndɛɛ́ bwə́ mə́ shulə zə sə́dɨ́». 12 Bwə́ mú ŋgə jɔ̂w Barnábas nə́ Zə́s, Pwôl nyɛ nə́ Hɛrmɛs* nəcé nyə wə́ nyə á dʉ bə nə ciyá lə́sʉ́. 13  *Buud bwə́ á dʉ *búgʉla Zə́s wá bwə́ á dʉ bə nə mpáánzə́ ŋgɛɛ́ nyíŋgʉ́lé ŋgwə́la dɨ̂. Fada á yə́bə́ wɔɔŋgʉ́ músə ŋwa míŋgwûm mí ntɛny nə ikəlʉgʉ́-kə́lʉg í dʉ lugʉshi də́nd lʉ́ zâŋ yí, bə́nɔ̂ŋ buud bwə́ mú zə kə ŋgɛɛ nyíŋgʉ́lé ŋgwə́la. Bwə́ á cɛɛl kə cígə intɛny nə́ bwə́ sâ Pwôl bá Barnábas *mətúnʉga nda ozɛmbî.

Pwôl bá Barnábas bwə́ jɨ́ɨ́gʉli búúd fwámɛ́ Zɛmbî

14 Ja *búúd ɔ lwámá, Barnábas bá Pwôl bwə́ mə́ gwág ntɔ́ yí, bwə́ mú nyaa míkáándə́†, bwə́ mú sáánz kə nə oŋkwiimbyê tâm buud, 15  *bwə́ nə́: «Buud ɔ́ga, jáyɛ́ nɨ? Sə́ bʉ́sə nə́mə́ búúd nda bɨ̂. Sə́ ŋgə yida bwiiŋg bɨ́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l nə́ bɨ bɨ́dʉ́g isâ í íkás ínɨ, bɨ cɛ́ndʉ́g kuú njɔɔnd yid wə́ Zɛmbî á kuwô. Nyə wə́ nyə a tɛ́ gwɔ̂w nə shí, nə mâŋ nə isâ byɛ̂sh bísə́ cínɔŋg yí. 16  *Nyə á ka yida bɨ́d tɛ́ zhúlə yág nə́ ilwoŋ i búúd byɛ̂sh í ŋgə́g nə bɛ̧ byáŋ ijâm nə ijag, 17  *njɨ nyɛ kú bɨ́d ŋgə́lə lwágʉlə nə́ a jisə, a ŋgə́ nə́mə́ sá bwo mpaam. Ntɔ́ nə́mə́ wə́ á ŋgə́ ntɨ bɨ́ ompú bwə́ ŋgə́ zhu gwɔ́w yɛ́, a ŋgə́ yə bɨ̂ məfwála mə́mpəg mə́ jə́la nə bugʉban yí, a yə bɨ́ zhwog idʉ̂w, a lwándʉlə bɨ́ məshusʉg mílámʉ́d». 18 Njɨ, bwə́ á tɛɛm lás nə buud ɔ́nɨ ntʉ́nɨ, buud ɔ́nɨ bwə́ á shígɛ́ lɛɛl magʉlə nə́ bwə́ bɨ́d sálə bwo *mətúnʉga.

19  *Bɔ́ɔ́l *Oyúdɛn bwə́ mú zə wɔ́ɔ́s bwə́ ŋgə́ zhu Antyósh nə Ikóniyum. Bwə́ mú zə kwambʉlə nə buud nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú lúmə Pwôl məkwóógʉ́ nə́ lúmə lúmə, bwə́ julə nyə shí nə shí nə́ ndɛɛ́ kə wusə bugád. Bwə́ á tə́dʉga nə́ a mə́ yə. 20 Njɨ, *ompwíín bwə́ mú kə lyɛ̧ nyə. Pwôl mú wɔɔl, a mú nyiŋgə kə ŋgwə́la. Mán mələ̂m, a músə kyey kə Dɛ́rbə, bá Barnábas.

21 Bwə́ mú kə bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l nûŋ Dɛ́rbə nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bə nə ompwíín fwámɛ́ bímbí. Bwə́ músə nyiŋgə kə Lístrə, cɔ̧́ kə Ikóniyum kə wɔ́ɔ́s Antyósh. 22  *Bwə́ á ŋgə wá ompwíín ŋkul mílámʉ́d, bwə́ ŋgə́ cwîny bwo nə́ bwə́ sáág zɛ́ny búgə́. Bwə́ á ŋgə lwágʉlə bwo nə́ bwə́ mpúg nə́: «Sə́ mə́ jəlá nə ŋgə bwəma nə *incwaw í ntʉg, sə́ ŋgə́ ntɔ̧ ŋgə ntɔ̧ ŋgə ntɔ̧ nə́ ndɛɛ́ sə́ mú ka nyíi Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂.» 23  *Bwə́ á ŋgə sá nə́, *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dɛ̂sh dɨ́, bwə́ fɛ́ɛ́sh bwo ocúmbá buud, bwə́ ci idʉ̂w jəgʉla nə Zɛmbî, bwə́ mú ŋwa bwo cwámbʉlə Cwámba wáŋ bwə́ á *búgʉla yɛ́.

Pwôl bá Barnábas bwə́ nyiŋgə kə Antyósh

24 Bwə́ mú lɨ́ɨ́na Pisidî, kə kumə Pamʉfilî, 25 bwə́ bwiiŋg kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî Pɛrzhe nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú shulə kə Antalya. 26  *Kǎlə wú Antalya, bwə́ mú ŋwa byɔ́ɔ́l kə Antyósh wú bwə́ á zhu ja mpaam mə́ Zɛmbî í á fɛ́ɛ́sh bwo nə́ bwə́ sáág sáal bwə́ mə́ sá yí. 27  *Ja bwə́ á kə jé yí, bwə́ á sɛɛŋg *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla, jaaw bwo sâ jɛ̂sh Zɛmbî nyə á yə bwo ŋkul nə́ bwə́ sáág yí, bul bə nə́ ndɛɛ́ nda Zɛmbî nyə a mə́ juw zhɨ́ɨ́ nə́ ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí í mágʉləg búgə́ nə́. 28 Bə́nɔ̂ŋ *ompwíín bwə́ mú ji na fwámɛ́ məma fwála.

15

Sɛɛŋgyá á Yurʉ́səlɛm

1  *Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á shulə wú Yudéa zə ŋgə jɨ́ɨ́gʉli obúgʉla nə́: «Ŋkí bɨ mə bə́ kú sɨ́ya ábɨwáág nda Cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz í ŋgə́ cɨ nə́, bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul *dʉ́g cʉg.» 2  *Buud bɔɔŋgʉ́ bə́nɔ̂ŋ Pwôl bá Barnábas bwə́ mú zə sɛ́ŋʉsa mə́kə̂l, í mú sá fwámɛ́ zhuyâ. Cígʉ́lá í mú zə bə nə́ Pwôl nə Barnábas, nə bɔ́ɔ́l óbúgʉla bwə́ kə́g nə lə́sʉ́ wɔɔŋg Yurʉ́səlɛm kə lwágʉlə *buud ɔ lwámá bə́nɔ̂ŋ ocúmbá buud. 3 *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla í músə kənd bwo. Bwə́ mú lɨ́ɨ́na Fenisî nə Samaríya, bwə́ ŋgə́ bwiiŋg buud nda ikûl ishús í mə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá nə́. Sâ jɔɔŋg í mú ŋgə bul sá bɔ́ɔ́l óbúgʉla məshusʉg. 4  *Ja bwə́ mə́ kə jé Yurʉ́səlɛm yí, nə Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla, nə buud ɔ lwámá, nə ocúmbá buud, bɛ̂sh bwə́ mú lə́g bwo. Bâŋ bwə́ músə jaaw bwo bímbí dɛ̂sh Zɛmbî mə́ balan nə bwo sáal dɛ́ dɨ́ yí. 5 Bɔ́ɔ́l óbúgʉla bwə́ á bə ŋkɔɔmʉ́ *Ofarizyɛ̂ŋ dɨ́ wá bwə́ mú báásʉlə nə́ í jɨ nə́ ikûl í ŋgə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá yí í ŋgə́g nə sɨ́ya ábɨwáág, bwə́ bɛ̧ nə́mə́ Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz. 6 Buud ɔ lwámá nə ocúmbá buud bwə́ mú ka zə sɛɛŋgya, zə́lə faas lə́sʉ́ wɔɔŋg. 7  *Buud bwə́ mú nə́mə́ bul sɛ́ŋʉsa mə́kə̂l. Ntɔ́, Pyɛ̂r mú ka zə lás. Nyə nə́: «Bwaaŋg, bɨ mə́ bwey mpu nə́ Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh mə wa bɨ́dɨ́ mwɔ̂w mə́ ashúshwóógʉ́ dɨ́, a kənd mə nə́ mə kə́g bwiiŋg ikûl ishús Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l, bwə́ búgʉ́lág. 8  *Nyɛɛ muud mə mpú mílâm mí búúd yɛ́, nyə a lwágʉlə nə́ a mə́ magʉlə ikûl, a yə bwo Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́mə́ nda nyə á yə sə́ nə́. 9  *Nyə a shígɛ́ wá mbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá sə́nɔ̂ŋ ikûl. Nyə a fúb nə́mə́ bwo milâm nəcé bwə́ bə́lə nə búgə́. 10  *Nəcé jɨ́ bɨ́ é ka zə shweenzh Zɛmbî, zə zhimb *ómpwíín məma mbag wúsə́ nə́ tɔɔ impáámbə́ bísʉ́, tɔɔ sə́mɛ́fwó sə́ á shígɛ́ bə nə ŋkul mə jísɔw yí? 11 Njɨ sə́ ŋgə *magʉlə nə́ sə́ mə́ dʉ́g cʉg mpáam mə Cwámba Yésus dɨ́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ jɨ́ nə ikûl yɛ́.» 12  *Buud bɛ̂sh bwə́ mú ji ókʉ́l-ókʉ̂l, ka gwágʉlə Barnábas bá Pwôl, gwágʉlə nda Zɛmbî nyə á balan nə bwo, *isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkwóŋ yí nə *isâ í mímbʉ́gú í ŋgə́ sɨ̂y ikûl ishús dɨ́ nə́. 13 Ja bwə́ mə́ shîn bwiiŋg yí, Zhâk mú ka zə lás, nyə nə́: «Bwaaŋg, bɨ ɔ gwágʉ́lə́ mə. 14 Shímun mə́ kúnɔw shîn jaaw sə́ nda Zɛmbî nyə a sá nə́: nə́ nyə á kənd mísh íkûl ishúsʉ́d kə fɛ́ɛ́sh búúd bwə́ ŋgə́ bɛ̧ jínə́ dɛ́ cínɔŋg wá. 15 Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg í bwəma nə sâ *búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á cɨ yí. Nəcé jísə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

16  *Mpʉ́sə isâ ínɨ, mə bá kwo zə lwɔ̧́ banda mə *Dávid.

Mə bá sɛɛŋg íbúgʉ́lə yâ cínɔŋg

nə́ ndɛɛ́ mə kwo tə̂l banda dɔɔŋg tʉ́təlî.

17 Ja jɔɔŋgʉ̂, buud bɛ̂sh bwə́ bá sɔ̧́ Cwámba.

Haaw, buud ɔ ílwoŋ byɛ̂sh mə á jɔ̂w nə́ í bɛ̧́g jínə́ dâm yí.

Ntɔ́ wə́ Cwámba nyə á cɨ yɛ́.

18 A mə́ sá íyuug byé sə́ mə́ bwey mpu wúlə yág yí.

19  *«Sâ jɔɔŋg wə́ mɛ́ mə dʉ́g nə́, ilwoŋ í búúd í ŋgə́ cɛ́nd kuú njɔɔnd ŋgə yid wə́ Zɛmbî yí, sə́ ajə́láyɛ́ nə wá bwo məkwowʉla cʉgʉd. 20  *Njɨ, sə́ cíləg bwo nə́ bwə́ sásʉ́lə́g məlwaagʉwo mə́ ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g, nə məlwaagʉwo mâ jaŋgálə múúd bɨná kú nə bâ, nə məlwaagʉwo mâ də́lə cúdú nyə ámə yə məcií kú shwɨy yɛ́, nə də́lə mə́cií. 21  *Sə́ mə́ mpú nə́ tɛ́ɛ́d íkala i búúd í ayág óbwiiŋgyɛ ɔ lâŋ ɔ́ Moyîz bʉ́sə míŋgwə́la myɛ́shʉd. Mwɔ̂w mə Sábaad mɛ̂sh dɨ́, bwə́ lɔ̧́ mícilyá myɛ́ *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mɛ̂shʉd.»

22  *Ntɔ́, nə buud ɔ lwámá, nə ocúmbá buud, nə Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dɛ̂sh bwə́ mú dʉ́g nə́ bwə́ jəlá nə fɛ́ɛ́sh bɔ́ɔ́l búúd bə́nɔ̂ŋ Pwôl nə Barnábas bwə́ kə́g Antyósh. Bwə́ músə kənd bɔ́ɔ́l fwámɛ́ búúd wâ Dɔ̧: nə Yûdə bwə́ á dʉ nə́mə́ jɔ̂w nə Barnábas yɛ́, nə Sílas. 23 Bwə́ mú kənd bwo nə kálaad ɛ́ga nə́:

Sə́, buud ɔ lwámá nə ocúmbá buud nə bɔ́ɔ́l óbúgʉla bɛ̂sh, sə́ mə́ bə́da bɨ́ obúgʉla bɨ́ cúgɛ́ Oyúdɛn wá, bɨ́ bɔɔŋg bʉ́sə́ Antyósh nə Sirî nə Silisî wá. 24  *Sə́ mə́ gwág kʉ́ga nə́ bɔ́ɔ́l búúd bʉ́sʉ́ bwə́ á zə nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá myáŋ nûŋ bɨ́dɨ́ zə sá nə́ mitə́dʉ́gá mí búbúlə́g bɨ́ mílámʉ́d. Sə́ dɨ́ sə́ á ntɨ bwo. 25 Gwə́ wə́ sə́ bɛ̂sh sə́ ámə bə cʉ́ŋ nə́ sə́ mə́ fɛ́ɛ́sh búúd bwə́ zə́g nûŋ bɨ́dɨ́, bə́nɔ̂ŋ Barnábas bá Pwôl omínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ wâ cɛɛlí, 26 buud bwə́ á mə́ kɛɛnzh ícʉg byáŋ shú jínə́ mə́ Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst wá. 27 Sə́ mə́ ka ntɨ bɨ́ Yûdə bá Sílas nə́ bwə́ zə́g báásʉlə jaaw bɨ́ sâ sə́ ŋgə cilə ga. 28  *Nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, nə sə́, sə́ mə́ dʉ́g nə́ sə́ ajə́láyɛ́ nə zhimb bɨ́ wúl mbag, sə́ mə́ cilə bɨ́ njɨ isâ bɨ́ cúgɛ́ nə ŋkul kwanz yí: 29 bɨ mə́ jəlá nə sásʉlə ocúdú buud bwə́ ámə cígə shú ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g wá, bɨ kú dʉ də mə́cií, kú də cúdú nyə ámə yə məcií kú shwɨy yɛ́, bɨ́ kú dʉ sá jaŋga. Bɨ mə́ ká dʉ sásʉlə ísâ ínɨ́, í bə bɨ́ mpwogɛ́. Bɨ ɔ́ ji nə́ shɛɛ.

30 Yûdə bá Sílas bə́nɔ̂ŋ Pwôl nə Barnábas bwə́ mú béégya nə obúgʉla, bwə́ mú shulə kə Antyósh. Bwə́ mú kə sɛɛŋg óbúgʉla, yə bwo kálaad. 31 Bwə́ mú lɔ̧́ kálaad nə́ ndɛɛ́ a mú wá bwo ŋkul mílámʉ́d, bɛ̂sh bwə́ mú bul bə nə məshusʉg. 32  *Nda Yûdə bá Sílas bwə́ á bə *buud ɔ mícúndə́ nə́, bwə́ á ka nə́mə́ kwo dʉ lésha nə obúgʉla, dʉ cwîny bwo, dʉ wá bwo ŋkul mílámʉ́d. 33 Bwə́ á ji cínɔŋgʉ́ fwámɛ́ fwála nə́ ndɛɛ́ obúgʉla bwə́ mú jə́na nə bwo nə́ bwə́ nyíŋgəg nə́ shɛɛ kə kwey búúd bwə́ á ntɨ bwo wá. 34  *[Njɨ Sílas mú kwey nə́ nyə anyíŋgə́yɛ́, nyɛ mə́ ji wu.]

35 Pwôl bá bâŋ Barnábas bwə́ á jɨ nə́mə́ cínɔŋg Antyósh. Bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l óbúgʉla bwə́ ŋgə́ yə buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá, bwə́ ŋgə́ bwiiŋg jɔ̧jɔ̧ lâŋ á kɛ́ɛl mə Cwámba.

36 Mpʉ́sə baalɛ́ mwɔ̂w, Pwôl mú cɨ nə Barnábas nə́: «Shwə́ nyíŋgəg ná kə ŋgə dʉ́g omínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ míŋgwə́la myɛ̂sh shwə́ á bwiiŋg kɛ́ɛl mə Cwámba myá. Í jɨɨ nə́ shwə́ mpúg nda bwə́ mú ŋgə bə nə́.» 37  *Barnábas nyə á ka nə́mə́ jɨɨ nə́ bwə́ kə́g nə Yuánɛs nyə á bə nə dúl jínə́ nə́ Márkus yɛ́. 38  *Pwôl nyɛ mú dʉ́g nə́ bwə́ ajə́láyɛ́ nə kwo kə nə muud nyə á fwo kə mpáŋgʉlə bwo nə isɛ́y, kə béégya nə bwo Pamʉfilî yɛ́.

39  *Bwə́ mú sɛ́ŋʉsa mə́kə̂l nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú béégya. Barnábas mú ŋwa Márkus, báá bwə́ mú ŋwa byɔ́ɔ́l kə Shíprə.

Pwôl mə zə nyiŋgə kyey, bá Sílas

40  *Pwôl nyɛ mú fɛ́ɛ́sh Sílas nə́ bá bwə́ kə. Obúgʉla bwə́ mú jɔ̂w Cwámba nə́ a jáándʉg nə bwo mpáam nyɛ́d. 41 Pwôl mú jaand Sirî nə Silisî, a ŋgə́ wá mədɔ̧ mə́ óbúgʉla ŋkul mílámʉ́d.

16

1  *A mú kə wɔ́ɔ́s Dɛ́rbə, kumə Lístrə. A mú kə kwey ŋgwɔ́l *mpwíín nûŋ nə jínə́ nə́ Timotê. Timotê wɔɔŋgʉ̂ nyɔɔŋgʉ́ njúl shilə *Yúdɛn mbúgʉla Yésus, sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nyɛ njúl mwâ Gʉrɛ̂k. 2  *Obúgʉla wâ Lístrə nə Ikóniyum bwə́ á ŋgə bwiiŋg lâŋ mə́ Timotê nə a jɨ jɔ̧ múúd. 3  *Pwôl nyə á ka cɛɛl nə́ bá bwə́ kə̂. A mú ŋwa nyə, a sá nyə ábɨwáág nəcé ŋgə́lə bɛɛmb *Oyúdɛn wâ shí nyɔɔŋg nəcé nda bwə́ á bwey mpu nə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ jisə mwâ Gʉrɛ̂k nə́. 4  *Míŋgwə́la myɛ̂sh bwə́ á ŋgə kə myá, bwə́ á ŋgə kala obúgʉla micígʉ́lá *búúd ɔ lwámá nə ocúmbá buud wâ Yurʉ́səlɛm bwə́ á ŋwa myá, bwə́ ŋgə́ tə̂l obúgʉla məkuú shí nə́ bwə́ bɛ̧́g micígʉ́lá myɔɔŋg. 5  *Mədɔ̧ mə́ óbúgʉla mə́ mú ŋgə lal, buud bwə́ ŋgə́ kwɨ́dʉli jwɔ̂w dɛ̂sh. 6  *Pwôl nə gwooŋg jé bwə́ mú lɨ́ɨ́na Frizhî nə shí á Galátia lɨ́ɨ́na lɨ́ɨ́nág nəcé Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə a shígɛ́ magʉlə nə́ bwə́ bwííŋgʉg kɛ́ɛl Azî. 7 Ja bwə́ mə́ kə wɔ́ɔ́s íjumə í Mishî yí, bwə́ mú ŋwá kə Bitinî, njɨ Shíshim mə́ Yésus kú magʉlə. 8 Bwə́ mú ka lɨ́ɨ́na Mishî nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s Truwás. 9 Gúl búlú dɨ́, Pwôl mú dʉ́g *ntamə́ á mísh nə́ bagə́, ŋgwɔ́l múúd Masedwân tə́l ŋgə́ tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́: «Zaá Masedwân, zə kwíínd sə̂.» 10 Nda nyə á dʉ́g ntɔ́ nə́, sə́ á shwal zə sɔ̧́ nə́ sə́ mə́ kə́ Masedwân, sə́ ŋgə́ mpu bʉ́bə́lɛ́ nə́ Zɛmbî ŋgə jɔ̂w sə́ wu nə́ sə́ kə́g bwiiŋg kɛ́ɛl. 11 Sə́ mú ŋwa byɔ́ɔ́l Truwás, sə́ kə nə́ tɨ́ɨ́ŋ kə wɔ́ɔ́s Samotʉras. Mán mələ̂m sə́ ɔ́ kumə Neyapolis. 12 Tɨ́lə cínɔŋgʉ́ sə́ mú kə Filipî, ŋgwə́la ashúshwóógʉ́ á mpál shí Masedwân. Filipî wɔɔŋgʉ̂ njúl ŋgwə́la ózhul ɔ Róma, sə́ mú ji cínɔŋgʉ́ baalɛ́ mwɔ̂w. 13  *Jwɔ̂w lʉ́ Sábaad sə́ mú cúwo wú ŋgwə́la, kə bwûŋ lʉ́ ŋgwɔ̧ɔ̧́, wú sə́ á tə́dʉga nə́ bwə́ á kwambʉlə ŋkúmba kʉ̂l shú mə́jəgʉla wá. Sə́ á ka bə sə́ njúl nûŋ, sə́ ŋgə́ lésha nə budá bwə́ á sɛɛŋgya cínɔŋg wá. 14  *Ŋgwɔ́l múdá nə jínə́ nə́ Lidiya nyə á zhu ŋgwə́la á Tiyatîr, nyə á dʉ kusha ijimə́ í míkáándə́ mí atɨ́tɨɨ̂; mudá wɔɔŋgʉ́ nyə á dʉ gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî. A mú dʉ gwágʉlə Pwôl nə́ ndɛɛ́ Cwámba mú bɛ̂ny nyə lâm nə́ a mágʉləg lə́sʉ́ mə́ Pwôl. 15  *Ja múdá ɛ́nɛ nyə á ka duwan nə buud ɔ njɔ́w bɛ́ bɛ̂sh yí, nyə a tɛ́ɛ́g sə̂ məbwə̂ nə́: «Ŋkí bɨ mə́ kwey nə́ mə jɨ mbúgʉla mə Cwámba, zəgá ji mə́dɨ́ njɔ́w.» A mú yɨ́ɨ́mbʉli sə́ nə́ sə́ mágʉləg.

Sáal mə Pwôl bá Sílas Filipî

16  *Í á ka zə bə, dúl jwɔ̂w sə́ ŋgə́ kə kʉ́l sə́ á dʉ jəgʉla yí, dúl sás mú zə bwəma nə sə̂. Sás dɔɔŋg í á dʉ sá ísɛ́y í mə́lwaá. Nyə á bə nə jamb lʉ́ lweendí, lweendí jɔɔŋg dʉ́gə́ yə buud bwə́ á bə nə nyə wá zhwog məbii. 17  *Sás dɔɔŋg mú zə ŋgə bɛ̧ Pwôl, a ŋgə́ kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Buud ɔ́ga bʉ́sə osɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ Zɛmbî á gwɔ́w-gwɔ̂w. Bwə́ ŋgə jaaw bɨ́ zhɨɨ́ á cʉg.» 18  *Nyə á ka nə́mə́ dʉ sá ntʉ́nɨ mwɔ̂w ŋkí bulya nə́ ndɛɛ́ Pwôl mú lwádʉga nyə, a mú yid dʉ́g nyə mpʉ́sə, a mú lás nə jamb nə́: «Jínə́ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂, mə yɨ́ɨ́mbʉli wo nə́ wo wúg múdá ɛ́nɛ dɨ́!» Shíshim músə nə́mə́ cúwo cé nə cé. 19 Nda búúd bwə́ á bə nə nyə wá bwə́ á dʉ́g nə́ búgə́ jáŋ bwə́ dʉ bə nə məbii yí í mə jímb nə́, bwə́ mú bii Pwôl bá Sílas, wádʉgə kə nə bwo ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ dɨ́ wú buud bwə́ á dʉ sɛɛŋgya tâm də́nd wá. 20  *Bwə́ mú kə lwóya bwo ótɔ́we ɔ shwóg dɨ́, kə shwə́man bwo nə́: «Buud ɔ́ga bwə́ mə́ tə̂l sə́ ŋgwə́la nə́ shwuu. Bâŋ bwə́ njúl *Oyúdɛn, 21 bwə́ ŋgə zə jɨ́ɨ́gʉli buud məfúlú mə́ ajə́láyɛ́ nə́ sə́ buud ɔ Róma sə́ bwɛ́lɛ́g magʉlə má.» 22  *Buud bwə́ á bə cínɔŋg áncuncuma wá bɛ̂sh bwə́ mú shwal mpii bwo. Otɔ́we ɔ shwóg bwə́ mú tɨ́ bwo mikáándə́, bwə́ lwâm buud nə́ bwə́ yídʉ́g bwo nə milwóŋ. 23 Bwə́ mú daŋgʉlə cú bwo na nə́ ndɛɛ́ bwə́ kə wusə bwo njɔ́w mímbwug, bwə́ nə mása á njɔ́w mímbwug nə́: «Wo ɔ mpú ŋgə baagʉsə sə́ buud ɔ́ga». 24 Njɨ mása á njɔ́w mímbwug nyə á gwág ntʉ́nɨ yí, a kə ntâg fad bwo kʉ́l fúm dɨ́ cwû, a wá bwo mimbwagə́ mə́kuúd.

25 Ŋgɛɛ́ tâm bulú, Pwôl bá Sílas bwə́ mú ŋgə jəgʉla nə Zɛmbî bwə́ ŋgə́ sɛy isʉsa gúmálə́lə Zɛmbî. Bwə́ á ŋgə sá ntɔ́ míl mímbwug myɛ̂sh mí ŋgə́ gwágʉlə bwo. 26 Seegya nə́ shí í mú jág ntaŋʉsa mbií á nə́ mənyuŋg mə njɔ́w mímbwug mə́ ŋgə shwágʉsa mə́shugʉd. Mimpumbɛ́ myɛ̂sh mí mú nə́mə́ lɛɛl shîn juw, mimbwug myɛ̂sh məŋkəda shîn sémb. 27  *Mása á njɔ́w mímbwug músə juum. A mú dʉ́g mímpumbɛ́ nə́ bagə́, a mú ntâg wéem kafwɛlɛ nə́ a gwɨ́ɨ́lyá nyúul, a ŋgə́ tə́dʉga nə́ mimbwug mí mə́ shîn túb. 28 Pwôl músə ka kɨ̂m nə ŋkulû nə́: «Kú sá wómɛ́fwó məbɔ̂w. Sə́ bɛ̂sh sə́ bʉ́sə wa.» 29 Mása á njɔ́w mímbwug mú jɔ̂w buud nə́ bwə́ zə́g nyə nə məlámba. A mú ŋgə lilya, a mú fwágʉwa kə, kə bʉ́la Pwôl bá Sílas shí məkuú, 30  *a mú ŋwa bwo kə nə bwo tɔ́ɔ́n kə jî bwo nə́: «Omása e, mə sáág jɨ́ shú nə́ mə dʉ́gʉ́g cʉg?» 31 Bwə́ mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Búgʉ́lág Cwámba Yésus, wo bâg *dʉ́g cʉg, nə womɛ́fwó nə njɔ́w wô wɛ̂sh.» 32 Bwə́ mú bwiiŋg bwo kɛ́ɛl mə Cwámba, nə nyə nə buud ɔ njɔ́w bɛ́ bɛ̂sh. 33  *Nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́, tâm bulú, mása á njɔ́w mímbwug mú kə nə bwo kə gusa bwo məfə́ŋ nə́ ndɛɛ́, nə nyə nə buud ɔ njɔ́w bɛ́ bɛ̂sh bwə́ mú duwan. 34 A mú kə nə bwo nyə́dɨ́ njɔ́w kə yə bwo idʉ̂w. Nə nyə nə njɔ́w yé wɛ̂sh bwə́ mú kɔɔs nə məshusʉg nəcé bwə́ búgʉ́lálə Zɛmbî.

35 Ja mán í á lə̂m yí, otɔ́we ɔ shwóg bwə́ á ka kənd ifulísh kə cɨ nə mása á njɔ́w mímbwug nə́: «bɨ́dʉ́g búúd ɔ́nɨ bwə́ kə́g.» 36 A mú kə jaaw Pwôl nə́: «Otɔ́we ɔ shwóg bwə́ mə́ ntɨ búúd zə cɨ nə mə nə́ mə bɨ́dʉ́g bɨ́, bɨ kyéyʉg. Ntɔ́, bɨ báá, cúwógá tɔ́ɔ́n bɨ kə́g nə́ shɛɛ.» 37  *Na wə́ Pwôl mə cɨ́ nə bwo nə́: «Bwə́ ámə yíd sə́ tâm buud kú nə́mə́ jî sə́ kɔɔd, í njúl nə́ sə́ bʉ́sə buud ɔ Róma. Bwə́ mú wusə sə́ mímbwugʉd. Ja gaád bwə́ cɛɛl zə bɨ́d sə́ nyima buud kú mpu. Mbɔ̂! Í ábəyɛ́ ntɔ́! Bwə́mɛ́fwó bwə́ zə́g bɨ́d sə̂!» 38 Ifulísh í mú kə jaaw ótɔ́we ɔ shwóg iciyá ínɨ byɛ̂sh. Bwə́ mú bul bə nə ifwaas nə gwágʉlə nə́ buud bɔɔŋg bʉ́sə buud ɔ Róma. 39 Bwə́mɛ́fwó bwə́ mú kə cweel bwo milâm, wééshʉli bwo tɔ́ɔ́n, bwə́ mú jəgʉla nə bwo nə́ bwə́ kyéyʉg wú ŋgwə́la wɔɔŋgʉ́d. 40  *Pwôl bá Sílas bwə́ mú wú njɔ́w mímbwug bwə́ mú kə Lidiya dɨ́ njɔ́w. Bwə́ mú dʉ cwîny óbúgʉla nə́ ndɛɛ́ bwə́ músə kyey.

17

Sáal mə Pwôl Tesaloníka nə Berê

1  *Bwə́ mú lɨ́ɨ́na Amfípolis nə Apoloniya, bwə́ kə wɔ́ɔ́s Tesaloníka wú *Oyúdɛn bwə́ á bə nə *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá wá. 2  *Pwôl mú kə bwəma nə Oyúdɛn bɔɔŋgʉ́ nə́mə́ nda nyə á dʉ bwey sá nə́. Bə́nɔ́ŋ bwə́ mú ji mwɔ̂w mə́ Sábaad məlɔ́ɔl, a ŋgə́ lésha nə bwo, 3  *ŋgə jɨ́ɨ́gʉli bwo nda mícilyá mí Kálaad Zɛmbî mí ŋgə́ cɨ nə́. Nə́: «Í á jəla nə́ *Krîst júgʉg nə́ ndɛɛ́ a yə, a mú gwûm.» Nyə nə bwo nə́: «Krîst wɔɔŋg wə́ Yésus mə́ ŋgə́ bwiiŋg bɨ́ ɛ́ga.» 4  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá Oyúdɛn bwə́ mú magʉlə njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg. Bwə́ mú sɛɛŋgya gwooŋg nə Pwôl bá Sílas. Bɔ́ɔ́l zhwog Ogʉrɛ̂k bwə́ á dʉ gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî wá bwə́ mú nə́mə́ sá ntɔ́, tɛɛm bə nə́mə́ bɔ́ɔ́l ncúlyá fwámɛ́ búdá wâ cínɔŋgʉ́. 5  *Njɨ, Oyúdɛn bwə́ mú zə jág shîŋ bwo. Bwə́ mú kusə wəámbeshé-mbéshe wâ nyaan milâm bwə́ á dʉ ji ntɔ́ kú nə isɛ́y wá, bwə́ zə shwambʉlə búúd nə́ ndɛɛ́ tə̂l ŋgwə́la nə́ shwuu. Bwə́ músə kə Yason dɨ́ njɔ́w nə́ bwə́ kə bii Pwôl bá Sílas, zə nə bwo tâm buud. 6  *Nda bwə́ á shígɛ́ kwey bwo nə́, bwə́ mú bii Yason bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l óbúgʉla, kə nə bwo ójwú ɔ́ lɔɔm dɨ́ bwə́ ŋgə́ kɨ̂m nə́: «Məŋkúmbə mə búúd mə́ ŋgə́ wá zhizhɔɔm shí nyɛ̂sh myá mí mə́ wɔ́ɔ́s wa. 7  *Yason nyə a bə́lɛ lə́g bwo nyə́dɨ́ njɔ́w, í njúl nə́ bwə́ aŋgɛ̂ nə bísh məcɛ̧ɛ̧ mə Káázɛl, bwə́ ŋgə yida cɨ nə́ wúl Njwú-buud íshús wúsə, nə́ wə́ wə́ Yésus.» 8 Oŋkwiimbyê báŋ ɔ́nɨ bwə́ mú kənd buud milâm gwɔ̂w tɔɔ ojwû ɔ́ lɔɔm bɛ̂sh. 9 Ojwû bwə́ á zə bɨ́d Yason bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l óbúgʉla ɔ́nɨ njɨ bwə́ mə́ fwo wá myə́na kwiidʉ́lə mə́nyúul.

10  *Obúgʉla bwə́ mú lɛɛlʉ́ kənd Pwôl bá Sílas Berê bulú nə bulû. Ja bâŋ bwə́ á kə wɔ́ɔ́s Berê yí, bwə́ á kə mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá. 11  *Oyúdɛn wâ Berê bwə́ á bə nə jɔ̧ mílâm ntɔ̧ bɔɔŋg wâ Tesaloníka. Báá, bwə́ á lə́g kɛ́ɛl nə məjigʉwa, bwə́ mú dʉ bigas mícilyá mí Kálaad Zɛmbî jwɔ̂w dɛ̂sh shú nə́ bwə́ dʉ́g mpu ŋkí minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí Pwôl mísə tʉ́təlî. 12  *Zhwog buud báŋ bwə́ á *búgʉla, nə bɔ́ɔ́l zhwog budá Ogʉrɛ̂k, fwámɛ́ búdá, nə zhwog budûm nə́mə́. 13  *Ja Oyúdɛn wâ Tesaloníka bwə́ á gwág nə́ Pwôl mə́ kə nə́mə́ bwiiŋg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî Berê yí, bwə́ á tɨ́ nə́mə́ kə wu, kə wá zhizhɔɔm, kə sá nə́ buud mitə́dʉ́gá mí búbúlə́g mílúúd. 14 Obúgʉla bwə́ mú ntâg lɛɛl ŋwa Pwôl kənd nyə kɔ́ɔ́mb á mâŋ. Sílas bá bâŋ Timotê bwə́ mú lʉ́g Berê. 15 Buud bwə́ á kə lʉ́gal Pwôl wá bwə́ á kə nə nyə kə kumə Atɛ̂n, bâŋ bwə́ mú nyiŋgə. Pwôl mú ntɨ bwo nə məkə́l shú mə́ Sílas bá Timotê nə́ bwə́ lɛ́ɛ́lʉg kə kwey nyə.

Sáal mə Pwôl Atɛ̂n

16 Ja Pwôl nyə á ŋgə bwánd Sílas bá Timotê Atɛ̂n yí, lâm í á bul cɛy nyə cwû nə dʉ́gʉ́lə nə́ buud ɔ ŋgwə́la wɔɔŋgʉ̂ bwə́ á ŋgə gwɔ̧́ɔ̧ zhwog ivʉgʉli í ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g. 17  *Nyə á ka dʉ kə *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá kə dʉ lésha nə bwo nə bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á dʉ gúmal Zɛmbî wá, a dʉ nə́mə́ kə jwɔ̂w dɛ̂sh tâm də́nd kə́ dʉ lésha nə buud á kwéy wú wá. 18  *Bɔ́ɔ́l məma wəáfaas mitə́dʉ́gá bwə́ á dʉ nə́mə́ lésha nə nyə, bwə́ njúl buud ɔ Epikyur nə bɔɔŋg ɔ Stoyik. Bɔ́ɔ́l bwə́ mú ka dʉ jî nə́: «Jɨ́ gwə́mɛ́fwó lás-lás múúd ga ŋgə́ cɨ yí?» Bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́: «Jísə nda a ŋgə bwiiŋg lâŋ ózɛmbî sə́ abwɛ́lɛ́ gwág wá.» Nəcé Pwôl nyə á ŋgə bwiiŋg lâŋ mə́ Yésus nə gwûmʉ́lə nyə á gwûm yí. 19 Bwə́ á ka ntâg ŋwa Pwôl, kə nə nyə buud onʉ́nɨ́ bwə́ á dʉ sɛɛŋgya Areyopagos dɨ́ wá. Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Fwog ná mpu jaaw sə́ wó njɨ́ɨ́gʉ́lá ágúgwáan wó ŋgə́ kyey nə ndɨ̂ nɨ. 20 Wo mə́ sá nə́ məlwə̂ mə́sʉ́ mə́ gwágʉ́g isâ í agúgwáan. Sə́ mə́ cɛɛl wámbʉlə ísâ byɔɔŋgʉ̂.» 21 Buud ɔ Atɛ̂n bɛ̂sh nə ojóŋ bwə́ á dʉ ji wu wá bwə́ á dʉ cɨ́ŋgʉli fwála dáŋ njɨ dʉ́lə ŋgə bwiiŋg nə ŋgə gwágʉlə miláŋ mí agúgwáan mí ŋgə́ kúnɔw wɔ́ɔ́s myá.

22 Nə́ ndɛɛ́, Pwôl tə́l na tʉ́tám Areyopagos a mú ka zə lás nə buud nə́: «Yé búúd ɔ Atɛ̂n, mə mə́ dʉ́g nə́ íkɔ́ɔ́mb byɛ̂sh dɨ́ bɨ mə jág bul cɛɛl yə́bə́. 23 Nəcé ja mə mə́ ŋgə kyey bɨ́dɨ́ ŋgwə́la ŋgə dʉ́g bín ísâ bɨ́ ŋgə́ yə gúmə́ yí, mə ámə kwey ŋgwɔ́l *alatâr nə cilyá nə́: “Nyíga jɨ shú mə́ Zɛmbî sə́ ampúyɛ́ é”. Sâ bɨ́ bâŋ ŋgə́ yə gúmə́ kú mpu nɨ, gwə́ wə́ mɛ́ mə́ ŋgə́ zə bwiiŋg bɨ́ yí. 24  *Zɛmbî nyə á tɛ́ shí nyɛ̂sh nə isâ bísə́ cínɔŋg yɛ́, á jɨ Cwámba á gwɔ̂w nə shí yɛ́, nyə ádɛ́ ji mə́mpáánzə́ búúd bwə́ shúmə́ nə məbwə̂ má. 25  *Sáal dɛ́ í ádɛ́ sɨ̂y məbwə̂ mə búúd dɨ́ nə́mə́ nda á jɨɨ nə́ buud bwə́ sáág nyə gúl sâ. Nyɛɛ muud ŋgə́ yə sə́ bɛ̂sh cʉg nə məyɔwʉda nə bíl ísâ byɛ̂sh yɛ́, sâ í cúgɛ́ nə ŋkul fúfə nyə.

26  *«Nyə a tɛ́ ilwoŋ í búúd byɛ̂sh í ŋgə́ zhu wə́ muud ŋgwúd, nə́ ilwoŋ byɔɔŋg í jígʉ shí nyɛ̂sh dɨ̂. Nyə á cɛ̧ɛ̧lə buud məfwála mə́ cʉg, a tə́l nə́mə́ bwo minjɨ mí mə́shí bwə́ ŋgə́ ji má. 27  *Nyə a sá ntɔ́ nə́ buud bwə́ sɔ̧́ɔ̧́g nyə, bwə́ ŋgə́g bwɔ́wʉlə ka bwə́ é kwey nyə, í njúl nə́ a cugɛ́ shwóg-shwóg nə sə̂. 28  *Nəcé, cʉg sə́ ŋgə́ cʉgə yí, í ŋgə zhu nyə́dɨ́, nyə wə́ ŋgə́ sá nə́ sə́ ŋgə́g nə kuwo, nyə wə́ ŋgə́ sá nə́ sə́ bə́g sâ sə́ bʉ́sə́ yí. Sâ jɔɔŋg wə́ bɔ́ɔ́l ócilɛ ɔ́ ókálaad bʉ́n bwə́ á cɨ yí, nə́: “Nəcé sə́ bʉ́sə mpəg jé”. 29  *Nda sə́ bʉ́sə́ ka bə mpwoŋ buud nyɛ́ nə́, sə́ ajə́láyɛ́ nə tə́dʉga nə Zɛmbî jisə nda or ŋkí nda kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə *mwaanɛ̂ nə ndɨ̂ yí ŋkí gúl jimə́ kwóógʉ́ sâ búúd ɔ ikə́ŋ bwə́ yágʉ́lə́ nə milúu nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú caag yí. 30  *Zɛmbî nyə aŋgɛ̂ ná nə kənd mísh mə́fwála búúd bwə́ á dʉ bə jág dɨ́ má. Njɨ, a ŋgə jɔ̂w buud bɛ̂sh íkʉ́l byɛ̂sh bwo njúl yí nə́ bwə́ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá. 31  *Nyə á mə́ tə̂l ŋkúmba jwɔ̂w á bá cígal mílə́sʉ́ myâ shí nyɛ̂sh sémbyé á tʉ́təlí yí nda múúd nyə á fɛ́ɛ́sh yɛ́ mə́ bá zə sámb nə́. Nyə a lwágʉlə buud bɛ̂sh yuug nə́ nyə á fɛ́ɛ́sh muud wɔɔŋgʉ̂ gwúmʉ́shílə nyə́ á gwûmʉshi nyə yí.»

32 Njɨ bwə́ á gwág Pwôl mə́ cɨ nə́ muud nyə a gwûm yí, bɔ́ɔ́l bwə́ mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə cágʉlə nyə, bɔ́ɔ́lʉ́gá bâŋ nə́ nɛ́ nə́: «Sə́ é bá kwo gwágʉlə wo nə lâŋ wô nɨ gúl ja.» 33 Na wə́ Pwôl nyə á zə béégya nə bwo yɛ́. 34 Njɨ, bɔ́ɔ́lʉ́gá báá bwə́ á shí leedya nə nyə, bwə́ *búgʉla. Í á bə buud nda Denis muud Areyopagos, nə mudá bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Damaris yɛ́, nə bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́mə́ na.

18

Sáal mə Pwôl Kɔrɛ̂nt

1 Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn bə ntʉ́nɨ yí, Pwôl músə wú Atɛ̂n kə Kɔrɛ̂nt. 2  *A mú kə kwey ŋgwɔ́l *Yúdɛn nûŋ nə jínə́ nə́ Akilas, a njúl muud á Pɔ̂ŋ. Akilas ɛ́nɛ bá mudá yé Priska bwə́ á ŋgə kúnɔw wɔ́ɔ́s, bwə́ ŋgə́ zhu Italî nəcé Klóod nyə a wɨ́ɨ́ŋg Oyúdɛn bɛ̂sh nə́ bwə́ wúg Róma. Pwôl mú sɛɛŋgya nə bwo. 3  *Nda í á nyîn nə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ á jɨ́ɨ́g váál ísɛ́y ŋgwúd nə́, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú ji kʉl ŋgwúd dʉ sɛ̂y. Bwə́ á dʉ laad məbanda nə míkáándə́*. 4 Pwôl nyə á ka dʉ kə lésha nə buud *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá dɨ̂ mwɔ̂w mə́ Sábaad mɛ̂sh, a dʉ́gə́ mpu sá nə́ Oyúdɛn nə Ogʉrɛ̂k bwə́ mágʉləg kɛ́ɛl. 5  **Ja Sílas bá Timotê bwə́ á wɔ́ɔ́s wúlə Masedwân yí, Pwôl nyə á ka zə wá nyúul nyɛ́ nyɛ̂sh bwiiŋgʉ́lə kɛ́ɛl dɨ̂, a ŋgə́ mpu bwaagʉlə Oyúdɛn nə́ Yésus wə́ jísə *Krîst. 6  *Njɨ, Oyúdɛn bwə́ mú zə bul fʉm nyə, bwə́ dʉ jág lwîy nyə. Pwôl mú ka samʉsə míkáándə́ nyə nə bwo nə́: «Mpwɛnɛ wʉ́n mə jágʉwə nə bɨmɛ́fwó, kú bə mə. Mɛɛ mə zə́ ka yág kɔ́ɔ́mb búúd bwə́ cúgɛ́ Oyúdɛn wá jaá gaád.» 7 A mú wú na kə nyíi njɔ́w mə́ ŋgwɔ́l múúd bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Titiyos Yustos yɛ́. Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á dʉ gúmal Zɛmbî, njɔ́w yé nɨ i njúl koogʉ́ lʉ mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá. 8  *Kríspus múúd nyə á bə njwû á mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá yɛ́ nyə a *búgʉla Cwámba nə njɔ́w yé wɛ̂sh. Zhwog buud ɔ́ Kɔrɛ̂nt bwə́ á dʉ gwág Pwôl wá bwə́ á búgʉla nə́mə́, bwə́ mú ŋgə duwan. 9  *Pwôl mú dʉ́g *ntamə́ á mísh nə́ bagə́ gúl búlúd Cwámba ŋgə́ cɨ nə nyə nə́: «Wo kú fúndə. Wɛɛ ŋgag nə lás, wo kú ji kʉ́l-kʉ̂l, 10 nəcé mə jɨ nə wo, múúd cugɛ́ nə ŋkul kúnya nə wo nə́ a sá wo bɔ̂w. Mə jɨ nə búúd ŋkí bulya wa ŋgwə́la gaád.» 11 Pwôl nyə á ji na mbû ncindî nə oŋkwoond ósaman, a ŋgə́ bwiiŋg bwo Milə́sʉ́ mí Zɛmbî.

12 Njɨ, ja Galiyôŋ nyə á bə ŋgwə́mʉna íjwûga yâ Róma í á tə̂l Akayî yí, Oyúdɛn bɛ̂sh bwə́ á tɔ́w ciŋʉ́-cində̂ nə Pwôl, bwə́ mú bií nyə kə nə nyə ósémbye ɔ mílə́sʉ́ dɨ́ 13  *kə shwə́man nyə nə́: «Muud ɛ́ga ŋgə shwúgʉli buud nə́ bwə́ yə́g Zɛmbî gúmə́ mbií í yídá lúmbʉli nə Məcɛ̧ɛ̧ yí.» 14  *Pwôl mú nywá cɛɛl lás, njɨ Galiyôŋ mú cɨ nə Oyúdɛn nə́: «Í mbə̂m bə nə́ muud ɛ́nɛ mə́ shwey gúl wôŋ ŋkí nə́ a mə́ sá gúl sâ áyíyáág, mə lə́g shwə́man jɨ́n nda í jə́la nə́, yé Oyúdɛn. 15 Njɨ, nda jísə́ nə́ bɨ́ ŋgə shuya shú sâ í dʉ́gyá nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá mín, nə mínə́ mʉ́n, nə məcɛ̧ɛ̧ mʉ́n nə́, bɨmɛ́fwó lásʉ́gá isâ bín. Mə acɛ́ɛ́lɛ́ lás mbií lə́sʉ́ nɨ.» 16 A músə nyiŋg bwo nə́ bwo wúg njɔ́w mílə́sʉ́. 17 Bɛ̂sh bwə́ mú bií Sostɛ̂n njwû á mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, dʉ daŋgʉlə cú nyə nə́mə́ na mpumbɛ́ njɔ́w mílə́sʉ́d Galiyôŋ kú bísh. 18 Pwôl nyə á nyiŋgə kwo ji Kɔrɛ̂nt fwámɛ́ zhwog mwɔ̂w nə́ ndɛɛ́ a mú jə́na nə obúgʉla, a mú kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d kyey kə Sirî, bə́nɔ̂ŋ Akilas bá Priska. Nyə á ka kə kɛ̧nya lúú Saŋkrê nə ŋkaagə́ nyə á sá yí. 19  *Bwə́ mú kə kumə Ifɛ̂z, Pwôl mú béégya nə Akilas bá mudá. Nyɛɛ mú kə mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá kə lésha nə Oyúdɛn. 20 Bwə́ mú bií nyə nə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ nyág ná já fwámɛ́ mwɔ̂w. A mú ban. 21  *A mú jə́na nə bwo, nyə nə́: «Ŋkí Zɛmbî mə́ magʉlə, mə é bá nyiŋgə zə wa bɨ́dɨ́.» A mú kəwa byɔ́ɔ́lʉ́d kyey wú Ifɛ̂z. 22 Bwə́ mú kə səl byɔ́ɔ́l Sezarê. Pwôl mú bád kə, kə bə́da *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla, a músə ka shulə kə Antyósh. 23 A mú ji wu baalɛ́ fwála nə́ ndɛɛ́ a mú kyey. A lɨ́ɨ́na shí Galátia a cɔ̧́ Frizhî, a ŋgə́ yə *ompwíín məcwûŋ ŋgə́lə wa bwo ŋkul búgə́d.

Apolos mə́ bwiiŋg kɛ́ɛl Ifɛ̂z nə Kɔrɛ̂nt

24  *Ŋgwɔ́l *Yúdɛn nə jínə́ nə́ Apolos nyə á bə muud á Aləgʉzandrî, nyə á ka zə wɔ́ɔ́s Ifɛ̂z. Nyə á bə nə cóŋ lə́sʉ́, a njúl nə́mə́ nə fwámɛ́ mpúyá kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî. 25 Nyə a shí jɨ́ɨ́g ísâ í dʉ́gyá nə zhɨɨ́ mə Cwámba yí. Nyə á bə nə məma yéésh ísɛ́y a mú dʉ bwiiŋg ísâ í Yésus, a dʉ jɨ́ɨ́gʉli byo njɨ́ɨ́gʉ́lá á tʉ́təlí í njúl nə́ nyə á mpu njɨ nduwán mə́ Yuánɛs. 26  *Nyə á ka dʉ bwiiŋg kɛ́ɛl *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá dɨ́, kú fúndə múúd. Priska bá Akilas bwə́ mú dʉ gwágʉlə nyə nə ndɛɛ́ bwə́ mú ŋwa nyə bwə́dɨ́ njɔ́w zə nyiŋgə mpu lwágʉlə nyə zhɨɨ́ mə́ Zɛmbî nə́ sáŋ sáŋ. 27 Nda nyə á ka ŋgə cɛɛl kə Akayî nə́, obúgʉla bɛ̂sh bwə́ mú wá nyə ŋkul lámʉ́d, bwə́ cilə bɔɔŋg wâ wu nə́ bwə́ bâg ŋwa nyə nə məshusʉg. Ja nyə á ka kə jé wu yí, mpaam mə́ Zɛmbî í mú sá nə́ a bə́g nə məma mfíí shú obúgʉla. 28  *Iciyá í lə́sʉ́ byé í á dʉ sá nə́ məshwán *Oyúdɛn bwə́ á dʉ cɛɛl sá má mə́ bə́g zhizhe. Nyə á dʉ mpu lwágʉlə bwo mícilyá myâ Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́ Yésus wə́ jísə́ *Krîst.

19

Pwôl mə kə́ Ifɛ̂z

1 Í á ka zə bə, ja Apolos nyə á bə Kɔrɛ̂nt nɨ, Pwôl nyə a shîn lɨ́ɨ́na shí á mimbʉ́ŋ nə́ ndɛɛ́ a mú shulə kə Ifɛ̂z. Nyə á ka kə kwey bɔ́ɔ́l *ómpwíín nûŋ, 2  *a mú jî bwo nə́: «Ye bɨ a shí lə́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ja bɨ́ á *búgʉla yí?» Bwə́ nə nɛ́ nə́: «Sə́ afwóyɛ́ nə́mə́ bwɛlɛ gwág nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim jisə.» 3  *A mú kwo jî nə́: «Wáyɛ́ nduwán bɨ́ á ka duwan yí?» Bwə́ nə́: «Nduwán mə́ Yuánɛs.» 4 Pwôl mú ka cɨ nə́: «Nduwán mə́ Yuánɛs í á bə shú búúd bwə́ á magʉlə nə́ bwə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá wá. Yuánɛs nyə á ŋgə lwágʉlə kúl búúd nə́ bwə́ búgʉ́lág múúd ŋgə́ zə nyə́dɨ́ mpʉ́sə yɛ́. Muud wɔɔŋg wə́ Yésus.»

5 Nda bwə́ á gwág ntɔ́ nə́, bwə́ á duwan jínə́ mə́ Cwámba Yésus dɨ́. 6  *Ja Pwôl nyə á bəd bwo məbwə̂ yí, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mú zə bwə́dɨ́, bwə́ mú ŋgə lás mə́kə́lʉ́d bwə́ ŋgə́ cúndə micúndə́ mí Zɛmbî. 7 Bwə́ á je bə buud wûm nə óbá.

8  *Pwôl nyə á kə nyíi *mpáánzə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, nyə a dʉ bwiiŋg kɛ́ɛl cínɔŋg tâŋ oŋkwoond olɔ́ɔl kú fúndə mísh mə buud, a ŋgə́ lésha nə buud, a ŋgə́ sá nə́ bwə́ mágʉləg sâ í dʉ́gya nə Faan mə́ Zɛmbî. 9  *Nda bɔ́ɔ́l bwə́ á ŋgə sá lal lúú bwə́ kú magʉlə sá nyə á ŋgə cɨ yí bwə́ ŋgə́ yida *lás nə zhɨɨ́ mə Cwámba bwaasʉ́lə mpu tâm buud nə́, Pwôl nyə á ka ntâg béégya nə bwo, a ŋwa ómpwíín, a kə dʉ lésha nə bwo jwɔ̂w dɛ̂sh shikûl mə́ Tirános dɨ̂. 10  *Nyə a sá ntɔ́ tâŋ mimbû mímbá, í mú sá nə́ buud ɔ Azî bɛ̂sh bwə́ gwágʉ́g kɛ́ɛl mə Cwámba, tɔɔ *Oyúdɛn tɔɔ Ogʉrɛ̂k.

11  *Zɛmbî nyə a wééshʉli *məshimbá mə́ álal-ŋkul mə́bwə̂ mə́ Pwôl dɨ̂, 12 mbií í á bə nə́ bwə́ á dʉ ŋwa onábʉkən nə mikáándə́ mí á dʉ kúnya nə Pwôl myá, bwə́ dʉ báaw mímbə̂l nə myo, məbwas bɨ́d mímbə̂l myɔɔŋgʉ́, məjamb wû.

13  *Bɔ́ɔ́l óŋkɔ̧ɔ̧ ɔ́ Oyúdɛn bwə́ á dʉ kyey mílɔɔm milɔɔm dʉ yîl búúd məjamb wá, bwə́ mú zə tɛ́ɛ́d nə́ bwə́ dʉ jɔ̂w jínə́ mə́ Cwámba Yésus nə́ í lwágʉg minjumbʉ́lu. Bwə́ á dʉ cɨ nə́: «Mə yɨ́ɨ́mbʉ́lí bɨ́ jínə́ mə́ Yésus Pwôl ŋgə́ cúndə yɛ́d.» 14 Ntɔ́, bɔ́ɔ́l búúd zaŋgbá bwə́ njúl bwân ɔ́ wúl lúlúú ófada Oyúdɛn bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Skéva yɛ́, bwə́ á ka nə́mə́ zə sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg. 15  *Ntɔ́ jamb í á zə fɛɛl bwo nə́: «Mə mpú Yésus, mə mpú nə́mə́ Pwôl, bɨ́ bâŋ wə́ ozə́?» 16 Muud nyə á bə nə jamb nɨ yɛ́ mú ncoŋ bwo nyúúlʉd, figə bɛ̂sh shí ntɔ̧ bwo ŋkul. Nyə a sá bwo nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú wɛɛnzh na njɔ́w nɨ dɨ́ oshushwáás nə məfə́ŋ nyúúlʉ́d nə́ jəəd. 17  *Buud ɔ Ifɛ̂z bɛ̂sh, tɔɔ Oyúdɛn tɔɔ Ogʉrɛ̂k bwə́ mú gwág lâŋ wɔɔŋg, í mú sá bwo ifwaas nə́ ndɛɛ́ jínə́ mə́ Cwámba Yésus í mú jwɔ̧. 18 Ncúlyá buud wâ bɔɔŋg bwə́ á búgʉla wá bwə́ mú zə ŋgə magʉlə məbɔ̂w máŋ, bwə́ ŋgə́ bágʉlə isâ bwə́ á dʉ sá yí tâm buud. 19 Bɔ́ɔ́l zhwog buud bwə́ á dʉ sá májig wá bwə́ mú dʉ zə nə okálaad bɔɔŋg dʉ zə ŋkúnd tâm buud nə́ ndɛɛ́ jígal. Bwə́ á bála bímbí lʉ́ ókálaad dɔɔŋg nə́ í á kumə́ misaŋ mí *mwaanɛ̂ otɔ́ɔ́shin məwûm mə́tɔ́ɔn. 20  *Nə́ ndɛɛ́, kɛ́ɛl í á ŋgə mpyáánz nə ŋkul mə Cwámba, misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ŋgə́ sɨ̂y.

Məma zhizhɔɔm á Ifɛ̂z

21  *Ja ísâ ínɨ í á shîn sɨ̂y yí, Pwôl mú zə bii tə́dʉ́gá nə́ á kyey Masedwân nə Akayî kə Yurʉ́səlɛm. Nyə nə́: «Ja mə́ bá kumə Yurʉ́səlɛm yí, í bá nə́mə́ jɨ nə́ mə kə́g Róma.» 22 A mú kənd bɔ́ɔ́l ósɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal bɛ́ óbá Masedwân, nə Timotê nə Erâst. Nyɛɛ mú lɛŋgʉli fwámɛ́ fwála Azî. 23  *Fwála dɔɔŋg wə́ ícucu í á zə bə shú zhɨ́ɨ́ mə Cwámba yí.

24  *Ŋgwɔ́l álúlə igwámʉ́gə̂ nə jínə́ nə́ Dəmitrî nyə á dʉ lúlə kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə *mwaanɛ̂ nə ndɨ̂ yí, dʉ sá ímpʉ́mpáánzə́ í zɛmbî ámudâ bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Artemís yɛ́. Sâ jɔɔŋg í á dʉ sá nə́ buud bwə́ á dʉ sá íság-ság í məbwə̂ wá bwo bííg fwámɛ́ mə́bii. 25 Nyə á ka sɛɛŋg buud ɔ íság-ság bɔɔŋgʉ́ nə bɔ́ɔ́l búúd bɛ̂sh bwə́ dʉ sá mbií mə́sáal mɔɔŋg wá, a mú cɨ nə bwo nə́: «Owɛy, bɨ mə mpú nə́ isɛ́y íga wə́ í ŋgə́ yə shé məbugʉbaan. 26  *Bɨ́ ŋgə dɨ́ gwág nda í mú ŋgə lɨ́s nə́! Nə́, tɔɔ wa Ifɛ̂z tɔɔ Azî yɛ̂sh, Pwôl ɛ́nɛ mə́ shîn sá nə́ zhwog buud bwə́ mágʉləg lâŋ yé nə́ ozɛmbî buud bwə́ lúlə nə məbwə̂ wá bwə́ cúgɛ́ ózɛmbî. 27 Sâ jɔɔŋg í é sá nə́ isɛ́y bísʉ́ í bə́g zhizhe. Kú nə́mə́ bul bə njɨ ntɔ́, í é sá nə́mə́ nə́ mpáánzə́ mə́ Artemís məma zɛmbî ámudâ í nyínʉ́g zhizhe, buud bwə́ mú dʉ́g nywo nda sâ cwag, í kú ná nyiŋgə bə nə gúmə́ Azî nə shí nyɛ̂sh bwə́ ŋgə́ gúmal Artemís yí.»

28 Njɨ bwə́ á gwág ntʉ́nɨ yí, bwə́ mú nyada, bwə́ mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə kɨ̂m nə́: «Artemís á buud ɔ Ifɛ̂z jisə sâ anʉ́nɨ́.» 29  *Ŋgwə́la wɛ̂sh mú shwal tɔ̂w nə́ shwuu. Buud bwə́ mú cíg kə mpáánzə́ isɛɛŋgyá. Bwə́ bii búúd ɔ́ gwooŋg ɔ Pwôl, Gáyus bá Aristárʉg, buud wâ Masedwân, julə kə nə bwo wu mpáánzə́ isɛɛŋgyá. 30 Pwôl mú cɨ nə́ a kə́ lwóya nyúul wu tâm buud. Njɨ, *ompwíín bwə́ mú ban nə́ a kú kə. 31 Bɔ́ɔ́l búúd ɔ Azî bwə́ á bə oshwə́ bɛ́ wá bwə́ mú nə́mə́ kənd búúd kə tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂ nə́ a kú tə̂l mə́kuú mpáánzə́ isɛɛŋgyá. 32 Í á shwal zə bə buud ŋgə kɨ̂m ntʉ́nɨ, nyâŋ kɨ̂m yé ŋkwiimbyê, nyâŋ kɨ̂m yé. Í mú bə áfúlʉkumbɛ̂, bɔ́ɔ́l ncúlyá buud kú nə́mə́ mpu sâ gwə́mɛ́fwó í ámə sɛɛŋg búúd yí. 33 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ mú mpu jaaw Aləgʉzándrə sâ í ŋgə́ cɔ̧́ yí, nyɛ muud *Oyúdɛn bwə́ á tə́l shwóg yɛ́. A mú ŋgə fʉfə buud mbwə̂ nə́ bwə́ gwágʉ́lə́g, á cɛɛl lwágʉlə búúd sâ jísə́ yí. 34 Njɨ bwə́ á yag nə́ a jɨ Yúdɛn yí, buud bɛ̂sh bwə́ á shwal ŋgə kɨ̂m nda ŋgwa nə́: «Artemís á buud ɔ Ifɛ̂z jisə sâ anʉ́nɨ́.» Bwə́ á kɨ̂m ntɔ́ nə ndɛɛ́ je bə tâŋ məwəla məbá.

35 Muud nyə á dʉ cilə isâ í ŋgwə́la yɛ́ mú ka zə mpu jil búúd nə́ shɛɛ. A mú lás nə bwo nə́: «Ye búúd ɔ Ifɛ̂z, nyáyɛ́ múúd á shí ga mə jág nə́ njɨ wa Ifɛ̂z wə́ mpáánzə́ mə́ Artemís məma zɛmbî ámudâ nyísə́ yɛ́, njɨ wa nə́mə́ wə́ vʉgʉli jé í á kud wú gwɔ́w yí jísə́ yɛ́? 36 Muud cugɛ́ nə ŋkul shwána sâ jɔɔŋg. Ntɔ́, bɨ mə jəlá nə ji nə́ shɛɛ bɨ kú jigʉwa nə́ bɨ mə sá wúl sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ kú fwo tə́dʉga. 37 Bɨ́ ámə zə nə buud ɔ́ga wa í njúl nə́ bwə́ asáyɛ́ zɛmbî ámudâ wúsʉ́ bɔ̂w, kú nə́mə́ *lás nə nɛ́ bwaasʉ́lə mpu. 38 Ŋkí Dəmitrî bə́nɔ̂ŋ buud ɔ íság-ság bɛ́ bʉ́sə nə lə́sʉ́ nə muud, ŋgaá nə́ mílə́sʉ́ mí dʉ lɨ́s njɔ́w mílə́sʉ́, ogwə́mʉna bʉ́sə nə́mə́! Bwə́ kə́g nə lə́sʉ́ wáŋ íshwə́man dɨ̂. 39 Ŋkí bɨ mə́ ka bə nə gúl sâ bɨ́ ŋgə́ shwaag yí, í jəlá nə lɨ́s fwámɛ́ sɛɛŋgyád. 40 Jɔɔŋg sə́ ŋgə́ sá múús ga jísə ojwû jee wáámb sə́ nə́ sə́ ŋgə wá zhizhɔɔm lɔɔmʉd. Sə́ bʉ́sə ná nə ŋkul ka jaaw búúd nə́ sɛɛŋgya ga jísə shú jɨ́?» 41 Njɨ nyə á shîn lás ntʉ́nɨ́ yí, a mú cɨ nə buud nə́ bwə́ bwɨ́lyág.

20

Pwôl mə wú Ifɛ̂z

1  *Ja zhizhɔɔm nɨ nyə a shîn yí, Pwôl nyə a jɔ̂w *ompwíín, a zə cwíny bwo. A mú jə́na nə bwo nə́ ndɛɛ́ a músə tɨ́ kə Masedwân. 2 A mú kyey mə́shí mɔɔŋg dɨ́ a ŋgə́ cwîny obúgʉla ŋkí bulya nə́ ndɛɛ́ a mú kə kumə shí Ogʉrɛ̂k. 3 A mú já cínɔŋgʉ́ oŋkwoond olɔ́ɔl. Nyə á ka bə nə́ a ŋwa byɔ́ɔ́l kə Sirî. Njɨ nda nyə á gwádʉga nə́ *Oyúdɛn bwə́ ŋgə bwéél nyə nə́, a mú nyiŋgə kə Masedwân. 4  *Buud ɔ́ gwooŋg bɛ́ bwə́ á bə, nə Sopatɛr mə Pírus muud á Berê, nə Aristárʉg bá Səgundo búúd ɔ́ Tesaloníka, nə Gáyus á Dɛ́rbə bá Timotê, nə Tishik bá Trofîm buud ɔ́ Azî. 5 Bâŋ bwə́ á kə shwóg kə bwánd sə́ Truwás. 6 Sə́ bâŋ sə́ á ka zə tɨ̂ njɔɔnd Filipî ja mwɔ̂w bwə́ á dʉ də ibʉlɛ́d yâ kú nə *ləvur mə́ á shîn yí. Sə́ mú ŋwa byɔ́ɔ́l, sə́ já zhɨ́ɨ́d mwɔ̂w mə́tɔ́ɔn nə́ ndɛɛ́ sə́ mú kə kwey bwo Truwás. Sə́ á ji cínɔŋgʉ́ mwɔ̂w zaŋgbá.

7  *Sə́ á ka sɛɛŋgya jwɔ̂w shwɛ́ndɛ mə́ dʉ tɛ́ɛ́d yí nə́ sə́ mə́ zə́ féya bʉlɛ́d. Nda Pwôl nyə á bə nə́ nyə é kyey mán mələ̂m nə́, nyə á ka ŋgə lésha nə buud, a ka julə kaand nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s tâm bulû. 8 Kʉ́l sə́ á bə fúm á njɔ́w dɨ́ gwɔ́w wá, məlámba mə́ á bə minjidyá fwámɛ́ bímbí. 9 Dúl ncwə́má í á bə a njúl vúndɛd, ncwə́má dɔɔŋgʉ́ nə jínə́ nə́ Etíkus. Nyə á ka zə cɔ̧́ gwə́d nə́ cúg, Pwôl nyɛ ŋgə́ kə nə kaand shwóg. Nda gwə̂ í á bul bií Etíkus nə́, nyə á yʉŋ wú nûŋ bə́dyé álɛ́ɛl* á njɔ́wʉ́d zə kadʉwa shí. Bwə́ zə wɛɛl nyə, a mə́ yə. 10  *Pwôl mú shulə. A mú lɛɛlʉ́ kə, kə ŋkɛ̂ny ncwə́má nɨ mə́bwə́d. A mú cɨ nə buud nə́: «Kúgá kənd mílâm gwɔ̂w. Jîm jé jísə ná nyə nyúúlʉ́d.» 11 Pwôl mú nyiŋgə bád, a mú fɛ̂y bʉlɛ́d a də. A mú kə nə kaand shwóg nə́ ndɛɛ́ mán mú lə̂m. A músə kyey. 12 Bwə́ mú kyey nə ncwə́má nɨ kuwó. Sâ jɔɔŋg í á bə məma sâ í á mpu yə buud ŋkul yí.

13 Sə́ mú kə shwóg, sə́ ŋwa byɔ́ɔ́l kə Asos wú í á bə nə́ sə́nɔ́ŋ Pwôl sə́ é kə nyiŋgə lad gwooŋg wá. Nyɛɛ, nyə á kyey njwóŋ nə njwóŋ nda nyə́ á cɛɛl nə́. 14 Pwôl mú kə kwey sə́ Asos. Sə́ mú ŋwa nyə byɔ́ɔ́lʉ́d sə́ músə kə Mitilɛ̂n. 15 Wúlə cínɔŋgʉ́, sə́ mú kə nə byɔ́ɔ́l mâŋ nə́ ndɛɛ́ mán mələ̂m sə́ mú kumə nə́ bɛɛndyá nə Kyos. Jwɔ̂w í á bɛ̧ yí sə́ kumə ŋgɛɛ́ Sámos, jwɔ̂w í á kwo bɛ̧ yí sə́ mú kumə Milɛ̂t. 16 Pwôl nyə á ŋgə bul jɨɨ nə́ a kyey mâŋ nə mâŋ, cɔ̧́ Ifɛ̂z kú shigʉla shú nə́ a kú ná kwo bwey Azî. Nyə á ŋgə cáás nə́ ŋkí fwála dɨ́ nə ŋkul bə, a bə Yurʉ́səlɛm jwɔ̂w lʉ́ Pantekôt.

Pwôl mə jə́ná nə ocúmbá buud wâ Ifɛ̂z

17  *Sə́ njúl na Milɛ̂t ɨɨ́, Pwôl nyə á kənd muud Ifɛ̂z kə jɔ̂w ocúmbá buud wâ *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla ɔ́ Yésus. 18  *Ja ocúmbá buud bwə́ á zə wɔ́ɔ́s nyə́dɨ́ yí, nyə a lás nə bwo nə́: «Bɨ mə mpú nda mə́ á cʉgə nə bɨ́ mwɔ̂w mɛ̂sh tɛ́ɛ́d jwɔ̂w mə́ á wɔ́ɔ́s Azî yí. 19 Nə́ mə a sɛ̂y nə Cwámba mə kú bwɛlɛ ŋkɛ̂ny nyúul, mə ŋgə sɛ̂y nə micúŋ nə mindɔɔlú mə á ŋgə bwəma nə ndɨ́ nə məláámb *Oyúdɛn bwə́ á ŋgə ndêny mə má. 20 Bɨ mə mpú nə́ mə a shígɛ́ shweel gúl fwámɛ́ sâ í á jəla nə kwíínd bɨ́ yí, njɨ mə á bwiiŋg bɨ́ kɛ́ɛl, mə dʉ yə bɨ́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá tâm buud nə bɨ́dɨ́ mínjɔ́w, 21  *mə ŋgə́ báásʉlə Oyúdɛn nə Ogʉrɛ̂k bɛ̂sh nə́ bwə́ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá zə wə́ Zɛmbî, bwə́ búgʉ́lág Cwámba wúsʉ́ Yésus. 22  *Ja ga, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ bií mə mbwug, mə wə́ ŋkág Yurʉ́səlɛm kú mpu sâ í ŋgə́ bwánd mə shwóg ɛ́ga. 23  *Sâ jísə́ yí jɨ́ njɨ nə́ míŋgwə́la miŋgwə́la, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə jaaw mə nə́ məŋkəda nə *incwaw í ntʉg wə́ mə́ é kə bwəma nə ndɨ̂ yí. 24  *Njɨ, mə adʉ́gɛ́ cʉg jâm nda gúl məma sâ. Mə́ jɨɨ njɨ nə́ mə mpúg ju kʉ́lə́ mə́ ŋgə́ ju yí, mə mpu sâ ísɛ́y Cwámba Yésus nyə á yə mə yí, isɛ́y í bwiiŋgʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l á mpaam mə́ Zɛmbî. 25  *Jaá ga, mə mpú nə́ bɨ abʉ́lɛ́ ná kwo dʉ́g mpwóómbʉ́ nyâm, bɨ́ buud mə á ji bɨ́dɨ́ ŋgə́lə cúndə Faan mə́ Zɛmbî wá. 26  *Mə ka ŋgə jaaw bɨ́ fwámɛ́ jaaw múús nə́ mə cugɛ́ nə məbɛ̧ɛ̧́ mə́ ŋkúmba muud na bɨ́dɨ́. 27 Mə a bwiiŋg bɨ́ tə́dʉ́gá mə́ Zɛmbî wɛ̂sh kú shweel tɔɔ sâ. 28  **Bɨ ɔ mpú baagʉlə bɨ́mɛ́fwó, bɨ́ mpu nə́mə́ baagʉlə sɔɔnz jɛ̂sh Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə á tə̂l bɨ́ nə́ bɨ bə́g obaagʉlə yí. Bɨ ɔ mpú wɨ́ɨl Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla Zɛmbî nyə á kusə nə məcií mɛ́ yí. 29  *Mə mpú nə́ ja mə é cɔ̧́ yí, oŋkweny ɔ́ ányinyaanə̂ bwə́ é zə nyíi na bɨ́dɨ́. Bwə́ ábʉ́lɛ jagʉlə sɔɔnz jɨ́n. 30  *Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ bá dʉ wɔɔf na bɨ́dɨ́ gwooŋg dɨ́ bwə́ dʉ jɨ́ɨ́gʉli bɔ́w-bɔ̂w mínjɨ́ɨ́gʉ́lá dʉ julə *ompwíín nə́ bwə́ bɛ̧́g bwo. 31  *Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ nə́: “Jigá ŋkasə̂. Bɨ ɔ́ dʉ tə́dʉga nə́, tâŋ mimbû mílɔ́ɔl, mə á dʉ kɛ́wʉli muud yɛ̂sh nə bulú nə mwásə́, mə nə məzhwíílɛ míshʉ́d.” 32  *Nə́ ndɛɛ́, mə mə́ bəd bɨ́ mə́bwə́ mə́ Zɛmbî dɨ́, nə kɛ́ɛl á mpaam nyɛ́d. Nyə wə́ jɨ́ nə ŋkul sá nə́ bɨ́ ŋgə́g nə lal búgə́d, nyə nə́mə́ wə́ jɨ́ nə ŋkul yə bɨ́ mənywa nyə á bwey kwəmʉsa shú búúd nyə á mə́ sá nə́ bwə́ bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ wá. 33  *Mə a shígɛ́ wɨ́ɨ́mb *mwaanɛ̂ ŋkí or ŋkí káándə́ mə́ múud. 34 Bɨmɛ́fwó bɨ mə mpú nə́ ísâ mə́ á dʉ jɨɨ yí nə byɔɔŋg búúd ɔ́ gwooŋg jâm bwə́ á dʉ jɨ́ɨ́ yí, məbwə̂ mâm mə́ga mə́ á dʉ sɛ̂y, mə́ dʉ bii. 35  *Mə a lwágʉlə bɨ́ fwámɛ́ lwágʉlə nə́ ntʉ́ga wə́ múúd mə jə́lá nə wádʉga yɛ́ shú nə́ a kwííndʉ́g bɔɔŋg bʉ́sə́ kú nə məŋkul wá. Muud tə́dʉga nə́mə́ íciyá Cwámba Yésus nyə a cwééd yí nə́: “Nə muud mə yána yɛ́, nə nyɔɔŋg mə lə́g yɛ́, nyɔɔŋg mə yána ɔ jísə́ nə ocúncɛ́sh.”» 36 Ja nyə á shîn lás ntʉ́nɨ yí, bə́nɔ́ŋ bɛ̂sh bwə́ á kúd məbwóŋ shí, a músə jəgʉla. 37 Buud bɛ̂sh bwə́ músə ŋgə bwawʉda, bwə́ ŋgə kúlal nyə, bwə́ ŋgə kalʉwo nyə cʉ́ŋʉ́d. 38  *Bwə́ á bul gwág cɛy lámʉ́d nəcé nda nyə á cɨ nə bwo nə́ bwə́ ábʉ́lɛ kwo dʉ́g mpwóómbʉ́ nyɛ́ nə́. Bwə́ á ka kə lʉ́gal nyə kə wɔ́ɔ́s byɔ́ɔ́lʉ́d.

21

Pwôl ŋgə kə Yurʉ́səlɛm

1 Ja sə́ á ka tɨ́ mənyúúl na béégya nə bwo yí, sə́ á ka wú nə byɔ́ɔ́l dʉ́sʉ́ bwúŋʉ́d, sə́ mú bɛ̧ zhɨ́ɨ́ tʉ́təlí kə Kos. Mán mələ̂m sə́ mú kə Rodɛs, sə́ wú Rodɛs kə Patara. 2 Sə́ mú kə kwey dúl byɔ́ɔl ŋgə́ cɛɛl kə Fenisî, sə́ mú bád cínɔŋgʉ́ kyey. 3 Sə́ mú ŋgə kə nə́ ndɛɛ́ sə́ mú dʉ́g Shíprə ŋgə́ nyîn sə́ shwóg. Sə́ mú sásʉlə Shíprə, sə́ kə kɔ́ɔ́mb Sirî nə́ ndɛɛ́ sə́ kə səl byɔ́ɔ́l Tir wú í á bə nə́ í kə́ shul ísâ wá. 4  *Sə́ á ji cínɔŋgʉ́ mwɔ̂w zaŋgbá nəcé sə́ á kwey bɔ́ɔ́l óbúgʉla cínɔŋg. *Ompwíín bɔɔŋgʉ́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim í á tɔ̂w bwo lúúd bwə́ mú cɨ nə Pwôl nə́ á kú bád kə Yurʉ́səlɛm. 5  *Nda mwɔ̂w sə́ á jəla nə ji cínɔŋgʉ́ mə́ á shîn nə́, sə́ á tɨ́ njɔɔnd. Obúgʉla bɛ̂sh nə budá nə ikágə́ bwə́ mú kə ŋgə lʉ́gal sə́ kə cúwo ŋgwə́la dɨ́ tɔ́ɔ́n. Ja sə́nɔ́ŋ mə́ kə wɔ́ɔ́s ncindye mâŋ yí, sə́ bɛ̂sh sə́ mú kúd mə́bwóŋ shí jəgʉla nə Zɛmbî. 6 Sə́nɔ́ŋ sə́ mú shîn jə́na. Sə́ mú kə byɔ́ɔ́lʉ́d, bâŋ bwə́ mú nyiŋgə kə kwáádə́. 7 Sə́ bâŋ, tɨ́lə sə́ á tɨ́ Tir yí, sə́ á kə səl byɔ́ɔ́l Tolemayis, sə́ bə́da óbúgʉla sə́ á kwey wú sə́nɔ́ŋ sə́ mú já jwɔ̂w ŋgwúd. 8  *Mán mələ̂m, sə́ mú kyey. Sə́ kə nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s Sezarê, sə́ mú kə nyíi wə́ Fílíp mbwiiŋgyɛ lâŋ mə Yésus nyə á bə ŋgwɔ́l múúd á buud zaŋgbá bwə́ á fééshɔw Yurʉ́səlɛm wá. Sə́ mú ji cínɔŋg nyə́dɨ́. 9  *Nyə á bə nə məsás mə́nɔ̧̂ mə́ njúl oncwíyɛ̂, məsás mɔɔŋg mə́ á dʉ cúndə micúndə́ mí Zɛmbî. 10  *Nda sə́ á ji cínɔŋgʉ́ ŋkí bwey jiya nə́, ŋgwɔ́l *múúd micúndə́ mú wɔ́ɔ́s wúlə Yudéa, nyə nə jínə́ nə́ Agabus. 11  *A mú zə sə́dɨ́, a ŋwa kandá mə Pwôl, a wɔ́ɔlə nyə́mɛ́fwó məkuú nə məbwə̂ nə ndɛɛ́ a mú cɨ nə́: «Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə cɨ nə́ muud jɨ́ nə kandá ɛ́ga yɛ́, ntʉ́ga wə́ *Oyúdɛn bwə́ é kə wɔ́ɔlə nyə Yurʉ́səlɛm yɛ́, bwə́ kɛɛnzh nyə məbwə̂ mə́ íkûl ishúsʉ́d.» 12 Nda sə́ á gwág ntɔ́ nə́, nə sə̂, nə obúgʉla wâ Sezarê sə́ bɛ̂sh sə́ á tɛ́ɛ́g Pwôl məbwə̂ nə́ a kú bád kə Yurʉ́səlɛm. 13  *Nə́ ndɛɛ́ Pwôl mú bɛ̧sa nə sə́ nə́: «Nəcé jɨ́ bɨ́ é zə bɛ́wʉli mə lâm nə yə́ bɨ́ ŋgə́ jɨɨ nə yí? Mɛɛ mə jɨ ŋkwəmʉsá nə́ bwə́ wálʉ́lə́g mə məŋkəda nûŋ Yurʉ́səlɛm, tɔɔ bwə́ gwú ntâg mə jínə́ mə́ Yésus dɨ́, bwə́ gwúg.» 14  *Nda nyə á shígɛ́ magʉlə sâ sə́ á ŋgə cɨ yí nə́, sə́ á shígɛ́ nə́mə́ kwo nándʉlə nyə, sə́ mú shwal cɨ nə́: «Í sɨ́yʉ́g nda Cwámba mə cɛ́ɛl nə́.»

15 Mpʉ́sə baalɛ́ mwɔ̂w, sə́ á ka kwəmʉsa nə́ ndɛɛ́ sə́ mú kyey bádʉ́lə kə Yurʉ́səlɛm. 16 Bɔ́ɔ́l ómpwíín wâ Sezarê bwə́ mú nyíi sə́dɨ́ gwooŋgʉd. Bwə́ mú kə nə sə́ wə́ ŋgwɔ́l muud Shíprə nyə á bwey bə *mpwíín yɛ́ nə́ sə́ jígʉ nyə́dɨ́ njɔ́w. Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á bə nə jínə́ nə́ Mʉnason.

17 Ja sə́ á kə wɔ́ɔ́s Yurʉ́səlɛm yí, omínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ wâ búgə́ bwə́ á lə́g sə́ nə məshusʉg. 18  *Mán mələ̂m, Pwôl mú kə nə sə́ wə́ Zhâk, ocúmbá buud bwə́ mú nə́mə́ wɔ́ɔ́s. 19  *Pwôl mú bə́da bwo nə́ ndɛɛ́ a mú ká zə jaaw bwo bímbí Zɛmbî nyə á balan nə nyə ikûl ishúsʉ́d yí. Nyə á ŋgə bwiiŋg sâ jɛ̂sh a ŋgə́ fɛ́ɛl.

20 Bwə́ mú dʉ gwágʉlə nyə nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú ságʉsə Zɛmbî, bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Mwaaŋg, wo mə́ dɨ́ dʉ́g bímbí lʉ́ ncúlyá Oyúdɛn bwə́ mú obúgʉla yí, bɛ̂sh milúu myáŋ mísə ná Mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz dɨ́ nə́ tɨ́ny. 21  *Bwə́ mə́ shîn gwádʉga lâŋ í ŋgə́ kyey yí nə́ wo ŋgə jɨ́ɨ́gʉli Oyúdɛn bʉ́sə ikûl íkûl dɨ́ wá nə́ bwə́ bɨ́dʉ́g məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz kú ná kwo bɛ̧ mwo. Wo ŋgə nə́mə́ cɨ nə bwo nə́ bwə́ kú ná ŋgə sá bwân báŋ ábɨwáág, bwə́ kú ná ŋgə bɛ̧ ijâm nə ijag bísʉ́. 22 Jâŋ wə́ jɨ́? Bwə́ é gwádʉga nə́ wo mə́ zə. 23  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, ság sâ sə́ mə́ zə́ jaaw wo ga. Bɔ́ɔ́l búúd bʉ́sə wa ónɔ̧̂ bwə́ ámə də ómbyûl. 24 Ŋwag bwo bɨnɔ́ŋ kə́g gusa ŋgusa íci, wo ka jə́na mətâŋ mʉ́n mɛ̂sh shú nə́ bwə́ kɛ̧́nyag milúu. Ja jɔɔŋg, buud bɛ̂sh bwə́ é mpu nə́ lâŋ í ŋgə́ kyey shú dwô dɨ́ yí wúsə ijɔ̧́ɔ̧́, wo ŋgə ná bɛ̧ Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz. 25  *Shú bɔɔŋg búúd bwə́ cúgɛ́ Oyúdɛn njɨ bwə́ á mə́ *búgʉla Yésus wá, sə́ á shí bwey ŋwa mícígʉ́lá, sə́ mú cilə bwo nə́ bwə́ cíg ocúdú ɔ́ *mə́túnʉga mə́ ívʉgʉli í ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g, bwə́ yɔw dʉ́lə də mə́cií, nə dʉ́lə də míshwun mí shígɛ́ shwɨy mə́cií myá, bwə́ yɔw jaŋga.»

26  *Ntɔ́, jwɔ̂w í á bɛ̧ yí, Pwôl nyə á ŋwa buud bɔɔŋg, bə́nɔ́ŋ bwə́ kə gusa ŋgusa íci nə́ ndɛɛ́ a mú ka zə nyíi *Luŋ mə́ Zɛmbî zə́lə jaaw jwɔ̂w ŋgusa íci wɔɔŋg í bá shîn yí, jwɔ̂w múúd yɛ̂sh mə bá lwágʉlə sâ á kɛ́ɛ́nzh yí.

Bwə́ zə́ bii Pwôl

27 Ja í á ka ŋgə bə nə́ mwɔ̂w zaŋgbá mə́nɨ mə́ zə́ shîn yí, *Oyúdɛn wâ Azî bwə́ mú dʉ́g Pwôl *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ́ cwû. Bwə́ mú shwambʉlə búúd bɛ̂sh nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bií nyə. 28  *Bwə́ mú ŋgə kɨ̂m nə́: «Bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l, oshwoŋ, zəgá, muud ɛ́ga wə́ ŋgə́ lúmbʉli nə kúl buud jísʉ́ nə məcɛ̧ɛ̧ mə́sʉ́ nə Luŋ ga. A ŋgə lúmbʉli nə sə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá myɛ́ á ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli buud bɛ̂sh kʉ́l jɛ̂sh yííd. Nyə a bə́lɛ nə́mə́ zə nyíŋgal Ogʉrɛ̂k wâ Luŋ, a mə́ wá mə́lwaagʉwo wa fééshá kʉ́l gaád.»

29  *Nda bwə́ á ŋgə dʉ́g Pwôl bá Trofîm muud Ifɛ̂z ŋgwə́la nə́, bwə́ á tə́dʉga nə nyə a nyíŋgal nyə Luŋ. 30 Ŋgwə́la wɛ̂sh í mú tɔ̂w nə́ shwuu, buud bwə́ mú zə wɔ́ɔ́s áncuncuma. Bwə́ mú bii Pwôl, bwə́ julə wú nə nyə Luŋ mə́ Zɛmbî, bwə́ lɛɛl ntâg fad mímpumbɛ́. 31 Nda bwə́ á ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ gwú nyə nə́, lâŋ í mú kə wɔ́ɔ́s wə́ lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin í á ŋgə jwú cínɔŋg yí nə́: «Yurʉ́səlɛm yɛ̂sh músə nə́ shwuu.» 32 Nə́mə́ cé nə cé, a mú ŋwa ózɨmbɨ nə milúlúú mí ózɨmbɨ təd, bə́nɔ́ŋ bwə́ mú kə nə mikʉ́lə́ wú búúd bwə́ á bii Pwôl wá. Njɨ búúd bɔɔŋg bwə́ á dʉ́g lúlúú ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin nə bɔ́ɔ́l ózɨmbɨ yí, bwə́ á yɔw yídʉ́lə Pwôl. 33 Lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin músə shísh nyə́dɨ́, mamʉsə bií nyə, cɨ nə́ bwə́ wálʉ́lə́g nyə nə mikwoolú mí íŋkwánz mímbá. A mú ka ŋgə jî nə́ a mpúg nə́ muud wɔɔŋg wə́ zə́? Jɨ́ nyə́ ámə sá yí? 34 Njɨ, na mə́ŋkúmbə mə búud dɨ́, í á bə nyâŋ ŋgə́ kɨ̂m jé, nyâŋ ŋgə́ kɨ̂m jé. Kakʉ́lə jɔɔŋg mú sá nə́ lúlúú ózɨmbɨ kú wámbʉlə sâ í ámə sɨ̂y yí. A mú ntâg cɨ nə́ bwə́ kə́g nə Pwôl luŋgʉla ízʉmbid.

35 Ja Pwôl nyə á kə kumə ícé í mə́kuú yâ bádʉ́lə njɔ́w yí, ózɨmbɨ bwə́ á ŋkɛ̂ny nyə gwɔ̂w nəcé buud bwə́ á bə njɨ nə́ bwə́ sá nyə bɔ̂w, 36  *nəcé, bɛ̂sh bwə́ á ŋgə bɛ̧ nyə bwə́ ŋgə́ kɨ̂m nə́: «A jəlá nə yə!»

Pwôl ŋgə kaad mísh mə́ buud ɔ lɔɔm dɨ̂

37 Ja í á ka bə nə́ bwə́ wál zə nyíi nə Pwôl luŋgʉla ízɨmbɨ dɨ́ yí, Pwôl mú cɨ nə lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin nə́: «Ye mə jɨ nə ŋkul cɨ wo ciyá?» Lúlúú ózɨmbɨ nə́: «O! wo mpú dʉ lás Gʉrɛ̂k ɨɨ́? 38  *Ntɔ́ jɨ nə́ wo dɨ́ mwân Igîpten nyə á ndəm zə wá zhizhɔɔm wa nə́ ndɛɛ́ a mú kə nə izhilʉŋgaanə́ otɔ́ɔ́shin onɔ̧̂ shí a shwééshá dɨ́ yɛ́?» 39 Pwôl mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Mɛɛ mə jɨ mwâ *Yúdɛn á Tárʉs, shí á Silisî. Mə jɨ muud á ŋgwə́la wúsə́ kú bə zhizhe ŋgʉ́ŋgwə́lá yí. Mə́ jəgʉla nə wo nə́ wo yə́g mə́ fwála, mə fwóg lésha nə buud ɔ́ga.» 40 Nda bwə́ á magʉlə nə́ a lásʉ́g nə́, Pwôl nyə á ka tɔ̂w na ícé í mə́kuú yâ bádʉ́lə njɔ́wʉ́d, a mú fʉfə búud mbwə̂. Buud bɛ̂sh bwə́ mú ji kʉ́l-kʉ̂l nə́ kufʉg. Pwôl mú tɛ́ɛ́d lásʉ́lə nə bwo kə́l lʉ́ hebʉrə̂ dɨ́, nyə nə́:

22

1 «Yé bwááŋg nə odâ, gwágʉ́lə́gá kɔɔd mə́ zə kaad bɨ́dɨ́ míshʉ́d yí.»

2 Ja buud bwə́ á gwág nə́ Pwôl ŋgə lésha nə bwo kə́l lʉ́ hebʉrə̂ dɨ́ yí, bwə́ á nyíŋgə mpu ji okʉ́l-ókʉ̂l nə́ kufʉg. 3  *«Mə jɨ mwân *Yúdɛn. Mə a byɛ̂l Tárʉs á Silisî, njɨ mə á wɔɔf wa ŋgwə́la gaád, mə ŋwa nə́mə́ njɨ́ɨ́gʉ́lá wa wə́ Gamalyɛl. Njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg í á bə njɨ́ɨ́gʉ́lá á nə́ mə á bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ mə́ impáámbə́ bíshé mbií í á jəla yí. Mə a wá nə́mə́ lúú ázɛmbî dɨ́ nda mə dʉ́g bɨ́ ŋgə́ sá múús ɛ́ga. 4  **Buud bɛ̂sh bwə́ á bɛ̧ zhɨɨ́ ga wá, mə a lwágʉlə bwo cúwʉ́lí á shwɨy. Mə á dʉ bií bwo, dʉ wɔ́ɔlə bwo, dʉ wusə bwo mímbwugʉd, tɔɔ budûm tɔɔ budá. 5 Ajəlácɨ á ofada nə ocúmbá buud ɔ́ ázɛmbî bɨ́ nə ŋkul mpu bwiiŋg lâŋ wâm. Bwə́ wə́ bwə́ á yə mə okálaad shú bwááŋg wâ Damás. Mə mú ká zə kə wu nə́ mə kə́ bií bɔɔŋg wâ nûŋ mə zə nə bwo wa Yurʉ́səlɛm nə́ bwə́ zə́g bwəma nə intʉ́gʉ́lí.

6  **«Í á ka bə nə mə, mə ŋgə́ shísh Damás, ŋgɛɛ tâm mwásə́, yáág-yáág mə́ŋkɛnya mú zhu joŋ dɨ́, zə lyɛ̧ mə. 7 Mə mú kadʉwa shí, mə mú gwág kə́l í ŋgə́ cɨ nə mə nə́: “Sôl, Sôl, nəcé jɨ́ wó búl lwágʉlə mə cúwʉ́lí ntʉ́nɨ yí?” 8 Mə mú jî nə́: “Cwámba, wo zə e?” Nyə nə mə nə́: “Mə Yésus á Nazarɛ̂t, mə wə́ wó ŋgə́ lwágʉlə cúwʉ́lí yɛ́.” 9 Buud ɔ́ gwooŋg bâm bwə́ á dʉ́g məŋkɛnya njɨ bwə́ kú gwág kə́l í á ŋgə lás nə mə yí. 10 Mə mú cɨ nə́: “Cwámba e, mə sáág jɨ́?” Cwámba nə mə nə́: “Wɔɔlʉ́g wo kə́g Damás. Nûŋ wə́ bwə́ é kə jaaw wo sâ jɛ̂sh Zɛmbî mə́ cɨ nə́ wo sáág yí é.” 11 Nda mísh mə́ á ntáma mə nə məŋkənʉwa mɔɔŋg nə́ mə á ka wú na, kumə Damás buud ɔ́ gwooŋg bâm bwə́ ŋgə́ bii mə mbwə́d.

12 «Ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nûŋ nə́ Ananíyas, nyə á dʉ gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî nda məcɛ̧ɛ̧ mə cɨ̂ nə́. Oyúdɛn bɛ̂sh bwə́ á bə nûŋ wá bwə́ á dʉ ságʉsə nyə. 13 Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á ka zə kwey mə kʉ́l mə á bə yí, nyə nə mə nə́: “Mwááŋg Sôl e, mísh mə́ báŋʉ́g wo.” Nə́mə́ cé jɔɔŋgʉ̂ dɨ, mísh mə́ mú dʉ́gya mə, mə mú dʉ́g nyə. 14 A mú cɨ nə mə nə́: “Zɛmbî odâ nyə a fɛ́ɛ́sh wo nə́ wo mpúg tə́dʉ́gá yé, wo dʉ́g tʉ́təlí múúd, wo gwág lə́sʉ́ á mpu yé. 15 Nəcé wo bá bə wúshinɛd yé, bwiiŋg búud bɛ̂sh isâ wó mə́ dʉ́g nə byɔɔŋg wo mə́ gwág shú dɛ́ dɨ́ yí. 16  *Nə́ ndɛɛ́, kú ná kwo bwánd. Tɔ́wʉ́g, wo kámbʉ́g jínə́ dɛ́, wo duwan, wo mú bii íjuugá í *mísə́m myô.”

17  *«Mə á ka nyiŋgə kə Yurʉ́səlɛm. Í á ka kə bə nûŋ dúl jwɔ̂w dɨ, mə ŋgə́ jəgʉla *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ́ cwû, mə seegya mə músə nda *shíshim wâm mə́ wú mə́dɨ́ nyúúlʉ́d. 18 Mə mú dʉ́g Cwámba ŋgə́ cɨ nə mə nə́: “Nə́ câ! Lɛɛlʉgʉ́ cúwo wú wa Yurʉ́səlɛm. Nəcé buud ɔ́ wa bwə́ ámagʉləyɛ́ lâŋ wó é bwiiŋg shú dâm yí.” 19 Mə mú cɨ nə nɛ́ nə́: “Cwámba, bwə́ bwey mpu nə́ mə á dʉ kə *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ Oyúdɛn dɨ̂ kə dʉ bii búud bwə́ á dʉ *búgʉla wo wá dʉ wá bwo mímbwug dɨ́, dʉ yíd bwo nə milwóŋ. 20  *Ja gwə́mɛ́fwó bwə́ á gwú wúshinɛd woó Itiyɛn yí, mə á bə cínɔŋg mə ŋgə́ magʉlə buud bwə́ á ŋgə gwú nyə wá, mə wə́ mə á ŋgə baagʉlə bwo mikáándə́.” 21  *Cwámba mú cɨ nə mə nə́: “Kaág, mɛɛ mə zə́ kənd wo shwóg-shwóg, ílwoŋ í cúgɛ́ Oyúdɛn yííd.”»

Pwôl bá Lúlúú ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin

22  *Buud bwə́ á ŋgə gwágʉlə nyə nə́ ndɛɛ́ zə wɔ́ɔ́s ja nyə á cwééd iciyá ínɨ yí, bwə́ mú kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Jímbálʉ́gá mbií múúd nɨ! A yə́g! Nyə ajə́láyɛ́ nə ji shí gaád!» 23 Bwə́ mú ŋgə kɨ̂m, bwə́ ŋgə́ tɨ́ mikáándə́, bwə́ dʉ myɛɛg mífumbyâ gwɔ̂w. 24 Lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin mú cɨ nə́ bwə́ nyíŋgálʉ́g nyə luŋgʉla ízɨmbɨ dɨ́, bwə́ kə́g yíd nyə nə milwóŋ, a jááwʉg sâ bwə́ ŋgə́ shwaag nə nyə ntɔ́ yí. 25  *Nda bwə́ á wɔ́ɔlə nyə nə mikwoolú mí kúúdú nə́ bwə́ zə́ fyámʉsə nyə milwóŋ nə́, a mú jî lúlúú ózɨmbɨ təd í á bə cínɔŋg yí nə́: «Ye bɨ bʉ́sə nə zhɨɨ́ nə́ bɨ yídʉ́g muud a njúl muud á Róma a kú nə́mə́ fwo kaad lə́sʉ́?» 26 Lúlúú á ózɨmbɨ təd mú gwág ntʉ́nɨ, a mú kə jaaw lúlúú ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin, nyə nə nɛ́ nə́: «Wo e sá ntʉdɛl! Muud ɛ́nɛ jɨ bə́lɛ bə múúd lɔɔm á Róma!» 27 Lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin mú kə jî Pwôl nə́: «Jaawʉ́g mə. Wo jɨ bə́lɛ bə múúd lɔɔm á Rómǎ?» Pwôl nə: «Haaw». 28 Lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin mú cɨ nə nɛ́ nə́: «Mɛɛ mə a wá zhwog *mwaanɛ̂ shú nə́ bwə́ mágʉləg nə́ mə bə́g muud á Róma.» Pwôl nə́: «Mɛɛ mə jɨ mbyágá.» 29 Buud bwə́ á bə nə́ bwə́ zə yíd Pwôl a lásʉ́g wá bwə́ mú shîn kyey. Ifwaas í mú bii lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin nə a zə́lə mpu nə́ muud lɔɔm á Róma wə́ á mə́ sá nə́ bwə́ wálʉ́lə́g ŋkəda ɛ́nɛ.

Pwôl mə́ kaad mísh mə́ ósémbye ɔ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî dɨ̂

30 Lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin nyə á bul yáág nə́ a mpúg sâ *Oyúdɛn bwə́ á ŋgə bwaagʉlə Pwôl nə́ nyə ámə sá yí. Ntɔ́, mán mələ̂m nyə á wiinzh Pwôl məŋkəda, a jɔ̂w milúlúú myâ ofada nə *Gwooŋg ósémbye ɔ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî bɛ̂sh bwə́ zə sɛɛŋgya. A músə ka zə nə Pwôl zə tə́l bwo míshʉ́d nə́ a káádʉg.

23

1  *Pwôl mú bʉ̂n mísh dʉ́g *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî, a mú cɨ nə́: «Bwaaŋg, mə ŋgə sɛ̂y nə Zɛmbî lâm nə́ sáŋ zə wɔ́ɔ́s múús.»

2  *Ananíyas, Ajəlácɨ á ofada, mú cɨ nə buud bwə́ á bə nyə kúnə́-kúnə wá nə́ bwə́ nyífə́g nyə bɔ́ɔ́nz mpud. 3 Pwôl mú cɨ nə nyə nə́: «Wo jɨ nda mbɛɛ́ fifim bwə́ mə́ shîn wá fə́m yí. Zɛmbî nyə é yíd wo. Wo mə́ zə ji na shí nə́ wo zə́ sámb mə lə́sʉ́ nda mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ jɨ́ nə́, njɨ wo abɛ̧́ɛ̧́yɛ́ sâ mə́cɛ̧ɛ̧ mə ŋgə́ cɨ yí, wo yida lwâm nə́ bwə́ yídʉ́g mə.» 4 Buud bwə́ á bə cínɔŋg wá bwə́ mú cɨ nə nyə nə́: «Wo lwîy Ajəlácɨ á ofada ɔ Zɛmbî?» 5  *Pwôl nə́: «Bwaaŋg, mə shígɛ́ mpú nə́ jísə Ajəlácɨ á ofada. Mə mpú nə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: “Wo ajə́láyɛ́ nə lwîy tɔ́we shwóg á kúl búúd gwô.”»

6  *Nda Pwôl nyə á mpu nə́ buud bʉ́sə́ na Gwooŋg ósémbye ɔ mílə́sʉ́ dɨ wá bʉ́sə bɔ́ɔ́l *Osadwisyɛ̂ŋ bɔ́ɔ́l *Ofarizyɛ̂ŋ nə́, nyə á kɨ̂m cínɔŋg cwû nə́: «Bwaaŋg, mə jɨ Farizyɛ̂ŋ, mwân Ofarizyɛ̂ŋ. Mə təl kɔɔdʉd nəcé mə ŋgə́lə bwánd nə búgə́ nə́ mimbimbə mí bá gwûm.» 7 Nə́mə́ njɨ nyə á cɨ ntʉ́nɨ yí, Ofarizyɛ̂ŋ bə́nɔ̂ŋ Osadwisyɛ̂ŋ bwə́ mú sɛ́ŋʉsa mə́kə̂l, gúfʉ́gá ósémbye ɔ mílə́sʉ́ í mú bɔ́ɔ́g mə́ŋkɔw məbá. 8  *Nəcé Osadwisyɛ̂ŋ bâŋ bwə́ dʉ cɨ nə́ muud mə́ yə yɛ́ cugɛ́ nə ŋkul kwo gwûm, sâ bwə́ jɔ́w nə́ *éŋgəles yí í cúgɛ́, gúl sâ cúgɛ́ nə́mə́ nə́ *jîm. Ofarizyɛ̂ŋ bâŋ bwə́ dʉ magʉlə ísâ byɔɔŋg byɛ̂sh nə́ bísə. 9  *Í músə zə bə bwo nda zhuyâ. Bɔ́ɔ́l *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ bwə́ á bə Ofarizyɛ̂ŋ wá bwə́ mú tɔ̂w ótʉ́təlí ŋgə lás nda bwə́ tɨ́ mə́nyúul, bwə́ nə́: «Sə́ bâŋ sə́ adʉ́gɛ́ nə́ muud ɛ́ga jɨ nə gúl sâ mə́bɛ̧ɛ̧́. Jɨ́ nə ŋkul bə nə́ wúl shíshim í ámə lésha nə nyə, ŋkí ntâg ŋgwɔ́l éŋgəles.» 10 Zhuyâ músə bul yáág. Nə ndɛɛ́ lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin mú fúndə nə́ bwə́ á bá nyaa Pwôl nə məbwə̂. A mú cɨ nə ozɨmbɨ nə́ bwə́ shúləg kə nûŋ kə yîl Pwôl kə nə nyə bwə́dɨ́ kɔ́ɔ́gʉ́lə́d. 11  *Búlú í á bɛ̧ cínɔŋg yí, Cwámba mú zə wɔ́ɔ́s wə́ Pwôl, zə cɨ nə nyə nə́: «Wo ɔ wá ŋkûl. Wo mə́ bwaagʉlə lâŋ wâm wa Yurʉ́səlɛm, í jɨɨ nə́ wo kə́g nə́mə́ bwaagʉlə wə Róma.»

Oyúdɛn bwə́ cɛɛl gwú Pwôl

12  *Mán mələ̂m, bɔ́ɔ́l *Oyúdɛn bwə́ á sá shwushwaga. Bwə́ ci ídʉ̂w nə məŋgul, bwə́ nə́, ŋkí bwə́ agwúyɛ́ Pwôl bwə́ bə nə məzhúŋgʉ́lú. 13 Buud bwə́ á sá kúdúgú jɔɔŋg wá bwə́ á bə buud cɔ̧́ məwûm mə́nɔ̧̂. 14  *Bwə́ á ka kə dʉ́gya nə milúlúú myâ ofada nə ocúmbá buud, kə cɨ nə bwo nə́: «Sə́ mə́ jɔ̂w mə́zhúŋgʉ́lú sə́dɨ́ ícʉg dɨ́, sə́ mə́ ci idʉ̂w nə məŋgul kə wɔ́ɔ́s ja sə́ é gwú Pwôl yí. 15 Í jɨɨ já gaád nə́ bɨnɔ́ŋ *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî bɨ dʉ́gyág nə lúlúú á ózɨmbɨ, a zə́g nə Pwôl bɨ́dɨ́ nə́ bɨ mə zə́ faas lə́sʉ́ yé. Sə́ mə́ shîn kwəmʉsa nə́ sə́ é gwú nyə a nda fwo kumə́ bɨ́dɨ́.»

16 Pwôl táá yé í á ka gwág kúdúgú jɔɔŋg. A músə kə nyíi luŋgʉla ízɨmbɨ dɨ́ kə jaaw Pwôl. 17 Pwôl mú jɔ̂w ŋgwɔ́l tɔ́we shwóg á izɨmbɨ, zə cɨ nə nyə nə́: «Kaág nə ncwə́má ga wə́ lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin, a jɨ nə sâ á kə́ jaaw nyə yí.» 18 Tɔ́we shwóg ɛ́nɛ mú kə nə ncwə́má nɨ wə́ lúlúú á ózɨmbɨ kə lwóya nyə nə́: «Pwôl jɨ́ mímbwug dɨ́ yɛ́ nyə́ ámə jɔ̂w mə, a mú ntɨ́ mə nə ncwə́má ga nə́ a zə́g jaaw wo gúl sâ.» 19 Lúlúú á ózɨmbɨ mú bii ncwə́má nɨ mbwə́d kə nə nyə koogʉ́ kə jî nyə nə: «Jɨ́ wó cɛ́ɛ́l jaaw mə yí?» 20 A mú bɛ̧sa nə nɛ́ nə́: «Oyúdɛn bwə́ mə́ shîn kwambʉlə nə́ bwə́ zə́ cɨ nə wo nə́ wo kə́g nə Pwôl mán Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî dɨ́ nda bwə́ cɛɛl kə faas lə́sʉ́ yé. 21 Wɛɛ kú bá magʉlə. Bʉ́sə buud cɔ̧́ məwûm mə́nɔ̧̂ bwə́ ŋgə́ bwéél nə́ bwə́ gwú nyə wá. Bwə́ mə́ ci ídʉ̂w, ci mə́lwəg, jɔ̂w nə́ bwə́ bə́g nə mə́zhúŋgʉ́lú icʉg byáŋʉ́d ŋkí bwə́ bə́ kú gwú nyə. Bwə́ ŋgə bwánd njɨ nə́ wo mágʉləg sâ bwə́ cɨ́ yí, bwə́ mə́ bwey kwəmʉsa.»

22 Lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin músə bɨ́d mwân ncwə́má, nyə nə nɛ́ nə́: «Ci wo kú jaaw múúd nə́ wo mə́ shîn zə lwágʉlə mə kúdúgú ga.» 23 A mú jɔ̂w milúlúú mímbá myâ ozɨmbɨ təd, nyə nə bwo nə́: «Kwəmʉsagá ozɨmbɨ mitəd mímbá, nə bɔɔŋg bwə́ dʉ ju nə ikabʉlí wá məwûm zaŋgbá nə ifulísh mitəd mímbá bwə́ bâg zə kə Sezarê mə́wəla ibuú mâ mpwó-bulú dɨ̂. 24 Bwə́ kwə́mʉsag nə́mə́ íkabʉlí shú nə́ bwə́ kə́g nə Pwôl a kú shwúg jús kú bwɨɨm bɔɔgʉ́ kə wɔ́ɔ́s nə nyə wə́ ŋgwə́mʉna Felígʉ́s.» 25 A mú cilə kálaad ntʉ́ga:

26 Mə Klódyus Lísyas, mə́ cilə lwám ŋgwə́mʉna Felígʉ́s. Wo ɔ lás ɔ! 27  *Muud mə́ ŋgə́ ntɨ wo ɛ́ga, Oyúdɛn bwə́ ámə bií nyə, bwə́ mú shîn bə nə́ bwə́ gwú nyə. Sə́nɔ̂ŋ ozɨmbɨ sə́ mú fɛɛmʉshi nyə nəcé sə́ ámə gwág nə́ a jɨ muud á Róma. 28 Mə ŋgə́ ka sɔ̧́ nə́ mə wámbʉ́lə́ cwoomb bə́nɔ́ŋ bwə́ yə́ nə ndɨ̂ yí, mə́ ámə kə nə nyə bwə́dɨ́ Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî dɨ́, 29  *mə mú kwey nə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ ŋgə sɛ́ŋʉsa mə́kə̂l ísâ í dʉ́gyá nə məcɛ̧ɛ̧ máŋ yí. A cugɛ́ nə məbɛ̧ɛ̧́ mɨ́ nə ŋkul sá nə́ bwə́ gwúg nyə ŋkí nə́ bwə́ wáág nyə mímbwug dɨ́ má. 30  *Nda mə́ ámə ka gwádʉga nə́ bwə́ ŋgə bwéél nə́ bwə́ gwú nyə nə́, mə mə́ ka ntɨ́ wo nyə. Mə mə́ nə́mə́ jaaw búúd bwə́ ŋgə́ wáámb nyə wá nə́ bwə́ zə́g bwaagʉlə nyə məbɛ̧ɛ̧́ mɛ́ nûŋ wódɨ́.

31 Ozɨmbɨ bwə́ á ka sá nda ijwûga í á bə nə́, bwə́ mú ŋwa Pwôl kyey nə nyə bulú nə bulú kə́lə nə nyə Antipátris. 32 Mán mələ̂m, bwə́ mú bɨ́d nə́ bɔɔŋg bwə́ á ŋgə ju nə ikabʉlí wá bwə́ kə́g nə nyə shwóg, bâŋ bwə́ mú nyiŋgə nə mpʉ́sə kə luŋgʉla ízʉmbid. 33 Bɔɔŋg bwə́ á kə nə Pwôl wá bwə́ mú kə kumə Sezarê, bwə́ músə yə ŋgwə́mʉna kálaad, bwə́ lwágʉlə nə́mə́ nyə Pwôl. 34 Ŋgwə́mʉna mú lɔ̧́ kálaad nə́ ndɛɛ́ a mú jî Pwôl kɔ́ɔ́mb mpál shí kwáádə́ nyɛ́ nyísə́ yí. A mú gwág nə́ mpál shí á Silisî. 35 A mú cɨ nə Pwôl nə́: «Mə é bá gwágʉlə wo ja buud bɨ́nɔ́ŋ bʉ́sə́ nə lə́sʉ́ wá bwə́ bá zə yí.» A mú lwâm nə́ bwə́ kə́g jil nyə luŋ mə́ Herod dɨ̂.

24

Pwôl mə́ kaad wə́ Felígʉ́s

1  *Mpʉ́sə mwɔ̂w mə́tɔ́ɔn ntʉ́nɨ, Ananíyas, Ajəlácɨ á ofada, bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l ócúmbá buud nə ŋgwɔ́l lwóya bwə́ á dʉ jɔ̂w nə Tɛrtúlos yɛ́ bwə́ á wɔ́ɔ́s Sezarê. Bwə́ mú zə shwə́man Pwôl wə́ ŋgwə́mʉna. 2 Bwə́ mú jɔ̂w Pwôl. Tɛrtúlos mú tɛ́ɛ́d ŋgə́lə búgə nyə lə́sʉ́, nyə nə́: «Yé lwám múúd Felígʉ́s, wo wə́ mə́ sá nə́ sə́ búlʉg mpu cʉgə nə́ shɛɛ nəcé wóó mbií wó ŋgə́ kyey nə ijwûga yí, í mə́ mpu kwambʉlə lwoŋ buud jísʉ́. 3 Sə́ ŋgə lɔ̧́ wo kʉ́kʉ́l jɛ̂sh nə wəla dɛ̂sh shú jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wô wɔɔŋg. 4 Mə abʉ́lɛ́ ŋgə julə lwóŋ julə kwasa, mə́ tɛ́ɛ́g wo məbwə̂ nə́ wo gwágʉ́lə́g mə cíg-cîg nə́mə́ nda wo bwéy bə nə jɔ̧ fúlú nə́. 5  *Sə́ mə́ kwey nə́ muud ɛ́ga jisə ŋkí jág wagʉwo. Nyə wə́ jísə́ lúlúú á ŋkɔɔmʉ́ buud bwə́ jɔ́w nə́ buud ɔ́ Nazarɛ̂t wá, nyə wə́ ŋgə́ tə̂l *Oyúdɛn bɛ̂sh wâ shí mishwun nə́ shwuu. 6  *Nyə a sɔ̧́ nə́mə́ nə́ a sɛ́ɛ́mbʉli *Luŋ mə́ Zɛmbî, sə́ mú ka bií nyə. *[Sə́ á jɨɨ nə́ sə́ mə lás lə́sʉ́ yé nda mə́cɛ̧ɛ̧ mə́sʉ́ mə́ ŋgə́ cɨ nə́. 7 Njɨ Lísyas, lúlúú ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin nyə á lɛɛlʉ́ zə nə júdə́ zə dɛ́ɛ́g sə́ nyə, 8 a mú cɨ nə́ buud bə́nɔ́ŋ bʉ́sə́ nə lə́sʉ́ wá bwə́ zə́g bɛ̧ nyə wa wódɨ́.] Ja wómɛ́fwó wó é ŋgə jî nyə mishílí mí kɔɔd yí wo é je magʉlə mə́bɛ̧ɛ̧́ mɛ̂sh sə́ ŋgə́ bwaagʉlə nyə má.»

9 Oyúdɛn bwə́ mú mpu bwaagʉlə lə́sʉ́ nɨ wɛ̂sh nə́ ntɔ́ wə́ jísə́ yɛ́. 10 Ŋgwə́mʉna mú yə Pwôl lə́sʉ́, Pwôl mú cɨ nə́: «Mə mpú nə́ wo mə́ kyey nə lwoŋ jísʉ́ ga tʉ́təlí mimbú mimbû. Mə zə kaad kɔɔd wâm nə búgə́. 11 Mə ŋgə kúnɔw bád kə Yurʉ́səlɛm nə́ mə kə́ yə Zɛmbî gúmə́, í afwóyɛ́ sá mwɔ̂w wûm nə mə́bá. Wo jɨ nə ŋkul je fyal sə́ mə́ ŋgə cɨ ga. 12 Bwə́ abwɛ́lɛ́ kwey mə Luŋ mə́ Zɛmbî, ŋkí *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ Oyúdɛn dɨ̂, sá muud sə́ ŋgə́ sɛ́ŋʉsa məkə̂l ŋkí ntâg nə́ mə ŋgə́ wá zhizhɔɔm ŋgwə́la. 13 Sâ jɛ̂sh bwə́ ŋgə́ cɨ mə nɨ, bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul lwágʉlə nə́ jísə bʉ́bə́lɛ́. 14  *Njɨ, mə mpú magʉlə wódɨ́ míshʉ́d nə́, na zhɨ́ɨ́ bwə́ mə́ jɔ̂w nə́ ŋkɔɔmʉ́ nɨ dɨ́ wə́ mə́ ŋgə́ yə Zɛmbî á impáámbə́ bísʉ́ gúmə́ yɛ́, mə ŋgə́ *magʉlə sâ jɛ̂sh jísə́ cilyá kálaad məcɛ̧ɛ̧ nə ókálaad ɔ *búúd ɔ mícúndə́ dɨ́ yí. 15  *Sâ bwə́ ŋgə́ bwánd nə búgə́ nə́ Zɛmbî mə bá sá yí, gwə́ nə́mə́ wə́ mə́ ŋgə́ bwánd nə búgə́ yí. Jísə nə́ buud bwə́ bá gwûm, tɔɔ bɔɔŋg ɔ́ ányunywaâ, tɔɔ bɔɔŋg ɔ́ abʉ́bɔ̂w. 16  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, mɛɛ ŋgə wá ŋkul nə́ mitə́dʉ́gá myâ lâm mí bə́g mə tʉ́təlí ja jɛ̂sh mísh mə́ Zɛmbî nə mísh mə́ búúd dɨ̂. 17  *Mə a cɨ́ŋgʉli mimbû ŋkí bulya nə́ ndɛɛ́ mə á ka zə nə́ mə zə́ yə mímbúmbúwá myâ lwoŋ buud jâm mikwííndyá, mə kɛɛnzh nə́mə́ ílɨ́ɨ́m, 18 ja jɔɔŋg wə́ bwə́ á kə kwey mə Luŋ mə mə́ shîn fyá nyúul. Í á bə ntâg kú nə gúfʉ́gá búud, kú nə icucu. 19 Njɨ gúl bʉ́baalɛ́ Oyúdɛn wâ Azî wə́ bwə́ á bə, bwə́ wə́ bʉ́sə́ nə́ bwə́ zə́g tɔ̂w wo míshʉ́d shwə́man mə, ŋkí bʉ́sə nə sâ bwə́ lámʉsa nə mə yí. 20 Ŋkí ntɔ́ dɨ́, buud ɔ́ga, bɔɔŋg bwə́ tə́l ɔ́ga bwə́ jááwʉg ŋkí mə a shí biil nə wôŋ ja mə́ á kaad *Gwooŋg ósémbye ɔ́ mílə́sʉ́ wâ Zɛmbî dɨ́ yí. 21  *Ye njɨ ciyá mə́ á cɨ mə tə́l tâm kɔɔd nə́: “Mə təl múús kɔɔdʉd nəcé mə ŋgə́lə magʉlə nə́ mimbimbə mí bá gwûm” yí?»

22  *Felígʉ́s nywáá nyə á bwey bul mpu isâ í dʉ́gyá nə zhɨɨ́ Pwôl nyə á ŋgə bɛ̧ yí. Nyə á ka bɨ́d bwo nə́ bwə́ bâg shúgʉla zə, nyə nə bwo nə́: «Ja Lísyas lúlúú á ózɨmbɨ tɔ́ɔ́shin mə bá wɔ́ɔ́s yí, ja jɔɔŋg wə́ mə́ bá zə faas lə́sʉ́ wʉ́n yí.» 23  *A mú cɨ nə lúlúú ózɨmbɨ təd nə́ a báágʉləg Pwôl, njɨ a bɨ́d nə́ a jéég ŋgə wiinzh nyúul, a kú kaambʉlə nə buud bɛ́ nə bwə́ kú zə dʉ́g nyə. 24 Baalɛ́ mwɔ̂w mə́ mú cɔ̧́. Felígʉ́s bá mudá yé Drusîl shilə Oyúdɛn bwə́ njúl ntʉ́nɨ, a mú jɔ̂w Pwôl nə́ a zə́g jaaw bwo sâ í dʉ́gyá nə búgə́ búgʉ́lálə Yésus-Krîst yí. 25 Njɨ, Pwôl mú ka ŋgə bul lás lə́sʉ́ cʉgə́lə cʉg á tʉ́təlí, dʉ́lə mpu bii lâm, nə lə́sʉ́ sémbyé mílə́sʉ́ í bá zə sɨ̂y yí. Felígʉ́s mú gwág íkukwɛndɛ, a mú cɨ nə Pwôl nə́: «Fwog je nyiŋgə jíga ja. Mə é bá kwo jɔ̂w wo ja shús.» 26 Nyə á ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ Pwôl nyə é je yə nyə *mwaanɛ̂. Gwə́ wə́ í á sá nə́ a dʉ́g bul jɔ̂w nyə ija ija zə dʉ lésha nə nyə. 27  *Mimbû mí á cɔ̧́ mímbá. Porsyus Festos mú zə cɛ́nd Felígʉ́s. Nda Felígʉ́s nyə á ŋgə jɨ́ nə́ Oyúdɛn bwə́ gwágʉ́g nyə nywa nə́, nyə á kyey a lʉ́gə Pwôl mímbwugʉd.

25

Pwôl mə́ kaad wə́ Festos

1 Festos nyə á ka wɔ́ɔ́s mpál shí jɔɔŋgʉ́d. A mú já Sezarê mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl, a mú bád kə Yurʉ́səlɛm. 2  *Nə milúlúú myâ ofada, nə otɔ́we ɔ shwóg wâ *Oyúdɛn bwə́ mú zə shwə́man Pwôl nyə́dɨ́, bwə́ tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂, 3  *nə́ a bwɨ́ɨ́gʉ́g bwo nə́ ŋkwoŋʉ́, a ntɨ́ɨ́g Pwôl Yurʉ́səlɛm. Í á bə bwə́ mə́ shîn cwɔ̧́ yuug nə́ bwə́ zə gwú nyə zhɨ́ɨ́d. 4 Festos mú bɛ̧sa nə bwo nə́ Sezarê wə́ Pwôl jɨ́ mímbwug dɨ́ yɛ́, nyəmɛ́fwó Festos mə zə́ nə́mə́ kə wu. 5 Nyə nə bwo nə́: «Otɔ́we ɔ shwóg bʉ́n bwə́ zə́g sə́nɔ́ŋ kə́g. Ŋkí gúl sâ abʉ́bɔ̂w í ŋgə dʉ́gya nə muud wɔɔŋgʉ̂, bwə́ ka kə shwə́man nyə nûŋ.»

6 Festos nyə a já cínɔŋg bwə́dɨ́ mwɔ̂w mwɔɔmb ŋkí wûm. A músə shulə kə Sezarê. Mán mələ̂m nyə á kə ji jiya sémbyé mílə́sʉ́d, a mú cɨ nə́ bwə́ zə́g nə Pwôl. 7  *Pwôl mú zə. Oyúdɛn bwə́ á zhu Yurʉ́səlɛm wá bwə́ mú lyɛ̧ nyə, bwə́ mú ŋgə jɛ́ɛ́g nyə məma minjagə́ bwə́mɛ́fwó bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul mpu bwaagʉlə myá. 8 Pwôl mú shwɔ̧ nyúul, nyə nə́: «Mə afwóyɛ́ shwey wôŋ nə məcɛ̧ɛ̧ mə́ Oyúdɛn, kú shwey wôŋ nə *Luŋ mə́ Zɛmbî, kú shwey wôŋ nə *Káázɛl.» 9  *Njɨ, Festos mú cɛɛl sá Oyúdɛn mənywa. A mú cɨ nə Pwôl nə́: «Ye wó magʉlə nə́ mə kə́ndʉg wo Yurʉ́səlɛm, lə́sʉ́ wô í kə́g lɨ́s wu mə njúl?» 10 Pwôl nə́: «Mə tə́l *mpáánzə́ milə́sʉ́ mə Káázɛl dɨ̂. Í jɨɨ nə́ lə́sʉ́ wâm í lɨ́sʉ́g cínɔŋg. Mə afwóyɛ́ sá Oyúdɛn gúl sâ abʉ́bɔ̂w, womɛ́fwó mə́ bwey mpu ntɔ́. 11  *Ŋkí jísə mpu bə nə́ mə jɨ nə məbɛ̧ɛ̧́, nə́ mə mə́ sá gúl sâ á shwɨy, mə kú ban shwɨy. Í ká yidá bə nə́ mə cugɛ́ nə məbɛ̧ɛ̧́ ísâ byɛ̂sh bʉ́ga bwə́ ŋgə́ jɛ́ɛ́g mə íga dɨ́, muud nyə ajə́láyɛ́ nə kɛɛnzh mə nə́ bwə́ kə́g gwú mə. Mə́ jɨɨ nə́ lə́sʉ́ wâm í kə́g wə́ Káázɛl.» 12 Festos bə́nɔ̂ŋ osémbye ɔ́ mílə́sʉ́ bɛ́ bwə́ mú dʉ lésha na nə́ ndɛɛ́ a mú cɨ nə Pwôl nə: «Wo mə́ jɨɨ nə́ lə́sʉ́ wô í kə́g wə́ Káázɛl, wo é ka nə́mə́ kə wu.»

13 Baalɛ́ mwɔ̂w mə́ mú cɔ̧́. Njwú-buud Agʉrípa mú zə wɔ́ɔ́s Sezarê, bá mudá yé Berenís nə́ bwə́ zə́ bə́da Festos. 14  *Nda bwə́ á já cínɔŋgʉ́ fwámɛ́ zhwog mwɔ̂w nə́, Festos nyə á ka jaaw njwú-buud lə́sʉ́ mə́ Pwôl. Nyə nə́: «Felígʉ́s nyə a lʉ́gə ŋgwɔ́l múúd wa mímbwugʉd. 15 Ja mə́ á kə Yurʉ́səlɛm yí, milúlúú myâ ofada, nə ocúmbá buud wâ Oyúdɛn bwə́ á shwə́man muud wɔɔŋgʉ̂, bwə́ nə́ mə mágʉləg nə́ a jɨ nə məbɛ̧ɛ̧́. 16 Mə á ka cɨ nə bwo nə́ buud ɔ Róma bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul kɛɛnzh múúd nə́ a yə́g, muud wɔɔŋgʉ̂ bə́nɔ̂ŋ buud ɔ lə́sʉ́ bɛ́ bwə́ kú fwo kaad ɨɨ́, muud wɔɔŋgʉ̂ kú fwo bə nə fwála nə́ á shwɔ̧ nyɛ́ nyúul. Bwə́ ádɛ́ sá ntɔ́. 17 Sə́nɔ́ŋ bɛ̂sh sə́ á ka zə wa. Mə kú nə́mə́ nyiŋgə neela, mə mú ji jiya sémbyé mílə́sʉ́d, mán mələ̂m, mə mú jɔ̂w nə́ bwə́ zə́g nə muud wɔɔŋgʉ̂. 18  *Buud ɔ lə́sʉ́ bɛ́ bwə́ mú nə́mə́ zə, njɨ ísâ bwə́ á ŋgə cɨ nyə yí í kú bə nə isâ í abʉ́bɔ̂w mɛ́ mə á ŋgə tə́dʉga yí. 19 Bə́nɔ́ŋ bwə́ á ŋgə sɛ́ŋʉsa məkə́l ísâ í yə́bə́ wáŋʉ́d. Bwə́ á ŋgə wáámb nyə nə lə́sʉ́ mə́ ŋgwɔ́l múúd nə jínə́ nə́ Yésus. Muud wɔɔŋgʉ̂ nyə á yə, Pwôl ka ŋgə cɨ nə́ a jɨ kuwó. 20 Mɛɛ mə a shígɛ́ ka mpu sâ mə́ sáág yí. Mə á ka jî nyə ŋkí a jɨ nə ŋkul magʉlə nə́ a kə́ Yurʉ́səlɛm, lə́sʉ́ yé kə́g lɨ́s wu. 21 Njɨ, Pwôl mú cɨ nə́ á jɨɨ nə́ lə́sʉ́ yé í kə́g wə́ Káázɛl, nyə wə́ kə́g sámb wə. Mə á ka nə́mə́ cɨ nə́ bwə́ báágʉləg nyə njɔ́w mímbwug kə wɔ́ɔ́s ja mə́ é bá kənd nyə wə́ Káázɛl yí.» 22  *Agʉrípa mú cɨ nə Festos nə́: «Məmɛ́fwó mə́ cɛɛl nə́mə́ fwo gwágʉlə múúd ɛ́nɛ.» Festos nə́: «Wo e gwágʉlə nyə mán.»

Pwôl mə́ kaad wə́ Agʉrípa

23 Ja mán í á lə̂m yí, Agʉrípa bá Berenís bwə́ á zə nə isâ í gúmə́ byɛ̂sh í dʉ bə ja njwú-buud í ŋgə kyey yí, bwə́ mú zə nyíi *mpáánzə́ milə́sʉ́, bə́nɔ̂ŋ milúlúú mí ózɨmbɨ nə otɔ́we ɔ shwóg wâ ŋgwə́la. Festos mú sá nə́ bwə́ zə́g nə Pwôl. 24 Festos mú lás nə́: «Njwú-buud Agʉrípa nə buud bɛ̂sh bʉ́sə wa wá, bɨ mə́ dʉ́g múúd ɛ́ga? *Oyúdɛn bɛ̂sh wâ Yurʉ́səlɛm nə bɔɔŋg wâ wa, bwə́ á shwə́man nyə mə́dɨ́ bwə́ ŋgə yáág nə́ nyə ajə́láyɛ́ nə kwo cʉgə. 25 Jâm kɔ́ɔ́mb dɨ, mɛɛ mə a shígɛ́ dʉ́g nə́ a mə́ sá gúl sâ abʉ́bɔ̂w á jə́lá nə yə nə ndɨ̂ yí. Njɨ, nda nyə á jî nə́ lə́sʉ́ yé í kə́g wə́ *Káázɛl nə́, mə á ka nə́mə́ magʉlə nə́ mə é kənd nyə wu. 26 Njɨ mə cugɛ́ nə fwámɛ́ sâ mə́ cíləg Káázɛl shú lə́sʉ́ wɔɔŋg dɨ́ yí. Gwə́ wə́ mə́ ámə zə nə nyə wódɨ́ nə́ ŋkí wo e sá nə́ a lásʉ́g ɨɨ́, mə je bii sâ mə́ cíləg yí. 27 Nəcé í é bə kú nə wúmbʉ́lé nə́ mə bííg muud, mə kənd nyə, mə kú mpu lwágʉlə fwámɛ́ sâ nyə́ ámə sá yí.»

26

1  *Agʉrípa mú cɨ nə Pwôl nə́: «Wo músə je kaad já nɨɨ́d.» Pwôl mú sɛ́ɛ́mb mbwə̂, a mú tɛ́ɛ́d kɔɔd. 2 «Njwú-buud Agʉrípa, mə dʉ́g nə́ í mə́ bul jəla mə nda mə́ tə́l wódɨ́ mpwóómbʉ́d múús nə́ mə zə kaad shú ísâ byɛ̂sh Oyúdɛn bwə́ ŋgə́ máág mə ínɨ. 3 Í bul jəla nəcé wo mpú íjâm nə ijag í Oyúdɛn byɛ̂sh, wo mpú nə́mə́ ísâ bwə́ dʉ sɛ́ŋʉsa məkə̂l nə ndɨ̂ yí. Mə́ ka jəgʉla nə wo nə́ wo gwágʉ́lə́g mə nə lâm jísɔ́w.

4  *«Oyúdɛn bɛ̂sh bwə́ mpú cʉg jâm tɛ́ wúlə shí. Bwə́ mpú nda mə́ á ŋgə cʉgə wa mə́dɨ́ lwoŋ buud dɨ́ nə wa Yurʉ́səlɛm nə́. 5  *Bwə́ bwey mpu nə́ kɔ́ɔ́mb yə́bə́ wúsʉ́ dɨ́ mə á bə ŋkɔɔmʉ́ í búl bə nə ŋkʉ́d yííd, mə á bə *Farizyɛ̂ŋ. Ŋkí bwə́ cɛɛl, bwə́mɛ́fwó bʉ́sə nə ŋkul je bwiiŋg lâŋ wâm. 6  *Mə mə́ zə tɔ̂w kɔɔdʉd ja ga dɨ́ nəcé ŋkaagə́ Zɛmbî nyə á kaag odá yí, mɛɛ ŋgə bwánd nywo nə búgə́. 7 Ibɛɛnd wûm nə íbá byɛ̂sh sə́ bʉ́sə́ nə ndɨ̂ yí í ŋgə yə Zɛmbî gúmə́ bulú nə mwásə́ kú yɔw. Ibɛɛnd byɔɔŋg í ŋgə bwánd ŋkaagə́ nyɔɔŋgʉ́ nə búgə́. Yé Njwú-buud, wâm bwándʉ́lə wɔɔŋg wə́ Oyúdɛn bwə́ ŋgə́ wáámb mə nə ndɨ̂ ga. 8 Nəcé jɨ́ bɨ́ bâŋ bɨ́ cúgɛ́ nə ŋkul magʉlə nə́ Zɛmbî ŋgə gwûmʉshi mimbimbə yí? 9  *Mɛɛ mə á fwo nə́mə́ dʉ tə́dʉga nə́ mə́ jəlá nə bul lúmbʉli nə jínə́ mə́ Yésus á Nazarɛ̂t. 10 Ntɔ́ nə́mə́ wə́ mə́ á dʉ sá Yurʉ́səlɛm yɛ́. Məmɛ́fwó mə á dʉ bií zhwog obúgʉla nə ŋkul milúlúú myâ ofada mí á yə mə yí, mə dʉ wá bwo mímbwugʉd. Mə á dʉ nə́mə́ bə cʉ́ŋ nə buud bwə́ á dʉ gwú bwo wá. 11 Mə á dʉ kyey *mə́mpáánzə́ mə́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ Oyúdɛn dɨ̂, mə dʉ ŋgə lwágʉlə obúgʉla cúwʉ́lí, dʉ yɨ́ɨ́mbʉli bwo nə́ bwə́ kɨ́ɨ́lyág búgə́ jáŋ. Mə á ntɛɛŋg nə́mə́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wâm, mə kə dʉ bɛ̧ óbúgʉla míŋgwə́la mishúsʉ́d. 12  *Gwə́ wə́ í á sá nə́ mə kə́g Damás, milúlúú myâ ofada mí mə́ yə mə ŋkul nə lwámá mə́ kə́g sá yí. 13 Mə ŋgə́ kə ntʉ́nɨ tâm mwásə́, yé Njwú-buud, mə mú dʉ́g njɨ məma mə́ŋkɛnya mə́ mə́ faan cɔ̧́ yásə́. Məŋkɛnya mə́nɨ mə́ mú lyɛ̧ sə́nɔ́ŋ buud ɔ́ gwooŋg bâm. 14 Sə́ bɛ̂sh sə́ mú kadʉwa shí. Mə mú gwág kə́l í ŋgə́ lás nə mə kə́l lʉ́ aramyɛ̧̂ dɨ́ nə́: “Sôl, Sôl, nəcé jɨ́ wó búl lwágʉlə mə cúwʉ́lí ntʉ́nɨ yí? Mpug nə́ wo cugɛ́ nə ŋkul sá míŋgáádə́ nə shushwom*.” 15 Mə mú jî nə́: “Wo zə́ e, Cwámba?” Cwámba nə́: “Mə Yésus, mə wə́ wó ŋgə́ lwágʉlə cúwʉ́lí yɛ́. 16 Njɨ, wɔɔlʉ́g, wo tɔ́wʉ́g tʉ́təlí nə məkuú mwô. Mə ámə zə lwóya nyúul wódɨ́ nə́ mə zə sá nə́ wo bə́g mə kágə́ mílwámá, wo bwiiŋg sâ wó mə́ dʉ́g yí nə byɔɔŋg byɛ̂sh mə́ bá nyiŋgə zə dʉ lwágʉlə wo yí. 17 Mə é cʉg wo nə kúl gwô nə ikûl ishús, kʉ́l jɛ̂sh mə́ é lwâm wo yí. 18  *Mə lwám wo nə́ wo kə́g bɛ̂ny bwo mísh, bwə́ wúg yídʉ́gʉ́d zə mə́ŋkɛnyad, wú mpə̂l mə *Sátan dɨ́ zə wə́ Zɛmbî. Búgə́ bwə́ é *búgʉla mə yí í é sá nə́ bwə́ lə́gʉ́g ijuugá í *mísə́m myáŋ bwə́ mú ŋwa jiya, bə́nɔ̂ŋ bɔɔŋg búúd bwə́ mú miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ nəcé ŋgə̌lə búgʉla mə wá.”

19 «Ntɔ́, yé Njwú-buud Agʉrípa, sâ mə́ á dʉ́g í á zhu mə gwɔ́w yí, mə a shígɛ́ mpyêny gwo. 20  *Mə á yida tɛ́ɛ́d njɔɔnd, mə tɛ́ɛ́d kə búúd ɔ Damás dɨ́, mə mú nyiŋgə́ kə bɔɔŋg wâ Yurʉ́səlɛm nə bɔɔŋg wâ Yudéa yɛ̂sh dɨ́, kə nə́mə́ íkûl ishúsʉ́d, mə kə bwiiŋg bɛ̂sh nə́ bwə́ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá bwə́ cɛ́nd kuú njɔɔnd yid wə́ Zɛmbî, bwə́ mú cʉgə cʉg í lwágʉlə nə́ bwə́ mə́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá yí. 21 Sâ jɔɔŋg wə́ Oyúdɛn bwə́ á kə bií mə *Luŋ mə́ Zɛmbî dɨ́, bwə́ ŋgə́ sɔ̧́ nə́ bwo gwú mə nə ndɨ̂ yí. 22 Mə ŋgə cʉgə zə wɔ́ɔ́s múús njɨ nəcé Zɛmbî, shú nə́ mɛ́ɛ́ ŋgə́g nə bwiiŋg kɛ́ɛl, bwiiŋg íkʉ́kágə́, bwiiŋg ócúmbá buud. Mə ŋgə bwiiŋg njɨ sâ *búúd ɔ mícúndə́ nə Moyîz bwə́ á bwey jaaw nə́ í bá bə yí, kú bəd sâ gwɔ̂w. 23  *Í á bə nə́ *Krîst mə́ jəlá nə bá jug, á jəlá nə bá bə múúd ashúshwóógʉ́ gwûmʉ́lə, á jəlá nə bá bwiiŋg kúl jísʉ́ nə byɔɔŋg í cúgə́ Oyúdɛn yí məŋkɛnya.»

Pwôl mə́ cɛɛl nə́ Agʉrípa búgʉ́lág Yésus

24 Pwôl ŋgə́ kə shwóg nə kɔɔd yé ntʉ́nɨ, Festos mú ŋkáánd nə́: «Pwôl wo jɨ lad. Bulʉ́lə mpu wô nɨ í mə́ kənd wo ímpwúfúd.» 25 Pwôl nyɛ mú cɨ nə́: «Mə cugɛ́ lad ye Festos lwám múúd. Lə́sʉ́ mə́ ŋgə́ lás yí wúsə fwámɛ́ lə́sʉ́, í njúl lə́sʉ́ fʉg. 26  *Njwú-buud mə́ ŋgə́ lésha nə ndɨ̂ kú fúndə yɛ́, a mpú ísâ ínɨ. Mə tə́dʉ́gá nə́ mə aŋgɛ̂ nə kwab ja mə́ cɨ́ ntɔ́ yí, nyə ajágɛ́ tɔɔ sâ na. Nəcé isâ byɔɔŋg í á shígɛ́ dʉ sɨ̂y íshwoo mə́fəfʉd. 27 Njwú-buud Agʉrípa, ye wo ŋgə *magʉlə isâ *búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á cɨ yí? Haaw. Mə mpú nə́ wo ŋgə magʉlə byo.» 28  *Agʉrípa mú cɨ nə Pwôl nə́: «Í mú wo kúnə́-kúnə nə́ wo sáág mə nə́ mə bə́g krîstɛn ɛ̧ɛ̧́!» 29 Pwôl nə́: «Í bə́g ntɔ́ tɔɔ kɨ́kɨdɨ́ga tɔɔ jáyɛ́ ja. Mə́ jəgʉla nə Zɛmbî nə́ tɔɔ wo, tɔɔ buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ gwágʉlə mə múús wá bɨ bə́g nda mə, njɨ bɨ kú yidá bə nə məŋkəda nda mə́ jɨ́ nə mwo ɛ́ga.» 30 Njwú-buud mú tɔ̂w, nə ŋgwə́mʉna, nə Berenís nə buud bɛ̂sh bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə bwə́ njúl wá. 31  *Bwə́ músə kə shwushwagád, kə lésha nə́: «Muud ɛ́nɛ nyə asáyɛ́ tɔɔ sâ bʉ́sə nə ŋkul gwú nyə nə ndɨ̂ yí, kú nə́mə́ bə tɔɔ sâ bwə́ wálʉ́lə́g nyə məŋkəda yí.» 32  *Agʉrípa mú cɨ nə Festos nə́: «Í mbə̂m bə muud ɛ́nɛ kú jî nə́ lə́sʉ́ yé í kə́g wə́ *Káázɛl, wo mbə̂m je bɨ́d nyə.»

27

Njɔɔnd mə Pwôl kə́lə Róma

1  *Ja í á zə wɔ́ɔ́s nə́ bwə́ kənd sə́ Italî yí, bwə́ á ŋwa Pwôl nə míl mímbwug, bwə́ yə wúl lúlúú ózɨmbɨ təd. Lúlúú ózɨmbɨ wɔɔŋg í á bə nə jínə́ nə́ Zhuliyus, nyə á dʉ sɛ̂y kínda ózɨmbɨ ánʉ́nɨ̂ bwə́ á dʉ jɔ̂w nə́ Kínda mə *Káázɛl yí. 2  *Sə́ á bád titíma á Adramît í á ŋgə kə mə́bwûŋ mə́ Azî yí. Sə́ á bád cínɔŋgʉ́, mú kyey sə́nɔ̂ŋ Aristárʉg muud Masedwân nyə á zhu Tesaloníka yɛ́. 3  *Sə́ mú kə shulə Sidon mán mələ̂m. Zhuliyus nyə á bə nə jɔ̧ lâm nə Pwôl, a mú bɨ́d nyə nə́ a kə́g óshwə́ bɛ́ dɨ́, ka bwə́ é ŋgə yə nyə isâ. 4 Sə́ mú tɨ́ na. Nda oŋkwɔ̧̂ bwə́ á ŋgə ntágʉlə sə́ nə́, sə́ á ŋgə baag kɔ́ɔ́mb fuundú mâŋ á Shíprə oŋkwɔ̧̂ bwə́ á dʉ bə bwə́ mú ŋgə cwaalʉwo yí. 5 Sə́ mú ka lɨ́ɨ́na mâŋ mâ Silisî nə Pamʉfilî, sə́ mú kə səl titíma Mira, mpál shí á Lisî. 6 Cínɔŋg wə́ lúlúú ózɨmbɨ wúsʉ́ nyə a dʉ́g ŋgwɔ́l titíma á Aləgʉzandrî tə̂l nə́ a kə Italî yɛ́. A mú ntɛɛŋg sə́ titíma wɔɔŋgʉ́d. 7 Sə́ á ŋgə kə ntʉ́nɨ, júgə cúŋ nə cúŋ, sə́ ŋgə́ kə togʉ́toogʉ́, já zhɨ́ɨ́d zhwog mwɔ̂w nə́ ndɛɛ́ sə́ mú kə wɔ́ɔ́s ŋgɛɛ́ Kanídus. Ŋkwɔ̧̂ kú bɨ́d sə́ fwála nə́ sə́ shíshʉ́g kúnə́-kúnə. Sə́ á shwal baag kɔ́ɔ́mb fuundú mâŋ á Kʉrɛ̂t óŋkwɔ̧̂ bwə́ á dʉ bə bwə́ mú ŋgə cwaalʉwo yí. Sə́ á ŋgə kə ŋgɛɛ́ Salmóne. 8 Sə́ mú ŋgə lídʉga nə ŋgə́lə baag na fuundú mâŋ nə́ ndɛɛ́ sə́ mú kə wɔ́ɔ́s kʉ́kʉ́l bwə́ dʉ́ jɔ̂w nə́: «Jɔ̧jɔ̧ mə́bwûŋ» yí, ŋgwə́la í njúl kúnə́-kúnə nə cínɔŋgʉ́ njɨ Lasaya. 9  *Fwála í á bwey bul cɔ̧́ sə́. Ka nə́mə́ nyiŋgə bə nə́ nda wəla lʉ́ íci í ídʉ̂w* í á cɔ̧́ nə́ júgə í á zə bə ŋkí wagʉwo. Gwə́ wə́ Pwôl nyə á ka zə kɛ́wʉli búud, 10 nyə nə́: «Owɛy, njɔɔnd ga í é bə sə́ ŋkí jág ŋkáŋgʉla. Mə dʉ́g nə́ sə́ é jímbal mímbag mísʉ́, tɔɔ titíma, sə́ je nə́mə́ gwɨ́ɨ́l míkug mi búúd.» 11 Lúlúú ózɨmbɨ nyɛ mú yida bul bə nə búgə́ nə njulye titíma bá amə́dɨ́, a kú gwág sâ Pwôl nyə á cɨ yí. 12 Nda bwûŋ dɔɔŋg í á shígɛ́ bə jɔ̧ bwûŋ búud bɨ́ nə ŋkul cɨ́ŋgʉli ŋkwân yí nə́, zhwog buud bwə́ mú ŋgə cɨ nə́ sə́ cɔ̧́g cínɔŋg, sə́ sɔ̧́ɔ̧́g nə́ sə́ kúməg Fenígʉ́s, bwûŋ á Kʉrɛ̂t, sə́ kə́g cɨ́ŋgʉli ŋkwân wu. Bwûŋ dɔɔŋg dáá dʉ́sə mbəg ŋgɛɛ mpə́dʉ́gá *məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w† nə kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ jímə yí, í njúl nə́mə́ mbəg ŋgɛɛ mpə́dʉ́gá *məncwûm mə jwɔ̂w‡ nə kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ jímə yí.

Məma ŋkwɔ̧̂ mə́ zə kuŋg mâŋ

13 Gúl ŋgúŋgúl í dʉ zhu mə́kɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w§ yí í mú ŋgə wɔ̧́ɔ̧lə. Bwə́ mú tə́dʉga nə́ bʉ́sə nə ŋkul kə, kə wɔ́ɔ́s Fenígʉ́s. Bwə́ mú yîl shwamá í dʉ sá nə́ titíma kú kyey yí, bwo mú ŋgə bɛ̧ fuundú mâŋ á Kʉrɛ̂t. 14 Kú nə́mə́ bwey, məma ŋkwɔ̧̂ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Erakilɔ̂ŋ* yɛ́ mú zhu nûŋ ŋkwamə́d zə byalʉga nə bwo. 15 Nda titíma í á shwal tʉ̂w nə́, fwála mə kwo tə́l nyə yí í a shígɛ́ ná bə. Sə́ mú bɨ́d, ŋkwɔ̧̂ mú ŋgə kə nə sə́ kɔ́ɔ́mb í ajə́láyɛ́ yí. 16 Sə́ á ka kə cɔ̧́ mpʉ́sə ŋkwamə́ bwə́ jɔ̂w nə́ Koda yí, í mú nywá laa sə́ ŋkwɔ̧̂, sə́ músə ka tɛɛm balan nə bíbyɔ́ɔ́l acíg-cíg sə́ mə́ fwo bul lídʉga. 17 Ofʉ́la bwə́ mú kəl bíbyɔ́ɔ́l jɔɔŋg titíma dɨ́ gwɔ̂w nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú ŋgə cɛ̧ɛ̧lə mikwoolú lyɛ̧ titíma nəcé bwə́ á ŋgə fúndə nə́ ŋkwɔ̧̂ nyə a bá kə nə sə́ nə́ ndɛɛ́ sə́ kə mága bwûŋ á Sírʉt. Bwə́ mú shul shwamá í dɨ́ cwánʉwo yí mə́júwód, sə́ mú shwal ŋgə kə, kú ná bə kɔ́ɔ́mb sə́ mə́ cɛ́ɛl yí. 18  *Jwɔ̂w í á bɛ̧ yí í á bə ŋkwɔ̧̂ ŋgə́ ná nə́mə́ zhɨ́ɨ́ŋg sə̂. Sə́ mú ka tɛ́ɛ́d wusə́lə mímbag mə́júwód. 19 Jwɔ̂w álɛ́ɛl, ofʉ́la bwə́mɛ́fwó bwə́ mú ŋgə wusə isâ í titíma mə́júwód nə məbwə̂ máŋ. 20 Sə́ á cʉgə mwɔ̂w ŋkí bulya kú ná dʉ́g jwɔ̂w joŋ dɨ́, kú nə tɔɔ acén-céní, njɨ wúl mbií yáág-yáág ŋkwɔ̧̂ ŋgə kuŋg. Sə́ mú shîn dʉ́g nə́ sə́ bâŋ sə́ ácʉgəyɛ́.

21 Í á bə nə́mə́ buud bwə́ mə́ bul já kú də. Pwôl mú ka zə tɔ̂w bwo tʉ́tám, a mú cɨ nə bwo nə́: «Owɛy, bɨ́ a mbə̂m gwág sâ mə́ a ŋgə cɨ yí, ŋki sə́ á shígɛ́ tɨ́ mə́kuú Kʉrɛ̂t, sə́ á mbə̂m sásʉlə míga mícúŋ nə intáma. 22 Mə́ ka cɨ nə bɨ́ ja gaád nə́ bɨ lwóyág iŋkáŋ. Cʉg múúd í ájímbɛɛ́ wa tɔɔ ŋgwúd. Sá jɨ́ nə ŋkul ntáma, njɨ titíma. 23 Zɛmbî mə́ gwág nə ndɨ̂ yɛ́, mə́ ŋgə́ yə gúmə́ yɛ́, ŋgwɔ́l *éŋgəles yé nyə ámə wɔ́ɔ́s mə́dɨ́ búlú gaád. 24  *Nyə ámə lás nə mə nə́: “Pwôl, wo kú bə nə ifwaas. Í jɨɨ nə́ wo kúməg wə́ *Káázɛl. Zɛmbî nyə e cʉg nə́mə́ búúd ɔ titíma gwô nəcé wo.” 25 Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ nə́, oshwə́ bâm, lwóyágá iŋkáŋ. Mə jɨ nə búgə́ nə Zɛmbî nə́ ísâ í é bə nda nyə ámə jaaw mə nə́. 26  *Sə́ é kə mága nyúl ŋkwamə́ dɨ̂.»

27 Í á ka zə bə, ŋkwɔ̧̂ mə́ jɛ̧́ɛ̧la nə sə́ ntʉ́nɨ ibulú wûm nə ílɔ́ɔl. Búlú wûm nə nɔ̧̂ dɨ́, sə́ ŋgə́ ná nə́mə́ ntʉ̂ŋ mâŋ bwə́ jɔ́w nə Adriyatîk má dɨ, ísâ í tâm bulú, ofʉ́la bwə́ mú gwádʉga nə́ sə́ mú kúnə́-kúnə nə nyúl shí. 28 Bwə́ mú wusə zhwaŋgʉla mə́júwód, bwə́ kwey nə́ í gwaa shí kə wɔ́ɔ́s ómáda məwûm mə́lɔ́ɔl nə zaŋgbá. Sə́ mú shísh shwóg, bwə́ mú kwo wusə zhwaŋgʉla, bwə́ kwey ómáda məwûm mə́bá nə mwɔɔmb. 29 Bwə́ mú bɛɛmb nə́ sə́ á bá kə mága gúl kʉ́kʉ́l á məkwóógʉ́d. Bwə́ mú wá mə́shwamá mə́nɔ̧̂ bán titíma dɨ́, bwə́ ŋgə́ wɨ́ɨ́mb nə́ mán í lɛ́ɛ́lʉg lə̂m. 30 Ofʉ́la bwə́ mú ka zə bii tə́dʉ́gá nə́ bwə́ túb. Bwə́ mú shul bíbyɔ́ɔ́l ácíg-cíg mə́júwód nda sâ mə́ cɨ́ nə́ bwə́ kə́ wá mə́shwamá mâ lúú titíma. 31 Pwôl mú cɨ nə lúlúú ózɨmbɨ nə́: «Ŋkí buud ɔ́nɨ bwə́ bə́ kú ji titíma dɨ́, bɨ́ kú faam nə shwɨy.» 32 Ozɨmbɨ bwə́ mú sámb míkwoolú mí bíbyɔ́ɔ́l nə ndɛɛ́ í mú wô.

33 Té bwə́ á ŋgə bwánd nə́ mán í lə́mʉ́g yí, Pwôl nyə á ŋgə cwîny buud nə́ bwə́ də́g ídʉ̂w. Nyə á cɨ nə bwo nə́: «Í mə́ bə mwɔ̂w wûm nə mə́nɔ̧̂ múús bɨ njul bɨ ŋgə bwánd, muud kú də. 34  *Mə́ ŋgə jɨɨ nə́ bɨ nyíŋgəg tɛ́ɛ́d ŋgə̌lə də́, sâ jɔɔŋg í é sá bɨ́ mpwogɛ́. Mpugá nə́ muud nyə ajímbálɛ́ tɔɔ ntand shilú ŋgwúd wa.» 35  *Njɨ nyə á shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, nyə á ŋwa bʉlɛ́d, a jəgʉla nə Zɛmbî nə́ ndɛɛ́ a fɛ̂y, a mú tɛ́ɛ́d də́lə. 36 Bɛ̂sh mənyúúl mə́ mú lal, bwə́ mú ŋwa ídʉ̂w ŋgə də. 37 Sə́ bɛ̂sh sə́ á bə titíma dɨ́ buud mitəd mímbá nə məwûm zaŋgbá nə ósaman. 38 Ja bwə́ á shîn də jílə yí, bwə́ á ka zə sɔ̧́ məzhɨɨ́ mə sá nə́ titíma ŋwág yɨ́ɨ́sa. Bwə́ mú wusə ídʉ̂w mə́júwód.

39 Ja mán í á ka lə̂m yí, bwə́ a shígɛ́ yag shí bwə́ á kə wɔ́ɔ́s nɨ. Í á yida bə nda wúl mbwə̂ mâŋ í á zə shúsə cíndú. Mbwaanzʉlə shɛ̧́ í á ŋgə nyîn cínɔŋg. Wu mbwaanzʉlə wɔɔŋg dɨ́ wə́ bwə́ á dʉ́g nə́ bwə́ cɛɛl kə tə̂l titíma yɛ́ ŋkí í á bə nə ŋkul sɨ̂y ntɔ́. 40 Bwə́ á ka wiinzh məshwamá mɛ̂sh bwo mpáŋgʉlə mwo mə́júwód, bwə́ wiinzh nə́mə́ míkwoolú mí sá í dʉ fiinzh titíma yí, bwə́ mú wɛɛf *sanda ŋgúl, ŋgúl mú ŋgə kə nə titíma kɔ́ɔ́mb mbwaanzʉlə shɛ̧. 41  *Njɨ bwə́ nda fwo kumə bwûŋ, titíma mú kə mága dúl kú lʉ́ shɛ̧ í á bə mə́júwó dɨ́ shí kú ŋgə nyîn yí. Lúú titíma í mú nyíi shɛ̧ dɨ̂ í kə yɨ́ɨm. Ikwɔ̧́ í mə́júwó í mú dʉ zə jiwa bán titíma dɨ́ nə́ ndɛɛ́ bán titíma í mú shîn wôŋ.

42 Ozɨmbɨ bwə́ mú dʉ́g nə́ bwə́ shîn gwú mimbwug shú nə muud kú gwáág nə́ ndɛɛ́ túb. 43 Njɨ nda lúlúú ózɨmbɨ nyə á cɛɛl cʉg Pwôl nə́, nyə á cɨ nə ozɨmbɨ nə́ bwə́ kú gwú mímbwug. A mú yida lwâm nə́ bɔɔŋg bɨ́ nə ŋkul gwáág wá bwə́ gwáágʉ́g kə cíndú, 44 bɔɔŋg bwə́ lʉ́g wá bwə́ ŋgə́g nə badʉwo mə́bɔ́ɔ́mbúd, bɔ́ɔ́l íbwɨ́l í titíma dɨ́ bwə́ ka ŋgə kə cíndú. Ntɔ́ wə́ bɛ̂sh bwə́ á faam nə shwɨy yɛ́, bwə́ mú kumə cíndú mpwogɛ́ nə mpwogɛ́.

28

Pwôl mə́ kumə ŋkwamə́ á Malta

1 Ja sə́ mə́ shîn faam nə shwɨy ntʉ́nɨ yí, sə́ mú gwág nə́ bwə́ dʉ jɔ̂w nyâŋ ŋkwamə́ nə́ Malta. 2  *Mimbyágá mí shí nyɔɔŋg mí á ŋwa sə́ nə dúl váál ósʉsa í cúgɛ́ kʉ́l jɛ̂sh yí. Nda mpú nyə á ŋgə nywɔ̧̂ yɔ̂ŋ í ŋgə́ fafʉlə nə́, bwə́ á sɔ̧ məma kuda, bwə́ mú ŋwa sə́ bɛ̂sh nə́ sə́ kə́g gwáalə. 3 Pwôl nyə á ka ŋkɛ̂ny dúl bímbí lʉ́ ncaga wusə kudad. Yúul mú kə wú cínɔŋgʉ́ nə gúŋ kuda, zə bwamʉsə nyə mbwə́d nada. 4 Ja mímbyágá mí shí mí á dʉ́g yúul kə́l Pwôl mbwə́d yí, bwə́ á ŋgə lésha bwə́mɛ́ nə bwə́mɛ́ nə́: «Muud ɛ́ga jɨ wámbʉlə bə ŋgwûl buud. A mə́ tɛɛm faam nə shwɨy mə́júwó dɨ, myɛ́ndí í á mágʉ́lə́yɛ́ nə́ a cʉ́gəg.» 5  *Njɨ Pwôl nywáá mú samʉsə yúul kuda dɨ́, a kú nə́mə́ gwádʉga tɔɔ məcɛy. 6  *Bâŋ bwə́ á ŋgə tə́dʉga nə́ bwə́ é je dʉ́g Pwôl ŋgə́ gúsə, gúl ja nə́ bwə́ é seegya njɨ a mə́ yʉŋ kadʉwa shí mbimbə. Bwə́ á bwánd nə́ kə́kə́kə́, bwə́ kú dʉ́g tɔɔ sâ ábʉ́bɔ̂w í bə́ nə nyə. Bwə́ mú cɛ́nd mítə́dʉ́gá, bwə́ nə́: «A cugɛ́ zhizhe muud, a jɨ zɛmbî.» 7 Ŋgwɔ́l kâŋ nyə á bə kúnə́-kúnə nə kʉ́kʉ́l bwə́ á bə nɨ. Kâŋ wɔɔŋg njúl kâŋ mə́ Publíyus, lúlúú múúd á ŋkwamə́ nyɔɔŋg. Publíyus ɛ́nɛ mú ŋwa sə́ nə cɛɛlí, a mú jil sə́ nyə́dɨ́ kâŋ mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl. 8 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé nyə á bə a mbwúg shí nə bwas. Nyúúl í á ŋgə gwɔ̧̂ nyə, a ŋgə́ nə́mə́ bwas ncwú-məcií. Pwôl mú kə nyə́dɨ́, kə jəgʉla nə Zɛmbî, bəd nyə məbwə̂, a mú yâl. 9 Í mú ka zə bə nə́, míl mímbə̂l myâ ŋkwamə́ nyɔɔŋgʉ́ mí mú ŋgə zə nyə́dɨ́, mí ŋgə́ zə yâl. 10 Buud bɔɔŋg bwə́ mú bul ŋwa sə́ nə gúmə́, gúmə́ í ŋgə́ nyîn mimbií mimbií. Bwə́ á yə nə́mə́ sə́ isâ í njɔɔnd ja sə́ á kyey yí.

Pwôl mə kə kumə Róma

11 Sə́ á ji cínɔŋg oŋkwoond olɔ́ɔl. Gúl titíma á Aləgʉzandrî í á cɨ́ŋgʉli ŋkwân cínɔŋg ŋkwamə́ nyɔɔŋgʉ́d. Titíma jɔɔŋg mɛ́ mə́yɨɨgyé mə́ á bə yuug «Məwáás»*. Gwə́ wə́ sə́ á ŋwa kə́lə nə njɔɔnd shwóg yí. 12 Sə́ á kə nə́ ndɛɛ́ kə shulə Sirakûs, sə́ mú já cínɔŋgʉ́ mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl. 13 Tɨ́lə sə́ á tɨ́ na yí, sə́ á ŋgə baag nciindye nə nciindye nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s Regyo. Mán mələ̂m, ŋkwɔ̧̂ á məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w† mú kuŋg. Mpʉ́sə mwɔ̂w mə́bá sə́ mú kumə Puzhwoləs. 14 Sə́ mú kwey bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ óbúgʉla na. Bwə́ mú jəgʉla nə sə̂ nə́ sə́nɔ́ŋ sə́ jág mwɔ̂w zaŋgbá. Mpʉ́sə wɔɔŋg wə́ sə́ á kə kumə Róma yɛ́. 15 Na, bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ wâ Róma bwə́ á gwádʉga nə́ sə́ ŋgə zə. Bwə́ á zə, zə bwəma nə sə́ Ifacilá í Apyus, bɔ́ɔ́lʉ́gá kʉ́l bwə́ dʉ jɔ̂w nə Minjɔ́w mí ójóŋ mílɔ́ɔl yí. Ja Pwôl nyə a dʉ́g bwə́ yí, nyə á yə Zɛmbî cúncɛ́sh, ŋkul bul wɔ́ɔ́s nyə nyúúlʉ́d. 16  *Ja sə́ á kumə Róma yí, bwə́ á bɨ́d Pwôl nə́ a jeg kə ji kʉ́l á cɛ́ɛl yí, bá ŋgwɔ́l zɨmbɨ nyə́ é dʉ baagʉsə nyə yɛ́.

Pwôl mə́ bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl Róma

17 Mpʉ́sə mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl ntʉ́nɨ, Pwôl nyə á jɔ̂w otɔ́we ɔ shwóg wâ *Oyúdɛn, bwə́ zə bwəma nə nyə kʉ́l nyə á dʉ ji yí. Ja bwə́ á zə sɛɛŋgya yí, nyə á ka cɨ nə bwo nə́: «Bwaaŋg mə a shígɛ́ shwey wôŋ nə kúl búud jíshé, kú shwey wôŋ nə ijâm nə ijag ódá bwə́ á lʉ́gə yí. Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, bwə́ á bii mə Yurʉ́səlɛm, kɛɛnzh mə məbwə̂ mə́ búud ɔ Róma dɨ̂. 18  *Buud bɔɔŋg bwə́ á shí jî mə kɔɔd, bwə́ mú kwey nə́ bwə́ bɨ́d mə nəcé bâŋ bwə́ á shígɛ́ kwey mə nə məbɛ̧ɛ̧́ mə mpíyá nə shwɨy má. 19  *Njɨ, nda Oyúdɛn bwə́ á ŋgə ŋgaan nə́, gwə́ wə́ mə́ á jî nə́ lə́sʉ́ wâm í zə́g wə́ *Káázɛl nə ndɨ̂ yí. Njɨ ntɔ́ cugɛ́ nə́ mə jɨ nə məshwán nə lwoŋ búúd jâm. 20 Sâ jɔɔŋg wə́ mə́ ámə sɔ̧́ nə́ shé dʉ́gyág nə ndɨ́ yí, shé lésha yí. Bʉ́bə́lɛ́ mə jɨ mə́ŋkəda dɨ̂ nəcé sâ *Izʉrəyɛ̂l ŋgə́ bwánd nə búgə́ yí.» 21 Bwə́ mú bɛ̧sa nə nɛ́ nə́: «Sə́ afwóyɛ́ bii ŋgwɔ́l kálaad ŋgə́ wú sə́ Yudéa shú dwô dɨ́, ŋki ntâg nə́ ŋgwɔ́l *mínyɔŋʉ̂ wúsʉ́ mə́ zə́ jaaw sə́ wúl bɔ́w-bɔ̂w lâŋ shú dwô dɨ̂. 22  *Njɨ, sə́ mə́ jɨɨ nə́ womɛ́fwó jááwʉg ná sə́ tə́dʉ́gá wô shú nyɔɔŋg ŋkɔɔmʉ́ a búgə́ wó mə́ kə nyíi nɨ. Sə́ ŋgə gwág nə́ buud bwə́ ŋgə ban nywo kʉ́l jɛ̂sh.» 23  *Bə́nɔ́ŋ bwə́ á cɛ̧ɛ̧lə ŋkúmba jwɔ̂w bwə́ bá zə cínɔŋg nyə́dɨ́ njɔ́w yí. Ja jwɔ̂w dɔɔŋg í á jé yí, bwə́ á zə bwə́ njúl buud ŋkí bul bulya. Pwôl mú zə lwóya búgə́ jé wú mpʉ́mán wɔ́ɔ́s mpwó-kugʉ́, a ŋgə́ bwiiŋg bwo Faan mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ sɔ̧́ nə́ bwə́ mágʉləg Yésus, a ŋgə́ bwiiŋg bwo nə́ nyə wə́ Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz nə micilyá mí *búúd ɔ mícúndə́ mí á ŋgə cɨ yɛ́. 24 Bɔ́ɔ́l bwə́ mú ŋgə *magʉlə isâ nyə á ŋgə cɨ yí, bɔ́ɔ́lʉ́gá kú magʉlə. 25 Bwə́ á ka ŋgə bwɨ́lya bwə́ njúl məcʉ́ŋ məcʉ́ŋ. Pwôl mú kwo cɨ bwo njɨ sâ ŋgwúd nə́: «Sâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə á lás nə impáámbə́ bín mpú mə múúd micúndə́ Izayí dɨ́ yí í mə́ mpu nyîn. Nyə á cɨ nə́:

26  *Kaág kúl búud nɨ dɨ́ kə cɨ nə bwo nə́:

“Bɨ mə bá dʉ kənd mə́lwə̂, njɨ bɨ kú bwɛlɛ wámbʉlə;

bɨ́ dʉ kənd mísh, njɨ bɨ kú bwɛlɛ dʉ́g,

27 nəcé kúl búúd ga í mə́ shîn lal mílâm.

Bwə́ mə́ shîn juwal mə́lwə̂,

bwə́ búdal mísh;

nə́ mísh máŋ mə́ á bá dʉ́g,

məlwə̂ máŋ mə́ á bá gwág,

milâm myáŋ mí á bá wámbʉlə,

ŋkwuŋgá bwə́ á bá cɛ́nd kuú njɔɔnd,

nə́ ndɛɛ́ mə mú lwag bwo.”

28  * «Kagá mpu nə́ Zɛmbî mə́ kənd búúd bwə́ cúgɛ́ Oyúdɛn wá cʉg jé jɔɔŋg. Báá, bwə́ é gwágʉlə nyə.» 29  ‡[Ja Pwôl nyə a shîn cɨ ntʉ́nɨ yí, Oyúdɛn bwə́ á shwal bwɨ́lya, bwə́ ŋgə́ jág sɛ́ŋʉsa məkə̂l.]

30 Pwôl nyə á já mimbû mímbá oncindî, a ŋgə ji njɔ́w nyə́mɛ́fwó nyə á ŋgə jə́na nə *mwaanɛ̂ yé yí, a dʉ́gə́ lə́g búúd bwə́ á dʉ zə nyə́dɨ́ wá, 31 a ŋgə́ cúndə kɛ́ɛl á Faan mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli buud minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí dʉ́gyá nə Cwámba Yésus-Krîst myá nə́ kpwɔɔ́ kpwɔɔ́, kú nə gúl sâ í ntágʉ́lə́ nyə.

* 1:1 Luk 1.1-4

* 1:2 10.41; 13.31; 28.23; Luk 24.36-42, 46-51; 1Tm 3.16

* 1:4 Luk 3.16; 24.49; Yuá 14.16

* 1:6 Luk 24.21

* 1:7 Mak 13.32

* 1:8 Luk 24.47-48 bɨ músə bá bwiiŋg láŋ wâm: 1.21-22; 2.32; 3.15; 5.32; 10.39; Yuá 15.27

* 1:9 Luk 24.51; Yuá 6.62; 1Pr 3.22

* 1:10 Luk 24.4

* 1:11 Luk 21.27; Mbʉ́ 1.7

* 1:12 Luk 24.52

* 1:12 Cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz í á dʉ cɨ nə́ ŋkí muud mə́ cɛɛl sá njɔɔnd jwɔ̂w lʉ́ Sábaad í, a kú ntɔ̧ kílomáda ŋgwúd.

* 1:13 Luk 6.14-16

* 1:14 Luk 23.49

* 1:16 Sôm 41.10

* 1:18 Mat 27.3-8

† 1:18 Bwɔ̧ɔ̧dagí lâŋ ga nə wɔɔŋg wúsə́ Mat. 27.5 yí.

* 1:20 Sôm 69.26; 109.8

* 1:21 Luk 1.2; 3.21; 24.51

* 1:24 Yuá 2.24-25

* 1:26 Mik 16.33

* 2:1 Ləv 23.15-21; Mbá 16.9-11

* 2:3 Luk 3.16

* 2:4 bwə́ mú lwánd nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ cwɔ́ɔ́: 4.31; 6.3, 5; 7.55; 8.17; 10.44; 11.15, 24; 13.9; 15.8; 19.2, 6 lás mɔ́ɔ́l mə́kə̂l: 4.31; 10.45-46; 19.6; 1Kr 12.10; 14.2-12

* 2:7 1.11

* 2:12 1Kr 14.23

* 2:17 Zhu 3.1-5

* 2:17 ntamə́ á mísh nə́ bagə́: Wâŋ mbií ntamə́ í dʉ bə wo kú kə gwə́d.

* 2:21 22.16; Rom 10.13

* 2:22 Luk 24.19; Yuá 3.2; Mis 2.43; 4.30; 5.12-16; 6.8; 14.3; 15.12; 19.11-12; Rom 15.19; Heb 2.4

* 2:23 3.15; 4.28; 7.52; Luk 23.33; 1Te 2.15

* 2:24 3.15; Luk 24.5

* 2:25 Sôm 16.8-11

* 2:27 13.35

* 2:29 1Oj 2.10; Mis 13.36

* 2:30 2Sa 7.12-13, 16

* 2:31 Sôm 16.10

* 2:32 1.8

* 2:33 Mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî: 2.34; 3.13; 5.30-34; 7.55-56; Mak 16.19; Luk 20.42; 22.69; Rom 8.34; Ifz 1.20; Kol 3.1; Heb 8.1; 1Pr 3.22 Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim Zɛmbî nyə á kaag yɛ́: 1.4; Yuá 14.16-17; 15.26

* 2:34-35 Sôm 110.1; Luk 20.42-43; Heb 1.13

* 2:36 3.15

* 2:37 16.30; Luk 3.10, 12, 14

* 2:38 3.19; Luk 3.3

* 2:39 Iza 57.18-19; Ifz 2.17

* 2:41 2.47; 4.4; 5.14; 6.1, 7; 8.4; 11.21, 24; 12.24; 13.49; 16.5; 19.20; 21.20; 2Te 3.1

* 2:44 4.32-35

* 2:46 Luk 24.53

* 2:47 2.41

* 3:1 10.3, 9, 30

* 3:2 14.8

* 3:8 14.10; Yuá 5.14

* 3:11 5.12; Yuá 10.23

* 3:11 Nyíŋgʉ́lé: Sá sə́ ŋgə́ jɔ̂w nə́ nyíŋgʉ́lé nɨ í cúgɛ́ zhizhe mpumbɛ́; jísə milwoŋ mí mə́mpiŋ mimbá, bwə́ ka wá kwáminʉ́ gwɔ́w nə́ gúgʉ́wá bə́g.

* 3:13 2.33; 7.32; MmN 3.6, 15; Luk 23.13-23

* 3:15 2.23-24; 4.10; 5.30-31; 10.39-40; 13.30; 17.31; Heb 2.10

* 3:16 Mat 9.22

* 3:17 Luk 23.34; 1Tm 1.13

* 3:18 5.42; Luk 24.27, 44-46

* 3:19 2.38

* 3:22 Mbá 18.15, 19; Mis 7.37

* 3:24 3.18

* 3:25 Mət 12.3; Gal 3.8, 16

* 3:26 13.46; 18.6; Rom 1.16

* 4:1 Osadwisyɛ̂ŋ: 5.17; 23.8; Luk 20.27

* 4:1 Luk 22.4, 52

* 4:2 2.24; 4.33; 17.18; 26.23

* 4:3 5.18

* 4:4 2.41

* 4:4 Tâŋ nɨ nyísə lɔ̧́lə njɨ budûm nə budûm.

* 4:7 Luk 20.2

* 4:8 2.4

* 4:10 3.6; 3.15

* 4:11 Sôm 118.22; Luk 20.17; 1Pr 2.4-7

† 4:11 kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga: Kwóógʉ́ bwə́ á dʉ tɛ́ɛ́d jil mə́ndəlúd yí, dwó wə́ bwə́ á dʉ bɛ̧ ja bwə́ lʉ́m mənyuŋg mə njɔ́w yí. Bwə́ á dʉ lwɔ̧̂ mbií sə́ ŋgə́ dʉ́g məlwɔ̧́ga mə́ shimɛ́d múús yí. (Sâ ga jísə́ nə́mə́ Mat 21.42.)

* 4:12 Mat 1.21; 1Kr 3.11

* 4:15 5.34-35

* 4:16 Yuá 11.47

* 4:17 5.28-29, 40

* 4:24 MmN 20.11; Sôm 146.6

* 4:25 Sôm 2.1-2

* 4:27 Herod: Luk 23.7-11 Pons Pilât: Luk 23.1

* 4:28 2.23

* 4:29 Ifz 6.19

* 4:30 2.22

* 4:31 2.4

* 4:32 2.44-45; 6.1; Luk 14.33; 18.22

* 5:2 4.35

* 5:3 Yuá 13.2

* 5:9 1Kr 10.9

* 5:12 2.22; 3.11

* 5:12 Nyíŋgʉ́lé: Sá sə́ ŋgə́ jɔ̂w nə́ nyíŋgʉ́lé nɨ í cúgɛ́ zhizhe mpumbɛ́; jísə milwoŋ mí mə́mpiŋ mimbá, bwə́ ka wá kwáminʉ́ gwɔ́w nə́ gúgʉ́wá bə́g.

* 5:14 2.41

* 5:15 19.11-12; Luk 4.40

* 5:17 4.1-2

* 5:19 12.7-10

* 5:22 12.18-19

* 5:24 4.1

* 5:26 Luk 20.19; 22.2

* 5:28 4.17-19; Mat 27.25

* 5:30 3.15

* 5:32 1.8; Yuá 15.26-27

* 5:34 Gamalyɛl: 22.3

* 5:36 21.38

* 5:37 Luk 2.2; 13.1-2

* 5:40 4.18; 5.28

* 5:41 Luk 6.22-23; 1Pr 4.13

* 5:42 *Krîst Yésus: 9.22; 17.3; 18.5, 28; Luk 24.25-27

* 6:1 2.45; 4.35

* 6:3 1Tm 3.7-13

* 6:6 13.2-3; 14.23; 1Tm 4.14; 2Tm 1.6

* 6:7 2.41

* 6:8 2.22

* 6:10 6.3; Luk 21.15

* 6:11 Mat 26.59-61

* 6:13 18.13; 21.28; Zhe 26.11

* 7:2 22.1

* 7:3 Mət 12.1; Heb 11.8-10

* 7:4 Mət 11.31; 12.4

* 7:5 Mət 12.7

* 7:6 Mət 15.13-14

* 7:8 Mət 17.9-14; 21.2-4; 25.26; 29.31–30.24; 35.16-18

* 7:9 Mət 37.11, 28; 39.2, 21

* 7:10 Mət 41.37-44

* 7:11 Mət 41.54; 42.1-2, 5

* 7:13 Mət 45.1, 3, 16

* 7:14 Mət 45.9-10, 18; 46.6-7, 27

* 7:16 Mət 23.3-16; 49.29-30; 50.13; Zho 24.32; Heb 11.9, 13

* 7:17 MmN 1.7-8

* 7:19 MmN 1.10-11, 22

* 7:20 MmN 2.2-10; Heb 11.23

* 7:23 MmN 2.11-15; Heb 11.24-27

* 7:29 MmN 2.15, 21-22; 18.3-4

* 7:30 MmN 3.1-10

* 7:35 MmN 2.14; 3.2

* 7:36 MmN 7.3; 14.21-29; 16.1–17.16; Ilŋ 14.33; 20.1-11

* 7:37 3.22-23

* 7:38 MmN 19.1–20.17; Mis 7.53; Gal 3.19

* 7:39 Ilŋ 14.3

* 7:40 MmN 32.1-8

* 7:42 Amo 5.25-27 Molok: Ləv 18.11

* 7:43 Máŋ mə́banda mə́ a dʉ bə, bwə́ laad káándə́ mbií á nə́ bwə́ ká wɛɛf í bə banda.

* 7:44 banda í á dʉ lwágʉlə nə́ Zɛmbî jisə bwə́dɨ́ yí: MmN 25.9, 40

* 7:45 Zho 3.14-17; 18.1; 2Sa 6

* 7:46 Sôm 132.1-5

* 7:47 2Sa 7.5-7; 1Oj 6.1-38

* 7:48 17.24-25

* 7:49 Iza 66.1-2

* 7:51 MmN 32.9; 33.5; Zhe 4.4; Rom 2.28-29 bɨ ɔ́ dʉ sá ŋgáádə́ nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim: Iza 63.10; Eze 2.3-5

* 7:52 Luk 11.47-48

* 7:53 7.38; Heb 2.2

* 7:54 Sôm 37.12; 112.10

* 7:55 Mat 26.64; Mis 2.33

* 7:56 10.11; Luk 3.21; Yuá 1.51

* 7:58 22.20

* 7:59 Sôm 31.6; Luk 23.46

* 7:60 Luk 23.34

* 8:1 8.4; 11.19

* 8:3 9.1, 13, 21; 22.4-5; 26.9-11; 1Kr 15.9; Gal 1.13

* 8:4 2.41

* 8:7 Mak 16.17; Luk 9.1

* 8:12 28.23

* 8:16 19.1-6

* 8:18 6.6

* 8:21 Ifz 5.5

* 8:24 MmN 9.27-28

* 8:27 Iza 18.7; 56.3

* 8:32 Iza 53.7-8

* 8:35 Luk 24.27

* 8:36 Mat 28.19

* 8:37 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá íga.

* 8:39 1Oj 18.12

* 8:40 21.8

* 9:1 8.3

* 9:2 19.9, 23; 22.4; 24.14, 22; 28.22

* 9:3 Aba 3.3-4; 1Tm 6.16; 2Kr 4.4, 6

* 9:5 1Kr 15.8

* 9:8 13.11

* 9:11 21.39; 22.3

* 9:12 Mak 8.23-25

* 9:15 13.2; 22.21; 23.11; 26.1; 27.24; Rom 1.5

* 9:16 20.23; Luk 21.12; 2Kr 11.23-28

* 9:17 19.6

* 9:20 17.2; Luk 22.70

* 9:21 8.1; 9.13-14

* 9:22 5.42

* 9:23 23.12

* 9:23 2Kr 11.32-33

* 9:24 mimpumbɛ́ mí ŋgwə́la: Bwə́ á dʉ lwɔ̧̂ miŋgwə́la, bwə́ sá məma nyuŋg lyɛ̧ ŋgwə́la wɛ̂sh, bwə́ ka lʉ́gə mímpumbɛ́ búúd ɔ jə́lá nə dʉ nyíi ŋgwə́la myá.

* 9:26 9.3-6, 20; Gal 1.18

* 9:27 Barnábas: 4.36-37; 11.22-30; 12.25; 13.1-4, 7, 43-50; 14.12, 20; 15.2-12, 22, 35-39; 1Kr 9.6; Gal 2.1, 9, 13

* 9:30 11.25; Gal 1.21

† 9:36 Dórʉ́kas: Ciyá Dórʉ́kas í kə́ nə́ mpindú.

* 9:40 Mak 5.40-41

* 9:43 10.6, 32

* 10:1 10.30-33

* 10:1 27.1, 3; Luk 7.2, 5

* 10:9 kwáminʉ́: Ja bwə́ á dʉ lwɔ̧́ minjɔ́w yí, bwə́ dʉ mɛ̧ kwáminʉ́ nə́mə́ nda mənyuŋg. Kwáminʉ́ í á dʉ bə ŋkí lal, buud kə dʉ ŋgə kyey wu gwɔ̂w, muud jee nə́mə́ kə woga wu.

* 10:11 7.56

* 10:12 Ləv 11.1-47; Eze 4.14

* 10:15 Mak 7.15, 19

* 10:19 11.12; 13.2, 4; 15.28; 16.6; 20.22-23; 21.4, 11

* 10:23 10.45; 11.12

* 10:25 14.13-15; Mbʉ́ 19.10

* 10:28 10.15; Gal 2.12

* 10:30 10.1-8

* 10:30 1.10; Luk 24.4

* 10:32 9.43

* 10:34 Rom 2.11; Zhk 2.1

* 10:35 Yuá 9.31

* 10:36 Iza 52.7; Rom 3.25-26; 5.1; 2Kr 5.18; Kol 1.20; Mbʉ́ 19.16

* 10:38 Luk 4.18; 13.16; Yuá 3.2

* 10:39 3.15

* 10:41 1.4; Luk 24.30-31, 41-43; Yuá 21.12-13

* 10:42 17.31; Rom 14.9; 2Tm 4.1; 1Pr 4.5

* 10:43 13.38; Zhe 31.34

* 10:44 2.4

* 10:47 8.36

* 10:48 19.5

* 11:3 10.28; Gal 2.12

* 11:5 10.11-20

* 11:14 16.31

* 11:15 2.4

* 11:15 Jwɔ̂w lʉ́ Pantekôt. (Dʉ́gʉ́g Mis 2.4.)

* 11:16 1.5

* 11:18 13.48; 14.15, 27; 15.4, 12, 22-29; 17.12; 18.5-11; 19.8-10; 20.21

* 11:19 8.1-4

* 11:20 Yuá 7.35

* 11:21 2.41

* 11:23 13.43; 14.22; 15.32; 16.40; 18.23; 20.1, 28-31

* 11:25 9.30

* 11:27 13.1; 15.32

* 11:28 21.10

* 11:29 12.12, 25; Rom 15.26; 1Kr 16.1; 2Kr 8.4; 9.2, 12; Gal 2.10

* 12:4 4.3

* 12:5 Zhk 5.16

* 12:7 5.19

* 12:12 Yuánɛs bwə́ á kwo dʉ jɔ̂w nə́ Márkus yɛ́: 12.25; 13.13; 15.37; Kol 4.10

* 12:18 5.22-24

* 12:20 mwâ mpáánzə́: Mwân wɔɔŋgʉ̂ nyə á bə kágə́ mílwámá á fúm mə́ Herod.

* 12:22 Eze 28.2

* 12:24 2.41

* 12:25 11.29-30

* 13:1 11.27

* 13:1 Tatarâk: Ciyá nɨ í cugɛ́ ciyá mə́kaa; njɨ í kə́ nə́ «ŋgwə́mʉna nyə á ŋgə jwú nə mpál nɔ̧̂ á ŋkúmba faan yɛ́». Dʉ́gʉ́g nə́mə́ Mat 14.1; Luk 3.1, 19; 9.7.

* 13:2 9.15; 10.19; 22.19; Gal 1.15-16

* 13:3 6.6

* 13:4 10.19; 15.39

† 13:4 ŋkwamə́: Nyísə bwádə́ lʉ́ shí tʉ́tám mə́júwó.

* 13:5 17.2

* 13:8 2Tm 3.8

‡ 13:8 Elimas: Dúl jínə́ dɛ́ wə́ Bar-Yésus.

* 13:11 9.8; 22.11

* 13:13 13.5; 15.38

* 13:14 17.2

* 13:15 15.21

* 13:17 MmN 1.7; Mbá 5.15

* 13:18 MmN 16.35; Ilŋ 14.33-34; Mbá 29.4

* 13:19 Mbá 7.1; Zho 14.1

* 13:20 OoM 2.16; 1Sa 3.20

* 13:21 1Sa 8.5, 19; 10.21; 11.15

* 13:22 1Sa 16.12; 13.14

* 13:23 Iza 11.1; Rom 1.3; Mbʉ́ 5.5

* 13:24 Luk 3.3

* 13:25 Luk 3.15-16

* 13:27 3.17

* 13:28 Luk 23.4, 14-15, 21-23

* 13:29 Luk 23.50-56

* 13:30 3.15

* 13:31 1.3, 8

* 13:32 Sôm 2.7; Rom 1.3-4

* 13:34 Iza 55.3

* 13:35 Sôm 16.10

* 13:36 2.29

* 13:38 10.43; 15.10

* 13:39 Rom 4.25; 6.7; 10.4

* 13:41 Aba 1.5

* 13:43 11.23

* 13:44 17.2

* 13:46 3.26; 18.6

* 13:47 Iza 49.6

* 13:48 11.18

* 13:49 2.41

* 13:51 18.6; Luk 9.5

§ 13:51 Ja Oyúdɛn bwə́ á dʉ kudə fumbyâ mə́kuú dɨ́ yí, bwə́ á dʉ lwágʉlə nə́, kʉ́kʉ́l shí bwə́ ámə tə̂l mə́kuú máŋ yí, bwə́ mə́ kâl gwo nə buud bɨ́ cínɔŋg wá, nə́ bwə́ músə sâ nyɛɛ́.

* 14:1 17.2

* 14:2 13.45

* 14:3 2.22

* 14:5 14.19; 2Tm 3.11

* 14:6 Mat 10.23

* 14:8 3.2

* 14:11 28.6

* 14:12 nə Zə́s nə Hɛrmɛs: Ogʉrɛ̂k bwə́ á ŋgə tə́dʉga nə́ Pwôl bá Barnábas bʉ́sə ozɛmbî.

* 14:13 10.25-26; Dan 2.46

† 14:14 nyaa mikáándə́: Oyúdɛn bwə́ á dʉ nyaa mikáándə́ jaá mpimbə mə́ bul bii lâm yí.

* 14:15 MmN 20.11; 1Kr 8.4-6

* 14:16 17.30

* 14:17 Sôm 147.8; Zhe 5.24

* 14:19 14.5; 13.50; 17.13; 2Kr 11.25

* 14:22 11.23

* 14:23 6.6; Tit 1.5

* 14:26 13.1-2

* 14:27 11.18; 15.12

* 15:1 Ləv 12.3; Gal 5.2

* 15:2 Gal 2.1-10

* 15:4 15.12

* 15:7 10.1-43

* 15:8 2.4; 10.44

* 15:9 10.35

* 15:10 15.19; Gal 2.16; 3.10-12; Ifz 2.5-8

* 15:12 2.22

* 15:16 Amo 9.11-12; Iza 45.21

* 15:19 Gal 5.3

* 15:20 15.29; 21.25 də́lə cúdú: 1Kr 8.1-13; 10.23-33 jaŋgálə múúd bɨná kú nə bâ: Ləv 18.6-18 cúdú nyə ámə yə məcií kú shwɨy yɛ́: Ləv 17.15 də́lə mə́cií: Ləv 17.10-14

* 15:21 13.15

* 15:22 11.18; 16.4

* 15:24 Gal 1.7; 5.10

* 15:28 10.19; 15.20; Luk 11.46

* 15:32 11.23, 27

* 15:34 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá íga.

* 15:37 12.12

* 15:38 13.13

* 15:39 13.4

* 15:40 14.26

* 16:1 14.6 Timotê: Rom 16.21; 1Kr 4.17; Flp 2.19; 2Tm 1.5

* 16:2 6.3; Flp 2.20, 22

* 16:3 Gal 2.3-5; 1Kr 9.20

* 16:4 15.22-29

* 16:5 2.41

* 16:6 10.19

* 16:13 17.2

* 16:14 17.4

* 16:15 8.36

* 16:16 19.24

* 16:17 19.15; Luk 4.34, 41

* 16:18 3.6

* 16:20 17.6

* 16:22 2Kr 11.25; 1Te 2.2

* 16:27 12.18-19

* 16:30 2.37; 11.14; Yuá 6.28-29

* 16:33 16.15

* 16:37 22.25-29; 23.27

* 16:40 11.23

* 17:1 1Te 2.1-2

* 17:2 9.20; 13.5, 14, 44; 14.1; 16.13; 17.10, 17; 18.5, 26; 19.8-9; 28.17

* 17:3 3.18

* 17:4 13.50; 16.14; 17.17

* 17:5 Yason: Rom 16.21

* 17:6 16.20

* 17:7 Luk 23.2; Yuá 19.12

* 17:10 17.2

* 17:11 Yuá 5.39

* 17:12 11.18

* 17:13 14.5, 19; 1Te 2.14-16

* 17:17 17.2, 4

* 17:18 4.2; 1Kr 1.22

* 17:24 7.48; Sôm 146.6; 1Oj 8.27

* 17:25 Sôm 50.10-13

* 17:26 Mbá 32.8; Zhb 12.23

* 17:27 Iza 55.6

* 17:28 Mət 1.27

* 17:29 19.26; Iza 44.9-20

* 17:30 14.16; Rom 2.4

* 17:31 3.15; 10.42

* 18:2 Akilas: Rom 16.3; 1Kr 16.19; 2Tm 4.19

* 18:3 20.33-34; 1Kr 4.12; 9.12-18; 1Te 2.9; 2Te 3.7-9

* 18:3 Máŋ mə́banda mə́ a dʉ bə, bwə́ laad káándə́ mbií á nə́ bwə́ ká wɛɛf í bə banda.

* 18:5 11.18

* 18:5 3.26; 5.42

* 18:6 13.51; 20.26

* 18:8 8.36

* 18:9 Iza 41.10; Zhe 1.8; 1Kr 2.3-4

* 18:13 6.13

* 18:14 23.29; 25.18-20; Yuá 18.31

* 18:19 17.2

* 18:21 Zhk 4.15

* 18:24 19.3-4 Apolos: 1Kr 1.12; 3.4-6

* 18:26 17.2

* 18:28 5.42

* 19:2 2.38; 8.16

* 19:3 18-25; Luk 3.3-4, 16-17

* 19:6 2.4

* 19:8 17.2; 28.23

* 19:9 9.2

* 19:10 20.18

* 19:11 2.22

* 19:13 3.6; Luk 9.49-50

* 19:15 16.17

* 19:17 5.11

* 19:20 2.41

* 19:21 23.11; Rom 1.10, 13

* 19:23 9.2; 2Kr 1.8

* 19:24 16.16

* 19:26 17.29

* 19:29 Aristárʉg: 20.4; 27.2; Kol 4.10

* 20:1 11.23

* 20:4 19.29 Timotê: 16.1 Tishik: Ifz 6.21 Trofîm: 21.29

* 20:7 2.42, 46

* 20:9 bə́dyé álɛ́ɛl: Njɔ́w gwɔ́w í dʉ bə wúl njɔ́w mbə́d wúlʉ́gád. Kʉ́kʉ́l í ŋgə́ cɨy na nɨ jísə, wo lɔ̧́ mínjɔ́w myɔɔŋgʉ́ mílɔ́ɔl wúlə shí kə gwɔ̂w.

* 20:10 1Oj 17.21

* 20:17 18.21

* 20:18 19.10

* 20:21 11.18

* 20:22 Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim: 10.19

* 20:23 21.4, 11; 9.16

* 20:24 21.13; 2Tm 4.7

* 20:25 28.23

* 20:26 18.6

* 20:28 11.23

* 20:28 1Pr 5.2

* 20:29 Mat 7.15; Yuá 10.12

* 20:30 Gal 4.17; 1Yn 2.19

* 20:31 19.10; 1Te 2.11-12; 2Kr 11.28

* 20:32 26.18; 1Te 5.23-24; 2Te 1.11-12

* 20:33 18.3

* 20:35 Mat 10.8

* 20:38 20.25

* 21:4 10.19; 21.11

* 21:5 20.36

* 21:8 6.5; 8.5, 40

* 21:9 2.17

* 21:10 11.28

* 21:11 20.23; 21.33; Rom 15.31

* 21:13 20.24

* 21:14 Luk 22.42

* 21:18 15.13; Gal 1.19

* 21:19 11.18

* 21:21 ábɨwáág: 16.3; Gal 3.25, 28; 5.2

* 21:23 Ilŋ 6.13-21

* 21:25 15.29

* 21:26 1Kr 9.19-23

* 21:28 6.13; 24.6

* 21:29 Trofîm: 20.4

* 21:36 22.22; Luk 23.18; Yuá 19.15

* 21:38 5.36

* 22:3 5.34-39; 9.11

* 22:4 8.3; 26.9-11

* 22:4 9.2

* 22:6 9.1-22; 26.12-18

* 22:6 9.3

* 22:16 8.35-36; 9.14

* 22:17 Gal 1.18

* 22:20 7.58; 8.1

* 22:21 9.15

* 22:22 21.36

* 22:25 16.37

* 23:1 24.16

* 23:2 Ləv 19.15; Mat 23.27-28; Yuá 18.22-23

* 23:5 MmN 22.27

* 23:6 26.5; 24.21; Flp 3.5-6

* 23:8 4.1-2

* 23:9 25.25; Luk 23.4

* 23:11 18.9; 19.21; 27.24; 28.16, 23

* 23:12 9.23

* 23:14 25.3

* 23:27 21.30-33; 22.25

* 23:29 18.14-15; 26.31; 28.18

* 23:30 24.5-8

* 24:1 25.2

* 24:5 17.6

* 24:6 21.28, 30

* 24:6 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá íga.

* 24:14 9.2

* 24:15 23.6; 26.8; Dan 12.2; Yuá 5.28-29

* 24:16 23.1; 1Kr 4.4; 2Kr 1.12; 2Tm 1.3

* 24:17 11.29-30; 21.17-28

* 24:21 23.6; 24.15

* 24:22 9.2

* 24:23 27.3; 28.16, 30

* 24:27 25.9

* 25:2 24.1

* 25:3 23.14-15

* 25:7 24.5-6, 13

* 25:9 24.27

* 25:11 25.21, 25; 28.19

* 25:14 24.27

* 25:18 18.14-15

* 25:22 Luk 21.12; 23.8

* 26:1 9.15

* 26:4 Gal 1.14

* 26:5 23.6

* 26:6 23.6; 24.15; 28.20

* 26:9 8.3

* 26:12 9.1-22; 22.5-16

* 26:14 shushwom: Bwə́ á dʉ sá wúl mbií shushwom nə lɨ́ɨ́. Bwə́ ká dʉ lúmə íntɛny nə́ í kyéyʉg.

* 26:18 Ifz 2.2; 5.8-14; Kol 1.13

* 26:20 9.20, 28-29; Luk 3.8

* 26:23 3.15; Iza 49.6; Luk 24.46-47; 1Kr 15.20

* 26:26 Yuá 18.20

* 26:28 11.26

* 26:31 23.29

* 26:32 25.11-12

* 27:1 25.12

* 27:2 19.29

* 27:3 24.23; 28.2

* 27:9 2Kr 11.26

* 27:9 ici í ídʉ̂w: Í á dʉ bə zaŋ. Bwə́ á dʉ sá zaŋ nyɔɔŋg wəla lʉ bwóógʉ́d oŋkwɔ̧̂ bwə́ njúl ŋkí yáág.

† 27:12 məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Sud; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

‡ 27:12 məncwúm mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Nord; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

§ 27:13 məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Sud; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 27:14 Ŋkwɔ̧̂ wɔɔŋg mə́ dʉ zhu ŋgɛɛ mə́ncwúm mə́ jwɔ̂w.

* 27:18 Zhn 1.5

* 27:24 9.15

* 27:26 28.1

* 27:34 Luk 12.7

* 27:35 Luk 22.19

* 27:41 27.22

* 28:2 2Kr 11.27

* 28:5 Mak 16.18; Luk 10.19

* 28:6 14.11

* 28:11 Məwáás mɔɔŋg wə́ Kastor bá Polugʉs. Bwə́ á bə ozɛmbî wâ yə́bə́ Ogʉrɛ̂k. Buud bwə́ á dʉ tə́dʉga nə́ ozɛmbî bɔɔŋg wə́ bwə́ á dɨ baagʉlə ofʉ́la.

† 28:13 məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Sud; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 28:16 24.23

* 28:18 23.29

* 28:19 25.11

* 28:22 9.2

* 28:23 1.3; 8.12; 19.8; 28.31; Luk 17.21

* 28:26 Iza 6.9-10

* 28:28 13.46; Luk 3.6

‡ 28:29 Míl mícilyá mí ayág mí cugɛ́ nə iciyá íga.

Buud ɔ́ Róma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kálaad Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Róma yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad mə Pwôl shú Róma yí

Pwôl wə́ nyə á cilə kálaad ɛ́ga kənd Dɔ̧ mə Yésus í á bə Róma yí. Nyə á cɛɛl jɨ́ɨ́gʉli bwo váál bɨ́ nə ŋkul mpu cʉgə sɛɛŋgí, Oyúdɛn bə́nɔ̂ŋ ikúl ishús yí. Shúg lʉ njɨ́ɨ́gʉ́lá yé wə́: «Zɛmbî mə́ dʉ ŋwa múúd nə́ tʉ́təlí muud ja múúd mə búgʉla yí, búgə́ í kwaga» (1.17). Kálaad ɛ́ga jɨ nə məma mə́ŋkɔw məlɔ́ɔl.

(1) Tɛ́ɛ́d lúu 1 kə wɔ́ɔ́s lúu 8 ɨɨ́, Pwôl ŋgə lwágʉlə váál múúd jɨ nə ŋkul bə tʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yí. Pwôl ka ŋgə jɨ́ɨ́gʉli nə́ buud bɛ̂sh bʉ́sə osɔ́ɔl ɔ mísə́m, tɔɔ ikûl ishús, tɔɔ Oyúdɛn. Nə́ ndɛɛ́, buud bɛ̂sh bʉ́sə nə ŋkul dʉ́g cʉg njɨ nə kwííndyá mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, nəcé Yésus-Krîst wə́ ŋgə́ kə nə buud wə́ Zɛmbî.

(2) Nyiŋgə́lə wú lúu 9 kə wɔ́ɔ́s lúu 11 dɨ́, Pwôl ŋgə lás sâ í dʉ́gyá nə Oyúdɛn yí. A lwágʉlə nə́ kúl Oyúdɛn jɛ̂sh ncindí dɨ́ í á búgʉla Yésus. Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, Zɛmbî ŋgə ná jɔ̂w bwo, nəcé á cɛɛl bwo, bʉ́sə kúl jé.

(3) Wúlə lúu 12 kə wɔ́ɔ́s 15 dɨ́, Pwôl ŋgə lwágʉlə nda múúd mə jə́lá nə cʉgə cʉg krîstɛn nə́.

Pwôl nyə a shínal kálaad nə məbə́dá bə́dálə zhwog buud (lúu 16). A cwééd mínə́ mə́ búdá nə budûm, a sá nə́ sə́nɔ̂ŋ sə́ bə́g kúnə́-kúnə.

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl, lwaá mə́ *Krîst Yésus, mə wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Mə á zə bə *muud lwámá mə Yésus nəcé Zɛmbî nyə a jɔ̂w mə nə́ mə bə́g ntɔ́, Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh mə nə́ mə bwííŋgʉg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɛ́. 2  *Bweyʉ́lə Zɛmbî nyə á bwey kaag buud Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɔɔŋg, a sá nə́ *buud ɔ mícúndə́ bɛ́ bwə́ cíləg ŋkaagə́ nyɔɔŋgʉ́ Kálaad Zɛmbî dɨ̂. 3  *Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɔɔŋgʉ̂ dʉ́sə lâŋ mə́ mwân yé nyə á zə byɛ̂l mpwoŋ buud mə *Dávid dɨ́ yɛ́. 4 Njɨ, Zɛmbî nyə á yə nyə ŋkul á Shíshim mə́ Zɛmbî ja nyə á gwúmʉshi nyə yí; cínɔŋg wə́ nyə á mpu lwágʉlə nə́ Cʉgye wúsʉ́ Yésus-Krîst wɔɔŋgʉ́ jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî yɛ́. 5  *Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh mə fééshá á mpaam kwoŋ mə Yésus dɨ́ nə́ mə bə́g *muud lwámá yé. Lwámá wɔɔŋg wɨ́ nə́ mə sáág nə́ ikûl byɛ̂sh í bə́g nə məgwág mə búgə́, jínə́ dɛ́ í mú ŋwa gúmə́. 6 Bɨ bʉ́sə nə́mə́ búúd ɔ ikûl nə ilwoŋ byɔɔŋgʉ́, bɨ́ buud Zɛmbî mə́ jɔ̂w nə́ bɨ bə́g buud ɔ Yésus wá.

7  *Mə Pwôl, mə́ cilə bɨ́ buud bɛ̂sh Zɛmbî mə búl cɛɛl nûŋ Róma wá. Nyə a jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ bə́g buud bɛ́. Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Zɛmbî bâ Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ ŋgə́g nə cʉgə nə́ shɛɛ.

Pwôl jɨ nə yéésh kə́lə Róma

8  *Mə tɛ́ɛ́d fwo yə Zɛmbî waamə́ akíba kwoŋ mə Yésus-Krîst dɨ́ shú dʉ́n bɨ bɛ̂sh nəcé shí mishwun nyɛ̂sh í ŋgə gwádʉga búgə́ jɨ́n. 9  *Mə ŋgə yə Zɛmbî gúmə́ nə lâm wâm wɛ̂sh nəcé mə ŋgə̌lə bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə mwân yé. Zɛmbî wɔɔŋgʉ́ jɨ wúshinɛd waamə̂ nə́ mə aŋgɛ̂ nə bwɛlɛ yɔw tə́dʉ́gálə bɨ́ bɛ̂sh. 10 Mə ŋgə wá bɨ́ ja jɛ̂sh mə́jəgʉla mâm dɨ́; mə ŋgə jî Zɛmbî nə́ ŋkí á magʉlə, mə bə́g nə fwámɛ́ fwála mə zə́ nûŋ bɨ́dɨ́. 11 Mə jɨ bul bə nə yéésh nə́ mə dʉ́g bɨ̂. Mə́ cɛɛl kwíínd bɨ́ nə ísâ Zɛmbî mə dʉ yə bwán bɛ́ zhɨ́ɨ́ a *shíshim dɨ́ yí, bɨ mpúg lal búgə́d. 12 Ntɔ́ jɨ nə́ mə ŋgə jɨɨ nə́ shé bə́g kʉl ŋgwúd shú nə́, búgə́ bɨ́ bɨ́ nə ndɨ̂ mə́ jɨ́ nə́mə́ nə ndɨ̂ yí, í sáág nə́ shé bɛ̂sh bə́g nə məgwɔ̧̂, bɨ́ ŋwa mwo mə́dɨ́, mə ŋwa nə́mə́ bɨ́dɨ́. 13  *Bwaaŋg, mə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ bɨ bə́g kú mpu nə́ mə́ dʉ́ yigʉla nə́ mə zə́ nûŋ bɨ́dɨ́. Mə ŋgə jɨɨ nə́ sɛ́y jâm í bə́g nə́mə́ nə mpumə́ bɨ́dɨ́ nda bíl ílwoŋ dɨ̂. Njɨ, zə wɔ́ɔ́s múús ɨɨ́, məkwowʉla mə́ abɨ́dɛ́ mə nə́ mə zə́g. 14  *Mə jisə nə́ mə bwííŋgʉg buud bɛ̂sh Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, tɔɔ buud bwə́ mpu cʉg wá, tɔɔ buud bɨ́ kú mpu wá; tɔɔ ompuye ɔ́ ísâ tɔɔ buud bwə́ cúgɛ́ ómpuye wá. 15 Gwə́ wə́ mə́ ŋgə́ bul jɨɨ nə́ mə zə́g nə́mə́ bwiiŋg bɨ́ buud ɔ Róma Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl yí.

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dʉ́sə nyúl mpífə́ mə́ Zɛmbî

16  *Mɛɛ mə aŋgɛ̂ nə gwág shwôn nə bwiiŋgʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɔɔŋgʉ̂. Nəcé a dʉ́sə nə nyúl ŋkûl mə́ Zɛmbî shú cʉgʉ́lə múúd yɛ̂sh mə *búgʉla yɛ́, tɛ́ɛ́d nə *Oyúdɛn kala nə Ogʉrɛ̂k bɛ̂sh. 17  *Nəcé otʉ́təlí ɔ́ Zɛmbî* bwə́ mə́ nyín Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɨ̂. Muud nyə é kumə ótʉ́təlí ɔ́ Zɛmbî bɔɔŋg dɨ́ nə búgə́ nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́. Jɨ́ cilyá nə́: «Tʉ́təlí muud mə dʉ́g cʉg nəcé bə́lə nə búgə́».

Muud yɛ̂sh nyə a mə́ byaagʉlə nə Zɛmbî

18  *Mpugá nə́ Zɛmbî ŋgə lwóya mpimbə jé í ŋgə́ zhu gwɔ̂w, a ŋgə nyada nə buud bwə́ ŋgə́ cʉgə cʉg á kú bísh Zɛmbî ŋgə sá olɨ́lɨŋgɨ̂ wá, nəcé bwə́ ŋgə́ sá nə́ obʉ́bə́lɛ́ bwə́ kú sɛ̂y. 19  *Nəcé, isâ byɛ̂sh búúd bwə́ jə́lá nə mpu shú mə́ Zɛmbî dɨ́ yí, í á mə́ nyîn nə́ ŋgə́ŋ, Zɛmbî nyəmɛ́fwó nyə a mə́ lwó búúd byo nə́ ŋgə́ŋ. 20 Jɨ́ ntɔ́. Zɛmbî ŋkul nyɛ́ á kú nə njɨ í aŋgɛ̂ nə nyîn; sâ gwə́mɛ́fwó á jísə́ yí kú nə́mə́ nyîn. Njɨ, tɛ́ɛ́d ja nyə á tɛ́ shí nə gwɔ́w yí, misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́ mí ŋgə lwágʉlə ŋkul nyɛ́ nə sâ gwə́mɛ́fwó Zɛmbî jísə́ yí. Múúd mə ká tə́dʉga tə́dʉ́gá á fʉg, a dʉ́g. Buud bwə́ cúgɛ́ ná nə kɔɔd bɨ́ nə ŋkul kaad yí. 21  *Nəcé bwə́ á mə́ sá nə́, bwə́ mə́ tɛɛm mpu ísâ í dʉ́gyá nə Zɛmbî yí, bwə́ ayə́yɛ́ nyə gúmə́ nə akíba mə jə́lá nə nyə Zɛmbî yɛ́. Wáŋ faasʉ́lə ísâ í mú kú nə mfíí, lâm ímpwúfú wáŋ í mú yídʉ́gʉ́d nə́ ŋkwed. 22  *Sâ jɔɔŋg í mə́ sá nə́ bwə́ bə́g ilad, njɨ bwə́ ŋgə́ tə́dʉga nə́ bɨ́ nə fʉg. 23  *Bwə́ á mə́ sá nə́, gúmə́ bwə́ jə́lá nə yə Zɛmbî jɨ́ kú bá bwɛlɛ fudə yɛ́, bwə́ ŋgə yida yə ivʉgʉli í ísâ í dʉ bwoo yí, ivʉgʉli í búúd, nə ivʉgʉli í ínunú nə ivʉgʉli í ócúdú nə onywâ.

24 Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, Zɛmbî nyə a mə́ bɨ́d bwo daŋg-dáŋg nə́ bwə́ ŋgə́g nə bɛ̧ íwɨ́ɨ́mbʉ́g yâ milâm myáŋ, ŋgə sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ádʉdanâ, ŋgə sɛ́ɛ́mbʉli mənyúúl máŋ bwə́mɛ́fwó. 25  *Bwə́ á mə́ shwɔ̧́ɔ̧la óbʉ́bə́lɛ́ ɔ́ Zɛmbî, yidá ŋwa bwo nda ijɔ̧́ɔ̧́; bwə́ ŋgə yida kənd gúmə́ ísâ Zɛmbî nyə á tɛ́ yííd, í njúl nə́ Zɛmbî muud nyə a tɛ́ isâ byɛ̂sh yɛ́, nyə wə́ mə́ jə́lá nə gúmə́ kandʉgə á kandʉgə! Amɛn.

26  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, Zɛmbî nyə a mə́ bɨ́d bwo daŋg-dáŋg nə́ bwə́ bɛ̧́g iyéésh í ísâ í shwôn. Budá báŋ bwə́ mə́ bɨ́d sálə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nə budûm, bwə́ mú yida ŋgə sá bwə́ budá nə budá, í njúl nə́ ntɔ́ dɨ́ Zɛmbî nyə á kwambʉlə bwo nə́ í bág dʉ bə yɛ́. 27  *Nə́mə́ mbií ŋgwûd wɔɔŋgʉ̂, budûm, bwə́ mə́ lʉ́gə nə́ bwə́ bálanʉgɨ́ nə budá, bwə́ mú yida dʉ bə nə́, ŋgwɔ́l múdûm yə nə yéésh shú ŋgwɔ́l. Bwə́ ŋgə sá isâ í shwôn, ŋgwɔ́l múdûm balan nə ŋgwɔ́l nda mudá. Cwagʉwálə bwə́ ŋgə́ cwagʉwa wɔɔŋgʉ̂, bwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə nə́mə́ ŋwa myə́na myâ cínɔŋgʉ́.

28 Nə́ ndɛɛ́, nda bâŋ bwə́ abíshɛ́ nə́ bwə́ mpúg Zɛmbî nə́, Zɛmbî nyə a mə́ ka bɨ́d bwo daŋg-dáŋg nə́ bwə́ bə́g milúu kú dʉ mpu faas ísâ, ka ŋgə sá isâ bí kú jəla yí. 29  *Bwə́ mú lwándʉ́lá nə olɨ́lɨŋgɨ̂, nə mbíya lâm, nə yéésh mə́bii, nə gwɔ̧́lə lâm, nə zhíŋ, nə məgwú mə búud, nə ozhuyâ, nə məkə́ŋ, nə məfúlú kú nə wúmbʉ́lé; bwə́ kyey nə ontaandɛ̂, 30 sá íkúdʉ́gú, bwə́ mpii Zɛmbî, sá mpyóŋ, ŋkɛ̂ny mə́nyúul, sá bəgʉwa, bul bə nə fʉg sálə mə́bɔ̂w dɨ̂, sá míŋgáádə́ nə obyɔ̂l báŋ. 31 Bwə́ mú kú ná bɛ̧ mə́cɛ̧ɛ̧, kú gwág múud cɛy lámʉ́d, kú nə lâm íŋkúŋkwoŋ. 32 Í njúl nə́ bwə́ ŋgə mpu cígʉ́lá mə́ Zɛmbî nə́ buud bwə́ sá mbií mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mínɨ wá bwə́ mpíyá nə shwɨy ɨɨ́, bâŋ bwə́ sá myo, bwə́ gwág nə́mə́ búúd bwə́ sá myo wá nywa.

2

Buud bɛ̂sh bɨ́ nə məbɛ̧ɛ̧́, tɔɔ Oyúdɛn, tɔɔ ikûl ishús

1  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, wo muud ŋgə́ yə bɔ́ɔ́l búúd məbɛ̧ɛ̧́ yɛ́, tɔɔ wo wə́ zə́ tɔɔ zə́, wo cúgɛ́ nə kɔɔd wó jɨ́ nə ŋkul kaad yí. Nəcé, ja wó ŋgə́ yə bɔ́ɔ́l búúd məbɛ̧ɛ̧́ wo ŋgə́ sá isâ í mə́bɛ̧ɛ̧́ impwúd bwə́ ŋgə́ sá yí, womɛ́fwó nə́mə́ wə́ wo ŋgə́ yə məbɛ̧ɛ̧́ ɛ́nɛ. 2 Sə́ bɛ̂sh mə mpú nə́, buud bwə́ ŋgə́ sá mbií ísâ wɔɔŋg wá, Zɛmbî ŋgə sámb bwo milə́sʉ́ nda óbʉ́bə́lɛ́ bɨ́ nə́. 3 Wo wə́ ŋgə́ yə bɔ́ɔ́l búúd məbɛ̧ɛ̧́ wo ŋgə́ nə́mə́ sá isâ í mə́bɛ̧ɛ̧́ bwə́ ŋgə́ sá yí; wo tə́dʉ́gá nə́ wo bá faam, nə́ Zɛmbî nyə abʉ́lɛ sámb wo myó milə́sʉ́? 4  *Ye nə́ wó yida mpyêny bímbí jɔ̧ lâm Zɛmbî jɨ́ nə ndɨ̂ yí, nə bə́lə á ŋgə́ bə kú lámʉsa yí, nə bwándʉ́lə á ŋgə́ bwánd yí? Wo ampúyɛ́ nə́ jɔ̧ lâm Zɛmbî ŋgə́ bə nə ndɨ́ nɨ í ŋgə cíndal wo nə́ wo cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá? 5  *Ntɔ́, wo mə́ yidá bə njɨ miŋgáádə́ nə miŋgáádə́*, mpug nə́ Zɛmbî mə bá lwágʉlə búud bɛ̂sh mpimbə jé dúl jwɔ́wʉ́d. Wo ŋgə sá nə́ mpimbə jɔɔŋg í bâg bul yáág shú dwô dɨ̂. Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, Zɛmbî mə bá lwágʉlə nə́ á dʉ sámb buud mílə́sʉ́ sémbyé á tʉ́təlî. 6  *A bá yə múúd yɛ̂sh myə́na myâ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nyə á sá myá. 7 Bɔɔŋg bɨ́ nə zɛ́ny ŋgə́lə kə shwóg ŋgə sá mənywa, ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ ŋkə́nʉwag, bwə́ bə́g nə gúmə́, bwə́ cʉ́gəg cʉg í cúgɛ́ nə ŋkul shîn yí, a bá yə bwo cʉg á kandʉgə kandʉgə. 8 Bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ yida sá miŋgáádə́, kú magʉlə óbʉ́bə́lɛ́ wá, bwə́ ŋgə́ bɛ̧ məzhɨɨ́ mâ olɨ́lɨŋgɨ̂ wá, Zɛmbî mə bá gwág bwo mpimbə, a bá nyada nə bwo. 9 Buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ sá məbɔ̂w wá, bwə́ é bwəma nə *incwaw í ntʉg, bwə́ bá bə nə yágʉ́wó. Jínɨ í tɛ́ɛ́d fwo dʉ́gya nə *Oyúdɛn, í mú nə́mə́ dʉ́gya nə Ogʉrɛ̂k. 10 Bɔɔŋg bɛ̂sh báá bwə́ ŋgə́ sá mənywa wá, tɛ́ɛ́d nə Oyúdɛn kala nə Ogʉrɛ̂k ɨɨ́, bwə́ bá ŋkənʉwa, bwə́ bə nə gúmə́, cʉg bə̌ bwo nə́ shɛɛ. 11  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə ádɛ́ baam nə ŋgwɔ́l múúd ntɔ̧ ŋgwɔ́l. 12  *Nə́ ndɛɛ́, bíl íkúl í búúd í áshígɛ́ bwɛlɛ mpu *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧; ŋkí bâŋ bwə́ sá *mísə́m, bwə́ bá jɛ̧ɛ̧. Jɛ̧ɛ̧́lə wáŋ í ábʉ́lɛ́ bə shú sâ í dʉ́gyá nə məcɛ̧ɛ̧ yí. Bɔɔŋg bwə́ á mpu *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ wá, bwə́ ká ŋgə sá misə́m, bwə́ bá ŋwa mə́bɛ̧ɛ̧́ nə́mə́ nda mə́cɛ̧ɛ̧ mɔɔŋg mə́ ŋgə́ lwágʉlə nə́. 13 Buud bwə́ dʉ gwágʉlə mə́cɛ̧ɛ̧ gwágʉlə gwágʉ́lə́g wá, bwó dɨ́ bʉ́sə́ otʉ́təlí ɔ búúd mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ wá; njɨ, bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ wá, bwó wə́ Zɛmbî mə bá cɨ nə́ bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd wá. 14 Ŋkí ikûl ishús í ŋgə sá isâ mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ í ŋgə́ jî yí í njúl nə́ bwə́ áshígɛ́ lə́g mə́cɛ̧ɛ̧, bwə́ ŋgə sá isâ byɔɔŋgʉ́ nə fʉg byélé. Ntɔ́ mə́ lwágʉlə nə́ məcɛ̧ɛ̧ mɔɔŋg mə á bwey nyíi bwə́dɨ́ cʉgʉd. 15 Cʉg jáŋ í lwágʉlə nə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí mə́cɛ̧ɛ̧ mí bwo cilyá mílámʉ́d; lâm wáŋ í ŋgə nə́mə́ magʉlə ntɔ́, misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí mə́cɛ̧ɛ̧ myɔɔŋg mí dʉ nyîn nə́mə́ ja bwə́ dʉ faas ísâ í mə́bɛ̧ɛ̧́ nə isâ í ŋkáam yí. 16  *Sâ í bá nyîn nə́ ŋgə́ŋ jwɔ̂w lʉ́ sémbyé mílə́sʉ́ yí wə́nɨ. Nəcé, Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ ŋgə́ bwiiŋg yí ŋgə́ cɨ nə́, jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, Zɛmbî mə bá ntɨ *Krîst Yésus zə jaaw nda mítə́dʉ́gá mísə́ búúd ishwoo mímwɔ̧ dɨ́ nə́.

Oyúdɛn bwə́ á sá məlwə̂

17  *Wo muud jɨ́ nə jínə́ nə́ *Yúdɛn yɛ́, wó mə́ jɛ́ɛ́g kwoŋ *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ̂, wo ŋgə ŋwa gúmə́ nəcé wo mpǔlə fwámɛ́ Zɛmbî. 18 Wɛɛ wo mpú sâ Zɛmbî wɔɔŋgʉ̂ ŋgə́ jɨɨ yí, mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ í ŋgə́ ntâg sá nə́ wo mpúg dʉ fɛ́ɛ́sh sâ jɨ́ nə mfíí yí. 19  *Wɛɛ wo ŋgə tə́dʉga nə́ Zɛmbî nyə á yə wo sɛ́y lwólə wə́ancím-ncîm zhɨɨ́, wo ŋgə fɛɛn bɔɔŋg bɨ́ yídʉ́gʉ́d wá məŋkɛnya. 20 Wo ŋgə tə́dʉga nə́ Zɛmbî nyə á yə wo sɛ́y jɨ́ɨ́gʉ́lílə ílad, nə́ wo jɨ yɨ́ɨ́gʉli ikʉ́kágə́, nə́ mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ í mə́ sá nə́ wo mpúg obʉ́bə́lɛ́ fwámɛ́ mpu! 21  *Ká, wó ban ka jɨ́ɨ́gʉli wómɛ́fwó nəcé jɨ? Wo wə́ ŋgə́ cúndə nə́ buud bwə́ nda júwo, njɨ wɛɛ ka ŋgə júwo nəcé jɨ? 22 Wo ŋgə cɨ nə́ buud bwə́ nda sá mínɔɔmb, ká nəcé jɨ́ wé ŋgə́ sá yí? Wo ŋgə́ mpii ozɛmbî ɔ́ áyadʉ́g, nəcé jɨ́ wó ŋgə́ júwo isâ í ózɛmbî bɔɔŋg yí? 23 Wo ŋgə ŋwa gúmə́ nə́ wo mpú mə́cɛ̧ɛ̧, wo ŋgə́ nyiŋgə caam mwo; caamʉ́lə wó ŋgə́ caam mwo nɨ, wo ŋgə júwo Zɛmbî gúmə́ jé!

24  *Wo mə́ dʉ́g ɨɨ́? Kálaad Zɛmbî ŋgə cɨ nə́: «Bɨ́ ŋgə sá nə́ ikûl ishús í ŋgə́g nə *lás nə nyə bwaasʉ́lə mpu». 25  *Jɨ́ mpu bə nə́ ábɨwáág jɨ nə mfíí shú dwô dɨ́ ja wó bɛ̧́ mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ yí. Wó ká yida ŋgə caam məcɛ̧ɛ̧, wo bə nə́mə́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nda muud cúgɛ́ sɨ́yá ábɨwáág yɛ́. 26  *Njɨ, ŋkí muud cúgɛ́ sɨ́yá ábɨwáág yɛ́ mə́ bɛ̧ mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧, a bə mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nda muud jɨ́ sɨ́yá ábɨwáág yɛ́. 27 Muud nyə́ áshígɛ́ byɛ̂l kúl búúd í dʉ sɨ́ya ábɨwáág dɨ́ yɛ́, ŋkí nywáá ŋgə bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧, a bá sámb wo milə́sʉ́. Nəcé wo aŋgɛ̂ nə cʉgə nda mə́cɛ̧ɛ̧ mə jɨ́ɨ́ nə́, í njúl nə́ wo jɨ nə məcɛ̧ɛ̧ micilyá, wo nə́mə́ nə ábɨwáág. 28  *Jɨ́ nə́, bə́lə Yúdɛn cúgɛ́ njɨ sɨ́yálə íyuug, ábɨwáág kú bə njɨ nyɔɔŋg bwə́ sá nyúúlʉ́d yɛ́. 29 Fwámɛ́ Yúdɛn jɨ nyɔɔŋg nyə á mə́ magʉlə cʉg Yúdɛn nyə́dɨ́ tə́dʉgá dɨ́ yɛ́; fwámɛ́ ábɨwáág jɨ nyɔɔŋg nyə á mə́ sɨ̂y lám dɨ́ cwû yɛ́; nyâŋ mə́ zhu wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, kú bə nəcé muud ŋgə̌lə bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧. Fwámɛ́ Yúdɛn jɨ nyɔɔŋg mə ŋwá gúmə́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yɛ́, kú bə mísh mə́ búúdʉd yɛ́.

3

Tʉ́təlí muud cugɛ́ shí gaád

1 Ká ŋkí ntɔ́, *Oyúdɛn bwə́ ntɔ̧ bɔ́ɔ́l búúd nə nyáyɛ́ zhɨ́ɨ́? Ábɨwáág jɨ nə wáyɛ́ mfíí? 2  *Tɔɔ nyáyɛ́ zhɨ́ɨ́d, tɔɔ nyáyɛ́ dɨ, Oyúdɛn bwə́ ntɔ̧. Bwə́ ntɔ̧ nəcé, í tɛ́ɛ́d fwo bə nə́, bwə́ wə́ Zɛmbî nyə á kala iciyá byé wá. 3  *Ká jɨ? Ŋkí bɔ́ɔ́l Oyúdɛn bwə́ á bə kú bɛ̧ mícɛ̧ɛ̧lá myâ bə́nɔ̂ŋ Zɛmbî, yə sá jɔɔŋg wə́ í é sá nə́ Zɛmbî bə́g kú ná bɛ̧ íciyá nyə́mɛ́fwó nyə á cɨ yí? 4  *Mbɔ̂! Í cúgɛ́ nə ŋkul bə ntɔ́! Buud bwə́ jəlá nə mpu nə́ Zɛmbî mə́ dʉ cɨ njɨ obʉ́bə́lɛ́, buud bɛ̂sh bwə́ njúl obwiiŋgyɛ ɔ́ íjɔ̧́ɔ̧́. Sâ jɔɔŋg wə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí, nə́:

Buud bwə́ jəlá nə mpu nə́

iciyá byô bí njɨ obʉ́bə́lɛ́;

ŋkí bwə́ tə́l wo kɔɔd dɨ́, wo ntɔ̧.

5  *Ŋkí olɨ́lɨŋgɨ̂ bʉ́sʉ́ bwə́ dʉ sá nə́ otʉ́təlí ɔ́ Zɛmbî* bwə́ mpúg nyîn, sə́ ka cɨ cínɔŋg nə́ jɨ? Ye sə́ é cɨ nə́ Zɛmbî mə́ dʉ nə́mə́ sá ócícɛ́ndɛ́ ja á dʉ lwóya mpimbə jé nə sə́ yí? Mə fwóg ná lás zhizhe lásʉ́lə á buud. 6 Mbɔ̂! Í cúgɛ́ nə ŋkul bə ntɔ́! Í ká bə ntɔ́, Zɛmbî ka sámb búúd milə́sʉ́ ntʉ́dɛlɛ̂?

7 «Ŋkí ijɔ̧́ɔ̧́ byâm í dʉ sá nə́ obʉ́bə́lɛ́ ɔ́ Zɛmbî bwə́ búlʉg mpu nyîn, mə é ka nyiŋgə ŋwa mə́bɛ̧ɛ̧́ mə *sə́m na ntʉdɛlɛ?» 8  *Muud jɨ nə ŋkul cɨ na nə́: «Sə́ sáágá məbɔ̂w, məbɔ̂w mɔɔŋg mə́ wééshʉ́líg mənywa?» Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə́ ntáma mə jínə́ wá, bwə́ ŋgə cɨ nə́ mə á cɨ ntɔ́. Zɛmbî mə bá yə bwo intʉ́gʉ́lí í jə́la yí.

9  *Sə́ kág cɨ nə́ jɨ? Ye sə́ Oyúdɛn sə́ ŋgə ntɔ̧ bɔ́ɔ́l búúd nə nyúl zhɨ́ɨ́? Cwûd! Sə́ ŋgə kúnɔw lwágʉlə nə́ buud bɛ̂sh bʉ́sə mə́nyámá mə́ mísə́mʉ́d, buud bɛ̂sh tɔɔ Oyúdɛn tɔɔ Ogʉrɛ̂k. 10  *Sâ jɔɔŋg wə́ Mícilyá mí ŋgə́ lwágʉlə kʉ́l mí ŋgə́ cɨ nə́:

Kú nə muud jɨ́ tʉ́təlí, kú nə tɔɔ ŋgwûd.

11 Kú nə muud jɨ́ nə fʉg, kú nə muud ŋgə́ sɔ̧́ Zɛmbî.

12 Buud bɛ̂sh bwə́ á mə́ wú zhɨ́ɨ́d

bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə cwagʉwa ntɔ́,

kú nə tɔɔ ŋgwûd jɨ́ nə jɔ̧ lâm,

kú nə tɔɔ ŋgwûd nə ŋgwûd.

13  *Ŋkwoóminʉ́ jáŋ jɨ́ nda shwoŋ í mə́ bâŋ yí.

Jûm dáŋ í wééshʉ́lí njɨ məshɨɨgâ,

Sâ í wú bwo mpʉ́sə ijá í mpu yí

jɨ́ nda məjə mə nywâ.

14  *Məzhúŋgʉ́lú nə iciyá í ófimâl

í á mə́ lwánd bwo mímpud nə́ cwɔ́ɔ́.

15  *Məkuú mə́ cáás bwo shí

njɨ kə́lə gwú búúd.

16 Kʉ́l jɛ̂sh bwə́ kə́ yí,

bwə́ ŋgə gwɨ́ɨ́lya mənywa mə búud,

ŋgə nyasʉlə buud mə́ntágʉlad.

17 Bwə́ ampúyɛ́ zhɨ́ɨ́ mətəla.

18  *Bwə́ abwɛ́lɛ́ bə nə tə́dʉ́gá nə́ bwə́ fúndə Zɛmbî.

19 Sə́ mə́ mpú nə́ sâ jɛ̂sh *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ í ŋgə́ cɨ yí, í ŋgə dʉ́gya nə buud bwə́ á yéyɔw mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ wá. Jɨ́ ntɔ́ shú nə́ muud bə́g kú bɛ̂ny mpu, í mpúyʉ́g nə́ buud ɔ shí mishwun bɛ̂sh bwə́ á mə́ byaagʉlə mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 20  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, muud tɛɛm sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ jɨɨ myá, Zɛmbî nyə abʉ́lɛ cɨ nə́ muud wɔɔŋgʉ́ jɨ tʉ́təlí nəcé ntɔ́. Nəcé məcɛ̧ɛ̧ mə́sə yidá bə shú nə́ muud mpúg ja á mə́ sá sə́m yí.

Búgʉ́lálə Yésus-Krîst wə́ í sá nə́ muud nyínʉ́g tʉ́təlî

21  *Jaá ga jɨ́ nə́, Zɛmbî mə́ lwóya ótʉ́təlí bɛ́, kú ciiŋgya mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧́d. Mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ nə micilyá mí *búúd ɔ mícúndə́ mí ŋgə yida bwiiŋg otʉ́təlí Zɛmbî mə́ lwóya wá. 22  *Í mú nə́, muud mə *búgʉ́lá Yésus-Krîst yɛ́, Zɛmbî cɨ nə́ a jɨ tʉ́təlí muud. A dʉ sá ntɔ́ nə muud yɛ̂sh mə *búgʉla yɛ́, kú nə fyasʉ́g; 23  *nəcé buud bɛ̂sh bwə́ á mə́ sə̂m, nə́ ndɛɛ́ milwanə́ mí Zɛmbî mí á mə́ wú bwə́dɨ́ ícʉgʉd. 24  *Njɨ, Zɛmbî nywáá, mə́ cɨ nə́ bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd. A mə́ cɨ ntɔ́ ashwâ nə jɔ̧ lâm jé, nəcé shwɨy mə́ *Krîst Yésus í yîl bwo mə́nyámád. 25  *Yésus-Krîst wə́ Zɛmbî nyə á yána tâŋ cúdú məzáŋ yɛ́, shú nə́ mə́cií mɛ́ mə́ shwíyʉgʉ́, muud mə búgʉ́lá nyə yɛ́ bə́g nə ijuugá í *mísə́m. Yánalə Zɛmbî nyə a yána Yésus yí, nyə a lwágʉlə nə́ a jɨ tʉ́təlí nəcé nyə á ŋgə bɨ́d misə́m búúd bwə́ á ŋgə sá yág ja Zɛmbî nyə á ŋgə ná jísɔw yí. 26 Nyə á ŋgə jísɔw ntɔ́ a ŋgə́ mpu nə́ Yésus mə bá zə bə *lɨ́ɨ́m ícweel. Ja gaád a mə́ lwóya shwɨy mə Yésus dɨ́ nə́ a jɨ Zɛmbî á otʉ́təlî. Gwə́ wə́ á mə́ sá nə́, muud mə búgʉ́lá Yésus yɛ́, a cɨ nə́ muud wɔɔŋgʉ́ jɨ tʉ́təlí muud.

27  *Ká muud jɨ nə ŋkul ŋkɛ̂ny nyúúl na nə nyáyɛ́ zhɨ́ɨ́? Kú nə tɔɔ zhɨɨ́. Nəcé jɨ? Nəcé, bɛ̧ɛ̧́lə mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ́ wúsə́ nə mfíí, í yidá bə búgʉ́lálə. 28  *Sə́ ŋgə tə́dʉga nə́ Zɛmbî mə́ dʉ cɨ nə́ muud jɨ tʉ́təlí muud ja múúd wɔɔŋg mə búgʉla yí; í ádɛ́ bə nəcé ŋgə́lə sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ jɨɨ myá. 29  *Ye Zɛmbî jɨ njɨ Zɛmbî *Oyúdɛn? Ye a cugɛ́ nə́mə́ Zɛmbî á bɔ́ɔ́l búúd bɛ̂sh ɨɨ́? Haaw! A jɨ nə́mə́ Zɛmbî á bɔ́ɔ́l búúd bɛ̂sh. 30 Nəcé Zɛmbî jɨ njɨ ŋgwûd. Nyə wə́ mə́ bá cɨ nə́ buud ɔ ábɨwáág bɨ́ otʉ́təlí ja bwə́ búgʉla yí. Nyə nə́mə́ wə́ mə́ bá sá nə́, búúd bwə́ cúgɛ́ búúd ɔ ábɨwáág wá bwə́ ká búgʉla Yésus ɨɨ́, a cɨ nə́ bwə́ músə otʉ́təlí ɔ búúd. 31  *Ye ntɔ́ jɨ nə́ sə́ mə́ jímbál *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ nəcé búgə́? Mbɔ̂! Í cúgɛ́ ntɔ́! Sə́ ŋgə yida mpu tə̂l mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ fwámɛ́ céd.

4

Búgə́ mə́ Abʉraham jísə sə́ yuug

1 Shé é ka cɨ na nə́ jɨ́ shú mə́ dâ *Abʉraham? Mbɛ̂n yé í á sá nə́ a bə́g nə jɨ́? 2  *Ŋkí í á nywá ka bə nə́ Zɛmbî nyə á cɨ nə́ Abʉraham jɨ tʉ́təlí muud nəcé misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, Abʉraham nyə a nywá jee bə nə zhɨɨ́ nə́ a ŋkɛ́nyʉ́g nyúúl; njɨ a kú ŋkɛ̂ny nyúúl mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 3  *Ká Kálaad Zɛmbî ŋgə cɨ nə́ jɨ? Ŋgaá a ŋgə cɨ nə́:

Abʉraham nyə á búgʉla Zɛmbî,

Zɛmbî mú lɔ̧́ nyə búgə́ jé jɔɔŋgʉ́,

a mú cɨ nə́ Abʉraham jɨ tʉ́təlí muud.

4 Sə́ mə́ mpú nə́ muud mə sá gúl sɛ́y yɛ́ mə́ dʉ ŋwa myə́na; myə́na myɔɔŋg mí cúgɛ́ nə́ bwə́ sá nyə mpaam, mísə sâ bwə́ mbíd nyə yí. 5 Njɨ, Zɛmbî mə́ dʉ sá nə́ muud jɨ́ kú bísh nyə yɛ́ bə́g tʉ́təlí muud. Muud mə́ jəlá nə *magʉlə ntɔ́, kú lwóya mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. Muud mə mágʉ́lə́ ntɔ́ yɛ́, Zɛmbî lɔ̧́ nyə búgə́ jé, a cɨ nə́ a jɨ tʉ́təlí muud. 6  *Ntɔ́ wə́ *Dávid ŋgə́ lás ja á ŋgə́ bwiiŋg mənywa mə́ múúd jɨ́ nə́ Zɛmbî nyə alɔ̧́yɛ́ nyə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, á yida ŋwa nyə nə́ tʉ́təlí muud yɛ́. 7 Dávid nyə á cɨ nə́:

Buud Zɛmbî mə́ juu nə fúlú nyáŋ a kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ wá,

á mə́ jímbal *mísə́m myáŋ wá, bwə́ mə́ jəla.

8 Muud Cwámba mə́ bə kú ná kwo lɔ̧́ *sə́m yé yɛ́, mə́ jəla.

9 Jəlálə wɔɔŋg, ye wúsə njɨ shú buud ɔ ábɨwáág, yé wɨ́ nə́mə́ shú búúd bwə́ cúgɛ́ nə ábɨwáág wá? Gwágʉ́gá nə́ sə́ ŋgə cɨ nə́: «Zɛmbî nyə a dʉ́g búgə́ mə́ Abʉraham, a mú cɨ nə́ a jɨ tʉ́təlí muud.» 10 Jáyɛ́ ja Zɛmbî nyə á cɨ nə́ Abʉraham jɨ tʉ́təlí muud yí? Ye í á bə Abʉraham mə́ shîn sɨ́ya ábɨwáág, ye a kú fwo sɨ́ya? Í á shígɛ́ bə a mə́ shîn sɨ́ya, í á bə a kú fwo sɨ́ya. 11  *Nyə á ka lə́g ábɨwáág tâŋ məyɨɨgyé lwólə nə́ Zɛmbî nyə á cɨ nə́ a jɨ tʉ́təlí muud. Zɛmbî nyə á cɨ nə́ a jɨ tʉ́təlí muud nəcé búgə́ nyə á *búgʉla a kú fwo sɨ́ya ábɨwáág yí. Ntɔ́, Abʉraham nyə á ka zə bə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ á buud bɛ̂sh bwə́ búgʉ́lá Zɛmbî nda nyə kú sɨ́ya ábɨwáág wá, nəcé Zɛmbî mə lɔ̧́ bwo búgə́ jáŋ, a mú cɨ nə́ bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd nda Abʉraham. 12  *Bɔɔŋg bwə́ mə́ sɨ́ya ábɨwáág wá, bwə́ ka bɛ̧ kuú njɔɔnd sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Abʉraham nyə á kyey a kú fwo sɨ́ya ábɨwáág yí, Abʉraham jɨ nə́mə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wáŋ.

13  *Zɛmbî nyə á kaag Abʉraham bə́nɔ̂ŋ mpwoŋ buud nyɛ́ nə́ bwə́ wə́ bwə́ bá bə nə shí nyɛ̂sh. Í a shigɛ́ bə nəcé Abʉraham mpǔlə bɛ̧ mə́cɛ̧ɛ̧; í á bə nəcé Abʉraham nyə a búgʉla, Zɛmbî mú cɨ nə́ a jɨ tʉ́təlí muud. 14  *Í ká bə nə́ buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ wá, bwə́ wə́ bɨ́ nə kɔw lʉ́ ísâ Zɛmbî nyə á kaag yí, mpu nə́ búgə́ í mə́ bə kú nə mfíí, ŋkaagə́ kú nyiŋgə́ bə sâ múúd mə wɨ́ɨ́mbé nə kənd lâm yí. 15  *Nəcé məcɛ̧ɛ̧ wə́ mə́ dʉ sá nə́ mpimbə mə́ Zɛmbî í bííg muud; məcɛ̧ɛ̧ mə́ á mbə̂m bə kú bə, caamʉ́lə mə́cɛ̧ɛ̧ kú nə́mə́ bə. 16  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, búgə́ wə́ í é sá nə́ muud lə́gʉ́g mənywa Zɛmbî nyə á kaag má. Í bə́ ntɔ́ shú nə́ mpaam mə́ Zɛmbî í mpúyʉ́g, ŋkaagə́ í mú bə nə mfíí shú mpwoŋ buud mə́ Abʉraham nyɛ̂sh. Mfíí wɔɔŋg í cúgɛ́ njɨ shú bɔɔŋg bwə́ á lə́g *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ wá; wúsə nə́mə́ shú bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ búgʉla nda Abʉraham sɔ́ɔ́ŋgʉ́ á sə́ bɛ̂sh wá. 17  *Sá jɔɔŋg jísə Mícilyád nə́: «Mə a sá nə́ wo bə́g sɔ́ɔ́ŋgʉ́ á ncúlyá ikûl nə ilwoŋ.» Abʉraham jɨ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ mísh mə́ Zɛmbî nyə á búgʉla yɛ́d, Zɛmbî mə́ dʉ gwûmʉshi mímbimbə, dʉ sá nə́ sâ í cúgɛ́ yí í bə́g yɛ́. 18 Fwála í á bə nə́ muud kú ná bwánd nə búgə́ yí, Abʉraham nywáá nyə á ŋgə gwaa kənd mísh nə búgə́. Nyə a búgʉla Zɛmbî, a músə bə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ á zhwog ikûl nə ilwoŋ. Micilyá mí ŋgə cɨ nə́: «Bímbí nɨ wə́ mpwoŋ buud nywô í bá bə yɛ́.» 19  *Nə́ ndɛɛ́, Abʉraham nyə á bə nə mimbû kúnə́-kúnə nə təd, a ŋgə́ mpu nə́ nyúúl mə́ shîn kə nyə, mudá yé *Sara njúl kundú. Njɨ, Abʉraham nyə á tɛɛm ŋgə dʉ́g isâ ínɨ ntʉ́nɨ, búgə́ jé í á shígɛ́ shímba. 20 Búgə́ í á shígɛ́ fúfə nyə nə́ a shwána ŋkaagə́ mə́ Zɛmbî. Búgə́ jé í á yida lʉlʉshi nyə, a mú yə Zɛmbî gúmə́ 21  *a shwu nyúul ncindî nə ncindî nə́ Zɛmbî jɨ nə ŋkul mə sá sâ á mə́ kaag yí. 22  *Sâ jɔɔŋg wə́ ciyá jɨ́ nə́: «Zɛmbî mú lɔ̧́ nyə búgə́ jé jɔɔŋgʉ́, a mú cɨ nə́ a jɨ tʉ́təlí muud» yí. 23  *Cilyá í ŋgə́ cɨ nə́: «Zɛmbî mú lɔ̧́ nyə búgə́ jé jɔɔŋgʉ́» nɨ, í cúgɛ́ njɨ shú mə́ Abʉraham nyəmɛ́fwó, 24 wúsə nə́mə́ shú dʉ́sʉ́. Zɛmbî mə bá nə́mə́ lɔ̧́ sə́ jísʉ́ búgə́, sə́ bɛ̂sh buud sə́ ŋgə́ *magʉlə nə́ Zɛmbî nyə a gwûmʉshi Cwámba wúsʉ́ Yésus wá. 25  *Nəcé Yésus nyə á kaanz zə cé íwushí bísʉ́, Zɛmbî nyə a gwûmʉshi nyə shú nə́ sə́ bə́g otʉ́təlí ɔ búúd nyə́dɨ́ míshʉ́d.

5

Yésus nyə á zə sá ŋkwambʉlə

1  *Nə́ ndɛɛ́, nda Zɛmbî mə́ cɨ nə́ sə́ mú otʉ́təlí ɔ búúd nəcé búgə́ nə́, mpwogɛ́ músə mpə́dʉ́gá sə́nɔ̂ŋ Zɛmbî nəcé Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst. 2  *Ntɔ́, nda sə́ bɨ́ nə búgə́ nə́, sə́ mú nə zhɨɨ́ nə́ sə́ ciiŋgya wə́ Yésus nə́ ndɛɛ́ kə bwəma nə mpaam mə́ Zɛmbî. Mpaam nyɔɔŋg dɨ́ wə́ sə́ ŋgə́ cʉgə ja gaád kú ná fúfug yɛ́. Sə́ ŋgə ntâg cʉgə milúu nə́ sáŋ nəcé sə́ ŋgə bwánd nə búgə́ jɛ̂sh nə́ sə́ mə́ bá nə́mə́ ŋkənʉwa mə́ŋkənʉwa mə́ Zɛmbî. 3  *Sə́ mə́ bul nyiŋgə bə nə milúu nə́ sáŋ ja *íncwaw í ntʉg í ŋgə́ bíí sə́ yí, nəcé sə́ mə́ mpú nə́ incwaw í ntʉg í jɨ́ɨ́gʉ́lí sə́ nə́ sə́ bə́g nə zɛ́ny kə́lə shwóg. 4 Muud nyə á mə́ jɨ́ɨ́g zɛ́ny kə́lə shwóg yɛ́ nyə ányiŋgəyɛ́ ná dʉ bʉ́la ja mə́bwə́bʉ́lán mə́ é dʉ wɔ́ɔ́s nyə yí; bə́lə kú bʉ́la wɔɔŋgʉ́ í mú sá nə́ a mpúg ŋgə bwánd nə búgə́. 5  *Sə́ ábʉ́lɛ́ sámba nə bwándʉ́lə sə́ é bwánd ntɔ́ yí, nəcé Zɛmbî nyə a mə́ yə sə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nə́ a ŋgə́g nə myɛɛg sə́ cɛɛlí mílámʉ́d.

6  *Krîst nyə á zə yə fwála Zɛmbî nyə á cɛ̧ɛ̧lə yííd, ja sə́ á bə ná ítag-bwool yí, ja jɔɔŋg wə́ *Krîst nyə á zə yə, zə cé búud bɨ́ kú bísh Zɛmbî wá. 7 Muud cugɛ́ nə ŋkul mpu magʉlə nə́ a yə́ jilá mə́ tʉ́təlí muud; muud jɨ nə ŋkul yə jilá mə múúd jɨ́ fwámɛ́ múúd yɛ́d. 8  *Zɛmbî nywáá ŋgə yida lwágʉlə nə́ á cɛɛl sə̂. Ndəm á cɛɛlí jɔɔŋg nyɨ́ nə́ Krîst nyə á zə yə jilá jísʉ́d sə́ njúl ná ósɔ́ɔl ɔ *mísə́m. 9  *Ŋkə́mʉ́sá ná Yésus fwó sá ntɔ́ sə́ njúl osɔ́ɔl ɔ mísə́m, ŋkəmʉsa nə ja mə́cií mɛ́ mə́ mə́ sá nə́ Zɛmbî cɨ́g nə́ sə́ bɨ́ otʉ́təlí ɔ búúd ga; ŋgaá nə́ nyə é ka sá nə́ sə́ fáámʉgɨ́ nə mpimbə mə́ Zɛmbî í ŋgə́ zə yí? 10  *Zɛmbî nyə á ntɨ mwân yé zə yə shú nə́ shwɨy dɛ́ í sáág ŋkwambʉlə mpə́dʉ́gá sə́nɔ̂ŋ. Ŋkə́mʉ́sá ná á fwó sá ntɔ́ ja sə́ á bə mizhízhíŋ myɛ́ yí, ŋkəmʉsa nə ja sə́nɔ̂ŋ mú mpwogɛ́ ga. Nyə e bá yə sə́ cʉg nəcé Krîst ŋgə cʉgə. 11  *Jɛ̂sh nə́mə́ dɨ́ cɨ́. Sə́ bʉ́sə nə milúu nə́ sáŋ nə Zɛmbî shú mə́ Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst muud nyə á mə́ zə sá nə́ sə́nɔ̂ŋ Zɛmbî bə́g mpwogɛ́ jaá gaád yɛ́.

Yésus jɨ Adam ábɛɛ̂

12  *Sâ mə́ ŋgə́ cɛɛl cɨ yí jɨ́ nə́ *sə́m í á zə shí mishwun nəcé muud ŋgwûd, sə́m wɔɔŋgʉ́ mú julə shwɨy; shwɨy mú kala nə búúd bɛ̂sh, nəcé buud bɛ̂sh wə́ bwə́ á sá sə́m. 13  *Shúshwóógʉ́ nə́ Zɛmbî zə́g yə Moyîz məcɛ̧ɛ̧, sə́m í á bwey dʉ bə shí mishwun; njɨ, Zɛmbî nyə a shígɛ́ fwo dʉ lɔ̧́ búúd misə́m nəcé məcɛ̧ɛ̧ kú fwo bə. 14  *Njɨ, té wúlə wəla mə́ Adam zə wɔ́ɔ́s wəla mə́ Moyîz ɨɨ́, shwɨy í á ŋgə bii buud bɛ̂sh tɔɔ buud bwə́ á shígɛ́ sá mbií sə́m nda caamʉ́lə mə́cɛ̧ɛ̧ Adam nyə á caam yí.

Adam nyɛ jisə vʉgʉli mə múúd nyə á jəla nə zə yɛ́. 15 Sə́ cúgɛ́ nə ŋkul yɨɨga íwushí í Adam nə yána mə́ Zɛmbî. Jí nə́, iwushí í Adam muud ŋgwûd í á sá nə́ zhwog buud bwə́ bwə́mag nə shwɨy. Mpaam mə́ Zɛmbî í ntɔ̧ mínjɨ, yána nyə á yə zhwog buud lúú mə́ Yésus-Krîst muud ŋgwûd yí í bul bə nə mfíí. 16 Məma salanɛ̂ jisə mpə́dʉ́gá sâ Zɛmbî nyə á yə buud mpáam dɨ́ yí nə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ íwushí i múúd ŋgwûd í á sá yí. Nəcé, sémbyé í á bɛ̧ iwushí i múúd ŋgwûd yí í á bə nə́ muud mə́ jəlá nə bwəma nə intʉ́gʉ́lí í ayíyáág. Njɨ, ja búúd bwə́ mə́ sá mísə́m nə́ sâ sâ sâ yí, yána mə́ Zɛmbî dáá í mə́ yida sá nə́ buud bwə́ bə́g otʉ́təlí ɔ búúd mísh mɛ́d. 17  *Jɨ́ ntɔ́, iwushí múúd ŋgwûd nyə á wush yí í á sá nə́ shwɨy í kwágag nə buud bɛ̂sh. Njɨ, Zɛmbî mə́ sá búúd mbíya məma yána lúu mə́ Yésus-Krîst muud ŋgwûd dɨ̂; a mə́ sá bwo mənywa, a sá nə́ bwə́ bə́g otʉ́təlí ɔ búúd. Bwə́ bá cʉgə nəcé *Krîst, bə́nɔ̂ŋ ka bá bə mícî.

18 Nda í ká bə nə́ wusʉ́lə múúd ŋgwûd nyə á wush yí í á sá nə́ buud bɛ̂sh bwə́ bə́g nə intʉ́gʉ́lí nə́, ntɔ́ nə́mə́, Zɛmbî nyə cɨ nə́ buud bɛ̂sh bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd nəcé sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ tʉ́təlí muud ŋgwûd nyə á sá yí. 19 Nə́mə́ nda búúd bɛ̂sh bwə́ á mə́ bə ósɔ́ɔl ɔ mísə́m nəcé sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́lwə̂ múúd ŋgwûd nyə a sá yí nə́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ zhwog buud bwə́ bá bə ótʉ́təlí nəcé sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́gwág múúd ŋgwûd nyə a sá yí.

20  *Zɛmbî nyə á wá *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧ shú nə́ iwushí í mpyáánzʉ́g. Nə́ ndɛɛ́, kʉ́l sə́m í á mpyáánz yí, mpaam mə́ Zɛmbî í á nyiŋgə mpyáánz ntɔ̧ íwushî. 21  *Mpaam mə́ Zɛmbî í á mpyáánz ntɔ̧ íwushî shú nə́, nda sə́m í á ŋgə jwɔ̧́, í dʉ́gə́ sá nə́ buud bwə́ bwə́mag nə shwɨy nə́, mpaam mə́ Zɛmbî í jwɔ̧́g ja gaád, ŋgə́ sá nə́ buud bwə́ bə́g otʉ́təlí ɔ búúd; nə́ ndɛɛ́, sə́ mú nə ŋkul jee lə́g cʉg á kandʉgə kandʉgə lúu mə́ Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst dɨ̂.

6

Sə́ bʉ́sə mimbimbə shú sâ í dʉ́gyá nə misə́m yí

1  *Shé kág cɨ nə́ jɨ? Ye shé mə́ jəlá nə ŋgə kə nə *misə́m shwóg nə shwóg shú nə́ Zɛmbî ŋgə́g nə bul nyiŋgə sá shé mpaam? 2  *Mbɔ̂! Í ajə́láyɛ́ nə bə ntɔ́! Shé á mə́ yə, shwɨy dɔɔŋg í á mə́ sá nə́ shé béégyág nə misə́m; shé é ka nyiŋgə ŋgə cʉgə mísə́mʉ́d na ntʉdɛlɛ? 3  *Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ sə́ bɛ̂sh buud sə́ á ŋgə duwan tâŋ buud ɔ Yésus wá, sə́ á mə́ yə nə́mə́ nduwán wɔɔŋgʉ́d? 4  *Ntɔ́ jɨ nə́ duwanʉ́lə sə́ á duwan yí, sə́ á yə, sə́nɔ̂ŋ Yésus sə́ mú dɔw. Ntɔ́ mə́ kə́ nə́, nda ŋkûl áyíyáág mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ í á gwûmʉshi nyə nə́, shé mə́ jəlá nə ka cʉgə cʉg ágúgwáan. 5  *Nəcé nə́, ŋkí sə́ mə́ cɨ nə́ shwɨy dɛ́ í músə shwɨy dʉ́sʉ́, gwúmʉ́lə yé í é bə nə́mə́ gwúmʉ́lə wúsʉ́. 6  *Shé kágá mpu nə́ mbií búúd shé á dʉ fwo bə yí í á bə mbádʉ́gá nə *Krîst ja nyə á yə kwolós dɨ́ yí. Í á sɨ̂y ntɔ́ shú nə́ ŋkul mísə́m mí á dʉ bə nə ndɨ́ shédɨ́ mílâm dɨ́ yí í shínʉ́g kandʉgə, shé wúg mə́nyámá mə́ mísə́mʉ́d. 7 Mpugá nə́ muud mə́ yə yɛ́, misə́m mí ányíŋgə́yɛ́ ná jwú nə nyə. 8 Nda sə́nɔ̂ŋ Krîst sə́ á yə nə́, sə́ mə́ tə́dʉ́gá nə́ sə́nɔ́ŋ sə́ é cʉgə nə́mə́. 9  *Sə́ mə́ mpú nə́ njɨ Krîst nyə a gwûm yí, nyə abʉ́lɛ ná nyiŋgə yə, shwɨy í cúgɛ́ ná nə ŋkul bii nyə. 10 Shwɨy nyə á yə yí í á sá nə́ a béégyág nə misə́m ja ŋgwûd á kandʉgə; cʉg á ŋgə́ cʉgə yí jísə shú mə́ Zɛmbî. 11  *Nə́mə́ mbií ŋgwúd wɔɔŋgʉ́, bɨ mə́ jəlá nə ŋwa bɨ́mɛ́fwó nə́ bɨ á mə́ yə, shwɨy dɔɔŋg í á mə́ sá nə́ bɨ béégyág nə misə́m; njɨ bɨ́ ka ŋgə cʉgə shú mə́ Zɛmbî, kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂.

12  *Sə́m í á jə́láyɛ́ ná nə nyiŋgə jwú nə́ mənyúúl mʉ́n mə́ bá yə mə́nɨ; mbɔ̂, *sə́m í á jə́láyɛ́ ná nə sá nə́ bɨ dʉ́g ŋgə bɛ̧ iyéésh ya mənyúúl mʉ́n. 13 Kúgá ná dʉ balan nə ikʉ́l í nyúúl bín dʉ sá olɨ́lɨŋgɨ̂ nə́mə́ nda bɨ́ bɨ́ ná mə́lwaá mə́ mísə́m. Yidagá yə Zɛmbî mənyúúl mʉ́n nəcé bɨ a shí yə, nə́ ndɛɛ́ bɨ mú gwûm. Ntɔ́, balanʉgá nə ikʉ́l í nyúúl bín dʉ́lə sá ótʉ́təlî. 14  *Sə́m í abʉ́lɛ́ ná nyiŋgə jwú nə bɨ̂; nəcé bɨ́ cugɛ́ ná íjwûga í mə́cɛ̧ɛ̧́d, bɨ bʉ́sə mpáam mə́ Zɛmbî dɨ̂.

Sə́ bʉ́sə mikwám mí cʉg á tʉ́təlî

15  *Ntɔ́ wə́ jɨ́? Sə́ sáág *misə́m nəcé sə́ músə mpáam mə́ Zɛmbî dɨ́, kú ná bə íjwûga í mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ? Mbɔ̂! Í ajə́láyɛ́ nə bə ntɔ́! 16  *Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ bɨ́ mə́ ká yə múúd mənyúúl nə́ bɨ é dʉ sá nyə məgwág, bɨ́ shwal bə mə́lwaa mɛ́? Bɨ bʉ́sə məlwaa mə́ múúd bɨ́ mə́ sá mə́gwág nə ndɨ́ yɛ́. Bɨ́ mə́ ká bə mə́lwaa mə́ mísə́m, misə́m mí kwaamb bɨ́ shwɨy; bɨ́ mə́ ká bə mə́lwaa mə́ Zɛmbî, Zɛmbî cɨ nə́ bɨ́ bɨ́ otʉ́təlí ɔ búud. 17  *Akíba nə Zɛmbî nəcé yág ɨɨ́, bɨ á dʉ bə məlwaa mə́ cʉg mísə́m; njɨ ja gaád ɨɨ́, bɨ a mə́ kənd mílâm mín myɛ̂sh njɨ́ɨ́gʉ́lá í ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉlɔw buud bɛ̂sh yííd, njɨ́ɨ́gʉ́lá bɨ́ á lə́g yí. 18  *Bɨ a mə́ shwub nə misə́m, bɨ músə məlwaa mə́ cʉg ótʉ́təlî. 19 Mə lás ná zhizhe lásʉ́lə á buud nəcé bɨ ádɛ́ lɛɛl gwág. Mwɔ̂w mə́ mpʉ́s ɨɨ́, bɨ á dʉ balan nə ikʉ́l í nyúúl bín dʉ cʉgə nda məlwaá mə́ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ádʉdanâ, məlwaá mə́ cʉg á kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧; zhúgʉ́lâ a cínɔŋgʉ́ í á bə nə́ bɨ á dʉ sá Zɛmbî məlwə̂. Jaá gaád ɨɨ́, ságá nə́ ikʉ́l í nyúúl bín í bə́g məlwaá mə́ cʉg ótʉ́təlí; zhúgʉ́lâ a cínɔŋgʉ́ í é bə nə́ bɨ é ŋgə cʉgə cʉg Zɛmbî mə gwág nywa yí. 20 Mpugá nə́ ja bɨ́ á dʉ bə məlwaá mə́ mísə́m yí, í áshígɛ́ dʉ bə bɨ́ yɨ́ɨ́mbʉ́lí nə́ bɨ kə́ndʉg milâm ótʉ́təlí dɨ̂. 21  *Wáyɛ́ mfíí bɨ́ á bə nə ndɨ́ ja jɔɔŋg yí? Ŋgaá bɨ mú dʉ gwág mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mín shwôn, nəcé mí á dʉ bə myɔɔŋg mi kə́nd múud njɨ shwɨy dɨ́ myá? 22 Ká jaá ga, nda Zɛmbî mə́ yîl bɨ́ mə́nyámá mə́ mísə́mʉ́d sá nə́ bɨ bə́g məlwaá mɛ́ nə́, bɨ mú ŋgə cʉgə cʉg á gwág nywa yí, bɨ́ mú nə́mə́ nə cʉg á kandʉgə kandʉgə. 23  *Haaw, sə́m í kwaamb múúd shwɨy, njɨ Zɛmbî nywáá mə yə́ múúd cʉg á kandʉgə kandʉgə mpáam nyɛ́d; a yáná gwo kwoŋ mə Cwámba wúsʉ́ *Krîst Yésus dɨ̂.

7

Sə́ ŋgə sɛ̂y nə Zɛmbî mbií ágúgwáan

1 Bwaaŋg, ja mə́ ŋgə́ lás nə bɨ́ yí, mə mpú nə́ mə ŋgə lás nə buud bwə́ mpú mə́cɛ̧ɛ̧ wá. Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ məcɛ̧ɛ̧ mə́ dʉ jwú nə muud njɨ ja múúd ŋgə́ ná cʉgə yí? 2  *Nda mudá, ŋkúmba cɛ̧ɛ̧ í ŋgə laad nyə nə ŋgwúm yé té wɛ̂sh ŋgwúm ŋgə́ ná cʉgə yí. Njɨ, ŋgwúm mə́ ká yə, cɛ̧ɛ̧ dɔɔŋgʉ́ kú ná bii múdá. 3 Ntɔ́ jɨ nə́, múdá mə́ ká ntɔ̧ wúl njɔ́w báád ŋgwúm ná nə mísh ɨɨ́, bwə́ jɔ̂w nyə nə́ mudá minɔɔmb. Njɨ, ŋkí ŋgwúm mə́ yə, cɛ̧ɛ̧ kú ná nyiŋgə bii múdá; á ká ntɔ̧ wúl njɔ́w báád ɨɨ́, a kú bə múdá minɔɔmb.

4  *Bwaaŋg, jɨ́ nə́mə́ mbií ŋgwûd wɔɔŋgʉ́ shú dʉ́n, bɨ músə buud ɔ *Krîst, sá jɔɔŋg í á mə́ sá nə́ bɨ bə́g mimbimbə shú sâ í dʉ́gyá nə məcɛ̧ɛ̧ yí. Bɨ á mə́ ntɔ̧ məbwə̂ mə́ múud shúsʉ́d, múúd nyə a gwûm yɛ́. Í á sɨ̂y ntɔ́ shú nə́ shé wúmə́g Zɛmbî mpumə́*. 5  *Nəcé, ja shé á ŋgə ná bɛ̧ iyéésh í cʉg múúd yí, məcɛ̧ɛ̧ mə́ á dʉ shwambʉlə bɔ́w-bɔ̂w íyéésh bísʉ́. Bɔ́w-bɔ̂w íyéésh bísʉ́ byɔɔŋgʉ́ wə́ í á dʉ ŋgə sɛ̂y sə́dɨ́ íkʉ́l í nyúúlʉ́d, mpúmə́ a cínɔŋg nyə á bə njɨ shwɨy. 6  *Jaá ga, shé mú mimbimbə shú sâ í dʉ́gyá nə məcɛ̧ɛ̧ mə́ á dʉ bii shé mikwám má; ntɔ́, shé mə́ wú míkwám myɔɔŋgʉ́d. Shé mú məlwaá mə́ Zɛmbî mbií ágúgwáan Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ lwágʉlə shé yí, kú ná bə mbií á yág shé á ŋgə bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ nda mə́sə́ cilyá nə́.

Ká məcɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə kwíínd jɨ

7  **Shé kág cɨ nə́ jɨ? Məcɛ̧ɛ̧ mə́ mə́ yidá bə *sə́m? Mbɔ̂! Í cúgɛ́ nə ŋkul bə ntɔ́! Njɨ, məcɛ̧ɛ̧ mə́ á mbə̂m bə kú bə, mə a shígɛ́ nywá mpu sâ bwə́ jɔ́w nə́ sə́m yí. Nəcé, cɛ̧ɛ̧ í á mbə̂m bə kú cɨ nə mə nə́: «Ci wo kú wɨ́ɨ́mb sâ ŋkán», mə a shígɛ́ nywá mpu sâ bwə́ jɔ́w nə́ iwɨ́ɨ́mbʉ́g yí. 8  *Sə́m í á ŋwa zhɨɨ́ na mpə́ndí nɨɨ́d, í mú sá nə́ mə tɛ́ɛ́dʉ́g ŋgə́lə wɨ́ɨ́mb isâ mimbií mimbií. Məcɛ̧ɛ̧ mə́ ká bə kú bə, sə́m mə́ yə. 9  *Té wɛ̂sh mə́ á ŋgə ná bə kú mpu mə́cɛ̧ɛ̧ yí, mə á ŋgə cʉgə. Ká, njɨ mə́ á ka zə mpu mpə́ndí yí, sə́m mú bʉ̂n lúu, 10  *mɛɛ mú yə. Mpə́ndí í á bə nə́ í kwáámbʉg mə cʉg yí, í mú yidá kwaamb mə shwɨy. 11  *Nəcé, sə́m í á ŋwa zhɨɨ́ mpə́ndíd, í mú jwáŋgʉlə mə nə́ ndɛɛ́ í mú gwɨ́ɨ́lya mə.

12  *Sâ ŋgwúdʉ̂, məcɛ̧ɛ̧ máá mə́sə ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ sâ, sâ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ jɨɨ yí í njúl nə́mə́ ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ sâ, í njúl tʉ́təlí, ŋkí nywa. 13 Ká, ye sâ ányunywaâ í mə́ yida bə sâ shwɨy shú dáamə́? Mbɔ̂! Í cúgɛ́ ntɔ́! Jɨ́ nə́ sə́m í á yida ŋwa zhɨɨ́ sâ ányunywaâ dɨ́ nə́ í zə́ gwɨ́ɨ́lya mə; ntɔ́, mpə́ndí í mú sá nə́ sə́m í mpúyʉ́g, í mpúg nə́mə́ nyîn nə́ wúsə mbíya bɔ́w-bɔ̂w sâ.

Cʉg mísə́m í dʉ wá múud mə́nyámád

14  *Haaw. Sə́ mə́ mpú nə́ məcɛ̧ɛ̧ mə́sə sâ á *shíshim, mɛɛ mə ŋgə ná bɛ̧ iyéésh í cʉg múud, mə jɨ kwám á *misə́m. 15  *Sâ gwə́mɛ́fwó mə́ ŋgə́ sá yí, mə aŋgɛ̂ nə wámbʉlə gwo. Mə aŋgɛ̂ nə sá sâ mə́ cɛ́ɛ́l sá yí, njɨ sâ mə́ ŋgə́ mpii yí, gwə́ wə́ mə́ sá yí. 16 Nda jɨ́ ka bə nə́ sâ mə́ ŋgə́ sá yí mə aŋgɛ̂ nə cɛɛl gwo nə́, mə mə́ ka dʉ́g nə́ məcɛ̧ɛ̧ mə́sə jɔ̧jɔ̧ sâ. 17 Ntɔ́, mɛɛ ná dɨ́ ŋgə́ sá isâ mə́ ŋgə́ sá yí, jísə sə́m í njúl mə nyúúlʉ́d yí. 18  *Mə mpú bʉ́bə́lɛ́ nə́ ŋkul mə sá mə́nywa yí í cúgɛ́ cʉg múúd jâmʉd. Yéésh nə yéésh jâŋ wə́ mə́ jɨ́ nə ŋkul gwág yí; njɨ, kú nə ŋkul mə́ sá mə́nywa mə́ ŋgə́ cɛɛl sá má. 19 Ntɔ́ jɨ nə́, mənywa mə́ cɛ́ɛ́l sá má, mə asáyɛ́ mwo; njɨ məbɔ̂w mə́ acɛ́ɛ́lɛ́ sá má, mə yidá mpu sá mwo. 20 Nda jɨ́ ka bə nə́ mə ŋgə sá sâ mə́ acɛ́ɛ́lɛ́ yí nə́, mə dɨ́ ŋgə́ sá isâ, jísə sə́m í njúl mə nyúúlʉ́d yí.

21 Mə mə́ ka kwey nə́ nyúl ŋkûl nyísə mə́dɨ́ cʉgʉd; ŋkul nyɔɔŋg wə́ í dʉ sá nə́, ja jɛ̂sh mə́ cɛ́ɛ́l sá mə́nywa yí, mə yida sá məbɔ̂w, 22 í njúl nə́ mə ŋgə gwág nywa məcɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî mə́dɨ́ lâm dɨ́ cwû. 23  *Njɨ mə mə́ kwey nə́ nyúl ŋkûl nyísə mə nyúúlʉ́d í ŋgə́ lúmbʉli nə isâ tə́dʉga wâm í ŋgə́ magʉlə yí. Ŋkul nyɔɔŋg í ŋgə sá nə́ mə bə́g kwám á ŋkul mísə́m mí nə ndɨ́ mə́dɨ́ íkʉ́l í nyúúlʉ́d yí. 24  *A ŋkúŋkwóŋʉ́lə mə e! Nyúúl ga í ŋgə kə nə mə shwɨyʉd. Zə́ e bá yîl mə mə́ga mə́nyámád e? 25 Yé Zɛmbî, akíba nə wo kwoŋ mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst dɨ̂!

Í mú ja gaád nə́, fʉg nyâm í ŋgə́ sá nə́ mə bə́g lwaá lʉ́ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî, iyéésh byâm byâŋ í ŋgə́ sá nə́ mə bə́g lwaá lʉ́ ŋkul mísə́m mí nə ndɨ́ yí.

8

Shíshim mə́ Zɛmbî wə́ ŋgə́ kyey nə mbúgʉla

1  *Ntɔ́, jaá ga dɨ, buud bwə́ mú buud ɔ́ *Krîst Yésus wá bwə́ anyíŋgə́yɛ́ ná kwo bwəma nə intʉ́gʉ́lí í *mísə́m. 2  *Ŋkul Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim jɨ́ nə ndɨ́ yí í mə́ yîl wo mə́nyámá mə́ mísə́mʉ́d, wo abʉ́lɛ́ ná kwo yə shwɨy lʉ́ mísə́m, nəcé ŋkul nyɔɔŋg wə́ í dʉ yə múud mə Krîst Yésus cʉg. 3  *Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz mə́ á shígɛ́ bə nə ŋkul sâ ntɔ́ nəcé cʉg múúd í cúgɛ́ nə ŋkul bɛ̧ mwo. Njɨ, Zɛmbî nyə a shí sâ; nyə á ntɨ Mwân yé zə jímbal búúd misə́m. Mwân mú zə ŋwa nyúúl búúd ɔ mísə́m bɨ́ nə ndɨ́ yí, nə́ ndɛɛ́ Zɛmbî mú yə nyúúl nyɔɔŋgʉ́ intʉ́gʉ́lí í mísə́m. 4  *Nyə á sâ ntɔ́ shú nə́ shé bə́g nə ŋkul mə bɛ̧ ótʉ́təlí bɛ̂sh mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ jɨɨ wá, nə́ ndɛɛ́ iyéésh í cʉg múúd ná dɨ́ í é ŋgə kyey nə shé, í é bə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim.

5 Buud iyéésh í cʉg múúd í ŋgə́ kyey nə ndɨ́ wá, isâ í cʉg múúd wə́ bâŋ bwə́ dʉ tə̂l shwóg yí. Bɔɔŋg Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ kyey nə ndɨ́ wá, bwə́ dʉ tə̂l ísâ í Shíshim shwóg. 6  *Mpugá nə́ muud mə bɛ̧́ íyéésh í cʉg múúd yɛ́, məshíné mɛ́ mə́sə njɨ shwɨy*, í njúl nə́ muud mə bɛ̧́ íyéésh í Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim yɛ́, məshíné mɛ́ mə́sə cʉg, nyə é cʉgə nə́ shɛɛ. 7 Nəcé wálə lúú íyéésh í cʉg múúd dɨ́ wúsə ifʉmʉga ŋgə́lə fʉm Zɛmbî; í aŋgɛ̂ nə sá məcɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî məgwág, í cugɛ́ nə́mə́ nə ŋkul bwɛlɛ sâ mwo mə́gwág. 8 Buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ iyéésh í cʉg múúd wá bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul nywa Zɛmbî lámʉ́d.

9  *Ká bɨ bá bɨ aŋgɛ̂ ná bɛ̧ iyéésh í cʉg múúd, bɨ mú ŋgə bɛ̧ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, nəcé a njul bɨ́ mə́nyúúlʉ́d. Muud cúgɛ́ nə Shíshim mə́ Krîst yɛ́, cugɛ́ múúd mə́ Krîst. 10  *Njɨ, nda jɨ́ nə́ Krîst njul bɨ́ mə́nyúúlʉ́d nə́, mənyúúl mʉ́n mə́ é tɛɛm ŋgə yə nəcé misə́m, *mishíshim mín mí é ŋgə ŋwa cʉg† nəcé Zɛmbî nyə a mə́ cɨ nə́ bɨ́ músə otʉ́təlí ɔ búúd. 11  *Ŋkí bɨ bɨ́ nə Shíshim mə́ Zɛmbî muud nyə a gwûmʉshi Yésus yɛ́, mpugá nə́ nyə e bá nə́mə́ sá nə́ Shíshim yé wɔɔŋgʉ́ í gwûmʉ́shíg mənyúúl mʉ́n mâ shwɨy mə́nɨ.

12  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, bwaaŋg, mpugá nə́ shé bʉ́sə nə mpwə́lá, njɨ kú bə mpwə́lá nə́ shé ŋgə́g nə nyiŋgə bɛ̧ iyéésh í cʉg múúd. 13  *Nəcé, bɨ́ mə́ ká ŋgə bɛ̧ iyéésh í cʉg múúd ɨɨ́, bɨ mə bá yə; bɨ́ mə́ ká yida ŋgə sá nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́g nə gwɨ́ɨ́lya misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́nyúúl mə́ dʉ sá myá, bɨ́ bá cʉgə. 14  *Mpugá nə́ buud bɛ̂sh Shíshim mə́ Zɛmbî ŋgə́ kyey nə ndɨ́ wá, bwó wə́ bʉ́sə́ bwân ɔ́ Zɛmbî. 15  *Nəcé, Shíshim bɨ́ á lə́g yí í cúgɛ́ *shíshim í sá nə́ bɨ bə́g məlwaá, bɨ́ nyiŋgə ŋgə cʉgə cʉg ífwaas yí. Bɨ á yida lə́g Shíshim í sá nə́ bɨ bə́g bwân ɔ́ Zɛmbî yí; Shíshim wɔɔŋg í yə́ shé ŋkul nə́ shé kɨ́mʉ́g nə́: «Abba‡, Dâ!» 16 Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyəmɛ́fwó ŋgə nə́mə́ lwágʉlə *mishíshim míshé nə́ shé bʉ́sə bwán ɔ́ Zɛmbî bʉ́bə́lɛ́. 17  *Nda jɨ́ nə́ shé bʉ́sə bwân ɔ́ Zɛmbî nə́, shé bʉ́sə nə́mə́ nə kɔw§ wə́ Zɛmbî. Shénɔ̂ŋ Krîst shé mə́ bá kɔwʉla mə́kɔw, ŋkí shé ŋgə nə́mə́ kɔwʉla micúŋ myɛ́. Shé ŋgə kɔwʉla micúŋ myɛ́ shú nə́ shénɔ́ŋ bɛ̂sh bág ŋkənʉwa mə́ŋkənʉwa mɛ́.

Milwanə́ myâ mwɔ̂w mə́ ŋgə́ zə má

18  *Jugʉ́lə shé ŋgə́ jug mwɔ́w mə́ga dɨ́ yí í cúgɛ́ tɔɔ sâ ja mə́ tə́dʉ́gá bímbí Zɛmbî mə bá sá nə́ shé ŋkə́nʉwag yí. 19  *Nəcé, Zɛmbî mə bá zə sá nə́ buud bʉ́sə́ bwán bɛ́ wá bwə́ mpúyʉ́g. Nə́ ndɛɛ́, isâ byɛ̂sh Zɛmbî nyə́ á tɛ́ yí í ŋgə́ bwánd sâ jɔɔŋgʉ́ nə milâm nə́ jig-jig. 20  *Njɨ, ja gaád ɨɨ́, mɔ́ɔ́l mə́ŋkul mə́ ŋgə lwáfʉlə isâ byɔɔŋg nə́ í ŋgə́g nə bɛ̧ cʉg á kú nə shwóg kú nə shug. Isâ byɔɔŋg dɨ́ í á vâŋ nə́ í kə́ biil mə́ŋkul mɔɔŋgʉ́d, Zɛmbî wə́ nyə a nyasʉlə byo cínɔŋg. Njɨ, isâ byɔɔŋg byɛ̂sh í ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ 21 dúl jwɔ́wʉ́d Zɛmbî mə bá yîl byo lwéfʉ́lí jɔɔŋgʉ́d, nəcé lwéfʉ́lí jɔɔŋg í ŋgə caam. Ja Zɛmbî mə bá yîl byo cínɔŋg yí, í bá ka lə́g cʉg fʉlí bwân ɔ́ Zɛmbî bwə́ ŋgə́ cʉgə yí nə məŋkənʉwa bwə́ ŋgə́ ŋkənʉwa má.

22 Sə́ mə́ mpú nə́, zə wɔ́ɔ́s kɨ́kɨdɨ́ga, isâ byɛ̂sh Zɛmbî nyə a tɛ́ yí í ŋgə ná jug, ŋgə leegya nda mudá ŋgə́ kwiy minʉ́ nə́ a zə́ byá yɛ́. 23  *Í cúgɛ́ nə́mə́ njɨ isâ byɔɔŋgʉ́; tɔɔ sə́ bɔɔŋg Zɛmbî nyə a mə́ yə Shíshim yé tâŋ məkagʉlá wá, sə́ ŋgə nə́mə́ leegya ŋgə́lə bwánd fwála Zɛmbî mə bá zə tə̂l sə́ cé bwân bɛ́ dɨ́ yí, fwála á bá nə́mə́ zə yîl mə́nyúúl mə́sʉ́ mə́nyámád yí. 24  *Nəcé, Zɛmbî nyə a mə́ cʉg sə́, njɨ sâ jɔɔŋg í afwóyɛ́ ná nyîn, sə́ ŋgə ná bwánd bwándʉ́g nə búgə́. Sâ múúd ŋgə́ bwánd nə búgə́ yí, á ká dʉ́g gwo, ye nyə é kwo ná bwánd? 25  *Nda jɨ́ nə́, sâ sə́ aŋgɛ̂ nə dʉ́g yí, sə́ ŋgə bwánd gwo nə búgə́ nə́, sə́ ŋgə bwánd gwo nə jísɔ́w.

26 Nə́mə́ mbií ŋgwûd wɔɔŋgʉ́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə nə́mə́ kwíínd sə́ tag dʉ́sʉ́d; sə́ ádɛ́ mpu sâ í jɨ́ɨ́ nə́ sə́ gwáámbʉ́g Zɛmbî mə́jəgʉla mə́sʉ́d yí. Njɨ, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyəmɛ́fwó mə́ dʉ jəgʉla shú dʉ́sʉ́, dʉ leegya mbií míleegya íciyá í lə́sʉ́ bísʉ́ í cúgɛ́ nə ŋkul fɛ́ɛ́g yí. 27  *Zɛmbî nywáá muud mə́ dʉ bigas ísâ í lâm yɛ́, á dʉ mpu ísâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ dʉ gwáámb cínɔŋg yí; nəcé Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə jəgʉla shú óbúgʉla nə́mə́ nda Zɛmbî mə jɨ́ɨ́ nə́.

Zɛmbî jɨ cʉgye

28  *Sə́ mə́ mpú ntâg nə́ Zɛmbî mə́ dʉ sá sâ jɛ̂sh í shúgʉ́lág ŋkí nywa shú búúd bwə́ cɛ́ɛl nyə wá, buud nyə á jɔ̂w tə́dʉga yéd wá. 29  *Nəcé, buud Zɛmbî nyə á bwey fwo tɛ́ɛ́d mpu wá, nyə á bwey fɛ́ɛ́sh bwo nə́ bwə́ bɛ̧́ɛ̧́lag Mwân yé, Mwân yé bə́g cúmbá á zhwog omínyɔŋʉ̂. 30  *Buud nyə á bwey fɛ́ɛ́sh ntɔ́ wá, bwó wə́ nyə á jɔ̂w wá; buud nyə á jɔ̂w wá, bwó wə́ nyə á cɨ nə́ bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd wá; buud nyə á cɨ nə́ otʉ́təlí ɔ búúd wá, bwó wə́ nyə á yə gúmə́ wá.

Sâ cúgɛ́ nə ŋkul yîl shé cɛɛlí mə́ Zɛmbî dɨ̂

31  **Shé kág ná nyiŋgə cɨ nə́ jɨ? Ŋkí Zɛmbî ŋgə kyɛm sə̂, zə́ jɨ́ nə ŋkul nyiŋgə lúmbʉli nə sə́? 32  *Nyə a shígɛ́ jagʉlə fwámɛ́ Mwán yé, nyə a kɛɛnzh nyə shú dʉ́sʉ́. A tɛ́ɛ́d fwo kɛɛnzh Mwân yé, ŋgaá nə́ nyə é kwádʉlə yə sə́ isâ byɛ̂sh ashwâ? 33 Zə́ jɨ́ nə ŋkul shwə́man búúd Zɛmbî mə́ fɛ́ɛ́sh wá? Ŋgaá Zɛmbî nywáá nyə a mə́ bwey cɨ nə́ bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd? 34  *Zə́ jɨ́ nə ŋkul sámb bwo lə́sʉ́? Ŋgaá Yésus nyə a shí yə; bul nyiŋgə bə nə́, nyə a shí gwûm, a njul Zɛmbî dɨ́ mbwə̂ məncwûm, a ŋgə jəgʉla shú dʉ́sʉ́. 35  *Jɨ́ jɨ́ nə ŋkul sá nə́ sə́ béégyág nə cɛɛlí Zɛmbî ŋgə́ cɛɛl sə́ yí? Ye *incwaw í ntʉg, ye yágʉ́wó, ye cúwʉ́lí, ye zha, ye məbúwa, ye isâ í áwuwagʉwə̂, ye shwɨy nə́ bwə́ gwú sə́? 36  *Ŋgaá jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Shwɨy í ŋgə wáámb sə́ jwɔ́w dɛ̂sh nəcé wo.

Bwə́ dʉ́g sə́ njɨ nda itɔw

bwə́ ŋkág nə ndɨ̂ nə́ bwə́ kə́ cígə yí.

37  *Njɨ, sə́ ŋgə jág bul ntɔ̧ isâ ínɨ byɛ̂sh. Nəcé muud ŋgə́ cɛɛl sə́ yɛ́ ŋgə sá nə́ sə́ ŋgə́g nə ntɔ̧. 38  *Mɛɛ mə ŋgə ntâg mpu bʉ́bə́lɛ́ nə́ gúl sâ cúgɛ́ nə ŋkul bɛ́ɛ́g sə́ nə cɛɛlí Zɛmbî ŋgə́ cɛɛl sə́ yí: tɔɔ shwɨy, tɔɔ cʉg, tɔɔ *wəéŋgəles, tɔɔ isâ í ŋgə́ wá buud mə́nyámád yí, tɔɔ cʉg ga, tɔɔ jɔɔŋg zág yí, tɔɔ isâ í ŋgə́ ntɔ̧ buud ŋkul yí, 39  *tɔɔ məŋkul mâ gwɔ̂w, tɔɔ mɔɔŋg mâ shí, tɔɔ gúl sâ Zɛmbî nyə a tɛ́ yí, kú nə tɔɔ sâ jɨ́ nə ŋkul bɛ́ɛ́g sə́ nə cɛɛlí Zɛmbî ŋgə́ cɛɛl sə́ kwoŋ mə Cwámba wúsʉ́ *Krîst Yésus dɨ́ yí.

9

Izʉrəyɛ̂l jɨ fééshá mə́ Zɛmbî

1 Nə́mə́ nda mə́ jɨ́ múúd mə́ *Krîst nə́, bʉ́bə́lɛ́ wə́ mə́ zə́ lás ɛ́ga, mə abwííŋgɛ́ ijɔ̧́ɔ̧́; lâm wâm Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ kyey nə ndɨ́ yí í ŋgə magʉlə ntɔ́. 2  *Mə ŋgə cɨ fwámɛ́ cɨ nə́ lâm cúgɛ́ bwɛlɛ bə mə nə́ shɛɛ, mə jɨ nə məma mə́cɛy mə lâm mə́ ŋgə́ kə njɨ shwóg nə shwóg. 3 Mə jɨ nə́mə́ nə ŋkul jee magʉlə nə́ məmɛ́fwó bə́g nə məzhúŋgʉ́lú, nə́ mə wə́ yídag béégya nə Krîst shú bwááŋg wâ kúl búúd mə́ á zə byɛ̂l byélé á shí ga yí. 4  *Bwə́, bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l, Zɛmbî nyə á ŋwa bwo tâŋ bwân bɛ́, a yə bwo məŋkənʉwa mɛ́, a sá isɔ̧ nə bwo, a yə bwo məcɛ̧ɛ̧ mɛ́, a yə bwo zhɨɨ́ nə́ bwə́ dʉ́g yə nyə gúmə́, a kaag bwo məŋkaagə́ mɛ́. 5  *Bwə́ wə́ bɨ́ nə ímpáámbə́ í á fwɔ̧ ibɛɛnd, mpwoŋ buud nyáŋʉ́d wə́ Krîst nyə á zə byɛ̂l byélé á shí ga yɛ́, nyə, Zɛmbî mə ntɔ̧́ sâ jɛ̂sh yɛ́, á jəla nə gúmə́ kandʉgə á kandʉgə! Amɛn.

6  *Ntɔ́ cugɛ́ nə́ ŋkaagə́ mə́ Zɛmbî í á mə́ yə íyɨ́y-yɨ̂y, mbɔ̂. Í yidá bə nə́, mpwoŋ buud Izʉrəyɛ̂l nyɛ̂sh dɨ́ nyísə́ fwámɛ́ Izʉrəyɛ̂l; 7  *nyɛ̂sh tɛɛm nə́mə́ bə mpwoŋ buud mə́ *Abʉraham, nyɛ̂sh dɨ́ nyɨ́ fwámɛ́ bwân bɛ́. Nəcé Zɛmbî nyə á cɨ nə Abʉraham nə́: «Wə́ *Izaag wə́ mpwoŋ buud mə́ á kaag wo í bá zhu yɛ́.» 8  *Ntɔ́ mə́ kə́ nə́, bwân múúd mə byá nə yéésh jé á muud wá, bwó dɨ́ bʉ́sə́ bwân ɔ́ Zɛmbî; bɔɔŋg á byá nə ŋkaagə́ mə́ Zɛmbî wá, bwó wə́ bʉ́sə́ nyə fwámɛ́ bwân. 9  *Nəcé Zɛmbî nyə á kaag nə́: «Mə bá nyiŋgə zə nə́mə́ mbií fwálá gaád, *Sara mú bá bə nə mwámudûm.»

10  *Í cúgɛ́ nə́mə́ njɨ bímbí mə́ ŋgə́ cɨ nɨ. Gúl sâ í á bə nə́, Rəbéka bá mpáámbə́ jísʉ́ Izaag bwə́ mú bə nə bum lʉ mə́wáás. 11 Í á ka bə, bwân kú fwo byɛ̂l, bwə́ kú fwo sá tɔɔ mə́nywa tɔɔ məbɔ̂w, Zɛmbî mú sá nə́ tə́dʉ́gá yé í bwə́mag. Nəcé tə́dʉ́gá yé í dʉ bə njɨ nda nyə́mɛ́fwó mə fɛ́ɛ́sh nə́. 12 A dʉ fɛ́ɛ́sh múúd, kú bə nə́ muud nyə́ ámə fwo sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, njɨ muud á cɛ́ɛ́l jɔ̂w yɛ́, a jɔ̂w. Ntɔ́, nyə á cɨ nə Rəbéka nə́: «Mwân acúmbâ mə bá bə mwân á ntombú lwaá.» 13  *Gwə́ wə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí, nə́: «Mə á cɛɛl *Yákwab, mə mpii Iso».

Zɛmbî cugɛ́ nə olɨ́lɨŋgɨ̂

14  *Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ jɨ? Nə́ Zɛmbî jɨ nə olɨ́lɨŋgɨ̂? Mbɔ̂! Í cúgɛ́ ntɔ́! 15  *Mpugá nə́ nyə á cɨ nə Moyîz nə́: «Nyɔɔŋg mə́ é cɛɛl gwág ŋkúŋkwóŋʉ́lə yɛ́, mə gwág; nyɔɔŋg mə́ é cɛɛl gwág cɛy lámʉ́d yɛ́, mə gwág.» 16  *Ntɔ́ jɨ nə́ Zɛmbî mə́ dʉ fɛ́ɛ́sh múúd nə lâm íŋkúŋkwoŋ, kú bə nəcé muud bə́lə nə yéésh, ŋkí ntâg nə́ muud bulʉ́lə yímə. 17  *Sá jɔɔŋg wə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí, nə́ Zɛmbî nyə á cɨ nə Farawôŋ nə́, «Mə a tə̂l wo njwú-buud shú nə́ mə lwóyá ŋkûl nyâm wódɨ́, jínə́ dâm jwɔ̧́g shí nyɛ̂sh.» 18  *Ntɔ́ jɨ nə́ Zɛmbî mə́ dʉ sá nə́, muud á cɛ́ɛ́l gwág ŋkúŋkwóŋʉ́lə yɛ́, a gwág; nyɔɔŋg á cɛ́ɛ́l sá nə́ a bə́g nə nʉ́ŋ yɛ́, a sâ.

Zɛmbî jɨ fʉlî nyə́dɨ́ mífééshád

19 Wo é cɨ na nə́: «Ká nəcé jɨ́ Zɛmbî mə nyíŋgə́ dʉ jum búúd yí? Nəcé, zə́ jɨ́ nə ŋkul lʉl lúu nə cígʉ́lá Zɛmbî mə́ ŋwa yí?» 20  *Eéékyé, yé mwâ muud! Wo wə́ zə́ nə́ wó kaad nə Zɛmbî? Ye mpɨɨ nyɨ́ nə ŋkul cɨ nə muud nyə ámə mɛ̧ nyə yɛ́ nə́: «Nəcé jɨ́ wo ámə mɛ̧ mə ntʉ́ga yí?» 21  *Ŋkí ntâg nə́ ye mɔɔl məmpɨɨ́ cugɛ́ nə zhɨɨ́ nə́ a mɛ̧́g isâ í gúmə́, mɛ̧ nə́mə́ zhizhe ísâ nə yagə́ jé ŋgwûd nə ŋgwûd?

22  *Zɛmbî nyə á cɛɛl lwóya mpimbə jé nə ŋkul nyɛ́; njɨ, buud í á bə nə́ a jáŋgʉləg nə zhwuŋʉ́ wá, nyə á yida jísɔw bwo kú lámʉsa. 23  *Nyə a jísɔw bwo ntɔ́ shú nə́ buud á gwág cɛy lámʉ́d wá bwə́ mpúg bímbí á jɨ́ nə milwanə́ yí, bwó buud nyə á bwey kwəmʉsa nə́ a bá yə́ mílwanə́ myɔɔŋg wá. 24  *Buud bɔɔŋgʉ́, jísə sə́ buud nyə á jɔ̂w wá. Nyə á jɔ̂w ntâg sə́, kú bə njɨ wúlə *Oyúdɛn dɨ́, nyə a jɔ̂w nə́mə́ buud íkúl ishúsʉ́d. 25  *Jɨ́ nə́mə́ nda nyə á cɨ kálaad mə́ Ozê dɨ́ nə́; nə́:

Kúl búúd í á shígɛ́ bə kúl jâm yí,

mə bá jɔ̂w gwo nə́ kúl jâm;

buud mə́ á shígɛ́ bul cɛɛl wá,

mə jɔ̂w bwo nə́ wəabábə.

26  *Nə́mə́ kʉ́kʉ́l nyə á cɨ nə bwo nə́:

bɨ́ cugɛ́ kúl jâm yí,

bwə́ bá jɔ̂w bwo cínɔŋg nə́

bwân ɔ́ Zɛmbî á kuwô.

27  *Izayí nyə a shí nə́mə́ bwú ŋkʉ́gú shú *Izʉrəyɛ̂l nə́:

Buud ɔ Izʉrəyɛ̂l tɛɛm bulya nda shɛ̧ á mâŋ,

Zɛmbî mə bá cʉg njɨ bʉ́baalɛ̂.

28 Nəcé, Zɛmbî mə bá sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nyə á cɨ yí

wa shí gaád; a bá casʉlə wə nə́ máŋ kú bwánd.

29  *Jɨ́ nə́mə́ nda Izayí nyə á bwey cɨ nə́, nə́:

nda nəcé Cwámba á ŋkul nyɛ̂sh

lʉ́gə́lə sə́ bʉ́baalɛ́ bwân,

ŋki sə́ á mə́ zə bə nda Sódom,

nə́mə́ nda Gomor.

30  *Shé kág cɨ na nə́ jɨ? Shé mə́ cɨ nə́ ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí, í á shígɛ́ ŋgə sɔ̧́ zhɨɨ́ nə́ Zɛmbî cɨ́g nə́ bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd; njɨ, Zɛmbî mə́ cɨ nə́ bʉ́sə otʉ́təlí ɔ búúd nəcé bwə́ jɛ́ɛ́gʉ́lə míkwoŋ wə́ Yésus. 31  *Ká Oyúdɛn bâŋ bwə́ á ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ bə́ ótʉ́təlí nə baagʉlə́lə mə́cɛ̧ɛ̧; njɨ, bwə́ áshígɛ́ bə. 32  *Bwə́ á shígɛ́ ka bə ótʉ́təlí nəcé jɨ? Nəcé bwə́ á shígɛ́ ŋgə bwánd nə́ bwə́ é bə ótʉ́təlí nəcé jɛ́ɛ́gʉ́lə kwoŋ wə́ Yésus. Bwə́ á ŋgə tə́dʉga nə́ bwə́ é bə ótʉ́təlí nəcé ŋgə́lə sá misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́; bwə́ á ka bwɨɨm kwóógʉ́ lʉ́ mə́bɔɔgʉ́d, 33  *nə́mə́ nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́; nə́:

Dʉgá! Mə mə́ bwɨ́ɨ́g kwóógʉ́ lʉ́ mə́bɔɔgʉ́ Siyôn*

kwóógʉ́ í é dʉ bʉ́lal búúd yí.

Njɨ, muud mə jɛ́ɛ́g kwoŋ cínɔŋg yɛ́

nyə abʉ́lɛ sámba.

10

Zɛmbî mə́ cʉg múúd yɛ̂sh mə búgʉla yɛ́

1  *Bwaaŋg, mə ŋgə bul jɨɨ nə́ Zɛmbî yə́g *Oyúdɛn cʉg, gwə́ wə́ mə́ jî nyə mə́jəgʉla mâm dɨ́ yí. 2  *Jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ nə́ bwə́ á mə́ mpu wá mílúú ázɛmbî dɨ̂, mə jee nə́mə́ mpu bwiiŋg ntɔ́. Njɨ, bwə́ ŋgə wá mílúú nda wəancím-ncîm, kú mpu ísâ bwə́ jə́lá nə mpu yí. 3  *Jɨ́ nə́, bwə́ ampúyɛ́ gwág váál Zɛmbî mə́ dʉ sá nə́ muud bə́g tʉ́təlí yí, bwə́ á mə́ ka ba nyáŋ zhɨɨ́ shú nə́ bwə́ bə́g otʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. Bwə́ á mə́ yida sá míŋgáádə́ nə otʉ́təlí ɔ́ Zɛmbî. 4  *Jɨ́ nə́, isɛ́y mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ á ŋgə cɛɛl sɛ̂y yí, *Krîst wə́ nyə á zə casʉlə byo shú nə́ muud yɛ̂sh mə *búgʉla yɛ́, Zɛmbî cɨ́g nə́ a jɨ tʉ́təlí muud.

5  *Í njúl nə́, shú bə́lə tʉ́təlí nəcé məcɛ̧ɛ̧, Moyîz nyə á cilə nə́: «Muud yɛ̂sh mə báágʉ́lə́ mə́cɛ̧ɛ̧ yɛ́, nyə é *dʉ́g cʉg nəcé məcɛ̧ɛ̧.» 6  *Njɨ, shú bə́lə tʉ́təlí muud nəcé búgə́, cilyá wúsə nə́: «Nda cɨ wódɨ́ lámʉ́d nə́: zə́ mə́ bá bád kə joŋʉd?» Ntɔ́ jɨ nə́ wó cɛɛl nə́ Krîst nyíŋgəg shulə. 7 «Nda nə́mə́ bɛɛg cɨ nə́: zə́ mə́ bá shulə kə mínjîm?» Ŋgaá Krîst nyə a shí bwey wú mínjîm? 8 Micilyá myáá mí ŋgə cɨ nə́: «Láŋ wɨ́ wo kúnə́-kúnə, wɨ́ wódɨ́ mpud, wɨ́ wódɨ́ lámʉ́d». Láŋ wɔɔŋg wə́ sə́ ŋgə́ cúndə yí, láŋ í ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli buud búgə́ yí. 9  *Jɨ́ nə́, wó ká lás nə mpu wô nə́ Yésus jɨ Cwámba, wo búgʉla nə lâm wô nə́ Zɛmbî nyə a gwûmʉshi nyə, wo dʉ́g cʉg. 10 Jɨ́ ntɔ́. Muud mə́ dʉ búgʉla nə lâm, Zɛmbî mú cɨ nə́ a jɨ tʉ́təlí muud; muud lás nə mpu, Zɛmbî mú yə nyə cʉg. 11  *Nəcé Micilyá mí ŋgə cɨ nə́: «Muud mə jɛ́ɛ́g kwoŋ nyə́dɨ́ yɛ́ nyə abʉ́lɛ sámba.» 12  *Ntɔ́ jɨ nə́ mwâ Yúdɛn nyə aŋgɛ̂ nə salan nə mwâ Gʉrɛ̂k; bɛ̂sh bɨ́ nə Cwámba ŋgwûd. A dʉ bwádan nə buud bɛ̂sh bwə́ jɔ̂w nyə wá zhwog zhwog ibwádán. 13  *Micilyá mí ŋgə cɨ nə́: «Muud yɛ̂sh mə bá kámb Cwámba yɛ́, a bá dʉ́g cʉg.»

14 Ká ntʉdɛlɛ́ búúd bwə́ é kámb Zɛmbî, bwə́ kú fwo búgʉla nyə yɛ́? Ntʉdɛlɛ́ bwə́ é búgʉla, bwə́ kú fwo gwádʉga láŋ yé yɛ́? Ntʉdɛlɛ́ bwə́ é gwádʉga láŋ yé, kú nə muud mə cúndə yɛ́? 15  *Ntʉdɛlɛ́ múúd nyə e cúndə, Zɛmbî kú fwo lwâm nyə yɛ́? Micilyá mí ŋgə mpu cɨ nə́: «A mâŋ jɔ̧jɔ̧ məkuú nə́ ndɛɛ́ məkuú mə búúd bwə́ ŋgə́ kyey nə jɔ̧jɔ̧ láŋ wá e!» 16  *Ká, buud bɛ̂sh dɨ́ bwə́ á magʉlə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl. Jɨ́ nə́mə́ nda Izayí nyə á cɨ nə́, nə́: «Cwámba e, zə́ nyə a *magʉlə láŋ sə́ á ŋgə kyey nə ndɨ̂ yɛ́?» 17  *Í njúl nə́ búgə́ í dʉ zhu láŋ múúd mə gwág yííd; láŋ wɔɔŋg wə́ Kɛ́ɛl mə́ Krîst.

18  *Mə ŋgə ka shílə́ nə́: Ye Oyúdɛn bwə́ á shígɛ́ gwág lâŋ wɔɔŋgʉ́ e? O! Bwə́ á shí dɨ́ gwág ɨɨ́? Ŋgaá Micilyá mí ŋgə cɨ nə́:

Buud bwə́ á shí gwág mə́kə́l shí ga nyɛ̂sh dɨ̂;

obwiiŋgyɛ ɔ láŋ iciyá byáŋ í á shí kə nə́ ndɛɛ́

kə kumə íjumə i shí byɛ̂sh dɨ̂.

19  *Ká mə nyiŋgə nə́mə́ jî nə́: «Ye bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ á shígɛ́ wámbʉlə gwág? Bwə́ á shí yida gwág. Ŋgaá nə́ Moyîz nyə a shí bwey jaaw bwo nda Zɛmbî nyə a lás nə́, nə́:

Mə bá sá nə́ bɨ sáág bɔ́ɔ́l búúd wú,

í njúl nə́ bwə́ cúgɛ́ nə́mə́ fwámɛ́ lwoŋ búúd,

Mə sá nə́ bɨ fɨ́ɨ́mʉg lwoŋ búúd jɨ́ kú nə fʉg yí.

20  *Izayí nyə a bə́lɛ nə́mə́ lás nə́, Zɛmbî mə́ cɨ nə́:

Buud bwə́ á shígɛ́ ŋgə sɔ̧́ mə wá bwə́ á kwey mə.

Bɔɔŋg bwə́ á shígɛ́ ŋgə jî mə tɔɔ sâ wá,

mə a sá nə́ bwə́ mpúg mə.

21  *Njɨ, shú bag ɔ́ Izʉrəyɛ̂l, á cɨ nə́ Zɛmbî mə́ cɨ nə́:

Mə mə́ tɛ́ɛ́g məbwə̂ jwɔ̂w ncindî ŋgə́lə jɔ̂w bwo,

bwə́ kúl búúd á məlwə̂, kúl búúd á miŋgáádə́.»

11

Zɛmbî nyə a shígɛ́ myaas kúl búúd jé

1  *Mə́ shílə́ ná nə́, ye Zɛmbî nyə a mə́ myaas kúl búúd jé e? Mbɔ̂! Í cúgɛ́ ntɔ́! Ŋgaá mə jɨ mwân *Izʉrəyɛ̂l, mwân á mpwoŋ buud mə́ *Abʉraham, bɛɛnd mə Bəŋzhamɛ̧̂ dɨ̂? 2  *Zɛmbî nyə amyáásɛ́ kúl búúd jé nyə á bwey fɛ́ɛ́sh yí. Ye bɨ mə jág sâ Mícilyá mí ŋgə́ bwiiŋg shú mə́ Eli ja nyə á shwə́man Izʉrəyɛ̂l wə́ Zɛmbî yí? 3  *Nə́ Eli nyə á cɨ nə́: «Cwámba, bwə́ mə́ shîn gwú *búúd ɔ mícúndə́ bwô, bwə́ shîn caam *wə́álatâr bwô; mə mə́ lʉ́g fwó, bwə́ ŋgə nə́mə́ sɔ̧́ nə́ bwə́ gwú mə.» 4 Njɨ, Zɛmbî nyə á bɛ̧sa nə nyə nə́ jɨ? Ŋgaá nyə á cɨ nə́: «Mə á kənd buud otɔ́ɔ́shin zaŋgbá koogʉ́ shú dâm məmɛ́fwó, bâŋ bwə́ á shígɛ́ bwɛlɛ kúd mə́bwóŋ shí nə́ bwə́ yə Baal gúmə́.» 5  *Nə́mə́ mbií ŋgwúdʉ́ wɔɔŋgʉ́, gúl bʉ́baalɛ́ buud Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh mpáam nyɛ́d yí jɨ́ ná ja gaád. 6  *Nyə a fɛ́ɛ́sh bwo mpáam nyɛ́d, í á shígɛ́ bə nə́ bwə́ á fwo sá wúl jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́; í ká bə sâ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, mpaam kú ná bə mpaam.

7 Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ jɨ? Nə́ sâ bwân wə́ Izʉrəyɛ̂l bwə́ á ŋgə sɔ̧́ yí, bwə́ ábííyɛ́ gwo; njɨ bʉ́baalɛ́ Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh yí, gwə́ wə́ mə́ bií gwo. Bɔ́ɔ́lʉ́gá bâŋ bwə́ á sá miŋgáádə́ 8  *nə́mə́ nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́; nə́:

Zɛmbî nyə a sá nə́,

zə wɔ́ɔ́s múús ɨɨ́

bwə́ bə́g minjímbʉ́lá,

mísh máŋ mə́ bə́g kú dʉ́g,

məlwə̂ máŋ mə́ bə́g kú gwág.

9  *Dávid mə́ cɨ nə́mə́ nə́:

Isɛɛŋgyá í dəg byáŋ í bə́g bwo láámb,

í bə́g bwo wód, bwə́ bíílʉg nə́ ndɛɛ́,

bwə́ bâg lə́g myə́na mí jə́lá nə bwo myá.

10 Mísh mə́ bə́g bwo yídʉ́gʉ́ nə yídʉ́gʉ́

nə́ ndɛɛ́ bwə́ ŋgə́g nə jújufə nda wəancím-ncîm;

sáág nə́ bwə́ jíg mə́nyámád kú yɔwʉla.

11  *Mə́ shílə́ ná nə́, Ja *Oyúdɛn bwə́ á sandʉla ntʉ́nɨ yí, ye bwə́ á bʉ́la mbɔɔgʉ́ á kandʉgə? Mbɔ̂! Í cúgɛ́ ntɔ́! Iwushí byáŋ í á mə́ yida sâ nə́ Zɛmbî cʉ́gʉg ikûl ishús, á cʉg byo shú nə́ Oyúdɛn bwə́ sáág wú. 12 Dʉgá, iwushí Oyúdɛn bwə́ á wush yí í á sá nə́ buud ɔ shí bwə́ bígʉ́g; bʉ́lʉ́lə bwə́ á bʉ̂l yí sá nə́ ikûl ishús í bígʉ́g. Ŋkə́mʉ́sá ná í bə́ ntʉ́nɨ, ŋkəmʉsa nə ja Oyúdɛn bɛ̂sh bwə́ bá magʉlə *Krîst nə́ ndɛɛ́ bwə́ *dʉ́g cʉg yí.

13  *Yésus nyə á lwám mə nə́ mə bwííŋgʉg ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí Kɛ́ɛl dɛ́. Ntɔ́, mə́ jaaw bɨ́ buud cúgɛ́ Oyúdɛn wá nə́ mə ŋgə gwág nwya isɛ́y byâm byɔɔŋgʉ̂. 14 Mə ŋgə gwág byo nywa ntɔ́ nəcé mə jɨ nə búgə́ nə́ mə e shwambʉlə bag dâm Oyúdɛn nə́ bwə́ sáág wú nə́ ndɛɛ́ bɔ́ɔ́l wâ cínɔŋgʉ́ bwə́ mú dʉ́g cʉg. 15 Yílʉ́lə Zɛmbî nyə á yîl bwo mə́láŋʉ́d yí í á sá nə́ buud ɔ shí bɛ̂sh bwə́ bííg zhɨɨ́ bwə́ kwámbʉ́lə́ nə nyə. Í tɛ́ɛ́d ná bə ntɔ́, ŋkəmʉsa nə ja bwə́ bá nyiŋgə zə məbwə̂ mə́ Zɛmbî dɨ́ yí. Ŋgaá í bá bə bwo nda bwə́ mə́ gwûm gwúmʉ́g ɨɨ́!

16  *Ja múúd mə sá nə́, bʉlɛ́d á tɛ́ɛ́d sá nə mpumə́ á mə́ mwáágʉlə yí, a kənd gwo koogʉ́ shú mə́ Zɛmbî yí, ŋgaá nə́ a mə́ kənd mpúmə́ nyɛ̂sh koogʉ́ shú mə́ Zɛmbî ɨɨ́? Í ká bə nə́ mikɔ̧ɔ̧lə́ mí lɨ́ɨ́ mísə sâ mə́ Zɛmbî, ŋgaá nə́ məbwə̂ mə́ lɨ́ɨ́ jɔɔŋg mə́ é bə nə́mə́ Zɛmbî isâ byé? 17  *Sə́ ŋwágá ná bwân ɔ́ Izʉrəyɛ̂l nda olivyê Zɛmbî nyə á bɛ̧ yɛ́. Zɛmbî nyə á ka fɛ̂y mɔ́ɔ́l məbwə̂ mə́ lɨ́ɨ́ jɔɔŋgʉ̂, a mú kə ŋwa wo, wo njúl mbwə̂ á olivyê nyə á kɔ̧́ ntɔ́ yɛ́, a zə fɛɛn kʉ́l nyə á fɛ̂y məbwə̂ nyə́dɨ́ olivyê dɨ́ yí. Wo músə nə́mə́ ŋgə ywó məkʉ́l mə́ ŋgə́ bád wú míkɔ̧ɔ̧lə́ mí lɨ́ɨ́ jéd má. 18  *Wo ajə́láyɛ́ nə sá ŋkwámá nə fwámɛ́ məbwə̂ mə́ lɨ́ɨ́, wo dɨ́ ŋgə́ ŋkɛ̂ny mikɔ̧ɔ̧lə́, mikɔ̧ɔ̧lə́ wə́ mí ŋgə́ ŋkɛ̂ny wo. 19 Wo é cɨ nə́: «Ŋgaá nə́ nyə a fɛ̂y məbwə̂ mə́ lɨ́ɨ́ shú nə́ mɛɛ mə fáánʉwog cínɔŋg?» 20  *Jɨ́ mpu bə ntɔ́. Zɛmbî nyə a wɛ́ɛ́g məbwə́ mə́ lɨ́ɨ́ nəcé mə́ bə́lə kú nə búgə́; wɛɛ mə́ ka ntâg ŋwa jiya nəcé wo bə́lə nə búgə́. Njɨ, wo kú bɛɛg ŋkɛ̂ny nyúul, yidagʉ́ bə nə fúndʉ́gʉ́. 21 Zɛmbî tɛ́ɛ́d fwo bə kú jagʉlə fwámɛ́ məbwə̂ mə́ olivyê yé, wɛɛ wə́ nyə́ é jagʉlə yɛ́? Wo ɔ́ bɛy! 22 Dʉ́gʉ́g nə́ Zɛmbî jɨ nə jɔ̧ lâm, a njúl nə́mə́ nə ŋkʉ́d. A jɨ nə ŋkʉ́d shú bɔɔŋg bwə́ á mə́ bʉ́la wá; a njúl nə jɔ̧ lâm shú dwô, ŋkí wo ŋgə kə shwóg nə ŋgə́lə jɛ́ɛ́g nyúúl jɔ̧ lâm jé jɔɔŋgʉ́d; ŋkí ntɔ́ dɨ́, a bá nə́mə́ fɛ̂y yîl wo. 23 Bɔɔŋg bwə́ á bʉ́la wá bâŋ ɨɨ́, bwə́ ká yɔw cʉg jáŋ á kú nə búgə́, Zɛmbî ŋwa bwo, nyiŋgə fɛɛn kʉ́l bwə́ á fwo dʉ bə yí, nəcé a jɨ nə ŋkul mə sá ntɔ́. 24 Wɛɛ muud wó á bə mbwə̂ á olivyê nyə á kɔ̧́ ntɔ́ yɛ́, Zɛmbî nyə á kə fɛ̂y wo zə fɛɛn nyə́dɨ́ olivyê dɨ́ kʉ́l wó áshígɛ́ byɛ̂l yí. Ŋkə́mʉ́sá ná á sá ntɔ́ nə wo, ŋkəmʉsa nə bɔɔŋg bwə́ bwey bə məbwə̂ mâ lɨ́ɨ́ jɔɔŋg wá. Ŋgaá nə́ nyə e bá nə́mə́ zə nyiŋgə fɛɛn bwo kʉ́l bwə́ á byɛ̂l yí?

Kúl búúd Izʉrəyɛ̂l jɛ̂sh í bá dʉ́g cʉg

25  *Bwaaŋg, mə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ bɨ jágʉ́g jɔ̧jɔ̧ yuug Zɛmbî nyə á ŋgə baagʉlə shwoó dɨ́ ga, bɨ a bá dʉ́g nə́ bɨ mə́ bul bə nə fʉg. Jɨ́ nə́, bɔ́ɔ́l bwân ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ bá nə́mə́ bə njɨ miŋgáádə́ miŋgáádə́ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja bíl íkúl byɛ̂sh í bá kə wə́ Zɛmbî yí. 26  *Ntɔ́, kúl búúd Izʉrəyɛ̂l jɛ̂sh í mú nə́mə́ bá *dʉ́g cʉg nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́, nə́əə́:

Muud mə bá zə yîl búúd mə́nyámád yɛ́ mə bá zhu Siyôn*.

A bá zə jímbal bag ɔ Yákwab cʉg jáŋ á kú bísh Zɛmbî.

27 Sɔ̧ mə́ bá sá nə bwo wə́ nɨ.

Mə bá sá gwo ja mə́ bá yîl bwo *misə́m myáŋ yí.

28 Nda *Oyúdɛn bwə́ ŋgə́ ban Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl nə́, Zɛmbî ŋgə ŋwa bwo nda mizhízhíŋ myɛ́, sâ jɔɔŋg jɨ́ shú mfíí wʉ́n; njɨ, nda nyə á bwey fɛ́ɛ́sh impáámbə́ byáŋ nə́, á bul cɛɛl bwo. 29  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə ádɛ́ nyiŋgə dɛ́ɛ́g sâ nyə́ ámə yána yí, a kú nyiŋgə cɛ́nd njúwúlú nyə́ ámə jɔ̂w múúd yí. 30 Nəcé, yág ɨɨ́, bɨ a sá Zɛmbî məlwə̂. Njɨ, kɨdɨ́ga, a mə́ gwág bɨ́ ŋkúŋkwóŋʉ́lə. A gwág bɨ́ ŋkúŋkwóŋʉ́lə ntɔ́ nəcé Oyúdɛn sálə nyə məlwə̂. 31 Nə́ ndɛɛ́, bwə́ ŋgə sá Zɛmbî məlwə̂ ja gaád shú nə́ a gwágʉ́g bwo cɛy lámʉ́d nə́mə́ nda nyə á gwág bɨ́ cɛy lámʉ́d nə́. 32  *Nəcé Zɛmbî nyə a fad buud bɛ̂sh íbyeshed shú nə́ a bâg nə́mə́ gwág bɛ̂sh ŋkúŋkwóŋʉ́lə.

Shé gúmálʉ́gá Zɛmbî

33  *Oó! A nyâŋ məma fwo múúd nə́ ndɛɛ́ Zɛmbî e!

A fʉg nyɛ́ nə mpúyá yé í mə́ lal ŋkûl e!

Muud cugɛ́ nə ŋkul shwánzʉlə mícígʉ́lá myɛ́,

muud cugɛ́ nə ŋkul bigas íyuug á mə́ yigʉla yí.

34  *Micilyá mí ŋgə mpu cɨ nə́:

Zə́ nyə a mə́ ná fwo mpu tə́dʉ́gá mə́ Zɛmbî?

Ŋkí nə́, zə́ nyə á mə́ bwɛlɛ cwîny nyə?

35  *Zə́ nyə a mə́ fwo yə Zɛmbî sâ

shú nə́ a kág ŋgə bwánd nə́

Zɛmbî nyíŋgəgʉ́ yə nyə yɛ́?

36  *Nəcé, sâ jɛ̂sh í zhu wə́ Zɛmbî; nyə wə́ mə́ sá nə́ sâ jɛ̂sh í bə́g; sâ jɛ̂sh jísə́ yí, jísə shú dɛ́. Gúmə́ bə́g nə nyə kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

12

Yə́lə Zɛmbî nyúul

(Ifz 4.1-16; 1Kr 12.12-27)

1  *Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, nda Zɛmbî mə́ gwág sə́ cɛy lámʉ́d nə́, mə bándʉ́lə́ bɨ́ nə́ bɨ yánág mənyúúl mʉ́n tâŋ *mətúnʉga mâ mikuwó, mətúnʉga yə́lə Zɛmbî, mətúnʉga nyə́ é gwág nywa má. Ntɔ́ jɨ yə́lə Zɛmbî gúmə́ fwámɛ́ yə. 2  *Kúgá bɛ̧ mə́fúlú mâ cʉg ga; yidagá bɨ́d nə́ Zɛmbî cɛ́ndʉ́g bɨ̂, a yə́g bɨ́ fʉg ágúgwáan, bɨ dʉ́g mpu sâ á ŋgə́ jɨɨ yí; ntɔ́ jɨ nə́ sâ jɨ́ ŋkí nywa yí, sâ í jə́la yí, sâ jɨ́ kú nə tɔɔ lág yí.

3  *Nda Zɛmbî nyə á sá mə mpaam nə́, mə lás nə muud yɛ̂sh á gwooŋg jɨ́n; mə́ cɨ nə́, muud kú bul gúmal nyə́mɛ́fwó ntɔ̧ mínjɨ. Muud yɛ̂sh ŋwág nyəmɛ́fwó nda á jɨ́ nə́, bɛ̧ bímbí lʉ búgə́ Zɛmbî nyə á yə nyə yí. 4  *Mpugá nə́ muud jɨ nə nyúul ŋgwúdʉ́, í njúl ka bə nə ikʉ́l ŋkí bulya; ikʉ́l í nyúul byɔɔŋg byɛ̂sh í ádɛ́ sɛ̂y sɛ́y ŋgwûd. 5 Nə́mə́ mbií ŋgwúd wɔɔŋgʉ́, sə́ mə́ tɛɛm bə ŋkí bulya, sə́ bɛ̂sh sə́ bʉ́sə sɛɛŋgyá nyúul ŋgwûd dɨ̂ wə́ *Krîst, sə́ bɛ̂sh sə́ ŋgə́ bə leedyá nda ikʉ́l í nyúul muud. 6  *Zɛmbî nyə á ŋgə yə sə̂ isâ í yána byé nə jɔ̧ lâm, isâ í yána byɔɔŋg bísə mimbií mimbií. Ŋkí Zɛmbî mə́ yə múúd ŋkul nə́ a cúndə́g mícúndə́, muud wɔɔŋg cúndə́g nə bímbí lʉ́ búgə́ á jɨ́ nə ndɨ̂ yí. 7  *Nyɔɔŋg jɨ́ nə́ a dʉ́g sɛ̂y nə bɔ́ɔ́l yɛ́, a sɛ́yʉ́g; nyɔɔŋg jɨ́ nə́ a dʉ́g jɨ́ɨ́gʉli yɛ́, a jɨ́ɨ́gʉ́líg; 8 nyɔɔŋg jɨ́ nə́ a dʉ́g bándʉlə búúd yɛ́, a dʉ́g bándʉlə; nyɔɔŋg jɨ́ nə́ a dʉ́g sá yána yɛ́, a dʉ sá dwo nə lâm ŋgwûd; nyɔɔŋg mə dʉ tɔ̂w shwóg kyey nə bɔ́ɔ́l yɛ́, a dʉ́g bə nə zɛ́ny ja á dʉ́ kyey nə bwo yí; nyɔɔŋg mə kwíínd íŋkúŋkwóŋʉ́lə i búúd yɛ́, kwííndʉ́g bwo nə məshusʉg.

Mbúgʉla mə Yésus mə́ jəlá nə cɛɛl múúd yɛ̂sh

9  *Cɨɨlagá cɛɛlí jɨ́ kú nə məkə́ŋ yí. Mpiigá məbɔ̂w, nywɨ́ɨ́lyágá nə mənywa. 10  *Dʉgá bə nə mə́cɛy mpə́dʉ́gá nyɨ́n nda omínyɔŋʉ̂ bwə́ ŋgə́ cɨɨla wá. Muud yɛ̂sh sɔ̧́ɔ̧́g nə́ nyə wə́ búlʉg dʉ gúmal bɔ́ɔ́l búúd. 11  *Sɛ́yʉ́gá nə Cwámba mbií á nə́ bibibi, kú sá íləm, njɨ zɛ́ny nə zɛ́ny. 12  *Bɨ mə́ jəlá nə bə nə məshusʉg nəcé bɨ́ ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ Zɛmbî mə bá sá bɨ́ mənywa; bɨ́ mə́ ká bwəma nə *incwaw í ntʉg, bɨ́ jísɔ́w; bɨ ɔ sá kááfə́ mə́jəgʉla. 13  *Dʉgá kwíínd búúd ɔ Zɛmbî bwə́ ŋgə́ jɨɨ kwííndyá wá, bɨ dʉ sɔ̧́ nə́ bɨ dʉ́g lə́g ójóŋ bɨ́dɨ́ mínjɔ́w.

14  *Dʉgá bwádan nə buud bwə́ lwágʉlə bɨ́ cúwʉ́lí wá; dʉgá bwádan, bɨ kú lweem. 15  *Búúd bɨ́nɔ́ŋ njúl wá bwə́ ka bə nə məshusʉg, bɨ́ nyíi mə́shusʉg mɔɔŋgʉ́d; bwə́ ká bə nə yé, bɨ́ jɨɨ nə́mə́ yé dɔɔŋg. 16  *Dʉgá bə cʉ́ŋ mpə́dʉ́gá nyɨ́n. Kúgá dʉ bɛ̧ ísâ í álal-ŋkul; yidagá bɛ̧ byɔɔŋg bísə́ ŋkwóŋ á muud yɛ̂sh yí. Muud kú bɛɛg bə nə tə́dʉ́gá nə́ nyəmɛ́fwó wə́ mə́ búl bə nə fʉg.

17  *Bɨ kú dʉ bweel mə́bɔ̂w. Sɔ̧́gá nə́ bɨ dʉ́g sá mə́nywa mísh mə́ búúd bɛ̂sh dɨ̂. 18 Ŋkí jɨ́ nə ŋkul bánda, ságá mimbii mín myɛ̂sh nə́ bɨ cʉ́gəg nə buud bɛ̂sh nə́ shɛɛ. 19  *Yé búúd mə́ búl cɛɛl wá, kúgá dʉ kunda bɨ́mɛ́fwó; dʉgá bɨ́d nə́ Zɛmbî wə́ dʉ́g lwóya mpimbə dʉ kunda bɨ̂; nəcé jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Mə wə́ mə́ bá dʉ kunda, mə wə́ mə́ bá dʉ yə búúd myə́na». Ntɔ́ wə́ Cwámba ŋgə́ cɨ yɛ́. 20  *Í njúl nə́mə́ nyiŋgə bə cilyá nə́:

Múúd ŋgə́ lúmbʉli nə wo yɛ́ ká gwág zha,

yə́g nyə idʉ̂w;

á ká gwág shwáásʉ́lə minʉ́,

yə́g nyə sá á ŋgúlʉg yí.

Ja wó sá ntɔ́ yí, wo mə́ ŋkúnd nyə

máág mə́ kuda lúúd.

21 Wo kú bɨ́d nə́ yéésh sálə mə́bɔ̂w í ntɔ̧́g wo ŋkul; yidagʉ́ dʉ sá nə́ mənywa mwô mə́ dʉ́g ntɔ̧ mə́bɔ̂w bwə́ sá wo má.

13

Krîstɛn mə́ jəlá nə sá mícî məgwág

1  **Muud yɛ̂sh mə́ jəlá nə sá mícî məgwág. Nəcé, icî byɛ̂sh bí shí ga dɨ́ yí í ŋgə zhu wə́ Zɛmbî. Zɛmbî wə́ nyə a tə̂l micî myɛ̂sh mísə́ myá. 2 Ntɔ́ mə́ kə́ nə́, muud mə lʉl lúu nə cî yɛ́ mə́ lʉl lúu nə téégyá ísâ Zɛmbî nyə a táág yí. Buud bwə́ sá ntɔ́ wá bwə́ sá nə́ Zɛmbî yə́g bwo intʉ́gʉ́lí. 3  *Wo ajə́láyɛ́ nə fúndə ójwû ja wó dʉ sá mə́nywa yí; njɨ, ŋkí wó dʉ sá mə́bɔ̂w, wo wə́ mə́ jə́lá nə fúndə. Ŋkí wó cɛɛl cʉgə kú fúndə cî, dʉgʉ́ sâ mə́nywa, cî nyə é yidá faag wo. 4 Mpug nə́ cî wúsə sɔ́ɔl məsáal mə́ Zɛmbî shú dʉ́lə bándʉlə wo nə́ wo dʉ́g sâ mə́nywa. Ŋkí wó dʉ sâ mə́bɔ̂w, wó jəlá nə fúndə; nəcé, cî í dʉ bə nə kafwɛlɛ shú nə́ a dʉ́g yə búúd intʉ́gʉ́lí. Cí wúsə sɔ́ɔl məsáal mə dʉ lwóya mpimbə mə́ Zɛmbî, dʉ lámʉsa nə buud bwə́ dʉ sá olɨ́lɨŋgɨ̂ wá. 5  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, muud mə́ jəlá nə magʉlə íjwûga í cî nə jɔ̧ lâm, kú bul bə njɨ nəcé fúndə́lə nə́ Zɛmbî nyə á bá gwág nyə mpimbə.

6 Sá jɔɔŋg nə́mə́ wə́ bɨ́ mə́ dʉ jə́na ótóya yí. Buud bɨ́ nə́ bwə́ dʉ́g ŋwa ótóya bɔɔŋg wá, Zɛmbî wə́ nyə á tə̂l bwo nə́ bwə́ dʉ́g sâ ísɛ́y byɔɔŋg. 7  *Yə́gá muud yɛ̂sh sâ bɨ́ mbíd nyə yí: bɨ́ jə́na múúd tóya tóya yé; bíl ísâ byɛ̂sh bɨ́ mə́ jə́lá nə jə́na yí, bɨ́ yə búúd bwə́ jə́lá nə ŋwa wá; muud mə jə́lá nə fúndʉ́gʉ́ yɛ́, bɨ́ fúndə nyə; nyɔɔŋg mə jə́lá nə gúmə́ yɛ́, bɨ́ yə nyə gúmə́.

Cʉg cɛɛlí

8  *Kúgá bə nə mpwə́lá nə muud; mpwə́lá í bə́g njɨ cɛɛlí nə́ nyíga cɛɛl nyíga, nyíga cɛɛl nyíga. Nəcé, muud mə cɛ́ɛ́l bɔ́ɔ́lʉ́gá yɛ́, ŋgə mpu bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧. 9  *Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ məmpə́ndí mə́ ŋgə cɨ nə́: «Ci wo kú sá mínɔɔmb, ci wo kú gwú múúd, ci wo kú júwo, ci wo kú wɨ́ɨ́mb ízhaá sâ.» Məmpə́ndí mə́nɨ nə mɔ́ɔ́l mɛ̂sh mə́ ŋgə cɨ njɨ sâ ŋgwûd nə́: «Cɛɛlʉg múúd yɛ̂sh jísə́ wo kúnə́-kúnə yɛ́ nda wó cɛ́ɛ́l wómɛ́fwó nə́.» 10 Muud jɨ́ nə cɛɛlí yɛ́ cugɛ́ nə ŋkul sá múúd jɨ́ nyə kúnə́-kúnə yɛ́ məbɔ̂w. Ntɔ́ jɨ nə́, muud mə cɛ́ɛ́l bɔ́ɔ́lʉ́gá yɛ́, ŋgə mpu bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧.

11  **Ŋgəgá nə cʉgə cʉg cɛɛlí jɔɔŋg, nəcé bɨ mə mpú nə́ fwála sə́ ŋgə́ cʉgə ga í músə wəla bɨ́ mə́ jə́lá nə juum ígwə́d yí. Nəcé ja gaád ɨɨ́, jwɔ́w Cwámba mə bá zə yîl shé mə́nyámád yí í mú bul bə kúnə́-kúnə ntɔ̧ jwɔ́w sə́ á magʉlə Yésus yí. 12  *Bulú mə́ bul kə. Sə́ myáásʉgá isâ í dʉ sɨ̂y yídʉ́gʉ́d yí; sə́ yídágá ŋwa íkeny i gwáná bwə́ dʉ lúmbʉli nə ndɨ́ mə́ŋkɛ́nyad yí. 13  *Sə́ cʉ́gəgá cʉg á otʉ́təlí, mbií í jə́lá nə mə́ŋkɛnya mə mwásə́ yí: kú nə idína í álal-ŋkul*, kú nə shwágʉ́lə mə́lwəg; sə́ kú sá jaŋga, kú sá ásɨ́y-sɨ̂y, kú nə ozhuyâ, ku mpii tɔɔ muud. 14  *Yidagá ŋwa *Krîst nda káándə́ mə́ bwáád†, bɨ́ kú bɨ́d nə́ iyéésh í cʉg múúd í nyíŋgəg ŋgə kə nə bɨ́ cʉg ábʉ́bɔ̂wʉd.

14

Magʉləgá bɔɔŋg bwə́ afwóyɛ́ lal wá

1  **Muud jɨ́ ná nə búgə́ ŋkí tag yɛ́, bɨ ɔ́ magʉlə nyə; bɨ kú sɛ́ŋʉsa mə́kə̂l nə nyə nə yé mbií mítə́dʉ́gá. 2  *Jɨ́ nə ŋkul bə nə́, ŋgwɔ́l múúd ŋgə́ tə́dʉga nə́ a jɨ nə ŋkul də sâ jɛ̂sh, nyɔɔŋg jɨ́ nə búgə́ ŋkí tag yɛ́ nyɛ ŋgə́ də njɨ idʉ̂w í ífambə́. 3 Muud ŋgə́ də sâ jɛ̂sh yɛ́ bə́g kú mpyêny ŋgwɔ́l; nyɔɔŋg nyə́ aŋgɛ̂ nə də sâ jɛ̂sh yɛ́ bə́g kú dʉ́g nə́ nyɔɔŋg ŋgə́ də yɛ́ ŋgə jág sá; nəcé Zɛmbî mə́ magʉlə nə́mə́ nyə. 4 Wɛɛ wə́ zə́ mə́ zə́ sámb ízhaá lwaábʉlə iwushí? Ŋkí á kyabɛ, í dʉ́g mása yé; ŋkí á ku, í dʉ́g nə́mə́ njɨ mása yé. Njɨ nyə é kyabɛ, nəcé Cwámba jɨ nə ŋkul mə sá nə́ a kyábɛg.

5  *Jɨ́ nə́mə́ nə́, ŋgwɔ́l múúd mə dʉ́g nə́ dúl jwɔ̂w í búl bə fwámɛ́ jwɔ̂w cɔ̧́ dúl, ŋgwɔ́lʉ́gá nyɛ mə́ ŋwa mwɔ̂w mɛ̂sh cé ŋgwûd; muud yɛ̂sh nádag nə sâ nyə́mɛ́fwó mə́ kwey nə́ jɨ́ tʉ́təlí yí. 6  *Muud mə tə̂l ŋkúmba jwɔ́w shwóg yɛ́, a sá ntɔ́ shú mə́ Cwámba; muud mə də́ sâ jɛ̂sh yɛ́ ŋgə də shú mə́ Cwámba, nəcé a ŋgə yə Zɛmbî akíba; nyɔɔŋg nyə́ aŋgɛ̂ nə də sâ jɛ̂sh yɛ́ ŋgə nə́mə́ yə Zɛmbî akíba. 7  *Mpugá nə́ muud ŋgwûd nə ŋgwûd á gwooŋg jísʉ́ nyə aŋgɛ̂ nə cʉgə shú nyə́mɛ́fwó, ŋgwûd nə ŋgwûd kú nə́mə́ yə shú nyə́mɛ́fwó. 8 Ŋkí shé ŋgə cʉgə, shé ŋgə cʉgə shú mə́ Cwámba; ŋkí shé mə yə, shé yə shú mə́ Cwámba. Ntɔ́ jɨ nə́, tɔɔ shé mə́ cʉgə, tɔɔ shé mə́ yə, shé bʉ́sə buud ɔ Cwámba. 9 Haaw, sâ jɔɔŋg wə́ *Krîst nyə á yə, a nyiŋgə gwûm nə ndɨ̂ yí, shú nə́ a jwúg nə mimbimbə, jwú nə mikuwó. 10  *Ká nəcé jɨ́ wé mə sámb *mínyɔŋʉ̂ woó iwushí yí? Ŋkí ntâg nə́, nəcé jɨ́ wé mə mpyêny mínyɔŋʉ̂ woó yí? Mpugá nə́ shé bɛ̂sh shé mə́ bá tɔ̂w kɔɔd dɨ́ njɔ́w mílə́sʉ́ mə́ Zɛmbî. 11  *Mpugá nə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Mə Cwámba ŋgə́ cʉgə yɛ́ mə ŋgə cɨ nə́əə́:

«Buud bɛ̂sh bwə́ bá kúd mə məbwóŋ,

bɛ̂sh bwə́ bá ságʉsə mə nə mimpu myáŋ».

12  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, muud yɛ̂sh á gwooŋg jísʉ́ mə́ bá kə bwəma nə shitɔ́g mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂.

Kú wá ŋgwɔ́l bɔɔgʉ́ zhɨ́ɨ́d

13  *Ntɔ́, shé yɔ́wʉg dʉ́lə yéya mə́bɛ̧ɛ̧́ shémɛ́ nə shémɛ́; shé yídágá ŋwa cígʉ́lá nə́ muud nyə ajə́láyɛ́ nə wá ŋgwɔ́l bɔɔgʉ́ zhɨ́ɨ́d, kú sá gúl sâ í é bʉ́lal ŋgwɔ́l yí. 14  *Sâ mə́ zə́ cɨ ga, mə mpú nə́ jɨ́ bʉ́bə́lɛ́, mə mpu ntɔ́ nəcé mə jɨ muud mə Cwámba Yésus. Jɨ́ nə́, gúl sâ cúgɛ́ ŋkí lwaagʉwo nə́ jâŋ yé mbií wə́ cɨ́. Njɨ, múúd mə ká tə́dʉ́gá nə́ «sâ ga jɨ́ ŋkí lwaagʉwo», sâ jɔɔŋg mú bə ŋkí lwaagʉwo shú dɛ́d. 15  *Ntɔ́ jɨ nə́, ŋkí də́lə wó də́ gúl dəg yí í ntágʉ́lə́ mínyɔŋʉ̂ woó, mpug nə́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wô wɔɔŋgʉ́ í cúgɛ́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ cɛɛlí. Kú sá nə́ də́lə wó də́ gúl dəg yí í gwɨ́ɨ́lyág ŋgwɔ́l mínyɔŋʉ̂ woó, í njúl nə́ *Krîst nyə á yə nə́mə́ shú dɛ́. 16 Sá jɨ́ ŋkí nywa shú dwô dɨ́ yí, ŋkí wo dʉ́g nə́ í é ntágʉlə* ŋgwɔ́l múúd nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú jág lás nə wo, wo bɨ́d jâŋ sâ. 17  *Mpugá nə́ Faan mə́ Zɛmbî í cúgɛ́ sâ ídəg nə məŋgul. Faan mə́ Zɛmbî dʉ́sə sâ á cʉg ótʉ́təlí, cʉg á nə́ shɛɛ, cʉg mə́shusʉg, isâ ínɨ byɛ̂sh í ŋgə́ zhu wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. 18 Muud mə sɛ́y nə Yésus mbií wɔɔŋg yɛ́, Zɛmbî gwág nyə nywa, buud magʉlə nyə.

19 Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, shé sɔ̧́gá nə́ shé sáág isâ í é sá nə́ buud bwə́ cʉ́gəg nə́ shɛɛ yí; isâ í é sá nə́ buud ɔ́ gwooŋg bɛ̂sh bwə́ ŋgə́g nə lal búgə́d yí. 20 Wo kú bɛɛg caam sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́ Zɛmbî nəcé gúl dəg. Sâ jɛ̂sh jáá jɨ́ fúbán; njɨ, jɨ́ bɔ́wʉ́lə nə́ wo də́g wúl ndə́lʉ́gʉ́ í é wá ŋgwɔ́l múúd bɔɔgʉ́ zhɨ́ɨ́d yí. 21  *Í nywa nə́ wo bə́g kú də cúdú ŋkí nə́ kú ŋgul mə́lwəg, wo cíg sâ jɛ̂sh jɨ́ nə ŋkul wá mínyɔŋʉ̂ woó bɔɔgʉ́ zhɨ́ɨ́d yí. 22 Búgə́ wó ŋgə́ *búgʉla shú sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg yí, baagʉləg gwo mpə́dʉ́gá bɨná Zɛmbî obá. Muud jɨ́ nə́ micígʉ́lá myɛ́ mí ádɛ́ kənd nyə mə́bɛ̧ɛ̧́d yɛ́, a mə́ jəla. 23  *Muud mə də́ wúl ndə́lʉ́gʉ́ a ŋgə́ zhízhigə yɛ́, a mə́ ŋwa mə́bɛ̧ɛ̧́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂, nəcé sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg í cúgɛ́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ búgə́. Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɛ̂sh múúd mə sá nə milám mímbá yí wúsə *sə́m.

15

Sə́ bɛ̧́gá yuug Krîst nyə a lwágʉlə sə́ yí

1  *Sə́ buud íbúgə́ í á mə́ fifə wá, sə́ kúgá dʉ mpyêny ozhigʉ-zhigʉ wə́ bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ ná zhízhigə wá; sə́ ajə́láyɛ́ nə dʉ sɔ̧́ njɨ isâ sə́ mə́ gwág nywa yí. 2 Muud yɛ̂sh á sə́dɨ́ gwooŋg dɨ́ sɔ̧́ɔ̧́g nə́ ŋgwɔ́l bə́g nə mənywa, shú nə́ nyâŋ lálʉg búgə́d. 3  *Mpugá nə́ *Krîst nyə a shígɛ́ ŋgə sɔ̧́ njɨ mənywa mâ nyəmɛ́fwó. Nyə á yida cʉgə nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́, nə́əə́: «Zɛmbî, məlwíy bwə́ dʉ lwîy wo má mə́ mə́ shúgʉla nə mə.» 4  *Mpugá nə́ sâ jɛ̂sh Zɛmbî nyə a sá nə́ bwə́ cíləg yág yí, í á bə nə́ sə́ ŋwág njɨ́ɨ́gʉ́lá cínɔŋg, sə́ bə́g nə zɛ́ny kə́lə shwóg, nə iŋkáŋ, nə́ ndɛɛ́ sə́ mú mpu bwánd nə búgə́. 5  *Zɛmbî muud mə́ dʉ sá nə́ sə́ bə́g nə zɛ́ny kə́lə shwóg, sə́ bə nə iŋkáŋ yɛ́, kə́ sá nə́ bɨ dʉ́g bə cʉ́ŋ mpə́dʉ́gá nyɨ́n nda Krîst Yésus nyə a lwó yuug nə́. 6 Ntɔ́, bɨ mú bá dʉ yə Zɛmbî gúmə́ bɨ njúl lâm ŋgwûd, cʉ́ŋ ŋgwûd, nyə Zɛmbî jɨ́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst yɛ́.

7  *Ntɔ́, ŋgəgá nə cʉgə kú wá mbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá nyɨ́nʉ́d, nə́mə́ nda Krîst nyə á cʉgə nə bɨ́ nə́. Cʉgəgá ntɔ́ shú nə́ Zɛmbî bə́g nə gúmə́. 8  *Mə ŋgə bwaagʉlə bɨ́ nə́ Zɛmbî jɨ abúgʉ́lág, gwə́ wə́ Krîst nyə á ŋwa nyəmɛ́fwó tâŋ sɔ́ɔl məsáal á kúl *Oyúdɛn yí, shú nə́ məŋkaagə́ Zɛmbî nyə á kaag osɔ́ɔ́ŋgʉ́ ɔ́ bɛɛnd má mə́ bwə́mag. 9  *Jíga kɔ́ɔ́mb dɨ, ikûl ishús í ŋgə mpu nə́ Zɛmbî mə́ gwág bwo cɛy lámʉ́d, bwə́ mú yə Zɛmbî gúmə́ nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́, nə́əə́:

Sâ jɔɔŋg wə́ mə́ bá dʉ ságʉsə wo nə ndɨ̂

tâm ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí.

Mə bá dʉ sɛy ísʉsa ságʉsə jínə́ dwô.

10  *Jɨ́ nə́mə́ cilyá nə́:

Bɨ́ ikûl ishús,

bɨnɔ́ŋ kúl búúd mə́ Zɛmbî

ságá məshusʉg.

11  *Í nyiŋgə nə́mə́ bə cilyá nə́:

Bɨ́ ikûl ishús byɛ̂sh ságʉ́sə́gá Cwámba,

ikúl í búúd byɛ̂sh í ságʉ́sə́g nyə.

12  *Izayí nyə á cɨ nə́mə́ nə́:

Nta mə Yése mə bá bád

ŋwa íjwûga, jwú nə ikûl ishús;

ikûl byɔɔŋg í bá dʉ bwánd sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yé nə búgə́.

13  *Zɛmbî muud mə́ dʉ sá nə́ buud bwə́ dʉ́g bwánd ísâ nə búgə́ yɛ́, sáág nə́ milâm mí lwándʉ́g bɨ́ nə fwámɛ́ mə́shusʉg, mí bə bɨ́ nə́ shɛɛ búgə́ bɨ́ ŋgə́ *búgʉla yííd. Ja jɔɔŋgʉ̂ ŋkul mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim í mú sá nə́ bɨ ŋgə́g nə kə shwóg nə shwóg ŋgə bwánd nə búgə́.

Pwôl ŋgə bá cɛɛl sá minjɔɔnd

14 Bwaaŋg, kɔ́ɔ́mb jɨ́n dɨ, məmɛ́fwó mə ŋgə mpu kú nə məshwán nə́ bɨ mə́ lwánd nə jɔ̧jɔ̧ mítə́dʉ́gá, bɨ mə́ shîn nə́mə́ mpu sá jɛ̂sh bɨ́ mə́ jə́lá nə mpu yí, bɨ mú nə́mə́ nə ŋkul dʉ yéya məcwûŋ mpə́dʉ́gá nyɨ́n. 15  *Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, mə mə́ ŋgə cilə bɨ́ nə bʉ́baalɛ́ mə́nyaan bíl íkʉ́lʉ́d shú nə́ bɨ nyíŋgəg ŋgə tə́dʉga isâ bɨ́ mə́ bwey mpu yí. Mə sá ntɔ́ nəcé Zɛmbî nyə a sá mə mpaam, 16  *a sá nə́ mə bə́g sɔ́ɔl məsáal mə́ *Krîst Yésus shú íkûl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí; mə ŋgə sá sáal dɔɔŋgʉ́ tâŋ nda fada mə́ dʉ sá *mə́túnʉga nə́, ŋgə cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî. Isɛ́y byɔɔŋg bí nə́ mə sáág nə́ ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí í bə́g mətúnʉga Zɛmbî ŋgə́ magʉlə má, mətúnʉga Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ tə̂l koogʉ́ shú dɛ́d má. 17 Sâ jɔɔŋg í sá nə́ mə ŋgə́g nə bəgʉwa nə bə́lə múúd mə Krîst Yésus, mə bəgʉwa nə isɛ́y mə́ ŋgə́ sɛ̂y shú mə́ Zɛmbî yí. 18  *Jɨ́ ntɔ́, mə cugɛ́ nə ŋkul bwiiŋg gúl sâ shús, njɨ isɛ́y Krîst nyə á balan nə mə nə́ mə sáág yí; nyə a sá nə́ ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí í sáág Zɛmbî məgwág; nyə á balan nə iciyá byâm nə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myâm. 19  *Nyə á balan nə́mə́ nə ŋkul í dʉ wééshʉli *mə́shimbá nə *isâ í mímbʉ́gú, ŋkul mə́ Shíshim mə́ Zɛmbî. Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg í á sɨ̂y mbií á nə́ mə á mə́ bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ Krîst tɛ́ɛ́d Yurʉ́səlɛm nə cínɔŋg mə́koogʉ́ məkoogʉ́, kə kumə shí á Iliri. 20  *Mə á bul jɨɨ nə́ mə bwííŋgʉg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl kʉ́l múúd nyə afwóyɛ́ bwɛlɛ cwééd Krîst yí, shú nə́ mə bə́g kú ŋgə lwɔ̧́ kʉ́l bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á sá məbwamə́ yí. 21  *Mə á yida bɛ̧ sâ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí, nə́:

Buud cúndə́ í á shígɛ́ fwo kumə bwə́dɨ́ wá bwə́ bá gwág,

bɔɔŋg bwə́ á shígɛ́ fwo gwág láŋ yé wá bwə́ bá wámbʉlə.

22  *Sâ jɔɔŋg nə́mə́ wə́ í á dʉ laa mə ija ija nə́ nda zə nûŋ bɨ́dɨ́. 23 Ká ja gaád ɨɨ́, mə́ cúgɛ́ ná nə sâ mə́ sá wa mə́shí mə́gaád, í njúl nə́ té mímbû mimbû mə́ dʉ bwey bə nə yéésh nə́ mə zə́ nûŋ bɨ́dɨ́; 24 mə ŋgə tə́dʉga nə́ ja mə́ bá kə Kpanyá yí, mə bá ciiŋgya zə dʉ́g bɨ̂ nə́ ndɛɛ́, ja mə́ é bá gwú yéésh dʉ́gʉ́lə bɨ́ yí, bɨ́ ka bá kwíínd mə nə́ mə kə́g nə njɔɔnd shwóg. 25  *Njɨ, ja gaád mə kə́ Yurʉ́səlɛm kə kwíínd búúd ɔ́ Zɛmbî. 26  *Ntɔ́ jɨ nə́ okrîstɛn wâ Masedwân nə Akayî bwə́ á ŋwa cígʉ́lá nə́ bwə́ sɛɛŋg míkwííndyá kənd búúd ɔ́ Zɛmbî wâ Yurʉ́səlɛm bʉ́sə́ mə́búwa dɨ́ wá. 27  *Bwə́mɛ́fwó bwə́ á ŋwa cígʉ́lá, njɨ í njúl nə́ jísə bwo mpwə́lá. Jɨ́ bwo mpwə́lá nəcé okrîstɛn wâ Yurʉ́səlɛm wə́ bwə́ á bə nə isâ í kwíínd búúd cʉg á Shíshim dɨ́ yí, bwə́ mú kaaw yə íkûl ishús; í jɨɨ nə́mə́ nə́ ikûl ishús í ŋwág isâ í ŋgə́ kwíínd cʉg á shí ga dɨ́ yí, kaaw yə bwo. 28 Ja mə́ é ka bá shîn sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ́ nə́ mə mə́ cwámbʉlə bwo mikwííndyá myɔɔŋg yí, mə ka bá zə ciiŋgya nûŋ bɨ́dɨ́ kə Kpanyá. 29 Mə mpú nə́ mə bá zə nə ocúncɛ̂sh ɔ́ Krîst bɛ̂sh ja mə bá zə nûŋ bɨ́dɨ́ yí.

30  *Nda shé bɛ̂sh bʉ́sə́ búúd ɔ Cwámba Yésus-Krîst nə́, nda jɨ́ nə́mə́ nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə sá nə́ shé cɨ́ɨ́lag nə́, bwaaŋg, mə bándʉ́lə́ bɨ́ nə́ bɨ wág mənyúúl gwáná mə́ ŋgə́ gwána yííd, ŋgəgá nə jəgʉla nə Zɛmbî shú dâm. 31  *Ŋgəgá nə jəgʉla nə Zɛmbî shú dâm nə́ mə fáámʉgɨ́, buud bʉ́sə́ kú *búgʉla Yésus nûŋ Yudéa wá bwə́ bə́g kú nə zhɨɨ́ bwə́ sá mə məbɔ̂w; ntâg nə́mə́ nə́ buud ɔ́ Zɛmbî wâ Yurʉ́səlɛm bwə́ lə́gʉ́g mikwííndyá mə́ ŋgə́ kə nə ndɨ̂ myá nə jɔ̧jɔ̧ lâm. 32  *Í jɨɨ nə́ í bə́g ntɔ́ shú nə́ mə bág bə nə məshusʉg ja mə bá zə bɨ́dɨ́ yí, mə zə bá woga ŋkí Zɛmbî mə́ magʉlə. 33  *Zɛmbî á mpwogɛ́ jííg nə bɨ bɛ̂sh. Amɛn.

16

Məbə́dá

1  *Mə́ cɛɛl nə́ bɨ mpúg kɔ́ɔ́l wúsʉ́ Febe. A jɨ *jaákwon *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla á Kaŋkrê dɨ̂. 2 Bɨ ɔ lə́g nyə tâŋ muud mə Cwámba, mbií í jə́lá nə buud ɔ́ Zɛmbî yí, bɨ́ kwíínd nyə mbií kwííndyá wɛ̂sh nyə́ é jɨɨ yí. Nyə á mə́ kwíínd búúd ŋkí bulya, tɛɛm bə mə́mɛ́fwó.

3  *Bɨ ɔ bə́dá mə Priska bá Akilas buud sə́nɔ́ŋ ŋgə́ sɛ̂y isɛ́y í *Krîst Yésus wá. 4 Bwə́ á nywá gwɨ́ɨ́lya byáŋ ícʉg nəcé cʉgʉ́lə mə; məmɛ́fwó nə́mə́ dɨ́ ŋgə́ yə bwo akíba, mədɔ̧ mə́ óbúgʉla mɛ̂sh mə́ cúgɛ́ *Oyúdɛn má mə́ ŋgə nə́mə́ yə bwo akíba. 5  *Bɨ ɔ bə́dá nə́mə́ mə Dɔ̧ í dʉ sɛɛŋgya bwə́dɨ́ njɔ́w yí. Bɨ ɔ bə́dá Ipanɛ̂t shwə́ waamə́ alâm; nyə wə́ nyə a tɛ́ɛ́d *búgʉla Krîst nûŋ Azî. 6 Bɨ ɔ bə́dá mə Maríya muud nyə á bul jísɔw cúŋ shú dʉ́n yɛ́. 7 Bɨ ɔ bə́dá mə mimbyɛ̂l myâm Androníkus bá Zhuniyas sə́nɔ́ŋ sə́ á bə mímbwug dɨ́ wá; báá bwə́ á tɛ́ɛ́d bə buud ɔ Krîst nə mə, bwə́ ŋgə cɔ̧̂ bɔ́ɔ́l *búúd ɔ lwámá. 8 Bɨ ɔ bə́dá mə Ampiliyatus, muud mə́ ŋgə́ bul cɛɛl cʉg sɛɛŋgí á sə́nɔ̂ŋ Cwámba dɨ́ yɛ́. 9 Bɨ ɔ bə́dá mə Urʉbɛ̧̂ muud sə́nɔ́ŋ ŋgə́ sɛ̂y isɛ́y í Krîst yɛ́, bɨ́ bə́da nə́mə́ mə Stakis shwə́ waamə́ alâm. 10 Bɨ ɔ bə́dá mə Apelɛs muud sə́ á mə́ dʉ́g nə́ ndɛɛ́ sə́ magʉlə nə́ a jɨ fwámɛ́ krîstɛn yɛ́. Bɨ ɔ bə́dá mə buud ɔ njɔ́w mə́ Aristobúlus. 11 Bɨ ɔ bə́dá mə mbyɛ̂l wâm Herodiyoŋ; bɨ́ bə́da mə bɔɔŋg búúd bʉ́sə́ búúd ɔ Cwámba njɔ́w mə́ Narʉsis wá. 12 Bɨ ɔ bə́dá mə Trifɛn bá Trifos budá bwə́ á mə́ jísɔw yɨ́ɨ́ŋgá shú mə́ Cwámba wá; bɨ́ bə́da nə́mə́ mə abábə waamə́ Pɛrʉsis mudá nyə á mə́ nə́mə́ bul jísɔw yɨ́ɨ́ŋgá shú mə́ Cwámba yɛ́. 13  *Bɨ ɔ bə́dá mə Rúfus muud Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh kwoŋ mə Cwámba dɨ́ yɛ́; bɨ́ bə́da nə́mə́ mə nyɔɔŋgʉ̂ yé, nyə á bə nə́mə́ mə tâŋ nyɔɔŋgʉ̂. 14 Bɨ ɔ bə́dá mə Asɛŋkrit bá Flegoŋ, nə Hɛrmɛs nə Patrobas nə Hɛrmas nə bɔ́ɔ́lʉ́gá bwááŋg bɛ̂sh bə́nɔ́ŋ bʉ́sə́ wá. 15 Bɨ ɔ bə́dá mə Filologos bá Zhuli, nə Nere bá kɔ́ɔ́l yé, nə Olɛ́mpas nə bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd ɔ́ Zɛmbî bə́nɔ́ŋ bʉ́sə́ wá. 16  *Ŋgəgá nə kúlʉla məkúlʉla mə́ buud ɔ́ Zɛmbî. Mədɔ̧ mə́ óbúgʉla ɔ́ Krîst mɛ̂sh mə́ ŋgə bə́da bɨ̂.

17  *Bwaaŋg, buud bwə́ dʉ́ sá nə́ buud bwə́ bə́g mə́cʉ́ŋ məcʉ́ŋ wá, bwə́ ŋgə lúmbʉli nə njɨ́ɨ́gʉ́lá bɨ́ á ŋwa yí, oshwoŋ bɨ ɔ káálʉ́gə́ nə bwo; kúgá dʉ kyey nə bwo sámbá. 18  *Nəcé mbií búúd wɔɔŋg í áŋgɛ̂ nə sá isɛ́y í Cwámba wúsʉ́ Krîst, bwə́ ŋgə sá isɛ́y í mímwɔ̧ myáŋ. Bwə́ dʉ balan nə jɔ̧jɔ̧ íciyá í lə́sʉ́ nə jɔ̧jɔ̧ míkaand, dʉ jwáŋgʉlə búúd bwə́ afwóyɛ́ kyɛ̧́ wá. 19  *Buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə gwádʉga cʉg mə́gwág bɨ́ báá ŋgə́ cʉgə yí. Mə ŋgə bul gwág məshusʉg nə bɨ́ shú dɔɔŋgʉ̂; mə́ jɨɨ nə́ bɨ bə́g nə fʉg sálə mə́nywa dɨ̂, bɨ́ bə nə́ sáŋ kɔ́ɔ́mb á məbɔ̂w. 20  *Zɛmbî á mpwogɛ́ wál bá zə cwaas *Sátan bɨ́dɨ́ mə́kuú dɨ́ shí. Cwámba íshé Yésus kə́ sá bɨ́ mpaam. 21  *Timotê muud sá ŋgə́ sɛ̂y sɛ́y ŋgwúd yɛ́ ŋgə bə́da bɨ̂; mimbyɛ̂l myâm Lusyus nə Yason nə Sosipatɛr bwə́ ŋgə nə́mə́ bə́da bɨ̂. 22 Mə Tɛrtiyus muud ŋgə́ cilə kálaad ɛ́ga yɛ́*, mə ŋgə bə́da bɨ́ məbə́dá mâ sɛɛŋgyá shé á mə́ sɛɛŋgya nə Cwámba yí. 23  *Gáyus ŋgə nə́mə́ bə́da bɨ̂. Mə njul nyə́dɨ́ njɔ́w, cínɔŋg nə́mə́ wə́ Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dɛ̂sh í dʉ sɛɛŋgya yɛ́. Erâst jɨ́ bâŋ-mása á wa ŋgwə́la yɛ́ ŋgə bə́da bɨ̂, mwááŋg Kwárʉtus ŋgə nə́mə́ bə́da bɨ̂. 24  †[Cwámba íshé Yésus-Krîst kə́ sá bɨ́ bɛ̂sh mpaam. Amɛn.] 25  *Shé yə́gá Zɛmbî gúmə́, nyə muud jɨ́ nə ŋkul sá nə́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl lʉ́lʉshig bɨ́ yɛ́. Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɔɔŋg wə́ mə́ á ŋgə cúndə ja mə́ á ŋgə bwiiŋg láŋ mə́ Yésus-Krîst yí. Na Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl nɨ dɨ́ wə́ Zɛmbî mə́ sá nə́ sə́ mpúg jɔ̧jɔ̧ yuug jé nyə á ŋgə baagʉlə shwoó dɨ́ yí. 26  *Zɛmbî á kandʉgə kandʉgə mə́ ka sá nə́ sâ jɔɔŋg í bʉ́gʉ́líg ja gaád. Nə́ ndɛɛ́ ikûl ishús í mú nə ŋkul jee mpu gwo ja bwə́ lɔ̧́ micilyá mí *búúd ɔ mícúndə́ yí. Nyə a sá nə́ í bʉ́gʉ́líg shú nə́ bwə́ búgʉ́lág nyə, bwə́ sá nyə mə́gwág. 27  * Nyə Zɛmbî muud ŋgwúd nə ŋgwûd jɨ́ nə fʉg yɛ́, nyə wə́ ŋwág gúmə́ kandʉgə á kandʉgə nəcé sâ Yésus-Krîst nyə a sá yí. Amɛn.

* 1:1 Mis 9.3-15; 26.16; Gal 1.15-16

* 1:2 3.21; 1Pr 1.10-12

* 1:3 Mat 1.1; 20.30-31; Mis 13.33; 2Tm 2.8

* 1:5 11.13; 15.15-18; Gal 1.1; 2.7, 9

* 1:7 nə́ shɛɛ: 5.1; 15.33; 16.20; 1Kr 7.15

* 1:8 16.19; 1Te 1.8

* 1:9 15.23; Mis 19.21; Ifz 1.16

* 1:13 1Kr 9.19-22

* 1:14 Kol 3.11

* 1:16 2.9; Mis 13.46; 2Tm 1.8; 1Kr 1.18, 24

* 1:17 3.21-30; 4.1-25; 10.4-13; Aba 2.4; Gal 3.9-12; Flp 3.9; Heb 10.38

* 1:17 Mbií Zɛmbî mə́ dʉ cɨ nə́ muud jɨ tʉ́təlí muud yí.

* 1:18 2.5, 8; Ifz 5.6; 2Te 2.12

* 1:19 Zhb 12.9; Sôm 19.2-5; Mis 17.27-28; 1Kr 1.21

* 1:21 Ifz 4.17-18

* 1:22 1Kr 1.19-20

* 1:23 Mbá 4.16-18; Sôm 106.20

* 1:25 9.5

* 1:26 1Kr 6.9

* 1:27 Ləv 18.22; 20.13

* 1:29 Gal 5.19-21; 2Tm 3.2-4

* 2:1 Sôm 50.16; Mat 7.2

* 2:4 Mis 17.30; 2Pr 3.9, 15

* 2:5 Iza 2.11-21

* 2:5 Məkə́l mə mítáŋ mə́ cɨ na nə́: wo ŋgaan nə́ wo acɛ́ndɛ́ bɔ́w-bɔ̂w kuú njɔɔnd wô.

* 2:6 1Kr 3.13-15; 2Kr 5.10; Ifz 6.8; Mat 16.27

* 2:11 Mis 10.34; Kol 3.25; 1Pr 1.17; Zhk 2.1

* 2:12 Mat 7.21

* 2:16 2.6; 1Kr 4.5

* 2:17 9.4; Iza 48.1

* 2:19 Mat 15.14

* 2:21 Mat 23.3-4; Yuá 7.19

* 2:24 Eze 36.20

* 2:25 1Kr 7.19; Gal 5.3

* 2:26 Gal 5.6

* 2:28 9.6; Zhe 4.4; Flp 3.2-3; Kol 2.11

* 3:2 9.4; Sôm 147.19-20

* 3:3 9.6; 11.29; Ilŋ 23.19; 2Tm 2.13

* 3:4 Sôm 51.6

* 3:5 9.14

* 3:5 Mbií Zɛmbî mə́ dʉ cɨ nə́ muud jɨ tʉ́təlí muud yí.

* 3:8 6.1

* 3:9 1.18–2.24; 3.23

* 3:10 Sôm 14.1-3

* 3:13 Sôm 5.10; 140.4

* 3:14 Sôm 10.7

* 3:15 Iza 59.7-8

* 3:18 Sôm 36.2

* 3:20 Zhb 4.17; Sôm 130.3; 143.2; Rom 4.15; Gal 2.16; 3.22

* 3:21 1.2, 17

* 3:22 2.11; 3.9; 10.12; 11.32

* 3:23 5.2, 12; 8.18-20; Mət 3.19

* 3:24 5.17; Ifz 2.8; Tit 3.7

* 3:25 mə́cií: Mat 26.28; Ifz 2.13; Kol 1.20; Heb 9.12-14; 1Yn 1.7; Mbʉ́ 1.5; 5.9 tʉ́təlí: 1.17; 3.3-4

* 3:27 3.1, 21, 31; 8.2

* 3:28 Gal 2.16

* 3:29 3.22; 4.11-12

* 3:31 6.15; 8.2-4

* 4:2 Zhk 2.21

* 4:3 Mət 15.6; Gal 3.6; Zhk 2.23

* 4:6 Sôm 32.1-2

* 4:11 Mət 17.9-11; Gal 3.7; Rom 2.28-29

* 4:12 Mat 3.9

* 4:13 Mət 12.7; 22.17

* 4:14 Gal 3.18

* 4:15 3.20; 5.13, 20; 7.7-13; Gal 3.19

* 4:16 Gal 3.7

* 4:17 Mət 15.5; 17.4-5; 2Kr 1.9; Heb 11.12, 19

* 4:19 Mət 17.1-6; Heb 11.11

* 4:21 Mət 18.14; Luk 1.37

* 4:22 4.3

* 4:23 10.9; 15.4

* 4:25 Iza 53.4-5, 10; Rom 8.32-34; 1Kr 15.17

* 5:1 3.21-30 Zɛmbî mə́ cɨ nə́ sə́ mú otʉ́təlí ɔ búúd: 3.25-26

* 5:2 mpaam: 6.14; 2Kr 6.1; 12.9; Gal 1.6; 5.4; Ifz 2.5-8; 1Pr 1.10-11; 4.13-14; 5.10, 12 búgə́: Rom 3.23; 5.2; 8.17-18 mə́ŋkənʉwa: 8.17-18; 9.23; 1Kr 2.7; 2Kr 3.18; 4.17; Kol 1.27; 3.4; 1Te 2.12; 2Tm 2.10; 1Pr 5.1

* 5:3 Zhk 1.2-3, 12; 1Pr 1.5-7

* 5:5 8.39; Sôm 22.6; Heb 6.19

* 5:6 1Pr 3.18

* 5:8 Yuá 3.16

* 5:9 1.18; 1Te 1.10

* 5:10 2Kr 5.18-20; Kol 1.20-22

* 5:11 8.31

* 5:12 Mət 2.17; 3.19; Rom 6.21, 23; 7.9-10

* 5:13 4.15

* 5:14 1Kr 15.21-22, 45-49

* 5:17 bə́nɔ̂ŋ ka bá bə mícî: Mat 19.28; 1Kr 6.2-3; 2Tm 2.12; Mbʉ́ 20.4, 6

* 5:20 4.15

* 5:21 6.23

* 6:1 3.5-8, 31; 5.20

* 6:2 6.6; 7.4

* 6:3 Gal 3.27; Kol 2.12; Tit 3.5; 1Pr 3.21; Mat 28.19

* 6:4 2Kr 5.14-15, 17; Gal 6.15; Kol 3.1-5, 10

* 6:5 Flp 3.10-11

* 6:6 Gal 5.24

* 6:9 Mis 2.27; Heb 9.25-28; 1Pr 3.18

* 6:11 Gal 2.19; 1Pr 2.24

* 6:12 12.1

* 6:14 5.2; Gal 5.18; 1Yn 3.6

* 6:15 6.1

* 6:16 Yuá 8.34; 2Pr 2.19

* 6:17 Yuá 8.32

* 6:18 8.15; 1Pr 2.24

* 6:21 7.5; 8.6, 13; Zhk 1.14-15

* 6:23 5.21

* 7:2 1Kr 7.39

* 7:4 6.4; Gal 2.19

* 7:4 Mpumə́ nyɔɔŋg wə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́.

* 7:5 6.21

* 7:6 6.7; 8.2-4; 2Kr 3.6

* 7:7 4.15

* 7:7 Mbá 5.21; Mət 2.16-17; 3.6

* 7:8 1Kr 15.56

* 7:9 5.13

* 7:10 Ləv 18.5

* 7:11 Mət 3.13

* 7:12 1Tm 1.8

* 7:14 Sôm 51.7

* 7:15 Gal 5.17

* 7:18 Mət 8.21; Flp 2.13

* 7:23 Gal 5.17; Zhk 4.1; 1Pr 2.11

* 7:24 1Kr 15.57

* 8:1 1.18; 5.1

* 8:2 3.27; 7.7-11

* 8:3 Gal 4.4; Flp 2.7-8; 2Kr 5.21

* 8:4 6.22; 7.4; 13.10; Gal 5.16, 25

* 8:6 6.21; Gal 6.8

* 8:6 8.6 Wa, shwɨy dʉ́sə béégyálə nə Zɛmbî, kú bə zhizhe shwɨy sə́ mə́ mpú yí.

* 8:9 1Kr 3.16

* 8:10 Gal 2.20; 1Yn 3.24

† 8:10 8.10 Bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə cɨ nə́: «Shíshim mə́ Zɛmbî ŋgə́ yə bɨ́ cʉg».

* 8:11 2Kr 4.14

* 8:12 6.18

* 8:13 Gal 6.8; Ifz 4.22-24

* 8:14 1Yn 2.29–3.1

* 8:15 Mak 14.36; Gal 4.5-7

‡ 8:15 Abba: Ciyá nɨ í kə́ nə́ Dâ.

* 8:17 5.12; Gal 4.7; Flp 3.10-11

§ 8:17 Kɔw á jɔ̧jɔ̧ ísâ Zɛmbî nyə á kwəmʉsa shú bwân bɛ́ yí.

* 8:18 2Kr 4.17

* 8:19 Kol 3.4; 1Yn 3.2

* 8:20 Mət 3.17-19

* 8:23 2Kr 5.2-5; Ifz 4.30

* 8:24 2Kr 5.7; Heb 11.1

* 8:25 2Kr 4.18

* 8:27 Sôm 139.1

* 8:28 Zhb 2.10; Ifz 1.11

* 8:29 Kol 1.18; Heb 1.6

* 8:30 1.7; 5.2; 2Te 2.13-14

* 8:31 Iza 50.8-9

* 8:31 Sôm 118.6

* 8:32 5.8; Yuá 3.16

* 8:34 4.25; Mis 2.33; Heb 7.25; 1Yn 2.1

* 8:35 2Kr 5.14

* 8:36 Sôm 44.23; 2Kr 4.11

* 8:37 1Yn 5.4-5

* 8:38 Ifz 1.21; 1Kr 3.22; 15.24; 1Pr 3.22

* 8:39 5.5; Yuá 3.16; 2Kr 13.13; Ifz 1.4; 2.4; 1Te 1.4; 2Te 2.16

* 9:2 MmN 32.32

* 9:4 bag ɔ́ Izʉrəyɛ̂l: MmN 4.22; Ozê 11.1 gúmə́: MmN 16.10; 24.16-17; 40.34-35 isɔ̧: Mət 17.7; MmN 24.7-8 məcɛ̧ɛ̧: MmN 20–24 məŋkaagə́: 3.2, 4; 4.13, 17; Gal 3.6, 14

* 9:5 15.8; MmN 3.6, 15 Krîst: Mat 1.1; Rom 1.3-4

* 9:6 3.3-4; 2.28-29

* 9:7 Mət 21.12; Mat 3.9

* 9:8 Gal 3.7; 4.23

* 9:9 Mət 18.10, 14

* 9:10 Mət 25.21-23; Rom 11.6

* 9:13 Mal 1.2-3

* 9:14 3.5; Mbá 32.4

* 9:15 MmN 33.19; Mat 20.1-15

* 9:16 Ifz 2.8

* 9:17 MmN 9.16

* 9:18 MmN 4.21; 7.3; 9.12; 14.4; 1Pr 2.8

* 9:20 Iza 29.16; 45.9

* 9:21 Zhe 18.6; 2Tm 2.20

* 9:22 2.4, 8

* 9:23 5.2

* 9:24 1.16; 10.12

* 9:25 Ozê 2.23; 1Pr 2.10

* 9:26 Ozê 1.10

* 9:27 Iza 10.22-23

* 9:29 Iza 1.9

* 9:30 10.20

* 9:31 10.2-3

* 9:32 4.4-5

* 9:33 Iza 8.14; 28.16; 1Pr 2.6-8

* 9:33 Siyôn: Nyə á bə məma mbʉ́ŋ bwə́ á lwɔ̧́ ŋgwə́la á Yurʉ́səlɛm cínɔŋg gwɔ́w yí.

* 10:1 9.1-3

* 10:2 Mis 22.3

* 10:3 1.17

* 10:4 Gal 3.24-25

* 10:5 Ləv 18.5; Gal 3.12

* 10:6 Mbá 30.12-14

* 10:9 1Kr 12.3; Flp 2.11

* 10:11 9.33

* 10:12 3.22

* 10:13 Zhu 3.5

* 10:15 Iza 52.7

* 10:16 Iza 53.1; Yuá 12.38

* 10:17 Yuá 17.20

* 10:18 Sôm 19.5

* 10:19 Mbá 32.21; Rom 11.11

* 10:20 Iza 65.1; Rom 9.30

* 10:21 Iza 65.2

* 11:1 Mis 22.30; 2Kr 11.22; Gal 1.13-14; Flp 3.5

* 11:2 11.29; Sôm 94.14; Zhe 31.37

* 11:3 1Oj 19.10, 14, 18

* 11:5 9.27

* 11:6 4.5; Gal 3.18

* 11:8 Iza 29.10; Mbá 29.3; Mat 13.14-15

* 11:9 Sôm 69.23-24; 35.8

* 11:11 Mis 13.46; Rom 10.19

* 11:13 1.5

* 11:16 Ilŋ 15.19-21

* 11:17 Ifz 2.11-13

* 11:18 Yuá 4.22

* 11:20 1Kr 10.12

* 11:25 Mat 24.14; Yuá 10.16

* 11:26 Iza 59.20-21; 27.9; Zhe 31.33-34

* 11:26 Siyôn: Nyə á bə məma mbʉ́ŋ bwə́ á lwɔ̧́ ŋgwə́la á Yurʉ́səlɛm cínɔŋg gwɔ́w yí.

* 11:29 3.3-4; 15.8

* 11:32 3.22; Gal 3.22

* 11:33 Zhb 11.7; Sôm 139.17

* 11:34 Zhb 15.8; Iza 40.13

* 11:35 Zhb 41.3

* 11:36 16.27; 1Kr 8.6

* 12:1 6.13; 1Pr 2.5

* 12:2 Ifz 4.22-24; 1Te 5.21

* 12:3 1.5; Mat 20.26; 1Kr 12.11, 28; Ifz 4.17

* 12:4 1Kr 12.27

* 12:6 1Kr 12.4-11; 12.27–14.40; 1Pr 4.10-11

* 12:7 Mis 6.1-3; 2Kr 9.5, 7

* 12:9 2Kr 6.6; 8.24; 1Tm 1.5; 1Pr 1.22; 1Kr 13.4-7

* 12:10 14.15; Yuá 13.14-15; Gal 5.13; 6.3, 10; Ifz 4.2; Flp 2.2-3

* 12:11 8.9; Gal 5.25; Mbʉ́ 3.15

* 12:12 5.2-3; 8.24-25; Mat 24.13, 22; Luk 18.1; 1Kr 10.13; 1Te 2.14

* 12:13 Gal 6.10; Heb 13.2

* 12:14 Mat 5.44

* 12:15 Zhb 30.25; 1Kr 12.26; 2Kr 11.29

* 12:16 Mik 3.7; 1Kr 1.10-11, 19-20, 27-28; 8.1

* 12:17 Mik 20.22; 1Kr 6.7; 1Te 5.15; 1Pr 3.9

* 12:19 Mbá 32.35; Mat 5.39

* 12:20 Mik 25.21-22; Mat 5.44

* 13:1 Mis 5.29; Tit 3.1; 1Pr 2.13-14; Mbʉ́ 13; 20.4

* 13:1 Mik 8.15-16

* 13:3 1Pr 2.14; 3.13

* 13:5 2.15

* 13:7 Mat 22.21

* 13:8 Yuá 13.34; 1Kr 13; 16.14; Gal 6.10

* 13:9 Mbá 5.17-21; Ləv 19.18; Mat 22.34-40; Gal 5.14; Zhk 2.8-13

* 13:11 1Te 5.5-8

* 13:11 Ifz 5.14-16; 1Kr 7.29-31

* 13:12 Ifz 5.11; 6.11, 13; 1Yn 2.8

* 13:13 Luk 21.34; Ifz 5.18

* 13:13 idína í álal-ŋkul: Mbií ídína wɔɔŋg í á dʉ bə, buud də nə ŋgul ntɔ̧ mínjɨ, buud sá jaŋga kú nə məsʉs.

* 13:14 Flp 2.5; Kol 3.15

† 13:14 ŋwa Krîst nda káándə́ mə́ bwáád: Ntɔ́ jɨ nə́ cʉgə mbií wɨ́ nə́ muud mə dʉ́g bɨ́ yɛ́ bə́g nda a ŋgə dʉ́g Krîst.

* 14:1 1Kr 8.1-13; 9.22; 10.23-33; Kol 2.16, 20-22; 1Tm 4.4-5; Heb 13.9

* 14:1 15.7

* 14:2 Dan 1.8; 1Kr 10.25-28

* 14:5 Gal 4.10

* 14:6 1Tm 4.3-5

* 14:7 2Kr 5.14-15; Gal 2.19-20

* 14:10 2.6

* 14:11 Iza 45.23-24

* 14:12 Gal 6.5

* 14:13 1Kr 10.32; 1Yn 2.10

* 14:14 14.23; Mat 15.11; Mis 10.15; Tit 1.15

* 14:15 1Kr 8.1, 11-13; 13; Gal 6.10

* 14:16 í é ntágʉlə: Sá nə́ muud sə́mʉ́g.

* 14:17 Mat 6.31-33; 1Kr 8.8; Gal 5.22-24

* 14:21 1Kr 8.13

* 14:23 14.14

* 15:1 14.1-2; 1Kr 8.1-2; 10.23-24

* 15:3 Sôm 69.10

* 15:4 1Kr 10.11; 2Tm 3.16

* 15:5 12.16; Flp 2.2-5

* 15:7 14.1

* 15:8 Mat 15.24; Mis 3.25-26

* 15:9 Sôm 18.50

* 15:10 Mbá 32.43

* 15:11 Sôm 117.1

* 15:12 Iza 11.10

* 15:13 5.1-2; 8.14-16, 24-28; 12.12

* 15:15 1.5

* 15:16 Flp 2.17

* 15:18 2Kr 3.5

* 15:19 Mak 16.17; 2Kr 12.12

* 15:20 1Kr 3.10-12; 2Kr 10.15-16

* 15:21 Iza 52.15

* 15:22 1.9-13

* 15:25 Mis 19.21; 20.22; 24.17

* 15:26 1Kr 16.1; 2Kr 8–9; Gal 2.10

* 15:27 1Kr 9.11

* 15:30 2Kr 1.11; Ifz 6.18-19; Kol 4.3; 2Te 3.1-2

* 15:31 Mis 21.10-11; 1Te 2.14-15

* 15:32 1.7

* 15:33 1Te 5.23

* 16:1 Mis 18.18

* 16:3 Mis 18.2, 18-19, 26

* 16:5 1Kr 16.15, 19; Kol 4.15; Flm 2

* 16:13 Mak 15.21

* 16:16 1Kr 16.20; 2Kr 13.12; 1Te 5.26; 1Pr 5.14

* 16:17 Mat 7.15; 2Te 3.6; Tit 3.9-10; 2Yn 10

* 16:18 Flp 3.19; Kol 2.4

* 16:19 1.8

* 16:20 1.7

* 16:21 Timotê: Mis 16.1

* 16:22 Tɛrtiyus wə́ Pwôl nyə á ŋwa nə́ a cíləg kálaad ɛ́ga yɛ́.

* 16:23 Erâst: 2Tm 4.20

† 16:24 Míl mícilyá mí ayág mí cúgɛ́ nə iciyá ínɨ.

* 16:25 Ifz 1.9; 3.4-5; Kol 1.26

* 16:26 1.2, 5

* 16:27 11.36; Flp 4.19-20; 1Tm 1.17; Yûd 25; Mbʉ́ 4.11

1 Buud ɔ́ Kɔrɛ̂nt

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kálaad ashúshwóógʉ́ Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Kɔrɛ̂nt yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad ashúshwóógʉ́ mə Pwôl shú Kɔrɛ̂nt yí

Kɔrɛ̂nt nyə á bə ŋgwə́la Ogʉrɛ̂k. Ja Pwôl nyə á ŋgə sá njɔɔnd yé ábɛɛ̂ yí, nyə a já Kɔrɛ̂nt ŋkúmba mbû nə kʉ̂l (Mis 18.1-18). Ja jɔɔŋg wə́ nyə́ á fwɔ̧ mísɔɔn yí.

Ja Pwôl nyə shîn wú Kɔrɛ̂nt yí, nyə á bii məkə́l ija ija, mə́ njúl mə́ ákənd lám gwɔ̂w. A mú ka cilə óbúgʉla ɔ nûŋ okálaad jee wɔ́ɔ́s ónɔ̧̂, óbá wâ cínɔŋg wə́ bʉ́sə́ wa Kálaad Zɛmbî dɨ́ wá.

Nə́ ndɛɛ́, nyə́dɨ́ kálaad ashúshwóógʉ́ á Kɔrɛ̂nt dɨ́, ja á mə́ shîn bə́da bwo, a yə Zɛmbî akíba yí (1.1 nə 1.9), a ŋgə cwîny obúgʉla nə́ bwə́ kú bɨ́d nə́ mbɛ́ɛ́gí mə́ŋkɔɔmʉ́ í ŋgə́g nə bə mpə́dʉ́gá nyáŋ (1.10 nə 4.21), bwə́ sáág nə́ jaŋga í shínʉ́g mpə́dʉ́gá nyáŋʉ́d (lúú 5), bwə́ yɔ́wʉg dʉ̌lə kə nə milə́sʉ́ mə́mpáánzə́ mə mílə́sʉ́ mə́ búúd bwə́ aŋgɛ̂ nə *búgʉla Zɛmbî wád (6.1–6.11). A mú ka fɛ́ɛl váál krîstɛn mə jə́lá nə dʉ balan nə nyúúl nyɛ́ yí (6.12–6.20), a mú ka zə bɛ̧sa bwo mishílí bwə́ á ŋgə shílə nyə myá:

(1) shílí í dʉ́gyá nə bâ yí (lúu 7);

(2) sá í dʉ́gyá nə ocúdú ɔ́ mə́túnʉga yí, nə váál bwə́ dʉ́g cʉgə nə buud bɨ́ kú búgʉla Zɛmbî yí (8.1–11.1);

(3) váál ísɛɛŋgyá í okrîstɛn nə idʉ̂w í Zɛmbî í jə́lá nə dʉ sɨ̂y yí (11.2-34);

(4) isâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ dʉ yə búúd ŋkul nə́ bwə́ dʉ́g sá yí (lúu 12 kə wɔ́ɔ́s lúu 14);

(5) nə váál mímbimbə mí bá gwûm yí (lúu 15).

Nyə á ka shínal kálaad nə baalɛ́ mə́kə́l (kwásʉ́lə mwaanɛ̂, nə byé íyuug nyə́ á ŋgə bə nə ndɨ́ yí), nə məbə́dá (lúu 16).

1

Məbə́dá

1  *Nə mə Pwôl, nə mwááŋg Sostɛ̂n, sə́ wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Mə Pwôl ɨɨ́, Yésus-Krîst nyə a jɔ̂w mə, a sá nə́ mə bə́g *muud lwámá yé nda Zɛmbî nyə á ŋwa cígʉ́lá nə́. 2  *Sə́ ŋgə cilə *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla ɔ́ Zɛmbî dɨ́ Kɔrɛ̂nt yí, bɨ́ buud Zɛmbî nyə a sá nə́ bɨ bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd nəcé bɨnɔ́ŋ *Krîst Yésus bɨ mú mbádʉ́gá wá. Nyə a jɔ̂w bɨ́ shú nə́ bɨ bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, bɨnɔ́ŋ buud bɛ̂sh bʉ́sə́ íkʉ́l ikʉ̂l bwə́ ŋgə́ kámb jínə́ mə́ Yésus-Krîst mə́jəgʉla dɨ́ wá, Yésus-Krîst Cwámba á sə́nɔ́ŋ. 3 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Zɛmbî bâ Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ ŋgə́g nə cʉgə nə́ shɛɛ.

Pwôl mə yə́ Zɛmbî akíba

4 Mə ŋgə yə Zɛmbî waamə́ akíba ja jɛ̂sh shú dʉ́n nəcé mpaam á mə́ sá bɨ́ kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂ yí. 5  *Mə ŋgə yə nyə akíba nəcé a mə́ sá nə́ bɨ bígʉ́g məzhɨɨ́ mɛ̂sh kwoŋ mə Yésus-Krîst dɨ̂, bɨ́ bíg nə məkə́l mə́ mílə́sʉ́*, bɨ́ bíg nə mpúyá. 6 Ntɔ́ mə́ lwó nə́ bɨ a mə́ mpu magʉlə sá jɛ̂sh sə́ á jaaw bɨ́ shú mə́ *Krîst yí. 7  *Í mú nə́, nda bɨ́ ŋgə́ bwánd nə́ Cwámba íshé Yésus-Krîst zə́g lwóya nyúúl nə́, bɨ mú nə isâ í yána mə́ Zɛmbî, tɔɔ ŋgwúd nə ŋgwûd kú fúfə. 8  *Nyə wə́ mə́ bá ŋgə lʉlʉshi bɨ́ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s mə́shínéd, bɨ mú bá bə kú nə sâ mə́jumâ jwɔ̂w mə́ Cwámba íshé Yésus-Krîst, məma jwɔ̂w dɔɔŋg. 9  *Zɛmbî muud mə́ jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ cʉ́gəg sɛɛŋgí nə Mwân yé Yésus-Krîst Cwámba íshé yɛ́ jɨ abúgʉ́lág.

Mbɛ́ɛ́gí dɔ̧̂ á Kɔrɛ̂nt

10  *Bwaaŋg, oshwoŋ, jínə́ mə́ Cwámba íshé Yésus-Krîst dɨ́ «Bɨ bɛ̂sh dʉgá bə cʉ́ŋ; mbɛ́ɛ́gí mə́ŋkɔɔmʉ́ í á jə́láyɛ́ nə dʉ bə mpə́dʉ́gá nyɨ́n. Yidagá bə leedyá mbií á nə́ sá jɛ̂sh dɨ́, bɨ́ bɛ̂sh dʉ bə nə tə́dʉ́gá ŋgwúdʉ̂, bɨ́ dʉ ŋwa cígʉ́lá ŋgwúdʉ̂.» 11 Bwaaŋg, mə lás ntɔ́ nəcé bɔ́ɔ́l búúd wâ njɔ́w mə́ Klowé bwə́ mə́ jaaw mə nə́ bɨ́ ŋgə bə nə ozhuyá mpə́dʉ́gá nyɨ́n. 12  *Sá mə́ ŋgə́ cɛɛl cɨ yí jɨ́ nə́ bɨ mú ŋgə lás nûŋ, nyíga nə́: «Mɛɛ ŋgə bɛ̧ Pwôl», nyíga «Mɛɛ ŋgə bɛ̧ Apolos», ŋgwɔ́l nə́: «Mɛɛ ŋgə bɛ̧ Séfas», ŋgwɔ́lʉ́gá nə́: «Mɛɛ ŋgə bɛ̧ *Krîst.» 13 Ye buud bɨ́ nə ŋkul ba Krîst məkɔw məkɔw? Ye Pwôl wə́ bwə́ á bwambʉlə kwolós dɨ́ shú dʉ́n yɛ́? Ja bɨ́ á ŋgə duwan yí, ye bɨ á ŋgə duwan jínə́ mə́ Pwôl dɨ̂? 14  *Mə yə́ Zɛmbî akíba nəcé mə a shígɛ́ duu tɔɔ muud nûŋ bɨ́dɨ́, sʉsaalɛ̂ njɨ Kríspus bá Gáyus. 15 Ntɔ́, muud cugɛ́ nə ŋkul cɨ nə́ bɨ́ á ŋgə duwan jínə́ dáámʉd. 16  *Mə mə́ nywa wusa, mə á duu nə́mə́ Stefanas bə́nɔ̂ŋ buud ɔ njɔ́w yé. Mə abúgʉ́láyɛ́ nə́ mə a shí nyiŋgə duu ŋgwɔ́l múúd. 17 Nəcé Yésus nyə a shígɛ́ ntɨ́ mə nə́ mə zə́g ŋgə duu buud. Nyə á ntɨ mə nə́ mə zə́g ŋgə jaaw Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, mə zə́g ntâg ŋgə jaaw dwo, kú bə nə fʉg búúd ɔ kaand bwə́ dʉ lás míkaand nə ndɨ̂ yí, nəcé shwɨy Krîst nyə á yə kwolós dɨ́ yí í á bá bə nda sâ cúgɛ́ nə mfíí yí.

Shwɨy mə Yésus-Krîst í lwó fʉg mə́ Zɛmbî

18  *Mpugá nə́ lâŋ shwɨy Yésus nyə á yə kwolós dɨ́ yí wɨ́ sá íkás shú bɔɔŋg búúd bwə́ ŋgə́ jîmb wá; njɨ, í njúl ŋkul mə́ Zɛmbî shú shé bâŋ buud Zɛmbî ŋgə́ cʉg† wá. 19  **Sá jɔɔŋgʉ̂, Micilyá mí ŋgə cɨ gwo nə́:

Mə bá cɛ́ɛ́g búúd ɔ fʉ́g fʉg nyáŋ,

mə sá nə́ mifeeshá búúd bwə́ ŋgə́ faas myá

mí bə́g cwúdʉgʉ̂.

20 Ká muud fʉg nyə é nyiŋgə lás cɨ jɨ? Yɨ́ɨ́gʉli məcɛ̧ɛ̧ nyə é cɨ jɨ? Lʉ́s mikaand á mwɔ̂w mə́ga nyə é cɨ jɨ? Ŋgaá nə́ Zɛmbî mə́ sá nə́ buud ɔ shí ga fʉg nyáŋ í bə́g sá íkás ɨɨ́? 21  *Jɨ́ nə́, Zɛmbî mə́ lwóya fʉg nyɛ́. Njɨ buud bwə́ mə́ ca balan nə fʉg á buud nə́ bwə́ wámbʉ́lə́ Zɛmbî nə́ ndɛɛ́, bwə́ akúmə́yɛ́. Zɛmbî mə́ ka dʉ́g nə́ á balan nə láŋ sə́ ŋgə́ bwiiŋg yí shú nə́ á cʉg búúd bwə́ ŋgə́ *búgʉla wá; láŋ sə́ ŋgə́ bwiiŋg wɔɔŋgʉ́ buud bwə́ ŋgə ŋwa wo nda sâ íkás. 22  *Oyúdɛn bwə́ jɨɨ dʉ́g *mə́shimbá, Ogʉrɛ̂k bwə́ ŋgə́ sɔ̧́ fʉg; 23  *njɨ sə́ bâŋ sə́ ŋgə cúndə *Krîst bwə́ á bwambʉlə kwolós dɨ́ yɛ́. Cúndə́ wɔɔŋg wúsə sâ mə́lwíy shú *Oyúdɛn, í njúl sá íkás shú Ogʉrɛ̂k. 24  *Njɨ, Krîst jɨ ŋkul nə fʉg mə́ Zɛmbî shú búúd Zɛmbî mə́ jɔ̂w wá, tɛɛm bə Oyúdɛn, tɛɛm bə Ogʉrɛ̂k. 25  *Nəcé kʉ́l búúd bwə́ dʉ́g nə́ Zɛmbî jisə kás yí, ikás yâ cínɔŋg bísə nə fʉg ntɔ̧ búúd fʉg nyáŋ, kʉ́l búúd bwə́ dʉ́g nə́ Zɛmbî mə́ bə nə iləm yí, iləm yâ cínɔŋg í lal ŋkûl, ntɔ̧ búúd ŋkul nyáŋ.

26  *Bwaaŋg, tə́dʉ́gágá ná sá bɨ́ á dʉ bə jaá Zɛmbî nyə á jɔ̂w bɨ́ yí. Gwooŋg jɨ́n í á bə, kú nə zhwog buud bwə́ mbíd fʉg á shí ga, kú nə zhwog iŋkácid i búúd, kú nə zhwog buud bwə́ á byɛ̂l ófwámɛ́ búúd dɨ́ wá. 27  *Njɨ, Zɛmbî nyə á yida fɛ́ɛ́sh isâ í íkás yâ shí ga shú nə́ a wá búúd ɔ fʉ́g shwôn, a fɛ́ɛ́sh ísâ í cúgɛ́ nə ŋkul shí ga dɨ́ yí shú nə́ a wá ísâ í álal-ŋkul shwôn. 28 Zɛmbî nyə á fɛ́ɛ́sh isâ í cúgɛ́ fwámɛ́ ísâ shí ga dɨ́ yí, isâ búúd bwə́ mpyêny yí, isâ bwə́ ádɛ́ kənd mísh yí. Nyə a fɛ́ɛ́sh byo shú nə́ a sá nə́ byɔɔŋg búúd bwə́ ŋgə́ dʉ́g nə́ fwámɛ́ ísâ yí í bə́g ocwúdʉgʉ̂. 29 Nyə a sá ntɔ́ shú nə́ muud kú ŋkɛ̂ny nyúúl nyə́dɨ́ míshʉ́d. 30  *Zɛmbî wə́ nyə a sá nə́ bɨ bə́g buud ɔ Krîst Yésus, Krîst músə bə fʉg mə́ Zɛmbî shú dʉ́sʉ́; nyə wə́ mə́ sá nə́ shé bə́g otʉ́təlí ɔ búúd mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂, nyə wə́ mə́ sá nə́ shé bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, nyə wə́ a tɔ̧́ tâŋ shú nə́ shé wúg mə́nyámá mə́ *mísə́mʉ́d. 31  *Zɛmbî nyə a sá ntɔ́ shú nə́ í bə́g nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́. Jɨ́ cilyá nə́: «Muud mə cɛ́ɛ́l bəgʉwa yɛ́, bə́gʉwag nə sá Cwámba nyə a sá yí».

2

Pwôl nyə a shígɛ́ ŋgə lás nə fʉg kaand

1  *Bwaaŋg, ja mə́ á zə nûŋ bɨ́dɨ́ mə́ á zə ŋgə cúndə *ndímba mə́ Zɛmbî yí, mə a shígɛ́ zə ŋgə cúndə nə mpúyá kaand búúd ɔ shí ga, ŋkí ntâg fʉg nyáŋ. 2  *Mə a shígɛ́ cɛɛl lás gúl sá shús nûŋ bɨ́dɨ́, mə a lás njɨ sá í dʉ́gyá nə Yésus-Krîst yí, Yésus-Krîst bwə́ á bwambʉlə kwolós dɨ́ yɛ́. 3  *Mə á bə ntâg nûŋ bɨ́dɨ́ mə njúl nə iləm, nə ifwaas, mə ŋgə́ lilya. 4  *Njɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ á dʉ jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ yí, nə cúndə́ mə́ á dʉ cúndə yí, í á shígɛ́ dʉ bə nə iciyá yâ fʉg kaand í dʉ teeg búúd milâm yí. Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wə́ nyə á dʉ balan nə ŋkul nyɛ́ dʉ báásʉlə iciyá byâm. 5  *Í á bə ntɔ́ shú nə búgə́ jɨ́n í bə́g kú kə bɛ̧ fʉ́g á buud, í yídagʉ́ bɛ̧ ŋkûl mə́ Zɛmbî.

Pwôl mə lwó fʉg mə́ Zɛmbî

6 Tɛɛm bə ntɔ́, kɛ́ɛl sə́ ŋgə́ bwiiŋg yí dʉ́sə fʉg shú búúd bwə́ mə́ fifə cʉg krîstɛn dɨ́ wá. Njɨ í cúgɛ́ fʉ́g á buud ɔ shí ga, kú bə fʉg micî myâ shí ga, micî jiya ící jáŋ í wál bá zə jímb myá. 7  *Njɨ sə́ ŋgə cúndə fʉg mə́ Zɛmbî í á dʉ bə kú fwo bʉ́gʉli, buud kú fwo mpu yí. Zɛmbî nyə á bwey kwəmʉsa fʉg nyɔɔŋgʉ́ shí ga kú fwo tɛ́ɛ́d, nyə á kwəmʉsa nywo nə́ a bá sá nə́ sə́ ŋwág gúmə́. 8  *Kú nə tɔɔ cî* ŋgwûd nə ŋgwûd á shí ga í á mpu fʉg nyɔɔŋgʉ̂. Bwə́ á mbə̂m mpu nywo, bwə́ á shígɛ́ nywá bwambʉlə Cwámba á milwanə́ kwolós dɨ̂. 9  *Bɨ mə́ dʉ́g sâ Zɛmbî nyə a sá nɨ? Jɨ́ nə́mə́ nda Mícilyá mí ŋgə́ cɨ nə́:

Sâ jús í á shígɛ́ bwɛlɛ dʉ́g yí,

lwə́ kú bwɛlɛ gwág yí,

sá í á shígɛ́ bwɛlɛ wɔ́ɔ́s lâm mə́ múúd dɨ́ yí,

Zɛmbî nyə á kwəmʉsa gwo

shú búúd bwə́ ŋgə́ cɛɛl nyə wá.

10 Sə́ bâŋ wə́ Zɛmbî nyə a sá nə́ sə́ mpúg sá jɔɔŋgʉ̂ nə ŋkul á Shíshim yé wá. Jísə ntɔ́, Shíshim í dʉ sɔ̧́ nə́ í mpúg sá jɛ̂sh, tɛɛm bə ísâ í shwoó Zɛmbî jɨ́ nə ndɨ̂ nyə́dɨ́ tə́dʉ́gád yí. 11 Nda sə́ buud, zə́ jɨ́ ná nə ŋkul mpu ísâ ŋgwɔ́l múúd ŋgə́ tə́dʉga yí? Ŋgaá njɨ *shíshim mə múúd wɔɔŋgʉ̂ nyəmɛ́fwó? Jɨ́ nə́mə́ mbií ŋgwûd wɔɔŋgʉ̂ nə Zɛmbî; muud cugɛ́ nə ŋkul mpu ísâ Zɛmbî ŋgə́ tə́dʉga yí, njɨ Shíshim mə́ Zɛmbî wə́ í mpû. 12  *Sə́ bâŋ, Shíshim sə́ á lə́g yí í cúgɛ́ shíshim á shí ga; sə́ á lə́g Shíshim mə́ Zɛmbî, Zɛmbî nyəmɛ́fwó nyə á ntɨ sə́ wə shú nə́ sə́ mpúg isâ á mə́ yə sə́ mpáam nyɛ́ dɨ́ yí. 13  *Sə́ ádɛ́ lás lə́sʉ́ isâ byɔɔŋgʉ́ nə fʉg kaand á shí ga. Iciyá í lə́sʉ́ bísʉ́, Shíshim mə́ Zɛmbî wə́ í dʉ jɨ́ɨ́gʉli sə́ byo, sə́ ka dʉ balan nə iciyá í Shíshim dʉ́lə fɛ́ɛ́g ísâ í Shíshim. 14  *Njɨ, muud cúgɛ́ nə Shíshim mə́ Zɛmbî yɛ́ nyə ádɛ́ magʉlə ísâ Shíshim mə́ Zɛmbî í dʉ ntɨ búúd yí; isâ byɔɔŋg bísə isâ í íkás shú dɛ́, a cugɛ́ nə ŋkul wámbʉlə byo, nəcé bwə́ dʉ wámbʉlə byo nə Shíshim. 15 Muud ŋgə́ bɛ̧ Shíshim mə́ Zɛmbî yɛ́, nywáá mə́ dʉ wámbʉlə sá jɛ̂sh; njɨ, muud kú wámbʉlə nyə. 16  *Cilyá wúsə Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Zə́ mə́ fwó mpu tə́dʉ́gá mə́ Cwámba? Zə́ jɨ́ nə ŋkul cwîny nyə?» Ká, sə́ báá sə́ bɨ́ nə tə́dʉ́gá mə́ *Krîst.

3

Okrîstɛn wâ Kɔrɛ̂nt bwə́ á bə ná bwân ɔ́ ntombú búgə́d

1  *Bwaaŋg, mɛɛ mə a shígɛ́ bə nə ŋkul mə lás nə bɨ́ nda mə́ jɨ́ nə ŋkul lás nə buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ Shíshim mə́ Zɛmbî wá nə́. Mə á ŋgə yida lás nə bɨ́ nda mə ŋgə lás nə buud bwə́ ŋgə́ ná bɛ̧ isâ yâ shí ga wá, mə á ŋgə ŋwa bɨ́ nda íkʉ́kény cʉg krîstɛn dɨ̂. 2  *Mə á ŋgə yə bɨ́ mənyá mə́ bə̂l, kú bə fwámɛ́ ídʉ̂w. Nəcé, bɨ a shígɛ́ bə nə ŋkul mə kwág fwámɛ́ ídʉ̂w. Wɔ́ɔ́s nə́mə́ nə kɨ́kɨdɨ́ga, bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul kwag byo, 3  *nəcé bɨ́ ŋgə ná bɛ̧ isâ yâ shí ga. Ja bɨ́ ŋgə́ ná bə, ŋgwɔ́l mpii ŋgwɔ́l, bɨ ŋgə́ bə ozhuyá bɨmɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó yí, ŋgaá nə́ bɨ́ ŋgə ná bɛ̧ isâ yâ shí ga? Ŋgaá nə́ bɨ́ ŋgə kyey kuú njɔɔnd búúd bwə́ ŋgə́ bɛ̧ iyéésh byáŋ wá? 4  *Nəcé í ŋgə bə nûŋ nə́, nyâŋ nə́: «Mɛɛ ŋgə bɛ̧ Pwôl», nyâŋ nə́: «Mɛɛ ŋgə bɛ̧ Apolos.» Ja bɨ́ ŋgə́ sá ntɔ́ yí, ŋgaá bɨ́ ŋgə sá nda ozhizhe ɔ búúd?

5 Apolos jɨ ná jɨ́? Mɛɛ Pwôl mə jɨ jɨ́? Ŋgaá osɔ́ɔl ɔ mə́sáal Zɛmbî nyə á ntɨ shú nə́ bɨ búgʉ́lág nyə wá. Sə́ á ŋgə sɛ̂y, muud yɛ̂sh ŋgə́ sá nda Zɛmbî ŋgə́ yə nyə ŋkul nə́ a sáág nə́. 6  *Mɛɛ mə á bɛ̧ mpəg, Apolos zə myɛɛg mə́júwó. Njɨ Zɛmbî wə́ nyə a sá nə́ mpəg í kɔ̧́g. 7 Ntɔ́, muud nyə ámə bɛ̧ mpəg yɛ́ cugɛ́ tɔɔ sâ; nyɔɔŋg nyə ámə myɛɛg mə́júwó yɛ́ kú nə́mə́ bə sâ; Zɛmbî muud nyə ámə sá nə́ mpəg i kɔ̧́g wə́ jɨ́ sâ. 8  *Muud mə bɛ̧́ yɛ́, nə muud mə shwú mə́júwó yɛ́ bwə́ təl cé ŋgwúd. Zɛmbî mə bá fáágʉlə múúd yɛ̂sh nə́mə́ nda nyə á sɛ̂y nə́. 9  *Nəcé, sə́ ŋgə sɛɛŋgya ŋgə sá Zɛmbî isɛ́y byé. Bɨ bʉ́sə fambə́ mə́ Zɛmbî, bɨ bʉ́sə nə́mə́ mə́lwɔ̧́ga mɛ́.

Okrîstɛn bɨ́ nda njɔ́w

10  *Mpaam mə́ Zɛmbî wə́ í á sá nə́ mə bə́g nda muud məlwɔ̧́ga á ikə́ŋ. Ntɔ́, mə á lîm njɔ́w, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə lwɔ̧́ límʉga jɔɔŋg dɨ́ gwɔ̂w. Njɨ, muud yɛ̂sh mə zə́ lwɔ̧́ cínɔŋg yɛ́ kə́ káálʉ́gə́ nə mbií á ŋgə́ lwɔ̧́ yí. 11  *Muud cugɛ́ nə ŋkul zə nyiŋgə lîm gúl límʉga íshús; límʉga jɨ́ nə́mə́ njɨ jɔɔŋg í bwéy bə nɨ, njɨ Yésus-Krîst. 12 Í yidá bə nə́, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə lwɔ̧́ límʉga jɔɔŋg dɨ́ nə or ŋkí kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə *mwaanɛ̂ nə ndɨ̂ yí, ŋkí ijimə́ í mə́kwóógʉ́, bɔ́ɔ́lʉ́gá lwɔ̧́ nə ilɨ́ɨ́, ŋkí mimbwu, ŋkí ntâg bíl íkáá, 13  *njɨ, jwɔ̂w mə́ *Krîst* ɨɨ́, sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ múúd yɛ̂sh ŋgə́ sá yí í bá nyîn nə́ ŋgə́ŋ. Nəcé, í bá cɔ̧́ kuda dɨ́ jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, kuda í bá zə lwó ísɛ́y í múúd yɛ̂sh, í mú nyîn ŋkí jɨ́ fwámɛ́ ísɛ́y. 14 Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ múúd nyə á sá lwɔ̧́lə dɨ́ yí í ká bá bə kú jígə, muud wɔɔŋgʉ̂ bə nə mpɔ́ɔ́gʉ́. 15  *Nyɔɔŋg yé sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ í bá shîn jígə yɛ́, a bá shúb mpɔ́ɔ́gʉ́; njɨ nyəmɛ́fwó mə́ bá faam nda muud mə́ faam kuda dɨ́ yɛ́.

16  *Bɨ ampúyɛ́ nə́ bɨ bʉ́sə *Mpáánzə́ Zɛmbî? Bɨ ampúyɛ́ nə́ Shíshim mə́ Zɛmbî í njul bɨ́dɨ́? 17 Ŋkí muud mə cɛ́ɛ́g Mpáánzə́ Zɛmbî, Zɛmbî mə bá nə́mə́ cɛ́ɛ́g nyə. Nəcé, Mpáánzə́ Zɛmbî nyísə njɨ shú mə́ Zɛmbî, bɨ́ wə́ bʉ́sə́ njɔ́w wɔɔŋg.

18  *Muud kú ŋgə shɨɨg nyúul. Ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə tə́dʉ́gá na bɨ́dɨ́ nə́ a jɨ nə fʉg, mbií fʉg á cʉg gaá, muud wɔɔŋg yídag mpu nə́ fʉg nyɛ́ nyísə ikás mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, ja jɔɔŋgʉ́ a mú bə nə fwámɛ́ fʉg. 19  *Nəcé, sá búúd ɔ shí ga bwə́ dʉ́g nə́ jísə sá fʉg yí, Zɛmbî mə dʉ́g gwo nə́ sá íkás. Jísə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Zɛmbî mə́ dʉ sá nə́ buud ɔ fʉ́g bwə́ bíílʉg mə́kə́ŋ máŋʉ́d». 20  *Í nyiŋgə nə́mə́ bə cilyá nə́: «Cwámba mə mpú búúd ɔ fʉ́g mitə́dʉ́gá myáŋ, a mpú nə́ mísə ocwúd». 21 Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, muud kú bɛɛg ŋkɛ̂ny nyúul nəcé bə́lə nə wɔ́ŋgɔ́ nə bɔ́ɔ́l búúd. Mpugá nə́ isâ byɛ̂sh bísə isâ bín. 22  *Pwôl, Pwôl wʉ́n; Apolos, Apolos wʉ́n; Séfas, Séfas wʉ́n; tɔɔ shí ga, shí nyɨ́n; tɔɔ cʉg, tɔɔ shwɨy, tɔɔ isâ yâ cʉg ga, tɔɔ byɔɔŋg yâ cʉg zág yí, byɛ̂sh bísə isâ bín. 23  *Bɨ bâŋ bɨ́ bʉ́sə buud ɔ́ Krîst, Krîst mə́ Zɛmbî.

4

Njɨ Yésus wə́ mə́ bígás Pwôl

1 Ntɔ́, dʉ́gʉ́gá sə́ nə́ sə́ bʉ́sə osɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ *Krîst, nə́ Zɛmbî nyə á yə sə́ mbag nə́ sə́ cúndə́g isâ í á dʉ bə shwoó dɨ́, nyə á mə́ sá nə́ sə́ mpúg yí. 2  *Nə́ ndɛɛ́, ja bwə́ mə́ yə múúd mbag yí, sâ bwə́ dʉ bul jɨɨ dʉ́g yí jɨ́ nə́ a sáág isɛ́y byé mbií Mása mə jɨ́ɨ́ yí. 3 Nda mə, tɔɔ bɨ mə́ bigas mə, tɔɔ wúl njɔ́w mílə́sʉ́ í bigas mə, sá jɔɔŋg í acɨ́yɛ́ mə tɔɔ sâ. Məmɛ́fwó mə abígásɛ́ nə́mə́ mə́mɛ́fwó. 4  *Mə aŋgɛ̂ nə mpu nə́ mə mə́ sá gúl sâ mə́jumâ. Njɨ, ntɔ́ cugɛ́ nə́ mə jɨ kú nə wôŋ. Njɨ, muud ŋgə́ bigas mə wə́ Cwámba. 5  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, kúgá sámb múúd lə́sʉ́ té fwála dɔɔŋg í afwóyɛ́ wɔ́ɔ́s yí. Kúgá sámb té Cwámba nyə́ afwóyɛ́ nyiŋgə zə yí. Nəcé nyə wə́ mə́ bá zə sá nə́ isâ bí íshwoo yídʉ́gʉ́d yí í nyínʉ́g nə́ ŋgə́ŋ, mitə́dʉ́gá myâ milâm mí mpúyʉ́g; nə́ ndɛɛ́, Zɛmbî mú yə muud yɛ̂sh mə́shwúmb mə́ jə́lá nə nyə má.

6 Bwaaŋg, mə mə́ ŋgə ŋwa iyuug ínɨ byɛ̂sh sá Apolos dɨ́ shú nə́ bɨ jɨ́ɨ́gʉ́g sâ kaanə́ í ŋgə́ cɨ yí, nə́: «Muud nyə ajə́láyɛ́ nə ntɔ̧ sá jɨ́ cilyá yí.» Mə́ cɛɛl cɨ nə́, shú dʉ́sʉ́ sá Apolos ɨɨ́, muud nyə ajə́láyɛ́ nə bəgʉwa nə ŋgwɔ́l ntɔ̧ ŋgwɔ́lʉ́gá. 7  *Zə́ nyə á fwo jaaw wo nə́ wó ntɔ̧ bɔ́ɔ́l búúd? Jáyɛ́ sá wó jɨ́ nə ndɨ̂ nə́ bwə́ á shígɛ́ yə wo yí? Ŋkí sá jɛ̂sh wó jɨ́ nə ndɨ̂ yí, bwə́ á yə wo, nəcé jɨ́ wó ká ŋkɛ̂ny nyúúl nə ndɨ̂ nda bwə́ á shígɛ́ yə wo yí? 8 Bɨ́ ŋgə tə́dʉga nə́ bɨ mú nə sá jɛ̂sh bɨ́ mə́ jɨ́ɨ́ yí, bɨ mú lwándʉ́lá nə ibwádán í Zɛmbî, bɨ mú nə ijwûga, sə́ bâŋ kú nə ndɨ̂. Bɨ ɔ nywá ka bə nə ijwûga fwámɛ́ bə, sə́nɔ̂ŋ bɨ̂ bɛ̂sh sə́ bə́g nə byo. 9  *Ká í yidá bə nda Zɛmbî mə́ tə̂l sə́ bâŋ *buud ɔ lwámá zhúgʉ́lâ sámbá, nda buud cígʉ́lá í mə́ bə nə́ bwə́ jəlá nə yə wá. Mə́sʉ́ mə́ntágʉla mə́ músə á zəgá-dʉ́g, tɔɔ mísh mə́ búúd dɨ́, tɔɔ mísh mə́ *wəéŋgəles dɨ́. 10  **Sə́ mú nda mikás nəcé Krîst, bɨ bâŋ ntâg nda mifʉfʉ́gʉ́ nəcé bə́lə búúd ɔ Krîst. Sə́ mú nda itag-bwool, bɨ bâŋ nda miŋkuŋkúlʉ́. Bɨ mú ŋgə ŋwa gúmə́, sə́ bâŋ ŋgə́ bwəma nə mpyóŋ. 11 Wɔ́ɔ́s nə wəla ga, sə́ ŋgə yə nə zha yə nə shwáásʉ́lə minʉ́, sə́ fúfə nə mikáándə́. Sə́ ŋgə bwəma nə bígə́, sə́ ŋgə cʉgə nda minjɛ̧́-gwɔ̂w. 12  *Sə́ ŋgə wádʉga sɛ̂y nə məbwə̂ mə́sʉ́ shú nə́ sə́ bə́g nə isâ. Muud nyə́ ámə lwîy sə́ yɛ́, sə́ bwádan nə nyə; kʉ́l bwə́ lwó sə́ cúwʉ́lí yí, sə́ máánd mílâm. 13  *Buud bwə́ ámə ntáma sə́ jínə́ wá, sə́ cɨ bwo iciyá í cwéél bwo milâm yí. Wɔ́ɔ́s nə kɨ́kɨdɨ́ga, buud ɔ shí bwə́ ŋgə ŋwa sə́ nda isâ í kund, nda shíd mə́wúdə.

Pwôl jɨ sɔ́ɔ́ŋgʉ́

14 Mə aŋgɛ̂ nə cilə bɨ́ isâ ínɨ nə́ mə́ cɛɛl wá bɨ́ shwôn. Mə ŋgə yida sá nə́ bɨ mpúg kuú njɔɔnd bɨ́ mə́ jə́lá nə kyey yí, nəcé bɨ bʉ́sə mə bwân mə́ búl cɛɛl wá. 15  *Nəcé, bɨ́ tɛɛm bə nə buud məwûm mə́ otɔ́ɔ́shin bwə́ ŋgə́ lwó bɨ́ cʉg krîstɛn, bɨ́ cugɛ́ nə ncúlyá osɔ́ɔ́ŋgʉ́, mə muud mə́ á zə bɨ́ nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛ́l yɛ́ mə wə́ jɨ́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wʉ́n kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂. 16  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, oshwoŋ, ŋgəgá nə yagʉla mə. 17  *Gwə́ wə́ í sá nə́ mə ntɨ́ɨ́g bɨ́ Timotê, mwân waam mə́ búl cɛɛl yɛ́; a jɨ mə abúgʉ́lág cʉg krîstɛn dɨ̂. Nyə wə́ nyə é zə sá nə́ bɨ bə́g kú wusa kuú njɔɔnd mə́ ŋgə́ kyey cʉg krîstɛn dɨ́ yí. Kuú njɔɔnd wɔɔŋgʉ̂ wə́ mə́ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli mə́dɔ̧ mə́ óbúgʉla mɛ̂sh kʉ́l jɛ̂sh yí. 18 Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ ŋgə ŋkɛ̂ny mənyúúl nda sá bwə́ cɨ́ nə́ mə abʉ́lɛ́ ná kwo zə nûŋ bɨ́dɨ́. 19  *Njɨ, ŋkí Cwámba mə́ magʉlə, mə wál bá zə wɔ́ɔ́s bɨ́ nûŋ. Mə é ka bá zə mpu búúd bwə́ ŋgə́ ŋkɛ̂ny mənyúúl ɔ́nɨ; mə abʉ́lɛ́ zə mpu njɨ iciyá í lə́sʉ́ byáŋ, mə bá bul cɛɛl mpu ŋkí ŋkul mə́ Zɛmbî nyísə bwə́dɨ́ ícʉgʉd. 20  *Nəcé, Faan mə́ Zɛmbî í cúgɛ́ sâ á lə́sʉ́ mpu, dʉ́sə sá ŋkûl. 21  *Bɨ mə́ jɨɨ nə́ jɨ? Ye mə zə́g nûŋ bɨ́dɨ́ nə lwóŋ, ye mə zə́g nə cɛɛlí nə lám nə́ shɛɛ?

5

Okrîstɛn bwə́ ajə́láyɛ́ nə bə nə jaŋga

1  *Lâŋ mə́ bul shîn kyey kʉ́l jɛ̂sh nə́ jaŋga í ŋgə sɨ̂y nûŋ bɨ́dɨ́. Nə́ dâŋ jaŋga dʉ́sə nə́, tɔɔ ikûl í ampúyɛ́ fwámɛ́ Zɛmbî yí í aŋgɛ̂ nə sá dwo. Bwə́ ŋgə bwiiŋg nə́ ŋgwɔ́l múúd a bɨ́dɨ́ sɛɛŋgyá ŋgə cʉgə nə mudá mə sɔ́ɔ́ŋgʉ́. 2  *Bɨ́ ŋgə ná ŋkɛ̂ny mənyúúl? Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ̂ kú yidá cɛy bɨ́ lámʉ́d nda shwɨy? Ŋgaá í jɨɨ nə́ í cɛ́yʉg bɨ́ lámʉ́d, bɨ yílʉ́g muud wɔɔŋgʉ̂ bɨ́dɨ́ sɛɛŋgyád? 3  *Mɛɛ jâm kɔ́ɔ́mb dɨ̂, tɛɛm bə nə́ mə cugɛ́ nûŋ bɨ́dɨ́, *shíshim wâm wɨ́ nûŋ; mə mə́ bwey sámb lə́sʉ́ wɔɔŋgʉ̂ nda mə jɨ nûŋ. Mə mə́ sámb nə́ muud mə́ sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg yɛ́ mə́ jág sâ. 4 Ntɔ́, ja bɨ́ é nyiŋgə sɛɛŋgya jínə́ mə́ Cwámba Yésus dɨ́, shíshim wâm í é sɛɛŋgya nə bɨ́, Cwámba wúsʉ́ Yésus mə bá lwóya ŋkûl nyɛ́. 5  *Í jɨɨ nə́ bɨ bə́dʉg *Sátan muud wɔɔŋgʉ̂ mə́bwə́d, a ntámág nyə nyúúl nə́ ndɛɛ́, *jîm jé í mú bá *dʉ́g cʉg jwɔ̂w mə́ Cwámba. 6  *Bɨ ajə́láyɛ́ ná nə ŋkɛ̂ny mə́nyúul. Bɨ ampúyɛ́ nə́ bʉ́baalɛ́ *ləvur bíbíyá í dʉ sá nə́ mbulyá ŋgug wɛ̂sh í bádʉ́g ɨɨ́?* 7  *Yílʉ́gá ləvur† acwúlû shú nə́ bɨ bə́g mbulyá ŋgug ágúgwáan. Nəcé bɨ mú kú ná nə ləvur. Bɨ mú ntɔ́ nəcé bwə́ á shí bwey cígə *Mwâ Ncwəmbɛ á Páska íshé, mwâ ncwəmbɛ wɔɔŋg wə́ *Krîst. 8 Ntɔ́, shé kúgá ná sá *Páska wɔɔŋgʉ̂ nə bɔ́w-bɔ̂w tə́dʉ́gá nə gwɔ̧́lə lâm: ləvur acwúlû wə́ nɨ. Shé yídágá sá nyə kú nə sâ á shweelʉ́g, nə lâm óbʉ́bə́lɛ́: bʉlɛ́d á kú nə ləvur wə́ nɨ.

9  *Mə á cilə bɨ́ ŋgwɔ́l kálaad dɨ́ nə́ bɨnɔ́ŋ buud ɔ́ jaŋga bɨ kú dʉ kéya. 10 Mə a shígɛ́ cɛɛl cɨ nə́ bɨ bə́g kú ná bwɛlɛ shísh kúnə́-kúnə nə búúd ɔ jaŋga bɛ̂sh wâ shí ga, tɔɔ buud bɛ̂sh bɨ́ nə yéésh bə́lə nə məbii wá, tɔɔ buud ɔ mándá, tɔɔ bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ yə ozɛmbî ɔ́ áyadʉ́g gúmə́ wá. Mbɔ̂! Í ká bə ntɔ́, mpu nə́ bɨ mə́ jəlá nə wú shí gaád. 11  *Mə á yida cɨ nə́ bɨ kú dʉ kéya nə buud bɨ́ nə́: nyâŋ ŋgə́ cɨ nə́ a jɨ mbúgʉla, a ŋgə́ nyiŋgə sá jaŋga; nyâŋ ŋgə́ cɨ nə́ a jɨ mbúgʉla, a njúl nyiŋgə bə nə yéésh bə́lə nə məbii; nyâŋ nə́ a jɨ mbúgʉla, a ŋgə́ nyiŋgə yə ozɛmbî ɔ́ áyadʉ́g; nyâŋ nə́ a jɨ mbúgʉla, a dʉ́gə́ nyɛɛg búúd; nyâŋ nə́ a jɨ mbúgʉla, a njúl nyiŋgə bə shwɨ́ge məlwəg; nyâŋ nə́ a jɨ mbúgʉla, a dʉ́gə́ nyiŋgə mánda búúd nə isâ byáŋ. Mimbií mi búúd mínɨ, bɨ kú sɛɛŋgya nə bwo, bɨnɔ́ŋ kú də səŋ ídʉ̂w ŋgwúdʉd. 12  *Ye sə́ wə́ bʉ́sə́ nə́ sə́ sámbʉ́g buud bwə́ cúgɛ́ *Dɔ̧ dɨ́ wá milə́sʉ́? Ŋgaá nə́ buud wâ Dɔ̧ dɨ́ cwû wə́ bɨ́ mə́ cígal mílə́sʉ́ wá? 13 Buud bwə́ cúgɛ́ Dɔ̧ dɨ́ wá, Zɛmbî wə́ mə́ bá sámb bwo myáŋ mílə́sʉ́. Kagá yîl bɔ́w-bɔ̂w múúd bɨ́dɨ́ gwooŋgʉd.

6

Ishwə́man yâ mpə́dʉ́gá buud ɔ́ Zɛmbî

1 Ŋkí ŋgwɔ́l múúd á sɛɛŋgyá jɨ́n mə́ bə nə lə́sʉ́ nə ŋgwɔ́l, jɨ́ í mpú sá nə́ a lʉ́gə́ kə nə lə́sʉ́ búúd ɔ́ Zɛmbî dɨ́, a bə́lɛ́ kə nə ndɨ̂ nə́ ikûl ishús í kə́g sámb yí? 2  *Ye bɨ ampúyɛ́ nə́ buud ɔ́ Zɛmbî bwə́ bá sámb búúd ɔ shí milə́sʉ́? Ká, ŋkí bɨ wə́ mə́ bá sámb búúd ɔ shí milə́sʉ́, ye ilʉ́lə́sʉ́ yâ mpə́dʉ́gá nyɨ́n wə́ í káád bɨ́ ŋkul yí? 3 Ye bɨ ampúyɛ́ nə́ sə́ mə́ bá sámb *wə́éŋgəles milə́sʉ́? Ká ŋkəmʉsa nə milə́sʉ́ myâ isâ í shí ga! 4 Ŋkí bɨ mə́ ka bə nə milə́sʉ́ myâ isâ í shí ga, ye buud *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla í dʉ́g nə́ ozhizhe wá bwó wə́ bɨ́ mə́ kə́ dʉ́g nə́ bwə́ sámbʉ́g bɨ́ milə́sʉ́ myɔɔŋg wá? 5 Bɨ mə́ jəlá nə gwág shwôn nə sá mə́ ŋgə́ cɨ ga. Ye sɛɛŋgyá jɨ́n jɨ́ kú nə tɔɔ muud jɨ́ nə fʉg yɛ́, muud jɨ́ nə ŋkul lás lə́sʉ́ mpə́dʉ́gá mwân bá *mínyɔŋʉ̂ yɛ́? 6 Nə́ jɨ! Mwân bá mínyɔŋʉ̂ bwə́ kə́ tɔ̂w míkɔɔd dɨ́? Bwə́ bə́lɛ́ ntâg kə́ tɔ̂w míkɔɔd myɔɔŋg dɨ́ óháádɛn dɨ́! 7  *Mpugá nə́ dʉ́lə bə nə ishwə́man ntʉ́nɨ mpə́dʉ́gá nyɨ́n, bɨ mə́ bwey ku wə́ nɨ. Nəcé jɨ́ bɨ́ bʉ́sə́ ŋgwɔ́l kú jísɔw ŋgwɔ́l bɛ́ ólɨ́lɨŋgɨ̂ yí? Nəcé jɨ́ bɨ́ bʉ́sə́ kú bɨ́d nə́ ŋkí muud mə dɛ́ɛ́g bɨ́ isâ, a dɛ́ɛ́gʉ́g yí? 8 Njɨ, bɨ wə́ mə́ yídá sá ólɨ́lɨŋgɨ̂, bɨ wə́ ŋgə́ sha búúd isâ; omínyɔŋʉ̂ bʉ́n ntâg wə́ bɨ́ mə́ sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɔɔŋg wá. 9  *Ye bɨ ampúyɛ́ nə́ buud bwə́ sá ólɨ́lɨŋgɨ̂ ntʉ́nɨ wá bwə́ ábʉ́lɛ́ bə nə kɔw Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂? Kúgá shɨɨg mə́nyúul: buud ɔ́ jaŋga, nə bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ yə ozɛmbî ɔ́ áyadʉ́g gúmə́ wá, nə buud bwə́ sá mínɔɔmb wá, nə budûm bwə́ mə́ ŋwa mə́nyúúl nda budá wá, nə bɔɔŋg bwə́ sá íland nə bɔ́ɔ́l búdûm wá, 10 nə ijúwâl, nə buud bɨ́ nə yéésh bə́lə nə məbii wá, nə oshwégye ɔ́ mə́lwəg, nə bɔɔŋg bwə́ dʉ nyɛɛg búúd wá, tɛɛm bə búúd ɔ mándá, bwə́ ábʉ́lɛ́ bə nə kɔw Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂. 11  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ bɔ́ɔ́l búúd wâ gwooŋg jɨ́n bwə́ á bə yɛ́. Njɨ, Shíshim mə́ Zɛmbî wúsʉ́ í á mə́ gusa bɨ̂, sá nə́ bɨ bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, sá nə́ Zɛmbî dʉ́gʉ́g bɨ́ nə́ otʉ́təlí ɔ búúd lúú mə́ Cwámba Yésus dɨ̂.

Baagʉlə nyúul shú mə́ Zɛmbî

12  *Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ dʉ cɨ nə́: «Muud jɨ fʉlî nə́ a sáág sá jɛ̂sh á cɛ́ɛl yí.» Jɨ́ ntɔ́. Njɨ, sá jɛ̂sh dɨ́ jɨ́ nə ŋkul kwíínd múúd. Bwə́ dʉ cɨ nə́: «Muud jɨ fʉlí nə́ a sáág sá jɛ̂sh á cɛ́ɛl yí.» Jɨ́ ntɔ́. Njɨ, mə abʉ́lɛ́ bɨ́d nə́ ŋkúmba sá í bííg mə kwám. 13  *Bɔ́ɔ́l nə́mə́ nə́: «Idʉ̂w bísə shú mwɔ̧, mwɔ̧ shú ídʉ̂w. Nə mwɔ̧ nə idʉ̂w, Zɛmbî mə bá shínal byɛ̂sh.» Jɨ́ ntɔ́. Njɨ, nyúúl í cúgɛ́ shú jaŋga, nyísə nyúul mə Cwámba, Cwámba jisə Cwámba shú nyúul. 14  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə a gwûmʉshi Cwámba yɛ́, a bá nə́mə́ gwûmʉshi sə́ nə ŋkul nyɛ́. 15  *Ye bɨ ampúyɛ́ nə́ mənyúúl mʉ́n mə́sə ikʉ́l í nyúul mə́ *Krîst? Mə ŋwág kʉ́l nyúúl mə́ Krîst mə sá gwo kʉ́l nyúúl mə́ múdá jaŋga? Mbɔ̂! Í ajə́láyɛ́ nə bə ntɔ́! 16  *Ye bɨ ampúyɛ́ nə́ muud mə kə́ sɛɛŋgya nə mudá jaŋga yɛ́ nyə é bə nyúul ŋgwúd nə mudá wɔɔŋgʉ̂? Jísə mpu bə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Bɛ̂sh obá bwə́ é bə nyúul ŋgwúdʉ̂.» 17  *Njɨ, muud mə kə́ fʉla ísâ nə Cwámba yɛ́, nyə́ é bə *shíshim ŋgwúd nə Cwámba.

18 Fúndə́gá jaŋga. Wúl *sə́m wɛ̂sh múúd mə sá yí í ádɛ́ bə nyə nyúúlʉ́d. Njɨ, muud mə sá jaŋga yɛ́ mə́ dʉ ntáma nyúúl nyɛ́ nyə́mɛ́fwó. 19  *Ye bɨ ampúyɛ́ nə́ mənyúúl mʉ́n mə́sə Mpáánzə́ mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim Zɛmbî nyə á yə bɨ́ yí? Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wɔɔŋg wúsə́ bɨ́dɨ́ mə́nyúúlʉ́d. Bɨ aŋgɛ̂ ná nə jwú nə bɨmɛ́fwó. 20  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə a wá lal-lal tâŋ shú nə́ bɨ wúg míkwámʉ́d; bɨ mə́ jəlá nə ka yə Zɛmbî gúmə́ nə mənyúúl mʉ́n.

7

Sá í dʉ́gyá nə bâ yí

1 Shú ísâ bɨ́ á cilə mə yí, í nywa nə́ mudúm jíg kú kúnya nə mudá. 2  *Njɨ, í bul jəla nə́ mudúm yɛ̂sh bə́g nə yé múdá, mudá yɛ̂sh nə yé ŋgwûm, buud bwə́ sásʉ́lə́g jaŋga. 3  *Mudûm nyə ajə́láyɛ́ nə kaambʉlə múdá nə nyúúl nyɛ́; mudá nə́mə́ ntɔ́. 4 Mudá cugɛ́ nə ŋkul balan nə nyúúl nyɛ́ nda á cɛ́ɛl nə́, ŋgwûm yé wə́ jɨ́ nə nywo. Nə́mə́ mbií ŋgwúdʉ́, ŋgwûm cugɛ́ nə ŋkul balan nə nyúúl nyɛ́ nda á cɛ́ɛl nə́, mudá yé wə́ jɨ́ nə nywo. 5 Ŋgwɔ́l kú ban ŋgwɔ́l; ka njɨ nə́ bɨ mə́ bə cʉ́ŋ nə́ bɨ mə béégyá ŋkúmba fwála shú nə́ bɨ mə́ kənd mílâm mə́jəgʉla dɨ̂. Fwála dɔɔŋg ká nə́mə́ shîn, bɨ ɔ́ nyiŋgə fʉla; nəcé bɨ́ a bá bə kú mpu máánd mílâm nə́ ndɛɛ́ *Sátan mú bwɔ́wʉlə bɨ̂. 6 Na, mə ayɨ́ɨ́mbʉ́líyɛ́ bɨ̂; mə cwíny bɨ́ cwínyʉ́g. 7  *Mpǔlə dʉ́g dɨ́, mə́ jɨɨ nə́ buud bɛ̂sh bwə́ jíg nda mə. Njɨ, muud yɛ̂sh jɨ nə jé sâ Zɛmbî nyə á yə nyə yí; nyíga nə jíga, nyɨ́mɨ́ nə jímɨ́.

8 Mə́ ŋgə cɨ nə miŋgwam mi búdûm nə mikúsə́ mí búdá nə́, í nywa nə́ bwə́ jíg nda mə́ njúl nə́, kú béya. 9  *Njɨ, í ká bə nə́ bwə́ ampúyɛ́ máánd mílâm, bwə́ béyág; nəcé í yida bul jəla nə́ muud béyág, ntɔ̧ nə́ a júgʉgɨ́ nə yéésh.

10  *Shú bɔɔŋg bɨ́ mímbéyá wá, mə tə́l mpə́ndí; kú ntâg bə mə, Cwámba wə́ mə́ tə́l mpə́ndí nə́, ci mudá kú béégya nə ŋgwúm yé. 11 Múdá ká ntâg béégya nə ŋgwúm yé, a jíg kú ná kə báád; ka njɨ nə́ a kə́ sá ŋkwambʉlə nə ŋgwúm yé. Ci mudúm kú yîl múdá bâ.

12 Shú bɔ́ɔ́lʉ́gá bâŋ, Cwámba dɨ́ mə́ cɨ̂, mə wə́ ŋgə́ cɨ ja nɨɨ́d nə́, ŋkí mbúgʉla Zɛmbî jɨ nə mudá *háádɛn, múdá mə́ ká cɛɛl nə́ bá bwə́ baagʉlə bâ, a kú bɛɛg yîl múdá wɔɔŋg. 13 Ŋkí mudá wə́ jɨ́ mbúgʉla, ŋgwûm nyɛ háádɛn, ŋgwûm mə́ ká cɛɛl nə́ bá mudá bwə́ baagʉlə bâ, mudá kú bɛɛg gwú bâ dɔɔŋg. 14  *Nəcé, mudúm jɨ́ háádɛn yɛ́ nyə é bə kúnə́-kúnə nə Zɛmbî nəcé mudá yé, mudá jɨ́ háádɛn yɛ́ nyə é bə kúnə́-kúnə nə Zɛmbî nəcé ŋgwúm yé. Í mbə̂m bə kú bə ntɔ́, mpu nə́ bwân báŋ bwə́ é bə shwóg-shwóg nə Zɛmbî; njɨ, bʉ́sə kúnə́-kúnə nə nyə. 15  *Njɨ, ŋkí nyɔɔŋg jɨ́ háádɛn yɛ́ mə́ cɛɛl béégya nə ŋgwɔ́l, a jee béégya nə nyə; í cúgɛ́ mbúgʉla yɨ́ɨ́mbʉ́lí nə́ a jíg nə bâ dɔɔŋg. Zɛmbî nyə a jɔ̂w bɨ́ shú nə́ bɨ jíg nə́ shɛɛ. 16  *Ntâg nə́mə́ nə́, wɛɛ mudá jɨ́ mbúgʉla yɛ́, ye wo mpú ŋkí wo e bá sá nə́ ŋgwûm woó dʉ́gʉ́g cʉg? Ŋkí ntâg nə́ wɛɛ mudúm jɨ́ mbúgʉla yɛ́, ye wo mpú ŋkí wo e bá sá nə́ mudá woó dʉ́gʉ́g cʉg?

Zɛmbî nyə á ŋgə tə̂l buud icé icé

17 Sá ŋgwúd jɨ́ nə́, muud yɛ̂sh tɔ́wʉ́g cé Zɛmbî nyə a tə̂l nyə yííd, cé nyə á bə a tə́l ja Zɛmbî nyə a jɔ̂w nyə yí. Cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ yə mə́dɔ̧ mə́ óbúgʉla mɛ̂sh yí, dwó ɔ́nɨ. 18  *Ŋkí Zɛmbî nyə a jɔ̂w ŋgwɔ́l múúd a njúl sɨ́ya ábɨwáág ɨɨ́*, muud wɔɔŋgʉ̂ jíg nə ábɨwáág yé. Ŋkí Zɛmbî nyə a jɔ̂w muud a kú bə sɨ́ya ábɨwáág ɨɨ́, muud wɔɔŋgʉ̂ kú sɨ́ya ábɨwáág. 19  *Sɨ́yálə ábɨwáág cúgɛ́ tɔɔ sâ, bə́lə kú sɨ́ya ábɨwáág kú nə́mə́ bə tɔɔ sâ. Sá jɨ́ nə mfíí yí jísə njɨ bɛ̧ɛ̧́lə mə́mpə́ndí mə́ Zɛmbî. 20 Muud yɛ̂sh tɔ́wʉ́g cé nyə á bə a tə́l ja Zɛmbî nyə a jɔ̂w nyə yí. 21 Ŋkí Zɛmbî nyə a jɔ̂w wo, wo njúl lwaá, kú wá fimâl lámʉ́d nə jiya lwaá gwô. Njɨ, wó ká dʉ́g zhɨ́ɨ́ nə́ wo bə́g fʉlî, wo bɛ̧ zhɨ́ɨ́ nyɔɔŋg. 22  *Nəcé nə́, lwaá Cwámba mə́ jɔ̂w yí í músə fʉlî, í dʉ́gyá nə Cwámba. Ntɔ́ nə́mə́, nyɔɔŋg *Krîst mə́ jɔ̂w a njúl fʉlî yɛ́ músə lwaá mə́ Krîst. 23  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə a wá lal-lal tâŋ shú nə́ bɨ wúg míkwámʉ́d. Kúgá sá nə́ bɨ nyíŋgəg bə məlwaá mə múúd†. 24 Bwaaŋg, mə́ nyiŋgə ná nə́mə́ cɨ nə́ muud yɛ̂sh bwénʉ́g mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ cé nyə á bə a tə́l ja Zɛmbî nyə a jɔ̂w nyə yí.

25  *Shú bɔɔŋg bʉ́sə́ ná óncwíyɛ̂ wá, sâ mə́ zə́ cɨ ga í cúgɛ́ nə́ Cwámba nyə a tə̂l mpə́ndí; mə cwíny bɨ́ tâŋ nda muud bɨ́ bɨ́ nə ŋkul je shwu nyúul nə ndɨ̂ yɛ́ nəcé Cwámba nyə a gwág mə ŋkúŋkwóŋʉ́lə. 26  *Mɛɛ ŋgə tə́dʉga ntʉ́ga: ja sə́ mə́ dʉ́g mícúŋ myâ wəla ga yí, mə tə́dʉ́gá nə́ í bul jəla nə́ buud bwə́ jíg miŋgwam. 27 Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, ŋkí wo mə́ bá múdá, wo kú bɛɛg sɔ̧́ nə́ wo gwú bâ. Ŋkí wo afwóyɛ́ bá múdá, wo kú bɛɛg sɔ̧́ nə́ wo bâ. 28  *Njɨ, ŋkí wo bá múdá, wo asáyɛ́ *sə́m; ncwíyɛ̂ sás mə́ ká kə báád ɨɨ́, nyə asáyɛ́ sə́m. Njɨ, buud bwə́ béya wá bwə́ é bul dʉ́g mínjugú cʉg gaád; mə ŋgə lás ntʉ́nɨ shú nə́ mə sá nə́ bɨ sásʉ́lə́g minjugú myɔɔŋg.

29  *Bwaaŋg, mə ŋgə cɨ náaá, fwála í mú kʉ́kʉ́l. Nə́ ndɛɛ́, tɛ́ɛ́d wəla ga dɨ, buud bɨ́ nə budá wá bwə́ cʉ́gəg nda bwə́ cúgɛ́ mímbéyá; 30 bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ jɨɨ wá, bwə́ cʉ́gəg nda bwə́ aŋgɛ̂ nə jɨɨ; bɔɔŋg bɨ́ nə məshusʉg wá, bwə́ cʉgə nda bwə́ cúgɛ́ nə məshusʉg; bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ kusə wá bwə́ cʉgə nda isâ bwə́ ŋgə́ kusə yí í cúgɛ́ ísâ byáŋ‡. 31  *Buud bwə́ ŋgə́ də shí wá bwə́ cʉ́gəg nda bwə́ aŋgɛ̂ nə də shí. Mə lás nə bɨ́ lə́sʉ́ nɨ wɛ̂sh nəcé shí shé bɨ́ nə ndɨ̂ múús ga í bá cɔ̧́.

32 Mə́ cɛɛl nə́ bɨ bə́g kú nə sâ í kə́nd bɨ́ milâm gwɔ́w yí. Muud cúgɛ́ mbéyá yɛ́ mə́ dʉ kənd lâm ísâ í dʉ́gyá nə Cwámba yííd, a dʉ sɔ̧́ nə́ Cwámba gwágʉ́g nyə nywa. 33  *Njɨ, nyɔɔŋg jɨ́ mbéyá yɛ́ mə́ a dʉ sɔ̧́ nə́ mudá yé gwágʉ́g nyə nywa, a dʉ kənd lâm ísâ í shíd, 34 lâm í mú dʉ bə nyə kɔw. Ntɔ́ nə́mə́ wə́ jɨ́ nə mudá yɛ́. Mudá cúgɛ́ báád yɛ́, tɔɔ nyɔɔŋg jɨ́ ná ncwíyɛ̂ yɛ́ mə́ dʉ kənd lâm ísâ í dʉ́gyá nə Cwámba yííd, shú nə́ nyâŋ bə́g yé mə Cwámba ncindî nə ncindî. Mudá jɨ́ báád yɛ́ nyɛ mə́ dʉ sɔ̧́ nə́ ŋgwúm yé gwágʉ́g nyə nywa, a dʉ kənd lâm ísâ í shíd. 35 Mə aŋgɛ̂ nə lás ntʉ́nɨ nə́ mə cɛɛl kʉl bɨ́ bɨ́ɨ́d. Í yidá bə shú mə́nywa mʉ́n. Mə ŋgə jɨɨ nə́ bɨ sáág sâ í búl jəla yí, nə́ bɨ bə́g buud ɔ Cwámba ncindî nə ncindî, kú bə kɔw.

36 Ŋkí ncwə́má mə́ bul bə nə yéésh nə land jé, nə́ ndɛɛ́ a mú cɛɛl nə́ bwə́ béyág nəcé a tə́dʉ́gá nə́ nyə e jág sá sás dɔɔŋgʉ́ ŋkí a bə́ kú ná bá nyə, ŋkí a dʉ́g nə́ bwə́ jəlá nə béya, bwə́ béyág nda á ŋgə́ jɨɨ nə́; nyə asáyɛ́ sə́m. 37 Njɨ ŋkí ncwə́má í ŋwa cígʉ́lá nyə́dɨ́ lámʉ́d sâ nda cíndal nyə, ŋkí a jɨ nə ŋkul mpu máánd lâm bii yéésh jé, á ká ŋwa cígʉ́lá nə́ bá land jé bwə́ ányiŋgəyɛ́ ná béya, a mpú sâ. 38 Ntɔ́ jɨ nə́ muud mə bá land jé yɛ́ mə mpú sâ, nyɔɔŋg mə bə́ kú bá yɛ́ mə́ bul mpu sâ.§

39  *Mudá jɨ cɛ̧ɛ̧lá nə ŋgwúm yé té wɛ̂sh ŋgwúm ŋgə́ ná cʉgə yí. Ŋgwúm mə́ ká yə, mudá kú ná bə cɛ̧ɛ̧lá, a mú jee bá muud yɛ̂sh á cɛ́ɛ́l bá yɛ́; njɨ í jɨɨ nə́ muud wɔɔŋg bə́g muud mə Cwámba. 40 Njɨ, í bul jəla nə́ a jíg kú ná kə báád. Mɛɛ mâm məcwûŋ wə́ mə́nɨ, mə tə́dʉ́gá nə́ mə jɨ nə́mə́ nə Shíshim mə́ Zɛmbî.

8

Sâ í dʉ́gyá nə ocúdú ɔ́ mə́túnʉga

1  **Bɔ́ɔ́l ózɛmbî bɨ́ ɔ́ áyadʉ́g. Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə cígə ocúdú ŋgə sá ivʉgʉli í ózɛmbî bɔɔŋgʉ́ *mətúnʉga. Shú sá í dʉ́gyá nə ocúdú ɔ́ mə́túnʉga bɔɔŋgʉ́ yí, shé mə́ mpú nə́: «Sə́ bɛ̂sh bɨ́ nə mpúyá.» Njɨ, mpúyá wɔɔŋg í dʉ sá nə́ muud ŋkɛ́nyʉ́g nyúul, í njúl nə́ cɛɛlí í dʉ sá nə́ gwooŋg í lálʉg búgə́d. 2 Múúd mə ká tə́dʉga nə́ a mpú gúl sâ, muud wɔɔŋgʉ́ nyə afwóyɛ́ mpu sâ jɨ́ nə́ fwámɛ́ mpúyá yí. 3  *Njɨ, muud mə cɛ́ɛ́l Zɛmbî yɛ́, Zɛmbî mə mpú nyə.

4  *Nə́ ndɛɛ́, shú də́lə ocúdú ɔ́ mə́túnʉga mə́ ívʉgʉli í ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g ɨɨ́, sə́ mə́ mpu nə́ ivʉgʉli byɔɔŋgʉ́ í cúgɛ́ tɔɔ sâ shí gaád, ŋgwɔ́l zɛmbî cugɛ́, njɨ fwámɛ́ Zɛmbî ŋgwûd nə ŋgwûd. 5 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə tə́dʉga nə́ ncúlyá ozɛmbî nə ncúlyá micwámba myâŋ mísə. Njɨ, bíl ísâ búúd bwə́ ŋgə́ dʉ́g nə́ ozɛmbî yí í tɛɛm bə joŋ dɨ́, ŋkí ntâg shí ga dɨ́, 6  *shú shé bâŋ, Zɛmbî jɨ ŋgwûd njɨ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́. Isâ byɛ̂sh í zhu nyə́dɨ́, shé ŋgə cʉgə shú dɛ́. Cwámba jɨ nə́mə́ ŋgwûd, njɨ Yésus-Krîst; isâ byɛ̂sh bísə nəcé nyə, sə́ bʉ́sə nə́mə́ nəcé nyə.

7  *Njɨ, buud bɛ̂sh dɨ́ bɨ́ nə mpúyá nɨ. Bɔ́ɔ́l bwə́ á mə́ janʉwo nə yə́lə ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g gúmə́, nə́ ndɛɛ́, wɔ́ɔ́s nə kɨdɨ́ga, ja bâŋ bwə́ də́ cúdú mətúnʉga mə́ ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g yí, bwə́ é ŋgə də bwə́ ŋgə́ tə́dʉga nə́ cúdú ɛ́ga jɨ cúdú mətúnʉga shú zɛmbî áyadʉ́g. Sâ jɔɔŋg í mú sá bwo fə́ŋ lám dɨ̂, nəcé í bə́lə ná ŋkí tag. 8  *Í njúl nə́ sâ mə́ də̂ dɨ́ jɨ́ nə ŋkul sá nə́ sə́ shíshíg Zɛmbî kúnə́-kúnə. Ŋkí sə́ mə́ bə́ kú də, sâ kú jímb sə́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂; ŋkí sə́ mə́ də̂, sâ kú nə́mə́ kwɨ́dʉli sə̂. 9 Njɨ bɨ ɔ́ bɛy nə́ sâ bɨ́ bɨ́ fʉlî nə́ bɨ sáág yí í yídag bə óbúgʉla ɔ́ átʉtagʉ̂ kwóógʉ́ lʉ́ mə́bɔɔgʉ́. 10 Nəcé, wo muud jɨ́ nə mpúyá yɛ́, ŋkí bwə́ dʉ́g wo, wo ŋgə́ də mpáánzə́ zɛmbî áyadʉ́g dɨ̂, ŋgaá nə́ sá jɔɔŋg í é sá nə́ muud jɨ́ ná nə lám ŋkí tag yɛ́ ŋwág ŋkul, a kə də ócúdú bwə́ ámə cígə yə ózɛmbî gúmə́ wá? 11 Ja jɔɔŋgʉ̂, mpúyá wô í mə́ sá nə́ ŋgwɔ́l *mínyɔŋʉ̂ woó jɨ́ nə lâm ŋkí tag yɛ́ jímbʉ́g, í njúl nə́ Yésus nyə á yə nə́mə́ shú dɛ́d. 12 Ŋkí bɨ mə sə̂m ntɔ́ nə omínyɔŋʉ̂ bʉ́n, bɛ́wʉli bwo lám í kú fwo lal ɨɨ́, bɨ mə́ sə̂m nə Yésus-Krîst. 13 Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, ŋkí gúl sá mə́ də́ í é bʉ́lal ŋgwɔ́l mínyɔŋʉ̂ waamə́ bɨ́ɨ́d ɨɨ́, mə kú ná bá bwɛlɛ də cúdú, shú nə́ mə bə́g kú bʉ́lal mínyɔŋʉ̂ waamə́ bɨ́ɨ́d.

9

Pwôl cugɛ́ nə milúndâl

1  *Ye mə cugɛ́ fʉlî? Mə cugɛ́ *múúd lwámá mə Yésus ɨɨ́? Ŋgaá mə a shí dʉ́g Cwámba wúsʉ́ Yésus? Ye bɨ́ cugɛ́ ísɛ́y mə́ mə́ sá shú mə́ Cwámba yí? 2 Ŋkí bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ dʉ́g nə́ mə cugɛ́ múúd lwámá, bɨ kú bɛ̧, mə́ jɨ muud lwámá mə Yésus shú dʉ́n. Nəcé bɨ bʉ́sə yuug í ŋgə́ lwó ísɛ́y mə́ ŋgə́ sɛ̂y tâŋ nda muud lwámá mə Cwámba yí.

3 Shú búúd bwə́ ŋgə́ bə nə məshwán nə mə wá, sá mə́ jɨ́ nə ŋkul bɛ̧sa nə bwo yí jɨ́ nə́: 4  *Ŋgaá sə́ bɨ́ nə zhɨɨ́ nə́ sə́ ŋwág idʉ̂w nə məŋgul bɨ́dɨ́? 5 Ye sə́ báŋ wə́ bʉ́sə́ ci muud kú jaand nə mudá yé? Ŋgaá nə́ bɔ́ɔ́l búud ɔ lwámá bwə́ ŋgə sá ntɔ́, tɔɔ ómínyɔŋʉ̂ ɔ́ Cwámba, tɔɔ Séfas? 6  *Ŋkí ntâg nə́, ye sá bâŋ Barnábas wə́ sə́ cúgɛ́ nə zhɨɨ́ nə́ sə́ jíg kú sɛ̂y? 7 Zə́ nyə a mə́ bwɛlɛ sɛ̂y sɛ́y ízɨmbɨ a ŋgə́ jə́na nə nyəmɛ́fwó yɛ́? Zə́ nyə a mə́ bwɛlɛ bɛ̧ fambə́ nə́ ndɛɛ́ a kú də mpúmə́ a cínɔŋg yɛ́? Ŋkí ntâg nə́ zə́ nyə a mə́ bwɛlɛ wɨ́ɨl íntɛny nə́ ndɛɛ́ a kú balan nə mənyáŋ mə́ íntɛny byɔɔŋg yɛ́? 8 Ye iyuug mə́ ŋgə́ ŋwa bɨ́ ínɨ bísə njɨ ijâm nə ijag yâ buud? Ŋgaá nə́ bísə nə́mə́ cilyá mə́cɛ̧ɛ̧ Moyîz nyə á cilə mád? 9  *Jɨ́ mpu bə cilyá mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz dɨ́ nə́: «Wo kú fad ntɛny mpu ja í ŋgə́ nyaal mpumə́ ŋgə́lə lwáál nywo yí.» Ye intɛny wə́ Zɛmbî ŋgə́ bul tə́dʉga yí? 10 Ye nyə aŋgɛ̂ nə lás ntɔ́ shú dʉ́sʉ́? Haaw! Shú dʉ́sʉ́ wə́ cilyá ga í á cilya yí. Í jɨɨ nə́ muud ŋgə́ waad məndəlú yɛ́ ŋgə́g nə waad a ŋgə́ bwánd nə búgə́ nə́ nyə é bə nə mfíí; nyɔɔŋg ŋgə́ nyífə mpumə́ ŋgə́lə lwáál yɛ́ ŋgə́g nyífə a ŋgə́ bwánd nə búgə́ nə́ nyə é bə nə kɔw. 11  *Sə́ á bɛ̧ bɨ̂ mpəg í kwíínd bɨ́ cʉg á Shíshim dɨ́ yí; ntɔ́ nə́, sə́ mə́ ká mwáágʉlə mpúmə́ í kwíínd sə́ cʉg á shí ga dɨ́ yí, bɔ̂w ntɔ́ aá? 12  *Ŋkí bɔ́ɔ́l búúd bɨ́ nə zhɨɨ́ nə́ bwə́ ŋwág mbií mə́nywa mɔɔŋg bɨ́dɨ́, sə́ bâŋ mə́ ban ka bul bə nə zhɨɨ́ nyɔɔŋgʉ́ nəcé jɨ? Njɨ, sə́ á shígɛ́ balan nə zhɨɨ́ nyɔɔŋgʉ́; sə́ ŋgə yida jísɔw sá jɛ̂sh shú nə́ sá kú ntágʉlə nə́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ *Krîst í bə́g kú bwiiŋgya.

13  *Buud bwə́ dʉ sɛ̂y ísɛ́y í Zɛmbî Mpáánzə́ wá, Mpáánzə́ wə́ í dʉ nə́mə́ wɨ́ɨl bwo; bɔɔŋg bwə́ dʉ kənd Zɛmbî *mə́túnʉga *alatâr dɨ́ wá bwə́ dʉ ŋwa dáŋ kɔw lʉ́ ídʉ̂w alatâr dɨ̂. Ŋgaá bɨ mə mpú ntɔ́? 14  *Mbií ŋgwûd wɔɔŋg nə́mə́, Cwámba nyə a wá cɛ̧ɛ̧ nə́ buud bwə́ jááw Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl wá bwə́ jəlá nə cʉgə nə isɛ́y byɔɔŋg. 15  *Njɨ mɛɛ mə a shígɛ́ balan nə məzhɨɨ́ mɔɔŋg; mə aŋgɛ̂ nə́mə́ nə cilə ntʉ́ga nə́ mə lúndal ísâ byɔɔŋg. Mə́ yidá bul cɛɛl nə́ mə yə́g, ntɔ̧ nə́ mə sáág milúndâl. Jâm sâ gúmə́ wə́ cɨ́, muud cugɛ́ nə ŋkul yîl mə gwo. 16  *Mɛɛ jâm kɔ́ɔ́mb dɨ, ja mə́ ŋgə́ jaaw Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl yí, mə cugɛ́ nə ŋkul cɨ nə́ mə ŋgə sa gúl sâ, nəcé jísə mə sâ cíndʉ́lá Zɛmbî ŋgə́ cíndal mə yí. Məntágʉla nə mə ŋkí mə bə́ kú jaaw Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl. 17  *Í á mbə̂m bə nə́ mə a tɛ́ nə lâm wâm nə́ mə zə́ jaaw Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, mə bə nə zhɨɨ́ nə́ mə jɨ́ɨ́g myə́na. Ká, mə ŋgə sá isɛ́y byɔɔŋg cíndʉ́lád, jísə mbag Zɛmbî nyə á kɛɛl mə mə́bwə́d yí. 18 Nə́ ndɛɛ́, myáyɛ́ myə́na mə́ ŋgə́ ŋwa cínɔŋg myá? Myə́na myâm wə́ mə jááwʉ́g buud Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl ashwâ, mə ŋgə́ cúndə kú lúndal ísâ mə́ jɨ́ nə zhɨɨ́ nə́ mə ŋwág Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɨ́ yí.

19  **Haaw! Mə jɨ fʉlî, kú bə lwaá mə múúd. Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, mə a mə́ sá mə́mɛ́fwó lwaá á buud bɛ̂sh shú nə́ mə bə́g nə fwála mə sá nə́ bímbí lʉ́ búúd dɛ̂sh dɨ́ nə ŋkul gwág mə yí í búgʉ́lág Yésus. 20  *Ja sə́nɔ̂ŋ *Oyúdɛn bʉ́sə́ yí, mə cʉgə nə́mə́ nda Oyúdɛn shú nə́ mə sá nə́ bwə́ kə́ndʉg milâm wə́ Yésus. Ja sə́nɔ̂ŋ buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz wá sə́ bʉ́sə́ yí, mə bɛ̧ nə́mə́ mə́cɛ̧ɛ̧ mɔɔŋgʉ́ nda bwo, í njúl nə́ í cugɛ́ mə cíndʉ́lá nə́ mə bɛ̧́g mwo. Mə́ bɛ̧ mwo njɨ shú nə́ mə sá nə́ buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ wá bwə́ kə́ndʉg milâm wə́ Yésus. 21  *Ja sə́nɔ̂ŋ buud bwə́ ádɛ́ bísh mə́cɛ̧ɛ̧ mɔɔŋg wá sə́ bʉ́sə́ yí, mə cʉgə nda bwo, nə́mə́ nda mə aŋgɛ̂ nə bísh mə́cɛ̧ɛ̧ mɔɔŋg, í njúl nə́ mə ŋgə bɛ̧ Cɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî, Krîst jɨ Cɛ̧ɛ̧ dâm. Mə cʉgə nda mə aŋgɛ̂ nə bísh məcɛ̧ɛ̧ njɨ shú nə́ mə sá nə́ buud bwə́ ádɛ́ bísh məcɛ̧ɛ̧ wá bwə́ kə́ndʉg milâm wə́ Yésus. 22  *Ja sə́nɔ́ŋ buud bɨ́ nə búgə́ átʉtagʉ̂ wá sə́ bʉ́sə́ yí, mə cʉgə nda bwo shú nə́ mə sá nə́ bwə́ kə́ndʉg milâm wə́ Yésus. Mə a mə́ bə sá jɛ̂sh shú búud bɛ̂sh shú nə́ mə́zhɨɨ́ mɛ̂sh dɨ́, mə cʉ́gʉg bʉ́baalɛ́ búúd. 23 Mə ŋgə sá isâ ínɨ byɛ̂sh nəcé Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, shú nə́ mə bə́g nə kɔw mə́nywa Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl í ŋgə́ kaag mád.

24  *Bɨ ampúyɛ́ nə́ í dʉ bə mbaadə́ ígwiimbí dɨ́ nə́, buud ŋkí bulya ju íkʉ́lə́ nə́ ndɛɛ́ muud ŋgwúd ŋwa mpɔ́ɔ́gʉ́? Jugá kʉ́lə́ mbií wɨ́ nə́ bɨ ŋwág mpɔ́ɔ́gʉ́ yí. 25 Ogwiimbe ɔ́ ígwiimbí bɛ̂sh bwə́ dʉ ci ísâ ŋkí bulya shú nə́ bwə́ ŋwág *tûm gúmə́. Í njúl nə́ tûm gúmə́ bwə́ dʉ ŋwa yí í dʉ yɛ́ɛl. Sə́ bâŋ wúsʉ́ tûm gúmə́ í ábʉ́lɛ́ yɛ́ɛl. 26 Kʉ́lə́ mɛ́ ŋgə́ ju yí, mə aŋgɛ̂ nə ju nda muud nyə́ aŋgɛ̂ nə mpu kʉ́l á ŋgə́ kə yɛ́; ja mə́ ŋgə́ wusə ikúda yí, mə aŋgɛ̂ nə wusə ikúda ntɔ́ ŋgúlʉ́d. 27  *Mə ŋgə yida jugʉshi nyúúl nyâm, ŋgə nywaad nywo sá mə́ cɛ́ɛl yí, shú nə́ í kú bá bə nə́, mə shîn cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl bɔ́ɔ́l búúd gwág nə́ ndɛɛ́, mɛɛ nyiŋgə shúb mpɔ́ɔ́gʉ́.

10

Shé ɔ́ bɛy sâ í á sɨ̂y nə buud ɔ Izʉrəyɛ̂l yí

1  *Ntɔ́, ye bwaaŋg, mə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ bɨ bə́g kú mpu ísâ í á sɨ̂y nə odá yí; ŋkúdú í á baagʉlə bɛ̂sh, bɛ̂sh bwə́ á ntɔ̧ mâŋ mə́ atɨ́tɨɨ̂ nə məkuú. 2 Ntɔ́ jɨ nə́ bɛ̂sh bwə́ á duwan ŋkúdúd, duwan máŋ dɨ́ tâŋ *ompwíín ɔ́ Moyîz. 3  *Bɛ̂sh bwə́ á dʉ də idʉ̂w impwúd Shíshim mə́ Zɛmbî í á dʉ ntɨ bwo yí. 4  *Bɛ̂sh bwə́ á ŋgul məjúwó məmpwûd Shíshim mə́ Zɛmbî í á ntɨ bwo má, məjúwó mə́ á ŋgə wú kwóógʉ́d má. Kwóógʉ́ dɔɔŋg í á bə fwámɛ́ kwóógʉ́ wə́ í á ŋgə lʉ́gal bwo cɨ́, í á bə *Krîst. 5  *Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, bɔ́ɔ́l ncúlyá buud wâ gwooŋg jáŋ, Zɛmbî nyə a shígɛ́ gwág bwo nywa. Gwə́ wə́ nyə á jaŋgʉlə bwo, a mpáŋgʉlə mímbimbə myáŋ shí a shwééshád yí. 6  *Isâ ínɨ í á bə nə bwo ntɔ́ shú nə́ í bə́g shé məcwûŋ, shé kú dʉ wɨ́ɨ́mb sálə ísâ í abʉ́bɔ̂w nda bwo. 7 Kúgá yə ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g gúmə́ nda bɔ́ɔ́lʉ́gá wâ gwooŋg jáŋ bwə́ á sá nə́. Sâ jɔɔŋg jɨ́ cilyá nə́: «Kúl búúd í á ji shí də, ŋgul; bwə́ mú tɔ̂w, zhwiimbya.» 8  *Shé kúgá sá jaŋga nda bɔ́ɔ́lʉ́gá wâ gwooŋg jáŋ bwə́ á sá nə́. Sálə bwə́ á sá jaŋga yí, bwə́ á yə jwɔ̂w ŋgwúdʉ́ buud otɔ́ɔ́shin məwûm mə́bá nə ólɔ́ɔl. 9  *Shé kúgá shweenzh Krîst nda bɔ́ɔ́lʉ́gá wâ gwooŋg jáŋ bwə́ á sá nə́. Bwə́ á shweenzh nyə, onywâ bwə́ mú jaŋgʉlə bwo. 10  *Shé kúgá nə́mə́ dʉ cwadʉga nda bɔ́ɔ́lʉ́gá wâ gwooŋg jáŋ bwə́ á cwadʉga nə́; bâŋ, *éŋgəles á shwɨy nyə á zə jaŋgʉlə bwo. 11  *Bwaaŋg, isâ ínɨ í á bə nə bwo ntʉ́nɨ shú nə́ í bə́g shé məcwûŋ. Í á cilya shú nə́ shé buud shé ŋgə́ cʉgə mwɔ̂w mâ məzhúgʉ́lâ dɨ́ wá, shé mpúg nda shé mə́ jə́lá nə ŋgə cʉgə nə́. 12  *Nə́ ndɛɛ́, muud ŋgə́ tə́dʉ́gá nə́ məbwə́bʉ́lán mə́ cúgɛ́ nə ŋkul sá nyə sâ yɛ́, kə́ bɛy nə́ a bʉ́lág. 13  *Məbwə́bʉ́lán mɛ̂sh bɨ́ á mə́ dʉ bwəma nə ndɨ̂ má mə́ dʉ nə́mə́ bə njɨ isâ bí nə ŋkul wɔ́ɔ́s nə muud yí. Njɨ, Zɛmbî jɨ abúgʉ́lág; a cugɛ́ nə ŋkul bɨ́d nə́ bɨ bwə́magí nə məbwə́bʉ́lán mə́ ntɔ̧́ bɨ́ ŋkul má. Ja bɨ́ mə́ bá dʉ bwəma nə məbwə́bʉ́lán yí, a bá dʉ lwó bɨ́ zhɨɨ́ shú nə́ bɨ jísɔ́wʉ́g kú bʉ́la.

Kúgá fʉla ísâ í mə́jamb nə isâ í Zɛmbî

14  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, fúndə́gá yə́lə ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g gúmə́. 15 Mə ŋgə lás nə bɨ́ nda mə lás nə buud bɨ́ nə fʉg wá. Bɨmɛ́fwó faasʉgâ sá mə́ ŋgə́ cɨ yí. 16  *Ja sə́ mə́ dʉ də ídʉ̂w í Zɛmbî yí, sə́ mə́ dʉ ŋgul bálá; sə́ mə́ dʉ yə Zɛmbî akíba shú bálá jɔɔŋgʉ̂. Ŋgulʉ́lə sə́ mə́ dʉ ŋgul bálá jɔɔŋg yí í dʉ bə nə́ sə́ bɛ̂sh sə́ mə́ dʉ ŋwa kɔw lʉ́ mə́nywa mâ mə́cií *Krîst nyə á wééshʉli shú dʉ́sʉ́ má. Féyálə sə́ mə́ dʉ féya bʉlɛ́d yí í dʉ bə nə́ sə́ bɛ̂sh sə́ mə́ dʉ ŋwa kɔw lʉ́ mə́nywa mâ nyúul Krîst nyə a yána shú dʉ́sʉ́ yí. 17  *Sə́ bɛ̂sh sə́ mú mbwɔ̧ɔ̧dá nyúul ŋgwûd nda bʉlɛ́d jɨ́ ŋgwúd nə́. Ntɔ́ jɨ nə́ sə́ tɛɛm bə ŋkí bulya, sə́ bʉ́sə nyúul ŋgwûd nəcé sə́ mə́ dʉ kɔwʉla njɨ bʉlɛ́d ŋgwûd.

18  *Fwogá dʉ́g mímbyágá mí *Izʉrəyɛ̂l. Buud bwə́ dʉ də ócúdú bwə́ dʉ kə *mə́túnʉga dɨ́ wá bwə́ dʉ fʉla ísâ nə *alatâr, ntɔ́ jɨ nə́ bwə́ dʉ fʉla ísâ nə Zɛmbî muud jɨ́ ámə́dɨ́ á alatâr yɛ́. 19  *Jɨ́ mə́ ŋgə́ ka cɛɛl cɨ yí? Ye nə́ ocúdú búúd bwə́ dʉ yə ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g mə́túnʉga dɨ́ wá bʉ́sə gúlʉ́gá sâ? Ŋkí ntâg nə́ ozɛmbî bɔɔŋgʉ́ bɨ́ gúl sá? 20  *Mbɔ̂! Mə ŋgə cɨ nə́ ocúdú búúd bwə́ dʉ kənd mə́túnʉga dɨ́ wá, Zɛmbî dɨ́ bwə́ dʉ́ yə bwo yɛ́; í dʉ bə mə́túnʉga bwə́ dʉ yə mə́jamb má. Mə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ bɨnɔ́ŋ məjamb bɨ dʉ́g fʉla ísâ. 21  *Bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul ŋgul bálá mə Cwámba, bɨ́ nyiŋgə ŋgul bálá mə́jamb. Bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul ŋwa kɔw tʉ́wʉli mə Cwámba dɨ́, bɨ́ nyiŋgə ŋwa kɔw tʉ́wʉli mə́jamb dɨ̂. 22  *Ye sə́ mə́ sɔ̧́ nə́ Cwámba sáág wúú? Sə́ mə́ lal mə́ŋkul cɔ̧́ nyə?

23  **Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə cɨ nə́: «Muud jɨ fʉlî nə́ a sáág sá jɛ̂sh á cɛ́ɛl yí.» Jɨ́ ntɔ́. Njɨ, sá jɛ̂sh dɨ́ jɨ́ nə ŋkul kwíínd múúd. Haaw! «Muud jɨ fʉlî nə́ a sáág sá jɛ̂sh á cɛ́ɛl yí.» Jɨ́ ntɔ́. Njɨ, sá jɛ̂sh dɨ́ í dʉ lʉl gwooŋg. 24  *Muud nyə ajə́láyɛ́ nə sɔ̧́ nə́ nyəmɛ́fwó wə́ bə́g nə mənywa; muud yɛ̂sh sɔ̧́ɔ̧́g nə́ bɔ́ɔ́l bwə́ bə́g nə mənywa. 25  *Dagâ sâ jɛ̂sh bwə́ kúshá mákîd ocúdú dɨ́ yí; dagâ gwo nə milâm nə́ salə́, kú jî míshílí nə́ bɨ́ ŋgə bɛɛmb. 26  *Dagâ, nəcé shí nyɨ́ shí mə Cwámba, nə isâ byɛ̂sh bí cínɔŋg yí. 27 Ntɔ́ jɨ nə́, *háádɛn mə ká jɔ̂w bɨ́ dína dɨ́, bɨ́ mə́ ká kə, dagâ mbií ídʉ̂w wɛ̂sh bwə́ é yə bɨ́ yí; dagâ byo nə milâm nə́ salə́, kú jî míshílí nə́ bɨ́ ŋgə bɛɛmb. 28  *Njɨ, ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə́ jaaw bɨ́ nə́ cúdú bwə́ ámə jáámb yɛ́ nyə ámə bə cúdú *mətúnʉga, bɨ́ kú ná də. Bɨ́ kú də, nəcé muud mə́ jááw bɨ́ yɛ́, bɨ á bá ntágʉlə nyə lâm. 29 Ja mə́ cɨ́ nə́ lâm yí, mə acɨ́yɛ́ lâm wʉ́n, mə́ cɨ jɨ́ mə́ múúd nyə ámə jaaw bɨ́ yɛ́. Nəcé jɨ́ lâm mə́ ŋgwɔ́l múúd í é zə jum mə, mə njúl fʉlî yí? 30  *Ŋkí mɛɛ mə yə́ Zɛmbî akíba mə ka də, bwə́ é ka kə ŋgə jɨ nə mə íkúdʉ́gúd nəcé jɨ́, í njúl nə́ mɛɛ shí yə Zɛmbî akíba? 31  *Ntɔ́, tɔɔ bɨ mə də̂, tɔɔ bɨ mə́ ŋgul, tɔɔ bɨ mə sá jɨ́, ságá sá jɛ̂sh nə yéésh nə́ bɨ mə yə́ Zɛmbî gúmə́. 32  *Kúgá bɛɛg sá nə́ tɔɔ mwâ Ogʉrɛ̂k, tɔɔ mwâ *Oyúdɛn, tɔɔ muud ŋgwûd á *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla ɔ́ Zɛmbî láŋgʉ́wóg búgə́d. 33  *Ságá nda mə; ísâ byɛ̂sh dɨ́, mə́ cɛɛl sá sâ múúd yɛ̂sh nyə e gwág nywa yí. Mə ádɛ́ sɔ̧́ nə́ məmɛ́fwó bə́g nə mənywa; mə́ dʉ sɔ̧́ nə́ ncúlyá buud bwə́ bə́g nə mənywa, nə́ Zɛmbî cʉ́gʉg bwo.

11

1  *Ŋgəgá nə yagʉla mə, nə́mə́ nda mə́ ŋgə́ yagʉla Krîst nə́.

Nda sə́ mə́ jə́lá nə ji mísɔɔn nə́

2  *Mə ŋgə faag bɨ́ nəcé, bɨ́ ŋgə tə́dʉga mə ija byɛ̂sh, bɨ́ ŋgə ntâg nə́mə́ bɛ̧ minjɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ á kala bɨ́ myá. 3  *Njɨ, mə́ jɨɨ nə́ bɨ mpúg sâ ŋgwûd nə́: múdúm yɛ̂sh lúlúú yé wə́ *Krîst, múdá lúlúú yé wə́ mudûm, Krîst lúlúú yé wə́ Zɛmbî. 4 Mudúm yɛ̂sh mə jə́gʉ́lá nə Zɛmbî ŋkí ntâg nə́ a cúndə́ mícúndə́ mí Zɛmbî a njúl nə tûm lúúd yɛ́, a wá lúlúú yé Krîst shwôn. 5 Mudá mə́ yídá jəgʉla nə Zɛmbî ŋkí nə́ a cúndə́ mícúndə́ mí Zɛmbî shwə́ lúú yɛ́, a wá lúlúú yé múdúm shwôn. Nəcé, bə́lə shwə́ lúú wúsə nə́mə́ nda a mə́ kɛ̧nya shilú*. 6 Haaw. Múdá mə́ ká bə kú nə tûm lúúd ɨɨ́, í jɨɨ nə́ a sémbyág nə́mə́ shilú. Ŋkí jɨ́ ka bə sâ shwôn nə́ mudá sémbyág shilú ŋkí nə́ a kɛ̧́nyag lúu, í jɨɨ nə́ a dʉ́g cɛ̧ɛ̧lə tûm lúúd. 7  *Mudúm nyɛ, nyə ajə́láyɛ́ nə bwáád tûm, nəcé a jɨ yuug mə́ Zɛmbî, a ŋgə lwó gúmə́ í mpíyá nə Zɛmbî yí, mudá nyɛ ŋgə lwó jɔɔŋg í mpíyá nə mudûm yí. 8  *Nəcé, mudúm nyə a shígɛ́ wú múdá dɨ́, mudá nyə a wú múdúm dɨ́. 9 Zɛmbî nyə a shígɛ́ tɛ́ múdúm nəcé múdá, nyə á yida tɛ́ mudá nəcé mudûm. 10 Gwə́ wə́ jísə́ nə́, mudá mə́ jəlá nə bə nə ndəm lúúd; ntɔ́ jɨ shú lwólə *wə́éŋgəles nə́ a jɨ íjwûga i múdúmʉ́d. 11 Tɛɛm bə ntɔ́, dʉ́gʉ́lə cʉg sə́ ŋgə́ cʉgə tâŋ buud ɔ Cwámba yí, mudá cugɛ́ nə ŋkul cʉgə kú nə mudûm, mudûm kú nə́mə́ cʉgə kú nə mudá. 12 Í bə́ ntɔ́ nəcé nə́, nə́mə́ nda múdá ashúshwóógʉ́ nyə a wú múdúm dɨ́ nə́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ múdúm mə́ dʉ byɛ̂l múdá dɨ́ yɛ́, sâ jɛ̂sh í zhu wə́ Zɛmbî. 13 Bɨmɛ́fwó faasʉgâ ná jíga: ye jɨ́ jɔ̧ sâ nə́ mudá bə́g shwə́ lúú ja á ŋgə́ jəgʉla nə Zɛmbî yí? 14 Jísə nə́mə́ sâ shwôn nə́ mudûm báágʉləg shilú nda mudá. Ŋgaá nə́ cʉg shé ŋgə́ cʉgə ga gwə́mɛ́fwó í ŋgə jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ ntɔ́? 15 Í njúl sâ gúmə́ shú múdá nyɛ. Nəcé Zɛmbî nyə á yə mudá shilú ŋkí gwaa nə́ í dʉ́g búdal nyə lúu. 16 Njɨ ŋkí muud mə́ cɛɛl sá mə́shwán na, sə́ bâŋ sə́ cugɛ́ nə fúlú nyɔɔŋg, mədɔ̧ mə́ óbúgʉla kú nə́mə́ bə nə nywo.

Nda sə́ mə́ jə́lá nə də dína mə Cwámba nə́

17 Mə afáágɛ́ bɨ̂ wɔɔŋg lə́sʉ́ mə́ zə́ lás nə bɨ́ gaád. Mə afáágɛ́ bɨ̂ nəcé, sɛɛŋgyálə bɨ́ mú dʉ sɛɛŋgya *Dɔ̧ dʉ́n dɨ́ yí, í ányíŋgə́yɛ́ ná bə shú sálə nə́ bɨ lálʉg, í mú ŋgə teeg bɨ́ teeg teegʉ́g. 18  *Í tɛ́ɛ́d fwo bə nə́, ja *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dʉ́n í dʉ sɛɛŋgya yí, mə gwág nə́ mə́ŋkɔɔmʉ́ mə́ mú ŋgə bə mpə́dʉ́gá nyɨ́n. Mə ŋgə *magʉlə lâŋ wɔɔŋgʉ̂ bʉ́baalɛ̂. 19  *Mə kə́ ntâg cɨ, í jɨɨ nə́ mə́ŋkɔɔmʉ́ mɔɔŋg mə́ bə́g, bɔɔŋg bʉ́sə́ fwámɛ́ óbúgʉla mpə́dʉ́gá nyɨ́n wá bwə́ mpúyʉ́g. 20 Ntɔ́ jɨ nə́, ja bɨ́ mú dʉ sɛɛŋgya kʉl ŋgwûd yí, í ádɛ́ ná nyiŋgə bə shú zə́lə də ídʉ̂w í Zɛmbî. 21 Í mú dʉ bə nə́, fwála lʉ də́lə, muud mə́ lɛɛl shîn də byé ídəg nyə ámə zə nə ndɨ́ yí kú bwánd nə́ bɔ́ɔ́l bwə́ wɔ́ɔ́sʉ́g. Ja í bə́ ntɔ́ yí, í mú wɔ́ɔ́s nə́, ŋgwɔ́l njúl nə zha, ŋgwɔ́l nyɛ mə́ də ŋgul nə́ ndɛɛ́ cɔ̧̂ fudʉd; 22  *ye bɨ́ cugɛ́ nə minjɔ́w nə́ bɨ dʉ́g də nə ŋgul wu? Nəcé jɨ́ bɨ́ bʉ́sə kú bísh Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla ɔ́ Zɛmbî yí? Bɨ mə́ cɛɛl zə dʉ wá búúd bwə́ cúgɛ́ nə məbii wá shwôn lúúd ɨɨ́? Mə cɨ́g nə́ jɨ? Mə fáágʉg bɨ́? Mə afáágɛ́ bɨ́ na wʉ́nɨ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́d. 23  *Nəcé, njɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ á lə́g nə Cwámba yí, wə́ wə́ mə́ á kala bɨ́ yí; nə́əə́: Cwámba Yésus nyə a sá nə́, búlú bwə́ á kusha nə nyə yí, nyə á ŋwa bʉlɛ́d 24 nə́ ndɛɛ́, a yə Zɛmbî akíba, a mú fɛ̂y bʉlɛ́d, a mú cɨ nə́: «Nyúúl nyâm í mə́ kaanz shú dʉ́n dɨ́ nywə́ wə́ ga. Dʉgá sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ ga, dʉ tə́dʉgá mə́.» 25  *Nə́mə́ mbií ŋgwúdʉ́, ja bwə́ mə́ shîn də yí, a mú ŋwa bálá wáan, a mú cɨ nə́: «Bálá ga jísə sɔ̧ á gúgwáan í zə́ sɨ̂y mə́cií mâm dɨ́ yí. Ja jɛ̂sh bɨ́ mə́ bá dʉ ŋgul gwo yí, bɨ ɔ bá dʉ sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ ga, dʉ tə́dʉgá mə.» 26  *Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ ja jɛ̂sh bɨ́ mə́ bá dʉ də bʉlɛ́d ga nə ŋgul bálá wáan ga yí, bɨ́ ŋgə bwiiŋg shwɨy Cwámba nyə á yə yí, bɨ dʉ bá jaaw dwo nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja á bá nyiŋgə zə yí. 27  *Sá jɔɔŋg wə́ jɨ́ nə́, muud mə də́ bʉlɛ́d a ŋgul bálá mə Cwámba yɛ́, ŋkí á də nə ŋgul mbií wúsə́ kú jəla yí, á byaagʉlə nə nyúúl nə məcií mə Cwámba. 28  *Ntɔ́, muud yɛ̂sh fáásʉg nyəmɛ́fwó nə́ ndɛɛ́, a ka də bʉlɛ́d, a ŋgul bálá wáan. 29 Nəcé muud mə də́ bʉlɛ́d a ŋgul bálá ntɔ́ kú tə́dʉga nə́ jɨ́ məndəm mə nyúul mə Cwámba yɛ́, a ŋgə sá nə́ sémbyé mílə́sʉ́ í bág bə ŋkí bul nyaan shú nyə́mɛ́fwó. 30 Sá jɔɔŋg wə́ í sá nə́, zhwog buud bwə́ mú mimbə̂l mpə́dʉ́gá nyɨ́n, bɔ́ɔ́l nə ijâm, bɔ́ɔ́l ŋkí bulya bwə́ á mə́ yə. 31 Sə́ mbə̂m dʉ faas sə́mɛ́fwó, sə́ kú nyiŋgə bwəma nə sémbyé mílə́sʉ́. 32  *Njɨ, Cwámba mə́ dʉ sámb sə́ milə́sʉ́, a sʉ́g sə́ shú nə́ sə́ kú bá bwəma nə sémbyé mílə́sʉ́ ányinyaanə̂ búúd bwə́ abíshɛ́ Zɛmbî wá bwə́ bá bwəma nə ndɨ̂ yí. 33 Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, ja bɨ́ mə́ dʉ sɛɛŋgya nə́ bɨ mə də́ yí, dʉgá sá nə́, bɔ́ɔ́l bwánd bɔ́ɔ́lʉ́gá. 34 Ŋkí ŋgwɔ́l múúd ŋgə gwág zha, a fwóg tɛ́ɛ́d də nyə́dɨ́ njɔ́w a ka tɛɛm zə, shú nə́ bɨ́ kú dʉ sɛɛŋgya nə́ bɨ mə zə́ dʉ kwaamb sémbyé mílə́sʉ́ ányinyaanə̂ bɨ́dɨ́ ícʉg dɨ̂.

Shú bíl ísâ byɛ̂sh ɨɨ́, mə e bá zə kwambʉlə byo ja mə́ bá zə yí.

12

Isâ Zɛmbî mə dʉ yə bwán bɛ́ zhɨ́ɨ́ a shíshim dɨ́ yí

1 Bwaaŋg, shú ísâ Zɛmbî mə dʉ yə bwán bɛ́ zhɨ́ɨ́ a *shíshim dɨ́ yí, mə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ bɨ dʉ́g bə kú mpu. 2  *Bɨ mə mpú nə́ ja bɨ́ á bə kú fwo mpu fwámɛ́ Zɛmbî yí, bwə́ á dʉ julə kə nə bɨ̂ bɔ́w-bɔ̂w zhɨ́ɨ́d, bɨ́ kə ŋgə bɛ̧ ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g, mbɛɛ́ ísâ bísə́ kú nə ŋkul mə lás yí. 3  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, mə́ cɛɛl nə́ bɨ mpúg ŋkúmba sâ: muud Shíshim mə́ Zɛmbî ŋgə́ sá nə́ a lásʉ́g yɛ́ cugɛ́ nə ŋkul lweem Yésus; muud Shíshim mə́ Zɛmbî í aŋgɛ̂ nə sá nə́ a lásʉ́g yɛ́ cugɛ́ nə́mə́ nə ŋkul cɨ nə́: «Yésus jɨ Cwámba».

4  *Isâ Zɛmbî mə dʉ yə bwán bɛ́ mpáam dɨ́ yí bísə mimbií mimbií, njɨ Shíshim ŋgwûd wə́ í dʉ kaaw byo. 5  *Bulya mímbii búúd bɨ́ nə ŋkul sɛ̂y nə isâ byɔɔŋg yí; njɨ Cwámba ŋgwûd wə́ ŋgə́ jwú nə isɛ́y byɔɔŋg byɛ̂sh. 6 Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí mímbií mímbií, njɨ buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ sá myo wá, Zɛmbî ŋgwúd wə́ ŋgə́ sâ nə́ bwə́ sáág myo. 7  *Muud yɛ̂sh Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə yə́ ŋkûl nə́ a sáág sâ yɛ́, a yə́ nyə ŋkul nyɔɔŋgʉ́ shú nə́ í kwííndʉ́g bɔ́ɔ́l bɛ̂sh. 8 Ntɔ́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə yə́ ŋgwɔ́l múúd ŋkul nə́ a lásʉ́g lə́sʉ́ fʉg, a yə ŋgwɔ́l ŋkul nə́ a mpúg sâ Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ nə́ buud bwə́ sáág yí; Shíshim ŋgwûd nə ŋgwûd wə́ ŋgə́ kaaw. 9 Shíshim ŋgwúd wɔɔŋgʉ̂ mə yə́ ŋgwɔ́l múúd búgə́ álal-ŋkul, a yə ŋgwɔ́l ŋkul mə lwág mímbə̂l, 10  *a yə ŋgwɔ́l ŋkul mə sá *mə́shimbá, a yə ŋgwɔ́l ŋkul mə cúndə́ mícúndə́ mí Zɛmbî, a yə ŋgwɔ́l ŋkul mə mpú faas míshíshim, a yə ŋgwɔ́l ŋkul mə lás mə́kə̂l mimbií mimbií, a yə ŋgwɔ́l ŋkul mə fɛ́ɛ́g sâ í dʉ cɨy mə́kə̂l mɔɔŋg dɨ́ yí. 11  *Isâ ínɨ byɛ̂sh ɨɨ́, njɨ Shíshim ŋgwúd nə ŋgwúd wə́ mə́ dʉ kaaw byo, a yə múúd yɛ̂sh jɔɔŋg á cɛ́ɛ́l yə nyə yí.

Ikʉ́l í nyúul bí ŋkí bulya, nyúúl njúl njɨ ŋgwûd

12  *Mpugá nə́ nyúúl mə múud nyɨ́ ŋgwûd, ikʉ̂l ŋkí bulya. Ikʉ́l í nyúul tɛɛm bulya ntɔ́, byɛ̂sh í sá njɨ nyúul ŋgwûd. Ntɔ́ nə́mə́ wə́ jɨ́ nə *Krîst yɛ́. 13  *Shé bɛ̂sh, tɔɔ *Oyúdɛn tɔɔ Ogʉrɛ̂k, tɔɔ məlwaá tɔɔ ofʉlî, shé á duwan Shíshim ŋgwûd dɨ́ shú nə́ shé bə́g ikʉ́l yâ nyúul ŋgwûd. Zɛmbî nyə á ŋgulal shé bɛ̂sh Shíshim ŋgwûd.

14 Ntɔ́ jɨ nə́ nyúúl í cúgɛ́ njɨ kʉ̂l ŋgwûd, ikʉ́l í nyúúl bí ŋkí bulya. 15 Ŋkí kuú í sheé ná cɨ nə́: «Nda mə́ cúgɛ́ mbwə̂ nə́, mə cugɛ́ kʉ́l nyúul», ye kuú í é yɔw bə́lə kʉ́l nyúul? 16 Ŋkí lwə́ í sheé ná cɨ nə́: «Nda mə́ cúgɛ́ jús nə́, mə cugɛ́ kʉ́l nyúul», ye lwə́ í é yɔw bə́lə kʉ́l nyúul? 17 Ŋkí nyúúl nyɛ̂sh ncindî í sheé ná bə njɨ jús nə jús, í ka dʉ gwág ntʉdɛlɛ? Ŋkí nyɛ̂sh ncindî í sheé ná bə njɨ lwə̂ nə lwə̂, í ka dʉ gwág mə́cud ntʉdɛlɛ? 18 Bɨ mə́ dʉ́g ɨɨ́? Zɛmbî nyə á ŋgə tə̂l ikʉ́l í nyúúl byɛ̂sh nyúúlʉ́d nda nyə á cɛɛl nə́. 19 Muud ncindî nyə á mbə̂m sheé bə njɨ kʉ́l nyúul ŋgwúd nə ŋgwúd, nyúúl í á nywá ka bə ŋgow? 20 Ntɔ́, nyúul muud dɨ́, ikʉ́l í nyúúl bí ŋkí bulya, nyúúl njúl njɨ ŋgwúd.

21 Jús í cúgɛ́ nə ŋkul cɨ nə mbwə̂ nə́: «Mə aŋgɛ̂ nə jɨɨ wo», lúú kú nə́mə́ cɨ nə məkuú nə́: «Mə aŋgɛ̂ nə jɨɨ bɨ̂.» 22 Í yidá bə nə́, ikʉ́l í nyúúl í dʉ nyîn nda bí nə iləm yí, byó wə́ í yídá bul kwíínd yí, 23 byɔɔŋg sə́ mə́ dʉ dʉ́g nə́ í abʉ́lɛ́ jəla nə gúmə́ yí, byó wə́ sə́ mə́ dʉ bul ŋwa nə gúmə́ yí; byɔɔŋg bí nə́ í ajə́láyɛ́ nə nyîn yí, byó wə́ sə́ mə́ dʉ bul mpu baagʉlə yí, 24 í njúl nə́ ikʉ́l í nyúúl í dʉ nyîn yí í ádɛ́ jɨɨ mbií mbagʉlá wɔɔŋg. Zɛmbî nyə a sá nyúul muud mbií á nə́ nyə a wá gúmə́ íkʉ́l í nyúúl í cúgɛ́ nə gúmə́ yííd. 25 Nyə a sá ntɔ́ shú nə́ mbɛ́ɛ́gí mə́ŋkɔɔmʉ́ í kú bə nyúul muud dɨ́, ikʉ́l í nyúúl í yídag dʉ bə, jíga baagʉlə jíga, jíga baagʉlə nə́mə́ jíga mbií ŋgwúdʉ̂. 26  *Gúl kʉ́l nyúúl í ká jug, bíl jug nə́mə́; bwə́ ká gúmal gúl kʉ́l nyúúl, bíl byɛ̂sh bə nə məshusʉg.

27  *Ntɔ́, bɨ bʉ́sə nyúul mə́ Krîst. Muud yɛ̂sh jɨ́ bɨ́dɨ́ *Dɔ̧ dɨ́ yɛ́ jɨ kʉ́l á nyúul nyɔɔŋg. 28  *Nə́ ndɛɛ́, Zɛmbî nyə a tə̂l buud Dɔ̧ lʉ́ obúgʉla dɨ́ ntʉ́ga: cé áshúshwóógʉ́, nyə a tə̂l *buud ɔ lwámá; cé ábɛɛ̂, a tə̂l *búud ɔ mícúndə́; cé álɛ́ɛl, a tə̂l búud ɔ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá. Nə́ ndɛɛ́, a mú yə bɔ́ɔ́l ŋkul mə sá *mə́shimbá, a yə bɔ́ɔ́l ŋkul mə lwág mímbə̂l, bɔ́ɔ́l ŋkul mə kwíínd búúd, bɔ́ɔ́l ŋkul mə cwîny gúfʉ́gá, bɔ́ɔ́lʉ́gá ŋkul mə lás mə́kə̂l məshús. 29 Ye buud bɛ̂sh wə́ bɨ́ búud ɔ lwámá? Ye bɛ̂sh bɨ́ buud ɔ mícúndə́? Ye bɛ̂sh bɨ́ oyɨ́ɨ́gʉli? Ye bɛ̂sh bwə́ dʉ sá mə́shimbá? 30 Ye Zɛmbî nyə á yə bɛ̂sh ŋkul í dʉ lwag mímbə̂l yí? Ye bɛ̂sh bwə́ dʉ lás mə́kə̂l məshús ɨɨ́? Bɛ̂sh bwə́ dʉ fɛ́ɛ́g mə́kə̂l myɔɔŋgʉ́? 31  *Gwágʉ́gá yéésh nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim yə́g bɨ́ isâ í búl bə nə mfíí yí.

Mə zə́ nyiŋgə lwó bɨ́ nyɔɔŋg zhɨ́ɨ́ í ntɔ̧́ mə́zhɨɨ́ mɛ̂sh yí.

13

Cɛɛlí í ntɔ̧ sâ jɛ̂sh

1  **Mə tɛɛm lás mə́kə́l mə́ búúd, lás mə́kə́l mə́ *wə́éŋgəles ɨɨ́, ŋkí mə cugɛ́ nə cɛɛlí, mpug nə́ mə jɨ nda kʉ́ŋ í ŋgə́ bwɨɨm yí, ŋkí ntâg yaaŋg í ŋgə́ lwaŋgʉla yí. 2  *Mə tɛɛm nə́mə́ cúndə mícúndə́ mí Zɛmbî, tɛɛm mpu míndímba myɛ̂sh, tɛɛm bə nə mpúyá wɛ̂sh, mə tɛɛm nə́mə́ bə nə búgə́ jɛ̂sh ncindî mbií á nə́ mə dʉ yîl mímbʉ́ŋ ícéd ɨɨ́, ŋkí mə cugɛ́ nə cɛɛlí, mə cugɛ́ tɔɔ sâ. 3  *Mə tɛɛm nə́mə́ yána ísâ byâm byɛ̂sh, mə kɛɛnzh nə́mə́ nyúúl nyâm nə́ bwə́ jéég jígal mə kudad ɨɨ́, ŋkí mə cugɛ́ nə cɛɛlí, sá jɔɔŋgʉ̂ kú kwíínd mə tɔɔ sâ.

4 Cɛɛlí jɨ́ nə jísɔ́w, cɛɛlí jɨ́ nə osʉsa, í cúgɛ́ nə zhíŋ, í ádɛ́ bəgʉwa, kú ŋkɛ̂ny nyúul, 5  *í ádɛ́ sá ísâ í shwôn, í ádɛ́ sɔ̧́ njɨ mənywa mɛ́, í ádɛ́ lɛɛl gwág zhwuŋʉ́, í ádɛ́ baagʉlə mə́búgú*, 6 í ádɛ́ gwág nywa olɨ́lɨŋgɨ̂, cɛɛlí í yida dʉ gwág nywa óbʉ́bə́lɛ́; 7 í dʉ juu sâ jɛ̂sh, dʉ búdal, í dʉ bə nə búgə́ nə sâ jɛ̂sh, í dʉ bwánd sâ jɛ̂sh nə búgə́, í jísɔw sâ jɛ̂sh.

8  *Cɛɛlí í ádɛ́ shîn; dʉ́lə cúndə micúndə́ mí Zɛmbî í bá bə cwûd, lásʉ́lə mə́kə̂l í bá shîn, mpúyá í bá bə cwúdʉgʉ̂. 9 Nəcé sə́ ŋgə mpu isâ ikʉ̂l, sə́ ŋgə cúndə micúndə́ mí Zɛmbî ikʉ̂l. 10 Njɨ, ja ísâ byɛ̂sh í bá bə óncindî yí, byɔɔŋg bí íkʉ́l yí í bá bə cwúdʉgʉ̂. 11 Ja mə́ á bə mwántombú yí, mə á dʉ lás nda mwántombú, mə dʉ tə́dʉga nda mwántombú, mə dʉ bála nda mwántombú. Ja mə́ mú fwámɛ́ múúd ga, mə mə́ yɔw ísâ í bwân ɔ́ ntombú. 12  *Nəcé isâ í ŋgə nyîn sə́ nda isâ sə́ ŋgə́ dʉ́g yên† dɨ́ yí, nda isâ ŋgúdə́ í mə́ búdal yí; njɨ, ja fwála dɔɔŋg í bá wɔ́ɔ́s yí, sə́ mə́ dʉ́g nə́ bɨɨ-bɨ̂-bɨɨ. Ja gaád mə ŋgə mpu isâ impál, ja jɔɔŋgʉ̂ mə bá wámbʉlə, nə́mə́ nda Zɛmbî mə wámbʉ́lə́ mə nə́. 13  *Isâ í ábʉ́lɛ́ shîn yí bísə ílɔ́ɔl ja gaád, byó wə́: búgə́, nə dʉ́lə bwánd nə búgə́, nə cɛɛlí; sá í ntɔ̧́ na ílɔ́ɔl ínɨ dɨ́ wə́ cɛɛlí.

14

Yéésh ísâ bí nə ŋkul kwíínd múúd yɛ̂sh yí

1  *Shúshwóógʉ́ nə sâ jɛ̂sh ɨɨ́, fwogá tɛ́ɛ́d sɔ̧́ nə́ bɨ bə́g nə cɛɛlí. Gwágʉ́gá yéésh ísâ Zɛmbî mə dʉ yə bwán bɛ́ zhɨ́ɨ́ a *shíshim dɨ́ yí, bul bə nə́ ndɛɛ́ cúndə́lə mícúndə́ mí Zɛmbî. 2  *Nəcé nə́əə́, muud mə lás mə́kə̂l məshús yɛ́, nyə alésháyɛ́ nə buud, a lésha nə Zɛmbî, nəcé kú nə tɔɔ muud nyə́ é gwág sâ á ŋgə́ cɨ yí. Njɨ, a ŋgə lás nə ŋkul Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ yə nyə yí, ŋgə cɨ mindímba. 3 Njɨ muud mə cúndə́ mícúndə́ mí Zɛmbî yɛ́ ŋgə lésha nə buud; a ŋgə cúndə shú nə́ bwə́ lálʉg búgə́d, a cúndə́ nə́ a cwîny bwo, á cweel bwo milâm. 4  *Muud mə lás kə̂l íshús yɛ́ ŋgə sá nə́ nyəmɛ́fwó lálʉg búgə́d, í njúl nə́ muud mə cúndə́ mícúndə́ mí Zɛmbî yɛ́ ŋgə sá nə́ *Dɔ̧ dɛ̂sh í lálʉg búgə́d.

5  *Mə́ jɨɨ nə́ bɨ bɛ̂sh bɨ lásʉ́g mə́kə̂l məshús; njɨ mə́ bul jɨɨ nə́ bɨ cúndə́g mícúndə́ mí Zɛmbî. Nəcé nə́əə́, muud mə cúndə́ myo yɛ́ mə cɔ̧́ múúd mə lás mə́kə̂l məshús yɛ́; sʉsaalɛ̂ njɨ nə́ muud mə lás mə́kə́l mɔɔŋg yɛ́ mə fɛ́ɛ́g sâ nyə́ ámə ŋgə cɨ yí, shú nə́ Dɔ̧ dɛ̂sh í lálʉg búgə́d. 6 Ntɔ́ bwaaŋg, ŋkí mə́ sheé ná zə nûŋ bɨ́dɨ́ zə lás nə bɨ́ njɨ mə́kə́l məshúsʉ́d, mə é kwíínd bɨ́ cínɔŋgʉ́ nə jɨ́? Kú nə tɔɔ sâ! Sʉsaalɛ̂ njɨ nə́ mə bágʉ́lə́ bɨ̂ gúl sá Zɛmbî nyə ámə lwó mə yí, ŋkí nə́ mə yə́ bɨ́ wúl mpúyá, ŋkí wúl cúndə́ mə́ Zɛmbî ŋkí ntâg njɨ́ɨ́gʉ́lá.

7 Jɨ́ nə́mə́ nda isâ í íbwamʉgə́-bwámʉg, nda lúlwóŋ á bulya məkə̂l ŋkí bɨ́ɨ́nzhá; ŋkí isâ byɔɔŋg í ŋgə́ lás nə́ kpɔ́dɔ́ kpɔdɔ kpɔ́dɔ́, buud bwə́ é ka mpu nə́ í ŋgə cɛɛl sɛy jáyɛ́ sʉsa? 8 Ŋkí laag í lás buud nda yag sâ í ŋgə́ cɨ yí, zə́ nyə é kwəmʉsa dɔ́ɔ́mb? 9 Mbií ŋgwúd nə bɨ̂. Ŋkí bɨ mə lás mə́kə̂l məshús lə́sʉ́ wʉ́n kú gwɨ́ɨ́g sá bɨ́ ŋgə́ cɨ yí, buud bwə́ é ka wámbʉlə nə́ jɨ́ bɨ́ ŋgə́ lás yí? Í é bə nə́ bɨ́ ŋgə lwábʉda ntɔ́. 10 Məkə́l mə́ lə́sʉ́ mɨ́ ŋkí bul bulya shí gaád, njɨ kú nə tɔɔ ŋgwúd dɨ́ nə́ buud bwə́ dʉ lás kú gwág sá bwə́ ŋgə́ cɨ yí. 11 Ntɔ́ jɨ nə́ ŋkí mə ampúyɛ́ dúl kə́l lʉ́ lə́sʉ́ nda í kə́ nə́, mə é bə múúd ŋgə́ lás dwo yɛ́ njínə muud, nyɛ bə nə́mə́ mə njínə muud. 12 Nə́ ndɛɛ́, nda bɨ́ mə́ búl jɨɨ ísâ Zɛmbî mə dʉ yə bwán bɛ́ zhɨ́ɨ́ a shíshim dɨ́ yí nə́, bulʉgá sɔ̧́ nə́ bɨ bə́g nə byɔɔŋg í é sá nə́ Dɔ̧ í lálʉg búgə́d yí.

13 Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, muud mə́ dʉ lás mə́kə̂l məshús yɛ́ jə́gʉlag nə Zɛmbî nə́ a yə́g nyə ŋkul nə́ a dʉ́g fɛ́ɛ́g sâ á dʉ cɨ yí. 14 Nəcé nə́, ja mə́ jə́gʉla yí, mə́ ká jəgʉla kə̂l lʉ shúsʉ́d ɨɨ́, shíshim wâm í ŋgə jəgʉla, njɨ lúu wâm í aŋgɛ̂ nə sá sâ. 15 Ká mə sáág jɨ́? Mə é dʉ jəgʉla shíshim dɨ́, mə é dʉ nə́mə́ jəgʉla nə ikə́ŋ byâm; mə dʉ sɛy ísʉsa ságʉsə Zɛmbî shíshim dɨ́, mə é dʉ nə́mə́ sɛy nə ikə́ŋ byâm. 16  *Nəcé, ŋkí wo yə́ Zɛmbî məshwúmb shíshim dɨ́, ye zhizhe mbúgʉla nyə é magʉlə wo nə́: «Amɛn»? Mbɔ̂. Nyə ámagʉləyɛ́, nywáá nyə ampúyɛ́ sâ wó ŋgə́ cɨ yí. 17 Wo yə́ Zɛmbî mə́shwúmb, jɨ́ ntɔ́; njɨ sâ jɔɔŋg í asáyɛ́ nə́ ŋgwɔ́l múúd lálʉg búgə́d. 18 Mə ŋgə yə Zɛmbî akíba nəcé mə́ dʉ lás mə́kə̂l məshús cɔ̧́ bɨ́ bɛ̂sh. 19 Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, ja mə́ jɨ́ Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉlad yí, mə́ yidá bul cɛɛl nə́ mə cɨ́g iciyá itɔ́ɔn nə ikə́ŋ byâm jɨ́ɨ́gʉ́lílə búúd, ntɔ̧ cɨ́lə íciyá məwûm mə́ otɔ́ɔ́shin kə̂l lʉ shúsʉ́d. 20  *Bwaaŋg, kúgá nyiŋgə bə nə mitə́dʉ́gá myâ milúu nda ikʉ́kágə́. Bə́gá ikʉ́kágə́ shú sâ í dʉ́gyá nə məbɔ̂w yí; njɨ shú mítə́dʉ́gá myâ milúu dɨ, bə́gá oŋkwanz ɔ búúd. 21  *Jɨ́ cilyá kálaad məcɛ̧ɛ̧ dɨ́ nə́:

Mə bá kənd bɔ́ɔ́l búúd nə́ bwə́ kə́g lás nə kúl búud jâm;

buud bɔɔŋg bwə́ bá ŋgə lás kə̂l lʉ shús.

Njɨ, mə tɛɛm bá sá ntɔ́, kúl búúd jâm í abʉ́lɛ́ gwág mə.

Cwámba mə́ cɨ ntɔ́*.

22 Ntɔ́ jɨ nə́ lásʉ́lə mə́kə̂l məshús í cúgɛ́ yuug shú óbúgʉla, wúsə shú óháádɛn†; micúndə́, myâŋ mí yuug shú óbúgʉla‡, kú bə shú óháádɛn. 23  *Shé shéégá cɨ nə́ *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dʉ́n dɛ̂sh mə́ sɛɛŋgya, bɨ bɛ̂sh ka ŋgə lás mə́kə̂l məshús. Ŋkí ozhizhe ɔ búúd§, ŋkí oháádɛn bwə́ wɔ́ɔ́s cínɔŋg, ŋgaá bwə́ cɨ nə́ bɨ mú mimbə̂l myɛ̂n? 24 Í njúl nə́ ŋkí obúgʉla bɛ̂sh bwə́ cúndə́ mícúndə́ mí Zɛmbî, ŋkí *háádɛn, ŋkí zhizhe muud mə wɔ́ɔ́s cínɔŋgʉ́, muud wɔɔŋgʉ́, nyə é mpu nə́ a mə́ byaagʉlə nə Zɛmbî, bɛ̂sh bwə́ ŋgə yə nyə məbɛ̧ɛ̧́. 25  *Í é sá nə́mə́ nə́ isâ í dʉ bə nyâŋ shwoó lámʉ́d yí í bʉ́gʉ́líg, a mú kúd mpwoombʉ́ mə́ndəlúd yə Zɛmbî gúmə́, cɨ nə́: «Bʉ́bə́lɛ́, Zɛmbî jɨ bɨ́dɨ́ sɛɛŋgyád.»

Zɛmbî cugɛ́ Zɛmbî oncúg-nculɛ̂

26  *Bwaaŋg, jɨ́ bɨ́ mə́ jə́lá nə ka dʉ sá yí? Ja bɨ́ mə́ sɛ́ɛ́ŋgya yí, í dʉ́g bə nə́, muud jɨ́ nə sʉsa yɛ́, sɛy; nyɔɔŋg jɨ́ nə sâ á jɨ́ɨ́gʉ́líg yɛ́, jɨ́ɨ́gʉli; nyɔɔŋg jɨ́ nə sâ á bágʉ́lə́g yɛ́, bágʉlə; nyɔɔŋg jɨ́ nə kə́l á lásʉ́g yɛ́, lás; nyɔɔŋg jɨ́ nə ŋkul fɛ́ɛ́g kə̂l dɔɔŋg yɛ́, fɛ́ɛ́g. Sá jɛ̂sh í sɨ́yʉ́g mbií á nə́ gúfʉ́gá í lálʉg búgə́d. 27 Ŋkí buud bwə́ lás mə́kə̂l məshús ɨɨ́, í bə́g njɨ buud obá ŋkí ólɔ́ɔl, kú ntɔ̧; bwə́ dʉ lás ŋgwúd ŋgwúd. Í jɨɨ nə́mə́ nə́ ŋgwɔ́l múúd bə́g a ŋgə́ fɛ́ɛ́g sâ bwə́ ŋgə́ cɨ yí. 28 Ŋkí muud mə fɛ́ɛ́g yɛ́ cugɛ́, bwə́ jíg kʉ́l-kʉ̂l Dɔ̧ dɨ̂, muud dʉ lás njɨ shú nyə́mɛ́fwó nə shú mə́ Zɛmbî. 29  *Shú *búúd ɔ mícúndə́, buud obá ŋkí ólɔ́ɔl bwə́ lásʉ́g, bɔ́ɔ́l ka bigas. 30 Ŋkí ŋgwɔ́l múúd jɨ́ sɛɛŋgyád yɛ́ mə́ cɛɛl bágʉlə gúl sâ í á dʉ bə kú fwo mpûy yí, nyɔɔŋg nyə ámə ŋgə lás yɛ́ fwo tə̂l lə́sʉ́. 31 Bɨ bɛ̂sh bɨ́ bɨ́ nə ŋkul ŋgə cúndə ŋgwúd ŋgwúd shú nə́ buud bɛ̂sh bwə́ bə́g nə mpúyá, bwə́ ŋwa məcwûŋ. 32 *Muud mícúndə́ yɛ̂sh mə́ dʉ shimal ísâ í dʉ wɔ́ɔ́s nyə *shíshim dɨ́ yí*. 33  *Nəcé, Zɛmbî cugɛ́ Zɛmbî oncúg-nculɛ̂, á yidá bə Zɛmbî á nə́ isâ í sɨ́yʉ́g nə́ shɛɛ, nə́mə́ nda jɨ́ mə́dɔ̧ mə́ Zɛmbî mɛ̂sh dɨ́ nə́.

34  *Budá bwə́ dʉ́g ji kʉ́l-kʉ̂l mədɔ̧ mə́ óbúgʉlad nəcé jísə bwo ci nə́ bwə́ lásʉ́g cínɔŋg. Bwə́ jəlá nə yida dʉ sá mə́gwág nə́mə́ nda Cɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî í ŋgə́ cɨ nə́. 35 Ŋkí mudá mə́ cɛɛl jɨ́ɨ́g gúl sá, a kə jî ŋgwúm yé njɔ́w nəcé í ajə́láyɛ́ nə́ mudá lásʉ́g gúfʉ́gá óbúgʉlad. 36 Ye nûŋ bɨ́dɨ́ wə́ bwə́ á tɛ́ɛ́d bwiiŋgʉ́lə kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî yɛ́? Ŋkí ntâg nə́ ye í á zə njɨ bɨ́dɨ́? 37  *Ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə tə́dʉ́gá nə́ a jɨ *muud micúndə́ mə́ Zɛmbî, ŋkí a tə́dʉ́gá ntâg nə́ Shíshim mə́ yə nyə ŋkul mə sá gúl sâ, muud wɔɔŋg mə́ jəlá nə yag sâ mə́ ŋgə́ cilə bɨ́ yí nə́ jísə mpə́ndí mə Cwámba. 38 Ŋkí muud mə bə́ kú mpu ntɔ́, wo nə́ Zɛmbî nyə ampúyɛ́ nyâŋ múúd. 39  *Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, gwágʉ́gá yéésh nə́ bɨ cúndə́g mícúndə́ mí Zɛmbî, njɨ bɨ kú ban nə́ muud kú lás mə́kə̂l məshús. 40  *Ságá sá jɛ̂sh nə məjilə, kú nə ncúg-nculɛ̂.

15

Krîst nyə a shí gwûm

1  *Bwaaŋg, mə zə́ báásʉlə bɨ́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ á cúndə nûŋ bɨ́dɨ́ yí, Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl bɨ́ á magʉlə bɨ́ mə́ nada nə ndɨ̂ yí; 2  *Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɔɔŋg dʉ́sə, ŋkí bɨ mə́ baagʉlə dwo nda mə́ á cúndə nə́, í yə bɨ́ cʉg. Í ká bə kú bə ntɔ́, mpu nə́ búgə́ jɨ́n mə́ yə íyɨ́y-yɨ̂y.

3  *Shúshwóógʉ́, mə á fwo tɛ́ɛ́d kala bɨ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ á lə́g yí. Nə́ *Krîst nyə á yə, nyə á zə cé *misə́m mísʉ́ nda Mícilyá mí ŋgə́ cɨ nə́; 4  *nyə á dɔw, a mú gwûm jwɔ̂w álɛ́ɛl nda Mícilyá mí ŋgə́ cɨ nə́. 5  *Nyə a lwó Séfas nyúúl, a lwó nə́mə́ *ómpwíín wûm nə óbá. 6 Nə́ ndɛɛ́, nyə a lwó nə́mə́ bɔ́ɔ́l bwááŋg ɔ íshé nyúúl, bwə́ njúl buud cɔ̧́ mítəd mitɔ́ɔn, bɛ̂sh bwə́ á dʉ́g nyə ja ŋgwúd; bɔ́ɔ́l ncúlyá buud wâ cínɔŋg bwə́ ŋgə ná cʉgə, bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ á mə́ yə. 7  *Nə́ ndɛɛ́, nyə a lwó Zhâk nyúúl, a lwó nə́mə́ *búúd ɔ lwámá bɛ̂sh.

8  *Zhúgʉ́lá zhúgʉ́lâ, a mə́ shîn lwó bʉ́nɨ bɛ̂sh nyúul, nyə á ka nə́mə́ lwóya mə́dɨ́, mə muud jɨ́ nda bwə́ á shɛɛmb shɛɛmbʉ́g yɛ́. 9  **Jɨ́ nə́ mə wə́ mə́ búl bə kú nə mfíí búúd ɔ lwámá bɛ̂sh dɨ̂. Í ajə́láyɛ́ nə́ bwə́ jɔ́wʉ́g mə nə́ *muud lwámá, nəcé mə á lwó *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla ɔ́ Zɛmbî cúwʉ́lí. 10  *Njɨ, mə jɨ sá mə́ jísə́ yí nəcé mpaam mə́ Zɛmbî. Mpaam nyɔɔŋgʉ́ í á shígɛ́ yə íyɨ́y-yɨ̂y shú dáámʉd. Mə wə́ mə á yida bul wádʉga, cɔ̧́ bɔ́ɔ́l búúd ɔ lwámá bɛ̂sh; kú ntâg bə nə́ mə wə́ mə a wádʉga, mpaam Zɛmbî ŋgə́ sá mə yí nywə́ wə́ í ŋgə́ wádʉga. 11  *Nə́ ndɛɛ́, tɔɔ mə, tɔɔ bwo, sə́ ŋgə cúndə lâŋ ŋgwúd nɨ, wə́ nə́mə́ wə́ bɨ́ á *búgʉla yí.

Mimbimbə mí bá nə́mə́ gwûm

12 Ŋkí sə́ ŋgə cúndə nə́ *Krîst nyə a gwûm, ntʉdɛlɛ́ bɔ́ɔ́l búúd wâ bɨ́dɨ́ bwə́ ŋgə́ cɨ nə́ gúl sá í cúgɛ́ nə́ mímbimbə mí bá gwûm yí? 13 Ŋkí gúl sá í cúgɛ́ nə́ mimbimbə mí bá gwûm, Krîst nyə a shígɛ́ nə́mə́ gwûm wə́ ɛ́cɨ́. 14 Ŋkí Krîst nyə a shígɛ́ gwûm, cúndə́ sə́ ŋgə́ cúndə yí wɨ́ yɨ́y-yɨ̂y cúndə́, búgə́ jɨ́n yɨ́y-yɨ̂y búgə́. 15  *Sə́ mú bə ówúshinɛd wâ məshɨɨgâ ja sə́ mə́ bwáágʉ́lə́ nə́ Zɛmbî nyə a gwûmʉshi Krîst yí. Nəcé ŋkí mimbimbə mí ádɛ́ gwûm, Zɛmbî nyə a shígɛ́ gwûmʉshi Krîst wə́ ɛ́cɨ́. 16 Nəcé, ŋkí mimbimbə mí ádɛ́ gwûm, Krîst nyə a shígɛ́ nə́mə́ gwûm wə́ ɛ́cɨ́. 17  *Ŋkí Krîst nyə a shígɛ́ gwûm, mpu nə́ búgə́ jɨ́n í yə́ íyɨ́y-yɨ̂y, bɨ bʉ́sə ná *mísə́m mínʉ́d. 18  *Ntɔ́ jɨ nə́mə́ nə́ bɔɔŋg bwə́ á ŋgə yə bwə́ njúl buud ɔ Krîst wá bwə́ mə́ jímb. 19 Ŋkí shwúlə sə́ ŋgə́ shwu mənyúúl nə Krîst yí wɨ́ njɨ shú cʉg á wa shí mishwun ga, mpu nə́ sə́ wə́ mə́ ka bul ŋkúŋkwoŋ nə buud bɛ̂sh.

20  *Ká, jáá jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ nə́ Krîst nyə a shí gwûm, a jɨ muud ashúshwóógʉ́ bwɛlɛ́lə gwûm, ntɔ́ mə́ lwó nə́ bɔɔŋg bwə́ á mə́ kə ígwə́d wá bwə́ bá gwûm. 21  *Nəcé muud ŋgwûd wə́ nyə a sá nə́ buud bwə́ bwə́magí nə shwɨy; ntɔ́ muud ŋgwûd nə́mə́ wə́ mə́ sá nə́ buud bwə́ bâg gwûm. 22  *Nə́mə́ nda búúd bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ bwəma nə shwɨy nəcé Adam nə́, bɛ̂sh bwə́ bá nə́mə́ nyiŋgə *dʉ́g cʉg nəcé Krîst. 23  *Njɨ, muud yɛ̂sh mə bá gwûm jé ja, Krîst nyə a tɛ́ɛ́d gwûm shúshwóógʉ́, buud bɛ́ bwə́ bá ka gwûm ja á bá kwo zə yí. 24  *Nə́ ndɛɛ́, məshíné mə́ shí ka bá bə. Krîst mə bá shîn cɛ́ɛ́g ísâ yâ məyídʉ́gʉ́* í ŋgə́ wá buud mə́nyámád yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ ntɔ̧ buud ŋkul yí, nə́ ndɛɛ́ a mú nyiŋgə yə Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ icî. 25  *Nəcé í jɨɨ nə́ a bâg jwú nə ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja Zɛmbî mə bá culʉshi mízhízhíŋ myɛ́ myɛ̂sh, a nyaál myo nə məkuú yí. 26  *Zhízhíŋ á bá kə shúgʉla cɛ́ɛ́g yí í bá bə shwɨy. 27  *Haaw. Jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Zɛmbî nyə a mə́ wá ísâ byɛ̂sh mə́nyámá mɛ́d». Njɨ, ja cilyá nɨ í cɨ́ nə́ isâ byɛ̂sh yí, í áŋgɛ̂ nə cɛɛl cɨ nə́ Zɛmbî nyəmɛ́fwó jɨ nə́mə́ mə́nyámád. 28  *Ja isâ byɛ̂sh í bá bə mə́nyámá mə́ Zɛmbî dɨ́ yí, nyə muud nyə á wá isâ byɛ̂sh Mwân dɨ́ mə́nyámád yɛ́, Mwân mə́ bá nə́mə́ nyíi mə́nyámád, Zɛmbî mú bə Mása á isâ byɛ̂sh. 29 Ŋkí gúl sâ cúgɛ́ nə́ mimbimbə mí dʉ gwûm, ká buud bwə́ dʉ duwan shú búúd bwə́ á yə wá bwə́ bá sá ntʉdɛlɛ? Bwə́ dʉ duwan shú búúd bwə́ á yə wá nəcé jɨ? 30  *Ŋkí jɨ́ nə́ mimbimbə mí ábʉ́lɛ gwûm, sə́ bâŋ buud bɨ́ micúŋ nə mindɔɔlúd wəla dɛ̂sh ɔ́ga, sə́ ŋgə yə wâŋ cúŋ nəcé jɨ? 31  *Bwaaŋg, mə ŋgə faam nə shwɨy jwɔ̂w dɛ̂sh, bʉ́bə́lɛ́ nə́mə́ nda bɨ́ ŋgə́ sá mə lúu nə́ sáŋ nə́. Lúu wɨ́ mə nə́ sáŋ nəcé bɨ bə́lə búúd ɔ Cwámba wúsʉ́ Krîst Yésus. 32  *Mə a gwána nə ibiin Ifɛ̂z. Ŋkí gwáná jɔɔŋg í á bə njɨ shú ísâ í dʉ́gyá nə buud yí, máyɛ́ mə́nywa mə́sə́ mə cínɔŋg má? Ŋkí jɨ́ nə́ mimbimbə mí ádɛ́ gwûm ɨɨ́, shé mú bɛ̧ kaanə́ í ŋgə́ cɨ nə́: «Shé də́gâ, shé ŋgúlʉgâ, nəcé shé é yə mán». 33 Kúgá shɨɨg mə́nyúul, wúl kaanə́ wɨ́ nə́: «Igwooŋg í abʉ́bɔ̂w í dʉ yád jɔ̧jɔ̧ mə́cum mə múúd». 34  *Kúgá ná nyiŋgə ŋgə cʉgə nda mikás. Yɔwʉgá sálə mísə́m. Bɔ́ɔ́l búúd wâ gúfʉ́gá jɨ́n bwə́ ampúyɛ́ Zɛmbî. Mə lás ntʉ́nɨ shú nə́ bɨ gwágʉ́g shwôn.

Buud bwə́ bá gwûm nə mənyúul məshús

35 Ŋgwɔ́l múúd jɨ nə ŋkul jî nə́: «Mimbimbə mí bá gwûm ntʉdɛl? Mí bá nyíŋgə zə nə nyáyɛ́ nyúul?» 36  *O, yé lad! Bumə́ wó bɛ̧ yí í cúgɛ́ nə ŋkul kɔ̧́ í kú fwo fudə. 37 Ja wó bɛ̧́ mpəg yí, ye wó bɛ̧ gwo nə nyúúl í bá kɔ̧́ nə ndɨ̂ yí? Ŋgaá nə́ í dʉ bə zhizhe bumə́ *blé ŋkí gúl bumə́ shús? 38  *Nə́ ndɛɛ́, Zɛmbî mú yə gwo nyúúl á cɛ́ɛ́l yə gwo yí, a yə́ mpəg jɛ̂sh nyɛ́ nyúul.

39 Mishwun myɛ̂sh mí cúgɛ́ mishwun mimpwûd. Jɨ́ nə́, mishwun mi búúd mí nə myɛ́, mishwun mí ócúdú nə myɛ́, mishwun mí ínunú nə myɛ́, mí mí óshû nə myɛ́. 40 Mənyúúl mə́sə nə́mə́, nə mənyúúl mâ joŋ, nə mənyúúl mâ shí. Mənyúúl mâ joŋ wáŋ ŋkənʉwálə wɨ́ nə yé, mənyúúl mâ shí wáŋ ŋkənʉwálə nə yé. 41 Jwɔ̂w í dʉ ŋkənʉwa yé mbií, ŋkwoond yé mbií, wəacén-cénî wáŋ mbií. Ŋkə́mʉ́sá wə́acén-céní mpə́dʉ́gá nyáŋ, jísə, ŋgwɔ́l yé ŋkənʉwálə í shwɔ̧́ɔ̧la nə ŋgwɔ́l yé. 42 Ntɔ́ nə́mə́ wə́ jɨ́ nə gwûmʉ́lə mímbimbə yɛ́. Mbimbə í dʉ dɔw nə nyúúl í dʉ bwo yí, í gwûm nə nyúúl í cúgɛ́ nə ŋkul bwoo yí. 43  *Í dʉ dɔw í kú bə sâ gúmə́, í gwûm í njúl sâ gúmə́. Í dɔw í njúl nə iləm, í gwûm í njúl nə ŋkul. 44 Í dʉ dɔw nə nyúúl á mishwun, í gwûm nə nyúúl á *shíshim. Nda nyúúl á mishwun nyísə́ nə́, nyúúl á shíshim nyísə nə́mə́. 45  **Sá jɔɔŋg wə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí. Jɨ́ cilyá nə́:

Adam ashúshwóógʉ́ nyə á zə bə kuwó;

Adam áməzhúgʉ́lâ mú zə bə shíshim í yə́ búúd cʉg yí.

46 Nyúul á shíshim dɨ́ í á tɛ́ɛ́d zə, í á bə nyúul á mishwun; nyúul á shíshim ka shúgʉla zə. 47 Muud ashúshwóógʉ́ nyə á ŋwiny mə́ndəlúd, mɛ̧yɔw nə məndəlú. Muud ábɛɛ̂ nyɛ nyə á zhu joŋʉd. 48 Buud bwə́ á mɛ̧yɔw nə məndəlú wá bɨ́ nə́mə́ nda Adam nyə á mɛ̧yɔw nə məndəlú yɛ́; buud bɨ́ búud ɔ joŋ wá bʉ́sə nə́mə́ nda Adam nyə á zhu joŋ dɨ́ yɛ́. 49  *Nə́mə́ nda sə́ á bɛ̧ɛ̧la nyɔɔŋg nyə á mɛ̧yɔw nə məndəlú yɛ́ nə́, sə́ mə́ bá nə́mə́ bɛ̧ɛ̧la nyɔɔŋg nyə á zhu joŋ dɨ́ yɛ́.

50 Bwaaŋg, sâ mə́ ŋgə́ cɨ yí jɨ́ nə́, shé cúgɛ́ nə ŋkul bá kə nə mənyúúl mə́ ámishwun nə məcií shé ŋgə́ cʉgə nə ndɨ́ mə́ga kə ŋwa kɔw Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂; tɔɔ sâ í dʉ bwoo yí, í cúgɛ́ nə ŋkul ŋwa kɔw lʉ sâ í ádɛ́ bwo yí†. 51  *Mə zə́ fɛ́ɛ́g bɨ́ ndímba: sə́ ábʉ́lɛ́ kə ígwə́d sə́ bɛ̂sh, njɨ sə́ bɛ̂sh mənyúúl mə́ bá yida cɛ́nd, 52  *ja ŋgwûd nə́mə́ nda jús í dʉ kə́wʉla nə́; í bá bə ja cwôŋ áməzhúgʉ́lâ í bá lás yí. Nəcé cwôŋ wɔɔŋg í bá lás, mimbimbə mí músə gwûm kú ná nə mənyúúl mə́sə́ nə ŋkul bwoo má; sə́ bâŋ mikuwó, mənyúúl mə́ mú cɛ́nd. 53  *Nəcé, í jɨɨ nə́ nyúúl nyɨ́ nə ŋkul bwo yí í cɛ́ndʉ́g bə nyúúl í cúgɛ́ nə ŋkul bwoo yí, nyúúl nyɨ́ nə ŋkul yə yí í cɛ́nd bə nyúúl í cúgɛ́ nə ŋkul yə yí. 54  *Ja nyúúl nyɨ́ nə ŋkul bwoo yí í bá cɛ́nd bə nyúúl í cúgɛ́ nə ŋkul bwoo yí, nyúúl nyɨ́ nə ŋkul yə yí í cɛ́nd bə nyúúl í cúgɛ́ nə ŋkul yə yí, ja jɔɔŋg wə́ ciyá jɨ́ cilyá ga í bá bwəma yí, nə́:

Sə́ mə́ ntɔ̧, ntɔ̧́lə wúsʉ́ wɔɔŋg í mə́ minə shwɨy.

55  *Eéé, yé shwɨy! Wó ntɔ̧́lə wɨ́ ŋgow?

Yé shwɨy, shushwom‡ gwô jɨ́ ŋgow?

56  *Shushwom í dʉ zə nə shwɨy wə́ *sə́m, sə́m í ŋwa ŋkûl mə́cɛ̧ɛ̧́d. 57  *Ká, akíba nə Zɛmbî muud mə́ sá nə́ sə́ ntɔ̧́g nə ŋkul mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst yɛ́. 58  *Nə́ ndɛɛ́, yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, yɨ́ɨ́mʉ́gá mənyúúl, bɨ kú shwágʉsa, ŋgəgá nə kə nə sáal mə Cwámba njɨ shwóg nə shwóg, bɨ ŋgə́ mpu nə́ isɛ́y bɨ́ ŋgə́ sá tâŋ buud ɔ Cwámba yí í ábʉ́lɛ́ yə íyɨ́y-yɨ̂y.

16

Sɛɛŋgʉ́lə ísâ shú búúd ɔ́ Zɛmbî

1  *Shú sɛɛŋgʉ́lə *mwaanɛ̂ mə́ bá kwíínd búud ɔ́ Zɛmbî yɛ́, dʉgá nə́mə́ sá nda mə́ á jɨ́ɨ́gʉli mədɔ̧ mâ Galátia nə́ bwə́ dʉ́g sá nə́. 2 Jwɔ̂w dɛ̂sh shwɛ́ndɛ mə́ dʉ́ tɛ́ɛ́d yí, muud yɛ̂sh á bɨ́dɨ́ gwooŋg kə́ndʉg gúl sâ koogʉ́ nyə́dɨ́ njɔ́w, bímbí dɛ̂sh á dʉ́g nə́ a jɨ nə ŋkul baagʉlə yí. Í ajɨ́ɨ́yɛ́ nə́ bɨ bwándʉ́g nə́ mə fwóg wɔ́ɔ́s, bɨ́ ka sɛɛŋg ísâ. 3 Ja mə́ bá wɔ́ɔ́s yí, mə bá kənd búud bɨ́ mə́ bá fɛ́ɛ́sh wá nə okálaad, bwə́ kə kənd mwaanɛ̂ bɨ́ á yána wɔɔŋgʉ̂ Yurʉ́səlɛm. 4 Ŋkí í bá nyîn nə́ mə́ jəlá nə kə nə́mə́, sə́nɔ́ŋ sə́ mú kə.

5  *Mə bá zə nûŋ bɨ́dɨ́ mə mə́ fwo lɨ́ɨ́na Masedwân, mə bá ciiŋgya wu. 6  *Mə bá jee ji bɨ́dɨ́ fwámɛ́ fúfwálá, mə jee nə́mə́ shínal ŋkwân jɛ̂sh, nə́ ndɛɛ́ bɨ mú bá kwíínd mə nə kə́lə kʉ́l jɛ̂sh mə́ bá kə yí. 7  *Mə ayídáyɛ́ cɛɛl nə́ mə bâg dʉ́g bɨ̂ mə ŋgə́ cɔ̧́ cɔ̧́g. Mə ŋgə yida tə́dʉga nə búgə́ nə́ mə bá ji fwámɛ́ fwála bɨ́dɨ́ ŋkí Cwámba mə bá yə mə ŋkul nyɔɔŋg. 8  *Njɨ, mə bá ji Ifɛ̂z kə wɔ́ɔ́s jwɔ̂w lʉ́ Pantekôt, 9 nəcé mpumbɛ́ í mú mpu bə mə nə́ bagə́ cínɔŋg tɛɛm bə nə mizhízhíŋ mí ŋkí bulya. 10  *Timotê ká wɔ́ɔ́s nûŋ, sɔ̧́gá məzhɨɨ́ nə́ a bə́g kú nə sâ í sá nyə ifwaas; mpugá nə́ a ŋgə sɛ̂y isɛ́y í Cwámba nə́mə́ nda mə. 11 Mə́ cɛɛl cɨ cínɔŋg nə́, muud kú mpyêny nyə. Bɨ ɔ bá kwíínd nyə nə́ a bâg nyiŋgə zə mə́dɨ́ nə́ shɛɛ. Mə ŋgə ntâg bwánd nə́ bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ bwə́ bâg zə. 12  *Mwááŋg Apolos nyɛ, mə mə́ bul cwîny nyə nə́ bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ bwə́ zə́g nûŋ bɨ́dɨ́, njɨ nyə afwóyɛ́ mpu magʉlə nə́ a zə́ ja gaád. Nyə é bá ka zə ja nyə́ é bá bə nə fwála yí.

Məcwûŋ nə məbə́dá mâ məzhúgʉ́lâ

13  *Jigá ŋkasə̂, yɨ́ɨ́mʉ́gá mənyúúl búgə́d, ságá isâ nda búdûm bwə́ dʉ sá nə́, lʉlʉgá məŋkul. 14  *Ságá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wʉ́n wɛ̂sh nə cɛɛlí. 15  *Bwaaŋg, bɨ mə mpú nə́ Stefanas bə́nɔ̂ŋ njɔ́w búúd yé bʉ́sə buud ɔ́ áshúshwóógʉ́ bwɛlɛ́lə *búgʉla nûŋ shí á Akayî, bwə́ á mə́ wá mə́nyúúl kwííndʉ́lə búud ɔ́ Zɛmbî dɨ̂. 16 Nə́ ndɛɛ́, mə ŋgə yáág nə bɨ́ nə́ bɨ mágʉləg ijwûga í mbií búúd wɔɔŋgʉ́ nə bɔ́ɔ́l bɛ̂sh bə́nɔ́ŋ bwə́ ŋgə́ sɛ̂y ŋgə wádʉga wá.

17 Mə jɨ nə məshusʉg nəcé Stefanas bá Fortunatus nə Akayikus bwə́ mə́ zə; zə́lə wáŋ í mə́ sá nə́ bɨ́ kú ná bə mə nə fund, 18  *bwə́ á mə́ zə sá nə́ lâm í sə́lʉg mə shí, milâm səl nə́mə́ bɨ̂. Dʉgá lɔ̧́ mbií búúd nɨ.

19  *Mədɔ̧ mə́sə́ shí á Azî má mə́ ŋgə bə́da bɨ̂. Akilas bá Priska nə *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dʉ́sə́ bwə́dɨ́ njɔ́w yí í ŋgə bə́da bɨ́ məbə́dá mâ buud ɔ Cwámba má, kwo bə́da kwo bə́da. 20  *Omínyɔŋʉ̂ bʉ́n bɛ̂sh bwə́ ŋgə bə́da bɨ̂. Ŋgəgá nə kúlʉla məkúlʉla mə́ buud ɔ́ Zɛmbî. 21  *Mə Pwôl mə́ cílə mə́bə́dá mə́ga nə mbwə̂ wâm. 22  *Ŋkí muud mə bə́ kú cɛɛl Cwámba, ŋkwaal nə muud wɔɔŋg. Maranata*. 23 Cwámba Yésus kə́ sá bɨ́ bɛ̂sh mpaam. 24  *Mə́ cɛɛl bɨ́ bɛ̂sh kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂.

* 1:1 Gal 1.1 Sostɛ̂n: Mis 18.17

* 1:2 2Kr 1.1; Mis 18.1

* 1:5 2Kr 8.7

* 1:5 Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ sá nə́ bɨ lásʉ́g má.

* 1:7 2Te 1.7; Tit 2.13

* 1:8 Flp 1.6; 1Te 3.13; 5.23

* 1:9 10.13; 1Te 5.24; 2Te 3.3

* 1:10 3.3; 11.18; 2Kr 12.20; Ifz 4.2-6; Flp 2.2; Yuá 17.21-23

* 1:12 3.4 Apolos: 3.5-6, 22; 4.6; 16.12; Mis 18.24; 19.1 Séfas: 1Kr 3.22; 9.5; 15.5; Gal 2.9, 11-14; 2Kr 10.7

* 1:14 Kríspus: Mis 18.8 Gáyus: Rom 16.23-24

* 1:16 Stefanas: 16.15

* 1:18 Rom 1.16; 2Kr 4.3

† 1:18 cʉg múúd: Í kə́ nə́, Zɛmbî mə yîl múúd mə́nyámá mə́ mísə́mʉ́d, sá nə́ a cʉ́gəg cʉg á cɛ́ɛl yí.

* 1:19 3.18-20; Rom 1.22

* 1:19 Iza 29.14; Zhb 12.13, 17; Iza 19.12-14; 44.25

* 1:21 Rom 1.19-20

* 1:22 Mat 12.38; Yuá 4.48; Mis 17.18, 32

* 1:23 2.14; Gal 3.1; 5.11

* 1:24 1.18; 2.5; Kol 2.3

* 1:25 2Kr 13.4

* 1:26 Yuá 7.48

* 1:27 Rom 12.16; Zhk 2.5; Luk 1.51-53; 6.20

* 1:30 2Kr 5.21

* 1:31 Zhe 9.22-23; 2Kr 10.17; 11.30; 12.5; Ifz 2.9

* 2:1 1.17

* 2:2 1.23; Gal 6.14

* 2:3 Mis 18.9; 2Kr 10.1, 10

* 2:4 4.20; 1Te 1.5

* 2:5 1.18, 24

* 2:7 Rom 5.2; 2Kr 3.18; 4.17; Kol 1.26

* 2:8 Luk 23.34

* 2:8 cî á shí ga: Iciyá ínɨ í ŋgə nə́mə́ cɨ məŋkul mə Sátan mə́ ŋgə́ kuŋg shí ga dɨ́ má. Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g nə́mə́ Yuá 12.31.

* 2:9 Iza 52.15

* 2:12 Rom 8.15

* 2:13 2.4; 12.10

* 2:14 1.18, 23; Yuá 3.5-12; 2Kr 3.14-18

* 2:16 Iza 40.13; Rom 11.34

* 3:1 Yuá 16.12

* 3:2 Heb 5.12-13; 1Pr 2.2

* 3:3 1.10-11; Gal 5.19-20

* 3:4 1.12

* 3:6 Mis 18.4, 11, 24-28

* 3:8 4.5

* 3:9 Mat 13.3-9; Ifz 2.20-21; 1Pr 2.4-6

* 3:10 1Kr 15.10

* 3:11 Iza 28.16; Mis 4.11-12

* 3:13 Rom 2.6; 2Kr 5.10

* 3:13 Jwɔ̂w mə́ Krîst: Dʉ́sə jwɔ̂w á bá zə sámb búúd ɔ shí ga milə́sʉ́ yí.

* 3:15 Yûd 23

* 3:16 6.19; Rom 8.9, 11, 15; 2Kr 6.16; Gal 5.25; 1Pr 2.5

* 3:18 4.10

* 3:19 Zhb 5.12-13; 1Kr 1.20

* 3:20 Sôm 94.11

* 3:22 Rom 8.38

* 3:23 15.28; Rom 14.7-9

* 4:2 Luk 12.42

* 4:4 Sôm 143.2

* 4:5 3.8; Sôm 139.1-12; Rom 2.16

* 4:7 Gal 6.3

* 4:9 Rom 8.36; Heb 10.33

* 4:10 2Kr 11.23-29

* 4:10 3.18

* 4:12 Luk 6.28; Mis 7.60; Rom 12.14 sɛ̂y: Mis 18.3

* 4:13 Mit 3.45

* 4:15 Gal 4.19

* 4:16 11.1; Flp 3.17; 1Te 1.6

* 4:17 Timotê: 16.10; Mis 16.1; 2Kr 1.1

* 4:19 ŋkí Cwámba mə́ magʉlə: Mis 18.21; Zhk 4.15

* 4:20 2.4; 15.24

* 4:21 2Kr 1.23; 13.10

* 5:1 Ləv 18.8

* 5:2 6.12; 10.23

* 5:3 Kol 2.5

* 5:5 1Tm 1.20

* 5:6 Gal 5.9

* 5:6 Na jɨ kaanə́ nda wɔɔŋg sə́ mə́ dʉ cɨ nə́: «Shú ŋgwûd mə́ dʉ wá bɔ́ɔ́l bɛ̂sh ibwool» yí.

* 5:7 MmN 12.1-15; 13.7; Yuá 1.29; 1Pr 1.19

† 5:7 ləvur: Oyúdɛn bwə́ á dʉ yîl ləvur yɛ̂sh bwə́dɨ́ mínjɔ́w, bwə́ də Páska nə ŋgug á kú nə ləvur; ntɔ́ mə́ kə́ nə́ bwə́ á dʉ gusa milâm myáŋ shú zə́lə də Páska.

* 5:9 Mat 18.17; 2Te 3.14

* 5:11 6.9-10; 2Te 3.6; Tit 3.10; 2Yn 10

* 5:12 Mbá 13.6

* 6:2 Rom 5.17; 2Pr 2.4; Yûd 6; Mbʉ́ 1.6

* 6:7 Mat 5.39-40; Rom 12.17

* 6:9 15.50; Gal 5.19-21

* 6:11 Tit 3.3-7; Heb 9.14; 1Yn 1.7

* 6:12 8.9; 10.23; Gal 5.13; 1Pr 2.16

* 6:13 Mat 15.17-19; 1Te 4.3

* 6:14 15.15, 20; Rom 6.4; 8.11; 2Kr 4.14

* 6:15 12.27

* 6:16 Mət 2.24; Mat 19.5; Ifz 5.31

* 6:17 Yuá 17.21-23; Rom 8.9-11; 2Kr 3.17-18; Gal 2.20

* 6:19 3.16

* 6:20 7.23; Rom 13.14; 1Pr 1.18-19

* 7:2 1Te 4.3-4

* 7:3 Ifz 5.21-29

* 7:7 Mat 19.11-12; 1Kr 12.11

* 7:9 1Tm 5.14

* 7:10 Mat 5.32; 19.9

* 7:14 Rom 11.16

* 7:15 jíg nə́ shɛɛ: 14.33; Rom 12.18; 14.19; 2Kr 13.11; Kol 3.15; Heb 12.14

* 7:16 1Pr 3.1

* 7:18 Gal 5.1

* 7:18 Muud jɨ́ sɨ́yá ábɨwáág yɛ́: na jɨ mwâ Yúdɛn.

* 7:19 Rom 2.25-29; Gal 5.6

* 7:22 Ifz 6.6; Flm 16; 1Pr 2.16

* 7:23 6.20

† 7:23 Kúgá nyiŋgə bɨ́d nə məfʉg mə búud mə́ ŋgə́g nə jwú nə bɨ̂.

* 7:25 1Tm 1.12-14

* 7:26 Zhe 16.1-4; Mis 14.22; 1Te 1.6; 3.3-4

* 7:28 Luk 21.23

* 7:29 Rom 13.11-13; 1Pr 4.7; Flp 4.5

‡ 7:30 Muud nyə ajə́láyɛ́ nə bɨ́d nə́ gúl sâ í tɔ́wʉ́g shwóg nyə́dɨ́ cʉgʉd.

* 7:31 1Yn 2.17

* 7:33 Luk 14.20

§ 7:38 (tɛ́ɛ́d 36 kə wɔ́ɔ́s 38) Impánzə́ ínɨ, bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə cɨ nə́ í jəlá nə bə ntʉ́ga: 36 «Ŋkí muud mə dʉ́g nə́ a jág sá nə baagʉlə́lə sás dɛ́ ncwíyɛ̂ wəla lʉ bâ cɔ̧́ a kú kənd nyə báád ɨɨ́, ŋkí a dʉ́g nə́ í jəlá nə́ a kə́ndʉg nyə báád ɨɨ́, a sáág sâ á jɨ́ɨ́ yí; nyə asáyɛ́ sə́m, bâ í sɨ́yʉ́g. 37 Njɨ, muud mə ŋwá cígʉ́lá lámʉ́d, kú nə sâ í ŋgə́ cíndal nyə, á ŋgə́ mpu jwú nə tə́dʉ́gá yé yɛ́, ŋkí á ŋwa cígʉ́lá nyə́mɛ́fwó dɨ́ lámʉ́d nə́ a baagʉlə sás dɛ́ ncwíyɛ̂, a mə́ mpu sâ. 38 Ntɔ́ mə́ lwó nə́ muud mə kə́nd sás dɛ́ báád yɛ́, a mpú sâ; nyɔɔŋg mə bə́ kú kənd yɛ́, á bul mpu sâ.»

* 7:39 Rom 7.2-3

* 8:1 Mis 15.29; Rom 12.16 cɛɛlí: 13.1-7; 14.1; 16.14; Yuá 13.34; Rom 15.1-2; 2Kr 8.7-8, 24; Gal 6.10; Ifz 5.2

* 8:1 Rom 14.1–15.6

* 8:3 13.12; Gal 4.9

* 8:4 10.19-20; Mbá 4.35, 39; 6.4-5; Gal 4.8-9

* 8:6 12.5-6; Yuá 1.3-4; Ifz 4.5-6; Kol 1.16

* 8:7 10.23-33

* 8:8 Rom 14.13, 15, 17, 21; Gal 5.13

* 9:1 4.9, 15; 15.8-10; 2Kr 2.14-17; 3.1-3; 5.18-20; 10.7-8, 13; 11.5, 13; 12.11-13; Gal 1.1

* 9:4 Luk 10.7-8; Mat 10.10

* 9:6 Barnábas: Mis 4.36; 11.22-26 sɛ̂y: Mis 18.3

* 9:9 Mbá 25.4; 1Kr 10.11; 1Tm 5.18

* 9:11 9.4; Rom 15.27; Gal 6.6

* 9:12 Mis 20.34-35; 2Kr 11.9

* 9:13 Ilŋ 18.8-19

* 9:14 9.4

* 9:15 Mis 18.3

* 9:16 Zhe 20.9

* 9:17 4.1

* 9:19 10.23-24, 32-33; Rom 15.1

* 9:19 Mat 20.26-27

* 9:20 Mis 16.3; 21.20-26

* 9:21 Gal 2.3-4

* 9:22 Rom 1.13; 2Kr 5.11; 11.29

* 9:24 Flp 3.12-14; 2Tm 2.4-6; 4.7-8; Zhk 1.12; 1Pr 5.4; Mbʉ́ 2.10

* 9:27 Rom 8.13; 13.14

* 10:1 MmN 13.21; 14.21-29

* 10:3 MmN 16.13-35; Mbá 8.3; Sôm 78.24-25

* 10:4 MmN 17.6; Ilŋ 20.11; Sôm 78.15

* 10:5 Ilŋ 14.29-30; Sôm 78.31; Heb 3.17; Yûd 5

* 10:6 Ilŋ 11.4, 34; Sôm 106.14

* 10:8 Ilŋ 25.1-9

* 10:9 Ilŋ 21.5-6

* 10:10 Ilŋ 14.2, 36; 16.41-49; Sôm 106.25-27; Heb 3.17-18

* 10:11 7.29-31; Rom 15.4

* 10:12 Gal 6.1

* 10:13 1.9; Zhk 1.13-14

* 10:14 1Yn 5.21

* 10:16 11.24-25; Luk 22.17-20

* 10:17 12.27

* 10:18 Ləv 7.11-21

* 10:19 8.4

* 10:20 Mbá 32.17; Sôm 106.37; Mbʉ́ 9.20

* 10:21 2Kr 6.15-16

* 10:22 Mbá 32.21

* 10:23 Rom 14.1–15.6

* 10:23 6.12; 8.7-12

* 10:24 10.32; 13.5; Rom 15.1-2; Flp 2.4

* 10:25 Rom 14.2

* 10:26 Sôm 24.1; 89.12

* 10:28 8.7

* 10:30 Rom 14.6; 1Tm 4.4

* 10:31 Kol 3.17

* 10:32 Rom 14.13

* 10:33 9.19-22

* 11:1 4.16

* 11:2 2Te 2.15; 3.6

* 11:3 3.23; Mət 3.16; Ifz 5.23

* 11:5 Wəla mwɔ̂w Pwôl nyə á cilə kálaad ɛ́ga yí, í á dʉ bə sâ shwôn nə́ bwə́ dʉ́gʉ́g mudá nə kɛ̧nyá shilú.

* 11:7 Mət 1.26-27

* 11:8 Mət 2.18-23; 1Tm 2.13

* 11:18 1.10-11

* 11:19 Mbá 13.2-4; 1Yn 2.19

* 11:22 Zhk 2.5-6

* 11:23 10.16; Mat 26.26-28

* 11:25 sɔ̧: Zhe 31.31-34; Luk 22.20; 2Kr 3.6; Heb 8.6 mə́cií: MmN 24.6-8; Heb 9.12

* 11:26 Mat 26.29

* 11:27 11.20-22; Heb 10.29

* 11:28 2Kr 13.5

* 11:32 Heb 12.5-6; Mbʉ́ 3.19

* 12:2 8.4-6; Iza 44.9-20; Gal 4.8

* 12:3 1Yn 4.2-3; Rom 10.9

* 12:4 12.27–14.40; Rom 12.6-8; Ifz 4.4

* 12:5 12.28-30

* 12:7 14.26

* 12:10 14.5; Mis 2.4

* 12:11 7.7; Rom 12.3; Ifz 4.7; 1Pr 4.10

* 12:12 12.27

* 12:13 Gal 3.27-28

* 12:26 Rom 12.15; 2Kr 11.29

* 12:27 6.15; 10.17; 12.12; Rom 12.4-5; Ifz 4.4, 16; 5.30

* 12:28 12.8-10; 14.1-4; Mis 13.1; 15.32; Ifz 4.11-12

* 12:31 14.1

* 13:1 8.1; Rom 13.8-10

* 13:1 2Kr 12.3-4

* 13:2 12.8; Mat 7.22; 17.20

* 13:3 Dan 3.19-20; Mat 19.21

* 13:5 10.33; Mik 10.12; Flp 2.4

* 13:5 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ nə́ «í ádɛ́ lɔ̧́ mə́bɔ̂w».

* 13:8 12.10; 14.1-5

* 13:12 Rom 8.24; 2Kr 5.7 Zɛmbî mə wámbʉ́lə́ mə: 8.3; Gal 4.9

† 13:12 yên: Iyên yâ fwála dɔɔŋg í dʉ sɨ̂y nə ŋkwánz, ivʉgʉli kú dʉ nyîn nə́ ŋgə́ŋ nda iyên yâ mwɔ̂w mə́gaád.

* 13:13 Kol 1.4-5, 23; 1Te 1.2-3; Tit 2.2; Heb 10.22-24; 1Yn 4.16

* 14:1 13.8

* 14:2 12.10

* 14:4 14.26

* 14:5 Ilŋ 11.29

* 14:16 Amen: 2Kr 1.20

* 14:20 Ifz 4.14

* 14:21 Iza 28.11-12; Mbá 28.49

* 14:21 Ciyá nɨ jɨ́ cilyá Iza 28.11-12. Na kʉ́kʉ́l nɨ dɨ, Izayí ŋgə cɨ nə Izʉrəyɛ̂l nə́ buud ɔ Asirî bwə́ bá zə káda bwo, bwə́ ŋgə́ lás kə́l lʉ́ asiriyɛ̧ dáŋ Izʉrəyɛ̂l kú gwág: sá jɔɔŋg í bá bə Zɛmbî lwólə bwo nə́ a mə́ gwág bwo mpimbə. Í njúl nə́ ja Zɛmbî mə́ dʉ ntɨ búúd ɔ mícúndə́ zə lás nə bwo bwə́ ŋgə́ gwág yí, í dʉ bə Zɛmbî ŋgə́lə jísɔw bwo.

† 14:22 Bwə́ mpúg nə́ Zɛmbî mə bá yə bwo intʉ́gʉ́lí.

‡ 14:22 Í mpúyʉ́g nə́ Zɛmbî jɨ kʉ́l bwə́ mə́ sɛ́ɛ́ŋgya yí.

* 14:23 Mis 2.13

§ 14:23 Buud bwə́ ŋgə́ gwágʉlə nə́ báá bwə́ ampúyɛ́ sâ wá.

* 14:25 Iza 45.14; Yuá 4.17-19

* 14:26 8.1; 12.7-10; 14.4; Ifz 4.11-13

* 14:29 Mis 17.11; 1Te 5.21

* 14:32 Ntɔ́ mə́ kə́ nə́: «Muud mə́ lə́g kɛ́ɛl wə́ Zɛmbî yɛ́ mə́ dʉ mpu bwánd nə́ nyə e lás ja í é wɔ́ɔ́s nyə dɛ́ fwála yí».

* 14:33 7.15

* 14:34 11.3; Ifz 5.22; 1Tm 2.12

* 14:37 1Yn 4.6

* 14:39 14.1, 5

* 14:40 14.33

* 15:1 Gal 1.11

* 15:2 Gal 2.1-2

* 15:3 11.23; Iza 53.5-12

* 15:4 Zhn 1.17; Mat 12.40; Yuá 20.9; Mis 2.24-31

* 15:5 Mat 28.16-17; Luk 24.34, 36; Yuá 20.19

* 15:7 Luk 24.50

* 15:8 9.1; Gal 1.15-16; Mis 9.3-6

* 15:9 1Tm 1.12-16

* 15:9 Ifz 3.8; Gal 1.13-14

* 15:10 2Kr 11.23

* 15:11 1.12; Gal 1.17-18; 2.6-9

* 15:15 Mis 1.22; 4.33; 5.30-32

* 15:17 15.3; Rom 4.25

* 15:18 1Te 4.13

* 15:20 6.14; Kol 1.18

* 15:21 15.45-49; Mət 3.17-19; Rom 5.12, 14, 18

* 15:22 2Kr 5.17

* 15:23 15.51-52; 1Te 4.16

* 15:24 Dan 2.44

* 15:24 Na jisə wəéŋgəles bwə́ ŋgə́ cɨy Yûd 1.6 dɨ́ wá.

* 15:25 Sôm 110.1; Mat 22.44

* 15:26 Mbʉ́ 1.18; 20.14; 21.4

* 15:27 Sôm 8.6

* 15:28 Rom 11.36

* 15:30 Rom 8.36

* 15:31 2Kr 4.10-11

* 15:32 Iza 22.13; Luk 12.19-20; 2Kr 1.8

* 15:34 Mat 22.29; Rom 13.11-14; Ifz 5.6-17

* 15:36 Yuá 12.24

* 15:38 Mət 1.11

* 15:43 Flp 3.20-21

* 15:45 15.21-22

* 15:45 Mət 2.7; Yuá 6.63; 2Kr 3.6, 17

* 15:49 Mət 5.3

† 15:50 Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ mənyúúl mə́ ámishwun nə məcií mə́ga mə́ cúgɛ́ nə ŋkul bá nyíi Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂.

* 15:51 1Te 4.15

* 15:52 cwôŋ: Mat 24.31; 1Te 4.16

* 15:53 2Kr 5.4

* 15:54 Iza 25.8

* 15:55 Ozê 13.14

‡ 15:55 Bwə́ á dʉ sá wúl mbií shushwom nə lɨ́ɨ́. Bwə́ ká dʉ lúmə íntɛny nə́ í kyéyʉg.

* 15:56 Rom 4.15; 6.14

* 15:57 Rom 7.24-25

* 15:58 16.13

* 16:1 Mis 11.29-30; 2Kr 8–9

* 16:5 Mis 15.21; 2Kr 1.15-16

* 16:6 Rom 15.24

* 16:7 4.19

* 16:8 Mis 19.8-10

* 16:10 Timotê: 4.17

* 16:12 Apolos: 1.12

* 16:13 15.38; Sôm 31.24; Ifz 6.10

* 16:14 8.1; Yuá 13.34; Rom 13.8-10; 2Kr 6.6; Gal 6.10; Ifz 5.2

* 16:15 Rom 16.5 Stefanas: 1.16

* 16:18 Flp 2.29; 1Te 5.12

* 16:19 Rom 16.5 Azî: Mbʉ́ 1.4, 11 Akilas bá Priska: Mis 18.2

* 16:20 Rom 16.16

* 16:21 Gal 6.11; Kol 4.18; 2Te 3.17; Flm 19

* 16:22 Gal 1.8-9; Mbʉ́ 22.20 Maranata: Yûd 14; Mbʉ́ 1.7

* 16:22 Maranata: Ciyá nɨ í kə́ nə́ «Cwámba, zaág».

* 16:24 4.21; 2Kr 2.4; 11.11; 12.15; Flp 1.8; 2.17; 1Te 2.8; 3.12; 2Tm 3.10; Flm 9

2 Buud ɔ́ Kɔrɛ̂nt

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kálaad ábɛɛ́ Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Kɔrɛ̂nt yɛ́

Isâ í dʉ́gya nə kálaad ábɛɛ́ mə Pwôl shú Kɔrɛ̂nt yí

Kálaad ábɛɛ́ á Kɔrɛ̂nt ɛ́ga ŋgə lwó nə́ fwámɛ́ baalɛ́ zamʉdanɛ̂ nyə a wɔ́ɔ́s mpə́dʉ́gá Pwôl bə́nɔ̂ŋ Dɔ̧ á Kɔrɛ̂nt. Bɔ́ɔ́l búud bwə́ á zə ŋgə jaaw Kɔrɛ̂nt nə́ Pwôl cúgɛ́ muud lwámá mə́ Yésus. Nə́ ndɛɛ́, Pwôl ŋgə lwó Dɔ̧ nə́ Zɛmbî wə́ nyə á sá nə́ a bə́g muud lwámá mə Krîst.

Nyə á nyiŋgə nə́mə́ lwó bwo nə́ bwə́ sɛ́ɛ́ŋgʉg mwaanɛ̂ nə jɔ̧ mílám kənd ókrîstɛn wâ Yudéa (lúu 8 nə 9), nyə nə bwo nə́: «Bɨ mə mpú lâm yána mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst; bɨ mə mpú nə́ nyə á bə, a mbíd zhwog kúm, a bɨ́d dwo, a zə nyíŋgal nyúúl mə́búwa dɨ́, shú nə́ bɨ wə́ yídag bíg mə́búwa mɛ́d» (8.9).

Kálaad mə́ ka kə shwóg nə isâ ishús (tɛ́ɛ́d lúu 10 kə wɔ́ɔ́s lúu 13): Pwôl ŋgə jág lámʉsa nə buud bwə́ á ŋgə cɨ nə́ a cugɛ́ fwámɛ́ múúd lwámá wá. A mú kə shínal kálaad nə jɔ̧ kə́l lʉ́ ómínyɔŋʉ́ wâ cɛɛlî (13.11-13).

1

Məbə́dá

1  *Nə mə Pwôl, muud Yésus nyə a sá nə́ mə bə́g *muud lwámá yé nda Zɛmbî nyə á ŋwa cígʉ́lá nə́ yɛ́, nə *mínyɔŋʉ̂ íshé Timotê, sə́ wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Sə́ ŋgə cilə *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla ɔ́ Zɛmbî dɨ́ Kɔrɛ̂nt yí, nə miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd myɛ̂sh mísə́ Akayî myá. 2 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé Zɛmbî bâ Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ ŋgə́g nə cʉgə nə́ shɛɛ. 3  *Gúmə́ nə Zɛmbî, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə búl gwág búúd cɛy lámʉ́d yɛ́, Zɛmbî mə dʉ́ cweel mílâm ja jɛ̂sh yɛ́. 4 A ŋgə cweel sə́ milâm *íncwaw í ntʉg byɛ̂sh sə́ ŋgə́ bwəma nə ndɨ́ yííd, shú nə́ sə́ bə́g nə ŋkul mə cwéél bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ nə́mə́ bwəma nə incwaw í ntʉg wá milâm, váál á mə́ cweel sə́ mísʉ́ mílâm yí. 5  *Mpugá nə́, nə́mə́ nda sə́ ŋgə́ jág bul jug jugʉ́lə mə́ *Krîst nə́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ Krîst ŋgə́ jág bul cweel sə́ milâm yɛ́. 6  *Ŋkí minjugú mí ŋgə bul bɛ̧ sə́, mí ŋgə bɛ̧ sə́ shú nə́ milâm mí cwáálʉwog bɨ̂, bɨ dʉ́gʉ́g cʉg. Ŋkí Zɛmbî ŋgə ntâg cweel sə́ milâm, a ŋgə sá ntɔ́ shú nə́ milâm mí cwáálʉwog bɨ̂, bɨ mú jísɔw mínjugú mimpwûd sə́ ŋgə́ nə́mə́ jísɔw myá. 7 Sə́ ŋgə *búgʉla kú nə məzhigə́ nə́ bɨ e tɔ̂w búgə́ jɨ́nʉ́d nə́ shîm; nəcé, sə́ mə́ mpú nə́ nda bɨ́ ŋgə́ jug jugʉ́lə ŋgwûd sə́ ŋgə́ jug yí nə́, Zɛmbî ŋgə nə́mə́ cweel bɨ́ milâm nda á ŋgə́ cweel sə́ mísʉ́ nə́. 8  *Bwaaŋg, sə́ acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ bɨ bə́g kú mpu yáág-yáág íncwaw í ntʉg sə́ á bwəma nə ndɨ́ Azî yí. Í á bə sə́ mbíya nyaanʉ́lə, ntɔ̧ sə́ ŋkul, váál á nə́ sə́ áshígɛ́ ná nyiŋgə ŋgə bə nə búgə́ nə́ sə́ é wú cínɔŋgʉ́ mikuwó.

9  *Mə́ jaaw bɨ́, sə́ á shîn dʉ́g nə́ sə́ mə́ yə. Njɨ, í á wɔ́ɔ́s ntɔ́ shú nə́ sə́ kú ná ŋgə nyiŋgə búgʉla sə́mɛ́fwó, búgə́ jísʉ́ jɛ̂sh í shwálʉg kə njɨ wə́ Zɛmbî muud mə dʉ gwûmʉshi mímbimbə yɛ́. 10  *Nyə wə́ nyə á ka fɛɛmʉshi sə́ bɔ́w-bɔ̂w shwɨy sə́ á nywá yə jɔɔŋgʉ́d, a bá nə́mə́ dʉ nyiŋgə fɛɛmʉshi sə̂. Sə́ ŋgə búgʉla njɨ nyə nə́ a bá nə́mə́ nyiŋgə dʉ fɛɛmʉshi sə̂, 11  *bɨ́ ŋgə ntâg kwíínd sə́ nə jəgʉlálə bɨ́ ŋgə́ jəgʉla nə Zɛmbî shú dɔɔŋg yí. Nə́ ndɛɛ́, nda jɨ́ nə́ zhwog buud bwə́ ŋgə jəgʉla nə Zɛmbî shú dʉ́sʉ́ nə́, zhwog buud bwə́ bá nə́mə́ yə nyə akíba shú dʉ́sʉ́ ja á bá sá sə́ mpaam yí.

Pwôl mə́ búgə njɔɔnd

12  *Sâ jɨ́ nə ŋkul sá nə́ sə́ bə́gʉwag yí jísə nə́: lâm í ŋgə lwó sə́ nə́ sə́ áŋgɛ̂ nə cʉgə nə buud milâm mímbá, sə́ kú nə sâ á shweelʉ́g, nə́mə́ njɨ váál Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yí. Sə́ ŋgə ntâg bul cʉgə cʉg jɔɔŋgʉ́ nə bɨ̂, sə́ áŋgɛ̂ nə bɛ̧ məfʉg mâ buud, mpaam mə́ Zɛmbî wə́ í ŋgə́ kyey nə sə̂. 13 Sə́ áŋgɛ̂ nə cilə bɨ́ gúl sâ shús, nə́mə́ njɨ jɔɔŋg bɨ́ ŋgə́ lɔ̧́ bɨ́ ŋgə́ nə́mə́ mpu nɨ. Mə jɨ nə búgə́ nə́ bɨ é bá shúgʉla mpu sâ sə́ ŋgə́ cɛɛl cɨ yí ncindí nə ncindí. 14  *Mə jɨ nə búgə́ ntɔ́ nəcé bɨ mú ŋgə bwɛlɛ mpu nə́ bɨ́ bɨ́ nə ŋkul jee bəgʉwa nə sə́ nə́mə́ nda sə́ mə́ bá bəgʉwa nə bɨ́ jwɔ́w mə́ Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst dɨ́ nə́.

15  *Mə mpú ntɔ́ bʉ́bə́lɛ́, gwə́ wə́ mə́ á ka cɛɛl fwo zə nûŋ bɨ́dɨ́, zə nyiŋgə sá nə́ bɨ gwágʉ́g məshusʉg ja ábɛɛ̂ yí. 16 Mə á ka cɛɛl nə́ mə bá tɨ́ nûŋ kə Masedwân, mə nyiŋgə wú Masedwân zə nûŋ bɨ́dɨ́ nə́ bɨ zə́g kwəmʉsa mə njɔɔnd kə́lə Yudéa. 17  *Ye mə á lás mimpu mimbá ja mə á ŋwa cígʉ́lá nə́ mə sá ntɔ́ yí? Ye ntɔ́ jɨ nə́ micígʉ́lá myâm mí mú ŋgə bɛ̧ njɨ iyuug yâ lâm múúd mə́ jɨ́ nə ndɨ́ yí, mə ka dʉ bə mə ŋgə́ cɨ, mə ŋgə́ shwána? 18  *Zɛmbî nyəmɛ́fwó mə́ mpú nə́ sə́ ádɛ́ bwɛlɛ bə nə bɨ́ nə́, sə́ ŋgə́ cɨ, sə́ ŋgə́ shwána. 19  *Krîst Yésus Mwân mə Zɛmbî, sə́nɔ̂ŋ Silvɛ̧̂ nə Timotê sə́ á ŋgə cúndə bɨ́dɨ́ yɛ́, nyə a shígɛ́ bə, nə cɨ nə shwána. Nyə á dʉ bə, á ká cɨ sâ, ciyá jé bə njɨ ciyá ŋgwûd. 20 Məŋkaagə́ mɛ̂sh Zɛmbî nyə á kaag má mə́ á bwəma nyə́dɨ́, shé ka ŋgə cɨ́ Amɛn nyə́dɨ́ kwoŋ dɨ́, ŋgə́lə magʉlə nə́ Zɛmbî mə́ jəla nə gúmə́. 21 Zɛmbî nyəmɛ́fwó wə́ ŋgə́ lʉlʉshi sə́nɔ̂ŋ bɨ́ cʉg shé ŋgə cʉgə nə Krîst yííd. Nyə nə́mə́ wə́ nyə a gwáágʉlə shé məwúdə́ mə́ fééshá. 22  *Nyə wə́ nyə a wá shé məyɨɨgyé* mɛ́, a wá shé Shíshim yé mílámʉ́d tâŋ bɛ́ɛ́n nə́ a bá sá sâ jɛ̂sh nyə́ á kaag yí. 23  *Mə́ ŋwa Zɛmbî wúshinɛd nə́, mə́ ká shɨɨg mə yə. Mə a shígɛ́ cɛɛl káág bɨ́ mbag, gwə́ wə́ mə áshígɛ́ ná nyiŋgə zə nûŋ Kɔrɛ̂nt yí. 24  *Sə́ áŋgɛ̂ nə cɛɛl nywaad bɨ́, sâ nə́ bɨ mágʉləg; mbɔ̂, sə́ ŋgə yida wá məbwə́ ísɛ́y bínʉ́d nə́ bɨ bə́g nə məshusʉg, nəcé búgə́ jɨ́n jísə álal-ŋkul.

2

1  *Mɛɛ mə á ka ŋwa cígʉ́lá nə́ mə ányiŋgəyɛ́ ná zə nûŋ zə wá bɨ́ məcɛy lámʉ́d. 2 Ŋkí mə́ yida wá bɨ́ məcɛy lámʉ́d, zə́ nyə e sá nə́ mə gwágʉ́g məshusʉg? Ŋgaá bɨ́ buud mə́ zə́ wá mə́cɛy lámʉ́d wá? 3  *Mə á cilə bɨ́ kálaad shú nə́, ja mə́ zə́ nûŋ yí, bɨ́ buud mə́ jə́lá nə́ sá nə mə bə́g nə məshusʉg wá, bɨ kú bá yida wá mə məcɛy lámʉ́d. Mə ŋgə mpu bʉ́bə́lɛ́ nə́ bɨ báá mə́ dʉ bə, mə́ ká gwág mə́shusʉg, í bə nə́mə́ mə́shusʉg mʉ́n. 4  *Mə á cilə ntâg kálaad wɔɔŋgʉ́ nə məzhwíílɛ míshʉ́d, mə ŋgə́ dʉ́g *incwaw í ntʉg, lâm kú bə mə nə́ shɛɛ. Njɨ, mə a shígɛ́ cɛɛl wá bɨ́ məcɛy lámʉ́d, mə á yida cɛɛl nə́ bɨ mpúg nə́ mə ŋgə cɛɛl bɨ́ váál á ntɔ̧ minjɨ.

Ijuugá

5 Ŋkí ŋgwɔ́l múúd nyə a sá nə́ mə bə́g nə məcɛy mə lâm, mə dɨ́ nyə á sá yɛ́; mpǔlə dʉ́g ɨɨ́, bɨ bɛ̂sh wə́ nyə á sá məcɛy mə lâm mɔɔŋg wá, mə awáyɛ́ jwuŋ sá mə́ ŋgə́ cɨ yííd. 6  *Muud wɔɔŋgʉ́, bímbí búúd ɔ́ *Dɔ̧ bwə́ á mə ŋkáánd nə nyə yí í mə́ jəla. 7  *Nə́ ndɛɛ́, mə́ yidá cɨ nə́ bɨ kág bɨ́d nyə, yidagá cweel nyə lâm; nəcé bɨ́ mə́ ká bə kú sá ntɔ́, məcɛy mə lâm mə́sə nə ŋkul káda nyə nə́ ndɛɛ́ nyúúl shwal tag nyə.

8 Nə́ ndɛɛ́, lwógá nyə nə́ bɨ mə́ cɛɛl nyə, mə́ wə́ mə́ cɨ́ ntɔ́. 9  *Mpugá nə́ ja mə á cilə bɨ́ yí, í á bə nə́ mə dʉ́g ŋkí bɨ e sá mə məgwág məzhɨɨ́ mɛ̂sh. 10 Bɨ́ mə́ ká bɨ́d múúd, kú lámʉsa nə nyə, mpugá nə́ mə mə́ bɨ́d nə́mə́ nyə. Ŋkí mɛɛ mə á ka ntâg bɨ́d muud ja mə á jəla nə lámʉsa yí, mə a bɨ́d nyə shú dʉ́n mísh mə́ *Krîst dɨ̂. 11  *Mə a sá ntɔ́ shú nə *Sátan kú bə nə zhɨɨ́ nə́ a nyúgʉ́g shé, shé ajágɛ́ íyuug byé.

12  *Mə a wɔ́ɔ́s Truwás nə́ mə kə́ bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə Krîst. Njɨ, tɛɛm bə nda Cwámba nyə á juw mə mpumbɛ́ nə́ wúŋgʉ́lúŋ nə́, 13  *lâm í á bul kə mə gwɔ́w nə mə bə́lə kú kwey mwááŋg Títus. Mə á ka ntâg jə́na nə buud ɔ nûŋ, mə mú kyey kə Masedwân.

Sáal á sɔ̧ á gúgwáan

14 Mə yə́ Zɛmbî akíba, nyə muud mə́ dʉ́ sá ja jɛ̂sh, kwoŋ mə *Krîst dɨ̂, nə́ sə́ dʉ́g ntɔ̧ ntɔ̧́lə yé yɛ́. Mə yə́ nyə akíba, nyə muud ŋgə́ balan nə sə́ shú nə́ njɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ Krîst í ŋgə́g nə mpyáánz kʉ́l jɛ̂sh nda labínda yɛ́. 15  *Sə́ bɨ́ bánda bə jɔ̧jɔ̧ labínda mə́ Krîst shú mə́ Zɛmbî, sə́ ŋgə sá nə́ buud bɛ̂sh bwə́ gwádʉ́gág məcud mə́ Krîst, tɔɔ bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ *dʉ́g cʉg wá, tɔɔ bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ jɛ̧ wá. 16  *Məcud mɔɔŋg mə́sə ka bə mə́cud mə́ shwɨy shú bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ jɛ̧ wá; njɨ, shú bɔɔŋg bwə́ dʉ́g cʉg wá, mə́sə məcud mə́ cʉg, mə́ ŋgə́ kə nə bâŋ cʉg dɨ̂. Ká, zə́ jɨ́ nə ŋkul sá váál ísɛ́y byɔɔŋg yɛ́?

17  *Sə́ báá sə́ cugɛ́ nda bɔ́ɔ́l zhwog buud bwə́ ŋgə́ ŋwa Milə́sʉ́ mí Zɛmbî nda sâ mákîd wá. Mbɔ̂. Sə́ báá sə́ ŋgə mpu nə́ Zɛmbî wə́ nyə á ntɨ sə́, sə́ mə́ ka dʉ lás kú shweel tɔɔ sâ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, sə́nɔ̂ŋ Krîst sə́ njúl mbádʉ́gá.

3

1  *Ye sə́ ŋgə nyiŋgə sɔ̧́ ja shús nə́ buud bwə́ shwúg mənyúul nə sə̂? Ye í é nyiŋgə ná jɨɨ nə́ sə́ sáág nda bɔ́ɔ́lʉ́gá, nə́ sə́ zə́g nə okálaad bwə́ yə́ sə́ ŋkul nə́ sə́ sáág isɛ́y wá, zə lwó bɨ̂? Ŋkí ntâg nə́ ye sə́ gwáámbʉ́g bɨ okálaad bɔɔŋgʉ́? 2  *Bɨ wə́ bʉ́sə́ kálaad wúsʉ́, kálaad jísə́ cilyá sə́dɨ́ mílámʉ́d yɛ́, kálaad múúd yɛ̂sh mə mpú yɛ́, múúd yɛ̂sh ŋgə́ lɔ̧́ yɛ́. 3  *Haaw. Í ŋgə mpu nyîn nə́ bɨ́ bɨ́ kálaad Krîst nyə á cilə yɛ́; nyə á cilə, a mú yə sə́ nə́ sə́ kálag buud. Nyə a shígɛ́ cilə nyə nə tíndi*, nyə á cilə nyə nə Shíshim mə́ Zɛmbî á kuwô. Nyə a shígɛ́ ntâg cilə nyə mə́kwóógʉ́d, nyə á cilə milâm mí búúdʉd. 4 Krîst wə́ ŋgə́ sá nə́ sə́ ŋgə́g mpu ntɔ́ bʉ́bə́lɛ́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 5  *Sə́ aŋgɛ̂ nə cɛɛl cɨ nə́ sə́ mə́ sá gúl sâ nə ŋkul nyísʉ́ sə́mɛ́fwó; mbɔ̂. Zɛmbî wə́ ŋgə́ sá nə́ sə́ bə́g nə ŋkul ŋgə́lə sá isâ sə́ ŋgə́ sá yí. 6  *Nyə wə́ nyə á kwəmʉsa sə́ nə́ sə́ bə́g osɔ́ɔl ɔ mə́sáal wâ sɔ̧ á gúgwáan. Sɔ̧ jɔɔŋg kú ntâg bə sɔ̧ á məcɛ̧ɛ̧ nda mə́sə́ cilyá nə́, í njúl yida bə sɔ̧ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ laad yí. Nəcé bɛ̧ɛ̧́lə mə́cɛ̧ɛ̧ í dʉ gwɨ́ɨ́lya múúd gwɨ́ɨ́lya gwɨ́ɨ́lyág, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nywáá mə yə́ múúd cʉg.

7  *Məcɛ̧ɛ̧ mə́ á bə cilyá mə́kwóógʉ́d, bɛ̧ɛ̧́lə mwo í dʉ́gə́ gwɨ́ɨ́lya múúd gwɨ́ɨ́lya gwɨ́ɨ́lyág. Njɨ, milwanə́ mí á bə sáal dɔɔŋgʉ́d váál á nə́ Moyîz muud nyə á lə́g dwo yɛ́ mpwoombʉ́ í á jág bul ŋkənʉwa, bag ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l kú ná jísɔw dʉ́gʉ́lə nyə mpwóómbʉ́d, í njúl nə́ í á bə njɨ milwanə́ myâ kʉ́l fwála. 8 Milwanə́ tɛ́ɛ́d fwo bə ntɔ́ sáal í á dʉ kwaamb shwɨy yííd, ŋkəmʉsa nə dɔɔŋg sáal Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ kyey nə ndɨ́ yííd. Ŋgaá milwanə́ myâ cínɔŋg mí é nyiŋgə bul ntɔ̧? 9  *Sáal í á dʉ kwaamb muud intʉ́gʉ́lí yí tɛ́ɛ́d fwo bə nə bímbí lʉ́ mílwanə́ nɨ, ŋkəmʉsa nə́ sáal í ŋgə́ sá nə́ buud bwə́ bə́g otʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yí? 10 Ŋgaá milwanə́ mí á ŋkənʉwá yág myá mí é bə zhizhe sâ? 11 Ŋkí sâ á kʉ́l fwála í á bə nə milwanə́, ŋgaá sâ á kandʉgə kandʉgə í é nyiŋgə bul bə nə ndɨ̂? 12 Sə́ báá ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ í bá bə ntɔ́, gwə́ wə́ sə́ ŋgə́ sá isâ nə́ kpwɔɔ́ kpwɔɔ́ yí. 13  *Sə́ áŋgɛ̂ nə sá nda Moyîz; nyə á dʉ shwu sʉláya lúúd nə́ bag ɔ́ Izʉrəyɛ̂l bwə́ nda dʉ́g váál mə́ŋkənʉwa mâ kʉ́l fwála mə́ é ŋgə shîn yí. 14  *Ká, milúu mí á mə́ shila† bwo nda jwɔ́w á kú nə yásə̂. Í mú dʉ bə bwo zə wɔ́ɔ́s múús nə́, ja bwə́ lɔ̧́ mícilyá myâ Sɔ̧ a Cwúlú yí, sʉláya ŋgə ná búdal bwo milâm. Sʉláya wɔɔŋgʉ́ nyə afwóyɛ́ wú, á dʉ jímb njɨ ja múúd mə́ bə múúd mə́ Krîst yí. 15 Jɨ́ ntɔ́, ja jɛ̂sh bwə́ dʉ lɔ̧́ mícilyá mí Moyîz yí, sʉláya mə́ dʉ búdal bwo milâm. 16  *Njɨ, ja múúd mə yíd dʉ́g wə́ Cwámba‡ yí, ja jɔɔŋg wə́ sʉláya mə wú yí. 17  *Nəcé Cwámba jisə Shíshim, kʉ́l Shíshim mə Cwámba wúsə́ yí, cínɔŋg wə́ jiya fʉlí jísə́ yí. 18  *Sə́ bɛ̂sh buud ósʉláya bwə́ á mə́ wú mə́mpwoombʉ́d wá, sə́ ŋgə beny§ milwanə́ mí Cwámba, nda sə́ bɨ́ nə ŋkul dʉ dʉ́g gúl sâ yên dɨ́ nə́; nə́ ndɛɛ́, Cwámba, muud jɨ́ Shíshim yɛ́ ka ŋgə sá nə́ sə́ ŋgə́g nə bɛ̧ɛ̧la sâ sə́ ŋgə́ dʉ́g yí, a ŋgə kwádʉlə sə́ milwanə́ kwádʉlə kwádʉ́lə́g.

4

Tɔɔm á shíshim

1  *Nə́ ndɛɛ́, Zɛmbî nyə a gwág sə́ ŋkúŋkwóŋʉ́lə, a mú yə sə́ isɛ́y sə́ ámə cɨ ínɨ. Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, sə́ aŋgɛ̂ nə teeg mənyúul. 2  *Sə́ á mə́ ban mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí shwôn mí dʉ sîy íshwoo myá, sə́ ŋgə cʉgə nə́ sáŋ kú nə məkə́ŋ, sə́ aŋgɛ̂ nə kwɨ́ɨ́ŋg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî; sə́ ŋgə yida lwó buud obʉ́bə́lɛ́, sə́ mú ka ŋgə sɔ̧́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə́ buud bɛ̂sh bwə́ shwúg mənyúúl nə sə̂. 3  *Njɨ, ŋkí Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl sə́ ŋgə́ bwiiŋg yɛ́ ŋgə ná bə mbúdʉ́lá nə sʉláya, a ŋgə bə ntɔ́ shú búúd bwə́ ŋkág nə́ bwə́ kə́ jímb wá, 4  *oháádɛn, buud zɛmbî á shí ga mə́ sá nə́ milúú mí bə́g shúg nə shúg wá. A mə́ sá bwo ntɔ́ shú nə́ bwə́ bə́g kú dʉ́g mə́ŋkɛnya mâ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl á milwanə́, Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ *Krîst muud jísə́ mbɛ̧ɛ̧la mə́ Zɛmbî yɛ́. 5  *Sə́ aŋgɛ̂ nə cúndə sâ í dʉ́gyá nə sə́mɛ́fwó yí. Mbɔ̂! Sə́ ŋgə cúndə sâ í dʉ́gyá nə Cwámba Yésus-Krîst yí. Sə́ bâŋ sə́ bʉ́sə yida bə ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal bʉ́n lúu mə́ Yésus dɨ̂. 6  *Mpugá nə́ Zɛmbî muud nyə á cɨ nə́: «Məŋkɛnya mə́ fáánʉg yídʉ́gʉ́d» yɛ́ nyəmɛ́fwó wə́ nyə á faan shé mílámʉ́d. Nyə á faan ntɔ́ shú nə́ shé mpúg milwanə́ myɛ́ mí ŋgə́ ŋkənʉwa Krîst mpwóómbʉ́d myá.

7 Jɨ́ ka bə na nə́, sə́ buud ŋgə́ ŋkɛ̂ny tɔɔm wɔɔŋg wá, sə́ bʉ́sə nda mímbágə́ mí mpɨ́ɨ́, mí dʉ bwɨ̂l; í jəlá nə mpu nyîn nə́ fə́mbə́mbə́ nə́ məma ŋkûl sə́ bʉ́sə́ nə ndɨ́ yí nyísə ŋkul mə́ Zɛmbî, kú bə sə́mɛ́fwó ŋkul nyísʉ́. 8  *Minjugú mí ŋgə shúsə sə́ ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh, njɨ sə́ kú fína; bíl íja məfʉg shîn sə́ mílúúd, njɨ sə́ ŋgə́ ná bə nə búgə́; 9 sə́ bwəma nə cúwʉ́lí, njɨ sə́ kú myeesh; bwə́ ŋgə bwam sə́ shí, njɨ sə́ kú yə. 10  *Sə́ ŋgə ŋkɛ̂ny shwɨy mə Yésus sə́dɨ́ nyúúlʉ́d ja jɛ̂sh. Í ŋgə bə ntɔ́ shú nə́ cʉg mə Yésus í nyínʉ́g nə́mə́ sə́dɨ́ mə́nyúúlʉ́d. 11  *Sə́ tɛɛm ŋgə cʉgə, shwɨy í ŋgə bwéel sə́ ja jɛ̂sh nəcé sə́ ŋgə́lə sɛ̂y nə Yésus. Í ŋgə bə ntɔ́ shú nə́ cʉg mə Yésus í nyínʉ́g nə́mə́ sə́dɨ́ nyúúl á shwɨy gaád. 12  *Ntɔ́ jɨ nə́ shwɨy í ŋgə bɛ̧ sə́, bɨ báá ŋgə́ ntâg ŋwa cʉg cínɔŋg. 13  *Cilyá wúsə Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Mə á bə nə búgə́, mə ka lás». Váál búgə́ jɔɔŋg í ŋgə́ nə́mə́ gwɔ̧̂ sə́ mílámʉ́d, sə́ ka nə́mə́ ŋgə lás. 14  *Nəcé sə́ ŋgə mpu nə́ muud nyə á gwûmʉshi Cwámba Yésus yɛ́ mə́ bá nə́mə́ gwûmʉshi sə́nɔ̂ŋ Yésus, a mú jil shé nyə́dɨ́ koogʉ́. 15  *Bɨ mə́ dʉ́g ɨɨ́, sə́ ŋgə bwəma nə isâ ínɨ byɛ̂sh shú dʉ́n, shú nə́ buud bwə́ búlʉg ŋgə nyíi mpaam mə́ Zɛmbî dɨ̂ nə́ ndɛɛ́, buud bwə́ yə́ Zɛmbî akíba wá bwə́ mú ŋgə bul bulya, Zɛmbî mú ŋwa gúmə́.

Iŋkáŋ í mbúgʉla

16  *Gwə́ wə́ bɨ́ mə́ dʉ́g nə́, sə́ aŋgɛ̂ nə teeg mənyúul. Tɛɛm bə nə́ nyúúl búúd bwə́ ŋgə́ dʉ́g ga í ŋgə shîn cɔ́ɔ́g ɨɨ́, lâm í ŋgə bə mə cwû njɨ gúgwáan nə gúgwáan jwɔ́w dɛ̂sh. 17  *Nəcé, bʉ́baalɛ̂ minjugú sə́ ŋgə́ bwəma nə ndɨ́ mə́fwála mə́ga dɨ́ myá mísə zhizhe sâ, mí ŋgə yida kwəmʉsa sə́ nə́ sə́ bág bə nə gúmə́ áyíyáág í bá ji kandʉgə kandʉgə yí. 18  *Sə́ báá sə́ aŋgɛ̂ nə sɔ̧́ sâ í ŋgə́ nyîn yí, sə́ ŋgə yida sɔ̧́ sâ í aŋgɛ̂ nə nyîn yí; nəcé sâ í ŋgə́ nyîn yí í dʉ ji njɨ fúfwálá, jɔɔŋg í aŋgɛ̂ nə nyîn yí dʉ ji kandʉgə kandʉgə.

5

1  *Nyúúl sə́ bɨ́ nə ndɨ́ wa shí ga dɨ́ yí nyísə banda. Sə́ mə́ mpú nə́ ŋkí banda dɔɔŋg í shîn búg ɨɨ́, sə́ bɨ́ nə njɔ́w gwɔ́w wə́ Zɛmbî, njɔ́w á kandʉgə kandʉgə; Zɛmbî nyəmɛ́fwó wə́ nyə a lwɔ̧́ wo, kú bə mə́bwə́ mə́ búúd. 2  *Gwó wə́ jɨ́ nə́, sə́ ŋgə leegya wa banda gaád, sə́ mə́ ka bul bə nə yéésh nə njɔ́w wúsʉ́ á gwɔ̂w. Sə́ ŋgə cɛɛl ŋwa nyúul nyísʉ́ á gwɔ̂w, bwáád nda káándə́ wa nyíga dɨ́ gwɔ̂w, 3 ŋkí nyâŋ nyúúl nyɨ́ nə ŋkul bá zə kwey sə́ ná nə nyíga í kú fwo wû. 4  *Jísə nə́, té sə́ ŋgə́ ná ji wa nyúúl á shí gaád yí, micúŋ mí ŋgə ntɔ̧ sə́ ŋkul, sə́ ka dʉ leegya. Njɨ́, sə́ áŋgɛ̂ nə cɛɛl béégya nə mbwéédí sə́ bɨ́ nə ndɨ́ ga, sə́ ŋgə jɨɨ nə́ sə́ mə́ bəd nyúl cínɔŋg gwɔ̂w, shú nə́ nyúúl á kandʉgə kandʉgə í mínəg nyúúl á shwɨy ga. 5  *Zɛmbî nyəmɛ́fwó wə́ nyə á kwəmʉsa sə́ shú cʉg jɔɔŋgʉ̂, a mú wá shé Shíshim yé mílámʉ́d tâŋ bɛ́ɛ́n nə́ a bá yə sə́ gwo.

6 Sâ jɔɔŋg í dʉ sá nə́ sə́ bə́g nə ŋkul búgə́d ja jɛ̂sh, tɛɛm bə́ nə́ sə́ ŋgə mpu nə́, té sə́ bɨ́ ná wa nyúúl ga dɨ́ yí, sə́ cugɛ́ sə́dɨ́ mpwág, sə́ bɨ́ shwóg-shwóg nə Cwámba. 7  *Ntɔ́ jɨ nə́, sə́ aŋgɛ̂ nə dʉ́g nyə, njɨ sə́ ŋgə *búgʉla nə́ sə́nɔ́ŋ sə́ bɨ́ sámbá. 8  *Sə́ ka ŋgə bə nə ŋkul búgə́d, sə́ ŋgə́ yida jɨɨ nə́ sə́ wúg wa nyúúl gaád kə ji Cwámba dɨ́ koogʉ́. 9  *Nə́ ndɛɛ́, tɔɔ sə́ mə́ nyiŋgə ná ŋgə ji wa nyúúl gaád, tɔɔ sə́ mə́ wú, sə́ ŋgə bul jɨɨ njɨ sâ ŋgwûd: nə́ sə́ ŋgə́g nə cʉgə váál á cɛ́ɛl yí. 10  *Nəcé shé bɛ̂sh shé mə́ bá kə tɔ̂w bəl-bə̂l dɨ́ kʉ́l *Krîst mə bá kə cígal mílə́sʉ́ yí, muud yɛ̂sh ka bá ŋwa myə́na myâ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nyə á sá ja nyə á ŋgə cʉgə nyúúl dɨ́ yí: misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí anyunywaâ nə myáŋ myə́na, mi abʉ́bɔ̂w nə myáŋ.

Sɛ́y ŋkwambʉlə

(Rom 5.1-11; Ifz 4.20-24)

11  *Nda sə́ ká ŋgə gwɔ̧́ɔ̧ Cwámba nə́, sə́ ka ŋgə cɛɛl sá nə́ buud bwə́ mágʉləg nə́ kɛ́ɛl dʉ́sʉ́ dʉ́sə bʉ́bə́lɛ́. Sə́ mə́ mpú nə́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, sə́ təl bəl-bə̂l dɨ̂; sə́ mə́ tə́dʉ́gá nə́ sə́ təl nə́mə́ bəl-bə̂l dɨ́ bɨ́dɨ́ mílámʉ́d. 12  *Sə́ áŋgɛ̂ nə nyiŋgə sɔ̧́ ja shús nə́ bɨ shwúg mənyúúl nə sə̂. Mbɔ̂. Sə́ ŋgə yida cɛɛl yə bɨ́ zhɨɨ́ nə́ bɨ jéég bəgʉwa nə shé bə́lə sámbá. Nə́ ndɛɛ́, bɨ é bə nə ciyá bɨ́ mə́ cɨ́ búúd bwə́ ŋgə́ ŋkus nə isâ yâ tɔ́ɔ́n nə tɔ́ɔ́n kú bə yâ lâm dɨ́ cwû wá. 13 Ŋkí sə́ ŋgə nyîn nda lúu í cugɛ́ ná sə́ nə fʉg ɨɨ́, jísə nəcé sə́ mə́ yə Zɛmbî cʉg jísʉ́ ncindî nə ncindî. Ŋkí sə́ mə́ yida nyîn nə́ sə́ bɨ́ nə fʉg ɨɨ́, jísə nəcé sə́ mə́ cɛɛl kwíínd bɨ̂. 14  *Nəcé cɛɛlí *Krîst ŋgə́ cɛɛl sə́ yí í mə́ lwánd sə́ lámʉ́d, sə́ ŋgə́lə tə́dʉga nə́ muud ŋgwûd nyə á yə shú búúd bɛ̂sh, ntɔ́ jɨ nə́ bə́nɔ̂ŋ buud bɛ̂sh bwə́ á yə mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 15  *Nyə á yə shú búúd bɛ̂sh, nə́ buud bwə́ ŋgə́ cʉgə wá, icʉg byáŋ í bə́g nə mfíí shú dɛ́, kú ná nyiŋgə ŋgə bə shú dáŋ; nəcé nyə á yə a gwûm shú dáŋ.

16 Nda í ká bə ntɔ́ nə́, sə́ aŋgɛ̂ ná nə dʉ́g buud mədʉ́gya mâ shí ga. Ŋkí sə́ á fwo ŋgə dʉ́g Krîst mədʉ́gya mâ shí ga, sə́ aŋgɛ̂ ná nə dʉ́g nyə váál dɔɔŋg. 17  *Bɨ mə́ jəlá nə ka mpu nə́, múúd mə ká bə múúd mə Krîst ɨɨ́, a músə kukwumʉga ágúgwáan, cʉg jé acwúlû í mə́ shîn; bɨ mə́ dʉ́g ɨɨ́, a músə muud agúgwáan. 18  *Zɛmbî wə́ ŋgə́ sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg wɛ̂sh, nyə muud nyə á zə wə́ Krîst zə sá ŋkwambʉlə nə shé yɛ́, nyə á ka nə́mə́ yə sə́ sɛ́y nə́ sə́ ŋgə́g nə kala ŋkwambʉlə nyɔɔŋg. 19  *Ntɔ́ jɨ nə́, Zɛmbî nyə á bə Krîst cwû*, a ka ŋgə sá ŋkwambʉlə mpə́dʉ́gá nyəmɛ́fwó nə buud ɔ shí ga, kú ná nyiŋgə kənd lâm íwushí í búúdʉd. Nyə á ka wá sə́ njɨ́ɨ́gʉ́lá lúúd nə́ sə́ ŋgə́g nə kala ŋkwambʉlə nyɔɔŋg. 20  *Sə́ ka ŋgə sá lwámá Krîst nyə a lwâm sə́ yí. Ja sə́ ŋgə́ jɔ̂w bɨ́ yí, Zɛmbî nyəmɛ́fwó wə́ ŋgə́ jɔ̂w bɨ́ ɛ́nɛ. Sə́ mə́ jəgʉla nə bɨ́ jínə́ mə́ Krîst dɨ́ nə́: «Bɨ́dʉ́gá nə́ Zɛmbî sáág ŋkwambʉlə mpə́dʉ́gá bɨnɔ́ŋ nyə.» 21  *Zɛmbî nyə a sá nə́ Krîst bə́g *sə́m jilá íshéd, í njúl nə́ Krîst nyə a shígɛ́ bwɛlɛ bə nə sə́m; nyə a sá ntɔ́ shú nə́ shé bə́g otʉ́təlí kwoŋ mə́ Krîst dɨ̂.

6

1  *Nda jɨ́ nə́ sə́nɔ̂ŋ Zɛmbî wə́ ŋgə́ sɛ̂y nə́, sə́ ka ŋgə cɨ nə bɨ́ nə́: «Kúgá fánda lə́g mpaam mə́ Zɛmbî ntɔ́ nə́ ndɛɛ́, bɨ kú dʉ́g mfíí á cínɔŋg.» 2  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə á cɨ nə́:

Ja fwámɛ́ fwála i á bə yí, mə á magʉlə mə́jəgʉla mwô.

Jwɔ́w wo á ŋgə jɨɨ kwííndyá yí, mə a shí kwíínd wo.

Fwámɛ́ fwála wə́ mə́ ka bə ga. Jwɔ́w wó jə́lá nə bii kwííndyá wə́ ga.

Minjugú mí Pwôl

3 Sə́ áŋgɛ̂ nə bwɛlɛ jɨɨ nə́ sə́ mə́ kwal múúd bɔɔgʉ́, nəcé sə́ acɛ́ɛ́lɛ́ sá nə́ buud bwə́ mpyényʉ́g isɛ́y bísʉ́. 4  *Sə́ ŋgə yida sɔ̧́ nə́ bɨ shwúg mənyúúl nə sə̂ mə́zhɨɨ́ mɛ̂sh dɨ́ nə́ sə́ bɨ́ fwámɛ́ ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ Zɛmbî; sə́ ka ŋgə bul bə nə jísɔ́w: jísɔw *incwaw í ntʉg, jísɔw micúŋ, jísɔw yágʉ́wó, 5  *jísɔw bígə́, jísɔw mimbwug, jísɔw ociŋʉ́cində̂, jísɔw yɨ́ɨ́ŋgá ísɛ́y, jísɔw məfúfə məgwə̂, jísɔw mə́zha. 6  *Sə́ ŋgə ci mənyúul, sə́ nə mpúyá, sə́ nda nə milámʉsa, sə́ nə jɔ̧ lâm, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim ŋgə́ kyey nə sə́, sə́ njúl nə cɛɛlí á kú nə məkə́ŋ, 7  *sə́ njúl nə ciyá jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ yí, sə́ nə mpífə́ mə́ Zɛmbî, sə́ nə məkwɔ̧ɔ̧ mə dɔ́ɔ́mb mâ otʉ́təlí, mǎ lúmbʉ́lí nə mǎ kaambʉlə nyúul. 8 Gúl ja buud gúmal sə́, gúl ja bwə́ saambʉlə sə̂; gúl ja bwə́ mpyaam sə̂, gúl ja bwə́ sá sə́ məshwúmb; gúl ja bwə́ ŋwa sə́ nda buud ɔ mə́shɨɨgâ, sə́ báá njúl otʉ́təlî; 9  *gúl ja bwə́ ŋwa sə́ nda ojínə, í njúl nə́ buud bwə́ mpú sə̂, bwə́ ŋwa sə́ nda sə́ ŋgə júgʉla, í njúl nə́ sə́ ŋgə cʉgə, bwə́ dʉ́g sə́ nda sə́ bɨ́ íntʉ́gʉ́líd, njɨ muud kú gwú sə́, 10  *bwə́ ŋgə́ sá sə́ isâ í cɛ́yʉg lámʉ́d yí, sə́ báá njɨ məshusʉg məshusʉg, sə́ njúl mə́búwa dɨ́, njɨ sə́ ŋgə́ sá nə́ bɔ́ɔ́l bwə́ bígʉ́g, sə́ ŋgə́ fúfə nə sâ jɛ̂sh, njɨ sə́ mbííd byɛ̂sh.

11 Yé bwááŋg wâ Kɔrɛ̂nt, sə́ á jaaw bɨ́ isâ byɛ̂sh kú shweel tɔɔ ŋgwûd, sə́ á juw bɨ́ milâm mísʉ́ nə́ wúŋgʉ́lúŋ. 12 Sə́ báá sə́ afwóyɛ́ yɔw cɛɛlʉ́lə bɨ̂, bɨ wə́ bɨ acɛ́ɛ́lɛ́ lə́g cɛɛlí sə́ ŋgə́ cɛɛl bɨ́ yí. 13  *Ságá nə́mə́ sə́ nda sə́ ŋgə́ sá bɨ́ nə́. Mə ŋgə cɨ nə bɨ́ tâŋ nda bwán bâm náaá «juwʉgá nə́mə́ sə́ mílám mín nə́ wúŋgʉ́lúŋ!»

Kúgá fʉla sámbá nə oháádɛn

14  *Kúgá fʉla sámbá nə oháádɛn*, kə sá dúl váál mbɛɛ mpwɔ̧ɔ̧da kú nə wɨ́ɨ́mbʉ́lé; nyáyɛ́ mpwəmá nyɨ́ nə ŋkul bə mpə́dʉ́gá bíshʉ́lə mə́cɛ̧ɛ̧ nə bə́lə kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ yí? Dáyɛ́ kɔw mə́ŋkɛnya bə́nɔ̂ŋ yídʉ́gʉ́ bɨ́ nə ŋkul bə nə ndɨ́ yí? 15 Dáyɛ́ váál cʉ́ŋ wɨ́ nə ŋkul bə mpə́dʉ́gá *Krîst bá Beliár† yí? Jáyɛ́ wɔ́ŋgɔ́ mbúgʉla bá háádɛn‡ jɨ́ nə ŋkul bə nə ndɨ́ yí?

16  *Mpáánzə́ Zɛmbî í mə́ bwɛlɛ fʉla jɨ́ nə ozɛmbî wâ yadʉ́g? Mpugá nə́ shé báá shé jɨ Mpáánzə́ mə́ Zɛmbî á kuwô, nəcé Zɛmbî nyə á cɨ́ nə́:

Mə bá ji bwə́dɨ́, sə́nɔ́ŋ mə bá cʉgə,

mə bə Zɛmbî wáŋ, bâŋ bə kúl jâm.

17  *Nə́ ndɛɛ́,

wúgá na bwə́dɨ́, béégyágá nə bwo, Cwámba ŋgə cɨ ntɔ́.

Kúgá kúnya nə sâ ádʉdanâ.

Mə ka bá ŋwa bɨ́ nə məshusʉg.

18  *Mə bá bə bɨ́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́,

bɨ́ bə mə bwân wəábudûm nə wəábudâ.

Cwámba á ŋkul nyɛ̂sh ŋgə cɨ ntɔ́.

7

1  *Isâ byɛ̂sh Zɛmbî nyə á ŋgə kaag ínɨ í dʉ́gyá nə shé. Nda jɨ́ nə́ Zɛmbî nyə á ŋgə kaag sə́ byo nə́, yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, shé yílʉ́gá sâ jɛ̂sh í ŋgə́ lweegʉshi shé mənyúúl nə *mishíshim ícʉg í íshéd yí. Shé ŋwagá Zɛmbî nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́, shé ka ŋgə casʉlə bə́lə nə kuú njɔɔnd á cɛ́ɛl yí.

Məshusʉg mə́ Pwôl

2  *Juwʉgá milám, jil sə́ cínɔŋg. Sə́ áshígɛ́ byaagʉlə nə muud, sə́ kú dɨ́ya nə muud, kú nə́mə́ nyúg tɔɔ muud. 3  *Mə aŋgɛ̂ cɛɛl cɨ nə́ bɨ mə́ jág sá gúl sâ; mə shí bwey jaaw bɨ́ nə́ sə́ mə́ cɛɛl bɨ́ váál á nə́, tɔɔ bɨ mə yə́, tɔɔ bɨ mə́ nyiŋgə cʉgə, njɨ sə́ ŋgə́ cɛɛl bɨ̂. 4  *Mə ŋgə jág bul bə nə búgə́ nə bɨ̂, mə ŋgə bəgʉwa nə bɨ́, lâm dʉ bul cwaalʉwo mə, məshusʉg dʉ bə mə ntɔ̧ mínjɨ *íncwaw í ntʉg byɛ̂sh sə́ ŋgə́ bwəma nə ndɨ́ yííd.

5  *Mpugá nə́, ja sə́ á wɔ́ɔ́s Masedwân yí, sə́ áshígɛ́ bə nə wogá, njɨ incwaw í ntʉg məváál mɛ̂sh. Nəcé í á bə, buud bə́ ŋgə́ lúmbʉli nə sə́, milâm mí njúl nyiŋgə bə sə́ ifwaas ifwaas. 6  *Njɨ, Zɛmbî mə́ dʉ bə, ja múúd cúgɛ́ ná nə bándáyé yí, a wá nyə ŋkul lámʉ́d. Nywáá nyə á ka nə́mə́ sá nə́ Títus wɔ́ɔ́sʉ́g, í mú wá sə́ ŋkul mílámʉ́d. 7 Í cúgɛ́ nə́ njɨ wɔ́ɔ́sʉ́lə Títus nyə a wɔ́ɔ́s wə́ í á wá sə́ ŋkul mílámʉ́d, í á bə nə́mə́ nə bímbí bɨ́ á wá nyə ŋkul lámʉ́d yí. Nyə á jaaw sə́ váál bɨ́ ŋgə́ yímə nə́ bɨ mə dʉ́g sə́ yí, nə váál sə́ ŋgə́ cɛy bɨ́ lámʉ́d yí, nə váál bɨ́ ŋgə́ cɛɛl ŋkɛ̂ny mbag wâm yí. Məkə̂l mɔɔŋg mə́ á nyiŋgə bul sá mə məshusʉg.

8  *Mə mpú nə kálaad mə́ á ntɨ bɨ́ yɛ́ nyə a ntágʉlə bɨ̂. Bə́lɛ́, mə a shíŋgi nə dʉ́gʉ́lə nda bɨ́ á gwág bɨmɛ́fwó cɛy lámʉ́d ja jɔɔŋg dɨ́ nə́. Njɨ, mə anyíŋgə́yɛ́ ná shíŋgi. 9 Mə́ yidá bə nə məshusʉg ja gaád. Mə jɨ nə məshusʉg, kú bə nəcé nda bɨ́ á bə nə məcɛy mə lâm nə́, í yidá bə nəcé, məcɛy mə lâm mʉ́n mɔɔŋg mə́ á sá nə́ bɨ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá. Ntɔ́ mə́ lwó nə́ məcɛy mə lâm mʉ́n mə́ á bə váál Zɛmbî mə́ dʉ́ cɛɛl yí. Ntɔ́ jɨ nə́ sə́ áshígɛ́ sá bɨ́ məbɔ̂w. 10 Nəcé, múúd mə ká gwág váál mə́cɛy mə lâm Zɛmbî mə́ dʉ́ cɛɛl yí, muud wɔɔŋgʉ́ nyə e cɛ́nd mítə́dʉ́gá, a mú *dʉ́g cʉg, a kú ná nyiŋgə shíŋgi mə́cɛy mə́ á sá nyə lámʉ́d má. Njɨ, múúd mə ká gwág váál mə́cɛy mə lâm mâ shí ga, mə́ kwaamb nyə shwɨy. 11  *Bɨ a gwág váál mə́cɛy mə lâm Zɛmbî mə́ dʉ cɛɛl yí; bɨ mə́ ka dʉ́g sá í á kwaamb bɨ́ yí: A mâŋ mə́jigʉwa e! A wâŋ mpǔlə kaambʉlə nyúul e! A wâŋ shíŋgílə e! A jâŋ gwɔ̧́ɔ̧́gə́ e! A jâŋ jɔ̧ yéésh e! A jâŋ kááfə́ e! A wâŋ mpǔlə sʉ́g múúd nyə á byaagʉlə yɛ́ e! Bɨ a lwó nə́ milám mín mí á bə otʉ́təlí ja bɨ́ á kwambʉlə lə́sʉ́ wɔɔŋg yí.

12  *Kagá mpu nə́ ja mə́ á cilə bɨ́ yí, í áshígɛ́ bul bə shú múúd nyə á byaagʉlə yɛ́, kú nyiŋgə bə shú múúd bwə́ á byaagʉlə nə ndɨ́ yɛ́. Mə á cilə bɨ́ shú nə́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, bɨ dʉ́gʉ́g váál bɨ́ ŋgə́ jigʉwa nə sə́ yí. 13 Sâ í á wá sə́ ŋkul mílámʉ́d wə́ nɨ.

Í á ka ntâg bə, ŋkul mə́ bə sə́ mílámʉ́d ntʉ́nɨ ɨɨ́, sə́ nyiŋgə bul gwág nywa mə́shusʉg Títus nyə á bə nə ndɨ́ má. Nyə á bə nə məshusʉg nəcé bɨ bɛ̂sh bɨ a sá nə́ lâm í jáág nyə shí. 14  *Bɨ mə́ dʉ́g ɨɨ́, bəgʉwálə mə á ŋgə bəgʉwa nə bɨ́ nyə́dɨ́ míshʉ́d yí, í á shí bə nə zhɨɨ́. Nə́ ndɛɛ́, nda sə́ mə́ dʉ bwey jaaw bɨ́ njɨ obʉ́bə́lɛ́ nə́, í á shí nyîn nə́ mə́ a shí bə nə ŋkaam nə́ mə bə́gʉwag nə bɨ́ mísh mə Títus dɨ́. 15  *A jɨ njɨ kə́ dʉ tə́dʉga váál bɨ́ á dʉ sá nyə məgwág yí, nə váál bɨ́ á lə́g nyə nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́ nə məjigʉwa yí. Nyə a mə́ ka nyiŋgə jág bul cɛɛl bɨ̂. 16 Mə jɨ bul bə nə məshusʉg nə́ bɨ mə́ sá nə́ mə búgʉ́lág bɨ̂.

8

Kwííndʉ́lə ókrîstɛn

1  *Bwaaŋg, sə́ ŋgə jɨɨ nə́ bɨ mpúg váál mpaam mə́ Zɛmbî í á mə́ sɛ̂y mə́dɔ̧ mâ Masedwân dɨ́ yí. 2 Ncúlyá *íncwaw í ntʉg í ŋgə tɨ̂ bwo məkuú shí, njɨ báá bʉ́sə nə məshusʉg ntɔ̧ mínjɨ. Məshusʉg mɔɔŋg mə́ wə́ mə́ sá nə́, məbúwa mə́ tɛɛm bii bwo nə́ nywád ɨɨ́, bwə́ mə́ yida lwó nə́ báá bwə́ bul bə nə lâm yána. 3 Bwə́ á mə́ wá mə́yə́na bímbí í jə́lá nə məbii máŋ yí, mə jee nə́mə́ cɨ nə́ bwə́ á cɔ̧́ bímbí í jə́la yí; bwə́ á sá ntâg sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ́ nə tə́dʉ́gá wáŋ bwə́mɛ́fwó. 4 Bwə́ á zə jəgʉla nə sə́, bwə́ bul yáág nə́ sə́ sáág bwo mpaam nə́ bwə́ wáág məbwə́ sâ sə́ ŋgə́ sá buud ɔ Zɛmbî yííd. 5 Bwə́ á wá ntâg mənyúúl ntɔ̧ váál sə́ á ŋgə tə́dʉga yí, tɛ́ɛ́d fwo yə Cwámba icʉg byáŋ, nyiŋgə yə sə́ nə́mə́ nda Zɛmbî nyə á jɨɨ nə́ bwə́ sáág nə́. 6  *Sə́ á ka nə́mə́ yáág nə Títus nə́ nyə muud á tɛ́ɛ́d nə́ bɨ sáág sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mpáam wɔɔŋg yɛ́, a sáág nə́ bɨ cásʉləg váál í jə́la yí. 7  *Ká, bɨ báá bʉ́sə nə isâ byɛ̂sh məŋkund məŋkund: bɨ bʉ́sə nə búgə́ álal-ŋkul, bɨ́ nə fʉg kaand, nə mpúyá, nə kááfə́ áyíyáág, nə məma cɛɛlí bɨ́ á lə́g nə sə́ yí. Í jɨɨ nə́mə́ nə́ bɨ búlʉg wá mílâm sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mpáam wɔɔŋgʉ́d. 8 Mə ayɨ́ɨ́mbʉ́líyɛ́ bɨ̂, mə ŋgə yida jaaw bɨ́ váál bɔ́ɔ́lʉ́gá báá bwə́ ŋgə́ jigʉwa yí, shú nə́ məjigʉwa mɔɔŋg mə́ lwóg ŋkí cɛɛlí jɨ́n í ŋgə bánda wú lámʉ́d. 9  *Bɨ mə mpú lâm yána mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst; bɨ mə mpú nə́ nyə á bə, a mbíd zhwog kúm, a bɨ́d dwo, a zə nyíŋgal nyúúl mə́búwa dɨ́, shú nə́ bɨ wə́ yídag bíg mə́búwa mɛ́d.

10  *Mə́ jaaw bɨ́ váál mə́ ŋgə́ dʉ́g cínɔŋg yí, í é kwíínd bɨ̂. Jɨ́ nə́, tɛ́ɛ́d mbú í á cɔ̧́ yí, bɨ á bə buud ɔ áshúshwóógʉ́ nə́ bɨ mə sɛɛŋg mwaanɛ̂; bɨ a shígɛ́ bə shúshwóógʉ́ njɨ sɛɛŋgʉ́lə dɨ́, bɨ wə́ bɨ a tɛ́ɛ́d bə nə yéésh. 11 Casʉləgá tə́dʉ́gá wʉ́n ja gaád. Ságá nə́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ í bwə́mag nə məma yéésh bɨ́ á bə nə ndɨ́ yí, í nyîn nə bímbí lʉ́ mə́bii bɨ́ bʉ́sə́ nə ndɨ́ yí. 12  *Ja múúd mə́ sá yána nə́ i ŋgə wú nyə lám dɨ́ cwú yí, ŋgaá bwə́ lə́g nyə nə sâ á jɨ́ nə ndɨ́ yí; kú bə sâ á cúgɛ́ nə ndɨ́ yí. 13 Í cúgɛ́ nə́ muud ŋgə́g nə yîl bɔ́ɔ́l búúd mə́ntágʉla dɨ́ nə́ ndɛɛ́ nyɛ yidá ŋgə nyasʉla nyasʉlág. Í yidá bə nə́ buud bɛ̂sh bwə́ bə́g nə məbii məbímbí. 14 Í jɨɨ fwála gaád nə́, sâ bɨ́ mə́ búl bə nə ndɨ́ cɔ̧́ bɔ́ɔ́lʉ́gá yí, í kə́g lwándʉlə bwo kʉ́l bʉ́sə́ bush yí; shú nə́ jɔɔŋg bwə́ bá nə́mə́ bul bə nə ndɨ́ dúl jwɔ́w dɨ́ yí í bág lwándʉlə bɨ́ kʉ́l bɨ́ mə́ bá bə bush yí; na, isâ í mú bə bɨ́ məbímbí, 15  *nda Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ nə́. A ŋgə cɨ nə́:

Muud nyə á bul cwéég yɛ́ nyə a shígɛ́ bə nə sâ í ŋgə́ ntɔ̧ gwɔ̂w.

Nyɔɔŋg nyə á cwéég bíbíyá yɛ́, nyə ashígɛ́ fúfə nə sâ.

16 Mə yə́ Zɛmbî akíba, nyə muud nyə á sá nə́ Títus bə́g nə́mə́ nə váál zɛ́ny dɔɔŋg shú dʉ́n yɛ́. 17 Nəcé Títus mə́ magʉlə sâ sə́ á ŋgə jɨɨ nə́ í bə́g yí. A mə́ tɨ́ njɔɔnd zə́lə nûŋ bɨ́dɨ́ nda nyə á dʉ bwey bwánd. 18 Sə́ ámə ntɨ bá ŋgwɔ́l *mínyɔŋʉ̂ wúsʉ́ mə́dɔ̧ mɛ̂sh mə́ ŋgə́ ságʉsə sâ á ŋgə sá shú Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl yí. 19 Sâ í búl bə yí jɨ́ nə́ mədɔ̧ mə́ mə́ fɛ́ɛ́sh nə́mə́ nyə nə́ sə́nɔ́ŋ wə́ zə́g sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mpáam ga. Sə́ ŋgə sá wo shú nə́ Cwámba nyəmɛ́fwó ŋwág gúmə́, sə́ lwándʉlə jɔ̧jɔ̧ íyuug bísʉ́. 20 Sə́ ŋgə bwey mpu káálʉgə nə́ buud bwə́ bə́g kú kwey íwushî sə́dɨ́ ísɛ́yʉ́d ja sə́ ŋgə́ kala zhwog *mwaanɛ̂ bwə́ á mə́ yə sə́ mbag yɛ́. 21 Sə́ ŋgə sɔ̧́ nə́ sə́ sáág mənywa mísh mə́ búúd dɨ́ nə́mə́, kú bul bə njɨ mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 22 Sə́ mə́ ntɨ nə́mə́ ŋgwɔ́l mínyɔŋʉ̂ wúsʉ́. Mínyɔŋʉ̂ wúsʉ́ wɔɔŋgʉ́, sə́ á mə́ faas kááfə́ jé ija ija nə́ ndɛɛ́, a mə́ nyiŋgə nə́mə́ lwó sə́ jíga ja nə́ a jɨ nə fwámɛ́ yéésh, a ŋgə bul shwu nyúul nə bɨ̂. 23  *Títus jɨ muud gwooŋg waamə̂, sá wə́ sə́ ŋgə́ sɛ̂y nûŋ bɨ́dɨ́; bɔ́ɔ́lʉ́gá bwááŋg bâŋ, mədɔ̧ wə́ mə́ ámə ntɨ bwo, bwə́ ŋgə zə shú nə́ *Krîst ŋwág gúmə́. 24  *Lwógá bwo nə́ bɨ mə́ cɛɛl bwo, bɨ́ lwó nə́mə́ bwo nə́ bɨ mə mpíyá nə bəgʉwálə sə́ mə́ dʉ bəgʉwa nə bɨ́ bwə́dɨ́ míshʉ́d yí; lwógá bwo ntɔ́ mədɔ̧ mə́ ŋgə́ dʉ́g.

9

Lə́sʉ́ míkwííndyá

1  *Sə́ ŋgə sɛɛŋg *mwaanɛ̂ nə́ sə́ mə́ bá kwíínd búúd ɔ Zɛmbî nə ndɨ́. Mə nyiŋgə́lə cilə bɨ́ shú dɔɔŋgʉ́, í bə nda mə́ ntɛɛŋg. 2 Mə mpú nə́ bɨ bʉ́sə nə məma zɛ́ny, mə́ dʉ bəgʉwa nə zɛ́ny jɨ́n jɔɔŋg búúd ɔ Masedwân dɨ́ míshʉ́d nə́: «Buud ɔ Akayî bʉ́sə bwey bə ŋkwəmʉsá té mbú í á cɔ̧́ yí.» Wálə bɨ́ mə́ wá mə́nyúúl sáal dɔɔŋg dɨ́ yí í mə́ nyiŋgə gwûmʉshi bɔ́ɔ́l ŋkí bulya yéésh. 3  *Mə mə́ ka ntɨ bwááŋg shú nə́ bəgʉwálə mə́ dʉ́ bəgʉwa nə bɨ́ yí í nda bə mə ŋkóŋgʉ́g. Í jɨɨ nə́ bɨ bə́g ŋkwəmʉsá nda mə́ á cɨ nə́. 4 Mə ŋgə bɛɛmb nə́ ŋkí sə́nɔ̂ŋ buud ɔ́ Masedwân sə́ mə́ zə́, sə́ zə kwey nə́ bɨ́ cugɛ́ ŋkwəmʉsá; á shwôn nə sə́ buud sə́ mə́ dʉ bul lɔ̧́ bɨ́ wá e, á shwôn nə bɨ nə́mə́ e! 5 Gwə́ wə́ mə ámə tɛ́ɛ́d ntɨ bwááŋg shwóg zə sá nə́ bɨ kwə́mʉsag məyə́na mʉ́n yí. Bwə́ zə́ sɛɛŋg mə́yə́na bɨ́ á bwey kaag nə́ bɨ mə bá wá má, í mú bá lwó nə́ bɨ́ ŋgə sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ́ nə jɔ̧ lâm, kú bə íwú-júsʉ́d.

6  *Mpugá nə́ í dʉ bə, muud mə sá ŋkɔ́ɔ́g nə məmpəg mə́ bɛ̧ yɛ́, kú nə́mə́ bul bə nə idʉ̂w í sʉw; nyɔɔŋg mə búl bɛ̧ yɛ́, bul nə́mə́ bə nə idʉ̂w í sʉw. 7 Muud yɛ̂sh wág məyə́na váál á mə́ ŋwa cígʉ́lá nə lâm yé yí; muud kú ŋgə sá a ŋgə́ shúsʉla, kú nyiŋgə sá nda sâ cíndʉ́lá; nəcé Zɛmbî mə́ cɛɛl múúd mə wá mə́yə́na nə məshusʉg yɛ́. 8 Zɛmbî jɨ ntâg nə ŋkul nyiŋgə bul sá bɨ́ mpaam shú nə́ bɨ dʉ́g bə nə isâ í kwágá nə bɨ́ məzhɨɨ́ mɛ̂sh yí, wəla dɛ̂sh, bɨ́ dʉ nə́mə́ bə nə jwuŋ váál á nə́ bɨ dʉ sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí anyunywaá myɛ̂sh mí jə́lá nə sɨ̂y myá. 9  *Í mú bə nə́mə́ nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́, nə́: «A mə́ bə nə yána, a mə́ kaaw mímbúmbúwá isâ, otʉ́təlí bɛ́ bwə́ ji kandʉgə kandʉgə».

10  *Zɛmbî wə́ mə́ dʉ yə búúd məmpəg nə idʉ̂w yâ də. A bá nə́mə́ yə bɨ́ məmpəg, a sá nə́ məmpəg mɔɔŋg mə́ fwúg, bɨ mú bá bul nyiŋgə ŋgə sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. 11  *Nə ndɛɛ́, bɨ́ ka bá bíg mímbii myɛ̂sh, bɨ mú nə́mə́ bá bul nyiŋgə bə nə yána. Nə́ ndɛɛ́, ja sə́ mə́ bá dʉ kala búúd isâ bɨ́ mə́ bá dʉ wá yí, buud bɔɔŋg bwə́ mú bá dʉ lɔ̧́ Zɛmbî nəcé yána dʉ́n. 12 Sɛɛŋgʉ́lə bɨ́ ŋgə́ sɛɛŋg mwaanɛ̂ nɨ, í é kwíínd búúd ɔ́ Zɛmbî; í áshúgɛ ntâg nə́mə́ shúg cínɔŋgʉ́, í é sá nə́mə́ nə́ buud bwə́ búlʉg lɔ̧́ Zɛmbî. 13 Buud ɔ́ Zɛmbî bwə́ é dʉ́g nə́ bɨ́ ŋgə ŋwa Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə *Krîst nə məgwág, bɨ́ ŋgə fʉla isâ nə buud ɔ́ Zɛmbî wâ Yurʉ́səlɛm, nə bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh, bɨ aŋgɛ̂ ntâg sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ́ nə mílâm mímbá. Ja búúd ɔ́ Zɛmbî bwə́ é dʉ́g ntɔ́ yí, bwə́ é magʉlə nə́ bɨ́ ŋgə sá fwámɛ́ sâ, bwə́ ka yə Zɛmbî gúmə́. 14 Bâŋ bwə́ é bul cɛɛl bɨ̂*, bwə́ ka dʉ jəgʉla nə Zɛmbî shú dʉ́n nəcé a mə́ sá bɨ́ mpaam í ŋgə́ ntɔ̧ minjɨ. 15  *Akíba nə Zɛmbî, nə məma yána á ntɔ̧ ŋkwóŋ nyə á mə́ sá sə́ yí.

10

Pwôl jɨ nə́mə́ sɔ́ɔl məsáal mə́ Krîst

1  **Məmɛ́fwó Pwôl, mə mə́ teeg kə̂l nə bɨ̂; ŋgaá bɨ mə́ dʉ cɨ nə́ mə́ dʉ bə fufwáás múud ja shé bʉ́sə́ kʉl ŋgwûd yí, njɨ ja mə́ jɨ́ shwóg-shwóg nə bɨ́ yí mə bə nə ŋkʉ́d. Nə́mə́ nda shé mə́ mpú nə́ Yésus nyə á bə nə lám nə́ shɛɛ, nə jɔ̧ lâm nə́, 2  *mə tɛ́ɛ́g bɨ́ məbwə́ nə́: kúgá sá nə́ mə bág nyiŋgə zə bə nə ŋkʉ́d ja mə́ é wɔ́ɔ́s nûŋ yí. Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə cɨ nûŋ nə́ mə ŋgə bɛ̧ iyéésh yâ shí ga. Mə jɨ ŋkwəmʉsá nə́ mə zə́ fwo lwó búúd bɔɔŋgʉ́ ŋkʉ́d nə ijíjɔɔl. 3 Jɨ́ mpu bə bʉ́bə́lɛ́ nə́ sə́ bʉ́sə buud ɔ shí ga; njɨ, sə́ aŋgɛ̂ gwána nda buud ɔ shí ga. 4  *Mpugá ntâg nə́ məkwɔ̧ɔ̧ mə dɔ́ɔ́mb sə́ mə́ dʉ kə nə ndɨ́ dɔ́ɔ́mb dɨ́ má mə́ cúgɛ́ mə́kwɔ̧ɔ̧ mâ shí ga; njɨ, mə́sə nə ŋkul mə́ Zɛmbî, mə́ dʉ cɛ́ɛ́g íkɔ́ɔ́gʉ́lə́ í dɔ́ɔmb*. Sə́ mə́ dʉ caam mbɛɛ fʉg məshɨɨgâ, 5  *caam nə́mə́ sâ jɛ̂sh í láá búúd zhɨɨ́ nə́ bwə́ bə́g kú mpu Zɛmbî yí. Sə́ mə́ dʉ wá tə́dʉ́gá wɛ̂sh mímbwugʉd, sá nə́ í bə́g nə məgwág nə *Krîst. 6  *Ja bɨ́ mə́ bá bə bɨ mú ŋgə mpu gwág nə Zɛmbî yí, sə́ mə́ bá ka bə ŋkwəmʉsá mə́ yə́ búúd ɔ mə́bún intʉ́gʉ́lí.

7  *Dʉgá mpu dʉ́g ísâ. Ŋkí muud mə dʉ́g nə́ nywáá músə muud mə́ Krîst ɨɨ́, á jəla nə́mə́ nə mpu ja ŋgwûd á kandʉgə nə́, nda á jɨ́ múúd mə́ Krîst nə́, sə́ bʉ́sə nə́mə́ búúd ɔ́ Krîst. 8  *Í ká bə nə́ mə ŋgə nywá bul bəgʉwa nə ŋkul Cwámba nyə á yə mə yí, mə kú ntâg gwág shwôn. Njɨ mə mpú nə́ Cwámba nyə á yə mə ŋkul nyɔɔŋgʉ́ nə́ mə sáág nə́ bɨ lálʉg búgə́d, kú yida bə nə́ mə zə́g bʉ́lal bɨ̂. 9 Mə aŋgɛ̂ nə jɨɨ nə́ okálaad bâm bwə́ ŋgə́g nə sá bɨ́ ikukwɛndɛ. 10 Mə mpú nə́ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ dʉ cɨ nə́ okálaad mə́ dʉ cilə bɨ́ wá bwə́ dʉ bə nə mpə̂l, bwə́ njúl ŋkí lal ŋkûl; njɨ ja məmɛ́fwó mə́ wɔ́ɔ́s yí, mə njúl zhizhe, lə́sʉ́ wâm kú nə mfíí. 11  *Muud yɛ̂sh mə cɨ́ ntɔ́ yɛ́ mpúg nə́, váál íciyá byâm bísə́ ja mə́ ŋgə́ cilə shwóg-shwóg yí, ntɔ́ nə́mə́ wə́ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myâm mí é bə ja mə́ é wɔ́ɔ́s yí.

12  *Sâ jísə́ yí jɨ́ nə́, sə́ cugɛ́ nə ŋkul cɨ nə́ sə́nɔ̂ŋ buud bwə́ ŋgə́ sɔ̧́ nə́ buud bwə́ shwúg mənyúúl nə bwo wá sə́ bʉ́sə váál ŋgwûd; sə́ cugɛ́ nə́mə́ nə ŋkul sheé yagʉla micé nə bwo; ŋwálə bwə́ mə́ ŋwa bwə́mɛ́fwó nda iyuug yí í lwó nə́ fʉg í mə ncundɔw bwo. 13  *Sə́ báá sə́ acɛ́ɛ́lɛ́ bəgʉwa nə́ ndɛɛ́ ntɔ̧ mínjɨ, sə́ ŋgə nə́mə́ bəgʉwa njɨ nə bímbí Zɛmbî nyə á yigʉla nə́ sə́ zə́g nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl nə́ ndɛɛ́ zə wɔ́ɔ́s bɨ́dɨ́ nɨ. 14 Sə́ aŋgɛ̂ nə ntɔ̧ minjɨ, nə́mə́ ki sə́ a shígɛ́ zə wɔ́ɔ́s nûŋ bɨ́dɨ́. Ŋgaá nə́ sə́ wə́ sə́ á tɛ́ɛ́d zə nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ Krîst nûŋ bɨ́dɨ́? 15  *Sə́ cugɛ́ nə bəgʉwa ántɔ̧ mínjɨ, váál á nə́ sə́ kə ŋgə bəgʉwa nə ízhaá isɛ́y. Mbɔ̂. Sə́ mə́ yida tə́dʉga nə́ búgə́ jɨ́n í é ŋgə lal lalʉ́g ɨɨ́, isɛ́y bísʉ́ í mú ŋgə nyiŋgə mpu nyîn kʉ́l Zɛmbî nyə tə̂l sə́ nə́ sə́ sɛ́yʉ́g yí. 16 Ja ísɛ́y bísʉ́ í é mpu nyîn na bɨ́dɨ́ yí, sə́ mú ka cɔ̧́ kə nə jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl shwóg, nda kə bəgʉwa nə isɛ́y bɔ́ɔ́l bwə́ á bwey sá yí. 17  *Muud mə cɛ́ɛ́l bəgʉwa yɛ́, bə́gʉwag nə sâ Cwámba nyə a sá yí. 18  *Muud mə sɔ̧́ nə́ buud bwə́ shwúg mənyúúl nə nyə yɛ́, nyə dɨ́ bwə́ dʉ magʉlə yɛ́; njɨ nyɔɔŋg Cwámba mə sá nə́ bwə́ shwúg mənyúúl nə nyə yɛ́.

11

Pwôl, fwámɛ́ múúd lwámá mə́ Krîst

1 Mə zə́ ná nywá lás nda mpúfú, bɨ ɔ jísɔ́w mə. Bə́lɛ́, jísɔ́wʉ́gá mə. 2  *Mə ŋgə baag bɨ́ mbɔɔg mə́ Zɛmbî. Nəcé mə a jî bɨ́ bâ shú ŋgwûm ŋgwûd, njɨ *Krîst. Mə́ jɨɨ nə́ mə bág kə ntɛɛŋgʉli bɨ́ nyə́dɨ́ bɨ njúl nda ncwíyɛ̂ sás dʉ́sə́ ná nə́ fwɔ̧́-fwɔ̧́ yí. 3  *Njɨ, mə ŋgə fúndə nə́ bɨ bág gwaa kənd mítə́dʉ́gá nə́ ndɛɛ́ bɨ músə bá ŋgə kyey nə Krîst milâm mímbá; nəcé ntɔ́ wə́ nywâ nyə á zə nə məkə́ŋ zə shɨɨg Ifa yɛ́. 4  *Mə ŋgə fúndə́ ntɔ́ nəcé bɨ́ ŋgə bə nə́, njɨ nə́ muud mə́ zə bɨ́dɨ́ zə cúndə Yésus ishús, kú bə nyɔɔŋg sə́ á cúndə yɛ́, ŋkí ntâg nə́ bɨ́ mə lə́g *shíshim íshús, kú bə wɔɔŋg bɨ́ á lə́g nə sə́ yí, ŋkí nə́ bɨ́ mə lə́g kɛ́ɛ́l íshús, kú bə nyɔɔŋg bɨ́ á lə́g nə sə́ yɛ́, bɨ́ ŋgə mpu jísɔw isâ ínɨ byɛ̂sh.

5  *Mə́ yida mpu nə́, bɔɔŋg bɨ́ ŋgə́ ŋwa nə́ *buud ɔ lwámá wə́ashílə́-shwánʉ̂ ɔ́nɨ bwə́ antɔ̧́yɛ́ mə nə tɔɔ sâ. 6  *Mə́ je bə nə shúg lə́sʉ́; njɨ, kɔ́ɔ́mb á mpúyá, mə cugɛ́ nə shúg; sə́ á shí lwó bɨ́ ntɔ́ ísâ byɛ̂sh dɨ́ nə mə́zhɨɨ́ mɛ̂sh dɨ̂.

7  *Ntɔ́ nə́ səlʉ́lə mə á səl məmɛ́fwó shí, zə bwiiŋg bɨ́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî ashwâ, shú nə́ bɨ bʉ́nʉ́g gwɔ̂w yí, mə a sá *sə́m aá? 8  *Ja mə́ á ŋgə sɛ̂y bɨ́dɨ́ yí, mədɔ̧ məshús mə́ á lʉ́g məbwə́ məbwə̂ nə mə́ ŋgə́lə yida yə mə myə́na shú dʉ́n. 9 Ja gwə́mɛ́fwó mə́ á bə mə́fúfə dɨ́ nûŋ bɨ́dɨ́ yí, mə a shígɛ́ sá nə́ muud ŋkɛ́nyʉ́g mbag wâm, bwááŋg bwə́ á zhu Masedwân wá bwə́ á shí bwɨ́ɨ́g mə isâ í á ŋgə fúfə mə yí. Mə a sá nə́ bɨ kú ŋkɛ̂ny mbag wâm; mə é dʉ nə́mə́ sá njɨ ntɔ́. 10  *Nə́mə́ nda mə́ jɨ́ nə bʉ́bə́lɛ́ mə Krîst nə́, mə mpú jaaw bɨ́ nə́ muud nyə abʉ́lɛ sá nə́ mə yɔ́wʉg bəgʉwálə Akayî yɛ̂sh dɨ̂. 11  *Mə ŋgə cɨ ntʉ́nɨ nəcé jɨ́? Ye nə́ mə acɛ́ɛ́lɛ́ bɨ́? Mbɔ̂. Zɛmbî mə mpú nə́ mə́ cɛɛl bɨ̂.

12  *Mə áyɔ́wɛɛ́ sálə sâ mə́ ŋgə́ sá bɨ́ yí. Mə é kə nə ndɨ́ shwóg, buud bwə́ ŋgə́ cɛɛl ŋkɛ̂ny mənyúúl nə́ sə́nɔ́ŋ sə́ ŋgə sɛ̂y váál ŋgwûd ɔ́nɨ, bwə́ bə́g kú ná nə zhɨɨ́ bwə́ ŋkɛ̂ny mə́nyúul. 13  *Buud ɔ́nɨ bwə́ cúgɛ́ fwámɛ́ búúd ɔ lwámá, bʉ́sə mbɛɛ́ osɔ́ɔl ɔ mə́sáal wâ ibəmb. Bwə́ á mə́ shweel sâ bʉ́sə́ yí, ka yida dʉ sá nə́ bwə́ nyínʉ́g nə́ buud ɔ lwámá ɔ́ Krîst. 14 Ntɔ́ cugɛ́ nə́mə́ sâ ákáámʉ́g, nəcé *Sátan nyəmɛ́fwó mə́ dʉ nə́mə́ shweel sâ á jísə́ yí, ka yida dʉ nyîn nda *éŋgəles á məŋkɛnya. 15  *Nda *Sátan mə́ dʉ sá ntɔ́ nə́, osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ bwə́ ka nə́mə́ dʉ sá nda bwə́ ŋgə kyey ótʉ́təlí ɔ́ Zɛmbî dɨ̂; muud ka káam jɨ́ cínɔŋgʉ́? Njɨ, bwə́ bá shúgʉla njɨ váál í mpíyá nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myáŋ yí.

Pwôl nyə a mə́ bul jug

(2Kr 4.9-13; 6.3-10; 1Kr 4.8-13; Mis 20.18-27)

16  *Mə́ nyiŋgə cɨ ja ábɛɛ̂ nə́, muud kú ŋwa mə nda mpúfú. Ŋkí ntɔ́ dɨ́, jega ŋwa mə nda mpúfú; sâ jɔɔŋg í é yə mə zhɨɨ́ nə́ mə kág nə́mə́ nywá bəgʉwa. 17 Mə mpú nə́ lə́sʉ́ mə zə́ lás ga í cúgɛ́ váál Cwámba mə cɛ́ɛl yí, jísə lə́sʉ́ ímpwúfú. Njɨ mə mpú nə́ mə jɨ nə sâ mə́ jɨ́ nə ŋkul bəgʉwa nə ndɨ́ yí. 18 Nda ncúlyá buud bwə́ ŋgə́ bəgʉwa bəgʉwa á buud ɔ shí ga nə́, mə zə́ nə́mə́ ka bəgʉwa jâm ja. 19 Bɨ báá mifʉfʉ́gʉ́ bɨ́ ŋgə ntâg jísɔw impwúfú kú nə njugú. 20 Bwə́ ŋgə wá bɨ́ mə́nyámád, ŋgə dɨ́ya nə bɨ́, ŋgə nyúg bɨ́, ŋgə sá bɨ́ isâ ilaŋ ilaŋ, ŋgə cwɨ́ɨl bɨ́ məmpɔ́ɔ́nz; bɨ́ ŋgə jísɔw isâ ínɨ byɛ̂sh. 21 Í mú ka yida nyîn nə́ sə́ bâŋ sə́ á bə mifufwáásʉ́; á shwôn ey!

Í njúl nə́, mə jɨ nə zhɨɨ́ nə́ mə bə́gʉwag nə́mə́ nda bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə́ bəgʉwa nə́. Mə mpú nə́ mə mə́ ná nyiŋgə lás nda mpúfú. 22  *Ŋkí bʉ́sə bwán ɔ́ wə́hebʉrə̂, mə jɨ nə́mə́ mwâ hebʉrə̂; ŋkí bʉ́sə bwán ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l, mə jɨ nə́mə́ mwâ Izʉrəyɛ̂l; ŋkí bʉ́sə onta ɔ́ *Abʉraham, mə jɨ nə́mə́ nta mə́ Abʉraham. 23  **Bwə́ cɨ nə́ bwə́ ŋgə sá isɛ́y í *Krîst ɨɨ́, mə je nə́mə́ lás nda mpúfú nə́, mɛɛ ŋgə bul mpu sá byo cɔ̧́ bwo. Mə cɔ̧́ bwo nə ŋgə́lə wádʉga, cɔ̧́ bwo nə ŋgə́lə kə mímbwug dɨ̂, nyiŋgə bul cɔ̧́ bwo nə ŋgə́lə bwəma nə bígə́. Mə cɔ̧́ bwo nə ŋgə́lə faam nə shwɨy ija ija. 24  *Oyúdɛn bwə́ á mə́ búd mə shí ija itɔ́ɔn, dʉ yíd mə zhud á milwóŋ məwúm mə́lɔ́ɔl nə ibuu*. 25  *Ijwû i ŋgwə́mʉna yíd mə nə milwóŋ ija ilɔ́ɔl, buud lúmə mə məkwóógʉ́ ja ŋgwûd†, byɔ́ɔl búg nə mə ija ílɔ́ɔl. Mə a mə́ já mâŋ mwásə́ ncindî nə bulú ncindî. 26  *Minjɔɔnd mə́ ŋgə́ kə myá mí ŋgə bə mə məwagʉwo məwagʉwo: mə a mə́ ŋgə ntɔ̧ wagʉwo wagʉwo míŋgwɔ̧ɔ̧́, ŋgə bwəma nə izhilʉŋgaanə́, kúl jâm ŋgə́ ndêny mə məláámb, oháádɛn bwə́ ŋgə́ kwal mə məbɔɔgʉ́. Mə a mə́ bwəma nə kakʉ́lə mílɔɔm dɨ́, bwəma nə ndɨ́ íbugád. Mə a mə́ ŋgə ntɔ̧ mâŋ váál áwuwagʉwə̂. Bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ shɨɨg nə́ bʉ́sə nə́mə́ ókrîstɛn nda sə́ wá, wá nə́mə́ mə́wagʉwo. 27  *Mə́ dʉ wádʉga nə isɛ́y í ayíyáág, mə dʉ ji mífum, yə nə məzha, yə nə məshwáás mə́ minʉ́; dʉ ci ídʉ̂w, jug nə məyôŋ, fúfə nə sâ mə́ bwáád. 28 Mə akɛ́ɛ́ mɛɛl cɨ sâ mə́ ŋgə́ yímə nə ndɨ́ jwɔ́w dɛ̂sh yí: nə́ mədɔ̧ mɛ̂sh mə́ bə́g váál í jə́la yí. 29  *Zə́ mə́ tag dúl *Dɔ̧ dɨ́ nə́ ndɛɛ́ mə kú bísh yɛ́? Zə́ mə́ biil nə́ ndɛɛ́ í kú cɛy mə lámʉ́d yɛ́?

30  *Ŋkí í jɨɨ nə́ mə bə́gʉwagí, mə yida bəgʉwa nə iləm byâm. 31  *Zɛmbî mə mpú nə́ mə aŋgɛ̂ nə bwiiŋg ijɔ̧́ɔ̧́, nyə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə Cwámba Yésus; gúmə́ bə́g nə nyə kandʉgə kandʉgə. 32  *Ja mə́ á bə Damás yí, ŋgwə́mʉna Njwú-buud ánʉ́nɨ̂ Aretas nyə a tə̂l yɛ́, nyə á tə̂l buud nə́ bwə́ ŋgə́g nə baagʉsə mimpumbɛ́ mí ŋgwə́la nə́ bwə́ bííg mə. 33 Njɨ, buud ɔ́ Zɛmbî báá bwə́ á wá mə kúdə́d, bwə́ cɛ̧ɛ̧lə míkwoolú ka cɨ́ŋgʉli vúndɛ dɨ́ kənd tɔ́ɔ́n, ka ŋgə shul nyuŋg nə nyuŋg nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s shí; ntʉ́nɨ wə́ mə á faam yɛ́.

12

Isâ múúd cúgɛ́ nə ŋkul mpu yí

1 Ye í jɨɨ nə́ mə bə́gʉwagí? Mbɔ̂! Í avwɔ́lɛɛ́ tɔɔ sâ. Tɛɛm bə ntɔ́, mə zə́ nə́mə́ fwo yida jaaw ísâ Cwámba nyə a lwó mə *mə́ntamə́ mâ mísh nə́ bagə́d yí, nə byɔɔŋg nyə́ á bágʉlə mə *shíshim dɨ́ yí. 2 Mə mpú ŋgwɔ́l múúd mə́ *Krîst nyə á ŋkâŋ kə nə́ ndɛɛ́ kə kumə joŋ álɛ́ɛl dɨ̂. Ŋkí nyə á kə nə nyúúl nyɛ́ ncindî ɔ, ŋkí í á bə ntâg njɨ shíshim yé ɔ, mə ampúyɛ́, Zɛmbî wə́ mə́ mpû. Sâ jɔɔŋg í mə́ sɨ̂y múús mimbú wûm nə mínɔ̧̂. 3 Muud wɔɔŋgʉ́, ŋkí nyə á kə nə nyúúl nyɛ́ ncindî ɔ, ŋkí í á bə ntâg njɨ shíshim, mə ŋgə cɨ nə́ mə ampúyɛ́, Zɛmbî wə́ mə́ mpû. 4 Njɨ mə mpú nə́ nyə a ŋkâŋ kə nə́ ndɛɛ́ kə kumə *Paradis, a mú gwág íciyá í cúgɛ́ nə ŋkul cɨy mə́kə́l mə́ búúd dɨ́ yí, iciyá múúd cúgɛ́ nə zhɨɨ́ mə cɨ́ yí. 5  *Mə é bəgʉwa nə váál ísâ múúd wɔɔŋgʉ́ nyə a gwág byɔɔŋgʉ̂; njɨ, shú dâm məmɛ́fwó, mə yidá bəgʉwa nə iləm mə́ jɨ́ nə ndɨ́ yí. 6 Mə́ mbə̂m cɛɛl nə́ mə́ bəgʉwa, í kú bə mə impwúfú; isâ mə́ jáaw yí bə óbʉ́bə́lɛ́. Njɨ mɛɛ mə ajááwɛ́, bwə́ á bá ŋwa mə ntɔ̧ sâ mə́ ŋgə́ sá yí, nə sâ mə́ ŋgə́ cɨ yí. 7  *Zɛmbî nyə a lwó mə yáág-yáág isâ. Nə́ ndɛɛ́, shú nə́ mə bə́g kú ŋkɛ̂ny nyúúl nə mpǔlə ísâ byɔɔŋgʉ́, nyə á ka bɨ́d nə́ fimâl bə́g mə nyúúlʉ́d, ŋgwɔ́l *éŋgəles mə *Sátan zə yíd mə nə́ mə kú dʉ ŋkɛ̂ny nyúul. 8 Mə á jəgʉla nə Cwámba ija ilɔ́ɔl nə́ a yílʉ́g mə fimâl wɔɔŋg. 9  *Nyə a shígɛ́ yîl, nyə á yida cɨ nə mə nə́: «Mpaam mə́ ŋgə́ sá wo yí í kwagá nə wo. Ŋkul í dʉ sɛ̂y íləmʉd.» Nə́ ndɛɛ́, mɛɛ mə́ yida bəgʉwa nə lám wɛ̂sh ja mə́ jɨ́ nə iləm yí, shú nə́ ŋkul mə́ Krîst í ŋgə́g nə sɛ̂y mə́dɨ́ cʉgʉd. 10 Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, mə gwág nywa ja mə́ bə́ nə iləm yí, ja bwə́ lwîy mə yí, ja cʉg í kə́ mə mbwɔ̧́ yí, ja mə́ bwə́má nə cúwʉ́lí nə yágʉ́wó nəcé Krîst yí.

Nəcé, mə jɨ nə ŋkul ja mə́ jɨ́ nə iləm yí.

Lám wɨ́ Pwôl gwɔ̂w

11 Ŋgaá mə mú ŋgə lás nda mpúfú! Bɨ wə́ mə́ nyasʉlə mə váál sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ dɔɔŋgʉ́d. Bɨ wə́ mə́ jə́lá nə sá nə́ buud bwə́ shwúg mənyúúl nə mə. Nəcé nə́, tɛɛm bə nə́ mɛɛ cugɛ́ tɔɔ sâ, bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ nyîn nda *buud ɔ lwámá wə́ashílə́-shwánʉ̂ ɔ́nɨ, bwə́ ántɔ̧́yɛ́ mə nə tɔɔ sâ. 12  *Bɨ a shí dʉ́g nda məma jísɔ́w jâm í á wééshʉli məyɨɨgyé mə́ múúd lwámá mə́ *Krîst nə́: isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkul yí, nə *isâ í mímbʉ́gú, nə *məshimbá mə́ á ŋgə sɨ̂y. 13  *Mɔ́ɔ́l mə́dɔ̧ mə́ á ntɔ̧ bɨ́ nə jɨ́? Ŋgaá njɨ nə sâ ŋgwûd nə́ mə a shígɛ́ sá nə́ bɨ ŋkɛ́nyʉ́g mbag wâm. Juugá mə nə mə sálə bɨ́ bɔ̂w kɔ́ɔ́mb jɔɔŋgʉ́d.

14  *Mə wál nə́mə́ nyiŋgə zə nûŋ ja álɛ́ɛl, mə é sá nə́mə́ nə́ bɨ bə́g kú ŋkɛ̂ny mbag wâm. Mpugá nə́ mə aŋgɛ̂ nə sɔ̧́ məbii mʉ́n, bɨ wə́ mə́ ŋgə́ sɔ̧́ wá. Ye bwán wə́ bwə́ dʉ wɨ́ɨl obyɔ̂l? Ŋgaá nə́ obyɔ̂l wə́ bwə́ dʉ wɨ́ɨl bwân? 15  *Mə gwág nywa jâm kɔ́ɔ́mbʉ́d nə́ mə kɛ́ɛ́nzhʉg sâ jɛ̂sh, mə kɛɛnzh nə́mə́ mə́mɛ́fwó shú dʉ́n. Ye í é bə, mə ŋgə́ jág bul cɛɛl bɨ́ ntɔ́, bɨ bâŋ nda nyiŋgə mpu cɛɛl mə? 16 Shé bʉ́sə dɨ́ cʉ́ŋ nə́ mə a shígɛ́ sá nə́ bɨ ŋkɛ́nyʉ́g mbag wâm? Njɨ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə cɨ nə́ mə á ŋgə kyey nə bɨ́ mə́kə́ŋʉ́d; nə́ mə a ŋgə ŋwa bɨ́ isâ bɨ kú mpu. 17  *Búúd bɛ̂sh mə́ á dʉ ntɨ bɨ́ wá, ye mə a shí bwɛlɛ ntɨ ŋgwɔ́l zə nyúg bɨ̂? 18  *Mə a yáág nə Titus nə́ a zə́g, mə mú ntɨ bá *mínyɔŋʉ̂ wʉ́n bɨ́ mə́ mpú yɛ́; ye Titus nyə a shí nyúg bɨ̂? Ŋgaá bɨ a shí dʉ́g nə́ sá sə́ bʉ́sə nə mitə́dʉ́gá mimpwûd sə́ ŋgə́ kyey kuú njɔɔnd ŋgwûd? 19 Bweyʉ́lə bɨ́ á tɛ́ɛ́d nə ŋgə́lə cɨ nə́ sə́ ŋgə bul lás ntʉ́nɨ nə́ sə́ ŋgə shwɔ̧ mənyúul bɨ́dɨ́ míshʉ́d. Mbɔ̂! Sə́ ŋgə lás mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, sə́nɔ̂ŋ Krîst sə́ njúl cʉ́ŋ. Yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, lə́sʉ́ wɛ̂sh sə́ ŋgə́ ntâg lás ga wúsə shú nə́ bɨ lálʉg búgə́d. 20  *Mə ŋgə bɛɛmb nə́ ja mə́ bá zə yí mə bág zə kwey bɨ́ dúl váál, kú bə váál mə́ ŋgə́ cɛɛl yí; bɨ bâŋ kwey nə́mə́ mə dúl váál, kú bə váál bɨ́ mə́ cɛ́ɛl yí. Mə ŋgə bɛɛmb nə́ mə bág zə kwey nə́ bɨ́ ŋgə bə nə ozhuyâ, nə mbíya lâm, nə dʉ́lə nyada, nə məfendyâ, nə ojaawʉ́-jaawʉ̂, nə ikúdʉ́gú, nə iŋgûŋ, nə oncúg-nculɛ̂. 21  *Mə ŋgə bɛɛmb nə́ ja mə́ bá nyiŋgə zə nûŋ yí, Zɛmbî waam bág sá nə́ mə gwágʉ́g shwôn bɨ́dɨ́ míshʉ́d. Nəcé, ŋkí mə zə́ kwey nə́ zhwog buud bwə́ á ŋgə sá *misə́m wá bwə́ acɛ́ndɛ́ mítə́dʉ́gá nə́ bwə́ yɔ́wʉg misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ádʉdanâ, yɔw jaŋga, yɔw ásɨ́y-sɨ̂y bwə́ á ŋgə́ sá yɛ́, mə bá jɨɨ yé nda yə̂ lʉ́ shwɨy.

13

Məcwûŋ mə́ áməzhúgʉ́lâ

1  *Ja alɛ́ɛl wə́ mə́ wál zə bɨ́dɨ́ ga. Sə́ é zə dʉ cígal mílə́sʉ́ njɨ owúshinɛd óbá ólɔ́ɔl bwə́ mə́ fwo bwiiŋg mpu ŋgwûd. 2  *Ja mə́ á fwo bə nûŋ ja ábɛɛ̂ yí, mə a shí fwo bwey lás nə buud bwə́ á ŋgə sá *misə́m wá, nə bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh. Mə tɛ́ɛ́d nə́mə́ bwey nyiŋgə lás nə bwo ja gaád mə kú fwo wɔ́ɔ́s nûŋ nə́: Mə ájagʉləyɛ́ tɔɔ muud ja mə́ é zə yí, 3 nəcé bɨ́ ŋgə jɨɨ dʉ́g məyɨɨgyé mə́ lwó nə́ *Krîst ŋgə lás mə́dɨ́ nyúúlʉ́d ɨɨ́. Bɨ mə mpú nə́ Krîst ŋgə sɛ̂y nûŋ bɨ́dɨ́ nə ŋkulû, a cugɛ́ nə iləm. 4  *Jɨ́ mpu bə nə́ bwə́ á bwambʉlə nyə kwolós dɨ́ a njúl ná nə iləm; ká, a ŋgə cʉgə nə ŋkul mə́ Zɛmbî ja gaád. Nda sə́ báá sə́ bʉ́sə buud bɛ́* nə́, sə́ mə́ ka bə nə iləm; njɨ, sə́nɔ́ŋ sə́ é cʉgə shú dʉ́n nə ŋkul mə́ Zɛmbî.

5 Nə́ ndɛɛ́, muud yɛ̂sh fáásʉg nyəmɛ́fwó, bigas cʉg jé, dʉ́g ŋkí a ŋgə cʉgə cʉg mbúgʉla. Bɨ aŋgɛ̂ nə kwey məyɨɨgyé nə́ Yésus-Krîst njul bɨ́ mə́nyúúlʉ́d ɨɨ́? Bɨ́ mə́ ká bigas bɨ́mɛ́fwó nə́ ndɛɛ́ bɨ́ nda kwey mə́yɨɨgyé, mpu nə́ bɨ́ cugɛ́ ótʉ́təlí ɔ́ óbúgʉla. 6 Mə tə́dʉ́gá nə́, tɔɔ jɨ́ tɔɔ jí, bɨ é kwey nə́ sə́ báá sə́ bʉ́sə nə məyɨɨgyé mɔɔŋg. 7 Sə́ ŋgə jəgʉla nə Zɛmbî nə́ bɨ kú ná bɛɛg sá tɔɔ sâ ábʉ́bɔ̂w. Sə́ abʉ́lɛ́ jəgʉla ntɔ́ nə́ í nyínʉ́g nə́ sə́ á mə́ mpu sɛ̂y. Sə́ ŋgə yida jɨɨ nə́ bɨ ŋgə́g nə sá mənywa, tɔɔ í yida nyîn nə́ sə́ bâŋ sə́ a shígɛ́ mpu sɛ̂y. 8 Nəcé sə́ báá sə́ cugɛ́ nə ŋkul í dʉ́ julya nə obʉ́bə́lɛ́ yí, sə́ mə́ yida bə nə ŋkul í dʉ́ nywaadʉlə óbʉ́bə́lɛ́. 9 Sə́ mə́ gwág mə́shusʉg nə́ sə́ bə́g nə iləm, bɨ́ yidá bə nə ŋkul. Sə́ ŋgə bul jɨɨ sâ ŋgwûd, njɨ nə́ búgə́ í fífəg bɨ̂. 10  *Gwə́ wə́ mə́ ŋgə́ bwey cilə bɨ́ mə kú fwo wɔ́ɔ́s yí, shú nə́ ja mə́ bá wɔ́ɔ́s yí, mə bág bə kú zə ŋgə ŋkáánd nə bɨ́ nə ŋkul Cwámba nyə á yə mə yí. Nyə a shígɛ́ yə mə ŋkul nyɔɔŋgʉ́ nə́ mə zə́g ŋgə ntáma buud, nyə á yə mə nə́ mə sáág nə́ buud bwə́ lálʉg búgə́d.

11  *Bwaaŋg, mə shúgʉ́lá cɨ nə bɨ́ náaá, dʉgá bə nə məshusʉg, ŋgəgá nə sɔ̧́ nə́ búgə́ í ŋgə́g fifə bɨ̂, sɔ̧́gá nə́ muud yɛ̂sh məkuú mə́ tɔ́wʉ́g shí, dʉgá bə cʉ́ŋ, kúgá dʉ sɔ̧́ mə́byaagʉlə. Nə́ ndɛɛ́, Zɛmbî á cɛɛlí, Zɛmbî á nə́ shɛɛ nyə é bá ji nə bɨ̂. 12  *Ŋgəgá nə kúlʉla məkúlʉla mə́ buud ɔ́ Zɛmbî. 13  *Buud ɔ́ Zɛmbî bɛ̂sh bwə́ ŋgə bə́da bɨ̂. 14 Mpaam mə Cwámba Yésus-Krîst í jííg bɨ́ bɛ̂sh dɨ́, nə cɛɛlí mə́ Zɛmbî, nə cʉg sɛɛŋgí mílâm mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim.

* 1:1 Gal 1.1 Timotê: 1Kr 4.17

* 1:3 Ifz 1.3; 1Pr 1.3

* 1:5 4.10; Sôm 34.20; 94.19; Kol 1.24

* 1:6 4.15, 17

* 1:8 4.8; Mis 19.23; 1Kr 15.32

* 1:9 Rom 4.17

* 1:10 2Tm 4.18

* 1:11 4.15; Rom 15.30

* 1:12 2.17; 1Kr 1.17, 19, 31; 2.13; Heb 13.18

* 1:14 5.12; Flp 2.16

* 1:15 1Kr 16.5-6

* 1:17 1Kr 4.18-19

* 1:18 1.23

* 1:19 Mis 18.5

* 1:22 5.5; Rom 8.15-16, 23; Ifz 1.13-14

* 1:22 Məyɨɨgyé nə́ sə́ músə buud bɛ́.

* 1:23 11.31; 13.2; Rom 1.9; Flp 1.8; 1Te 2.5; 2Te 2.10

* 1:24 1Pr 5.3

* 2:1 12.21; 1Kr 4.21

* 2:3 13.10

* 2:4 7.8; Mis 20.31; 1Kr 16.24

* 2:6 7.11

* 2:7 Kol 3.13

* 2:9 7.15; 10.6

* 2:11 1Pr 5.8

* 2:12 1Kr 16.9

* 2:13 1Te 3.1 Títus: 2Kr 7.6, 13-14; 8.6, 16, 23; 12.18; Gal 2.1, 3; 2Tm 4.10; Tit 1.4 Masedwân: 7.5; Mis 20.1

* 2:15 1Kr 1.18

* 2:16 zə́ jɨ́ nə ŋkul sá: 3.5-6

* 2:17 4.2; Flp 1.15-17; 1Te 2.3, 5, 10; 1Pr 4.11

* 3:1 5.12; 10.12; Mis 18.27

* 3:2 1Kr 9.1-2

* 3:3 MmN 24.12; Zhe 31.33; Eze 36.26

* 3:3 tíndi: Í á dʉ bə wúl mbií mə́júwó nda məjúwó mə́ lwaaw; bwə́ á dʉ juwo kwas mə́júwó mɔɔŋgʉ́d ka dʉ cilə nə ndɨ̂.

* 3:5 2.16; Rom 15.18

* 3:6 Yuá 6.36; Rom 7.5-6; 8.2, 6, 10; 1Kr 11.25

* 3:7 MmN 34.29-30

* 3:9 Rom 8.2, 33; Gal 3.10

* 3:13 MmN 34.33-35

* 3:14 Iza 6.10

† 3:14 milúu mí á mə́ shila: Ciyá nɨ jísə nə́mə́ Ifz 4.18; í kə́ nə́ «milúú mí músə bwo kú ná nyiŋgə dʉ mpu bii ísâ, kú mpu faas».

* 3:16 MmN 34.34

‡ 3:16 Kálaad MmN 34.34 ŋgə lwó nə ja Moyîz nyə á dʉ yid kə wə́ Zɛmbî yí, nyə á dʉ yîl sʉláya mpwóómbʉ́d.

* 3:17 Yuá 8.32, 36; Rom 8.2; Gal 5.1, 13

* 3:18 4.6; 1Kr 2.7

§ 3:18 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ na nə́: «milwanə́ mí Cwámba mí ŋgə faan sə́ mə́mpwoombʉ́d ka ŋgə wééshʉli njəs nda njəs yên».

* 4:1 3.4, 6

* 4:2 2.17; 6.4

* 4:3 1Kr 1.18

* 4:4 zɛmbî á shí ga: Yuá 12.31; Ifz 2.2 mbɛ̧ɛ̧la mə́ Zɛmbî: Kol 1.15; Heb 1.3

* 4:5 1.24

* 4:6 Mət 1.3; Iza 9.1; 2Kr 3.18; 1Pr 2.9

* 4:8 1.8; 7.5; 11.23-29

* 4:10 1.5; Rom 6.8; Gal 6.17; Flp 3.10-11

* 4:11 Rom 8.35-36; 1Kr 15.31

* 4:12 Kol 1.24

* 4:13 Sôm 116.10

* 4:14 1Kr 6.14; Rom 8.11

* 4:15 1.5-6, 11; 9.11, 15

* 4:16 Ifz 3.16

* 4:17 3.18; Rom 5.2; 1Pr 1.6-7

* 4:18 Rom 8.25; Heb 11.1

* 5:1 Zhb 4.21; 2Pr 1.14

* 5:2 Rom 8.23-24

* 5:4 1Kr 15.53-54

* 5:5 1.22

* 5:7 1Kr 13.12; 1Pr 1.8-9

* 5:8 Flp 1.23

* 5:9 Kol 1.10; 1Te 4.1

* 5:10 11.15; Iza 2.12; Dan 7.9-10; 12.2; Mis 17.31; Rom 2.6; 1Kr 3.13-15; 4.5; Flp 3.19; 2Te 1.7-10

* 5:11 4.2; 6.4; 1Kr 9.22

* 5:12 1.14; 3.1

* 5:14 Yuá 17.23; Rom 8.35; Gal 2.20; Ifz 3.19; 5.2, 25; 1Yn 3.16

* 5:15 Rom 6.3-4; 7.4; 14.7-9

* 5:17 Iza 43.19; Rom 6.4; Gal 6.15; Ifz 4.24; Mbʉ́ 21.5

* 5:18 Rom 5.10

* 5:19 Rom 3.24-26; Kol 1.20

* 5:19 Dʉ́gʉ́g sâ Yésus ŋgə́ cɨ Yuá 10.30 dɨ́ yí.

* 5:20 Mat 10.40; Iza 52.7

* 5:21 Yuá 8.46; Rom 8.3; 1Kr 1.30; Gal 3.13; Heb 4.15

* 6:1 Rom 5.2; 1Kr 15.10

* 6:2 Iza 49.8; Luk 4.19-21

* 6:4 4.2

* 6:5 11.23-29

* 6:6 8.24; Rom 12.9; 1Kr 13.4-7; Gal 5.22-23; 1Tm 4.12

* 6:7 10.4-5; Rom 13.12; 1Kr 2.4

* 6:9 4.10

* 6:10 isâ í cɛ́yʉg lámʉ́d yí: 7.4; Rom 5.3; 12.12 məshusʉg məshusʉg: 8.9; Flp 2.17; 4.12-13; 1Te 1.6

* 6:13 1Kr 4.14

* 6:14 1Kr 6.9-13; 10.21; Ifz 5.5-11

* 6:14 Naá, Pwôl ŋgə cɛɛl cɨ buud bwə́ cúgɛ́ búúd ɔ́ Krîst wá.

† 6:15 Beliár mə kə́ nə́ Sátan.

‡ 6:15 Dʉ́gʉ́g sâ sə́ ámə cɨ mpánzə́ 14 dɨ́ yí.

* 6:16 Ləv 26.12; Zhe 32.38; Eze 37.27; 1Kr 3.16

* 6:17 Iza 52.11; Mbʉ́ 18.4

* 6:18 2Sa 7.14; Iza 43.6; Amo 4.13; Mbʉ́ 11.17

* 7:1 1Yn 3.3

* 7:2 6.13; 12.17

* 7:3 6.11; Flp 1.7

* 7:4 6.10

* 7:5 2.13; 4.8

* 7:6 1.3-4 Títus: 2.13

* 7:8 2.4

* 7:11 2.5-6

* 7:12 2.5-10

* 7:14 8.24

* 7:15 2.9

* 8:1 Mis 11.29-30; Rom 15.26

* 8:6 Títus: 2.13

* 8:7 1Kr 1.5; 16.1-3, 24; Gal 6.10

* 8:9 Mat 8.20; Flp 2.6-7

* 8:10 1Kr 7.25

* 8:12 Mak 12.43

* 8:15 MmN 16.18

* 8:23 Títus: 2.13

* 8:24 7.14; 8.7-8

* 9:1 8.1-4; Rom 15.26

* 9:3 8.22, 24

* 9:6 Mik 11.24; 19.17; 28.27

* 9:9 Sôm 112.9

* 9:10 Iza 55.10; Ozê 10.12

* 9:11 1.11; 4.15

* 9:14 Na jɨ nə́mə́ nə ŋkul bə nə́: «Bâŋ bwə́ é bul bə nə yéésh nə́ bwə́ dʉ́g bɨ̂...»

* 9:15 9.11

* 10:1 1Kr 9.3

* 10:1 10.10; 1Kr 2.3

* 10:2 13.10; 1Kr 13.2

* 10:4 6.7; Rom 13.12; Ifz 6.13-17

* 10:4 Sə́ ŋgə cɛɛl cɨ na nə́: «məkwɔ̧ɔ̧ mə dɔ́ɔmb mə́sʉ́ mə́ dʉ búgə bíl ísâ byɛ̂sh múúd jɨ́ nə ŋkul búgʉla yí».

* 10:5 Iza 2.12-17

* 10:6 2.9

* 10:7 1Kr 1.12

* 10:8 13.10

* 10:11 13.1-2

* 10:12 3.1

* 10:13 Rom 12.3

* 10:15 Mis 19.21; Rom 15.20

* 10:17 Zhe 9.22-23; 1Kr 1.31

* 10:18 1Kr 4.4-5

* 11:2 Ifz 5.25-27

* 11:3 Mət 3.1-5, 13

* 11:4 Gal 1.8-9

* 11:5 12.11; 1Kr 15.10; Gal 2.6, 9

* 11:6 1Kr 2.6-16; Ifz 3.4

* 11:7 12.13; 1Kr 9.12, 18

* 11:8 Flp 4.15-18

* 11:10 1Kr 9.15-18

* 11:11 1Kr 16.24

* 11:12 11.5; 12.11

* 11:13 Flp 3.2; Mbʉ́ 2.2

* 11:15 4.10; Rom 2.6

* 11:16 12.6

* 11:22 Flp 3.5; Rom 11.1

* 11:23 4.8-12; 1Kr 4.11-13; 12.26

* 11:23 Mə cɔ̧́ bwo nə ŋgə́lə wádʉga: 1Kr 15.10 mímbwug: Mis 16.23

* 11:24 Mbá 25.3

* 11:24 Mbá 25.1-3 ŋgə lwó nə bwə́ áshígɛ́ jəlá nə yíd múúd cɔ̧́ milwóŋ məwúm mə́nɔ̧̂; bígə́ Oyúdɛn í á ka dʉ kə shúg milwóŋ məwúm mə́lɔ́ɔl nə ibuú; ntɔ́ jɨ nə́, yîl ŋgwûd mə́wúm mə́nɔ̧̂ dɨ̂.

* 11:25 Mis 14.19; 16.22

† 11:25 lúmə́lə mə́kwóógʉ́: Í á dʉ bə, bwə́ kúd múúd mə́bwóŋʉ́d ka dʉ lúmə nə́ ndɛɛ́ muud yə. Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g laŋ mə́ Pwôl nɨ́ Mis 14.19 dɨ̂.

* 11:26 Mis 9.23; 14.5

* 11:27 6.5

* 11:29 1Kr 9.22; Gal 6.2

* 11:30 12.5; 1Kr 1.31

* 11:31 1.23

* 11:32 Mis 9.23-25

* 12:5 11.16, 30; 12.1

* 12:7 Gal 3.13-14; Zhb 2.6

* 12:9 Iza 40.29-31; Rom 5.2; Flp 4.13

* 12:12 Mis 13.6-12; 14.8-10; 16.16-18; 19.11-16; Rom 15.19

* 12:13 11.7-9

* 12:14 13.1

* 12:15 1Kr 16.24

* 12:17 7.2

* 12:18 2.13; 8.6, 16-17

* 12:20 1.23; 1Kr 1.10-11

* 12:21 13.2

* 13:1 12.14; Mbá 19.15; Mat 18.16; 1Tm 5.19

* 13:2 1.23; 10.11; 12.20; 13.10

* 13:4 12.9-10; 1Kr 1.25; Flp 2.7-8

* 13:4 Buud ɔ́ Krîst: Ciyá nɨ í kə́ nə́ buud bɔɔŋgʉ́ cʉg jáŋ jísə mbádʉ́gá nə Krîst.

* 13:10 13.2; 10.8; 1Kr 4.21

* 13:11 Yuá 14.27; Rom 15.33; 1Kr 7.15; Ifz 6.23; Flp 4.9; 1Te 5.23; 2Te 3.16; Heb 13.20; 1Pr 5.14

* 13:12 1Kr 16.20

* 13:13 Mak 13.11; Rom 8.26, 39; Gal 6.18

Buud ɔ́ Galátia

1

2

3

4

5

6

Kálaad Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Galátia yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə Kálaad mə Pwôl shú Galátia yí

Pwôl nyə a sá məma mínjɔɔnd ŋgə́lə jaaw miláŋ mí Zɛmbî. Njɔɔnd ábɛɛ́ nə alɛ́ɛl dɨ́ wə́ nyə á kə nə miláŋ mí Zɛmbî shí á Galátia yɛ́ (Mis 16.6 nə 18.23).

Njɨ, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á nyiŋgə kə wu, Pwôl kú bə, kə ŋgə jɨ́ɨ́gʉli buud nə́ okrîstɛn bɛ̂sh bwə́ cúgɛ́ Oyúdɛn wá bwə́ jəlá nə bɛ̧ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz, bul bə nə́ ndɛɛ́ cɛ̧ɛ̧ lʉ́ ábɨwáág.

Nə́ ndɛɛ́, ja Pwôl nyə á gwág nə́ okrîstɛn wâ Galátia bwə́ ŋgə bə nda bwə́ magʉlə njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg yí (í á jee bə a njúl Ifɛ̂z), nyə á ka cilə bwo kálaad ɛ́ga, shú nə́ bwə́ bə́g kú bɛ̧ njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg, bwə́ nyíŋgəg ŋwa Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl. Nyə á ka tə̂l kálaad yé icé ílɔ́ɔl:

(1) A fwo tɛ́ɛ́d jaaw bwo sâ í á sɨ̂y nə nyəmɛ́fwó yí; nda nyə á cɛ́nd kuú njɔɔnd nə́, nə nda ókrîstɛn wâ Yurʉ́səlɛm bwə́ á magʉlə nyə nə́ (lúu 1 nə lúu 2).

(2) A mú nyiŋgə lwó nə́ tɔɔ micilyá myâ Sɔ̧ a Cwúlû mí ŋgə jɨ́ɨ́gʉli nə́ Zɛmbî cugɛ́ nə ŋkul cɨ nə́ muud jɨ tʉ́təlí nə a bɛ̧ɛ̧́lə mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Oyúdɛn (lúu 3 nə lúu 4).

(3) A mú kə shínal nə bándʉ́lə́lə nə́ bwə́ cʉ́gəg váál cʉg Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ lwó bwo yí (lúu 5 nə lúu 6).

Dɔ̧ dɛ̂sh tɔɔ mbúgʉla yɛ̂sh mə́ jəlá nə gwádʉga Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wɔɔŋg nyə́dɨ́ lámʉ́d, a wú míkwámʉ́d.

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga, mə *muud lwámá mə Yésus-Krîst. Mə cugɛ́ múúd lwámá nə́ buud bwə́ á fɛ́ɛ́sh mə, kú nyiŋgə bə nə́ muud nyə á tə̂l mə; Yésus-Krîst bá Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Zɛmbî muud nyə á gwûmʉshi nyə yɛ́, bwə́ wə́ bwə́ á fɛ́ɛ́sh mə nə́ mə bə́g muud lwámá. 2  *Nə mə, nə bwááŋg* bɛ̂sh sə́nɔ̂ŋ bʉ́sə́ sámbá wá, sə́ ŋgə cilə mə́dɔ̧ mə́sə́ Galátia má. 3 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé Zɛmbî bâ Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ ŋgə́g nə cʉgə nə́ shɛɛ. 4  *Krîst nyə á kɛɛnzh nyəmɛ́fwó, zə sá nə́ Zɛmbî júúg shé nə *misə́m, nyə á zə yîl shé mə́nyámá mâ bɔ́w-bɔ̂w cʉg á mwɔ̂w mə́gaád. Nyə a sá nə́mə́ nda Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Zɛmbî nyə á cɨ nə́. 5 Zɛmbî ŋwág gúmə́ kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl jisə njɨ ŋgwûd

6  *Bɨ mə́ lɛɛl béégya nə Zɛmbî muud nyə á jɔ̂w bɨ́ nə mpaam mə *Krîst yɛ́, kə bɛ̧ dúl kɛ́ɛl ɨɨ́? Mə ŋgə bul káam sá jɔɔŋgʉ́ ɛɛ́. 7  *Mə acɨ́yɛ́ nə́ dúlʉ́gá kɛ́ɛl í nyiŋgə bə. Mbɔ̂. Jɨ́ yida bə nə́, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ mə́ zə sá nə́ fʉg í jímbʉ́g bɨ̂, cɛɛl zə sá nə́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ Krîst í gwɨ́ɨ́gʉ́g dúl váál. 8  *Mə́ cɨ náaá, ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə zə́ nə kɛ́ɛl ishús í ŋgə́ shwɔ̧́ɔ̧la nə dɔɔŋg sə́ á bwiiŋg bɨ́ yɛ́, tɔɔ í nyiŋgə bə sə́mɛ́fwó, tɔɔ jísə nə́ *éŋgəles nyə ámə zhu gwɔ̂w, ŋkwaal nə nyə. 9 Sə́ á shí fwo bwey cɨ ntɔ́, mə́ nyiŋgə nə́mə́ cɨ nə́, ŋkí muud mə zə́ bwiiŋg bɨ́ kɛ́ɛl ŋgə́ shwɔ̧́ɔ̧la nə dɔɔŋg bɨ́ á *magʉlə yɛ́, ŋkwaal nə muud wɔɔŋg. 10  *Nə́ jɨ? Ye mə ŋgə sɔ̧́ nə́ sə́nɔ̂ŋ buud wə́ sə́ bə́g cʉ́ŋ, ye sâ Zɛmbî? Ye mə ŋgə jɨɨ nə́ buud wə́ bwə́ gwágʉ́g mə nywa? Mə́ ká ŋgə jɨɨ nə́ buud wə́ bwə́ gwágʉ́g mə nywa, mə kú ná bə sɔ́ɔl məsáal mə́ Krîst.

Zɛmbî wə́ nyə a jɔ̂w Pwôl

11  *Bwaaŋg, mə mpú jaaw bɨ́ nə́, Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ ŋgə́ bwiiŋg yí cúgɛ́ sâ nə́ muud nyə ámə bwəndɛ nə fʉg nyɛ́. 12 Muud ntâg dɨ́ nyə á bwiiŋg mə dwo, ŋkí jɨ́ɨ́gʉli mə dwo. Yésus-Krîst wə́ nyə a sá nə́ mə mpúg isâ mə́ mpú yí.

13  *Ŋgaá bɨ a shí gwág sâ mə́ á dʉ sá ja mə́ á bə náá yə́bə́ *Oyúdɛn dɨ́ yí? Bɨ a shí gwág nə́ mə á dʉ lwó *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla ɔ́ Zɛmbî cúwʉ́lí nə ŋkʉ́d, mə á dʉ cugas bwo nə́ bwə́ jɛ̧́ɛ̧g. 14 Mə á ŋgə lɛɛl kə shwóg yə́bə́ Oyúdɛn dɨ̂ cɔ̧́ bíl zhwog ikala byâm mə́dɨ́ kúl búúd dɨ̂, mə á bul wá lúu məcum mə́ ódâ dɨ̂. 15  *Njɨ, Zɛmbî muud nyə á bwey fɛ́ɛ́sh mə mə njúl ná mwɔ̧̂ mə nyɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam dɨ́ yɛ́, múúd nyə́ á jɔ̂w mə mpáam dɨ́ yɛ́, ja nyə á kwey nə́ fwámɛ́ wəla mə́ wɔ́ɔ́s yí, 16 nyə a sá nə́ mə mpúg Mwán yé mə́dɨ́ lámʉ́d, mə kə́g nə nyə kə bwiiŋg íkúl ishús. Nə́ ndɛɛ́, mə a shígɛ́ kə jî tɔɔ mə́cwûŋ wə́ muud, 17 mə kú nə́mə́ fwo kə Yurʉ́səlɛm nə́ mə kə́ bwəma nə *buud ɔ lwámá bwə́ á tɛ́ɛ́d ŋwa jiya nə mə wá. Mə á yida fwo kə shí á Arabî, mə nyiŋgə zə Damás. 18  *Nə́ ndɛɛ́, mpʉ́sə mimbú mílɔ́ɔl wə́ mə á ka tɛɛm bád kə Yurʉ́səlɛm nə́ mə kə́ bwəma nə Séfas† yɛ́. Mə a já ntâg nyə́dɨ́ mwɔ̂w wûm nə mə́tɔ́ɔn. 19  *Mə a shígɛ́ nə́mə́ bwəma nə tɔɔ *muud lwámá ŋgwûd mwɔ̂w wûm nə mə́tɔ́ɔn mɔɔŋgʉ́d, mə a dʉ́g njɨ Zhâk á mínyɔŋʉ̂ mə Cwámba. 20 Mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, mə aŋgɛ̂ nə bwiiŋg ijɔ̧́ɔ̧́, sâ mə́ ŋgə́ jaaw bɨ́ ga jísə bʉ́bə́lɛ́. 21  *Nə́ ndɛɛ́, mə á ka zə kə mə́faan mâ Sirî nə Silisî. 22 Njɨ, mədɔ̧ mə́ *Krîst mâ Yudéa mə́ áshígɛ́ nə́mə́ fwo mpu mə mpwoombʉ́. 23 Bwə́ á yida ŋgə gwág njɨ láŋ nə́: «Muud nyə á dʉ sá shé cúwʉ́lí yɛ́ mú ŋgə bwiiŋg búgə́ nyə á ŋgə cɛɛl jaŋgʉlə yí.» 24 Bwə́ á ka ŋgə yə Zɛmbî gúmə́ nə sâ nyə á sá mə jɔɔŋgʉ̂.

2

Pwôl bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́l búúd ɔ lwámá

1  **Nə́ ndɛɛ́, mə á ka nyiŋgə zə kə Yurʉ́səlɛm njɨ mpʉ́sə mimbú wûm nə mínɔ̧̂; jâŋ jaa, sá Barnábas wə́ sə́ á kə, mə ŋkág nə Titus sámbád. 2  *Mə á kə ntâg nəcé Zɛmbî wə́ nyə a lwó mə nə́ a ŋgə jɨɨ nə́ mə kə́g. Sə́nɔ̂ŋ otɔ́we ɔ shwóg sə́ á ka kə sɛɛŋgya, mə mú kə lwó bwo Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ ŋgə́ cúndə ikûl ishús yí, nə́ ŋgə́ŋ. Bwó otɔ́we ɔ shwóg ɨɨ́, mə á lwó bwo Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɔɔŋgʉ́, nəcé mə a shígɛ́ jɨɨ nə́ isɛ́y byâm í yə́g iyɨ́y-yɨ̂y, tɔɔ byɔɔŋg mə́ á sá mwɔ̂w mə́ mpʉ́s yí, tɔɔ byɔɔŋg mə́ ŋgə́ sá mwɔ̂w mə́ga dɨ́ yí byɛ̂sh. 3 Mə ŋgə cɨ nə́ sə́nɔ̂ŋ Títus wə́ sə́ á bə sámbá, a njúl mwâ Gʉrɛ̂k; otɔ́we ɔ shwóg bwə́ áshígɛ́ nə́mə́ yɨ́ɨ́mbʉli nyə nə́ a sɨ́yág ábɨwáág. 4  *Njɨ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á ŋgə shɨɨg nə́ bʉ́sə gwooŋg dɨ́ wá bwə́ á ŋgə cɨ nə́ a sɨ́yág. Nəcé buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ á zə nyíi gwooŋg jísʉ́d nda bʉ́sə nə́mə́ ókrîstɛn nda sə́, ndug bwə́ á yida zə nə́ bwə́ zə́ ŋgə baagʉsə sə́ ishwoó ishwoó, nə́ bwə́ dʉ́g váál sə́ ŋgə́ cʉgə cʉg á kú nə mənyámá Yésus-Krîst ŋgə́ yə sə́ yí. Bwə́ á ŋgə baagʉsə ntɔ́ nə́ bwə́ cɛɛl nyiŋgə wá sə́ mə́nyámád*. 5 Njɨ, sə́ áshígɛ́ bwɛlɛ kúd lúu nə bwo, kú nə́mə́ bwɛlɛ yə bwo zhɨɨ́; sə́ á ŋgə jɨɨ njɨ nə́ obʉ́bə́lɛ́ wâ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl sə́ ŋgə́ bwiiŋg bɨ́ wá bwə́ bə́g kú fúfug.

6  *Buud bwə́ á bwey mpûy nə́ otɔ́we ɔ shwóg wá bwə́ áshígɛ́ nə́mə́ yɨ́ɨ́mbʉli mə nə tɔɔ gúl sâ shús. Mɛɛ mə abíshɛ́ sâ ótɔ́we ɔ shwóg bɔɔŋg bwə́ á dʉ bə yí, Zɛmbî nyə ádɛ́ bísh nə́ mbɛɛ́ jɨ jíga, kɛɛl jɨ jíga. 7  *Otɔ́we ɔ shwóg bɔɔŋg bwə́ á yida kwey nə́ Zɛmbî nyə á yə mə mbag nə́ mə bwííŋgʉg ikûl ishús Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, nə́mə́ nda nyə á yə Pyɛ̂r nə́ a bwííŋgʉg *Oyúdɛn nə́. 8 Nəcé Zɛmbî muud nyə á sá nə́ Pyɛ̂r bə́g *muud lwámá shú Oyúdɛn yɛ́, nyə nə́mə́ wə́ nyə a sá nə́ mə bə́g muud lwámá shú íkûl ishús. 9 Nə́ ndɛɛ́, buud bwə́ á ŋgə ŋwa Zhâk bá Séfas† nə Yuánɛs nə́ omənci-mənci wâ *Dɔ̧. Omənci-mənci ɔ́nɨ báá bwə́ á magʉlə nə́ Zɛmbî nyə a mə́ fɛ́ɛ́sh mə fééshá mpáam; báá bwə́ á ka bə́da sá Barnábas, lwó nə́ bwə́ mə́ magʉlə nə́ sə́ mə́ fʉla nə bwo ísɛ́y bwə́ ŋgə́ sɛ̂y yííd, sə́ kə́g íkûl ishúsʉ́d, bâŋ bwə́ kə Oyúdɛn dɨ́. 10  *Bwə́ á yida cɨ nə́ sə́ bág dʉ tə́dʉga mímbúmbúwá myâ Dɔ̧; mə á bwey nə́mə́ wá lâm nə́ mə́ dʉ sá ntɔ́.

Pwôl bá Séfas

11 Njɨ, ja Séfas nyə á zə Antyósh yí, mə a lʉl lúu nə nyə tâm buud, nəcé nyə a sá sâ mə́bɛ̧ɛ̧́. 12  *Nyə á bə nə́, shúshwóógʉ́ nə buud Zhâk nyə á ntɨ wá bwə́ wɔ́ɔ́sʉ́g ɨɨ́, nyə á ŋgə də səŋ ŋgwúdʉ́ nə ikûl ishús‡; njɨ ja búúd ɔ Zhâk bwə́ á wɔ́ɔ́s yí, a mú fúndə nə́ buud bwə́ dʉ́ yáág nə ábɨwáág wá bwə́ á bá dʉ́g nyə, a mú julə nyúúl, kú ná fʉla nə ikûl ishús. 13 Dʉ́gʉ́lə bɔ́ɔ́l *Oyúdɛn bwə́ á dʉ́g ntɔ́ yí, bwə́ mú nə́mə́ julə mənyúúl, Barnábas mú nə́mə́ nyíi mə́shɨɨgá mɔɔŋgʉ́d. 14 Nda mə á dʉ́g nə́ kuú njɔɔnd wáŋ í á shígɛ́ ná ŋgə bɛ̧ obʉ́bə́lɛ́ sə́ ŋgə́ bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɨ́ wá nə́, mə á ka cɨ nə Séfas buud bɛ̂sh bwə́ njúl, nə́: «Ja wɛ́ɛ mwâ Yúdɛn wó tɛ́ɛ́d bə kú sá nda Yúdɛn, ŋgə yida sá nda ikûl ishús yí, ntʉdɛlɛ́ wó jɨ́ nə ŋkul ka yɨ́ɨ́mbʉli ikûl ishús nə́ í ŋwág kuú njɔɔnd Oyúdɛn yɛ́?

15 «Shé bâŋ, shé á byɛ̂l Oyúdɛn, shé cugɛ́ íkûl ishús í ŋgə́ sá *misə́m ínɨ. 16  *Njɨ, shé mə́ yida mpu nə́ Zɛmbî cugɛ́ nə ŋkul cɨ nə́ muud jɨ tʉ́təlí nə sálə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ jɨɨ myá; Zɛmbî mə́ cɨ nə́ muud jɨ tʉ́təlí njɨ ja á búgʉ́lá Yésus-Krîst yí; shé bâŋ shé á mə́ *búgʉla Yésus-Krîst shú nə́ búgə́ jɔɔŋg í sáág shé otʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, kú bə sálə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí mə́cɛ̧ɛ̧. Shé mə́ mpú nə́ sálə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí mə́cɛ̧ɛ̧ í cúgɛ́ nə ŋkul sá múúd tʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 17  *Shé ŋgə sɔ̧́ nə́ Zɛmbî ŋwág shé nə́ otʉ́təlí ɔ búúd nəcé Krîst; njɨ, í ká yida ŋgə nyîn cínɔŋg nə́ shé músə osɔ́ɔl ɔ mísə́m nda ikûl ishús ɨɨ́, ntɔ́ ka kə nə́ jɨ? *Krîst ŋgə yida kə nə buud mísə́mʉ́d ɨɨ́? Gúl sâ cúgɛ́ nə ŋkul bə ntɔ́.» 18 Mə́ ká nyiŋgə ŋgə wɛɛl məcɛ̧ɛ̧ mə́ á bwey myaas má, ŋgaá mə nyiŋgə tə̂l mə́mɛ́fwó cé múúd mə cáám mə́cɛ̧ɛ̧́ yɛ́? 19  *Jɨ́ nə́, Məcɛ̧ɛ̧ mə́ á gwú mə, mə músə ka bə mbimbə shú sâ í dʉ́gyá nə məcɛ̧ɛ̧ yí§; mə jɨ mbimbə jínɨ kɔ́ɔ́mbʉ́d shú nə́ mə ŋgə́g nə ka cʉgə njɨ shú mə́ Zɛmbî. Mə á bə mbádʉ́gá nə Krîst ja nyə á yə kwolós dɨ́ yí. 20  *Ntɔ́ jɨ nə́, mə ná dɨ́ ŋgə́ cʉgə yɛ́, Krîst wə́ ŋgə́ cʉgə mə́dɨ́ cwû. Cʉg mə́ ŋgə́ cʉgə nyúúl nyâm dɨ́ ja gaád yí, mə ŋgə cʉgə gwo njɨ nə búgə́ ŋgə́lə búgʉla Mwân mə Zɛmbî, nyə muud nyə á cɛɛl mə nə́ ndɛɛ́ a yána cʉg jé shú dâm yɛ́. 21 Mə acɛ́ɛ́lɛ́ sá nə́ mpaam mə́ Zɛmbî í bə́g kú nə mfíí. Nəcé, í ká bə nə́ muud jɨ nə ŋkul bə tʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂ nə sálə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí mə́cɛ̧ɛ̧, mpu nə́ Krîst nyə a fánda zə yə shwɨy kú nə mfíí.

3

Ye búgə́, ye məcɛ̧ɛ̧

1  *Heé, yé íwagʉla-wagʉla i búúd yâ Galátia! Zə́ mə́ nyiŋgə zə kənd bɨ́ mícwagʉwa dɨ́ ɛ́nɛ? Ŋgaá sə́ á shí mpu lwó bɨ́ Yésus, nə nda bwə́ á bwambʉlə nyə kwolós dɨ́ nə́? 2  *Mpugá ná jaaw mə sâ ga: Jɨ́ í á sá nə́ bɨ lə́gʉ́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, ye sálə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ jɨɨ myá, ye magʉlə́lə bɨ á magʉlə jɔ̧jɔ̧ láŋ sə́ á bwiiŋg bɨ́ yí? 3 Dʉ́nɨ váál wagʉla wə́ jɨ? Ŋgaá bɨ á ŋgə mpu tɛ́ɛ́d cʉg krîstɛn nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim? Bɨ wál nyiŋgə tə́dʉga nə́ bɨ é shínál gwo nə məŋkul mʉ́n? 4  *Ow! Zhwog mənywa bɨ́ á bwəma nə ndɨ́ má* mə́ á bə ntɔ́ cwag ɨɨ́? Mbɔ̂, mə́ cúgɛ́ nə ŋkul bə ntɔ́ cwag. 5 Zɛmbî muud ŋgə́ yə bɨ́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim a ŋgə́ sá bɨ́ *məshimbá yɛ́, a ŋgə sá bɨ́ mwo nəcé bɨ́ ŋgə́lə sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ jɨɨ myá? Ŋgaá a ŋgə sá bɨ́ mwo nəcé magʉlə́lə bɨ á magʉlə jɔ̧jɔ̧ láŋ sə́ á bwiiŋg bɨ́ yí?

6  *Ŋgaá ntɔ́ wə́ í á bə nə *Abʉraham yɛ́? «Nyə a *búgʉla Zɛmbî, Zɛmbî mú lɔ̧́ nyə búgə́ jé jɔɔŋgʉ́, a mú cɨ nə́ Abʉraham jɨ tʉ́təlí muud». 7  *Mpugá gwág cínɔŋg nə́ buud bə́nɔ̂ŋ Zɛmbî bʉ́sə́ mpwogɛ́ nəcé búgə́ wá, bwə́ wə́ bʉ́sə́ bwán ɔ́ Abʉraham. 8  *Ŋgaá Kálaad Zɛmbî nyə á bwey jaaw Abʉraham jɔ̧jɔ̧ láŋ ga nə́: «Ikûl nə ilwoŋ byɛ̂sh í bá zə bwəma nə ibwádán wódɨ́». Kʉ́kʉ́l Kálaad Zɛmbî jɔɔŋg í á bwey lwó nə́ ikûl ishús í bá bii búgə́ nə́ ndɛɛ́ Zɛmbî mú cɨ nə́ bʉ́sə otʉ́təlî. 9  *Ntɔ́ jɨ nə́, nda Zɛmbî nyə a bwádan nə Abʉraham nəcé a búgʉ́lálə nə́, Zɛmbî mə́ bwádan nə́mə́ nə buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ búgʉla nda Abʉraham wá.

10  *Məlweemyâ mə́ ŋgə yida bɛ̧ buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ dʉ́g nə́ baagʉlə́lə mə́cɛ̧ɛ̧ wə́ í é kənd bwo wə́ Zɛmbî wá; ŋgaá jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́: «Muud mə bə́ kú baagʉlə sʉ́sʉ́sá jɛ̂sh jísə́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́ a dʉ́g sá gwo yɛ́, ŋkwaal nə nyə». 11  *Í ŋgə ntâg mpu nyîn nə́ sáŋ sáŋ nə́ muud cugɛ́ nə ŋkul bə tʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nəcé misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí mə́cɛ̧ɛ̧; í cúgɛ́ nə ŋkul bə ntɔ́ nəcé cilyá wúsə nə́: «Tʉ́təlí muud mə bá *dʉ́g cʉg nəcé bə́lə nə búgə́.» 12  *Mpugá ntâg nə́ baagʉlə́lə mə́cɛ̧ɛ̧ í cugɛ́ bul bə yuug búgə́; cilyá í yida bə nə́: «Muud mə báágʉ́lə́ sʉ́sʉ́sá jɛ̂sh jísə́ cilyá mə́cɛ̧ɛ̧ dɨ́ nə́ á dʉ sá gwo yɛ́, məcɛ̧ɛ̧ yə nyə cʉg.» 13  *Krîst nyə á ka tɔ̧́ tâŋ shú nə́ ŋkwaal á məcɛ̧ɛ̧ bɨ́dʉ́g shé. Nyə a ŋkɛ̂ny ŋkwaal wɔɔŋgʉ́ nyə́dɨ́ nyúúlʉ́d nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́, nə́əə́: «Muud yɛ̂sh bwə́ kéél lɨ́ɨ́d yɛ́, ŋkwaal nə nyə»†. 14  *Krîst nyə á ŋkɛ̂ny ŋkwaal wɔɔŋgʉ́ shú nə́, nyə́dɨ́ kwoŋ dɨ́, ibwádán í Abʉraham í kálag íkûl ishúsʉd, shé buud ŋgə́ búgʉla wá shé lə́gʉ́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim Zɛmbî nyə á kaag yɛ́.

Fwámɛ́ mpwoŋ buud mə́ Abʉraham

15 Bwaaŋg, shé ŋwagá ná yuug nə gúl sâ shé mə́ dʉ́ dʉ́g búúd bwə́ dʉ sá yí. Ŋgaá í dʉ bə nə́ zhizhe kálaad lʉ́gə́ múúd mə sá yɛ́, á ká sɨ̂y váál í jə́la yí, muud kú ná nyiŋgə jímbal tɔɔ cilyá, kú nə́mə́ kwádʉlə tɔɔ gúl sâ cínɔŋgʉ̂? 16  *Abʉraham wə́ Zɛmbî nyə á kaag məŋkaagə́ yɛ́, *Abʉraham nə mpwoŋ buud nyɛ́. Bwə́ áŋgɛ̂ nə cɨ nə́ Abʉraham nə məmpwoŋ mə búúd mɛ́, nda sâ mə́ cɨ́ nə́ məmpwoŋ mɔɔŋg mə́sə ŋkí bulya. Jísə nə́ «mpwoŋ buud nyɛ́», ntɔ́ jɨ nə́ *Krîst. 17  *Mə ŋgə cɛɛl cɨ nə́: Zɛmbî nyə a bwey fwo sá kálaad lʉ́gə́ váál í jə́la yí, a mú ka zə yə *Oyúdɛn Məcɛ̧ɛ̧ mpʉ́sə mimbú mitəd minɔ̧̂ nə məwúm mə́lɔ́ɔ́l. Məcɛ̧ɛ̧ mɔɔŋg mə́ á shígɛ́ bə nə ŋkul mə cɛ́nd sâ kálaad lʉ́gə́ wɔɔŋg dɨ́, nə́ mə́ zə́ sá nə́ ŋkaagə́ í yə́g ntɔ́ cwag. 18  *Nəcé í ká bə nə́ muud mə lʉ́g nə lʉ́gə́ nəcé sálə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí mə́cɛ̧ɛ̧, í nda ná nyiŋgə bə sâ Zɛmbî nyə á kaag yí. Zɛmbî nywáá nyə a sá Abʉraham mpaam, bɛ̧ɛ̧́lə ŋkaagə́ nyə á kaag yí.

Mfíí mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ nə ndɨ́ yí

19  *Ká Məcɛ̧ɛ̧ mə́sə nə wáyɛ́ mfíí? Məcɛ̧ɛ̧ mə á zə kwɨ́dʉli shú nə́ buud bwə́ dʉ́g mpu ja bwə́ é dʉ caam mwo yí, té mpwoŋ buud Zɛmbî nyə á yə ŋkaagə́ yí í afwóyɛ́ wɔ́ɔ́s yí. *Wəéŋgəles wə́ bwə́ á ka zə nə məcɛ̧ɛ̧, ŋkúmba múúd mú bə kala-məjwû, a mú kala búúd mwo. 20  *Ká, kala-məjwû nyə ádɛ́ bə ja múúd ŋgə́ sá sâ nyəmɛ́fwó yí. Zɛmbî jɨ ntâg fwó‡.

21  *Ye ntɔ́ jɨ nə́ Məcɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə lúmbʉli nə məŋkaagə́ Zɛmbî nyə á ŋgə kaag má? Gúl sâ cúgɛ́ nə ŋkul bə ntɔ́. Dúl cɛ̧ɛ̧ í á mbə́m bə nə́ dʉ́sə nə ŋkul yə búúd cʉg ɨɨ́, muud jee bə tʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə sálə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí məcɛ̧ɛ̧. 22  *Ká, Kálaad Zɛmbî ŋgə lwó nə́ buud ɔ shí ga bɛ̂sh bʉ́sə mə́nyámá mə́ *mísə́mʉ́d. Mənyámá mɔɔŋg mə́sə shú nə́ obúgʉla bwə́ ŋwág ŋkaagə́ mə́ Zɛmbî, nəcé báá ŋgə́lə búgʉ́lá Yésus-Krîst.

23  *Ntɔ́ jɨ nə́ shé á bə mə́nyámád té fwála lʉ búgʉ́lálə Yésus í á shígɛ́ fwo wɔ́ɔ́s yí; Məcɛ̧ɛ̧ wə́ mə́ á ka dʉ fad shé, ŋgə́lə bwánd nə́ Zɛmbî lwóg shé zhɨɨ́ shé búgʉ́lág Yésus-Krîst yí. 24  *Ntɔ́ mə́ kə́ nə́, Məcɛ̧ɛ̧ mə́ á ŋgə kyey nə shé nda muud ŋgə́ fála múmwán yɛ́, ŋgə́lə bwánd nə́ *Krîst zə́g, shé búgʉ́lág nyə, shé mú bə ótʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 25 Nə́ ndɛɛ́, ŋgaá nə́ fwála lʉ búgʉ́lálə Krîst í á mə́ wɔ́ɔ́s? Məcɛ̧ɛ̧ mə́ aŋgɛ́ ná nə fála shé. 26  *Nəcé, bɨ bɛ̂sh mə́ *búgʉla, bɨ músə bwán ɔ́ Zɛmbî§ kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂. 27  **Mpugá nə́ bɨ bɛ̂sh buud bɨ́ á ŋgə duwan tâŋ buud ɔ Yésus wá, bɨ a mə́ ŋwa Krîst nda káándə́ mə́ bwáád*. 28 Muud nda ná nyiŋgə dʉ bə nə tə́dʉ́gá nə́ mwâ *Yúdɛn wə́ ɛ́ga, mwâ Gʉrɛ̂k wə́ ɛ́ga; lwaá wə́ga, fʉlí muud wə́ ɛ́ga; nyíga jɨ mudûm, nyíga mudá. Mbɔ̂! Bɨ bɛ̂sh mú sâ ŋgwûd kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂. 29  *Nda bɨ́ músə́ búúd ɔ Krîst nə́, bɨ wə́ músə́ mpwoŋ buud mə́ *Abʉraham. Ntɔ́, bɛ̧ɛ̧́lə ŋkaagə́ Zɛmbî nyə á kaag yí, bɨ bʉ́sə nə kɔw† wə́ Zɛmbî.

4

1 Mə ŋgə cɛɛl cɨ nə́, té wɛ̂sh mwán mə́ lʉ́g nə lʉ́gə́ yɛ́ jɨ́ ná mwán ntombú yí, a tɛɛm bə ámə́dɨ́, a jɨ nə́mə́ nda lwaá, kú nə kɔw ísád. 2 Nyə é ŋgə gwág nə buud bwə́ é ŋgə kweemb nyə wá, nə bɔɔŋg bwə́ é ŋgə vyee nyə jús ísâ dɨ́ wá. A bá cʉgə ntɔ́ nə́ ndɛɛ́ kə kumə ja fwála sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nyə á cɛ̧ɛ̧lə í bá wɔ́ɔ́s yí. 3  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ í á bə nə shé yɛ́. Ja shé á bə ná bwán ɔ́ ntombú yí, shé á ŋgə gwág nə mishíshim mí ŋgə́ kyey nə isâ yâ shí ga myá*. 4  *Nə́ ndɛɛ́, ja fwála í á wɔ́ɔ́s yí, Zɛmbî nyə á ntɨ Mwân yé, zə byɛ̂l mwɔ̧ mə́ mudád, íjwûga í Mə́cɛ̧ɛ̧́d. 5 Zɛmbî nyə á ntɨ nyə nə́ Məcɛ̧ɛ̧ mə́ jwúg nə nyə shú nə́ a jə́nág tâŋ í yîl búúd mə́nyámá mə́ mə́cɛ̧ɛ̧́d yí, zə sá nə́ shé bə́g nə zhɨɨ́ mə bə́ bwân ɔ́ Zɛmbî. 6  *Bɨ músə bwân ɔ́ Zɛmbî; məyɨɨgyé mâ cínɔŋg mə́sə nə́ Zɛmbî nyə a mə́ ntɨ shé Shíshim mə Mwán yé mílámʉ́d, Shíshim wɔɔŋg í dʉ kɨ̂m nə́: «Abba†, Dâ!» 7  *Ntɔ́ jɨ nə́ wo cugɛ́ nyiŋgə bə lwaá, wo músə mbyágá; nə́ ndɛɛ́, nda wó músə́ mbyágá nə́, Zɛmbî mə́ sá nə wo bə́g nə dwó kɔw ísâ nyə́ á bwɨ́ɨ́g bwân bɛ́ yííd.

Pwôl lâm wúsə gwɔ̂w

8  *Yág ja bɨ́ á shígɛ́ dʉ mpu Zɛmbî yí, bɨ á dʉ bə məlwaá mə́ ózɛmbî bwə́ cúgɛ́ nə́mə́ mpu bə ózɛmbî wá. 9  **Ká ja bɨ mə́ mpu Zɛmbî gaá, bul bə nə́ ndɛɛ́ ja Zɛmbî mə́ mpu bɨ̂ gaá, dáyɛ́ váál bɨ́ bɨ́ nə ŋkul nyiŋgə kə *búgʉla mbɛɛ́ ítag-bwool í míshíshim mí ŋgə́ kyey nə isâ yâ shí ga myá? Ye bɨ mə́ cɛɛl nyiŋgə kə bə mə́lwaá? 10  *Bɨ́ ŋgə bul kaŋʉsə mɔ́ɔ́l mwɔ̂w, nə bɔ́ɔ́l óŋkwoond, nə bíl ísʉw, nə míl mímbû!‡ 11 Bɨ́ ŋgə kənd mə lâm gwɔ̂w ɛɛ́! Mə ŋgə bɛɛmb nə́ isɛ́y mə́ á sá bɨ́dɨ́ yí í yə́g íyɨ́y-yɨ̂y ɛɛ́!

12  *Bwaaŋg, ŋgaá mə a mə́ sá mə́mɛ́fwó nda bɨ̂, mə tɛ́ɛ́g bɨ́ məbwə̂, ŋgəgá nə cʉgə váál mə́ ŋgə́ cʉgə yí§. Bɨ a shígɛ́ bwɛlɛ sá mə məbɔ̂w. 13  *Bɨmɛ́fwó bɨ mə mpú nə́ ja mə́ á tɛ́ɛ́d bwiiŋg bɨ́ Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ ja áshúshwóógʉ́ yí, bwas wə́ í á sá nə́ mə shígʉlag bɨ́dɨ́. 14 Bwas dɔɔŋg í á sá ntâg mə nyúúl ŋkí dana, njɨ bɨ a shígɛ́ gwág mə nyɛɛ́, kú kâl mə. Bɨ á yida lə́g mə nda mə jɨ ŋgwɔ́l *éŋgəles mə́ Zɛmbî, nda mə wə́ *Krîst Yésus. 15 Ká məshusʉg bɨ́ á dʉ gwág mə ja jɔɔŋg má mə́ á mə́ ka kə ŋgow? Mə ŋgə mpu bwaagʉlə nə́ bɨ́ á dʉ gwág mə məshusʉg váál á nə́, bɨ á mbə̂m bə nə zhɨɨ́, bɨ a nywá jee tɨ́ mísh mʉ́n yə mə. 16 Ká, mə músə bɨ́ zhízhíŋ ja gaád nəcé mə jaawʉ́lə bɨ́ obʉ́bə́lɛ́ aá?

17  *Yambán bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə́ zə nə ndɨ́ bɨ́dɨ́ nɨ í cúgɛ́ fwámɛ́ yambán; jísə njɨ nə́ bwə́ cɛɛl zə bɛ́ɛ́g bɨ́ nə mə shú nə́ bɨ nywɨ́ɨ́lyág njɨ nə bwo. 18 Jísə jɔ̧jɔ̧ sâ nə́ bɨ nywɨ́ɨ́lyág nə sâ ányunywaâ; njɨ í jəla nə́ bɨ nywɨ́ɨ́lyág nə gwo ja jɛ̂sh, kú bə njɨ ja mə́ jɨ́ kúnə́-kúnə nə bɨ́ yí. 19  *Yé bwán bâm, mə mú ŋgə nyiŋgə jug shú dʉ́nʉ́d nda mudá ŋgə́ kwiy minʉ́ nə́ a zə́ byá yɛ́; mə é jug ntɔ́ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja Krîst nyə́ é mpu shîn ŋwa jiya bɨ́dɨ́ ícʉg dɨ́ yí. 20 Mə ŋgə jɨɨ ja gaád nə́ mə bə́g nûŋ bɨ́dɨ́, mə mpúg váál mə́ é lésha nə bɨ́ yí. Mə anyíŋgə́yɛ́ ná mpu sâ mə́ sáág shú dʉ́n yí.

Mpwokwoond mə́ Agar bá Sara

21 Bɨ́ buud mə cɛ́ɛ́l nyiŋgə kə nyíi mə́lwaa mə́ Mə́cɛ̧ɛ̧́d wá, jaawʉgá ná mə: yé bɨ́ ŋgə nə́mə́ mpu gwág sâ Mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ŋgə́ cɨ yí? 22  *Jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́ *Abʉraham nyə á byá bwán óbá, a byá nyíga nə lwaá dɛ́, a byá nyíga nə mudá yé, kú bə sɔ́ɔl məsáal. 23  *Mwán mə lwaá nyə á byɛ̂l yéésh á muud dɨ̂; yé mə múdá nyə a shígɛ́ bə lwaá yɛ́, nyə a byɛ̂l ŋkaagə́ mə́ Zɛmbî dɨ̂. 24  *Budá óbá ɔ́nɨ bʉ́sə mpwokwoond á isɔ̧ ibá: nyíga sɔ̧ á mbʉ́ŋ Sinayî, sɔ̧ jɔɔŋg í byá mə́lwaá: Agar wə́ ɛ́nɛ. 25 Agar wɔɔŋg wə́ mbʉ́ŋ Sinayî wúsə́ Arabî yí, a jɨ ntâg mpwokwoond á Yurʉ́səlɛm a múús, Yurʉ́səlɛm wɔɔŋgʉ́ bə́nɔ̂ŋ mimbyágá myɛ́ myɛ̂sh bʉ́sə məlwaá. 26  *Yurʉ́səlɛm a gwɔ́w nywáá cugɛ́ lwaá, nyə ntâg wə́ jɨ́ nyɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúshé. 27  *Nəcé jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Wo mudá wó abwɛ́lɛ́ byá yɛ́, gwágʉ́g mə́shusʉg;

wo wá yáŋgá, wo muud wó abwɛ́lɛ́ gwág mə́cɛy mə byɛ́yí yɛ́.

Nəcé bwán wə́ mudá nyə á myeesh yɛ́ bwə́ bul bulya,

cɔ̧́ bɔɔŋg wə́ múdá jísə́ nə báá yɛ́.

28 Bwaaŋg, bɨ báá bɨ bʉ́sə bwán bwə́ á byɛ̂l ŋkaagə́ mə́ Zɛmbî dɨ́ nda *Izaag wá. 29  *Nə́ ndɛɛ́, mwân nyə á byɛ̂l yéésh á muud dɨ́ yɛ́ nyə a lwó nyɔɔŋg nyə́ á byɛ̂l nə ŋkul mə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim yɛ́ cúwʉ́lí; ntɔ́ nə́mə́ wə́ í ŋgə́ bə ja gaád yɛ́. 30  *Ká Mícilyá mí ŋgə cɨ nə́ jɨ? Ŋgaá mí ŋgə cɨ nə́: «Wɨ́ɨ́ŋgʉ́g múdá á lwaá bá mwán yé; í ajɨ́ɨ́yɛ́ nə́ mwán yé zə́g kaaw mə́ŋkɔw nə mwân mə múdá cúgɛ́ lwaá yɛ́.» 31 Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, shé cugɛ́ bwán ɔ́ lwaá, shé bʉ́sə bwán ɔ́ nyɔɔŋg cúgɛ́ lwaá yɛ́.

5

1  *Krîst nyə a yîl shé mə́nyámád nə́ shé cʉ́gəg ofʉlî. Yɨ́ɨ́mʉ́gá mənyúúl, kúgá nyiŋgə kə nyíŋgal mə́nyúúl mə́lwaád.

Jiya fʉlî

2 Mə Pwôl mə ŋgə cɨ nə́, bɨ́ mə́ ká kə ŋgə sɨ́ya ábɨwáág ɨɨ́, sâ *Krîst nyə á sá yí í kú ná bə bɨ́ nə mfíí. 3  *Mə́ nyiŋgə báágʉlə jaaw múúd yɛ̂sh mə sɨ́yá ábɨwáág yɛ́ fwámɛ́ jaaw nə́, jísə nyə yɨ́ɨ́mbʉ́lí nə́ a bɛ̧́g nə́mə́ mə́cɛ̧ɛ̧ mɛ̂sh. 4 Bɨ́ buud ŋgə́ dʉ́g nə́ baagʉlə́lə Məcɛ̧ɛ̧ wə́ í é tə̂l bɨ́ otʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ wá, bɨ mə́ ntáma bɨ́nɔ̂ŋ Krîst shwə́, bɨ mə́ wú kʉ́l bɨ́ á dʉ bwəma nə mpaam mə́ Zɛmbî yí. 5  *Sə́ báá, sə́ ŋgə ji nə búgə́ nə́ Zɛmbî wə́ mə́ bá sá nə́ sə́ bə́g otʉ́təlí; Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wə́ ŋgə́ balan nə búgə́ jísʉ́, ŋgə sá nə́ sə́ ŋgə́g nə bwánd nə́ Zɛmbî nyə e sá sə́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg. 6  *Nəcé, muud músə́ múúd mə Yésus-Krîst yɛ́ mə mpú nə́: muud tɛɛm sɨ́ya ábɨwáág, í nda bə nə mfíí; muud nyiŋgə bə kú sɨ́ya, kú nə́mə́ nə mfíí; sâ ŋgwûd wə́ ŋgə́ kwíínd: njɨ búgə́. Búgə jɔɔŋg í dʉ ntâg nyîn cɛɛlíd.

7 A jɔ̧ kuú njɔɔnd bɨ́ á tɛ́ɛ́d nə ndɨ́ yí ey! Zə́ nyə a mə́ zə jándʉwo bɨ́ zhɨ́ɨ́d nə́ bɨ kú ná nyiŋgə bɛ̧ óbʉ́bə́lɛ́ ɛ́nɛ? 8  *Váál lɨ́ɨ́ŋgʉ́lə bwə́ mə́ lɨ́ɨ́ŋg bɨ́ nɨ í áŋgɛ̂ nə zhu wə́ Zɛmbî muud ŋgə́ jɔ̂w bɨ́ yɛ́. 9  *Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ bʉ́baalɛ́ *ləvur bíbíyá í dʉ sá nə́ mbulyá ŋgug wɛ̂sh í bádʉ́g?* 10  *Jâm kɔ́ɔ́mbʉ́d ɨɨ́, mə jɨ nə búgə́ nə́ bɨ mú buud ɔ Cwámba, bɨ abʉ́lɛ nyiŋgə bɛ̧ nyúl zhɨ́ɨ́ shús. Njɨ, muud nyə á mə́ zə sá nə́ fʉg í jímbʉ́g bɨ́ ɛ́nɛ, tɔɔ nə́ nyə wə́ zə́ tɔɔ zə́, Zɛmbî mə bá yá nə nyə.

11  *Bwaaŋg, í mbə̂m bə bʉ́bə́lɛ́ nə́ mə ŋgə ná nyiŋgə cúndə ábɨwáág, bwə́ ka nyiŋgə wáámb mə nə cúwʉ́lí nəcé jɨ? Mə́ ká nyiŋgə ŋgə jɨ́ɨ́gʉli buud ntɔ́, mpu nə́ mə aŋgɛ̂ ná jɨ́ɨ́gʉli kwolós, sâ í kwál bwo bɔɔgʉ́ yí kú ná bə. 12 Buud bwə́ mə́ zə zamʉdan bɨ́ ɔ́nɨ, bwə́ jéég nə́mə́ kə cwíya mímyáágə́!

Fwámɛ́ jiya fʉlî

13  *Bwaaŋg, *Krîst nyə á mə́ sá nə́ bɨ cʉ́gəg cʉg fʉlî. Njɨ, cʉg fʉlî jɔɔŋgʉ́ í ájáláyɛ́ nə yida tə̂l bɨ́ məkuú shí nə́ bɨ sáág isâ mílâm mín mí ŋgə́ gwág yéésh yí. Yidagá bə nə váál cɛɛlí í é sá nə́ bɨ dʉ́g bə, ŋgwɔ́l kwíínd ŋgwɔ́l, ŋgwɔ́l kwíínd ŋgwɔ́l yí. 14  *Nəcé, məmpə́ndí mɛ̂sh mâ Məcɛ̧ɛ̧ mə́ kə́ bwəma mpə́ndí ŋgwûd dɨ́ nə́: «Cɛɛlʉg múúd yɛ̂sh jísə́ wo kúnə́-kúnə yɛ́ nda wó cɛ́ɛ́l wómɛ́fwó nə́». 15  *Ká, bɨ́ mə́ ká yida ŋgə kwagʉla mpə́dʉ́gá nyɨ́n, ŋkí ntâg nə́ bɨ́ ŋgə bə, ŋgwɔ́l fɛɛg ŋgwɔ́l, ŋgwɔ́l fɛɛg ŋgwɔ́l, bɨ ɔ́ ka bɛy nə́ í bág shúgʉla bɨ́ nə́ bɔ́ɔ́l kweemʉshi bɔ́ɔ́lʉ́gá!

16  *Mə ŋgə yida cɨ náaá: cʉgəgá váál cʉg Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə́ lwó bɨ́ yí; ja jɔɔŋgʉ́, bɨ anyiŋgəyɛ́ ná ŋgə bɛ̧ iwɨ́ɨ́mbʉ́g í cʉg mə múud. 17  *Nəcé, iyéésh í cʉg múúd í ŋgə lúmbʉli nə iyéésh í Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, iyéésh í Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim lúmbʉli nə bɨ́ í múúd; isâ íbá ínɨ í ŋgə sɨ́ya lúmbʉ́lí bɨ́dɨ́ mílámʉ́d, váál á nə́ bɨ́ nda sá sâ bɨ́ mə́ cɛ́ɛ́l sá yí. 18  *Njɨ, bɨ́ mə́ ká ŋgə cʉgə váál cʉg Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə lwó bɨ́ yí, bɨ́ nda ná nyiŋgə bə mə́lwaa mə́ mə́cɛ̧ɛ̧.

19  *Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí dʉ́ zhu íyéésh í cʉg múúd dɨ́ myá mí cúgɛ́ nə njʉ́ʉ́g, myó wə́: nə jaŋga, nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ádʉdanâ, nə asɨ́y-sɨ̂y, 20 nə yə́lə ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g gúmə́, nə sálə jamb, nə ifʉmʉga, nə ozhuyâ, nə mbíya lâm, nə dʉ́lə nyada, nə məfendyâ, nə dʉ́lə bə mə́cʉ́ŋ məcʉ́ŋ, nə mə́ŋkɔɔmʉ́, 21 nə məzhʉ́ŋ, nə iŋgulʉga, nə idína í álal-ŋkul†, nə bíl váál isâ yâ ntɔ́. Mə tɛ́ɛ́d fwo bwey kɛ́wʉli bɨ́ nə́mə́ nda mə́ á fwo bwey jaaw nə́, nə́: buud bwə́ ŋgə́ sá váál ísâ ínɨ wá bwə́ ábʉ́lɛ́ bə nə kɔw Faan mə́ Zɛmbî dɨ̂.

22  *Ká, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nywáá mə́ dʉ sá nə muud bə́g nə cɛɛlí, nə məshusʉg, nə mətəla, kú nə milámʉsa, njɨ jɔ̧ lâm, nə jɔ̧ fúlú, məŋkaagə́ mɛ́ nda salan, 23  *nə lám nə́ shɛɛ, nə dʉ́lə mpu bii lâm; kú nə tɔɔ cɛ̧ɛ̧ í ŋgə́ ban váál ísâ ínɨ. 24  *Buud bwə́ músə́ búúd ɔ́ Krîst wá, bwə́ á mə́ bwambʉlə mbií búúd bwə́ á dʉ fwo bə yí kwolós dɨ̂, í yə nə iyéésh byé nə iwɨ́ɨ́mbʉ́g byé byɛ̂sh. 25  *Ŋkí shé mə́ mpú nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wə́ ŋgə́ sá nə́ shé cʉ́gəgʉ́, shé kágá bɨ́d nə́ nyə wə́ kyéyʉg nə shé. 26  *Shé yɔ́wʉgá ibəmb, shé yɔw dʉ́lə ŋgə sɔ̧́ məbyaagʉlə nə dʉ́lə sá ófimâl sə́mɛ́fwó nə sə́mɛ́fwó.

6

Dʉgá wá mə́bwə̂

1  *Bwaaŋg, ŋkí í wɔ́ɔ́s nə́ muud mə́ biil nə iwushí, bɨ́ buud ŋgə́ bɛ̧ Shíshim mə́ Zɛmbî wá, ŋwagá nyə nə lám nə́ shɛɛ, bɨ́ sá nə́ a cíg sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg. Bɨ ɔ́ dʉ nə́mə́ káálʉgə nə́ bɨ bíílʉ́g mə́bwə́bʉ́lánʉ́d. 2  *Dʉgá sá nə́, ŋgwɔ́l mə́ ká bə nə məkwowʉla, bɔ́ɔ́l wá məbwə̂; sálə ntɔ́ wɨ́ nə́ bɨ́ ŋgə bɛ̧ cɛ̧ɛ̧ *Krîst nyə a lʉ́gə shé nə ndɨ́ yí. 3  *Nəcé, ŋkí muud ŋgə tə́dʉ́gá nə́ a jɨ gúl məma sâ, í njúl nə́ a cúgɛ́ tɔɔ sâ, a ŋgə shɨɨg nyəmɛ́fwó. 4 Nə́ ndɛɛ́, muud yɛ̂sh fáásʉg misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nyə́mɛ́fwó ŋgə́ sá myá; á ká dʉ́g nə́ mí mpíyá nə gúmə́, a mú ŋwa gúmə́ nə nyəmɛ́fwó, kú bə mə́nyúúl mə́ búúdʉd. 5  *Nəcé muud nyəmɛ́fwó mə́ jəlá nə fwo wádʉga nə micúŋ myɛ́.

6  *Muud ŋgə́ jɨ́ɨ́g Milə́sʉ́ mí Zɛmbî yɛ́ yə́g muud ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli nyə yɛ́ kɔw á isâ byɛ̂sh á jɨ́ nə ndɨ́ yí.

7 Kúgá shɨɨg mə́nyúul; bwə́ ádɛ́ kə nə məshɨɨgâ wə́ Zɛmbî; mpəg múúd mə bɛ̧́ yí, gwo nə́mə́ wə́ á bá mwáág yí. 8  *Múúd mə ká bɛ̧ mpəg á nyúúl*, mpəg jɔɔŋg í bá wúmə nyə shwɨy, dwə́ wə́ á bá mwáág tâŋ mpumə́ yí. Muud mə ká yida bɛ̧́ mpəg Shíshim†, mpəg jɔɔŋgʉ́ wúmə nyə cʉg á kandʉgə kandʉgə, gwə́ wə́ nywáá mə́ bá mwáág tâŋ mpumə́ yí. 9  *Shé kúgá káád sálə mə́nywa; shé mpúgá nə́, shé mə́ ká bə kú káád ɨɨ́, shé mə́ bá mwáág mpúmə́ á mənywa mɔɔŋgʉ́ fwála í bá jəla yí. 10  *Nə́ ndɛɛ́, té shé ŋgə́ ná bə nə fwála yí, shé sáágá buud bɛ̂sh mənywa, bul bə nə́ ndɛɛ́ bɔɔŋg bʉ́sə́ óbúgʉla nda shé wá.

Məshíné mə́ kálaad

11  *Bwaaŋg, bɨ mə́ dʉ́g məma íkaŋgá mə́ ŋgə́ cilə bɨ́ nə mbwə́ wâm yí. 12  *Buud bwə́ ŋgə́ yɨ́ɨ́mbʉli bɨ́ nə́ bɨ sɨ́yág ábɨwáág ɔ́nɨ, bwə́ ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ ŋwa gúmə́ nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myâ buud. Jísə njɨ nə́ bwə́ acɛ́ɛ́lɛ́ bwəma nə cúwʉ́lí kwolós mə́ *Krîst í ŋgə́ kwaamb yí. 13 Dʉgá, buud ɔ ábɨwáág bwə́mɛ́fwó bwə́ aŋgɛ̂ nə baagʉlə məcɛ̧ɛ̧, njɨ bwə́ ŋgə́ jɨɨ nə́ bɨ sɨ́yág ábɨwáág. Jísə bwo njɨ nə́ bwə́ cɛɛl bá dʉ bəgʉwa nə́ bwə́ wə́ bwə́ á sá nə́ bɨ sɨ́yág ábɨwáág. 14  *Ká mɛɛ jâm kɔ́ɔ́mb dɨ, mə cugɛ́ nə gúl sâ mə́ jɨ́ nə ŋkul bəgʉwa nə ndɨ́ yí, nə́mə́ njɨ kwolós mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst; nəcé Krîst nyə a mə sá nə́ mə dʉ́gʉ́g shí ga nda nyísə kwolós dɨ̂, shí ga dʉ́g mə nda mə jɨ kwolós dɨ̂. 15  *Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə́, sɨ́yálə ábɨwáág cúgɛ́ nə mfíí, nyiŋgə́lə bə kú sɨ́ya, nda nə mfíí; sá jɨ́ nə mfíí yí jɨ́ njɨ bə́lə kukwumʉga ágúgwáan. 16  *Buud bɛ̂sh bwə́ é bɛ̧ njɨ́ɨ́gʉ́lá nɨ́ wá, Zɛmbî kə́ sá nə́ bwə́ cʉ́gəg nə́ shɛɛ, kə́ gwág bwo cɛy lámʉ́d, kə́ sá nə́mə́ *Izʉrəyɛ̂l yé ntɔ́.

17  *Tɛ́ɛ́d múús ɨɨ́, muud nda ná nyiŋgə ntágʉlə mə lúu; mpugá nə́ nyúúl nyâm nyɨ́ nə məyɨɨgyé mə́ ŋgə́ lwó nə́ mə a mə́ jug shú mə́ Yésus má. 18  *Bwaaŋg, Mpaam mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst í jíg mítə́dʉ́gá mínʉ́d. Amɛn.

* 1:1 1.11-12; Rom 1.5; 1Kr 9.1-2

* 1:2 1Kr 16.1

* 1:2 Na cugɛ́ óminyɔŋʉ́ wâ byélé, jísə buud bə́nɔ́ŋ bwə́ ŋgə́ búgʉla Yésus wá.

* 1:4 2.20; Mat 20.28; Yuá 1.29; 2Kr 5.21; Ifz 5.2; 1Tm 2.6; Tit 2.14; Heb 9.12-14, 26; 1Yn 5.19

* 1:6 Heb 12.15

* 1:7 5.8, 10; 2.4; Mis 15.1, 24

* 1:8 1Kr 16.22

* 1:10 1Te 2.4-6

* 1:11 1.1

* 1:13 Mis 8.3; 9.1; Flp 3.5-6; 1Kr 15.9

* 1:15 Zhe 1.5; Mis 9.3-5; 22.21; Rom 1.5; 1Kr 9.1; 15.10

* 1:18 Mis 9.26-28

† 1:18 Séfas: Jisə dúl jínə́ mə́ Pyɛ̂r.

* 1:19 Mat 13.55

* 1:21 Mis 9.30

* 2:1 Mis 15.1-19

* 2:1 1Kr 15.2; Flp 2.16 Barnábas: Mis 4.36 Títus: 2Kr 2.13

* 2:2 2.6, 9

* 2:4 1.7; 5.1, 13; Mis 15.1, 24; 1Kr 9.21

* 2:4 Mənyámá mə́ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz.

* 2:6 Rom 2.11

* 2:7 1.15-16; Rom 1.5

† 2:9 Séfas: Jisə dúl jínə́ mə́ Pyɛ̂r.

* 2:10 Rom 15.26

* 2:12 Mis 11.3

‡ 2:12 ikûl ishús: Na jisə bɔɔŋg ókrîstɛn bwə́ á shígɛ́ bə Oyúdɛn wá.

* 2:16 3.10-12; Rom 3.20-30

* 2:17 Rom 2.17–3.20

* 2:19 6.14; Rom 7.6; 6.2-4

§ 2:19 Mə jɨ mbimbə shú sâ í dʉ́gyá nə məcɛ̧ɛ̧ yí: Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ «mə a mə́ yɔw ŋgə́lə cʉgə njɨ shú lʉ́ mə́cɛ̧ɛ̧».

* 2:20 1.4; Yuá 17.23; Rom 8.10-11; 2Kr 5.14

* 3:1 5.7

* 3:2 4.6; Rom 8.9-16; 2Kr 3.6, 17

* 3:4 4.11

* 3:4 Ciyá nɨ jɨ́ nə́mə́ nə ŋkul bə nə́ «Zhwog micúŋ bɨ́ á mə́ jísɔw myá».

* 3:6 Mət 15.6; Rom 4.3, 22; Zhk 2.23

* 3:7 Rom 4.11-12

* 3:8 Mət 12.3

* 3:9 Rom 4.16

* 3:10 Mbá 27.26; Zhk 2.10

* 3:11 Aba 2.4; Rom 1.17; 3.20

* 3:12 Ləv 18.5; Rom 10.5

* 3:13 Mbá 21.23; Rom 8.3; 2Kr 5.21

† 3:13 Cilyá nɨ wúsə Mbá 21.23 dɨ̂; ntɔ́ jɨ nə́, shwɨy lʉ́ kwolós dʉ́sə shwɨy lʉ́ mə́zhúŋgʉ́lú.

* 3:14 3.2-5; Zhu 3.1-2

* 3:16 Mət 12.7; 17.7-8

* 3:17 MmN 12.40

* 3:18 Rom 4.14; 11.6

* 3:19 Rom 4.15 Wəéŋgəles: Mis 7.38, 53; Heb 2.2

* 3:20 Mbá 6.4

‡ 3:20 Zɛmbî nyə a kaag ŋkaagə́ kú nə kala-məjwû.

* 3:21 Rom 7.13; 8.2

* 3:22 Rom 3.9-30; 11.32

* 3:23 4.3

* 3:24 Rom 10.4

* 3:26 4.5, 7; Yuá 1.12; Rom 8.14-17

§ 3:26 Ja Pwôl mə cɨ́ na nə́: «bwân ɔ́ Zɛmbî» yí, a ŋgə cɛɛl cɨ bwân bwə́ mú fwámɛ́ íkala wá, nə́ bwə́mɛ́fwó mpu ísâ í dʉ́gyá nə bwo yí.

* 3:27 Rom 10.12; 1Kr 12.13; Kol 3.9-11

* 3:27 Rom 6.3; Ifz 4.24

* 3:27 Cʉgə mbií wɨ́ nə́ muud mə dʉ́g bɨ́ yɛ́ bə́g nda a ŋgə dʉ́g Yésus.

* 3:29 3.7, 14, 18; 4.7

† 3:29 Kɔw nɨ dʉ́sə kɔw á jɔ̧jɔ̧ ísâ Zɛmbî nyə á kwəmʉsa shú bwân bɛ́ yí.

* 4:3 4.9-10

* 4:3 Ciyá sə́ ámə cɨ na nə́: «mishíshim mí ŋgə́ kyey nə isâ yâ shí myá» nɨ, buud bɛ̂sh bwə́ cúgɛ́ bul bə nə cʉ́ŋ ŋgwûd na. Sə́ bâŋ sə́ ŋgə cɨ ntʉ́nɨ nəcé sə́ mə́ dʉ́g nə́ Pwôl ŋgə cɨ məŋkul mə́ dʉ ŋgə jwú nə muud shí ga dɨ́ té nyə́ afwóyɛ́ magʉlə Yésus-Krîst yí. Bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə cɨ nə́ jísə «isâ í á tɛ́ɛ́d shí ga yí». Dʉ́gʉ́g nə́mə́ Kol 2.8, 20.

* 4:4 3.13; Yuá 1.14

* 4:6 Rom 8.15-16

† 4:6 Abba: Ciyá nɨ í kə́ nə́ «Dâ».

* 4:7 Rom 4.13; 8.17

* 4:8 1Kr 8.4-6

* 4:9 Ifz 1.21; Kol 2.8-23

* 4:9 1Kr 8.3; Kol 2.15

* 4:10 Mbá 4.19; Mis 7.42; Rom 14.5

‡ 4:10 Na, Pwôl ŋgə jəla nə cɨ məzaŋ mə́ Oyúdɛn, ŋkí ntâg bíl ísâ íkûl ishús í á dʉ sá dʉ́lə yə wə́acén-céní gúmə́ yí. Nyə a lás nə́mə́ lə́sʉ́ ŋgwûd wɔɔŋg Kol 2.16 nə 2.23 dɨ̂.

* 4:12 1Kr 9.19-21

§ 4:12 Pwôl ŋgə jɨɨ nə́ obúgʉla ɔ́ Galátia bwə́ cʉ́gəgʉ́ nda nyə, kú ná kənd mílám gwɔ̂w nə nyá məcɛ̧ɛ̧́; məcɛ̧ɛ̧ mə́ cúgɛ́ nə ŋkul sá nə́ bwə́ bííg cʉg, mə́ cúgɛ́ nə́mə́ nə ŋkul sá nə́ bwə́ shúbʉ́g cʉg.

* 4:13 Mis 16.6; 2Kr 12.7

* 4:17 1.7

* 4:19 1Kr 4.15

* 4:22 Mət 16.15; 21.3

* 4:23 Mət 17.18-19; Rom 4.17-20; 9.7-9

* 4:24 MmN 19–20; Gal 3.23; 4.1; 5.1 Agar: Mət 16.1

* 4:26 Heb 12.22; Mbʉ́ 21.2

* 4:27 Iza 54.1

* 4:29 Mət 21.9

* 4:30 Mət 21.10

* 5:1 2.4; 4.5, 9; 5.3

* 5:3 3.10, 12; Rom 2.25

* 5:5 2.16; Rom 8.23-25

* 5:6 3.28; 5.22; 6.15; Rom 4.11; 1Kr 7.19; Ifz 6.23

* 5:8 1.6-7

* 5:9 1Kr 5.6

* 5:9 Kaanə́ nɨ wɨ́ nə́mə́ fwo bə 1Kr 5.6 dɨ̂; wúsə nə́mə́ nda kaanə́ sə́ mə́ dʉ cɨ nə́: «Shú ŋgwûd mə́ dʉ wá bɔ́ɔ́l bɛ̂sh ibwool» yí.

* 5:10 1.7

* 5:11 6.12, 14; 1Kr 1.23

* 5:13 1Kr 6.12; 10.23-24; 1Pr 2.16

* 5:14 Ləv 19.18; Rom 13.9

* 5:15 Zhk 4.1-2

* 5:16 5.25; Rom 8.2-13

* 5:17 Rom 7.13-23

* 5:18 Rom 6.14; 7.4

* 5:19 Rom 1.28-32; 1Kr 6.9-10; Ifz 5.3-5; Kol 3.5-8; 1Tm 1.9-10; 2Tm 3.2-5; 1Pr 4.3; Mbʉ́ 22.15

† 5:21 idína í álal-ŋkul: Mbií ídína wɔɔŋg í á dʉ bə, buud də nə ŋgul ntɔ̧ mínjɨ, buud sá jaŋga kú nə məsʉs.

* 5:22 Ifz 5.9

* 5:23 1Tm 1.9; 2Pr 1.6

* 5:24 2.19; 6.14; Rom 6.6; Kol 3.5; 1Yn 3.6

* 5:25 5.16; 1Kr 6.19; Ifz 4.30

* 5:26 Rom 12.10; Flp 2.3

* 6:1 Mat 18.15; Zhk 5.19; 1Kr 10.12

* 6:2 1Kr 9.21; 2Kr 11.29

* 6:3 1Kr 4.7

* 6:5 Rom 2.6; 14.12

* 6:6 1Kr 9.11, 14

* 6:8 Yuá 3.6; 6.63; Rom 8.6, 13

* 6:8 bɛ̧ mpəg á nyúúl: Ntɔ́ mə́ kə́ nə́: «Wá lúu ŋgə́lə sɔ̧́ mənywa mə́ dʉ́gyá nə nyúul má».

† 6:8 bɛ̧ mpəg Shíshim: Ntɔ́ mə́ kə́ nə́: «Wá lúu ŋgə́lə sɔ̧́ mənywa mə dʉ́gyá nə Shíshim má».

* 6:9 2Te 3.13

* 6:10 Yuá 13.34; Rom 12.10; 13.8; 14.15; 1Kr 8.1; 2Kr 8.7-8; Gal 5.6, 13-14; Ifz 5.2; Flp 2.2; 1Te 3.12; 4.9; 1Tm 1.5; Heb 13.1; 2Pr 1.7

* 6:11 1Kr 16.21

* 6:12 5.2, 11

* 6:14 1Kr 1.23, 29, 31; 2.2; Gal 2.19

* 6:15 5.6; Rom 6.3-4; 2Kr 5.17; Ifz 4.24

* 6:16 Sôm 125.4-5

* 6:17 2Kr 4.10

* 6:18 Flp 4.23; 2Te 3.18; 2Tm 4.22; Flm 25; Mbʉ́ 22.21

Buud ɔ́ Ifɛ̂z

1

2

3

4

5

6

Kálaad Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Ifɛ̂z yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad mə Pwôl shú Ifɛ̂z yí

Pwôl nyə á cilə bɔ́ɔ́l ókálaad a njúl mímbwugʉd, bwə́ dʉ jɔ̂w ókálaad bɔɔŋg nə́ «okálaad ɔ mwâ mimbwug». Bɛ̧ɛ̧́lə sâ jísə́ Ifz 3.1 nə 4.1 dɨ́ yí, í ŋgə nyîn nə́ kálaad á buud ɔ́ Ifɛ̂z jisə cínɔŋgʉ́ mbwoomb «ókálaad ɔ mwâ mimbwug» dɨ̂, bə́nɔ̂ŋ nyɔɔŋg á buud ɔ́ Filipî, nə á buud ɔ́ Kolósia, nə nyɔɔŋg nyə́ á cilə Fʉlmɔ̂ŋ yɛ́.

Minjɨ́ɨ́gʉ́lá mísə́ kálaad wɔɔŋg dɨ́ myá mí ŋgə nyîn nda sâ mə́ cɨ́ nə́ Pwôl nyə a shígɛ́ cilə nyə njɨ shú Dɔ̧ ŋgwûd. Shug lʉ́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá myɔɔŋg wə́ yuug á kandʉgə kandʉgə Zɛmbî nyə á yágʉlə yí; yuug nə́ á shɛɛŋg ísâ yâ joŋ nə ya shí byɛ̂sh Krîst dɨ́ shí məkuú (1.10). Pwôl nyə á ka kaaw njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋgʉ́ məŋkɔw məbá.

(1) Ŋkɔw áshúshwóógʉ́ í ŋgə lwó nə́ Zɛmbî nyə á shɛɛŋg Oyúdɛn bə́nɔ̂ŋ ikûl ishús, a sá nə́ bwə́ bə́g kûl ŋgwûd kwoŋ mə Krîst dɨ̂ (1.3–3.21).

(2) Ŋkɔw ábɛɛ́ í ŋgə lwó nə́ obúgʉla bɛ̂sh bwə́ jəlá nə cʉgə cʉg á bə́lə sɛɛŋgyá kûl ŋgwûd, nəcé bɛ̂sh bwə́ músə buud ɔ Yésus-Krîst (4.1–6.20).

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl, muud Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh nə́ mə bə́g *muud lwámá mə Yésus-Krîst yɛ́, mə́ cilə bɨ́ miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mí búúd ɔ́ Yésus-Krîst, buud ɔ́ abúgʉ́lág. 2 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Zɛmbî bá Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ ŋgə́g nə cʉgə nə́ shɛɛ.

Mpaam ántɔ̧ minjɨ

3  *Gúmə́ nə Zɛmbî, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst, nyə muud nyə á mə́ bwádan nə sə̂ kwoŋ mə *Krîst dɨ́, sá sə́ mənywa mâ *shíshim məváál mɛ̂sh joŋ dɨ́ gwɔ̂w yɛ́. 4  *Nyə á bwey fɛ́ɛ́sh sə́ kwoŋ mə Krîst dɨ́ a nda fwo fwɔ̧ shí nə gwɔ̂w. Nyə a fɛ́ɛ́sh sə́ nə́ sə́ bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂, kú nə sá á jumʉ́g nyə́dɨ́ míshʉ́d. Ŋgə́lə bɛ̧ cɛɛlí nyə á cɛɛl sə́ yí, 5  *nyə á bwey bə nə cɛ̧ɛ̧lá nə́ a bá ŋwa sə́ tâŋ bwán bɛ́ kwoŋ mə Yésus-Krîst dɨ̂, váál jɔ̧jɔ̧ yéésh jé í á bə yí. 6  *Yéésh jé í á bə ntɔ́ shú nə́ sə́ ságʉ́sə́g məma mpaam nyə́ á sá sə́ kwoŋ mə́ ábábə yé dɨ́ yí.

7  *Zɛmbî nyə a mə́ yîl sə́ mə́nyámád nəcé məcií mə́ ábábə yé wɔɔŋgʉ́, a mə́ juu sə́ nə iwushí bísʉ́ nyə́dɨ́ kwoŋ dɨ́, nə ijuugá nə́mə́ bímbí məma mpáam nyɛ́. 8 Zɛmbî nyə a mə́ bul bul sá sə́ mpaam nyɔɔŋgʉ́, juw sə́ zhɨɨ́ mə bə́ nə fʉg nə ikə́ŋ. 9  *Nyə a mə́ sá nə́ sə́ mpúg jɔ̧jɔ̧ yuug jé nyə á ŋgə baagʉlə shwoó nə́ a bá zə sá lúu mə́ Krîst dɨ́ yí. 10 Nyə á ŋgə baagʉlə yuug jɔɔŋg nə́ a bá zə casʉlə gwo mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lâ: í á bə nə́ a bá sɛɛŋg ísâ byɛ̂sh yə Krîst nə́ Krîst nyəmɛ́fwó a jwúg nə byo: tɔɔ isâ bísə́ gwɔ́w joŋ dɨ́ yí, tɔɔ byɔɔŋg bísə́ wa shí yí.

11  *Zɛmbî nyə a mə́ ŋwa sə́ tâŋ kɔw* dɛ́ lúu mə́ Krîst dɨ̂. Nyə a tɛ́ɛ́d bwey fɛ́ɛ́sh sə́ nə́mə́ nda yuug jé í á bwey bə nə́, nyə muud mə́ dʉ́ kyey nə isâ byɛ̂sh nda á cɛ́ɛl nə́ yɛ́. 12 Nyə á ŋwa sə́ tâŋ kɔw dɛ́ shú nə́, sə́ buud sə́ á tɛ́ɛ́d fwo bwey kwey bwágə́ lúu wə́ Krîst wá, sə́ dʉ́g ságʉsə váál á mpíyá nə gúmə́ yí. 13  *Nyə́dɨ́ kwoŋ dɨ́ wə́ Zɛmbî nyə á wá bɨ́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə á bwey kaag buud yɛ́, nyə á wá bɨ́ nyə tâŋ məyɨɨgyé mɛ́ ja bɨ́ á gwág ciyá á bʉ́bə́lɛ́ yí, ja bɨ́ á gwág Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ ŋgə́ cʉg bɨ́ yí, nə́ ndɛɛ́ bɨ mú *búgʉla nyə yí. 14  *Nyə a wá shé Shíshim yé wɔɔŋg mílámʉ́d tâŋ bɛ́ɛ́n nə́ a bá yə sə́ dʉ́sʉ́ kɔw lʉ́ mə́nywa ja á bá zə mɛɛl yîl kúl búúd jé mə́nyámád yí. Nəcé, nyə á kusə kúl búúd jɔɔŋgʉ́ nə́ í bág dʉ ságʉsə váál á mpíyá nə gúmə́ yí.

Məjəgʉla

15 Sâ jɔɔŋg wə́ bɨ́ é gwág nə́, té mə́ á gwádʉga nə́ bɨ́ ŋgə *búgʉla Cwámba Yésus, bɨ ŋgə́ nə́mə́ cɛɛl obúgʉla bɛ̂sh yí, 16  *mə ayɔ́wɛ́ ŋgə́lə yə Zɛmbî akíba shú dʉ́n ja jɛ̂sh mə́ ŋgə́ wá bɨ́ mə́jəgʉla mâm dɨ yí. 17  *Mə ŋgə jəgʉla nə́, Zɛmbî mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst, Pʉpá á milwanə́ yə́g bɨ́ *shíshim á fʉg í é lwó bɨ́ nyə, sá nə́ bɨ́ mpúg nyə yí; 18  *a wág bɨ́ iŋgʉ́ŋgə́ŋ mísh mâ lámʉ́d, bɨ mpúg váál bwágə́ lúu búúd bwə́ dʉ́ bə nə ndɨ́ ja á jɔ̂w bwo yí, bɨ́ mpu bímbí lʉ́ zhwog ijimə́ ísâ á dʉ́ kaaw míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd myɛ́ yí, 19  *nə məma yáág-yáág mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ á dʉ sá shú sə́ obúgʉla myá, misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ á dʉ sá nə məma ŋkûl nyɛ́ ántɔ̧ minjɨ myá. 20  *Məma ŋkûl ántɔ̧ minjɨ nyɔɔŋg wə́ nyə́ á wɛɛf gwúmʉ́shílə *Krîst nə́ ndɛɛ́ kə jil nyə nyə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm joŋ dɨ́ gwɔ̂w yí. 21  *Nyə á bʉ̂n Krîst gwɔ̂w a ntɔ̧ ísâ yâ məyídʉ́gʉ́† í ŋgə́ wá buud mə́nyámád yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ ntɔ̧ buud ŋkul yí, nə byɔɔŋg bísə́ nə icwámba yí; á ntɔ̧ sâ jɛ̂sh jí nə ŋkul gwiidɔw jínə́ tɔɔ wa cʉg ga dɨ́, tɔɔ jɔɔŋg cʉg í ŋgə́ zə shwóg yííd. 22  *Zɛmbî nyə a mə́ wá ísâ byɛ̂sh Krîst dɨ́ mə́nyámád, nə́ ndɛɛ́, nda Krîst mə jwú nə isâ byɛ̂sh nə́, Zɛmbî mú tə̂l nyə lúu á *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla, 23  *Dɔ̧ dɔɔŋgʉ́ í njúl nyúúl nyɛ́, í njúl lwándʉ́lá nə nyə, nyə muud ŋgə́ lwándʉlə sâ jɛ̂sh kʉ́l jɛ̂sh yɛ́.

2

Krîst nyə á zə nə cʉg

1  *Bɨ bâŋ, nə iwushí nə *misə́m bɨ́ á dʉ sá myá, mí á sá nə́ bɨ bə́g mimbimbə. 2  *Bɨ a wá mənyúúl cʉg iwushí nə misə́mʉ́d yág, ŋwa kuú njɔɔnd á buud ɔ shí ga, ŋgə bɛ̧ mása ŋgə́ kyey nə lal-lal mə́jamb míŋgúlʉ́d yɛ́, nyə *shíshim ŋgə́ lwáfʉlə buud ɔ míŋgáádə́ yɛ́. 3  *Sə́ bɛ̂sh ɔ́ga, sə́ á bə nə́mə́ gwooŋg jɔɔŋgʉ́d, cʉg jísʉ́ í á ŋgə bɛ̧ iyéésh yâ milâm mísʉ́, sə́ á dʉ sɔ̧́ njɨ nə́ sə́ mə́ lwándʉ́lə íyéésh byɔɔŋgʉ́ nə bɔ́w-bɔ̂w mítə́dʉ́gá myâ cínɔŋg; sə́ á bwey byɛ̂l sə́ njúl nə́mə́ nda bɔ́ɔ́l bɛ̂sh, sə́ njúl njɨ nə́ Zɛmbî gwágʉ́g sə́ zhwuŋʉ́. 4  *Njɨ, Zɛmbî jɨ bul bə nə lâm mə́cɛy, nyə á cɛɛl shé nə fwámɛ́ məma cɛɛlí. 5  *Gwə́ wə́ í á sá nə́, shé buud shé á bə mimbimbə nəcé iwushí bíshé wá, nyə á nyiŋgə yə shé cʉg ja nyə á gwûmʉshi *Krîst yí. Mpaam mə́ Zɛmbî wə́ í á mə́ sá nə́ bɨ dʉ́gʉ́g cʉg. 6  *Zɛmbî nyə a gwúmʉshi shénɔ̂ŋ Yésus-Krîst, nə́ ndɛɛ́, lúu yé dɨ̂, nyə a mə́ kə jil shénɔ̂ŋ gwɔ̂w joŋ dɨ̂. 7  *Nyə a sá shé bímbí lʉ́ mə́nywa dɔɔŋgʉ́ lúu mə́ Yésus-Krîst dɨ́, shú nə́ a lwó ikala í búúd í é ŋgə byɛ̂l yí nə́, mpaam á jɨ́ nə ndɨ́ yí, í ntɔ̧ sâ shé bâŋ mə jɔ̂w nə́ mpaam yí. 8  *Mpugá nə́ mpaam mə́ Zɛmbî wə́ í á mə́ sá nə́ bɨ dʉ́gʉ́g cʉg, bɨ a mə́ ka ntâg bii mpaam nyɔɔŋgʉ́ nə zhɨɨ́ a búgə́. Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg í cúgɛ́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wʉ́n, jísə yána mə́ Zɛmbî. 9  *Shé ádʉ́gɛɛ́ cʉg nəcé fwǒlə sá wúl sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, mbɔ̂. Muud nda jee ŋkɛ̂ny nyúul. 10  *Shé bʉ́sə yida bə sâ Zɛmbî nyəmɛ́fwó mə́ shîn lúlə yí. Nyə á nyiŋgə tɛ́ shé ncuncúmbə lúu mə́ Yésus-Krîst dɨ̂, shú nə́ shé kág sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nyə á bwey kwəmʉsa shé myá.

Kúl búúd mə́ Zɛmbî

11  **Bɨ buud bɨ́ á byɛ̂l yág íkúl ishús dɨ́ wá, bɨ ɔ tə́dʉ́gá sá bɨ́ á dʉ bə yí, ja *Oyúdɛn bwə́ á dʉ ŋwa nə́ bɨ́ cugɛ́ nə ábɨwáág yí, í njúl nə́ bâŋ bwə́ á bə nə nyə njɨ mə́nyúúlʉ́d, məbwə́ mə́ búúd sálə. 12  *Bɨ á dʉ bə, kú nə wɔ́ŋgɔ́ nə *Krîst, kú nə zhɨɨ́ bɨ́ mə́ bə́ búúd ɔ Izʉrəyɛ̂l; bɨ á dʉ bə ojínə, kú nə kɔw ísâ Zɛmbî nyə á dʉ kaag buud ɔ ísɔ̧ bɛ́ yííd, ŋgə cʉgə kú nə bwágə́ lúu, ŋgə cʉgə kú nə wɔ́ŋgɔ́ nə Zɛmbî. 13  *Ká ja gaád ɨɨ́, bɨ́ buud bɨ́ á dʉ bə Zɛmbî shwóg-shwóg wá, məcií mə́ Krîst mə́ á mə́ sá nə́ bɨ bə́g nyə kúnə́-kúnə, kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂.

14  *Nyə wə́ jísə́ mə́təla mə́sʉ́, nyə muud nyə á sá nə́, a ŋwa ká ŋwa ká, a sɛɛŋg yɛ́. Nəcé yánálə nyə á yána nyúúl nyɛ́ yí, nyə a caam kɔ́ɔ́gʉ́lə́ í á dʉ wá mbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá Oyúdɛn nə ikûl íshús yí, kɔ́ɔ́gʉ́lə́ í á dʉ sá nə́ bwə́ dʉ́g fɨɨma yí. 15  *Nyə a mə́ yîl mə́mpə́ndí nə ici yâ *mbwoomb mə́cɛ̧ɛ̧, shú nə́ mwâ Yúdɛn bá bɛ̂sh mwâ ikûl bwə́ bə́g mbii múúd agúgwáan ŋgwúd nyə́dɨ́ kwoŋ dɨ̂, bwə́ cʉgə mə́tala dɨ̂. 16  *Yə̌lə nyə á yə kwolós dɨ́ yí, nyə á sá ŋkwambʉlə mpə́dʉ́gá bə́nɔ̂ŋ Zɛmbî, a sɛɛŋg mwâ Yúdɛn bá mwâ ikûl bwə́ bə sâ ŋgwúdʉ́, nyə a shínal ifɨɨmʉga. 17  *Nyə á zə nə məkə́l zə jaaw bɨ́ buud bɨ́ á bə shwóg-shwóg nə Zɛmbî wá, jaaw bɔɔŋg bwə́ á bə nyə kúnə́-kúnə wá nə́ ifɨɨmʉga í mə́ shîn. 18  *Nyə wə́ nyə a mə́ sá nə́ sə́ bɛ̂sh, nə Oyúdɛn nə ikûl ishús, sə́ kúməg wə́ Dâ nə ŋkul mə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgwúd nə ŋgwûd.

19  *Nə́ ndɛɛ́, bɨ́ cugɛ́ ná nyiŋgə bə ójínə, ŋkí ntâg mintɔbɔ. Bɨ músə buud ɔ mpwág mə́ Zɛmbî, nə́mə́ nda míl míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd myɛ̂sh, bɨ músə njɔ́w búúd mə́ Zɛmbî dɨ̂. 20  *Bɨ bʉ́sə nda isâ í mə́lwɔ̧́ga bwə́ ŋgə́ zə lwɔ̧̂ nə ndɨ́ lʉ́mʉga dɨ́ gwɔ́w yí; lʉ́mʉga jɔɔŋg wə́ *buud ɔ lwámá nə *buud ɔ mícúndə́, Yésus-Krîst wə́ jísə́ kwóógʉ́ áshúshwóógʉ́ í á tɛ́ɛ́d kə bwamə́ dɨ́ yí. 21  *Njɔ́w wɛ̂sh í ka zə ŋgə lwîny nyə́dɨ́ kwoŋ dɨ́ ka zə bə ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Mpáánzə́ mə́ Cwámba. 22  *Nyə́dɨ́ kwoŋ dɨ́ wə́ bɨ́ mə́ zə nə́mə́ ŋgə bwɔ̧ɔ̧da mə́lwɔ̧́ga dɨ́ yɛ́. Bɨ mə́ ŋgə bwɔ̧ɔ̧da mə́lwɔ̧́ga dɨ́ nə́ ndɛɛ́ í mú bə njɔ́w Zɛmbî ŋgə́ jil Shíshim yé yí.

3

Krîst jɨ nə́mə́ Krîst á ikûl ishús

1  **Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, mə Pwôl, mə muud jɨ́ mímbwug dɨ́ nəcé ŋgə́lə sɛ̂y nə *Krîst Yésus shú dʉ́n, bɨ́ ikûl ishús yɛ́, mə́ dʉ jəgʉla nə Zɛmbî shú dʉ́n. 2 Bɨ a mə́ jəlá nə jee gwág váál Zɛmbî ŋgə́ kyey nə mpaam nyɛ́ yí, nə́ nyə á ŋwa mə wá nyə́dɨ́ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́d, a yə mə isɛ́y nə́ mə sáág shú dʉ́n. 3  *Zɛmbî wə́ nyə a bágʉlə mə *ndímba mə́ mə́ ndəm cilə bɨ́ nɨ. 4  *Ja bɨ́ é ŋgə lɔ̧́ kálaad ɛ́ga yí, bɨmɛ́fwó bɨ é jee dʉ́g váál mə́ mə́ mpu ndímba mə́ Krîst yí. 5  *Zɛmbî nyə a shígɛ́ fwo lwó íkala i búúd í ayág ndímba wɔɔŋgʉ́ nda á mə́ ka sá ja gaád nə́. A mə́ sá nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim zə́g wééshʉli nyə, lwó míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mí *búúd ɔ lwámá nə *buud ɔ mícúndə́. 6  *A mə́ lwó bwo nə́, ja búúd ɔ íkûl ishús bwə́ mə́ magʉlə Jɔ̧jɔ̧ Láŋ yí, bə́nɔ̂ŋ bɛ̂sh *Oyúdɛn bwə́ músə nə́mə́ nə kɔw ŋgwúd mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, bə́nɔ́ŋ bɛ̂sh bwə́ músə íkʉ́l í nyúul ŋgwûd; ŋkaagə́ Zɛmbî nyə á kaag lúu mə́ Krîst Yésus dɨ́ yí, í dʉ́gyá nə́mə́ nə bwo bɛ̂sh.

7 Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ wɔɔŋg wə́ Zɛmbî nyə a sá mə mpaam, wɛɛf ŋkûl nyɛ́, ŋwa mə ísɛ́yʉ́d nə́ mə kyéyʉg nə ndɨ́ yí. 8  *Mə muud mə búl bə kú nə mfíí míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd myɛ̂sh dɨ́ yɛ́, Zɛmbî nyə a sá mə mpaam nə́ mə zə́g jaaw íkûl ishús tâŋ jɔ̧jɔ̧ mə́kə́l nə́, Krîst ŋgə sá buud mbii mə́nywa múúd cúgɛ́ nə ŋkul shwánzʉlə má. 9  *Mə jaaw bwo məkə́l, mə bágʉlə bwo ndímba: ndímba Zɛmbî nyə́mɛ́fwó muud nyə́ á tɛ́ isâ byɛ̂sh nyə á dʉ baagʉlə shwoó dɨ́ kwóm kwóm yí. 10  *Nyə a sá nə́ mə zə́g bágʉlə bʉ́bə́lɛ́ wɔɔŋg shú nə́ *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla í lwóg váál Zɛmbî jɨ́ nə fʉg ísâ byɛ̂sh dɨ́ yí, isâ yâ joŋ, byɔɔŋg í ŋgə́ wá buud mə́nyámád yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí í mpúg. 11 Zɛmbî nyə á bwey bə nə yuug jé á kandʉgə kandʉgə shú ísâ ínɨ byɛ̂sh, nyə á mə́ ka zə sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ kwoŋ mə́ Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst dɨ́. 12  *Sə́ músə nə ŋkul jee kumə wə́ Zɛmbî kú zhízhigə, nəcé sə́ mú búúd ɔ́ Krîst, sə́ ŋgə ntâg *búgʉla nyə. 13  *Mə ka ŋgə cɨ nə́, bɨ́ tɛɛm dʉ́g nda mə́ ŋgə́ bwəma nə *incwaw í ntʉg shú dʉ́n ɛ́ga, bɨ kú wá mə́nyúúl íŋkúŋkwoŋ dɨ̂; incwaw í ntʉg íga í bá shúgʉla bɨ́ sâ gúmə́.

Cɛɛlí mə́ Krîst

14  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, mə ŋgə kúd Dâ məbwóŋ, 15 nyə muud nyə á gwiid* minjɔ́w mí búúd myɛ̂sh mínə, tɔɔ mya wa shí, tɔɔ mya joŋ dɨ́ yɛ́, 16  *mə ŋgə jəgʉla nə nyə nə́, nda nywáá jɨ́ nə yáág-yáág mílwanə́ nə́, a sáág nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim yé wáág bɨ́ məma mpífə́ mílâm dɨ́ cwû, lʉlʉshi bɨ̂. 17  *Mə ŋgə nə́mə́ jəgʉla nə́, nda bɨ ŋgə́ *búgʉla nyə nə́, a sáág nə́ *Krîst zə́g ji bɨ́ mílámʉ́d, bɨ nádag nə cɛɛlí, bɨ ŋgə́ magʉlə njɨ sâ í zə́ nywadʉlə cɛɛlí yí, 18  *shú nə́ bɨ bə́g nə ŋkul nə́, bɨnɔ̂ŋ míl míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd myɛ̂sh bɨ́ wámbʉ́lə́g bímbí cɛɛlí mə́ Krîst í bwáag yí, nə bímbí í gwáá yí, nə bímbí jɨ́ nə cé kə̌lə gwɔ́w yí, nə bímbí jísə́ nə gwaálə shí yí. 19  *Bɨ bə́g nə́mə́ nə ŋkul mə mpú cɛɛlí mə́ Krîst í ŋgə́ ná ntɔ̧ sə́ fʉg nɨ, shú nə́ milâm mí lwándʉ́g bɨ́ nə fʉg nə cɛɛlí nə́ cwɔ́ɔ́ nə́mə́ nda Zɛmbî jɨ́ lwándʉ́lá nə́.

20  *Zɛmbî muud jɨ́ nə ŋkul bul sá sə́ mənywa ntɔ̧ bímbí sə́ mə́ gwáámb nyə yí nə bímbí sə́ mə́ tə́dʉ́gá nə́ nyə e sá yɛ́, nyə muud ŋgə́ sá nə́ ŋkul nyɛ́ í ŋgə́g nə sɛ̂y sə́dɨ́ ícʉg dɨ́ yɛ́, 21 *Dɔ̧ í sáág nə́ ikala i búúd byɛ̂sh í yə́g nyə gúmə́ kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ́, kandʉgə á kandʉgə. Amɛn!

4

Nyúul ŋgwûd

1  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, mə muud jɨ́ mimbwug dɨ́ nə ŋgə́lə sɛ̂y nə Cwámba yɛ́, mə́ cɨ náaá, cʉgəgá mbií cʉg í mpíyá nə muud mə́ bii njúwúlú Zɛmbî ŋgə́ jɔ̂w buud yɛ́. 2  **Ntɔ́ jɨ nə́, muud kú bwɛlɛ ŋkɛ̂ny nyúul, dʉ bə njɨ nə lám nə́ shɛɛ, kú nə milámʉsa, ŋgwɔ́l jísɔw ŋgwɔ́l cɛɛlíd. 3  *Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ sɛɛŋg bɨ́ nə́ bɨ ŋgə́g nə cʉgə búmbə́ ŋgwúd; bulʉgá wá ŋkul nə́ cʉg búmbə́ jɔɔŋg í bə́g kú ntáma; bɨ ɔ shúgál gwo nə lâm mə́təla, nəcé lâm mə́təla wə́ ŋgə́ bə́dʉga bɨ́ búmbə́ ŋgwûd.

4  *Bɨ mə́ jəlá nə cʉgə búmbə́ ŋgwúd nəcé Zɛmbî nyə a jɔ̂w obúgʉla bɛ̂sh nə́ bwə́ bwándʉ́g bwágə́ lúu ŋgwúd*; ntɔ́, obúgʉla bɛ̂sh bʉ́sə mbwɔ̧ɔ̧dá nyúul ŋgwúd, bwə́ á lə́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgwúd, 5  *bʉ́sə nə Cwámba ŋgwúd, bwə́ ŋgə magʉlə minjɨ́ɨ́gʉ́lá mimpwûd, bʉ́sə nə nduwán ŋgwúd†, 6  *Zɛmbî jɨ njɨ ŋgwúd, á jɨ́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ a shé bɛ̂sh yɛ́; nyə wə́ mə́ jwú nə shé bɛ̂sh, á dʉ balan nə shé bɛ̂sh shú sálə ísɛ́y byé, a jisə shé bɛ̂sh dɨ̂.

7  *Njɨ, mbúgʉla yɛ̂sh nyə a shí lə́g dɛ́ kɔw lʉ́ yána váál *Krîst nyə á yigʉla nyə dwo mpáam dɨ́ yí. 8  *Sá jɔɔŋg wə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Ja nyə á kə gwɔ́w yí,

nyə á bii mikwám kə nə ndɨ̂;

a mú yə búúd məyə́na.

9  *Ká, ja bwə́ cɨ́ nə́ nyə á kə gwɔ́w yí, ntɔ́ mə́ kə́ nə́ jɨ? Ŋgaá ntɔ́ mə́ kə́ nə́ nyə á fwo tɛ́ɛ́d shulə kə shí ga dɨ́ shí? 10  *Muud nyə á shulə yɛ́, nyə nə́mə́ wə́ nyə a bád kə zhwááŋgɛ̂, cɔ̧́ joŋ lʉ gwɔ́w dɛ̂sh; í á bə ntɔ́ shú nə́ nə shí nə gwɔ́w byɛ̂sh í bə́g njɨ nyə nə nyə. 11  *Məyə́na nyə á ŋgə yə buud má mə́ á ŋgə bə nə́, nyə a sá nə́ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ bə́g *buud ɔ lwámá, bɔ́ɔ́l *buud ɔ mícúndə́, bɔ́ɔ́l obwiiŋgyɛ ɔ lâŋ, bɔ́ɔ́l obaagʉlə ɔ́ gwooŋg nə oyɨ́ɨ́gʉli. 12  *Nyə a sá ntɔ́ shú nə́ miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd mí bə́g fwámɛ́ ŋkwəmʉsá mə́ sá ísɛ́y, ŋgə́lə sá nə́ nyúúl mə́ Krîst, *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla í lálʉg. 13  *Bwə́ sáág isɛ́y byɔɔŋg nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s nə́ shé bɛ̂sh shé mə́ bá bə nə váál búgə́ ŋgwûd, shé bɛ̂sh mpu *Mwân mə́ Zɛmbî váál ŋgwûd, shé bɛ̂sh fifə nə́mə́ bímbí Krîst mə fifə yí.

14  *Í bə́g ntɔ́ shú nə́ sə́ nda ná nyiŋgə bə íkʉ́kágə́, sə́ nda nyiŋgə dʉ ŋgə yáŋgʉla nda ifúlə́ í íntə́l í dʉ yáŋgʉla ŋgwɔ̧ɔ̧́ nə ŋgwɔ̧ɔ̧́ nə́; nda ná nyiŋgə dʉ ŋgə bɛ̧ njɨ́ɨ́gʉ́lá wɛ̂sh í wɔ́ɔ́s yí, buud bwə́ á mə́ kû nə dʉ́lə kʉl bɔ́ɔ́l íbɨ́ɨ́d wá bwə́ nda ná nyiŋgə nyúg sə̂. 15  **Sə́ mú bá yida dʉ jaaw óbʉ́bə́lɛ́ nə lâm cɛɛlí, sə́ ka ŋgə wîy məzhɨɨ́ mɛ̂sh ŋgə bə nda Krîst muud jɨ́ lúu yɛ́. 16  *Nəcé nyə Krîst wə́ ŋgə́ sá nə́ Dɔ̧ dɛ̂sh ncindí í bə́g fwámɛ́ téégyá nda nyúúl muud, kʉ́l nyúúl jɛ̂sh jé jiya dɨ́, misʉsagə́ myâ mə́bwɔ̧ɔ̧́ mə nyúúl ka ŋgə laad byo. Dɔ̧ ka bə ntɔ́, kʉ́l nyúúl jɛ̂sh ŋgə́ sɛ́y váál í jɨ́ɨ́ yí, nyúúl nyɛ̂sh ka ŋgə wîy nə cɛɛlí.

Kuú njɔɔnd ágúgwáan

17  *Mə ka ŋgə cɛɛl lás fwámɛ́ lás Cwámba ŋgə́ mpu, ŋgə cɨ náaá: kúgá ná ŋgə kyey kuú njɔɔnd óháádɛn; bwə́ ŋgə sá isâ nə milúu myáŋ, milúu ka ŋgə zhɨ́ɨ́ŋg bwo ntɔ́ kú nə wɨ́ɨ́mbʉ́lé. 18 Milúu mí á mə́ shila‡ bwo, bwə́ cúgɛ́ nə ŋkɔw cʉg Zɛmbî nyə a mə́ yə búúd yííd nəcé shúg dʉ́sə́ bwo mílúúd yí nə bimbʉlálə mílâm mí á mə́ bimbʉla bwo yí. 19  *Milâm mí músə bwo kú ná nə məcɛy, bwə́ á mə́ ka wusə mə́nyúúl ásɨ́y-sɨ̂y dɨ́, ka ŋgə bɛ̧ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ádʉdanâ məváál mɛ̂sh, nə mbɛɛ́ ncwaŋgə́ antɔ̧ minjɨ.

20 Njɨ bɨ báá, kɛ́ɛl mə́ *Krîst bɨ́ á gwág yí í áshígɛ́ jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ ntɔ́. 21 Ŋgaá nə́ kɛ́ɛl mə Krîst wə́ bɨ́ á gwág yí? Ŋgaá nə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá myɛ́ bɨ́ á ŋwa myá mí á bə obʉ́bə́lɛ́ wə́ Yésus? 22 Ká jɨ? Í jɨɨ nə́ bɨ myáásʉg kukwumʉga múúd bɨ́ á fwo dʉ bə kuú njɔɔnd ácwúlúd yí, kukwumʉga múúd í dʉ́ ŋgə yúúd yúúdʉ́g, ŋgə́lə bɛ̧ məshɨɨgâ íwɨ́ɨ́mbʉ́g í ŋgə́ shɨɨg nyə yí. 23  *Í jɨɨ nə́ milâm nə milúu mí ŋgə́g nə nyiŋgə bul bə bɨ́ gúgwáan nə gúgwáan. 24  *Í jɨɨ nə́ bɨ bwáádʉ́g kukwumʉga múúd ágúgwáan, kukwumʉga Zɛmbî nyə a mə́ sá nə́ í bə́g nda nyəmɛ́fwó, í ŋgə́ bɛ̧ otʉ́təlí nə cʉg mə́ŋkʉ̂l í ŋgə́ zhu óbʉ́bə́lɛ́ dɨ́ yí.

25  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, myaasʉgá ijɔ̧́ɔ̧́. Nə́ ndɛɛ́, muud yɛ̂sh mə́ jəlá nə bwiiŋg ŋgwɔ́l njɨ obʉ́bə́lɛ́, nəcé shé músə leedyá nda ikʉ́l í nyúul muud. 26  *Í ká bə nə́ muud mə́ gwág zhwuŋʉ́, kə́ bɛy nə́ a sáág *sə́m; a kú ntâg bɨ́d nə́ jwɔ́w í jímə́g a njúl ná nə zhwuŋʉ́. 27 Bɨ kú bɛɛg yə Njwû məjamb zhɨɨ́. 28  *Muud nyə á dʉ júwo yɛ́ yɔ́wʉg júwo; a yídag sɛ̂y nə məbwə́ mɛ́ shú nə́ a bə́g nə sâ jɨ́ nə ŋkul kwíínd nyə́mɛ́fwó, kwíínd nə́mə́ ŋgwɔ́l múúd jɨ́ nə məyáŋgan yɛ́. 29  *Muud kú ná nyiŋgə cúwal ícúwʉ́lí-cúwʉli nyə́dɨ́ mpud; ŋkí í jɨɨ nə́ bɨ́ lásʉ́g ɨɨ́, bɨ́ cɨ njɨ jɔ̧jɔ̧ íciyá bísə́ nə ŋkul sá nə́ muud lálʉg búgə́d yí, íciyá bísə́ nə ŋkul kwíínd búúd bwə́ gwág wá yí. 30  *Zɛmbî nyə a wá bɨ́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim tâŋ məyɨɨgyé nə́ á bá yîl bɨ́ mə́nyámád. Kúgá sá nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wɔɔŋg shúsʉ́lág. 31 Ofimâl, nə dʉ́lə nyada, nə impimbə, nə ozhuyâ, nə *bwaasʉ́lə mpu, tɛɛm bə dúl váál gwɔ̧́lə lâm dɛ̂sh, byɛ̂sh ínɨ í shínʉ́g bɨ́dɨ́ ícʉg dɨ̂. 32  *Yidagá bə nə osʉsa, bɨ́ dʉ gwág búúd bɛ̂sh cɛy lámʉ́d, bɨ́ dʉ sá nə́, ŋgwɔ́l juu ŋgwɔ́l, ŋgwɔ́l juu ŋgwɔ́l, nə́mə́ nda Zɛmbî nyə á juu bɨ́ lúu mə́ Krîst dɨ́ nə́.

5

Kuú njɔɔnd cɛɛlí

1  *Ŋgaá bɨ́ jisə bwán Zɛmbî mə búl cɛɛl wá, ŋgəgá nə sá nda nyə. 2  *Ŋwagá kuú njɔɔnd cɛɛlí nə́mə́ nda *Krîst nyə á cɛɛl sə́ nə́; nyə á cɛɛl sə́ váál á nə́ nyə á kɛɛnzh cʉg jé yə Zɛmbî shú dʉ́sʉ́, a bə sə́ *mətúnʉga mə́ anywa məcud wə́ Zɛmbî.

3  **Bwə́ nda ná dʉ cwééd bɨ́ nə jaŋga, nə dúl váál mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ádʉdanâ myɛ̂sh, tɔɔ yéésh mə́bii. Isâ ínɨ í ájə́láyɛ́ nə miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd. 4  *Kúgá ná nyiŋgə dʉ cúwal ícúwʉ́lí-cúwʉli, muud nda ná lás nda a cugɛ́ nə lúu, kú sá bɔ́w-bɔ̂w fyaŋga. Ntɔ́ nyə ajə́láyɛ́. Yidagá dʉ lɔ̧́ mə́nywa Zɛmbî ŋgə́ sá bɨ́ má. 5  *Bɨ mə́ jəlá nə wámbʉlə mpu nə́, tɔɔ muud jaŋga, ŋkí muud jɨ́ nə cʉg ádʉdanâ yɛ́, ŋkí ntâg muud jɨ́ nə yéésh mə́bii yɛ́, ŋgwúd nə ŋgwúd nyə abʉ́lɛ bə nə kɔw Faan mə́ Krîst bá Pʉpá Zɛmbî dɨ̂; yéésh mə́bii jísə dúl váál yə́lə zɛmbî áyadʉ́g gúmə́.

6  *Bɨ kú bɨ́d nə́ muud zə́g shɨɨg bɨ́ nə mbɛɛ́ zhizhe kaand. Váál ísâ byɔɔŋg wə́ í dʉ sá nə́ mpimbə mə́ Zɛmbî í bííg buud ɔ mə́bún. 7 Kúgá dʉ fʉla sámbá nə bwo. 8  *Yág, bɨ á bə nə milâm yídʉ́gʉ́ nə yídʉ́gʉ́; ká, bɨ músə nə məŋkɛnya mílámʉ́d ja gaád; ŋwagá kuú njɔɔnd á mə́ŋkɛnya. 9  *Məŋkɛnya máá mə́ dʉ bə, nə jɔ̧ lâm, nə otʉ́təlí, nə obʉ́bə́lɛ́. 10  *Bɨ ɔ́ dʉ sɔ̧́ njɨ sâ Zɛmbî mə gwág nywa yí. 11 Kúgá dʉ nyíi misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myâ məyídʉ́gʉ́d, mí cúgɛ́ nə mfíí. Yidagá dʉ lwó nə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɔɔŋg mí anywáyɛ́. 12 Isâ bwə́ dʉ́ ŋgə sá mə́yídʉ́gʉ́d yí í cúgɛ́ sá mə́ dʉ́ bwiiŋg, sálə shwôn. 13  *Ja mə́ŋkɛnya mə́ mə́ kwan gúl sâ yí, sâ jɔɔŋg mú nyîn nda jí nə́. 14  *Nəcé məŋkɛnya wə́ mə́ dʉ́ sá nə́ sâ jɛ̂sh nyínʉ́g nda jɨ́ nə́. Gwə́ wə́ bɨ́ mə́ gwág gúl ciyá nə́:

Wo muud jɨ́ gwə́d yɛ́, juumʉ́g.

Wɔɔlʉ́g wú mímúŋʉ́d,

Krîst ka kwan wo.

15 Bɨ ɔ mpú dʉ baagʉsə kuú njɔɔnd wʉ́n nə́ bɨ kú ŋgə cʉgə nda iwagʉlálə, bɨ cʉ́gəg nda buud bwə́ mə́ kyɛ̧́ wá. 16  *Yílʉ́gá fwála míkwámʉ́d*, bɔ̂w mwɔ̂w mə́ga. 17  *Nə́ ndɛɛ́, kúgá dʉ wagʉla, dʉgá mpu wámbʉlə sâ Zɛmbî mə jɨ́ɨ́ yí. 18  *Kúgá dʉ ŋgul nə́ ndɛɛ́ shwág, váál íŋgulʉga dɔɔŋg í dʉ kənd múúd íntɨ́wʉ́lɨ́d. Yidagá dʉ sɔ̧́ nə́ bɨ lwándʉ́g† nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim. 19  *Dʉgá sɛy ósôm nə miŋgwa nə isʉsa yâ Zɛmbî ja bɨ́ mə́ dʉ́ lésha yí; dʉgá ságʉsə Cwámba ísʉsa dɨ́ nə lám wɛ̂sh. 20 Dʉgá lɔ̧́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ kwoŋ mə́ Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst dɨ́ ja jɛ̂sh dɨ́ nə sâ jɛ̂sh dɨ̂. 21  **Dʉgá sá mpə́dʉ́gá nyɨ́n nə́ muud yɛ̂sh jweeg lúu magʉlə nə́ ŋgwɔ́l jwúg nə nyə nəcé gwɔ̧́ɔ̧́lə bɨ́ ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧ Krîst yí.

Cʉg á njɔ́w bâ

22  **Budá o, bɨ́dʉ́gá nə́ ogwúm bʉ́n bwə́ jwúg nə bɨ̂ váál í jəlá nə Cwámba yí. 23  *Nəcé mudúm mə́ jwú nə mudá yé nə́mə́ nda *Krîst mə jwú nə *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla nə́; Dɔ̧ dɔɔŋgʉ́, nyə á cʉg dwo, dʉ́sə nyúúl nyɛ́. 24 Nə́ ndɛɛ́, váál Dɔ̧ í ŋgə́ sá Krîst məgwág yí, ntɔ́ nə́mə́ wə́ búdá bwə́ jə́lá nə sá ógwúm báŋ məgwág məzhɨɨ́ mɛ̂sh yɛ́.

25  **Bɨ bâŋ ogwûm, cɛɛlʉgá budá bʉ́n váál Krîst nyə á cɛɛl Dɔ̧ yí, váál cɛɛlí á nə́ nyə á kɛɛnzh cʉg jé shú Dɔ̧. 26  *Nyə a sá ntɔ́ nə́ á gusa dwo nə məjúwó nə ciyá jé shú nə́ í bə́g ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Dɔ̧, 27  *í nyínʉ́g nyə milwanə́ mi cúwʉla nda mudá, kú nə lág, kú nə mbwad, ŋkí gúl váál sâ nɨ, njɨ ŋkí ŋkɛ̧̂, kú nə sá á jumʉ́g. 28 Váál cɛɛlí jɔɔŋg wə́ ŋgwúm mə́ jə́lá nə cɛɛl múdá yé yí, cɛɛl nyə tâŋ nyúúl nyɛ́ á nyəmɛ́fwô. Muud mə cɛ́ɛ́l múdá yé yɛ́, á cɛɛl nyə́mɛ́fwó. 29 Muud nyə abwɛ́lɛ́ mpii nyúúl nyɛ́ á nyəmɛ́fwô, mbɔ̂. Muud yɛ̂sh mə́ dʉ wɨ́ɨl nyúúl nyɛ́, dʉ ŋwa njugú nə nywo nə́mə́ nda Krîst ŋgə́ ŋwa njugú nə Dɔ̧ nə́, 30  *Dɔ̧ dʉ́sə́ nyúúl nyɛ́ yí, sə́ bʉ́sə ikʉ́l ya nyúul nyɛ́ nyɔɔŋg. 31  *Sâ jɔɔŋg wə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ yí, nə́: «Nda mə́ mə́ kwambʉlə bwo ntʉ́nɨ́ nə́, mudúm mə́ bá lʉ́gə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá nyɔɔŋgʉ̂, a kə leedya nə mudá yé, bá obá bwə́ mú bə nyúul ŋgwúdʉ̂.» 32  *Ndímba nɨ wúsə ayíyáág; mə́ jaaw bɨ́ nə́ í dʉ́gyá nə Krîst bə́nɔ̂ŋ Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla. 33 Njɨ, í dʉ́gyá nə́mə́ nə bɨ̂: muud yɛ̂sh cɛ́ɛ́lʉg mudá yé nda nyəmɛ́fwó, mudá yə́g ŋgwûm yé gúmə́.

6

A bwân nə obyɔ̂l

1  *Bwân ɔ, ságá obyɔ̂l bʉ́n váál mə́gwág mə́ jə́lá nə Cwámba má, ntɔ́ jɨ tʉ́təlî. 2  *Nəcé nyúl mpə́ndí í ŋgə cɨ nə́ «gúmálʉ́g sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wô bá nyɔɔŋgʉ́ wô», mpə́ndí nyɔɔŋg ntâg ɔ í tɛ́ɛ́d bə nə ŋkaagə́, 3 nyísə nə ŋkaagə́ nə́: «Wo dʉ́gʉ́g mə́nywa, wo cʉgə kwóm kwóm shí gaád». 4  *Bɨ bâŋ obyɔ̂l ntâg ɨɨ́, kúgá sá nə́ kuú njɔɔnd wʉ́n í bág cíndal bwán nə́ bwə́ dʉ́g sá bɨ́ miŋgáádə́. Yidagá ŋgə wɨ́ɨl bwo, ŋgə lwó bwo cʉg, ŋgə yə bwo fwámɛ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá í ŋgə́ zhu wə́ Cwámba yí.

A məlwaá nə omása

5  *Yé mə́lwaá, ságá omása bʉ́n bâ wa shí məgwág; məgwág mɔɔŋg mə́ dʉ́g bə nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́ nə məjigʉwa, nə lâm ŋgwûd, váál mə́gwág í jə́lá nə *Krîst yí. 6  *Í kú ntâg dʉ bə njɨ bwə́ mə́ fwo fála bɨ̂, nda sá mə́ cɨ́ nə́ bɨ́ ŋgə sɔ̧́ nə́ buud ɔ bwə́ gwágʉ́g bɨ́ nywa. Dʉgá sá mə́gwág mâ nə́ bɨ bʉ́sə məlwaa mə́ Krîst, bɨ ŋgə lɛɛl sá sâ Zɛmbî mə jɨ́ɨ́ yí. 7 Sɛ́yʉ́gá nə bwo váál í ŋgə́ wú lám dɨ́ cwú yí, nda sá mə́ cɨ́ nə́ bɨ́ ŋgə sɛ̂y nə Cwámba, kú bə búúd. 8  *Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ tɔɔ lwaá tɔɔ muud cúgɛ́ lwaá yɛ́, muud yɛ̂sh mə sá jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yɛ́, mə bá ŋwa myə́na wə́ Cwámba? 9  *Bɨ bâŋ omása ntâg ɨɨ́, cʉgəgá nə məlwaa mʉ́n váál ŋgwûd dɔɔŋg. Yɔwʉgá cwambʉlə́. Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ nə məlwaa mʉ́n nə bɨ́, Mása wʉ́n á bɨnɔ́ŋ bɛ̂sh jɨ gwɔ́w joŋʉd, nyə ádɛ́ ntâg baam nə ŋgwɔ́l múúd ntɔ̧ ŋgwɔ́l?

Lúmbʉ́lí mə́ mbúgʉla

10  *Ciyá mə́ zə́ jə́na cɨ bɨ́ yí jí nə́, ŋwagá yáág-yáág ŋkûl mə Cwámba, í lʉ́lʉshig bɨ́ nyə́dɨ́ kwoŋ dɨ̂. 11  **Ŋwagá məkwɔ̧ɔ̧ mə dɔ́ɔ́mb mɛ̂sh Zɛmbî mə yə́ búúd má, bɨ bə́g nə ŋkul mə dʉ tə́l kuú ja Njwû məjamb mə́ dʉ zə́ nə zhwog məkə́ŋ mɛ́ zə dʉ cɛɛl nyúg bɨ́ yí. 12  *Buud dɨ́ sə́ ŋgə́ lúmbʉli nə ndɨ́ wá. Sə́ ŋgə lúmbʉli nə isâ yâ məyídʉ́gʉ́ í ŋgə́ wá buud mə́nyámád yí, nə isâ byɛ̂sh í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ bə nə miŋkwóŋ wa shí á məyídʉ́gʉ́ yí, nə məjamb mə́sə́ gwɔ́w joŋ dɨ́ má. 13  *Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə́, ŋwagá məkwɔ̧ɔ̧ mə dɔ́ɔ́mb mɛ̂sh Zɛmbî mə yə́ búúd má, dʉ ji nə ndɨ̂, bɨ bág bə kú fúfug ja mə́fwála mə́ bá ŋkaŋgʉla bɨ́ yí, bɨ́ lúmbʉli nə́ ndɛɛ́ ntɔ̧, bɨ tə́l nə́ shîm. 14  *Bɨ ɔ yɨ́ɨ́m mə́nyúul! Bɨ ɔ́ dʉ cʉgə njɨ óbʉ́bə́lɛ́d, obʉ́bə́lɛ́ bwə́ bə́g bɨ́ tâŋ nda kandá ízɨmbɨ. Bɨ́ dʉ nə́mə́ cʉgə ótʉ́təlí dɨ̂, otʉ́təlí bwə́ bə́g bɨ́ nda wáma íŋkwánz bwə́ dʉ búdal bʉd nə ndɨ́ yí. 15  *Ságá nə́ məkuú mʉ́n mə́ dʉ́g bə kwééshá kə́lə bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ í dʉ́ wá búúd mətala mílámʉ́d yí. 16 Na ísâ ínɨ byɛ̂sh dɨ́, bɨ́ ka nə́mə́ dʉ bii búgə́ nda bʉnʉ́, gwə́ wə́ í é dʉ jímə ílá í kuda Múúd Lúmbʉ́lí nyə́ é dʉ wusə bɨ́ yí. 17  *Ságá nə́ cʉg á kandʉgə kandʉgə í bə́g bɨ́ nda tûm íŋkwánz zɨmbɨ mə́ dʉ búdal lúú nə ndɨ́ yí; bɨ́ ŋwa Milə́sʉ́ mí Zɛmbî, kafwɛlɛ mə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ɔ́ nɨ. 18  *Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim dʉ́g yə bɨ́ məváál mə́ mə́jəgʉla mɛ̂sh tɔɔ bɨ́ təl jáyɛ́ cé tɔɔ jáyɛ̂, bɨ́ dʉ jəgʉla nə Zɛmbî, dʉ tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂. Bɨ ɔ yáág nə́ bɨ dʉ́g sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg kú bwɛlɛ káád. Bɨ ɔ́ dʉ wá búúd ɔ́ Zɛmbî bɛ̂sh bɨ́dɨ́ mə́jəgʉlad. 19 Bɨ́ dʉ nə́mə́ wá mə shú nə́ Zɛmbî wág mə Kɛ́ɛl dɛ́ mpu dɨ́, mə dʉ́g jaaw búúd *ndímba á Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ nə́ kpwɔɔ́ kpwɔɔ́, 20  *wâm lwámá Zɛmbî nyə á yə mə wə́ Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ, tɛɛm bə nə́ í mə́ kənd mə mímbwug dɨ̂. Dʉgá wá mə mə́jəgʉla dɨ́ nə́ mə dʉ́g bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ wɔɔŋg nə́ kpwɔɔ́ kpwɔɔ́ váál í jə́la yí.

Məbə́dá

21  *Shú nə́ bɨ mpúg cé mə́ tə́l yí nə sâ mə́ ŋgə́ sá yí, mwááŋg Tishík mə́ búl cɛɛl yɛ́, sɔ́ɔl məsáal mə Cwámba, sɔ́ɔl məsáal abúgʉ́lág ŋgə zə, nyə é zə bá jaaw bɨ̂. 22 Mə wə́ mə́ ntɨ nyə nə́ a zə́g jaaw bɨ́ nda mə́ jísə́ nə́, a zə wá bɨ́ ŋkul mə́nyúúlʉ́d.

23  *Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá nə́ bɨ́ bwááŋg bɛ̂sh bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ cʉ́gəg cɛɛlíd nə búgə́d. 24  *Buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ cɛɛl Cwámba Yésus-Krîst nə váál cɛɛlí í cúgɛ́ nə ŋkul shîn wá, Zɛmbî kə́ sá bwo mpaam!

* 1:1 muud lwámá: Gal 1.1 Ifɛ̂z: Mis 18.19-21; 19.1

* 1:3 2.6; 2Kr 1.3

* 1:4 5.27; Yuá 15.16; 17.24; 2Te 2.13

* 1:5 Yuá 1.12

* 1:6 Mat 3.17; Rom 5.2; Kol 1.13

* 1:7 Zɛmbî nyə a mə́ yîl sə́ mə́nyámád: Kol 1.13-14 məcií: Ifz 2.13; Rom 3.25-26; Kol 1.20; 1Yn 5.7 Zɛmbî nyə a mə́ bul bul sá sə́ mpaam: Ifz 2.7

* 1:9 1.22; Kol 1.16, 20

* 1:11 1.4; Rom 8.28-29

* 1:11 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ na nə́: «Zɛmbî nyə a mə́ yə sə́ dʉ́sʉ́ kɔw.»

* 1:13 4.30; 2Kr 1.22; Kol 1.5

* 1:14 4.30; 2Kr 1.22

* 1:16 Kol 1.3

* 1:17 5.17; Mik 2.6; Kol 1.9-10

* 1:18 4.4; Kol 1.12

* 1:19 2Kr 13.4; Kol 2.12

* 1:20 Mis 2.33; Kol 3.1

* 1:21 6.12; Rom 8.38; Gal 4.8-9; Kol 1.13, 16, 20; 2.9-10, 15, 20

† 1:21 Na jisə wəéŋgəles bwə́ ŋgə́ cɨy Yûd 1.6 dɨ́ wá.

* 1:22 1.10; 4.15; 5.23; Sôm 8.7; Kol 1.18; 2.19

* 1:23 Dɔ̧ dɔɔŋgʉ́ í njúl nyúúl nyɛ́: 2.16; 4.1-16, 25; 5.30; 1Kr 12.4-11, 27; Kol 2.19 í njúl lwándʉ́lá nə nyə: 2.14, 18; 4.1-6; Kol 3.15 lwándʉlə sâ jɛ̂sh kʉ́l jɛ̂sh: 3.19; 4.10

* 2:1 2.5

* 2:2 6.12; Yuá 12.31; 14.30; Mis 26.18; 1Yn 2.16

* 2:3 5.6, 8; Rom 1.28; Kol 3.6

* 2:4 Rom 8.39; 9.16; Zhk 5.11

* 2:5 2.8; Rom 3.24; 6.13; Kol 2.12-13

* 2:6 1.3; Kol 2.12; 3.1

* 2:7 1.7; Rom 5.20

* 2:8 Mat 20.15; Yuá 4.10; Mis 15.11; Gal 2.16

* 2:9 Rom 3.28; 1Kr 1.31; 2Tm 1.9; Tit 3.5

* 2:10 Tit 2.14

* 2:11 Rom 11.17

* 2:11 5.8 ábɨwáág: Gal 5.6; Flp 3.3

* 2:12 Rom 9.4; 1Kr 15.19; Kol 1.21-22; 1Te 4.13 ojínə, kú nə kɔw ísâ Zɛmbî nyə á dʉ kaag buud ɔ ísɔ̧ bɛ́ yííd: 2.19

* 2:13 bɨ́ á dʉ bə Zɛmbî shwóg-shwóg: 2.17; 3.6 məcií: 1.7; Gal 1.4

* 2:14 mə́təla: 2.16; 4.3; Kol 1.20 sɛɛŋg: 1.23; Rom 10.12; 1Kr 12.13; Gal 3.28

* 2:15 2Kr 5.17; Kol 2.14

* 2:16 1.23; Rom 5.10; Kol 1.20-22

* 2:17 Iza 57.18-19; Mis 2.39

* 2:18 3.12; Rom 5.2

* 2:19 2.12; 3.6; Heb 12.22-23

* 2:20 Mat 16.18; 1Kr 3.10-11; Mbʉ́ 21.14

* 2:21 1Kr 3.16

* 2:22 1Pr 2.5

* 3:1 Kol 1.25

* 3:1 mə muud jɨ́ mímbwug dɨ́: 4.1; Flp 1.7; Kol 4.18; Flm 1, 9

* 3:3 3.6

* 3:4 Rom 16.24; 2Kr 11.6

* 3:5 Kol 1.26

* 3:6 ndímba: 1.9-10; 2.13-14, 18-19; 3.9-11; Rom 16.25; Kol 1.26-27

* 3:8 búl bə kú nə mfíí: 1Kr 15.8-10; Gal 1.13-16; Flp 3.6-8; 1Tm 1.12-16

* 3:9 1.4

* 3:10 1.21, 23

* 3:12 Rom 5.2; Heb 4.16; 10.19

* 3:13 Kol 1.24

* 3:14 6.18-19

* 3:15 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ nə́ gwiid nɨ mə kə́ nə́ «nyə wə́ nyə a tɛ̂».

* 3:16 Kol 1.11

* 3:17 Yuá 14.23; Ifz 5.2; Kol 1.23; 2.7

* 3:18 Kol 2.2

* 3:19 1.23; 5.2, 25; 2Kr 5.14; Kol 2.9-10

* 3:20 Kol 1.29

* 4:1 3.1

* 4:2 5.2; Kol 3.12-13

* 4:2 Rom 8.13; Gal 6.8; Kol 3.9

* 4:3 2.14-16; Kol 3.14-15

* 4:4 1.23; 2.18

* 4:4 bwágə́ lúú: Nə́ «bwə́ bá bə nə cʉg á kandʉgə kandʉgə».

* 4:5 Yuá 10.16; 1Kr 8.6 nduwán: Mat 28.19; Rom 6.3-4

† 4:5 nduwán ŋgwúd: Bwə́ á ŋgə duwan shú mə́ Cʉgye ŋgwúd.

* 4:6 1Kr 12.6

* 4:7 Rom 12.3, 6; 1Kr 12.11

* 4:8 Sôm 68.19

* 4:9 Yuá 3.13

* 4:10 1.23

* 4:11 1Kr 12.28

* 4:12 1Kr 14.26

* 4:13 Kol 1.28

* 4:14 1Kr 14.20; Heb 5.13-14; Zhk 1.6

* 4:15 5.2

* 4:15 1.22

* 4:16 1.23; 2.21-22; 4.13, 25; Kol 2.19

* 4:17 5.8; Rom 1.21; 1Pr 1.14

‡ 4:18 milúu mí á mə́ shila: Ciyá nɨ jísə nə́mə́ 2Kr 3.14; í kə́ nə́ «milúú mí músə bwo kú ná nyiŋgə dʉ mpu bii ísâ, kú mpu faas».

* 4:19 Kol 3.5

* 4:23 Rom 12.2

* 4:24 Mət 1.26-27; 2Kr 5.17; Kol 3.10

* 4:25 4.16; Zak 8.16-17; Kol 3.8-9

* 4:26 Zhk 1.19-20

* 4:28 1Te 4.11

* 4:29 5.4; Kol 3.8; 4.6; Zhk 3.10

* 4:30 1.13-14; Iza 63.10; Rom 8.23; Gal 5.25

* 4:32 Mat 6.14; 18.22-35; Kol 3.12-13

* 5:1 Mat 5.48; 1Yn 3.1

* 5:2 3.17-18; 4.2, 15-16; 1Kr 8.1; 2Kr 5.14; Gal 6.10; Flp 2.2; Kol 2.2; 3.14-15 mətúnʉga: Gal 1.4; Heb 10.5-10

* 5:3 Gal 5.19-21

* 5:3 Kol 3.5

* 5:4 4.29; Kol 3.8

* 5:5 Rom 5.17

* 5:6 Rom 1.18; Ifz 2.3; Kol 2.4, 8; 3.6

* 5:8 yídʉ́gʉ́ nə yídʉ́gʉ́: 2.3, 11-12; 4.17-18, 22; Kol 3.7; Tit 3.3 məŋkɛnya: Yuá 8.12; Kol 1.13; 1Pr 2.9

* 5:9 Gal 5.22-23

* 5:10 Rom 12.2; 1Te 5.22

* 5:13 Yuá 3.20-21

* 5:14 Iza 26.19; 60.1; Rom 13.11; Zhk 5.8

* 5:16 Kol 4.5

* 5:16 Ciyá Pwôl nyə á balan nə ndɨ́ na nɨ, bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ gwo nə́: «Mpugá balan nə məfwála mə́ cʉg».

* 5:17 1.17; Rom 12.2

* 5:18 Mik 23.31-35; Rom 13.13

† 5:18 Na ŋgə cɛɛl cɨ nə́ «bɨ shwágʉ́g nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim» nda búúd bwə́ dʉ́ shwág nə məlwəg nə́.

* 5:19 Sôm 33.2-3; Kol 3.16-17; Heb 13.15

* 5:21 Kol 3.18–4.1; 1Pr 2.18–3.7; 1Tm 2.1-13; Tit 2.1-10; 1Yn 2.12-17

* 5:21 1Pr 5.5

* 5:22 Kol 3.18; Tit 2.5; 1Pr 3.1

* 5:22 1Kr 14.34-35

* 5:23 1.22; 1Kr 11.3

* 5:25 1.23; Kol 3.19; 1Pr 3.7

* 5:25 3.19

* 5:26 gusa dwə nə məjúwó: Rom 6.3-4; Tit 3.5; Heb 10.22

* 5:27 1.4; 2Kr 11.2; Flp 1.10; Kol 1.22

* 5:30 1.23; 1Kr 12.27

* 5:31 Mət 2.24

* 5:32 Mbʉ́ 19.7

* 6:1 Kol 3.20

* 6:2 Mbá 5.16

* 6:4 Kol 3.21

* 6:5 Kol 3.22-25; 1Tm 6.1-2; Tit 2.9-10; 1Pr 2.18-21

* 6:6 1Kr 7.22

* 6:8 2Kr 5.10; Kol 3.24-25

* 6:9 Kol 3.25; 4.1; Zhk 2.1

* 6:10 Yuá 15.5; 1Kr 16.13

* 6:11 2Kr 10.4; 1Te 5.8; Iza 59.17

* 6:11 Zhk 4.7

* 6:12 1.21; 2.2; 1Pr 5.8-9

* 6:13 Rom 13.12

* 6:14 Iza 11.5

* 6:15 Iza 52.7; Rom 10.15

* 6:17 Iza 40.2; Heb 4.12

* 6:18 3.14; Luk 18.1; Mis 4.29; Rom 15.30; Kol 4.2-4

* 6:20 3.2; 2Kr 5.20; Kol 4.4

* 6:21 Tishík: Mis 20.4; Kol 4.7-8; 2Tm 4.12; Tit 3.12

* 6:23 bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ … bɨ cʉ́gəg cɛɛlíd: 2Kr 13.11

* 6:24 Gal 6.18; 1Pr 1.8

Buud ɔ́ Filipî

1

2

3

4

Kálaad Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Filipî yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad mə Pwôl shú Filipî yí

Pwôl nyə á fwɔ̧ Dɔ̧ mə Yésus á Filipî ja nyə á ŋgə sá njɔɔnd mísɔɔn yé ábɛɛ̂ yí (Mis 16.6-40).

Nyə á ka zə cilə bwo kálaad ɛ́ga bʉ́baalɛ̂ mímbú mə́ cɔ̧́, a njúl mímbwug dɨ̂ (1.13). Nyə á cilə nə́ a yə́ ókrîstɛn wâ Filipî akíba, a wá bwo ŋkul mílámʉ́d nəcé á bul cɛɛl bwo.

Shug lʉ lə́sʉ́ á kálaad ɛ́ga wə́ Yésus (2.6-11). Yésus nyə a bɨ́d isâ byɛ̂sh nyə á bə nə ndɨ́ yí, nə́ ndɛɛ́ Zɛmbî ka bʉ̂n nyə gwɔ́w ntɔ̧ ísâ byɛ̂sh nə buud bɛ̂sh.

Pwôl nyə á ka tə̂l njɨ́ɨ́gʉ́lá məŋkɔw zaŋgbá:

(1) Cʉg mə mbúgʉla í jəlá nə bɛ̧ɛ̧la jé mə́ Yésus (2.5-11).

(2) Krîstɛn mə́ jəlá nə faan mə́ŋkɛnya (2.14-15).

(3) Muud mə́ mpu Yésus yɛ́ mə́ dʉ dʉ́g bíl ísâ byɛ̂sh nyɛɛ́ nə nyɛɛ́ (3.7-8).

(4) Yîl lám cʉg á yágʉ́d, nádʉwo kə shwóg (3.13-14).

(5) Dʉgá bə mə́shusʉg məshusʉg (4.4).

(6) Kú nə yágʉ́wó, dʉ yida lésha nə Zɛmbî (4.6).

(7) Dʉ faas mítə́dʉ́gá mí lâm (4.8).

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl, sá Timotê məlwaá mə́ *Krîst Yésus sə́ wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Sə́ ŋgə cilə bɨ́ bɛ̂sh buud ɔ́ Filipî bɨ́ bʉ́sə́ búúd ɔ́ Zɛmbî kwoŋ mə Krîst Yésus dɨ́ wá. Sə́ ŋgə cilə bɨnɔ́ŋ otɔ́we ɔ shwóg bʉ́n nə *ojaákwon bʉ́n. 2 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Zɛmbî bâ Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ ŋgə́g nə cʉgə nə́ shɛɛ.

Pwôl ŋgə yə Zɛmbî akíba

3  *Mə́ dʉ yə Zɛmbî waamə́ akíba ja jɛ̂sh mə́ dʉ́ tə́dʉga bɨ́ yí. 4 Ja jɛ̂sh mə́ dʉ jəgʉla nə Zɛmbî shú bɨ bɛ̂sh yí, mə́ dʉ jəgʉla nə məshusʉg. 5 Mə́ dʉ jəgʉla nə məshusʉg ntɔ́ nəcé, té wúlə jwɔ̂w ashúshwóógʉ́ zə wɔ́ɔ́s múús ɨɨ́, bɨ ŋgə fʉla nə mə shú bwiiŋgʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl. 6  *Mə ŋgə mpu bʉ́bə́lɛ́ nə́ Zɛmbî muud nyə á mə́ tɛ́ɛ́d bɨ́ jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg yɛ́ nyə é kə nə wə shwóg nə́ ndɛɛ́ kə bá casʉlə jwɔ̂w mə́ Krîst Yésus*. 7  *Mə́ jəlá nə bə nə mbií tə́dʉ́gá wɔɔŋg shú dʉ́nʉ́d nəcé bɨ bʉ́sə mə ŋkí jág nywa lámʉ́d. Bɨ bʉ́sə mə ŋkí jág nywa lámʉ́d nəcé bɨ ŋgə ŋwa dʉ́n kɔw lʉ́ byâm íbwádán Zɛmbî nyə a mə́ bwádan nə mə yí, ŋwa kɔw mímbwug myâm dɨ̂, ŋwa kɔw shwɔ̧ɔ̧lǎlə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɨ̂, ŋgə́lə lwó nə́ a jɨ tʉ́təlî. 8  *Zɛmbî jɨ wúshinɛd waamə́ nə́ yéésh mə́ ŋgə́ gwág bɨ bɛ̂sh yí jísə yéésh jɨ́ Krîst Yésus lámʉ́d yí. 9  *Məjəgʉla mə́ ŋgə́ jəgʉla nə Zɛmbî shú dʉ́n dɨ́ má mə́sə nə́ cɛɛlí jɨ́n í ŋgə́g nə kwɨ́dʉli kúdʉ́líg, ŋgə bə nə fwámɛ́ mpúyá nə dʉ́lə wámbʉlə ísâ. 10  *Í bə́g ntɔ́ shú nə́ bɨ dʉ́g mpu ísâ í búl bə nə mfíí ísâ í ányunywaâ dɨ́ yí. Ntɔ́ bɨ músə bá bə nə mitə́dʉ́gá nə́ sáŋ, kú nə sá á jumʉ́g jwɔ̂w mə́ Krîst. 11  *Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́ bɨ bâg bə njɨ nə mpumə́† á tʉ́təlí Yésus-Krîst nyə é ŋgə sá nə́ bɨ wúmə́g shú nə́ buud bwə́ yə́g Zɛmbî məshwúmb yí.

Pwôl tɛɛm bə mímbwug dɨ̂, a jɨ nə məshusʉg

12  *Bwaaŋg, mə́ jɨɨ nə́ bɨ mpúg nə́ isâ byɛ̂sh í mə́ bə nə mə yí í ŋgə yida sá nə́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl ŋgə́g nə kə shwóg ŋgə mpu bwiiŋgya. 13 Gwə́ wə́ í mú nə́, tɔɔ ozɨmbɨ bwə́ ŋgə́ baagʉlə luŋ mə ŋgwə́mʉna wá bɛ̂sh, tɔɔ kʉ́kʉ́l jɛ̂sh ɨɨ́, í mə́ mpûy nə́ mə jɨ mímbwug dɨ́ nəcé *Krîst. 14 Bɔ́ɔ́lʉ́gá ncúlyá bwááŋg sə́nɔ́ŋ ŋgə́ bɛ̧ Cwámba wá, bə́lə mə́ mə́ zə bə mímbwug dɨ́ ga í mə́ sá nə́ bwə́ yídag mpu shwu mə́nyúul nə Cwámba, bwə́ mú ŋgə bə́lɛ cúndə kɛ́ɛl dɛ́ kú nə ifwaas.

15  *Bɔ́ɔ́l bâŋ bwə́ ŋgə cúndə Krîst nə lâm íwɨ́ɨ́mbʉ́g, ŋgə fendya nə mə; bɔ́ɔ́lʉ́gá bá bwə́ ŋgə cúndə nə jɔ̧ lâm. 16 Bʉ́ga báá bwə́ ŋgə sá nə cɛɛlí, bwə́ ŋgə mpu nə́ ŋkí mə jɨ wa, jísə shú nə́ mə shwɔ̧́ɔ̧lag Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl. 17 Bɔ́ɔ́lʉ́gá bâŋ, ja bwə́ ŋgə́ cúndə Krîst yí, bwə́ aŋgɛ̂ nə cúndə nə jɔ̧ lâm, bwə́ ŋgə sá njɨ ŋgə́lə fendya nə mə. Bwə́ tə́dʉ́gá nə́ fendyálə nə mə í é sá nə́ mimbwug myâm mí búlʉg cɛy mə lámʉ́d.

18 Ká jɨ́ í ntágʉ́lə́ cínɔŋg yí? Kú nə sâ! Tɔɔ bwə́ sɛ̂y nə bɔ́w-bɔ̂w yuug, tɔɔ bwə́ sá fwámɛ́ sâ, mímbií myɛ̂sh dɨ́ Krîst wə́ bwə́ ŋgə́ bwiiŋg yɛ́. Sá jɔɔŋg jísə mə sá mə́shusʉg, mə é dʉ nə́mə́ bə njɨ məshusʉg nə məshusʉg. 19  *Mɛɛ mə mpú nə́, nə məjəgʉla bɨ́ ŋgə́ jəgʉla shú dâm má, nə shúgálʉ́lə Shíshim mə́ Yésus-Krîst ŋgə́ shúgal mə yí í bá sá nə́ micúŋ myâm mí shúgʉ́lág mə tɔɔm. 20 Mə abʉ́lɛ́ bwɛlɛ bə nə məsáám nə mbií mə́ ŋgə́ bwánd sá mə́ ŋgə́ *búgʉla yí. Njɨ mə mpú kú nə məshwán nə́ tɔɔ jáyɛ́ ja, tɔɔ kɨ́kɨdɨ́ga, tɔɔ mə́ cʉgə, tɔɔ mə yə́, Krîst nyə é ŋwa gúmə́ mə́dɨ́ nyúúlʉ́d. 21  *Nəcé, cʉg jâm jɛ̂sh jísə njɨ shú mə́ Krîst; mə́ ká ntâg yə, shwɨy bə mə nə mfíí. 22 Njɨ, nda jɨ́ nə́, mə cʉgə́lə wa shí mishwun, mə e sá ísɛ́y í mfíí nə́, mə akáyɛ́ ná mpu sá mə́ fɛ́ɛ́shʉ́g yí.

23  *Mə mú ŋgə zhízhigə mpə́dʉ́gá iyéésh íbá: mə jɨ nə yéésh nə́ mə wúg wa shí gaád, sá Krîst kə́g cʉgə kʉl ŋgwúd; jâŋ ɔ jɨ́ mə sá mə́ búl cɛɛl yí. 24 Njɨ mə dʉ́g nə́ í bul bə mə nə mfíí nə́ mə ŋgə́g ná cʉgə wa shí mishwun shú dʉ́nʉ́d. 25 Nəcé ntɔ́, mə ŋgə mpu bʉ́bə́lɛ́ nə́ mə é cʉgə, shé é ji kʉl ŋgwúd sə́nɔ̂ŋ bɨ́ bɛ̂sh shú nə́ mə kwííndʉ́g bɨ́, bɨ búgʉbanʉgɨ́, bɨ́ bə nə məshusʉg búgə́d. 26 Ntɔ́, ja mə́ é nyiŋgə zə bɨ́dɨ́ yí, zə́lə wâm í mú sá nə́ bɨ bə́g nə milúu nə́ sáŋ kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂.

Bɨ mə́ jəlá nə wá ŋkûl gwánád

27  *Sá ŋgwúd jɨ́ nə́, bɨ mə́ jəlá nə cʉgə mísh mə́ búúd dɨ́, mbií cʉg í mpíyá nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ *Krîst yí. Nəcé, tɔɔ nə́ mə zə́ dʉ́g bɨ́, tɔɔ mə anyíŋgɛ́ zə, mə́ jɨɨ nə́ mə dʉ́g gwádʉga nə́ bɨ́ ŋgə yɨ́ɨm mənyúul cʉg á yéésh ŋgwúd dɨ̂, bɨ ŋgə́ gwána gwáná á magʉlə́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, bɨ njúl lâm ŋgwúd. 28 Bɨ́ nda bwɛlɛ bə nə ifwaas nə buud bwə́ lúmbʉ́lí nə bɨ́ wá. Iŋkáŋ bín í é sá nə́ bwə́ mpúg nə́ bʉ́sə́ zhɨ́ɨ́ á shwɨy dɨ́, bɨ bâŋ njúl zhɨ́ɨ́ á cʉgʉd; Zɛmbî wə́ mə́ sá ntɔ́. 29 Nəcé ibwádán í ŋgə́ zhu bɨ́ wə́ Zɛmbî yí bísə nə́ bɨ búgʉ́lág Krîst; njɨ, kú bə njɨ búgʉ́lálə, jísə nə́mə́ bɨ́ ibwádán nə́ bɨ bwə́magí nə micúŋ shú dɛ́d. 30  *Bɨ mə́ jəlá nə ŋwa dʉ́n kɔw gwáná bɨ́ á dʉ́g mə ŋgə́ gwána yííd, gwáná bɨ́ ŋgə́ gwág nə́ mə ŋgə ná gwána yí.

2

Muud yɛ̂sh sə́lʉg nyəmɛ́fwó shí

1 Ŋkí cʉg sɛɛŋgí á bɨ́nɔ́ŋ *Krîst í wá bɨ́ ŋkul mílâm dɨ, ŋkí cɛɛlí í yə́ bɨ́ iŋkáŋ, ŋkí bɨ mú ŋgə cʉgə sɛɛŋgí nə Shíshim mə́ Zɛmbî, ŋkí bɨ mú nə lâm íŋkúŋkwoŋ nə́ ŋgwɔ́l gwág ŋgwɔ́l cɛy lámʉ́d ɨɨ́, 2  *ságá nə́ məshusʉg mâm mə́ bə́g lwándʉ́lá. Í é bə ntɔ́ ja bɨ́ é ŋgə cʉgə mbií ŋgwúd yí, bɨ mbíd mbií cɛɛlí ŋgwúd, lâm ŋgwúd, bɨ ŋgə́ cʉgə leedyá. 3  *Muud nda sá sâ nə yéésh mə́fendyá, nda sá sâ nə́ a sɔ̧́ mísh. Njɨ, muud yɛ̂sh sə́lʉg nyəmɛ́fwó shí, gúmal bɔ́ɔ́l búúd ntɔ̧ mbií á gúmál nyə́mɛ́fwó yí. 4  *Muud nda sɔ̧́ njɨ mənywa mâ nyəmɛ́fwó; muud yɛ̂sh sɔ̧́ɔ̧́g nə́ bɔ́ɔ́l bwə́ bə́g nə́mə́ nə mənywa. 5  *Ŋgəgá nə cʉgə mpə́dʉ́gá nyɨ́n nda búúd bwə́ dʉ cʉgə kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ́ nə́.

Tə́dʉ́gá Yésus nyə á bə nə ndɨ̂ yí

6  *Yésus nyə á bə mbií ŋgwúd nə Zɛmbî.

Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, mfíí nyə á bə nə ndɨ̂ wɔɔŋgʉ̂,

nyə a shígɛ́ nada nə wə nə́ a bwên nda Zɛmbî.

7  *Njɨ, nyəmɛ́fwó nə lâm yé, nyə a bɨ́d gúmə́ nyə á bə nə ndɨ̂ yí,

a yidá zə bə mbií ŋgwúd nə lwaá, a bə múúd,

buud bɛ̂sh mpu nə́mə́ dʉ́g nə́ a jɨ muud.

8  *Nyə á səl nyəmɛ́fwó shí, sá mə́gwág nə́ ndɛɛ́ magʉlə shwɨy,

shwɨy yə́lə kwolós dɨ́ ntâg.

9  *Gwə́ nə́mə́ wə́ Zɛmbî nyə a bʉ̂n nyə gwɔ̂w nə ndɨ̂ yí,

a yə nyə jínə́ í ntɔ̧́ mínə́ mɛ̂sh yí.

10  *Nyə á yə nyə dwo shú nə́ isâ byɛ̂sh,

tɔɔ byɔɔŋg bí joŋ dɨ́ gwɔ́w yí,

tɔɔ byɔɔŋg bí wa shí yí,

tɔɔ byɔɔŋg bí shí ga dɨ́ shí yí,

í dʉ́g kúd mə́bwóŋ shí ja í gwág jínə́ mə́ Yésus yí,

11 buud bɛ̂sh bwə́ mágʉləg nə́ Yésus-Krîst jɨ Cwámba,

bwə́ lás ntɔ́ mímpu dɨ́, yə́lə Zɛmbî gúmə́.

Bɨ mə́ jəlá nə faan mə́ŋkɛnya

12 Bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, nda jɨ́ ntɔ́ nə́, bɨ mə́ dʉ bwey bə nə mə́gwág. Í ajɨ́ɨ́yɛ́ nə́ məgwág mɔɔŋg mə́ dʉ́g bə njɨ ja mə́ jɨ́ nûŋ bɨ́dɨ́ yí. Í jɨɨ nə́ bɨ́ búlʉg bə nə məgwág ja mə́ cúgɛ́ nûŋ bɨ́dɨ́ ga. Ságá nə́ cʉgʉ́lə Zɛmbî mə́ cʉg bɨ́ yí í nyínʉg bɨ́dɨ́ ícʉg dɨ̂; ságá ntɔ́ nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́ nə məjigʉwa. 13  *Nəcé Zɛmbî wə́ ŋgə́ sá nə́ bɨ bə́g nə fwámɛ́ iyéésh, bɨ́ sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ á gwág nywa myá.

14 Ságá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɛ̂sh kú cwadʉga, kú sɛ́ŋʉsa məkə̂l, 15  *shú nə́ bɨ́ bə́g kú nə sá á jumʉ́g, kú nə cúcwán lʉ́ mə́bwam. Bɨ mə́ jəlá nə bə bwân ɔ́ Zɛmbî, kú nə sá á jumʉ́g na kala búúd á lɨ́lɨŋgɨ̂ bɨ́nɔ́ŋ ŋgə cʉgə nɨɨ́d, bɨ ŋgə́ faan mpə́dʉ́gá nyáŋʉ́d nda imɔɔs í wá məŋkɛnya shí gaád yí; 16 nəcé bɨ́ ŋgə kala bwo kɛ́ɛl á cʉg kuú njɔɔnd wʉ́nʉ́d. Sá jɔɔŋg í bá sá nə́ mə bâg bə lúu nə́ sáŋ jwɔ̂w mə́ *Krîst, nəcé í bá mpûy nə́ mə a shígɛ́ ŋgə wádʉga nə micúŋ nə mindɔɔlú ntɔ́ ŋgwas.

17  *Sɛ́yʉ́lə bɨ́ ŋgə́ sɛ̂y nə búgə́ yí í mə́ bwey bə bɨ́ *mətúnʉga. Í ká bə nə́ mə yə́g, shwɨy dâm zə casʉlə mətúnʉga mʉ́n mɔɔŋgʉ̂, mə bə nə məshusʉg, mə kala bɨ́ bɛ̂sh məshusʉg mɔɔŋgʉ̂. 18  *Mbií ŋgwúd wɔɔŋgʉ̂ nə́mə́, í jɨ nə́ bɨ́ bə́g nə məshusʉg, bɨ́ kala mə məshusʉg mɔɔŋgʉ̂.

Pwôl mə́ kənd Ipafʉrodit Filipî

19  *Mə ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ Cwámba Yésus nyə e sá nə́ mə lɛ́ɛ́lʉg ntɨ bɨ́ Timotê shú nə́ nyúúl bâg nə́mə́ zə lal mə ja á bá nyiŋgə nûŋ zə jaaw mə məcwama mʉ́n yí. 20  *Kú nə ŋgwɔ́l múúd mə́ jɨ́ nə ndɨ̂ wa nə́ sá sə́ ŋgə bə nə məcɛy mə lâm mbií ŋgwúd, nə́ ndɛɛ́ a jɨ nə ŋkul mpu wá lúú ísâ í dʉ́gyá nə bɨ́ dɨ́ yɛ́. 21  *Bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə wá milúu njɨ ísâ í dʉ́gyá nə bwə́mɛ́fwó yííd, kú bə byɔɔŋg í dʉ́gyá nə Yésus-Krîst yí. 22 Bɨmɛ́fwó bɨ mə mpú nə́ Timotê nyə a shí lwó bɨ́ sá á jísə́ yí. Nə́mə́ nda mwân mə́ dʉ nada nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nə́, ntɔ́ wə́ nyə á mə́ nada nə mə, sá sə́ ŋgə́ bwiiŋg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl yɛ́. 23 Nyə wə́ mə́ ŋgə́ tə́dʉga nə́ mə é ntɨ ja mə́ é wámbʉlə nda mə́ é shúgʉla nə́ yɛ́. 24 Cwámba mə́ lwó mə bʉ́bə́lɛ́ nə́ məmɛ́fwó mə é lɛɛlʉ́ zə nûŋ. 25  *Njɨ mə ámə kwey nə́ í bul jəla nə́ mə ntɨ́ɨ́g bɨ́ *mínyɔŋʉ̂ waamə́ Ipafʉrodit bɨ́ á ntɨ nə́ a zə́g dʉ kwíínd mə ja mə́ jɨ́ɨ́ kwííndyá yɛ́. Nyə a mə́ zə wá nyúul, kwiid mə nə isɛ́y, zə bə mə muud gwooŋg lúmbʉ́líd. 26 Mə́ ntɨ́ nyə nəcé a ŋgə bul bə nə yéésh nə́ a dʉ́g bɨ̂. Nyə a shígɛ́ ŋgə bə nə́ shɛɛ nda nyə á mpu nə́ bɨ a mə́ gwádʉga bwas dɛ́ nə́. 27 Jɨ́ mpu bə nə́ nyə á bwas. Nyə a lʉ́g kúnə́-kúnə nə́ á yə. Ká Zɛmbî nyə a bwɨ́ɨ́g nyə nə́ ŋkwoŋʉ́. Kú nə́mə́ bə njɨ nyə, Zɛmbî nyə a bwɨ́ɨ́g nə́mə́ mə nə́ ŋkwoŋʉ́ nə́ mə á bá bə, mɔ́ɔ́l mə́cɛy mə lâm káda mɔ́ɔ́l. 28 Mə mə́ ka lɛɛlʉ́ ntɨ́ nyə shú nə́ bɨ gwágʉ́g məshusʉg nə nyiŋgə́lə dʉ́g nyə, byâm ímpimbə í mú nə́mə́ bɔ́ɔ́g. 29  *Bɨ ɔ lə́g nyə tâŋ muud mə Cwámba, nə zhwog məshusʉg. Dʉgá ŋwa mbií búúd dɛ́ nə məjilə, 30 nəcé nyə a mə́ nywá zə yə nəcé isɛ́y í *Krîst. A zə́lə nə́ a zə́ wá mbwə́ wʉ́n í á ŋgə fúfə mə mə́dɨ́ ísɛ́yʉ́d yí, a mə́ nywá zə bwəma nə shwɨy.

3

Fwámɛ́ ábɨwáág wə́ yə́lə Krîst lâm

1  *Bwaaŋg, mə shúgʉ́lá cɨ nə bɨ́ nə́, dʉgá bə nə məshusʉg tâŋ buud ɔ Cwámba. Mə akáádɛ́ ŋgə́lə báásʉlə bɨ́ isâ impwúd. Mə báásʉ́lə́ bɨ́ byo ntɔ́ shú nə́ bɨ sásʉ́lə́g isâ í abʉ́bɔ̂w. 2  *Bɨ ɔ káálʉ́gə́ nə bɔ́w-bɔ̂w ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal, mbɛɛ́ ómpyə̂ bɔɔŋg, bɨ ɔ káálʉ́gə́ nə bwo, wáŋ ábɨwáág* bwə́ á sɨ́ya yɛ́ cugɛ́ nə mfíí. 3  *Shé bâŋ wə́ bʉ́sə́ nə fwámɛ́ ábɨwáág, shé buud shé ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́ nə zhɨɨ́ á Shíshim yé wá, shé buud shé bʉ́sə́ milúu nə́ sáŋ nə bə́lə kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ̂ wá, shé buud shé aŋgɛ̂ nə ŋwa gúmə́ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí cʉg múúd dɨ́ wá.

4  *Í njúl nə́ nda mə, mə jɨ nə məzhɨɨ́ nə́ mə jee ŋkɛ̂ny nyúúl nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí cʉg múúd. Ŋkí muud jɨ nə ŋkul ŋwa gúmə́ nəcé misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, mə wə́ jɨ́ nə́ mə búlʉg ŋwa gúmə́ jɔɔŋg. 5  *Nəcé bwə́ á sá mə ábɨwáág jwɔ̂w lʉ́ mwɔɔmb mpʉ́sə byélé dâm; mə jɨ mwân *Izʉrəyɛ̂l byɛ́lʉ́lə bɛɛnd mə́ Bəŋzhamɛ̧̂ dɨ́, mbyágá hebʉrə̂. Kɔ́ɔ́mb bɛ̧ɛ̧́lə mə́cɛ̧ɛ̧, mə á bə *Farizyɛ̂ŋ. 6  *Shú wálə lúú mísɔɔn *Oyúdɛn dɨ́, mə á dʉ lwó Dɔ̧́ lʉ́ óbúgʉla ɔ Yésus cúwʉ́lí. Kɔ́ɔ́mb cʉgə́lə tʉ́təlí nda mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ jɨ́ nə́, mə á bə kú nə kʉ́l bʉ́sə́ nə ŋkul jum mə yí. 7  *Məfúlú mə́ á dʉ bə mə isâ í mfíí mə́nɨ, mə mú ŋgə dʉ́g mwo múús kú nə mfíí nəcé mə músə muud mə́ *Krîst. 8 Mpǔlə mə́ mə́ mpu Cwámba waamə́ Krîst Yésus yí, ja mə́ dʉ́g mfíí á cínɔŋg yí, mə mə́ kwey nə́ bíl ísâ byɛ̂sh bísə zhizhe. Nəcé Krîst í, mə a mə́ myaas ísâ byɛ̂sh, mə dʉ́g byo shíd mə́wúdə shú nə́ mə bə́g nə nyə cʉg jâm jɛ̂sh dɨ́, 9  *mə bə́g muud yé ncindî nə ncindî; ja jɔɔŋgʉ̂ mə jee tɔ̂w Zɛmbî míshʉ́d, kú bə nəcé tʉ́təlí waamə́ nə́ mə ŋgə bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧, í yidá bə nəcé tʉ́təlí mə́ Zɛmbî; a mə́ kalá mə nyə nəcé mə ŋgə *búgʉla Krîst. 10  *Mə mə́ dʉ́g ísâ byɛ̂sh shíd mə́wúdə ntɔ́ nəcé mə ŋgə jɨɨ njɨ nə́ mə mpúg Krîst, mə bə nə ŋkul í á sá nə́ a gwúmʉ́g yí, mə ŋwa dâm kɔw á micúŋ myɛ́, mə dʉ́g mə́mɛ́fwó nda mbimbə nəcé shwɨy dɛ́, 11 shú nə́ tɔɔ wáyɛ́ mbií tɔɔ wáyɛ́, mə bâg gwûm nda nyə.

Pwôl jisə yuug shú óbúgʉla

12  *Ntɔ́ cugɛ́ nə́ mə mə́ kumə məshíné, ŋkí nə́ mə bii sâ jɛ̂sh. Mbɔ̂! Mə ŋgə ná wá ŋkul nə́ mə bííg dáás nə mbwə̂ wâm nəcé *Krîst Yésus mə́ bií mə nə mbwə̂ yé. 13 Bwaaŋg, məmɛ́fwó mə aŋgɛ̂ nə cɨ nə́ mə mə́ bwey bii dáás. Mbɔ̂! Njɨ, tə́dʉ́gá wâm wɨ́ njɨ ŋgwúd; njɨ nə́əə́, mə mə́ yîl lâm cʉg mə́ á fwo dʉ cʉgə yííd. Mə ka ŋgə nádʉwo nə́ mə kə́ njɨ shwóg. 14  *Mə ŋgə wá ŋkul nyâm nyɛ̂sh nə́ mə cásʉləg njɔɔnd, mə bii dáás Zɛmbî ŋgə́ jɔ̂w sə́ nə́ sə́ kə́g ŋwa nûŋ gwɔ́w kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ́ yí. 15 Shé bɛ̂sh buud shé mú óŋkwanz ɔ búúd cʉg sɛɛŋgí á sə́nɔ̂ŋ Yésus dɨ́ wá, shé bə́g nə tə́dʉ́gá ŋgwúd wɔɔŋg. Ŋkí bɨ mə bə́ nə tə́dʉ́gá íshús gúl sʉ́sʉ́sá dɨ ɨɨ́, Zɛmbî nyə é fɛɛn bɨ́ məŋkɛnya cínɔŋg. 16  *Sá ŋgwúdʉ́, nda shé mə́ bwey bə ntʉ́ga ɛ́ga, shé kyéyʉgá kuú njɔɔnd ŋgwúd. 17  *Bwaaŋg, yagʉlagá mə. Mpugá dʉ dʉ́g buud bwə́ ŋgə́ cʉgə mbií cʉg bɨ́ á dʉ́g sə́ ŋgə́ cʉgə yí. 18  *Mpugá nə́ ncúlyá buud kuú njɔɔnd wáŋ í ŋgə lwó nə́ bwə́ ŋgə lúmbʉli nə sá Krîst nyə á zə sá ja nyə á zə yə kwolós dɨ́ yí. Mə a shí bwey dʉ jaaw bɨ́ gwo, mə́ nyiŋgə jaaw bɨ́ gwo jaá gaád nə məzhwíílɛ míshʉ́d. 19  *Zɛmbî mə bá jaŋgʉlə bwo, nəcé bâŋ, iyéésh byáŋ wə́ bísə bwo wáŋ Zɛmbî, bwə́ yidá dʉ mamʉda nə sá í jə́lá nə sá bwo shwôn yí, milâm myáŋ mí kə́ njɨ ísâ í shíd. 20  *Shé bâŋ nyɨ́shé mpwág nyísə gwɔ̂w, wú shé ŋgə́ bwánd nə́ Cwámba íshé Yésus-Krîst mə bá zhu, zə cʉg shé wá. 21  *Nyə wə́ mə bá zə cɛ́nd shé mənyúúl mə́ mə́ntágʉla shé bʉ́sə́ nə ndɨ̂ mə́ga, sá nə́ mə́ ŋkə́nʉwag nda nyúúl nyɛ́; a bá sá sə́ ntɔ́ nəcé a jɨ nə mpífə́ í dʉ sá nə́ a wág isâ byɛ̂sh nyə́dɨ́ mə́nyámád yí.

4

1  *Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ nə́, yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, bwááŋg mə́ ŋgə́ gwág yéésh wá, yɨ́ɨ́mʉ́gá mənyúul sá jɛ̂sh í dʉ́gyá nə Cwámba yííd. Bwaaŋg mə́ búl cɛɛl wá, bɨ́ wə́ ŋgə́ wá mə məshusʉg lámʉ́d, bɨ wə́ ŋgə́ sá nə́ bwə́ ságʉ́sə́g isɛ́y byâm.

Krîstɛn mə́ jəlá nə cʉgə lâm nə́ salə́

2 Mə ŋgə yáág nə Ivodî mə yáág nə Sɛ̧tish nə́ bwə́ dʉ́g bə cʉ́ŋ ŋgwûd tâŋ buud ɔ Cwámba. 3  *Wɛɛ ntâg ɨɨ́, fwámɛ́ shwə́ waamə́ shwə́ ŋgə́ sɛ̂y sɛ́y ŋgwûd yɛ́, mə ŋgə cɨ nə wo nə́ wo kwííndʉ́g bwo. Ŋgaá wo mpú nə́ sə́nɔ̂ŋ bwo, nə Kʉləmaŋ nə bɔ́ɔ́l búúd ɔ́ gwooŋg, sə́ á gwána shú Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl. Buud bɔɔŋgʉ́ mínə́ máŋ mə́sə cilyá kálaad á cʉg dɨ̂. 4  *Dʉgá bə nə məshusʉg ja jɛ̂sh tâŋ buud ɔ Cwámba. Mə nyiŋgə cɨ gúl ja nə́: dʉgá bə nə məshusʉg. 5  *Fúlú nyɨ́n á nə́ shɛɛ í dʉ́g nyîn, muud yɛ̂sh dʉ́g. Cwámba wál bá zə. 6  *Bɨ nda yágʉwo tɔɔ sâ. Njɨ, dʉgá lwó Zɛmbî iyéésh bín, tɔɔ bɨ́ təl jáyɛ́ cé tɔɔ jáyɛ̂, bɨ́ dʉ jəgʉla nə nyə, dʉ tɛ́ɛ́g nyə məbwə̂, bɨ dʉ́gə́ yə nyə akíba. 7  *Ja jɔɔŋgʉ̂, Zɛmbî nyə e sá nə́ bɨ bə́g nə́ shɛɛ; sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋgʉ́, í ŋgə ntɔ̧ ikə́ŋ byɛ̂sh yí, í é sá nə́ milâm mín nə mitə́dʉ́gá mín mí nádag wə́ *Krîst Yésus. 8  *Bwaaŋg, mə́ nyiŋgə shúgʉla cɨ nə bɨ́ nə́, kəndʉgá milâm sâ jɛ̂sh jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ yííd, í jə́lá nə gúmə́, jɨ́ tʉ́təlí, í cúgɛ́ fʉlá nə məbɔ̂w, jɨ́ nə́ buud magʉlə yí, jɨ́ ŋkí nywa bwiiŋgʉ́lə, í njúl sâ á jɔ̧ fúlú, sâ á ságʉ́sə́g yí. 9  *Sâ jɛ̂sh bɨ́ á jɨ́ɨ́g mə́dɨ́ yí, bɨ á lə́g nə mə yí, bɨ́ á gwág mə́ cɨ̂ yí, bɨ́ dʉ́g mə́ sá yí, ságá gwo. Nə́ ndɛɛ́, Zɛmbî á mpwogɛ́ nyə é bá ji nə bɨ̂.

Pwôl jɨ nə məshusʉg nə cé jɛ̂sh á tə́l yí

10 Mə mə́ bul bə nə məshusʉg cʉg mə́ ŋgə́ cʉgə nə Cwámba yííd nəcé məcɛy bɨ́ ŋgə́ gwág mə má mə́ mə́ ka tɛɛm nyiŋgə nyîn. Mə mpú nə́ bɨ́ á dʉ bwey bə nə məcɛy nə mə, njɨ bɨ́ a shígɛ́ dʉ bə nə fwála mə lwóyá mə́cɛy mɔɔŋg. 11  *Mə alásɛ́ ntʉ́ga nəcé mə bə́lə mə́fúfəd. Mbɔ̂! Mə a jɨ́ɨ́g cʉg dʉ́lə bə nə məshusʉg nə mbií cé jɛ̂sh mə́ tə́l yí. 12 Mə mpú dʉ cʉgə mə́ntágʉla dɨ́, mə mpú nə́mə́ dʉ cʉgə mə́bugʉbaanʉd. Ja jɛ̂sh, tɔɔ kʉ́l jɛ̂sh ɨɨ́, mə a mə́ jɨ́ɨ́g cʉgə́lə nə jílə́, mə jɨ́ɨ́g cʉgə́lə nə zha; mə mpú dʉ cʉgə tɔɔmʉd, mə mpú nə́mə́ dʉ cʉgə mə́fúfəd. 13  *Mə jɨ nə ŋkul jísɔw mbií cʉg wɛ̂sh nəcé mə jɨ nə muud ŋgə́ lʉlʉshi* mə yɛ́. 14 Njɨ tɛɛm bə ntɔ́, bɨ a mə́ mpu sá nə́ ŋwaálə kɔw *íncwaw í ntʉg byâm dɨ̂.

15  *Bɨ́ buud ɔ́ Filipî, bɨ́ mə mpú nə́ ja ísɛ́y í Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl í á ŋgə bwɛlɛ tɛ́ɛ́d yí, ja mə́ á wú Masedwân yí, kú nə dúl *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla ɔ́ Yésus í á wá lâm nə́ í dʉ yéya ísâ nə mə; njɨ bɨ nə́mə́ wə́ bɨ́ á sá ntɔ́. 16  *Gwə́ wə́ í á bə nə́ mə njúl ná Tesaloníka, bɨ á ntɨ mə mikwííndyá cɔ̧́ ja ŋgwúd.

17  *Mə aŋgɛ̂ nə lás ntʉ́ga nə́ mə ŋgə sɔ̧́ nə́ buud bwə́ yə́g mə isâ. Mə ŋgə yida sɔ̧́ nə́ Zɛmbî kwádʉ́lə́g bɨ́ mpumə́ ísɛ́y bɨ́ ŋgə́ sá yííd. 18  *Mə a mə́ shîn bə nə isâ byɛ̂sh í jə́la yí, ntɔ̧ nə́mə́ bímbí í jə́la yí. Məcwúm bɨ́ á ntɨ mə nə Ipafʉrodit má mə́ á mpu nyiŋgə zə lwándʉlə mə nə́ cwɔ́ɔ́. Məcwúm mɔɔŋg mə́sə mə nda bɨ á ntɨ mə labínda á nywa məcud, mə́sə jɔ̧jɔ̧ mə́túnʉga Zɛmbî ŋgə́ magʉlə a ŋgə́ gwág nywa má. 19 Zɛmbî waamə́ nyə é lwándʉlə bɨ́ nə isâ byɛ̂sh bɨ́ é jɨɨ yí, nda zhwog tɔɔm yé wúsə́ kwoŋ mə́ Yésus-Krîst dɨ́ nə́. 20 Zɛmbî sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ ŋwág gúmə́ kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

Məbə́dá

21 Bɨ ɔ bə́dá mə muud yɛ̂sh jɨ́ múúd mə́ Zɛmbî kwoŋ mə *Krîst dɨ́ yɛ́. Omínyɔŋʉ̂ bâm sə́nɔ́ŋ bʉ́sə́ wa wá bwə́ ŋgə bə́da bɨ̂. 22 Buud ɔ́ Zɛmbî bɛ̂sh bwə́ ŋgə bə́da bɨ̂, bul bə nə́ ndɛɛ́ bɔɔŋg wâ njɔ́w mə́ *Káázɛl. 23  * Mpaam mə Cwámba Yésus-Krîst í jíg mítə́dʉ́gá mínʉ́d.

* 1:1 Timotê: Mis 16.1; 1Kr 4.17; Flp 2.19

* 1:3 Rom 1.8-10; 1Kr 1.4; 1Te 1.2-3

* 1:6 2.13 jwɔ̂w mə́ *Krîst Yésus: 1.10

* 1:6 Jwɔ̂w mə́ Krîst: Dʉ́sə jwɔ̂w á bá zə sámb búúd ɔ shí ga milə́sʉ́ yí.

* 1:7 2Kr 7.3; Ifz 3.1

* 1:8 1Kr 16.24; 2Kr 5.14

* 1:9 Kol 1.9-10

* 1:10 Rom 12.2; Ifz 5.27; Heb 5.14 jwɔ̂w mə́ Krîst: 1Kr 1.8; 2Kr 5.10; Flp 1.6; 2.16

* 1:11 Yuá 15.8; Zhk 3.17

† 1:11 mpumə́: Mpumə́ ga wə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́.

* 1:12 Ifz 3.1; 2Tm 2.9

* 1:15 2Kr 2.17

* 1:19 Rom 15.30

* 1:21 Gal 2.20; Kol 3.3-4

* 1:23 2Kr 5.8-9

* 1:27 Kol 1.10; 1Te 2.12

* 1:30 Mis 16.19-40; Flp 1.13

* 2:2 Yuá 13.34; 1Kr 1.10-11; Gal 6.10; Ifz 5.2; 1Yn 4.12

* 2:3 Rom 12.10; Gal 5.26

* 2:4 1Kr 10.24

* 2:5 Yuá 13.15; Rom 13.14; 15.5

* 2:6 Yuá 1.1-2; 17.5; Heb 1.3

* 2:7 Yuá 1.14; Rom 8.3; 2Kr 8.9; Heb 2.14, 17

* 2:8 Yuá 10.17; Heb 5.8; 12.2

* 2:9 Mis 2.33; Ifz 1.21; Heb 1.4

* 2:10 Iza 45.23; Yuá 5.23; Rom 10.9; Mbʉ́ 5.13

* 2:13 1.6; Yuá 15.5; Rom 7.18; 15.18; 1Kr 12.6; 15.10; 2Kr 3.5

* 2:15 1.10; Mbá 32.5; Dan 12.3; Mat 5.14; 10.16; 1Kr 1.31; 2Kr 1.14; Gal 2.1-2; Ifz 5.8; 1Te 2.19

* 2:17 Rom 15.16; 2Tm 4.6; 1Yn 3.16

* 2:18 3.1; 4.4

* 2:19 1.1

* 2:20 Mis 16.2

* 2:21 2Tm 4.10

* 2:25 4.18

* 2:29 1Kr 16.16, 18

* 3:1 2.18

* 3:2 2Kr 11.13

* 3:2 Ábɨwáág nyə á dʉ bə yuug lwólə nə́ muud jisə mbyágá mə́ Abʉraham, ntɔ́ jɨ nə́ a jɨ muud á kúl mə Zɛmbî.

* 3:3 Rom 2.28-29

* 3:4 2Kr 11.18, 21

* 3:5 Luk 1.59; Rom 11.1

* 3:6 Mis 8.3; 22.4; 26.9-11

* 3:7 Mat 13.44, 46

* 3:9 Rom 1.17

* 3:10 Rom 6.8-11 mə ŋwa dâm kɔw á micúŋ myɛ́: 2Kr 4.10-11 a gwúmʉ́g: Mis 4.2; Rom 5.1-7

* 3:12 1Tm 6.12; 2Tm 4.7; Heb 12.1

* 3:14 1Kr 9.24-25

* 3:16 Gal 6.15-16

* 3:17 1Kr 4.16; 1Pr 5.3

* 3:18 1Kr 1.23; Gal 6.12

* 3:19 Rom 16.18

* 3:20 Ifz 2.6; Heb 13.14

* 3:21 Rom 8.29; 1Kr 15.25, 28, 43-53; Kol 3.4

* 4:1 1Te 2.19-20

* 4:3 Mis 3.5

* 4:4 2.18

* 4:5 1.10; Rom 13.11-12; 1Kr 16.22; Heb 10.25; Zhk 5.8; 1Te 5.1-2

* 4:6 Sôm 37.5; Mat 6.25; 1Pr 5.7

* 4:7 Yuá 14.27; Kol 3.15

* 4:8 Rom 12.17-18

* 4:9 3.17; 1Kr 13.11

* 4:11 1Tm 6.6-8; Heb 13.5

* 4:13 2Kr 12.9-10

* 4:13 muud ŋgə́ lʉlʉshi mə yɛ́: Jísə Krîst.

* 4:15 2Kr 11.8-9

* 4:16 Mis 17.1

* 4:17 1Kr 9.11

* 4:18 2.25; Ləv 1.9, 12-13, 17; 2.2; 3.5

* 4:23 Gal 6.18; Ifz 6.24

Buud ɔ́ Kolósia

1

2

3

4

Kálaad Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Kolósia yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad mə Pwôl shú Kolósia yí

Pwôl njúl mímbwug dɨ́, Ipafras nyə á zə jaaw nyə (Flp 1.23) nə́ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á zə shɨɨg okrîstɛn wâ Kolósia nə bɔ́w-bɔ̂w mínjɨ́ɨ́gʉ́lá. Bwə́ á ŋgə jɨ́ɨ́gʉli nə́, shú nə́ muud mpúg Zɛmbî, a dʉ́g cʉg ɨɨ́, á jəlá nə yə məŋkul mə́ míshíshim gúmə́, a bɛ̧ íjâm nə ijag yí Oyúdɛn, sɨ́ya ábɨwáág, baagʉlə bíl íci í ídʉ̂w nə məŋgul... Njɨ Pwôl mə́ gwág ntɔ́ yí, a mə́ cilə bwo kálaad ɛ́ga, lwó bwo nə́ cʉg Zɛmbî mə́ yə búúd kwoŋ mə Yésus dɨ́ yí í kwaga. Tishik bá Onezîm wə́ bwə́ á kə nə kálaad (4.7-8).

Kálaad á Kolósia ŋgə lás sâ í dʉ́gyá nə Krîst yí, nə́ a jɨ muud Zɛmbî nyə á ntɨ nə́ a zə́g cʉg búúd yɛ́. A jɨ nə mpífə́ í ntɔ̧ mə́mpífə mə́ dʉ́ sá búúd ifwaas má, nə́ jɨ́ ntɔ́ nəcé nyə́dɨ́ wə́ ŋkul mə́ Zɛmbî í á dʉ wú, í ka ŋgə tɛ́ isâ byɛ̂sh yâ gwɔ̂w nə shí yɛ́ (1.16).

Kálaad á Kolósia jɨ ka bə nə́, Pwôl mə tɛ́ɛ́d bə́da ókrîstɛn wâ Kolósia, a mú jəgʉla nə Zɛmbî shú dáŋ (1.3-14). A mú ka zə cilə nda sʉsa í ŋgə́ yə Krîst məzhwámá (1.1–2.5), nə́ a jɨ Cwámba, a jwú nə shí ndon nyɛ̂sh, a jwú nə Dɔ̧ (1.15-20). Mpʉ́sə sʉsa, Pwôl mə lwó gwáná á ŋgə́ gwána shú Dɔ̧ yí (1.24–2.5).

Nə́ ndɛɛ́, kálaad ŋgə kə shwóg nə məcwûŋ mâ váál mbúgʉla mə jə́lá nə cʉgə nə buud tɛ́ɛ́d nyə́dɨ́ njɔ́w búúd dɨ́ kə kumə tɔ́ɔ́n nə tɔ́ɔ́n yí (3.1–4.6). Í ka kə shîn nə məbə́dá.

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl muud Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh nə́ mə bə́g *muud lwámá mə Yésus-Krîst yɛ́, nə mə, nə *mínyɔŋʉ̂ wúsʉ́ Timotê, sə́ wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. 2 Sə́ mə́ cilə bɨ́ miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mí ómínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ bʉ́sə́ Kolósia wá, omínyɔŋʉ̂ ɔ́ abúgʉ́lág nəcé shé bə̌lə búúd ɔ *Krîst. Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Zɛmbî sáág bɨ́ mpaam, kə́ sá nə́mə́ nə́ bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ.

Pwôl ŋgə yə Zɛmbî akíba

3  *Sə́ ŋgə yə Zɛmbî akíba ja jɛ̂sh sə́ ŋgə́ jəgʉla nə nyə shú dʉ́n yí, nyə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə Cwámba íshé Yésus-Krîst; 4  *nəcé sə́ mə́ gwág nə́ bɨ́ ŋgə *búgʉla *Krîst Yésus ɨɨ́, bɨ́ ŋgə nə́mə́ cɛɛl obúgʉla bɛ̂sh. 5  *Bɨ́ ŋgə sá ntɔ́ nəcé bɨ́ ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ Zɛmbî mə bá yə bɨ́ isâ í anyunywaá byɛ̂sh nyə á mə́ bwɨ́ɨ́g bɨ̂ gwɔ́w yí. Bɨ a mpu nə́ bɨ mə́ jəlá nə bwánd nə búgə́ ja milə́sʉ́ myâ obʉ́bə́lɛ́, Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl nyə á bwɛlɛ wɔ́ɔ́s bɨ́dɨ́ yí. 6  *Ja Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ wɔɔŋg í á kumə bɨ́dɨ́ yí, í á wúmə mpúmə́ nə́mə́ nda í ŋgə́ wúmə kʉ́l jɛ̂sh nə́. Í á tɛ́ɛ́d wúmə́lə nə́mə́ jwɔ́w bwə́ á bwɛlɛ jaaw bɨ́ mpaam mə́ Zɛmbî yí. Jwɔ́w dɔɔŋgʉ́, bɨ a wámbʉlə nə́ mpaam nyɔɔŋg nyísə bʉ́bə́lɛ́. 7  *Ipafras muud sə́ mə́ búl cɛɛl wə́ nyə a jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ ntɔ́; a jɨ shwə́ wúsʉ́ sə́nɔ́ŋ sə́ ŋgə́ sɛ̂y yɛ́. A jɨ jilá jísʉ́ nûŋ bɨ́dɨ́ ŋgə̌lə sɛ̂y nə Krîst shú dʉ́n, a ŋgə sɛ̂y mbií á búgʉ́lág. 8  *Nyə wə́ nyə á jaaw sə́ mbií cɛɛlí Shíshim mə́ Zɛmbî mə́ yə bɨ́ yí.

9  *Sâ jɔɔŋg wə́ í sá nə́, tɛ́ɛ́d jwɔ́w bwə́ á bwiiŋg sə́ láŋ wʉ́n yí, sə́ mə́ dʉ jəgʉla nə Zɛmbî shú dʉ́n ja jɛ̂sh nə́ a yə́g bɨ́ fʉg nə mpúyá á *shíshim shú nə́ bɨ mpúg sâ jɛ̂sh á ŋgə́ jɨɨ yí. 10  *Ntɔ́, bɨ mú bə nə ŋkul mə kyéy kuú njɔɔnd í yə́ Cwámba gúmə́ yí, bɨ mú bə nyə ŋkí nywa lámʉ́d məzhɨɨ́ mɛ̂sh, bɨ ŋgə́ sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mimbii myɛ̂sh, bɨ ŋgə́ nyiŋgə bul mpu Zɛmbî. 11  *Sə́ ŋgə nə́mə́ jəgʉla nə Zɛmbî nə́ a lʉ́lʉshig bɨ́ məzhɨɨ́ mɛ̂sh nə məma ŋkûl nyɛ́ ántɔ̧ minjɨ, shú nə́ bɨ bə́g nə zɛ́ny kə̌lə shwóg, bɨ kú lámʉsa ja bɨ́ mə́ bwə́má nə məkʉgʉlʉ yí. 12 Dʉgá yə Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ akíba nə məshusʉg, nyə muud nyə á mə́ sá nə́ bɨ bə́g nə ŋkul bii dʉ́n kɔw lʉ́ ísâ nyə á mə́ kwəmʉsa shú búúd bɛ́ yí, bwə́ ŋgə́ cʉgə mə́ŋkɛnya mɛ́ dɨ́ wá.

Yésus-Krîst, amə́dɨ́ á isâ byɛ̂sh

13  *Nyə a tɨ́ yîl shé mpə̂l á məyídʉ́gʉ́d, ntɛɛŋgʉli shé Faan mə Mwán yé abábə dɨ̂. 14 Mwán yé wɔɔŋg wə́ nyə á balan nə ndɨ́ zə tɔ̧́ tâŋ, yîl shé mə́nyámád yɛ́, a juu ntâg shé *misə́m.

15  *Nyə á zə lwó buud sâ Zɛmbî jɨ́ yí, Zɛmbî múúd cúgɛ́ nə ŋkul dʉ́g yɛ́. A jɨ Mwán acúmbâ mə́ Zɛmbî*, á ntɔ̧ ísâ byɛ̂sh Zɛmbî nyə a tɛ́ yí. 16  *Nəcé nyə́dɨ́ wə́ ŋkûl mə́ Zɛmbî í á ŋgə wú†, í ka ŋgə tɛ́ isâ byɛ̂sh yâ gwɔ̂w nə shí yɛ́. Isâ byɛ̂sh, nə byɔɔŋg í ŋgə́ nyîn yí, nə byɔɔŋg í áŋgɛ̂ nə nyîn yí, tɔɔ otɔ́we ɔ shwóg wâ məyídʉ́gʉ́, tɔɔ byɔɔŋg bísə́ nə icwámba yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ wá buud mə́nyámád yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí, nyə wə́ nyə a tɛ́ byɛ̂sh, nyə a tɛ́ byo shú dɛ́ nyəmɛ́fwó. 17  *Nyə á dʉ bwey bə, isâ byɛ̂sh nda fwo bə; nyə wə́ ŋgə́ shúgal isâ byɛ̂sh. 18  *A jɨ lúu á *Dɔ̧, Dɔ̧ í njúl nyə kug nyúul‡. Nyə wə́ jísə́ shug lʉ́ cʉg ágúgwáan, a jɨ muud áshúshwóógʉ́ bwɛlɛ́lə gwûm; í á sɨ̂y ntɔ́ shú nə́ a bə́g shúshwóógʉ́ ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh. 19  *Zɛmbî nyə a sá ntɔ́ nəcé nyə á gwág nywa nə́ nyəmɛ́fwó jíg wə́ *Krîst ncindî nə ncindî. 20  *Zɛmbî nyə a gwág nə́mə́ nywa nə́ á nyiŋgə sá ŋkwambʉlə mpə́dʉ́gá nyə nə isâ byɛ̂sh, tɔɔ byɔɔŋg bí wa shí yí, tɔɔ byɔɔŋg bí gwɔ́w yí. Nyə á ka ntɨ Mwán yé Krîst zə yə kwolós dɨ̂, shwɨy dɔɔŋg dɨ́ wə́ Zɛmbî nyə a wá mətəla mpə́dʉ́gá bə́nɔ̂ŋ isâ byɛ̂sh yɛ́.

21  *Bɨ bâŋ, bɨ a shígɛ́ dʉ bə nə wɔ́ŋgɔ́ nə Zɛmbî yág, mitə́dʉ́gá mín nə bɔ́w-bɔ̂w mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mín mí á sá nə́ bɨ bə́g mizhízhíŋ myɛ́. 22 Zɛmbî mə́ sá ja gaád nə́, shwɨy nyúul mə́ Krîst í á yə yí, í sáág ŋkwambʉlə mpə́dʉ́gá bɨnɔ́ŋ nyə, shú nə́ a bág kə tə̂l bɨ́ nyə́dɨ́ míshʉ́d bɨ njúl miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂, kú nə lág, kú nə sá á jumʉ́g. 23  *Í bá bə ntɔ́ ŋkí bɨ mə nada nə búgə́ fwámɛ́ nada nə́ bɔ́ɔ́, kú fúfug; ŋkí bɨ mə bə́ kú magʉlə nə́ gúl sâ í zə́g tə̂l bwándʉ́lə bɨ́ ŋgə́ bwánd sâ bɨ́ á gwág Jɔ̧jɔ̧ Láŋ dɨ́ yí. Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ wɔɔŋg wə́ osɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ Zɛmbî bwə́ á cúndə shí ga nyɛ̂sh yí. Mə Pwôl mə jɨ ŋgwɔ́l sɔ́ɔl məsáal ŋgə́ cúndə Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ wɔɔŋg yɛ́.

Pwôl nyə á bul wádʉga

24  *Mə ŋgə gwág məshusʉg ja mə́ ŋgə́ jug shú dʉ́n ga. Nəcé jugʉ́lə mə́ ŋgə́ jug mə́dɨ́ nyúúlʉ́d yí, mə ŋgə jusa *incwaw í ntʉg nyúúl mə́ *Krîst í jə́lá nə bwəma nə ndɨ́ yí, nyúúl mə́ Krîst nyɔɔŋg wə́ *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla. 25  *Mə á zə bə sɔ́ɔl məsáal Dɔ̧ dɔɔŋgʉ́d nə yə́lə Zɛmbî nyə á yə mə isɛ́y nə́ mə bwííŋgʉg bɨ́ Láŋ yé wɛ̂sh ncindî yí, 26  *mə bwííŋgʉg bɨ́ *ndímba nyə á ŋgə baagʉlə shwoó dɨ́ ikala i búúd í dʉ́gə́ cɔ̧́, dʉ cɔ̧̂, dʉ cɔ̧̂ yí; nyə a mə́ ka zə wééshʉli byo, lwó míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd myɛ́. 27  *Nəcé á cɛɛl nə́ bwə́ mpúg bímbí ndímba wɔɔŋgʉ́ jɨ́ nə milwanə́ íkûl ishús dɨ́ yí, yuug jé jɔɔŋg jɨ́ nə́: Krîst jisə bɨ́dɨ́ ícʉgʉd; ntɔ́, bɨ je ŋgə ji nə búgə́ nə́ bɨ mə bá ji nyə́dɨ́ jiya gúmə́d. 28  *Krîst wɔɔŋgʉ́, nyə wə́ sə́ bâŋ ŋgə́ bwiiŋg yɛ́. Sə́ ŋgə bwiiŋg sə́ ŋgə́ sá nə́ muud yɛ̂sh sáág ncə̂, sə́ ŋgə́ lwó muud yɛ̂sh sâ í jə́lá nə sɨ̂y yí. Sə́ ŋgə sá isɛ́y byɔɔŋgʉ́ nə bímbí lʉ́ fʉ́g dɛ̂sh sə́ bɨ́ nə ndɨ́ yí, nəcé í jɨɨ nə́ sə́ sáág nə́ muud yɛ̂sh mə bá tɔ̂w mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yɛ́ fífəg búgə́d. 29  *Shú dɔɔŋg wə́ mə́ ŋgə́ lídʉga nə cúná yí, mə ŋgə cúna cúná jɔɔŋgʉ́ nə ŋkul mə́ Krîst í ŋgə́ nyîn mə́dɨ́ cʉg dɨ́ yí.

2

1 Mə ŋgə bul jɨɨ nə́ bɨ mpúg nə́ mə ŋgə cúna məma cúná shú dʉ́n, nə shú ókrîstɛn wâ Lɔwdisê, nə shú bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh bwə́ abwɛ́lɛ́ dʉ́g mə wá. 2  *Mə ŋgə cúna shú nə́ milâm mí sə́lʉg bwo shí, nə́ bwə́ cɛ́ɛ́lagí, cɛɛlí jɔɔŋg í sáág nə́ bwə́ búlʉg bə leedyá; mə ŋgə nə́mə́ cúna shú nə́ bwə́ bííg ibwádán múúd mə́ dʉ bii ja fʉ́g í mú nyə lwándʉ́lá yí, bwə́ mú mpu ndímba Zɛmbî nyə á ŋgə ná baagʉlə shwoód yí, ndímba wɔɔŋgʉ́ wúsə: Krîst. 3  *Njɨ nyə́dɨ́ wə́ múúd jɨ́ nə ŋkul kwey sá jɛ̂sh í dʉ́gyá nə fʉg nə mpúyá yí.

Pwôl ŋgə kɛ́wʉli obúgʉla

4  *Mə ŋgə cɨ ntʉ́nɨ shú nə́ muud nda zə nə jɔ̧ mbúlə́ kaand zə shɨɨg bɨ̂. 5  *Mpugá nə́, tɛɛm bə nə́ mə cugɛ́ nûŋ bɨ́dɨ́, *shíshim wâm wɨ́ nûŋ; mə jɨ nə məshusʉg nə ŋgə̌lə dʉ́g nə́ bɨ́ ŋgə mpu táág isâ bɨ́dɨ́ ícʉg dɨ̂, búgə́ bɨ́ ŋgə́ *búgʉla *Krîst yí í təl nə́ shîm.

6 Nə́ ndɛɛ́, nda bɨ́ á mə́ lə́g Krîst Yésus nə́ nyə wə́ jɨ́ Cwámba wʉ́n nə́, cʉgəgá cʉg í lwó nə́ bɨ́ bɨ́ buud bɛ́ yí. 7  *Bɨ é cʉgə ntɔ́ bɨ mə́ nada nə nyə, bɨ ŋgə́ magʉlə njɨ sâ í ŋgə́ zhu nyə́dɨ́ yí, bɨ ŋgə́ kyey nə búgə́ jɨ́n njɨ nda bwə́ á jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ nə́, bɨ dʉ́gə́ bul lɔ̧́ mə́nywa bwə́ sá bɨ́ má.

8  *Bɨ ɔ́ bɛy nə́ muud zə́g nə dúl váál mbɛɛ́ faasʉ́lə íciyá zə sá nə́ bɨ gwágʉ́g njɨ nə nyə, mbɛɛ́ mə́shɨɨgâ wə́ mə́nɨ. Məshɨɨgâ mɔɔŋg mə́ ŋgə ŋwa ŋkul íjâm nə ijag dɨ̂, nə míshíshim mí ŋgə́ kyey nə isâ yâ shí ga myáád*, kú bə́ wə́ Krîst. 9  *Nəcé Zɛmbî nyəmɛ́fwó njul nyúúl mə́ Krîst dɨ̂ ncindî nə ncindî. 10 Krîst wɔɔŋg dɨ́ wə́ ísâ í ŋgə́ zhu bɨ́ shú nə́ bɨ bə́g lwándʉ́lá məzhɨɨ́ mɛ̂sh yɛ́, nyə muud mə jwú nə ísâ yâ məyídʉ́gʉ́ í ŋgə́ wá buud mə́nyámád yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí. 11  *Bɨ a sɨ́ya wʉ́n ábɨwáág Krîst dɨ́ kwoŋʉd; mbwə́ mə́ múúd dɨ́ í á sâ bɨ́ nyə. Nyâŋ nyə á zhu wə́ Krîst, nyə a yîl ŋkul *mísə́m mí á dʉ bə nə ndɨ́ bɨ́dɨ́ mílâm dɨ́ yí. 12  *Ntɔ́ jɨ nə́ duwanʉ́lə bɨ́ á duwan yí, bɨnɔ́ŋ Yésus bɨ á dɔw, bɨnɔ́ŋ mú gwûm. Jɨ́ ntɔ́ nəcé bɨ a búgʉla ŋkul mə́ Zɛmbî í á gwúmʉshi Yésus yí†. 13  *Nə́ ndɛɛ́, nə iwushí bɨ́ á dʉ wush yí, nə bə́lə bɨ́ á bə kú nə ábɨwáág yí, í á sá nə́ bɨ bə́g mimbimbə. Njɨ, ja gaád ɨɨ́, Zɛmbî mə́ nyiŋgə yə bɨ́nɔ̂ŋ Krîst cʉg, a mə́ jímbal shé iwushí byɛ̂sh. 14  *Nyə a mə́ yîl mícilyá mí á ŋgə lwó nə́ shé á jag sá myá. Micilyá myɔɔŋg wə́ mí á dʉ bə nə məmpə́ndí mə́ á dʉ bwaagʉlə sə́ məbɛ̧ɛ̧́ má. Nyə a mə́ bwambʉlə myo kwolós dɨ̂, caam myo. 15  *Isâ yâ məyídʉ́gʉ́ í ŋgə́ wá buud mə́nyámád yí, nə byɔɔŋg í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí, Zɛmbî nyə a mə́ dɛ́ɛ́g byo ŋkul dɔɔmb nyáŋ, a ŋgə julə kə nə byo mbaadə́ nə mbaadə́ tâm buud, ŋgə́lə lwó nə́ í músə mikwám myɛ́.

16  *Ntɔ́, muud nyə ajə́láyɛ́ nə cígə bɨ́ iwushî shú sá í dʉ́gyá nə dəg nə məŋgul yí, ŋkí ntâg sâ í dʉ́gyá nə zaŋ mə́cúwo mə mbyôl ŋkí osábaad yí. 17  *Məcɛ̧ɛ̧ mâ isâ ínɨ mə́ á bə njɨ tâŋ nda shishîm í á ŋgə lwó nə́ isâ í ŋgə zə yí; njɨ, wə́ Yésus-Krîst wə́ fwámɛ́ ísâ bísə́ yɛ́. 18  *Muud nyə ajə́láyɛ́ nə kənd bɨ́ koogʉ́ nə ijwad nyúúl í mə́shɨɨgâ, nə ŋgə́lə yə *wə́éŋgəles gúmə́. Buud bwə́ sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɔɔŋg wá bwə́ dʉ bul wá lúú ísâ bwə́ dʉ dʉ́g mə́ntamə́d yí, bwə́ ŋkɛ̂ny mə́nyúul ntɔ́ cwûd, í njúl nə́ milúú myáŋ wə́ mí ŋgə́ fwɔ̧ mitə́dʉ́gá myáŋ. 19  *Bwə́ ánádáyɛ́ nə Krîst. Í njúl nə́, nyə muud jɨ́ lúú yɛ́, nyə wə́ ŋgə́ wɨ́ɨl kug nyúul wɛ̂sh, a ŋgə́ nə́mə́ mpu táág ísɛ́y í məbwɔ̧ɔ̧́ mə nyúul nə misʉsagə́, shú nə nyúúl í wɨ́yʉ́g váál Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí‡.

Cʉg mə́ krîstɛn

20  *Bɨnɔ̂ŋ *Krîst bɨ á yə, shwɨy dɔɔŋg í á mə́ sá nə́ bɨ béégyág nə bɔ́w-bɔ̂w *míshíshim mí ŋgə́ kyey nə isâ yâ shí ga myá. Ká nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ ná cʉgə nda buud ɔ shí ga yí? Nəcé jɨ́ bɨ́ ŋgə́ magʉlə nə́ bwə́ ŋgə́g nə yɨ́ɨ́mbʉli bɨ́ nə məmpə́ndí mə́sə́ nə́: 21  *Ci wo kú ŋwa sâ ga! Ci wo kú də jínɨ! Ci wo kú kúnya nə jímɨ́! 22 Məmpə́ndí mə́nɨ mə́ ŋgə dʉ́gya nə isâ bísə́ nə́, wó ká shîn balan nə jâŋ, í shîn yí. Mə́sə njɨ məcɛ̧ɛ̧ nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá myâ buud. 23 Məmpə́ndí mɔɔŋgʉ̂ mə́ ŋgə jɨ́ɨ́gʉli nə́ muud sáág míl mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ bwə́ á mə́ ŋgə wá yə́bə́d myá, yə wə́éŋgəles gúmə́, səl mə́nyúúl shí, cûg nyúúl. Minjɨ́ɨ́gʉ́lá myɔɔŋg mí ŋgə bə nda mí ŋgə yə buud fwámɛ́ fʉ́g, njɨ í njúl nə́ mí cúgɛ́ nə ŋkul sá nə́ muud mpúg máánd íyéésh yâ lâm yé.

3

1  *Ŋgaá bɨ mə mpú nə́ bɨnɔ́ŋ Krîst bɨ a gwûm? Ntɔ́, ŋgəgá nə sɔ̧́ isâ í dʉ́gyá nə cʉg á gwɔ́w kʉ́l Krîst njúl Zɛmbî dɨ́ mbwə̂ məncwûm yí. 2  *Wágá milúú ísâ í dʉ́gyá nə cʉg á gwɔ́w yííd, kú bə byɔɔŋg yâ shí gaád. 3  *Nəcé, bɨnɔ́ŋ Krîst bɨ á yə, cʉg jɨ́n jísə shwoód wə́ Zɛmbî kʉ́l Yésus jísə́ yí. 4  *Ja Krîst muud jɨ́ cʉg jɨ́n yɛ́ mə́ bá zə lwóya nyúúl yí, bɨnɔ́ŋ mə bá nyîn, bɨ ŋgə́ nə́mə́ ŋkənʉwa nda nyə.

5  **Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, ŋgəgá nə gwɨ́ɨ́lya ijâm bín yâ cʉg á shí ga; ntɔ́ jɨ nə́ isâ nda jaŋga, nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ádʉdanâ, nə iyéésh í ayíyáág, nə bɔ́w-bɔ̂w íyéésh, nə yéésh mə́bii, nəcé yéésh bə́lə nə məbii jísə yə́lə ŋkúmba zɛmbî áyadʉ́g gúmə́. 6  *Bɔ́w-bɔ̂w ísâ ínɨ wə́ í dʉ sá nə́ mpimbə mə́ Zɛmbî í bííg buud ɔ mə́lwə̂. 7  *Kuú njɔɔnd wʉ́n í á bə nə́mə́ ntɔ́ ja bɨ́ á dʉ ná bɛ̧ isâ byɔɔŋg yág yí. 8  *Nə́ ndɛɛ́, ja gaád ɨɨ́, myáásʉgá isâ byɔɔŋg: myáásʉgá impimbə, nə dʉ́lə nyada, nə gwɔ̧́lə lâm, nə məlwíy, nə dʉ́lə cúwal ícúwʉ́lí-cúwʉli. 9  *Kúgá ná dʉ bwiiŋgya íjɔ̧́ɔ̧́ mpə́dʉ́gá nyɨ́n, nəcé, nda múúd mə́ dʉ yîl káándə́ nə́, bɨ a mə́ yîl mbií múúd bɨ́ á dʉ fwo dʉ bə yí nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́ myɛ̂sh, 10  *bɨ a mə́ bwáád kukwumʉga múúd ágúgwáan. Mbií múúd wɔɔŋgʉ́, Zɛmbî mə́ dʉ sá nə́ í nyíŋgə́g ŋgə bul bə gúgwáan ŋgə bɛ̧ɛ̧la nyə muud nyə á tɛ́ nyə yɛ́. A dʉ sá ntɔ́ shú nə́ buud bwə́ mpúg nyə váál í jə́la yí. 11  *Na músə nə́, muud nda ná nyiŋgə dʉ bə nə tə́dʉ́gá nə́ mwâ Gʉrɛ̂k wə́ ɛ́ga, mwâ *Yúdɛn wə́ ɛ́ga, ŋkí nə́ nyíga nyə a sɨ́ya ábɨwáág, nyíga nyə a shígɛ́ sɨ́ya; nyíga nyə ampúyɛ́ cʉg, nyíga jɨ jool; lwaá wə́ga, fʉlí muud wə́ ɛ́ga. Mbɔ̂, bínɨ í cúgɛ́ ná nə mfíí, njɨ Krîst wə́ jɨ nə mfíí, a njul ntâg múúd yɛ̂sh ŋgə́ *búgʉla yɛ́ lámʉ́d.

12  *Ntɔ́ jɨ nə́ Zɛmbî nyə a mə́ fɛ́ɛ́sh bɨ̂, nyə a mə́ sá nə́ bɨ bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, á bul cɛɛl bɨ̂. Ntɔ́, bwáádʉ́gá mbwéédí ágúgwáan, ntɔ́ jɨ nə́: bɨ́ gwág búúd cɛy lámʉ́d, bə nə jɔ̧ lâm, muud kú bwɛlɛ ŋkɛ̂ny nyúúl, dʉ bə njɨ lám nə́ shɛɛ, kú nə milámʉsa. 13  *Dʉgá bə nə jísɔ́w mpə́dʉ́gá nyɨ́n. Ŋkí ŋgwɔ́l *mínyɔŋʉ̂ woó mə́ byaagʉlə nə wo, wo juu nyə nə́mə́ nda Cwámba nyə a juu bɨ́ nə́. 14  *Sâ í ká bul bə wə́ cɛɛlí; gwə́ wə́ í é sá nə́ bɨ mpúg bə leedyá.

15  *Krîst nyə a jɔ̂w bɨ́ zə sɛɛŋg búmbə́ ŋgwûd shú nə bɨ cʉ́gəgí mpwogɛ́ mpə́dʉ́gá nyɨ́n. Ságá nə́ mpwogɛ́ wɔɔŋg lwándʉ́g bɨ́ mílámʉ́d. Dʉgá lɔ̧́ mə́nywa.

16  *Ságá nə́ Kɛ́ɛl mə́ Krîst í lwándʉ́g bɨ́ mílámʉ́d nə́ cwɔ́ɔ́; dʉgá yéya mínjɨ́ɨ́gʉ́lá, bɨ́ dʉ sá nə́ nyíga kɛ́wʉli nyíga, nyíga kɛ́wʉli nyíga nə fʉg nyɨ́n nyɛ̂sh; bɨ dʉ́gə́ sɛy ósôm nə miŋgwa nə isʉsa yâ Zɛmbî. Dʉgá sɛy byo nə lám wɛ̂sh, bɨ ŋgə́ lɔ̧́ Zɛmbî. 17 Nə iciyá bɨ́ mə́ cɨ́ yí, nə isâ bɨ́ mə́ sá yí, dʉgá sá byɛ̂sh jínə́ mə́ Cwámba dɨ́, bɨ dʉ́gə́ lɔ̧́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ kwoŋ yéd.

Cʉg á mpə́dʉ́gá okrîstɛn

(Ifz 5.22-33; 6.1-9; 1Pr 2.18-25; 3.1-7)

18  *Budá ɔ, magʉləgá nə́ ogwúm bín bwə́ jwúg nə bɨ̂. Ntɔ́ í jə́lá nə buud ɔ Cwámba yɛ́. 19 Budûm ɔ, cɛɛlʉgá budá bín, nda dʉ ŋwa bwo nə ŋkʉ́d.

20 Yé bwân, ságá obyɔ̂l bín məgwág məzhɨɨ́ mɛ̂sh, ntɔ́ jɨ jɔ̧ sâ mísh mə́ Cwámba. 21 Yé ósɔ́ɔ́ŋgʉ́, kúgá dʉ sá nə́ bwân bín bwə́ dʉ́g gwág ízhuŋʉ́, mənyúul mə́ á bá tag bwo.

22 Yé osɔ́ɔl ɔ mə́sáal, ságá omása bín bâ wa shí mishwun məgwág; kú bə njɨ ja bwə́ ŋgə́ dʉ́g bɨ́ yí, í á bá bə nda bɨ́ ŋgə sɔ̧́ nə́ bɨ nyínʉ́g mísh mə́ búúdʉd. Ságá bwo məgwág nə lâm ŋgwûd, váál í yə́ Zɛmbî gúmə́ yí. 23 Sâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ sá yí, bɨ́ sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ í ŋgə́ wú lám dɨ́ cwú yí, nda sá mə́ cɨ́ nə́ bɨ ŋgə sá shú mə́ Cwámba, kú bə shú búúd. 24  *Dʉgá sá ntɔ́ bɨ ŋgə́ mpu nə́ Cwámba mə bá yə bɨ́ kɔw lʉ́ ísâ nyə á mə́ kwəmʉsa tâŋ myə́na shú búúd bɛ́ yí. 25  *Nəcé muud yɛ̂sh mə sá ólɨ́lɨŋgɨ̂ yɛ́ mə bá ŋwa myə́na myâ olɨ́lɨŋgɨ̂ bɛ́, na jɨ kú nə sʉsaalɛ̂.

4

1  *Yé ómása, balanʉgá nə osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bʉ́n váál dʉ́sə́ tʉ́təlí kú nə iŋkwíílí yí, mpugá nə́ bɨ bɨ́ nə́mə́ nə Mása joŋ dɨ̂.

Pwôl mə cwíny ókrîstɛn

(Ifz 5.14-17; 6.18-20)

2  **Dʉgá jəgʉla nə Zɛmbî ja jɛ̂sh, wágá lúu cínɔŋgʉ́ bɨ dʉ́gə́ yə nyə akíba. 3  *Ŋgəgá nə́mə́ jəgʉla nə Zɛmbî shú dʉ́sʉ́ nə́ a júwʉg mpumbɛ́ shú kɛ́ɛl sə́ ŋgə́ bwiiŋg yɛ́ nə́ mə bwííŋgʉg *ndímba mə́ *Krîst, sâ í mə́ sá nə́ mə kə́g mímbwug dɨ́ yí. 4  *Ŋgəgá nə jəgʉla nə́mə́ nə Zɛmbî shú nə́ mə bwííŋgʉg kɛ́ɛl dɔɔŋgʉ́ nə́ sáŋ sáŋ nda í jɨ́ɨ́ nə́ mə sáág nə́.

5  *Buud bwə́ cúgɛ́ *Dɔ̧ dɨ́ wá, bɨ ɔ́ dʉ bə nə fʉg ja í wɔ́ɔ́s nə́ bɨnɔ́ŋ bə́g yí. Mpugá balan nə məfwála mɔɔŋg mɛ̂sh. 6  *Iciyá bín í dʉ́g bə ja jɛ̂sh njɨ iciyá í mpaam, ŋkí nywa nda bwə́ ámə wá ca, shú nə́ bɨ dʉ́g mpu bɛ̧sa nə muud yɛ̂sh váál í jə́la yí.

7  *Mwááŋg Tishik mə́ búl cɛɛl yɛ́, sɔ́ɔl məsáal mə Cwámba, sɔ́ɔl məsáal abúgʉ́lág, nyə e bá jaaw bɨ́ isâ byɛ̂sh í dʉ́gyá nə mə yí; a jisə shwə́ waamə́ sá ŋgə́ sɛ̂y nə Cwámba yɛ́. 8 Mə ŋgə bul ntɨ nyə nə́ a zə́g lwó bɨ́ cé sə́ tə́l yí, zə səl bɨ́ milâm shí. 9  *Mə mə́ ntɨ bá *mínyɔŋʉ̂ waamə́ abúgʉ́lág mə́ búl cɛɛl yɛ́, Onezîm, mbyágá á nûŋ bɨ́dɨ́. Bwə́ é zə jaaw bɨ́ sá jɛ̂sh í ŋgə́ cɔ̧́ káadə́ yí.

Məbə́dá

10  *Aristárʉg muud sá jɨ́ mímbwug dɨ́ yɛ́ ŋgə bə́da bɨ̂, tɔɔ Márkus mínyɔŋʉ̂ mə Barnábas; nyə wə́ mə á ntɨ bɨ́ məkə́l nə́: «A ká zə nûŋ, bɨ ɔ lə́g nyə váál í jə́la yí». 11 Yésus jɨ́ nə dúl jínə́ nə́ Yustos yɛ́ ŋgə nə́mə́ bə́da bɨ̂. Mpə́dʉ́gá *Oyúdɛn bwə́ á mə́ *búgʉla Yésus wá, njɨ ólɔ́ɔl ɔ́nɨ wə́ sə́nɔ́ŋ ŋgə́ sɛ́y Faan mə́ Zɛmbî wá; bwə́ á mə́ bul wá mə ŋkul lámʉ́d. 12  *Ipafras, mbyágá á nûŋ bɨ́dɨ́ ŋgə nə́mə́ bə́da bɨ̂. Sɔ́ɔl məsáal mə Yésus-Krîst wɔɔŋgʉ́ nyə aŋgɛ̂ nə yɔw gwánálə shú dʉ́n mə́jəgʉla mɛ́d. A ŋgə jəgʉla nə́ bɨ tɔ́wʉ́g búgə́d nə́ shîm, bɨ bə́g okrîstɛn bwə́ á mə́ lal wá, bɨ dʉ́gə́ bə cʉ́ŋ ja jɛ̂sh nə sâ Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ nə́ bɨ sáág yí. 13 Mə ŋgə bwiiŋg láŋ yé nə́ a ŋgə bul ŋwa njugú shú dʉ́n nə shú bɔɔŋg wâ Lɔwdisê, nə bɔɔŋg wâ Ierapolis. 14  *Lúkas, jwɔ́wʉda mə́ búl cɛɛl yɛ́ ŋgə bə́da bɨ̂, tɔɔ Démas.

15  *Bɨ ɔ bə́dá sə́ bwááŋg wâ Lɔwdisê, bɨ́ bə́da nə́mə́ Nɛmʉfâ, nə Dɔ̧ í dʉ sɛɛŋgya nyə́dɨ́ njɔ́w yí. 16 Ja bɨ́ mə́ bá shîn lɔ̧́ kálaad ɛ́ga yí, bɨ ɔ bá kənd Dɔ̧ á Lɔwdisê nyə, bwə́ ɔ́ bá lɔ̧̂, bɨ́ ka nə́mə́ bá lɔ̧́ nyɔɔŋg mə bá wú bɨ́ wu yɛ́. 17  *Cɨgá nə Arship nə́ a kwéémbʉg sɛ́y Cwámba nyə á yə nyə yí, shú nə́ a sáág gwo váál í jə́la yí. 18  * Mə Pwôl mə́ cilə bɨ́ məbə́dá mə́ga nə mbwə́ wâm: Bɨ ɔ tə́dʉ́gá nə́ mə jɨ mímbwugʉd.

Zɛmbî kə́ sá bɨ́ mpaam.

* 1:1 muud lwámá: Gal 1.1

* 1:3 Ifz 1.16; 1Te 1.2-3

* 1:4 Ifz 1.15

* 1:5 1Pr 1.3-4; Ifz 1.13

* 1:6 Mis 2.41; Rom 1.13; 1Tm 3.16;

* 1:7 Ipafras: 4.12; Flm 23

* 1:8 1Kr 8.1

* 1:9 Ifz 1.17; Flp 1.9

* 1:10 Ifz 4.1; 2.10; Flp 1.27

* 1:11 Rom 5.2; Ifz 1.18;

* 1:13 Yuá 5.18; Luk 22.53; Mis 26.18; Ifz 1.6, 7, 21; 2.2; 6.12

* 1:15 Yuá 1.18; 2Kr 4.4; 1Tm 6.16; Heb 1.3

* 1:15 Mwân acúmbâ: Ciyá nɨ í ŋgə lwó mfíí Yésus jɨ́ nə ndɨ́ yí, kú bə fwo-byɛ̂l.

* 1:16 1.13; Yuá 1.3, 19; Heb 1.2

† 1:16 Yésus wə́ nyə á ŋgə wééshʉli ŋkul mə́ Zɛmbî, ŋgə tɛ́ isâ nə ndɨ̂.

* 1:17 Yuá 1.1; 8.58

* 1:18 lúu á Dɔ̧: 2.19; 3.15; Ifz 1.22-23; muud áshúshwóógʉ́: Mis 4.2; 26.23; 1Kr 15.20; Mbʉ́ 1.5

‡ 1:18 Nə́mə́ nda lúu í dʉ yə nyúul cʉg í dʉ́gə́ lwó nyúul məzhɨɨ́ nə́, a ŋgə yə Dɔ̧ dɛ́ cʉg, a ŋgə́ lwó bwo məzhɨɨ́.

* 1:19 2.9-10; Yuá 1.16; Ifz 1.23

* 1:20 Rom 3.25-26; Ifz 1.9-10, 21; 2.13-16

* 1:21 Rom 5.10; Ifz 2.12-13; 5.27

* 1:23 2.7; Ifz 3.17; 1Tm 3.16; Heb 3.6

* 1:24 2Kr 1.5; 11.23-29; Ifz 3.13

* 1:25 Ifz 3.1-3

* 1:26 2.2; 4.4; Ifz 3.6

* 1:27 gúmə́d: 3.4; Rom 5.2; Ifz 1.18

* 1:28 Ifz 4.13

* 1:29 Ifz 3.20; Flp 4.13

* 2:2 1.26-27; Ifz 5.2

* 2:3 Mik 2.4-5; 1Kr 1.24, 30; Ifz 3.19

* 2:4 2.8; Rom 16.18

* 2:5 1Kr 5.3

* 2:7 1.23

* 2:8 1Tm 6.20

* 2:8 míshíshim mí ŋgə́ kyey nə isâ yâ shí ga myá: Ofeeshe ɔ Kálaad Zɛmbî bɛ̂sh bwə́ cúgɛ́ bul bə cʉ́ŋ ŋgwûd na ciyá nɨɨ́d. Sə́ bâŋ sə́ ŋgə cɨ ntʉ́nɨ nəcé sə́ mə́ dʉ́g nə́ Pwôl ŋgə cɨ məŋkul mə́ dʉ́ ŋgə jwú nə muud shí ga dɨ́ té nyə́ afwóyɛ́ magʉlə Yésus-Krîst yí. Bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə cɨ nə́ jísə «isâ í á tɛ́ɛ́d shí ga yí». Dʉ́gʉ́g nə́mə́ Gal 4.3, 9.

* 2:9 1.19; 2.15, 20; Ifz 1.21

* 2:11 Ifz 2.11

* 2:12 3.1; Rom 6.3-4; Ifz 1.19-20; 2.6

† 2:12 Sə́ bɨ́ nə ŋkul fɛ́ɛ́g na nə́ «bɨ́ ŋgə búgʉla nə́ ŋkul mə́ Zɛmbî í á gwúmʉshi Yésus yí í mə́ yîl bɨ́ mə́nyámá mə́ mísə́mʉ́d».

* 2:13 Ifz 2.1, 5

* 2:14 Ifz 2.15-16; 1Pr 2.24

* 2:15 2.9-10

* 2:16 Rom 14.1-6

* 2:17 Heb 8.5

* 2:18 Ifz 1.21

* 2:19 1.18; Ifz 4.16

‡ 2:19 Váál lúu í dʉ wɨ́ɨl kug nyúul, dʉ nə́mə́ mpu táág ísɛ́y í məbwɔ̧ɔ̧́ mə nyúul nə misʉsagə́ yí, ntɔ́ nə́mə́ wə́ Krîst muud jɨ́ lúú yɛ́ ŋgə́ wɨ́ɨl Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla dɛ̂sh ncindî yɛ́.

* 2:20 2.9-10; Gal 4.3-5, 9

* 2:21 Iza 29.13; Mat 15.9; 1Tm 4.3; Heb 13.9

* 3:1 2.12; Ifz 1.20

* 3:2 Mat 6.33

* 3:3 Rom 6.4; 2Kr 5.14

* 3:4 Gal 2.20; Flp 1.21; ŋkənʉwa: 1.27; Flp 3.21; 1Kr 15.43; 1Yn 3.2

* 3:5 Gal 5.19-21

* 3:5 Rom 6.6, 11; Gal 5.24; Ifz 4.19; 5.3

* 3:6 Ifz 5.6

* 3:7 Rom 1.18; Ifz 5.8

* 3:8 Ifz 4.29; 5.4

* 3:9 Ifz 4.22, 25

* 3:10 Mət 1.26-27; Ifz 4.24

* 3:11 2.11; Gal 3.28; 1Kr 12.13

* 3:12 Ifz 4.2-4

* 3:13 Ifz 4.32

* 3:14 Ifz 5.2

* 3:15 1.18, 20; 2Kr 13.11; Ifz 1.23; 4.4

* 3:16 Ifz 5.19-20; Heb 13.15

* 3:18 Ifz 5.21–6.9

* 3:24 Ifz 6.8

* 3:25 Zhk 2.1

* 4:1 Ləv 25.43

* 4:2 Rom 15.30; Ifz 6.18-19

* 4:2 Flp 4.6; 1Te 5.17

* 4:3 Rom 15.30

* 4:4 1.26

* 4:5 Ifz 5.16

* 4:6 Ifz 4.29; 1Pr 3.15

* 4:7 Tishik: Ifz 6.21-22

* 4:9 Onezîm: Flm 10–12

* 4:10 Aristárʉg: Mis 19.29; 20.4; 27.2; Márkus: Mis 12.12

* 4:12 Ipafras: 1.7; Flm 23

* 4:14 Lúkas: 2Tm 4.11; Flm 24; Démas: 2Tm 4.10

* 4:15 Lɔwdisê: Mbʉ́ 3.14

* 4:17 Arship: Flm 2

* 4:18 1Kr 16.21; Ifz 1.1; 3.1

1 Buud ɔ́ Tesaloníka

1

2

3

4

5

Kálaad ashúshwóógʉ́ Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Tesaloníka yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad ashúshwóógʉ́ mə Pwôl shú Tesaloníka yí

Ja Pwôl nyə́ á ŋgə sá njɔɔnd yé ábɛɛ́ yí, nyə á kumə Tesaloníka a ŋgə́ zhu Filipî. Ja jɔɔŋg wə́ nyə́ á fwɔ̧ Dɔ̧ á cínɔŋg yí. Njɨ, Oyúdɛn bwə́ á lɛɛl zə fʉm nyə, obúgʉla bwə́ mú sá nə́ bá Sílas bwə́ túbʉ́g ibulú ibulú kə Berê. (Mis 17.1-10).

Nə́ ndɛɛ́, ja Pwôl bə́nɔ̂ŋ gwooŋg jé bwə́ á bə Atɛ̂n yí, nyə á kənd Timotê nə́ a kə́g dʉ́g nda mísɔɔn ŋgə́ bə Tesaloníka nə́. Timotê nyə á ka kə, a mú nyiŋgə, kə bwəma nə gwooŋg Kɔrɛ̂nt. A mú jaaw Pwôl nə́ obúgʉla wâ Tesaloníka bwə́ ŋgə kə nə búgə́ shwóg, njɨ, bʉ́sə nə bíl ísâ bwə́ ŋgə́ cɛɛl mpu yí. Pwôl nyə á ka cilə bwo kálaad ɛ́ga.

Sə́ bɨ́ nə ŋkul cɨ nə́ kálaad wɔɔŋgʉ́ jɨ nə məŋkɔw ntʉ́ga:

(1) Pwôl mə yə́ Zɛmbî akíba nəcé məkə́l á mə́ bii má mə́ lwó nə́ obúgʉla wâ Tesaloníka bʉ́sə nə kuú njɔɔnd í jə́lá nə bə yuug yí.

(2) A nyiŋgə báágʉlə jaaw bwo isɛ́y nyə́ á tɛ́ɛ́d yí, a ŋgə ntâg cɛɛl nə́ bə́nɔ́ŋ bwə́ nyíŋgəg dʉ́gya (1.1–3.13).

(3) A bándʉ́lə́ bwo nə́ bwə́ wáág ŋkul nə ŋgə́lə kwambʉlə kuú njɔɔnd wáŋ (4.1-12).

(4) A mú nə́mə́ ka jɨ́ɨ́gʉli bwo sá í dʉ́gya nə shwiy nə zɨ́yé mə Yésus-Krîst yí (4.13–5.11).

(5) A ka kə shínal kálaad nə baalɛ́ mə́cwûŋ nə məbə́dá (5.12-28).

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl wə́ mə́ cílə́ bɨ́ kálaad ɛ́ga, sə́nɔ́ŋ Silvɛ̧̂ nə Timotê. Sə́ mə́ cilə bɨ̂ *Dɔ̧ á Tesaloníka, Dɔ̧ dʉ́sə́ Dɔ̧ mə́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Cwámba Yésus-Krîst yí. Zɛmbî kə́ sá bɨ́ mpaam, kə́ sá nə́mə́ nə́ bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ.

Obúgʉla wâ Tesaloníka bwə́ á bə nə fwámɛ́ búgə́

2  *Sə́ ŋgə yə Zɛmbî akíba ja jɛ̂sh shú dʉ́n bɨ bɛ̂sh, sə́ aŋgɛ̂ nə bwɛlɛ yɔw ŋgə́lə wá bɨ́ mə́jəgʉla mə́sʉ́d. 3  *Sə́ ŋgə bul tə́dʉga bɨ́ mísh mə́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshéd nəcé: búgə́ jɨ́n í cúgɛ́ ná á shílə́g; cɛɛlí jɨ́n nda bə á shwánág; bwándʉ́lə bɨ́ ŋgə bwánd Cwámba íshé Yésus-Krîst nə búgə́ yí wúsə álal-ŋkul. 4  *Yé bwááŋg Zɛmbî mə cɛ́ɛl wá, sə́ ŋgə tə́dʉga bɨ́ ntɔ́, sə́ ŋgə́ mpu nə́ Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh bɨ̂. 5  *Jɨ́ ntɔ́. Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl sə́ á ŋgə bwiiŋg bɨ́ yɛ́ nyə a shígɛ́ bə njɨ iciyá í mpu; Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə á ŋgə lwándʉlə iciyá byɔɔŋgʉ́ nə ŋkul mə́ Zɛmbî, sə́ ŋgə́ *búgʉla nə milâm mísʉ́ myɛ̂sh. Kuú njɔɔnd sə́ á ŋgə kyey yí, í á bə shú mə́nywa mʉ́n, bɨ a shí dʉ́g wə.

6  *Bɨ a dʉ́g, bɨ mú nə́mə́ sá nda sə́, sá nə́mə́ nda Cwámba, bɨ́ lə́g Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl nə məshusʉg mə́ á ŋgə zhu wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim má, í njúl nə́ bɨ á bə *íncwaw í ntʉg dɨ́ nə́ liid. 7 Sâ jɔɔŋg í mə́ sá nə́ obúgʉla bɛ̂sh wâ Masedwân nə bɔɔŋg wâ Akayî bwə́ mú dʉ ŋwa yuug nə bɨ̂.

8  *Kɛ́ɛl mə Cwámba í á mə́ lás nûŋ bɨ́dɨ́ nda kwólóŋ; lâŋ í mə́ kyey kʉ́l jɛ̂sh nə́ bɨ mú fwámɛ́ óbúgʉla ɔ́ Zɛmbî; mə ŋgə cɨ nə́ kʉ́l jɛ̂sh, kú ná bə njɨ Masedwân nə Akayî. Í cúgɛ́ ná nyiŋgə bə sâ sə́ bwííŋgʉg. 9  *Jɨ́ ntɔ́. Buud bwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə jaaw nda bɨ́ á mə́ lə́g sə́ fwámɛ́ lə́g nə́; nə́ bɨ a mə́ yîl mílâm ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g dɨ̂, kənd wə́ Zɛmbî shú nə́ bɨ sɛ́yʉ́g nə Zɛmbî jɨ́ fwámɛ́ Zɛmbî yɛ́, Zɛmbî á kuwô. 10  *Bwə́ ŋgə nə́mə́ jaaw nə́ bɨ́ ŋgə bwánd Mwân yə́ nə́ a bá zhu gwɔ̂w, Mwân yé Yésus nyə́mɛ́fwó nyə a gwûmʉshi yɛ́, nyə wə́ nyə a mə́ sá nə́ shé fáámʉgɨ́ nə mpimbə mə́ Zɛmbî.

2

Isɛ́y Pwôl nyə á sɛ̂y Tesaloníka yí

1  *Bwaaŋg, ŋgaá nə́ bɨmɛ́fwó bɨ mə mpú nə́ njɔɔnd wúsʉ́ sə́ á zə bɨ́dɨ́ yí í áshígɛ́ bə nə́ sə́ á fánda zə ŋgə kyey ntɔ́? 2  *Bɨ mə mpú nə́ sə́ á zə wɔ́ɔ́s bɨ́dɨ́ sə́ mə́ fwo bul jug, sə́ á bwəma nə cúgə́ Filipî. Njɨ, Zɛmbî wúsʉ́ nyə á yə sə́ iŋkáŋ í á jəla yí. Iŋkáŋ byɔɔŋg wə́ í á sá nə́, mizhízhíŋ mí á tɛɛm ŋgə lúmbʉli nə sə́ məzhɨɨ́ mɛ̂sh ɨɨ́, sə́ báá sə́ á ŋgə nə́mə́ bwiiŋg bɨ́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî. 3  *Bɨ mə́ jəlá nə mpu cínɔŋg nə́ sə́ a shígɛ́ ŋgə bwiiŋg bɨ́ Kɛ́ɛl dɔɔŋgʉ́ nə mitə́dʉ́gá mí íwushî, sə́ áshígɛ́ ŋgə sɛ̂y nə milám mímbá, kú sá ísɛ́y í mə́kə́ŋ. 4  *Í yidá bə nə́, Zɛmbî nyə á fwo faas sə̂ nə́ ndɛɛ́ a mú magʉlə sə̂, a mú yə sə́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl nə́ sə́ kə́g ŋgə bwiiŋg. Ntɔ́, lə́sʉ́ sə́ á ŋgə lás yí, sə́ a shígɛ́ ŋgə lás wə mbií á nə́ buud bwə́ fáágʉg sə̂; sə́ á ŋgə yida lás mbií á nə́ Zɛmbî gwágʉ́g sə̂ nywa, nyə muud mə dʉ dʉ́g mítə́dʉ́gá myâ milâm yɛ́.

5  *Haaw. Bɨ mə mpú nə́ sə́ a shígɛ́ bwɛlɛ jwáŋgʉlə múúd nə iciyá í mpu, sə́ nda sá mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ncwaŋgə́, Zɛmbî jɨ wúshinɛd. 6  *Sə́ áshígɛ́ ŋgə sɔ̧́ gúmə́ tɔɔ bɨ́dɨ́, tɔɔ bɔ́ɔ́l búud dɨ́. 7 Í njúl nə́ sə́ á shí bə nə zhɨɨ́ nə́ sə́ zə́g lwó bɨ́ mpə̂l. Ŋgaá nə *buud ɔ lwámá ɔ́ *Krîst bɨ́ nə ŋkul lwó búud mpə̂l? Njɨ, sə́ á yida ŋwa bɨ́ nə lâm mə́cɛy nda nyɔɔŋgʉ́ mə́ ŋkáŋgʉ́lə́ bwân yɛ́. 8 Mətag mɔɔŋg mə́ á sá nə́, sə́ á tɛɛm yə bɨ́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, sə́ á ŋgə jɨɨ jɨɨ́g nə́ sə́ mə́ yə́ nə́mə́ bɨ́ icʉg bísʉ́ yâ sə́mɛ́fwó, nəcé bɨ á shîn zə bə sə́ wəalâm.

9  *Bwaaŋg, ŋgaá bɨ́ ŋgə tə́dʉga wádʉ́gálə sə́ á ŋgə wádʉga sɛ̂y yí. Sə́ á ŋgə cúndə bɨ́ Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl sə́mɛ́fwó sə́ dʉ́gə́ sɛ̂y bulú nə mwásə́ shú nə́ tɔɔ muud ŋgwûd nə ŋgwûd nda ŋkɛ̂ny mbag wúsʉ́. 10  *Bɨ́ bɨ́ owúshinɛd, Zɛmbî nə́mə́ wúshinɛd nə́ kuú njɔɔnd sə́ á ŋgə kyey nə bɨ́ obúgʉla yí í á bə kuú njɔɔnd Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí, kuú njɔɔnd á otʉ́təlí, nda nə sâ á jumʉ́g. 11  *Bɨ mə mpú nə́mə́ nə́ sə́ á ŋgə ŋwa muud yɛ̂sh a bɨ́dɨ́ nda sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə́ dʉ ŋwa bwân nə́. 12  *Sə́ á dʉ cwîny bɨ̂, dʉ lʉl bɨ̂ mənyúul, sə́ dʉ báásʉlə bɨ́ nə́ bɨ kyéyʉg kuú njɔɔnd Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí. Bɨ mə́ jəlá nə cʉgə ntɔ́ nəcé Zɛmbî nyə á jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ bə́g buud ɔ́ Faan dɛ́, ŋwa dʉ́n kɔw nyə́dɨ́ gúmə́d.

13  *Sə́ ŋgə nə́mə́ yə Zɛmbî akíba nə gúl sâ; jɨ́ nə́, ja bɨ́ á gwág Milə́sʉ́ mí Zɛmbî sə́ á bwiiŋg bɨ́ myá, bɨ á lə́g myo nda mísə́ nə́. Bɨ a lə́g myo nə́ mísə Milə́sʉ́ mí Zɛmbî, kú bə kɛ́ɛl yâ buud ɔ shí ga. Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myɔɔŋg wə́ mí ŋgə́ sɛ̂y bɨ́ obúgʉla dɨ́ ícʉgʉd.

14  *Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, bɨ a mə́ sá nə́mə́ nda mədɔ̧ mə́ Zɛmbî mə́sə́ Yudéa mə́ ŋgə́ bɛ̧ Yésus-Krîst má. Buud ɔ́ lɔɔm bʉ́n bwə́ á mə́ nə́mə́ wáámb bɨ̂ nə ifʉmʉga nə́mə́ nda *Oyúdɛn bwə́ á wáámb mə́dɔ̧ mɔɔŋgʉ́ nə ifʉmʉga nə́.

15  *Oyúdɛn bɔɔŋg bwə́ á gwú Cwámba Yésus-Krîst, bwə́ gwú *buud ɔ mícúndə́, bwə́ á jág nə́mə́ bul wáámb sə́ nə ifʉmʉga. Zɛmbî nyə aŋgɛ̂ nə gwág bwo nywa, bwə́ ŋgə lúmbʉli nə buud bɛ̂sh. 16  *Bwə́ ŋgə ntágʉlə sə̂ nə́ sə́ nda bwiiŋg íkûl ishús Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, bwə́ acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ ikûl byɔɔŋg í dʉ́gʉ́g cʉg. Sálə bwə́ ŋgə́ sá ntɔ́ yí, bwə́ ŋgə casʉlə *sə́m wáŋ nə́ í bə́g ncindî. Bwə́ á mə́ ka bwəma nə mpimbə mə́ Zɛmbî.

Pwôl nə yéésh nə́ a kə́ dʉ́g ókrîstɛn wâ Tesaloníka

17  *Bwaaŋg, sə́ bâŋ jísʉ́ kɔ́ɔ́mb dɨ, tɛɛm bə nə́ sə́ á mə́ béégya nə bɨ́ fúfwálá mísh mə́sʉ́ nda ná dʉ́g bɨ́, milâm mísʉ́ myáá mí leedyá nə bɨ̂. Ntɔ́, nda sə́ á bul bə nə məma yéésh nə́ sə́ nyíŋgəg dʉ́g bɨ̂ nə́, sə́ á ŋgə yáág nə́ sə́ mə́ zə́ nûŋ bɨ́dɨ́. 18 Bʉ́bə́lɛ́ sə́ á mə́ yáág ŋkí ja ŋgwûd ŋkí ija ibá nə́ sə́ mə́ zə́ dʉ́g bɨ̂, nə́ ndɛɛ́ mə Pwôl; ká, *Sátan nyə a mə́ ntágʉlə nə́ sə́ nda zə. 19  *Ye bɨ ampúyɛ́ nə́ bɨ wə́ ŋgə́ sá nə́ sə́ ŋgə́g nə bwánd Cwámba Yésus nə búgə́? Ŋgaá məshusʉg mə́sʉ́ mə́ ŋgə zhu bɨ́dɨ́? Bɨ wə́ jɨ́ *tûm gúmə́ sə́ mə́ bá ŋgə bəgʉwa nə́ ndɨ́ Yésus dɨ́ míshʉ́d ja á bá nyiŋgə zə yí. 20 Mpugá nə́ bɨ wə́ bɨ́ sə́ sâ gúmə́, bɨ wə́ bɨ́ sə́ sâ mə́shusʉg.

3

Pwôl nyə á kənd Timotê Tesaloníka

1  *Zhúgʉ́lá zhúgʉ́lâ, nda sə́ áshígɛ́ ná nyiŋgə jísɔw ŋgə́lə ji nda gwádʉga bɨ̂ nə́, sə́ á dʉ́g nə́ í nywa nə́ sə́ lʉ́gʉ́g fwó Atɛ̂n. 2  *Sə́ mú ntɨ *mínyɔŋʉ̂ wúsʉ́ Timotê muud bá Zɛmbî bwə́ ŋgə́ nə́mə́ sɛ̂y sɛ́y bwiiŋgʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl yɛ́. Sə́ mú ntɨ nyə nə́ a zə́g sá nə́ bɨ bə́g nə iŋkáŋ búgə́ jɨ́nʉ́d, zə cwîny bɨ̂. 3  *Haaw. Í á jɨɨ nə́ bɨ bə́g nə iŋkáŋ búgə́ jɨ́nʉ́d shú nə́ məntágʉla mə́ nda tɨ́ múúd məkuú shí. Bɨmɛ́fwó bɨ mə mpú nə́ məntágʉla mə́nɨ mə́sə dʉ́sʉ́ kɔw Zɛmbî nyə á yə sə́ yí. 4  *Ŋgaá nə́ ja sə́ á bə nûŋ bɨ́dɨ́ yí sə́ á shí bwey ŋgə jaaw bɨ́ nə́ sə́ é bwəma nə məntágʉla? Ntɔ́ nə́mə́ wə́ í mə́ bə ɛ́ga, bɨ mə mpú ntɔ́. 5  *Nə́ ndɛɛ́, nda mɛ́ɛ́ mə áshígɛ́ ná nyiŋgə jísɔw ŋgə́lə ji nda gwádʉga bɨ̂ nə́, mə á ntɨ Timotê nə́ a zə́g wámbʉlə nda bɨ́ ŋgə́ cʉgə cʉg búgə́ jɨ́n nə́. Mə á ŋgə bɛɛmb nə́ Mása məbwə́bʉ́lán nyə a bá bwɔ́wʉlə bɨ́ nə́ ndɛɛ́ njugú sə́ á ŋwa yí mú yə íyɨ́y-yɨ̂y.

6  *Nə́ ndɛɛ́, Timotê mə́ wɔ́ɔ́s wa wúlə nûŋ bɨ́dɨ́. A mə́ zə nə sə́ jɔ̧jɔ̧ mə́kə̂l nə́ bɨ́ ŋgə ná kə shwóg nə búgə́ jɨ́n nə cɛɛlí jɨ́n. A jaaw nə́mə́ sə́ nə́ bɨ́ ŋgə ná tə́dʉga sə́ tə́dʉ́gálə ányunywaâ, bɨ njúl nə məma yéésh nə́ bɨ mə dʉ́g sə́, nda sə́ bɨ́ nə́mə́ nə yéésh nə́ sə́ mə́ dʉ́g bɨ́ nə́. 7  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, bwaaŋg, məfúfə nə məbwə́bʉ́lán mə́ tɛɛm ŋgə ntágʉlə sə́, mənyúúl mə́ mə́ bul nyiŋgə lal sə́ nə gwádʉ́gálə búgə́ jɨ́n. 8 Sə́ mə́ nyiŋgə cʉgə ja gaád nəcé sə́ mə́ gwág nə́ bɨ mə́ nada nə Cwámba. 9 Sə́ bɨ́ bul bə nə məshusʉg nə bɨ́ mísh mə́ Zɛmbî íshéd, nda ná mpu bímbí sə́ bɨ́ nə ŋkul yə nyə akíba yí. 10  *Sə́ ŋgə jəgʉla nə Zɛmbî ntɔ̧ mínjɨ. Bulú nə mwásə́ sə́ ŋgə jəgʉla nə́ shé nyíŋgəg dʉ́gya, sə́ zə́g lwándʉlə sâ í ŋgə́ ná fúfə bɨ́ búgə́ dɨ́ yí.

11 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé Zɛmbî nyəmɛ́fwó bá Cwámba íshé Yésus bwə́ sáág nə́ zhɨɨ́ zə́lə nûŋ bɨ́dɨ́ í bə́g sə́ nə́ waŋ waŋ. 12  *Bɨ́ ŋgə cɨɨla mpə́dʉ́gá nyɨ́n, bɨ ŋgə́ nə́mə́ cɛɛl bɔ́ɔ́l búúd bɛ̂sh. Cwámba sáág nə́ cɛɛlí jɔɔŋg í ŋgə́g nə yáág yáágʉ́g nə́mə́ nda cɛɛlí sə́ ŋgə́ cɛɛl bɨ́ yí. 13  *A sáág nə́ milâm mí bə́g nda ŋkúŋkulə bɨ̂, bɨ bág bə nə kuú njɔɔnd Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí, kú nə sâ á jumʉ́g mísh mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé Zɛmbî dɨ̂ ja Cwámba íshé Yésus bə́nɔ̂ŋ buud bɛ́ bɛ̂sh bwə́ bá zə yí. Amɛn.

4

Fwámɛ́ kuú njɔɔnd

1  *Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, sə́ á shí lwó bɨ́ kuú njɔɔnd Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí, bɨ mú nə́mə́ ŋgə kyey wə. Nə́ ndɛɛ́, kəgá nə kuú njɔɔnd wɔɔŋg shwóg ŋgə yáág yáágʉ́g; sə́ ŋgə bándʉlə bɨ́ ntɔ́ jínə́ mə́ Cwámba Yésus dɨ̂. 2 Bɨ mə mpú məcwûŋ sə́ á cwîny bɨ́ nə ŋkul mə Cwámba Yésus má. 3  *Ŋkúmba sâ Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yí jɨ́ nə́ bɨ cʉ́gəg mbií á cɛ́ɛl yí. Kwanzʉgá jaŋga. 4 Muud yɛ̂sh cʉ́gəg nə nyúúl nyɛ́* mbií Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí, ŋwa nyə nə məjilə; 5 kú bɛ̧ bɔ́w-bɔ̂w íyéésh nda buud bwə́ ampúyɛ́ Zɛmbî wá. 6 Muud nda nyúg *mínyɔŋʉ̂ na sâ nɨɨ́d, nda ntɔ̧ mínjɨ. Nəcé Cwámba mə́ dʉ kunda búúd ísâ ínɨɨ́d; sə́ á shí bwey dʉ jaaw bɨ́ ntɔ́, sə́ ŋgə nə́mə́ nyiŋgə báásʉlə jaaw bɨ́ ntɔ́. 7  *Mpugá nə́ njúwúlú Zɛmbî nyə a jɔ̂w shé yí í áshígɛ́ bə nə́ shé ŋgə́g nə kə shwóg ŋgə sá ísâ í ádʉdanâ; í á yida bə nə́ shé cʉ́gəg mbií á cɛ́ɛl yí. 8  *Nə́ ndɛɛ́, muud mə bán məcwûŋ mə́ga yɛ́ nyə abánɛ́ múud, á ban Zɛmbî muud ŋgə́ yə bɨ́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim yɛ́.

9  *Shú sâ í dʉ́gyá nə cɛɛlí á mpə́dʉ́gá omínyɔŋʉ̂ yí, í ajɨ́ɨ́yɛ́ nə́ mə cíləg bɨ́, nəcé mə mpú nə́ Zɛmbî nyəmɛ́fwó nyə á mə́ jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ nda bɨ́ mə́ jə́lá nə cɨɨla mpə́dʉ́gá nyɨ́n nə́. 10  *Bɨ́ ŋgə ntâg nə́mə́ bwey lwóya cɛɛlí jɔɔŋgʉ́ nə omínyɔŋʉ̂ ɔ́ íshé bɛ̂sh wâ Masedwân yɛ̂sh. Bwaaŋg, sə́ mə́ bándʉ́lə́ bɨ́ nə́ bɨ kə́g nə cɛɛlí jɔɔŋg shwóg ŋgə yáág yáágʉ́g, 11  *bulʉgá sɔ̧́ cʉg mə́təla, muud bul sɔ̧́ nə́ a dʉ́gʉ́g njɨ sâ í dʉ́gyá nə nyə yí, sɔ̧́ nə́ a sɛ́yʉ́g nə məbwə́ mɛ́ nda sə́ á cwîny bɨ́ nə́. 12  *Ságá ntɔ́ shú nə́ bɨ cʉ́gəg cʉg í é bə nə məjilə mísh mə́ buud bwə́ cúgɛ́ *Dɔ̧ dɨ́ wá; bɨ́ nda sá nə́ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə́g nə ŋkɛ́ny mbag wʉ́n.

Zɛmbî mə bá gwûmʉshi ómínyɔŋʉ̂ ɔ́ íshé

13  **Bwaaŋg, sə́ acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ bɨ dʉ́g jág sâ í dʉ́gyá nə okrîstɛn bwə́ á mə́ kə ígwə́d wá yí. Í jɨɨ nə́ bɨ dʉ́g mpu, shú nə́ bɨ́ kú dʉ bə nə́ shúsʉ́lú shúsʉ́lú nda buud bwə́ áŋgɛ̂ nə bwánd nə búgə́ wá. 14  *Shé ŋgə *magʉlə nə́ Yésus nyə á yə a mú nyiŋgə gwûm, shé mágʉləgá nə́mə́ nə́, bɔɔŋg bwə́ á yə bwə́ ŋgə́ *búgʉla Yésus wá, Zɛmbî mə bá gwûmʉshi bwo a mú kə nə bə́nɔ́ŋ Yésus.

15  *Gúl sâ sə́ ŋgə jaaw bɨ́ Cwámba nyə a cɨ wə́ ga: ja Cwámba mə bá nyiŋgə zə yí, shé buud mə bá bə shé ŋgə́ ná dʉ́gya wá, shé ábʉ́lɛ́ kə shwóg, lʉ́gə bɔɔŋg bwə́ mə́ yə wá mpʉ́sə. 16  *Nəcé í bá bə nə́, buud bwə́ bá gwág kə̂l ŋgə́ cúndə, wúl kúkúmá *wə́éŋgəles ŋgə́ wééshʉli kə̂l, laag mə́ Zɛmbî ŋgə́ lás, Cwámba nyəmɛ́fwó mú shulə wú joŋ dɨ́, buud bwə́ á yə bwə́ njúl búúd ɔ *Krîst wá bwə́ mú tɛ́ɛ́d gwûm. 17  *Bwə́ ká shîn gwûm ntʉ́nɨ, shé buud mə bá bə shé ŋgə́ ná dʉ́gya wá, shé mú sɛɛŋgya nə bwo nə́ ndɛɛ́ sə́nɔ́ŋ mú ŋkâŋ kə míŋkúdʉ́d kə bwəma nə Cwámba nûŋ míŋgúlʉ́d; sə́nɔ́ŋ sə́ mú ji kandʉgə á kandʉgə. 18 Dʉgá wɨ́ya ŋkul mílámʉ́d nə iciyá ínɨ.

5

Muud nyə ampúyɛ́ jwɔ́w Cwámba mə bá zə yí

1 Bwaaŋg, í ányíŋgə́yɛ́ jɨɨ nə́ mə cíləg bɨ́ shú sâ í dʉ́gyá nə məfwála nə ija ísâ í bá sɨ̂y yí. 2  *Nəcé bɨmɛ́fwó bɨ mə mpú nə́ sáŋ sáŋ nə́ jwɔ̂w mə́ Cwámba í bá zə wɔ́ɔ́s nda júwâl í dʉ zə mpwó-bulú nə́. 3  *Buud bwə́ bá ŋgə cɨ nə́: «Hʉʉ́ʉŋ! A mâŋ mə́təla e! Kú nə tɔɔ sâ í kə́nd múúd lâm gwɔ̂w!» Í bá bə, buud bwə́ ŋgə́ lás ntɔ́, byéndí í ɔ́ wɔ́ɔ́s bwo məseegya, nə́mə́ nda mə́cɛy mə́ minʉ́ mə́ dʉ wɔ́ɔ́s múdá á bum məshɨɨga nə́. Bwə́ ábʉ́lɛ faam. 4 Ká, bwaaŋg, bɨ báá cugɛ́ yídʉ́gʉ́d*. Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́ í ábʉ́lɛ́ wɔ́ɔ́s bɨ́ nda júwâl. 5  *Bɨ báá bʉ́sə bwán ɔ́ mə́ŋkɛnya bɨ bɛ̂sh, bwán ɔ́ mwásə́. Shé cugɛ́ búúd ɔ búlú, búúd ɔ yídʉ́gʉ́. 6 Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, shé ajə́láyɛ́ nə kə ígwə́d nda bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə́ kə ígwə́d nə́; shé mə́ jəlá nə ji ŋkasə̂, shé dʉ cunal íyéésh íshé.

7 Nəcé nə́, buud bwə́ dʉ kə ígwə́d wá bwə́ dʉ kə ígwə́d íbulû, oŋgulɛ dʉ fudə nə məlwəg ibulû. 8  *Shé bâŋ buud ɔ mwásə́, shé dʉ́gá cunal íyéésh í íshé. Ntɔ́, í jɨɨ nə́ shé ŋwág búgə́ nə cɛɛlí búdal íbʉd dɨ́ tâŋ nda búdʉga í íŋkwánz ózɨmbɨ bwə́ dʉ bwáád bʉd dɨ́ yí, shé ka ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ Cwámba mə bá sá nə́ shé fáámʉg nə intʉ́gʉ́lí, bwándʉ́lə wɔɔŋgʉ́ í bə shé nda tûm íŋkwánz zɨmbɨ mə́ dʉ búdal lúúd yí. 9  *Nəcé nə́, Zɛmbî nyə a shígɛ́ fɛ́ɛ́sh shé nə́ shé zə́g yida bwəma nə mpimbə jé; nyə a fɛ́ɛ́sh shé nə́ shé dʉ́gʉ́g cʉg zhɨ́ɨ́ mə Cwámba íshé Yésus-Krîst dɨ̂. 10  *Ŋgaá nə́ Yésus wɔɔŋg wə́ nyə á yə shwɨy dʉ́sʉ́? Haaw! Nyə á yə shú nə́ sə́nɔ̂ŋ sə́ cʉ́gəg, tɔɔ shé mə́ jɨ ŋkasə̂, tɔɔ shé mə́ nyiŋgə kə ígwə́d. 11 Nə́ ndɛɛ́, dʉgá sá nə́, bɔ́ɔ́l wá bɔ́ɔ́l ŋkûl mílámʉ́d, bɔ́ɔ́l sá nə́ bɔ́ɔ́l búgə́ í lálʉg, nda bɨ́ mú ŋgə bwey sá nə́.

Məcwûŋ mâ məzhúgʉ́lâ

12  *Bwaaŋg, sə́ ŋgə nə́mə́ cɨ nə bɨ́ nə́, bɔɔŋg bwə́ tə́l bɨ́ shwóg bwə́ ŋgə́ wádʉga ŋgə cwîny bɨ́ cʉg krîstɛn dɨ́ wá, dʉgá ŋwa bwo nə məjilə. 13 Dʉgá yə bwo gúmə́, bɨ́ cɛɛl bwo nə fwámɛ́ cɛɛlí nəcé sɛ́y bwə́ ŋgə́ sɛ̂y yí. Cʉgəgá nə́ shɛɛ mpə́dʉ́gá nyɨ́n.

14  *Bwaaŋg, sə́ ŋgə yáág nə bɨ́ nə́ bɨ dʉ́g lás nə bɔɔŋg bwə́ acɛ́ɛ́lɛ́ sɛ̂y wá; bɨ́ sá nə́ bɔɔŋg bʉ́sə́ nə iŋkwo wá bwə́ wíínzhʉg mənyúul, nə́ bɔɔŋg bʉ́sə́ nə iləm wá məkuú mə́ tɔ́wʉ́g shí; bə́gá nə jísɔ́w, dʉ jísɔw búúd bɛ̂sh. 15  *Bɨ ɔ́ bɛy. Muud nda bweel mə́bɔ̂w ŋgwɔ́l mə́ sá nyə má; yidagá dʉ sɨ́ya mə́nywa mpə́dʉ́gá nyɨ́n, dʉ nə́mə́ sá búúd bɛ̂sh. 16  *Dʉgá bə nə məshusʉg ja jɛ̂sh, 17  *dʉ jəgʉla nə Zɛmbî kú káád, 18  *dʉ yə Zɛmbî akíba nə məfwála mɛ̂sh mâ cʉg jɨ́n. Bɨ́ buud bɨ́ bʉ́sə́ búúd ɔ *Krîst Yésus wá, isâ Zɛmbî mə jɨ́ɨ́ nə́ bɨ dʉ́g sá wə́ ínɨ.

19  *Kúgá ntágʉlə nə́ Shíshim mə́ Zɛmbî bə́g kú sɛ̂y sɛ́y jé.

20 Kúgá bɛɛg mpyêny íciyá í *búúd ɔ mícúndə́ ɔ́ Zɛmbî.

21  *Dʉgá faas ísâ byɛ̂sh, bɨ́ dʉ bii njɨ byɔɔŋg í nywá yí.

22 Bɨ ɔ káálʉ́gə́ nə mbií məbɔ̂w wɛ̂sh wúsə nə ŋkul shweenzh bɨ́ yí.

Ibwádán nə məbə́dá

23  *Zɛmbî á mpwogɛ́ nyəmɛ́fwó kə́ fúb bɨ́ ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh; kə́ baagʉlə bɨ́ ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh, nə *shíshim, nə *jîm, nə nyúúl, byɛ̂sh í bág bə kú nə sá á jumʉ́g ja Cwámba íshé Yésus-Krîst mə bá nyiŋgə zə yí. 24  *Muud ŋgə́ jɔ̂w bɨ́ yɛ́ jɨ abúgʉ́lág; nyə wə́ mə́ bá sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg.

25  *Bwaaŋg, dʉgá jəgʉla nə Zɛmbî shú dʉ́sʉ́.

26  *Kúlálʉ́gá mə bwááŋg bɛ̂sh məkúlʉla mə́ buud ɔ́ Zɛmbî. 27  * Mə́ jəgʉla nə bɨ́ jínə́ mə́ Cwámba dɨ̂ nə́ bɨ lɔ̧́g bwááŋg bɛ̂sh kálaad ɛ́ga. 28 Cwámba íshé Yésus-Krîst kə́ sá bɨ́ mpaam.

* 1:1 Silvɛ̧̂: 2Kr 1.19; 2Te 1.1; 1Pr 5.12 Timotê: 1Kr 4.17 Tesaloníka: Mis 17.1

* 1:2 2.13; Flp 1.3; Kol 1.3; 2Te 1.3; 2.13

* 1:3 5.1-2

* 1:4 2Te 2.13, 16

* 1:5 1Kr 4.20

* 1:6 Mis 17.5-9; 2Kr 6.10; 2Te 3.7, 9

* 1:8 Rom 1.8

* 1:9 Yuá 17.3; Mis 14.15

* 1:10 5.1-2, 9; Rom 5.9

* 2:1 1.5, 9

* 2:2 Mis 16.19-24; 17.1-9

* 2:3 2Kr 4.2

* 2:4 Zhe 11.20; 1Tm 1.11; Gal 1.10; Ifz 3.2

* 2:5 2.10; Mis 20.33; 2Kr 1.23

* 2:6 Yuá 5.41, 44

* 2:9 2Te 3.7-9; Mis 18.3

* 2:10 2.5

* 2:11 Mis 20.31

* 2:12 4.1; Rom 5.2; Flp 1.27

* 2:13 1.2-3; Gal 1.11-12

* 2:14 Mis 17.5

* 2:15 Mis 2.23; 9.23, 29; 13.45, 50; 14.2, 5, 19; 17.5, 13; Rom 11.28; 2Kr 11.23-29

* 2:16 Mat 23.31-33

* 2:17 3.10

* 2:19 1Kr 9.24-25; Flp 4.1; 2Te 1.4

* 3:1 Mis 17.15

* 3:2 Timotê: 1.1

* 3:3 Ifz 3.13; 2Te 1.4; 2Tm 3.12

* 3:4 Mis 14.22

* 3:5 Flp 2.16

* 3:6 Mis 18.5; 2Te 1.3; 1Tm 1.5; Flm 5-7; Gal 5.6

* 3:7 2Te 1.4

* 3:10 2.17

* 3:12 Gal 6.10

* 3:13 5.1-2; Flp 1.10

* 4:1 2.13; Kol 1.10; 2Te 3.6

* 4:3 5.23; 1Kr 6.13; Heb 10.10

* 4:4 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ na nə́: «Muud yɛ̂sh cʉ́gəg nə yé múdá».

* 4:7 4.3; 1Pr 1.15-16

* 4:8 1Kr 6.19-20

* 4:9 Zhe 31.33-34; Gal 6.10; Ifz 5.2

* 4:10 2Te 3.4

* 4:11 2.9; Ifz 4.28; 2Te 3.10, 12

* 4:12 1Kr 5.12-13; Kol 4.5

* 4:13 5.1-2; 1Kr 15.51-52

* 4:13 1Kr 15.18-19; Ifz 2.12

* 4:14 Rom 14.9; 1Kr 15.3-4, 12, 20

* 4:15 1Kr 7.10, 25

* 4:16 1Kr 15.23

* 4:17 Yuá 12.26; Rom 5.17; Flp 3.20

* 5:2 1.2-3, 10; 2.19; 3.13; 5.23; Mat 24.36; Flp 4.5; 2Te 1.7, 10; 2.1-2 wɔ́ɔ́s nda júwâl: Mat 24.43; 2Pr 3.10; Mbʉ́ 3.3; 16.15

* 5:3 Zhe 6.14-15; Mat 24.39

* 5:4 Buud bwə́ afwóyɛ́ magʉlə Yésus wá bwə́ ŋgə ŋkúŋkulə nə cʉg kú mpu shwóg kú mpu shug: bʉ́sə yídʉ́gʉ́d.

* 5:5 Rom 13.11-12; Ifz 5.8-9

* 5:8 Ifz 6.11-17

* 5:9 1.10; 2Te 2.14

* 5:10 4.14; Rom 14.8-9

* 5:12 1Kr 16.15-18; 1Tm 5.17

* 5:14 2Te 3.6, 11, 15

* 5:15 Rom 12.17; Flp 1.10

* 5:16 Flp 4.4

* 5:17 5.25; Luk 18.1; Rom 12.12; Ifz 6.18; Kol 4.2

* 5:18 Ifz 5.19-20

* 5:19 Ifz 4.30

* 5:21 1Kr 14.29; Ifz 5.10; 1Yn 4.1

* 5:23 5.1-2; 2Kr 13.11

* 5:24 1Kr 1.8-9; Flp 1.6; 2Te 3.3

* 5:25 1.2-3; Rom 15.30

* 5:26 Rom 16.16

* 5:27 Kol 4.16

2 Buud ɔ́ Tesaloníka

1

2

3

Kálaad ábɛɛ̂ Pwôl nyə á cilə buud ɔ́ Tesaloníka yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad ábɛɛ̂ mə Pwôl shú Tesaloníka yí

Míl mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí á kə wɔ́ɔ́s Tesaloníka, zhwog obúgʉla bwə́ mú bɛ̧ myo, isâ Pwôl nyə á ŋgə cɨ kálaad ashúshwóógʉ́d yí í kú mpu bə nə cé. Bɔ́ɔ́l óbúgʉla bwə́ á magʉlə nə́ jwɔ́w mə́ Cwámba í á mə́ bwey bə (2.2), bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ á ban nə́ bwə́ ányíŋgə́yɛ́ ná sɛ̂y nəcé shí i zə́ shîn (3.6-12).

Í á ka jɨɨ nə́ Pwôl cíləg bwo nyíga kálaad nə́ a sʉ́gʉ́g bwo mitə́dʉ́gá. Nyə á jee cilə nyə baalɛ́ óŋkwoond mpʉ́sə nyɔɔŋg nyə́ á fwo kə yɛ́, í á jəla nə bə a njúl nə́mə́ Kɔrɛ̂nt, a kú fwo kə Tesaloníka ja ábɛɛ̂ (Mis 20.1-6). Kálaad jɨ nə icé ntʉ́ga:

(1) Pwôl mə́ tɛ́ɛ́d yə Zɛmbî akíba nəcé buud bwə́ ŋgə gwádʉga búgə́ ókrîstɛn wâ Tesaloníka bʉ́sə́ nə ndɨ́ yí; a mú jî Zɛmbî nə́ bwə́ bə́g nə zɛ́ny kə́lə shwóg tɔɔ bwə́ bwəmá nə cúwʉ́lí (1.1-12).

(2) A mú ntâg zə ŋwa lúu ciyá wə́mɛ́fwó á kálaad, isâ í bá ŋgə sîy ja í bá bə nə́ Yésus wál zə yí: Mbʉ́wʉ́lú múúd mə bá sááfʉlə shí (2.1-12), í bá jɨɨ nə́ obúgʉla bwə́ jísɔ́wʉ́g (2.13–3.5).

(3) A mú ka kə shínal nə ibwádán nə iciyá yâ məshíné (3.16-18).

Yáág-yáág ciyá jɨ́ nə́: «Ŋkí muud nyə acɛ́ɛ́lɛ́ sɛ̂y nə məbwə́ mɛ́, nyə ajə́láyɛ́ nə́mə́ də» (3.10).

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl wə́ mə́ cílə́ bɨ́ kálaad ɛ́ga, sə́ná Silvɛ̧̂ nə Timotê. Sə́ mə́ cilə bɨ̂ *Dɔ̧ á Tesalinika, Dɔ̧ dʉ́sə́ Dɔ̧ mə́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Cwámba Yésus-Krîst yí. 2 Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ.

Cwámba mə bá zə sámb shí ga mílə́sʉ́

3  *Bwaaŋg, sə́ bʉ́sə nə́ sə́ dʉ́g yə Zɛmbî akíba ja jɛ̂sh shú sâ á ŋgə́ sá bɨ́dɨ́ cʉg dɨ́ yí. Í jəla nə́ sə́ dʉ́g yə nyə akíba, nəcé búgə́ jɨ́n í ŋgə lal lalʉ́g ɨɨ́, cɛɛlí bɨ́ ŋgə́ cɨɨla mpə́dʉ́gá nyɨ́n yí í ŋgə́ nə́mə́ yáág yáágʉ́g. 4  *Sâ jɔɔŋg í mə́ sá nə́ sə́mɛ́fwó sə́ ŋgə bwiiŋg mɔ́ɔ́l mə́dɔ̧ mə́ Zɛmbî lâŋ wʉ́n nə milúú nə́ sáŋ. Milúú mísə sə́ nə́ sáŋ nə bɨ́ nəcé bɨ bʉ́sə nə zɛ́ny kə́lə shwóg, buud bwə́ ŋgə tɛɛm wáámb bɨ́ nə cúwʉ́lí bímbí bwə́ ŋgə́ wáámb yí, búgə́ jɨ́n í atágɛ́, bɨ́ ŋgə jísɔw məntágʉla. 5  *Sâ jɔɔŋg jísə yuug í ŋgə́ lwó nə́ Zɛmbî mə́ dʉ cígal mílə́sʉ́ sémbyé á tʉ́təlî. Na mə lwó nə́ bɨ mə mpíyá nə Faan mə́ Zɛmbî bɨ́ ŋgə́ jug nə ifʉmʉga yâ cínɔŋg yí. 6  *Bʉ́bə́lɛ́ jisə nə́ Zɛmbî jɨ tʉ́təlí muud, a bá bweel *íncwaw í ntʉg búúd bwə́ ŋgə́ lwó bɨ́ ínɨ. 7  *Bɨ́ buud ŋgə́ bwəma nə məntágʉla wá, a bá sá nə́ shé yɔ́wʉlag ja Cwámba Yésus mə bá zə lwóya nyúul nə iŋkácid í *wə́éŋgəles byé yí. 8  *Bwə́ bá zə bʉmb-bʉmb kuda dɨ́, zə yə íkûl ishús nə buud bwə́ ŋgə́ ban magʉlə́lə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə Cwámba íshé Yésus wá intʉ́gʉ́lí. 9 Buud bɔɔŋgʉ́ intʉ́gʉ́lí byáŋ í bá bə nə́, bwə́ bá kə yúúd kandʉgə kandʉgə shwóg-shwóg nə Cwámba, kú kumə kʉ́l á bá lwóya yáág-yáág ŋkûl nyɛ́ á milwanə́ yí. 10 Í bá bə jwɔ́w á bá zə nə́ gúmə́ jé í nyínʉ́g búúd bɛ́ dɨ́ yí, nə́ bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ á *búgʉla nyə wá bwə́ bényʉg nyə. Bɨ mə bá bə gwooŋg jɔɔŋgʉ́d, nəcé bɨ á magʉlə sâ sə́ á bwiiŋg bɨ́ yí. 11  *Gwə́ wə́ í sá nə́ sə́ ŋgə́g nə jəgʉla ja jɛ̂sh shú dʉ́n yí. Sə́ ŋgə jəgʉla nə́ Zɛmbî íshé sáág nə́ bɨ cʉ́gəg cʉg í mpíyá nə njúwúlú nyə á jɔ̂w bɨ́ yí. Sə́ ŋgə nə́mə́ jəgʉla nə́ a kwííndʉ́g bɨ́ nə ŋkul nyɛ́, bɨ sáág mənywa mɛ̂sh bɨ́ ŋgə́ gwág yéésh nə́ bɨ mə sá má; a sáág nə́mə́ nə́ búgə́ jɨ́n í nda ná bə á shílə́g. 12 Ntɔ́, bɨ e sá nə́ jínə́ mə́ Yésus Cwámba íshé í ŋwág gúmə́, bɨ mú nə́mə́ ŋwa gúmə́ nyə́dɨ́. Mpaam mə́ Zɛmbî íshé bá Cwámba íshé Yésus-Krîst wə́ í é sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg wɛ̂sh.

2

Isâ í bá sɨ̂y shúshwóógʉ́ nə́ Cwámba zə́g yí

1  *Bwaaŋg, shú zə́lə Cwámba íshé Yésus-Krîst mə́ bá nyiŋgə zə yí nə nda shé mə́ bá sɛɛŋgya nyə́dɨ́ nə́, sə́ ŋgə cɨ nə bɨ́ nə́ 2  *bɨ kú fánda lɛɛl cugʉla ntɔ́, nə́mə́ nda sá mə́ cɨ́ nə́ jwɔ̂w dɔɔŋg í mə́ bwey wɔ́ɔ́s. Tɔɔ nə́ ŋgwɔ́l múúd mə́ jaaw bɨ́ nə́ *shíshim í ámə jaaw nyə gúl sâ, tɔɔ muud mə́ jaaw bɨ́ jɨ́, tɔɔ muud mə́ jaaw bɨ́ nə́ sə́ wə́ sə́ ámə cilə, kúgá fánda bə nə ifwaas ntɔ́. 3  *Muud tɛɛm zə jwáŋgʉlə bɨ́ ntʉdɛlɛ́, kúgá bɛ̧ nyə. Nəcé Cwámba nyə abʉ́lɛ fánda zə ntʉ́nɨ; dúl fwála í bá fwo bə buud bwə́ bá ŋgaan nə Zɛmbî mbií áyíyáág, Mása miŋgáádə́ ŋgə́ sá nə́ buud bwə́ bə́g kú bísh Zɛmbî yɛ́ mə́ bá fwo lwóya nyúul nə́ ŋgə́ŋ, mása wɔɔŋgʉ́ nyɛ mə́ bwey bə nə́ a bá jɛ̧ɛ̧. 4  *Mása wɔɔŋg mə bá zə bʉ̂n lúu, lúmbʉli nə sâ jɛ̂sh bwə́ jɔ̂w nə́ zɛmbî yí, bwə́ ŋgə́ yə gúmə́ yí. A bá sá ntɔ́ nə́ ndɛɛ́ kə nyíi *Mpáánzə́ Zɛmbî kə ji wu, nyəmɛ́fwó kə kudə bʉd nə́ nyə wə́ Zɛmbî.

5 Mə á dʉ bwey jaaw bɨ́ sâ nɨ mə njúl ná nûŋ bɨ́dɨ́; bɨ anyíŋgə́yɛ́ ná tə́dʉga ntɔ́? 6 Ja gaád bɨ mə́ mpu sâ í ŋgə́ bii Mása wɔɔŋg nə́ a nda lwóya nyúúl yí. A bá nə́mə́ ka lwóya nyúúl njɨ ja fwála dɔɔŋg í bá wɔ́ɔ́s yí. 7 Tɛɛm bə ntɔ́, sâ *ndímba í ŋgə́ sá nə́ buud bwə́ bə́g kú bísh Zɛmbî yí í ŋgə bwey sɛ̂y. Í bá sɛ̂y nə́ ŋgə́ŋ ja sâ í ŋgə́ laa gwo yí í bá wú yí. 8  *Nə́ ndɛɛ́, Mása á kú bísh Zɛmbî mú bá lwóya nyúul. Njɨ, Cwámba mə bá yámb nyə ŋgûl nə mpu yé, a mú jímb, zə́lə Cwámba Yésus mə bá zə a ŋgə́ ŋkənʉwa yí, í bá zə shínal nyə nə́ máŋ. 9  *Mása á kú bísh Zɛmbî yɛ́ wɔɔŋg mə bá zə nə ŋkul mə *Sátan zə ŋgə sá *məshimbá mimbií mimbii, nə isâ í ntɔ̧́ búúd ŋkul yí, nə *isâ í mímbʉ́gú ŋgə́lə shɨɨg buud. 10 A bá zə sá ólɨ́lɨŋgɨ̂, zə shɨɨg búúd bwə́ jə́lá nə jímb wá. Bwə́ bá jímb nəcé bwə́ á bə nda cɛɛl óbʉ́bə́lɛ́ shú nə́ bwə́ dʉ́gʉ́g cʉg. 11  *Sâ jɔɔŋg wə́ Zɛmbî mə bá ntɨ bwo nyúl ŋkul í bá zə́ kənd bwo jugʉ́ yí, shú nə́ bwə́ *mágʉləg ijɔ̧́ɔ̧́. 12  *Nə́ ndɛɛ́, buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ bə kú magʉlə sâ jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ wá, bwə́ ŋgə́ yida gwág nywa olɨ́lɨŋgɨ̂ wá bwə́ bá bwəma nə intʉ́gʉ́lí.

Obúgʉla bwə́ yɨ́ɨ́mʉ́g mənyúul

13  *Njɨ, yé bwááŋg Cwámba mə cɛ́ɛ́l wá, sə́ bâŋ sə́ mə́ jəlá nə dʉ yə Zɛmbî akíba ja jɛ̂sh nəcé sâ nyə á mə́ sá bɨ́ yí; nəcé Zɛmbî nyə a mə́ fɛ́ɛ́sh bɨ́ nə́ bɨ wə́ tɛ́ɛ́dʉ́g* dʉ́g cʉg nə sálə Shíshim yé í sá nə́ bɨ bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, bɨ mú magʉlə sâ jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ yí. 14  *Cúndə́lə sə́ á zə ŋgə cúndə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl bɨ́dɨ́ yí, Zɛmbî nyə á balan nə wə, a mú jɔ̂w bɨ́ shú nə́ bɨ dʉ́gʉ́g cʉg, bɨ bə́g nə milwanə́ mí Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst. 15  *Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, yɨ́ɨ́mʉ́gá mənyúul; sə́ á jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá, míl sə́ lás nə mimpu bɨ ŋgə́ gwág, mílʉ́gá sə́ cilə bɨ́ cilə́g, nadagá nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá myɔɔŋg.

16  *Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé Zɛmbî nyə á cɛɛl shé a sá shé mpaam, wá shé ŋkul mə́nyúúlʉ́d, sá nə́ shé ŋgə́g nə bwánd nə búgə́. Nə Cwámba íshé Yésus-Krîst nyəmɛ́fwó, nə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé Zɛmbî wɔɔŋgʉ́ 17 bwə́ wág bɨ́ ŋkul mə́nyúúlʉ́d, bwə́ sá nə́ bɨ yɨ́ɨ́mʉ́g mənyúul sâ ányunywaâ jɛ̂sh bɨ́ mə́ sá yííd, tɔɔ lə́sʉ́ ányunywaâ wɛ̂sh bɨ́ mə́ lás yííd.

3

Cwámba jisə abúgʉ́lág

1  *Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, jəgʉlagá nə Zɛmbî shú dʉ́sʉ́d. Jəgʉlagá nə́ lâŋ mə́ Cwámba í lɛ́ɛ́lʉg mpyáánz, buud bwə́ ŋwág nə́mə́ wə nə gúmə́ nda nûŋ bɨ́dɨ́. 2 Jəgʉlagá nə́mə́ nə́ a yílʉ́g sə́ mə́nyámá mə́ íbɔ́w-bɔ̂w i búúd í ányinyaanə̂ dɨ̂; buud bɛ̂sh dɨ́ bwə́ ŋgə́ magʉlə *búgʉla. 3  *Njɨ Cwámba nywáá jɨ abúgʉ́lág, nyə wə́ mə́ bá sá nə́ bɨ yɨ́ɨ́mʉ́g mənyúul, a sá nə́ Mbʉ́wʉ́lú múúd nda sá bɨ́ məbɔ̂w. 4  *Sə́ bɨ́ nə búgə́ tâŋ buud ɔ Cwámba nə́ bɨ́ ŋgə sá nda sə́ ŋgə́ cɨ nə́ bɨ sáág nə́, bɨ é ŋgə nə́mə́ nə sá njɨ ntɔ́. 5 Cwámba sáág nə́ milâm mín mí cɛ́ɛ́lʉg Zɛmbî, mí bə́g nə zɛ́ny kə́lə shwóg nda *Krîst.

Obúgʉla bwə́ sɛ́yʉ́g nə məbwə́ máŋ

6  *Bwaaŋg, sə́ ŋgə cwîny bɨ́ jínə́ mə́ Cwámba íshé Yésus-Krîst dɨ́ nə́əə́: bɨ a lə́g njɨ́ɨ́gʉ́lá nə sə̂; *mínyɔŋʉ̂ wʉ́n yɛ̂sh mə bə́ nda bɛ̧ njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋgʉ́, a yida ŋgə ji kú sɛ̂y yɛ́, sásʉ́lə́gá nyə.

7 Bɨmɛ́fwó bɨ mə mpú nda bɨ́ mə́ jə́lá nə ŋgə yagʉla sə́ nə́. Ja sə́ á bə nûŋ bɨ́dɨ́ yí, sə́ áshígɛ́ ŋgə cʉgə cʉg íləm. 8  *Sə́ áshígɛ́ dʉ bɨ́d nə́ buud bwə́ wɨ́ɨ́lʉ́g sə̂ ashwâ. Mbɔ̂. Sə́ á yida dʉ wádʉga sɛ̂y bulú nə mwásə́ shú nə́ mbag wúsʉ́ í bə́g kú badʉwo múud mə́bagʉd. 9  *Ntɔ́ cugɛ́ nə́ sə́ áshígɛ́ bə nə zhɨɨ́ mə sá nə́ buud bwə́ ŋkɛ́nyʉ́g mbag wúsʉ́. Sə́ á bə nə zhɨɨ́ nyɔɔŋgʉ̂, njɨ sə́ á yida cɛɛl lwó bɨ́ yuug bɨ́ mə́ jə́lá nə yagʉla yí. 10  *Ŋgaá nə́ ja sə́ á bə nûŋ yí sə́ á shí bwey dʉ jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ nə́ ŋkí muud nyə acɛ́ɛ́lɛ́ sɛ̂y nə məbwə́ mɛ́ a nda nə́mə́ nyiŋgə dʉ də?

11  *Ká, sə́ ŋgə gwág nə́ bɔ́ɔ́l búúd wâ gwooŋg jɨ́n bwə́ mú ŋgə cʉgə cʉg íləm; bwə́ lʉ́gə́ sɛ̂y nə məbwə́ máŋ, bʉ́sə njɨ ŋgə́lə kənd milâm ízháá isád. 12  *Mbií búúd wɔɔŋgʉ́, sə́ ŋgə yɨ́ɨ́mbʉli bwo, ŋgə bándʉlə bwo jínə́ mə́ Cwámba Yésus-Krîst dɨ́ nə́ bwə́ ŋgə́g nə sɛ̂y nə́ shɛɛ, bwə́ bág də ídʉ̂w bwə́ á sɛ̂y nə məbwə́ máŋ yí. 13  *Bwaaŋg, bɨ bâŋ bɨ́ nda káád sálə mə́nywa.

14  *Muud mə bə́ kú sá mə́gwág nə sâ sə́ ŋgə́ cɨ wa kálaad ɛ́ga dɨ́ yɛ́, bɨ ɔ́ ŋwa nyə jínə, bɨ mú béégyá nə nyə shú nə́ í sáág nyə shwôn. 15  *Bɨ nda yida ŋwa nyə nda zhízhíŋ, mbɔ̂. Yidagá lámʉsa nə nyə nda múúd mə lámʉsa nə *mínyɔŋʉ̂ nə́.

Ibwádán nə məbə́dá

16  *Cwámba á mpwogɛ́ nyəmɛ́fwó kə́ sá nə́ bɨ cʉ́gəg mpwogɛ́ ija byɛ̂sh mə́zhɨɨ́ mɛ̂sh dɨ̂. Cwámba jííg nə bɨ bɛ̂sh. 17  *Mə Pwôl wə́ mə́ cílə́ mə́bə́dá mə́ga; ntʉ́ga wə́ mə́ dʉ sân ókálaad bâm yɛ́. Mbwə́ wâm wə́ í ámə cilə. 18  *Cwámba íshé Yésus-Krîst kə́ sá bɨ́ bɛ̂sh mpaam.

* 1:1 1Te 1.1

* 1:3 2.13; 1Te 1.2-3

* 1:4 1Te 2.19-20; 3.3, 7

* 1:5 Flp 1.28

* 1:6 Rom 12.19; Mbʉ́ 18.6

* 1:7 Mat 25.31; 1Te 5.1-2

* 1:8 Iza 66.15; Rom 2.8; 1Pr 4.17

* 1:11 1Te 1.2-3; 5.24

* 2:1 1Te 4.15-17; 5.1-2

* 2:2 2.15

* 2:3 1Tm 4.1; 1Yn 2.18

* 2:4 Eze 28.2; Dan 11.36; Mbʉ́ 13.5-6

* 2:8 Iza 11.4; Mbʉ́ 19.15

* 2:9 Mat 24.24; Mbʉ́ 13.11-13

* 2:11 2Tm 4.4

* 2:12 1.6-8

* 2:13 1.3

* 2:13 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ nə́ nyə á fɛ́ɛ́sh bɨ́ ná mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd.

* 2:14 1Te 5.9

* 2:15 3.6; 1Kr 11.2

* 2:16 1Te 1.4

* 3:1 Mis 2.4; Rom 15.30; 1Te 5.25

* 3:3 1Kr 10.13; 1Yn 5.18

* 3:4 1Kr 4.16; Gal 5.10

* 3:6 3.12; 1Te 5.14

* 3:8 1Te 2.9

* 3:9 Mis 18.3; 1Te 1.6; bə nə zhɨɨ́ mə sá nə́ buud bwə́ ŋkɛ́nyʉ́g mbag wúsʉ́: 1Kr 9.4

* 3:10 1Te 4.11

* 3:11 1Tm 5.13

* 3:12 Ifz 4.28

* 3:13 Gal 6.9

* 3:14 1Kr 5.9, 11

* 3:15 Mat 18.15-17; 1Te 5.14

* 3:16 2Kr 13.11

* 3:17 1Kr 16.21

* 3:18 Gal 6.18

1 Timotê

1

2

3

4

5

6

Kálaad ashúshwóógʉ́ Pwôl nyə á cilə Timotê yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad ashúshwóógʉ́ mə Pwôl shú mə́ Timotê yí

Timotê nyɔɔŋgʉ́ nyə á bə shilə Yúdɛn, sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mwâ Gʉrɛ̂k. Ja Pwôl nyə á ŋgə sá njɔɔnd yé ábɛɛ̂ wə́ nyə́ á kwey Timotê ŋgwə́la á Listrə, shí bwə́ ŋgə́ jɔ̂w múús nə́ Turki yí (Mis 16.1). Njɨ bwə́ á bwəma cínɔŋg yí, Timotê nyə á shwal bə ŋgwɔ́l múúd gwooŋg mə Pwôl. Nə okálaad obá Pwôl nyə á cilə Timotê wá, nə nyɔɔŋg nyə́ á cilə Titus yɛ́ bʉ́sə wáŋ mbwoomb bwə́ jɔ́w nə́ «okálaad ɔ mə́wɨ́ɨl sɔɔnz». Bwə́ jɔ̂w bwo ntɔ́ nəcé bʉ́sə nə məcwûŋ shú óbaagʉlə ɔ́ íncwəmbɛ nə bɔ́ɔ́l ótɔ́we ɔ shwóg wâ Dɔ̧.

Timotê ashúshwóógʉ́ jisə nə mə́ŋkɔw məbá:

(1) Minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí dʉ́gyá nə Dɔ̧ dɛ̂sh nə otɔ́we ɔ shwóg myá (milúú 1-3).

(2) Məmpə́ndí Timotê mə jə́lá nə bɛ̧ shú nə́ isɛ́y byé í kyéyʉg mpwogɛ́ má (milúú 4-6).

Pwôl nyə ashígɛ́ ŋgə jɨɨ nə́ Dɔ̧ nə otɔ́we ɔ shwóg bwə́ ŋgə́g nə bɛ̧ məcɛ̧ɛ̧ nda mimbwaamb-julə; nyə á yida lwó nə́ bwə́ ŋgə́g nə sá isâ nə jɔ̧ lâm, bwə́ ŋgə́ ságʉsə Krîst muud mə́ yíl sə́ míkwám dɨ́ yɛ́ (2.3-6).

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Mə jɨ *muud lwámá mə *Krîst Yésus. Nyə Krîst sə́ ŋgə́ bwánd nə búgə́ yɛ́, bá Cʉgye wúsʉ́ Zɛmbî wə́ bwə́ á ŋwa cígʉ́lá nə́ mə bə́g muud lwámá. 2  *Mə́ cilə wo Timotê fwámɛ́ mwân waamə́ mə́ á byâ cʉg krîstɛn dɨ́ yɛ́. Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Cwámba wúsʉ́ Krîst Yésus bwə́ ɔ́ sá wo mpaam, bwə́ ɔ́ gwág wo cɛy lámʉ́d, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ wo cʉ́gəg mpwogɛ́.

Minjɨ́ɨ́gʉ́lá myâ məshɨɨgâ mí shínʉ́g

3  *Ja mə́ á ŋgə kə Masedwân yí, mə a yáág nə wo nə́ wo jíg Ifɛ̂z. Í á bə shú nə́, buud bwə́ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli minjɨ́ɨ́gʉ́lá mishús nûŋ wá, wo tə́lʉ́g mpə́ndí nə́ bwə́ kú ná kwo jɨ́ɨ́gʉli mínjɨ́ɨ́gʉ́lá myɔɔŋg. Jigʉ́ nûŋ, wo tə́lʉ́g bwo mpə́ndí nyɔɔŋg. 4  *Gúl sâ jɨ́ nə́mə́ nə́, nə mikanda, nə lɔ̧́lə mə́byɛ̂l nə́ lɔ̧̂ lɔ̧̂ lɔ̧̂ kú nə məshíné*; tə́lʉ́g nə́mə́ bwo mpə́ndí nə́ bwə́ kú dʉ kənd mílâm mbií ísâ byɔɔŋgʉ́d. Isâ byɔɔŋg í ádɛ́ kwíínd múúd nə́ muud bɛ̧́g tə́dʉ́gá mə́ Zɛmbî. Í yidá dʉ shwambʉlə búúd nə́ bwə́ dʉ́g sɛ́ŋʉsa mə́kə̂l. 5  *Ja mə́ lás ntʉ́nɨ yí, mə ŋgə jɨɨ nə́ obúgʉla bwə́ bə́g nə fwámɛ́ cɛɛlí. Muud jɨ́ nə lâm fúbán, lâm nə́ sáŋ, búgə́ jé kú nə məkə́ŋ yɛ́, nyə wə́ mə́ dʉ cɛɛl búúd fwámɛ́ cɛɛl yɛ́, váál cɛɛlí jɔɔŋg wə́ mə́ jɨ́ɨ́ nə́ bɨ bə́g nə ndɨ́ yí.

6  *Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á mə́ yîl mílâm jɔ̧ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mínɨɨ́d, bwə́ á mə́ kə cwagʉwa bɛ̧ dʉ́lə lás mbɛɛ ílɨ́s-lɨ́s kú nə shwóg kú nə shug. 7 Bwə́ ŋgə jɨɨ nə́ buud bwə́ ŋwág bwo nda *Oŋkumɛ ɔ́ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî, njɨ í njúl nə́ bwə́ aŋgɛ̂ nə wámbʉlə sâ bwə́ ŋgə́ cɨ yí, kú wámbʉlə sâ gwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə́ lás nə iŋkáŋ yí.

8  *Sə́ báá sə́ ŋgə mpu nə́ məcɛ̧ɛ̧ mə́sə jɔ̧jɔ̧ sâ ja múúd mə bálán nə mwo mbií í jə́la yí. 9  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, sə́ dʉ́gá mpu nə́ məcɛ̧ɛ̧ mə́ áshígɛ́ tə́lɔw shú múúd jɨ́ tʉ́təlí yɛ́. Mbɔ̂. Mə́ á yida tə́lɔw shú búúd bɨ́ kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ wá, nə buud ɔ mə́lwə̂, nə buud bɨ́ kú bísh Zɛmbî wá, nə bɔ́ɔ́l osɔ́ɔl ɔ *mísə́m, nə buud bʉ́sə́ kú gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî wá, nə bɔɔŋg bwə́ ŋwá ísâ í Zɛmbî zhizhe nə zhizhe wá, nə búúd bwə́ gwú ósɔ́ɔ́ŋgʉ́ wá, nə bɔɔŋg bwə́ gwú ónyɔɔŋgʉ̂ wá, nə bɔ́ɔ́l ógwûl ɔ búúd bɛ̂sh. 10  *Məcɛ̧ɛ̧ mə́ á tə́lɔw nə́mə́ shú búúd ɔ́ jaŋga, nə budúm bwə́ sá íland nə bɔ́ɔ́l búdûm wá, nə buud bwə́ kúshá kənd bɔ́ɔ́l míkwám dɨ́ wá, nə obwiiŋgyɛ ɔ́ íjɔ̧́ɔ̧́, nə bɔɔŋg bwə́ kɛ́ɛ́n jínə́ mə́ Zɛmbî mə́shɨɨgád wá. Məcɛ̧ɛ̧ mə́ á tə́lɔw shú sâ jɛ̂sh í lúmbʉli nə fwámɛ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá yí. 11  *Fwámɛ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg í ŋgə bɛ̧ jɔ̧jɔ̧ lâŋ mə́ Zɛmbî á milwanə́ búúd bwə́ dʉ ságʉsə nə́ nywáá mə́ jəla yɛ́. Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ wɔɔŋg wə́ bwə́ á yə mə nə́ mə zə́g ŋgə bwiiŋg yí.

Pwôl ŋgə yə Yésus akíba

12  **Mə ŋgə yə Cwámba wúsʉ́ *Krîst Yésus akíba, nyə muud nyə a mə́ lʉlʉshi mə yɛ́. Mə yə nyə akíba nəcé nyə wə́ nyə á kwey nə́ a jɨ nə ŋkul jee shwu nyúul nə mə, a mú sá nə́ mə bə́g nyə sɔ́ɔl məsáal. 13  *Í njúl nə́ mə á dʉ bul jág lás nə nyə yág, mə á dʉ jugʉshi buud bɛ́ mə njúl ŋkí jág gwɔ̧́ lâm; njɨ, nywáá nyə a mə́ bwɨ́ɨ́g mə nə́ ŋkwoŋʉ́ nəcé mə á ŋgə sá isâ byɔɔŋg jág dɨ̂, mə kú nə búgə́. 14  *Cwámba íshé nyə a mə́ sá mə mpaam ntɔ̧ mínjɨ, nyə a mə́ sá nə́ mə bə́g nə búgə́, nə cɛɛlí í ŋgə́ zhu wə́ Krîst Yésus. 15  *Ciyá ga jɨ́ abúgʉ́lág, sə́ mə́ jəlá nə magʉlə gwo sə́ bɛ̂sh: jɨ́ nə́, Krîst Yésus nyə á zə shí ga dɨ́ zə cʉg ósɔ́ɔl ɔ *mísə́m; ósɔ́ɔl ɔ mísə́m bɔɔŋgʉ́ dɨ, mə wə́ jɨ́ áshúshwóógʉ́. 16  *Njɨ, Zɛmbî nyə á bul gwág mə ŋkúŋkwóŋʉ́lə shú nə́ jɔ̧ lâm mə́ Krîst Yésus í nyínʉ́g mə́dɨ́, mə mú bə yuug shú búúd bwə́ bá *búgʉla mwɔ̂w mə́ ŋgə́ zə má, yuug nə́ bwə́ bá lə́g cʉg á kandʉgə kandʉgə. 17  *Buud bwə́ yə́g Njwú-buud á kandʉgə kandʉgə gúmə́. Zɛmbî nyə abʉ́lɛ bwɛlɛ yə yɛ́, Zɛmbî jɨ́ kú nyîn nə mísh yɛ́, á jɨ́ Zɛmbî njɨ nyə ŋgwúd nə ŋgwûd yɛ́, a ŋkə́nʉwag kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

Gwánág jɔ̧jɔ̧ gwáná

18  *Timotê mwân waam, mə zə́ yə wo nyíga mpə́ndí bɛ̧ nə iciyá *búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á cɨ shú dwó yág yí. Iciyá byɔɔŋg í ɔ́ yə́ wo ŋkul nə́ wo gwánág jɔ̧jɔ̧ gwáná. 19  *Ŋgagʉ́ nə gwána wo mbíd búgə́, wo njúl nə lâm nə́ sáŋ. Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á mə́ dʉ ban dʉ́lə gwágʉ́lə lâm nə́ ndɛɛ́ búgə́ jáŋ í á mə́ nyasʉla nda byɔ́ɔ́l í dʉ búg ŋgwɔ̧ɔ̧́ nə́. 20  *Imene bá Aləgʉzándrə bʉ́sə sámbá búúd jɔɔŋgʉ́d; mə a mə́ cwámbʉlə *Sátan bwo shú nə́ bwə́ ŋwág njɨ́ɨ́gʉ́lá nə́ bwə́ nda ná bá bwɛlɛ *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu.

2

Dʉ sá mə́jəgʉla shú múúd yɛ̂sh

1  *Sâ mə́ ŋgə́ tɛ́ɛ́d fwo yáág nə ndɨ́ yí jɨ́ nə́, obúgʉla bwə́ dʉ́g kə nə miŋgwóómbʉ́lú wə́ Zɛmbî, dʉ jəgʉla nə nyə, dʉ gwáámb nyə isâ, dʉ lɔ̧̂ nyə. Bwə́ dʉ́g sá ntɔ́ shú búúd bɛ̂sh ɨɨ́, 2  *shú ójwú-buud nə shú búúd bɛ̂sh bɨ́ nə miŋkwóŋ wá. Sâ jɔɔŋg í é sá nə́ shé cʉ́gəg nə shɛɛ, kú nə intʉ́gʉ́lí, nəcé cʉgə́lə cʉg í yə́ Zɛmbî gúmə́ yí, nə cʉgə́lə mbií cʉg í jə́la yí. 3  *Ntɔ́ jɨ jɔ̧ sâ, Cʉgye wúsʉ́ Zɛmbî mə gwág nywa ntɔ́. 4  *Á jɨɨ nə́ buud bɛ̂sh bwə́ dʉ́gʉ́g cʉg, bwə́ mpu óbʉ́bə́lɛ́.

5  *Nəcé, Zɛmbî jɨ njɨ ŋgwûd,

lɨ́ɨ́-njɨ nə́mə́ ŋgwûd mpə́dʉ́gá Zɛmbî bə́nɔ̂ŋ buud,

lɨ́ɨ́-njɨ jɔɔŋgʉ́ jísə muud, nyə wə́ Yésus-Krîst.

6  *Nyə wə́ nyə á yána cʉg jé shú nə́ buud bɛ̂sh bwə́ bə́g ofʉlî*.

Nyə á sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg nə́mə́ fwála í á jəla yí,

zə lwó búúd nə́ Zɛmbî ŋgə jɨɨ nə́ bɛ̂sh bwə́ dʉ́gʉ́g cʉg.

7  *Shú dɔɔŋg wə́ Zɛmbî nyə a tə̂l mə mbwiiŋgyɛ lâŋ yí, nyə a sá nə́ mə bə́g *muud lwámá, á yə mə mbag nə́ mə jɨ́ɨ́gʉ́líg ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí obʉ́bə́lɛ́ bwə́ jə́lá nə *búgʉla wá. Bʉ́bə́lɛ́ mə aŋgɛ̂ nə bwiiŋg ijɔ̧́ɔ̧́.

Cʉg búdûm nə budá dɔ̧ dɨ̂

8  *Mə́ ka jɨɨ nə́ budûm bwə́ dʉ́g sá mə́jəgʉla kʉ́l jɛ̂sh. Bwə́ dʉ́g jəgʉla bwə́ ŋgə́ bʉ̂n mə́bwə́ wə́ Zɛmbî, məbwə́ mə́ njúl kú nə məbyaagʉlə. Bwə́ dʉ́g sá ntɔ́ kú nə mpimbə, nda nə məzhuzhuŋwa.

9  *Mə́ jɨɨ nə́mə́ nə́ budá bwə́ dʉ́g bwáád mbií í jə́la yí, mimbwéédí mpu shweel nyúul, kú bə mí asɔ̧́ mísh; bwə́ nda dʉ sɨ́ya mífɨnd mí ázəgá-dʉ́g, nda dʉ bwáád ísâ í or, ŋkí ntâg oŋkaaw ɔ́ álal-kus, nə ivuŋgá nə mikáándə́ mí álal-kus. 10  *Bwə́ dʉ́g bwáád mímbwéédí mí jə́lá nə budá bwə́ ŋgə́ cʉgə cʉg mə́gwág nə Zɛmbî wá; mimbwéédí myɔɔŋg wə́ jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. 11  *Mudá mə́ jəlá nə dʉ ŋwa njɨ́ɨ́gʉ́lá a njúl kʉ́l-kʉ̂l, kú bwɛlɛ bʉ̂n lúu. 12 Mə ayə́yɛ́ múdá ŋkul nə́ a jɨ́ɨ́gʉ́líg, ŋkí ntâg nə́ a jwúg nə mudûm. A dʉ́g ji kʉ́l-kʉ̂l. 13  *Jɨ́ nə́, Adam wə́ Zɛmbî nyə tɛ́ɛ́d sá yɛ́, Ifa ka zə bə mpʉ́sə. 14  *Adam ntâg dɨ́ nyə á magʉlə məshɨɨgâ. Mudá wə́ nyə á magʉlə məshɨɨgâ, a mú caam mə́cɛ̧ɛ̧. 15 Njɨ, mudá mə́ bá *dʉ́g cʉg nə byálə á bá byá yí. Njɨ, í bá jɨɨ nə́ a bə́g nə zɛ́ny búgə́, nə zɛ́ny cɛɛlí, nə zɛ́ny cʉgə́lə mbií Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí, a mbíd lâm ájijilə̂.

3

Sâ í dʉ́gyá nə otɔ́we ɔ shwóg wâ Dɔ̧ yí

1 Sâ jɨ́ kú nə məshwán wə́ ga: ŋkí muud mə gwág yéésh nə́ a sá sɛ́y dʉ́lə fála *Dɔ̧ mə́ Zɛmbî, jɔ̧jɔ̧ mpwóómbʉ́ isɛ́y wə́ múúd wɔɔŋg ŋgə́ jɨɨ nɨ. 2  *Í ka jɨɨ nə́ tɔ́we shwóg bə́g kú nə sâ á jumʉ́g, a bə́g ŋgwûm mə múdá ŋgwûd; a bə́g muud mə dʉ cunal iyéésh yɛ́, a dʉ shimal ísâ, a mpíya nə gúmə́, a bə́g muud mə́ dʉ mpu ŋwa ójóŋ yɛ́, a njúl nə́ a jɨ nə ŋkul mpu jɨ́ɨ́gʉli. 3  *Nyə ajə́láyɛ́ nə bə ŋgulɛ məlwəg, kú bə múúd mándá; a yidag bə kú dʉ yâ, kú bə múúd icwoomb. A bə́g kú cɛɛl *mwaanɛ̂. 4 A jəlá nə sá nə́ njɔ́w búúd yé í kyéyʉg jɔ̧jɔ̧ kuú njɔɔnd, bwán bɛ́ kú nə məbún, bwə́ ŋgə́ cʉgə mbií cʉg í jə́la yí. 5 Ŋkí muud mə́ yidá bə kú mpu sá nə́ njɔ́w búúd yé í kyéyʉg jɔ̧jɔ̧ kuú njɔɔnd ɨɨ́, ntʉdɛlɛ́ nyə é mpu kweemb Dɔ̧ mə́ Zɛmbî yɛ́? 6 Muud mə fála Dɔ̧ yɛ́ nyə ajə́láyɛ́ nə bə múúd ŋgə́ ndəm *búgʉla yɛ́, nəcé nyə á bá ŋwa nyə́mɛ́fwó nda gúl məma sâ, a mú bə kú ná mpu nda á fálág Dɔ̧ nə́, nə́ ndɛɛ́ a mú bwəma nə intʉ́gʉ́lí Njwû məjamb nyə á bwəma nə ndɨ́ yí. 7  *A jəlá nə́mə́ nə bə váál múúd dɨ́ nə́ buud bwə́ cúgɛ́ Dɔ̧ dɨ́ wá dʉ lɔ̧́ nyə nə́ jɔ̧ múúd; ntɔ́, nyə abʉ́lɛ bwəma nə mpyóŋ nə́ ndɛɛ́ a biil láámb mə́ Njwû məjamb dɨ̂.

Sâ í dʉ́gyá nə ojaákwon yí

8 Nə́mə́ mbií ŋgwûd wɔɔŋgʉ́, *jaákwon mə́ jəlá nə bə nə jɔ̧ fúlú, a nda dʉ lás sâ ŋgwûd mimpu mimbá; nyə ajə́láyɛ́ nə wá lúu mə́lwəg dɨ̂, a nda dʉ sɔ̧́ *mwaanɛ̂ nə məcií míshʉ́d. 9 A jəlá nə magʉlə *ndímba a búgə́ lâm á fúbánʉ́d. 10 Muud mə cɛ́ɛ́l bə jaákwon ntɔ́ yɛ́, í jɨɨ nə́ buud bwə́ fwóg faas váál múúd á jɨ́ yí; á ká bə kú nə sâ á jumʉ́g ɨɨ́, a mú ka sɛ̂y sɛ́y jaákwon. 11  *Budá* bwə́ jəla nə́mə́ nə bə nə jɔ̧ fúlú, nda dʉ cɨ búúd iciyá í bɛ́wʉ́lí bwo milâm yí, bwə́ mpúg dʉ cunal íyéésh byáŋ, bwə́ bə́g ɔ abúgʉ́lág məzhɨɨ́ mɛ̂sh. 12 Jaákwon mə́ jəlá nə bə ŋgwûm mə múdá ŋgwûd, bwán bɛ́ kú bwɛlɛ bʉ̂n mílúú, a jəlá nə sá nə́ njɔ́w búúd yé í kyéyʉg jɔ̧jɔ̧ kuú njɔɔnd. 13 Bɔɔŋg bwə́ sá ísɛ́y byáŋ váál í jə́lá wá, buud bwə́ é ŋwa bwo nə məjilə. Búgə́ bwə́ ŋgə́ *búgʉla Yésus-Krîst yí í é sá nə́ bwə́ dʉ́g lésha nə buud kú nə ifwaas.

14 Mə ŋgə cilə wo kálaad ɛ́ga nə búgə́ nə́ mə wál bá zə nûŋ. 15  *Njɨ, ŋkí mə bə́ kú lɛɛl zə, kálaad ɛ́ga nyə e sá nə́ wo mpúg kuú njɔɔnd í jə́lá nə muud á njɔ́w mə́ Zɛmbî yí. Njɔ́w mə́ Zɛmbî wɔɔŋg wə́ Dɔ̧ mə́ Zɛmbî á kuwô í ŋgə́ shúgə ŋgə baagʉlə obʉ́bə́lɛ́ yí. 16  *Haaw, kú nə məshwán, mpúyá búgə́ í ŋgə́ yə sə́ yí wɨ́ məma ndímba ánʉ́nɨ̂.

Krîst nyə á zə byɛ̂l muud,

Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə a lwó nə́ a jɨ tʉ́təlí,

*wəéŋgəles bwə́ á beny nyə,

cúndə́ yé í á mə́ sɨ̂y ílwoŋ i búúd byɛ̂sh dɨ̂,

ncúlyá buud bwə́ á mə́ búgʉla nyə wa shí mishwun,

Zɛmbî nyə a bʉ̂n nyə gwɔ̂w, yə nyə gúmə́ jé.

4

Gwánág nɨ ibɔ́w-bɔ̂w
i mínjɨ́ɨ́gʉ́lá

1  **Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə cɨ nə́ sáŋ sáŋ nə́ mwɔ́w mə́ áməzhúgʉ́lâ dɨ, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ bá yîl mílâm ísâ í dʉ́gyá nə búgə́ yííd, bwə́ yidá kə sá mə́gwág nə míshíshim mí mə́shɨɨgâ, kə ŋgə bɛ̧ minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí mínjumbʉ́lu. 2 Bwə́ bá kə ŋgə cwagʉwa bɛ̧ mikaand mí ijɔ̧́ɔ̧́ búúd ɔ kwába bwə́ bá dʉ shɨɨg bwə́ nə ndɨ́ myá. Buud ɔ mə́kə́ŋ bɔɔŋg iwushí í á mə́ nada bwo lámʉ́d nda məyɨɨgyé múúd nyə a lánd nə ŋkwánz ágúgwɔ̧̂* má. 3  *Bwə́ tə́l búúd mpə́ndí nə́ ci muud kú bâ; bwə́ cilʉshi búúd bíl ídʉ̂w, í njúl nə́ Zɛmbî nyə á tɛ́ byo shú búúd ɔ́ abúgʉ́lág bwə́ mpú óbʉ́bə́lɛ́ wá nə́, bwə́ dʉ́g də byo nə akíba. 4  *Sâ jɛ̂sh Zɛmbî nyə a tɛ́ yí jɨ́ ŋkí nywa; kú nə tɔɔ sâ í jə́lá nə myeesh yí; í jɨɨ njɨ nə́ sə́ dʉ́g yə Zɛmbî akíba shú sâ jɛ̂sh sə́ mə́ ŋwá yí. 5 Nəcé nə́, nə Milə́sʉ́ mí Zɛmbî, nə məjəgʉla í dʉ sá nə́ isâ byɛ̂sh í bə́g iŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ í ísâ.

6  *Jɨ́ɨ́gʉ́líg ómínyɔŋʉ̂ bwô ɔ́ abúgʉ́lág isâ ínɨ, ntɔ́ nyə e lwó nə́ wo jɨ jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔl məsáal mə *Krîst Yésus, bwə́ á wɨ́ɨl wo nə jɔ̧jɔ̧ íciyá í búgə́ nə fwámɛ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá, wo ŋgə nə́mə́ mpu bɛ̧ njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg. 7  *Dʉgʉ́ ban mbií míkanda ícwúcwúúl í búdá í dʉ kənd, mikanda mísə́ kú bísh Zɛmbî myá. Yidagʉ́ wá ŋkûl nə́ wo ŋgə́g nə cʉgə cʉg í yə́ Zɛmbî gúmə́ yí. 8  *Igwiimbí í dʉ lʉlʉshi nyúúl yí bɨ́ nə bʉ́baalɛ́ mfíí bíbíyá. Cʉg í yə́ Zɛmbî gúmə́ yí, jáá jɨ́ nə mfíí məzhɨɨ́ mɛ̂sh, ŋkaagə́ njúl nə́mə́ nə́ muud mə cʉ́gə́ cʉg jɔɔŋg yɛ́, nyə é cʉgə mpwogɛ́ ja gaád, a kə nə́mə́ bá cʉgə mpwogɛ́ jɔɔŋg cʉg í ŋgə́ zə yííd. 9 Ciyá ga jɨ́ abúgʉ́lág, sə́ mə́ jəlá nə magʉlə gwo sə́ bɛ̂sh. 10  *Ciyá jɔɔŋg jɨ́ nə́, sə́ ŋgə wádʉga ŋgə gwána nəcé sə́ ŋgə bwánd nə búgə́ nə́ Zɛmbî á kuwó mə bá lɔ̧́ sâ sə́ ŋgə́ sá yí. Zɛmbî á kuwó wɔɔŋg wə́ jɨ́ cʉgye á buud bɛ̂sh, bul bə nə́ ndɛɛ́ obúgʉla. 11 Isâ wó jə́lá nə jɨ́ɨ́gʉli búúd wə́ ínɨ, wo cɨ nə bwo nə́ bwə́ bɛ̧́g minjɨ́ɨ́gʉ́lá myɔɔŋg.

12  *Muud nyə ajə́láyɛ́ nə mpyêny wo nə́ wo jɨ mwántombú. Yidagʉ́ sá nə́ obúgʉla bwə́ ŋwág yuug wódɨ́, yuug lə́sʉ́ á mpu, yuug kuú njɔɔnd, yuug cɛɛlí, nə yuug cʉg á kú asɨ́y-sɨ̂y. 13  *Té mə́ afwóyɛ́ wɔ́ɔ́s yí, wo ɔ wá lúú dʉ́lə lɔ̧́ micilyá mí Zɛmbî ísɛɛŋgyád. Wo ɔ wá nə́mə́ lúú dʉ́lə sá nə́ obúgʉla bwə́ bə́g nda teeg mə́nyúul, wo wá lúú dʉ́lə jɨ́ɨ́gʉli bwo dɨ̂. 14  *Zɛmbî nyə á yə wo ŋkul nə fʉg ja *búúd ɔ mícúndə́ bwə́ á cúndə, ocúmbá buud bəd wo məbwə́ lúúd yí; wo nda bɛɛg ŋwa yána mə́ Zɛmbî dɔɔŋgʉ́ nda zhizhe. 15 Kəndʉ́g lâm ísâ ínɨɨ́d, wo wá lúú sáal dwô dɨ̂, buud bɛ̂sh bwə́ dʉ́gʉ́g nda wó ŋgə́ bugʉban nə́. 16  *Wo ɔ mpú baagʉsə cʉg gwô, mpu baagʉsə mínjɨ́ɨ́gʉ́lá wó ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli buud myá. Nadagʉ́ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá myɔɔŋgʉ́d. Wó ká sá ntɔ́, wo é cʉg wómɛ́fwó, wo cʉg nə́mə́ búúd bwə́ ŋgə́ gwágʉlə wo wá.

5

Lásʉ́lə nə buud bwə́ sá íwushí wá

1  *Ŋkí í wɔ́ɔ́s nə́ wo lámʉ́sá nə cúmbá muud ɨɨ́, wo kú ŋkáánd nə nyə, wo ɔ lás nə nyə tâŋ nda shwóóŋgʉ̂. Wo ɔ́ dʉ nə́mə́ lás nə məncwə́má tâŋ nda omínyɔŋʉ̂ bwô, 2 lás nə ocúmbá budá tâŋ nda onyɔɔŋgʉ̂ bwô, məsás tâŋ nda okɔ́ɔ́l bwô, nə kʉ́lʉ́gʉ́ í jə́la yí.

Sâ í dʉ́gyá nə mikúsə́ mí búdá yí

3 Wo ɔ́ kweemb míkúsə́ mí búdá mí cúgɛ́ ná nə jɨ́gʉ́wé myá. 4 Kúsə́ í ká bə nə bwân nə onta, bwə́ jəlá nə tɛ́ɛ́d fwo jɨ́ɨ́g dʉ́lə cʉgə nə buud ɔ njɔ́w báŋ nda Zɛmbî mə́ jɨ́ɨ́ nə́; bwə́ mpúg nə́ wɨ́ɨ́lʉ́lə obyɔ̂l bâŋ bwə́ á wɨ́ɨl bwo yí wúsə mpwə́lá bwə́ jə́lá nə nyiŋg yí. 5  *Kúsə́ múdá í mə́ mpu lʉ́g kú ná nə jɨ́gʉ́wé yí í dʉ kənd búgə́ jɛ̂sh wə́ Zɛmbî. Mbií kúsə wɔɔŋg í dʉ jəgʉla nə Zɛmbî bulú nə mwásə́ dʉ gwáámb nyə kwííndyá nda káád. 6 Shú myɔɔŋg míkúsə́ mí búdá mí ŋgə́ ná bɛ̧ mənywa mə́ cʉg myá, bwə́ mpúg nə́ bwə́ tɛɛm bə míkuwó, bwə́ mə́ yə. 7 Kalagʉ́ míkúsə́ mí búdá məlʉ́bʉ́gá mə́ga shú nə́ bwə́ cʉ́gəgʉ́ kú nə məjumâ. 8 Ŋkí muud mə bə́ kú kweemb búúd bɛ́, nə́ ndɛɛ́ buud ɔ njɔ́w yé ntâg ɨɨ́, nyɨ́nɨ múúd mə́ kɨ́ɨ́lya búgə́ jé, a mə́ bə mbʉ́wʉ́lú ntɔ̧ *háádɛn.

9 Shú nə́ wo cíləg kúsə́ múdá sámbá á mikúsə́ mísɔɔn mə jə́lá kweemb myá dɨ, í jɨ nə́ kúsə wɔɔŋg í bə́g nə mimbú tɛ́ɛ́d məwûm mə́saman kə gwɔ̂w; í jɨ nə́mə́ nə́ a bə́g kúsə́ í á bə nə njɨ ŋgwûm ŋgwûd yí. 10  *Í jɨɨ nə́mə́ nə́ a bə́g nə́ nyə a shí dʉ sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí dʉ́gə́ nyîn, a bə́g nə́ nyə á mpu jɨ́ɨ́gʉli bwán bɛ́, nyə á dʉ lə́g búúd nyə́dɨ́ njɔ́w, dʉ gusa búúd ɔ́ Zɛmbî məkuú, dʉ kwíínd intágʉ́lá-ntágʉla i búúd. A bə́g nə́ nyə á dʉ sá fwámɛ́ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mimbií mimbii.

11 Wo nda magʉlə cilə́lə míkúsə́ myâ məsás; nəcé myâŋ, iyéésh byáŋ í dʉ gwûm, bwə́ mú ŋgə yɔw sálə sáal mə́ Zɛmbî, bwə́ mú bə nə yéésh nə́ bwə́ kə́ mə́báád. 12 Ja nyâŋ mə sá ntɔ́ yí, a mə́ byaagʉlə, nəcé a mə́ ntɔ̧ ŋkə̂l nyə á tə̂l nə́ á ji fwó yɛ́. 13  *Bwə́ dʉ bə cínɔŋgʉ́, bwə́ mú kú ná nyiŋgə sá tɔɔ sâ, njɨ ŋgə́lə jɛ̧̂la mínjɔ́w minjɔ́w; jɛ̧̂lálə wɔɔŋgʉ́ kú ntâg bə njɨ nə́ bwə́ cúgɛ́ nə sâ mə́ sá, njɨ bwə́ fwáfʉla, bwə́ wá mimpu ízhaá isád, bwə́ cɨ icɨgə́-cɨ́gə.

14  *Gwə́ wə́ jí nə́, mə́ yidá jɨɨ nə́ kúsə́ wɨ́ sás yí í kə́g báád kə byá bwân, baagʉlə njɔ́w bâ mpwogɛ́ shú nə́ buud bwə́ ŋgə́ lúmbʉli nə sə́ wá bwə́ bə́g kú nə zhɨɨ́ mə cɨ́ sə́ sâ ábʉ́bɔ̂w. 15 Mə́ cɨ ntɔ́ nəcé bɔ́ɔ́l ŋkí bulya bwə́ mə́ bwey wú fwámɛ́ zhɨ́ɨ́d kə bɛ̧ zhɨ́ɨ́ mə *Sátan.

16 Ŋkí ŋgwɔ́l mbúgʉla á mudá jɨ nə mikúsə́ nyə́dɨ́ njɔ́w búud dɨ́, í jɨɨ nə́ a ŋkɛ́nyʉ́g mbag á mikúsə myɔɔŋgʉ́ shú nə́ í nda nyiŋgə bə mbag á *Dɔ̧ mə́ Zɛmbî. Dɔ̧ í ŋkɛ́nyʉ́g mbag á myɔɔŋg mí kú nə jɨ́gʉ́wé myá.

Sâ í dʉ́gyá nə otɔ́we ɔ shwóg wâ Dɔ̧ yí

17  *Ocúmbá buud bwə́ ŋgə́ mpu kyey nə Dɔ̧ wá bwə́ mpíyá nə gúmə́ ikɔ́ɔ́mb ibá, nə́ ndɛɛ́ bɔɔŋg bwə́ mə́ wá mə́nyúúl bwiiŋgʉ́lə jɔ̧jɔ̧ kɛ́ɛl nə jɨ́ɨ́gʉ́lílə óbúgʉla dɨ́ wá. 18  *Kálaad Zɛmbî ŋgə cɨ nə́: «Wo nda fad ntɛny mpu ja í ŋgə́ nyaal mpumə́ ŋgə́lə lwáál nywo yí», a nyiŋgə nə́mə́ cɨ nə́: «Sɔ́ɔl məsáal mə́ jəlá nə bə nə myə́na.»

19  *Ŋkí bwə́ zə́ shwə́man ŋgwɔ́l Acúmbá muud á Dɔ̧ mə́ Zɛmbî, wo é jisə magʉlə shwə́man jɔɔŋgʉ́ buud obá ŋkí ólɔ́ɔl bwə́ mə́ fwo bwiiŋg mpu ŋgwûd. 20  *Bɔɔŋg ótɔ́we ɔ shwóg bwə́ sá *sə́m wá, wo lás nə bwo tâm buud; sâ jɔɔŋg i é sá nə́ bɔ́ɔ́l bwə́ bə́g nə ifwaas.

21 Mə́ ŋgə cɨ nə wo mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, mísh mə́ Yésus-Krîst dɨ́ nə mísh mə́ *wəéŋgəles Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh wá dɨ́ nə́, wo ɔ bɛ̧ mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mínɨ, kú kə ŋkɔɔmʉ́, kú yag múúd mpwoombʉ́. 22  *Wo nda jigʉwa bəd múúd məbwə́; wo nda kə wá nyúúl ízhaá sə́mʉ́d. Wo ɔ́ baagʉlə wómɛ́fwó nə́ fwɔ̧́-fwɔ̧́. 23 Wo kú ná dʉ ŋgul njɨ məjúwó; dʉgʉ́ nə́mə́ ŋgul bʉ́baalɛ́ məlwəg nə məcɛy mə́ dʉ bii wo ija ija mə́nɨ.

24 Bɔ́ɔ́l búúd myáŋ mísə́m mí dʉ bʉ́gʉli buud nda fwo faas, bɔ́ɔ́lʉ́gá bâŋ myáŋ zə dʉ mpûy fwála mə́ fwo cɔ̧̂. 25 Jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí dʉ nə́mə́ bə, bɔ́ɔ́l búúd myáŋ lɛɛl nyîn. Njɨ, míl tɛɛm bə nda lɛɛl nyîn, mí ábʉ́lɛ bwên shwoód.

6

Sâ í dʉ́gyá nə məlwaá nə omása yí

1  *Obúgʉla bɨ́ mə́lwaa wá bwə́ jəlá nə magʉlə nə́ omása báŋ bwə́ mpíyá nə gúmə́ jɛ̂sh. Ntɔ́ nyə e sá nə́ buud bwə́ nda *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu, tɔɔ nə njɨ́ɨ́gʉ́lá wúsʉ́. 2 Bɔɔŋg ómása báŋ bɨ́ obúgʉla wá, bwə́ nda mpyêny bwo nə́ jísə omínyɔŋʉ̂ báŋ. Í yidá jɨɨ nə́ bwə́ búlʉg mpu sɛ̂y nə bwo, bwə́ ŋgə́ mpu nə́ obúgʉla Zɛmbî mə cɛ́ɛ́l wá bwə́ wə́ bwə́ ŋgə́ balan nə məbwə́ mə́ ísɛ́y máŋ. Sâ wó jə́lá nə jɨ́ɨ́gʉli búúd wə́nɨ, wo yáág nə bwo nə́ bwə́ mágʉləg.

Nə fwámɛ́ óyɨ́ɨ́gʉli, nə wəáyibəmb

3  **Ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə jɨ́ɨ́gʉ́lí gúl sâ shús, yida bɨ́d fwámɛ́ íciyá í Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst, ŋkí ntâg nə́ a bɨ́d njɨ́ɨ́gʉ́lá í dʉ́gyá nə cʉg í yə́ Zɛmbî gúmə́ yí, 4  *nyâŋ múúd mə́ jág bul ŋkɛ̂ny nyúul, a mə́ bul nə́mə́ bə nə jág. Í mú nyə nda bwas á nə́ a dʉ́g ŋgə shuya ózhuyâ ɔ́ dʉ́lə ŋgə faas bíl íciyá. Jí í dʉ wɔ́ɔ́s cínɔŋg yí? Ŋgaá njɨ zhíŋ nə ozhuyá, nə *bwaasʉ́lə mpu, nə dʉ́lə bɛɛmb bɔ́ɔ́l búúd? 5  *Í dʉ nə́mə́ bə buud mítə́dʉ́gá mí mə́ láŋgʉwo wá, dʉ sɛ́ŋʉsa mə́kə́l nə́ sɛ́ŋʉsa sɛ́ŋʉsa, kú nə məshíné. Nəcé buud mítə́dʉ́gá mí mə́ láŋgʉwo wá bwə́ ampúyɛ́ ná óbʉ́bə́lɛ́, bwə́ mə́ yida dʉ́g nə́ cʉg í yə́ Zɛmbî gúmə́ yí jísə bwo zhɨɨ́ bwə́ é bii kúm yí.

6  *Cʉg í yə́ Zɛmbî gúmə́ yí í yida nə́mə́ bə zhɨɨ́ múúd mə bíí kúm yí, njɨ í bə́ ntɔ́ ja múúd mə mpú dʉ gwág mə́shusʉg nə sâ á jɨ́ nə ndɨ́ yí. 7  *Shé áshígɛ́ zə nə sâ ja shé á zə byɛ̂l wa shí gaád yí; shé cugɛ́ nə́mə́ nə ŋkul kə nə sâ ja shé mə́ kə́ yí. 8  *Ntɔ́ jɨ nə́, shé mə́ ká bə nə idəg nə mikáándə́, bímbí dɔɔŋgʉ́ kwaga.

9 Buud bwə́ dʉ yáág nə́ bwə́ cɛɛl bə nə kúm wá, bwə́ dʉ bágʉlə mə́nyúúl nə́ məbwə́bʉ́lán mə́ wáámbʉ́g bwo, bwə́ mú biil láámbʉ́d nə́ ndɛɛ́, bwə́ mú bə nə iyéésh mimbií mimbii í ntágʉ́lə́ bwo, í njúl iyéésh í ímpwúfú. Iyéésh byɔɔŋg wə́ í dʉ sá nə́ muud kweemʉshi nyə́mɛ́fwó nə́ ndɛɛ́ a yə yí. 10 Mpugá nə́, «cɛɛlʉ́lə *mwaanɛ̂ wúsə kɔ̧ɔ̧lə́ á mimbii mí mə́bɔ̂w myɛ̂sh»*. Nda bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á wá mənyúúl cɛɛlí jɔɔŋg dɨ́ nə́, bwə́ á béégya nə kuú njɔɔnd búgə́ kə ŋgə gwaa cwagʉwa; bwə́ á mə́ tə̂l bwə́mɛ́fwó cwúnd dɨ̂.

Gwánág fwámɛ́ gwáná

11 Njɨ, wɛɛ muud mə́ Zɛmbî, túbʉ́g isâ ínɨ. Yidagʉ́ sɔ̧́ nə́ wo cʉ́gəg tʉ́təlí, wo kə́ndʉg lâm wə́ Zɛmbî, wo bə́g nə búgə́, nə cɛɛlí, nə jísɔ́w nə lám mə́təla. 12  *Mpug nə́ cʉgə́lə cʉg búgə́ jɨ́ fwámɛ́ gwáná, gwánág gwáná jɔɔŋg shú nə́ wo bííg cʉg á kandʉgə kandʉgə. Cʉg jɔɔŋg wə́ Zɛmbî nyə a jɔ̂w wo nə́ wo zə́g ŋwa yí. Njúwúlú wɔɔŋg wə́ wó á bwaagʉlə zhwog buud bwə́ ŋgə́ gwág yí. 13  *Mə zə tə̂l wo ŋkə̂l mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂, nəcé nyə wə́ ŋgə́ yə isâ byɛ̂sh cʉg. Mə tə̂l nə́mə́ wo ŋkə̂l nyɔɔŋgʉ́ mísh mə́ Yésus-Krîst dɨ́, Yésus muud nyə á magʉlə Zɛmbî mísh mə́ Pons Pilât dɨ́ yɛ́. 14  *Ŋkə̂l nyɔɔŋg nyísə nə́ wo mpúg baagʉlə mə́mpə́ndí mə́ á yə wo má, wo sá nə́ wo cʉ́gəgí nə mwo kú sá sâ mə́jumâ, kú fúfug nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s jwɔ́w Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst mə bá nyiŋgə zə yí. 15  *Nəcé, Zɛmbî wə́ mə́ bá lwóya nyə ja dâŋ fwála í bá nə́mə́ wɔ́ɔ́s yí, Zɛmbî muud jɨ́ Ajəlácɨ anʉ́nɨ̂ yɛ́, Cí í jwú nə micî myɛ̂sh yí, Cwámba míl mícwámba myɛ̂sh mí ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧ yɛ́. 16  *Njɨ nyəmɛ́fwó wə́ jɨ́ nə́ nyə abʉ́lɛ yə, a njul kʉ́l jɨ́ nə mbií mə́ŋkɛnya mísh mə́ múúd mə́ cúgɛ́ nə ŋkul jísɔw yí; muud ŋgwûd nə ŋgwûd nyə afwóyɛ́ bwɛlɛ dʉ́g nyə, muud cugɛ́ nə́mə́ nə ŋkul dʉ́g nyə. A ŋwág gúmə́ nə ŋkul á kandʉgə kandʉgə! Amɛn! 17  *Buud bɨ́ nə kúm á cʉg ga wá, tə́lʉ́g bwo mpə́ndí nə́ ci bwə́ nda ŋkɛ̂ny mə́nyúul, bwə́ nda kə wá búgə́ jáŋ kúm dɔɔŋg dɨ́, nəcé í bá cɔ̧̂. Bwə́ yídag kənd mílâm wə́ Zɛmbî muud ŋgə́ yə sə́ isâ byɛ̂sh nə jɔ̧ lâm yé, nyə wə́ ŋgə́ sá nə́ sə́ ŋgə́g nə balan nə isâ byɔɔŋgʉ́ shú mə́nywa mə́sʉ́. 18 Cɨɨ́g nə bwo nə́ bwə́ dʉ́g sá mə́nywa, bwə́ dʉ́g sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ məŋkund məŋkund; bwə́ dʉ́g sá váál yána í ŋgə́ wú lám dɨ́ cwú yí, bwə́ dʉ bə kwééshá nə́ bwə́ dʉ kaaw mə́bii máŋ nə bɔ́ɔ́l búúd. 19  *Í ká yidá bə nə́ dáŋ kúm wə́ ŋgə̌lə sá mbií mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mínɨ, í é kwəmʉsá bwo cʉg í ŋgə́ zə yí, kú nə sá í ntágʉlə.

Məbə́dá

20  *É yé Timotê, mpug baagʉlə sâ Zɛmbî nyə á yə wo yí. Wo nda dʉ kənd mə́lwə̂ mbɛɛ́ zhizhe mikaand mí ŋgə́ lúmbʉli nə búgə́ myáád, wo ɔ sásʉ́lə́ nə́mə́ óŋkwafad ɔ búúd bwə́ ŋgə́ jaaw mənyúúl nə́ bʉ́sə nə mpúyá wá. 21  *Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á jaaw mənyúúl ntɔ́ wá bwə́ á mə́ láŋgʉwo wú búgə́d.

Zɛmbî kə́ sá bɨ́ mpaam.

* 1:1 muud lwámá: 2.7 Cʉgye: Tit 3.4 bwánd nə búgə́: Kol 1.26-27

* 1:2 Timotê: 1Kr 4.17 mwân waamə́: 1Kr 4.15; 1Te 2.11; Tit 1.4

* 1:3 Ifɛ̂z: Mis 20.1 buud bwə́ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli minjɨ́ɨ́gʉ́lá mishús: 4.1-10; 6.3-5, 20-21; 2Tm 2.16-18, 23-26; Tit 1.10-16; 3.9-11

* 1:4 4.7; 6.20; 2Tm 2.16, 23; 4.4; Tit 1.14

* 1:4 Oyúdɛn bwə́ á dʉ baagʉlə məbyɛ̂l máŋ micilyá, dʉ lɔ̧́ micilyá myɔɔŋg mísɔɔn, sâ jɔɔŋg wə́ Pwôl ŋgə́ ban na yí.

* 1:5 1.14, 19; 2.15; 4.12; Rom 12.9; 13.10; 1Kr 8.1; Gal 6.10; 2Tm 1.3, 13; 3.10; Tit 1.15

* 1:6 1.4; 6.4, 20; Tit 1.10

* 1:8 Rom 7.12, 16

* 1:9 Gal 5.19-21

* 1:10 4.6; 6.3; 2Tm 1.13; 2.2, 15; 3.14; 4.2-3; Tit 1.9; 2.1, 7-8

* 1:11 1Te 2.4

* 1:12 2.7

* 1:12 Gal 1.15-16

* 1:13 Mis 8.3; 9.1-5; 1Kr 15.9; Gal 1.13

* 1:14 1.5; 1Kr 15.10

* 1:15 Luk 15.2; 19.10; Rom 5.8

* 1:16 Ifz 3.7-9; Kol 1.25

* 1:17 Rom 16.27

* 1:18 4.14; 6.12; 1Kr 9.24-25; 2Tm 4.7-8; Yûd 3

* 1:19 1.5

* 1:20 Imene: 2Tm 2.17 Aləgʉzándrə: 2Tm 4.14 Sátan: 1Kr 5.5

* 2:1 Ifz 6.18-19; Flp 4.6

* 2:2 Esd 6.10

* 2:3 Tit 3.4

* 2:4 Eze 18.23; 2Tm 2.25-26; 2Pr 3.9

* 2:5 Mbá 6.4-5; 1Kr 8.6; Rom 3.29-30; 10.12-13

* 2:6 Mak 10.45; 2Kr 5.15; Gal 1.4; Tit 2.14; 1Yn 3.16 fwála í á jəla yí: Gal 4.4; Tit 1.3

* 2:6 Bwə́ á dʉ jə́na ŋkúmba tâŋ shú nə́ ŋkúmba kwám í bə́g fʉlî. Tâŋ nyɔɔŋg wə́ Yésus nyə a jə́na nə cʉg jé shú búúd bɛ̂sh yí.

* 2:7 muud lwámá: 1.11-17; Gal 1.1; 2.7-8; Ifz 3.7; 2Tm 1.11

* 2:8 1Pr 3.7

* 2:9 1Pr 3.3-5

* 2:10 5.10

* 2:11 1Kr 14.34

* 2:13 Mət 2.7, 21-22; 1Kr 11.8-9

* 2:14 Mət 3.1-6, 13; 2Kr 11.3

* 3:2 Tit 1.6-9; 1Pr 5.1-4

* 3:3 2Tm 2.24

* 3:7 2Kr 8.21; Mis 6.3

* 3:11 Tit 2.3

* 3:11 Na jɨ nə ŋkul bə búdá ɔ́ ójaákwon, jɨ́ nə́mə́ nə ŋkul bə ójaákwon ɔ́ ábudâ.

* 3:15 Ifz 1.23; 2.19-22

* 3:16 Mat 28.18-19; Mak 16.19; Yuá 1.14; Mis 2.33; Ifz 1.20-21; Flp 2.6-11; Kol 1.6, 23; 2Tm 4.17

* 4:1 1.10

* 4:1 2Tm 3.1

* 4:2 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ nə́: «Milâm mí á mə́ bimbʉla bwo».

* 4:3 bâ: 1Kr 7.1 ídʉ̂w: Mət 9.3; Rom 14.2; Kol 2.21; Heb 13.9 akíba: Rom 14.6; 1Kr 10.30

* 4:4 Mət 1.31; Mis 10.15

* 4:6 1.10

* 4:7 1.4

* 4:8 6.6

* 4:10 Tit 3.4

* 4:12 1.5; Tit 2.7

* 4:13 2Tm 3.15-16

* 4:14 1.18; 5.22; Mis 6.6; 2Tm 1.6; 2.2

* 4:16 1.10; 4.12; 2Tm 2.22; 3.10

* 5:1 Ləv 19.32

* 5:5 Luk 2.37; 18.7

* 5:10 2.10; Heb 13.2; Yuá 13.14

* 5:13 2Te 3.11

* 5:14 1Kr 7.9

* 5:17 1Te 5.12

* 5:18 Mbá 25.4; Luk 10.7; 1Kr 9.9, 12-14

* 5:19 Mbá 19.15; Mat 18.16; 2Kr 13.1

* 5:20 Gal 2.14; Ifz 5.11

* 5:22 4.14

* 6:1 Ifz 6.5; Tit 2.9-10; Flm 8-20; 1Pr 2.18

* 6:3 1.3-7

* 6:3 1.10; Gal 1.6-9

* 6:4 1.4; 6.20; 2Tm 2.14

* 6:5 Yuá 10.12; Mis 20.33-34; 1Te 2.5; Tit 1.11; 1Pr 2.14; 5.2

* 6:6 4.8; Flp 4.11; Heb 13.5

* 6:7 Zhb 1.21; Ekl 5.14

* 6:8 Mik 30.8-9

* 6:10 Na jɨ kaanə́ búúd bwə́ á dʉ bwey cɨ fwála mwɔ̂w mə́ Pwôl dɨ́ yí.

* 6:12 1.18; 4.14

* 6:13 Mat 27.11-26; Yuá 18.28–19.16

* 6:14 1.3, 18; Flp 1.10; 1Te 5.1-2

* 6:15 Mis 1.7; 2Pr 3.3-9; Mbʉ́ 17.14

* 6:16 MmN 33.20; Sôm 104.2; Yuá 1.18; Kol 1.15; 1Yn 4.12

* 6:17 Sôm 62.11; Luk 12.15, 20; Zhk 5.1

* 6:19 Mat 6.20

* 6:20 1.4; 6.4; 2Tm 1.14

* 6:21 mpaam: Gal 6.18

2 Timotê

1

2

3

4

Kálaad ábɛɛ̂ Pwôl nyə́ á cilə Timotê yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad ábɛɛ̂ mə Pwôl shú mə́ Timotê yí

Kálaad ábɛɛ́ mə́ Timotê ŋgə nyîn nə́ Pwôl nyə á bə Róma ja nyə́ á cilə nyə yí (1.17). Í á jəla nə bə Pwôl ŋgə́ jág jug mímbwugʉd (2.9) a músə a tə́l fwó (4.10, 16). Nda nyə́ á mpu nə́ isɛ́y byé í mə́ shîn a wál zə yə nə́ (4.6), nyə á ka cilə muud nyə á bə nyə fwámɛ́ múúd gwooŋg á cɛɛlí yɛ́ (1.2), yə nyə məcwûŋ.

Pwôl mə tɛ́ɛ́d fwo yə Zɛmbî akíba nə búgə Timotê jɨ nə ndɨ́ yí. Nda á bwey mpu nə́ obwiiŋgyɛ ɔ́ Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ bwə́ dʉ jug, dʉ bwəma nə cúwʉ́lí nə́, a bándʉ́lə́ Timotê nə́ a yɨ́ɨ́mʉ́g nyúul ja məkʉgʉlʉ mə́ bə́ yí, a gwána nda fwámɛ́ «mwâ zɨmbɨ mə́ Krîst», lwóya íŋkáŋ. (1.3–2.13). A mpú bándʉlə nyə nə́ a jííg ncê nə buud bwə́ dʉ tɛ́ mbɛɛ ílɨ́s-lɨ́s nə ozhuyá nə isâ í dʉ sá nə́ buud bwə́ wúg búgə́ dɨ́ wá. A mú cɨ nə́ a bɛ̧́g yuug jé, nyə Pwôl, a dʉ cʉgə nda mílə́sʉ́ mí Zɛmbî mí ŋgə́ cɨ nə́, kú fúfug (2.14–4.5). A mú kə shínal kálaad nə ŋkáŋgʉ́lá ŋkáŋgʉla cé nyə́mɛ́fwó tə́l yí, a ŋgə́ lɔ̧́ Zɛmbî muud nyə á ŋgə shúgal nyə yɛ́ (4.6-22).

Pwôl ŋgə lwó nə́ nyə a mə́ gwána gwáná á kaambʉlə́lə nə Jɔ̧jɔ̧ Lâŋ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s mə́shíné mə́ cʉg jé (4.7). A ŋgə jɨɨ ja jɛ̂sh nə́ buud bwə́ lɔ̧́ kálaad ɛ́ga wá bwə́ gwánág gwáná jɔɔŋgʉ́ kú nə ifwaas, nda fúndə mízhízhíŋ, ŋgə gwána nə búgə́, nə jísɔ́w, nə cɛɛlî, nə nadâ.

1

Məbə́dá

1  *Mə wə́ ŋgə́ cilə kálaad ɛ́ga, mə Pwôl. Zɛmbî nyə a jɨɨ nə́ mə bə́g *muud lwámá mə *Krîst Yésus, shú nə́ mə bwííŋgʉg buud cʉg nyə á kaag nə́ a bá yə bwo wə́ Krîst Yésus yí. 2  *Mə́ cilə wo Timotê mwân waam mə́ búl cɛɛl yɛ́. Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Cwámba wúsʉ́ Krîst Yésus bwə́ ɔ́ sá wo mpaam, bwə́ ɔ́ gwág wo cɛy lámʉ́d, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ wo cʉ́gəg mpwogɛ́.

Pwôl ŋgə yə Zɛmbî akíba

3  *Mə ŋgə yə Zɛmbî ódá bwə́ á dʉ yə gúmə́ yɛ́ akíba. Nyə nə́mə́ wə́ mə́ ŋgə́ yə gúmə́ mitə́dʉ́gá myâ lâm mí njúl mə fúbán yɛ́. Mə́ dʉ wá wo mə́dɨ́ mə́jəgʉla dɨ́ ja jɛ̂sh, tɔɔ ibulú tɔɔ mimwásə́. 4 Mə ŋgə bul tə́dʉgá yé dwô, mə ka ŋgə bul jɨɨ nə́ shwə́ dʉ́gyág mə búlʉg bə nə məshusʉg. 5  *Mə ŋgə tə́dʉga búgə́ gwô, búgə́ á kú nə məkə́ŋ, búgə́ ŋgwúd nə ŋgwúd mpáámbə́ gwô Loyís bá nyɔɔŋgʉ́ woó Enís bwə́ á bə nə ndɨ́ yí. Mə ŋgə mpu bʉ́bə́lɛ́ nə́ búgə́ jɔɔŋg nə́mə́ wə́ wó jɨ́ nə ndɨ́ yí.

Magʉləg jug shú Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl

6  *Gwə́ wə́ mə́ bándʉ́lə́ wo nə́: ŋgagʉ́ nə gwɨ́ɨ́ŋg sâ Zɛmbî nyə á yə wo ja mə́ á bəd wo məbwə́ yí. 7  *Nəcé *shíshim Zɛmbî nyə á yə shé yí í cúgɛ́ shíshim ífwaas; í yidá bə shíshim í dʉ sá nə́ muud búlʉg bə nə ŋkul, nə cɛɛlí, a dʉ jwú nə lâm yé yí. 8  *Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ wo ajə́láyɛ́ nə gwág shwôn nə ŋgə́lə bwiiŋg lâŋ mə́ Cwámba íshé tâm buud, wo nda nə́mə́ gwág mə shwôn nda mə́ jɨ́ mímbwug dɨ́ nə́. Yidagʉ́ magʉlə nə́ wo júgʉg nə́mə́ nda mə shú Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl, shwə́ ŋgə́ *búgʉla ŋkul mə́ Zɛmbî. 9  *Nəcé nyə wə́ nyə á cʉg shé, a jɔ̂w shé nə́ shé bə́g buud bɛ́; nyə a shígɛ́ jɔ̂w shé ntɔ́ nə́ shé á fwo sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, í á bə njɨ nəcé nyəmɛ́fwó nyə á ŋwa cígʉ́lá nə́ a sá shé mpaam. Nyə á bwey cɛ̧ɛ̧lə shé mpaam nyɔɔŋg kwoŋ mə *Krîst Yésus dɨ́, shí ga nda fwo tɛ́ɛ́d. 10  *A mə́ ka lwó shé mpaam nyɔɔŋgʉ́ ja gaád nə zə́lə cʉgye íshé Krîst Yésus nyə á zə lwóya nyúúl yí. Nyə wə́ nyə a mə́ zə caam ŋkul shwɨy í á dʉ bə nə ndɨ́ yí, a zə nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl zə sá nə́ shé mpúg cʉg jɨ́ kú bá bwɛlɛ shîn yí.

11  *Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl dɔɔŋg wə́ Zɛmbî nyə á tə̂l mə nə́ mə ŋgə́g nə bwiiŋg yí, mə bə́g *muud lwámá, mə bə nə zhɨɨ́ mə jɨ́ɨ́gʉ́lí búúd. 12 Gwə́ wə́ mə́ ŋgə́ jísɔw minjugú yí; njɨ mə agwágɛ́ myo shwôn, nəcé mɛɛ mə mpú múúd mə́ á mə́ búgʉla yɛ́; mə mpú bʉ́bə́lɛ́ nə́ a jɨ nə ŋkul mpu baagʉlə sâ jɛ̂sh mə́ yə́ nyə nə́ a báágʉləg yí, mə kə bá ŋwa gwo jwɔ̂w á məzhúgʉ́lâ.

13  *Iciyá yâ obʉ́bə́lɛ́ wó á lə́g nə mə yí, ŋwag byo tâŋ yuug, ŋwag byo nə búgə́ nə cɛɛlí í ŋgə́ zhu wə́ Krîst Yésus yí. 14  *Sâ wo á yɨ́yɔw yí, wo ɔ́ baagʉlə gwo nə kwííndyá mə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim njúl shédɨ́ yɛ́.

15  *Wo mpú nə́ buud ɔ Azî bɛ̂sh bwə́ á mə́ myaas mə, tɛɛm bə Fizhɛ̂l bá Ɛrʉmozhɛ̂n. 16  *Cwámba gwágʉ́g njɔ́w búúd mə́ Onezifôr cɛy lámʉ́d. Nəcé nywáá nyə á dʉ wá mə ŋkul nyúúlʉ́d, kú gwág mə shwôn nə́ mə jɨ mímbwugʉd. 17 Nyə á yida ŋgə sɔ̧́ mə nə zɛ́ny ja nyə á wɔ́ɔ́s Róma yí, a mú kwey mə. 18 Cwámba Yésus sáág nə́ Zɛmbî bág gwág nyə cɛy lámʉ́d jwɔ́w á məzhúgʉ́lâ. Wo ntâg wə́ mə́ búl mpu bímbí lʉ́ kwííndyá nyə á kwíínd mə Ifɛ̂z yí.

2

Pwôl ŋgə cwîny mwân yé

1 Mwân waam, ság nə́ mpaam mə́ *Krîst Yésus í lʉ́lʉshig wo! 2  *Sâ jɛ̂sh wó á gwág mə́ á jɨ́ɨ́gʉli zhwog owúshinɛd bwə́ njúl yí, kalagʉ́ gwo, yə búúd wó mə́ dʉ́g nə́ bɨ́ abúgʉ́lág wá, bâŋ bwə́ bə́g nə ŋkul mə jɨ́ɨ́gʉ́lí bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd. 3 Jísɔ́wʉ́g dwó kɔw lʉ́ mínjugú tâŋ nda fwámɛ́ zɨmbɨ mə Krîst Yésus. 4 Muud ŋgə́ sɛ̂y sɛ́y ízɨmbɨ yɛ́, ja á cɛɛl nə́ mása yé gwágʉ́g nyə nywa yí, nyə ádɛ́ na nyiŋgə kənd lám zhizhe ísád. 5  *Bwə́ dʉ bwééd ŋgwiimbe igwiimbî *tûm gúmə́ njɨ ja á ntɔ̧́ nda mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ ígwiimbí mə cɨ́ nə́. 6 Mbɛ̧ye məmpəg nyə á wádʉga yɛ́, nyə wə́ mə́ jə́lá nə fwo tɛ́ɛ́d mwáágʉlə mpúmə́. 7 Faasʉ́g ísâ mə́ ŋgə́ cɨ yí, Cwámba nyə e sá nə́ wo wámbʉ́lə́g byɛ̂sh.

8  *Wo ɔ tə́dʉ́gá Yésus-Krîst nyə á byɛ̂l mpwoŋ buud mə *Dávid dɨ́, nyə á gwûm yɛ́. Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl mə́ ŋgə́ bwiiŋg wə́ nɨ. 9  *Mə jɨ mímbwug dɨ́ nda zhilʉŋgaanə́ nəcé mə ŋgə̌lə bwiiŋg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myɔɔŋg. Njɨ, mə tɛɛm bə mímbwug dɨ̂, muud cugɛ́ nə ŋkul wɔ́ɔlə Milə́sʉ́ mí Zɛmbî məŋkəda. 10  *Gwə́ wə́ í sá nə́ mə ŋgə́g nə jísɔw ísâ byɛ̂sh, shú nə́ buud Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh wá bwə́ bííg cʉg Yésus nyə á zə nə ndɨ́ yí, bwə́ ka bá bə nə milwanə́ mí ábʉ́lɛ bwɛlɛ shîn yí. 11  *Ciyá ábúgʉ́lág jɨ́ nə́:

Ŋkí shénɔ̂ŋ Yésus shé á yə,

shénɔ́ŋ mə́ bá nə́mə́ nyiŋgə cʉgə.

12  *Shé mə́ ká yɨ́ɨm mə́nyúúl,

shénɔ́ŋ ka bá jwú.

Shé mə́ ká kɨ́ɨ́lya nyə,

a bá nə́mə́ kɨ́ɨ́lya shé.

13  *Shé mə́ ká bə kú sá sâ á cɨ́ yí,

nywáá bə nə́mə́ njɨ abúgʉ́lág,

nəcé a cugɛ́ nə ŋkul kɨ́ɨ́lya nyə́mɛ́fwó.

Wo ŋgə sɛ̂y mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂

14  *Báásʉ́lə́g búúd isâ ínɨ. Yɨ́ɨ́mbʉ́líg bwo mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə́ bwə́ bə́g kú dʉ bɛ̧ dʉ́lə bigas íciyá nə́ ndɛɛ́ mbigas kə nyɛ̧ ózhuyâ. Sâ jɔɔŋg í akwííndɛ́ tɔɔ sâ, í yida kweemʉshi búúd bwə́ gwágʉlə wá. 15  *Wáág ŋkûl nə́ wo dʉ́g nyîn mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə́ wo mə́ ntɔ̧ mə́kʉgʉlʉ, wo jɨ sɔ́ɔl məsáal cúgɛ́ nə sâ shwôn yɛ́, sɔ́ɔl məsáal ŋgə́ bwiiŋg bʉ́bə́lɛ́ mə́ Zɛmbî mbií í jə́la yɛ́. 16  *Wo nda dʉ kənd mə́lwə̂ mbɛɛ́ zhizhe mikaand mí ŋgə́ lúmbʉli nə búgə́ myáád. Buud bwə́ dʉ lás mbií míkaand myɔɔŋg wá bwə́ bá ŋgə kə njɨ shwóg-shwóg nə Zɛmbî. 17  *Iciyá byáŋ í bá dʉ də búúd nda fə́ŋ ŋkwaambə́ í dʉ də múúd nyúúl nə́. Imene bá Filɛ̂t bɨ́ mbií búúd wɔɔŋg. 18 Bwə́ ŋgə́ jaaw buud nə́ gwúmʉ́shílə sə́ ŋgə́ cɨ nə́ Zɛmbî mə bá gwûmʉshi búúd yí í á mə́ bwey bə. Ja bə́ ŋgə́ cɨ ntɔ́ yí, bwə́ mə́ shwáda wú óbʉ́bə́lɛ́d kə koogʉ́, bwə́ ŋgə sá nə́ bɔ́ɔ́l búúd búgə́ í shwágʉ́ság.

19  *Njɨ, tɔɔ jɨ́ tɔɔ jɨ́, lal-lal lʉ́mʉga Zɛmbî nyə lʉ̂m yí, jáá jɨ́ ná nə́mə́ nə́ shîm; Zɛmbî nyə á cilə cínɔŋg lʉ́mʉga jɔɔŋg dɨ̂ nə́: «Cwámba mə mpú búúd bɨ́ búúd bɛ́ wá», a nyiŋgə nə́mə́ cilə nə́: «Muud yɛ̂sh mə́ dʉ kámb Cwámba yɛ́ mə́ jəlá nə béégya nə olɨ́lɨŋgɨ̂».

20  *Njɔ́w mə́ fwámɛ́ múúd í ádɛ́ bə njɨ nə ishúyá bwə́ á lúlə nə or ŋkí ntâg kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə *mwaanɛ̂ nə ndɨ̂ yí; í dʉ nə́mə́ bə nə byɔɔŋg ísâ bwə́ á caag nə ilɨ́ɨ́ yí, nə byɔɔŋg bwə́ á mɛ̧ nə yagə́ yí. Bíl bísə byɔɔŋg bwə́ dʉ balan nə ndɨ́ mə́fwála mə gúmə́ dɨ́ yí; bílʉ́gá, bwə́ dʉ balan nə ndɨ́ ja í cúgɛ́ fwála gúmə́ yí. 21  *Muud mə myáás bɔ́w-bɔ̂w mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mə ámə ŋgə cɨ mínɨ yɛ́, nyə é bə shúyá gúmə́. Muud wɔɔŋgʉ́ nyə é bə ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ múúd, a bə nə mfíí shú mə́ Zɛmbî muud njɔ́w, a bə kwéésha nə́ bʉ́sə nə ŋkul balan nə nyə shú wúl jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɛ̂sh.

22  *Túbʉ́g íyéésh í ŋgə́ bul julə məsás nə məncwə́má yí; wo yida sɔ̧́ nə́ wo cʉ́gəg cʉg á tʉ́təlí, cʉg búgə́, cʉg cɛɛlí, cʉg á nə́ shɛɛ. Bɨnɔ̂ŋ buud bwə́ ŋgə́ jɔ̂w Cwámba nə milâm fúbán wá, bɨ cʉ́gəg gwo nə lâm wɛ̂sh. 23  *Dʉgʉ́ ban sɛ́ŋʉ́sálə búúd bwə́ dʉ sɛ́ŋʉsa mə́kə̂l kú nə wúmbʉ́lé nda mikás yí. Nəcé sɛ́ŋʉ́sálə mə́kə̂l wɔɔŋgʉ́ í ábweyɛ́ nə dʉ shúgʉla ózhuyâ. 24  *Í njúl nə́ sɔ́ɔl məsáal mə Cwámba nyə ajə́láyɛ́ nə dʉ bə nə ozhuyâ, á jəlá nə yidá bə nə osʉsa nə muud yɛ̂sh, a dʉ mpu jɨ́ɨ́gʉli búúd, a dʉ bə nə jilə́lə lâm. 25  *A jəlá nə dʉ sá nə́, bɔɔŋg bwə́ sá nyə oŋkwafad wá, a cwîny bwo nə́ shɛɛ, a ŋgə́ bwánd nə́ ka Zɛmbî nyə é yə bwo fwála nə́ bwə́ cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá nə́ ndɛɛ́ bwə́ zə mpu óbʉ́bə́lɛ́, 26 bwə́ mú nyiŋgə bii fwámɛ́ mítə́dʉ́gá nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú cugya wú ŋkwaaŋg mə Njwû məjamb dɨ́ kʉ́l nyə á wá bwo mímbwug myɛ́d nə́ bwə́ dʉ́g gwág njɨ nə nyə yí.

3

Bɔ́w-bɔ̂w ísâ í bá sɨ̂y mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lâ dɨ̂

1  *Mpug nə́ mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lâ dɨ, mɔ́ɔ́l mə́fwála mə́ bá bə ŋkí lal cʉg. 2  *Nəcé buud bwə́ bá bə nə ibɨ́ɨ, bwə́ bul cɛɛl *mwaanɛ̂. Bwə́ bá bə nə bəgʉwa, bwə́ dʉ ŋkɛ̂ny mə́nyúul, dʉ *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu, sá obyɔ̂l báŋ məlwə̂, nda dʉ lɔ̧́ mə́nywa, kú gwɔ̧́ɔ̧ Zɛmbî. 3 Bwə́ bá bə nə ŋkʉ́d, bwə́ ábʉ́lɛ dʉ magʉlə juu búúd, bwə́ bá dʉ sá íkúdʉ́gú, dʉ sá ísâ nə jwuŋ, dʉ bə nə mənyaan, kú cɛɛl mə́nywa. 4 Bwə́ bá dʉ bə ŋgwɔ́l kusha ŋgwɔ́l, ŋgwɔ́l kusha ŋgwɔ́l, bwə́ bá bə nda bwə́ cúgɛ́ nə milúu, dʉ jág ŋkɛ̂ny mə́nyúul, bwə́ bá cɛɛl mə́shweesh mə́ cʉg ntɔ̧ Zɛmbî. 5  *Bwə́ bá dʉ nyîn nda buud bwə́ ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧́ Zɛmbî wá, njɨ bwə́ nda mpu ŋkûl mə́ Zɛmbî í dʉ cɛ́nd búúd yí. Wo ɔ bá dʉ tɔ̂w búúd bɔɔŋg shwóg-shwóg.

6  *Bɔ́ɔ́l bɔɔŋg bwə́ dʉ kyey nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá myáŋ mínjɔ́w minjɔ́w; budá bwə́ ŋgə́ wádʉga nə kúdə́ lʉ́ *misə́m, íyéésh mimbií mimbii í ŋgə́ kə nə bwo cɛ̧̂ kə nə bwo cɛ̧̂ wá, bwə́ dʉ biil mínjɨ́ɨ́gʉ́lá myɔɔŋg dɨ́, nda óshû bwə́ dʉ biil ŋkwaaŋg dɨ́ nə́. 7 Bʉ́sə njɨ bwə́ ɔ́ dʉ ŋwa mínjɨ́ɨ́gʉ́lá, nda ka bwɛlɛ mpu óbʉ́bə́lɛ́. 8  *Nə́mə́ nda Zhanɛ́s bá Zhambrɛs bwə́ á lúmbʉli nə Moyîz nə́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ óyɨ́ɨ́gʉli bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ lúmbʉli nə obʉ́bə́lɛ́ yɛ́. Mitə́dʉ́gá mí mú bwo oncúg-nculɛ̂ mílúúd, jáŋ búgə́ í á mə́ yə íyɨ́y-yɨ̂y. 9 Njɨ, sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wáŋ í ábʉ́lɛ́ bugʉban, nəcé buud bɛ̂sh bwə́ é mpu nə́ bâŋ bwə́ ŋgə cʉgə íwushí dɨ̂ nə́mə́ nda íwushí í Zhanɛ́s bá Zhambrɛs í á mpûy nə́.

Nadagʉ́ nɨ ísâ wó á jɨ́ɨ́g mə́dɨ́ yí

10  *Wɛɛ gwó kɔ́ɔ́mb dɨ, wo á bɛ̧ minjɨ́ɨ́gʉ́lá myâm, wo ŋwa kuú njɔɔnd wâm, wo mpu íyuug mə́ ŋgə́ yigʉla yí, nə búgə́ jâm, nə cʉg mə́ ŋgə́ cʉgə kú nə milámʉsa yí, nə cɛɛlí jâm, nə zɛ́ny mə́ jɨ́ nə ndɨ́ shú kə́lə shwóg yí. 11  *Wo mpú nda búúd bwə́ á wáámb mə nə cúwʉ́lí nə́, wo mpú bímbí jugʉ́lə mə́ á jug Antyósh nə Ikóniyum nə Lístrə yí. Byáyɛ́ ífʉmʉga mə́ áshígɛ́ jísɔw yí? Njɨ, isâ ínɨ byɛ̂sh í á tɛɛm ŋgə wáámb mə, Cwámba nyə á ŋgə sá nə́ mə fáámʉg. 12  *Mpug nə́ buud bɛ̂sh bwə́ cɛ́ɛ́l cʉgə cʉg í yə́ Zɛmbî gúmə́ kwoŋ mə Yésus-Krîst wá bwə́ bá bwəma nə cúwʉ́lí. 13 Njɨ, bɔɔŋg bɨ́ mímbʉ́wʉ́lú wá nə bɔɔŋg wâ məshɨɨgá bwə́ bá yida ŋgə jág bul sá məbɔ̂w, bwə́ ŋgə́ yîl bɔ́ɔ́l búúd zhɨ́ɨ́d, bwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə́ nə́mə́ yílɔw.

14  *Wɛɛ gwó kɔ́ɔ́mb dɨ, nadagʉ́ nə ísâ wó á jɨ́ɨ́g wo magʉlə nə lâm wô yí; wo mpú ntâg buud wó á jɨ́ɨ́g isâ byɔɔŋg bwə́dɨ́ wá. 15  *Wó bwey mpu Micilyá mí Zɛmbî tɛ́ɛ́d ná wo njúl mwántombú. Micilyá myɔɔŋg mí nə ŋkul sá nə́ muud bə́g nə fʉg shú cʉg búúd bwə́ ŋgə́ bii nə búgʉ́lálə Yésus-Krîst yí. 16 Zɛmbî wə́ nyə a lwó buud cilyá wɛ̂sh bwə́ á cilə yí; ntɔ́, cilyá wɛ̂sh wúsə nə mfíí shú jɨ́ɨ́gʉ́lílə búúd obʉ́bə́lɛ́, nə bágʉ́lə́lə íwushí, nə sʉ́gʉ́lə yîl búúd íwushí dɨ̂, nə jɨ́ɨ́gʉ́lílə búúd cʉg á tʉ́təlí, 17  *shú nə́ muud mə́ Zɛmbî bə́g nə ŋkul kwag sâ jɛ̂sh, sá nda fúfə nyə shú sálə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɛ̂sh wɨ́ ŋkí nywa yí.

4

Timotê bwííŋgʉg Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl

1  *Mə́ ŋgə lás nə wo mísh mə́ Zɛmbî bá Yésus-Krîst dɨ̂. Mə lás nə wo, nə́mə́ nda *Krîst Yésus mə bá nyiŋgə zə nə́, nə́mə́ nda á bá zə sámb búúd milə́sʉ́ tɔɔ mímbimbə tɔɔ mikuwó nə́, nə́mə́ nda á bá zə tə̂l íjwûga byé nə́. 2  *Mə lás nə wo nə́, cúndə́g Ciyá mə́ Zɛmbî, báásʉ́lə́g tɔɔ fwála í jəla, tɔɔ í ajə́láyɛ́; dʉgʉ́ lwó búúd iwushí byáŋ, dʉgʉ́ jum, dʉ cwîny; ísâ ínɨ byɛ̂sh dɨ́, kú nə milámʉsa, wo mbíd njɨ yéésh jɨ́ɨ́gʉ́lílə. 3  *Nəcé dúl fwála í bá bə, buud bwə́ ábʉ́lɛ ná dʉ cɛɛl gwág fwámɛ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá. Bwə́ bá yidá dʉ bɛ̧ íyéésh byáŋ, dʉ sɛɛŋgya nə oyɨ́ɨ́gʉli bwə́ dʉ jaaw bwo isâ í dʉ lugə bwo mə́lwə́d yí. 4  *Bwə́ ábʉ́lɛ ná dʉ kənd mə́lwə̂ óbʉ́bə́lɛ́d, bwə́ bá yida dʉ gwágʉlə míkaanə́. 5 Njɨ wɛɛ dʉgʉ́ cunal iyéésh byô ja jɛ̂sh, wo ɔ jísɔ́w micúŋ, wo ɔ wá nyúúl bwiiŋgʉ́lə Jɔ̧jɔ̧ Láŋʉ́d, sá ísɛ́y byô mbií í jə́la yí.

6  *Mɛɛ mú nda cúdú bwə́ zə́ cígə yə Zɛmbî *mətúnʉga yɛ́, wəla lʉ́ njɔɔnd dâm í mə́ wɔ́ɔ́s. 7  *Mə á mə́ gwána jɔ̧jɔ̧ gwáná, mə mə́ casʉlə kʉ́lə́ mə́ á ŋgə ju yí, mə a mə́ baagʉlə búgə́. 8 Tɛ́ɛ́d kɨ́kɨdɨ́ga, *tûm gúmə́ í músə mə ŋkwəmʉsá, tûm gúmə́ í lwó nə́ Zɛmbî mə́ cɨ nə́ mə jɨ tʉ́təlí yí. Cwámba, muud jɨ́ sémbye milə́sʉ́ atʉ́təlí yɛ́, nyə wə́ mə́ bá yə mə yuug jɔɔŋg jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́d; nyə abʉ́lɛ yə njɨ mə, a bá nə́mə́ yə bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ cɛɛl nə́ a nyíŋgəg zə wá.

Isâ í lâm

9 Wáág ŋkûl nə́ wo lálʉg zə kwey mə. 10  *Démas mə́ myaas mə nəcé a jág bul cɛɛl cʉg á mwɔ̂w mə́ga. Nyə a mə́ kə Tesaloníka, Kresáns mə́ kə Galátia, Titus kə Dalmatî. 11  *Njɨ Lúkas wə́ sá bɨ́ wa yɛ́. Wo ɔ ŋwa Márkus zə nə nyə, nyə é zə kwíínd mə ísɛ́yʉ́d. 12  *Mə a mə́ kənd Tishik Ifɛ̂z. 13  *Ja wó bá zə yí, wo ɔ bá zə́ nə mə káándə́ yɔ̂ŋ mə́ á lʉ́gə Truwás wə́ Karʉpus yí; wo ɔ bá nə́mə́ zə́ nə okálaad, bul bə nə́ ndɛɛ́ bɔɔŋg bɨ́ sɨ́yá nə ikúúdú í cúdú wá.

14  *Aləgʉzándrə álúlə mikwambə́ nyə á bul sá mə məbɔ̂w. Cwámba mə bá yə nyə myə́na myâ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́. 15 Wo ɔ́ dʉ nə́mə́ káálʉgə nə nyə, nyə á bul lúmbʉli nə kɛ́ɛl dʉ́sʉ́.

16  *Jwɔ́w mə́ á tɛ́ɛ́d kə shwɔ̧ nyúúl mpáánzə́ milə́sʉ́ yí, mə a shígɛ́ bə nə muud mə kwíínd mə, buud bɛ̂sh bwə́ á myaas mə. Zɛmbî kə́ juu bwo nə bɔ́w-bɔ̂w sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wáŋ wɔɔŋgʉ́d. 17  *Njɨ, Cwámba nyə a shí kwíínd mə, nyə á lʉlʉshi mə mbií á nə́ mə á bwiiŋg kɛ́ɛl dɛ́ dɛ̂sh, mə sá nə́ ikûl ishús byɛ̂sh í gwágʉ́g dwo. Nyə a tɨ́ yîl mə mə́jə mə́ zhwambáŋkwuŋ dɨ̂. 18  *Cwámba nyə e bá nə́mə́ dʉ yîl mə bíl ísâ í mə́bɔ̂w byɛ̂sh dɨ́, a mú bá sá nə́ mə kə́g nyíi Faan dɛ́ á gwɔ́wʉ́d kú shwúg jús kú bwɨɨm bɔɔgʉ́. A bə́g nə gúmə́ kandʉgə á kandʉgə! Amɛn.

Məbə́dá

19  *Wo ɔ bə́dá mə Priska bá Akilas nə njɔ́w búúd mə́ Onezifôr. 20  *Erâst nyə a lʉ́g Kɔrɛ̂nt, mə a lʉ́gə Trofîm Milɛ̂t a ŋgə́ bwas. 21 Wáág ŋkûl nə́ wo zə́g ŋkwân nda fwo zə shí. Nə Ibulus nə Púdens nə Línus nə Klodía nə bɔ́ɔ́l bwááŋg bɛ̂sh bwə́ ŋgə bə́da wo. 22  *Cwámba jíg nə *shíshim wô! Zɛmbî kə́ sá bɨ́ mpaam.

* 1:1 1Tm 2.7

* 1:2 Timotê: 1Tm 1.2; 1Kr 4.17

* 1:3 Flp 3.5; 1Tm 1.5

* 1:5 Mis 16.1

* 1:6 bəd wo məbwə́: 1Tm 4.14; 5.22

* 1:7 Rom 8.15

* 1:8 2.9; Rom 1.16

* 1:9 Ifz 2.8-9; Tit 3.5

* 1:10 Yuá 1.14; Tit 3.6 shwɨy … cʉg jɨ́ kú bá bwɛlɛ shîn yí: 1Kr 15.20, 55, 57; Heb 2.14-15

* 1:11 1Tm 2.7

* 1:13 1.5; 1Tm 1.10

* 1:14 1Tm 6.20

* 1:15 4.16

* 1:16 Onezifôr: 4.19

* 2:2 1Tm 1.10; 4.14

* 2:5 4.7-8

* 2:8 Rom 1.3-4; 1Kr 15.4

* 2:9 1.8; Ifz 3.1; Flp 1.12-14

* 2:10 Rom 5.2; Kol 1.24

* 2:11 Rom 6.8

* 2:12 Mat 10.32-33; Rom 5.17

* 2:13 Rom 3.3-4

* 2:14 1Tm 1.3-7; 6.4; Tit 3.9

* 2:15 1Tm 1.10

* 2:16 1Tm 1.4

* 2:17 Imene: 1Tm 1.20

* 2:19 Ilŋ 16.5; Yuá 10.14

* 2:20 Rom 9.21

* 2:21 3.17

* 2:22 1Tm 6.11

* 2:23 2.16

* 2:24 1Tm 3.3; Tit 2.7-8

* 2:25 1Tm 2.4

* 3:1 1Tm 4.1; 2Pr 3.3; 1Yn 2.18; Yûd 18

* 3:2 Gal 5.19-21

* 3:5 Mat 7.15, 21; Rom 2.19-20; Tit 1.16

* 3:6 Tit 1.11

* 3:8 MmN 7.11, 22; 8.3, 14; 1Tm 6.4-5

* 3:10 Rom 16.24; 1Tm 1.5

* 3:11 Mis 13.50; 14.5; 14.19 jugʉ́lə mə́ á jug: Sôm 34.20; 2Kr 11.23-29

* 3:12 Mat 16.24; Yuá 15.20; Mis 14.22; 1Te 3.3

* 3:14 2.2; 1Tm 1.10

* 3:15 Yuá 5.39; Rom 15.4; 1Tm 4.13; 2Pr 1.21

* 3:17 2.21

* 4:1 Mis 10.42; 2Kr 5.10; 1Pr 4.5

* 4:2 Mis 20.20, 31; Tit 1.13

* 4:3 1Tm 1.10; 4.1

* 4:4 1Tm 1.4

* 4:6 Flp 2.17; 2Pr 1.14

* 4:7 1Kr 9.24-25; Flp 3.12-14; 1Tm 1.18

* 4:10 Flp 2.21 Démas: Kol 4.14; Flm 24; 1Yn 2.15; Tit 1.4

* 4:11 Lúkas: Kol 4.14 Márkus: Kol 4.10

* 4:12 Tishik: Kol 4.7-8

* 4:13 Mis 20.6

* 4:14 Mat 16.27 Aləgʉzándrə: 1Tm 1.20

* 4:16 1.15

* 4:17 Dan 6.21; Sôm 22.22; Mis 1.8; 23.11

* 4:18 2Kr 1.10; Flp 1.19-20

* 4:19 Priska bá Akilas: Mis 18.2 Onezifôr: 2Tm 1.16-17

* 4:20 Erâst: Mis 19.22; Rom 16.23 Trofîm: Mis 21.29

* 4:22 Gal 6.18

Títus

1

2

3

Kálaad Pwôl nyə́ á cilə Títus yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad mə Pwôl shú mə Títus yí

Títus nyə á bə váál krîstɛn á nə́ nyə a shígɛ́ bə kúl Oyúdɛn dɨ̂ (Gal 2.1-3). Bá Pwôl bwə́ á shí kyey sámbá, nyə á bul nə́mə́ sá ŋkwambʉlə mpə́dʉ́gá Pwôl bə́nɔ̂ŋ nə obúgʉla wâ Kɔrɛ̂nt (2Kr 7.6-16). Ja Pwôl mə zə́ cilə nyə kálaad ɛ́ga yí, í á bə nyə Títus njúl lɔɔm bwə́ jɔ́w nə́ Kʉrɛ̂t yí; í á bə Pwôl mə́ tə́l nə́ a ŋgə́g nə fála ŋgə kwambʉlə isâ yâ Dɔ̧ á nûŋ ŋkwamə́ nyɔɔŋg dɨ̂ (1.5).

Pwôl mə́ bwey lwó shug lʉ kálaad ná nə́mə́ mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ cilyád (1.1-4). Kálə zə kə shwóg nə lúú áshúshwóógʉ́, a lwó kuú njɔɔnd múúd mə jə́la bə nə ndɨ́ shú nə́ bwə́ tə́lʉ́g nyə tɔ́we shwóg á Dɔ̧ yí (1.5-16). Lúú ábɛɛ̂ wúsə məcwûŋ á ŋgə́ cwîny Títus shú ísâ í dʉ́gá nə ikínda i búúd nyə́ é bá dʉ bwəma nə ndɨ́ Dɔ̧ dɨ́ yí: nə icwúcwúúl í búdûm nə icwúcwúúl í búdá (bwó buud bwə́ jəlá nə cwîny míŋgwɔɔl wá), nə məncwə́má, nə məlwaá (2.1-15). Lúú álɛ́ɛl í nyiŋgə báásʉlə ókrîstɛn isâ bwə́ jə́lá nə sá yí, nə váál bwə́ jə́lá nə cʉgə nə́ shɛɛ ŋgə kwanz mbɛ́ɛ́gí mə́ŋkɔɔmʉ́ yí (3.1-11), nə́ ndɛɛ́, a mú kə shínal kálaad nə məcwûŋ nə məbə́dá (3.12-15).

Olɔ̧́ye ɔ kálaad ɛ́ga bʉ́sə nə ŋkul lɛɛl gwág nə́ Pwôl nyə aŋgɛ̂ nə cɨ njɨ isâ í dʉ́gá nə Títus nyəmɛ́fwó yí. Isâ á ŋgə́ lás cínɔŋg yí bísə isâ í dʉ́gyá nə Dɔ̧ dɛ̂sh yí: isâ nda váál gúfʉ́gá í jəlá kyey yí, nə kuú njɔɔnd ótɔ́we ɔ shwóg, nə kuú njɔɔnd óbúgʉla bɛ̂sh.

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl, mə jɨ lwaá mə́ Zɛmbî, *muud lwámá mə Yésus-Krîst nə́ mə ŋkɛ́nyʉ́g mbag á sálə nə́ mifééshá mí búúd myɛ́ mí bə́g nə búgə́. Mə jɨ nə́ mə sáág nə́ buud bwə́ mpúg obʉ́bə́lɛ́ bwə́ lwó nə́ muud mə́ kənd lâm wə́ Zɛmbî wá. 2  *Í bə́g ntɔ́ shú nə́ bwə́ ŋgə́g nə bwánd nə búgə́ nə́ bwə́ bá cʉgə cʉg á kandʉgə kandʉgə. Zɛmbî nyə á bwey kaag buud cʉg jɔɔŋgʉ́ shí nə gwɔ́w í nda fwo bə. Zɛmbî nyə ádɛ́ bwɛlɛ bwiiŋg ijɔ̧́ɔ̧́. 3  *Ja dâŋ fwála í á wɔ́ɔ́s yí, nyə a sá nə́ buud bwə́ mpúg ŋkaagə́ nyə á kaag nyɔɔŋgʉ́. Lâŋ wɔɔŋg wə́ Cʉgye wúsʉ́ Zɛmbî nyə á yə mə sɛ́y nə́ mə ŋgə́g nə bwiiŋg yí. 4  *Mə́ cilə wo kálaad ɛ́ga, wo Titus, mwân waamə̂ kɔ́ɔ́mb á búgə́ sə́ bɛ̂sh ŋgə́ *búgʉla yí. Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Cʉgye wúsʉ́ Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá wo mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ wo cʉ́gəg nə mətəla.

Titus mə́ jəlá nə táág isâ yâ Zɛmbî Kʉrɛ̂t

5  *Ja mə á lʉ́gə wo nə́ wo jíg nûŋ Kʉrɛ̂t yí, í á bə shú nə́ wo shínʉ́g táág ísâ byɛ̂sh, wo tə̂l ócúmbá buud ɔ́ *Dɔ̧ mə́ Zɛmbî míŋgwə́la myɛ̂sh dɨ́ nda mə á cɨ nə́ wo sáág nə́. 6  *Cúmbá muud mə́ jəlá nə bə múúd ŋgə́ cʉgə kú nə sâ á jumʉ́g yɛ́. A jəlá nə bə ŋgwûm mə mudá ŋgwûd. Bwán bɛ́ bwə́ jəlá nə bə óbúgʉla, bwə́ nda bwɛlɛ bə nə njagə́ nə́ bwə́ ŋgə bə nə intɨ́wʉ́lɨ́, ŋkí ntâg nə́ bɨ́ nə məbún. 7 Í ka jɨɨ nə́ tɔ́we shwóg mə́ dʉ fála Dɔ̧ yɛ́ bə́g kú nə sâ á jumʉ́g, nəcé a jɨ tɔ́we shwóg mə́ Zɛmbî. Nyə ajə́láyɛ́ nə bə mbií múúd í dʉ tə́dʉga nə́ nyəmɛ́fwó jɨ nə ŋkul sá sâ jɛ̂sh yí, kú bə mbií múúd í dʉ kuya mpimbə yí, kú bə ŋgulɛ məlwəg, kú bə múúd icwoomb, a nda dʉ sɔ̧́ *mwaanɛ̂ nə məcií míshʉ́d. 8 A bə́g muud mə́ dʉ mpu ŋwa ójóŋ yɛ́, a dʉ́gə́ cɛɛl ísâ í ányunywaâ, a dʉ cunal íyéésh byé, a njúl tʉ́təlí muud, a dʉ́gə́ sɔ̧́ njɨ sâ Zɛmbî mə gwág nywa yí, a dʉ mpu jwú nə lâm. 9  *A jəlá nə bə múúd mə́ wá lâm njɨ́ɨ́gʉ́lá ábúgʉ́lág sə́ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli yííd. Ntɔ́, nyə é bə nə ŋkul mə bándʉ́lə́ búúd nə́ bwə́ bɛ̧́g fwámɛ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá, a lwó búúd ɔ óŋkwafad iwushí byáŋ.

Bɔ́w-bɔ̂w mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí jəlá nə shîn

10  **Mə mpú nə́ zhwog obúgʉla bɨ́ nə məlwə̂; í bul bə nə́ ndɛɛ́ sámbá *Oyúdɛn bwə́ á magʉlə Yésus wá. Bwə́ dʉ sá míkaand kú nə wúmbʉ́lé, dʉ shɨɨg buud nə myo. 11  *Í jɨɨ nə́ wo júwalʉg bwo mimpu, nəcé bwə́ ŋgə tə̂l minjɔ́w mí búúd oncindî nə́ shwuu nə ŋgə́lə jɨ́ɨ́gʉli bwo isâ bí kú jəla yí; bwə́ ŋgə jɨ́ɨ́gʉli isâ byɔɔŋgʉ́ njɨ shú nə́ bwə́ bə́g nə myə́na bɔ́w-bɔ̂w zhɨ́ɨ́ jɔɔŋgʉ́d. 12 Wúl mbyágá á Kʉrɛ̂t í á dʉ cúndə micúndə́ yí í á cɨ́ nə́: «Buud ɔ Kʉrɛ̂t bʉ́sə ja jɛ̂sh njɨ bwiiŋgʉ́lə ijɔ̧́ɔ̧́, njɨ gwɔ̧́ɔ̧́-gwɔ̧́ɔ̧́ mílâm nda oŋkweny, milʉlə́m dʉ tə́dʉga njɨ dəg.» 13  *Ciyá nyə á cɨ jɔɔŋgʉ́ jɨ́ bʉ́bə́lɛ́. Nə́ ndɛɛ́, ŋkáándʉ́g nə bwo fwámɛ́ ŋkáándʉ́lə, bwə́ bə́g nə fwámɛ́ búgə́, 14  *bwə́ nda kənd mílâm mbɛɛ́ míkanda mí Oyúdɛn dɨ̂, bwə́ nda bɛ̧ mə́cɛ̧ɛ̧́ mə́ búúd bwə́ ŋgə́ ban obʉ́bə́lɛ́ wá. 15  *Buud bɨ́ nə́ fwɔ̧́-fwɔ̧́ wá, isâ byɛ̂sh bí nə́mə́ bwo nə́ fwɔ̧́-fwɔ̧́; njɨ, shú bɔɔŋg bɨ́ nə nyɛɛ́ wá, bwə́ ŋgə ban nə́ bwə́ abúgʉ́láyɛ́ wá, kú nə tɔɔ sâ jɨ́ bwo nə́ fwɔ̧́-fwɔ̧́, fʉg nyáŋ nyɨ́ nyɛɛ́ nə nyɛɛ́, lâm wáŋ nyɛɛ́ nə nyɛɛ́. 16  *Bwə́ ŋgə cɨ nə́ bwə́ mpú Zɛmbî, njɨ isâ bwə́ ŋgə́ sá yí í njúl sâ shús. Bwə́ cúgɛ́ á cɛɛlʉ́g, bɨ́ nə məbún, bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul bwɛlɛ sá sâ ányunywaâ.

2

Minjɨ́ɨ́gʉ́lá shú ócwámbá buud

1  **Wɛɛ jaawʉ́g búúd njɨ sâ í ŋgə́ bwəma nə fwámɛ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá yí. 2  *Cɨɨ́g nə ocwámbá buud nə́ bwə́ dʉ́g cunal íyéésh byáŋ, bwə́ jəlá nə mpíya nə gúmə́, cʉgə cʉg íkə́ŋ, bwə́ jəlá nə bə nə lal-lal búgə́ nə məma cɛɛlí, nə fwámɛ́ jísɔ́w. 3  *Cɨɨ́g nə ocwámbá budá nə́ bwə́ cʉ́gəg nə́mə́ mbií cʉg Zɛmbî mə gwág nywa yí, bwə́ nda dʉ cɨ búúd iciyá í bɛ́wʉ́lí bwo milâm yí, bwə́ nda bə mə́lwaá mə́ mə́lwəg. Cɨɨ́g nə bwo nə́ bwə́ dʉ́g bə nə jɔ̧jɔ̧ məcwûŋ, 4 shú nə́ bwə́ jɨ́ɨ́gʉ́líg miŋgwɔɔl mbií bwə́ jə́lá nə cɛɛl ógwúm báŋ nə bwán yí, 5  *nə mbií bwə́ cʉ́gəg cʉg íkə́ŋ yí, bwə́ baagʉlə mə́nyúul njɨ shú ógwúm báŋ, kənd mílâm ísɛ́y yâ mínjɔ́w myáŋʉ́d, bə nə jɔ̧ mə́fúlú yí. Bwə́ ɔ́ jɨ́ɨ́gʉlí ŋgwɔɔl wɛ̂sh mbií á jə́lá nə magʉlə íjwûga i ŋgwúm yé, shú nə́ buud bwə́ nda *lás nə Milə́sʉ́ mí Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu.

Minjɨ́ɨ́gʉ́lá shú ŋgwíínzhá

6  *Yáágʉ́g nə məncwə́má nə́ mə́ cʉ́gəg cʉg íkə́ŋ məzhɨɨ́ mɛ̂sh. 7  *Womɛ́fwó tɛ́ɛ́dʉ́g sá nə́ bwə́ ŋwág yuug mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí ányunywaâ wódɨ́, wo dʉ bə tʉ́təlí ja wó jɨ́ɨ́gʉlí bwo yí, wo ŋwa mínjɨ́ɨ́gʉ́lá myô nə məjilə. 8  *Iciyá wó cwééd wódɨ́ mpu dɨ́ yí í bə́g kú nə mədana, í bə́g iciyá búúd bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul jum wo nə ndɨ́ yí. Ntɔ́ nyə e sá nə́ buud bwə́ ŋgə́ lúmbʉli nə sə́ wá bwə́ bə́g kú nə zhɨɨ́ nə́ bwə́ mpyaam sə̂, bwə́ yidá bə nə shwôn.

9  *Yáágʉ́g nə məlwaa nə́ mə́ magʉləg ijwûga i ómása báŋ məzhɨɨ́ mɛ̂sh, bwə́ sáág nə́ omása báŋ bwə́ gwágʉ́g bwo nywa; bwə́ nda dʉ fadʉlə íciyá nə omása báŋ. 10  *Bwə́ nda dʉ júwo ómása báŋ isâ; bwə́ yídag bə bwo buud ɔ́ abúgʉ́lág ija byɛ̂sh. Ntɔ́ nyə e sá nə́, njɨ́ɨ́gʉ́lá sə́ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli shú mə́ Cʉgye wúsʉ́ Zɛmbî yí, buud bwə́ ŋwág wə nə gúmə́.

Zɛmbî nyə a mə́ lwóya mpaam nyɛ́

11 Zɛmbî nyə á mə́ lwóya mpaam nyɛ́ í ŋgə́ yə muud yɛ̂sh cʉg yí. 12  *Mpaam nyɔɔŋgʉ́ í ŋgə jɨ́ɨ́gʉli sə̂ nə́ sə̂ bánʉg cʉg á kú bísh Zɛmbî, sə̂ ban íyéésh yâ cʉg ga; ntɔ́ sə̂ mú cʉgə cʉg íkə́ŋ wa kala búúd gaád, cʉg á tʉ́təlí, cʉg á kəndʉ́lə lâm wə́ Zɛmbî. 13  *Sə́ mə́ jəlá nə cʉgə ntɔ́ té sə̂ ŋgə́ bwánd jɔ̧jɔ̧ jwɔ̂w mə́ Cwámba nə búgə́ yí. Nəcé jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, Zɛmbî wúsʉ́ ánʉ́nɨ̂, Cʉgye wúsʉ́ Yésus-Krîst mə bá lwóya mílwanə́ myɛ́. 14  *Nyə a yána nyəmɛ́fwó shú dʉ́sʉ́, zə yîl sə̂ mə́nyámá mə́ cʉg sə́ á ŋgə cʉgə kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ yííd, zə fúb ŋkúmba kúl búúd, kúl búúd í é dʉ bə ŋkwəmʉsá ja jɛ̂sh nə́ í sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yí.

15 Sâ wó jəlá nə jaaw búúd wə́nɨ. Dʉgʉ́ cwîny búúd, dʉ ŋkáánd nə bwo nə mpə̂l gwô jɛ̂sh. Muud nda mpyêny wo.

3

Okrîstɛn cʉg ágúgwáan jáŋ

1  *Báásʉ́lə́g óbúgʉla bɛ̂sh nə́ bwə́ nda dʉ sá lal lúu nə micî nə otɔ́we ɔ shwóg, bwə́ mágʉləg ijwûga byáŋ, bwə́ dʉ bə ŋkwəmʉsá nə́ bwə́ sá sâ jɛ̂sh jɨ́ ŋkí nywa yí. 2 Bwə́ nda mpyaam múúd, bwə́ dʉ́g sásʉlə ózhuyâ, dʉ bə nə yéésh ŋkwambʉlə, dʉ bul cʉgə nə muud yɛ̂sh nə́ shɛɛ. 3  *Shé mpúgá nə́ shé á fwo nə́mə́ dʉ bə kú nə fʉg, njɨ miŋgáádə́, ŋgə bɛ̧ bɔ́w-bɔ̂w mə́zhɨɨ́, iwɨ́ɨ́mbʉ́g nə yéésh zhwiimbyálə nə cʉg mimbií mimbii í á bii shé mikwám; shé á bə nə gwɔ̧́lə mílâm, nə iwɨ́ɨ́mbʉ́g, nda bə sâ múúd jɨ́ nə ŋkul cɛɛl yí, shé á ŋgə mpiiya shémɛ́ nə shémɛ́. 4  *Njɨ, ja Cʉgye wúsʉ́ Zɛmbî nyə a mə́ lwóya jɔ̧ lâm jé nə cɛɛlí jé á ŋgə́ cɛɛl buud bɛ̂sh yí, 5  *nyə á cʉg sə̂, kú bə nəcé sə́ sálə mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myâ tʉ́təlí, njɨ nəcé nyə á gwág sə́ cɛy lámʉ́d. Nyə á cʉg sə́ nə ŋgusa nyə á gusa sə́ yí, nə sɛ́y Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə á sɛ̂y yí. Nəcé ŋgusa í á sá nə́ sə́ byɛ́lʉ́g byélé ágúgwáan, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə á yə sə́ cʉg ágúgwáan. 6  *Zɛmbî nyə á shwu sə́ Shíshim yé wɔɔŋg nyúúlʉ́d məŋkund məŋkund kwoŋ mə́ Cʉgye wúsʉ́ Yésus-Krîst. 7  *Nyə a sá ntɔ́ shú nə́ sə́ bág bii cʉg á kandʉgə kandʉgə sə́ ŋgə́ bwánd nə búgə́ nə́ sə́ mə́ bá bii yí, nəcé a mə́ cɨ mpáam nyɛ́ dɨ́ nə́ sə́ mú otʉ́təlí ɔ búúd.

Məcwûŋ

8 Ciyá nɨ jɨ́ abúgʉ́lág. Mə́ ka jɨɨ nə́ wo lásʉ́g gwo nə iŋkáŋ, buud bwə́ ŋgə́ *búgʉla Zɛmbî wá bwə́ mpúg shimal sálə jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. Ntɔ́ jɨ jɔ̧ sâ, í njúl nə mfíí shú búúd bɛ̂sh. 9  **Njɨ, wo ɔ dʉ kwanz mbɛɛ́ sɛ́ŋʉ́sálə mə́kə̂l, nə lɔ̧́lə mə́byɛ̂l nə́ lɔ̧̂ lɔ̧̂ lɔ̧̂ kú nə məshíné*, nə ozhuyâ, nə icɨgə́-cɨ́gə buud bwə́ dʉ ŋgə cɨ shú mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz yí. Isâ ínɨ byɛ̂sh í cúgɛ́ nə mfíí, bísə ocwûd. 10  *Muud mə sá mbɛ́ɛ́gí mə́ŋkɔɔmʉ́ yɛ́, wo ɔ ŋkáánd nə nyə ja áshúshwóógʉ́, wo ŋkáánd ja ábɛɛ̂; ŋkí a kə́ shwóg ɨɨ́, bɨ́ béégya sámbá nə nyə. 11 Mpug nə́ mbií múúd wɔɔŋg mə́ ŋwa bɔ́w-bɔ̂w zhɨ́ɨ́, sálə á ŋgə́ sá *misə́m nɨ, a ŋgə gwɨ́ɨ́lya nyəmɛ́fwó.

Məbə́dá

12  *Mə bá ntɨ wo Artémas, gúl ja Tishik. Wó ká bá dʉ́g ŋgwɔ́l á bwo mə wɔ́ɔ́s nûŋ, wo ɔ bá lɛɛl zə kwey mə Nikopolis, nəcé cínɔŋg wə́ mə́ mə́ cɛ̧ɛ̧lə nə́ mə kə́ cɨ́ŋgʉli ŋkwân yɛ́. 13  *Wo ɔ sɔ̧́ nə́ sâ í bə́g kú fúfə lwóya bwə́ jɔ́w nə́ Zénas yɛ́, bá Apolos njɔɔnd bwə́ é sá yííd. 14  *Í jɨɨ nə́mə́ nə́ omínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ bwə́ jɨ́ɨ́gʉ́g dʉ́lə shimal sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, dʉ ju míkʉ́lə́ mí wɔ́ɔ́s mə́shɨɨgá myá shú nə́ bwə́ bə́g kú fúfə mpúmə́. 15 Buud bɛ̂sh sə́nɔ́ŋ bʉ́sə wa wá bwə́ ŋgə bə́dá wo. Wo ɔ bə́da óshwə́ bʉ́sʉ́ sə́nɔ́ŋ sə́ bɨ́ nə búgə́ ŋgwûd wá.

Zɛmbî kə́ sá bɨ́ bɛ̂sh mpaam.

* 1:1 muud lwámá: 1Tm 2.7

* 1:2 1Pr 1.3-5; Gal 3.6, 17-18

* 1:3 3.4; fwála í á wɔ́ɔ́s: 1Tm 2.6

* 1:4 Titus: 2Kr 2.13; mwân waamə̂: 1Tm 1.2

* 1:5 Mis 14.23

* 1:6 1Tm 3.2-7; 1Pr 5.1-4

* 1:9 2.1; 1Tm 1.10

* 1:10 3.9-11; 1Tm 1.3-7

* 1:10 1Tm 1.6

* 1:11 1Tm 6.5; 2Tm 3.6

* 1:13 2Tm 4.2

* 1:14 3.9; 1Tm 1.14

* 1:15 1Tm 1.5; Mat 15.11; Rom 14.14, 20

* 1:16 2Tm 3.5; 1Yn 2.4

* 2:1 Ifz 5.21–6.9;

* 2:1 1Tm 1.10

* 2:2 1Kr 13.13

* 2:3 1Tm 3.11; 1Pr 3.1-5

* 2:5 Ifz 5.22-24

* 2:6 1Yn 2.14

* 2:7 1Tm 4.12; Flp 3.17

* 2:8 1Pr 2.15

* 2:9 1Tm 6.1-2

* 2:10 3.4

* 2:12 Ifz 1.4; 1Yn 2.16

* 2:13 1Kr 1.7; 1Te 1.10

* 2:14 3.14; MmN 19.5; Eze 11.20; Gal 1.4; Ifz 2.10; 1Tm 2.6; Heb 13.12; 1Pr 2.9; 1Yn 3.16

* 3:1 Rom 13.1-7; 1Pr 1.13-17

* 3:3 1Kr 6.11; Ifz 5.8

* 3:4 1.3; 2.10-11; 1Tm 1.1; 2.3; 4.10; Tit 3.6

* 3:5 Yuá 3.5; Rom 6.4; Ifz 2.8-9; 5.26; 2Tm 1.9; 1Pr 1.3

* 3:6 Rom 8.9-16; 1Kr 6.11; Gal 5.25; Cʉgye: 2.13; Flp 3.20; 2Tm 1.10; Tit 3.4; 2Pr 1.11; 1Yn 4.14

* 3:7 Rom 3.24

* 3:9 1.10-16

* 3:9 1.14; 1Tm 1.4

* 3:9 Oyúdɛn bwə́ á dʉ baagʉlə məbyɛ̂l máŋ micilyá, dʉ lɔ̧́ micilyá myɔɔŋg mísɔɔn, sâ jɔɔŋg wə́ Pwôl ŋgə́ ban na yí.

* 3:10 Mat 18.15-17

* 3:12 Tishik: Kol 4.7-8

* 3:13 Apolos: 1Kr 1.12

* 3:14 2.14; 2Kr 8.8-9; Gal 5.22; Ifz 4.28; Kol 1.10

Fʉlmɔ̂ŋ

Kálaad Pwôl nyə́ á cilə Fʉlmɔ̂ŋ yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad mə Pwôl shú mə́ Fʉlmɔ̂ŋ yí

Fʉlmɔ̂ŋ nyə á bə fwámɛ́ múúd, nyə á ka cɛ́nd kuú njɔɔnd búgʉla Yésus, je bə Dɔ̧ á Kolósia dɨ̂. Nyə á bə shwə́ mə Pwôl (v. 1). Lwaá dɛ́ Onezîm í á ka túb nyə, ka kə bwəma nə Pwôl, Pwôl nyɛ njúl mímbwug dɨ̂. Onezîm nyə á ka nə́mə́ zə bə krîstɛn. Pwôl mú ka zə ŋwa cígʉ́lá nə́ a nyiŋg kənd nyə wə́ mása yé, a ka cilə mása wɔɔŋg kálaad ɛ́ga, nə́ a lə́gʉ́g Onezîm.

Pwôl mə tɛ́ɛ́d fwo bə́da Fʉlmɔ̂ŋ nə buud bə́nɔ́ŋ bwə́ ŋgə́ ji wá (1-3), a mú yə Zɛmbî akíba nə búgə́ nə zɛ́ny Fʉlmɔ̂ŋ jɨ́ nə ndɨ́ yí (4-7). Nə́ ndɛɛ́, a mú ka jaaw sâ á ŋgə jɨɨ nə́ Fʉlmɔ̂ŋ sáág lwaá dɛ́ Onezîm yí (8-22). Mə́bə́dá mâ məshíné dɨ, Pwôl ŋgə cwééd zhwog buud á ŋgə́ nə́mə́ nə cwééd kálaad á Kolósia dɨ́ wá, jɨ́ nə ŋkul bə nə́ Onezîm wə́ nyə á kə nə okálaad obá bɛ̂sh, nə nyɔɔŋg á Kolósia, nə yé mə Fʉlmɔ̂ŋ.

Ja wó lɔ̧́ kálaad mə́ Fʉlmɔ̂ŋ yí, wo dʉ́g nə́ Pwôl nyə á mpu ŋwa shwə́ yé Fʉlmɔ̂ŋ nə mətag: kú yɨ́ɨ́mbʉ́li nyə nə tɔɔ sâ, kú yə nyə ŋkúmba wáda, a ŋgə́ mpu nə́ Fʉlmɔ̂ŋ jɨ nə ŋkul ban sâ á ŋgə́ cɨ nyə yí. Pwôl mə lwó nə́, cɛɛlí Krîst nyə á cɛɛl sə́ yí, í ŋgə fɛɛn sə́ məŋkɛnya ŋgə kwambʉlə wɔ́ŋgɔ́ mpə́dʉ́gá sə́ buud.

1

Məbə́dá

1  *Mə Pwôl wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga, mə muud jɨ́ mímbwug dɨ́ nəcé ŋgə́lə sɛ̂y nə *Krîst Yésus yɛ́. Sá mwááŋg Timotê sə́ ŋgə cilə wo, abábə wúsʉ́ Fʉlmɔ̂ŋ, wo muud ŋgə́ nə́mə́ bə́dʉga nə sə́ ŋgə́lə sɛ̂y nə Yésus yɛ́. 2  *Sə́ mə́ cilə nə́mə́ mwááŋg-shilə wúsʉ́ Afiya, nə Arship muud gwooŋg wúsʉ́ ŋgə́lə lúmbʉli dɔɔmb. Sə́ mə́ cilə nə́mə́ *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla í dʉ sɛɛŋgya Fʉlmɔ̂ŋ dɨ́ njɔ́w yí. 3 Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ Zɛmbî bá Cwámba Yésus-Krîst bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ.

Fʉlmɔ̂ŋ nyə á bə nə fwámɛ́ cɛɛlí nə fwámɛ́ búgə́

4  *Mə́ dʉ yə Zɛmbî waamə́ akíba ja jɛ̂sh mə́ tə́dʉ́gá wo mə́dɨ́ mə́jəgʉla dɨ́ yí. 5  *Mə́ dʉ yə Zɛmbî akíba ntɔ́ nəcé mə gwág nə́ wo ŋgə kə shwóg nə búgʉ́lálə Cwámba Yésus, wo ŋgə́ nə́mə́ lwó nə́ wó cɛɛl búúd bɛ̂sh Zɛmbî nyə a mə́ fɛ́ɛ́sh wá. 6  *Mə ŋgə jəgʉla nə Zɛmbî nə́ búgə́ í ŋgə́ sɛɛŋg shwə́ yí í wúmə́g, wo mpúg bímbí lʉ́ mə́nywa *Krîst mə́ sá sə́ má. 7  *Mwaaŋg, mə ámə bul bə nə məshusʉg, nyúul bul bə mə nə ŋkul nə dʉ́gʉ́lə nda cɛɛlí gwô í mə́ lʉlʉshi okrîstɛn mənyúúl nə́.

Fʉlmɔ̂ŋ nyíŋgəg ŋwa Onezîm

8  *Nə́ ndɛɛ́, mə jɨ nə zhɨɨ́ kwoŋ mə́ *Krîst dɨ́ nə́ mə yɨ́ɨ́mbʉ́líg wo nə́ wo sáág gúl sâ. 9  *Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, mə́ yida tɛ́ɛ́g wo məbwə̂ nəcé cɛɛlí Zɛmbî ŋgə́ yə sə́ yí, mə Pwôl, cwúcwúúl múúd ɨɨ́, mə njúl nyiŋgə bə mímbwug dɨ́ ja gaád nəcé mə ŋgə́lə sɛ̂y nə Krîst Yésus. 10  *Mə tɛ́ɛ́g wo məbwə̂ shú mə́ Onezîm. A músə mwán mə ámə byá cʉg krîstɛn dɨ́ mə njúl wa mímbwug dɨ́ yɛ́. 11 Nyə a shígɛ́ fwo dʉ bə wo nə mfíí ja bɨ́ná bɨ́ á fwó dʉ cʉgə yí; jaá ga dɨ, a músə shwə́ bɛ̂sh nə mfíí.

12 Mə́ nyiŋg nyə nə́ a nyíŋgəg zə wódɨ́, a ŋgə zə tâŋ nda gúl kʉ́l nyúúl jâm. 13  *Mə ámə nywá yidá jɨɨ nə́ a jíg wa mə́dɨ́ koogʉ́ té mə́ jɨ́ mímbwug dɨ́ nəcé Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl yí, a ŋgə́g nə sɛ̂y nə mə jilá gwô dɨ̂. 14  *Njɨ, mə shígɛ́ cɛɛl nə́ mə sá gúl sâ shwə́ nda fwo bə cʉ́ŋ; mə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ wo sáág mənywa yɨ́ɨ́mbʉ́líd, í jɨɨ nə́ wo sáág nə jɔ̧jɔ̧ lâm. 15 Jɨ́ nə ŋkul bə nə́ Onezîm nyə a béégya nə wo bʉ́baalɛ́ fwála shú nə́ wo nyíŋgəg lə́g nyə kandʉgə kandʉgə. 16  *Nyə ányiŋgəyɛ́ ná bə wo lwaá, nyə é ntɔ̧ lwaá, nyə é bə wo *mínyɔŋʉ̂ wó búl cɛɛl yɛ́. A mə́ bə mə abábə, nyə é nyiŋgə bul bə shú dwô dɨ̂; nəcé, a jɨ fwo bə múúd woó, a mə́ nyiŋgə bə krîstɛn nda wo.

17 Gwə́ wə́ mə́ cɛ́ɛ́l cɨ nə́, ŋkí wo mpú nə́ mə jɨ wo shwə́, ŋwaág Onezîm nda wó jɨ́ nə ŋkul ŋwa mə nə́. 18 Ŋkí nyə á byaagʉlə nə wo, ŋkí ntâg nə́ a jɨ nə wo mpwə́lá, lɔ̧́g nə́ mə wə́ mbíd wo nywo. 19  *Mə Pwôl mə ŋgə cilə nə mbwə́ wâm nə́ mə bá jə́na wo mpwə́lá nyɔɔŋg; mə abʉ́lɛ́ cɛɛl nyiŋgə jaaw wo nə́ cʉg gwô jɨ nə́mə́ wo mpwə́lá wó mbíd mə yí. 20 Nə́ ndɛɛ́ mwaaŋg, ság mə kwííndyá mə́ ŋgə́ jî wo nɨ jínə́ mə́ Cwámba dɨ̂; nə́mə́ nda shwə́ bɨ́ ókrîstɛn nə́, səlʉg mə lâm shí.

21 Mə ŋgə cilə wo kálaad ɛ́ga mə njúl nə búgə́ nə́ wo é sá sâ mə́ ŋgə́ jɨɨ nə́ wo sáág yí; mə mpú nə́ wo é sá mə isâ cɔ̧́ jínɨ. 22 Mə́ jɨɨ nə́mə́ nə́ wo kwámbʉləg mə bwágə́, mə ŋgə dʉ́g nə́ shé wál bá zə nyiŋgə dʉ́gyá, məjəgʉla mʉ́n mə́ ŋgə gwɨ́ɨ́g.

Məbə́dá

23  *Ipafras muud sá jɨ́ mímbwug dɨ́ nəcé ŋgə́lə sɛ̂y nə *Krîst Yésus yɛ́ ŋgə bə́da wo. 24  *Buud ɔ́ gwooŋg ísɛ́y bâm Márkus, nə Aristárʉg, nə Démas, nə Lúkas bwə́ ŋgə nə́mə́ bə́da wo. 25  *Mpaam mə Cwámba Yésus-Krîst í jíg bɨ́dɨ́.

* 1:1 Timotê: 1Kr 4.17

* 1:2 Rom 16.5 Arship: Kol 4.17

* 1:4 Rom 1.8

* 1:5 1Te 3.6

* 1:6 Flp 1.9; Kol 1.9-10

* 1:7 Rom 12.10; 2Kr 7.4; Heb 13.1

* 1:8 1Tm 6.1-2

* 1:9 mímbwug 1; Ifz 3.1

* 1:10 Onezîm: Kol 4.9 mwán: 1Tm 1.2

* 1:13 Flp 2.30

* 1:14 2Kr 9.7; 1Pr 5.2

* 1:16 1Kr 7.22; 1Tm 6.2

* 1:19 1Kr 16.21

* 1:23 Ipafras: Kol 4.12

* 1:24 Márkus: Mis 12.12; 2Tm 4.11 Aristárʉg: Kol 4.10 Démas, nə Lúkas: Kol 4.14

* 1:25 Gal 6.18

Wəhebʉrə̂

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kálaad bwə́ á cilə Wəhebʉrə̂ yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad Wəhebʉrə̂ yí

Muud yɛ̂sh mə mpú shimal lɔ̧̂ kálaad ɛ́ga yɛ́ nyə e tə́dʉga nə́ í cúgɛ́ kálaad, í yidá bə bwiiŋgʉ́lə míláŋ mí Zɛmbî. Mətɛ́ɛ́dʉ́lé mə́sə, kú nə muud mə cílə yɛ́, kú nə muud bwə́ cílə yɛ́. Njɨ məbə́dá mə́sə́ ímpánzə́ yâ məshíné mə́ lúu 13 wə́ mə́ sá nə́ muud mpúg nə́ jísə kálaad nə́ bwə́ á kənd buud.

Muud nyə á cilə yɛ́ ŋgə bándʉlə okrîstɛn nə́ bwə́ kú nyiŋgə kənd mítə́dʉ́gá Mə́cɛ̧ɛ̧́ mə́ Moyîz dɨ̂. A ka ŋgə lwó bwo nə́ cʉg mə Krîst nə isɛ́y byé í ntɔ̧ sâ jɛ̂sh búúd bʉ́sə́ nə ŋkul tə́dʉga nə́ í dʉ cʉg búúd yí.

Kálaad mə́ bwey na nə́mə́ lwó mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd nə́ Zɛmbî nyə a lwóya sâ á jísə́ yí wə́ Yésus-Krîst (1.1-3). Kálaad ɛ́ga jɨ nə fwámɛ́ məma mə́ŋkɔw məlɔ́ɔl:

(1) Krîst mə jág bul ntɔ̧ sâ jɛ̂sh (1.4–10.18).

(2) Olɔ̧́ye bwə́ nádag búgə́d (10.19–12.11).

(3) Baalɛ́ mə́cwûŋ nə ibwádán (12.12–13.25).

1

Zɛmbî ŋgə lésha nə buud nə zhɨɨ́ a Mwân yé

1 Yág ɨɨ́, Zɛmbî nyə á dʉ lás nə odâ ija ija, mimbií mimbii nə zhɨɨ́ á *buud ɔ mícúndə́ bɛ́. 2  *Nə́ ndɛɛ́, mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lâ mə́ga dɨ, a mə́ lás nə shé nə zhɨɨ́ a Mwân yé. Mwân yé wɔɔŋg wə́ nyə á balan nə ndɨ́ sálə shí nə gwɔ́w yɛ́; nyə a mə́ tə̂l nyə nə́ a bág lʉ́g nə isâ byɛ̂sh. 3  *A jɨ njəs í ŋgə́ zhu mílwanə́ mí Zɛmbî dɨ́ yí, a jɨ zhigîm mbɛ̧ɛ̧la mə́ Zɛmbî, a ŋgə shúgal isâ byɛ̂sh nə ciyá jé álal-ŋkul, isâ byɛ̂sh yâ shí nə gwɔ́w. Ja nyə á shîn fúb buud, yîl bwo *misə́m yí, nyə á kə ji gwɔ̂w, mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh dɨ̂.

Mwân mə́ Zɛmbî mə ntɔ̧ wə́éŋgəles

4  *A ntɔ̧ *wə́éŋgəles, jínə́ Zɛmbî nyə á gwiid nyə yí ntɔ̧ jínə́ dáŋ. 5  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə abwɛ́lɛ́ cɨ nə ŋgwɔ́l *éŋgəles nə́: «Wo jɨ Mwân waamə̂, mə mə́ byá wo múús». Nda nə́mə́ nyiŋgə cɨ nə́: «Mə é bə nyə sɔ́ɔ́ŋgʉ́, a bə mə mwân». 6  *Njɨ, ja Zɛmbî mə nyíŋgə zə jil Mwân yé a cúmbá shí ga dɨ́ yí, nyə nə́:

Wəéŋgəles ɔ́ Zɛmbî bɛ̂sh

bwə́ kúdʉ́g məmpwoombʉ́

mə́ndəlúd yə nyə gúmə́.

7  *Nyə á cɨ shú wə́éŋgəles nə́:

A dʉ sá nə́ wəéŋgəles bɛ́ bwə́ bə́g nda fʉfə̂,

a sá nə́ osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ bwə́ bə́g nda ŋgwiilɛ kuda.

8  *Njɨ nyə á cɨ shú mə́ Mwân yé nə́:

Yé Zɛmbî, ijwûga byô í bá ji kú nə zhúgə́.

Otʉ́təlí wə́ bwə́ ŋgə́ lwó nə wo ŋgə jwú nə faan dwô.

9 Wo á cɛɛl otʉ́təlí, wo mpii fúlú a kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧;

sâ jɔɔŋg wə́ jɨ́ nə́, yé Zɛmbî,

Zɛmbî woó nyə a gwáágʉlə wo məwúdə mə́ mə́shusʉg;

ntɔ́ jɨ nə́ nyə á yə wo cé í ntɔ̧́ búúd ɔ gwooŋg bwô yí.

10  *Zɛmbî nyə á cɨ nə́mə́ nə́:

Yé Cwámba, mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé dɨ, wo wə́ wo á fwɔ̧ shí,

wo a sá nə́mə́ joŋ nə məbwə́ mwô.

11 Isâ byɔɔŋg byɛ̂sh í bá shîn,

njɨ wɛɛ njul kú nə zhúgə́;

byɛ̂sh í bá bə íbwoodʉ́ nda mikáándə́,

12 wo bá báág byo nda bwə́ dʉ báág jud nə́.

Haaw. Í bá shîn cɛ́nd nda káándə́.

Njɨ wɛɛ wo njúl njɨ mbií ŋgwûd,

mimbú myô kú bwɛlɛ shîn.

13  *Zɛmbî nyə abwɛ́lɛ́ nə́mə́ cɨ nə ŋgwɔ́l éŋgəles nə́:

Jig shí wa mə́dɨ́ mbwə̂ məncwûm

kə wɔ́ɔ́s ja mə é culʉshi mízhízhíŋ myô,

mí bə wo sâ wó dʉ tə̂l mə́kuú yí!

14  *Wəéŋgəles bâŋ ná wə́ ozə́? Ŋgaá bɛ̂sh bʉ́sə mishíshim mí ŋgə́ sɛ̂y nə Zɛmbî, Zɛmbî ka dʉ kənd bwo nə́ bwə́ kə́g ŋgə kwíínd buud bwə́ bá ŋwa cʉg tâŋ ilʉ́gí Zɛmbî mə bá yə sə́ yí?

2

Zɛmbî mə́ cʉg shé

1  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, í bul jɨɨ nə́ shé mpúg wá mílúú sâ bwə́ á jaaw shé yííd, ŋkwaŋgá sə́ á bá kwab zhɨ́ɨ́. 2  *Shé mpúgá nə́ kɛ́ɛl *wə́éŋgəles bwə́ á zə nə ndɨ́ yág yí, í á bə álal-ŋkul; muud yɛ̂sh nyə á caam məcɛ̧ɛ̧, nda bísh dwo yɛ́, nyə a shí bwəma nə intʉ́gʉ́lí í á jəla yí. 3  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, shé mə́ ká bə kú bísh shísha məma cʉg bwə́ ŋgə́ jaaw shé yí, shé nda bá bwɛlɛ faam. Cwámba nyəmɛ́fwó wə́ nyə a tɛ́ɛ́d jaawʉ́lə láŋ á cʉg jɔɔŋgʉ̂, buud bwə́ á gwág nə nyə wá bwə́ mú zə báásʉlə shé wə. 4  *Shú lwólə nə́mə́ nə́ kɛ́ɛl dɔɔŋg dʉ́sə fwámɛ́ kɛ́ɛl, Zɛmbî nyəmɛ́fwó nyə a wééshʉli isâ í ntɔ̧ buud ŋkul yí, nə *isâ í mímbʉ́gú nə *məshimbá mimbií mimbii. A mú nə́mə́ yə bwo idáás Shíshim mə́ dʉ dáás búúd yí, nda nyə á cɛɛl nə́.

Yésus, Mwân mə́ Zɛmbî nyə á zə bə muud

5 Haaw. Kala búúd sə́ ŋgə́ cɨ nə́ í bá bə yí, wəéŋgəles dɨ́ bwə́ bá jwú nə gwo, Zɛmbî nyə a shígɛ́ sá nə í bág bə ntɔ́. 6  *Í yidá bə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Yé Zɛmbî, wo ŋgə tə́dʉga muud nəcé a jɨ jɨ́?

Wo ŋgə kweemb kukwumʉga múúd nəcé í bə́lə jɨ́?

7 Wo mə́ səl nyə shí fúfwála, cɔ̧́ wəéŋgəles.

Nə́ ndɛɛ́, wo mə́ sá nə́ a ŋkə́nʉwag, a bə́g nə gúmə́ nda cî.

8  *Wo mə́ wá ísâ byɛ̂sh mə́nyámá mə́ múúd dɨ̂.

Haaw. Sálə Zɛmbî mə́ sá nə́ a jwúg nə isâ byɛ̂sh yí, tɔɔ sâ ŋgwûd nə ŋgwûd í alʉ́gɛ́. Njɨ, shé cugɛ́ nə ŋkul fwo dʉ́g ja gaád nə́ a ŋgə jwú nə isâ byɛ̂sh. 9  *Njɨ, sâ shé mú ŋgə dʉ́g yí jɨ́ nə́, Yésus muud Zɛmbî nyə á səl shí fúfwálá cɔ̧́ wə́éŋgəles yɛ́, a mú ŋgə ŋkənʉwa, a njúl nə gúmə́ nda cî, nəcé nyə á jug nə́ ndɛɛ́ a yə. Nyə á zə cé buud bɛ̂sh, lwóyálə mpaam Zɛmbî nyə á baam nə bwo yí.

10  *Zɛmbî wə́ nyə a tɛ́ isâ byɛ̂sh, nyə wə́ ŋgə́ sá nə́ byɛ̂sh í ŋgə́g nə kyey mpwogɛ́, nyə nə́mə́ wə́ nyə á jɨɨ nə́ ncúlyá zhwog bwân bɛ́ bwə́ ŋkə́nʉwag məŋkənʉwa mɛ́. Í á ka jəla nə́ a sáág nə́ micúŋ mí bííg Yésus muud nyə á juw zhɨɨ́ nə́ bwán ɔ́ Zɛmbî bwə́ bííg cʉg yɛ́, micúŋ myɔɔŋg mí mú mɛɛl sá nə́ Zɛmbî jílʉg nyə jiya í á jəla nə nyə yí. 11  *Ntɔ́, nə Yésus muud ŋgə́ sá nə́ buud bwə́ bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd yɛ́, nə buud á ŋgə́ sá ntɔ́ wá, bɛ̂sh bʉ́sə nə shug ŋgwûd. Gwə́ wə́ á jɨ́ kú gwág shwôn jɔ́wʉ́lə bwo nə́ omínyɔŋʉ̂ bɛ́ yí. 12  *Ntɔ́ wə́ á cɨ́ nə́:

Mə bá dʉ bwiiŋg ómínyɔŋʉ̂ bâm bímbí lʉ́ múúd wo jɨ́ yí,

mə sɛy wo isʉsa i gúmə́ ja bwə́ sɛ́ɛ́ŋgyá nə́ bwə́ gúmal wo yí.

13  *A nyiŋgə nə́mə́ cɨ nə́:

Mɛɛ jâm jʉ́gʉ́wé jɛ̂sh í bá bə nyə́dɨ́.

Nyə nə́mə́ nə́: «Mə wə́ ɛ́ga, nə bwân Zɛmbî nyə á yə mə wá». 14  *Nda jɨ́ nə́ bwân á ŋgə́ cɨ ɔ́nɨ bʉ́sə nə mishwun nə məcií nə́, Yésus nyə á ŋwa nə́mə́ nyúul muud, a bə nə mishwun nə məcií shú nə́ a yə́g, shwɨy dɛ́ mú culʉshi ŋkûl mə Njwû məjamb, nyɛ muud nyə á ŋgə kyey nə shwɨy yɛ́. 15  *Nyə á yə ntɔ́ shú nə́ a yîl búúd bɛ̂sh mə́nyámád, nəcé bwə́ á ŋgə cʉgə ŋkúmba cʉg njɨ ŋgə́lə fúndə shwɨy, cʉg mə́nyámá. 16  *Í mə́ mpu nyîn nə́ Yésus nyə a shígɛ́ zə kwiid wə́éŋgəles; nyə á yida zə kwiid mpwoŋ buud mə́ *Abʉraham. 17  *Sá jɔɔŋg wə́ í á sá nə́ a cɛ́ndʉ́g bə nda omínyɔŋʉ̂ bɛ́ məzhɨɨ́ mɛ̂sh, shú nə́ a bə́g bwo fwámɛ́ Ajəlácɨ á ofada mə gwág bwo cɛy lámʉ́d yɛ́, á sá ísɛ́y váál Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí. A jɨ Ajəlácɨ á ofada nə́ a sáág *mə́túnʉga, yîl búúd *misə́m myáŋ. 18  *Yésus jɨ nə ŋkul kwíínd búúd mə́bwə́bʉ́lán mə́ ŋgə́ fwágʉsə məkuú shí wá, nəcé nyəmɛ́fwó nyə á fwo nə́mə́ bwəma nə məbwə́bʉ́lán, nyə á jug.

3

Yésus-Krîst mə́ ntɔ̧ Moyîz

1  *Nə́ ndɛɛ́ yé míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mí ómínyɔŋʉ̂ bâm, bɨ́ buud Zɛmbî nyə a mə́ nə́mə́ jɔ̂w nə́ bɨ bág ŋwa ŋkɔw cʉg á gwɔ́wʉ́d wá, kəndʉgá mitə́dʉ́gá wə́ Yésus. Nyə wə́ sə́ ŋgə́ magʉlə tâm buud nə́ a jɨ́ *muud lwámá mə́ Zɛmbî, a njúl Ajəlácɨ á ofada yɛ́. 2  *Nyə á sá isɛ́y byé váál í á kwaga mísh mə́ múúd nyə á ntɨ nyə yí, nə́mə́ nda Moyîz nyə á kyey nə njɔ́w búúd mə́ Zɛmbî wɛ̂sh váál í á kwaga yí nə́. 3 Mpugá nə́ Zɛmbî nyə a dʉ́g nə́ Yésus mə́ jəlá nə bul ŋwa gúmə́ ntɔ̧ Moyîz, nə́mə́ nda múúd mə lwɔ̧́ njɔ́w mə́ dʉ ŋwa gúmə́ ntɔ̧ njɔ́w wə́mɛ́fwó nə́. 4 Bɨ mə mpú nə́ njɔ́w wɛ̂sh í dʉ bə nə muud nyə́ ámə lwɔ̧̂ yɛ́; njɨ, Zɛmbî wə́ mə́ dʉ lwɔ̧̂ ísâ byɛ̂sh. 5 Moyîz nyə á kyey nə njɔ́w búúd mə́ Zɛmbî wɛ̂sh váál í á kwaga yí. Nyɛ, nyə á bə sɔ́ɔl məsáal, ŋgə̌lə lwó nə́ sâ Zɛmbî mə bá jaaw búúd yí í bá bə bʉ́bə́lɛ́. 6  *Krîst ŋgə sá isɛ́y byé váál í kwága yí. Nywá jɨ Mwân á njɔ́w mə́ Zɛmbî. Njɔ́w mə́ Zɛmbî wɔɔŋg wə́ shé, ŋkí shé mə́ kə́ nə iŋkáŋ shwóg, kə nə́mə́ shwóg nə ŋgə̌lə bə nə milúú nə́ sáŋ nəcé sə́ ŋgə bwánd nyə nə búgə́.

Zɛmbî mə́ dʉ yə búúd bɨ́ nə búgə́ wá wogá

7  *Gwə́ wə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə cɨ yí, nə́:

Ŋkí bɨ mə gwág kə́l dɛ́ múús ɨɨ́,

8  *kúgá sá nʉ́ŋ

nda ja búúd bwə́ á sá miŋgáádə́ yí.

Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, buud bwə́ á kə nə məkʉgʉlʉ

wə́ Zɛmbî nûŋ shí a shwééshá dɨ̂.

9 Osɔ́ɔ́ŋgʉ́ bʉ́n bwə́ á shweenzh mə cínɔŋg

nə́ bwə́ dʉ́g sâ mə́ é sá yí.

Bwə́ á shweenzh mə, í njúl nə́ bwə́ á shí dʉ́g

ísâ mə́ á sá bwo 10 tâŋ mimbú məwûm mə́nɔ̧̂ yí.

Nda bwə́ á dʉ she nə́ bwə́ dʉ́g sâ mə́ é sá yí nə́,

mə á nyada nə kala búúd jɔɔŋgʉ́,

mə mú cɨ nə́: «Bʉ́sə ja jɛ̂sh njɨ dʉ́lə wush;

bwə́ afwóyɛ́ mpu zhɨ́ɨ́ mə́ ŋgə́ lwó bwo yí».

11  *Mə mú ka kɛɛn nə mpimbə nə́:

«Bwə́ ábʉ́lɛ bwɛlɛ kumə

kʉ́l mə á kwəmʉsa bwo wogá yí».

12 Bwaaŋg, bɨ ɔ́ bɛy nə́ ŋgwɔ́l múúd gwooŋg wʉ́n bə́g nə bɔ́w-bɔ̂w lâm, lâm á kú nə búgə́ nə́ ndɛɛ́ a mú yid kwoŋ nə Zɛmbî á kuwô. 13 Yidagá dʉ sá nə́, jwɔ́w dɛ̂sh búúd bɨ́ nə ŋkul jɔ̂w nə́ «múús» yí, ŋgwɔ́l cwîny ŋgwɔ́l, ŋgwɔ́l cwîny ŋgwɔ́l. Dʉgá sá ntɔ́ shú nə́ *sə́m í nda bá shɨɨg tɔɔ muud á bɨ́dɨ́ gwooŋg nə́ ndɛɛ́ nyâŋ mú bə nə nʉ́ŋ. 14  *Nəcé shé músə *Krîst buud ɔ́ gwooŋg bɛ́, ŋkí shé mə́ bii búgə́ məbwə́ mə́bá kə wɔ́ɔ́s mə́shínéd, nə́mə́ nda shé á tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd nə́. 15 Shé kúgá wusa nə́ jísə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Ŋkí bɨ mə gwág kə́l dɛ́ múús ɨɨ́,

kúgá sá nʉ́ŋ

nda ja búúd bwə́ á sá miŋgáádə́ yí.

16  *Ozə́ bâŋ bwə́ á gwág kə̂l mə́ Zɛmbî nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú sá míŋgáádə́ wá? Ŋgaá í á bə buud bɛ̂sh Moyîz nyə a wú nə ndɨ́ Igîpten wá? 17  *Ozə́ Zɛmbî nyə á nyada nə ndɨ́ tâŋ mimbû məwûm mə́nɔ̧̂ wá? Ŋgaá í á bə buud bwə́ á sə̂m nə́ ndɛɛ́ mimbimbə myáŋ mí mú ŋgə mpʉ́ŋgʉli shí a shwééshád wá? 18  *Ozə́ nyə á kɛɛn nə́ bwə́ ábʉ́lɛ bwɛlɛ kumə kʉ́l nyə á kwəmʉsa bwo wogá yí? Ŋgaá í á bə buud bwə́ á sá nyə miŋgáádə́ wá? 19 Haaw! Shé mə́ dʉ́g na nə́ bwə́ á shígɛ́ kumə kʉ́l Zɛmbî nyə á kwəmʉsa bwo wogá yí nəcé jɨ́? Nəcé bwə́ á ban nə́ bwə́ abúgʉ́láyɛ́.

4

Shé á jə́láyɛ́ nə shúb wogá mə́ Zɛmbî

1 Zɛmbî nyə á bwey kaag nə́ a bá sá nə́ buud bwə́ yɔ́wʉlag; ŋkaagə́ nyɔɔŋg nyɨ́ ná. Bɨ ɔ́ ka bɛy nə́ ŋgwɔ́l múúd á gwooŋg jɨ́n bág shúb wogá jɔɔŋg. 2 Shé á shí nə́mə́ gwág kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî nda bwo. Njɨ, wáŋ gwágʉ́lə bwə́ á gwág yí í á shígɛ́ kwíínd bwo tɔɔ sâ, nəcé bwə́ á shígɛ́ *búgʉla sâ bwə́ á gwág yí. 3 Shé báá obúgʉla shé mú ŋgə yɔwʉla, kú bə bwo, nəcé nyə á cɨ shú dáŋʉ́d nə́:

Mə mú ka kɛɛn nə mpimbə nə́:

«Bwə́ ábʉ́lɛ bwɛlɛ kumə

kʉ́l mə á kwəmʉsa bwo wogá yí».

Zɛmbî nyə á cɨ ntɔ́ í njúl nə́, ja nyə á fwɔ̧ shí nə gwɔ́w yí, nyə á shí shínal ísɛ́y byé byɛ̂sh. 4  *Shú sâ í dʉ́gyá nə jwɔ̂w á zaŋgbá yí, sə́ mə́ mpú nə́ Zɛmbî nyə á cɨ gúl kʉ́kʉ́lʉ́d nyə́dɨ́ kálaad dɨ́ nə́: «Zɛmbî nyə á ka yɔwʉla nə isɛ́y byé byɛ̂sh jwɔ̂w á zaŋgbá». 5  *Gwə́ nə́mə́ wə́ á cɨ́ wa jíga kʉ́kʉ́lʉ́d nə́: «Mə abʉ́lɛ́ bwɛlɛ sá nə́ bwə́ yɔ́wʉlag». 6 Ntɔ́ jɨ nə́ cígʉ́lá í bwey bə nə́ Zɛmbî mə bá sá nə́ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ yɔ́wʉlag. Njɨ, buud bwə́ á tɛ́ɛ́d gwág kɛ́ɛl wá, bwə́ á shígɛ́ yɔwʉla, nəcé məlwə̂. 7  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, Zɛmbî mə́ tə̂l dúl jwɔ̂w búúd bwə́ é cɨ nə́ «múús» yí. Nyə á zə tə̂l jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́ mimbú mí mə́ bwey bul cɔ̧́ té wulə fwála mə́ Moyîz; nyə á ka cɨ mpu mə *Dávid dɨ́ nda nyə́ ámə fwo cɨ nə́, nə́: «Ŋkí bɨ mə gwág kə́l dɛ́ múús ɨɨ́, kúgá sá nʉ́ŋ».

8  *Í á mbə̂m bə nə́ Yeshuwa nyə a sá nə́ kúl búúd í yɔ́wʉlag ja bwə́ á shîn nyíi shí á cɔ̧ɔ̧lá yí, Zɛmbî nyə a shígɛ́ nywá nyiŋgə cɨ nə́ dúl jwɔ́w lʉ́ wogá dʉ́sə. 9 Ntɔ́ mə́ lwó nə́ gúlʉ́gá wogá jísə ná shú búúd ɔ́ Zɛmbî, í njúl nda fwámɛ́ wogá Zɛmbî nyə á woga jwɔ̂w lʉ́ zaŋgbá yí. 10  *Nəcé, muud Zɛmbî mə sá nə́ a yɔ́wʉlag yɛ́, nyə é yɔwʉla nə isɛ́y byé byɛ̂sh nə́mə́ nda Zɛmbî nyə á yɔwʉla nə byé nə́. 11 Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, shé wágá məŋkul nə́ shé bág yɔwʉla nda Zɛmbî nyə á kaag nə́; shé wágá məŋkul shú nə́ muud nda bá shúb nəcé sálə mbií mə́lwə̂ bwə́ á sá má.

12  *Mpugá nə́ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî mísə mikuwó, mí njúl mi aŋkál-ŋkálʉ̂. Mí dʉ bɛ́wʉli ntɔ̧ kafwɛlɛ jɛ̂sh bwə́ dʉ jɔw íkɔ́ɔ́mb íbá yí. Mí dʉ nyíi múúd nyúúlʉ́d kə kumə kʉ́l mí bɛ́ɛ́g *jîm bá *shíshim yí; mí dʉ bɛ́ɛ́g mə́bwɔ̧ɔ̧́ mə nyúúl nə óshû ɔ́ íyasə́d. Milə́sʉ́ mí Zɛmbî wə́ mí dʉ lwó ŋkí mitə́dʉ́gá nə iyuug yâ lâm, bísə́ ŋkí bɔ̂w, ŋkí bísə ŋkí nywa. 13 Kú ntâg nə tɔɔ sâ Zɛmbî nyə á tɛ́ yí jɨ́ nə ŋkul shwaaw Zɛmbî. Isâ byɛ̂sh bísə oshushwáás, ompajáá nyə́dɨ́ míshʉ́d, nyə muud mə bá sá sə́ shitɔ́g yɛ́.

Yésus jɨ wúsʉ́ Ajəlácɨ á ofada

14  *Shé mú nə wúsʉ́ shísha Ajəlácɨ á ofada nyə á lɨ́ɨ́na joŋ lʉ gwɔ́w yɛ́*, nyə wə́ Yésus, Mwân mə́ Zɛmbî. Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, shé kə́gá nə búgə́ jísʉ́ shwóg, kú bwɛlɛ tag. 15  *Nəcé, Ajəlácɨ á ofada shé mú nə ndɨ́ yɛ́, cúgɛ́ nyɔɔŋg jɨ́ nda gwág shé cɛy lámʉ́d nə tag dʉ́sʉ́ yɛ́. A yidá bə nyɔɔŋg jɨ́ nə́ nyə á bwəma nə məbwə́bʉ́lán məzhɨɨ́ mɛ̂sh nda shé, njɨ a nda sá *sə́m yɛ́. 16  *Ntɔ́, shé shíshʉ́gá Zɛmbî kúnə́-kúnə kú fúndə. Shé shíshʉ́gá nyə́dɨ́ caaŋgə́d kʉ́l á ŋgə́ lwóya mpaam yí, a gwágʉ́g shé cɛy lámʉ́d a sá shé mpaam, a kwíínd shé ja shé mə́ jɨ́ɨ́ kwííndyá yí.

5

1  *Bɨ mə mpú nə́ bwə́ dʉ fɛ́ɛ́sh múúd yɛ̂sh mə bád Ajəlácɨ á ofada yɛ́ mpə́dʉ́gá buud, bwə́ tə̂l nyə nə́ a dʉ́g sɛ̂y nə Zɛmbî shú dáŋ. A dʉ kala ísâ bwə́ yə́ Zɛmbî yí, dʉ sá *mə́túnʉga shú nə́ *misə́m myáŋ mí jímbʉ́g. 2  *A jɨ nə ŋkul mpu mícúŋ íwugʉ́lu nə minjɛ̧́-gwɔ̂w mí ŋgə́ bwəma nə ndɨ́ myá, nəcé a jɨ nə́mə́ múúd nə iləm nə́mə́ nda bwo. 3  *Sâ jɔɔŋg wə́ jɨ́ nə́, á jəlá nə dʉ sá mə́túnʉga shú jímbálʉ́lə mísə́m myâ nyəmɛ́fwó, nə myɔɔŋg myâ kúl búúd nə́mə́. 4  *Muud cugɛ́ nə ŋkul wánda jiya jɔɔŋgʉ́ wánda wándág nə́ á ŋwa gúmə́; Zɛmbî wə́ mə́ dʉ jɔ̂w búúd bwə́ ŋwá jiya jɔɔŋg wá nə́mə́ nda nyə á jɔ̂w Arɔɔn nə́.

5  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ jɨ́ nə *Krîst yɛ́. Krîst nyə a shígɛ́ wánda jiya jɔɔŋgʉ́ wánda wándág nə́ á ŋwa gúmə́; Zɛmbî wə́ nyə á yə nyə gwo, Zɛmbî muud nyə á cɨ nə nyə nə́: «Wo jɨ Mwân waamə̂, mə mə́ byá wo múús».

6  *A nyiŋgə nə́mə́ cɨ gúl kʉ́kʉ́lʉ́d nə́: «Wo jɨ fada, wo é ji jiya fada dɨ́ kandʉgə á kandʉgə nda Mɛlʉkisedɛk».

7  *Ja Krîst nyə á ŋgə cʉgə wa shí ga dɨ́ yí, nyə á dʉ bul jəgʉla, dʉ tɛ́ɛ́g Zɛmbî məbwə̂, Zɛmbî muud nyə á bə nə ŋkul sá nə́ a kú yə yɛ́. Nyə á dʉ kɨ̂m, a jɨɨ, məzhwíílɛ wɔ́ɔ́s. Zɛmbî mú gwág nyə, nəcé nyə á bə nə məgwág nə Zɛmbî. 8  *Tɛɛm bə nə́ nyə á bə *Mwân mə́ Zɛmbî, nyə á bwəma nə micúŋ, mí mú jɨ́ɨ́gʉli nyə məgwág. 9  *Zɛmbî mú sá nə́ a bə́g váál í jə́la yí. A mú bə ámə́dɨ́ á cʉg á kandʉgə kandʉgə, dʉ yə búúd bɛ̂sh bwə́ sá nyə məgwág wá. 10  *Haaw! Zɛmbî nyə á tə̂l nyə mbií Ajəlácɨ á ofada mə́ Mɛlʉkisedɛk.

Bɔ̂w ja múúd mə béégyá nə Zɛmbî yí

11 Bulya ísâ sə́ bɨ́ nə sə́ cɨ́g na yí. Njɨ, shú nə́ sə́ fɛ́ɛ́gʉ́g bɨ́ byo, í bul kwowʉla, nəcé bɨ ádɛ́ ná lɛɛl mpu gwág. 12  *Bweyʉ́lə bɨ́ á jəla nə bwey bə oyɨ́ɨ́gʉli. Njɨ, í ŋgə ná jɨɨ nə́ muud jɨ́ɨ́gʉ́líg bɨ́ isâ bwə́ jə́lá nə fwo tɛ́ɛ́d mpu mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí Zɛmbî dɨ́ yí. Í ŋgə ná jɨɨ bɨ́ mənyá mə́ bə̂l, kú bə fwámɛ́ ídʉ̂w. 13 Muud ŋgə́ ná cʉgə nə mənyá mə́ bə̂l yɛ́ nyə afwóyɛ́ wámbʉlə nda á cʉ́gəg tʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə́; a jɨ ná kʉ́kény. 14  *Njɨ, buud bwə́ á mə́ lal wá, báá wə́ bwə́ jə́lá nə fwámɛ́ ídʉ̂w, nəcé bwə́ á mə́ jɨ́ɨ́g cʉg nə́ ndɛɛ́ milâm mí á mə́ janzʉlə bwo nə dʉ́lə wá mímbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá mənywa nə məbɔ̂w.

6

1  *Nə́ ndɛɛ́, shé kə́gá shwóg, shé jɨ́ɨ́gʉ́gá isâ í Zɛmbî í jə́lá nə buud bwə́ mə́ lal búgə́d yí. Shé yɔ́wʉg dʉ́lə nyiŋgə kə mpʉ́s kə dʉ ŋwa mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí *Krîst myâ mətɛ́ɛ́dʉ́lé. Shé kúgá nyiŋgə tɛ́ɛ́d límʉ́lə límʉga ja shús. Ntɔ́ jɨ nə́ shé kúgá nyiŋgə ŋgə ŋwa minjɨ́ɨ́gʉ́lá myâ nda múúd mə jə́lá nə yîl lâm mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí shwɨy dɨ́, *búgʉla Zɛmbî nə́; 2  *nə minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí dʉ́gyá nə minduwán* nə dʉ́lə bəd búúd məbwə̂ yí; ŋkí ntâg minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí dʉ́gyá nə gwûmʉ́lə mímbimbə mí bá gwûm yí, nə sémbyé mílə́sʉ́ á kandʉgə kandʉgə yí. 3 Mbɔ̂! Shé ányiŋgəyɛ ŋgə bɛ̧ bínɨ; ŋkí Zɛmbî mə́ magʉlə, shé mə́ zə́ yida ŋwa minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí jə́lá nə buud bwə́ á mə́ lal wá yí.

4  *Bɔ́ɔ́l búúd bɨ́ nə́, məŋkɛnya mə́ Zɛmbî mə́ á shí kwan bwo, bwə́ á shí bə nə kɔw á isâ Zɛmbî ŋgə́ yə buud bɛ́ yí, bə́nɔ̂ŋ bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ á shí lə́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, 5 bwə́ á shí kagʉlə mə́nywa mâ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî, bwə́ á shí nə́mə́ kagʉlə ŋkul Zɛmbî mə bá yə búúd mwɔ̂w mə́ zág má yí. 6 Mbií búúd nɨ, ja bwə́ mə́ yid kwoŋ nə Krîst yí, muud cugɛ́ ná nə ŋkul nyiŋgə sá nə́ bwə́ nyiŋgəg kənd mílâm wə́ Krîst. Nəcé banʉ́lə bwə́ mə́ ban *Mwân mə́ Zɛmbî yí wúsə bwo nda bwə́ ŋgə nyiŋgə bwambʉlə nyə kwolós dɨ́ jáŋ ja, ŋgə nyiŋgə sá nə́ a nyíŋgəg bwəma nə shwôn tâm buud.

7 Mpugá nə́, nyúl shí í ká tag nə ompú nə́ ndɛɛ́ í kɔ̧́ ídʉ̂w, Zɛmbî bwádan nə shí nyɔɔŋg, buud bwə́ á bɛ̧ məmpəg wá bə nə mfíí. 8  *Njɨ, í ká yida kɔ̧́ íbiin-bíin nə məgwaagʉlə́, í lʉ́g kúnə́-kúnə nə́ Zɛmbî lwéémʉg nywo nəcé í cúgɛ́ nə mfíí; zhúgʉ́lá zhúgʉ́lâ, bwə́ jígal nywo.

9 Njɨ, yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, tɛɛm bə nə́ sə́ ŋgə lás ntʉ́nɨ, sə́ ŋgə mpu bʉ́bə́lɛ́ nə́ bɨ báá bɨ́ təl fwámɛ́ zhɨ́ɨ́d, bɨ ŋgə sá isâ í lwó nə́ bɨ mú nə cʉg yí. 10  *Nəcé, Zɛmbî cugɛ́ nə olɨ́lɨŋgɨ̂ nə́ a bá wusa sâ bɨ́ ŋgə́ sá yí nə mbií bɨ́ mə́ cɛ́ɛ́l nyə yí. Cɛɛlí jɔɔŋg í ŋgə nyîn nə sɛ́yʉ́lə bɨ́ ŋgə́ sɛ̂y nə buud bɛ́ wú yág zə wɔ́ɔ́s múús yí. 11 Sə́ ŋgə bul jɨɨ nə́ muud yɛ̂sh á sámbá jɨ́n yáágʉ́g nə ŋgə́lə cʉgə cʉg jɔɔŋgʉ́ cé cʉg, ja jɔɔŋgʉ́ bɨ mú bá bii ísâ bɨ́ ŋgə́ bwánd nə búgə́ nə́ í bá bə yí. 12  *Kúgá sá íkɔ́ɔ́dʉ́gʉ́; yidagá ŋgə sá nda buud bwə́ mə́ jɛ́ɛ́g mə́nyúúl wə́ Zɛmbî kú nə milámʉsa wá, bwə́ wə́ bwə́ bá bə nə kɔw lʉ́ ísâ Zɛmbî nyə á kaag bwo yí.

Ŋkaagə́ Zɛmbî nyə á kaag Abʉraham yí

13  *Ja Zɛmbî nyə á kaag *Abʉraham ŋkaagə́ yí, nyə á kɛɛn ŋkaanə́. Nda jɨ́ nə́ ŋgwɔ́l múúd cúgɛ́ fwámɛ́ múúd ntɔ̧ Zɛmbî nə́, Zɛmbî nyə á kɛɛn jínə́ dɛ́ nyəmɛ́fwó, 14 nyə nə́:

Bʉ́bə́lɛ́, mə bá bwádan nə wo,

mə sá nə́ mpwoŋ buud nywô

í búlʉg bul bulya.

15 Abʉraham nyə á ka nə́mə́ bwánd ŋkaagə́ nyɔɔŋgʉ́ nə lâm jísɔ́w nə́ ndɛɛ́, í mú nə́mə́ bə nda Zɛmbî nyə á kaag nyə nə́. 16  *Ja múúd mə́ dʉ kɛɛn ŋkaanə́ yí, á dʉ kɛɛn múúd jɨ́ fwámɛ́ múúd ntɔ̧ nyə yɛ́, ŋkaanə́ mú jâ, muud kú ná sá mə́shwán. 17 Ntɔ́, Zɛmbî nyə á cɛɛl nə́ buud bwə́ á lʉ́g nə isâ nyə á kaag yí bwə́ mpúg nə́ nyə abʉ́lɛ nyiŋgə cɛ́nd cígʉ́lá á mə́ ŋwa yí, a mú kɛɛn ŋkaanə́. 18  *Nə́ ndɛɛ́, nə ŋkaagə́ Zɛmbî nyə á kaag yí, nə kɛɛnʉ́lə nyə á kɛɛn bʉ́bə́lɛ́ yí, ŋgwûd nə ŋgwûd á na í cúgɛ́ nə ŋkul salan, nəcé Zɛmbî cugɛ́ nə ŋkul bwiiŋg íjɔ̧́ɔ̧́. Nyə á kaag, a nyiŋgə́ kɛɛn bʉ́bə́lɛ́ nəcé jɨ? Í á bə shú nə́ mənyúúl mə́ lálʉg shé buud shé mə́ kə shwaaw nyə́dɨ́, ŋgə bwánd sá á mə́ kaag shé wá. 19  *Bwándʉ́lə shé ŋgə́ bwánd nə búgə́ wɔɔŋgʉ́, wúsə shé shwamá shú nə́ lâm nda ŋkúŋkulə. Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, shé mə́ bá kumə kʉ́l Zɛmbî jísə́ yí, lɨ́ɨ́nálə kə mpʉ́sə sanda†. 20  *Wu wə́ Yésus nyə á kə shé shwóg kə nyíi shú dʉ́sʉ́ yɛ́. A músə Ajəlácɨ á ofada á kandʉgə kandʉgə nə́mə́ nda Mɛlʉkisedɛk nyə á bə nə́.

7

Mɛlʉkisedɛk

1  *Mɛlʉkisedɛk sə́ ŋgə́ cɨ ɛ́nɛ nyə á bə njwú-buud á Salɛm, a njúl nə́mə́ fada mə́ Zɛmbî á gwɔ́w-gwɔ̂w. *Abʉraham nyə á kə lúmbʉli dɔɔmb nə bɔ́ɔ́l ójwú-buud, a mú ntɔ̧ bwo. Ja nyə á ŋgə nyiŋgə yí, Mɛlʉkisedɛk nyə á kə bwəma nə nyə zhɨ́ɨ́d kə bwádan nə nyə. 2 Ja jɔɔŋg wə́ Abʉraham nyə á yə nyə *ŋkɔw wûm á isâ byɛ̂sh nyə á wú nə ndɨ́ dɔ́ɔ́mb dɨ́ yí. Jínə́ lʉ́ Mɛlʉkisedɛk í tɛ́ɛ́d fwo kə nə́ «njwú-buud jɨ́ nə otʉ́təlí yɛ́». Nyə á nyiŋgə ntâg bə njwú-buud á Salɛm, ntɔ́ nyiŋgə kə nə́ «njwú-buud á mpwogɛ́». 3 Mɛlʉkisedɛk nyə a shígɛ́ bə nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́, kú nə nyɔɔŋgʉ̂, kú nə byɛ̂l, muud nyə ampúyɛ́ ja nyə á byɛ̂l yí, muud kú mpu ja nyə á yə yí. Nda Zɛmbî nyə a sá nə́ a bɛ̧́ɛ̧́lag *Mwân mə́ Zɛmbî nə́, a jɨ fada á kandʉgə kandʉgə, kú nə cɛ́nd.

4 Fwogá ná dʉ́g bímbí lʉ́ fwámɛ́ múúd Mɛlʉkisedɛk nyə á bə yí! Mbií fwámɛ́ múúd á nə́ mpáámbə́ jísʉ́ Abʉraham yə nyə ŋkɔw wûm á isâ byɛ̂sh nyə á wú nə ndɨ́ dɔ́ɔ́mb dɨ́ yí. 5  *Buud bɛ̂sh bwə́ á dʉ tɔ̂w ofada mpwoŋ buud mə Lévi dɨ́ wá, nyúl mpə́ndí á Mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz í ŋgə yə bwo ŋkul nə́ bwə́ dʉ́g gwáámb búúd ɔ *Izʉrəyɛ̂l ŋkɔw wûm á isâ byáŋ. Ntɔ́ jɨ nə́ bwə́ jəlá nə ŋwa kɔw dɔɔŋg ómínyɔŋʉ̂ báŋ dɨ́, í njúl nə́ omínyɔŋʉ̂ báŋ bʉ́sə nə́mə́ bwân ɔ́ Abʉraham. 6 Sá ŋgwúdʉ́, Mɛlʉkisedɛk nyə á shígɛ́ bə múúd á mpwoŋ buud nyáŋ; njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, nyə á ŋwa kɔw dɔɔŋg wə́ Abʉraham, a bwádan ntâg nə Abʉraham, í njúl nə́ Abʉraham wə́ Zɛmbî nyə á kaag məŋkaagə́ mâ kúl jé yɛ́. 7 Shé mə́ mpú kú nə məshwán nə́ fwámɛ́ múúd wə́ mə́ dʉ bwádan nə zhizhe muud. 8 Jísə na nə́, jíga kɔ́ɔ́mb dɨ, ofada bwə́ dʉ ŋwa kɔw dɔɔŋg wá, bɛ̂sh bwə́ dʉ bə búúd bwə́ bá yə wá. Njɨ, Micilyá mí ŋgə cɨ nə́ Mɛlʉkisedɛk nywáá ŋgə ná cʉgə. 9 Sə́ bɨ́ nə ŋkul ka cɨ na nə́, ja Abʉraham nyə á yə Mɛlʉkisedɛk ŋkɔw wûm yí, Lévi muud mə jə́lá nə ŋwa dwo yɛ́, nyə a shí nə́mə́ yə Mɛlʉkisedɛk kɔw dɔɔŋg na mə́bwə́ mə́ Abʉraham dɨ̂. 10 Sə́ bɨ́ nə ŋkul cɨ ntɔ́ nəcé, ja Abʉraham nyə á yə Mɛlʉkisedɛk ŋkɔw wûm yí, í á bə Lévi njúl Abʉraham mə́bwugʉ́lu dɨ́ cwû*.

Yésus jɨ mbií fada mə́ Mɛlʉkisedɛk

11 Məcɛ̧ɛ̧ Moyîz nyə á yə buud ɔ *Izʉrəyɛ̂l má mə́ ŋgə cɨ nə́ ofada bwə́ dʉ́g zhu bɛɛnd mə Lévi dɨ̂. Ká, jiya fada á bɛɛnd mə Lévi í á shígɛ́ mpu sá nə́ isâ í bə́g váál í á jəla nə bə yí. Í á mbə̂m mpu sá ntɔ́, ki í á shígɛ́ nyiŋgə jɨɨ ŋgwɔ́l fada njúl nda Mɛlʉkisedɛk; í á nywá nə́mə́ ka bə njɨ ofada wâ váál mə́ Arɔɔn. 12 Nə́ ndɛɛ́, ja jiya fada í mə́ cɛ́nd yí, í jɨɨ nə́mə́ nə́ məcɛ̧ɛ̧ mə́ á dʉ fwo bə má mə́ cɛ́ndʉ́g. 13 Shé mə́ mpú nə́ muud sə́ ŋgə́ cɨ ɛ́nɛ nyə a byɛ̂l bɛɛnd shúsʉ́d; tɔɔ mbyágá ŋgwûd nə ŋgwûd á bɛɛnd jɔɔŋg í á shígɛ́ fwo bwɛlɛ sɛ̂y *alatâr dɨ̂. 14  *Buud bɛ̂sh bwə́ mpú nə́ Cwámba wúsʉ́ nyə a byɛ̂l bɛɛnd mə Yúda dɨ̂, Moyîz nyə á shígɛ́ ntâg bwɛlɛ cwééd bɛɛnd jɔɔŋgʉ́ ja nyə á lás sâ í dʉ́gyá nə sɛ̂y fada yí. 15 Í mə́ nyiŋgə mpu nyîn nə́ isâ í á cɛ́nd, nəcé wúl mbɛ̧ɛ̧la mə́ Mɛlʉkisedɛk í á tɔ̂w fada. 16 Nyə atɔ́wɛ́ fada nə́ nyə a byɛ̂l byélé dɔɔŋg, kú nə́mə́ bə nə́ micɛ̧ɛ̧lá mí búúd wə́ mí tə́l nyə; cʉg ŋkûl jé wə́ í sá nə́ a bə́g fada, nəcé cʉg jé jɔɔŋg í cúgɛ́ nə ŋkul shîn. 17  *Jɨ́ ntɔ́! Micilyá mí Kálaad Zɛmbî mí ŋgə bwiiŋg láŋ yé nə́: «Wo jɨ fada, wo é ji fada kandʉgə á kandʉgə nda Mɛlʉkisedɛk». 18 Na mə lwó nə́ cɛ̧ɛ̧ acwúlû í á mə́ kəndɔw koogʉ́, nəcé í á bə ŋkí tag, í á shígɛ́ bə nə mfíí. 19  *Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz mə́ á shígɛ́ mpu sá nə́ isâ í bə́g váál í á jəla nə bə yí. Zɛmbî mə́ yida yə sə́ fwámɛ́ sâ ántʉntɔ̧ɔ̧́ sə́ mə́ jə́lá bwánd nə búgə́ yí, sâ jɔɔŋg wə́ í mə́ sá nə́ shé shíshʉ́g Zɛmbî kúnə́-kúnə.

20 Sâ í búl nyîn cínɔŋg yí jɨ́ nə́, Zɛmbî nyə á də ŋkə̂l ja nyə á tə̂l Yésus fada yí. Í njúl nə́ nyə a shígɛ́ dʉ də ŋkə̂l ja bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ á dʉ tɔ̂w ofada yí. 21  *Njɨ, Yésus nyə a tɔ̂w fada nə ŋkə̂l mə́ Zɛmbî nə́,

Zɛmbî Cwámba nyə á kɛɛn ŋkaanə́ nə́:

«Wo jɨ fada, wo é ji fada

kandʉgə á kandʉgə.»

Nyə abʉ́lɛ nyiŋgə shwána ŋkaanə́ nyɛ́ nyɔɔŋg.

22  *Kɛɛnʉ́lə Zɛmbî nyə á kɛɛn ntɔ́ yí í lwó nə́ sɔ̧ Yésus nyə a jɛ́ɛ́g bʉd dɨ́ yí í ntɔ̧́ jɔɔŋg áshúshwóógʉ́. 23 Gúl sâ jɨ́ nə́mə́ nə́, ofada wâ bɛɛnd mə Lévi bwə́ á bə ŋkí bulya nəcé shwɨy í á dʉ sá nə́ bwə́ bə́g kú sɛ̂y kandʉgə kandʉgə. 24  *Njɨ, Yésus nywáá nyə abʉ́lɛ bwɛlɛ yə, sɛ́y fada jé í ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ shîn. 25  *Ntɔ́ jɨ nə́, buud bwə́ cíŋgyá wə́ Yésus nə́ bwə́ shísh wə́ Zɛmbî wá, Yésus jɨ nə ŋkul cʉg bwo ja ŋgwûd á kandʉgə, nəcé a jɨ kuwó, nyə é dʉ jəgʉla nə Zɛmbî shú dáŋ ja jɛ̂sh.

26  *A jɨ mbií Ajəlácɨ á ofada í jɨ́ɨ́ shé yí nəcé a jɨ ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ múúd, kú nə məbyaagʉlə, fúbán, mbɛ́ɛ́gí wúsə mpə́dʉ́gá bə́nɔ̂ŋ osɔ́ɔl ɔ *mísə́m, a njul jiya gúmə́ í ntɔ̧́ íjiya byɛ̂sh yííd. 27  *A cugɛ́ nda bɔ́ɔ́l wə́ájəlácɨ wâ ofada. Bwə́ á dʉ bə jwɔ́w dɛ̂sh ɨɨ́, nyâŋ fwo tɛ́ɛ́d sá *mə́túnʉga shú mísə́m myɛ́, a mú ka sá shú mísə́m mí bɔ́ɔ́l búúd. Í ajɨ́ɨ́yɛ́ nə́ Yésus dʉ́g sá ntɔ́, nyə a shí bwey sá mə́túnʉga mɔɔŋgʉ̂ ja ŋgwûd á kandʉgə ja nyə á yána nyúúl nyɛ́ yí. 28  *Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz mə́ dʉ ŋwa buud bwə́ njúl kú bə lwándʉ́lá məzhɨɨ́ mɛ̂sh, dʉ tə̂l bwo wə́ájəlácɨ wâ ofada; njɨ, Zɛmbî nyə á zə də ŋkə̂l mpʉ́sə Məcɛ̧ɛ̧́, a tə̂l Mwân yé fada. Nyə a mə́ lwándʉlə nyə məzhɨɨ́ mɛ̂sh kandʉgə á kandʉgə.

8

Yésus jɨ wúsʉ́ Ajəlácɨ á ofada sɔ̧ á gúgwáan dɨ̂

1  *Lúú ciyá á isâ sə́ ŋgə́ cɨ ínɨ wúsə nə́: mbií Ajəlácɨ á ofada shé bʉ́sə nə ndɨ́ wə́ nɨ; nyɔɔŋg nyə á mə́ kə ji jiya gúmə́d joŋ dɨ́, mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh dɨ́ yɛ́, 2  *nyɔɔŋg ŋgə́ sá isɛ́y í fada fwámɛ́ kʉ́l Zɛmbî njúl yí, fwámɛ́ banda *mə́túnʉga dɨ́ yɛ́. Dâŋ banda mə́túnʉga, Cwámba wə́ nyə a lwɔ̧́, kú bə múúd.

3 Bwə́ dʉ tə̂l Ajəlácɨ á ofada nə́ a dʉ́g kala ísâ búúd bwə́ yə́ Zɛmbî yí, a dʉ nə́mə́ sá mə́túnʉga. Í á jɨɨ nə́ wúsʉ́ Ajəlácɨ á ofada bə́g nə́mə́ nə jé sâ á kálá Zɛmbî yí. 4 A mbə̂m bə shí gaád ɨɨ́, a kú bə fada. Mbɔ̂! A kú bə, nəcé ofada bwə́ ŋgə́ kala Zɛmbî isâ wá bʉ́sə, bwə́ ŋgə sɛ̂y nda Mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz mə́ ŋgə́ cɨ nə́. 5  *Wáŋ yə́lə bwə́ ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́ yí wúsə njɨ yuug á fwámɛ́ gúmə́ jɨ́ joŋ dɨ́ yí, sə́ jee nə́mə́ cɨ nə́ jísə shishîm á fwámɛ́ ísɛ́y byɔɔŋg. Nəcé, ja Moyîz nyə a lwɔ̧̂ banda mə́túnʉga yí, Zɛmbî nyə á cɨ nə nyə nə́: «Dʉgɨ́, wo ɔ bá sá sâ jɛ̂sh bɛ̧ yuug mə́ á lwó wo mbʉ́ŋʉ́d yí.» 6  *Njɨ, jaá ga dɨ, isɛ́y Yésus nyə a lə́g yí í bul bə fwámɛ́ ísɛ́y, jɨ́ ntɔ́ nəcé nyə wə́ jɨ́ lɨ́ɨ́-njɨ mpə́dʉ́gá sə́nɔ̂ŋ Zɛmbî shú sɔ̧ í ntɔ̧́ yí. Sɔ̧ jɔɔŋg í ntɔ̧ nəcé məŋkaagə́ mɛ́ mə́ ntɔ̧́ mɔɔŋg mâ sɔ̧ áshúshwóógʉ̂.

7 Sɔ̧ áshúshwóógʉ́* í á mbə̂m bə kú nə sá á jumʉ́g ɨɨ́, í á shígɛ́ nywá nyiŋgə jɨɨ nə́ sɔ̧ ábɛɛ̂ í zə́g sɨ̂y, zə cɛ́nd gwo. 8  *Njɨ, Zɛmbî nyə á jum kúl búúd jé, nyə nə́:

Fwála í zag, mə Cwámba mə ŋgə cɨ ntɔ́.

Fwála mə́ bá sá sɔ̧ ágúgwáan yí.

Mə bá sá sɔ̧ jɔɔŋgʉ́ nə kúl búúd Izʉrəyɛ̂l,

nə kúl búúd Yúda.

9 Jâŋ sɔ̧ í ábʉ́lɛ́ bə nda jɔɔŋg

mə́ á sá nə osɔ́ɔ́ŋgʉ́ báŋ

jwɔ́w mə́ á bii bwo mbwə́d

wú nə bwo Igîpten yí.

Nda bwə́ á shígɛ́ baagʉlə jâŋ sɔ̧ nə́,

mə á shígɛ́ ná nə́mə́ ŋgə bísh bwo.

Mə Cwámba mə mə́ cɨ ntɔ́.

10 Sɔ̧ mə́ bá sá nə kúl búúd *Izʉrəyɛ̂l yí, í bá bə nə́,

ja mwɔ̂w mɔɔŋg mə́ bá cɔ̧́ yí,

mə bá wá bwo məcɛ̧ɛ̧ mâm mítə́dʉ́gád,

mə cilə bwo mwo mílámʉ́d.

Mə Cwámba mə mə́ cɨ ntɔ́

mə bá bə Zɛmbî wáŋ,

bwə́ bə kúl búúd jâm.

11 Muud nyə abʉ́lɛ ná nyiŋgə

jɨ́ɨ́gʉli múúd jɨ́ nyə kúnə́-kúnə yɛ́,

ŋkí *mínyɔŋʉ̂ yé nə́:

«Í jɨɨ nə́ wo mpúg Cwámba».

Nəcé bɛ̂sh bwə́ bá mpu mə,

bɛ̂sh, tɛ́ɛ́d nə mwántombú kala nə cúmbá muud.

12 Mə bá juu bwo nə olɨ́lɨŋgɨ̂ báŋ,

mə yîl *mísə́m myáŋ mə́dɨ́ tə́dʉ́gád.

13  *Ja Zɛmbî ŋgə́ lás lə́sʉ́ sɔ̧ á gúgwáan yí, a mə́ ŋwa nə́ sɔ̧ áshúshwóógʉ́ dɛ́ fwála í á mə́ ntɔ̧. Sâ jísə́ nə́ dɛ́ fwála í á mə́ ntɔ̧ yí, í mú sâ acwúlû, jâŋ í wál bá zə kəndɔw koogʉ́.

9

Yə́lə búud bwə́ á dʉ yə Zɛmbî gúmə́ yág yí

1 Sɔ̧ áshúshwóógʉ́ Zɛmbî nyə a sá nə kúl búúd jé yí í á bə nə məcɛ̧ɛ̧́ mə́ dʉ́gyá nə yə́lə Zɛmbî gúmə́ má nə banda *mə́túnʉga kʉ́l bwə́ á dʉ bwəma nə Zɛmbî wa shí gaád yí. 2  *Bwə́ á lwɔ̧́ banda dɔɔŋgʉ́ í njúl ntʉ́ga: kɔ́ɔ́mb áshúshwóógʉ́ í á bə nə cé lámba, nə tʉ́wʉli, nə ibʉlɛ́d cínɔŋg tʉ́wʉli dɨ̂, ibʉlɛ́d í íci shú gúmə́ mə́ Zɛmbî. Bwə́ á dʉ jɔ̂w kɔ́ɔ́mb jɔɔŋg nə́ «kʉ́l jísə ci yí». 3  *Jɔɔŋg kɔ́ɔ́mb í á dʉ bə mpʉ́sə *sanda ábɛɛ̂ yí, bwə́ á dʉ jɔ̂w gwo nə́ «kʉ́l í búl bə ci yí». 4  *Cínɔŋg cwû, í á dʉ bə nə *alatâr bwə́ dʉ jígal Zɛmbî olabínda yɛ́, nə *wɔ́lɛ sɔ̧; bwə́ á shîn bwadʉlə alatâr nə wɔ́lɛ sɔ̧ or kʉ́kʉ́l jɛ̂sh. Wɔ́lɛ jɔɔŋg í á dʉ bə cwû, nə kwúmbu *mána, nə fiidye mə́ Arɔɔn í mə́ kɔ̧́ íkáá shwógʉ́d, nə məkwóógʉ́ mə́ á bə nə cilyá mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ sɔ̧ má. Kwúmbu mána nyə á bə sɨ́yá nə or. 5  *Bwə́ á mɛ̧ ivʉgʉli í osherubɛ̧̂* íbá, bwə́ tə̂l búdʉga wɔ́lɛ jɔɔŋg dɨ́ gwɔ́w shú dʉ́lə lwó nə́ Zɛmbî á milwanə́ jisə cínɔŋg; ivʉgʉli byɔɔŋg í á bə í mə́ lɛɛsh mə́fafʉgə́ dʉ wá gúgʉ́wá kʉ́l ófada bwə́ á dʉ myɛɛg məcií shú cweelʉ́lə Zɛmbî mpimbə yí. Njɨ, fwála ga í cugɛ́ fwála mə fáád ísâ byɔɔŋg.

6  *Nda bwə́ á shîn táág isâ ínɨ byɛ̂sh ntʉ́nɨ nə́, ofada bwə́ á dʉ nyíi banda dɔɔŋgʉ́ dɨ njɨ kɔ́ɔ́mb áshúshwóógʉ́ dɨ̂ jwɔ́w dɛ̂sh, dʉ kə sá ísɛ́y byáŋ. 7  *Kɔ́ɔ́mb ábɛɛ̂ jâŋ, njɨ Ajəlácɨ á ofada nyəmɛ́fwó wə́ nyə á dʉ nyíi cínɔŋg. Nyə á dʉ nyíi cínɔŋgʉ́ ja ŋgwûd ŋkúmba mbû. Ja á kə́ ntâg nyíi cínɔŋg yí, á jəlá nə kə nə məcií mə́ cúdú á kə́ myɛɛg shú dɛ́d nə shú íwushî yâ kúl búúd. 8 Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə lwó na sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nɨɨ́d nə́ zhɨɨ́ í kə́ fwámɛ́ kʉ́l Zɛmbî njúl yí í á shígɛ́ bə mbəg té wɛ̂sh sɛ́y í á ŋgə ná sɨ̂y kɔ́ɔ́mb banda áshúshwóógʉ́ dɨ́ yí. 9  *Sâ jɔɔŋg jísə tâŋ yuug shú mwɔ̂w mə́ga. Yuug jɔɔŋg í lwó nə́, wo tɛɛm yə Zɛmbî isâ, wo tɛɛm sá *mə́túnʉga, isâ byɔɔŋgʉ́ nə *mətúnʉga mɔɔŋgʉ̂ mə́ cúgɛ́ nə ŋkul sá nə́ lâm í bə́g wo váál í jə́la yí. 10  *Bísə njɨ mícɛ̧ɛ̧lá búúd bwə́ á ŋgə cɛ̧ɛ̧lə shú sâ í dʉ́gyá nə dəg nə məŋgul nə miŋgusa mí íci yí; isâ byɔɔŋg mfíí wáŋ í á shîn ja Zɛmbî nyə á wá mícɛ̧ɛ̧lá mí agúgwáan yí.

Krîst jɨ mətúnʉga

11  *Krîst nyə a mə́ zə, tâŋ Ajəlácɨ á ofada, zə sá nə́ sə́ bə́g nə kɔw á fwámɛ́ ísâ í á mə́ bwey zə yí. Nyə a nyíi banda *mə́túnʉga ánʉ́nɨ́ dɨ̂, fwámɛ́ banda mə́túnʉga, kú bə dɔɔŋg búúd bwə́ á lwɔ̧̂ nə məbwə̂ yí. Ntɔ́ jɨ nə́ dâŋ banda mə́túnʉga í cúgɛ́ sâ á shí ga. 12  *Nyə a nyíi cínɔŋg ja ŋgwûd á kandʉgə; nyə a shígɛ́ nyíi nə məcií mə́ íncwəmbɛ nə intɛny, nyə a yána məcií mɛ́, a yîl sə́ mə́nyámád kandʉgə. 13  *Ja ófada bwə́ á dʉ myɛɛg buud məcií mə́ íncwəmbɛ nə intɛny, gúl ja ifiî í cwɔ̧ myɔɔlú ntɛny yí, isâ byɔɔŋg í á dʉ sá nə́ muud nyúúl í bə́g fúbán†. 14  *Ŋkə́mʉ́sá ná ísâ ínɨ í fúb búúd, ŋkəmʉsa nə məcií mə́ *Krîst. Krîst nyə á ŋwa nyəmɛ́fwó, yə Zɛmbî tâŋ *mətúnʉga mə́sʉ́ mə́ njúl kú nə tɔɔ cúcwán lʉ́ mə́bwam. Nyə á sá nə́mə́ nda *shíshim á kandʉgə í á lwó nyə nə́. Ŋgaá nə́ məcií mɛ́ mə́ sá nə́ milâm mí bə́g shé mifúbán, shé mú yɔw mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí dʉ kə́nd búúd shwɨy dɨ́ myá, shé yida yə Zɛmbî á kuwô gúmə́?

Məcií mə́ Krîst mə́sə mbyûl á sɔ̧ á gúgwáan

15  *Sâ jɔɔŋg wə́ í á sá nə́ *Krîst bə́g lɨ́ɨ́-njɨ mpə́dʉ́gá sə́nɔ̂ŋ Zɛmbî shú Sɔ̧ á Gúgwáan. Nyə á yə shú nə́ buud bwə́ wúg míkwám mí caamʉ́lə bwə́ á dʉ caam məcɛ̧ɛ̧ bwə́ njúl ná Sɔ̧ a Cwúlû dɨ́ yí; bɔɔŋg Zɛmbî mə́ jɔ̂w wá bwə́ mú bə nə kɔw á jɔ̧jɔ̧ ísâ nyə á kaag yí. 16 Shú nə́ bwə́ wɛ́ɛ́fʉg kálaad lʉ́gə́, í dʉ jɨɨ nə́ bwə́ tɛ́ɛ́dʉ́g fwo mpu wámbʉlə nə́ muud nyə á cilə nyə yɛ́ nyə a mə́ yə. 17 Nəcé kálaad lʉ́gə́ cugɛ́ tɔɔ sâ té múúd nyə á cilə nyə yɛ́ ŋgə́ ná cʉgə yí. Múúd wɔɔŋg mə ká yə, kálaad lʉ́gə́ ka tɛɛm bə nə ŋkul. 18 Gwə́ wə́ bɨ́ mə́ dʉ́g nə́ micɛ̧ɛ̧lá myâ sɔ̧ áshúshwóógʉ́ mí á tɛ́ɛ́d məcií mə́ mə́ fwo shwɨy. 19  *Dʉ́gʉ́gá nə́, ja Moyîz nyə á shîn lɔ̧́ kûl *Izʉrəyɛ̂l jɛ̂sh məmpə́ndí mə́ á bə cilyá Mə́cɛ̧ɛ̧́d má ŋgwúd ŋgwúd yí, nyə á ŋwa məcií mə́ ikálá nə bwán ɔ́ íntɛny fʉla nə məjúwó, a mú ŋwa mbúmbwə́ *ízop nə kʉ́l káándə́ átɨ́tɨɨ̂ í njúl sɨ́yá nə mimyɔ̧ɔ̧́ mí ncwəmbɛ, ŋgə juwo cínɔŋgʉ́, ŋgə myɛɛg kálaad məcɛ̧ɛ̧́d, ŋgə myɛɛg nə́mə́ búúd bɛ̂sh wâ kúl búúd. 20 Nyə á ŋgə myɛɛg ntɔ́ a ŋgə́ kâlə nə́: «Məcií mâ sɔ̧ wə́ mə́ga, sɔ̧ Zɛmbî ŋgə́ cɨ nə́ bɨ mə́ jəlá nə baagʉlə yí.» 21 Moyîz nyə á myɛɛg nə́mə́ mə́cií mɔɔŋg banda *mə́túnʉga dɨ́ nə ísâ byɛ̂sh bwə́ dʉ balan nə ndɨ́ dʉ́lə sá mísɔɔn yííd. 22  *Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî mə́ lwó nə́ bwə́ dʉ fúb zhwog isâ nə məcií; mə́cií mə́ ká bə kú shwɨy, ijuugá í *mísə́m nda bə. 23  *Ntʉ́nɨ wə́ ófada bwə́ á dʉ fúb isâ yɛ́, í njúl nə́ isâ byɔɔŋg í á dʉ bə njɨ ivʉgʉli yâ fwámɛ́ ísâ bísə́ joŋ dɨ́ yí. Ntɔ́ jɨ nə́ bwə́ jəlá nə fúb ísâ byɔɔŋgʉ́ nə mətúnʉga mə búl ntɔ̧ má.

24 Haaw. Krîst nyə a shígɛ́ nyíi banda mə́túnʉga búúd bwə́ á lwɔ̧́ nə məbwə́ yííd; banda dɔɔŋg í á bə vʉgʉli á fwámɛ́ kʉ́l Zɛmbî njúl yí. Krîst nyə a nyíi joŋ dwə́mɛ́fwód, kʉ́l á tə́l Zɛmbî míshʉ́d shú dʉ́sʉ́ yí. 25 Nyə a shígɛ́ nyíi wu nə́ a bá dʉ kə yána cʉg jé ija ija nda Ajəlácɨ á ofada mə́ dʉ kə «kʉ́l í búl ŋkɛ̧̂ yí» mbú wɛ̂sh nə́. Ajəlácɨ á ofada mə́ dʉ ntâg kə nyíi kʉ́l jɔɔŋgʉ́d nə ízháá məcií, kú bə mə́cií mɛ́ nyəmɛ́fwó. 26  *Í á mbə̂m jɨɨ nə́ Krîst yánág cʉg jé ija ija, ŋki Krîst mə́ jug ija ija té Zɛmbî nyə á fwɔ́ shí nə gwɔ́w yí. Ká, nyə a lwóya nyúúl njɨ ja ŋgwûd á kandʉgə mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lâ dɨ̂ shú nə́ mətúnʉga mɛ́ mə́ zə́g shínal mísə́m. 27 Ŋkúmba cígʉ́lá wúsə nə́ muud mə́ jəlá nə yə njɨ ja ŋgwûd nə́ ndɛɛ́ a mú bá kə tɔ̂w kɔɔdʉd. 28  *Nə́mə́ mbií ŋgwûd wɔɔŋgʉ́, Krîst nyə a yána cʉg jé njɨ ja ŋgwûd nə́ a ŋkɛ́ny zhwog buud mbag mísə́m wáŋ. A bá zə ja ábɛɛ̂ kú ná bə shú zə́lə ŋkɛ̂ny mbag mísə́m, í bá bə shú zə́lə yə búúd bwə́ ŋgə́ bwánd nyə wá cʉg.

10

Mətúnʉga mə́ Yésus mə́ kwaga nə muud yɛ̂sh

1  *Mə́cɛ̧ɛ̧́ Moyîz nyə a tə̂l má mə́ cúgɛ́ wámbʉlə bə fwámɛ́ ísâ í á jəla nə zə bə yí, mə́sə njɨ ishishîm. Məcɛ̧ɛ̧ mɔɔŋg mə́ jɨ́ɨ́gʉ́lí nə́ buud bwə́ dʉ́g sá *mə́túnʉga məmpwûd mbû wɛ̂sh kú yɔw. Nəcé mə́ cúgɛ́ nə ŋkul sá nə́ buud bwə́ cɛ́ɛ́l shísh wə́ Zɛmbî wá bwə́ bə́g váál í jə́la yí. 2 Í á mbə̂m bə nə́ mə́ dʉ sá ntɔ́, ŋki bwə́ á mə́ bwey yɔw sálə mə́túnʉga mɔɔŋg, ŋki buud bwə́ dʉ sá mwo wá bwə́ á mə́ bwey bə váál Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí ja ŋgwûd á kandʉgə, bwə́ nda ná dʉ gwádʉga mílâm myáŋʉ́d nə́ bʉ́sə nə məbyaagʉlə. 3 Ká, mətúnʉga mɔɔŋg mə́ yidá dʉ báásʉlə bwo *misə́m myáŋ báásʉlə báásʉ́lə́g mbû wɛ̂sh, 4  *nəcé məcií mə́ íntɛny nə ikálá mə́ cúgɛ́ nə ŋkul jímbal mísə́m. 5  *Sá jɔɔŋg wə́ í á sá nə́, ja *Krîst nyə á bə nə́ a zə́ shí gaád yí, nyə á cɨ nə Zɛmbî nə́:

Wo a shígɛ́ jɨɨ nə́ buud bwə́ sáág wo tɔɔ mətúnʉga,

ŋkí ntâg nə́ bwə́ yə́g wo tɔɔ sâ.

Njɨ wo a sá nə́ mə bə́g nə nyúul muud.

6 Nə ocúdú bwə́ á dʉ jígal álatâr dɨ́ oncindî wá,

nə mətúnʉga mə́ mísə́m,

byɛ̂sh í á shígɛ́ kwaga nə tə́dʉ́gá á lâm wô.

7 Mə á ka cɨ nə́: «Mə wə́ ɛ́ga. É, yé Zɛmbî,

mə zə́ sá sâ wó jɨ́ɨ́ yí,

nda kálaad woó ŋgə́ cɨ shú dâm nə́».

8 Krîst nyə a tɛ́ɛ́d fwo cɨ nə́:

Wo a shígɛ́ jɨɨ mə́túnʉga,

kú jɨɨ nə́ bwə́ yə́g wo isâ,

kú jɨɨ nə́ bwə́ jígálʉ́g wo ocúdú álatâr dɨ́ oncindî,

kú jɨɨ mə́túnʉga mə́ mísə́m.

Isâ byɔɔŋg í á shígɛ́ kwaga nə tə́dʉ́gá á lâm wô.

Í njúl nə́ Məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz mə́ ŋgə gwáámb byo. 9 A mú nyiŋgə cɨ nə́: «Mə wə́ ɛ́ga, mə zə́ sá sâ wó jɨ́ɨ́ yí». Ntɔ́ jɨ nə́ a mə́ yîl mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí acwúlû, a cɛ́nd myo nə agúgwáan*. 10  *Nə́ ndɛɛ́, Yésus nyə a sá sâ Zɛmbî nyə á jɨɨ yí. Nyə a yána nyúúl nyɛ́ ja ŋgwûd á kandʉgə, a mú sá nə́ shé bə́g miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd.

11  *Fada yɛ̂sh mə́ dʉ tɔ̂w tʉ́təlí jwɔ́w dɛ̂sh dʉ sá ísɛ́y mə́ Zɛmbî. A dʉ sá mə́túnʉga məmpwûd ja jɛ̂sh, njɨ mə́ kú bwɛlɛ jímbal mísə́m. 12  *Ká Krîst nywáá, sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə́túnʉga nyə á sá shú mísə́m yí, í á bə njɨ ŋgwûd. Nyə a mə́ kə ji shí mbwə̂ məncwûm mə́ Zɛmbî dɨ̂, jílə á kandʉgə. 13  *A mú ka ŋgə bwánd njɨ nə́ Zɛmbî culʉshigí mizhízhíŋ myɛ́, wá nyə myo mə́kuú dɨ́ shí. 14 Yánalə nyə á yána nyúúl nyɛ́ ja ŋgwûd yí, nyə a mə́ sá nə́ shé buud mú ŋgə bə miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ wá, shé bə́g váál í jə́la yí, kandʉgə kandʉgə. 15 Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə nə́mə́ bwaagʉlə shé gwo nə́ jísə ntɔ́; nyə á fwo cɨ nə́:

16  *Cwámba mə́ cɨ nə́:

«Sɔ̧ mə́ bá sá nə bwo yí, í bá bə nə́,

ja mwɔ̂w mɔɔŋg mə́ bá cɔ̧́ yí,

mə bá wá bwo məcɛ̧ɛ̧ mâm mílámʉ́d,

mə cilə bwo mwo mítə́dʉ́gád».

17 A mú nyiŋgə kwádʉlə nə́:

Mə bá yîl mísə́m myáŋ mə́dɨ́ mítə́dʉ́gád,

mə yîl nə́mə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ bwə́ á dʉ sá kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ myá.

18 Ja múud mə́ bii íjuugá í misə́m myɛ́ yí, í á nyíŋgə́yɛ́ ná jɨɨ nə́ muud wɔɔŋgʉ́ sáág mətúnʉga shú mísə́m.

Shé shíshʉ́gá Zɛmbî kúnə́-kúnə

19  *Bwaaŋg, shwúlə Yésus nyə á shwu mə́cií mɛ́ yí, í á mə́ sá nə́ shé jéég nyíi kʉ́l í búl ŋkɛ̧̂ yí kú nə ifwaas. 20  *Nəcé nyə a mə́ juw shé zhɨɨ́ agúgwáan í kə́ nə buud cʉg dɨ́ yí. Zhɨɨ́ nyɔɔŋg nyísə lɨ́ɨ́nálə *sanda, ntɔ́ jɨ nə́ lɨ́ɨ́nálə nyúúl nyɛ́. 21  *Shé mú nə Ajəlácɨ á ofada ŋgə́ kyey nə njɔ́w mə́ Zɛmbî yɛ́. 22  *Shé kágá shísh Zɛmbî kúnə́-kúnə kú nə məkə́ŋ, shwu nyúul nə nyə ncindî nə ncindî. Shé shíshʉ́gá nyə kúnə́-kúnə, nəcé Yésus a mə́ myɛɛg shé məcií mɛ́, milâm mí mú shé mifúbán; nyə a mə́ gusa shé mənyúul nə məjúwó mə́ aŋkʉ̂l-ŋkʉ̂l. 23  *Shé kə́ndʉgá milâm ŋkaagə́ shé ŋgə́ bwaagʉlə yííd. Shé kúgá ná ŋgə zhízhigə, nəcé Zɛmbî muud nyə á kaag shé ŋkaagə́ yɛ́ jɨ abúgʉ́lág. 24  *Shé bíígá mítə́dʉ́gád nə́ shé dʉ́g wɨ́ya məgwɔ̧̂ mə́nyúúlʉ́d ŋgwɔ́l wá ŋgwɔ́l, ŋgwɔ́l wá ŋgwɔ́l, shú nə́ shé cʉ́gəgí cʉg cɛɛlí, shé ŋgə́ sá jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. 25 Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ mú dʉ mpyêny jǐlə ísɛɛŋgyá bíshéd, kúgá ŋwa fúlú nyɔɔŋg. Yidagá dʉ ŋgə wɨ́ya ŋkul mə́nyúúlʉ́d, ŋgwɔ́l wá ŋgwɔ́l, ŋgwɔ́l wá ŋgwɔ́l, bul bə nə́ ndɛɛ́ ja bɨ́ ŋgə́ dʉ́g jwɔ̂w mə́ Cwámba í ŋgə́ shísh kúnə́-kúnə ga.

26  *Shé á mə́ shîn mpu sâ jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ yí, shé magʉlə gwo. Nəcé, ŋkí shé mə́ ka nyiŋgə ŋgə sá *misə́m nə kwo, mɔ́ɔ́l *mə́túnʉga mɨ́ nə ŋkul yîl myâŋ mísə́m máá mə́ cúgɛ́ ná. 27  *Í mə́ yida lʉ́g njɨ ŋgə́lə fúndə yáág-yáág sémbyé Zɛmbî mə bá sámb shé milə́sʉ́ yí, nə bʉmb-bʉmb kuda í bá cumbal jígal mízhízhíŋ mí Zɛmbî yí. 28  *Muud yɛ̂sh nyə á caam məcɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz yɛ́, bwə́ á gwú nyə nə ŋkʉ́d ja ówúshinɛd obá ŋkí ólɔ́ɔl bwə́ bwáágʉlə yí. 29  *Ŋkə́mʉ́sá ná í bə́ ntɔ́ nə muud mə cáám mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Moyîz yɛ́, ŋkəmʉsa nə muud mə ŋwá *Mwân mə́ Zɛmbî nda sâ cwag yɛ́. Muud wɔɔŋgʉ́ mə́ dʉ́g nə́ məcií mə́ sɔ̧ mə́ á sá nə a bə́g ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ múúd má mə́sə zhizhe, a mə́ lwîy Shíshim á mpaam. Bɨ mə tə́dʉ́gá nə́ muud wɔɔŋg mə́ jəlá nə bwəma nə byáyɛ́ yáág-yáág íntʉ́gʉ́lí? 30  *Ŋgaá nə́ shé mə́ mpú múúd nyə á cɨ nə́:

Mə wə́ mə́ bá dʉ kunda,

mə wə́ mə́ bá dʉ yə búud myə́na

mí jə́lá nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myáŋ myá.

Nyə á cɨ nə́mə́ nə́: «Cwámba mə bá cígə búúd bɛ́ milə́sʉ́». 31 Í bul jág wagʉwo nə́ muud kúdʉg Zɛmbî á kuwô mə́bwə́d.

32  *Yidagá tə́dʉga mwɔ̂w mə́ŋkɛnya mə́ Zɛmbî mə́ á bwɛlɛ kwan bɨ́ má. Bɨ a jísɔw lal-lal gwáná, jísɔw mícúŋ. 33  *Í á dʉ bə, bíl íja bwə́ lwîy bɨ̂, jugʉshi bɨ́ tâm buud, bíl íja bɨ́ ŋwa minjugú mí bɔ́ɔ́l búúd bwə́ á dʉ bwəma nə mbií mínjugú mín wá. 34  *Jɨ́ nə́ bɨ á dʉ ŋwa micúŋ mí búúd bwə́ á bə mímbwug dɨ́ wá; ja búúd bwə́ á dʉ dɛ́ɛ́g bɨ́ isâ yí, bɨ á dʉ bɨ́d bwo nə məshusʉg, nəcé bɨ á dʉ mpu nə́ bɨ bʉ́sə nə fwámɛ́ mə́bii, mɔɔŋg mə́ bá ji kandʉgə kandʉgə má. 35  *Nə́ ndɛɛ́, kúgá bɛɛg yɔw yɨ́ɨ́mʉ́lə mə́nyúúl íŋkáŋʉ́d, nəcé bɨ mə bá bə nə məma myə́na. 36 Ntɔ́, í jɨɨ nə́ bɨ bə́g nə zɛ́ny kə́lə shwóg shú nə́, bɨ́ mə́ ká sá sâ jɛ̂sh Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ nə́ bɨ sáág yí, bɨ́ lə́g sâ nyə á kaag yí. 37  *Nəcé, nda jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́,

í mə́ lʉ́g wuwálá cíg-cîg,

muud ŋgə́ zə yɛ́ kə́ wɔ́ɔ́s,

nyə á bweyɛ.

38  *Zɛmbî mə́ nyiŋgə nə́mə́ cɨ nə́:

Muud jɨ́ tʉ́təlí mə́dɨ́ míshʉ́d yɛ́,

nyə é ntɨ lâm mə́dɨ́, a mú dʉ́g cʉg.

Njɨ, á ká cúculə nə kwoŋ, mə nda ná gwág nyə nywa.

39 Njɨ, shé cugɛ́ mbií búúd bwə́ dʉ cúculə nə kwoŋ nə́ ndɛɛ́ kə jîmb wá. Shé mə́ yidá bə bɔɔŋg bʉ́sə́ nə búgə́ nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bii cʉg wá.

11

Búgə́ sə́ mə́ dʉ́g nə obúgʉla ɔ́ ayág yí

1  *Búgə́ jísə cidɔwʉ́lə lám mə́ múúd í kə́ cidɔw nə gúl sâ nə́, i é bə, kú yîl kú bəd yí; búgə́ jísə nə́mə́ magʉlə́lə lâm mə́ múúd í mágʉ́lə́ gúl sâ nə́, tɔɔ nyə aŋgɛ̂ nə dʉ́g gwo, jísə bʉ́bə́lɛ́ yí. 2 Obúgʉla ɔ́ ayág bwə́ á bə nə búgə́ jɔɔŋg. Gwə́ wə́ í á sá nə́ mínə́ máŋ mə́ nyíig Mícilyá mí Zɛmbî dɨ̂.

3  *Búgə́ wə́ ŋgə́ sá nə́ shé ŋgə́g nə magʉlə nə́ Zɛmbî nyə á cɨ ciyá, shí nə gwɔ́w í mú bə. Ntɔ́ jɨ nə́ sâ jɛ̂sh shé ŋgə́ dʉ́g yí í á zhu sâ shé aŋgɛ̂ nə dʉ́g yííd.

4  *Búgə́ í á sá nə́ Abɛl sáág Zɛmbî *mətúnʉga mə́ njúl ŋkí nywa cɔ̧́ mɛ́ mə́ Káan, Zɛmbî magʉlə mwo, a mú cɨ nə́ Abɛl jɨ tʉ́təlí muud. Nə́ ndɛɛ́, tɛɛm bə nə́ Abɛl nyə a mə́ bwey yə, a ŋgə ná lás nyə́dɨ́ búgə́ nyə á *búgʉla yííd.

5  *Búgə́ í á sá nə́ Inɔɔg ŋkáŋʉ́g kə wə́ Zɛmbî kú fudə. Tɔɔ muud nyə a shígɛ́ ná dʉ́g nyə nəcé Zɛmbî nyə a sá nə́ a ŋkáŋʉ́g. Kálaad Zɛmbî ŋgə cɨ nə́ shúshwóógʉ́ nə́ a ŋkáŋʉ́g ɨɨ́, nyə á nywa Zɛmbî lámʉ́d. 6 Í njúl nə́, nda nəcé búgə́, muud nda bwɛlɛ nywa Zɛmbî lámʉ́d. Ntɔ́ jɨ nə́, muud mə cɛ́ɛ́l shísh Zɛmbî kúnə́-kúnə yɛ́ mə́ jəlá nə magʉlə nə́ Zɛmbî jisə; á jəlá nə magʉlə nə́mə́ nə́ buud bwə́ ŋgə́ wá lâm nə́ bwə́ sɔ̧́ Zɛmbî wá, Zɛmbî ŋgə yə bwo myə́na.

7  *Búgə́ í á sá nə́ *Nówe gwágʉ́g məcwûŋ mə́ Zɛmbî a mú bwey mpu sâ í á bə nə́ í zə́ sɨ̂y yí, sâ jɔɔŋgʉ́ nda fwo bə. Nyə á ŋwa ciyá mə́ Zɛmbî nə məjilə, a mú lwɔ̧́ məma byɔ́ɔl, a cʉg njɔ́w búúd yé. Nyə á lwó nə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yé wɔɔŋg nə́ buud ɔ shí bwə́ á bə nə məbɛ̧ɛ̧́. Nə́ ndɛɛ́, búgə́ jé í á sá nə Zɛmbî cɨ́g nə́ a jɨ tʉ́təlí muud.

8  *Búgə́ í á sá nə́ *Abʉraham sáág Zɛmbî məgwág ja Zɛmbî nyə a jɔ̂w nyə yí. Nyə a tɨ́ njɔɔnd kə́lə lɔɔm í á bə nə́ Zɛmbî mə bá yə nyə tâŋ lʉ́gí yí, a nda fwo mpu kʉ́l lɔɔm wɔɔŋg í á bə yí. 9  *Búgə́ í á sá nə́ a kə́g ŋgə cʉgə nda njôŋ lɔɔm Zɛmbî nyə á kaag nyə yííd. Nyə á dʉ ŋgə ji mə́banda dɨ́, *Izaag ji nə́mə́ ntɔ́, tɔɔ *Yákwab, bwó buud bwə́ á lʉ́g nə isâ impwúd nyə á kaag Abʉraham yí. 10  *Abʉraham nyə á dʉ ŋgə ji ntɔ́ nəcé nyə á ŋgə bwánd ŋgwə́la álal-límʉga í á bə nə́ Zɛmbî nyəmɛ́fwó mə bá cwɔ̧́ yuug, nyəmɛ́fwó lwɔ̧́ yí.

11  *Búgə́ í á sá nə́ kundú múdá nda *Sara zə́g bə nə ŋkul mə bíí mpwoŋ buud a mə́ bwey shîn kə*. Nyə á bwey mpu nə́ Zɛmbî muud nyə á kaag ŋkaagə́ yɛ́ jɨ abúgʉ́lág. 12  *Sá jɔɔŋg wə́ í á sá nə́, muud ŋgwúdʉ́ zə bə nə mpwoŋ buud, nyúúl mə́ shîn bwey kə. Mpwoŋ buud nyɛ́ mpyáánz nda wəacén-cénî wâ joŋ, nda shɛ̧ á bwûŋ lʉ́ ŋgwɔ̧ɔ̧́.

13  *Obúgʉla ɔ́ ayág ɔ́nɨ bɛ̂sh bwə́ á ŋgə yə bwə́ ŋgə́ ná búgʉla Zɛmbî, njɨ bwə́ nda fwo bii mə́nywa Zɛmbî nyə á kaag bwo má. Bwə́ á yida dʉ́g mwo shwóg-shwóg, bwə́ mú shwas mwo. Bwə́ á magʉlə nə́ bʉ́sə ojóŋ wa shí gaád, ijigə-jigə. 14 Ja bwə́ lás ntʉ́nɨ yí, bwə́ lwó nə́ ŋgə́ŋ nə́ bwə́ ŋgə sɔ̧́ wúl lɔɔm í bá bə bwo nyáŋ mpwág yí. 15 Lɔɔm wáŋ í á mbə̂m ná ŋgə nyiŋgə sá bwo fund ɨɨ́, bwə́ á nywá nə́mə́ je bə nə fwála mə nyíŋgə́ nə mpʉ́s, kə wu. 16  *Njɨ mpǔlə dʉ́g dɨ̂, bwə́ á ŋgə jɨɨ nə́ bwə́ kə́ lɔɔm á gwɔ̂w, lɔɔm í búl nywa cɔ̧́ wɔɔŋg bwə́ á dʉ ji yí. Sâ jɔɔŋg wə́ Zɛmbî jɨ́ nda gwág shwôn ja bwə́ jɔ́w nyə nə́ Zɛmbî wáŋ yí; ŋgaá nyə á mə́ kwəmʉsa bwo fwámɛ́ ŋgwə́la?

17  *Zɛmbî nyə sá Abʉraham məkʉgʉlʉ nə́ a yánág cʉ́gə́ lʉ́ mwân dɛ́ Izaag, sá mə́túnʉga. Búgə́ í á sá nə́ Abʉraham mágʉləg, a ŋgə́ mpu nə́ Zɛmbî nyə á kaag nyə məŋkaagə́. 18 Nəcé Zɛmbî nyə á cɨ nə Abʉraham nə́: «Izaag wə́ mə́ bá byâ wo mpwoŋ buud mə́ á kaag wo yí.» 19  *Njɨ, Abʉraham nyə á bə nə búgə́ nə́ Zɛmbî jɨ nə ŋkul gwúmʉshi búúd. Ntɔ́, Izaag nyə á bə Abʉraham ja jɔɔŋgʉ́d nda muud nyə á mə yə nə́ ndɛɛ́ a mə́ nyiŋgə gwûm yɛ́.

20  *Búgə́ í á sá nə́ Izaag bwádánʉ́g nə Yákwab bá Eso shú cʉg í á ŋgə zə bwo shwóg yí. 21  *Búgə́ í á sá nə́, ja Yákwab nyə á bə nə́ a zə́ yə yí, a ŋgə́g nə bwádan nə bwân ɔ́ Yósɛb ŋgwûd ŋgwûd nə́ ndɛɛ́ a mú jwaagʉwo nyə́dɨ́ fiidye dɨ́, yə Zɛmbî gúmə́.

22  *Búgə́ í á sá nə́ ja Yósɛb nyə á bə nə́ a zə́ yə yí, a jááwʉg buud nda bwân ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ bá wú Igîpten, wɔ́ɔ́s nə nda bwə́ bág sá íyasə́ byé nə́†.

23  *Búgə́ í á sá nə́, ja Moyîz nyə a byɛ̂l yí, obyɔ̂l bɛ́ bwə́ shwéélʉg nyə tâŋ oŋkwoond olɔ́ɔl nəcé bwə́ á dʉ́g nə́ nyə á bə mbíya jɔ̧jɔ̧ kʉ́kény. Mpə́ndí njwú-buud nyə a tə̂l yí í á shígɛ́ sá bwo ifwaas.

24  *Búgə́ í á sá nə́, ja Moyîz nyə á bə muud yí, a bánʉg nə́ bwə́ kú dʉ jɔ̂w nyə nə́ mwân mə́ shilə mə Farawôŋ. 25 Nyə á yida cɛɛl nə́ bwə́ cúgʉ́g bə́nɔ̂ŋ kúl mə́ Zɛmbî, ntɔ̧ nə́ a kə́g bɛ̧ mə́nywa mâ kʉ́kʉ́l wəla cʉg *mísə́mʉ́d. 26  *Nyə á kwey nə́ í nywa nə́ bwə́ sáág nyə isâ í shwôn nə́mə́ nda bwə́ bá sá *Krîst nə́, nəcé cínɔŋg wə́ jɨ́ fwámɛ́ tɔɔm ntɔ̧ wɔɔŋg á kúm á Igîpten. Mísh mɛ́ mə́ á ŋgə dʉ́g njɨ myə́na á bá bii mwɔ̂w mə́ zág má yí.

27  *Búgə́ í á sá nə́ a wúg Igîpten kú fúndə nə́ njwú-buud nyə e nyada nə nyə. Nyə a yɨ́ɨm nyúul nda sá mə́ cɨ́ nə́ nyə á ŋgə dʉ́g Zɛmbî, í njúl nə́ muud cúgɛ́ nə ŋkul dʉ́g nyə. 28  *Búgə́ í á sá nə́ Moyîz fwɔ̧́g *Páska, a cɨ nə́ búúd ɔ Izʉrəyɛ̂l bwə́ myɛ́ɛ́gʉg məcií bwə́dɨ́ mímpumbɛ́ mí mínjɔ́wʉ́d shú nə́ *éŋgəles á shwɨy nda gwú bwân báŋ ɔ́ acúmbâ.

29  *Búgə́ í á sá nə́ bwân ɔ́ Izʉrəyɛ̂l bwə́ ntɔ̧́g mâŋ mə́ atɨ́tɨɨ̂ nə məkuú nda bwə́ á ŋgə kyey zhizhe shíd; ja búúd ɔ Igîpten bâŋ bwə́ á nywá zə ntɔ̧ ntɔ́ yí, məjúwó mə́ á zə byalʉga nə bwo, mə́ mú shîn gwú bwo.

30  *Búgə́ í á sá nə́ mənyuŋg mə́ Zheríko‡ mə́ shínʉ́g shugʉla shí ja bwân ɔ́ Izʉrəyɛ̂l bwə́ á dʉ ciiŋgya cínɔŋg ŋgwə́la tâŋ mwɔ̂w zaŋgbá yí.

31  *Búgə́ í á sá nə́ Ráhab mudá jaŋga bə́g kú yə ja búúd bwə́ á sá Zɛmbî miŋgáádə́ wá bwə́ á yə yí. Nəcé, nyə a lə́g buud bwə́ á kə ŋgə bigas ŋgwə́la shwoó wá. 32  *Mə nyíŋgəg ná jaaw bɨ́ jɨ? Mə́ ká cɨ nə́ mə́ bwiiŋg bɨ́ miláŋ mí Zhedeyoŋ nə Barak nə Sámʉ́son nə Zhɛfʉté nə *Dávid nə Samyɛ̂l nə *buud ɔ mícúndə́, fwála fúfə mə.

33  *Nəcé, búgə́ í á sá nə́ bwə́ lúmbʉ́líg nə məfaan məshús, bwə́ ntɔ̧ mwo; bwə́ á ŋgə kyey nə lɔɔm ótʉ́təlí dɨ̂ nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bii ísâ Zɛmbî nyə á kaag yí; bwə́ á fad ozhwambáŋkwuŋ mimpu. 34  *Bwə́ á jímə ibɨɨmb-bɨɨmb íkuda, bwə́ faam íkʉ́l í á bə nə́ bwə́ gwûg bwo nə ikafwɛlɛ yí. Məbwas mə́ á dʉ bii bwo, Zɛmbî mú dʉ yálʉshi bwo, bwə́ mú bə óŋkáŋ ɔ́ dɔ́ɔ́mb, julya nə igwooŋg i dɔ́ɔ́mb yâ míl mílɔɔm. 35  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá búdá, buud báŋ bwə́ á yə wá bwə́ á nyiŋgə gwûm, bə́nɔ́ŋ nyiŋgə cʉgə.

Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ á yida bwəma nə cúgə́ áyíyáág bwə́ fudə́ fudə́g. Bwə́ á ban nə́ bwə́ cúgɛ́ nə ŋkul cuwó kwoŋ nə Zɛmbî shú nə́ bwə́ fáámʉgɨ́ nə cúgə́. Bwə́ á sá ntɔ́ shú nə́ bwə́ bág bə nə fwámɛ́ cʉg ja bwə́ bá gwûm yí. 36  *Bɔ́ɔ́l bwə́ á bwəma nə cóógʉ́, bɔ́ɔ́l bígə́, bɔ́ɔ́lʉ́gá kə mímbwug dɨ́ ŋgwówʉ́lá mə́ŋkəda nə mikwoolú mí íŋkwánz. 37  *Bwə́ á gwú bɔ́ɔ́l nə məkwóógʉ́, bwə́ shigə bɔ́ɔ́l nə́ ndɛɛ́ sámb íkʉ́l íbá, gwú bɔ́ɔ́l nə ikafwɛlɛ. Bɔ́ɔ́lʉ́gá bâŋ, bwə́ á ŋgə kyey kə cɛ̧́ kə cɛ̧̂, bwə́ dʉ́gə́ bwáád njɨ íkúúdú í ncwəmbɛ nə ikúúdú í kálá, sâ jɛ̂sh fúfə bwo, bwə́ ŋgə́ bwəma nə cúgə́, buud bwə́ ŋgə́ jugʉshi bwo. 38  *Váál búúd dáŋ í áshígɛ́ bə nə́ í jíg nə buud ɔ shí ga. Bwə́ á ka ŋgə jɛ̧́ gwɔ́w mə́shí mə́ ashwééshád nə mímbʉ́ŋʉ́d, bwə́ dʉ́gə́ ji míku mí mə́kwóógʉ́d nə míku mí mə́ndəlúd.

39 Tɛɛm bə nə́ Zɛmbî nyə á faag buud bɔɔŋgʉ́ nəcé búgə́ jáŋ, bwə́ á yə bwə́ kú fwo bii sâ Zɛmbî nyə á kaag yí. 40 Jɨ́ nə́, Zɛmbî nyə á ŋgə bwey kwəmʉsa shé sâ í búl nywa yí; nə́ ndɛɛ́, nyə a shígɛ́ jɨɨ nə́ bwə́ tɛ́ɛ́dʉ́g kə bə váál í jə́la yí, sə́ bâŋ lʉ́g mpʉ́s.

12

Zɛmbî mə́ dʉ sʉ́g bwân bɛ́

1  *Nda shé bâŋ jíshé kɔ́ɔ́mb dɨ, kúdə zhwog buud ɔ́nɨ bwə́ mə́ lyɛ̧ shé, cʉg bwə́ á cʉgə yí í ŋgə lwó shé sâ bwə́ jɔ̂w nə́ búgə́ yí. Ntɔ́, shé myáásʉgá isâ í ŋgə́ ŋkí ŋkúŋgʉla shé yí, nə *misə́m mí ŋgə́ lɛɛl nada shé nyúúlʉ́d myá, shé yídag bə nə zɛ́ny kə́lə shwóg, ju kʉ́lə́ Zɛmbî mə́ kwəmʉsa nə́ shé júg yí. 2  *Shé kə́ndʉgá mísh njɨ wə́ Yésus muud nyə á fwɔ̧ shé búgə́ mílámʉ́d yɛ́, nyə nə́mə́ wə́ mə́ bá sá nə́ búgə́ í fífəgí, bə ncindî. Nywá nyə á magʉlə shwɨy kə́lə yə kwolós dɨ́, kú bísh bímbí lʉ́ shwôn dʉ́sə shwɨy dɔɔŋg dɨ́ yí. Nyə a shígɛ́ bísh dwo nəcé nyə á ŋgə bwey dʉ́g məshusʉg Zɛmbî nyə á bwey kwəmʉsa nyə má. A njul jiya gúmə́d ja gaád, *caaŋgə́ mə́ Zɛmbî dɨ́ mbwə̂ məncwûm. 3 Kəndʉgá mitə́dʉ́gá nyə́dɨ́, nyə muud ósɔ́ɔl ɔ mísə́m bwə́ á jág lúmbʉli nə ndɨ́ njɨ a ŋgə́ jísɔw jísɔ́wʉ́g yɛ́. Kəndʉgá mitə́dʉ́gá nyə́dɨ́, bɨ bə́g kú tag, búgú bə́g kú bii bɨ́ mílámʉ́d.

4 Bɨ́ ŋgə lúmbʉli nə sâ bwə́ jɔ́w nə́ sə́m yí, njɨ lúmbʉ́lí jɔɔŋg í afwóyɛ́ bə lúmbʉ́lí á shwɨy. 5  *Nə́ ndɛɛ́, ye bɨ mə́ wusa lə́sʉ́ Zɛmbî ŋgə́ lás nə bɨ́ tâŋ bwân bɛ́ shú wálə bɨ́ ŋkul mílámʉ́d yí? Ŋgaá á cɨ nə́:

Mwân waam,

ja Cwámba mə sʉ́g wo yí,

kú ŋwa sâ jɔɔŋgʉ́ nda fyaŋga.

Ja á ŋkáánd nə wo yí,

kú kənd nyúúl íbwundûd.

6 Nəcé Cwámba mə́ dʉ sʉ́g múúd yɛ̂sh á cɛ́ɛl yɛ́;

nyɔɔŋg yɛ̂sh á mágʉ́lə́ nə́ a jɨ mwân yé yɛ́,

á dʉ yə nyə intʉ́gʉ́lí.

7  *Ntɔ́, jísɔ́wʉ́gá minjugú bɨ́ ŋgə́ bwəma nə ndɨ́ myá, mísə shú ŋgə́lə sʉ́g bɨ̂. Mpugá nə́ Zɛmbî ŋgə ŋwa bɨ́ cínɔŋgʉ́ nda bwân bɛ́. Ye mwân abyág nyə a mə́ bwɛlɛ cʉgə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nda dʉ sʉ́g nyə? 8 Zɛmbî ká bə kú sʉ́g bɨ́ nda á dʉ sʉ́g bwân bɛ́ bɛ̂sh nə́, mpu nə́ bɨ́ cugɛ́ bwân bɛ́, bɨ mə́ yidá bə nyə nda bwân bwə́ á zə nə ndɨ́ gwól dɨ́ wá. 9 Gúl sâ bɨ́ mə́ jə́lá nə nyiŋgə tə́dʉga yí jɨ́ ntʉ́ga: shé bɛ̂sh á shí bə nə osɔ́ɔ́ŋgʉ́ bwə́ á byá shé wa shí ga dɨ́ wá, bwə́ á shí dʉ sʉ́g shé, shé dʉ gúmal bwo. Ká ŋkə́mʉ́sá ná bwo, ŋkəmʉsa nə sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé jɨ́ gwɔ́w yɛ́; ŋgaá shé mə́ jəlá nə bul bul magʉlə íjwûga byé shú nə́ shé dʉ́gʉ́g cʉg ɨɨ́? 10  *Osɔ́ɔ́ŋgʉ́ bwə́ á byá shé wá bwə́ á dʉ sʉ́g shé njɨ shú kʉ́kʉ́l wəla mbií bwə́ á dʉ kwey mətəla yí; Zɛmbî nywáá ŋgə sʉ́g shé shú mə́nywa mə́ íshé, á jɨɨ nə́ shé bə́g mbií á cɛ́ɛl yí. 11  *Intʉ́gʉ́lí bwə́ yə́ shé nə́ bwə́ sʉ́g shé yí, í ádɛ́ fwo bə shé sâ mə́shusʉg, shé mə́ dʉ shúsʉla. Njɨ, zhúgʉ́lá zhúgʉ́lâ, intʉ́gʉ́lí byɔɔŋg í dʉ wúmə mpúmə́: shé cʉgə nə́ shɛɛ, cʉgə cʉg á otʉ́təlî. 12  *Ntɔ́, lʉlʉshigá məbwə́ mʉ́n mə́ mə́ káád mə́nɨ, bɨ́ lʉlʉshi mə́bwóŋ mʉ́n mə́ ŋgə́ tagʉwa mə́nɨ. 13  *Dʉgá kyey njɨ mə́zhɨɨ́ mə́sə́ tʉ́təlí mád, shú nə́ buud bɨ́ ŋkí tag wá, bwə́ nda láŋgʉwo kə koogʉ́, bwə́ yídag lal mə́ŋkul.

Bɨ ɔ káálʉgə

14  *Wágá ŋkul nyɨ́n nyɛ̂sh nə́ bɨ cʉ́gəgí nə buud bɛ̂sh nə́ shɛɛ, bɨ́ wá ŋkul nə́ bɨ cʉ́gəgí ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ cʉg, nəcé muud mə bə́ nda cʉgə ntɔ́ yɛ́ cugɛ́ nə ŋkul bá dʉ́g Cwámba. 15  *Bɨ ɔ mpú dʉ dʉ́g nə́ muud nda shúb mpáam mə́ Zɛmbî. Bɨ ɔ mpú nə́mə́ dʉ dʉ́g nə́ muud kú sá záágʉ́wó, í á bá wá bɨ́ zhizhɔɔm nə ndɛɛ́ *Dɔ̧ mú yúúd. 16  *Bɨ ɔ mpú dʉ dʉ́g nə́ muud nda wá lúú jaŋgad, ŋkí ntâg nə́ a mpyêny sâ í dʉ́gyá nə Zɛmbî yí nda Eso nyə a sá nə́; Eso nyə á kusha nə jiya cúmbá jé nə səŋ ídʉ̂w. 17  *Bɨ mə mpú nə́, shínʉ́lə nyə á shîn kusha nə jiya ntʉ́nɨ yí, ja nyə á nywá jɨɨ nə́ sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wág nyə mətɨ́ɨ́le mə lʉ́gə́ yí, sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nyə á ban. Eso nyə á tɛɛm nyiŋgə jɨɨ, wééshʉli mə́zhwíílɛ, nyə a shígɛ́ bə nə ŋkul cɛ́nd sâ í á bwey sɨ̂y yí.

18  *Bɨ a shígɛ́ shísh kúnə́-kúnə nə wúl mbʉ́ŋ búúd bɨ́ nə ŋkul kúnya nə ndɨ́ yí, mbʉ́ŋ í ŋgə́ jígə nə kuda; bɨ a shígɛ́ shísh kúnə́-kúnə nə gúl kʉ́kʉ́l í njúl nə yídʉ́gʉ́ á ikukwɛndɛ, kú nə́mə́ nyiŋgə bə kʉ́kʉ́l ŋkwɔ̧̂ nyə á ŋgə kuŋg yí. 19 Bɨ a shígɛ́ shísh kúnə́-kúnə nə gúl kʉ́l laag í á lás yí, kú bə kʉ́l dúl kə́l í á lás yí, buud bwə́ á gwág kə̂l dɔɔŋg wá bwə́ á jəgʉla nə́ í kú na kwo cɨ bwo tɔɔ ciyá. 20  *Nəcé bwə́ áshígɛ́ bə nə ŋkul kwiig mpə́ndí Zɛmbî nyə a tə̂l yí. Mpə́ndí nyɔɔŋg í á bə nə́: «Ŋkí muud, ŋkí cúdú, sâ jɛ̂sh í kúnya nə mbʉ́ŋ yí, bwə́ gwú gwo nə məkwóógʉ́.» 21 Isâ bwə́ á dʉ́g cínɔŋg yí í á bə ŋkí jág wagʉwo, Moyîz nyəmɛ́fwó mú cɨ nə́: «Mə ŋgə lilya nə ifwaas.»

22  *Bɨ bâŋ bɨ á yida shísh kúnə́-kúnə nə mbʉ́ŋ Siyôn*, ŋgwə́la mə́ Zɛmbî á kuwô, Yurʉ́səlɛm á joŋ dɨ́ gwɔ̂w kʉ́l ncúlyá *wəéŋgəles bwə́ ŋgə́ sá zaŋ yí. Wəéŋgəles bɔɔŋg bʉ́sə ŋkí jág bulya, bímbí múúd cúgɛ́ nə ŋkul lɔ̧́ yí. 23  *Bɨ a shísh kúnə́-kúnə nə sɛɛŋgyá bwân wə́ acúmbâ mínə́ mə́ mú bwo micilyá joŋ dɨ́ gwɔ́w wá; bɨ a shísh kúnə́-kúnə nə Zɛmbî muud mə dʉ sámb milə́sʉ́ mí búúd bɛ̂sh yɛ́, bɨ a shísh kúnə́-kúnə nə *mishíshim mí otʉ́təlí ɔ búúd bwə́ mú váál í jəla yí 24  *Bɨ a shísh kúnə́-kúnə nə Yésus muud nyə á shwu məcií mɛ́ shú nə́ sə́ bə́g mifúbán yɛ́. Nyə wə́ jɨ́ lɨ́ɨ́-njɨ mpə́dʉ́gá sə́nɔ̂ŋ Zɛmbî shú sɔ̧ á gúgwáan, məcií mɛ́ mə́ ŋgə́ lás fwámɛ́ lə́sʉ́ cɔ̧́ mə́ mə́ Abɛl†.

25  *Bɨ ɔ káálʉgə! Kúgá ban nə́ bɨ agwágʉ́lə́yɛ́ múúd ŋgə́ lás nə bɨ́ yɛ́. Nəcé, muud nyə á ŋgə cúndə yág nə buud wa shí gaád nə́ bwə́ káálʉ́gə́g yɛ́, buud bwə́ á ban nə́ bwə́ agwágʉ́lə́yɛ́ wá, bwə́ á shígɛ́ faam nə intʉ́gʉ́lí. Ŋkə́mʉ́sá ná bwə́ fwó bə kú faam, ŋkəmʉsa nə shé ja shé mə́ bán nə́ shé agwágʉ́lə́yɛ́ múúd ŋgə́ lás nə shé joŋ dɨ́, shé cugɛ́ nə ŋkul bá faam. 26  *Yág ɨɨ́, kə̂l dɛ́ í á sá nə́ shí í júŋgyag; njɨ, ja gaád ɨɨ́, a mə́ kaag nə́: «Mə bá nyiŋgə sá nə́ í júŋgyag gúl ja; njɨ, jâŋ ja, kú ntâg bə njɨ shí wə́ í bá juŋgya, gwɔ́w í bá nə́mə́ juŋgya.» 27 Ja á cɨ́ nə́ a bá nyiŋgə sá nə́ í júŋgyag gúl ja yí, ntɔ́ mə́ lwó nə́ isâ í dʉ juŋgya yí í bá wû, nəcé byâŋ bísə isâ nyə á tɛ́ yí; í ka bá lʉ́g njɨ isâ í cúgɛ́ nə ŋkul juŋgya yí. 28  *Nə́ ndɛɛ́, shé yə́gá Zɛmbî akíba nə a yə́lə shé faan í cúgɛ́ nə ŋkul ntaŋʉsa yí. Shé sɛ́yʉ́gá nə nyə mbií nyə́ é gwág nywa yí, sɛ̂y nə gúmə́ nə fúndʉ́gʉ́. 29  *Nəcé Zɛmbî íshé jɨ kuda í dʉ cumbal jígal sâ jɛ̂sh yí.

13

Mbií cʉg Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí

1  *Kúgá yɔw cɨɨlálə bɨ́mɛ́fwó nə bɨmɛ́fwó nda omínyɔŋʉ̂, kəgá nə ndɨ́ shwóg. 2  *Bɨ kú wusa dʉ́lə ŋwa ójóŋ bɨ́dɨ́ mínjɔ́w. Mpugá nə́ sálə bɔ́ɔ́l búúd bwə́ sá ntɔ́ yí, bwə́ á ŋwa *wəéŋgəles bwə́ nda mpu nə́ í á bə wəéŋgəles. 3  *Bɨ ɔ́ dʉ tə́dʉga búúd bʉ́sə́ mímbwug dɨ́ wá, gwág bwo cɛy nə́mə́ nda bɨnɔ́ŋ bɛ̂sh wə́ bʉ́sə́ mímbwugʉd. Bɨ ɔ́ dʉ tə́dʉga nə́mə́ bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ bwəma nə minjugú wá, nə́mə́ nda bɨnɔ́ŋ bɛ̂sh wə́ ŋgə́ bwəma nə minjugú myɔɔŋg. 4  *Bɨ bɛ̂sh gúmálʉ́gá bâ. Muud nda kə nə isâ í mə́bwam gwoŋʉ́ báád, nəcé Zɛmbî mə bá yə buud ɔ́ jaŋga nə osɔ́ɔl ɔ mínɔɔmb intʉ́gʉ́lí.

5  *Kuú njɔɔnd wʉ́n í nda bɛɛg bə ŋgə́lə bɛ̧ záŋ *mwaanɛ̂. Bɨ mə́ jəlá nə gwág mə́shusʉg nə sâ bɨ́ bɨ́ nə ndɨ́ yí; mpugá nə́ Zɛmbî nyəmɛ́fwó nyə á cɨ nə́: «Mə abʉ́lɛ́ bwɛlɛ béégya nə wo, mə abʉ́lɛ́ bwɛlɛ myaas wo». 6  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, shé bʉ́sə nə ŋkul lás nə iŋkáŋ, cɨ nə́: «Cwámba ŋgə kwíínd mə, mə afúndə́yɛ́ ná tɔɔ sâ; muud nyə e sá mə jɨ́?» 7  *Bɨ ɔ́ dʉ tə́dʉ́gá ótɔ́we ɔ shwóg bʉ́n bwə́ á bwiiŋg bɨ́ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî wá, kəndʉgá mitə́dʉ́gá dʉ́g nda ícʉg byáŋ í á shúgʉla nə́, bɨ́ yágʉlag búgə́ bwə́ á bə nə ndɨ́ yí. 8 Yésus-Krîst jɨ mbií ŋgwûd wú yág, wɔ́ɔ́s múús, kə nə́ ndɛɛ́ kú nə zhúgə́. 9  *Bɨ kú bɨ́d nə́ minjɨ́ɨ́gʉ́lá mishús mísə́ mímbií mimbii myá mí yílʉ́g bɨ́ zhɨ́ɨ́d kənd koogʉ́. Nəcé í nywa nə́ mpaam mə́ Zɛmbî wə́ í wág bɨ́ ŋkul mílámʉ́d, kú bə mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ dʉ́gyá nə idʉ̂w má. Məcɛ̧ɛ̧ mɔɔŋg mə́ aŋgɛ̂ nə kwíínd buud bwə́ ŋgə́ bɛ̧́ mwo wá tɔɔ sâ.

10 Shé bâŋ shé bʉ́sə nə *alatâr jɨ́ nə́, buud bwə́ ŋgə́ ná sɛ̂y banda *mə́túnʉga dɨ́ wá bwə́ cúgɛ́ nə zhɨɨ́ mə ŋwá ídʉ̂w cínɔŋg. 11  *Ajəlácɨ á ofada nyə á dʉ kə nə məcií mə́ ócúdú «kʉ́l í búl ŋkɛ̧̂ yí», dʉ kə sá mə́túnʉga shú nə́ Zɛmbî jwúg *misə́m. Njɨ, ocúdú bɔɔŋgʉ́ mikug myáŋ, bwə́ á dʉ wú nə myo ŋgwə́la dʉ kə jígal bugád. 12  *Ntɔ́ nə́mə́, shú nə́ Yésus ŋwág məcií mɛ́ mâ nyəmɛ́fwô kə sá nə́ kúl búúd í bə́g ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ kûl, nyə á kə jug nə məcɛy bugád nə́ ndɛɛ́ a yə. 13 Nə́ ndɛɛ́, shé wúgá ŋgwə́la kə bwəma nə nyə bugád, bwə́ mpyényʉ́g nə́mə́ shé nda bwə́ á mpyêny nyə nə́. 14  *Nəcé shé cugɛ́ nə ŋgwə́la á kandʉgə kandʉgə wa shí gaád; shé ŋgə sɔ̧́ wɔɔŋg ŋgwə́la í bá zə bə yí. 15  *Nə́ ndɛɛ́, nda Yésus nyə a sá ntɔ́ nə́, shé dʉ́gá ságʉsə Zɛmbî ja jɛ̂sh, mətúnʉga ɔ́ mə́cɨ́. Ntɔ́ jɨ nə́ mimpu míshé mí jəlá nə jaaw búúd nə́ jínə́ dɛ́ dʉ́sə́ nə mpífə́. 16  *Bɨ kú wusa dʉ́lə kwíínd bɔ́ɔ́l búúd nə dʉ́lə yána ísâ bín, nəcé mbií mə́túnʉga wɔɔŋg wə́ Zɛmbî mə́ dʉ gwág nywa yí.

17  *Otɔ́we ɔ shwóg bʉ́n bwə́ ŋgə ji ŋkasə́ shú *míshíshim mín, bwə́ bá nə́mə́ kə jaaw Zɛmbî sɛ́y bwə́ á sɛ̂y shú dʉ́n yí. Ntɔ́, ságá bwo məgwág, kyeyʉgá íjwûga byáŋʉ́d, shú nə́ bwə́ sáág sɛ́y jáŋ nə məshusʉg kú tədʉwa. Bwə́ ká tədʉwa, í nda bə bɨ́ nə mfíí. 18  *Dʉgá jəgʉla nə Zɛmbî shú dʉ́sʉ́. Jísʉ́ kɔ́ɔ́mb dɨ, sə́ ŋgə mpu nə́ milâm mísə sə́ nə́ sáŋ, sə́ ŋgə ntâg nə́mə́ she cʉgə ja jɛ̂sh mbií í jə́la yí. 19 Mə tɛ́ɛ́g bɨ́ məbwə̂ nə́ bɨ jə́gʉlag nə Zɛmbî, a sáág nə́ mə lálʉg nyiŋgə zə kwey bɨ̂.

Ibwádán nə məbə́dá

20  *Zɛmbî á mpwogɛ́, nyə muud nyə á gwûmʉshi Yésus, Cwámba íshé, mbaagʉlə itɔw anʉ́nɨ̂ yɛ́, nyə á cɛ̧ sɔ̧ á kandʉgə kandʉgə nə məcií mɛ́. 21  *Zɛmbî wɔɔŋgʉ́ yə́g bɨ́ ŋkul nə́ bɨ sáág sâ ányunywaâ jɛ̂sh á cɛ́ɛl yí. A sáág nə́ shé bə́g váál á gwág nywa yí, kwoŋ mə Yésus-Krîst dɨ̂. Yésus-Krîst ŋwág gúmə́ kandʉgə á kandʉgə! Amɛn! 22 Bwaaŋg, mə́ jəgʉla nə bɨ́ nə́ bɨ jísɔ́wʉ́g lə́sʉ́ mə́ ŋgə́ yáág nə bɨ́ nə ndɨ́ ga. Kálaad nyəmɛ́fwó mə́ mə́ cilə bɨ́ yɛ́ nyə agwááyɛ́. 23  *Mə́ cɛɛl jaaw bɨ́ nə́ bwə́ mə́ bɨ́d *mínyɔŋʉ̂ íshé Timotê; á ká lɛɛl wɔ́ɔ́s wa, sá sə́ mú zə dʉ́g bɨ̂. 24 Bɨ ɔ bə́da mə otɔ́we ɔ shwóg bʉ́n bɛ̂sh nə buud ɔ́ Zɛmbî bɛ̂sh. Bɔɔŋg wâ Italî bwə́ ŋgə bə́da bɨ̂. 25  *Zɛmbî kə́ sá bɨ́ bɛ̂sh mpaam.

* 1:2 Mwân: 5.8 sálə: Yuá 1.2; Kol 1.16; Heb 11.3

* 1:3 2Kr 4.4; Kol 1.15 mbwə̂ məncwûm: 8.1

* 1:4 Ifz 1.21; Flp 2.9

* 1:5 Sôm 2.7; 2Sa 7.14; Mat 3.17; Mis 13.33; Heb 5.5

* 1:6 Sôm 89.28; 97.7

* 1:7 Sôm 104.4

* 1:8 Sôm 45.7-8

* 1:10 Sôm 102.26-28

* 1:13 8.1; Sôm 110.1

* 1:14 Sôm 34.8; 91.11

* 2:1 6.4-6

* 2:2 Mis 7.38, 53; Gal 3.19

* 2:3 10.29; 12.25

* 2:4 Yuá 2.11; Mis 2.22; 1Kr 12.4-11; 2Kr 12.12

* 2:6 Sôm 8.5-7

* 2:8 1Kr 15.27

* 2:9 Flp 2.8-9

* 2:10 1Kr 8.6; 12.2; Mis 3.15

* 2:11 Mat 25.40; 12.50; Yuá 20.17

* 2:12 Sôm 22.23

* 2:13 Iza 8.17-18

* 2:14 2.17; Yuá 1.14 Njwû məjamb: Yuá 8.44; 12.31; 1Yn 3.8; Mbʉ́ 12.10

* 2:15 Rom 8.21

* 2:16 Iza 41.8-9

* 2:17 4.14; 5.2; Flp 2.7; 1Yn 2.2

* 2:18 4.15; Mat 4.1-11

* 3:1 4.14

* 3:2 Ilŋ 12.7

* 3:6 Mwân: 5.8 bwánd nyə nə búgə́: 3.14; 4.14; 6.18-19; 9.28; 10.22-24, 35; 13.14; Kol 1.23; Flp 3.20; 2Tm 4.8

* 3:7 Sôm 95.7-11

* 3:8 MmN 17.7; Ilŋ 20.2-5

* 3:11 Ilŋ 14.21-23

* 3:14 3.6

* 3:16 Ilŋ 14.1-35

* 3:17 Ilŋ 14.29; 1Kr 10.5, 10

* 3:18 Ilŋ 14.1-4

* 4:4 Mət 2.2

* 4:5 3.11

* 4:7 3.7-8; 3.15

* 4:8 Mbá 31.7; Zho 22.4

* 4:10 4.4

* 4:12 Iza 49.2; 55.11; Zhe 17.10; Yuá 12.48; Ifz 6.17; 1Pr 1.23; Mbʉ́ 1.16

* 4:14 5.8; 8.1 Ajəlácɨ á ofada: 2.17-18; 3.1; 5.1, 4-6; 7.24-28; 8.3; 9.7, 11

* 4:14 Nyə á kə kumə kʉ́l Zɛmbî jɨ́ yí.

* 4:15 2.18; 5.2; 7.26; 9.12; 1Yn 3.5

* 4:16 10.19

* 5:1 4.14

* 5:2 2.17-18; 4.15; 7.28

* 5:3 7.27; 9.7; Ləv 9.7; 16.6, 15

* 5:4 Arɔɔn: MmN 28.1

* 5:5 1.5

* 5:6 Sôm 110.4; Heb 6.20

* 5:7 Mat 26.36-46

* 5:8 1.2; 4.14; 6.4-6; 7.3, 28; 10.29; Yuá 1.34 məgwág: 4.15; Flp 2.8

* 5:9 7.27

* 5:10 5.6; 6.20

* 5:12 1Kr 3.2

* 5:14 13.9; Rom 16.19; 1Kr 14.20; Ifz 4.14

* 6:1 9.14

* 6:2 Yuá 3.25-26; Mis 19.1-6

* 6:2 Na cugɛ́ njɨ nduwán óbúgʉla bwə́ dʉ duwan yí, Oyúdɛn bwə́ á dʉ nə́mə́ bə nə wáŋ nduwán nə myáŋ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́.

* 6:4 2.1-3; 5.8; 10.26-29; 12.25; Mat 12.31; 1Yn 5.16

* 6:8 Mat 13.7, 22

* 6:10 10.32-34; 13.1; 1Yn 4.7-12, 19-21

* 6:12 11.1-12; Luk 21.19

* 6:13 Mət 22.16-17; Heb 11.12

* 6:16 MmN 22.10; Mat 5.34; 23.16-22

* 6:18 Ilŋ 23.19

* 6:19 3.6; Rom 5.5; Heb 9.3

† 6:19 Lɔ̧́g Mat 27.51, ŋkí Mak 15.58, ŋkí ntâg Luk 23.45 jísə sanda í á dʉ wá njɨ mpə́dʉ́gá fúm á ci nə mpáánzə́ nyɛ̂sh yí.

* 6:20 4.14 Mɛlʉkisedɛk: Sôm 110.4; Heb 5.6, 10; 7.1-4

* 7:1 Mɛlʉkisedɛk: Mət 14.17-20; Heb 5.6

* 7:5 Ilŋ 18.21

* 7:10 Lévi nyə á bə mwân mə Yákwab, Yákwab mwân mə Izaag, Izaag mwân mə Abʉraham; ntɔ́ jɨ nə́ Lévi nyə á bə Abʉraham mə́bwugʉ́lud.

* 7:14 Mət 49.10; Mat 2.6; Mis 13.23; Mbʉ́ 5.5

* 7:17 5.6

* 7:19 9.9; Rom 3.20

* 7:21 7.17

* 7:22 8.6

* 7:24 6.20

* 7:25 2.11; 10.14; Rom 8.34; 1Yn 2.1

* 7:26 4.15

* 7:27 5.3, 9; 7.25; 9.12, 26, 28; 10.10, 12; Rom 6.10; 1Pr 3.18

* 7:28 5.1-2, 8; 7.19; Sôm 2.7

* 8:1 4.14 mbwə̂ məncwûm: 1.3, 13; 7.25; 10.12; 12.2, 25; Sôm 110.1; Mat 22.44; Mis 2.33; Rom 8.34; Ifz 1.20; Kol 3.1

* 8:2 8.5

* 8:5 9.9; 10.1; Kol 2.17 banda mə́túnʉga: 9.2; MmN 25.9, 40

* 8:6 7.22; 8.2, 6, 13; 9.11, 15; 12.24; Iza 55.3; Zhe 31.31-33; Eze 37.26; 1Kr 11.25

* 8:7 Na jɨ sɔ̧ í á sɨ̂y mbʉ́ŋ á Sinayî dɨ́ yí (MmN 24.3-8).

* 8:8 Zhe 31.31-34; Heb 10.16-17

* 8:13 8.6

* 9:2 banda mə́túnʉga: 8.5; 9.11-12; MmN 26.1-30 cé lámba: MmN 25.31-39 tʉ́wʉli: MmN 25.23-30

* 9:3 MmN 26.31-33; Ləv 16.2; Heb 6.19; 9.7, 12; 10.20

* 9:4 alatâr: MmN 30.1-6 wɔ́lɛ sɔ̧: MmN 25.10-16 mána: MmN 16.32-35 fiidye mə́ Arɔɔn: Ilŋ 17.21-25 məkwóógʉ́ mə́ á bə nə cilyá: MmN 25.16

* 9:5 MmN 25.18-22

* 9:5 Sherubɛ̧̂: Jisə dúl váál éŋgəles.

* 9:6 10.11; Ilŋ 18.2-6

* 9:7 5.3; 9.25; 13.11; Ləv 16.2-16

* 9:9 7.19; 9.2

* 9:10 Ləv 11; 15; Ilŋ 19

* 9:11 4.14

* 9:12 7.27; 10.4; Ləv 16.14-16 məcií mɛ́: 9.25; 12.24; 13.12, 20; Mat 26.28; Rom 3.25-26; 1Pr 1.2, 18-19; 1Yn 1.7

* 9:13 Ilŋ 19.1–10.17

† 9:13 Í á dʉ bə nə́, ja múúd mə́ bə nə məlwaagʉwo yí, bwə́ cígə íncwəmbɛ nə intɛny ŋwa mə́cií, bwə́ jígal cwɔ̧ myɔɔlú ntɛny ŋwa ífiî byé, bwə́ mú myɛɛg múúd wɔɔŋgʉ́ məcií nə ifiî byɔɔŋg nə́ ndɛɛ́ nyúúl mú bə nyə fúbán.

* 9:14 Rom 6.20-23; 8.2

* 9:15 8.6

* 9:19 MmN 24.6-8; Heb 9.12-13 ízop: Ləv 14.4, 6; Ilŋ 19.6

* 9:22 Ləv 17.11

* 9:23 8.5

* 9:26 7.27

* 9:28 3.6; 10.10; Iza 53.11-12; Mat 26.28; 1Kr 15.50-53

* 10:1 8.5

* 10:4 9.12-13

* 10:5 Sôm 40.7-9

* 10:9 Ntɔ́ jɨ nə́ Krîst mə yîl mə́túnʉga nə isâ í acwúlû, a cɛ́nd byo nə mətúnʉga mâ cʉg jé nyə á yána yí.

* 10:10 7.27

* 10:11 9.6; MmN 29.38

* 10:12 8.1

* 10:13 Sôm 110.1; 1Kr 15.25

* 10:16 Zhe 31.33-34; Heb 8.10, 12

* 10:19 4.16; 9.8

* 10:20 sanda: 9.3; Mat 27.51 zhɨɨ́ agúgwáan í kə́ nə buud cʉg dɨ́ yí: 2.14-15; 9.14-15; Yuá 14.6

* 10:21 3.6; 4.14

* 10:22 Eze 36.25; Ifz 5.26

* 10:23 3.6

* 10:24 13.1

* 10:26 6.4-6

* 10:27 Iza 26.11

* 10:28 Mbá 19.15; 2Kr 13.1

* 10:29 2.3; 5.8; 9.12; Mat 12.31

* 10:30 Mbá 32.35, 36

* 10:32 6.10

* 10:33 1Kr 4.9

* 10:34 11.26; 13.14

* 10:35 3.6; 6.11-12

* 10:37 Aba 2.3-4

* 10:38 Rom 1.17; Gal 3.11

* 11:1 Rom 8.24; 2Kr 4.18

* 11:3 Mət 1.1; Sôm 33.6, 9; Rom 4.17; 2Kr 4.18

* 11:4 Mət 4.3-10

* 11:5 Mət 5.21-24

* 11:7 Mət 6.13-22; Rom 4.3; 1Pr 3.20

* 11:8 Mət 12.1-2

* 11:9 Mət 35.12, 27

* 11:10 13.14

* 11:11 Mət 17.19; 18.11-14; 21.2; Rom 4.19-20

* 11:11 Bɔ́ɔ́lʉ́gá bwə́ cɨ na nə́: Búgə́ í á sá nə́ Abʉraham zə́g bə mbyɔ̂l a mú cwúcwúúl, fwála lʉ byâ mə́ bwey ntɔ̧, Sara ntâg kundú.

* 11:12 Mət 15.5

* 11:13 11.9; 13.14; Mət 23.4; 47.9; Sôm 39.13

* 11:16 13.14; MmN 3.6; Mat 22.32

* 11:17 Mət 21.12; 22.1-14; Zhk 2.21

* 11:19 Rom 4.17

* 11:20 Mət 27.27-29, 39-40

* 11:21 Mət 47.31–48.20

* 11:22 Mət 50.24-25; MmN 13.19

† 11:22 Dʉ́gʉ́g Mət 50.24-25. Yósɛb nyə á cɨ nə́ bwə́ bág ŋwa íyasə́ byé, kyey nə byo, kə bá dʉl bwə́dɨ́ lɔɔm Zɛmbî nyə á bwey yə impáámbə́ byáŋ yííd.

* 11:23 MmN 1.22; 2.2

* 11:24 MmN 2.10-12

* 11:26 12.2; 13.13

* 11:27 MmN 2.15; 12.41

* 11:28 MmN 12.1-14

* 11:29 MmN 14.21-29

* 11:30 Zho 6.12-21

‡ 11:30 Buud ɔ fwála dɔɔŋg bwə́ á dʉ lwɔ̧̂ məma mə́nyuŋg tâŋ luŋgʉla lyɛ̧̌lə ŋgwə́la wɛ̂sh, ka lʉ́gə mímpumbɛ́.

* 11:31 Zho 2.11-12; 6.21-25; Mat 1.5; Zhk 2.25

* 11:32 OoM 6.11–8.32; 4.6–5.31; 13.2–16.31; 11.1–12.7; 1Sa 16.1–1Oj 2.11; 1Sa 1.1–25.1

* 11:33 OoM 14.6-7; 1Sa 17.34-36; Dan 6.1-27

* 11:34 Dan 3.23-25

* 11:35 1Oj 17.17-24; 2Oj 4.18-37

* 11:36 Zhe 20.2; 37.15

* 11:37 2Ib 24.21

* 11:38 1Sa 13.6

* 12:1 1Kr 9.24

* 12:2 2.10; 8.1

* 12:5 Mik 3.11-12; Mbʉ́ 3.19

* 12:7 Mbá 8.5

* 12:10 Mat 5.48; Rom 5.2; Zhk 3.17

* 12:11 12.14; Zhk 3.17-18

* 12:12 Iza 35.3

* 12:13 Mik 4.26

* 12:14 12.11; Mak 12.30-31; Sôm 34.15; 1Kr 7.15

* 12:15 Mbá 29.17; Gal 1.6

* 12:16 Mət 25.29-34

* 12:17 Mət 27.30-40

* 12:18 MmN 19.16-22; 20.18-21

* 12:20 MmN 19.12-13

* 12:22 13.14; Gal 4.26; Mbʉ́ 5.11; 21.2

* 12:22 Siyôn: Nyə á bə məma mbʉ́ŋ bwə́ á lwɔ̧́ ŋgwə́la á Yurʉ́səlɛm cínɔŋg gwɔ́w yí.

* 12:23 Luk 10.20

* 12:24 8.6; 9.12 Abɛl: Mət 4.10

† 12:24 Məcií mə Yésus mə́ ŋgə lás lə́sʉ́ íjuugá Zɛmbî mə́ juu sə́ mpáam nyɛ́ dɨ́ yí; məcií mə́ Abɛl mâŋ mə́ á ŋgə jɨɨ nə́ Zɛmbî kúndagí nyə nda mínyɔŋʉ̂ nyə a gwú nyə nə́.

* 12:25 6.4-6; 8.1; MmN 20.22

* 12:26 MmN 19.18; Azh 2.6, 21

* 12:28 13.14

* 12:29 Mbá 4.24

* 13:1 6.10; 10.24; 13.16; 1Pr 1.22

* 13:2 Mət 18.1-8; 19.1-3; Zhb 31.32; Rom 12.13; 1Tm 3.2; 5.10; 1Pr 4.9; 3Yn 8

* 13:3 10.34; Mat 25.36

* 13:4 1Kr 7.2-4; 1Te 4.3-8

* 13:5 Mbá 31.6, 8; Flp 4.11-12; 1Tm 6.7-10

* 13:6 Sôm 118.6

* 13:7 6.12; 1Kr 4.16

* 13:9 Rom 14.2; Kol 2.20-22; 1Tm 4.3

* 13:11 9.7; Ləv 16.27

* 13:12 11.26; Mat 27.31-33

* 13:14 11.9-10, 13, 16; 12.22, 28; Flp 3.20; 2Kr 5.6; 1Pr 2.11; Mbʉ́ 21.2

* 13:15 Ifz 5.19-20; Sôm 50.14, 23

* 13:16 Gal 6.10; Flp 4.18

* 13:17 Eze 3.17; Mis 20.28-31; 1Kr 16.16

* 13:18 10.22; Rom 15.30; 2Kr 1.12; Mis 24.16

* 13:20 mpwogɛ́: 12.14; Rom 5.1; 2Kr 13.11 sɔ̧: 8.6 məcií: 9.12

* 13:21 Ifz 2.10; Flp 2.12-13

* 13:23 Timotê: 1Kr 4.17

* 13:25 Gal 6.18

Zhâk

1

2

3

4

5

Kálaad Zhâk nyə́ á cilə yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə Kálaad mə Zhâk yí

Zhâk nyə á cilə okrîstɛn shú nə́ bwə́ mpúg kuú njɔɔnd bwə́ jə́lá nə kyey mpə́dʉ́gá nyáŋ dɨ́ yí nə váál bwə́ jə́lá nə cʉgə nə buud bwə́ cúgɛ́ okrîstɛn wá yí.

A ŋgə cɨ isâ ŋkí bulya:

(1) Sâ í dʉ́gá nə fʉg yí: fʉg í dʉ wú wə́ Zɛmbî (1.2-8).

(2) Sâ í dʉ́gá nə məbúwa nə kúm, məkʉgʉlʉ nə məbwə́bʉ́lán, fwámɛ́ yə́bə́ í jə́lá nə dʉ nyîn nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yí (1.9-27).

(3) Zhâk ŋgə lámʉsa nə dʉ́lə ŋwa búúd nə mímbɛ́ɛ́gí gúfʉ́gád (2.1-13).

(4) Sâ í dʉ́gá nə búgə́ nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yí (2.14-26).

(5) Jûm nə fwámɛ́ fʉg (3.1-18).

(6) Cʉg á mpə́dʉ́gá buud mimbii myɛ̂sh (4.1–5.6).

(7) Jísɔ́w nə nadâ mə́jəgʉla, nə mikwííndyá (5.7-20).

Ŋkúmba sâ á ŋgə́ bándʉlə okrîstɛn yí jísə nə́ «búgə́ jɨ́ kú nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yí jísə mbimbə» (2.26).

1

Məbə́dá

1  *Mə Zhâk, lwaá mə́ Zɛmbî bá Cwámba Yésus-Krîst, mə wə́ mə́ cílə́ bɨ́ kálaad ɛ́ga. Mə bə́dá bɨ́ bwán ɔ́ íbɛɛnd wûm nə íbá bɨ́ á mə́ cɨɨma kə ŋgə cʉgə mə́shí məshí wá.

Məkʉgʉlʉ mə́ dʉ lʉlʉshi búgə́ mə́ múúd

2  *Bwaaŋg, məkʉgʉlʉ mɛ̂sh bɨ́ mə́ bwə́má nə ndɨ́ má mə́ jəlá nə bə bɨ njɨ sâ mə́shusʉg, tɔɔ mə́sə wáyɛ́ mbií tɔɔ wáyɛ́. 3 Bɨ mə́ jəlá nə gwág mə́shusʉg ntɔ́ nə mpǔlə nə́ búgə́ jɨ́n í ká ntɔ̧ mə́kʉgʉlʉ, bɨ́ bə nə jísɔ́w. 4 Njɨ, í jɨɨ nə́ jísɔ́w jɔɔŋg gwə́mə́fwó í cásʉləg bɨ́ sɛ́y jé mílámʉ́d, shú nə́ bɨ bə́g ocúmbá buud, milwándʉ́lá, kú ná fúfə nə tɔɔ jɔ̧ fúlú ŋgwûd. 5  *Í ká bə nə́ fʉg í ŋgə fúfə ŋgwɔ́l múúd á gwooŋg jɨ́n, a gwáámbʉ́g Zɛmbî, Zɛmbî é yə nyə. Nəcé Zɛmbî mə́ dʉ sá yána nə muud yɛ̂sh, á dʉ ntâg sá dwo nə jɔ̧ lâm, kú nə məjumâ. 6  *Njɨ, í jɨɨ nə́ muud mə gwáámb yɛ́ gwáámbʉ́g nə búgə́, kú bə nə milám mímbá. Muud mə sá milám mímbá yɛ́ jɨ nda ikwɔ̧́ í mâŋ ŋkwɔ̧̂ mə́ dʉ yáŋgʉlə kənd ká kənd ká yí. 7 Mbií múúd wɔɔŋg kú yɨ́ɨ́mbɛ̂ nə tə́dʉga nə́ nyə é lə́g sâ wə́ Cwámba. 8 Nəcé muud məzhigə́ jɨ milám mímbá, nyə ádɛ́ mpu bɛ̧ ŋkúmba zhɨ́ɨ́ ja á cɛ́ɛ́l sá sâ yí.

9  *Mbúgʉla jɨ́ nə məbúwa yɛ́ gwágʉ́g məshusʉg nə́ Zɛmbî nyə a mə́ bʉ̂n nyə gwɔ̂w. 10  **Nyɔɔŋg mə yídá bə nə kúm yɛ́ bə́g nə lúú nə́ sáŋ nə a bə́lə shí, nəcé a bá cɔ̧́ nda fʉláwa á jugʉ́, kú bwey. 11 Fʉláwa mə́ dʉ bə, yásə́ í ká nə́mə́ shigʉshi, məgwɔ̧̂ mɛ́ mə́ shwéésh ká, fʉláwa mú bwaambʉwo, ijɔ̧ɔ̧ byé í mú shîn. Nə́mə́ mbií ŋgwûd wɔɔŋg wə́ múúd kúm mə́ bá ŋgə bwaambʉwo, misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́ myɛ̂sh mí ŋgə́ shîn yɛ́.

12  *Muud mə jísɔ́w mə́kʉgʉlʉ kú fúfug yɛ́ nywáá mə́ jəla, nəcé á ká bá shîn ntɔ̧ mə́kʉgʉlʉ, a bá lə́g cʉg á kandʉgə kandʉgə, mpɔ́ɔ́gʉ́ nyɔɔŋg wə́ Zɛmbî nyə á kaag buud bwə́ ŋgə́ cɛɛl nyə wá yí.

13  *Ja múúd mə bwə́má nə məbwə́bʉ́lán yí, a nda bɛɛg cɨ nə́: «Zɛmbî wə́ ŋgə́ bwɔ́wʉlə mə»; nəcé muud cugɛ́ nə ŋkul bwɔ́wʉlə Zɛmbî, nyə ádɛ́ nə́mə́ bwɔ́wʉlə búúd. 14  *Í yidá bə nə́, muud nyəmɛ́fwó iyéésh byé wə́ í dʉ julə nyə, kənd nyə lâm *mísə́mʉ́d; 15 nə́ ndɛɛ́, ja íwɨ́ɨ́mbʉ́g í mə́ ŋwa bum yí, sə́m í mú byɛ̂l; ja sə́m í mə́ wîy yí, í mú sá nə́ muud yə́g.

16 Yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, kúgá shɨɨg mə́nyúul! 17  *Fwámɛ́ ísâ Zɛmbî mə́ dʉ yə búúd yí, nə mənywa mɛ̂sh sə́ ŋgə́ bwəma nə ndɨ̂ má, mə́ ŋgə zhu gwɔ̂w, wə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə́ dʉ wééshʉli mə́ŋkɛnya yɛ́; a jɨ njɨ mbií ŋgwûd kú cɛ́nd. 18  *Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ wúsʉ́ wɔɔŋgʉ́ nyəmɛ́fwó nyə á bə nə jɔ̧jɔ̧ tə́dʉ́gá jə́ nə́ a zə byâ shé, a mú zə byá shé nə ciyá jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ yí. Byálə nyə á byá shé yí wɔɔŋgʉ́ wúsə shú nə́ shé bə́g mpumə́ ashúshwóógʉ́ á ísâ á mə́ tɛ́ yí.

Dʉ gwágʉlə, ka dʉ sâ

19  *Yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, bɨ mə́ jəlá nə mpu nə́ muud mə́ jəlá nə dʉ lɛɛl gwágʉlə, njɨ nda lɛɛl lás, nda lɛɛl gwág mpimbə. 20 Mpimbə múúd mə gwág yí, í cúgɛ́ nə ŋkul wééshʉli sâ jɨ́ tʉ́təlí mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yí. 21  *Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ nə́, myaasʉgá məlwaagʉwo mɛ̂sh nə mbíya gwɔ̧́lə mílâm; myaasʉgá myo, bɨ́ ka lə́g kɛ́ɛl Zɛmbî nyə á bɛ̧ bɨ́dɨ́ yí, bɨ́ lə́g dwo nə lám nə́ shɛɛ; dwə́ wə́ dɨ́ nə ŋkul sá nə́ *mishíshim mín mí dʉ́gʉ́g cʉg.

22  *Ságâ nda kɛ́ɛl mə́ Zɛmbî í ŋgə́ cɨ nə́, bɨ kú dʉ gwágʉlə gwágʉ́lə́g, bɨ a bá ŋgə shɨɨg bɨmɛ́fwó. 23 Nəcé, ŋkí muud mə gwágʉ́lə́ kɛ́ɛl gwágʉlə gwágʉ́lə́g a kú sá nda í ŋgə́ cɨ nə́, muud wɔɔŋgʉ́ jɨ nda muud mə́ shîn dʉ́g mpwóómbʉ́ yên dɨ́, 24 nə́ ndɛɛ́ a kyey. Ja á mə́ kyey yí, a mə́ lɛɛl wusa nda mpwóómbʉ́ nyɛ́ í ámə bə nə́. 25  *Njɨ, muud mə mpú kənd mísh mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî dɨ̂ nda dʉ gwágʉlə nə́ ndɛɛ́ wusa yɛ́, nywáá mə́ jəla. Məcɛ̧ɛ̧ mɔɔŋg mə́ cúgɛ́ nə iwushî, máá mə́ dʉ yîl búúd mə́nyámád. Njɨ, shú nə́ í bə́g nə́ a mə́ jəla, í jɨɨ nə́ a nádag nə mwo, a dʉ sá nda mə́ ŋgə́ cɨ nə́.

26  *Ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə tə́dʉ́gá nə́ a ŋgə cʉgə mbií Zɛmbî mə gwág nywa yí, á ká ŋgə shɨɨg nyúul nda yidá dʉ bii mpu yé, muud wɔɔŋgʉ́ yə́bə́ yé wúsə sâ cwag. 27  *Yə́bə́ Zɛmbî mə gwág nywa yí, fwámɛ́ yə́bə́ wúsə nə́: dʉ tə́dʉga bwán ɔ́ nyulú nə mikúsə́ mí búdá *íncwaw í ntʉg mí ŋgə́ bwəma nə ndɨ́ yííd, ka baagʉlə nyúúl nda kala mə́lwaagʉwo mâ cʉg á shí ga.

2

Mímbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá buud mí anywáyɛ́

1  *Bwaaŋg, kúgá dʉ sá nə́, bɨ ŋgə́ *búgʉla Yésus-Krîst, Cwámba íshé á milwanə́, bɨ ŋgə́ nyiŋgə baam nə bɔ́ɔ́l búúd ntɔ̧ bɔ́ɔ́l. 2 Nəcé nə́, ja í wɔ́ɔ́s nə́, bɨ njúl sɛɛŋgyá jínʉ́d, ŋgwɔ́l múúd zə nyíi a njúl nə ilwondó í or nə mimbwéédí mí álal-ŋkul, gúl ntágʉ́lá-ntágʉla mú nə́mə́ zə nyíi nə isala. 3 Ŋkí bɨ mə́ ŋwa múúd jɨ́ nə mimbwéédí mí álal-ŋkul yɛ́ nə məjilə, bɨ́ nə nɛ́ nə́: «Zaá ji wa fwámɛ́ jiyad», bɨ́ nə ntágʉ́lá-ntágʉla nə́: «Tɔ́wʉ́g na tʉ́təlí», ŋkí ntâg nə́: «Jig wa kʉ́l mə́ dʉ tə̂l mə́kuú gaád». 4 Ja bɨ́ mə́ sá ntɔ́ yí, ŋgaá nə́ bɨ mə́ wá mímbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá buud wə́ nɨ? Ŋgaá ntɔ́ mə́ lwó nə́ bɨ́ ŋgə bigas buud bɨ njúl nə bɔ́w-bɔ̂w mítə́dʉ́gá?

5  *Yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, gwágʉ́lə́gá mə. Ye Zɛmbî nyə a shígɛ́ fɛ́ɛ́sh mímbúmbúwá shí ga dɨ́ nə́ mí bə́g nə kúm búgə́ dɨ? Nyə á kaag buud bwə́ ŋgə́ cɛɛl nyə wá Faan, ŋgaá nyə a mə́ sá nə́mə́ nə́ mimbúmbúwá mí bə́g nə kɔw Faan dɔɔŋgʉ́d? 6 Ká bɨ bâŋ bɨ ŋgə dʉ́g mímbúmbúwá mpyóŋ nə mpyóŋ. Ozə́ bwə́ ŋgə́ lwó bɨ́ cúŋ, ŋgaá mikúkúm? Ŋgaá bwó wə́ bwə́ ŋgə́ kə nə bɨ́ mə́mpáánzə́ mə́ mílə́sʉ́? 7 Ŋgaá bwó wə́ bwə́ ŋgə́ jág lás nə jɔ̧jɔ̧ jínə́ lʉ́ Krîstɛn búúd bwə́ á gwiid bɨ́ yí?

8  *Micilyá mí ŋgə lwó nə́ cɛ̧ɛ̧ mə Cí wúsʉ́ *Krîst í ŋgə́ cɨ nə́: «Cɛɛlʉg múúd yɛ̂sh jísə́ wo kúnə́-kúnə yɛ́ nda wó cɛ́ɛ́l wómɛ́fwó nə́.» Ŋkí bɨ mə lwándʉ́lə́ cɛ̧ɛ̧ dɔɔŋgʉ́, bɨ mə sá jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́. 9  *Njɨ, ja bɨ́ mə́ dʉ wá mímbɛ́ɛ́gí mpə́dʉ́gá buud yí, bɨ mə́ dʉ sə̂m; Məcɛ̧ɛ̧ mə́ lwó nə́ bɨ mə́ jəla nə intʉ́gʉ́lí í búúd bwə́ mə́ caam mə́cɛ̧ɛ̧ wá.

10  *Mpugá nə́ múúd mə ká bɛ̧ mə́mpə́ndí mâ Məcɛ̧ɛ̧ mɛ̂sh nə́ ndɛɛ́ a wush njɨ nə ŋgwúdʉgʉ̂, a mə́ byaagʉlə nə mɛ̂sh. 11  *Nəcé muud nyə á cɨ nə́: «Ci wo kú sá mínɔɔmb» yɛ́, nyə nə́mə́ wə́ nyə á cɨ nə́: «Ci wo kú gwú múud». Ŋkí wɛɛ wo ádɛ́ sá mínɔɔmb, njɨ wo mə́ gwú múúd, wo músə caam məcɛ̧ɛ̧. 12  *Ntɔ́, dʉgá lás, nə dʉ sá ísâ bɨ ŋgə́ mpu nə́ bwə́ bá sámb bɨ́ milə́sʉ́ bɛ̧ɛ̧́lə cɛ̧ɛ̧ í dʉ yîl búúd mə́nyámád yí. 13  *Nəcé, buud bɨ́ kú gwág búúd cɛy lámʉ́d wá, bwə́ bá bwəma nə sémbyé mílə́sʉ́ á kú nə məcɛy mə lâm. Buud bwə́ ŋgə́ gwág bɔ́ɔ́l ŋkúŋkwóŋʉ́lə wá, iŋkúŋkwoŋ í dʉ ntɔ̧ sémbyé mílə́sʉ́ wáŋ.

Búgə́ jɨ́ kú nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yí jɨ́ fudə́

14  *Bwaaŋg, ŋkí muud mə́ cɨ nə́ a jɨ nə búgə́, njɨ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ kú nyîn, wâŋ mbií búgə́ í é kwíínd nyə jɨ́d? Í é cʉg nyə? 15  *Ŋkí *mínyɔŋʉ̂ wʉ́n á mudûm ŋkí á mudá ŋgə́ fúfə nə sâ mə́ bwáád, ŋkí ntâg nə́ a ŋgə fúfə nə idʉ̂w yâ dâŋ jwɔ̂w, 16 ŋgwɔ́l múúd á gwooŋg jɨ́n mú cɨ nə nyə nə́: «Wo ɔ kə́ nə́ shɛɛ; kaág bwáád, wo də!» Ŋkí a cɨ ntɔ́ njɨ nə mpu, kú yə nyə sâ í ŋgə́ jɨɨ nyə yí, ntɔ́ nyə é kwíínd nyə jíd? 17  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ búgə́ jísə́ yɛ́. Wó ká bə nə búgə́, njɨ kú nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, búgə́ gwô jísə fudə́.

18 Njɨ, ŋgwɔ́l múud jɨ nə ŋkul cɨ nə ŋgwɔ́l nə́: «Wɛɛ jɨ nə búgə́, mɛɛ nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́.» Lwóg ná mə búgə́ gwô nda nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, mɛɛ mə e lwó mə́dɨ́ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́d nə́ mə jɨ nə búgə́. 19  *Wo ŋgə *magʉlə nə́ Zɛmbî jɨ njɨ ŋgwûd, wo ŋgə mpu sâ; njɨ, məjamb mə́ ŋgə nə́mə́ magʉlə ntɔ́, mə́ ŋgə́ lilya. 20 Wo muud jɨ́ kú mpu dʉ faas ísâ yɛ́, ye wo cɛɛl mpu nə́ búgə́ jɨ́ kú nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yí í akwííndɛ́ tɔɔ sâ? 21  *Ŋgaá Zɛmbî nyə á ŋwa mpáámbə́ íshé *Abʉraham nə́ tʉ́təlí muud mísh mɛ́d nəcé a yánálə mwân yé *Izaag tâŋ *mətúnʉga *alatâr dɨ̂. 22 Wo adʉ́gɛ́? Búgə́ jé í á bə mbádʉ́gá nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, byɛ̂sh í ŋgə́ sɛ̂y; misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wə́ mí á zə sá nə́ búgə́ jé í bə́g ncindî. 23  *Nə́ ndɛɛ́, í mú bə nda Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ nə́; nə́: «Abʉraham nyə á *búgʉla Zɛmbî, Zɛmbî mú lɔ̧́ nyə búgə́ jé jɔɔŋgʉ́, a mú cɨ nə́ Abʉraham jɨ tʉ́təlí muud; bwə́ mú gwiid nyə nə́ shwə́ mə́ Zɛmbî.»

24 Bɨ mə́ dʉ́g ɨɨ́? Zɛmbî mə́ ŋwa múúd nə́ tʉ́təlí muud nəcé misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, kú bə njɨ nəcé búgə́. 25  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ Ráhab mudá jaŋga nyə á bə yɛ́. Ŋgaá nə́ Zɛmbî nyə á ŋwa nyə nə́ tʉ́təlí muud nəcé sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nyə́ a sá yí? Nəcé, buud bwân ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ á kənd wá, Ráhab nyə a lə́g bwo nyə́dɨ́ njɔ́w, a mú sá nə́ bwə́ kyéyʉg zhɨ́ɨ́ shúsʉ́d. 26  *Nyúúl nyísə́ kú nə *shíshim yí, nyísə mbimbə; ntɔ́ nə́mə́, búgə́ jɨ́ kú nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yí jísə mbimbə.

3

Jûm dʉ́sə wagʉwo wagʉwo sâ

1 Bwaaŋg bɨ mə mpú nə́ sə́ buud ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli wá, Zɛmbî mə bá bə nə ŋkʉ́d wúsʉ́ sémbyé mílə́sʉ́d ntɔ̧ bɔ́ɔ́l búúd wáŋʉ́d. Ntɔ́, í ajɨ́ɨ́yɛ́ nə́ bɨ bə́g zhwog oyɨ́ɨ́gʉli ŋkí bulya, 2  **nəcé shé bɛ̂sh shé mə́ dʉ kwab mímbií mimbii. Múúd mə ká bə kú dʉ kwab nə lə́sʉ́ á mpu yé, nyɨ́nɨ nyɛ mə́ bə váál í jə́la yí, nywáá jɨ nə́mə́ nə ŋkul mpu bii nyúúl nyɛ́ nyɛ̂sh. 3  *Ŋgaá nə́ shé mə́ dʉ shwaam íkabʉlí iŋkwánz mpu dɨ́ shú nə́ í sáág shé məgwág, nə́ ndɛɛ́ shé ka bə nə ŋkul mə kə́nd bwo mə́nyúúl oncindî kʉ́l shé mə́ cɛ́ɛl yí? 4 Nə́mə́ nda ititíma, bísə məma ísâ í anʉ́nɨ́, oŋkwɔ̧̂ ɔ́ anʉ́nɨ̂ wə́ bwə́ dʉ sá nə́ í kyéyʉg. Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́, ŋkúŋkwaawɛ́ cíg-cíg wə́ mə́ dʉ sá nə́ titíma kə́g kɔ́ɔ́mb jɛ̂sh muud ŋgə́ julə nyə yɛ́ mə́ cɛ́ɛl yí. 5 Ntɔ́ nə́mə́ wə́ jûm dʉ́sə́ yɛ́. Í tɛɛm bə kʉ́kʉ́l nyúul cíg-cíg, dʉ́sə nə ŋkul dʉ mamʉda nə í ŋgə sá məma ísâ. Bɨ mə́ dʉ́g ɨɨ́? Kukúdá cíg-cíg í jígal məma jugʉ́. 6  *Jûm dʉ́sə nə́mə́ kuda, dʉ́sə jiya olɨ́lɨŋgɨ̂ sə́dɨ́ íkʉ́l í nyúúlʉ́d. Í ŋgə lweegʉshi nyúúl nyɛ̂sh. Jûm í ŋgə wá shé kuda ícʉg dɨ́, wú byéléd kə wɔ́ɔ́s shwɨyʉd. Kuda jɔɔŋg í ŋgə zhu kuda á kandʉgə dɨ̂. 7  *Muud nyə a mə́ kwááf mímbii mí ócúdú myâ jugʉ́ myɛ̂sh, tɔɔ inunú, tɔɔ ocúdú bwə́ júlə́ mímwɔ̧ shí wá, tɔɔ ocúdú wâ mâŋ, nyə a mə́ kwááf bɛ̂sh. 8  *Njɨ, kú nə tɔɔ muud ŋgwúd nə ŋgwûd jɨ́ nə ŋkul kwááf jûm yɛ́. Jûm dʉ́sə bɔ́w-bɔ̂w sâ cúgɛ́ nə ŋkul ji nə́ shɛɛ yí, dʉ́sə nə gwoog nə́ cwɔ́ɔ́. 9  *Shé mə́ dʉ balan nə jûm íshé, dʉ ságʉsə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé Cwámba, shé dʉ nə́mə́ balan nə jûm dɔɔŋg dʉ lweem búúd Zɛmbî nyə kwambʉlə yuug jéd wá. 10 Mpu ŋgwúd nə ŋgwûd í wééshʉ́lí íbwádán wééshʉli mə́lweemyâ. Mbɔ̂ bwaaŋg! Í ajə́láyɛ́ nə dʉ bə ntɔ́. 11 Ye ncwuŋ nyɨ́ nə ŋkul wééshʉli mə́júwó mə́ ancúncwôŋ nə mə águgwulû luun ŋgwûd dɨ̂? 12  *Bwaaŋg, ye lɨ́ɨ́ *figyê jɨ́ nə ŋkul wúmə íbumə́ i olivyê? Ye fambə́ *vînyə jɨ́ nə ŋkul wúmə íbumə́ í figyê. Ncwuŋ í dʉ wééshʉli mə́júwó mâ ca nə ca yí í cúgɛ́ nə ŋkul nyiŋgə wééshʉli zhizhe mə́júwó.

Fwámɛ́ fʉg í dʉ zhu wə́ Zɛmbî

13  *Zə́ jɨ́ nə fʉg nə cóŋ na bɨ́dɨ́ yɛ́? Muud wɔɔŋg lwóyág ntɔ́ jɔ̧ kuú njɔɔnd jéd, a dʉ́g sá ísâ nə lám nə́ shɛɛ, nə fʉg. 14  *Í ká yida bə nə́ bɨ́ ŋgə bə nə mbíya lâm, nə məfendyâ mílámʉ́d ɨɨ́, kúgá yɨ́ɨ́mbɛ̂ nə ŋkɛ̂ny mə́nyúul nə́ bɨ bʉ́sə nə fʉg; jísə bɨ́ ijɔ̧́ɔ̧́. 15  *Fʉg nyɔɔŋg í áŋgɛ̂ nə zhu wə́ Zɛmbî; nyísə fʉg á shí ga, fʉg á iyéésh í nyúul muud, fʉg minjumbʉ́lu. 16 Nəcé, kʉ́l jɨ́ nə́, bɔ́ɔ́l mpii bɔ́ɔ́l, bɔ́ɔ́l fendya nə bɔ́ɔ́l yí, isâ dʉ sɨ̂y ncúg-nculɛ̂, bɔ́w-bɔ̂w mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ dʉ bə mímbií mimbií. 17  *Fʉg í dʉ zhu wə́ Zɛmbî yí nyáá í dʉ bə nə́ fwɔ̧́-fwɔ̧́, í dʉ́gə́ cɛɛl mə́tala. Fʉg nyɔɔŋg í ádɛ́ bə nə cwambʉlə́, í dʉ bə fʉg á ŋkwambʉlə, í dʉ́gə́ bul gwág búúd cɛy lámʉ́d, dʉ bul sá jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́, kú nə mbɛ́ɛ́gí mə́ŋkɔɔmʉ́, kú nə məkə́ŋ. 18  *Buud bwə́ ŋgə́ wá mətala mpə́dʉ́gá buud wá, bwə́ ŋgə bɛ̧ mpəg mə́tala dɨ̂. Mpəg jɔɔŋgʉ́ ka ŋgə wúmə bwo cʉg á otʉ́təlî.

4

Mbúgʉla nyə ajə́láyɛ́ nə bə mílâm mímbá

1  *Jɨ́ í ŋgə́ sá nə́ bɨ bə́g nə icwoomb nə igwáná? Ŋgaá nə́ jísə nəcé iyéésh í zhwiimbyálə nə cʉg í ŋgə́ sá lúmbʉ́lí mə́nyúúl mʉ́n dɨ? 2  *Bɨ́ ŋgə wɨ́ɨ́mb isâ, njɨ bɨ kú ŋgə bii byo; nə́ ndɛɛ́, bɨ mú ŋgə bə nə yéésh gwúlə búúd. Bɨ́ ŋgə jɨ isâ, njɨ bɨ́ cugɛ́ nə ŋkul bii byo; nə́ ndɛɛ́ bɨ mú ŋgə bə nə ozhuyâ, ŋgə gwána igwáná. Bɨ aŋgɛ̂ nə bii nəcé bɨ aŋgɛ̂ nə gwáámb Zɛmbî. 3 Bɨ́ tɛɛm ntâg nə́mə́ gwáámb ɨɨ́, bɨ kú bii, nəcé bɨ mə́ dʉ gwáámb nə bɔ́w-bɔ̂w tə́dʉ́gá, njɨ shú nə́ bɨ mə lwándʉ́lə́ íyéésh bín yâ zhwiimbyálə nə cʉg.

4  *Bɨ́ bʉ́sə osɔ́ɔl ɔ mínɔɔmb; ye bɨ ampúyɛ́ nə́ bɨ́ mə́ ká bɛ̧ mə́nywa mâ shí ga, bɨ mə́ fʉm Zɛmbî? Ntɔ́ jɨ nə́ muud mə cɛ̧́ shwə́ nə shí ga yɛ́, mə́ bə zhízhíŋ mə́ Zɛmbî. 5 Jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Zɛmbî nyə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́

gúl sâ í zə́g shwɔ̧ wú nə Shíshim

nyə á sá nə́ í zə́g ji shédɨ́ yí*.

Ye bɨ mə tə́dʉ́gá nə́ ja Mícilyá mí ŋgə́ cɨ ntɔ́ yí, jísə zhizhe icɨgə́-cɨ́gə? 6  *Mbɔ̂! Zɛmbî mə́ yidá bul bə nə mpaam. Sâ jɔɔŋg wə́ Mícilyá mí ŋgə́ cɨ yí, nə́:

Zɛmbî mə́ dʉ lúmbʉli nə buud

bwə́ dʉ ŋkɛ̂ny mə́nyúúl wá;

njɨ, bɔɔŋg bwə́ səl bwə́mɛ́fwó shí wá,

a sá bwo mpaam.

7  *Nə́ ndɛɛ́, bɨ́dʉ́gá nə́ Zɛmbî jwúg nə bɨ̂; dʉgá lʉl lúu nə Njwû məjamb, nyə e fúndə bɨ́, a kə shwóg-shwóg. 8  *Shíshʉ́gá Zɛmbî kúnə́-kúnə, nyə e shísh nə́mə́ bɨ́ kúnə́-kúnə. Yé osɔ́ɔl ɔ *mísə́m, gusagá məbwə̂; bɨ́ buud wâ milám mímbá, fúbʉ́gá mílâm. 9  *Magʉləgá məntágʉla mʉ́n, bɨ gwág bɨ́mɛ́fwó cɛy lámʉ́d, bɨ mú jɨɨ mə́nyúul. Kúgá ná ŋgə gwo, yidagá jɨɨ; yɔwʉgá dʉ́lə fánda gwág mə́shusʉg ntɔ́, yidagá shúsʉla. 10  *Səlʉgá bɨmɛ́fwó shí mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂, a mú bá bʉ̂n bɨ́ gwɔ̂w.

11  *Bwaaŋg, kúgá dʉ cɨya íciyá í ábʉ́bɔ̂w. Wó ká cɨ *mínyɔŋʉ̂ woó nə muud ciyá ábʉ́bɔ̂w, ŋkí ntâg nə́ wo jɛ́ɛ́g nyə njagə́, mpug nə́ wo mə́ jág lás nə məcɛ̧ɛ̧, wo mə́ jɛ́ɛ́g mə́cɛ̧ɛ̧ njagə́. Ŋkí wo jɛ́ɛ́g mə́cɛ̧ɛ̧ njagə́, mpug nə́ wo cúgɛ́ múúd mə báágʉ́lə́ mə́cɛ̧ɛ̧ yɛ́, wo mə́ yidá bə múúd mə́ dʉ jɛ́ɛ́g mə́cɛ̧ɛ̧ minjagə́ yɛ́. 12  *Muud nyə á tə̂l məcɛ̧ɛ̧, á dʉ nə́mə́ balan nə mwo yɛ́, jɨ njɨ ŋgwûd. Nyə wə́ jɨ́ nə ŋkul sá nə́ muud cʉ́gəg, nyə nə́mə́ wə́ jɨ́ nə ŋkul sá nə́ muud yə́g. Wo wə́ zə́ nə́ wo yə́g muud jɨ́ wo kúnə́-kúnə yɛ́ məbɛ̧ɛ̧́?

13  *Bɨ bâŋ ntâg ɨɨ́, bɨ mə́ dʉ cɨ nə́: «Ŋkí múús ŋkí mán sə́ é kə ŋgwə́la shús ŋgwə́la kɛl, kə ji wu mbú ncindî ŋgə sá mákîd bii mwaanɛ̂» 14  *Í njúl nə́ bɨ ampúyɛ́ nda cʉg jɨ́n í é bə mán nə́; bɨ bʉ́sə nda ŋgúdə́ í dʉ wɔ́ɔ́s fúfwálá nə́ ndɛɛ́ í mú jímb yí. 15  *Bɨ mə́ jəlá nə yidá dʉ cɨ nə́: «Ŋkí Cwámba mə́ magʉlə, sə́ é cʉgə, sə́ sá sâ shús sâ kɛl.» 16  *Njɨ bɨ mú ŋgə ŋkɛ̂ny mənyúul nə bəgʉwa dʉ́n dɔɔŋg; váál ŋkɛ́nyá nyúul dɔɔŋg dɛ̂sh dʉ́sə ŋkí bɔ̂w. 17  *Muud mə mpú dʉ sá mə́nywa yɛ́, á ká bə kú sá mwo, a mə́ sə̂m.

5

Mikúkúm mí ɔ́ káálʉgə

1  **Bɨ bâŋ mikúkúm ntâg ɨɨ́, jɨɨgá mənyúul; kɨ́mʉ́gá oŋkwiimbyê nəcé məntágʉla mə́ zə́ bii bɨ̂. 2  *Kúm dʉ́n í mə́ bwo, mikáándə́ mín mí mə́ dɨ́ya óshê. 3 Or wʉ́n nə *mwaanɛ̂ wʉ́n mú nə myáŋgʉlə́; myáŋgʉlə́ wɔɔŋg í bá bwaagʉlə bɨ́ məbɛ̧ɛ̧́ mʉ́n. Í bá nə́mə́ cɛ́ɛ́g də bɨ́ mənyúul nda kuda í dʉ də nə́, nəcé bɨ mə́ ŋkúnd kúm mwɔ̂w mə́gaád, í njúl nə́ shí í wál zə shîn. 4  *Dʉgá, bɨ á ban nə́ bɨ ajə́náyɛ́ nə olwaábʉlə bwə́ á dʉ saag bɨ́ məmpəg ífambə́ wá. Myə́na bɨ́ á mə́ mánda myɔɔŋgʉ́ mí ŋgə kɨ̂m ŋgə shwə́man bɨ̂, Cwámba á ŋkul nyɛ̂sh mə́ gwág óŋkwiimbyê ólwaábʉlə bwə́ ŋgə́ kɨ̂m wá. 5  *Bɨ mə́ cʉgə wa shí mishwun, ŋgə gwú iyéésh bín, ŋgə cʉgə cʉg nyaŋgá. Bɨ a mə́ bwaag nda mimyáágə́ mí ócúdú bwə́ bá cígə jwɔ́w lʉ́ zâŋ myá. 6 Bɨ mə dʉ bə nə́, muud kú nə məbɛ̧ɛ̧́, bɨ́ yə nyə məbɛ̧ɛ̧́, bɨ́ gwú nyə, a kú lʉl lúu nə bɨ̂.

Mbúgʉla bə́g nə jísɔ́w

7  *Nə́ ndɛɛ́ bwaaŋg, ŋgəgá nə jísɔw, kə kumə jwɔ́w Cwámba mə bá zə yí. Bɨ mə́ dʉ dɨ́ dʉ́g ɨɨ́? Mbɔɔl məmpəg mə́ dʉ ŋgə bwánd nə́ nyə é bii jɔ̧jɔ̧ mpúmə́ í é wú nyə mə́ndəlúd yí. A dʉ jísɔw nə́ ndɛɛ́ ompú wâ mətɛ́ɛ́dʉ́lé nə wâ məshíné nywɔ̧̂. 8  *Jísɔ́wʉ́gá nə́mə́ ntɔ́; máándʉ́gá milâm, nəcé Cwámba wál bá nyiŋgə zə. 9  *Bwaaŋg, bɔ́ɔ́l bwə́ nda dʉ tədʉwa nə bɔ́ɔ́l, bɨ a bá ŋwa mə́bɛ̧ɛ̧́. Dʉgá muud mə zə́ sámb shé milə́sʉ́ yɛ́ tə́l mpumbɛ́d ɨɨ́. 10  *Bwaaŋg, *buud ɔ mícúndə́ bwə́ á dʉ lás nə ŋkul mə Cwámba wá bwə́ á jug, bwə́ kú lámʉsa; ŋwagá yuug nə bwo. 11  *Nda bɨ́ mə́ mpú nə́, shé ŋgə cɨ nə́ buud bwə́ á bə nə zɛ́ny kə́lə shwóg wá, báá bwə́ mə́ jəla. Ŋgaá bɨ a shí gwádʉga lâŋ mə́ Zhwôb; nyə á bə, a ŋgə́ tɛɛm dʉ́g mícúŋ, a ŋgə́ kə njɨ shwóg nə shwóg. Bɨ a shí nə́mə́ dʉ́g cé Cwámba nyə á kə shúgʉla tə̂l nyə yí. Zɛmbî jɨ bul bə nə lâm íŋkúŋkwoŋ, á dʉ gwág búúd cɛy lámʉ́d.

12  *Bwaaŋg, sâ bɨ́ mə́ jə́lá nə tɛ́ɛ́d fwó mpu yí jɨ́ nə́, ci bɨ kú dʉ kɛɛn joŋ lʉ gwɔ̂w, kú kɛɛn mə́ndəlu mə shí, kú nə́mə́ kɛɛn tɔɔ nyúl ŋkaanə́ íshús. Dʉgá cɨ njɨ «Haaw» ja í jə́lá nə bə haaw yí, cɨ «Mbɔ̂» ja í jə́lá nə bə mbɔ̂ yí; dʉgá sá ntɔ́ shú nə́ bɨ bág bə kú ŋwa mə́bɛ̧ɛ̧́ ja Zɛmbî mə bá cígal mílə́sʉ́ yí.

13  *Ŋkí ŋgwɔ́l múúd á na bɨ́dɨ́ ŋgə bwəma nə minjugú, a jə́gʉlag nə Zɛmbî. Ŋkí ŋgwɔ́l jɨ nə məshusʉg ɨɨ́, a sɛ́yʉg isʉsa ságʉsə Zɛmbî. 14  *Ŋkí ŋgwɔ́l múúd á na bɨ́dɨ́ ŋgə bwas ɨɨ́, a jɔ́wʉ́g ocúmbá buud wâ *Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla, bwə́ zə́g jəgʉla nə Zɛmbî shú dɛ́, bwə́ ŋgə́ shúlə nyə məwúdə jínə́ mə́ Cwámba dɨ̂. 15  *Bwə́ ká sá mə́jəgʉla mɔɔŋgʉ̂ nə búgə́, mbə̂l í é cʉgə, Cwámba nyə é wɛɛl nyə tə̂l tʉ́təlî. Í ká ntâg bə nə́ nyə a sá *misə́m, Cwámba juu nyə nə myo. 16  *Nə́ ndɛɛ́, dʉgá sá nə́ ŋgwɔ́l kə magʉlə mísə́m myɛ́ wə́ ŋgwɔ́l, ŋgwɔ́l jəgʉla nə Zɛmbî shú mə́ ŋgwɔ́lʉ́gá, shú nə́ bɨ dʉ́g yâl. Məjəgʉla mə tʉ́təlí muud mə́sə mə aŋkál-ŋkálʉ̂, mə́ dʉ sɛ̂y. 17  *Eli nyə á bə nə́mə́ nda shé. Nyə á jəgʉla nə Zɛmbî nə lâm yé wɛ̂sh nə́ ompú bwə́ tɔ́wʉ́g kú ná nywɔ̧̂. Ompú bwə́ á shí tɔ̂w kú nywɔ̧̂ tâŋ mimbú mílɔ́ɔl nə oŋkwoond ósaman. 18  *A mú nyiŋgə jəgʉla gúl ja, joŋ í mú nywɛ́lʉshi mpú nə́ ndɛɛ́ məndəlú mə́ mú sá nə́ məmpəg mə́ wúmə́g.

19  *Bwaaŋg, ŋkí ŋgwɔ́l múúd á na bɨ́dɨ́ mə́ béégya nə obʉ́bə́lɛ́, a kə ŋgə gwaa cwagʉwa, ŋgwɔ́l mə́ ká sá nə́ a nyíŋgəg nə mpʉ́s ɨɨ́, 20  *mpugá nə́ muud mə sá nə́ sɔ́ɔl misə́m wúg kɔ́ɔ́mb nyə ámə ŋgə cwagʉwa yí, a nyíŋgə nə mpʉ́s yɛ́, a mə́ sá nə́ *shíshim yə́ í fáámʉg nə shwɨy; a mə́ sá nə́mə́ nə́ Zɛmbî bə́g kú ná kənd mísh ncúlyá mísə́m myɛ́d.

* 1:1 Zhâk: Mat 13.55; Mis 12.17; 15.13; 21.18; 1Kr 15.7; Gal 1.19; 2.9; 1Pr 1.1

* 1:2 Rom 5.3-5; 1Pr 1.6-7

* 1:5 Mik 2.6

* 1:6 5.13; Mat 7.7; 21.21-22; Ifz 4.14

* 1:9 2.5

* 1:10 Zhb 14.2; Sôm 90.5-6; Iza 40.6-8

* 1:10 5.1

* 1:12 5.11; 1Kr 9.24-25

* 1:13 Mik 19.3; 1Kr 10.13

* 1:14 Rom 6.19-21; 7.7-10; 1Yn 2.16-17

* 1:17 Mət 1.14-18; Mat 7.11

* 1:18 Yuá 1.13; Rom 8.19-23; 1Pr 1.23

* 1:19 3.2; Mik 15.1; Ekl 7.8-9

* 1:21 Kol 3.8; 1Pr 2.1

* 1:22 2.17; Mat 7.24, 26; Rom 2.13

* 1:25 2.12, 24; Sôm 19.8; Yuá 13.17; Rom 8.2; Gal 6.2

* 1:26 3.2, 10; Sôm 34.14; 141.3

* 1:27 Sôm 10.14, 18; Iza 1.17; Mat 25.35-36

* 2:1 2.1-9; Mbá 1.17; 10.17; 16.19; Mbá 19.7; Zhb 34.19; Sôm 82.2; Mik 24.23; Mat 5.45; Mis 10.34; Rom 2.11; 10.12; Gal 2.6; Ifz 6.9; Kol 3.25; 1Pr 1.17

* 2:5 1.9; Luk 6.20-21; 1Kr 1.26-28; Mbʉ́ 2.9

* 2:8 Ləv 19.18; Mat 22.39; Rom 13.9

* 2:9 2.1

* 2:10 Mat 5.19; Gal 3.10; 5.3

* 2:11 MmN 20.13-14

* 2:12 1.25

* 2:13 Mat 5.7; 7.1; 18.32-35

* 2:14 Mat 7.21; 1Yn 3.17

* 2:15 Mat 25.35-36

* 2:17 Gal 5.6, 16, 22-24; 1Yn 3.18

* 2:19 Mbá 6.4; məjamb: Mat 8.29; Mak 1.24

* 2:21 Mət 22.9, 12; Rom 4.1-5, 13-16, 19-22; Heb 11.17

* 2:23 Mət 15.6; 2Ib 20.7; Rom 4.3

* 2:25 Zho 6.17; Mat 1.5; Heb 11.31

* 2:26 2.17, 20

* 3:2 Sôm 141.3; Mik 10.19

* 3:2 1.26

* 3:3 Sôm 32.9

* 3:6 Mik 10.19; Mat 15.11, 18-19

* 3:7 Mət 9.2

* 3:8 Sôm 140.4; Rom 3.13; Ifz 4.29

* 3:9 Mət 1.26-27

* 3:12 Mat 7.16

* 3:13 Rom 12.16

* 3:14 1Kr 3.1-3; Gal 5.20–6.4

* 3:15 1.5, 17

* 3:17 Mat 5.48; 1Kr 13.4-7; Gal 5.22-23; Flp 1.9-11

* 3:18 Mat 5.9

* 4:1 Rom 7.5; 1Pr 2.11

* 4:2 1Yn 3.16

* 4:4 Mat 6.24; Yuá 15.18-19; 1Yn 2.15

* 4:5 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ nə́: «Shíshim Zɛmbî nyə a sá nə́ í zə́g ji shédɨ́ yí í bul bə nə wú».

* 4:6 4.10; Mik 3.34; Mat 23.12; 1Pr 5.5

* 4:7 Ifz 6.12; 1Pr 5.8-9

* 4:8 Sôm 18.21, 25; Iza 1.16; Zak 1.2-3; Mal 3.6-7

* 4:9 Luk 6.25

* 4:10 4.6; 1Pr 5.6

* 4:11 Sôm 101.5; 1Pr 2.1

* 4:12 Rom 14.4; 1Kr 4.5

* 4:13 Mik 27.1; Luk 12.18-20

* 4:14 Zhb 7.9-10; Sôm 39.6

* 4:15 Mis 18.21; Rom 1.10; 1Kr 4.19; 16.7

* 4:16 1Tm 6.17; 1Yn 2.16

* 4:17 Luk 12.47

* 5:1 Mik 15.6; Iza 5.8-10; Amo 6.3-7

* 5:1 1.10; Luk 6.24

* 5:2 Mat 6.19-20

* 5:4 MmN 3.7; Ləv 19.13; Zhe 22.13; Mal 3.5

* 5:5 Zhe 12.3; 25.34

* 5:7 Zhu 2.23; 2Pr 3.3

* 5:8 Rom 13.11-12; 1Te 5.5-8; Heb 10.25, 37

* 5:9 Mat 7.1-2

* 5:10 Mat 5.12; Heb 11.32-38

* 5:11 1.12; MmN 34.6; Zhb 1.21-22; 2.10; 42.10-17

* 5:12 Mat 5.34-37

* 5:13 1.5-6; Mis 16.25

* 5:14 Mak 6.13

* 5:15 Mat 9.2; Mak 16.18

* 5:16 Sôm 32.3-5; 38.4-6; Mik 28.13; 1Yn 1.8-9

* 5:17 1Oj 17.1

* 5:18 1Oj 18.42-45

* 5:19 Gal 6.1

* 5:20 1Pr 4.8

1 Pyɛ̂r

1

2

3

4

5

Kálaad ashúshwóógʉ́ Pyɛ̂r nyə́ á cilə yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə Pyɛ̂r ashúshwóógʉ́ yí

Pyɛ̂r, muud lwámá mə Yésus-Krîst, bá Silvɛ̧̂ (Silas) wə́ bwə́ á cilə (1.1; 5.12). A cɨ nə́ í á bə bwə́ njúl *Babilɔn (5.13). Róma wə́ á ŋgə́ jəlá nə jɔ̂w nə́ Babilɔn ɛ́nɛ.

Kálaad nyəmɛ́fwó ŋgə nyîn nə́ nyə á cilɔw shú búúd bwə́ á ŋgə kúnɔw nyíi yə́bə́ ókrîstɛn dɨ́ wá (2.2), mədɔ̧ máŋ mə á bə cɨɨmá ntʉ́nɨ ímpál í shí ítɔ́ɔn yâ Azî ácwáágɛ́ dɨ̂. Məma íciyá bísə cínɔŋgʉ́ ntʉ́ga:

(1) Okrîstɛn bʉ́sə ijigə-jigə wa shí gaád (1.1 nə 2.11).

(2) Cʉg, nə shwɨy mə Yésus-Krîst í jəlá nə bə krîstɛn yɛ̂sh yuug á ŋgə́g nə bɛ̧ yí.

(3) Yuug jɔɔŋg í lwó krîstɛn kuú njɔɔnd á kyéyʉgʉ́ nə oháádɛn yí, nə bɔ́ɔ́l okrîstɛn yí, nə otɔ́we ɔ shwóg yí (2.18–3.6).

(4) Kuú njɔɔnd ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal bʉ́sə́ nə omása oháádɛn wá, nə budá bwə́ á bá oháádɛn wá (5.1-7 nə 1.22–2.3).

Cʉg mə́ krîstɛn í jəlá bə mbii á nə́ buud ɔ tɔ́ɔ́n bwə́ bə́g kú nə sâ bwə́ jûm ókrîstɛn yí.

1

Məbə́dá

1  *Mə Pyɛ̂r, *muud lwámá mə́ Yésus-Krîst, mə wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Mə́ cilə bɨ́ mifééshá mí Zɛmbî mí á mə́ cɨɨma, kə ŋgə cʉgə cʉg íjigə-jigə Pɔ̂ŋ, nə Galátia, nə Kapados, nə Azî, nə Bitinî yí. 2  *Fɛ́ɛ́shʉ́lə Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ nyə a fɛ́ɛ́sh bɨ́ yí, í á bɛ̧ yuug nyə á bwey yigʉla nə́ a bá sá yí; nyə á ka sá nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim tə́lʉ́g bɨ́ koogʉ́, bɨ bə́g nə məgwág nə Yésus-Krîst, məcií mɛ́ mə́ fúbʉ́g bɨ̂.

Zɛmbî kə́ bul sá bɨ́ mpaam, a bul nə́mə́ sá nə́ bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ.

Akíba nə cʉg Zɛmbî ŋgə́ ntɨ sə́ yí

3  *Gúmə́ nə Zɛmbî, Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst. Gúmə́ nə nyə muud nyə á bul gwág sə́ cɛy lámʉ́d, a gwúmʉshi Yésus-Krîst, a mú sá nə́ sə́ byɛ́lʉ́g ncuncúmbə cínɔŋg gwúmʉ́lə wɔɔŋg dɨ́ yɛ́. Byɛ́lʉ́lə sə́ á mə́ nyiŋgə byɛ̂l ja ábɛɛ̂ wɔɔŋgʉ́ í á mə́ sá nə́ sə́ bə́g nə bwágə́ lúú í ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ bə nə məsáám yí, 4 sə́ ka ŋgə bwánd dʉ́sʉ́ kɔw lʉ́ mə́nywa Zɛmbî mə́ bwɨ́ɨ́g gwɔ́w joŋ dɨ́ yí, mənywa mə́ ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ ntáma, kú bwɛlɛ kə mə́bwam, kú bwɛlɛ jumə má. 5 A mə́ bwɨ́ɨ́g nə́mə́ bɨ́ buud mpífə́ nyɛ́ í ŋgə́ baagʉlə wá, bɨ́ buud ŋgə́ bii mbaagʉlá wɔɔŋgʉ́ nə zhɨɨ́ a búgə́ wá, shú nə́ bɨ bág ŋwa cʉg á mə́ bwey shîn kwəmʉsa búúd bɛ́ yí, cʉg í bá nyîn nə́ ŋgə́ŋ mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lâ dɨ́ yí. 6  *Bɨ mú ŋgə jág bul bə nə məshusʉg ja bɨ́ ŋgə́ mpu ntɔ́ yí, tɛɛm bə nə́ í é jɨɨ ná nə́ bɨ ŋgə́g nə bwəma nə məkʉgʉlʉ mimbií mimbii, mə́ ŋgə́ sá bɨ́ məcɛy mə lâm bʉ́baalɛ́ fwálá ja gaád. 7  *Məkʉgʉlʉ mɔɔŋg mə́ jəlá nə bə, nəcé búgə́ jɨ́n jɨ́ nə mfíí ntɔ̧ or, sâ í dʉ́ ntáma yí; nə́ ndɛɛ́, nə́mə́ nda bwə́ dʉ́ wá or kuda dɨ́ fyá nyə nə́, búgə́ jɨ́n í jəlá nə bwəma nə məkʉgʉlʉ shú nə́ í mpúyʉ́g nə́ jɨ́ fwámɛ́ búgə́, bɨ́ ka bá ŋwa mə́shwúmb, ŋwa gúmə́, bwə́ ságʉsə bɨ́ jwɔ́w Yésus-Krîst mə bá zə lwóya nyúúl yí. 8  *Bɨ́ ŋgə cɛɛl Yésus wɔɔŋgʉ́ í njúl nə́ bɨ a shígɛ́ dʉ́g nyə, bɨ́ ŋgə *búgʉla nyə bɨ kú nə́mə́ fwo dʉ́g nyə; gwə́ wə́ ŋgə́ yə bɨ́ məshusʉg mâ ntɔ̧ ŋkwóŋ, mbii mə́shusʉg múúd cúgɛ́ nə ŋkul bə nə ndɨ́ jí. 9  *Məshusʉg mɔɔŋg mə́sə nəcé bɨ mə́ bii myə́na mi búgə́ jɨ́n: *mishíshim mín mí bá bii cʉg.

10  *Buud ɔ mícúndə́ bwə́ á cúndə́ nə́ Zɛmbî mə bá sá bɨ́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mpáam wá, bwə́ á wundə micilyá, sɔ̧̂ nə́ bwə́ wámbʉ́lə́ cʉg míshíshim mín mí mə́ bii nɨ*. 11 Bwə́ á ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ mpúg fwála ísâ byɔɔŋg í á bə nə́ í bá sɨ̂y yí, nə váál í á bə nə́ í bá ŋgə sɨ̂y yí; nəcé Shíshim mə́ *Krîst bwə́ á bə nə ndɨ́ yí í á bwey jaaw bwo məcɛy í á bwey bə nə́ Krîst mə bá zə bwəma nə ndɨ́ má, nə gúmə́ í á bwey bə nə́ í bá bɛ̧́ cínɔŋg mpʉ́sə́ yí. 12  *Zɛmbî nyə á ka lwó bwo nə́ láŋ bwə́ á ŋgə bwiiŋg yí í á shígɛ́ dʉ́gya nə bwo, í á yida bə shú dʉ́n. Nə́ ndɛɛ́, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə́ ka wú gwɔ̂w zə sá nə́ obwiiŋgyɛ bwə́ bwííŋgʉg bɨ́ lâŋ wɔɔŋgʉ̂. *Wəéŋgəles bwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə cɛɛl kənd mísh ísâ yâ láŋ wɔɔŋgʉ́d.

Kuú njɔɔnd á buud ɔ́ Zɛmbî

13 Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, ságá nə́ milúú mí bə́g bɨ́ ŋkí yɨ́ɨ́sa, cunalʉgá íyéésh bín, ságá nə́ bwágə́ lúú jɛ̂sh í bə́g bɨ́ njɨ mpáam mə́ Zɛmbî dɨ̂, mpaam á bá sá bɨ́ ja Yésus-Krîst mə bá lwóya nyúúl yí. 14  *Ságá nda bwán wâ məgwág, kúgá ná ŋgə bɛ̧́ iyéésh í ayíyáág bɨ́ á dʉ bə nə ndɨ́ bɨ kú fwo mpu Krîst yí. 15  *Muud nyə á jɔ̂w bɨ́ yɛ́ nyə ádɛ́ sɛɛŋgya nə məbɔ̂w; nda jɨ́ ntɔ́ nə́, bɨ mə́ jəlá nə dʉ sásʉlə mə́bɔ̂w kuú njɔɔnd wʉ́n wɛ̂sh dɨ̂. 16 Gwə́ wə́ jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ yí, nə́: «Bə́gá miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, nəcé mə jɨ ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂.»†

17  *Dâ mə́ dʉ sámb búúd milə́sʉ́ nda í jə́la nə́, kú kə múúd ŋkɔɔmʉ́d; Dâ wɔɔŋg ntâg ɔ́ bɨ́ mə́ dʉ́ kámb yɛ́. Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, ŋgəgá nə cʉgə nə fúndʉ́gʉ́ té bɨ́ bɨ́ ná wa shí mishwun yí, 18  *bɨ ŋgə́ mpu nə́ Zɛmbî nyə á jə́na tâŋ yílʉ́lə bɨ́ mbɛɛ́ cʉg bɨ́ á lə́g nə impáámbə́ bín yííd. Tâŋ nyɔɔŋg í á shígɛ́ bə ísâ nda or ŋkí kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə *mwaanɛ̂ nə ndɨ̂ yí, isâ bí nə ŋkul ntáma yí. 19  *Tâŋ Zɛmbî nyə a jə́na yí í á yida bə ijimə́ í mə́cií, mə́ njúl nda məcií mə mwâ ncwəmbɛ jísə kú nə sá á jumʉ́g, kú nə tɔɔ cúcwán lʉ́ mə́bwam yɛ́, məcií mə́ Krîst. 20  *Zɛmbî nyə á bwey tə̂l Krîst ntɔ́ a nda fwo fwɔ̧ shí nə gwɔ̂w; a mə́ ka zə sá sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg shú dʉ́n mwɔ́w mâ məzhúgʉ́lá mə́gaád. 21  *Nyə gwúmʉshi Krîst, a sá nə́ a ŋwág zhwog gúmə́, shú nə́ búgə́ nə bwágə́ lúú í bə́g bɨ́ nyə́dɨ́.

22  *Nda bɨ́ á mə́ ŋwa obʉ́bə́lɛ́ nə məgwág nə́, məgwág mɔɔŋg mə́ á mə́ fúbʉshɨ bɨ́ *mishíshim nə́ bɨ cɛ́ɛ́lag fwámɛ́ cɨɨlálə á omínyɔŋʉ̂, kú nə məkə́ŋ. Cɨɨlagá mpə́dʉ́gá nyɨ́n nə milám mifúbán, cɨɨla ntɔ́ kú yɔw. 23  *Bɨ mə́ jəlá nə cɨɨla kú yɔw, nəcé, bɨ́ buud bɨ́ á mə́ byɛ̂l ncuncúmbə wá, mpəg í á mə́ byá bɨ́ yí í cúgɛ́ ntâg mpəg jɨ́ nə ŋkul bwo yí; jísə mpəg í cúgɛ́ nə ŋkul bwo yí, gwə́ wə́ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myâ mikuwó, mí ákandʉgə. 24  *Ŋgaá jɨ́ cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Buud bɛ̂sh bʉ́sə nda ikáá,

ijɔ̧ɔ̧ byáŋ nda fʉláwa.

Káá í dʉ́ shwáás, fʉláwa kud,

25 njɨ Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myáá

mí njúl kandʉgə á kandʉgə.

Milə́sʉ́ mí Zɛmbî myɔɔŋg wə́ Jɔ̧jɔ̧ Láŋ bwə́ á bwiiŋg bɨ́ yí.

2

1  *Nə́ ndɛɛ́, yɔwʉgá məgwɔ̧́ mə lâm, yɔw mə́kə́ŋ, nə kwába, nə zhíŋ, nə ojaawʉ́-jaawʉ̂. 2  *Yidagá gwág yéésh mílə́sʉ́ mí Zɛmbî nə́mə́ nda íkʉ́kény í dʉ́ gwág yéésh bə̂l nə́. Milə́sʉ́ mí Zɛmbî mísə bɨ́ mʉ́n mə́nyá, fwámɛ́ mə́nyá kú bə mâ fʉlâ. Bɨ mə́ jəlá nə gwág myo yéésh shú nə́ mí sáág nə́ bɨ ŋgə́g nə wɨ̂y kə bá kumə cʉg á kandʉgə kandʉgə dɨ̂. 3  *Í é bə ntɔ́ ŋkí bɨ a mə́ kagʉlə Cwámba nə́ ndɛɛ́ bɨ́ kwey nə́ á nywa.

Mísɔɔn agúgwáan

4  *Shíshʉ́gá Cwámba kúnə́-kúnə; a jisə kwóógʉ́ á kuwô búúd bwə́ á myaas yí, í njúl nə́ dáá wə́ Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh nə́ dʉ́sə́ jimə́ shú dɛ́ dɨ́ yí. 5  *Bɨ músə mikuwó mí mə́kwóógʉ́; kwagá ŋgə sɛɛŋgya nə́ ndɛɛ́ bɨ mú bə njɔ́w á *shíshim shú ísɛ́y í fada, í dʉ́g kənd Zɛmbî *mətúnʉga mâ shíshim, nyə́ é dʉ magʉlə lúú mə́ Yésus-Krîst dɨ̂ má. 6  *Jísə Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Dʉgá! Mə a mə́ fɛ́ɛ́sh jimə́ kwóógʉ́,

mə bwɨ́ɨ́g dwo Siyôn* tâŋ kwóógʉ́ áshúshwóógʉ̂.

Muud mə jɛ́ɛ́g kwoŋ nyə́dɨ́ yɛ́ nyə abʉ́lɛ sámba.

7  *Zɛmbî mə́ sá nə́ bɨ́ buud ŋgə́ *búgʉla wá bɨ ŋwág gúmə́. Njɨ, buud bwə́ aŋgɛ̂ nə búgʉla wá, jɨ́ shú dáŋ nə́:

Kwóógʉ́ ólwɔ̧́ye bwə́ á myaas yí,

í mə́ bə kwóógʉ́ lʉ́ lʉ́mʉga†.

8  *Í nyiŋgə nə́mə́ bə kwóógʉ́ lʉ́ mə́bɔɔgʉ́,

kwóógʉ́ í é dʉ bʉ́lal búúd yí.

Bwə́ é dʉ bwɨɨm cínɔŋgʉ́ nəcé bwə́ mə́ ban nə́ bwə́ *amágʉ́lə́yɛ́ ciyá mə́ Zɛmbî; Zɛmbî nyə á bwey nə́mə́ tə̂l bwo nə́ bwə́ bág shúgʉla ntɔ́. 9  *Bɨ báá bɨ bʉ́sə mpwoŋ buud Zɛmbî nyə á fɛ́ɛ́sh yí, bɨ bʉ́sə kínda ófada ɔ Cî, lwoŋ búúd mə́ Zɛmbî, kúl búúd Zɛmbî nyə á kusə yí; nyə á fɛ́ɛ́sh bɨ́ nə́ bɨ dʉ́g bwiiŋg məma ísâ byé, nyə muud nyə á jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ wúg yídʉ́gʉ́d zə mə́ŋkɛnya mɛ́ mâ mímbʉ́gú dɨ̂ yɛ́. 10  *Bɨ a shígɛ́ bə kúl mə́ Zɛmbî yág, bɨ músə kúl jé ja gaád. Zɛmbî nyə a shígɛ́ dʉ gwág bɨ́ cɛy lámʉ́d, a mú ŋgə gwág bɨ́ cɛy lámʉ́d ja gaád.

Kuú njɔɔnd ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ Zɛmbî

11  *Yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, bɨ bʉ́sə ijigə-jigə wa shí gaád nda buud bwə́ njúl ízhaá shíd nə́ bwə́ bá cɔ̧́ wá. Nə́ ndɛɛ́, mə ŋgə yáág nə bɨ́ náá: yɔwʉgá ŋgə́lə bɛ̧ iwɨ́ɨ́mbʉ́g í cʉg múúd, í cɛɛl gwɨ́ɨ́lya bɨ́ *mishíshim. 12  *Dʉgá bə nə jɔ̧ kuú njɔɔnd na cʉg bɨ́nɔ̂ŋ oháádɛn ŋgə́ cʉgə nɨɨ́d. Í dʉ́g bə ntɔ́ shú nə́, ja bwə́ cɛ́ɛ́l dʉ ntáma bɨ́ mínə́ nə́ bɨ bʉ́sə mimbʉ́wʉ́lú yí, bwə́ yídag dʉ dʉ́g jɔ̧jɔ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mín nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bá yə Zɛmbî gúmə́ ja á bá zə yí.

13  *Nda bɨ́ bʉ́sə́ búúd ɔ Cwámba nə́, bɨ́dʉ́gá nə́ tɔ́we shwóg yɛ̂sh búúd bwə́ mə́ tə̂l yɛ́ jwúg nə bɨ̂; njwú-buud jwúg nə bɨ́ nə́ nyə wə́ jɨ́ ájəlácɨ, 14 ogwə́mʉna jwú nə́ bwo wə́ njwú-buud nyə á tə̂l nə́ bwə́ dʉ́g yə ósɔ́ɔl ɔ mə́bɔ̂w intʉ́gʉ́lí, dʉ ságʉsə íjɔ̧ɔ̧ i búúd wá. 15  *Nəcé sâ Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yí jɨ nə́ bɨ dʉ́g sá mə́nywa, mənywa mɔɔŋg mə́ é dʉ sá nə́ míkás mi búúd mí bə́g kú ná nə sâ mí é cɨ bɨ́ yí. 16  *Ŋgəgá nə cʉgə cʉg fʉlî; njɨ, cʉg fʉlí jɔɔŋg í á jə́láyɛ́ nə ka yida bə bɨ́ búdʉga dʉ́lə shweel mə́gwɔ̧́ mə lâm; dʉgá yida ŋwa bɨ́mɛ́fwó nə́ bɨ bʉ́sə salawús mə́ Zɛmbî dɨ̂. 17  *Gúmálʉ́gá muud yɛ̂sh, bɨ́ cɛɛl ómínyɔŋʉ́ bʉ́n wâ búgə́, ŋwa Zɛmbî nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́, gúmal njwú-buud.

Cʉg ólwaábʉlə

18  **Yé ólwaábʉlə‡, bɨ́dʉ́gá nə́ omása bʉ́n bwə́ jwúg nə bɨ̂, ŋwagá ijwûga byáŋ nə fwámɛ́ gwɔ̧́ɔ̧́gə́; tɔɔ omása bʉ́sə́ nə bɔ́w-bɔ̂w fúlú wá, kú bul bə njɨ bɔɔŋg bʉ́sə́ nə jɔ̧ fúlú wá, ŋkí ntâg bɔɔŋg bwə́ ádɛ́ yâ wá. 19  *Mpugá nə́, jisə jɔ̧jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ nə́ múúd jísɔ́wʉ́g məntágʉla á ŋgə bwəma nə ndɨ́ a kú nə məbɛ̧ɛ̧́ má; a jísɔ́wʉ́g kú lámʉsa nəcé nywáá bə́lə múúd mə́ Zɛmbî. 20  *Ŋkí muud mə́ jísɔw bígə́ á bwə́má nə ndɨ́ nəcé a sálə mə́bɔ̂w yí, dáyɛ́ dúmá nyə́ é ŋwa cínɔŋg yí? Wó ká ŋgə yida jísɔw njugú wo ŋgə́ sá mənywa, jísə jɔ̧jɔ̧ sâ mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 21  *Zɛmbî nyə a jɔ̂w ntâg bɨ́ nə́ bɨ zə́g cʉgə ntɔ́. Ŋgaá *Krîst nyə á jug shú dʉ́n? Nyə a lwó bɨ́ yuug nə́ bɨ bág dʉ bɛ̧ zhɨ́ɨ́ nyɛ́. 22  *Nyə muud nyə́ á shígɛ́ bwɛlɛ sá *sə́m yɛ́, nyə muud nyə á shígɛ́ bwɛlɛ lás lə́sʉ́ mə́kə́ŋ yɛ́, 23  *nyə muud nyə́ á dʉ bə, bwə́ ŋgə́ lwîy nyə a kú bweel yɛ́, a tɛɛm jug, a kú cwambʉlə búúd, a yida dʉ jɔ̂w njɨ Zɛmbî muud mə́ dʉ́ cígal mílə́sʉ́ tʉ́təlí yɛ́; 24  *nyə muud nyə á ŋwa misə́m mísʉ́ nyə́dɨ́ nyúúlʉ́d kə nə myo kwolós dɨ́ yɛ́, nyə a sá ntɔ́ shú nə́ sə́ bə́g mimbimbə shú sâ í dʉ́gyá nə misə́m yí, sə́ kág yida ŋgə cʉgə shú ótʉ́təlî; nyə muud nyúúl í á jug nə yáág-yáág mə́fə́ŋ bɨ bâŋ bɨ mú yâl yɛ́. 25  *Nəcé bɨ á bə nda incwəmbɛ í á jímb nə zhɨɨ́ yí. Ká, ja gaád ɨɨ́, bɨ mə́ nyiŋgə zə wə́ muud ŋgə́ wɨ́ɨl *mishíshim mín ŋgə baagʉlə myo yɛ́.

3

Cʉg á mpə́dʉ́gá mudá bá mudûm

1  *Budá o, nə́mə́ nda sə́ ámə cɨ nə bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́, magʉləgá nə́ ogwúm bʉ́n bwə́ jwúg nə bɨ̂; ntɔ́ nyə e sá nə́, tɛɛm bə nə́ bɔ́ɔ́l bwə́ ŋgə bə nə məshwán, kuú njɔɔnd mə búdá báŋ í é sá nə́ bwə́ mágʉləg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî ntʉ́nɨ muud nda lésha nə bwo. 2 Bwə́ é magʉlə njɨ nə dʉ̌lə dʉ́g nda bɨ́ ŋgə́ cʉgə nə lâm ŋgwûd nə́, nə nda bɨ́ ŋgə́ mpu yə bwo gúmə́ nə́. 3  *Kúgá dʉ sá nyaŋgá á nyúúl dɨ́ tɔ́ɔ́n, dʉ fendya mílúu, dʉ bwáád óŋkaaw nə ivuŋgá í or nə mikáándə́ mí álal-kus. 4 Yidagá dʉ sá nyaŋgá í á bʉ́lɛ bwɛlɛ fyɔ́ɔ́mb yí, nyaŋgá á lám dɨ́ cwû: fúlú á kú dʉ yâ, dʉ bə nə́ shɛɛ, jâŋ nyaŋgá wə́ í búl bə nə mfíí mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 5 Budá bwə́ á gwág nə Zɛmbî yág wá, bwə́ á dʉ bwánd sâ jɛ̂sh nə búgə́ wə́ Zɛmbî wá, ntɔ́ wə́ bwə́ á dʉ sa nyaŋgá yɛ́, bwə́ dʉ́gə́ magʉlə nə́ ogwúm báŋ bwə́ jwúg nə bwo. 6 Í á bə budá nda *Sara mudá mə *Abʉraham, nywáá nyə á dʉ bə nə məgwág nə ŋgwúm yé, a dʉ jɔ̂w nyə nə́ Cwámba. Bɨ músə bwán ɔ́ *Sára wɔɔŋg ka ŋgə sá mə́nywa kú bɨ́d nə́ ifwaas í zə́g sá bɨ́ mitə́dʉ́gá nə́ búl-bul-búl.

7  *Bɨ bâŋ budúm ntâg ɨɨ́, nə́mə́ nda mə́ ŋgə́ cɨ nə budá nə́, ŋgəgá nə cʉgə nə budá bʉ́n bɨ ŋgə́ mpu nə́ bâŋ bʉ́sə váál búúd átʉtagʉ̂. Ŋwágá bwo nə gúmə́ nə́ Zɛmbî ŋgə nə́mə́ yə bwo dáŋ kɔw á cʉg á ŋgə́ yə bɨ́ mpáam dɨ́ yí. Cʉgəgá nə bwo ntɔ́ shú nə́ məjəgʉla mə́ dʉ́g bə bɨ́ kú nə mimyágə́.

Cʉg á mpə́dʉ́gá omínyɔŋʉ̂

8  *Mə́ cɛɛl cɨ nə bɨ bɛ̂sh nə́: bəgá lâm ŋgwúd, bɨ́ ka dʉ gwɨ́ɨ́gya mə́cɛy, dʉ cɨɨla cɛɛlí á omínyɔŋʉ̂ nə omínyɔŋʉ̂, dʉ bə nə lâm iŋkúŋkwoŋ, muud yɛ̂sh sə́lʉg nyəmɛ́fwó shí; 9  *kúgá dʉ bweel mə́bɔ̂w, kú bweel mə́lwíy. Yidagá dʉ bə, múúd mə ká sá bɨ́ məbɔ̂w, bɨ́ bwádan nə nyə, nəcé sâ Zɛmbî nyə a jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ dʉ́g sá wə́ cɨ́, a ka nə́mə́ bá shwu bɨ́ ibwádán. 10  *Mpugá nə́ jísə cilyá Kálaad Zɛmbî dɨ́ nə́:

Ŋkí muud mə́ cɛɛl cʉgə fwámɛ́ cʉg, cʉg á nə́ a wɛɛf nyúul,

á jəlá nə bə kú dʉ jág lás nə buud, kú dʉ bwiiŋg íjɔ̧́ɔ̧́;

11 á jəlá nə yɔw sálə mə́bɔ̂w, a dʉ sá mə́nywa,

a dʉ sɔ̧́ mə́zhɨɨ́ mɛ̂sh nə́ mpwogɛ́ bə́g,

a dʉ wá ŋkul nyɛ́ nyɛ̂sh nə́ mpwogɛ́ wɔɔŋg kə́g shwóg nə shwóg.

12 A sáág ntɔ́ nəcé mísh mə́ Cwámba mə́ ŋgə dʉ́g otʉtəlí ɔ búúd, a ŋgə gwágʉlə məjəgʉla máŋ;

a mə́ yida nywaadʉlə mpwóómbʉ́ nə buud bwə́ ŋgə́ sá məbɔ̂w wá.

Cʉg á fwála lʉ cúwʉ́lí

13  *Bɨ́ mə́ ká ntâg bə nə cimbú sálə mə́nywa, zə́ nyə e sá bɨ́ məbɔ̂w? 14  *Ŋkí bɨ mə́ ka ntâg jug nəcé ŋgə́lə cʉgə tʉ́təlí, bɨ báá mə́ jəla. Kúgá bə nə ifwaas nə buud bwə́ mpíí bɨ́ wá, kúgá bɨ́d nə́ mitə́dʉ́gá mí bə́g bɨ́ nə́ búl-bul-búl. 15  *Yidagá ŋgə yə Cwámba wʉ́n *Krîst gúmə́ mílámʉ́d, bɨ dʉ bə kwééshá ja jɛ̂sh nə́ ŋkí muud mə jî bɨ́ sâ bɨ́ ŋgə́ *búgʉla yí, bɨ́ mpu shwɔ̧́ɔ̧la búgə́ jɨ́n. 16  *Shwɔ̧ɔ̧lǎlə wɔɔŋg í jəlá nə yida bə nə lám nə́ shɛɛ, nə lâm nə́ sáŋ, lâm kú bɛɛmb tɔɔ mə́jumâ; ntɔ́ nyə e sá nə́ ja bwə́ ŋgə́ ntáma bɨ́ mínə́ yí, buud bwə́ ŋgə́ cɨ nə́ bɨ aŋgɛ̂ nə kyey fwámɛ́ kuú njɔɔnd ókrîstɛn wá bwə́ bə́g nə shwôn. 17 Nəcé, ŋkí Zɛmbî mə bɨ́d nə́ muud júgʉg nəcé a ŋgə̌lə sá mənywa, ntɔ́ bul jəla, ntɔ̧ jugʉ́lə nəcé məbɔ̂w.

Yésus nyə á ntɔ̧ kʉ́l jɛ̂sh

18  *Nəcé nə́, *Krîst nyəmɛ́fwó nyə á zə yə ja ŋgwûd nəcé *misə́m mín, nyə á zə cé buud ɔ mə́byaagʉlə, nywáá kú nə məbyaagʉlə, shú nə́ a kə́ nə bɨ́ wə́ Zɛmbî. Bwə́ á gwú nyə nyúul, Zɛmbî mú sá nə́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyíŋgəg yə nyə cʉg. 19  *Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wɔɔŋgʉ́ ŋkul nyɛ́ wə́ í á sá nə́ a kə́g nə Jɔ̧jɔ̧ lâŋ kə cúndə *míshíshim mí á bə mímbwug dɨ́ yí, 20  *mishíshim mí búúd bwə́ á dʉ sá miŋgáádə́ yág ja Zɛmbî nyə á ŋgə jísɔw məbɛ̧ɛ̧́ mə búúd *Nówe ŋgə́ caag byɔ́ɔ́l yí. Byɔ́ɔ́l dɔɔŋg dɨ́ cwû wə́ bʉ́baalɛ́ buud í á faam nə məjúwó* tâŋ buud mwɔɔmb yɛ́. 21  *Məjúwó mɔɔŋg mə́ á bə mpwokwoond á nduwán, nda í ŋgə́ cʉg bɨ́ ja gaád nə́. Nduwán í cúgɛ́ ŋgusa nə́ í yíl múúd məbwam mə nyúul, í yida lwó nə́ muud mə́ yid wə́ Zɛmbî nə lâm áŋkíŋkɛ̧̂†, a mə́ dʉ́g cʉg nə zhɨɨ́ á gwúmʉ́lə Yésus-Krîst nyə a gwûm yí. 22  *Ja nyə́ á gwûm yí, nyə á kə gwɔ́w, a njul Zɛmbî dɨ́ mbwə̂ məncwûm; isâ byɛ̂sh í ŋgə́ lwó buud mpə̂l yí nə byɔɔŋg í ŋgə́ ntɔ̧ buud ŋkul yí, byɛ̂sh í mú mə́nyámá mɛ́d.

4

Icʉg í jəlá nə cɛ́nd

1  *Nə́ ndɛɛ́, nda jɨ́ nə́ Yésus nyúúl nyɛ́ í á jug nə́, bweyʉgá bii tə́dʉ́gá nə́ bɨ é jug nə́mə́ nda nyə, bɨ ŋgə́ mpu nə́ muud nyúúl í mə́ jug yɛ́, nywáá mə́ yîl lâm *sə́mʉ́d. 2  *A mə́ yîl lâm sə́mʉ́d nə́, té á jɨ ná wa shí gaad yí, a bə́g kú ná ŋgə nyiŋgə bɛ̧ iwɨ́ɨ́mbʉ́g, a yida ŋgə cʉgə váál Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yí. 3  *Bímbí bɨ́ á mə́ bɛ̧ cʉg óháádɛn yág nɨ í á mə́ kwaga; bɨ a wá mənyúúl ásɨ́y-sɨ̂y dɨ̂, nə íwɨ́ɨ́mbʉ́gʉd, nə fud mə́lwəgʉd, nə idína í álal-ŋkul* dɨ̂, nə íŋgulʉgad, nə mbɛɛ́ yə́lə ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g gúmə́d. 4 Nə́ ndɛɛ́, oháádɛn bwə́ ŋgə káam nə́ bɨ anyíŋgə́yɛ́ ná ŋgə fʉla sámbá nə bwo íntɨ́wʉ́lɨ́ byɔɔŋgʉ́d; bwə́ mú ka ŋgə lwîy bɨ́ lwîy lwíyʉ́g. 5  *Njɨ, bwə́ bá tɔ̂w kɔɔdʉd mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɔɔŋgʉ́, nəcé Zɛmbî wál bá zə sámb búúd bɛ̂sh milə́sʉ́, tɔɔ bɔɔŋg bwə́ bá ná bə míkuwó wá, tɔɔ bɔɔŋg bwə́ á bwey yə wá. 6 Sâ jɔɔŋg wə́ í á sá nə́ Jɔ̧jɔ̧ láŋ í kə́g nə́mə́ nə́ ndɛɛ́ buud bwə́ á yə wá gwág, shú nə́, ja bwə́ mə́ shîn bwəma nə cígʉ́lɛ́ mílə́sʉ́ á buud míshwun dɨ́ yí, bwə́ káág nə́mə́ bwəma nə cʉg mə́ Zɛmbî *shíshim dɨ̂.

Cʉg óbúgʉla té sə́ ŋgə́ bwánd Yésus yí

7  *Məshíné mə́ ísâ byɛ̂sh mə́ músə kúnə́-kúnə. Kúgá dʉ wagʉla, dʉgá cunal íyéésh bín shú nə́ bɨ dʉ́g sá mə́jəgʉla. 8  *Fwogá tɛ́ɛ́d bə nə fwámɛ́ mə́cɛy mâ omínyɔŋʉ̂ nə omínyɔŋʉ̂, váál mə́cɛy dɔɔŋg í dʉ búdal ncúlyá *misə́m. 9  *Dʉgá sá nə́, bɔ́ɔ́l mpu ŋwa bɔ́ɔ́l bwə́dɨ́ mínjɔ́w, bɔ́ɔ́l mpu ŋwa bɔ́ɔ́l, bɨ ɔ dʉ sá ntɔ́ kú cwadʉga. 10  *Ŋwagá bɨmɛ́fwó tâŋ ikʉlág mə́ á mə́ bii mpaam mə́ Zɛmbî mimbií mimbii má; bɨ́ ka dʉ sá nə́, muud yɛ̂sh kwíínd bɔ́ɔ́lʉ́gá nə jé sâ Zɛmbî nyə a tə́dʉga nyə nə ndɨ́ yí. 11  *Ntɔ́ jɨ nə́, ŋkí muud mə lás ɨɨ́, í bə́g nda a ŋgə kala sâ Zɛmbî nyə ámə cɨ yí; ŋkí muud mə kwíínd bɔ́ɔ́lʉ́gá, a kwííndʉ́g bwo nə ŋkul Zɛmbî mə́ yə nyə yí; í jɨɨ nə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mín myɛ̂sh mí yə́g Zɛmbî gúmə́ lúu mə́ Yésus-Krîst dɨ̂, nyə muud jɨ́ nə gúmə́, nə ŋkul, kandʉgə á kandʉgə yɛ́. Amɛn.

Buud bwə́ ŋgə́ bwəma nə cúwʉ́lí wá bwə́ mə́ jəla

12  *Yé bwááŋg mə́ búl cɛɛl wá, ja mə́kʉgʉlʉ mə́ é bádʉgə bɨ́ nda kuda yí, kúgá seegya mwo nda gúl sâ í ajə́láyɛ́ nə bə yí. 13  *Yidagá gwág mə́shusʉg nə́ bɨ́ ŋgə ŋwa dʉ́n kɔw lʉ́ mə́cɛy *Krîst nyə á jug nə ndɨ́ má, shú nə́ bɨ bág gwág məshusʉg, bɨ́ kɔɔs ja á bá lwóya mílwanə́ myɛ́ yí. 14  *Búúd bwə́ ká fɨɨm bɨ́ nəcé bɨ́ bə̌lə ókrîstɛn ɨɨ́, bɨ mə́ jəla; mpugá nə́ Shíshim mə́ Zɛmbî, Shíshim á gúmə́ wúsə bɨ́dɨ́. 15 Njɨ, muud a bɨ́dɨ́ sámbá nyə ajə́láyɛ́ nə kə jug nə́ nyə ámə gwú múúd, ŋkí ntâg nə́ nyə ámə júwo, ŋkí sá mɔ́ɔ́l mə́bɔ̂w, ŋkí nə́ nyə ámə sá íshwɨ́gʉli. 16  *Ŋkí muud mə́ yida jug nəcé a bə̌lə krîstɛn ɨɨ́, a kú bɛɛg gwág shwôn, a yídag yə Zɛmbî gúmə́ nə jínə́ lʉ́ krîstɛn. 17  *Mpugá nə́ fwála lʉ cígʉ́lɛ́ mílə́sʉ́ í mə́ wɔ́ɔ́s, í é fwo tɛ́ɛ́d nə buud wâ njɔ́w mə́ Zɛmbî. Ja í ká bə nə́ cígʉ́lɛ́ milə́sʉ́ í tɛ́ɛ́d nə sə́ yí, buud bwə́ ŋgə́ bán nə́ bwə́ ámágʉ́lə́yɛ́ Jɔ̧jɔ̧ Láŋ mə́ Zɛmbî wá bâŋ bwə́ bá bə ntʉdɛl?

18  *Ŋkí í tɛ́ɛ́d fwo lídʉga shú nə́ tʉ́təlí muud dʉ́gʉ́g cʉg,

í ka bə ntʉdɛlɛ́ nə muud jɨ́ kú bísh nyə yɛ́ bá bâŋ sɔ́ɔl *misə́m?

19  *Nə́ ndɛɛ́, buud bwə́ ŋgə́ jug nəcé Zɛmbî nyə ámə jɨɨ nə́ bwə́ júgʉg wá, báá bwə́ kə́g shwóg nə mənywa, bwə́ bə́dʉg ijîm byáŋ mə́bwə́ mə́ múúd nyə á tɛ́ bwo yɛ́d, á dʉ́ nə́mə́ sá sâ jɛ̂sh á cɨ́ yɛ́.

5

Məcwûŋ

1  *Mə léshá nə ocúmbá wâ *Dɔ̧ bwə́ ŋgə́ bə nûŋ bɨ́dɨ́ wá. Mə jɨ nə́mə́ cúmbá á Dɔ̧ nda bwo, mə á bə ntâg ja Yésus nyə á jug yí, mə bá nə́mə́ bə nə kɔw lʉ́ mílwanə́ mí bá zə nyîn myá. 2  *Mə yáág nə bɨ́ ocúmbá wâ Dɔ̧ náaá: wɨ́ɨ́lʉ́gá ítɔw Zɛmbî nyə a mə́ yə bɨ́ yí. Bɨ ɔ mpú dʉ dʉ́g byo nə lâm wɛ̂sh váál Zɛmbî mə́ jɨ́ɨ́ yí, kú bə nda sâ cíndʉ́lá nə́ muud ŋgə cíndal bɨ̂, mbɔ̂; kúgá bə nə yéésh mə́bii, baagʉləgá bwo nə jɔ̧ tə́dʉ́gá. 3  *Buud Zɛmbî nyə á bəd bɨ́ mə́bwə́d ɔ́nɨ, kúgá yida mpáámbʉwo bwo gwɔ̂w nda bɨ bʉ́sə bwo omása, yidagá ŋwa bɨ́mɛ́fwó tâŋ iyuug sɔɔnz jɛ̂sh í jə́la nə bɛ̧ yí. 4  *Nə́ ndɛɛ́, ja Mása obaagʉlə ɔ́ ítɔw mə bá zə lwóya nyúúl yí, bɨ́ ka bá lə́g *tûm gúmə́ á milwanə́ í cúgɛ́ nə ŋkul bá bwɛlɛ jumə yí.

5  *Ntɔ́ nə́mə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ məncwə́má náaá: bɨ́dʉ́gá nə́ ocúmbá buud bwə́ jwúg nə bɨ̂. Mpə́dʉ́gá nyɨ́n ntâg ɨɨ́, muud yɛ̂sh sə́lʉg nyəmɛ́fwó shí, nəcé Zɛmbî mə́ dʉ lúmbʉli nə buud bwə́ dʉ ŋkɛ̂ny mə́nyúúl wá; njɨ, bɔɔŋg bwə́ səl bwə́mɛ́fwó shí wá, a sá bwo mpaam.

6  *Səlʉgá bɨmɛ́fwó lal-lal mbwə́ mə́ Zɛmbî dɨ́ shí, nyəmɛ́fwó ka bá bʉ̂n bɨ́ ja fwála dɔɔŋg í bá bə yí. 7  *Yílʉ́gá isâ byɛ̂sh í ŋgə́ kənd bɨ́ milâm gwɔ́w yí, bəd nyə mə́bwə́d; mpugá nə́ nyə wə́ ŋgə́ baagʉlə bɨ̂. 8  *Dʉgá cunal íyéésh bín, jigá ŋkasə̂. Muud lúmbʉ́lí wʉ́n Njwû məjamb ŋgə kuŋg nda zhwambáŋkwuŋ mə́ dʉ́ báam nə́, a ŋgə sɔ̧́ muud á cɛ́ɛ́gʉ́g də yɛ́. 9  *Dʉgá lʉl lúu nə nyə, bɨ kú fúfug búgə́d, bɨ́ bwey dʉ mpu nə́ omínyɔŋʉ̂ bʉ́n bʉ́sə́ shí nyɛ̂sh dɨ́ wá bwə́ ŋgə nə́mə́ jug váál bɨ́ ŋgə́ jug nɨ. 10  *Njɨ, Zɛmbî amə́dɨ́ á mpaam nyɛ̂sh wə́ nyə a jɔ̂w bɨ́ nə́ bɨ bə́g buud ɔ *Krîst Yésus bɨ mú bə nə kɔw lʉ́ mílwanə́ myɛ́. Zɛmbî wɔɔŋgʉ́, ja bɨ́ e jug bʉ́baalɛ́ fwála yí, nyəmɛ́fwó nyə é sá bɨ́ váál í jə́la yí, a nywaadʉlə bɨ̂, a wá bɨ́ ŋkul, a sá nə́ bɨ bə́g kú ná bwɛlɛ shwágʉsa. 11 A ŋwág ŋkul kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

Məbə́dá nə ibwádán

12  *Silvɛ̧̂ wə́ mə ámə ŋwa nə́ a zə́g cilə mə baalɛ́ íciyá íga yɛ́. Mɛɛ ŋgə ŋwa nyə nə́ *mínyɔŋʉ̂ waamə́ abúgʉ́lág. Mə ámə cɨ nə́ a zə́g cilə mə wá, mə wág bɨ́ ŋkul mílámʉ́d, mə báásʉlə nə́mə́ bɨ́ nə́ bɨ́ təl fwámɛ́ mpáam mə́ Zɛmbî dɨ̂; yɨ́ɨ́mʉ́gá mənyúúl na.

13  *Dɔ̧ dʉ́sə́ *Babilɔn, Zɛmbî nyə́ á fɛ́ɛ́sh nə́mə́ nda bɨ́ yí í ŋgə bə́da bɨ̂; ncwə́má dâm Márkus ŋgə nə́mə́ bə́da bɨ̂. 14  *Ŋgəgá nə kúlʉla məkúlʉla mə́ cɛɛlí.

Zɛmbî kə́ sá nə́ bɨ bɛ̂sh buud bɨ́ músə́ búúd ɔ Krîst wá, bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ!

* 1:1 2.11; Zhk 1.1

* 1:2 2.9; Rom 8.29; Ifz 1.4; 2Te 2.13; 2Pr 1.10 məcií: 1.19

* 1:3 1.23; 2Kr 1.3; Tit 3.5

* 1:6 2Kr 4.17; Zhk 1.2-3

* 1:7 Zhb 23.10; Sôm 66.10; Iza 48.10; 1Kr 3.13

* 1:8 Yuá 20.29; 2Kr 5.7

* 1:9 Rom 5.2; 6.22; Ifz 1.14

* 1:10 Luk 24.46; 1Kr 15.3-4; 2Pr 1.19-21

* 1:10 Tɛ́ɛ́d na kə wɔ́ɔ́s mpánzə́ 12, jísə sá Yésus nyə á cɨ Mat 13.17 nə Luk 10.24 yí.

* 1:12 Ifz 3.9-10

* 1:14 Rom 12.2; Ifz 2.3; 4.17-18

* 1:15 Ləv 19.2

† 1:16 Dʉ́gʉ́g ciyá nɨ Ləv 19.2 dɨ̂. Í ŋgə cɛɛl cɨ nə́: dʉgá sásʉlə mísə́m, nəcé mə ádɛ́ sɛɛŋgya nə misə́m.

* 1:17 Iza 63.16; Zhe 3.19; Mat 6.9; 16.27; Rom 2.6; Zhk 2.1; 1Pr 4.5

* 1:18 Mat 20.28; 1Kr 7.23; 6.20

* 1:19 1.1-2; Yuá 1.29; Mis 20.28; 1Kr 5.7; Ifz 1.7; Heb 9.12

* 1:20 Ifz 1.4

* 1:21 gúmə́: 5.1; Rom 5.2

* 1:22 2.17; 3.8; 4.8; Rom 12.9; Gal 6.10; 2Pr 1.7; 1Yn 4.11

* 1:23 Yuá 1.13; Heb 4.12; Zhk 1.18

* 1:24 Iza 40.6-8; Zhk 1.10-11

* 2:1 Ifz 4.25; Zhk 1.21; 4.11

* 2:2 1Kr 3.2

* 2:3 Sôm 34.9

* 2:4 Sôm 118.22; Iza 28.16

* 2:5 2.9; Rom 12.1; Ifz 2.21-22

* 2:6 Iza 28.16; Rom 9.33

* 2:6 Dʉ́gʉ́g ciyá nɨ Rom 9.33. Siyôn nyə á bə məma mbʉ́ŋ bwə́ á lwɔ̧́ ŋgwə́la á Yurʉ́səlɛm cínɔŋg gwɔ́w yí.

* 2:7 Sôm 118.22; Mat 21.42; Mis 4.11

† 2:7 Dʉ́gʉ́g sá nɨ Mat 21.42; Mak 23.20; Mis 4.11 nə Ifz 2.20. Í á dʉ bə kwóógʉ́ bwə́ á dʉ tɛ́ɛ́d jil mə́ndəlúd yí, dwó wə́ bwə́ á dʉ bɛ̧ ja bwə́ lʉ́m mənyuŋg mə njɔ́w yí.

* 2:8 Iza 8.14; Rom 9.33

* 2:9 1.2; MmN 19.5-6; Ləv 19.2; Mbá 4.20; 7.6; 14.2; Iza 9.1; 43.21; 61.6; Mis 26.18; Rom 5.17; 2Kr 4.6; Ifz 5.8; Tit 2.14; Heb 13.12; 1Pr 2.5; Mbʉ́ 1.6; 20.4

* 2:10 Ozê 2.23; Rom 9.25

* 2:11 1.1, 17; Sôm 39.13; Rom 7.15, 17-23; Gal 5.17; Heb 13.14

* 2:12 Iza 10.3; Mat 5.16; 2Kr 5.10

* 2:13 Rom 13.1-7; Tit 3.1

* 2:15 3.16

* 2:16 1Kr 6.11, 19-20; Gal 5.13

* 2:17 1.22; 3.16; Mik 24.21; Mat 22.21; Gal 6.10; Flp 2.12

* 2:18 Ifz 5.21–6.9

* 2:18 Ifz 6.5-8

‡ 2:18 Ciyá sə́ mə́ cɨ́ na nə́ «lwaábʉlə» nɨ jísə nə́mə́ Luk 16.13 nə Mis 10.7 nə Rom 14.14.

* 2:19 5.12

* 2:20 4.14

* 2:21 Mat 16.24; 20.26-28; Yuá 13.15; Rom 15.5

* 2:22 Iza 53.9; Yuá 8.46; Heb 4.15

* 2:23 3.9; Iza 53.7; Mat 26.55-56, 67; 27.14, 27-31

* 2:24 Iza 53.4, 5; Rom 6.2, 11; Kol 2.14; Heb 9.28

* 2:25 Iza 53.6; Eze 34.5-6; Mat 9.36; Yuá 10.16; Heb 13.20

* 3:1 1Kr 7.16; Ifz 5.22-24

* 3:3 1Tm 2.9

* 3:7 Ifz 5.25-28; 1Tm 2.8

* 3:8 1.22; Ifz 4.2-3; Flp 2.2-3

* 3:9 2.23; Zhb 31.30; Mat 5.44; Rom 12.17

* 3:10 Sôm 34.13-17; Zhk 1.26

* 3:13 Rom 13.3

* 3:14 4.14; Mat 5.10

* 3:15 1.3-5; Kol 4.6

* 3:16 2.15

* 3:18 2.21; Rom 5.6-8; 6.10; Heb 4.15; 7.27

* 3:19 Mət 6.2; 2Pr 2.4; Yûd 6

* 3:20 Mət 6.14-22

* 3:20 Jɨ́ nə́mə́ nə ŋkul bə nə́ «mə́júwó mə́ á cʉg bʉ́baalɛ́ buud».

* 3:21 Rom 6.3-4; Heb 10.22

† 3:21 Jɨ́ nə́mə́ nə ŋkul bə nə́ «muud ŋgə gwáámb Zɛmbî lâm áŋkíŋkɛ̧̂».

* 3:22 Mis 1.9; Ifz 1.21 mbwə̂ məncwûm: Mat 22.44; Rom 8.34; Mis 2.33

* 4:1 2.24; 2Kr 4.10; Gal 5.24

* 4:2 2.21

* 4:3 Gal 5.19-21; Ifz 2.3; Tit 3.3

* 4:3 Idína í álal-ŋkul: Mbií ídína wɔɔŋg í á dʉ bə, buud də nə ŋgul ntɔ̧ mínjɨ, buud sá jaŋga kú nə məsʉs.

* 4:5 1.17; 2Tm 4.1

* 4:7 1Kr 10.11; 1Te 5.5-8; 1Yn 2.18

* 4:8 1.22; Zhk 5.20

* 4:9 Heb 13.2

* 4:10 Rom 12.6-8

* 4:11 Rom 12.7; 1Kr 10.31; 12.8; Zhk 3.1

* 4:12 1.7

* 4:13 5.1; 2Kr 4.10; Rom 5.2

* 4:14 2.20; 3.14; Mat 5.10-12; Mak 13.11; Mis 7.55

* 4:16 2Tm 1.8

* 4:17 Zhe 25.29; Eze 9.6; 2Te 1.8

* 4:18 Mik 11.31

* 4:19 Sôm 31.6

* 5:1 1.21

* 5:2 Yuá 21.15-17; Mis 20.28; 1Tm 6.5

* 5:3 2Kr 1.24; Flp 3.17; Tit 2.7

* 5:4 1Kr 9.24-25; 1Pr 1.4

* 5:5 Mik 3.34; 29.23; Ifz 5.21; Zhk 4.6

* 5:6 Zhk 4.10

* 5:7 Sôm 55.23; Mat 6.25-30; Flp 4.6

* 5:8 Sôm 22.14; 1Te 5.5-8

* 5:9 Ifz 6.11-12; Zhk 4.7

* 5:10 1Te 2.12

* 5:12 Silvɛ̧̂: 1Te 1.1

* 5:13 Márkus: Flm 24

* 5:14 Rom 16.16; 2Kr 13.11

2 Pyɛ̂r

1

2

3

Kálaad ábɛɛ̂ Pyɛ̂r nyə́ á cilə yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə Pyɛ̂r ábɛɛ̂ yí

Shímun Pyɛ̂r, muud lwámá mə Yésus-Krîst wə́ nyə á cilə kálaad ɛ́ga (1.1). Nyə á cilə okrîstɛn bɛ̂sh.

Wa kálaad ɛ́ga dɨ, Pyɛ̂r nyə á ŋgə lúmbʉli nə buud bwə́ á ŋgə kyey nə wagʉwo-wagʉwo mínjɨ́ɨ́gʉ́lá Dɔ̧ mə Yésus dɨ́ wá.

Bíl íciyá yâ kálaad ɛ́ga bísə nə́mə́ nda bílʉ́gá yâ kálaad mə Yûd (dʉ́g 2.1-8 nə Yûd 4-16).

Pyɛ̂r nyə á ka tə̂l icé í lə́sʉ́ byé ntʉ́ga:

(1) A bə́da búúd, a mú ka báásʉlə mə́fúlú mə́ krîstɛn (1.3-21).

(2) A mú bágʉlə ísɛ́y nə́ kuú njɔɔnd mímbʉ́wʉ́lú mí búúd mí ŋgə́ bə nə ndɨ́ yí (2.1-22).

(3) Mimbʉ́wʉ́lú mí dʉ cágʉlə búúd bwə́ ŋgə bwánd zɨ́yé mə́ Krîst wá, bwə́ dʉ cɨ nə́ zɨ́yé wɔɔŋg í ábʉ́lɛ bə (3.1-18). Nə́ ndɛɛ́, Pyɛ̂r ka ŋgə bɛ̧sa nə mimbʉ́wʉ́lú myɔɔŋg nə́ Krîst ŋgə bə kú lɛɛl zə nəcé Zɛmbî ŋgə ná fwo jísɔw nə́ zhwog buud bwə́ bág fwo dʉ́g cʉg.

Kálaad ɛ́ga jɨ nə bíl íciyá búúd ɔ Yésus bwə́ búl gwág nywa yí:

(1) Cwámba nyə a mə́ yə shé isâ byɛ̂sh í jə́lá nə kwíínd yí (1.3-4).

(2) Jwɔ̂w ŋgwûd dʉ́sə mísh mə́ Cwámba dɨ́ nda mimbû tɔ́ɔ́shin, mimbû tɔ́ɔ́shin nda jwɔ̂w ŋgwûd (3.8).

1

Məbə́dá

1 Mə Shímun Pyɛ̂r, lwaá nə *muud lwámá mə Yésus-Krîst, mə wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Yésus-Krîst, Zɛmbî wúsʉ́ nə Cʉgye wúsʉ́ nyə á mə́ sá nə jɔ̧ lâm jé nə́, bɔ́ɔ́l búúd bwə́ lə́gʉ́g nə́mə́ búgə́ í njúl nə mbií mfíí búgə́ jísʉ́ jɨ́ nə ndɨ̂ yí. Buud bɔɔŋg wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga wá. 2  *Kə́lə bɨ́ é ŋgə kə shwóg nə mpǔlə Zɛmbî nə Cwámba wúsʉ́ Yésus yí í búlʉg kwádʉlə bɨ́ ibwádán, í bul sá nə́ bɨ bə́g nə́ shɛɛ.

Cʉg krîstɛn mə jə́lá nə cʉgə yí

3  *Mpugá nə́ Cwámba nyə á mə́ yə shé isâ byɛ̂sh í jə́lá nə kwíínd shú nə́ shé ŋgə́g nə cʉgə cʉg í yə́ Zɛmbî gúmə́ yí. Nyə á yə shé isâ byɔɔŋgʉ́ ŋkûl Zɛmbî nyɛ́d, sálə nyə á mə́ sá nə́ shé mpúg Zɛmbî muud nyə a jɔ̂w shé yɛ́; nəcé Zɛmbî nyə a jɔ̂w shé nə zhɨɨ́ á məŋkənʉwa mɛ́ nə jɔ̧ fúlú jé. 4  *Məŋkənʉwa nə jɔ̧ fúlú jé jɔɔŋg wə́ í á sá nə́ shé bííg məma ísâ nyə á kaag yí, isâ byɔɔŋg bí nə məma mfíí shú dʉ́sʉ́d. Nyə a sá ntɔ́ shú nə́, ja bɨ́ mə́ bíí məma ísâ byɔɔŋg yí, bɔ́w-bɔ̂w ísâ í ŋgə́ wá məlwaagʉwo shí ga dɨ́ yí í bə́g kú ná nyiŋgə julə bɨ́, məfúlú mʉ́n mə́ yídagʉ́ bə nda məfúlú mə Zɛmbî. 5  *Nəcé ntɔ́, wágá ŋkul nyɨ́n nyɛ́sh nə́, nda bɨ́ mú nə búgə́ nə́, bɨ kwádʉ́lə́g jɔ̧ fúlú búgə́ jɔɔŋg dɨ̂, bɨ́ kwádʉlə fwámɛ́ mpúyá, 6  *bɨ́ kwádʉlə kuú njɔɔnd á dʉ́lə mpu bii lâm, kwádʉlə zɛ́ny kə́lə shwóg tɔɔ jɨ́ tɔɔ jɨ́, kwádʉlə kəndʉ́lə lâm wə́ Zɛmbî, 7  *kwádʉlə mə́cɛy mâ omínyɔŋʉ̂ nə omínyɔŋʉ̂, bɨ́ kwádʉlə cɛɛlí cɛɛlʉ́lə búúd bɛ̂sh. 8 Nəcé, jɔ̧ məfúlú mə́nɨ, bɨ́ mə́ ká bə nə mwo mə́ ŋgə́ kwɨ́dʉli kúdʉ́líg ɨɨ́, mwə́ wə́ mə́ é sá nə́ bɨ bə́g kú dʉ báág məbwə̂, bɨ yidá ŋgə kə shwóg nə shwóg ŋgə mpu Cwámba Yésus-Krîst fwámɛ́ mpǔlə. 9 Mpugá nə́ jɔ̧ mə́fúlú mə́nɨ, muud cúgɛ́ nə mwo yɛ́, jisə nda muud mə́ yə mísh a ka ŋgə bwɔ́wʉlə zhɨɨ́ bwɔ́wʉlə bwɔ́wʉ́lə́g yɛ́, a mə́ wusa nə́ Zɛmbî nyə á shí fúb nyə, yîl nyə *misə́m myɛ́ mí ayág. 10 Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ nə́, bwaaŋg, wágá ŋkul nə́ njúwúlú Zɛmbî nyə a jɔ̂w bɨ́ yí, nə fɛ́ɛ́shʉ́lə nyə á fɛ́ɛ́sh bɨ́ yí, bɨ ŋwág byo nə məjilə. Bɨ́ mə́ ká sá ntɔ́, bɨ nda bá bwɛlɛ bufa mə́bɔ̂wʉd. 11  *Ntɔ́, Zɛmbî mú bəgʉshi bɨ́ zhɨɨ́ nə́ sáŋ kə́lə nyíi faan á kandʉgə kandʉgə mə́ Yésus-Krîst, Cwámba nə Cʉgye wúsʉ́d.

Obúgʉla bwə́ jəlá nə nada nə njɨ́ɨ́gʉ́lá bwə́ á ŋwa yí

12  *Gwə́ wə́ jɨ́ nə́, mə bá dʉ báásʉlə bɨ́ isâ ínɨ tɛɛm bə nə́ bɨ mə́ bwey mpu byo, bɨ mə́ bwey nə́mə́ nada nə bʉ́bə́lɛ́ bɨ́ á jɨ́ɨ́g yɛ́. 13  *Mə dʉ́g nə́ jísə mpwogɛ́ nə́, té mə́ jísə́ ná wa banda ga dɨ́ yí, mə dʉ́g báásʉlə bɨ́ isâ byɔɔŋgʉ̂, bɨ bə́g kú wusa mə́nyúul. 14  *Nəcé mə ŋgə mpu nə́ mə wál bá zə wú banda dɔɔŋgʉ́d, Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst nyə á mə́ lwó mə ntɔ́. 15 Mə e wá ŋkûl nə́ bɨ bâg dʉ tə́dʉga ísâ byɔɔŋgʉ̂ ja jɛ̂sh, tɛɛm bə ja í bá bə mə mə́ kyey yí.

Njɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ Pyɛ̂r wúsə bʉ́bə́lɛ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá

16  *Sə́ á sá nə́ bɨ mpúg nda Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst mə́ bá nyiŋgə zə nə ŋkul nə́. Mpugá nə́ ja sə́ á yə bɨ́ njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg yí, sə́ á shígɛ́ ŋgə bwiiŋg bɨ́ miláŋ búúd bwə́ á tɛ́ nə milúu nə́ ndɛɛ́ bwə́ mpu shîn táág myá. Jísə nə́ sə́ á dʉ́g cé ícwámba jé nə mísh mə́sʉ́. 17 Haaw, nyə a lə́g gúmə́ nə milwanə́ mí ŋgə́ zhu wə́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́. Nyə a lə́g byo ja kə́l lʉ́ ící mə́ Zɛmbî á milwanə́ í á cɨ nə nyə nə́: «Mwân abábə waamə́ ɔ́ga; nyə́dɨ́ wə́ lâm wâm wɛ̂sh wúsə́ yɛ́.» 18 Sə́ ɔ́ga sə́ á gwág kə́l dɔɔŋgʉ́ í ŋgə́ zhu gwɔ̂w joŋ dɨ́ ja sə́nɔ́ŋ sə́ á bə mbʉ́mbʉ́ŋ Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh yííd. 19  *Nə́ ndɛɛ́ sə́ ŋgə wá milâm mísʉ́ oncindî íciyá í *búúd ɔ mícúndə́d. Í bul jəla nə́ bɨ kə́ndʉg mísh íciyá byɔɔŋgʉ́d nəcé bísə shú dʉ́nʉ́d nda lámba í ŋgə́ gwɔ̧̂ yídʉ́gʉ́d yí, í gwɔ̧̂ ntɔ́ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja ácén-céní a kúndə́ mán mə́ bá fɛɛn bɨ́ məŋkɛnya mílámʉ́d yí.

20 Fwogá tɛ́ɛ́d bwey mpu nə́, micilyá mí búúd ɔ mícúndə́ mísə́ Kálaad Zɛmbî dɨ́ myá, mí á shígɛ́ ŋgə zhu mítə́dʉ́gá mí búúdʉd. 21  *Nəcé, kú nə tɔɔ cúndə́ mə́ Zɛmbî ŋgwúd í á bwɛlɛ zhu tə́dʉ́gá mə́ múúdʉd. Njɨ, buud bwə́ á dʉ cúndə jínə́ mə́ Zɛmbî dɨ́ wá, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wə́ nyə á dʉ sá nə́ bwə́ cúndə́g.

2

Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ mə́shɨɨgâ bwə́ bá bə

1  **Njɨ, *buud ɔ mícúndə́ wâ məshɨɨgâ bwə́ á shí nə́mə́ dʉ bə kúl búúd *Izʉrəyɛ̂l dɨ̂. Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ mə́shɨɨgâ bwə́ bá nə́mə́ dʉ bə bɨ́dɨ́ gwooŋgʉd. Bwə́ bá zə nə bɔ́w-bɔ̂w mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí agwɨ́ɨ́lya buud, zə ŋgə nyíŋgal myo na gwooŋg dɨ́ nyima. Bwə́ bá kə nə ibəmb byáŋ nə́ ndɛɛ́ kə shwána Mása wáŋ nyə á wá lal-lal tâŋ shú nə́ bwə́ bə́g fʉlí yɛ́. Ntɔ́, bwə́ mú bá lɛɛ́l jɛ̧ɛ̧ kú bwey. 2 Buud ŋkí bulya bwə́ é bɛ̧ ásɨ́y-sɨ̂y wáŋ wɔɔŋg, kuú njɔɔnd wáŋ í mú sá nə́ cʉg krîstɛn í bə́g sâ cóógʉ́. 3  *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ mə́shɨɨgâ bɔɔŋgʉ́, nda bwə́ ŋgə́ sɔ̧́ məzhɨɨ́ mɛ̂sh nə́ bwə́ bə́g nə zhwog məbii nə́, bwə́ é dʉ zə nyúg bɨ́ nə mikaand mí mə́shɨɨgâ shú nə́ bwə́ dɨ́yá nə bɨ̂. Mpugá nə́ intʉ́gʉ́lí byáŋ í mə́ bwey bə, Zɛmbî wál bá zə jaŋgʉlə bwo.

4  *Mpugá nə́ Zɛmbî nyə a shígɛ́ jagʉlə *wə́éŋgəles bwə́ á sá *sə́m wá; nyə á wusə bwo Tarʉtar dɨ́. Bʉ́sə feedyá nûŋ kʉ́l yídʉ́gʉ́ í búl bə nə́ kʉlʉ́d yí, bwə́ ŋgə bwánd sémbyé mílə́sʉ́. 5  *Nyə a shígɛ́ nə́mə́ jagʉlə búud ɔ́ ayág. Nyə á ntɨ məma mpʉŋ áyíyáág zə jaŋgʉlə búud bwə́ á bə kú bísh nyə wá, nyə á baagʉlə njɨ bɔ́ɔ́l búud zaŋgbá bə́nɔ̂ŋ *Nówe, nəcé Nówe nyə á dʉ cúndə nə́ buud bwə́ bɛ̧́g tʉ́təlí mə́ Zɛmbî. 6  *Zɛmbî nyə á jaŋgʉlə miŋgwə́la myâ Sódom nə Gomor, a cumbal jígal myo nə kuda, mí bə ífiî. Nyə á lwó yuug cínɔŋg nə́ buud bwə́ dʉ́gʉ́g, bwə́ mpu nə́, mwɔ̂w mə́ ŋgə́ zə má, nyə abʉ́lɛ jagʉlə búúd bɨ́ kú bísh nyə wá. 7  *Njɨ, nyə á fɛɛmʉshi Lót, tʉ́təlí muud nyə́ áshígɛ́ dʉ bə nə́ shɛɛ nə dʉ́gʉ́lə ásɨ́y-sɨ̂y búúd ɔ íŋgwúmbú bwə́ á ŋgə sá yɛ́. 8 Nəcé tʉ́təlí muud mə Lót ja nyə á dʉ cʉgə nə buud bɔɔŋg yí, nyə á dʉ dʉ́g isâ bwə́ á dʉ sá yí, a dʉ gwág byɔɔŋg bwə́ á dʉ lás yí: í á dʉ bə nyə lâm á tʉ́təlí yéd ɨɨ́, cúgə́ jwɔ̂w dɛ̂sh. 9  *Na mə lwó sə́ nə́, buud bɨ́ nə gwɔ̧́ɔ̧́gə́ nə Zɛmbî wá, Zɛmbî mə mpú dʉ tɨ́ yîl bwo mə́kʉgʉlʉd. Njɨ, a ŋgə táág osɔ́ɔl ɔ́ mə́bɔ̂w nə́ a bá jugʉshi bwo jwɔ̂w lʉ́ sémbyé mílə́sʉ́. 10  *Buud bwə́ bá bul bwəma nə intʉ́gʉ́lí byɔɔŋg wá, í bá bə bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ bɛ̧ bɔ́w-bɔ̂w íyéésh yâ milâm myáŋ, bwə́ ŋgə́ sá isâ í shwôn wá, bwə́ ŋgə́ mpyêny jiya ícwámba mə́ Zɛmbî wá.

Buud bɔɔŋg bʉ́sə buud ɔ́ íməmî, bʉ́sə nə mpyaam, bwə́ cúgɛ́ nə ifwaas nə zhwog gúmə́ mə́ Yésus, bwə́ yida *lás nə gwo bwaasʉ́lə mpu. 11  *Í njúl nə́ wəéŋgəles bwə́ ntɔ̧ bwo ŋkûl dɨ̂, bʉ́sə iŋkácid cɔ̧́ bwo; njɨ báá bwə́ ádɛ́ jág lás nə gúmə́ jɔɔŋg mísh mə́ Cwámba dɨ̂. 12  *Buud bɔɔŋg bʉ́sə nda ocúdú wâ jugʉ́, ocúdú bwə́ dʉ byɛ̂l nə́ bwə́ bá biil mə́láámbʉ́d nə́ ndɛɛ́ bwə́ bwoo wá. Sá bwə́ ampúyɛ́ yí, bwə́ lás nə gwo bwaasʉ́lə mpu. Bwə́ bá nə́mə́ dʉ yə shwɨy lʉ́ ócúdú, bwə́ bwoo nə́mə́ nda ocúdú, 13  *í mú bá bə bwo myə́na shú ólɨ́lɨŋgɨ̂ báŋ. Bwə́ gwág shweesh nə́ bwə́ dʉ́g sá ísâ yâ bɔ́w-bɔ̂w íyéésh byáŋ mpwó-mwásə́ izhuluŋ. Bwə́ ŋgə zhwiimbya nə məshɨɨgâ máŋ. Ja bwə́ zə́ ídína bín dɨ́ yí, bwə́ zə́ sá ísâ í shwôn, zə wá bɨ́ məlwaagʉwo ídínad. 14  *Máŋ mə́dʉ́gya mə́sə ayaas nə ayaas; bʉ́sə kú bwɛlɛ káád sálə mísə́m; bwə́ ŋgə shɨɨg buud bwə́ afwóyɛ́ mpu mínjɨ́ɨ́gʉ́lá wá nda búúd bwə́ dʉ shɨɨg óshû nə mədə ŋgwéye dɨ́ nə́; myáŋ mílâm mí á mə́ janʉwo nə yéésh mə́bii; bʉ́sə nə məzhúŋgʉ́lú mə́ Zɛmbî ícʉg byáŋʉ́d. 15  *Bwə́ mə́ lʉ́gə fwámɛ́ zhɨ́ɨ́ kə cwagʉwa bɛ̧ zhɨɨ́ mə Balaam mwân mə́ Bosor, muud nyə á gwág nywa sálə ólɨ́lɨŋgɨ̂ shú nə́ a ŋwág myə́na cínɔŋg yɛ́. 16  *Njɨ Balaam nyə a shí bwəma nə məŋkóndʉg nəcé məlwə̂ mɛ́ mɔɔŋg. Myɔɔlú jakáás í á lás nə kə́l lʉ́ múúd shú nə́ í culʉshi múúd micúndə́ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ íkás yé wɔɔŋg. 17  *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ mə́shɨɨgâ bɔɔŋg bʉ́sə nda məncwuŋ mɨ́ kú nə məjúwó má, nə́mə́ nda miŋkúdú mí dʉ fánda bándʉwo gwɔ́w ntɔ́ nə́ ndɛɛ́ mí shîn nyiŋgə cɨɨma nə ŋkwɔ̧̂ mpu nda nywɔ̧̂ myá. Jáŋ jiya í bá bə kʉ́l yídʉ́gʉ́ jísə́ nə kʉlʉ́d yí.

18 Bwə́ dʉ kə nə məma míkaand mí njúl ocwúd kə dʉ shɨɨg búúd bwə́ mə́ shîn faam nə́ bwə́ béégyá nə misə́m wá, nyiŋgə dʉ kə nə mbɛɛ́ íwɨ́ɨ́mbʉ́g yâ mənyúúl máŋ, nə ásɨ́y-sɨ̂y, dʉ kə shɨɨg bwo nə ndɨ́ nda bwə́ dʉ́ shɨɨg óshû nə mədə ŋgwéye dɨ́ nə́. 19  *Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ mə́shɨɨgâ ɔ́nɨ bwə́ ŋgə kaag buud cʉg fʉlî í njúl bâŋ bwə́mɛ́fwó, asɨ́y-sɨ̂y mə́ ŋwa bwo məlwaá. Nəcé muud yɛ̂sh jisə lwaá á sá í mə́ ntɔ̧ nyə ŋkul yí. 20  *Mpugá nə́ buud bwə́ mə́ mpu Cwámba wúsʉ́ nə Cʉgye Yésus-Krîst fwámɛ́ mpu wá, bwə́ mə́ faam nə yéésh ísâ í nyɛɛ́ yâ shí mishwun. Njɨ, bwə́ ká nyiŋgə́ kə wá mə́nyúúl ísâ byɔɔŋgʉ́d bwə́ bɨ́d nə́ í ntɔ̧́g bwo, cé bwə́ é tɔ̂w yí í é jág nyiŋgə bul bɔ̂w, ntɔ̧ cé bwə́ á fwo bə bwə́ tə́l yí. 21  *Í á nywá bul jəla shú dáŋ dɨ́ nə́ bwə́ jíg nda mpu fwámɛ́ zhɨ́ɨ́, nda bə nə́ bwə́ shîn mpu mpə́ndí mə́ Zɛmbî *búúd ɔ lwámá bwə́ á kala bwo yí nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú yida myaas mpə́ndí nyɔɔŋg. 22  *Ntɔ́ jɨ nə́, sâ ŋgwɔ́l mpwokwoond ŋgə́ mpu cɨ yí í mə́ bwəma nə bwo. Ŋgwɔ́l mpwokwoond jɨ nə́: «Mpyə̂ mə́ nyiŋgə də ígwííle byé,» ŋkí ntâg nə́: «Ŋkuú ŋgə́ nə́mə́ shîn gusa, a mə́ nyiŋgə kə bídʉga íshwáfád.»

3

Jwɔ̂w mə́ Cwámba í bá wɔ́ɔ́s

1  *Yé óshwə́ bâm mə́ búl cɛɛl wá, kálaad ábɛɛ̂ mə cilə́lə bɨ́ wə́ ɛ́ga. Tɔɔ kálaad ashúshwóógʉ́ dɨ̂ tɔɔ nyíga dɨ́, mə ŋgə cɛɛl gwûmʉshi bɨ́ mitə́dʉ́gá, bɨ bə́g nə fʉg nyísə́ nə́ sáŋ yí. 2  *Mə́ jɨɨ nə́ bɨ tə́dʉ́gág íciyá *búúd ɔ mícúndə́ ɔ́ Zɛmbî bwə́ á cɨ yág yí, bɨ́ tə́dʉga nə́mə́ mpə́ndí mə Cwámba nə Cʉgye wúsʉ́ *búúd ɔ lwámá bwə́ á kala bɨ́ yí. 3  *Í bul jɨɨ nə́ bɨ tɛ́ɛ́dʉ́g fwo mpu nə́, ja mwɔ̂w mâ ŋgɛɛ mə́shíné mə́ cʉg ga mə́ bá wɔ́ɔ́s yí, buud ɔ cóógʉ́ bwə́ bá zə nə cóógʉ́ jáŋ zə ŋgə sá ísâ nə milúu myáŋ. 4  *Bwə́ bá nə́mə́ dʉ cɨ nə́: «Ŋgaá nə́ nyə á kaag nə́ a bá nyiŋgə zə? Ká ŋkaagə́ nyɔɔŋg í á mə́ ka shúgʉla ŋgow? Odâ bwə́ á mə́ ŋgə shîn yə isâ í njúl nə́mə́ njɨ nda í á ŋgə bwey bə tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ shíd nə́.» 5  *Ja bwə́ lás ntɔ́ yí, bwə́ wusa nə́, í á bə yág nə́, njɨ Zɛmbî nyə á cɨ ciyá yí, joŋ lʉ gwɔ́w í mú bə, məndəlú mə́ mú nə́mə́ bə, mə́ ŋgə́ zhu mə́júwód. 6  *Məjúwó nə́mə́ wə́ Zɛmbî nyə á balan nə ndɨ̂ má; nyə a sá nə́ shí a yág nyɛ̂sh í jaŋgʉwog mə́júwód nə́ ndɛɛ́ isâ í shí byɛ̂sh í mú jɛ̧ɛ̧. 7 Nə́ ndɛɛ́, nə ciyá jé ŋgwúd nə ŋgwúd jɔɔŋgʉ̂, Zɛmbî mə́ tə̂l joŋ nə məndəlú mə́ga nda kulú nə́ a bá ntɨ́ kuda zə jaŋgʉlə byo jwɔ̂w lʉ́ sémbyé mílə́sʉ́, jwɔ̂w búúd bɨ́ kú bísh nyə wá bwə́ bá jɛ̧ɛ̧ yí.

8  *Yé óshwə́ bâm mə́ búl cɛɛl wá, ŋkúmba sá bɨ́ mə́ jə́la nə bə kú wusa yí jísə. Jwɔ̂w ŋgwûd dʉ́sə mísh mə́ Cwámba dɨ́ nda mimbû tɔ́ɔ́shin, mimbû tɔ́ɔ́shin nda jwɔ̂w ŋgwûd. 9  *Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə tə́dʉga nə́ Cwámba ŋgə neela nə sálə sá nyə á kaag yí. Mbɔ̂! Nyə aŋgɛ̂ nə neela. A ŋgə yida bə nə jísɔ́w nə bɨ̂, nyə acɛ́ɛ́lɛ́ nə́ bɨ́ bɔ́ɔ́lʉ́gá bɨ jímbʉ́g. A cɛɛl nə́ bɨ bɛ̂sh bə́g nə fwála mə cɛ́nd kuú njɔɔnd.

10  *Nəcé, jwɔ̂w mə́ Cwámba í bá zə wɔ́ɔ́s nda júwâl í dʉ zə nə́. Jwɔ̂w dɔɔŋgʉ́, joŋ í bá sá məma ncíndə́, í mú jímb. Isâ í joŋ byɛ̂sh í bá bumb ŋgwiilɛ í mú shîn nyɛ̧̂. Shí nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí shí í bá shîn jígə*. 11 Nda í ká bə nə́ isâ byɔɔŋg byɛ̂sh í bá shîn nyɛ̧̂ nə́, tə́dʉ́gágá mbií búúd bɨ́ mə́ jə́lá nə bə yí! Kuú njɔɔnd wʉ́n nə gúmə́ bɨ́ mə́ yə́ Zɛmbî yí í jəlá nə bə nda Zɛmbî mə cɛ́ɛl nə́. 12  *Bɨ mə́ jəlá nə ŋgə bwánd jwɔ̂w mə́ Zɛmbî nə məjigʉwa nə́ í lɛ́ɛ́lʉg wɔ́ɔ́s, jwɔ̂w joŋ í bá bumb ŋgwíílɛ, isâ í joŋ í mú nyɛ̧̂ nə məgwɔ̧̂ mâ ŋgwíílɛ wɔɔŋg yí. 13 Sə́ ŋgə bwánd joŋ lʉ gwɔ́w á gúgwáan nə shí a gúgwáan nda nyə á kaag nə́. Cínɔŋg wə́ ísâ byɛ̂sh í bá bə nda tʉ́təlí mə́ Zɛmbî mə jɨ́ɨ nə́.

Bɨ ɔ mpú dʉ dʉ́g

14 Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə bɨ́ nə́, yé óshwə́ bâm mə́ búl cɛɛl wá, nda bɨ́ ŋgə́ bwánd jwɔ̂w dɔɔŋg nə́, wágá ŋkul nə́ í bâg zə kwey bɨ́ bɨ njúl kú nə cúcwán lʉ́ mə́bwam, kú nə sá á jumʉ́g mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂, bɨnɔ́ŋ nə́ shɛɛ. 15  *Mpugá nə́ Cwámba íshé ŋgə bə kú lámʉsa nəcé á cɛɛl cʉg búúd. Sá *mínyɔŋʉ̂ íshé Pwôl nyə á cilə nə́mə́ bɨ́ wə́ cɨ́. Mə́ búl cɛɛl nyə, á jɨ́ nə fʉg mə́ Zɛmbî. 16 Gwə́ nə́mə́ wə́ á ŋgə́ cilə ókálaad bɛ́ bɛ̂sh dɨ́ kʉ́l á ŋgə́ lás lə́sʉ́ ísâ impwúd íga yí. Njɨ, okálaad bɛ́ bɔɔŋg bɨ́ nə bíl íkʉ́kʉ́l bísə ŋkí kwowʉla gwágʉ́ləd yí. Ikʉ́kʉ́l byɔɔŋg wə́ í ŋgə́ bə nə́, buud bɨ́ nə jág nda fwo mpu mínjɨ́ɨ́gʉ́lá wá, bwə́ ŋgə kwɨ́ɨ́ŋg byo, nə́mə́ nda bwə́ ŋgə́ kwɨ́ɨ́ŋg bíl íkʉ́l í Mícilyá nə́. Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wáŋ wɔɔŋg í bá jaŋgʉlə bwo.

17  **Bɨ bâŋ oshwə́ bâm mə́ búl cɛɛl wá, mə mə́ kɛ́wʉli bɨ́ ɔ́nɨ. Bɨ ɔ́ ka bɛy nə́ buud bʉ́sə́ kú bísh mə́cɛ̧ɛ̧ wá bwə́ bâg julə bɨ́ cwagʉwálə wáŋ bwə́ ŋgə́ cwagʉwa nɨɨ́d. Bɨ ɔ́ bɛy, bɨ a bá wú kʉ́l bɨ́ mə́ jə́la nə tɔ̂w nə́ shîm yí. 18  * Yidagá ŋgə wɨ̂y, mpáam mə́ Zɛmbî nə mpúyá mpǔlə Cwámba nə Cʉgye wúsʉ́ Yésus-Krîst dɨ̂. A ŋwág gúmə́ tɛ́ɛ́d kɨ́kɨdɨ́ga kə wɔ́ɔ́s kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

* 1:2 Yûd 2

* 1:3 1.16-17; Ifz 1.3

* 1:4 Rom 5.2; Zhk 1.14-15

* 1:5 Tit 2.11-12

* 1:6 Gal 5.22-23

* 1:7 Gal 6.10

* 1:11 2Tm 4.18; Cʉgye: 2.20; 3.18; Tit 3.6

* 1:12 Yûd 5

* 1:13 té mə́ ŋgə́ ná cʉgə wa nyúul mishwun dɨ́ yí: 2Kr 5.4

* 1:14 2Kr 5.1; 2Tm 4.6; Yuá 21.18-19

* 1:16 Mat 17.1-8

* 1:19 Sôm 119.105; Rom 1.2; 13.12; 1Pr 1.10-11

* 1:21 2Tm 3.15-16

* 2:1 Yûd 4-13

* 2:1 Mat 7.15

* 2:3 1Tm 6.5

* 2:4 1Pr 3.19-20; Yûd 6

* 2:5 3.6; 1Pr 3.20

* 2:6 Mət 19.24-25; Luk 17.29; Yûd 7

* 2:7 Mət 19.1-16

* 2:9 Zhb 4.7; 1Kr 10.13; Mbʉ́ 3.10

* 2:10 Yûd 7-8

* 2:11 Yûd 9

* 2:12 Yûd 10

* 2:13 Yûd 12

* 2:14 Mat 5.28; 2Tm 3.6

* 2:15 Ilŋ 22.7, 17; Yûd 11

* 2:16 Ilŋ 22.28-31

* 2:17 Yûd 13

* 2:19 Yuá 8.34; Rom 6.16

* 2:20 1.11; Mat 12.45

* 2:21 Luk 12.47-48

* 2:22 Mik 26.11

* 3:1 1Pr 1.1

* 3:2 Yûd 17

* 3:3 Yûd 18; 2Tm 3.1

* 3:4 Zhe 17.15; Eze 12.22; Mat 24.27, 48-51

* 3:5 Mət 1.6-9; Heb 11.3

* 3:6 2.5; Mət 7.11-21; Mat 24.37-39

* 3:8 Sôm 90.4

* 3:9 3.15; 1Tm 2.4

* 3:10 1Te 5.1-2; 1Pr 4.7

* 3:10 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ nə́: «í ábʉ́lɛ́ ná kwo bə», bɔ́ɔ́lʉ́gá nə́: «ye í é bá ná kwo bə e?»

* 3:12 Iza 60.21; 1Kr 6.9; Mbʉ́ 21.1, 27

* 3:15 3.9; Rom 2.4

* 3:17 Yûd 24-25

* 3:17 Mak 13.5; 1Kr 10.12; 1Pr 4.7

* 3:18 1.11

1 Yuánɛs

1

2

3

4

5

Kálaad ashúshwóógʉ́ Yuánɛs nyə á cilə yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə Yuánɛs ashúshwóógʉ́ yí

Dɔ̧ mə Yésus dɛ̂sh í ŋgə cɨ nə́ Yuánɛs wə́ nyə á cilə kálaad ɛ́ga, nə bɔɔŋg óbá bwə́ ŋgə́ bɛ̧ wá, tɛɛm bə nə́ nyə a shígɛ́ ŋgə wá jínə́ dɛ́. Nyə á cilə kálaad ɛ́ga a músə cwúwúúl, a njúl Ifɛ̂z. Fwála dɔɔŋg í á bə Dɔ̧ mə Yésus í mə́ ŋgə mpu nada íkʉ̂l ikʉ̂l. Kálaad ɛ́ga ŋgə sá nə́ sə́ mpúg nə́ mədɔ̧ mɛ̂sh mə á ŋgə dʉ́g cúŋ nə bɔ́w-bɔ̂w mínjɨ́ɨ́gʉ́lá mí á ŋgə mpyáánz mwɔ̂w mɔɔŋg dɨ́ myá. Nə́ ndɛɛ́, Yuánɛs nyə á ka cilə kálaad ɛ́ga nə́ a bwéél ísâ íbá:

(1) a bándʉ́lə́ múúd yɛ̂sh mə lɔ̧́ yɛ́ nə́ a mpúg bə nə wɔ́ŋgɔ́ nə Zɛmbî bá bɛ̂sh Mwán yé Yésus-Krîst;

(2) a lúmbʉ́lí nə bɔ́w-bɔ̂w njɨ́ɨ́gʉ́lá í á ŋgə́ kənd buud jugʉ́ yí.

Yuánɛs ŋgə ka cɨ nə́, njɨ́ɨ́gʉ́lá wɛ̂sh í yídá lwó nə́ Krîst jɨ nə yé, Yésus nə yé yí, mbúgʉla mə́ jəlá nə bə kú kənd mə́lwə̂ njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg dɨ̂.

1

Ciyá mə́ Zɛmbî í ŋgə yə sə́ cʉg

1  *Sə́ ŋgə cilə bɨ́ sâ í á dʉ bwey bə shí nə gwɔ́w nda fwo bə yí. Sə́ bâŋ dʉ́sʉ́ fwála dɨ́, sə́ á gwág gwo, sə́ dʉ́g gwo nə mísh mə́sʉ́, sə́ mpu beny gwo, məbwə́ mə́sʉ́ kúnya nə gwo. Sâ jɔɔŋg wə́ Ciyá mə́ Zɛmbî í dʉ yə búúd cʉg yí. 2  *Cʉg jɔɔŋg í á zə lwóya nyúul, sə́ dʉ́g gwo. Gwə́ wə́ sə́ ŋgə́ bwiiŋg nə́ jɨ́ bʉ́bə́lɛ́ yí, cʉg á kandʉgə í á bwey dʉ bə wə́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yí, sə́ ŋgə jaaw bɨ́ gwo nəcé í á zə lwóya nyúúl sə́dɨ́. 3 Sâ sə́ á dʉ́g sə́ gwág yí, gwə́ wə́ sə́ ŋgə́ nə́mə́ jaaw bɨ́ yí shú nə́ shé bə́g nə́mə́ nə wɔ́ŋgɔ́. Wɔ́ŋgɔ́ jɔɔŋg jɨ́ ntâg ɨɨ́, nə shé, nə Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá bɛ̂sh mwán yé Yésus-Krîst. 4  *Sə́ ŋgə cilə bɨ́ gwo shú nə́ məshusʉg mə́ bə́g shé kú nə njɨ.

Shé kyéyʉgá mə́ŋkɛnyad

5  **Kɛ́ɛl sə́ á gwág nə Yésus-Krîst yí, dwə́ wə́ sə́ ŋgə́ jaaw bɨ́ ga. Dʉ́sə nə́, Zɛmbî jisə məŋkɛnya*, yídʉ́gʉ́† í cugɛ́ bwɛlɛ bə nyə́dɨ́. 6  *Shé mə́ ká cɨ nə́ shénɔ̂ŋ Zɛmbî bʉ́sə nə wɔ́ŋgɔ́, njɨ shé ŋgə́ nyiŋgə cʉgə bɔ́w-bɔ̂w cʉg ɨɨ́, shé ŋgə bwiiŋg ijɔ̧́ɔ̧́, kuú njɔɔnd íshé í aŋgɛ̂ nə bɛ̧ obʉ́bə́lɛ́. 7  *Njɨ, shé mə́ ká ŋgə cʉgə mə́ŋkɛnya dɨ́ nda Zɛmbî nyəmɛ́fwó jɨ́ mə́ŋkɛnya nə́, ntɔ́ jɨ nə́ shé bʉ́sə nə wɔ́ŋgɔ́ shémɛ́ nə shémɛ́, məcií mə mwán yé Yésus mə́ mú jímbal shé *misə́m myɛ̂sh. 8 Shé mə́ ká cɨ́ nə́ shé cugɛ́ nə mísə́m, shé ŋgə shɨɨg mənyúul, bʉ́bə́lɛ́ cugɛ́ shé mílámʉ́d. 9  *Njɨ, shé mə́ ká magʉlə mísə́m míshé mísh mə́ Zɛmbî dɨ́, a juu shé, a jímbal shé olɨ́lɨŋgɨ̂ bɛ̂sh shé á sá wá, nəcé a ji tʉ́təlí, a njúl abúgʉ́lág. 10 Shé mə́ ká cɨ́ nə́ shé aŋgɛ̂ ná nə nyiŋgə sá misə́m, shé mə́ cɨ nə́ Zɛmbî jɨ nə ijɔ̧́ɔ̧́, ciyá mə́ Zɛmbî cúgɛ́ bwɛlɛ bə shé mílámʉ́d.

2

1  *Yé bwán bâm, mə ŋgə cilə bɨ́ isâ ínɨ shú nə́ bɨ́ nda dʉ sá *mísə́m. Njɨ, ŋkí í wɔ́ɔ́s nə́ muud mə sá sə́m, mpugá nə́ shé bʉ́sə nə muud ŋgə́ kyɛm shé mísh mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshéd yɛ́: nyə wə́ Yésus-Krîst, muud a tʉ́təlî. 2  *Nyə a yána nyəmɛ́fwó tâŋ cúdú icweel shú mísə́m míshé; í á shígɛ́ nə́mə́ bə njɨ shú mísə́m míshé shémɛ́fwó, í á bə shú mísə́m mí búúd bɛ̂sh wâ shí mishwun.

Shé sáágá sâ Zɛmbî ŋgə́ cɨ yí

3 Sâ í lwó nə́ shé mə́ mpu Zɛmbî fwámɛ́ mpu yí, jɨ́ nə́ shé ŋgə baagʉlə məcɛ̧ɛ̧ mɛ́. 4  *Múúd mə ká cɨ nə́ a mpú Zɛmbî, njɨ a nda ŋgə baagʉlə məcɛ̧ɛ̧ mɛ́, a jɨ nə ijɔ̧́ɔ̧́, obʉ́bə́lɛ́ bwə́ cugɛ́ nyə lámʉ́d. 5  *Njɨ, muud ŋgə́ bɛ̧ ciyá mə́ Zɛmbî yɛ́ ŋgə mpu cɛɛl Zɛmbî váál í jə́la yí. Sâ í lwó nə́ shé bɨ́ buud bɛ́ yí jɨ́ nə́: 6  *muud mə cɨ́ nə́ a mə́ nada nə Zɛmbî yɛ́ mə́ jəlá nə kyey kuú njɔɔnd Yésus nyəmɛ́fwó nyə á kyey yí.

7  **Yé búúd bâm mə́ búl cɛɛl wá, cɛ̧ɛ̧ mə́ cílə́ bɨ́ ga í cúgɛ́ gúl sâ ágúgwáan nə́ bɨ abwɛ́lɛ́ gwág. Dʉ́sə cɛ̧ɛ̧ bɨ́ mə́ bwéy mpu té wúlə ja bɨ́ á tɛ́ɛ́d nə́ bɨ mə́ bɛ̧ *Krîst yí. Haaw. Cɛ̧ɛ̧́ dɔɔŋg dʉ́sə ciyá acwúlû bɨ́ á bwey gwág yí. 8  *Njɨ, tɛɛm bə nə́ bɨ á bwey gwág dwo, í yida nə́mə́ bə cɛ̧ɛ̧ ágúgwáan. Í á nyîn gúgwáan cʉg mə́ Krîst dɨ̂, í ŋgə nə́mə́ nyîn gúgwáan bɨ́dɨ́ cʉgʉd. Jɨ́ nə́, yídʉ́gʉ́ í mú ŋgə cɔ̧̂, fwámɛ́ mə́ŋkɛnya mə́ mú ŋgə ŋwa jiya.

9  *Múúd mə ká cɨ nə́ a ŋgə cʉgə mə́ŋkɛnya dɨ́, njɨ a ŋgə́ yida mpii *mínyɔŋʉ̂ yé, a jɨ ná yídʉ́gʉ́d. 10  *Muud ŋgə́ cɛɛl mínyɔŋʉ̂ yé yɛ́, nywáá mə́ ŋwa jiya mə́ŋkɛnya dɨ̂; a cugɛ́ nə tɔɔ sâ jɨ́ nə ŋkul kwal nyə bɔɔgʉ́ yí. 11  *Nyɔɔŋg ŋgə́ mpii mínyɔŋʉ̂ yé yɛ́ jɨ ná yídʉ́gʉ́d. A ŋgə cʉgə yídʉ́gʉ́d, nyə aŋgɛ̂ nə mpu kɔ́ɔ́mb á ŋgə́ kə nə cʉg jé yí, nəcé yídʉ́gʉ́ í mə́ búdal nyə mísh.

Kúgá kənd mílâm ísâ yâ shí gaád

12  *Yé bwán bâm, mə́ cilə bɨ́, nəcé Zɛmbî mə́ juu bɨ́ nə *misə́m mín nəcé *Krîst.

13  *Bɨ́ ocúmbá buud, mə́ cilə bɨ́ nəcé bɨ á mə́ mpu nyɔɔŋg nyə á bwey bə tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ shí nə gwɔ́w yɛ́.

Bɨ́ ŋgwíínzhá, mə́ cilə bɨ́ nəcé bɨ á mə́ ntɔ̧ Mbʉ́wʉ́lú múúd.

14 Yé bwán bâm, mə mə́ cilə bɨ́ nəcé bɨ mə́ mpu Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé.

Ocúmbá buud, mə mə́ cilə bɨ́ nəcé bɨ á mə́ mpu nyɔɔŋg nyə á bwey bə tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ shí nə gwɔ́w yɛ́.

Ŋgwíínzhá, mə mə́ cilə bɨ́ nəcé bɨ mə́ lal mə́ŋkul, Milə́sʉ́ mí Zɛmbî mí á mə́ ŋwa jiya bɨ́dɨ́ mílámʉ́d, bɨ a mə́ ntɔ̧ Mbʉ́wʉ́lú múúd.

15  *Kúgá bɛ̧ mə́nywa mâ shí ga, ŋkí isâ yâ shí ga. Muud mə bɛ̧ mə́nywa mâ shí ga yɛ́ cugɛ́ nə ŋkul bɛ̧ Dâ. 16  *Nəcé cʉg á shí ga jísə: nə iyéésh bísə́ kú nə Zɛmbî yí, nə dʉ́lə wɨ́ɨ́mb sâ jɛ̂sh mísh mə́ dʉ́g yí, nə dʉ́lə ŋkɛ̂ny nyúul nə sâ wó jɨ́ nə ndɨ́ yí nə sâ wó jísə́ yí; isâ ínɨ byɛ̂sh í ádɛ́ zhu wə́ Dâ, í dʉ zhu cʉg á shí gaád. 17  *Njɨ, cʉg á shí ga í ŋgə shîn, tɔɔ iwɨ́ɨ́mbʉ́g byé nə́mə́. Muud mə sá sâ Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yɛ́ nywáá nyə é cʉgə kandʉgə kandʉgə.

Bɔ́ɔ́l búúd bwə́ ŋgə́ lúmbʉli nə Krîst

18  *Yé bwán bâm, fwála lʉ́ mə́shíné mə́ shí wə́ mú ŋgə bwey bə̌ ga. Sə́ á shí bwey jaaw bɨ́ nə́ *Sátan mə́ *Krîst ŋgə zə; nə́ ndɛɛ́, buud ɔ lúmbʉ́lí bɔɔŋg bwə́ mú ŋkí bulya ja gaád, gwə́ wə́ í ŋgə́ sá nə́ shé mpúg nə́ məshíné mə́ shí mə́ mú ŋgə bwey bə. 19  *Buud ɔ lúmbʉ́lí bɔɔŋg bwə́ á wú shédɨ́ *Dɔ̧ dɨ̂, ntɔ́ mə lwó nə́ bwə́ áshígɛ́ nə́mə́ fwo bə búúd ɔ íshé. Bwə́ á mbə̂m bə búúd ɔ íshé, ŋki bwə́ á shí nada nə shé. Njɨ, í á jɨɨ nə́ í bʉ́gʉ́lɨ́g nə́ bɛ̂sh ɔ́nɨ dɨ, kú nə tɔɔ ŋgwúd nyə á bə muud wúsʉ́.

20  *Njɨ, bɨ báá, Krîst nyə a gwáágʉlə bɨ́ məwúdə yə́lə bɨ́ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim*, nə́ ndɛɛ́ bɨ bɛ̂sh bɨ mə mpú óbʉ́bə́lɛ́. 21 Ja mə́ ŋgə́ cilə bɨ́ ga, mə acɨ́yɛ́ nə́ bɨ mə jág óbʉ́bə́lɛ́; mə ŋgə yida cɨ nə́ bɨ mə mpú óbʉ́bə́lɛ́. Bɨ mə mpú nə́mə́ nə́ sâ jɛ̂sh jɨ́ íjɔ̧́ɔ̧́ yí í cúgɛ́ nə ŋkul wú óbʉ́bə́lɛ́ dɨ́ cwû. 22  *Ká zə́ jɨ́ nə ijɔ̧́ɔ̧́ yɛ́? Jísə muud yɛ̂sh mə shwána nə́ Yésus cugɛ́ Krîst yɛ́. Muud ŋgə́ lúmbʉli nə́ Krîst wə́ ɛ́nɛ, a mə́ ban Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Mwán bɛ̂sh. 23  *Muud yɛ̂sh mə bán *Mwân mə́ Zɛmbî yɛ́, nyə ampúyɛ́ nə́mə́ Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́. Muud mə lás nə mpu nə́ Yésus jɨ Krîst yɛ́, a mpú nə́mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́.

24  *Nda jɨ́ ntɔ́ nə́, bɨ báá bɨ a shí gwág kɛ́ɛl ja bɨ́ á tɛ́ɛ́d nə́ bɨ mə́ bɛ̧ Krîst yí; í jɨɨ nə́ kɛ́ɛl dɔɔŋgʉ́ í ŋwág jiya bɨ́dɨ́ mílámʉ́d. Í ká ŋwa jiya bɨ́dɨ́ mílâm dɨ, bɨ́ nada nə Zɛmbî Mwân bá bɛ̂sh Sɔ́ɔ́ŋgʉ́. 25  *Nə́ ndɛɛ́, ŋkaagə́ Krîst nyəmɛ́fwó nyə á kaag yí nyísə nə́: shé mə́ bá cʉgə cʉg á kandʉgə kandʉgə.

26 Sâ mə á ŋgə yímə nə́ mə cíləg bɨ́ wə́nɨ, shú nə́ bɨ mpúg buud bwə́ ŋgə́ cɛɛl yîl bɨ́ zhɨ́ɨ́d wá. 27  *Bɨ báá, bɨ a shí lə́g Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ja Krîst nyə a gwáágʉlə bɨ́ məwúdə́ yí. Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim wɔɔŋg mə́ ŋwa jiya bɨ́dɨ́ mílámʉ́d; nə́ ndɛɛ́, bɨ anyíŋgə́yɛ́ ná jɨɨ nə́ ŋgwɔ́l múúd jɨ́ɨ́gʉ́líg bɨ̂. Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə jɨ́ɨ́gʉli bɨ́ sâ jɛ̂sh, njɨ́ɨ́gʉ́lá yé wúsə bʉ́bə́lɛ́, nda bə íjɔ̧́ɔ̧́, nadagá nə Krîst nda njɨ́ɨ́gʉ́lá wúsə́ nə́.

28  *Yé bwán bâm, nda jɨ́ ntɔ́ nə́, nadagá nə nyə, bɨ bág bə kú bɛɛmb tɔɔ sâ ja á bá nyiŋgə zə yí, bɨ́ nda gwág shwôn shíshʉ́lə nyə kúnə́-kúnə.

Bwán ɔ́ Zɛmbî bwə́ ŋgə cʉgə cʉg ótʉ́təlî

29  *Bɨ mə mpú nə́ *Krîst jɨ tʉ́təlí muud mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂; mpugá nə́mə́ nə́ muud yɛ̂sh mə cʉ́gə́ cʉg ótʉ́təlí yɛ́ jɨ məbyá mɛ́.

3

1  *Bɨ mə́ dʉ́g mbií cɛɛlí Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé Zɛmbî nyə á cɛɛl shé yí? Nyə á cɛɛl shé cɛɛlí á nə́ a jɔ̂w shé nə́ bwán bɛ́. Ntɔ́, shé mpúgá nə́ shé bʉ́sə bwán bɛ́, sâ jɔɔŋg wə́ í sá nə́ buud ɔ shí ga bwə́ bə́g kú nyiŋgə mpu shé nəcé bwə́ afwóyɛ́ mpu Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ íshé. 2  *Yé búúd bâm mə́ búl cɛɛl wá, shé mú bwey bə bwán ɔ́ Zɛmbî, njɨ mbií shé mə́ bá bə yí í afwóyɛ́ mpu nyîn. Sə́ mə́ yidá mpu nə́ ja Krîst mə bá zə lwóya nyúul yí, shénɔ́ŋ mə́ bá bə mbií ŋgwûd, nəcé shé mə́ bá dʉ́g nyə nda á jɨ́ nə́. 3 Ntɔ́ jɨ nə́, muud yɛ̂sh ŋgə́ bwánd nə búgə́ nə́ a bá bə nda Krîst yɛ́, nyə é ŋgə sásʉlə *misə́m nəcé Krîst cugɛ́ nə sə́m.

4 Muud yɛ̂sh ŋgə́ sá misə́m yɛ́ ŋgə caam məcɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî. Sálə sə́m wúsə caamʉ́lə mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî. 5  *Bɨ mə mpú ntâg nə́ Krîst nywáá muud cúgɛ́ nə ŋkul sá sə́m yɛ́, nyə á zə shí ga dɨ́ nə́ a zə́ jímbal mísə́m. 6  *Ntɔ́ jɨ nə́, muud yɛ̂sh mə́ nada nə nyə yɛ́ nyə ádɛ́ kə nə sálə mísə́m shwóg. Muud yɛ̂sh ŋgə́ kə nə sálə mísə́m shwóg yɛ́ nyə afwóyɛ́ dʉ́g Krîst, nyə ampúyɛ́ nə́mə́ nyə.

7 Yé bwán bâm, muud nda yîl bɨ́ zhɨ́ɨ́d. Muud yɛ̂sh ŋgə́ sá isâ otʉ́təlí yɛ́ jɨ tʉ́təlí muud nda Krîst jɨ́ tʉ́təlí muud nə́. 8  *Nyɔɔŋg ŋgə́ kə nə sálə mísə́m shwóg yɛ́, jɨ muud mə Njwû məjamb, nəcé bwey Njwû məjamb nyə a tɛ́ɛ́d nə sálə mísə́m. Nə́ ndɛɛ́, Mwân mə Zɛmbî nyə á zə shí ga dɨ́ zə caam mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí Njwû məjamb.

9 Muud yɛ̂sh jɨ́ mə́byá mə́ Zɛmbî yɛ́ nyə ádɛ́ ná nyiŋgə sá mísə́m nə ilaŋ; cʉg mə́ Zɛmbî í á mə́ ŋwa jiya nyə́dɨ́ lámʉ́d nəcé a jɨ məbyá mə́ Zɛmbî, a cugɛ́ ná nə ŋkul ŋgə kə nə sálə mísə́m shwóg. 10  *Mbɛ́ɛ́gí í dʉ bə mpə́dʉ́gá bwán ɔ́ Zɛmbî nə bwán ɔ́ Njwû məjamb. Sâ í dʉ wá mbɛ́ɛ́gí wɔɔŋg yí jɨ́ nə́, muud yɛ̂sh mə bə́ nda sá ísâ otʉ́təlí yɛ́, cúgɛ́ mwân mə́ Zɛmbî, tɛɛm bə nyɔɔŋg mə bə́ nda cɛɛl *mínyɔŋʉ̂ yé yɛ́.

Shé cɨɨlagá mpə́dʉ́gá íshé

11  *Kɛ́ɛl bɨ á gwág ja bɨ́ á tɛ́ɛ́d nə́ bɨ mə́ bɛ̧ *Krîst yí dʉ́sə nə́ shé cɨ́ɨ́lag mpə́dʉ́gá íshé. 12  *Shé kúgá ŋwa kuú njɔɔnd mə Káan muud nyə a gwú mínyɔŋʉ̂ yé yɛ́, nyə á bə muud mə Mbʉ́wʉ́lú Múúd. Nyə a gwú ná mínyɔŋʉ̂ nəcé jɨ́? Í á bə nəcé misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́ mí á bə ŋkí bɔ̂w, mínyɔŋʉ̂ nywáá myɛ́ mí njúl otʉ́təlî.

13  *Bwaaŋg, bɨ kú káam mpiílə búúd ɔ shí ga bwə́ ŋgə́ mpii bɨ́ yí. 14  *Shé mə́ mpú nə́ shé á bə mimbimbə, njɨ shé cugɛ́ ná mímbimbə, shé mú mikuwó*. Shé mə́ mpú ntɔ́ nəcé shé mú ŋgə cɨɨla mpə́dʉ́gá íshé. Muud jɨ́ kú cɛɛl bɔ́ɔ́l yɛ́ jɨ ná mbimbə. 15  *Muud yɛ̂sh mə mpíí *mínyɔŋʉ̂ yé yɛ́ jɨ ŋgwûl buud. Bɨ mə mpú ntâg nə́ ŋgwûl buud ŋgwûd nə ŋgwûd cugɛ́ nə cʉg á kandʉgə kandʉgə. 16  *Shé mə́ mpú sâ bwə́ jɔ̂w nə́ cɛɛlí yí nə sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ ga: Yésus nyə a yána cʉg jé shú dʉ́sʉ́. Shé mə́ jəla nə́mə́ nə yána ícʉg bísʉ́ shú ómínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́. 17  *Muud jɨ́ nə məbii bímbí í jə́la yɛ́, á ká dʉ́g mínyɔŋʉ̂ yé ŋgə́ fúfə nə sâ, a nda gwág nyə cɛy lámʉ́d ɨɨ́, ye a jɨ nə ŋkul cɨ nə́ a ŋgə ná cɛɛl Zɛmbî? 18  *Yé bwán bâm, shé kúgá dʉ jaaw cɛɛlí njɨ mímpu dɨ̂, shé dʉ́gá cɛɛl fwámɛ́ cɛɛl, misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí cɛɛlí dʉ nyîn.

19 Ntɔ́ wə́ shé é mpu nə́ shé ŋgə bɛ̧ fwámɛ́ zhɨ́ɨ́ yɛ́, milâm mí mú já shé shí mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂. 20 Ja jɔɔŋgʉ́, tɛɛm bə nə́ lâm í jum shé nə gúl sâ, shé bə nə́mə́ njɨ nə́ shɛɛ, nəcé Zɛmbî mə́ ntɔ̧ lâm wúsʉ́, a mpú sâ jɛ̂sh jɨ́ nə ŋkul kənd sə́ lâm gwɔ́w yí. 21  *Yé búúd bâm mə́ búl cɛɛl wá, ŋkí lâm í ajúmɛ́ shé nə gúl sâ, shé jee lésha nə Zɛmbî kú nə ifwaas, 22  *a yə shé sâ jɛ̂sh shé mə́ gwáámb nyə yí, nəcé shé ŋgə baagʉlə məcɛ̧ɛ̧ mɛ́, ŋgə sá sâ á gwág nywa yí. 23  *Cɛ̧ɛ̧́ dɛ́ nyə á yə shé yí dʉ́sə nə́: Shé mágʉləgá nə́ Yésus-Krîst jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî, shé cɨ́ɨ́lag shémɛ́ nə shémɛ́ nda nyə á cɨ nə́. 24  *Muud mə báágʉ́lə́ mə́cɛ̧ɛ̧ mɛ́ yɛ́ nywáá mə́ nada nə Zɛmbî, Zɛmbî nyə á mə́ ŋwa jiya nyə́dɨ́ lámʉ́d. Shíshim nyə á yə shé yí í dʉ lwó nə́ Zɛmbî nyə á mə́ ŋwa jiya shédɨ́ mílámʉ́d; ntɔ́ wə́ shé mə́ dʉ mpu nə́ Zɛmbî nyə á mə́ ŋwa jiya shédɨ́ mílámʉ́d yɛ́.

4

Dʉ́lə faas míshíshim

1  *Yé búúd bâm mə́ búl cɛɛl wá, bɨ́ nda dʉ kənd lâm míshíshim myɛ́shʉd. Dʉgá fwágʉsə myo shú nə́ bɨ dʉ́g mpu ŋkí mí ŋgə zhu wə́ Zɛmbî. Dʉgá sá ntɔ́ nəcé ncúlyá *buud ɔ mícúndə́ wâ ibəmb bwə́ mú shí gaád. 2  *Məyɨɨgyé bɨ́ é dʉ yag Shíshim mə́ Zɛmbî yí mə́sə nə́: shíshim wɛ̂sh í lás mpu dɨ́ nə́ Yésus-Krîst nyə á zhu wə́ Zɛmbî zə ŋwa nyúul muud yí, í ŋgə zhu wə́ Zɛmbî. 3  *Shíshim wɛ̂sh í yídá ban láslʉ́lə mpu dɨ́ nə́ Yésus nyə á zhu wə́ Zɛmbî zə bə múúd yí, wúsə shíshim mə Múúd lúmbʉ́lí mə́ *Krîst bɨ́ á gwág nə́ a zag yɛ́; a mə́ bwey wɔ́ɔ́s ja gaád.

4  *Yé bwán bâm, bɨ báá bɨ bɨ́ bwán ɔ́ Zɛmbî, bɨ a mə́ ntâg bwey ntɔ̧ búúd ɔ́ mícúndə́ wâ ibəmb; bɨ á ntɔ̧ bwo nəcé Shíshim wɨ́ bɨ́ mílámʉ́d yí í ntɔ̧ wɔɔŋg wúsə búúd ɔ shí ga mílámʉ́d yí. 5  *Buud ɔ mícúndə́ wâ ibəmb ɔ́nɨ bʉ́sə buud wâ shí ga; gwə́ wə́ í sá nə́ bwə́ lásʉ́g nə́mə́ njɨ nda buud ɔ shí ga, buud ɔ shí ga ka nə́mə́ dʉ gwágʉlə bwo. 6  *Ká, shé báá bɨ́ bwán ɔ́ Zɛmbî. Muud mə mpú Zɛmbî yɛ́ nyə e gwágʉlə shé. Muud cúgɛ́ yé mə́ Zɛmbî yɛ́ nyə agwágʉ́lə́yɛ́ shé. Na wə́ sə́ mə́ dʉ yag Shíshim óbʉ́bə́lɛ́, shé mpu nə́mə́ shíshim íwushí yɛ́.

Shé cɨ́ɨ́lagá mpə́dʉ́gá íshé

7 Yé búúd bâm mə́ búl cɛɛl wá, shé cɨ́ɨ́lagá mpə́dʉ́gá íshé, nəcé cɛɛlí í ŋgə zhu wə́ Zɛmbî. Muud yɛ̂sh jɨ́ nə cɛɛlí yɛ́ jɨ məbyá mə́ Zɛmbî, a mpú nə́mə́ Zɛmbî. 8  *Muud cúgɛ́ nə cɛɛlí yɛ́ nyə afwóyɛ́ mpu Zɛmbî, nəcé fúlú mə́ Zɛmbî nyɨ́ nə́ a jɨ nə cɛɛlí. 9  *Sâ í lwó cɛɛlí Zɛmbî nyə á cɛɛl shé yí jɨ́ nə́, nyə á ntɨ Cʉ́gə́ lʉ́ Mwán dɛ́ shí gaád shú nə́ shé ŋgə́g nə cʉgə nyə́dɨ́ kwoŋʉd. 10  *Cɛɛlí jɔɔŋg cúgɛ́ nə́ shé wə́ a cɛɛl nyə; nyə wə́ a cɛɛl shé, a mú ntɨ Mwán yə́ nda cúdú icweel shú *mísə́m míshé. 11  *Yé búúd bâm mə́ búl cɛɛl wá, nda Zɛmbî nyə á cɛɛl shé ntʉ́nɨ nə́, í jɨɨ nə́ shé kág cɨɨla mpə́dʉ́gá íshé. 12  *Muud nyə abwɛ́lɛ́ dʉ́g Zɛmbî. Njɨ, shé mə́ ká cɨɨla mpə́dʉ́gá íshé, í mú nyîn nə́ Zɛmbî mə́ ŋwa jiya shédɨ́ mílámʉ́d, cɛɛlí jé í músə shé mílámʉ́d mbií í jə́la yí.

13  *Shé mə́ nada nə Zɛmbî, Zɛmbî nyə a mə́ ŋwa jiya shédɨ́ mílámʉ́d. Sâ í ŋgə́ sá nə́ shé mpúg ntɔ́ yí jɨ́ nə́: nyə a mə́ yə shé Shíshim yé. 14  *Sə́ báá sə́ á shí dʉ́g nə mísh mə́sʉ́ nə́ Zɛmbî nyə á ntɨ Mwán yé zə cʉg búúd ɔ shí ga. Sə́ ŋgə bwiiŋg nə́ jɨ́ mpu bə ntɔ́ bʉ́bə́lɛ́. 15  *Muud yɛ̂sh mə lás nə mpu yé nə́ Yésus jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî yɛ́ mə́ nada nə Zɛmbî, Zɛmbî mə́ ŋwa jiya nyə́dɨ́ lámʉ́d. 16  *Shé báá mə́ mpú cɛɛlí Zɛmbî ŋgə́ cɛɛl shé yí, shé ŋgə nə́mə́ *búgʉla gwo. Fúlú mə́ Zɛmbî nyɨ́ nə́ a jɨ nə cɛɛlí; muud yɛ̂sh mə́ nada nə cʉg cɛɛlí yɛ́ mə́ nada nə Zɛmbî, Zɛmbî nyə a mə́ ŋwa jiya nyə́dɨ́ lámʉ́d.

17  *Sâ í lwó nə́ cɛɛlí mə́ Zɛmbî jísə shé mílámʉ́d váál í jə́la yí jɨ́ nə́, shé mə shwu mə́nyúul nə jwɔ́w lʉ́ sémbyé mílə́sʉ́. Shé mə́ shwu mə́nyúul nəcé shé bʉ́sə wa shí gaád nə́mə́ nda Yésus nyə á bə nə́. 18 Cɛɛlí í ádɛ́ sɛɛŋgya nə ifwaas; fwámɛ́ cɛɛlí í yidá dʉ shínal ífwaas. Nəcé ifwaas í lwó nə́ muud ŋgə mpu nə́ nyə é bwəma nə intʉ́gʉ́lí. Ntɔ́ jɨ nə́, muud mə sá ífwaas yɛ́ cɛɛlí mə́ Zɛmbî í afwóyɛ́ bə nyə lámʉ́d mbií í jə́la yí.

19 Shé báá ŋgə bə nə cɛɛlí nəcé Zɛmbî nyə á fwo tɛ́ɛ́d cɛɛl shé. 20  *Ŋkí múúd mə́ cɨ nə́ á cɛɛl Zɛmbî, njɨ a ŋgə́ mpii *mínyɔŋʉ̂ yé, a jɨ nə ijɔ̧́ɔ̧́. Nəcé sə́ ŋgə dʉ́g omínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ njɨ sə́ cugɛ́ nə ŋkul dʉ́g Zɛmbî. Ntʉdɛlɛ́ sə́ bʉ́sə́ nə ŋkul cɛɛl Zɛmbî sə́ nda ŋgə cɛɛl omínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́ yɛ́? 21  *Cɛ̧ɛ̧́ *Krîst nyə á yə sə́ ntâg wə́ ga: muud mə cɛ́ɛ́l Zɛmbî yɛ́, cɛ́ɛ́lʉg nə́mə́ mínyɔŋʉ̂ yé.

5

Búgə́ í ntɔ̧ mə́bwə́bʉ́lán mâ shí mishwun

1  *Muud yɛ̂sh mə mágʉ́lə́ nə́ Yésus jɨ *Krîst yɛ́ mə́ byɛ̂l byélé á Zɛmbî. Nə́ ndɛɛ́, muud yɛ̂sh mə cɛ́ɛ́l mbyɔ̂l yɛ́ nyə é cɛɛl nə́mə́ mwán mbyɔ̂l nyə ámə byá yɛ́. 2 Shé mə́ dʉ mpu nə́ shé ŋgə cɛɛl bwán ɔ́ Zɛmbî ja jɨ́ nə́ shé ŋgə cɛɛl Zɛmbî nyəmɛ́fwó shé ŋgə́ baagʉlə məcɛ̧ɛ̧ mɛ́ yí. 3  *Haaw, cɛɛlʉ́lə Zɛmbî wúsə nə́ shé mə́ bɛ̧́ mə́cɛ̧ɛ̧ mɛ́. Məcɛ̧ɛ̧ mɛ́ mə́ cúgɛ́ ntâg sâ cúŋ. 4  *Nəcé muud yɛ̂sh mə́ byɛ̂l byélé á Zɛmbî yɛ́ ŋgə ntɔ̧ məbwə́bʉ́lán mâ shí mishwun. Búgə́ sə́ ŋgə́ *búgʉla Krîst wə́ ŋgə́ sá nə́ sə́ ŋgə́g nə ntɔ̧ ntɔ́. 5  *Zə́ jɨ́ nə ŋkul ka ntɔ̧ mə́bwə́bʉ́lán mâ shí mishwun yɛ́? Njɨ muud mə magʉlə nə́ Yésus jɨ *Mwân mə́ Zɛmbî yɛ́.

Isâ í lwó nə́ Yésus jɨ Mwân mə́ Zɛmbî yí

6  *Yésus-Krîst wə́ nyə á zə nə məjúwó nə məcií. Nyə a shígɛ́ zə njɨ nə məjúwó, nyə á zə nə məjúwó nə məcií nə́mə́. Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim jɨ wúshinɛd nə́ jɨ́ ntɔ́ bʉ́bə́lɛ́. Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim ŋgə bwaagʉlə ntɔ́ nəcé nyə wə́ obʉ́bə́lɛ́. 7  *Owúshinɛd bʉ́sə ólɔ́ɔl*: 8 nə Shíshim, nə məjúwó, nə məcií; bɛ̂sh ólɔ́ɔl bwə́ ŋgə bwiiŋg sâ ŋgwûd. 9 Shé mə́ dʉ magʉlə bwaagʉlə́lə ówúshinɛd wâ buud bwə́ dʉ bwaagʉlə yí; yé mə́ Zɛmbî wə́ í búl bə, nəcé Zɛmbî ŋgə bwaagʉlə láŋ mə́ Mwán yé. 10  *Muud mə búgʉ́lá *Mwân mə́ Zɛmbî yɛ́ mə́ dʉ gwádʉga Zɛmbî ŋgə́ bwaagʉlə nyə lámʉ́d nə́ ntɔ́ jɨ bʉ́bə́lɛ́. Muud mə bə́ kú *búgʉla Zɛmbî yɛ́ mə́ ŋwa Zɛmbî nə́ mbwiiŋgyɛ ijɔ̧́ɔ̧́, nəcé a mə́ bə kú magʉlə sâ Zɛmbî ŋgə́ bwaagʉlə shú mə́ Mwân yé yí. 11  *Bwaagʉlə́lə wɔɔŋg wɨ́ nə́əə́: «Zɛmbî nyə a mə́ yə shé cʉg á kandʉgə kandʉgə; cʉg jɔɔŋg í ŋgə zhu wə́ Mwán yé. 12  *Muud jɨ́ nə Mwân mə Zɛmbî yɛ́ jɨ nə cʉg; muud cúgɛ́ nə Mwân mə́ Zɛmbî yɛ́ cugɛ́ nə cʉg.»

Iciyá í áməzhúgʉ́lâ

13  *Mə́ cilə bɨ́ isâ ínɨ, bɨ mpúg nə́ bɨ mú nə cʉg á kandʉgə kandʉgə, bɨ́ buud ŋgə́ *búgʉla jínə́ mə́ *Mwân mə́ Zɛmbî wá.

14  *Shé mú nə ŋkul mílámʉ́d mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ nə́ ja shé mə́ gwáámb nyə sâ yí, ŋgwóómbʉ́lú wɔɔŋg í ká bə́ váál á jɨ́ɨ́ yí, a gwágʉlə shé. 15 Nda shé mə́ mpú nə́ á dʉ gwágʉlə mə́jəgʉla míshé nə́, shé mə́ mpú nə́mə́ nə́ shé é bii sâ shé mə́ gwáámb nyə yí.

16  *Ŋkí muud mə dʉ́g *mínyɔŋʉ̂ yé ŋgə́ sá *sə́m, sə́m wɔɔŋgʉ́ nda bə sə́m í dʉ kə nə muud shwɨy dɨ́ yí, a jə́gʉlag nə Zɛmbî; Zɛmbî nyə é yə mínyɔŋʉ̂ yé wɔɔŋgʉ́ cʉg. Í é bə ntɔ́ njɨ shú mísə́m mí ádɛ́ kə nə buud shwɨy dɨ́ myá. Nəcé wúl sə́m í dʉ kə nə muud shwɨyʉd, mə aŋgɛ̂ nə cɨ́ nə́ muud jə́gʉlag nə Zɛmbî ja jɨ́ sə́m wɔɔŋg yí. 17 Misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myâ lɨ́lɨŋgɨ̂ myɛ̂sh mísə misə́m, njɨ míl mísə́m mísə, myâŋ mí ádɛ́ kə nə muud shwɨyʉd myá.

18  *Shé mə́ mpú nə́ muud yɛ̂sh mə́ byɛ̂l byélé á Zɛmbî yɛ́ nyə ádɛ́ ŋgə kə shwóg nə sálə mísə́m, njɨ Mwân mə́ Zɛmbî mə́ dʉ kyɛm mbií múúd wɔɔŋgʉ̂, Mbʉ́wʉ́lú múúd kú ná nə ŋkul mə sá nyə sâ. 19  *Shé mə́ mpú nə́ shé bâŋ bɨ́ buud ɔ́ Zɛmbî, shí mishwun nyɛ̂sh nyâŋ í njúl mpə̂l mə Mbʉ́wʉ́lú múúdʉd.

20  *Shé mə́ mpú nə́ Mwân mə́ Zɛmbî nyə a shí zə, zə wá shé fʉg mílámʉ́d nə́ shé mpúg Fwámɛ́ Zɛmbî, shé mə nada leedyá nə Fwámɛ́ Zɛmbî. Mwân yé Yésus-Krîst wə́ mə́ sá nə́ shé bə́g buud ɔ Fwámɛ́ Zɛmbî. Nyə, Yésus-Krîst jɨ Fwámɛ́ Zɛmbî, a jɨ cʉg á kandʉgə kandʉgə.

21  *Yé bwán bâm, bɨ ɔ́ dʉ bɛy ózɛmbî wâ yadʉ́g!

* 1:1 2.13-14; Yuá 1.1-2, 14 cʉg: Yuá 4.14; 6.35; 8.12; 11.25

* 1:2 bwiiŋg: Yuá 15.27

* 1:4 Yuá 15.11

* 1:5 Yuá 8.12

* 1:5 1Tm 6.16

* 1:5 məŋkɛnya: Ciyá nɨ í bə́dʉ́gá zhwog isâ shú mə́ Zɛmbî: nə otʉ́təlí, nə obʉ́bə́lɛ́, nə jɔ̧ lâm, nə məsâŋ.

† 1:5 yídʉ́gʉ́: Ciyá nɨ í bə́dʉ́gá nə́mə́ zhwog isâ: nə ijɔ̧́ɔ̧́, nə olɨ́lɨŋgɨ̂, nə bɔ́w-bɔ̂w cʉg mimbii myɛ̂sh.

* 1:6 2.4

* 1:7 3.5; Iza 2.5; Heb 9.12; Mbʉ́ 1.5

* 1:9 Sôm 32.3-5

* 2:1 Rom 8.34; Heb 7.25

* 2:2 4.10; Yuá 1.29

* 2:4 1.6; 4.6; Yuá 3.21; 8.44; 16.13

* 2:5 2.17; 5.3; Yuá 14.15; 2Yn 6

* 2:6 Yuá 13.15; 15.5

* 2:7 4.11; Yuá 13.34

* 2:7 2.24; 3.11

* 2:8 Yuá 1.9-10; 8.12; Rom 13.12

* 2:9 3.10, 15; 4.20

* 2:10 Sôm 119.165; Rom 14.13

* 2:11 Yuá 12.35-36

* 2:12 Mis 4.12

* 2:13 1.1-2

* 2:15 Zhk 4.4

* 2:16 Mik 27.20; Rom 13.14; Ifz 2.3; Zhk 4.16

* 2:17 Mat 7.21; 1Kr 7.31

* 2:18 4.3; Mat 7.15; 2Yn 7

* 2:19 Mis 20.30

* 2:20 2.27

* 2:20 Bɔ́ɔ́l bwə́ cɨ nə́ «yə́lə bɨ́ Ciyá jé».

* 2:22 4.3; 2Yn 7

* 2:23 4.15; 5.1; Yuá 5.23; 15.23; 2Yn 9

* 2:24 2.7

* 2:25 Yuá 5.24

* 2:27 Zhe 31.34; Yuá 14.16; 16.13

* 2:28 3.21; 4.17; Yuá 5.22; 15.5

* 2:29 3.10

* 3:1 3.10; 4.6; Yuá 1.12; 3.16

* 3:2 2Kr 3.18; Flp 3.21

* 3:5 1.7; 2.2; 4.10; Iza 53.9; Yuá 1.29; 8.46; 2Kr 5.21; Heb 4.15; 9.14; 1Pr 1.19; 2.22, 24; 3.18

* 3:6 3.9; 5.18; Yuá 15.5; Rom 6.2, 14

* 3:8 Mat 12.26-29; Yuá 8.44

* 3:10 2.9, 29

* 3:11 Yuá 2.7-8; 4.11; 13.34

* 3:12 Mət 4.8

* 3:13 Yuá 15.18

* 3:14 2.11; Yuá 5.24; 13.35

* 3:14 mimbimbə: Ntɔ́ jɨ ŋgə́lə cʉgə kú nə wɔ́ŋgɔ́ nə Zɛmbî; mikuwó: ntɔ́ jɨ bə́lə nə wɔ́ŋgɔ́ nə Zɛmbî.

* 3:15 Mat 5.21-22; Mbʉ́ 21.8

* 3:16 Yuá 15.13; Gal 1.4; Flp 2.17; 1Te 2.8

* 3:17 Mbá 15.7

* 3:18 Zhk 2.15-17

* 3:21 2.28

* 3:22 Yuá 15.16

* 3:23 Yuá 2.23; 13.34

* 3:24 4.13; Yuá 14.16; 15.5; Rom 8.5, 9, 14

* 4:1 2.18; Mat 7.15; 1Te 5.21

* 4:2 Yuá 1.14; Rom 10.9; 1Kr 12.3

* 4:3 2.18, 22

* 4:4 5.5

* 4:5 Yuá 3.31

* 4:6 2.4; 3.1; Yuá 8.47; 18.37

* 4:8 4.16

* 4:9 Yuá 3.16

* 4:10 2.2; 3.5; Rom 5.8, 10

* 4:11 3.11; 4.21; Mat 5.44-45; 18.33; Yuá 13.34; 2Yn 5

* 4:12 2.5; 4.17; Yuá 1.18

* 4:13 3.24

* 4:14 Yuá 15.27

* 4:15 2.23

* 4:16 4.8-10; Yuá 15.5

* 4:17 2.28; 4.12

* 4:20 2.9

* 4:21 4.11; Mat 22.34-40

* 5:1 1Pr 1.22-23

* 5:3 2.5; Mbá 30.11; Mat 11.30

* 5:4 Yuá 16.33

* 5:5 4.4; Rom 8.37

* 5:6 Yuá 16.13; 19.34

* 5:7 Yuá 5.36-37

* 5:7 Míl mícilyá mí ayág mí ŋgə lás na ímpánzə́ ínɨ dɨ́ ntʉ́ga: 7 Owúshinɛd bʉ́sə ólɔ́ɔl joŋ dɨ̂: bʉ́sə́ nə́: nə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́, nə Ciyá, nə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim; bɛ̂sh ólɔ́ɔl bʉ́sə sâ ŋgwûd. 8 Owúshinɛd bwə́ njúl nə́mə́ ólɔ́ɔl wa shí: nə Shíshim, nə məjúwó, nə məcií; bɛ̂sh ólɔ́ɔl bʉ́sə cʉ́ŋ.

* 5:10 Rom 8.16; Gal 4.6

* 5:11 Yuá 3.16-18

* 5:12 Yuá 3.36; 5.24

* 5:13 Yuá 20.31

* 5:14 Yuá 15.16

* 5:16 Mat 12.31; Heb 6.4-6

* 5:18 3.6, 9-10 Mbʉ́wʉ́lú múúd: Yuá 17.15; 2Te 3.3

* 5:19 Yuá 12.31; Gal 1.4

* 5:20 Yuá 1.14, 18; 11.25; 17.3; 20.28

* 5:21 1Kr 10.14

2 Yuánɛs

Kálaad ábɛɛ̂ Yuánɛs nyə́ á cilə yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə Yuánɛs ábɛɛ̂ yí

Muud nyə á cilə kálaad ɛ́ga yɛ́ ŋgə jɔ̂w nyəmɛ́fwó nə «Acúmbá muud». Njɨ, wó ká mpu gwág nda á ŋgə́ lás nə́, wo bwey mpu nə́ nyə á jəla nə bə wúl lúlúú nə́ a jee bə nə dúl bímbí lʉ́ íjwûga. A ŋgə cilə Cwámba múdá Zɛmbî nyə á fɛ́ɛ́sh yɛ́, bə́nɔ̂ŋ bwán bɛ́, ntɔ́ jɨ nə́ Dɔ̧ mə Yésus nə buud wâ cínɔŋg.

Kálaad ɛ́ga jɨ nda Yuánɛs nyə a kwás isâ nyə á fwo cɨ kálaad ashúshwóógʉ̂ dɨ́ yí, a wɔ́ɔlə byo mbwoomb: á nyiŋgə báásʉlə bwo cɛ̧ lʉ́ cɛɛlí (4-6), nyiŋgə báásʉlə nə́ bwə́ ɔ́ káálʉ́gə́ nə buud ɔ mə́shɨɨgâ (7-11) bwə́ ŋgə́ cɨ nə́ Yésus nyə a shígɛ́ bə nə nyúul muud wá. Sâ Yuánɛs mə kwádʉ́lə́ wa yí jɨ́ nə́ a lwó váál ókrîstɛn bwə́ cʉ́gəg nə buud ɔ mə́shɨɨgâ bɔɔŋg yí: á cɨ ímpánzə́ 10 nə 11 dɨ́ nə́: «Bwə́ nda dʉ jɛɛnd váál búúd dɔɔŋg, bwə́ á bá nyíŋgʉla bɔ́w-bɔ̂w mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myáŋʉ́d». A mú ka shínal kálaad nə məkə́l nə́ a bá kə wu bwə́dɨ́, a ka nə́mə́ ŋgə bə́da bwo (12-13).

Yuánɛs ŋgə nə́mə́ bándʉlə muud yɛ̂sh mə lɔ̧́ kálaad ɛ́ga nə́ a nádag nə fwámɛ́ búgə́ jé, nə́mə́ nda nyə á fwo bándʉlə kálaad ashúshwóógʉ́ dɨ́ nə́.

1

Məbə́dá

1  *Mə, Acúmbá muud, mə wə́ mə́ cílə́ wo Cwámba múdá* Zɛmbî nyə á fɛ́ɛ́sh yɛ́, bɨnɔ́ŋ bwán bwô. Mə ŋgə cɛɛl bɨ́ fwámɛ́ cɛɛl. Məmɛ́fwó ntâg nə́mə́ dɨ́ ŋgə́ cɛɛl bɨ̂, bɔ́ɔ́l búúd bɛ̂sh bwə́ á mə́ mpu óbʉ́bə́lɛ́ wá bwə́ ŋgə nə́mə́ cɛɛl bɨ̂. 2 Sə́ ŋgə cɛɛl bɨ́ ntɔ́ nəcé obʉ́bə́lɛ́ bwə́ á mə́ ŋwa jiya shédɨ́ ícʉgʉd, bwə́ bá nə́mə́ ji shédɨ́ ícʉg dɨ́ kandʉgə á kandʉgə.

3 Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá Mwân yé Yésus-Krîst bwə́ bá sá shé mpaam, bwə́ gwág shé cɛy lámʉ́d, bwə́ sá nə́mə́ nə́ shé cʉ́gəg nə́ shɛɛ. Bwə́ bá ŋgə sá ntɔ́ nə́mə́ nda shé é ŋgə mpu obʉ́bə́lɛ́ shé ŋgə́ cɨɨla nə́.

Cɨɨlagá, bɨ ŋgə́ cʉgə óbʉ́bə́lɛ́d

4  *Mə a jág bul bə nə məshusʉg nə gwágʉ́lə nə́ bɔ́ɔ́l bwán bwô bwə́ ŋgə cʉgə mbií óbʉ́bə́lɛ́ bwə́ ŋgə́ jɨɨ yí, ŋgə bɛ̧ cɛ̧ɛ̧ Dâ nyə á yə sə́ yí. 5  *Nə́ ndɛɛ́, Amuda, cɛ̧ɛ̧ mə́ zə́ cilə wo ga í cúgɛ́ gúl sâ ágúgwáan nə́ wo abwɛ́lɛ́ gwág. Dʉ́sə cɛ̧ɛ̧ shé bɨ́ nə ndɨ́ tɛ́ wúlə ja shé á tɛ́ɛ́d nə́ shé mə́ bɛ̧ *Krîst yí. Cɛ̧ɛ̧́ dɔɔŋg dʉ́sə nə́ shé cɨ́ɨ́lag shémɛ́ nə shémɛ́. 6  *Bə́lə nə cɛɛlí wúsə nə́ muud bɛ̧ mə́cɛ̧ɛ̧ mə́ Zɛmbî. Cɛ̧ɛ̧́ bɨ́ á jɨ́ɨ́g tɛ́ wúlə ja bɨ́ á tɛ́ɛ́d nə́ bɨ mə́ bɛ̧ Krîst yí, dwə́ wə́ cɨ́, nə́ bɨ cɨ́ɨ́lag, dwə́ wə́ bɨ́ mə́ jə́lá nə bɛ̧ yí.

7  *Mə́ cɨ ntɔ́ nəcé ncúlyá buud ɔ mə́shɨɨgâ bwə́ mú shí mishwun, bwə́ áŋgɛ̂ nə magʉlə nə́ Yésus-Krîst nyə á zhu wə́ Zɛmbî zə ŋwa nyúul muud. Muud yɛ̂sh mə sá ntɔ́ yɛ́, muud məshɨɨgá wə́ ɛ́nɛ, a ŋgə lúmbʉli nə Krîst. 8 Bɨ ɔ́ bɛy. Í ajɨ́ɨ́yɛ́ nə́ bɨ bág shúb sâ sə́ á ŋgə sɔ̧́ nə isɛ́y bísʉ́ yí, í yidá jɨɨ nə́ bɨ bág lə́g myə́na myɛ̂sh myâ cínɔŋg. 9  *Muud yɛ̂sh mə bə́ kú bɛ̧ njɨ njɨ́ɨ́gʉ́lá mə́ Krîst, a yidá ntɛɛŋg yɛ́, a cugɛ́ nə Zɛmbî. Nyɔɔŋg mə bɛ̧́ njɨ njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg yɛ́, nywáá jɨ nə Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ bá bɛ̂sh Mwân. 10  *Nə́ ndɛɛ́, ŋkí ŋgwɔ́l múúd mə zə́ nûŋ bɨ́dɨ́ a kú ŋgə jɨ́ɨ́gʉli njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋgʉ̂, bɨ́ nda lə́g nyə bɨ́dɨ́ njɔ́w, bɨ́ nda jɛɛnd nyə. 11 Nəcé muud mə jɛ́ɛ́nd mbií múúd wɔɔŋg yɛ́ mə́ nyíŋgʉla bɔ́w-bɔ̂w mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́d.

12  *Mə jɨ nə zhwog zhwog isâ mə́ jááw bɨ̂, njɨ mə shígɛ́ cɛɛl cilə bɨ́ byo fə́bʉ́d nə tíndi†. Mə jɨ yidá bə nə búgə́ nə́ mə e bá zə nûŋ zə lésha nə bɨ́, bɨ njúl mə njúl, shú nə́ shé bág bə nə məshusʉg mʉ́sə́ kú nə zhúgə́ má.

13 Bwán ɔ́ *mínyɔŋʉ̂ shilə woó Zɛmbî nyə á fɛ́ɛ́sh yɛ́ bwə́ ŋgə bə́da wo.

* 1:1 3Yn 1

* 1:1 Cwámba múdá: Bwə́ ŋgə́ cɨ na nə́ í cúgɛ́ ŋkúmba múúd; jísə dúl váál jɔ́wʉ́lə Dɔ̧ lʉ́ óbúgʉla. Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g Iza 54, bwə́ ŋgə lás nə Siyôn cínɔŋgʉ́ nda ŋgwɔ́l múdá.

* 1:4 3Yn 3

* 1:5 Yuá 13.34; 1Yn 4.11

* 1:6 Yuá 14.15; 1Yn 2.5; 5.3

* 1:7 1Yn 2.18

* 1:9 1Yn 2.23

* 1:10 Rom 16.17

* 1:12 3Yn 13-14

† 1:12 tíndi: Í á dʉ bə wúl mbií mə́júwó nda məjúwó mə́ lwaaw; bwə́ á dʉ juwo kwas mə́júwó mɔɔŋgʉ́d ka dʉ cilə nə ndɨ̂.

3 Yuánɛs

Kálaad alɛ́ɛl Yuánɛs nyə́ á cilə yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə Yuánɛs alɛ́ɛl yí

Acúmbá muud nə́mə́ wə́ nyə á cilə kálaad ɛ́ga. Nyə á cilə ŋgwɔ́l shwə́ yé Gáyus. Sə́ ábulɛ́ mpu múúd wɔɔŋg jé cʉg, njɨ nə́ nyə á bə dúl Dɔ̧ mə Yésus í á ŋgə bə nə icwucwu yííd. Njɨ, tɛɛm bə ntɔ́ nywáá nyə a shígɛ́ bə áməkuu-mə-sɔ́ɔ́mbʉ̂, nyə á ŋgə nə́mə́ bɛ̧ njɨ obʉ́bə́lɛ́ (1-8). Kuú njɔɔnd yé í á shígɛ́ bə nda Diyotrɛ̂f (9-11). Diyotrɛ̂f nyɛ nyə á bə, a njúl ajəlácɨ á Dɔ̧, a ŋgə́ yida ntáma Acúmbá muud jínə́, a kú ntâg ŋgə magʉlə nə́ á baagʉlə ójóŋ ɔ́ ázɛmbî.

Muud nyə á cilə kálaad yɛ́ ŋgə nə́mə́ cɨ nə́ muud bwə́ á dʉ jɔ̂w nûŋ nə́ Dəmitrî yɛ́ (11-12), nyə á bə nə́mə́ fwámɛ́ krîstɛn. A mú ka kə shínal kálaad nə́ məbə́dá ŋgə́lə bə́da oshwə́ (13-15).

Ja wó lɔ̧́ kálaad ɛ́ga yí, wo é dʉ́g nə́ wó ká dʉ baagʉlə ójôŋ, wo dʉ lə́g ókrîstɛn ɨɨ́, í é bə wo yuug nə́ wo mpú cɛɛlí ókrîstɛn, wo mpu óbʉ́bə́lɛ́, wo cugɛ́ ntâg áməkuu-mə-sɔ́ɔ́mbʉ̂.

1

Gáyus

1  *Yé álâm waamə́ Gáyus mə́ ŋgə́ cɛɛl fwámɛ́ cɛɛl yɛ́, mə Acúmbá muud wə́ mə́ cílə́ wo kálaad ɛ́ga. 2 Wɛy e, mə ŋgə jəgʉla nə Zɛmbî nə́ wo búgʉbanʉgɨ́ ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh, wo bə́g mpwogɛ́ nə́mə́ nda *shíshim wô í ŋgə́ bugʉban nə́. 3  *Mə́ cɨ ntɔ́ nəcé mə a jág bul bə nə məshusʉg ja bɔ́ɔ́lʉ́gá ómínyɔŋʉ̂ óshé bwə́ á wɔ́ɔ́s wa yí. Bwə́ á ŋgə bwiiŋg nə́ wo ŋgə mpu bɛ̧ obʉ́bə́lɛ́, kuú njɔɔnd wô wɨ́ nə́mə́ njɨ óbʉ́bə́lɛ́d. 4 Mə́ dʉ jág bul bə nə məshusʉg ja mə́ gwág nə́ bwán bâm kuú njɔɔnd wáŋ wɨ́ njɨ óbʉ́bə́lɛ́d yí. 5  *Wɛy, wo ŋgə ŋkɛ̂ny mbag ómínyɔŋʉ̂ óshé, bwə́ njúl ntâg ojôŋ; wo ŋgə sá jɔ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ í ŋgə́ mpíya nə búgə́ gwô. 6  *Bɔ́ɔ́lʉ́gá bɔɔŋg bwə́ á zə bwiiŋg wa sə́dɨ́ *Dɔ̧ dɨ́ nə́ wo jɨ bul bə nə cɛɛlí. Mə́ jɨɨ nə́ wo yə́g bwo sá í é kwíínd bwo njɔɔnd wáŋ dɨ́ yí, wo ɔ sá mbií í jə́lá nə Zɛmbî yí, ntɔ́ í é bə jɔ̧ sâ. 7 Mpug nə́ bwə́ ŋgə kə njɔɔnd nɨ dɨ́ nə́ bwə́ kə́ ŋgə bwiiŋg jɔ̧jɔ̧ láŋ mə́ *Krîst. Ja bwə́ ŋgə́ ntâg kə nɨ, bwə́ áshígɛ́ jɨɨ nə́ ikûl ishús í yə́g bwo tɔɔ kwííndyá. 8 Í jɨɨ nə́ sə́ dʉ́g jɛ́ɛ́g váál búúd nɨ bʉdʉd. Sə́ mə́ ká sá ntɔ́, sə́ mə́ wá məbwə́ ísɛ́y bwə́ ŋgə́ sɛ̂y shú óbʉ́bə́lɛ́ yííd.

Diyotrɛ̂f

9 Mə á cilə Dɔ̧ dʉ́n kʉ́káláádʉ́; njɨ, Diyotrɛ̂f nywáá muud mə cɛ́ɛ́l nə́ nyə wə́ dʉ́g cɨ yɛ́, nyə aŋgɛ̂ nə magʉlə sə́ bísʉ́ íciyá. 10 Sâ jɔɔŋg wə́ í bá sá nə́, ŋkí mə zə́ nûŋ, mə zə lwó bɔ́w-bɔ̂w mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ̂sh á ŋgə́ sá myá. A ŋgə jág bul lweegʉshi sə́ jínə. Nə́ ndɛɛ́, nyə ashúgɛ́ bímbí dɔɔŋgʉ́, a ŋgə ban nə́ nyə alə́gɛ́ bwááŋg mə́ ŋgə́ ntɨ nə́ bwə́ zə́g bwiiŋg jɔ̧jɔ̧ láŋ wá. A ŋgə bə, nyəmɛ́fwó ŋgə́ ban bwo ntʉ́nɨ, a ŋgə́ nyiŋgə ntágʉlə bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ cɛɛl lə́g bwo wá nə́ bwə́ kú lə́g bwo, a ŋgə́ yîl bwo Dɔ̧ dɨ̂. 11  *Wɛy, wo kú dʉ yagʉla búúd bwə́ dʉ sá mə́bɔ̂w wa, dʉgʉ́ yagʉla bɔɔŋg bwə́ dʉ sá mə́nywa wá. Muud yɛ̂sh mə dʉ sá mə́nywa yɛ́, jɨ yé mə́ Zɛmbî; nyɔɔŋg mə́ dʉ sá mə́bɔ̂w yɛ́ nyə afwóyɛ́ mpu Zɛmbî.

Dəmitrî

12 Buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə cɨ nə́ Dəmitrî ŋgə kyey jɔ̧ kuú njɔɔnd, obʉ́bə́lɛ́ bwə́ ŋgə́ nyîn nyə́dɨ́ cʉg dɨ́ wá bwə́ ŋgə nə́mə́ bwaagʉlə ntɔ́. Tɔɔ sə́mɛ́fwó sə́ ŋgə nə́mə́ cɨ ntɔ́, wo mpú ntâg nə́ sə́ mə́ dʉ lás njɨ bʉ́bə́lɛ́.

13  *Mə jɨ nə zhwog isâ mə́ cílə́ wo; njɨ mə acɛ́ɛ́lɛ́ cilə wo fə́bʉ́d nə tíndi*. 14 Mə jɨ yidá bə nə búgə́ nə́ shwə́ wál bá zə dʉ́gya, shwə́ ka lésha, wo njúl mə njúl. 15 Zɛmbî kə́ sá nə́ wo bə́g nə́ shɛɛ! Oshwə́ bwô bwə́ ŋgə bə́da wo. Wo ɔ bə́dá nə́mə́ mə oshwə́ bâm, ŋgə bə́da bwo ŋgwúd ŋgwûd.

* 1:1 2Yn 1

* 1:3 2Yn 4

* 1:5 Heb 13.2

* 1:6 Tit 3.13

* 1:11 1Yn 2.29

* 1:13 2Yn 12

* 1:13 tíndi: Í á dʉ bə wúl mbií mə́júwó nda məjúwó mə́ lwaaw; bwə́ á dʉ juwo kwas mə́júwó mɔɔŋgʉ́d ka dʉ cilə nə ndɨ̂.

Yûdə

Kálaad Yûdə nyə́ á cilə yɛ́

Isâ í dʉ́gyá nə kálaad mə Yûdə yí

Ja wó lɔ̧́ kálaad ɛ́ga yí wo é dʉ́g ná mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd nə́ muud nyə á cilə yɛ́ nyəmɛ́fwó ŋgə jaaw jínə́ dɛ́ nə́ nyə wə́ «Yûdə, lwaá mə Yésus-Krîst, mínyɔŋʉ̂ mə́ Zhâk» (Mat 13.55).

Kálaad mə Yûdə nyə aŋgɛ̂ nə dʉ́gya nə ŋkúmba Dɔ̧, a ŋgə dʉ́gya nə okrîstɛn bɛ̂sh. Kɛ́ɛl dɛ́ í ŋgə nə́mə́ bul bə nda dɛ́ Pyɛ̂r nyə á cilə kálaad yé ábɛɛ̂ dɨ́ yí (na jɨ, wo bul dʉ́g 2Pr 2): okálaad obá bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ á ŋgə lúmbʉli nə buud bwə́ á ŋgə kyey nə wagʉwo wagʉwo mínjɨ́ɨ́gʉ́lá wá, bwə́mɛ́fwó bwə́ ŋgə́ cʉgə cʉg mísə́m.

Yûdə nyə́ a tɛ́ɛ́d kálaad yé nə isâ bwə́ dʉ nə́mə́ cɨ mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé mə́ kálaad dɨ́ yí (1-2), nə́ ndɛɛ́, a mú ka zə lúmbʉli nə mimbʉ́wʉ́lú mí búúd myɔɔŋgʉ́ nə ŋkulû, buud sə́ ŋgə́ cɨ nə́ bwə́ á ŋgə kyey nə nyaan-nyaan mínjɨ́ɨ́gʉ́lá zə nyíŋgal Dɔ̧ mə Yésus dɨ́ wá, a lwó mə́bɔ̂w bɛ̂sh bwə́ bá bwəma nə ndɨ́ má (3-16). Nə́ ndɛɛ́, Yûdə mú cɨ nə okrîstɛn báá nə́ bwə́ yɨ́ɨ́mʉ́g mənyúúl búgə́d (17-23), ŋgə kə shwóg ŋgə bɛ̧ minjɨ́ɨ́gʉ́lá bwə́ á bwey ŋwa myá. A mú ka kə shínal kálaad nə yə́lə Zɛmbî gúmə́, «Zɛmbî ŋgwûd nə ŋgwûd ŋgə́ cʉg shé nəcé Cwámba íshé Yésus-Krîst yɛ́» (24-25).

Kálaad ɛ́ga ŋgə lwó nə́ ijɔ̧́ɔ̧́ bí nə məma məma ŋkûl, a ka nə́mə́ lwó nə́ məma məma kwííndyá nə bwágə́ lúú í ŋgə zhu okrîstɛn wə́ Zɛmbî nə wə́ Yésus-Krîst ɨɨ́, zhɨ́ɨ́ á Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim (20-21).

1

Məbə́dá

1  *Mə Yûdə lwaá mə Yésus-Krîst, mə mínyɔŋʉ̂ mə́ Zhâk, mə wə́ mə́ cílə́ kálaad ɛ́ga. Mə́ cilə bɨ́ buud Zɛmbî Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ mə cɛ́ɛl wá, buud nyə á jɔ̂w wá, á ŋgə́ baagʉlə kə wɔ́ɔ́s ja Yésus-Krîst mə bá zə yí. 2  *Zɛmbî búlʉg ŋgə gwág bɨ́ cɛy lámʉ́d, a búlʉg sá nə́ milâm mí bə́g bɨ́ nə́ shɛɛ, a búlʉg cɛɛl bɨ̂.

Oyɨ́ɨ́gʉli ɔ́ mə́shɨɨgá bʉ́sə

3  *Yé óshwə́ bâm mə́ búl cɛɛl wá, í á ŋgə ná bul bə mə yéésh nə́ mə cíləg bɨ́ isâ í dʉ́gyá nə cʉg Zɛmbî mə́ yə shé bɛ̂sh yí. Mə mə́ ka kwey nə́ jísə mə yɨ́ɨ́mbʉ́lí nə́ mə cíləg bɨ́, wá bɨ́ ŋkul mə́nyúúlʉ́d. Zɛmbî nyə á yə mifééshá mí búúd myɛ́ búgə́ ja ŋgwûd á kandʉgə. Ságá lúmbʉ́lí shú kaambʉlə́lə nə búgə́ jɔɔŋgʉ̂. 4  **Mpugá nə́ bɔ́ɔ́l búúd bɨ́ kú bísh Zɛmbî wá bwə́ á mə́ zə nyíi bɨ́dɨ́ gwooŋg dɨ́ nyima. Buud bɔɔŋgʉ́ bwə́ mə́ yid mpaam mə́ Zɛmbî wúsʉ́, í yida bə nda nywə́ wə́ í ŋgə́ ye bwo ŋkul nə́ bwə́ sáág ásɨ́y-sɨ̂y; bwə́ ŋgə shwána Mása nə Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst. Bweyʉ́lə búúd bɔɔŋgʉ́ intʉ́gʉ́lí byáŋ í á bwey bə cilyá.

5  *Tɛɛm bə nə́ bɨ mə́ bwey mpu isâ íga byɛ̂sh nə́ sáŋ sáŋ, mə́ cɛɛl báásʉlə bɨ́ nə́ Cwámba nyə á yîl kúl búúd jé mə́nyámád Igîpten njɨ, nyə á zə jaŋgʉlə bɔɔŋg bwə́ áshígɛ́ shwu mə́nyúul nə nyə wá. 6  **Wəéŋgəles bwə́ áshígɛ́ baagʉlə cé jáŋ wá, bwə́ á yida mpáŋgʉlə jiya jáŋ wá, Cwámba nyə a wá bwo míkwoolú myâ kandʉgə kandʉgə dɨ́, yídʉ́gʉ́d ŋgə́lə bwánd məma jwɔ̂w Zɛmbî mə bá zə cígal mílə́sʉ́ yí. 7  *Ntɔ́ nə́mə́, buud ɔ Sódom nə Gomor nə miŋgwə́la bə́nɔ́ŋ bwə́ á bə məlaad wá, bwə́ á wusə mənyúúl ásɨ́y-sɨ̂y dɨ́ nda wəéŋgəles bɔɔŋg, bwə́ nə́ bwə́ kə́ nə jaŋga nə́ ndɛɛ́ kə jaŋga míshwun mí cúgɛ́ mbií ŋgwûd nə myáŋ myá. Nda bwə́ á sá ntɔ́ nə́, bwə́ ŋgə yɔ́ɔla nə intʉ́gʉ́lí yâ kuda á kandʉgə kandʉgə: məma yuug wə́nɨ.

8  *Nə́ ndɛɛ́, buud bwə́ á mə́ zə nyíi bɨ́dɨ́ gwooŋg dɨ̂ nyima ɔ́nɨ, bwə́ ŋgə nə́mə́ sá isâ mbií ŋgwúdʉ̂ wɔɔŋgʉ̂. Bwə́ ŋgə yád mənyúúl máŋ nda buud bwə́ ŋgə́ cʉgə cʉg í dʉ bə mə́ntamə́d wá, bwə́ ŋgə ban jiya ícwámba mə́ Zɛmbî, ŋgə lás nə wəéŋgəles wâ mílwanə́ *bwaasʉ́lə mpu. 9  *Í njúl nə́ Míshiyɛ̂l, kúkúmá wə́éŋgəles nyə a shígɛ́ sá ntɔ́. Ja bá Njwû məjamb bwə́ á sɛ́ŋʉsa məkə̂l shú mbimbə mə́ Moyîz yí, nyə a shígɛ́ bwɛlɛ lás nə Njwû məjamb bwaasʉ́lə mpu. Nyə á yida cɨ nə nyə nə́: «Zɛmbî ŋkáándʉ́g nə wo.» 10  *Njɨ, bâŋ bɨ́ nə́, sá bwə́ ampúyɛ́ yí, bwə́ lás nə gwo bwaasʉ́lə mpu; bwə́ ŋgə cʉgə nda ocúdú, dʉ sá ísâ nda bwə́ cúgɛ́ nə milâm; Zɛmbî mə bá jaŋgʉlə bwo. 11  *Məntágʉla nə bwo, nəcé bwə́ ŋgə bɛ̧ kuú njɔɔnd mə Káan; bwə́ mə́ wá mə́nyúúl ócícɛ́ndɛ́ dɨ́ nə́ bwə́ sɔ̧́ *mwaanɛ̂ nda Balaam bwə́ mə́ yə shwɨy nəcé bwə́ mə́ sá míŋgáádə́ nda Korê. 12  *Sɛɛŋgyálə bɨ́nɔ́ŋ mə́ sɛ́ɛ́ŋgyá ídína dɨ́ yí í yidá bə bɨ́ bɔɔgʉ́; bwə́ sá ŋgúlʉ́gú dəg kú gwág shwôn, bwə́ yáág njɨ nə bwə́mɛ́fwó. Bʉ́sə nda miŋkúdú mí dʉ bándʉwo ntɔ́ nə́ ndɛɛ́ ŋkwɔ̧̂ mú zə caam myo mpú kú nywɔ̧̂ myá. Bʉ́sə nda ilɨ́ɨ́ í mə́ bə kú wúmə wəla lʉ mpúmə́ dɨ́, í mə́ mun nə́ ndɛɛ́ í mə́ shwáás yí. 13  *Nə́mə́ nda ikwɔ̧́ í mâŋ í dʉ wusə vúl nə isâ í mə́bwam mimbií mimbii ncindye dɨ́ nə́, ntɔ́ nə́mə́ wə́ bwə́ dʉ wééshʉli mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí shwôn myáŋ mísh mə́ búúd dɨ́ yɛ́. Bwə́ nyiŋgə nə́mə́ bə nda wəacén-cénî wâ joŋ bwə́ mə́ wú lwoŋ wáŋʉ́d ŋgə ntʉ̂ŋ ntɔ́ wá; Zɛmbî mə́ kwambʉlə bwo jáŋ jiya kʉ́l yídʉ́gʉ́ á nə́ kʉlʉ́d jɨ́ kandʉgə á kandʉgə yí.

14  *Inɔɔg muud á kala búúd zaŋgbá mpʉ́sə mə́ Adam, nyə a cúndə cúndə́ wáŋ nə́: «Cwámba ŋgə zə nə wə́éŋgəles bɛ́, bʉ́sə bímbí múúd cúgɛ́ nə ŋkul lɔ̧́ yí. 15 A zə́ sámb búúd bɛ̂sh milə́sʉ́, zə bwaagʉlə búúd bɨ́ kú bísh Zɛmbî wá bɔ́w-bɔ̂w mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myáŋ myâ kú bísh Zɛmbî, nə iciyá í mpyóŋ byɛ̂sh ósɔ́ɔl ɔ *mísə́m bɔɔŋg bwə́ á lás nə nyə yí.» 16 Haaw! Buud bɨ́ kú bísh Zɛmbî wá bʉ́sə njɨ nə́ shúsʉ́lú shúsʉ́lú, njɨ bwə́ wə́ dʉ tədʉwa nə məlal mə́ cʉg; kuú njɔɔnd wáŋ í ŋgə bɛ̧ njɨ bɔ́w-bɔ̂w íyéésh byáŋ; bwə́ dʉ lás məma míkaand, bwə́ faag múúd njɨ nyɔɔŋg bɨ́ nə ŋkul ŋwa mfíí nyə́dɨ́ yɛ́.

Məcwûŋ shú óbúgʉla

17  *Bɨ bâŋ oshwə́ bâm mə́ búl cɛɛl wá, tə́dʉ́gágá isâ *búúd ɔ lwámá ɔ́ Cwámba wúsʉ́ Yésus-Krîst bwə́ á jaaw yág yí. 18  *Ŋgaá nə́ bwə́ á cɨ nə bɨ́ nə́, «Ja í bá zə bə nə́ cʉg á shí ga í wál zə shîn yí, buud ɔ cóógʉ́ bwə́ bá bə, kuú njɔɔnd wáŋ í bá ŋgə bɛ̧ njɨ iyéésh byáŋ yâ kú bísh Zɛmbî.» 19 Bwə́ wə́ ɔ́nɨ; bwə́ ŋgə sá nə́ buud bwə́ ŋgə́g nə béégya, bwə́ ŋgə cʉgə njɨ nda isâ í shí í ŋgə́ kə bwo mílúúd nə́, bwə́ cúgɛ́ nə Shíshim mə́ Zɛmbî.

20  *Bɨ bâŋ oshwə́ bâm mə́ búl cɛɛl wá, wágá ŋkul nyɨ́n nyɛ̂sh nə́ bɨ dʉ́g dʉ cwínya, bɔ́ɔ́l cwîny bɔ́ɔ́l shú nə́ cʉg jɨ́n jɛ̂sh í bə́g njɨ ísâ bɨ́ á *búgʉla yííd. Dʉgá sá mə́jəgʉla bɨ ŋgə́ bɛ̧ kwííndyá Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mə kwíínd bɨ́ yí. 21 Cwámba íshé Yésus-Krîst mə bá zə lwó nə́ a gwág shé cɛy lámʉ́d, a bá zə yə shé cʉg á kandʉgə kandʉgə. Té bɨ́ é ŋgə bwánd wəla dɔɔŋg yí, ŋgəgá nə cʉgə bɨ ŋgə́ mpu nə́ Zɛmbî ŋgə cɛɛl bɨ̂. 22  *Gwágʉ́gá buud bwə́ ŋgə́ ná zhízhigə wá ŋkúŋkwóŋʉ́lə. 23  *Bɔɔŋg bwə́ mú ŋgə kə kuda dɨ́ wá, dáágʉ́sə́gá yîl bwo, bwə́ fáámʉg. Bɨ ɔ gwág bɔ́ɔ́lʉ́gá ŋkúŋkwóŋʉ́lə. Njɨ bɨ ɔ́ bɛy, mpiigá isâ bwə́ ŋgə́ sá yí, bɨ́ mpii tɔɔ káándə́ bwə́ ámə sá mə́bɔ̂w nə ndɨ̂ yí.

Zɛmbî ŋwág gúmə́

24  *Nə́ ndɛɛ́, Zɛmbî jɨ́ nə ŋkul sá nə́ bɨ bə́g kú bwɨɨm bɔɔgʉ́, bɨ ka bá kə tɔ̂w nə məshusʉg nyə́dɨ́ mílwanə́d, bɨ njúl kú nə́ sá á jumʉ́g yɛ́, 25  *nyə Zɛmbî ŋgwûd nə ŋgwûd ŋgə́ cʉg shé nəcé Cwámba íshé Yésus-Krîst yɛ́, a ŋwág gúmə́, nə icwámba, nə ŋkul, nə ijwûga, tɛ́ɛ́d mə́tɛ́ɛ́dʉ́léd, zə wɔ́ɔ́s múús, kə kumə kandʉgə á kandʉgə! Amɛn.

* 1:1 Mat 13.55; Mak 6.3

* 1:2 2Pr 1.2

* 1:3 1Tm 1.18

* 1:4 2Pr 2.1-22

* 1:4 Gal 5.13; 2Pr 2.1

* 1:5 MmN 12.51; Ilŋ 14.29-30; 1Kr 10.5; 2Pr 1.12-13

* 1:6 1Pr 3.19-20; 2Pr 2.4

* 1:7 Mət 19.1-24; 2Pr 2.6

* 1:8 2Pr 2.10

* 1:9 Mbá 34.6; Zak 3.2; 2Pr 2.11 Míshiyɛ̂l: Mbʉ́ 12.7

* 1:10 2Pr 2.12

* 1:11 Káan: Mət 4.3-8; 1Yn 3.12 Balaam: Ilŋ 22.7, 17; 1Pr 2.15 Korê: Ilŋ 16.1-34

* 1:12 2Pr 2.13, 17

* 1:13 Iza 57.20; 2Pr 2.17

* 1:14 Mat 25.31 Inɔɔg: Mət 5.18, 21-24; Heb 11.5

* 1:17 2Pr 3.2

* 1:18 2Pr 3.3; 2Tm 3.1; 3.2-6

* 1:20 Kol 2.7

* 1:22 1Te 5.11

* 1:23 Zak 3.2

* 1:24 Flp 1.10; 1Te 5.23

* 1:25 Rom 16.27

Mbʉ́gʉ́lú

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Kálaad Mbʉ́gʉ́lú mə́ Yuánɛs

Isâ í dʉ́gyá nə Kálaad Mbʉ́gʉ́lú yí

Yuánɛs wə́ nyə cilə kálaad Mbʉ́gʉ́lú. A ŋgə bágʉlə isâ Yésus nyə á lwó nyə yí.

Okrîstɛn bwə́ á ŋgə bwəma nə cúwʉ́lí nəcé Yésus-Krîst. Kálaad Mbʉ́gʉ́lú jɨ ka bə shú nə́ a wá bwo ŋkul, bwə́ kə́g shwóg búgʉla Yésus, bwɨ́ɨ́g lúú njɨ nyə́dɨ́.

Sə́ bɨ́ nə ŋkul cɨ nə́ məma mə́ŋkɔw mə́sə kálaad ɛ́ga dɨ́ ntʉ́ga:

(1) Okálaad zaŋgbá shú mə́dɔ̧ zaŋgbá mâ Azî Minɔ̂r, faan dʉ́sə́ nə shí bwə́ ŋgə́ jɔ̂w mwɔ̂w mə́ga dɨ́ nə́ Turki yí (1.4–3.22).

(2) Yuánɛs mə́ ŋkâŋ kə gwɔ̂w, a mə́ kə dʉ́g zhwog isâ (4.1–20.10):

(a) kínda á joŋ í ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́ (milúu 4 nə 5);

(b) kálaad á mífeedyá zaŋgbá (6.1–8.1);

(c) micwôŋ zaŋgbá (8.2–11.19);

(d) ŋkɔɔndú bə́nɔ̂ŋ ibiin ibá (12.1–13.18);

(e) Mwâ Ncwəmbɛ nə buud 144 000 bwə́ á wú míkwámʉ́d wá;

(f) wə́éŋgəles jaaw nda cígʉ́lé mílə́sʉ́ í bá bə nə́ (14.1-20);

(g) ibálá zaŋgbá yâ mpimbə mə́ Zɛmbî (15.1–16.21);

(h) Babilɔn mə bá bwɨ̂l, nə biin, nə muud micúndə́ á ibəmb nə Sátan bwə́ jɛ̧ (17.1–20.10).

(3) Milúu 21 nə 22 mí ŋgə cúndə nə́ Zɛmbî ŋgə kwəmʉsa nə́ á bá tɛ́ ísâ ncuncúmbə.

Kálaad mə kə́ shîn nə jɔ̧jɔ̧ ŋkaagə́ Múúd nyə a gwûm yɛ́ ŋgə́ kaag yí, nə́əə́: «Haaw, mə wál bá nyiŋgə zə» (22.21).

1

Mətɛ́ɛ́dʉ́lé

1  *Kálaad ɛ́ga jisə mbʉ́gʉ́lú Yésus-Krîst ŋgə bágʉlə isâ Zɛmbî nyə a cwîny nyə nə́ a lwóg ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ yí. Jísə isâ í mú kúnə́-kúnə nə́ í zə́ sɨ̂y yí. *Krîst nyə á ka kənd *éŋgəles yé nə́ a kə́g lwó sɔ́ɔl məsáal yé Yuánɛs isâ byɔɔŋgʉ̂. 2  *Yuánɛs nyə á ka bwaagʉlə nə́ isâ byɛ̂sh nyə á dʉ́g yí, bísə isâ Zɛmbî nyə á ntɨ Yésus zə lwó nyə yí. 3  *Muud ŋgə́ lɔ̧́ íciyá kálaad ɛ́ga ŋgə́ cúndə yɛ́, nywáá mə́ jəla, tɛɛm bə bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ gwágʉlə isâ bísə́ cilyá cínɔŋg yí, bwə́ ŋgə́ baagʉlə byo wá, bwə́ mə́ nə́mə́ jəla, nəcé isâ byɔɔŋg í wál zə sɨ̂y.

Məbə́dá

4  *Mə, Yuánɛs wə́ mə́ cílə́ mə́dɔ̧ mə Zɛmbî zaŋgbá mə́sə́ Azî má.

Zɛmbî nyə á bə yɛ́, á jísə́ yɛ́, á ŋgə́ zə yɛ́, bə́nɔ̂ŋ mishíshim zaŋgbá mí tə́l nyə mpwóómbʉ́ caaŋgə́d myá bwə́ ɔ́ sá bɨ́ mpaam, bwə́ ɔ́ sá nə́mə́ nə́ bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ. 5  *Yésus-Krîst muud jísə́ wúshinɛd abúgʉ́lág yɛ́ kə́ sá nə́mə́ bɨ́ mpaam, a sá nə́ bɨ cʉ́gəg nə́ shɛɛ. Nyə wə́ jísə́ muud ashúshwóógʉ́ bwɛlɛ́lə gwûm, a njúl Cí í jwú nə micî myâ shí ga myɛ̂sh yɛ́.

Nyə muud mə cɛ́ɛ́l shé yɛ́, muud nyə á yə kwolós dɨ́ wééshʉli mə́cií mɛ́ shú nə́ a cʉg shé nə *misə́m yɛ́, 6  *nyə a sá nə́ shé bə́g buud ɔ́ faan dɛ́, ofada ɔ́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé Zɛmbî, nyə Yésus ŋwág gúmə́ nə ŋkul, kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

7  *Dʉgá, a ŋgə zə míŋkúdʉ́d, muud yɛ̂sh mə bá dʉ́g nyə, tɛɛm bə bɔɔŋg bwə́ á cúwal nyə nyúúl wá. Ikúl í búúd byɛ̂sh í bá ŋgə tədʉwa shú dɛ́d. Haaw, í bá bə ntɔ́, Amɛn.

8  *Zɛmbî Cwámba ŋgə cɨ nə́: «Mə jɨ Alʉ́fa, mə Oméga*, mə jisə, mə á bwey dʉ bə, mə ŋgə nə́mə́ zə, mə jɨ áŋkul nyɛ̂sh.»

Yuánɛs nyə a dʉ́g ntamə́ á mísh nə́ bagə́

9  *Mə *mínyɔŋʉ̂ wʉ́n Yuánɛs, mə muud shé ŋgə́ bwəma nə məntágʉla məmpwûd, shé tə́l cé ící ŋgwûd, shé nə zɛ́ny ŋgwûd kə́lə shwóg nə Yésus yɛ́, bwə́ á kənd mə míkwám dɨ́ ŋkwamə́ bwə́ jɔ́w nə́ Patmos yí. Í á bə nəcé Milə́sʉ́ mí Zɛmbî, nə mə wálə cʉg jâm nə́ mə ŋgə bwiiŋg láŋ mə́ Yésus. 10  *Í á ka zə bə, jwɔ́w mə́ Cwámba†, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim nyə á zə sá mə nda mə ŋgə cʉgə njɨ *shíshim dɨ̂; mə mú gwág dúl kə́l mə́dɨ́ mpʉ́sə kwoŋ, í ŋgə́ lás gwɔ́w-gwɔ̂w nda cwôŋ. 11  *Kə̂l dɔɔŋg í á ŋgə cɨ nə́: «Cilə́g sá jɛ̂sh wó ŋgə́ dʉ́g yí kálaad dɨ̂, wo kə́ndʉg mə́dɔ̧ zaŋgbá mə́gǎd: nə́ *Dɔ̧ á Ifɛ̂z, nə dɔɔŋg á Simirnə, nə á Pɛrgâm, nə á Tiyatîr, nə á Sardɛs, nə á Filadelfî nə á Lɔwdisê.»

12  *Mə á ka yid nə́ mə dʉ́g múúd nyə á ŋgə lás nə mə yɛ́. Ja mə́ mə́ yid ntʉ́nɨ yí, mə mú dʉ́g ícé í lámba zaŋgbá í njúl sɨ́yá nə or. 13  *Mə mú dʉ́g ŋgwɔ́l múúd tə́l na mpə́dʉ́gá ícé í lámba, a ŋgə́ bɛ̧ɛ̧la nə Mwân mə Múúd. Nyə á bə a mə́ bwáád jud ŋgə́ wɔ̧ɔ̧la kə wɔ́ɔ́s mə́ncíndʉ́gúd, nə fwáŋgə́ or fífʉ́ nyə kugʉd. 14  *Lúu yé nə shilú jé í á bə ŋkí jág fumə, cɔ̧́ mə́fumə mə fə́m. Mísh mɛ́ mə́ á ŋgə lwenya nda miŋgwiilɛ. 15  *Məkuú mɛ́ mə́ á ŋgə faan nda ŋkwánz bwə́ mə́ gwɨ́ɨ́ŋg kuda dɨ́ nə́ ndɛɛ́ í mú tɨ́tɨɨ̂ yí, kə́l dɛ́ í á ŋgə shwag nda ikwɔ̧́ í máŋ í dʉ shwag nə́. 16  *Nyə á bə a mbíd wəacén-cénî zaŋgbá nyə́dɨ́ mbwə̂ məncwúmʉ́d, kafwɛlɛ í á ŋgə cúwo nyə mpu dɨ́, í njúl njəwá ikɔ́ɔ́mb íbá, mpwoombʉ́ nyɛ́ í á bə nda jwɔ̂w ja í mə́ mpu cwɨ́ɨl yí.

17  *Njɨ mə á dʉ́g nyə yí, mə á bʉ́la nyə́dɨ́ shí məkuú, mə mú kân nda mbimbə. A mú bəd mə mbwə̂ məncwúm yé nyúúlʉ́d, nyə nə mə nə́: kú bɛɛg fúndə, 18  *mə jɨ mətɛ́ɛ́dʉ́lé nə məshíné, mə jɨ nyɔɔŋg á kuwô. Mə á yə, ká dʉgɨ́, mə jɨ kuwó, mə é ji kuwó kandʉgə á kandʉgə. Mə mbid shwɨy nə baŋ mínjîm mə́dɨ́ jwɔ́nz lʉ́ mbwə́d. 19 Ciləg sâ jɛ̂sh wó mə́ dʉ́g yí, nə sá í ŋgə́ sɨ̂y yí, nə byɔɔŋg í é zə bə yí. 20 Mə zə́ fɛ́ɛ́g wo *ndímba wə́acén-céní zaŋgbá wó ŋgə́ dʉ́g wa mə́dɨ́ mbwə̂ məncwúm dɨ́ ɔ́ga, nə ndímba ícé í lámba zaŋgbá bísə́ sɨ́yá nə or yí: wəacén-cénî zaŋgbá ɔ́nɨ bʉ́sə *wəéŋgəles wâ mədɔ̧ zaŋgbá, icé í lámba zaŋgbá í njúl mədɔ̧ zaŋgbá.

2

Kálaad á Dɔ̧ á Ifɛ̂z

1  *Cilə́g *éŋgəles á *Dɔ̧ dʉ́sə́ Ifɛ̂z yɛ́ nə́: muud mbíd wəacén-cénî zaŋgbá nyə́dɨ́ mbwə́ məncwúm dɨ́ yɛ́, á ŋgə́ kyey mpə́dʉ́gá icé í lámba zaŋgbá bísə́ sɨ́yá nə or yɛ́, ŋgə cɨ nə́: 2  *«Mə mpú mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myô, mə mpú bímbí wó ŋgə́ wádʉga nə isɛ́y yí, mə mpú zɛ́ny wó jɨ́ nə ndɨ́ nə́ wó cɛɛl ŋgə kə shwóg yí; mə mpú nə́ wo ádɛ́ magʉlə nə́ bɨnɔ́ŋ mimbʉ́wʉ́lú mí búud ŋgə́g nə cʉgə. Mə mpú nə́ wo á bigas buud bwə́ dʉ cɨ nə́ bʉ́sə́ *buud ɔ́ mílwámá bâm mɛɛ nda mpu bwo wá, wo á bigas bwo nə́ ndɛɛ́ wo mú kwey nə́ bwə́ ŋgə shɨɨg. 3 Wo jɨ nə zɛ́ny nə́ wo kə́ shwóg, wo a mə́ dʉ́g micúŋ shú dâm dɨ́ nə́ dʉ́g dʉ́g, njɨ wo aŋgɛ̂ nə kə mpʉ́s. 4 Njɨ mə ŋgə ná jum wo nə sá ŋgwûd, jɨ́ nə́ wo anyíŋgɛ́ ná cɛɛl mə nda wó á fwo dʉ cɛɛl mə nə́. 5  *Tə́dʉ́gág kʉ́l wó ŋgə́ zhu nə mbɔɔgʉ́ yí, cɛ́ndʉ́g tə́dʉ́gá, wo nyíŋgəg tɛ́ɛ́d mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myô mí ashúshwóógʉ̂. Ŋkí ntɔ́ dɨ́, mə zə nûŋ, zə yîl cé lámba gwô kʉ́l í dʉ tɔ̂w yí. 6 Í njúl nə́ mə ŋgə gwág wo nywa nəcé wó mpii mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí búud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ Níkwalâ wá, nə́mə́ nda mə́ mpíí mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɔɔŋg nə́. 7  *Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, kə́ mpú gwág ísâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim ŋgə́ jaaw mədɔ̧ mə́ Zɛmbî yí. Muud mə bá ntɔ̧ yɛ́, mə bá yə nyə ŋkul nə́ a də́g bumə́ lɨ́ɨ́ á cʉg í tə́l *Paradis mə́ Zɛmbî dɨ́ yí.»

Kálaad á Dɔ̧ á Simirnə

8  *Cilə́g *éŋgəles á *Dɔ̧ dʉ́sə́ Simirnə yɛ́ nə́: muud jísə́ mə́tɛ́ɛ́dʉ́lé nə məshíné yɛ́, nyə á yə nə́ ndɛɛ́ a nyiŋgə gwûm yɛ́, ŋgə cɨ nə́: 9  *«Mə mpú bímbí wó ŋgə́ bwəma nə micúŋ yí, mə mpú nə́ wo ŋgə cʉgə mə́búwa dɨ́, í njúl nə́ wo jɨ nə kúm. Mə mpú bímbí bɔɔŋg bwə́ ŋgə́ shɨɨg nə́ bʉ́sə *Oyúdɛn wá bwə́ ŋgə́ ntáma wo jínə́ yí. Bwə́ cúgɛ́ fwámɛ́ Oyúdɛn, bʉ́sə buud wâ Dɔ̧ mə *Sátan. 10  *Wo zə́ bá jug, njɨ sá jɔɔŋg i ajə́láyɛ́ nə sá wo ifwaas. Dʉgɨ́, Njwû məjamb mə́ bá zə sá nə́ bɔ́ɔ́l búúd bín bwə́ kə́g mímbwugʉd; sâ jɔɔŋg í bá bə bɨ́ məkʉgʉlʉ shú nə́ sâ bɨ́ bʉ́sə́ yí í mpúyʉ́g. Bɨ é jug tâŋ mwɔ̂w wûm. Wo ɔ baagʉlə kuú njɔɔnd wô kə wɔ́ɔ́s jwɔ́w lʉ́ shwɨy, mə ka bá bwééd wo cʉg nda *tûm gúmə́. 11  *Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, kə́ mpú gwág ísâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim ŋgə́ jaaw mədɔ̧ mə́ Zɛmbî yí. Shwɨy ábɛɛ́ í ábʉ́lɛ ná bii múúd mə bá ntɔ̧ yɛ́.»

Kálaad á Dɔ̧ á Pɛrgâm

12  *Cilə́g *éŋgəles á *Dɔ̧ dʉ́sə́ Pɛrgâm yɛ́ nə́, muud jísə́ nə kafwɛlɛ njəwá íkɔ́ɔ́mb íbá yɛ́ mə́ ci nə́: 13 «Mə mpú kʉ́l wó njúl yí, *caaŋgə́ mə́ *Sátan jɨ́ nûŋ. Mə mpú nə́ tɛɛm bə ntɔ́, wo mə́ nada nə jínə́ dâm. Mə mpú nə́ tɔɔ ja bwə́ á gwú wúshinɛd waamə̂ abúgʉ́lág Antipas nûŋ bɨ́dɨ́ kʉ́l Sátan njúl yí, wo a shígɛ́ kɨ́ɨ́lya búgə́ wó ŋgə́ *búgʉla mə yí. 14  *Njɨ mə ŋgə ná jum wo nə bʉ́baalɛ́ ísâ: wo jɨ nə bɔ́ɔ́lʉ́gá búud na bwə́ ŋgə́ bɛ̧ minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí Balaam. Balaam nyə a jɨ́ɨ́gʉli Balag nə́ a sáág nə́ buud ɔ *Izʉrəyɛ̂l bwə́ də́g ocúdú buud bwə́ ámə cígə shú ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g wá, bwə́ wúsəg nə́mə́ mə́nyúul jaŋga dɨ́ shú nə bwə́ bə́g nə bɔɔgʉ́ bwə́dɨ́ ícʉgʉd. 15 Wo jɨ nə́mə́ nə buud bwə́ ŋgə́ jɨ́ɨ́gʉli minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí búud bwə́ ŋgə́ bɛ̧ Níkwalâ wá. 16 Cɛ́ndʉ́g tə́dʉ́gá, ŋkí ntɔ́ dɨ́, mə lɛɛl nə́mə́ wɔ́ɔ́s nûŋ, zə lúmbʉli nə buud bɔɔŋgʉ́ nə kafwɛlɛ jɨ́ mə mpu dɨ́ yí. 17  *Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, kə́ mpú gwág ísâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim ŋgə́ jaaw mədɔ̧ mə́ Zɛmbî yí. Muud mə bá ntɔ̧ yɛ́, mə bá sá nə́ a də́g *mána mə jɨ́ nə ndɨ́ shwoó dɨ́ yɛ́, mə yə nə́mə́ nyə kwóógʉ́ áfufumə́ í njúl nə jínə́ ágúgwáan cilyá, jínə́ dɨ́ nə́ tɔɔ muud nda mpu yí; muud mə bá nə́mə́ mpu dwo njɨ muud mə lə́g kwóógʉ́ yɛ́.»

Kálaad á Dɔ̧ á Tiyatîr

18  *Cilə́g *éŋgəles á *Dɔ̧ dʉ́sə́ Tiyatîr yɛ́ nə́: *Mwân mə́ Zɛmbî, muud jɨ́ nə mísh mə́ ŋgə́ lwenya nda miŋgwiilɛ yɛ́, á jɨ́ nə məkuú nda iŋkwánz yɛ́, ŋgə cɨ nə́: 19 «Mə mpú mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myô myɛ̂sh, tɔɔ cɛɛlí gwô, tɔɔ búgə́ gwô, tɔɔ sáal dwó, tɔɔ lám jísɔ́w wó jɨ́ nə ndɨ́ yí. Mə mpú nə́mə́ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wó mú ŋgə sá ja ga dɨ́ myá, mí bulya cɔ̧́ mí ashúshwóógʉ̂. 20  *Njɨ mə ŋgə ná jum wo nə sá ŋgwúd. Wo ŋgə dʉ́g misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí Zhɛ́zabɛl nə mísh. A ŋgə yad nə́ a jɨ mudá micúndə́ mə́ Zɛmbî, a ŋgə́ shɨɨg osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bâm nə́ bwə́ ŋgə́g nə sá jaŋga, bwə́ ŋgə́g nə də ocúdú buud bwə́ ámə cígə shú ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g wá. 21 Mə a mə́ yə nyə fwála nə́ a cɛ́ndʉ́g tə́dʉ́gá, njɨ nyə acɛ́ɛ́lɛ́ yɔw jaŋga. 22 Nə́ ndɛɛ́, mə bá sá nyə nə́, mə bwɨ́ɨ́g nyə bwágə́ *íncwaw í ntʉgʉd; nə́ ndɛɛ́, buud bɛ̂sh bə́nɔ́ŋ bwə́ á sá minɔɔmb wá, mə bá lwó bwo incwaw í ntʉg, ŋkí bwə́ acɛ́ndɛ́ mítə́dʉ́gá nə́ bwə́ yɔw mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí abʉ́bɔ̂w myɛ́ myɔɔŋg. 23  *Mə bá nə́mə́ gwú bwán bɛ́ bɛ̂sh, mədɔ̧ mɛ̂sh mə́ ka bá mpu nə́ mə wə́ mə́ bigas mítə́dʉ́gá nə iyéésh í búud, mə bá jə́na nə muud yɛ̂sh a bɨ́dɨ́, bɛ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́. 24 Njɨ, bɨ́ bɔɔŋg óbúgʉla wâ Tiyatîr bɨ́ aŋgɛ̂ nə bɛ̧ minjɨ́ɨ́gʉ́lá mí múdá wɔɔŋg wá, bɨ́ buud bɨ́ áshígɛ́ nyíi ísâ bwə́ ŋgə́ jɔ̂w nə́ mindímba mi *Sátan dɨ́ wá, mə á nyiŋgəyɛ́ ná bá káág bɨ́ wúl mbag. 25  *Mə́ jɨ njɨ nə́, bɨ mpúg bii sá bɨ́ bɨ́ nə ndɨ́ yí kə kumə ja mə́ bá nyiŋgə zə yí. 26  *Muud mə bá ntɔ̧ yɛ́, múúd mə bá sɨ́ya nə mə nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja shí ga í bá shîn yɛ́, mə bá yə nyə ŋkul nə́ a jwúg nə ikúl byɛ̂sh, 27 a ka bá dʉ fála byo nə ŋkʉ́d nda muud mə bwú mímbágə́ mí mpɨ́ɨ́ yɛ́. 28  *Nə́mə́ nda Dâ nyə á yə mə ŋkul nə́, mə bá nə́mə́ yə nyə acén-céní mə́ dʉ faan mpʉ́mán mpʉ́mán yɛ́*. 29 Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, kə́ mpú gwág ísâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim ŋgə́ jaaw mədɔ̧ mə́ Zɛmbî yí.»

3

Kálaad á Dɔ̧ á Sardɛs

1  *Cilə́g *éŋgəles á *Dɔ̧ dʉ́sə́ Sardɛs yí nə́: muud jísə́ nə mishíshim mí Zɛmbî zaŋgbá nə wəacén-cénî zaŋgbá yɛ́ mə́ cɨ nə́: «Mə mpú mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myô myɛ̂sh. Buud bwə́ ŋgə bul gwádʉga nə́ wo jɨ kuwó, í njúl nə́ wo jɨ mbimbə. 2 Jigʉ ŋkasə̂, wo lʉ́lʉshig sʉ́sʉ́sá í mə́ lʉ́g nɨ, í á bá yə. Nəcé mə mə́ dʉ́g nə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myô mí afwóyɛ́ bə mílwándʉ́lá mísh mə́ Zɛmbî waam dɨ̂. 3  *Tə́dʉ́gág nda wó á lə́g njɨ́ɨ́gʉ́lá nə́, nə nda wó á gwág wə nə́. Cɛ́ndʉ́g tə́dʉ́gá, wo nyíŋgəg baagʉlə njɨ́ɨ́gʉ́lá wɔɔŋg. Wó ká bə kú ji ŋkasə̂, mə zə nda júwâl, wo kú mpu ja mə́ é wɔ́ɔ́s yí. 4  *Njɨ, bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd wâ wódɨ́ Dɔ̧ dɨ́ nûŋ Sardɛs bwə́ a shígɛ́ wá nyɛɛ́ myáŋ míkáándə́d. Bâŋ wə́ sə́nɔ́ŋ mə́ bá kyey sámbá wá, nə mikáándə́ mí áfufumə́ nəcé í jəlá nə bwo ntɔ́. 5  *Nə́ ndɛɛ́, muud mə bá ntɔ̧ yɛ́, mə bá bwééd nyə káándə́ áfufumə́. Mə abʉ́lɛ́ jímbal jínə́ dɛ́ kálaad á cʉg dɨ̂. Mə bá magʉlə nyə mísh mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ waam bə́nɔ̂ŋ wəéŋgəles bɛ́d. 6 Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, kə́ mpú gwág ísâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim ŋgə́ jaaw mədɔ̧ mə́ Zɛmbî yí.»

Kálaad á Dɔ̧ á Filadelfî

7  *Cilə́g *éŋgəles á *Dɔ̧ dʉ́sə́ Filadelfî yɛ́ nə́: Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ muud, Muud á obʉ́bə́lɛ́, muud jɨ́ nə juwʉga njɔ́w mə́ *Dávid yɛ́; muud jɨ́ nə́, á ká juw, muud nda fad; á ká fad ɨɨ́, muud nda juw yɛ́, á cɨ nə́: 8 «Mə mpú mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myô, mə mə́ juw mpumbɛ́ wódɨ́ shwóg, mpumbɛ́ múúd cúgɛ́ nə ŋkul fad yí. Mə́ juw wo wə nəcé wo cugɛ́ mpu bə nə ŋkul, njɨ wo mə́ baagʉlə kɛ́ɛl dâm kú kɨ́ɨ́lya mə. 9  *Mə bá yə wo buud bʉ́sə́ Dɔ̧ mə *Sátan dɨ́ ɔ́nɨ, bwə́ ŋgə́ cɨ nə́ bʉ́sə *Oyúdɛn, bwə́ nda bə fwámɛ́ Oyúdɛn ɔ́nɨ; bwə́ ŋgə shɨɨg. Mə bá sá nə́ bwə́ zə́g kúd wo məmpwoombʉ́ shí, bwə́ mpu nə́ mə á cɛɛl wo. 10  *Nda wo á baagʉlə kɛ́ɛl dâm nə zɛ́ny nə́, məmɛ́fwó mə bá nə́mə́ baagʉlə wo ja fwála lʉ́ mə́kʉgʉlʉ í bá zə kwaga nə shí nyɛ̂sh yí. Muud yɛ̂sh á shí ga mə bá bwəma nə məkʉgʉlʉ mɔɔŋg. 11  *Mə wál bá nyiŋgə zə. Biíg sá wó jɨ́ nə ndɨ́ yí nə́ kpwíny, shú nə́ muud kú bá dɛ́ɛ́g wo *tûm gúmə́ wô.

12  *«Muud mə bá ntɔ̧ yɛ́, mə bá tə̂l nyə Zɛmbî waam dɨ́ Mpáánzə́ nə́ shîm, a nda bá nyiŋgə wú cínɔŋg. Mə bá cilə nyə jínə́ mə́ Zɛmbî waamə́ nə jínə́ lʉ́ ŋgwə́la mə́ Zɛmbî nyúúlʉ́d. Ŋgwə́la wɔɔŋgʉ́ wə́ Yurʉ́səlɛm agúgwáan mə bá wú gwɔ́w wə́ Zɛmbî yɛ́. Mə bá nə́mə́ cilə nyə jínə́ dâm ágúgwáan nyúúlʉ́d. 13 Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, kə́ mpú gwág ísâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim ŋgə́ jaaw mədɔ̧ mə́ Zɛmbî yí.»

Kálaad á Dɔ̧ á Lɔwdisê

14  *Cilə́g *éŋgəles á *Dɔ̧ dʉ́sə́ Lɔwdisê yí nə́: muud jísə́ amɛn yɛ́, wúshinɛd abúgʉ́lág, wúshinɛd afwámɛ̂, amə́dɨ́ á sâ jɛ̂sh Zɛmbî nyə a tɛ́ yí, a ŋgə cɨ nə́: 15 «mə mpú mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myô myɛ̂sh. Wo jisə fwaalə́, kú gwɔ̧̂, kú təla. Wo ɔ nywá bə ŋkí təla, ŋkí ntâg ŋkí gwɔ̧̂, yáa. 16 Nə́ ndɛɛ́, nda wó jísə́ fwaalə́, kú təla, kú gwɔ̧̂ nə́, mə bá gwú wo nda igwííle. 17  *Wo mú ŋgə cɨ nə́: “Mə mə́ bíg, mə músə nə byɔɔg, mə anyíŋgə́yɛ́ jɨɨ tɔɔ sâ.” Í njúl nə́ wo ampúyɛ́ nə́ wo jɨ ŋkúŋkwóŋʉ́lə, ntágʉ́lá-ntágʉla, mbúmbúwá, wo njúl ancím-ncîm, shushwáás. 18  *Ntɔ́, gwágʉ́lə́g mə́cwûŋ mə́ga: zaág mə́dɨ́, zə kusə or mə́ á mə́ shîn fyá nə kuda yɛ́, wo bígʉ́g. Zaá kusə míkáándə́ mí áfufumə́ wo bwáádʉ́g, wo nda ná nyiŋgə bə shushwáás, nda nyiŋgə bə nə shwôn. Zaá kusə cwə́ cwéel míshʉ́d, wo mpúg dʉ́g shwóg. 19  *Mɛɛ mə́ dʉ lás nə buud mə́ cɛ́ɛl wá, mə dʉ sʉ́g bwo. Lʉlʉ́g ŋkûl, cɛ́ndʉ́g mítə́dʉ́gá. 20  *Dʉgɨ́, mə təl mpumbɛ́d mə ŋgə kudə. Múúd mə ká gwág kə́l dâm, a juw mpumbɛ́, mə nyíi nyə́dɨ́ njɔ́w zə də nə nyə kʉl ŋgwûd. 21  *Muud mə bá ntɔ̧ yɛ́, mə bá sá nə́ a zə́g, sá zə ji mə́dɨ́ caaŋgə́d; nəcé ja mə́ á ntɔ̧ yí, mə á zə nə́mə́, sá pʉpá zə ji nyə́dɨ́ caaŋgə́d. 22 Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, kə́ mpú gwág ísâ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Shíshim ŋgə́ jaaw mədɔ̧ mə́ Zɛmbî yí.»

4

Gúmə́ mə́ Zɛmbî

1 Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú dʉ́g mpumbɛ́ í njúl nə́ bagə́ nûŋ joŋʉd. Kə́l mə́ á fwo gwág í ŋgə́ lwɔ̧́ nda cwôŋ yí í músə cɨ nə mə nə́: Zaá kʉ́ga gwɔ̂w, mə zə́g lwó wo ísâ í jə́lá nə bá zə sɨ̂y yí.

2  *Kú nə́mə́ bwey, Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim mú zə sá mə nda mə ŋgə cʉgə njɨ *shíshim dɨ̂. Mə músə dʉ́g məma *caaŋgə́, muud njúl cínɔŋg. 3  *Muud wɔɔŋgʉ́ kə́ dʉ lwenya nda jɔ̧jɔ̧ mə́kwóógʉ́ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ zhâspə nə sardwân má, njumbú í mə́ lyɛ̧ nyə caaŋgə́, njumbú wɔɔŋg ŋgə́ lwenya nda kwóógʉ́ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ emerôd yí.

4  *Bíl ícaaŋgə́ məwûm mə́bá nə ínɔ̧̂ í njúl na caaŋgə́ nɨ dɨ́ mə́koogʉ́ məkoogʉ́, ocúmbá buud məwûm mə́bá nə ónɔ̧̂ bwə́ njúl ícaaŋgə́ byɔɔŋgʉ́d. Bwə́ nə mikáándə́ mí áfufumə́, nə mitûm mí gúmə́ lúúd, mí njúl sɨ́yá nə or.

5  *Minjəs mí mú dʉ dagʉwa, mí ŋgə́ zhu na caaŋgə́d, nə məjuŋʉ́, nə ŋkɛ̂l mpú. Mə mú dʉ́g ilámba zaŋgbá minjidyá na mpwóómbʉ́ caaŋgə́d, ilámba byɔɔŋg bísə mishíshim zaŋgbá mí dʉ tɔ̂w mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ myá.

6  *Mə dʉ́g nə́mə́ gúl sá cínɔŋg mpwóómbʉ́ caaŋgə́d nda məma mâŋ, nə́ ŋkʉ́l-ŋkʉ́l nda yên kristâl. Bílʉ́gá ísâ ínɔ̧̂ í njúl míkuwó í á bə na tâm caaŋgə́ nə mə́koogʉ́ məkoogʉ́, isâ byɔɔŋg í njúl nə mísh bwəma nə nyúúl nyɛ̂sh. 7 Kuwó sá áshúshwóógʉ́ í á bə nda zhwambáŋkwuŋ, ábɛɛ̂ nda cwɔ̧ ŋgwúm ntɛny, alɛ́ɛl nə mpwoombʉ́ nda muud, ányina nda mpal ja á ŋgə́ jéel yí. 8  *Mikuwó mí ísâ mínɔ̧̂ mínɨ myɛ̂sh mí ŋgə́ bə nə məfaafʉgə́ mə́saman mə́saman, faafʉgə́ dɛ̂sh nə mísh kʉ́l jɛ̂sh, tɔɔ gwɔ̂w, tɔɔ shí. Mikuwó mí ísâ mínɨ mí dʉ wá ŋgwa ja jɛ̂sh bulú nə mwásə́ nə́:

Zɛmbî Cwámba jɨ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂, a jɨ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂, a jɨ Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂,

Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh,

Zɛmbî nyə á bə yɛ́, á jísə́ yɛ́, á ŋgə́ zə yɛ́.

9 Isâ ínɔ̧̂ ínɨ í ŋgə gúmal nyə, ŋgə ságʉsə nyə, ŋgə yə nyə akíba, nyə muud njúl caaŋgə́d, á ŋgə́ cʉgə kandʉgə á kandʉgə yɛ́. 10 Nə́ ndɛɛ́, ja jɛ̂sh ísâ ínɨ í ŋgə́ wá nyə ŋgwa ntʉ́nɨ yí, ocúmbá buud məwûm mə́bá nə ónɔ̧̂ bwə́ á ŋgə kúd məmpwoombʉ́ shí, ŋgə yə muud njúl caaŋgə́d yɛ́ gúmə́, nyə muud ŋgə́ cʉgə kandʉgə kandʉgə yɛ́. Bwə́ ŋgə́ kʉl mitûm mí gúmə́ myáŋ na mpwóómbʉ́ caaŋgə́d bwə́ ŋgə́ cɨ nə́:

11  *Yé Cwámba wúsʉ́, yé Zɛmbî wúsʉ́,

í jəla nə́ bwə́ yə́g wo milwanə́, nə gúmə́, nə mpífə́.

Nəcé wo a tɛ́ isâ byɛ̂sh;

wo wə́ wo á jɨ nə́ í bə́g, í mú ntâg nə́mə́ bə.

5

Feedyá kálaad

1  *Mə mú dʉ́g ɨɨ́, muud nyə á bə a njúl caaŋgə́d yɛ́ nyə á bə nə kálaad mbwə́ məncwúmʉ́d, kálaad wɔɔŋgʉ́ njúl, micilyá cwû micilyá tɔ́ɔ́n, bwə́ á ka fʉ́lə nyə nə́ ndɛɛ́ fad nə lug* mifeedyá zaŋgbá. 2 Mə mú nə́mə́ dʉ́g gúl ŋkácid *éŋgəles, a ŋgə́ cúndə gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Zə́ mə́ mpíyá nə wɛɛfʉ́lə kálaad ɛ́ga a tɨ́ mífeedyá myɛ́ yɛ́?» 3 Nə́ ndɛɛ́, tɔɔ joŋ dɨ́ gwɔ̂w, tɔɔ wa shí, tɔɔ shí ga dɨ́ shí kú nə muud nyə á bə nə ŋkul wɛɛf kálaad nə́ a dʉ́g sâ jɨ́ cwû yí. 4 Mə músə ŋkɛ̂ny məma yə̂, nə dʉ́gʉ́lə nə́ kú nə tɔɔ muud nyə á mpíya wɛɛf kálaad nə́ a dʉ́g sâ jɨ́ cwû yí. 5  *Njɨ, ŋgwɔ́l cúmbá muud mú cɨ nə mə nə́: «Kú bɛɛg jɨ. Dʉgɨ́, Zhwambáŋkwuŋ á bɛɛnd mə Yúda, nta mə *Dávid, nyə a mə́ ntɔ̧ sâ jɛ̂sh; nyə wə́ jɨ́ nə ŋkul wɛɛf kálaad, a tɨ́ mífeedyá zaŋgbá mínɨ.»

Mwâ ncwəmbɛ

6  *Mə mú dʉ́g ɨɨ́, na tâm *caaŋgə́, Mwâ ncwəmbɛ njúl nda buud bwə́ á cígə nyə tâŋ *mətúnʉga, a tə́l na mpə́dʉ́gá mikuwó mí ísâ minɔ̧̂ nə ocúmbá buud. A njúl nə məlaag zaŋgbá nə mísh zaŋgbá; məlaag zaŋgbá mɔɔŋg wə́ mishíshim zaŋgbá Zɛmbî nyə á kənd shí nyɛ̂sh dɨ́ myá. 7  *Mwâ ncwəmbɛ wɔɔŋg nyə á ŋgə shísh nə́ ndɛɛ́ kə kumə wə́ muud nyə á bə a njúl caaŋgə́d yɛ́; a músə lə́g kálaad múúd wɔɔŋg dɨ́ mbwə̂ məncwúmʉ́d.

8  *Ja Mwâ ncwəmbɛ nyə á shîn lə́g kálaad yí, mikuwó mí ísâ minɔ̧̂ nə ocúmbá buud məwûm mə́bá nə ónɔ̧̂ bwə́ mú wusə mə́nyúul ombúmbudɨ̂ na nyə́dɨ́ shí məkuú. Bwə́ á bə, muud yɛ̂sh nə bɨ́ɨ́nzhá nə ikwɔ̂w í njúl sɨ́yá nə or, ikwɔ̂w ínɨ milwándʉ́lá nə cá: cá nɨ wə́ məjəgʉla mə́ óbúgʉla. 9  *Bwə́ músə ŋgə sɛy sʉsa ágúgwáan. Bwə́ á ŋgə sɛy nə́:

Wo wə́ mə́ mpíyá nə ŋwa kálaad,

wo tɨ́ mífeedyá myɛ́

nəcé bwə́ á cígə wo tâŋ mətúnʉga.

Wo á ka tɔ̧̂ buud nə məcií mwô

shú nə́ bwə́ wúg míkwám mí *mísə́mʉ́d,

bwə́ bə́g buud ɔ́ Zɛmbî,

bwə́ ŋgə́ zhu íbɛɛnd byɛ̂sh dɨ̂,

nə mə́kə̂l mɛ̂sh dɨ́, nə íkûl nə ilwoŋ byɛ̂sh dɨ̂.

10  *Wo a mə́ sá nə́ bwə́ bə́g

faan lʉ́ ófada, ŋgə sɛ̂y nə Zɛmbî.

Bwə́ bá bə nə ijwûga shí ga nyɛ̂sh dɨ̂.

11  *Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú gwág mə́kə́l mə́ ncúlyá wəéŋgəles bímbí múúd cúgɛ́ nə ŋkul lɔ̧́ yí, bə́nɔ̂ŋ mikuwó mí íkukwumʉga nə ocúmbá buud. Bwə́ á bə bwə́ mə́ lyɛ̧ caaŋgə́ nə́ biíii. 12  *Bwə́ á ŋgə cɨ gwɔ́w-gwɔ̂w nə́:

Mwâ ncwəmbɛ bwə́ á cígə yɛ́,

mə mpíyá nə lə́g mpífə́, nə kúm,

nə fʉg, nə ŋkul, nə gúmə́,

nə milwanə́, nə məzhwámá.

13  *Mə mú gwág íkukwumʉga byɛ̂sh Zɛmbî nyə a sá tɔɔ joŋ dɨ́ gwɔ̂w, tɔɔ wa shí, tɔɔ shí ga dɨ́ shí, tɔɔ mâŋ yí, nə isâ byɛ̂sh bísə́ cínɔŋg yí, byɛ̂sh í ŋgə́ cɨ nə́:

Nyɔɔŋg njúl caaŋgə́d yɛ́ bá Mwâ ncwəmbɛ,

bwə́ mpíyá nə məzhwámá,

nə gúmə́, nə milwanə́, nə ŋkul

kandʉgə á kandʉgə.

14 Mikuwó mí ísâ mínɔ̧̂ mínɨ mí mú cɨ nə́: Amɛn. Ocúmbá buud bwə́ mú búdɔw shí, yə Zɛmbî bá Mwâ ncwəmbɛ gúmə́.

6

Mwâ Ncwəmbɛ mə zə́ tɨ́ mífeedyá mí kálaad

1 Mə músə nyiŋgə kənd mísh, Mwâ Ncwəmbɛ mə́ tɨ́ feedyá áshúshwóógʉ̂; mə mú gwág míkuwó mí ísâ mínɔ̧̂ mínɨ, gúl mú kɨ̂m nə́: «Zaág!» Kə́l dɛ́ í á bə nda njum-mpú. 2  *Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú dʉ́g kabʉlí í njúl nə́ fuûm, muud njúl gwo gwɔ̂w nə baŋgá mbwə́d. Bwə́ mú yə múúd wɔɔŋgʉ́ *tûm gúmə́. A mú tɨ́ njɔɔnd nə́, nda á jɨ́ mə́ntɔ̧-buud nə́, a nyiŋgə nə́mə́ kə ŋgə ntɔ̧.

3 Mwâ Ncwəmbɛ mú tɨ́ feedyá ábɛɛ̂, mə mú gwág kuwó sá ábɛɛ̂ mə́ cɨ nə́: «Zaág!» 4 Gúl kabʉlí í mú cúwo, í njúl tɨ́tɨɨ̂ nə́ zhwuŋ, muud njúl gwo gwɔ̂w. Bwə́ mú yə múúd nyə á bə a njúl gwo gwɔ́w yɛ́ ŋkul nə́ a kə́g sá nə́ shí nyɛ̂sh í tɔ́wʉ́g nə́ shwuu, kú ná nə mətəla, shú nə́ buud bwə́ ŋgə́g nə gwúya. Bwə́ mú yə nyə məma kafwɛlɛ.

5 Mwâ Ncwəmbɛ mə́ tɨ́ feedyá álɛ́ɛl, mə mú gwág kuwó sá álɛ́ɛl mə́ cɨ nə́: «Zaág!» Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú dʉ́g kabʉlí í njúl yíyínd, muud njúl gwo gwɔ́w nə lwud mbwə́d. 6 Mə mú gwág nə́mə́ nda kə́l í ŋgə́ cúwo mpə́dʉ́gá mikuwó mí ísâ mínɔ̧̂ mínɨ, í ŋgə́ cɨ nə́: «Ŋgug *blé í zə́ kusha, kílo ŋgwûd *danarî ncindî; ŋgug *orzhə wâŋ, okílo olɔ́ɔl danarî ncindî. Njɨ, ci wo nda ntáma mə́wúdə nə məlwəg.»

7 Mwâ Ncwəmbɛ mə́ tɨ́ feedyá ányina, mə mú gwág kuwó sá ányina kə́l dɛ́ mə́ cɨ nə́: «Zaág!» 8  *Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú dʉ́g kabʉlí í njúl nə nyúúl məjúwó mə́ mbədí, muud njúl gwo gwɔ́w, muud wɔɔŋgʉ́ nə jínə́ nə́ Shwɨy, baŋ mínjîm í á ŋgə bɛ̧ nyə mpʉ́s. Bwə́ mú yə shwɨy bá baŋ mínjîm ŋkul nə́ bwə́ gwúg buud shí nyɛ̂sh dɨ́ tâŋ kɔw ŋgwûd á məkɔw mənɔ̧̂; bwə́ ŋgə́g nə sá nə́ bɔ́ɔ́l búúd bwə́ yə́g dɔ́ɔ́mb dɨ́, bɔ́ɔ́l yə nə zha, bɔ́ɔ́l yə nə kwaag-jumə bwas, bɔ́ɔ́lʉ́gá dɨ̂y íbiin i shí.

9  *Mwâ Ncwəmbɛ mə́ tɨ́ feedyá átána, mə mú dʉ́g ɨɨ́, *míshíshim mi búúd shí *alatâr. Í á bə mishíshim mi búúd bwə́ á gwúyɔw nəcé Milə́sʉ́ mí Zɛmbî wá, nəcé bwə́ á bə fwámɛ́ ówúshinɛd, bwə́ á bwiiŋg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî váál í jə́la yí. 10  *Mishíshim myɔɔŋg mí á ŋgə kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Yé Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧́ Mása, Mása áfwámɛ́, ŋgaá wó jəlá nə kunda sə̂, yá nə buud ɔ shí bwə́ á gwú sə́ wá? Wo é ŋgə bwey ntʉ́nɨ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s jáyɛ́ ja?» 11  *Nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú ŋgə yə bwo, muud yɛ̂sh jud áfufumə́. Bwə́ mú cɨ nə bwo nə́ bwə́ sə́lʉg milám shí bʉ́baalɛ́ fwála, kə wɔ́ɔ́s ja bɛ̂sh bwə́ é kwaga bímbí bwə́ jə́lá nə bə yí; nəcé í jɨɨ nə́ bɔ́ɔ́l óshwə́ báŋ bə́nɔ́ŋ bwə́ á ŋgə sɛ̂y wá nə bɔ́ɔ́l ómínyɔŋʉ̂ báŋ bwə́ fwóg gwúyɔw nə́mə́ nda bwo.

12  *Mə músə nyiŋgə kənd mísh, Mwâ Ncwəmbɛ mə́ tɨ́ feedyá ásamʉna, shí í mú jág ntaŋʉsa, jwɔ́w mú yíndə nə́ ncuú nda káándə́ íkúsə, ŋkwoond yɛ̂sh ncindî mú bə tɨ́tɨɨ̂ nda məcií, 13 wəacén-cénî wâ joŋ bwə́ mú ŋgə kud shí nə́mə́ nda íbumə́ í lɨ́ɨ́ í dʉ kud ná mínjwɔ̧̂ ja ŋkwɔ̧̂ ŋgə́ kuŋg yí. 14  *Joŋ í mú fʉ́lə nyúul nda múúd mə́ dʉ fʉ́lə kwɔlɔ-kwɔ́lɔ́ nə́; mimbʉ́ŋ myɛ̂sh nə məŋkwamə́ mɛ̂sh mə́ mú tʉ̂w ícéd. 15  *Í mú ka zə bə, tɔɔ ojwû ɔ shí, tɔɔ ofwó búúd, tɔɔ milúlúú mí ózɨmbɨ, tɔɔ mikúkúm, tɔɔ oŋkácid, tɔɔ məlwaá, tɔɔ ofʉlí, bɛ̂sh ɔ́nɨ bwə́ mú kə ŋgə shwaaw míku mí mə́kwóógʉ́d nə mə́kwóógʉ́ mâ mimbʉ́ŋʉ́d. 16  *Bwə́ mú ŋgə cɨ nə mimbʉ́ŋ nə məkwóógʉ́ mə́ anʉ́nɨ́ nə́: «Kádágá sə̂, shweelʉgá sə̂, sə́ bə́g shwóg-shwóg nə muud njúl caaŋgə́d yɛ́, shwóg-shwóg nə kʉ́l Mwâ Ncwəmbɛ mə́ kuya mpimbə yí. 17  *Nəcé, jwɔ́w lʉ́ mpimbə mə Mwâ Ncwəmbɛ bá Muud njúl caaŋgə́d yɛ́ í mə́ wɔ́ɔ́s, muud e faam ɨɨ́?»

7

Məyɨɨgyé mə́ bwán ɔ́ Zɛmbî

1  *Ja ísâ ínɨ í mə shîn bə yí, mə mú dʉ́g *wə́éŋgəles onɔ̧̂ bwə́ tə́l íkɔ́ɔ́mb í shí ínɔ̧̂ dɨ̂, bwə́ mə́ káágʉlə óŋkwɔ̧̂ onɔ̧̂* wâ shí. Bwə́ a shígɛ́ bɨ́d nə́ ŋkwɔ̧̂ kúŋgʉg tɔɔ shí, tɔɔ mâŋ, tɔɔ mə́lɨ́ɨ́d. 2 Mə mú nyiŋgə dʉ́g ŋgwɔ́l *éŋgəles ŋgə́ wú ŋgɛɛ kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yí, a mbíd sá bwə́ dʉ bwadʉlə búúd mə́yɨɨgyé mə́ Zɛmbî á kuwô yí. Nda bwə́ á yə wəéŋgəles ónɔ̧̂ ŋkul nə́ bwə́ ntámág shí nə mâŋ nə́, éŋgəles mə á nyiŋgə dʉ́g ɛ́nɛ mú kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w lás nə bwo. 3  *Nyə á cɨ nə bwo nə́: «Kúgá fwo ntáma shí, ŋkí mâŋ, ŋkí məlɨ́ɨ́; bwándʉ́gá, sə́ fwóg wá ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ Zɛmbî wúsʉ́ məyɨɨgyé mə́mpwoombʉ́d.» 4  *Mə músə gwág nə́ buud bwə́ á wɨ́yɔw məyɨɨgyé wá bwə́ á bə buud otɔ́ɔ́shin təd nə məwûm mə́nɔ̧́ nə ónɔ̧̂, ŋgə̌lə zhu íbɛɛnd i *Izʉrəyɛ̂l byɛ̂sh dɨ̂.

5 Í á bə buud otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá bɛɛnd mə Yúda dɨ́,

otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá bɛɛnd mə Rubɛn dɨ́,

otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá bɛɛnd mə Gâd dɨ́,

6 otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Azɛr dɨ́,

otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Nɛftali dɨ́,

otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Manase dɨ́,

7 otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Símʉyon dɨ́,

otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Lévi dɨ́,

otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Isakâr dɨ́,

8 otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Zabulon dɨ́,

otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Yósɛb dɨ́,

otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá jé mə́ Bəŋzhamɛ̧̂ dɨ̂.

Buud ɔ́nɨ bɛ̂sh wə́ bwə́ á wɨ́yɔw məyɨɨgyé mə́mpwoombʉ́d wá.

Kúl mə́ Zɛmbî

9  *Ja áməyɨɨgyé ɛ́nɛ mə́ shîn yí, mə mú dʉ́g búúd áncuncuma, bímbí múúd cúgɛ́ nə ŋkul lɔ̧́ yí. Bwə́ á bə buud wâ ilwoŋ byɛ̂sh, nə ibɛɛnd byɛ̂sh, nə ikúl byɛ̂sh, nə məkə̂l mɛ̂sh, bwə́ tə́l mpwóómbʉ́ caaŋgə́d, Mwâ Ncwəmbɛ dɨ́ míshʉ́d, bwə́ mə́ bwáád íjud í áfufumə́, bwə́ nə máŋ mə́ lə́ndú mə́bwə́d. 10  *Bwə́ á ŋgə kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w nə́:

Zɛmbî wúsʉ́ muud njúl caaŋgə́d yɛ́,

bá Mwâ Ncwəmbɛ wə́ bwə́ mə́ cʉg sə̂.

11  **Wəéŋgəles bɛ̂sh bwə́ mə́ lyɛ̧ *caaŋgə́ nə ocúmbá buud, nə mikuwó mí ísâ mínɔ̧̂ wá, bwə́ mú wusə mə́nyúúl shí ombúmbudɨ̂ na mpwóómbʉ́ caaŋgə́d, yə Zɛmbî gúmə́, 12  *bwə́ ŋgə́ cɨ nə́:

Amɛn. Məzhwámá, nə milwanə́,

nə fʉg, nə akíba, nə gúmə́,

nə mpífə́, nə ŋkul,

bísə Zɛmbî wúsʉ́ isâ byé

kandʉgə á kandʉgə. Amɛn.

13  *Nə́ ndɛɛ́, ŋgwɔ́l cúmbá muud mú lás, cɨ nə mə nə́: «Ozə́ bâŋ bɨ́ nə ijud í áfufumə́ ɔ́nɨ, bwə́ ŋgə wú ŋgow?» 14  *Mə mú bɛ̧sa nə nyə nə́: «Yé Cwámba, wo wə́ mə́ mpû.» A mú cɨ nə mə nə́:

«Bʉ́sə buud bwə́ ŋgə́ wú yáág-yáág cúwʉ́líd wá.

Bwə́ mə́ gusa íjud byáŋ mə́cií mə Mwâ Ncwəmbɛ dɨ́,

sá nə́ í bə́g ofúfumə̂.

15  *Gwə́ wə́ bwə́ tə́l na

mpwóómbʉ́ caaŋgə́ mə́ Zɛmbî dɨ́ yí.

Bwə́ é dʉ yə Zɛmbî gúmə́ bulú nə mwásə́ nyə́dɨ́ Mpáánzə́.

Muud njúl caaŋgə́d yɛ́ mə́ bá wá bwo nyə́dɨ́ gúgʉ́wád.

16  *Bwə́ ábʉ́lɛ́ ná bwɛlɛ gwág zha,

kú nyiŋgə bwɛlɛ gwág shwáásʉ́lə minʉ́.

Tɔɔ yásə́ tɔɔ ŋgwɔ́l bibibi

nyə abʉ́lɛ ná nyiŋgə nyaan bwo nyúúlʉ́d.

17  *Nəcé Mwâ ncwəmbɛ

jɨ́ tâm caaŋgə́ yɛ́ mə́ bá bə mbaagʉlə wáŋ,

a bá kə nə bwo mə́ncwuŋ mə́ ŋgə́ wééshʉli

məjúwó mâ cʉg mád,

Zɛmbî mú bá fîm bwo məzhwíílɛ mɛ̂sh míshʉ́d.»

8

Feedyá á zaŋgbá

1  *Mwâ Ncwəmbɛ músə zə́ tɨ́ feedyá á zaŋgbá. Ja á mə́ tɨ́ wə ntʉ́nɨ yí, mə mú gwág joŋ nə́ kufʉg tâŋ kʉ́l wəla. 2  *Mə mú dʉ́g *wə́éŋgəles zaŋgbá bwə́ dʉ tɔ̂w mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ wá. Bwə́ mú yə bwo micwôŋ zaŋgbá. 3  *Eŋgəles shús mú zə tɔ̂w álatâr dɨ̂, a mbíd kwɔ̂w bwə́ dʉ yáŋgʉlə *cáá yí, í njúl sɨ́yá nə or. Bwə́ mú yə nyə zhwog olabínda nə a jígálʉ́g na álatâr dɨ̂, yílɛ jɔɔŋg í bádʉ́g nə məjəgʉla mə́ míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd myɛ̂sh tâŋ *mətúnʉga. *Alatâr wɔɔŋgʉ́ nyə á bə sɨ́yá nə or cínɔŋg mpwóómbʉ́ caaŋgə́d. 4 Yílɛ ólabínda nə məjəgʉla mə́ míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd í mú wú *éŋgəles dɨ́ mbwə́d, bád kə wə́ Zɛmbî. 5  *Eŋgəles mú ŋwa kwɔ̂w bwə́ dʉ yáŋgʉlə cáá yí, ŋwa kuda álatâr dɨ́ lwándʉlə cínɔŋg nə́ cwɔ́ɔ́, a músə wusə shí. Ŋkɛ̂l mpú kə́ kyɛɛg, nə məjuŋʉ́, nə minjəs, shí í mú jág ntaŋʉsa.

Micwôŋ mísaman mí ashúshwóógʉ́

6 Wəéŋgəles zaŋgbá bwə́ á bə nə micwôŋ wá bwə́ mú kwəmʉsa nə́ bwə́ zə́ lwɔ̧̂ myo.

7  **Ashúshwóógʉ́ mú lwɔ̧̂ yé cwôŋ. Nə mətálʉmu, nə kuda fʉlá nə məcií í mú shwɨy shí. Kɔw lʉ shí ŋgwûd á məkɔw məlɔ́ɔl í mú cumbʉli jígə, kɔw lʉ́ ílɨ́ɨ́ ŋgwûd á məkɔw məlɔ́ɔl cumbʉli nə́mə́ jígə, ikáá ibʉ́s byɛ̂sh í mú nə́mə́ cumbʉli jígə.

8  *Eŋgəles ábɛɛ̂ mú lwɔ̧́ yé cwôŋ. Bwə́ mú wusə gúl sâ mâŋ. Sâ jɔɔŋg í njúl nə́mə́ nda məma mbʉ́ŋ í mə́ ja ŋgwiilɛ. Kɔw lʉ mâŋ ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl í mú shîn bə mə́cií məcií, 9 kɔw ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl mə́ íkukwumʉga í á bə mikuwó mâŋ yí í mú yə, kɔw ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl mâ ititíma í mú shîn cɔ́ɔ́g.

10 Eŋgəles alɛ́ɛl mú lwɔ̧́ yé cwôŋ. Məma ácén-céní mú wú joŋ dɨ́, a ŋgə́ jígə nə́mə́ nda shigə lʉ́ kuda. A mú zə kud kɔw ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl mâ miŋgwɔ̧ɔ̧́ nə milúu míncwûŋ dɨ̂. 11  *Acén-céní wɔɔŋgʉ́ jínə́ dɛ́ wə́ Məgwul. Kɔw ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl mâ məncúwó í mú bə ŋkí gwul; ncúlyá buud bwə́ á ŋgə ŋgul məjúwó mâ məncúwó mɔɔŋg wá bwə́ mú ŋgə yə nə məgwul mɔɔŋg.

12  *Eŋgəles ányina mú lwɔ̧́ yé cwôŋ. Í mú zə bə, nə kɔw ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl mâ jwɔ̂w, nə ŋgwúd á mɔɔŋg mâ ŋkwoond ɨɨ́, nə ŋgwúd á mɔɔŋg mâ wəacén-cénî mə́ mú shila. Sâ jɔɔŋg mú sá nə́ kɔw ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl mâ mwásə́ í mú bii yídʉ́gʉ́, bulú nə́mə́ ntɔ́. 13 Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú gwág mpal ŋgə́ jéel tâm joŋ a ŋgə́ kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w nə́:

Wo buud ɔ shí ɔ! Ŋkwɛ́ɛ bɨ́ eé!

Ŋkwɛ́ɛ bɨ́ ja wə́éŋgəles olɔ́ɔl bwə́ mə́ lʉ́g wá

bwə́ é lwɔ̧̂ myáŋ mícwôŋ yí eé!

9

1  **Eŋgəles átána mú lwɔ̧́ yé cwôŋ. Mə mú dʉ́g ácén-céní nyə á wú joŋ dɨ́ kud shí yɛ́, bwə́ mə́ yə nyə juwʉga bɨ́ ncímə. 2  *A mú juw bɨ́ ncímə, yílɛ í mú wú nûŋ nda yílɛ í ŋgə́ wú məma kuda dɨ́ yí. Yílɛ jɔɔŋg í mú lwánd ŋgúl wɛ̂sh nə́ ndɛɛ́ jwɔ̂w shila. 3  *Ikájalá í mú dʉ cúwo yílɛ jɔɔŋg dɨ́ dʉ shulə shí. Bwə́ mú yə íkájalá byɔɔŋgʉ́ váál ŋkûl wə́acə́laafə̂ bwə́ dʉ bə nə ndɨ́ yí. 4  *Njɨ bwə́ mú cɨ nə byo nə́ í kú bɛɛg ntáma íkáá nə ilɨ́ɨ́ byɛ̂sh, í kə́g ŋgə lúú njɨ buud bwə́ cúgɛ́ nə məyɨɨgyé mə́ Zɛmbî mpwóómbʉ́d wá. 5 Bwə́ mú nə́mə́ cɨ nə byo nə́ í kú ŋgə gwú buud bɔɔŋgʉ́, í yídag tə̂l bwo cwúnd dɨ́ tâŋ oŋkwoond otɔ́ɔn. Váál cwúnd í á ŋgə sá yí í á bə nə́ ŋkíim-ŋkíim nda ja ácə́laafə̂ mə lúú múúd yí. 6  *Í bá bə mwɔ̂w mɔɔŋgʉ̂ dɨ, buud bwə́ bá ŋgə sɔ̧́ nə́ bwə́ yə, njɨ muud kú yə; bwə́ bá ŋgə jɨɨ shwɨy, njɨ shwɨy ŋgə́ fúndə kə bwo shwóg-shwóg. 7  *Ikájalá byɔɔŋg í á ŋgə bə nda ikabʉlí bwə́ mə shîn cwɔ̧ nə́ bwə́ kə́ nə ndɨ́ dɔ́ɔ́mb dɨ́ yí. Í á bə nə isâ mílúúd nda mitûm mi gúmə́ myâ sɨ́yá nə or, bwə́ nə məmpwoombʉ́ nda buud. 8  *Bwə́ á bə nə ishilú mílúúd nda budá, məjə nda məjə mə́ ózhwambáŋkwuŋ. 9  *Ibʉd i á bə bwo nda ibúdʉga í íŋkwánz ózɨmbɨ bwə́ dʉ búdal bʉd nə ndɨ́ yí, nyáŋ ncíndə́ nda ncíndə́ ómətúwa íkabʉlí ŋkí bulya í ŋgə́ julə kə nə ndɨ́ dɔ́ɔ́mb dɨ́ yí. 10 Mikwundú myáŋ mi á bə nda mikwundú mí wə́acə́laafə̂, nə ishushwom; mikwundú myɔɔŋg wə́ bwə́ á dʉ sá buud məbɔ̂w nə ndɨ́ tâŋ oŋkwoond otɔ́ɔn yí. 11 Cí wáŋ wə́ *éŋgəles a bɨ́ ncímə, bwə́ dʉ jɔ̂w nyə hebʉrə̂ dɨ́ nə́ Abadôn, gʉrɛ̂k dɨ́ nə́ Apolyôn*.

12 Intʉ́gʉ́lí í ashúshwóógʉ́ í mə́ shîn ɔ́nɨ. Bíl íntʉ́gʉ́lí í ŋgə ná zə, məváál mə́bá.

13  *Eŋgəles ásamʉna mú lwɔ̧́ yé cwôŋ. Mə mú gwág dúl kə́l í ŋgə́ wú mə́laag mənɔ̧̂ mə́sə́ álatâr or mə́ Zɛmbî dɨ́ má. 14  *Kə́l dɔɔŋg í mú cɨ nə Eŋgəles ásamʉna nə́: «Cinyʉ́g wə́éŋgəles onɔ̧̂ bʉ́sə́ cɔ̧ɔ̧lá ŋgwɔ̧ɔ̧́ Ifʉrât wá». 15  *Bwə́ mú ciny wə́éŋgəles onɔ̧̂ bwə́ á bə ŋkwəmʉsá shú dâŋ wəla, nə dâŋ jwɔ̂w, nə nyâŋ ŋkwoond nə wáŋ mbú wá. Bwə́ mú ciny bwo nə́ bwə́ gwúg buud ɨɨ́, kɔw ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl. 16 Ozɨmbɨ bwə́ dʉ ju nə ikabʉlí wá bwə́ á bə omilyɔ̂ŋ mitəd mimbá, mə a shí gwág bímbí bwə́ á bə yí. 17  *Ntɔ́ wə́ mə á dʉ́g *ntamə́ a mísh nə́ bagə́d yɛ́, mə a dʉ́g ikabʉlí nə ozɨmbɨ bwə́ dʉ ju nə byo wá. Byáŋ íbúdʉga íŋkwánz bwə́ á búdal ibʉd nə ndɨ́ yí í á bə, nə otɨ́tɨɨ̂, nə nyúul joŋ lʉ mpú, nə nyúul ncinə́. Byáŋ íkabʉlí nə milúú nda ozhwambáŋkwuŋ, kuda nə yílɛ nə fidə í á ŋgə wú bwo mímpud. 18 Okwaag-jumə ólɔ́ɔl ɔ́nɨ bwə́ mú gwú buud ɨɨ́, kɔw ŋgwúd á məkɔw məlɔ́ɔl; í á bə, nə kuda, nə yílɛ nə fidə í á ŋgə wú ikabʉlí mímpu dɨ́ yí. 19 Nəcé ikabʉlí byɔɔŋgʉ́, ŋkul nyáŋ nyísə bwo mímpu dɨ́ nə míkwundúd; mikwundú myáŋ mí nda onywâ, mísə nə milúu, milúu myɔɔŋg wə́ mí dʉ lwána. 20  **Bɔ́ɔ́lʉ́gá búúd bwə́ a shígɛ́ fwo yə nə okwaag-jumə ɔ́nɨ wá, bwə́ áshígɛ́ cɛ́nd mítə́dʉ́gá nə́ bwə́ yɔw bɔ́w-bɔ̂w mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ bwə́ á dʉ sá myá; bwə́ áshígɛ́ yɔw yə́lə mə́jamb mə́sə́ ózɛmbî ɔ́ áyadʉ́g dɨ́ má gúmə́, mbɛɛ́ ózɛmbî ɔ́ or, nə kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə *mwaanɛ̂ nə ndɨ̂ yí, nə dúl váál ŋkwánz na, ozɛmbî ɔ́ mə́kwóógʉ́, nə ilɨ́ɨ́, mbɛɛ́ ózɛmbî kú nə ŋkul mə dʉ́gya, ŋkí gwág, ŋkí kyey. 21 Buud bɔɔŋg bwə́ áshígɛ́ yɔw mə́gwú mə búúd, kú yɔw ncidə, kú yɔw jaŋga, kú yɔw júwo.

10

Kʉ́káláád á bíbíyá

1  *Mə á nyiŋgə nə́mə́ dʉ́g gúl ŋkácid *éŋgəles ŋgə́ shulə wú joŋ dɨ́, a mə́ fʉlə ŋkúdú nyúúlʉ́d nda *sanda. Nyə á bə nə njumbú í mə́ lyɛ̧ nyə lúúd, mpwoombʉ́ ŋgə́ lwenya nda jwɔ̂w; məkuú mɛ́ mə́ á bə nda məmpiŋ, mə́ njúl nda miŋgwiilɛ mí kuda. 2  *Nyə á bə nə kʉ́káláádʉ́ mbwə́d, kʉ́káláádʉ́ jɔɔŋg nə́ bagə́. A mú shulə nə́ ndɛɛ́, tə̂l kuú áməncwúm mâŋ, wɔɔŋg á məkɔ́ɔ́l cíndú. 3  *A mú kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w, nə́mə́ nda zhwambáŋkwuŋ mə́ dʉ bâm nə́. Njɨ nyə á kɨ̂m yí, ŋkɛ̂l mpú mú saal íja zaŋgbá. 4 Ja ŋkɛ̂l mə́ shîn saal ntʉ́nɨ yí, mə mú tɛ́ɛ́d nə́ mə cilə; njɨ, mə mú gwág kə́l mə́ cɨ nə mə joŋ dɨ́ nə́: «Shweelʉ́g sâ ŋkɛ̂l mpú nyə ámə cɨ ja nyə ámə saal íja zaŋgbá nɨ, kú cilə gwo.» 5 Eŋgəles mə á dʉ́g nyə á tə̂l məkuú wúga mâŋ wúga cíndú yɛ́, mú bʉ̂n mbwə́ məncwúm ŋgɛɛ joŋ dɨ̂. 6  *A mú kɛɛn Zɛmbî ŋgə́ cʉgə kandʉgə kandʉgə yɛ́, nyə muud nyə á tɛ́ gwɔ̂w nə isâ byɛ̂sh bí cínɔŋg yí, a tɛ́ shí nə isâ byɛ̂sh bí cínɔŋg yí, a tɛ́ nə́mə́ mâŋ nə isâ byɛ̂sh bí cínɔŋg yɛ́; nyə á kɛɛn nyə, a cɨ nə́: «Í ábʉ́lɛ́ ná bwey, 7  *ja éŋgəles ázaŋgbá mə́ bá lwɔ̧́ cwôŋ yé yí, *ndímba mə́ Zɛmbî í bá ka zə nyîn, nə́mə́ nda nyə á bwey dʉ jaaw osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ *búud ɔ mícúndə́ nə́.»

8  *Nə́ ndɛɛ́, kə́l mə́ á gwág joŋ dɨ́ í mú nyiŋgə lás nə mə nə́: «Kaá wə́ éŋgəles mə́ tə̂l məkuú wúga mâŋ wúga cíndú yɛ́, wo kə́g ŋwa kʉ́káláádʉ́ á jɨ́ nə ndɨ́ mbwə́d nə́ bagə́ nɨ.» 9 Mə mú kə wə́ éŋgəles kə cɨ nə nyə nə́ a yə́g mə kʉ́káláádʉ́. Nyə ntâg nə mə nə́: «Ŋwag gwo wo mínəg. Í é bə wo mwɔ̧́ dɨ́ cwû nə́ cindʉ́ŋ, njɨ ŋkí ncwôŋ mpu dɨ́ nda kwaan.» 10 Mə mú ŋwa éŋgəles kʉ́káláádʉ́ mbwə́d, mə mú minə; í mú bə mə ŋkí ncwôŋ mpu dɨ́ nda kwaan; njɨ, ja mə́ mə́ minə yí, mwɔ̧ mú bə mə cwû nə́ cindʉ́ŋ. 11 Bwə́ mú ka cɨ nə mə nə́: «Í jɨɨ nə́ wo kə́g nyiŋgə jaaw sâ Zɛmbî mə́ cɛ̧ɛ̧lə shú zhwog íkûl nə ilwoŋ nə mə́kə̂l, nə zhwog ojwú-buud yí.»

11

Obwiiŋgyɛ obá ɔ́ láŋ mə́ Yésus

1  *Bwə́ mú yə mə fiidye í njúl nda lɨ́lɨ́ɨ́ bwə́ dʉ yɨɨga ísâ nə ndɨ́ yí, bwə́ nə mə nə́: «Tɔ́wʉ́g yɨɨga Mpáánzə́ mə́ Zɛmbî, nə *alatâr, wo lɔ̧́ búúd bwə́ ŋgə́ yə Zɛmbî gúmə́ cínɔŋg wá. 2  *Njɨ, wo ɔ lʉ́gə́ mbaadə́ wúsə́ luŋgʉla nə luŋgʉla dɨ́ yí, wo kú yɨɨga wo, nəcé bwə́ á yə ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí wo. Ikûl byɔɔŋg í bá tagʉlə nyaal ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ ŋgwə́la tâŋ oŋkwoond məwûm mə́nɔ̧̂ nə óbá. 3 Njɨ, mə bá yə óbwiiŋgyɛ obá bâm ŋkul nə́ bwə́ cúndə mícúndə́ myâm tâŋ mwɔ̂w tɔ́ɔ́shin nə mitəd mimbá nə məwûm mə́saman, bwə́ bá ŋgə cúndə bwə́ mə́ bwáád míŋkuda.»

4  *Obwiiŋgyɛ obá bɔɔŋg bʉ́sə wəolivyê obá nə ícé í lámba ibá Kálaad Zɛmbî ŋgə́ cɨ nə́ í tə́l mísh mə́ Cwámba á shí nyɛ̂sh dɨ́ yí. 5  *Múúd mə ká ntágʉlə bwo, miŋgwiilɛ mí wɔ́ɔ́s bwo mímpu dɨ́, jígal búúd bwə́ ŋgə́ lúmbʉli nə bwo wá. Haaw! Muud yɛ̂sh mə ntágʉ́lə bwo yɛ́, á jəlá nə bá yə ntɔ́. 6  *Bʉ́sə nə ŋkul fad joŋ, máánd mpú nə́ a kú nywɔ̧̂ té mwɔ̂w bwə́ ŋgə́ cúndə micúndə́ mí Zɛmbî yí, bʉ́sə nə ŋkul yid mə́júwó mâ məncúwó mə́ nyɛɛ mə́cií, bʉ́sə nə ŋkul ntɨ ókwaag-jumə shí məváál mɛ̂sh, ja jɛ̂sh bwə́ cɛ́ɛl yí.

7  *Ja bwə́ bá shîn bwiiŋg sâ bwə́ á jə́la nə bwiiŋg yí, biin í bá wú bɨ́ ncímə dɨ́ zə sá bwo dɔɔmb, ntɔ̧ bwo nə́ ndɛɛ́ gwú bwo. 8  *Mimbimbə myáŋ mí bá já mbaadə́d, ŋgwə́la ánʉ́nɨ́ dɨ́, ŋgwə́la bwə́ á bwambʉlə Cwámba kwolós dɨ́ yí. Ŋgwə́la ánʉ́nɨ́ wɔɔŋg, dɛ́ jínə́ lʉ́ *ndímba wə́ Sódom, ŋkí ntâg Igîpten. 9 Buud wâ ikúl, nə ibɛɛnd, nə məkə̂l, nə ilwoŋ bwə́ bá zə dʉ beny mímbimbə myɔɔŋg tâŋ mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl nə kʉ̂l, bwə́ kú magʉlə nə́ bwə́ dʉ́lʉg myo. 10  *Buud wâ shí bwə́ bá gwág mə́shusʉg nə shwɨy dáŋ dɔɔŋg. Bwə́ bá tə̂l mə́zaŋ, ŋgə kənda məcwúm nəcé *buud ɔ mícúndə́ óbá bɔɔŋg bwə́ á tə̂l buud cwúnd dɨ́ wa shí gaád.

11  *Njɨ, mwɔ̂w mə́lɔ́ɔl nə kʉ́l mɔɔŋg mə́ ká cɔ̧́, Zɛmbî yámb bwo wúl ŋgúl á cʉg, bwə́ mú tɔ̂w tʉ́təlí nə məkuú máŋ. Nə́ ndɛɛ́, ikukwɛndɛ í bá bii búúd bwə́ á zə dʉ beny bwo wá. 12  *Bwə́ mú gwág dúl kə́l í ŋgə́ wú joŋ dɨ́, í ŋgə́ cɨ nə bwo gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Bádʉ́gá zə kâ!» Bwə́ músə bád míŋkúdʉ́d kə kumə joŋʉd, buud bwə́ á ŋgə lúmbʉli nə bwo wá bwə́ ŋgə́ dʉ́g. 13  *Shí í á jág ntaŋʉsa nə́mə́ wəla dɔɔŋgʉ́d, kɔw ŋgwúd á məkɔw wûm mâ ŋgwə́la í mú shugʉla shí, buud otɔ́ɔ́shin zaŋgbá bwə́ mú yə nə ntaŋʉsǎlə shí í á ntaŋʉsa nɨ. Ikukwɛndɛ í mú bul bii bɔɔŋg bwə́ áshígɛ́ yə wá, bwə́ mú ŋgə yə Zɛmbî a gwɔ̂w gúmə́.

14 Intʉ́gʉ́lí í ábɛɛ̂ í mə́ cɔ̧́ ínɨ, ya alɛ́ɛl í wál zə bə.

Cwôŋ á zaŋgbá

15  *Nə́ ndɛɛ́, *éŋgəles á zaŋgbá mú lwɔ̧́ yé cwôŋ. Məkə́l mə́ mú kyɛɛg joŋ dɨ́ nə ŋkulú nə́:

Cwámba wúsʉ́ wə́ músə́ nə ijwûga juwʉ́lə nə shí ndon, nə nyə nə Krîst yé.

Nyə e jwú kandʉgə á kandʉgə.

16  *Ocúmbá buud məwûm mə́bá nə ónɔ̧̂ bwə́ á dʉ bə bwə́ njúl byáŋ ícaaŋgə́d mísh mə́ Zɛmbî dɨ̂ wá, bwə́ mú wusə mə́nyúúl shí ombúmbudɨ̂, yə Zɛmbî gúmə́. 17  *Bwə́ á ŋgə yə nyə gúmə́ bwə́ ŋgə́ cɨ nə́:

Sə́ ŋgə yə wo akíba, yé Zɛmbî wúsʉ́ Cwámba, Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh,

Zɛmbî jísə́ yɛ́, nyə á bwey nə́mə́ dʉ bə yɛ́.

Sə́ ŋgə yə wo akíba nə wo wɛɛfʉ́lə məma ŋkûl nywô,

tə́l íjwûga byô.

18  *Ikúl í á gwág mpimbə, njɨ, wo mə́ kuya mpimbə gwô,

fwála í mə́ wɔ́ɔ́s nə́ wo sámbʉ́g buud bwə́ á yə wá milə́sʉ́,

fwála á nə́ wo yə́g osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bwô myə́na myáŋ;

osɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɔɔŋg bʉ́sə, nə *buud ɔ mícúndə́ nə miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd ɨɨ́,

nə bɔɔŋg bɛ̂sh bwə́ á ŋgə ŋwa jínə́ dwô nə gúmə́ wá,

tɔɔ ozhizhe ɔ búúd tɔɔ fwámɛ́ búúd.

Fwála í mə́ wɔ́ɔ́s nə́ wo cáámʉg buud bwə́ ŋgə́ caam shí wá.

19  *Bwə́ mú juw Mpáánzə́ mə́ Zɛmbî joŋʉd, *wɔ́lɛ sɔ̧ jé í mú nyîn nyə́dɨ́ Mpáánzə́. Minjəs mí mú bə́dʉga joŋʉd, nə məjuŋʉ́, nə ŋkɛ̂l mpú, shí í mú jág ntaŋʉsa, mətálʉmu mə́ ŋgə́ kud məma íbúgú.

12

Mudá bá ŋkɔɔndú

1  *Dúl məma *shimbá í mú wɔ́ɔ́s joŋʉd; í á bə, mudá mə́ bwáád yásə́ tâŋ káándə́, məkuú mə tə̂l nyə mbyólʉ́d, nyə nə *tûm gúmə́ lúúd, tûm gúmə́ wɔɔŋg í njúl nə wəacén-cénî wûm nə óbá. 2 Nyə á bə nə bum nə́ ntámb, a ŋgə́ kɨ̂m nə məcɛy mə́ minʉ́ nə́ a zə byâ.

3  *Dúlʉ́gá shimbá í mú nyiŋgə wɔ́ɔ́s joŋʉd. Jâŋ í á bə, dúl váál ŋkɔɔndú ŋkí bwaag, a njúl tɨ́tɨɨ̂ nə́ zhwuŋ, a mbíd milúú zaŋgbá nə məlaag wûm; milúú zaŋgbá mínɨ mí njúl, lúú wɛ̂sh nə *tûm ícî. 4  *Kwundú yé í á wéénd wəacén-cénî wâ joŋ, kɔw ŋgwûd á məkɔw məlɔ́ɔl, wusə shí. Ŋkɔɔndú ɛ́nɛ nyə á kə tɔ̂w mudá nyə á ŋgə bə nə́ a zə́ byá yɛ́ mpwóómbʉ́d nə́, njɨ nə́ mwán mə́ byɛ̂l, a də. 5  *Mudá ɛ́nɛ mú byá mwán, mwámudûm, mwán mə́ jə́lá nə fála íkúl nə ŋkʉ́d yɛ́. Bwə́ mú ntâg ŋkɛ́ny mwán yé wɔɔŋgʉ́ kə nə nyə wə́ Zɛmbî, nyə́dɨ́ caaŋgə́d. 6  *Mudá nyɛ mú túb kə shí a shwééshá dɨ́, kʉ́l Zɛmbî nyə á bwey kwambʉlə nyə jiya yí, shú nə́ bwə́ kə́g wɨ́ɨl nyə wu tâŋ mwɔ̂w tɔ́ɔ́shin nə mitəd mimbá nə məwûm mə́saman.

7  *Nə́ ndɛɛ́, dɔɔmb í á ka zə kyɛɛg joŋʉd. Míshiyɛ̂l bə́nɔ̂ŋ *wəéŋgəles bɛ́ jáŋ kɔ́ɔ́mb, ŋkɔɔndú bə́nɔ̂ŋ bɛ́ wə́éŋgəles jáŋ kɔ́ɔ́mb. 8 Njɨ, ŋkɔɔndú bə́nɔ̂ŋ jé gwooŋg bwə́ áshígɛ́ lal mə́ŋkul; nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú bə kú ná nə jiya joŋʉd. 9  *Nə́ ndɛɛ́, nda Míshiyɛ̂l bə́nɔ̂ŋ wəéŋgəles bɛ́ bwə́ á ntɔ̧ bwo nə́, bwə́ á ka wáŋgʉlə wusə ŋkɔɔndú anʉ́nɨ́ ɛ́nɛ kʉ́ga shí, nywâ a yág bwə́ jɔ́w nə́ Njwû məjamb yɛ́ wɔɔŋgʉ́, nyə Sátan, muud ŋgə́ shɨɨg buud ɔ shí ndon bɛ̂sh yɛ́, bwə́ á wáŋgʉlə wusə bə́nɔ̂ŋ bɛ̂sh wəéŋgəles bɛ́.

10  *Mə mú gwág dúl kə́l í ŋgə́ cɨ nə ŋkulû joŋ dɨ́ nə́:

Fwála Zɛmbî mə cʉg búúd yí í mə́ wɔ́ɔ́s,

nə ŋkul nyɛ́, nə íjwûga byé,

nə mpə̂l mə́ Krîst yé.

Nəcé bwə́ mə́ wáŋgʉlə wusə múúd ontaandɛ̂ shí.

Nyə muud nyə á dʉ kə nə ontaandɛ̂ ɔ́ ómínyɔŋʉ̂ bʉ́sʉ́

kə dʉ jaaw Zɛmbî tɔɔ ibulú, tɔɔ mimwásə́ yɛ́.

11  *Bwə́ á mə́ ntɔ̧ nyə ŋkul nəcé məcií mə Mwâ Ncwəmbɛ.

Bwə́ á mə́ ntɔ̧ nə́mə́ nyə ŋkul nəcé bwiiŋgʉ́lə bwə́ á bwiiŋg láŋ mə́ Yésus yí,

bwə́ áshígɛ́ cɛɛl cʉg jáŋ váál á nə́ bwə́ fúndə́ shwɨy.

12  *Gwə́ wə́ mə́ cɨ́ nə́:

nə joŋ lʉ gwɔ̂w, nə bɨ́ bɔɔŋg njúl nûŋ joŋ dɨ́ wá,

gwágʉ́gá məshusʉg!

Njɨ, məntágʉla nə bɨ́, shí nə mâŋ!

Nəcé Njwû məjamb mə́ shulə nûŋ bɨ́dɨ́,

a mpú nə́ fwála í mə́ lʉ́g nyə bíbíyá,

a mə́ ntâg bul nyada.

13 Ja məma ŋkɔɔndú ɛ́nɛ nyə a dʉ́g nə bwə́ mə́ wáŋgʉlə wusə nyə shí yí, nyə á ka zə julya nə mudá nyə a byá mwân mwámudûm yɛ́. 14  *Njɨ, bwə́ mú yə múdá wɔɔŋgʉ́ məma mə́faafʉgə́ mə́bá nda məfaafʉgə́ mə́ mpal, nə́ a jéélʉg kə shí a shwééshá dɨ́, nyə́dɨ́ jiyad, kʉ́l bwə́ jəla nə kə wɨ́ɨl nyə yí. Nyə á ji wu mimbú mílɔ́ɔl nə kʉ́l, ŋkɔɔndú nda kumə wu. 15 Nywá a yág ɛ́nɛ nyə á ŋgə yámb məjúwó nə mpu yé, mə́ ŋgə́ wô nda ŋgwɔ̧ɔ̧́ ŋgə wáámb mudá nə́ mə́ kə́ cɔ̧̂ nə nyə. 16 Ká, shí í mú kyɛm múdá, í beeg mpu, minə ŋgwɔ̧ɔ̧́ wɛ̂sh ŋkɔɔndú nyə á ŋgə yámb nə mpu nɨ. 17  *Ŋkɔɔndú mú jág gwág múdá wɔɔŋgʉ́ mpimbə. A mú ka zə kə lúmbʉli nə bɔɔŋg bwə́ mə́ lʉ́g mpwoŋ buud mə múdád wá, búúd bwə́ ŋgə́ baagʉlə isâ Zɛmbî nyə á cɨ nə́ í bə́g yí, bwə́ ŋgə́ bwiiŋg láŋ mə́ Yésus wá. 18 A mú ka kə tɔ̂w shɛ̧ á máŋʉd.

13

Biin á mâŋ

1  *Nə́ ndɛɛ́, mə mú dʉ́g gúl biin ŋgə́ bád wú mâŋ, biin nɨ njúl nə məlaag wûm, milúú zaŋgbá. Məlaag wûm mə́nɨ mə́sə na, laag dɛ̂sh nə *tûm ícî; mínə́ mə́ *bwaasʉ́lə mpu mə́ njúl nyə cilyá mílúúd. 2  *Biin mə́ á dʉ́g jɔɔŋgʉ́ í á ŋgə bɛ̧ɛ̧la ŋkweny, məcwəd mə́ njúl nyə nda məcwəd mə gúl shísha nyaan-nyaan cúdú bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ *ours yí, mpu í njúl nyə nda zhwambáŋkwuŋ. Ŋkɔɔndú mú zə yə nyə mpífə́ nyɛ́, nə jiya ící jé nə yáág-yáág íjwûga. 3  *Wúl lúú í á bə nyə nə váál fə́ŋ á nə́ nyə é yə. Nə́ ndɛɛ́, fə́ŋ nyɔɔŋg mú bə́lɛ yâl. Buud ɔ shí ndon bɛ̂sh bwə́ mú ŋgə jág káam, bwə́ mú ŋgə bɛ̧ biin jɔɔŋg kʉ́l í á ŋgə kə yí. 4  *Bwə́ á ka kúd ŋkɔɔndú məmpwoombʉ́ shí, nyə muud nyə á yə biin ŋkul nyɛ́ yɛ́, bwə́ mú nə́mə́ ŋgə kúd biin məmpwoombʉ́ shí ŋgə ságʉsə nyə nə́: «Zə́ jɨ́ nda biin ga yɛ́, zə jɨ́ nə ŋkul lúmbʉli dɔ́ɔ́mb nə nyə yɛ́?»

5  *Biin mú yéyɔw mpu shú nə́ a ŋgə́g nə lás məbɨl-ŋkʉndî, ŋgə lás bwaasʉ́lə mpu; a mú yéyɔw ŋkûl nə́ a sáág sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ yé tâŋ oŋkwoond məwûm mə́nɔ̧̂ nə óbá. 6 A mú tɛ́ɛ́d lásʉ́lə nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu, lás nə jínə́ dɛ́ bwaasʉ́lə mpu, lás nə kʉ́l á dʉ ji yí bwaasʉ́lə mpu, tɔɔ buud bwə́ njúl joŋ dɨ́ wá, a lás nə́mə́ nə bwo bwaasʉ́lə mpu. 7  *Bwə́ mú yə nyə zhɨɨ́ nə́ a lúmbʉ́líg nə miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, a ntɔ̧ bwo. Bwə́ á yə nə́mə́ nyə ŋkul nə́ a sáág misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́ íbɛɛnd byɛ̂sh dɨ́, nə íkûl byɛ̂sh dɨ́, nə mə́kə̂l mɛ̂sh dɨ́, nə ílwoŋ byɛ̂sh dɨ̂. 8  *Buud ɔ shí bɛ̂sh mínə́ mə́ áshígɛ́ cilya kálaad á cʉg dɨ ja Zɛmbî nyə a fwɔ̧ shí nə gwɔ́w yí, bwə́ bá kúd biin nɨ məmpwoombʉ́ shí; kálaad á cʉg wɔɔŋgʉ́ jɨ kálaad mə Mwâ Ncwəmbɛ bwə́ á cígə yɛ́.

9 Muud jɨ́ nə məlwə̂ mə́ gwág yɛ́, a gwág! 10  *Muud yɛ̂sh í á bə cɛ̧ɛ̧lá nə́ a bá biil kwám yɛ́, a biil kwám. Nyɔɔŋg í á bə nə́ a bá gwúyɔw nə kafwɛlɛ yɛ́, a gwúyɔw. Sâ jɔɔŋg wə́ jɨ́ nə́ miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd mí jəlá nə bul bə nə jísɔ́w, bwə́ bii búgə́ məbwə́ mə́bá.

Biin á shí

11  *Nə́ ndɛɛ́, mə mú nə́mə́ dʉ́g gúl biin ŋgə́ cúwo wú shí. Jâŋ í á bə nə məlaag məbá mə́ njúl nda məlaag mə́ mwâ ncwəmbɛ; í á ŋgə lás nda ŋkɔɔndú.

12 Jâŋ biin mú nə́mə́ zə lwóya ŋkûl nyɛ̂sh biin áshúshwóógʉ́ í á bə nə ndɨ́ yí, biin jɔɔŋg ŋgə́ dʉ́g. A mú sá nə́, shí nə buud ɔ shí bwə́ kúdʉ́g biin áshúshwóógʉ́ yáág-yáág fə́ŋ i á yâl yí məmpwoombʉ́ shí. 13  *Biin nɨ mú ŋgə sá məma *mə́shimbá váál á nə́ a jɔ̂w kuda í shulə wú joŋ dɨ́ buud bwə́ ŋgə́ dʉ́g. 14 A mú ŋgə shɨɨg buud ɔ shí nə məma mə́shimbá nyə á yéyɔw zhɨɨ́ nə́ a ŋgə́g nə sá, biin áshúshwóógʉ́ ŋgə́ dʉ́g yí. A mú cɨ nə buud ɔ shí nə́ bwə́ sáág vʉgʉli mə́ biin í á cʉgə nə fə́ŋ kafwɛlɛ yí. 15  *Bwə́ mú yə nyə zhɨɨ́ nə́ a sáág nə́ vʉgʉli biin í kúwog shú nə́ í lásʉ́g, í sáág nə́ bwə́ gwúg buud bɛ̂sh bwə́ ákúdɛ́ gwo məmpwoombʉ́ shí wá. 16 A mú sá nə́ buud bwə́ wɨ́yág məyɨɨgyé ŋkí mbwə̂ məncwúmʉ́d ŋkí mpwóómbʉ́d, buud bɛ̂sh, tɔɔ ozhizhe ɔ búúd tɔɔ fwámɛ́ búúd, tɔɔ mimbúmbúwá tɔɔ mikúkúm myɛ̂sh, tɔɔ ofʉlí tɔɔ məlwaa mɛ̂sh, nə́ bɛ̂sh bwə́ wɨ́yág məyɨɨgyé. 17  *Muud yɛ̂sh mə bə́ kú wɨ́ya məyɨɨgyé mɔɔŋg yɛ́ nyə é bə, ci a kú kusə sâ, ci a kú nə́mə́ kusha tɔɔ sâ. Məyɨɨgyé mɔɔŋg mə á ŋgə bə, gúl ja í bə jínə́ mə́ biin áshúshwóógʉ́, gúl ja nɔmbɔ á jínə dɔɔŋg.

18 Na mə́ jɨɨ fʉg. Muud jɨ nə ikə́ŋ wə́ jɨ́ nə ŋkul bála nɔmbɔ mə́ biin jɔɔŋg, nəcé nɔmbɔ wɔɔŋgʉ́ jisə məyɨɨgyé mâ jínə́ lʉ́ múúd. Nɔmbɔ wɔɔŋg wə́ mitəd mísaman nə məwûm mə́saman nə ísaman.

14

Mwâ ncwəmbɛ bə́nɔ̂ŋ buud bwə́ á wú míkwámʉ́d wá

1  *Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú dʉ́g Mwâ Ncwəmbɛ tə́l lúú mbʉ́ŋ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Siyôn yííd, bə́nɔ̂ŋ buud otɔ́ɔ́shin təd nə məwûm mə́nɔ̧́ nə ónɔ̧̂. Buud bɔɔŋg bwə́ á bə nə jínə́ mə́ Mwâ Ncwəmbɛ nə dɛ́ mə́ Sɔ́ɔ́ŋgʉ́ yé cilyá mpwóómbʉ́d. 2  *Mə mú gwág kə́l ŋgə́ wú gwɔ̂w, í ŋgə́ shwag nda məjúwó mə́ mpʉ̂ŋ, í ŋgə́ saal nda ŋkɛ̂l mpú áyíyáág; kə̂l dɔɔŋg í á ŋgə gwɨ́ɨ́g nda ibɨ́ɨ́nzhá nə́ buud bwə́ ŋgə bwam. 3  *Bwə́ á ŋgə sɛy ŋgwa ágúgwáan bwə́ tə́l mpwóómbʉ́ caaŋgə́d, mikuwó mí ísâ mínɔ̧̂ nə ocúmbá buud bwə́ njúl. Kú nə ŋgwɔ́l múúd nyə á bə nə ŋkul jɨ́ɨ́g ŋgwa wɔɔŋgʉ́, nə́mə́ njɨ buud otɔ́ɔ́shin təd nə məwûm mə́nɔ̧́ nə ónɔ̧̂ bwə́ á zhu shí wá, bɔɔŋg Zɛmbî nyə a jə́na tâŋ shú nə́ bwə́ wúg míkwámʉ́d wá. 4  *Báá bwə́ áshígɛ́ bwɛlɛ lweegʉshi ícʉg nə nyá budá, bwə́ á dʉ ji óncwíyɛ̂. Bwə́ dʉ ŋgə bɛ̧ Mwâ Ncwəmbɛ kʉ́l jɛ̂sh á kə́ yí. Zɛmbî nyə a fɛ́ɛ́sh bwo mpə́dʉ́gá buud, a jə́na tâŋ shú nə́ bwə́ wúg míkwámʉ́d. Nyə a sá ntɔ́ shú nə́ bwə́ bə́g bá Mwâ Ncwəmbɛ tâŋ nda mpumə́ ashúshwóógʉ́ bwə́ dʉ kənd koogʉ́ shú mə́ Zɛmbî yí. 5  *Bwə́ áshígɛ́ bwɛlɛ bɛ̂ny mímpu myáŋ bwiiŋg ijɔ̧́ɔ̧́, bwə́ á bə ntâg kú nə tɔɔ sâ á jumʉ́g.

Jwɔ́w á məzhúgʉ́lâ

6  *Mə mú nyiŋgə dʉ́g ŋgwɔ́l *éŋgəles ŋgə́ jéel tâm joŋ. Nyə á bə nə Jɔ̧jɔ̧ Kɛ́ɛl á kandʉgə kandʉgə nə́ a bwííŋgʉg buud ɔ shí, ilwoŋ byɛ̂sh, nə ibɛɛnd byɛ̂sh, nə mə́kə̂l mɛ̂sh, nə ikûl byɛ̂sh. 7  *Nyə á ŋgə cɨ gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Gwɔ̧́ɔ̧́gá Zɛmbî, yə́gá nyə gúmə́ nəcé fwála lʉ́ sémbyé mílə́sʉ́ mə́ wɔ́ɔ́s. Kúdʉ́gá nyə məmpwoombʉ́ shí, nyə wə́ nyə a sá gwɔ́w nə shí, a sá mâŋ nə məncwuŋ!» 8  *Ŋgwɔ́l éŋgəles, éŋgəles ábɛɛ̂ mú ŋgə bɛ̧ ashúshwóógʉ́ a ŋgə́ cɨ nə́: «Babilɔn mə́ bwɨ̂l, ŋgwə́la í á dʉ jwɔ̧ɔ̧ nɨ í mə́ bwɨ̂l, ŋgwə́la í á nywɨ́ɨl ikúl byɛ̂sh nə jaŋga nda bwə́ dʉ nywɨ́ɨl búúd nə məlwəg nə́, í mə́ bwɨ̂l.» 9  *Ŋgwɔ́l éŋgəles, éŋgəles alɛ́ɛl mú nə́mə́ ŋgə jéel tâm joŋ a ŋgə́ cɨ gwɔ́w-gwɔ̂w nə́: «Múúd mə ká kúd biin bá vʉgʉli jé mpwoombʉ́ shí, a wɨ́ya mə́yɨɨgyé máŋ ŋkí mpwóómbʉ́d, ŋkí mbwə́d, 10  *Zɛmbî mə bá nə́mə́ ŋgulal múúd wɔɔŋgʉ́ mpimbə jé nda bwə́ dʉ ŋgulal múúd məlwəg nə́. A bá yə nyə gwo nyə́dɨ́ bálá mpimbə dɨ́, kú cweel nə gúl sâ. Muud wɔɔŋg mə bá bwəma nə cwúnd kʉ́l kuda nə fidə í ŋgə́ gwɔ̧́ yí. A bá bwəma nə cwúnd jɔɔŋgʉ́, miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mí wə́éŋgəles nə Mwâ Ncwəmbɛ bwə́ ŋgə́ dʉ́g. 11  *Buud bwə́ ŋgə́ kúd biin mpwoombʉ́ shí, kúd nə́mə́ vʉgʉli jé mpwoombʉ́ shí, bwə́ wɨ́ya nə́mə́ mə́yɨɨgyé mə́ jínə́ dɛ́ wá, yílɛ kuda í ŋgə́ sá bwo cwúnd yí í bá ŋgə bád kandʉgə á kandʉgə. Bwə́ bá yɔ́ɔla, nə mwásə́ nə bulú, kú nə wogá.» 12  *Í bá jɨɨ ja jɔɔŋg nə́ miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd mí mpúg jísɔw, bá buud bwə́ ŋgə́ baagʉlə isâ Zɛmbî nyə á cɨ nə́ í bə́g yí, bwə́ ŋgə́ *búgʉla Yésus wá. 13  *Mə mú gwág kə́l ŋgə́ cɨ joŋ dɨ́ nə́: «Cilə́g sâ mə́ zə́ jaaw wo ga: Tɛ́ɛ́d kɨ́kɨdɨ́ga, buud bwə́ é ŋgə yə bwə́ njúl buud ɔ Cwámba wá, báá bwə́ mə́ jəla. Haaw, mə Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim, mə ŋgə magʉlə nə́ bwə́ mə́ jəla, bwə́ mə́ yɔwʉla nə isɛ́y byáŋ, nəcé misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myáŋ mí ŋgə bɛ̧ bwo.»

Bwə́ bá saag shí mishwun

14  **Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú dʉ́g ŋkúdú áfufumə́, muud njúl ŋkúdú wɔɔŋg dɨ́, a ŋgə́ bɛ̧ɛ̧la nə Mwân mə múúd. Nyə á bə nə *tûm gúmə́ lúúd, í njúl sɨ́yá nə or, a mbíd njəwá báágə́ bwə́ dʉ saag *blé nə ndɨ́ yí mbwə́d. 15 Ŋgwɔ́l *éŋgəles mú cúwo wú *Mpáánzə́ Zɛmbî a ŋgə́ kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w ŋgə cɨ nə muud nyə á bə a njúl ŋkúdúd yɛ́ nə́: «Ŋwag báágə́ mə́saag dwô wo sáágʉg shí, nəcé fwála lʉ́ mə́saag mə́ wɔ́ɔ́s, idʉ̂w í mú miŋgwíy.» 16 Muud nyə á bə a njúl ŋkúdúd yɛ́ mú ŋwa báágə́ mə́saag dɛ́ saag shí. 17 Ŋgwɔ́l éŋgəles mú cúwo wú Mpáánzə́ Zɛmbî nyísə́ joŋ dɨ́ yí; nyə á bə nə́mə́ nə báágə́ mə́saag í njúl njəwá. 18 Ŋgwɔ́l éŋgəles mú wú álatâr dɨ̂; nyâŋ nyə á bə nə ŋkul mə jwú nə kuda. A mú lás gwɔ́w-gwɔ̂w cɨ nə nyɔɔŋg nyə á bə nə njəwá báágə́ mə́saag yɛ́ nə́: «Ŋwag báágə́ mə́saag dwô, wo kə́g shí, kə ŋgə sámb ikaŋ í *vînyə ŋgə sɛɛŋg, í mə́ shîn tɨ̂.» 19  *Eŋgəles mú ntâg ŋwa báágə́ mə́saag dɛ́. A mú kə shí, kə ŋgə sámb ikaŋ í vînyə nə́ ndɛɛ́, kə dʉ shwu məma fadʉga dɨ́, kʉ́l mpimbə mə́ Zɛmbî í é nyâm byo yí. 20 Fadʉga jɔɔŋg í á bə, wo fwo wú ŋgwə́la kə bugád. Bwə́ á ka kə nyâm byo wu. Í á ka bə, bwə́ ŋgə́ nyâm ntʉ́nɨ, məcií mə́ mú dʉ júg nə́ jûg jûg jûg, mə́ sá məma shwumb. Shwumb nɨ í á bád nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s cé mpu kabʉlí, í á ŋgə wô nə́ ndɛɛ́ kə jee wɔ́ɔ́s ókilomáda mitəd milɔ́ɔl*.

15

Okwaag-jumə zaŋgbá wâ məzhúgʉ́lâ

1  *Mə mú dʉ́g dúlʉ́gá *shimbá í mə́ nyiŋgə wɔ́ɔ́s joŋʉd. Í á mpu bə ázəgá-dʉ́g, sá á káámʉ́g. Í á bə, wəéŋgəles zaŋgbá bwə́ mbíd okwaag-jumə zaŋgbá wâ məzhúgʉ́lâ, bɔɔŋg Zɛmbî mə́ bá casʉlə nyadálə yé nə ndɨ́ wá.

2  *Mə mú dʉ́g gúl sá njúl nda məma mâŋ, í ŋgə́ faan nə́mə́ nda yên, í ŋgə́ bə fʉlá nə kuda. Mə mú dʉ́g ɨɨ́, buud bwə́ á bə nə́, ŋkul nyáŋ í á ntɔ̧ biin í ntɔ̧ vʉgʉli jé ntɔ̧ nə́mə́ tâŋ í ŋgə́ bwəma nə jínə́ dɛ́ wá, mə mú dʉ́g búúd bɔɔŋg bwə́ tə́l məma mâŋ mɔɔŋgʉ́d, bwə́ mbíd ibɨ́ɨ́nzhá Zɛmbî nyə á yə bwo yí. 3  **Bwə́ á ŋgə shil ŋgwa mə́ Moyîz sɔ́ɔl məsáal mə́ Zɛmbî, ŋgwa wúsə́ nə́mə́ ŋgwa mə Mwâ Ncwəmbɛ yí. Bwə́ á ŋgə cɨ ŋgwa wɔɔŋg dɨ́ nə́:

Yé Cwámba wúsʉ́ Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh,

misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myô mísə mi ázəgá-dʉ́g, mi á káámʉ́g.

Məzhɨɨ́ wó dʉ kyey má mə́sə otʉ́təlí,

mə́sə məzhɨɨ́ mâ obʉ́bə́lɛ́,

yé Njwû ŋgə́ jwú nə ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yɛ́.

4  *Yé Cwámba,

zə́ jɨ nə ŋkul sá mʉ́dʉ́gʉ́ nə́ nyə afúndə́yɛ́ jínə́ dwô,

nyə ayə́yɛ́ dwo gúmə́ yɛ́.

Njɨ wo wə́ jɨ́ Zɛmbî;

ikúl byɛ̂sh í bá zə,

zə kúd wo məmpwoombʉ́ shí,

nəcé wóó sámbʉ́lə wó dʉ cígal mílə́sʉ́ yí í á mə́ nyîn.

5  *Mə músə nyiŋgə kənd mísh, mə mú dʉ́g Mpáánzə́ mə́ juw joŋ dɨ́, í njúl banda í dʉ lwó nə́ Zɛmbî jisə búúd bɛ́ dɨ́ yí. 6  *Wəéŋgəles zaŋgbá bwə́ mú wú cínɔŋg cwû, wəéŋgəles bwə́ á bə nə́ bwə́ zə́ jág jugʉshi shí nə okwaag-jumə zaŋgbá wá. Mimbwéédí myáŋ mí á bə leedyá nə fwámɛ́ lɛ̧̂* njúl ŋkí jág fumə, ŋkí ŋkənʉwa; bwə́ á bə bwə́ mə́ fif mífwaŋgə́ mí or míkugʉd. 7  *Mikuwó mí ísâ mínɔ̧̂ mínɨ, gúl í mú yə wə́éŋgəles zaŋgbá ɔ́nɨ ikwɔ̂w zaŋgbá. Ikwɔ̂w byɔɔŋg í njúl sɨ́yá nə or, í njúl lwándʉ́lá nə mpimbə mə́ Zɛmbî nə́ cwɔ́ɔ́, Zɛmbî ŋgə cʉgə kandʉgə kandʉgə yɛ́. 8  *Yílɛ í mú bɨ́dʉgɨ *Mpáánzə́ Zɛmbî nə́ ŋkáá; nə́ ndɛɛ́, kú nə muud mə bə́ nə ŋkul nyíi Mpáánzə́ té nɨ́ wɛ̂sh, kə wɔ́ɔ́s ja wə́éŋgəles zaŋgbá bwə́ bá shîn ntáma shí nə okwaag-jumə zaŋgbá yí.

16

Ikwɔ̂w zaŋgbá

1  *Mə mú gwág dúl kə́l í ŋgə́ zhu *Mpáánzə́ Zɛmbî, í ŋgə́ cɨ nə *wəéŋgəles zaŋgbá nə ŋkulû nə́: «Kəgá nə ikwɔ̂w zaŋgbá bísə́ nə mpimbə mə́ Zɛmbî ínɨ, bɨ kə́g shwu shí nyɛ̂sh».

2  *Eŋgəles ashúshwóógʉ́ mú kə nə jé kwɔ̂w kə shwu shí. Buud bwə́ á bə nə məyɨɨgyé mə́ biin, bwə́ á ŋgə kúd vʉgʉli jé məmpwoombʉ́ shí wá, dúlʉ́gá váál mbíya cɛy-cɛy ígúságə́ í mú shwɨy bwo nyúúlʉ́d.

3  *Eŋgəles ábɛɛ̂ mú kə nə jé kwɔ̂w kə shwu mâŋ. Məjúwó mə́ mâŋ mə mú bə mə́cií məcií nda bwə́ ámə gwú múúd cínɔŋg, ocúdú bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ cʉgə mâŋ wá bwə́ mú shîn yə.

4 Eŋgəles alɛ́ɛl mú kə nə jé kwɔ̂w kə shwu míŋgwɔ̧ɔ̧́ nə mə́ncwuŋʉd, myɛ̂sh mí mú bə mə́cií məcií. 5 Mə mú gwág *éŋgəles mə jwú nə məncúwó yɛ́ mə́ cɨ nə Zɛmbî nə́:

Wo wə́ jɨ́ bə́lɛ bə Zɛmbî, wo Zɛmbî jísə́ yɛ́, wo nyɔɔŋg wo á bwey bə yɛ́;

wo jɨ tʉ́təlí nə váál wó mə́ cígal mílə́sʉ́ nɨ.

6  *Nəcé bwə́ á gwú miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd myô nə *buud ɔ mícúndə́ bwô,

sâ jɔɔŋg wə́ wó mə sá nə́ bwə́ ŋgúlʉg məcií yí.

Sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ wɔɔŋg í kwagá nə bwo.

7  *Mə mú gwág dúl kə́l í ŋgə́ zhu *alatâr dɨ́, í ŋgə́ cɨ nə́: «Haaw! Yé Cwámba wúsʉ́ Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh, sémbyé wó dʉ sámb búúd milə́sʉ́ yí wúsə bʉ́bə́lɛ́ nə tʉ́təlî.»

8 Eŋgəles ányina mú kə nə jé kwɔ̂w kə shwu jwɔ́wʉ́d. Jwɔ́w mú lə́g ŋkul nə́ í jígálʉ́g buud nə kuda jé. 9  *Yáág yáág gúŋ kuda mú jígal bwo. Bwə́ mú ŋgə lás nə Zɛmbî bwaas bwaas mpu, nyə muud mə jwú nə okwaag-jumə ɔ́nɨ yɛ́, bwə́ yida ban nə́ bwə́ acɛ́ndɛ́ kuú njɔɔnd yə Zɛmbî gúmə́.

10  *Eŋgəles atána mú kə nə jé kwɔ̂w kə shwu *caaŋgə́ mə́ biin dɨ̂. Yídʉ́gʉ́ í mú shwɨy nyə́dɨ́ faan dɨ́ nə́ ŋkwed, məcɛy mə́ mú bii búúd váál á nə́ muud ŋgə́ kwagʉlə jûm. 11 Bwə́ mú ŋgə lás nə Zɛmbî á gwɔ̂w *bwaasʉ́lə mpu nəcé məcɛy nə məfə́ŋ bwə́ á bə nə ndɨ́ má. Njɨ, bwə́ nda bɨ́d bɔ́w-bɔ̂w mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myáŋ.

12  *Eŋgəles ásamʉna mú kə nə jé kwɔ̂w kə shwu məma ŋgwɔ̧ɔ̧́ bwə́ jɔ́w nə Ifrât yí. Ŋgwɔ̧ɔ̧́ í mú yɨ́ɨ́sh shú nə́ micî myâ kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yí mí bág bə nə zhɨɨ́. 13  *Mə mú dʉ́g bɔ́w-bɔ̂w míshíshim mílɔ́ɔl mí mə wɔ́ɔ́s ɨɨ́, wúga wú ŋkɔɔndú mpu dɨ́, wúga wú biin mpu dɨ́, wúga wú múúd micúndə́ á ibəmb mpu dɨ̂. Bɔ́w-bɔ̂w míshíshim myɔɔŋg mí á bə nə́mə́ nda mikwóŋ. 14  *Jísə mishíshim mí mə́jamb mí ŋgə sá isâ í ntɔ̧ búúd ŋkul yí. Mí dʉ kə mícî myâ shí ga nyɛ̂sh dɨ́, kə dʉ sɛɛŋg bwo shú nə́ bwə́ bág sá lúmbʉ́lí məma jwɔ́w bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ jwɔ́w mə́ Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh yí.

15  *Cwámba ŋgə cɨ nə́: «Dʉgɨ́, mə bá zə nda júwâl. Muud ŋgə ji ŋkasə̂ a ŋgə́ baagʉlə mimbwéédí myɛ́ nə́ a kú bá kyey shushwáás ŋwa shwôn yɛ́, nywáá mə́ jəla.» 16 Mishíshim mínɨ mí mú sɛɛŋg mícî kʉ́l bwə́ dʉ jɔ̂w hebʉrə̂ dɨ́ nə́ Armagədɔ̂ŋ yí.

17  *Eŋgəles ázaŋgbá mú kə nə jé kwɔ̂w kə shwu ŋgúlʉ́d. Dúl kə́l í mú wú caaŋgə́ mə Zɛmbî dɨ́ zə cúwo Mpáánzə́ Zɛmbî, í mú cɨ nə́: «Í mə́ bə.» 18  *Minjəs mí mú dagʉwa, məjuŋʉ́ gwɨ́ɨ́g, ŋkɛ̂l mpú kə́ saal, shí jág ntaŋʉsa váál í afwóyɛ́ bwɛlɛ ntaŋʉsa té búúd bwə́ á ji shí ga dɨ́ yí. 19  *Məma ŋgwə́la ánʉ́nɨ́ mú bɔ́ɔ́g mə́ŋkɔw məlɔ́ɔl. Ikûl ishús miŋgwə́la myáŋ mí mú bwɨ̂l. Zɛmbî mú kənd mísh məma ŋgwə́la á *Babilɔn, a mú yə ŋgwə́la wɔɔŋgʉ́ kwɔ̂w nə mpimbə jé í ɔ́ dʉ musʉla nda məlwəg. 20 Í mú ka zə bə, məŋkwamə́ mɛ̂sh shîn wɛɛnzh, mimbʉ́ŋ myɛ̂sh shîn jímb. 21  *Yáág-yáág mə́tálʉmu mə mú ŋgə wú joŋ dɨ́ ŋgə zə kadʉwa buud nyúúlʉ́d, búgú mə́tálʉmu ŋgwúd jee jilə okílo məwûm mə́nɔ̧̂. Buud bwə́ mú yida *lás nə Zɛmbî bwaasʉ́lə mpu nəcé kwaag-jumə á mətálʉmu nɨ nyə á nyaan ntɔ̧ mínjɨ.

17

Babilɔn mə bá bwəma nə intʉ́gʉ́lí

1  *Nə́ ndɛɛ́, *wəéŋgəles zaŋgbá bwə́ á bə nə ikwɔ̂w zaŋgbá wá, ŋgwûd a cínɔŋg mú zə cɨ nə mə nə́: «Zaá, mə zə́g lwó wo intʉ́gʉ́lí í bá bii mbyóóŋg múdá í á mə́ kwambʉlə jiya mpə́dʉ́gá mishwû nɨ yí. 2  *Nyə́dɨ́ wə́ mícî myâ shí mí á wusə mənyúul jaŋga dɨ́ yɛ́; buud ɔ shí bwə́ á fudə nə jaŋga dɛ́ nda bwə́ dʉ fudə nə məlwəg nə́.»

3  *Eŋgəles ɛ́nɛ mú kə nə *jîm jâm nyúl shí a shwééshád. Mə mú dʉ́g ŋgwɔ́l múdá njúl gúl biin dɨ̂, biin í njúl tɨ́tɨɨ̂ nda kɔ̧ɔ̧́. Biin nɨ í á bə nə mínə́ mə́ *bwaasʉ́lə mpu cilyá nyúul nyɛ̂sh, nyə nə milúú zaŋgbá nə məlaag wûm. 4  *Mudá wɔɔŋgʉ́ mimbwéédí myɛ́ mí á bə, míl tɨ́ nda məcií, míl tɨ́ nda kɔ̧ɔ̧́. Nyə á bə nə misáŋgá nə oŋkaaw bwə́ njúl sɨ́yá nə or, nə ijimə́ í mə́kwóógʉ́, bɔ́ɔ́lʉ́gá sɨ́yá nə kwóógʉ́ álal-kus bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ pɛ̂rlə yí. Nyə á bə nə bálá mbwə́d, í njúl nə́mə́ sɨ́yá nə or, í njúl lwándʉ́lá nə nyɛɛ́ á lwaagʉwo lwaagʉwo ísâ í jaŋga dɛ́. 5  *Dúl jínə́ lʉ́ *ndímba í á bə nyə cilyá mpwóómbʉ́d nə́:

«*Babilɔn anʉ́nɨ̂, budá ɔ́ jaŋga nyɔɔŋgʉ́ wáŋ,

nyɔɔŋgʉ́ á dana dana ísâ yâ shí ndon.»

6  *Mə mú dʉ́g múdá wɔɔŋg nə fud nda fud mə́lwəg. Í á bə nyə fud nə́ nyə á ŋgul mə́cií mə́ míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd nə məcií mə búúd bwə́ á gwúyɔw nəcé Yésus wá.

Mə a jag bul káam ja mə́ á dʉ́g nyə yí. 7  *Eŋgəles mú cɨ nə mə nə́: «Wo káám jɨ́ na? Mə é bágʉlə wo ndímba mə múdá ɛ́nɛ, tɔɔ ndímba mə́ biin í ŋgə́ ŋkɛ̂ny nyə nɨ, biin jɨ́ nə milúú zaŋgbá nə məlaag wûm nɨ.

8  *«Biin wó ámə dʉ́g nɨ í á shí bə, í cúgɛ́ ná. Í bá bád wú bɨ́ ncímə dɨ́ kə kʉ́l í bá kə jɛ̧ɛ̧ yí. Nə́ ndɛɛ́, buud ɔ shí bwə́ bá káam ja bwə́ bá nyiŋgə dʉ́g biin nɨ yí, bwə́ bá káam nəcé í á shí bə, í cúgɛ́ ná, njɨ í bá nyiŋgə nyîn. Buud ɔ shí bwə́ bá káam ɔ́nɨ, í bá bə bɔɔŋg mínə́ mə́ cúgɛ́ mícilyá kálaad dɨ wá; nəcé tɛ́ɛ́d nə́mə́ ja Zɛmbî nyə a fwɔ̧ shí nə gwɔ́w yí, mínə́ mə́ bwey bə mícilyá kálaad á cʉg dɨ̂.

9  *«Í jɨɨ wa nə́ muud wámbʉ́lə́g isâ nə fʉg. Milúú zaŋgbá wó dʉ́g mínɨ, jísə mimbʉ́ŋ zaŋgbá kʉ́l múdá ɛ́nɛ mə́ kə ji yí; jísə nə́mə́ mícî zaŋgbá. 10 Mícî zaŋgbá myɔɔŋg dɨ́, mítɔ́ɔn mí cúgɛ́ ná mícî, ŋgwûd wusə, ŋgwûd í afwóyɛ́ zə. Ja wâŋ í bá zə yí, í bá zə ji njɨ fúfwálá cíg-cíg. 11 Biin í á fwo bə, í cúgɛ́ ná nyiŋgə bə nɨ, gwə́mɛ́fwó jísə cî á mwɔɔmb. Bə́nɔ̂ŋ micî zaŋgbá wə́ bʉ́sə́; a ŋgə nə́mə́ kə kʉ́l á kə́ jɛ̧ɛ̧ yí. 12  *Məlaag wûm wo ámə dʉ́g mə́nɨ mə́sə micî wûm. Myâŋ mí afwóyɛ́ ná bə nə məfaan mə́ íjwûga; njɨ, bə́nɔ̂ŋ biin bwə́ é jwú njɨ wəla ŋgwûd. 13 Micî myɔɔŋg myɛ̂sh mísə nə tə́dʉ́gá ŋgwûd, nə́ mí yə́ biin mpífə́ nyáŋ nə ŋkul ijwûga nyáŋ. 14  *Myɛ̂sh mí é lúmbʉli nə Mwâ Ncwəmbɛ, njɨ Mwâ Ncwəmbɛ nyə e cú bwo. Nəcé nywáá jisə Cwámba míl mícwámba myɛ̂sh mí ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧ yí, Cí í jwú nə micî myɛ̂sh yí. Bə́nɔ̂ŋ buud nyə á mə́ jɔ̂w wá, bwə́ wə́ bwə́ bá cú mícî myɔɔŋg. Nəcé nyə a fɛ́ɛ́sh buud nyə á jɔ̂w wá, bʉ́sə nyə wəabúgʉ́lág.»

15  *Eŋgəles mú nyiŋgə cɨ nə mə nə́: «Mishwû wo ámə dʉ́g mbyóóŋg múdá mə́ kwambʉlə jiya mpə́dʉ́gá mínɨ, jísə ikûl, nə məŋkúmbə mə búúd, nə ilwoŋ, nə məkə̂l. 16  *Məlaag wûm wo ámə dʉ́g mə́nɨ bə́nɔ̂ŋ biin bwə́ bá fʉm mbyóóŋg múdá, bwə́ dɛ́ɛ́g nyə isâ byé byɛ̂sh, a lʉ́g shushwáás, bwə́ bá cɛ́ɛ́g də nyə ifúndə́ nə́ ndɛɛ́ jígal nyə kudad. 17  *Bwə́ bá sá ntɔ́ nəcé Zɛmbî nyə a wá bwo njɨ yéésh ŋgwûd lúúd, njɨ nə́ bwə́ sáág sâ nyə Zɛmbî ŋgə́ jɨɨ yí; nə́ bɛ̂sh bwə́ tɔ́wʉ́g cʉ́ŋ nə́ bwə́ yə́ biin icî byáŋ, a bálanʉgɨ́ nə dɨ́ nə́ ndɛɛ́ kə wɔ́ɔ́s ja ísâ Zɛmbî nyə á cɨ yí í bá bwəma yí.

18 «Nə́ ndɛɛ́, mudá wo ámə dʉ́g ɛ́nɛ, nyə wə́ ŋgwə́la ánʉ́nɨ́ í ŋgə́ jwú nə micî myâ shí ga myɛ̂sh yí.»

18

Babilɔn mə́ bwɨ̂l

1  *Ja mə́ mə́ shîn dʉ́g mbyóóŋg múdá nɨ yí, mə mú dʉ́g ŋgwɔ́l *éŋgəles ŋgə́ shulə wú gwɔ̂w nə yáág-yáág ŋkûl ijwûga. Milwanə́ myɛ́ mí mú kwan shí nyɛ́sh nə́ ŋgə́ŋ. 2  *A mú kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w nə́:

*Babilɔn mə́ bwɨ̂l,

ŋgwə́la í á dʉ jwɔ̧ɔ̧ nɨ í mə́ bwɨ̂l.

Í músə jiya mə́jamb.

Í músə, mimbii mí íbɔ́w-bɔ̂w í míshíshim myɛ̂sh kə ji cínɔŋg,

mimbii mí íbɔ́w-bɔ̂w í ínunú í ádʉdanâ byɛ̂sh kə ji cínɔŋg*.

3  *Í músə ntɔ́ nəcé ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí byɛ̂sh

í á nyíŋgʉla jaŋga dɛ́d

nda bwə́ dʉ nyíŋgʉla íŋgulʉga dɨ́ nə́†.

Micî myâ shí mí á wusə mənyúul jaŋga dɨ́ nə nyə,

buud bwə́ á dʉ kusha kúm shí ndon wá,

bwə́ á bíg nə yáág-yáág tɔɔm yé ásɔ̧́ mísh.

4  *Mə mú gwág dúl kə́l mə́ cɨ joŋ dɨ́ nə́:

Buud bâm, wúgá ŋgwə́la nɨɨ́d,

bɨ bə́g kú nyíi *mísə́m myɛ́d,

ókwaag-jumə bwə́ jə́lá nə bii nyə wá

bwə́ á bá nə́mə́ bii bɨ̂.

5  *Nəcé misə́m myɛ́ mí mə́ bágʉwo mə́kú məkû kə wɔ́ɔ́s joŋ dɨ́,

Zɛmbî mə́ kənd mísh ólɨ́lɨŋgɨ̂ bɛ̂sh wâ ŋgwə́la nɨɨ́d.

6  *Ságá nyə nda nyə á ŋgə sá bɔ́ɔ́l nə́.

Sâ nyə á jugʉshi muud nə ndɨ́ ja ŋgwûd yí,

jugʉshigá nyə nə gwo ija ibá.

Bálá nyə á ŋgulal buud nə ndɨ́ ja ŋgwûd yí,

bɨ́ ŋgulal nyə nə gwo ija ibá.

7  *Bímbí nyə á dʉ bəgʉwa nə isâ í gúmə́ byé nə tɔɔm yé ásɔ̧́ mísh yí,

tə́lʉ́gá nyə cwúnd dɨ́ bímbí dɔɔŋg,

bɨ́ jil nyə mə́ntágʉla dɨ́ bímbí dɔɔŋg.

Nəcé a ŋgə cɨ na lámʉ́d nə́: «Mə njul caaŋgə́d nda wúl cí múdá,

mə cugɛ́ kúsə, mə abʉ́lɛ́ bwɛlɛ bə nə shwɨy.»

8  *Nda á ŋgə́ tə́dʉga ntɔ́ nə́, okwaag-jumə Zɛmbî nyə á bwey kwəmʉsa nyə wá

bwə́ bá zə káda nyə jwɔ̂w ŋgwûd. Í bá bə:

nə shwɨy, nə məcɛy mə́ shwɨy, nə zha;

kuda ka bá cumbal jígal nyə.

Nəcé Zɛmbî Cwámba, muud mə́ sámb nyə milə́sʉ́ yɛ́ jisə ŋkácid.

9  *Micî myâ shí myɛ̂sh bə́nɔ́ŋ bwə́ á wusə mənyúul jaŋga dɨ́ nə tɔɔm ásɔ̧́ mísh dɨ́ myá, mí bá jɨɨ mə́yə̂, mí bí mə́bwə́ bʉd dɨ́‡ shú dɛ́d ja bwə́ bá dʉ́g yílɛ í ŋgə́ kə gwɔ́w nə́ a ŋgə jígə yí. 10 Bwə́ bá fúndə nə́ bwə́ ashíshɛ́ kʉ́l á jɨ́ cwúnd dɨ́ yí, bwə́ dʉ tɔ̂w shwóg-shwóg ka dʉ cɨ nə́:

Ŋkwɛ́ɛ, ŋkú məma ŋgwə́la á Babilɔn e!

Ŋkú ŋgwə́la íŋkácid ga e!

Sémbyé mílə́sʉ́ wô í mə́ shîn nə́mə́ njɨ wəla ŋgwúdʉ́!

11 Buud bwə́ dʉ kusha kúm shí ndon wá ŋgə jɨɨ nyə nda bwə́ dʉ jɨɨ mbimbə nə́, nəcé kú ná nə muud mə kúsə́ zhwog kúm bʉ́sə́ nə ndɨ́ yí. 12  *Zhwog kúm dɔɔŋg dʉ́sə, nə or, nə kwóógʉ́ bwə́ dʉ lúlə *mwaanɛ̂ nə ndɨ̂ yí, nə ijimə́ í mə́kwóógʉ́, nə kwóógʉ́ álal-kus bwə́ dʉ́ jɔ̂w nə́ pɛ̂rlə yí, nə fwámɛ́ lɛ̧̂§, nə mikáándə́ mí atɨ́tɨɨ̂ nda məcií, nə káándə́ nyaŋgá bwə́ dʉ́ jɔ̂w nə́ suwá yí, nə myá otɨ́tɨɨ̂ nda kɔ̧ɔ̧́, nə məváál mə́ ílɨ́ɨ́ mɛ̂sh mə́ anywa məcud, nə isâ bwə́ dʉ sá nə mimbaŋ mi zhwóg yí, nə byɔɔŋg bwə́ cáág nə jɔ̧jɔ̧ ílɨ́ɨ́, nə fwámɛ́ ŋkwánz, nə dúl váál ŋkwánz nə́mə́ yí, nə dúl váál kwóógʉ́ álal-kus yí. 13 Kúm dɔɔŋg dʉ́sə nə́mə́: nə fʉláwa məwúdə́ bwə́ jɔ́w nə́ sinamɔ̂n yɛ́, nə mɔ́ɔ́l mə́wúdə mə́ anywa fwɔ̧́, nə olabínda, nə mɔ́ɔ́l mə́kʉ́l mə́ lɨ́ɨ́ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ *mîr má, nə dúl váál áshub ánywa məcud, nə məlwəg, nə məwúdə, nə miŋgug, nə *blé, nə iwoo í anʉ́nɨ̂, nə itɔw, nə ikabʉlí, nə omətúwa íkabʉlí í dʉ julə yí, nə mikwám, nə icʉg i búúd*.

14 Jɔ̧jɔ̧ ísâ lâm wô í á dʉ cɛɛl yí í músə wo cé joŋ.

Nə tɔɔm ásɔ̧́ mísh, nə isâ í áŋkʉŋkənʉwâ, í mə́ wú wo mə́bwə́d.

Byɛ̂sh ínɨ, muud nyə abʉ́lɛ ná nyiŋgə kwey byo.

15  *Buud bwə́ á kusha kúm dɔɔŋgʉ́ bíg nə dwo wá bwə́ bá fúndə nə́ bwə́ ashíshɛ́ kʉ́l á jɨ́ cwúnd dɨ́ yí, bwə́ bá tɔ̂w shwóg-shwóg ka ŋgə jɨɨ nyə nda bwə́ dʉ jɨɨ mbimbə nə́. 16  *Bwə́ bá ŋgə cɨ nə́:

Ŋkwɛ́ɛ, ŋkú məma ŋgwə́la á Babilɔn e!

Ŋgwə́la nɨ í á dʉ bə nə fwámɛ́ lɛ̧̂!

Mikáándə́ myɛ́ mí á də bə, míl tɨ́ nda məcií, míl tɨ́ nda kɔ̧ɔ̧́.

Ŋgwə́la nɨ í á dʉ bə nə or nə ijimə́ í mə́kwóógʉ́,

nə məkwóógʉ́ mə́ álal-kus bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ pɛ̂rlə yí!

17 Bímbí lʉ́ kúm dɔɔŋg dɛ̂sh wə́ mə́ jímb njɨ wəla ŋgwúdʉ́ ga?

Nə omása bwə́ jwú nə ititíma wá, nə buud bwə́ jáánd ítitíma byɔɔŋg dɨ́ wá, nə odɔgʉlɔ-shwɔŋgɔ̂ bwə́ júlə́ ítitíma wá, nə buud bɛ̂sh bwə́ ŋgə́ bə nə mənywa mâŋ wá, bɛ̂sh bwə́ á dʉ gwaa tɔ̂w, 18  *dʉ dʉ́g yílɛ mə́jígə mə ŋgwə́la, bwə́ ka dʉ kɨ̂m nə́: «Wáyɛ́ ŋgwə́la í á bwɛlɛ bə nda jɔ̧-jɔ̧ ŋgwə́la ga yí?» 19 Bwə́ á ka dʉ shwu mifumbyá mílúúd, bwə́ ŋgə́ jɨɨ, bwə́ ŋgə́ tədʉwa, bwə́ ŋgə́ jɨɨ nda bwə́ dʉ jɨɨ mbimbə nə́, bwə́ ŋgə́ kɨ̂m oŋkwiimbyê ɔ́ shwɨy nə́:

Ŋkwɛ́ɛ, ŋkú məma ŋgwə́la á Babilɔn ey!

Ŋgwə́la í á sá nə́ buud bʉ́sə́ nə ititíma máŋ wá

bɛ̂sh bwə́ bígʉ́g nə kúm dɛ́ yí!

Wə́ ɔ́ mə́ bánda lʉ́g cwûd njɨ wəla ŋgwúdʉ́ ga?

20  *O yé búúd bɨ́ joŋ dɨ́ wá, gwágʉ́gá məshusʉg nə ŋgwə́la nɨ cɨɨmʉ́lə!

Tɔɔ bɨ́ miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd, nə *buud ɔ lwámá, nə bɨ́ *buud ɔ mícúndə́, gwágʉ́gá nə́mə́ mə́shusʉg.

Nəcé, ja Zɛmbî mə́ sámb Babilɔn lə́sʉ́ yé tʉ́təlí nɨ, a mə́ kunda bɨ̂.

21  *Nə́ ndɛɛ́, gúl ŋkácid éŋgəles mú ŋkɛ̂ny dúl məma kwóógʉ́†, a mú wáŋgʉlə wusə dwo mâŋ nə ŋkulû, nyə nə́:

Ntʉ́nɨ wə́ sə́ mə́ bá wáŋgʉlə wusə Babilɔn yɛ́, nə ŋkulû,

məma ŋgwə́la nɨ í ábʉ́lɛ́ ná nyiŋgə bwɛlɛ nyîn.

22  *Nə məkə́l mə́ íbɨ́ɨ́nzhá,

nə məkə́l mə́ óseye isʉsa

nə məkə́l mə́ ílúlwóŋ í ábulya məkə̂l,

nə məkə́l mə mícwôŋ ɨɨ́,

ŋgwúd nə ŋgwúd í abʉ́lɛ ná gwɨ́ɨ́g wódɨ́.

Tɔɔ muud mə sá gúl sɛ́y mə́bwə́ yɛ́,

tɔɔ ncíndə́ nə́ bwə́ ŋgə kwaag ifwán í ábʉ́lɛ́ ná nə́mə́ bə.

23  *Í bá bə, kú ná nə tɔɔ iŋgʉ́ŋgə́ŋ nə́ lámba dʉ́sə njidá,

kú ná gwádʉga tɔɔ məshusʉg mâ nə́ ncwə́má bá sás bwə́ ŋgə kúnɔw béya.

Í bá bə ntɔ́ nəcé okusha ɔ kúm bwô wə́ bwə́ á bul bə,

wo á shɨɨg ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí byɛ̂sh

nə misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mí jamb wo á dʉ sá myá.

24  *Wo wə́ jɨ́ nə mpwɛnɛ shwɨy

mə búúd ɔ mícúndə́ nə miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd,

tɔɔ bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh bwə́ á cígʉlɔw məcʉ́ŋ shí nyɛ̂sh dɨ́ wá.

19

Miŋgwa mi gúmə́ joŋʉd

1  *Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn yí, mə mú gwág nda kúdə zhwog buud bwə́ ŋgə kɨ̂m joŋ dɨ́, bwə́ ŋgə́ cɨ nə́:

*Alelúya! Zɛmbî wúsʉ́ wə́ mə́ dʉ cʉg búúd,

milwanə́ nə mpífə́ bísə Zɛmbî wúsʉ́ isâ byé,

2  *nəcé á dʉ cígal mílə́sʉ́ tʉ́təlí nə́ jəlá.

A mə́ sámb lə́sʉ́ mə́ məma mbyóóŋg múdá

í á ŋgə ntáma shí nə jaŋga yí,

a mə́ kunda ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́,

a mə́ yá nə mbyóóŋg múdá í á gwú bwo yí.

3  *Bwə́ mú cɨ ja ábɛɛ̂ nə́:

Alelúya! Yílɛ jé í ŋgə kə gwɔ̂w

kandʉgə á kandʉgə.

4  *Ocúmbá buud məwûm mə́bá nə ónɔ̧̂ bə́nɔ̂ŋ mikuwó mí ísâ mínɔ̧̂ bwə́ mú kúd mə́mpwoombʉ́ shí, yə Zɛmbî muud njúl caaŋgə́d yɛ́ gúmə́, bwə́ ŋgə́ cɨ nə́: «Amɛn! *Alelúya!»

Zaŋ bá mə́ Mwâ Ncwəmbɛ

5  *Dúl kə́l í mú wú *caaŋgə́ mə Zɛmbî nə́:

Bɨ bɛ̂sh osɔ́ɔl ɔ mə́sáal ɔ́ Zɛmbî wúsʉ́,

bɨ́ ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧ nyə wá,

ozhizhe ɔ búúd nə fwámɛ́ búúd, ságʉ́sə́gá nyə.

6  *Mə músə gwág dúl kə́l nda kúdə zhwog buud bwə́ ŋgə kɨ̂m, nda məjúwó mə mpʉŋ mə́ ŋgə shwo, nda məma ŋkɛ̂l mpú ŋgə saal; kə̂l dɔɔŋg í á ŋgə cɨ nə́:

Alelúya! Zɛmbî Cwámba, Zɛmbî á ŋkul nyɛ̂sh mə́ ŋwa ijwûga byé.

7  *Sə́ gwágʉ́gá məshusʉg, sə́ kɔɔs, sə́ yə nyə gúmə́,

nəcé zaŋ bâ mə Mwâ Ncwəmbɛ í zə́ sɨ̂y,

mudá á zə́ bá yɛ́ mə́ shîn kwəmʉsa.

8  *Bwə́ mə́ yə nyə káándə́ í njúl fwámɛ́ lɛ̧̂*

í ŋgə́ fumə məfumə mə́ áŋkʉŋkənʉwâ.

Fwámɛ́ lɛ̧̂ wɔɔŋg wə́ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myâ tʉ́təlí míŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd mí á ŋgə sá myá.

9  *Eŋgəles mú cɨ nə mə nə́: «Ciləg nə́: Buud bwə́ mə́ jɔ́wɔw nə́ bwə́ zə́g də dína bâ mə́ Mwâ Ncwəmbɛ wá, báá bwə́ mə́ jəla.» A mú nyiŋgə cɨ nə́: «Obʉ́bə́lɛ́ ɔ́ íciyá ɔ́ Zɛmbî wə́ ɔ́nɨ.» 10  *Ja á mə́ cɨ nə mə ntʉ́nɨ yí, mə mú wusə nyúúl nyə́dɨ́ shí məkuú mbúmbudɨ̂ nə́ mə́ yə nyə gúmə́. Nyə ntâg nə mə nə́: «Mbɔ̂! Kú bɛɛg sá ntʉ́nɨ! Mə jɨ muud gwooŋg wʉ́n nə́ shé ŋgə sɛ̂y sɛ́y ŋgwûd, bɨnɔ́ŋ omínyɔŋʉ̂ bwô bwə́ ŋgə́ bwiiŋg láŋ mə́ Yésus wá. Yidagʉ́ yə Zɛmbî gúmə́! Obʉ́bə́lɛ́ shé ŋgə́ bwiiŋg shú mə́ Yésus wá bwə́ ŋgə zhu sâ nyə́mɛ́fwó nyə a cɨ yííd.»

Nda Krîst mə bá nyiŋgə zə nə́

11  *Mə mú dʉ́g joŋ nə́ bagə́, wo dʉ́g kabʉlí áfufumə̂, muud njúl gwo gwɔ̂w; bwə́ dʉ́gə́ jɔ̂w múúd wɔɔŋg nə́ Abúgə̂ nə Afwámɛ̂. Nyə wə́ mə́ dʉ cígal mílə́sʉ́ ótʉ́təlí dɨ̂, dʉ nə́mə́ lúmbʉli dɔ́ɔ́mb ótʉ́təlí dɨ̂. 12  *A jɨ nə mísh mə́ ŋgə́ lwenya nda miŋgwiilɛ, a mbíd ncúlyá mitûm mí ícî lúúd. Jínə́ dɛ́ dʉ́sə cilyá váál múúd shús cúgɛ́ nə ŋkul lɔ̧̂ yí, njɨ nyəmɛ́fwó. 13  **Kúúd á jɨ́ nə ndɨ́ nyúúl dɨ́ yí jísə nə məcií nə́ lwob. Jínə́ dɛ́ wə́ Ciyá mə́ Zɛmbî. 14  *Misámbá mí dɔ́ɔ́mb mísə́ joŋ dɨ́ myá mí á ŋgə bɛ̧ nyə, bɛ̂sh bwə́ njúl íkabʉlí í áfufumə̂ dɨ̂, bwə́ mbid mimbwéédí mí fwámɛ́ lɛ̧̂, a njúl ŋkí fumə, fúbán nə́ fwɔ̧́-fwɔ̧́. 15  *Nyə á bə nə wál-wâl kafwɛlɛ í ŋgə́ cúwo nyə mpu dɨ́ nə́ a zə́ cugal íkúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí. A bá fála byo nə ŋkʉ́d, a nyâm bwo nda bwə́ dʉ nyâm ísâ fadʉga dɨ́ nə́, lwólə nə́ mpimbə mə́ Zɛmbî Aŋkul-nyɛ̂sh í mə́ bul yáág. 16  *A jɨ nə cilyá nyə́dɨ́ kúúd dɨ́ nə nyə́dɨ́ jwu dɨ́ nə́:

Cí í jwú nə micî myɛ̂sh yí,

Cwámba míl mícwámba myɛ̂sh mí ŋgə́ gwɔ̧́ɔ̧ yí.

17  *Mə mú dʉ́g ŋgwɔ́l *éŋgəles tə́l jwɔ́wʉ́d tʉ́təlî. A mú kɨ̂m gwɔ́w-gwɔ̂w cɨ nə inunú byɛ̂sh yâ gwɔ́w nə́: Zəgá! Sɛɛŋgyagá bɨ zə́g məma dína mə́ Zɛmbî dɨ̂, 18  *zə də. Bɨ mə zə́ də míshwun mí mícî, nə mishwun mí ójwú-buud nə ozɨmbɨ wâ gwɔ́w-gwɔ̂w, nə mishwun mí íkabʉlí nə buud bwə́ ŋgə́ kyey nə byo wá, buud bɛ̂sh, tɔɔ ofʉlî tɔɔ mikwám, tɔɔ ozhizhe ɔ búúd tɔɔ fwámɛ́ búúd.

19  *Mə mú dʉ́g biin bə́nɔ̂ŋ micî myâ shí nə misámbá mí dɔ́ɔ́mb myáŋ bwə́ mə́ sɛɛŋgya nə́ bwə́ zə́ lúmbʉli nə Muud njúl kabʉlí áfufumə̂ dɨ́ yɛ́ bə́nɔ̂ŋ bɛ́ ózɨmbɨ.

20  *Bwə́ mú ntâg bii biin, bii nə́mə́ *múúd micúndə́ á ibəmb, nyə muud nyə á dʉ shɨɨg buud nə məma *mə́shimbá nyə á dʉ sá mísh mə́ biin dɨ́ yí. Buud nyə á dʉ shɨɨg wá bwə́ wə́ bwə́ á dʉ magʉlə nə́ bwə́ wág bwo məyɨɨgyé mə́ biin, bwə́ dʉ kúd vʉgʉli jé məmpwoombʉ́ shí wá. Bwə́ mú wusə biin bá *muud micúndə́ á ibəmb cwoogʉ́ kuda dɨ́ mikuwó, kuda nə fidə í ŋgə́ bʉmb. 21 Kafwɛlɛ í á ŋgə cúwo muud kabʉlí áfufumə̂ mpud yí, í mú gwú bɔ́ɔ́lʉ́gá bɛ̂sh. Inunú byɛ̂sh í mú də míshwun myáŋ nə́ ndɛɛ́ jilə.

20

Ijwûga tâŋ mimbú tɔ́ɔ́shin

1  *Ja ísâ ínɨ í mə́ shîn bə ntʉ́nɨ yí, mə mú dʉ́g ŋgwɔ́l *éŋgəles ŋgə́ shulə wú gwɔ̂w a mbíd juwʉga bɨ́ ncímə nə məma kwoolú íŋkwánz. 2  *A mú mamʉsə bii ŋkɔɔndú ɛ́nɛ, nywâ a yág jísə́ Njwû məjamb yɛ́ wɔɔŋgʉ́, nyə *Sátan, a mú wɔ́ɔlə nyə məŋkəda; a bá ji mə́ŋkəda mɔɔŋg dɨ́ mimbú tɔ́ɔ́shin. 3 A mú wusə nyə bɨ́ ncímə dɨ́ nə́ ndɛɛ́ a fad mpumbɛ́, wá mə́yɨɨgyé ŋguŋʉd. Nyə á fad ŋkɔɔndú ɛ́nɛ ntʉ́nɨ nə́ a jíg kú ná nyiŋgə ŋgə shɨɨg ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí, kə wɔ́ɔ́s ja mímbú tɔ́ɔ́shin mí bá shîn yí. Ja mímbú myɔɔŋg mí bá shîn yí, í bá jɨɨ nə́ bwə́ bɨ́dʉ́g nyə fúfwálá.

4  *Mə mú dʉ́g ícaaŋgə́, buud bwə́ mú zə ji ícaaŋgə́ byɔɔŋgʉ́d. Zɛmbî mú yə bwo ŋkul nə́ bwə́ ŋgə́g nə sámb milə́sʉ́. Mə mú nə́mə́ dʉ́g *míshíshim mi búúd bwə́ á cígɔw məcʉ́ŋ wá. Bwə́ á cígɔw məcʉ́ŋ nəcé bwə́ á wá cʉg jáŋ ŋgə̌lə bwaagʉlə láŋ mə́ Yésus dɨ̂, nə ŋgə̌lə bwiiŋg Milə́sʉ́ mí Zɛmbî wá; bɔɔŋg bwə́ áshígɛ́ kúd tɔɔ biin tɔɔ vʉgʉli jé məmpwoombʉ́ shí wá, bwə́ áshígɛ́ wɨ́ya mə́yɨɨgyé ŋkí mpwóómbʉ́d ŋkí mbwə́d wá. Buud bɔɔŋg bwə́ mú gwûm nə́ ndɛɛ́ bə́nɔ̂ŋ *Krîst bwə́ mú bə nə ijwûga tâŋ mimbú tɔ́ɔ́shin. 5 Mílʉ́gá mímbimbə mí áshígɛ́ fwo gwûm té mímbú tɔ́ɔ́shin mí áshígɛ́ fwo shîn yí. Buud bwə́ á gwûm bə́nɔ̂ŋ Yésus zə bə nə ijwûga tâŋ mimbú tɔ́ɔ́shin wá, gwúmʉ́lə áshúshwóógʉ́ wə́nɨ. 6  *Buud bwə́ gwûm gwúmʉ́lə áshúshwóógʉ́ wá bwə́ mə́ jəla, báá bʉ́sə miŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ mi búúd. Shwɨy ábɛɛ̂ í ábʉ́lɛ́ ná kúnya nə bwo, bə́nɔ̂ŋ Krîst bwə́ bá yida bə nə ijwûga tâŋ mimbú tɔ́ɔ́shin.

7 Ja mímbú tɔ́ɔ́shin mí bá shîn yí, bwə́ bá yîl Sátan mímbwugʉd, 8  *a mú bá cúwo tɔ́ɔ́n kə ŋgə shɨɨg ikúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí mə́kug mə shí mə́nɔ̧̂ dɨ̂, ntɔ́ jɨ nə́ Gɔg nə Magɔg*; kə ŋgə shɨɨg bwo nə́ ndɛɛ́ bwə́ mú sɛɛŋgya ŋkí bulya nda shɛ̧ nyísə́ mâŋ yí, nə́ bwə́ sá dɔ́ɔ́mb.

9  *Bwə́ á ka mpyáánz shí nyɛ̂sh, bwə́ lyɛ̧ ŋgwə́la Zɛmbî mə cɛ́ɛl yí, kʉ́l bag dɛ́ dʉ́sə́ yí, lyɛ̧ wə nə́ kyɛsh. Njɨ, kuda í á wu joŋ dɨ́ zə cumbal jígal bwo. 10  *Nə́ ndɛɛ́ Njwû məjamb nyə á ŋgə shɨɨg bwo yɛ́ mú wusɔw cwoogʉ́ kuda nə fidə dɨ̂, kʉ́l biin bá *muud micúndə́ á ibəmb bʉ́sə́ yí. Kuda í bá tə̂l bwo cwúnd dɨ́ kandʉgə á kandʉgə.

Sémbyé mílə́sʉ́ áməzhúgʉ́lâ

11  *Mə músə ka dʉ́g məma *caaŋgə́ áfufumə̂, muud njúl cínɔŋg. Shí nə gwɔ́w í mú wɛɛnzh wú múúd wɔɔŋg míshʉ́d, í jímb kú ná nyiŋgə bə. 12  **Mə mú dʉ́g búúd bwə́ á yə wá, tɔɔ ozhizhe ɔ búúd, tɔɔ fwámɛ́ búúd, bwə́ tə́l otʉ́təlí mpwóómbʉ́ caaŋgə́d. Okálaad bwə́ músə bɛ́nyɔw. Mpʉ́sə bʉ́nɨ, bwə́ mú nyiŋgə bɛ̂ny ŋgwɔ́lʉ́gá íshús, nyâŋ njúl kálaad á cʉg. Zɛmbî mú ŋgə sámb buud bwə́ á yə wá milə́sʉ́, ŋgə bɛ̧ mísɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myáŋ. 13 Bɔɔŋg búúd bwə́ á yə máŋ wá, máŋ mə́ mú nyiŋg bwo, shwɨy nə baŋ mínjîm í mú nə́mə́ nyiŋg báŋ. Zɛmbî mú ŋgə sámb muud yɛ̂sh milə́sʉ́, ŋgə bɛ̧ misɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ myɛ́. 14  *Bwə́ mú wusə shwɨy nə baŋ mínjîm bɨ́ kudad: shwɨy ábɛɛ̂ wə́ wusɔwʉ́lə bɨ́ kuda dɨ̂. 15  *Muud yɛ̂sh jínə́ í á bə kú nyîn kálaad á cʉg dɨ́ yɛ́ nyə á wusɔw bɨ́ kudad.

21

Gwɔ́w ágúgwáan nə shí ágúgwáan

1  *Nə́ ndɛɛ́, mə á ka dʉ́g gwɔ́w ágúgwáan nə shí agúgwáan. Gwɔ́w áshúshwóógʉ́ nə shí ashúshwóógʉ́ í á shí jímb, tɔɔ mâŋ, mə́ kú ná nyiŋgə bə. 2  *Mə mú dʉ́g Yurʉ́səlɛm agúgwáan, ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ ŋgwə́la ŋgə́ shulə wú gwɔ́w wə́ Zɛmbî. Í á bə í mə́ shîn cwɔ̧ nyúul nda mudá mə́ kwísha nə́ a kə́ béya yɛ́. 3  *Mə mú gwág dúl kə́l í ŋgə́ wú *caaŋgə́ mə́ Zɛmbî dɨ́, í ŋgə́ cɨ nə ŋkulû nə́: «Zɛmbî bə́nɔ̂ŋ buud banda dáŋ wə́ga. Zɛmbî mə zə́ ji búúd dɨ́, buud bwə́ músə bə búúd bɛ́, nyɛ ntâg Zɛmbî wáŋ. 4  *A bá cind bwo məzhwíílɛ mɛ̂sh, bwə́ ábʉ́lɛ́ ná bwɛlɛ dʉ yə, bwə́ kú ná bwɛlɛ dʉ sá mə́shwɨy, kú ná bwɛlɛ jug nə məcɛy. Isâ í acwúlû í á mə́ cɔ̧̂.»

5  *Muud nyə á bə a njúl caaŋgə́d yɛ́ mú cɨ nə́: «Wo mə́ dʉ́g ɨɨ́? Mə ŋgə sá isâ byɛ̂sh ogúgwáan.» Nyə nə́mə́ nə́: «Cilə́g ísâ ínɨ, nəcé iciyá byâm bísə í abúgʉ́lág, bísə obʉ́bə́lɛ́.» 6  *A mú nə́mə́ cɨ nə mə nə́: «Í mə́ bə! Mə jɨ Alʉ́fa, mə Oméga*. Mə jɨ Mətɛ́ɛ́dʉ́lé, mə Məshíné. Muud ŋgə́ gwág shwáásʉ́lə minʉ́ yɛ́, mə e yə nyə məjúwó mə́ ncwuŋ á cʉg, a ŋgul mwo ashwâ. 7  *Muud yɛ̂sh mə bá ntɔ̧ yɛ́, dɛ́ kɔw mə bá yə nyə wə́nɨ, mə ka nə́mə́ bá bə Zɛmbî yé, nyɛ bə mwân waamə̂. 8  *Buud bwə́ júlə́ mə́nyúul fúndə cúwʉ́lí wá bâŋ ɨɨ́, nə buud bwə́ á mə́ yɔw búgʉ́lálə Yésus wá, nə bɔɔŋg bwə́ á mə́ sá icʉg ŋkí dana mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ wá, nə ogwûl ɔ búúd ɨɨ́, nə buud ɔ́ jaŋga, nə buud ɔ́ ncidə, nə buud bwə́ ŋgə́ yə ozɛmbî wâ yadʉ́g gúmə́ wá, nə minjínjɔ̧́ɔ̧́, bʉ́nɨ bɛ̂sh bwə́ bá shúgʉla njɨ bɨ́ kuda nə fidə dɨ̂, shwɨy ábɛɛ̂ wə́nɨ.»

Yurʉ́səlɛm ágúgwáan

9  **Nə́ ndɛɛ́, wə́éŋgəles zaŋgbá bwə́ á bə bwə́ mbíd ikwɔ̂w zaŋgbá lwándʉ́lá nə okwaag-jumə zaŋgbá wâ məzhúgʉ́lâ wá, ŋgwɔ́l á cínɔŋgʉ́ mú zə lás nə mə nə́: «Zaá, mə zə́g lwágʉlə wo mudá mə́ zə́ béya yɛ́, mudá mə Mwâ Ncwəmbɛ.»

10  *A mú kə nə *jîm jâm wúl məma mbʉ́ŋ dɨ́ gwɔ̂w. A mú lwágʉlə mə Yurʉ́səlɛm, ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ ŋgwə́la ŋgə́ shulə wú gwɔ́w wə́ Zɛmbî. 11  *Í á bə nə milwanə́ mí Zɛmbî, í ɔ́ dʉ lwenya nda jɔ̧jɔ̧ kwóógʉ́ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ zhâspə yí, zhâspə wɔɔŋg njúl wo tə̂l ká wo ŋgə́ dʉ́g ká, nə́mə́ nda yên kristâl. 12  *Yurʉ́səlɛm wɔɔŋg nyə á bə nə məma gwaa-gwaa mə́nyuŋg mə́ mə́ lyɛ̧ íkɔ́ɔ́mb byɛ̂sh nə́ kɛsh, mənyuŋg mɔɔŋgʉ̂ nə mimpumbɛ́ wûm nə mímbá, nə wəéŋgəles wûm nə óbá bwə́ njúl isándə́lé. Mínə́ mə́ á bə nə́mə́ mícilyá cínɔŋg mímpumbɛ́d, mínə́ mə́ íbɛɛnd wûm nə íbá yâ bwán ɔ́ *Izʉrəyɛ̂l. 13 Mimpumbɛ́ wûm nə mímbá myɔɔŋg mí á bə, kɔ́ɔ́mb jwɔ̂w í dʉ cúwo yí mimpumbɛ́ mílɔ́ɔl, *mə́ncwúm mə́ jwɔ̂w† mimpumbɛ́ mílɔ́ɔl, *mə́kɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w‡ mimpumbɛ́ mílɔ́ɔl, kɔ́ɔ́mb í dʉ jímə yí mimpumbɛ́ mílɔ́ɔl. 14  *Bwə́ á fwɔ̧ mənyuŋg mə ŋgwə́la wɔɔŋgʉ́ nə məváál mə́ mə́kwóógʉ́ wûm nə mə́bá, bwə́ mú cilə *búúd ɔ lwámá ɔ́ Mwâ Ncwəmbɛ mínə́ máŋ məkwóógʉ́ mɔɔŋgʉ́d, búúd ɔ lwámá bwə́ á bə wûm nə óbá wá.

15  *Eŋgəles nyə á ŋgə lésha nə mə yɛ́ nyə á bə nə máda nə́ a zə́ yigʉla ŋgwə́la nə mimpumbɛ́, nə mənyuŋg; máda wɔɔŋg nyə á bə sɨ́yá nə or. 16  *Ŋgwə́la í á bə ikɔ́ɔ́mb byɛ̂sh nə́ jəlá, məgwaa nə məbwugʉ́lu mɛ̂sh cé ŋgwûd. Eŋgəles mú ŋgə yigʉla ŋgwə́la nə máda; a mú kwey nə́ nə məgwaa, nə məbwugʉ́lu, nə cé kə̌lə gwɔ̂w, byɛ̂sh í á bə cé ŋgwûd, *osʉtâd§ otɔ́ɔ́shin wûm nə óbá. 17 A mú nə́mə́ yigʉla mə́nyuŋg mə ŋgwə́la, a kwey nə́ mə́sə kə̌lə gwɔ̂w okudé* təd nə məwûm mə́nɔ̧̂ nə ónɔ̧̂, ŋgə́lə yigʉla nda búúd bwə́ dʉ yigʉla ísâ nə́.

18  *Bwə́ á mɛ̧ mənyuŋg mɔɔŋgʉ̂ nə məkwóógʉ́ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ zhâspə má, bwə́ lwɔ̧́ ŋgwə́la nə fwámɛ́ or áfʉfaanə̂, a dʉ́gə́ ŋkənʉwa nda fwámɛ́ yên. 19 Bwə́ á ŋgə wá məkwóógʉ́ məváál mɛ̂sh mífwɔ̧yá myâ nyuŋg ŋgwə́la dɨ́ nə́ í bə́g ŋkí nywa dʉ́g. Bwə́ á sá nə́, fwɔ̧yá áshúshwóógʉ́ dɨ, bwə́ wá kwóógʉ́ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ zhâspə yí; ábɛɛ̂ dɨ́, bwə́ wá dɔɔŋg bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ safîr yí; alɛ́ɛl dɨ́, bwə́ wá dɔɔŋg bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ kalʉsedwân yí; ányina dɨ́, bwə́ wá emerôd. 20 Bwə́ á wá dɔɔŋg bwə́ jɔ̂w nə́ sardwân yí átána dɨ̂, konalîn ásamʉna dɨ̂, krizolît ázaŋgbád, berîl ámwomb dɨ́, topâz áyibuúd, krizopʉrâs áwúmʉ́d, yasɛ̧̂t áwûm nə ŋgwúdʉd, ametistə mú kə shúgʉla áwûm nə bɛɛ̂ dɨ̂. 21 Minjuwʉg myâ mimpumbɛ́ wûm nə mímbá mí á bə sɨ́yá nə kwóógʉ́ álal-kus bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ pɛ̂rlə yí, nda mpumbɛ́, nda pɛ̂rlə. Bwə́ á kwaag njwóŋ ánʉ́nɨ́ á ŋgwə́la nə fwámɛ́ or, or wɔɔŋg njúl, wo tə́l ká wo ŋgə́ dʉ́g ká, nda yên.

22  *Mə a shígɛ́ dʉ́g tɔɔ *Mpáánzə́ Zɛmbî ŋgwə́la wɔɔŋg wɛ̂sh dɨ̂. Zɛmbî Cwámba á ŋkul nyɛ̂sh bá *Krîst wə́ bʉ́sə́ tâŋ Mpáánzə́ á ŋgwə́la wɔɔŋg. 23  *Ŋgwə́la wɔɔŋg í áŋgɛ̂ nə jɨ jwɔ̂w, kú jɨ ŋkwoond; milwanə́ mí Zɛmbî wə́ mí ŋgə́ kwan wə, Mwâ Ncwəmbɛ jisə mɔɔs í ŋgə́ kwan ŋgwə́la wɔɔŋg yí. 24  *Ikúl ishús í bá dʉ cʉgə nyə́dɨ́ mə́ŋkɛnyad, micî myâ shí mí bá zə dʉ tɔɔm wáŋ cínɔŋg. 25  *Mimpumbɛ́ myɛ́ mí ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ dʉ feed, nəcé ibulû í ábʉ́lɛ́ ná dʉ bə ŋgwə́la wɔɔŋgʉ́d. 26 Bwə́ bá zə dʉ ntɨ tɔɔm nə mílwanə́ myâ íkûl ishús cínɔŋg. 27  *Sâ jɨ́ ŋkí dana mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yí í ábʉ́lɛ́ bwɛlɛ kə cínɔŋg, tɛɛm bə múúd nyə a mə́ wusə nyúúl ísâ í ádʉdanâ dɨ́ nə íjɔ̧́ɔ̧́ dɨ́ yɛ́. Buud bwə́ bá kə cínɔŋgʉ́ njɨ bɔɔŋg mínə́ máŋ mə́sə́ cilyá kálaad á cʉg mə Mwâ Ncwəmbɛ dɨ́ wá.

22

1  *Nə́ ndɛɛ́, *éŋgəles ɛ́nɛ mú lwó mə ŋgwɔ̧ɔ̧́ mə́júwó mə́ cʉg, í njúl nə́ ŋkʉ́l-ŋkʉ́l nda yên kristâl; ŋgwɔ̧ɔ̧́ wɔɔŋg í ŋgə́ zhu *caaŋgə́ mə́ Zɛmbî bá Mwâ Ncwəmbɛ dɨ̂, 2  *í ŋgə́ wô tâm ŋgwə́la, lɨ́ɨ́ cʉg í tə́l mə́nciindye mə́ ŋgwɔ̧ɔ̧́ məbá mɛ̂sh dɨ̂. Lɨ́ɨ́ jɔɔŋgʉ́ í dʉ bə nə mpumə́ ŋkwoond yɛ̂sh á mbû, buud dʉ mwáág mpúmə́ cínɔŋgʉ́ ija wûm nə ibá ŋkúmba mbû. Ikáá byé i dʉ lwag ikúl í cúgɛ́ *Oyúdɛn yí. 3  *Sá í ábʉ́lɛ́ ná nyiŋgə bwəma nə məlweemyâ ŋgwə́la wɔɔŋgʉ́d. Caaŋgə́ mə́ Zɛmbî bá Mwâ Ncwəmbɛ í bá bə wu. Osɔ́ɔl ɔ́ mə́sáal ɔ́ Zɛmbî bwə́ bá sá Zɛmbî isɛ́y. 4  *Bwə́ bá dʉ́g mpwóómbʉ́ nyɛ́, bwə́ bə nə́mə́ nə jínə́ dɛ́ cilyá mə́mpwoombʉ́d. 5  *Bulú í ábʉ́lɛ ná dʉ yínd wu. Buud bwə́ ábʉ́lɛ ná dʉ jɨɨ mə́ŋkɛnya wu, kú nə́mə́ jɨɨ mə́lámba, nəcé Zɛmbî Cwámba mə bá dʉ kwan bwo. Bwə́ bá bə nə ijwûga kandʉgə á kandʉgə.

Yésus wál bá nyiŋgə zə

6  *Eŋgəles mú cɨ nə mə nə́: «Iciyá íga bísə í abúgʉ́lág, bísə obʉ́bə́lɛ́. Cwámba, Zɛmbî mə́ jwú nə *mishíshim mi *búúd ɔ mícúndə́ yɛ́, nyə á ntɨ mə nə́, mə *éŋgəles yé mə zə́g lwágʉlə ósɔ́ɔl ɔ mə́sáal bɛ́ sâ í wál bá zə sɨ̂y yí.» 7  *Yésus mə́ cɨ nə́: «Dʉgɨ́, mə wál bá nyiŋgə zə. Muud mə báágʉ́lə́ íciyá kálaad ɛ́ga ŋgə́ cúndə yɛ́, nywáá mə́ jəla.»

8  *Mə Yuánɛs wə́ mə́ á gwág isâ ínɨ, mə wə́ mə a dʉ́g byo. Ja mə á gwág mə dʉ́g byo yí, mə á wusə nyúul mbúmbudɨ̂ éŋgəles nyə á ŋgə lwó mə byo yɛ́ dɨ́ shí məkuú, nə́ mə́ yə nyə gúmə́. 9 Nyə ntâg nə mə nə́: «Mbɔ̂! Kú bɛɛg sá ntʉ́nɨ! Mə jɨ muud gwooŋg wʉ́n nə́ shé ŋgə sɛ̂y sɛ́y ŋgwûd, nə mə nə bɨnɔ́ŋ omínyɔŋʉ̂ bwô búúd ɔ mícúndə́, nə buud bwə́ ŋgə́ baagʉlə iciyá í kálaad ɛ́ga wá. Yidagʉ́ yə Zɛmbî gúmə́!»

10  *A mú nyiŋgə cɨ nə mə nə́: «Wo kú shweel íciyá kálaad ɛ́ga ŋgə́ cúndə yí, nəcé isâ byɔɔŋg í wál zə sɨ̂y. 11  *Muud mə dʉ sá ólɨ́lɨŋgɨ̂ yɛ́, nyíŋgəg ŋgə sá olɨ́lɨŋgɨ̂; nyɔɔŋg músə nə nyɛɛ́ mísh mə́ Zɛmbî dɨ́ yɛ́, nyíŋgəg bə nə nyɛɛ́. Muud ŋgə́ sá otʉ́təlí yɛ́, nyíŋgəg sá ótʉ́təlí, nyɔɔŋg jɨ́ ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ múúd yɛ́ sá nə́ a nyíŋgəg bə ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ múúd.» 12  *Yésus mú cɨ nə́: «Dʉgɨ́, mə wál bá nyiŋgə zə. Mə zag ntâg nə myə́na, mə bá zə ŋgə jə́na nə buud ŋgə bɛ̧ sɔ́ɔ́lʉ́gʉ́ mə múúd yɛ̂sh. 13  *Mə jɨ Alʉ́fa, mə Oméga. Mə jɨ ashúshwóógʉ̂, mə áməzhúgʉ́lâ. Mə jɨ Mətɛ́ɛ́dʉ́lé, mə Məshíné. 14  *Buud bwə́ ŋgə́ gusa íjud byáŋ wá bwə́ mə́ jəla, nəcé bwə́ bá bə nə zhɨɨ́ mə kúmə́ lɨ́ɨ́ cʉg dɨ́, bwə́ bə nə́mə́ nə zhɨɨ́ mə nyíi mímpumbɛ́ mí ŋgwə́lad. 15  *Ŋgwə́la dɨ́ tɔ́ɔ́n nyɛ mə bá bə, nə buud bwə́ á lweegʉshi ícʉg nda ompyə̂ wá, nə buud ɔ́ ncidə, nə buud ɔ́ jaŋga, nə ogwûl ɔ búúd, nə buud bwə́ ŋgə́ yə ozɛmbî wâ yadʉ́g gúmə́ wá, nə muud yɛ̂sh mə cɛ́ɛ́l íjɔ̧́ɔ̧́ á ŋgə́ nə́mə́ bwiiŋg byo yɛ́. 16  *Mə Yésus mə a ntɨ éŋgəles waamə́ nə́ a zə́g bwaagʉlə mə́dɔ̧ dɨ́ nə́ isâ ínɨ bísə obʉ́bə́lɛ́. Mə jɨ mbyágá á mpwoŋ buud mə *Dávid, mə jɨ acén-céní mə́ dʉ faan kúndə́ mán yɛ́.»

17  *Ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ Shíshim bá ŋgwɔɔl mə Mwâ Ncwəmbɛ bwə́ ŋgə cɨ nə́: «Zaág!» Muud yɛ̂sh ŋgə́ gwág yɛ́ cɨ́g nə: «Zaág!» Muud ŋgə́ gwág shwáásʉ́lə minʉ́ yɛ́ zə́g. Muud mə jɨ́ɨ́ mə́júwó mə́ cʉg yɛ́, lə́gʉ́g mwo ashwâ!

18  **Bɨ́ buud ŋgə́ gwág iciyá kálaad ɛ́ga ŋgə́ cúndə wá, mə Yuánɛs, mə ŋgə bwaagʉlə bɨ́ nə́, muud mə kwádʉ́lə́ gúl ciyá wa yɛ́, Zɛmbî bá nə́mə́ kwádʉlə nyə okwaag-jumə kálaad ɛ́ga ŋgə́ lwó wá. 19  *Muud mə ká nə́mə́ bɛ́ɛ́g gúl sá wa íciyá kálaad ɛ́ga ŋgə́ cúndə dɨ́ yɛ́, Zɛmbî bá bɛ́ɛ́g múúd wɔɔŋgʉ́ dɛ́ kɔw lʉ ísâ kálaad ɛ́ga ŋgə́ lwó yí, ntɔ́ jɨ nə́ a nda yə nyə ŋkul mə́ də́ íbumə́ í lɨ́ɨ́ á cʉg, nda yə nyə ŋkul mə nyíi ŋkɛ̧́ŋkɛ̧̂ ŋgwə́lad.

20  *Muud ŋgə́ bwaagʉlə nə́ isâ byɔɔŋg bísə obʉ́bə́lɛ́ yɛ́ ŋgə cɨ nə́: «Haaw, mə wál bá nyiŋgə zə.» Amɛn! Yé Cwámba Yésus, zaág!

21  *Cwámba Yésus kə́ sá bɨ́ bɛ̂sh mpaam.

* 1:1 4.1; 22.6

* 1:2 6.9

* 1:3 14.13

* 1:4 4.5

* 1:5 2.26; 7.14; 19.15; Kol 1.18; Heb 9.14; 1Yn 1.7

* 1:6 5.10; 20.4, 6; 22.5; MmN 19.6; 1Pr 2.9

* 1:7 1.13; Dan 7.13; Mat 24.30; Yuá 19.34, 37; 1Te 4.17

* 1:8 1.4, 8; 2.8; 4.8; 11.17; 16.5; 21.6; 22.13; MmN 3.14; Iza 44.6

* 1:8 Alʉ́fa nə Oméga: Bísə, nə kaŋgá áshúshwóógʉ́ nə áməzhúgʉ́lâ yâ kə́l lʉ́ gʉrɛ̂k. Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ «mətɛ́ɛ́dʉ́lé nə məshíné».

* 1:9 22.8

* 1:10 17.3

† 1:10 Na jɨ jwɔ́w lʉ́ shwɛ́ndɛ, jwɔ́w ókrîstɛn bwə́ dʉ yə Cwámba gúmə́ yí.

* 1:11 4.5

* 1:12 Zak 4.2

* 1:13 Dan 7.13; 10.5

* 1:14 Dan 7.9; 10.6

* 1:15 14.2

* 1:16 zaŋgbá: 4.5 kafwɛlɛ: 2.12; 9.15; Heb 4.12

* 1:17 1.8; Dan 8.17-18

* 1:18 Rom 14.9; 1Kr 15.3-4, 25-26

* 2:1 1.16, 20; Ifz 1.1

* 2:2 2Kr 11.13; 1Yn 4.1

* 2:5 2.16, 22; 3.3, 19

* 2:7 22.2, 14, 19; Mət 2.8-9; 3.22; Eze 28.13; 31.8; Mat 13.9, 43

* 2:8 1.8, 18

* 2:9 2Kr 6.10; Zhk 2.5 Sátan: 3.9; 2Kr 11.14-15

* 2:10 Mat 10.28; 1Kr 9.24-25

* 2:11 20.6, 14; 21.8

* 2:12 1.16

* 2:14 2.20; Ilŋ 24.25; 25.1-3; 31.16; 2Pr 2.15

* 2:17 Sôm 78.23-25; Yuá 6.48-51 kwóógʉ́: Zak 3.9 jínə́ ágúgwáan: 3.12; Iza 62.2; 65.15

* 2:18 1.14-15

* 2:20 Ilŋ 25.1-8; 1Oj 16.31; 2Oj 9.22, 30; Mis 15.20

* 2:23 22.12; Zhe 11.20

* 2:25 3.11

* 2:26 12.5; 19.15; Sôm 2.8-9

* 2:28 22.16

* 2:28 Nə́mə́ nda 22.16, acén-céní mə́ dʉ faan mpʉ́mán mpʉ́mán yɛ́ jisə yuug á ŋkul Dâ mə́ bá yə múúd wɔɔŋg yí.

* 3:1 1.4, 16

* 3:3 16.15; Mat 24.43; 1Te 5.1-2

* 3:4 6.11

* 3:5 Mat 10.32 kálaad: 13.8; 17.8; 20.15; 21.27; MmN 32.32; Sôm 69.29; Iza 4.3; Luk 10.20

* 3:7 Iza 22.22; Mat 16.19

* 3:9 2.9; Iza 49.23; 60.14

* 3:10 1.9; Luk 21.19; 1Kr 10.13; 2Pr 2.9

* 3:11 2.10, 25; 22.7, 12, 20; Zak 2.14

* 3:12 2.17; 14.1; 21.2; 22.4; Eze 48.35

* 3:14 1.5; 19.11; Yuá 1.3; 2Kr 1.20

* 3:17 Ozê 12.9; 1Kr 4.8

* 3:18 6.11; 16.15

* 3:19 Mik 3.11-12; Heb 12.5-6

* 3:20 Mat 8.11; Yuá 14.23

* 3:21 1.6; Mat 22.44; Heb 8.1

* 4:2 5.7; Sôm 11.4; 103.19

* 4:3 Eze 1.26-28

* 4:4 ocúmbá buud: 5.5, 8, 10; 7.11, 13; 11.16; 14.3; 19.4; Iza 24.23 áfufumə́: 6.11

* 4:5 8.5; 11.19; 16.18; 17.9; MmN 9.24; 19.16; Eze 1.13-14

* 4:6 15.2; Eze 1.22 ísâ ínɔ̧̂ í njúl míkuwó: 5.6, 8, 11; 6.1; 7.11; 14.3; 15.7; 19.4; Eze 1.5-12; 10.14

* 4:8 1.17; 11.17; Iza 6.2-3; Eze 1.18; 10.12

* 4:11 Mət 1.1, 31; Mbʉ́ 5.9, 12; 11.15, 17; 12.10; 15.3-4; 19.6

* 5:1 10.2; Iza 29.11; Eze 2.9-10; Dan 12.4, 9

* 5:1 Lug wúsə gúl sâ í dʉ bə kʉ́l ónciŋ ɔ wɔ́ɔ́gə́ bwə́ dʉ lwɔ̧́ mə́kwiindye dɨ́ yí; sâ jɔɔŋg í dʉ nada, muud jee táámb ísâ nə ndɨ̂.

* 5:5 4.4; Mət 49.9; Mat 1.1; Rom 1.3-4; Heb 7.14

* 5:6 4.6-7 Mwâ ncwəmbɛ: 5.9, 12; 6; 7.17; 12.11; 13.8; Iza 53.7; Zhe 11.19; Yuá 1.29; 1Pr 1.19 mishíshim zaŋgbá: 4.5; Zak 3.9

* 5:7 4.2, 9; 5.1, 13; 6.16; 7.10, 15; 19.4; 20.11; 21.5; 1Oj 22.19; Iza 6.1; Eze 1.26-28; 10.1

* 5:8 8.3-4; Sôm 141.2 bɨ́ɨ́nzhá: 15.2

* 5:9 4.11; 5.6; 7.9; 14.3; Sôm 96.1

* 5:10 1.6

* 5:11 wəéŋgəles: Zhb 1.6; Dan 7.10; Heb 12.22

* 5:12 4.11

* 5:13 Sôm 150.6; Flp 2.10

* 6:2 19.11, 14; Zak 1.8; 6.1-7

* 6:8 Zhe 14.12; Eze 14.21; Ozê 13.14

* 6:9 1.2, 9; 12.11, 17; 19.10; 20.4; 1Yn 1.1-2

* 6:10 18.24; Sôm 13.2-3; Mbá 32.43; Luk 18.7

* 6:11 jud áfufumə́: 3.5, 18; 4.4; 7.9, 13; 19.8, 14; Iza 61.10

* 6:12 8.5, 12; 11.13, 19; 16.18; Zhu 2.10; Mat 24.29

* 6:14 16.20; 20.11; Iza 34.4; Heb 1.11-12

* 6:15 Iza 2.10, 19, 21; 24.21

* 6:16 5.7; Ozê 10.8; Luk 23.30

* 6:17 Zhu 2.11; Nah 1.6; Sof 1.14-18; Mal 3.2

* 7:1 9.14-15; Zhe 49.36; Dan 7.2

* 7:1 Oŋkwɔ̧̂ ɔ́nɨ bʉ́sə bɔɔŋg bʉ́sə́ nə ŋkul caam shí wá.

* 7:3 9.4; 14.1, 3; 22.4; Eze 9.4, 6

* 7:4 14.1, 3; 21.12-13

* 7:9 5.9; 6.11; Ləv 23.40

* 7:10 5.7

* 7:11 4.4, 6

* 7:12 4.11

* 7:13 6.11; 7.9

* 7:14 1.5; 22.14; Sôm 51.9; Dan 12.1; Mat 24.21

* 7:15 21.3

* 7:16 Iza 49.9-10

* 7:17 5.6; 21.6; Yuá 10.10, 11; Eze 34.11-16, 23-24 məzhwíílɛ: 21.4; Sôm 126.5-6; Iza 25.8

* 8:1 Zak 2.17; Aba 2.20

* 8:2 micwôŋ: Zho 6.4, 6; Mat 24.31

* 8:3 5.8; MmN 30.1, 3

* 8:5 4.5; 6.12-13; Ləv 16.12; Eze 10.2

* 8:7 9.15, 18; Eze 5.2, 12

* 8:7 MmN 9.23-25

* 8:8 16.3-4; MmN 7.20, 21

* 8:11 Zhe 8.14

* 8:12 6.12-13; Iza 13.10; Eze 32.7-8

* 9:1 bɨ́ ncímə: 11.7; 20.1; Zhb 26.6; 28.22; Luk 8.31; 2Pr 2.4

* 9:2 Mət 19.28; MmN 19.18

* 9:3 MmN 10.12-20

* 9:4 7.2-3

* 9:6 Zhb 3.21; Zhe 8.3

* 9:7 Zhb 39.19-20; Zhu 2.4

* 9:8 Zhu 1.6

* 9:9 Zhu 2.5

* 9:11 Apolyôn: Mə kə nə́ «muud caamʉ́-caamʉ̂».

* 9:13 8.3; MmN 30.1-3

* 9:14 7.1; Mbá 1.7

* 9:15 8.7-12

* 9:17 Zhb 41.10-12

* 9:20 16.9; MmN 20.13-15

* 9:20 Dan 5.4, 23; Sôm 135.15-17; Iza 44.9-20

* 10:1 4.3

* 10:2 5.1; 10.8

* 10:3 Zhe 25.30-31; Ozê 11.10

* 10:6 Sôm 146.6; Dan 12.7; Mis 4.24

* 10:7 22.6; Zhe 25.4; Amo 3.7-8

* 10:8 Eze 2.8–3.3

* 11:1 21.15

* 11:2 Sôm 79.1; Luk 21.24 42 oŋkwoond: 12.6, 14; 13.5; Dan 7.25; 12.7

* 11:4 Zak 4.1-3, 11-14; Yuá 8.17

* 11:5 2Oj 1.10; Sôm 97.3; Zhe 5.14

* 11:6 MmN 7.17-19; 1Oj 17.1; Zhk 5.17

* 11:7 13.1-2; 17.8

* 11:8 Luk 13.33-34 Sódom: Mət 18.20; Iza 1.10; Eze 16.46 Igîpten: MmN 3.16-19; 7.3-5

* 11:10 Yuá 16.20

* 11:11 Eze 37.9-10

* 11:12 2Oj 2.11; Mis 1.9

* 11:13 6.12-13; Eze 38.19-20

* 11:15 4.11; MmN 15.18; Sôm 22.29-30; Dan 2.44; 1Kr 15.24-28

* 11:16 4.4

* 11:17 1.8; 4.8; 15.3; 16.7; 19.6, 15; 21.22; Amo 4.13; 2Kr 6.18

* 11:18 19.5; Sôm 2.1-5; 110.5-6

* 11:19 4.5; 6.12-13; 8.7; 15.5; Zhb 38.22-23 wɔ́lɛ sɔ̧: 1Oj 8.1, 6

* 12:1 Iza 7.14; 26.17

* 12:3 ŋkɔɔndú: 12.7, 9, 13; 13.2; 16.13; 20.2; Dan 7.7, 24

* 12:4 Dan 8.10

* 12:5 19.15; Sôm 2.9

* 12:6 1Oj 17.1-7; 19.5-7; Mat 2.13 mwɔ̂w tɔ́ɔ́shin nə mitəd mimbá nə məwûm mə́saman: 11.2

* 12:7 Dan 10.13; Yûd 9

* 12:9 20.2; Mət 3.1; Iza 14.12; 27.1; Luk 10.18; Yuá 12.31

* 12:10 4.11; 11.15 múúd ontaandɛ̂: Zhb 1.9-11; Zak 3.1

* 12:11 6.9; Mat 16.25 Mwâ Ncwəmbɛ: 5.6; 1Yn 2.14; 5.4

* 12:12 18.20

* 12:14 mimbú mílɔ́ɔl nə kʉ́l: 11.2

* 12:17 6.9; 11.7; 13.7; Dan 7.21

* 13:1 mâŋ: Dan 7.3 biin: 11.7; 13.11-17; 16.10; 17.3, 7-13; 19.20; Dan 7.3-8, 21, 25

* 13:2 2Te 2.9

* 13:3 17.8

* 13:4 Sôm 89.7

* 13:5 Dan 7.25; 11.36 42 oŋkwoond: 11.2

* 13:7 12.17

* 13:8 3.5 Mwâ Ncwəmbɛ: 5.6

* 13:10 14.12; Zhe 15.2; 43.11; Luk 8.15

* 13:11 Mat 7.15

* 13:13 16.14; 20.8

* 13:15 14.9, 11; 15.2; 16.2; 19.20; 20.4; Iza 44.5; Dan 3.5

* 13:17 13.18; 15.2

* 14:1 22.4 mbʉ́ŋ bwə́ dʉ jɔ̂w nə́ Siyôn: Iza 4.5; Zhu 3.5 buud otɔ́ɔ́shin təd nə məwûm mə́nɔ̧́ nə ónɔ̧̂: 3.12; 7.3-4

* 14:2 1.15; 15.2; 19.6; Eze 1.24-25

* 14:3 4.4, 6 ŋgwa ágúgwáan: 5.9

* 14:4 Yuá 10.4-5

* 14:5 Iza 53.9; Sof 3.12-13

* 14:6 Mat 24.14

* 14:7 Sôm 146.6

* 14:8 17.2; 18.2

* 14:9 13.15

* 14:10 15.7; 16.1, 19; 19.20; Mət 19.24; Sôm 11.6; Zhe 25.15; Eze 38.22; Mat 25.41

* 14:11 19.3; Iza 34.10

* 14:12 13.10

* 14:13 1.3; 16.15; 19.9; 20.6; 22.7, 14; Heb 4.9-10

* 14:14 Dan 7.3-14; Mat 13.39-40; 17.5; 24.30; Mis 1.9

* 14:14 1.7, 13

* 14:19 19.15; Iza 63.1-6

* 14:20 Cilyá á yág wúsə nə́ «osʉtâd tɔ́ɔ́shin nə mitəd mísaman».

* 15:1 4.5; 15.7; 16.1; 17.1; 21.9

* 15:2 4.6; 5.8; 13.15, 18; 14.2

* 15:3 4.11

* 15:3 16.5-6; 19.2; 22.12; Mbá 32.4; Sôm 145.17 ŋgwa: MmN 15.1; Sôm 111.2; 139.14

* 15:4 14.7; Sôm 86.9; 98.2-3; Iza 2.2-3; Zhe 10.6-7

* 15:5 11.19; MmN 40.34; Mis 7.44

* 15:6 1.13; Dan 10.5

* 15:6 lɛ̧̂: Jisə dúl váál káándə́ ájʉjaambʉwô, nə lalʉ́lə kus.

* 15:7 4.6; 14.10; 16.1

* 15:8 MmN 40.34-35; Iza 6.4; Eze 44.4

* 16:1 15.1; Sôm 69.25; Iza 66.6; Zhe 10.25

* 16:2 13.15; MmN 9.10

* 16:3 8.8; MmN 7.17-21; Sôm 78.44

* 16:6 17.6; 18.24; 19.2; Mbá 32.43; Sôm 79.3, 10; Mat 23.35, 37

* 16:7 15.3

* 16:9 9.20-21; 16.11, 21

* 16:10 13.1-2 Yídʉ́gʉ́: MmN 10.21-22; Iza 8.22

* 16:12 Iza 11.15; 44.27; 46.11

* 16:13 12.3; 13.1-2; MmN 8.2; Sôm 78.45

* 16:14 11.17; 13.13-14; 19.20; Mat 24.24; 2Te 2.9 lúmbʉ́lí: 19.11-21

* 16:15 3.3, 18

* 16:17 16.1; Iza 66.6

* 16:18 4.5; 6.12-13

* 16:19 14.10; 18.2

* 16:21 11.19; 16.9

* 17:1 Zhe 51.13

* 17:2 14.8; 17.18; 18.3; Zhe 51.7; Nah 3.4

* 17:3 biin: 13.1-2

* 17:4 18.3, 16; Zhe 51.7; Eze 28.13

* 17:5 Zhe 2.20; Ozê 1.2

* 17:6 16.6

* 17:7 13.1-2

* 17:8 13.3 kálaad: 3.5

* 17:9 13.18

* 17:12 Dan 7.7, 24

* 17:14 19.16, 19; Mbá 10.17; Sôm 136.3; Dan 2.47; 1Tm 6.15

* 17:15 17.1

* 17:16 17.2; 18.8; Ləv 21.9; Eze 23.29; Ozê 2.5

* 17:17 17.13

* 18:1 Iza 13; 47; Eze 27

* 18:2 14.8; 16.19; Iza 13.20-22; 21.9; 34.11, 14; Zhe 50.39-40; 51.8

* 18:2 Míl mícilyá mí ayág mí ŋgə cɨ nə́ «mimbii mí íbɔ́w-bɔ̂w í ínunú myɛ̂sh kə ji cínɔŋg, mimbii mí íbɔ́w-bɔ̂w í ócúdú í ádʉdanâ kə ji cínɔŋg.

* 18:3 17.2; 18.11-19; Iza 23.8; Eze 27.22-23, 33

† 18:3 Ntɔ́ mə́ kə́ nə́ jaŋga dɛ́ í á mə́ gwɨ́ɨ́lya íkúl í cúgɛ́ Oyúdɛn yí.

* 18:4 Iza 48.20; Zhe 51.45; 2Kr 6.17

* 18:5 Mət 18.20

* 18:6 Sôm 137.8; Zhe 50.29

* 18:7 Iza 47.8-9

* 18:8 17.16

* 18:9 Eze 26.16-17; 27.30-35

‡ 18:9 Tədʉwa.

* 18:12 Eze 27.12-24

§ 18:12 lɛ̧̂: Jisə dúl váál káándə́ ájʉjaambʉwô, nə lalʉ́lə kus.

* 18:13 Dʉ kusha ícʉg i búúd nda kúm.

* 18:15 Iza 47.15; Eze 27.36

* 18:16 17.4

* 18:18 Eze 27.28-34

* 18:20 12.12; Zhe 51.48

* 18:21 Zhe 51.63-64

† 18:21 Kwóógʉ́ dɔɔŋg í njúl nda məkwóógʉ́ bwə́ á dʉ kwaag ifwán cínɔŋg yág má.

* 18:22 Iza 16.10; 24.8; Eze 26.13

* 18:23 Iza 23.8; 47.12; Zhe 7.34

* 18:24 16.6; Iza 26.21; Zhe 51.49; Eze 24.7-8

* 19:1 4.11

* 19:2 15.3; 16.6; 22.12; Mbá 32.43; Sôm 79.10

* 19:3 Yílɛ: 14.11; Iza 34.10

* 19:4 4.4, 6; 5.7; Sôm 106.48

* 19:5 11.18; Sôm 22.25; 115.13; 134.1; 135.1

* 19:6 11.17; 14.2; Sôm 47.5-9; 96.7-10; Zak 14.9

* 19:7 21.2

* 19:8 6.11

* 19:8 lɛ̧̂: Jisə dúl váál káándə́ ájʉjaambʉwô, nə lalʉ́lə kus.

* 19:9 14.12; Iza 25.6; Mat 22.2; Luk 14.15-16 Obʉ́bə́lɛ́ ɔ́ íciyá: 21.5; 22.6

* 19:10 6.9; 22.8-9

* 19:11 4.1; 19.2; Sôm 72.1-14; 98.9; Iza 11.4; Eze 1.1-3; Mis 7.56

* 19:12 1.14-15; 2.17

* 19:13 Iza 63.1-6

* 19:13 Yuá 1.1

* 19:14 6.2-8, 11

* 19:15 1.16; 2.26-27; 11.17; 14.14-20; Zhe 25.30-31

* 19:16 17.14

* 19:17 Eze 39.4-5, 17-19

* 19:18 13.16

* 19:19 17.12-14; Sôm 2.2; Eze 38.2-9, 14-16; Zak 14.2

* 19:20 13.1-2, 13, 15 fidə: 14.10; 20.10, 14; 21.8; Iza 30.33

* 20:1 10.1; 18.1 bɨ́ ncímə: 9.1

* 20:2 12.3, 9

* 20:4 6.9; 13.15; Dan 7.9, 22; Luk 22.30; 1Kr 6.2

* 20:6 1.6; 2.11

* 20:8 13.14; Zho 11.4; Eze 38.2, 10-12

* 20:8 Gɔg nə Magɔg: Ntʉ́nɨ wə́ múúd micúndə́ Ezekyɛ̂l nyə a jɔ̂w buud bwə́ ŋgə́ lúmbʉli nə kúl mə́ Zɛmbî wá yɛ́. Wo jɨ nə ŋkul dʉ́g gwo Eze 38 nə 39 dɨ̂.

* 20:9 Ilŋ 2; 2Oj 1.10, 12; Sôm 78.68; Eze 38.22; 39.6

* 20:10 19.20

* 20:11 5.7; 6.14; 21.1; Sôm 114.3, 7; Mat 24.35; 2Pr 3.10

* 20:12 3.5; 22.12; Dan 7.9-10

* 20:12 MmN 32.32

* 20:14 20.10; 1Kr 15.26 shwɨy ábɛɛ̂: 2.11

* 20:15 3.5

* 21:1 21.5; Iza 65.17; 2Pr 3.13

* 21:2 3.12; 19.7; 21.9–22.5; 22.17; Iza 52.1; Mat 22.2; Gal 4.26; Heb 11.16; 12.22

* 21:3 7.15; Ləv 26.12; Eze 37.26-28; Zak 2.9; 2Kr 6.16

* 21:4 7.17; Iza 26.19; 35.10

* 21:5 5.7; 21.1; Iza 43.19; 2Kr 5.17 obʉ́bə́lɛ́: 19.9

* 21:6 1.8; 7.17; 22.1; Iza 55.1; Zak 14.8; Yuá 7.37

* 21:6 Ikaŋgá íbá ínɨ bísə, nə kaŋgá áshúshwóógʉ́ nə áməzhúgʉ́lâ yâ kə́l lʉ́ gʉrɛ̂k.

* 21:7 2Sa 7.14; Eze 11.20

* 21:8 2.11; 19.20; 21.27

* 21:9 Iza 54.1-17

* 21:9 15.1

* 21:10 17.3; Eze 40.2; Mat 4.8

* 21:11 21.18, 23; Iza 60.1-3, 19; Eze 43.2

* 21:12 7.5-8; Mət 35.22-26; MmN 28.21; Eze 48.30-35

† 21:13 məncwúm mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Nord; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

‡ 21:13 məkɔ́ɔ́l mə́ jwɔ̂w: Í kə́ nə́ Sud; wo é kwey fɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí yé ŋkɔw á ofɛ́ɛ́l-fɛ́ɛ́lí ɔ́ íciyá dɨ̂.

* 21:14 Heb 11.10; Ifz 2.20

* 21:15 11.1; Eze 40.3

* 21:16 Eze 48.16-17

§ 21:16 sʉtâd: jisə kúnə́-kúnə omáda mitəd mimbá.

* 21:17 kudé: Jisə kúnə́-kúnə kʉ́l máda.

* 21:18 21.11; Iza 54.11-12; Eze 28.13

* 21:22 11.17

* 21:23 22.5; Iza 60.1-2, 19-20; 24.23

* 21:24 Sôm 68.30; Iza 60.3

* 21:25 Iza 60.11

* 21:27 21.8; 22.15; Iza 35.8; 52.1; Eze 44.9; 1Kr 6.9-10; 2Pr 3.13 kálaad á cʉg: 3.5

* 22:1 21.6; Eze 47.1-12

* 22:2 21.21 Lɨ́ɨ́: 2.7

* 22:3 7.15; Zhe 3.17

* 22:4 14.1; Sôm 17.15; Mat 5.8

* 22:5 1.6; 21.23; Dan 7.18, 27

* 22:6 1.1; 10.7; 19.9; Mis 11.27-28; 13.1

* 22:7 3.11; 22.12, 20

* 22:8 1.9; 19.10

* 22:10 Dan 12.4

* 22:11 Iza 56.1; Eze 3.27; Dan 12.10

* 22:12 2.23; 6.10; 15.3; 16.5-6; 19.2, 11; 20.12-13; 22.7; Sôm 28.4; Mik 24.12; Zhe 17.10; Mat 16.27

* 22:13 1.8

* 22:14 7.14; Sôm 118.19-20 lɨ́ɨ́: 22.2

* 22:15 21.27; Ifz 5.5

* 22:16 1.1; 5.5 acén-céní mə́ dʉ faan kúndə́ mán yɛ́: 2.28; Ilŋ 24.17

* 22:17 21.2, 6

* 22:18 Mbá 4.2; 13.1

* 22:18 Mbá 29.19

* 22:19 lɨ́ɨ́: 2.7 kálaad: MmN 32.32

* 22:20 3.11; 22.6; 1Kr 16.22

* 22:21 Gal 6.18