^

Testamento jaa maa jitoho-yo Jesucristo

New Testament in Mixtec, San Miguel el Grande (MX:mig:Mixtec, San Miguel el Grande)

copyright © 1951 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Mixtec, San Miguel el Grande
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Mixteco, San Miguel el Grande [mig], Mexico

Copyright Information

© 1951, Wycliffe Bible Translators, Inc.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Mixtec, San Miguel el Grande

© 1951 Wycliffe Bible Translators, Inc.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-04-30

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022

a7b2e4b3-7fe3-5b8e-b04c-0245065924f9

Mateo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

EL SANTO EVANGELIO SEGUN SAN MATEO

TU'UN VA'A NI CHAA SAN MATEO

1

Lista ndasa va̱i tata̱ Jesucristo

1 Ya̱'á kúu lista ndasa va̱i tata̱ Jesucristo, se̱'e David, se̱'e Abraham. 2 Abraham ni̱ sá'a‑de Isaac. Te Isaac ni̱ sá'a‑de Jacob. Te Jacob ni̱ sá'a‑de Judá jíín ñaní‑i. 3 Te Judá ni̱ sá'a‑de Fares jíín Zara ni̱ kaku chi̱i Tamar. Te Fares ni̱ sá'a‑de Esrom. Te Esrom ni̱ sá'a‑de Aram. 4 Te Aram ni̱ sá'a‑de Aminadab. Te Aminadab ni̱ sá'a‑de Naasón. Te Naasón ni̱ sá'a‑de Salmón. 5 Te Salmón ni̱ sá'a‑de Booz ni̱ kaku chi̱i Rahab. Te Booz ni̱ sá'a‑de Obed ni̱ kaku chi̱i Rut. Te Obed ni̱ sá'a‑de Isaí. 6 Te Isaí ni̱ sá'a‑de rey David. Te rey David ni̱ sá'a‑de Salomón ni̱ kaku chi̱i ña'an ní kuu ñasɨ́'ɨ́ Urías. 7 Te Salomón ni̱ sá'a‑de Roboam. Te Roboam ni̱ sá'a‑de Abías. Te Abías ni̱ sá'a‑de Asa. 8 Te Asa ni̱ sá'a‑de Josafat. Te Josafat ni̱ sá'a‑de Joram. Te Joram ni̱ sá'a‑de Uzías. 9 Te Uzías ni̱ sá'a‑de Jotam. Te Jotam ni̱ sá'a‑de Acaz. Te Acaz ni̱ sá'a‑de Ezequías. 10 Te Ezequías ni̱ sá'a‑de Manasés. Te Manasés ni̱ sá'a‑de Amón. Te Amón ni̱ sá'a‑de Josías. 11 Te Josías ni̱ sá'a‑de Jeconías jíín ñaní‑i, ná kua̱ngoyo fuerza‑i ñuu̱ Babilonia. 12 Te ni̱ kuu kɨvɨ̱ já kuángoyo fuerza‑i ñuu̱ Babilonia, te Jeconías ni̱ sá'a‑de Salatiel. Te Salatiel ni̱ sá'a‑de Zorobabel. 13 Te Zorobabel ni̱ sá'a‑de Abiud. Te Abiud ni̱ sá'a‑de Eliaquim. Te Eliaquim ni̱ sá'a‑de Azor. 14 Te Azor ni̱ sá'a‑de Sadoc. Te Sadoc ni̱ sá'a‑de Aquim. Te Aquim ni̱ sá'a‑de Eliud. 15 Te Eliud ni̱ sá'a‑de Eleazar. Te Eleazar ni̱ sá'a‑de Matán. Te Matán ni̱ sá'a‑de Jacob. 16 Te Jacob ni̱ sá'a‑de José, yii María, ña'an‑ún ni̱ skáku‑ña Jesús, I'a̱ nání Cristo. 17 Súan va̱i ta̱ká tata̱. Onde̱ Abraham te onde̱ David íó uxi̱ kuu̱n tatá. Te onde̱ David te onde̱ kua̱ngoyo fuerza‑i ñuu̱ Babilonia íó uxi̱ kuu̱n tatá. Te onde̱ kua̱ngoyo fuerza‑i ñuu̱ Babilonia te onde̱ ni̱ kaku Cristo, suni íó uxi̱ kuu̱n tatá.

Kɨvɨ̱ ní kaku Jesucristo

18 Te kɨvɨ̱ ní kaku Jesucristo súan ni̱ i̱o. Náa̱‑ya̱, María, ja̱ á ni̱ kundaa̱ tu̱'un ja̱ tánda'a‑ñá jíín José, te onde̱ ná té ketá'a̱n‑ga̱‑ña jíín‑de, te ni̱ juku̱'un se̱'e‑ña ní sá'a Espíritu Santo. 19 Te José, yii‑ñá‑ún, ɨɨn cha̱a va̱'a kúu‑de. Te tú ní kuní‑de sándɨva̱'a‑de jíín‑ña, chi̱ sua kuní‑de xndóo sa̱'í‑de‑ña. 20 Te nini súan nákani ini̱‑de, te ni̱ chaa̱‑ni ɨɨn ndajá'a̱ máá Tatá nuu̱‑dé ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de jíín jáni: José, se̱'e David, ma̱ yú'ú‑ro̱ kuáka‑ró ñásɨ́'ɨ́‑ro̱ María, chi ja̱ ñú'un chi̱i‑ña jián, onde̱ nuu̱ máá Espíritu Santo va̱i. 21 Te skáku‑ña ɨ́ɨn se̱'e yíí. Te skúnání‑ró‑i Jesús. Chi̱ máá‑i, nama‑i ta̱ká ña̱yɨvɨ ká'i̱o kua̱chi, áchí‑ya̱. 22 Súan ni̱ kuu ta̱ká ya̱'á, náva̱'a ná skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n máá Tatá jíín cháa ni̱ jani tu̱'un‑ya̱: 23 Koo ɨɨn ña'an jáá. Te juku̱'un se̱'e‑ña. Te skáku‑ña ɨ́ɨn se̱'e yíí. Te kunání‑i Emmanuel (ja̱ kuní ka'a̱n: Jíín máá‑yó ndújíín Dios). Achí. 24 Te ni̱ nata'u̱ núu̱ José. Te ni̱ nduko̱o‑de. Te ni̱ sá'a‑de nátu̱'un ni̱ tá'ú tíñu ndajá'a̱ máá Tatá nuu̱‑dé. Te ni̱ jaka‑de ñasɨ́'ɨ́‑de. 25 Te tú ní kixí‑de jíín‑ña, onde̱ ni̱ kaku se̱'e yíí núú‑ña. Te ni̱ skúnání‑de‑i Jesús.

2

Cha̱a ndíchí jíín tíñu̱ú xíní

1 Te ni̱ kaku Jesús ini̱ ñuu̱ Belén ndañúu̱ Judea. Te kɨvɨ̱‑ún tá'ú tíñu rey Herodes. Yúan‑na te yaku̱ cha̱a ndíchí, ni̱ kikoyo‑de ichi nú kána ndika̱ndii. Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Jerusalén. 2 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ndénu̱ kándee rey ña̱yɨvɨ judío ja̱ ní kaku. Chi ni̱ kajini̱‑ri̱ tiñu̱ú xíní‑i ja̱ ní kenda ichi núu̱ kána ndika̱ndii. Te va̱i koyo‑ri̱ ja̱ chíñú'ún‑rí‑i, áchí‑de. 3 Te rey Herodes, ni̱ jini tu̱'un‑de tu̱'un‑ún. Te ni̱ yu̱'ú‑de, onde̱ jíín táká ña̱yɨvɨ ñúu̱ Jerusalén. 4 Te ni̱ na̱stútú‑de ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín táká cha̱a káchaa tutu̱ ini̱ ñuu̱. Te ni jika̱ tu̱'ún‑de cha̱a‑ún nú ndénu̱ káku Cristo. 5 Te máá cháa‑ún, ni̱ kakachi̱‑de nuu̱ rey: Ini̱ ñuu̱ Belén ndañúu̱ Judea, chi̱ nuu̱ tutú ja̱ ní chísó cháa ni̱ jani tu̱'un‑ya̱, yóso súan: 6 Te róó ñuu̱ Belén ndañúu̱ Judá, na̱ tú lúlí‑ga̱‑ro̱ núu̱ cháa kákuñá'nu ñuu̱ Judá, chi̱ ini̱‑ro̱ kénda ɨɨn I'a̱ tá'ú tíñu nuu̱‑yo̱. Te koto‑ya̱ ñáyɨvɨ ñúu̱‑ri̱ Israel, áchí tutu̱. 7 Yúan‑na te Herodes, ni̱ kana sa̱'í‑de xini̱ cháa ndíchí‑ún. Te ni̱ ni'i̱n vá'a‑de tu̱'un ndé kɨvɨ̱ ní kenda tiñu̱ú xíní‑ún. 8 Te ni̱ tájí‑de cha̱a‑ún kája'a̱n‑de ñuu̱ Belén. Te ni̱ ka'a̱n rey: Kuángoyo‑ní yúan, te kaka̱ tu̱'ún vá'a‑ní sɨkɨ̱ súchí lúlí‑ún. Te ní ni̱ kajini̱‑ní nuu̱‑í, te kastu̱'ún‑ní nuu̱‑ná náva̱'a suni ná kíchi̱ñú'ún‑ná‑i, áchí rey. 9 Te súan ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n rey. Te kája'a̱n‑de. Te máá tíñu̱ú xíní já ní kajini̱‑de ichi núu̱ kána ndika̱ndii, yoxnúú‑tɨ́ nuu̱‑dé onde̱ ni̱ jaa̱‑tɨ̱ núu̱ kátúu súchí lúlí‑ún. Te yúan ni̱ jukuiñi̱‑tɨ̱. 10 Te nuu̱ ní kajini̱‑de tiñu̱ú xíní‑ún, te ni̱ ka̱kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑de. 11 Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ve̱'e. Te ni̱ kajini̱‑de nuu̱ súchí lúlí‑ún jíín náa̱‑i María. Te ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑í. Te ni̱ ka̱chiñú'ún‑de‑i. Te ni̱ ka̱juña‑de janu̱‑dé. Te ni̱ kasoko̱‑dé oro, jíín súsia ku̱tú, jíín súsia ua̱ nuu̱‑í. 12 Te ni̱ ka̱skóto ja̱ni‑de. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ tú no'o̱n‑de nuu̱ Herodes. Yu̱án ɨngá ichi káno'o̱n‑de ñuu̱‑de. 13 Te kája'a̱n‑de. Yúan‑na te ɨɨn ndajá'a̱ máá Tatá, ni̱ skóto‑ya̱ José nuu̱ kixí‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Nduko̱o, te ki'in‑ró súchí lúlí jián jíín náa̱‑i, te ki'i̱n‑ro̱ ondé ñuu̱ Egipto. Te kunchaa̱‑ro̱ yúan onde̱ kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱. Chi̱ a yani nandúkú Herodes su̱chí lúlí jián já ká'ni‑dé‑i. Achí. 14 Te José, ni̱ nata'u̱ núu̱‑dé. Te ni̱ nduko̱o‑de. Te ni̱ ki'in‑de su̱chí lúlí jíín náa̱‑i kája'a̱n ñúú‑de onde̱ ñuu̱ Egipto. 15 Te ni̱ ka̱ndee‑de yúan onde̱ ni̱ ji'i̱ Herodes. Te ni̱ skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n máá Tatá jíín cháa ni̱ jani tu̱'un‑ya̱: Onde̱ ñuu̱ Egipto ni̱ kana‑ri̱ Se̱'e‑ri̱ va̱i‑i, áchí.

Ja̱ ní ka̱ja'ni‑dé su̱chí yíí lúlí

16 Yúan‑na te Herodes ja̱ ní jini̱‑de ja̱ súan ni̱ ka̱sákátá cháa ndíchí núu̱‑dé, te ni̱ kiti̱ xaa̱n iní‑de. Te ni̱ tájí‑de soldado kája'a̱n. Te ni̱ ka̱ja'ni táká su̱chí yíí lúlí úu̱ kuia̱ jíín já lúlí‑ga̱ ká'i̱o‑i ini̱ ñuu̱ Belén jíín táká ndañúu̱, nátu̱'un ni̱ ni'i̱n vá'a‑de tu̱'un kɨvɨ̱ ní ka'a̱n cha̱a ndíchí‑ún jíín‑de. 17 Yu̱án ní skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Jeremías cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios, chi ni̱ ka'a̱n‑de: 18 Ini̱ ñuu̱ Ramá ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ja̱ kánda'i̱ te kánde'e̱ kó'ó. Raquel, ndé'e̱‑ña já sé'e‑ña. Te tú kuní‑ña ndúsɨɨ̱ iní‑ña, chi ni̱ ndɨ'ɨ‑i, ni̱ ka̱naa. Achí. 19 Te vásá ní ji'i̱ rey Herodes. Te ɨɨn ndajá'a̱ máá Tatá, ni̱ skóto ja̱ni‑ya̱ José onde̱ nuu̱ kándee‑de ñuu̱ Egipto. 20 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Nduko̱o, te ki'in‑ró súchí lúlí jián jíín náa̱‑i, te no'o̱n‑ro̱ ñúu̱ Israel kunchaa̱‑ro̱, chi̱ a ni̱ kaji'i̱ ja̱ kákuni̱ ka'ni súchí jián núú. Achí. 21 Yúan‑na te ni̱ nduko̱o‑de. Te ni̱ ki'in‑de su̱chí lúlí‑ún jíín náa̱‑i. Te kua̱no'on‑dé ñuu̱ Israel. 22 Te ni̱ ni'i̱n‑dé tu̱'un ja̱ Arquelao tá'ú tíñu ini̱ ñuu̱ Judea, ni̱ jukuiñi̱‑de nuu̱ táa̱‑de Herodes. Te ni̱ yu̱'ú José ki'i̱n‑de yúan. Te Dios, ni̱ skóto ja̱ni‑ya̱ José. Yu̱án kuá'a̱n‑de ɨɨn ndañúu̱ Galilea. 23 Te ni̱ jaa̱‑de ɨɨn ñuu̱ nání Nazaret. Te yúan ni̱ kanchaa̱‑de. Te ni̱ skíkuu tu̱'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios: Cha̱a ñuu̱ Nazaret kunání‑yá, áchí.

3

Juan, cha̱a skuánducha

1 Te jíka kɨvɨ̱ ní chaa̱ Juan cha̱a skuánducha kándii̱‑de nuu̱ ñú'un té'é ndañúu̱ Judea. Te ni̱ jani‑de tu̱'un. 2 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Nakani ini̱ jíná'an‑ró, chi̱ a yani koo ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́, áchí‑de. 3 Chi̱ sɨkɨ̱ cháa yá'a ni̱ ka'a̱n Isaías, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá: Ɨɨn ndajá'a̱, kana jaa‑de onde̱ nuu̱ ñú'un té'é: Sátu̱'a‑ró íchi máá Jíto'o̱‑yo̱, te sándóó‑ró íchi‑yá. Achí. 4 Te sa'ma ní ñu̱'un Juan, ni̱ kuu ixi camello. Te ni̱ nu'ni̱ ɨɨn sánchi̱i ñii chíi‑de. Te ndeyu ní yee‑dé ni̱ kuu ndɨkuá'yú jíín ndúxi yoko̱. 5 Yúan‑na te ña̱yɨvɨ ñúu̱ Jerusalén jíín táká ña̱yɨvɨ ñúu̱ Judea jíín táká ña̱yɨvɨ yúñúu̱ Jordán, ni̱ kenda koyo‑i nuu̱‑dé. 6 Te ni̱ skuánducha‑dé‑i ini̱ yu̱cha Jordán. Te kánakani ndaa̱‑i kua̱chi‑i yúan. 7 Te ni̱ jini̱‑de ja̱ vái koyo kua'a̱ cháa fariseo jíín cháa saduceo nuu̱ skuánducha‑dé‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Se̱'e koo̱ kákuu‑ró. Ndéja̱ ní kastá'a̱n nuu̱‑ro̱ já kúnu‑ró kóto‑ró juicio ja̱ cháa̱. 8 Núsáá te sá'a‑ró tíñu ja̱ á ni̱ nakani ini̱‑ro̱‑ún. 9 Te ma̱ káni ini̱‑ro̱ ká'a̱n‑ro̱: Abraham kúu táa̱‑yo̱. Chi̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já kúu‑ni sá'a Dios ja̱ táká yuu̱ yá'a nduu se̱'e Abraham. 10 Te vina a kátúu tú'a hacha ja̱ xɨ́tɨ yúnu ondé yo'o. Te ta̱ká yunu já tú kúun nde'e̱ vá'a, xɨtɨ̱ te kɨ̱vɨ nuu̱ ñú'u̱n. 11 Ko I'a̱ va̱i ichi yatá‑rí, ñá'nu‑ga̱ kúu‑ya̱ vásá rúu̱. Te tú kúñá'nu‑ri̱ kundiso‑ri̱ ndija̱n‑yá. Máá‑yá skuánducha‑yá róó jíín Espíritu Santo jíín ñú'u̱n. 12 Te tɨ́ɨn‑ya̱ pala chíxí'ú trigo. Te xndéché‑yá te nastútú‑yá trigo ndɨ̱vɨ ini̱ yaka̱‑ya̱. Te ka'mu‑ya̱ paja‑ún nuu̱ ñú'u̱n ja̱ má ndá'va̱ kutɨ‑gá, áchí Juan.

Ja̱ ní janducha Jesús ni̱ sá'a Juan

13 Yúan‑na te ni̱ kenda Jesús ini̱ ñuu̱ Galilea. Te ni̱ chaa̱‑ya̱ yúcha Jordán nuu̱ Juan náva̱'a skuánducha‑dé‑ya̱. 14 Ko Juan, tú ní kuní‑de, chi ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Sua kánúú já skuánducha máá‑ní náá, naja̱ vái‑ní nuu̱‑ná núsáá, áchí‑de. 15 Ko ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Vina te sá'a‑ró, chi̱ súan kánúú skíkuu‑yó táká tiñu va̱'a, áchí‑ya̱. Yúan‑na te vásá ní skuánducha‑dé‑ya̱. 16 Te nuu̱ ní kuu ni̱ janducha Jesús, te ni̱ nana‑ni‑ya̱ iní nducha. Te ni̱ nuña andɨ́vɨ́. Te ni̱ jini̱‑ya̱ Espíritu Dios júngava va̱i nátu̱'un paloma. Te ni̱ jinu̱ sɨkɨ̱‑yá. 17 Te ni̱ kenda ɨɨn tu̱'un ichi ándɨ́vɨ́ ní ka'a̱n: Ya̱'á kúu Se̱'e‑ri̱ ja̱ kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i, te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑i, áchí.

4

Sɨkɨ̱ já ní jito nchaa̱ tá'an kui'na̱ jíín‑yá

1 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ Jesús onde̱ nuu̱ ñú'un té'é ní sá'a Espíritu, náva̱'a koto nchaa̱ tá'an kui'na̱ jíín‑yá. 2 Te uu̱ xiko ndúú, uu̱ xiko ñúú, ni̱ i̱o ndicha̱ ini̱‑ya̱. Yúan‑na te vásá ní ji'i̱‑ya̱ sóko. 3 Te ni̱ jaa̱ kui'na̱ ní jito nchaa̱ tá'an jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n jíín‑yá: Te nú Se̱'e Dios kúu‑ró, te ka'a̱n jíín yúu̱ yá'a ná ndúu staa̱, áchí. 4 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín: Yóso núu̱ tutú: Nasu̱ máni máá stáa̱ kée cháa te kuchaku̱‑de, chi̱ suni kánúú tú'un ká'a̱n Dios, áchí‑ya̱. 5 Yúan‑na te kui'na̱‑ún, kua'a̱n jíín‑yá máá ñúu̱ ii̱. Te yúan ni̱ kaa jíín‑yá xini̱ torre ve'e ii̱. 6 Te ni̱ ka'a̱n jíín‑yá: Nú Se̱'e Dios kúu‑ró, te súngava‑ró máá‑ró ondé nuu̱ ñú'un, chi̱ yóso núu̱ tutú: Tájí‑yá ndajá'a̱‑yá kii sɨkɨ̱‑ro̱, te kunu nchaa̱‑ya̱ róó náva̱'a tú stují‑ro̱ já'a̱‑ro̱ núu̱ yúu̱, áchí. 7 Te ni̱ ka'a̱n tuku Jesús jíín kuí'na̱‑ún: Suni yóso‑gá nuu̱ tutú: Ma̱ kóto nchaa̱‑ro̱ máá Tatá‑ro̱ Dios, áchí‑ya̱. 8 Te ɨnga̱ jínu ni̱ jaka kui'na̱‑ún‑ya̱ kuá'a̱n jíín‑yá xini̱ ɨ́ɨn yuku súkún xáa̱n. Te ni̱ stá'a̱n ta̱ká ñuu̱ luu nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ núu̱‑yá. 9 Te ni̱ kachi̱ jíín‑yá: Ta̱ká ñuu̱ yá'a kua̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱ nú jukuiñi̱ jítɨ́‑ró te chiñú'ún‑ró rúu̱, áchí. 10 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Jesús jíín kuí'na̱‑ún: Satanás, kuxio kuá'án, chi̱ yóso núu̱ tutú: Chiñú'ún‑ró máá Tatá Dios máá‑ró, te nuu̱ máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ kuátíñu‑ró, áchí‑ya̱. 11 Yúan‑na te ni̱ kuxio kui'na̱‑ún kua'a̱n. Te ni̱ cha̱koyo ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́ ní ka̱jatíñu nuu̱‑yá. 12 Te nuu̱ ní jini tu̱'un Jesús ja̱ kándee Juan veka̱a, te kua̱no'on‑yá ñuu̱ Galilea. 13 Te ni̱ xndóo‑ya̱ ñúu̱ Nazaret. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ñúu̱ Capernaum. Te ñuu̱‑ún ncháá yani yu'u mar ma̱'ñú ñúu̱ Zabulón jíín ñúu̱ Neftalí. Te ni̱ kanchaa̱‑ya̱ yúan, 14 Náva̱'a ná skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Isaías cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios: 15 Ñuu̱ Zabulón jíín ñúu̱ Neftalí ichi núu̱ mar ɨnga̱ lado yu̱cha Jordán, kúu ñuu̱ Galilea ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación. 16 Te ña̱yɨvɨ‑ún káxiu̱kú‑i ñu̱ñáa, te ni̱ kajini̱‑i ɨɨn luz ká'nu. Te ni̱ kundiji̱n nuu̱ ñáyɨvɨ kákuni̱ naa, áchí‑de.

Ndasa ni̱ kejá'á Jesús jáni‑ya̱ tú'un

17 Onde̱ sáá ní kejá'á Jesús jáni‑ya̱ tú'un: Nakani ini̱ jíná'an‑ró, chi̱ a yani koo ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́, áchí‑ya̱. 18 Te jíka Jesús yu'u mar Galilea kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ úu̱ tá'a̱n ñani̱, ɨɨn Simón ja̱ nání‑de Pedro, te ɨnga̱ Andrés ñani̱‑de. Te káskuíta ka'nu‑de ñunu‑dé ini̱ mar. Chi cha̱a kátɨɨn tiyáká kákuu‑de. 19 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kundiki̱n ruu̱ kikoyo‑ró, te ná násá'a‑ri̱ róó cha̱a tɨɨn ña̱yɨvɨ, áchí‑ya̱. 20 Yúan‑na te ni̱ ka̱xndóo‑ni‑de ñunu‑dé. Te ni̱ kandiki̱n‑de‑ya̱. 21 Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ yúan kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ úu̱‑ga̱ tá'a̱n ñani̱, Jacobo se̱'e Zebedeo, jíín ñaní‑de Juan. Te ká'i̱in‑de ini̱ barco jíín táa̱‑de Zebedeo, kánaku'ni̱‑de ñunu‑dé. Te ni̱ kana‑ya̱ xiní‑dé. 22 Te cha̱a‑ún, ni̱ ka̱xndóo‑ni‑de barco jíín táa̱‑de. Te ni̱ kandiki̱n‑de‑ya̱. 23 Te ni̱ jika kuu Jesús nɨ́ɨ́ ñúu̱ Galilea, ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un ini̱ ve̱'e sinagoga máá‑de. Te jáni‑ya̱ tú'un ja̱ kóo ñuu̱ Dios. Te násáva̱'a‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ káku'u̱ jíín táká nuu̱ ú'u̱‑i. 24 Te ni̱ jicha̱ tu̱'un‑ya̱ kuá'a̱n nɨ́ɨ́ ñúu̱ Siria. Te nuu̱‑yá ni̱ ka̱kinchaka‑i ta̱ká ña̱yɨvɨ káku'u̱. Ña̱yɨvɨ káta'a̱n tɨnɨ̱ nuu̱ kué'e̱, jíín táká ña̱yɨvɨ káyaji ní'ni, jíín já tá'a̱n tachi̱ kíni, jíín já jí'i̱ yi̱'í, jíín já ndúyúnú, ndɨ'ɨ‑i, ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑í. 25 Te kua'a̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Galilea, jíín ñúu̱ Decápolis jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Jerusalén, jíín ñúu̱ Judea, jíín ñúu̱ ɨnga̱ lado yu̱cha Jordán, ni̱ kandiki̱n‑i‑ya̱.

5

Tu̱'un ni̱ stá'a̱n‑ya̱ ondé nuu̱ yúku

1 Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱. Te ni̱ kaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ yúku. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá yúan. 2 Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a nuu̱‑dé:

Tu̱'un xáán ndatu̱

3 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ káta'a̱n ndá'ú ini̱ añú‑i, chi̱ kuu kɨ̱vɨ‑i ini̱ ñuu̱ Dios nátu̱'un andɨ́vɨ́. 4 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ kánde'e̱, chi̱ ndusɨɨ̱ iní‑i sá'a‑ya̱. 5 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ vítá ini̱, chi̱ ni'i̱n‑í nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ kúu ta'u̱‑í. 6 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ kákuu xaa̱n iní‑i skíkuu‑i ta̱ká tiñu ndaa̱, chi̱ kuu ja̱ kákuni̱‑i. 7 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ kákundá'ú ini̱ tá'an, chi̱ suni ni'i̱n‑í tu̱'un kundá'ú ini̱. 8 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ ndóo ini̱ añú‑i, chi̱ kuni̱‑i nuu̱ Dios. 9 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ kánasámani̱ tá'an, chi̱ kunání‑i se̱'e Dios. 10 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ kájika jínu sɨkɨ̱ já kásá'a‑i tiñu ndaa̱, chi̱ kuu kɨ̱vɨ‑i ini̱ ñuu̱ Dios nátu̱'un andɨ́vɨ́. 11 Xáán ndatu̱ máá‑ró jíná'an‑ró nú káka'a̱n ndɨva̱'a‑i jíín‑ró te káchindiki̱n‑i róó te kákaji̱‑i róó sɨkɨ̱ rúu̱ va̱sa tú kua̱chi‑ró. 12 Sɨɨ̱ xáa̱n kóo ini̱‑ro̱, chi̱ ká'nu xaa̱n tá'u̱‑ro̱ íó onde̱ andɨ́vɨ́. Chi̱ súan ni̱ ka̱chindiki̱n‑i cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios ni̱ kikoyo xna'a̱n‑ga̱ vásá róó.

Cha̱a nátu̱'un ñii̱, jíín luz

13 Máá‑ró kákuu nátu̱'un ñii̱ ñu̱yɨ́vɨ. Ko nú ñii̱‑ún ná náa xikó u'a̱, ndasa ndu'u'a̱ ɨnga̱ jínu. Tuká tiñu kutɨ, chi̱ sua kacha̱‑ro̱ kí'i̱n te kuañu̱‑i sɨkɨ̱. 14 Máá‑ró kákuu nátu̱'un luz ñu̱yɨ́vɨ. Ɨɨn ñuu̱ kándee xini̱ yúku, ma̱ kúu kundee sa̱'í. 15 Ni tú skuikín‑ro̱ ɨ́ɨn yitɨ te chindee‑ró kayú chi̱i nu̱ndóó, chi̱ sua kundii̱ nuu̱ candelero te stúu̱n nuu̱ já káxiu̱kú iní ve̱'e. 16 Súan stá'a̱n‑ro̱ luz máá‑ró núu̱ táká ña̱yɨvɨ, náva̱'a ná kuní‑i tiñu va̱'a kásá'a‑ró, te ná nákana jaa‑i máá Táa̱‑ro̱ já kánchaa̱‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́.

Sɨkɨ̱ tú'un ley aná'án jíín tú'un Jesús

17 Ma̱ káni ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró já vái‑ri̱ xnáa‑rí ley jíín cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios. Na̱ tú va̱i‑ri̱ xnáa‑rí chi̱ sua skíkuu‑ri̱. 18 Chi ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Onde̱ kɨvɨ̱ náa ándɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ, ni ɨɨn jota te ni ɨɨn punto ma̱ náa kútɨ núu̱ tutú ley onde̱ nú tú skíkuu ta̱ká tu̱'un ká'a̱n ley. 19 Te nú ɨɨn cha̱a tú jándatu̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn tu̱'un tá'ú tíñu yá'a, va̱sa tu̱'un lúlí kúu, te nú stá'a̱n‑de nuu̱ sáva‑ga̱ ña̱yɨvɨ sá'a‑i súan, cha̱a‑ún kuu‑de nátu̱'un ɨɨn mozo lúlí iní ñuu̱ Dios nátu̱'un andɨ́vɨ́. Ko nú sua jándatu̱‑de te stá'a̱n‑de, yúan‑na te kuu‑de ɨɨn cha̱a kúñá'nu onde̱ ini̱ ñuu̱ Dios nátu̱'un andɨ́vɨ́. 20 Chi̱ a ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú tú va̱'a‑ga̱ koo tiñu ndaa̱ kásá'a máá‑ró vásá tíñu kásá'a cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, te ma̱ kɨ́vɨ kutɨ‑ro iní ñuu̱ Dios nátu̱'un andɨ́vɨ́.

Sɨkɨ̱ tú'un ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'an

21 A ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró já ní ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa aná'án: Ma̱ ká'ni‑ro ndɨ́yi, te na̱ni cha̱a nú ka'ni‑dé ndɨ̱yi, te ki'i̱n‑de nuu̱ justicia. 22 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ɨɨn cha̱a kití ini̱‑de nuu̱ ñaní‑de, ná kí'in‑de nuu̱ justicia. Te nú ɨɨn cha̱a ka'a̱n ndɨva̱'a‑de nuu̱ ñaní‑de, ná kí'i̱n‑de nuu̱ junta. Te nú ɨɨn cha̱a ka'a̱n‑de: Róó tasɨ̱, achi̱‑de, ná kí'i̱n‑de juicio infierno. 23 Ko nú kándá'á‑ró já sokó‑ro̱ ní chaa̱‑ro̱ jíín núu̱ altar, te nú yúan ni̱ nuku̱'un ini̱‑ro̱ já jíto u'u̱ ñani̱‑ro̱ róó, 24 Te skéndo̱o‑ró já sokó‑ro̱‑ún nuu̱ altar yúan, te ki'i̱n‑ro̱ te ndumani̱‑ro̱ jíín ñaní‑ro̱ xna'a̱n‑ga̱. Yúan‑na te vásá cháa̱‑ro̱ te soko̱‑ro̱. 25 Yachi̱ ndatu̱'ún vá'a‑ró jíín cháa jíto u'u̱ róó nini ká'i̱in‑ró jíín‑de ichi. Chi̱ nú túu, te kua̱'a‑de róó nuu̱ juez. Te juez kua̱'a‑de róó nuu̱ policía, te kundee‑ró véka̱a. 26 Te ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já má kénda kutɨ‑ro yúan, onde̱ nú tú chunáa‑ro táká centavo. 27 Ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró já ní ka'a̱n‑ya̱ sáá: Ma̱ kúsɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑ró. 28 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nú ndé'é ɨ́ɨn cha̱a nuu̱ ɨ́ɨn ña'an já kusú‑de jíín‑ña kuní‑de, yúan‑na te a ni̱ isɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑de jíín ñá'an‑ún ini̱ añú‑de. 29 Te nú nduchi‑ro lado vá'a‑ró kuní skɨ́vɨ róó nuu̱ íó kua̱chi, tava te skána‑ró ná kí'i̱n. Chi̱ va'a̱‑ga̱ ja̱ náa ɨ́ɨn nduchi‑ro, nasu̱ já kóo ndɨ'ɨ yikɨ kúñu‑ró kí'i̱n nuu̱ infierno. 30 Te nú nda'a vá'a‑ró kuní skɨ́vɨ róó nuu̱ íó kua̱chi, xɨtɨ te skána‑ró ná kí'i̱n. Chi̱ va'a̱‑ga̱ ná náa ɨ́ɨn nda'a‑ro nasu̱ já kóo ndɨ'ɨ yikɨ kúñu‑ró kí'i̱n nuu̱ infierno. 31 Te suni onde̱ sáá ní ka'a̱n: nú ndéja̱ kuní xndóo ñasɨ́'ɨ́, te ná kuá'a tutu̱ ndúsɨ́ɨn nuu̱‑ñá. 32 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: nú xndóo ɨɨn cha̱a ñasɨ́'ɨ‑de, ko nasu̱ já tɨnɨ́ ini̱‑ña, yúan‑na te sá'a‑de ja̱ ísɨ́kɨ ncháa̱‑ña‑dé. Te nú ɨɨn cha̱a, nata̱nda'a‑dé jíín ñá'an‑ún, te ísɨ́kɨ ncháa̱‑de tá'an‑de.

Sɨkɨ̱ tú'un káka'a̱n téyíí

33 Te suni ni̱ jini so̱'o‑ró tú'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa aná'án: ma̱ ká'a̱n ni̱'in‑ró chi̱ skíkuu‑ró táká tu̱'un ni̱ kee yu'u‑ro núu̱ Dios. 34 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ma̱ ká'a̱n téyíí kútɨ‑ro, ni sɨkɨ̱ ándɨ́vɨ́, chi̱ silla Dios kúu. 35 Ni sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ, chi̱ teyu̱ nuu̱ káxndíi ja'a̱‑yá kúu. Ni sɨkɨ̱ ñúu̱ Jerusalén, chi̱ ñuu̱ máá Rey ñá'nu kúu. 36 Te suni ma̱ ká'a̱n ni̱'in‑ró sɨkɨ́ xiní‑ro̱, chi ma̱ kúu sá'a kutɨ‑ro já ndúu kuíjín xí ndúu túún ɨɨn ixi‑ro. 37 Ko ka'a̱n‑ro̱: Vee táa̱, túu táa̱, achi̱‑ro̱, chi̱ nú skáa‑ga̱‑ro̱ ká'a̱n‑ro̱, tu̱'un káñáá kúu. 38 Ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró já ní ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa aná'án: Nduchi jíín ndúchi, te nu̱'un jíín nú'un na̱kunáa, áchí. 39 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ma̱ kasú‑ro̱ núu̱ cháa ñáá. Chi̱ nú ndé cha̱a kuní‑de stují‑dé yikɨ núu̱‑ro̱ lado vá'a, te suni kua̱'a‑ró ɨngá lado ná stují‑dé. 40 Te nú ndé cha̱a kuní kana̱á jíín‑ró, te kuanchaa̱‑de sa'ma‑ro, te suni kuu kua̱'a‑ró tɨ́ka̱chí‑ró núu̱‑dé. 41 Te nú ndé cha̱a skáka‑de róó ɨɨn kilómetro, te kaka‑ró úu̱ jíín‑de. 42 Cha̱a jikán nuu̱‑ro̱, nuu̱‑dé kua̱'a‑ró. Te cha̱a kuní ki'in núu‑de nuu̱‑ro̱, ma̱ sásá'án‑ró kuá'a‑ró núu̱‑dé.

Ndasa kánúú kúmani̱‑yo̱ jíín cháa kájito u'u̱ yóó

43 Ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró já ní ka'a̱n sáá: Kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, te koto u'u̱‑ro̱ cháa jíto u'u̱ róó, áchí. 44 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Kundá'ú ini̱‑ro̱ cháa kájito u'u̱ róó. Te ka'a̱n va̱'a‑ró jíín cháa káka'a̱n sɨkɨ̱‑ro̱. Te sá'a va̱'a‑ró jíín cháa kákiti̱ ini̱ nuu̱‑ro̱. Te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ já'a̱ cháa ká'a̱n ndɨva̱'a jíín‑ró te káchindiki̱n róó. 45 Náva̱'a ná kúu‑ró sé'e máá Táa̱‑ro̱ já kánchaa̱‑ya̱ ándɨ́vɨ́, chi̱ máá‑yá já'a‑ya̱ ndíka̱ndii sɨkɨ́ ñáyɨvɨ ñáá jíín sɨkɨ́ ñáyɨvɨ vá'a. Te skúun‑ya̱ saú sɨkɨ́ ñáyɨvɨ kásá'a tiñu va̱'a jíín sɨkɨ́ ñáyɨvɨ kásá'a tiñu ñáá. 46 Chi̱ nú mani̱‑ro̱ jíín cháa mani̱ jíín‑ró, na̱ún ní'i̱n‑ro̱. Á tú suni súan kásá'a cha̱a xíní. 47 Te nú máni ñani̱‑ro̱ ká'a̱n luu‑ró jíín, te na̱ún sá'a‑ga̱‑ro̱ núsáá. Á tú suni súan kásá'a cha̱a sɨ́ɨn nación. 48 Núsáá te ná síyíja va̱'a‑ró máá‑ró jíná'an‑ró, nátu̱'un íó va̱'a máá Táa̱‑ro̱ kánchaa̱‑ya̱ ándɨ́vɨ́.

6

Cuenta caridad

1 Koto va̱'a‑ró máá‑ró. Ma̱ sá'a ndiji̱n‑ro̱ táká tiñu va̱'a‑ró náva̱'a nde̱'é ñáyɨvɨ núu̱‑ro̱, chi̱ nú súan te tú na̱ ta'u̱‑ro̱ kuá'a máá Táa̱‑ro̱ já kánchaa̱‑ya̱ ándɨ́vɨ́. 2 Te nú sá'a‑ró caridad, ma̱ tɨvɨ́‑ro̱ corneta nátu̱'un cha̱a uu̱ xini̱ káxiu̱kú‑de ini̱ ve̱'e sinagoga jíín núyá'u. Chi̱ súan kásá'a‑de náva̱'a nakana jaa‑i‑de. Ko ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já á ni̱ kani'i̱n‑dé ta'u̱‑dé. 3 Ko nú sá'a‑ró caridad, ma̱ kuní nda'a vésé‑ró na̱ún sá'a nda'a vá'a‑ró, 4 Náva̱'a sá'a sa̱'í‑ro̱ caridad‑ún. Chi̱ máá Táa̱‑ro̱, jiní‑ya̱ já ní sá'a sa̱'í‑ro̱. Yúan‑na te ma̱'ñú táká ña̱yɨvɨ te kua̱'a‑ya̱ tá'u̱ kúu‑ró.

Ja̱ jikán ta'u̱‑yo̱ jíín Padre Nuestro

5 Te nú jikán ta'u̱‑ro̱, te ma̱ sá'a‑ró nátu̱'un cha̱a uu̱ xini̱. Chi̱ máá‑de, kákusɨɨ̱ iní‑de kaka̱n ta'u̱‑dé ini̱ ve̱'e sinagoga jíín jikí yá'ya náva̱'a ná kuní ña̱yɨvɨ núu̱‑dé. Ko ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑rí jíín‑ró ja̱ á ni̱ kani'i̱n‑dé ya̱'u‑de. 6 Ko róó nú jikán ta'u̱‑ro̱, ndɨ̱vɨ ini̱ ve̱'e‑ró te kasu̱‑ro̱ yúxé'é‑ró. Te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ núu̱ máá Táa̱‑ro̱ já kánchaa̱ sa̱'í‑ya̱. Chi̱ máá Táa̱‑ro̱, jiní‑ya̱ já súan sá'a sa̱'í‑ro̱. Yúan‑na te ma̱'ñú táká ña̱yɨvɨ te kua̱'a‑ya̱ tá'u̱ kúu‑ró. 7 Te nú jikán ta'u̱‑ro̱, ma̱ kée xió kuiñí‑ro̱ ká'a̱n‑ro̱ nátu̱'un kásá'a cha̱a sɨ́ɨn nación, chi̱ kájani ini̱‑de ja̱ súan ná'án ká'a̱n‑de, te vásá jíni so̱'o‑ya̱. 8 Núsáá te ma̱ sá'a‑ró nátu̱'un kásá'a máá‑de. Chi̱ Táa̱‑ro̱, a jiní‑ya̱ na̱ún ndatíñu kánandɨ'ɨ‑ró ondé té cha'a̱n‑ga̱ kaka̱n‑ro̱ núu̱‑yá. 9 Núsáá te sua kaka̱n ta'u̱ máá‑ró: Táa̱ máá‑ná ja̱ kánchaa̱‑ní onde̱ andɨ́vɨ́, ná nákana jaa‑ná níí jíín sɨ́'vɨ́‑ní. 10 Te ná kóo ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑ní tiñu. Te ná kóo ta̱ká tiñu játa'a̱n ini̱ máá‑ní, nátu̱'un íó ini̱ andɨ́vɨ́ suni súan ná kóo ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. 11 Staa̱ káyee‑ná ta̱ká kɨvɨ̱, kua̱'a‑ní nuu̱‑ná vina. 12 Te nátu̱'un kásá'a‑ná tu̱ká'nu ini̱‑ná nuu̱ ñáyɨvɨ kásá'a falta nuu̱‑ná, suni súan sá'a‑ní tu̱ká'nu ini̱‑ní nuu̱‑ná ja̱ sá'a‑ná falta nuu̱‑ní. 13 Te ma̱ skívɨ‑ní náá koto nchaa̱‑i náá, chi̱ sua nama‑ní náá nuu̱ kíni nuu̱ kuí'a̱. Chi̱ máá‑ní kúu I'a̱ tá'ú tíñu, te tɨ́ɨn‑ní fuerza, chi̱ kúñá'nu‑ní nɨ́ɨ́ káni. Súan ná kóo. Amén. Achi̱‑ro̱. 14 Chi̱ nú sá'a‑ró túká'nu ini̱ nuu̱ ñáyɨvɨ kásá'a falta jíín‑ró, te suni súan máá Táa̱‑ro̱ ondé andɨ́vɨ́ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ falta máá‑ró. 15 Ko nú tú sá'a‑ró túká'nu ini̱ nuu̱ ñáyɨvɨ kásá'a falta jíín‑ró, te suni súan máá Táa̱‑ro̱ ondé andɨ́vɨ́ ma̱ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ falta‑ro̱.

Tu̱'un kondicha̱ ini̱‑yo̱

16 Ko nú ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑ro̱, te ma̱ sá'a‑ró nátu̱'un kásá'a cha̱a uu̱ xini̱ já kájito xíí‑de. Chi̱ máá‑de kástují‑dé nuu̱‑dé náva̱'a stá'a̱n‑de máá‑de nuu̱ ñáyɨvɨ ja̱ ndichá ini̱‑de. Chi ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já á ni̱ kani'i̱n‑dé ya̱'u‑de. 17 Ko máá‑ró, nú ndicha̱ ini̱‑ro̱, te chi'i‑ró aceite xini̱‑ro̱ te nakɨtɨ nuu̱‑ro̱, 18 Náva̱'a tú stá'a̱n‑ro̱ máá‑ró núu̱ táká cha̱a ja̱ ndichá ini̱‑ro̱, chi̱ nuu̱ máá Táa̱‑ro̱ já kánchaa̱ sa̱'í‑ya̱ stá'a̱n‑ro̱ máá‑ró. Te máá Táa̱‑ro̱ já ndé'é sá'í‑ya̱, kua̱'a‑ya̱ yá'u‑ró kuni̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ.

Ndasa kaya̱ yaji̱

19 Ma̱ kayá‑ro̱ yají‑ro̱ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, chi̱ chaa ti̱kixin te kana sɨ̱'ɨn yóó, te tɨ̱vɨ́. Te suni kuu kɨ̱vɨ ñakui̱'ná te sákuí'ná kí'i̱n jíín. 20 Ko kaya̱‑ro̱ yají‑ro̱ ondé andɨ́vɨ́, chi̱ yúan ma̱ kúu chaa ti̱kɨxɨn te ni ma̱ kúu kana sɨ̱'ɨn yóó já stɨ́vɨ́. Te yúan ni ma̱ kúu kɨ̱vɨ ñakui̱'ná já sákuí'ná kí'i̱n jíín. 21 Chi̱ nuu̱ kándee yaji̱‑ro̱, yúan kúu nuu̱ kuítú iní‑ro̱ jíín. 22 Lámpara yikɨ kúñu kúu nduchi. Te nú nduchi‑ro íó va̱'a, nɨ́ɨ́‑ni yikɨ kúñu‑ró ndíi ncháa̱. 23 Ko nú nduchi‑ro káñáá, te nɨ́ɨ́‑ni yikɨ kúñu‑ró kándee ñu̱ñáa. Súan íó te nú luz ñáva̱'a‑ró kúu ñu'u̱n tu̱ún, na̱saa‑ga̱ ñu̱ñáa kóo núsáá. 24 Ni ɨɨn mozo ma̱ kúu kuatíñu‑de nuu̱ úu̱ jito'o̱. Chi̱ kiti̱ ini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn te kumani̱‑dé jíín ɨngá, xí kuándatu̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn te sani̱'in ini̱‑de nuu̱ ɨngá. Ma̱ kúu kuatíñu‑ró núu̱ Dios jíín núu̱ tú'un kúká.

Ma̱ nákani ini̱‑yo̱ sɨkɨ́ já kúchaku̱‑yo̱

25 Núsáá te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ma̱ nákani ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ já kúchaku̱‑ro̱, nú ndasa kee‑ro, xí nú ndasa ko'o‑ró, ni sɨkɨ̱ yíkɨ kúñu‑ró, nú ndasa kundii kuna̱má‑ro̱. A tú kánúú‑gá vida‑ro̱ vásá já kée‑ro, te yikɨ kúñu‑ró vásá sá'ma‑ro náún. 26 Nde̱'é‑ró tɨ́saa̱ andɨ́vɨ́ tú jítu‑tɨ̱, ni tú nástútú‑tɨ́, ni tú náchiva̱'a‑tɨ̱ iní yaka̱‑tɨ̱. Chi̱ máá Táa̱‑ro̱ ándɨ́vɨ́ skée‑yá‑tɨ̱. Á tú kánúú‑ga̱‑ro̱ vásá kɨ́tɨ‑ún. 27 Ko ndé róó ja̱ súan nákani ini̱‑ro̱ te á kuu chísó‑ga̱‑ro̱ máá‑ró ɨ́ɨn yíkɨ́ náún. 28 Naja̱ kánakani ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ sá'ma. Nde̱'é ndasa kája'nu ita̱ yuku. Tú sátiñu, ni tú táú. 29 Ko ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ rey Salomón kɨvɨ̱ ní kuñá'nu xaa̱n‑dé, ni tú ní kúu ku'un‑de ɨɨn sa'ma súan nátu̱'un ita̱‑ún. 30 Te Dios, nú súan skúna̱má‑ya̱ itá yuku‑ún ja̱ íó vina te yuchaa̱n kayu̱ nuu̱ ñú'u̱n, naga̱ ni̱ kuu ja̱ má skúna̱má‑ya̱ róó te naja̱ tú kákandíja va̱'a‑ró. 31 Núsáá, te ma̱ nándɨ'ɨ ini̱‑ro̱, ndasa kee‑yo, xí ndása ku'un‑yó, achi̱‑ro̱. 32 Chi ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación kándúkú táká ndatíñu jia̱n. Ko máá Táa̱‑ro̱ ondé andɨ́vɨ́, a jiní‑ya̱ já kánandɨ'ɨ‑ró táká ndatíñu yá'a. 33 Ko kánúú‑gá ja̱ ndúkú ndéé‑ró kɨ́vɨ‑ró iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te sá'a‑ró tíñu ndaa̱ nátu̱'un sá'a máá‑yá. Yúan‑na te kua̱'a‑ga̱‑ya̱ táká ndatíñu‑ún nuu̱‑ro̱. 34 Núsáá te ma̱ nákani ini̱‑ro̱ já kúu yuchaa̱n, chi̱ yuchaa̱n te nakani ini̱‑ro̱ jíín túndó'o‑ún. Chi̱ vina kúu vina te yuchaa̱n kúu yuchaa̱n.

7

Ma̱ náku̱xndíi sɨkɨ̱ tá'an

1 Ma̱ náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ ñáyɨvɨ, náva̱'a ma̱ náku̱xndíi‑i sɨkɨ̱ máá‑ró. 2 Chi̱ nátu̱'un náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ ñáyɨvɨ‑ún, suni súan naku̱xndíi‑i sɨkɨ̱ máá‑ró. Chi̱ jíín kú'a ja̱ káchikua̱'á‑ro̱, suni naku̱kua̱'á‑ro̱. 3 Te naja̱ ndé'é‑ró já kándee mi̱'ín ndúchi ñaní‑ro̱. A tú nákani ini̱‑ro̱ já ɨ́ɨn vitu̱ kándee nduchi máá‑ró. 4 Naja̱ ká'a̱n‑ro̱ jíín ñaní‑ro̱: Kundatu, ná táva‑rí mi̱'ín kándee nduchi‑ro, te tú nákani ini̱‑ro̱ já kándee ɨɨn vitu̱ ndúchi‑ro náún. 5 Cha̱a uu̱ xini̱, xna'a̱n‑ga̱ tava‑ro vitú kándee nduchi máá‑ró. Yúan‑na te kuu nde̱'é vá'a‑ró te tava‑ro mí'ín kándee nduchi ñaní‑ro̱. 6 Ma̱ kuá'a‑ró ndátíñu ii̱ núu̱ tí'ina̱ jíná'an‑tɨ̱, ni ma̱ skána‑ró perla‑ro̱ núu̱ kɨnɨ jíná'an‑tɨ̱. Chi̱ nú súan te kuañu̱‑tɨ̱ sɨkɨ́, te naxíó káva‑tɨ̱ íchi núu̱‑ro̱ te chuxíní‑tɨ́ róó.

Kaka̱n‑yo̱ núu̱‑yá te ni'i̱n‑yo̱

7 Kaka̱n, te kua̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱. Ndúkú, te ni'i̱n‑ro̱. Ka'a̱n, te ná núña ve'e kɨ̱vɨ‑ró. 8 Chi cha̱a jikán, te kíi nuu̱‑dé. Te cha̱a ndúkú, ní'i̱n‑dé. Te cha̱a ká'a̱n, te núña ve'e kɨ̱vɨ‑de. 9 Ndé ɨɨn róó, nú se̱'e‑ró jikán‑i ɨɨn staa̱ núu̱‑ro̱, te kua̱'a‑ró ɨ́ɨn yuu̱ núu̱‑í náún. 10 Xí nú jikán‑i ɨɨn ti̱yáká te kua̱'a‑ró ɨ́ɨn koo̱ núu̱‑í náún. 11 Te nú róó, va̱sa cha̱a ñáá kákuu‑ró, te kájini̱‑ro̱ kuá'a‑ró ndátíñu va̱'a nuu̱ sé'e‑ró, naga̱ máá Táa̱‑ro̱ já kánchaa̱‑ya̱ ándɨ́vɨ́, ja̱ má kuá'a‑ya̱ ndátíñu va̱'a nuu̱ cháa jikán nuu̱‑yá núsáá. 12 Núsáá te ta̱ká tiñu ja̱ kuní‑ro̱ já sá'a ña̱yɨvɨ jíín‑ró, suni súan sá'a máá‑ró jíín‑i, chi̱ súan ká'a̱n tutu̱ ley jíín cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios.

Sɨkɨ̱ úu̱ ichi

13 Kɨ̱vɨ koyo‑ró íchi yúxé'é túu̱, chi̱ jichá yuxé'é te ká'nu ichi já kuá'a̱n nuu̱ náa ñáyɨvɨ. Te kua'a̱‑í kɨ́vɨ koyo‑i kua'a̱n‑i ichi‑ún. 14 Chi̱ tuu̱ yuxé'é te lúlí‑ni ichi já kuá'a̱n nuu̱ ní'i̱n tá'u̱‑í kuchaku̱‑i. Te yaku̱‑ni‑i káni'i̱n‑í ichi‑ún.

Nde'e̱ yúnu vá'a jíín yúnu ñáá

15 Te koto‑ró máá‑ró núu̱ cháa kájani tu̱'un tú'ún já vái‑de nátu̱'un rɨɨ̱ jíto‑de, ko ichi iní‑de kándee yi'ɨ̱ kɨtɨ xáa̱n. 16 Jíín tíñu kásá'a‑de te kuni̱‑ro̱‑dé. Á kuu táxín‑ró uva xini̱ nú íñú, xí kúu táxín‑ró mérkexe̱ xini̱ íñu kɨ́mɨ́. 17 Súan kúu, ja̱ táká yunu vá'a kúun nde'e̱ vá'a xini̱, ko yunu ñáá kúun nde'e̱ ñáá xini̱. 18 Ɨɨn yunu vá'a ma̱ kúu kuun nde'e̱ káñáá xini̱. Te ni ɨɨn yunu káñáá, ma̱ kúu kuun nde'e̱ vá'a xini̱. 19 Ta̱ká yunu tú kúun nde'e̱ vá'a xini̱, ná xɨtɨ́, te ná kí'i̱n nuu̱ ñú'u̱n kayu̱. 20 Núsáá te súan jíín ndé'e̱ kúun xini̱, te kuni̱‑ro̱ na̱ún yunu kúu. 21 Nasu̱ ndɨ́'ɨ ña̱yɨvɨ ká'a̱n Táta̱, Táta̱, jíín‑rí, kɨ̱vɨ ini̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́. Chi̱ máni ña̱yɨvɨ skíkuu tiñu kuní máá Táa̱‑ri̱, I'a̱ kánchaa̱ andɨ́vɨ́. 22 Kɨvɨ̱‑ún, te ka'a̱n kua'a̱ ñáyɨvɨ jíín‑rí: Táta̱, Táta̱, nasu̱ ní ka̱jani‑ná tu̱'un jíín sɨ́'vɨ́‑ní, te ni̱ ka̱kiñi'in‑ná tachi̱ kíni kája'a̱n ja̱ ní ka̱sá'a‑ná kua'a̱ tíñu ñá'nu jíín sɨ́'vɨ́ máá‑ní náún. Achi̱‑i. 23 Yúan‑na te ka'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín ñáyɨvɨ‑ún: Tú ní jiní kutɨ‑rí róó. Kuxio ki'i̱n‑ro̱, chi cha̱a kásá'a tiñu chá'án kákuu‑ró.

Sɨkɨ̱ úu̱ ve'e ja̱ sɨ́ɨn sɨ́ɨn íin ja'a̱

24 Te ta̱ká cha̱a jíni so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ yá'a te skíkuu‑de, te kuu‑de nátu̱'un ɨɨn cha̱a ndíchí. Te cha̱a‑ún, ni̱ jani‑de ɨɨn ve'e sɨkɨ̱ ɨ́ɨn kava. 25 Te ni̱ kuun sau̱, te ni̱ jinu̱ nducha ñú'ún, te ni̱ kee tachi̱ xáa̱n, te ni̱ ka̱kaja vé'e‑ún. Te tú ní nduá, chi̱ kándii̱ sɨkɨ̱ káva. 26 Te ta̱ká cha̱a jíni so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ yá'a, te tú skíkuu‑de, te kuu‑de nátu̱'un ɨɨn cha̱a xíní ñáá. Te cha̱a‑ún, ni̱ jani‑de ɨɨn ve'e nuu̱ ñítɨ́. 27 Te ni̱ kuun sau̱, te ni̱ jinu̱ nducha ñú'ún, te ni̱ kee tachi̱ xáa̱n, te ni̱ ka̱kaja vé'e‑ún. Te ni̱ ndua̱‑ni, te ni̱ naa íi̱, áchí‑ya̱ jíín‑i. 28 Te nuu̱ ní ji̱nu ni̱ ka'a̱n Jesús ta̱ká tu̱'un yá'a, te ta̱ká ña̱yɨvɨ kuá'a‑ún, ni̱ ka̱naa iní‑i kájini so̱'o‑i tu̱'un ni̱ stá'a̱n‑ya̱. 29 Chi ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑í nátu̱'un cha̱a ndíso tíñu, nasu̱ nátu̱'un cha̱a káchaa tutu̱.

8

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi

1 Te ni̱ nuu Jesús va̱i‑ya̱ yúku‑ún. Te ni̱ kandiki̱n kua'a̱ ñáyɨvɨ‑yá. 2 Te ɨɨn cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi, ni̱ chaa̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ chiñú'ún‑de‑ya̱, te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, nú kuní‑ní, te kuu nasándoo‑ní náá, áchí‑de. 3 Te ni̱ skáa̱ Jesús nda'a‑yá. Te ni̱ ké'é‑yá‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kuní‑ri̱, ná ndúndoo‑ró, áchí‑ya̱. Te ndɨ̱'yi té'yu̱‑de‑ún ni̱ ndundoo‑ni. 4 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Ma̱ kachí kutɨ‑ro núu̱ ní ɨɨn‑i. Ko kuá'án, te stá'a̱n‑ro̱ máá‑ró núu̱ sutú. Te soko̱‑ro̱ núu̱‑dé nátu̱'un ni̱ tá'ú Moisés tiñu, náva̱'a kuni̱‑de ja̱ ní ndundoo‑ró, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ mozo ɨɨn cha̱a kúu capitán

5 Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús ñuu̱ Capernaum. Te ni̱ jaa̱ ɨɨn cha̱a kúu capitán nuu̱‑yá ká'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá: 6 Táta̱, mozo‑ná kátúu‑í ve'e‑ná ni̱ kuyúnú‑i te ndó'o xaa̱n‑í, áchí‑de. 7 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Ki'i̱n máá‑rí te nasáva̱'a‑ri̱‑i, áchí‑ya̱. 8 Te ni̱ ka'a̱n capitán jíín‑yá: Táta̱, nasu̱ cháa va̱'a kúu‑ná ja̱ kɨ́vɨ‑ní ini̱ ve̱'e‑ná, chi̱ ná ká'a̱n‑ni‑ní, te ná ndúva̱'a mozo‑ná. 9 Chi̱ máá‑ná, suni cha̱a ndíso tíñu kúu‑ná. Te ñáva̱'a‑ná soldado‑ná. Te ká'a̱n‑ná jíín ɨ́ɨn‑de: Kuá'án, te já'a̱n‑de. Te jíín ɨngá‑de: Ña'a̱n, te cháa̱‑de. Te jíín mozo‑ná: Sá'a ya̱'á, te sá'a‑i. Achí‑de. 10 Te ni̱ jini so̱'o Jesús tu̱'un yá'a. Te ni̱ naa iní‑ya̱ ndé'é‑yá. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ káindiki̱n‑ya̱‑ún: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ní ini̱ ñuu̱ Israel tú ní jiní‑ri̱ ni ɨɨn cha̱a kándíja súan. 11 Te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ kíkoyo kua'a̱ ñáyɨvɨ íchi núu̱ kána ndika̱ndii jíín íchi núu̱ kée ndika̱ndii. Te jungo̱o‑i jíín Abraham, jíín Isaac, jíín Jacob onde̱ ini̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́. 12 Ko ña̱yɨvɨ kákuu máá sé'e ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑yá tiñu, kiñi'in‑ya̱‑í ki'i̱n‑i yata̱ ké'e nuu̱ ñáa. Te yúan nde'e̱‑i te nakaji‑í ñii yú'u‑í, áchí‑ya̱. 13 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Jesús jíín cháa kúu capitán: Kuá'án. Nátu̱'un ni̱ kandíja‑ró, te kuni̱‑ro̱ já súan íó, áchí‑ya̱. Te mozo‑ún ni̱ nduva̱'a‑ni‑i hora‑ún.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ náchi̱só Pedro

14 Te ni̱ jaa̱ Jesús ve'e Pedro. Te ni̱ jini̱‑ya̱ náchi̱só‑de kátúu‑ñá yí'i ki̱ji‑ña. 15 Te ni̱ tɨɨn‑ya̱ ndá'a‑ñá. Te ni̱ kee ki̱ji‑ún‑ña. Te ni̱ nduko̱o‑ña. Te ni̱ jatíñu‑ña núu̱‑yá jíná'an‑ya̱. 16 Te nuu̱ ní ini, te nuu̱‑yá ni̱ cha̱koyo ja̱ kándi̱so ña̱yɨvɨ káta'a̱n tachi̱ kíni. Te jíín tú'un‑ni ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ kiñi'in‑ya̱ tachí‑ún kája'a̱n. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ káku'u̱. 17 Náva̱'a ná skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Isaías cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá: Máá‑yá, ni̱ naki'in‑ya̱ kué'e̱‑yo̱, te ni̱ janchaa̱‑ya̱ já ndó'o‑yó, áchí.

Uu̱ cha̱a ndúkú‑de kundiki̱n‑de‑ya̱

18 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ ní jíkó ndúu̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ ká'i̱in‑i xiin‑yá. Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu ja̱ ná já'a‑i ki'i̱n‑i ɨnga̱ lado. 19 Te nuu̱‑yá ni̱ jaa̱ ɨɨn cha̱a cháa tutu̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Maestro, kundiki̱n‑ná níí va̱sa ndé onde̱ ki'i̱n‑ní, áchí‑de. 20 Te Jesús ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Ta̱ká ñu̱kuii, ká'i̱o yau̱ kava káyi̱'i‑tɨ̱, jíín tɨ́saa̱ andɨ́vɨ́, ká'i̱o taka̱‑tɨ̱. Ko máá Sé'e cha̱a, túu nuu̱ kusú‑ya̱, áchí‑ya̱. 21 Te ɨnga̱ cha̱a skuá'a jíín‑yá, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, kua̱'a‑ní tu̱'un ná kíchindu̱ji‑ná táa̱‑ná xna'a̱n‑ga̱, áchí‑de. 22 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Kundiki̱n ruu̱ ná kí'o̱n. Skéndo̱o ta̱ká ndɨ̱yi‑ún ná chíndu̱ji tá'an ndɨ̱yi jíná'an. Achí‑ya̱.

Ja̱ ní jukuiñi̱ tachi̱ xáa̱n ní sá'a‑ya̱

23 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ɨɨn barco. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kandiki̱n‑de‑ya̱ kája'a̱n‑de jíín‑yá. 24 Te nuu̱ mar ni̱ ndonda ɨɨn tachi̱ xáa̱n, te su'ma̱ ndúcha‑ún, ni̱ jasu̱ sɨkɨ̱ barco. Ko máá‑yá kixí‑ni‑ya̱. 25 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱xndúko̱o‑de‑ya̱. Te káka'a̱n‑de: Táta̱, nama‑ní yóó, chi̱ naa‑yo, áchí‑de. 26 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ káyu̱'ú‑ro̱. Tú kákandíja va̱'a‑ró náún, áchí‑ya̱. Yúan‑na te ni̱ nduko̱o‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ núu̱ tachí xáa̱n‑ún jíín núu̱ ndúcha mar. Te ná'ín yúú‑ni ni̱ kuu. 27 Te ni̱ kayu̱'ú ta̱ká‑de. Te káka'a̱n‑de: Ndé cha̱a kúu cha̱a yá'a, ja̱ ondé tachi̱ jíín mar kájandatu̱ nuu̱‑dé, áchí‑de.

Cha̱a káta'a̱n tachi̱ kíni onde̱ ndañúu̱ Gadara

28 Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ɨngá lado mar ndañúu̱ Gadara. Te onde̱ ve'e añú ni̱ kenda uu̱ cha̱a káta'a̱n tachi̱ kíni. Te ni̱ cha̱koyo‑de nuu̱‑yá. Te ja̱ xáa̱n‑dé, te tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ jíka‑i ichi‑ún. 29 Te ni̱ ka̱kana jaa‑de: Na̱ún kuní‑ní jíín‑ná Jesús, Se̱'e Dios. Ni̱ chaa̱‑ní yá'a ja̱ xndó'o‑ní náá va̱sa té jaa̱‑ga̱ kɨvɨ̱ náún, áchí‑de. 30 Te onde̱ jíká jíín máá‑de íó ɨɨn tɨku'ni̱ kɨnɨ̱ kájitu‑tɨ̱. 31 Te tachi̱ kíni‑ún, ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú jíín‑yá: Nú kiñi'in‑ní náá, te tájí‑ní náá ná kɨ́vɨ koyo‑ná ini̱ tɨku'ni̱ kɨnɨ̱ ká'i̱in yúan, áchí. 32 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíni jíná'an: Kuángoyo núsáá, áchí‑ya̱. Te ni̱ kenda kája'a̱n, te kua̱ngoyo nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kɨnɨ̱‑ún. Te tɨku'ni̱ kɨnɨ̱‑ún ni̱ ka̱jungoyo‑tɨ̱ ɨ́ɨn yukáva onde̱ ini̱ mar. Te nuu̱ mar ni̱ kaji'i̱‑tɨ̱. 33 Te cha̱a kándi̱to‑tɨ̱ yúan, ni̱ ka̱jinu‑de. Te ni̱ ja̱koyo‑de onde̱ ñuu̱. Te ni̱ ka̱jani‑de ta̱ká tu̱'un jíín já ní kuu cha̱a ni̱ kata'a̱n tachi̱ kíni‑ún. 34 Yúan‑na te ndivii ñáyɨvɨ ñúu̱‑ún, ni̱ kenda koyo‑i kuata'a̱n‑i Jesús. Te ni̱ kajini̱‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá ja̱ ná kúxio‑ya̱ kí'i̱n‑ya̱ ñúu̱‑i.

9

Ja̱ ní nduva̱'a cha̱a ni̱ kuyúnú

1 Yúan‑na te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ɨɨn barco. Te ni̱ naja̱'a‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ɨngá lado mar. Te ni̱ najaa̱‑ya̱ ñúu̱‑ya̱. 2 Te nuu̱‑yá yúan ni̱ ka̱kinchaka‑i ɨɨn cha̱a ni̱ kuyúnú kátúu‑dé nuu̱ ɨ́ɨn ji̱to. Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ kákandíja‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa ni̱ kuyúnú‑ún: 'ijo, sándéé iní‑ro̱. A íó tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑ró, áchí‑ya̱. 3 Te yaku̱ cha̱a káchaa tutu̱, ni̱ ka̱jani ini̱‑de: Cha̱a yá'a ká'a̱n ndɨva̱'a‑de. 4 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ súan kájani ini̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ kájani ñáá ini̱‑ro̱. 5 Te ja̱ úu̱ tu̱'un yá'a, ndéja̱ yíí‑ga̱ káa. Á ka'a̱n‑ri̱: A íó tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑ró. Xí ká'a̱n‑ri̱: Nduko̱o, te kaka‑ró. 6 Ko náva̱'a ná kuní‑ro̱ já máá Sé'e cha̱a ndíso‑ya̱ tíñu nuu̱ ñúyɨ́vɨ yá'a ja̱ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi, te ná ká'a̱n‑ri̱ ɨnga̱ tu̱'un jíín cháa ni̱ kuyúnú yá'a núsáá: Nduko̱o, te naki'in‑ró jíto yuu‑ro, te no'o̱n‑ro̱ vé'e‑ró, áchí‑ya̱ jíín‑de. 7 Yúan‑na te máá cháa‑ún, ni̱ nduko̱o‑ni‑de. Te kua̱no'on‑dé ve'e‑de. 8 Te kua'a̱ ñáyɨvɨ ká'i̱in‑ún, ni̱ kajini̱‑i ja̱ súan ni̱ sá'a‑ya̱. Te ni̱ kayu̱'ú‑i. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i Dios ja̱ súan ni̱ ja̱'a‑ya̱ fuerza nuu̱ ñáyɨvɨ.

Ja̱ ní kana‑ya̱ xiní Mateo

9 Te Jesús, ni̱ ja̱'a‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ yúan. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ɨ́ɨn cha̱a nání Mateo kánchaa̱‑de nuu̱ kútútú xú'ún ñúu̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kundiki̱n‑ro̱ rúu̱. Te ni̱ ndukuiñi̱‑de, te ni̱ ndiki̱n‑de‑ya̱. 10 Yúan‑na te ni̱ yee‑yá staa̱ iní ve̱'e‑de. Te suni kua'a̱ cháa xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi, ni̱ ja̱koyo‑de. Te ni̱ ka̱yee‑dé staa̱ jíín Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. 11 Te ni̱ kajini̱ cha̱a fariseo. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Naja̱ yée Maestro máá‑ró jíín cháa xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi, áchí. 12 Yúan‑na te ni̱ jini so̱'o Jesús. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Cha̱a ká'i̱o ndáján, tú kánandɨ'ɨ‑de cha̱a táná, chi cha̱a káku'u̱ kúu ja̱ kájinu ñú'ún yúán. 13 Kuá'án jíná'an‑ró núsáá. Te skuá'a‑ró na̱ún tu̱'un kúu: Ná kúndá'ú ini̱ tá'an‑i kuní‑ri̱. Nasu̱ já sokó‑í nuu̱‑rí, áchí onde̱ sáá. Chi̱ tú va̱i‑ri̱ kana‑ri̱ xini̱ cháa ndaa̱, chi cha̱a ká'i̱o kua̱chi kána‑ri̱ xini̱ já ná nákani ini̱‑de. Achí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ já kóndicha̱ ini̱

14 Yúan‑na te nuu̱‑yá ni̱ ja̱koyo cha̱a káskuá'a jíín Juan. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Náá jíín cháa fariseo, ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑ná. Te cha̱a káskuá'a jíín‑ní, naja̱ tú ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑de, áchí‑de. 15 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Á kuu kondicha̱ ini̱ ña̱yɨvɨ ká'i̱in viko tánda'a, te nú nini kánchaa̱ yii jíín‑i. Ko chaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ já kúxio yii‑ún nuu̱‑í. Yúan‑na te kuu koo ndicha̱ ini̱‑i. 16 Tú ni ɨɨn nachu'un sa'ma jáá núu̱ sú'nu̱ tu̱'ú. Chi ja̱ ní nuku̱'un jáá‑ún ka'ncha̱‑ga̱ ja̱ tu̱'ú‑ún. Te ja̱ te̱'ndé‑ún, ví'í‑gá te'nde̱. 17 Te tú káchu'un ña̱yɨvɨ vino jáá iní ñii tú'ú. Chi̱ nú súan, te ndata̱ ñíi‑ún, te katɨ vino, te naa ñíi‑ún. Ko káchu'un‑i vino jáá iní ñii jáá. Yúan‑na te kendo̱o va̱'a ndendúú. Achí‑ya̱.

Ja̱ ní nachaku̱ se̱sɨ́'ɨ́ Jairo

18 Te nini ká'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a jíín‑de, te ɨɨn cha̱a kúñá'nu ni̱ jaa̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ chiñú'ún‑de‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Se̱sɨ́'ɨ́‑ná, sáá ní ji'i̱‑i. Ko ki'o̱n te xndée‑ní nda'a‑ní sɨkɨ̱‑í, te ná náchaku̱‑i. Achí‑de. 19 Te ni̱ ndukuiñi̱ Jesús. Te ni̱ ndiki̱n‑ya̱‑dé, jíín cháa káskuá'a jíín‑yá kája'a̱n‑de jíín‑yá.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn ña'an kú'u̱ kue'e̱ nɨñi̱

20 Te yúan ni̱ kenda ɨɨn ña'an kú'u̱‑ña já ní kuu uxi̱ uu̱ kuia̱ játɨ nɨñi̱‑ñá. Ni̱ jaa̱‑ña íchi yatá‑yá. Te ni̱ ké'é‑ña yúsá'ma‑yá. 21 Chi ni̱ ka'a̱n máá‑ña: Nú ná ké'é‑rí va̱sté sá'ma‑yá, te ka̱ku‑ri̱, áchí‑ña. 22 Te ni̱ xíó káva Jesús. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱‑ñá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Sándéé iní‑ro̱, 'ija. Ni̱ kandíja‑ró te yu̱án ní ka̱ku‑ró. Achí‑ya̱. Te máá ñá'an‑ún, ni̱ nduva̱'a‑ni‑ña hora‑ún. 23 Te ni̱ jaa̱ Jesús ve'e cha̱a kúñá'nu‑ún. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ cháa kátɨvɨ̱ xkuili jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱ kákuvaa̱‑i. 24 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑i: Kuxio jíná'an‑ró, chi su̱chí sɨ́'ɨ́ yá'a tú ní jí'i̱‑i, chi̱ kixí‑ni‑i, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka̱sákátá‑i nuu̱‑yá. 25 Te ni̱ kiñi'in‑ya̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún kua'a̱n‑i. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e. Te ni̱ tɨɨn‑ya̱ ndá'a súchí sɨ́'ɨ́‑ún. Te ni̱ nduko̱o‑ni‑i. 26 Te ni̱ jicha̱ tu̱'un‑ún kua'a̱n nɨ́ɨ́ ñúu̱ yúan.

Uu̱ cha̱a kuáá

27 Te ni̱ ja̱'a Jesús yúan, kua'a̱n‑ya̱. Te uu̱ tá'a̱n cha̱a kuáá, ni̱ ka̱ndiki̱n‑de‑ya̱, kákana kó'ó‑de xini̱‑yá: Se̱'e David, kundá'ú ini̱‑ní náá vii, áchí‑de. 28 Te ni̱ najaa̱‑ya̱ vé'e. Te ni̱ cha̱koyo cha̱a kuáá‑ún nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Á kákandíja‑ró já kúu sá'a‑ri̱, áchí‑ya̱. Kuu Táta̱, áchí‑de. 29 Yúan‑na te ni̱ xndée‑ya̱ ndá'a‑yá sɨkɨ̱ ndúchi‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Nátu̱'un ni̱ ka̱kandíja‑ró, súan ná kúu núsáá, áchí‑ya̱. 30 Te nduchi‑dé, ni̱ ka̱nanuña‑ni. Te Jesús, ni̱ ka'a̱n ni̱'in‑ya̱ jíín‑de: Nde̱'é vá'a‑ró já tú ni ɨɨn kuni tu̱'un, áchí‑ya̱. 31 Ko máá‑de, ni̱ ka̱kenda‑de kája'a̱n‑de. Te ni̱ kajacha̱ xaa̱n‑dé tu̱'un‑ya̱ nɨ́ɨ́ ñúu̱ yúan.

Ɨɨn cha̱a ñí'ín

32 Te nuu̱ ní kenda‑de kája'a̱n‑de, te ni̱ cha̱koyo ña̱yɨvɨ jíín ɨ́ɨn cha̱a ñí'ín tá'a̱n‑de tachi̱ kíni. 33 Te ni̱ kiñi'in‑ya̱ tachí kíni‑ún kua'a̱n. Te cha̱a ñí'ín‑ún, ni̱ naka'a̱n‑de. Te ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ ka̱kee nuu̱‑í kánde̱'é‑i. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Ni tú kájini̱ kutɨ‑yo súan ini̱ ñuu̱ Israel, áchí‑i. 34 Ko cha̱a fariseo, ni̱ kaka'a̱n‑de: Jíín tachí kíni ñá'nu kiñi'in‑de tachi̱ kíni kája'a̱n, áchí‑de.

Cuenta cha̱a ka'nu̱ trigo‑ya̱

35 Te ni̱ jika kuu Jesús ta̱ká ñuu̱ jíín táká rancho. Te suni ini̱ ve̱'e sinagoga ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un nuu̱‑í. Te ni̱ jani‑ya̱ tú'un va̱'a ndasa koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ ñáyɨvɨ káku'u̱ na̱ni kue'e̱. 36 Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ‑ún. Te ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱‑í. Chi ni̱ kajicha̱ nu̱u‑i, te kákuxíí iní‑i nátu̱'un rɨɨ̱, kɨtɨ tú jito'o̱‑tɨ̱. 37 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Trigo ta'nu̱, ja̱ndáa̱ kúu ja̱ kuá'a̱ íó, ko cha̱a ka'nu̱, yaku̱‑ni‑de íó. 38 Kaka̱n ta'u̱‑ro̱ núu̱ máá Tatá, I'a̱ xíin trigo núsáá, náva̱'a ná tájí‑yá cha̱a ka'nu̱ kikoyo‑de nuu̱ trigo‑ya̱. Achí Jesús.

10

Ja̱ ní ka̱ji‑ya̱ uxí uu̱ cha̱a skuá'a jíín‑yá

1 Yúan‑na te ni̱ kana‑ya̱ xiní ndɨ́'uxí uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ fuerza ini̱‑de ja̱ kúndéé‑de jíín tachí kíni, náva̱'a kiñi'in‑de ki'i̱n fuera, te nasáva̱'a‑de ña̱yɨvɨ káku'u̱ ta̱ká nuu̱ kué'e̱. 2 Te ndɨ́'uxí uu̱ cha̱a apóstol súan kái̱nání‑de: Cha̱a ɨɨn kúu Simón (cha̱a‑ún, suni nání‑de Pedro) jíín ñaní‑de Andrés, te sava‑ga̱‑de: Jacobo, se̱'e Zebedeo, jíín ñaní‑de Juan, 3 Felipe, jíín Bartolomé; Tomás jíín Mateo, cha̱a xíní; Jacobo se̱'e Alfeo, jíín Lebeo, cha̱a ja̱ súni nání‑de Tadeo; 4 Te suni Simón ñuu̱ Caná, jíín Judas Iscariote, cha̱a ni̱ nastúu‑ya̱.

Ja̱ ní tájí‑yá‑de kája'a̱n‑de

5 Te ni̱ tájí Jesús uxi̱ uu̱ cha̱a yá'a kája'a̱n‑de. Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑dé: Ma̱ kíngoyo‑ró íchi ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, ni ma̱ kɨ́vɨ koyo‑ró iní ñuu̱ Samaria. 6 Xna'a̱n‑ga̱ ki'i̱n‑ro̱ iní ve̱'e Israel, nuu̱ rɨ́ɨ̱, kɨtɨ ní ka̱naa. 7 Te nú kua'a̱n‑ro̱ te kani‑ró tú'un: A yani koo ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́, achi̱‑ro̱. 8 Te nasáva̱'a‑ró ñáyɨvɨ káku'u̱. Te sándoo‑ró já káte'yu̱. Naschakú‑ro̱ ndɨ́yi. Kiñi'in‑ró tachí kíni ki'i̱n. Chi ni̱ ni'i̱n sáni‑ró, te suni súan kua̱'a sáni‑ró. 9 Ma̱ kúndiso‑ró xú'ún iní bolsa‑ro̱, ni oro, ni plata, ni xu̱'ún kuáchí. 10 Ni ñunu já kúu ichi, ni uu̱ su'nu̱ já kú'un‑ró, ni ndija̱n‑ro̱, ni vara. Chi cha̱a sátiñu, yúan ni'i̱n‑dé kee‑dé. 11 Te na̱ni ñuu̱ xí rancho nú ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ró, te yúan ndúkú‑ró ɨ́ɨn cha̱a va̱'a ini̱‑de ini̱ ñuu̱‑ún. Te kendo̱o‑ró yúan onde̱ kenda‑ró kí'i̱n‑ro̱. 12 Te nuu̱ kɨ́vɨ‑ró vé'e‑ún, te ka'a̱n‑ro̱ ná sándéé iní ña̱yɨvɨ‑ún. 13 Te nú va̱'a ini̱ ña̱yɨvɨ‑ún, te tu̱'un ndéé ní ka'a̱n‑ro̱‑ún ná jáa̱ sɨkɨ̱‑í. Ko nú tú va̱'a ini̱‑i, te tu̱'un ndéé‑ún ná nájaa̱ nuu̱‑ro̱. 14 Te nú íó ña̱yɨvɨ tú játá'ú róó, ni tú jíni ná'ín tú'un ká'a̱n‑ro̱, ná kénda koyo‑ró vé'e‑ún xí ñúu̱‑ún, te skóyo‑ró tɨ́kacha̱ iní ja'a̱‑ro̱. 15 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ vítá‑ga̱ koo kua̱chi sɨkɨ̱ ñúu̱ Sodoma jíín ñúu̱ Gomorra kɨvɨ̱ kíi juicio, vásá sɨkɨ́ ñúu̱‑ún.

Tu̱ndó'o jíto cha̱a jáni tu̱'un

16 Kuni so̱'o chi̱ tájí‑rí róó ki'i̱n‑ro̱ nátu̱'un rɨɨ̱ ma̱'ñú yí'ɨ̱. Núsáá te koo ndíchí‑ró nátu̱'un koo̱, te koo vi̱tá ini̱‑ro̱ nátu̱'un paloma. 17 Te koto va̱'a‑ró máá‑ró núu̱ ñáyɨvɨ chi̱ nastúu‑i róó nuu̱ junta. Te ini̱ ve̱'e sinagoga‑i xndó'o‑i róó. 18 Te onde̱ nuu̱ gobernador jíín núu̱ rey kincha̱ka‑i róó ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, náva̱'a kani ndaa̱‑ro̱ tú'un nuu̱‑dé jíín núu̱ cháa sɨ́ɨn nación. 19 Ko nú ni̱ nastúu‑i róó, ma̱ nákani xaa̱n iní‑ro̱ ndasa ka'a̱n‑ro̱. Chi̱ suni máá hora‑ún te kua̱'a‑ya̱ tú'un nuu̱‑ro̱ ndasa ka'a̱n‑ro̱. 20 Chi̱ nasu̱ máá‑ró kákuu ja̱ ká'a̱n, chi̱ Espíritu máá Táa̱‑ro̱ kúu ja̱ ká'a̱n jíín yú'u‑ro. 21 Te ñani̱ jíín ñaní nastúu tá'an ja̱ kúu̱, te táa̱ nastúu se̱'e. Te se̱'e‑ún ndonda sɨkɨ̱ táa̱, te ka'ni tá'an. 22 Te ndivii‑í, koto u'u̱‑i róó ja̱ sɨkɨ́ rúu̱. Ko cha̱a kundii̱ ni̱'in onde̱ kɨvɨ̱ jínu, cha̱a‑ún ka̱ku‑de. 23 Ko nú káchindiki̱n‑i róó ini̱ ñuu̱ yá'a, te kunu‑ró kí'i̱n‑ro̱ ɨngá ñuu̱. Chi̱ ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ má kúyachi̱‑ro̱ káka kuu‑ró táká ñuu̱ Israel, onde̱ jaa̱ máá Sé'e cha̱a. 24 Ɨɨn cha̱a skuá'a, nasu̱ ñá'nu‑ga̱ kúu‑de vásá maestro‑de. Ni cha̱a játíñu, nasu̱ ñá'nu‑ga̱ kúu‑de vásá jíto'o̱‑de. 25 Cha̱a skuá'a, súan‑ni koo‑de, nátu̱'un maestro‑de, te cha̱a sátiñu, nátu̱'un jito'o̱‑de. Chi̱ nú máá cháa kúu táa̱‑ún ni̱ ka̱skúnání‑i‑de Beelzebú, naga̱ ni̱ kuu ja̱ má skúnání‑i se̱'e ja̱ íó ini̱ ve̱'e‑de núsáá.

Ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ tú'un ndéé iní jíín‑de

26 Núsáá te ma̱ yú'ú‑ro̱‑í, chi̱ tú ni ɨɨn na̱ún yíndi'u̱, ja̱ má kénda ndiji̱n, ni tú ni ɨɨn ja̱ yísa̱'í, ja̱ má kuní‑ro̱ núu̱. 27 Ja̱ ní ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró núñáa, kani ndiji̱n‑ro̱ tú'un. Te ja̱ ní jini tu̱'un‑ró, onde̱ xini̱ vé'e kundii̱‑ro̱ te kani‑ró tú'un. 28 Te ma̱ yú'ú‑ro̱ kóto‑ró ñáyɨvɨ já'ni yíkɨ kúñu‑yó, chi ma̱ kúu ka'ni‑í añú‑yo̱. Ko sua yu̱'ú‑ro̱ kóto‑ró já kúu xnáa ndúú añú‑yo̱ jíín yíkɨ kúñu‑yó núu̱ infierno. 29 Tú kúya̱'u uu̱ tɨsaa̱ ja̱ ɨ́ɨn xu̱'ún náún. Te ni ɨɨn‑tɨ̱ tú júngava‑tɨ̱ núu̱ ñú'un, nú tú jiní máá Táa̱‑ro̱. 30 Chi̱ a ni̱ ka'u‑ya̱ ondé ta̱ká ixi xiní‑ro̱. 31 Núsáá te ma̱ yú'ú‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ kánúú‑ga̱‑ro̱ vásá kuá'a̱ tɨ́saa̱. 32 Ko nú ndé cha̱a jáni ndaa̱‑de tu̱'un‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ, suni súan nakani ndaa̱‑ri̱ tu̱'un‑de nuu̱ máá Táa̱‑ri̱ kánchaa̱‑ya̱ ándɨ́vɨ́. 33 Te nú ndé cha̱a ské'ichi̱‑de ruu̱ nuu̱ ñáyɨvɨ, te suni súan ské'ichi̱‑ri̱‑de nuu̱ máá Táa̱‑ri̱ kánchaa̱‑ya̱ ándɨ́vɨ́. 34 Ma̱ káni ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró já vái‑ri̱ ja̱ kóo ná'ín‑ni ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Tú va̱i‑ri̱ ja̱ kóo súan, chi̱ sua yuchi̱ koo. 35 Chi va̱i‑ri̱ ja̱ skuátá'an‑ri̱ ta̱ká cha̱a jíín táa̱‑de, te se̱sɨ́'ɨ́ jíín náa̱‑i, te seja̱nú jíín náchi̱só‑ña. 36 Te ja̱ kóto u'u̱ cha̱a kúu ja̱ kóo ini̱ ve̱'e‑de. 37 Nú ɨɨn cha̱a mani̱‑gá‑de jíín táa̱‑de xí jíín náa̱‑de vásá jíín‑rí, tú va̱'a cha̱a kúu‑de ja̱ kúndiki̱n‑de ruu̱. Te nú ɨɨn cha̱a mani̱‑gá‑de jíín sé'e yíí‑de, xí jíín sésɨ́'ɨ́‑de, tú va̱'a cha̱a kúu‑de ja̱ kúndiki̱n‑de ruu̱. 38 Te cha̱a tú kánda‑de jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, te kundiki̱n‑de ruu̱ kii‑de, tú va̱'a cha̱a kúu‑de ja̱ kúndiki̱n‑de ruu̱. 39 Te cha̱a jítú iní‑de ka̱ku‑de chi̱i tu̱ndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, te naa‑dé. Ko nú kuu̱ ɨɨn cha̱a ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, te kuchaku̱‑de. 40 Te ña̱yɨvɨ kuátá'ú róó jíná'an‑ró, ruu̱ kuatá'ú‑i. Te ña̱yɨvɨ kuátá'ú rúu̱, kuatá'ú‑i I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. 41 Nú ndé ña̱yɨvɨ kuátá'ú ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios, chi cha̱a jáni tu̱'un Dios kúu‑de, te máá‑i, ni'i̱n‑í ya̱'u cha̱a jáni tu̱'un Dios. Te nú ndé ña̱yɨvɨ kuátá'ú cháa ndaa̱, chi cha̱a ndaa̱ kúu‑de, te máá‑i, ni'i̱n‑í ya̱'u cha̱a ndaa̱. 42 Te nú ndé cha̱a kua̱'a‑de ɨɨn yajin ndúcha víjin ko'o ɨɨn su̱chí yá'a, chi su̱chí skuá'a kúu‑i, ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ má xnáa‑dé ya̱'u‑de.

11

1 Te súan ni̱ ji̱nu ni̱ tá'ú Jesús tiñu nuu̱ uxí uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ kenda‑ya̱ yúan kua'a̱n‑ya̱ já stá'a̱n‑ya̱, te kani‑ya̱ tú'un ini̱ ñuu̱ máá‑de jíná'an‑de.

Uu̱ cha̱a ni̱ tájí Juan nuu̱‑yá

2 Te kándee Juan ini̱ veka̱a. Te ni̱ jini tu̱'un‑de káka'a̱n‑i ta̱ká tiñu sá'a Jesús. Te ni̱ tájí‑de uu̱ tá'a̱n cha̱a káskuá'a jíín‑de ja̱ kaká tu̱'ún‑de‑ya̱: 3 Máá‑ní kúu cha̱a kii‑ún, xí kúndatu‑yó ɨngá‑de náún, áchí‑de. 4 Te ni̱ ka'a̱n Jesús. Kuá'án te kastu̱'ún‑ró núu̱ Juan ta̱ká tu̱'un kájini so̱'o‑ró jíín tíñu kájini̱‑ro̱. 5 Cha̱a kuáá, kándundiji̱n nuu̱‑dé. Te cha̱a rengo, kánakaka‑de. Cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi, kándundoo‑de. Te cha̱a só'ó, kánakuni so̱'o‑de. Te cha̱a ni̱ ji'i̱, kánachaku̱‑de sá'a‑ri̱. Te suni jáni‑ri̱ tu̱'un va̱'a Dios nuu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú. 6 Te xáán ndatu̱ kúu cha̱a ja̱ tú náyu̱'ú‑de jíto‑de ruu̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 7 Te káno'o̱n cha̱a‑ún. Te ni̱ kejá'á Jesús ká'a̱n‑ya̱ tú'un Juan nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún: Naja̱ ní kenda‑ró ní kaja'a̱n‑ro̱ ondé nuu̱ ñú'un té'é. Ja̱ ndé'é‑ró ichá ja̱ kandá sá'a tachi̱ náún. 8 Ko naja̱ ní kenda‑ró ní kaja'a̱n‑ro̱. Ja̱ ndé'é‑ró núu̱ ɨ́ɨn cha̱a ñú'un sa'ma ndúchá náún. Nde̱'é, cha̱a káñu̱'un sa'ma ndúchá, máni ini̱ ve̱'e rey káxiu̱kú‑de. 9 Ko na̱ún ndé'é‑ró ní ka̱kenda‑ró. Ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios náún. Suni ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, kúñá'nu‑ga̱ Juan vásá ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios. 10 Cha̱a yá'a kúu cha̱a yóso tú'un‑de nuu̱ tutú: Kuni so̱'o‑ró chi̱ tájí‑rí ndajá'a̱‑rí kuxnúú‑de jaa̱‑de. Te cha̱a‑ún sátu̱'a‑de ichi‑ro vásá jáa̱‑ro̱. Achí. 11 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a tú íó ni ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios ja̱ kúñá'nu‑ga̱ máá‑de vásá Juan cha̱a skuánducha. Ko cha̱a lúlí‑ga̱ ini̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́, cha̱a‑ún kúñá'nu‑ga̱‑de vásá Juan. 12 Onde̱ kɨvɨ̱ ní kenda Juan cha̱a skuánducha, te onde̱ vina, te cha̱a ni̱'in nda'a, fuerza kákuni̱‑de kɨ̱vɨ‑de ini̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́, te tá'ú máá‑de tiñu yúan kákuni̱‑de. 13 Chi̱ máá ley jíín táká cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un yá'a onde̱ kɨvɨ̱ ní chaa̱ Juan. 14 Te nú kákuni̱‑ro̱ kuátá'ú‑ró tú'un, máá‑de kúu Elías cha̱a kii‑ún. 15 Cha̱a íó so̱'o kuni ná'ín, te ná kúni so̱'o‑de. 16 Na̱ún tu̱'un yátá skétá'an‑ri̱ jíín ñáyɨvɨ yá'a. Kákuu‑i nátu̱'un su̱chí lúlí káxiu̱kú núyá'u ja̱ súan kákana kó'ó‑i xini̱ tá'an‑i. 17 Ni̱ ka̱xndé'e̱‑ri̱ xkuili nuu̱‑ro̱, te tú ní kájita já'á‑ró. Ni̱ kanda'i̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ te tú ní kándukuí'a̱ ini̱‑ro̱, áchí‑i. 18 Chi ni̱ kii Juan tú ní yée‑dé tú ní jí'i‑de. Te káka'a̱n‑ro̱: Tá'a̱n‑de tachi̱ kíni. 19 Ko máá Sé'e cha̱a yée‑yá jí'i‑ya̱. Te káka'a̱n‑ro̱: Yá'a íó ɨɨn cha̱a yáji téyíí te jí'i xaa̱n‑dé vino; cha̱a jiní tá'an jíín cháa xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi kúu‑de, áchí‑ro̱. Ko ɨɨn cha̱a ndíchí, máni tiñu ndíchí sá'a‑de, te súan kuni̱‑ro̱ jándáa̱ ndíchí‑de. Achí‑ya̱.

Ja̱ ní kana jíín‑yá nuu̱ sáva ñuu̱

20 Yúan‑na te ni̱ kejá'á‑yá kána jíín‑yá nuu̱ táká ñuu̱ nuu̱ ní sá'a‑ya̱ kuá'a̱ tíñu ñá'nu, chi̱ tú ní nákani ini̱‑i jíná'an‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: 21 Naka̱ ndá'ú kuu róó ñuu̱ Corazín. Naka̱ ndá'ú kuu róó ñuu̱ Betsaida. Chi̱ nú ini̱ ñuu̱ Tiro jíín iní ñuu̱ Sidón ni̱ sá'a‑ri̱ tiñu ñá'nu ja̱ ní sá'a‑ri̱ nuu̱ máá‑ró núú, ɨnga̱ kɨvɨ̱ te a ni̱ ka̱nakani ini̱ ña̱yɨvɨ‑ún. Te ku'un‑i sa'ma ndáí te ku'u‑í yaa̱ núu̱‑í núú. 22 Ko ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ vítá‑ga̱ koo kua̱chi sɨkɨ̱ ñúu̱ Tiro jíín ñúu̱ Sidón kɨvɨ̱ kíi juicio vásá sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró. 23 Te róó ñuu̱ Capernaum, a ni̱ kuñá'nu xaa̱n‑ro̱ náún. Ko onde̱ infierno najinu̱‑ro̱, chi̱ nú ini̱ ñuu̱ Sodoma ní sá'a‑ri̱ tiñu ñá'nu ja̱ ní sá'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱ yá'a núú, te a ni̱ kendo̱o ñuu̱ yúan onde̱ vina núú. 24 Ko ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ vítá‑ga̱ koo kua̱chi sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Sodoma kɨvɨ̱ kíi juicio vásá sɨkɨ́‑ro̱. 25 Te suni kɨvɨ̱‑ún ni̱ ka'a̱n Jesús: Táa̱, Jito'o̱ andɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ kúu máá‑ní. Te ná kúta'u̱‑ná nuu̱‑ní ja̱ ní jasu̱‑ní ta̱ká tu̱'un yá'a nuu̱ cháa ndíchí jíín núu̱ cháa kájuku̱'un ini̱, te ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ní nuu̱ cháa súchí iní jíná'an‑de. 26 Chi̱ súan ni̱ jata'a̱n ini̱‑ní, Táa̱, áchí‑ya̱. 27 Ta̱ká ndatíñu ni̱ ja̱'a Táa̱‑ri̱ nuu̱‑rí. Te tú ni ɨɨn‑i jiní‑i nuu̱ máá Sé'e, chi̱ máni máá Táa̱ jiní‑ya̱. Ni tú jiní ni ɨɨn‑i nuu̱ máá Táa̱, chi̱ máá Sé'e jiní‑ya̱, jíín núu̱ cháa ja̱ kuní máá Sé'e te stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ núu̱‑dé. 28 Ta̱ká róó ja̱ kásátiñu‑ró te kándi̱so‑ró já vée, ña'a̱n nuu̱‑rí jíná'an‑ró te xndéta̱tú‑ri̱ róó. 29 Kundiso‑ró yugo‑ri̱ jíná'an‑ró, te skuá'a‑ró tú'un ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, chi̱ I'a̱ ndá'ú jíín I'a̱ vi̱tá ini̱ añú kúu‑ri̱. Te ni'i̱n‑ro̱ núu̱ ndéta̱tú añú‑ro̱ jíná'an‑ró. 30 Chi̱ ñama̱‑ni yugo‑ri̱ te tú ve̱e carga‑ri̱ ja̱ kúndiso‑ró, áchí‑ya̱.

12

Ja̱ ní ka̱kachi‑de yoko trigo kɨvɨ̱ ndéta̱tú

1 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ndéta̱tú ni̱ ja̱'a Jesús kua'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn nuu̱ káa trigo. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, káji'i̱‑de so̱ko. Te ni̱ ka̱kejá'á‑de kákachi‑de yoko káyee‑dé. 2 Te ni̱ kajini̱ cha̱a fariseo. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Na̱ún kúu jia̱n, chi cha̱a káskuá'a jíín‑ró kásá'a‑de súan kɨvɨ̱ ndéta̱tú, te tú íó ley, áchí‑de. 3 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Tú ní káka'u‑ró tutú ndasa ni̱ sá'a David náún. Chi̱ máá‑de jíín cháa ni̱ kaxiu̱kú jíín‑de, ni̱ kaji'i̱‑de so̱ko ɨɨn kɨvɨ̱. 4 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e Dios. Te ni̱ yee‑dé sta̱tilá káxiu̱kú ndijín, ja̱ tú íó ley kee‑dé, ni cha̱a ká'i̱in jíín‑de, chi̱ máá‑ni sutu̱ káyee núú. 5 Xí té ka'u‑ga̱‑ro̱ núu̱ tutú ley ndasa kásá'a sutu̱ ini̱ ve̱'e ii̱ kɨvɨ̱ ndéta̱tú, chi̱ tú káskíkuu máá‑de ley‑ún. 6 Chi̱ a ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já ñá'nu‑ga̱ kúu ɨɨn cha̱a kándii̱ yá'a vásá já kúu máá vé'e ii̱. 7 Ko nú a ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un yá'a: Kuní‑ga̱‑ri̱ já ná kúndá'ú ini̱ tá'an‑ró, nasu̱ já sokó‑ro̱ kɨ́tɨ núu̱‑rí, áchí, yúan‑na te ma̱ ndónda‑ró sɨkɨ́ cháa tú ká'i̱o kua̱chi núú. 8 Núsáá te máá Sé'e cha̱a, suni Jito'o̱ kɨvɨ̱ ndéta̱tú kúu‑ya̱, áchí‑ya̱.

Ɨɨn cha̱a ni̱ ichi̱ nda'a‑dé

9 Te ni̱ kenda‑ya̱ yúan. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ iní ve̱'e sinagoga‑de jíná'an‑de. 10 Te yúan ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a ni̱ ichi̱ káján ɨ́ɨn nda'a‑dé. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de Jesús ja̱ ndúkú‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yá kákuni̱‑de, te ni̱ kaka'a̱n‑de: Á kuu sá'a‑yó taná kɨvɨ́ ndéta̱tú, xí túu, áchí‑de. 11 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ndé róó ñáva̱'a‑ró ɨ́ɨn rɨɨ̱, te nú kɨtɨ‑ún jungava‑tɨ̱ iní ɨɨn tu̱nchi kɨvɨ̱ ndéta̱tú, te tú tɨɨn‑ró‑tɨ́ te natava‑ro‑tɨ́ náún. 12 Te xaa̱n‑gá ya'u ncháá ɨɨn cha̱a vásá ɨ́ɨn rɨɨ̱. Núsáá te íó va̱'a ja̱ vá'a sá'a‑yó kɨvɨ́ ndéta̱tú, áchí‑ya̱. 13 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa‑ún: Skáa̱ nda'a‑ro, áchí‑ya̱. Te ni̱ skáa̱‑de nda'a‑dé. Te ni̱ nduva̱'a ii̱‑ní nátu̱'un káa ɨnga̱. 14 Ko cha̱a fariseo, ni̱ kenda‑de kája'a̱n‑de. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de ndasa ka'ni‑dé‑ya̱.

Tu̱'un máá‑yá ni̱ ka'a̱n Isaías onde̱ sáá

15 Ko ni̱ jini̱ Jesús ja̱ súan kájani ini̱‑de. Te ni̱ kuxio‑ya̱ yúan kua'a̱n‑ya̱. Te kua'a̱ ñáyɨvɨ ní kandiki̱n‑i‑ya̱. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ ndívii‑í. 16 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín ñáyɨvɨ‑ún ja̱ ná tú stá'a̱n ndiji̱n‑i‑ya̱. 17 Náva̱'a ná skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Isaías, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios: 18 Yá'a íó mozo‑ri̱ ja̱ ní naka̱ji‑ri̱, áchí Dios, áchí Isaías, te mani̱‑rí jíín‑i. Te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑i. Te kua̱'a‑ri̱ Espíritu‑ri̱ sɨkɨ̱‑í. Te kastu̱'ún‑i nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ kíi juicio sɨkɨ̱ máá jíná'an. 19 Ma̱ kútɨ́xɨ́n sé'e‑ri̱, ni ma̱ nákata̱‑i. Te ni ɨɨn ma̱ kúni tu̱'un ja̱ kána jíín‑i ini̱ ichi. 20 Ma̱ ká'nu̱‑i ɨɨn nu̱kúá ní taxi̱n, ni ma̱ ndá'va̱‑i ɨɨn mecha kayú ñú'má, chi̱ onde̱ ná kúni̱'in tu̱'un ndaa̱ sá'a‑i. 21 Te kuñukuu ini̱ ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación tiñu sá'a Se̱'e‑ri̱. Achí.

Ɨɨn cha̱a kuáá ñí'ín tá'a̱n tachi̱ kíni

22 Yúan‑na te nuu̱‑yá ni̱ ka̱kinchaka‑i ɨɨn cha̱a tá'a̱n tachi̱ kíni, ja̱ kuáá‑de te ñí'ín‑de. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑dé. Te cha̱a kuáá ñí'ín‑ún, ni̱ naka'a̱n‑de te ni̱ nakuni̱‑de. 23 Te ni̱ ka̱naa iní ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún kánde̱'é‑i. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Á se̱'e David kúu cha̱a yá'a náún, áchí‑i. 24 Ko cha̱a fariseo, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de ja̱ súan ni̱ kaka'a̱n‑i. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Cha̱a yá'a, nú tú ndújíín‑de jíín Beelzebú, te ma̱ kúu kiñi'in‑de tachi̱ kíni ki'i̱n núú, chi̱ já kúñá'nu nuu̱ tachí kúu‑ún, áchí‑de. 25 Ko Jesús, ni̱ jini̱‑ya̱ já súan kájani ini̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ta̱ká nación ja̱ sásɨ́ɨn máá te kánakua̱tá'an máá, naa. Te ta̱ká ñuu̱ xí vé'e ja̱ sásɨ́ɨn máá, te kánakua̱tá'an máá, ma̱ kúni̱'in. 26 Te nú Satanás sásɨ́ɨn máá, te kíñi'in máá já'a̱n, ndasa kuni̱'in ñuu̱ nuu̱ tá'ú tíñu máá núsáá. 27 Te nú ndújíín Beelzebub jíín‑rí ja̱ kíñi'in‑ri̱ tachi̱ kíni. Núsáá te se̱'e‑ró, ndé jíín kákiñi'in máá‑i tachi̱‑ún. Ja̱ yúán, máá‑i, ná náku̱xndíi‑i sɨkɨ̱‑ro̱. 28 Ko nú jíín Espíritu Dios kíñi'in‑ri̱ tachi̱ kíni kája'a̱n, ja̱ndáa̱ kúu ja̱ núu̱‑ro̱ ní chaa̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu núsáá. 29 Chi̱ ndasa kuu kɨ̱vɨ ɨɨn ña̱yɨvɨ iní ve̱'e cha̱a kándáján, te sákuí'ná‑i ndatíñu‑de, te nú tú xna'a̱n‑ga̱ ku'ni̱‑i‑de. Yúan‑na te kuu sákuí'ná‑i ndatíñu‑de. 30 Nú ndé cha̱a tú ndújíín‑de jíín‑rí, te jíto u'u̱‑de ruu̱. Te cha̱a tú nástútú jíín‑rí, máni jachá‑de.

Tu̱'un ndɨva̱'a sɨkɨ̱ Espíritu Santo

31 Súan ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Sɨkɨ̱ táká kua̱chi jíín táká tu̱'un ndɨva̱'a, sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱. Ko tu̱'un ká'a̱n ndɨva̱'a sɨkɨ̱ Espíritu Santo, ma̱ sá'a kutɨ‑yá tu̱ká'nu ini̱. 32 Te nú ndé ɨɨn cha̱a ka'a̱n‑de sɨkɨ̱ máá Sé'e cha̱a, sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱‑dé. Ko nú ndé ɨɨn cha̱a ka'a̱n‑de sɨkɨ̱ Espíritu Santo, ma̱ sá'a kutɨ‑yá tu̱ká'nu ini̱ nuu̱‑dé, ni kuia̱ yá'a, ni kuia̱ chaa̱. 33 Kuu‑ró yúnu vá'a ja̱ vá'a nde'e̱, xí kúu‑ró yúnu káñáá, ja̱ ñáá nde'e̱. Chi̱ jíín ndé'e̱ te jiní‑yo̱ na̱ún yunu kúu. 34 Se̱'e koo̱ kákuu‑ró. Ndasa kuu ka'a̱n‑ro̱ tú'un va̱'a, te nú ña̱yɨvɨ ñáá kákuu‑ró. Chi tu̱'un ñú'un ini̱ añú cha̱a, máni tu̱'un‑ún ká'a̱n‑de. 35 Cha̱a va̱'a, sá'a‑de tiñu va̱'a, chi̱ íó va̱'a ini̱‑de. Te cha̱a ñáá, sá'a‑de tiñu ñáá, chi̱ káñáá ini̱‑de. 36 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ táká tu̱'un sáni káka'a̱n cha̱a, nakua̱'a‑de cuenta tu̱'un‑ún kɨvɨ̱ cháa̱ juicio. 37 Chi̱ sɨkɨ̱ tú'un ká'a̱n‑ro̱, te kendo̱o va̱'a‑ró. Te suni sɨkɨ̱ tú'un ká'a̱n‑ro̱, te ta'nu̱ ndatu̱‑ro̱, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱jika̱n‑i ɨɨn tuni̱

38 Yúan‑na te yaku̱ cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, kákuni̱‑ná ja̱ sá'a‑ní ɨɨn tuni̱ nde̱'é‑ná, áchí‑de. 39 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ña̱yɨvɨ ñáá ja̱ káisɨ́kɨ ncháa̱‑i Dios, kájika̱n‑i tuni̱. Ko ma̱ kuá'a‑ri̱ nuu̱‑í, chi̱ tuni̱ Jonás, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios, kúu ja̱ kuá'a‑ri̱ nuu̱‑í. 40 Chi̱ nátu̱'un ni̱ kandee Jonás chi̱i ti̱yáká ká'nu uni̱ ndúú uni̱ ñúú, suni súan kundee Se̱'e cha̱a chi̱i ñu'un uní ndúú uni̱ ñúú. 41 Ta̱ká cha̱a ñuu̱ Nínive, nachaku̱‑de jíín ñáyɨvɨ yá'a kɨvɨ̱ kíi juicio. Te naku̱xndíi‑de sɨkɨ̱‑í. Chi̱ máá‑de, ni̱ ka̱nakani ini̱‑de kɨvɨ̱ ní jani Jonás tu̱'un nuu̱‑dé. Te vina ví'í‑gá kúñá'nu I'a̱ kándii̱ yá'a vásá Jonás. 42 Te reina onde̱ ichi sur, nachaku̱‑ña jíín ñáyɨvɨ yá'a kɨvɨ̱ kíi juicio. Te naku̱xndíi‑ña sɨkɨ́‑í. Chi̱ onde̱ jíká xáa̱n ní kii‑ña ní jini so̱'o‑ña tú'un ndíchí ní ka'a̱n Salomón. Te vina ví'í‑gá kúñá'nu I'a̱ kándii̱ yá'a vásá Salomón. 43 Nú ni̱ kenda tachi̱ kíni ini̱ ɨɨn cha̱a. Te jíka kuu nuu̱ ñú'un té'é ndúkú núu̱ júngo̱o. Te tú ní'i̱n. 44 Yúan‑na te ká'a̱n tachi̱‑ún: Ná nó'o̱n‑ri̱ ve'e nuu̱ ní kenda‑ri̱, áchí. Te nú ni̱ najaa̱, te jiní ja̱ ɨ́ɨn ve'e sáni kúu. Te ni̱ nduluu ve'e‑ún ja̱ ní nastáa ini̱. 45 Yúan‑na te ki'i̱n tachi̱‑ún, te kuaka tá'an jíín usiá‑ga̱ tachi̱ ñáá‑ga̱ vásá máá. Te kɨ́vɨ koyo te káxiu̱kú yúan. Núsáá te ví'í‑gá tá'a̱n cha̱a yúan onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ vásá já xnáñúú núú. Te suni súan ta'a̱n ña̱yɨvɨ ñáá yá'a. Achí‑ya̱.

Náa̱‑ya̱ jíín ñaní‑ya̱

46 Te nini súan ká'a̱n‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ‑ún, te ni̱ jaa̱ náa̱‑ya̱ jíín ñaní‑ya̱ ká'i̱in‑ña íchi yatá vé'e, kákuni̱‑ña ká'a̱n‑ña jíín‑yá. 47 Te ni̱ kachi̱ ɨɨn cha̱a jíín‑yá: Yúan nde̱'é‑ní, ni̱ chaa̱ náa̱‑ní jíín ñaní‑ní ká'i̱in‑ña yatá vé'e, te kákuni̱‑ña ká'a̱n‑ña jíín‑ní, áchí‑de. 48 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa ni̱ ka'a̱n súan jíín‑yá: Ndéja̱ kúu náa̱‑ri̱, te ndéja̱ kákuu ñani̱‑ri̱. Achí‑ya̱. 49 Te ni̱ skáa̱‑ya̱ ndá'a‑yá onde̱ nuu̱ káxiu̱kú cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Yá'a nde̱'é‑ró núu̱ náa̱‑ri̱ jíín núu̱ ñaní‑ri̱. 50 Chi ña̱yɨvɨ skíkuu tiñu kuní máá Táa̱‑ri̱ kánchaa̱‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́, jia̱n kúu kua̱'a‑ri̱ kúu náa̱‑ri̱. Achí‑ya̱.

13

Tu̱'un yátá sɨkɨ́ cháa sáka trigo

1 Te kɨvɨ̱‑ún ni̱ kenda Jesús ve'e‑ún te kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ní jungo̱o‑ya̱ yú'u mar. 2 Te ni̱ kataka̱ kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ núu̱‑yá. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ɨɨn barco. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún ni̱ ka̱kendo̱o‑i yu'u mar. 3 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ kuá'a̱ tú'un yátá jíín‑i: Kuni so̱'o te kuni̱‑ro̱. Ɨɨn cha̱a sáka trigo, ni̱ kenda‑de sáka‑dé. 4 Te sáka‑dé kua'a̱n‑de. Te ɨɨn nuni̱‑ún, ni̱ jungava yu'íchi. Te ni̱ chaa̱ tɨsaa̱ te ni̱ ka̱kókó‑tɨ́. 5 Te ɨnga̱ ni̱ jungava nuu̱ ñú'un yúu̱ núu̱ tú íó kua'a̱ ñú'un. Te ni̱ kana yachi̱‑ni chi̱ tú íó kókon ñu'un. 6 Te nuu̱ ní kana ndika̱ndii, te ni̱ kasu̱n‑ni. Te ni̱ ichi̱, chi̱ tú yo'o ní íó. 7 Te ɨnga̱ ni̱ jungava ma̱'ñú íñu. Te ni̱ ja'nu iñu‑ún. Te ni̱ jasu̱ nuu̱. 8 Te sava ni̱ ka̱jungava nuu̱ ñú'un vá'a. Te ni̱ kuun nuni̱, ɨɨn ja̱ ɨ́ɨn ciento, ɨnga̱ ja̱ uní xiko, te ɨnga̱ ja̱ okó uxi̱. 9 Cha̱a íó so̱'o kuni ná'ín, te ná kúni so̱'o‑de. Achí‑ya̱. 10 Yúan‑na te ni̱ cha̱koyo cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Naja̱ ká'a̱n‑ní tu̱'un yátá jíín ñáyɨvɨ yá'a, áchí‑de. 11 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Róó, chi̱ a kuaju̱ku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un yísa̱'í yá'a sá'a Dios, ndasa koo ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́. Ko máá ñáyɨvɨ yá'a, ma̱ júku̱'un ini̱‑i. 12 Chi cha̱a ja̱ á ñáva̱'a, te kii‑ga̱ nuu̱‑dé sá'a‑ya̱. Te kuñava̱'a‑de kua'a̱ xáa̱n‑gá. Ko cha̱a ja̱ ná tú ñáva̱'a, va̱sa ja̱ á ñáva̱'a‑de‑ún, te kuxio ki'i̱n. 13 Ja̱ yúán ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un yátá jíín‑i. Chi va̱sa kánde̱'é‑i, ko tú kájini̱‑i. Te va̱sa kájini so̱'o‑i, ko tú kájini ná'ín‑i ni tú kájuku̱'un ini̱‑i. 14 Ña̱yɨvɨ yá'a káskíkuu‑i tu̱'un ni̱ ka'a̱n Isaías: Va̱sa kájini ná'ín vá'a‑ró, ko ma̱ júku̱'un ini̱‑ro̱. Te va̱sa kánde̱'é ndɨ́'ɨ‑ró, ko ma̱ kuní‑ro̱. 15 Chi̱ xaa̱n ní ka̱kuni̱'in ini̱ ña̱yɨvɨ yá'a. Te xaa̱n ú'u̱ kájini so̱'o‑i. Te kájasu̱‑i nduchi‑í náva̱'a ma̱ kuní‑i jíín ndúchi‑í, te ma̱ kúni ná'ín‑i jíín só'o‑i, te ma̱ júku̱'un ini̱‑i, te ma̱ nájíó káva ini̱‑i, te ma̱ násáva̱'a‑ri̱‑i. Achí. 16 Ko xáán ndatu̱ máá‑ró jíná'an‑ró, chi̱ kánde̱'é‑ró jíín ndúchi‑ro, te kájini ná'ín‑ró jíín só'o‑ró. 17 Chi ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já tɨnɨ́ cha̱a kájani tu̱'un Dios jíín tɨnɨ́ cha̱a va̱'a, ni̱ kakuni̱‑de nde̱'é‑de nuu̱ já kánde̱'é máá‑ró, ko tú ní kajini̱‑de. Te suni ni̱ kakuni̱‑de kuni so̱'o‑de ja̱ kájini so̱'o máá‑ró, ko tú ní kájini so̱'o‑de. Achí‑ya̱. 18 Kuni ná'ín jíná'an‑ró tú'un yátá cháa sáka núsáá. 19 Nú ɨɨn cha̱a jíni so̱'o‑de tu̱'un ñuu̱ Dios, te nú tú júku̱'un ini̱‑de, yúan‑na te chaa̱ kui'na̱ te kuanchaa̱‑ni tu̱'un ni̱ saka̱ iní añú‑de‑ún. Cha̱a yúan kúu nuni̱ ní jungava yu'íchi. 20 Te nuni̱ ní saka̱ núu̱ ñú'un yúu̱, yu̱án kúu cha̱a jíni so̱'o‑de tu̱'un, te kúsɨɨ̱‑ní ini̱‑de jíín. 21 Ko tú nuu̱ káka yo'o iní‑de, te yaku̱‑ni kɨvɨ̱ kánda. Te nú ni̱ ndonda tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑dé, xí nú ni̱ sándɨva̱'a‑i jíín‑de sɨkɨ̱ tú'un‑ún, te náyu̱'ú‑ni‑de. 22 Te nuni̱ ní saka̱ má'ñú íñu, yu̱án kúu cha̱a jíni so̱'o‑de tu̱'un. Ko kútéñu‑de jíín ndátíñu‑de. Te kuní‑de kuu kúká‑de. Te xndá'ú‑de máá‑de jíín. Ndɨ'ɨ ya̱'á jasú nuu̱ tú'un‑ún, te tú kúun nuni̱. 23 Ko nuni̱ ní saka̱ núu̱ ñú'un vá'a, yu̱án kúu cha̱a jíni so̱'o‑de tu̱'un te júku̱'un ini̱‑de. Te bueno já'a‑de nuni̱, ɨɨn‑de ciento, ɨnga̱‑de uni̱ xiko, te ɨnga̱‑de oko̱ uxi̱, súan kája̱'a‑de nuni̱. Achí‑ya̱.

Tu̱'un ndɨkɨn lazo

24 Ió ɨnga̱ tu̱'un yátá ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de; Ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a ni̱ chi'i itu̱ va̱'a nuu̱ ñú'un‑dé. 25 Ko nini kixi‑de, te ni̱ jaa̱ cha̱a jíto u'u̱ tá'an jíín‑de. Te ni̱ chi'i tuku ndɨkɨn lazo nuu̱ trigo‑de, te kua'a̱n. 26 Ko nuu̱ ní kana yuku̱ itu̱‑ún, te kúun nuni̱, yúan‑na te suni ni̱ kana lazo. 27 Te ni̱ ja̱koyo mozo máá táa̱, cha̱a xíin. Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑de: Táta̱, á tú ní chí'i‑ní nuni̱ vá'a nuu̱ ñú'un‑ní yá'a. Te ndénu̱ ní ni'i̱n‑ní lazo yá'a núsáá. Achí‑i. 28 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín mozo‑de: Ɨɨn cha̱a jíto u'u̱ ruu̱ ni̱ sá'a ya̱'á, áchí‑de. Te ni̱ kaka'a̱n mozo‑ún jíín‑de: Núsáá te kuní‑ní ja̱ ná kítu̱'un‑ná náún, áchí‑i. 29 Te máá‑de ni̱ ka'a̱n‑de: Túu, chi̱ náni tú'un‑ró lazo‑ún te sanaa te tu'un‑ró trigo jíín. 30 Ná kuá'nu máá jíná'an onde̱ kɨvɨ̱ tá'nu̱. Te kɨvɨ̱‑ún te tá'ú‑rí tiñu nuu̱ cháa ka'nu̱: Stútú xna'a̱n‑ga̱ lazo jia̱n, te sá'a‑ró nú'ni̱ náva̱'a ka'mu‑yó. Ko trigo yá'a, nastútú‑ró ná kɨ́vɨ ini̱ yaka̱‑ri̱. Achí‑de, áchí‑ya̱.

Tu̱'un ndɨkɨn yuá mostaza

31 Ió ɨnga̱ tu̱'un yátá ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ndɨkɨn yuá mostaza, ja̱ ní ki'in ɨɨn cha̱a te ni̱ chaa‑de nuu̱ ñú'un‑dé. 32 Te ja̱ndáa̱ ɨɨn ndɨkɨn lúlí‑ga̱ kúu vásá táká‑ga̱ tata̱. Ko nú ni̱ ja'nu, te kúu ká'nu‑ga̱ vásá táká‑ga̱ yua̱. Te kuu ɨɨn yunu ká'nu. Te chaa̱ tɨsaa̱ andɨ́vɨ́, te va̱tu‑ni sá'a‑tɨ̱ taká‑tɨ̱ chíi nda'a‑ún. Achí‑ya̱.

Tu̱'un yujan íá

33 Ió ɨnga̱ tu̱'un yátá ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un yujan íá já ní ki'in ɨɨn ña'an. Te ni̱ chisa̱'í‑ña chíi uni̱ ti̱yii yúchi onde̱ ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ kuu íá ní sá'a. Achí‑ya̱. 34 Ta̱ká tu̱'un yá'a ni̱ ka'a̱n Jesús jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te nú túu tu̱'un yátá te tú ká'a̱n‑ya̱ jíín‑i, 35 Náva̱'a ná skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios: Ka'a̱n‑ri̱ tu̱'un yátá, te kachi̱‑ri̱ tu̱'un yísa̱'í onde̱ kɨvɨ̱ ní jungo̱o ñu̱yɨ́vɨ, áchí.

Ja̱ ní ka'a̱n kájí‑yá tu̱'un ndɨkɨn lazo

36 Yúan‑na te ni̱ nakuatá'ú Jesús nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún. Te ni̱ ndɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e. Te ni̱ ja̱koyo cha̱a káskuá'a‑ún nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Kani kájí‑ní tu̱'un yátá lazo nuu̱‑ná, áchí‑de. 37 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ sáka tatá va̱'a‑ún kúu máá Sé'e cha̱a. 38 Te ñu'un‑ún kúu ñu̱yɨ́vɨ. Te tata̱ va̱'a‑ún kákuu se̱'e Dios. Te lazo‑ún kákuu se̱'e kui'na̱. 39 Te cha̱a u'u̱ ja̱ ní chi'i lazo‑ún kúu kui'na̱. Te kɨvɨ̱ tá'nu̱‑ún kúu kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ. Te cha̱a ka'nu̱‑ún kákuu ndajá'a̱ Dios. 40 Te nátu̱'un kutútú lazo, te kayu̱ nuu̱ ñú'u̱n, súan kuu kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ. 41 Te máá Sé'e cha̱a, tájí‑yá ndajá'a̱‑yá ki'i̱n. Te nastútú‑yá ta̱ká ña̱yɨvɨ kásá'a kua̱chi jíín ñáyɨvɨ kásá'a tiñu ñáá. 42 Te taan‑yá‑i kayu̱‑i nuu̱ ñú'u̱n. Te yúan nde'e̱‑i te nakaji‑í ñii yú'u‑í jíná'an‑i. 43 Yúan‑na te ña̱yɨvɨ vá'a‑ún, ndii ncháa̱‑i nátu̱'un ndika̱ndii, kuxiu̱kú‑i jíín máá Táa̱‑i ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑yá tiñu. Cha̱a íó so̱'o kuni ná'ín, ná kúni so̱'o‑de.

Tu̱'un janu̱ xú'ún, jíín tú'un perla, jíín tú'un ñunu

44 Ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ɨɨn janu̱ xú'ún já yísa̱'í chi̱i ɨɨn ñu'un, te ni̱ ndenda ni̱ sá'a ɨɨn cha̱a, te jasú tuku‑de sɨkɨ̱, te kúsɨɨ̱ iní‑de jíín, te kua'a̱n‑de, te xíkó ndɨ́'ɨ‑de na̱ún ñáva̱'a‑de, te jáan‑de ñu'un‑ún. 45 Suni ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a jáan‑de te xíkó‑de ja̱ ndúkú‑de perla luu. 46 Te ni̱ jini̱‑de ɨɨn perla ja̱ xáa̱n yá'u. Te ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ xi̱kó ndɨ́'ɨ‑de ta̱ká ndatíñu‑de. Te ni̱ jaan‑de perla‑ún. 47 Suni ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ɨɨn ñunu já júkui̱ta ka'nu ini̱ mar. Te tɨ́ɨn tɨnɨ̱ nuu̱ tíyáká. 48 Te nuu̱ ní chítú ñúnu‑ún, te ni̱ ka̱natava‑dé yundúcha. Te ni̱ kaju̱ngo̱o‑de. Te ni̱ kaka̱ji‑de kɨtɨ vá'a‑ún kɨ́vɨ‑tɨ̱ iní ji̱ka. Te ni̱ ka̱skána‑de kɨtɨ ñáá‑ún kua'a̱n. 49 Suni súan koo kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ. Chi̱ kenda koyo ndajá'a̱‑yá. Te ka̱ji‑ya̱ ñáyɨvɨ ñáá ma̱'ñú ñáyɨvɨ vá'a. 50 Te taan‑yá‑i kayu̱‑i nuu̱ ñú'u̱n. Te yúan nde'e̱‑i te nakaji‑í ñii yú'u‑í. Achí‑ya̱. 51 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑ro̱ táká tu̱'un yá'a náún, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Jaa̱n Táta̱, áchí‑de. 52 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ yúán íó cha̱a káchaa tutu̱ jiní‑de sa'a̱n ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́, te máá‑de kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a xíin vé'e, te onde̱ ini̱ yaka̱‑de táva‑dé ndatíñu jáá jíín ndátíñu aná'án, áchí‑ya̱. 53 Te súan ni̱ ji̱nu ni̱ ka'a̱n Jesús tu̱'un yátá yá'a. Te ni̱ kenda‑ya̱ yúan kua'a̱n‑ya̱.

Ja̱ ní kaské'ichi̱‑i‑ya̱ iní ñuu̱ Nazaret

54 Te ni̱ najaa̱‑ya̱ ñúu̱‑ya̱. Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑dé ini̱ ve̱'e sinagoga máá‑de jíná'an‑de. Te ni̱ ka̱naa iní‑de ni̱ kande̱'é‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ndénu̱ ní ni'i̱n cháa yá'a tu̱'un ndíchí yá'a jíín tíñu ñá'nu sá'a‑de yá'a. 55 Nasu̱ sé'e cha̱a carpintero kúu ya̱'á náún. Á nasu̱ María nání náa̱‑de. Te ta̱ká ñani̱‑de káinání Jacobo, José, Simón, jíín Judas. 56 Te tú ká'i̱in kua̱'a‑de jíín‑yó yá'a náún. Te ndénu̱ ní ni'i̱n‑dé ta̱ká tu̱'un yá'a núsáá. Achí‑de. 57 Te súan ni̱ ka̱kujá'a̱ ini̱‑i jíín‑yá. Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Cha̱a jáni tu̱'un Dios, máni ñuu̱‑de jíín iní ve̱'e‑de kúu ja̱ tú káka'a̱n tu̱'un jíñú'ún jíín‑de, áchí‑ya̱. 58 Te tú ní sá'a‑ya̱ kuá'a̱ tíñu ñá'nu yúan, chi̱ tú ní kákandíja‑i.

14

Ja̱ ní ji'i̱ Juan, cha̱a skuánducha

1 Te suu kɨvɨ̱‑ún te Herodes cha̱a tá'ú tíñu, ni̱ jini tu̱'un‑de tu̱'un Jesús. 2 Te ni̱ kachi̱‑de jíín mozo‑de: Cha̱a yá'a kúu Juan ja̱ skuánducha. Ni̱ nachaku̱‑de ja̱ ní ji'i̱‑de, te ja̱ yúán sá'a‑de tiñu ñá'nu yá'a. Achí‑de. 3 Chi̱ Herodes, ni̱ tɨɨn‑de Juan. Te ni̱ ju'ni̱‑de. Te ni̱ chindee‑de cha̱a veka̱a ja̱ kuáchi Herodías ñasɨ́'ɨ́ Felipe ñani̱ máá Herodes. 4 Te Juan, a ni̱ kana jíín‑de nuu̱ Herodes: Tú íó ley kuaka‑ró‑ña, áchí‑de. 5 Te Herodes, ni̱ kuni̱‑de ka'ni‑dé Juan. Ko ni̱ yu̱'ú‑de ni̱ jito‑de ña̱yɨvɨ, chi̱ kájani ndaa̱ ini̱‑i ja̱ ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios kúu Juan. 6 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ní sá'a Herodes ɨɨn viko kɨvɨ́ ní kaku‑de. Te se̱sɨ́'ɨ́ Herodías ni̱ jita já'á‑i nuu̱ ñáyɨvɨ. Te ni̱ kusɨɨ̱ iní Herodes jíín‑i. 7 Te ni̱ jatu̱'un téyíí‑de ja̱ kuá'a‑de ta̱ká na̱ún kakán‑i nuu̱‑dé. 8 Te náa̱‑i, a ni̱ jani íchí‑ña‑í, te ni̱ ka'a̱n‑i: Kua̱'a‑ní xini̱ Juan, cha̱a skuánducha‑ún nuu̱‑ná kundee nuu̱ ɨ́ɨn ko'o̱, áchí‑i. 9 Yúan‑na te máá rey‑ún, ni̱ kuxíí iní‑de. Ko sɨkɨ̱ já ní jatu̱'un téyíí‑de jíín sɨkɨ́ já ní ka̱jini so̱'o cha̱a káyee stáa̱ jíín‑de‑ún, te ni̱ tá'ú‑de tiñu ná kuá'a soldado nuu̱‑í. 10 Te ni̱ tájí‑de soldado ni̱ ja'a̱n. Te ni̱ xɨtɨ xiní Juan ini̱ veka̱a. 11 Te ni̱ chaa̱ xini̱‑dé kándee nuu̱ ɨ́ɨn ko'o̱. Te ni̱ ja̱'a soldado nuu̱ súchí sɨ́'ɨ́‑ún. Te máá‑i, ni̱ jancha̱ka‑i nuu̱ náa̱‑i. 12 Yúan‑na te ni̱ ja̱koyo cha̱a káskuá'a jíín‑de. Te ni̱ ka̱ndañaa‑de yikɨ kúñu Juan. Te ni̱ kachi̱ndu̱ji‑de. Te ni̱ kee‑de kája'a̱n‑de. Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de nuu̱ Jesús.

Ja̱ ní skée‑yá u'u̱n mil ña̱yɨvɨ

13 Te ni̱ jini tu̱'un Jesús. Te ni̱ kuxio‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ yúan ini̱ ɨɨn barco onde̱ nuu̱ ñú'un té'é kándee sɨ́ɨn‑ya̱. Te ni̱ ka̱jini tu̱'un ña̱yɨvɨ jíná'an‑i. Te onde̱ ta̱ká ñuu̱ ni̱ kandiki̱n‑i‑ya̱ kájika já'á‑i jíín‑yá. 14 Te ni̱ kenda Jesús kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱ xáa̱n. Te ni̱ ndukuí'a̱ ini̱‑ya̱ jíín‑i. Te ni̱ sá'a‑ya̱ taná táká ña̱yɨvɨ káku'u̱. 15 Te nuu̱ ní ini te ni̱ cha̱koyo cha̱a káskuá'a jíín‑yá nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Yá'a chi̱ máá ñú'un té'é kúu, te a ni̱ ke̱e ndika̱ndii. Tájí‑ní‑i ná kíngoyo‑i ta̱ká ñuu̱. Te ná kuáan máá‑i staa̱ kée‑í, áchí‑de jíín‑yá. 16 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Tú nɨ́nɨ kí'i̱n‑i jíná'an‑i: Kua̱'a máá‑ró já ná kée‑í, áchí‑ya̱. 17 Te máá‑de, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Tú na̱ún káñava̱'a‑ná chi̱ u'u̱n‑ni sta̱tilá jíín úu̱‑ni ti̱yáká, áchí‑de. 18 Te máá‑yá, ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Kua̱'a ná kíi nuu̱‑rí yá'a, áchí‑ya̱. 19 Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún ni̱ kaju̱ngo̱o ta̱ká‑i nuu̱ ichá. Te ni̱ ki'in‑ya̱ ndɨ́'ú'u̱n sta̱tilá jíín úu̱ ti̱yáká‑ún. Te ni̱ ndakoto‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá ja'a̱ státilá. Te ni̱ sákuáchí‑yá. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te cha̱a‑ún, ni̱ ka̱jani‑de nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún. 20 Te ndivii‑í ni̱ ka̱yee. Te ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑i. Te ni̱ ka̱nastútú‑de uxi̱ uu̱ ji̱ka staa̱ kua̱chí‑ún ja̱ ní ndendoso. 21 Te jínu u'u̱n mil cha̱a ni̱ ka̱yee‑ún, te sɨ́ɨn‑ga̱ kúu ñasɨ́'ɨ́ jíín súchí lúlí.

Ja̱ ní jika já'á‑yá nuu̱ mar

22 Yúan‑na te ni̱ skandá‑ni Jesús cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ɨɨn barco. Te ná kúxnúú‑de ki̱ngoyo‑de ɨnga̱ lado yu'u mar sá'a‑ya̱, chi̱ kuéé jachá‑ya̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. 23 Te ni̱ jacha̱‑ya̱ ñáyɨvɨ‑ún kája'a̱n‑i. Te ni̱ kaa sɨ́ɨn‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ yúku, kuákaka̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ ini, te kándee máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ yúan. 24 Te barko‑ún, a kándee ma̱'ñú mar. Te ká'ú xaa̱n ní ndonda su'ma̱ ndúcha sɨkɨ́‑dé, chi̱ sua ni̱ nana nuu tachi̱. 25 Te tɨ́kuáán‑na̱ kúu. Te ni̱ jaa̱ Jesús nuu̱‑dé, jíka já'á‑yá nuu̱ mar. 26 Te cha̱a káskuá'a‑ún, ja̱ ní kajini̱‑de‑ya̱, já jíka‑ya̱ núu̱ mar, te ni̱ kayu̱'ú‑de. Te káka'a̱n‑de: Añú kúu, áchí‑de. Te kákana kó'ó‑de ja̱ káyu̱'ú‑de. 27 Yúan‑na te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ni‑ya̱ jíín‑de: Sándéé iní‑ro̱. Máá‑rí kúu. Ma̱ yú'ú‑ro̱, áchí‑ya̱. 28 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín‑yá: Táta̱, te nú máá‑ní kúu, te tá'ú‑ní tiñu ná káka‑ná nuu̱ mar yá'a jaa̱‑ná nuu̱‑ní, áchí‑de. 29 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ña'a̱n, áchí‑ya̱. Te ni̱ nuu Pedro ini̱ barco. Te ni̱ jika‑de nuu̱ ndúcha‑ún kua'a̱n‑de nuu̱ Jesús. 30 Ko nuu̱ ní jini̱‑de ja̱ xáa̱n kée tachi̱, te ni̱ yu̱'ú‑de. Te ni̱ kejá'á‑de sá'u‑de chi̱i nducha. Te ni̱ kana kó'ó‑de: Táta̱, nama‑ní náá, áchí‑de. 31 Te ni̱ skáa̱‑ni Jesús nda'a‑yá. Te ni̱ tɨɨn‑ya̱‑dé. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Cha̱a tú kándíja va̱'a kúu‑ró. Naja̱ jáni sɨ̱kɨ́ ini̱‑ro̱. Achí‑ya̱. 32 Te ni̱ ndɨ̱vɨ‑ya̱ iní barko‑ún jíín‑de. Te ni̱ kuná'ín‑ni tachi̱ xáa̱n‑ún. 33 Yúan‑na te cha̱a ká'i̱in ini̱ barko‑ún, ni̱ cha̱koyo‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱chiñú'ún‑de‑ya̱. Te káka'a̱n‑de: Ja̱ndáa̱ ndíja máá‑ní kúu Se̱'e Dios, áchí‑de.

Ña̱yɨvɨ káku'u̱ ini̱ ñuu̱ Genesaret

34 Te ni̱ kaja̱'a‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ɨngá lado. Te ni̱ cha̱koyo‑ya̱ ñú'un íchí ñúu̱ Genesaret. 35 Te cha̱a ñuu̱‑ún, ni̱ ka̱nakuni̱‑de‑ya̱. Te ni̱ ka̱tájí‑de tu̱'un nɨ́ɨ́ ñúu̱‑ún. Te ni̱ ka̱kinchaka‑de ña̱yɨvɨ káku'u̱ nuu̱‑yá. 36 Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá ja̱ ná ké'é‑i va̱sté yúsá'ma‑yá. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní ka̱ké'é sá'ma‑yá‑ún, ni̱ kandu̱va̱'a‑i.

15

Ndasa kuchá'án ñáyɨvɨ

1 Yúan‑na te yaku̱ cha̱a fariseo jíín cháa káchaa tutu̱ ini̱ ñuu̱ Jerusalem, ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: 2 Cha̱a káskuá'a jíín‑ró, naja̱ káské'ichi̱‑de tani̱nu cha̱a aná'án. Chi̱ tú kánandá'á‑de te káyee‑dé staa̱. Achí‑de. 3 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Te máá‑ró, suni naja̱ káské'ichi̱‑ro̱ tíñu ni̱ tá'ú Dios nuu̱‑ro̱ núsáá, chi ja̱ sɨkɨ́ táni̱nu máá‑ró. 4 Chi̱ ni̱ ka'a̱n Dios: Kuandatu̱ nuu̱ táa̱‑ro̱ núu̱ náa̱‑ro̱, te ndéja̱ ká'a̱n ndɨva̱'a nuu̱ táa̱ nuu̱ náa̱, ná kúu̱ nú kuu̱, áchí. 5 Ko máá‑ró káka'a̱n‑ro̱: Nú íó ndatíñu ja̱ xíin ɨɨn cha̱a, te a kuu ni'i̱n tíñu ja̱ kuní táa̱‑de xí náa̱‑de, te nú xna'a̱n‑ga̱ ka'a̱n‑de: A ni̱ soko̱‑rí ndatíñu‑ún nuu̱ Dios, achi̱‑de. 6 Yúan‑na te tuká kánúú skíkuu‑de kua̱'a‑de nuu̱ táa̱‑de nuu̱ náa̱‑de, áchí‑ro̱. Te súan kástɨ́vɨ́‑ró tú'un Dios jíín táni̱nu ni̱ kajaki̱n‑ro̱. 7 Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. Bueno ni̱ jani Isaías tu̱'un sɨkɨ̱‑ro̱ súan: 8 Ña̱yɨvɨ yá'a, jíín yú'u‑í káchiñú'ún‑i ruu̱, ko jíín añú‑i chi̱ jíká‑ni kúu ini̱‑i jíto‑i ruu̱. 9 Te káchiñú'ún sáni‑i ruu̱, chi̱ kástá'a̱n‑i tu̱'un jáni ini̱ ɨɨn cha̱a, áchí Isaías. Achí‑ya̱. 10 Te ni̱ kana‑ya̱ xiní ñáyɨvɨ‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Kuni so̱'o jíná'an‑ró, Te chu'un ini̱‑ro̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱: 11 Nasu̱ já kɨ́vɨ ini̱ yu'u cháa kuchá'án‑de sá'a, chi ja̱ kénda ini̱ yu'u‑dé, yu̱án kúu ja̱ kúchú'án‑de sá'a, áchí‑ya̱. 12 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ cha̱koyo‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Á jiní‑ní ja̱ ní kakiti̱ ini̱ cha̱a fariseo ja̱ ní ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a, xí túu, áchí‑de. 13 Ko máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ta̱ká yunu já tú ní náchu'un máá Táa̱‑ri̱ andɨ́vɨ́, te tu'un‑ri̱ ki'i̱n. 14 Sía̱ jíná'an‑ró ná kí'i̱n‑de. Cha̱a kuáá kástá'a̱n ichi núu̱ sáva‑ga̱ cha̱a kuáá kákuu‑de. Chi̱ nú ɨɨn cha̱a kuáá stá'a̱n‑de ichi núu̱ ɨngá cha̱a kuáá, te ndendúú‑de jungoyo‑de ini̱ xa'va̱. Achí‑ya̱. 15 Te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín‑yá: Kastu̱'ún kájí‑ní tu̱'un yátá yá'a nuu̱‑ná jíná'an‑ná, áchí‑de. 16 Te ni̱ kachi̱ Jesús: Te suni onde̱ róó tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ náún. 17 Á tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ já táká ja̱ kée‑í kɨ́vɨ kua'a̱n chi̱i‑i, te ndénda‑ni kua'a̱n. 18 Ko ja̱ kénda yu'u‑í, chi̱ onde̱ ini̱ añú‑i va̱i, te yu̱án kúu ja̱ kúchá'án‑i sá'a. 19 Chi̱ onde̱ ichi iní añú‑i kénda ja̱ jáni ñáá ini̱, ja̱ já'ni ndɨ́yi, ja̱ ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'an, ja̱ kuáxán iní, ja̱ sákuí'ná, ja̱ ká'a̱n tu̱'un tú'ún, ja̱ ká'a̱n ndɨva̱'a. 20 Ta̱ká tu̱'un yá'a kúu ja̱ kúchá'án‑i sá'a. Ko nú tú nándá'á‑i te kee‑í staa̱, tú kúchá'án‑i sá'a. Achí‑ya̱.

Tu̱'un se̱sɨ́'ɨ́ ña'an ñúu̱ Caná

21 Te ni̱ kenda Jesús yúan kua'a̱n‑ya̱ íchi ndáñúu̱ Tiro jíín Sidón. 22 Te ɨɨn ña'an ñúu̱ Caná, ni̱ kenda‑ña ndáñúu̱ yúan. Te ni̱ kana kó'ó‑ña: Táta̱, Se̱'e David, kundá'ú ini̱‑ní náá, chi̱ se̱sɨ́'ɨ́‑ná ká'ú xaa̱n tá'a̱n‑i ɨɨn tachi̱ kíni, áchí‑ña jíín‑yá. 23 Ko máá‑yá, tú ní ká'a̱n kutɨ‑yá jíín‑ña. Yúan‑na te ni̱ ja̱koyo cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá: Ka'a̱n‑ní jíín‑ña ná kí'i̱n‑ña, chi̱ kána kó'ó‑ña vái‑ña íchi yatá‑yo̱, áchí‑de. 24 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Máni nuu̱ rɨ́ɨ̱, kɨtɨ ní ka̱naa, ká'i̱in se̱'e Israel, ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱, áchí‑ya̱. 25 Yúan‑na te ni̱ chaa̱‑ña núu̱‑yá. Te ni̱ chiñú'ún‑ña‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ña: Táta̱, chindéé chítuu‑ní náá, áchí‑ña. 26 Te ni̱ ka'a̱n máá‑yá: Tú íó va̱'a ja̱ kuánchaa̱‑yo̱ stáa̱ sé'e‑yó te skána‑yó núu̱ lúsu, áchí‑ya̱. 27 Te ni̱ ka'a̱n‑ña: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ní, Táta̱, ko lúsu‑ún, ichi chíi mesa náchii‑tɨ́ staa̱ kua̱chí kóyo yu'u jíto'o̱‑tɨ̱ yáji‑tɨ́, áchí‑ña jíín‑yá. 28 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Nána̱, xaa̱n vá'a ni̱ kandíja‑ní, ná sá'a‑ná jíín‑ní nátu̱'un kuní‑ní, áchí‑ya̱. Te máá hora jia̱n ní nduva̱'a‑ni se̱sɨ́'ɨ́‑ña.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ kú'u̱

29 Te ni̱ ja̱'a Jesús kua'a̱n‑ya̱ yúan. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ yú'u mar ñuu̱ Galilea. Te ni̱ kaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ yúku‑ún. Te yúan ni̱ jungo̱o‑ya̱. 30 Te ni̱ ja̱koyo kua'a̱ ñáyɨvɨ núu̱‑yá jíín ñáyɨvɨ rengo, ja̱ kuáá, ja̱ ñí'ín, ja̱ tɨ́kú'lu, jíín sáva‑ga̱‑i ja̱ káku'u̱. Te ni̱ kajaki̱n‑i‑ún núu̱ já'a̱ Jesús. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑í jíná'an‑i. 31 Te ni̱ ka̱kee nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún kánde̱'é‑i ja̱ súan ni̱ kajini̱‑i náka'a̱n ña̱yɨvɨ ñí'ín, ndúva̱'a ña̱yɨvɨ tɨ́kú'lu, nákaka ña̱yɨvɨ rengo, ndúndiji̱n nuu̱ ñáyɨvɨ kuáá. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i Dios ña̱yɨvɨ Israel.

Ja̱ ní skée‑yá kuu̱n mil ña̱yɨvɨ

32 Te ni̱ kana Jesús xini̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kúndá'ú ini̱‑ri̱ ña̱yɨvɨ yá'a, chi̱ a ni̱ kuu uni̱ kɨvɨ̱ káxiu̱kú‑i jíín‑rí, te tú na̱ún káji‑í. Te tú kuní‑ri̱ natájí‑rí‑i no'o̱n ndicha̱‑i, chi̱ nú súan te sava ichi te kui̱tá ii̱‑í. Achí‑ya̱. 33 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Te ndénu̱ ní'o̱n stáa̱ kuá'a̱ kée ndá'a̱ chi̱i ña̱yɨvɨ kuá'a̱ yá'a, chi̱ máni ñu'un té'é kúu yá'a, áchí‑de. 34 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Na̱saa staa̱ kándi̱so‑ró, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Usia̱‑ni, te yaku̱ ti̱yáká lúlí, áchí‑de. 35 Yúan‑na te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún ni̱ ka̱jungo̱o‑i nuu̱ ñú'un. 36 Te ni̱ ki'in‑ya̱ ndɨ́'usiá staa̱ jíín cháká‑ún, te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá, te ni̱ sákuáchí‑yá, te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá, te ni̱ ka̱jani‑de nuu̱‑í. 37 Te ni̱ ka̱yee táká‑i. Te ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑i. Te ni̱ ka̱nastútú‑de ja̱ ní kendo̱o kuáchí‑ún, usia̱ ndo'o̱ chítú ndɨ́ɨ. 38 Te ña̱yɨvɨ ní ka̱yee‑ún, jínu onde̱ kuu̱n mil cha̱a, te sɨ́ɨn‑ga̱ kúu ñasɨ́'ɨ́ jíín táká su̱chí lúlí. 39 Yúan‑na te ni̱ jacha̱‑ya̱ ñáyɨvɨ‑ún kua̱ngoyo‑i. Te ni̱ ndɨ̱vɨ‑ya̱ iní barco. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ndáñúu̱ Magdala.

16

Ja̱ kájika̱n‑i tuni̱ nuu̱‑yá

1 Te ni̱ ja̱koyo cha̱a fariseo jíín cháa saduceo nuu̱‑yá, chi̱ koto nchaa̱‑de‑ya̱ kákuni̱‑de. Te ni̱ kajika̱n‑de tuni̱ ichi ándɨ́vɨ́ núu̱‑yá te kuni̱‑de. 2 Ko máá‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Nú ni̱ ini, te káka'a̱n‑ro̱: nandii ndáxín, chi̱ íó viko̱ kua̱'á ándɨ́vɨ́, áchí‑ro̱. 3 Te ja̱ñá'a̱n káka'a̱n‑ro̱: Vina te kuun sau̱, chi̱ íin ñáá viko̱ kua̱'á ándɨ́vɨ́, áchí‑ro̱. Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. A kájini̱‑ro̱ na̱ún kuní ka'a̱n viko̱ ándɨ́vɨ́, ko tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ tuní kɨvɨ̱ yá'a. 4 Ña̱yɨvɨ ñáá yá'a ja̱ káisɨ́kɨ ncháa̱‑i Dios, kájika̱n‑i tuni̱ nuu̱‑rí. Ko ma̱ kuá'a‑ri̱ ni ɨɨn nuu̱‑í, chi̱ máni tuni̱ Jonás, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios, kúu ja̱ kuá'a‑ri̱. Achí‑ya̱. Te ni̱ skéndo̱o‑ya̱‑dé jíná'an‑de. Te kua'a̱n‑ya̱.

Cuenta yujan íá cháa fariseo

5 Te ni̱ ja̱koyo cha̱a káskuá'a‑ún ɨnga̱ lado mar. Te ni̱ ka̱naa iní‑de kundiso‑de staa̱. 6 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Koto va̱'a‑ró máá‑ró núu̱ yújan íá cháa fariseo jíín cháa saduceo, áchí‑ya̱. 7 Te kándatu̱'ún máá‑de: Sɨkɨ̱ já tú kándi̱so‑yó stáa̱ ká'a̱n‑ya̱ núsáá, áchí‑de. 8 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ súan kándatu̱'ún‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Cha̱a kákandíja yaku̱‑ni kákuu‑ró. Na̱ún kándatu̱'ún‑ró. Ja̱ tú ní kándi̱so‑ró stáa̱ náún. 9 Onde̱ vina tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ náún. Á tú kánuku̱'un ini̱‑ro̱ já ní kuu jíín ú'u̱n staa̱ jíín ú'u̱n mil cha̱a, te na̱saa ji̱ka ní ka̱nastútú‑ró‑sa̱. 10 Ni ja̱ ní kuu jíín usiá staa̱‑ún jíín kúu̱n mil cha̱a, te na̱saa ndo'o̱ ní ka̱nastútú‑ró. 11 Te naja̱ tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱, chi̱ tú ní ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un sta̱tilá jíín‑ró, chi̱ sua ja̱ kóto va̱'a‑ró máá‑ró núu̱ yújan íá cháa fariseo jíín cháa saduceo. Achí‑ya̱ jíín‑de. 12 Yúan‑na te ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑de ja̱ tú ní ká'a̱n‑ya̱ jíín‑de ja̱ kóto‑de máá‑de nuu̱ yújan íá státilá, chi̱ sua ja̱ má kándíja‑de sa'a̱n kástá'a̱n cha̱a fariseo jíín cháa saduceo.

Tu̱'un ni̱ ka'a̱n ndaa̱ Pedro

13 Te ni̱ jaa̱ Jesús ichi ndáñúu̱ Cesarea de Filipo. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá cha̱a káskuá'a jíín‑yá: Na̱ún cha̱a kúu máá Sé'e cha̱a káka'a̱n ña̱yɨvɨ jíná'an‑i, áchí‑ya̱. 14 Te máá‑de ni̱ kaka'a̱n‑de: Juan, cha̱a skuánducha, káka'a̱n sava‑i. Te sava‑ga̱‑i, Elías, te sava‑ga̱‑i, Jeremías, xí ɨ́ɨn cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, áchí‑i. Achí‑de. 15 Te máá‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Te róó, na̱ cha̱a kúu‑ri̱ káka'a̱n‑ro̱, áchí‑ya̱. 16 Te ni̱ ka'a̱n Simón Pedro: Máá‑ní kúu Cristo, Se̱'e Dios, I'a̱ chakú, áchí‑de. 17 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Jesús: Xáán ndatu̱‑ro̱, Simón se̱'e Jonás, chi̱ nasu̱ ɨ́ɨn cha̱a ní kástu̱'ún tú'un yá'a nuu̱‑ro̱, chi̱ sua máá Táa̱‑ri̱ I'a̱ kánchaa̱ andɨ́vɨ́ ní stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑ro̱. 18 Ko ruu̱, suni ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já máá‑ró kúu Pedro, te sɨkɨ̱ káva yá'a kundii̱ tɨku'ni̱ kándíja‑i nuu̱‑rí sá'a‑ri̱. Te ja̱ kándee infierno ma̱ kúndéé jíín‑i. 19 Te nuu̱‑ro̱ kuá'a‑ri̱ ndakáa máá ñúu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́. Te ta̱ká ja̱ kú'ni̱‑ro̱ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, kunu'ni̱ ini̱ andɨ́vɨ́. Te ta̱ká ja̱ ndájí‑ró iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ndaji̱ iní andɨ́vɨ́. Achí‑ya̱. 20 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín cháa káskuá'a jíín‑yá, ja̱ tú ni ɨɨn nuu̱ kachí‑de ja̱ máá‑yá kúu Jesucristo.

Jíín kɨvɨ́ ní ka'a̱n‑ya̱ já kúu̱‑ya̱

21 Te máá hora jia̱n ní kejá'á Jesús ni̱ kastu̱'ún ndáa̱‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá ja̱ jínu ñú'ún kí'i̱n‑ya̱ ñúu̱ Jerusalem te ndo'o xaa̱n‑yá. Te cha̱a ni̱ ka̱yii jíín táká sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱, ma̱ kuátú'ún‑de‑ya̱ te ka'ni‑dé‑ya̱. Te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱. Achí‑ya̱. 22 Yúan‑na te Pedro, ni̱ kiñi'in sɨ́ɨn‑de‑ya̱. Te ni̱ kejá'á‑de ká'a̱n xaa̱n‑dé jíín‑yá: Ma̱ kúu Táta̱, tú kutɨ na̱ modo ja̱ tá'a̱n‑ní tu̱ndó'o yá'a, áchí‑de. 23 Yúan‑na te ni̱ jíó káva Jesús nuu̱ Pedro. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Satanás, kuxio ki'i̱n‑ro̱, chi cha̱a sáká núu kúu‑ró núu̱‑rí. Chi̱ tú ká'a̱n‑ro̱ tú'un Dios, chi̱ sa tu̱'un cha̱a ká'a̱n‑ro̱. Achí‑ya̱.

Tu̱'un ndó'o cha̱a kákandíja

24 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Na̱ni cha̱a nú kuní‑de kii‑de yata̱‑rí, ma̱ kúndá'ú ini̱‑de máá‑de, te ná kuándéé iní‑de jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, te ná kúndiki̱n‑de ruu̱ kii‑de. 25 Chi cha̱a jítú iní‑de ka̱ku‑de chi̱i tu̱ndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, naa‑dé. Te va̱sa ná kúu̱ ɨɨn cha̱a ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, ko kuchaku̱‑de. Achí‑ya̱. 26 Chi na̱ún ní'i̱n cháa va̱sa ná kúndéé‑de ni'i̱n‑dé nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ, te nú xnáa‑dé añú‑de. Xí na̱ jíín chúnáa cháa añú‑de. 27 Chi̱ máá Sé'e cha̱a, ndii‑ya̱ jíín táká ndajá'a̱‑yá. Te nduñá'nu‑ya̱ sá'a Táa̱‑ya̱. Yúan‑na te cha̱'u‑ya̱ ɨ́ɨn ɨɨn ña̱yɨvɨ nú ndasa káa tiñu ni̱ ka̱sá'a máá‑i. 28 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ió sava cha̱a ká'i̱in yá'a ja̱ má kúu̱ kutɨ‑dé onde̱ nú tú kuni̱‑de nuu̱ máá Sé'e cha̱a ndii‑ya̱ ñúu̱‑ya̱.

17

Sɨkɨ̱ já túku ni̱ nduu‑ya̱

1 Yúan‑na te nuu̱ iñú kɨvɨ̱ te ni̱ jaka‑ya̱ Pedro jíín Jacobo jíín ñaní‑de Juan, kua'a̱n sɨ́ɨn‑ya̱ jíín‑de ɨɨn yuku súkún. 2 Te yúan, tuku ni̱ nduu‑ya̱ núu̱‑dé. Te ni̱ nandii ncháa̱ nuu̱‑yá nátu̱'un ndika̱ndii. Te sa'ma‑yá ni̱ ka̱ndukɨyi̱ nátu̱'un ndua luz ja̱ nándii ndáxín. 3 Te yúan ni̱ ka̱ndenda Moisés jíín Elías, kándatu̱'ún‑de jíín‑yá, ni̱ kajini̱‑de. 4 Te ni̱ ka'a̱n Pedro: Táta̱, va̱'a‑ga̱ ná kéndo̱o‑yó yá'a. Nú kuní‑ní te sá'a‑ná uni̱ ve'e kuii. Ɨɨn kuu máá‑ní, ɨnga̱ kuu Moisés, te ɨnga̱ kuu Elías, áchí‑de jíín Jesús. 5 Te nini ká'a̱n‑de, te ni̱ chaa̱ ɨɨn viko̱ nu̱'ún. Te ni̱ jasu̱ nɨ́ɨ́ núu̱‑dé. Te ni̱ kenda luz chi̱i. Te ni̱ kenda ɨɨn tu̱'un ja̱ ní ka'a̱n: Ya̱'á kúu Se̱'e‑ri̱, ja̱ kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i. Te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑i. Ná kúni ná'ín‑ró tú'un ká'a̱n‑i núsáá. Achí Dios. 6 Te tu̱'un yá'a ni̱ ka̱jini so̱'o cha̱a káskuá'a‑ún. Te ni̱ kandua̱ ndee‑ni‑de, chi̱ ni̱ kayu̱'ú xaa̱n‑dé. 7 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ Jesús. Te ni̱ skandá‑ya̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Nduko̱o, ma̱ yú'ú‑ro̱ jíná'an‑ró, áchí‑ya̱. 8 Te ni̱ ka̱ndakoto‑de. Te tuká ni ɨɨn na̱ún ní kájini̱‑de, chi̱ máá ɨ́ɨn‑na̱ Jesús. 9 Te kánuu‑de yuku‑ún. Te Jesús ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de: Ma̱ kachí‑ro̱ núu̱ ní ɨɨn ja̱ súan ni̱ kajini̱‑ro̱, chi̱ onde̱ ná náchaku̱ máá Sé'e cha̱a ma̱'ñú ndɨ́yi, áchí‑ya̱. 10 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Te cha̱a káchaa tutu̱, naja̱ káka'a̱n‑de ja̱ kánúú ndíi Elías xna'a̱n‑ga̱, áchí‑de. 11 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ kúu ja̱ ndíi Elías xna'a̱n‑ga̱, te nasájáá‑de ta̱ká ndatíñu. 12 Ko ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ á ni̱ ndii Elías, te tú ní kánakuni̱‑i‑de. Te ni̱ ka̱sá'a‑i ta̱ká ja̱ ní ka̱kuu ini̱‑i jíín‑de. Te suni súan xndó'o‑i máá Sé'e cha̱a. Achí‑ya̱. 13 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑de ja̱ tú'un Juan, cha̱a ni̱ skuánducha, kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de.

Sɨkɨ̱ súchí jí'i̱ yi̱'ɨ́

14 Te ni̱ naja̱koyo‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ chaa̱ ɨɨn cha̱a nuu̱ Jesús. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑yá. 15 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Táta̱, kundá'ú ini̱‑ní se̱'e‑ná, chi̱ jí'i̱ yi̱'ɨ́‑i, te ndó'o xaa̱n‑í. Te tɨnɨ̱ jínu nduá‑i nuu̱ ñú'u̱n, te tɨnɨ̱ jínu nduá‑i nuu̱ ndúcha. 16 Te ni̱ kinchaka‑ná‑i nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑ní, te tú kákuu sá'a‑de tana̱‑í, áchí‑de. 17 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ña̱yɨvɨ xáa̱n ní'in ini̱ kákuu‑ró já tú kákandíja‑ró. Na̱saa‑ga̱ kɨvɨ̱ kúnchaa̱‑ri̱ jíín‑ró. Te na̱saa‑ga̱ kɨvɨ̱ ndó'o‑ri̱ jíín‑ró. Kua̱'a‑i ná kíi‑i, áchí‑ya̱. 18 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá nuu̱ tachí kíni‑ún, te ni̱ kenda kua'a̱n ini̱ su̱chí‑ún. Te ni̱ nduva̱'a‑ni‑i máá hora‑ún. 19 Yúan‑na te ni̱ ja̱koyo sɨ́ɨn cha̱a káskuá'a‑ún nuu̱ Jesús, te ni̱ kaka'a̱n‑de: Naja̱ tú ní kákuu kiñi'in‑ná ki'i̱n, áchí‑de. 20 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Sɨkɨ̱ já tú kákandíja va̱'a‑ró ní kuu yu̱án. Chi̱ ká'a̱n ndaa̱‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ nú kákandíja‑ró, va̱sté ɨ́ɨn tí'li̱ nátu̱'un ɨɨn ndɨkɨn yuá mostaza, te kachi̱‑ro̱ kúni yuku yá'a: Kuxio yá'a te kuá'án onde̱ yúan, achi̱‑ro̱, te ki'i̱n. Te kuu sá'a‑ró táká tiñu súan. 21 Ko ɨɨn tá'an yu̱án ni ma̱ kénda kutɨ kí'i̱n, te nú tú kaka̱n ta'u̱‑yo̱ te kondicha̱ ini̱‑yo̱. Achí‑ya̱.

Jíín kɨvɨ́ ní ka'a̱n‑ya̱ já kúu̱‑ya̱

22 Te nini ká'i̱in‑ya̱ iní ñuu̱ Galilea, te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Máá Sé'e cha̱a natu̱u‑ya̱ núu̱ ndá'a sáva‑ga̱ cha̱a. 23 Te ka'ni‑dé‑ya̱. Ko nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱, áchí‑ya̱. Te máá‑de, ni̱ kandukuí'a̱ xaa̱n iní‑de.

Sɨkɨ̱ xú'ún póniná

24 Te ni̱ ja̱koyo‑ya̱ ñúu̱ Capernaum. Te cha̱a kájika̱n poniná, ni̱ cha̱koyo‑de nuu̱ Pedro. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Te Maestro máá‑ró, tú kua̱'a‑de poniná náún, áchí‑de. 25 Te Pedro: Kuu, áchí‑de. Te ni̱ ndɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e. Te ni̱ ka'a̱n Jesús xna'a̱n‑ga̱ jíín‑de: Na̱ún kachí‑ro̱. Ta̱ká cha̱a rey ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ndénu̱ kájika̱n‑de poniná. Á nuu̱ sé'e‑de xí núu̱ cháa sɨ́ɨn ve'e, áchí‑ya̱. 26 Te ni̱ kachi̱ Pedro jíín‑yá: Nuu̱ cháa sɨ́ɨn ve'e kájika̱n‑de, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Te se̱'e‑de ká'i̱o libre‑i núsáá. 27 Ko náva̱'a tú skití ini̱‑yo̱‑dé, te kuá'án onde̱ yu'u mar, te skɨ́vɨ‑ró gancho, te katɨɨn‑ró tíyáká kénda xna'a̱n‑ga̱. Te ndɨka̱‑ro̱ yú'u‑tɨ́. Te yúan ni'i̱n‑ro̱ ɨ́ɨn peso. Te kua̱'a‑ró núu̱‑dé ja̱ kúu ruu̱ jíín róó. Achí‑ya̱.

18

Ndéja̱ kúñá'nu‑ga̱ ini̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́

1 Te suni kɨvɨ̱‑ún ni̱ cha̱koyo cha̱a káskuá'a‑ún nuu̱ Jesús. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Ndé cha̱a kúñá'nu‑ga̱ ini̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́, áchí‑de. 2 Te ni̱ kana Jesús xini̱ ɨ́ɨn su̱chí lúlí. Te ni̱ jani‑ya̱‑í ma̱'ñú‑de. 3 Te ni̱ kachi̱‑ya̱: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ nú tú naxíó káva ini̱‑ro̱ te nduu‑ró nátu̱'un ɨɨn su̱chí lúlí, ma̱ kɨ́vɨ kutɨ‑ro iní ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́. 4 Chi̱ nú ndé cha̱a sásúchí‑de máá‑de nátu̱'un su̱chí lúlí yá'a, cha̱a‑ún kúñá'nu‑ga̱ ini̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́. 5 Te cha̱a ja̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí játá'ú‑de ɨɨn su̱chí lúlí nátu̱'un su̱chí yá'a, te ruu̱ játá'ú‑de. 6 Te nú ɨɨn su̱chí lúlí yá'a kándíja‑i ruu̱, te kɨ̱vɨ‑i kua̱chi sá'a ɨɨn cha̱a, te va'a̱‑ga̱ nú ní nú'ni̱ ɨɨn yo̱só ká'nu suku̱n cháa‑ún, te ke̱e‑de ki'i̱n‑de xuu̱ ndúcha mar núú. 7 Naka̱ ndá'ú ña̱yɨvɨ iní ñu̱yɨ́vɨ, chi̱ kájito nchaa̱‑de‑i kásá'a‑i kua̱chi, te jínu ñú'ún já kóo kɨvɨ̱‑ún. Ko naka̱ ndá'ú cha̱a ja̱ skɨ́vɨ‑de‑i ini̱ kua̱chi. 8 Núsáá te nú nda'a‑ro xí já'a̱‑ro̱ kuní skɨ́vɨ róó nuu̱ íó kua̱chi, xɨtɨ te skána‑ró ná kí'i̱n. Va'a̱‑ga̱ ja̱ kóo rengo‑ro̱ xí kóo tɨ́kú'lu‑ró kúchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni, nasu̱ já kóo ndendúú nda'a‑ro xí ndéndúú ja'a̱‑ro̱ kí'i̱n‑ro̱ núu̱ ñú'u̱n nɨ́ɨ́ káni. 9 Te nú nduchi‑ro kuní skɨ́vɨ róó nuu̱ íó kua̱chi, tava te skána‑ró ná kí'i̱n. Va'a̱‑ga̱ ja̱ kúchaku̱‑ro̱ jíín ɨ́ɨn‑ni nduchi‑ro, nasu̱ já kóo ndendúú nduchi‑ro kí'i̱n‑ro̱ núu̱ ñú'u̱n infierno. 10 Koto‑ró máá‑ró jíná'an‑ró. Ma̱ sájá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱ ɨ́ɨn su̱chí lúlí yá'a. Chi̱ a ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já ndájá'a̱‑í ká'i̱o andɨ́vɨ́, nene̱ kájini̱‑ya̱ núu̱ máá Táa̱‑ri̱ ja̱ kánchaa̱‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́.

Sɨkɨ̱ rɨ́ɨ̱ kɨtɨ ní sa̱na

11 Chi̱ máá Sé'e cha̱a, ni̱ kii‑ya̱ já náma‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ já á ni̱ naa. 12 Ndasa kájani ini̱‑ro̱. Nú ɨɨn cha̱a ñáva̱'a‑de ɨɨn ciento rɨɨ̱, te skuíta‑de ɨɨn‑tɨ̱. Á tú xndóo‑de kuu̱n xíko xia'u̱n kuu̱n‑gá‑tɨ̱, te ki'i̱n‑de onde̱ yuku kína̱ndúkú‑de kɨtɨ ní sa̱na‑ún. 13 Te nú ni̱ nani'i̱n‑dé‑tɨ̱, ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ kúsɨɨ̱‑gá ini̱‑de jíín kɨ́tɨ‑ún vásá jíín kúu̱n xíko xia'u̱n kuu̱n‑gá kɨtɨ tú ni̱ kása̱na‑ún. 14 Te súan máá Táa̱‑ro̱ I'a̱ kánchaa̱ onde̱ andɨ́vɨ́, tú játa'a̱n ini̱‑ya̱ já náa ní ɨɨn tá'an su̱chí lúlí yá'a.

Ndasa kuu ñani̱ sá'a kua̱chi

15 Núsáá te nú ñani̱‑ro̱ ní sá'a‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱, te kuá'án, te kastu̱'ún sá'í‑ro̱ núu̱‑dé na̱ún kua̱chi ni̱ sá'a‑de. Te nú ni̱ chu'un ini̱‑de tu̱'un ká'a̱n‑ro̱ jíín‑de, yúan‑na te a ni̱ ndumani̱‑dé jíín‑ró sá'a‑ró. 16 Ko nú tú ní chú'un ini̱‑de tu̱'un ká'a̱n‑ro̱, te kuaka uu̱ xí uní‑ga̱ ña̱yɨvɨ kí'i̱n jíín‑ró, náva̱'a jíín tú'un ká'a̱n uu̱ xí uní testigo te kundaa̱ ta̱ká tu̱'un. 17 Te nú tú ní chú'un ini̱‑de tu̱'un ká'a̱n cha̱a‑ún, te kastu̱'ún‑ró núu̱ tɨ́ku'ni̱ kándíja. Te nú suni tú ní chú'un ini̱‑de tu̱'un ká'a̱n tɨku'ni̱‑ún, te sía̱‑ro̱‑dé ná kúu‑de nátu̱'un ɨɨn cha̱a sɨ́ɨn nación xí ɨ́ɨn cha̱a xíní. 18 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ta̱ká ja̱ kú'ni̱‑ro̱ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, kunu'ni̱ ini̱ andɨ́vɨ́. Te ta̱ká ja̱ ndájí‑ró iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ndaji iní andɨ́vɨ́. 19 Ɨnga̱ tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ nú uu̱ tá'a̱n‑ro̱ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, koo conforme‑ro̱ sɨkɨ́ ɨ́ɨn tu̱'un ja̱ kájika̱n ta'u̱‑ro̱, te máá Táa̱‑ri̱ onde̱ andɨ́vɨ́ skíkuu‑ya̱ tú'un‑ún jíín‑ró. 20 Chi̱ nú ni̱ ka̱nataka̱ uu̱ xí uní ña̱yɨvɨ káchiñú'ún‑i ruu̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí, te yúan kánchaa̱‑ri̱ ma̱'ñú‑i, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ tú'un sá'a tu̱ká'nu ini̱

21 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ Pedro nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, na̱saa jínu sá'a‑ná tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ ñaní‑ná ja̱ sá'a‑de kua̱chi nuu̱‑ná. Onde̱ usia̱ jínu náún, áchí‑de. 22 Te ni̱ kachi̱ Jesús: Tú ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já ondé usia̱ jínu, chi̱ onde̱ kuu̱n ciento kuu̱n xíko uxi̱ jínu. 23 Ja̱ yúán máá ñúu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a kúu rey, ja̱ ní kuni̱‑de sándaa̱‑de cuenta jíín mozo‑de. 24 Te ni̱ kejá'á‑de násá'a‑de cuenta. Te yúan ni̱ jaa̱ ɨɨn cha̱a taú ɨɨn millón peso nuu̱‑dé. 25 Te tú ní kúu chunáa cháa yúan. Te ni̱ tá'ú tíñu jito'o̱‑de ja̱ ná kúya̱'u‑de jíín sé'e‑de jíín ñásɨ́'ɨ́‑de jíín táká ndatíñu ñáva̱'a‑de te nakunáa xú'ún taú‑de. 26 Yúan‑na te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́ mozo‑ún. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín rey‑ún: Táta̱, kundatu‑ní, te vásá ná chúnáa ndɨ́'ɨ‑ná xu̱'ún‑ní, áchí‑de. 27 Te máá jíto'o̱‑ún, ni̱ kundá'ú ini̱‑de mozo‑de. Te ni̱ sía̱‑de kua'a̱n. Te ni̱ sá'a‑de tu̱ká'nu ini̱ ja̱ taú mozo‑de‑ún. 28 Ko mozo‑ún nuu̱ ní kenda‑de kua'a̱n‑de, te ni̱ ketá'an‑de jíín ɨ́ɨn tá'an mozo‑de ja̱ taú uxi̱ peso nuu̱‑dé. Te ni̱ katɨɨn cha̱a‑ún. Te ni̱ kɨtɨ‑dé suku̱n cháa‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Chunáa ndɨ́'ɨ ja̱ taú‑ro̱ núu̱‑rí, áchí‑de. 29 Yúan‑na te tá'an mozo‑de‑ún, ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́ núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú jíín‑de: Kundatu te vásá ná chúnáa ndɨ́'ɨ‑ri̱ xu̱'ún‑ró, áchí mozo‑ún. 30 Ko máá‑de, tú ní kuní‑de, chi ni̱ chindee‑de cha̱a‑ún veka̱a onde̱ kɨvɨ̱ ní naku̱náa já taú cháa‑ún nuu̱‑dé. 31 Te ni̱ kajini̱ tá'an mozo‑de‑ún ja̱ ní ta'a̱n‑de. Te ni̱ ka̱kuxíí xáa̱n iní‑de. Te ni̱ cha̱koyo‑de. Te ni̱ ka̱nakani ndɨ'ɨ‑de tu̱'un nuu̱ jíto'o̱‑de ja̱ ní ta'a̱n cha̱a‑ún. 32 Yúan‑na te jito'o̱‑ún, ni̱ kana‑de xini̱ mozo ñáá‑ún ni̱ jaa̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Mozo ndɨva̱'a kúu‑ró, chi ta̱ká ja̱ taú‑ro̱‑ún ni̱ sá'a‑ri̱ tu̱ká'nu ini̱ nuu̱‑ro̱, chi ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín‑rí. 33 Te nátu̱'un ni̱ kundá'ú ini̱‑ri̱ róó, suni súan ní kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an mozo‑ro̱ núú, áchí‑de. 34 Yúan‑na te ni̱ kiti̱ ini̱ jito'o̱‑ún nuu̱‑dé. Te ni̱ chi'i‑de cha̱a nda'a justicia, onde̱ ni̱ nachunáa‑dé ta̱ká ja̱ taú‑de. 35 Suni súan sá'a máá Táa̱‑ri̱ andɨ́vɨ́ jíín‑ró te nú tú sá'a‑ró túká'nu ini̱‑ro̱ núu̱ táká ñani̱‑ro̱, onde̱ jíín iní jíín añú‑ro̱ nú na̱ún kua̱chi sá'a‑de jíín‑ró, áchí‑ya̱ jíín‑de.

19

Ja̱ ní kandiki̱n kua'a̱‑í‑ya̱

1 Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n Jesús ta̱ká tu̱'un yá'a. Te ni̱ kenda‑ya̱ iní ñuu̱ Galilea kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ yúñúu̱ Judea, ɨnga̱ lado yu̱cha Jordán. 2 Te kua'a̱ ñáyɨvɨ, ni̱ kandiki̱n‑i‑ya̱ kuá'a̱n‑i jíín‑yá. Te yúan ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑í jíná'an‑i.

Sɨkɨ̱ tú'un tú xndóo tá'an

3 Yúan‑na te ni̱ ja̱koyo yaku̱ cha̱a fariseo nuu̱‑yá, ja̱ kóto nchaa̱‑de‑ya̱ kákuni̱‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Va̱tu‑ni kuu xndóo ɨɨn cha̱a ñasɨ́'ɨ́‑de ja̱ sɨkɨ́ na̱ni kua̱chi kúu, xí túu, áchí‑de. 4 Ko máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Á tú ní káka'u‑ró tutú ndasa ni̱ sá'a Dios cha̱a onde̱ xnáñúú, chi̱ ja̱ yíí jíín já sɨ̱'ɨ́ ní sá'a‑ya̱. Achí. 5 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Dios: Ja̱ yúán xndóo cha̱a táa̱‑de náa̱‑de, te kétá'an‑de jíín ñásɨ́'ɨ́‑de. Te ɨɨn‑na̱ ña̱yɨvɨ kúu ndendúú‑de. Achí Dios. 6 Súan kúu ja̱ ná tuká kúu uu̱, chi̱ ɨɨn‑na̱ kúu. Núsáá te ma̱ sásɨ́ɨn ɨɨn cha̱a ja̱ á ni̱ skétá'an Dios, áchí‑ya̱. 7 Te ni̱ kakachi̱‑de jíín‑yá: Te Moisés, naja̱ ní tá'ú‑de tiñu ja̱ kúva̱'a akta ndusɨ́ɨn, te ndo̱o‑ña núsáá, áchí‑de. 8 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑de: Sɨkɨ̱ já ní'in ini̱ añú‑ro̱ jíná'an‑ró, yu̱án ní jatu̱'un Moisés ja̱ xndóo‑ró ñásɨ́'ɨ́‑ro̱. Ko onde̱ xnáñúú, tú súan ní kúu. 9 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nú ndé cha̱a xndóo‑de ñasɨ́'ɨ́‑de, nasu̱ já tɨnɨ́ ini̱‑ña, te ta̱nda'a‑dé jíín ɨngá‑ña, ísɨ́kɨ ncháa̱‑de ñasɨ́'ɨ́‑de. Te cha̱a ta̱nda'a jíín ñá'an ní ndo̱o, suni ísɨ́kɨ ncháa̱‑de‑ña, áchí‑ya̱. 10 Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a káskuá'a jíín‑yá: Nú súan íó tiñu ta̱ká cha̱a jíín ñásɨ́'ɨ́‑de, va'a̱‑ga̱ ma̱ tánda'a‑dé núsáá, áchí‑de. 11 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Nasu̱ táká cha̱a juku̱'un ini̱‑de tu̱'un yá'a, chi cha̱a ni̱ ja̱'a‑ri̱ tu̱'un nuu̱‑dé, cha̱a yúan kájuku̱'un ini̱‑de. 12 Ió cha̱a kákuu eunuco onde̱ kɨvɨ̱ ní kaku‑de chi̱i náa̱‑de, te íó cha̱a kákuu eunuco ni̱ sá'a ɨnga̱ cha̱a jíín‑de, te íó cha̱a kákuu eunuco ni̱ ka̱sá'a máá‑de ja̱ sɨkɨ́ ñúu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́. Cha̱a ja̱ kúu juku̱'un ini̱‑de, ná júku̱'un ini̱‑de núsáá. Achí‑ya̱.

Jesús jíín súchí lúlí

13 Yúan‑na te ni̱ cha̱koyo ña̱yɨvɨ jíín súchí lúlí‑i, ja̱ ná cháa‑ya̱ ndá'a‑yá xini̱‑í, te ná kakán ta'u̱‑yá ja'a̱‑í. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kaka'a̱n xaa̱n‑dé jíín ñáyɨvɨ‑ún. 14 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Sía̱ ná kíkoyo su̱chí lúlí núu̱‑rí, te ma̱ kasú‑ro̱ íchi‑í, chi̱ nátu̱'un su̱chí yá'a kákuu ja̱ kúu kɨ̱vɨ ini̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́, áchí‑ya̱. 15 Te ni̱ chaa‑ya̱ ndá'a‑yá xini̱‑í jíná'an‑i. Te ni̱ kuxio‑ni‑ya̱ yúan kua'a̱n‑ya̱.

Cha̱a kúká

16 Te yúan ni̱ jaa̱ ɨɨn cha̱a súchí núu̱‑yá, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Cha̱a va̱'a kúu‑ní Maestro. Na̱ún tiñu sá'a‑ná te ni'i̱n tá'u̱‑ná kuchaku̱‑ná nɨ́ɨ́ káni. Achí‑de. 17 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ ká'a̱n‑ro̱ cháa va̱'a jíín‑rí. Tú ni ɨɨn cha̱a va̱'a íó, chi̱ máá ɨ́ɨn‑ni Dios. Nú kuní‑ro̱ kúchaku̱‑ro̱, te skíkuu‑ró tíñu ni̱ tá'ú‑yá. Achí‑ya̱. 18 Te ni̱ kachi̱‑de jíín‑yá: Ndéja̱ kúu núsáá, áchí‑de. Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ma̱ ká'ni‑ro ndɨ́yi, ma̱ kúsɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑ro, ma̱ sákuí'ná‑ró, ma̱ ká'a̱n‑ro̱ tú'un tú'ún, 19 Kuandatu̱ nuu̱ táa̱‑ro̱ nuu̱ náa̱‑ro̱, te kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ro̱ máá‑ró, áchí‑ya̱. 20 Te ni̱ kachi̱ cha̱a súchí jíín‑yá: Ta̱ká tiñu yá'a, a ni̱ skíkuu‑ná onde̱ ná lúlí‑ná. Na̱ún sá'a‑ga̱‑ná núsáá. Achí‑de. 21 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Nú kuní‑ro̱ kéndo̱o va̱'a‑ró, kuá'án, te xi̱kó‑ró já ñáva̱'a‑ró, te kua̱'a‑ró núu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú. Te onde̱ andɨ́vɨ́ kóo yaji̱‑ro̱. Yúan‑na te kii‑ró kúndiki̱n‑ro̱ rúu̱ ki'o̱n, áchí‑ya̱. 22 Te cha̱a súchí‑ún ja̱ ní jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a, te kua'a̱n‑de kúxíí iní‑de, chi̱ kua'a̱ xáa̱n ndátíñu ñáva̱'a‑de. 23 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ xáa̱n ú'u̱ kɨ́vɨ ɨɨn cha̱a kúká iní ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́. 24 Ko ruu̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ yachí‑ga̱ ja̱'a ɨɨn camello yau̱ yikɨ tɨ́kuɨ́, vásá ɨ́ɨn cha̱a kúká kɨ́vɨ‑de ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, áchí‑ya̱. 25 Ko cha̱a káskuá'a jíín‑yá, súan ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a, te ni̱ kayu̱'ú xaa̱n‑dé. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ndé cha̱a ka̱ku núsáá, áchí‑de. 26 Te ni̱ ndakoto Jesús nuu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Jíín cháa ma̱ kúu kutɨ, ko ta̱ká‑ni tiñu ndɨ'ɨ‑ni kúu sá'a Dios, áchí‑ya̱. 27 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín‑yá: Náá, ni̱ ka̱skéndo̱o‑ná ta̱ká ndatíñu‑ná, te káindiki̱n‑ná níí va̱i‑yó. Na̱ún ní'i̱n‑ná núsáá, áchí‑de. 28 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n máá Sé'e cha̱a jíín‑ró jíná'an‑ró, ja̱ kɨvɨ́ kúnchaa̱‑ri̱ mesa‑ri̱ te nduñá'nu‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ jáá, kɨvɨ̱‑ún te kunchaa̱‑ro̱ núu̱ uxí uu̱ silla. Te sándaa̱‑ro̱ tíñu ndɨ́'uxí uu̱ tata̱ cha̱a Israel, chi̱ kándiki̱n‑ro̱ rúu̱. 29 Te cha̱a skéndo̱o ve'e‑de, xí ñaní‑de, xí kuá'a‑de, xí táa̱‑de, xí náa̱‑de, xí sé'e‑de, xí ñú'un‑dé ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, te nani'i̱n‑dé ɨɨn ciento vuelta. Te suni ni'i̱n tá'u̱‑dé kuchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni. 30 Te kua'a̱ cháa kúnúú, nduu‑de sandɨ̱'ɨ́‑na̱. Te cha̱a sandɨ̱'ɨ́‑na̱, ndunúú‑de.

20

Cha̱a kásátiñu nuu̱ itú

1 Chi̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a kúu jito'o̱ ve'e, ja̱ ní kenda‑de ɨɨn ja̱ñá'a̱n, ndúkú‑de cha̱a sátiñu nuu̱ itú‑de. 2 Te ni̱ sándaa̱‑de jíín cháa kásátiñu‑ún ja̱ chá'u‑de ɨɨn peso ja̱ kɨvɨ́. Te ni̱ tájí‑de cha̱a‑ún kua̱ngoyo‑de nuu̱ itú‑de. 3 Te suni ni̱ kenda‑de nátu̱'un ka̱'ɨɨ̱n. Te ni̱ jini̱‑de nuu̱ sáva‑ga̱ cha̱a ká'i̱in sáni‑de nu̱yá'u. 4 Te ni̱ kachi̱‑de jíín cháa‑ún: Kuángoyo nuu̱ itú‑ri̱, chi cha̱'u va̱'a‑ri̱ róó, áchí‑de. Te máá cháa‑ún kua̱ngoyo‑de. 5 Te ni̱ kenda tuku‑de nátu̱'un ka̱'uxi̱ uu̱ jíín ká'uni̱. Te suni súan ni̱ sá'a‑de. 6 Te a yani ka̱'u'u̱n ni̱ kenda tuku‑de. Te ni̱ ketá'an‑de jíín yakú‑ga̱ cha̱a ká'i̱in sáni. Te ni̱ kachi̱‑de jíín cháa‑ún: Naja̱ ká'i̱in kúxí‑ró yá'a nɨ́ɨ́ ncháka ncháa, áchí‑de. 7 Te ni̱ kakachi̱ cha̱a‑ún jíín‑de: Kua̱chi ja̱ tú na̱ún ká'a̱n jíín‑ná ja̱ sátiñu‑ná. Te ni̱ kachi̱‑de jíín máá cháa‑ún: Kuángoyo nuu̱ itú‑ri̱, chi cha̱'u va̱'a‑ri̱ róó, áchí‑de. 8 Te nuu̱ ní ini kɨvɨ̱‑ún, te ni̱ kachi̱ jito'o̱ itu̱‑ún jíín mandador: Kana xini̱ cháa ká'i̱in nuu̱ tíñu te cha̱'u‑ró‑de, onde̱ cha̱a ni̱ chaa̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ te onde̱ cha̱a ni̱ chaa̱ núú, áchí‑de. 9 Te ni̱ chaa̱ cha̱a ni̱ ja̱koyo onde̱ ka̱'u'u̱n aíni‑ún. Te ni̱ ka̱ki'in‑de peso peso ya̱'u‑de ja̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑de. 10 Te ni̱ chaa̱ cha̱a ni̱ ja̱koyo núú yúan. Te kájani ini̱‑de ja̱ ví'í‑gá ki'in ya̱'u‑de. Ko suni ɨɨn peso ni̱ ka̱ki'in ɨɨn ɨɨn‑de jíná'an‑de. 11 Te ni̱ ka̱ki'in‑de ya̱'u‑de‑ún. Te ni̱ ka̱ndonda vaa̱‑de káka'a̱n‑de sɨkɨ̱ jíto'o̱ ve'e‑ún. 12 Cha̱a sandɨ̱'ɨ́‑na̱ yá'a ɨɨn hora‑ni ni̱ ka̱sátiñu‑de, te ɨɨn núú‑ni ni̱ cha̱'u‑ní‑de jíín‑ná ja̱ xáa̱n ní'ní te ni̱'in ni̱ ka̱sátiñu‑ná ncháka ncháa, áchí‑de. 13 Te máá jíto'o̱ ni̱ kachi̱‑de jíín ɨ́ɨn‑de: Amigo, tú sá'a ndɨva̱'a‑ri̱ jíín‑ró. Nasu̱ ní sándaa̱‑yo̱ já ɨ́ɨn peso ki'in‑ró náún. 14 Ki'in ya̱'u‑ró te no'o̱n‑ro̱, chi̱ ruu̱ kuní‑ri̱ cha̱'u‑ri̱ cha̱a sandɨ̱'ɨ́‑na̱ yá'a nátu̱'un ni̱ cha̱'u‑ri̱ róó. 15 Tú kuu sá'a‑ri̱ ja̱ kuní‑ri̱ jíín já xíin máá‑rí náún, xí kúkuásún iní‑ro̱ já vá'a ni̱ cha̱'u‑ri̱‑de. 16 Súan kúu ja̱ táká cha̱a núú, nduu‑de sandɨ̱'ɨ́‑na̱. Te cha̱a sandɨ̱'ɨ́‑na̱‑ún, nduu núú‑de. Chi̱ kána‑ya̱ xiní kuá'a̱ ñáyɨvɨ, ko yaku̱‑ni‑i káji‑ya̱. Achí‑ya̱.

Jíín kɨvɨ́ ní ka'a̱n Jesús ja̱ kúu̱‑ya̱

17 Te ni̱ kaa Jesús kua'a̱n‑ya̱ íchi ñúu̱ Jerusalén. Te ni̱ jaka sɨ́ɨn‑ya̱ ndɨ́'uxí uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te nini kája'a̱n‑ya̱ te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: 18 Ná kuní‑ro̱, chi̱ kaa‑yó kí'i̱n‑yo̱ ñúu̱ Jerusalén. Te yúan natu̱u máá Sé'e cha̱a nuu̱ táká sutu̱ ñá'nu jíín núu̱ cháa káchaa tutu̱, te ka'ni‑dé‑ya̱. 19 Te nachi'i‑de‑ya̱ ndá'a ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, náva̱'a sákátá‑i nuu̱‑yá. Te kua̱'a‑i ta'u̱‑yá. Te ka'ni‑í‑ya̱ jiká cruz. Ko nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱. Achí‑ya̱.

Favor jikán ɨɨn náa̱ ja'a̱ sé'e‑ña

20 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ náa̱ se̱'e Zebedeo nuu̱‑yá jíín sé'e‑ña. Te ni chiñú'ún‑ña‑yá, jikán‑ña ɨ́ɨn favor nuu̱‑yá. 21 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Na̱ún kuní‑ro̱, áchí‑ya̱. Te ni kachi̱‑ña jíín‑yá: Kua̱'a‑ni xiin‑ni kuxiu̱kú ndéndúú se̱'e‑ná yá'a jíín‑ní, ɨɨn‑i ichi ndává'a‑ní, te ɨnga̱‑i ichi ndávésé‑ní, kɨvɨ̱ tá'ú‑ní tiñu ini̱ ñuu̱‑ní, áchí‑ña. 22 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Tú kájini̱‑ro̱ na̱ún kúu ja̱ kájika̱n‑ro̱. Á kuu ndo'o ta'a̱n‑ro̱ jíín‑rí jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑rí, xí kúu kuanducha‑ro núu̱ ní janducha‑rí. Achí‑ya̱. Te máá‑de ni̱ kaka'a̱n‑de: Kuu sá'a‑ná, áchí‑de. 23 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ja̱ ndó'o ta'a̱n‑ro̱ jíín‑rí jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑rí, te nuu̱ ní janducha‑rí, kuanducha‑ro. Ko ja̱ kúxiu̱kú‑ró íchi ndává'a‑ri̱ jíín íchi ndávésé‑rí, nasu̱ máá‑rí tá'ú tíñu ja̱ kuá'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ máá Táa̱‑ri̱ jiní ndé cha̱a ni'i̱n, chi̱ a ni̱ sátu̱'a‑ya̱ já kúxiu̱kú cháa‑ún. Achí‑ya̱. 24 Te uxi̱‑ga̱ cha̱a‑ún, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a. Te ni̱ kakiti̱ ini̱‑de nuu̱ úu̱ ñani̱‑ún. 25 Yúan‑na te Jesús, ni̱ kana‑ya̱ xiní‑dé. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Kájini̱‑ro̱ já cháa kákuñá'nu nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, tá'ú téyíí‑de tiñu nuu̱‑í. Te ja̱ kákuñá'nu sɨkɨ̱ máá‑de, suni kátɨ̱ɨn ni̱'in so̱'o‑de. 26 Ko sɨkɨ̱ róó jíná'an‑ró, na̱ tú súan koo. Chi̱ nú ndé róó kuní kuñá'nu nuu̱ tá'an‑ró, te róó kúu ja̱ kuátíñu nuu̱ tá'an‑ró. 27 Te nú ndé róó kuní kunúú, yu̱án ndúu mozo nuu̱ táká‑ro̱. 28 Nátu̱'un máá Sé'e cha̱a, chi̱ tú va̱i‑ya̱ já kuátíñu ña̱yɨvɨ núu̱‑yá, chi̱ sua játíñu‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ, te katañaa‑ya̱ máá‑yá kuu̱‑ya̱ já nákuaan‑ya̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ úu̱ cha̱a kuáá

29 Yúan‑na te ni̱ kenda koyo‑ya̱ iní ñuu̱ Jericó. Te kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ, ni̱ kandiki̱n‑i Jesús. 30 Te yúan káxiu̱kú úu̱ cha̱a kuáá yú'íchi‑ún. Te ni̱ ka̱jini so̱'o‑de ja̱ ní ja̱'a Jesús kua'a̱n‑ya̱, te ni̱ ka̱kana kó'ó‑de: Táta̱ Se̱'e David, kundá'ú ini̱‑ní náá, áchí‑de. 31 Te ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kaka'a̱n xaa̱n‑í jíín‑de ja̱ ná kasú‑de yu'u‑dé. Ko máá‑de, ví'í‑gá ni̱ ka̱kana jaa‑de: Táta̱ Se̱'e David, kundá'ú ini̱‑ní náá, áchí‑de. 32 Te ni̱ jukuiñi̱ Jesús. Te ni̱ kana‑ya̱ xiní‑dé. Te ká'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱ún sá'a‑ri̱ jíín‑ró kákuni̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 33 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, ja̱ ná ndúndiji̱n nduchi‑ná kákuni̱‑ná, áchí‑de. 34 Yúan‑na te Jesús ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱‑dé. Te ni̱ ké'é‑yá nduchi‑dé. Te ni̱ ka̱ndundiji̱n‑ni nduchi‑dé. Te ni̱ kandiki̱n‑de‑ya̱ kuá'a̱n‑de jíín‑yá.

21

Ja̱ ní kɨ̱vɨ Jesús ñuu̱ Jerusalén

1 Te nuu̱ ní ka̱kuyani‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén, ni̱ ja̱koyo‑ya ñúu̱ Betfagé chi̱i yuku Olivos. Yúan‑na te ni̱ tájí Jesús uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá kua'a̱n‑de. 2 Te ká'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kua'án onde̱ ñuu̱ kánchaa̱ nuu̱‑ro̱ jián, te ni'i̱n‑ro̱ ɨ́ɨn burro nú'ni̱‑tɨ jíín ɨ́ɨn burro yɨ́kɨ́n jíín‑tɨ́. Te ndájí‑ró‑tɨ́, te kunchaka‑ró‑tɨ́ kii‑ró jíín‑tɨ́ nuu̱‑rí yá'a. 3 Te nú ndé cha̱a ka'a̱n jíín‑ró, te kachi̱‑ro̱ kúni‑de: máá Jito'o̱‑yo̱ jínu ñú'ún‑yá‑tɨ̱, achi̱‑ro̱. Yúan‑na te sía̱‑ni‑de‑tɨ̱, áchí‑ya̱. 4 Te súan ni kuu ta̱ká yu̱án náva̱'a skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios: 5 Kachi̱ nuu̱ sésɨ́'ɨ́ ñuu̱ Sion: Yá'a nde̱'é‑ró chi̱ Rey máá‑ró va̱i‑ya̱ núu̱‑ro̱. Vi̱tá ini̱‑ya̱. Te yóso‑yá ɨɨn burro yɨ́kɨ́n se̱'e kɨtɨ ndíso, áchí. 6 Te cha̱a káskuá'a‑ún kája'a̱n‑de. Te ni̱ ka̱sá'a‑de nátu̱'un ni̱ tá'ú Jesús tiñu nuu̱‑dé. 7 Te káincha̱ka‑de burro jíín burro yɨ́kɨ́n‑ún ni̱ najaa̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱chúkú‑de tɨka̱chí‑de sɨkɨ̱‑tɨ́. Te ni̱ jukoso̱‑yá‑tɨ̱. 8 Te ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ kajaki̱n‑i tɨka̱chí‑i ini̱ ichi. Te sava‑ga̱‑i ni̱ kaja'nu̱‑i nda'a yúnu. Te ni̱ kajaki̱n‑i ini̱ ichi‑ún. 9 Te ña̱yɨvɨ kája'a̱n ichi núu̱‑yá jíín ñáyɨvɨ kándiki̱n ichi yatá‑yá, ni̱ kaka'a̱n jaa‑i: Xáán va̱'a Se̱'e David. Ná nákana jaa‑yó‑yá, chi̱ ndíso‑ya̱ tíñu máá Tatá. Xáán va̱'a I'a̱ kúu‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́. Achí‑i. 10 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ñuu̱ Jerusalem. Te ni̱ kuvaa̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ún. Ndé cha̱a kúu cha̱a yá'a, áchí‑i. 11 Te ni̱ kaka'a̱n ña̱yɨvɨ‑ún: Cha̱a yá'a kúu Jesús cha̱a jáni tu̱'un Dios. Te onde̱ ñuu̱ Nazaret ndañúu̱ Galilea va̱i‑de. Achí‑i.

Ja̱ ní sándoo‑ya̱ vé'e ii̱

12 Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ve̱'e ii̱ Dios. Te ni̱ kiñi'in‑ya̱ ñáyɨvɨ kájaan, káxi̱kó, íin ini̱ ve̱'e ii̱‑ún, kája'a̱n. Te ni̱ skuíó káni‑ya̱ mesa cha̱a káxndáji xu̱'ún, jíín silla cha̱a káxi̱kó paloma. 13 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: A yóso núu̱ tutú: Ve'e‑ri̱, chi̱ ve'e nuu̱ kájika̱n ta'u̱‑í nání, áchí tutu̱. Ko máá‑ró, a ni̱ ka̱nasá'a‑ró yaú kava ñákui̱'ná. Achí‑ya̱. 14 Yúan‑na te ña̱yɨvɨ kuáá jíín ñáyɨvɨ rengo, ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱‑yá ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑í. 15 Ko sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱, ni̱ kajini̱‑de ta̱ká tiñu ñá'nu sá'a‑ya̱, jíín núu̱ súchí lúlí kákana jaa‑i ini̱ ve̱'e ii̱‑ún: Xáán va̱'a Se̱'e David, áchí‑i. Te ni̱ kakiti̱ ini̱‑de. 16 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá. Á tú jíni so̱'o‑ró já káka'a̱n su̱chí yá'a, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Á té ka'u‑ga̱‑ro̱ tutú ndasa ká'a̱n: Su̱chí lúlí jíín súchí kájaxin, va̱'a kánakana jaa‑i níí, sá'a‑ní, áchí. 17 Te ni̱ xndóo‑ya̱‑dé. Te ni̱ kenda‑ya̱ ñúu̱ kua'a̱n‑ya̱ ondé ñuu̱ Betania. Te yúan ni̱ kendo̱o‑ya̱ ákuáa‑ún.

Tu̱'un mérkexe̱

18 Te ja̱ñá'a̱n kɨvɨ̱ xía̱n‑ún kua̱no'on‑yá onde̱ ñuu̱, te jí'i̱‑ya̱ sóko. 19 Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ɨ́ɨn mérkexe̱ kándii̱ yu'íchi‑ún. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ núu̱ mérkexe̱‑ún. Te tú kutɨ na̱ún ní ni'i̱n‑yá, chi̱ máá núma‑ní íó. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín: Ma̱ kúun kutɨ‑gá nde'e̱ xiní‑ro̱, áchí‑ya̱. Te ni̱ ichi̱ káján‑ni mérkexe̱‑ún. 20 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱naa iní‑de ja̱ ní kajini̱‑de tiñu yá'a. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ndasa ni̱ sá'a‑ya̱ já ní ichi̱ káján‑ni mérkexe̱‑ún, áchí‑de. 21 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nú kákandíja‑ró te tú jáni sɨ̱kɨ́ ini̱‑ro̱, nasu̱ máá ɨ́ɨn tiñu mérkexe̱ yá'a kuu sá'a‑ró, chi̱ suni kuu nú ka'a̱n‑ro̱ jíín yúku yá'a: Kuxio te jungo̱o‑ró ondé nuu̱ mar kundee‑ró, te kuu súan. 22 Te ta̱ká ja̱ kakán ta'u̱‑ro̱, te nú kákandíja‑ró, te ni'i̱n‑ro̱. Achí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ tíñu ndíso Jesús

23 Te ni̱ najaa̱‑ya̱ iní ve̱'e ii̱. Te nini stá'a̱n‑ya̱ tú'un, te sutu̱ ñá'nu jíín cháa ni̱ ka̱yii ini̱ ñuu̱, ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Na̱ jíín tú'un sá'a‑ró tíñu yá'a. Te ndéja̱ ní ka'a̱n jíín‑ró sá'a‑ró súan. Achí‑de. 24 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Suni ná kaká tu̱'ún‑rí róó ɨɨn tu̱'un. Te nú kuu xndíó káni‑ró, yúan‑na te kachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ na̱ jíín tú'un sá'a‑ri̱ tiñu yá'a. 25 Ja̱ ní skuánducha Juan sáá, ndé onde̱ ni̱ kii tu̱'un‑ún. Onde̱ andɨ́vɨ́ xí ondé cha̱a, áchí‑ya̱ jíín‑de. Yúan‑na te ni̱ kanda̱tu̱'ún máá‑de: Nú ka'a̱n‑yo̱ já ondé andɨ́vɨ́, te kachi̱‑de kuni‑yó: Naja̱ tú ní kákandíja‑ró núu̱‑dé núsáá. 26 Te nú ka'a̱n‑yo̱ já ondé cha̱a, te káyu̱'ú‑yo̱ ñáyɨvɨ, chi̱ ndivii‑í kájani ini̱‑i ja̱ cháa ni̱ jani tu̱'un Dios ni̱ kuu Juan. Achí‑de jíín tá'an‑de. 27 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Tú kájini̱‑ri̱, áchí‑de jíín Jesús. Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ni ruu̱, tú kachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ na̱ jíín tú'un sá'a‑ri̱ ta̱ká tiñu yá'a.

Sɨkɨ̱ úu̱ se̱'e yíí

28 Ko ndasa kájani ini̱‑ro̱. Ɨɨn cha̱a ni̱ i̱o uu̱ se̱'e yíí‑de, te ni̱ jaa̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn‑i. Te ni̱ kachi̱‑de jíín‑i: Hijo, kuá'án te sátiñu‑ró núu̱ itú vina, áchí‑de. 29 Te ni̱ ka'a̱n‑i: Ma̱ kí'i̱n‑ná, áchí‑i. Ko ni̱ kunúu, te ni̱ nakani ini̱‑i te kua'a̱n‑i. 30 Te táa̱‑ún, ni̱ jaa̱‑de nuu̱ ɨngá‑i. Te suni súan ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑i: Bueno, ná kí'i̱n‑ná táta̱, áchí‑i. Ko tú ní já'a̱n‑i. 31 Ja̱ ndéndúú‑i, ndé ɨɨn‑i ni̱ skíkuu tiñu kuní táa̱‑i, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Su̱chí ɨ́ɨn, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ cháa xíní jíín ñá'an téné, xna'a̱n‑ga̱‑ún kɨ́vɨ ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu vásá róó jíná'an‑ró. 32 Chi ni̱ kii Juan, ni̱ stá'a̱n‑de ichi ndáa̱ nuu̱‑ro̱, te tú ní kákandíja‑ró tú'un ká'a̱n‑de. Ko cha̱a xíní jíín ñá'an téné, ni̱ ka̱kandíja‑ún tú'un ni̱ ka'a̱n‑de. Te máá‑ró, va̱sa ndé'é‑ró tíñu yá'a, te tú ní kánakani kutɨ iní‑ro̱ náva̱'a kandíja‑ró núu̱‑dé.

Sɨkɨ̱ cháa kásátiñu nuu̱ itú uva

33 Kuni so̱'o ɨnga̱ tu̱'un yátá jíná'an‑ró. Ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a, táa̱ ini̱ ve̱'e kúu‑de. Te ni̱ nachu'un‑de ɨɨn itu̱ uva. Te ni̱ jasu̱‑de ja̱kú, te ni̱ jacha‑de ɨɨn yau̱ nuu̱ kaxín‑de. Te ni̱ ndukani‑de ɨɨn torre, te ni̱ xndóo‑de nuu̱ cháa kásátiñu jíín. Te ni̱ kee‑de kua'a̱n jíká‑de. 34 Te ni̱ chaa̱ kɨvɨ̱ ndútútú ndé'e̱ uva. Te jito'o̱ itu̱ uva, ni̱ tájí‑de mozo‑de kája'a̱n nuu̱ cháa kásátiñu ja̱ náki'in nde'e̱ uva. 35 Ko cha̱a kásátiñu, ni̱ ka̱katɨɨn‑ún mozo‑de. Ɨɨn‑de ni̱ kastují, ɨnga̱‑de ni̱ ka̱ja'ni, te ɨnga̱‑de ni̱ kaja̱'a yuu̱ xiní‑dé. 36 Te máá jíto'o̱, ni̱ na̱tájí tuku‑de yaku̱‑ga̱ mozo‑de kája'a̱n, kua'a̱‑gá vásá já xnáñúú. Te suni súan ni̱ ka̱sá'a‑ún jíín mozo‑de. 37 Te onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱, te ni̱ tájí‑de se̱'e yíí‑de kua'a̱n. Ná kóo ja̱ jíñú'ún núu̱ sé'e‑ri̱, áchí‑de. 38 Ko ja̱ kásátiñu‑ún, ja̱ ní kajini̱ nuu̱ sé'e máá jíto'o̱, te ni̱ kaka'a̱n: Cha̱a yá'a xíin tá'u̱. Ná chó'o̱, te ná ká'ni‑yo‑dé. Te ná ndóo ta'u̱‑dé kuu‑yó, áchí. 39 Te ni̱ ka̱katɨɨn‑ún máá sé'e. Te ni̱ ka̱kiñi'in‑ún‑de yata̱ itú uva. Te ni̱ ka̱ja'ni‑ún‑de. 40 Te nú ni̱ chaa̱ jito'o̱ itu̱ uva. Te ndasa sá'a‑de jíín cháa kásátiñu‑ún, áchí‑ya̱ jíín‑de. 41 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Xnáa íi̱‑dé cha̱a ñáá‑ún. Te kua̱'a‑de itu̱ uva‑de‑ún nuu̱ ɨngá cha̱a kásátiñu. Te kɨvɨ̱ kúun nde'e̱, te nakua̱'a mozo‑de nde'e̱‑ún nuu̱‑dé. Achí‑de. 42 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Té ka'u‑ga̱‑ro̱ tutú ii̱ yá'a náún. Yuu̱ já ní ka̱ské'ichi̱ cha̱a káchutá'an, yu̱án kúu máá yúu̱ ndíso fuerza jiki̱. Máá Tatá Dios ni̱ sá'a‑ya̱ súan. Te kánaa iní‑yo̱ ndé'é‑yó tíñu yá'a. 43 Núsáá te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu kuxio nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Te kua̱'a‑ya̱ tá'u̱‑ún nuu̱ ɨngá ña̱yɨvɨ, náva̱'a kua̱'a‑i nde'e̱ vá'a. 44 Cha̱a ndua̱ sɨkɨ̱ yúu̱‑ún, ta'nu̱‑de. Te nú ndé sɨkɨ̱ júngava máá yúu̱‑ún, te kukuáchí sá'a. Achí‑ya̱. 45 Te sutu̱ ñá'nu jíín cháa fariseo ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yátá ní ka'a̱n‑ya̱‑ún. Te ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑de ja̱ sɨkɨ́ máá‑de ni̱ ka'a̱n‑ya̱. 46 Te ni̱ ka̱ndúkú‑de modo tɨɨn‑de‑ya̱. Ko ni̱ kayu̱'ú‑de ni̱ ka̱jito‑de ña̱yɨvɨ, chi̱ kájani ini̱‑i ja̱ ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios kúu‑ya̱.

22

Tu̱'un viko tánda'a

1 Te ni̱ ka'a̱n Jesús ɨnga̱ tu̱'un yátá jíín‑de jíná'an‑de: 2 Ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ɨɨn rey ja̱ ní sá'a‑de ɨɨn viko tánda'a já kúu se̱'e‑de. 3 Te ni̱ tájí‑de mozo‑de kuaka̱na xini̱ táká ña̱yɨvɨ ní kastu̱'ún‑de nuu̱, ná kíi‑i. Ko ña̱yɨvɨ‑ún, tú ní kákuni̱‑i kii‑i. 4 Te ni̱ tájí tuku‑de yaku̱‑ga̱ mozo‑de kája'a̱n. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Kachi̱ nuu̱ ñáyɨvɨ ní kana‑ri̱ xini̱‑ún: A ni̱ sátu̱'a‑ri̱ ja̱ kúxíni‑yó. Ni̱ ja'ni‑rí xndɨkɨ̱‑rí jíín kɨ́tɨ xá'án, te ndɨ'ɨ a íó tu̱'a. Ña'a̱n viko tánda'a jíná'an‑ró. Achi̱‑ro̱. 5 Ko ña̱yɨvɨ‑ún, tú ní kájítú iní‑i. Te kája'a̱n‑i tiñu máá‑i, ɨɨn‑i ichi rancho‑i, te ɨnga̱‑i nuu̱ ndátíñu‑i. 6 Te sava‑ga̱‑i, ni̱ ka̱katɨɨn‑i mozo‑de, te ni̱ kaja̱'a‑i tuka̱ nuu̱‑dé, te ni̱ kaja'ni‑í‑de. 7 Te ni̱ jini tu̱'un rey. Te ni̱ kiti̱ ini̱‑de. Te ni̱ tájí‑de soldado‑de kája'a̱n. Te ni̱ xnáa‑dé ña̱yɨvɨ ní ka̱ja'ni ndɨ́yi‑ún. Te ni̱ ja'mu‑de ñuu̱‑i. 8 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n rey jíín mozo‑de: Ja̱ndáa̱, ja̱ víko tánda'a, a íó tu̱'a. Ko ña̱yɨvɨ ní kana‑ri̱ xini̱‑ún, tú va̱'a ña̱yɨvɨ kákuu‑i. 9 Núsáá te kuá'án jíná'an‑ró ondé nuu̱ náketá'an ichi yatá ñúu̱. Te kana‑ró xiní na̱saa ña̱yɨvɨ ní'i̱n‑ro̱, ná kíi‑i nuu̱ víko tánda'a yá'a. Achí‑de. 10 Te ni̱ kenda koyo mozo‑de kája'a̱n ta̱ká‑ni ichi. Te ni̱ stútú‑de na̱saa ña̱yɨvɨ ní kani'i̱n‑dé: Ɨɨn jínu‑ni ña̱yɨvɨ vá'a jíín ñáyɨvɨ ú'u̱. Te viko tánda'a‑ún ni̱ chítú ndɨ́ɨ jíín ñáyɨvɨ. 11 Te ni̱ kɨ̱vɨ rey ini̱ ve̱'e ja̱ ndé'é‑de nuu̱ ñáyɨvɨ ní kataka̱. Te ni̱ jini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a ja̱ tú ñú'un‑de sa'ma víko tánda'a. 12 Te ni̱ kachi̱‑de jíín cháa‑ún: Amigo, ndasa ni̱ kɨ̱vɨ‑ró yá'a ja̱ ná tú ñú'un‑ró sá'ma víko tánda'a, áchí‑de. Te máá cháa‑ún, tú ní ká'a̱n kutɨ‑dé. 13 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n rey jíín cháa kájatíñu‑ún: Tɨɨn‑ró te ku'ni̱‑ro̱ ndá'a‑dé ja'a̱‑dé, te kiñi'in‑ró‑de ná kí'i̱n‑de nuu̱ ñáa yata̱ ké'e. Yúan nde'e̱‑de te nakaji‑dé ñii yú'u‑dé. 14 Chi ni̱ kana‑ri̱ xini̱ kuá'a̱‑í, ko yaku̱‑ni‑i ni̱ ka̱ji‑ri̱, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ xú'ún yóo̱

15 Yúan‑na te kája'a̱n cha̱a fariseo. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún máá‑de nú ndasa tɨɨn yátá‑de‑ya̱ jíín tú'un ká'a̱n‑ya̱. 16 Te ni̱ ka̱tájí‑de cha̱a káskuá'a jíín máá‑de jíín cháa herodiano kája'a̱n nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, kájini̱‑ná ja̱ ká'a̱n ndaa̱‑ní te stá'a̱n ndaa̱‑ní ichi Dios. Te tú yú'ú‑ní jíto‑ní ni ɨɨn cha̱a, chi̱ tú ndé'é‑ní ndasa jíto ta̱ká cha̱a. 17 Núsáá te kachi̱‑ní nuu̱‑ná jíná'an‑ná: Ndasa kachi̱‑ní, á kuu kua̱'a‑yó xú'ún yóo̱ nuu̱ César xí túu, áchí‑de. 18 Ko Jesús, ni̱ juku̱'un ini̱‑ya̱ já xndá'ú‑de‑ya̱ kákuni̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. Naja̱ kájito nchaa̱‑ro̱ rúu̱. 19 Stá'a̱n xu̱'ún yóo̱ jián ná ndé'é‑rí. Achí‑ya̱ jíín‑de. Te ni̱ ka̱stá'a̱n‑de ɨɨn peso máá‑de nuu̱‑yá. 20 Yúan‑na te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Ndé cha̱a kúu cha̱a ncháá nuu̱ yá'a, jíín tú'un yóso yá'a, áchí‑ya̱. 21 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: César kúu, áchí‑de. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kua̱'a ja̱ xíin César nuu̱ César, te ja̱ xíin Dios nuu̱ Dios núsáá, áchí‑ya̱. 22 Te nuu̱ ní ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a, te ni̱ ka̱naa iní‑de, te ni̱ ka̱xndóo‑de‑ya̱, te kája'a̱n‑de.

Sɨkɨ̱ já náchaku̱ ndɨ̱yi

23 Te suni kɨvɨ̱‑ún ni̱ ja̱koyo cha̱a saduceo nuu̱‑yá. Cha̱a‑ún káka'a̱n‑de ja̱ tú nachaku̱ kutɨ ndɨ́yi. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: 24 Maestro, Moisés ni̱ ka'a̱n‑de: Nú ɨɨn cha̱a kuu̱‑de, te nú tú se̱'e‑de ní íó. Te ñani̱‑de, ná náta̱nda'a jíín ñásɨ́'ɨ́‑de, te ndukani‑de tata̱ ñani̱‑de. 25 Te jíín‑ná ni̱ ka'i̱o usia̱ ñani̱. Te cha̱a núú ni̱ ta̱nda'a‑dé. Te ni̱ ji'i̱‑de. Te tú se̱'e‑de ní íó. Te ni̱ xndóo‑de ñasɨ́'ɨ́‑de nuu̱ ñaní‑de. 26 Te suni súan ni̱ ta'a̱n cha̱a uu̱, te suni súan cha̱a uni̱, onde̱ ndɨ́'usiá‑de. 27 Te nuu̱ ní kaji'i̱ ndɨ́'usiá‑de, te suni ni̱ ji'i̱ máá ñá'an‑ún. 28 Núsáá te kɨvɨ̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, te ja̱ ndɨ́'usiá‑de ndé ɨɨn‑de kuu‑ña ñásɨ́'ɨ́‑de. Chi̱ ndɨ'ɨ‑de ni̱ kancha̱ka‑de‑ña, áchí‑de jíín‑yá. 29 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Máni kástɨ́vɨ́‑ró tú'un, chi̱ tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ jíín tutú ii̱, ni jíín fuerza Dios. 30 Chi̱ kɨvɨ̱ náchaku̱‑de ma̱'ñú ndɨ́yi, ni cha̱a tú ta̱nda'a‑dé jíín ñásɨ́'ɨ́, ni ña'an tú koo yii‑ñá. Chi̱ nduu‑de nátu̱'un ndajá'a̱ Dios andɨ́vɨ́. 31 Te sɨkɨ̱ ndɨ́yi ja̱ náchaku̱, á tú ní káka'u‑ró tutú ja̱ ní ka'a̱n Dios jíín‑ró: 32 Máá‑rí kúu Dios Abraham, Dios Isaac, Dios Jacob, áchí‑ya̱. Ko nasu̱ Dios cha̱a ni̱ kaji'i̱ kúu‑ya̱, chi̱ sua Dios cha̱a káichaku̱ kúu‑ya̱, áchí Jesús jíín‑de. 33 Te ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱naa iní‑i ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un stá'a̱n‑ya̱.

Tu̱'un tá'ú tíñu kánúú xáa̱n‑gá

34 Yúan‑na te cha̱a fariseo, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de ja̱ ní kundéé‑yá jíín cháa saduceo, te ni̱ ka̱ndutútú‑de. 35 Te ɨɨn máá‑de, ja̱ kúu‑de maestro ley, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱ náva̱'a koto nchaa̱‑de‑ya̱ kuní‑de: 36 Maestro, ndéja̱ kúu tu̱'un tá'ú tíñu kánúú xáa̱n‑gá nuu̱ tutú ley, áchí‑de. 37 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Kumani̱‑ro̱ jíín máá Tatá‑ro̱ Dios onde̱ jíín iní jíín añú‑ro̱, jíín nɨ́ɨ́ núu̱ jiní tuní‑ro̱, áchí. 38 Ya̱'á kúu tu̱'un tá'ú tíñu kánúú xáa̱n‑gá. 39 Te tu̱'un uu̱ kúu suni nátu̱'un ɨnga̱‑ún: Kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ro̱ máá‑ró, áchí. 40 Te chi̱i ndendúú tu̱'un yá'a kándee ta̱ká tutu̱ ley, jíín táká tutu̱ cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ Sé'e David

41 Te nini ká'i̱in tútú cháa fariseo yúan, te Jesús ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: 42 Ndasa kájani ini̱‑ro̱ já kúu Cristo. Ndé Se̱'e kúu‑ya̱, áchí‑ya̱. Te ni̱ kakachi̱‑de jíín‑yá: Se̱'e David kúu‑ya̱, áchí‑de. 43 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Te naja̱ ní sá'a Espíritu ja̱ David skúnání‑de‑ya̱ Jito'o̱‑de núsáá. Chi ni̱ ka'a̱n‑de: 44 Máá Tatá Dios, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Jíto'o̱‑ri̱: Nungo̱o‑ró íchi ndává'a‑ri̱ nini ná chúkú‑rí cha̱a kájito u'u̱ róó kuu‑de teyu̱ kuxndíi ja'a̱‑ro̱, áchí. 45 Te nú Jito'o̱ ni̱ ka'a̱n David jíín‑yá, te ndasa kúu máá‑yá se̱'e‑de núsáá, áchí‑ya̱. 46 Te ni ɨɨn‑de tú ní kúu xndíó káni kutɨ‑dé tu̱'un nuu̱‑yá. Te ni tuká ní chúndéé iní ni ɨɨn‑de kaka̱ tu̱'ún‑de‑ya̱ ondé kɨvɨ̱‑ún.

23

Sɨkɨ̱ já ní kana jíín‑yá nuu̱‑í

1 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín ñáyɨvɨ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: 2 Cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, ni̱ kaju̱ngo̱o‑de nuu̱ silla Moisés. 3 Núsáá te ta̱ká na̱ún tá'ú‑de tiñu nuu̱‑ro̱, yu̱án kuándatu̱‑ro̱ te sá'a‑ró. Ko ma̱ sá'a‑ró nátu̱'un kásá'a máá‑de. Chi̱ ká'a̱n‑de, ko tú káskíkuu‑de. 4 Chi̱ káju'ni̱‑de carga ve̱e ja̱ yíí kúndiso‑i, te káchaa‑de sɨkɨ̱‑í. Ko máá‑de jíná'an‑de, tú kákuyíí‑de ké'é‑de carga‑ún ni jíín ɨ́ɨn nda'a lúlí‑de. 5 Chi̱ kásá'a‑de ta̱ká tiñu‑de náva̱'a kuni̱ ña̱yɨvɨ núu̱‑dé. Chi̱ kánaskáa̱‑de nuu̱ yóso tú'un tutu̱‑de, te suni súan jíín yú'a̱ nuu̱ tɨ́ka̱chí‑de. 6 Te xaa̱n kákusɨɨ̱ iní‑de jíín silla jíñú'ún ondé xini̱ mesa nuu̱ íó xíni, jíín silla onde̱ xini̱ mesa ini̱ ve̱'e sinagoga. 7 Suni ja̱ ká'a̱n sa̱'án‑yo̱ jíín‑de nu̱yá'u, te ja̱ ká'a̱n ña̱yɨvɨ: Maestro, Maestro, jíín‑de, kákusɨɨ̱ iní‑de jíín. 8 Ko máá‑ró jíná'an‑ró, ma̱ kúnání‑ró Maestro, chi̱ ɨɨn máá tú'ún‑ni kúu Maestro máá‑ró, kúu Cristo. Te ta̱ká róó, ñani̱ kákuu‑ró. 9 Te ma̱ ká'a̱n‑ro̱ já ní ɨɨn cha̱a ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a kúu Táa̱‑ro̱. Chi̱ íó ɨɨn Táa̱‑ro̱ jíná'an‑ró, te kánchaa̱‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́. 10 Ni ma̱ kúnání‑ró Jíto'o̱. Chi̱ íó ɨɨn Jito'o̱‑ro̱ jíná'an‑ró, te Cristo kúu‑ya̱. 11 Te cha̱a kúñá'nu‑ga̱ nuu̱‑ro̱, ná ndúu‑de mozo nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 12 Chi cha̱a sáñá'nu máá‑de, ndusúchí‑de. Te cha̱a sásúchí máá‑de, nduñá'nu‑de. 13 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo. Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró, chi̱ kájasu̱‑ro̱ ñúu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ núu̱ ñáyɨvɨ. Chi̱ tú kɨ́vɨ koyo máá‑ró, ni tú kája̱'a‑ró tú'un ja̱ kɨ́vɨ koyo ña̱yɨvɨ kándúkú kɨ́vɨ. 14 Naka̱ ndá'ú kuu róó, cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo. Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró, chi̱ kákókó‑ró vé'e ña'an kákendo̱o ndá'ú. Te kásá'a‑ró já túu kua̱chi‑ró, yu̱án kájika̱n ta'u̱ ná'án‑ró. Ja̱ yúán ví'í‑gá ta'nu̱ ndatu̱‑ro̱. 15 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo. Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró, chi̱ káxndéka̱va‑ró mar jíín ñú'un íchí ja̱ skándíja‑ró ɨ́ɨn cha̱a. Te nú a ni̱ kandíja‑de, te ví'í‑gá uu̱ jínu nduu‑de ɨɨn se̱'e infierno kásá'a‑ró vásá máá‑ró. 16 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a kuáá ja̱ káyo̱xnúú‑ró núu̱ ñáyɨvɨ. Chi̱ káka'a̱n‑ro̱: Nú ndé cha̱a játu̱'un téyíí‑de sɨkɨ̱ vé'e ii̱, te tú ní'i̱n tíñu, ko nú ɨɨn cha̱a játu̱'un téyíí‑de sɨkɨ̱ oro ini̱ ve̱'e ii̱‑ún, yu̱án te fuerza ná skíkuu‑de, áchí‑ro̱. 17 Cha̱a ñáá jíín cháa kuáá kákuu‑ró. Ndéja̱ ñá'nu‑ga̱ kúu, oro xí máá vé'e ii̱ ja̱ sándoo oro‑ún. 18 Te: Nú ndé cha̱a játu̱'un téyíí‑de sɨkɨ̱ altar, tú ní'i̱n tíñu. Ko nú ɨɨn cha̱a játu̱'un téyíí‑de sɨkɨ̱ ndátíñu ni̱ ka̱chúkú‑i nuu̱ altar, yu̱án te fuerza ná skíkuu‑de. Achí‑ro̱. 19 Cha̱a xini̱ ña̱á jíín cháa kuáá kákuu‑ró. Ndéja̱ ñá'nu‑ga̱ kúu, ndatíñu ni̱ soko̱‑í, xí máá altar ja̱ sándoo ndatíñu‑ún. 20 Núsáá te cha̱a játu̱'un téyíí sɨkɨ́ altar, sɨkɨ̱ máá altar játu̱'un téyíí‑de jíín sɨkɨ́ táká ndatíñu káxiu̱kú núu̱‑ún. 21 Te cha̱a játu̱'un téyíí sɨkɨ́ vé'e ii̱, sɨkɨ̱ máá vé'e ii̱‑ún játu̱'un teyíí‑de jíín sɨkɨ́ I'a̱ ncháá ini̱‑ún. 22 Te cha̱a játu̱'un teyíí sɨkɨ́ ándɨ́vɨ́, játu̱'un teyíí‑de sɨkɨ̱ silla nuu̱ tá'ú Dios tiñu jíín sɨkɨ́ I'a̱ kánchaa̱ nuu̱‑ún. 23 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. Chi̱ kája̱'a‑ró ɨ́ɨn sɨkɨ̱ uxí décimo ita̱ mi̱nú jíín itá xi̱ín jíín comino nuu̱ Dios, te káxndóo‑ró tú'un kánúú xáa̱n‑gá nuu̱ ley, ndasa kii juicio, jíín ndása kundá'ú ini̱‑ya̱ yóó, jíín ndása kándíja‑yó. Ta̱ká ya̱'á kánúú sá'a‑ró núú, te suni ma̱ xndóo‑ró ɨngá‑ún núú. 24 Cha̱a kuáá kákuu‑ró já káyo̱xnúú‑ró núu̱ ñáyɨvɨ. Chi̱ máni kátava‑ro tíyúkún te kákókón‑ró camello. 25 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo. Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. Chi̱ kánakacha‑ró íchi yatá vaso jíín íchi yatá kó'o̱. Ko ichi iní ñú'un chítú tú'un kuí'ná jíín tú'un káñáá. 26 Cha̱a kuáá kákuu‑ró, fariseo. Nakacha xna'a̱n‑ga̱ ichi iní vaso jíín ichí iní ko'o̱, náva̱'a suni súan ná ndúndoo ichi yatá‑ún. 27 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo. Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró, chi̱ nátu̱'un ve'e añú ja̱ kánda̱yaa kánda̱a‑ró. Te ja̱ndáa̱ ja̱ lúu káa ichi yatá, ko ichi iní ñú'un chítú yíkɨ añú jíín táká ja̱ te̱'yú. 28 Suni súan máá‑ró jíná'an‑ró, chi̱ ichi fuera, ja̱ndáa̱ kásá'a‑ró já cháa ndaa̱ kákuu‑ró núu̱ ñáyɨvɨ. Ko ichi iní‑ro̱ ñú'un chítú‑ró tú'un yóso yú'u jíín tú'un káñáá. 29 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo. Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró, chi̱ káskuá'nu‑ró vé'e añú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios. Te kásá'a luu‑ró vé'e añú ta̱ká cha̱a ndaa̱. 30 Te káka'a̱n‑ro̱: Nú ní ká'i̱o‑yó kɨvɨ́ ní ka'i̱o ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, te ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑yo̱ jíín‑de ja̱ ká'ni‑yo cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios núú, áchí‑ro̱. 31 Te súan kájani ndaa̱‑ro̱ tú'un sɨkɨ̱ máá‑ró, chi̱ táa̱‑ro̱ ni̱ ka̱ja'ni‑dé cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱. Te máá‑ró kákuu ndija se̱'e‑de. 32 Núsáá te ná náskútú‑ró kú'a ndɨ̱yi táa̱‑ro̱. 33 Koo̱ jíín sé'e koo̱ kákuu‑ró. Ndasa ka̱ku‑ró já tá'nu̱ ndatu̱‑ro̱ núu̱ infierno núsáá. 34 Ja̱ yúán tájí‑rí cha̱a kani tu̱'un Dios nuu̱‑ro̱ jíín cháa ndíchí jíín cháa chaa tutu̱. Te sava‑de, ka'ni‑ro‑dé, te kata kaa‑ró‑de jika̱ cruz. Te sava‑ga̱‑de, kua̱'a‑ró yúnu xíi‑de ini̱ ve̱'e sinagoga máá‑ró, te chindiki̱n‑ro̱‑dé ndɨta'a̱n ñuu̱. 35 Náva̱'a koo kua̱chi sɨkɨ̱ máá‑ró já ní jatɨ nɨñi̱ ñáyɨvɨ ndáa̱ nuu̱ ñú'un yá'a, onde̱ nɨñi̱ cháa ndaa̱ Abel, te onde̱ nɨñi̱ Zacarías, se̱'e Berequías, chi ni̱ ka̱ja'ni‑ro‑dé sava ma̱'ñú altar jíín vé'e ii̱. 36 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ta̱ká tu̱ndó'o yá'a kii sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ yá'a. 37 Jerusalén, Jerusalén, ni̱ ka̱ja'ni‑ro cháa kájani tu̱'un Dios. Te ni̱ kaja̱'a‑ró yúu̱ cháa ni̱ tájí‑yá va̱i nuu̱‑ro̱. Ió kua'a̱ vuelta ni̱ kuni̱‑ri̱ nastútú‑rí se̱'e‑ró nátu̱'un chukí ja̱ nástútú‑tɨ́ tɨrɨ̱ɨ‑tɨ̱ chíi ndiji̱n‑tɨ́, ko tú ní kákuni̱‑ro̱. 38 Vina te ni̱ kendo̱o víchí vé'e‑ró núsáá. 39 Chi̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ má kuní kutɨ‑gá‑ro̱ núu̱‑rí jíná'an‑ró, onde̱ jaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ ká'a̱n‑ro̱: Ná nákana jaa‑yó‑yá, chi̱ ndíso‑ya̱ tíñu máá Tatá, achi̱‑ro̱. Achí‑ya̱.

24

Tuni̱ nuu̱ kúyani nchaa̱ Jesús

1 Te ni̱ kenda Jesús ini̱ ve̱'e ii̱ kua'a̱n‑ya̱. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá‑ún, ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá ja̱ stá'a̱n‑de ta̱ká ve'e ja̱ ncháá tá'an jíín vé'e ii̱‑ún nuu̱‑yá. 2 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Á kánde̱'é‑ró núu̱ vé'e yá'a. Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ má kútá'an‑ga̱ ni ɨɨn yuu̱. Chi̱ ɨɨn kɨvɨ̱ te ndɨ'ɨ stúncháa̱‑i. Achí‑ya̱ jíín‑de. 3 Te ni̱ jungo̱o‑ya̱ ondé yuku Olivos. Te ni̱ ja̱koyo cha̱a káskuá'a‑ún nuu̱‑yá. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún sɨ́ɨn‑de‑ya̱: Kastu̱'ún‑ní nuu̱‑ná. Ndé kɨvɨ̱ kóo ta̱ká tu̱ndó'o yá'a. Te na̱ún tuni̱ koo nuu̱ kúyani nchaa̱‑ní jíín kɨvɨ́ jínu ñu̱yɨ́vɨ, áchí‑de. 4 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Koto‑ró máá‑ró jíná'an‑ró, náva̱'a tú xndá'ú ni ɨɨn‑de róó. 5 Chi̱ kikoyo kua'a̱ cháa ki'in núu sɨ́'vɨ́‑rí. Te ka'a̱n‑de: Máá‑rí kúu Cristo, achi̱‑de, te xndá'ú‑de kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ. 6 Te kuni tu̱'un‑ró káka'a̱n ja̱ íó guerra, jíín já kóo guerra. Ko ma̱ yú'ú‑ro̱, chi̱ nɨ́nɨ kóo súan. Ko té ji̱nu‑ga̱ kɨvɨ̱. 7 Chi̱ ndonda nación sɨkɨ̱ nación, te ñuu̱ sɨkɨ̱ ñúu̱. Te koo kue'e̱ xaa̱n jíín tamá. Te yá'a yúan ta̱an. 8 Te ta̱ká yu̱án kákuu tu̱ndó'o kéjá'á núú.

Tu̱'un ndasa ndo'o ña̱yɨvɨ kákandíja

9 Yúan‑na te nastúu‑de róó jíná'an‑ró, ja̱ kóto‑ró túndó'o. Te ka'ni‑dé róó. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, koto u'u̱‑i róó ja̱ sɨkɨ́ rúu̱. 10 Yúan‑na te nayu̱'ú kua'a̱‑í, te nastúu tá'an‑i, te koto u'u̱ tá'an‑i. 11 Te jukuiñi̱ kua'a̱ cháa kani tu̱'un tú'ún. Te xndá'ú‑de kua'a̱ ñáyɨvɨ. 12 Te ndea̱ tiñu ñáá, te yu̱án kuá'a̱‑í ma̱ kóo mani̱‑gá‑i. 13 Ko cha̱a kúndii̱ ni̱'in onde̱ kɨvɨ̱ jínu, cha̱a‑ún ka̱ku. 14 Te tu̱'un va̱'a yá'a cuenta ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑yá tiñu, kuicha̱ ini̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ náva̱'a kuni̱ ndaa̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ, yúan‑na te ji̱nu. 15 Núsáá te nú ni̱ kajini̱‑ro̱ já káchá'án te ni̱ tucha̱ ta̱ká ndatíñu ini̱ lugar ii̱ nátu̱'un ni̱ ka'a̱n Daniel, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, (cha̱a ká'u, ná júku̱'un ini̱‑de), 16 Yúan‑na te ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñuu̱ Judea, kunu‑i ki̱ngoyo‑i onde̱ yuku. 17 Te cha̱a kándee xini̱ vé'e, ma̱ núu‑de kiñi'in‑de ndatíñu ini̱ ve̱'e‑de. 18 Te cha̱a kándee onde̱ rancho, ma̱ náxíó káva yátá‑de naki'in‑de tɨka̱chí‑de. 19 Ko kɨvɨ̱‑ún naka̱ ndá'ú kuu ña'an káñu̱'un se̱'e, jíín ñá'an káskáxin. 20 Núsáá, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ náva̱'a tú kunu‑ró víko víjin ni kɨvɨ̱ ndéta̱tú ki'i̱n‑ro̱. 21 Chi̱ kɨvɨ̱‑ún koo tu̱ndó'o xaa̱n, ja̱ ná té koo‑ga̱ onde̱ kɨvɨ̱ ní jungo̱o ñu̱yɨ́vɨ, te onde̱ vina, te ni ma̱ kóo‑ga̱. 22 Te nú tú ní ndúkútɨ́ kɨvɨ̱‑ún núú, te ni ɨɨn ña̱yɨvɨ má káku kutɨ‑í núú. Ko ja̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ ní naka̱ji‑ya̱‑ún, yu̱án ndúkútɨ́ kɨvɨ̱‑ún sá'a‑ya̱.

Tuni̱ máá kɨvɨ́ sándɨ̱'ɨ́‑na̱

23 Núsáá te nú ndé cha̱a ká'a̱n jíín‑ró: Yá'a nde̱'é‑ró kánchaa̱ Cristo, xí yúan nde̱'é‑ró kánchaa̱‑ya̱, ma̱ kándíja‑ró já ká'a̱n‑de. 24 Chi̱ kenda Cristo xndá'ú jíín cháa kani tu̱'un tú'ún. Te sá'a‑de tuni̱ jíín tíñu ñá'nu, náva̱'a xndá'ú‑de onde̱ ña̱yɨvɨ ní naka̱ji‑ya̱ nú ná kúu sá'a‑de. 25 Vina a ni̱ kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ ondé jíín kɨvɨ́. 26 Núsáá te nú ka'a̱n ña̱yɨvɨ jíín‑ró: Yúan nde̱'é‑ró, onde̱ nuu̱ ñú'un té'é kánchaa̱‑ya̱, achi̱‑i, te ma̱ kénda‑ró. Xí: Jia̱n ndé'é‑ró, ichi iní ve̱'e kánchaa̱‑ya̱, achi̱‑i, te ma̱ kándíja‑ró jíná'an‑ró. 27 Chi̱ nátu̱'un ndíi ncháa̱ ja̱ nándeyu̱ ichi núu̱ kána ndika̱ndii te jáa̱ onde̱ ichi núu̱ kée ndika̱ndii, suni súan kii máá Sé'e cha̱a. 28 Chi̱ nú ndénu̱ kútúu ndɨ́yi, yúan taka̱ tijii̱. 29 Yúan‑na te nú ni̱ ndɨ'ɨ ta̱ká tu̱ndó'o kɨvɨ̱‑ún, te kutúún‑ni ndika̱ndii, te tuká nandii yóo̱. Te jungoyo tiñu̱ú xíní ichi ándɨ́vɨ́. Te ta̱ká fuerza andɨ́vɨ́ ndɨ́'ɨ ka'ya. 30 Yúan‑na te ichi ándɨ́vɨ́ kénda tuni̱ máá Sé'e cha̱a. Te nde'e̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Te kuni̱‑i nuu̱ máá Sé'e cha̱a kii‑ya̱ jíín vikó íó andɨ́vɨ́, jíín kuá'a̱ fuerza ja̱ ndúñá'nu‑ya̱. 31 Te tájí‑yá ndajá'a̱‑yá ki̱ngoyo. Te nde'e̱ jaa clarín. Te nastútú‑yá ña̱yɨvɨ ní naka̱ji‑ya̱ ndɨ́kúu̱n lado ñu̱yɨ́vɨ, onde̱ ɨɨn lado andɨ́vɨ́ te onde̱ ɨnga̱ lado. 32 Vina te skuá'a‑ró ndasa sá'a mérkexe̱. Nú a ni̱ nduyúcha núma, te ni̱ na̱jaa nda'a, te a kájini̱‑ro̱ já á ni̱ kuyani viko sáú. 33 Suni súan róó, nú a ni̱ kajini̱‑ro̱ táká tiñu yá'a, te kuni̱‑ro̱ já á yani jaa̱ kɨvɨ̱‑ún. 34 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ má náa ñáyɨvɨ yá'a, onde̱ ná skíkuu ta̱ká tiñu yá'a. 35 Andɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ chi̱ naa, ko tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ chi ma̱ náa. 36 Ko kɨvɨ̱ kóo‑ún, jíín hora, tú ni ɨɨn cha̱a jiní, ni ndajá'a̱ ká'i̱o andɨ́vɨ́, tú ni ɨɨn na̱ún jiní, ni máá Sé'e‑ya̱. Chi̱ máá ɨ́ɨn‑ni máá Táa̱‑ri̱ jiní‑ya̱. 37 Chi̱ nátu̱'un ni̱ i̱o kɨvɨ̱ ní kii Noé, suni súan koo kɨvɨ̱ kíi máá Sé'e cha̱a. 38 Chi̱ kɨvɨ̱‑ún ja̱ ná té chá'a̱n‑ga̱ kuun sau̱ xáa̱n, káyee‑í, káji'i‑i, káta̱nda'a cháa, te káta̱nda'a ñá'an. Te ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ já ní kɨ̱vɨ Noé ini̱ barco ká'nu. 39 Te tú ní kájini̱ kutɨ‑í onde̱ ni̱ chaa̱ sau̱ xáa̱n, te ni̱ xnáa ndɨ́'ɨ‑cha̱‑í. Te suni súan kii máá Sé'e cha̱a. 40 Kɨvɨ̱‑ún te kuiñi uu̱ cha̱a onde̱ rancho. Te ɨɨn‑de naki'in‑ya̱, te ɨnga̱‑de ndo̱o. 41 Te uu̱ ñasɨ́'ɨ́ ndiko‑ña ɨ́ɨn‑ni yo̱só. Te ɨɨn‑ña náki'in‑ya̱, te ɨnga̱‑ña ndóo.

Sɨkɨ̱ já kúndito‑yó

42 Núsáá te kundito‑ró, chi̱ tú kájini̱‑ro̱ na̱ kɨvɨ̱ ncháa̱ Jito'o̱‑ro̱. 43 Ko ná júku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un yá'a. Táa̱ ini̱ ve̱'e, nú ní jiní‑de na̱ hora kuu ja̱ kíi ñakui̱'ná, te kundito‑de núú. Te ma̱ kuá'a‑de tu̱'un ja̱ sákuí'ná vé'e‑de núú. 44 Núsáá te suni koo tu̱'a máá‑ró chi̱ máá kɨvɨ́ já tú na̱ún kájani ini̱‑ro̱, te nchaa̱‑ni máá Sé'e cha̱a. 45 Ndéja̱ kúu ɨɨn mozo ndíchí já játíñu va̱'a. Chi̱ máá jíto'o̱, kani‑de mozo‑ún ná kóto‑i se̱'e‑de, náva̱'a skée‑í su̱chí‑ún hora ja̱ íó va̱'a. 46 Xáán ndatu̱ kuu mozo‑ún. Te nú ni̱ nchaa̱ jito'o̱‑i, te nani'i̱n‑dé mozo‑ún sá'a‑i súan. 47 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ káni‑de mozo‑ún ja̱ kóto‑i ta̱ká ndatíñu‑de. 48 Ko nú mozo káñáá kúu‑i te jáni ini̱‑i: Kúkuéé‑ga̱ te nchaa̱ jito'o̱‑ri̱, achi̱‑i. 49 Te nú kejá'á‑i stují‑í tá'a̱n mozo‑i. Te kee‑í ko'o‑i jíín cháa kánaji̱ni. 50 Yúan‑na te nchaa̱ jito'o̱ mozo‑ún kɨvɨ̱ já tú ndátu‑i jíín hora ja̱ tú jiní‑i. 51 Te xɨtɨ sáva‑de‑i. Te skétá'an‑de‑i jíín cháa uu̱ xini̱ jíná'an. Te yúan kundee‑i nde'e̱‑i te nakaji‑í ñii yú'u‑í.

25

Sɨkɨ̱ uxí ña'an jáá

1 Yúan‑na te ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un uxi̱ ña'an jáá, ja̱ ní ka̱ki'in‑ña linterna káindá'á‑ña. Te ni̱ kenda koyo‑ña kuáta'a̱n‑ña ɨ́ɨn yii víko tánda'a. 2 Te u'u̱n‑ña ká'i̱o ndito xini̱‑ñá, te u'u̱n‑ña káñáá xini̱‑ñá. 3 Te ña'an káñáá xini̱‑ún, kándá'á‑ña linterna‑ña. Ko tú káindá'á‑ña petróleo ku'un ini̱. 4 Ko ña'an ndíto xini̱‑ún, káindá'á‑ña botella ñú'un petróleo ɨɨn ká'nu‑ni jíín táká linterna‑ña. 5 Te nini ni̱ kukuéé yii‑ún ja̱ cháa̱‑de, te ni̱ kakixi̱‑ni‑ña. 6 Te nuu̱ ní kuu sava ñúú, te ni̱ ka̱jini so̱'o‑ña ɨ́ɨn tu̱'un kána jaa: Yá'a nde̱'é‑ró, a va̱i yii. Kenda koyo kita'a̱n‑ro̱‑dé, áchí. 7 Yúan‑na te ta̱ká ña'an jáá‑ún, ni̱ ka̱nduko̱o‑ña. Te ni̱ ka̱sátu̱'a‑ña linterna‑ña. 8 Te ña'an káñáá xini̱‑ún, ni̱ kaka'a̱n‑ña jíín ñá'an ká'i̱o ndito xini̱‑ún: Kua̱'a ɨɨn tá'ú petróleo nuu̱‑rí, chi kua̱nda'va̱ linterna‑ri̱, áchí‑ña. 9 Ko ña'an ká'i̱o ndito xini̱‑ún, ni̱ kaka'a̱n‑ña: Ma̱ kúu, chi̱ sanaa te ma̱ kánda ja̱ kúu‑ri̱ jíín já kúu‑ró. Va'a̱‑ga̱ ki'i̱n‑ro̱ núu̱ cháa xíkó te kuaan‑ró já kúu máá‑ró. Achí‑ña. 10 Te nini kája'a̱n‑ña kájakua̱an‑ña, te ni̱ chaa̱‑ni yii‑ún. Te ña'an ká'i̱o tu̱'a‑ún, ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ña jíín‑de ini̱ ve̱'e viko tánda'a. Te ni̱ nakasu̱‑de yuxé'é. 11 Yúan‑na te ni̱ kunúu. Te ni̱ cha̱koyo tuku sava‑ga̱ ña'an jáá‑ún. Te ni̱ kaka'a̱n‑ña: Táta̱, Táta̱, kuña‑ní ve'e, ná kɨ́vɨ koyo‑ná, áchí‑ña. 12 Ko máá‑de ni̱ ka'a̱n‑de: Ja̱ndáa̱, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, tú jiní‑ri̱ róó, áchí‑de. 13 Kundito núsáá, chi̱ tú kájini̱‑ro̱ na̱ kɨvɨ̱, ni na̱ hora nchaa̱ máá Sé'e cha̱a.

Cha̱a ni̱ teta'a̱n ndatíñu

14 Chi̱ ñuu̱ nátu̱'un andɨ́vɨ́ kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a ja̱ kénda jíká‑de ɨnga̱ ñuu̱ ki'i̱n‑de. Te ni̱ kana‑de xini̱ mozo‑de. Te ni̱ teta'a̱n‑de ndatíñu‑de nuu̱ mozo‑de‑ún jíná'an. 15 Te nuu̱ ɨ́ɨn‑i, ni̱ ja̱'a‑de u'u̱n mil peso. Te nuu̱ ɨngá‑i, uu̱ mil peso. Te nuu̱ ɨngá‑i, ɨɨn‑ni mil peso. Súan ni̱ teta'a̱n‑de nuu̱ ɨ́ɨn ɨɨn mozo‑de ndasa xini̱ máá‑i jíná'an‑i. Te ni̱ kee‑ni‑de kua'a̱n jíká‑de. 16 Te mozo ni̱ ki'in u'u̱n mil peso‑ún, ni̱ kee‑i kua'a̱n‑i jíín. Te ni̱ sátiñu‑i jíín. Te ni̱ ni'i̱n‑í u'u̱n‑ga̱ mil peso sɨkɨ̱. 17 Suni súan ni̱ sá'a mozo ja̱ ní ki'in uu̱ mil peso‑ún. Te ni̱ ni'i̱n túku‑i uu̱‑ga̱ mil peso sɨkɨ̱. 18 Ko mozo ja̱ ní ki'in ɨɨn mil peso, ni̱ kee‑i kua'a̱n‑i. Te ni̱ jacha‑i chi̱i ñu'un. Te ni̱ chisa̱'í‑i xu̱'ún jíto'o̱‑i. 19 Te ni̱ kuu kua'a̱ kɨvɨ́. Te ni̱ nchaa̱ jito'o̱ mozo‑ún. Te ni̱ nasándaa̱‑de cuenta jíín‑i. 20 Te ni̱ jaa̱ mozo ja̱ ní ki'in u'u̱n mil peso‑ún, ni̱ ja̱stá'a̱n‑i u'u̱n‑ga̱ mil peso. Te ni̱ ka'a̱n‑i: Táta̱, ni̱ ja̱'a‑ní u'u̱n mil peso nuu̱‑ná. Te yá'a nde̱'é‑ní, u'u̱n‑ga̱ mil peso ni̱ ni'i̱n‑ná sɨkɨ̱. Achí‑i. 21 Te jito'o̱‑i, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Ió va̱'a. Mozo skíkuu va̱'a kúu‑ró. Ni̱ skíkuu va̱'a‑ró jíín yakú‑ni ndatíñu. Ná cháa‑ri̱ kua'a̱ tíñu sɨkɨ̱‑ro̱. Ná júngo̱o‑yó, chi̱ kúsɨɨ̱ iní jito'o̱‑ro̱ jíín‑ró. Achí‑de. 22 Te ni̱ jaa̱ tuku mozo ja̱ ni̱ ki'in uu̱ mil peso‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑i: Táta̱, ni̱ ja̱'a‑ní uu̱ mil peso nuu̱‑ná. Te yá'a nde̱'é‑ní, uu̱‑ga̱ mil peso ni̱ ni'i̱n‑ná sɨkɨ̱. Achí‑i. 23 Te jito'o̱‑i, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Ió va̱'a. Mozo skíkuu va̱'a kúu‑ró. Ni̱ skíkuu va̱'a‑ró jíín yakú‑ni ndatíñu. Ná cháa‑ri̱ kua'a̱ tíñu sɨkɨ̱‑ro̱. Ná júngo̱o‑yó, chi̱ kúsɨɨ̱ iní jito'o̱‑ro̱ jíín‑ró. Achí‑de. 24 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ mozo ja̱ ní ki'in ɨɨn mil peso‑ún, te ni̱ ka'a̱n‑i: Táta̱, a jiní‑ná níí ja̱ cháa xaa̱n iní kúu‑ní. Te já'nu̱‑ní nuu̱ tú jachá‑ní, te nástútú‑ní nuu̱ tú sáka‑ní. 25 Te ni̱ yu̱'ú‑ná. Te ni̱ ja'a̱n‑ná. Ni̱ chisa̱'í‑ná xu̱'ún‑ní chi̱i ñu'un. Te vina ná nákua̱'a‑ná xu̱'ún‑ní nuu̱‑ní. Achí‑i. 26 Te jito'o̱‑i, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Mozo ñáá, mozo kúxí kúu‑ró. Ni̱ jini̱‑ro̱ já já'nu̱‑ri̱ nuu̱ tú jachá‑ri̱, te nástútú‑rí nuu̱ tú sáka‑rí. 27 Ní já'a‑ró xú'ún‑rí nuu̱ banco núú. Te nuu̱ ncháa̱‑ri̱, te naki'in‑ri̱ xu̱'ún‑rí onde̱ jíín sé'e xu̱'ún núú. Achí‑de jíín‑i. 28 Yúan‑na te ni̱ kachi̱‑de jíín ɨngá mozo‑de: Núsáá te kuanchaa̱‑ro̱ mil peso jia̱n núu̱‑í. Te kua̱'a‑ró núu̱ mozo ja̱ ñáva̱'a uxi̱ mil peso‑ún. 29 Chi ña̱yɨvɨ já á ñáva̱'a, te kii‑ga̱ nuu̱‑í, te ví'í‑gá kuñava̱'a‑i. Ko ña̱yɨvɨ já ná tú ñáva̱'a, va̱sa ja̱ á ñáva̱'a‑i‑ún, te kuxio ki'i̱n. 30 Te mozo ja̱ tú játíñu va̱'a‑ún, kiñi'in‑i ná kúndee‑i ñu̱ñáa yatá vé'e. Te yúan nde'e̱‑i, te nakaji‑í ñii yú'u‑í. Achí‑de.

Sɨkɨ̱ já kóo juicio ta̱ká nación

31 Te kɨvɨ̱ kíi máá Sé'e cha̱a ja̱ ndúñá'nu‑ya̱, te kikoyo ndɨ'ɨ ndajá'a̱ ndóo‑ya̱ jíín‑yá. Yúan‑na te jungo̱o‑ya̱ ɨ́ɨn nuu̱ silla tá'ú tíñu, chi̱ ñá'nu kuu‑ya̱ kúnchaa̱‑ya̱. 32 Te ndutútú táká ña̱yɨvɨ núu̱‑yá. Te sásɨ́ɨn‑ya̱‑í ná ɨɨn ná ɨɨn‑i jíná'an‑i, nátu̱'un ndusɨ́ɨn rɨɨ̱ jíín ndíxí'ú sá'a cha̱a ndíto‑tɨ̱. 33 Te kani‑ya̱ rɨ́ɨ̱‑ún ichi ndává'a‑ya̱, te ndixí'ú‑ún ichi ndávésé‑yá. 34 Yúan‑na te máá Rey, kachi̱‑ya̱ kúni ña̱yɨvɨ ká'i̱in ichi ndává'a‑ya̱: Ichi yá'a kikoyo‑ró, chi̱ kúsɨɨ̱ iní Táa̱‑ri̱ jíín‑ró. Kɨ̱vɨ koyo‑ró ñúu̱ nuu̱ tá'ú‑ró tíñu, chi̱ a ni̱ sátu̱'a‑ya̱ ondé kɨvɨ̱ ní jungo̱o ñu̱yɨ́vɨ. 35 Chi ni̱ ji'i̱‑ri̱ so̱ko, te ni̱ kaja̱'a‑ró já ní yee‑rí. Ni̱ jichi̱‑ri̱ nducha, te ni̱ kaja̱'a‑ró já ní ji'i‑ri̱. Ni̱ jika tatú‑ri̱, te ni̱ kaja̱'a‑ró vé'e‑ró ní kanchaa̱ núu‑ri̱. 36 Víchí lɨ́ɨ‑rí, te ni̱ ka̱nachisúkun‑ro rúu̱. Ni̱ ku'u̱‑ri̱, te ni̱ kaja̱nde̱'é‑ró rúu̱. Ni̱ kandee‑ri̱ veka̱a, te ni̱ ja̱koyo‑ró núu̱‑rí. Achi̱‑ya̱. 37 Yúan‑na te ka'a̱n ña̱yɨvɨ vá'a‑ún jíín‑yá: Táta̱, ndé kɨvɨ̱ ní kajini̱‑ná níí ja̱ ní ji'i̱‑ní so̱ko, te ni̱ kaja̱'a‑ná ja̱ ní yee‑ní, xí já ní jichi̱‑ní, te ni̱ kaja̱'a‑ná ja̱ ní ji'i‑ní vii. 38 Te ndé kɨvɨ̱ ní kajini̱‑ná níí ja̱ ní jika tatú‑ní, te ni̱ kaja̱'a núu‑ná ve'e‑ná nuu̱‑ní, xí já víchí lɨ́ɨ‑ní, te ni̱ ka̱nachisúkun‑ná níí. 39 Te ndé kɨvɨ̱ ní kajini̱‑ná níí ja̱ ní ku'u̱‑ní, xí já ní ka̱ndee‑ní veka̱a, te ni̱ kaja̱nde̱'é‑ná níí, achi̱‑i. 40 Yúan‑na te kachi̱ máá Rey‑ún kuni‑i: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ ná ni̱ ka̱sá'a‑ró súan jíín ɨ́ɨn ñani̱ lúlí‑rí yá'a, te nuu̱ rúu̱ ni̱ ka̱sá'a‑ró. 41 Yúan‑na te suni kachi̱‑ya̱ kúni ña̱yɨvɨ ká'i̱in ichi ndávésé‑yá‑ún: Ña̱yɨvɨ tá'nu̱ ndatu̱ kákuu‑ró. Kuxio ki̱ngoyo‑ró núu̱ kayú‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni, nuu̱ íó tu̱'a ja̱ kúndee kui'na̱ jíín táká ndajá'a̱ máá. 42 Chi ni̱ ji'i̱‑ri̱ so̱ko te tú ní kája̱'a‑ró já kée‑rí. Ni̱ jichi̱‑ri̱ nducha te tú ní kája̱'a‑ró já kó'o‑ri̱. 43 Ni̱ jika tatú‑ri̱ te tú ní kája̱'a‑ró vé'e‑ró kúnchaa̱ núu‑ri̱. Víchí lɨ́ɨ‑rí, te tú ní kánachisúkun‑ro rúu̱. Ni̱ ku'u̱‑ri̱, ni̱ ka̱ndee‑ri̱ veka̱a, te tú ní kája̱nde̱'é‑ró rúu̱. Achi̱‑ya̱. 44 Yúan‑na te máá ñáyɨvɨ‑ún, suni ka'a̱n‑i jíín‑yá: Táta̱, ndé kɨvɨ̱ ní kajini̱‑ná níí ja̱ ní ji'i̱‑ní so̱ko, xí já ní jichi̱‑ní nducha, xí já ní jika tatú‑ní, xí já víchí lɨ́ɨ‑ní, xí já ní ku'u̱‑ní, xí já ní ka̱ndee‑ní veka̱a, te tú ní kájatíñu‑ná nuu̱‑ní vii. Achi̱‑i. 45 Yúan‑na te kachi̱ máá Rey jíín‑i: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ tú ní kásá'a‑ró súan jíín ɨ́ɨn ñani̱ lúlí‑rí yá'a, te ni nuu̱ rúu̱ tú ní kásá'a‑ró, achi̱‑ya̱. 46 Te ki̱ngoyo ña̱yɨvɨ yá'a nuu̱ ndó'o‑i nɨ́ɨ́ káni. Ko ña̱yɨvɨ ndáa̱‑ún, kɨ̱vɨ koyo‑i nuu̱ kúchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni, achi̱‑de. Achí Jesús.

26

Ja̱ ní ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an sɨkɨ̱ Jesús

1 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n Jesús ta̱ká tu̱'un yá'a, yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: 2 A kájini̱‑ro̱ já úu̱‑na̱ kɨvɨ̱ te koo viko Pascua, te máá Sé'e cha̱a natu̱u‑ya̱ já kúu̱‑ya̱ jiká cruz, áchí‑ya̱. 3 Yúan‑na te sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱ jíín cháa ni̱ ka̱yii ini̱ ñuu̱, ni̱ ka̱ndutútú‑de yu'u palacio máá sutú ñá'nu‑ga̱ ja̱ nání Caifás. 4 Te ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de ndasa xndá'ú‑de Jesús, te katɨɨn‑de‑ya̱, te ka'ni‑dé‑ya̱. 5 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ma̱ kúu sá'a‑yó máá kɨvɨ́ víko, chi̱ nú súan te ndonda vaa̱ ña̱yɨvɨ, áchí‑de.

Jesús jíín ñá'an ndíso perfume ini̱ ñuu̱ Betania

6 Te kándee Jesús ñuu̱ Betania kánchaa̱‑ya̱ iní ve̱'e Simón cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi. 7 Te ni̱ chaa̱ ɨɨn ña'an núu̱‑yá kándá'á‑ña ɨ́ɨn tiya'a̱ ñú'un perfume ja̱ yá'u xaa̱n ncháá. Te ni̱ chi'i‑ña xiní‑yá nini yée‑yá staa̱. 8 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajini̱‑de yu̱án. Te ni̱ kakiti̱ ini̱‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Naja̱ náa sáni perfume jia̱n. 9 Chi̱ jia̱n kúu kuya̱'u ya'u xaa̱n, te kua̱'a‑yó núu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú núú. Achí‑de. 10 Te ni̱ jini̱‑ni Jesús ja̱ súan íó. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ kástá'a̱n‑ro̱ ñá'an yá'a. Ɨɨn tiñu va̱'a sá'a‑ña jíín‑rí. 11 Chi̱ nene̱ káxiu̱kú ñáyɨvɨ ndá'ú jíín‑ró, ko ruu̱, na̱ tú nene̱ kánchaa̱‑ri̱ jíín‑ró. 12 Chi ni̱ chi'i‑ña perfume yá'a yikɨ kúñu‑ri̱, náva̱'a sátu̱'a‑ña rúu̱ ja̱ yúji‑ri̱. 13 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ nú ná kuichá tu̱'un va̱'a yá'a, te tiñu ni̱ sá'a‑ña vína, suni koo tu̱'un náva̱'a ná núku̱'un ini̱‑i‑ña, áchí‑ya̱. 14 Yúan‑na te ɨɨn tá'an ja̱ uxí uu̱‑de, nání‑de Judas Iscariote, ni̱ ja'a̱n‑de nuu̱ sutú ñá'nu jíná'an. 15 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Na̱ún kua̱'a‑ní nuu̱‑ná, te ná nástúu‑ná‑de nuu̱‑ní, áchí‑de. Te ni̱ kaja̱'a oko̱ uxi̱ peso nuu̱‑dé. 16 Yúan‑na te onde̱ kɨvɨ̱‑ún, ni̱ kejá'á‑de ndúkú‑de modo ndasa nastúu‑de‑ya̱ núu̱ sutú‑ún.

Viko lélú Pascua

17 Te máá kɨvɨ́ kéjá'á víko kóo sta̱tilá tú yí'i yujan íá jíín, ni̱ ja̱koyo cha̱a káskuá'a‑ún nuu̱ Jesús. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Ndénu̱ kuní‑ní ná kísátu̱'a‑ná nuu̱ kée‑ní lélú Pascua, áchí‑de. 18 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kuá'án onde̱ ñuu̱, nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a yúan. Te kachi̱‑ro̱ kúni‑de: Achí máá Maestro, a ni̱ kuyani kɨvɨ̱‑rí. Vina te kee‑rí lélú Pascua ini̱ ve̱'e‑ró jíín cháa káskuá'a jíín‑rí. Achí‑ya̱. Achi̱‑ro̱. 19 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ skíkuu‑de tiñu ni̱ tá'ú Jesús nuu̱‑dé. Te ni̱ ka̱sátu̱'a‑de viko Pascua. 20 Te nuu̱ ní ini, te káyee‑yá staa̱ jíín uxí uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá. 21 Te nini káyee‑yá staa̱ jíín‑de te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ɨ́ɨn róó nastúu ruu̱ vina, áchí‑ya̱. 22 Te ni̱ ka̱kukuí'a̱ xaa̱n iní‑de. Te ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, náá kúu náún, áchí‑de. 23 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Cha̱a ja̱ chíxí'ú núu̱ kó'o̱ jíín‑rí, cha̱a‑ún nastúu‑de ruu̱. 24 Chi ja̱ndáa̱ máá Sé'e cha̱a ki'i̱n‑ya̱ nátu̱'un yóso tú'un‑ya̱ núu̱ tutú. Ko naka̱ ndá'ú kuu cha̱a nastúu máá Sé'e cha̱a. Va'a̱‑ga̱ nú tú ní káku cha̱a‑ún núú, áchí‑ya̱. 25 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Judas ja̱ ní nastúu‑ya̱‑ún: Maestro, náá kúu náún, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ká'a̱n ndaa̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 26 Te nini káyee‑dé, te ni̱ ki'in Jesús staa̱, te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ ja'ncha̱ sava‑ya̱. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ki'in te kee‑ro, chi ya̱'á kúu yikɨ kúñu‑ri̱, áchí‑ya̱. 27 Te suni ni̱ ki'in‑ya̱ ɨ́ɨn taza. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑dé jíná'an‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ko'o ta̱ká‑ro̱ jíná'an‑ró. 28 Chi ya̱'á kúu nɨñi̱‑rí ja̱ sá'a contrato jáá. Te játɨ ja̱ sɨkɨ́ kúa'a̱ ñáyɨvɨ náva̱'a koo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑i. 29 Te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ondé vina ma̱ kó'o‑ga̱‑ri̱ nducha ndé'e̱ uva yá'a onde̱ kɨvɨ̱ náko'o‑ri̱ ja̱ jáá jíín‑ró iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Táa̱‑ri̱ tiñu. Achí‑ya̱. 30 Te ni̱ ka̱jita‑ya̱ ɨ́ɨn yaa̱ ii̱. Te ni̱ kenda‑ya̱ kája'a̱n‑ya̱ ondé yuku Olivos. 31 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ndivii‑ro náyu̱'ú‑ro̱ já sɨkɨ́ rúu̱ akuáa vína. Chi̱ a yóso núu̱ tutú: Stují‑rí cha̱a ndíto rɨɨ̱, te tɨku'ni̱ rɨɨ̱‑ún, kuicha̱‑tɨ̱, áchí. 32 Ko nuu̱ náchaku̱‑ri̱, te xna'a̱n‑ga̱ ruu̱ ki'i̱n‑ri̱ ñuu̱ Galilea vásá róó, áchí‑ya̱. 33 Te ni̱ ka'a̱n Pedro: Va̱sa ndɨ'ɨ‑de ná náyu̱'ú‑de, ko náá, chi ma̱ náyu̱'ú kutɨ‑ná, áchí‑de jíín‑yá. 34 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ákuáa vína, onde̱ ná té kana‑ga̱ lí'li, te ma̱ kuátu̱'un‑ró rúu̱ uni̱ jínu, áchí‑ya̱. 35 Te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín‑yá: Va̱sa ná kúu̱‑ná jíín‑ní, ko ma̱ kasú‑ná yu'u‑ná ja̱ kúu níí, áchí‑de. Te suni súan ni̱ kaka'a̱n sava‑ga̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá.

Jesús ini̱ Jardín Getsemaní

36 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ Jesús jíín‑de ndañúu̱ nání Getsemaní. Te ni̱ ka'a̱n‑yá jíín cháa káskuá'a‑ún: Yá'a‑ni jungo̱o‑ró nini ná kí'i̱n‑ri̱ onde̱ yúan kaka̱n ta'u̱‑rí, áchí‑ya̱. 37 Te ni̱ jaka‑ya̱ Pedro jíín ndéndúú se̱'e Zebedeo kua'a̱n‑de jíín‑yá. Te ni̱ kejá'á‑yá kúxíí iní‑ya̱, te ndúkuí'a̱ xaa̱n iní‑ya̱. 38 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Xaa̱n ndúkuí'a̱ ini̱‑ri̱, chi̱ nátu̱'un a jí'i̱‑ri̱, yá'a kundatu‑ró te kundito‑ró jíín‑rí. 39 Te ni̱ kanduu̱‑ya̱ ɨ́ɨn tí'lí‑na̱. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑yá. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá: Táa̱ máá‑ná, nú kuu te chaxio‑ní tu̱ndó'o‑ná yá'a ná kí'i̱n, ko nasu̱ já kuní máá‑ná kúu, chi ja̱ kuní máá‑ní, áchí‑ya̱. 40 Te ni̱ nchaa̱‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ jini̱‑ya̱ já kákixi̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Pedro: Tú kánda‑ró kúndito‑ró jíín‑rí va̱sté ɨ́ɨn hora náún. 41 Kundito, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱, náva̱'a ma̱ kóto nchaa̱‑ún róó. Chi̱ kuní ndija añú‑ro̱, ko yikɨ kúñu‑ró chi̱ túu, áchí‑ya̱. 42 Te ni̱ ja'a̱n tuku‑ya̱ vuelta uu̱, te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá: Táa̱ máá‑ná, te nú ma̱ kúu kuxio tu̱ndó'o‑ná yá'a, ja̱ má kúndéé‑ná jíín, te ná kúu ja̱ kuní máá‑ní núsáá, áchí‑ya̱. 43 Te ni̱ nchaa̱‑ya̱ ɨngá jínu. Te ni̱ jini̱‑ya̱ já kákixi̱ tuku‑de, chi̱ xaa̱n káji'i̱‑de numa̱'ná. 44 Te ni̱ xndóo‑ya̱‑dé jíná'an‑de. Te ni̱ kee tuku‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá ja̱ vuelta uni̱. Te suni ɨɨn‑ni tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱. 45 Yúan‑na te ni̱ nchaa̱ tuku‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kusu̱ te ndeta̱tú‑ro̱‑ná. Vina te ni̱ jaa̱ hora ja̱ máá Sé'e cha̱a natu̱u‑ya̱ núu̱ ndá'a cháa ká'i̱o kua̱chi. 46 Nduko̱o ná chó'o̱, chi cha̱a nástúu ruu̱, a ni̱ kuyani‑de va̱i‑de, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱katɨɨn‑de Jesús

47 Te nini sá súan ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ chaa̱ Judas, ɨɨn tá'an ja̱ uxí uu̱‑ún. Te jíín‑de ni̱ ja̱koyo kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ jíín machete jíín yúnu. Chi̱ sutu̱ ñá'nu jíín cháa ni̱ ka̱yii ini̱ ñuu̱‑ún, ni̱ ka̱tájí ñáyɨvɨ‑ún. 48 Te cha̱a ni̱ nastúu‑ya̱‑ún, ni̱ ja̱'a‑de ɨɨn tuni̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Cha̱a tiyú'ú‑rí‑ún, yu̱án kúu. Katɨɨn jíná'an‑ró. Achí‑de. 49 Te ni̱ chaa̱‑ni‑de nuu̱ Jesús. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Ta̱rsíoo, Maestro, áchí‑de. Te ni̱ tiyú'ú‑de‑ya̱. 50 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Amigo, na̱ sɨkɨ̱ vái‑ró, áchí‑ya̱. Yúan‑na te ni̱ ja̱koyo ña̱yɨvɨ‑ún. Te ni̱ ka̱katɨɨn‑ni‑i Jesús, kája'a̱n‑i jíín‑yá. 51 Te ɨɨn cha̱a kándii̱ yúan jíín Jesús, ni̱ skáa̱‑de nda'a‑dé. Te ni̱ tava‑dé machete‑de. Te ni̱ stují‑dé ɨɨn mozo sutu̱ ñá'nu‑ún, ni̱ kachi‑ni‑de so̱'o. 52 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Nachindee machete‑ro̱, chi ta̱ká ja̱ stáa machete, jíín machete kuu̱. 53 Xí jáni ini̱‑ro̱ já má kúu kaka̱n ta'u̱‑rí nuu̱ Táa̱‑ri̱ vina, te máá‑yá táji‑yá ví'í‑gá uxi̱ uu̱ mil ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́ kíkoyo nuu̱‑rí náún. 54 Ko nú súan, te ndasa skíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱ já kánúú kóo súan, áchí‑ya̱. 55 Te suni hora‑ún ni̱ ka'a̱n Jesús jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún: Nátu̱'un sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cha̱a kuí'ná vái koyo‑ró jíín machete jíín yúnu kátɨɨn‑ró rúu̱ náún. Ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ní kanchaa̱‑ri̱ jíín‑ró ní stá'a̱n‑ri̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱ iní ve̱'e ii̱, te tú ní kákatɨɨn‑ró rúu̱. 56 Te súan kásá'a‑ró náva̱'a skíkuu tutu̱ ii̱ cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, áchí‑ya̱. Yúan‑na te ta̱ká cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱xndóo‑de‑ya̱. Te ni̱ ka̱jinu‑de kája'a̱n‑de.

Ja̱ ní kandii̱ Jesús nuu̱ sutú ñá'nu‑ga̱

57 Te cha̱a ni̱ ka̱katɨɨn Jesús, ni̱ jaka‑de‑ya̱ kuá'a̱n‑de jíín‑yá onde̱ ve'e Caifás, cha̱a kúu sutu̱ ñá'nu. Te yúan ká'i̱in tútú cháa káchaa tutu̱ jíín táká cha̱a ni̱ ka̱yii. 58 Ko Pedro, jíká‑ni ndikín‑de‑ya̱ ondé ni̱ jaa̱‑de yuxé'é sutú ñá'nu‑ún. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ichi iní ni̱ jungo̱o‑de jíín cháa kájatíñu yúan, náva̱'a kuni̱‑de ndasa koo. 59 Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín táká cha̱a ni̱ ka̱yii jíín táká cha̱a junta, ni̱ ka̱ndúkú‑de tu̱'un tú'ún sɨkɨ́ Jesús náva̱'a ka'ni‑dé‑ya̱. 60 Ko tú ní káni'i̱n‑dé modo, va̱sa ni̱ cha̱koyo kua'a̱ testigo falso. Ko onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ ni̱ cha̱koyo uu̱‑ga̱, 61 Te ni̱ kaka'a̱n: Cha̱a yá'a ni̱ ka'a̱n‑de: Kuu stúncháa̱‑ri̱ ve'e ii̱ Dios, te nuu̱ uní‑ni kɨvɨ̱ te nachutá'an‑ri̱, áchí. 62 Te ni̱ ndukuiñi̱ máá sutú ñá'nu. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Tú ka'a̱n kutɨ‑ro náún. Ndasa káka'a̱n cha̱a yá'a sɨkɨ̱‑ro̱. Achí. 63 Ko tú ní ká'a̱n kutɨ Jesús. Te ni̱ ka'a̱n máá sutú ñá'nu: Onde̱ jíín Dios I'a̱ chakú, ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró. Kastu̱'ún te nú máá‑ró kúu Cristo, Se̱'e Dios xí túu, áchí jíín‑yá. 64 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ká'a̱n ndaa̱‑ro̱. Te ná kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, ja̱ ɨngá kɨvɨ̱ te kuni̱‑ro̱ núu̱ máá Sé'e cha̱a kunchaa̱‑ya̱ íchi ndává'a I'a̱ ndíso fuerza. Te ndii‑ya̱ jíín vikó andɨ́vɨ́. Achí‑ya̱. 65 Yúan‑na te máá sutú ñá'nu‑ga̱, ni̱ ndátá‑de sa'ma‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Aa̱j, ká'a̱n ndɨva̱'a‑de. Na̱ún nɨ́nɨ kúni so̱'o‑yó ká'a̱n ɨnga̱ testigo núsáá. Vina a ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró já ká'a̱n ndɨva̱'a‑de. 66 Ndasa kájani ini̱‑ro̱, áchí‑de. Te ni̱ kaka'a̱n sava‑ga̱: Ió va̱'a ja̱ kúu̱‑de, áchí. 67 Yúan‑na te ni̱ katɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaja̱'a‑de ji̱kí núu̱‑yá. Te sava‑de, ni̱ ka̱katu‑dé yikɨ núu̱‑yá. 68 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Róó Cristo, kastu̱'ún ndé cha̱a ni̱ stují róó, áchí‑de.

Ja̱ tú ní játu̱'un Pedro

69 Te kánchaa̱ Pedro yata̱ vé'e‑ún. Te ɨɨn ña'an játíñu, ni̱ jaa̱‑ña núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ña: Te róó, jíín Jesús ñuu̱ Galilea jíka‑ró vii, áchí‑ña. 70 Ko máá‑de, tú ní játu̱'un‑de jíto nuu̱ táká ña̱yɨvɨ: Tú jiní‑ná na̱ún tu̱'un ká'a̱n‑ní, áchí‑de. 71 Te ni̱ kenda‑de yuxé'é‑ún kua'a̱n‑de. Te ni̱ jini̱ ɨnga̱‑ña núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín ñáyɨvɨ ká'i̱in yúan: Cha̱a yá'a suni jíka kuu‑de jíín Jesús ñuu̱ Nazaret, áchí‑ña. 72 Te ɨnga̱ jínu tú ní játu̱'un‑de. Sa máá‑de ni̱ nduni̱'in yu'u‑dé: Tú jiní‑ri̱ cha̱a jia̱n, áchí‑de. 73 Te ni̱ kunúu. Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in yúan ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱‑dé. Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín Pedro: Ja̱ndáa̱ ja̱ súni tá'an‑de kúu‑ró, chi tu̱'un ká'a̱n‑ro̱ nástúu róó, áchí‑i. 74 Yúan‑na te ni̱ kejá'á ní'in ká'a̱n ndɨva̱'a‑de: Tú jiní‑ri̱ cha̱a jia̱n, áchí‑de. Te ni̱ kana‑ni lí'li. 75 Te ni̱ nuku̱'un ini̱ Pedro tu̱'un Jesús, ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Onde̱ ná té kana‑ga̱ lí'li, te ma̱ kuátu̱'un‑ró rúu̱ uni̱ jínu. Te ni̱ kenda‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ nde'e̱ xaa̱n‑dé.

27

Ja̱ kuá'a̱n Jesús nuu̱ Pilato

1 Yúan‑na te ni̱ kundiji̱n. Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín cháa ni̱ ka̱yii, ni̱ ka̱skétá'an‑de tu̱'un ja̱ ká'ni‑dé Jesús. 2 Te ni̱ kaju'ni̱‑de‑ya̱. Te kua'a̱n‑de jíín‑yá nuu̱ Poncio Pilato, cha̱a kúu gobernador. 3 Yúan‑na te Judas, cha̱a ni̱ nastúu‑ya̱‑ún, ni̱ jini̱‑de ja̱ ni̱ kuni̱'in sɨkɨ̱‑yá. Te ni̱ nakani ini̱‑de. Te nákua̱'a‑de oko̱ uxi̱ peso‑ún nuu̱ sutú ñá'nu jíín núu̱ cháa ni̱ ka̱yii‑ún núú. 4 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ni̱ sá'a‑ná kua̱chi. Ni̱ nastúu‑ná ɨɨn cha̱a ja̱ tú íó ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱‑dé, áchí‑de. Ko máá sutú‑ún ni̱ kaka'a̱n‑de: Na̱ún jítú iní‑ri̱. Sɨkɨ̱ máá‑ró kúu. Achí‑de. 5 Te ni̱ súngoyo Judas oko̱ uxi̱ peso‑ún ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ skuá'ñá‑de máá‑de. 6 Te sutu̱ ñá'nu‑ún, ni̱ ka̱nastútú‑de xu̱'ún‑ún. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ma̱ kúu chú'un‑yó xú'ún yá'a ini̱ janu̱ núu̱ kásoko̱‑í, chi xu̱'ún yá'u nɨñi̱ kúu, áchí‑de. 7 Ko ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de. Te ni̱ ka̱jaan‑de ɨɨn ndu'a̱ ñu'un kíxín jíín xú'ún‑ún, náva̱'a yúan yu̱ji ta̱ká ña̱yɨvɨ jíká. 8 Ja̱ yúán nání ñú'un‑ún onde̱ vina: Ñu'un nɨñí. 9 Yúan‑na te ni̱ skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Jeremías cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios: Ni̱ ka̱ki'in‑i ndɨ́'okó uxi̱ peso‑ún, ya̱'u I'a̱ ni̱ kundaa̱ ya̱'u‑ya̱, chi̱ yaku̱ cha̱a Israel, ni̱ ka̱sándaa̱‑de ja̱ kúya̱'u‑ya̱, 10 Te ni̱ kaja̱'a‑i xu̱'ún‑ún ja̱ sɨkɨ́ ɨ́ɨn ndu'a̱ ñu'un kíxín, nátu̱'un ni̱ tá'ú máá Tatá Dios tiñu nuu̱‑rí, áchí. 11 Te Jesús, kándichi̱‑ya̱ núu̱ gobernador. Te gobernador‑ún ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Máá‑ró kúu rey cha̱a judío náún, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ká'a̱n ndaa̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 12 Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu, ni̱ kajika̱n‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yá. Ko tú ní xndíó káni‑ya̱ ní ɨɨn tu̱'un. 13 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑yá: Te tú jíni so̱'o‑ró na̱saa kua̱chi kájika̱n cha̱a yá'a sɨkɨ̱‑ro̱ náún, áchí‑de. 14 Te tú ní ká'a̱n kutɨ‑yá ni ɨɨn tu̱'un jíín‑de. Te ni̱ naa iní gobernador ndé'é‑de nuu̱‑yá. 15 Te íó costumbre gobernador ja̱ kɨvɨ́ víko yúan sía̱‑de ɨɨn preso, nú ndéja̱ kájata'a̱n ini̱ máá ñáyɨvɨ ñúu̱‑ún sía̱‑de. 16 Te suu kɨvɨ̱‑ún íó ɨɨn cha̱a kándee preso nání‑de Barrabás, te ni̱ jicha̱ tu̱'un‑de. 17 Te ni̱ ka̱ndutútú ñáyɨvɨ te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑i: Ndé cha̱a kákuni̱‑ro̱ já sía̱‑ri̱ vina, á Barrabás xí Jesús, cha̱a ja̱ nání Cristo, áchí‑de. 18 Chi̱ a ni̱ juku̱'un ini̱‑de ja̱ ní ka̱kukuásún iní sutu̱ ñá'nu, te yu̱án ní ka̱nastúu‑de Jesús. 19 Te nini kánchaa̱ Pilato ini̱ ve̱'e tíñu, te ni̱ tájí ñásɨ́'ɨ́‑de tu̱'un nuu̱‑dé: Ma̱ sá'a‑ró cuenta ja̱ kúu sɨkɨ̱ cháa va̱'a jia̱n, chi̱ kuni, xaa̱n ní siyú'ú ja̱ni ruu̱ ja̱ sɨkɨ́‑dé, áchí‑ña. 20 Ko sutu̱ ñá'nu jíín cháa ni̱ ka̱yii‑ún, ni̱ ka̱ská'a̱n‑de ña̱yɨvɨ já ná kakán‑i Barrabás ka̱ku‑de, te Jesús ná kúu̱‑ya̱. 21 Te gobernador, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑i: Ja̱ úu̱ tá'a̱n‑de, te ndé ɨɨn‑de kuní‑ro̱ sía̱‑ri̱, áchí‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Sía̱‑ní Barrabás, áchí‑i. 22 Te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑de: Núsáá te ndasa sá'a‑ri̱ jíín Jesús, cha̱a nání Cristo, áchí‑de. Te ni̱ kaka'a̱n ndɨ'ɨ‑i: Ná kúu̱‑de jika̱ cruz, áchí‑i. 23 Te gobernador, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Na̱ún kua̱chi ni̱ sá'a‑de núsáá, áchí‑de. Ko máá ñáyɨvɨ‑ún, ví'í‑gá ni̱ kaka'a̱n jaa‑i: Ná kúu̱‑de jika̱ cruz, áchí‑i. 24 Te ni̱ jini̱ Pilato ja̱ tú kúndéé‑de jíín ñáyɨvɨ, chi̱ sasua kándonda vaa̱‑ga̱‑i. Te ni̱ ki'in‑de nducha. Te ni̱ nandá'á‑de jíto nuu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Tú na̱ kua̱chi máá‑rí íó ja̱ kúnchaa̱ nɨñi̱ cháa va̱'a yá'a sɨkɨ̱‑rí. Sɨkɨ̱ máá‑ró ná kúu. Achí‑de. 25 Te ni̱ kaka'a̱n ta̱ká ña̱yɨvɨ: Ma̱ yú'ú‑ní, chi̱ sɨkɨ̱ máá‑ná jíín sɨkɨ́ sé'e‑ná ná kúnchaa̱ kua̱chi nɨñi̱‑dé, áchí‑i. 26 Yúan‑na te ni̱ sía̱‑de Barrabás kua'a̱n. Te ni̱ xndó'o‑de Jesús. Te ni̱ nakua̱'a‑de‑ya̱ já kúu̱‑ya̱ jiká cruz.

Ja̱ ní ka̱sákátá soldado nuu̱‑yá

27 Te soldado gobernador, ni̱ ka̱jaka‑de Jesús kua'a̱n‑de jíín‑yá ini̱ ve̱'e palacio. Te ni̱ ka̱kana‑de xini̱ tá'an‑de ni̱ ka̱ndutútú‑de. 28 Te ni̱ ka̱sávíchí‑de‑ya̱. Te ni̱ ka̱chu'un‑de‑ya̱ ɨ́ɨn sa'ma kuá'á tíndí'í. 29 Te ni̱ ka̱tɨɨn‑de ɨɨn corona iñu. Te ni̱ ka̱chu'un‑de xini̱‑yá. Te ni̱ ka̱chi'i‑de yunu ndává'a‑ya̱. Te ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑yá, ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá: Rey judío, ta̱á ndii, áchí‑de. 30 Te ni̱ katɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱kiñi'in‑de yunu‑ún nda'a‑yá. Te ni̱ ka̱stují‑dé xini̱‑yá jíín. 31 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá, te ni̱ ka̱nakuanchaa̱‑de sa'ma ñú'un‑ya̱‑ún. Te ni̱ ka̱nachu'un‑de‑ya̱ sá'ma máá‑yá. Te ni̱ ka̱keñi'in‑de‑ya̱ kuíta kaa‑ya̱ jiká cruz.

Ja̱ ní ka̱jata kaa‑de‑ya̱

32 Te nuu̱ ní ka̱kenda‑de, te ni̱ ka̱ketá'an‑de jíín ɨ́ɨn cha̱a ñuu̱ Cirene nání‑de Simón. Te ni̱ ka̱tetíñu‑de cha̱a‑ún ki'i̱n‑de jíín‑yá, kundiso‑de cruz‑ya̱. 33 Te ni̱ ja̱koyo‑de ɨɨn tɨnduu̱ nání Gólgota, ja̱ kuní ka'a̱n: Yikɨ xiní. 34 Te ni̱ kaja̱'a‑de vino jíín súsia ua̱ ja̱ kó'o‑ya̱. Ko nuu̱ ní jito nchaa̱‑ya̱, te tú ní kuní‑ya̱ kó'o‑ya̱. 35 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka̱jata kaa‑de‑ya̱ jiká cruz, te ni̱ ka̱saka‑dé sa'ma‑yá nuu̱ tá'an‑de, te ni̱ ka̱sá'a‑de ɨɨn apuesto sɨkɨ̱. Te ni̱ skíkuu tu̱'un ká'a̱n cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios: Ni̱ ka̱ndátá‑i sa'ma‑rí, te sɨkɨ̱ sú'nu̱‑rí ni̱ ka̱sá'a‑i ɨɨn apuesto, áchí. 36 Yúan‑na te ni̱ kaju̱ngo̱o‑de yúan, ni̱ kande̱'é‑de nuu̱‑yá. 37 Te ni̱ ka̱chaa‑de ɨɨn tu̱'un xini̱ cruz‑ya̱ já kúu kua̱chi‑ya̱: Ya̱'á kúu Jesús Rey ña̱yɨvɨ judío, áchí. 38 Te ni̱ ka̱jata kaa‑de uu̱ ñakui̱'ná jíín‑yá. Ɨɨn ichi ndává'a‑ya̱, te ɨnga̱ ichi ndávésé‑yá. 39 Te ña̱yɨvɨ kája̱'a yúan, ni̱ káskuíkó‑i xini̱‑í. Te ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i jíín‑yá. 40 Róó ká'a̱n‑ro̱ já stúncháa̱‑ro̱ vé'e ii̱ te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te ndukani‑ró núú, nú Se̱'e Dios kúu‑ró, núsáá te nama‑ró máá‑ró, te nuu‑ró jiká cruz vii, áchí‑i. 41 Te sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo jíín cháa ni̱ ka̱yii, suni súan ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: 42 Sava ña̱yɨvɨ, ni̱ nama‑de‑i, ko ma̱ kúu nama‑de máá‑de. Nú rey ña̱yɨvɨ Israel kúu‑de, te ná núu‑de jika̱ cruz vina. Yúan‑na te ná kándíja‑yó‑de. 43 Kándíja‑de nuu̱ Dios, te ná náma máá‑yá‑de vina te nú kuní máá‑yá, chi ni̱ ka'a̱n‑de: Máá‑rí kúu Se̱'e Dios, áchí‑de. Achí. 44 Te ñakui̱'ná kándi̱ta kaa jíín‑yá jika̱ cruz, suni ɨɨn‑ni tu̱'un ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a jíín‑yá. 45 Te nuu̱ ní kuu ka̱'uxi̱ uu̱ te ni̱ kuxkɨ'vɨ̱ nɨ́ɨ́ núu̱ ñú'un onde̱ ka̱'uni̱. 46 Te a yani ka̱'uni̱ aíni, ni̱ ka'a̱n jaa Jesús: Elí, Elí, lama sabactani, áchí‑ya̱. Ya̱'á kuní ka'a̱n: Dios máá‑ná, Dios máá‑ná, naja̱ ní xndóo‑ní náá. 47 Te sava ña̱yɨvɨ ká'i̱in yúan, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un‑ún. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Kána cha̱a yá'a xini̱ Elías, áchí‑i. 48 Te jínu ɨɨn cha̱a ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ ki'in‑de kachi̱, ni̱ chindaji‑de nuu̱ vinagre. Te ni̱ chaa‑de xini̱ ɨ́ɨn yunu. Te ni̱ ja̱'a‑de nuu̱‑yá ja̱ kó'o‑ya̱. 49 Te ni̱ kaka'a̱n sava‑ga̱‑i: Sía̱, nándéó nú chaa̱ Elías nama‑de cha̱a xí túu, áchí‑i. 50 Ko máá Jesús, ni̱ ka'a̱n jaa‑ya̱ ɨngá jínu. Te ni̱ ji'i̱‑ni‑ya̱. 51 Yúan‑na te sa'ma ndíta kaa onde̱ ini̱ ve̱'e ii̱, ni̱ te'nde̱ uu̱ onde̱ nuu̱ xiní, te onde̱ nuu̱ já'a̱. Te ni̱ ta̱an ñu̱yɨ́vɨ. Te toto, ni̱ kandata̱. 52 Te suni ni̱ ka̱nanuña ve'e añú. Te kua'a̱ ndɨ́yi cha̱a ndoo, ja̱ á ni̱ kaji'i̱‑de, ni̱ kanachaku̱‑de. 53 Te nuu̱ á ni̱ nachaku̱‑ya̱, te ni̱ ka̱ndenda koyo‑de ini̱ ve̱'e añú. Te ni̱ ndɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ñuu̱ ii̱. Te ni̱ ka̱ndenda ndiji̱n‑de nuu̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ. 54 Te cha̱a capitán, jíín cháa kándi̱to Jesús jíín‑de, ni̱ kajini̱‑de ja̱ ní ta̱an, jíín táká tiñu ni̱ kuu. Te ni̱ kayu̱'ú téyíí‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ja̱ndáa̱ ja̱ Sé'e Dios kúu cha̱a yá'a núú, áchí‑de. 55 Te ká'i̱in kua'a̱ ñásɨ́'ɨ́ yúan kánde̱'é jíká‑ni‑ña. Te suu ña'an‑ún, ni̱ kandiki̱n‑ña Jesús onde̱ ñuu̱ Galilea va̱i‑ña kájatíñu‑ña núu̱‑yá. 56 Te jíín ñá'an yúan ká'i̱in María ñuu̱ Magdala, jíín María náa̱ Jacobo jíín José, jíín náa̱ se̱'e Zebedeo.

Ja̱ ní ka̱chiyu̱ji‑de‑ya̱

57 Te ni̱ ini kɨvɨ̱‑ún. Te ni̱ jaa̱ ɨɨn cha̱a kúká ñúu̱ Arimatea, nání‑de José, chi̱ suni ɨɨn cha̱a ni̱ skuá'a jíín Jesús kúu‑de. 58 Cha̱a yá'a, ni̱ jaa̱‑de nuu̱ Pilato. Te ni̱ jika̱n‑de yikɨ kúñu Jesús. Te ni̱ tá'ú tíñu Pilato ja̱ ná kuá'a‑i yikɨ kúñu Jesús nuu̱‑dé. 59 Te ni̱ ki'in José ndɨ̱yi‑ún. Te ni̱ chisúkun‑dé‑ya̱ jíín ɨ́ɨn sa'ma kuítá ndóo. 60 Te ni̱ chindee‑de‑ya̱ iní ve̱'e añú jáá ñáva̱'a‑de, ja̱ ní jacha jika̱ ɨ́ɨn kava. Te ni̱ stúu‑dé ɨɨn yuu̱ ká'nu, ni̱ jasu̱‑de yuxé'é añú‑ún. Te kua'a̱n‑de. 61 Te María ñuu̱ Magdala jíín ɨngá María, káxiu̱kú‑ña yúan ichi núu̱ vé'e añú‑ún. 62 Te ni̱ kuu kɨvɨ̱ xía̱n. Te iku‑ún ni̱ kuu kɨvɨ̱ ní ka̱sátu̱'a‑i máá‑i. Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín cháa fariseo, ni̱ ka̱ndutútú‑de nuu̱ Pilato. 63 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Táta̱, kánuku̱'un ini̱‑ná ja̱ cháa xndá'ú ñá'án‑ún, onde̱ ná chakú‑ga̱‑de núú, te ni̱ ka'a̱n‑de: Nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ri̱, 64 Núsáá, te tá'ú tíñu‑ní ná kúkútu yúyaú‑ún onde̱ ji̱nu nuu̱ uní kɨvɨ̱. Chi̱ nú túu te sanaa kíi cha̱a ni̱ ka̱skuá'a jíín‑de‑ún akuáa, te nasákuí'ná‑de ndɨ̱yi‑ún ki'i̱n‑de jíín. Yúan‑na te kachi̱‑de kuni ña̱yɨvɨ: Ni̱ nachaku̱‑ya̱ já ní ji'i̱‑ya̱, achi̱‑de. Te ká'ú‑ga̱ kuu tu̱'un xndá'ú yúan vásá já xnáñúú, áchí‑de. 65 Te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑de: Yá'a ká'i̱o soldado. Kuá'án jíín‑de, te sákútu máá‑ró yúyaú‑ún nú ndasa kájini̱‑ro̱. Achí‑de. 66 Te kája'a̱n‑de. Te ni̱ ka̱sákútu‑dé ve'e añú. Te jíín sello ni̱ kajasu̱ va̱'a‑de sɨkɨ̱ yúu̱ já ndí'u̱ yuyaú‑ún. Te ká'i̱in soldado jíín‑de.

28

Ja̱ ní nachaku̱ Jesús

1 Te ni̱ ja̱'a kɨvɨ̱ ndéta̱tú‑ún. Te ni̱ kundiji̱n kɨvɨ̱ ɨ́ɨn semana. Te María ñuu̱ Magdala jíín ɨngá María‑u̱n, ni̱ kaja̱nde̱'é‑ña vé'e añú‑ya̱. 2 Te ɨɨn ndajá'a̱ máá Tatá Dios, ni̱ kuun‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́ ní chaa̱‑ya̱. Chi ni̱ ta̱an xaa̱n ní sá'a‑ya̱. Te ni̱ stúu‑yá yuu̱‑ún kua'a̱n. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱ sɨkɨ́. 3 Te ndíi ncháa̱ núu̱‑yá. Te su'nu̱ ñú'un‑ya̱ káa nátu̱'un yu'a̱ volcán. 4 Te soldado kándi̱to yúan, ni̱ kayu̱'ú‑de, te kákɨsɨ‑i‑de ni̱ sá'a‑ya̱. Te ni̱ kaku̱ndɨ̱yí‑de. 5 Te ni̱ ka'a̱n ndajá'a̱ jíín ñá'an‑ún: Ma̱ yú'ú‑ro̱, chi̱ a jiní‑ri̱ ja̱ kánandúkú‑ró Jesús, I'a̱ ni̱ ji'i̱ jika̱ cruz. 6 Túu‑ya̱ yá'a, chi̱ a ni̱ nachaku̱‑ya̱ nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Ña'a̱n te nde̱'é‑ró núu̱ ní ka̱túu máá Jíto'o̱‑ro̱. 7 Kuángoyo yachi̱ te kachi̱‑ro̱ núu̱ cháa ni̱ ka̱skuá'a jíín‑yá, ja̱ á ni̱ nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi. Te ja̱ndáa̱ xna'a̱n‑ga̱ ki'i̱n‑ya̱ ñúu̱ Galilea vásá kí'i̱n‑ro̱. Te yúan kuni̱‑ro̱ núu̱‑yá. Achi̱‑ro̱ kúni‑de. Kástu̱'ún ndíja‑ri̱ nuu̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 8 Te máá‑ña káyu̱'ú‑ña te kákusɨɨ̱ iní‑ña. Te ni̱ ka̱ndenda‑ña iní ve̱'e añú‑ún. Te ni̱ ka̱jinu‑ña kuákastu̱'ún‑ña núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te nini kája'a̱n‑ña núu̱‑dé, 9 Te ni̱ kenda‑ni Jesús ni̱ ketá'an‑ya̱ jíín‑ña. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Ta̱á ndii, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka̱nuu‑ña sukún já'a̱‑yá, te ni̱ ka̱chiñú'ún‑ña‑yá. 10 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Ma̱ yú'ú‑ro̱ jíná'an‑ró. Kuá'án te kastu̱'ún‑ró núu̱ ñaní‑ri̱ ja̱ ná kíngoyo‑de onde̱ ñuu̱ Galilea. Te yúan kuni̱‑de nuu̱‑rí. Achí‑ya̱. 11 Te nini kája'a̱n‑ña, te sava soldado kándi̱to ve'e añú‑ún, káno'o̱n‑de onde̱ ñuu̱. Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de nuu̱ sutú ñá'nu ta̱ká tiñu ja̱ súan ni̱ i̱o. 12 Te ni̱ ndutútú‑de jíín cháa ni̱ ka̱yii. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de. Te ni̱ kaja̱'a‑de kua'a̱ xú'ún núu̱ soldado jíná'an. 13 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Súan ka'a̱n‑ro̱ jíná'an‑ró: Cha̱a káskuá'a jíín máá‑de, ni̱ kikoyo akuáa, te ni̱ ka̱nasákuí'ná ndɨ́yi‑ún nini kákixi̱‑ná, achi̱‑ro̱. 14 Te nú tu̱'un yá'a ná kúni so̱'o gobernador, te máá‑rí, kiská'a̱n‑ri̱‑de, náva̱'a ma̱ kóo kua̱chi sɨkɨ̱ máá‑ró. Achí‑de. 15 Te soldado, ni̱ ka̱ki'in‑de xu̱'ún. Te ni̱ ka̱sá'a‑de nátu̱'un ni̱ ta'u̱ tíñu nuu̱‑dé. Te tu̱'un yá'a ni̱ jicha̱ kua'a̱n nɨ́ɨ́ ñúu̱ ña̱yɨvɨ judío onde̱ vina.

Ja̱ ní nastá'a̱n‑ya̱ máá‑yá nuu̱‑í

16 Te ndɨ́'uxí ɨɨn cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ kee‑de kája'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Galilea, onde̱ yuku núu̱ ní tá'ú tíñu Jesús nuu̱‑dé ja̱ kí'i̱n‑de. 17 Te ni̱ kajini̱‑de nuu̱‑ya, te ni̱ ka̱chiñú'ún‑de‑ya̱. Ko sava‑de tú ní kákandíja‑de. 18 Te ni̱ chaa̱ Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Sɨkɨ̱‑rí, a ni̱ chaa Dios ta̱ká fuerza ja̱ íó ini̱ andɨ́vɨ́ jíín iní ñu̱yɨ́vɨ. 19 Núsáá te kuá'án jíná'an‑ró. Te stá'a̱n‑ro̱ tú'un nuu̱ táká ña̱yɨvɨ, ná chú'un ini̱‑i. Te skuánducha‑ro‑í onde̱ jíín sɨ́'vɨ́ máá Táa̱‑yo̱ jíín sɨ́'vɨ́ máá Sé'e, jíín sɨ́'vɨ́ máá Espíritu Santo. 20 Te stá'a̱n‑ro̱ núu̱‑í ná kuándatu̱‑i ta̱ká tiñu ni̱ tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱. Te máá‑rí kaka ndija‑ri̱ jíín‑ró nɨ́ɨ́ káni onde̱ kɨvɨ̱ ndɨ́'ɨ ñu̱yɨ́vɨ. Achí‑ya̱. Amén.

Marcos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

EL SANTO EVANGELIO SEGUN SAN MARCOS

TU'UN VA'A NI CHAA SAN MARCOS

1

Juan, cha̱a skuánducha

1 Yá'a kéjá'á tú'un va̱'a máá Jesucristo, Se̱'e Dios. 2 Te súan ni̱ chaa Isaías tutu̱, chi cha̱a jáni tu̱'un Dios ni̱ kuu‑de sáá: Kuni so̱'o‑ró, chi̱ tájí‑rí ndajá'a̱‑rí kuxnúú‑de jaa̱‑de sátu̱'a‑de ichi‑ro. 3 Te ndajá'a̱‑ún, kana jaa‑de onde̱ nuu̱ ñú'un té'é: Sátu̱'a‑ró íchi máá Jíto'o̱‑yo̱ te sándóó‑ró íchi‑yá, achi̱‑de, áchí Isaías. 4 Te Juan, ni̱ skuánducha‑dé onde̱ nuu̱ ñú'un té'é. Te ni̱ jani‑de tu̱'un jánducha jíín tú'un nakani ini̱, náva̱'a sá'a Dios tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi. 5 Te ni̱ cha̱koyo ta̱ká ña̱yɨvɨ ndáñúu̱ Judea, jíín táká ña̱yɨvɨ ñúu̱ Jerusalén. Te ni̱ skuánducha‑dé‑i ini̱ yu̱cha Jordán. Te kánakani ndaa̱‑i kua̱chi‑i yúan. 6 Te sa'ma ní ñu̱'un Juan ni̱ kuu ixi camello, jíín ɨ́ɨn sánchi̱i ñii nú'ni̱ chi̱i‑de. Te ni̱ yee‑dé ndɨkuá'yú jíín ndúxi yoko̱ yuku. 7 Te ni̱ jani‑de tu̱'un: Ichi yatá‑rí va̱i ɨɨn I'a̱ kúñá'nu‑ga̱ vásá rúu̱, ja̱ tú kúñá'nu‑ri̱ jukui̱ta ndee‑ri̱ te ndájí‑rí ñii yí'i ndija̱n‑yá, áchí‑de. 8 Te ruu̱, chi̱ jíín ndúcha skuánducha‑rí róó jíná'an‑ró, ko I'a̱‑ún, chi̱ jíín Espíritu Santo skuánducha‑yá róó, áchí Juan.

Ja̱ ní janducha Jesús ni̱ sá'a Juan

9 Te ni̱ kuu kɨvɨ̱. Te Jesús, ni̱ kenda‑ya̱ ñúu̱ Nazaret ndañúu̱ Galilea. Te ni̱ janducha‑yá ni̱ sá'a Juan ini̱ yu̱cha Jordán. 10 Te ni̱ nana‑ni‑ya̱ iní nducha‑ún. Te ni̱ jini̱‑ya̱ já ní nuña andɨ́vɨ́. Te Espíritu ni̱ jungava sɨkɨ̱‑yá nátu̱'un paloma. 11 Te ichi ándɨ́vɨ́ ní kenda ɨɨn tu̱'un ni̱ ka'a̱n: Máá‑ró kúu Se̱'e‑ri̱, te kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó. Te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑ró. Achí.

Sɨkɨ̱ já ní jito nchaa̱ tá'an Satanás jíín‑yá

12 Yúan‑na te máá Espíritu, ni̱ chundá'á‑ni‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ondé ñu'un té'é. 13 Te ni̱ kanchaa̱‑ya̱ núu̱ ñú'un té'é yúan uu̱ xiko kɨvɨ̱, te vásá ní jito nchaa̱ tá'an Satanás jíín‑yá. Te ni̱ kandee‑ya̱ jíín kɨ́tɨ xáa̱n. Te máni ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́ ní ka̱jatíñu nuu̱‑yá.

Ndasa ni̱ kejá'á Jesús jáni‑ya̱ tú'un

14 Yúan‑na te onde̱ ni̱ kɨ̱vɨ Juan veka̱a, te ni̱ jaa̱ Jesús ndañúu̱ Galilea, jáni‑ya̱ tú'un va̱'a Dios. 15 Te ni̱ kachi̱‑ya̱: A ni̱ ji̱nu kɨvɨ̱, te a yani koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Nakani ini̱ jíná'an‑ró, te kandíja‑ró tú'un va̱'a‑ya̱.

Ja̱ ní kana‑ya̱ xiní kúu̱n tá'a̱n cha̱a

16 Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ xíin mar Galilea kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ Simón jíín ñaní‑de Andrés, káskuíta ka'nu‑de ñunu‑dé ini̱ mar, chi cha̱a kátɨɨn ti̱yáká kákuu‑de. 17 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Kundiki̱n ruu̱ kikoyo‑ró, te ná násá'a‑ri̱ róó cha̱a tɨɨn ña̱yɨvɨ. Achí‑ya̱. 18 Yúan‑na te ni̱ ka̱xndóo‑ni‑de ñunu‑dé. Te ni̱ kandiki̱n‑de‑ya̱. 19 Te ni̱ jika‑ya̱ ɨ́ɨn tí'lí‑ga̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ Jacobo jíín ñaní‑de Juan. Se̱'e Zebedeo kákuu cha̱a‑ún. Suni ká'i̱in cha̱a‑ún ini̱ barco, kánaku'ni̱‑de ñunu‑dé. 20 Te ni̱ kana‑ni‑ya̱ xiní‑dé. Te ni̱ ka̱skéndo̱o‑de táa̱‑de Zebedeo ini̱ barco‑ún jíín mozo‑de, te kua̱ngoyo‑de yata̱‑yá.

Ja̱ ní keñi'in‑ya̱ tachí kíni

21 Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ñuu̱ Capernaum. Te ta̱ká kɨvɨ̱ ndéta̱tú ni̱ kɨ̱vɨ‑ni Jesús ini̱ ve̱'e sinagoga, te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un. 22 Te ni̱ ka̱naa ini‑i kájini so̱'o‑i tu̱'un stá'a̱n‑ya̱, chi ni̱ stá'a̱n‑ya̱ nátu̱'un cha̱a ndíso tíñu, nasu̱ nátu̱'un cha̱a káchaa tutu̱. 23 Te ini̱ ve̱'e sinagoga‑ún kándee ɨɨn cha̱a tá'a̱n tachi̱ kíni. Te cha̱a‑ún, ni̱ kana kó'ó‑de: 24 Na̱ún kuní‑ní jíín‑ná jíná'an‑ná, Jesús ñuu̱ Nazaret. Va̱i‑ní xnáa‑ní náá náún. A jiní‑ná na̱ níí kúu, cha̱a íó ndoo nuu̱ Dios, áchí. 25 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín: Kasu̱ yu'u‑ro, te kenda‑ró‑de, áchí‑ya̱. 26 Te máá tachí kíni‑ún, xaa̱n ní ja'ni yí'í cháa‑ún. Te ni̱ kana jíkó'ó. Te ni̱ kenda kua'a̱n ini̱‑de. 27 Te ndivii‑í ni̱ ka̱naa iní‑i kánde̱'é‑i. Te kánda̱tu̱'ún máá‑i: Na̱ún kúu ya̱'á. Tu̱'un jáá kúu náún, chi̱ tá'ú ní'in‑de tiñu nuu̱ tachí kíni, te kájandatu̱ nuu̱‑dé, áchí‑i. 28 Te ni̱ jicha̱ nu̱u‑ni tu̱'un‑ya̱ kuá'a̱n nɨ́ɨ́ táká ndañúu̱ ja̱ ní jíkó ndúu̱ yuñúu̱ Galilea. 29 Te ni̱ ka̱ndenda‑ni‑ya̱ iní ve̱'e sinagoga. Te ni̱ cha̱koyo‑ya̱ jíín Jacobo jíín Juan onde̱ ve'e Simón jíín Andrés. 30 Te náchi̱só Simón, kátúu‑ñá yí'i ki̱ji‑ña. Te ni̱ kaka'a̱n‑ni‑de jíín‑yá ndasa kuu máá‑ña. 31 Yúan‑na te ni̱ jaa̱‑ya̱. Te ni̱ tɨɨn‑ya̱ ndá'a‑ñá. Te ni̱ ndukani‑ya̱‑ñá. Te ni̱ kee‑ni ki̱ji‑ún‑ña. Te ni̱ jatíñu‑ña núu̱‑yá jíná'an‑ya̱.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ káku'u̱

32 Te nuu̱ ní ini, ni̱ ke̱e ndika̱ndii, te ni̱ cha̱koyo cha̱a kándi̱so ña̱yɨvɨ káku'u̱, jíín ñáyɨvɨ tá'a̱n tachi̱ kíni. 33 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ún, ni̱ ka̱kutútú‑i yuxé'é yúan. 34 Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ káku'u̱ tɨnɨ̱ nuu̱ kué'e̱. Te ni̱ kiñi'in‑ya̱ kuá'a̱ tachí kíni kája'a̱n. Te tú ní já'a‑ya̱ tú'un ka'a̱n tachi̱ kíni‑ún, chi̱ a kájini̱‑ún‑yá.

Ja̱ ní jika̱n ta'u̱‑yá nuu̱ ñú'un té'é

35 Te ña'a̱n xaa̱n ní nduko̱o‑ya̱, onde̱ ná íñaa‑gá. Te ni̱ kenda‑ya̱ te kua'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn lugar ñu'un té'é. Te yúan ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. 36 Te Simón jíín cháa káxiu̱kú jíín‑de, ni̱ kandiki̱n‑de‑ya̱. 37 Te ni̱ ka̱nani'i̱n‑dé‑ya̱. Te káka'a̱n‑de jíín‑yá: Ta̱ká ña̱yɨvɨ, kánandúkú‑i níí, áchí‑de. 38 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Ná kí'o̱n sáva‑ga̱ ñuu̱ káxiu̱kú yáni, náva̱'a kani‑ri̱ tu̱'un yúan, chi ja̱ yúán ní chaa̱‑ri̱. Achí‑ya̱. 39 Te kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jani‑ya̱ tú'un ini̱ ta̱ká ve'e sinagoga nɨ́ɨ́ ndáñúu̱ Galilea. Te ni̱ kiñi'in‑ya̱ tachí kíni kája'a̱n.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi

40 Te ɨɨn cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi, ni̱ chaa̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑yá, ká'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá: Nú kuní‑ní, te kuu nasándoo‑ní náá, áchí‑de. 41 Te Jesús, ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱‑dé. Te ni̱ skáa̱‑ya̱ ndá'a‑yá. Te ni̱ ké'é‑yá‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuní‑ri̱. Ná ndúndoo‑ró. Achí‑ya̱. 42 Te máá súan‑ni ni̱ ka'a̱n‑ya̱, te ndɨ̱'yi té'yu̱ cha̱a‑ún, kua'a̱n‑ni. Te ni̱ ndundoo‑ni‑de. 43 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de. Te tájí‑ni‑ya̱‑dé ki'i̱n‑de. 44 Te ká'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Koto‑ró, ma̱ ká'a̱n kutɨ‑ro jíín ní ɨɨn‑i, chi̱ kuá'án, te stá'a̱n‑ro̱ máá‑ró núu̱ sutú. Te kundá'á‑ró ndátíñu stá'a̱n‑ro̱ núu̱‑dé, náva̱'a kuni̱‑de ja̱ ní ndundoo‑ró, nátu̱'un ni̱ tá'ú Moisés tiñu sáá, áchí‑ya̱. 45 Ko máá‑de, ni̱ kenda‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ kejá'á‑de ni̱ jacha̱ xaa̱n‑dé tu̱'un. Te ni̱ kachi̱‑de ná ni̱ ta'a̱n‑de. Te tuká‑ni ní kúu kɨ̱vɨ ndiji̱n Jesús onde̱ ini̱ ñuu̱, ko ni̱ kanchaa̱ sɨ́ɨn‑ya̱ ɨ́ɨn lugar ñu'un té'é. Te yúan ni̱ kikoyo ña̱yɨvɨ táká lado nuu̱‑yá.

2

Cha̱a ni̱ kuyúnú

1 Te ni̱ kuu yaku̱ kɨvɨ̱. Te ni̱ kɨ̱vɨ tuku‑ya̱ ñúu̱ Capernaum. Te ni̱ kenda tu̱'un ja̱ vé'e kánchaa̱‑ya̱. 2 Te ni̱ ka̱kutútú kuá'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ núu̱‑yá. Te tuká ní kánda kutɨ yúxé'é kuíñi‑i. Te ni̱ jani‑ya̱ tú'un nuu̱‑í. 3 Yúan‑na te ni̱ chaa̱ yaku̱ cha̱a nuu̱‑yá jíín ɨ́ɨn cha̱a ni̱ kuyúnú, ja̱ kúu̱n tá'a̱n‑de kándi̱so‑de cha̱a‑ún. 4 Te ja̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ‑ún, te tú ní kúu kɨ̱vɨ‑de nuu̱‑yá jíín cháa‑ún. Te ni̱ ka̱juña‑de xini̱ vé'e nuu̱ kándee‑ya̱‑ún. Te nuu̱ ní kakaa̱n‑de yau̱‑ún, ni̱ ka̱skúun‑de ji̱to yuu núu̱ kátúu cháa ni̱ kuyúnú‑ún. 5 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ kákandíja máá‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa ni̱ kuyúnú‑ún: Hijo, a íó tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑ró, áchí‑ya̱. 6 Te yúan káxiu̱kú yakú cha̱a káchaa tutu̱. Te yu̱án, ni̱ ka̱jani ini̱: 7 Naja̱ ká'a̱n cha̱a yá'a súan. Núsáá te tu̱'un ndɨva̱'a ká'a̱n‑de. Ndéja̱ kúu sá'a tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi, chi̱ ɨɨn‑ni máá Dios, áchí. 8 Te ni̱ juku̱'un‑ni ini̱ Jesús ja̱ súan kájani ini̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín: Naja̱ kájani ini̱‑ro̱ súan. 9 Te ja̱ úu̱ tu̱'un yá'a, ndéja̱ yíí‑ga̱ káa. Á ka'a̱n‑ri̱ jíín cháa ni̱ kuyúnú yá'a: A íó tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑ró; xí ká'a̱n‑ri̱ jíín‑de: Nduko̱o, te naki'in‑ró jíto yuu‑ro, te ki'i̱n‑ro̱ jíín, achi̱‑ri̱ náún. 10 Ko náva̱'a ná kuní‑ro̱ já máá Sé'e cha̱a, ndíso‑ya̱ tíñu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a ja̱ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi, te ná ká'a̱n‑ri̱ ɨnga̱ tu̱'un jíín cháa ni̱ kuyúnú yá'a núsáá: 11 Jíín‑ró ká'a̱n‑ri̱: Nduko̱o, te naki'in‑ró jíto yuu‑ro, te no'o̱n‑ro̱ vé'e‑ró, áchí‑ya̱ jíín‑de. 12 Te máá cháa‑ún, ni̱ nduko̱o‑ni‑de. Te ni̱ naki'in‑de ji̱to yuu‑dé. Te ni̱ ndenda‑de kua'a̱n‑de nuu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ndivii‑í, ni̱ ka̱kee nuu̱‑í kánde̱'é‑i. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i Dios: Na̱ tú kájini̱ kutɨ‑yo súan nátu̱'un ya̱'á, áchí‑i.

Ja̱ ní kana‑ya̱ xiní Leví

13 Te ni̱ kenda tuku Jesús kua'a̱n‑ya̱ ondé yu'u mar. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un nuu̱‑í. 14 Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ Leví, se̱'e Alfeo, kánchaa̱‑de nuu̱ kútútú xú'ún ñúu̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kundiki̱n‑ro̱ rúu̱, áchí‑ya̱. Te ni̱ ndukuiñi̱‑de. Te ni̱ ndiki̱n‑de‑ya̱. 15 Te Jesús, ni̱ yee‑yá staa̱ iní ve̱'e‑de. Te suni kua'a̱ cháa xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi, káyee‑dé staa̱ jíín Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá, chi̱ íó kua'a̱‑dé kándiki̱n‑de‑ya̱. 16 Te cha̱a káchaa tutu̱, jíín cháa fariseo, kánde̱'é‑de ja̱ yée‑yá staa̱ jíín cháa xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Naja̱ yée‑yá jí'i‑ya̱ jíín cháa xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi, áchí‑de. 17 Yúan‑na te ni̱ jini so̱'o Jesús. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Cha̱a ká'i̱o ndáján, tú kánandɨ'ɨ‑de cha̱a táná, chi cha̱a káku'u̱ kúu ja̱ kájinu ñú'ún. Na̱ tú va̱i‑ri̱ kana‑ri̱ xini̱ cháa ndaa̱, chi cha̱a ká'i̱o kua̱chi kána‑ri̱ xini̱, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ já kóndicha̱ ini̱

18 Te cha̱a káskuá'a jíín Juan, jíín já káskuá'a jíín cháa fariseo, ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑de. Te ni̱ cha̱koyo cha̱a‑ún. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Cha̱a káskuá'a jíín Juan jíín já káskuá'a jíín cháa fariseo, naja̱ ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑de, te cha̱a káskuá'a jíín‑ní, tú ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑de, áchí‑de. 19 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Á kuu kondicha̱ ini̱ ña̱yɨvɨ ká'i̱in viko tánda'a, te nú kánchaa̱ yii jíín‑i. Chi̱ nú nini kánchaa̱ yii jíín‑i, ma̱ kúu kondicha̱ ini̱‑i. 20 Ko chaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ já yíi‑ún, kuxio‑de nuu̱‑í. Te kɨvɨ̱‑ún, kuu kondicha̱ ini̱‑i. 21 Tú ni ɨɨn nachu'un sa'ma jáá núu̱ sú'nu̱ tu̱'ú. Chi̱ nú súan, te suni máá já ní nuku̱'un jáá‑ún ka'ncha̱‑ga̱ ja̱ tu̱'ú‑ún, te ja̱ te̱'ndé‑ún ví'í‑gá te'nde̱. 22 Te tú ni ɨɨn chu'un vino jáá iní ñii tú'ú. Chi̱ nú súan, te máá vino jáá‑ún ndátá ñíi‑ún, te katɨ vino‑ún, te ñii‑ún naa‑ní. Ko ñii jáá jíín vino jáá, kúu ja̱ kúu ku'un, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱kachi‑de yoko trigo kɨvɨ̱ ndéta̱tú

23 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ndéta̱tú ni̱ ja̱'a Jesús kua'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn nuu̱ káa trigo. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, kájika‑de kua'a̱n‑de. Te kákachi‑de yoko. 24 Yúan‑na te cha̱a fariseo, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Na̱ún kúu jia̱n. Naja̱ kásá'a‑de súan kɨvɨ̱ ndéta̱tú, chi̱ tú íó ley. Achí‑de. 25 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑yá jíín‑de: Á tú ní káka'u kutɨ‑ro tutú na̱ún ní sá'a David, kɨvɨ̱ ní kii tu̱ndó'o nuu̱‑dé. Te ni̱ ji'i̱‑de so̱ko, onde̱ jíín cháa ni̱ kaxiu̱kú jíín‑de. 26 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e Dios. Te Abiatar ni̱ kuu máá sutú ñá'nu‑ga̱. Te ni̱ yee‑dé sta̱tilá ii̱ káxiu̱kú ndijín, ja̱ tú íó ley kee ní ɨɨn cha̱a, chi̱ máni sutu̱ káyee núú. Te suni ni̱ ja̱'a‑de nuu̱ cháa káxiu̱kú jíín‑de, áchí‑ya̱. 27 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kɨvɨ̱ ndéta̱tú ni̱ jungo̱o ja̱ sɨkɨ́ cháa; nasu̱ cháa ja̱ sɨkɨ́ kɨvɨ́ ndéta̱tú. 28 Núsáá te máá Sé'e cha̱a, suni Jito'o̱ kɨvɨ̱ ndéta̱tú kúu‑ya̱, áchí‑ya̱.

3

Ɨɨn cha̱a ni̱ ichi̱ nda'a

1 Te ɨnga̱ jínu ni̱ ndɨ̱vɨ Jesús ini̱ ve̱'e sinagoga. Te yúan ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a ni̱ ichi̱ káján ɨ́ɨn nda'a‑dé. 2 Te kánde̱'é‑de nú nasáva̱'a‑ya̱‑dé kɨvɨ̱ ndéta̱tú, náva̱'a kaka̱n‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yá. 3 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa kátí'íchi nda'a‑ún: Ichi má'ñú yá'a jukuiñi̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 4 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de jíná'an‑de: Ndé ley íó sɨkɨ̱ kɨvɨ́ ndéta̱tú. Á sá'a va̱'a‑yó, xí sá'a ñáá‑yo̱. Á nama‑yó ɨ́ɨn cha̱a a yani kuu̱, xí ká'ni‑yo ɨ́ɨn ndɨ̱yi, áchí‑ya̱. Te máá‑de, tú ní káka'a̱n kutɨ‑dé. 5 Te ndé'é‑yá nuu̱‑dé ja̱ ká'i̱in‑de xiin‑yá. Te ni̱ kiti̱ ini̱‑ya̱. Te ni̱ kukuí'a̱ ini̱‑ya̱ já ndáva iní añú‑de jíná'an‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa‑ún: Skáa̱ nda'a‑ro, áchí‑ya̱. Te ni̱ skáa̱‑de nda'a‑dé. Te nda'a‑dé‑ún, ni̱ nduva̱'a ii̱‑ní. 6 Yúan‑na te ni̱ kenda koyo cha̱a fariseo. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún‑ni‑de jíín cháa herodiano sɨkɨ̱‑yá, ndasa ka'ni‑dé‑ya̱.

Kua'a̱ ñáyɨvɨ ní kandiki̱n‑i‑ya̱

7 Te Jesús, ni̱ kusɨ́ɨn‑ni‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ondé yu'u mar jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ña̱yɨvɨ kuá'a̱ xáa̱n ndáñúu̱ Galilea jíín ndáñúu̱ Judea, ni̱ kandiki̱n‑i‑ya̱. 8 Te suni onde̱ ñuu̱ Jerusalén jíín Idumea, jíín ɨngá lado yu̱cha Jordán, jíín ndáñúu̱ Tiro jíín Sidón. Kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑i ná ñá'nu tiñu ni̱ sá'a‑ya̱. Te ni̱ cha̱koyo‑i nuu̱‑yá. 9 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá ja̱ ná kótu̱'a ɨɨn barco lúlí kɨ́vɨ‑ya̱, náva̱'a tú kaxi̱n‑i‑ya̱. Chi̱ kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ‑ún íó. 10 Chi ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ káku'u̱ kue'e̱, ni̱ ka̱kandita‑i nuu̱‑yá, ja̱ ké'é‑i‑ya̱ kákuni̱‑i. 11 Te tachi̱ kíni nú ni̱ kajini̱ nuu̱‑yá, te kájukuiñi̱ jítɨ́ núu̱‑yá. Te kákana kó'ó: Máá‑ní kúu Se̱'e Dios, áchí jíná'an. 12 Ko máá‑yá, ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín já ná tú stá'a̱n ndiji̱n‑ún‑yá.

Ja̱ ní ka̱ji‑ya̱ uxí uu̱ cha̱a skuá'a jíín‑yá

13 Te ni̱ kaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ondé yuku. Te ni̱ kana‑ya̱ xiní ndé cha̱a játa'a̱n ini̱ máá‑yá. Te ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá. 14 Te ni̱ jani‑ya̱ uxí uu̱ tá'a̱n cha̱a, kuiñi‑de jíín‑yá. Te tájí‑yá‑de ki̱ngoyo‑de kani‑de tu̱'un. 15 Te kundiso‑de tiñu ja̱ násáva̱'a‑de ña̱yɨvɨ kú'u̱. Te kiñi'in‑de tachi̱ kíni ki̱ngoyo. 16 Te Simón, ni̱ naskúnání‑yá‑de Pedro. 17 Te Jacobo, se̱'e Zebedeo, jíín Juan ñani̱ Jacobo, ni̱ naskúnání‑yá ndendúú‑de Boanerges, ja̱ kuní ka'a̱n: Cha̱a nátu̱'un taja. 18 Te sava‑ga̱‑de nání‑de Andrés, Felipe, Bartolomé, Mateo, Tomás, Jacobo se̱'e Alfeo, Tadeo, Simón ñuu̱ Caná, 19 onde̱ jíín Judas Iscariote, ja̱ ní nastúu‑de‑ya̱. Yúan‑na te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ɨɨn ve'e jíín‑yá. 20 Te ni̱ ndutútú tuku kua'a̱ ñáyɨvɨ. Te ni tuká ní kúu kee‑yá staa̱ jíín‑de. 21 Te ni̱ ka̱jini tu̱'un tá'an‑ya̱. Te ni̱ ka̱kenda‑de va̱i‑de ja̱ tɨ́ɨn‑de‑ya̱. Chi ni̱ kaka'a̱n‑de: Káku'u̱‑de, áchí‑de.

Tu̱'un ndɨva̱'a sɨkɨ̱ Espíritu Santo

22 Te ja̱ káchaa tutu̱, ni̱ kikoyo onde̱ ñuu̱ Jerusalén, ni̱ kaka'a̱n: Yí'i‑de Beelzebú. Te jíín tachí kíni ñá'nu kíñi'in‑de tachi̱ kíni kája'a̱n, áchí. 23 Te ni̱ kana‑ya̱ xiní jíná'an. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yátá jíín: Ndasa kuu kiñi'in Satanás‑ún Satanás kí'i̱n, áchí‑ya̱. 24 Te nú ɨɨn ñuu̱ sásɨ́ɨn máá te kánakua̱tá'an máá, te ñuu̱ yúan ma̱ kúni̱'in. 25 Te nú ɨɨn ve'e sásɨ́ɨn máá te kánakua̱tá'an máá, te ve'e yúan ma̱ kúni̱'in. 26 Te nú Satanás kánakua̱tá'an máá te sásɨ́ɨn máá, ma̱ kúni̱'in, chi̱ sasua naa, áchí‑ya̱. 27 Tú ni ɨɨn cha̱a kuu kɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e cha̱a kándáján te sákuí'ná‑de ndatíñu, te nú tú xna'a̱n‑ga̱ ku'ni̱‑de cha̱a ndáján‑ún. Yúan‑na te kuu sákuí'ná‑de ndatíñu cha̱a‑ún. 28 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já kóo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi kásá'a cha̱a, te suni nuu̱ tú'un ndɨva̱'a nú na̱ni ka'a̱n‑de jíná'an‑de. 29 Ko nú ɨɨn cha̱a ká'a̱n‑de tu̱'un ndɨva̱'a sɨkɨ̱ Espíritu Santo, ma̱ kóo kutɨ túká'nu ini̱‑ya̱ núu̱‑dé, chi̱ sua kundiso‑de kua̱chi nɨ́ɨ́ káni, áchí‑ya̱. 30 Chi ni̱ kaka'a̱n‑de: Tá'a̱n‑de tachi̱ kíni, áchí‑de.

Náa̱‑ya̱ jíín ñaní‑ya̱

31 Te ni̱ chaa̱ náa̱‑ya̱ jíín ñaní‑ya̱, te ká'i̱in‑ña yatá ké'e. Te ni̱ ka̱tájí‑ña tú'un kua'a̱n kákana‑ña xiní‑yá. 32 Te ña̱yɨvɨ kuá'a̱ káxiu̱kú nɨ́ɨ́ núu̱‑yá‑ún, ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑yá: Kuánde̱'é‑ní, chi ni̱ chaa̱ náa̱‑ní jíín ñaní‑ní ká'i̱in‑ña yatá ké'e kánandúkú‑ña níí, áchí‑i. 33 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ndéja̱ kúu náa̱‑ri̱ te ndéja̱ kákuu ñani̱‑ri̱, áchí‑ya̱. 34 Te ndé'é‑yá nuu̱ ñáyɨvɨ káxiu̱kú nɨ́ɨ́ núu̱‑yá‑ún, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Kuni so̱'o‑ró, chi ya̱'á kúu náa̱‑ri̱ jíín ñaní‑ri̱. 35 Chi ña̱yɨvɨ skíkuu tiñu kuní Dios, jia̱n kúu ñani̱‑ri̱, kúu kua̱'a‑ri̱, kúu náa̱‑ri̱, áchí‑ya̱.

4

Tu̱'un yátá sɨkɨ́ cháa sáka trigo

1 Te yu'u mar ni̱ kejá'á tuku‑ya̱ ní stá'a̱n‑ya̱ tú'un. Te ni̱ ka̱ndutútú kuá'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ núu̱‑yá. Te ja̱ yúán ní kɨ̱vɨ‑ya̱ ní jungo̱o‑ya̱ iní ɨɨn barco nuu̱ mar. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱kendo̱o‑i káxiu̱kú‑i nuu̱ ñú'un. 2 Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ kuá'a̱ tú'un yátá núu̱‑í. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: 3 Kuni so̱'o te kuni̱‑ro̱: Ɨɨn cha̱a sáka trigo, ni̱ kenda‑de sáka‑dé. 4 Te ni̱ kuu ja̱ ní kenda‑de sáka‑dé, te ɨɨn nuni̱‑ún, ni̱ jungava yu'íchi. Te ni̱ chaa̱ tɨsaa̱. Te ni̱ ka̱kókó‑tɨ́. 5 Te ɨnga̱, ni̱ jungava nuu̱ ñú'un yúu̱, nuu̱ tú íó kua'a̱ ñú'un. Te ni̱ kana yachi̱‑ni, chi̱ tú íó kókon ñu'un. 6 Te nuu̱ ní kana ndika̱ndii, te ni̱ kasu̱n‑ni. Te ni̱ ichi̱, chi̱ tú yo'o ní íó. 7 Te ɨnga̱, ni̱ jungava ma̱'ñú ínu. Te ni̱ ja'nu iñu‑ún. Te ni̱ jasu̱ nuu̱. Te tú ní kúun nuni̱. 8 Te sava, ni̱ ka̱jungava nuu̱ ñú'un vá'a. Te ni̱ ka̱ja'nu. Te ni̱ nako̱ko. Te ni̱ kuun nuni̱. Ɨɨn ja̱ okó uxi̱, ɨnga̱ ja̱ uní xiko, te ɨnga̱ ja̱ ɨ́ɨn ciento, áchí‑ya̱. 9 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Cha̱a íó so̱'o kuni ná'ín, te ná kúni so̱'o‑de. 10 Te nuu̱ ní ndo̱o máá‑na̱‑ya̱, te cha̱a ká'i̱in yani nuu̱‑yá jíín ndɨ́'uxí uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱ sɨkɨ́ tú'un yátá‑ún. 11 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: A kuaju̱ku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un yísa̱'í yá'a, ndasa koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Ko jíín já sɨ́ɨn sɨkɨ̱ ká'i̱in, chi̱ máni jíín tú'un yátá ká'a̱n‑ri̱ ta̱ká tu̱'un. 12 Náva̱'a va̱sa kánde̱'é, ná ndé'é ko ma̱ chú'un ini̱. Te va̱sa kájini so̱'o, ná kúni so̱'o ko ma̱ júku̱'un ini̱. Náva̱'a ma̱ ná jíó káva ini̱, te koo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi, áchí‑ya̱. 13 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un yátá yá'a náún. Ndasa juku̱'un ini̱‑ro̱ sáva‑ga̱ tu̱'un yátá núsáá. 14 Cha̱a sáka trigo kúu cha̱a sáka tú'un. 15 Te nuni̱ ní ka̱jungava yu'íchi kákuu cha̱a ni̱ saka̱ tú'un ini̱‑de. Ko nú ni̱ ka̱jini so̱'o‑de, te cháa̱‑ni Satanás te jánchaa̱‑ni tu̱'un ni̱ saka̱ iní añú‑de‑ún kua'a̱n‑ni jíín. 16 Te nuni̱ ní saka̱ núu̱ ñú'un yúu̱, kákuu cha̱a kájini so̱'o tu̱'un, te kúsɨɨ̱ iní‑de jíín. 17 Ko túu nuu̱ káka yo'o iní‑de. Te yaku̱‑ni kɨvɨ̱ kánda. Te nú ni̱ ndonda tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑dé, xí nú ni̱ sándɨva̱'a‑i jíín‑de sɨkɨ̱ tú'un‑ún, te kánayu̱'ú‑ni‑de. 18 Te nuni̱ ní saka̱ má'ñú íñu kákuu cha̱a kájini so̱'o tu̱'un. 19 Ko kákutéñu‑de jíín ndátíñu‑de. Te kákuni̱‑de kukúká‑de, te káxndá'ú‑de máá‑de jíín. Te kákutóó iní‑de sɨkɨ̱ sáva‑ga̱ ndatíñu. Ndɨ'ɨ ya̱'á sátéñu‑de te jasú nuu̱ tú'un‑ún, te tú kúun nuni̱. 20 Te nuni̱ ní saka̱ núu̱ ñú'un vá'a kákuu cha̱a kájini so̱'o tu̱'un. Te kájatá'ú‑de te kája̱'a‑de nuni̱. Ɨɨn‑de oko̱ uxi̱, ɨnga̱‑de uni̱ xiko, te ɨnga̱‑de ɨɨn ciento, áchí‑ya̱.

Tu̱'un yitɨ

21 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Á júkuiñi̱ yitɨ já kúndii̱ sa̱'í chi̱i nu̱ndóó, xí chíi ji̱to. Á tú kundii̱ nuu̱ candelero. 22 Chi̱ tú íó ni ɨɨn tiñu yísa̱'í sáni, chi ta̱ká‑ni stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱. Ni tú íó ni ɨɨn tu̱'un yísa̱'í sáni, chi ta̱ká‑ni va̱i ndiji̱n sá'a‑ya̱. 23 Cha̱a íó so̱'o kuni ná'ín, te ná kúni so̱'o‑de, áchí‑ya̱. 24 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ná kúni so̱'o va̱'a‑ró. Chi̱ jíín kú'a ja̱ káchikua̱'á‑ro̱, suni naku̱kua̱'á‑ro̱. Te ndaa‑ga̱ sɨkɨ̱ máá‑ró já kájini so̱'o‑ró. 25 Chi cha̱a ja̱ á ñáva̱'a, te kii‑ga̱ nuu̱‑dé. Te cha̱a ja̱ ná tú ñáva̱'a, va̱sa ja̱ á ñáva̱'a‑de‑ún te kuxio ki'i̱n, áchí‑ya̱.

Tu̱'un tata̱ ni̱ ja'nu

26 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱: Ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a ni̱ chi'i‑de tata̱ nuu̱ ñú'un. 27 Te kixí‑de ñúú te ndúko̱o‑de ndúú. Te tata̱‑ún a kána te já'nu. Te máá‑de, tú jiní‑de ndasa sá'a. 28 Chi̱ máá ñú'un kúu ja̱ já'a nuni̱. Xna'a̱n‑ga̱ vi̱u, te vásá kána yoko. Yúan‑na te nuni̱ ndóo chíi yoko‑ún. 29 Te nú ni̱ kuaan nuní‑ún, te skɨ́vɨ‑ni‑de jóso̱, chi̱ a ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ tá'nu̱, áchí‑ya̱.

Tu̱'un ndɨkɨn yuá mostaza

30 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Na̱ jíín ká'a̱n‑yo̱ já ndása kuní koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Xí na̱ tu̱'un yátá skétá'an‑yó jíín. 31 Kúu nátu̱'un ndɨkɨn yuá mostaza ja̱ nú ni̱ jicha̱ nuu̱ ñú'un, te yu̱án kúu ɨɨn tata̱ lúlí‑ga̱ vásá táká tata̱ íó nuu̱ ñú'un‑ún yá'a. 32 Ko nú a ni̱ jicha̱. Te kana, te já'nu xaa̱n‑gá vásá táká‑ga̱ yua̱. Te kúná'nu nda'a. Te tɨsaa̱ íó andɨ́vɨ́ va̱tu‑ni sá'a‑tɨ́ taká‑tɨ̱ chíi katɨ‑ún, áchí‑ya̱. 33 Te kua'a̱ tú'un yátá súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ, ndasa ni̱ ka̱kanda máá‑i kuni so̱'o‑i. 34 Te nú tú tu̱'un yátá te tú ká'a̱n‑ya̱ jíín‑i. Chi̱ máni máá‑ni nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá ni̱ kachi̱ ka̱jí‑yá ta̱ká tu̱'un.

Ja̱ ní jukuiñi̱ tachi̱ xáa̱n ní sá'a‑ya̱

35 Te ni̱ ini kɨvɨ̱‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ná kíja̱'a‑yó íchi lado‑ún, áchí‑ya̱. 36 Te ni̱ ka̱xndóo‑de ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te súan‑ni ni̱ ka̱jaka‑de‑ya̱ iní ɨɨn barco. Te suni kua'a̱n yaku̱‑ga̱ barco lúlí jíín‑yá. 37 Te ni̱ ndonda ɨɨn tachi̱ xáa̱n. Te suni ni̱ ndonda su'ma̱ mar, ni̱ kɨ̱vɨ ini̱ barco‑ún. Te barco‑ún kuní chítú ndúcha iní núú. 38 Te máá‑yá, kándee‑ya̱ ondé yata̱ barco‑ún, kixí‑ya̱ sɨkɨ́ ɨ́ɨn sa'ma yí'i xini̱. Te ni̱ ka̱xndúko̱o‑de‑ya̱. Te káka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, á tú nákani ini̱‑ní ja̱ náa‑yo, áchí‑de. 39 Te ni̱ nduko̱o‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá nuu̱ tachí‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín mar‑ún: Ná'ín‑ni koo‑ró, jukuiñi̱, áchí‑ya̱. Te ni̱ jukuiñi̱ tachi̱‑ún, te ná'ín yúú íi̱‑ní ni̱ kuu. 40 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ káyu̱'ú‑ro̱. Naja̱ tú kákandíja‑ró, áchí‑ya̱. 41 Te ni̱ kayu̱'ú xaa̱n‑dé. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ndé cha̱a kúu cha̱a yá'a núsáá, ja̱ ondé tachi̱ jíín mar kájandatu̱ nuu̱‑dé, áchí‑de.

5

Cha̱a tá'a̱n tachi̱ kíni ndañúu̱ Gadara

1 Te ni̱ ja̱koyo‑ya̱ ɨngá lado mar ndañúu̱ Gadara. 2 Te ni̱ kenda‑ya̱ iní barco‑ún. Te onde̱ ve'e añú ni̱ kenda ɨɨn cha̱a tá'a̱n tachi̱ kíni, te ni̱ ketá'an‑ni‑de jíín‑yá. 3 Te ncháá‑de ma̱'ñú vé'e añú. Te tú ni ɨɨn kúndéé kú'ni̱‑de jíín cadena. 4 Chi̱ kua'a̱ xáa̱n jínu ni̱ nu'ni̱‑de jíín manea jíín cadena. Ko cadena‑ún, ndɨ'ɨ‑ni ni̱ ja'nu̱ sava‑de. Te manea‑ún, ndɨ'ɨ‑ni ni̱ kukuáchí ní sá'a‑de. Te tú ni ɨɨn kúndéé jíín‑de ka'nu̱‑de. 5 Te ta̱ká kɨvɨ̱ ndúú ñúú‑ni jíka‑de yuku jíín má'ñú vé'e añú. Te kána jíín‑de, te stují‑dé máá‑de jíín yúu̱. 6 Te ni̱ jini̱‑de ja̱ á jíká‑ga̱ va̱i Jesús. Te ni̱ chaa‑de corre kua'a̱n‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑yá. 7 Te ni̱ kana kó'ó‑de: Na̱ún sá'a‑ní jíín‑ná Jesús, Se̱'e Dios, I'a̱ kúñá'nu xaa̱n. Ká'a̱n nda̱'ú‑ná jíín‑ní onde̱ jíín Dios, ma̱ xndó'o‑ní náá, áchí‑de. 8 Chi ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Tachi̱ kíni, kenda ki'i̱n‑ro̱ iní cha̱a yá'a, áchí‑ya̱. 9 Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Na̱ún nání‑ró. Te máá‑de, ni̱ ka'a̱n‑de: Cha̱a kua'a̱ xáa̱n nání‑ná, chi̱ kua'a̱‑ná íó, áchí‑de. 10 Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá ja̱ má kíñi'in‑ya̱‑dé ñuu̱‑ún ki'i̱n‑de. 11 Te yani yuku yúan íó ɨɨn tɨku'ni̱ ká'nu kɨnɨ̱ kájitu‑tɨ̱. 12 Te tachi̱ kíni‑ún, ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú jíín‑yá: Tájí‑ní náá ná kíngoyo‑ná kɨ̱vɨ‑ná ini̱ kɨnɨ̱ yúan, áchí. 13 Te Jesús, ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un. Te ni̱ kenda tachi̱ kíni‑ún kája'a̱n. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo ini̱ kɨnɨ̱. Te tɨku'ni̱ kɨnɨ̱‑ún, ni̱ ka̱jungoyo‑tɨ̱ ɨ́ɨn yukáva onde̱ ini̱ mar. Te kɨnɨ̱‑ún íó nátu̱'un uu̱ mil‑tɨ̱. Te nuu̱ mar ni̱ kaji'i̱‑tɨ̱. 14 Te cha̱a kándi̱to‑tɨ̱ yúan, ni̱ ka̱jinu‑de. Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de nuu̱ ñúu̱ jíín núu̱ rancho. Te ni̱ cha̱koyo ña̱yɨvɨ‑ún kánde̱'é‑i na̱ún ní kuu. 15 Te ni̱ cha̱koyo‑i nuu̱ Jesús. Te ni̱ kajini̱‑i nuu̱ cháa ni̱ ndo'o jíín tachí kíni‑ún. Te kánchaa̱‑de, ñú'un‑de sa'ma, te a ni̱ nduva̱'a xini̱‑dé. Te ni̱ kayu̱'ú‑i. 16 Te cha̱a ni̱ kajini̱‑ún, ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de nuu̱ ñáyɨvɨ vái koyo ndasa ni̱ ta'a̱n cha̱a ni̱ yi̱'i tachi̱ kíni‑ún, te ndasa ni̱ kuu jíín kɨnɨ́‑ún. 17 Te ni̱ ka̱kejá'á‑de ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá ja̱ ná kénda‑ya̱ ñúu̱‑de ki'i̱n‑ya̱. 18 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní barco. Te cha̱a ni̱ ta'a̱n tachi̱ kíni‑ún ká'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá, ja̱ kúndee‑de jíín‑yá kuní‑de. 19 Ko Jesús, tú ní já'a‑ya̱ tú'un, chi ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuáno'on vé'e‑ró núu̱ tá'an‑ró. Te kani‑ró tú'un ná ñá'nu xaa̱n tíñu ni̱ sá'a máá Jíto'o̱‑ro̱ jíín‑ró, te ndasa ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ róó, áchí‑ya̱. 20 Te ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ kejá'á‑de ni̱ jacha̱‑de tu̱'un ini̱ ñuu̱ Decápolis ná ñá'nu xaa̱n tíñu ni̱ sá'a Jesús jíín‑de. Te ndivii ñáyɨvɨ yúan, ni̱ ka̱naa iní‑i kájini tu̱'un‑i.

Tu̱'un se̱sɨ́'ɨ́ Jairo

21 Te ni̱ ja̱'a tuku Jesús kua'a̱n‑ya̱ jíín barco ɨnga̱ lado. Te ni̱ ka̱ndutútú kuá'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ núu̱‑yá. Te máá‑yá, kándii̱‑ya̱ yú'u mar. 22 Te ni̱ chaa̱ ɨɨn cha̱a nání‑de Jairo kúñá'nu‑de ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ni̱ jini̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑yá. 23 Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú téyíí‑de jíín‑yá: Se̱sɨ́'ɨ́‑ná a yani kuu̱‑i. Ki'i̱n‑yo̱ te xndée‑ní nda'a‑ní sɨkɨ̱‑í náva̱'a ná káku‑i, te nachaku̱‑i, áchí‑de. 24 Te ni̱ kee‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ jíín‑de. Te ni̱ kandiki̱n kua'a̱ ñáyɨvɨ kája'a̱n‑i jíín‑yá. Te ni̱ kajaxi̱n‑i‑ya̱.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn ña'an kú'u̱ kue'e̱ nɨñi̱

25 Te yúan íó ɨɨn ña'an ní kuu uxi̱ uu̱ kuia̱ ndó'o‑ña kué'e̱ játɨ nɨñi̱‑ñá. 26 Te xaa̱n ní ndo'o‑ña jíín ñáta̱ná. Te ni̱ janu̱‑ña táká ja̱ ñáva̱'a‑ña jíín. Te tú kutɨ ní kúu tana̱, chi̱ sasua ví'í‑gá ni̱ sá'a. 27 Te ni̱ jini tu̱'un‑ña tú'un Jesús. Te ni̱ jaa̱‑ña íchi yatá‑yá ma̱'ñú ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ ké'é‑ña sá'ma‑yá. 28 Chi ni̱ ka'a̱n‑ña: Nú ná ké'é‑rí va̱sté sá'ma‑yá, te ka̱ku‑ri̱. Achí‑ña. 29 Te onde̱ nuu̱ kána nɨñi̱‑ñá‑ún, ni̱ ichi̱‑ni. Te ni̱ jini̱‑ña já ondé ini̱ yikɨ kúñu‑ña ní nduva̱'a tu̱ndó'o tá'a̱n‑ña‑ún. 30 Te Jesús, ni̱ jini̱‑ni ini̱ máá‑yá ja̱ ní kenda fuerza‑ya̱ kuá'a̱n. Te ni̱ jíó káva‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ndéja̱ ní ké'é sá'ma‑rí, áchí‑ya̱. 31 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kaka'a̱n‑de: Ndé'é‑ní ja̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱ yá'a kájaxi̱n‑i níí, te áchí‑ní: Ndéja̱ ní ké'é rúu̱, áchí‑de. 32 Te máá‑yá, yá'a yúan ndé'é‑yá náva̱'a kuni̱‑ya̱ ndéja̱ ní sá'a. 33 Yúan‑na te ña'an‑ún, yú'ú‑ña te kɨ́sɨ‑i‑ña, chi̱ a jiní‑ña ndasa ni̱ ta'a̱n‑ña. Te ni̱ chaa̱‑ña. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑ña núu̱‑yá. Te ni̱ kachi̱ ndaa̱‑ña táká tu̱'un. 34 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Hija, ni̱ kandíja‑ró te yu̱án ní ka̱ku‑ró. Ma̱ yú'ú‑ro̱, chi ni̱ nduva̱'a‑ró túndó'o tá'a̱n‑ro̱, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní nachaku̱ se̱sɨ́'ɨ́ Jairo

35 Te sá súan ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ cha̱koyo ña̱yɨvɨ ká'i̱in ve'e cha̱a kúñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga, te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑de: A ni̱ ji'i̱ se̱sɨ́'ɨ́‑ní. Naja̱ stá'a̱n‑ga̱‑ní Maestro, áchí‑i. 36 Te Jesús, ni̱ jini so̱'o‑ya̱ tú'un yá'a ja̱ súan ni̱ kaka'a̱n‑i jíín cháa kúñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ma̱ yú'ú‑ro̱. Kandíja te ni̱ kuu‑ni, áchí‑ya̱. 37 Te tú ní já'a‑ya̱ tú'un kundiki̱n ni ɨɨn yata̱‑yá, chi̱ máá‑ni Pedro jíín Jacobo jíín ñaní‑de Juan. 38 Te ni̱ cha̱koyo‑ya̱ vé'e cha̱a kúñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ni̱ jini̱‑ya̱ já kúvaa̱, kánde'e̱, kákana jíkó'ó xáa̱n kákuu. 39 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Naja̱ kákuvaa̱‑ro̱ kánde'e̱‑ro̱. Te su̱chí sɨ́'ɨ́ yá'a, tú ní jí'i̱‑i, chi̱ kixí‑ni‑i, áchí‑ya̱. 40 Te ni̱ ka̱sákátá ñáyɨvɨ‑ún nuu̱‑yá. Ko máá‑yá, ni̱ kiñi'in ndɨ'ɨ‑ya̱‑í kája'a̱n‑i yata̱ ké'e. Te ni̱ ki'in‑ya̱ máá‑ni táa̱ náa̱ su̱chí sɨ́'ɨ́‑ún, jíín cháa ká'i̱in jíín‑yá, te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ núu̱ kátúu súchí sɨ́'ɨ́‑ún kua'a̱n‑ya̱. 41 Te ni̱ tɨɨn‑ya̱ ndá'a súchí sɨ́'ɨ́‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Talita cumi, ja̱ kuní ka'a̱n: Súchi̱, jíín‑ró ká'a̱n‑ri̱, nduko̱o, áchí‑ya̱. 42 Te ni̱ nduko̱o‑ni su̱chí sɨ́'ɨ́‑ún. Te ni̱ jika‑i, chi̱ a íó‑i uxi̱ uu̱ kuia̱. Te ni̱ ka̱naa iní‑de kánde̱'é‑de, te xaa̱n káyu̱'ú‑de. 43 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de ja̱ tú ni ɨɨn kuni tu̱'un. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de ja̱ ná kuá'a‑de ja̱ kée‑í.

6

Ja̱ ní ka̱ské'ichi̱‑i‑ya̱ ñúu̱ Nazaret

1 Te ni̱ kenda‑ya̱ yúan. Te ni̱ najaa̱‑ya̱ ñúu̱‑ya̱. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kandiki̱n‑de‑ya̱ kája'a̱n‑de. 2 Te máá kɨvɨ́ ndéta̱tú ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un ini̱ ve̱'e sinagoga. Te kua'a̱ ñáyɨvɨ, ni̱ ka̱naa iní‑i kájini ná'ín‑i. Te káka'a̱n‑i: Ndé ni̱ ni'i̱n cháa yá'a tu̱'un yá'a. Te na̱ún kuní ka'a̱n tu̱'un ndíchí ní ni'i̱n‑dé‑ún. Te na̱ún sɨkɨ̱ kúu tiñu ñá'nu ja̱ sá'a‑de jíín ndá'a‑dé‑ún. 3 Nasu̱ yá'á kúu cha̱a tújí yúnu. Te nasu̱ sé'e María, ñani̱ Jacobo jíín José jíín Judas jíín Simón kúu‑de náún. Á tú ká'i̱in kua̱'a‑de jíín‑yó yá'a, áchí‑i. Te súan ni̱ ka̱kujá'a̱ ini̱‑i jíín‑yá. 4 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Cha̱a jáni tu̱'un Dios, máni ñuu̱‑de jíín tá'an‑de jíín iní ve̱'e‑de kúu ja̱ tú káka'a̱n tu̱'un jíñú'ún jíín‑de, áchí‑ya̱. 5 Te tú ní kúu sá'a‑ya̱ ní ɨɨn tiñu ñá'nu yúan. Chi̱ yaku̱‑ni ña̱yɨvɨ káku'u̱ ni̱ nasáva̱'a‑ya̱, já ní xndée‑ya̱ ndá'a‑yá sɨkɨ̱‑í. 6 Te náa iní‑ya̱ ndé'é‑yá ja̱ tú kákandíja máá‑i. Te ni̱ jíkó núu‑ya̱ nɨ́ɨ́ ñúu̱ yani. Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un.

Ja̱ ní tájí‑yá ndɨ́'uxí uu̱‑de kája'a̱n‑de

7 Te ni̱ kana‑ya̱ xiní uxí uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te tájí‑yá ndɨ́'úu̱ ndɨ́'úu̱‑de ki̱ngoyo‑de. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ fuerza ini̱‑de ja̱ kúndéé‑de jíín tachí kíni. 8 Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑dé ja̱ tú kutɨ na̱ún kúndiso‑de kuu‑de ichi. Ni ñunu, ni sta̱tilá, ni xu̱'ún kúnu'ni̱ sánchi̱i‑de. Chi̱ máá vara‑ni kundá'á‑de. 9 Ko kɨ'vɨ‑de ndija̱n. Te tú ku'un‑de uu̱ su'nu̱, áchí‑ya̱. 10 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱ni ve'e kúu nú ni̱ kɨ̱vɨ‑ró, te kendo̱o‑ró iní ve̱'e‑ún onde̱ nú ni̱ kenda‑ró yúan kua'a̱n‑ro̱. 11 Te ta̱ká ñuu̱ tú kájatá'ú róó yúan, ni tú káchu'un ini̱ tu̱'un ká'a̱n‑ro̱, onde̱ nú ni̱ kenda‑ró yúan te skóyo‑ró tɨ́kacha̱ iní ja'a̱‑ro̱, te súan kani ndaa̱‑ro̱ tú'un nuu̱‑í. Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ vítá‑ga̱ koo kua̱chi sɨkɨ̱ ñúu̱ Sodoma jíín ñúu̱ Gomorra kɨvɨ̱ kíi juicio, vásá sɨkɨ́ ñúu̱‑ún, áchí‑ya̱. 12 Te ni̱ kenda koyo‑de. Te ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un ja̱ táká ña̱yɨvɨ ná nákani ini̱‑i. 13 Te suni kua'a̱ tachí kíni ni̱ ka̱kiñi'in‑de kája'a̱n. Te jíín aceite ni̱ ka̱chi'i‑de ña̱yɨvɨ káku'u̱, te ni̱ ka̱nasáva̱'a‑de‑i.

Ja̱ ní ji'i̱ Juan, cha̱a skuánducha

14 Te rey Herodes, ni̱ jini tu̱'un‑de tu̱'un Jesús, chi̱ sɨ́'vɨ́‑yá ni̱ jicha̱ nu̱u ndiji̱n kua'a̱n. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ja̱n jaa̱n, Juan ja̱ ní skuánducha‑ún, ni̱ nachaku̱ ma̱'ñú ndɨ́yi. Ja̱ yúán sátiñu tiñu ñá'nu xaa̱n iní núsáá, áchí‑de. 15 Ko sava‑i ni̱ kaka'a̱n‑i: Elías kúu‑de. Te sava‑ga̱‑i ni̱ kaka'a̱n tuku‑i: Ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios kúu‑de, nátu̱'un cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱ ondé sáá, áchí‑i. 16 Te ni̱ jini tu̱'un Herodes. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Yu̱án kúu Juan ja̱ ní janchaa̱‑ri̱ xini̱, te ni̱ nachaku̱ núsáá, áchí‑de. 17 Chi̱ suni máá Herodes, a ni̱ tájí‑de cha̱a ni̱ jatɨ̱ɨn Juan. Te ni̱ ju'ni̱‑de cha̱a. Te ni̱ chindee‑de cha̱a veka̱a ja̱ kuáchi Herodías, ñasɨ́'ɨ́ Felipe ñani̱ máá Herodes. Chi ni̱ janchaa̱‑de‑ña kúu tuku‑ña ñásɨ́'ɨ́‑de. 18 Te Juan, a ni̱ kana jíín‑de nuu̱ Herodes: Tú íó ley kuaka‑ró ñásɨ́'ɨ́ ñani̱‑ro̱, áchí‑de. 19 Ko ña'an, Herodías‑ún, ni̱ jito yu'u‑ñá Juan, chi̱ ka'ni‑ñá‑de kuní‑ña núú. Ko tú ní kúu sá'a‑ña. 20 Chi̱ Herodes, ni̱ yu̱'ú‑de ni̱ jito‑de Juan, chi̱ jiní Herodes ja̱ cháa ndaa̱ cha̱a ndoo kúu Juan. Te ni̱ ndi̱to va̱'a‑de cha̱a. Te jíni ná'ín‑de ja̱ ká'a̱n Juan, te náa iní‑de ndé'é‑de. Te ni̱ i̱o ini̱ ni̱ i̱o añú‑de ni̱ jini ná'ín‑de tu̱'un ká'a̱n Juan. 21 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ní kusɨɨ̱ iní Herodes. Te ni̱ sá'a‑de ɨɨn viko kɨvɨ́ ní kaku‑de. Te ni̱ sá'a‑de ɨɨn ja̱ kúxíni cha̱a kákuñá'nu jíín‑de, jíín cháa kákuu general, jíín cháa kákuñá'nu ñuu̱ Galilea. 22 Te ni̱ kɨ̱vɨ se̱sɨ́'ɨ́ máá Herodías jíta já'á‑i. Te Herodes jíín táká cha̱a káyee stáa̱ jíín‑de, ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑de ni̱ sá'a‑i. Te rey‑ún, ni̱ ka'a̱n‑de jíín súchí sɨ́'ɨ́‑ún: Kaka̱n na̱ún kuní‑ro̱ núu̱‑rí te ná kuá'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱, áchí‑de. 23 Te ni̱ jatu̱'un téyíí‑de: Ta̱ká na̱ún kuní‑ro̱ kakán‑ro̱ núu̱‑rí te ná kuá'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱, va̱sa onde̱ sava ñuu̱ ja̱ tɨ́ɨn‑ri̱, áchí‑de. 24 Te ni̱ kenda‑i kua'a̱n‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑i jíín náa̱‑i: Na̱ún kakán‑ná nuu̱‑dé, áchí‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑i: Xini̱ Juan ja̱ skuánducha‑ún kaka̱n‑ro̱, áchí‑ña. 25 Yúan‑na te máá‑i, ni̱ ndɨ̱vɨ‑ni‑i nuu̱ rey. Te ni̱ jika̱n‑i: Vina nchaa te kuní‑ná kua̱'a‑ní xini̱ Juan ja̱ skuánducha‑ún nuu̱‑ná kundee nuu̱ ɨ́ɨn ko'o̱, áchí‑i jíín‑de. 26 Te rey‑ún, ni̱ kuxíí xáa̱n iní‑de. Ko sɨkɨ̱ já ní jatu̱'un téyíí‑de, jíín sɨkɨ́ já ní ka̱jini so̱'o cha̱a káyee stáa̱ jíín‑de, te tú ní kuní‑de sásá'án‑de kua̱'a‑de nuu̱‑í. 27 Te rey‑ún, ni̱ tájí‑ni‑de ɨɨn soldado ndíto yuxé'é‑ún kua'a̱n kuaki̱'in xini̱ Juan. 28 Te soldado‑ún, ni̱ ja'a̱n. Te ni̱ janchaa̱ xini̱ Juan ini̱ veka̱a. Te ni̱ chaa̱ jíín xiní‑ún kándee nuu̱ ɨ́ɨn ko'o̱. Te ni̱ ja̱'a nuu̱ súchí sɨ́'ɨ́‑ún. Te su̱chí‑ún, ni̱ ja̱'a‑i nuu̱ náa̱‑i. 29 Te ni̱ ka̱jini tu̱'un cha̱a káskuá'a jíín Juan. Te ni̱ ja̱koyo‑de, ni̱ ka̱ndañaa‑de yikɨ kúñu‑ún. Te ni̱ ka̱chindee‑de ini̱ ve̱'e añú.

Ja̱ ní ka̱ndutútú cháa apóstol nuu̱‑yá

30 Te cha̱a apóstol, ni̱ ka̱ndutútú‑de nuu̱ Jesús. Te ni̱ ka̱nakani‑de tu̱'un ta̱ká tiñu ni̱ ka̱sá'a‑de, jíín tú'un ni̱ ka̱stá'a̱n‑de. 31 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ña'a̱n sɨ́ɨn ɨɨn lugar ñu'un té'é, te ndeta̱tú‑ro̱ ɨ́ɨn tí'lí, áchí‑ya̱. Chi̱ kua'a̱n va̱i kua'a̱ ñáyɨvɨ kákuu‑i. Te ni tú ní kánuña‑ya̱ já kée‑yá staa̱. 32 Te kája'a̱n‑ya̱ iní ɨɨn barco onde̱ nuu̱ íó sɨ́ɨn ñu'un té'é. 33 Te ni̱ kajini̱ ña̱yɨvɨ já kája'a̱n‑ya̱. Te ni̱ ka̱nakuni̱‑i‑ya̱. Te onde̱ ta̱ká ñuu̱ ni̱ ka̱jinu‑i ni̱ ka̱kutútú‑i yúan. Te ni̱ ja̱koyo‑i xna'a̱n‑ga̱ vásá máá‑yá. Te ni̱ ka̱kutútú‑i nuu̱‑yá. 34 Te ni̱ kenda Jesús. Te ni̱ jini̱‑ya̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱ xáa̱n‑ún. Te ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱‑í, chi̱ nátu̱'un rɨɨ̱ tú jito'o̱ súan ká'i̱in‑i. Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ kuá'a̱ tú'un nuu̱‑í.

Ja̱ ní skée‑yá u'u̱n mil ña̱yɨvɨ

35 Te sáá chi̱ a kua̱'ini, te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ jaa̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Yá'a chi̱ máá ñú'un té'é kúu, te a kua̱'ini. 36 Núsáá te tájí‑ní‑i ná kíngoyo‑i ta̱ká rancho jíín táká ñuu̱ yani yá'a, te ná kuáan máá‑i staa̱ kée‑í, chi̱ tú na̱ún kée‑í, áchí‑de. 37 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kua̱'a máá‑ró já kée‑í, áchí‑ya̱ jíín‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Ki̱ngoyo‑ná te kuaan‑ná uu̱ ciento peso staa̱ te kua̱'a‑ná kee‑í náún, áchí‑de. 38 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱saa staa̱ kándi̱so‑ró. Kuánde̱'é, áchí‑ya̱. Te nuu̱ ní kajini̱‑de, te ni̱ kaka'a̱n‑de: U'u̱n sta̱tilá te uu̱ ti̱yáká íó, áchí‑de. 39 Yúan‑na te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún ja̱ ná júngo̱o sɨ́ɨn ɨɨn nuu ɨ́ɨn nuu‑í sɨkɨ̱ ichá kuíi. 40 Te ni̱ kaju̱ngo̱o yuku̱n‑i, ɨɨn ciento, ɨɨn ciento‑i, jíín úu̱ xiko uxi̱, uu̱ xiko uxi̱‑i. 41 Te ni̱ ki'in‑ya̱ ndɨ́'ú'u̱n sta̱tilá‑ún jíín úu̱ ti̱yáká‑ún. Te ni̱ ndakoto‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá ja'a̱ státilá. Te ni̱ sákuáchí‑yá sta̱tilá‑ún. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá ni̱ ka̱jani‑de nuu̱‑í. Te ni̱ saka‑yá ndɨ́'úu̱ ti̱yáká‑ún nuu̱ táká‑i. 42 Te ndivii ñáyɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱yee‑í. Te ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑i. 43 Te ni̱ ka̱nastútú‑de ja̱ ní kendo̱o kuáchí, onde̱ uxi̱ uu̱ ji̱ka chítú ndɨ́ɨ kúu, onde̱ jíín tíyáká. 44 Te cha̱a ni̱ ka̱yee‑ún jínu onde̱ u'u̱n mil‑de.

Ja̱ ní jika já'á‑yá nuu̱ mar

45 Yúan‑na te ni̱ skandá‑ni Jesús cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ barco. Te ná kúxnúú‑de nuu̱‑yá ki̱ngoyo‑de ɨnga̱ lado yu'u mar nuu̱ ñúu̱ Betsaida. Chi̱ kuéé jachá‑ya̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. 46 Te ni̱ nakuatá'ú‑yá nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún kua̱ngoyo‑i. Te ni̱ kee‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ondé yuku kuákaka̱n ta'u̱‑yá. 47 Te ni̱ ini, te barco‑ún a kándee onde̱ ma̱'ñú mar. Te máá ɨ́ɨn‑na̱‑ya̱ ní ndo̱o‑ya̱ núu̱ ñú'íchí. 48 Te ni̱ jini̱‑ya̱ já ní kakui̱tá‑de káskáka‑de barco‑ún, chi̱ sua ni̱ nana nuu tachi̱. Te tɨ́kuáán‑na̱ kúu, te ni̱ chaa̱‑ya̱ núu̱‑dé jíka já'á‑yá nuu̱ mar. Te a ja̱'a‑ya̱ núu̱‑dé ki'i̱n‑ya̱ núú. 49 Te ni̱ kajini̱‑de‑ya̱ já jíka‑ya̱ núu̱ mar. Te ni̱ ka̱jani ini̱‑de ja̱ añú kúu. Te ni̱ ka̱kana kó'ó‑de. 50 Chi̱ ndɨ'ɨ‑de, ni̱ kajini̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kayu̱'ú‑de. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ni‑ya̱ jíín‑de: Ndéé sá'a‑ró iní‑ro̱. Máá‑rí kúu. Ma̱ yú'ú‑ro̱, áchí‑ya̱. 51 Te ni̱ kaa‑ya̱ ní kɨ̱vɨ‑ya̱ jíín‑de ini̱ barco‑ún. Te ni̱ jukuiñi̱ tachi̱. Te máá‑de, ni̱ ka̱naa xáa̱n iní‑de kánde̱'é‑de nuu̱‑yá. 52 Chi̱ ni tú ní kájuku̱'un ini̱‑de ja̱ ní kuu jíín státilá‑ún, chi̱ ndava iní añú‑de.

Ña̱yɨvɨ káku'u̱ ñuu̱ Genesaret

53 Te ni̱ kaja̱'a‑ya̱ vái‑ya̱ ɨngá lado. Te ni̱ cha̱koyo‑ya̱ ñú'íchí ñúu̱ Genesaret. Te yundúcha‑ún ni̱ ka̱jukuiñi̱‑ya̱. 54 Te nuu̱ ní kenda koyo‑ya̱ iní barco, te ña̱yɨvɨ yúan, ni̱ ka̱nakuni̱‑ni‑i Jesús. 55 Te ni̱ kajicha̱ nu̱u‑i ta̱ká ndañúu̱ yúan. Te ni̱ ka̱kejá'á‑i ni̱ ka̱skuíndíso‑i ña̱yɨvɨ káku'u̱ jíín jíto yuu, onde̱ nuu̱ ní ka̱jini tu̱'un‑i kándee‑ya̱. 56 Te ndéni ni̱ kuu nú ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱, á ñuu̱ lúlí, á ñuu̱ ká'nu, á rancho, te kájani‑i ña̱yɨvɨ káku'u̱‑ún ini̱ ichi. Te káka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá va̱sté yúsá'ma‑yá ná ké'é‑i. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní ka̱ké'é sá'ma‑yá‑ún, ni̱ kandu̱va̱'a‑i.

7

Sɨkɨ̱ ndása kuchá'án ñáyɨvɨ

1 Te cha̱a fariseo jíín yakú cha̱a káchaa tutu̱, ni̱ kikoyo‑de ichi ñúu̱ Jerusalén. Te ni̱ ka̱kutútú‑de nuu̱ Jesús. 2 Te cha̱a‑ún, ni̱ kajini̱‑de ja̱ sáva cha̱a káskuá'a jíín‑yá káyee‑dé staa̱ jíín ndá'a chá'án‑de, kua̱chi ja̱ tú ní ka̱nandá'á‑de. Te ni̱ ka̱ndonda sɨkɨ̱‑dé. 3 (Chi cha̱a fariseo jíín táká cha̱a judío, nú tú nandá'á ná'án‑de, tú káyee‑dé staa̱. Chi̱ káñava̱'a‑de tani̱nu aná'án. 4 Te nú ni̱ ka̱najíó káva‑de ja̱ ní kaja'a̱n‑de nu̱yá'u, te nú tú nasándoo‑de máá‑de, tú káyee‑dé. Te íó kua'a̱‑gá tani̱nu káñava̱'a‑de te káchiñú'ún‑de, nátu̱'un ndúndoo vaso, tɨndo'o̱, ko'o̱ káa, jíín jíto.) 5 te cha̱a fariseo jíín cháa káchaa tutu̱, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱. Te cha̱a káskuá'a jíín‑ró, naja̱ tú káchiñú'ún‑de tani̱nu cha̱a aná'án. Naja̱ káyee‑dé staa̱ jíín ndá'a chá'án‑de, áchí‑de. 6 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. Bueno ni̱ jani Isaías tu̱'un sɨkɨ̱‑ro̱, chi̱ súan ni̱ chaa máá‑de tu̱'un sáá: Ña̱yɨvɨ yá'a jíín yú'u‑í káchiñú'ún‑i ruu̱, ko jíín añú‑i chi̱ jíká‑ni kákuu ini̱‑i jíto‑i ruu̱. 7 Te káchiñú'ún sáni‑i ruu̱, chi̱ kástá'a̱n‑i tu̱'un jáni ini̱ ɨɨn cha̱a, áchí Isaías. 8 Chi ni̱ ka̱sía̱‑ro̱ tíñu ni̱ tá'ú Dios nuu̱‑ro̱, te káchiñú'ún‑ró táni̱nu ni̱ kajaki̱n cha̱a, ja̱ ndúndoo tɨndo'o̱ jíín vaso. Te káñava̱'a‑ró kuá'a̱‑gá tani̱nu súan, áchí‑ya̱. 9 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Bueno‑ni kástɨ́vɨ́‑ró tú'un tá'ú tíñu Dios náva̱'a chiñú'ún‑ró táni̱nu ni̱ kajaki̱n máá‑ró. 10 Chi̱ Moisés, ni̱ ka'a̱n‑de: Kuandatu̱‑ro̱ núu̱ táa̱‑ro̱ núu̱ náa̱‑ro̱. Chi̱ nú ndéja̱ ká'a̱n ndɨva̱'a jíín táa̱ jíín náa̱, ná kúu̱ nú kuu̱. Achí‑de. 11 Ko máá‑ró káka'a̱n‑ro̱: Nú íó ndatíñu ja̱ xíin ɨ́ɨn cha̱a. Te a kuu ni'i̱n tíñu ja̱ kuní táa̱‑de xí náa̱‑de, ko nú xna'a̱n‑ga̱ ka'a̱n‑de ja̱ Corbán kúu (ja̱ kuní ka'a̱n, a ni̱ soko̱‑rí nuu̱ Dios), 12 yúan‑na te tuká jínu ñú'ún kútɨ sá'a‑de ja̱ kuní táa̱‑de xí já kuní náa̱‑de, áchí‑ro̱. 13 Te súan kástɨ́vɨ́‑ró tú'un Dios jíín táni̱nu ni̱ kajaki̱n‑ro̱. Te kua'a̱‑gá tiñu súan kásá'a‑ró, áchí‑ya̱. 14 Te ni̱ kana tuku‑ya̱ xiní ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Ndɨ'ɨ‑ró ná kúni so̱'o‑ró tú'un ká'a̱n‑ri̱, te chu'un ini̱‑ro̱. 15 Ta̱ká ndatíñu íó ichi fuera cha̱a, nú ni̱ kɨ̱vɨ ini̱ yu'u‑dé, ma̱ kúchá'án‑de sá'a. Chi ja̱ kénda ini̱ yu'u‑dé, yu̱án kúu ja̱ kúchá'án‑de sá'a. 16 Cha̱a íó so̱'o kuni ná'ín, te ná kúni so̱'o‑de, áchí‑ya̱. 17 Te nuu̱ ní kusɨ́ɨn‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún, te ni̱ ndɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱ sɨkɨ́ tú'un yátá‑ún. 18 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Suni tú kájuku̱'un ini̱ máá‑ró náún. Á tú kájini̱‑ro̱ já táká ja̱ kɨ́vɨ ini̱ cha̱a, ma̱ kúu kuchá'án‑de sá'a, 19 chi̱ tú kɨ́vɨ ini̱ añú‑de, chi̱ toko‑dé kɨ́vɨ, te ndénda‑ni kua'a̱n, áchí‑ya̱. Súan ni̱ stá'a̱n‑ya̱ já íó ndoo ta̱ká ndeyu. 20 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱: Ja̱ kénda ichi iní ña̱yɨvɨ, yu̱án kúu ja̱ kúchá'án‑i sá'a. 21 Chi̱ onde̱ ichi iní añú kénda ja̱ jáni ñáá ini̱, ja̱ ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'a̱n, ja̱ kuáxán iní, ja̱ já'ni ndɨ́yi, 22 ja̱ sákuí'ná, ja̱ tóó iní, ja̱ ñáá, ja̱ xndá'ú ñá'án, ja̱ tuká kúka nuu̱, ja̱ ndákoto xaa̱n, ja̱ ká'a̱n sɨkɨ̱ tá'an, ja̱ sávixi̱ máá, ja̱ xiní ñáá. 23 Ta̱ká tu̱'un ñáá yá'a, máni ichi iní añú kénda te kúchá'án‑i sá'a, áchí‑ya̱. 24 Te ni̱ ndukuiñi̱‑ya̱ yúan. Te kua'a̱n‑ya̱ ondé raya ñuu̱ Tiro jíín ñúu̱ Sidón. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ ɨ́ɨn ve'e. Te kuní‑ya̱ já tú ni ɨɨn kuni tu̱'un. Ko tú ní kúu kundee sá'í‑ya̱ yúan.

Ña'an sirofenicia

25 Chi̱ ɨɨn ña'an íó ɨɨn se̱sɨ́'ɨ́‑ña tá'a̱n‑i tachi̱ kíni. Te ni̱ jini tu̱'un‑ña tú'un‑ya̱. Te ni̱ chaa̱‑ni‑ña. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑ña núu̱‑yá. 26 Te ña'an‑ún, ña'an griega kúu‑ña. Te onde̱ ñuu̱ Sirofenicia va̱i tata̱‑ña. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ña jíín‑yá ja̱ ná kíñi'in‑ya̱ tachí kíni tá'a̱n se̱sɨ́'ɨ́‑ña‑ún ki'i̱n. 27 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Sía̱, ná ndá'a̱ xna'a̱n‑ga̱ chi̱i ta̱ká su̱chí yá'a, chi̱ tú íó va̱'a ja̱ kuánchaa̱‑yo̱ stáa̱‑í te skána‑yó núu̱ lúsu, áchí‑ya̱. 28 Te ni̱ ka'a̱n‑ña: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ní Táta̱, ko lúsu‑ún ichi chíi mesa náchii‑tɨ́ staa̱ kua̱chí kóyo yu'u‑í yáji‑tɨ́, áchí‑ña. 29 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Kuá'án núsáá, chi tu̱'un va̱'a kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ro̱ yá'a. Te tachi̱ kíni‑ún, a ni̱ kenda kua'a̱n ini̱ se̱sɨ́'ɨ́‑ro̱, áchí‑ya̱. 30 Te ni̱ kee‑ña kuáno'on‑ñá ve'e‑ña. Te ni̱ jini̱‑ña já kátúu sésɨ́'ɨ́‑ña núu̱ jíto. Te a ni̱ kenda tachi̱ kíni‑ún kua'a̱n.

Cha̱a só'ó kástété

31 Te ni̱ kenda tuku‑ya̱ ondé raya ñuu̱ Tiro, ni̱ kii‑ya̱ íchi Sidón. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ mar Galilea. Te ni̱ ja'ncha̱ sava‑ya̱ raya ñuu̱ Decápolis va̱i‑ya̱. 32 Te ni̱ ka̱kinchaka‑i ɨɨn cha̱a só'ó kástété núu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá ja̱ ná xndée‑ya̱ ndá'a‑yá sɨkɨ̱‑dé. 33 Te ni̱ kiñi'in sɨ́ɨn‑ya̱‑dé nuu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ chindee‑ya̱ ndá'a‑yá so̱'o‑de. Te ni̱ tɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑yá. Te ni̱ ké'é‑yá yáa‑dé. 34 Te ni̱ ndakoto‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ jaka̱ nu̱u ini̱‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Efata, áchí‑ya̱. Ja̱ kuní ka'a̱n: Nanuña. 35 Te ni̱ nanuña so̱'o‑de. Te ni̱ nduvi̱tá yáa‑dé. Te ni̱ kuu‑ni ni̱ naka'a̱n kájí‑de. 36 Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín ñáyɨvɨ‑ún ja̱ tú ni ɨɨn nuu̱ kachí‑i. Te va̱sa ni̱'in ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑i, ko ví'í‑gá ni̱ kajacha̱‑i tu̱'un‑ya̱. 37 Te ni̱ ka̱naa xáa̱n iní‑i kánde̱'é‑i. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Bueno sá'a‑ya̱ táká tiñu; chi cha̱a só'ó nákuni so̱'o‑de, te cha̱a ñí'ín náka'a̱n‑de sá'a‑ya̱, áchí‑i.

8

Ja̱ ní skée‑yá kuu̱n mil ña̱yɨvɨ

1 Te kɨvɨ̱‑ún, ni̱ i̱o kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ, te tú na̱ún káji‑í. Te ni̱ kana Jesús xini̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: 2 Kúndá'ú ini̱‑ri̱ ña̱yɨvɨ kuá'a̱ yá'a, chi̱ a ni̱ kuu uni̱ kɨvɨ̱ káxiu̱kú‑i jíín‑rí, te tú na̱ún káji‑í. 3 Te nú natájí‑rí‑i no'o̱n ndicha̱‑i ve'e‑i, te sava ichi te kui̱tá ii̱‑í, chi̱ íó sava‑i jíká vái koyo‑i, áchí‑ya̱. 4 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Te ndéchi kíi staa̱ kée ndá'a̱ chi̱i ña̱yɨvɨ yá'a, chi̱ máni ñu'un té'é kúu yá'a. Achí‑de. 5 Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Na̱saa staa̱ kándi̱so‑ró. Achí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Usia̱‑ni sta̱tilá, áchí‑de. 6 Yúan‑na te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún ja̱ ná júngo̱o‑i nuu̱ ñú'un. Te ni̱ ki'in‑ya̱ ndɨ́'usiá sta̱tilá‑ún. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ sákuáchí‑yá. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá, ja̱ ná káni‑de nuu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ ka̱jani‑de nuu̱‑í. 7 Te suni kándi̱so‑de yaku̱ ti̱yáká lúlí. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá ja'a̱‑tɨ́. Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu ja̱ súni ná káni‑de nuu̱‑í. 8 Te ni̱ ka̱yee‑í. Te ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑i. Te ni̱ kendo̱o‑ga̱. Te ni̱ ka̱nastútú‑de usia̱ ndo'o̱ já ní kendo̱o kuáchí. 9 Te ña̱yɨvɨ ní ka̱yee‑ún íó nátu̱'un kuu̱n mil‑i. Te ni̱ jacha̱‑ya̱‑í kua'a̱n‑i. 10 Yúan‑na te ni̱ kɨ̱vɨ‑ni‑ya̱ iní barco jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ chaa̱‑ya̱ ndáñúu̱ Dalmanuta.

Tu̱'un yujan íá cháa fariseo

11 Te yúan ni̱ cha̱koyo cha̱a fariseo. Te ni̱ ka̱kejá'á‑de káxndichí‑de‑ya̱ kájika̱n‑de tuni̱ ichi ándɨ́vɨ́ núu̱‑yá chi̱ koto nchaa̱‑de‑ya̱ kákuni̱‑de. 12 Te ni̱ jaka̱ nu̱u ini̱‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Naja̱ kájika̱n ña̱yɨvɨ yá'a tuni̱ nuu̱‑rí. Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ma̱ kuá'a‑ri̱ ni ɨɨn tuni̱ nuu̱ ñáyɨvɨ yá'a. 13 Te ni̱ skéndo̱o‑ya̱‑dé jíná'an‑de. Te ni̱ ndɨ̱vɨ tuku‑ya̱ iní barco, te kua'a̱n‑ya̱ ɨngá lado. 14 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱naa iní‑de kundiso‑de staa̱. Chi̱ ɨɨn‑ni sta̱tilá kándi̱so‑de ini̱ barco. 15 Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de: Koto va̱'a‑ró máá‑ró núu̱ yújan íá cháa fariseo jíín núu̱ yújan íá Herodes, áchí‑ya̱. 16 Te kándatu̱'ún máá‑de: Sɨkɨ̱ já tú kándi̱so‑yó stáa̱ núsáá, áchí‑de. 17 Te ni̱ jini̱ Jesús. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ kándatu̱'ún‑ró. Ja̱ tú kándi̱so‑ró stáa̱ náún. Á tú kájini̱‑ro̱. Á cha'a̱n‑ga̱ juku̱'un ini̱‑ro̱. Sáni ndava iní añú‑ro̱ náún. 18 Ká'i̱o so̱'o‑ró, te á tú kájini so̱'o‑ró. Ká'i̱o nduchi‑ro, te á tú kánde̱'é‑ró, te á tú kánuku̱'un ini̱‑ro̱. 19 Te na̱saa ji̱ka chítú ndɨ́ɨ státilá ni̱ kendo̱o kuáchí ní ka̱nastútú‑ró kɨvɨ́ ní sákuáchí‑rí u'u̱n sta̱tilá ni̱ ka̱yee ú'u̱n mil cha̱a, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Uxi̱ uu̱‑ni, áchí‑de. 20 Te ni̱ ka'a̱n tuku‑ya̱: Te na̱saa ndo'o̱ chítú ndɨ́ɨ státilá ni̱ kendo̱o kuáchí ní ka̱nastútú‑ró kɨvɨ́ ní sákuáchí‑rí usia̱ sta̱tilá ni̱ ka̱yee kúu̱n mil ña̱yɨvɨ, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Usia̱‑ni, áchí‑de. 21 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Te onde̱ vina tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ náún, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ cháa kuáá ñúu̱ Betsaida

22 Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ñúu̱ Betsaida. Te ni̱ ka̱kinchaka‑i ɨɨn cha̱a kuáá núu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá ja̱ ná ké'é‑yá‑de. 23 Yúan‑na te ni̱ tɨɨn‑ya̱ ndá'a cháa kuáá‑ún. Te ni̱ kiñi'in‑ya̱‑dé ñuu̱‑ún. Te ni̱ tɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑yá nduchi‑dé. Te ni̱ xndée‑ya̱ ndá'a‑yá sɨkɨ̱‑dé. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Á jiní‑ro̱ yakú, áchí‑ya̱. 24 Te máá‑de, ni̱ ndakoto‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Jiní‑ná ta̱ká cha̱a. Ko nátu̱'un yunu jiní‑ná‑de kájika‑de, áchí‑de. 25 Yúan‑na te ni̱ chaa tuku‑ya̱ ndá'a‑yá sɨkɨ̱ ndúchi‑dé. Te ni̱ ndakoto va̱'a‑de. Te ni̱ nduva̱'a ii̱‑dé. Te onde̱ jíká te ni̱ jini̱ kájí‑de ndivii. 26 Te ni̱ na̱tájí‑yá‑de kua̱no'on‑dé ve'e‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ma̱ kɨ́vɨ‑ró iní ñuu̱. Te ni ɨɨn nuu̱ cháa ñuu̱‑ún ma̱ kachí‑ro̱, áchí‑ya̱.

Tu̱'un ni̱ ka'a̱n ndaa̱ Pedro

27 Te ni̱ kenda Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá kua'a̱n‑ya̱ jíín‑de ichi táká ñuu̱ ndañúu̱ Cesarea de Filipo. Te ichi‑ún ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Te ruu̱, na̱ cha̱a kúu‑ri̱ káka'a̱n ña̱yɨvɨ, áchí‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. 28 Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de nuu̱‑yá: Juan ja̱ skuánducha, káka'a̱n‑i. Te sava‑i: Elías. Te sava‑ga̱‑i: Ɨɨn cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, áchí‑de. 29 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Te róó, na̱ cha̱a kúu‑ri̱ káka'a̱n máá‑ró, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n Pedro: Máá‑ní kúu Cristo, áchí‑de jíín‑yá. 30 Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de jíná'an‑de ja̱ tú ni ɨɨn nuu̱ kachí‑de tu̱'un‑ya̱.

Jíín kɨvɨ́ ní ka'a̱n‑ya̱ já kúu̱‑ya̱

31 Te ni̱ kejá'á‑yá ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑dé ja̱ jínu ñú'ún ndó'o xaa̱n máá Sé'e cha̱a. Te cha̱a ni̱ ka̱yii jíín táká sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱ ma̱ kuátú'ún‑de‑ya̱, chi̱ ka'ni‑dé‑ya̱. Te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱, áchí‑ya̱. 32 Te kájí ní ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a. Yúan‑na te Pedro, ni̱ tɨɨn‑de‑ya̱. Te ni̱ kejá'á‑de ká'a̱n xaa̱n‑dé nuu̱‑yá. 33 Te máá‑yá, ni̱ jíó káva‑ya̱. Te ni̱ ndakoto‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá nuu̱ Pedro: Satanás, kuxio ki'i̱n‑ro̱, chi̱ tú júku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un Dios, chi̱ sa tu̱'un cha̱a júku̱'un ini̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 34 Te ni̱ kana‑ya̱ xiní ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱ni cha̱a nú kuní‑de kii‑de yata̱‑rí, te ma̱ chíñú'ún‑de máá‑de, te ná kuándéé iní‑de jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, te ná kúndiki̱n‑de ruu̱ kii‑de. 35 Chi cha̱a jítú iní‑de ka̱ku‑de chi̱i tu̱ndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, naa‑dé. Te va̱sa ná kúu̱ ɨɨn cha̱a ja̱ sɨkɨ́ rúu̱ jíín sɨkɨ́ tú'un va̱'a‑ri̱, ko ka̱ku‑de. 36 Chi na̱ún ní'i̱n cháa va̱sa ná kúndéé‑de ni'i̱n‑dé nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ, te nú xnáa‑dé añú‑de. 37 Xí na̱ún chúnáa cháa añú‑de. 38 Chi̱ nú ndé cha̱a kúka nuu̱ iní‑de nuu̱‑rí jíín núu̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱ ma̱'nú ñáyɨvɨ yá'a ja̱ kái̱sɨ́kɨ ncháa̱‑i Dios jíín má'ñú cháa kásá'a kua̱chi, te suni súan kuka nuu̱ iní máá Sé'e cha̱a nuu̱‑dé, kɨvɨ̱ ndíi‑ya̱ jíín táká ndajá'a̱ ndóo‑ya̱. Te kɨvɨ̱‑ún ndúñá'nu‑ya̱ sá'a Táa̱‑ya̱, áchí‑ya̱.

9

1 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de jíná'an‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ió sava cha̱a ká'i̱in yá'a ja̱ má kúu̱ kutɨ‑dé onde̱ nú tú kuni̱‑de ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, ndasa kii jíín fuerza, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ já túku ni̱ nduu‑ya̱

2 Yúan‑na te nuu̱ iñú kɨvɨ̱ te ni̱ jaka Jesús Pedro jíín Jacobo jíín Juan, te máni máá‑ni‑de ni̱ kiñi'in sɨ́ɨn‑ya̱‑dé kua'a̱n‑ya̱ jíín‑de ɨɨn yuku súkún. Te yúan, tuku ni̱ nduu‑ya̱ núu̱‑dé. 3 Te sa'ma‑yá ni̱ ka̱nandii ncháa̱, kɨyi̱ xaa̱n, nátu̱'un yu'a̱ volcán. Te tú íó ni ɨɨn ja̱ súan kuu nakacha kɨyi̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. 4 Te ni̱ ka̱ndenda Elías jíín Moisés ni̱ kajini̱‑de. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún cháa‑ún jíín Jesús. 5 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pedro: Maestro, va̱'a‑ga̱ ná kéndo̱o‑yó yá'a, te sá'a‑ná uni̱ ve'e kuii. Ɨɨn kuu máá‑ní, ɨnga̱ kuu Moisés, te ɨnga̱ kuu Elías, áchí‑de jíín Jesús. 6 Chi̱ tú ní jiní‑de ndasa ka'a̱n‑de, chi̱ káyu̱'ú xáa̱n‑dé. 7 Te ni̱ chaa̱ ɨɨn viko̱ nu̱'ún. Te ni̱ jasu̱ nɨ́ɨ́ núu̱‑dé. Te nuu̱ vikó nu̱'ún‑ún ni̱ kenda ɨɨn tu̱'un ja̱ ní ka'a̱n: Ya̱'á kúu Se̱'e‑ri̱ ja̱ kúndá'ú ini̱‑ri̱, te kuni ná'ín‑ró tú'un ká'a̱n‑ya̱. Achí. 8 Te ni̱ ka̱ndakoto‑ni‑de. Te tuká ni ɨɨn na̱ún ní kájini̱‑de, chi̱ máá ɨ́ɨn‑na̱ Jesús. 9 Te kánuu‑de yuku‑ún, te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de ja̱ tú ni ɨɨn nuu̱ kachí‑de ja̱ súan ni̱ kajini̱‑de‑ún, chi̱ onde̱ ná náchaku̱ máá Sé'e cha̱a ma̱'ñú ndɨ́yi. Achí‑ya̱. 10 Te ni̱ kañu̱'un ini̱ máá‑de tu̱'un‑ún. Te kájika̱ tu̱'ún tá'an‑de na̱ún tu̱'un kúu: Ja̱ náchaku̱ ma̱'ñú ndɨ́yi. 11 Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Te cha̱a káchaa tutu̱ naja̱ káka'a̱n‑de ja̱ kánúú ndíi Elías xna'a̱n‑ga̱, áchí‑de. 12 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ kúu ja̱ ndíi Elías xna'a̱n‑ga̱, te nasájáá‑de ta̱ká ndatíñu. Te suni yóso tú'un nuu̱ tutú ja̱ ndó'o xaa̱n máá Sé'e cha̱a te sájá'a̱ ini̱‑i nuu̱‑yá. 13 A ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ Elías, a ni̱ kii‑de. Te ni̱ ka̱sá'a‑i ta̱ká ja̱ ní ka̱kuu ini̱‑i jíín‑de, nátu̱'un yóso tú'un‑de nuu̱ tutú, áchí‑ya̱.

Su̱chí ñí'ín

14 Te ni̱ nchaa̱‑ya̱ núu̱ sáva‑ga̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ jini̱‑ya̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱ xáa̱n, ni̱ ka̱jíkó ndúu̱‑i nɨ́ɨ́ núu̱‑dé. Te cha̱a káchaa tutu̱ kástátá'an jíín‑de. 15 Yúan‑na te ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kajini̱‑ni‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱naa iní‑i kánde̱'é‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ katau̱‑i kua'a̱n‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑yá. 16 Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑i: Na̱ sɨkɨ̱ kástátá'an‑ró jíín‑de jíná'an‑de, áchí‑ya̱. 17 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n ɨɨn cha̱a ma̱'ñú ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún: Maestro, va̱i nchaka‑ná se̱'e‑ná nuu̱‑ní, chi̱ tá'a̱n‑i ɨɨn tachi̱ ñí'ín. 18 Te tachi̱‑ún, ndéni kúu te nú ni̱ tɨɨn‑ni‑i, te já'ni yí'í‑ni‑i. Te sjáa‑ni ti'iñu̱ yu'u‑í. Te skɨ́'ñi nu̱'un‑i. Te kua̱'ichi̱‑i sá'a. Te ni̱ ka'a̱n‑ná jíín cháa káskuá'a jíín‑ní ja̱ ná kíñi'in‑de ki'i̱n. Te tú ní kákuu sá'a‑de, áchí‑de. 19 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Ña̱yɨvɨ xáa̱n ní'in ini̱ kákuu‑ró. Na̱saa‑ga̱ kɨvɨ kúnchaa̱‑ri̱ jíín‑ró. Te na̱saa‑ga̱ kɨvɨ̱ ndó'o‑ri̱ jíín‑ró. Kua̱'a‑i ná kíi‑i nuu̱‑rí núsáá, áchí‑ya̱. 20 Te ni̱ kaja̱'a‑de‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ jini̱‑i‑ya̱. Te tachi̱‑ún, ni̱ ja'ni yí'í xáa̱n‑ní‑i. Te ni̱ ndua̱‑i nuu̱ ñú'un. Te ni̱ tuu‑í. Te ni̱ jaa ti'iñu̱ yu'u‑í. 21 Te Jesús, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá táa̱‑i: Na̱saa kɨvɨ̱ ní kuu tá'a̱n‑i tachi̱ yá'a, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Onde̱ lúlí‑i. 22 Te tondó tɨnɨ̱ jínu ni̱ kuu chíndee‑i nuu̱ ñú'u̱n jíín núu̱ ndúcha, ja̱ ká'ni‑í kuní. Ko nú kuu sá'a‑ní, kundá'ú ini̱‑ní náá. Te chindéé chítuu‑ní náá, áchí‑de. 23 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Te nú kándíja‑ró, chi cha̱a kándíja te kuu ta̱ká ja̱ kuní‑de, áchí‑ya̱. 24 Yúan‑na te máá táa̱ su̱chí‑ún, ni̱ ka'a̱n jaa‑ni‑de: Kándíja‑ná, ko chindéé chítuu‑ní náá chi̱ tú kándíja va̱'a va̱'a‑ná, áchí‑de. 25 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ ní katau̱ ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún kua'a̱n‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín tachí kíni‑ún: Tachi̱ ñí'ín só'ó, ruu̱ tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱. Kenda‑ró iní‑i, te ma̱ ndɨ́vɨ‑ga̱‑ro̱ iní‑i, áchí‑ya̱ jíín. 26 Yúan‑na te tachi̱‑ún, ni̱ kana kó'ó. Te tɨnɨ̱ jínu ni̱ ja'ni yí'í xáa̱n‑gá‑i. Te ni̱ kenda kua'a̱n. Te máá súchí‑ún, ni̱ kundɨ̱yi‑ni‑i. Te ni̱ kaka'a̱n tɨnɨ̱ ña̱yɨvɨ: A ni̱ ji'i̱‑i, áchí. 27 Te Jesús, ni̱ tɨɨn‑ya̱ ndá'a‑í, te ni̱ ndukani‑ya̱‑í. Te ni̱ ndukuiñi̱‑i. 28 Te nuu̱ ní kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ve̱'e, te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún sɨ́ɨn‑de‑ya̱: Naja̱ tú ní kákuu kiñi'in‑ná tachi̱‑ún ki'i̱n, áchí‑de. 29 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ɨɨn tá'an yu̱án, ni ma̱ kénda kutɨ kí'i̱n, te nú tú kaka̱n ta'u̱‑yo̱ te kondicha̱ ini̱‑yo̱, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ka'a̱n tuku‑ya̱ já kúu̱‑ya̱

30 Te ni̱ ka̱kenda‑ya̱ yúan. Te ni̱ kaja̱'a‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ íchi ndáñúu̱ Galilea. Te tú ní kuní‑ya̱ já kúni tu̱'un ni ɨɨn. 31 Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá: Ña̱yɨvɨ yá'a nastúu‑i máá Sé'e cha̱a nuu̱ ndá'a sáva‑ga̱ cha̱a. Te cha̱a‑ún, ka'ni‑dé‑ya̱. Ko nú ni̱ ji'i̱‑ya̱, te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 32 Te máá‑de, tú ní kájuku̱'un ini̱‑de tu̱'un yá'a. Te ni̱ kayu̱'ú‑de kaka̱ tu̱'ún‑de‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱státá'an‑de ndé cha̱a kúñá'nu‑ga̱

33 Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ñúu̱ Capernaum. Te nuu̱ ní kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e, te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Na̱ún tu̱'un ni̱ kanda̱tu̱'ún‑ró íchi‑ún, áchí‑ya̱. 34 Te máá‑de, tú ní káka'a̱n kutɨ‑dé. Chi̱ ichi‑ún ni̱ ka̱státá'an‑de ndé cha̱a kuu ñá'nu‑ga̱. 35 Yúan‑na te ni̱ jungo̱o‑ya̱. Te ni̱ kana‑ya̱ xiní ndɨ́'uxí uu̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Nú ndé cha̱a kuní‑de kunúú‑de, te nduu‑de sandɨ̱'ɨ́‑na̱ nuu̱ táká tá'an‑de. Te kuatíñu‑de nuu̱ tá'an‑de. 36 Te ni̱ tɨɨn‑ya̱ ɨ́ɨn su̱chí lúlí. Te ni̱ jani‑ya̱‑í ma̱'ñú‑de. Te ni̱ junu nchaa̱‑ya̱‑í. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: 37 Cha̱a ja̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí kuatá'ú‑de ɨɨn su̱chí lúlí nátu̱'un su̱chí yá'a, te ruu̱ kuatá'ú‑de. Te cha̱a kuatá'ú rúu̱, nasu̱ rúu̱, chi̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ kuatá'ú‑de, áchí‑ya̱. 38 Te ni̱ ka'a̱n Juan jíín‑yá: Maestro, ni̱ kajini̱‑ná ɨɨn cha̱a ja̱ jíín sɨ́'vɨ́‑ní ni̱ kiñi'in‑de tachi̱ kíni kája'a̱n. Te tú ndikín‑de yóó. Te ni̱ kajasu̱‑ná nuu̱‑dé. Chi̱ tú ndikín‑de yóó, áchí‑de. 39 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ma̱ kasú‑ro̱ núu̱‑dé, chi̱ ɨɨn cha̱a ja̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí sá'a‑de tiñu ñá'nu, ma̱ kúu naka'a̱n‑de sɨkɨ̱‑rí. 40 Chi cha̱a tú ká'a̱n sɨkɨ̱‑yo̱, ndújíín‑de jíín‑yó. 41 Te nú ndé cha̱a kua̱'a‑de ɨɨn yajin ndúcha kó'o‑ró jíín sɨ́'vɨ́‑rí, te nú súan ná sá'a‑de chi̱ kándujíín‑ró jíín Cristo, ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ má xnáa‑dé ya̱'u‑de.

Sɨkɨ̱ já skɨ́vɨ yóó nuu̱ kuáchi

42 Te nú ɨɨn su̱chí lúlí yá'a kándíja‑i ruu̱ te kɨ̱vɨ‑i kua̱chi sá'a ɨɨn cha̱a, te va'a̱‑ga̱ nú ní nú'ni̱ ɨɨn yo̱só ká'nu suku̱n‑dé, te kenda‑de ki'i̱n‑de nuu̱ ndúcha mar núú. 43 Te nú nda'a‑ro kuní skɨ́vɨ róó nuu̱ íó kua̱chi, xɨtɨ ná kí'i̱n. Va'a̱‑ga̱ ja̱ kúchaku̱ tɨ́kú'lu‑ró, nasu̱ já kóo ndendúú nda'a‑ro kí'i̱n‑ro̱ núu̱ infierno, nuu̱ kayú ñu'u̱n ja̱ má ndá'va̱ kutɨ. 44 Te yúan, ni tɨ̱ndákú‑de ma̱ kúu̱‑tɨ̱. Te ni ñu'u̱n‑ún ma̱ ndá'va̱ kutɨ. 45 Te nú ja'a̱‑ro̱ kuní skɨ́vɨ róó nuu̱ íó kua̱chi, xɨtɨ ná kí'i̱n. Va'a̱‑ga̱ ja̱ kúchaku̱ tɨ́kú'lu‑ró, nasu̱ já kóo ndendúú ja'a̱‑ro̱ kí'i̱n‑ro̱ núu̱ infierno, nuu̱ kayú ñu'u̱n ja̱ má ndá'va̱ kutɨ. 46 Te yúan, ni tɨ̱ndákú‑de ma̱ kúu̱‑tɨ̱. Te ni ñu'u̱n‑ún ma̱ ndá'va̱ kutɨ. 47 Te nú nduchi‑ro kuní skɨ́vɨ róó nuu̱ íó kua̱chi, tava ná kí'i̱n. Va'a̱‑ga̱ kɨ́vɨ‑ró ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu jíín ɨ́ɨn‑ni nduchi‑ro, nasu̱ já kóo ndendúú nduchi‑ro kí'i̱n‑ro̱ núu̱ infierno. 48 Te yúan, ni tɨ̱ndákú‑de ma̱ kúu̱‑tɨ̱. Te ni ñu'u̱n‑ún ma̱ ndá'va̱ kutɨ. 49 Chi ta̱ká cha̱a kuu u'a̱‑de sá'a ñu'u̱n. Te ta̱ká ku̱ñu ni̱ soko̱, kuu u'a̱ sá'a ñii̱. 50 Va̱'a íó ñii̱. Ko nú ñii̱‑ún ná náa xikó u'a̱, ndasa ndu'u'a̱ sá'a‑ró núsáá. Ná kúñava̱'a‑ró ñíi̱ iní máá‑ró. Te ma̱ kána̱á‑ro̱ jíín tá'an‑ró, áchí‑ya̱ jíín‑de.

10

Sɨkɨ̱ tú'un tú xndóo tá'an

1 Te ni̱ kenda‑ya̱ yúan, te ni̱ chaa̱‑ya̱ ondé raya ñuu̱ Judea jíín ɨngá lado yata̱ yúcha Jordán. Te ni̱ kutútú tuku ña̱yɨvɨ kuá'a̱ núu̱‑yá. Te ni̱ stá'a̱n tuku‑ya̱ tú'un nuu̱‑í, nátu̱'un sá'a‑ya̱. 2 Te ni̱ ja̱koyo cha̱a fariseo nuu̱‑yá ja̱ kóto nchaa̱‑de‑ya̱. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Á íó ley ja̱ skéndo̱o ɨɨn cha̱a ñasɨ́'ɨ́‑de, xí túu, áchí‑de. 3 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱ún tiñu ni̱ tá'ú Moisés nuu̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 4 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n‑de: Moisés, ni̱ jatu̱'un‑de ja̱ kúva̱'a acta ndusɨ́ɨn, te ndo̱o‑ña, áchí‑de. 5 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Sɨkɨ já ní'in ini̱ añú‑ro̱ jíná'an‑ró, yu̱án súan ni̱ tá'ú‑de tiñu yá'a nuu̱‑ro̱. 6 Ko onde̱ xnáñúú kɨvɨ́ ní jungo̱o ñu̱yɨ́vɨ, chi ja̱ yíí jíín já sɨ̱'ɨ́ ní sá'a Dios. 7 Ja̱ yúán kúu ja̱ skéndo̱o cha̱a táa̱‑de náa̱‑de, te ketá'an‑de jíín ñásɨ́'ɨ́‑de. 8 Te ja̱ ní kuu uu̱ tá'a̱n, ɨɨn‑na̱ kúu. Na̱ tuká kúu uu̱, chi̱ ɨɨn‑na̱ kúu. 9 Núsáá te ja̱ á ni̱ skétá'an Dios, ma̱ ndúsɨ́ɨn kutɨ sá'a ɨɨn ña̱yɨvɨ, áchí‑ya̱. 10 Te onde̱ ve'e te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún tuku‑de‑ya̱ sɨkɨ́ tú'un‑ún. 11 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Nú ndé cha̱a skéndo̱o‑de ñasɨ́'ɨ́‑de te ta̱nda'a‑dé jíín ɨngá ña'an, te ísɨ́kɨ ncháa̱‑de ñasɨ́'ɨ́‑de nú súan. 12 Te nú máá ñásɨ́'ɨ́‑ún xndóo‑ña yíi‑ñá te ta̱nda'a‑ñá jíín ɨngá‑de, te tu̱'un ísɨ́kɨ ncháa̱ sá'a‑ña. Achí‑ya̱.

Jesús jíín súchí lúlí

13 Te ni̱ cha̱koyo sava ña̱yɨvɨ núu̱‑yá jíín súchí lúlí ja̱ ké'é‑yá‑i. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kaka'a̱n xaa̱n‑dé nuu̱ ñáyɨvɨ vái koyo jíín‑i. 14 Te ni̱ jini̱ Jesús. Te ni̱ kiti̱ ini̱‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Sía̱, ná kíkoyo su̱chí lúlí núu̱‑rí, te ma̱ kasú‑ro̱ íchi‑í, chi̱ tá'an súan kákuu ja̱ xíín ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 15 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ɨɨn cha̱a tú játú'ún‑de ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu nátu̱'un játú'ún ɨ́ɨn su̱chí lúlí, ma̱ kɨ́vɨ kutɨ‑dé yúan, áchí‑ya̱. 16 Te ni̱ junu nchaa̱‑ya̱‑í. Te ni̱ xndée‑ya̱ ndá'a‑yá xini̱‑í jíná'an‑i. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá ja'a̱‑í.

Cha̱a kúká

17 Yúan‑na te ni̱ ki'in‑ya̱ íchi kuá'a̱n‑ya̱. Te jínu ɨɨn cha̱a súchí ni̱ chaa̱‑de. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Cha̱a va̱'a kúu‑ní Maestro. Ndasa sá'a‑ná te ni'i̱n tá'u̱‑ná kuchaku̱‑ná nɨ́ɨ́ káni, áchí‑de. 18 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ ká'a̱n‑ro̱ cháa va̱'a jíín‑rí. Tú ni ɨɨn cha̱a va̱'a íó chi̱ máá ɨ́ɨn‑ni Dios. 19 A jiní‑ro̱ tú'un ni̱ tá'ú tíñu‑ya̱ núu̱‑ro̱: Ma̱ kúsɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑ró, ma̱ ká'ni‑ro ndɨ́yi, ma̱ sákuí'ná‑ró, ma̱ ká'a̱n‑ro̱ tú'un tú'ún, ma̱ kuánchaa̱‑ro̱ ndátíñu tá'an‑ró; kuandatu̱ nuu̱ táa̱‑ro̱ núu̱ náa̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 20 Te máá‑de, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Ta̱ká tiñu yá'a a ni̱ skíkuu‑ná onde̱ ná lúlí‑ná, Maestro, áchí‑de. 21 Yúan‑na te ni̱ ndakoto Jesús nuu̱‑dé. Te ni̱ kumani̱‑yá jíín‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ɨɨn‑na̱ tiñu kúmani̱ sá'a‑ró núsáá. Kuá'án, te xi̱kó ndɨ́'ɨ‑ró já ñáva̱'a‑ró, te kua̱'a‑ró núu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú. Te onde̱ andɨ́vɨ́ kóo yaji̱‑ro̱. Yúan‑na te kii‑ró, kundiki̱n‑ro̱ rúu̱ ki'o̱n, te kua̱ndéé iní‑ro̱ jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 22 Te máá cháa súchí‑ún, ni̱ kuxíí iní‑de ja̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. Te ndúkuí'a̱ ini̱‑de. Chi̱ kua'a̱ xáa̱n ndátíñu ñáva̱'a‑de. 23 Yúan‑na te Jesús, ni̱ ndakoto‑ya̱ nɨ́ɨ́ xíin‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Xaa̱n ú'u̱ kɨ̱vɨ ɨɨn cha̱a kúká iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, áchí‑ya̱. 24 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, kánaa iní‑de kájini so̱'o‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱‑ún. Ko ni̱ ka'a̱n tuku Jesús jíín‑de: Hijo, cha̱a ja̱ xáa̱n káchiñú'ún‑de xu̱'ún, xaa̱n ú'u̱ kɨ̱vɨ‑de ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 25 Yachi̱‑ga̱ ja̱'a ɨɨn camello yau̱ yikɨ tɨ́kuɨ́, vásá ɨ́ɨn cha̱a ku̱ká kɨ́vɨ‑de ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, áchí‑ya̱. 26 Te máá‑de, ví'í‑gá kánaa iní‑de, kájani ini̱‑de: Ndé cha̱a ka̱ku núsáá. 27 Yúan‑na te Jesús, ni̱ ndakoto‑ya̱ núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Jíín cháa ma̱ kúu kutɨ, ko tú súan kúu jíín Dios. Chi ta̱ká‑ni tiñu ndɨ'ɨ‑ni kúu sá'a Dios, áchí‑ya̱. 28 Yúan‑na te Pedro, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Náá, ni̱ ka̱skéndo̱o‑ná ta̱ká ndatíñu‑ná. Te ni̱ kandiki̱n‑ná níí va̱i‑yó, áchí‑de. 29 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ɨɨn cha̱a ni̱ skéndo̱o‑de ve'e‑de, xí ñaní‑de, xí kuá'a‑de, xí táa̱‑de, xí náa̱‑de, xí ñásɨ́'ɨ́‑de, xí sé'e‑de, xí tá'u̱‑dé, ja̱ sɨkɨ́ rúu̱ jíín sɨkɨ́ tú'un va̱'a ká'a̱n‑ri̱, 30 te nani'i̱n‑dé ɨɨn ciento vuelta vina kúu ve'e, kúu ñani̱, kúu kua̱'a, kúu náa̱, kúu se̱'e, kúu ta'u̱. Ko chindiki̱n‑i‑de. Ko onde̱ ɨnga̱ vida chaa̱, yúan‑na te kuchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni. 31 Te kua'a̱ cháa kúnúú, nduu‑de sandɨ̱'ɨ́‑na̱. Te cha̱a sandɨ̱'ɨ́‑na̱, ndunúú‑de, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ka'a̱n tuku‑ya̱ já kúu̱‑ya̱

32 Te ká'i̱in‑de ichi ní ka̱kaa‑de kája'a̱n‑de ñuu̱ Jerusalén. Te Jesús, yóxnúú‑yá nuu̱‑dé. Te ni̱ ka̱naa iní‑de kájini so̱'o‑de. Te ña̱yɨvɨ káindiki̱n‑ya̱‑ún káyu̱'ú‑i. Yúan‑na te ni̱ kana sɨ́ɨn tuku‑ya̱ xiní ndɨ́'uxí uu̱ cha̱a‑ún. Te ni̱ kastu̱'ún‑yá nuu̱‑dé ta̱ká tu̱'un kii sɨkɨ̱‑yá: 33 Ná kuní‑ro̱: Kaa‑yó kí'i̱n‑yo̱ ñúu̱ Jerusalén. Te yúan natu̱u máá Sé'e cha̱a nuu̱ táká sutu̱ ñá'nu, jíín núu̱ cháa káchaa tutu̱. Te ndonda‑de sɨkɨ̱‑yá kuu̱‑ya̱. Te nachi'i‑de‑ya̱ ndá'a cháa sɨ́ɨn nación. 34 Te cha̱a‑ún, sákátá‑de nuu̱‑yá. Te kua̱'a‑de ta'u̱‑yá. Te tɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑de nuu̱‑yá. Te ka'ni‑dé‑ya̱. Ko nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱, áchí‑ya̱.

Favor jikán Jacobo jíín Juan nuu̱‑yá

35 Yúan‑na te Jacobo jíín Juan, se̱'e Zebedeo, ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, kákuni̱‑ná ja̱ sá'a‑ní ɨɨn ja̱ kakán‑ná nuu̱‑ní, áchí‑de. 36 Te máá‑yá, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ndasa kákuni̱‑ro̱ já sá'a‑ri̱ jíín‑ró, áchí‑ya̱. 37 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Kua̱'a‑ní xiin‑ní kuxiu̱kú‑ná jíín‑ní, ɨɨn‑ná ichi ndává'a‑ní, te ɨnga̱‑ná ichi ndávésé‑ní, kɨvɨ̱ ndúñá'nu‑ní, áchí‑de. 38 Yúan‑na te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Tú kájini̱‑ro̱ na̱ún kúu ja̱ kájika̱n‑ro̱. Á kuu ndo'o ta'a̱n‑ro̱ jíín‑rí jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑rí, xí kúu kuanducha‑ro núu̱ ní janducha‑rí, áchí‑ya̱. 39 Te máá‑de, ni̱ kaka'a̱n‑de: Kuu sá'a‑ná, áchí‑de. Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱, ja̱ ndó'o ta'a̱n‑ro̱ jíín‑rí jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑rí, te nuu̱ ní janducha‑rí, kuanducha‑ro, 40 ko ja̱ kúxiu̱kú‑ró íchi ndává'a‑ri̱ jíín íchi ndávésé‑rí, nasu̱ máá‑rí tá'ú tíñu ja̱ kuá'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ íó tu̱'a ja̱ kúu ɨɨn cha̱a, te cha̱a‑ún ni'i̱n, áchí‑ya̱. 41 Te uxi̱‑ga̱ cha̱a‑ún, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a. Te ni̱ kakiti̱ ini̱‑de nuu̱ Jacobo jíín núu̱ Juan. 42 Te Jesús, ni̱ kana‑ya̱ xiní‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kájini̱‑ro̱ já táká cha̱a kájito‑de nátu̱'un cha̱a kákuñá'nu nuu̱ ñáyɨvɨ, te kátá'ú téyíí‑de tiñu nuu̱‑í. Te ja̱ kákuñá'nu sɨkɨ̱ máá‑de, suni kátɨ̱ɨn ni̱'in so̱'o‑de. 43 Ko sɨkɨ̱ róó jíná'an‑ró, na̱ tú súan koo: Chi̱ nú ndé róó kuní kuñá'nu nuu̱ tá'an‑ró, te róó kúu ja̱ kuátíñu nuu̱ tá'an‑ró. 44 Te nú ndé róó kuní kunúú, yu̱án ndúu mozo nuu̱ táká‑ro̱. 45 Chi̱ máá Sé'e cha̱a na̱ tú va̱i‑ya̱ já kuátíñu ña̱yɨvɨ núu̱‑yá, chi̱ sua játíñu‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ te kua̱'a‑ya̱ máá‑yá kuu̱‑ya̱ já nákuaan‑ya̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ, áchí‑ya̱.

Bartimeo, cha̱a kuáá

46 Yúan‑na te ni̱ ja̱koyo‑ya̱ ñúu̱ Jericó. Te yúan ni̱ ndenda‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱ xáa̱n. Te Bartimeo cha̱a kuáá, se̱'e Timeo, kánchaa̱‑de yu'íchi, jikán‑de caridad. 47 Te ni̱ jini tu̱'un‑de ja̱ Jesús ñuu̱ Nazaret kúu‑ya̱. Te ni̱ kejá'á‑de kána kó'ó‑de: Jesús, Se̱'e David, kundá'ú ini̱‑ní náá, áchí‑de. 48 Te kua'a̱‑í, ni̱ kaka'a̱n xaa̱n‑í nuu̱‑dé, ja̱ ná kasú‑de yu'u‑dé. Ko máá‑de, ví'í‑gá ni̱ kana kó'ó‑de: Táta̱ Se̱'e David, kundá'ú ini̱‑ní náá vii̱, áchí‑de. 49 Yúan‑na te Jesús, ni̱ jukuiñi̱‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kana xini̱‑dé ná kíi‑de, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka̱kana‑i cha̱a kuáá‑ún: Ma̱ ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱. Ndukuiñi̱ ná chó'o̱, chi̱ kána‑ya̱ róó, áchí‑i jíín cháa‑ún. 50 Yúan‑na te máá cháa‑ún, ni̱ skána‑de tɨka̱chí‑de. Te ni̱ ndukuiñi̱‑de. Te ni̱ jaa̱‑de nuu̱ Jesús. 51 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱ún sá'a‑ri̱ jíín‑ró kuní‑ro̱, áchí‑ya̱. Te cha̱a kuáá‑ún, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, ja̱ ná ndúndiji̱n nduchi‑ná kuní‑ná, áchí‑de. 52 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án núsáá. Ja̱ kándíja‑ró ní nama róó, áchí‑ya̱. Te ni̱ ndundiji̱n‑ni nduchi‑dé. Te ni̱ ndiki̱n‑de Jesús kua'a̱n‑de ichi‑ún jíín‑yá.

11

Ja̱ ní kɨ̱vɨ Jesús ñuu̱ Jerusalén

1 Te ni̱ ka̱kuyani‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén, ñuu̱ Betfagé, jíín ñúu̱ Betania, chi̱i yuku Olivos. Te ni̱ tájí‑yá uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá kua'a̱n‑de. 2 Te ká'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án ñuu̱ kánchaa̱ nuu̱‑ro̱ jián. Te nuu̱ kɨ́vɨ‑ni‑ró yúan, te ni'i̱n‑ro̱ ɨ́ɨn burro nú'ni̱‑tɨ̱, ja̱ ní ɨɨn cha̱a té koso‑gá‑de‑tɨ̱. Te ndájí‑ró‑tɨ́, te kii‑ró jíín‑tɨ́. 3 Te nú ndé cha̱a ká'a̱n jíín‑ró: Naja̱ sá'a‑ró súan, achi̱‑de. Te kachi̱‑ro̱ kúni‑de: Máá Jíto'o̱‑yo̱ jínu ñú'ún‑yá‑tɨ̱, achi̱‑ro̱. Yúan‑na te tájí‑ni‑de‑tɨ̱ kíi‑ró jíín‑tɨ́, áchí‑ya̱ jíín‑de. 4 Te ni̱ kaja'a̱n‑de. Te ni̱ kani'i̱n‑dé burro‑ún nú'ni̱‑tɨ̱ yúxé'é íchi yatá ké'e, nuu̱ náketá'an uu̱ ichi. Te ni̱ ka̱ndájí‑de‑tɨ̱. 5 Te sava ja̱ ká'i̱in yúan, ni̱ kaka'a̱n jíín‑de: Na̱ún kásá'a‑ró sá burro jia̱n kándájí‑ró, áchí. 6 Yúan‑na te máá‑de, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑ún, nátu̱'un ni̱ tá'ú Jesús tiñu nuu̱‑dé. Te vásá ní ka̱sía̱‑ún‑de va̱i‑de. 7 Te ni̱ chaa̱‑de jíín burro‑ún nuu̱ Jesús. Te ni̱ ka̱xndée‑de tɨka̱chí‑de sɨkɨ̱‑tɨ́. Te ni̱ jukoso̱‑yá‑tɨ̱. 8 Te kua'a̱‑dé, ni̱ kajaki̱n‑de tɨka̱chí‑de ini̱ ichi, te sava‑ga̱‑de, ni̱ kaja'nu̱‑de numa yúnu. Te ni̱ kajaki̱n‑de ini̱ ichi‑ún. 9 Te ña̱yɨvɨ kája'a̱n ichi núu̱‑yá, jíín ñáyɨvɨ kándiki̱n ichi yatá‑yá, káka'a̱n jaa‑i: Xáán va̱'a I'a̱ kúu‑ya̱. Ná nákana jaa‑yó‑yá, chi̱ ndíso‑ya̱ tíñu máá Tatá Dios. 10 Te kákusɨɨ̱ iní‑yo̱, chi̱ táa̱‑yo̱ David, a yani tá'ú‑de tiñu nuu̱‑yo̱. Xáán va̱'a I'a̱ kúu‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́, áchí‑i. 11 Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ñuu̱ Jerusalén, jíín iní ve̱'e ii̱. Te ni̱ ndakoto‑ya̱ núu̱ táká ndatíñu íin nɨ́ɨ́ yúan. Te nuu̱ ní ini, te ni̱ kenda‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Betania jíín máá uxí uu̱‑de.

Tu̱'un mérkexe̱

12 Te kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, ni̱ ka̱kenda‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ iní ñuu̱ Betania. Te ni̱ chaa̱ so̱ko chi̱i‑ya̱. 13 Te onde̱ jíká ní jini̱‑ya̱ ɨ́ɨn mérkexe̱ ja̱ íó numa ndá'a. Te ni̱ kandita‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱, jáni ini̱‑ya̱ já ní'i̱n‑yá ja̱ kée‑yá núú. Te nuu̱ ní jaa̱‑ya̱ núu̱ mérkexe̱‑ún, tú kutɨ na̱ún ní ní'i̱n‑yá, chi̱ máá núma‑ní íó. Chi̱ nasu̱ kɨvɨ́ kúun nde'e̱ kúu. 14 Yúan‑na te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ni ɨɨn tuká na̱ún kée kútɨ ndé'e̱ xiní‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni, áchí‑ya̱ jíín mérkexe̱‑ún. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de ja̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱.

Ja̱ ní sándoo‑ya̱ vé'e ii̱

15 Te ni̱ ja̱koyo‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén. Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ kiñi'in‑ya̱ ñáyɨvɨ kájaan káxi̱kó íin‑i ini̱ ve̱'e ii̱‑ún kája'a̱n‑i. Te ni̱ skuíó káni‑ya̱ mesa cha̱a káxndái xu̱'ún, jíín silla cha̱a káxi̱kó paloma. 16 Te tú ní já'a‑ya̱ tú'un ja̱'a ni ɨɨn‑i jíín kɨ́yi ini̱ ve̱'e ii̱‑ún. 17 Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un nuu̱‑í: Á tú yóso núu̱ tutú ja̱ vé'e‑ri̱, ve'e nuu̱ kájika̱n ta'u̱ táká ña̱yɨvɨ nání. Ko máá‑ró, a ni̱ ka̱nasá'a‑ró yaú kava ñákui̱'ná, áchí‑ya̱. 18 Te cha̱a káchaa tutu̱ jíín sutú ñá'nu, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un‑ún. Te kándúkú‑de modo ndasa ka'ni‑dé‑ya̱. Ko káyu̱'ú‑de‑ya̱, chi ta̱ká ña̱yɨvɨ kánaa iní‑i kájini so̱'o‑i tu̱'un stá'a̱n‑ya̱. 19 Te nuu̱ kuá'ini, te ni̱ kenda Jesús ini̱ ñuu̱‑ún, kua'a̱n‑ya̱.

Ja̱ ní ichi̱ mérkexe̱

20 Te ja̱ñá'a̱n ɨnga̱ kɨvɨ̱, ni̱ kana̱ja̱'a‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. Te ni̱ kajini̱‑ya̱ mérkexe̱‑ún ja̱ á ni̱ ichi̱ onde̱ yo'o. 21 Yúan‑na te ni̱ nuku̱'un ini̱ Pedro. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, nde̱'é‑ní mérkexe̱‑ún ja̱ ní ka'a̱n ndɨva̱'a‑ní jíín. Te vina a ni̱ ichi̱ ii̱, áchí‑de. 22 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kandíja nuu̱ Dios, 23 chi ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ndé cha̱a ka'a̱n‑de jíín yúku yá'a: Kuxio, te jungo̱o‑ró ondé nuu̱ mar, te nú tú kani sɨ̱kɨ́ ini̱‑de, chi̱ sua kándíja‑de ja̱ súan kuu ja̱ ní ka'a̱n‑de‑ún, te ja̱ ní jika̱n‑de‑ún, ni'i̱n‑dé. 24 Ja̱ yúán ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ta̱ká ja̱ jikán‑ro̱, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ jíín, te ná kándíja‑ró já ní'i̱n‑ro̱, te ni'i̱n‑ro̱. 25 Te nú kájika̱n ta'u̱‑ro̱, te kuña ká'nu ini̱‑ro̱ núu̱ ndé ɨɨn cha̱a jíto u'u̱ róó, náva̱'a máá Táa̱‑ro̱ kánchaa̱‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́, suni kuña ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ kuáchi‑ró. 26 Chi̱ nú tú kuña ká'nu ini̱‑ro̱, suni súan máá Táa̱‑ro̱ kánchaa̱‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́, ma̱ kúña ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ kuáchi‑ró, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ tíñu ndíso Jesús

27 Te ni̱ naja̱koyo tuku‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén. Te jíka kuu‑ya̱ iní ve̱'e ii̱. Te sutu̱ ñá'nu, jíín cháa káchaa tutu̱, jíín cháa ni̱ ka̱yii, ni̱ cha̱koyo‑de nuu̱‑yá. 28 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Na̱ jíín tú'un sá'a‑ró tíñu yá'a. Te ndéja̱ ní ka'a̱n jíín‑ró sá'a‑ró tíñu yá'a, áchí‑de. 29 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ná kaká tu̱'ún‑rí róó ɨɨn tu̱'un, te kachi̱‑ro̱ núu̱‑rí. Yúan‑na te ná kachí‑ri̱ nuu̱‑ro̱ na̱ jíín tú'un sá'a‑ri̱ tiñu yá'a. 30 Ja̱ ní skuánducha Juan sáá, á onde̱ andɨ́vɨ́ ní kii tu̱'un, xí cháa ni̱ tá'ú tíñu. Kastu̱'ún, áchí‑ya̱. 31 Yúan‑na te ni̱ kanda̱tu̱'ún máá‑de: Nú ka'a̱n‑yo̱: Ja̱ ondé andɨ́vɨ́. Te kachi̱‑de kuni‑yó: Naja̱ tú ní kákandíja‑ró núu̱‑dé núsáá. 32 Te nú ka'a̱n‑yo̱ já cháa ni̱ tá'ú tíñu. Te káyu̱'ú‑yo̱ ñáyɨvɨ, chi̱ ndivii‑í kájani ndaa̱ ini̱‑i ja̱ cháa ni̱ jani tu̱'un Dios ni̱ kuu Juan, áchí‑de jíín tá'an‑de. 33 Ja̱ yúán ní kaka'a̱n‑de: Tú kájini̱‑ri̱, áchí‑de jíín Jesús. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Suni ruu̱, tú kachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ na̱ jíín tú'un sá'a‑ri̱ tiñu yá'a núsáá, áchí‑ya̱ jíín‑de.

12

Cha̱a kásátiñu nuu̱ itú uva

1 Te ni̱ kejá'á‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yátá jíín‑de jíná'an‑de: Ɨɨn cha̱a, ni̱ nachu'un‑de ɨɨn itu̱ uva. Te ni̱ jasu̱‑de ja̱kú. Te ni̱ jacha‑de ɨɨn yau̱ nuu̱ kaxín‑de. Te ni̱ ndukani‑de ɨɨn torre. Te ni̱ xndóo‑de nuu̱ cháa kásátiñu jíín. Te ni̱ kee‑de kua'a̱n jíká‑de. 2 Te ɨɨn kɨvɨ̱ te ni̱ tájí‑de ɨɨn mozo‑de va̱i nuu̱ já kásátiñu jíín uva‑ún, ja̱ vái naki'in‑de nde'e̱ itú uva nuu̱ já ní ka̱sátiñu‑ún. 3 Ko máá‑ún, ni̱ ka̱katɨɨn‑ún mozo‑de. Te ni̱ ka̱stují‑dé. Te ni̱ ka̱kiñi'in‑ún‑de. kua̱no'on sáni‑ni‑de. 4 Te máá jíto'o̱, ni̱ na̱tájí tuku‑de ɨnga̱ mozo‑de va̱i nuu̱ já kásátiñu‑ún. Te ni̱ ka̱stují‑ún xiní mozo‑de. Te ni̱ ka̱sákátá nuu̱‑dé. Te ni̱ ka̱kiñi'in‑ún‑de kua̱no'on‑dé. 5 Te máá jíto'o̱ uva, ni̱ na̱tájí tuku‑de ɨnga̱ cha̱a va̱i. Te ni̱ ka̱ja'ni‑ún‑de jíín kuá'a̱‑gá‑de. Te sava‑de ni̱ ka̱stují. Te sava‑de ni̱ ka̱ja'ni. 6 Ko máá jíto'o̱, íó ɨɨn se̱'e‑de ja̱ kúndá'ú ini̱‑de. Te onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ ni̱ tájí‑de se̱'e‑de va̱i nuu̱ cháa kásátiñu. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ná kóo jíñú'ún yúán núu̱ sé'e‑ri̱, áchí‑de. 7 Ko máá já kásátiñu‑ún, ni̱ kanda̱tu̱'ún: Cha̱a yá'a xíin tá'u̱. Ná chó'o̱, ná ká'ni‑yo‑dé, te ná ndóo ta'u̱‑dé kuu‑yó, áchí. 8 Te ni̱ ka̱katɨɨn‑ún sé'e‑de. Te ni̱ ka̱ja'ni‑ún‑i. Te ni̱ ka̱skána ndɨ̱yi‑ún yatá itú uva. 9 Ndasa sá'a jito'o̱ itu̱ uva‑ún núsáá. Chaa̱‑de, te xnáa‑dé ja̱ ní ka̱sátiñu‑ún. Te kua̱'a‑de itu̱ uva‑ún nuu̱ sáva‑ga̱ cha̱a, áchí‑ya̱. 10 Ni tutu̱ ii̱ yá'a té ka'u‑ga̱‑ro̱ náún. Yuu̱ já ní ka̱ské'ichi̱ cha̱a káchutá'an, ya̱'á kúu máá yúu̱ ndíso fuerza jiki̱. 11 Máá Tatá Dios, ni̱ sá'a‑ya̱ súan. Te kánaa iní‑yo̱ ndé'é‑yó tíñu yá'a, áchí‑ya̱ jíín‑de. 12 Te kándúkú‑de modo tɨɨn‑de‑ya̱. Chi ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑de ja̱ sɨkɨ́ máá‑de kúu tu̱'un yátá ní ka'a̱n‑ya̱‑ún. Ko ni̱ kayu̱'ú‑de ni̱ ka̱jito‑de ña̱yɨvɨ. Te ni̱ ka̱xndóo‑de‑ya̱, te kája'a̱n‑de.

Sɨkɨ̱ xú'ún yóo̱

13 Te ni̱ ka̱tájí‑de sava cha̱a fariseo jíín cha̱a herodiano kája'a̱n‑de nuu̱‑yá, náva̱'a tɨɨn yátá‑de‑ya̱ jíín yakú tu̱'un. 14 Te ni̱ cha̱koyo‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, kájini̱‑ná ja̱ ká'a̱n ndaa̱‑ní. Te tú yú'ú‑ní jito‑ní ni ɨɨn cha̱a, chi̱ tú ndé'é‑ní ndasa jíto ta̱ká cha̱a, chi̱ sua stá'a̱n ndaa̱‑ní ichi Dios. Á kuu kua̱'a‑yó xú'ún yóo̱ nuu̱ César, xí túu. Á kua̱'a‑yó, xí ma̱ kuá'a‑yó, áchí‑de jíín‑yá. 15 Yúan‑na te máá‑yá, a ni̱ juku̱'un ini̱‑ya̱ já xndá'ú‑de‑ya̱ kákuni̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ kájito nchaa̱‑ro̱ rúu̱. Kua̱'a xu̱'ún jián ná kíi nde̱'é‑rí, áchí‑ya̱. 16 Te máá‑de, ni̱ kaja̱'a‑de xu̱'ún‑ún nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ndé cha̱a kúu cha̱a ncháá nuu̱ yá'a, jíín tú'un yóso yá'a, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: César kúu, áchí‑de. 17 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kua̱'a ja̱ xíin César nuu̱ César, te ja̱ xíin Dios nuu̱ Dios, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka̱naa xáa̱n iní‑de ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱.

Sɨkɨ̱ já náchaku̱ ndɨ̱yi

18 Yúan‑na te ni̱ cha̱koyo cha̱a saduceo nuu̱‑yá. Te cha̱a‑ún, káka'a̱n‑de ja̱ tú nachaku̱ kutɨ ndɨ́yi. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: 19 Maestro. Moisés, ni̱ chaa‑de tutu̱ ni̱ ndo̱o jíín‑yó, nú ñani̱ ɨɨn cha̱a kuu̱‑de, te ndo̱o ñasɨ́'ɨ́‑de, te nú tú se̱'e‑de ní íó, te ñani̱‑de naki'in ñasɨ́'ɨ́‑de, te nandaki̱n‑de tata̱ ñani̱‑de, áchí tutu̱‑ún. 20 Te ni̱ ka'i̱o usia̱ ñani̱. Te cha̱a núú, ni̱ ta̱nda'a‑dé. Yúan‑na te ni̱ ji'i̱‑de. Te tú ní xndóo‑de tata̱‑de. 21 Te cha̱a uu̱, ni̱ naki'in‑de‑ña. Te ni̱ ji'i̱‑de. Te ni cha̱a‑ún, tú ní xndóo‑de tata̱‑de. Te cha̱a uni̱, suni súan. 22 Te ndɨ́'usiá‑de, ni̱ kancha̱ka‑de‑ña. Te tú ni ɨɨn‑de ní xndóo‑de tata̱. Te onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ te ni̱ ji'i̱ máá ñá'an‑ún. 23 Núsáá te kɨvɨ̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, ja̱ náchaku̱ máá ñaní jíná'an‑de, te ndé ɨɨn‑de kuu‑ña ñásɨ́'ɨ́‑de, chi̱ ndɨ́'usiá‑de, ni̱ kancha̱ka‑de‑ña, áchí‑de jíín‑yá. 24 Yúan‑na te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ jíín tutú ii̱, ni jíín fuerza Dios. Yu̱án ní ka̱stɨ́vɨ́‑ró tú'un. 25 Chi̱ kɨvɨ̱ náchaku̱‑de ma̱'ñú ndɨ́yi, ni tuká ta̱nda'a kútɨ‑dé, ni ma̱ náta̱nda'a máá‑ña. Chi̱ nduu‑de nátu̱'un ndajá'a̱ ká'i̱o andɨ́vɨ́. 26 Te sɨkɨ̱ ndɨ́yi ja̱ náchaku̱, á té ka'u‑ga̱‑ro̱ tutú Moisés, ndasa ni̱ ka'a̱n Dios jíín‑de ma̱'ñú yukú: Máá‑rí kúu Dios Abraham, Dios Isaac, Dios Jacob, áchí‑ya̱ jíín Moisés. 27 Ko nasu̱ Dios cha̱a ni̱ kaji'i̱ kúu‑ya̱, chi̱ sua Dios cha̱a káichaku̱ kúu‑ya̱. Xaa̱n kástɨ́vɨ́‑ró tú'un núsáá, áchí‑ya̱ jíín‑de.

Tu̱'un tá'ú tíñu kánúú xáa̱n‑gá

28 Te ɨɨn cha̱a cháa tutu̱ ni̱ jini so̱'o‑de kástátá'an‑de, ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ vá'a ni̱ nachísó‑yá tu̱'un nuu̱‑dé. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Ndé tu̱'un kánúú xáa̱n‑gá nuu̱ táká tu̱'un ni̱ tá'ú‑yá tiñu sáá, áchí‑de. 29 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ya̱'á kúu tu̱'un kánúú xáa̱n‑gá nuu̱ táká‑ga̱: Kuni so̱'o Israel, máá Tatá‑yo̱ Dios, máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ íó. 30 Núsáá te kumani̱‑ro̱ jíín máá Tatá‑ro̱ Dios onde̱ jíín iní jíín añú‑ro̱, jíín nɨ́ɨ́ núu̱ jiní tuní‑ro̱, jíín nɨ́ɨ́ fuerza‑ro̱. Ya̱'á kúu tu̱'un tá'ú tíñu kánúú xáa̱n‑gá. 31 Te tu̱'un uu̱ kúu suni nátu̱'un ɨnga̱‑ún: Kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ro̱ máá‑ró. Tuká ɨnga̱ tu̱'un tá'ú tíñu kánúú‑ga̱ íó, chi ya̱'á‑na̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 32 Yúan‑na te cha̱a cháa tutu̱, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Ja̱ndáa̱ Maestro, va̱'a ká'a̱n‑ní, chi̱ Dios ɨɨn‑ni‑ya̱ íó, te tuká ɨnga̱ Dios íó. 33 Te kumani̱‑yo̱ jíín‑yá onde̱ jíín iní jíín añú‑yo̱, jíín nɨ́ɨ́ núu̱ jiní tuní‑yo̱, jíín nɨ́ɨ́ fuerza‑yo̱, te kundá'ú ini̱‑yo̱ tá'an‑yó nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑yo̱ máá‑yó, kánúú xáa̱n‑gá ya̱'á vásá já ká'mu‑yó kɨ́tɨ jíín táká kɨtɨ ká'ni‑yo núu̱‑yá, áchí‑de jíín‑yá. 34 Yúan‑na te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ vá'a xaa̱n ní xndíó káni‑de tu̱'un. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: A yani kuu kɨ̱vɨ‑ró ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, áchí‑ya̱. Te ni ɨɨn‑de, tuká ní chúndéé iní‑de kaka̱ tu̱'ún‑de‑ya̱:

Sɨkɨ̱ Sé'e David

35 Te ni̱ stá'a̱n Jesús ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Naja̱ káka'a̱n cha̱a káchaa tutu̱ ja̱ Cristo kúu Se̱'e David. 36 Chi̱ suni máá David, ni̱ ka'a̱n‑de ni̱ sá'a Espíritu Santo jíín‑de: Máá Tatá Dios ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Jíto'o̱‑ri̱: Nungo̱o‑ró íchi ndává'a‑ri̱, te ná chúkú‑rí cha̱a kájito u'u̱ róó, kuu‑de teyu̱ kuxndíi ja'a̱‑ro̱, áchí Dios. Achí David. 37 Chi̱ suni máá David, Jito'o̱, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá. Te ndasa kuu máá‑yá se̱'e‑de núsáá, áchí‑ya̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ndá'ú, ni̱ ka'i̱o ini̱ ni̱ ka'i̱o añú‑i ni̱ ka̱jini ná'ín‑i ja̱ ká'a̱n‑ya̱.

Sɨkɨ̱ já ní kana jíín‑yá nuu̱‑í

38 Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Koto‑ró máá‑ró núu̱ cháa káchaa tutu̱. Chi̱ kákuni̱‑de kaka‑de jíín sú'nu̱ káni. Te kákuni̱‑de ja̱ ká'a̱n sa̱'án‑yo̱ jíín‑de nu̱yá'u. 39 Te silla onde̱ xini̱ mesa ini̱ ve̱'e sinagoga, jíín silla xini̱ mesa nuu̱ íó xíni kákuni̱‑de. 40 Te cha̱a yá'a kákókó‑de ve'e ña'an kéndo̱o ndá'ú, te kásá'a‑de ja̱ túu kua̱chi‑de, yu̱án kájika̱n ta'u̱ ná'án‑de. Cha̱a yá'a ví'í‑gá ta'nu̱ ndatu̱‑de, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní soko̱ ñá'an viuda xu̱'ún

41 Te kánchaa̱ Jesús ichi núu̱ janú nuu̱ kásoko̱‑í xu̱'ún. Te ndé'é‑yá ndasa káchu'un kua'a̱ ñáyɨvɨ xú'ún iní janu̱‑ún. Te kua'a̱ cháa kúká, ni̱ ka̱chu'un téyíí‑de. 42 Te ni̱ chaa̱ ɨɨn ña'an ní kendo̱o ndá'ú. Te ni̱ chindee‑ña úu̱ xu̱'ún yɨ́kɨ́ náa, ja̱ kúu ɨɨn centavo. 43 Yúan‑na te ni̱ kana‑ya̱ xiní cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ñá'an ní kendo̱o ndá'ú yá'a, ni̱ chu'un‑ga̱‑ña vásá táká ña̱yɨvɨ ní ka̱chu'un ini̱ janu̱‑ún. 44 Chi ta̱ká‑i, ni̱ ka̱chu'un‑i ja̱ ní ndendoso sɨkɨ́‑í. Ko ña'an yá'a, va̱sa kúndá'ú‑ña, ko ni̱ chu'un ndɨ'ɨ‑ña já ñáva̱'a‑ña, onde̱ jíín táká ja̱ kúchaku̱‑ña, áchí‑ya̱ jíín‑de.

13

Tuni̱ nuu̱ kúyani nchaa̱ Jesús

1 Te ni̱ ndenda‑ya̱ iní ve̱'e ii̱. Te ɨɨn cha̱a skuá'a jíín‑yá, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, nde̱'é‑ní ná xaa̱n lúu yuu̱ te luu ve'e íó, áchí‑de. 2 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Á ndé'é‑ró núu̱ táká ve'e ná'nu yá'a. Ma̱ kútá'an‑ga̱ ni ɨɨn yuu̱, chi̱ ɨɨn kɨvɨ̱ te ndɨ'ɨ ndua̱, áchí‑ya̱. 3 Te ni̱ jungo̱o‑ya̱ ondé yuku Olivos, ichi núu̱ vé'e ii̱. Te Pedro, Jacobo, Juan, jíín Andrés, ni̱ kajika̱ tu̱'ún sɨ́ɨn‑de‑ya̱: 4 Kastu̱'ún‑ní nuu̱‑ná. Ndé kɨvɨ̱ kóo ta̱ká tiñu yá'a. Te na̱ún tuni̱ koo nuu̱ kúyani chaa̱ ta̱ká tiñu yá'a, áchí‑de. 5 Te Jesús, ni̱ kejá'á‑yá ká'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Koto‑ró máá‑ró jíná'an‑ró, náva̱'a tú xndá'ú ni ɨɨn‑de róó. 6 Chi̱ kikoyo kua'a̱ cháa ki'in núu‑de sɨ́'vɨ́‑rí, te ka'a̱n‑de: Máá‑rí kúu Cristo, achi̱‑de. Te xndá'ú‑de kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ. 7 Te nú ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró káka'a̱n ja̱ íó guerra xí já kóo guerra, te ma̱ yú'ú‑ro̱. Chi̱ kánúú kóo súan. Ko té ji̱nu‑ga̱ kɨvɨ̱. 8 Chi̱ ndonda nación sɨkɨ̱ nación, te ñuu̱ sɨkɨ̱ ñúu̱. Te yá'a yúan ta̱an, te nɨ̱'ɨn, te koo tama̱, te nɨ̱'ɨn ña̱yɨvɨ. Ya̱'á kákuu tu̱ndó'o kéjá'á núú.

Tu̱'un ndasa ndo'o ña̱yɨvɨ kákandíja

9 Te koto‑ró máá‑ró, chi̱ nastúu‑de róó nuu̱ junta. Te ini̱ ve̱'e sinagoga xndó'o‑de róó. Te onde̱ nuu̱ gobernador jíín núu̱ rey kana‑de xini̱‑ro̱ já sɨkɨ́ rúu̱. Te kani ndaa̱‑ro̱ tú'un nuu̱‑dé. 10 Te jínu ñú'ún já xná'a̱n‑ga̱ kuicha̱ tu̱'un va̱'a‑ri̱ nuu̱ táká ña̱yɨvɨ. 11 Te nú kincha̱ka‑de róó, ja̱ nástúu‑de róó, ma̱ nákani tu̱'a ini̱‑ro̱ ndasa ka'a̱n‑ro̱ jíín‑de. Chi ja̱ kuá'a‑ya̱ núu̱‑ro̱ hora jia̱n, yu̱án ká'a̱n‑ro̱. Chi̱ nasu̱ máá‑ró ká'a̱n, chi̱ Espíritu Santo ka'a̱n, áchí‑ya̱. 12 Te ñani̱ jíín ñaní nastúu tá'an ja̱ ná kúu̱. Te táa̱ jíín sé'e, te se̱'e‑ún ndonda sɨkɨ̱ táa̱, te ka'ni tá'an. 13 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, koto u'u̱‑i róó ja̱ sɨkɨ́ rúu̱. Ko cha̱a kundii̱ ni̱'in onde̱ kɨvɨ̱ jínu, cha̱a‑ún ka̱ku, áchí‑ya̱. 14 Ko nú ni̱ kajini̱‑ro̱ já káchá'án te ni̱ tucha̱ ta̱ká ndatíñu nuu̱ má kúu kutɨ kóo súan núú, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n Daniel cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios (cha̱a ká'u, ná júku̱'un ini̱‑de), yúan‑na te ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñuu̱ Judea, ná kúnu‑i ki̱ngoyo‑i onde̱ yuku. 15 Te cha̱a kándee xini̱ vé'e, ma̱ núu‑de ndɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e ki'in‑de ndatíñu‑de. 16 Te cha̱a kándee onde̱ rancho, ma̱ náxíó káva yátá‑de náki'in‑de tɨka̱chí‑de ichi yatá‑dé. 17 Ko kɨvɨ̱‑ún naka̱ ndá'ú kuu ja̱ káñu̱'un se̱'e, jíín já káskáxin‑í. 18 Ná kakán ta'u̱‑ro̱ núsáá, náva̱'a tú kunu‑ró máá víko víjin ki'i̱n‑ro̱. 19 Chi̱ kɨvɨ̱‑ún koo tu̱ndó'o, ja̱ té tuká koo onde̱ kɨvɨ̱ ní sá'a Dios ñu̱yɨ́vɨ, te onde̱ vina, te ni ma̱ kóo‑ga̱. 20 Te nú máá Tatá Dios, tú ní náxndɨ́yi‑ya̱ kɨvɨ́‑ún núú, ni ɨɨn cha̱a ma̱ káku kutɨ‑dé núú. Ko ja̱ sɨkɨ́ cháa ni̱ naka̱ji‑ya̱, yu̱án ní na̱xndɨ́yi‑ya̱ kɨvɨ́‑ún.

Tuni̱ máá kɨvɨ́ sándɨ̱'ɨ́‑na̱

21 Núsáá te nú ndé cha̱a ká'a̱n jíín‑ró: Yá'a nde̱'é‑ró kánchaa̱ Cristo, xí: Yúan nde̱'é‑ró kánchaa̱‑ya̱, ma̱ kándíja‑ró já ká'a̱n‑de. 22 Chi̱ kenda Cristo xndá'ú, jíín cháa kani tu̱'un tú'ún. Te sá'a‑de tuni̱ tiñu ñá'nu xaa̱n, náva̱'a xndá'ú‑de onde̱ cha̱a ni̱ naka̱ji‑ya̱, te nú ná kúu sá'a‑de. 23 Koto‑ró máá‑ró, chi̱ a ni̱ kachi̱ ndɨ'ɨ‑ri̱ nuu̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 24 Te kɨvɨ̱ ndɨ́'ɨ koo tu̱ndó'o‑ún, kutúún ndika̱ndii, te yoo̱ ma̱ ndíi‑gá. 25 Te tiñu̱ú xíní, jungoyo‑tɨ̱ íchi ándɨ́vɨ́ kíi‑tɨ̱. Te ta̱ká fuerza andɨ́vɨ́, ndɨ'ɨ ka'ya. 26 Yúan‑na te kuni̱ ña̱yɨvɨ núu̱ máá Sé'e cha̱a kii‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́ núu̱ vikó nu̱'ún jíín kuá'a̱ fuerza ja̱ ndúñá'nu‑ya̱. 27 Yúan‑na te tájí‑yá ndajá'a̱‑yá ki̱ngoyo. Te nastútú‑yá ña̱yɨvɨ ní naka̱ji‑ya̱ ndɨ́kúu̱n lado ñu̱yɨ́vɨ, onde̱ nuu̱ ndɨ́'ɨ ñu'un, te onde̱ nuu̱ ndɨ́'ɨ andɨ́vɨ́. 28 Vina te skuá'a‑ró ndasa sá'a yunu mérkexe̱. Nú a ni̱ nduyúcha núma, te ni̱ na̱jaa nda'a, te a kájini̱‑ro̱ já á ni̱ kuyani viko sáú. 29 Suni súan róó, nú a ni̱ kajini̱‑ro̱ kuákuu ta̱ká tiñu yá'a, te kuni̱‑ro̱ já á yani jaa̱ kɨvɨ̱‑ún. 30 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ má náa ñáyɨvɨ yá'a, onde̱ ná skíkuu ta̱ká tiñu yá'a. 31 Andɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ chi̱ naa, ko tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ chi ma̱ náa.

Sɨkɨ̱ já kúndito‑i

32 Ko kɨvɨ̱ kóo‑ún, jíín hora, tú ni ɨɨn cha̱a jiní, ni ndajá'a̱ ká'i̱o andɨ́vɨ́, ni máá Sé'e‑ya̱, chi̱ máá ɨ́ɨn‑ni máá Táa̱‑yo̱ Dios jiní‑ya̱. 33 Koto‑ró máá‑ró, te kundito‑ró, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱. Chi̱ tú kájini̱‑ro̱ na̱ kɨvɨ̱ kóo. 34 Chi̱ nátu̱'un ɨɨn cha̱a kua'a̱n jíká‑de. Te ni̱ xndóo‑de ve'e‑de. Te ni̱ ja̱'a‑de tu̱'un nuu̱ mozo‑de, ná tiñu sá'a ɨɨn ɨɨn‑de. Te cha̱a ndíto yuxé'é, ni̱ ta'u̱ tíñu nuu̱‑dé, ná kúndito‑de. 35 Núsáá te kundito‑ró, chi̱ tú kájini̱‑ro̱ na̱ hora nchaa̱ jito'o̱ ve'e‑ún, á aíni, á ñúú, á kána lí'li, á ja̱ñá'a̱n. 36 Chi̱ sánaa iní‑ro̱ te nchaa̱‑ni‑ya̱. Te ni'i̱n‑yá róó kákixi̱‑ro̱. 37 Te ta̱ká tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró yá'a, suni ká'a̱n‑ri̱ jíín ndívii‑í jíná'an‑i. Kundito jíná'an‑ró, áchí‑ya̱.

14

Ja̱ ní ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an sɨkɨ̱ Jesús

1 Te uu̱‑ga̱ kɨvɨ̱ te vásá ní kuu Pascua jíín víko kóo sta̱tilá tú yí'i yujan íá. Te sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱, ni̱ ka̱ndúkú‑de modo ndasa xndá'ú‑de‑ya̱ te tɨɨn‑de‑ya̱. Te ka'ni‑dé‑ya̱ kákuni̱‑de. 2 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ma̱ kúu sá'a‑yó máá kɨvɨ́ víko, chi̱ nú súan te ndonda vaa̱ ña̱yɨvɨ, áchí‑de.

Jesús jíín ñá'an ndíso perfume

3 Te kándee‑ya̱ ñúu̱ Betania, kánchaa̱‑ya̱ núu̱ mesa ve'e Simón cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi. Te ni̱ chaa̱ ɨɨn ña'an, kándá'á‑ña ɨ́ɨn tiya'a̱ ñú'un perfume máá nían ita̱ nardo kúu. Te ncháá ya'u téyíí. Te ni̱ tá'ú‑ña tíya'a̱‑ún. Te ni̱ chu'un‑ña xiní‑yá. 4 Te sava, ni̱ kakiti̱ ini̱. Te ni̱ kaka'a̱n: Naja̱ náa perfume jia̱n. 5 Chi̱ kuu kuya̱'u ví'í‑gá uni̱ ciento peso, te kua̱'a‑yó núu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú núú, áchí. Te ni̱ kaka'a̱n vaa̱ sɨkɨ̱‑ñá. 6 Ko Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Sía̱‑ña. Naja̱ kástá'a̱n‑ro̱‑ñá. Tiñu va̱'a sá'a‑ña jíín‑rí, áchí‑ya̱. 7 Chi̱ nene̱ káxiu̱kú ñáyɨvɨ ndá'ú jíín‑ró. Te nú kákuni̱‑ro̱ te kuu sá'a va̱'a‑ró jíín‑i. Ko ruu̱, na̱ tú nene̱ kánchaa̱‑ri̱ jíín‑ró. 8 Ya̱'á‑ni ni̱ kuu ni̱ sá'a‑ña. Chi̱ a ni̱ chi'i tu̱'a‑ña perfume yikɨ kúñu‑ri̱ kɨvɨ̱ yúji‑ri̱. 9 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ nú ná kui̱cha tu̱'un va̱'a yá'a, te tiñu ni̱ sá'a‑ña yá'a, suni koo tu̱'un náva̱'a ná núku̱'un ini̱‑i‑ña, áchí‑ya̱. 10 Yúan‑na te Judas Iscariote, ɨɨn ja̱ uxí uu̱ yúan, kua'a̱n‑de nuu̱ sutú ñá'nu ja̱ nástúu‑de‑ya̱. 11 Te súan ni̱ ka̱jini so̱'o sutu̱‑ún. Te ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní. Te ni̱ ka̱keyu'u já kuá'a xu̱'ún núu̱‑dé. Te ná ndúkú‑de modo ndasa nastúu‑de‑ya̱.

Viko lélú Pascua

12 Te máá kɨvɨ́ kéjá'á víko kóo sta̱tilá tú yí'i yujan íá, suni máá kɨvɨ́ kásoko̱‑dé lélú Pascua, te cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Ndénu̱ kuní‑ní ná kísátu̱'a‑ná nuu̱ kée‑ní lélú Pascua, áchí‑de. 13 Te ni̱ tájí‑yá uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá kua'a̱n‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án onde̱ ñuu̱. Te yúan ketá'an‑ró jíín ɨ́ɨn cha̱a ndíso ɨɨn kɨ̱yi nducha. Te kundiki̱n‑ro̱‑dé ki'i̱n‑ro̱ jíín‑de. 14 Te nuu̱ ndɨ́vɨ‑de, yúan ka'a̱n‑ro̱ jíín máá jíto'o̱ ve'e‑ún: Achí máá Maestro: Ndénu̱ íó ɨɨn ve'e kua̱'a núu‑ní nuu̱ kée‑ná lélú Pascua jíín cháa káskuá'a jíín‑ná, achi̱‑ro̱. 15 Te máá‑de, ná stá'a̱n‑de ɨɨn cuarto ká'nu onde̱ xini̱ vé'e nuu̱‑ro̱, yúan a íó tu̱'a. Te yúan sátu̱'a‑ró ndasa kuu‑yó, áchí‑ya̱ jíín‑de. 16 Te kája'a̱n cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱‑ún. Te ni̱ kani'i̱n‑dé nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de. Te ni̱ ka̱sátu̱'a‑de ndasa kuxíni‑de lélú Pascua. 17 Te ni̱ ini. Te kua'a̱n‑ya̱ jíín máá uxí uu̱ cha̱a‑ún. 18 Te káxiu̱kú‑de nuu̱ mesa káyee‑dé staa̱. Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ɨ́ɨn róó, ja̱ yée jíín‑rí, nastúu‑ró rúu̱, áchí‑ya̱. 19 Yúan‑na te ni̱ ka̱kuxíí iní‑de. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún ná ɨɨn ná ɨɨn‑de‑ya̱: Ja̱ náá náún, ja̱ náá náún, ká'a̱n ɨɨn‑de, ká'a̱n ɨnga̱‑de. 20 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ɨɨn ja̱ uxí uu̱ ja̱ chíxí'ú núu̱ kó'o̱ jíín‑rí kúu, áchí‑ya̱. 21 Chi ja̱ndáa̱ máá Sé'e cha̱a ki'i̱n‑ya̱ nátu̱'un yóso tú'un‑ya̱ núu̱ tutú. Ko naka̱ ndá'ú kúu cha̱a nastúu máá Sé'e cha̱a. Va̱'a‑ga̱ nú tú ní káku cha̱a‑ún núú, áchí‑ya̱. 22 Te káyee‑dé. Te ni̱ ki'in Jesús staa̱. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ sákuáchí‑yá. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kee jíná'an‑ró. Ya̱'á kúu yikɨ kúñu‑ri̱, áchí‑ya̱. 23 Te ni̱ ki'in‑ya̱ ɨ́ɨn taza. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑dé. Te ndɨ'ɨ‑de, ni̱ ka̱ji'i‑de. 24 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ya̱'á kúu nɨñi̱‑rí ja̱ sá'a contrato jáá. Te ja̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ kuá'a̱ te ni̱ jatɨ. 25 Te ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ma̱ kó'o‑ga̱‑ri̱ nducha ndé'e̱ uva, onde̱ kɨvɨ̱ náko'o‑ri̱ ja̱ jáá iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, áchí‑ya̱. 26 Te ni̱ ka̱jita‑ya̱ ɨ́ɨn yaa̱ ii̱. Te ni̱ kenda‑ya̱ kája'a̱n‑ya̱ ondé yuku Olivos. 27 Yúan‑na te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ndivii‑ro, nayu̱'ú‑ro̱ já sɨkɨ́ rúu̱ akuáa vína. Chi̱ a yóso núu̱ tutú: Stují‑rí cha̱a ndíto rɨɨ̱, te máá rɨ́ɨ̱‑ún, kuicha̱‑tɨ̱, áchí. 28 Ko nuu̱ náchaku̱‑ri̱, te xna'a̱n‑ga̱ ruu̱ ki'i̱n‑ri̱ ñuu̱ Galilea vásá róó, áchí‑ya̱. 29 Ko Pedro, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Va̱sa ndivii‑dé ná náyu̱'ú‑de, ko náá chi̱ túu, áchí‑de. 30 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, chi̱ róó, akuáa vína, onde̱ ná té kana‑ga̱ lí'li uu̱ jínu, te ma̱ kuátu̱'un‑ró rúu̱ uni̱ jínu, áchí‑ya̱. 31 Ko máá‑de, téyíí ní ka'a̱n‑de: Va̱sa ná kúu̱‑ná jíín‑ní, ko ma̱ kasú‑ná yu'u‑ná ja̱ kúu níí, áchí‑de. Te suni súan ni̱ kaka'a̱n ndɨ'ɨ‑de.

Jesús ini̱ Jardín Getsemaní

32 Te ni̱ ja̱koyo‑ya̱ ɨ́ɨn nuu̱ nání Getsemaní. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Yá'a‑ni jungo̱o‑ró nini ná kakán ta'u̱‑rí, áchí‑ya̱. 33 Te ni̱ jaka‑ya̱ Pedro jíín Jacobo jíín Juan kája'a̱n‑de jíín‑yá. Te ni̱ kejá'á‑yá yú'ú‑ya̱, te ndúkuí'a̱ ini̱‑ya̱. 34 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Xaa̱n ndúkuí'a̱ ini̱‑ri̱, chi̱ a yani kuu̱‑ri̱. Yá'a kundatu‑ró, te kundito‑ró, áchí‑ya̱. 35 Te ni̱ kanduu̱‑ya̱ ɨ́ɨn tí'lí. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑yá nuu̱ ñú'un. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá, te nú kuu ka̱ku‑ya̱ hora‑ún. 36 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Abba, Táa̱. Ta̱ká tiñu kúu sá'a máá‑ní. Chaxio‑ní tu̱ndó'o‑ná yá'a ná kí'i̱n. Ko nasu̱ já kuní máá‑ná, chi ja̱ kuní máá‑ní ná kúu, áchí‑ya̱. 37 Te ni̱ nchaa̱‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ já kákixi̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Pedro: Simón, kixí‑ro̱ náún. Á tú kánda‑ró kúndito‑ró va̱sté ɨ́ɨn hora. 38 Kundito, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱, náva̱'a ma̱ kóto nchaa̱‑ún róó. Chi̱ kuní ndija añú‑ro̱, ko yikɨ kúñu‑ró chi̱ túu, áchí‑ya̱. 39 Te kua'a̱n tuku‑ya̱. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Suni ɨɨn‑ni tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱. 40 Te ni̱ nchaa̱‑ya̱. Te ni̱ jini̱ tuku‑ya̱‑dé kákixi̱‑de, chi̱ xaa̱n káji'i̱‑de numa̱'ná. Te tú kútuní ndasa xndíó káni‑de tu̱'un nuu̱‑yá. 41 Te ni̱ nchaa̱‑ya̱ vuelta uni̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kusu̱ te ndeta̱tú‑ro̱‑ná. A ni̱ kuu. Vina te ni̱ jaa̱ hora ja̱ máá Sé'e cha̱a natu̱u‑ya̱ núu̱ ndá'a cháa ká'i̱o kua̱chi. 42 Nduko̱o, ná chó'o̱. Chi ja̱ nástúu ruu̱, a ni̱ kuyani va̱i, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱katɨɨn‑de Jesús

43 Te súan ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ chaa̱‑ni Judas, ɨɨn ja̱ uxí uu̱‑ún. Te ɨɨn nuu já káchindéé tá'an jíín‑de, jíín machete jíín yúnu vái koyo jíín‑de. Chi̱ sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱ jíín cháa ni̱ ka̱yii, ni̱ ka̱tájí cháa‑ún. 44 Te cha̱a ni̱ nastúu‑ya̱‑ún, ni̱ ja̱'a‑de ɨɨn tuni̱, te ni̱ ka'a̱n‑de: Cha̱a tíyú'ú‑rí‑ún, yu̱án kúu. Katɨɨn jíná'an‑ró, te kunchaka‑ró kí'i̱n‑ro̱ jíín, áchí‑de. 45 Yúan‑na te ni̱ chaa̱‑de. Te ni̱ kandita‑ni‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, Maestro, áchí‑de. Te ni̱ tiyú'ú‑de‑ya̱. 46 Te cha̱a va̱i koyo jíín Judas‑ún, ni̱ ka̱katɨɨn‑de‑ya̱. 47 Te ɨɨn cha̱a kándii̱ yúan, ni̱ stáa‑de machete‑de. Te ni̱ kachi‑de so̱'o mozo máá sutú ñá'nu‑ga̱. 48 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de jíná'an‑de: Nátu̱'un sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cha̱a kuí'ná vái koyo‑ró jíín machete jíín yúnu kátɨɨn‑ró rúu̱ náún. 49 Ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ní ka̱ndee‑ri̱ jíín‑ró iní ve̱'e ii̱, ni̱ stá'a̱n‑ri̱ tu̱'un, te tú ní kákatɨɨn‑ró rúu̱. Ko súan kásá'a‑ró náva̱'a ná skíkuu tutu̱ ii̱, áchí‑ya̱. 50 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱skéndo̱o‑de‑ya̱. Te ni̱ ka̱jinu ndɨ'ɨ‑de kája'a̱n‑de. 51 Te ɨɨn su̱chí, ndikín‑i‑ya̱ kuá'a̱n‑i jíín‑yá. Te ndíi‑i ɨɨn sa'ma kuítá, chi̱ víchí lɨ́ɨ‑í. Te ni̱ ka̱katɨɨn‑de‑i. 52 Ko máá‑i, ni̱ xndóo‑i sa'ma kuítá‑ún. Te ni̱ jinu víchí lɨ́ɨ‑í kua'a̱n‑i.

Ja̱ ní kandii̱ Jesús nuu̱ sutú ñá'nu‑ga̱

53 Te ni̱ ka̱kinchaka‑de Jesús nuu̱ máá sutú ñá'nu‑ga̱. Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín cháa ni̱ ka̱yii jíín cháa káchaa tutu̱, ni̱ ka̱ndutútú‑de. 54 Te Pedro, jíká ndikín‑de‑ya̱ ondé ini̱ yuxé'é máá sutú ñá'nu‑ga̱‑ún. Te ni̱ jungo̱o‑de jíín cháa kájatíñu‑ún, ndúvixi̱‑de ñu'u̱n. 55 Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín táká cha̱a junta, ni̱ ka̱ndúkú‑de ɨɨn tu̱'un sɨkɨ̱ Jesús, ja̱ ká'ni‑dé‑ya̱ kákuni̱‑de. Ko tú ní káni'i̱n‑dé. 56 Chi̱ kua'a̱‑dé, ni̱ ka̱sátú'ún‑de sɨkɨ̱‑yá. Ko tu̱'un ni̱ kaka'a̱n‑de‑ún, tú ní kétá'an. 57 Yúan‑na te ni̱ ka̱ndukuiñi̱ sava‑de, ni̱ ka̱sátú'ún‑de sɨkɨ̱‑yá: 58 Máá‑ná, ni̱ kajini̱‑ná ká'a̱n‑de: Ruu̱, stúncháa̱‑ri̱ ve'e ii̱ yá'a ja̱ ní ka̱sáva̱'a nda'a. Te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te ndukani‑ri̱ ɨnga̱ ja̱ tú nɨ́nɨ jíín ndá'a, áchí‑de, áchí jíná'an. 59 Ko ni súan tú ní kétá'an tu̱'un ni̱ kaka'a̱n. 60 Yúan‑na te máá sutú ñá'nu‑ga‑ún, ni̱ ndukuiñi̱‑de kándii̱‑de ma̱'ñú. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de Jesús: Tú ka'a̱n kutɨ‑ro náún. Ndasa káka'a̱n cha̱a yá'a sɨkɨ̱‑ro̱, áchí‑de jíín‑yá. 61 Te máá‑yá, tú ní ká'a̱n kutɨ‑yá. Te máá sutú ñá'nu‑ga̱‑ún, ni̱ jika̱ tu̱'ún tuku de‑ya̱: Máá‑ró kúu Cristo, Se̱'e máá I'a̱ ii̱ náún, áchí‑de jíín‑yá. 62 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Máá‑rí kúu. Te kuni̱‑ro̱ máá Sé'e cha̱a kunchaa̱‑ya̱ íchi ndává'a Dios nuu̱ íó fuerza‑ya̱. Te ndii‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́ jíín vikó nu̱'ún, áchí‑ya̱. 63 Yúan‑na te máá sutú ñá'nu‑ga̱‑ún, ni̱ ndátá‑ni‑de sa'ma‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Na̱ún nɨ́nɨ kúni so̱'o‑yó ká'a̱n ɨnga̱‑de núsáá. 64 Ni̱ kajini̱‑ro̱ ná ndɨva̱'a ká'a̱n‑de. Ndasa kájani ini̱‑ro̱. Achí sutu̱ ñá'nu‑ga̱‑ún. Te ta̱ká cha̱a‑ún, ni̱ ka̱naku̱xndíi‑de‑ya̱ ná kúu̱‑ya̱. 65 Te sava‑de, ni̱ katɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kajasu̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaja̱'a‑de ji̱kí núu̱‑yá. Te káka'a̱n‑de jíín‑yá: Kani tu̱'un, áchí‑de. Te cha̱a kájatíñu‑ún, ni̱ ka̱stují‑dé‑ya̱ jíín jíkí.

Ja̱ tú ní játu̱'un Pedro

66 Te ichi chíi yuxé'é yúan kándii̱ Pedro. Te ɨɨn ña'an játíñu nuu̱ máá sutú ñá'nu‑ga̱‑ún, ni̱ chaa̱‑ña. 67 Te ni̱ jini̱‑ña núu̱ Pedro kándii̱‑de ndúvixi̱‑de. Te ni̱ ndakoto‑ña núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ña: Te róó, jíín Jesús ñuu̱ Nazaret jíka‑ró vii, áchí‑ña. 68 Ko máá‑de, tú ní játu̱'un‑de. Tú jiní‑ná, ni tú júku̱'un ini̱‑ná na̱ún ká'a̱n‑ní, áchí‑de jíín‑ña. Te ni̱ kenda‑de yuxé'é yatá vé'e‑ún. Te ni̱ kana‑ni lí'li. 69 Te ña'an játíñu‑ún, ni̱ jini̱‑ña núu̱‑dé ɨnga̱ jínu. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín cháa ká'i̱in yúan. Cha̱a yá'a suni tá'an‑de, áchí‑ña. 70 Ko máá‑de, tú ní játu̱'un tuku‑de. Te ni̱ kunúu tuku. Te cha̱a ká'i̱in‑ún, ni̱ kaka'a̱n tuku‑de jíín Pedro: Ja̱ndáa̱ ja̱ súni tá'an‑de kúu‑ró, chi cha̱a galileo kúu‑ró. Te tu̱'un ká'a̱n‑ro̱ súan kuní koo, áchí‑de. 71 Ko máá‑de, ni̱'in ni̱ ka'a̱n ndɨva̱'a‑de: Tú jiní‑ri̱ cha̱a yá'a ja̱ káka'a̱n‑ro̱ tú'un‑de, áchí‑de. 72 Yúan‑na te ni̱ kana‑ni lí'li vuelta uu̱. Te Pedro, ni̱ nuku̱'un ini̱‑de ta̱ká tu̱'un ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de núú: Onde̱ ná té kana‑ga̱ lí'li uu̱ jínu, te ma̱ kuátu̱'un‑ró rúu̱ uni̱ jínu, áchí‑ya̱ sáá. Te ni̱ nakani ini̱‑de sɨkɨ̱ tú'un‑ún. Te ni̱ nde'e̱‑de.

15

Ja̱ kuá'a̱n Jesús nuu̱ Pilato

1 Te ja̱ñá'a̱n‑ún, te ta̱ká sutu̱ ñá'nu, jíín cháa ni̱ ka̱yii, jíín cháa káchaa tutu̱, jíín ndívii cháa junta, ni̱ ka̱skétá'an‑ni‑de tu̱'un. Te ni̱ kaju'ni̱‑de Jesús kua'a̱n‑de jíín‑yá. Te ni̱ kaja̱'a‑de‑ya̱ núu̱ Pilato. 2 Te Pilato, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Máá‑ró kúu Rey cha̱a judío náún, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ká'a̱n ndaa̱‑ro̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 3 Te sutu̱ ñá'nu‑ún, ni̱'in ni̱ kajika̱n‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yá. 4 Te Pilato, ni̱ jika̱ tu̱'ún tuku‑de‑ya̱: Tú ka'a̱n kutɨ‑ro náún. Nde̱'é, ná kua'a̱ kuáchi kájika̱n‑de sɨkɨ̱‑ro̱, áchí‑de jíín‑yá. 5 Ko Jesús, tuká ní ká'a̱n kutɨ‑yá. Te ni̱ naa iní Pilato ndé'é‑de nuu̱‑yá. 6 Te íó costumbre Pilato ja̱ kɨvɨ́ víko‑ún sía̱‑de ɨɨn cha̱a yí'i veka̱a, na̱ni cha̱a kákuu ini̱ ña̱yɨvɨ. 7 Te ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a nání‑de Barrabás, kándee‑de veka̱a jíín tá'an‑de ja̱ ní ka̱ndonda‑de, ni̱ ka̱ja'ni‑dé ndɨ̱yi. 8 Te ni̱ cha̱koyo kua'a̱ ñáyɨvɨ. Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín Pilato ná sá'a‑de nátu̱'un íó costumbre‑de. 9 Te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑i: Kákuni̱‑ro̱ já sía̱‑ri̱ Rey cha̱a judío náún, áchí‑de. 10 Chi̱ a ni̱ jini̱‑de ja̱ ní ka̱kukuásún iní sutu̱ ñá'nu‑ún, te yu̱án ní kaja̱'a‑ún‑yá nuu̱‑dé. 11 Chi̱ sutu̱ ñá'nu‑ún, ni̱ ka̱ská'a̱n‑de ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún ja̱ Pilato va̱'a‑ga̱ ná sía̱‑de Barrabás ki'i̱n. 12 Te ni̱ ka'a̱n tuku Pilato: Ndasa kákuni̱‑ro̱ já sá'a‑ri̱ jíín cháa káskúnání‑ró Rey judío núsáá, áchí‑de jíín‑i. 13 Te máá‑i, ni̱ ka̱kana jaa tuku‑i: Kata kaa‑ní cha̱a jia̱n jiká cruz, áchí‑i. 14 Ko Pilato, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Na̱ún kua̱chi ni̱ sá'a‑de, áchí‑de. Te máá‑i, ví'í‑gá ni̱ ka̱kana jaa‑i: Kata kaa‑ní‑de ná kúu̱‑de, áchí‑i. 15 Te Pilato, kuní‑de ja̱ ná kúsɨɨ̱ iní ña̱yɨvɨ‑ún. Te ni̱ sía̱‑de Barrabás kua'a̱n. Yúan‑na te ni̱ xndó'o‑de‑ya̱. Te ni̱ ja̱'a‑de‑ya̱ kuíta kaa‑ya̱ já ná kúu̱‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱sákátá soldado nuu̱‑yá

16 Yúan‑na te soldado, ni̱ ka̱ki'in‑de‑ya̱ kuá'a̱n‑de jíín‑yá ini̱ ve̱'e palacio. Te ni̱ ka̱kana xini̱ tá'an‑de ni̱ ka̱ndutútú‑de. 17 Te ni̱ ka̱chu'un‑de‑ya̱ ɨ́ɨn sa'ma kuá'á tíndí'í. Te ni̱ ka̱tɨɨn‑de ɨɨn corona iñu. Te ni̱ ka̱chu'un‑de xini̱‑yá. 18 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Rey judío, ta̱á ndii, áchí‑de. 19 Te ni̱ ka̱kuun‑de yunu xiní‑yá. Te ni̱ katɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑yá, te ni̱ ka̱chiñú'ún‑de‑ya̱. 20 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá, te ni̱ ka̱tava‑dé sa'ma kuá'á tíndí'í ñú'un‑ya̱‑ún. Te ni̱ ka̱nachu'un‑de‑ya̱ sá'ma máá‑yá, te ni̱ ka̱keni'in‑de‑ya̱ káta kaa‑de‑ya̱. 21 Te ɨɨn cha̱a nání‑de Simón ñuu̱ Cirene (táa̱ Alejandro jíín Rufo kúu‑de), ni̱ ja̱'a‑de va̱i‑de ichi rancho. Te ni̱ ka̱tetíñu‑de cha̱a‑ún ki'i̱n‑de jíín‑de kundiso‑de cruz‑ya̱. 22 Te kája'a̱n‑de jíín‑yá onde̱ nuu̱ nání Gólgota, ja̱ kuní ka'a̱n: yikɨ xiní. 23 Te ni̱ ka̱sáká núu‑de vino jíín súsia ua̱. Te ni̱ kaja̱'a‑de nuu̱‑yá ko'o‑ya̱. Ko máá‑yá, tú ní játá'ú‑yá ko'o‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱jata kaa‑de‑ya̱

24 Te ni̱ ka̱jata kaa‑de‑ya̱ jiká cruz. Te ni̱ ka̱saka‑dé sa'ma‑yá nuu̱ tá'an‑de. Te ni̱ ka̱sá'a‑de apuesto sɨkɨ̱, ndasa ni'i̱n, ɨ́ɨn ɨɨn‑de. 25 Te ka̱'ɨɨ̱n ni̱ ka̱jata kaa‑de‑ya̱. 26 Te nuu̱ tutú kua̱chi sɨkɨ̱‑yá yóso: Ya̱'á kúu Rey cha̱a judío, áchí. 27 Te ni̱ ka̱jata kaa‑de uu̱ ñakui̱'ná jíín‑yá, ɨɨn ichi ndává'a‑ya̱, te ɨnga̱ ichi ndávésé‑yá. 28 Te ni̱ skikuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱: Onde̱ jíín cháa kánda̱ñáá ní ka̱skétá'an‑de‑ya̱, áchí. 29 Te ña̱yɨvɨ kája̱'a yúan, ni̱ ka̱skuíkó‑i xini̱‑í. Te ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i jíín‑yá: Ja̱n jaa̱n. Róó, ká'a̱n‑ro̱ já stúncháa̱‑ro̱ vé'e ii̱ Dios, te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te ndukani‑ró núú. 30 Vina te nama‑ró máá‑ró, te nuu‑ró jiká cruz núsáá vii, áchí‑i. 31 Te suni súan ni̱ ka̱sákátá sutú ñá'nu‑ún nuu̱‑yá. Te kándatu̱'ún jíín cháa káchaa tutu̱: Sava ña̱yɨvɨ á ni̱ kuu ni̱ nama‑de, ko ma̱ kúu nama‑de máá‑de. 32 Cristo, Rey cha̱a Israel, ná núu‑de jika̱ cruz vina, te ná kuní‑yo̱, te ná kándíja‑yó, áchí. Te cha̱a kándi̱ta kaa jíín‑yá‑ún, suni súan ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑de jíín‑yá. 33 Te nuu̱ ní kuu ka̱xiuu̱, te ni̱ kuxkɨ́'vɨ̱ nɨ́ɨ́ núu̱ ñú'un onde̱ ka̱'uni̱. 34 Te nuu̱ ní kuu ka̱'uni̱, te ni̱ ka'a̱n jaa Jesús: Eloi, Eloi, lama sabactani, achí‑ya̱. Ja̱ kuní ka'a̱n: Dios máá‑ná, Dios máá‑ná, naja̱ ní xndóo‑ní náá. 35 Te sava cha̱a ká'i̱in yúan, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Nde̱'é, chi̱ kána‑de xini̱ Elías, áchí‑de. 36 Te jínu ɨɨn cha̱a ni̱ jaa̱‑de, te ni̱ chíndájí‑de kachi̱ núu̱ vinagre. Te ni̱ chaa‑de xini̱ ɨ́ɨn yunu. Te ni̱ ja̱'a‑de nuu̱‑yá ja̱ kó'o‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ná ndé'ó nú chaa̱ Elías xnúu‑de cha̱a, áchí‑de. 37 Ko máá Jesús, ni̱ ka'a̱n jaa‑ya̱. Te ni̱ ji'i̱‑ya̱. 38 Yúan‑na te sa'ma ndíta kaa ini̱ ve̱'e ii̱, ni̱ te'nde̱ uu̱ onde̱ nuu̱ xiní te onde̱ nuu̱ já'a̱. 39 Te ɨɨn cha̱a capitán kándii̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ ní kana jaa‑ya̱ ní ji'i̱‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ja̱ndáa̱ ja̱ Sé'e Dios kúu cha̱a yá'a núú, áchí‑de. 40 Te suni ká'i̱in sava ñasɨ́'ɨ́ kánde̱'é jíká‑ña. Te yúan ká'i̱in María ñuu̱ Magdala, jíín Salomé, jíín María náa̱ José jíín Jacobo súchí. 41 Chi̱ onde̱ ná kándee‑ya̱ ñúu̱ Galilea, te ña'an‑ún, ni̱ kandiki̱n‑ña‑yá. Te ni̱ ka̱jatíñu‑ña núu̱‑yá. Te suni íó kua'a̱‑gá‑ña, ni̱ kaja'a̱n‑ña jíín‑yá ñuu̱ Jerusalén. 42 Te ni̱ ini kɨvɨ̱‑ún. Te kásátu̱'a‑de, chi̱ yuchaa̱n kúu kɨvɨ̱ ndéta̱tú. 43 Te José ñuu̱ Arimatea, cha̱a kúñá'nu nuu̱ junta kúu‑de, te suni ñúkuu ini̱‑de ja̱ kúu ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, ni̱ chaa̱‑de. Te ni̱ chundéé iní‑de ni̱ kɨ̱vɨ‑de nuu̱ Pilato. Te ni̱ jika̱n‑de yikɨ kúñu Jesús. 44 Te Pilato, tú kándíja‑de ja̱ á ni̱ ji'i̱‑ya̱. Te ni̱ kana‑de xini̱ capitán. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de cha̱a‑ún nú a ni̱ ji'i̱‑ya̱. 45 Yúan‑na te ni̱ kundaa̱ ini̱‑de ja̱ ní ka'a̱n capitán‑ún jíín‑de. Te ni̱ ja̱'a‑de yikɨ kúñu‑ya̱ núu̱ José. 46 Te José, ni̱ jaan‑de ɨɨn sa'ma kuítá. Te ni̱ xnúu‑de‑ya̱. Te ni̱ chisukun‑dé‑ya̱ sá'ma‑ún. Te ni̱ chindee‑de‑ya̱ iní ve̱'e añú ja̱ ní jacha chi̱i ɨɨn kava. Te ni̱ stúu‑dé ɨɨn yuu̱ ní jasu̱‑de yuvé'e añú‑ún. 47 Te María ñuu̱ Magdala, jíín María náa̱ José, ni̱ kajini̱‑ña núu̱ ní jaki̱n‑de‑ya̱.

16

Ja̱ ní nachaku̱ Jesús

1 Te ni̱ ini kɨvɨ̱ ndéta̱tú‑ún. Te María ñuu̱ Magdala, jíín María náa̱ Jacobo, jíín Salomé, ni̱ ka̱jaan‑ña jí'o vixi̱ kichi̱'i‑ña‑yá. 2 Te ja̱ñá'a̱n kɨvɨ̱ ɨ́ɨn semana, ja̱ á ni̱ kana ndika̱ndii, ni̱ ja̱koyo‑ña núu̱ vé'e añú. 3 Te káka'a̱n máá‑ña: Ndénu̱ ní'i̱n‑yo̱ ɨ́ɨn cha̱a chaxio yuu̱ yúvé'e añú, áchí‑ña. 4 Te ni̱ ka̱ndakoto‑ña. Te ni̱ kajini̱‑ña já á ni̱ kuxio yuu̱‑ún kua'a̱n. Te ká'nu xaa̱n. 5 Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ña iní ve̱'e añú‑ún. Te ni̱ kajini̱‑ña ɨ́ɨn cha̱a súchí, ñú'un káni‑dé ɨɨn sa'ma kuíjín, kánchaa̱‑de ichi ndává'a. Te ni̱ kayu̱'ú‑ña. 6 Te cha̱a‑ún, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑ña: Ma̱ yú'ú‑ro̱. Kánandúkú‑ró Jesús ñuu̱ Nazaret I'a̱ ni̱ ji'i̱ jika̱ cruz. Túu‑ya̱ yá'a, chi̱ a ni̱ nachaku̱‑ya̱. Yá'a nde̱'é‑ró nú ní kajaki̱n‑de‑ya̱. 7 Kuángoyo núsáá, te kachi̱‑ro̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá, jíín núu̱ Pedro, ja̱ xná'a̱n‑ga̱‑ya̱ kí'i̱n ñuu̱ Galilea vásá kí'i̱n‑ro̱. Yúan kuni̱‑ro̱ núu̱‑yá, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ró sáá, áchí‑de jíín‑ña. 8 Te máá‑ña, kájinu‑ña ní ndenda‑ña vé'e añú. Chi̱ káyu̱'ú‑ña, te kákɨsɨ‑i‑ña. Te tú ni ɨɨn nuu̱ ní kákachi̱‑ña, chi̱ káyu̱'ú‑ña. 9 Te Jesús, a ni̱ nachaku̱‑ya̱ máá jáñá'a̱n kɨvɨ̱ ɨ́ɨn semana. Te xnáñúú‑gá ni̱ ndenda ndiji̱n‑ya̱ núu̱ María ñuu̱ Magdala. Ña'an‑ún, ni̱ yi̱'i usia̱ tachi̱ kíni‑ña. Te ni̱ kiñi'in‑ya̱ kuá'a̱n. 10 Te ni̱ kee‑ña kuá'a̱n‑ña. Te ni̱ kachi̱‑ña núu̱ cháa ni̱ ka̱jika jíín‑yá, chi̱ kándukuí'a̱ ini̱‑de te kánde'e̱‑de. 11 Te súan ni̱ ka̱jini tu̱'un‑de ja̱ chakú‑ya̱ ní jini̱ ña'an‑ún nuu̱‑yá. Ko tú ní kákandíja‑de tu̱'un ká'a̱n‑ña. 12 Te ni̱ kuee̱‑ga̱. Te ɨnga̱ modo ni̱ nastá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ máá‑yá nuu̱ úu̱‑de kájika‑de kua'a̱n‑de ichi rancho‑de. 13 Te cha̱a‑ún, ni̱ kaja'a̱n‑de. Te ni̱ kastu̱'ún‑de nuu̱ sáva‑ga̱. Ko ni tú ní kákandíja ja̱ káka'a̱n‑de.

Ja̱ kuáno'on‑yá andɨ́vɨ́

14 Yúan‑na te vásá ní nastá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ máá‑yá nuu̱ máá uxí ɨɨn‑de, káxiu̱kú‑de káyee‑dé staa̱. Te ni̱ kana jíín‑yá nuu̱‑dé, chi̱ ndava iní añú‑de, te tú ní kákandíja‑de tu̱'un ni̱ kaka'a̱n ja̱ ní kajini̱ nuu̱‑yá ja̱ ní nachaku̱‑ya̱. 15 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án jíná'an‑ró nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ, te kani‑ró tú'un va̱'a‑ri̱ nuu̱ táká ña̱yɨvɨ. 16 Cha̱a kándíja te kuanducha‑dé, ka̱ku‑de. Ko cha̱a tú kándíja, ta'nu̱ ndatu̱‑de. 17 Te cha̱a kákandíja, sá'a‑de tuni̱ yá'a: Jíín sɨ́'vɨ́‑rí kiñi'in‑de tachi̱ kíni ki̱ngoyo. Te ka'a̱n‑de ɨnga̱ yu'u jáá. 18 Kuanchaa̱‑de koo̱, te nú ni̱ ji'i‑de veneno, te ma̱ sá'a daño jíín‑de. Te xndée‑de nda'a‑dé sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ kú'u̱, te nduva̱'a‑i, áchí‑ya̱ jíín‑de. 19 Yúan‑na te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín‑de jíná'an‑de, te ni̱ ndaa‑ya̱ kuáno'on‑yá andɨ́vɨ́. Te ni̱ nungo̱o‑ya̱ íchi ndává'a Dios. 20 Te máá‑de, kája'a̱n‑de. Te ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un‑ya̱ táká lado. Te máá Jito'o̱‑yo̱, ni̱ chindéé ní chituu‑ya̱‑dé. Te jíín tuní ni̱ ka̱sá'a‑de‑ún ni̱ stá'a̱n‑ya̱ já íó ndaa̱ ta̱ká tu̱'un yá'a. Amén.

Lucas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

EL SANTO EVANGELIO SEGUN SAN LUCAS

TU'UN VA'A NI CHAA SAN LUCAS

1

Sɨkɨ̱ tú'un ni̱ chaa San Lucas

1 Kua'a̱ cháa ni̱ ka̱chaa‑de tu̱'un ná ta̱ká tiñu ni̱ sá'a Jesús ni̱ kajini̱‑yo̱. 2 Te cha̱a ni̱ kajini̱ nuu̱‑yá ná onde̱ kɨvɨ̱ ní kejá'á‑yá, ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un‑ya̱. Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de nuu̱‑yo̱. 3 Te náá, a ni̱ nandúkú víi‑ná ta̱ká tu̱'un‑ya̱, ná onde̱ kɨvɨ̱ ní kejá'á. Te jáni ini̱‑ná ja̱ súni íó va̱'a chaa kájí‑ná tu̱'un yá'a nuu̱‑ní, Teófilo máni̱, 4 náva̱'a ná kuní‑ní ja̱ íó ndaa̱ ta̱ká tu̱'un ni̱ skuá'a‑ní.

Ja̱ ní ka'a̱n ndajá'a̱ Dios jíín Zacarías

5 Te kɨvɨ̱ ní kuu Herodes rey ñuu̱ Judea, ni̱ i̱o ɨɨn sutu̱ nání‑de Zacarías ja̱ ní chindéé tá'an‑de jíín Abías. Te ñasɨ́'ɨ́‑de nání‑ña Elisabet. Te onde̱ chi̱i Aarón va̱i tata̱‑ña. 6 Te cha̱a ndaa̱ ni̱ ka̱kuu ndendúú‑de nuu̱ Dios. Te ñúkúún ní ka̱skíkuu‑de ta̱ká tu̱'un jíín tíñu tá'ú‑yá nuu̱‑yo̱. 7 Te tú se̱'e‑de ní íó, chi̱ Elisabet, ña'an numá kúu‑ña, te vina, a ni̱ ka̱yii‑de. 8 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ ní ka̱teta'a̱n‑i nuu̱ Zacarías jíku‑de jíín tíñu ja̱ kúu‑de sutu̱ nuu̱ Dios, 9 nátu̱'un ni̱ ka̱sá'a máá sutú. Te ja̱ yúán ni kɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e ii̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ní ja'mu‑de su̱sia ku̱tú. 10 Te nini já'mu‑de su̱sia ku̱tú, te ichi yatá vé'e ii̱, kájika̱n ta'u̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱. 11 Te ni̱ kenda ɨɨn ndajá'a̱ máá Jito'o̱‑yo̱ núu̱‑dé, kándii̱‑ya̱ íchi ndává'a altar nuu̱ já'mu‑de su̱sia ku̱tú. 12 Te ni̱ jini̱ Zacarías nuu̱‑yá, te ni̱ yu̱'ú‑de, te ni̱ kɨsɨ‑i‑de. 13 Ko máá ndájá'a̱‑ún, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Zacarías, ma̱ yú'ú‑ro̱, chi ja̱ ní jika̱n ta'u̱‑ro̱ a ni̱ jini so̱'o Dios. Te ñasɨ́'ɨ́‑ro̱ Elisabet, skáku‑ña ɨ́ɨn se̱'e yíí, te skúnání‑ró‑i Juan. 14 Te kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ro̱. Te kusɨɨ̱ iní kua'a̱ ñáyɨvɨ jíín‑i kɨvɨ̱ káku‑i. 15 Te kuu‑i ɨɨn cha̱a kúñá'nu nuu̱ Dios. Te ma̱ kó'o‑i vino, ni ndɨxɨ̱. Te kukútú Espíritu Santo ini̱‑i, va̱sa ñú'un‑ga̱‑i chi̱i náa̱‑i. 16 Te kua'a̱ cháa Israel ndíó káva ini̱‑de nuu̱ Dios sá'a‑i. 17 Te kuxnúú‑i jíín modo jíín fuerza Elías nuu̱ I'a̱ kii. Te ta̱ká táa̱, ndundá'ú ini̱‑de se̱'e‑de, te cha̱a ni̱'in ini̱, nakuandatu̱‑de tu̱'un ndíchí ká'a̱n cha̱a ndaa̱, sá'a‑i. Te sátu̱'a‑i ña̱yɨvɨ kóo tu̱'a ja̱ cháa̱ máá Jito'o̱‑yo̱. Achí‑ya̱ jíín‑de. 18 Te ni̱ ka'a̱n Zacarías jíín ndájá'a̱‑ún: Ndasa kuni̱‑ná te nú ja̱ndáa̱ kúu, chi cha̱a ni̱ yii kúu‑ná, te ñasɨ́'ɨ́‑ná, suni a ni̱ yii‑ña, áchí‑de. 19 Te ni̱ ka'a̱n ndajá'a̱‑yá: Máá‑rí kúu Gabriel, ja̱ kándii̱‑ri̱ nuu̱ Dios. Te ni̱ tájí‑yá ruu̱, va̱i ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, te kachi̱‑ri̱ tu̱'un va̱'a yá'a nuu̱‑ro̱. 20 Vina te kuñí'ín‑ro̱, te ma̱ kúu ka'a̱n‑ro̱ ondé kɨvɨ̱ skíkuu tu̱'un yá'a, chi̱ tú ní kándíja‑ró tú'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱, te tu̱'un skíkuu ná'ín kúu, ná jáa̱ kɨvɨ̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 21 Te ña̱yɨvɨ‑ún, káinda̱tu‑i Zacarías. Te kájani ini̱‑i na̱ún tá'a̱n‑de ja̱ ní kuná'án kándee‑de ini̱ ve̱'e ii̱. 22 Yúan‑na te ni̱ ndenda‑de, te tuká ní kúu ka'a̱n‑de jíín‑i. Te ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑i ja̱ iní ve̱'e ii̱‑ún ni̱ jini̱‑de ɨɨn ja̱ Dios ni̱ skóto‑ya̱‑dé. Te máá seña‑na̱ ni̱ sá'a‑de nuu̱‑í, chi̱ a ni̱ kuñí'ín‑de. 23 Te nuu̱ ní ji̱nu tiñu ndíso‑de, te kua̱no'on‑dé ve'e‑de. 24 Yúan‑na te ni̱ kuu yaku̱ kɨvɨ̱. Te ñasɨ́'ɨ́‑de Elisabet, ni̱ ni'i̱n sé'e‑ña. Te ni̱ chisa̱'í‑ña máá‑ña ú'u̱n yoo̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ña: 25 Súan ni̱ sá'a máá Jito'o̱‑yo̱ jíín‑rí ja̱ ní jini̱‑ya̱ núu̱‑rí. Te vina tuká kúka nuu̱‑rí nuu̱ táká ña̱yɨvɨ. Achí‑ña.

Ja̱ ní ka'a̱n Gabriel jíín María

26 Te nuu̱ iñú yoo̱, te ni̱ tájí Dios ndajá'a̱ Gabriel, ni̱ ja'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn ñuu̱ nání Nazaret, ndañúu̱ Galilea. 27 Ni̱ ja'a̱n‑ya̱ núu̱ ɨ́ɨn ña'an jáá, já á yani ta̱nda'a‑ñá jíín ɨ́ɨn cha̱a nání José. Te onde̱ chi̱i David va̱i tata̱‑de. Te ña'an jáá‑ún nání‑ña María. 28 Te ni̱ jaa̱ ndajá'a̱‑yá nuu̱ kánchaa̱‑ña yúan. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Ta̱á ndii, ta'u̱‑ro̱ kúu, chi̱ máá Jito'o̱‑yo̱ jíka‑ya̱ jíín‑ró. Te xáán ndatu̱ kéndo̱o‑ró vásá táká ña'an. Achí‑ya̱. 29 Te máá‑ña, ni̱ jini̱‑ña núu̱‑yá. Te ni̱ kuñáá ini̱‑ña já súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te jáni ini̱‑ña na̱ún tu̱'un kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱‑ún. 30 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n ndajá'a̱‑yá jíín‑ña: María, ma̱ yú'ú‑ro̱, chi ni̱ kusɨɨ̱ iní Dios jíín‑ró. 31 Vina te juku̱'un se̱'e‑ró, te skáku‑ró ɨ́ɨn se̱'e yíí. Te skúnání‑ró‑i Jesús. 32 Kuñá'nu su̱chí‑ún. Te kunání‑i Se̱'e I'a̱ kúñá'nu xaa̱n. Te máá Tatá Dios kua̱'a‑ya̱ mesa táa̱‑i David nuu̱‑í. 33 Te tá'ú‑i tiñu ini̱ ve̱'e Jacob nɨ́ɨ́ káni. Te kɨvɨ̱ tá'ú‑i tiñu‑ún, ma̱ ndɨ́'ɨ kutɨ. Achí‑ya̱. 34 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n María jíín ndájá'a̱‑yá: Ndasa koo Táta̱, chi̱ tú yii‑ná íó, áchí‑ña. 35 Te ni̱ kachi̱ ndajá'a̱‑yá jíín‑ña: Máá Espíritu Santo kii sɨkɨ̱‑ro̱, te fuerza máá I'a̱ kúñá'nu xaa̱n sá'a katɨ sɨkɨ́‑ro̱. Yu̱án máá súchí íi̱ káku‑ún, kunání‑i Se̱'e Dios. 36 Te kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, já tá'an‑ró Elisabet, suni a ni̱ ni'i̱n sé'e‑ña vína va̱sa a ni̱ yii‑ña. Te vina íó iñu̱ yoo̱ já tuká nání‑ña ñá'an numá. 37 Chi ta̱ká ja̱ kuní Dios, te kuu sá'a‑ya̱, áchí ndajá'a̱‑yá 38 yúan‑na te ni̱ ka'a̱n María: Kuu, chi̱ játíñu‑ná nuu̱ máá Tatá Dios, te súan ná kóo nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ní núsáá, áchí‑ña. Te máá ndájá'a̱‑ún, kua'a̱n‑ya̱.

Ja̱ ní jaa̱ María nuu̱ Elisabet

39 Te ni̱ kuu kɨvɨ̱. Te ni̱ ndukuiñi̱ María, ni̱ kaa‑ña ɨ́ɨn yuku kuá'a̱n‑ña, ni̱ jaa̱‑ña ɨ́ɨn ñuu̱ nání Judá. 40 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ña iní ve̱'e Zacarías. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín Elisabet. 41 Te nuu̱ ní jini so̱'o Elisabet tu̱'un ni̱ ka'a̱n María jíín‑ña, te su̱chí lúlí‑ún ni̱ tuñu‑ni‑i chi̱i‑ña. Te ni̱ chítú ndɨ́ɨ Elisabet jíín Espíritu Santo. 42 Te ni̱ ka'a̱n jaa‑ña: Xáán ndatu̱ kúu‑ró núu̱ táká ña'an. Te suni xáán ndatu̱ kúu su̱chí ñú'un chi̱i‑ró. 43 Te na̱ún ña'an kúu ruu̱ ja̱ ní chaa̱ náa̱ máá Jito'o̱‑ri̱ nuu̱‑rí. 44 Chi ja̱ ní jini so̱'o‑ri̱ tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ro̱ jíín‑rí, te su̱chí ñú'un chi̱i‑ri̱ yá'a, ni̱ tuñu‑ni‑i ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑i. 45 Xáán ndatu̱ kúu ña'an ní kandíja‑ún, chi ta̱ká tu̱'un ni̱ keyu'u máá Tatá Dios, skíkuu ná'ín jíín‑ña, áchí Elisabet. 46 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n María: Kúu ini̱‑ri̱ ja̱ ná ndúñá'nu máá Tatá Dios. 47 Te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín Dios ja̱ náma‑ya̱ rúu̱. 48 Chi ni̱ jini̱‑ya̱ já kúka nuu̱ iní ña'an játíñu nuu̱‑yá núú. Ko onde̱ vina te ka'a̱n ta̱ká ña̱yɨvɨ jíín‑rí ja̱ xáán ndatu̱‑ri̱. 49 Chi̱ I'a̱ tɨ́ɨn ndɨ'ɨ fuerza, ni̱ sá'a‑ya̱ tíñu ñá'nu jíín‑rí, te sɨ́'vɨ́ íi̱ ñáva̱'a‑ya̱. 50 Te nɨ́ɨ́ káni kúndá'ú ini̱‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ kájandatu̱ nuu̱‑yá. 51 Ni̱ sá'a‑ya̱ tíñu ñá'nu jíín ndá'a‑yá. Te ni̱ skúnu‑ya̱ cháa vixi̱ kája'a̱n‑de, onde̱ jíín táká ja̱ kájani sáni ini̱‑de. 52 Te ni̱ chaxio‑ya̱ cháa kákuñá'nu nuu̱ mesa‑de. Ko cha̱a kákundá'ú, ni̱ nasáñá'nu‑ya̱‑dé. 53 Te nuu̱ cháa káji'i̱ so̱ko, ni̱ ja̱'a‑ya̱ já kée vá'a‑de. Ko cha̱a kúká, ni̱ kiñi'in sáni‑ya̱‑dé kája'a̱n‑de. 54 Te ni̱ chindéé ní chituu‑ya̱ mozo‑ya̱ ñáyɨvɨ Israel, chi̱ núku̱'un ini̱‑ya̱ já ní kundá'ú ini̱‑ya̱‑í. 55 Chi ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín ndɨ́yi táa̱‑yo̱ jíná'an‑de, ja̱ nɨ́ɨ́ káni kundá'ú ini̱‑ya̱ Abraham jíín táká tata̱‑de, áchí María. 56 Te ni̱ kanchaa̱ María jíín‑ña nátu̱'un uni̱ yoo̱. Yúan‑na te kua̱no'on‑ñá ve'e‑ña.

Kɨvɨ̱ ní kaku Juan, cha̱a skuánducha

57 Te Elisabet ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ skáku‑ña sé'e‑ña. Te ni̱ skáku‑ña ɨ́ɨn se̱'e yíí. 58 Te ni̱ ka̱jini tu̱'un tá'an‑ña jíín ñáyɨvɨ káxiu̱kú yáni, ja̱ Dios xaa̱n ní kundá'ú ini̱‑ya̱‑ñá. Te kákusɨɨ̱ iní‑i jíín‑ña. 59 Yúan‑na te nuu̱ uná kɨvɨ̱, te ni̱ cha̱koyo‑de ja̱ xɨtɨ́ ndúu̱ su̱chí yɨ́kɨ́n‑ún. Te skúnání‑de‑i sɨ́'vɨ́ táa̱‑i Zacarías núú. 60 Ko ni̱ ka'a̱n náa̱‑i: Ma̱ kúu, chi̱ Juan kunání‑i, áchí‑ña. 61 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑ña: Naja̱. Te tú ni ɨɨn tá'an‑ró nání súan, áchí‑de. 62 Yúan‑na te jíín seña kájika̱ tu̱'ún‑de táa̱‑i ndasa kuní‑de kunání‑i. 63 Te ni̱ jika̱n máá‑de ɨɨn tutu̱. Te yúan ni̱ chaa‑de: Juan kunání‑i, áchí. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún ni̱ ka̱naa iní kánde̱'é‑i. 64 Te ni̱ nanuña‑ni yu'u‑dé. Te ni̱ nduvi̱tá‑ni yáa‑dé. Te ni̱ naka'a̱n‑ni‑de ni̱ nakana jaa‑de Dios. 65 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ kákuu tá'an‑de, ni̱ kayu̱'ú‑i. Te ni̱ jicha̱ ta̱ká tu̱'un yá'a kua'a̱n nɨ́ɨ́ yúku ndáñúu̱ Judea. 66 Te ta̱ká ja̱ ní ka̱jini so̱'o tu̱'un‑ún, ni̱ kañu̱'un‑ni ini̱ máá. Te káka'a̱n: Ndasa koo su̱chí yá'a núsáá, chi̱ máá Tatá Dios ndíto‑ya̱‑í, áchí. 67 Yúan‑na te táa̱‑i Zacarías, ni̱ chítú ndɨ́ɨ‑dé jíín Espíritu Santo. Te ni̱ jani‑de tu̱'un: 68 Ná nákana jaa‑yó máá Tatá Dios ña̱yɨvɨ Israel, chi ni̱ kinde̱'é‑yá ña̱yɨvɨ‑yá. Te ni̱ nama‑ya̱‑í. 69 Te onde̱ ini̱ ve̱'e mozo‑ya̱ David, ni̱ jani‑ya̱ ɨ́ɨn cha̱a kúñá'nu nama yóó. 70 Nátu̱'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a ndoo ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱ ní kikoyo‑de onde̱ xnáñúú, 71 ja̱ náma‑ya̱ yóó ini̱ nda'a cháa kájito u'u̱ yóó jíín núu̱ já kákiti̱ ini̱ kájito yóó. 72 Chi̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱ táa̱‑yo̱. Te núku̱'un ini̱‑ya̱ tú'un ii̱ ní keyu'u‑yá. 73 Tu̱'un‑ún ni̱ chísó tú'un téyíí‑yá nuu̱ Abraham, ja̱ kuá'a‑ya̱ núu̱‑yo̱. 74 Ja̱ náma‑ya̱ yóó nuu̱ cháa kájito u'u̱ yóó. Te ma̱ yú'ú‑ga̱‑yo̱, kuatíñu‑yó núu̱‑yá. 75 Jíín tíñu ndoo jíín tíñu ndaa̱ ta̱ká kɨvɨ̱ kúchaku̱‑yo̱. 76 Te róó su̱chí lúlí, kunání‑ró cháa jáni tu̱'un I'a̱ kúñá'nu xaa̱n, chi̱ kuxnúú‑ró kí'i̱n‑ro̱ íchi núu̱ máá Jito'o̱‑yo̱ náva̱'a sátu̱'a‑ró íchi‑yá. 77 Te kastu̱'ún‑ró núu̱ ñáyɨvɨ máá‑yá ja̱ náma‑ya̱‑í, jíín já kóo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑i. 78 Chi̱ xaa̱n kúndá'ú ini̱ Dios yóó. Ja̱ yúán kúndiji̱n nuu̱‑yo̱ sá'a I'a̱ ñá'nu. 79 Náva̱'a kundiji̱n nuu̱ já ká'i̱in ñu̱ñáa jíín núu̱ já kákuni̱ naa. Yúan‑na te kuu kaka‑yó íchi vá'a, jíín íchi túu tu̱ndó'o, sá'a‑ya̱, áchí‑de. 80 Te su̱chí lúlí‑ún, ni̱ ja'nu ndéé‑i, te ni̱ yija ini̱‑i. Te ni̱ kanchaa̱‑i onde̱ nuu̱ ñú'un té'é ondé kɨvɨ̱ ní stá'a̱n ndiji̱n‑i máá‑i nuu̱ ñáyɨvɨ Israel.

2

Kɨvɨ̱ ní kaku Jesucristo

1 Te ni̱ kuu yaku̱ kɨvɨ̱. Te Augusto César, ni̱ jacha̱‑de tu̱'un ja̱ táká ña̱yɨvɨ ndútútú xiní‑í jíná'an‑i. 2 Ya̱'á kúu ja̱ ní ndutútú núú xiní‑í. Te Cirenio ni̱ kuu‑de gobernador ñuu̱ Siria. 3 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún, kája'a̱n‑i ndɨta'a̱n ñuu̱‑i ja̱ nákua̱'a‑i xini̱‑í. 4 Te ja̱ yúán ní kenda José ini̱ ñuu̱ Nazaret, ndañúu̱ Galilea. Te ni̱ kaa‑de kua'a̱n‑de ñuu̱ Judea. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ñuu̱ David ja̱ nání Belén. Chi̱ tá'an ini̱ ve̱'e David kúu‑de. 5 Náva̱'a nakua̱'a‑de xini̱‑dé jíín ñásɨ́'ɨ́‑de María, chi̱ a yani ta̱nda'a‑ñá jíín‑de, te ñú'un se̱'e‑ña. 6 Te nini ká'i̱in‑de yúan, te ni̱ ji̱nu kɨvɨ̱ skáku‑ña‑í. 7 Te ni̱ skáku‑ña sé'e yíí núú‑ña. Te ni̱ chisúkun‑ñá‑i, te ni̱ jaki̱n‑ña‑í ini̱ nu̱ndóó kɨ́tɨ, chi̱ tuká núña mesón. 8 Te suni ñuu̱ yúan íó cha̱a kándi̱to ñúú‑de rɨɨ̱‑de. 9 Te yúan ni̱ kii ɨɨn ndajá'a̱ máá Tatá Dios nuu̱‑dé. Te káyu̱'ú xaa̱n‑dé. 10 Te ni̱ ka'a̱n máá ndájá'a̱‑yá jíín‑de: Ma̱ yú'ú‑ro̱ jíná'an‑ró, chi va̱i‑ri̱ kástu̱'ún‑rí ɨɨn tu̱'un va̱'a nuu̱‑ro̱, te kusɨɨ̱ iní ta̱ká ña̱yɨvɨ sá'a. 11 Chi̱ vina onde̱ ini̱ ñuu̱ David ni̱ kaku ɨɨn I'a̱ nama róó. Cristo máá Jito'o̱‑yo̱ kúu‑ya̱. 12 Te kuni̱‑ro̱ já súan íó, chi̱ nani'i̱n‑ro̱ súchí yɨ́kɨ́n‑ún yísúkun‑í sa'ma te kátúu‑í ini̱ ɨɨn nu̱ndóó kɨ́tɨ. Achí‑ya̱. 13 Te sanaa‑ní te ni̱ kenda ɨɨn tɨku'ni̱ andɨ́vɨ́, ká'i̱in kua'a̱‑yá jíín ndájá'a̱‑yá‑ún, kánakana jaa‑ya̱ Dios, te káka'a̱n‑ya̱: 14 Ná nákana jaa‑yó Dios onde̱ andɨ́vɨ́. Te ná ndúndéé iní ta̱ká ña̱yɨvɨ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, sá'a Dios ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑ya̱ jíín‑i, áchí. 15 Yúan‑na te ndajá'a̱‑yá‑ún, ni̱ xndóo‑ya̱‑dé te káno'o̱n‑ya̱ ándɨ́vɨ́. Te máá cháa ndíto‑tɨ̱, káka'a̱n‑de: Ná kí'o̱n ondé Belén te kuni̱‑yo̱ na̱ún ní kuu. Chi̱ súan ni̱ kastu̱'ún máá Tatá Dios nuu̱‑yo̱. Achí‑de. 16 Te yachi̱ kája'a̱n‑de. Te ni̱ kajini̱‑de nuu̱ María jíín José, jíín núu̱ súchí yɨ́kɨ́n‑ún kátúu‑í ini̱ nu̱ndóó kɨ́tɨ. 17 Te súan ni̱ kajini̱‑de nuu̱‑í. Te ni̱ kajacha̱‑de tu̱'un ndasa ni̱ kajini̱‑de sɨkɨ̱ súchí yɨ́kɨ́n‑ún. 18 Te ni̱ ka̱naa iní ta̱ká ña̱yɨvɨ ní ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un káka'a̱n cha̱a kándi̱to rɨɨ̱. 19 Ko María ni̱ chiva̱'a‑ña táká tu̱'un yá'a. Te náxndáa̱‑ña tú'un‑ún ini̱ añú‑ña. 20 Te ni̱ ka̱naxíó káva cha̱a kándi̱to rɨɨ̱, káno'o̱n‑de, kánakana jaa‑de Dios. Chi̱ ni̱ ka̱jini̱‑de ja̱ íó ndaa̱ ta̱ká tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑de, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n ndajá'a̱‑yá jíín‑de.

Ja̱ ní stá'a̱n‑de‑i nuu̱ máá Dios ini̱ ve̱'e ii̱

21 Te ni̱ kuu una̱ kɨvɨ̱. Te ni̱ xɨtɨ̱ ndúu̱ su̱chí yɨ́kɨ́n‑ún. Te ni̱ ka̱skúnání‑de‑i Jesús, chi̱ sɨ́'vɨ́‑ún ni̱ ka'a̱n ndajá'a̱‑yá ná té júku̱'un‑ga̱‑i núú. 22 Yúan‑na te ni̱ ji̱nu kɨvɨ̱ ndúndoo‑ña, nátu̱'un ká'a̱n ley Moisés. Te ni̱ kaja̱ncha̱ka‑de‑i ñuu̱ Jerusalén náva̱'a stá'a̱n‑de‑i nuu̱ máá Tatá Dios. 23 Chi̱ yóso núu̱ tutú máá Tatá Dios: Ta̱ká su̱chí yíí káku núú, su̱chí‑ún, ná kúña ii̱‑í nuu̱ máá Tatá Dios, áchí. 24 Te suni soko̱‑dé uu̱ lɨ́'vɨ, xí úu̱ paloma, nátu̱'un ká'a̱n ley máá Tatá Dios. 25 Te yúan íó ɨɨn cha̱a ñuu̱ Jerusalén, nání‑de Simeón. Te cha̱a ndaa̱, cha̱a ndoo kúu‑de, te ñúkuu ini̱‑de chaa̱ I'a̱ ka'a̱n tu̱'un ndéé jíín ñáyɨvɨ Israel. Te Espíritu Santo jíka‑ya̱ jíín‑de. 26 Chi̱ a ni̱ kastu̱'ún Espíritu Santo nuu̱‑dé ja̱ má kúu̱ kutɨ‑dé te nú tú kuni̱‑de nuu̱ Cristo máá Tatá Dios xna'a̱n‑ga̱. 27 Te ni̱ chaa̱‑de ini̱ ve̱'e ii̱, ni̱ sá'a Espíritu Santo. Yúan‑na te táa̱ su̱chí lúlí Jesús, ni̱ ka̱skɨ́vɨ‑de‑i ini̱ ve̱'e ii̱, ja̱ sá'a‑de jíín‑i nátu̱'un ká'a̱n ley. 28 Te Simeón, ni̱ junu nchaa̱‑de‑i. Te ni̱ nakana jaa‑de Dios. Te ni̱ ka'a̱n‑de: 29 Ai̱ Táta̱, sía̱‑ní mozo‑ní ná kí'i̱n‑de, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ní, chi̱ ni̱ kuva̱'a ini̱‑ná vina. 30 Chi ni̱ jini̱ jíín núu̱‑ná ja̱ náma‑ní yóó. 31 Chi yu̱án ní sátu̱'a‑ní jíto nuu̱ táká ña̱yɨvɨ, 32 náva̱'a ná kúndiji̱n nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, te nduñá'nu ña̱yɨvɨ máá‑ní Israel, sá'a‑ní. Achí‑de. 33 Te José jíín náa̱‑i, kánaa iní‑de kájini so̱'o‑de tu̱'un‑i ndasa ká'a̱n cha̱a‑ún. 34 Te ni̱ jika̱n ta'u̱ Simeón ja'a̱‑dé jíná'an‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín náa̱‑i María: Su̱chí yá'a va̱i‑i ja̱ nduá te ndonda kua'a̱ ñáyɨvɨ Israel sá'a‑i. Te státá'an ña̱yɨvɨ já sɨkɨ́‑í. 35 Náva̱'a ná kénda ndiji̱n ndasa kájani ini̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ. Te ɨɨn yuchi̱ kui̱so ini̱ añú‑ro̱. Achí‑de. 36 Te suni kándee Ana yúan, ña'an jáni tu̱'un Dios kúu‑ña, se̱'e Fanuel tata̱ Aser kúu‑ña. Te a ni̱ yii‑ña chi̱ onde̱ ná jáá‑ña te ni̱ kanchaa̱‑ña jíín yíi‑ñá usia̱ kuia̱. 37 Te ni̱ kendo̱o ndá'ú‑ña ondé ni̱ ji̱nu‑ña kúu̱n xíko kuu̱n kuiá‑ña. Te tú kúxio‑ña iní ve̱'e ii̱, chi̱ sua játíñu‑ña ndúú ñúú. Te ndicha̱ ini̱‑ña. Te jikán ta'u̱‑ñá. 38 Te suni hora‑ún ni̱ chaa̱‑ña, ni̱ nakana jaa‑ña Dios. Te ni̱ ka'a̱n‑ña tú'un su̱chí yɨ́kɨ́n‑ún nuu̱ táká ña̱yɨvɨ káñukuu ini̱‑i kenda ɨɨn cha̱a nama‑de ñuu̱ Jerusalén. 39 Te ni̱ kuu ni̱ skíkuu‑de ta̱ká tiñu ká'a̱n ley máá Tatá Dios. Te káno'o̱n‑de ñuu̱‑de Nazaret ndañúu̱ Galilea. 40 Te su̱chí lúlí‑ún, ni̱ ja'nu ndéé‑i, te ni̱ yija‑i, te ni̱ kundíchí xáa̱n‑í, te ni̱ kusɨɨ̱ iní Dios jíín‑i.

Ja̱ ní kɨ̱vɨ ndúu̱ Su̱chí Jesús ini̱ ñuu̱ Jerusalén

41 Te ndɨta'a̱n kuia̱ kája'a̱n táa̱‑i ñuu̱ Jerusalén, ja̱ ndé'é‑de viko Pascua yúan. 42 Te nuu̱ ní kuu uxi̱ uu̱ kuia̱‑i, te ni̱ ka̱kaa táa̱‑i kája'a̱n‑de ñuu̱ Jerusalén, nátu̱'un kásá'a máá‑de kɨvɨ̱ víko‑ún. 43 Te ni̱ ji̱nu kɨvɨ̱ víko‑ún, te káno'o̱n‑de. Te su̱chí lúlí Jesús ni̱ kendo̱o‑i ini̱ ñuu̱ Jerusalén, ni tú ní kájini̱ táa̱‑i náa̱‑i. 44 Te kájani ini̱‑de ja̱ ndé kándee nduu̱‑i ma̱'ñú ñáyɨvɨ káno'o̱n ichi‑ún. Te ni̱ ka̱jika‑de ɨɨn kɨvɨ̱ ncháka, te vásá ní ka̱nandúkú‑de‑i ma̱'ñú táká tá'an‑de. 45 Ko tú ní kánani'i̱n‑dé‑i, te ni̱ ka̱naxíó káva‑de káno'o̱n‑de ñuu̱ Jerusalén, kua̱nandúkú‑de‑i. 46 Te onde̱ nuu̱ uní kɨvɨ̱ te vásá ní ka̱nani'i̱n‑dé‑i ini̱ ve̱'e ii̱, kánchaa̱‑i ma̱'ñú cháa kákuu maestro, jíni ná'ín‑i, te xndichí‑i‑de. 47 Te ta̱ká ja̱ kájini so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑i‑ún, ni̱ ka̱naa iní kánde̱'é núu̱‑í ja̱ bueno ndito xini̱‑í, te va̱'a xndíó káni‑i tu̱'un. 48 Te nuu̱ ní kajini̱‑de nuu̱‑í, te ni̱ ka̱naa iní‑de kánde̱'é‑de. Te ni̱ ka'a̱n náa̱‑i jíín‑i: Hijo, naja̱ sá'a‑ró súan jíín‑rí, chi̱ táa̱‑ro̱ jíín rúu̱, kánandúkú xáa̱n‑rí róó te kándukuí'a̱ ini̱‑ri̱, áchí‑ña. 49 Yúan‑na te ni̱ kachi̱‑i jíín‑ña: Na̱ún ní kuu, náa̱. Naja̱ kánandúkú‑ní náá. Tú kájini̱‑ní ja̱ jínu ñú'ún kúkuu‑ná jíín tíñu Táa̱‑ná náún. Achí‑i. 50 Ko máá‑ña, tú ní kájuku̱'un ini̱‑ña tú'un ni̱ ka'a̱n‑i jíín‑ña. 51 Te ni̱ nuu‑i kua̱no'on‑í jíín‑de jíná'an‑de. Te ni̱ najaa̱‑i ñuu̱ Nazaret, jándatu̱‑i nuu̱‑dé. Te náa̱‑i ni̱ chiva̱'a va̱'a‑ña táká tu̱'un yá'a ini̱ añú‑ña. 52 Te Jesús, ni̱ ja'nu‑ga̱‑i, te ni̱ kundíchí‑ga̱‑i. Te Dios jíín táká ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱kusɨɨ̱‑gá ini̱ jíín‑i.

3

Juan, cha̱a skuánducha

1 Te nuu̱ xiá'u̱n kuia̱ ja̱ tá'ú tíñu cha̱a Tiberio César, te Poncio Pilato kúu‑de gobernador ñuu̱ Judea. Te Herodes tá'ú‑de tiñu ñuu̱ Galilea. Te ñani̱‑de Felipe tá'ú tíñu ñuu̱ Iturea ndañúu̱ Traconite. Te Lisanias tá'ú tíñu‑de ñuu̱ Abilinia. 2 Te sutu̱ ñá'nu kákuu Anás jíín Caifás, te ni̱ chaa̱ tu̱'un máá Tatá Dios nuu̱ Juan, se̱'e Zacarías kánchaa̱‑de nuu̱ ñú'un té'é. 3 Te ni̱ kii‑de ni̱ jíkó núu‑de nɨ́ɨ́ ñúu̱ Jordán. Te jáni‑de tu̱'un jánducha, jíín tú'un nakani ini̱ náva̱'a sá'a Dios tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi. 4 Te súan ni̱ chaa Isaías tutu̱, chi cha̱a jáni tu̱'un Dios ni̱ kuu‑de sáá: Ɨɨn ndajá'a̱, kana jaa‑de onde̱ nuu̱ ñú'un té'é: Sátu̱'a‑ró íchi máá Jito'o̱‑yo̱, te sándóó‑ró íchi‑yá. 5 Ta̱ká yi'ndɨ̱ nachítú. Te nuu ta̱ká yuku jíín tɨ́nduu̱. Te ndundóó íchi yákuá. Te ichi ndáí ndulɨɨ. 6 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, kuni̱‑i ja̱ Dios nama‑ya̱‑í. Achí. 7 Te ni̱ kenda koyo kua'a̱ ñáyɨvɨ núu̱‑dé ja̱ skuánducha‑dé‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Se̱'e koo̱ kákuu‑ró. Ndéja̱ ní kastu̱'ún núu̱‑ro̱ já kúnu‑ró kóto‑ró juicio chaa̱. 8 Núsáá te sá'a‑ró tíñu sɨkɨ̱ já á ni̱ nakani ini̱‑ro̱‑ún. Te ma̱ kéjá'á‑ró káni ini̱‑ro̱: Abraham kúu táa̱‑ri̱, achí‑ro̱. Chi̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ kúu‑ni sá'a Dios ja̱ táká yuu̱ yá'a nduu se̱'e Abraham. 9 Te vina a kátúu tú'a hacha ja̱ xɨ́tɨ yúnu ondé yo'o. Te ta̱ká yunu já tú kúun nde'e̱ vá'a xini̱, xɨtɨ̱ te kɨ̱vɨ nuu̱ ñú'u̱n. Achí‑de. 10 Te ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑i‑de: Te ndasa sá'a‑ná núsáá, áchí‑i. 11 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ja̱ ñáva̱'a uu̱ su'nu̱, ná kuá'a nuu̱ já tú ñáva̱'a kutɨ. Te ja̱ ñáva̱'a ja̱ kée, suni súan ná sá'a, áchí‑de jíín‑i. 12 Te suni ni̱ cha̱koyo yaku̱ cha̱a xíní já kuánducha‑dé. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín Juan: Maestro, te náá, na̱ún sá'a‑ná, áchí‑de. 13 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Ma̱ skáa‑ró kakán‑ro̱ ndasa ni̱ ta'u̱ tíñu nuu̱‑ro̱, áchí‑de. 14 Te suni yaku̱ soldado, ni̱ kajika̱ tu̱'ún yúan‑de: Te náá, ndasa sá'a‑ná jíná'an‑ná, áchí. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Ma̱ kuánchaa̱‑ro̱ ndátíñu tá'an‑ró, ni ma̱ sátú'ún‑ró, te koo sɨɨ̱‑ní ini̱‑ro̱ jíín yá'u‑ró. 15 Te kájani ini̱ ta̱ká cha̱a sɨkɨ̱ Juan ja̱ sánaa te kúu‑de Cristo xí túu, chi ña̱yɨvɨ‑ún, káinda̱tu‑i chaa̱‑ya̱. 16 Te ni̱ ka'a̱n Juan: Ruu̱, chi̱ jíín ndúcha skuánducha ndíja‑ri̱ róó. Ko va̱i ɨɨn I'a̱ kúñá'nu‑ga̱ vásá rúu̱, ja̱ tú kúñá'nu‑ri̱ ndájí‑rí ñii yí'i ndija̱n‑yá. Máá‑yá, chi̱ jíín Espíritu Santo skuánducha‑yá róó jíín ñú'u̱n. 17 Te tɨ́ɨn‑ya̱ pala chíxí'ú trigo. Te nasándoo va̱'a‑ya̱ era‑ya̱. Te nastútú‑yá trigo ndɨ̱vɨ ini̱ yaka̱‑ya̱. Te ka'mu‑ya̱ paja nuu̱ ñú'u̱n ja̱ má ndá'va̱ kutɨ‑gá. 18 Te kua'a̱‑gá tu̱'un ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑dé nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún. Chi̱ súan ni̱ jani‑de tu̱'un va̱'a‑ya̱ núu̱‑í. 19 Te suni ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑dé nuu̱ Herodes, cha̱a tá'ú tíñu‑ún. Chi cha̱a‑ún, ni̱ jaka‑de Herodías, ñasɨ́'ɨ́ ñani̱‑de Felipe. Te kua'a̱‑gá tiñu ñáá súan ni̱ sá'a Herodes. 20 Te ja̱ ví'í‑gá ni̱ sá'a‑de kúu ja̱ ní chindee‑de Juan veka̱a.

Ja̱ ní janducha Jesús ni̱ sá'a Juan

21 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka̱janducha ñáyɨvɨ, te suni ni̱ janducha Jesús. Te nini jikán ta'u̱‑yá, te ni̱ nuña‑ni andɨ́vɨ́. 22 Te nátu̱'un forma paloma ni̱ jungava Espíritu Santo sɨkɨ̱‑yá. Te ichi ándɨ́vɨ́ ní kenda ɨɨn tu̱'un ni̱ ka'a̱n: Máá‑ró kúu Se̱'e‑ri̱ te kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó. Te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑ró. Achí.

Lista ndasa va̱i tata̱ Jesucristo

23 Te ná ni̱ kejá'á Jesús stá'a̱n‑ya̱ tú'un, íó‑ya̱ okó uxi̱ kuia̱. Te kájani ini̱ ña̱yɨvɨ já sé'e José kúu‑ya̱. Te táa̱ José ni̱ kuu Elí, 24 ja̱ kúu se̱'e Matat, se̱'e Leví, se̱'e Melqui, se̱'e Jana, se̱'e José, 25 ja̱ kúu se̱'e Matatías, se̱'e Amós, se̱'e Nahum, se̱'e Esli, se̱'e Nagai, 26 ja̱ kúu se̱'e Maat, se̱'e Matatías, se̱'e Semei, se̱'e José, se̱'e Judá, 27 ja̱ kúu se̱'e Joana, se̱'e Resa, se̱'e Zorobabel, se̱'e Salatiel, se̱'e Neri, 28 ja̱ kúu se̱'e Melqui, se̱'e Adi, se̱'e Cosam, se̱'e Elmodam, se̱'e Er, 29 ja̱ kúu se̱'e Josué, se̱'e Eliezer, se̱'e Jorim, se̱'e Matat, 30 ja̱ kúu se̱'e Leví, se̱'e Simeón, se̱'e Judá, se̱'e José, se̱'e Jonán, se̱'e Eliaquim, 31 ja̱ kúu se̱'e Melea, se̱'e Mainán, se̱'e Matata, se̱'e Natán, 32 ja̱ kúu se̱'e David, se̱'e Isaí, se̱'e Obed, se̱'e Booz, se̱'e Salmón, se̱'e Naasón, 33 ja̱ kúu se̱'e Aminadab, se̱'e Aram, se̱'e Esrom, se̱'e Fares, se̱'e Judá, 34 ja̱ kúu se̱'e Jacob, se̱'e Isaac, se̱'e Abraham, se̱'e Taré, se̱'e Nacor, 35 ja̱ kúu se̱'e Serug, se̱'e Ragau, se̱'e Peleg, se̱'e Heber, se̱'e Sala, 36 ja̱ kúu se̱'e Cainán, se̱'e Arfaxad, se̱'e Sem, se̱'e Noé, se̱'e Lamec, 37 ja̱ kúu se̱'e Matusalén, se̱'e Enoc, se̱'e Jared, se̱'e Mahalaleel, se̱'e Cainán, 38 ja̱ kúu se̱'e Enós, se̱'e Set, se̱'e Adán, se̱'e Dios.

4

Sɨkɨ̱ já ní jito nchaa̱ tá'an kui'na̱ jíín‑yá

1 Te Jesús, ni̱ chítú ndɨ́ɨ‑yá jíín Espíritu Santo. Te ni̱ ndenda‑ya̱ yúcha Jordán kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ondé nuu̱ ñú'un té'é ní sá'a Espíritu Santo. 2 Te yúan ni̱ kanchaa̱‑ya̱ úu̱ xiko kɨvɨ̱. Te ni̱ jito nchaa̱ tá'an kui'na̱ jíín‑yá. Te ta̱ká kɨvɨ̱‑ún, tú ní yée kútɨ‑yá, chi̱ onde̱ ni̱ ja̱'a kɨvɨ̱, te vásá ni̱ ji'i̱‑ya̱ sóko. 3 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ kui'na̱‑ún jíín‑yá: Nú Se̱'e Dios kúu‑ró, ka'a̱n jíín yúu̱ yá'a ná ndúu staa̱, áchí. 4 Te Jesús ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín: Yóso núu̱ tutú: Nasu̱ máni máá stáa̱ kée cháa te kuchaku̱‑de, chi̱ sua jíín tú'un Dios, áchí‑ya̱. 5 Te ni̱ jaka kui'na̱‑ún‑ya̱ kuá'a̱n jíín‑yá xini̱ ɨ́ɨn yuku súkún. Te ɨɨn núnúu‑ni te ni̱ stá'a̱n‑ni ta̱ká ñuu̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ núu̱‑yá. 6 Te ni̱ kachi̱ kui'na̱‑ún jíín‑yá: Kua̱'a‑ri̱ ta̱ká ñuu̱ luu yá'a nuu̱‑ro̱ te tá'ú tíñu‑ró núu̱. Chi̱ máá‑rí tɨ́ɨn ndɨ'ɨ, te ndé nuu̱ kuní‑ri̱, te kuu kua̱'a‑ri̱. 7 Núsáá te nú chiñú'ún‑ró rúu̱, te kua̱'a‑ri̱ ta̱ká ñuu̱ yá'a nuu̱‑ro̱. Achí. 8 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Satanás, kuxio kuá'án, chi̱ yóso núu̱ tutú: Chiñú'ún‑ró máá Tatá Dios máá‑ró, te nuu̱ máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ kuátíñu‑ró, áchí. Achí‑ya̱. 9 Te kua'a̱n tuku jíín‑yá ñuu̱ Jerusalén. Te yúan ni̱ kaa jíín‑yá xini̱ torre ve'e ii̱. Te ni̱ ka'a̱n jíín‑yá: Te nú Se̱'e Dios kúu‑ró, te súngava‑ró máá‑ró yá'a te onde̱ nuu̱ ñú'un, 10 chi̱ yóso núu̱ tutú: Tájí‑yá ndajá'a̱‑yá kii te koto‑ya̱ róó. 11 Kunu nchaa̱‑ya̱ róó náva̱'a tú stují‑ro̱ já'a̱‑ro̱ núu̱ yúu̱, áchí. Achí kui'na̱. 12 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: A yóso núu̱ tutú: Ma̱ kóto nchaa̱‑ro̱ máá Tatá‑ro̱ Dios, áchí‑ya̱ jíín kuí'na̱‑ún. 13 Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ jito nchaa̱ kui'na̱‑ún‑ya̱. Te ni̱ kuxio núu‑ni kua'a̱n.

Ja̱ ní ka̱ské'ichi̱‑i‑ya̱ iní ñuu̱ Nazaret

14 Te jíín fuerza Espíritu kua̱no'on Jesús ñuu̱ Galilea. Te ni̱ jicha̱ tu̱'un‑ya̱ nɨ́ɨ́ ndáñúu̱ yani yúan. 15 Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un ini̱ ve̱'e sinagoga ña̱yɨvɨ yúan. Te ni̱ ka̱nakana jaa ndɨ'ɨ‑i‑ya̱. 16 Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ñúu̱ Nazaret, nuu̱ ní ja'nu‑ya̱. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e sinagoga nátu̱'un sá'a‑ya̱ táká kɨvɨ̱ ndéta̱tú. Te ni̱ ndukuiñi̱‑ya̱ ní ka'u‑ya̱ ɨ́ɨn tutu̱. 17 Te yúan íó tutu̱ Isaías cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. Te ni̱ kaja̱'a‑de nuu̱ Jesús. Te ni̱ janu̱‑ya̱ tutú‑ún. Te ni̱ jini̱‑ya̱ ɨ́ɨn nuu̱ yóso, te ni̱ ka'u‑ya̱: 18 Espíritu máá Tatá Dios jíka‑ya̱ jíín‑rí, chi ni̱ teta'a̱n‑ya̱ rúu̱ náva̱'a kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a nuu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú. Te ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱ náva̱'a sá'a‑ri̱ tana̱ ñáyɨvɨ kákukuí'a̱ ini̱, te kastu̱'ún‑rí nuu̱ ñáyɨvɨ káindasu̱ koo libre‑i. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ kuáá, ndundiji̱n nuu̱‑í, te nama‑ri̱ ña̱yɨvɨ ní katuji̱. 19 Te náva̱'a kani‑ri̱ tu̱'un sɨkɨ̱ kuiá játa'a̱n ini̱ máá Tatá Dios, áchí‑ya̱. 20 Te ni̱ na̱tuu‑yá tutu̱‑ún. Te ni̱ nakua̱'a‑ya̱ núu̱ cháa játíñu. Te ni̱ nungo̱o‑ya̱. Te ta̱ká cha̱a ká'i̱in ini̱ ve̱'e sinagoga, kánde̱'é vá'a‑de nuu̱‑yá. 21 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Vina a ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró já ní skíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱ yá'a, áchí‑ya̱. 22 Te ndivii‑dé ni̱ kaka'a̱n va̱'a‑de tu̱'un‑ya̱. Te kánaa iní‑de kánde̱'é‑de nuu̱‑yá ja̱ lúu ká'a̱n‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Á nasu̱ sé'e José kúu cha̱a yá'a. Achí‑de. 23 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Jáni ini̱‑ri̱ ja̱ sánaa te ka'a̱n‑ro̱ tú'un yátá yá'a jíín‑rí: Cha̱a táná, sá'a tana̱ máá‑ró, te ta̱ká tiñu ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ri̱ ni̱ sá'a‑ró ñúu̱ Capernaum, suni súan ná sá'a‑ró ñúu̱‑ro̱ yá'a vii̱, achi̱‑ro̱. 24 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ñáyɨvɨ máá ñúu̱ cha̱a jáni tu̱'un Dios, máá‑i kúu ja̱ tú kájatá'ú‑i‑de. 25 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ní i̱o kua'a̱ ñá'an ní kendo̱o ndá'ú ñuu̱ Israel kɨvɨ̱ ní chaku̱ Elías, te kɨvɨ̱‑ún ni̱ ndasu̱ andɨ́vɨ́ uní kuia̱ iñu̱ yoo̱. Te ni̱ i̱o ɨɨn tama̱ xáa̱n nɨ́ɨ́‑ni ñuu̱‑ún. 26 Ko tú ní tájí‑yá Elías ki'i̱n‑de nuu̱ ní ɨɨn ña'an‑ún, chi̱ máá‑ni onde̱ ñuu̱ Sarepta ndañúu̱ Sidón ni̱ ja'a̱n‑de nuu̱ ɨ́ɨn ña'an ní kendo̱o ndá'ú. 27 Te ini̱ ñuu̱ Israel, suni ni̱ i̱o kua'a̱ cháa ni̱ kate'yu̱ ndɨ̱'yi, kɨvɨ̱ ní chaku̱ Eliseo, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios. Ko tú ni ɨɨn cha̱a‑ún ní ndúndoo, chi̱ máá‑ni Naamán, cha̱a ñuu̱ Siria. Achí‑ya̱. 28 Yúan‑na te ta̱ká cha̱a ká'i̱in ini̱ ve̱'e sinagoga, ni̱ kakiti̱ ini̱‑de ja̱ ní ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n‑ya̱. 29 Te ni̱ ka̱ndonda‑de sɨkɨ̱‑yá ni̱ ka̱kiñi'in‑de‑ya̱ yatá ñúu̱‑ún, te kua'a̱n‑de jíín‑yá xini̱ yúku núu̱ kándii̱ ñuu̱‑de. Te yúan súngava‑de‑ya̱ kákuni̱‑de. 30 Ko máá‑yá, ni̱ ja̱'a‑ya̱ má'ñú‑de, te kua'a̱n‑ya̱.

Ja̱ ní kiñi'in‑ya̱ tachí kíni

31 Te ni̱ najinu̱‑ya̱ ñúu̱ Capernaum, ndañúu̱ Galilea. Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un nuu̱‑dé jíná'an‑de ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ndéta̱tú. 32 Te ni̱ ka̱naa iní‑de kájini so̱'o‑de tu̱'un stá'a̱n‑ya̱, chi̱ ni̱ stá'a̱n‑ya̱ nátu̱'un ɨɨn cha̱a ndíso tíñu. 33 Te ini̱ ve̱'e sinagoga kándee ɨɨn cha̱a tá'a̱n tachi̱ kíni. Te cha̱a‑ún, ni̱ kana kó'ó‑de: 34 Kuxio‑ní Táta̱, chi̱ tú káyi̱tá'an‑ná jíín‑ní, Jesús ñuu̱ Nazaret. Va̱i‑ní xnáa‑ní náá náún. A jiní‑ná na̱ níí kúu, cha̱a ndoo nuu̱ Dios. Achí. 35 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín: Kasu̱ yu'u‑ro te kenda‑ró‑de, áchí‑ya̱. Yúan‑na te ni̱ ndua̱‑ni cha̱a‑ún ma̱'ñú ñáyɨvɨ, ni̱ sá'a tachi̱ kíni‑ún. Te ni̱ kenda kua'a̱n ini̱‑de. Te tú na̱ún ní sá'a jíín‑de. 36 Te ndivii‑í, ni̱ kayu̱'ú‑i. Te kándatu̱'ún‑i: Na̱ún tu̱'un kúu ya̱'á. Chi̱ ndíso tíñu‑de ja̱ tá'ú ní'in‑de tiñu nuu̱ tachí kíni te kénda koyo, káka'a̱n‑i. 37 Te tu̱'un‑ya̱ ní jicha̱ nu̱u kua'a̱n ta̱ká lado ndañúu̱ yúan.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ náchi̱só Pedro jíín sáva‑ga̱‑i

38 Yuán‑na te ni̱ ndukuiñi̱ Jesús, ni̱ kenda‑ya̱ iní ve̱'e sinagoga. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ vé'e Simón. Te náchi̱só Simón, yí'i xaa̱n kíji‑ña. Te ni kaka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá ndasa kuu‑ña. 39 Te ni̱ kandita‑ya̱ núu̱‑ñá, te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá nuu̱ kíji‑ún. Te ni̱ kee‑ni ki̱ji‑ún‑ña. Te ni̱ nduko̱o‑ni‑ña. Te ni̱ jatíñu‑ña núu̱‑yá jíná'an‑ya̱. 40 Te kuake̱e ndika̱ndii, te ta̱ká ja̱ káñava̱'a ña̱yɨvɨ káku'u̱ tɨnɨ̱ nuu̱ kué'e̱, ni̱ ka̱kinchaka‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ xndée‑ya̱ ndá'a‑yá sɨkɨ̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑i te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑í. 41 Te suni ini̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ ní ka̱kenda tachi̱ kíni. Te ni̱ ka̱kana kó'ó: Máá‑ní kúu Se̱'e Dios, áchí. Ko ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín. Te tú ní já'a‑ya̱ tú'un ka'a̱n. Chi̱ a kájini̱ ja̱ máá‑yá kúu Cristo. 42 Te ni̱ kundiji̱n. Te ni̱ kenda‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn nuu̱ ñú'un té'é. Te ña̱yɨvɨ kánandúkú‑i‑ya̱, ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱‑yá. Te kásténdatu‑i‑ya̱ náva̱'a tú kuxio‑ya̱ núu̱‑í núú. 43 Ko máá‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Jínu ñú'ún já súni nuu̱ sáva‑ga̱ ñuu̱ kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Chi yu̱án ní tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱. Achí‑ya̱. 44 Te jáni‑ya̱ tú'un ini̱ ve̱'e sinagoga ñuu̱ Galilea.

5

Ja̱ ní kana‑ya̱ xiní cháa tɨ́ɨn ti̱yáká

1 Te ni̱ kuu ja̱ kándee Jesús yu'u mar Genesaret. Te ña̱yɨvɨ, ni̱ kajaxi̱n‑i‑ya̱ já ndúkú‑i kuni so̱'o‑i tu̱'un Dios. 2 Te ni̱ jini̱‑ya̱ úu̱ barco ká'i̱in yani yu'u mar. Te cha̱a kátɨɨn ti̱yáká, a ni̱ ka̱kenda‑de ini̱ barco. Te kánakacha‑de ñunu‑dé. 3 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní barco Simón. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de ja̱ ná skáka‑de ɨɨn tí'li̱ kuxio nuu̱ ñú'un. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱. Te onde̱ ini̱ barco ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un nuu̱ ñáyɨvɨ. 4 Te nuu̱ ní ji̱nu ni̱ ka'a̱n‑ya̱, te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín Simón: Ná chó'o̱ núu̱ kúnú ndúcha, te skuíta ka'nu‑ró ñúnu‑ro, te tɨɨn‑ró tíyáká, áchí‑ya̱. 5 Te ni̱ ka'a̱n Simón: Maestro, nɨ́ɨ́ niñú ni̱ ka̱sátiñu‑ná, ko tú ni ɨɨn ní kátɨɨn kutɨ‑ná. Ko ja̱ ká'a̱n máá‑ní kúu, te ná skuíta ka'nu‑ná ñunu‑ná, áchí‑de. 6 Te ni̱ sá'a‑de súan. Te ni̱ jasu̱‑de ti̱yáká kuá'a̱ xáa̱n iní ñunu‑dé. Te ñunu‑dé ndúkú té'nde̱ núú. 7 Te ni̱ ka̱sá'a‑de seña nuu̱ tá'an‑de, ká'i̱in ini̱ ɨnga̱ barco, ná kíi chindéé tá'an jíín‑de. Te ni̱ cha̱koyo‑de. Te ni̱ ka̱schítú ndɨ́ɨ‑dé‑tɨ̱ iní ndendúú barco ja̱ kuní ke̱e barco‑ún chi̱i nducha núú. 8 Te Simón Pedro, ni̱ jini̱‑de ja̱ súan ni̱ kuu. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱ Jesús, te ni̱ ka'a̱n‑de: Kuxio‑ní Táta̱, chi cha̱a íó kua̱chi kúu‑ná, áchí‑de. 9 Chi̱ máá‑de jíín táká ja̱ ní ka̱chindéé tá'an jíín‑de‑ún, ni̱ ka̱naa iní‑de kánde̱'é‑de ja̱ ní katɨɨn‑de ti̱yáká‑ún, 10 te suni súan Jacobo jíín Juan, ndendúú se̱'e Zebedeo, chi cha̱a káchindéé tá'an jíín Simón kákuu‑de. Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín Simón: Ma̱ yú'ú‑ro̱. Onde̱ vina te tɨɨn‑ró cháa. Achí‑ya̱. 11 Yúan‑na te nuu̱ ní ka̱ndenda barco nuu̱ ñú'un íchí, te ni̱ ka̱xndóo ndɨ'ɨ‑de ndatíñu‑de. Te ni̱ kandiki̱n‑de‑ya̱.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi

12 Te Jesús, kándee‑ya̱ ɨ́ɨn ñuu̱. Te ni̱ jaa̱ ɨɨn cha̱a nuu̱‑yá, té'yu̱ ndɨ̱'yi‑de. Te cha̱a‑ún, ni̱ jini̱‑de nuu̱ Jesús. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá: Táta̱, nú kuní‑ní te kuu nasándoo‑ní náá, áchí‑de. 13 Yúan‑na te ni̱ skáa̱‑ya̱ ndá'a‑yá. Te ni̱ ké'é‑yá‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kuní‑ri̱, ná ndúndoo‑ró, áchí‑ya̱. Te ndɨ̱'yi té'yu̱‑ún, ni̱ kuxio‑ni kua'a̱n. 14 Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de: Ma̱ kachí kutɨ‑ro núu̱ ní ɨɨn. Chi̱ kuá'án, te stá'a̱n‑ro̱ máá‑ró núu̱ sutú. Te kundá'á‑ró ndátíñu stá'a̱n‑ro̱ núu̱‑dé, náva̱'a kuni̱‑de ja̱ ní ndundoo‑ró, nátu̱'un ni̱ tá'ú Moisés tiñu sáá. Achí‑ya̱. 15 Ko tu̱'un‑ya̱‑ún, ni̱ jicha̱‑ga̱ kua'a̱n. Te ni̱ kataka̱ kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ já kúni ná'ín‑i, te nduva̱'a‑i ta̱ká kue'e̱ káta'a̱n‑i kákuni̱‑i. 16 Te máá‑yá, ni̱ kusɨ́ɨn‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ondé ñu'un té'é. Te yúan ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá.

Cha̱a ni̱ kuyúnú

17 Te ɨɨn kɨvɨ̱ kándee Jesús stá'a̱n‑ya̱ tú'un. Te cha̱a fariseo jíín maestro ley, káxiu̱kú‑de yúan. Te cha̱a‑ún, ni̱ kikoyo‑de ichi táká ñuu̱ Galilea ndañúu̱ Judea jíín ñúu̱ Jerusalén. Te fuerza máá Tatá Dios kándee jíín‑yá náva̱'a nasáva̱'a‑ya̱ ñáyɨvɨ kú'u̱. 18 Te ni̱ chaa̱ yaku̱ cha̱a, te nuu̱ ɨ́ɨn ji̱to yuu kándi̱so‑de ɨɨn cha̱a ni̱ kuyúnú. Te kándúkú‑de skɨ́vɨ‑de cha̱a‑ún nuu̱ kándee‑ya̱, te kani‑de cha̱a‑ún nuu̱‑yá. 19 Te ja̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ, te tú ní káni'i̱n‑dé ndénu̱ skɨ́vɨ‑de cha̱a‑ún. Yúan‑na te ni̱ ka̱kaa‑de xini̱ vé'e. Te yúan ni̱ ka̱xndónda‑de teja, te ni̱ ka̱skúun‑de cha̱a‑ún nuu̱ Jesús sava ma̱'ñú jíín jíto yuu. 20 Te ni̱ jini̱‑ya̱ já kákandíja cha̱a‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa ni̱ kuyúnú‑ún: Súchi̱, a íó tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑ró, áchí‑ya̱. 21 Yúan‑na te cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, ni̱ kejá'á‑de kájani ini̱‑de: Ndé cha̱a kúu ya̱'á ja̱ ká'a̱n tu̱'un ndɨva̱'a. Ndéja̱ kúu sá'a tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi, chi̱ ɨɨn‑ni máá Dios, áchí‑de. 22 Yúan‑na te Jesús, a ni̱ jini̱‑ya̱ já súan kájani ini̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱ún kájani ini̱‑ro̱. 23 Ja̱ úu̱ tu̱'un yá'a ndéja̱ yíí‑ga̱ káa. Á ka'a̱n‑ri̱: A íó tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑ró, xí ká'a̱n‑ri̱: Nduko̱o, te kaka‑ró. 24 Ko náva̱'a ná kuní‑ro̱ já máá Sé'e cha̱a ndíso‑ya̱ tíñu nuu̱ ñúyɨ́vɨ yá'a ja̱ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi, te ná ká'a̱n‑ri̱ ɨnga̱ tu̱'un jíín cháa ni̱ kuyúnú yá'a núsáá: Jíín‑ró ká'a̱n‑ri̱, nduko̱o, te naki'in‑ró jíto yuu‑ro, te no'o̱n‑ro̱ vé'e‑ró. Achí‑ya̱. 25 Te ni̱ nduko̱o‑ni cha̱a‑ún jíto nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún. Te ni̱ naki'in‑de ji̱to nuu̱ ní ka̱túu‑dé‑ún. Te kua̱no'on‑dé ve'e‑de, nákana jaa‑de Dios. 26 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱naa iní‑i kánde̱'é‑i. Te ni̱ kayu̱'ú xaa̱n‑í. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i Dios: Vina te ni̱ ka̱jini̱‑yo̱ tíñu ñá'nu xaa̱n yá'a, áchí‑i.

Ja̱ ní kana‑ya̱ xiní Leví

27 Yu̱án‑na, te ni̱ kenda Jesús kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ɨ́ɨn cha̱a xíní, nání‑de Leví, kánchaa̱‑de nuu̱ kútútú xú'ún ñúu̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kundiki̱n‑ro̱ rúu̱, áchí‑ya̱. 28 Te ni̱ xndóo‑de ta̱ká ndatíñu‑de. Te ni̱ ndukuiñi̱‑de. Te ni̱ ndiki̱n‑de‑ya̱. 29 Te ni̱ sá'a Leví ɨɨn gasto ká'nu ini̱ ve̱'e‑de, te ni̱ i̱o kua'a̱ tá'an‑de, cha̱a xíní jíín sáva‑ga̱‑de. Te cha̱a‑ún, káyee‑dé staa̱ jíín‑yá. 30 Te cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, ni̱ kaka'a̱n‑de sɨkɨ̱ cháa káskuá'a jíín‑yá: Naja̱ káyee‑ro káji'i‑ró jíín cháa xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi, áchí‑de. 31 Te ni̱ ka'a̱n Jesús, cha̱a ká'i̱o ndáján, tú kánandɨ'ɨ‑de cha̱a táná, chi cha̱a káku'u̱ kúu ja̱ kájinu ñú'ún. 32 Na̱ tú va̱i‑ri̱ kana‑ri̱ xini̱ cháa ndaa̱. Chi cha̱a ká'i̱o kua̱chi, kána‑ri̱ xini̱ ná nákani ini̱‑de, áchí‑ya̱ jíín‑de.

Sɨkɨ̱ tú'un kondicha̱ ini̱

33 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Cha̱a káskuá'a jíín Juan, tɨnɨ̱ jínu ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑de te kájika̱n ta'u̱‑dé. Te suni súan kásá'a cha̱a káskuá'a jíín cháa fariseo. Ko cha̱a káskuá'a jíín máá‑ní, naja̱ máni káyee‑dé káji'i‑de. Achí‑de. 34 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Á kuu sá'a‑ró já kóndicha̱ ini̱ ña̱yɨvɨ ká'i̱in viko tánda'a, te nú kánchaa̱ yii jíín‑i. 35 Ko chaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ já kuxio yii núu̱‑í. Te kɨvɨ̱‑ún, kuu kondicha̱ ini̱‑i. Achí‑ya̱. 36 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un yátá jíín‑de: Tú ni ɨɨn náchu'un sa'ma jáá núu̱ sú'nu̱ tu̱'ú. Te nú súan, suni máá já jáá‑ún ka'ncha̱‑ga̱, chi̱ nuu̱ sú'nu̱ tu̱'ú ma̱ kúu nuku̱'un sa'ma jáá. 37 Te tú ni ɨɨn chu'un vino jáá iní ñii tú'ú, chi̱ nú súan, te máá vino jáá‑ún ndátá ñíi‑ún, te vino‑ún katɨ, te ñii‑ún naa. 38 Ko vino jáá jíín ñíi jáá, kúu ja̱ kúu ku'un ini̱. Te kendo̱o va̱'a ndendúú. 39 Te tú ni ɨɨn‑i íó, ja̱ á ni̱ ji'i‑i ja̱ tu̱'ú, te kuní tuku‑i ko'o‑i ja̱ jáá, chi: Ja̱ ni̱ kutú'ú kúu ja̱ vá'a‑ga̱, áchí‑i. Achí‑ya̱.

6

Ja̱ ní ka̱kachi‑de yoko trigo kɨvɨ̱ ndéta̱tú

1 Te kɨvɨ̱ ndéta̱tú nuu̱ semana uni̱, te ni̱ ja̱'a Jesús kua'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn nuu̱ káa trigo. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá ni̱ ka̱kachi‑de yoko trigo, ni̱ ka̱kɨɨn‑dé ini̱ nda'a‑dé, te káyee‑dé. 2 Te sava cha̱a fariseo ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Naja̱ kásá'a‑ró jián, chi̱ tú íó ley sá'a‑ró súan kɨvɨ̱ ndéta̱tú, áchí‑de. 3 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Á tú ní káka'u kutɨ‑ro tutú na̱ún ní sá'a David. Chi̱ máá‑de jíín cháa ni̱ kaxiu̱kú jíín‑de, ni̱ kaji'i̱‑de so̱ko ɨɨn kɨvɨ̱. 4 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e Dios, te ni̱ ki'in‑de sta̱tilá káxiu̱kú ndijín, ni̱ yee‑dé. Te suni ni̱ ja̱'a‑de nuu̱ cháa káxiu̱kú jíín‑de‑ún ni̱ ka̱yee. Te tú íó ley kee ní ɨɨn cha̱a sta̱tilá‑ún, chi̱ máni sutu̱ káyee núú. Achí‑ya̱ jíín‑de. 5 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑de: Máá Sé'e cha̱a, suni Jito'o̱ kɨvɨ̱ ndéta̱tú kúu‑ya̱, áchí‑ya̱.

Ɨɨn cha̱a ni̱ ichi̱ nda'a vá'a

6 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ndéta̱tú, suni ni̱ kɨvɨ̱‑ya̱ iní ve̱'e sinagoga, te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un. Te yúan kándee ɨɨn cha̱a ni̱ ichi̱ káján ndá'a vá'a‑de. 7 Te cha̱a fariseo jíín cháa káchaa tutu̱, kájito yu'u‑dé Jesús nú sá'a‑ya̱ taná kɨvɨ́ ndéta̱tú, náva̱'a kaka̱n‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yá kuní‑de. 8 Ko máá‑yá, a ni̱ jini̱‑ya̱ tú'un kájani ini̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa kátí'íchi nda'a‑ún: Ndukuiñi̱, te ichi má'ñú yá'a kundii̱‑ro̱, áchí‑ya̱. Te máá cháa‑ún, ni̱ ndukuiñi̱‑de, te ni̱ jukuiñi̱‑de. 9 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de jíná'an‑de: Ná kaká tu̱'ún‑rí róó ɨɨn tu̱'un. Ndé ley íó sɨkɨ̱ kɨvɨ́ ndéta̱tú. Á sá'a va̱'a‑yó, xí sá'a ñáá‑yo̱. Á nama‑yó ɨ́ɨn cha̱a ndúkú kúu̱, xí ká'ni‑yo ɨ́ɨn ndɨ̱yi. Achí‑ya̱. 10 Te ndé'é‑yá nuu̱ táká ja̱ káxiu̱kú xíin‑yá‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa kú'u̱: Skáa̱ nda'a‑ro, áchí‑ya̱. Te ni̱ sá'a‑de súan. Te nda'a‑dé‑ún, ni̱ nduva̱'a ii̱‑ní. 11 Te máá‑ún, ni̱ kakiti̱ xaa̱n iní, te kándatu̱'ún ndasa sá'a jíín Jesús. 12 Te ni̱ kuu kɨvɨ̱. Te ni̱ kenda Jesús kua̱kaka̱n ta'u̱‑yá onde̱ yuku. Te nɨ́ɨ́ niñú ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá nuu̱ Dios.

Ja̱ ní ka̱ji‑ya̱ uxí uu̱ cha̱a skuá'a jíín‑yá

13 Te nuu̱ ní kundiji̱n, te ni̱ kana‑ya̱ xiní cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ naka̱ji‑ya̱ uxí uu̱ tá'a̱n‑de. Te cha̱a‑ún, ni̱ skúnání‑yá‑de apóstol. 14 Te Simón, ni̱ naskúnání‑yá‑de Pedro, jíín ñaní‑de, Andrés, Jacobo, Juan, Felipe, Bartolomé. 15 Mateo jíín Tomás, Jacobo se̱'e Alfeo, jíín Simón cha̱a nání Zelote, 16 Judas ñani̱ Jacobo, jíín Judas Iscariote ja̱ ní nastúu‑de Jesús.

Tu̱'un ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑í

17 Te ni̱ nuu‑ya̱ jíín‑de jíná'an‑de. Te ni̱ jukuiñi̱‑ya̱ ɨ́ɨn ndu'a̱. Te kua'a̱ xáa̱n cháa káskuá'a jíín‑yá jíín kuá'a̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Judea jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Jerusalén, jíín ñáyɨvɨ yú'u mar ñuu̱ Tiro jíín ñúu̱ Sidón, ni̱ kikoyo‑i ja̱ kúni ná'ín‑i tu̱'un ka'a̱n‑ya̱, te suni ja̱ ná ndúva̱'a‑i kue'e̱ káta'a̱n‑i kuní‑i. 18 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ kándo'o jíín tachí kíni, ni̱ kandu̱va̱'a ndɨ'ɨ‑i ni̱ sá'a‑ya̱. 19 Te ndivii ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ ka̱ndúkú ndéé‑i ké'é‑i‑ya̱. Chi̱ íó fuerza ini̱‑ya̱. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ ta̱ká‑i. 20 Te ni̱ ndakoto‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Xáán ndatu̱ róó, cha̱a káta'a̱n ndá'ú, chi̱ kuu kɨ̱vɨ‑ró ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 21 Xáán ndatu̱ róó ja̱ káji'i̱‑ro̱ sóko vina, chi̱ nda'a̱ chi̱i‑ró. Xáán ndatu̱ róó ja̱ kánde'e̱‑ro̱ vína, chi̱ kuaku̱‑ro̱. 22 Xáán ndatu̱ róó jíná'an‑ró nú kákiti̱ ini̱ cha̱a kájito‑de róó, jíín nú kákuxio‑de nuu̱‑ro̱ kí'i̱n‑de, jíín nú káka'a̱n tásɨ́‑de sɨkɨ̱‑ro̱, jíín nú káské'ichi̱‑de róó nátu̱'un cha̱a ñáá, ja̱ sɨkɨ́ máá Sé'e cha̱a. 23 Sɨɨ̱ ná kóo ini̱‑ro̱ kɨvɨ̱‑ún, te kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ro̱, chi̱ ká'nu xaa̱n kóo ta'u̱‑ro̱ ondé andɨ́vɨ́. Chi̱ súan ni̱ ka̱sá'a táa̱‑de jíín cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. 24 Ko naka̱ ndá'ú kúu róó, cha̱a kúká, chi̱ vina‑ni ká'i̱o sɨɨ̱ iní‑ro̱. 25 Naka̱ ndá'ú kúu róó ja̱ ká'i̱in tɨɨ chi̱i‑ró vína, chi̱ kuu̱‑ro̱ sóko. Naka̱ ndá'ú kúu róó ja̱ vína kájaku̱‑ro̱, chi̱ ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱ te nde'e̱‑ro̱. 26 Naka̱ ndá'ú kúu róó nú vina ká'a̱n jíñú'ún táká cha̱a jíín‑ró. Chi̱ súan ni̱ ka̱sá'a táa̱‑de jíín cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un xndá'ú onde̱ sáá. 27 Ko ká'a̱n‑ri̱ jíín róó ja̱ kájini so̱'o: Kundá'ú ini̱‑ro̱ cháa kájito u'u̱ róó, te sá'a va̱'a‑ró jíín cháa kákiti̱ ini̱ nuu̱‑ro̱. 28 Te ka'a̱n va̱'a‑ró jíín cháa káka'a̱n ndɨva̱'a jíín‑ró. Te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ já'a̱ cháa kásá'a tu̱'un tú'ún sɨkɨ́‑ro̱. 29 Te nú ndé cha̱a stují ɨ́ɨn yikɨ núu̱‑ro̱, suni kua̱'a‑ró tú'un ná stují‑dé ɨnga̱. Te nú ndé cha̱a jánchaa̱‑de tɨka̱chí‑ró, ni su'nu̱‑ro̱ ma̱ sásá'án‑ró ná kí'i̱n‑de jíín. 30 Na̱ni cha̱a jikán nuu̱‑ro̱, te kua̱'a‑ró núu̱‑dé. Te cha̱a kí'in ndatíñu‑ró, ma̱ nándaka̱n‑ro̱. 31 Te nátu̱'un kuní‑ro̱ sá'a ña̱yɨvɨ jíín‑ró, suni súan sá'a máá‑ró jíín‑i. 32 Chi̱ nú mani̱‑ro̱ jíín cháa mani̱ jíín máá‑ró, ndé cha̱a nakuatá'ú núu̱‑ro̱ núsáá. Chi cha̱a ká'i̱o kua̱chi, suni mani̱‑dé jíín cháa mani̱ jíín máá‑de. 33 Te nú sá'a va̱'a‑ró jíín cháa kásá'a va̱'a jíín máá‑ró, ndé cha̱a nakuatá'ú núu̱‑ro̱, chi cha̱a ká'i̱o kua̱chi, suni súan kásá'a‑de. 34 Chi̱ nú kua̱'a núu‑ró núu̱ cháa ja̱ ñúkuu ini̱‑ro̱ kuá'a‑de nuu̱‑ro̱, ndé cha̱a nakuatá'ú núu̱‑ro̱, chi cha̱a ká'i̱o kua̱chi, suni já'a núu‑de nuu̱ sáva‑ga̱ cha̱a ká'i̱o kua̱chi, náva̱'a nani'i̱n‑gá‑de. 35 Núsáá te kundá'ú ini̱‑ro̱ cháa kájito u'u̱ róó, te sá'a va̱'a‑ró jíín‑de. Te kua̱'a núu‑ró núu̱‑dé. Te ma̱ kúñukuu ini̱‑ro̱ na̱ún kuá'a‑de nuu̱‑ro̱. Te ká'nu koo ta'u̱‑ro̱, te kuu‑ró sé'e Dios andɨ́vɨ́. Chi̱ máá‑yá, va̱'a ini̱‑ya̱ jíín cháa já'a̱ ini̱ jíín cháa ndɨva̱'a. 36 Núsáá te kundá'ú ini̱‑ro̱ ñáyɨvɨ nátu̱'un máá Táa̱‑ro̱ já súni kundá'ú ini̱‑ya̱‑í. 37 Ma̱ ndónda‑ró sɨkɨ́ ñáyɨvɨ, náva̱'a ma̱ ndónda‑i sɨkɨ̱ máá‑ró. Ma̱ náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́‑í, náva̱'a ma̱ náku̱xndíi‑i sɨkɨ̱ máá‑ró. Sá'a tu̱ká'nu ini̱‑ro̱ núu̱‑í, náva̱'a ná sá'a‑i tu̱ká'nu ini̱‑i nuu̱ máá‑ró. 38 Kua̱'a nuu̱‑í te suni súan kua̱'a‑i nuu̱‑ro̱. Chikua̱'á va̱'a‑i, sáni̱'in‑i, kaja‑í, te onde̱ jichá chu'un‑i kua̱'a‑i nuu̱‑ro̱. Chi̱ suni jíín kú'a ni̱ chikua̱'á‑ro̱‑ún, suni naku̱kua̱'á‑ro̱. Achí‑ya̱. 39 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un yátá jíín‑i: Cha̱a kuáá á kuu stá'a̱n‑de ichi núu̱ ɨngá cha̱a kuáá. Á tú jungava ndendúú‑de ini̱ xa'va̱. 40 Ɨɨn cha̱a skuá'a, nasu̱ ñá'nu‑ga̱ kúu‑de vásá maestro‑de. Ko ta̱ká cha̱a káskuá'a, nú a ni̱ kutu̱'a va̱'a‑de, te koo‑de nátu̱'un maestro‑de. 41 Naja̱ ndé'é‑ró já kándee mi̱'ín ndúchi ñaní‑ro̱, te tú nákani ini̱‑ro̱ já ɨ́ɨn vitu̱ kándee nduchi máá‑ró náún. 42 Naja̱ ká'a̱n‑ro̱ jíín ñaní‑ro̱: Ñáni̱, kundatu ná táva‑rí mi̱'ín kándee nduchi‑ro, te tú nákani ini̱‑ro̱ já kándee ɨɨn vitu̱ ndúchi‑ro náún. Cha̱a uu̱ xini̱, xna'a̱n‑ga̱ tava‑ro vitú kándee nduchi máá‑ró. Yúan‑na te kuu nde̱'é vá'a‑ró já táva‑ro mí'ín kándee nduchi ñaní‑ro̱. 43 Chi̱ xini̱ yúnu vá'a tú kúun nde'e̱ káñáá. Te ni xini̱ yúnu káñáá tú kúun nde'e̱ vá'a. 44 Chi̱ ndɨta'a̱n yunu, jíín ndé'e̱ te jiní‑yo̱ na̱ún yunu kúu, chi̱ tú táxín‑yó mérkexe̱ xini̱ nú íñú, ni tú táxín‑yó uva xini̱ zarza. 45 Cha̱a va̱'a, sá'a‑de tiñu va̱'a, chi̱ íó va̱'a ini̱‑de. Te cha̱a ñáá, sá'a‑de tiñu ñáá, chi̱ káñáá ini̱‑de. Chi tu̱'un ñú'un ini̱ añú cha̱a, tu̱'un‑ún ká'a̱n‑de. 46 Naja̱ káka'a̱n‑ro̱ jíín‑rí: Táta̱, Táta̱, te tú káskíkuu‑ró tíñu ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró núsáá. 47 Ta̱ká ña̱yɨvɨ vái nuu̱‑rí, te jíni so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, te skíkuu, ná stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ na̱ jíín kétá'an. 48 Kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a ja̱ jáni‑de ve'e‑de, te ni̱ jacha kúnú‑de. Te ni̱ jani‑de ja'a̱ sɨkɨ́ káva. Te nuu̱ ní chaa̱ ɨɨn nducha ñú'ún xáa̱n, te yu̱cha‑ún ni̱ kuni̱ stúncháa̱ ve'e‑ún núú. Ko tú ní kandá kutɨ, chi̱ sɨkɨ̱ káva kandii̱. 49 Ko ña̱yɨvɨ jíni so̱'o, te tú skíkuu, yu̱án kúu nátu̱'un ɨɨn cha̱a ni̱ jani‑de ve'e‑de nuu̱ ñú'un, te tú yíndu̱ji ja'a̱. Te ɨɨn nducha ñú'ún ní kani ve'e‑ún, te ni̱ stúncháa̱‑ni. Te ni̱ naa íi̱‑ní ve'e‑ún. Achí‑ya̱.

7

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ mozo capitán

1 Te ni̱ ji̱nu ni̱ ka'a̱n‑ya̱ ní ka̱jini ná'ín ñáyɨvɨ‑ún. Yúan‑na te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Capernaum. 2 Te ɨɨn cha̱a kúu capitán, íó ɨɨn mozo‑de ja̱ maní‑dé jíín. Te mozo‑ún, kú'u̱‑i te a yani kuu̱‑i. 3 Te cha̱a capitán yúan, ni̱ jini‑de tu̱'un Jesús. Te ni̱ tájí‑de yaku̱ cha̱a judío ñá'nu, kua'a̱n nuu̱‑yá, ka'a̱n nda̱'ú jíín‑yá ja̱ ná kíi‑ya̱ te nama‑ya̱ mozo‑de. 4 Te ni̱ ja̱koyo cha̱a‑ún nuu̱ Jesús. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá: Kánúú sá'a‑ní ja̱ ká'a̱n‑de, 5 chi̱ mani̱‑dé jíín ñúu̱‑ná. Te ni̱ jani‑de ɨɨn ve'e sinagoga kuu‑ná jíná'an‑ná. Achí‑de. 6 Te kua'a̱n Jesús jíín‑de. Te nuu̱ ní ka̱kuyani‑ya̱ vé'e‑ún, te ni̱ tájí capitán yaku̱ amigo‑de, kua'a̱n nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, tú kuní‑ná sátéñu‑ná níí ja̱ kɨ́vɨ‑ní ini̱ ve̱'e‑ná. 7 Ja̱ yúán tú ní kuní‑ná kii‑ná nuu̱‑ní núú, ko máni ka'a̱n‑ní, te ná ndúva̱'a mozo‑ná. 8 Chi̱ máá‑ná, suni cha̱a ndíso tíñu kúu‑ná. Te tá'ú‑ná tiñu nuu̱ soldado‑ná. Te ká'a̱n‑ná jíín ɨ́ɨn‑de: Kuá'án, te já'a̱n‑de. Te jíín ɨngá‑de: Ña'a̱n, te cháa̱‑de. Te jíín mozo‑ná: Sá'a ya̱'á, te sá'a‑i. Achí‑de. 9 Tu̱'un yá'a ni̱ jini so̱'o Jesús. Te ni̱ naa iní‑ya̱ ní nde̱'é‑yá nuu̱‑dé. Te ni̱ xíó káva‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱ kándiki̱n yata̱‑yá: Ndaa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ní ini̱ ñuu̱ Israel tú súan ní jiní‑ri̱ cha̱a kándíja, áchí‑ya̱. 10 Te cha̱a ni̱ tájí‑de nuu̱‑yá núú, ni̱ naja̱koyo‑de ve'e. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ á ni̱ nduva̱'a mozo‑ún.

Ja̱ ní nachaku̱ se̱'e yíí ña'an viuda

11 Yúan‑na te ni̱ kuu kɨvɨ̱. Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús kua'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Naín. Te kua'a̱ cháa skuá'a jíín‑yá, jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱, kája'a̱n‑i jíín‑yá. 12 Te ni̱ kuyani‑ya̱ yúñúu̱‑ún. Te kákiñi'in ña̱yɨvɨ‑ún ɨɨn su̱chí yíí ní ji'i̱‑i, ja̱ máá ɨ́ɨn‑i nuu̱ náa̱‑i núú. Te ña'an viuda kúu‑ña. Te suni kua'a̱ ñáyɨvɨ ñúu̱‑ún ká'i̱in jíín‑ña. 13 Te ni̱ jini̱ máá Jito'o̱‑yo̱ núu̱‑ñá. Te ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱‑ñá. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑ña: Ma̱ ndé'e̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 14 Te ni̱ kandita‑ya̱. Te ni̱ tɨɨn‑ya̱ camilla ndɨ̱yi‑ún. Te ni̱ ka̱jukuiñi̱ cha̱a kándi̱so‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Súchi̱, jíín‑ró ká'a̱n‑ri̱, nduko̱o, áchí‑ya̱. 15 Yúan‑na te ni̱ nduko̱o su̱chí já á ni̱ ji'i̱‑ún. Te ni̱ kejá'á‑i náka'a̱n‑i. Te Jesús, ni̱ nakua̱'a‑ya̱‑í nuu̱ náa̱‑i. 16 Te ndivii ñáyɨvɨ, ni̱ kayu̱'ú‑i. Te kánakana jaa‑i Dios. Te sava‑i káka'a̱n‑i: Ni̱ chaa̱ ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios nuu̱‑yo̱, te kúñá'nu‑de. Te sava‑ga̱‑i káka'a̱n‑i: Máá Dios, ni̱ chaa̱‑ya̱ núu̱‑yo̱. Achí‑i. 17 Te tu̱'un‑ya̱‑ún ni̱ jicha̱ kua'a̱n nɨ́ɨ́ ñúu̱ Judea jíín nɨ́ɨ́ ñúu̱ yani yúan.

Uu̱ cha̱a ni̱ tájí Juan nuu̱‑yá

18 Te cha̱a káskuá'a jíín Juan, ni̱ kaka̱stu̱'ún núu̱‑dé ndasa íó ta̱ká tiñu. Yúan‑na te ni̱ kana Juan xini̱ úu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑de. 19 Te ni̱ tájí‑de kua'a̱n nuu̱ Jesús, náva̱'a kaka̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Máá‑ní kúu cha̱a kii‑ún, xí kúndatu‑yó ɨngá‑de náún, achi̱‑de. 20 Te ni̱ ja̱koyo cha̱a‑ún nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Juan, cha̱a skuánducha, ni̱ tájí‑de náá va̱i koyo‑ná nuu̱‑ní va̱i kaka̱ tu̱'ún‑ná níí: Á máá‑ní kúu cha̱a kii‑ún xí kúndatu‑yó ɨngá‑de náún, áchí‑de. 21 Te suni máá hora‑ún ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ káku'u̱, jíín já káte'yu̱, jíín já káta'a̱n tachi̱ kíni. Te suni kua'a̱ cháa kuáá, ni̱ ndundiji̱n nuu̱‑dé ni̱ sá'a‑ya̱. 22 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Kuá'án, te kastu̱'ún‑ró núu̱ Juan na̱ún ní kajini̱‑ro̱, jíín tú'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró. Cha̱a kuáá, kándundiji̱n nuu̱‑dé. Te cha̱a rengo kánakaka‑de. Te cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi kándundoo‑de. Te cha̱a só'ó kánakuni so̱'o‑de. Te cha̱a ni̱ ji'i̱ kánachaku̱‑de sá'a‑ri̱. Te suni jáni‑ri̱ tu̱'un va̱'a Dios nuu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú. 23 Te xáán ndatu̱ koo cha̱a ja̱ má náyu̱'ú‑de koto‑de ruu̱. Achi̱‑ro̱. 24 Te cha̱a ni̱ tájí Juan ni̱ kenda‑de káno'o̱n‑de. Te Jesús, ni̱ kejá'á‑yá ká'a̱n‑ya̱ tú'un Juan jíín ñáyɨvɨ: Naja̱ ní kenda‑ró kája'a̱n‑ro̱ ondé ñu'un té'é. Ja̱ ndé'é‑ró ɨ́ɨn icha̱ ja̱ kandá sá'a tachi̱ náún. 25 Ko naja̱ ní kenda‑ró kája'a̱n‑ro̱. Ja̱ ndé'é‑ró núu̱ ɨ́ɨn cha̱a ñú'un sa'ma ndúchá náún. Ko ná kástu̱'ún‑rí, cha̱a káñu̱'un sa'ma lúu te ncháá va̱'a‑de ja̱ kákusɨɨ̱ iní‑de, máni ini̱ ve̱'e rey káxiu̱kú‑de. 26 Ko naja̱ ní kenda‑ró kája'a̱n‑ro̱. Ja̱ ndé'é‑ró núu̱ ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios náún. Te suni ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Kúñá'nu xaa̱n‑gá‑de vásá ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios. 27 Cha̱a yá'a kúu cha̱a yóso tú'un‑de nuu̱ tutú: Kuni so̱'o‑ró chi̱ tájí‑rí ndajá'a̱‑rí kuxnúú‑de jaa̱‑de, te cha̱a‑ún sátu̱'a‑de ichi‑ro vásá jáa̱‑ro̱, áchí. 28 Chi̱ a ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a tú íó ni ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios ja̱ kúñá'nu‑ga̱ máá‑de vásá Juan cha̱a skuánducha. Ko máá cháa lúlí‑ga̱ ini̱ ñuu̱ ñátu̱'un andɨ́vɨ́, cha̱a‑ún kúñá'nu‑ga̱‑de vásá Juan. Achí‑ya̱. 29 Te cha̱a xíní jíín táká ña̱yɨvɨ‑ún, kájini so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ ka̱jatá'ú‑i tu̱'un Dios. Te ni̱ ka̱janducha‑í nuu̱ Juan. 30 Ko cha̱a fariseo jíín cháa maestro ley, ni̱ ka̱ské'ichi̱‑de tu̱'un kuní Dios ja̱ sá'a‑de, kua̱chi ja̱ tú ní kájanducha‑dé nuu̱ Juan. 31 Te ni̱ kachi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱: Na̱ún tu̱'un yátá skétá'an‑ri̱ jíín ñáyɨvɨ yá'a núsáá, te na̱ún ní ka̱ndaku‑i. 32 Kákuu‑i nátu̱'un su̱chí lúlí káxiu̱kú núyá'u, ja̱ kákana kó'ó‑i xini̱ tá'an‑i: Ni̱ ka̱xndé'e̱‑ri̱ xkuili nuu̱‑ro̱, te tú ní kájita já'á‑ró: Ni̱ kanda'i̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te tú ní kánde'e̱‑ro̱, áchí‑i. 33 Chi ni̱ kii Juan cha̱a skuánducha. Tú ní yée‑dé staa̱, tú ní jí'i‑de vino, te káka'a̱n‑ro̱: Tá'a̱n‑de tachi̱ kíni. 34 Ko máá Sé'e cha̱a yée‑yá, jí'i‑ya̱. Te káka'a̱n‑ro̱: Yá'a íó ɨɨn cha̱a yáji téyíí, te jí'i xaa̱n‑dé vino, cha̱a jiní tá'an jíín cháa xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi kúu‑de. Achí‑ro̱. 35 Ko ɨɨn cha̱a ndíchí, máni tiñu ndíchí sá'a‑de. Te súan kuni̱‑ro̱ jándáa̱ ndíchí‑de. Achí‑ya̱.

Jesús jíín ñá'an ndíso perfume

36 Te ɨɨn cha̱a fariseo, ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín Jesús kee‑yá staa̱ jíín‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e‑de, te ni̱ jungo̱o‑ya̱ já kée‑yá. 37 Te ɨɨn ña'an íó kua̱chi, kánchaa̱‑ña ñúu̱ yúan. Te ni̱ jini̱‑ña já kánchaa̱ Jesús ve'e ɨɨn cha̱a fariseo. Te ni̱ chaa̱‑ña jíín ɨ́ɨn tiya'a̱ perfume. 38 Te kánchaa̱‑ña núu̱ já'a̱‑yá ichi yatá‑yá. Te ndé'e̱‑ña, te ni̱ xndáji‑ña já'a̱‑yá jíín ndúcha núu̱‑ñá. Te ni̱ na̱sí'ichí‑ña já'a̱‑yá jíín íxi xiní‑ñá. Te ni̱ tiyú'ú‑ña já'a̱‑yá, te ni̱ ji'i‑ñá perfume ja'a̱‑yá. 39 Te fariseo, cha̱a ni̱ kana xini̱‑yá‑ún, súan ni̱ jini̱‑de, te ni̱ jani ini̱ máá‑de: Nú cha̱a jáni tu̱'un Dios kúu cha̱a yá'a, te kuni̱‑de ndé ña'an kúu ña'an yá'a núú. Chi̱ ña'an yá'a, ja̱ ké'é‑ña‑dé, ña'an íó kua̱chi kúu‑ña, áchí‑de. 40 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Simón, ka'a̱n‑ri̱ ɨɨn tu̱'un jíín‑ró kuní‑ri̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. Te máá‑de, ni̱ ka'a̱n‑de: Ka'a̱n‑ní, Maestro, áchí‑de. 41 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ɨɨn cha̱a já'a núu xu̱'ún, ni̱ i̱o uu̱ cha̱a taú nuu̱‑dé. Ɨɨn cha̱a, ni̱ tau̱ u'u̱n ciento peso. Te ɨnga̱ cha̱a ni̱ tau̱ uu̱ xiko uxi̱ peso nuu̱‑dé. 42 Te tú na̱ jíín káñava̱'a cha̱a‑ún ja̱ náku̱náa. Te ni̱ sá'a‑de tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ ndéndúú cha̱a‑ún. Ka'a̱n, ndé ɨɨn cha̱a‑ún kúmani̱‑gá jíín‑de núsáá. Achí‑ya̱. 43 Te ni̱ ka'a̱n Simón: Jáni ini̱‑ná ja̱ cháa ni̱ sá'a‑ga̱‑de tu̱ká'nu ini̱ nuu̱‑ún, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ro̱, áchí‑ya̱. 44 Te ni̱ xíó kóto‑ya̱ íchi núu̱ ñá'an‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Simón: Jiní‑ro̱ ñá'an yá'a náún. Ni̱ kɨ̱vɨ‑ri̱ ini̱ ve̱'e‑ró, te tú ní já'a‑ró ndúcha já ndúndoo ja'a̱‑rí. Ko ña'an yá'a, ni̱ xndáji‑ña já'a̱‑rí jíín ndúcha núu̱‑ñá. Te ni̱ na̱sí'ichí‑ña jíín íxi xiní‑ñá. 45 Tú ní tíyú'ú‑ró rúu̱. Ko ña'an yá'a, onde̱ ni̱ kɨ̱vɨ‑ri̱ ini̱ ve̱'e‑ró, tú júkuiñi̱‑ña já tíyú'ú‑ña já'a̱‑rí. 46 Tú ní jí'i‑ro aceite xini̱‑rí. Ko ña'an yá'a ni̱ ji'i‑ñá perfume ja'a̱‑rí. 47 Núsáá te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ á ni̱ sá'a‑ri̱ tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑ña va̱sa íó kua'a̱, chi ni̱ kumani̱ xáa̱n‑ñá jíín‑rí. Ko nú sá'a‑ri̱ tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a íó yaku̱‑ni kua̱chi‑de, te yaku̱‑ni kumani̱‑dé jíín‑rí, áchí‑ya̱. 48 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: A ni̱ sá'a‑ri̱ tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ táká kua̱chi‑ró, áchí‑ya̱. 49 Te cha̱a káyee stáa̱ jíín‑yá, ni̱ ka̱kejá'á‑de kájani ini̱ máá‑de: Ndé cha̱a kúu cha̱a yá'a, ja̱ sá'a‑de tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi, áchí‑de. 50 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín ñá'an‑ún: Ni̱ kandíja‑ró, te yu̱án ní nama‑ri̱ róó. Kuá'án, te ma̱ yú'ú‑ga̱‑ro̱, áchí‑ya̱.

8

Tu̱'un ña'an ní ka̱jatíñu nuu̱‑yá

1 Yúan‑na te kúkuéé‑ga̱, te ni̱ jika kuu‑ya̱ táká ñuu̱ jíín rancho. Te jáni‑ya̱ tú'un va̱'a te kástu̱'ún‑yá ndasa koo máá ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te máá uxí uu̱ apóstol, kája'a̱n‑de jíín‑yá. 2 Te suni íó yaku̱ ña'an já á ni̱ kata'a̱n‑ña tachí kíni jíín kué'e̱, ja̱ á ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑ñá. Te ña'an‑ún, suni kája'a̱n‑ña jíín‑yá. Te ɨɨn‑ña kúu María ñuu̱ Magdala. Te ini̱ ña'an yúan ni̱ kiñi'in‑ya̱ usiá tachi̱ kíni kája'a̱n onde̱ sáá. 3 Te sava‑ga̱‑ña káinání‑ña Juana, ñasɨ́'ɨ́ cha̱a nání Chuza, cha̱a ndíso tiñu Herodes, jíín Susana, jíín kuá'a̱‑gá ña'an. Te kájatíñu‑ña núu̱‑yá jíná'an‑ya̱.

Tu̱'un yátá sɨkɨ́ cháa sáka trigo

4 Te ni̱ ka̱kutútú kuá'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ. Te ña̱yɨvɨ káxiu̱kú táká ñuu̱‑ún, ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un yátá jíín‑i: 5 Ɨɨn cha̱a sáka trigo, ni̱ kenda‑de sáka‑dé trigo‑de. Te jachá‑de, te ɨɨn nuni̱ ní jungava yu'íchi te ni̱ jañu̱‑i sɨkɨ̱. Te tɨsaa̱ andɨ́vɨ́ ní ka̱kókó‑tɨ́. 6 Te ɨnga̱ ni̱ jungava sɨkɨ̱ yúu̱. Te ni̱ kana. Ko ni̱ ichi̱, chi̱ tú kajin. 7 Te ɨnga̱ ni̱ jungava ma̱'ñú íñu. Te ɨɨn núú‑ni ni̱ ka̱kana iñu jíín. Te ni̱ kajasu̱ nuu̱. 8 Te sava ni̱ ka̱jungava nuu̱ ñú'un vá'a. Te nuu̱ ní ka̱kana, te ja̱ ɨ́ɨn, te ni̱ ja̱'a ciento nuni̱. Achí‑ya̱. Yúan‑na te ká'a̱n jaa‑ya̱: Cha̱a íó so̱'o, kuni ná'ín‑de, te ná kúni so̱'o‑de, áchí‑ya̱. 9 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱ na̱ún kuní ka'a̱n tu̱'un yátá‑ún. 10 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Róó, chi̱ a kuaju̱ku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un yísa̱'í yá'a sá'a Dios, ndasa koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Ko ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un yátá jíín sáva‑ga̱‑i náva̱'a va̱sa ndé'é‑i, ko ma̱ kuní‑i, te va̱sa jíni so̱'o‑i, ko ma̱ júku̱'un ini̱‑i. 11 Tu̱'un yátá yá'a kuní ka'a̱n: Tata̱‑ún kúu tu̱'un Dios. 12 Tata̱ ni̱ ka̱jungava yu'íchi‑ún kákuu cha̱a kájini so̱'o tu̱'un. Te cháa̱‑ni kui'na̱ te jánchaa̱ tu̱'un‑ún ini̱ añú‑de náva̱'a tú kandíja‑de te ka̱ku‑de. 13 Te ja̱ ní ka̱jungava sɨkɨ̱ yúu̱‑ún kákuu cha̱a kájini so̱'o‑de tu̱'un. Te kúsɨɨ̱ iní‑de jíín. Ko túu nuu̱ káka yo'o iní‑de. Te yaku̱‑ni kɨvɨ̱ kákandíja‑de. Te nú ndónda tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑dé te kánayu̱'ú‑de. 14 Te ja̱ ní ka̱jungava ma̱'ñú íñu kákuu cha̱a kájini so̱'o‑de. Ko nú kua'a̱n‑de, te kákutéñu‑de jíín ndátíñu‑de, chi̱ kákuni̱‑de kukúká‑de náva̱'a koo sɨɨ̱ iní‑de. Yu̱án náa tú'un ini̱‑de. Te tú yíja va̱'a nuni̱‑dé. 15 Ko ja̱ ní ka̱jungava nuu̱ ñú'un vá'a kákuu cha̱a kándee añú va̱'a añú ndaa̱ ini̱‑de. Te tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑de‑ún, ñú'un ni̱'in ini̱‑de. Te kája̱'a‑de nuni̱ táká kɨvɨ̱.

Tu̱'un yitɨ

16 Tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ chí'i‑i ñu'u̱n xini̱ yítɨ te jasú‑i kɨ̱sɨ sɨkɨ̱, ni tú jáni‑i chi̱i ji̱to. Chi̱ sua kundii̱ nuu̱ ɨ́ɨn candelero, náva̱'a tuu̱n ndua ñú'u̱n nuu̱ ñáyɨvɨ kɨ́vɨ koyo. 17 Chi̱ tú íó ni ɨɨn tiñu yísa̱'í sáni, chi̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ táká‑ni. Ni tú íó ni ɨɨn tu̱'un yísa̱'í sáni, chi va̱i ndiji̱n ta̱ká‑ni sá'a‑ya̱, te kuni̱‑yo̱ núu̱. 18 Núsáá te ná kúni so̱'o va̱'a‑ró, chi cha̱a ñáva̱'a, te kii‑ga̱ nuu̱‑dé, te cha̱a tú ñáva̱'a, va̱sa jáni ini̱‑de ja̱ á ñáva̱'a‑de te kuxio ki'i̱n, áchí‑ya̱.

Náa̱‑ya̱ jíín ñaní‑ya̱

19 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ náa̱‑ya̱ jíín ñaní‑ya̱ núu̱‑yá. Te tú ní kúu kɨ̱vɨ koyo‑ña núu̱‑yá sɨkɨ̱ já kuá'a̱ ñáyɨvɨ. 20 Te ni̱ kaka̱stu̱'ún ñáyɨvɨ‑ún nuu̱‑yá: Náa̱‑ní jíín ñaní‑ní ká'i̱in‑ña yatá vé'e, te ka'a̱n‑ña jíín‑ní kákuni̱‑ña, áchí‑i. 21 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Náa̱‑ri̱ jíín ñaní‑ri̱ kákuu ña̱yɨvɨ kájini so̱'o tu̱'un Dios, te káskíkuu‑i, áchí‑ya̱ jíín‑i.

Ja̱ ní jukuiñi̱ tachi̱ xáa̱n ní sá'a‑ya̱

22 Te ɨɨn kɨvɨ̱, ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ɨɨn barco jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ná kíja̱'a‑yó ɨngá lado mar. Te ni̱ ka̱skáka‑ya̱ barco kája'a̱n‑ya̱. 23 Ko nini káskáka‑de barco, te ni̱ kixi̱‑ya̱. Te ni̱ ndonda ɨɨn tachi̱ xáa̱n núu̱ mar. Te ndúkú chítú ndúcha iní barco, te a yani koo tu̱ndó'o núú. 24 Te ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱xndúko̱o‑de‑ya̱. Maestro, Maestro, vina te naa‑yo, áchí‑de. Te ni̱ nata'u̱ núu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá nuu̱ tachí‑ún jíín núu̱ mar. Te ni̱ kuná'ín‑ni. Te ná'ín yúú íi̱‑ní ni̱ kuu. 25 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ tú kákandíja‑ró. Te káyu̱'ú‑de, te kánaa iní‑de kánde̱'é‑de. Te káka'a̱n jíín tá'an máá‑de: Ndé cha̱a kúu cha̱a yá'a, ja̱ ondé nuu̱ tachí jíín núu̱ ndúcha tá'ú‑de tiñu te kájandatu̱ nuu̱‑dé, áchí‑de.

Cha̱a tá'a̱n tachi̱ kíni onde̱ ndañúu̱ Gadara

26 Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Gadara, ja̱ kánchaa̱ ichi núu̱ ñúu̱ Galilea. 27 Te nuu̱ ní jaa̱‑ya̱ núu̱ ñú'un íchí, te ɨɨn cha̱a ñuu̱‑ún ni̱ kita'a̱n‑de‑ya̱. Te tá'a̱n‑de kua'a̱ tachí kíni. Te ni̱ kuu kua'a̱ kuiá ja̱ tú ñú'un kutɨ‑dé sa'ma, ni tú ncháá‑de ɨɨn ve'e, chi ma̱'ñú vé'e añú ncháá‑de. 28 Te cha̱a‑ún, ni̱ jini̱‑de nuu̱ Jesús. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kana jaa‑de: Na̱ún sá'a‑ní jíín‑ná Jesús, Se̱'e Dios, I'a̱ kúñá'nu xaa̱n. Ká'a̱n nda̱'ú‑ná jíín‑ní ma̱ xndó'o‑ní náá, áchí‑de. 29 Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱ tachí kíni‑ún ná kénda ki'i̱n ini̱ cha̱a‑ún, chi ni̱ kuu kua'a̱ kuiá xndó'o cha̱a‑ún. Te ni̱ kaju'ni̱‑i cha̱a‑ún jíín cadena jíín manea ka̱a. Ko ndɨ'ɨ ni̱ kukuáchí sá'a‑de. Te kénda‑de já'a̱n‑ni‑de onde̱ ñu'un té'é sá'a tachi̱ kíni‑ún. 30 Te Jesús, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Na̱ún nání‑ró, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Ja̱ kuá'a̱ xáa̱n nání‑ná, áchí, chi̱ yí'i kua'a̱ xáa̱n tachí kíni ini̱‑de. 31 Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú tachi̱‑ún jíín‑yá ja̱ ná tú tájí‑yá ki'i̱n ini̱ tu̱nchi kúnú. 32 Te yuku yúan íó ɨɨn tɨku'ni̱ kɨnɨ̱ kájitu‑tɨ̱. Te yúan ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú jíín‑yá ja̱ ná kuá'a‑ya̱ tú'un kɨ̱vɨ koyo ini̱‑tɨ̱. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un kája'a̱n. 33 Te ni̱ kenda tachi̱ kíni‑ún ini̱ cha̱a‑ún kája'a̱n. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo ini̱ kɨnɨ̱. Te tɨku'ni̱ kɨnɨ̱‑ún ni̱ ka̱jungoyo‑tɨ̱ yúkáva‑ún onde̱ ini̱ mar. Te nuu̱ mar ni̱ kaji'i̱‑tɨ̱. 34 Te cha̱a kándi̱to‑tɨ̱, ni̱ kajini̱‑de ja̱ súan ni̱ kuu. Te ni̱ ka̱jinu‑de kája'a̱n‑de. Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de nuu̱ ñáyɨvɨ ñúu̱‑ún jíín táká rancho. 35 Te ni̱ kenda koyo ña̱yɨvɨ‑ún ja̱ ndé'é‑i na̱ún ní kuu. Te ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱ Jesús. Te ni̱ kajini̱‑i nuu̱ cháa ni̱ kenda tachi̱ kíni‑ún, kánchaa̱‑de nuu̱ já'a̱ Jesús, ñú'un‑de sa'ma, te a ni̱ nduva̱'a xini̱‑dé. Te ni̱ kayu̱'ú‑i. 36 Te cha̱a ni̱ kajini̱, ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún, ndasa ni̱ nduva̱'a cha̱a ni̱ ta'a̱n tachi̱ kíni. 37 Yúan‑na te ta̱ká ña̱yɨvɨ ñúu̱ Gadara, ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá ja̱ ná kúxio‑ya̱ kí'i̱n‑ya̱, chi̱ xaa̱n káyu̱'ú‑i. Te máá‑yá, ni̱ ndɨ̱vɨ‑ya̱ iní barco. Te ni̱ na̱xíó káva‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. 38 Te cha̱a ni̱ ka̱kenda tachi̱‑ún, ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de ja̱ kuéni ki'i̱n‑de jíín‑yá. Ko Jesús, ni̱ tájí‑yá‑de kua'a̱n‑de: 39 Kuáno'on vé'e‑ró, te kani‑ró tú'un ná ñá'nu xaa̱n tíñu ni̱ sá'a Dios jíín‑ró, áchí‑ya̱ jíín‑de. Te máá cháa‑ún ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ jani‑de tu̱'un nɨ́ɨ́ ñúu̱ yúan ná ñá'nu xaa̱n tíñu ni̱ sá'a Jesús jíín‑de. 40 Yúan‑na te ni̱ najaa̱‑ya̱. Te ña̱yɨvɨ‑ún ni̱ kaka'a̱n va̱'a‑i jíín‑yá, chi̱ ndivii‑í káinda̱tu‑i‑ya̱.

Tu̱'un se̱sɨ́'ɨ́ Jairo

41 Te ɨɨn cha̱a kúñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga nání‑de Jairo, ni̱ chaa̱‑de. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱ já'a̱ Jesús. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá ja̱ ná kɨ́vɨ‑ya̱ iní ve̱'e‑de. 42 Chi̱ íó ɨɨn se̱sɨ́'ɨ́‑de ja̱ máá ɨ́ɨn‑i nuu̱‑dé, nátu̱'un uxi̱ uu̱ kuia̱‑i. Te su̱chí‑ún ndúkú‑i kuu̱‑i. Te ni̱ kee Jesús kua'a̱n‑ya̱. Te kua'a̱ ñáyɨvɨ ní kajaxi̱n‑i‑ya̱.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn ña'an kú'u̱ kue'e̱ nɨñi̱

43 Te ɨɨn ñasɨ́'ɨ́ ni̱ kuu uxi̱ uu̱ kuia̱ játɨ nɨñi̱‑ñá. Te ña'an‑ún ni̱ janu̱‑ña táká ndatíñu‑ña ní kuu cha̱a táná. Te tú ní ndúva̱'a‑ña sá'a ni ɨɨn‑de. 44 Te ni̱ jaa̱‑ña íchi yatá‑yá. Te ni̱ ké'é‑ña yú'u sá'ma‑yá. Te ni̱ ichi̱‑ni nuu̱ játɨ nɨñi̱‑ñá‑ún. 45 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ndéja̱ ní ké'é rúu̱, áchí‑ya̱. Te ndivii‑dé tú ní kája̱'a‑de tu̱'un. Te Pedro jíín cháa ká'i̱in jíín‑de yúan, ni̱ kaka'a̱n‑de: Maestro, ña̱yɨvɨ kuá'a̱ yá'a kájaxi̱n‑i níí, te a ká'a̱n‑ní: Ndéja̱ ní ké'é rúu̱, áchí‑de. 46 Ko ni̱ ka'a̱n Jesús: Ndaa̱ ja̱ ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ ní ké'é rúu̱, chi ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ ní kenda fuerza ini̱‑ri̱, áchí‑ya̱. 47 Yúan‑na te ña'an‑ún, ni̱ jini̱‑ña já tú ní kúu chisa̱'í‑ña máá‑ña, te ni̱ chaa̱‑ña kɨ́sɨ‑i‑ña. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑ña núu̱ Jesús, te jíto nuu̱ táká ña̱yɨvɨ, ni̱ jani ndaa̱‑ña tú'un naja̱ ní ké'é‑ña‑yá, te ndasa ni̱ nduva̱'a‑ni‑ña ní sá'a‑ya̱. 48 Te máá‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Ni̱ kandíja‑ró, te yu̱án ní ka̱ku‑ró. Kuá'án, te ma̱ yú'ú‑ro̱. Achí‑ya̱.

Ja̱ ní nachaku̱ se̱sɨ́'ɨ́ Jairo

49 Te nini ká'a̱n‑ya̱ súan, te ni̱ chaa̱ ɨɨn mozo cha̱a kúñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga‑ún, ni̱ kachi̱ nuu̱‑dé: A ni̱ ji'i̱ se̱sɨ́'ɨ́‑ro̱. Ma̱ sátéñu‑ga̱‑ro̱ Maestro, áchí. 50 Te ni̱ jini so̱'o Jesús ja̱ ní ka'a̱n mozo‑ún. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín cháa‑ún: Ma̱ yú'ú‑ro̱: Kandíja‑ni, te ná káku se̱sɨ́'ɨ́‑ro̱. 51 Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e. Te tú ní já'a‑ya̱ tú'un kɨ̱vɨ ni ɨɨn jíín‑yá, chi̱ máá‑ni Pedro jíín Jacobo, jíín Juan, jíín táa̱ náa̱ su̱chí sɨ́'ɨ́‑ún. 52 Te kánde'e̱ ndivii ñáyɨvɨ te kándukuí'a̱ ini̱‑i. Te ni̱ kachi̱‑ya̱: Ma̱ ndé'e̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Tú ní jí'i̱‑i, chi̱ kixí‑ni‑i, áchí‑ya̱. 53 Te ni̱ ka̱sákátá‑i nuu̱‑yá, chi ni̱ kajini̱‑i ja̱ á ni̱ ji'i̱ su̱chí‑ún. 54 Ko máá‑yá, ni̱ tɨɨn‑ya̱ ndá'a‑í. Te ni̱ ka'a̱n jaa‑ya̱: Súchi̱, nduko̱o, áchí‑ya̱. 55 Yúan‑na te ni̱ nachaku̱‑i. Te ni̱ nduko̱o‑ni‑i. Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu ja̱ ná kuá'a‑de staa̱ kée‑í. 56 Te táa̱‑i náa̱‑i, ni̱ ka̱kee nuu̱‑dé kánde̱'é‑de. Ko ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑dé ja̱ tú ni ɨɨn nuu̱ kachí‑de ja̱ súan ni̱ kuu.

9

Ja̱ ní tájí Jesús uxi̱ uu̱‑de kája'a̱n‑de

1 Te ni̱ na̱stútú‑yá ndɨ́'uxí uu̱ cha̱a‑ún. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ fuerza ini̱‑de ja̱ kúndéé‑de jíín táká tachi̱ kíni jíín já kuánchaa̱‑de ta̱ká kue'e̱. 2 Te ni̱ tájí‑yá‑de kája'a̱n‑de ja̱ ná káni‑de tu̱'un ndasa koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, te ná násáva̱'a‑de ña̱yɨvɨ káku'u̱. 3 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ma̱ kúndiso kutɨ‑ro já kúu ichi, ni vara, ni ñunu, ni staa̱, ni xu̱'ún, ni ma̱ kúndiso‑ró úu̱ su'nu̱. 4 Te na̱ni ve'e kúu nú ni̱ kɨ̱vɨ‑ró, te kendo̱o‑ró yúan. Te yúan kenda‑ró kí'i̱n‑ro̱. 5 Te nú ndé nuu̱ tú kákuni̱‑i kuatá'ú‑i róó, te nú ni̱ kenda‑ró ñúu̱ yúan, te skóyo‑ró tɨ́kacha̱ iní ja'a̱‑ro̱. Te súan kani ndaa̱‑ro̱ tú'un nuu̱‑í jíná'an‑i, áchí‑ya̱. 6 Te ni̱ kenda‑de kája'a̱n‑de, ni̱ ka̱jíkó ndúu̱‑de ta̱ká ñuu̱, ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un. Te ta̱ká lado ni̱ kana̱sáva̱'a‑de ña̱yɨvɨ káku'u̱.

Ja̱ ní kuñáá ini̱ Herodes

7 Te Herodes, cha̱a tá'ú tíñu, ni̱ jini tu̱'un‑de ta̱ká tiñu ni̱ sá'a‑ya̱, te kúñáá ini̱‑de, chi̱ káka'a̱n sava‑i: Juan, cha̱a ni̱ ji'i̱, ni̱ nachaku̱‑de. 8 Te sava tuku‑i: Ni̱ ndenda Elías. Te sava‑ga̱ tuku‑i: Ɨɨn cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá a ni̱ nachaku̱‑de. Achí‑i. 9 Te ni̱ kachi̱ Herodes: Ni̱ janchaa̱‑ri̱ xini̱ Juan. Te ndé cha̱a kúu cha̱a yá'a núsáá, chi̱ jíni tu̱'un‑ri̱ ja̱ sá'a‑de tiñu yá'a, áchí‑de. Te ni̱ kuni̱‑de nde̱'é‑de nuu̱ Jesús.

Ja̱ ní skée‑yá u'u̱n mil ña̱yɨvɨ

10 Te ni̱ nchaa̱ cha̱a káskuá'a‑ún. Te ni̱ ka̱nakani‑de tu̱'un nuu̱‑yá ta̱ká tiñu ni̱ ka̱sá'a‑de. Te ni̱ ki'in‑ya̱‑dé, te kua'a̱n sɨ́ɨn‑ya̱ jíín‑de ɨɨn nuu̱ ñú'un té'é, ñúu̱ nání Betsaida. 11 Te ni̱ kajini̱ ña̱yɨvɨ‑ún. Te ni̱ kandiki̱n‑i‑ya̱, kája'a̱n‑i jíín‑yá. Te ni̱ jatá'ú‑yá‑i, te ni̱ jani‑ya̱ tú'un ndasa koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ káku'u̱. 12 Te a kua̱'ini. Te ni̱ ncha̱koyo ndɨ́'uxí uu̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Tájí‑ní ña̱yɨvɨ kuá'a̱ yá'a ná kíngoyo‑i ta̱ká ñuu̱ jíín táká rancho yani yá'a, te ndúkú‑i ndénu̱ ndo̱o‑i te ni'i̱n‑í staa̱ kée‑í, chi̱ yá'a nuu̱ ñú'un té'é ká'i̱in‑yó, áchí‑de. 13 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Kua̱'a máá‑ró já ná kée‑í, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Tú na̱ún káñava̱'a‑ná, chi̱ u'u̱n‑ni sta̱tilá jíín úu̱‑ni ti̱yáká. Te nú túu kikua̱an‑ná staa̱ kée táká ña̱yɨvɨ yá'a, te ma̱ kánda, áchí‑de. 14 Chi̱ íó nátu̱'un u'u̱n mil cha̱a. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a‑ún: Ka'a̱n jíín ñáyɨvɨ ná júngo̱o ɨɨn nuu ɨ́ɨn nuu‑í nátu̱'un uu̱ xiko uxi̱, uu̱ xiko uxi̱ ja̱ ɨ́ɨn ɨɨn, áchí‑ya̱. 15 Te súan ni̱ ka̱sá'a‑de, ni̱ ka̱súngo̱o ndɨ'ɨ‑de‑i. 16 Te ni̱ ki'in‑ya̱ ndɨ́'ú'u̱n sta̱tilá jíín úu̱ ti̱yáká‑ún. Te ni̱ ndakoto‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́ te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá ja'a̱ státilá. Te ni̱ sákuáchí‑yá sta̱tilá‑ún. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá ni̱ ka̱jani‑de nuu̱‑í. 17 Te ndivii‑í ni̱ ka̱yee‑í. Te ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑i. Te ni̱ ka̱nastútú‑de uxi̱ uu̱ ji̱ka staa̱ kua̱chí já ní ndendoso.

Tu̱'un ni̱ ka'a̱n ndaa̱ Pedro

18 Te ɨɨn kɨvɨ̱ jikán ta'u̱ máá ɨ́ɨn‑ni Jesús, chi̱ máá‑ni cha̱a káskuá'a‑ún ká'i̱in‑de jíín‑yá. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Te ruu̱, na̱ cha̱a kúu‑ri̱, káka'a̱n ña̱yɨvɨ, áchí‑ya̱. 19 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Juan, cha̱a skuánducha, káka'a̱n‑i. Te sava‑i: Elías. Te sava‑ga̱‑i: Ɨɨn cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ aná'án, ni̱ nachaku̱‑de, áchí‑de. 20 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Te róó, na̱ cha̱a kúu‑ri̱ káka'a̱n máá‑ró, áchí‑ya̱. Yúan‑na te Simón Pedro, ni̱ ka'a̱n‑de: Máá‑ní kúu Cristo Se̱'e Dios, áchí‑de. 21 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de, te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑dé ja̱ tú ni ɨɨn nuu̱ kachí‑de tu̱'un yá'a.

Jíín kɨvɨ́ ní ka'a̱n Jesús ja̱ kúu̱‑ya̱

22 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Jínu ñú'ún ndó'o xaa̱n máá Sé'e cha̱a, te cha̱a ni̱ ka̱yii jíín táká sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱, ma̱ kuátú'ún‑de‑ya̱, chi̱ ka'ni‑dé‑ya̱. Te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱. Achí‑ya̱. 23 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín ndɨ́'ɨ‑de: Na̱ni cha̱a nú kuní‑de kii‑de yata̱‑rí, te ma̱ chíñú'ún‑de máá‑de te ná kuándéé iní‑de jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑dé ta̱ká kɨvɨ̱, te ná kúndiki̱n‑de ruu̱ kii‑de. 24 Chi cha̱a jítú iní‑de ka̱ku‑de chi̱i tu̱ndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, naa‑dé. Te va̱sa ná kúu̱ ɨɨn cha̱a ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, ko ka̱ku‑de. 25 Chi na̱ún ní'i̱n cháa, va̱sa ná kúndéé‑de ni'i̱n‑dé nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ, te nú xnáa‑dé máá‑de, xí síjíta‑de añú‑de. 26 Chi̱ nú ndé cha̱a kúka nuu̱ iní‑de nuu̱‑rí jíín núu̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱, suni súan kuka nuu̱ iní máá Sé'e cha̱a nuu̱ cháa‑ún kɨvɨ̱ ndíi‑ya̱. Te kɨvɨ̱‑ún ñá'nu koto luu‑ya̱ jíín Táa̱‑ya̱, te suni jíín táká ndajá'a̱ ndóo‑ya̱. 27 Te ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ íó sava cha̱a ká'i̱in yá'a ja̱ má kúu̱ kutɨ‑dé onde̱ nú tú kuni̱‑de ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Achí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ já túku ni̱ nduu‑ya̱

28 Yúan‑na te nátu̱'un nuu̱ uná kɨvɨ̱ já ní ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a, te ni̱ jaka‑ya̱ Pedro, jíín Juan, jíín Jacobo, ni̱ kaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ jíín‑de ɨɨn yuku, kuákaka̱n ta'u̱‑yá. 29 Te nini jikán ta'u̱‑yá, te nuu̱‑yá, tuku ni̱ nduu. Te sa'ma‑yá ní nduu kɨyi̱ xaa̱n. Te ni̱ ka̱nandii ncháa̱. 30 Te yúan ni̱ kanda̱tu̱'ún úu̱ cha̱a jíín‑yá. Te cha̱a‑ún kákuu Moisés jíín Elías. 31 Te kándii ncháa̱ cha̱a‑ún. Te ni̱ kaka'a̱n‑de tu̱'un ja̱ á yani skíkuu‑ya̱ tíñu‑ya̱ te kuu̱‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén. 32 Te Pedro jíín cháa ká'i̱in jíín‑de‑ún káji'i̱ xaa̱n‑dé numa̱'ná te kákixi̱‑de. Te nuu̱ ní ka̱nata'u̱ núu̱‑dé, te ni̱ kajini̱‑de ja̱ ndíi ncháa̱ Jesús, jíín úu̱ cha̱a ká'i̱in jíín‑yá‑ún. 33 Te nuu̱ ní ka̱kuxio cha̱a‑ún nuu̱ Jesús, te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín‑yá: Maestro, va̱'a‑ga̱ ná kéndo̱o‑yó yá'a. Te ná sá'a‑ná uni̱ ve'e kuii, ɨɨn kuu máá‑ní, ɨnga̱ kuu Moisés, te ɨnga̱ kuu Elías, áchí‑de. Te tú jiní‑de na̱ún tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑de. 34 Te nini ká'a̱n‑de, Te ni̱ chaa̱ ɨɨn viko̱ nu̱'ún ní jasu̱ nɨ́ɨ́ núu̱‑dé jíná'an‑de. Te ni̱ kayu̱'ú xaa̱n‑dé ja̱ ní kɨ̱vɨ koyo‑de chi̱i viko̱ nu̱'ún‑ún. 35 Te chi̱i viko̱ nu̱'ún yúan, ni̱ kenda ɨɨn tu̱'un ja̱ ní ka'a̱n: Ya̱'á kúu Se̱'e‑ri̱, ja̱ kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i, te kuni ná'ín‑ró tú'un ká'a̱n‑ya̱, áchí. 36 Yúan‑na te ni̱ jukuiñi̱ tu̱'un‑ún. Te máá ɨ́ɨn‑na̱ Jesús kándii̱‑ya̱ núu̱‑dé. Te máá‑de tú ní káka'a̱n kutɨ‑dé. Te nɨ́ɨ́‑ni kɨvɨ̱‑ún tú ni ɨɨn nuu̱ ní kákachi̱‑de ja̱ súan ni̱ kajini̱‑de.

Sɨkɨ̱ súchí tá'a̱n tachi̱ kíni

37 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, ni̱ ka̱nuu‑ya̱ yúku‑ún. Te ɨɨn ña̱yɨvɨ kuá'a̱, ni̱ kenda‑i ni̱ ka̱jata'a̱n‑i Jesús. 38 Te nuu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún ni̱ kenda ɨɨn cha̱a ni̱ kana jaa‑de: Maestro, jikán ta'u̱‑ná nuu̱‑ní ja̱ ndé'é‑ní se̱'e‑ná, chi̱ máá ɨ́ɨn‑i ñáva̱'a‑ná. 39 Chi̱ ɨɨn tachi̱ kíni tɨ́ɨn‑ni‑i. Te sanaa‑ní te kána kó'ó‑i sá'a, te já'ni yí'í‑ni‑i. Te sjáa‑ni ti'iñu̱ yu'u‑í. Te xaa̱n stují‑í. Te xaa̱n ú'u̱ kénda. 40 Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ná jíín cháa káskuá'a jíín‑ní yá'a ja̱ ná kíñi'in‑de ki'i̱n. Te tú ní kákuu sá'a‑de, áchí‑de jíín Jesús. 41 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ña̱yɨvɨ xáa̱n ní'in ini̱ kákuu‑ró já tú kákandíja‑ró. Na̱saa‑ga̱ kɨvɨ̱ kúnchaa̱‑ri̱ jíín‑ró te ndo'o‑ri̱ jíín‑ró. Kua̱'a se̱'e‑ró ná kíi‑i, áchí‑ya̱. 42 Te nini ni̱ kandita‑i nuu̱‑yá, te tachi̱ kíni ni̱ stúncháa̱‑ni‑i. Te ni̱ ja'ni yí'í xáa̱n‑ní‑i. Ko máá Jesús ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá nuu̱ tachí kíni‑ún. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ súchí‑ún. Te ni̱ nakua̱'a‑ya̱‑í nuu̱ táa̱‑i.

Jíín kɨvɨ́ ní ka'a̱n‑ya̱ já kúu̱‑ya̱

43 Te ndivii ñáyɨvɨ ní ka̱naa iní‑i kánde̱'é‑i ndasa ñá'nu káa Dios. Te ni̱ ka̱kee nuu̱‑í kánde̱'é‑i ta̱ká tiñu ni̱ sá'a Jesús. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: 44 Chu'un tu̱'un yá'a ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Chi̱ máá Sé'e cha̱a natu̱u‑ya̱ iní nda'a cháa ká'i̱o kua̱chi, áchí‑ya̱. 45 Ko máá‑de, tú ní kájuku̱'un ini̱‑de tu̱'un yá'a. Chi ni̱ ka'a̱n sa̱'í‑ya̱ tú'un yá'a náva̱'a ma̱ júku̱'un ini̱‑de. Te ni̱ kayu̱'ú‑de kaka̱ tu̱'ún‑de‑ya̱ sɨkɨ́ tú'un‑ún.

Ja̱ ní ka̱státá'an‑de ndé cha̱a kúñá'nu‑ga̱

46 Yúan‑na te ni̱ ka̱státá'an‑de nú ndé cha̱a kúñá'nu‑ga̱. 47 Ko Jesús, ni̱ jini̱‑ya̱ já súan kájani ini̱‑de. Te ni̱ ki'in‑ya̱ ɨ́ɨn su̱chí lúlí. Te ni̱ jani‑ya̱‑í xiin‑yá. 48 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Cha̱a ja̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí játá'ú‑de su̱chí yá'a, te ruu̱ játá'ú‑de. Te cha̱a játá'ú rúu̱, játá'ú‑de i̱'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. Te cha̱a súchí‑ga̱ ma̱'ñú róó jíná'an‑ró, cha̱a‑ún kúñá'nu‑de, áchí‑ya̱. 49 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Juan: Maestro, ni̱ kajini̱‑ná ɨɨn cha̱a ja̱ jíín sɨ́'vɨ́‑ní kíñi'in‑de tachi̱ kíni kája'a̱n, te ni̱ kajasu̱‑ná nuu̱‑dé, chi̱ tú ndikín‑de yóó, áchí‑de. 50 Ko ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ma̱ kasú‑ro̱ núu̱‑dé jíná'an‑ró, chi cha̱a tú jíto u'u̱ yóó, jíín yóó ndújíín‑de.

Ña̱yɨvɨ ñúu̱ Samaria ni̱ ka̱ské'ichi̱‑i‑ya̱

51 Te ni̱ kuyani jaa̱ kɨvɨ̱ nó'o̱n máá‑yá onde̱ andɨ́vɨ́. Te ni̱ chaa téyíí iní‑ya̱ já kí'i̱n‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén. 52 Te ni̱ tájí‑yá cha̱a kua'a̱n jíín tú'un káyo̱xnúú‑de nuu̱‑yá. Te cha̱a‑ún kája'a̱n‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ɨɨn ñuu̱ Samaria náva̱'a sátu̱'a‑de te vásá jáa̱‑ya̱. 53 Ko ña̱yɨvɨ yúan tú ní kájatá'ú‑i‑ya̱, chi ni̱ kajini̱‑i ja̱ íchi ñúu̱ Jerusalén ki'i̱n‑ya̱ núú. 54 Te Jacobo jíín Juan, cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajini̱‑de yu̱án. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Táta̱, á tú kuní‑ní ná tá'ú tíñu‑yó kíi ñu'u̱n ichi ándɨ́vɨ́ te ná xndɨ́'ɨ ña̱yɨvɨ yá'a, nátu̱'un ni̱ sá'a Elías. Achí‑de. 55 Yúan‑na te ni̱ jíó káva Jesús nuu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑yá jíín‑de: Tú kájini̱‑ro̱ ndasa káa ini̱‑ro̱, 56 chi̱ máá Sé'e cha̱a, tú va̱i‑ya̱ já xnáa‑yá añú ña̱yɨvɨ, chi̱ sua nama‑ya̱‑í, áchí‑ya̱. Te kája'a̱n‑ya̱ ɨngá ñuu̱.

Uu̱ cha̱a ndúkú‑de kundiki̱n‑de‑ya̱

57 Te kájika‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. Te ɨɨn cha̱a ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá ichi‑ún: Táta̱, kundiki̱n‑ná níí va̱sa ndé onde̱ ki'i̱n‑ní, áchí‑de. 58 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Ta̱ká ñu̱kuii, ká'i̱o yau̱ kava káyi̱'i‑tɨ̱, te suni tɨsaa̱ andɨ́vɨ́ ká'i̱o taka̱‑tɨ̱. Ko máá Sé'e cha̱a, tú nuu̱ kusú‑ya̱, áchí‑ya̱. 59 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín ɨngá‑de: Kundiki̱n ruu̱ ná kí'o̱n, áchí‑ya̱. Te máá cháa‑ún ni̱ kachi̱‑de: Táta̱, kua̱'a‑ní tu̱'un ná kíchindu̱ji‑ná táa̱‑ná xna'a̱n‑ga̱, áchí‑de. 60 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Skéndo̱o ta̱ká ndɨ̱yi‑ún ná chíndu̱ji tá'an ndɨ̱yi jíná'an. Te róó kuá'án te kani‑ró tú'un ta̱ká lado, ndasa koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, áchí‑ya̱. 61 Yúan‑na te suni ni̱ ka'a̱n ɨnga̱‑de: Táta̱, kundiki̱n‑ná níí, ko kua̱'a‑ní tu̱'un ná kíka'a̱n‑ná xna'a̱n‑ga̱ jíín já ká'i̱o ve'e‑ná, áchí‑de. 62 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ɨɨn cha̱a nú jítu‑de jíín latú‑de, te ndé'é‑de ichi yatá‑dé, tú va̱'a cha̱a kúu‑de ja̱ kɨ́vɨ‑de ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, áchí‑ya̱.

10

Ja̱ ní tájí‑yá uni̱ xiko uxi̱‑de kua'a̱n‑de

1 Yúan‑na te onde̱ ni̱ kuu ta̱ká tiñu yá'a, te máá Jíto'o̱‑yo̱ ní jani‑ya̱ uní xiko uxi̱‑ga̱‑de. Te cha̱a‑ún, ni̱ tájí‑yá uu̱ uu̱‑de káyoxnúú‑de nuu̱‑yá kua'a̱n‑de ta̱ká ñuu̱ jíín lugar nuu̱ á jáni ini̱ máá‑yá ja̱ kí'i̱n‑ya̱. 2 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Trigo ta'nu̱, ja̱ndáa̱ kúu ja̱ kuá'a̱, ko cha̱a ka'nu̱ yaku̱‑ni‑de íó. Núsáá, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ núu̱ máá Tatá xíin trigo, ná tájí‑yá cha̱a ka'nu̱ kikoyo‑de nuu̱ trigo‑ya̱. 3 Kuá'án jíná'an‑ró. Ná kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, chi̱ tájí‑rí róó ki'i̱n‑ro̱ nátu̱'un lélú má'ñú yí'ɨ̱. 4 Te ma̱ kúndiso‑ró bolsa, ni ñunu, ni ndija̱n‑ro̱. Te nú ndéja̱ ní ketá'an‑ró jíín íchi, te ma̱ ndátu̱'ún‑ró jíín. 5 Te na̱ni ve'e nú kɨ̱vɨ‑ró, te xna'a̱n‑ga̱ ka'a̱n‑ro̱: Ná sándéé iní ve̱'e yá'a, achi̱‑ro̱. 6 Te nú ini̱ ve̱'e yúan íó ɨɨn cha̱a va̱'a ini̱, te tu̱'un ndéé ní ka'a̱n‑ro̱‑ún ná jáa̱ sɨkɨ̱‑dé. Te nú tú kánchaa̱ ɨɨn cha̱a va̱'a ini̱, te tu̱'un ndéé‑ún najaa̱‑ni nuu̱‑ro̱. 7 Te suni ve'e yúan kendo̱o‑ró, te kee‑ro, ko'o‑ró na̱ún kája̱'a‑i nuu̱‑ro̱. Chi cha̱a sátiñu, ni'i̱n‑dé kee‑dé. Ma̱ káka‑ró ndɨ́ta'a̱n ve'e. 8 Te na̱ni ñuu̱ nú ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ró, te nú kuatá'ú‑i róó, yúan te kaji‑ro jíná'an‑ró na̱ún kájani‑i nuu̱‑ro̱. 9 Te nasáva̱'a‑ró ñáyɨvɨ káku'u̱ káxiu̱kú‑i ñuu̱ yúan. Te kachi̱‑ro̱ kúni‑i: Nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, a yani koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, achi̱‑ro̱. 10 Ko na̱ni ñuu̱ nú ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ró, te nú tú ní kájatá'ú‑i róó, te kenda koyo‑ró iní ichi‑í yúan, te ka'a̱n‑ro̱: 11 Onde̱ tɨkacha̱ ñú'un íó ñuu̱‑ro̱ yá'a ni̱ tɨ̱ɨn ini̱ ja'a̱‑rí jíná'an‑ri̱, ná náskóyo‑ri̱ ja̱ kúu sɨkɨ̱ máá‑ró. Te kuni̱‑ro̱, ja̱ á yani koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 12 Te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, kɨvɨ̱‑ún te koo‑ga̱ tu̱ká'nu ini̱ ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Sodoma, vásá núu̱ ñúu̱‑ún. 13 Naka̱ ndá'ú kuu róó ñuu̱ Corazín, te naka̱ ndá'ú kuu róó ñuu̱ Betsaida. Chi̱ nú ini̱ ñuu̱ Tiro jíín iní ñuu̱ Sidón ní sá'a‑ri̱ tiñu ñá'nu ja̱ ní sá'a‑ri̱ nuu̱ máá‑ró yá'a núú, te ɨnga̱ kɨvɨ̱ te a ni̱ ka̱nakani ini̱ ña̱yɨvɨ‑ún núú, te ku'un‑i sa'ma ndáí te ku'u‑í yaa̱ núu̱‑í núú. 14 Núsáá te kɨvɨ̱ kíi juicio te koo‑ga̱ tu̱ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ ñúu̱ Tiro jíín núu̱ ñúu̱ Sidón vásá núu̱ máá‑ró. 15 Te róó, ñuu̱ Capernaum, a ni̱ kuñá'nu xaa̱n‑ro̱ jiní‑ro̱ náún, ko onde̱ infierno najinu̱‑ro̱. 16 Cha̱a jíni so̱'o tu̱'un ká'a̱n máá‑ró, nuu̱‑rí jíni so̱'o‑de. Te cha̱a sájá'a̱ ini̱ nuu̱‑ro̱, nuu̱‑rí sájá'a̱ ini̱‑de. Te cha̱a sájá'a̱ ini̱ nuu̱‑rí, sájá'a̱ ini̱‑de nuu̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. Achí‑ya̱. 17 Te ni̱ naja̱koyo uni̱ xiko uxi̱ cha̱a‑ún kákusɨɨ̱ iní‑de, te káka'a̱n‑de: Táta̱, onde̱ tachi̱ kíni kájandatu̱ nuu̱‑ná ja̱ jíín sɨ́'vɨ́‑ní vidáa̱, áchí‑de. 18 Te Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ni̱ jini̱‑ri̱ nuu̱ Satanás ni̱ jungava ichi ándɨ́vɨ́, nátu̱'un ɨɨn taja. 19 Vina te kua̱'a‑ri̱ fuerza nuu̱‑ro̱ náva̱'a kuañu̱‑ro̱ sɨkɨ́ kóo̱ jíín sɨkɨ́ kúrsiuku̱, jíín sɨkɨ́ táká fuerza máá já jíto u'u̱ yóó. Te tú na̱ún sá'a kutɨ jíín‑ró. 20 Ko ma̱ kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ jíín tíñu yá'a ja̱ kájandatu̱ tachi̱ núu̱‑ro̱, chi̱ sua ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ já á káyo̱so sɨ́'vɨ́‑ró ondé andɨ́vɨ́. Achí‑ya̱. 21 Te suni hora‑ún ni̱ kusɨɨ̱ iní Jesús, onde̱ jíín Espíritu Santo, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ná kúta'u̱‑ná nuu̱‑ní Táa̱, Jito'o̱ andɨ́vɨ́ jíín ñúyɨvɨ kúu máá‑ní, ja̱ ní jasu̱‑ní ta̱ká tu̱'un yá'a nuu̱ cháa ndíchí jíín núu̱ cháa kájuku̱'un ini̱. Te ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ní nuu̱ cháa súchí iní jíná'an‑de. Chi̱ súan ni̱ jata'a̱n ini̱‑ní Táa̱. 22 Ta̱ká ndatíñu ni̱ ja̱'a Táa̱‑ri̱ ini̱ nda'a‑rí. Te tú ni ɨɨn jiní nuu̱ máá Sé'e, chi̱ máni máá Táa̱ jiní‑ya̱. Ni tú jiní ni ɨɨn nuu̱ máá Táa̱, chi̱ máá Sé'e jiní, jíín na̱ni cha̱a ja̱ kuní máá Sé'e te stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ núu̱‑dé. Achí‑ya̱. 23 Te sɨ́ɨn ni̱ jíó káva máá Jesús nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Xáán ndatu̱ cha̱a kuni̱ tiñu ja̱ ní kajini̱ máá‑ró. 24 Chi̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ kuá'a̱ cháa kájani tu̱'un Dios jíín cháa kákuu rey, ni̱ kakuni̱‑de nde̱'é‑de nuu̱ já kánde̱'é máá‑ró, ko tú ní kájini̱‑de, te kuni so̱'o‑de ja̱ ní kájini so̱'o‑ró kuní‑de núú, ko tú ní kájini so̱'o‑de, áchí‑ya̱.

Cha̱a va̱'a ñuu̱ Samaria

25 Te yúan kánchaa̱ ɨɨn maestro ley, te ni̱ ndukuiñi̱‑de chi̱ koto nchaa̱‑de‑ya̱ kuní‑de: Maestro, na̱ún sá'a‑ná náva̱'a ni'i̱n tá'u̱‑ná kuchaku̱‑ná nɨ́ɨ́ káni, áchí‑de. 26 Te ni̱ ka'a̱n máá Jesús jíín‑de: Ndasa yóso núu̱ tutú ley. Ndasa ká'a̱n ká'u‑ró. Achí‑ya̱. 27 Te máá cháa‑ún ni̱ ka'a̱n‑de: Kumani̱‑ro̱ jíín máá Tatá‑ro̱ Dios onde̱ jíín iní jíín añú‑ro̱ jíín nɨ́ɨ́ fuerza‑ro̱ jíín nɨ́ɨ́ núu̱ jiní tuní‑ro̱, te kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ro̱ máá‑ró, áchí‑de. 28 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Va̱'a ni̱ ka'a̱n‑ro̱. Sá'a súan, te ni'i̱n tá'u̱‑ro̱ kúchaku̱‑ro̱ núsáá, áchí‑ya̱. 29 Ko máá cháa‑ún, kuní‑de ja̱ kée ndaa̱‑de jíín tú'un ká'a̱n‑de, te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de Jesús: Te ndéja̱ kúu tá'an‑ná, áchí‑de. 30 Te máá Jesús ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ɨɨn cha̱a ni̱ kenda‑de ñuu̱ Jerusalén. Te ni̱ kuun‑de kua'a̱n‑de ñuu̱ Jericó. Te ichi‑ún ni̱ kenda ñakui̱'ná núu̱‑dé, te ni̱ ka̱janchaa̱ ndatíñu‑de, te ni̱ ka̱stují‑dé. Te ni̱ kee kája'a̱n, ni̱ ndo̱o cha̱a‑ún kátúu‑dé. Te a yani kuu̱‑de núú. 31 Te ni̱ kuu ja̱ íchi‑ún ni̱ kuun ɨɨn sutu̱ va̱i‑de. Te ni̱ jini̱‑de nuu̱ cháa‑ún. Te ni̱ sío‑ni‑de kua'a̱n‑de. 32 Suni súan ɨɨn cha̱a levita, ni̱ kuyani‑de lugar yúan. Te ni̱ jini̱‑de nuu̱ cháa‑ún. Te ni̱ sío‑ni‑de kua'a̱n‑de. 33 Ko ɨɨn cha̱a ñuu̱ Samaria, jíka‑de kua'a̱n‑de ichi‑ún, ni̱ kuyani‑de nuu̱ kátúu cháa‑ún. Te ni̱ jini̱‑de. Te ni̱ kundá'ú ini̱‑de cha̱a‑ún. 34 Te ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ chu'un‑de aceite jíín alcohol nuu̱ ní tuji̱ cháa‑ún. Te ni̱ ju'ni̱‑de nuu̱. Te ni̱ skáa‑de cha̱a‑ún sɨkɨ̱ caballo‑de. Te kua'a̱n‑de jíín‑de onde̱ mesón. Te ni̱ jito‑de cha̱a. 35 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún ni̱ kenda‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ tava‑dé uu̱ peso ni̱ ja̱'a‑de nuu̱ cháa xíin mesón. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Koto‑ní‑de. Jíín táká‑ga̱ ja̱ kanú‑ní jíín‑de, te nuu̱ ncháa̱‑ná, te nachunáa‑ná nuu̱‑ní, áchí‑de. 36 Núsáá te ja̱ uní tá'a̱n cha̱a‑ún, te ndé ɨɨn‑de ni̱ kuu tá'an cha̱a ni̱ kenda ñákui̱'ná nuu̱‑ún, jáni ini̱‑ro̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 37 Te ni̱ ka'a̱n máá cháa‑ún: Cha̱a ni̱ kundá'ú ini̱‑de‑ún, áchí‑de. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Kuá'án núsáá, te suni súan sá'a máá‑ró, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní jaa̱‑ya̱ núu̱ María jíín Marta

38 Te jíka‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ íchi. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ ɨ́ɨn ñuu̱. Te ɨɨn ñasɨ́'ɨ́, nání‑ña Marta, ni̱ kana‑ña xiní‑yá ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e‑ña. 39 Te ña'an yá'a, íó ɨɨn ku'u̱‑ña nání María. Te María‑ún, ni̱ jungo̱o‑ña núu̱ já'a̱ Jesús, jíni ná'ín‑ña tú'un ká'a̱n‑ya̱. 40 Ko Marta kútéñu‑ña já tɨnɨ́ tiñu sá'a‑ña. Te ni̱ jaa̱‑ña núu̱‑yá, te ni̱ kachi̱‑ña: Táta̱, tú ndé'é‑ní ja̱ kú'u̱‑ná ni̱ xndóo‑i náá játíñu máá ɨ́ɨn‑ná. Núsáá te ka'a̱n‑ní jíín‑i ná chíndéé tá'an‑i jíín‑ná. Achí‑ña. 41 Ko ni̱ ka'a̱n Jesús: Marta, Marta, xaa̱n jítú iní‑ro̱ sátiñu‑ró, te ja̱ kuá'a̱ tíñu sá'a‑ró, te ni̱ ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱ jíín. 42 Ko íó ɨɨn‑ni tiñu kánúú xáa̱n. Te María, ni̱ naka̱ji‑i tiñu kánúú‑ún. Te ni ɨɨn, ma̱ kúu kuanchaa̱ nuu̱‑í. Achí‑ya̱.

11

Ja̱ jikán ta'u̱‑yo̱ jíín Padre Nuestro

1 Te ni̱ kuu ja̱ jikán ta'u̱‑yá kánchaa̱‑ya̱ ɨ́ɨn lugar. Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n‑ya̱, te ɨɨn cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, stá'a̱n‑ní nuu̱‑ná ndasa kaka̱n ta'u̱‑ná jíná'an‑ná, nátu̱'un ni̱ stá'a̱n Juan nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑de, áchí‑de. 2 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Nú kájika̱n ta'u̱‑ro̱, te sua ka'a̱n‑ro̱: Táa̱ máá‑ná ja̱ kánchaa̱‑ní onde̱ andɨ́vɨ́, ná nákana jaa‑ná níí jíín sɨ́'vɨ́‑ní. Te ná kóo ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑ní tiñu. Te ná kóo ta̱ká tiñu játa'a̱n ini̱ máá‑ní, nátu̱'un íó ini̱ andɨ́vɨ́ suni súan ná kóo ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. 3 Staa̱ káyee‑ná ta̱ká kɨvɨ̱ kuá'a‑ní nuu̱‑ná vina. 4 Te sá'a‑ní tu̱ká'nu ini̱‑ní nuu̱ táká kua̱chi‑ná, chi̱ suni máá‑ná kásá'a‑ná tu̱ká'nu ini̱‑ná nuu̱ ñáyɨvɨ kásá'a‑i falta nuu̱‑ná. Te ma̱ skɨ́vɨ‑ní náá koto nchaa̱‑i náá chi̱ sua nama‑ní náá nuu̱ kíni nuu̱ kuí'a̱. Achí‑ya̱. 5 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑de: Ndé róó íó ɨɨn amigo‑ro̱ te nú ki'i̱n‑ro̱ núu̱‑dé sava ñúú te kachi̱‑ro̱ kúni‑de: Amigo, kua̱'a núu uni̱ staa̱ núu̱‑rí, 6 chi̱ ɨɨn amigo‑ri̱ ni̱ chaa̱‑de ve'e‑ri̱ ja̱ jíka‑de viaje. Te tú na̱ún kuá'a‑ri̱ nuu̱‑dé kee‑dé. Achi̱‑ro̱. 7 Te cha̱a kándee ichi iní ve̱'e ka'a̱n‑de: Ma̱ stá'a̱n‑ro̱ rúu̱, chi̱ a ndasú yuxé'é‑rí, te se̱'e‑ri̱ kákixi̱‑i jíín‑rí. Te ma̱ kúu nduko̱o‑ri̱ te kua̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Achi̱‑de. 8 Ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, va̱sa ma̱ ndúko̱o‑de kua̱'a‑de nuu̱‑ro̱ já kúu‑de amigo‑ro̱, ko ja̱ xáa̱n stá'a̱n‑ro̱‑dé te yu̱án ndúko̱o‑de te kua̱'a‑de ta̱ká ja̱ jínu ñú'ún‑ró. 9 Te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ro̱ jíná'an‑ró: Kaka̱n, te kua̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱. Ndúkú, te ni'i̱n‑ro̱. Ka'a̱n, te ná núña ve'e kɨ̱vɨ‑ró. 10 Chi cha̱a jikán, te kíi nuu̱‑dé. Te cha̱a ndúkú, te ní'i̱n‑dé. Te cha̱a ká'a̱n, te núña ve'e kɨ̱vɨ‑de. 11 Te ndé ɨɨn róó ɨɨn táa̱ ini̱ ve̱'e kúu‑ró. Te nú se̱'e‑ró jikán‑i staa̱ núu̱‑ro̱, te kua̱'a‑ró ɨ́ɨn yuu̱ núu̱‑í náún. Xí nú jikán‑i ɨɨn ti̱yáká, te lugar ja̱ kuá'a‑ró tíyáká, te kua̱'a‑ró ɨ́ɨn koo̱ nuu̱‑í náún. 12 Xí nú jikán‑i ɨɨn ndɨvɨ̱ núu̱‑ro̱, te kua̱'a‑ró ɨ́ɨn kúrsiuku̱ nuu̱‑í náún. 13 Te nú róó va̱sa cha̱a ñáá kákuu‑ró, te kájini̱‑ro̱ kuá'a‑ró ndátíñu va̱'a nuu̱ sé'e‑ró, naga̱ ni̱ kuu máá Táa̱‑ro̱ I'a̱ kánchaa̱ andɨ́vɨ́ já má kuá'a‑ya̱ Espíritu Santo nuu̱ cháa jikán núsáá. Achí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ tú'un Beelzebú káka'a̱n‑i jíín‑yá

14 Te kíñi'in‑ya̱ ɨ́ɨn tachi̱ ñí'ín. Te nuu̱ ní kenda tachi̱‑ún kua'a̱n, te cha̱a ñí'ín‑ún ni̱ naka'a̱n‑de. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ká'i̱in yúan ni̱ ka̱kee nuu̱‑í kánde̱'é‑i. 15 Ko sava ña̱yɨvɨ‑ún ni̱ kaka'a̱n‑i: Jíín Beelzebú, cha̱a kúñá'nu nuu̱ táká tachi̱, kíñi'in‑de tachi̱ kája'a̱n, áchí‑i. 16 Te sava‑ga̱‑i kájito nchaa̱‑i‑ya̱. Te ni̱ kajika̱n‑i ɨɨn tuni̱ ichi ándɨ́vɨ́ núu̱‑yá. 17 Ko máá Jesús ni̱ jini̱‑ya̱ já súan kájani ini̱‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Te nú ɨɨn ñuu̱ sásɨ́ɨn máá, te kánakua̱tá'an máá, te ñuu̱ yúan ma̱ kúni̱'in. Te nú ɨɨn ve'e sásɨ́ɨn máá te kánakua̱tá'an máá, te ve'e yúan ma̱ kúni̱'in. 18 Te nú Satanás suni sásɨ́ɨn máá, ndasa kuni̱'in ñuu̱ nuu̱ tá'ú tíñu máá núsáá. Chi̱ káka'a̱n máá‑ró ja̱ jíín Beelzebú kíñi'in‑ri̱ tachi̱‑ún kája'a̱n. 19 Te nú ndújíín Beelzebú jíín‑rí ja̱ kíñi'in‑ri̱ tachi̱ kíni. Núsáá te se̱'e‑ró, ndé jíín kákiñi'in máá‑i tachi̱‑ún. Ja̱ yúán máá‑i, ná nákuxndíi‑i sɨkɨ̱‑ro̱. 20 Ko nú jíín xiní ndá'a Dios kíñi'in‑ri̱ tachi̱ kíni kája'a̱n, ja̱ndáa̱ kúu ja̱ núu̱‑ro̱ ní chaa̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu núsáá. 21 Nú ɨɨn cha̱a kándáján, te jíín machete ndíto‑de yujé'é‑de, yúan‑na te ká'i̱in va̱'a ta̱ká ndatíñu‑de. 22 Ko nú jaa̱ ɨnga̱ cha̱a ni̱'in‑ga̱ vásá máá‑de, yúan‑na te kundéé cháa‑ún jíín‑de, te kuanchaa̱ ndɨ'ɨ‑ni machete‑de nuu̱‑dé ja̱ ndíto‑de jíín. Te kiñi'in ndɨ'ɨ ndatíñu‑de. 23 Nú ndé cha̱a tú ndújíín‑de jíín‑rí, núsáá te jíto u'u̱‑de ruu̱. Te cha̱a tú nástútú jíín‑rí, jachá‑de. 24 Nú ni̱ kenda ɨɨn tachi̱ kíni ini̱ ɨɨn cha̱a te jíka kuu nuu̱ ñú'un té'é, ndúkú núu̱ júngo̱o te tú ní'i̱n, yúan‑na te ka'a̱n: Ná nó'o̱n‑ri̱ ve'e nuu̱ ní kenda‑ri̱, achi̱. 25 Te nú ni̱ nchaa̱ te jiní ja̱ vé'e luu kúu, chi ni̱ ndundoo, 26 yúan‑na te ki'i̱n tachi̱‑ún, te kuaka tá'an jíín usiá‑ga̱ tachi̱ ñáá‑ga̱ káa vásá máá. Te kɨ̱vɨ koyo, te kuxiu̱kú yúan. Núsáá te ví'í‑gá tá'a̱n cha̱a yúan onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ vásá já xnáñúú núú, áchí‑ya̱. 27 Te ni̱ kuu ja̱ ká'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a. Te ɨɨn ña'an kándee ma̱'ñú ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ kana jaa‑ña xiní‑yá: Xáán ndatu̱ ña'an ní skáku níí, te ni̱ skáxin‑ña níí, áchí‑ña. 28 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Sua ndatu̱‑ga̱ kúu ña̱yɨvɨ kájini so̱'o tu̱'un Dios, te káchu'un ini̱‑i, áchí‑ya̱.

Ja̱ kájika̱n‑i ɨɨn tuni̱

29 Te ni̱ kataka̱ ña̱yɨvɨ núu̱‑yá, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ña̱yɨvɨ ñáá yá'a, kájika̱n‑i tuni̱, ko ma̱ kuá'a‑ri̱ nuu̱‑í, chi̱ tuni̱ Jonás kúu ja̱ kíi nuu̱‑í. 30 Chi̱ nátu̱'un Jonás, ni̱ kuu‑de ɨɨn tuni̱ nuu̱ cháa ñuu̱ Nínive, suni súan máá Sé'e cha̱a kuu‑ya̱ ɨ́ɨn tuni̱ nuu̱ ñáyɨvɨ yá'a jíná'an‑i. 31 Te reina onde̱ ichi sur, nachaku̱‑ña jíín ñáyɨvɨ yá'a kɨvɨ̱ kíi juicio. Te naku̱xndíi‑ña sɨkɨ́‑í. Chi̱ onde̱ jíká xáa̱n ní kii‑ña ní jini so̱'o‑ña tú'un ndíchí ní ka'a̱n Salomón. Te vina ví'í‑gá kúñá'nu I'a̱ kándii̱ yá'a vásá Salomón. 32 Ta̱ká cha̱a ñuu̱ Nínive nachaku̱‑de jíín ñáyɨvɨ yá'a kɨvɨ̱ kíi juicio, te naku̱xndíi‑de sɨkɨ̱‑í. Chi̱ máá‑de ni̱ ka̱nakani ini̱‑de kɨvɨ̱ ní jani Jonás tu̱'un nuu̱‑dé. Te vina ví'í‑gá kúñá'nu I'a̱ kándii̱ yá'a vásá Jonás.

Tu̱'un yitɨ

33 Tú ni ɨɨn cha̱a, nú ni̱ chi'i‑de ñu'u̱n xini̱ yítɨ, te chisa̱'í‑de yitɨ‑ún chi̱i nu̱ndóó. Chi̱ sua kani‑de nuu̱ candelero, náva̱'a ná kuní ña̱yɨvɨ kɨ́vɨ koyo ini̱ ve̱'e, nuu̱ máá luz. 34 Lámpara yikɨ kúñu kúu nduchi‑yo. Te nú nduchi‑ro íó va̱'a, nɨ́ɨ́‑ni yikɨ kúñu‑ró ndíi ncháa̱. Ko nú nduchi‑ro káñáá, te nɨ́ɨ́‑ni yikɨ kúñu‑ró kándee ñu̱ñáa. 35 Koto ñúkúún‑ró máá‑ró núsáá, chi̱ luz kándee ini̱‑ro̱ sanaa te ñu'u̱n tu̱ún kúu. 36 Nú nɨ́ɨ́ yíkɨ kúñu‑ró ndíi ncháa̱, ni tú íó ɨɨn tí'li̱ nuu̱ túún, nɨ́ɨ́ nándii ncháa̱ núsáá, nátu̱'un ɨɨn lámpara ja̱ xú'ún kayú. Achí‑ya̱.

Ja̱ ní kana jíín‑yá nuu̱ cháa fariseo

37 Te nini ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ni ɨɨn cha̱a fariseo jíín‑yá ja̱ kée‑yá staa̱ jíín‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ve̱'e cha̱a‑ún. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱ kée‑yá staa̱ jíín‑de. 38 Te cha̱a‑ún, ni̱ jini̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ naa iní‑de ndé'é‑de ja̱ tú ní nándá'á‑yá te yée‑yá staa̱. 39 Te máá Jíto'o̱‑yo̱ ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ kúu, chi̱ róó, cha̱a fariseo, kánakacha‑ró íchi yatá tɨ́ndo'o̱ jíín íchi yatá kó'o̱. Ko ichi iní‑ro̱, chi ni̱ ka̱chítú ndɨ́ɨ‑ro jíín tú'un kuí'ná jíín tú'un ñáá. 40 Cha̱a káñáá jíná'an‑ró. I'a̱ ni̱ sá'a ichi yatá, á tú suni ní sá'a‑ya̱ íchi iní. 41 Ko ta̱ká ja̱ kéndo̱o sobra nuu̱‑ro̱, te kája̱'a‑ró kúu caridad, te kájani ini̱‑ro̱ já táká tiñu kásá'a‑ró íó ndoo ja̱ súan. 42 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a fariseo, chi̱ kája̱'a‑ró ɨ́ɨn sɨkɨ̱ uxí ita̱ mi̱nú jíín ruda jíín táká yua̱, nuu̱ Dios, te tú kásá'a kutɨ‑ro tíñu ndaa̱, ni tú mani̱‑ro̱ jíín‑yá. Ní kásá'a‑ró ndéndúú tiñu yá'a te ma̱ xndóo‑ró ɨngá tiñu‑ún núú. 43 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a fariseo, chi̱ xaa̱n kákuni̱‑ro̱ silla onde̱ xini̱ mesa ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ka'a̱n sa̱'án ña̱yɨvɨ jíín‑ró núyá'u kákuni̱‑ro̱. 44 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, chi cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. Nátu̱'un ve'e añú ja̱ tú ndiji̱n kándee, súan ká'i̱o‑ró, te cha̱a kájika kuu, tú jiní‑de ja̱ jañú‑de sɨkɨ̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 45 Te ɨɨn cha̱a kúu maestro ley, ni̱ ka'a̱n‑de: Maestro, nuu̱ ní ka'a̱n‑ní tu̱'un yá'a, suni ni̱ ka'a̱n‑ní sɨkɨ̱ máá‑ná jíná'an‑ná, áchí‑de jíín‑yá. 46 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a maestro ley jíná'an‑ró, chi̱ káchaa‑ró carga ve̱e sɨkɨ̱ táká cha̱a ja̱ tú kákuu kundiso‑de. Ko máá‑ró, ni tú káké'é‑ró carga‑ún va̱sté jíín ɨ́ɨn nda'a lúlí‑ró. 47 Naka̱ ndá'ú kuu róó jíná'an‑ró. Chi̱ kásá'a‑ró vé'e añú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios. Te ni̱ ka̱ja'ni táa̱‑ro̱‑dé jíná'an‑de. 48 Súan kúu ja̱ káka'a̱n ndaa̱‑ro̱ já kájata'a̱n ini̱‑ro̱ tíñu ni̱ ka̱sá'a táa̱‑ro̱. Chi ja̱ndáa̱ kúu ja̱ ní ka̱ja'ni‑dé cha̱a‑ún. Te máá‑ró, ni̱ ka̱sá'a‑ró vé'e añú ndɨ̱yi‑ún. 49 Ja̱ yúán súni ni̱ ka'a̱n Dios ɨɨn tu̱'un ndíchí: Tájí‑rí cha̱a kani tu̱'un‑ri̱ jíín cháa apóstol ki'i̱n nuu̱‑í jíná'an‑i. Te sava‑de ka'ni‑í te sava‑ga̱‑de chindiki̱n‑i, áchí Dios, 50 náva̱'a sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ yá'a ná kóo kua̱chi cuenta ja̱ ní jatɨ nɨñi̱ táká cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ri̱ onde̱ kɨvɨ̱ ní jungo̱o ñu̱yɨ́vɨ, 51 onde̱ nɨñi̱ Abel, te onde̱ nɨñi̱ Zacarías, cha̱a ni̱ ji'i̱ sava ma̱'ñú altar jíín vé'e ii̱. Súan ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ yá'a kuu kua̱chi‑ún. 52 Naka̱ ndá'ú kuu róó maestro ley, chi ni̱ ka̱janchaa̱‑ro̱ ndákáa kɨ̱vɨ‑i ini̱ tu̱'un ndíchí núú, te ni̱ kajasu̱‑ro̱ núu̱ cháa kákuni̱ skuá'a. Ko ni máá‑ró suni tú ní káskuá'a‑ró, áchí‑ya̱. 53 Te nini ká'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a, te cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, ni̱ katau̱ xaa̱n‑dé nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱státá'an‑de jíín‑yá ja̱ ná ká'a̱n‑ga̱‑ya̱ kuá'a tú'un. 54 Chi̱ kájito yu'u‑dé‑ya̱, ja̱ sánaa te ni'i̱n‑dé yaku̱ tu̱'un ká'a̱n‑ya̱, náva̱'a kaka̱n‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yá.

12

Cuenta yujan íá cháa fariseo

1 Nini súan kúu, te ni̱ ka̱kutútú kuá'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ, ja̱ kájañu̱ tá'an‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Koto va̱'a‑ró máá‑ró núu̱ yújan íá cháa fariseo, chi yu̱án kúu tu̱'un yóso yú'u. 2 Chi̱ tú ni ɨɨn na̱ún yíndi'u̱ ja̱ má kénda ndiji̱n. Ni tú ni ɨɨn ja̱ yísa̱'í ja̱ má kuní‑yo̱ núu̱. 3 Núsáá, ta̱ká tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ro̱ ñúñáa, onde̱ nuu̱ íó ndiji̱n ná kúni so̱'o‑i. Te tu̱'un ni̱ ka'a̱n ya̱á‑ro̱ ní ka̱jini so̱'o‑i ká'i̱in‑i ini̱ ve̱'e, te onde̱ xini̱ vé'e ná kóo jaa tu̱'un.

Ndéja̱ yú'ú‑yo̱ kóto‑yó

4 Ko amigo, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró: Ma̱ yú'ú‑ro̱ kóto‑ró ñáyɨvɨ já'ni yíkɨ kúñu‑yó, chi̱ nú ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka̱ja'ni‑í, te tuká ɨnga̱ na̱ún kúu sá'a‑ga̱‑i. 5 Ko ná stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ ndé ja̱ yú'ú‑ro̱ kóto‑ró. Ió ɨɨn ja̱ nú a ni̱ ja'ni‑í róó te íó poder yu̱án chíndee róó nuu̱ infierno. Yu̱án yú'ú‑ro̱ kóto‑ró núsáá. Yu̱án kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱. 6 Tú kúya̱'u u'u̱n tɨsaa̱ ja̱ úu̱ xu̱'ún náún. Te tú ni ɨɨn‑tɨ̱ náa iní Dios. 7 Chi̱ a ni̱ ka'u‑ya̱ ondé ta̱ká ixi xiní‑ro̱. Núsáá te ma̱ yú'ú‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ kánúú‑ga̱‑ro̱ vásá kuá'a̱ tɨ́saa̱. 8 Te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ndé cha̱a kani ndaa̱‑de tu̱'un‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ, suni súan máá Sé'e cha̱a nakani ndaa̱‑ya̱ tú'un‑de nuu̱ ndájá'a̱ Dios. 9 Ko nú ndé cha̱a ské'ichi̱‑de ruu̱ nuu̱ ñáyɨvɨ, suni súan ské'ichi̱‑ri̱‑de nuu̱ táká ndajá'a̱ Dios. 10 Te nú ndé cha̱a ka'a̱n ndɨva̱'a‑de sɨkɨ̱ máá Sé'e cha̱a, koo tu̱ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱‑dé. Ko nú ndé cha̱a ka'a̱n ndɨva̱'a‑de sɨkɨ̱ Espíritu Santo, ma̱ kóo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱‑dé. 11 Te nú ni̱ kaja̱ncha̱ka‑i róó ini̱ ve̱'e sinagoga nuu̱ cháa kákuñá'nu jíín núu̱ cháa tá'ú tíñu, ma̱ nákani xaa̱n iní‑ro̱ ndasa xndíó káni‑ró tú'un, xí ndasa ka'a̱n‑ro̱. 12 Chi̱ máá Espíritu Santo stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑ro̱ ndasa kanúú tú'un ka'a̱n‑ro̱ hora‑ún, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ já kútóó iní

13 Yúan‑na te ɨɨn cha̱a kándee‑de nuu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, ka'a̱n‑ní jíín ñaní‑ná ná ká'ncha̱ sava‑de ta'u̱‑ná jíín‑ná, áchí‑de. 14 Ko máá‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Utale̱, ndéja̱ ní jani ruu̱ ja̱ kúu‑ri̱ cha̱a sándaa̱ xí cháa ka'ncha̱ sava ta'u̱ já kúu róó jíná'an‑ró. Achí‑ya̱. 15 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Koto va̱'a‑ró máá‑ró, te ma̱ kútóó iní‑ro̱, chi va̱sa kua'a̱ xáa̱n ndátíñu ñáva̱'a ɨɨn cha̱a, ko nasu̱ já jíín yúán te kuchaku̱ jíñú'ún‑de, áchí‑ya̱. 16 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un yátá jíín‑i: Ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a kúká. Te ni̱ ndea̱ xaa̱n nuní‑dé. 17 Te cha̱a‑ún, nákani ini̱‑de: Ndasa sá'a‑ri̱, chi̱ tuká núña yaka̱‑ri̱ nataan‑gá‑ri̱ nɨñi‑rí, áchí‑de. 18 Te ni̱ kachi̱‑de: Sua ná sá'a‑ri̱. Ná kanú‑ri̱ yaka̱‑ri̱. Te nakani‑ri̱ ja̱ ká'nu‑ga̱. Te yúan nataan ndɨ́'ɨ‑ri̱ nɨñi‑rí jíín táká‑ga̱ ndatíñu‑ri̱. 19 Yúan‑na te kachi̱‑ri̱ jíín iní jíín añú‑ri̱: Vina te kua'a̱ xáa̱n ndátíñu ñáva̱'a‑ró já kánda kua'a̱ kuiá. Ná ndéta̱tú‑ro̱ te kaji‑ro kó'o‑ró, te ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ núsáá, áchí‑de jíín máá‑de. 20 Ko ni̱ kachi̱ Dios jíín‑de: Cha̱a ñáá kúu‑ró. Akuáa vína te kuu̱‑ro̱. Te ndatíñu ni̱ sátu̱'a‑ró‑ún, ndé cha̱a kuu. Achi̱ Dios. 21 Súan íó sɨkɨ̱ cháa ja̱ sákúká‑de máá‑de, ko tú kúká‑de nuu̱ Dios.

Ma̱ nákani ini̱‑yo̱ sɨkɨ́ já kúchaku̱‑yo̱

22 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Núsáá te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ma̱ nákani ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ já kúchaku̱‑ro̱, nú ndasa kee‑ro, ni sɨkɨ̱ yíkɨ kúñu‑ró, nú ndasa kundii kuna̱má‑ro̱. 23 Á tú kánúú‑gá vida‑ro̱ vásá já kée‑ro, te yikɨ kúñu‑ró vásá sá'ma‑ro náún. 24 Nde̱'é‑ró tɨ́ka̱ká, tú jítu‑tɨ̱, ni tú nástútú‑tɨ́, ni tú náchiva̱'a‑tɨ̱ iní yaka̱‑tɨ̱, chi̱ máá Dios skée‑yá‑tɨ̱. Á tú kánúú‑ga̱‑ro̱ vásá kɨ́tɨ‑ún. 25 Ko ndé róó ja̱ súan nákani ini̱‑ro̱ te á kuu chísó‑ga̱‑ro̱ máá‑ró ɨ́ɨn yíkɨ́. 26 Te nú ma̱ kúu sá'a‑ró va̱sté ɨ́ɨn tiñu lúlí‑ga̱ súan, te naja̱ kánakani ini̱‑ro̱ jíín sáva‑ga̱‑ún núsáá. 27 Nde̱'é ndasa kája'nu ita̱ yuku. Tú sátiñu, ni tú táú. Ko ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ rey Salomón kɨvɨ̱ ní kuñá'nu xaa̱n‑dé ni tú ní kúu ku'un‑de sa'ma súan nátu̱'un ita̱‑ún. 28 Te Dios, nú súan skúna̱má‑ya̱ itá yuku‑ún ja̱ íó vina te yuchaa̱n kayu̱ nuu̱ ñú'u̱n, naga̱ ni̱ kuu ja̱ má skúna̱má‑ya̱ róó. Te naja̱ tú kákandíja va̱'a‑ró. 29 Te ma̱ kuítú iní‑ro̱ ndasa kee‑ro, xí ndása ko'o‑ró ni ma̱ nákani xaa̱n iní‑ro̱ núsáá. 30 Chi ta̱ká ndatíñu yá'a kájítú iní ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ jíín. Ko máá Táa̱‑ro̱ a jiní‑ya̱ já kánandɨ'ɨ‑ró táká ndatíñu yá'a. 31 Ko kuítú iní‑ro̱ kɨ́vɨ‑ró iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Yúan‑na te kua̱'a‑ga̱‑ya̱ táká ndatíñu‑ún nuu̱‑ro̱. 32 Ma̱ yú'ú‑ro̱ jíná'an‑ró, chi va̱sa tɨku'ni̱ lúlí kákuu‑ró, ko máá Táa̱‑ro̱ ándɨ́vɨ́, a ni̱ kusɨɨ̱ iní‑ya̱ já núu̱‑ro̱ kuá'a‑ya̱ ñúu̱ nuu̱ tá'ú‑yá tiñu. 33 Xi̱kó táká ndatíñu‑ró, te sá'a‑ró caridad. Ndúkú‑ró bolsa ja̱ má kútú'ú kuátíñu‑ró. Te suni taan‑ro yají‑ro̱ ondé andɨ́vɨ́ nuu̱ tú naa. Chi̱ yúan ma̱ kúu kɨ̱vɨ ñakui̱'ná, ni ma̱ kúu chaa ti̱kixin te stɨ́vɨ́‑tɨ́. 34 Chi nuu̱ kándee yaji̱‑ro̱, yúan kúu nuu̱ kuítú iní‑ro̱ jíín. 35 Ku'ni̱ ni̱'in chi̱i‑ró jíná'an‑ró, te lámpara máá‑ró, ná kóo tu̱'a‑ni ñu'u̱n ini̱.

Ja̱ ní káinda̱tu mozo jito'o̱‑i

36 Te máá‑ró jíná'an‑ró ná kóo tu̱'a‑ró nátu̱'un mozo káinda̱tu‑i jito'o̱‑i ja̱ ncháa̱‑de kua'a̱n‑de viko tánda'a, náva̱'a nú ni̱ nchaa̱‑de te ka'a̱n‑de, te kuña‑ni‑i ve'e jíná'an‑i. 37 Xáán ndatu̱ kuu mozo‑ún te nú ni̱ nchaa̱ jito'o̱‑i nuu̱‑í, te jiní‑de ja̱ kándi̱to‑i. Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ kú'ni̱‑de chi̱i‑de, te nuu̱ mesa súngo̱o‑de mozo‑de te kani‑de ko'o̱‑í jíná'an‑i. 38 Te va̱sa ná cháa̱‑de ñúú, xí va̱sa ná ncháa̱‑de ja̱'a ñu̱u, te nú suni súan kuní‑de sá'a mozo‑ún ja̱ kándi̱to‑i, ndatu̱ xaa̱n kéndo̱o mozo‑ún jíná'an‑i. 39 Ko ná júku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un yá'a. Táa̱ ini̱ ve̱'e, nú ní jiní‑de na̱ hora kúu ja̱ kíi ñakui̱'ná te kundito‑de núú, te ma̱ kuá'a‑de tu̱'un sákuí'ná vé'e‑de núú. 40 Te róó suni súan koo tu̱'a‑ró, chi̱ máá kɨvɨ́ já tú na̱ún kájani ini̱‑ro̱, te nchaa̱‑ni máá Sé'e cha̱a, áchí‑ya̱ jíín‑de. 41 Yúan‑na te Pedro, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Táta̱, máá‑ni nuu̱ náá jíná'an‑ná ká'a̱n‑ní tu̱'un yá'a náún, xí súni ká'a̱n‑ní nuu̱ táká‑ga̱ cha̱a yá'a, áchí‑de. 42 Te ni̱ ka'a̱n máá Jíto'o̱‑yo̱: Ndéja̱ kúu ɨɨn mozo ndito xini̱ já skíkuu va̱'a, chi̱ máá jíto'o̱, kani‑de mozo‑ún ná kóto‑i se̱'e‑de náva̱'a skée‑í su̱chí‑ún máá hora ja̱ xíin tíñu. 43 Xáán ndatu̱ kuu mozo‑ún, te nú ni̱ nchaa̱ jito'o̱‑i te nani'i̱n‑dé‑i sá'a‑i súan. 44 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱, ja̱ káni‑de mozo‑ún ja̱ kóto‑i ta̱ká ndatíñu‑de. 45 Ko nú mozo‑ún jáni ini̱‑i: Kúkuéé‑ga̱ te nchaa̱ jito'o̱‑ri̱, achi̱ máá‑i. Te kejá'á‑i stují‑í mozo máá‑i jíín ñá'an kájatíñu nuu̱‑í. Te kee‑í te ko'o‑i, te naji̱ni‑i. 46 Te mozo‑ún, nú ni̱ nchaa̱ jito'o̱‑i kɨvɨ̱ já tú ndátu‑i jíín hora ja̱ tú jiní‑i, te xndó'o‑de‑i, te kiñi'in‑de‑i onde̱ jíín cháa tú káskíkuu va̱'a. 47 Chi̱ nú ndé mozo a jiní‑i tiñu ndasa játa'a̱n ini̱ jito'o̱‑i, te nú tú ní sátu̱'a‑i, ni tú ní skíkuu‑i tiñu kuní máá‑de, ndo'o xaa̱n‑í yunu xíi. 48 Ko nú ndé mozo tú jiní‑i tiñu ndasa játa'a̱n ini̱ jito'o̱‑i, te nú sá'a‑i tiñu ñáá ja̱ xndó'o‑de‑i núú, yúan‑na te yaku̱‑ni yunu xíi ndo'o‑i. Chi̱ nú kua̱'a‑ya̱ kuá'a̱ ndátíñu nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a, te nandaka̱n kua'a̱‑yá nuu̱‑dé. Te suni súan nú kua'a̱ ndátíñu kátatu̱‑i ɨɨn cha̱a, ví'í‑gá nandaka̱n‑i nuu̱‑dé.

Sɨkɨ̱ tú'un sásɨ́ɨn máá jíná'an

49 Ni̱ kii‑ri̱ ja̱ chíndee‑ri̱ ñu'u̱n ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Te xaa̱n kuní‑ri̱ ja̱ ná kóo. 50 Te íó ɨɨn tu̱ndó'o ja̱ kuánducha‑rí jíín, ko xaa̱n ndukuí'a̱ ini̱‑ri̱ onde̱ ná skíkuu‑ri̱. 51 Kájani ini̱‑ro̱ já ní chaa̱‑ri̱ ja̱ kóo ná'ín‑ni ini̱ ñu̱yɨ́vɨ náún. Ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ ná túu, chi̱ sua ndonda sɨkɨ̱ tá'an. 52 Chi̱ ɨɨn‑ni ve'e koo u'u̱n ña̱yɨvɨ, te sásɨ́ɨn máá jíná'an. Uni̱ ndonda sɨkɨ̱ úu̱, te uu̱ ndonda sɨkɨ̱ uní. 53 Chi̱ ndonda sɨkɨ̱ tá'an, táa̱ sɨkɨ̱ sé'e‑de, te se̱'e sɨkɨ̱ táa̱‑i. Náa̱ sɨkɨ̱ sésɨ́'ɨ́‑ña, te se̱sɨ́'ɨ́ sɨkɨ̱ náa̱‑i. Náchi̱só sɨkɨ̱ séja̱nú‑ña, te seja̱nú sɨkɨ́ náchi̱só‑i. Achí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ tuní skuá'a‑yó

54 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún: Nú ni̱ kajini̱‑ro̱ nána viko̱ íchi nú kée ndika̱ndii, te káka'a̱n‑ro̱: Kuun sau̱, áchí‑ro̱, te kúu súan. 55 Te nú ni̱ nana nuu tachi̱, te káka'a̱n‑ro̱: Nandii, áchí‑ro̱, te súan kúu. 56 Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. A kájini̱‑ro̱ na̱ún kuní ka'a̱n tuni̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ jíín ándɨ́vɨ́, te naja̱ tú kánakuni̱‑ro̱ kɨvɨ́ yá'a núsáá. 57 Te naja̱ tú kátava máá‑ró cuenta ndé ja̱ kúu tiñu va̱'a núsáá. 58 Ko nú kua'a̱n‑ro̱ núu̱ juez jíín cháa jíto u'u̱ róó, te yachi̱ ná ndátu̱'ún vá'a‑ró jíín‑de nini ká'i̱in‑ró íchi jíín‑de. Chi̱ nú túu, te kua̱'a‑de róó nuu̱ juez, te juez kua̱'a‑de róó nuu̱ policía, te policía chindee‑de róó veka̱a. 59 Te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ má kénda kutɨ‑ro yúan onde̱ nú tú chunáa‑ro táká centavo, áchí‑ya̱ jíín‑de.

13

Kánúú nákani ini̱‑yo̱

1 Te suni kɨvɨ̱‑ún ká'i̱in yaku̱ cha̱a jíín‑yá yúan. Te ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un nuu̱‑yá ndasa ni̱ kata'a̱n cha̱a ñuu̱ Galilea. Chi̱ Pilato, ni̱ sáká núu‑de nɨñi̱ cháa‑ún jíín nɨñí kɨ́tɨ já kásoko̱‑í nuu̱ Dios. 2 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Cha̱a ñuu̱ Galilea yúan, ja̱ súan kándo'o‑de tu̱ndó'o‑ún, te á ni̱ i̱o xaa̱n kuáchi‑de vásá táká‑ga̱ cha̱a ñuu̱ Galilea, kájani ini̱‑ro̱ náún. 3 Ná kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ já túu, chi̱ suni súan naa‑ro jíná'an‑ró nú tú nakani ini̱‑ro̱. 4 Te suni xia'u̱n uni̱ cha̱a ja̱ sɨkɨ́ máá‑de ni̱ ndua̱ torre ñuu̱ Siloé te ni̱ kaji'i̱‑de, á ni̱ ka̱sá'a‑de kua̱chi xaa̱n‑gá vásá táká‑ga̱ cha̱a káxiu̱kú ñúu̱ Jerusalén, kájani ini̱‑ro̱ náún. 5 Ná kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ já túu. Chi̱ suni súan naa‑ro jíná'an‑ró nú tú nakani ini̱‑ro̱. Achí‑ya̱.

Tu̱'un mérkexe̱

6 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yátá yá'a: Ɨɨn cha̱a ñáva̱'a‑de ɨɨn mérkexe̱ ja̱ ní nachu'un‑de ma̱'ñú itú uva‑de. Te ni̱ jaa̱‑de ndúkú‑de nde'e̱ xiní. Te tú ní ní'i̱n kútɨ‑dé. 7 Te ni̱ kachi̱‑de jíín mozo ndíto itu̱ uva‑ún: Vina te a íó uni̱ kuia̱ kíndúkú‑rí nde'e̱ xiní mérkexe̱ yá'a, te tú ní'i̱n kútɨ‑rí. Xɨtɨ ná kí'i̱n. Naja̱ kándii̱ satéñu nuu̱ ñú'un yá'a. Achí‑de. 8 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n máá mozo: Táta̱, skéndo̱o‑ní, ná kúndii̱ va̱sté ɨngá kuia̱ yá'a, onde̱ ná sáyúchí‑ná ja'a̱ te chu'un‑ná ja̱'an te nándéó. 9 Te nú ni̱ ja̱'a nde'e̱, te íó va̱'a. Te nú túu, te vásá xɨ́tɨ‑ní áchí‑i. Achí‑ya̱.

Tu̱'un ña'an jíka tɨ́'ɨ́

10 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ndéta̱tú ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un ini̱ ɨɨn ve'e sinagoga. 11 Te ni̱ kenda ɨɨn ña'an tá'a̱n‑ña ɨ́ɨn tachi̱ kíni ja̱ ní kuu xia'u̱n uni̱ kuia̱ kú'u̱‑ña. Te ni̱ ka̱í‑ña, jíka tɨ́'ɨ́‑ña, chi̱ tú kúu kutɨ ndúko̱o tuun‑ña. 12 Te ni̱ jini̱ Jesús nuu̱‑ñá. Te ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ñá. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑ña: Nána̱, vina te a ni̱ nduva̱'a‑ní ja̱ kú'u̱‑ní, áchí‑ya̱. 13 Te ni̱ chaa‑ya̱ ndá'a‑yá sɨkɨ̱‑ñá. Te ni̱ ndúko̱o tuun‑ni‑ña, te ni̱ na̱kana jaa‑ña Dios. 14 Te cha̱a kúñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga, ni̱ kiti̱ ini̱‑de nuu̱ Jesús ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱‑ñá kɨvɨ̱ ndéta̱tú. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún: Iñu̱ kɨvɨ̱ íó sátiñu‑ró, te kɨvɨ̱‑ún cha̱koyo‑ró kúu tana̱‑ro̱. Ko kɨvɨ̱ ndéta̱tú yá'a, chi ma̱ kúu, áchí‑de. 15 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín‑de; Cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. Ja̱ kúu kɨvɨ̱ ndéta̱tú te tú kándájí‑ró xndɨkɨ̱‑ro̱ xí burro‑ró núu̱ káyee‑tɨ́‑ún, te tú káskó'o‑ró‑tɨ́ nducha náún. 16 Te se̱sɨ́'ɨ́ Abraham yá'a, nú'ni̱‑ña xiá'u̱n uni̱ kuia̱ ni̱ sá'a kui'na̱. Te tú íó va̱'a ndájí‑rí‑ña kɨvɨ́ ndéta̱tú náún, áchi‑ya̱. 17 Te súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a. Te ni̱ ka̱kuka nuu̱ táká cha̱a kájito u'u̱‑ya̱‑ún. Ko ta̱ká ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑i jíín táká tiñu ñá'nu ni̱ sá'a‑ya̱.

Tu̱'un ndɨkɨn yuá mostaza

18 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ndasa kuní koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te na̱ jíín skétá'an‑ri̱. 19 Kúu nátu̱'un ndɨkɨn yuá mostaza ja̱ ní ki'in ɨɨn cha̱a te ni̱ chaa‑de nuu̱ itú‑de. Te ni̱ ja'nu. Te ni̱ kuu ɨɨn yunu ká'nu. Te tɨsaa̱ andɨ́vɨ́ ni̱ ka̱sá'a‑tɨ̱ taká‑tɨ̱ chíi nda'a‑ún. Achí‑ya̱.

Tu̱'un yátá yújan íá

20 Te ni̱ ka'a̱n tuku‑ya̱: Na̱ún tu̱'un yátá skétá'an‑ri̱ jíín ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 21 Kúu nátu̱'un yujan íá já ní ki'in ɨɨn ña'an. Te ni̱ chisa̱'í‑ña chíi uni̱ ti̱yii yúchi onde̱ ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ kuu íá ní sá'a. Achí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ íchi yúxé'é túu̱

22 Te nini kua'a̱n‑ya̱ íchi ñúu̱ Jerusalén, te ni̱ jika kuu‑ya̱ táká ñuu̱ jíín táká rancho, ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un. 23 Te ni̱ ka'a̱n ɨɨn cha̱a jíín‑yá: Táta̱, yaku̱‑ni cha̱a ka̱ku‑de náún, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: 24 Ndúkú ndéé téyíí‑ró kɨ́vɨ koyo‑ró íchi yúxé'é túu̱, chi̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ ndúkú ndéé‑i kɨ́vɨ‑i, ko ma̱ kúu kɨ̱vɨ koyo‑i. 25 Chi̱ táa̱ ini̱ ve̱'e, ndukuiñi̱‑de, te kasu̱‑de yuxé'é. Te ichi yatá vé'e kuiñi‑ró. Te skáján‑ró vitú yúxé'é te ka'a̱n‑ro̱: Táta̱, táta̱, kuña‑ní ve'e, ná kɨ́vɨ koyo‑ná, achi̱‑ro̱. Te kachi̱‑de kuni‑ró: Aa̱, tú jiní‑ri̱ ná ñuu̱ va̱ikoyo‑ró, achi̱‑de. 26 Yúan‑na te kejá'á‑ró ká'a̱n‑ro̱ jíín‑de: Ni̱ ka̱yee‑ná staa̱ jíín‑ní, te ini̱ ya̱'ya ñuu̱‑ná ni̱ stá'a̱n‑ní tu̱'un nuu̱‑ná, achi̱‑ro̱. 27 Te máá‑de kachi̱‑de kuni‑ró: Achí‑ri̱ jíín‑ró ja̱ tú jiní‑ri̱ róó ndé ñuu̱ va̱ikoyo‑ró. Kuxio jíná'an‑ró chi ña̱yɨvɨ kásá'a tiñu ñáá kákuu‑ró. Achi̱‑de. 28 Te yúan nde'e̱‑ro̱, te nakaji‑ro ñíi yú'u‑ro kuíñi‑ró. Te kuni̱‑ro̱ núu̱ Abraham jíín núu̱ Isaac jíín núu̱ Jacob jíín núu̱ táká‑ga̱ cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios kuiñi‑de ini̱ ve̱'e Dios. Te róó kuxio‑ró sásɨ́ɨn‑ya̱ róó. 29 Te kikoyo‑i ichi núu̱ kána ndika̱ndii jíín íchi núu̱ kée ndika̱ndii, ichi norte jíín íchi sur, te jungo̱o‑i ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 30 Kuni so̱'o va̱'a‑ró: Sava cha̱a sandɨ̱'ɨ́‑na̱, ndunúú‑de. Te sava cha̱a kúnúú, nduu‑de sandɨ̱'ɨ́‑na̱. Achí‑ya̱.

Tu̱'un Herodes

31 Te kɨvɨ̱‑ún ni̱ ja̱koyo yaku̱ tá'an cha̱a fariseo, te ká'a̱n‑de jíín‑yá: Kuxio‑ní yá'a te kenda‑ní ki'i̱n‑ní, chi cha̱a Herodes ka'ni‑dé níí kuní‑de, áchí‑de. 32 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án, te kastu̱'ún‑ró núu̱ máá ñúkuii jia̱n: Vina chi̱ kíñi'in‑ri̱ tachi̱ kíni kája'a̱n. Te sá'a‑ri̱ tana̱ vína jíín yúchaa̱n. Te onde̱ nuu̱ uní kɨvɨ̱ te síjínu‑ri̱ tiñu‑ri̱. 33 Ko kánúú xáa̱n já vína jíín yúchaa̱n jíín ísá te kaka‑ri̱ ki'i̱n‑ri̱, chi ma̱ kúu ja̱ ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un kenda‑de yata̱ ñúu̱ Jerusalén, te kuu̱‑de. Achi̱‑ro̱.

Sɨkɨ̱ já ní kukuí'a̱ ini̱‑ya̱ jíín ñúu̱ Jerusalén

34 Jerusalén, Jerusalén, ni̱ ka̱ja'ni‑ro cháa kájani tu̱'un Dios, te ni̱ kaja̱'a‑ró yúu̱ xiní cháa ni̱ tájí‑yá va̱i nuu̱‑ro̱. Ió kua'a̱ vuelta ni̱ kuni̱‑ri̱ nastútú‑rí se̱'e‑ró, nátu̱'un chukí ja̱ nástútú‑tɨ́ tɨrɨ̱ɨ‑tɨ̱ chíi ndiji̱n‑tɨ́, ko tú ní kákuni̱‑ro̱. 35 Vina te kéndo̱o víchí vé'e‑ró núsáá. Ko ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já má kuní kutɨ‑gá‑ro̱ núu̱‑rí jíná'an‑ró onde̱ jaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ ká'a̱n‑ro̱: Ná nákana jaa‑yó‑yá chi̱ ndíso‑ya̱ tíñu máá Tatá Dios, achi̱‑ro̱. Achí‑ya̱.

14

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn cha̱a kú'u̱ kɨvɨ̱ ndéta̱tú

1 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ndéta̱tú ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e ɨɨn cha̱a kúñá'nu nuu cháa fariseo jíná'an‑de ja̱ kée‑yá staa̱ jíín‑de. Te kájito yu'u‑dé‑ya̱. 2 Te ni̱ kenda ɨɨn cha̱a kú'u̱‑de kue'e̱ kuiñi, kándii̱‑de nuu̱‑yá. 3 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín cháa kákuu maestro ley jíín cháa fariseo: Á kuu sá'a‑ri̱ tana̱ kɨvɨ́ ndéta̱tú xí túu, áchí‑ya̱. 4 Ko máá‑de, tú ní káka'a̱n kutɨ‑dé. Yúan‑na te ni̱ ki'in‑ya̱ cháa ñú'un kuiñi‑ún. Te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑dé. Te ni̱ natájí‑yá‑de kua̱no'on‑dé. 5 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ún: Te nú burro máá‑ró xí xndɨkɨ̱‑ro̱ júngava‑tɨ̱ iní ɨɨn sókó, te tú natava‑ro‑tɨ́ va̱sa kɨvɨ̱ ndéta̱tú kúu náún. Achí‑ya̱. 6 Te tú ní kákuu xndíó káni‑de ni ɨɨn tu̱'un nuu̱‑yá ja̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de.

Sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ sáñá'nu‑i máá‑i

7 Te ni̱ jini̱‑ya̱ já kándúkú‑de jungo̱o jíñú'ún‑de silla xini̱ mesa. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un yátá jíín cháa ni̱ kataka̱ yúan. 8 Nú ni̱ kana ɨɨn cha̱a xini̱‑ro̱ já kí'i̱n‑ro̱ ɨ́ɨn viko tánda'a, te ma̱ júngo̱o jíñú'ún‑ró silla xini̱ mesa. Chi̱ nú súan, sanaa te a ni̱ kana‑de xini̱ ɨ́ɨn cha̱a kúñá'nu‑ga̱ vásá róó. 9 Te chaa̱ cha̱a ni̱ kana xini̱‑ro̱‑ún jíín‑de. Te ka'a̱n‑de jíín‑ró: Kuxio, ná kúnchaa̱ cha̱a yá'a jia̱n. Yúan‑na te kúka nuu̱‑ro̱ kí'i̱n‑ro̱ ondé sandɨ̱'ɨ́‑na̱ kunchaa̱‑ro̱. 10 Ko nú ni̱ kana ɨɨn cha̱a xini̱‑ro̱, kuá'án te jungo̱o‑ró ondé sandɨ̱'ɨ́‑na̱. Chi̱ nú jaa̱ cha̱a ni̱ kana róó yúan te kachi̱‑de kuni‑ró: Amigo, nuu̱ silla jíñú'ún yá'a jungo̱o‑ró, achi̱‑de. Yúan‑na te nduñá'nu‑ró jíto nuu̱ cháa káxiu̱kú ká'nu jíín‑ró. 11 Chi ta̱ká cha̱a sáñá'nu‑de máá‑de, ndusúchí‑de. Te ta̱ká cha̱a sásúchí‑de máá‑de, nduñá'nu‑de. Achí‑ya̱. 12 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa ni̱ kana xini̱‑yá‑ún: Nú sá'a‑ró sámá xí xíni, ma̱ kána‑ró xiní cháa kákuu amigo‑ro̱, ni xini̱ ñaní‑ro̱, ni xini̱ tá'an‑ró, ni xini̱ cháa kúká. Chi̱ nú súan te suni máá‑de nakana‑de xini̱‑ro̱. Te ni̱ kuu ja̱ ní nani'i̱n‑ro̱ tá'u̱‑ro̱. 13 Ko nú sá'a‑ró gasto, te kana‑ró xiní cháa ndá'ú, cha̱a tɨ́kú'lu, cha̱a tá'nú, jíín xiní cháa kuáá. 14 Te xáán ndatu̱ kendo̱o‑ró nú súan, chi̱ tú na̱ún nákua̱'a‑de nuu̱‑ro̱. Ko ni'i̱n‑ro̱ yá'u‑ró kɨvɨ́ náchaku̱ ta̱ká cha̱a ndaa̱, áchí‑ya̱.

Ɨɨn xíni ká'nu

15 Te ɨɨn cha̱a yée stáa̱ jíín‑yá, ni̱ jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a. Te ni̱ kachi̱‑de jíín‑yá: Xáán ndatu̱ kuu cha̱a ja̱ kée‑dé staa̱ onde̱ ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Achí‑de. 16 Yúan‑na te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Ɨɨn cha̱a ni̱ sá'a‑de ɨɨn xíni ká'nu, te ni̱ kana‑de xini̱ kuá'a ñáyɨvɨ. 17 Te nuu̱ ní jaa̱ hora ja̱ kúxíni‑de‑ún, te ni̱ tájí‑de mozo‑de kua̱kachi̱ nuu̱ já kée stáa̱ xíni‑ún: Ña'a̱n‑ní jíná'an‑ní. Chi̱ a ni̱ ndɨ'ɨ íó tu̱'a. Achí. 18 Te ɨɨn‑ni ni̱ ka̱sájá'a̱ ini̱ ndɨ'ɨ‑de. Te cha̱a ɨɨn ni̱ kachi̱‑de jíín mozo. Ni̱ jaan‑ri̱ ɨɨn ñu'un te kánúú kínde̱'é‑rí. Te ná kúña ká'nu ini̱‑de nuu̱‑rí, chi̱ ma̱ jáa̱‑ri̱. Achí‑de. 19 Te ni̱ ka'a̱n ɨnga̱‑de: Ni̱ jaan‑ri̱ u'u̱n yunta xndɨkɨ̱ te kikoto nchaa̱‑ri̱‑tɨ̱. Ná kúña ká'nu ini̱‑de nuu̱‑rí, chi ma̱ jáa̱‑ri̱. Achí‑de. 20 Te ni̱ ka'a̱n tuku ɨnga̱‑de: Sáá ní ta̱nda'a‑rí. Te ja̱ yúán má kúu jaa̱‑ri̱. Achí‑de. 21 Te kua̱no'on mozo‑ún ni̱ kastu̱'ún‑de nuu̱ jíto'o̱‑de. Yúan‑na te máá táa̱ ini̱ ve̱'e‑ún, ni̱ kiti̱ ini̱‑de. Te ni̱ kachi̱‑de jíín mozo‑de: Kuá'án yachi̱ nɨ́ɨ́ núyá'u jíín táká ya̱'ya, te kana‑ró xiní cháa ndá'ú, cha̱a tɨ́kú'lu, cha̱a tá'nú, jíín cháa kuáá, ná kíkoyo‑de. Achí‑de. 22 Te ni̱ kachi̱ mozo‑ún: Táta̱, a ni̱ kuu nátu̱'un ká'a̱n‑ní ko núña‑ga̱ lugar. Achí‑i. 23 Te jito'o̱‑ún ni̱ ka'a̱n‑de jíín mozo‑de: Kuá'án ta̱ká ichi jíín táká rancho te stétuu‑ró ñáyɨvɨ‑ún ná kíi‑i yá'a, náva̱'a ná chítú iní ve̱'e‑ri̱. 24 Chi̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já ní ɨɨn cha̱a ni̱ jaka̱na‑ró‑ún, ma̱ kúxíni kutɨ‑dé ve'e‑ri̱, áchí‑de. Achí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ cháa kuní‑de kundiki̱n‑de‑ya̱

25 Te kája'a̱n kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ jíín Jesús. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: 26 Nú ndé cha̱a kii‑de nuu̱‑rí, te nú chíñú'ún‑de táa̱‑de, náa̱‑de, ñasɨ́'ɨ́‑de, se̱'e‑de, ñani̱‑de, kua̱'a‑de, xí ondé jíín máá‑de, ma̱ kúu kuu‑de cha̱a skuá'a jíín‑rí. 27 Te cha̱a tú ndóyo‑de jíín túndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, te kundiki̱n‑de ruu̱ kii‑de, ma̱ kúu kuu‑de cha̱a skuá'a jíín‑rí. 28 Chi̱ nú ndé róó kuní‑ro̱ káni‑ró ɨ́ɨn ve'e, á tú xna'a̱n‑ga̱ jungo̱o‑ró te tava‑ro cuenta na̱saa kuu gasto, te kuni̱‑ro̱ nú va̱tu‑ni kanda‑ró jínu xí túu. 29 Chi̱ nú túu, te nú a ni̱ jani‑ró já'a̱, te ma̱ kánda xu̱'ún‑ró síjínu‑ró. Yúan‑na te ta̱ká ña̱yɨvɨ kájini̱ nuu̱ vé'e tɨ́kú'lu‑ró‑ún, sákátá‑i nuu̱‑ro̱. 30 Te ka'a̱n‑i: Cha̱a yá'a, ni̱ kejá'á‑de jáni‑de ɨɨn ve'e, te tú ní kánda‑de síjínu‑de, achi̱‑i. 31 Xí nú ndé rey kuní‑de ki'i̱n‑de kua̱tá'an‑de jíín ɨngá rey, á tú xna'a̱n‑ga̱ jungo̱o‑de te nakani ini̱‑de te nú va̱tu‑ni kuu jíín uxí mil soldado kua̱tá'an‑de jíín ɨngá rey ja̱ vái sɨkɨ̱‑dé jíín okó mil soldado. 32 Chi̱ nú túu, te nini jíká‑ga̱ va̱i ɨnga̱ rey, te tájí‑de ɨɨn cha̱a ki'i̱n ka'a̱n nda̱'ú jíín‑de ja̱ ná júkuiñi̱. 33 Te suni súan nú ndé róó tú síjíta‑ró táká ndatíñu ñáva̱'a‑ró, ma̱ kúu kuu‑ró cháa skuá'a jíín‑rí núsáá.

Tu̱'un yátá sɨkɨ́ ñíi̱

34 Va̱'a íó ñii̱, ko nú onde̱ ñii̱‑ún ná náa xikó, te ndasa ndu'u'a̱ núsáá. 35 Ma̱ kuátíñu kutɨ, ni ja̱ kúu nuu̱ ñú'un já ndúu ja̱'an, chi̱ kacha̱‑de ki'i̱n. Cha̱a íó so̱'o kuni ná'ín, ná kúni so̱'o‑de. Achí‑ya̱.

15

Sɨkɨ̱ rɨ́ɨ̱, kɨtɨ ní sa̱na

1 Te ta̱ká cha̱a xíní jíín cháa ká'i̱o kua̱chi, ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱ Jesús náva̱'a kuni so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n‑ya̱. 2 Te cha̱a fariseo jíín cháa káchaa tutu̱, ni̱ kaka'a̱n‑de: Cha̱a yá'a, játá'ú‑de cha̱a ká'i̱o kua̱chi te yée‑dé staa̱ jíín cháa‑ún, áchí‑de. 3 Te máá Jesús, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yátá yá'a jíín‑de: 4 Ndé ɨɨn róó nú ñáva̱'a‑ró ɨ́ɨn ciento rɨɨ́, te skuíta‑ró ɨ́ɨn‑tɨ̱, á tú skéndo̱o‑ró kúu̱n xíko xia'u̱n kuu̱n‑gá‑tɨ̱ ondé nuu̱ ñú'un té'é, te kina̱ndúkú‑ró kɨ́tɨ ní naa‑ún onde̱ nani'i̱n‑ro̱‑tɨ́ xí túu. 5 Te nú ni̱ nani'i̱n‑ro̱‑tɨ́, kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ xndée‑ró‑tɨ́ nuu̱ chó'o̱‑ro̱. 6 Te nú ni̱ najaa̱‑ro̱ vé'e te nastútú‑ró cháa kákuu amigo‑ro̱ jíín tá'an‑ró, te kachi̱‑ro̱ kúni cha̱a‑ún: Ná kúsɨɨ̱ iní‑yo̱ chi̱ ni̱ nani'i̱n‑rí rɨɨ̱‑ri̱‑ri̱ kɨtɨ á ni̱ naa núú. Achi̱‑ro̱. 7 Ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ súan kusɨɨ̱‑gá ini̱‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́ jíín ɨ́ɨn cha̱a íó kua̱chi nú nakani ini̱‑de, vásá jíín kúu̱n xíko xia'u̱n kuu̱n‑gá cha̱a va̱'a ja̱ tú kájinu ñú'ún‑de tu̱'un nakani ini̱.

Tu̱'un ña'an ní skuíta‑ña ɨ́ɨn peso

8 Xí nú ɨɨn ñasɨ́'ɨ́ ñáva̱'a‑ña uxí peso, te skuíta‑ña ɨ́ɨn peso, á tú chi'i‑ña yítɨ te nastáa‑ña vé'e, te nandúkú víi‑ñá onde̱ nani'i̱n‑ñá. 9 Te nú ni̱ nani'i̱n‑ñá, te kána‑ña xiní tá'an‑ña jíín amiga‑ña, te kachi̱‑ña kúni‑i: Ná kúsɨɨ̱ iní‑yo̱, chi ni̱ nani'i̱n‑rí peso‑ri̱ ja̱ ní skuíta‑ri̱‑ún núú. Achí‑ña. 10 Ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ súan kúsɨɨ̱‑gá ini̱ ta̱ká ndajá'a̱ Dios jíín ɨ́ɨn cha̱a íó kua̱chi nú nakani ini̱‑de.

Tu̱'un su̱chí ní naa, te ni̱ ndenda‑i

11 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱: Ɨɨn cha̱a ni̱ i̱o uu̱ se̱'e yíí‑de. 12 Te su̱chí súchí‑ún ni̱ ka'a̱n‑i jíín táa̱‑i: Táa̱, kua̱'a‑ní sava ñu'un núu̱‑ná ja̱ kúu ta'u̱‑ná, áchí‑i. Te ni̱ teta'a̱n‑de ta'u̱‑í nuu̱ ndéndúú‑i. 13 Te ni̱ kuu yaku̱ kɨvɨ̱, te su̱chí súchí‑ún ni̱ stútú ndɨ́'ɨ‑i ndatíñu‑i. Te ni̱ kee‑i kua'a̱n jíká‑i ɨnga̱ ñuu̱. Te yúan ni̱ xnáa‑í ta'u̱‑í, chi ni̱ janu̱ ndɨva̱'a‑i. 14 Súan ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ janu̱ sáni‑i, te vásá ní chaa̱ ɨɨn tama̱ xáa̱n iní ñuu̱‑ún, te ni̱ kejá'á nándɨ'ɨ‑i. 15 Te ni̱ kee‑i kua'a̱n‑i, te ni̱ jaa̱‑i nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a ñuu̱‑ún. Te cha̱a‑ún ni̱ tájí‑de‑i kua'a̱n‑i onde̱ rancho‑de ja̱ yúan koto‑i kɨnɨ̱‑de. 16 Te kuní‑i taan tɨ́ɨ́‑i chi̱i‑i jíín tíxi̱ko káyee kɨnɨ́‑ún. Chi̱ tú kutɨ ní ɨɨn na̱ún ní já'a nuu̱‑í. 17 Yúan‑na te ni̱ jini̱ máá‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑i: Ta̱ká mozo íó ini̱ ve̱'e táa̱‑ri̱, íó kua'a̱ stáa̱ káyee‑dé. Te ruu̱ jí'i̱‑ri̱ so̱ko yá'a. 18 Ná ndúkuiñi̱‑ri̱ te ná nó'o̱n‑ri̱ nuu̱ táa̱‑ri̱. Te kachi̱‑ri̱ kuni‑de: Táa̱, a ni̱ sá'a‑ná kua̱chi nuu̱ Dios andɨ́vɨ́ jíín núu̱ máá‑ní. 19 Tuká va̱'a cha̱a kúu‑ná ja̱ kúnání‑ná se̱'e‑ní. Ko kua̱'a‑ní tu̱'un kuu‑ná nátu̱'un ɨɨn mozo‑ní. Achi̱‑ri̱. 20 Te ni̱ ndukuiñi̱‑i, te ni̱ kee‑i kua̱no'on‑í nuu̱ táa̱‑i. Te nini jíká‑gá va̱i‑i, te ni̱ jini̱ táa̱‑i nuu̱‑í. Te ni̱ kundá'ú ini̱‑de‑i. Te jínu‑de ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ nuu‑de suku̱n‑í, te ni̱ titú‑de‑i. 21 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑i jíín‑de: Táa̱, a ni̱ sá'a‑ná kua̱chi nuu̱ Dios andɨ́vɨ́ jíín núu̱ máá‑ní. Tuká va̱'a cha̱a kúu‑ná ja̱ kúnání‑ná se̱'e‑ní. Achí‑i. 22 Ko máá táa̱‑i, ni̱ ka'a̱n‑de jíín mozo‑de: Kuáki̱'in ɨɨn su'nu̱ vá'a‑ga te chu'un‑ró‑i. Te chu'un‑ró ɨ́ɨn xe'e ndá'a‑í. Te chi'i‑ró ndiján já'a̱‑í. 23 Te suni kiki̱'in‑ró chélu xá'án. Te ka'ni‑ro‑tɨ́ ná kée‑yo. Chi̱ sá'a‑yó víko. 24 Chi se̱'e yíí‑rí yá'a a ni̱ ji'i̱‑i núú, te ni̱ nachaku̱‑i. A ni̱ naa‑í núú, te ni̱ ndenda‑i, áchí‑de. Te ni̱ ka̱kejá'á‑de sá'a‑de viko. 25 Te se̱'e yíí ñá'nu‑de, kándee‑i onde̱ rancho. Su̱chí‑ún va̱i ndii‑i. Te ni̱ nduyani‑i yata̱ vé'e. Te ni̱ jini so̱'o‑i tɨvɨ́ música te kájita já'á ñáyɨvɨ. 26 Te ni̱ kana‑i xini̱ ɨ́ɨn mozo. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑i mozo‑ún nú na̱ún viko íó. 27 Te ni̱ kachi̱ mozo‑ún nuu̱‑í: Ni̱ nchaa̱ ñani̱‑ro̱ te táa̱‑ro̱, ni̱ ja'ni‑dé chelu xá'án, chi ni̱ ndenda va̱'a se̱'e yíí‑de, áchí mozo. 28 Yúan‑na te ni̱ kiti̱ ini̱‑i, te tú ní kuní‑i ndɨ̱vɨ‑i, ko ni̱ kenda táa̱‑i. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑i ná ndɨ́vɨ‑i. 29 Ko máá‑i ni̱ ka'a̱n‑i: Ió kua'a̱ kuiá játíñu‑ná nuu̱‑ní, ni tú sáni̱'in kutɨ iní‑ná tiñu tá'ú‑ní. Te tú ní já'a‑ní va̱sté ɨ́ɨn lítú núu̱‑ná kee sɨ́ɨ̱‑ná jíín amigo‑na, áchí‑i. 30 Ko ni̱ nchaa̱ se̱'e‑ní yá'a. Te va̱sa ni̱ xnáa ndɨ́'ɨ‑i ndatíñu‑ní jíín ñá'an téné, te ni̱ ja'ni‑ní chelu xá'án kée‑í, áchí‑i jíín táa̱‑i. 31 Yúan‑na te ni̱ kachi̱‑de jíín‑i: Hijo, róó chi̱ nene̱ ncháá‑ro̱ jíín‑rí. Te ta̱ká ndatíñu máá‑rí suni ndatíñu máá‑ró kúu. 32 Ko jínu ñú'ún sá'a‑yó víko te kusɨɨ̱ iní‑yo̱. Chi̱ ñani̱‑ro̱ yá'a, a ni̱ ji'i̱‑i núú, te ni̱ nachaku̱‑i. A ni̱ naa‑í núú, te ni̱ ndenda‑i, áchí‑de. Achí‑ya̱.

16

Tu̱'un mandador xndá'ú

1 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Ɨɨn cha̱a kúká, ni̱ ñava̱'a‑de ɨɨn mandador. Te cha̱a kúká‑ún ni̱ jini tu̱'un‑de ja̱ stɨ́vɨ́ mandador ndatíñu‑de. 2 Te ni̱ kana‑de xini̱ cháa‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑de: Na̱ún tu̱'un kúu ja̱ jíni tu̱'un‑ri̱ sɨkɨ̱‑ro̱. Nakua̱'a cuenta tiñu ndíso‑ró, chi ma̱ kúu‑ga̱‑ro̱ mandador nuu̱‑rí. Achí‑de. 3 Yúan‑na te cha̱a mandador, ni̱ ka'a̱n máá‑de: Ndasa sá'a‑ri̱. Chi̱ jito'o̱‑ri̱ jánchaa̱‑de tiñu mandador nuu̱‑rí. Nú kacha‑ri̱ ñu'un, ma̱ kánda‑ri̱. Nú kaka̱n‑ri̱ caridad, xaa̱n kúka nuu̱‑rí. 4 A jiní‑ri̱ ndasa sá'a‑ri̱ náva̱'a kɨvɨ̱ kuánchaa̱‑de tiñu ndíso‑ri̱, te koo ña̱yɨvɨ maní jíín‑rí, te kuu kɨ̱vɨ‑ri̱ ini̱ ve̱'e‑i. 5 Te ni̱ kana‑de xini̱ ná ɨɨn cha̱a káitau̱ nuu̱ jíto'o̱‑de. Te ni̱ kachi̱‑de jíín cháa‑ún: Na̱saa taú‑ro̱ núu̱ jíto'o̱‑ri̱, áchí‑de. 6 Te máá cháa‑ún, ni̱ kachi̱‑de: Uni̱ mil litro aceite, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱ mandador jíín‑de: Ki'in lista‑ro̱. Te jungo̱o yachi̱‑ro̱. Te chaa‑ró úu̱ mil‑na̱. Achí‑de. 7 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑de jíín ɨngá cha̱a: Te róó, na̱saa taú‑ro̱, áchí‑de. Te cha̱a‑ún, ni̱ kachi̱‑de: Ɨɨn ciento ve'e trigo, áchí‑de. Te máá‑de ni̱ kachi̱‑de jíín cháa‑ún: Ki'in lista‑ro̱, te nachaa‑ró kúu̱n xíko‑ni, áchí‑de. 8 Te jito'o̱‑ún, ni̱ ka'a̱n‑de jíín cháa mandador xndá'ú ja̱ bueno ndíchí ní sá'a‑de. Chi ta̱ká se̱'e kuia̱ yá'a, ndíchí‑ga̱ máá‑i nuu̱ ñáyɨvɨ íó vina, vásá táká se̱'e luz. 9 Te máá‑rí, ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Jíín xú'ún xndá'ú, ná sá'a‑ró amigo‑ro̱ náva̱'a nú ni̱ ndɨ'ɨ xu̱'ún‑ró, te naki'in‑i róó kunchaa̱‑ro̱ iní ve̱'e‑i nɨ́ɨ́ káni. 10 Chi cha̱a skíkuu va̱'a ɨɨn tiñu va̱sa lúlí‑ni, suni skíkuu va̱'a‑de jíín tíñu ándéé. Te cha̱a ja̱ xndá'ú‑de jíín ɨ́ɨn tiñu va̱sa lúlí‑ni, suni xndá'ú‑de jíín tíñu ándéé. 11 Chi̱ nú sɨkɨ̱ xú'ún xndá'ú tú ní káskíkuu va̱'a‑ró, ndé cha̱a kua̱'a tiñu ndaa̱ nuu̱‑ro̱ núsáá. 12 Te nú tú ní káskíkuu va̱'a‑ró jíín ndátíñu sava‑ga̱ cha̱a, ndéja̱ kuá'a ndatíñu máá‑ró núu̱‑ro̱ núsáá. 13 Ni ɨɨn mozo ma̱ kúu kuatíñu‑de nuu̱ úu̱ jito'o̱. Chi̱ kiti̱ ini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn, te kumani̱‑dé jíín ɨngá, xí kuándatu̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn te sáni̱'in ini̱‑de nuu̱ ɨnga. Ma̱ kúu kuatíñu‑ró núu̱ Dios jíín núu̱ xú'ún, áchí‑ya̱. 14 Te cha̱a fariseo ká'i̱in‑de yúan, cha̱a tóó iní kákuu‑de. Te ni̱ ka̱jini so̱'o‑de ta̱ká tu̱'un ká'a̱n‑ya̱. Te ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá. 15 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Máá‑ró kákuni̱‑ro̱ já ná káni ini̱ ña̱yɨvɨ já cháa ndaa̱ kákuu‑ró. Ko Dios, a jiní‑ya̱ ndasa káa ichi iní añú‑ro̱. Chi̱ tiñu kájani ini̱ ña̱yɨvɨ já tíñu ñá'nu kúu‑ún, te nuu̱ Dios tiñu chá'án kúu. 16 Máá ley jíín cháa kájani tu̱'un Dios, ni̱ kuu‑ga̱ onde̱ kɨvɨ̱ ní kii Juan. Yúan‑na te ni̱ kejá'á tú'un va̱'a ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te ña̱yɨvɨ, jíín fuerza kɨ́vɨ koyo‑i yúan. 17 Ko yachi̱‑ga̱ naa ándɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ, vásá já náa ɨ́ɨn punto nuu̱ tutú ley. 18 Nú ndé cha̱a skéndo̱o‑de ñasɨ́'ɨ́‑de te ta̱nda'a‑dé jíín ɨngá ña'an, yu̱án ísɨ́kɨ ncháa̱‑de‑ña. Te cha̱a tánda'a jíín ñá'an ní ndo̱o‑ún, suni ísɨ́kɨ ncháa̱‑de tá'an‑de.

Cha̱a kúká jíín Lázaro

19 Ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a kúká, ni̱ ñu̱'un‑de sa'ma kuá'á tíndí'í jíín sá'ma tɨ́ndu̱'á vá'a. Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ní sá'a‑de ndeyu ní ka̱yee vá'a‑de. 20 Te suni ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a ndá'ú nání‑de Lázaro, ni̱ jika̱n‑de caridad. Kátúu‑dé yuxé'é cháa kúká‑ún. Te nɨ́ɨ́‑de ni̱ kana ndɨ̱'yi. 21 Te kuní‑de kee ndá'a̱ chi̱i‑de jíín yúxi stáa̱ kóyo chi̱i mesa cha̱a kúká‑ún. Te jákoyo ti'ina̱ te kána yuu‑tɨ̱ núu̱ ndɨ́'yi‑de. 22 Te ni̱ ji'i̱ cha̱a jikán caridad‑ún. Te ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́, ni̱ jaka‑ya̱‑dé kua̱no'on‑yá jíín‑de nuu̱ Abraham. Te suni ni̱ ji'i̱ cha̱a kúká‑ún, te ni̱ yu̱ji‑de. 23 Te cha̱a kúká‑ún, ndó'o xaa̱n‑dé kándee‑de infierno. Te ni̱ ndakoto‑de. Te onde̱ jíká ní jini̱‑de nuu̱ Abraham, te kánchaa̱ Lázaro jíín‑de. 24 Yúan‑na te máá cháa‑ún, ni̱ kana kó'ó‑de: Táta̱ Abraham, kundá'ú ini̱‑ní náá, te tájí‑ní Lázaro ná kíchi̱ndaji‑de xini̱ ndá'a‑dé nuu̱ ndúcha, te ná xndáji‑de yáa‑ná. Chi̱ xaa̱n jatú‑ná kayú‑ná nuu̱ yáá ñú'u̱n yá'a. Achí‑de. 25 Te ni̱ kachi̱ Abraham jíín‑de: Hijo, a núku̱'un ini̱‑ro̱ já ní i̱o kúká‑ró ná ni̱ chaku̱‑ro̱, te Lázaro, sua ndá'ú ni̱ ta'a̱n‑de, ko vina, a ni̱ ndundéé iní‑de yá'a, te róó ndó'o‑ró jián. 26 Te suni ni̱ sá'a Dios ɨɨn xa'va̱ kúnú xáa̱n, kándee ma̱'ñú róó jíín rúu̱. Te cha̱a ká'i̱in yá'a, va̱sa kákuni̱‑de ja̱'a‑de jaa̱‑de jia̱n, ko ma̱ kúu, ni ma̱ kúu ja̱'a máá‑ró kíi‑ró yá'a. Achí Abraham. 27 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n, cha̱a kúká‑ún: Táa̱, jikán ta'u̱‑ná nuu̱‑ní, tájí‑ní‑de ki'i̱n‑de ve'e táa̱‑ná núsáá. 28 Chi̱ íó u'u̱n‑ga̱ ñani̱‑ná, te ná káni ndaa̱‑de tu̱'un nuu̱‑í, náva̱'a ma̱ kíkoyo‑i nuu̱ ndó'o‑ná yá'a, áchí‑de. 29 Te ni̱ kachi̱ Abraham jíín‑de: A káñava̱'a‑i tutu̱ ni̱ chaa Moisés jíín tutú ni̱ ka̱chaa cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. Yúan ná kúni so̱'o‑i, áchí Abraham. 30 Yúan‑na te máá‑de ni̱ kachi̱‑de: Túu, táta̱ Abraham, chi̱ nú ɨɨn cha̱a ni̱ ji'i̱ ki'i̱n nuu̱‑í, yúan‑na te nakani ini̱‑i jíná'an‑i, áchí‑de. 31 Ko ni̱ kachi̱ Abraham jíín‑de: Nú tú chú'un ini̱‑i tu̱'un ni̱ jani Moisés jíín cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, suni ma̱ kándíja kutɨ‑í nú nachaku̱ ɨɨn ndɨ̱yi ki'i̱n nuu̱‑í, áchí‑de.

17

Sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ skɨ́vɨ tá'an nuu̱ kuáchi

1 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Tú modo te nú tú koto nchaa̱‑i ña̱yɨvɨ. Ko naka̱ ndá'ú kuu cha̱a skɨ́vɨ ña̱yɨvɨ‑ún nuu̱ kuáchi. 2 Va̱'a‑ga̱ nú ní nú'ni̱ ɨɨn yo̱só sukún‑dé te kenda‑de ki'i̱n‑de nuu̱ ndúcha mar, nasu̱ já skɨ́vɨ‑de ɨɨn su̱chí lúlí yá'a nuu̱ kuáchi.

Sɨkɨ̱ tú'un sá'a tu̱ká'nu ini̱

3 Koto va̱'a‑ró máá‑ró: Nú ñani̱‑ro̱ sá'a‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱, kana jíín núu̱‑dé. Te nú ni̱ nakani ini̱‑de, te sá'a‑ró túká'nu ini̱‑ro̱ núu̱‑dé. 4 Te nú usia̱ jínu ja̱ ɨ́ɨn kɨvɨ̱ ní sá'a‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱, te nú usia̱ jínu nakani ini̱‑de te ka'a̱n‑de jíín‑ró: Sá'a tu̱ká'nu ini̱‑ro̱ núu̱‑rí, achi̱‑de, yúan‑na te ná sá'a‑ró túká'nu ini̱‑ro̱ núu̱‑dé. Achí‑ya̱. 5 Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a kákuu apóstol jíín máá Jíto'o̱‑yo̱: Sá'a‑ní ja̱ vá'a‑ga̱ ná kándíja‑ná núsáá, áchí‑de. 6 Te ni̱ kachi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín‑de: Nú kákandíja‑ró va̱sté ɨ́ɨn tí'li̱ nátu̱'un ɨɨn ndɨkɨn yuá mostaza núú, te ka'a̱n‑ro̱ jíín núyu̱'ndú yá'a: Tu'un máá‑ró onde̱ jíín yó'o‑ro, te nachu'un‑ró máá‑ró ondé nuu̱ mar, achi̱‑ro̱. Te kuandatu̱ nuu̱‑ro̱.

Tu̱'un yátá mozo játíñu

7 Ndé ɨɨn róó, ñáva̱'a‑ró ɨ́ɨn mozo jítu‑de jíín xndɨkɨ̱ xí skáji‑dé rɨɨ̱. Te najaa̱‑de ve'e ja̱ ní ja'a̱n‑de yuku. Te kachi̱‑ni‑ró kúni‑de: Ña'a̱n te nungo̱o‑ró. 8 Á tú xna'a̱n‑ga̱ ka'a̱n‑ro̱ jíín‑de: Sá'a ndeyu ná kúxíni‑ri̱. Naku'ni̱ va̱'a chi̱i‑ró, te kani‑ró kó'o̱‑rí. Te onde̱ nú ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ yee‑rí staa̱, yúan‑na te vásá kée máá‑ró kó'o‑ró, achi̱‑ro̱ xí túu. 9 Te á nakuatá'ú‑ró núu̱ mozo‑ún ja̱ ní skíkuu‑i tiñu ni̱ tá'ú‑ró núu̱‑í. Jáni ini̱‑ri̱ ja̱ túu. 10 Suni súan máá‑ró jíná'an‑ró, nú ni̱ ka̱skíkuu‑ró tíñu ni̱ tá'ú‑yá nuu̱‑ro̱, te ka'a̱n‑ro̱: Tú va̱'a mozo kákuu‑ná, chi̱ máni tiñu ja̱ taú‑ná sá'a‑ná, kúu ja̱ á ni̱ ka̱sá'a‑ná, achi̱‑ro̱. Achí‑ya̱.

Uxi̱ cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi

11 Te jíka Jesús kua'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén. Te ichi iní ñuu̱ Samaria jíín iní ñuu̱ Galilea ni̱ ja̱'a‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. 12 Te nuu̱ ní kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ɨɨn ñuu̱ yúan, te uxi̱ cha̱a té'yu̱ ndɨ̱'yi ni̱ ka̱ketá'an‑de jíín‑yá. Te cha̱a‑ún onde̱ jíká ní ka̱jukuiñi̱‑de. 13 Te ni̱ ka̱kana jaa‑de: Maestro, Jesús, kundá'ú ini̱‑ní náá víi̱, áchí‑de. 14 Te ni̱ jini̱ Jesús nuu̱‑dé, te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án jíná'an‑ró te stá'a̱n‑ro̱ máá‑ró núu̱ sutú, áchí‑ya̱. Te nini kája'a̱n‑de, te ni̱ ka̱ndundoo‑ni‑de. 15 Yúan‑na te ɨɨn‑de, ni̱ jini̱‑de ja̱ ní nduva̱'a‑de. Te ni̱ na̱xíó káva‑de kua'a̱n‑de. Te nákana jaa‑de Dios. 16 Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱ já'a̱ Jesús. Te ni̱ nakuatá'ú‑de nuu̱‑yá. Te cha̱a‑ún, cha̱a ñuu̱ Samaria kúu‑de. 17 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Nasu̱ uxí tá'a̱n‑ro̱ ní ka̱ndundoo náún. Te ɨɨ̱n‑ga̱‑de, ndénu̱ ká'i̱in‑de núsáá. 18 Tú íó ɨnga̱‑de ja̱ cháa̱‑de te nakana jaa‑de Dios, xí sá cha̱a sɨ́ɨn ñuu̱ yá'a náún. Achí‑ya̱. 19 Te ni̱ kachi̱ tuku‑ya̱ jíín‑de: Ndukuiñi̱, te no'o̱n‑ro̱ vé'e‑ró. Ni̱ kandíja‑ró te yu̱án ní nduva̱'a‑ró, áchí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu

20 Te cha̱a fariseo, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Ndé kɨvɨ̱ cháa̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Achí‑de. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, ma̱ cháa̱ ndiji̱n, 21 ni ma̱ kúu ka'a̱n‑i: Nde̱'é yá'a, ni̱ chaa̱, xí ndé'é yúan, ni̱ jaa̱, chi̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, a íó ma̱'ñú máá‑ró jíná'an‑ró. Achí‑ya̱. 22 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Chaa̱ tiempo ja̱ kákuni̱‑ro̱ ndé'é‑ró ɨ́ɨn kɨvɨ̱ kénda máá Sé'e cha̱a, ko ma̱ kuní‑ro̱ jíná'an‑ró. 23 Te kachi̱‑i kuni‑ró: Nde̱'é yá'a kánchaa̱‑ya̱, xí nde̱'é yúan kánchaa̱‑ya̱, achi̱‑i. Te ma̱ kí'i̱n‑ro̱ jíín‑i, ni ma̱ kúndiki̱n‑ro̱‑í. 24 Chi̱ nátu̱'un ndíi ncháa̱ ja̱ nándeyu̱ onde̱ ɨɨn lado andɨ́vɨ́ te jáa̱ onde̱ ɨnga̱ lado andɨ́vɨ́, suni súan kuu kɨvɨ̱ kíi máá Sé'e cha̱a. 25 Ko jínu ñú'ún já xná'a̱n‑ga̱ ndo'o xaa̱n‑yá, te ña̱yɨvɨ yá'a ské'ichi̱‑i‑ya̱. 26 Chi̱ nátu̱'un ni̱ kuu kɨvɨ̱ ní kii Noé, suni súan kuu kɨvɨ̱ kíi máá Sé'e cha̱a. 27 Káyee‑í, káji'i‑i, káta̱nda'a cháa, káta̱nda'a ñá'an, te ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ já ní kɨ̱vɨ Noé ini̱ barco ká'nu‑de. Te ni̱ chaa̱ sau̱ xáa̱n. Te ni̱ xnáa ndɨ́'ɨ‑cha̱‑í jíná'an‑i. 28 Suni súan ni̱ kuu kɨvɨ̱ Lot. Káyee‑í káji'i‑i, kájaan‑i káxi̱kó‑i, káchi'i‑i itu̱, kájani‑i ve'e, 29 onde̱ ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ ní kenda Lot ini̱ ñuu̱ Sodoma kua'a̱n‑de. Te ni̱ kuun ñu'u̱n jíín azufre ichi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ naa ndɨ́'ɨ ña̱yɨvɨ‑ún. 30 Suni súan kuu kɨvɨ̱ kíi máá Sé'e cha̱a kistá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ máá‑yá. 31 Te kɨvɨ̱‑ún, te cha̱a kándee xini̱ vé'e‑de, ma̱ núu‑de naki'in‑de ndatíñu‑de ja̱ ní ndo̱o ini̱ ve̱'e. Te cha̱a kándee onde̱ rancho, ma̱ náxíó káva‑de no'o̱n‑de. 32 Ma̱ náa iní‑ro̱ ndasa ni̱ ta'a̱n ñasɨ́'ɨ́ Lot. 33 Chi cha̱a jítú iní‑de ka̱ku‑de chi̱i tu̱ndó'o kii sɨkɨ̱‑dé, naa‑dé. Ko cha̱a kuu̱ ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, ka̱ku‑de. 34 A ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ ákuáa‑ún kunda̱a uu̱‑i nuu̱ jíto. Te ɨɨn‑i naki'in‑ya̱, te ndo̱o ɨnga̱‑i. 35 Uu̱ ñasɨ́'ɨ́ ndiko ká'nu‑ña. Te ɨɨn‑ña náki'in‑ya̱, te ndo̱o ɨnga̱‑ña. 36 Uu̱ cha̱a kuiñi‑de rancho. Te ɨɨn‑de naki'in‑ya̱, te ɨnga̱‑de xndóo‑ya̱. 37 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Ndénu̱ kúu Táta̱, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Nuu̱ kútúu ndɨ́yi, yúan taka̱ tijii̱, áchí‑ya̱.

18

Tu̱'un yátá sɨkɨ́ juez jíín ñá'an viuda

1 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un yátá jíín‑de ja̱ nené kaka̱n ta'u̱‑dé te ma̱ kuítá‑de jíín. 2 Te ni̱ kachi̱‑ya̱: Ni̱ i̱o ɨɨn juez ini̱ ɨɨn ñuu̱. Te ni tú ní yú'ú‑de nuu̱ Dios, ni tú ní jíto‑de nuu̱ ní ɨɨn cha̱a. 3 Te suni ni̱ i̱o ɨɨn ña'an ní kendo̱o ndá'ú‑ña ñúu̱ yúan. Te ña'an‑ún, ni̱ ja'a̱n ni̱ ja'a̱n‑ña núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑de: Sá'a‑ní justicia ja̱ ní sá'a ña̱yɨvɨ jíín‑ná jíto u'u̱‑i náá. Achí‑ña. 4 Ko máá juez‑ún, kua'a̱ kɨvɨ́ tú ní kuní‑de sá'a‑de. Yúan‑na te ni̱ nakani ini̱ máá‑de: Va̱sa tú yú'ú‑ri̱ jíto‑ri̱ Dios ni tú jíto‑ri̱ nuu̱ ní ɨɨn cha̱a, 5 ko ja̱ ñá'an viuda yá'a, xaa̱n stá'a̱n‑ña rúu̱. Te yu̱án ná sá'a‑ri̱ justicia jíín‑ña. Chi̱ nú tú, te kunɨ́nɨ íi̱ iní‑ri̱ sá'a‑ña. 6 Te ni̱ kachi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱: Kuni ná'ín‑ró jíná'an‑ró ndasa ni̱ ka'a̱n juez káñáá‑ún. 7 Te Dios tú sá'a‑ya̱ justicia jíín ñáyɨvɨ ní naka̱ji‑ya̱ náún, ja̱ ndúú ñúú‑ni káka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá, va̱sa kuéé sándaa̱‑ya̱ já'a̱‑í. 8 A ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ yachí nama‑ya̱‑í jíná'an‑i. Ko kɨvɨ̱ cháa̱ máá Sé'e cha̱a, á ni'i̱n‑yá ña̱yɨvɨ kákandíja nuu̱‑yá ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a xí túu, áchí‑ya̱.

Tu̱'un yátá cháa fariseo jíín cháa xíní

9 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yátá yá'a jíín yakú cha̱a ká'i̱in yúan, chi̱ kájani ini̱‑de ja̱ cháa ndaa̱ kákuu máá‑de te kásájá'a̱ ini̱‑de nuu̱ sáva‑ga̱ ña̱yɨvɨ. 10 Uu̱ tá'a̱n cha̱a ni̱ ka̱kaa‑de kája'a̱n‑de ve'e ii̱, ja̱ kakán ta'u̱‑dé. Ɨɨn‑de kúu cha̱a fariseo, te ɨnga̱‑de kúu cha̱a xíní. 11 Te cha̱a fariseo, ni̱ kandii̱‑de, te ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé tu̱'un yá'a: Táta̱ Dios, ná kúta'u̱‑ná nuu̱‑ní chi̱ tú káa‑ná nátu̱'un káa sava‑ga̱ cha̱a, cha̱a kuí'ná, cha̱a ñáá, cha̱a ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'an kákuu‑de, ni tú káa‑ná nátu̱'un káa cha̱a xíní yá'a. 12 Uu̱ jínu ja̱ semana íó ndicha̱ ini̱‑ná. Te já'a‑ná ɨɨn ja̱ uxí sɨkɨ̱ táká ndatíñu ñáva̱'a‑ná nuu̱‑ní, áchí‑de. 13 Ko cha̱a xíní‑ún, ni̱ kandii̱ jíká‑ni‑de, ni tú ní kuní‑de ndukani‑de nuu̱‑dé, chi ni̱ kani‑de ji̱kí jiká‑dé ja̱ kúkuí'a̱ ini̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Táta̱ Dios, kundá'ú ini̱‑ní náá, chi cha̱a íó kua̱chi kúu‑ná, áchí‑de. 14 Ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já cháa ndá'ú yá'a, ni̱ nuu‑de kua̱no'on‑dé ve'e‑de, te ni̱ janchaa̱‑ya̱ kuáchi‑de, ko ɨngá cha̱a‑ún, chi̱ túu. Chi ta̱ká cha̱a sáñá'nu‑de máá‑de ndusúchí‑de. Te ta̱ká cha̱a sásúchí‑de máá‑de, nduñá'nu‑de. Achí‑ya̱.

Jesús jíín súchí lúlí

15 Te ni̱ cha̱koyo ña̱yɨvɨ jíín sé'e lúlí‑i nuu̱ Jesús ja̱ ná ké'é‑yá‑i. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajini̱‑de ja̱ súan íó, te ni̱ kaka'a̱n xaa̱n‑dé nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún. 16 Ko máá Jesús, ni̱ kana‑ya̱ xiní‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Sía̱ ná kíkoyo su̱chí lúlí núu̱‑rí. Te ma̱ kasú‑ro̱ íchi‑í, chi̱ nátu̱'un su̱chí yá'á kákuu ja̱ kúu kɨ̱vɨ ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 17 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ɨɨn cha̱a tú játú'ún‑de ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu nátu̱'un játú'ún ɨ́ɨn su̱chí lúlí, ma̱ kɨ́vɨ kutɨ‑dé yúan, áchí‑ya̱.

Cha̱a kúká

18 Te ɨɨn cha̱a kúñá'nu, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Cha̱a va̱'a kúu‑ní Maestro. Na̱ún sá'a‑ná te ni'i̱n tá'u̱‑ná kuchaku̱‑ná nɨ́ɨ́ káni. Achí‑de. 19 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Naja̱ ká'a̱n‑ro̱ cháa va̱'a jíín‑rí. Tú ni ɨɨn cha̱a va̱'a íó, chi̱ máá ɨ́ɨn‑ni Dios. 20 A jiní‑ro̱ tú'un ni̱ tá'ú tíñu‑ya̱ núu̱‑ro̱: Ma̱ ká'ni‑ro ndɨ́yi, ma̱ kúsɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑ró, ma̱ sákuí'ná‑ró, ma̱ ká'a̱n‑ro̱ tú'un tú'ún, kuandatu̱ nuu̱ táa̱‑ro̱, nuu̱ náa̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 21 Te máá‑de ni̱ kachi̱‑de: Ta̱ká tiñu yá'a a ni̱ skíkuu‑ná onde̱ ná lúlí‑ná, áchí‑de. 22 Te Jesús, ni̱ jini so̱'o‑ya̱ tú'un yá'a. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Ɨɨn‑na̱ tiñu kúmani̱ sá'a‑ró. Xi̱kó ndɨ́'ɨ ja̱ ñáva̱'a‑ró, te kua̱'a‑ró núu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú. Te onde̱ andɨ́vɨ́ kóo yaji̱‑ro̱. Yúan‑na te kii‑ró kúndiki̱n‑ro̱ rúu̱ ki'o̱n. Achí‑ya̱. 23 Yúan‑na te máá cháa‑ún, ni̱ jini so̱'o‑de ja̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te ni̱ kuxíí xáa̱n iní‑de, chi̱ kúká xáa̱n‑dé. 24 Te ndé'é Jesús ja̱ súan ni̱ kuxíí xáa̱n iní‑de, te ni̱ kachi̱‑ya̱: Xaa̱n ú'u̱ kɨ̱vɨ ɨɨn cha̱a kúká iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 25 Yachi̱‑ga̱ kɨ̱vɨ ɨɨn camello yau̱ yɨkɨ tɨ́kuɨ́ vásá ɨ́ɨn cha̱a kúká kɨ́vɨ‑de ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Achí‑ya̱. 26 Te ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱‑ún, ni̱ kaka'a̱n‑i: Te ndé cha̱a ka̱ku núsáá, áchí‑i. 27 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ió tiñu ja̱ má kúu sá'a ni ɨɨn cha̱a. Ko Dios, chi̱ kúu sá'a‑ya̱ táká‑ni. Achí‑ya̱. 28 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín‑yá: Náá, ni̱ ka̱skéndo̱o‑ná ta̱ká ndatíñu‑ná te káindiki̱n‑ná níí va̱i‑yó. Achí‑de. 29 Te máá‑yá ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nú ɨɨn cha̱a ni̱ skéndo̱o‑de ve'e‑de, xí táa̱‑de, xí ñaní‑de, xí ñásɨ́'ɨ́‑de, xí sé'e‑de ja̱ sɨkɨ́ ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, 30 te nani'i̱n kuá'a̱‑gá‑de vina. Te onde̱ ɨnga̱ vida chaa̱, te kuchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni. Achí‑ya̱.

Jíín kɨvɨ́ ní ka'a̱n Jesús ja̱ kúu̱‑ya̱

31 Te Jesús, ni̱ ki'in‑ya̱ ndɨ́'uxí uu̱‑de, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Vina chi̱ kaa‑yó kí'i̱n‑yo̱ ñúu̱ Jerusalén. Te yúan skíkuu ta̱ká tu̱'un ni̱ chaa cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá sɨkɨ́ máá Sé'e cha̱a. 32 Chi̱ natu̱u‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Te sákátá‑i nuu̱‑yá. Te sá'a ndɨva̱'a‑i jíín‑yá. Te tɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑i nuu̱‑yá. 33 Yúan‑na te nú ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka̱xndó'o‑i‑ya̱, te ka'ni‑í‑ya̱. Ko nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱. Achí‑ya̱. 34 Ko máá‑de, tú ní kájuku̱'un kutɨ iní‑de tu̱'un yá'a. Te tu̱'un‑ún ni̱ ka'a̱n sa̱'í‑ya̱. Yu̱án tú ní kájuku̱'un ini̱‑de ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de.

Ja̱ ní ndundiji̱n nduchi cháa kuáá

35 Te ni̱ kuyani‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Jericó. Te ɨɨn cha̱a kuáá, kánchaa̱‑de yu'íchi jikán‑de caridad. 36 Te cha̱a kuáá‑ún, ni̱ jini so̱'o‑de kája̱'a ña̱yɨvɨ kája'a̱n‑i. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de na̱ún kúu yu̱án. 37 Te ni̱ kakachi̱‑i nuu̱‑dé ja̱ Jesús, ñuu̱ Nazaret, ni̱ ja̱'a‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. 38 Yúan‑na te ni̱ kana kó'ó‑de: Jesús, Se̱'e David, kundá'ú ini̱‑ní náá, áchí‑de. 39 Te ña̱yɨvɨ kája'a̱n ichi núu̱‑yá, ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑de ja̱ ná kasú‑de yu'u‑dé. Ko máá‑de ví'í‑gá ni̱ kana kó'ó‑de: Se̱'e David, kundá'ú ini̱‑ní náá víi̱, áchí‑de. 40 Yúan‑na te ni̱ jukuiñi̱ Jesús. Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu ná kíi‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: 41 Na̱ún sá'a‑ri̱ jíín‑ró kuní‑ro̱, áchí‑ya̱. Te cha̱a‑ún ni̱ ka'a̱n‑de: Táta̱, ja̱ ná ndúndiji̱n nduchi‑ná kuní‑ná, áchí‑de. 42 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Kuá'án, chi ni̱ kandíja‑ró te yu̱án ní nduva̱'a‑ró, áchí‑ya̱. 43 Te ni̱ ndundiji̱n‑ni nduchi‑dé. Te ni̱ ndiki̱n‑de‑ya̱, nákana jaa‑de Dios. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kajini̱‑i nuu̱‑dé. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i Dios.

19

Tu̱'un Zaqueo

1 Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ñuu̱ Jericó, ni̱ ja̱'a‑ni‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ núú. 2 Te yúan ni̱ kenda‑ni ɨɨn cha̱a kúká, nání‑de Zaqueo. Te cha̱a‑ún kúñá'nu‑de nuu̱ táká cha̱a xíní. 3 Te ndúkú ndéé‑de nde̱'é‑de nuu̱ Jesús nú ndé cha̱a kúu‑ya̱. Ko tú ní kúu, chi̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ ní kajasu̱‑i‑ya̱, te vina lɨkɨ̱‑ni‑de. 4 Te jínu‑de ni̱ ja̱kuxnúú‑de. Te ni̱ kaa‑de xini̱ ɨ́ɨn nuyu̱'ndú náva̱'a kuni̱‑de nuu̱‑yá. Chi̱ yúan ja̱'a‑ya̱ kí'i̱n‑ya̱. 5 Te ni̱ jaa̱ Jesús yúan. Te ni̱ ndakoto‑ya̱ núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Zaqueo, yachi̱ nuu‑ró chi̱ vina jínu ñú'ún já kéndo̱o‑ri̱ ve'e‑ró. Achí‑ya̱. 6 Yúan‑na te yachi̱ ni̱ nuu‑de. Te kúsɨɨ̱ xáa̱n iní‑de ni̱ jaka‑de‑ya̱. 7 Te ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kajini̱‑i ja̱ súan ni̱ kuu. Te ni̱ kaka'a̱n sóó‑i: A kua'a̱n‑tu‑ya̱ kéndo̱o‑ya̱ jíín ɨ́ɨn cha̱a íó kua̱chi, áchí‑i. 8 Yúan‑na te Zaqueo ni̱ jukuiñi̱‑de. Te ni̱ kachi̱‑de jíín máá Jíto'o̱‑yo̱: Táta̱, sava ndatíñu‑ná, ná kuá'a‑ná nuu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú. Te nú nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a ni̱ janchaa̱‑ná ndatíñu‑de, te ná nákua̱'a‑ná kuu̱n já súan nuu̱‑dé. Achí‑de. 9 Te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Vina te ini̱ ve̱'e yá'a ni̱ ka̱ku ɨɨn cha̱a núsáá, chi̱ máá, suni se̱'e Abraham kúu. 10 Chi̱ máá Sé'e cha̱a va̱i nándúkú‑yá te nama‑ya̱ já á ni̱ naa. Achí‑ya̱.

Tu̱'un yátá uxí mozo jíín xú'ún

11 Te ni̱ ka̱jini so̱'o ña̱yɨvɨ‑ún ta̱ká tu̱'un yá'a. Te Jesús ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un yátá, chi̱ a ni̱ kuyani‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén, te kájani ini̱‑i ja̱ vítan ñú'ni koo ndiji̱n ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 12 Ja̱ yúán ní ka'a̱n‑ya̱: Ɨɨn cha̱a kúñá'nu, ni̱ kenda‑de kua'a̱n jíká‑de ɨnga̱ ñuu̱ náva̱'a ni'i̱n‑dé fuerza ja̱ tɨ́ɨn‑de ñuu̱, te chaa̱‑de. 13 Te ni̱ kana‑de xini̱ uxí tá'a̱n mozo‑de, te ni̱ ja̱'a‑de ciento ciento peso nuu̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Sátiñu jíná'an‑ró nini ki'i̱n‑ri̱ te nchaa̱‑ri̱, áchí‑de. 14 Ko kájito u'u̱ ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ún‑de, te ni̱ ka̱tájí ɨ́ɨn comisión kua̱kasu̱ nuu̱‑dé: Tú játa'a̱n ini̱‑yo̱ já tá'ú cháa yúan tiñu nuu̱‑yo̱. Achí. 15 Te ni̱ kuu ja̱ ní ni'i̱n‑dé fuerza ja̱ tɨ́ɨn‑de ñuu̱, te ni̱ nchaa̱‑de. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ná kíi mozo ja̱ ní ja̱'a‑de xu̱'ún núu̱‑ún, náva̱'a ná kuní‑de ndasa ni̱ ka̱sátiñu ɨɨn ɨɨn‑i. 16 Te mozo ɨɨn ni̱ jaa̱ nuu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑i: Táta̱, ni̱ ja̱'a‑ní ciento peso nuu̱‑ná, te ni̱ ni'i̱n‑ná mil peso sɨkɨ̱, áchí‑i. 17 Te máá‑de ni̱ kachi̱‑de jíín mozo: Ió va̱'a chi̱ mozo va̱'a kúu‑ró. Ni̱ skíkuu va̱'a‑ró jíín yakú ndatíñu‑ri̱. Vina te tá'ú‑ró tíñu nuu̱ uxí ñuu̱ tɨ́ɨn‑ri̱, áchí‑de. 18 Te ni̱ chaa̱ ɨnga̱ mozo te ni̱ ka'a̱n: Táta̱, ni̱ ja̱'a‑ní ciento peso nuu̱‑ná, te ni̱ ni'i̱n‑ná u'u̱n ciento peso sɨkɨ̱, áchí‑i. 19 Te suni ni̱ ka'a̱n‑de jíín mozo‑ún: Róó, suni tá'ú‑ró tíñu nuu̱ ú'u̱n ñuu̱ tɨ́ɨn‑ri̱, áchí‑de. 20 Te ni̱ chaa̱ ɨnga̱ mozo. Te ni̱ ka'a̱n: Táta̱, yá'a íó ciento peso‑ní, chi ni̱ chiva̱'a‑ná ini̱ ɨɨn pañito. 21 Chi ni̱ yu̱'ú‑ná ni̱ jito‑ná níí ja̱ cháa xaa̱n iní kúu‑ní, te náki'in‑ní ja̱ tú jáitúu‑ní, te já'nu̱‑ní ja̱ tú jachá‑ní, áchí‑i. 22 Yúan‑na te ni̱ kachi̱‑de jíín‑i: Mozo káñáá kúu‑ró, te jíín tú'un ni̱ kenda yu'u‑ro jián, náku̱xndíi‑ri̱ sɨkɨ̱‑ro̱. Chi̱ a jiní‑ro̱ já cháa xaa̱n iní kúu‑ri̱, ja̱ náki'in‑ri̱ ja̱ tú jáitúu‑rí, te já'nu̱‑ri̱ ja̱ tú jachá‑ri̱. 23 Núsáá, naja̱ tú ní já'a‑ró xú'ún‑rí no'o̱n banco núú. Te nuu̱ ncháa̱‑ri̱ te nandaka̱n‑ri̱ xu̱'ún‑rí onde̱ jíín sé'e xu̱'ún núú. Achí‑de. 24 Yúan‑na te ni̱ kachi̱‑de jíín sáva‑ga̱ ña̱yɨvɨ ká'i̱in yani nuu̱‑dé: Kuanchaa̱ ciento peso jia̱n núu̱‑í, te kua̱'a‑ró núu̱ mozo ñáva̱'a mil peso, áchí‑de. 25 Te máá ñáyɨvɨ, ni̱ kaka'a̱n jíín‑de: Táta̱, a ñáva̱'a‑i mil peso xáa̱n, áchí. 26 Te ni̱ ka'a̱n tuku máá cháa kúñá'nu: A ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, cha̱a ja̱ á ñáva̱'a, te kii‑ga̱ nuu̱‑dé, te cha̱a ja̱ tú ñáva̱'a, va̱sa ja̱ á ñáva̱'a‑de‑ún, te kuxio ki'i̱n. 27 Te suni cha̱a kájito u'u̱ ruu̱, ja̱ tú ní kákuni̱‑de ja̱ tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑dé, kuáki̱'in‑de ná kíkoyo‑de nuu̱‑rí yá'a. Te ka'ni‑ro‑dé jíná'an‑de. Achí‑de.

Ja̱ ní kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ñuu̱ Jerusalén

28 Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a. Te ni̱ ja̱kuxnúú‑yá kua̱kaa‑ya̱ núu̱ Jerusalén. 29 Te nuu̱ ní kuyani‑ya̱ ñúu̱ Betfagé jíín ñúu̱ Betania, ni̱ jaa̱‑ya̱ ɨ́ɨn yuku nání yúku Olivos. Te ni̱ tájí‑yá uu̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá kája'a̱n‑de: 30 Kuá'án rancho kándee lado jia̱n. Te nuu̱ kɨ́vɨ‑ni‑ró yúan, te ni'i̱n‑ro̱ ɨ́ɨn burro nú'ni̱‑tɨ̱, ja̱ ní ɨɨn cha̱a té koso‑gá‑de‑tɨ̱. Te ndájí‑ró‑tɨ́. Te kii‑ró jíín‑tɨ́. 31 Te nú ndé cha̱a ká'a̱n jíín‑ró, naja̱ kándájí‑ró‑tɨ́, achi̱‑de, te ka'a̱n‑ro̱ jíín‑de: Máá Jíto'o̱‑yo̱ jínu ñú'ún‑yá‑tɨ̱, achi̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 32 Te kája'a̱n cha̱a ni̱ tájí‑yá‑ún te ni̱ kani'i̱n‑dé‑tɨ̱ nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de. 33 Te nini kándájí‑de burro‑ún te ni̱ kaka'a̱n jito'o̱‑tɨ̱ jíín‑de: Naja̱ kándájí‑ró burro‑ri̱, áchí‑de. 34 Te máá‑de, ni̱ kaka'a̱n‑de: Chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ jínu ñú'ún‑yá‑tɨ̱, áchí‑de. 35 Te ni̱ cha̱koyo‑de jíín‑tɨ́ nuu̱ Jesús. Te ni̱ ka̱xndée‑de tɨka̱chí‑de sɨkɨ̱ burro‑ún. Te ni̱ ka̱skáa‑de Jesús sɨkɨ̱‑tɨ́ yóso‑yá‑tɨ̱. 36 Te nini jíka‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱, te ni̱ kajaki̱n‑de tɨka̱chí‑de ini̱ ichi. 37 Te nini kákuyani‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén ja̱ kákuun‑ya̱ yúku Olivos, te ta̱ká cha̱a káskuá'a jíín‑yá, kánakana jaa‑de Dios sɨkɨ̱ táká tiñu ñá'nu ja̱ ní kajini̱‑de ni̱ sá'a‑ya̱. 38 Te káka'a̱n‑de: Ná nákana jaa‑yó Rey yá'a chi̱ ndíso‑ya̱ tíñu máá Tatá Dios. Chi̱ vindaa̱ vinené íó onde̱ andɨ́vɨ́, te suni luu ñá'nu káa yúan. Achí. 39 Yúan‑na te sava cha̱a fariseo ká'i̱in ma̱'ñú ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, kana jíín‑ní nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑ní, ná kasú‑de yu'u‑dé, áchí‑de. 40 Te máá Jesús ni̱ ka'a̱n‑ya̱: A ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ nú cha̱a yá'a ná kasú‑de yu'u‑dé, te súan kana kó'ó táká yuu̱, áchí‑ya̱. 41 Te ni̱ kuyani‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ñúu̱‑ún. Te ni̱ nde'e̱‑ya̱ sɨkɨ́ ñúu̱‑ún. 42 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Aa̱, xáán va̱'a nú ní jiní máá‑ró ndasa va̱i tu̱'un vindaa̱ vinené núú. Ko vina chi̱ a yísa̱'í te ma̱ kuní‑ro̱ núu̱. 43 Chi̱ jaa̱ kɨvɨ̱, ja̱ cháa kájito u'u̱ róó kuíkó ndúu̱ nɨ́nɨ‑dé róó. Te ta̱ká lado kasu̱‑de róó. Te nataan ní'in‑de róó. 44 Te stúncháa̱‑de róó nuu̱ ñú'un onde̱ jíín sé'e‑ró já káxiu̱kú‑i ini̱‑ro̱. Te ma̱ skéndo̱o‑de yuu̱ kóso tá'an sɨkɨ̱ yúu̱, chi̱ tú ní jiní‑ro̱ já ní kii‑ya̱ núu̱‑ro̱. Achí‑ya̱. 45 Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ kejá'á‑yá kíñi'in‑ya̱ ñáyɨvɨ kájaan káxi̱kó íin‑i ini̱ ve̱'e ii̱‑ún kája'a̱n‑i. 46 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Á tú yóso núu̱ tutú: Ve'e‑ri̱, chi̱ ve'e nuu̱ kájika̱n ta'u̱ kúu, ko máá‑ró, a ni̱ ka̱nasá'a‑ró yaú kava ñákui̱'ná, áchí‑ya̱. 47 Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un ini̱ ve̱'e ii̱. Ko sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱ jíín cháa kákuñá'nu ini̱ ñuu̱‑ún, ni̱ ka̱ndúkú‑de modo ndasa ka'ni‑dé‑ya̱. 48 Ko tú ní kákuu ndasa sá'a‑de jíín‑yá, chi̱ ndivii ñáyɨvɨ, ni̱ ka̱kee nuu̱‑í ká'i̱in‑i kájini ná'ín‑i tu̱'un ká'a̱n‑ya̱.

20

Sɨkɨ̱ tíñu ndíso Jesús

1 Te ɨɨn kɨvɨ̱ jián stá'a̱n‑ya̱ tú'un nuu̱ ñáyɨvɨ iní ve̱'e ii̱, te jáni‑ya̱ tú'un va̱'a. Te sutu̱ ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱ jíín cháa ni̱ ka̱yii, ni̱ ja̱koyo‑de nuu̱‑yá. 2 Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Kastu̱'ún, na̱ jíín tú'un sá'a‑ró tíñu yá'a. Te ndéja̱ ní ka'a̱n jíín‑ró sá'a‑ró súan, áchí‑de. 3 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Suni ná kaká tu̱'ún‑rí róó ɨɨn tu̱'un: Kastu̱'ún, 4 ja̱ ní skuánducha Juan sáá, á onde̱ andɨ́vɨ́ ní kii tu̱'un, xí cháa ni̱ tá'ú tíñu, áchí‑ya̱. 5 Yúan‑na te ni̱ kanda̱tu̱'ún máá‑de: Nú ka'a̱n‑yo̱ já ondé andɨ́vɨ́, te kachi̱‑de kuni‑yó: Naja̱ tú ní kákandíja‑ró núu̱‑dé núsáá. 6 Te nú ka'a̱n‑yo̱ já cháa ni̱ tá'ú tíñu, te ndivii ñáyɨvɨ kuá'a‑i yuu̱ xiní‑yo̱. Chi̱ kájani ndija ini̱‑i ja̱ cháa ni̱ jani tu̱'un Dios ni̱ kuu Juan, áchí‑de jíín tá'an‑de. 7 Te ni̱ kaka'a̱n‑de ja̱ tú kájini̱‑de ndénu̱ ní kii tu̱'un‑ún. 8 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Suni ruu̱ tú kachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ na̱ jíín tú'un sá'a‑ri̱ tiñu yá'a, áchí‑ya̱.

Cha̱a kásátiñu nuu̱ itú uva

9 Te ni̱ kejá'á‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yátá yá'a jíín ñáyɨvɨ‑ún: Ɨɨn cha̱a ni̱ nachu'un‑de ɨɨn itu̱ uva. Te ni̱ xndóo‑de nuu̱ cháa kásátiñu jíín. Te ni̱ kee‑de kua'a̱n jíká‑de ja̱ ná'án xáa̱n. 10 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ni̱ tájí‑de ɨɨn mozo‑de kua'a̱n nuu̱ cháa kásátiñu jíín uva ja̱ ná nákua̱'a‑de nde'e̱ uva nuu̱ mozo‑ún núú. Ko cha̱a kásátiñu‑ún, ni̱ kastují‑dé mozo. Te ni̱ ka̱kiñi'in‑de‑i kua̱no'on sáni‑ni‑i. 11 Te jito'o̱‑ún, ni̱ na̱tájí tuku‑de ɨnga̱ mozo‑de. Ko máá cháa kásátiñu‑ún, suni ni̱ ka̱stují‑dé mozo‑ún, te ni̱ ka̱sákátá‑de jíín‑i te ni̱ ka̱kiñi'in‑de‑i kua̱no'on sáni‑ni‑i. 12 Te jito'o̱ uva‑ún ni̱ na̱tájí tuku‑de mozo uni̱‑de kua'a̱n. Ko máá cháa kásátiñu‑ún, suni ni̱ ka̱stují‑dé mozo‑ún. Te ni̱ ka̱skúnu‑de‑i. 13 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n máá jíto'o̱ itu̱ uva: Ndasa sá'a‑ri̱. Ná tájí‑rí se̱'e‑ri̱ ja̱ kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i. Sanaa te koo ja̱ jíñú'ún‑de nuu̱ sé'e‑ri̱. Achí‑de. 14 Ko máá cháa kásátiñu‑ún, ni̱ kajini̱‑de nuu̱‑í. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún máá‑de: Su̱chí yá'a xíin tá'u̱. Ná chó'o̱, ná ká'ni‑yo‑í náva̱'a ná ndóo ta'u̱‑í kuu‑yó, áchí‑de. 15 Te ni̱ ka̱kiñi'in‑de‑i ichi yatá itú uva. Te ni̱ ka̱ja'ni‑dé‑i. Te ndasa sá'a máá jíto'o̱ itu̱ uva jíín‑de núsáá. 16 Chaa̱‑de, te xnáa‑dé cha̱a kásátiñu‑ún. Te kua̱'a‑de itu̱ uva nuu̱ ɨngá cha̱a. Achí‑ya̱. Te ña̱yɨvɨ‑ún ja̱ ní ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un yá'a, te ni̱ kaka'a̱n‑i: Ma̱ kúu kutɨ súan, Táta̱. Achí‑i. 17 Ko máá‑yá ni̱ nde̱'é‑yá nuu̱‑í te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Núsáá te na̱ún kuní ka'a̱n tu̱'un yóso yá'a: Yuu̱ ní ka̱ské'ichi̱ cha̱a káchutá'an, ya̱'á kúu máá yúu̱ ndíso fuerza jiki̱. Achí. 18 Ta̱ká‑i ja̱ nduá sɨkɨ̱ yúu̱‑ún, te ta'nu̱. Ko nú ndé sɨkɨ̱ júngava máá yúu̱‑ún, te kukuáchí‑i sá'a. Achí‑ya̱.

Sɨkɨ̱ xú'ún César

19 Yúan‑na te sutu̱ ñá'nu‑ún jíín cháa káchaa tutu̱ ni̱ ka̱ndúkú‑de modo tɨɨn‑de‑ya̱ máá hora‑ún. Chi ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑de ja̱ sɨkɨ́ máá‑de kúu tu̱'un yátá ní ka'a̱n‑ya̱‑ún. Ko ni̱ kayu̱'ú‑de ni̱ ka̱jito‑de ña̱yɨvɨ. 20 Te ndé'é ndé'é‑de ichi‑yá. Te ni̱ ka̱tájí‑de sava cha̱a ja̱ kóto yu'u‑dé‑ya̱. Te cha̱a‑ún, káka'a̱n‑de ja̱ cháa ndaa̱ kákuu‑de, náva̱'a tɨɨn yátá‑de‑ya̱ sɨkɨ́ tú'un ká'a̱n‑ya̱, te nastúu‑de‑ya̱ núu̱ fuerza gobernador, cha̱a tá'ú tíñu yúan, kákuni̱‑de. 21 Te cha̱a‑ún, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Maestro, kájini̱‑ná ja̱ ká'a̱n va̱'a‑ní te stá'a̱n ndaa̱‑ní tu̱'un. Te tú ndé'é‑ní ndasa jíto ta̱ká ña̱yɨvɨ, chi̱ sua stá'a̱n ndaa̱‑ní ichi Dios. 22 Á kuu kua̱'a‑yó xú'ún yóo̱ nuu̱ César xí túu, áchí‑de. 23 Ko máá‑yá, ni̱ jini̱‑ya̱ já xndá'ú‑de‑ya̱ kákuni̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ kájito nchaa̱‑ro̱ rúu̱. 24 Stá'a̱n xu̱'ún jián ná ndé'é‑rí. Ndé cha̱a kúu cha̱a ncháá nuu̱ yá'a, jíín tú'un yóso yá'a. Achí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: César kúu, áchí‑de. 25 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kua̱'a ja̱ xíin César nuu̱ César, te ja̱ xíin Dios nuu̱ Dios núsáá, áchí‑ya̱. 26 Te tú ní kákuu tɨɨn yátá‑de‑ya̱ jíín tú'un yá'a jíto nuu̱ ñáyɨvɨ. Te ni̱ ka̱naa iní‑de ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de. Te tú ní káka'a̱n kutɨ‑gá‑de.

Sɨkɨ̱ já náchaku̱ ndɨ̱yi

27 Yúan‑na te ni̱ ja̱koyo yaku̱ cha̱a saduceo. Te cha̱a‑ún, káka'a̱n‑de ja̱ tú nachaku̱ kutɨ ndɨ́yi. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: 28 Maestro, Moisés ni̱ chaa‑de tutu̱ ni̱ ndo̱o jíín‑yó: Nú ñani̱ ɨɨn cha̱a kuu̱‑de, te íó ñasɨ́'ɨ́‑de, te nú tú se̱'e‑de ní íó. Yúan‑na te ñani̱‑de ná náki'in ñasɨ́'ɨ́‑de, te nandaki̱n‑de tata̱ ñani̱‑de, áchí tutu̱‑ún. 29 Bueno, ni̱ ka'i̱o usia̱ ñani̱. Te cha̱a núú, ni̱ ta̱nda'a‑dé. Te ni̱ ji'i̱‑de. Te tú kutɨ sé'e‑de ní íó. 30 Te cha̱a uu̱, ni̱ naki'in‑de‑ña. Te ni̱ ji'i̱‑de. Te tú kutɨ sé'e‑de ní íó. 31 Te cha̱a uni̱ ni̱ naki'in‑de‑ña. Te ni̱ ji'i̱ tuku‑de. Te ndɨ́'usiá‑de suni súan. Te ni̱ kaji'i̱‑de. Te tú kutɨ ní ɨɨn se̱'e ní káxndóo‑de. 32 Te onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ te suni ni̱ ji'i̱ máá ñá'an‑ún. 33 Te kɨvɨ̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, ndé ɨɨn‑de kuu‑ña ñásɨ́'ɨ́‑de núsáá. Chi̱ ndɨ́'usiá‑de ni̱ kancha̱ka‑de‑ña, áchí‑de jíín‑yá. 34 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Jesús jíín‑de: Se̱'e ña̱yɨvɨ yá'a, chi̱ káta̱nda'a‑í jíná'an‑i. 35 Ko íó ña̱yɨvɨ já jáni ini̱ Dios ja̱ ñáyɨvɨ vá'a kúu‑i. Te ña̱yɨvɨ‑ún nachaku̱‑i ma̱'ñú ndɨ́yi, te kɨ̱vɨ‑i ɨnga̱ vida. Te tú ta̱nda'a kútɨ‑í jíná'an‑i yúan. 36 Ni ma̱ kúu̱ kutɨ‑gá‑i. Chi̱ ɨɨn núú‑ni kákuu‑i jíín ndájá'a̱ ándɨ́vɨ́, te suni se̱'e Dios kákuu‑i, chi̱ a ni̱ nachaku̱‑i. 37 Te sɨkɨ̱ ndɨ́yi ja̱ náchaku̱, suni ɨɨn‑ni tu̱'un ni̱ stá'a̱n Moisés nuu̱ yóso tú'un cuenta yuku̱. Chi ni̱ skúnání‑de‑ya̱ Dios Abraham, Dios Isaac, jíín Dios Jacob. 38 Chi̱ Dios, nasu̱ Dios ña̱yɨvɨ ní kaji'i̱ kúu‑ya̱, chi̱ sua Dios ña̱yɨvɨ káichaku̱ kúu‑ya̱. Chi̱ nuu̱ máá‑yá káichaku̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ. Achí‑ya̱. 39 Te yaku̱ cha̱a káchaa tutu̱, ni̱ kaka'a̱n‑de: Va̱'a‑ni ni̱ ka'a̱n‑ní Maestro, áchí‑de. 40 Te tuká ní kátava iní‑de ja̱ kaká tu̱'ún‑de‑ya̱.

Sɨkɨ̱ Cristo, Se̱'e David

41 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ káka'a̱n‑de ja̱ Cristo kúu Se̱'e David. 42 Chi̱ máá David ni̱ ka'a̱n‑de nuu̱ tutú Salmo: Máá Tatá Dios ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Jíto'o̱‑ri̱: Nungo̱o‑ró íchi ndává'a‑ri̱, 43 te ná chúkú‑rí ña̱yɨvɨ kájito u'u̱ róó kuu‑i teyu̱ kuxndíi ja'a̱‑ro̱, áchí. 44 Te máá David: Jito'o̱ ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Te ndasa kúu‑ya̱ sé'e‑de núsáá, áchí‑ya̱. 45 Te kánchaa̱‑ya̱ má'ñú táká ña̱yɨvɨ. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: 46 Koto‑ró máá‑ró núu̱ cháa káchaa tutu̱, chi̱ kákuni̱‑de kaka‑de jíín sú'nu̱ káni. Te kákuni̱‑de ja̱ ká'a̱n sa̱'án‑yo̱ jíín‑de nu̱yá'u. Te silla jíñú'ún ondé xini̱ mesa ini̱ ve̱'e sinagoga, jíín silla xini̱ mesa nuu̱ íó xíni kákuni̱‑de. 47 Te suni cha̱a yá'a kákókó‑de ve'e ña'an kéndo̱o ndá'ú. Te kándúkú‑de modo sáni, ja̱ kájika̱n ta'u̱ ná'án‑de. Cha̱a yá'a, ví'í‑gá ta'nu̱ ndatu̱‑de, áchí‑ya̱.

21

Ja̱ ní soko̱ ñá'an viuda xu̱'ún

1 Te ni̱ ndakoto‑ya̱, te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ kúká káchu'un‑i xu̱'ún iní janu̱. 2 Te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ɨ́ɨn ña'an viuda ja̱ ní kendo̱o ndá'ú íi̱‑ñá, te ni̱ chu'un‑ña úu̱ xu̱'ún yɨ́kɨ́n náa iní janu̱‑ún. 3 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ñá'an ní kendo̱o ndá'ú yá'a, ni̱ chu'un‑ga̱‑ña vásá táká‑ga̱‑i. 4 Chi ta̱ká‑i, ni̱ ka̱chu'un‑i ja̱ ní ndendoso sɨkɨ́‑í ni̱ kasoko̱‑í nuu̱ Dios. Ko ña'an yá'a, va̱sa kúndá'ú‑ña ko ni̱ chu'un ndɨ'ɨ‑ña já kúchaku̱‑ña jíín, áchí‑ya̱.

Na̱ún tuni̱ koo kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ

5 Te sava‑de káka'a̱n‑de tu̱'un ve'e ii̱, ndasa ni̱ nduluu jíín yúu̱ lúu jíín ofrenda. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: 6 Ta̱ká ndatíñu ja̱ kánde̱'é‑ró yá'a, chaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ já má kútá'an‑ga̱ ni ɨɨn yuu̱, chi̱ ndɨ'ɨ ndua̱ sá'a‑i, áchí‑ya̱. 7 Yúan‑na te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Maestro, ndé kɨvɨ̱ kóo ta̱ká tiñu yá'a. Te na̱ún tuni̱ koo nuu̱ kúyani chaa̱ ta̱ká tiñu yá'a, áchí‑de. 8 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Koto‑ró máá‑ró jíná'an‑ró náva̱'a tú xndá'ú ni ɨɨn‑i róó. Chi̱ kikoyo kua'a̱ ñáyɨvɨ kí'in núu sɨ́'vɨ́‑rí, te ka'a̱n‑i: Máá‑rí kúu I'a̱‑ún. A ni̱ chaa̱ kɨvɨ̱‑ún, achi̱‑i. Ko ma̱ kí'i̱n‑ro̱ jíín‑i. 9 Te nú ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró já íó guerra te kája̱tá'an ña̱yɨvɨ, te ma̱ yú'ú‑ro̱, chi̱ kánúú já xná'a̱n‑ga̱ koo ta̱ká tiñu yá'a. Ko ma̱ ndɨ́'ɨ yachi̱. 10 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ndonda nación sɨkɨ̱ nación te ñuu̱ sɨkɨ̱ ñúu̱. 11 Te ta̱an xaa̱n. Te yá'a yúan koo tama̱ jíín kué'e̱ xaa̱n. Te koo tuni̱ ñá'nu ichi ándɨ́vɨ́, te yu̱'ú ña̱yɨvɨ jíná'an‑i. 12 Ko onde̱ té chá'a̱n‑ga̱ koo ta̱ká tiñu yá'a, te chindiki̱n‑i róó te katɨɨn‑i róó. Te nastúu‑i róó ini̱ ve̱'e sinagoga jíín iní veka̱a, kincha̱ka‑i róó nuu̱ rey jíín núu̱ gobernador ja̱ sɨkɨ́ rúu̱. 13 Te koo súan náva̱'a kani ndaa̱‑ro̱ tú'un. 14 Núsáá te ná kúndaa̱ ini̱‑ro̱ já má nákani ini̱‑ro̱ ndasa xndíó káni‑ró tú'un nuu̱‑í. 15 Chi̱ ruu̱, kua̱'a‑ri̱ ɨɨn yu'u jíín tú'un ndíchí núu̱‑ro̱, náva̱'a cha̱a kájito u'u̱ róó, ma̱ kúu ka'a̱n‑de sɨkɨ̱‑ro̱ ni ma̱ kúu kundéé‑de jíín‑ró. 16 Te suni táa̱‑ro̱, ñani̱‑ro̱, tá'an‑ró, jíín ñáyɨvɨ kájini̱ tá'an‑ró jíín, nastúu‑i róó. Te kuu̱ sava‑ró sá'a‑i. 17 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, koto u'u̱‑i róó ja̱ sɨkɨ́ rúu̱. 18 Ko ni ɨɨn ixi xiní‑ro̱ ma̱ náa kútɨ. 19 Te nú kua̱ndéé iní‑ro̱ te kuchaku̱ añú‑ro̱. 20 Ko nú ni̱ kajini̱‑ro̱ já ní ka̱jíkó ndúu̱ soldado yata̱ ñúu̱ Jerusalén, yúan‑na te juku̱'un ini̱‑ro̱ já á yani naa ñúu̱‑ún. 21 Yúan‑na te ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñuu̱ Judea, kunu‑i ki̱ngoyo‑i onde̱ yuku. Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in ma̱'ñú ñúu̱‑ún, kuxio‑i ki'i̱n‑i. Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in onde̱ rancho, ma̱ ndɨ́vɨ‑i ini̱ ñuu̱. 22 Chi̱ kɨvɨ̱ yúan kuu kɨvɨ̱ náni'i̱n tá'an Dios jíín‑i, náva̱'a náskíkuu ta̱ká tu̱'un yóso núu̱ tutú. 23 Ko kɨvɨ̱‑ún, naka̱ ndá'ú kuu ña'an káñu̱'un se̱'e jíín ñá'an káskáxin‑í, chi̱ kii tu̱ndó'o xaa̱n sɨkɨ́ ñúyɨ́vɨ. Te kiti̱ ini̱ Dios jíín ñáyɨvɨ yá'a. 24 Te kuu̱‑i jíín machete. Te ki̱ngoyo‑i preso onde̱ ta̱ká nación. Te ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, kuañu̱‑i sɨkɨ̱ ñúu̱ Jerusalén onde̱ ji̱nu kɨvɨ̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 25 Yúan‑na te koo tuni̱ nuu̱ ndíka̱ndii jíín núu̱ yóo̱ jíín núu̱ tíñu̱ú xíní. Te kii tu̱ndó'o sɨkɨ̱ táká ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ yá'a. Te yu̱'ú ña̱yɨvɨ já nɨ́'ɨn mar jíín sú'ma̱ mar. 26 Te kuu̱ xáan sáva cha̱a ja̱ káyu̱'ú‑de, chi̱ káinda̱tu‑de chaa̱ tu̱ndó'o yá'a sɨkɨ̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. Te ta̱ká fuerza andɨ́vɨ́, ndɨ'ɨ ka'ya. 27 Yúan‑na te kuni̱‑i nuu̱ máá Sé'e cha̱a kii‑ya̱ núu̱ ɨ́ɨn viko̱ nu̱'ún, jíín fuerza ja̱ ndúñá'nu xaa̱n‑yá. 28 Te nú a ni̱ kejá'á táká tiñu yá'a, yúan‑na te ndukani‑ró xiní‑ro̱ te ndakoto‑ró, chi̱ a yani nama‑ya̱ róó, áchí‑ya̱ jíín‑de. 29 Te suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un yátá jíín‑de: Nde̱'é yúnu mérkexe̱, jíín táká‑ga̱ yunu. 30 Nú ni̱ kajini̱‑ro̱ já ní kejá'á nájaa numa yúnu‑ún, yúan‑na te kájuku̱'un ini̱‑ro̱ já á yani nchaa̱ viko sáú. 31 Suni súan máá‑ró, nú ni̱ kajini̱‑ro̱ kuákuu ta̱ká tiñu yá'a, yúan‑na te kuni̱‑ro̱ já á yani koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 32 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ má náa ñáyɨvɨ yá'a onde̱ nú tú skíkuu ta̱ká tiñu. 33 Andɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ chi̱ naa, ko tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ chi ma̱ náa. 34 Koto‑ró máá‑ró náva̱'a ma̱ kutéñu añú‑ro̱ jíín já kée ndásɨ́‑ró xí já kóo náji̱ni‑ró. Te ma̱ kútéñu‑ró jíín ndátíñu kuchaku̱‑ro̱, chi̱ sanaa te chaa̱‑ni kɨvɨ̱‑ún sɨkɨ̱‑ro̱. 35 Chi̱ nátu̱'un ɨɨn xeyu̱, súan jinu̱ sɨkɨ̱ táká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ yá'a. 36 Núsáá te kundito‑ró táká kɨvɨ̱, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ náva̱'a kuu ka̱ku‑ró núu̱ táká tu̱ndó'o ja̱ kíi‑ún, te kundii̱‑ro̱ núu̱ máá Sé'e cha̱a. Achí‑ya̱. 37 Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ní stá'a̱n‑ya̱ tú'un ini̱ ve̱'e ii̱. Te ndɨta'a̱n akuáa ní kenda‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ondé yuku Olivos. Te yúan ni̱ ndo̱o‑ya̱. 38 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, ña'a̱n chákoyo‑i nuu̱‑yá ini̱ ve̱'e ii̱, náva̱'a kuni so̱'o‑i tu̱'un ká'a̱n‑ya̱.

22

Ja̱ ní ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an sɨkɨ̱ Jesús

1 Yúan‑na te ni̱ kuyani viko kóo sta̱tilá tú yí'i yujan íá, ja̱ nání víko Pascua. 2 Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín táká cha̱a káchaa tutu̱, ni̱ ka̱ndúkú sá'í‑de modo ndasa ka'ni‑dé‑ya̱, chi ni̱ kayu̱'ú‑de ni̱ ka̱jito‑de ña̱yɨvɨ. 3 Te ni̱ kɨ̱vɨ Satanás ini̱ Judas, cha̱a nání Iscariote, ɨɨn tá'an ja̱ uxí uu̱‑ún kúu‑de. 4 Te cha̱a‑ún, ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ ndatu̱'ún‑de jíín sutú ñá'nu jíín cháa kákuu jefe nú ndasa nastúu‑de Jesús. 5 Te máá cháa‑ún ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑de. Te ni̱ ka̱kee yu'u‑dé ja̱ kuá'a‑de xu̱'ún núu̱ Judas. 6 Te ni̱ jatu̱'un Judas. Te ni̱ ndúkú‑de modo ndasa nastúu‑de‑ya̱ núu̱ sutú jíná'an náva̱'a tú kuvaa̱ ña̱yɨvɨ.

Viko lélú Pascua

7 Te ni̱ jaa̱ viko kóo sta̱tilá tú yí'i yujan íá. Te máá kɨvɨ́‑ún jínu ñú'ún ká'ni‑í lélú Pascua. 8 Te ni̱ tájí‑yá Pedro jíín Juan kua'a̱n‑de, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án te sátu̱'a‑ró núu̱ kée‑yo lélú Pascua, áchí‑ya̱. 9 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Ndénu̱ kuní‑ní sátu̱'a‑ná, áchí‑de. 10 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Kuni so̱'o, nú a ni̱ jaa̱‑ro̱ iní ñuu̱‑ún, te ketá'an‑ró jíín ɨ́ɨn cha̱a ndíso ɨɨn kɨ̱yi nducha. Kundiki̱n‑ro̱‑dé ki'i̱n‑ro̱ jíín‑de onde̱ ini̱ ve̱'e nuu̱ ndɨ́vɨ‑de. 11 Te ka'a̱n‑ro̱ jíín jíto'o̱ ve'e‑ún: Achí máá Maestro jíín‑ní: Ndénu̱ íó ɨɨn ve'e kua̱'a núu‑ní nuu̱ kée‑ná lélú Pascua jíín cháa káskuá'a jíín‑ná, achi̱‑ro̱. 12 Yúan‑na te jito'o̱‑ún stá'a̱n‑de ɨɨn cuarto ká'nu onde̱ xini̱ vé'e nuu̱‑ro̱, ja̱ á núña. Te yúan sátu̱'a‑ró. Achí‑ya̱. 13 Te kája'a̱n‑de. Te ni̱ kani'i̱n‑dé nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de. Te ni̱ ka̱sátu̱'a‑de ndasa kuxíni‑de lélú Pascua. 14 Te ni̱ jaa̱ hora‑ún, te ni̱ jungo̱o‑ya̱ núu̱ mesa. Te suni ni̱ kaju̱ngo̱o apóstol‑ya̱ jíín‑yá. 15 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Xaa̱n kúu ini̱‑ri̱ kee‑rí lélú Pascua yá'a jíín‑ró jíná'an‑ró ja̱ té ndo'o‑ga̱‑ri̱. 16 Chi̱ kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, ja̱ má kée kútɨ‑gá‑ri̱ Pascua yá'a, onde̱ nú tú skíkuu máá iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Achí‑ya̱. 17 Te ni̱ ki'in‑ya̱ ɨ́ɨn taza. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ki'in ya̱'á. Te saka‑ro núu̱ tá'an‑ró. 18 Chi̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já ondé vina ma̱ kó'o kutɨ‑gá‑ri̱ nducha ndé'e̱ uva, onde̱ nú tú koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 19 Te ni̱ ki'in‑ya̱ stáa̱. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ sákuáchí‑yá. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑dé jíná'an‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ya̱'á kúu yikɨ kúñu‑ri̱ ja̱ ní jatañaa‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró. Ya̱'á sá'a‑ró já núku̱'un ini̱‑ro̱ rúu̱. 20 Suni súan ni̱ sá'a‑ya̱ jíín taza, nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ kuxíni‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Taza yá'a kúu nɨñi̱‑rí ja̱ sá'a contrato jáá. Te ni̱ jatɨ ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró. 21 Ko nde̱'é‑ró já cháa nastúu ruu̱, kánchaa̱‑de jíín‑rí nuu̱ mesa yá'a. 22 Chi ja̱ndáa̱, máá Sé'e cha̱a ki'i̱n‑ya̱ íchi já ní sándaa̱ Dios. Ko naka̱ ndá'ú kuu cha̱a nástúu I'a̱‑ún, áchí‑ya̱. 23 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱kejá'á‑de kájika̱ tu̱'ún tá'an máá‑de, nú ndé ɨɨn‑de kúu cha̱a sá'a tiñu yá'a.

Ja̱ ní ka̱státá'an‑de ndé cha̱a kúñá'nu‑ga̱

24 Te ni̱ ka̱kejá'á‑de kástátá'an máá‑de nú ndé ɨɨn‑de kúñá'nu‑ga̱ nuu̱ tá'an‑de. 25 Yúan‑na te máá‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ta̱ká rey, chi̱ nuu̱ táká ña̱yɨvɨ kátá'ú téyíí‑de tiñu. Te cha̱a kákuñá'nu nuu̱ máá‑i, cha̱a kásá'a va̱'a káskúnání‑i‑de. 26 Ko sɨkɨ̱ róó jíná'an‑ró na̱ tú súan koo. Ndé róó ja̱ kúñá'nu‑ga̱, ná ndúu‑ró nátu̱'un cha̱a súchí‑ga̱. Te ndé róó ja̱ kúñá'nu‑ga̱‑ro̱, ná ndúu‑ró nátu̱'un cha̱a játíñu nuu̱ tá'an‑ró. 27 Te ndéja̱ kúñá'nu‑ga̱ íó, á cha̱a yée stáa̱ núu̱ mesa, xí cháa játíñu. Nasu̱ cháa ja̱ yée stáa̱ núu̱ mesa náún. Te ruu̱, nátu̱'un cha̱a játíñu kúu‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 28 Ko máá‑ró jíná'an‑ró, ni̱ ka'i̱in‑ró jíín‑rí va̱sa kájito nchaa̱‑i ruu̱. 29 Te nátu̱'un ni̱ ja̱'a Táa̱‑ri̱ ɨɨn ñuu̱ ja̱ tá'ú‑rí tiñu nuu̱, suni súan kua̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 30 Náva̱'a kee‑ro kó'o‑ró núu̱ mesa jíín‑rí ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑rí tiñu. Te jungo̱o‑ró núu̱ silla. Te sándaa̱‑ro̱ tíñu ndɨ́'uxí uu̱ tata̱ Israel.

Tu̱'un Pedro jíín lí'li

31 Te suni ni̱ ka'a̱n máá Jíto'o̱‑yo̱: Simón, Simón, kuni so̱'o‑ró, chi ni̱ jika̱n Satanás róó jíná'an‑ró ja̱ síjin‑ún róó nátu̱'un trigo. 32 Ko ni̱ jika̱n ta'u̱‑rí ja̱ kúu róó náva̱'a ma̱ náyu̱'ú‑ro̱. Te máá‑ró, nú a ni̱ naxíó káva ini̱‑ro̱, te ná síyíja‑ró táká ñani̱‑ro̱. Achí‑ya̱. 33 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, a kándii̱ tu̱'a‑ná ja̱ kí'i̱n‑ná jíín‑ní va̱sá veka̱a te kuu̱‑yo̱, áchí‑de. 34 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Pedro, áchí‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ondé ná té kana‑ga̱ lí'li vina te uni̱ jínu ka'a̱n‑ro̱ já tú jiní kutɨ‑ro rúu̱, áchí‑ya̱. 35 Yúan‑na te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Ná ni̱ tájí‑rí róó ni̱ kaja'a̱n‑ro̱ já tú ní kándi̱so‑ró ñúnu, ni bolsa, ni tú ní káyi̱'i‑ró ndiján, á ni̱ kumani̱ ɨ́ɨn ndatíñu nuu̱‑ro̱ náún, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Tú ni ɨɨn, áchí‑de. 36 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ko vina, cha̱a ñáva̱'a ñunu, ná náki'in‑de. Te suni súan jíín bolsa. Te cha̱a ja̱ tú na̱ún ñáva̱'a‑de, ná xíkó‑de tɨka̱chí‑de te ná kuáan‑de ɨɨn machete. 37 Chi̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ kánúú skíkuu‑ri̱ tu̱'un yá'a ja̱ yóso núu̱ tutú: Te onde̱ jíín cháa ñáá ni̱ skétá'an‑de‑ya̱, áchí. Chi ta̱ká tu̱'un‑ri̱ ja̱ yóso ná skíkuu ná'ín, áchí‑ya̱. 38 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n‑de: Táta̱, yá'a íó uu̱ machete, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Suu jia̱n‑ni, áchí‑ya̱.

Jesús ini̱ Jardín Getsemaní

39 Te ni̱ kenda‑ya̱. Te ni̱ kee‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ondé yuku Olivos nátu̱'un sá'a sá'a‑ya̱. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, suni kája'a̱n‑de jíín‑yá. 40 Te nuu̱ ní jaa̱‑ya̱ yúan, te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Kaka̱n ta'u̱ jíná'an‑ró náva̱'a tú koto nchaa̱‑i róó, áchí‑ya̱. 41 Te ni̱ kuxio‑ya̱ núu̱‑dé kua'a̱n‑ya̱ nátu̱'un ɨɨn nuu̱ skánda yuu̱. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑yá. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. 42 Táa̱, nú játa'a̱n ini̱‑ní te chaxio‑ní tu̱ndó'o‑ná yá'a ná kí'i̱n, ko nasu̱ já kuní máá‑ná, chi ja̱ kuní máá‑ní ná kúu, áchí‑ya̱. 43 Te ni̱ kenda ɨɨn ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́ ní jaa̱ nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n ɨɨn tu̱'un ndéé iní jíín‑yá. 44 Te ni̱ ndukuí'a̱ xaa̱n iní‑ya̱. Te ni̱ ndúkú ndéé téyíí‑ga̱‑ya̱ ní jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ kana tañi̱‑yá ja̱ ní to̱o onde̱ nuu̱ ñú'un nátu̱'un yúyú ná'nu nɨñi̱. 45 Te nuu̱ ní ndukuiñi̱‑ya̱ já ní ndɨ'ɨ ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá, te ni̱ najaa̱‑ya̱ núu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ jini̱‑ya̱ já kákixi̱‑de, chi̱ kándukuí'a̱ ini̱‑de. 46 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ kákixi̱‑ro̱. Nduko̱o, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ náva̱'a tú koto nchaa̱‑i róó, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱katɨɨn‑de Jesús

47 Te nini sásúan ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ ja̱koyo kua'a̱ ñáyɨvɨ. Te ɨɨn cha̱a nání Judas, ɨɨn tá'an ja̱ uxí uu̱‑ún, yóxnúú‑de nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ kandita‑de nuu̱ Jesús ja̱ tíyú'ú‑de‑ya̱. 48 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Judas, tiyú'ú‑ró rúu̱ te súan nastúu‑ró máá Sé'e cha̱a náún. Achí‑ya̱. 49 Te cha̱a ká'i̱in jíín Jesús, ni̱ kajini̱‑de ndasa kua̱kuu. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá. Táta̱, stují‑yo̱‑dé jíín machete xí túu, áchí‑de. 50 Te ɨɨn máá cháa‑ún, ni̱ stují‑ní‑de ɨɨn mozo máá sutú ñá'nu‑ga̱. Te ni̱ kachi‑de so̱'o lado vá'a. 51 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Sía̱, áchí‑ya̱. Te ni̱ ké'é‑yá so̱'o mozo‑ún, te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱. 52 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín sutú ñá'nu‑ún jíín cháa kákuu jefe ini̱ ve̱'e ii̱ jíín cháa ni̱ ka̱yii, ja̱ ní cha̱koyo‑de sɨkɨ̱‑yá: Nátu̱'un sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cha̱a kuí'ná vái koyo‑ró jíín machete jíín yúnu náún. 53 Ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ní ka̱ndee‑ri̱ jíín‑ró iní ve̱'e ii̱ te tú ní kákatɨɨn‑ró rúu̱. Ko ya̱'á kúu hora máá‑ró jíín fuerza ñu̱ñáa. Achí‑ya̱.

Ja̱ tú ní játu̱'un Pedro

54 Te ni̱ ka̱katɨɨn‑de‑ya̱ kuá'a̱n‑de jíín‑yá. Te ni̱ kaskɨ́vɨ‑de‑ya̱ iní ve̱'e sutu̱ ñá'nu‑ga̱. Te Pedro, jíká‑ni ndikín‑de‑ya̱. 55 Te sava ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱nastá'a̱n‑i ɨɨn ñu'u̱n yata̱ vé'e‑ún. Te ni̱ ka̱nakuíkó ndúu̱‑i káxiu̱kú‑i. Te Pedro, suni ni̱ jungo̱o‑de jíín ñáyɨvɨ‑ún. 56 Te ɨɨn ña'an játíñu ini̱ ve̱'e‑ún, ni̱ jini̱‑ña núu̱‑dé ja̱ kánchaa̱‑de yuñú'u̱n yúan. Te ni̱ nde̱'é vá'a‑ña núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ña: Te cha̱a yá'a, suni jíka‑de jíín cháa‑ún vii, áchí‑ña. 57 Yúan‑na te máá‑de, tú ní játu̱'un‑de: Nána̱, na̱ tú jiní‑ná cha̱a‑ún, áchí‑de. 58 Te ni̱ kunúu ɨɨn tí'lí‑ga̱. Te ni̱ jini̱ tuku ɨnga̱‑de nuu̱ Pedro te ni̱ ka'a̱n‑de: Te róó, suni tá'an‑de kúu‑ró vii, áchí. Te ni̱ ka'a̱n Pedro: Hombre, nasu̱ú kúu‑ri̱, achí‑de. 59 Te nátu̱'un ɨɨn hora‑ga̱ te ni̱ kachi̱ ɨnga̱‑de: Ja̱ndáa̱ ja̱ cháa yá'a, suni jíka‑de jíín cháa‑ún, chi cha̱a ñuu̱ Galilea kúu‑de, áchí. 60 Te ni̱ ka'a̱n Pedro: Hombre, tú jiní kutɨ‑rí na̱ún tu̱'un ká'a̱n‑ro̱, áchí‑de. Te nini súan ká'a̱n‑de, te ni̱ kana‑ni lí'li. 61 Yúan‑na te ni̱ xíó kóto máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ni̱ nde̱'é‑yá nuu̱ Pedro. Te ni̱ nuku̱'un ini̱‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín‑de: Onde̱ ná té kana‑ga̱ lí'li, te ma̱ kuátu̱'un‑ró rúu̱ uni̱ jínu, áchí‑ya̱. 62 Te ni̱ kenda Pedro kua'a̱n‑de. Te ni̱ nde'e̱ xaa̱n‑dé.

Ja̱ ní ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá

63 Te ta̱ká cha̱a kándi̱to Jesús, ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱stují‑dé‑ya̱. 64 Te ni̱ kajasu̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱stují‑dé nuu̱‑yá. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Kastu̱'ún, ndé cha̱a ni̱ stují róó, áchí‑de. 65 Te íó kua'a̱‑gá tu̱'un ni̱ kaka'a̱n‑de sɨkɨ̱‑yá ja̱ ní ka̱sá'a ndɨva̱'a‑de jíín‑yá.

Ja̱ ní kajancha̱ka‑de‑ya̱ núu̱ junta

66 Te nuu̱ ní kundiji̱n, te ni̱ ka̱nataka̱ cha̱a ni̱ ka̱yii, jíín sutú ñá'nu jíín cháa káchaa tutu̱, ni̱ kaja̱ncha̱ka‑de‑ya̱ núu̱ junta máá‑de. 67 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Máá‑ró kúu máá Cristo, náún. Kachi̱ nuu̱‑rí, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Va̱sa ná kachí‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te ni ma̱ kándíja kutɨ‑ro. 68 Te suni nú ruu̱ xndichí‑ri̱ róó, te ma̱ xndíó káni‑ró tú'un nuu̱‑rí. Te ni ma̱ sía̱‑ro̱ rúu̱. 69 Ko onde̱ vina te máá Sé'e cha̱a kunchaa̱‑ya̱ íchi ndává'a nuu̱ íó fuerza Dios, áchí‑ya̱. 70 Te ndɨ'ɨ‑de, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Núsáá te máá‑ró kúu Se̱'e Dios náún, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Máá‑ró káka'a̱n ja̱ rúu̱ kúu, áchí‑ya̱. 71 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n‑de: Na̱ún nɨ́nɨ kúni so̱'o‑ga̱‑yo̱ ká'a̱n ɨnga̱ cha̱a núsáá, chi̱ jíín yú'u máá‑de ni̱ ka̱jini so̱'o‑yó vína, áchí‑de.

23

Ja̱ kuá'a̱n Jesús nuu̱ Pilato

1 Yúan‑na te ni̱ ka̱ndonda ndɨ'ɨ‑de ni̱ kaja̱nchaka‑de‑ya̱ núu̱ Pilato. 2 Te ni̱ kejá'á‑de kásátú'ún‑de sɨkɨ̱‑yá: Cha̱a yá'a ni̱ kani'i̱n‑ná‑de ja̱ sáká núu‑de xini̱ ñáyɨvɨ ñúu̱‑yo̱. Te tú já'a‑de tu̱'un kua̱'a‑yó xú'ún yóo̱ nuu̱ César. Te ká'a̱n‑de ja̱ máá‑de kúu Cristo Rey, áchí. 3 Yúan‑na te Pilato, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Máá‑ró kúu Rey ña̱yɨvɨ judío náún, áchí‑de. Te máá‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ká'a̱n ndaa̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 4 Te ni̱ kachi̱ Pilato jíín táká sutu̱ ñá'nu jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún: Tú ni ɨɨn kua̱chi ní'i̱n‑rí sɨkɨ̱ cháa yá'a, áchí‑de. 5 Ko máá cháa‑ún, ví'í‑gá ni̱ kaka'a̱n‑de: Xaa̱n kúvaa̱ ña̱yɨvɨ sá'a‑de jíín tú'un stá'a̱n‑de nɨ́ɨ́ ñúu̱ Judea, ni̱ kejá'á‑de onde̱ ñuu̱ Galilea te ni̱ kenda‑de onde̱ yá'a, áchí‑de.

Ja̱ kándii̱ Jesús nuu̱ Herodes

6 Yúan‑na te Pilato, ja̱ ní jini so̱'o‑de ja̱ Galilea káka'a̱n, te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de nú cha̱a ñuu̱ Galilea kúu‑ya̱. 7 Te nuu̱ ní juku̱'un ini̱‑de ja̱ ndá'a Herodes yí'i ñuu̱‑ya̱, te ni̱ tájí‑de‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ núu̱ Herodes chi̱ kɨvɨ̱‑ún suni kándee Herodes ini̱ ñuu̱ Jerusalén. 8 Te nuu̱ ní jini̱ Herodes nuu̱ Jesús, ni̱ kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑de, chi̱ íó kua'a̱ kɨvɨ́ kuní‑de nde̱'é‑de nuu̱‑yá, chi ni̱ jini tu̱'un‑de kua'a̱ tú'un sɨkɨ̱‑yá. Te ñúkuu ini̱‑de ja̱ sá'a‑ya̱ ɨ́ɨn tuni̱ nuu̱‑dé. 9 Te xaa̱n ní xndichí‑de‑ya̱. Ko tú ni ɨɨn tu̱'un ní xndíó káni‑ya̱ núu̱‑dé. 10 Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín táká cha̱a káchaa tutu̱, ká'i̱in‑de yúan, kásátú'ún téyíí‑ga̱‑de sɨkɨ̱‑yá. 11 Yúan‑na te Herodes jíín soldado‑de, ni̱ kasándɨva̱'a‑de jíín‑yá. Te ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ chu'un‑de‑ya̱ ɨ́ɨn sa'ma tɨ́ndu̱'á. Te ni̱ na̱tájí tuku‑de‑ya̱ kuáno'on‑yá nuu̱ Pilato. 12 Te suni máá kɨvɨ́‑ún, ni̱ ka̱nakuni̱ mani̱ tá'an Herodes jíín Pilato, chi̱ aná'án chi̱ kájito u'u̱ tá'an‑de núú. 13 Yúan‑na te ni̱ kana Pilato xini̱ táká sutu̱ ñá'nu, jíín táká cha̱a kákuu jefe jíín táká ña̱yɨvɨ. Te ni̱ ka̱ndutútú‑i. 14 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Ni̱ ka̱kinchaka‑ró cháa yá'a nuu̱‑rí, ja̱ sáká núu‑de xini̱ ñáyɨvɨ, áchí‑ro̱. Te vina a ni̱ xndichí‑ri̱‑de jíto nuu̱ máá‑ró. Te tú ni ɨɨn kua̱chi ní ní'i̱n‑rí sɨkɨ̱‑dé nátu̱'un kásátú'ún‑ró, 15 te ni Herodes, chi ni̱ tájí‑rí‑de ni̱ ja'a̱n‑de yúan. Te tú ni ɨɨn kua̱chi ní sá'a‑de ja̱ ká'ni‑yo‑dé.

Ja̱ kuá'a̱n tuku‑ya̱ núu̱ Pilato

16 Núsáá te ná xndó'o‑ri̱‑de te sía̱‑ri̱‑de ki'i̱n‑de. Achí‑de. 17 Chi̱ ndɨta'a̱n viko‑ún kánúú já sía̱‑de ɨɨn preso. 18 Ko ta̱ká ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún, ɨɨn núú‑ni ni̱ ka̱kana jaa‑i: Ka'ni‑ní cha̱a yá'a. Te sía̱‑ní Barrabás ná kí'i̱n‑de, áchí‑i. 19 Te Barrabás, kándee‑de veka̱a kua̱chi ja̱ ní xndónda‑de‑i ni̱ ka̱nakua̱tá'an máá‑i, te ni̱ ja'ni‑dé ɨɨn ndɨ̱yi. 20 Te ni̱ ka'a̱n tuku Pilato jíín‑i, chi̱ sía̱‑de Jesús kuní‑de núú. 21 Ko máá‑i ni̱ kakana jaa tuku‑i: Ka'ni‑ní‑de jika̱ cruz, kata kaa‑ní‑de, áchí‑i. 22 Te ni̱ ka'a̱n tuku‑de jíín‑i vuelta uni̱: Te na̱ún kua̱chi ni̱ sá'a cha̱a yá'a vii. Tú ní'i̱n kútɨ‑rí ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱‑dé ja̱ kúu̱‑de. Núsáá te xndó'o‑ri̱‑de, te sía̱‑ri̱‑de ki'i̱n‑de. Achí Pilato.

Ja̱ ní ka̱jata kaa‑de‑ya̱

23 Ko ɨɨn jínu‑ni ni̱ ka̱kana jaa ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kajika̱n‑i ja̱ ná kúu̱‑ya̱ jiká cruz. Te máá‑i jíín táká sutu̱ ñá'nu, ni̱ ka̱kana jaa téyíí‑i. Te yu̱án ní kundéé‑i jíín Pilato. 24 Yúan‑na te Pilato, ni̱ sándaa̱‑de ja̱ ná kúu ja̱ ní kajika̱n‑i. 25 Te ni̱ sía̱ Pilato cha̱a ni̱ ka̱ndee veka̱a sɨkɨ̱ já ní xndónda‑de‑i ni̱ ka̱nakua̱tá'an máá‑i te ni̱ ja'ni‑dé ndɨ̱yi. Chi̱ súan ni̱ kajika̱n ña̱yɨvɨ‑ún. Te ni̱ nakua̱'a‑de Jesús nuu̱‑í ja̱ ná sá'a‑i ndasa kákuu ini̱ máá‑i jíín‑yá. 26 Te ni̱ ka̱kiñi'in‑i‑ya̱. Te ni̱ ka̱katɨɨn‑i ɨɨn cha̱a nání Simón ñuu̱ Cirene ja̱ vái‑de ichi rancho. Te ni̱ ka̱chaa‑i cruz sɨkɨ̱‑dé. Te ndíso‑de kua'a̱n‑de yata̱ Jesús. 27 Te kua'a̱ ñáyɨvɨ jíín ñá'an, ni̱ kandiki̱n‑i yata̱‑yá. Te ña'an‑ún, kánde'e̱‑ña te kákana jíkó'ó‑ña já'a̱‑yá. 28 Ko máá Jesús, ni̱ xíó kóto‑ya̱ núu̱‑ñá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Se̱'e ñuu̱ Jerusalén, ma̱ ndé'e̱‑ro̱ já'a̱‑rí. Nde'e̱ ja'a̱ máá‑ró jíín já'a̱ sé'e‑ró jíná'an‑i. 29 Te kuni so̱'o‑ró, chi̱ chaa̱ kɨvɨ̱ já ká'a̱n‑i: Xáán ndatu̱ ña'an numá, jíín já tú ní skáku se̱'e, jíín já tú ní skáxin‑í, achi̱‑i. 30 Yúan‑na te ka'a̱n ña̱yɨvɨ jíín táká yuku: Ndua̱ sɨkɨ̱‑rí jíná'an‑ri̱. Te suni jíín táká tɨnduu̱: Kasu̱ sɨkɨ̱‑rí jíná'an‑ri̱, achi̱‑i. 31 Chi̱ nú jíín yúnu yí'í kásá'a‑de tiñu yá'a, te ndasa sá'a‑de jíín yúnu íchí núsáá, áchí‑ya̱. 32 Te suni ni̱ i̱o uu̱ cha̱a ká'i̱o kua̱chi kája'a̱n‑de jíín‑yá ja̱ kúu̱‑de. 33 Te ni̱ ja̱koyo‑i jíín‑yá tɨnduu̱ nání yíkɨ xiní, te yúan ni̱ ka̱jata kaa‑i‑ya̱ jiká cruz. Te suni ni̱ ka̱jata kaa‑i ndendúú cha̱a ká'i̱o kua̱chi‑ún, ɨɨn‑de ichi ndává'a‑ya̱, te ɨnga̱‑de ichi ndávésé‑yá. 34 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Táa̱, sá'a‑ní tu̱ká'nu ini̱‑ní nuu̱‑í, chi̱ tú kájini̱‑i na̱ún kásá'a‑i, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka̱ndátá‑i sa'ma‑yá, ni̱ ka̱sá'a‑i ɨɨn apuesto sɨkɨ̱. 35 Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in yúan kánde̱'é‑i nuu̱‑yá. Te cha̱a kákuñá'nu, suni ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Sava ña̱yɨvɨ á ni̱ kuu ni̱ nama‑de. Ná náma‑de máá‑de, te nú Cristo I'a̱ ni̱ ka̱ji Dios kúu‑de, áchí‑de. 36 Te soldado, suni ni̱ ka̱sákátá‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱kandita‑de nuu̱‑yá. Te kája̱'a‑de vinagre ko'o‑ya̱. 37 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Nú máá‑ró kúu rey ña̱yɨvɨ judío, te ná náma‑ró máá‑ró, áchí‑de. 38 Te suni ni̱ i̱o ɨɨn tutu̱ yoso sɨkɨ̱‑yá jíín yú'u griego, jíín latín, jíín hebreo: Ya̱'á kúu Rey ña̱yɨvɨ judío, áchí. 39 Te ɨɨn máá cháa íó kua̱chi‑ún ja̱ ndíta kaa‑de, ni̱ ka'a̱n ndɨva̱'a‑de jíín‑yá: Nú máá‑ró kúu Cristo, te ná náma‑ró máá‑ró te suni nama‑ró rúu̱ jíná'an‑ri̱ núsáá, áchí‑de. 40 Ko ɨnga̱‑de, ni̱ ka'a̱n xaa̱n‑dé nuu̱ tá'an‑de: Tú íó ja̱ jíñú'ún‑ró núu̱ Dios náún, chi̱ ɨɨn núú‑ni tá'nu̱ ndatu̱‑ro̱ jíín‑yá. 41 Chi̱ máá‑yó, ja̱ndáa̱ va̱tu‑ni ndó'o‑yó yá'a, chi̱ súan kúta'u̱‑yo̱ táká tiñu ni̱ sá'a‑yó, Ko I'a̱ yá'a, tú ni ɨɨn kua̱chi ní sá'a‑ya̱, áchí‑de. 42 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín Jesús: Nuku̱'un ini̱‑ní náá nú ni̱ najaa̱‑ní ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑ní tiñu, áchí‑de. 43 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ vína te kunchaa̱‑ro̱ jíín‑rí nuu̱ jardín andɨ́vɨ́, áchí‑ya̱. 44 Te nuu̱ ní kuu nátu̱'un ka̱xiuu̱, te ni̱ kuxkɨ́'vɨ̱ nɨ́ɨ́ núu̱ ñú'un onde̱ ka̱'uni̱. 45 Te ni̱ kutúún ndika̱ndii. Te sa'ma ndíta kaa ini̱ ve̱'e ii̱, ni̱ ndata̱ sáva sava. 46 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n jaa Jesús: Táa̱, ini̱ nda'a‑ní nákua̱'a‑ná añú‑ná, áchí‑ya̱. Te súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱, te ni̱ ji'i̱‑ni‑ya̱. 47 Te cha̱a capitán, nuu̱ ní jini̱‑de ja̱ súan ni̱ kuu, te ni̱ nakana jaa‑de Dios: Ndaa̱ ndija ja̱ cháa yá'a ɨɨn cha̱a ndaa̱ ni̱ kuu‑de, áchí‑de. 48 Te ndivii ñáyɨvɨ ká'i̱in yúan, ni̱ kajini̱‑i ja̱ súan ni̱ kuu. Te ni̱ ka̱naxíó káva‑i kákani‑i ji̱kí jiká‑í kája'a̱n‑i. 49 Ko ta̱ká cha̱a kájini̱ tá'an jíín‑yá, jíín táká ña'an kándiki̱n‑ña‑yá onde̱ ñuu̱ Galilea, ká'i̱in jíká‑ña kánde̱'é‑ña táká tiñu yá'a.

Ja̱ ní ka̱chiyu̱ji‑de‑ya̱

50 Te ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a nání José, cha̱a vá'a cha̱a ndaa̱ kúu‑de. Te suni ɨɨn cha̱a junta kúu‑de. 51 Ko tú ní játa'a̱n ini̱‑de tu̱'un ni̱ kanda̱tu̱'ún junta‑ún ni tiñu ni̱ ka̱sándaa̱‑ún. Te ñuu̱ Arimatea ini̱ ñuu̱ Judea ncháá‑de. Te ñúkuu ini̱‑de koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 52 Cha̱a yá'a, ni̱ jaa̱‑de nuu̱ Pilato. Te ni̱ jika̱n‑de yikɨ kúñu Jesús. 53 Te ni̱ janchaa̱‑de‑ya̱. Te ni̱ chisúkun‑dé‑ya̱ jíín ɨ́ɨn sa'ma kuítá. Te ni̱ chindee‑de‑ya̱ iní ve̱'e añú ja̱ ní jacha jika̱ ɨ́ɨn kava nuu̱ tú kundu̱ji‑ga̱ ni ɨɨn ndɨyi. 54 Te kɨvɨ̱ xía̱n‑ún koo viko Pascua. Te a yani kundiji̱n kɨvɨ̱ ndéta̱tú. 55 Te ña'an ní kikoyo jíín‑yá onde̱ ñuu̱ Galilea, káindiki̱n‑ña̱ José kua'a̱n‑ña jíín‑de. Te ni̱ kajini̱‑ña yaú kava‑ún nuu̱ ní yu̱ji yikɨ kúñu‑ya̱. 56 Te ni̱ ka̱naxíó káva‑ña káno'o̱n‑ña. Te ni̱ ka̱sátu̱'a‑ña jí'o jíín perfume, te ni̱ kandéta̱tú‑ña kɨvɨ́ ndéta̱tú‑ún, nátu̱'un ni̱ tá'ú tíñu ley.

24

Ja̱ ní nachaku̱ Jesús

1 Te tɨ́kuáán‑na̱ kɨvɨ̱ ɨ́ɨn semana ni̱ ja̱koyo‑ña yaú kava‑ún, kái̱ndá'á‑ña táká ji̱'o ni̱ kasátu̱'a‑ña. Te suni kája'a̱n sava‑ga̱ ña'an jíín‑ña. 2 Te ni̱ kajini̱‑ña já ní kuxio yuu̱ ndí'u̱ yu'u yaú kava‑ún kua'a̱n. 3 Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ña. Te tú ní kájini̱‑ña yíkɨ kúñu máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. 4 Te nini kákuñáá ini̱‑ña já súan ni̱ kajini̱‑ña, te uu̱ cha̱a káñu̱'un sa'ma kuíjín kándii ncháa̱, ni̱ ka̱jukuiñi̱‑ni‑de xiin‑ñá. 5 Te ni̱ kayu̱'ú‑ña. Te ni̱ kaja̱xin‑ña núu̱‑ñá nuu̱ ñú'un. Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a‑ún jíín‑ña: Naja̱ sá ma̱'ñú ndɨ́yi kánandúkú‑ró I'a̱ chakú. 6 Túu‑ya̱ yá'a, chi̱ a ni̱ nachaku̱‑ya̱. Á tú ná'án‑ró ndasa ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ró ná ni̱ ka̱ndee‑ga̱‑ya̱ ondé ñuu̱ Galilea núú. 7 Chi ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Jínu ñú'ún já máá Sé'e cha̱a natu̱u‑ya̱ núu̱ ndá'a cháa ká'i̱o kua̱chi, te kuu̱‑ya̱ jiká cruz, te nachaku̱‑ya̱ kɨvɨ́ uní. Achí. 8 Yúan‑na te ni̱ kanu̱ku̱'un ini̱‑ña tú'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña. 9 Te ni̱ kenda‑ña yaú kava‑ún káno'o̱n‑ña. Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑ña tú'un yá'a nuu̱ ndɨ́'uxí ɨɨn‑de jíín táká nuu̱ sáva‑ga̱‑de. 10 Te ña'an kákastu̱'ún tú'un yá'a nuu̱ apóstol kákuu María ñuu̱ Magdala, jíín Juana, jíín ɨngá María náa̱ Jacobo, jíín sáva‑ga̱‑ña. 11 Ko máá apóstol, kájani ini̱‑de ja̱ tú'un tá'a̱n tachi̱ káka'a̱n‑ña. Te tú ní kákandíja‑de. 12 Te ni̱ ndukuiñi̱‑ni Pedro. Te ni̱ jinu‑de kua'a̱n‑de onde̱ yau̱ kava‑ún. Te ni̱ jukui̱ta ndee‑de. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ sá'ma kuítá‑ún kánda̱a‑na̱ máá. Te ni̱ kee‑de kua̱no'on‑dé ve'e‑de jáni ini̱‑de na̱ún ní kuu.

Ja̱ ní ketá'an‑ya̱ jíín úu̱‑de

13 Te suu kɨvɨ̱‑ún, te kája'a̱n uu̱‑de ichi ɨ́ɨn ñuu̱ nání Emaús ja̱ ncháá nátu̱'un uxi̱ kilómetro yósáva jíín ñúu̱ Jerusalén. 14 Te kándatu̱'ún máá‑de ta̱ká tiñu yá'a ja̱ ní kuu‑ún. 15 Te nini kándatu̱'ún‑de te kájika̱ tu̱'ún tá'an máá‑de. Te máá Jesús, ni̱ jaa̱‑ya̱ yatá‑dé. Te kájika ta̱í‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ jíín‑de. 16 Ko nátu̱'un ndasú nduchi‑dé náva̱'a ma̱ nákuni̱‑de‑ya̱. 17 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱ún tu̱'un kándatu̱'ún‑ró yá'a nini kájika‑ró. Te naja̱ kándukuí'a̱ ini̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 18 Te ɨɨn‑de ja̱ nání‑de Cleofas, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Á sá ní chaa̱‑ní ini̱ ñuu̱ Jerusalén, te máá ɨ́ɨn‑ni níí tú jiní‑ní ta̱ká tiñu ja̱ ní kuu ini̱ ñuu̱‑ún kɨvɨ̱ yá'a náún, áchí‑de. 19 Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑yá‑de: Te na̱ún ní i̱o, áchí‑ya̱. Te máá‑de ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Aa̱, ja̱ ní ta'a̱n Jesús ñuu̱ Nazaret, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios te ni̱ sá'a‑de tiñu ñá'nu. Te jíín fuerza ni̱ jani‑de tu̱'un jíto nuu̱ Dios jíín núu̱ táká ña̱yɨvɨ. 20 Te sutu̱ ñá'nu jíín cháa kákuñá'nu nuu̱‑yo̱, ni̱ ka̱nastúu yu̱án‑de. Te ni̱ ka̱naku̱xndíi sɨkɨ̱‑dé ja̱ ná kúu̱‑de. Te ni̱ ka̱ja'ni‑ún‑de jika̱ cruz. 21 Ko máá‑ná jíná'an‑ná, ni̱ ka̱ñukuu iní‑ná ja̱ máá‑de kúu cha̱a ja̱ náma ñuu̱ Israel núú. Te ni̱ ndɨ'ɨ ta̱ká tiñu yá'a, te vina ni̱ kuu uni̱ kɨvɨ̱ já ní kuu ta̱ká tiñu‑ún. 22 Ko sava ñasɨ́'ɨ́ íó jíín‑ná jíná'an‑ná, suni ni̱ ka̱síyú'ú‑ña‑ná, chi ja̱ñá'a̱n xaa̱n ní ja̱ngoyo‑ña yaú kava‑ún. 23 Te tú ní kánani'i̱n‑ñá yikɨ kúñu‑de. Te ni̱ cha̱koyo‑ña te áchí‑ña já ní kajini̱‑ña já ní kenda koyo ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́ núu̱‑ñá. Te ni̱ kaka'a̱n ndajá'a̱‑ún jíín‑ña já chakú‑de. 24 Te ni̱ kaja'a̱n sava tá'an‑ná onde̱ yau̱ kava‑ún. Te ni̱ kajini̱‑de nátu̱'un ni̱ kaka'a̱n ña'an‑ún. Ko tú ní kájini̱ kutɨ‑dé nuu̱ máá cháa‑ún. Achí‑de. 25 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Cha̱a xíní ñáá kákuu‑ró. Xaa̱n úun ini̱ añú‑ro̱ já kándíja‑ró táká tu̱'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios. 26 Á tú kánúú já ndó'o Cristo tu̱ndó'o yá'a te vásá ndɨ́vɨ‑ya̱ núu̱ ndúñá'nu‑ya̱ náún. Achí‑ya̱. 27 Te ni̱ kejá'á‑yá onde̱ tu̱'un Moisés jíín tú'un cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, te ni̱ jani kájí‑yá ta̱ká tu̱'un tutu̱ ii̱ núu̱‑dé ja̱ ká'a̱n tu̱'un máá‑yá. 28 Te ni̱ ka̱kuyani‑de rancho nuu̱ kája'a̱n‑de‑ún. Te máá‑yá ni̱ sá'a‑ya̱ nátu̱'un ki'i̱n jíká‑ga̱‑ya̱. 29 Ko máá‑de ni̱ ka̱stétuu‑de‑ya̱, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Kendo̱o‑ní jíín‑ná, chi̱ a kua̱'ini te kua̱kuxkɨ́'vɨ̱, áchí‑de. Yúan‑na te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ já kéndo̱o‑ya̱ jíín‑de. 30 Te nuu̱ ní ka̱jungo̱o‑de ja̱ kée‑dé staa̱, te ni̱ ki'in‑ya̱ stáa̱‑ún, te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ ja'ncha̱ sava‑ya̱. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑dé jíná'an‑de. 31 Yúan‑na te nátu̱'un ni̱ ka̱nanuña nduchi‑dé. Te ni̱ ka̱nakuni̱‑de‑ya̱. Ko ii̱‑ní ni̱ kuxio‑ni‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. 32 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n máá‑de: Ja̱ndáa̱ ja̱ ní tá'u'u̱ ini̱ añú‑yo̱ ja̱ níni jáni‑ya̱ tú'un nuu̱‑yo̱ íchi‑ún nuu̱ ní juña‑ya̱ tutú ii̱ núu̱‑yo̱. 33 Te suni hora‑ún ni̱ ka̱ndukuiñi̱‑de. Te kua̱no'on‑dé ichi ñúu̱ Jerusalén. Te yúan ni̱ ka̱naketá'an‑de jíín uxí ɨɨn‑ga̱ cha̱a‑ún ká'i̱in tútú‑de jíín sáva‑ga̱ tá'an‑de. 34 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ja̱ndáa̱ ja̱kútɨ a ni̱ nachaku̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te a ni̱ ndenda ndiji̱n‑ya̱ núu̱ Simón. Achí‑de. 35 Yúan‑na te ndendúú cha̱a‑ún, ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de ndasa ni̱ ka̱ketá'an‑de jíín‑yá ichi‑ún. Te ndasa ni̱ ka̱nakuni̱‑de nuu̱‑yá nuu̱ ní ja'ncha̱ sava‑ya̱ stáa̱. 36 Te nini kándatu̱'ún‑de tu̱'un yá'a, te ni̱ jukuiñi̱‑ni máá‑yá sava ma̱'ñú‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ma̱ kúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró, áchí‑ya̱. 37 Ko máá‑de, ni̱ kayu̱'ú‑de. Te ni̱ ka̱ndakoto i̱o‑de. Te kájani ini̱‑de ja̱ ɨ́ɨn añú kúu‑ya̱. 38 Ko máá‑yá ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Naja̱ káyu̱'ú‑ro̱. Naja̱ súan kájani ini̱‑ro̱. 39 Nde̱'é ndá'a‑rí jíín já'a̱‑rí, te kuni̱‑ro̱ já máá‑rí kúu. Tɨɨn ruu̱ te kuni̱‑ro̱, chi̱ ɨɨn añú tú ñáva̱'a ku̱ñu ni yikɨ nátu̱'un kánde̱'é‑ró já ñáva̱'a máá‑rí. Achí‑ya̱. 40 Te ni̱ kuu ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a. Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ ndá'a‑yá ja'a̱‑yá nuu̱‑dé jíná'an‑de. 41 Te va̱sa kákusɨɨ̱ xáa̱n iní‑de, ko tú ní kákandíja va̱'a‑de. Te yu̱án ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ió ja̱ kée‑rí yá'a xí túu, áchí‑ya̱. 42 Yúan‑na te ni̱ kaja̱'a‑de ɨɨn ti̱yáká táú núu̱‑yá, jíín ɨ́ɨn yoko̱ ja̱ ñú'un ndu̱xi. 43 Te ni̱ ki'in‑ya̱ ní yee‑yá nuu̱‑dé jíná'an‑de. 44 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ya̱'á kúu ta̱ká tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ná ni̱ kanchaa̱‑ri̱ jíín‑ró sáá, ja̱ kánúú skíkuu ta̱ká tu̱'un‑ri̱ ja̱ yóso núu̱ tutú ley Moisés, jíín núu̱ tutú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios jíín núu̱ tutú Salmo. Achí‑ya̱. 45 Te ni̱ juña‑ya̱ já jiní tuní‑de jíná'an‑de, náva̱'a kuu juku̱'un ini̱‑de tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱. 46 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Súan yóso núu̱ tutú ja̱ ndó'o Cristo, te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi. 47 Te jíín sɨ́'vɨ́‑yá ná kuichá tu̱'un nuu̱ táká ña̱yɨvɨ já ná nákani ini̱‑i, náva̱'a koo tu̱ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ táká kua̱chi‑i. Te kejá'á tú'un yá'a onde̱ ñuu̱ Jerusalén ki'i̱n. 48 Máá‑ró kákuu cha̱a kani ndaa̱ tu̱'un yá'a. 49 Te vina tájí‑rí ja̱ ní keyu'u Táa̱‑ri̱. Te kii sɨkɨ̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Ko kendo̱o‑ró iní ñuu̱ Jerusalén onde̱ ná kú'un‑ró fuerza ja̱ kíi onde̱ andɨ́vɨ́, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ndaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ándɨ́vɨ́

50 Yúan‑na te ni̱ kiñi'in‑ya̱‑dé kua'a̱n‑ya̱ jíín‑de onde̱ ñuu̱ Betania. Te yúan ni̱ kañaa‑ya̱ ndá'a‑yá. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá ja'a̱‑dé jíná'an‑de. 51 Te nini jikán ta'u̱‑yá ja'a̱‑dé, te ni̱ kuxio‑ni‑ya̱ núu̱‑dé, ni̱ ndaa‑ni‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́. 52 Te máá‑de, ni̱ ka̱chiñú'ún‑de‑ya̱. Yúan‑na te ni̱ ka̱naxíó káva‑de káno'o̱n‑de ñuu̱ Jerusalén kákusɨɨ̱ xáa̱n iní‑de. 53 Te nene̱ ni̱ ka'i̱in‑de ini̱ ve̱'e ii̱ kájika̱n ta'u̱‑dé te kánakana jaa‑de Dios. Amén.

Juan

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

EL SANTO EVANGELIO SEGUN SAN JUAN

TU'UN VA'A NI CHAA SAN JUAN

1

Máá‑yá kúu máá Tú'un

1 Onde̱ xnáñúú ní kuu Tu̱'un. Te Tu̱'un‑ún, ni̱ kanchaa̱‑ya̱ jíín Dios. Te máá Tú'un‑ún ni̱ kuu Dios. 2 Máá‑yá ni̱ kanchaa̱‑ya̱ ondé xnáñúú jíín Dios. 3 Te onde̱ jíín máá‑yá ni̱ sá'a Dios ta̱ká ndatíñu. Te nú tú ní sá'a máá‑yá, te ma̱ kúva̱'a ni ɨɨn ndatíñu yá'a núú. 4 Te ini̱ máá‑yá ñú'un vida te yu̱án kúu ɨɨn luz ja̱ stúu̱n nuu̱ táká ña̱yɨvɨ. 5 Te máá luz, xndíi ncháa̱ nuu̱ ñúñáa. Te ñu̱ñáa‑ún, tú ní kúndéé ndá'va̱.

Juan, cha̱a skuánducha

6 Te ni̱ tájí Dios ɨɨn cha̱a nání Juan. 7 Cha̱a yá'a, ni̱ kii‑de ja̱ káni ndaa̱‑de tu̱'un máá luz, náva̱'a kándíja ta̱ká ña̱yɨvɨ sá'a‑de. 8 Nasu̱ máá‑de ní kúu luz. Ko ni̱ kii‑de náva̱'a kani ndaa̱‑de tu̱'un máá luz. 9 Máá‑yá kúu luz ndija ja̱ stúu̱n nuu̱ táká ña̱yɨvɨ, te onde̱ sáá ní kii‑ya̱ iní ñu̱yɨ́vɨ. 10 Te ni̱ ncha̱a‑ya̱ iní ñu̱yɨ́vɨ, ko va̱sa jíín máá‑yá ni̱ kuva̱'a ñu̱yɨ́vɨ, te tú ní nákuni̱ ña̱yɨvɨ núu̱‑yá. 11 Ni̱ kii‑ya̱ núu̱ já xíin máá‑yá, te ña̱yɨvɨ máá‑yá‑ún, tú ní kájatá'ú‑i‑ya̱. 12 Ko sava ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱kandíja‑i‑ya̱ jíín sɨ́'vɨ́‑yá, te ni̱ kaja̱tá'ú‑i‑ya̱. Te nuu̱ máá‑i ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un ja̱ ndúu‑i se̱'e Dios. 13 Te máá‑i, tú ní kákaku‑i cuenta nɨñi̱, te ni yikɨ kúñu, ni cha̱a, tú ní kásá'a, chi̱ sua máá Dios ni̱ sá'a. 14 Te máá tú'un‑ún, ni̱ nduu‑ya̱ ɨ́ɨn yikɨ kúñu. Te ni̱ ncha̱a‑ya̱ jíín‑yó. Te ñú'un chítú‑yá jíín tú'un luu, jíín tú'un ndaa̱ Dios. Te ni̱ kajini̱‑yo̱ já lúu ni̱ nduñá'nu‑ya̱. Chi̱ nátu̱'un luu kúñá'nu máá tú'ún‑ni Se̱'e Táa̱‑yo̱ Dios, suni súan‑ni káa máá‑yá. 15 Juan, ni̱ jani ndaa̱‑de tu̱'un‑ya̱: I'a̱ yá'a kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ri̱: I'a̱ ja̱ váji ichi yatá‑rí ñá'nu‑ga̱ kúu‑ya̱ vásá rúu̱, chi̱ onde̱ ná té kaku‑ga̱‑ri̱, te a íó‑ya̱, áchí‑de. 16 Te ja̱ ñú'un chítú máá‑yá, onde̱ yúan ni̱ kani'i̱n táká‑yo̱, chi̱ bueno ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un luu ini̱‑ya̱ núu̱‑yo̱. 17 Moisés, ni̱ ja̱'a‑de ley nuu̱‑yo̱. Ko Jesucristo, ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un luu ini̱‑ya̱ jíín tú'un ndaa̱ nuu̱‑yo̱. 18 Tú ní jiní kutɨ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ núu̱ Dios. Ió ɨɨn máá tú'ún‑ni Se̱'e‑ya̱ já kánchaa̱ jíín‑yá, te máá Sé'e‑ya̱‑ún, ni̱ jani‑ya̱ tú'un Dios nuu̱‑yo̱. 19 Te judío, ni̱ ka̱tájí‑ún sutú jíín cháa levita ni̱ kikoyo ichi ñúu̱ Jerusalén. Te ni̱ ka̱jika̱ tu̱'ún‑ún Juan: Te róó ndé cha̱a kúu‑ró, áchí. Te ya̱'á kúu tu̱'un ni̱ jani ndaa̱ Juan, 20 te tú ní jasú‑de yu'u‑dé. Chi ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑de: Nasu̱ú Cristo kúu‑ri̱, áchí‑de. 21 Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑ún‑de: Núsáá te Elías kúu‑ró náún, áchí. Te ni̱ ka'a̱n Juan: Nasu̱ú rúu̱ kúu, áchí‑de. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún tuku‑ún‑de: Máá cháa jáni tu̱'un Dios kúu‑ró núsáá, áchí. Túu, áchí Juan. 22 Te ni̱ kaka'a̱n tuku jíín‑de: Te ndé cha̱a kúu‑ró núsáá. Ka'a̱n náva̱'a nakani‑ri̱ tu̱'un nuu̱ cháa ni̱ ka̱tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. Ná ká'a̱n máá‑ró ndé cha̱a kúu‑ró víi̱, áchí. 23 Te ni̱ ka'a̱n Juan: Máá‑rí kúu ɨɨn ndajá'a̱ kána jaa onde̱ nuu̱ ñú'un té'é: Ná sándóó‑ró íchi máá Jíto'o̱‑yo̱, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n Isaías, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. 24 Te ja̱ ní kikoyo‑ún, fariseo ni̱ ka̱tájí‑ún. 25 Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún Juan: Te naja̱ skuánducha‑ro te nú nasu̱ Cristo ni Elías ni máá cháa jáni tu̱'un Dios kúu‑ró núsáá, áchí. 26 Te ni̱ ka'a̱n Juan jíín: Ruu̱, chi̱ jíín ndúcha skuánducha‑rí. Ko ma̱'ñú máá‑ró kánchaa̱ ɨɨn I'a̱ ja̱ tú kájini̱‑ro̱. 27 I'a̱ yá'a va̱i ichi yatá‑rí. Te tú kúñá'nu‑ri̱ ndájí‑rí ñii yí'i ndija̱n‑yá, chi̱ ñá'nu‑ga̱ kúu‑ya̱ vásá rúu̱. Achí‑de. 28 Súan ni̱ i̱o ini̱ ñuu̱ Betábara, onde̱ ɨnga̱ lado Jordán, nuu̱ ní skuánducha Juan. 29 Te kɨvɨ̱ xía̱n‑ún ni̱ jini̱ Juan nuu̱ Jesús ja̱ vái‑ya̱ núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Yúan va̱i Lélú Dios, I'a̱ kuánchaa̱ kua̱chi ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ. 30 I'a̱ yá'a kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ri̱: Ichi yatá‑rí va̱i ɨɨn I'a̱ ñá'nu‑ga̱ kúu vásá rúu̱. Chi̱ onde̱ ná té kaku‑ga̱‑ri̱ te íó‑ya̱. 31 Te tú ní nákuni̱‑ri̱‑ya̱. Ko náva̱'a kenda ndiji̱n‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ Israel, yu̱án ní kii‑ri̱ skuánducha‑rí jíín ndúcha. Achí‑de. 32 Te ni̱ jani ndaa̱ Juan tu̱'un: Ni̱ jini̱‑ri̱ Espíritu ja̱ ní kuun ichi ándɨ́vɨ́ nátu̱'un paloma. Te ni̱ jungo̱o sɨkɨ̱‑yá. 33 Te tú ní nákuni̱‑ri̱‑ya̱, ko máá Dios, I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ ja̱ skuánducha‑rí jíín ndúcha, máá‑yá ni̱ ka'a̱n jíín‑rí: Nú kuni̱‑ro̱ já kúun Espíritu sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cha̱a te jungo̱o sɨkɨ̱‑dé, te máá cháa‑ún kuu I'a̱ skuánducha jíín Espíritu Santo, áchí Dios. 34 Te a ni̱ jini̱‑ri̱‑ya̱. Te jáni ndaa̱‑ri̱ tu̱'un ja̱ I'a̱ yá'a kúu máá Sé'e Dios, áchí‑de.

Uu̱ cha̱a kándiki̱n‑de Jesús

35 Te kɨvɨ̱ xía̱n‑ún kánchaa̱ tuku Juan jíín úu̱ cha̱a skuá'a jíín‑de. 36 Te ni̱ jini̱‑de nuu̱ Jesús ja̱ jíka kuu‑ya̱ yúan. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Yúan nde̱'é‑ró máá Lélú Dios, áchí‑de. 37 Te ndendúú cha̱a skuá'a‑ún, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n Juan. Te ni̱ ka̱indiki̱n‑de Jesús. 38 Te ni̱ xíó kóto Jesús. Te ni̱ jini̱‑ya̱ já káindiki̱n‑de yata̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Na̱ún kánandúkú‑ró, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Rabí (ja̱ kuní ka'a̱n: Maestro), ndénu̱ ncháá‑ní, áchí‑de. 39 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ña'a̱n te kuni̱‑ro̱, áchí‑ya̱. Te ni̱ ja̱koyo‑de te ni̱ kajini̱‑de nuu̱ ncháá‑ya̱. Te ni̱ ka̱kendo̱o‑de jíín‑yá kɨvɨ̱‑ún, chi̱ a íó nátu̱'un ka̱kuu̱n áíni. 40 Te ndendúú cha̱a‑ún, ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n Juan. Te ni̱ ka̱indiki̱n‑de‑ya̱. Te ɨɨn‑de kúu Andrés, ñani̱ Simón Pedro kúu‑de. 41 Cha̱a yá'a, ni̱ nani'i̱n‑ní‑de ñani̱‑de Simón. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Ni̱ ka̱ketá'an‑ri̱ jíín Mesías (ja̱ kuní ka'a̱n: Cristo), áchí‑de. 42 Te ncháka‑de cha̱a ni̱ chaa̱‑de jíín núu̱ Jesús. Te ni̱ nde̱'é Jesús nuu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Máá‑ró kúu Simón, se̱'e Jonás. Vina te kunání‑ró Cefas (ja̱ kuní ka'a̱n: ɨɨn kava). Achí‑ya̱.

Ja̱ ní kana‑ya̱ xiní Felipe jíín Natanael

43 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún kuní Jesús ki'i̱n‑ya̱ ñúu̱ Galilea. Te ni̱ ni'i̱n tá'an‑ya̱ jíín Felipe. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kundiki̱n‑ro̱ rúu̱ ki'o̱n, áchí‑ya̱. 44 Te Felipe kúu cha̱a ñuu̱ Betsaida, ñuu̱ Andrés jíín Pedro. 45 Te ni̱ ni'i̱n tá'an Felipe jíín Natanael. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: A ni̱ ka̱ketá'an‑ri̱ jíín Jesús ñuu̱ Nazaret. Se̱'e José kúu‑ya̱. Te máá‑yá kúu I'a̱ yóso tú'un‑ya̱ núu̱ tutú ley Moisés jíín núu̱ tutú ni̱ ka̱chaa cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, áchí‑de. 46 Te ni̱ ka'a̱n Natanael jíín‑de: Á íó ja̱ vá'a onde̱ ini̱ ñuu̱ Nazaret, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Felipe jíín‑de: Ña'a̱n te kuni̱‑ro̱, áchí‑de. 47 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ vái Natanael. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un‑de: Yá'a va̱i ɨɨn cha̱a Israel ndaa̱, chi̱ tú xndá'ú kutɨ‑dé, áchí‑ya̱. 48 Te ni̱ ka'a̱n Natanael jíín‑yá: Ndasa jiní‑ní náá, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ni̱ jini̱‑ri̱ róó onde̱ ná té kana‑ga̱ Felipe xini̱‑ro̱, ná ni̱ ka̱ndee‑ró chíi yunu mérkexe̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 49 Te ni̱ ka'a̱n Natanael: Maestro, máá‑ní kúu Se̱'e Dios, máá‑ní kúu Rey nuu̱ ñáyɨvɨ Israel, áchí‑de jíín‑yá. 50 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já ní jini̱‑ri̱ róó chi̱i yunu mérkexe̱. Ja̱ yúán kándíja‑ró náún. Tiñu ñá'nu‑ga̱ kuni̱‑ro̱ vásá yá'á, áchí‑ya̱ jíín‑de. 51 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Vina te kuni̱‑ro̱ já núña andɨ́vɨ́, te ndajá'a̱ Dios, kándaa kánuu sɨkɨ̱ máá Sé'e cha̱a, áchí‑ya̱.

2

Viko tánda'a ñúu̱ Caná

1 Te kɨvɨ̱ uní ni̱ kuu ɨɨn viko tánda'a iní ñuu̱ Caná ndañúu̱ Galilea. Te yúan kánchaa̱ náa̱ Jesús. 2 Te suni ni̱ ka̱kana‑i xini̱ Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kaja'a̱n‑ya̱ víko‑ún. 3 Te a ni̱ ndɨ'ɨ vino. Te náa̱ Jesús ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑yá: Tú kutɨ‑gá vino káñava̱'a‑i, áchí‑ña. 4 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Nána̱, naja̱ stétuu‑ní‑ná, chi̱ té jaa̱‑ga̱ hora‑ná, áchí‑ya̱. 5 Te ni̱ ka'a̱n náa̱‑ya̱ jíín súchí kájatíñu‑ún: Sá'a ndéja̱ ká'a̱n‑ya̱ jíín‑ró. Achí‑ña. 6 Te yúan íó iñu̱ tinaja yuu̱. Te kuu ku'un uu̱ xí uní kɨ̱yi ja̱ ɨ́ɨn ɨɨn. Chi cha̱a judío, súan ndoo ini̱‑de. 7 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑i: Skútú‑ró tinaja yá'a nducha. Te ni̱ ka̱skútú‑i onde̱ yu'u. 8 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Vina te tava‑ro te kincha̱ka‑ró núu̱ mayordomo, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaja̱ncha̱ka‑i nuu̱‑dé. 9 Te mayordomo, ni̱ jito nchaa̱‑de nducha já ní nduu vino, te tú ní jiní‑de ndénu̱ ní kii. Ko mozo ni̱ ka̱tava ndúcha‑ún a kájini̱‑i. Yúan‑na te ni̱ kana‑de xini̱ máá yíi. 10 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Ta̱ká cha̱a kája̱'a‑de vino va̱'a xna'a̱n‑ga̱ te nú a ni̱ ka̱ji'i vatu̱ máá‑i, yúan‑na te já'a‑de ja̱ tú íó va̱'a. Ko máá‑ró ni̱ chiva̱'a‑ró vino va̱'a yá'a onde̱ vina. 11 Ya̱'á kúu tuni̱ xnáñúú ní sá'a Jesús ini̱ ñuu̱ Caná ndañúu̱ Galilea. Te ni̱ kajini̱‑i ja̱ lúu ñá'nu‑ya̱. Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱kandíja‑de‑ya̱. 12 Te ni̱ kuu yu̱án. Te máá‑yá jíín náa̱‑ya̱ jíín ñaní‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱nuu‑ya̱ ñúu̱ Capernaum. Te ni̱ kaxiu̱kú‑yá yúan yaku̱‑ni kɨvɨ̱.

Ja̱ ní sándoo‑ya̱ vé'e ii̱

13 Te ni̱ kuyani viko Pascua ña̱yɨvɨ judío. Te ni̱ kaa Jesús kua'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén. 14 Te ni̱ jini̱‑ya̱ ñáyɨvɨ káxi̱kó xndɨkɨ̱ jíín rɨ́ɨ̱ jíín paloma, jíín ñáyɨvɨ káxndáji xu̱'ún, káxiu̱kú‑i ini̱ ve̱'e ii̱. 15 Te ni̱ sá'a‑ya̱ ɨ́ɨn cuarta ñii. Te ni̱ skúnu‑ya̱ táká‑i ini̱ ve̱'e ii̱ onde̱ jíín rɨ́ɨ̱ jíín xndɨkɨ̱‑í. Te ni̱ jacha̱‑ya̱ xú'ún ñáyɨvɨ káxndáji. Te ni̱ skuíó káni‑ya̱ táká mesa‑i. 16 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ káxi̱kó paloma: Chaxio kɨtɨ yá'a. Ve'e Táa̱‑ri̱, ma̱ násá'a‑ró núyá'u. Achí‑ya̱. 17 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱nuku̱'un ini̱‑de tu̱'un yóso núu̱ tutú: Ná kuítú xáa̱n iní‑ri̱ ve'e‑ró, onde kui̱tá‑ri̱ jíín, áchí. 18 Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío: Na̱ tuni̱ stá'a̱n‑ro̱ núu̱‑rí ja̱ ní sá'a‑ró súan, áchí‑de jíín‑yá. 19 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Stúncháa̱‑ro̱ vé'e ii̱ yá'a, te nuu̱ uní‑ni kɨvɨ̱ te ndukani‑ri̱, áchí‑ya̱. 20 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío: Nuu̱ úu̱ xiko iñu̱ kuia̱ te ni̱ ji̱nu ve'e ii̱ yá'a. Te róó nuu̱ uní‑ni kɨvɨ̱ te ndukani‑ró náún. Achí‑de. 21 Ko máá‑yá, chi̱ kuní ka'a̱n‑ya̱ já yíkɨ kúñu‑ya̱ kúu nátu̱'un ve'e ii̱. 22 Ja̱ yúán, nuu̱ ní nachaku̱‑ya̱ já ní ji'i̱‑ya̱, te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kanu̱ku̱'un ini̱‑de ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a. Te ni̱ ka̱kandíja‑de tutu̱ ii̱ jíín tú'un ni̱ ka'a̱n Jesús. 23 Te máá kɨvɨ́ víko Pascua kánchaa̱‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén. Te kua'a̱ ñáyɨvɨ ní ka̱kandíja‑i‑ya̱, chi ni̱ kajini̱‑i ta̱ká tuni̱ ni̱ sá'a‑ya̱. 24 Ko Jesús, tú ní játú'ún‑yá‑i, chi̱ a jiní‑ya̱ táká‑i. 25 Te tú ní jínu ñú'ún‑yá ja̱ ká'a̱n ni ɨɨn cha̱a tu̱'un ña̱yɨvɨ jíín‑yá, chi̱ a jiní‑ya̱ ndasa káa ini̱‑i jíná'an‑i.

3

Tu̱'un Nicodemo

1 Te ni̱ i̱o ɨɨn tá'an cha̱a fariseo nání‑de Nicodemo. Te kúñá'nu‑de nuu̱ ñáyɨvɨ judío. 2 Cha̱a yá'a ni̱ chaa̱‑de nuu̱ Jesús ɨɨn akuáa. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, a kájini̱‑ná ja̱ ɨ́ɨn maestro kúu‑ní te va̱i‑ní onde̱ nuu̱ Dios, chi̱ nú tú chindéé chítuu Dios ɨɨn cha̱a, te ma̱ kúu sá'a‑de ta̱ká tuni̱ ja̱ sá'a máá‑ní núú, áchí‑de. 3 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ nú tú nakaku jáá ɨ́ɨn cha̱a, te ma̱ kúu kuni̱‑de ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, áchí‑ya̱ jíín‑de. 4 Te ni̱ ka'a̱n Nicodemo jíín‑yá: Ndasa kuu nakaku ɨɨn cha̱a nú a ni̱ yii‑de. Á kuu ndɨ̱vɨ‑de chi̱i náa̱‑de te nakaku tuku‑de, áchí‑de. 5 Te ni̱ ka'a̱n tuku Jesús: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nú tú kaku ɨɨn cha̱a jíín ndúcha jíín Espíritu, te ma̱ kúu kɨ̱vɨ‑de ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 6 Ja̱ ní kaku cuenta ku̱ñu, ku̱ñu kúu. Te ja̱ ní kaku cuenta Espíritu, se̱'e Espíritu kúu. 7 Ma̱ nánaa iní‑ro̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Jínu ñú'ún já nákaku jáá‑ró. 8 Kée tachi̱ ndénu̱ kuní máá, te jíni so̱'o‑ró já káyu, ko tú jiní‑ro̱ ndénu̱ vái ni ndénu̱ kí'i̱n. Súan kúu ta̱ká ña̱yɨvɨ já káku cuenta Espíritu, áchí‑ya̱. 9 Te ni̱ ka'a̱n Nicodemo: Ndasa kuu yu̱án núsáá, áchí‑de jíín‑yá. 10 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Máá‑ró kúu ɨɨn maestro Israel te tú júku̱'un ini̱‑ro̱ jíín tú'un yá'a náún. 11 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un ja̱ júku̱'un ini̱‑ri̱. Te jáni ndaa̱‑ri̱ tu̱'un tiñu ni̱ jini̱‑ri̱. Ko tú játú'ún‑ró tú'un ndaa̱ ká'a̱n‑ri̱. 12 A ni̱ ka'a̱n‑ri̱ tu̱'un ñu̱yɨ́vɨ jíín‑ró te tú kándíja‑ró. Ndasa kandíja‑ró nú ka'a̱n‑ri̱ tu̱'un andɨ́vɨ́ jíín‑ró núsáá. 13 Máá Sé'e cha̱a kánchaa̱‑ya̱ ándɨ́vɨ́. Te ni̱ kuun‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́. Te máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ ní ndaa‑ya̱ ándɨ́vɨ́, tuká ɨnga̱ cha̱a ní sá'a. 14 Chi̱ nátu̱'un ni̱ jata kaa Moisés koo̱ núu̱ ñú'un té'é, jínu ñú'ún já súni súan kuita kaa máá Sé'e cha̱a. 15 Náva̱'a ma̱ náa táká ña̱yɨvɨ kákandíja‑i‑ya̱, chi̱ sua kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni, áchí‑ya̱ jíín‑de. 16 Chi̱ Dios, xaa̱n ní kundá'ú ini̱‑ya̱ ñáyɨvɨ ñúyɨ́vɨ. Ja̱ yúán ní tájí‑yá Se̱'e‑ya̱ ní kii‑i, va̱sa máá tú'ún‑ni‑i ni̱ i̱o, náva̱'a ma̱ náa táká ña̱yɨvɨ kákandíja‑i‑ya̱, chi̱ sua kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. 17 Chi̱ tú ní tájí Dios Se̱'e‑ya̱ núu̱ ñúyɨ́vɨ já tá'nu̱ ndatu̱ ña̱yɨvɨ, chi̱ sua ja̱ ná káku ña̱yɨvɨ sá'a‑ya̱. 18 Nú kandíja ɨɨn ña̱yɨvɨ núu̱‑yá, te ma̱ tá'nu̱ ndatu̱‑i. Ko ña̱yɨvɨ tú kándíja, ta'nu̱ ndatu̱ ná'ín‑i, kua̱chi ja̱ tú kándíja‑i nuu̱ máá ɨ́ɨn‑ni Se̱'e Dios. 19 A ni̱ chaa̱ máá luz ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Ko ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱kumani̱‑gá‑i jíín ñúñáa vásá jíín luz, chi̱ tiñu kásá'a‑i kákuu tiñu ñáá. Ja̱ yúán te ta'nu̱ ndatu̱ ná'ín‑i. 20 Chi ta̱ká ña̱yɨvɨ já sá'a tiñu ñáá, jíto u'u̱‑i nuu̱ íó luz. Te tú kíi‑i nuu̱ íó luz, náva̱'a tú ndenda ndiji̱n tiñu sá'a‑i. 21 Ko ña̱yɨvɨ já sátiñu ndaa̱, va̱i‑i nuu̱ íó luz, náva̱'a kenda ndiji̱n ja̱ jíín Dios ni̱ sá'a‑i tiñu máá‑i.

Tu̱'un ndaa̱ ni̱ ka'a̱n Juan

22 Yo̱án‑na te Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá, kája'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Judea. Te yúan ni̱ kanchaa̱‑ya̱ jíín‑de. Te ni̱ skuánducha‑yá. 23 Te suni ni̱ skuánducha Juan ini̱ ñuu̱ Enón yani ñuu̱ Salim, chi ni̱ i̱o kua'a̱ ndúcha yúan. Te ni̱ kikoyo ña̱yɨvɨ núu̱‑dé, te ni̱ skuánducha‑dé‑i. 24 Chi̱ té kɨ̱vɨ‑ga̱ Juan veka̱a. 25 Te cha̱a káskuá'a jíín Juan, ni̱ ka̱státá'an‑de jíín cháa judío sɨkɨ̱ modo ndoo ini̱. 26 Te ni̱ cha̱koyo‑de nuu̱ Juan. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Maestro, cha̱a ni̱ kanchaa̱ jíín‑ní ɨnga̱ lado yu̱cha Jordán ja̱ ní ka'a̱n ndaa̱‑ní tu̱'un‑de, vina te skuánducha máá‑de, te ndivii ñáyɨvɨ kája'a̱n‑i nuu̱‑dé, áchí. 27 Te ni̱ ka'a̱n Juan: Ni ɨɨn cha̱a ma̱ ní'i̱n kútɨ‑dé ni ɨɨn modo, te nú tú kii onde̱ andɨ́vɨ́. 28 Máá‑ró ni̱ kajini̱ ndaa̱‑ro̱ já ní ka'a̱n‑ri̱: Nasu̱ rúu̱ kúu Cristo, chi̱ sua ni̱ tájí‑yá ruu̱ yóxnúú‑rí nuu̱‑yá va̱i‑ri̱. 29 Cha̱a ncháka ñasɨ́'ɨ́ kúu yii. Te amigo yii‑ún ká'i̱in xiin‑dé te kájini so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑de. Te kákusɨɨ̱ xáa̱n iní‑i, nú a ni̱ ka̱jini so̱'o‑i ká'a̱n yii‑ún. Súan kúu ja̱ kúsɨɨ̱ xáa̱n iní‑ri̱ vina. 30 Jínu ñú'ún já ndúñá'nu‑ga̱ máá‑yá te ndúsúchí‑ga̱ máá‑rí, áchí Juan. 31 I'a̱ va̱i onde̱ nuu̱ súkún, ñá'nu‑ga̱ kúu‑ya̱ vásá táká‑i. Te cha̱a ni̱ kaku ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, se̱'e ñu̱yɨ́vɨ kúu‑de. Te tu̱'un ñu̱yɨ́vɨ ká'a̱n‑de. I'a̱ va̱i ichi ándɨ́vɨ́, ñá'nu‑ga̱ kúu‑ya̱ vásá táká cha̱a. 32 Te jáni ndaa̱‑ya̱ tú'un ja̱ ní jini̱‑ya̱ jíín já ní jini so̱'o‑ya̱. Ko ni ɨɨn ña̱yɨvɨ tú játá'ú‑i tu̱'un ká'a̱n‑ya̱. 33 Ko ña̱yɨvɨ játá'ú tú'un ndaa̱ ká'a̱n‑ya̱, suni máá‑i ká'a̱n‑ndaa̱‑i ja̱ íó ndaa̱ tu̱'un ká'a̱n Dios. 34 Chi̱ I'a̱ ni̱ tájí Dios va̱i, tu̱'un Dios ká'a̱n‑ya̱. Chi̱ Dios, tú kuí'a̱‑ni já'a‑ya̱ Espíritu‑ya̱. 35 Máá Táa̱, kúndá'ú ini̱‑ya̱ Sé'e‑ya̱, te ni̱ ja̱'a‑ya̱ táká ndatíñu nda'a Sé'e‑ya̱. 36 Ña̱yɨvɨ já kándíja nuu̱ máá Sé'e‑ya̱, kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. Te ña̱yɨvɨ já tú kándíja nuu̱ Sé'e‑ya̱, ma̱ kúchaku̱‑i chi̱ sua ví'í‑gá kiti̱ ini̱ Dios nuu̱‑í.

4

Jesús jíín ñá'an ñúu̱ Samaria

1 Te cha̱a fariseo, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑de tu̱'un Jesús, ja̱ íó kua'a̱‑gá cha̱a káskuá'a jíín máá‑yá vásá jíín Juan jíín já skuánducha‑yá kua'a̱‑gá ña̱yɨvɨ vásá Juan. Te ni̱ jini̱ Jesús tu̱'un‑ún. 2 Ko tú ní skuánducha Jesús, chi̱ sua cha̱a káskuá'a jíín‑yá, káskuánducha máá‑de. 3 Te ni̱ kenda‑ya̱ ñúu̱ Judea. Te kua'a̱n tuku‑ya̱ ñúu̱ Galilea. 4 Te jínu ñú'ún já já'a‑ya̱ kí'i̱n‑ya̱ ñúu̱ Samaria. 5 Yúan‑na te ni̱ jaa̱‑ya̱ ɨ́ɨn ñuu̱ nání Sicar ini̱ ñuu̱ Samaria, yani ndu'a̱ Jacob ja̱ ní ja̱'a‑de nuu̱ sé'e‑de José. 6 Te yúan íó sókó Jacob. Te Jesús, ni̱ jungo̱o‑ya̱ xíin sókó‑ún, chi ni̱ kui̱tá‑ya̱ íchi kuá'a̱n‑ya̱. Te nátu̱'un ka̱xiuu̱ kúu. 7 Te ni̱ chaa̱ ɨɨn ña'an ñuu̱ Samaria, va̱i tava‑ñá nducha. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Kua̱'a nducha ná kó'o‑ná. Achí‑ya̱. 8 Chi cha̱a káskuá'a jíín‑yá, a kája'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ kuakua̱an‑de ja̱ kée‑dé. 9 Te ña'an ñúu̱ Samaria, ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑yá: Naja̱ jikán‑ní nducha núu̱‑ná ko'o‑ní, chi cha̱a judío kúu‑ní, te ña'an ñúu̱ Samaria kúu‑ná, áchí‑ña. Chi ña̱yɨvɨ judío, tú kɨ́vɨ nduu̱‑i jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Samaria. 10 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Nú ní jiní‑ní na̱ún kúu ja̱ kuá'a Dios nuu̱‑ní, te jíín I'a̱ ja̱ ká'a̱n jíín‑ní: Kua̱'a‑ní nducha ná kó'o‑ná, yúan‑na te kaka̱n‑ní nuu̱‑yá te kua̱'a‑ya̱ ndúcha chakú ko'o‑ní núú, áchí‑ya̱. 11 Te ni̱ ka'a̱n ña'an‑ún jíín‑yá: Táta̱, xaa̱n kúnú sókó yá'a te tú na̱ jíín táva‑ní nducha. Núsáá te ndénu̱ ní'i̱n‑ní nducha chakú. 12 Chi̱ sókó yá'a ni̱ ja̱'a táa̱‑yo̱ Jacob nuu̱‑yo̱. Te yá'a ni̱ ji'i máá‑de nducha, jíín sé'e‑de, jíín kɨ́tɨ‑dé. Te ñá'nu‑ga̱ máá‑ní vásá máá‑de náún. Achí‑ña. 13 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Nú ndé cha̱a ko'o nducha yá'a, kuchi̱ tuku‑de. 14 Ko cha̱a ko'o nducha já kuá'a‑ná nuu̱‑dé, ma̱ kuchí kutɨ‑gá‑de, chi̱ nducha já kuá'a‑ná‑ún, koo ɨɨn sókó iní‑de ja̱ kána nducha kúchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni sá'a, áchí‑ya̱ jíín‑ña. 15 Te ni̱ ka'a̱n ña'an‑ún jíín‑yá: Táta̱, kua̱'a‑ní nducha‑ún ko'o‑ná, náva̱'a tuká kuchi̱ kutɨ‑ná, ni tuká kitava‑ná‑cha̱ yá'a, áchí‑ña. 16 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Kuáka̱na‑ní xini̱ yíi‑ní te chaa̱‑ní, áchí‑ya̱. 17 Te ni̱ ka'a̱n ña'an‑ún: Tú yii‑ná íó, áchí‑ña. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Va̱'a‑ni ká'a̱n‑ní, tú yii‑ná íó, 18 chi ni̱ i̱o u'u̱n yii‑ní. Te cha̱a ncháka‑ní vina, nasu̱ yíi máá‑ní kúu‑de. Ya̱'á kúu ja̱ ní ka'a̱n ndaa̱‑ní, áchí‑ya̱. 19 Te ni̱ ka'a̱n ña'an‑ún jíín‑yá: Táta̱, ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios kúu‑ní jáni ini̱‑ná. 20 Ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, yuku yá'a ni̱ ka̱chiñú'ún‑de Dios. Te máá‑ní káka'a̱n‑ní ja̱ ñúu̱ Jerusalén kúu nuu̱ kánúú chíñú'ún‑yó, áchí‑ña. 21 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Nána̱, ná kándíja‑ní tu̱'un ká'a̱n‑ná chi chaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱, ja̱ ní yuku yá'a, ni ñuu̱ Jerusalén, tú chiñú'ún‑ní máá Táa̱‑yo̱ Dios súan. 22 Níí, tú kájini̱‑ní na̱ún kúu ja̱ káchiñú'ún‑ní. Ko máá‑ná, kájini̱‑ná I'a̱ káchiñú'ún‑ná. Chi̱ onde̱ nuu̱ ñáyɨvɨ judío va̱i tu̱'un nama yóó. 23 Te chaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ já ñáyɨvɨ káchiñú'ún ndáa̱, chiñú'ún ndíja‑i Táa̱‑yo̱ Dios jíín iní jíín añú‑i. Chi̱ Táa̱‑yo̱, ndúkú‑yá ña̱yɨvɨ já súan chiñú'ún‑i‑ya̱ kuní‑ya̱. Te a ni̱ chaa̱ kɨvɨ̱‑ún. 24 Dios kúu Espíritu. Te ña̱yɨvɨ kuní chiñú'ún, kánúú já chíñú'ún ndíja‑i‑ya̱ jíín iní jíín añú‑i, áchí‑ya̱. 25 Te ni̱ ka'a̱n ña'an‑ún jíín‑yá: Jiní‑ná ja̱ kíi Mesías, ja̱ nání Cristo. Te nú ni̱ chaa̱ máá‑yá, te stá'a̱n‑ya̱ táká tu̱'un nuu̱‑yo̱. Achí‑ña. 26 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Máá‑ná kúu I'a̱‑ún ja̱ ká'a̱n‑ná jíín‑ní, áchí‑ya̱. 27 Te nini sá súan ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ cha̱koyo cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka̱naa iní‑de kánde̱'é‑de ja̱ ndátu̱'ún‑yá jíín ɨ́ɨn ña'an. Ko tú ni ɨɨn‑de ní ka'a̱n: Na̱ún jiká tu̱'ún‑ní‑ña, xí: Na̱ún tu̱'un ndátu̱'ún‑ní jíín‑ña. 28 Yúan‑na te ña'an‑ún, ni̱ skéndo̱o‑ña kɨ́yi‑ña te kua'a̱n‑ña ondé ñuu̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín ñáyɨvɨ yúan: 29 Ña'a̱n jíná'an‑ró te kuni̱‑ro̱ ɨ́ɨn cha̱a. Cha̱a‑ún ni̱ kachi̱‑de nuu̱‑rí ta̱ká na̱ún tiñu ni̱ sá'a‑ri̱. Sánaa te máá‑de kúu Cristo, áchí‑ña. 30 Yúan‑na te ni̱ kenda koyo‑i ñuu̱‑ún. Te ni̱ cha̱koyo‑i nuu̱‑yá. 31 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱stétuu‑de‑ya̱: Maestro, kee‑ní staa̱, áchí‑de. 32 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ió ndeyu kée‑rí ja̱ tú kájini̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 33 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún tá'an‑de: Ɨɨn cha̱a ni̱ kinchaka ja̱ ní yee‑yá náún, áchí‑de. 34 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ndeyu‑rí kúu ja̱ sá'a‑ri̱ tiñu kuní I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ jíín já skíkuu‑ri̱ tiñu‑ya̱‑ún. 35 Á tú káka'a̱n‑ro̱: Ió kuu̱n yóo̱ onde̱ kɨvɨ̱ tá'nu̱ trigo. Vina te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ndukani nuu̱‑ro̱ te nde̱'é‑ró nɨ́ɨ́ ndú'a̱‑ún, chi̱ a ni̱ kuaan já tá'nu̱. 36 Te cha̱a já'nu̱, a kí'in‑de ya̱'u‑de te nástútú‑de nuni̱ já kúchaku̱ nɨ́ɨ́ káni, náva̱'a cha̱a sáka jíín cháa já'nu̱, ɨɨn ká'nu‑ni kusɨɨ̱ iní‑de. 37 Chi̱ súan kúu ja̱ ká'a̱n ndaa̱ tu̱'un: Ɨɨn cha̱a sáka, te ɨnga̱‑de já'nu̱, áchí. 38 Te a ni̱ tájí‑rí róó ki̱ka'nu̱‑ro̱ núu̱ tú ní kásátiñu‑ró. Sava‑ga̱ cha̱a ni̱ ka̱sátiñu, te máá‑ró, a ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ró núu̱ tíñu‑de. Achí‑ya̱. 39 Te ña̱yɨvɨ ñúu̱ Samaria ini̱ ñuu̱ yúan, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un ni̱ ka'a̱n ña'an‑ún. Te kua'a̱‑í, ni̱ ka̱kandíja‑i‑ya̱. Chi ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑ña: Ni̱ kachi̱‑de nuu̱‑rí ta̱ká na̱ún tiñu ni̱ sá'a‑ri̱, áchí‑ña. 40 Yúan‑na te ni̱ cha̱koyo ña̱yɨvɨ ñúu̱ Samaria nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá ja̱ ná kéndo̱o‑ya̱ yúan. Te ni̱ kendo̱o‑ya̱ yúan uu̱ kɨvɨ̱. 41 Te kua'a̱‑gá‑i ni̱ ka̱kandíja‑i‑ya̱ sɨkɨ́ tú'un ká'a̱n‑ya̱. 42 Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín ñá'an‑ún: Tuká nɨ́nɨ tú'un máá‑ró te kandíja‑ri̱‑ya̱, chi̱ a ni̱ ka̱jini so̱'o máá‑rí tu̱'un ká'a̱n‑ya̱. Te kájini̱‑ri̱ ja̱ I'a̱ yá'a kúu ndija I'a̱ nama ñu̱yɨ́vɨ, chi̱ Cristo kúu‑ya̱. Achí‑i.

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ sé'e mozo rey

43 Te nuu̱ úu̱ kɨvɨ̱‑ún ni̱ kenda‑ya̱ yúan te kua'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Galilea. 44 Chi̱ máá Jesús, ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑ya̱ já ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios, tú ká'i̱o ja̱ jíñú'ún ñáyɨvɨ ñúu̱ máá‑de jíín‑de. 45 Te ni̱ jaa̱‑ya̱ ñúu̱ Galilea. Te ña̱yɨvɨ Galilea, ni̱ ka̱jatá'ú‑i‑ya̱, chi ni̱ kajini̱‑i ta̱ká tiñu ni̱ sá'a‑ya̱ ondé ñuu̱ Jerusalén kɨvɨ̱ ní i̱o viko yúan. Chi̱ máá‑i, suni ni̱ kaja'a̱n‑i viko‑ún. 46 Yúan‑na te ni̱ kee tuku Jesús kua'a̱n‑ya̱ ɨngá jínu onde̱ ñuu̱ Caná ndañúu̱ Galilea nuu̱ ní i̱o nducha já ní nduu vino ni̱ sá'a‑ya̱. Te ini̱ ñuu̱ Capernaum ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a játíñu nuu̱ rey te kú'u̱ se̱'e‑de. 47 Cha̱a yúan, ni̱ jini tu̱'un‑de ja̱ ní kenda Jesús ñuu̱ Judea va̱i‑ya̱ ñúu̱ Galilea. Te ni̱ ja'a̱n‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑yá ja̱ ná núu‑ya̱ kí'i̱n‑ya̱ te nasáva̱'a‑ya̱ sé'e‑de, chi̱ a yani kuu̱‑i. 48 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Aa̱, te nú tú kuni̱‑ro̱ tuní jíín tíñu ñá'nu, ma̱ kándíja kutɨ‑ro, áchí‑ya̱. 49 Te cha̱a játíñu nuu̱ rey, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, nuu‑ní ki'o̱n vína chi̱ nú ná kúkuéé‑ní te kuu̱‑i, áchí‑de. 50 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Kuá'án, chi̱ chakú se̱'e‑ró, áchí‑ya̱. Te cha̱a‑ún, ni̱ kandíja‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n Jesús. Te ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. 51 Te nini núu‑de kua̱no'on‑dé, te ni̱ kenda koyo mozo‑de, ni̱ kajana̱ta'a̱n‑de, te ni̱ kaka̱stu̱'ún núu̱‑dé: Ni̱ nduva̱'a se̱'e‑ní, áchí jíín‑de. 52 Te máá‑de ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de na̱ hora ni̱ kejá'á ndúva̱'a‑i. Te ni̱ kaka'a̱n jíín‑de: Iku ka̱'ɨɨn ni̱ kee ki̱ji‑i, áchí. 53 Te máá táa̱‑i, ni̱ juku̱'un ini̱‑de ja̱ hora‑ún kúu hora ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Chakú se̱'e‑ró. Te ni̱ kandíja‑de jíín nɨ́ɨ́ vé'e‑de. 54 Ya̱'á kúu tuni̱ uu̱ ja̱ ní sá'a Jesús ná ni̱ ndii‑ya̱ ñúu̱ Judea onde̱ ñuu̱ Galilea.

5

Ja̱ ní nasáva̱'a‑ya̱ ñáyɨvɨ kú'u̱

1 Yuán‑na te ni̱ i̱o viko ñáyɨvɨ judío. Te ni̱ kaa Jesús kua'a̱n‑ya̱ ñúu̱ Jerusalén. 2 Te ñuu̱ Jerusalén íó ɨɨn pila nducha máá yatá yúxé'é rɨ́ɨ̱. Te nuu̱ yú'u hebreo nání Betesda. Te sókó‑ún ñáva̱'a u'u̱n portal. 3 Te ini̱ portal yúan kánda̱a kuá'a̱ ñáyɨvɨ káku'u̱, ja̱ kuáá, ja̱ rengo, ja̱ tí'íchi. Te káinda̱tu‑i kanda̱ nducha‑ún. 4 Chi̱ íó kɨvɨ̱ já núu ɨɨn ndajá'a̱‑yá ini̱ pila‑ún. Te skandá‑ya̱ ndúcha. Te cha̱a kɨ̱vɨ xnáñúú iní pila, nú a ni̱ skandá‑ya̱ ndúcha, te nduva̱'a‑de na̱ni kue'e̱ tá'a̱n‑de. 5 Te yúan kátúu ɨ́ɨn cha̱a ja̱ ní kuu oko̱ xia'u̱n uni̱ kuia̱ kú'u̱‑de. 6 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ kátúu cháa yá'a. Te ni̱ juku̱'un ini̱‑ya̱ já ní kuu kua'a̱ kuiá kú'u̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuní‑ro̱ ndúva̱'a‑ró náún, áchí‑ya̱. 7 Te ni̱ ka'a̱n cha̱a kú'u̱‑ún jíín‑yá: Táta̱, tú ní'i̱n‑ná ni ɨɨn cha̱a skɨ́vɨ náá ini̱ pila, nú a ni̱ kanda̱ nducha. Chi̱ nini va̱i‑ná te kɨ́vɨ‑ni ɨnga̱‑de te vásá cháa̱‑ná. Achí‑de. 8 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Nduko̱o, te naki'in‑ró jíto yuu‑ro te ki'i̱n‑ro̱, áchí‑ya̱. 9 Te cha̱a‑ún ni̱ nduva̱'a‑ni‑de. Te ni̱ ki'in‑de ji̱to yuu‑dé te kua'a̱n‑de. Te máá kɨvɨ́ ndéta̱tú kúu kɨvɨ̱‑ún. 10 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío jíín cháa ni̱ nduva̱'a‑ún: Kɨvɨ̱ ndéta̱tú kúu. Tú íó ley ja̱ kúndiso‑ró jíto yuu‑ro, áchí. 11 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín cháa judío: Cha̱a ni̱ nasáva̱'a ruu̱, máá‑de ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑rí: Ki'in ji̱to yuu‑ro, te ki'i̱n‑ro̱, áchí‑de. 12 Yúan‑na te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑ún‑de: Ndé cha̱a ni̱ ka'a̱n jíín‑ró: Ki'in ji̱to yuu‑ro te ki'i̱n‑ro̱, áchí. 13 Te cha̱a ni̱ nduva̱'a‑ún, tú ní jiní‑de ndé cha̱a kúu. Chi̱ Jesús, a ni̱ kuxio‑ni‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ ká'i̱in yúan. 14 Kúkuéé‑ga̱, te ni̱ ketá'an Jesús jíín‑de ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Vina te ni̱ nduva̱'a‑ró. Ma̱ sá'a‑ga̱‑ro̱ kuáchi. Chi̱ nú túu, te kii ɨɨn tu̱ndó'o xaa̱n‑gá sɨkɨ̱‑ro̱. Achí‑ya̱. 15 Te máá‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ kastu̱'ún‑de nuu̱ táká ña̱yɨvɨ judío ja̱ Jesús kúu I'a̱ ni̱ nasáva̱'a‑ya̱‑dé. 16 Te ni̱ sá'a Jesús tiñu yá'a kɨvɨ̱ ndéta̱tú. Te cha̱a judío, ja̱ yúán ní ka̱chindiki̱n‑de‑ya̱. Te kándúkú‑de modo ndasa ka'ni‑dé‑ya̱. 17 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Máá Táa̱‑ri̱ sátiñu‑ni‑ya̱ vína te suni ruu̱ sátiñu‑ri̱, áchí‑ya̱. 18 Ja̱ yúán cháa judío, ví'í‑gá ni̱ ka̱ndúkú‑de modo ka'ni‑dé‑ya̱. Chi̱ nasu̱ máá ɨ́ɨn kɨvɨ̱ ndéta̱tú ní stɨ́vɨ́‑yá, chi̱ suni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ já Táa̱‑ya̱ kúu Dios. Te ɨɨn núú‑ni sá'a‑ya̱ máá‑yá jíín Dios. 19 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró: Máá Sé'e, ma̱ kúu sá'a kutɨ‑yá ja̱ máá‑yá, chi̱ máni ja̱ ní jini̱‑ya̱ sá'a Táa̱‑ya̱. Chi ta̱ká ja̱ sá'a máá‑yá, suni súan sá'a máá Sé'e‑ya̱ ɨɨn núú‑ni jíín‑yá. 20 Chi̱ máá Táa̱, kúndá'ú ini̱‑ya̱ Sé'e‑ya̱. Te stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑í ta̱ká tiñu sá'a‑ya̱. Te ñá'nu‑ga̱ tiñu stá'a̱n‑ya̱ vásá yá'á, náva̱'a naa iní‑ro̱ ndé'é‑ró jíná'an‑ró. 21 Chi̱ nátu̱'un máá Táa̱, ndúkani‑ya̱ ndɨ́yi te náschakú‑ya̱‑í, suni súan máá Sé'e, náschakú‑ya̱ ndéja̱ kuní máá‑yá. 22 Chi̱ máá Táa̱, tú náku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ, chi ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un ja̱ náku̱xndíi máá Sé'e‑ya̱ sɨkɨ́ táká ña̱yɨvɨ. 23 Náva̱'a kuandatu̱ ndivii ñáyɨvɨ núu̱ Sé'e nátu̱'un kájandatu̱‑i nuu̱ máá Táa̱. Te ja̱ tú jándatu̱ nuu̱ Sé'e, suni tú jándatu̱ nuu̱ máá Táa̱ ja̱ ní tájí‑yá Sé'e‑ya̱ vái. 24 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ɨɨn ña̱yɨvɨ chu'un ini̱‑i tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, te kandíja‑i nuu̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱, ña̱yɨvɨ‑ún kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni, te ma̱ tá'nu̱ ndatu̱‑i ja̱ kúu̱‑i, chi̱ sua kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. 25 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Chaa̱ hora, te vina a kúu, ja̱ táká ndɨ̱yi kuni so̱'o‑i tu̱'un kana jaa máá Sé'e Dios. Te ja̱ kúni so̱'o, nachaku̱ jíná'an. 26 Chi̱ nátu̱'un máá Táa̱ ñú'un vida ini̱ máá‑yá, suni súan ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ Sé'e‑ya̱ já ñú'un vida ini̱ máá‑i. 27 Te suni ni̱ ja̱'a Dios tu̱'un ja̱ náku̱xndíi Se̱'e sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ, chi̱ suni Se̱'e cha̱a kúu‑i.

Sɨkɨ̱ já náchaku̱ ndɨ̱yi

28 Ma̱ náa iní‑ro̱ já ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un yá'a jíín‑ró. Chi̱ chaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ já táká ndɨ̱yi ká'i̱in ini̱ ve̱'e añú, kuni so̱'o‑i tu̱'un kana jaa‑ya̱. 29 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní ka̱sá'a tiñu va̱'a, kenda‑i te kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. Te ña̱yɨvɨ ní ka̱sá'a tiñu ñáá, suni nachaku̱‑i ko ta'nu̱ ndatu̱‑i. 30 Ma̱ kúu kutɨ sá'a máá‑rí ja̱ máá‑rí. Nátu̱'un jíni so̱'o‑ri̱, súan sándaa̱‑ri̱. Te modo ndaa̱ sándaa̱‑ri̱, chi̱ tú sá'a‑ri̱ ja̱ kuní máá‑rí, chi ja̱ kuní máá Táa̱‑ri̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ sá'a‑ri̱. 31 Te nú ruu̱ ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un máá‑rí, te tú íó ndaa̱ tu̱'un ká'a̱n‑ri̱. 32 Ɨnga̱ kúu ja̱ jáni ndaa̱ tu̱'un‑ri̱. Te jiní‑ri̱ ja̱ tú'un ndaa̱ kúu ja̱ ká'a̱n‑ya̱ tú'un‑ri̱.

Ja̱ ní ka'a̱n ndaa̱ tu̱'un Jesús

33 Máá‑ró ni̱ ka̱tájí‑ró cháa ni̱ kaja'a̱n nuu̱ Juan. Te máá‑de ni̱ jani ndaa̱‑de máá tú'un ndaa̱. 34 Va̱sa tú játá'ú‑rí tu̱'un‑ri̱ ká'a̱n ni ɨɨn cha̱a, ko tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱ náva̱'a ka̱ku‑ró jíná'an‑ró. 35 Máá‑de ni̱ kuu lámpara ja̱ kayú te stúu̱n. Te máá‑ró, yaku̱‑ni kɨvɨ̱ ní ka̱jata'a̱n ini̱‑ro̱ núu̱ luz máá‑de. 36 Ko ñá'nu‑ga̱ kúu ja̱ jáni ndaa̱ tu̱'un‑ri̱ vásá já ní ka'a̱n Juan. Chi̱ Táa̱‑ri̱, ni̱ ja̱'a‑ya̱ tíñu nuu̱‑rí ja̱ ná sá'a‑ri̱. Te suu tiñu sá'a‑ri̱‑ún kúu ja̱ kájani ndaa̱ tu̱'un ja̱ Táa̱‑ri̱, ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱. 37 Te máá Táa̱‑ri̱ ja̱ ní tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱, máá‑yá ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑ya̱ tú'un‑ri̱. Te tú ní kájini so̱'o kutɨ‑ro tú'un ká'a̱n‑ya̱, ni tú ní kájini̱‑ro̱ ndasa káa‑ya̱. 38 Te ni tú ncháá ni̱'in tu̱'un‑ya̱ iní‑ro̱. Chi̱ tú kákandíja‑ró I'a̱ ni̱ tájí‑yá va̱i. 39 Kánaka̱ji va̱'a‑ró tutú ii̱, chi̱ kájani ini̱‑ro̱ já tú'un yóso yúan kúu ja̱ kúchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni sá'a, ko máá tutú‑ún kúu ja̱ ká'a̱n ndaa̱ tu̱'un máá‑rí. 40 Te tú kákuni̱‑ro̱ kíkoyo‑ró núu̱ máá‑rí náva̱'a kuchaku̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 41 Tú játá'ú‑rí ja̱ sáñá'nu ña̱yɨvɨ rúu̱. 42 Te a jiní‑ri̱ róó ja̱ tú kúmani̱‑ro̱ jíín Dios onde̱ jíín iní jíín añú‑ro̱. 43 Ruu̱ va̱i‑ri̱ jíín sɨ́'vɨ́ Táa̱‑ri̱, te tú kájatá'ú‑ró rúu̱. Te nú ɨnga̱ cha̱a chaa̱‑de jíín sɨ́'vɨ́ máá‑de, sa cha̱a‑ún yachi̱ kuatá'ú‑ró‑de. 44 Ndasa kuu kandíja‑ró, chi̱ kásáñá'nu‑ró tá'an‑ró, te tú kándúkú‑ró já ndúñá'nu‑ró sá'a Dios, ja̱ máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ íó. 45 Ma̱ nákani ini̱‑ro̱ já kakán‑ri̱ kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱ núu̱ Táa̱‑ri̱. A káñukuu ini̱‑ro̱ núu̱ Moisés. Te máá‑de, jikán‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 46 Chi̱ nú ní kákandíja‑ró núu̱ Moisés, suni ní kándíja‑ró rúu̱ núú, chi tu̱'un máá‑rí ni̱ chaa‑de. 47 Te nú tú kákandíja‑ró tutú ni̱ chaa‑de‑ún, te ndasa kandíja‑ró tú'un ká'a̱n‑ri̱ núsáá. Achí‑ya̱ jíín‑de.

6

Ja̱ ní skée‑yá u'u̱n mil ña̱yɨvɨ

1 Te ni̱ kuu ta̱ká tiñu yá'a. Te ni̱ kee tuku Jesús kua'a̱n‑ya̱ ɨngá lado mar Galilea, ja̱ kúu mar Tiberias. 2 Te kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ ní kandiki̱n‑i‑ya̱, chi ni̱ kajini̱‑i ta̱ká tuni̱ ni̱ sá'a‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ káku'u̱. 3 Te ni̱ kaa Jesús ɨɨn yuku. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱ yúan jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. 4 Te a ni̱ kuyani viko Pascua, viko ñáyɨvɨ judío. 5 Te ni̱ ndakoto Jesús. Te ni̱ jini̱‑ya̱ já vái koyo kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Felipe: Ndénu̱ kuáan‑yó stáa̱ kée ñáyɨvɨ yá'a, áchí‑ya̱. 6 Ko súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱ já jíto nchaa̱‑ya̱‑dé, chi̱ a ni̱ jini̱‑ya̱ ndasa kúu ja̱ sá'a‑ya̱. 7 Te ni̱ ka'a̱n Felipe jíín‑yá: Ma̱ kánda uu̱ ciento peso staa̱ náva̱'a kee‑í tí'li̱ tí'li̱ jíná'an‑i, áchí‑de. 8 Te Andrés, ñani̱ Simón Pedro, ɨɨn cha̱a skuá'a jíín‑yá, ni̱ ka'a̱n‑de: 9 Ió ɨɨn su̱chí yá'a te ndíso‑i u'u̱n sta̱tilá cebada jíín úu̱ ti̱yáká lúlí. Ko na̱saa‑na̱ kúu‑ún, chi̱ kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ, áchí‑de. 10 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Súngo̱o‑ró ñáyɨvɨ, áchí‑ya̱. Te yúan íó kua'a̱ ichá. Te nátu̱'un u'u̱n mil cha̱a ni̱ kaju̱ngo̱o‑de. 11 Te ni̱ ki'in Jesús sta̱tilá‑ún. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ saka‑yá nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá. Te máá‑de ni̱ ja̱'a‑de nuu̱ ñáyɨvɨ káxiu̱kú‑ún. Suni súan ni̱ kaja̱'a‑de ti̱yáká‑ún. Te ni̱ ka̱yee‑í na̱saa kákuu ini̱ máá‑i. 12 Te nuu̱ ní kanda'a̱ chi̱i‑i, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a‑ún: Nastútú‑ró táká pedazo ja̱ ní ndendoso, náva̱'a tú naa kútɨ, áchí‑ya̱. 13 Te ja̱ á ni̱ ka̱yee ñáyɨvɨ‑ún, te ni̱ ka̱nastútú‑de pedazo ja̱ ní ndendoso sɨkɨ́ ndɨ́'ú'u̱n sta̱tilá cebada‑ún. Te ni̱ kútú‑ni uxi̱ uu̱ ji̱ka. 14 Te ña̱yɨvɨ‑ún ni̱ kajini̱‑i tuni̱ ni̱ sá'a Jesús, te ni̱ kaka'a̱n‑i: Ja̱ndáa̱ ndija ja̱ cháa yá'a kúu I'a̱ kani tu̱'un Dios ja̱ kíi ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Achí‑i. 15 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ vái koyo‑i ja̱ kátɨɨn‑i‑ya̱, kuu‑ya̱ rey máá‑i. Te ni̱ kuxio tuku máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ yúku‑ún.

Ja̱ ní jika já'á‑yá nuu̱ mar

16 Te nuu̱ ní ini, te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱nuu‑de onde̱ mar. 17 Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ɨɨn barco. Te kája'a̱n‑de ɨnga̱ lado mar onde̱ ñuu̱ Capernaum. Te ni̱ kuñaa. Te té nchaa̱‑ga̱ Jesús nuu̱‑dé. 18 Te ni̱ kee ɨɨn tachi̱ xáa̱n. Te ndónda nducha mar sá'a. 19 Te ni̱ ka̱jika‑de jíín barco nátu̱'un u'u̱n xí iñú kilómetro. Te ni̱ kajini̱‑de Jesús ja̱ jíka‑ya̱ núu̱ mar. Te ni̱ kuyani‑ya̱ núu̱ barco‑ún. Te ni̱ kayu̱'ú‑de. 20 Te máá‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Máá‑rí kúu. Ma̱ yú'ú‑ro̱ jíná'an‑ró, áchí‑ya̱. 21 Te kákusɨɨ̱ iní‑de ja̱ ná kɨ́vɨ‑ya̱ iní barco. Yúan‑na te ni̱ jaa̱‑ni barco nuu̱ ñú'un núu̱ kuángoyo‑de‑ún.

Máá Stáa̱ chakú kúu Jesús

22 Te kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, te ká'i̱in ta̱ká ña̱yɨvɨ ɨngá lado mar. Te ni̱ kajini̱‑i ja̱ máá ɨ́ɨn‑ni barco íó yúan. Te suni ni̱ kajini̱‑i ja̱ tú ní kɨ́vɨ Jesús ini̱ barco jíín cháa káskuá'a jíín‑yá, chi̱ sua máni máá‑ni cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ kaja'a̱n máá‑ni‑de. 23 Ko sava‑ga̱ barco lúlí, onde̱ ñuu̱ Tiberias ni̱ ja̱koyo yani lugar nuu̱ ní ka̱yee‑í staa̱ já ní jika̱n ta'u̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ núú. 24 Te ni̱ kajini̱ ña̱yɨvɨ já Jesús jíín cháa káskuá'a jíín‑yá, tú káxiu̱kú‑yá yúan. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo máá‑i ini̱ barco lúlí‑ún, te kája'a̱n‑i ñuu̱ Capernaum kuana̱ndúkú‑i Jesús. 25 Te ni̱ ka̱nani'i̱n‑í‑ya̱ ondé ɨnga̱ lado mar. Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑yá: Maestro, na̱ hora ni̱ chaa̱‑ní yá'a, áchí‑i. 26 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ kánandúkú‑ró rúu̱, nasu̱ já ní kajini̱‑ro̱ táká tuni̱ ni̱ sá'a‑ri̱, chi̱ sua ja̱ ní ka̱yee‑ro stáa̱ te ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑ró. 27 Ma̱ sátiñu‑ró já ní'i̱n‑ro̱ ndéyu já náa, chi̱ sua ja̱ ná kúchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni sá'a. Máá Sé'e cha̱a kua̱'a‑ya̱ ndéyu‑ún nuu̱‑ro̱, chi ni̱ jatu̱'un Táa̱‑yo̱ Dios ja̱ sá'a‑ya̱ súan. Achí‑ya̱ jíín‑i. 28 Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑yá: Ndasa sá'a‑ná náva̱'a sá'a‑ná tiñu kuní Dios, áchí‑i. 29 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Tiñu kuní Dios kúu ja̱ kándíja‑ró núu̱ I'a̱ ni̱ tájí‑yá va̱i, áchí‑ya̱ jíín‑i. 30 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n‑i: Núsáá te na̱ún tuni̱ sá'a‑ní náva̱'a kuni̱‑ná te kandíja‑ná níí. Na̱ún tiñu sá'a‑ní. 31 Ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, ni̱ ka̱yee‑dé staa̱ ándɨ́vɨ́ ondé nuu̱ ñú'un té'é nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Onde̱ andɨ́vɨ́ ní ja̱'a‑ya̱ stáa̱ ní ka̱yee‑dé, áchí‑i jíín‑yá. 32 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nasu̱ Moisés ní já'a staa̱ ondé andɨ́vɨ́ núu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Ko Táa̱‑ri̱, chi̱ onde̱ andɨ́vɨ́ já'a ndija‑ya̱ Stáa̱ núu̱‑ro̱. 33 Chi̱ Staa̱ Dios kúu I'a̱ ni̱ kuun ichi ándɨ́vɨ́. Te já'a‑ya̱ já kúchaku̱ ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ. Achí‑ya̱ jíín‑i. 34 Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑yá: Táta̱, nene̱ kua̱'a‑ní staa̱ jián kée‑ná, áchí‑i. 35 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Máá‑rí kúu máá Stáa̱ já kúchaku̱‑ro̱ sá'a. Ndéja̱ kíi nuu̱‑rí, ma̱ kúu̱ kutɨ sóko. Te ndéja̱ kándíja ruu̱, ma̱ kuchí kutɨ ndúcha. 36 Ko a ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ tú kákandíja‑ró rúu̱, va̱sa ni̱ kajini̱‑ro̱ núu̱‑rí. 37 Ta̱ká ja̱ já'a máá Táa̱‑ri̱ nuu̱‑rí, chaa̱ nuu̱‑rí. Te ndéja̱ cháa̱ nuu̱‑rí ma̱ kíñi'in kutɨ‑rí ki'i̱n. 38 Ni̱ kuun‑ri̱ ichi ándɨ́vɨ́ náva̱'a sá'a‑ri̱ ja̱ kuní I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱, nasu̱ já sá'a‑ri̱ ja̱ kuní máá‑rí. 39 Te máá Táa̱‑ri̱ kúu I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. Te tú kuní‑ya̱ já náa ní ɨɨn ña̱yɨvɨ ní ja̱'a‑ya̱ núu̱‑rí, chi̱ sua ja̱ ná náschakú‑ri̱‑i kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ. 40 Te ya̱'á kúu ja̱ kuní I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. Ta̱ká ña̱yɨvɨ já jiní nuu̱ Sé'e‑ya̱ te kandíja‑i nuu̱‑yá, kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. Te máá‑rí naschakú‑ri̱‑i kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ. Achí‑ya̱ jíín‑i. 41 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío sɨkɨ̱‑yá. Chi ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Máá‑rí kúu Staa̱ ní kuun ichi ándɨ́vɨ́. 42 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Á nasu̱ cháa yá'a kúu Jesús, se̱'e José. Te a kájini̱‑yo̱ táa̱‑de jíín náa̱‑de. Te naja̱ ká'a̱n‑de: Ichi ándɨ́vɨ́ ní kuun‑ri̱, áchí‑de. 43 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ma̱ ká'a̱n sóó‑ró jíná'an‑ró. 44 Máá Táa̱‑ri̱, ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱. Te ma̱ kúu kii ni ɨɨn ña̱yɨvɨ núu̱‑rí nú tú kinchaka máá‑yá‑i. Yúan‑na te naschakú‑ri̱‑i kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ. 45 Yóso núu̱ tutú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios: Ndɨta̱ká‑de kutu̱'a‑de sá'a Dios, áchí. Núsáá te ta̱ká ña̱yɨvɨ jíni so̱'o tu̱'un ká'a̱n máá Táa̱‑ri̱, te tu̱'a‑i jíín, ña̱yɨvɨ‑ún kíi‑i nuu̱‑rí. 46 Ni ɨɨn ña̱yɨvɨ, tú ní jiní kutɨ núu̱ máá Táa̱‑ri̱. Máá I'a̱ va̱i onde̱ nuu̱ Dios, máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ kúu ja̱ á ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ máá Táa̱‑ya̱. 47 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró: Nú ɨɨn ña̱yɨvɨ kándíja‑i ruu̱, kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. 48 Máá‑rí kúu Staa̱ já kúchaku̱‑ro̱ sá'a. 49 Ndɨ̱yi táa̱‑ro̱, ni̱ kayee‑dé staa̱ ándɨ́vɨ́ ondé nuu̱ ñú'un té'é te a ni̱ kaji'i̱‑de. 50 Ko ya̱'á kúu Staa̱ já vái ichi ándɨ́vɨ́ náva̱'a nú ndé ña̱yɨvɨ kée, te ma̱ kúu̱‑i. 51 Máá‑rí kúu Staa̱ chakú ja̱ vái ichi ándɨ́vɨ́. Te nú ndé ña̱yɨvɨ kée Staa̱ yá'a, kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. Te Staa̱ já kuá'a‑ri̱‑ún, kúu ku̱ñu‑ri̱. Te kua̱'a‑ri̱ ku̱ñu‑ri̱ náva̱'a kuchaku̱ ñu̱yɨ́vɨ. Achí‑ya̱. 52 Yúan‑na te cha̱a judío, ni̱ ka̱státá'an máá‑de: Cha̱a yá'a, ndasa kuu kua̱'a‑de ku̱ñu‑de kee‑yo, áchí‑de. 53 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nú tú kee‑ro kúñu máá Sé'e cha̱a, te nú tú ko'o‑ró nɨñɨ́‑yá, te ma̱ kúchaku̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 54 Chi̱ cha̱a kee kúñu‑ri̱ te ko'o nɨñi̱‑rí, kuchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni. Te máá‑rí naschakú‑ri̱‑de kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ. 55 Chi ku̱ñu‑ri̱ kúu ndija ndeyu. Te nɨñi̱‑rí kúu ndija nducha. 56 Cha̱a yée kúñu‑ri̱ te jí'i nɨñi̱‑rí, nene̱ kunchaa̱‑de jíín‑rí, te ruu̱ jíín máá‑de. 57 Máá Táa̱‑ri̱ chakú‑ya̱. Te ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱. Te máá‑rí chakú‑ri̱ sá'a Táa̱‑ri̱. Suni súan nú ndé cha̱a kee rúu̱, suni kuchaku̱‑de sá'a‑ri̱. 58 Ya̱'á kúu Staa̱ vái ichi ándɨ́vɨ́. Ndɨ̱yi táa̱‑ro̱ sɨ́ɨn staa̱ ándɨ́vɨ́ ní ka̱yee‑dé, te a ni̱ kaji'i̱‑de. Ko nú ndé cha̱a kee Stáa̱ yá'a, kuchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni, áchí‑ya̱ jíín‑de. 59 Ta̱ká tu̱'un yúan ni̱ ka'a̱n Jesús ini̱ ve̱'e sinagoga, nini stá'a̱n‑ya̱ i̱ní ñúu̱ Capernaum. 60 Te kua'a̱ cháa káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajini so̱'o‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Xaa̱n yíí káa tu̱'un yá'a. Ndé cha̱a kúu juku̱'un ini̱, áchí‑de. 61 Te Jesús ni̱ jini̱‑ni‑ya̱ já súan ni̱ kaka'a̱n cha̱a káskuá'a jíín‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kánayu̱'ú‑ro̱ sá'a tu̱'un yá'a náún. 62 Te ndasa sá'a‑ró nú kuni̱‑ro̱ máá Sé'e cha̱a, ndaa‑ya̱ núu̱ ní kanchaa̱ núú‑yá. 63 Jíín máá Espíritu kúu ja̱ kúchaku̱‑yo̱ sá'a. Te yikɨ kúñu tú kutɨ ní'i̱n tíñu. Tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró kákuu cuenta Espíritu jíín já kúchaku̱‑yo̱ sá'a. 64 Ko sava‑ró, tú kákandíja‑ró, áchí‑ya̱. Chi̱ Jesús, onde̱ xnáñúú ní jini̱‑ya̱ ndéja̱ kúu ja̱ tú kandíja, te ndéja̱ kúu ja̱ nástúu‑ya̱. 65 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱: Ja̱ yúán ní ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ ma̱ kúu kii‑i nuu̱‑rí, nú tú ní játu̱'un máá Táa̱‑ri̱, áchí‑ya̱. 66 Yúan‑na te kua'a̱ cháa káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱nakaka yátá‑de, te tuká‑ni ní kájika‑de jíín‑yá.

Ja̱ ní ka'a̱n ndaa̱ Pedro

67 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín máá ndɨ́'uxí uu̱ cha̱a‑ún: Te róó suni ki̱ngoyo‑ró kákuni̱‑ro̱ náún, áchí‑ya̱. 68 Te ni̱ ka'a̱n Simón Pedro: Táta̱, ndé nuu̱ kíngoyo‑ná, chi̱ máá‑ní kúu I'a̱ jáni tu̱'un ndasa kuchaku̱‑ná nɨ́ɨ́ káni. 69 Te kájini̱‑ná te kákandíja‑ná ja̱ máá‑ní kúu Cristo, Se̱'e Dios, I'a̱ chakú, áchí‑de. 70 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Tú ní káji‑ri̱ ndɨ́'uxí uu̱‑ro̱ náún. Te ɨɨn‑ró kúu kui'na̱. Achí‑ya̱. 71 Te súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱ sɨkɨ́ Judas Iscariote, se̱'e Simón. Chi cha̱a yá'a, nastúu‑de‑ya̱. Te ɨɨn tá'an ja̱ uxí uu̱‑ún kúu‑de.

7

Viko vé'e enramada

1 Te ni̱ kuu ta̱ká tiñu yá'a. Te jíka kuu Jesús ñuu̱ Galilea. Te tú kuní‑ya̱ káka kuu‑ya̱ ñúu̱ Judea, chi cha̱a judío kándúkú‑de modo ka'ni‑dé‑ya̱. 2 Te a ni̱ kuyani viko vé'e enramada, ja̱ kúu ɨɨn viko ñáyɨvɨ judío. 3 Te ni̱ kaka'a̱n ñani̱‑ya̱ jíín‑yá: Kenda‑ró yá'a te ki'i̱n‑ro̱ ñúu̱ Judea va'a̱‑ga̱, náva̱'a cha̱a káskuá'a jíín‑ró ná kuní‑de ná tiñu sá'a‑ró. 4 Nú kuní ɨɨn cha̱a ja̱ kuichá tu̱'un‑de, naja̱ sá'a sa̱'í‑de tiñu. Te nú tiñu yá'a sá'a‑ró, te stá'a̱n ndiji̱n‑ro̱ máá‑ró núu̱ ñáyɨvɨ núsáá, áchí‑de jíín‑yá. 5 Chi̱ ni ñani̱‑ya̱, tú kájatú'ún‑de‑ya̱. 6 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Té chá'a̱n‑ga̱ jaa̱ kɨvɨ̱‑rí. Ko kɨvɨ̱ máá‑ró, chi̱ a ni̱ chaa̱. 7 Ma̱ kúu koto u'u̱ ña̱yɨvɨ róó, ko jíto u'u̱‑i ruu̱, chi̱ ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un ndaa̱ máá ñáyɨvɨ ja̱ máni tíñu ñáá kásá'a‑i. 8 Kaa máá‑ró kuángoyo‑ró víko‑ún. Máá‑rí chi ma̱ kí'i̱n‑ri̱ viko‑ún vina, chi̱ té jaa̱‑ga̱ kɨvɨ̱‑rí. Achí‑ya̱. 9 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a jíín‑de. Te ni̱ kendo̱o‑ni‑ya̱ ñúu̱ Galilea. 10 Te ni̱ kaa ñani̱‑ya̱ kája'a̱n. Yúan‑na te suni ni̱ kaa máá‑yá kuá'a̱n‑ya̱ víko‑ún, ko tú ní stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ máá‑yá, chi̱ sa̱'í‑ni ni̱ ja'a̱n‑ya̱. 11 Te cha̱a judío, kánandúkú‑de‑ya̱ víko‑ún. Te káka'a̱n‑de: Ndénu̱ kándee cha̱a‑ún, áchí‑de. 12 Te xaa̱n ní kuvaa̱ tu̱'un‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ‑ún, chi̱ sava‑i ni̱ kaka'a̱n‑i: Cha̱a va̱'a kúu‑de. Te sava‑ga̱‑i ni̱ kaka'a̱n‑i: Túu, chi̱ xndá'ú‑de ña̱yɨvɨ, áchí‑i. 13 Ko ni ɨɨn‑i tú ní káka'a̱n ndiji̱n‑i tu̱'un‑ya̱, chi̱ káyu̱'ú‑i cha̱a judío. 14 Te sava viko, ni̱ kaa Jesús kua'a̱n‑ya̱ vé'e ii̱, te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un. 15 Te ni̱ ka̱naa iní cha̱a judío kánde̱'é‑de: Ndasa jiní cha̱a yá'a letra, chi̱ tú ní skuá'a‑de, áchí‑de. 16 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Tu̱'un stá'a̱n‑ri̱ nasu̱ máá‑rí xíin, chi tu̱'un I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ kúu. 17 Ɨɨn cha̱a, nú kuní‑de sá'a‑de tiñu kuní Dios, cha̱a‑ún, juku̱'un ini̱‑de tu̱'un stá'a̱n‑ri̱, nú onde̱ nuu̱ Dios va̱i, xí já ní kiñi'in máá‑rí kúu, áchí‑ya̱. 18 Cha̱a ká'a̱n tu̱'un máá‑de, ndúkú‑de ja̱ ndúñá'nu máá‑de. Ko nú ɨɨn cha̱a ndúkú‑de ja̱ ndúñá'nu cha̱a ni̱ tájí‑de va̱i‑de, cha̱a yá'a kúu cha̱a ndaa̱, te tú na̱ún tu̱'un ñáá íó ini̱‑de. 19 Moisés, ni̱ ja̱'a‑de ley nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró xí túu. Ko tú ni ɨɨn‑ró káskíkuu ley‑ún. Naja̱ kákuni̱‑ro̱ ká'ni‑ro rúu̱. Achí‑ya̱ jíín‑de. 20 Te ni̱ kaka'a̱n ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún: Tá'a̱n‑ro̱ tachí. Ndéja̱ kuní ka'ni róó. Achí‑i. 21 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑i: Ni̱ sá'a‑ri̱ ɨɨn tiñu, te ndivii‑ro ní ka̱naa iní‑ro̱ kánde̱'é‑ró. 22 Ja̱ndáa̱, Moisés ni̱ ja̱'a‑de ley xɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Ko nasu̱ já ní kuu ini̱ Moisés, chi̱ ja̱ ní kuu ini̱ ndɨ̱yi táa̱‑ro̱ kúu. Te kɨvɨ̱ ndéta̱tú káxɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱. 23 Te nú káxɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱ máá kɨvɨ́ ndéta̱tú, náva̱'a skíkuu ley Moisés, te naja̱ kákiti̱ ini̱‑ro̱ núu̱‑rí ja̱ ní násáva̱'a ii̱‑rí ɨɨn cha̱a kɨvɨ̱ ndéta̱tú núsáá. 24 Ma̱ kóso nínu‑ni tu̱'un ká'a̱n‑ro̱, chi̱ sua ná nándúkú víi‑ro tú'un ndaa̱. Achí‑ya̱ jíín‑i. 25 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n sava ña̱yɨvɨ ñúu̱ Jerusalén: Nasu̱ cháa yá'a kúu ja̱ kánandúkú‑de ka'ni‑dé náún. 26 Te yá'a nde̱'é‑ró ká'a̱n ndiji̱n‑de. Te tú na̱ún tu̱'un káka'a̱n jíín‑de. Sanaa te ni̱ kundaa̱ ini̱ cha̱a kákuñá'nu ja̱ cháa yá'a kúu Cristo. 27 Ko cha̱a yá'a, a kájini̱‑yo̱‑dé, jíín ndé ñuu̱ va̱i‑de: Ko ja̱ cháa̱ Cristo, ni ɨɨn‑yó, ma̱ kuní‑yo̱ ndéchi kíi‑ya̱. Achí‑i. 28 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n jaa Jesús ini̱ ve̱'e ii̱, hora stá'a̱n‑ya̱ tú'un: A kájini̱‑ro̱ rúu̱, te kájini̱‑ro̱ ndé ñuu̱ va̱i‑ri̱. Tú va̱i‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ máá‑rí, ko ɨɨn I'a̱ ndaa̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. Te tú kájini̱‑ro̱ I'a̱‑ún. 29 Ko máá‑rí, chi̱ jiní‑ri̱‑ya̱, te onde̱ nuu̱ máá‑yá va̱i‑ri̱, chi ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱, áchí‑ya̱. 30 Yúan‑na te ni̱ ka̱ndúkú ndéé‑de ja̱ kátɨɨn‑de‑ya̱. Ko tú ni ɨɨn‑de ní kénda'a‑dé‑ya̱, chi̱ té jaa̱‑ga̱ hora‑ya̱. 31 Te ni̱ ka̱kandíja kua'a̱ ñáyɨvɨ tú'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Nú ná cháa̱ máá Cristo, te sá'a‑ga̱‑ya̱ tuní vásá já sá'a cha̱a yá'a náún, áchí‑i. 32 Te cha̱a fariseo, ni̱ kajini so̱'o‑de ja̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún súan káka'a̱n‑i tu̱'un‑ya̱. Te sutu̱ ñá'nu jíín cháa fariseo, ni̱ ka̱tájí‑de policía ja̱ kátɨɨn‑de‑ya̱. 33 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Yaku̱‑na̱ kɨvɨ̱ kúnchaa̱‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró. Te no'o̱n‑ri̱ nuu̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. 34 Te nandúkú‑ró rúu̱. Te ma̱ náni'i̱n‑ro̱ rúu̱. Te ma̱ kúu jaa̱ koyo‑ró núu̱ kúnchaa̱‑ri̱. Achí‑ya̱. 35 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío: Te ndénu̱ kí'i̱n cha̱a yá'a ja̱ má náni'i̱n‑yo̱‑dé. Xí kí'i̱n‑de nuu̱ ñáyɨvɨ‑yo já ní kajicha̱ nu̱u ini̱ ñuu̱ Grecia, te stá'a̱n‑de tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Grecia‑ún náún. 36 Na̱ún tu̱'un kúu ja̱ ní ka'a̱n‑de yá'a: Nandúkú‑ró rúu̱, te ma̱ náni'i̱n‑ro̱ rúu̱, te ma̱ kúu jaa̱ koyo‑ró núu̱ kúnchaa̱‑ri̱, áchí. 37 Te kɨvɨ̱ jínu viko‑ún, ja̱ kúu kɨvɨ̱ kúká'nu viko, te ni̱ ndukuiñi̱ Jesús. Te ni̱ ka'a̱n jaa‑ya̱: Nú ndé ɨɨn ña̱yɨvɨ jichí nducha, te ná kíi‑i nuu̱‑rí te ko'o‑i‑cha̱. 38 Nú ɨɨn ña̱yɨvɨ kándíja‑i ruu̱, yu̱cha nducha chakú kaka ini̱‑i, nátu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱. Achí‑ya̱. 39 Súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un Espíritu ja̱ ní'i̱n ñáyɨvɨ kákandíja‑i‑ya̱. Ko té chaa̱‑ga̱ Espíritu Santo. Chi̱ té chá'a̱n‑ga̱ nduñá'nu luu Jesús.

Ja̱ ní kusɨ́ɨn‑i sɨkɨ̱‑yá

40 Te sava ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un yá'a. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Ja̱ndáa̱ ja̱ máá cháa jáni tu̱'un Dios kúu cha̱a yá'a, áchí‑i. 41 Te sava‑ga̱‑i ni̱ kaka'a̱n‑i: Cha̱a yá'a kúu Cristo. Ko sava‑ga̱‑i ni̱ kaka'a̱n‑tu‑i: Onde̱ ñuu̱ Galilea kii Cristo náún. 42 Á tú ká'a̱n tutu̱ ii̱, ja̱ kíi Cristo onde̱ tata̱ David onde̱ ñuu̱ Belén nuu̱ ní ncha̱a máá David, áchí‑i. 43 Yúan‑na te ni̱ ka̱státá'an ña̱yɨvɨ já sɨkɨ́‑yá. 44 Te sava‑i, katɨɨn‑i‑ya̱ kákuni̱‑i. Ko tú ni ɨɨn‑i ní kénda'a‑í‑ya̱. 45 Te policía‑ún, káno'o̱n nuu̱ sutú ñá'nu jíín núu̱ cháa fariseo. Te máá‑ún, ni̱ kaka'a̱n jíín policía: Naja̱ tú ní cháa̱‑de jíín‑ró, áchí. 46 Te ni̱ kaka'a̱n policía‑ún: Tú kutɨ ní ɨɨn cha̱a ká'a̱n nátu̱'un ká'a̱n cha̱a yúan, áchí. 47 Te ni̱ ka'a̱n cha̱a fariseo jíín‑de: Te suni ni̱ xndá'ú‑de róó jíná'an‑ró náún. 48 A ni̱ kandíja ɨɨn cha̱a kuñá'nu xí ɨ́ɨn cha̱a fariseo nuu̱‑dé náún. 49 Aa̱, ña̱yɨvɨ yúkú yá'a ja̱ ná tú kájini̱ kutɨ‑í ley, ná tají‑i, áchí. 50 Te Nicodemo, cha̱a ni̱ kii nuu̱‑yá akuáa‑ún, suni ɨɨn cha̱a fariseo kúu‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑de. 51 Na̱ún áchí ley. Kuu naku̱xndíi‑yó sɨkɨ́ ɨ́ɨn cha̱a, te nú tú xna'a̱n‑ga̱ kuni so̱'o‑yó tú'un ká'a̱n‑de, jíín nú tú ndúkú víi‑yo na̱ún tiñu sá'a‑de náún. Achí‑de. 52 Te ni̱ kaka'a̱n: Te róó, suni onde̱ ñuu̱ Galilea va̱i‑ró náún. Nandúkú vá'a te kuni̱‑ro̱ já ondé ñuu̱ Galilea tú kénda kutɨ ní ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios. Achí. 53 Te kua̱no'on‑dé ná ve'e ná ve'e‑de.

8

Ña'an ní ísɨ́kɨ ncháa̱‑ña

1 Te ni̱ kee Jesús kua'a̱n‑ya̱ yúku Olivos. 2 Te ja̱ kuákundiji̱n te ni̱ chaa̱ tuku‑ya̱ vé'e ii̱. Te ndivii ñáyɨvɨ ní cha̱koyo‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱, te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un nuu̱‑í jíná'an‑i. 3 Yúan‑na te cha̱a fariseo jíín cháa káchaa tutu̱, ni̱ ka̱kinchaka‑de ɨɨn ña'an ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'an. Te ni̱ jani‑de‑ña má'ñú‑i. 4 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, ni̱ kani'i̱n‑ná ña'an yá'a máá núu̱ tíñu ísɨ́kɨ ncháa̱‑ña. 5 Te nuu̱ ley ni̱ tá'ú Moisés tiñu nuu̱‑yo̱ já kuá'a‑yó yúu̱ xiní ñá'an kásá'a súan. Te máá‑ní, ndasa kachi̱‑ní, áchí‑de. 6 Ko ni̱ kaka'a̱n‑de tu̱'un yá'a ja̱ kájito nchaa̱‑de‑ya̱, náva̱'a kuu kaka̱n‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yá. Ko Jesús, ni̱ ja̱xin‑ya̱ máá‑yá. Te ni̱ chaa‑ya̱ núu̱ ñú'un jíín xiní ndá'a‑yá. 7 Te kájika̱ tu̱'ún kájika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱. Te ni̱ ndukani‑ya̱ máá‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Te nú ndé ɨɨn máá‑ró tú íó kua̱chi, te róó kúu ja̱ xná'a̱n‑ga̱ kua̱'a yuu̱ xiní‑ñá núsáá, áchí‑ya̱. 8 Te ni̱ nakua̱xin‑ya̱ máá‑yá. Te ni̱ chaa tuku‑ya̱ núu̱ ñú'un. 9 Te ni̱ ka̱jini so̱'o‑de ja̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te ni̱ ka̱nakani u'u̱ ini̱‑de. Te ɨɨn‑ni‑de ɨɨn‑ni‑de ni̱ kenda koyo‑de kája'a̱n‑de. Ni̱ kejá'á ondé cha̱a ñá'nu‑ga̱ te onde̱ ni̱ ndɨ'ɨ‑na̱. Te ni̱ kendo̱o máá ɨ́ɨn‑na̱ Jesús jíín ñá'an kándii̱ ma̱'ñú‑ún. 10 Te Jesús, ni̱ ndukani‑ya̱ máá‑yá. Te tuká ni ɨɨn‑de ní jiní‑ya̱, chi̱ máá‑na̱ ñasɨ́'ɨ́‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Súchi̱, ndéchi kája'a̱n cha̱a kájika̱n kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱. Tuká ni ɨɨn‑de sáni̱'in róó náún. Achí‑ya̱. 11 Te ni̱ ka'a̱n‑ña: Ni ɨɨn‑de Táta̱, áchí‑ña. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Ni ruu̱, tú sáni̱'in‑ri̱ kua̱chi‑ró: Kuá'án, te ma̱ sá'a‑ga̱‑ro̱ kuáchi, áchí‑ya̱.

Jesús kúu ja̱ stúu̱n ini̱ ñu̱yɨ́vɨ

12 Te ɨnga̱ jínu ni̱ ka'a̱n tuku Jesús jíín ñáyɨvɨ: Máá‑rí kúu luz ja̱ stúu̱n ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Ndé ña̱yɨvɨ kúndiki̱n ruu̱, te tú kaka‑i ñu̱ñáa, chi̱ sua kuñava̱'a‑i luz ja̱ kúchaku̱‑i sá'a. 13 Yúan‑na te cha̱a fariseo ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá. Róó ká'a̱n‑ro̱ tú'un máá‑ró. Tú íó ndaa̱ tu̱'un ká'a̱n‑ro̱. Achí‑de. 14 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Va̱sa ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un máá‑rí, ko íó ndaa̱ tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, chi̱ jiní‑ri̱ ndénu̱ vái‑ri̱, te ndénu̱ kí'i̱n‑ri̱. Ko róó, ni tú kájini̱‑ro̱ ndénu̱ vái‑ri̱, ni ndénu̱ kí'i̱n‑ri̱. 15 Máá‑ró, cuenta cha̱a jíto nchaa̱‑ro̱ ndasa íó. Ko ruu̱, tú jíto nchaa̱‑ri̱ ndasa káa ni ɨɨn ña̱yɨvɨ. 16 Te nú ndúkú‑rí ndasa káa, te kénda ndaa̱ tu̱'un sá'a‑ri̱, chi̱ tú sá'a máá ɨ́ɨn‑ri̱, chi̱ onde̱ jíín máá Táa̱‑ri̱, I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. 17 Te yóso núu̱ tutú ley máá‑ró, ja̱ nú ka'a̱n uu̱ testigo, te íó ndaa̱ tu̱'un‑ún. 18 Ruu̱, ká'a̱n ndaa̱‑ri̱ tu̱'un‑ri̱. Te suni máá Táa̱‑ri̱, I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱, kúu ɨnga̱ testigo‑ri̱. Achí‑ya̱. 19 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Ndénu̱ kánchaa̱ Táa̱‑ro̱, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Tú kájini̱‑ro̱ rúu̱ ni Táa̱‑ri̱. Te nú ní kájini̱‑ro̱ rúu̱, suni kuni̱‑ro̱ Táa̱‑ri̱ núú, áchí‑ya̱. 20 Tu̱'un yá'a ni̱ ka'a̱n Jesús nuu̱ kásoko̱‑í xu̱'ún nini sta'a̱n‑ya̱ iní ve̱'e ii̱. Te tú ni ɨɨn‑i ní tɨ́ɨn‑i‑ya̱, chi̱ té cha'a̱n‑ga̱ jaa̱ hora‑ya̱. 21 Te ni̱ ka'a̱n tuku Jesús jíín‑de: Ruu̱, chi̱ ki'i̱n‑ri̱. Te nandúkú‑ró rúu̱ ko ndíso‑ró kuáchi‑ró kúu̱‑ro̱, te ma̱ kúu jaa̱ koyo‑ró núu̱ kí'i̱n‑ri̱, áchí‑ya̱. 22 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío: Naja̱ ká'a̱n‑de: Ma̱ kúu jaa̱ koyo‑ró núu̱ kí'i̱n‑ri̱. Á ka'ni‑dé máá‑de ja̱ súan. Achí‑de. 23 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Máá‑ró íchi véé vái koyo‑ró, te ruu̱ chi̱ onde̱ nuu̱ súkún vái‑ri̱. Máá‑ró kákuu cha̱a ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ko ruu̱ nasu̱ cháa ñu̱yɨ́vɨ yá'a kúu‑ri̱. 24 Ja̱ yúán ní ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ndíso‑ró kuáchi‑ró kúu̱‑ro̱. Chi̱ nú tú kákandíja‑ró já máá‑rí kúu I'a̱, te kundiso ná'ín‑ró kuáchi‑ró kúu̱‑ro̱. Achí‑ya̱. 25 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Te róó, ndé cha̱a kúu‑ró, áchí‑de. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Máá‑rí kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ondé xnáñúú. 26 Te sɨkɨ̱ máá‑ró íó kua'a̱‑gá tu̱'un ka'a̱n‑ri̱, jíín já kána jíín‑rí nuu̱‑ro̱. Ko I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ kúu I'a̱ ndaa̱. Te tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ nuu̱ ñúyɨ́vɨ yá'a kúu tu̱'un ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ni̱ ka'a̱n máá‑yá. Achí‑ya̱. 27 Ko tú ní kájuku̱'un ini̱‑de ja̱ ká'a̱n‑ya̱ tú'un máá Táa̱‑yo̱ jíín‑de. 28 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Onde̱ nú ni̱ ka̱jata kaa‑ró máá Sé'e cha̱a, yúan‑na te kuni̱‑ro̱ já máá‑rí kúu, te tú na̱ún sá'a‑ri̱ ja̱ máá‑rí, chi̱ ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un ni̱ stá'a̱n máá Táa̱‑ri̱ nuu̱‑rí. 29 Chi̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ kánchaa̱‑ya̱ jíín‑rí. Tú xndóo‑ya̱ rúu̱, chi̱ sá'a ná'ín‑rí tiñu játa'a̱n ini̱ máá‑yá. Achí‑ya̱. 30 Te ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a, te kua'a̱ xáa̱n‑dé ni̱ ka̱kandíja‑de‑ya̱.

Se̱'e Dios jíín sé'e kui'na̱

31 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín cháa judío ja̱ kákandíja‑ún: Te nú kendo̱o ni̱'in‑ró jíín tú'un‑ri̱, te kuu‑ró cháa skuá'a ndija jíín‑rí. 32 Te juku̱'un ini̱‑ro̱ jíín tú'un ndaa̱, te koo libre‑ro̱ sá'a tu̱'un ndaa̱‑ún. Achí‑ya̱. 33 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Tata̱ Abraham kákuu‑ri̱, te tú kájatíñu kutɨ‑rí nuu̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ. Naja̱ ká'a̱n‑ro̱: Koo libre‑ro̱, áchí‑de. 34 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ táká cha̱a sá'a kua̱chi, máni mozo kua̱chi kúu‑de. 35 Te ɨɨn mozo, tú kéndo̱o‑de ini̱ ve̱'e nɨ́ɨ́ káni, ko se̱'e, chi̱ kéndo̱o‑i ini̱ ve̱'e nɨ́ɨ́ káni. 36 Núsáá te nú koo libre‑ro̱ sá'a máá Sé'e, te a ni̱ ka̱kuu libre ndija‑ró. 37 A jiní‑ri̱ ja̱ ɨ́ɨn tata̱ Abraham kákuu‑ró, ko ka'ni‑ro rúu̱ kákuni̱‑ro̱, chi̱ tú káchu'un ini̱‑ro̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱. 38 Ruu̱ ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un ni̱ jini̱‑ri̱ nuu̱ Táa̱‑ri̱. Te suni máá‑ró kásá'a‑ró tíñu ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró núu̱ táa̱ máá‑ró. Achí‑ya̱. 39 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Táa̱‑ri̱ kúu Abraham, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Te nú se̱'e Abraham kákuu‑ró núú, te tiñu ni̱ sá'a Abraham suni sá'a máá‑ró núú. 40 Ni̱ jini so̱'o‑ri̱ tu̱'un ndaa̱ nuu̱ Dios, te ni̱ ka'a̱n‑ri̱ tu̱'un‑ún jíín‑ró. Ko máá‑ró, kákuni̱‑ro̱ ká'ni‑ro rúu̱. Ko nasu̱ tíñu súan ní sá'a Abraham. 41 Máá‑ró kásá'a‑ró tíñu máá táa̱‑ro̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n‑de: Máá‑rí, tú ní kákaku téné‑rí. Ió ɨɨn‑ni táa̱‑ri̱. Dios kúu‑ya̱. Achí‑de. 42 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Te nú táa̱‑ro̱ kúu Dios, te kumani̱ ndíja‑ró jíín‑rí núú. Chi̱ onde̱ nuu̱ Dios ni̱ kenda‑ri̱. Na̱ tú va̱i‑ri̱ ja̱ máá‑rí, chi̱ máá‑yá ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱. 43 Naja̱ tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱ núsáá. Kua̱chi ja̱ tú kákanda‑ró kúni so̱'o‑ró tú'un‑ri̱. 44 Máá‑ró kákuu se̱'e táa̱‑ro̱ kuí'na̱. Te skíkuu‑ró tíñu kuní táa̱‑ro̱ kákuni̱‑ro̱. Máá‑de, ni̱ ja'ni‑dé ndɨ̱yi onde̱ xnáñúú. Te tú ní kándii̱ ni̱'in‑de jíín tú'un ndaa̱, chi̱ tú kutɨ ní ɨɨn tu̱'un ndaa̱ ñú'un ini̱‑de. Te nú ká'a̱n‑de tu̱'un xndá'ú, tu̱'un máá‑de ká'a̱n‑de, chi ja̱ xndá'ú ñáá kúu‑de. Te onde̱ chi̱i máá‑de káku ta̱ká tu̱'un tú'ún. 45 Ko ruu̱, ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un ndaa̱. Te ja̱ yúán tú kákandíja‑ró rúu̱. 46 Ndé ɨɨn róó ndini'in kua̱chi sɨkɨ̱‑rí núsáá. Te nú ká'a̱n ndaa̱‑ri̱, naja̱ tú kákandíja‑ró rúu̱. 47 Ña̱yɨvɨ kákuu se̱'e Dios, káchu'un ini̱‑i tu̱'un Dios. Ja̱ yúán tú káchu'un ini̱ máá‑ró, chi̱ nasu̱ sé'e Dios kákuu‑ró, áchí‑ya̱ jíín‑de. 48 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío: Ndaa̱ káka'a̱n‑ri̱ ja̱ cháa ñuu̱ Samaria kúu‑ró, te tá'a̱n‑ro̱ tachí, áchí‑de jíín‑yá. 49 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Tú tá'a̱n‑ri̱ tachi̱, chi̱ sua jándatu̱‑ri̱ nuu̱ Táa̱‑ri̱. Te máá‑ró tú káka'a̱n jíñú'ún‑ró jíín‑rí. 50 Te tú ndúkú‑rí ja̱ ndúñá'nu‑ri̱. Dios kúu I'a̱ sá'a, te ndé'é‑yá ndasa káa. 51 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ndé ña̱yɨvɨ skíkuu tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, ma̱ kúu̱ kutɨ‑í. Achí‑ya̱. 52 Te cha̱a judío, ni̱ kaka'a̱n‑de: Vina te ni̱ kajini̱‑ri̱ ja̱ tá'a̱n‑ro̱ tachí. Abraham jíín cháa kájani tu̱'un Dios, ni̱ kaji'i̱‑de. Te róó áchí‑ro̱: Ja̱ skíkuu tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, ma̱ kúu̱ kutɨ. 53 Ni̱ ji'i̱ táa̱‑yo̱ Abraham. Te ñá'nu‑ga̱ kúu‑ró vásá máá‑de náún. Te suni ni̱ kaji'i̱ cha̱a ni̱ jani tu̱'un onde̱ sáá, te ndé cha̱a sá'a‑ró máá‑ró núsáá. Achí‑de jíín‑yá. 54 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Te nú ruu̱ sáñá'nu‑ri̱ máá‑rí, te nduñá'nu sáni‑ri̱ núú. Máá Táa̱‑ri̱ kúu I'a̱ sáñá'nu ruu̱. Te máá‑ró káka'a̱n‑ro̱ já I'a̱‑ún kúu Dios máá‑ró. 55 Te tú kájini̱ kutɨ‑ro núu̱‑yá. Ko ruu̱, chi̱ jiní‑ri̱ nuu̱‑yá. Nú ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já tú jiní‑ri̱‑ya̱, te kuu‑ri̱ cha̱a xndá'ú ñáá nátu̱'un máá‑ró jíná'an‑ró núú. Ko jiní ndija‑ri̱‑ya̱. Te skíkuu‑ri̱ tu̱'un ká'a̱n‑ya̱. 56 Táa̱‑ro̱ Abraham, ni̱ kusɨɨ̱ iní‑de kuni̱‑de kɨvɨ̱ cháa̱‑ri̱. Te a ni̱ jini̱‑de. Te a ni̱ kusɨɨ̱ iní‑de. Achí‑ya̱. 57 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío jíín‑yá: Aa̱, ni té koo‑ga̱‑ro̱ úu̱ xiko uxi̱ kuia̱, te a ni̱ jini̱‑ro̱ núu̱ Abraham náún, áchí‑de. 58 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: A íó‑ri̱ onde̱ ná té kaku‑ga̱ Abraham, áchí‑ya̱. 59 Yúan‑na te ni̱ ka̱ki'in‑de yuu̱ já kuá'a‑de‑ya̱. Ko máá Jesús ni̱ sa̱'í‑ni‑ya̱. Te ni̱ kenda‑ya̱ iní ve̱'e ii̱. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ sáva ma̱'ñú‑de, te kua'a̱n‑ni‑ya̱.

9

Cha̱a ni̱ kaku kuáá

1 Te nini kua'a̱n‑ya̱, te ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱ ɨ́ɨn cha̱a kuáá ondé kɨvɨ̱ ní kaku‑de. 2 Te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Maestro, naja̱ ní kaku kuáá cháa yá'a. Kua̱chi máá‑de xí kuáchi táa̱‑de kúu náún, áchí‑de. 3 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Nasu̱ kuáchi máá‑de, ni nasu̱ kuáchi táa̱‑de kúu. Chi̱ sua ja̱ ná sátiñu ndiji̱n Dios jíín‑de. 4 Kánúú sá'a‑ri̱ tiñu I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱, nini íó ndúú. Chi̱ nú ná kuáa, te ma̱ kúu sátiñu‑yó. 5 Nini kándee‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, te luz ñu̱yɨ́vɨ kúu‑ri̱. Achí‑ya̱. 6 Súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te ni̱ tɨvɨ̱ sɨ̱'vɨ́‑yá nuu̱ ñú'un. Te ni̱ sá'a‑ya̱ ndé'yu̱ jíín tɨ́sɨ̱'vɨ́‑yá‑ún. Te ni̱ ji'i‑yá nde'yu̱‑ún sɨkɨ̱ ndúchi cháa kuáá‑ún. 7 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án, te nakɨtɨ nuu̱‑ro̱ iní pila Siloé (ja̱ kuní ka'a̱n, ndajá'a̱). Te ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ nakɨtɨ nuu̱‑dé, te ni̱ ndundiji̱n‑ni nuu̱‑dé va̱i ndii‑de. 8 Yúan‑na te ta̱ká tá'an‑de, jíín táká ja̱ á ni̱ kajini̱ ja̱ cháa kuáá kúu‑de núú, ni̱ kajika̱ tu̱'ún tá'an: Á nasu̱ cháa yá'a kúu ja̱ ncháá‑ni te jikán caridad núú, áchí. 9 Te sava ni̱ kaka'a̱n: Suu‑de kúu, áchí. Te sava tuku ni̱ kaka'a̱n: Súan jíto‑de nátu̱'un cha̱a‑ún, áchí. Ko máá‑de ni̱ ka'a̱n‑de: Máá‑rí kúu, áchí‑de. 10 Yúan‑na te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑ún‑de: Ndasa ni̱ nanuña nduchi‑ro núsáá, áchí. 11 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ɨɨn cha̱a nání Jesús, ni̱ sá'a‑de nde'yu̱. Te ni̱ ji'i‑dé nduchi‑rí. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑rí: Kuá'án nuu̱ pila Siloé, te nakɨtɨ nuu̱‑ro̱, áchí‑de. Te ni̱ ja'a̱n‑ri̱, te ni̱ nakɨtɨ nuu̱‑rí, te ni̱ ndundiji̱n‑ni nuu̱‑rí, áchí‑de. 12 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n jíín‑de: Ndénu̱ kándee cha̱a‑ún, áchí. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Na̱ kútuní, áchí‑de. 13 Yúan‑na te ni̱ kaja̱ncha̱ka cha̱a ni̱ ka̱kuáá‑ún nuu̱ fariseo. 14 Te kɨvɨ̱ ndéta̱tú kúu kɨvɨ̱ ní sá'a Jesús nde'yu̱‑ún ja̱ ní nakuña‑ya̱ ndúchi‑dé. 15 Te fariseo, suni ni̱ kajika̱ tu̱'ún ndasa ni̱ ndundiji̱n nuu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Ni̱ ji'i‑dé nde'yu̱ sɨkɨ̱ ndúchi‑rí, te ní nakɨtɨ nuu̱‑rí, te ni̱ ndundiji̱n‑ni nuu̱‑rí, áchí‑de. 16 Yúan‑na te sava fariseo ni̱ kaka'a̱n: Cha̱a‑ún, nasu̱ ondé nuu̱ Dios va̱i‑de, chi̱ tú chíñú'ún‑de kɨvɨ̱ ndéta̱tú, áchí. Ko ni̱ kaka'a̱n sava‑ga̱: Nú ɨɨn cha̱a íó kua̱chi kúu‑de, te ndasa kuu sá'a‑de ta̱ká tuni̱ yá'a, áchí. Te ni̱ ka̱státá'an máá jíná'an. 17 Te ni̱ kaka'a̱n tuku jíín cháa kuáá‑ún: Róó, na̱ún kachí‑ro̱ sɨkɨ́ cháa ni̱ nakuña nduchi‑ro núsáá, áchí. Te máá‑de ni̱ ka'a̱n‑de: Ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios kúu‑de, áchí‑de. 18 Ko tú ní kákandíja judío ja̱ á ni̱ ndundiji̱n nuu̱‑dé ni ja̱ ní kuu‑de cháa kuáá núú. Te ni̱ ka̱kana xini̱ táa̱ náa̱ cha̱a ja̱ ní ndundiji̱n nuu̱. 19 Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑ún‑de: Ya̱'á kúu se̱'e‑ró, ja̱ ní kaku kuáá káka'a̱n‑ro̱ náún. Núsáá te ndasa ni̱ ndundiji̱n nduchi‑dé vina, áchí. 20 Te ni̱ kaka'a̱n táa̱‑de: Kájini̱‑ri̱ ja̱ cháa yá'a kúu se̱'e‑ri̱, ja̱ ní kaku kuáá núú. 21 Ko tú kajini̱‑ri̱ ndasa ni̱ ndundiji̱n nuu̱‑dé vina. Ni tú kájini̱‑ri̱ ndé cha̱a ni̱ nakuña nduchi‑dé. Kaka̱ tu̱'ún máá‑ró‑de, chi cha̱a ñá'nu kúu‑de, te ná kástu̱'ún máá‑de ja̱ máá‑de. Achí‑de. 22 Súan ni̱ kaka'a̱n táa̱‑de, chi̱ káyu̱'ú‑de kájito‑de judío. Chi̱ judío, a ni̱ ka̱sándaa̱ ja̱ nú ndé ña̱yɨvɨ ká'a̱n ndaa̱ ja̱ máá‑yá kúu Cristo, te kiñi'in‑i ki'i̱n‑i yata̱ vé'e sinagoga. 23 Ja̱ yúán ní kaka'a̱n táa̱‑de: A ñá'nu‑de, kaka̱ tu̱'ún máá‑ró‑de, áchí‑de. 24 Yúan‑na te ɨnga̱ jínu ni̱ ka̱kana xini̱ cháa ni̱ ka̱kuáá‑ún. Te ni̱ kaka'a̱n jíín‑de: Ná nákana jaa‑ró Dios, chi cha̱a yúan a kájini̱‑yo̱ já cháa íó kua̱chi kúu‑de, áchí. 25 Yúan‑na te máá‑de ni̱ ka'a̱n‑de: Nú íó kua̱chi‑de xí na̱ún, tú jiní‑ri̱. Ko íó ɨɨn ja̱ jiní‑ri̱. Chi cha̱a kuáá ní kuu‑ri̱ núú, te vina ni̱ ndundiji̱n nuu̱‑rí. Achí‑de. 26 Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún tuku‑de: Ndasa ni̱ sá'a‑de jíín‑ró. Ndasa ni̱ nakuña‑de nduchi‑ro núsáá vii. Achí. 27 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: A ni̱ kuu ni̱ kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ te tú káchu'un ini̱‑ro̱. Naja̱ kákuni̱‑ro̱ kúni so̱'o‑ró ɨngá jínu. Suni skuá'a‑ró jíín‑de kákuni̱‑ro̱ náún. Achí‑de. 28 Te ni̱ kakiti̱ ini̱ nuu̱‑dé. Te ni̱ kaka'a̱n jíín‑de: Máá‑ró skuá'a‑ró jíín‑de. Ko ruu̱, chi̱ káskuá'a‑rí tu̱'un Moisés. 29 Kájini̱‑ri̱ ja̱ ní ka'a̱n Dios jíín Moisés. Ko cha̱a jia̱n, tú kájini̱‑ri̱ ndénu̱ vái‑de, áchí. 30 Te ni̱ ka'a̱n máá cháa‑un: Náa iní‑ri̱ ja̱ súan káka'a̱n‑ro̱, chi va̱sa ni̱ nakuña‑de nduchi‑rí te tú kájini̱‑ro̱ ndénu̱ vái‑de. 31 Te a kájini̱‑ro̱ já Dios tú jíni so̱'o‑ya̱ ká'a̱n ña̱yɨvɨ íó kua̱chi. Ko nú ndé ɨɨn ña̱yɨvɨ chíñú'ún‑i Dios te sá'a‑i ja̱ kuní‑ya̱, nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún jíni so̱'o‑ya̱. 32 Onde̱ nɨ́ɨ́ vái‑yó na̱ tú ní kájini so̱'o kutɨ‑yo já ɨ́ɨn cha̱a nakuña‑de nduchi ɨngá cha̱a ni̱ kaku kuáá. 33 Te cha̱a yúan, nú tú va̱i‑de onde̱ nuu̱ Dios, te ma̱ kúu kutɨ sá'a‑de núú. Achí‑de. 34 Te ni̱ kaka'a̱n judío: Róó, chi̱ íó kua̱chi‑ró ondé kɨvɨ̱ ní kaku‑ró, te stá'a̱n‑ro̱ tú'un nuu̱ máá‑rí náún, áchí jíín‑de. Te ni̱ ka̱keñi'in‑de kua'a̱n‑de. 35 Te ni̱ jini tu̱'un Jesús ja̱ ní ka̱keñi'in‑de kua'a̱n‑de, te ni̱ nani'i̱n‑yá‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Á kándíja‑ró Sé'e Dios, áchí‑ya̱. 36 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ndé cha̱a kúu‑de náva̱'a kandíja‑ná‑de vii, táta̱, áchí‑de. 37 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: A ni̱ jini̱‑ro̱ núu̱‑yá. Te cha̱a ká'a̱n jíín‑ró, máá‑yá kúu, áchí‑ya̱. 38 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Kándíja‑ná Táta̱, áchí‑de, te ni̱ chiñú'ún‑de‑ya̱. 39 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Va̱i‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a ja̱ náku̱xndíi‑ri̱ sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ. Náva̱'a ta̱ká ja̱ kákuáá, te ndundiji̱n nuu̱, te ta̱ká ja̱ ndijín nuu̱, te kukuáá. Achí‑ya̱. 40 Te ká'i̱in sava fariseo jíín‑yá. Te ni̱ ka̱jini so̱'o tu̱'un yá'a. Te ni̱ kaka'a̱n jíín‑yá: Suni cha̱a kuáá kákuu‑ri̱ náún, áchí. 41 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín: Nú cha̱a kuáá kákuu‑ró, te ma̱ kóo kua̱chi‑ró núú. Ko vina chi ni̱ kaka'a̱n‑ro̱, kájini̱‑ri̱, áchí‑ro̱, te ja̱ yúán kéndo̱o kua̱chi‑ró jíín‑ró.

10

Tu̱'un máá‑yá jíín rɨ́ɨ̱

1 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ndé cha̱a tú kɨ́vɨ‑de ichi yújákú rɨ́ɨ̱, chi̱ sasua káa‑de kɨ̱vɨ‑de ɨnga̱ lado, cha̱a‑ún kúu nato̱ó jíín ñákui̱'ná. 2 Ko cha̱a kɨ̱vɨ ichi yúxé'é, cha̱a‑ún kúu cha̱a ndíto rɨɨ̱. 3 Te cha̱a ndíto yuxé'é, júña‑de yuxé'é já kɨ́vɨ cha̱a‑ún. Te rɨɨ̱‑ún, kájini so̱'o‑tɨ̱ já ká'a̱n‑de. Te kána‑de xini̱ rɨ́ɨ̱ máá‑de jíín sɨ́'vɨ́‑tɨ́, te kíñi'in‑de‑tɨ̱. 4 Te nú ni̱ kiñi'in‑de ta̱ká rɨɨ̱ máá‑de, te yóxnúú‑de nuu̱‑tɨ́. Te máá rɨ́ɨ̱‑ún káindiki̱n‑tɨ̱‑dé, chi̱ kánakuni̱‑tɨ̱ ká'a̱n‑de. 5 Ko ma̱ kúndiki̱n‑tɨ̱ yatá ɨ́ɨn cha̱a jíká, chi̱ sua kunu‑tɨ̱ kóto‑tɨ̱‑dé, chi̱ tú kájini̱‑tɨ̱ modo ká'a̱n cha̱a jíká‑ún, áchí‑ya̱. 6 Ni̱ ka'a̱n Jesús tu̱'un yátá yá'a jíín‑de. Ko tú ní kájuku̱'un ini̱‑de jíín tú'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de. 7 Te ni̱ ka'a̱n tuku Jesús jíín‑de: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró: Máá‑rí kúu nátu̱'un yujákú rɨ́ɨ̱. 8 Ta̱ká cha̱a ni̱ kikoyo xna'a̱n‑ga̱ vásá ní chaa̱‑ri̱, ñato̱ó jíín ñákui̱'ná kákuu‑de, ko tú ní kájandatu̱ rɨɨ̱‑ún modo ni̱ kaka'a̱n‑de. 9 Máá‑rí kúu nátu̱'un máá yúxé'é. Nú ndé ña̱yɨvɨ kɨ́vɨ ichi‑rí, ka̱ku‑i. Te kɨ̱vɨ‑i te ndenda‑i, te ni'i̱n‑í icha̱ kee‑í. 10 Ɨɨn ñakui̱'ná, máni ja̱ sákuí'ná‑de, te ka'ni‑dé, te xnáa‑dé va̱i‑de. Ko ruu̱, chi va̱i‑ri̱ ja̱ ná kúchaku̱‑i, te suni kuchaku̱ jíñú'ún‑i. 11 Máá‑rí kúu I'a̱ ndíto va̱'a rɨɨ̱. Nú ndé cha̱a ndíto va̱'a‑de rɨɨ̱, cha̱a‑ún koto‑de‑tɨ̱ va̱sa kuu̱‑de jíín‑tɨ́. 12 Ko ɨɨn cha̱a kí'in ya̱'u, tú ndíto va̱'a‑de rɨɨ̱, chi̱ nasu̱ rɨ́ɨ̱ máá‑de kákuu‑tɨ̱. Te nú ni̱ jini̱‑de ja̱ vái yi'ɨ̱, te xndóo‑de rɨɨ̱ ka̱tɨɨn‑ún‑tɨ́, te skuní i̱o rɨɨ̱. 13 Te cha̱a ki̱'in ya̱'u‑ún, jínu‑de, chi̱ máni cha̱a ki̱'in ya̱'u kúu‑de, te tú kúndá'ú ini̱‑de rɨɨ̱. 14 Máá‑rí kúu I'a̱ ndíto va̱'a rɨɨ̱. Te jiní‑ri̱ nuu̱ táká rɨɨ̱‑ri̱. Te máá‑tɨ́, kájini̱‑tɨ̱ rúu̱. 15 Nátu̱'un máá Táa̱‑ri̱ jiní‑ya̱ rúu̱, te máá‑rí jiní‑ri̱ nuu̱ Táa̱‑ri̱. Te cháa ini̱‑ri̱ kuu̱‑ri̱ ja̱ rɨ́ɨ̱‑ri̱. 16 Suni ñáva̱'a‑ri̱ yaku̱‑ga̱ rɨɨ̱. Ko sɨ́ɨn sɨ́ɨn ja̱kú ká'i̱in‑tɨ̱. Te jínu ñú'ún já kíki̱'in‑ri̱ kɨtɨ‑ún, te kuni so̱'o‑tɨ̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱. Te koo ɨɨn‑ni tɨku'ni̱‑tɨ̱. Te ɨɨn‑ni ja̱ kóto‑tɨ̱. 17 Kúndá'ú ini̱ Táa̱‑ri̱ ruu̱, chi̱ cháa ini̱‑ri̱ kuu̱‑ri̱ náva̱'a naschakú‑ri̱ máá‑rí. 18 Ni ɨɨn ma̱ kúu ka'ni rúu̱, chi̱ máá‑rí kúu ja̱ já'a tu̱'un kuu̱‑ri̱. Nú kuní‑ri̱, te kuu kuu̱‑ri̱, te nú kuní‑ri̱, te kuu nachaku̱‑ri̱, chi̱ súan íó fuerza‑ri̱. Tiñu yá'a ni̱ tá'ú máá Táa̱‑ri̱ nuu̱‑rí. Achí‑ya̱. 19 Te judío ni̱ ka̱státá'an tuku sɨkɨ̱ tú'un yá'a. 20 Te kua'a̱, ní kaka'a̱n: Tá'a̱n‑de tachi̱ kíni, te kátachi̱‑dé. Naja̱ kájini so̱'o‑ró tú'un ká'a̱n‑de, áchí. 21 Te sava‑ga̱ ni̱ kaka'a̱n: Nasu̱ tú'un cha̱a kátachi̱ ká'a̱n‑de. Kuu nakuña ɨɨn tachi̱ kíni nduchi cháa kuáa náún. Achí.

Sɨkɨ̱ já kití ini̱ judío nuu̱ Jesús

22 Te ni̱ kuu kɨvɨ̱ víko já ndúndoo ndatíñu ini̱ ñuu̱ Jerusalén. Te tiempo viko víjin kúu. 23 Te Jesús, kua'a̱n‑ya̱, va̱i‑ya̱ iní ve̱'e ii̱, ini̱ portal Salomón. 24 Te cha̱a judio, ni̱ kandutíyúu̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Na̱saa kɨvɨ̱ sténdatu‑ró iní‑ri̱. Te nú máá‑ró kúu Cristo, kachi̱ kájí núu̱‑rí jíná'an‑ri̱, áchí‑de. 25 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: A ni̱ kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ te tú kákandíja‑ró. Ta̱ká tiñu ja̱ sá'a‑ri̱ jíín sɨ́'vɨ́ Táa̱‑ri̱, yu̱án kúu ja̱ káka'a̱n ndaa̱ tu̱'un‑ri̱. 26 Tú kákandíja‑ró, chi̱ nasu̱ rɨ́ɨ̱ máá‑rí kákuu‑ró, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. 27 Rɨɨ̱‑ri̱, chi̱ kájandatu̱‑tɨ̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱. Te máá‑rí jiní‑ri̱‑tɨ̱ jíná'an‑tɨ̱, te kái̱ndiki̱n‑tɨ̱ rúu̱. 28 Te kuchaku̱‑tɨ̱ nɨ́ɨ́ káni sá'a‑ri̱. Te ma̱ náa kútɨ‑tɨ́. Te ni ɨɨn ña̱yɨvɨ ma̱ kúu kuanchaa̱‑i‑tɨ̱ ndá'a‑rí. 29 Máá Táa̱‑ri̱ ni̱ ja̱'a‑ya̱‑tɨ́ nuu̱‑rí. Te ñá'nu‑ga̱ kúu‑ya̱ vásá táká ña̱yɨvɨ. Te tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ kúu kuanchaa̱‑i‑tɨ̱ ndá'a Táa̱‑ri̱. 30 Máá‑rí jíín Táa̱‑ri̱, ɨɨn‑ni kákuu‑ri̱, áchí‑ya̱. 31 Yúan‑na te cha̱a judío, ni̱ kaki'in tuku‑de yuu̱ já kuá'a‑de‑ya̱. 32 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ni̱ stá'a̱n‑ri̱ kua'a̱ tíñu va̱'a nuu̱‑ro̱ cuenta Táa̱‑ri̱. Kua̱chi ndé ɨɨn tiñu‑ún kúu ja̱ kuá'a‑ró yúu̱ rúu̱ núsáá. Achí‑ya̱. 33 Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a judío: Nasu̱ sɨkɨ́ tíñu va̱'a kúu ja̱ kuá'a‑yó yúu̱ róó, chi kua̱chi ja̱ ká'a̱n ndɨva̱'a‑ró. Chi̱ róó, cha̱a kúu‑ró. Te sá'a‑ró já Dios kúu‑ró. Achí‑de jíín‑yá. 34 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Á nasu̱ yóso tú'un núu̱ ley máá‑ró: Ni̱ ka'a̱n‑ri̱ ja̱ súni Dios kákuu‑ró, áchí. 35 Chi ni̱ tájí Dios tu̱'un‑ya̱ kuá'a̱n nuu̱ sáva cha̱a. Te ni̱ skúnání‑yá‑de Dios. Te ma̱ kúu ské'ichi̱‑yo̱ tutú ii̱. 36 Núsáá te naja̱ káka'a̱n máá‑ró já tú'un ndɨva̱'a kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ri̱ ja̱ Sé'e Dios kúu‑ri̱. Chi̱ máá Táa̱‑ri̱ ni̱ teta'a̱n ndoo‑ya̱ rúu̱, te ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱. 37 Te nú tú sá'a‑ri̱ tiñu Táa̱‑ri̱, ma̱ kándíja‑ró rúu̱. 38 Ko nú sá'a‑ri̱, va̱sa tú kándíja‑ró rúu̱, ko ná kándíja‑ró tíñu‑ún náva̱'a kuni̱‑ro̱ te kandíja‑ró já máá Táa̱‑ri̱ kánchaa̱‑ya̱ jíín‑rí, te máá‑rí jíín máá Táa̱‑ri̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 39 Yúan‑na te ɨnga̱ jínu kándúkú ndéé‑de katɨɨn‑de‑ya̱. Ko ni̱ kuxio‑ya̱ núu̱‑dé kua'a̱n‑ya̱. 40 Te ni̱ naxíó káva Jesús kua'a̱n‑ya̱ ɨngá lado yu̱cha Jordán, nuu̱ ní skuánducha núú Juan. Te ni̱ kanchaa̱‑ya̱ yúan. 41 Te ni̱ kikoyo kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ núu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Juan, ja̱ndáa̱ tú ní sá'a‑de ni ɨɨn tuni̱. Ko íó ndaa̱ ta̱ká tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑de cuenta cha̱a yá'a. Achí‑i. 42 Te kua'a̱ xáa̱n‑í ni̱ ka̱kandíja‑i‑ya̱ yúan.

11

Ja̱ ní nachaku̱ Lázaro

1 Te kú'u̱ ɨɨn cha̱a nání Lázaro ñuu̱ Betania, nuu̱ kúu ñuu̱ María jíín kú'u̱‑ña Marta. 2 Te María‑ún kúu ja̱ ní chi'i aceite máá Jíto'o̱‑yo̱, te ni̱ nasi'ichí‑ña já'a̱‑yá jíín íxi xiní‑ñá. Te cha̱a kú'u̱‑ún kúu kua̱'a‑ña Lázaro. 3 Te kua̱'a‑de‑ún, ni̱ ka̱tájí‑ña tú'un kua'a̱n nuu̱‑yá: Táta̱, kuni so̱'o‑ní, cha̱a ja̱ maní‑ní jíín, kú'u̱‑de, áchí‑ña. 4 Te ni̱ jini so̱'o Jesús. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kue'e̱ yá'a, nasu̱ kué'e̱ kuu̱‑de kúu. Chi̱ sua sá'a ja̱ ná nákana jaa‑i Dios, náva̱'a nduñá'nu Se̱'e Dios sá'a máá kué'e̱‑ún. Achí‑ya̱. 5 Te kúmani̱ Jesús jíín Marta jíín kú'u̱‑ña jíín Lázaro. 6 Te nuu̱ ní jini tu̱'un‑ya̱ já kú'u̱‑de, te ni̱ kendo̱o‑ya̱ yúan uu̱ kɨvɨ̱ núu̱ kánchaa̱‑ya̱‑un. 7 Yu̱án‑na, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá: Ná kí'o̱n ñúu̱ Judea ɨnga̱ jínu, áchí‑ya̱. 8 Te cha̱a káskuá'a‑ún ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Maestro, vina a kándúkú ndéé cháa judío kua̱'a‑de yuu̱ níí. Te ɨnga̱ jínu ki'i̱n‑ní yúan náún. Achí‑de. 9 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Á tú íó uxi̱ uu̱ hora ɨɨn ncháka. Cha̱a ja̱ jíka ndúú, tú skáchi'i‑de ja'a̱‑dé, chi̱ kúndiji̱n nuu̱‑dé ñu̱yɨ́vɨ yá'a. 10 Ko cha̱a jíka akuáa, skáchi'i‑de ja'a̱‑dé, chi̱ tú kúndiji̱n nuu̱‑dé, áchí‑ya̱. 11 Súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te vásá ní ka'a̱n tuku‑ya̱ jíín‑de: Amigo‑yo̱ Lázaro kixí‑de. Ki'i̱n‑ri̱ ja̱ xndúko̱o‑ri̱‑de nuu̱ kixí‑de. Achí‑ya̱. 12 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n cha̱a káskuá'a jíín‑yá: Táta̱, nú kixí‑de te nduva̱'a‑de, áchí‑de. 13 Ko súan ni̱ ka'a̱n Jesús ja̱ á ni̱ ji'i̱‑de. Te máá‑de ni̱ ka̱jani ini̱‑de ja̱ kixí ndija‑de. 14 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n kájí Jesús jíín‑de: A ni̱ ji'i̱ Lázaro, áchí‑ya̱. 15 Te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ ja̱ róó jíná'an‑ró, ja̱ tú ní kánchaa̱‑ri̱ yúan, náva̱'a kandíja‑ró. Ko vina ná kí'o̱n núu̱‑dé. Achí‑ya̱. 16 Yúan‑na te Tomás, cha̱a nání Dídimo, ni̱ ka'a̱n‑de jíín tá'an‑de, cha̱a káskuá'a: Suni ná kí'i̱n‑yo̱ náva̱'a ná kúu̱ ta'a̱n‑yo̱ jíín‑de, áchí‑de. 17 Te ni̱ chaa̱ Jesús, te ni̱ jini̱‑ya̱ já ní kuu kuu̱n kɨvɨ́ já á ni̱ yu̱ji Lázaro. 18 Te ñuu̱ Betania kánchaa̱ yani jíín ñúu̱ Jerusalén, nátu̱'un uni̱ kilómetro suu súan‑ni kúu. 19 Te kua'a̱ ñáyɨvɨ judío, ni̱ kikoyo‑i nuu̱ Marta jíín núu̱ María, ja̱ káka'a̱n‑i tu̱'un ndéé iní jíín‑ña já kuá'a‑ña. 20 Yúan‑na te ni̱ jini tu̱'un Marta ja̱ vái Jesús. Te ni̱ kenda‑ña kuáta'a̱n‑ña‑yá. Ko María, ni̱ kendo̱o‑ña iní ve̱'e. 21 Te ni̱ ka'a̱n Marta jíín Jesús: Táta̱, nú ní kánchaa̱‑ní yá'a te ma̱ kúu̱ kua̱'a‑ná núú. 22 Te suni vina jiní‑ná ja̱ táká ja̱ jikán‑ní nuu̱ Dios, te kua̱'a‑ya̱ núu̱‑ní, áchí‑ña. 23 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Nachaku̱ kua̱'a‑ró, áchí‑ya̱. 24 Te ni̱ ka'a̱n Marta jíín‑yá: A jiní‑ná ja̱ náchaku̱‑de kɨvɨ̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi onde̱ ná jínu ñu̱yɨ́vɨ, áchí‑ña. 25 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Máá‑rí kúu I'a̱ sá'a ja̱ náchaku̱ jíín já kúchaku̱ nɨ́ɨ́ káni. Ja̱ kándíja ruu̱, va̱sa a ni̱ ji'i̱, ko nachaku̱. 26 Te nú ndé ña̱yɨvɨ chakú‑i te kándíja‑i ruu̱, ma̱ kúu̱ kutɨ‑í. Á kándíja‑ró tú'un yá'a xí túu. Achí‑ya̱ jíín‑ña. 27 Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑yá: Jaa̱n Táta̱. A ni̱ kandíja‑ná ja̱ máá‑ní kúu Cristo, Se̱'e Dios, ja̱ kíi ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, áchí‑ña. 28 Te súan ni̱ ka'a̱n‑ña. Te ni̱ kee‑ña kuá'a̱n‑ña. Te ni̱ kana sa̱'í‑ña xiní kú'u̱‑ña María: Máá Maestro, a ni̱ chaa̱‑ya̱, te kána‑ya̱ xiní‑ro̱, áchí‑ña. 29 Te María, ja̱ ní jini so̱'o‑ña, ni̱ ndukuiñi̱ yachi̱‑ña, te kua'a̱n‑ña núu̱‑yá. 30 Ko Jesús, té jaa̱‑ga̱‑ya̱ ondé ñuu̱, chi ni̱ ndo̱o‑ni‑ya̱ kánchaa̱‑ya̱ núu̱ ní jata'a̱n Marta‑ún‑ya̱. 31 Te káxiu̱kú ñáyɨvɨ judío ini̱ ve̱'e jíín María, káka'a̱n‑i tu̱'un ndéé iní jíín‑ña. Te ni̱ kajini̱‑i ja̱ ní ndukuiñi̱ yachi̱‑ña kuá'a̱n‑ña. Te ni̱ ka̱indiki̱n‑i‑ña, chi ni̱ kaka'a̱n‑i: Onde̱ yuvé'e añú kuánde'e̱‑ña yúan. 32 Ko ni̱ jaa̱ María nuu̱ kánchaa̱ Jesús. Te ni̱ jini̱‑ña núu̱‑yá. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑ña núu̱ já'a̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑yá: Táta̱, nú ní kánchaa̱‑ní yá'a, te ma̱ kúu̱ kua̱'a‑ná núú, áchí‑ña. 33 Yúan‑na te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ ndé'e̱‑ña jíín já kánde'e̱ ña̱yɨvɨ judío va̱i koyo jíín‑ña. Te ni̱ jaka̱ nu̱u ini̱‑ya̱. Te ni̱ ndukuí'a̱ ini̱‑ya̱. 34 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ndénu̱ ní chindee‑ró‑de, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑ña jíín‑yá: Ña'a̱n‑ní te kuni̱‑ní, áchí‑ña. 35 Te ni̱ nde'e̱ Jesús. 36 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n ña̱yɨvɨ judío: Nde̱'é ná xáa̱n ní kundá'ú ini̱‑de cha̱a‑ún, áchí‑i. 37 Ko ni̱ kaka'a̱n sava‑i: Bueno ni̱ nakuña cha̱a yá'a nduchi chaa kuáa. Á tú ní kuu sá'a‑de ja̱ má kúu̱ Lázaro núú, áchí‑i. 38 Te ni̱ ndukuí'a̱ tuku ini̱ Jesús. Te ni̱ chaa̱‑ya̱ yúvé'e añú‑ún. Te ɨɨn yau̱ kava kúu. Te jika̱ yú'u yaú‑ún ndasú ɨɨn yuu̱. 39 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Chaxio yuu̱ jián jíná'an‑ró, áchí‑ya̱. Te Marta, kua̱'a cha̱a ni̱ ji'i̱‑ún, ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑yá: Táta̱, a já'a̱n xi̱ko‑de, chi̱ a ni̱ kuu kuu̱n kɨvɨ́ yíndu̱ji‑de, áchí‑ña. 40 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Nasu̱ ní ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ nú kándíja‑ró te kuni̱‑ro̱ já ndúñá'nu Dios náún, áchí‑ya̱. 41 Yúan‑na te ni̱ ka̱chaxio‑i yuu̱ núu̱ kándee ndɨ̱yi‑ún. Te Jesús, ni̱ ndakoto‑ni‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Táta̱, ná kúta'u̱‑ná nuu̱‑ní ja̱ jíni so̱'o‑ní tu̱'un ká'a̱n‑ná. 42 Te jiní‑ná ja̱ jíni so̱'o ná'ín‑ní tu̱'un ká'a̱n‑ná, ko ká'i̱in kua'a̱ ñáyɨvɨ yá'a. Ja̱ yúán súan ni̱ ka'a̱n‑ná náva̱'a ná kándíja‑i ja̱ máá‑ní ni̱ tájí‑ní náá va̱i‑ná, Achí‑ya̱. 43 Te súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n jaa‑ya̱: Lázaro, ña'a̱n tíkenda, áchí‑ya̱. 44 Te cha̱a ja̱ á ni̱ ji'i̱, ni̱ kenda‑de, te yísúkun ndá'a‑dé sɨ̱'ɨn‑de jíín sá'ma cinta. Te nuu̱‑dé yísúkun ɨ́ɨn sa'ma. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑i: Ndájí‑de, te sía̱‑ro̱‑dé ná kí'i̱n‑de, áchí‑ya̱. 45 Yúan‑na te kua'a̱ ñáyɨvɨ judío ja̱ ní kikoyo nuu̱ María‑ún, ni̱ ka̱kandíja‑i‑ya̱. Chi ni̱ kajini̱‑i tiñu ni̱ sá'a Jesús. 46 Ko sava‑i ni̱ kaja'a̱n‑i nuu̱ cháa fariseo. Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑i ndasa ni̱ sá'a Jesús.

Ja̱ ní ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an sɨkɨ̱ Jesús

47 Yúan‑na te sutu̱ ñá'nu jíín cháa fariseo, ni̱ ka̱kutútú‑de. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de: Ndasa sá'a‑yó, chi cha̱a yá'a xaa̱n sá'a‑de tuni̱. 48 Chi̱ nú sía̱‑yo̱‑dé, te ndivii ñáyɨvɨ kándíja‑i. Te cha̱koyo cha̱a ñuu̱ Roma, te xnáa‑dé ñuu̱‑yo̱ ondé jíín ñáyɨvɨ‑yo, áchí‑de. 49 Te ɨɨn tá'an‑de nání‑de Caifás, cha̱a‑ún kúu‑de máá sutú ñá'nu‑ga̱ kuia̱‑ún, ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Róó tú kájini̱ kutɨ‑ro. 50 Ni tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ já kánúú kúu̱ ɨɨn cha̱a ja̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ, nasu̱ já náa ndívii ñáyɨvɨ jíná'an‑i, áchí‑de. 51 Ko tu̱'un yá'a, na̱ tú ní ka'a̱n‑de ja̱ máá‑de. Chi ja̱ kúu‑de máá sutú ñá'nu‑ga̱ kuia̱‑ún, te ni̱ jani‑de tu̱'un ja̱ kúu̱ Jesús ja̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ. 52 Te nasu̱ máá ɨ́ɨn ja̱ ñáyɨvɨ yúan, chi̱ suni ja̱ nástútú‑yá se̱'e Dios ja̱ ní kajicha̱ nu̱u‑i jíná'an‑i. 53 Yúan‑na te onde̱ kɨvɨ̱‑ún ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de ja̱ ká'ni‑dé‑ya̱. 54 Yúan‑na te tuká ní jíka ndiji̱n Jesús nuu̱ cháa judío, chi ni̱ kenda‑ya̱ yúan kua'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn ñuu̱ nání Efraín nuu̱ íó yani ñu'un té'é. Te ni̱ kendo̱o‑ya̱ yúan jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. 55 Te a ni̱ kuyani viko Pascua ña̱yɨvɨ judío. Te kua'a̱‑í ni̱ ka̱kaa‑i kua'a̱n‑i ñuu̱ Jerusalén, náva̱'a sándoo‑i máá‑i xna'a̱n‑ga̱ vásá kéjá'á víko Pascua. 56 Te kánandúkú‑i Jesús. Te kájika̱ tu̱'ún tá'an‑i ini̱ ve̱'e ii̱: Ndasa jáni ini̱‑ro̱. Chaa̱‑de viko yá'a xí túu. Achí‑i. 57 Te sutu̱ ñá'nu jíín cháa fariseo, ni̱ ka̱tá'ú‑de tiñu ja̱ nú ndé ɨɨn‑i jiní‑i ndénu̱ kándee‑ya̱, ná kástu̱'ún‑i náva̱'a tɨɨn‑de‑ya̱.

12

Ja̱ ní ji'i María ja'a̱ Jesús jíín perfume

1 Te iñu̱ kɨvɨ̱ já té kejá'á‑ga̱ viko Pascua, te ni̱ chaa̱ Jesús ñuu̱ Betania nuu̱ kánchaa̱ Lázaro cha̱a ni̱ ji'i̱ te ni̱ nachaku̱‑de ja̱ ní kuu‑de ndɨ̱yi núú. 2 Te ni̱ kaja̱'a‑de ndeyu ní kuxíni‑ya̱ yúan. Te Marta ni̱ jani‑ña kó'o̱. Te Lázaro kúu ɨɨn cha̱a yée stáa̱ jíín‑yá. 3 Yúan‑na te ni̱ ki'in María ɨɨn libra perfume ita̱ nardo ja̱ ncháá ya'u. Te ni̱ ji'i‑ñá ja'a̱ Jesús, te ni̱ nasi'ichí‑ña já'a̱‑yá jíín íxi‑ñá. Te nɨ́ɨ́ iní ve̱'e‑ún, ni̱ jicha̱ xiko̱ perfume. 4 Te ɨɨn cha̱a skuá'a jíín‑yá, nání‑de Judas Iscariote, se̱'e Simón, te kuu‑de cha̱a nastúu‑de‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: 5 Naja̱ tú ní kúya̱'u perfume yá'a ja̱ uní ciento peso, te kua̱'a‑yó núu̱ ñáyɨvɨ ndá'ú núú. Achí‑de. 6 Súan ni̱ ka'a̱n‑de, nasu̱ já kúndá'ú ini̱‑de ña̱yɨvɨ ndá'ú, chi̱ sua cha̱a kuí'ná ní kuu‑de. Te ni̱ kuu‑de tesorero, te jánchaa̱‑de ja̱ kájaki̱n‑i‑ún. 7 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Sía̱‑ña, chi̱ sɨkɨ̱ kɨvɨ́ yúji‑ri̱ kúu ja̱ chíva̱'a‑ña yá'á. 8 Chi̱ nene̱ káxiu̱kú ñáyɨvɨ ndá'ú jíín‑ró, ko ruu̱, na̱ tú nene̱ kánchaa̱‑ri̱ jíín‑ró. Achí‑ya̱. 9 Yúan‑na te kua'a̱ ñáyɨvɨ judío, ni̱ kajini tu̱'un‑i ja̱ kánchaa̱‑ya̱ yúan. Te ni̱ cha̱koyo‑i. Ko nasu̱ máá ɨ́ɨn Jesús va̱i nde̱'é‑i, chi̱ suni nde̱'é‑i nuu̱ Lázaro kákuni̱‑i. Chi̱ a ni̱ ji'i̱‑de te ni̱ nachaku̱‑de. 10 Ko sutu̱ ñá'nu, ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de ja̱ súni ka'ni‑dé Lázaro. 11 Chi̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ judío, ni̱ kenda‑i kája'a̱n‑i, te kákandíja‑i nuu̱ Jesús ja̱ sɨkɨ́ Lázaro.

Ja̱ ní kɨ́vɨ Jesús ñuu̱ Jerusalén

12 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n, ni̱ cha̱koyo kua'a̱ ñáyɨvɨ víko‑ún. Te ni̱ ka̱jini tu̱'un‑i ja̱ vái Jesús ñuu̱ Jerusalén. 13 Te ni̱ ka̱ki'in‑i numa yukú ñuu̱. Te ni̱ kenda koyo‑i kua̱ta'a̱n‑i‑ya̱. Te ni̱ ka̱kana jaa‑i: Xáán va̱'a I'a̱ kúu‑ya̱. Ná nákana jaa‑yó‑yá chi̱ ndíso‑ya̱ tíñu máá Tatá Dios. Máá Rey ña̱yɨvɨ Israel kúu‑ya̱. Achí‑i. 14 Te ni̱ ni'i̱n Jesús ɨɨn burro jáá. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱ sɨkɨ́‑tɨ́ nátu̱'un ká'a̱n tutu̱: 15 Se̱sɨ́'ɨ́ ñuu̱ Sion, ma̱ yú'ú‑ro̱. Yá'a nde̱'é‑ró vái Rey máá‑ró, yóso‑yá ɨɨn burro jáá, áchí. 16 Onde̱ xnáñúú te tú ní kájuku̱'un ini̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá jíín tíñu yá'a. Ko onde̱ ná ni̱ nduñá'nu Jesús, yúan‑na te vásá ní kanu̱ku̱'un ini̱‑de tu̱'un yóso sɨkɨ́ máá‑yá, jíín já ní kásá'a‑de tiñu yá'a jíín‑yá. 17 Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in jíín‑yá, ni̱ kaka'a̱n ndaa̱‑i ndasa ni̱ kana‑ya̱ xiní Lázaro yuvé'e añú, te ndasa ni̱ nachaku̱‑de ja̱ á ni̱ ji'i̱‑de. 18 Ja̱ yúán ní kenda koyo kua'a̱‑gá‑i, ni̱ ka̱jata'a̱n‑ya̱. Chi̱ ni̱ ka̱jini tu̱'un‑i ja̱ ní sá'a‑ya̱ tuní yá'a. 19 Ko cha̱a fariseo ni̱ kaka'a̱n máá‑de: Vina te a kájini̱‑yo̱ já má kúu kasu̱ kutɨ‑ro. Yúan nde̱'é‑ró, ja̱ ndívii ñáyɨvɨ kája'a̱n‑i yata̱‑dé.

Ña̱yɨvɨ ñúu̱ Grecia ndúkú‑i Jesús

20 Te suni yaku̱ ña̱yɨvɨ ñúu̱ Grecia ni̱ ka̱kaa‑i kua̱chiñú'ún‑i kɨvɨ̱ víko‑ún. 21 Ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱ Felipe cha̱a ñuu̱ Betsaida ndañúu̱ Galilea. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑de: Táta̱, nde̱'é‑ná nuu̱ Jesús kákuni̱‑ná, áchí‑i. 22 Te ni̱ ja'a̱n Felipe, ni̱ kastu̱'ún‑de nuu̱ Andrés. Yúan‑na te Andrés jíín Felipe ndendúú ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de nuu̱ Jesús. 23 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: A ni̱ jaa̱ hora ja̱ ndúñá'nu máá Sé'e cha̱a. 24 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ɨ́ɨn nuni̱ trigo nú tú jungava nuu̱ ñú'un te kuu̱, te máá ɨ́ɨn‑ni kendo̱o. Ko nú kuu̱, te kua'a̱ xáa̱n nuní nándea̱. 25 Nú ndé cha̱a kúndá'ú ini̱‑de máá‑de, te naa‑dé. Ko nú ndé cha̱a tú chíñú'ún‑de máá‑de ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, te kuchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni. 26 Nú ndé ɨɨn cha̱a kuní kuatíñu nuu̱‑rí, ná kúndiki̱n‑de ruu̱. Te nuu̱ kúnchaa̱‑ri̱ yúan kunchaa̱ cha̱a játíñu nuu̱‑rí‑ún. Te nú ndé ɨɨn‑de játíñu‑de nuu̱‑rí, te koo ja̱ jíñú'ún Táa̱‑ri̱ nuu̱‑dé. 27 Te vina ndúkuí'a̱ ini̱‑ri̱. Te á ka'a̱n‑ri̱: Táa̱, nama‑ní náá nuu̱ túndó'o hora yá'a, achi̱‑ri̱ xí túu. Ma̱ kúu, chi ja̱ sɨkɨ́ hora yá'a kúu ja̱ vái‑ri̱. 28 Táa̱, ná nákana jaa‑i níí sá'a‑ní, áchí‑ya̱ jíín Dios. Yúan‑na te ichi ándɨ́vɨ́ ní kenda ɨɨn tu̱'un: A ni̱ ka̱nakana jaa‑i ruu̱ ni̱ sá'a‑ri̱. Te nakana jaa‑i ruu̱ ɨnga̱ jínu sá'a‑ri̱, áchí. 29 Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in yúan, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i te ni̱ kaka'a̱n‑i ja̱ tája kúu. Te sava‑ga̱‑i, ni̱ kaka'a̱n‑i: Ni̱ ka'a̱n ɨɨn ndajá'a̱ Dios jíín‑de, áchí‑i. 30 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Tú va̱i tu̱'un yá'a ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, chi̱ sua ja̱ máá‑ró jíná'an‑ró. 31 Vina kúu ja̱ ndúni̱'in kua̱chi sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ yá'a. Vina kúu ja̱ kénda ja̱ kúñá'nu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a ki'i̱n. 32 Te ruu̱, nú a ni̱ ndi̱ta kaa‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ te kana‑ri̱ xini̱ ndívii ñáyɨvɨ kíkoyo‑i nuu̱‑rí, áchí‑ya̱. 33 Tu̱'un yá'a ni̱ ka'a̱n‑ya̱ já stá'a̱n‑ya̱ ndasa kuu̱‑ya̱. 34 Te ni̱ kaka'a̱n ña̱yɨvɨ‑ún jíín‑yá: Kájini̱‑ná ja̱ kéndo̱o Cristo nɨ́ɨ́ káni, áchí tutu̱ ley. Te naja̱ ká'a̱n‑ní ja̱ jínu ñú'ún kuíta kaa máá Sé'e cha̱a núsáá. Te ndéja̱ kúu máá Sé'e cha̱a‑ún. Achí‑i. 35 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús: Yaku̱‑na̱ kɨvɨ̱ kúnchaa̱ máá luz jíín‑ró jíná'an‑ró. Kaka nini íó ndiji̱n náva̱'a tú kuñaa núu̱‑ro̱. Chi cha̱a jíka ñu̱ñáa, na̱ tú jiní‑de ndénu̱ kí'i̱n‑de.

Ja̱ tú kákandíja cha̱a judío

36 Kandíja nuu̱ máá luz nini kánchaa̱‑ya̱ jíín‑ró, náva̱'a ná ndúu‑ró sé'e luz, áchí‑ya̱ jíín‑i. Súan ni̱ ka'a̱n Jesús. Te ni̱ kee‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. Te ni̱ sa̱'í‑ni‑ya̱ núu̱‑í jíná'an‑i. 37 Ko va̱sa ni̱ sá'a‑ya̱ kuá'a̱ tuní nuu̱‑í, ko tú ní kákandíja‑i‑ya̱. 38 Náva̱'a skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Isaías cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios ja̱ ní ka'a̱n‑de onde̱ sáá: Táta̱, ndéja̱ ní kandíja tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑yo̱. Te ndéja̱ ní jini̱ nuu̱ fuerza máá Jíto'o̱‑yo̱, áchí. 39 Ja̱ yúán tú ní kúu kandíja‑i jíná'an‑i, chi ni̱ ka'a̱n tuku Isaías: 40 Ni̱ sákuáá‑ya̱ ndúchi‑í, te ni̱ kundava iní añú‑i ni̱ sá'a‑ya̱, náva̱'a ma̱ kuní‑i jíín ndúchi‑í, ni ma̱ júku̱'un ini̱ añú‑i, ni ma̱ nájíó káva ini̱‑i, ja̱ sá'a‑ri̱ tana̱‑í, áchí. 41 Tu̱'un yá'a ni̱ ka'a̱n Isaías, chi ni̱ jini̱‑de ndasa kúñá'nu luu‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de tu̱'un‑ya̱. 42 Ko va̱sa súan ni̱ i̱o, te kua'a̱ cháa tá'ú tíñu, ni̱ ka̱kandíja‑de nuu̱‑yá. Ko ja̱ káyu̱'ú‑de fariseo te tú ní kákastu̱'ún‑de. Chi̱ nú súan, te skúnu‑ún‑de kenda‑de ini̱ ve̱'e sinagoga, jáni ini̱‑de. 43 Chi̱ kúsɨɨ̱‑gá ini̱‑de ja̱ ndúñá'nu‑de sá'a ña̱yɨvɨ vásá já ndúñá'nu‑de sá'a Dios. 44 Te ni̱ ka'a̱n jaa Jesús: Ña̱yɨvɨ kándíja ruu̱, nasu̱ máá ɨ́ɨn ruu̱ kándíja‑i, chi̱ nuu̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ kándíja‑i. 45 Te ña̱yɨvɨ ndé'é núu̱‑rí, suni ndé'é‑i nuu̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. 46 Va̱i‑ri̱ ja̱ kúu‑ri̱ ɨɨn luz ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, náva̱'a nú ta̱ká ña̱yɨvɨ kándíja‑i ruu̱, ma̱ kúnchaa̱‑i ñu̱ñáa. 47 Nú ɨɨn ña̱yɨvɨ jíni so̱'o‑i tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, te tú skíkuu‑i, tú naku̱xndíi‑ri̱ sɨkɨ̱‑í, chi̱ tú va̱i‑ri̱ ja̱ náku̱xndíi‑ri̱ sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ, chi̱ sua ja̱ náma‑ri̱ ñu̱yɨ́vɨ. 48 Te ña̱yɨvɨ ské'ichi̱ ruu̱, te tú játú'ún‑i tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, íó ja̱ náku̱xndíi sɨkɨ̱‑í. Tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ kúu ja̱ náku̱xndíi sɨkɨ̱‑í onde̱ kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ. 49 Chi̱ tú ká'a̱n‑ri̱ ja̱ máá‑rí, chi̱ Táa̱‑ri̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱, máá‑yá ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑rí. Ndasa kachi̱‑ri̱ te ndasa ka'a̱n‑ri̱. 50 Te a jiní‑ri̱ ja̱ tíñu tá'ú‑yá kúu ja̱ kúchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni sá'a. Núsáá te tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, máni tu̱'un ni̱ ka'a̱n Táa̱‑ri̱ jíín‑rí kúu, áchí‑ya̱.

13

Ja̱ ní nakacha‑ya̱ já'a̱ cháa káskuá'a

1 Onde̱ ná té koo‑ga̱ viko Pascua, te a ni̱ jini̱ Jesús ja̱ ní jaa̱ hora kenda‑ya̱ ñúyɨ́vɨ yá'a no'o̱n‑ya̱ núu̱ Táa̱‑ya̱. Ko kúndá'ú ini̱‑ya̱ ñáyɨvɨ‑yá ká'i̱o ini̱ ñúyɨ́vɨ, te onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱‑í. 2 Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka̱kuxíni‑ya̱. Te vina a ni̱ ka'a̱n kui'na̱ jíín iní añú Judas, se̱'e Simón Iscariote, ja̱ nástúu‑de‑ya̱. 3 Te a jiní Jesús ja̱ máá Táa̱‑ya̱, a ni̱ ja̱'a‑ya̱ táká ndatíñu ini̱ nda'a‑yá, te suni jiní‑ya̱ já ní kenda‑ya̱ núu̱ Dios va̱i‑ya̱. Te suni nuu̱ Dios no'o̱n‑ya̱. 4 Te ni̱ ndukuiñi̱‑ya̱ já ní kuxíni‑ya̱. Te ni̱ chaxio‑ya̱ sá'ma‑yá. Te ni̱ ki'in‑ya̱ ɨ́ɨn sa'ma vítá. Te ni̱ ju'ni̱‑ya̱ chíi‑ya̱. 5 Te ni̱ chu'un‑ya̱ ndúcha iní ɨɨn tɨja'a̱n, te ni̱ kejá'á‑yá nákacha‑ya̱ já'a̱ cháa káskuá'a. Te nási'ichí‑ya̱ jíín sá'ma vítá já nú'ni̱ chi̱i‑ya̱‑ún. 6 Te ni̱ jaa̱‑ya̱ núu̱ Simón Pedro. Te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín‑yá: Táta̱, níí, nakacha‑ní ja'a̱‑ná náún, áchí‑de. 7 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Tú júku̱'un ini̱‑ro̱ já sá'a‑ri̱ vina, ko kúkuéé‑ga̱ te juku̱'un ini̱‑ro̱, áchí‑ya̱ jíín‑de. 8 Te Pedro ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Ma̱ nákacha kutɨ‑ní ja'a̱‑ná, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Nú tú nakacha‑ri̱ ja'a̱‑ro̱ te ma̱ kúu kundii̱‑ro̱ jíín‑rí, áchí‑ya̱. 9 Te ni̱ ka'a̱n Simón Pedro jíín‑yá: Táta̱, nasu̱ máá ɨ́ɨn ja'a̱‑ná, chi̱ suni nda'a‑ná jíín xiní‑ná núsáá, áchí‑de. 10 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Cha̱a ja̱ á ni̱ ndundoo, máni jínu ñú'ún já ndúndoo máá já'a̱‑ní‑de, te a ni̱ ndundoo ndɨ'ɨ‑ni‑de. Te máá‑ró, a ni̱ ka̱ndundoo‑ró ko nasu̱ táká‑ro̱. Achí‑ya̱. 11 Chi̱ a ni̱ jini̱‑ya̱ ndéja̱ kúu ja̱ nástúu‑ya̱. Ja̱ yúán ní ka'a̱n‑ya̱: Nasu̱ táká‑ro̱ ká'i̱o ndoo. 12 Te ni̱ kuu ni̱ nakacha‑ya̱ já'a̱‑dé jíná'an‑de, te ni̱ naki'in‑ya̱ sá'ma‑yá. Te ni̱ nungo̱o tuku‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Á kájini̱‑ro̱ já ní sá'a‑ri̱ jíín‑ró. 13 Káka'a̱n‑ro̱ já Maestro jíín Jíto'o̱‑ro̱ kúu‑ri̱, te káka'a̱n ndaa̱‑ro̱. Chi̱ suu máá‑rí kúu. 14 Te nú ruu̱, va̱sa Jito'o̱‑ro̱ jíín Maestro kúu‑ri̱, nú nakacha‑ri̱ ja'a̱‑ro̱, suni súan kánúú nákacha ja'a̱ tá'an‑ró. 15 Chi̱ tiñu yá'a ni̱ stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ náva̱'a suni sá'a máá‑ró jíín tá'an‑ró nátu̱'un ni̱ sá'a‑ri̱ jíín‑ró. 16 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ɨɨn mozo na̱ tú kúñá'nu‑ga̱‑de nuu̱ jíto'o̱‑de, ni ɨɨn apóstol, na̱ tú kúñá'nu‑ga̱‑de nuu̱ cháa ni̱ tájí‑de kua'a̱n‑de. 17 Nú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ jíín tú'un yá'a, te xáán ndatu̱ koo‑ró nú sá'a‑ró súan. 18 Na̱ tú ká'a̱n‑ri̱ sɨkɨ̱ táká‑ro̱. A jiní‑ri̱ ndéja̱ ní ka̱ji‑ri̱. Ko ná skíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱: Cha̱a ni̱ yee stáa̱ jíín‑rí, ni̱ jañu̱‑de ruu̱ jíín xúsɨ́'yi‑dé, áchí tutu̱. 19 Onde̱ vina kástu̱'ún‑rí ta̱ká tiñu nuu̱‑ro̱ ondé jíín tiempo, náva̱'a nú ni̱ kuu, te kandíja‑ró já máá‑rí kúu I'a̱‑ún. 20 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ɨɨn ña̱yɨvɨ kuátú'ún‑i ɨɨn cha̱a ni̱ tájí‑rí kua'a̱n, te játú'ún‑i ruu̱. Te ña̱yɨvɨ játú'ún rúu̱, suni játú'ún‑i I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱, áchí‑ya̱ jíín‑de jíná'an‑de.

Ja̱ ní kɨ̱vɨ Satanás ini̱ Judas

21 Te ja̱ á ni̱ ka'a̱n Jesús tu̱'un yá'a, te ni̱ ndukuí'a̱ ini̱‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑ya̱: Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró ja̱ ɨ́ɨn róó, nastúu‑ró rúu̱, áchí‑ya̱. 22 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka̱ndakoto‑de nuu̱ tá'an‑de, kájani ini̱‑de ndé cha̱a kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱. 23 Te ɨɨn máá cháa káskuá'a‑ún ja̱ maní‑yá jíín‑de, ndítuu‑de jika̱ Jesús. 24 Te ni̱ sá'a Simón Pedro ɨɨn seña nuu̱ cháa‑ún, náva̱'a ná kaká tu̱'ún‑de‑ya̱ ndé cha̱a kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱. 25 Yúan‑na te máá‑de ja̱ ndítuu‑de jika̱ Jesús, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, ndé cha̱a kúu, áchí‑de. 26 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Ná chíndaji‑ri̱ staa̱ te kua̱'a‑ri̱ nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a, te cha̱a‑ún kúu, áchí‑ya̱. Te ni̱ chindaji‑ya̱ stáa̱. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ Judas Iscariote se̱'e Simón. 27 Te ni̱ yee stáa̱‑ún. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ni Satanás ini̱. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín: Tiñu sá'a‑ró, ná sá'a yachi̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 28 Ko ni ɨɨn cha̱a káyee stáa̱ jíín‑yá‑ún, tú ní kájuku̱'un ini̱‑de na̱ún tu̱'un kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ jíín. 29 Chi̱ sava‑de, ni̱ kajani ini̱‑de ja̱ ní ka'a̱n Jesús jíín: Kuaan‑ró na̱ún kájinu ñú'ún‑yó já kúu viko. Xí já kuá'a yaku̱ na̱ jíín núu̱ cháa ndá'ú. Chi̱ Judas tɨ́ɨn janu̱ xú'ún. 30 Te ja̱ ní yee stáa̱‑ún, te ni̱ kenda‑ni kua'a̱n. Te a ni̱ kuaa.

Tiñu jáá tá'ú‑yá nuu̱‑yo̱

31 Yúan‑na te ja̱ kuá'a̱n, te ni̱ ka'a̱n Jesús: Vina te a ni̱ nduñá'nu máá Sé'e cha̱a. Te suni ni̱ nduñá'nu Dios ni̱ sá'a‑ya̱. 32 Te nú nduñá'nu Dios sá'a‑ya̱, suni sáni nduñá'nu máá‑yá sá'a Dios, te nduñá'nu‑ni‑ya̱ vítan ñú'ni. 33 Súchi̱, yaku̱‑na̱ kɨvɨ̱ kúnchaa̱‑ri̱ jíín‑ró. Te nandúkú‑ró rúu̱, te nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín cháa judío, onde̱ nuu̱ kí'i̱n‑ri̱, ma̱ kúu jaa̱ koyo‑ró jíná'an‑ró. 34 Ɨɨn tiñu jáá tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró: Ja̱ ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ táká tá'an‑ró. Nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó, suni súan kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró. 35 Te nú kundá'ú ini̱‑ro̱ táká tá'an‑ró, yúan‑na te kuni̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ já máá‑ró kákuu cha̱a ni̱ ka̱skuá'a jíín‑rí, áchí‑ya̱.

Tu̱'un Pedro jíín lí'li

36 Te ni̱ ka'a̱n Simón Pedro jíín‑yá: Táta̱, ndénu̱ kí'i̱n‑ní, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Nuu̱ kí'i̱n‑ri̱‑ún, ma̱ kúu kundiki̱n‑ro̱ rúu̱ vina. Ko kúkuéé‑ga̱ te kundiki̱n‑ro̱ rúu̱ jaa̱‑ro̱. 37 Te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín‑yá: Táta̱, naja̱ má kúu kundiki̱n‑ná níí vina. Tú yú'ú‑ná kuu̱‑ná ja̱ níí. Achí‑de. 38 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Kuu̱‑ro̱ já rúu̱ náún. Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Onde̱ ná té kana‑ga̱ lí'li, te ma̱ kuátu̱'un‑ró rúu̱ uni̱ jínu.

14

Ja̱ sátu̱'a‑ya̱ vé'e andɨ́vɨ́ kúu yóó

1 Ma̱ kúñáá ini̱ añú‑ro̱. A kákandíja‑ró Dios, suni ná kándíja‑ró rúu̱. 2 Chi̱ íó kua'a̱ vé'e ini̱ ve̱'e Táa̱‑ri̱. Te nú tú súan íó, a ni̱ kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ núú. Ki'i̱n‑ri̱ ki̱sátu̱'a‑ri̱ ve'e kuxiu̱kú‑ró. 3 Te nú kua'a̱n‑ri̱ sátu̱'a‑ri̱ ve'e kuxiu̱kú‑ró, te nchaa̱‑ri̱ kinastútú‑rí róó ki'o̱n. Náva̱'a nuu̱ kúnchaa̱ máá‑rí‑ún, suni yúan kuxiu̱kú‑ró. 4 Te a kájini̱‑ro̱ ndénu̱ kí'i̱n‑ri̱. Te kájini̱‑ro̱ íchi, áchí‑ya̱. 5 Te ni̱ ka'a̱n Tomás jíín‑yá: Táta̱, tú kájini̱‑ná ndénu̱ kí'i̱n‑ní. Te ndasa kuni̱‑ná ichi núsáá, áchí‑de. 6 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Máá‑rí kúu máá íchi, jíín tú'un ndaa̱, jíín tú'un kuchaku̱. Ma̱ kúu jaa̱ ni ɨɨn‑i nuu̱ Táa̱‑ri̱ te nú túu ruu̱. 7 Te nú ní kájini̱‑ro̱ rúu̱, te suni a ni̱ kajini̱‑ro̱ Táa̱‑ri̱ núú. Te onde̱ vina a kájini̱‑ro̱‑yá, te a ni̱ kande̱'é‑ró núu̱‑yá, áchí‑ya̱. 8 Te ni̱ ka'a̱n Felipe jíín‑yá: Táta̱, stá'a̱n‑ní máá Táa̱‑yo̱ núu̱‑ná, te ná kúva̱'a ini̱‑ná jíná'an‑ná, áchí‑de. 9 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Felipe, kua'a̱ kɨvɨ́ ní kuu jíka‑ri̱ jíín‑ró. Té chá'a̱n‑ga̱ kuni̱‑ro̱ rúu̱ náún. Cha̱a ni̱ jini̱ ruu̱, nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ ní jini̱‑de. Naja̱ ká'a̱n‑ro̱: Stá'a̱n‑ní máá Táa̱‑ro̱ núu̱‑ná. 10 Á tú kándíja‑ró já máá‑rí kánchaa̱‑ri̱ jíín máá Táa̱‑yo̱, te máá Táa̱‑yo̱ Dios kánchaa̱‑ya̱ jíín‑rí. Ta̱ká tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nasu̱ já kúu ini̱ máá‑rí ká'a̱n‑ri̱. Chi̱ máá Táa̱‑yo̱ kánchaa̱‑ya̱ jíín‑rí, te máá‑yá sá'a tiñu‑ún. 11 Kandíja ruu̱ ja̱ kánchaa̱‑ri̱ jíín máá Táa̱‑yo̱, te máá Táa̱‑yo̱ jíín máá‑rí: Te nú tú súan, te kandíja ruu̱ cuenta máá tíñu sá'a‑ri̱. 12 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nú ndé cha̱a kándíja ruu̱, tiñu ja̱ sá'a‑ri̱ yá'a suni sá'a‑de. Te ñá'nu‑ga̱ tiñu sá'a máá‑de vásá yá'á, chi̱ no'o̱n‑ri̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios. 13 Te ta̱ká na̱ún ja̱ kakán‑ro̱ núu̱ máá Táa̱‑yo̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí, yu̱án sá'a‑ri̱, náva̱'a nduñá'nu máá Táa̱‑yo̱ já sɨkɨ́ máá Sé'e‑ya̱. 14 Te nú na̱ún kakán‑ro̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí, te skíkuu‑ri̱.

Ja̱ ní keyu'u‑yá ja̱ kíi Espíritu Santo

15 Te nú mani̱‑ro̱ jíín‑rí, te kuandatu̱‑ro̱ tíñu tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱. 16 Te kaka̱n ta'u̱‑rí nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios. Te kua̱'a‑ya̱ ɨngá I'a̱ chindéé chítuu róó jíná'an‑ró, náva̱'a kunchaa̱‑ya̱ jíín‑ró nɨ́ɨ́ káni. 17 Máá Espíritu ndaa̱ kúu I'a̱‑ún. Te ña̱yɨvɨ, ma̱ kúu kuatá'ú‑i‑ya̱, chi̱ tú kánde̱'é‑i nuu̱‑yá ni tú kájini̱‑i‑ya̱. Ko máá‑ró, chi̱ kájini̱‑ro̱‑yá, chi̱ ncháá‑ya̱ jíín‑ró, te ku'un‑ya̱ iní‑ro̱. 18 Ma̱ skéndo̱o ndá'ú‑ri̱ róó, chi̱ nchaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 19 Ɨɨn tí'lí‑na̱ te ma̱ kuní‑ga̱ ñu̱yɨ́vɨ núu̱‑rí. Ko máá‑ró chi̱ kuni̱‑ro̱ rúu̱, chi̱ chakú‑ri̱. Te ja̱ yúán suni kuchaku̱ máá‑ró. 20 Te kɨvɨ̱‑ún kuni̱‑ro̱ já kánchaa̱‑ri̱ jíín máá Táa̱‑ri̱, te máá‑ró jíín rúu̱, te máá‑rí jíín máá‑ró jíná'an‑ró. 21 Nú ndé cha̱a ñú'un ini̱‑de tiñu ni̱ tá'ú‑rí, te skíkuu‑de, cha̱a‑ún kúu ja̱ maní jíín‑rí. Te nú mani̱‑dé jíín‑rí, suni kumani̱ máá Táa̱‑ri̱ jíín‑de. Te máá‑rí, kumani̱‑rí jíín‑de te stá'a̱n ndiji̱n‑ri̱ máá‑rí nuu̱‑dé, áchí‑ya̱. 22 Te ni̱ ka'a̱n Judas jíín‑yá (ko nasu̱ú Iscariote): Táta̱, naja̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ní máá‑ní nuu̱‑ná jíná'an‑ná, te nuu̱ ñáyɨvɨ chi̱ túu, áchí‑de. 23 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Nú ndé cha̱a mani̱‑dé jíín‑rí, te skíkuu‑de tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, yúan‑na te kumani̱ máá Táa̱‑ri̱ jíín‑de. Te cha̱koyo‑ri̱ nuu̱‑dé. Te kuxiu̱kú‑rí jíín‑de. 24 Te cha̱a tú mani̱ jíín‑rí, tú skíkuu‑de tu̱'un ká'a̱n‑ri̱. Te tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró, nasu̱ tú'un máá‑rí kúu, chi tu̱'un máá Táa̱‑yo̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱ kúu. 25 Tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nini kánchaa̱‑ri̱ jíín‑ró. 26 Ko máá Táa̱‑yo̱ Dios, tájí‑yá máá I'a̱ chindéé chítuu róó kii‑ya̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí. Te máá I'a̱‑ún kúu Espíritu Santo. Máá‑yá, stá'a̱n‑ya̱ táká tu̱'un nuu̱‑ro̱, te xndáku‑ya̱ núu̱‑ro̱ táká tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. 27 Skéndo̱o‑ri̱ tu̱'un ndéé iní jíín‑ró, tu̱'un ndéé iní máá‑rí kua̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Nasu̱ cuenta ñu̱yɨ́vɨ, chi̱ máá‑rí kua̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Ma̱ kúkuí'a̱ ini̱ añú‑ro̱, te ni ma̱ yú'ú‑ro̱. 28 A ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró já ní ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ki'i̱n‑ri̱ te nchaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, áchí‑ri̱. Nú ni̱ kumani̱‑ro̱ jíín‑rí, te kusɨɨ̱ ndíja ini̱‑ro̱ núú, chi ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já nó'o̱n‑ri̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios. Chi̱ ñá'nu‑ga̱ kúu máá Táa̱‑yo̱ vásá rúu̱. 29 Vina a ni̱ kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ ondé jíín tiempo, náva̱'a nú a ni̱ kuu, te kandíja‑ró jíná'an‑ró. 30 Ma̱ ká'a̱n kua'a̱‑gá‑ri̱ jíín‑ró, chi va̱i ja̱ kúñá'nu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Te tú ndújíín jíín‑rí. 31 Ko va̱i máá, náva̱'a kuni̱ ñu̱yɨ́vɨ ja̱ maní‑rí jíín máá Táa̱‑yo̱ Dios, te nátu̱'un ni̱ tá'ú máá Táa̱‑yo̱ Dios tiñu nuu̱‑rí, suni súan sá'a‑ri̱. Ndukuiñi̱ ná chó'o̱.

15

Máá yó'o uva ndija

1 Máá‑rí kúu máá yó'o uva ndija. Te máá Táa̱‑ri̱ kúu I'a̱ jítu ja'a̱. 2 Ta̱ká nda'a já ndítɨ̱ɨn ruu̱ te tú já'a nde'e̱, jánchaa̱‑ya̱. Te ta̱ká nda'a já já'a nde'e̱, násándoo‑ya̱ náva̱'a kua̱'a‑ga̱ nde'e̱. 3 Te máá‑ró a ni̱ ka̱ndundoo‑ró jíín tú'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. 4 Ná kúxiu̱kú‑ró jíín‑rí, te máá‑rí jíín máá‑ró. Ɨɨn nda'a uva, ma̱ kúu kua̱'a máá ndé'e̱, te nú tú kutɨ̱ɨn jika̱ máá yó'o. Te suni súan róó, te nú tú kuxiu̱kú‑ró jíín‑rí. 5 Máá‑rí kúu yo'o‑ún, te máá‑ró kákuu nda'a‑rí. Cha̱a ja̱ kánchaa̱ jíín‑rí, te máá‑rí jíín máá‑de, cha̱a‑ún já'a kua'a̱ ndé'e̱. Chi̱ nú túu ruu̱, te ma̱ kúu kutɨ sá'a ni ɨɨn‑ró jíná'an‑ró. 6 Cha̱a ja̱ tú kánchaa̱ jíín‑rí, kenda‑de ki'i̱n‑de, sá'a‑ya̱. Te ichi̱ nátu̱'un ɨɨn nda'a sáni, ja̱ nástútú‑i, te taan‑í nuu̱ ñú'u̱n, te kayu̱. 7 Nú káxiu̱kú‑ró jíín‑rí te tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ ñú'un ini̱‑ro̱. Yúan‑na te kaka̱n na̱ún kákuni̱‑ro̱, te kua̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 8 Nú kája̱'a‑ró kuá'a̱ ndé'e̱, yúan‑na te nduñá'nu Táa̱‑ri̱ sá'a, te súan kuu‑ró cháa káskuá'a jíín‑rí. 9 Nátu̱'un máá Táa̱‑yo̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱ rúu̱, suni súan kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó jíná'an‑ró. Núsáá te kukuu‑ga̱‑ro̱ jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó. 10 Nú skíkuu‑ró tíñu ni̱ tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱, te nene̱ kundá'ú ini̱‑ri̱ róó. Nátu̱'un máá‑rí ni̱ skíkuu‑ri̱ tiñu ni̱ tá'ú Táa̱‑ri̱ nuu̱‑rí, te nene̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱ rúu̱. 11 Tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, náva̱'a ná kúkútu‑ro jíín tú'un kúsɨɨ̱ iní máá‑rí. 12 Ya̱'á kúu tiñu tá'ú‑rí: Ja̱ ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó jíná'an‑ró. 13 Nú ɨɨn cha̱a kuu̱‑de ja'a̱ amigo‑de, tuká ɨnga̱ modo ja̱ kúndá'ú‑ga̱ ini̱‑i‑de nátu̱'un ni̱ sá'a cha̱a‑ún. 14 Máá‑ró kákuu amigo‑ri̱ nú skíkuu‑ró táká tiñu tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱. 15 Tuká skúnání‑rí róó mozo. Chi̱ ɨɨn mozo, tú jiní‑de na̱ún sá'a jito'o̱‑de. Chi̱ sua skúnání‑rí róó amigo‑ri̱, chi̱ a ni̱ kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ táká tu̱'un ni̱ jini so̱'o‑ri̱ onde̱ nuu̱ máá Táa̱‑ri̱. 16 Tú ní káka̱ji‑ró rúu̱. Chi̱ sua ni̱ ka̱ji‑ri̱ róó, te ni̱ jani‑ri̱ róó ja̱ kíngoyo‑ró te kua̱'a‑ró ndé'e̱. Te ma̱ náa ndé'e̱‑ro̱. Te ta̱ká ja̱ kakán‑ro̱ núu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín sɨ́'vɨ́‑rí, kua̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱. 17 Tiñu yá'a tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱: Ja̱ ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró.

Ja̱ káchindiki̱n‑i cha̱a kákandíja

18 Te nú kiti̱ ini̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ núu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, te ma̱ náa iní‑ro̱ já súni ni̱ kiti̱ ini̱‑i nuu̱ máá‑rí xna'a̱n‑ga̱. 19 Te nú cha̱a ñu̱yɨ́vɨ ní kákuu‑ró, te kumani̱ ñáyɨvɨ jíín róó nátu̱'un jíín tá'an máá‑i núú. Ko nasu̱ cháa ñu̱yɨ́vɨ kákuu‑ró, chi̱ sua ni̱ ka̱ji‑ri̱ róó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Ja̱ yúán kákiti̱ ini̱ ña̱yɨvɨ núu̱‑ro̱. 20 Ma̱ náa iní‑ro̱ tú'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ɨɨn mozo, tú kúñá'nu‑ga̱‑de nuu̱ jíto'o̱‑de. Nú ni̱ ka̱chindiki̱n‑i ruu̱ suni súan chindiki̱n‑i róó. Nú ni̱ skíkuu‑i tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱, suni skíkuu‑i tu̱'un ka'a̱n‑ro̱. 21 Ko ta̱ká tiñu yá'a sá'a‑de jíín‑ró ja̱ sɨkɨ́ sɨ́'vɨ́‑rí, chi̱ tú kájini̱‑i I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. 22 Nú tú ní kíi‑ri̱, ni nú tú ní ká'a̱n‑ri̱ jíín‑i, ma̱ kóo kua̱chi‑i núú. Ko vina ma̱ kúu ka̱ku‑i nuu̱ kuáchi‑i. 23 Ña̱yɨvɨ kájito u'u̱ ruu̱, suni kájito u'u̱‑i máá Táa̱‑ri̱. 24 Nú tú ní sá'a‑ri̱ tiñu nuu̱‑í ja̱ ní ɨɨn cha̱a tú ní sá'a, te ma̱ kóo kua̱chi‑i núú. Ko vina a ni̱ kajini̱‑i tiñu‑ún, te kájito u'u̱‑i ruu̱ jíín máá Táa̱‑ri̱. 25 Ko súan kásá'a‑i náva̱'a skíkuu tu̱'un yóso núu̱ tutú ley máá‑i: Ja̱ tú na̱ kua̱chi‑ri̱, te ni̱ ka̱jito u'u̱‑i ruu̱, áchí. 26 Ko onde̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ tájí‑rí máá I'a̱ chindéé chítuu róó. Máá Espíritu ndaa̱ kúu‑ya̱, te onde̱ chi̱i máá Táa̱‑yo̱ Dios kénda‑ya̱. Te nú a ni̱ chaa̱‑ya̱, te kani ndaa̱‑ya̱ tú'un‑ri̱. 27 Te suni máá‑ró kani ndaa̱‑ro̱ tú'un, chi̱ ká'i̱in‑ró jíín‑rí onde̱ kɨvɨ̱ ní kejá'á‑rí.

16

1 Tu̱'un yá'a ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró náva̱'a tú nayu̱'ú‑ro̱. 2 Te ské'ichi̱‑i róó ini̱ ve̱'e sinagoga ki̱ngoyo‑ró. Te jaa̱ hora ja̱ nú ɨɨn cha̱a ka'ni‑dé róó, te kani ini̱‑de ja̱ bueno ni̱ sá'a‑de nuu̱ Dios. 3 Te tiñu yá'a sá'a‑i jíín‑ró, chi̱ tú kájini̱‑i nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, te ni nuu̱ máá‑rí. 4 Ko ni̱ ka'a̱n‑ri̱ tu̱'un yá'a jíín‑ró náva̱'a nú a ni̱ jaa̱ hora, te nuku̱'un ini̱‑ro̱ já súan ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. Te tú ní ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un yá'a jíín‑ró ondé kɨvɨ̱ ní kejá'á‑rí, chi̱ jíka‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró. 5 Te vina, chi̱ no'o̱n‑ri̱ nuu̱ I'a̱ ni̱ tájí rúu̱ va̱i‑ri̱. Te ni̱ ɨɨn róó, na̱ tú kaka̱ tu̱'ún‑ró rúu̱: Ndénu̱ kí'i̱n‑ní. 6 Te vina a ni̱ kuxíí iní‑ro̱ chi̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. 7 Ko ká'a̱n ndaa̱‑ri̱ jíín‑ró: Ja̱ sɨkɨ́ róó kúu ja̱ kánúú kí'i̱n‑ri̱. Chi̱ nú tú ki'i̱n‑ri̱, te I'a̱ chindéé chítuu róó, ma̱ cháa̱‑ya̱ núu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Nú ki'i̱n‑ri̱, te tájí‑rí‑ya̱ kíi‑ya̱ núu̱‑ro̱. 8 Te nú a ni̱ chaa̱‑ya̱ te stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑í ja̱ ndíso máá‑i kua̱chi, jíín já kúu tiñu ndaa̱, jíín ndasa náku̱xndíi‑ya̱‑í. 9 Máá kuáchi‑ún kúu ja̱ tú kákandíja‑i ruu̱. 10 Te máá tíñu ndaa̱‑ún kúu ja̱ nó'o̱n‑ri̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, te ma̱ kuní‑ga̱‑ro̱ núu̱‑rí. 11 Te tu̱'un náku̱xndíi‑ún kúu ja̱ á ni̱ jáku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ máá já kúñá'nu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a.

Tu̱'un máá Espíritu ndaa̱

12 Ió kua'a̱‑gá tu̱'un ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ko ma̱ kánda‑ró jíín vína. 13 Te nú ni̱ chaa̱ máá Espíritu ndaa̱, máá‑yá stá'a̱n‑ya̱ táká tu̱'un ndaa̱ nuu̱‑ro̱. Chi̱ tú ka'a̱n‑ya̱ já kuní máá‑yá, chi̱ ka'a̱n‑ya̱ táká ja̱ jíni so̱'o‑ya̱. Te stá'a̱n‑ya̱ táká tiñu chaa̱. 14 Te nduñá'nu‑ri̱ sá'a‑ya̱, chi̱ ki'in‑ya̱ tú'un xíin máá‑rí, te stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 15 Ta̱ká ja̱ xíin máá Táa̱‑yo̱, suni máá‑rí xíin. Ja̱ yúán ní ka'a̱n‑ri̱ ja̱ kí'in‑ya̱ já xíin máá‑rí te stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑ro̱. 16 Ɨɨn tí'lí‑na̱, te ma̱ kuní‑ga̱‑ro̱ núu̱‑rí. Te suni ɨɨn tí'lí‑ga̱, te nakuni̱ tuku‑ró núu̱‑rí, chi̱ no'o̱n‑ri̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱. Achí‑ya̱. 17 Yúan‑na te sava cha̱a káskuá'a jíín‑yá ni̱ kaka'a̱n‑de jíín tá'an‑de: Na̱ún kúu tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑yó: Ɨɨn tí'lí‑na̱ te ma̱ kuní‑ga̱‑ro̱ núu̱‑rí, te suni ɨɨn tí'lí‑ga̱, te nakuni̱ tuku‑ró núu̱‑rí, chi̱ no'o̱n‑ri̱ nuu̱ Táa̱‑ri̱. 18 Te ni̱ kaka'a̱n‑ga̱‑de: Na̱ún tu̱'un kúu ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑yó: Ɨɨn tí'lí‑na̱. Tú kájuku̱'un ini̱‑yo̱ já ká'a̱n‑ya̱. Achí‑de. 19 Te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ kaká tu̱'ún‑de‑ya̱ kákuni̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Á kájika̱ tu̱'ún tá'an‑ró já ní ka'a̱n‑ri̱ tu̱'un yá'a jíín‑ró: Ɨɨn tí'lí‑na̱, te ma̱ kuní‑ga̱‑ro̱ núu̱‑rí, te suni ɨɨn tí'lí‑ga̱, te nakuni̱ tuku‑ró núu̱‑rí. 20 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Nde'e̱‑ro̱ te ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱, ko kusɨɨ̱ iní ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ. Te kukuí'a̱ ini̱‑ro̱, ko va̱sa kákukuí'a̱ ini̱‑ro̱, te ndusɨɨ̱ iní‑ro̱. 21 Ɨɨn ñasɨ́'ɨ́, nú já'ncha̱ chi̱i‑ña, te kúkuí'a̱ ini̱‑ña, chi̱ kuaku̱yani skáku‑ña. Te nú a ni̱ skáku‑ña ɨ́ɨn su̱chí lúlí, tuká ná'án‑ña túndó'o ni̱ ta'a̱n‑ña, chi̱ kúsɨɨ̱ iní‑ña já ní kaku ɨɨn cha̱a ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 22 Suni súan máá‑ró, kákukuí'a̱ ndija ini̱‑ro̱ vína. Ko ɨnga̱ kɨvɨ̱ te nakuni̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ te kusɨɨ̱ iní‑ro̱. Te ma̱ ndúkuí'a̱‑ga̱ ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró sá'a ni ɨɨn ña̱yɨvɨ. 23 Te kɨvɨ̱‑ún tú na̱ún kaká tu̱'ún‑ró rúu̱. Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nú na̱ún kakán‑ro̱ núu̱ máá Táa̱‑yo̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí, te kua̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱. 24 Onde̱ vina te tú na̱ún ní kájika̱n kutɨ‑ro jíín sɨ́'vɨ́‑rí. Kaka̱n, te ni'i̱n‑ro̱, náva̱'a kusɨɨ̱ vá'a ini̱‑ro̱. 25 Tu̱'un yá'a ká'a̱n yátá‑rí jíín‑ró. Ko ɨɨn kɨvɨ̱ te ma̱ ká'a̱n yátá‑gá‑ri̱ jíín‑ró, chi̱ sua kastu̱'ún kájí‑rí ta̱ká tu̱'un máá Táa̱‑yo̱ Dios. 26 Te kɨvɨ̱‑ún, kaka̱n‑ro̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí. Te tú ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já kakán ta'u̱‑rí nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ já sɨkɨ́ róó. 27 Chi̱ máá Táa̱‑yo̱, kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó. Chi̱ máá‑ró ni̱ ka̱kumani̱‑ro̱ jíín‑rí, te ni̱ ka̱kandíja‑ró já ondé nuu̱ Dios va̱i‑ri̱. 28 Ni̱ kenda‑ri̱ onde̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱, te ni̱ chaa̱‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Vina te kenda tuku‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ te no'o̱n‑ri̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios. Achí‑ya̱. 29 Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a káskuá'a jíín‑yá: Vina te ká'a̱n kájí‑ní. Tú ká'a̱n‑ní ni ɨɨn tu̱'un yátá. 30 Vina te kájuku̱'un ini̱‑ná ja̱ jiní‑ní ta̱ká tu̱'un, te tú jínu ñú'ún‑ní ja̱ kaká tu̱'ún‑i níí. Ja̱ yúán kákandíja‑ná ja̱ ní kenda ndija‑ní onde̱ nuu̱ Dios va̱i‑ní. Achí‑de jíín‑yá. 31 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Vina te kákandíja‑ró náún. 32 Kuni so̱'o‑ró, chi va̱i ɨɨn hora, te a ni̱ chaa̱, ja̱ kuichá nu̱u‑ró kíngoyo‑ró vé'e‑ró. Te skéndo̱o‑ró rúu̱ máá ɨ́ɨn‑ri̱. Ko ma̱ kúnchaa̱ máá ɨ́ɨn‑ri̱, chi̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios kánchaa̱‑ya̱ jíín‑rí. 33 Tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró náva̱'a koo ndéé iní‑ro̱ sá'a‑ri̱. Ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, chi̱ koto‑ró túndó'o. Ko kava téyíí‑ró, chi̱ a ni̱ kundéé‑rí jíín ñúyɨ́vɨ, áchí‑ya̱.

17

Tu̱'un ni̱ jika̱n ta'u̱ Jesús ja'a̱ yóó

1 Tu̱'un yá'a ni̱ ka'a̱n Jesús. Te ni̱ ndakoto‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Táa̱, a ni̱ chaa̱ máá hora. Sáñá'nu‑ní Se̱'e‑ní, náva̱'a suni Se̱'e‑ní sáñá'nu‑i níí. 2 Chi ni̱ ja̱'a‑ní fuerza nuu̱ máá Sé'e sɨkɨ̱ táká cha̱a, náva̱'a nuu̱ táká cha̱a ni̱ ja̱'a‑ní nuu̱‑í, kua̱'a‑i ja̱ kúchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni. 3 Te tu̱'un kuchaku̱ nɨ́ɨ́ káni kúu ja̱ ná kuní‑de níí ja̱ máá ɨ́ɨn ndija‑ni Dios kúu‑ní onde̱ jíín Jesucristo I'a̱ ni̱ tájí‑ní va̱i. 4 Máá‑ná, ni̱ sáñá'nu‑ná níí ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. A ni̱ síjínu‑ná tiñu ni̱ tá'ú‑ní nuu̱‑ná. 5 Te vina Táa̱, sáñá'nu‑ní náá, ná kuní jíín núu̱ máá‑ní, nátu̱'un ni̱ kuñá'nu‑ná jíín‑ní onde̱ ná té jungo̱o‑ga̱ ñu̱yɨ́vɨ. 6 Ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ná níí jíín sɨ́'vɨ́‑ní nuu̱ táká cha̱a ni̱ ja̱'a‑ní nuu̱‑ná ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Máá‑ní ni̱ xíin‑dé núú. Te ni̱ ja̱'a‑ní‑de nuu̱‑ná. Te ni̱ ka̱skíkuu‑de tu̱'un‑ní. 7 Vina te a kájini̱‑de ja̱ ondé nuu̱ máá‑ní va̱i ta̱ká tu̱'un ni̱ ja̱'a‑ní nuu̱‑ná. 8 Chi tu̱'un ni̱ ja̱'a‑ní nuu̱‑ná, ni̱ ja̱'a‑ná nuu̱ máá‑de jíná'an‑de. Te ni̱ ka̱jatá'ú‑de tu̱'un‑ún. Te a ni̱ kajini̱ ndaa̱‑de ja̱ ní kenda‑ná onde̱ nuu̱‑ní. Te ni̱ ka̱kandíja‑de ja̱ ní tájí‑ní náá va̱i‑ná. 9 Te jikán ta'u̱‑ná ja'a̱ máá‑de. Tú jikán ta'u̱‑ná ja'a̱ ñúyɨ́vɨ, chi̱ sua jikán ta'u̱‑ná ja'a̱ cháa ni̱ ja̱'a‑ní nuu̱‑ná, chi̱ máá‑ní xíin‑dé. 10 Te ta̱ká ndatíñu‑ná kúu ndatíñu máá‑ní. Te ta̱ká ndatíñu máá‑ní kúu ndatíñu máá‑ná. Te ni̱ nduñá'nu‑ná ni̱ sá'a ndatíñu‑ún. 11 Te tuká kánchaa̱‑ná ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Ko máá‑de chi̱ káxiu̱kú‑de ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, te máá‑ná nájaa̱‑ná nuu̱‑ní. Táa̱, máá‑ní kúu I'a̱ ndoo, te jíín sɨ́'vɨ́‑ní koto‑ní ta̱ká cha̱a ni̱ ja̱'a‑ní nuu̱‑ná, náva̱'a ɨɨn‑ni ná kúu‑de nátu̱'un kákuu máá‑yó. 12 Ná ni̱ kanchaa̱‑ná jíín‑de ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, te ni̱ ndi̱to‑ná‑de jíín sɨ́'vɨ́‑ní ja̱ ní ja̱'a‑ní nuu̱‑ná. Ni̱ ndi̱to‑ná‑de te tú ní náa ní ɨɨn‑de, chi̱ máá‑ni se̱'e kui'na̱ ní naa, náva̱'a skíkuu tutu̱ ii̱. 13 Te vina najaa̱‑ná nuu̱‑ní. Te ká'a̱n‑ná tu̱'un yá'a ini̱ ñu̱yɨ́vɨ náva̱'a ná kúsɨɨ̱ vá'a ini̱‑de jíín tú'un kúsɨɨ̱ iní máá‑ná. 14 Ni̱ kastu̱'ún‑ná tu̱'un‑ní nuu̱‑dé. Te ni̱ kakiti̱ ini̱ ña̱yɨvɨ núu̱‑dé, chi̱ nasu̱ sé'e ñu̱yɨ́vɨ kákuu‑de nátu̱'un máá‑ná nasu̱ sé'e ñu̱yɨ́vɨ kúu‑ná. 15 Na̱ tú jikán ta'u̱‑ná ja̱ cháxio‑ní‑de ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, chi̱ sua koto‑ní‑de nuu̱ kíni nuu̱ kuí'a̱. 16 Nasu̱ tá'an ñu̱yɨ́vɨ kákuu‑de. Nátu̱'un máá‑ná nasu̱ tá'an ñu̱yɨ́vɨ kúu‑ná. 17 Nasándoo‑ní‑de jíín tú'un ndaa̱. Tu̱'un máá‑ní kúu máá tú'un ndaa̱. 18 Nátu̱'un ni̱ tájí‑ní náá va̱i‑ná ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, suni súan tájí‑ná‑de ki'i̱n‑de ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 19 Te ja̱ sɨkɨ́ máá‑de kúu ja̱ sándoo‑ná máá‑ná, náva̱'a koo ndoo máá‑de jíín tú'un ndaa̱. 20 Tú jikán ta'u̱‑ná ja'a̱ máá ɨ́ɨn cha̱a yá'a jíná'an‑de, chi̱ suni ja'a̱ táká ña̱yɨvɨ já ná kándíja‑i náá sá'a tu̱'un kani‑de jíná'an‑de. 21 Náva̱'a ta̱ká‑i ná kúu‑i ɨɨn‑ni, nátu̱'un kánchaa̱‑ní jíín‑ná, Táa̱, te máá‑ná jíín máá‑ní. Te suni súan ná kúu‑i ɨɨn‑ni jíín‑yó kuní‑ná, náva̱'a ná kándíja ñu̱yɨ́vɨ já máá‑ní ni̱ tájí‑ní náá va̱i‑ná. 22 A ni̱ sáñá'nu‑ná máá‑de nátu̱'un ni̱ sáñá'nu‑ní náá, náva̱'a ɨɨn‑ni ná kúu‑de nátu̱'un ɨɨn‑ni kákuu‑yó. 23 Te nátu̱'un máá‑ná jíín máá‑de, te máá‑ní jíín máá‑ná, suni súan kuní‑ná ja̱ ná síyíja‑ní‑de náva̱'a ɨɨn‑ni ná kúu‑de, te náva̱'a kuni̱ ña̱yɨvɨ já ní tájí‑ní náá va̱i‑ná, jíín já kúndá'ú ini̱‑ní‑de nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ní náá. 24 Táa̱, ta̱ká cha̱a ni̱ ja̱'a‑ní nuu̱‑ná‑ún, kuní‑ná ja̱ núu̱ kúnchaa̱ máá‑ná suni yúan ná kúxiu̱kú máá‑de jíín‑ná, náva̱'a ná kuní‑de ndasa ndúñá'nu‑ná sá'a‑ní. Chi̱ kúndá'ú ini̱‑ní náá onde̱ ná té jukuiñi̱‑ga̱ ñu̱yɨ́vɨ. 25 Táa̱, máá‑ní kúu I'a̱ ndaa̱, ko tú kájini̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ núu̱‑ní. Ko máá‑ná chi̱ jiní‑ná nuu̱‑ní. Te cha̱a yá'a, kájini̱‑de ja̱ ní tájí‑ní náá va̱i‑ná. 26 Te máá‑ná, a ni̱ stá'a̱n‑ná níí jíín sɨ́'vɨ́‑ní nuu̱‑dé. Te stá'a̱n‑ga̱‑ná nuu̱‑dé, náva̱'a ná kúndá'ú ini̱‑de tá'an‑de nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ní náá, te suni náva̱'a kunchaa̱‑ná jíín‑de.

18

Ja̱ ní ka̱katɨɨn‑de Jesús

1 Te ni̱ kuu, ni̱ ka'a̱n Jesús tu̱'un yá'a. Te ni̱ kenda‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín yá kua'a̱n‑ya̱ yatá yúcha Cedrón, nuu̱ íó ɨɨn jardín. Te yúan ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. 2 Te Judas ja̱ ní nastúu‑ya̱‑ún, suni jiní‑de lugar yúan, chi̱ íó kua'a̱ vuelta ni̱ ketá'an Jesús yúan jíín cháa káskuá'a jíín‑yá. 3 Te ni̱ jaka Judas ɨɨn nuu soldado jíín yakú ndajá'a̱ sutú ñá'nu jíín cháa fariseo, te ni̱ ja̱koyo‑de yúan jíín linterna jíín ñú'u̱n yitɨ jíín machete. 4 Yúan‑na te Jesús, ja̱ á ni̱ jini̱‑ya̱ táká tu̱ndó'o va̱i sɨkɨ̱‑yá, ni̱ kenda‑ya̱ íchi núu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ndé cha̱a kánandúkú‑ró, áchí‑ya̱. 5 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Jesús ñuu̱ Nazaret kánandúkú‑rí, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Máá‑rí kúu, áchí‑ya̱ jíín‑de. Te Judas, cha̱a ni̱ nastúu‑ya̱‑ún, suni kándii̱‑de jíín cháa‑ún jíná'an‑de. 6 Te ja̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱, máá‑rí kúu, te ni̱ ka̱nakaka yátá‑de. Te ni̱ kandua̱‑ni‑de nuu̱ ñú'un. 7 Te ni̱ jika̱ tu̱'ún tuku‑ya̱‑dé: Ndé cha̱a kánandúkú‑ró, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Jesús ñuu̱ Nazaret, áchí‑de. 8 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: A ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ máá‑rí kúu. Te nú ruu̱ kánandúkú‑ró, te sía̱ cha̱a yá'a ná kíngoyo‑de. Achí‑ya̱. 9 Súan ni̱ kuu náva̱'a ná skíkuu tu̱'un ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱: Tú ní xnáa‑ná ni ɨɨn cha̱a ni̱ ja̱'a‑ní nuu̱‑ná, áchí‑ya̱. 10 Yúan‑na te Simón Pedro, ja̱ ñáva̱'a‑de ɨɨn machete, ni̱ tava‑dé. Te ni̱ stují‑ni‑de mozo máá sutú ñá'nu‑ga̱. Te ni̱ kachi‑de so̱'o lado vá'a. Te mozo‑ún, nání Malco. 11 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín Pedro: Nachiva̱'a machete‑ro̱ iní cubierta. Chi tu̱ndó'o yá'a ja̱ ní ja̱'a Táa̱‑ri̱ nuu̱‑rí, tú kánúú já ndó'o‑ri̱ náún. Achí‑ya̱.

Ja̱ ní kandii̱ Jesús nuu̱ sutú ñá'nu‑ga̱

12 Yúan‑na te soldado, jíín cháa kuñá'nu, jíín ndájá'a̱ cháa judío, ni̱ ka̱katɨɨn‑de Jesús, te ni̱ kaju'ni̱‑de‑ya̱. 13 Te xna'a̱n‑ga̱ ni̱ kaja̱ncha̱ka‑de‑ya̱ núu̱ Anás. Chi̱ táchi̱só Caifás ni̱ kuu‑de. Te Caifás, ni̱ kuu‑de máá sutú ñá'nu‑ga̱ kuia̱‑ún. 14 Te Caifás kúu máá cháa ni̱ ja̱'a consejo nuu̱ cháa judío, ja̱ jínu ñú'ún já kúu̱ ɨɨn cha̱a ja'a̱ ñáyɨvɨ. 15 Te Simón Pedro, ndikín‑de Jesús kua'a̱n‑de jíín‑yá, jíín ɨngá cha̱a skuá'a. Te cha̱a‑ún, jiní sutu̱ ñá'nu nuu̱‑dé. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ini̱ Palacio jíín Jesús. 16 Ko Pedro, ni̱ kandii̱‑ni‑de ichi yúxé'é yatá vé'e. Te máá cháa skuá'a ja̱ jiní sutu̱ ñá'nu‑ga̱ nuu̱‑dé, ni̱ kenda‑de, te ni̱ ka'a̱n‑de jíín ñá'an ndíto yuxé'é. Te ni̱ skɨ́vɨ‑de Pedro ini̱ ve̱'e palacio. 17 Yúan‑na te ña'an ndíto yuxé'é‑ún, ni̱ ka'a̱n‑ña jíín Pedro: Te róó suni ɨɨn cha̱a skuá'a jíín cháa yá'a kúu‑ró vii, áchí‑ña. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Nasu̱ náá kúu, áchí‑de. 18 Te mozo‑ún jíín policía, ni̱ ka̱nastá'a̱n‑de ñu'u̱n, chi̱ sá'a vi̱jin. Te ká'i̱in‑de kánduvixi̱‑de. Te Pedro, suni kándii̱‑de yúan, ndúvixi̱‑de. 19 Te sutu̱ ñá'nu‑ga̱, ni̱ xndichí‑de Jesús sɨkɨ̱ cháa káskuá'a jíín‑yá jíín sɨkɨ́ tú'un stá'a̱n‑ya̱. 20 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: A ni̱ ka'a̱n ndiji̱n‑ri̱ ini̱ ñu̱yívɨ. Nene̱ ni̱ stá'a̱n‑ri̱ tu̱'un ini̱ ve̱'e sinagoga jíín iní ve̱'e ii̱, nuu̱ ndútútú ndɨ́'ɨ ña̱yɨvɨ judío, te tú ni ɨɨn tu̱'un ní ká'a̱n sa̱'í‑ri̱. 21 Naja̱ jiká tu̱'ún‑ró rúu̱. Kaka̱ tu̱'ún ñáyɨvɨ ní ka̱jini so̱'o tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ nú na̱ún ní ka'a̱n‑ri̱, chi̱ máá‑i káiná'án‑i tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑i, áchí‑ya̱ jíín‑de. 22 Te ja̱ súan ni̱ ka'a̱n Jesús, te ɨɨn mozo kándii̱ yúan, ni̱ ja̱'a‑ni ɨɨn ji̱kí núu̱ Jesús. Te ni̱ ka'a̱n jíín‑yá: Súan ká'a̱n‑ro̱ jíín sutú ñá'nu náún, áchí. 23 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín: Nú ni̱ ka'a̱n ndɨva̱'a‑ri̱, te kastu̱'ún na̱ún kúu tu̱'un ñáá ní ka'a̱n‑ri̱‑ún. Ko nú tu̱'un va̱'a ni̱ ka'a̱n‑ri̱, te naja̱ stují‑ro̱ rúu̱ núsáá, áchí‑ya̱. 24 Te Anás ni̱ tájí‑de‑ya̱ nú'ni̱‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ núu̱ Caifás ja̱ kúu máá sutú ñá'nu‑ga̱. 25 Te kándii̱ Simón Pedro ndúvixi̱‑de. Te ni̱ kaka'a̱n jíín‑de: Nasu̱ cháa skuá'a jíín‑de kúu‑ró náún, áchí. Te máá‑de, tú ní játu̱'un‑de: Nasu̱ rúu̱ kúu, áchí‑de. 26 Te ɨɨn mozo sutu̱ ñá'nu‑ga̱, tá'an ja̱ ní xɨtɨ Pedro so̱'o‑ún, ni̱ ka'a̱n jíín‑de: Nasu̱ ní jini̱‑ri̱ róó jíín‑de ini̱ jardín náún, áchí. 27 Te Pedro, tú ní játu̱'un tuku‑de. Te ni̱ kana‑ni lí'li.

Ja̱ kuá'a̱n Jesús nuu̱ Pilato

28 Yúan‑na te ni̱ ka̱ndenda‑de jíín Jesús ini̱ ve̱'e Caifás kája'a̱n‑de jíín‑yá onde̱ ini̱ ve̱'e palacio. Te ja̱ñá'a̱n kúu. Te ña̱yɨvɨ judío, tú ní kɨ́vɨ koyo‑i ini̱ ve̱'e palacio, chi̱ tú kákuni̱‑i kuchá'án‑i. Chi̱ nú súan te ma̱ kúu kee‑í lélú Pascua. 29 Yúan‑na te ni̱ kenda Pilato nuu̱ ñáyɨvɨ ká'i̱in yata̱ vé'e. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Na̱ún kua̱chi kájika̱n‑ro̱ sɨkɨ́ cháa yá'a, áchí‑de. 30 Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Cha̱a yá'a, nú tú kúu‑de cha̱a ñáá, ma̱ kínchaka‑ná‑de nuu̱‑ní núú, áchí‑i jíín‑de. 31 Te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑i: Ki'in máá‑ró‑de, te sándaa̱‑ro̱ sɨkɨ́‑dé nátu̱'un ká'a̱n ley máá‑ró, áchí‑de. Te ña̱yɨvɨ judío ni̱ kaka'a̱n‑i jíín‑de: Ja̱ náá jíná'an‑ná, tú íó ley ja̱ ká'ni‑ná ni ɨɨn ña̱yɨvɨ, áchí‑i. 32 Súan ni̱ kaka'a̱n‑i náva̱'a skíkuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Jesús, ja̱ ní kastu̱'ún‑yá na̱ún modo kuu̱‑ya̱. 33 Te ni̱ ndɨ̱vɨ Pilato ini̱ ve̱'e palacio. Te ni̱ kana‑de xini̱ Jesús ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Máá‑ró kúu Rey ña̱yɨvɨ judío náún, áchí‑de. 34 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Á súan jáni ini̱ máá‑ró, xí súan ni̱ kastu̱'ún sáva‑ga̱ cha̱a nuu̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 35 Te ni̱ ka'a̱n Pilato: Cha̱a judío kúu‑ri̱ náún. Ña̱yɨvɨ máá‑ró jíín sutú ñá'nu, ni̱ kana̱kua̱'a róó nuu̱‑rí. Na̱ún ní sá'a‑ró núsáá. Achí‑de. 36 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Nasu̱ ñúyɨ́vɨ yá'a kúu nuu̱ tá'ú‑rí tiñu. Nú ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a kúu nuu̱ tá'ú‑rí tiñu, yúan‑na te cha̱a kájatíñu nuu̱‑rí, kua̱tá'an‑de ja'a̱‑rí náva̱'a tú natu̱u‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ judío núú. Ko nasu̱ ñúyɨ́vɨ yá'a kúu nuu̱ tá'ú‑rí tiñu vina. Achí‑ya̱. 37 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑yá: Te ɨɨn rey kúu‑ró ja̱ súan, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Máá‑ró ká'a̱n ja̱ rúu̱ kúu rey. Kánúú káni‑ri̱ tu̱'un ndaa̱. Ja̱ yúán ní kaku‑ri̱. Te ja̱ yúán vái‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Ta̱ká ña̱yɨvɨ ká'i̱in jíín tú'un ndaa̱, ña̱yɨvɨ‑ún jíni ná'ín‑i tu̱'un ká'a̱n‑ri̱. Achí‑ya̱. 38 Te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑yá: Na̱ún kúu tu̱'un ndaa̱, áchí‑de. Te ja̱ ní ka'a̱n‑de tu̱'un yá'a, te ni̱ kenda tuku‑de nuu̱ ñáyɨvɨ judío. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑i: Tú kutɨ ní ɨɨn kua̱chi ni'i̱n‑rí sɨkɨ̱‑dé. 39 Ko íó costumbre máá‑ró já víko Pascua te nuu̱‑ro̱ sía̱‑ri̱ ɨɨn cha̱a índee veka̱a. Te kákuni̱‑ro̱ já sía̱‑ri̱ rey ña̱yɨvɨ judío nuu̱‑ro̱ xí túu, áchí‑de. 40 Yúan‑na te ndivii‑í ni̱ ka̱kana jaa‑i ɨnga̱ jínu: Ma̱ sía̱‑ní cha̱a yá'a, chi̱ sua ná sía̱‑ní Barrabás, áchí‑i. Te cha̱a kuí'ná ní kuu Barrabás.

19

1 Yúan‑na te Pilato, ni̱ ki'in‑de Jesús. Te ni̱ xndó'o‑de‑ya̱. 2 Te soldado, ni̱ ka̱tɨɨn‑de ɨɨn corona iñu. Te ni̱ kachu'un‑de xini̱‑yá. Te ni̱ ka̱chu'un‑de‑ya̱ ɨ́ɨn sa'ma kuá'á tíndí'í. 3 Te ni̱ ka̱kandita‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Rey judío, ta̱á ndii, áchí‑de. Te kája̱'a‑de ji̱kí núu̱‑yá. 4 Yúan‑na te ni̱ kenda Pilato ɨnga̱ jínu. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín ñáyɨvɨ: Yá'a nde̱'é‑ró va̱i‑ri̱ jíín‑de yata̱ vé'e, náva̱'a ná kuní‑ro̱ já tú ni ɨɨn kua̱chi ní'i̱n‑rí sɨkɨ̱‑dé, áchí‑de. 5 Te ni̱ kenda Jesús yata̱ vé'e, ñú'un‑ya̱ corona iñu jíín sá'ma kuá'á tíndí'í. Te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑i: Yá'a nde̱'é‑ró cháa yá'a, áchí‑de. 6 Te sutu̱ ñá'nu jíín cháa kájatíñu, ni̱ kajini̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ kaka'a̱n jaa‑de: Kata kaa‑ní‑de jika̱ cruz, ná kúu̱‑de, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑de: Katɨɨn máá‑ró‑de te ka'ni‑ro‑dé, chi̱ ruu̱, tú ní'i̱n‑rí ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱‑dé, áchí‑de. 7 Te ni̱ kaka'a̱n judío: Máá‑ná káñava̱'a‑ná ley. Te sɨkɨ̱ ley‑ún kuu̱‑de, chi̱ áchí‑de ja̱ Sé'e Dios kúu‑de, áchí. 8 Te ja̱ ní jini so̱'o Pilato tu̱'un yá'a, te ví'í‑gá yú'ú‑de. 9 Te ni̱ ndɨ̱vɨ tuku‑de ɨnga̱ jínu ini̱ ve̱'e palacio. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de Jesús: Ndé onde̱ va̱i‑ró, áchí‑de. Ko Jesús, tú ní ká'a̱n kutɨ‑yá jíín‑de. 10 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑yá: Tú ka'a̱n‑ro̱ jíín‑rí náún. Á tú jiní‑ro̱ já ndíso‑ri̱ tiñu ja̱ ká'ni‑rí róó jika̱ cruz, te suni ndíso‑ri̱ tiñu ja̱ sía̱‑ri̱ róó ki'i̱n‑ro̱. Achí‑de. 11 Te ni̱ ka'a̱n Jesús: Nú tú ní kíi tu̱'un onde̱ andɨ́vɨ́, te ma̱ kúu ndonda‑ró sɨkɨ́‑rí. Ja̱ yúán cháa ni̱ nakua̱'a ruu̱ nuu̱‑ro̱, kua̱chi xaa̱n‑gá ndíso‑de. Achí‑ya̱. 12 Te onde̱ hora yúan ndúkú ndéé Pilato sía̱‑de‑ya̱. Ko ña̱yɨvɨ judío, ni̱ kaka'a̱n jaa‑i: Nú sía̱‑ní cha̱a yá'a, te nasu̱ amigo César kúu‑ní. Chi̱ nú ɨɨn cha̱a sá'a‑de ja̱ máá‑de kúu rey, cha̱a‑ún ká'a̱n‑de sɨkɨ̱ César. Achí‑i. 13 Te Pilato, ja̱ ní jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a, ni̱ kiñi'in‑de Jesús yata̱ vé'e. Te ni̱ jungo̱o‑de ini̱ ve̱'e tíñu nuu̱ nání pavimento. (Te nuu̱ yú'u hebreo nání Gabata.) 14 Te máá kɨvɨ́ sátu̱'a ja̱ kóo viko Pascua kúu, nátu̱'un ka̱'iñu̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín ñáyɨvɨ judío: Yá'a nde̱'é‑ró núu̱ rey máá‑ró jíná'an‑ró, áchí‑de. 15 Te ni̱ kaka'a̱n jaa‑i: Ándale, chaxio‑ní‑de, te ka'ni‑ní‑de jika̱ cruz, áchí‑i. Te ni̱ ka'a̱n Pilato jíín‑i: Ja̱ ká'ni‑rí rey máá‑ró náún, áchí‑de. Te ni̱ kaka'a̱n sutu̱ ñá'nu: Tuká ɨnga̱ rey káñava̱'a‑ná, chi̱ máá‑ni César, áchí. 16 Yúan‑na te ni̱ nakua̱'a‑de‑ya̱ núu̱‑í ja̱ ná kúu̱‑ya̱ jiká cruz. Te ni̱ ka̱katɨɨn‑i Jesús, te kua'a̱n‑i jíín‑yá.

Ja̱ ní ka̱jata kaa‑de‑ya̱

17 Te máá‑yá, ndíso‑ya̱ cruz‑ya̱. Te ni̱ kenda‑ya̱ yúan, kua'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn nuu̱ nání yíkɨ xiní. Te nuu̱ yú'u hebreo nání Gólgota. 18 Yúan ni̱ ka̱jata kaa‑i‑ya̱ jiká cruz. Te suni ni̱ ka̱jata kaa‑i uu̱ cha̱a jíín‑yá, ɨɨn ɨɨn‑de lado xiin‑yá. Te máá Jesús ni̱ ndi̱ta kaa‑ya̱ má'ñú. 19 Te suni ni̱ chaa Pilato ɨɨn tutu̱. Te ni̱ chitɨ̱ɨn‑de xini̱ cruz. Te súan ni̱ ka'a̱n: Jesús ñuu̱ Nazaret, Rey ña̱yɨvɨ judío, áchí. 20 Te kua'a̱ ñáyɨvɨ judío, ni̱ ka̱ka'u‑i tu̱'un yá'a. Chi̱ nuu̱ ní ndi̱ta kaa Jesús, máá yáni yuñúu̱ kúu. Te yóso tú'un‑ún jíín yú'u hebreo, jíín yú'u griego, jíín yú'u latín. 21 Te sutu̱ ñá'nu judío, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín Pilato: Ma̱ cháa‑ní: Rey ña̱yɨvɨ judío. Chi̱ sua chaa‑ní ja̱ ní ka'a̱n‑de: Rey kúu‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ judío, achi̱‑ní, áchí‑de. 22 Te ni̱ ka'a̱n Pilato: Ma̱ násama‑ri̱ ja̱ á ni̱ chaa‑ri̱, áchí‑de. 23 Te soldado, nuu̱ ní ka̱jata kaa‑de Jesús jika̱ cruz, te ni̱ ka̱ki'in‑de sa'ma‑yá. Te ni̱ ka̱ndátá‑de kuu̱n pedazo, ɨɨn ɨɨn kuu soldado‑ún. Te suni ni̱ ka̱ki'in‑de tɨka̱chí‑yá. Ko tɨka̱chí‑ún tú ní kíku, chi̱ ni̱ kunu nɨ́ɨ́ ondé xini̱ te onde̱ nuu̱ já'a̱. 24 Te ni̱ kaka'a̱n máá‑de: Ma̱ ndátá‑yó, chi̱ ná sá'a‑yó ɨ́ɨn apuesto sɨkɨ̱. Te ná ndéó ndé ɨɨn‑yó ní'i̱n, áchí‑de. Súan ni̱ ka̱sá'a soldado, náva̱'a skíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱: Ni̱ kaja'ncha̱ sava‑de sa'ma‑ná, ni̱ ka̱kuu máá‑de. Te sɨkɨ̱ tɨ́ka̱chí‑ná ni̱ ka̱sá'a‑de apuesto. Achí. 25 Te xiin cruz Jesús ká'i̱in náa̱‑ya̱, jíín kú'u̱‑ña María, ñasɨ́'ɨ́ Cleofas, jíín María ñuu̱ Magdala. 26 Te ni̱ jini̱ Jesús nuu̱ náa̱‑ya̱ jíín núu̱ cháa skuá'a ja̱ maní‑yá jíín‑de. Te kándii̱ yani‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín náa̱‑ya̱: Náa̱, jia̱n ndé'é‑ní kándii̱ se̱'e‑ní, áchí‑ya̱. 27 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín cháa skuá'a‑ún: Jia̱n ndé'é‑ró kándii̱ náa̱‑ro̱, áchí‑ya̱. Te onde̱ sáá‑ni ni̱ kana‑de‑ña kuá'a̱n‑ña jíín‑de ve'e‑de. 28 Yu̱án‑na te ni̱ jini̱ Jesús ja̱ á ni̱ ji̱nu ta̱ká tiñu. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Jichí‑ri̱ nducha, áchí‑ya̱. Súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱ náva̱'a skíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱. 29 Te yúan ni̱ i̱o ɨɨn tɨndo'o̱ ñú'un chítú vinagre. Te ni̱ chindaji‑de kachi̱ núu̱ vinagre‑ún. Te ni̱ chaa‑de xini̱ ɨ́ɨn yunu. Te ni̱ ka̱chaa‑de yu'u‑yá. 30 Te Jesús ni̱ ji'i‑ya̱ vinagre‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: A ni̱ ji̱nu, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka̱í‑ni xini̱‑yá. Te ni̱ ji'i̱‑ni‑ya̱. 31 Te kɨvɨ̱ sátu̱'a kúu, te cha̱a judío, tú kákuni̱‑de ja̱ kuíta koyo ndɨ̱yi‑ún jika̱ cruz kɨvɨ̱ ndéta̱tú. Chi̱ va̱i kɨvɨ̱ ndéta̱tú, te ɨɨn kɨvɨ̱ kánúú xáa̱n kúu. Te ni̱ kajika̱n‑de nuu̱ Pilato ja̱ ná tá'nu̱ sɨ̱'ɨn‑i, te ná kúxio‑i jika̱ cruz. 32 Te ni̱ cha̱koyo soldado. Te ni̱ kaja'nu̱‑de sɨ̱'ɨn cha̱a ɨɨn, te suni súan ɨnga̱ cha̱a ja̱ ndíta kaa jíín‑yá. 33 Ko nuu̱ ní cha̱koyo‑de nuu̱ Jesús, ni̱ kajini̱‑de ja̱ á ni̱ ji'i̱‑ya̱. Te tú ní kája'nu̱‑de sɨ̱'ɨn‑ya̱. 34 Ko ɨɨn soldado, ni̱ kaa̱n‑de xiin‑yá jíín punta machete, te ni̱ kenda‑ni nɨñi̱ jíín ndúcha. 35 Te ɨɨn cha̱a ni̱ jini̱‑ún, jáni‑de tu̱'un. Te tu̱'un ká'a̱n‑de‑ún, íó ndaa̱. Te máá‑de, suni jiní‑de ja̱ tú'un ndaa̱ ká'a̱n‑de, náva̱'a kandíja tuku máá‑ró jíná'an‑ró sá'a‑de. 36 Chi̱ súan ni̱ kuu, náva̱'a skíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱: Ma̱ ká'nu̱‑ro̱ ní ɨɨn yikɨ‑yá, áchí. 37 Te suni ɨnga̱ tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱: Nde̱'é‑de nuu̱ I'a̱ ni̱ kakaa̱n‑de, áchí.

Ja̱ ní ka̱chiyu̱ji‑de‑ya̱

38 Yu̱án‑na, te íó ɨɨn cha̱a nání José ñuu̱ Arimatea, cha̱a‑ún skuá'a sa̱'í‑de jíín Jesús, chi̱ yú'ú‑de ña̱yɨvɨ judío. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín Pilato nú kuu kuanchaa̱‑de yikɨ kúñu Jesús. Te Pilato ni̱ jatu̱'un. Yúan‑na te ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ xnúu‑de yikɨ kúñu Jesús. 39 Te Nicodemo, cha̱a ni̱ ja'a̱n nuu̱ Jesús akuáa‑ún núú, suni ni̱ jaa̱‑de ndíso‑de su̱sia ua̱ jíín jí'o áloe, nátu̱'un kuu̱n arroba. 40 Te ni̱ ka̱ki'in‑de yikɨ kúñu Jesús. Te ni̱ ka̱chisúkun‑dé jíín sá'ma kuítá jíín jí'o, nátu̱'un kásá'a máá ñáyɨvɨ judío ja̱ káchiyu̱ji‑i añú. 41 Te nuu̱ ní ji'i̱‑ya̱ jiká cruz, yúan ni̱ i̱o ɨɨn jardín. Te nuu̱ jardín íó ɨɨn ve'e añú jáá núu̱ té yu̱ji‑ga̱ ni ɨɨn añú. 42 Yúan ni̱ ka̱chindee‑de Jesús, chi̱ ve'e añú‑ún kánchaa̱ yani. Te a yani kejá'á kɨvɨ́ sátu̱'a judío ja̱ kóo viko Pascua.

20

Ja̱ ní nachaku̱‑ya̱

1 Te ja̱ñá'a̱n kɨvɨ̱ ɨ́ɨn semana‑ún, ni̱ jaa̱ María ñuu̱ Magdala ve'e añú‑ún ja̱ íñaa‑gá. Te ni̱ jini̱‑ña já ní kuxio yuu̱ já ndí'u̱ yuvé'e añú‑ún. 2 Yúan‑na te ni̱ jinu‑ña ní jaa̱‑ña núu̱ Simón Pedro jíín núu̱ ɨngá cha̱a skuá'a‑ún ja̱ ní kumani̱ Jesús jíín. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑de: Ni̱ ka̱tava‑dé Jito'o̱‑yo̱ iní ve̱'e añú. Te tú kájini̱‑yo̱ ndénu̱ ní ja̱chindee‑de‑ya̱, áchí‑ña. 3 Te ni̱ kenda Pedro jíín ɨngá cha̱a skuá'a‑ún, te ni̱ ja̱koyo‑de ve'e añú. 4 Te ni̱ ka̱jinu ta̱í ndendúú‑de. Ko ɨnga̱ cha̱a skuá'a‑ún, ni̱ jinu yachi̱‑ga̱‑de vásá Pedro. Te xna'a̱n‑ga̱‑de ni̱ jaa̱ ve'e añú. 5 Te ni̱ jito nuu‑de. Te ni̱ jini̱‑de sa'ma kuítá kánda̱a máá‑na̱ ini̱ kava. Ko tú ní kɨ́vɨ‑de. 6 Te ni̱ jaa̱ tuku Simón Pedro ja̱ ndikín‑de kua'a̱n‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e añú‑ún. Te ni̱ jini̱‑de sa'ma kuítá‑ún kánda̱a máá‑na̱. 7 Te pañito ni̱ yi̱súkun xiní Jesús, tú kátúu jíín sá'ma kuítá‑ún chi ni̱ naka̱ita'nu̱ te kátúu sɨ́ɨn. 8 Yúan‑na te suni ɨnga̱ cha̱a skuá'a‑ún, cha̱a ni̱ jaa̱ xna'a̱n‑ga̱ ve'e añú, ni̱ kɨ̱vɨ‑de. Te ni̱ jini̱‑de. Te ni̱ kandíja‑de. 9 Chi̱ té chá'a̱n‑ga̱ juku̱'un ini̱‑de tu̱'un ka'a̱n tutu̱ ii̱, ja̱ jínu ñú'ún náchaku̱‑ya̱ nú a ni̱ ji'i̱‑ya̱. 10 Te cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ kano'o̱n‑de nuu̱ tá'an‑de.

Ja̱ ní nakuni̱ María Magdalena nuu̱‑yá

11 Ko María, kándii̱‑ña ndé'e̱‑ña yatá vé'e añú‑ún. Te nini ndé'e̱‑ña, te ni̱ jito nuu‑ña ní nde̱'é‑ña iní ve̱'e añú. 12 Te ni̱ jini̱‑ña já káxiu̱kú úu̱ ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́, káñu̱'un‑ya̱ sá'ma kuíjín, ɨɨn‑ya̱ íchi xiní, te ɨnga̱‑ya̱ íchi núu̱ já'a̱ núu̱ ní ka̱túu yíkɨ kúñu Jesús. 13 Te ni̱ kaka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Nána̱, naja̱ ndé'e̱‑ní. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑yá: Ni̱ ka̱janchaa̱‑de Jito'o̱‑ná, te tú jiní‑ná ndénu̱ ní jancha̱ka‑de‑ya̱, áchí‑ña. 14 Te súan ni̱ ka'a̱n‑ña, te ni̱ xíó kóto‑ña. Te ni̱ jini̱‑ña núu̱ Jesús kándii̱‑ya̱ yúan. Ko tú ní nákuni̱‑ña já Jesús kúu‑ya̱. 15 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Súchi̱, naja̱ ndé'e̱‑ro̱. Ndéja̱ nándúkú‑ró, áchí‑ya̱. Te máá‑ña, jáni ini̱‑ña já cháa ndíto nuu̱ itú kúu‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑yá: Táta̱, te nú máá‑ní ni̱ chaxio‑ní‑ya̱, te kastu̱'ún‑ní ndé ni̱ chindee‑ní‑ya̱, te ná kína̱ki̱'in‑ná‑ya̱, áchí‑ña. 16 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: María, áchí‑ya̱. Te ni̱ naxíó kóto‑ña. Te ni̱ ka'a̱n‑ña jíín‑yá: Raboni, áchí‑ña, ja̱ kuní ka'a̱n, Maestro. 17 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑ña: Ma̱ ké'é‑ró rúu̱, chi̱ té ndaa‑ga̱‑ri̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios. Kuá'án nuu̱ ñaní‑ri̱, te kachi̱‑ro̱ núu̱‑dé ja̱ ndáa‑ri̱ no'o̱n‑ri̱ nuu̱ máá Táa̱‑ri̱, máá Táa̱ máá‑ró, te nuu̱ Dios máá‑rí, Dios máá‑ró, áchí‑ya̱. 18 Te kua'a̱n María ñuu̱ Magdala, ni̱ kastu̱'ún‑ña núu̱ cháa káskuá'a‑ún ja̱ ní jini̱‑ña núu̱ Jíto'o̱‑yo̱ jíín já ní ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a jíín‑ña.

Ja̱ ní nakuni̱ cha̱a káskuá'a nuu̱‑yá

19 Te ni̱ ini máá kɨvɨ́ ɨ́ɨn semana‑ún, te ká'i̱in tútú cháa káskuá'a‑ún ini̱ ɨɨn ve'e. Te ndí'u̱ yuxé'é chi̱ káyu̱'ú‑de kájito‑de ña̱yɨvɨ judío. Te ni̱ chaa̱ Jesús ni̱ jukuiñi̱‑ya̱ má'ñú‑de, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ma̱ kúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró, áchí‑ya̱. 20 Te súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ ndá'a‑yá jíín xíin‑yá. Te cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑de ja̱ ní kajini̱‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 21 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n tuku Jesús: Ma̱ kúkuí'a̱ ini̱‑ro̱. Nátu̱'un ni̱ tájí máá Táa̱‑yo̱ Dios ruu̱ va̱i‑ri̱, suni súan tájí‑rí róó ki̱ngoyo‑ró. Achí‑ya̱. 22 Tu̱'un yá'a ni̱ ka'a̱n‑ya̱, te ni̱ tɨvɨ̱ tachi̱‑yá nuu̱‑dé jíná'an‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ki'in Espíritu Santo jíná'an‑ró. 23 Nú sá'a‑ró túká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi ɨɨn ña̱yɨvɨ, te koo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi‑i. Te nú kendo̱o kua̱chi sɨkɨ̱ ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ sá'a‑ró, te kendo̱o. Achí‑ya̱. 24 Ko Tomás ja̱ nání‑de Dídimo, ɨɨn tá'an ja̱ uxí uu̱‑ún kúu‑de, tú kánchaa̱‑de jíín cháa‑ún jíná'an‑de, ná ni̱ chaa̱ Jesús. 25 Te sava‑ga̱ cha̱a káskuá'a, ni̱ kaka'a̱n‑de jíín Tomás: Ni̱ kajini̱‑ri̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n Tomás: Nú tú kuni̱‑ri̱ nuu̱ ní tuji̱ ndá'a‑yá ni̱ sá'a ndu̱yu ka̱a, te nú tú chindee‑ri̱ xini̱ ndá'a‑rí nuu̱ ní i̱ndee ndu̱yu ka̱a, te nú tú chindee‑ri̱ nda'a‑rí xiin‑yá, te ma̱ kándíja kutɨ‑rí, áchí‑de. 26 Te ni̱ kuu ɨɨn semana. Te ɨnga̱ jínu ká'i̱in tútú cháa káskuá'a‑ún ini̱ ve̱'e. Te kándee Tomás jíín‑de. Te ni̱ chaa̱ tuku Jesús va̱sa ndí'u̱ yuxé'é. Te ni̱ jukuiñi̱‑ya̱ má'ñú‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ma̱ kúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 27 Te ni̱ ka'a̱n‑ni‑ya̱ jíín Tomás: Chindee xini̱ ndá'a‑ro yá'a, te kuni̱‑ro̱ ndá'a‑rí. Te skáa̱ nda'a‑ro, te chindee‑ró xíin‑rí. Te ma̱ káni sɨ̱kɨ́ ini̱‑ro̱, chi̱ sua ná kándíja‑ró. Achí‑ya̱. 28 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Tomás jíín‑yá: Ai̱ Táta̱, Jito'o̱ máá‑ná, te Dios máá‑ná kúu‑ní, áchí‑de. 29 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ni̱ jini̱‑ro̱ rúu̱, Tomás, te yu̱án ní kandíja‑ró: Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ já kákandíja va̱sa tú ní kájini̱‑i nuu̱‑rí, áchí‑ya̱. 30 Te suni ni̱ sá'a Jesús kua'a̱‑gá tuni̱ nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá, ja̱ tú yóso núu̱ tutú yá'a. 31 Ko tuni̱ yá'a yóso náva̱'a kandíja‑ró já Jesús kúu Cristo máá Sé'e Dios. Chi̱ nú kandíja‑ró‑yá, te kuchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni jíín sɨ́'vɨ́‑yá.

21

Ja̱ ní nastá'a̱n‑ya̱ máá‑yá ini̱ ñuu̱ Galilea

1 Te kukuéé‑ga̱ te Jesús, ni̱ nastá'a̱n ndiji̱n tuku‑ya̱ máá‑yá nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá ja̱ káxiu̱kú‑de nuu̱ mar Tiberias. Te modo yá'a ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ máá‑yá. 2 Ká'i̱in tútú Simón Pedro, jíín Tomás, ja̱ nání Dídimo, jíín Natanael, cha̱a ñuu̱ Caná ndañúu̱ Galilea, jíín táká se̱'e Zebedeo, jíín úu̱‑ga̱ cha̱a káskuá'a jíín‑yá. 3 Te ni̱ ka'a̱n Simón jíín‑de: Ná kítɨ̱ɨn‑ri̱ ti̱yáká, áchí‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑de. Suni ná kíngoyo‑ri̱ jíín‑ró, áchí‑de. Te kua̱ngoyo‑de, te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ɨɨn barco. Ko tú ní kátɨɨn kutɨ‑dé‑tɨ̱ ákuáa‑ún. 4 Te ja̱ kuáku̱ndiji̱n, te ni̱ jukuiñi̱ Jesús yu'u mar. Ko cha̱a káskuá'a‑ún, tú ní kánakuni̱‑de ja̱ Jesús kúu‑ya̱. 5 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Súchi̱, á káñava̱'a‑ró ɨ́ɨn ti̱yáká kée‑rí, áchí‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑yá: Tú kutɨ, áchí‑de. 6 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Skuíta ka'nu ñunu‑ro íchi lado vá'a barco, te ni'i̱n‑ro̱‑tɨ́, áchí‑ya̱. Yúan‑na te ni̱ ka̱skuíta ka'nu‑de ñunu. Te tuká ní kúu kutɨ nátava‑dé ñunu, ja̱ kuá'a̱ xáa̱n cháká ní ni'i̱n‑dé. 7 Yúan‑na te cha̱a skuá'a ja̱ maní Jesús jíín, ni̱ ka'a̱n‑de jíín Pedro: Máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu, áchí‑de. Te ja̱ ní jini so̱'o‑de ja̱ máá Jíto'o‑yo̱ kúu, te ni̱ nachu'un‑de sa'ma‑dé, chi̱ víchí lɨ́ɨ‑dé núú. Te ni̱ ndava‑ni‑de kua'a̱n‑de nuu̱ mar. 8 Te sava‑ga̱ cha̱a káskuá'a‑ún, va̱i koyo‑de jíín barco jíín ñúnu ñú'un chítú tíyáká. Chi̱ tú jíká ká'i̱in‑de jíín ñú'un íchí, chi̱ yani nátu̱'un uu̱ ciento yɨ́kɨ́. 9 Te ja̱ ní ka̱nuu‑de nuu̱ ñú'un, te ni̱ kajini̱‑de ja̱ nduxiá tɨkua̱ñu'u̱n. Te íxndée ɨɨn cháká núu̱ ñú'u̱n‑ún, jíín stáa̱. 10 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de jíná'an‑de: Kuáki̱'in ti̱yáká já ní ka̱tɨɨn‑ró vína ná kíi, áchí‑ya̱. 11 Te ni̱ kɨ̱vɨ Simón Pedro ini̱ barco. Te ni̱ stáa‑de ñunu cháká ní chaa̱‑de jíín yú'u mar. Te ñú'un chítú cháká ná'nu, ɨɨn ciento uu̱ xiko uxi̱ uni̱. Te va̱sa súan kua'a̱‑tɨ́ ni̱ ñu̱'un, ko tú ní té'nde̱ ñunu‑ún. 12 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Ña'a̱n jíná'an‑ró te kasi̱ ini̱‑ro̱, áchí‑ya̱. Te ni ɨɨn cha̱a káskuá'a‑ún, tú ní chúndéé iní‑de ja̱ kaká tu̱'ún‑de‑ya̱: Róó, ndé cha̱a kúu‑ró. Chi̱ a kájini̱‑de ja̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu‑ya̱. 13 Te ni̱ chaa̱ Jesús. Te ni̱ ki'in‑ya̱ stáa̱‑ún. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑dé. Te suni súan ni̱ ja̱'a‑ya̱ tíyáká‑ún nuu̱‑dé. 14 Ya̱'á ní kuu vuelta uni̱ ja̱ ní nastá'a̱n ndiji̱n Jesús máá‑yá nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑yá, ja̱ á ni̱ nachaku̱‑ya̱ já ní ji'i̱‑ya̱. 15 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ kajasi̱ ini̱‑de, te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín Simón Pedro: Simón, se̱'e Jonás, kúndá'ú‑ga̱ ini̱‑ro̱ rúu̱ vásá yá'á xí túu, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Jaa̱n, Táta̱, máá‑ní jiní ja̱ maní‑ná jíín‑ní, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Skée‑ro lélú‑rí núsáá, áchí‑ya̱. 16 Te ni̱ ka'a̱n tuku‑ya̱ vuelta uu̱ jíín‑de: Simón, se̱'e Jonás, kúndá'ú ini̱‑ro̱ rúu̱ náún, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Jaa̱n Táta̱, máá‑ní jiní ja̱ maní‑ná jíín‑ní, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Skée‑ro rɨ́ɨ̱‑ri̱ núsáá, áchí‑ya̱. 17 Te ni̱ ka'a̱n tuku‑ya̱ vuelta uni̱ jíín‑de: Simón, se̱'e Jonás, mani̱‑ro̱ jíín‑rí náún, áchí‑ya̱. Te ni̱ kuxíí iní Pedro ja̱ vuelta uni̱ ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Mani̱‑ro̱ jíín‑rí náún. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, máá‑ní jiní ta̱ká tu̱'un. Máá‑ní jiní ja̱ maní‑ná jíín‑ní, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Skée‑ro rɨ́ɨ̱‑ri̱ núsáá. 18 Ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ondé ná súchí‑ró núú, te ni̱ naku'ni̱ máá‑ró chíi‑ró. Te ni̱ jika‑ró ndénu̱ ní kuu ini̱‑ro̱. Ko nú ná yíi‑ró, te skáa‑ro̱ ndá'a‑ro. Te ɨnga̱ cha̱a, nachi'i‑de chi̱i‑ró, te kunchaka‑de róó ki'i̱n‑ro̱ jíín‑de va̱sa tú kuní‑ro̱. Achí‑ya̱ jíín‑de. 19 Tu̱'un yá'a ni̱ ka'a̱n‑ya̱ náva̱'a ná júku̱'un ini̱‑de ndé modo kuu̱‑de ja̱ ndúñá'nu Dios sá'a‑de. Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kundiki̱n ruu̱ ná kí'o̱n, áchí‑ya̱ jíín‑de. 20 Te ni̱ xíó kóto Pedro. Te ni̱ jini̱‑de cha̱a skuá'a ja̱ maní Jesús jíín, ja̱ ndikín‑de va̱i‑de, cha̱a ni̱ ndituu jika̱ Jesús ná ni̱ ka̱kuxíni‑ya̱, ja̱ ní jika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Táta̱, ndé cha̱a kúu ja̱ nástúu níí. 21 Te ni̱ jini̱ Pedro nuu̱ cháa‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín Jesús: Táta̱, te cha̱a yá'a, na̱ún sá'a‑de, áchí‑de. 22 Te ni̱ ka'a̱n Jesús jíín‑de: Nú kuní‑ri̱ ja̱ kéndo̱o‑de onde̱ kɨvɨ̱ ncháa̱‑ri̱, naun jítú iní‑ro̱. Kundiki̱n ruu̱ ná kí'o̱n. Achí‑ya̱. 23 Te ni̱ jicha̱ tu̱'un yá'a nuu̱ táká ñani̱‑yo̱, ja̱ cháa skuá'a‑ún ma̱ kúu̱‑de. Ko tú ní ká'a̱n Jesús ja̱ má kúu̱‑de, chi̱ sua ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Nú kuní‑ri̱ ja̱ kéndo̱o‑de onde̱ kɨvɨ̱ ncháa̱‑ri̱, te naun jítú iní‑ro̱. 24 Cha̱a ni̱ skuá'a‑ún kúu cha̱a yá'a, te jáni ndaa̱‑de tu̱'un ta̱ká tiñu yá'a. Te suni ni̱ chaa‑de ta̱ká tu̱'un yá'a. Te kájini̱‑yo̱ já tú'un jáni‑de ká'a̱n ndaa̱. 25 Suni íó kua'a̱ xáa̱n‑gá tiñu ni̱ sá'a Jesús. Te nú chaa‑yó ná ɨɨn ná ɨɨn, te ma̱ kánda nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ já kú'un tutu̱ koso tú'un‑ún núú, jáni ini̱‑ri̱. Amén.

Hechos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

LOS HECHOS DE LOS APOSTOLES

JA NI KASA'A CHAA APOSTOL

1

Ja̱ ní keyu'u‑yá kii Espíritu Santo

1 Teófilo, táta̱ máni̱. Nuu̱ tutú ja̱ ní chaa núú‑ná ni̱ kastu̱'ún‑ná ta̱ká tiñu ni̱ sá'a Jesús, jíín táká tu̱'un ni̱ stá'a̱n‑ya̱ ondé kɨvɨ̱ ní kejá'á‑yá, 2 te onde̱ kɨvɨ̱ ní tá'ú‑yá tiñu jíín Espíritu Santo nuu̱ táká apóstol, cha̱a ni̱ ka̱ji‑ya̱. Te suni kɨvɨ̱‑ún ni̱ ndaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ándɨ́vɨ́. 3 Te nuu̱ ní ji̱nu ni̱ ndo'o‑ya̱, te jíín kuá'a̱ tuní íó ndaa̱ ni̱ ndenda‑ya̱ chakú‑ya̱ núu̱ cháa‑ún jíná'an‑de. Te uu̱ xiko kɨvɨ̱ ní stá'a̱n‑ya̱ máá‑yá nuu̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de tu̱'un ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 4 Ká'i̱in tútú‑de. Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑dé ja̱ má kúxio‑de ini̱ ñuu̱ Jerusalén, chi ná kúndatu‑de chaa̱ I'a̱ ni̱ keyu'u máá Táa̱‑yo̱ Dios. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: A ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró já súan ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. 5 Chi̱ Juan, ja̱ndáa̱ ja̱ jíín ndúcha ní skuánducha‑dé‑i. Ko róó jíná'an‑ró, yaku̱‑na̱ kɨvɨ̱ te kuanducha‑ro jíín Espíritu Santo, áchí‑ya̱. 6 Te cha̱a ni̱ ka̱kutútú núu̱‑yá, ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de‑ya̱: Táta̱, te vina natá'ú tíñu cha̱a Israel ini̱ ñuu̱ máá‑de sá'a‑ní xí túu, áchí‑de. 7 Te ni̱ kachi̱‑ya̱: Ma̱ kúu kuni̱‑ro̱ kɨvɨ́ xí kuiá ja̱ ní teta'a̱n máá Táa̱‑yo̱ jíín tú'un ndíso‑ya̱ tíñu. 8 Ko nú a ni̱ chaa̱ Espíritu Santo sɨkɨ̱‑ro̱, yúan‑na te ni'i̱n‑ro̱ fuerza‑ya̱, te kani ndaa̱‑ro̱ tú'un‑ri̱ nɨ́ɨ́ iní ñuu̱ Jerusalén, nɨ́ɨ́ iní ñuu̱ Judea, jíín ñúu̱ Samaria, jíín ondé nuu̱ ndɨ́'ɨ ñu̱yɨ́vɨ. Achí‑ya̱ jíín‑de.

Ja̱ ní ndaa Jesús kua̱no'on‑yá andɨ́vɨ́

9 Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n‑ya̱ táká tu̱'un yá'a. Te nini kánde̱'é‑de, te ni̱ ndaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱. Te ni̱ chaa̱ ɨɨn viko̱ nu̱'ún ní jasu̱ nuu̱‑yá. 10 Te nini ká'i̱in‑de kándakoto‑de ichi ándɨ́vɨ́ núu̱ ndáa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱, te ni̱ chaa̱‑ni uu̱ tá'a̱n cha̱a káñu̱'un sa'ma kuíjín, ni̱ ka̱jukuiñi̱ xiin‑dé. 11 Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a‑ún jíín‑de: Róó cha̱a ñuu̱ Galilea, naja̱ kándakoto‑ró íchi ándɨ́vɨ́. Jesús yá'a, ja̱ ní xndóo‑ya̱ róó te kua'a̱n‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́, suni súan ndii‑ya̱ nátu̱'un ni̱ kajini̱‑ro̱ kuáno'on‑yá andɨ́vɨ́. Achí‑de.

Ja̱ ní nukuiñi̱ Matías jíín cháa káskuá'a

12 Yúan‑na te ni̱ ka̱nuu‑de yuku Olivar káno'o̱n‑de ñuu̱ Jerusalén. Te onde̱ yuku‑ún, te onde̱ ñuu̱, jíká nátu̱'un kájika cha̱a judío ɨɨn kɨvɨ̱ ndéta̱tú. 13 Te ni̱ najaa̱ koyo‑de ini̱ ñuu̱. Te ni̱ ka̱kaa‑de xini̱ ɨ́ɨn ve'e nuu̱ káxiu̱kú Pedro, Juan, Jacobo, Andrés, Felipe, Tomás, Bartolomé, Mateo, Jacobo se̱'e Alfeo, Simón Zelote jíín Judas ñani̱ Jacobo. 14 Ta̱ká cha̱a yá'a, ɨɨn núú‑ni ká'i̱in‑de kájika̱n ta'u̱‑dé, jíín sáva ñasɨ́'ɨ́, jíín María náa̱ Jesús, jíín táká ñani̱‑ya̱. 15 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ní jukuiñi̱ Pedro nuu̱ táká ñani̱‑ún. Te ká'i̱in nátu̱'un ciento oko̱ ña̱yɨvɨ. Te ni̱ ka'a̱n‑de: 16 Ñáni̱ jíná'an‑ró, ni̱ skíkuu nɨ́nɨ tú'un ká'a̱n tutu̱ ii̱ já ní ka'a̱n Espíritu Santo onde̱ sáá jíín yú'u David tu̱'un Judas, cha̱a ni̱ yoxnúú núu̱ já ní ka̱katɨɨn Jesús. 17 Te suu cha̱a‑ún, ni̱ yoso̱‑dé jíín‑yó. Te ni̱ chindéé tá'an‑de jíín‑yó sɨkɨ́ tú'un yá'a. 18 Cha̱a yúan, ni̱ jaan‑de ɨɨn ñu'un jíín xú'ún ní ni'i̱n‑dé sɨkɨ̱ tíñu ñáá ni̱ sá'a‑de. Te onde̱ súkún te ni̱ kanangava‑de, te ni̱ ndata̱ sáva chi̱i‑de. Te ni̱ ndɨ'ɨ jitɨ‑de ni̱ jicha̱. 19 Te ni̱ jicha̱ tu̱'un yá'a nuu̱ táká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú ñúu̱ Jerusalén. Te yu̱án ní ka̱skúnání‑i ñu'un‑ún nuu̱ yú'u máá‑i Acéldama, ja̱ kuní ka'a̱n: Ñu'un nɨñí. 20 Chi̱ súan yóso núu̱ tutú Salmo: Ve'e‑de, ná kúu ɨɨn ve'e sáni. Te ma̱ kúnchaa̱ ni ɨɨn‑i ini̱ ve̱'e‑ún. Te suni ká'a̱n: Tiñu ndíso‑de, ná kúndiso ɨnga̱ cha̱a. Achí. 21 Núsáá te jínu ñú'ún já káji‑yó ɨ́ɨn cha̱a ma̱'ñú táká cha̱a ja̱ á ká'i̱in jíín‑yó táká kɨvɨ̱ ní jika máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús jíín‑yó, 22 te onde̱ kɨvɨ̱ ní skuánducha Juan, te onde̱ kɨvɨ̱ ní xndóo‑ya̱ yóó te ni̱ ndaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ándɨ́vɨ́. Te cha̱a ka̱ji‑yó, ná kúu‑de testigo jíín‑yó já á ni̱ nachaku̱‑ya̱. Achí‑de. 23 Te ni̱ ka̱jani‑de uu̱ tá'a̱n cha̱a: José, ja̱ nání‑de Barsabás te Justo kúu ɨnga̱ sɨ́'vɨ́‑de, jíín Matías. 24 Te ni̱ kajika̱n ta'u̱‑dé: Táta̱, máá‑ní chi̱ jiní‑ní ndasa káa ini̱ añú ta̱ká ña̱yɨvɨ. Núsáá te ja̱ úu̱ tá'a̱n cha̱a yá'a, stá'a̱n‑ní ndé ɨɨn‑de ni̱ ka̱ji‑ní, 25 náva̱'a kundiso‑de tiñu apóstol. Chi̱ Judas, ni̱ sá'a‑de kua̱chi, te ni̱ kenda‑de kua'a̱n‑de lugar máá‑de. Achí‑de. 26 Yúan‑na te ni̱ ka̱sá'a‑de sortear. Te ni̱ jungava‑ni sɨkɨ̱ Matías. Te ni̱ nukoso̱‑dé jíín uxí ɨɨn‑ga̱ apóstol.

2

Kɨvɨ̱ Pentecostés

1 Te máá kɨvɨ́ Pentecostés ni̱ ka'i̱in tútú ɨ́ɨn núú‑ni‑de. 2 Te sánaa‑ní te ni̱ chaa̱ ɨɨn ndusu̱ ichi ándɨ́vɨ́ nátu̱'un nɨ́'ɨn ɨɨn tachi̱ xáa̱n, te ni̱ skútú iní ve̱'e nuu̱ káxiu̱kú‑de. 3 Te ni̱ kajini̱‑de ja̱ ní jicha̱ nátu̱'un yáá ñú'u̱n. Te ni̱ jungo̱o sɨkɨ̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑de. 4 Te ndɨ'ɨ‑de, ni̱ kukútu jíín Espíritu Santo. Te ni̱ kaka'a̱n‑de sɨ́ɨn sɨ́ɨn yu'u, ndasa ni̱ stá'a̱n máá Espíritu nuu̱‑dé ka'a̱n‑de. 5 Te ñuu̱ Jerusalén, káxiu̱kú ñáyɨvɨ judío onde̱ ta̱ká ñuu̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. Te káchiñú'ún‑i Dios. 6 Te ja̱ súan ni̱ nɨ̱'ɨn, te ni̱ kataka̱ ña̱yɨvɨ kuá'a̱. Te ni̱ kuñáá ini̱‑i, chi̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑i, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i káka'a̱n‑de yu'u máá‑i. 7 Te ni̱ ka̱naa iní‑i kánde̱'é‑i. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Nasu̱ cháa ñuu̱ Galilea kákuu ta̱ká cha̱a káka'a̱n yá'a náún. 8 Ndasa kúu núsáá. Chi̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑yó, kájini so̱'o‑yó káka'a̱n‑de yu'u ní ka̱kaku‑yó jíín. 9 Chi cha̱a onde̱ ñuu̱ Parto jíín ñúu̱ Media jíín ñúu̱ Elam kákuu‑yó. Te sava‑yó, va̱i‑yó ondé ñuu̱ Mesopotamia, jíín ñúu̱ Judea, jíín ñúu̱ Capadocia, jíín ñúu̱ Ponto, jíín ñúu̱ Asia. 10 Suni onde̱ ñuu̱ Frigia jíín ñúu̱ Panfilia, jíín ñúu̱ Egipto jíín ndáñúu̱ África ja̱ kánchaa̱ ɨnga̱ lado ñuu̱ Cirene va̱i koyo‑yó. Te sava‑ga̱‑yo̱ ondé ñuu̱ Roma jíká vái‑yó. Te suni íó sava cha̱a ni̱ naki'in sé'é judío. 11 Suni cha̱a ñuu̱ Creta jíín cháa ñuu̱ Arabia kákuu‑yó. Te kájini so̱'o‑yó já jíín yú'u máá‑yó káka'a̱n‑de ta̱ká tiñu ñá'nu sá'a Dios. Achí‑i. 12 Te ta̱ká‑i, cuenta kánaa íi̱ iní‑i kánde̱'é‑i. Te káka'a̱n‑i jíín tá'an‑i: Na̱ún tu̱'un kúu ya̱'á núsáá, áchí‑i. 13 Ko sava‑i káka'a̱n kátá‑i: Kánaji̱ni‑de, áchí‑i.

Ja̱ ní jani Pedro tu̱'un nuu̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ

14 Yúan‑na te ni̱ ndukuiñi̱ Pedro jíín uxí ɨɨn‑ga̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n jaa‑de jíín‑i: Níí, cha̱a judío, jíín táká níí cha̱a káxiu̱kú iní ñuu̱ Jerusalén, tiñu yá'a ná kuní ndɨ'ɨ‑ní jíná'an‑ní. Te kuni ná'ín‑ní tu̱'un ná ká'a̱n‑ná jíín‑ní. 15 Chi cha̱a yá'a, tú kánaji̱ni‑de nátu̱'un kájani ini̱‑ní, chi̱ sáá ká'ɨɨ̱n ja̱ñá'a̱n kúu. 16 Ko ya̱'á kúu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Joel cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá: 17 Achí Dios: Kɨvɨ̱ sándɨ̱'ɨ́‑na̱ te kacha̱ nu̱u‑ri̱ Espíritu‑ri̱ sɨkɨ̱ táká ña̱yɨvɨ. Te se̱'e yíí‑ro̱ jíín sé'e sɨ́'ɨ́‑ro̱, kani‑i tu̱'un‑ri̱. Te cha̱a súchí jíná'an‑de jíín cháa ñá'nu, skóto ja̱ni‑de. 18 Te ja̱ndáa̱ ja̱ kɨvɨ́‑ún te kacha̱ nu̱u‑ri̱ Espíritu‑ri̱ sɨkɨ̱ mozo‑ri̱, kúu cha̱a kúu ña'an. Te kani‑i tu̱'un‑ri̱ jíná'an‑i. 19 Te sá'a‑ri̱ tiñu ñá'nu onde̱ andɨ́vɨ́. Te sá'a‑ri̱ tuni̱ nuu̱ ñúyɨ́vɨ. Te koo nɨñi̱ jíín ñú'u̱n jíín yokó ñu'ma̱. 20 Te ndika̱ndii, nduu túún. Te yoo̱, nduu nɨñi̱. Te vásá jáa̱ kɨvɨ̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Kɨvɨ̱ ká'nu, kɨvɨ̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ máá‑yá kuu‑ún. 21 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ká'a̱n nda̱'ú jíín máá Jíto'o̱‑yo̱ ondé jíín sɨ́'vɨ́‑yá, ka̱ku‑i, achí Joel. 22 Níí cha̱a ñuu̱ Israel, kuni so̱'o‑ní tu̱'un yá'a jíná'an‑ní: Máá Jesús ñuu̱ Nazaret, I'a̱ va̱'a ni̱ kuu‑ya̱ núu̱ Dios. Te nuu̱ máá‑ní ni̱ sá'a‑ya̱ tíñu ñá'nu jíín kuá'a̱ tuní. Te ni̱ ka̱kee nuu̱‑ní ni̱ ka̱nde̱'é‑ní ja̱ súan ni̱ sá'a‑ya̱ ondé jíín Dios. Te suni súan kájini̱ ta̱ká‑ní. 23 Ko níí, ni̱ ka̱nachi'i‑ní‑ya̱ ndá'a cháa ñáá. Te ni̱ ka̱ja'ni‑dé‑ya̱ jiká cruz. Te jíín tiempo, a ni̱ jini̱ Dios ja̱ súan sá'a‑ní núú, chi̱ súan ni̱ teta'a̱n‑ya̱. 24 Ko ni̱ nachaku̱‑ya̱ ní sá'a Dios. Te ni̱ janchaa̱‑ya̱ fuerza kue'e̱ kuu̱‑yo̱, chi̱ tú ní kúu kendo̱o‑ga̱ Jesús ini̱ nda'a kué'e̱ kuu̱‑yo̱. 25 Chi̱ David, ni̱ ka'a̱n‑de tu̱'un‑ya̱: Ni̱ jini̱‑ri̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑ri̱, ja̱ nené kánchaa̱‑ya̱ jíín‑rí. Chi̱ kánchaa̱‑ya̱ íchi ndává'a‑ri̱, náva̱'a ma̱ yú'ú‑ri̱. 26 Ja̱ yúán ní kusɨɨ̱ iní añú‑ri̱. Te ni̱ nakana jaa‑ri̱‑ya̱. Te suni ndeta̱tú yikɨ kúñu‑ri̱, te kuñukuu ini̱‑ri̱. 27 Chi ma̱ skéndo̱o‑ní añú‑ná ini̱ lugar ndɨ̱yi, ni ma̱ kuá'a‑ní tu̱'un te'yu̱ Se̱'e‑ní, I'a̱ ii̱. 28 Ni̱ stá'a̱n‑ní nuu̱‑ná ndasa ni'i̱n‑ná ichi kúchaku̱‑ná. Te kɨvɨ̱ kúnchaa̱‑ná jíín‑ní te kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ná sá'a. Achí David. 29 Ñáni̱ jíná'an‑ní, ná kachí ka̱jí‑ná nuu̱‑ní tu̱'un David tatá ñúu̱‑yo̱. Chi ni̱ ji'i̱‑de. Te ni̱ yu̱ji‑de. Te ve'e añú‑de kánchaa̱ jíín‑yó ondé vina. 30 Chi cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios ni̱ kuu‑de. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ ní ka'a̱n téyíí‑yá jíín‑de ja̱ núu̱‑dé, cuenta chi̱i tata̱‑de, nukuiñi̱ Cristo kunchaa̱‑ya̱ mesa‑de tá'ú‑yá tiñu. 31 Te ya̱'á ní jini̱‑de jíín tiempo, ni̱ kastu̱'ún‑de ja̱ náchaku̱ Cristo, chi̱ añú‑ya̱, tú ní kéndo̱o ini̱ lugar ndɨ̱yi. Te ni yikɨ kúñu‑ya̱, tú ní té'yu̱. 32 Te Jesús, ni̱ nachaku̱‑ya̱ ní sá'a Dios. Te kájini̱‑yo̱ já chakú‑ya̱. 33 Te ni̱ ndaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ íchi ndává'a Dios. Te nátu̱'un ni̱ keyu'u máá Táa̱‑yo̱, te onde̱ nuu̱ máá‑yá, ni̱ ni'i̱n Jesús Espíritu Santo. Te ni̱ jacha̱ nu̱u‑ya̱ nátu̱'un kánde̱'é‑ní te kájini so̱'o‑ní vina. 34 Chi̱ David, tú ní ndáa‑de andɨ́vɨ́. Ko ni̱ ka'a̱n‑de: Máá Tatá Dios, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Jíto'o̱‑ri̱: Nungo̱o‑ró íchi ndává'a‑ri̱, 35 te ná chúkú‑rí cha̱a kájito u'u̱ róó, kuu‑de teyu̱ kúxndíi ja'a̱‑ro̱, áchí. 36 Te ná kuní ndaa̱ ndivii ñáyɨvɨ Israel ja̱ Dios, ni̱ jani‑ya̱ máá Jesús ja̱ ná kúu‑ya̱ Jíto'o̱‑yo̱ va̱sa ni̱ ka̱ja'ni‑ní máá‑yá jika̱ cruz, te suni máá‑yá kúu Cristo. Achí Pedro jíín‑i. 37 Te súan ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un yá'a. Te ni̱ ka̱nata'u'u̱ ini̱ añú‑i. Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín Pedro jíín sáva‑ga̱ apóstol: Ñáni̱ jíná'an‑ní, ndasa sá'a‑ná jíná'an‑ná núsáá, áchí‑i. 38 Te ni̱ kachi̱ Pedro jíín‑i: Nakani ini̱‑ní jíná'an‑ní, te kuanducha‑ní jíín sɨ́'vɨ́ máá Jesucristo náva̱'a koo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi‑ní. Te kua̱'a‑ya̱ Espíritu Santo‑ya̱ núu̱‑ní. 39 Chi̱ nuu̱ máá‑ní jíín núu̱ sé'e‑ní, súan ni̱ keyu'u‑yá. Te suni súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱ núu̱ táká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú jíká, nuu̱ násaa‑i ja̱ máá Tatá‑yo̱ Dios kana‑ya̱ xiní‑í ná kí'i̱n‑i nuu̱‑yá. 40 Te Pedro, jíín kuá'a̱‑gá tu̱'un súan, ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n ni̱'in‑de jíín‑i: Ná ndúkú ndéé‑ní ka̱ku‑ní ma̱'ñú táká ña̱yɨvɨ ñáá yá'a, áchí‑de. 41 Te ni̱ ka̱jatú'ún sáva‑i tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑de. Te ni̱ ka̱janducha‑í. Te kɨvɨ̱‑ún ni̱ ndea̱‑ga̱‑i nátu̱'un uni̱ mil ña̱yɨvɨ. 42 Te ni̱ ka'i̱in ni̱'in‑i sɨkɨ̱ tú'un kástá'a̱n apóstol, ni̱ kanda̱tu̱'ún ɨ́ɨn núú‑de, ni̱ ka̱sákuáchí‑de staa̱. Te ni̱ kajika̱n ta'u̱‑dé.

Ja̱ ní kañava̱'a ká'nu‑i ta̱ká ndatíñu‑i

43 Te ndɨ'ɨ ña̱yɨvɨ, ni̱ kayu̱'ú‑i. Te cha̱a apóstol, ni̱ ka̱sá'a‑de kua'a̱ tíñu ñá'nu jíín tuní. 44 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ kákandíja, káxiu̱kú tútú‑i. Te káñava̱'a ká'nu‑i ta̱ká ndatíñu‑i. 45 Te ni̱ kaxi̱kó‑i ta̱ká ndatíñu‑i, jíín táká ve'e‑i. Te ni̱ ka̱saka‑í xu̱'ún núu̱ tá'an‑i, ndasa jínu ñú'ún ɨ́ɨn ɨɨn‑i jíná'an‑i. 46 Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ kája'a̱n tútú‑i ve'e ii̱. Te kásákuáchí‑i staa̱ ndɨ́ta'a̱n ve'e‑i. Te luu, sɨɨ̱ ní ka'i̱o ini̱ añú‑i káyee‑í staa̱. 47 Te kánakana jaa‑i Dios. Te sava‑ga̱ ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ún, ni̱ kaka'a̱n jíñú'ún jíín‑i. Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ní kaka̱ku sava‑ga̱ ña̱yɨvɨ ní sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ni̱ ka̱ndujíín‑i jíín tɨ́ku'ni̱ kándíja‑ún.

3

Ja̱ ní nduva̱'a cha̱a rengo

1 Ɨɨn kɨvɨ̱ te ni̱ ka̱kaa Pedro jíín Juan, kája'a̱n‑de ini̱ ve̱'e ii̱. Chi̱ máá hora ka̱'uni̱ aíni kúu, te jikán ta'u̱‑í yúan. 2 Te kákinchaka‑i ɨɨn cha̱a rengo onde̱ kɨvɨ̱ ní kaku‑de. Te cha̱a‑ún, ncháá‑de ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ yúxé'é vé'e ii̱ nuu̱ nání hermosa, jikán‑de caridad nuu̱ táká ña̱yɨvɨ kɨ́vɨ koyo ini̱ ve'e ii̱ yúan. 3 Te cha̱a‑ún, ni̱ jini̱‑de nuu̱ Pedro jíín Juan, ja̱ kuákɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑de ja̱ ná kuá'a‑de ɨɨn caridad. 4 Te Pedro jíín Juan, ni̱ kande̱'é vá'a‑de nuu̱ cháa‑ún. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín‑de: Yá'a nde̱'é‑ró núu̱‑rí, áchí‑de. 5 Te máá cháa‑ún, ndátu tu̱'a‑de, jáni ini̱‑de ni'i̱n‑dé yaku̱ na̱ jíín núu̱ Pedro jíín Juan. 6 Te ni̱ kachi̱ Pedro: Tú ñáva̱'a‑ri̱ plata ni oro. Ko ja̱ ñáva̱'a‑ri̱, yu̱án kuá'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Jíín sɨ́'vɨ́ máá Jesucristo ñuu̱ Nazaret ndukuiñi̱ te kaka‑ró, áchí‑de. 7 Te ni̱ tɨɨn‑de ndavá'a cha̱a‑ún. Te ni̱ xndúkuiñi̱‑de cha̱a. Te ja'a̱‑dé jíín sukún já'a̱‑dé, ni̱ kandu̱va̱'a‑ni. 8 Te ɨɨn ni̱ kanda‑ni‑de. Te ni̱ ndukuiñi̱‑de. Te ni̱ jika‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de jíín Pedro jíín Juan ini̱ ve̱'e ii̱, jíka‑de, kánda‑de, te nákana jaa‑de Dios. 9 Te ni̱ kajini̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ núu̱‑dé ja̱ nákaka‑de te nákana jaa‑de Dios. 10 Te ni̱ nakuni̱‑i nuu̱‑dé ja̱ máá cháa jikán caridad yuxé'é vé'e ii̱ ja̱ nání hermosa kúu‑de. Te ni̱ ka̱kee nuu̱‑í kánde̱'é‑i. Te ni̱ kayu̱'ú‑i, chi̱ kájini̱‑i ja̱ súan ni̱ ta'a̱n cha̱a‑ún. 11 Te cha̱a ni̱ nduva̱'a‑ún, nini tɨ́ɨn‑de Pedro jíín Juan, te ni̱ kataka̱‑ni ña̱yɨvɨ núu̱‑dé ini̱ corredor ja̱ nání Salomón. Te ni̱ ka̱kee nuu̱‑í kánde̱'é‑i. 12 Te ni̱ jini̱ Pedro ja̱ súan kúu. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín ñáyɨvɨ‑ún: Cha̱a ñuu̱ Israel, naja̱ kánaa iní‑ní kánde̱'é‑ní tiñu yá'a. Naja̱ kánde̱'é‑ní nuu̱‑ná. Kájani ini̱‑ní ja̱ cháa va̱'a kákuu‑ná xí íó fuerza ini̱‑ná náva̱'a nakaka cha̱a yá'a sá'a‑ná náún. 13 Máá Dios Abraham, jíín Isaac, jíín Jacobo, máá Dios, Táa̱‑yo̱, ni̱ nduñá'nu Se̱'e‑ya̱ Jesús ni̱ sá'a‑ya̱, te ni̱ ka̱nastúu‑ní Jesús, te ni̱ ka̱naku̱xndíi‑ní I'a̱‑ún jíto nuu̱ Pilato, va̱sa sía̱ cha̱a‑ún‑ya̱ kuní‑de núú. 14 Ko máá‑ní, ni̱ ka̱ské'ichi̱‑ní I'a̱ ii̱, I'a̱ ndoo. Te ni̱ kajika̱n‑ní ɨɨn cha̱a já'ni ndɨ́yi sía̱ Pilato. 15 Te ni̱ ka̱ja'ni‑ní máá Jíto'o̱, I'a̱ náschakú yóó. Ko Dios, ni̱ naschakú‑ya̱ Jesús onde̱ ma̱'ñú ndɨ́yi. Te máá‑ná kákuu‑ná testigo ja̱ súan íó. 16 Te a kájini̱‑ní cha̱a yá'a te kánakuni̱‑ní‑de. Te ni̱ kandíja‑de Jesús jíín sɨ́'vɨ́‑yá, te ja̱ yúán ní nasáva̱'a‑ya̱‑dé. Chi̱ kándíja‑de‑ya̱, te yu̱án ní nduva̱'a ii̱ cháa yá'a nátu̱'un kájini̱ máá‑ní. 17 Ko vina ñáni̱, a jiní‑ná chi̱ sɨkɨ̱ já tú ní kájuku̱'un ini̱‑ní kúu ja̱ ní ka̱sá'a‑ní súan, te suni súan ni̱ ka̱sá'a cha̱a kátá'ú tíñu nuu̱‑ní. 18 Te jíín kɨvɨ́, ni̱ ka̱jani cha̱a tu̱'un onde̱ sáá ní sá'a Dios, ndasa koo tiñu, jíín ndása ndo'o Cristo. Te vina a ni̱ skíkuu‑ya̱ súan. 19 Te ná náxíó káva ini̱‑ní, te ná nákani ini̱‑ní jíná'an‑ní núsáá, náva̱'a ná ndá'va̱ ta̱ká kua̱chi‑ní, te chaa̱ kɨvɨ̱ já ndúsɨɨ̱ iní‑ní sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱. 20 Náva̱'a tájí Dios Jesucristo kii‑ya̱, nátu̱'un ni̱ sándaa̱‑ya̱ já kúu níí onde̱ sáá. 21 Ko jínu ñú'ún já kéndo̱o‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́, onde̱ kɨvɨ̱ ndújáá táká ndatíñu, nátu̱'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a ndoo ni̱ ka̱jani tu̱'un onde̱ aná'án ní sá'a Dios. 22 Chi̱ Moisés, ni̱ ka'a̱n‑de jíín táa̱‑yo̱: Máá Tatá‑ro̱ Dios, kua̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn cha̱a nátu̱'un ruu̱, te kani‑de tu̱'un nuu̱‑ro̱. Te kenda‑de ma̱'ñú táká ñani̱‑ro̱ nátu̱'un ni̱ kenda‑ri̱. Te ná chú'un ini̱‑ro̱ tú'un ka'a̱n cha̱a‑ún nú na̱ún ndɨ'ɨ tu̱'un ka'a̱n‑de jíín‑ró. 23 Te nú ndé cha̱a tú kuní‑de chu'un ini̱‑de tu̱'un ka'a̱n cha̱a kani tu̱'un‑ún, te naa íi̱‑dé ma̱'ñú táká‑ga̱ ña̱yɨvɨ, áchí Moisés. 24 Te ta̱ká cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un, onde̱ kɨvɨ̱ ní kii Samuel te nɨ́ɨ́‑gá onde̱ vina, suni ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un ja̱ kíi kɨvɨ̱ yá'a. 25 Máá‑ní kákuu se̱'e cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱ jíín sé'e sɨkɨ̱ contrato ni̱ sándaa̱ Dios jíín táa̱‑yo̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Abraham: Onde̱ chi̱i tata̱‑ro̱ kénda ja̱ kéndo̱o ndatu̱ ta̱ká se̱'e ñu̱yɨ́vɨ sá'a, áchí. 26 Te Dios, ni̱ naschakú‑ya̱ Sé'e‑ya̱. Te ni̱ tájí‑yá Se̱'e‑ya̱, te ni̱ kii‑ya̱ nuu̱ máá‑ní xna'a̱n‑ga̱, náva̱'a chaxio‑ya̱‑ní nuu̱ táká kua̱chi‑ní. Yúan‑na te kendo̱o ndatu̱‑ní.

4

Ja̱ ní ka̱katɨɨn‑de Pedro jíín Juan

1 Te nini káka'a̱n‑de jíín ñáyɨvɨ‑ún, te sutu̱, jíín já kúñá'nu ini̱ ve̱'e ii̱, jíín saduceo, ni̱ cha̱koyo‑ún nuu̱‑dé. 2 Te kákiti̱ xaa̱n iní ja̱ kástá'a̱n apóstol nuu̱ ñáyɨvɨ, ja̱ kájani‑de tu̱'un Jesús ja̱ á ni̱ nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi. 3 Te ni̱ ka̱katɨɨn‑ún‑de. Te ni̱ ka̱chindee‑de ini̱ veka̱a onde̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, chi̱ a ni̱ ini. 4 Ko kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ ní ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a apóstol. Te ni̱ ka̱kandíja‑i. Te ni̱ ji̱nu nátu̱'un u'u̱n mil cha̱a. 5 Te kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, te cha̱a kákuñá'nu nuu̱ máá‑i, jíín cháa ni̱ ka̱yii, jíín cháa káchaa tutu̱, ni̱ ka̱ndutútú‑de ini̱ ñuu̱ Jerusalén. 6 Te suni ni̱ ka̱ndutútú‑de jíín máá sutú ñá'nu‑ga̱ Anás, jíín Caifás, jíín Juan, jíín Alejandro, jíín táká‑ga̱ ja̱ kákuu tá'an sutu̱ ñá'nu‑ga̱‑ún. 7 Te ni̱ ka̱jani‑ún‑de ma̱'ñú. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑de: Na̱ jíín fuerza, xí na̱ jíín sɨ́'vɨ́ kásá'a‑ró tíñu yá'a, áchí. 8 Yúan‑na te Pedro, chi ni̱ kútú‑de jíín Espíritu Santo, te ni̱ kachi̱‑de jíín cháa‑ún: Níí cha̱a kákuñá'nu ini̱ ñuu̱, jíín níí cha̱a ni̱ ka̱yii nuu̱ ñúu̱ Israel: 9 Vina te nú xndichí‑ní náá sɨkɨ̱ ɨ́ɨn tiñu va̱'a ni̱ ka̱sá'a‑ná jíín ɨ́ɨn cha̱a kú'u̱ yá'a nú ndasa ni̱ nduva̱'a‑de, 10 núsáá te máá‑ní jíín táká ña̱yɨvɨ ñúu̱ Israel, ná júku̱'un ini̱‑ní ja̱ jíín sɨ́'vɨ́ máá Jesucristo ñuu̱ Nazaret ni̱ nduva̱'a cha̱a kándii̱ nuu̱‑ní yá'a. Te suu I'a̱‑ún ni̱ ka̱ja'ni‑ní‑ya̱ jiká cruz. Ko ni̱ nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi ni̱ sá'a Dios. 11 I'a̱ yá'a kúu yuu̱ já ní ka̱ské'ichi̱ níí, cha̱a káchutá'an ve'e. Te yuu̱‑ún, máá yúu̱ ndíso fuerza jiki̱ kúu vina. 12 Te tuká ɨnga̱ cha̱a nama yóó, chi̱ túu ɨnga̱ sɨ́'vɨ́ nání ni ɨɨn cha̱a íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a ja̱ kúu nama ta̱ká ña̱yɨvɨ jíná'an‑i. Achí Pedro. 13 Yúan‑na te ni̱ kajini̱ ja̱ tú káyu̱'ú Pedro jíín Juan káka'a̱n‑de. Te a kájini̱ ja̱ tú tu̱'a va̱'a‑de, chi̱ tú ní kájika‑de escuela. Te ni̱ ka̱naa iní kánde̱'é núu̱‑dé. Te ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱ ja̱ ní ka̱jika‑de jíín Jesús. 14 Te kánde̱'é núu̱ cháa ni̱ nduva̱'a‑ún, kándichi̱‑de jíín Pedro jíín Juan. Te tú ní kákuu kutɨ xndíó káni ni ɨɨn tu̱'un. 15 Ko ni̱ ka̱tá'ú tíñu nuu̱‑dé ja̱ ná kénda koyo‑de ichi yatá municipio nini ná ndátu̱'ún máá jíná'an. 16 Te ni̱ kaka'a̱n: Ndasa sá'a‑yó jíín cháa yá'a núsáá. Chi ja̱ndáa̱ kúu ja̱ ní jicha̱ tu̱'un kua'a̱n nuu̱ táká ña̱yɨvɨ ñúu̱ Jerusalén ja̱ súan ni̱ kasá'a‑de ɨɨn tiñu ñá'nu. Te ma̱ kúu ka'a̱n‑yo̱ já tú íó ndaa̱. 17 Ko náva̱'a ma̱ kuichá‑ga̱ tu̱'un yá'a ki'i̱n nuu̱ táká ña̱yɨvɨ, te ná ká'a̱n xaa̱n‑yo̱ núu̱‑dé ja̱ má kachí kutɨ‑gá‑de tu̱'un cha̱a‑ún nuu̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ, áchí. 18 Te ni̱ ka̱nakana xini̱‑dé. Te ni̱ ka̱tá'ú tíñu nuu̱‑dé ja̱ má ká'a̱n‑ga̱‑de te ma̱ stá'a̱n‑ga̱‑de ni ɨɨn tu̱'un jíín sɨ́'vɨ́ Jesús. 19 Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n Pedro jíín Juan: Tava máá‑ní cuenta te nú játa'a̱n ini̱ Dios ja̱ kuándatu̱‑ná nuu̱‑ní xna'a̱n‑ga̱ vásá núu̱ máá‑yá. 20 Chi̱ nɨ́nɨ káni‑ná tu̱'un ja̱ ní kajini̱‑ná jíín já ní ka̱jini so̱'o‑ná. Achí‑de. 21 Yúan‑na te cha̱a junta, ni̱ kaka'a̱n xaa̱n núu̱ Pedro jíín Juan, te ni̱ sía̱‑de kua'a̱n‑de, chi̱ tú ní káni'i̱n kútɨ modo xndó'o Pedro jíín Juan, chi̱ káyu̱'ú kájito ña̱yɨvɨ, chi ta̱ká‑i, kánakana jaa‑i Dios sɨkɨ̱ já ní kuu‑ún. 22 Chi cha̱a ni̱ nduva̱'a jíín tíñu ñá'nu‑ún, ví'í‑gá uu̱ xiko kuia̱ íó‑de.

Ja̱ ní kajika̱n ta'u̱ tɨ́ku'ni̱ kándíja

23 Te ni̱ kaka̱ku‑de kája'a̱n‑de. Te ni̱ naja̱koyo‑de nuu̱ tá'an‑de. Te ni̱ ka̱nakani‑de ta̱ká tu̱'un ni̱ kaka'a̱n sutu̱ ñá'nu jíín cháa ni̱ ka̱yii nuu̱‑dé. 24 Te súan ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un kánakani‑de. Te ɨɨn jínu‑ni ni̱ kaka'a̱n jaa‑i jíín Dios: Táta̱, máá‑ní kúu Dios ni̱ sá'a andɨ́vɨ́, ñu̱yɨ́vɨ, mar, jíín táká‑ga̱ ndatíñu. 25 Te jíín Espíritu Santo ni̱ ka'a̱n‑ní jíín yú'u táa̱‑yo̱ David, ja̱ ní kuu‑de mozo‑ní. Chi ni̱ ka'a̱n‑de: Naja̱ kákiti̱ ini̱ ña̱yɨvɨ, te naja̱ kánakani sáni ini̱‑i. 26 Ni̱ kataka̱ cha̱a kákuu rey ñu̱yɨ́vɨ jíná'an‑de. Te cha̱a kákuñá'nu‑ún, ni̱ ka̱kutútú‑de. Te ɨɨn‑na̱ ni̱ ka̱ndonda‑de sɨkɨ̱ máá Tatá Dios jíín sɨkɨ́ Cristo‑ya̱. 27 Chi̱ Herodes jíín Poncio Pilato jíín cháa sɨ́ɨn nación jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Israel, ni̱ ka̱kutútú ndíja‑de ini̱ ñuu̱ yá'a, ni̱ ka̱ndonda‑de sɨkɨ̱ Sé'e ii̱‑ní Jesús, I'a̱ ni̱ jani‑ní, 28 náva̱'a sá'a‑de ta̱ká tiñu ni̱ teta'a̱n máá‑ní, jíín já ní kundaa̱ ini̱‑ní onde̱ sáá. 29 Te vina, Táta̱, nde̱'é‑ní ndasa káka'a̱n xaa̱n‑dé nuu̱‑ná jíná'an‑ná. Te kua̱'a‑ní fuerza nuu̱ mozo‑ní ja̱ ná chúndéé iní‑ná kani‑ná tu̱'un máá‑ní. 30 Te skáa̱‑ní nda'a‑ní náva̱'a sá'a‑ní tana̱, jíín tuní, jíín tíñu ñá'nu. Te ta̱ká yu̱án ná kúu jíín sɨ́'vɨ́ máá Sé'e ii̱‑ní Jesús. Achí‑i. 31 Te súan ni̱ kajika̱n ta'u̱‑í. Te nuu̱ ká'i̱in tútú‑i‑ún, ni̱ ta̱an. Te ndɨ'ɨ‑i, ni̱ ka̱kútú‑i jíín Espíritu Santo. Te ni̱ ka̱chundéé iní‑i kájani‑i tu̱'un Dios.

Ja̱ ní kañava̱'a ká'nu‑i ndatíñu‑i

32 Te ña̱yɨvɨ kuá'a̱ kákandíja, chi̱ jíín iní jíín añú‑i ni̱ ka̱nduu ɨɨn núú‑i. Te tú ni ɨɨn‑i ní káka'a̱n‑i ja̱ máá‑i xíin ɨ́ɨn ndatíñu. Chi ta̱ká ndatíñu, ni̱ kaña̱va̱'a ká'nu‑i. 33 Te téyíí xáa̱n kájani ndaa̱ apóstol tu̱'un ndasa ni̱ kajini̱‑de ja̱ ní nachaku̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesús. Te bueno ni̱ kuu tu̱'un luu Dios ini̱‑de. 34 Te tú kutɨ na̱ún nándɨ'ɨ ni ɨɨn‑de, chi ta̱ká cha̱a káxíin ñú'un, xí vé'e, ni̱ kaxi̱kó‑de, te ni̱ ka̱kinchaka‑de xu̱'ún, 35 te ni̱ ka̱chúkú‑de xu̱'ún‑ún nuu̱ já'a̱ cháa apóstol. Te cha̱a apóstol ni̱ ka̱saka‑dé nuu̱ ɨ́ɨn ɨɨn tá'an‑de ndasa kájinu ñú'ún máá‑i. 36 Te José, tata̱ Leví, ncháá‑de ñuu̱ Chipre, íó ɨnga̱ sɨ́'vɨ́‑de kájatíñu apóstol, nání‑de Bernabé, ja̱ kuní ka'a̱n, se̱'e tu̱'un ndéé iní. 37 Ni̱ xi̱kó‑de ɨɨn ñu'un‑dé. Te ni̱ kinchaka‑de xu̱'ún. Te ni̱ chúkú‑de xu̱'ún‑ún nuu̱ já'a̱ cháa apóstol.

5

Sɨkɨ̱ Ananías jíín Safira

1 Ko ɨɨn cha̱a nání Ananías jíín ñásɨ́'ɨ́‑de Safira, ni̱ kaxi̱kó‑de ɨɨn ñu'un. 2 Te ni̱ janchaa̱‑de sava xu̱'ún. Te suni jiní ñasɨ́'ɨ́‑de ja̱ súan ni̱ sá'a‑de. Te ni̱ kinchaka‑de yaku̱‑ni. Te ni̱ chúkú‑de nuu̱ já'a̱ cháa apóstol. 3 Te ni̱ ka'a̱n Pedro: Ananías, naja̱ ní kɨ̱vɨ Satanás ini̱ añú‑ro̱ já xndá'ú‑ro̱ Espíritu Santo núú. Chi ni̱ janchaa̱‑ro̱ sáva xu̱'ún ñú'un ní kaxi̱kó‑ró. 4 Ná té xi̱kó‑ga̱‑ro̱, á nasu̱ máá‑ró xíin núú. Te nuu̱ ní xi̱kó‑ró, á nasu̱ iní nda'a máá‑ró ñú'un núú. Naja̱ ní nakani ini̱‑ro̱ sá'a‑ró súan. Ko nasu̱ cháa xndá'ú‑ro̱, chi̱ Dios, áchí‑de. 5 Te súan ni̱ jini so̱'o Ananías ta̱ká tu̱'un yá'a, te ni̱ ndua̱‑ni‑de. Te ni̱ ji'i̱‑ni‑de. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní ka̱jini so̱'o tu̱'un‑ún, ni̱ kayu̱'ú xaa̱n‑í. 6 Te ni̱ ka̱ndukuiñi̱ cha̱a súchí. Te ni̱ ka̱xndánuu‑de ndɨ̱yi‑ún, te ni̱ ka̱kiñi'in‑de‑i yata̱ vé'e. Te ni̱ ka̱chiyu̱ji‑de‑i. 7 Te ni̱ kunúu, nátu̱'un uni̱ hora. Te ni̱ jaa̱ ñasɨ́'ɨ́‑de ni̱ kɨ̱vɨ‑ña vé'e‑ún. Te na̱ún jiní máá‑ña ja̱ súan ni̱ kuu. 8 Te Pedro, ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑ña: Kastu̱'ún núu̱‑rí. Ni̱ xi̱kó‑ró ñú'un‑ún ɨɨn tanto súan xí túu. Achí‑de. Te ni̱ kachi̱‑ña: Jaa̱n, ɨɨn súan ni̱ kaxi̱kó‑ná, áchí‑ña. 9 Te Pedro, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑ña: Naja̱ ní skétá'an‑ró tú'un ja̱ kóto nchaa̱‑ro̱ Espíritu máá Tatá Dios. Kuni so̱'o, yuxé'é yá'a ká'ma va̱i koyo cha̱a ni̱ kachi̱ndu̱ji yii‑ro. Te suni súan kiñi'in‑de róó ki'i̱n‑ro̱, áchí‑de. 10 Te ni̱ ndua̱‑ni‑ña núu̱ já'a̱ Pedro. Te ni̱ ji'i̱‑ni‑ña. Te ni̱ ndɨ̱vɨ koyo cha̱a súchí‑ún. Te ni̱ kajini̱‑de ja̱ á ni̱ ji'i̱‑ña. Te ni̱ ka̱kiñi'in‑de‑ña, te ni̱ ka̱chindu̱ji‑de‑ña xíin yíi‑ñá. 11 Te ndivii tɨ́ku'ni̱ kándíja jíín táká ña̱yɨvɨ ní ka̱jini tu̱'un tiñu yá'a, ni̱ kayu̱'ú xaa̱n‑í.

Kua'a̱ tíñu ñá'nu jíín tuní ni̱ ka̱sá'a apóstol

12 Te cha̱a apóstol, ni̱ ka̱sá'a‑de kua'a̱ tíñu ñá'nu jíín tuní jíto nuu̱ ñáyɨvɨ. Te ɨɨn ká'nu‑ni kándutútú‑de ini̱ corredor Salomón. 13 Ko tú ní chúndéé iní ni ɨɨn‑i ketá'an‑i jíín‑de. Ko ña̱yɨvɨ, ví'í‑gá ni̱ ka̱jatú'ún‑i‑de. 14 Te ña̱yɨvɨ ní ka̱kandíja nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, ví'í‑gá ni̱ ndea̱‑i, kúu cha̱a kúu ña'an, kua'a̱ xáa̱n‑í. 15 Te ni̱ ka̱kincha̱ka‑de kua'a̱ ñáyɨvɨ káku'u̱. Te ni̱ kajaki̱n‑de‑i ini̱ ya̱'ya kánda̱a‑i nuu̱ jíto jíín núu̱ yúu, náva̱'a nú va̱i Pedro sanaa jinu̱ va̱sté máá kátɨ‑dé sɨkɨ̱‑í. 16 Te suni ta̱ká ña̱yɨvɨ ñúu̱ yani‑ún, ni̱ kataka̱ kua'a̱‑í ini̱ ñuu̱ Jerusalén, ni̱ ka̱kinchaka‑i ja̱ káku'u̱ jíín já káta'a̱n tachi̱ kíni. Te ndɨ'ɨ‑ún, ni̱ kandu̱va̱'a jíná'an.

Ja̱ ní ka̱chindiki̱n‑i Pedro jíín Juan

17 Yúan‑na te ni̱ ka̱kukuásún iní sutu̱ ñá'nu jíín sáva tá'an ja̱ káchíñú'ún sɨkɨ́ saduceo, te ni̱ ka̱ndonda. 18 Te ni̱ ka̱katɨɨn‑ún cháa apóstol. Te ni̱ ka̱taan‑dé ini̱ veka̱a ñuu̱. 19 Ko ndajá'a̱ máá Tatá Dios, akuáa ní juña‑ya̱ yúxé'é véka̱a‑ún. Te ni̱ kiñi'in ya̱‑dé jíná'an‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: 20 Kuá'án, te kuiñi‑ró iní ve̱'e ii̱. Te yúan kani‑ró táká tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ ndasa kuchaku̱‑i vida jáá yá'a. Achí‑ya̱. 21 Te ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a. Te nuu̱ ní kundiji̱n, te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ ka̱stá'a̱n‑de tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ. Te nini kástá'a̱n‑de, te ni̱ cha̱koyo sutu̱ ñá'nu jíín tá'an‑de. Te ni̱ na̱stútú‑de cha̱a junta jíín cháa ni̱ ka̱yii ini̱ ñuu̱ Israel. Te ni̱ tájí‑de ndajá'a̱ kuáki̱'in‑de cha̱a‑ún ini̱ veka̱a. 22 Ko nuu̱ ní ja̱koyo cha̱a kákuu ndajá'a̱‑ún veka̱a, te tú ní káni'i̱n‑dé apóstol. Te ni̱ kanaxíó káva‑de. Te ni̱ kaka̱stu̱'ún‑de tu̱'un yá'a: 23 Ja̱ndáa̱ kúu ja̱ ní kajini̱‑ná ndasú va̱'a veka̱a. Te ká'i̱in cha̱a kándi̱to‑ún ichi yúxé'é. Ko nuu̱ ní ka̱juña‑ná, te tú kutɨ na̱ún cha̱a ní kájini̱‑ná nuu̱. Achí‑de. 24 Te cha̱a kúñá'nu ini̱ ve̱'e ii̱ jíín sutú ñá'nu, nuu̱ ní ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a, ni̱ ka̱kejá'á‑de káyu̱'ú‑de ja̱ má júkuiñi̱ tu̱'un‑ún. 25 Ko ni̱ jaa̱ ɨɨn ña̱yɨvɨ. Te ni̱ kastu̱'ún‑i: Ña'a̱n‑ní, te nde̱'é‑ní. Cha̱a ni̱ ka̱taan‑ní veka̱a, ká'i̱in‑de ini̱ ve̱'e ii̱. Te kástá'a̱n‑de tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ. Achí‑i. 26 Yúan‑na te ni̱ kaja'a̱n cha̱a kúñá'nu‑ún jíín ndájá'a̱. Te ñúkúún vái‑de jíín apóstol, chi̱ káyu̱'ú‑de kájito‑de ña̱yɨvɨ já kuá'a‑i yuu̱ xiní‑dé. 27 Te nuu̱ ní jaa̱‑de jíín apóstol, te ni̱ jani‑de cha̱a‑ún ini̱ municipio. Te sutu̱ ñá'nu, ni̱ xndichí‑ún: 28 Á tú ní kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ já má stá'a̱n‑ga̱‑ro̱ tú'un cha̱a jia̱n. Ko vina chi̱ nɨ́ɨ́ ñúu̱ Jerusalén ni̱ xndeá‑ro̱ sá'a̱n‑ro̱. Te kákuni̱‑ro̱ cháa‑ró nɨñí cháa jia̱n sɨkɨ́‑rí jíná'an‑ri̱, áchí. 29 Ko Pedro jíín apóstol, ni̱ kaka'a̱n‑de: Nɨ́nɨ kuándatu̱‑ná nuu̱ Dios vásá núu̱ táká cha̱a. 30 Máá Dios ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, ni̱ naschakú‑ya̱ Jesús, I'a̱ ni̱ ka̱ja'ni máá‑ní ja̱ ní ka̱jata kaa‑ní‑ya̱ jiká cruz. 31 I'a̱ yá'a ni̱ nduñá'nu‑ya̱ kánchaa̱‑ya̱ íchi ndává'a Dios. Te ni̱ nduu‑ya̱ I'a̱ tá'ú tíñu jíín I'a̱ nama yóó, náva̱'a nakani ini̱ ña̱yɨvɨ ñúu̱ Israel te koo tu̱ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ táká kua̱chi‑i. 32 Te máá‑ná jíín Espíritu Santo, kákuu‑ná testigo máá‑yá nuu̱ táká tu̱'un yá'a. Chi̱ já'a Dios Espíritu‑ya̱ núu̱ táká ña̱yɨvɨ kájandatu̱ nuu̱‑yá. Achí‑de. 33 Te máá‑ún, súan ni̱ ka̱jini so̱'o tu̱'un yá'a. Te ni̱ kakiti̱ xaa̱n iní. Te ka'ni‑ún‑de kákuni̱ núú. 34 Ko íó ɨɨn maestro ley, nání‑de Gamaliel. Te kúu‑de cha̱a fariseo. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, kájatú'ún‑i‑de. Te ni̱ ndukuiñi̱‑de nuu̱ junta. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ná kúxio núu cha̱a apóstol. 35 Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín: Róó cha̱a ñuu̱ Israel, kani va̱'a ini̱‑ro̱ te nú na̱ún kákuni̱ ro̱ sá'a‑ró jíín cháa yá'a. 36 Chi̱ onde̱ sáá ní ndonda Teudas, te áchí‑de ja̱ cháa téyíí kúu‑de. Te ni̱ kataka̱‑i nuu̱‑dé nátu̱'un kuu̱n ciento cha̱a. Te ni̱ ji'i̱‑de ni̱ sá'a sava‑ga̱ cha̱a. Te ta̱ká ja̱ ní ka̱jandatu̱ tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑de, ni̱ kajicha̱ nu̱u kája'a̱n sáni. 37 Yúan‑na te kɨvɨ̱ ní ndutútú xiní, te ni̱ ndonda Judas cha̱a ñuu̱ Galilea. Te ni̱ jaka‑de kua'a̱ ñáyɨvɨ kuángoyo yata̱‑dé. Te suni ni̱ naa cháa‑ún. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní ka̱jandatu̱ nuu̱‑dé, ni̱ kajicha̱ nu̱u‑i kája'a̱n‑i. 38 Te vina ná kuá'a‑ri̱ consejo róó: Ma̱ ké'é‑ga̱‑ro̱ cháa yá'a. Sía̱‑de ná kí'i̱n‑de. Chi̱ nú onde̱ chi̱i ña̱yɨvɨ vái tu̱'un yá'a xí tíñu yá'a, te naa íi̱. 39 Ko nú onde̱ nuu̱ Dios va̱i, ma̱ kúu kasu̱‑ro̱. Chi̱ sánaa te natu̱u ja̱ jíín Dios kájatá'an‑ró. Achí‑de. 40 Te ni̱ ka̱jatú'ún tú'un ni̱ ka'a̱n Gamaliel. Te ni̱ ka̱kana xini̱ cháa apóstol. Te ni̱ kaskúun yunu xíi suku̱n‑dé. Te ni̱ ka'a̱n xaa̱n núu̱‑dé ja̱ má ká'a̱n‑ga̱‑de tu̱'un jíín sɨ́'vɨ́ Jesús. Te ni̱ ka̱sía̱‑de kája'a̱n‑de. 41 Te máá apóstol, nuu̱ junta ni̱ kenda koyo‑de kája'a̱n‑de, kákusɨɨ̱ iní‑de ja̱ ní jatu̱'un‑ya̱ kándo'o‑de sɨkɨ̱ sɨ́'vɨ́‑yá. 42 Te ini̱ ve̱'e ii̱ jíín táká ve'e, tú ní kájukuiñi̱‑de ja̱ kástá'a̱n‑de te kájani‑de tu̱'un Jesucristo.

6

Ja̱ ní ka̱jani‑de usia̱ cha̱a kuatíñu

1 Te ni̱ ndea̱ kua'a̱ cháa káskuá'a. Te ɨɨn kɨvɨ̱, te cha̱a ñuu̱ Grecia, ni̱ kaka'a̱n sóó‑de sɨkɨ̱ cháa hebreo, chi̱ tú ní téta'a̱n ɨɨn núú‑de staa̱ kée ñá'an viuda hora ja̱ sáka‑dé ndɨta'a̱n kɨvɨ̱. 2 Yúan‑na te máá uxí uu̱ apóstol, ni̱ ka̱nastútú‑de ta̱ká cha̱a káskuá'a, te ni̱ kaka'a̱n‑de: Ma̱ kúu jukuiñi̱ máá‑rí ja̱ kájani‑ri̱ tu̱'un Dios, te kuatíñu‑ri̱ nuu̱ mesa. 3 Núsáá te róó ñáni̱, ka̱ji‑ró usiá tá'an máá‑ró, cha̱a va̱'a, cha̱a ndíchí, cha̱a káñu̱'un chítú Espíritu Santo ná kúu‑de. Te ná cháa‑yó tíñu yá'a sɨkɨ̱‑dé. 4 Te ruu̱ jíná'an‑ri̱, kukuu‑ri̱ jíín já kakán ta'u̱‑rí, te kani‑ri̱ tu̱'un yá'a. Achí‑de. 5 Te tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑de, ni̱ ka̱jata'a̱n ini̱ ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ kaka̱ji‑i Esteban, cha̱a kándíja va̱'a kúu‑de. Te ñú'un chítú‑de Espíritu Santo, jíín Felipe, jíín Prócoro, jíín Nicanor, jíín Timón, jíín Parmenas, jíín Nicolás, cha̱a ni̱ naki'in sé'é judío ñuu̱ Antioquía. 6 Ta̱ká cha̱a yá'a, ni̱ ka̱jani‑i nuu̱ cháa apóstol. Te ni̱ kajika̱n ta'u̱‑dé te ni̱ ka̱xndée‑de nda'a‑dé xini̱ cháa‑ún. 7 Te tu̱'un Dios ni̱ jika kua'a̱n. Te cha̱a káskuá'a, ni̱ kandea̱ xaa̱n‑dé ini̱ ñuu̱ Jerusalén. Te suni kua'a̱ sutú ni̱ ka̱jatú'ún, te ni̱ ka̱kandíja.

Tu̱'un Esteban

8 Te Esteban, ni̱ chítú ndɨ́ɨ‑de jíín fuerza, te ñúkúún ní sá'a‑de tiñu ñá'nu xaa̱n jíín tuní nuu̱ táká ña̱yɨvɨ. 9 Te ini̱ ve̱'e sinagoga ni̱ ka̱ndonda yaku̱ cha̱a, cha̱a libertino, jíín cháa ñuu̱ Cirene, jíín cháa ñuu̱ Alejandría, jíín cháa ñuu̱ Cilicia, jíín Asia, ni̱ kastátá'an jíín Esteban. 10 Ko tú ní kákundéé jíín‑de, chi̱ ndíchí‑de, te suni ni̱ ka'a̱n‑de jíín fuerza máá Espíritu. 11 Yúan‑na te ni̱ ka̱ská'a̱n yaku̱ cha̱a ja̱ ní kaka'a̱n: Ni̱ ka̱jini so̱'o‑ná ká'a̱n ndɨva̱'a Esteban sɨkɨ̱ Moisés jíín sɨkɨ́ Dios, áchí. 12 Te súan ni̱ ka̱ská'a̱n‑ún ñáyɨvɨ, jíín cháa ni̱ ka̱yii, jíín cháa káchaa tutu̱. Te ni̱ kajinu̱ yu̱án sɨkɨ́‑dé, te ni̱ ka̱katɨɨn‑ún‑de kua̱ngoyo jíín‑de onde̱ nuu̱ junta. 13 Te ni̱ ka̱jani testigo falso ja̱ ní kaka'a̱n: Cha̱a yá'a, ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ká'a̱n ndɨva̱'a‑de sɨkɨ̱ vé'e ii̱ yá'a jíín sɨkɨ́ ley. 14 Chi ni̱ ka̱jini so̱'o‑ná ká'a̱n‑de ja̱ Jesús, cha̱a ñuu̱ Nazaret, kanu̱‑de ve'e ii̱ yá'a, te nasama‑de tani̱nu ni̱ xndóo Moisés nuu̱‑yo̱. Achí. 15 Yúan‑na te ta̱ká ja̱ káxiu̱kú iní municipio, ni̱ ka̱ndakoto nuu̱‑dé, te ni̱ kajini̱ ja̱ jíto nuu̱‑dé nátu̱'un nuu̱ ɨ́ɨn ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́.

7

Tu̱'un ni̱ jani ndaa̱ Esteban

1 Te máá sutú ñá'nu‑ga̱, ni̱ ka'a̱n jíín‑de: Súan kúu náún, áchí. 2 Te máá‑de, ni̱ ka'a̱n‑de: Táta̱, ñáni̱, kuni so̱'o‑ní tu̱'un yá'a jíná'an‑ní. Máá Dios, I'a̱ ñá'nu, I'a̱ luu, ni̱ kenda‑ya̱ núu̱ táa̱‑yo̱ Abraham ná ni̱ kanchaa̱‑de ini̱ ñuu̱ Mesopotamia, onde̱ ná té ki'i̱n‑ga̱‑de kunchaa̱‑de ini̱ ñuu̱ Harán núú. 3 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kenda ini̱ ñuu̱‑ro̱ jíín má'ñú tá'an‑ró, te ki'i̱n‑ro̱ kúnchaa̱‑ro̱ iní ñuu̱ ja̱ stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 4 Yúan‑na te ni̱ kenda‑de ini̱ ñuu̱ Caldea. Te ni̱ kanchaa̱‑de ini̱ ñuu̱ Harán. Te yúan ni̱ ji'i̱ táa̱‑de. Te ni̱ sá'a Dios ja̱ ní chaa̱‑de ñuu̱ yá'a nuu̱ káxiu̱kú‑ní vina. 5 Te tú ní já'a‑ya̱ ñú'un‑ún kuu ta'u̱‑dé, ni va̱sté ɨ́ɨn tí'li̱. Ko ni̱ keyu'u‑yá ja̱ kuá'a‑ya̱ ñú'un‑ún nuu̱‑dé onde̱ jíín núu̱ táká tata̱ kii nuu̱‑dé, va̱sa tú ní íó se̱'e‑de sáá. 6 Te súan ni̱ ka'a̱n Dios jíín‑de: Tata̱‑de kuxiu̱kú jíká‑i ɨnga̱ ñuu̱. Te kuu̱n ciento kuia̱ kuatíñu sáni‑de‑i te xndó'o‑de‑i. 7 Te ni̱ ka'a̱n Dios: Ko máá‑rí, ndonda‑ri̱ sɨkɨ̱ ñúu̱ nuu̱ kúu‑i mozo‑ún. Te onde̱ nú ni̱ kuu‑ún, te kenda koyo‑i te chiñú'ún‑i ruu̱ ichi yá'a. 8 Te ni̱ sá'a‑ya̱ contrato jíín‑de jíín tuní ja̱ xɨtɨ́ ndúu̱‑de. Te se̱'e Abraham ni̱ kuu Isaac. Te ni̱ xɨtɨ ndúu̱‑de‑i nuu̱ uná kɨvɨ̱‑í. Te se̱'e Isaac ni̱ kuu Jacob, te se̱'e Jacob ni̱ kuu ndɨ́'uxí uu̱ máá tatá ñúu̱. 9 Te ta̱ká tatá ñúu̱‑ún, ni̱ ka̱kukuásún iní‑de. Te ni̱ kaxi̱kó‑de José kua'a̱n‑i onde̱ ñuu̱ Egipto, Ko Dios ni̱ jika‑ya̱ jíín‑i. 10 Te ni̱ nama‑ya̱‑í nuu̱ táká tu̱ndó'o ni̱ ta'a̱n‑i. Te ni̱ kundíchí‑i. Te Faraón, cha̱a kúu rey ñuu̱ Egipto, ni̱ kusɨɨ̱ iní‑de jíín‑i ni̱ sá'a‑ya̱. Te ni̱ chaa‑de gobernador sɨkɨ̱ José. Te José, ni̱ tá'ú‑de tiñu nuu̱ ñúu̱ Egipto jíín núu̱ vé'e Faraón. 11 Te ni̱ kii ɨɨn tama̱ xáa̱n nɨ́ɨ́ ñúu̱ Egipto jíín nɨ́ɨ́ ñúu̱ Canaán. Ɨɨn tu̱ndó'o xaa̱n ní kuu‑ún. Te ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, tú ní káni'i̱n‑dé ja̱ kée‑dé jíná'an‑de. 12 Te ni̱ jini tu̱'un Jacob ja̱ íó trigo onde̱ ñuu̱ Egipto. Te ni̱ tájí‑de táa̱‑yo̱ ní kaja'a̱n‑de vuelta ɨɨn. 13 Te ja̱ vuelta uu̱, ni̱ ka̱nakuni̱ ñani̱ José nuu̱‑dé ja̱ máá‑de kúu. Te suni ni̱ stá'a̱n José ñani̱‑de nuu̱ Faraón. 14 Te José, ni̱ tájí‑de cha̱a kája'a̱n ja̱ ní kana‑de xini̱ táa̱‑de Jacob kii‑de jíín táká tá'an‑de. Ió uni̱ xiko xia'u̱n‑i. 15 Súan ni̱ kuun Jacob kua'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Egipto. Te yúan ni̱ ji'i̱‑de jíín táká tatá ñúu̱‑yo̱. 16 Te cha̱a‑ún, ni̱ ka̱naja̱'a‑de káno'o̱n‑de onde̱ ñuu̱ Siquem. Te ni̱ kayu̱ji‑de ini̱ ve̱'e añú ja̱ jíín plata ni̱ jaan Abraham nuu̱ sé'e Hamor ñuu̱ Siquem. 17 Ko ni̱ kuyani kɨvɨ̱ ní keyu'u Dios nuu̱ Abraham. Te ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ndea̱‑i. Te ni̱ kukua'a̱‑í ini̱ ñuu̱ Egipto. 18 Te ni̱ kuu kuia̱. Te ni̱ nukuiñi̱ ɨnga̱ rey ini̱ ñuu̱ Egipto ja̱ tú játú'ún‑de tu̱'un José. 19 Te rey‑ún, ni̱ xndá'ú‑de ña̱yɨvɨ ñúu̱‑yo̱, ni̱ sándɨva̱'a‑de jíín táa̱‑yo̱, ja̱ fuerza ná skána‑de se̱'e‑de kuu̱‑i. 20 Te kuia̱‑ún ni̱ kaku Moisés. Te ni̱ kusɨɨ̱ iní Dios jíín‑i. Te uni̱ yoo̱ ní ja'nu‑i ini̱ ve̱'e táa̱‑i. 21 Te náa̱‑i, ni̱ skána‑ña‑í. Te ni̱ naki'in se̱sɨ́'ɨ́ Faraón‑ún‑i. Te ni̱ skuá'nu‑ña‑í nátu̱'un se̱'e máá‑ña. 22 Te ni̱ kutu̱'a Moisés ta̱ká tu̱'un ndíchí ñúu̱ Egipto. Te ñá'nu xaa̱n ní kuu‑de jíín táká tu̱'un ká'a̱n‑de jíín táká tiñu sá'a‑de. 23 Te nuu̱ úu̱ xiko kuia̱‑de, te ni̱ kusɨɨ̱ iní‑de kinde̱'é‑de ta̱ká ñani̱‑de ja̱ kákuu se̱'e Israel. 24 Te ni̱ jini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a Egipto ja̱ sándɨva̱'a jíín ɨ́ɨn cha̱a Israel. Te ni̱ stují‑dé cha̱a Egipto‑ún, te súan ni̱ nama‑de ñani̱ nda̱'ú‑de. 25 Ko máá‑de, jáni ini̱‑de ja̱ júku̱'un ini̱ ta̱ká ñani̱‑de ja̱ Dios ni̱ tájí‑yá‑de ja̱ náma‑de ñani̱‑de núú. Ko máá ñaní‑de, tú ní kájuku̱'un kutɨ iní. 26 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, suni ni̱ jini̱‑de nuu̱ úu̱ cha̱a kája̱tá'an. Te ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín já ná júkuiñi̱: Súchi̱, naja̱ kásá'a ndɨva̱'a‑ró jíín tá'an‑ró. Chi̱ ñani̱‑ro̱ kánakuni̱ tá'an‑ró. Achí‑de. 27 Ko máá cháa já'a ta'u̱ tá'an‑ún, ni̱ chujíkí‑de Moisés. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ndéja̱ ní jani róó ja̱ kúñá'nu‑ró te sándaa̱‑ro̱ tíñu‑ri̱ jíná'an‑ri̱. 28 Te suni kuní‑ro̱ ká'ni‑ro rúu̱ nátu̱'un ni̱ ja'ni‑ro cháa ñuu̱ Egipto iku náún. Achí‑de jíín Moisés. 29 Te tu̱'un yá'a ni̱ jini so̱'o Moisés. Te ni̱ jinu‑de kua'a̱n‑de. Te jíká ní ncha̱a‑de onde̱ ñuu̱ Madián. Te yúan ni̱ skáku ñasɨ́'ɨ́‑de uu̱ se̱'e yíí. 30 Te ni̱ ji̱nu tuku uu̱ xiko kuia̱. Yúan‑na te ɨɨn ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́, ni̱ kenda‑ya̱ núu̱‑dé onde̱ nuu̱ ñú'un té'é yúku Sinaí, ma̱'ñú ɨ́ɨn yuku̱ kayú yáá ñú'u̱n ni̱ kenda‑ya̱. 31 Yúan‑na te Moisés, ndé'é‑de, te náa iní‑de ja̱ ní jini̱‑de ñu'u̱n‑ún. Te ni̱ kandita‑de náva̱'a kuni̱‑de nuu̱. Te ni̱ ka'a̱n máá Tatá‑yo̱ Dios jíín‑de: 32 Máá‑rí kúu Dios ndɨ̱yi táa̱‑ro̱, Dios Abraham, Dios Isaac, Dios Jacob, áchí‑ya̱. Ko Moisés, kɨ́sɨ‑i‑de, te tú ní chúndéé iní‑de nde̱'é‑de nuu̱. 33 Te máá Tatá Dios, ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Kiñi'in ndija̱n‑ro̱ já'a̱‑ro̱. Chi̱ nuu̱ kándii̱‑ro̱ jián, ñu'un íi̱ kúu. 34 A ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ sé'e‑ri̱ ká'i̱in‑i ini̱ ñuu̱ Egipto, xaa̱n kándo'o‑i. Te suni jíni so̱'o‑ri̱ ja̱ kánde'e̱ nda̱'ú‑i. Te ni̱ kuun‑ri̱ va̱i‑ri̱ ja̱ náma‑ri̱‑i jíná'an‑i. Te vina, ña'a̱n yá'a núsáá. Te ná tájí‑rí róó ki'i̱n‑ro̱ ondé ñuu̱ Egipto. Achí‑ya̱ jíín‑de. 35 Núsáá te Moisés yá'a, va̱sa a ni̱ ka̱ské'ichi̱‑i‑de te va̱sa ni̱ kaka'a̱n‑i: Ndéja̱ ní jani róó ja̱ kúñá'nu‑ró sɨkɨ́‑rí, te sándaa̱‑ro̱ tíñu‑ri̱, ni̱ achi̱‑i jíín‑de. Ko Dios, ni̱ tájí‑yá‑de kua'a̱n‑de ja̱ tá'ú‑de tiñu nuu̱‑í te nama‑de‑i. Te ndajá'a̱‑yá ja̱ ní kenda nuu̱‑dé nuu̱ yukú‑ún, suni ni̱ chindéé ní chituu‑ya̱‑dé. 36 Te cha̱a yá'a, ni̱ ndiñi'in‑de‑i jíná'an‑i ini̱ ñuu̱ yúan, te ni̱ sá'a‑de kua'a̱ tíñu ñá'nu, jíín táká tuni̱ ini̱ ñuu̱ Egipto, jíín núu̱ mar kuá'á, jíín núu̱ ñú'un té'é, uu̱ xiko kuia̱. 37 Cha̱a yá'a kúu Moisés ja̱ ní ka'a̱n jíín táká se̱'e Israel: Ma̱'ñú táká ñani̱‑ro̱, nukuiñi̱ ɨɨn cha̱a kani tu̱'un máá Tatá‑ro̱ Dios sá'a‑ya̱ nátu̱'un ruu̱. Te nuu̱ cháa‑ún kuni ná'ín‑ró tú'un ka'a̱n‑de. Achí. 38 Cha̱a‑ún kúu cha̱a ni̱ kandee jíín tɨ́ku'ni̱ ndɨ̱yi táa̱‑yo̱ ondé nuu̱ ñú'un té'é. Te ni̱ ka'a̱n ɨɨn ndajá'a̱‑ya̱ jíín‑de xini̱ yúku Sinaí, te ni̱ ni'i̱n‑dé tu̱'un ndasa kuchaku̱‑yo̱. Te ni̱ jani‑de tu̱'un‑ún nuu̱‑yo̱. 39 Ko ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, tú ní kákuni̱‑de kuandatu̱‑de nuu̱ cháa‑ún, chi̱ sasua ni̱ ka̱ské'ichi̱‑de cha̱a. Te ni̱ ka̱kusɨ́ɨn ini̱‑de, no'o̱n‑de ñuu̱ Egipto kákuni̱‑de núú. 40 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín Aarón: Sáva̱'a tɨnɨ̱‑ro̱ I'a̱ ná kúxnúú núu̱‑yo̱. Chi cha̱a Moisés, ja̱ ní kiñi'in‑de yóó ini̱ ñuu̱ Egipto va̱i‑yó, tú kájini̱‑yo̱ na̱ún ní ta'a̱n‑de. Achí. 41 Yúan‑na te ni̱ ka̱sá'a‑de ɨɨn chelu. Te nuu̱ ndosó‑ún ni̱ kasoko̱‑dé kɨtɨ. Te ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑de jíín tíñu ni̱ ka̱sá'a‑de jíín ndá'a‑dé. 42 Te Dios, ni̱ kuxio‑ya̱ núu̱‑dé kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ xndóo‑ya̱‑dé ná kuátíñu‑de nuu̱ tíñu̱ú xíní ándɨ́vɨ́, nátu̱'un yóso núu̱ tutú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá: Róó ña̱yɨvɨ Israel, a ni̱ ka̱ja'ni‑ro kɨ́tɨ núu̱‑rí uu̱ xiko kuia̱ nuu̱ ñú'un té'é náún. 43 Túu, chi̱ sasua ni̱ ka̱jani‑ró vé'e kuii ndosó Moloc jíín tíñu̱ú xíní máá Renfán, ndoso̱ ja̱ ní ka̱sá'a máá‑ró já chíñú'ún‑ró. Ja̱ yúán ná sjá'a‑ri̱ róó ki'i̱n‑ro̱ ondé yata̱ ñúu̱ Babilonia, áchí‑ya̱. 44 Ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, onde̱ ñu'un té'é ní ka̱ñava̱'a‑de ve'e ñii Dios, nátu̱'un ni̱ tá'ú Dios tiñu nuu̱ Moisés ja̱ súan sá'a‑de ve'e‑ún, nátu̱'un muestra ni̱ jini̱‑de. 45 Sáá chi̱ jíín fuerza Dios ni̱ ka̱skúnu ndɨ̱yi táa̱‑yo̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ ní katɨ̱ɨn máá‑i ñuu̱ yá'a. Yúan‑na te jíín Josué ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ lugar máá‑i, ni̱ ka̱kinchaka‑de ve'e ñii‑ún ni̱ kendo̱o yá'a onde̱ kɨvɨ̱ David. 46 Te David, ni̱ kusɨɨ̱ iní Dios jíín‑de. Te ni̱ jika̱n‑de ja̱ ná sáva̱'a‑de ɨɨn ve'e kuu Dios Jacob. 47 Ko Salomón, ni̱ sá'a‑de ɨɨn ve'e máá‑yá. 48 Ko I'a̱ ñá'nu‑ún, tú ncháá‑ya̱ iní ve̱'e kásá'a cha̱a, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n cha̱a jáni tu̱'un‑ya̱ ondé sáá: 49 Andɨ́vɨ́ kúu silla kánchaa̱‑ri̱, te tá'ú‑rí tiñu. Ñu̱yɨ́vɨ kúu teyu̱ nuu̱ káxndíi ja'a̱‑rí. Ndasa koo ve'e kani‑ró kúnchaa̱‑ri̱ núsáá. Xí ndénu̱ kúu nuu̱ ndéta̱tú‑ri̱. 50 Á tú ní sá'a ndɨ'ɨ‑ri̱ ndatíñu yá'a, áchí máá Tatá Dios. 51 Xaa̱n kákujá'a̱ ini̱‑ní. Tú kákandíja ini̱ añú‑ní te xaa̱n só'ó‑ní. Chi̱ nene̱ kájasu̱‑ní nuu̱ Espíritu Santo, nátu̱'un ni̱ ka̱sá'a ndɨ̱yi táa̱‑ní onde̱ aná'án. 52 Ió ɨɨn cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱ ondé sáá ja̱ tú ní káchindiki̱n táa̱‑ní‑de náún. Chi̱ táa̱‑ní, a ni̱ ka̱ja'ni‑dé cha̱a kájani tu̱'un ja̱ kíi máá I'a̱ ndaa̱ núú. Te I'a̱‑ún, a ni̱ kanastúu‑ní‑ya̱ te ni̱ ka̱ja'ni‑ní‑ya̱. 53 Ko máá‑ní, tú ní káskíkuu‑ní, va̱sa ndajá'a̱ máá‑yá, ni̱ ka̱jani‑ya̱ ley nuu̱‑ní. Achí Esteban. 54 Ta̱ká tu̱'un yá'a ni̱ ka̱jini so̱'o. Te ni̱ ka̱ta'u'u̱ ini̱. Te kánakaji ñíi yú'u kájito Esteban. 55 Ko máá Esteban, ni̱ kútú‑de Espíritu Santo. Te ni̱ ndakoto‑de ichi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ ndíi ncháa̱ nuu̱ kánchaa̱ Dios. Te Jesús, kándii̱‑ya̱ íchi ndává'a Dios. 56 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Vina te ndé'é‑rí ja̱ núña andɨ́vɨ́. Te ndé'é‑rí nuu̱ máá Sé'e cha̱a kándii̱‑ya̱ íchi ndává'a Dios. Achí‑de. 57 Yúan‑na te ni̱ ka̱kana kó'ó. Te ni̱ kajasu̱ so̱'o. Te ɨɨn jínu‑ni ni̱ ka̱ndonda vaa̱ sɨkɨ̱ Esteban. 58 Te ni̱ ka̱kiñi'in Esteban kua'a̱n jíín‑de onde̱ yu'u ñúu̱. Te ni̱ ka̱skána tɨka̱chí. Te ni̱ kaja̱'a yuu̱ xiní‑dé. Te ña̱yɨvɨ kánde̱'é, ni̱ ka̱chúkú‑i tɨka̱chí‑ún nuu̱ já'a̱ ɨ́ɨn cha̱a súchí nání Saulo. 59 Te nini kájoto̱ yuu̱ xiní Esteban, te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú Esteban jíín máá Jíto'o̱‑yo̱: Táta̱ Jesús, naki'in‑ní añú‑ná vina, áchí‑de. 60 Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de. Te ni̱ ka'a̱n jaa‑de: Táta̱, ma̱ chí'i‑ní cuenta kua̱chi yá'a sɨkɨ̱‑í jíná'an‑i, áchí‑de. Súan ni̱ ka'a̱n‑de tu̱'un yá'a, te ni̱ ji'i̱‑ni‑de.

8

Ja̱ ní chindiki̱n Saulo tɨku'ni̱ kándíja

1 Te Saulo, ni̱ jatú'ún‑de ja̱ ní ji'i̱ Esteban. Te kɨvɨ̱‑ún ni̱ kejá'á káchindiki̱n xaa̱n‑í tɨku'ni̱ kándíja ini̱ ñuu̱ Jerusalén. Te tɨku'ni̱‑ún, ni̱ kajicha̱ nu̱u‑i kája'a̱n‑i nɨ́ɨ́ ndáñúu̱ Judea jíín ndáñúu̱ Samaria. Ko cha̱a apóstol chi̱ túu. 2 Te cha̱a káchiñú'ún Dios, ni̱ kajachi̱ndu̱ji‑de Esteban. Te ni̱ kande'e̱ xaa̱n‑dé ja̱ ní naa Esteban. 3 Ko Saulo, chi̱ xnáa‑dé tɨku'ni̱ kándíja kuní‑de. Te kɨ́vɨ‑de ndɨta'a̱n ve'e. Te ñú'un‑de cha̱a, ña'an, táan‑dé‑i veka̱a.

Ja̱ ní jika tu̱'un Dios ini̱ ñuu̱ Samaria

4 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní kajicha̱ nu̱u‑ún, kája'a̱n‑i ta̱ká ñuu̱ kájani‑i tu̱'un Dios. 5 Te Felipe, ni̱ kuun‑de kua'a̱n‑de ñuu̱ Samaria. Te yúan ni̱ jani‑de tu̱'un Cristo nuu̱ ñáyɨvɨ. 6 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱chu'un ini̱‑i ta̱ká tu̱'un ja̱ ní ka'a̱n Felipe jíín‑i. Te ni̱ ka̱jini so̱'o‑i, te ni̱ kajini̱‑i ta̱ká tuni̱ ni̱ sá'a‑de. 7 Chi̱ ini̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ ní kiñi'in‑de tachi̱ kíni. Te ni̱ kenda‑ún kákana kó'ó kája'a̱n. Te tɨnɨ̱ cha̱a ni̱ kuyúnú jíín cháa rengo, ni̱ kandu̱va̱'a‑de. 8 Te ni̱ ka̱kusɨɨ̱ xáa̱n iní ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ún. 9 Te ini̱ ñuu̱‑ún ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a nání Simón. Te cha̱a‑ún, cha̱a ña̱vá'a kúu‑de. Te xaa̱n kánaa iní ña̱yɨvɨ ñúu̱ Samaria kánde̱'é‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑de ja̱ ɨ́ɨn cha̱a ñá'nu xaa̱n kúu máá‑de. 10 Te ña̱yɨvɨ, xaa̱n vá'a káchu'un ini̱‑i tu̱'un ká'a̱n‑de onde̱ su̱chí lúlí te onde̱ cha̱a ñá'nu. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Cha̱a yá'a xaa̱n yí'i fuerza Dios ñá'nu ini̱‑de. 11 Te káchu'un ini̱‑i tu̱'un ká'a̱n‑de, chi̱ xaa̱n káni kɨvɨ́ ní sá'a‑de tiñu ña̱vá'a nuu̱‑í, ni̱ ka̱naa iní‑i kánde̱'é‑i. 12 Ko nuu̱‑í ni̱ jani Felipe tu̱'un va̱'a ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, jíín tú'un sɨ́'vɨ́ Jesucristo. Yúan‑na te ni̱ ka̱kandíja‑i. Te ni̱ ka̱janducha‑í kúu cha̱a kúu ña'an. 13 Te máá Simón, suni ni̱ kandíja‑de, ni̱ janducha‑dé. Te ni̱ jika kuu‑de jíín Felipe, ndé'é‑de ja̱ sá'a Felipe ta̱ká tuni̱ jíín táká tiñu ñá'nu. Te ni̱ kee nuu̱‑dé kándii̱‑de. 14 Te cha̱a apóstol ká'i̱in‑de ini̱ ñuu̱ Jerusalén, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑de ja̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Samaria, ni̱ ka̱jatá'ú‑i tu̱'un Dios. Te ni̱ ka̱tájí‑de Pedro jíín Juan kája'a̱n‑de yúan. 15 Te ni̱ ja̱koyo cha̱a‑ún. Te ni̱ kajika̱n ta'u̱‑dé ja'a̱ ñáyɨvɨ‑ún, náva̱'a ná ní'i̱n‑í Espíritu Santo jíná'an‑i. 16 Chi̱ té cha'a̱n‑ga̱ kii‑ya̱ sɨkɨ́ ní ɨɨn‑i. Chi̱ máni ni̱ ka̱janducha‑í jíín sɨ́'vɨ́ Jesús. 17 Yúan‑na te ni̱ ka̱chaa‑de nda'a‑dé xini̱‑í jíná'an‑i te ni̱ chaa̱ Espíritu Santo sɨkɨ̱‑í. 18 Te ni̱ jini̱ Simón ja̱ súan káchaa apóstol nda'a‑dé xini̱ ñáyɨvɨ‑ún, te já'a‑ya̱ Espíritu Santo nuu̱‑í. Te kua̱'a‑de xu̱'ún núu̱ apóstol kuní‑de núú. 19 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Suni kuní‑ná ja̱ kuá'a‑ní fuerza yá'a nuu̱‑ná náva̱'a na̱ni ña̱yɨvɨ xndée‑ná nda'a‑ná xini̱‑í, te chaa̱ Espíritu Santo sɨkɨ̱‑í, áchí‑de. 20 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Pedro jíín‑de: Xu̱'ún‑ró ná náa jíín‑ró, chi̱ jáni ini̱‑ro̱ já jíín xú'ún kúu kuaan‑ró tá'u̱ já'a Dios. 21 Tú cuenta‑ro̱ ni tú ta'u̱‑ro̱ já kúndii̱‑ro̱ sɨkɨ́ tíñu yá'a, chi̱ tú íó ndaa̱ ini̱ añú‑ro̱ núu̱ Dios. 22 Núsáá te nakani ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ kuáchi‑ró yá'a. Te nandaka̱n ta'u̱‑ro̱ núu̱ Dios, sanaa te sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ kuáchi ñú'un ini̱‑ro̱. 23 Chi̱ jiní‑ri̱ ja̱ xáa̱n kújá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱‑yá. Te máni kua̱chi tɨ́ɨn róó. Achí Pedro jíín‑de. 24 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Simón jíín‑de: Kaka̱n ta'u̱ máá‑ró já'a̱‑rí nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ náva̱'a ni ɨɨn tu̱'un ká'a̱n‑ro̱ jián ma̱ kíi sɨkɨ̱‑rí, áchí‑de. 25 Te máá‑de, ni̱ kaka'a̱n ndaa̱‑de. Te ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un Dios. Te ni̱ ka̱naxíó káva‑de káno'o̱n‑de ñuu̱ Jerusalén. Te kua'a̱‑gá ndañúu̱ Samaria kájani‑de tu̱'un va̱'a.

Felipe jíín cháa eunuco

26 Te ɨɨn ndajá'a̱ máá Tatá Dios, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Felipe: Ndukuiñi̱ te ki'i̱n‑ro̱ íchi sur, ichi já kénda ini̱ ñuu̱ Jerusalén, ja̱ kúun kua'a̱n onde̱ ñuu̱ Gaza. Achí‑ya̱. Te yúan chi̱ ñu'un té'é kúu. 27 Yúan‑na te ni̱ ndukuiñi̱ Felipe kua'a̱n‑de. Te ni̱ kenda‑ni ɨɨn cha̱a eunuco etíope. Te cha̱a‑ún játíñu‑de nuu̱ reina etíope, nání‑ña Candace. Te ɨɨn gobernador kúu‑de. Te suni ndíto‑de yaka̱ xu̱'ún‑ña. Te ni̱ kii‑de ñuu̱ Jerusalén, ni̱ kichiñú'ún‑de Dios. 28 Te kua̱no'on‑dé kánchaa̱‑de nuu̱ carreta‑de. Te ká'u‑de tutu̱ ni̱ chaa Isaías cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. 29 Te máá Espíritu ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Felipe: Kuá'án te kita'a̱n‑ro̱ carreta‑ún. 30 Te Felipe, ni̱ kundéé‑de ni̱ jaa̱‑de. Te ni̱ jini so̱'o‑de ká'u cha̱a‑ún tutu̱ ja̱ ní chaa Isaías onde̱ sáá. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de cha̱a‑ún: Á júku̱'un ini̱‑ní na̱ún ká'u‑ní xí túu. Achí‑de. 31 Te máá eunuco, ni̱ ka'a̱n‑de jíín Felipe: Te ndasa juku̱'un ini̱‑ná te nú tú stá'a̱n ɨɨn cha̱a nuu̱‑ná, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de ja̱ ná káa Felipe nuu̱ carreta‑de te kunchaa̱‑de jíín‑de. 32 Te nuu̱ ká'u‑de tutu̱ ii̱‑ún ni̱ ka'a̱n tu̱'un yá'a: Nátu̱'un ɨɨn rɨɨ̱ ja̱ kuá'a̱n‑tɨ̱ kúu̱‑tɨ̱, súan ni̱ ja'a̱n‑ya̱. Te nátu̱'un ɨɨn lélú sété tú ndé'e̱‑tɨ̱, suni súan tú ní ká'a̱n kutɨ‑yá. 33 Te hora ni̱ kuka nuu̱‑yá, tú ní sándaa̱ va̱'a‑i jíín‑yá. Ndasa koo tu̱'un tata̱‑ya̱, chi ni̱ ji'i̱‑ya̱ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Achí. 34 Yúan‑na te cha̱a eunuco‑ún, ni̱ ka'a̱n‑de: Cha̱a ni̱ jani tu̱'un yá'a, ndé sɨkɨ̱ cháa ká'a̱n‑de. Sɨkɨ̱ máá‑de xí sɨkɨ́ ɨngá cha̱a, áchí‑de jíín Felipe. 35 Yúan‑na te Felipe, ni̱ kejá'á‑de ká'a̱n‑de. Te jíín tú'un ká'a̱n tutu̱ ii̱‑ún ni̱ jani‑de tu̱'un va̱'a Jesús nuu̱ cháa‑ún. 36 Te nini kája'a̱n‑de ichi‑ún, te ni̱ ja̱koyo‑de ɨɨn nuu̱ ñú'un nducha. Te ni̱ ka'a̱n cha̱a eunuco: Yá'a ñú'un nducha. Á tú kuu kuanducha‑ná, xí ndéja̱ jasú. Achí‑de. 37 Te ni̱ kachi̱ Felipe: Nú kándíja‑ní onde̱ jíín iní jíín añú‑ní, te kuu, áchí‑de. Te ni̱ ka'a̱n eunuco: Kándíja‑ná ja̱ Jesucristo kúu máá Sé'e Dios, áchí‑de. 38 Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ni̱ jukuiñi̱ carreta. Te ni̱ ka̱nuu ndendúú‑de kája'a̱n‑de nuu̱ ñú'un nducha yúan. Te ni̱ skuánducha Felipe cha̱a eunuco. 39 Te nuu̱ ní ka̱nana‑de ini̱ nducha, te Espíritu máá Tatá Dios, ni̱ chaxio‑ni‑ya̱ Felipe kua'a̱n‑de. Te cha̱a eunuco, tuká ní jiní‑de nuu̱ Felipe. Te ni̱ ki'in‑de ichi kuáno'on‑dé. Te kúsɨɨ̱ iní‑de. 40 Ko Felipe, ni̱ ndenda‑de onde̱ ñuu̱ Azoto. Te nini já'a‑de kua'a̱n‑de, te jáni‑de tu̱'un va̱'a‑ya̱ táká ñuu̱. Te vásá ní jaa̱‑de ñuu̱ Cesarea.

9

Ja̱ ní nakani ini̱ Saulo

1 Te Saulo, nákata̱‑de ja̱ ndónda‑de ka'ni‑dé ta̱ká cha̱a káskuá'a tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ni̱ jaa̱‑de nuu̱ sutú kúñá'nu‑ga̱. 2 Te ni̱ jika̱n‑de tutu̱ nuu̱ cháa‑ún ja̱ kí'i̱n‑de ta̱ká ve'e sinagoga ñuu̱ Damasco, náva̱'a katɨɨn‑de sava cha̱a xí ñá'an já ká'i̱in sɨkɨ̱ tú'un‑ya̱. Te ku'ni̱‑de ña̱yɨvɨ‑ún kunchaka‑de‑i kii‑de jíín‑i ñuu̱ Jerusalén kuní‑de. 3 Te ni̱ ki'in‑de ichi kuá'a̱n‑de. Te ni̱ kuyani‑de ñuu̱ Damasco. Te sánaa‑ní te ni̱ ndii ncháa̱‑ni nɨ́ɨ́ núu̱‑dé onde̱ andɨ́vɨ́. 4 Te ni̱ ndua̱‑ni‑de nuu̱ ñú'un. Te ni̱ jini so̱'o‑de ká'a̱n ɨɨn tu̱'un jíín‑de: Saulo, Saulo, naja̱ chíndiki̱n‑ro̱ rúu̱. Achí. 5 Te máá‑de, ni̱ ka'a̱n‑de: Ndé cha̱a kúu‑ní vii, Táta̱, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Máá‑rí kúu Jesús ja̱ chíndiki̱n‑ro̱ rúu̱. Xaa̱n yíí kúu ja̱ kuañú yátá‑ró punta garrocha. Achí‑ya̱. 6 Te máá‑de, kɨ́sɨ‑i‑de, chi̱ yú'ú‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Táta̱, na̱ún sá'a‑ná kuní‑ní, áchí‑de. Te máá Jíto'o̱‑yo̱, ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Nduko̱o, te kɨ̱vɨ‑ró iní ñuu̱. Te yúan ni'i̱n‑ro̱ tú'un ndasa sá'a‑ró. Achí‑ya̱. 7 Te cha̱a kája'a̱n jíín Saulo, ni̱ ka̱jukuiñi̱‑de kákee nuu̱‑dé kánde̱'é‑de. Chi ni̱ ka̱jini so̱'o ndija‑de nɨ́'ɨn, ko tú ní kájini̱‑de nuu̱ ní ɨɨn cha̱a ká'a̱n. 8 Yúan‑na te ni̱ nduko̱o Saulo nuu̱ ñú'un. Te ni̱ ndakoto‑de. Ko tú ni ɨɨn nuu̱ ní jiní‑de. Te kátɨ̱ɨn cha̱a‑ún nda'a‑dé kája'a̱n‑de jíín‑de. Te ni̱ ka̱skɨ́vɨ‑de Saulo ini̱ ñuu̱ Damasco. 9 Te yúan ni̱ kanchaa̱‑de uni̱ kɨvɨ̱. Te tú ní kúu kutɨ ndé'é‑de, ni tú ní yée‑dé staa̱, ni tú ní jí'i‑de nducha.

Saulo ini̱ ñuu̱ Damasco

10 Te ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a skuá'a tu̱'un‑ya̱ ñúu̱ Damasco nání‑de Ananías, te jíín jáni ni̱ ka'a̱n máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín‑de: Ananías, áchí‑ya̱. Te máá‑de, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, yá'a kánchaa̱‑ná, áchí‑de. 11 Te ni̱ ka'a̱n máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín‑de: Ndukuiñi̱ te ki'i̱n‑ro̱ íchi yá'ya ja̱ nání derecha. Te ini̱ ve̱'e Judas ná ndúkú‑ró ɨ́ɨn cha̱a nání Saulo ñuu̱ Tarso, chi ja̱ndáa̱ jikán ta'u̱‑dé. 12 Te skóto ja̱ni‑de ja̱ ɨ́ɨn cha̱a nání Ananías, kɨ́vɨ‑de te cháa nda'a xiní‑dé, náva̱'a ndundiji̱n nduchi‑dé. Achí‑ya̱. 13 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Ananías: Táta̱, a ni̱ jini tu̱'un‑ná sɨkɨ̱ cháa yúan ja̱ xáa̱n sá'a ndɨva̱'a‑de jíín ñáyɨvɨ ndóo‑ní ini̱ ñuu̱ Jerusalén. 14 Te vina ni̱ chaa̱‑de yá'a ndíso‑de tiñu sutu̱ ñá'nu, náva̱'a katɨɨn‑de ta̱ká ña̱yɨvɨ káchiñú'ún‑i níí, te taan‑dé‑i veka̱a. Achí‑de. 15 Te máá Jíto'o̱‑yo̱, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Kuá'án, chi cha̱a ni̱ ka̱ji máá‑rí kúu cha̱a jia̱n, náva̱'a ná káni‑de tu̱'un‑ri̱ ki'i̱n‑de nɨ́ɨ́ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, nɨ́ɨ́ núu̱ rey, jíín nɨ́ɨ́ núu̱ táká ña̱yɨvɨ ñúu̱ Israel. 16 Chi̱ stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑dé ja̱ kánúú ndó'o‑de kua'a̱ xáa̱n túndó'o sɨkɨ̱ sɨ́'vɨ́‑rí. Achí‑ya̱. 17 Yúan‑na te kua'a̱n Ananías. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e‑ún. Te ni̱ xndée‑de nda'a‑dé xini̱ Saulo. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ñáni̱, Saulo. Máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús, I'a̱ ni̱ kenda nuu̱‑ro̱ íchi vái‑ró, ni̱ tájí‑yá ruu̱ va̱i‑ri̱ nuu̱‑ro̱ náva̱'a ná ndúndiji̱n nduchi‑ro, te ná kútú‑ró Espíritu Santo. Achí‑de. 18 Te ni̱ ko̱yo‑ni nátu̱'un soo̱ yúndúchi‑dé. Te ni̱ ndundiji̱n nduchi‑dé. Te ni̱ ndukuiñi̱‑de. Te ni̱ janducha‑dé. 19 Yúan‑na te ni̱ nakee‑dé staa̱. Te ni̱ nani'i̱n iní‑de. Te ni̱ kendo̱o Saulo yaku̱ kɨvɨ̱ jíín cháa káskuá'a ja̱ káxiu̱kú‑de ini̱ ñuu̱ Damasco. 20 Te ni̱ kejá'á‑ni‑de jáni‑de tu̱'un Jesucristo ini̱ ve̱'e sinagoga, áchí‑de ja̱ I'a̱ yá'a kúu‑ya̱ Sé'e Dios. 21 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní ka̱jini so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑de, ni̱ ka̱kee nuu̱‑í kánde̱'é‑i. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Á nasu̱ cháa yá'a xaa̱n sá'a ndɨva̱'a‑de jíín táká ña̱yɨvɨ kándaku ñi'in sɨ́'vɨ́‑yá yá'a núú. Te ja̱ yúán ní chaa̱‑de yá'a, ku'ni̱‑de preso no'o̱n‑de jíín‑i nuu̱ sutú ñá'nu núú. Achí‑i. 22 Ko Saulo, ví'í‑gá ni̱ ndúkú ndéé‑de ni̱ sáká núu‑de xini̱ cháa judío káxiu̱kú iní ñuu̱ Damasco, ká'a̱n téyíí‑de ja̱ Jesús kúu Cristo. 23 Te ni̱ kuu‑ga̱ kɨvɨ̱. Te cha̱a judío, ni̱ ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an‑de ja̱ ká'ni‑dé Saulo. 24 Ko Saulo, ni̱ ni'i̱n‑dé tu̱'un ja̱ súan ni̱ kanda̱tu̱'ún cháa‑ún. Te máá cháa judío ndúú ñúú‑ni kájito yu'u‑dé ichi núu̱ kénda yuxé'é ñúu̱ ja̱ ká'ni‑dé Saulo núú. 25 Yúan‑na te cha̱a káskuá'a jíín‑de, ni̱ ka̱ki'in‑de Saulo akuáa. Te ini̱ ɨɨn ji̱ka ni̱ ka̱skúun‑de cha̱a jika̱ ɨ́ɨn nama̱ ñúu̱‑ún.

Saulo ini̱ ñuu̱ Jerusalén

26 Te nuu̱ ní najaa̱‑de ñuu̱ Jerusalén, te kuní‑de naketá'an‑de jíín cháa káskuá'a‑ún. Ko máá cháa‑ún, ni̱ kayu̱'ú‑de ni̱ ka̱jito‑de Saulo, chi̱ tú ní kákandíja‑de ja̱ cháa skuá'a kúu Saulo. 27 Ko Bernabé, ni̱ jaka‑de kua'a̱n jíín‑de nuu̱ cháa kákuu apóstol. Te ni̱ jani‑de tu̱'un nuu̱ cháa‑ún ndasa ni̱ jini̱ Saulo nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ íchi kuá'a̱n‑de, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de, jíín ndasa ni̱ chundéé iní Saulo ni̱ ka'a̱n téyíí‑de tu̱'un Jesús ini̱ ñuu̱ Damasco. 28 Te ndénda‑de ndɨ́vɨ‑de ñuu̱ Jerusalén jíín cháa kákandíja yúan. 29 Te ni̱ jani téyíí‑de tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ni̱ státá'an‑de jíín cháa judío ñuu̱ Grecia. Ko máá cháa‑ún, kákuni̱‑de ka'ni‑dé Saulo. 30 Te ni̱ ka̱jini tu̱'un ta̱ká ñani̱. Te ni̱ ka̱chu'un íchí‑de Saulo onde ñuu̱ Cesarea. Te yúan ni̱ ka̱tájí‑de Saulo kua̱no'on‑dé onde̱ ñuu̱ Tarso. 31 Te tɨku'ni̱ kákandíja nɨ́ɨ́ iní ñuu̱ Judea, jíín ñúu̱ Galilea, jíín ñúu̱ Samaria, tuká ní káchindiki̱n‑de‑i. Te ni̱ ja'nu‑ga̱‑i jíín tú'un. Te ni̱ ka̱chiñú'ún‑i máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ni̱ ka̱ndundéé iní‑i ni̱ sá'a Espíritu Santo. Te ni̱ ndea̱‑ga̱‑i.

Ja̱ ní nduva̱'a Eneas

32 Te Pedro, jíka kuu‑de nuu̱‑í ta̱ká lado. Te suni ni̱ ja'a̱n‑de nuu̱ ñáyɨvɨ ndóo ini̱ ñuu̱ Lida. 33 Te yúan ni̱ jini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a nání Eneas, ja̱ ní kuu una̱ kuia̱ káa‑de ji̱to, chi ni̱ kuyúnú‑de. 34 Te ni̱ kachi̱ Pedro jíín‑de: Eneas, Jesucristo ná násáva̱'a‑ya̱ róó. Nduko̱o, te natuu‑ro jíto‑ró. Achí‑de. Te ni̱ nduko̱o‑ni cha̱a‑ún. 35 Te ni̱ kajini̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú ñúu̱ Lida jíín ñúu̱ Sarón. Te ni̱ ka̱naxíó káva ini̱‑i nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱.

Ja̱ ní nachaku̱ Dorcas

36 Te suni ni̱ i̱o ɨɨn ña'an skuá'a ini̱ ñuu̱ Jope, nání‑ña Tabita, ja̱ kuní ka'a̱n nuu̱ yú'u griego, Dorcas. Ña'an yá'a, xaa̱n ní sá'a‑ña tíñu va̱'a jíín caridad. 37 Te kɨvɨ̱‑ún ni̱ ku'u̱‑ña. Te ni̱ ji'i̱‑ña. Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ nasándoo‑de ña'an‑ún. Te ni̱ kajaki̱n‑de‑ña ɨ́ɨn ini̱ ve̱'e. 38 Te ñuu̱ Lida, yani kánchaa̱ jíín ñúu̱ Jope. Te cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑de ja̱ kánchaa̱ Pedro yúan. Te ni̱ ka̱tájí‑de uu̱ cha̱a kua̱ka'a̱n nda̱'ú jíín Pedro: Ma̱ kúkuéé‑ní te chaa̱‑ní nuu̱‑ná, áchí‑de. 39 Yúan‑na te ni̱ ndukuiñi̱ Pedro kua'a̱n‑de jíín‑de. Te nuu̱ ní jaa̱‑de, ni̱ ka̱jaka‑de Pedro kua'a̱n‑de jíín‑de ini̱ ve̱'e‑ún. Te yúan, ta̱ká ña'an viuda, ni̱ ka̱jíkó ndúu̱‑ña‑dé kánde'e̱‑ña. Te kástá'a̱n‑ña táká su'nu̱ jíín táká tɨka̱chí ní sá'a Dorcas ná ni̱ kanchaa̱‑ña jíín‑ña jíná'an‑ña núú. 40 Yúan‑na te Pedro, ni̱ jacha̱ ndɨ'ɨ‑de ña̱yɨvɨ‑ún kája'a̱n‑i yata̱ vé'e. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé. Te ni̱ naxíó kóto‑de ichi núu̱ kátúu ndɨ́yi‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Tabita, nduko̱o, áchí‑de. Te máá‑ña, ni̱ ndakoto‑ni‑ña. Te ni̱ jini̱‑ña núu̱ Pedro. Te ni̱ nduko̱o‑ni‑ña. 41 Te máá‑de, ni̱ tɨɨn‑de nda'a‑ñá. Te ni̱ xndúkuiñi̱‑de‑ña. Yúan‑na te ni̱ kana‑de xini̱ ñáyɨvɨ ndóo jíín viuda. Te ni̱ stá'a̱n‑de‑ña já á chakú‑ña. 42 Te tiñu yá'a ni̱ jicha̱ tu̱'un nɨ́ɨ́ ñúu̱ Jope kua'a̱n. Te kua'a̱ ñáyɨvɨ, ni̱ ka̱kandíja‑i nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 43 Te Pedro, kua'a̱ kɨvɨ́ ní kendo̱o‑de ini̱ ñuu̱ Jope, kánchaa̱‑de ve'e ɨɨn cha̱a curtidor nání Simón.

10

Pedro jíín Cornelio

1 Te ini̱ ñuu̱ Cesarea ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a nání Cornelio, ni̱ kuu‑de capitán, ni̱ tɨ̱ɨn‑de soldado nání Italiana. 2 Cha̱a chíñú'ún vá'a Dios kúu‑de onde̱ jíín nɨ́ɨ́ vé'e‑de. Te bueno sá'a‑de caridad nuu̱ táká ña̱yɨvɨ. Te nene̱ jikán ta'u̱‑de nuu̱ Dios. 3 Te cha̱a yá'a, ni̱ skóto‑ya̱‑dé nátu̱'un ka̱'uni̱ aíni. Te ni̱ jini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn ndajá'a̱ máá Dios ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ núu̱ kánchaa̱‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Cornelio, áchí‑ya̱. 4 Te máá‑de, ni̱ ndakoto‑de nuu̱‑yá. Te yú'ú‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Na̱ún kuní‑ní Táta̱, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: A ni̱ jini̱ Dios ndasa jikán ta'u̱‑ro̱ jíín já sá'a‑ró caridad. 5 Vina te tájí‑ró úu̱ cha̱a ná kí'i̱n‑de ñuu̱ Jope. Te kana‑ró xiní Simón ná kíi‑de, te cha̱a‑ún, nání‑de Pedro. 6 Ncháá núu‑de ve'e ɨɨn cha̱a nání Simón curtidor, ja̱ ncháá ve'e‑de yani yundúcha mar. Te máá‑de kastu̱'ún núu̱‑ro̱ ndéja̱ kánúú sá'a‑ró. Achí‑ya̱. 7 Te ndajá'a̱ ní ka'a̱n jíín Cornelio, a kua'a̱n‑ya̱. Te ni̱ kana‑de xini̱ úu̱ mozo‑de jíín xiní ɨ́ɨn soldado ja̱ játíñu kútu núu̱‑dé. 8 Te onde̱ ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ nakani‑de ta̱ká tu̱'un nuu̱ mozo‑ún, te ni̱ tájí‑de mozo kája'a̱n onde̱ ñuu̱ Jope. 9 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, kájika‑i kája'a̱n‑i. Te ni̱ ka̱kuyani‑i ñuu̱‑ún. Te Pedro, ná ka̱'uxi̱ uu̱ ni̱ kaa‑de xini̱ vé'e ja̱ kakán ta'u̱‑dé. 10 Te ni̱ chaa̱ so̱ko chi̱i‑de. Te ni̱ kuni̱‑de kee‑dé staa̱. Ko nini kásátu̱'a‑ña‑ún, te ni̱ skóto‑ya̱‑dé. 11 Te ni̱ jini̱‑de núña andɨ́vɨ́. Te ɨɨn bulto nátu̱'un ɨɨn sa'ma kuítá já nú'ni̱ ndɨ́kúu̱n punta, ni̱ kuun va̱i nuu̱ ñú'un ní skóto‑ya̱‑dé. 12 Te ini̱‑ún káñu̱'un ta̱ká kɨtɨ kúu̱n ndá'a íó nuu̱ ñú'un yá'a, jíín kóo̱, jíín táká tɨsaa̱ andɨ́vɨ́. 13 Te ni̱ jini so̱'o‑de ɨɨn tu̱'un ni̱ ka'a̱n: Pedro, ndukuiñi̱, te ka'ni‑ro, te kee‑ro, áchí. 14 Ko Pedro, ni̱ ka'a̱n‑de: Ma̱ kúu Táta̱, chi̱ té kee‑gá‑ná ku̱ñu chá'án ni ja̱ tú íó ndoo, áchí‑de. 15 Te ni̱ ka'a̱n tuku jíín‑de vuelta uu̱: Ja̱ ní sándoo Dios, ma̱ skúnání‑ró kúñu chá'án, áchí. 16 Te tu̱'un yá'a ni̱ kii uni̱ vuelta nuu̱‑dé. Te sa'ma kuítá‑ún, ni̱ ndaa kua̱no'on ándɨ́vɨ́. 17 Te nini kánchaa̱ Pedro jáni ini̱‑de na̱ún kúu ja̱ ní jini̱‑de‑ún, te ni̱ ja̱koyo mozo ni̱ tájí Cornelio kua'a̱n, kájika̱ tu̱'ún‑i ve'e Simón onde̱ ni̱ ja̱koyo‑i yuxé'é cháa‑ún. 18 Te ni̱ kaka'a̱n jaa‑i. Te ni̱ kajika̱ tu̱'ún‑i nú yúan ncháá ɨɨn cha̱a nání Simón, te íó ɨnga̱ sɨ́'vɨ́‑de nání‑de Pedro. 19 Te nini kánchaa̱ Pedro nákani ini̱‑de nú na̱ún kúu ja̱ ní jini̱‑de‑ún, te ni̱ ka'a̱n máá Espíritu jíín‑de: Ni̱ chaa̱ uni̱ mozo kánandúkú‑i róó. 20 Ndukuiñi̱, te nuu‑ró. Te ma̱ yú'ú‑ro̱ kí'i̱n‑ro̱ jíín‑i. Chi̱ máá‑rí, ni̱ tájí‑rí‑i va̱i‑i, áchí‑ya̱. 21 Yúan‑na te Pedro, ni̱ nuu‑de nuu̱ mozo ni̱ tájí Cornelio. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Amigo, máá‑rí kúu cha̱a kánandúkú‑ró. Ndé sɨkɨ̱ kúu ja̱ vái koyo‑ró núu̱‑rí núsáá, áchí‑de. 22 Te máá mozo‑ún, ni̱ kaka'a̱n‑i: Cornelio, cha̱a capitán, cha̱a ndaa̱, cha̱a chíñú'ún vá'a Dios kúu‑de. Te suni ta̱ká ña̱yɨvɨ judío káka'a̱n‑i ja̱ cháa va̱'a kúu‑de. Ni̱ ka'a̱n ɨɨn ndajá'a̱ ndóo‑ya̱ jíín‑de ja̱ ná kána‑de xini̱‑ní kii‑ní ki'o̱n vé'e‑de. Te ná kúni ná'ín‑de tu̱'un ka'a̱n‑ní jíín‑de. Achí‑i. 23 Yúan‑na te ni̱ skɨ́vɨ‑de mozo‑ún ini̱ ve̱'e. Te ni̱ ka̱kendo̱o‑i yu̱an. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, ni̱ nduko̱o‑de. Te ni̱ kee‑de kája'a̱n‑de. Te suni kája'a̱n yaku̱ ñani̱ ñuu̱ Jope jíín‑de. 24 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní ja̱koyo‑de ñuu̱ Cesarea. Te Cornelio, ndátu‑de cha̱a jíná'an‑de, chi ni̱ stútú‑de tá'an‑de jíín amigo va̱'a‑de. 25 Te nini kɨ́vɨ Pedro ini̱ ve̱'e, te ni̱ kenda Cornelio ka'a̱n‑de jíín Pedro. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱ já'a̱ Pedro. Te ni̱ chiñú'ún‑de cha̱a. 26 Ko Pedro, ni̱ xndúkuiñi̱‑de Cornelio. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ndukuiñi̱, chi̱ ruu̱, suni cha̱a kúu‑ri̱. Achí‑de. 27 Te kándatu̱'ún‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de. Te ni̱ jini̱ Pedro ja̱ ní ka̱kutútú kuá'a̱ ñáyɨvɨ káxiu̱kú‑i ini̱ ve̱'e. 28 Te ni̱ ka'a̱n Pedro jíín ñáyɨvɨ‑ún: A kájini̱‑ní ja̱ tú íó ley ja̱ ɨ́ɨn cha̱a judío, ketá'an‑de xí sá'a‑de ɨɨn visita nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a tú kúu judío. Ko Dios, ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑ná ja̱ tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ chá'án, ña̱yɨvɨ kíni íó. 29 Ja̱ yúán, te nuu̱ ní kana‑ní xini̱‑ná, te vai̱‑ná, tú ní sájá'a̱ ini̱‑ná. Ja̱ yúán jiká tu̱'ún‑ná níí: Na̱ sɨkɨ̱ kúu ja̱ ní kana‑ní náá, áchí Pedro. 30 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Cornelio: Vina íó kuu̱n kɨvɨ́ nátu̱'un máá hora yá'a íó ndicha̱ ini̱‑ná. Te ka̱'uni̱ aíni kúu jikán ta'u̱‑ná ini̱ ve̱'e‑ná. Te ni̱ chaa̱ ɨɨn ndajá'a̱‑yá nuu̱‑ná. Te ndíi ncháa̱ sa'ma ñú'un‑ya̱. 31 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ná: Cornelio, a ni̱ jini̱ Dios ndasa jika̱n ta'u̱‑ro̱ jíín já sá'a‑ró caridad. 32 Núsáá te tájí‑ró mozo ná kí'i̱n ñuu̱ Jope. Te kana‑ró xiní ɨ́ɨn cha̱a kúu Simón ja̱ nání‑de Pedro, ná kíi‑de nuu̱‑ro̱. Te cha̱a‑ún, ncháá‑de ve'e ɨɨn cha̱a nání Simón curtidor. Te máá yú'u mar ncháá ve'e‑de. Te chaa̱ cha̱a‑ún, te kastu̱'ún‑de nuu̱‑ro̱, áchí‑ya̱ jíín‑ná. 33 Súan ni̱ kuu. Te ni̱ tájí‑ná mozo kujaa̱ kana níí. Te va̱'a ni̱ sá'a‑ní ja̱ ní chaa̱‑ní. Te vina, ta̱ká‑ná, ká'i̱in tútú‑ná yá'a nuu̱ Dios, náva̱'a kuni so̱'o‑ná tu̱'un ka'a̱n‑ní, ndasa ni̱ tá'ú Dios tiñu nuu̱‑ní. Achí‑de. 34 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pedro: Vina te ni̱ jini̱ ndaa̱‑ná ja̱ Dios tú ncháá nuu̱‑yá ña̱yɨvɨ. 35 Chi na̱ni ña̱yɨvɨ, nú káchiñú'ún‑i‑ya̱ te kásátiñu va̱'a‑i nuu̱‑yá, te kúsɨɨ̱ iní‑ya̱ jíín‑i. 36 Ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín táká se̱'e Israel, ni̱ kastu̱'ún‑yá nuu̱‑í ja̱ máá Jesucristo já'a‑ya̱ tú'un ndéé iní‑i. Te I'a̱ yá'a kúu Jito'o̱ ta̱ká‑yo̱. 37 Máá‑ní, a kájini tu̱'un‑ní tu̱'un Jesucristo. Chi ni̱ jani Juan tu̱'un jánducha, yúan‑na te ni̱ kejá'á tú'un‑ya̱ ondé ñuu̱ Galilea, te ni̱ jicha̱ nu̱u nɨ́ɨ́ ñúu̱ Judea, 38 ndasa ni̱ ja̱'a Dios Espíritu Santo jíín fuerza nuu̱‑yá. Te ndasa ni̱ jika kuu ya̱ ní sá'a‑ya̱ tíñu va̱'a, te ni̱ nasáva̱'a‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ tá'a̱n tachi̱ kíni. Chi̱ Dios, ni̱ chindéé ní chituu‑ya̱ Jesús ñuu̱ Nazaret. 39 Te máá‑ná, ni̱ kajini̱‑ná ta̱ká tiñu ni̱ sá'a‑ya̱ iní ñuu̱ Judea, jíín iní ñuu̱ Jerusalén. Te ni̱ ka̱ja'ni‑í‑ya̱, ni̱ ka̱jata kaa‑i‑ya̱ jiká ɨ́ɨn cruz. 40 Ko I'a̱ yá'a, ni̱ nachaku̱‑ya̱ ní sá'a Dios kɨvɨ̱ uní. Te ni̱ ndenda ndiji̱n‑ya̱ ní sá'a Dios. 41 Ko tú ní ndénda ndiji̱n‑ya̱ núu̱ táká ña̱yɨvɨ, chi̱ máni nuu̱ cháa ja̱ á ni̱ ka̱ji Dios ja̱ kúu‑de testigo. Te testigo‑ún kákuu‑ná, chi ni̱ ka̱yee‑ná staa̱ ni̱ ka̱ji'i‑ná nducha jíín‑yá, nuu̱ ní nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi. 42 Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑ná jíná'an‑ná ja̱ ná káni‑ná tu̱'un‑ya̱ núu̱ táká ña̱yɨvɨ. Te ka'a̱n ndaa̱‑ná ja̱ ní jani Dios máá‑yá kuu‑ya̱ juez nuu̱ ñáyɨvɨ káichaku̱ jíín núu̱ ñáyɨvɨ ní kaji'i̱. 43 Chi tu̱'un I'a̱ yá'a ni̱ kaka'a̱n ndaa̱ ta̱ká cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. Ja̱ táká ña̱yɨvɨ kándíja nuu̱‑yá, jíín sɨ́'vɨ́‑yá koo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ taká kua̱chi‑i. Achí Pedro.

Ja̱ ní jaa̱ Espíritu Santo sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación

44 Te nini ká'a̱n Pedro ta̱ká tu̱'un yá'a, te ni̱ chaa̱‑ni Espíritu Santo sɨkɨ̱ táká ña̱yɨvɨ kájini so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑de. 45 Te cha̱a kákandíja, ja̱ ní ja̱koyo jíín Pedro, ja̱ kákuu‑de cha̱a ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱, ni̱ ka̱naa iní‑de kánde̱'é‑de ja̱ súni ni̱ chaa̱ Espíritu Santo sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 46 Chi ni̱ ka̱jini so̱'o‑de káka'a̱n ña̱yɨvɨ‑ún sɨ́ɨn yu'u, te kánakana jaa‑i Dios. 47 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pedro: Ndéja̱ jasú kii nducha, náva̱'a ná kuánducha ñáyɨvɨ yá'a, chi ni̱ chaa̱ Espíritu Santo sɨkɨ̱ máá‑i nátu̱'un sɨkɨ̱ máá‑yó, áchí‑de. 48 Te ni̱ tá'ú‑de tiñu nuu̱‑í jíná'an‑i ja̱ ná kuánducha‑í jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑de ja̱ ná kéndo̱o‑de jíín‑i yaku̱ kɨvɨ̱.

11

1 Te cha̱a apóstol jíín táká ñani̱ ká'i̱in nɨ́ɨ́ ñúu̱ Judea, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑de ja̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, suni ni̱ ka̱jatá'ú‑i tu̱'un Dios. 2 Te ni̱ ndaa Pedro kua̱no'on‑dé ñuu̱ Jerusalén. Te sava cha̱a ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱, ni̱ kaka'a̱n sɨkɨ̱‑dé. 3 Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Naja̱ ní kɨ̱vɨ‑ró iní ve̱'e cha̱a tú ní káxɨtɨ̱ ndúu̱, te ni̱ yee‑ro stáa̱ jíín‑de, áchí. 4 Yúan‑na te ni̱ kejá'á Pedro ni̱ jani kájí‑de tu̱'un nuu̱ cháa‑ún: 5 Ni̱ kanchaa̱‑ri̱ ñuu̱ Jope. Te nini jikán ta'u̱‑rí, te ni̱ skóto‑ya̱ rúu̱. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn bulto nátu̱'un ɨɨn sa'ma kuítá já nú'ni̱ ndɨ́kúu̱n punta. Te ni̱ kuun va̱i onde̱ nuu̱‑rí ichi ándɨ́vɨ́. 6 Te ni̱ nde̱'é‑rí. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ iní‑ún káñu̱'un kɨtɨ kúu̱n ndá'a kájika nuu̱ ñú'un yá'a, jíín kɨ́tɨ xáa̱n, jíín kóo̱, jíín tɨ́saa̱ andɨ́vɨ́. 7 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ɨɨn tu̱'un ni̱ ka'a̱n jíín‑rí: Pedro, ndukuiñi̱, ka'ni‑ro te kee‑ro. Achí. 8 Te ni̱ ka'a̱n‑ri̱: Ma̱ kúu Táta̱, chi̱ té kee‑gá‑ná ku̱ñu chá'án ni ku̱ñu ja̱ tú íó ndoo. 9 Ko tu̱'un‑ún ni̱ ka'a̱n tuku jíín‑rí onde̱ andɨ́vɨ́: Ja̱ ní sándoo Dios ma̱ skúnání‑ró kúñu chá'án. Achí. 10 Te suni súan ni̱ ka'a̱n uni̱ vuelta. Yúan‑na te ni̱ ndaa bulto‑ún kua̱no'on íchi ándɨ́vɨ́. 11 Yúan‑na te suni hora‑ún ni̱ ja̱koyo uni̱ mozo kánandúkú‑i ruu̱. Te onde̱ ñuu̱ Cesarea ni̱ ta'u̱ tíñu nuu̱‑í va̱i‑i. Te ni̱ ja̱koyo‑i ve'e‑ri̱. 12 Te máá Espíritu, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí ja̱ má yú'ú‑ri̱ ki'i̱n‑ri̱ jíín‑i. Te suni ni̱ kaja'a̱n iñu̱ ñani̱ yá'a jíín‑rí. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ri̱ ini̱ ve̱'e ɨɨn cha̱a. 13 Te cha̱a‑ún, ni̱ jani‑de tu̱'un nuu̱‑rí, ná ni̱ jini̱‑de ɨɨn ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́ kándii̱‑ya̱ iní ve̱'e‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Tájí‑ró mozo ná kí'i̱n ñuu̱ Jope te kana‑ró xiní Simón, cha̱a nání Pedro, ná kíi‑de. 14 Te cha̱a‑ún, kani‑de tu̱'un nuu̱‑ro̱ ndasa ka̱ku‑ró ondé jíín nɨ́ɨ́ vé'e‑ró, áchí‑de jíín‑rí. 15 Te nuu̱ ní kejá'á‑rí ká'a̱n‑ri̱, te ni̱ chaa̱ Espíritu Santo sɨkɨ̱‑í jíná'an‑i suni nátu̱'un ni̱ chaa̱‑ya̱ sɨkɨ́‑yo̱ já xnáñúú. 16 Yúan‑na te ni̱ nuku̱'un ini̱‑ri̱ tu̱'un ni̱ ka'a̱n máá Jíto'o̱‑yo̱: Ja̱ndáa̱ jíín ndúcha skuánducha Juan. Ko róó, chi̱ jíín Espíritu Santo kuanducha‑ro jíná'an‑ró, áchí‑ya̱. 17 Te nú suni ni̱ ja̱'a Dios Espíritu‑ya̱ núu̱ máá‑i nátu̱'un ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ máá‑yó, ja̱ kákandíja‑yó núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, te ndé cha̱a kúu ruu̱ ja̱ kasú‑ri̱ nuu̱ Dios núsáá. Achí Pedro. 18 Súan ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a, te tuká ní káka'a̱n‑de. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑de Dios: Suni ni̱ ja̱'a Dios tu̱'un ja̱ ná nákani ini̱ ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación náva̱'a kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni núsáá, áchí‑de.

Tɨku'ni̱ kándíja ini̱ ñuu̱ Antioquía

19 Te kɨvɨ̱ ní ka̱ja'ni‑dé Esteban, ni̱ kejá'á ní ka̱chindiki̱n‑de‑i. Te ña̱yɨvɨ ní kajicha̱ nu̱u kája'a̱n ni̱ ja̱koyo‑i onde̱ ñuu̱ Fenicia, jíín ñúu̱ Chipre, jíín iní ñuu̱ Antioquía. Te tú ni ɨɨn nuu̱ ñáyɨvɨ ní kájani‑i tu̱'un, chi̱ máni nuu̱ ñáyɨvɨ judío ni̱ ka̱jani‑i tu̱'un‑ya̱. 20 Ko ni̱ i̱o yaku̱ cha̱a ñuu̱ Chipre jíín cháa ñuu̱ Cirene jíín ñáyɨvɨ ní kajicha̱‑ún. Te cha̱a‑ún, ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Antioquía. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín ñayɨvɨ ñúu̱ Grecia, ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un va̱'a máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús nuu̱‑í. 21 Te máá Jíto'o̱‑yo̱, ni̱ chindéé ní chituu‑ya̱‑dé. Te ni̱ ka̱kandíja kua'a̱ ñáyɨvɨ, te ni̱ ka̱naxíó káva ini̱‑i nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 22 Te ni̱ jicha̱ tu̱'un yá'a. Te ni̱ jini tu̱'un tɨku'ni̱ kándíja ini̱ ñuu̱ Jerusalén. Te ni̱ ka̱tájí‑i Bernabé kua'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Antioquía. 23 Te Bernabé, nuu̱ ní jaa̱‑de yúan, te ni̱ jini̱‑de ja̱ lúu kua'a̱n tu̱'un Dios. Te ni̱ kusɨɨ̱ iní‑de. Te ni̱ ka'a̱n ni̱'in‑de jíín táká ña̱yɨvɨ‑ún ja̱ jíín iní jíín añú‑i ná skíkuu va̱'a‑i tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱, te ma̱ náyu̱'ú‑i. 24 Chi̱ Bernabé, cha̱a va̱'a kúu‑de. Te ni̱ kútú‑de Espíritu Santo. Te kándíja va̱'a‑de. Te ni̱ ka̱kandíja kua'a̱ ñáyɨvɨ núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 25 Yúan‑na te ni̱ kenda Bernabé kua'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Tarso, kuana̱ndúkú‑de Saulo. Te ni̱ nani'i̱n‑dé cha̱a‑ún. Te ncháka‑de cha̱a ni̱ chaa̱‑de ñuu̱ Antioquía jíín‑de. 26 Te nɨ́ɨ́‑ni ɨɨn kuia̱ ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de yúan jíín tɨ́ku'ni̱ kándíja. Te ni̱ ka̱stá'a̱n‑de tu̱'un nuu̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ. Te cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ na̱kunání‑de cristiano xnáñúú‑gá ini̱ ñuu̱ Antioquía. 27 Te cha̱a kájani tu̱'un Dios, suni kɨvɨ̱‑ún ni̱ kenda koyo‑de ñuu̱ Jerusalén kája'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Antioquía. 28 Te ni̱ ndukuiñi̱ ɨɨn tá'an‑de nání‑de Ágabo. Te ni̱ kastu̱'ún‑de, ni̱ sá'a Espíritu, ja̱ kíi ɨɨn tama̱ xáa̱n nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. Te tama̱‑ún, ni̱ kii kɨvɨ̱ ní tá'ú Claudio tiñu. 29 Yúan‑na te ni̱ kanda̱tu̱'ún cháa káskuá'a‑ún ja̱ chúndá'á‑de yaku̱ na̱ jíín kí'i̱n nuu̱ ñaní‑de káxiu̱kú iní ñuu̱ Judea, ndasa kákanda ɨɨn ɨɨn‑de kua̱'a‑de. 30 Te súan ni̱ ka̱sá'a‑de. Te ni̱ ka̱tájí‑de kua'a̱n nuu̱ cháa kákuu nuu̱, ni̱ ka̱jancha̱ka Bernabé jíín Saulo.

12

Ndasa ni̱ ja'ni‑dé Jacobo

1 Te suni kuia̱‑ún ni̱ ka̱tɨɨn rey Herodes sava ña̱yɨvɨ tɨ́ku'ni̱ kándíja. Te ni̱ sá'a ndɨva̱'a‑de jíín‑i. 2 Te jíín machete ni̱ ja'ni‑dé Jacobo, ñani̱ Juan.

Ndasa ni̱ kenda Pedro veka̱a

3 Te ni̱ jini̱‑de ja̱ súan ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní cha̱a judío ni̱ sá'a‑de. Te suni ni̱ ka̱tɨɨn‑de Pedro. Máá kɨvɨ́‑ún ni̱ kuu viko státilá ja̱ tú yí'i yujan íá. 4 Te nuu̱ ní tɨɨn‑de Pedro, te ni̱ chindee‑de cha̱a veka̱a. Te ni̱ jani‑de xia'u̱n ɨɨn soldado kándi̱to‑ún‑de, chi̱ kuní‑de kiñi'in‑de cha̱a stá'a̱n‑de nuu̱ ñáyɨvɨ nú ná já'a viko Pascua. 5 Súan ni̱ kuu ja̱ kándee Pedro ini̱ veka̱a. Ko tɨku'ni̱ kándíja, ni̱'in ni̱ kajika̱n ta'u̱‑í ja'a̱ Pedro nuu̱ Dios. 6 Te jáni ini̱ Herodes ja̱ kíñi'in‑de cha̱a nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún núú. Te suni akuáa‑ún kixí Pedro iní veka̱a ma̱'ñú úu̱ soldado, nú'ni̱‑de jíín úu̱ cadena. Te suni ká'i̱in soldado yuxé'é kándi̱to‑ún véka̱a. 7 Te sanaa‑ní te ni̱ jaa̱ ɨɨn ndajá'a̱ máá Tatá Dios. Te ni̱ ndii ncháa̱ ini̱ veka̱a. Te ni̱ skákɨ̱'vɨ‑ya̱ Pedro, ni̱ xndúko̱o‑ya̱‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Yachi̱ nduko̱o‑ró, áchí‑ya̱. Te cadena nú'ni̱ nda'a‑dé‑ún, ni̱ jungava‑ni kua'a̱n. 8 Te ni̱ kachi̱ ndajá'a̱‑yá jíín‑de: Nachi'i chi̱i‑ró te nachi'i ndija̱n‑ro̱, áchí‑ya̱. Te súan ni̱ sá'a‑de. Te ni̱ kachi̱ tuku ndajá'a̱‑yá jíín‑de: Kundii tɨka̱chí‑ró te kundiki̱n‑ro̱ rúu̱ ki'o̱n, áchí‑ya̱. 9 Te ni̱ kenda‑ya̱. Te ndikín‑de‑ya̱ kuá'a̱n‑de jíín‑yá. Te na̱ún jiní máá‑de ja̱ jándáa̱ kúu ja̱ ní sá'a ndajá'a̱‑yá jíín‑de, chi̱ jáni ini̱‑de ɨɨn ja̱ni kúu ja̱ ní skóto‑i‑de. 10 Te ni̱ kaja̱'a‑de nuu̱ ká'i̱in yuku̱n ɨɨn jíín yukún uu̱ soldado ja̱ kándi̱to‑ún‑de. Te ni̱ ja̱koyo‑de yuxé'é káa ja̱ jíto ichi yúñúu̱. Te yuxé'é‑ún, ni̱ nuña ii̱‑ní máá. Te ni̱ kenda koyo‑de. Te ni̱ kaja̱'a‑de ɨɨn ya̱'ya kája'a̱n‑de. Yúan‑na te ni̱ kuxio‑ni ndajá'a̱‑yá nuu̱‑dé kua'a̱n‑ya̱. 11 Te Pedro, ni̱ ndukájí iní‑de, te ni̱ ka'a̱n máá‑de: Vina te ni̱ jini̱ ndaa̱‑ri̱ ja̱ ní tájí máá Tatá Dios ndajá'a̱‑yá ni̱ kii, te ni̱ nama‑ya̱ rúu̱ ini̱ nda'a Herodes jíín núu̱ táká ña̱yɨvɨ judío ja̱ ká'ni‑í ruu̱ kákuni̱‑i, áchí‑de. 12 Te nuu̱ ní jini̱‑de ja̱ ní ka̱ku ndija‑de, te ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de ve'e María náa̱ Juan, cha̱a nání Marcos. Te yúan ni̱ kanataka̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ kájika̱n ta'u̱‑í. 13 Te ni̱ ka'a̱n Pedro ichi yúxé'é yatá ké'e. Te kua'a̱n ɨɨn su̱chí sɨ́'ɨ́ nání‑i Rode ja̱ kúña‑i yuxé'é núú. 14 Te su̱chí‑ún, ni̱ nakuni̱‑i tachi̱ Pedro. Te ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑i tú ní júña‑i yuxé'é‑ún, chi̱ jínu‑i ni̱ ndɨ̱vɨ‑i ini̱ ve̱'e. Te ni̱ kastu̱'ún‑i ja̱ kándii̱ Pedro ichi yatá yúxé'é. 15 Te ni̱ kaka'a̱n jíín‑i: Aa̱, kátachi̱‑ro̱, áchí. Ko máá‑i, ni̱'in ká'a̱n‑i ja̱ máá‑de kúu. Yúan‑na te ni̱ kaka'a̱n: Añú‑de kúu núsáá, áchí. 16 Ko Pedro, ví'í‑gá kána‑de. Yúan‑na te ni̱ ka̱juña‑i. Te ni̱ kajini̱‑i nuu̱‑dé. Te ni̱ ka̱ndakoto i̱o‑i. 17 Ko máá‑de, ni̱ sá'a‑de seña jíín ndá'a‑dé ja̱ ná kasú‑i yu'u‑í. Te ni̱ kastu̱'ún‑de ndasa ni̱ kiñi'in máá Jíto'o̱‑yo̱‑dé ini̱ veka̱a. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Kastu̱'ún táká tu̱'un yá'a nuu̱ Jacobo jíín núu̱ táká ñani̱‑yo̱, áchí‑de. Te ni̱ kenda‑de kua'a̱n‑de ɨnga̱ lugar. 18 Te nuu̱ ní kundiji̱n xia̱n‑ún, te ni̱ ka̱kuvaa̱ téyíí soldado ja̱ tú ndénda Pedro. 19 Ko Herodes, nándúkú‑de Pedro. Ko tú ní náni'i̱n‑dé cha̱a. Te nuu̱ ní xndichí‑de soldado jíná'an, te ni̱ tá'ú‑de tiñu ja̱ ná kíngoyo kuu̱. Yúan‑na te ni̱ kenda‑de ini̱ ñuu̱ Judea ni̱ kuun‑de kua'a̱n‑de ñuu̱ Cesarea. Te ni̱ kendo̱o‑de yúan.

Ja̱ ní ji'i̱ Herodes

20 Te ni̱ kiti̱ xaa̱n iní Herodes ni̱ jito‑de ña̱yɨvɨ ñúu̱ Tiro jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Sidón. Ko ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ katau̱‑i va̱i‑i nuu̱‑dé. Te ni̱ ka̱kundéé‑i ni̱ ka̱ská'a̱n‑i Blasto cha̱a kúñá'nu játíñu nuu̱ rey. Te ni̱ kajika̱n‑i paz. Chi ta̱ká máá‑i, káñi'i̱n‑í ja̱ káyee‑í onde̱ ñu'un Herodes. 21 Te ni̱ teta'a̱n Herodes ɨɨn kɨvɨ̱. Te ni̱ nuku̱'un‑de sa'ma rey máá‑de. Te ni̱ nungo̱o‑de mesa tá'ú‑de tiñu. Te ni̱ ka'a̱n‑de ɨɨn tu̱'un nuu̱‑í. 22 Te ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kaka'a̱n jaa‑i: Tu̱'un Dios kúu ya̱'á vii, nasu̱ tú'un cha̱a kúu. Achí‑i. 23 Te ɨɨn ndajá'a̱ máá Tatá Dios, ni̱ stují‑ni‑ya̱‑dé te ni̱ ka̱yaji tɨ́ndákú‑de, te ni̱ ji'i̱‑ni‑de, chi ni̱ sávixi̱‑ni‑de máá‑de, lugar ja̱ nákana jaa‑de Dios. 24 Te tu̱'un máá Tatá Dios, ví'í‑gá ni̱ ndea̱, te ví'í‑gá ni̱ jicha̱ nu̱u kua'a̱n. 25 Te Bernabé jíín Saulo, ni̱ ka̱skíkuu‑de tiñu ni̱ kaja'a̱n‑de ini̱ ñuu̱ Jerusalén. Te ni̱ ka̱naxíó káva‑de káno'o̱n‑de. Te ni̱ jaka‑de Juan cha̱a nání Marcos kua'a̱n‑de jíín‑de.

13

Ja̱ ní ka̱tájí‑i Saulo jíín Bernabé sá'a Espíritu Santo

1 Te ini̱ tɨku'ni̱ kándíja ini̱ ñuu̱ Antioquía ni̱ ka'i̱o cha̱a jáni tu̱'un Dios jíín cháa kástá'a̱n tu̱'un‑ya̱. Te káinání‑de Bernabé, Simón ja̱ nání Niger, Lucio ñuu̱ Cirene, jíín Manaén cha̱a ni̱ ja'nu jíín Herodes gobernador, jíín Saulo. 2 Te nini káchiñú'ún cháa yá'a nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ te kásá'a ndicha̱‑de ini̱‑de, te ni̱ ka'a̱n máá Espíritu Santo: Vina te kuní‑ri̱ ja̱ sásɨ́ɨn‑ró Bernabé jíín Saulo ná kí'i̱n‑de ɨɨn tiñu, chi ja̱ yúán ní teta'a̱n‑ri̱‑de jíná'an‑de. 3 Yúan‑na te ndicha̱ ini̱‑de ni̱ kajika̱n ta'u̱‑dé. Te ni̱ ka̱xndée‑de nda'a‑dé xini̱ cháa‑ún. Te ni̱ ka̱tájí‑de cha̱a kája'a̱n‑de. 4 Te máá‑de, kua'a̱n‑de ni̱ sá'a Espíritu Santo, ni̱ kuun‑de kája'a̱n‑de ñuu̱ Seleucia. Te yúan ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de barco te kua'a̱n‑de onde̱ isla Chipre. 5 Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Salamina. Te ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un Dios ini̱ ve̱'e sinagoga cha̱a judío. Te jíka Juan jíín‑de, játíñu nuu̱‑dé.

Ja̱ ní ndukuáá cháa ña̱vá'a

6 Te ni̱ kaja̱'a‑de ini̱ nɨ́ɨ́ isla‑ún. Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Pafos. Te yúan ni̱ kajini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a ña̱vá'a nání Barjesús. Cha̱a judío kúu‑de, te jáni‑de tu̱'un tú'ún. 7 Te cha̱a‑ún, ni̱ sátiñu‑de nuu̱ gobernador Sergio Paulo. Te gobernador, cha̱a ndíchí kúu‑de. Te ni̱ kana‑de xini̱ Bernabé jíín Saulo, ja̱ kúni ná'ín‑de tu̱'un Dios kuní‑de. 8 Ko Elimas, cha̱a ña̱vá'a‑ún (chi̱ súan kuní ka'a̱n sɨ́'vɨ́‑de), jasú‑de nuu̱ Saulo jíín núu̱ Bernabé, chi̱ ndúkú ndéé‑de sáká núu‑de náva̱'a ma̱ kándíja gobernador. 9 Yúan‑na te Saulo, ja̱ súni nání‑de Pablo, ni̱ kútú‑de Espíritu Santo. Te ni̱ nde̱'é‑de nuu̱ cháa‑ún. 10 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Cha̱a sá'a tiñu chá'án xndá'ú ñá'án kúu‑ró. Se̱'e kui'na̱ já jíto u'u̱ ta̱ká tiñu ndaa̱ kúu‑ró. Naja̱ máni sáyo'o̱‑ro̱ íchi ndóó máá Jíto'o̱‑yo̱. 11 Te máá Jíto'o̱‑yo̱, xndó'o‑ya̱ róó vina. Te kukuáá‑ro̱, ma̱ kuní‑ga̱‑ro̱ ndíka̱ndii yakú kɨvɨ̱. Achí Pablo. Te ni̱ kuñaa‑ní nuu̱‑dé. Te kíndá'á kí'in íú‑de jíku‑de, ndúkú‑de ndéja̱ tɨ́ɨn nda'a‑dé skáka‑de. 12 Yúan‑na te gobernador, ni̱ jini̱‑de ja̱ súan ni̱ kuu, te ni̱ kandíja‑de. Te náa‑ná ini̱‑de jíni so̱'o‑de tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱.

Ja̱ ní ka̱jani Pablo tu̱'un ini̱ ñuu̱ Antioquía

13 Yúan‑na te Pablo jíín tá'an‑de‑ún, ni̱ kenda koyo‑de ñuu̱ Pafos. Te jíín barco ni̱ ja̱koyo‑de ndañúu̱ Perge ñuu̱ Panfilia. Te yúan ni̱ kusɨ́ɨn Juan kua̱no'on‑dé ñuu̱ Jerusalén. 14 Te máá‑de, ni̱ kaja̱'a‑de ñuu̱ Perge kája'a̱n‑de. Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Antioquía ndañúu̱ Pisidia. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ve̱'e sinagoga ɨɨn kɨvɨ̱ ndéta̱tú. Te ni̱ ka̱jungo̱o‑de. 15 Te nuu̱ ní kuu ni̱ ka'u tutu̱ ley jíín tutú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, yúan‑na te cha̱a kákuñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga, ni̱ ka̱kana‑de xini̱ cháa‑ún: Ñáni̱ jíná'an‑ní, nú káñava̱'a‑ní yaku̱ tu̱'un kani‑ní nuu̱ táká ña̱yɨvɨ yá'a, te ka'a̱n ndéé‑ní jíín‑i, áchí‑de. 16 Yúan‑na te ni̱ ndukuiñi̱ Pablo, ni̱ sá'a‑de seña jíín ndá'a‑dé ja̱ ná kúná'ín ñáyɨvɨ‑ún, te ni̱ ka'a̱n‑de: Róó cha̱a ñuu̱ Israel, róó cha̱a káchiñú'ún Dios, kuni ná'ín jíná'an‑ró. 17 Máá Dios ña̱yɨvɨ Israel, ni̱ ka̱ji‑ya̱ táa̱‑yo̱ jíná'an‑de. Te nini káxiu̱kú tatú‑de ini̱ ñuu̱ Egipto ni̱ ka̱kuu jíñú'ún‑ga̱‑de ni̱ sá'a‑ya̱. Yúan‑na te jíín fuerza máá‑yá ni̱ kiñi'in‑ya̱‑í ini̱ ñuu̱‑ún kája'a̱n‑i. 18 Yúan‑na te ni̱ ndi̱to‑ya̱‑í onde̱ nuu̱ ñú'un té'é nátu̱'un uu̱ xiko kuia̱. 19 Te ni̱ xnáa‑yá usia̱ nación ini̱ ñuu̱ Canaán. Te ni̱ saka‑yá ñu'un ñúu̱‑ún nuu̱‑í. 20 Te ni̱ kuu‑ga̱ kɨvɨ̱ nátu̱'un kuu̱n ciento uu̱ xiko uxi̱ kuia̱. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ cháa ni̱ ka̱kuu juez nuu̱‑í onde̱ kɨvɨ̱ ní kenda Samuel cha̱a ni̱ jani tu̱'un‑ya̱. 21 Yúan‑na te ni̱ kajika̱n‑i ɨɨn rey. Te Dios, ni̱ ja̱'a‑ya̱ Saúl nuu̱‑í ni̱ tá'ú‑de tiñu uu̱ xiko kuia̱. Te Saúl, tata̱ Benjamín, se̱'e Cis ni̱ kuu‑de. 22 Te ni̱ kuxio Saúl. Te ni̱ nakani‑ya̱ David ni̱ kuu‑de rey nuu̱‑í. Te ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑ya̱ tú'un‑de: A ni̱ jini̱‑ri̱ David se̱'e Isaí ja̱ ɨ́ɨn cha̱a jándatu̱ va̱'a nuu̱‑rí kúu‑de. Te skíkuu‑de ta̱ká tiñu játa'a̱n ini̱‑ri̱, áchí‑ya̱. 23 Te Dios, chi̱i tata̱ yá'a ni̱ jani‑ya̱ Jesús ja̱ náma‑ya̱ ñáyɨvɨ Israel nátu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. 24 Te ná té chá'a̱n‑ga̱ kii‑ya̱ te ni̱ jani Juan tu̱'un jánducha jíín tú'un nakani ini̱ nuu̱ táká ña̱yɨvɨ Israel. 25 Te nuu̱ á yani xndɨ́'ɨ Juan tiñu sá'a‑de, te ni̱ ka'a̱n‑de: Ndé cha̱a kúu‑ri̱ kájani ini̱‑ro̱. Nasu̱ I'a̱‑ún kúu‑ri̱, ko kuni so̱'o va̱'a‑ró: Ichi yatá‑rí va̱i ɨɨn I'a̱ ja̱ tú kúñá'nu‑ri̱ ndájí‑rí ñii yí'i ndija̱n‑yá. Achí‑de. 26 Ñáni̱ jíná'an‑ró, ta̱ká róó tata̱ Abraham jíín róó ja̱ kájandatu̱ nuu̱ Dios, nuu̱ máá‑ró ní tájí‑yá tu̱'un yá'a va̱i ja̱ náma‑ya̱ róó. 27 Chi ta̱ká ña̱yɨvɨ ñúu̱ Jerusalén jíín táká cha̱a kákuñá'nu nuu̱‑í, tú ní kánakuni̱‑i nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱ndonda‑i sɨkɨ̱‑yá. Te súan ni̱ ka̱skíkuu‑i tu̱'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, va̱sa a ni̱ ka̱jini ná'ín‑i tu̱'un‑ún ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ndéta̱tú. 28 Va̱sa tú ní káni'i̱n‑í ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱‑yá ja̱ kúu̱‑ya̱, ko ni̱ kaka'a̱n ni̱'in‑i jíín Pilato ja̱ ná kúu̱‑ya̱. 29 Te nuu̱ ní skíkuu ta̱ká tu̱'un yóso sɨkɨ́‑yá nuu̱ tutú, te ni̱ ka̱xnúu‑i‑ya̱ jiká cruz. Te ni̱ ka̱chindee‑i‑ya̱ iní ɨɨn ve'e añú. 30 Ko ni̱ nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi ni̱ sá'a Dios. 31 Te kua'a̱ kɨvɨ́ ní ndenda ndiji̱n‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ ní ka̱kaa kája'a̱n jíín‑yá onde̱ ñuu̱ Galilea te onde̱ ñuu̱ Jerusalén. Te ña̱yɨvɨ‑ún kákuu ja̱ kájani ndaa̱ tu̱'un‑ya̱ núu̱ sáva‑ga̱‑i. 32 Te ruu̱, kájani‑ri̱ tu̱'un va̱'a yá'a nuu̱‑ro̱ já súan ni̱ keyu'u‑yá nuu̱ táa̱‑yo̱. 33 Te tu̱'un‑ún ni̱ skíkuu Dios jíín máá‑yó ja̱ kákuu‑yó sé'e‑de. Chi ni̱ naschakú‑ya̱ Jesús. Chi súan ká'a̱n Salmo uu̱: Se̱'e‑ri̱ kúu‑ró, te ruu̱ kúu Táa̱‑ro̱ vína, áchí. 34 Te ni̱ naschakú‑ya̱ Jesús ma̱'ñú ndɨ́yi náva̱'a ma̱ té'yu̱ kutɨ‑yá, te ni̱ ka'a̱n Dios: Skíkuu ná'ín‑rí jíín táká tu̱'un va̱'a ni̱ keyu'u‑rí nuu̱ David, áchí. 35 Ja̱ yúán súni súan ká'a̱n ɨnga̱ tutu̱: Té'yu̱ Se̱'e ii̱‑ní, chi ma̱ kuá'a‑ní tu̱'un, áchí. 36 Chi̱ David, ni̱ jatíñu‑de nuu̱ Dios, ni̱ sá'a‑de ja̱ kuní máá‑yá. Te ni̱ jínu kuia̱‑de, te ni̱ ji'i̱‑de. Te ni̱ yu̱ji‑de ma̱'ñú táa̱‑de. Te ni̱ te'yu̱ ndija‑de. 37 Ko I'a̱ ni̱ naschakú Dios, tú ní té'yu̱ kutɨ‑yá. 38 Ñáni̱ jíná'an‑ró, ná kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, já I'a̱ yá'a ni̱ kastu̱'ún‑yá nuu̱‑ro̱ já sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ táká kua̱chi‑ró. 39 Chi̱ nú ndé cha̱a kándíja‑de nuu̱ I'a̱ yá'a, te nda'va̱‑ya̱ táká kua̱chi‑de ja̱ tú ní kúu nda'va̱ máá‑de jíín ley Moisés. 40 Koto va̱'a‑ró máá‑ró jíná'an‑ró, náva̱'a ma̱ kíi sɨkɨ̱‑ro̱ táká tu̱'un yóso núu̱ tutú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, súan: 41 Ta̱ká róó ña̱yɨvɨ kásákátá, ná ndé'é vá'a‑ró, te ná kée nuu̱‑ro̱ ndé'é‑ró, te kuu̱‑ro̱. Chi ma̱'ñú máá‑ró sá'a‑ri̱ ɨɨn tiñu ja̱ má kándíja kutɨ‑ro va̱sa ná káni sava‑ga̱ ña̱yɨvɨ tú'un‑ún nuu̱‑ro̱. Achí. 42 Te ni̱ ndenda koyo‑de ini̱ ve̱'e sinagoga cha̱a judío. Te ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑de ja̱ ɨngá kɨvɨ̱ ndéta̱tú kani tuku‑de tu̱'un yá'a nuu̱‑í. 43 Te ni̱ jicha̱ ña̱yɨvɨ‑ún kája'a̱n‑i. Te ña̱yɨvɨ judío jíín ñáyɨvɨ ní na̱ki'in sé'é judío ja̱ káchiñú'ún‑i nuu̱ Dios, tɨnɨ̱‑i ni̱ kandiki̱n‑i Pablo jíín Bernabé kája'a̱n‑i jíín‑de. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de jíín‑i káka'a̱n‑de jíín‑i ja̱ ná kúndii̱ ni̱'in‑i jíín tú'un luu Dios. 44 Te kɨvɨ̱ ndéta̱tú ɨnga̱ semana, nátu̱'un ndivii ñáyɨvɨ ñúu̱‑ún, ni̱ ka̱kutútú‑i ja̱ kúni ná'ín‑i tu̱'un Dios. 45 Ko cha̱a judío, ni̱ kajini̱‑de nuu̱ ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún, te ni̱ ka̱kukuásún iní‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑de sɨkɨ̱ tú'un ni̱ ka'a̱n Pablo, te ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑de. Achí‑de ja̱ tú íó ndaa̱ tu̱'un‑ún. 46 Yúan‑na te Pablo jíín Bernabé ni̱ kaka'a̱n ni̱'in‑de: Kánúú já xná'a̱n‑ga̱ nuu̱ máá‑ró káni‑ri̱ tu̱'un Dios. Ko a ni̱ ka̱sájá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱, te kua̱chi máá‑ró kúu ja̱ má ní'i̱n‑ro̱ tú'un kuchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni. Vina te chaxio‑ri̱ máá‑rí kika̱stu̱'ún‑rí nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 47 Chi ni̱ tá'ú máá Jíto'o̱‑yo̱ tíñu nuu̱‑rí jíná'an‑ri̱ súan: Ni̱ jani‑ri̱ róó ja̱ stúu̱n‑ro̱ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, te kani‑ró tú'un nuu̱ ñáyɨvɨ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ ja̱ náma‑ri̱‑i jíná'an‑i, áchí‑ya̱. 48 Te ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación‑ún, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un yá'a. Te ni̱ ka̱kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑i. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní teta'a̱n Dios ja̱ ná kúchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni, ni̱ ka̱kandíja‑i. 49 Te tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱, ni̱ jicha̱ nu̱u kua'a̱n nɨ́ɨ́ táká ndañúu̱ yúan. 50 Te ini̱ ñuu̱‑ún káxiu̱kú ñá'an ndáa̱ ja̱ kájandatu̱‑ña núu̱ Dios. Ko cha̱a judío, ni̱ ka̱ská'a̱n‑de‑ña jíín cháa kákuñá'nu jia̱n. Te ni̱ ka̱chindiki̱n‑ña Pablo jíín Bernabé, te ni̱ ka̱skúnu‑ña‑dé kája'a̱n‑de. 51 Te máá‑de, ni̱ ka̱skóyo‑de tɨkacha̱ ñú'un iní ja'a̱‑dé sɨkɨ̱ máá‑i. Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Iconio. 52 Te cha̱a káskuá'a‑ún, ni̱ ka̱kútú‑de Espíritu Santo. Te kákusɨɨ̱ xáa̱n iní‑de.

14

Ja̱ ní ka̱jinu‑de ini̱ ñuu̱ Iconio

1 Te ñuu̱ Iconio ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ve̱'e sinagoga cha̱a judio. Te ni̱ jani téyíí‑de tu̱'un. Te ni̱ ka̱kandíja kua'a̱ ñáyɨvɨ judío. Te suni súan ni̱ ka̱kandíja kua'a̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Grecia. 2 Ko cha̱a judío ja̱ tú ní kákandíja, jíín tú'un tú'ún ni̱ ka̱ská'a̱n téyíí‑de ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación. Yu̱án ní kaka'a̱n nchaa̱‑i táká ñani̱. 3 Te ni̱ ka̱kendo̱o‑de yúan kua'a̱ kɨvɨ́. Te jíín máá Jíto'o̱‑yo̱, ni̱ chundéé iní‑de, ni̱ kaka'a̱n ni̱'in‑de tu̱'un. Te máá‑yá, ni̱ stá'a̱n‑ya̱ já íó ndaa̱ tu̱'un va̱'a, chi̱ ñúkúún ní ja̱'a‑ya̱ tú'un luu íó ini̱ máá‑yá, ja̱ ní ka̱sá'a‑de tuni̱ jíín tíñu ñá'nu. 4 Te ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ún, ni̱ ka̱sásɨ́ɨn‑i máá‑i sava‑i ni̱ ka̱ndujíín‑i jíín cháa judío, te sava‑ga̱‑i ni̱ ka̱ndujíín‑i jíín cháa apóstol. 5 Te ña̱yɨvɨ judío jíín ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, ɨɨn ká'nu ni̱ kándonda‑i jíín cháa kákuñá'nu nuu̱‑í náva̱'a kua̱'a‑i tuka̱ nuu̱ apóstol, te kua̱'a‑i yuu̱ xiní‑dé. 6 Te ni̱ kaju̱ku̱'un ini̱‑de. Te ni̱ ka̱jinu‑de kája'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Listra jíín ñúu̱ Derbe, ndañúu̱ Licaonia, jíín táká ñuu̱ ká'i̱o yani yúan. 7 Te yúan ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un va̱'a‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱joto̱‑i yuu̱ xiní Pablo

8 Te yúan kánchaa̱ ɨɨn cha̱a ñuu̱ Listra ja̱ tú íó fuerza ja'a̱‑dé. Te káa rengo‑de onde̱ kɨvɨ̱ ní kaku‑de, ja̱ té cha'a̱n‑ga̱ kaka kutɨ‑dé. 9 Cha̱a yá'a, ni̱ jini so̱'o‑de ká'a̱n Pablo. Te ni̱ nde̱'é Pablo nuu̱ cháa‑ún. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ kándíja va̱'a cha̱a‑ún ja̱ ndúva̱'a‑de. 10 Te ni̱ ka'a̱n jaa‑de jíín cháa‑ún: Ndukuiñi̱ te kundii̱‑ro̱, áchí‑de. Te ni̱ kanda‑ni‑de, te ni̱ jika kuu‑de. 11 Te ni̱ kajini̱ ña̱yɨvɨ‑ún tiñu ni̱ sá'a Pablo. Te ni̱ kaka'a̱n jaa‑i jíín yú'u máá ñúu̱ Licaonia: Ni̱ kuun I'a̱, ni̱ cha̱koyo nuu̱‑yo̱, kájika kuu nátu̱'un cha̱a vidáa̱, áchí‑i. 12 Te Bernabé, ni̱ ka̱skúnání‑i‑de i'a̱ Júpiter. Te Pablo ni̱ káskúnání‑i‑de i'a̱ Mercurio, chi̱ Pablo kúu cha̱a jáni tu̱'un. 13 Te yuñúu̱‑ún kánchaa̱ viñu̱'un Júpiter. Te máá sutú viñu̱'un‑ún, ni̱ kenda‑de va̱i nchaka‑de xndɨkɨ̱ jíín itá onde̱ yuxé'é ñúu̱. Te máá‑de jíín ñáyɨvɨ, ka'ni‑dé xndɨkɨ̱ te soko̱‑dé‑tɨ̱ núu̱ Bernabé jíín Pablo kákuni̱‑de núú. 14 Te Bernabé jíín Pablo, cha̱a kákuu apóstol, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑de tu̱'un‑ún. Te ni̱ ka̱ndátá‑de su'nu̱‑dé. Te ni̱ ke̱ndava‑de ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ma̱'ñú ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ ka̱kana kó'ó‑de: 15 Hombre, naja̱ kásá'a‑ró súan. Chi̱ ruu̱, suni cha̱a kákuu‑ri̱ nátu̱'un máá‑ró. Te kákastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, ma̱ sá'a‑ga̱‑ro̱ tíñu sáni yá'a, chi̱ sua ná chíñú'ún‑ró máá Dios, I'a̱ chakú, I'a̱ ni̱ sá'a andɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ jíín ndúcha mar jíín táká‑ga̱ ndatíñu nɨ́ɨ́ ká'nu. 16 Te onde̱ aná'án ní ja̱'a‑ya̱ tú'un ja̱ sá'a ta̱ká ña̱yɨvɨ tíñu kákuni̱ máá‑i. 17 Ko stá'a̱n ndaa̱‑ya̱ já íó‑ya̱, chi̱ sá'a‑ya̱ tíñu va̱'a nuu̱‑yo̱. Skúun‑ya̱ saú íchi ándɨ́vɨ́. Te bueno kée itu̱‑yo̱ sá'a‑ya̱. Te já'a‑ya̱ stáa̱ kée‑yo. Te kákusɨɨ̱ iní‑yo̱ sá'a‑ya̱. Achí‑de. 18 Te va̱sa súan ni̱ kaka'a̱n‑de, ko xaa̱n ú'u̱ ni̱ kajasu̱‑de nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún náva̱'a tú soko̱‑í kɨtɨ‑ún nuu̱‑dé. 19 Yúan‑na te ni̱ cha̱koyo yaku̱ cha̱a judío ñuu̱ Antioquía jíín ñúu̱ Iconio. Te ni̱ ka̱ská'a̱n ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ kaja̱'a‑i yuu̱ xiní Pablo. Te ni̱ ka̱skána‑i‑de yuñúu̱‑ún, ni̱ ka̱jani ini̱‑i ja̱ ní ji'i̱‑de. 20 Ko ni̱ ka̱jíkó ndúu̱ cha̱a káskuá'a‑ún nuu̱‑dé. Te ni̱ nduko̱o‑de. Te ni̱ ndɨ̱vɨ‑de ini̱ ñuu̱. Ko ɨnga̱ kɨvɨ̱ te ni̱ ki'in‑de ichi kuá'a̱n‑de jíín Bernabé onde̱ ñuu̱ Derbe.

Ja̱ káno'on túku‑de ñuu̱ Antioquía

21 Te ini̱ ñuu̱‑ún ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un va̱'a. Te ni̱ skándíja‑de kua'a̱ ñáyɨvɨ. Te káno'o̱n tuku‑de ñuu̱ Listra jíín ñúu̱ Iconio jíín ñúu̱ Antioquía. 22 Te ni̱ ka̱yija‑ga̱ ini̱ cha̱a káskuá'a yúan ni̱ ka̱sá'a‑de. Te ni̱ kaka'a̱n ni̱'in‑de jíín cháa‑ún ja̱ ná kúkuu‑ga̱‑de kandíja va̱'a‑de. Te káka'a̱n‑de ja̱ nɨ́nɨ kíi kua'a̱ túndó'o sɨkɨ̱‑yo̱ te vásá kɨ́vɨ‑yó iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 23 Te ni̱ ka̱jani‑de cha̱a kákuu nuu̱ ná kóto ndɨta'a̱n tɨku'ni̱ kákandíja. Te ni̱ kajika̱n ta'u̱ ndichá‑de ja'a̱ cháa‑ún nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, chi̱ nuu̱ máá‑yá kákandíja‑de. 24 Te ni̱ kaja̱'a‑de ichi ñúu̱ Pisidia kua'a̱n‑de. Te ni̱ naja̱koyo‑de ñuu̱ Panfilia. 25 Te ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un ini̱ ñuu̱ Perge. Te ni̱ nuu‑de ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Atalia. 26 Te yúan ni̱ kenda‑de. Te jíín barco kája'a̱n‑de ñuu̱ Antioquía nuu̱ ondé xnáñúú ní kájika̱n ta'u̱ ñáyɨvɨ núu̱ Dios ja'a̱‑dé ja̱ ná chíndéé chítuu‑ya̱‑dé jíín tíñu ja̱ á ni̱ ka̱síjínu‑de. 27 Te nuu̱ ní naja̱koyo‑de yúan, te ni̱ na̱stútú‑de tɨku'ni̱ kándíja. Te ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un ná ñá'nu tiñu ni̱ sá'a Dios jíín‑de, chi̱ bueno ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un ja̱ ná kándíja ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación jíná'an‑i. 28 Te ni̱ ka̱kendo̱o‑de yúan kua'a̱ kɨvɨ́ jíín cháa káskuá'a‑ún.

15

Junta apóstol ini̱ ñuu̱ Jerusalén

1 Yúan‑na te ichi ñúu̱ Judea ni̱ kikoyo yaku̱ chaa, te ni̱ kastá'a̱n‑de nuu̱ táká ñani̱: Nú tú xɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱ nátu̱'un ká'a̱n ley Moisés, te ma̱ káku kutɨ‑ro, áchí‑de. 2 Te yu̱án ní kuvaa̱. Te Pablo jíín Bernabé, ni̱ ka̱státá'an téyíí‑de jíín cháa‑ún. Te ni̱ kundaa̱ tu̱'un ja̱ kíngoyo Pablo jíín Bernabé jíín sáva‑ga̱ cha̱a ñuu̱ Jerusalén. Te yúan ndatu̱'ún‑de jíín cháa apóstol jíín cháa kákuu nuu̱ sɨkɨ́ tú'un yá'a. 3 Yúan‑na te tɨku'ni̱ kándíja‑ún, ni̱ ka̱nakuatá'ú‑i nuu̱‑dé. Te ni̱ kaja̱'a‑de kája'a̱n‑de ichi ñúu̱ Fenicia jíín íchi ñúu̱ Samaria, kájani‑de tu̱'un ndasa ni̱ ka̱kandíja ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación. Te xaa̱n ní ka̱kusɨɨ̱ iní ta̱ká ñani̱. 4 Te ni̱ ja̱koyo‑de ini̱ ñuu̱ Jerusalén. Te tɨku'ni̱ kándíja yúan, jíín cháa apóstol, jíín cháa kákuu nuu̱, ni̱ ka̱jatá'ú‑de cha̱a. Te ni̱ ka̱jani‑de ta̱ká tu̱'un ndasa ni̱ sá'a Dios jíín‑de. 5 Ko sava cha̱a fariseo ja̱ kákandíja, ni̱ ndukuiñi̱. Te ni̱ kaka'a̱n: Jínu ñú'ún já xɨtɨ́ ndúu̱‑i te tá'ú‑yó tíñu nuu̱‑í ja̱ ná kuándatu̱‑i nuu̱ ley Moisés, áchí. 6 Te ni̱ ka̱ndutútú táká cha̱a apóstol jíín táká cha̱a kákuu nuu̱ náva̱'a ndatu̱'ún‑de, te sándaa̱‑de sɨkɨ̱ tú'un yá'a. 7 Te nuu̱ ní ji̱nu ni̱ ka̱státá'an téyíí‑de, te ni̱ ndukuiñi̱ Pedro, te ni̱ ka'a̱n‑de: Ñáni̱, a kájini̱ va̱'a máá‑ró já ondé sáá ní ka̱ji Dios ruu̱ náva̱'a kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación te kandíj‑i jíná'an‑i. 8 Te Dios ja̱ jiní‑ya̱ iní añú‑i, ni̱ stá'a̱n‑ya̱ já ní jatá'ú‑yá‑i, chi ni̱ ja̱'a‑ya̱ Espíritu Santo nuu̱‑í jíná'an‑i nátu̱'un ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ máá‑yó. 9 Te tú ní sásɨ́ɨn‑ya̱ yóó jíín‑i, chi̱ suni ni̱ ka̱kandíja‑i te ni̱ sándoo‑ya̱ añú‑i. 10 Te vina naja̱ kájito nchaa̱‑ro̱ Dios núsáá, chi̱ káxndée‑ró ɨ́ɨn yugo xini̱ cháa káskuá'a yá'a, te ni ndɨ̱yi táa̱‑yo̱ jíná'an‑de te ni máá‑yó, tú ní kákanda‑yó kúndiso‑yó. 11 Chi̱ kákandíja‑yó já Jíto'o̱‑yo̱ Jesús kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó, te yu̱án náma‑ya̱ yóó. Te suni súan nama‑ya̱ máá‑i. Achí‑de. 12 Yúan‑na te cha̱a kua'a̱‑ún, ni̱ ka̱kuná'ín‑de. Te ni̱ ka̱jini ná'ín‑de tu̱'un káka'a̱n Pablo jíín Bernabé ná ta̱ká tiñu ñá'nu jíín táká tuni̱ ni̱ sá'a Dios jíín‑de ja̱ ní ka̱sá'a máá‑de nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 13 Te nuu̱ ní ka̱kuná'ín‑de, te ni̱ chísó Jacobo tu̱'un: Ñáni̱ jíná'an‑ró, kuni so̱'o tu̱'un ná ká'a̱n‑ri̱: 14 Simón, ni̱ jani‑de tu̱'un ja̱ ondé xnáñúú ní ja̱'a Dios tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ ná kúndiso‑i sɨ́'vɨ́‑yá. 15 Te tu̱'un yá'a, ɨɨn núú‑ni káka'a̱n jíín táká cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá nátu̱'un yóso tú'un‑de nuu̱ tutú: 16 Te vásá ncháa̱‑ri̱ nasáva̱'a‑ri̱ ve'e David ja̱ ní ndua̱. Te nachutá'an‑ri̱ ja̱ ní tanu̱, te ndukani jáá‑rí kundii̱, 17 náva̱'a ta̱ká‑ga̱ cha̱a jíín táká ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ kúnání‑i jíín sɨ́'vɨ́‑rí, ná nándúkú‑i máá Tatá Dios, áchí máá I'a̱ sá'a ta̱ká tiñu yá'a. 18 Te onde̱ kɨvɨ̱ ní jungo̱o ñu̱yɨ́vɨ stá'a̱n‑ya̱ tíñu yá'a nuu̱ ñáyɨvɨ. 19 Ja̱ yúán jáni ini̱‑ri̱ ja̱ ná tú kasu̱‑yo̱ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ kánaxíó káva ini̱‑i nuu̱ Dios, 20 chi̱ sua ná cháa‑yó carta ki'i̱n nuu̱‑í ja̱ ná kúnu‑i koto‑i ndatíñu ja̱ kúchá'án sá'a ndoso̱, te ma̱ káka téné‑i, te ma̱ kée‑í nɨñi̱, ni ku̱ñu kɨtɨ ní kuá'ñá. 21 Chi̱ onde̱ aná'án ká'i̱o cha̱a jáni tu̱'un Moisés ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ndéta̱tú ini̱ ve̱'e sinagoga ndɨta'a̱n ñuu̱. Achí Jacobo. 22 Yúan‑na te ni̱ ka̱kundaa̱ ini̱ cha̱a apóstol, jíín cháa kákuu nuu̱, jíín ndívii tɨ́ku'ni̱ kándíja. Te ni̱ kaka̱ji máá‑de sava cha̱a ki̱ngoyo jíín Pablo jíín Bernabé onde̱ ñuu̱ Antioquía. Te cha̱a ni̱ kaka̱ji‑de‑ún, kákuu Judas ja̱ nání‑de ɨnga̱ sɨ́'vɨ́ Barsabás, jíín Silas. Te kákuñá'nu‑de nuu̱ táká ñani̱. 23 Te cha̱a‑ún, ndíso‑de carta yá'a: Máá‑rí kákuu cha̱a apóstol, jíín táká cha̱a kákuu nuu̱, jíín táká ñani̱‑yo̱. Te káchaa‑ri̱ tu̱'un yá'a nuu̱ róó, ñáni̱, ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ káxiu̱kú‑ró iní ñuu̱ Antioquía jíín ñúu̱ Siria jíín ñúu̱ Cilicia. Sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró. 24 Ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ri̱ ja̱ ní kenda koyo sava cha̱a yá'a, te kásáká núu‑de ini̱‑ro̱ jíín tú'un káka'a̱n‑de. Te ni̱ ka̱kuxíí iní‑ro̱. Chi̱ kátá'ú‑de tiñu ja̱ xɨtɨ́ ndúu̱‑ro̱, jíín já kuándatu̱‑ro̱ núu̱ ley, kuní‑de. Ko ruu̱, tú ní kátájí‑rí cha̱a‑ún jaa̱‑de nuu̱‑ro̱. 25 Te ni̱ ka̱sándaa̱‑ri̱, chi̱ ɨɨn‑na̱ ni̱ naketá'an ini̱‑ri̱. Te ni̱ kaka̱ji‑ri̱ cha̱a tájí‑rí jaa̱ nuu̱‑ro̱ jíín ñaní‑yo̱ Bernabé jíín Pablo. 26 Cha̱a yá'a, a kájatañaa‑de máá‑de nuu̱ túndó'o, va̱sa ná kúu̱‑de ja̱ sɨkɨ́ Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 27 Núsáá te tájí‑rí Judas jíín Silas jaa̱‑de nuu̱‑ro̱. Te cha̱a‑ún, suni ɨɨn‑ni tu̱'un kastu̱'ún‑de nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 28 Chi̱ máá‑rí jíín Espíritu Santo, kájani ini̱‑ri̱ ja̱ má xndée‑ri̱ ni ɨɨn tiñu ve̱e sɨkɨ̱‑ro̱, chi̱ máá‑ni tiñu kánúú yá'a. 29 Ma̱ káji‑gá‑ro̱ ndátíñu ja̱ á ni̱ soko̱ núu̱ ndosó, ni nɨñi̱, ni kɨtɨ kuá'ñá, te ma̱ káka téné‑ró. Nú ndɨ'ɨ ta̱ká ya̱'á xnáa‑ro, te bueno skíkuu‑ró nú súan. A ni̱ ka'a̱n‑yo̱ núsáá. Achí. 30 Yúan‑na te cha̱a kája'a̱n‑ún, ni̱ ka̱kuun‑de kua'a̱n‑de ñuu̱ Antioquía. Te ni̱ ka̱stútú‑de ña̱yɨvɨ kuá'a̱. Te ni̱ kaja̱'a‑de carta‑ún nuu̱‑í. 31 Te ni̱ ka̱ka'u‑i carta‑ún. Te ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑i jíín tú'un ndéé iní ja̱ ndíso carta‑ún. 32 Te Judas jíín Silas, suni cha̱a kájani tu̱'un Dios kákuu‑de. Te jíín kuá'a̱ tú'un ni̱ kaka'a̱n ni̱'in‑de jíín táká ñani̱‑ún. Te ni̱ ka̱yija‑ga̱ ini̱‑i ni̱ ka̱sá'a‑de. 33 Te ni̱ ka̱kendo̱o‑de yúan kua'a̱ kɨvɨ́. Yúan‑na te ñani̱ yúan, ni̱ ka̱nachu'un íchí‑i‑de káno'o̱n‑de nuu̱ apóstol. Te ni̱ kuná'ín‑ni tu̱'un‑ún. 34 Ko Silas, ni̱ jata'a̱n ini̱‑de ja̱ kéndo̱o‑de yúan. 35 Te Pablo jíín Bernabé, ni̱ ka̱kendo̱o‑de ini̱ ñuu̱ Antioquía. Te jíín sáva‑ga̱ cha̱a ni̱ ka̱stá'a̱n‑de tu̱'un ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱.

Ja̱ ní kusɨ́ɨn Pablo jíín Bernabé

36 Te ni̱ kuu‑ga̱ kɨvɨ̱. Te ni̱ kachi̱ Pablo jíín Bernabé: Vina te kinde̱'é‑yó táká ñani̱‑yo̱ ndɨ́ta'a̱n ñuu̱ ja̱ ní ka̱jani‑yó tú'un máá Jíto'o‑yo̱ núu̱‑í, ná ndéó ndasa kákuu‑i. Achí‑de. 37 Te Bernabé, kuní‑de ja̱ kúnchaka‑de Juan, cha̱a nání Marcos. 38 Ko tú ní játa'a̱n ini̱ Pablo ja̱ kí'i̱n cha̱a‑ún jíín‑de, chi̱ onde̱ ñuu̱ Panfilia ni̱ kusɨ́ɨn Juan nuu̱ Pablo jíín Bernabé, te tú ní kuní‑de kukuu‑de jíín‑de jíín tíñu. 39 Te ni̱ ka̱státá'an téyíí‑de sɨkɨ̱ Juan. Te ni̱ ka̱kusɨ́ɨn‑de. Te Bernabé, ni̱ jaka‑de Marcos, kua'a̱n jíín‑de jíín barco onde̱ ñuu̱ Chipre. 40 Te Pablo, ni̱ ka̱ji‑de Silas, kua'a̱n jíín‑de. Te ni̱ ka̱nakuatá'ú táká ñani̱ nuu̱‑dé. Te ni̱ kajika̱n ta'u̱‑í ja'a̱ Pablo ja̱ ná chíndéé chítuu‑ya̱‑dé. 41 Te ni̱ jika kuu‑de nɨ́ɨ́ ñúu̱ Siria jíín nɨ́ɨ́ ñúu̱ Cilicia. Te tɨku'ni̱ kákandíja yúan, ni̱ ka̱yija‑ga̱ ini̱‑i ni̱ sá'a‑de.

16

Ja̱ ní ka̱ji Pablo Timoteo

1 Yúan‑na te vásá ní jaa̱ Pablo ñuu̱ Derbe jíín ñúu̱ Listra. Yúan íó ɨɨn cha̱a súchí skuá'a nání Timoteo. Se̱'e yíí ɨɨn ña'an judía kúu‑i. Te ña'an kándíja va̱'a kúu máá‑ña. Ko táa̱‑i kúu cha̱a ñuu̱ Grecia. 2 Te ta̱ká ñani̱ ini̱ ñuu̱ Listra jíín iní ñuu̱ Iconio, ni̱ kaka'a̱n‑de ja̱ cháa va̱'a kúu‑i. 3 Te Pablo, kuní‑de kunchaka‑de cha̱a súchí yá'a ki'i̱n‑i jíín‑de. Te ni̱ jaka‑de‑i. Te ni̱ xɨtɨ ndúu̱‑de‑i kua̱chi ja̱ ká'i̱in cha̱a judío yúan, chi̱ ndɨ'ɨ‑de, a kájini̱‑de ja̱ cháa ñuu̱ Grecia kúu táa̱‑i. 4 Te kája'a̱n‑de ta̱ká ñuu̱. Te ni̱ ka̱stá'a̱n‑de tu̱'un ni̱ ka̱tá'ú tíñu cha̱a apóstol jíín cháa kákuu nuu̱ iní ñuu̱ Jerusalén. Te ni̱ kaka'a̱n‑de ja̱ ná kuándatu̱‑i tu̱'un‑ún. 5 Te tɨku'ni̱ kákandíja, ni̱ ka̱yija‑ga̱ ini̱‑i. Te ni̱ ndea̱ kua'a̱‑gá‑i ndɨta'a̱n kɨvɨ̱.

Ja̱ kája'a̱n‑de ñuu̱ Macedonia ni̱ sá'a ja̱ni

6 Te ni̱ kaja̱'a‑de ichi ñúu̱ Frigia ndañúu̱ Galacia kua'a̱n‑de. Te ni̱ jasu̱ Espíritu Santo nuu̱‑dé ja̱ má káni‑de tu̱'un ini̱ ñuu̱ Asia. 7 Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Misia. Te kákuni̱‑de ki̱ngoyo‑de ichi ñúu̱ Bitinia. Ko máá Espíritu, tú ní já'a‑ya̱ tú'un ki'i̱n‑de. 8 Te ni̱ kaja̱'a‑de ichi xíin ñúu̱ Misia, ni̱ ka̱kuun‑de ñuu̱ Troas kája'a̱n‑de. 9 Te ɨɨn akuáa ní skóto‑ya̱ Pablo. Te ni̱ jini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a ñuu̱ Macedonia kándii̱ nuu̱‑dé ká'a̱n nda̱'ú jíín‑de: Ña'a̱n‑ní ñuu̱ Macedonia yá'a te chindéé chítuu‑ní náá, áchí. 10 Te súan ni̱ jini̱‑de ja̱ni‑ún, te ni̱ ndúkú ndéé‑rí kája'a̱n‑ni‑ri̱ ñuu̱ Macedonia, chi̱ kájini̱ kájí‑ri̱ ja̱ máá Dios ni̱ kana‑ya̱ xiní‑rí ja̱ kástu̱'ún‑rí tu̱'un va̱'a‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ yúan.

Ja̱ ní ka̱ndee‑de veka̱a ini̱ ñuu̱ Filipos

11 Te ni̱ kenda koyo‑ri̱ ini̱ ñuu̱ Troas. Te jíín barco ní jío‑ni va̱i koyo‑ri̱ ñuu̱ Samotracia. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Neápolis. 12 Te yúan ni̱ kenda koyo‑ri̱. Te ni̱ jaa̱‑ri̱ ñuu̱ Filipos ja̱ tɨ́ɨn xini̱ ñúu̱ Macedonia, te chi̱i ñuu̱ Roma kándee. Te yúan ni̱ ka̱kendo̱o‑ri̱ yaku̱ kɨvɨ̱. 13 Te ɨɨn kɨvɨ̱ ndéta̱tú ni̱ kenda koyo‑ri̱ ñuu̱‑ún, ni̱ jaa̱‑ri̱ xiin ɨ́ɨn yu̱cha. Te kájani̱ ini̱‑ri̱ ja̱ yúan íó ɨɨn lugar kájika̱n ta'u̱‑í. Te ni̱ ka̱jungo̱o‑ri̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑ri̱ jíín táká ña'an ní ka̱nataka̱ yúan. 14 Te ɨɨn ña'an nání Lidia xíkó‑ña sá'ma ndí'í iní ñuu̱ Tiatira. Te jándatu̱ va̱'a‑ña núu̱ Dios. Te ni̱ jini so̱'o‑ña tú'un káka'a̱n‑ri̱. Te máá Jíto'o̱‑yo̱, ni̱ juña‑ya̱ añú‑ña náva̱'a kuni ná'ín‑ña tú'un ká'a̱n Pablo. 15 Te nuu̱ ní janducha‑ñá onde̱ jíín nɨ́ɨ́ sé'e‑ña, te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ña jíín‑rí: Nú kájani ini̱‑ní ja̱ kándíja va̱'a‑ná nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, te kɨ̱vɨ‑ní ini̱ ve̱'e‑ná kendo̱o‑ní, áchí‑ña. Te ni̱ stétuu‑ña rúu̱. 16 Te ni̱ kee‑ri̱ kája'a̱n‑ri̱ nuu̱ kájika̱n ta'u̱‑í yúan. Te ɨɨn su̱chí sɨ́'ɨ́ ndíso‑i tu̱'un ña̱vá'a, ni̱ ketá'an‑i jíín‑rí. Te su̱chí‑ún, ní'i̱n‑í kua'a̱ xú'ún kúu patrón‑i jíná'an, ja̱ kástu̱'ún‑i nuu̱ ñáyɨvɨ ndasa íó. 17 Te su̱chí‑ún, ndikín‑i va̱i yata̱ Pablo jíín rúu̱ kána kó'ó‑i: Cha̱a yá'a kájatíñu‑de nuu̱ Dios onde̱ andɨ́vɨ́, te kákastu̱'ún‑de nuu̱‑ro̱ ndasa ka̱ku‑ró jíná'an‑ró, áchí‑i. 18 Te kua'a̱ kɨvɨ́ ní ka'a̱n‑i súan. Te ni̱ kukuí'a̱ ini̱ Pablo. Te ni̱ xíó kóto‑de nuu̱‑í. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín tachí‑ún: Jíín sɨ́'vɨ́ máá Jesucristo tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱ já kénda‑ró iní‑i ki'i̱n‑ro̱, áchí‑de. Te ni̱ kenda‑ni kua'a̱n suni máá hora‑ún. 19 Te ni̱ kajini̱ patrón‑i ja̱ má ní'i̱n‑gá xu̱'ún. Te ni̱ ka̱katɨɨn Pablo jíín Silas kua'a̱n jíín‑de onde̱ municipio nuu̱ justicia. 20 Te ni̱ ka̱jani‑ún‑de nuu̱ justicia. Te ni̱ kaka'a̱n: Cha̱a yá'a kákuu cha̱a judío, te kásáká núu‑de ini̱ ñuu̱‑yo̱. 21 Te kájaki̱n‑de ɨnga̱ costumbre ja̱ tú íó ley kuandatu̱‑yo̱ ni ma̱ sá'a‑yó, chi cha̱a ñuu̱ Roma kákuu‑yó. Achí. 22 Te suni ni̱ ka̱ndonda ña̱yɨvɨ kuá'a̱ sɨkɨ́‑dé. Te cha̱a justicia, ni̱ ka̱janchaa̱ sa'ma‑dé. Te ni̱ ka̱tá'ú tíñu ná ndó'o xaa̱n‑dé yunu xíi. 23 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka̱stují‑ún‑de ja̱ ní kaja̱'a xaa̱n yúnu xíi‑de, te ni̱ ka̱skɨ́vɨ‑de veka̱a. Te ni̱ ka̱tá'ú tíñu nuu̱ cháa ndíto veka̱a ja̱ ná kóto va̱'a cha̱a‑ún‑de jíná'an‑de. 24 Te cha̱a ndíto veka̱a‑ún, nuu̱ ní ta'u̱ tíñu yá'a nuu̱‑dé, te ni̱ skɨ́vɨ‑de Pablo jíín Silas kája'a̱n‑de veka̱a onde̱ ichi iní‑ga̱. Te nú'ni̱ ja'a̱‑dé jíín manea. 25 Ko nuu̱ ní kuu sava ñúú, te kájika̱n ta'u̱ Pablo jíín Silas, kájita‑de yaa̱ ii̱ núu̱ Dios. Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in veka̱a jíín‑de, ni̱ ka̱jini ná'ín‑i. 26 Te sanaa‑ní te ni̱ ta̱an xaa̱n. Te onde̱ nuu̱ káyindu̱ji ja'a̱ véka̱a‑ún ni̱ kakanda̱. Te ni̱ ka̱nuña‑ni ta̱ká yuxé'é véka̱a‑ún. Te cadena ja̱ káinu'ni̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kandaji̱‑ní. 27 Te ni̱ nata'u̱ núu̱ cháa ndíto veka̱a. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ kánu̱ña yuxé'é véka̱a‑ún. Te ni̱ tava‑dé machete ja̱ ká'ni‑dé máá‑de núú, chi̱ jáni ini̱‑de ja̱ ní ka̱jinu ña̱yɨvɨ ká'i̱in veka̱a‑ún kája'a̱n‑i. 28 Ko Pablo, ni̱ kana jaa‑de: Ma̱ stují‑ro̱ máá‑ró, chi̱ yá'a ká'i̱in ndɨ'ɨ‑ri̱, áchí‑de. 29 Yúan‑na te máá cháa ndíto veka̱a, ni̱ kana‑de ñu'u̱n ni̱ chaa̱. Te kɨ́sɨ‑i‑de ni̱ kɨ̱vɨ‑de ini̱ veka̱a. Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱ já'a̱ Pablo jíín Silas. 30 Te ni̱ kiñi'in‑de Pablo jíín Silas ichi fuera. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑de: Táta̱, na̱ún sá'a‑ná náva̱'a ka̱ku‑ná, áchí‑de. 31 Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín cháa‑ún: Kandíja nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo te ka̱ku‑ró ondé jíín nɨ́ɨ́ vé'e‑ró, áchí‑de. 32 Te ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱ núu̱ cháa‑ún jíín núu̱ táká ña̱yɨvɨ ká'i̱in ini̱ ve̱'e‑de. 33 Te cha̱a ndíto veka̱a, suni máá ákuáa‑ún ni̱ kiñi'in‑de Pablo jíín Silas. Te ni̱ nakacha‑de nuu̱ ní katuji̱ cháa‑ún ni̱ sá'a yunu xíi. Te vásá ní janducha‑dé onde̱ jíín tá'an‑de. 34 Te ni̱ jaka‑de cha̱a kua'a̱n‑de jíín‑de onde̱ ve'e‑de. Te ni̱ ja̱'a‑de staa̱ ní ka̱yee‑dé. Te ni̱ kusɨɨ̱ iní‑de ja̱ ní ka̱kandíja‑de nuu̱ Dios jíín nɨ́ɨ́ vé'e‑de. 35 Te nuu̱ ní kundiji̱n, te justicia ni̱ ka̱tájí policía kája'a̱n. Te ni̱ kaka'a̱n: Sía̱ cha̱a jia̱n ná kíngoyo‑de, áchí. 36 Te cha̱a ndíto veka̱a, ni̱ kastu̱'ún‑de tu̱'un yá'a nuu̱ Pablo: Cha̱a justicia, ni̱ ka̱tájí‑de tu̱'un va̱i ja̱ kénda koyo‑ní ki'i̱n‑ní. Núsáá te kenda koyo‑ní te kuá'án‑ní, ma̱ yú'ú‑ní. Achí‑de. 37 Ko ni̱ kachi̱ Pablo jíín‑de: Ni̱ kajini̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ já ní kaja̱'a‑de yunu xíi ruu̱ va̱sa tú na̱ kua̱chi‑ri̱. Te ni̱ ka̱skɨ́vɨ‑de ruu̱ ini̱ veka̱a yá'a va̱sa cha̱a ñuu̱ Roma kákuu‑ri̱. Te vina kiñi'in sa̱'í‑de ruu̱ kuní‑de náún. Ma̱ kúu kutɨ. Ná kíkoyo máá‑de kiñi'in‑de ruu̱ jíná'an‑ri̱. Achí Pablo. 38 Te policia, ni̱ ka̱naxíó káva‑de ni̱ kastu̱'ún‑de ta̱ká tu̱'un yá'a nuu̱ justicia. Te ni̱ kayu̱'ú xaa̱n, chi ni̱ ka̱jini so̱'o ja̱ cháa ñuu̱ Roma kákuu Pablo jíín Silas. 39 Te ni̱ ja̱koyo justicia‑ún. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú jíín‑de. Te ni̱ ka̱kiñi'in‑de veka̱a. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú jíín‑de ná kúxio‑de ki̱ngoyo‑de ini̱ ñuu̱‑ún. 40 Yúan‑na te ni̱ kenda koyo‑de veka̱a. Te ni̱ ndɨ̱vɨ‑de ve'e Lidia. Te ni̱ kaja̱nde̱'é‑de ta̱ká ñani̱. Te ni̱ kaka'a̱n‑de tu̱'un ndéé iní jíín‑i. Te ni̱ kee‑de kája'a̱n‑de.

17

Ja̱ ní ka̱kuvaa̱ ña̱yɨvɨ Tesalónica

1 Te Pablo jíín Silas, ni̱ kaja̱'a‑de ñuu̱ Anfípolis jíín ñúu̱ Apolonia kája'a̱n‑de. Te ni̱ ja̱koyo‑de ñuu̱ Tesalónica nuu̱ íó ɨɨn ve'e sinagoga cha̱a judío. 2 Te Pablo, nátu̱'un sá'a sá'a‑de ni̱ kɨ̱vɨ‑de nuu̱ cháa‑ún uni̱ kɨvɨ̱ ndéta̱tú. Te ndɨta'a̱n semana ni̱ ka̱státá'an‑de jíín cháa‑ún sɨkɨ̱ tutú ii̱. 3 Te ni̱ jani‑de tu̱'un nuu̱‑í, ni̱ stá'a̱n‑de ja̱ kánúú ndó'o Cristo te nachaku̱‑ya̱ nú ni̱ ji'i̱‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Jesús, I'a̱ jáni‑ri̱ tu̱'un yá'a, máá‑yá kúu Cristo, áchí‑de. 4 Te sava ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱kandíja‑i. Te suni súan kua'a̱ cháa ñuu̱ Grecia ja̱ káchiñú'ún‑de Dios, jíín kuá'a̱ ñá'an ñá'nu, ni̱ ka̱ndujíín‑de jíín Pablo jíín Silas. 5 Yúan‑na te cha̱a judío ja̱ tú kákandíja, ni̱ kakiti̱ xaa̱n iní. Te ni̱ ka̱stútú sáva cha̱a ñáá, cha̱a kúxí, kua'a̱n jíín. Te ni̱ kutútú kuá'a̱ ñáyɨvɨ ní ka̱ndonda‑i ini̱ ñuu̱‑ún. Te ni̱ ja̱koyo‑i ve'e Jasón kánandúkú‑i Pablo jíín Silas ja̱ kíñi'in‑i‑de nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún. 6 Ko tú ní kánani'i̱n‑í‑de. Te ni̱ ka̱ñu'un‑i Jasón jíín sáva‑ga̱ ñani̱ ni̱ ja̱koyo‑i jíín‑de onde̱ nuu̱ justicia ñuu̱‑ún. Te ni̱ ka̱kana jaa‑i: Cha̱a yá'a ja̱ kásáká núu‑de ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, suni ni̱ cha̱koyo‑de yá'a, 7 te Jasón, ni̱ ja̱'a núu‑de ve'e‑de ncháá cha̱a‑ún. Te ta̱ká máá‑de, tú kájandatu̱‑de nuu̱ ley César. Chi̱ sua káka'a̱n‑de ja̱ íó ɨnga̱ rey nání Jesús, áchí‑i. 8 Te ña̱yɨvɨ jíín cháa kákuu justicia, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un yá'a. Te ni̱ ka̱kuvaa̱‑i. 9 Ko ni̱ kajika̱n‑i xu̱'ún núu̱ Jasón jíín núu̱ sáva‑ga̱‑de. Te onde̱ ni̱ kajini̱‑i nuu̱ xú'ún te vásá ní ka̱sía̱‑i‑de kája'a̱n‑de.

Ña̱yɨvɨ ñúu̱ Berea kándúkú víi‑í tu̱'un‑ya̱

10 Yúan‑na te ñani̱‑ún, ni̱ ka̱skáka ñúú‑ni‑de Pablo jíín Silas kája'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Berea. Te nuu̱ ní ja̱koyo‑de yúan, te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ ve̱'e sinagoga cha̱a judío. 11 Te cha̱a judío yúan, ndito‑ga̱ xini̱‑dé vásá cháa judío ñuu̱ Tesalónica, chi̱ bueno ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑de jíín tú'un. Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ kánandúkú víi‑dé ini̱ tutu̱ ii̱ nú ndaa̱ ká'a̱n xí túu. 12 Súan ni̱ kuu. Te ni̱ ka̱kandíja kua'a̱‑í, jíín kuá'a̱ ñá'an ñá'nu ñuu̱ Grecia, te suni súan kua'a̱ cháa. 13 Ko cha̱a judío ñuu̱ Tesalónica, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑de ja̱ súni onde̱ ñuu̱ Berea ni̱ jicha̱ tu̱'un Dios ni̱ sá'a Pablo. Te ni̱ kee‑de kája'a̱n‑de. Te suni yúan ni̱ ka̱xndónda‑de ña̱yɨvɨ. 14 Yúan‑na te ñani̱ yúan, ni̱ ka̱tájí‑ni‑de Pablo kua'a̱n‑de onde̱ yu'u mar. Te Silas jíín Timoteo, ni̱ ka̱kendo̱o‑de ini̱ ñuu̱ Berea. 15 Te ña̱yɨvɨ ní ka̱chu'un íchí Pablo, kua'a̱n‑i jíín‑de onde̱ ñuu̱ Atenas. Te ni̱ natá'ú‑de tiñu nuu̱‑í ja̱ yachí jaa̱ Silas jíín Timoteo nuu̱‑dé. Te ni̱ kee‑i va̱i ndikoyo‑i.

Cha̱a ñuu̱ Atenas kújá'a̱ ini̱‑de sɨkɨ̱ tú'un ni̱ nachaku̱‑ya̱

16 Te nini ndátu Pablo cha̱a‑ún ini̱ ñuu̱ Atenas, te ni̱ jini̱‑de ja̱ ñáyɨvɨ ñúu̱‑ún xaa̱n káchiñú'ún‑i ndoso̱. Te ni̱ kukuí'a̱ ini̱‑de. 17 Te ini̱ ve̱'e sinagoga ni̱ státá'an‑de jíín cháa judío jíín cháa káchiñú'ún Dios. Te suni ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ státá'an‑de jíín ñáyɨvɨ ká'i̱in nu̱yá'u. 18 Te sava cha̱a ndíchí káskuá'a sɨkɨ̱ epicúreos jíín sɨkɨ́ estoicos, ni̱ ka̱státá'an jíín‑de. Te sava ni̱ kaka'a̱n: Na̱ún tu̱'un ká'a̱n cha̱a tɨ́lakuá yá'a, áchí. Te sava‑ga̱‑i: Cha̱a jáni tu̱'un i'a̱ jáá kúu‑de, áchí‑i. Chi ni̱ jani‑de tu̱'un Jesús ja̱ ní nachaku̱‑ya̱. 19 Te ni̱ ka̱jaka‑ún‑de va̱i jíín‑de onde̱ municipio Areópago te káka'a̱n: Á kuu kachi̱‑ro̱ núu̱‑rí na̱ún tu̱'un jáá kúu ja̱ stá'a̱n‑ro̱‑ún, 20 chi̱ stá'a̱n‑ro̱ tú'un jáá núu̱‑rí. Te ná júku̱'un ini̱‑ri̱ na̱ún kúu‑ún kákuni̱‑ri̱. Achí jíín‑de. 21 Chi ta̱ká cha̱a ñuu̱ Atenas jíín táká cha̱a jíká káxiu̱kú núu‑de yúan, tuká ndé ɨnga̱ tiñu kásá'a‑de, chi̱ máni ká'a̱n‑de xí jíni so̱'o‑de ɨɨn tu̱'un jáá. 22 Te Pablo, kándii̱‑de ini̱ municipio Areópago‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Cha̱a ñuu̱ Atenas jíná'an‑ró, jiní va̱'a‑ri̱ ja̱ bueno káchiñú'ún‑ró i'a̱ máá‑ró. 23 Chi ni̱ jika kuu‑ri̱ ni̱ jande̱'é‑rí ini̱ viñu̱'un‑ró. Te ni̱ jini̱‑ri̱ nuu̱ ɨ́ɨn altar nuu̱ yóso tú'un yá'a: Nuu̱ i'a̱ ja̱ ná tú jiní‑yo̱, áchí. Te máá I'a̱‑ún, ja̱ káchiñú'ún‑ró‑yá va̱sa tú kájini̱‑ro̱‑yá, I'a̱‑ún kúu Dios ja̱ jáni‑ri̱ tu̱'un‑ya̱ núu̱‑ro̱. 24 Máá Dios, I'a̱ ni̱ sá'a ñu̱yɨ́vɨ jíín táká‑ga̱ ndatíñu, máá‑yá kúu Jito'o̱ andɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ. Te tú ncháá‑ya̱ iní ve̱'e ii̱ já kúva̱'a sá'a nda'a. 25 Te tú nándɨ'ɨ‑ya̱ ní ɨɨn ndatíñu ni ña̱yɨvɨ kuátíñu nuu̱‑yá, chi̱ máá‑yá, já'a‑ya̱ tú'un ja̱ káichaku̱ ña̱yɨvɨ jíín já stáa‑i tachi̱ jíín já ní'i̱n‑í ndatíñu. 26 Te chi̱i ɨɨn‑ni tata̱ ni̱ sá'a‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ náva̱'a kuxiu̱kú‑i nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. Te ni̱ jani‑ya̱ kɨvɨ́ kúchaku̱ ɨɨn ɨɨn‑i jíín lugar kuxiu̱kú‑i jíná'an‑i. 27 Náva̱'a ná nándúkú‑i Dios, te nú súan skáka nda'a‑í te ni'i̱n‑í‑ya̱, chi̱ tú jíká ncháá‑ya̱ jíín ɨ́ɨn ɨɨn‑yó. 28 Chi̱ jíín máá‑yá, káichaku̱‑yo̱, kákanda‑yó, te ñú'un vida‑yo̱. Nátu̱'un sava cha̱a kátava yáa̱‑ro̱, ni̱ kaka'a̱n‑de: Chi̱ suni onde̱ tata̱ máá‑yá kákuu ta̱ká‑yo̱, áchí. 29 Nú tata̱ Dios kákuu‑yó núsáá, te ma̱ kúu kani ini̱‑yo̱ já Dios kúu oro xí plata xí yúu̱. Chi̱ máni kájani ini̱‑i ja̱ súan jíto‑ya̱, te súan kánatava máá‑i‑ya̱. 30 Te va̱sa tú ní sá'a‑ya̱ cuenta ja̱ tú ní kájuku̱'un ini̱ ña̱yɨvɨ ondé sáá, ko vina kána‑ya̱ xiní táká ña̱yɨvɨ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ ná nákani ini̱‑i. 31 Te a ni̱ teta'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn kɨvɨ̱ já náku̱xndíi ndaa̱‑ya̱ sɨkɨ́ ñúyɨ́vɨ, sá'a Dios jíín máá I'a̱ ni̱ jani‑ya̱‑ún. Te ni̱ stá'a̱n ndiji̱n Dios ja̱ súan kuu, chi ni̱ naschakú‑ya̱ I'a̱‑ún ma̱'ñú ndɨ́yi. Achí Pablo. 32 Te súan ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un ja̱ náchaku̱ ndɨ̱yi, te sava‑i, ni̱ ka̱sákátá‑i nuu̱‑dé. Te sava‑ga̱‑i, ni̱ kaka'a̱n‑i: Kákuni̱‑ná kuni so̱'o‑ná ɨnga̱ jínu sɨkɨ̱ tú'un ká'a̱n‑ní yá'a, áchí‑i. 33 Te máá Pablo, ni̱ kenda‑de ma̱'ñú ñáyɨvɨ‑ún kua'a̱n‑de. 34 Ko yaku̱ ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱kandíja‑i. Te ni̱ ka̱ndujíín‑i jíín Pablo. Te ɨɨn‑i kúu Dionisio cha̱a Areópago, te ɨnga̱‑i kúu ɨɨn ña'an nání‑ña Dámaris, jíín sáva‑ga̱‑i.

18

Jasú‑ya̱ núu̱ cháa ñáá ini̱ ñuu̱ Corinto

1 Yúan‑na te ni̱ kenda Pablo ini̱ ñuu̱ Atenas, te kua'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Corinto. 2 Te yúan ni̱ jini̱‑de nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a judío nání Aquila, cha̱a ñuu̱ Ponto kúu‑de, ja̱ sá yakú‑ni kɨvɨ̱ ní chaa̱‑de jíín ñásɨ́'ɨ́‑de Priscila, ja̱ ní kuxio‑de ini̱ ñuu̱ Italia. (Chi̱ Claudio, ni̱ tá'ú‑de tiñu ja̱ ná kénda koyo ta̱ká ña̱yɨvɨ judío ini̱ ñuu̱ Roma.) Te ni̱ jaa̱ Pablo nuu̱ cháa‑ún. 3 Te suni tiñu sá'a cha̱a‑ún sá'a Pablo. Te ni̱ kendo̱o‑de yúan. Te ni̱ sátiñu‑de, chi̱ tiñu kásá'a‑de‑ún kúu ja̱ kájani‑de ve'e sa'ma nátu̱'un ñii. 4 Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ndéta̱tú ni̱ jani‑de tu̱'un ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ni̱ ndúkú ndéé‑de ni̱ skándíja‑de ña̱yɨvɨ judío jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Grecia. 5 Te Silas jíín Timoteo, ni̱ kikoyo‑de ichi ñúu̱ Macedonia. Te Pablo, a jáni téyíí‑de tu̱'un, te jáni ndaa̱‑de tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ judío ja̱ Jesús kúu‑ya̱ Cristo. 6 Ko ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱‑dé. Te máá‑de, ni̱ kaja‑dé sa'ma‑dé. Te ni̱ kachi̱‑de jíín‑i: Kua̱chi máá‑ró kúu núsáá, chi̱ ruu̱, tú kua̱chi‑ri̱. Vina te ki'i̱n‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Achí‑de. 7 Te ni̱ kenda‑de yúan. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ve'e ɨɨn cha̱a nání Justo. Te cha̱a‑ún, chíñú'ún‑de Dios. Te ve'e cha̱a‑ún kándii̱ yani jíín vé'e sinagoga. 8 Te Crispo, cha̱a kúñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga, ni̱ kandíja‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ ondé jíín nɨ́ɨ́ vé'e‑de. Te kua'a̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Corinto, ni̱ ka̱jini ná'ín‑i. Te ni̱ ka̱kandíja‑i. Te ni̱ ka̱janducha‑í. 9 Te máá Jíto'o̱‑yo̱, jíín jáni ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Pablo ɨɨn akuáa: Ma̱ yú'ú‑ro̱ ni ma̱ kasú‑ro̱ yú'u‑ro, chi̱ kukuu‑ró ká'a̱n‑ro̱. 10 Chi̱ jíka‑ri̱ jíín‑ró, te ma̱ sándɨva̱'a ni ɨɨn cha̱a jíín‑ró. Chi̱ ñáva̱'a‑ri̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ iní ñuu̱ yá'a, áchí‑ya̱. 11 Te ni̱ kendo̱o‑de yúan ɨɨn kuia̱ yósáva, te stá'a̱n‑de tu̱'un Dios nuu̱‑í. 12 Te Galión kúu gobernador ini̱ ñuu̱ Acaya. Te ña̱yɨvɨ judío, ɨɨn ká'nu‑ni ni̱ ka̱ndonda‑i sɨkɨ̱ Pablo. Te ni̱ ka̱jaka‑i‑de kua'a̱n‑i jíín‑de onde̱ ini̱ municipio. 13 Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Cha̱a yá'a, xaa̱n ská'a̱n‑de ta̱ká ña̱yɨvɨ já ná chíñú'ún‑i Dios te ma̱ kuándatu̱‑ga̱‑i tu̱'un ká'a̱n ley, kuní‑de. Achí‑i. 14 Te kejá'á Pablo ka'a̱n‑de núú, ko ni̱ ka'a̱n‑ni Galión jíín ñáyɨvɨ judío: Ña̱yɨvɨ judío jíná'an‑ró, nú sɨkɨ̱ ɨ́ɨn tu̱'un ni̱'in ini̱ kúu, xí ɨ́ɨn kua̱chi xaa̱n kúu, te va̱tu‑ni ná kúni ná'ín‑rí tu̱'un ka'a̱n‑ro̱. 15 Ko nú sɨkɨ̱ tú'un‑ni kúu, xí sɨkɨ́ na̱ni sɨ́'vɨ́, xí sɨkɨ́ ley máá‑ró, yúan‑na te ná sándaa̱ máá‑ró núsáá. Chi̱ ruu̱, tú kuní‑ri̱ skɨ́vɨ nduu̱‑ri̱ ja̱ sándaa̱‑ri̱ tu̱'un súan. 16 Te ni̱ skúnu‑de‑i kája'a̱n‑i fuera municipio. 17 Yúan‑na te ni̱ ka̱katɨɨn‑i Sóstenes, cha̱a kúñá'nu ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ni̱ kaja̱'a‑i‑de yuxé'é municipio. Te Galión, tú ní sá'a‑de cuenta.

Ja̱ kuáno'on túku Pablo ñuu̱ Antioquía

18 Ko Pablo, ni̱ kuu kua'a̱ kɨvɨ́ kánchaa̱‑de yúan. Te ni̱ nakuatá'ú‑de nuu̱ táká ñani̱ yúan. Te kua'a̱n‑de jíín barco onde̱ ñuu̱ Siria. Te Priscila jíín Aquila kája'a̱n jíín‑de. Te ni̱ jaa̱‑de ñuu̱ Cencrea. Te ni̱ se̱té‑de xini̱‑dé sɨkɨ̱ ɨ́ɨn tu̱'un ni̱ keyu'u‑dé. 19 Te ni̱ jaa̱‑de ñuu̱ Éfeso, te ni̱ skéndo̱o‑de cha̱a‑ún yúan. Ko Pablo, ni̱ kɨ̱vɨ‑ni‑de ini̱ ve̱'e sinagoga kástátá'an‑de jíín ñáyɨvɨ judío. 20 Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑de ja̱ ná kéndo̱o‑de yaku̱‑ga̱ kɨvɨ̱ jíín‑i. Ko Pablo, tú ní játu̱'un‑de. 21 Chi ni̱ nakuatá'ú‑de nuu̱‑í. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Kánúú já kí'i̱n ná'ín‑rí ñuu̱ Jerusalén, sá'a‑ri̱ kɨvɨ̱ íi̱. Ko nú kuní Dios, te nchaa̱ tuku‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Achí‑de. Te ni̱ kenda‑de ñuu̱ Éfeso kua'a̱n‑de. 22 Te ni̱ jaa̱‑de jíín barco onde̱ ñuu̱ Cesarea. Te ni̱ kaa‑de ñuu̱ Jerusalén. Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n‑de jíín tɨ́ku'ni̱ kándíja yúan, te ni̱ nuu‑de ni̱ najaa̱‑de ñuu̱ Antioquía. 23 Te ni̱ kendo̱o‑de yúan yaku̱ kɨvɨ̱. Te vásá ní kenda‑de kua'a̱n‑de, ni̱ jika kuu‑de nɨ́ɨ́ ndáñúu̱ Galacia jíín ndáñúu̱ Frigia. Te ni̱ ka̱yija‑ga̱ ini̱ ña̱yɨvɨ káskuá'a‑ún ni̱ sá'a‑de.

Ndasa ni̱ ni'i̱n Apolos tu̱'un Jesús

24 Te ñuu̱ Éfeso ni̱ chaa̱ ɨɨn cha̱a judío nání Apolos, cha̱a ñuu̱ Alejandría kúu‑de. Te va̱'a ká'a̱n‑de chi̱ ndíchí xáa̱n‑dé tutu̱ ii̱. 25 Te cha̱a‑ún, a ni̱ kutu̱'a‑de jíín tú'un máá Jíto'o̱‑yo̱. Te jítú iní‑de tú kuítá‑de ká'a̱n‑de ja̱ stá'a̱n‑de tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱, va̱sa máni tu̱'un ja̱ ní skuánducha Juan jiní‑de ká'a̱n‑de. 26 Te ni̱ chundéé iní‑de ká'a̱n kájí‑de ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ni̱ ka̱jini so̱'o Priscila jíín Aquila tu̱'un ká'a̱n‑de. Te ni̱ ka̱jaka‑de cha̱a kua'a̱n‑de jíín‑de. Te ni̱ ka̱jani kájí‑ga̱‑de tu̱'un Dios nuu̱‑dé. 27 Te kuní Apolos ja̱ kí'i̱n‑de onde̱ ñuu̱ Acaya. Te ta̱ká ñani̱‑ún, ni̱ kaka'a̱n ndéé jíín‑de. Te ni̱ ka̱chaa tutu̱ kua'a̱n nuu̱ cháa káskuá'a yúan ja̱ ná kuátá'ú‑de cha̱a. Te nuu̱ ní jaa̱‑de yúan, te va̱'a ni̱ chindéé ní chituu‑de ña̱yɨvɨ kákandíja tu̱'un luu máá‑yá. 28 Te ma̱'ñú táká ña̱yɨvɨ ní státá'an‑de jíín cháa judío. Te ni̱ stá'a̱n‑de ja̱ Jesús kúu‑ya̱ Cristo, nátu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱.

19

Cha̱a káskuá'a jíín Juan káni'i̱n‑dé tu̱'un Espíritu Santo

1 Te nini kándee Apolos ini̱ ñuu̱ Corinto, te ni̱ ja̱'a Pablo va̱i‑de ñuu̱ ichi nínu‑ga̱, te ni̱ nchaa̱‑de ñuu̱ Éfeso. Te yúan ni̱ jini̱‑de nuu̱ sáva ña̱yɨvɨ káskuá'a. 2 Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de‑i: A ni̱ kani'i̱n‑ro̱ Espíritu Santo ja̱ ní ka̱kandíja‑ró xí té chá'a̱n‑ga̱, áchí‑de. Te máá‑i, ni̱ kaka'a̱n‑i jíín Pablo: Té kuni tu̱'un‑ga̱‑ná ja̱ íó Espíritu Santo, áchí‑i. 3 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Pablo: Na̱ sɨkɨ̱ ní ka̱janducha‑ro núsáá, áchí‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑i: Sɨkɨ̱ tú'un ni̱ skuánducha Juan, áchí‑i. 4 Te ni̱ ka'a̱n Pablo: Ni̱ skuánducha Juan jíín tú'un ja̱ ná nákani ini̱‑i, te áchí‑de jíín ñáyɨvɨ já ná kándíja‑i nuu̱ I'a̱ va̱i ichi yatá‑dé, kúu Cristo Jesús. Achí‑de. 5 Te nuu̱ ní ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un yá'a, te ni̱ ka̱janducha‑ní‑i jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. 6 Te Pablo, ni̱ chaa‑de nda'a‑dé sɨkɨ̱‑í. Te ni̱ chaa̱‑ni Espíritu Santo sɨkɨ̱‑í jíná'an‑i. Te ni̱ kaka'a̱n‑i sɨ́ɨn sɨ́ɨn yu'u. Te ni̱ ka̱jani‑i tu̱'un‑ya̱. 7 Te ni̱ i̱o nátu̱'un uxi̱ uu̱ tá'a̱n‑i. 8 Te ni̱ kɨ̱vɨ Pablo ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ni̱ chundéé iní‑de, ni̱ ka'a̱n vatu̱ máá‑de nuu̱ uní yoo̱, ndátu̱'ún‑de te skándíja‑de ña̱yɨvɨ sɨkɨ́ ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 9 Yúan‑na te sava‑i, ni̱ ka̱kujá'a̱ ini̱‑i te tú ní kákandíja‑i. Te ni kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱ íchi Dios nuu̱ táká ña̱yɨvɨ kánataka̱. Te ni̱ kuxio‑ni Pablo núu̱ ñáyɨvɨ‑ún. Te kája'a̱n cha̱a káskuá'a‑ún jíín‑de. Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ní ndatu̱'ún‑de jíín cháa‑ún ini̱ escuela ɨɨn cha̱a nání Tiranno. 10 Te uu̱ kuia̱ ni̱ sá'a‑de súan. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú ñúu̱ Asia, kúu ña̱yɨvɨ judío te kúu ña̱yɨvɨ ñuu̱ Grecia, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. 11 Te ni̱ sá'a Dios tɨnɨ̱ tiñu ñá'nu xaa̱n jíín ndá'a Pablo. 12 Te ni̱ ka̱kinchaka pañito‑de xí sá'ma‑dé nuu̱ ñáyɨvɨ káku'u̱. Te ni̱ ka̱xndée sɨkɨ̱‑í. Te ni̱ kandu̱va̱'a‑ni‑i kue'e̱ káta'a̱n‑i. Te tachi̱ kíni, ni̱ ka̱kenda ini̱‑i kája'a̱n.

Ja̱ ní kundéé tachí kíni jíín sé'e Esceva

13 Te sava cha̱a judio, ni̱ ka̱jika kuu‑de káskúnu‑de tachi̱ kíni. Te kákuni̱‑de kuatíñu‑de sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús ja̱ kíñi'in‑de tachi̱ kíni iní ña̱yɨvɨ. Te súan ni̱ kaka'a̱n‑de: Ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró jíín sɨ́'vɨ́ Jesús ja̱ jáni Pablo tu̱'un‑ya̱, áchí‑de. 14 Te ɨɨn cha̱a judío nání‑de Esceva, kúu‑de sutu̱ ñá'nu, te ni̱ i̱o usia̱ se̱'e yíí‑de ja̱ kásá'a tiñu yá'a. 15 Ko ni̱ ka'a̱n‑ni tachi̱ kíni‑ún: A jiní‑ri̱ máá Jesús. Te suni a jiní‑ri̱ Pablo. Ko róó, ndé cha̱a kákuu‑ró. Achí jíín‑de. 16 Te cha̱a tá'a̱n tachi̱ kíni‑ún, ni̱ kundéé‑de, ni̱ ke̱ndava‑de sɨkɨ̱ usiá cha̱a‑ún. Te ni̱ ka̱jinu víchí lɨ́ɨ‑dé ni̱ kenda koyo‑de ini̱ ve̱'e‑ún chi ni̱ katuji̱‑dé. 17 Te tu̱'un yá'a ni̱ jicha̱ kua'a̱n nɨ́ɨ́ núu̱ ñáyɨvɨ káxiu̱kú iní ñuu̱ Éfeso, kúu ña̱yɨvɨ judío jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Grecia, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑i. Te ni̱ kayu̱'ú xaa̱n‑í. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús jíín sɨ́'vɨ́‑yá. 18 Te kua'a̱ ñáyɨvɨ já ní ka̱kandíja, ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱ Pablo, ni̱ ka̱nakani ndaa̱‑i kua̱chi‑i jíín tíñu ñáá ni̱ ka̱sá'a‑i. 19 Te kua'a̱ cháa ja̱ ní ka̱sá'a tiñu ña̱vá'a, ni̱ ja̱koyo‑de kándá'á‑de tutu̱‑de. Te ni̱ ka̱ja'mu‑de tutu̱‑ún jíto nuu̱ táká ña̱yɨvɨ. Te ni̱ ka̱tava‑dé cuenta na̱saa ncháá tutu̱ ni̱ kayu̱‑ún. Te ni̱ kajini̱‑de ja̱ úu̱ xiko uxi̱ mil peso kúu. 20 Súan ni̱ ndea̱ téyíí tú'un máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ni̱ jicha̱ nu̱u kua'a̱n. 21 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ta̱ká tiñu yá'a, te ni̱ chaa ini̱ Pablo ja̱ kí'i̱n‑de ñuu̱ Macedonia jíín ñúu̱ Acaya te vásá nájaa̱‑de ñuu̱ Jerusalén. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Nú ni̱ ja'a̱n‑ri̱ yúan, yúan‑na te kánúú kí'i̱n‑ri̱ ñuu̱ Roma, áchí‑de. 22 Te ni̱ tájí‑de uu̱ cha̱a káchindéé tá'an jíín‑de kája'a̱n ñuu̱ Macedonia, kákuu Timoteo jíín Erasto. Te ni̱ kanchaa̱ máá‑de ñuu̱ Asia yaku̱‑ga̱ kɨvɨ̱.

Ja̱ ní ka̱ndonda ñuu̱ Éfeso káka'a̱n‑i ja'a̱ ndosó Diana

23 Te suu kɨvɨ̱‑ún ni̱ ka̱ndonda xaa̱n ñáyɨvɨ sɨkɨ́ íchi‑yá. 24 Chi ni̱ i̱o ɨɨn cha̱a platero nání Demetrio. Te máá‑de jíín cháa kásátiñu ta'a̱n jíín‑de, xaa̱n ní kani'i̱n‑dé xu̱'ún, chi̱ jíín plata kásá'a‑de ve'e lúlí i'a̱ Diana. 25 Te cha̱a‑ún, ni̱ ka̱stútú‑de tá'an‑de ja̱ kásá'a suni tiñu‑ún jíín‑de. Te ni̱ ka'a̱n‑de: A kájini̱‑ro̱ já sɨkɨ́ tíñu kásá'a‑yó yá'a káni'i̱n téyíí‑ró xú'ún. 26 Te kájini̱‑ro̱ te suni kájini tu̱'un‑ró já cháa Pablo yúan, nasu̱ máá ɨ́ɨn ñuu̱ Éfeso chi̱ nɨ́ɨ́‑ni ñuu̱ Asia sásɨ́ɨn‑de ña̱yɨvɨ jíín tú'un ská'a̱n‑de‑i. Chi̱ ká'a̱n‑de ja̱ násu̱ Dios kákuu i'a̱ kásá'a nda'a. 27 Te yú'ú‑ri̱ ja̱ káni ini̱ ña̱yɨvɨ já tíñu sáni kúu tiñu kásá'a‑yó. Te sanaa te ji̱ta viñu̱'un i'a̱ ñá'nu Diana, te suni sájá'a̱ ini̱‑i nuu̱ Diana luu va̱sa ndivii ñáyɨvɨ ñúu̱ Asia jíín nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ káchiñú'ún‑i nuu̱‑yá vina. Achí‑de. 28 Súan ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a, te ni̱ kakiti̱ xaa̱n iní‑de. Te ni̱ ka̱kana jíín‑de: Kúñá'nu téyíí Diana i'a̱ ñuu̱ Éfeso, áchí‑de. 29 Te ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ún, ni̱ ka̱kuvaa̱‑i. Te ɨɨn ká'nu‑ni ni̱ ka̱ndonda‑i kája'a̱n‑i onde̱ ini̱ teatro káñu'un‑i Gayo jíín Aristarco, cha̱a ñuu̱ Macedonia ja̱ kájika ta'a̱n‑de jíín Pablo. 30 Te kuní Pablo kɨ̱vɨ‑de nuu̱ ká'i̱in tútú ñáyɨvɨ‑ún. Ko ña̱yɨvɨ káskuá'a‑ún, tú ní kája̱'a‑i tu̱'un ki'i̱n‑de. 31 Te suni sava cha̱a kákuñá'nu ini̱ ñuu̱ Asia, ja̱ kákuu amigo‑de, ni̱ ka̱tájí tú'un kua'a̱n nuu̱‑dé káka'a̱n nda̱'ú jíín‑de ja̱ má kí'i̱n‑de ini̱ teatro. 32 Te sava ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱kana jaa‑i ɨɨn tu̱'un, te sava‑ga̱‑i ɨnga̱ tu̱'un, chi̱ junta‑ún, ni̱ kasaka̱ nu̱u‑i. Te kua'a̱‑gá‑i, tú kájini̱ kutɨ‑í na̱ sɨkɨ̱ kúu ja̱ ní kataka̱‑i. 33 Te sava cha̱a judío, ni̱ ka̱chundá'á‑de Alejandro, ni̱ ka̱kiñi'in‑de cha̱a ma̱'ñú ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún. Yúan‑na te Alejandro, sá'a‑de seña jíín ndá'a‑dé ja̱ ná kúná'ín‑i, chi̱ ka'a̱n‑de ja'a̱ judío jíín ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún kuní‑de. 34 Ko ni̱ ka̱nakuni̱‑i‑de ja̱ cháa judío kúu‑de, te yu̱án ní ka̱kana kó'ó‑i nátu̱'un uu̱ hora: Kúñá'nu téyíí Diana i'a̱ ñuu̱ Éfeso, áchí‑i. 35 Yúan‑na te ni̱ ka̱kuná'ín ñáyɨvɨ ní sá'a cha̱a kúu secretario ñuu̱‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Róó ña̱yɨvɨ ñúu̱ Éfeso, a kájini̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ já ñúu̱ Éfeso xaa̱n káchiñú'ún‑i i'a̱ Diana jíín ndosó ja̱ ní tájí Júpiter, ni̱ kuun va̱i. 36 Te tu̱'un yá'a, ta̱ká kájatú'ún‑i. Núsáá te va̱'a‑ga̱ ná kasú‑ro̱ yú'u‑ro te ma̱ sá'a yachi̱‑ro̱ ní ɨɨn tiñu ja̱ tú ní kátava‑ro cuenta. 37 Chi ni̱ ka̱kinchaka‑ró cháa yá'a onde̱ yá'a va̱sa tú ní kásá'a‑de ni ɨɨn kua̱chi ni tú ní káka'a̱n ndɨva̱'a‑de ni ɨɨn tu̱'un sɨkɨ̱ í'a̱ máá‑yó. 38 Te Demetrio jíín táká cha̱a kásátiñu ta'a̱n jíín‑de, nú kájaki̱n‑de kua̱chi sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cha̱a, íó juzgado ná kí'i̱n‑de. Te íó gobernador, yúan ná kakán‑de kua̱chi sɨkɨ̱ tá'an‑de. 39 Te nú íó ɨnga̱ tu̱'un kákuni̱‑ro̱, te kuu sándaa̱‑ro̱ ondé nuu̱ ɨ́ɨn junta legal. 40 Chi̱ yú'ú‑ri̱ ja̱ cháa‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yo̱, kachi̱‑de ja̱ kánakua̱tá'an máá‑yó, chi ma̱ ní'i̱n‑yo̱ tú'un ka'a̱n‑yo̱ naja̱ ní ka̱nataka̱‑yo̱ vína. Achí‑de. Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n secretario tu̱'un yá'a. 41 Te ni̱ jacha̱‑de ña̱yɨvɨ‑ún kája'a̱n‑i.

20

1 Yúan‑na te ni̱ jukuiñi̱ tɨxɨ̱n‑ún. Te ni̱ kana Pablo xini̱ cháa káskuá'a. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín cháa‑ún ja̱ má yú'ú‑de. Te ni̱ ka̱nanuu tá'an‑de. Te kua'a̱n‑de ñuu̱ Macedonia. 2 Te ni̱ jika kuu‑de nɨ́ɨ́ táká ndañúu̱‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de kua'a̱ tú'un ndéé iní jíín táká ña̱yɨvɨ. Te ni̱ jaa̱‑de ñuu̱ Grecia. 3 Te ni̱ kanchaa̱‑de yúan uni̱ yoo̱. Te a yani ki'i̱n‑de jíín barco onde̱ ñuu̱ Siria núú. Ko cha̱a judío, ni̱ ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an ja̱ ndónda sɨkɨ̱‑dé. Ja̱ yúán ní nakani ini̱‑de te ñu'íchí ní ja'a̱n‑de ñuu̱ Macedonia. 4 Te ni̱ ka'i̱o sava cha̱a ni̱ kaja'a̱n jíín Pablo onde̱ ñuu̱ Asia. Te káinání‑de Sópater ñuu̱ Berea, Aristarco jíín Segundo onde̱ ñuu̱ Tesalónica, Gayo ñuu̱ Derbe, Timoteo, Tíquico jíín Trófimo onde̱ ñuu̱ Asia. 5 Cha̱a yá'a, ni̱ ka̱yoxnúú‑de. Te ka̱inda̱tu‑de ruu̱ jíná'an‑ri̱ onde̱ ñuu̱ Troas. 6 Te ruu̱ jíná'an‑ri̱, nuu̱ ní ja̱'a viko státilá tú yí'i yujan íá, te jíín barco ni̱ kenda koyo‑ri̱ ñuu̱ Filipos. Te nuu̱ ú'u̱n kɨvɨ̱ ní ka̱naketá'an‑ri̱ jíín‑de onde̱ ñuu̱ Troas. Te ñuu̱ yúan ni̱ kaxiu̱kú‑rí ɨɨn semana.

Ja̱ ní jungava Eutico ventana sá'a numa̱'ná

7 Te máá kɨvɨ́ ɨ́ɨn semana, ni̱ ka̱ndutútú cháa káskuá'a‑ún ja̱ sákuáchí‑de sta̱tilá. Te ni̱ stá'a̱n Pablo tu̱'un nuu̱ cháa‑ún, chi̱ kenda‑de kɨvɨ̱ xía̱n‑ún. Te káni ní ka'a̱n‑de onde̱ sava ñúú. 8 Te ni̱ i̱o kua'a̱ lámpara ini̱ ve̱'e súkún núu̱ ní ká'i̱in tútú‑de yúan. 9 Te ɨɨn cha̱a súchí nání‑i Eutico, kánchaa̱‑i máá yú'u ventana. Te nini ni̱ kuná'án ká'a̱n Pablo, jí'i̱ xaa̱n‑í numa̱'ná. Te ni̱ kixi̱‑ni‑i. Te ni̱ jungava‑ni‑i onde̱ piso uni̱ te onde̱ nuu̱ ñú'un. Te a ni̱ ji'i̱‑i ni̱ ka̱ndukani‑de‑i. 10 Yúan‑na te ni̱ nuu Pablo. Te ni̱ jito nuu‑de nuu̱‑í. Te ni̱ junu nchaa̱‑de‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ma̱ yú'ú‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ chakú‑i, áchí‑de. 11 Te ni̱ ndaa‑de. Te ni̱ sákuáchí‑de sta̱tilá. Te ni̱ yee‑dé. Te ni̱ ka'a̱n ná'án‑ga̱‑de onde̱ kua̱kundiji̱n. Yúan‑na te ni̱ kee‑de kua'a̱n‑de. 12 Te káno'o̱n ña̱yɨvɨ jíín súchí‑ún chakú‑i. Te kákusɨɨ̱ xáa̱n iní‑i. 13 Te ruu̱, ni̱ ka̱koyo‑ri̱ ini̱ barco te kája'a̱n‑ri̱ jíín ondé ñuu̱ Asón, yúan naketá'an‑ri̱ jíín Pablo. Chi̱ súan ni̱ sándaa̱‑de ja̱ kí'i̱n‑de ñu'un íchí te jaa̱‑de yúan. 14 Te ni̱ ka̱nani'i̱n tá'an‑ri̱ jíín‑de ini̱ ñuu̱ Asón. Te ni̱ kaa‑de barco. Te kua'a̱n‑de jíín‑rí ñuu̱ Mitilene. 15 Yúan ni̱ ka̱kenda‑ri̱ jíín barco. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Quío, te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Samos. Te ni̱ ka̱kendo̱o‑ri̱ ñuu̱ Trogilio. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Mileto. 16 Chi̱ jáni ini̱ Pablo ja̱ já'a‑ni‑de ki'i̱n‑de ñuu̱ Éfeso náva̱'a ma̱ kúkuéé‑de ñuu̱ Asia te naa tiempo núú. Chi̱ jítú iní‑de jaa̱ yachi̱‑de ñuu̱ Jerusalén máá kɨvɨ́ Pentecostés nú ná kúni̱'in‑de.

Consejo Pablo nuu̱ cháa kákuu nuu̱ ñúu̱ Éfeso

17 Te kánchaa̱‑de ñuu̱ Mileto. Te ni̱ tájí‑de tu̱'un kua'a̱n onde̱ ñuu̱ Éfeso ni̱ kana‑de xini̱ cháa kákuu nuu̱ iní tɨku'ni̱ kándíja. 18 Te nuu̱ ní cha̱koyo cha̱a‑ún nuu̱‑dé, te ni̱ kachi̱‑de: Máá‑ró kájini̱ va̱'a‑ró ndasa ni̱ ji̱ku‑ri̱ jíín‑ró ondé kɨvɨ̱ ní chaa̱ núú‑rí ñuu̱ Asia. 19 Te tú ní sávixi̱‑ri̱ máá‑rí kɨvɨ̱ ní jatíñu‑ri̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te íó hora ni̱ nde'e̱‑ri̱. Te kua̱chi ña̱yɨvɨ judío, ja̱ ní ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an‑i te ni̱ kii tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑rí. 20 Te tú ní yú'ú‑ri̱ kani‑ri̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱ já kuátíñu va̱'a‑ró, ni tú ní yú'ú‑ri̱ stá'a̱n‑ri̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱, va̱sa nu̱yá'u xí iní ve̱'e‑ró. 21 Te ni̱ jani ndaa̱‑ri̱ tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ judío jíín núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ ná nákani ini̱‑i kuandatu̱‑i nuu̱ Dios. Te ná kándíja‑i nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 22 Te vina cháa téyíí iní‑ri̱ te ja̱ yúán ñú'un íchí‑rí ki'i̱n‑ri̱ ñuu̱ Jerusalén. Ko tú jiní‑ri̱ na̱ún ta'a̱n‑ri̱ yúan. 23 Ko ndɨta'a̱n ñuu̱ já'a̱n‑ri̱ chi̱ ká'a̱n Espíritu Santo jíín‑rí ja̱ chíndee‑i ruu̱ veka̱a te kii tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑rí. 24 Te ni tú sá'a‑ri̱ cuenta va̱sa ná ká'ni‑í ruu̱, chi ja̱ ná síjínu‑ri̱ tiñu ni̱ ja̱'a máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús nuu̱‑rí kúu ja̱ kánúú jáni ini̱‑ri̱, jíín súni ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a tu̱'un luu Dios. 25 Te ma̱'ñú táká róó ja̱ á ni̱ jika kuu‑ri̱ ni̱ jani‑ri̱ tu̱'un ndasa koo ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, te vina a jiní‑ri̱ ja̱ ní ɨɨn‑ró ma̱ kuní kutɨ‑gá‑ro̱ núu̱‑rí. 26 Ja̱ yúán kástu̱'ún kájí‑rí nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró vína, ja̱ tú tau̱ ya̱'u‑ri̱ nɨñi̱‑ró. 27 Chi̱ tú ní yú'ú‑ri̱ kani‑ri̱ ndivii tú'un Dios nuu̱‑ro̱. 28 Núsáá te koto va̱'a‑ró máá‑ró jíín nɨ́ɨ́ tɨ́ku'ni̱, chi̱ Espíritu Santo ni̱ jani‑ya̱ róó ja̱ kúndito‑ró‑i te skée‑ro tɨ́ku'ni̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, chi ni̱ nakuaan‑ya̱‑í jíín nɨñí‑yá. 29 Chi̱ jiní‑ri̱ ja̱ nú ná kí'i̱n‑ri̱, te kɨ̱vɨ koyo yi'ɨ̱ kɨtɨ xáa̱n má'ñú‑ró te ma̱ kúndá'ú ini̱‑tɨ̱ tɨ́ku'ni̱. 30 Te suni onde̱ nuu̱ tá'an máá‑ró kénda sava‑de ka'a̱n‑de tu̱'un tú'ún náva̱'a xndá'ú‑de ña̱yɨvɨ káskuá'a ki'i̱n‑i jíín‑de. 31 Koo ndito ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró núsáá. Te ma̱ náa iní‑ro̱ já uní kuia̱ ndúú ñúú‑ni tú ní júkuiñi̱‑ri̱ ja̱ kána jíín‑rí nuu̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑ró va̱sa ni̱ nde'e̱‑ri̱. 32 Te vina ñáni̱, jikán ta'u̱‑rí nuu̱ Dios ja'a̱ máá‑ró ja̱ ná kuá'a‑ya̱ tú'un luu‑ya̱ núu̱‑ro̱. Chi tu̱'un‑ún kuu skuá'nu róó te ni'i̱n‑ro̱ tá'u̱ jíín táká‑ga̱ ña̱yɨvɨ ní sásɨ́ɨn‑ya̱. 33 Tú ní ndío ini̱‑ri̱ ni plata ni oro ni sa'ma ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ. 34 A kájini̱ va̱'a‑ró já ndéndúú nda'a‑rí yá'a, ni̱ ndúkú táká ja̱ jínu ñú'ún‑rí jíín cháa káxiu̱kú jíín‑rí yá'a. 35 Te modo ni̱ stá'a̱n ndɨ'ɨ‑ri̱ nuu̱‑ro̱ já kánúú sátiñu‑yó súan, náva̱'a chindéé tá'an‑yó jíín táká cha̱a vi̱tá káku'u̱. Te ma̱ náa iní‑ro̱ tú'un máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús, chi̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Luu‑ga̱ ja̱ kuá'a‑yó ɨ́ɨn ndatíñu nasu̱ já ní'i̱n‑yo̱. Achí‑ya̱. Achí Pablo. 36 Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n‑de ta̱ká tu̱'un yá'a, te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑de. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé jíín táká cha̱a‑ún. 37 Yúan‑na te xaa̱n ní kande'e̱ ta̱ká‑de. Te ni̱ ka̱kanuu‑de Pablo, te ni̱ ka̱titú‑de cha̱a. 38 Chi̱ kákukuí'a̱ xaa̱n iní‑de jíín tú'un ni̱ ka'a̱n Pablo ja̱ má kuní‑ga̱‑de nuu̱‑dé. Te kája'a̱n‑de jíín‑de onde̱ nuu̱ íó barco.

21

Ja̱ ní chaa ini̱ Pablo ki'i̱n tuku‑de ichi ñúu̱ Jerusalén

1 Yúan‑na te ni̱ ka̱kusɨ́ɨn‑ri̱ jíín‑de. Te ni̱ ka̱ki'in ndóó‑ni‑ri̱ ichi jíín barco onde̱ ni̱ chaa̱‑ri̱ ñuu̱ Cos. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Rodas. Te yúan ni̱ kenda‑ri̱ te ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Pátara. 2 Te ni̱ kani'i̱n‑rí ɨɨn barco ja̱ kí'i̱n ñuu̱ Fenicia. Te ni̱ ka̱kaa‑ri̱ nuu̱ te kája'a̱n‑ri̱. 3 Te nuu̱ ní kajini̱‑ri̱ nuu̱ ñúu̱ Chipre, te ni̱ ka̱skéndo̱o‑ri̱ ñuu̱‑ún ichi ndávésé‑rí. Te ni̱ ka̱jika‑ri̱ kája'a̱n‑ri̱ jíín barco onde̱ ñuu̱ Siria. Te ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Tiro, chi̱ yúan skéndo̱o barco‑ún carga. 4 Te ni̱ ka̱kendo̱o‑ri̱ yúan ɨɨn semana, chi ni̱ kani'i̱n tá'an‑ri̱ jíín ñáyɨvɨ káskuá'a. Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín Pablo ni̱ sá'a Espíritu ja̱ má kí'i̱n‑de ñuu̱ Jerusalén. 5 Ko nuu̱ ní ja̱'a kɨvɨ̱‑ún, te ni̱ kenda koyo‑ri̱. Te ta̱ká‑i jíín ñásɨ́'ɨ́‑i jíín sé'e‑i, ni̱ kaja̱chu'un íchí‑i ruu̱ onde̱ yata̱ ñúu̱‑ún. Te ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑rí jíín‑i yu'u mar. Te ni̱ kajika̱n ta'u̱‑rí. 6 Te ni̱ ka̱nanuu tá'an‑ri̱ yúan. Te ni̱ ka̱kaa‑ri̱ nuu̱ barco kája'a̱n‑ri̱. Te ni̱ ka̱naxíó káva‑i káno'o̱n‑i ve'e‑i. 7 Te ruu̱ jíná'an‑ri̱, ni̱ kenda koyo‑ri̱ ñuu̱ Tiro ni̱ ka̱jika‑ri̱ jíín barco. Te ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Tolemaida. Te yúan ni̱ kaka'a̱n‑ri̱ jíín táká ñani̱. Te ni̱ ka̱kendo̱o‑ri̱ jíín‑de ɨɨn kɨvɨ̱. 8 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱‑ún ni̱ kenda Pablo jíín táká‑ga̱‑ri̱ ja̱ ká'i̱in‑ri̱ jíín‑de. Te ni̱ cha̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Cesarea. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ri̱ ini̱ ve̱'e ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un nání‑de Felipe. Cha̱a‑ún kúu ɨɨn cha̱a ndɨ́'usiá. Te ni̱ ka̱kendo̱o‑ri̱ jíín‑de. 9 Te cha̱a‑ún, íó kuu̱n sésɨ́'ɨ́ súchí‑de kájani‑i tu̱'un Dios. 10 Te ni̱ kaxiu̱kú‑rí yúan kua'a̱ kɨvɨ́. Te ichi ñúu̱ Judea ni̱ kii ɨɨn cha̱a jáni tu̱'un Dios, nání‑de Ágabo. 11 Te ni̱ chaa̱‑de nuu̱‑rí. Te ni̱ ki'in‑de sánchi̱i Pablo. Te ni̱ ju'ni̱‑de nda'a jíín sɨ́'ɨn Pablo. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Súan ká'a̱n Espíritu Santo: Ña̱yɨvɨ judío, súan ku'ni̱‑i cha̱a xíin sánchi̱i yá'a, te nú ná jáa̱‑de ñuu̱ Jerusalén. Te nastúu‑i‑de nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Achí‑de. 12 Tu̱'un‑ún ni̱ ka̱jini so̱'o‑ri̱. Te ruu̱ jíín cháa ká'i̱in yúan, ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín Pablo ja̱ má káa‑de ki'i̱n‑de ñuu̱ Jerusalén. 13 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Pablo: Naja̱ kánda'i̱‑ro̱ te ndúkuí'a̱ ini̱ añú‑ri̱ kásá'a‑ró. Chi̱ ruu̱, a íó tu̱'a‑ri̱ ja̱ násu̱ máá ɨ́ɨn ja̱ kúnu'ni̱‑ri̱ ini̱ ñuu̱ Jerusalén, chi̱ suni ja̱ kúu̱‑ri̱ yúan ja̱ sɨkɨ́ sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús, áchí‑de. 14 Te tú ní kúu ská'a̱n‑ri̱‑de. Te ni̱ ka̱sía̱‑ni‑ri̱‑de. Te ni̱ kaka'a̱n‑ri̱: Ná kóo ndasa játa'a̱n ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, áchí‑ri̱. 15 Yúan‑na te vásá ní ka̱sátu̱'a‑ri̱ ta̱ká ndatíñu‑ri̱. Te ni̱ ka̱kaa‑ri̱ ñuu̱ Jerusalén kája'a̱n‑ri̱. 16 Te suni kája'a̱n yaku̱ cha̱a káskuá'a ini̱ ñuu̱ Cesarea jíín‑rí, ncháka‑de ɨɨn cha̱a ñuu̱ Chipre nání‑de Mnasón. Cha̱a ni̱ skuá'a aná'án kúu‑de. Te ni̱ ka̱kendo̱o‑ri̱ ve'e cha̱a‑ún. 17 Te nuu̱ ní ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Jerusalén, te ñani̱‑yo̱‑ún, ni̱ ka̱kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑de ni̱ ka̱jatá'ú‑de ruu̱. 18 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún ni̱ kɨ̱vɨ Pablo jíín‑rí jíná'an‑ri̱ ini̱ ve̱'e Jacobo. Te yúan ni̱ ka̱kutútú táká cha̱a kákuu nuu̱. 19 Te Pablo ni̱ sá'a‑de saludar cha̱a‑ún. Yúan‑na te ni̱ jani‑de tu̱'un ta̱ká tiñu ni̱ sá'a Dios jíín ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación nini játíñu‑de nuu̱‑yá. 20 Te ni̱ ka̱jini so̱'o‑de tu̱'un yá'a. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑de Dios. Te ni̱ kaka'a̱n‑de jíín Pablo: Ñáni̱, vina te ni̱ jini̱‑ro̱ ná kua'a̱ mil ña̱yɨvɨ judío ni̱ ka̱kandíja‑i. Te nene̱ kájandatu̱ ni̱'in‑i nuu̱ ley. 21 Ko ni̱ ka̱jini tu̱'un‑de ja̱ stá'a̱n‑ro̱ núu̱ táká cha̱a judío káxiu̱kú iní ñuu̱ ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ má kuándatu̱‑ga̱‑de nuu̱ Moisés, ni ma̱ xɨtɨ́ ndúu̱‑ga̱ se̱'e‑de, ni ma̱ kuándatu̱‑de tani̱nu aná'án. 22 Ndasa kuu núsáá, chi̱ kuni tu̱'un ña̱yɨvɨ já ní chaa̱‑ro̱, te taka̱ kua'a̱ ndíja‑i. 23 Sá'a ja̱ káka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró yá'a núsáá: A ká'i̱o kuu̱n cháa yá'a ja̱ á ni̱ ka̱keyu'u‑dé. 24 Kuaka cha̱a yá'a ná kí'i̱n‑de jíín‑ró. Te nasándoo‑ró máá‑ró jíín‑de. Te kua̱'a‑ró xú'ún núu̱‑dé náva̱'a ná sété‑de xini̱‑dé. Yúan‑na te juku̱'un ini̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ‑ún ja̱ tú kutɨ‑gá na̱ún íó ja̱ ní kanda̱tu̱'ún‑i sɨkɨ̱‑ro̱, chi̱ kundaa̱ ini̱‑i ja̱ súni jándatu̱ máá‑ró núu̱ ley. 25 Ko ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ kákandíja‑ún, a ni̱ ka̱chaa‑ri̱ carta kua'a̱n nuu̱‑í ja̱ má kuándatu̱‑i ni ɨɨn tu̱'un yúan. Te ma̱ kée‑í ku̱ñu ja̱ ní soko̱ núu̱ ndosó, ni nɨñi̱, ni kɨtɨ kuá'ñá. Te ma̱ káka téné‑i. Achí‑de. 26 Yúan‑na te Pablo, ni̱ jaka‑de cha̱a‑ún. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, ni̱ nasándoo‑de máá‑de jíín‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑de ini̱ ve̱'e ii̱ ja̱ kástu̱'ún‑de nuu̱‑í na̱ kɨvɨ̱ jínu kándundoo‑de te soko̱‑dé kɨtɨ núu̱‑yá sɨkɨ̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑de núú.

Ja̱ ní ka̱katɨɨn‑i Pablo ini̱ ve̱'e ii̱

27 Te kákuu‑de ja̱ síjínu‑de ndɨ́'usiá kɨvɨ̱‑ún núú. Ko sava judío ñuu̱ Asia, ni̱ kajini̱ nuu̱ Pablo kándee‑de ini̱ ve̱'e ii̱. Te ni̱ ka̱ská'a̱n ndɨ'ɨ ña̱yɨvɨ yúan. Te ni̱ ka̱katɨɨn Pablo. 28 Te ni̱ ka̱kana jaa: Cha̱a Israel, kua̱'a núu nda'a jíná'an‑ró, chi cha̱a yá'a jíka kuu‑de ta̱ká ñuu̱, stá'a̱n‑de nuu̱ táká cha̱a te ká'a̱n‑de sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ‑yo, jíín sɨkɨ́ ley, jíín sɨkɨ́ lugar yá'a. Te suni a ni̱ skɨ́vɨ‑de sava cha̱a sɨ́ɨn nación ini̱ ve̱'e ii̱ yá'a te ni̱ sáchá'án‑de ve'e ii̱. Achí. 29 Chi̱ onde̱ ná kándee Pablo iní ñuu̱‑ún ni̱ kajini̱ judío ja̱ kándee‑de jíín Trófimo, cha̱a ñuu̱ Éfeso. Te ni̱ ka̱jani ini̱ ja̱ ní skɨ́vɨ Pablo cha̱a‑ún ini̱ ve̱'e ii̱. 30 Te nɨ́ɨ́‑ni ñuu̱‑ún ni̱ ka̱ndonda‑i. Te ni̱ kataka̱‑i. Te ni̱ ka̱katɨɨn‑i Pablo. Te ni̱ ka̱stáa‑i‑de ni̱ kenda‑de yata̱ vé'e ii̱‑ún. Te ni̱ ka̱nakasu̱‑ni‑i yuxé'é. 31 Te kája'ni‑í Pablo núú. Ko ni̱ ja'a̱n tu̱'un yá'a nuu̱ general cha̱a tɨ́ɨn soldado ja̱ nɨ́ɨ́ ñúu̱ Jerusalén ni̱ ka̱ndonda‑i kákuvaa̱‑i. 32 Te cha̱a general, ni̱ jaka‑de soldado jíín capitán. Te kájinu‑de kája'a̱n‑de onde̱ nuu̱ ká'i̱in ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún. Te ni̱ kajini̱ ña̱yɨvɨ já ní ja̱koyo general jíín soldado, te ni̱ ka̱jukuiñi̱‑i ja̱ kája̱'a‑i Pablo. 33 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ general te ni̱ tɨɨn‑de Pablo. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ni̱ ja̱kunu'ni̱ Pablo jíín úu̱ cadena. Yúan‑na te ni̱ jika̱ tu̱'ún ndé cha̱a kúu‑de te na̱ún ní sá'a‑de. 34 Te ña̱yɨvɨ kuá'a̱‑ún, sava‑i ni̱ ka̱kana‑i ɨɨn tu̱'un te sava‑ga̱‑i ɨnga̱. Te tú ní kúndaa̱ ini̱‑de na̱ún sɨkɨ̱ kúu ja̱ súan kákuvaa̱‑i. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu kua'a̱n Pablo cuartel. 35 Te nuu̱ ní jaa̱ Pablo escalera ve'e‑ún, te soldado ni̱ kandi̱so Pablo, chi̱ xaa̱n ní ka̱ndonda ña̱yɨvɨ kuá'a̱. 36 Chi̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ vái koyo‑i ichi yatá soldado, te kákana jaa‑i: Ka'ni‑ní cha̱a jia̱n, áchí‑i. 37 Te káskɨ́vɨ‑de Pablo ini̱ veka̱a, te ni̱ ka'a̱n Pablo jíín general: Á kuu ka'a̱n‑ná ɨɨn tu̱'un jíín‑ní, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱ general jíín‑de: Jiní‑ro̱ ká'a̱n‑ro̱ yú'u ñúu̱ Grecia náún. 38 Nasu̱ róó kúu máá cháa ñuu̱ Egipto ja̱ íku ñuu̱ ni̱ xndónda‑ró‑i ni̱ ka̱nakua̱tá'an máá‑i, te suni ni̱ kiñi'in‑ró kúu̱n mil cha̱a kuí'ná kája'a̱n‑de jíín‑ró ondé nuu̱ ñú'un té'é náún. Achí. 39 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Pablo: Máá‑ná kúu ndija cha̱a judío, te ɨɨn se̱'e ñuu̱ Tarso, ɨɨn ñuu̱ ká'nu ndañúu̱ Cilicia. Te ká'a̱n nda̱'ú‑ná jíín‑ní kua̱'a‑ní tu̱'un ná ká'a̱n‑ná jíín ñáyɨvɨ yá'a. Achí‑de. 40 Te general, ni̱ ja̱'a‑de tu̱'un. Te ni̱ jukuiñi̱ Pablo nuu̱ escalera. Te ni̱ sá'a‑de señal jíín ndá'a‑dé nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún. Te ná'ín yúú‑ni ni̱ ka̱kuu‑i. Yúan‑na te jíín yú'u hebreo ni̱ ka'a̱n‑de:

22

Ja̱ ní ka'a̱n Pablo ja'a̱ máá‑de nuu̱‑í

1 Ñáni̱ jíná'an‑ní, jíín táká níí cha̱a kákuu táa̱, kuni so̱'o‑ní tu̱'un ká'a̱n‑ná ja'a̱ máá‑ná jíín‑ní vina, áchí‑de. 2 Te ni̱ ka̱jini so̱'o‑i ja̱ ká'a̱n Pablo tu̱'un jíín yú'u hebreo, te ví'í‑gá ni̱ ka̱kuná'ín‑i. Te ni̱ ka'a̱n Pablo: 3 Máá‑ná kúu cha̱a judío, ni̱ kaku ndija‑ná ini̱ ñuu̱ Tarso ndañúu̱ Cilicia. Ko ni̱ ja'nu‑ná ini̱ ñuu̱ yá'a. Te escuela Gamaliel ni̱ kutu̱'a va̱'a‑ná ni̱ stá'a̱n‑de tu̱'un ni̱'in ley ñuu̱‑yo̱ núu̱‑ná. Te káchiñú'ún vá'a‑ná nuu̱ Dios nátu̱'un kásá'a máá‑ní vina. 4 Te ni̱ chindiki̱n‑ná ña̱yɨvɨ kákandíja tu̱'un yá'a onde̱ ná ndɨ'ɨ‑i kuu̱. Te kúu cha̱a kúu ña'an, ni̱ ka̱tɨɨn‑ná‑i ni̱ chindee‑ná‑i veka̱a. 5 Te sutu̱ ñá'nu jíín táká cha̱a kákuu nuu̱, ni̱ kajini̱‑de ja̱ súan ni̱ sá'a‑ná. Te suni cha̱a‑ún, ni̱ ka̱chaa‑de tutu̱ nuu̱ táká ñani̱. Te ni̱ kaja̱'a‑de tutu̱‑ún nuu̱‑ná ni̱ ja'a̱n‑ná onde̱ ñuu̱ Damasco ja̱ kuáku'ni̱‑ná ña̱yɨvɨ káxiu̱kú yúan. Te kinanchaka‑ná‑i onde̱ ñuu̱ Jerusalén te ndo'o‑i yá'a núú. 6 Te ni̱ ki'in‑ná ichi kua'a̱n‑ná. Te ni̱ kuyani‑ná yuñúu̱ Damasco nátu̱'un ka̱xiuu̱ kúu. Te ni̱ ndii ncháa̱‑ni nuu̱‑ná ni̱ jinu̱ ɨɨn ndua ndíi ní kii ichi ándɨ́vɨ. 7 Te ni̱ ndua̱‑ni‑ná nuu̱ ñú'un. Te ni̱ jini so̱'o‑ná ká'a̱n ɨɨn tu̱'un jíín‑ná: Saulo, Saulo, naja̱ chíndiki̱n‑ro̱ rúu̱, áchí. 8 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ná: Ndé cha̱a kúu‑ní vii, Táta̱, áchí‑ná. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ná: Máá‑rí kúu Jesús ñuu̱ Nazaret ja̱ chíndiki̱n‑ro̱ rúu̱, áchí‑ya̱. 9 Te cha̱a kája'a̱n jíín‑ná, ni̱ kajini̱ ndija‑de ndua ndíi‑ún, te ni̱ kayu̱'ú‑de, ko tú ní kájini so̱'o‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ná. 10 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ná: Táta̱, te na̱ún sá'a‑ná, áchí‑ná. Te ni̱ kachi̱ máá Jíto'o̱‑ná jíín‑ná: Nduko̱o te ki'i̱n‑ro̱ ñúu̱ Damasco. Te yúan ta'u̱ tíñu nuu̱‑ro̱ ndasa sá'a‑ró, áchí‑ya̱. 11 Te tú ní jiní‑ná nuu̱ ní ɨɨn, chi̱ ndíi ncháa̱ ndua ndíi‑ún. Te cha̱a kája'a̱n jíín‑ná, kátɨ̱ɨn‑na̱‑de nda'a‑ná kua'a̱n‑ná jíín‑de onde̱ ñuu̱ Damasco. 12 Te yúan kánchaa̱ ɨɨn cha̱a nání Ananías. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ judío yúan káka'a̱n ja̱ cháa va̱'a kúu Ananías, chi va̱'a jándatu̱‑de nuu̱ ley. 13 Te ni̱ jaa̱ cha̱a‑ún te ni̱ kandita‑de nuu̱‑ná. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑ná: Ñáni̱ Saulo, ná ndúndiji̱n nuu̱‑ro̱, áchí‑de. Te ni̱ jini̱‑ni‑ná nuu̱‑dé. 14 Te ni̱ kachi̱‑de: Máá Dios ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, ni̱ jani‑ya̱ róó vina ja̱ ná júku̱'un ini̱‑ro̱ tú'un kuní‑ya̱. Te kuni̱‑ro̱ núu̱ máá I'a̱ ndaa̱, te kuni so̱'o‑ró tú'un ka'a̱n‑ya̱. 15 Te kuu‑ró testigo máá‑yá nuu̱ ndívii ñáyɨvɨ táká ja̱ ní jini̱‑ro̱ jíín já ní jini so̱'o‑ró. 16 Ma̱ kúu uun ini̱‑ro̱ vína núsáá. Ndukuiñi̱ te kuanducha‑ro. Te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ núu̱‑yá. Achí‑de jíín‑ná. 17 Te ni̱ naxíó káva‑ná ni̱ nchaa̱‑ná ñuu̱ Jerusalén. Te jikán ta'u̱‑ná ini̱ ve̱'e ii̱, te ni̱ skóto‑ya̱ náá. 18 Te ni̱ jini̱‑ná nuu̱‑yá ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ná: Ndúkú ndéé‑ró te kenda yachi̱‑ro̱ iní ñuu̱ Jerusalén yá'a, chi ma̱ kuátú'ún‑i tu̱'un‑ri̱ jáni ndaa̱‑ro̱ núu̱‑í, áchí‑ya̱. 19 Te ni̱ ka'a̱n‑ná jíín‑yá: Táta̱, a kájini̱‑i ja̱ ní kɨ̱vɨ‑ná ndɨ́ta'a̱n ve'e sinagoga ni̱ jatɨ̱ɨn‑ná ta̱ká ña̱yɨvɨ kákandíja nuu̱‑ní. Te ni̱ stují‑ná‑i ni̱ taan‑ná‑i veka̱a. 20 Te kɨvɨ̱ ní jicha̱ nɨñi̱ Esteban, cha̱a ni̱ jani ndaa̱ tu̱'un‑ní, suni kándii̱‑ná yúan sáá. Te ni̱ jatú'ún‑ná ja̱ ní ji'i̱‑de. Te ni̱ ndi̱to‑ná sa'ma cháa ni̱ ka̱ja'ni Esteban. Achí‑ná jíín‑yá. 21 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑ná: Kuá'án, chi̱ tájí máá‑rí róó ki'i̱n jíká‑ró ondé nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, áchí‑ya̱ jíín‑ná. Achí Pablo. 22 Te a ni̱ ka̱jini ná'ín‑i onde̱ ni̱ ka'a̱n‑de tu̱'un yá'a. Yúan‑na te ni̱ ka̱kuvaa̱‑i. Te ni̱ kaka'a̱n jaa‑i: Ná kúxio cha̱a jia̱n ná kúu̱‑de. Tú va̱'a cha̱a kúu‑de ja̱ kúchaku̱‑ga̱‑de ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Achí‑i. 23 Te súan kákana kó'ó‑i. Te ni̱ ka̱skée‑i tɨka̱chí‑i kája'a̱n. Te ni̱ ka̱skánda‑i tɨkacha̱ ñú'un. 24 Te ni̱ tá'ú tíñu general ná kɨ́vɨ Pablo ini̱ cuartel. Te ni̱ ka'a̱n‑de ja̱ ná xndichí soldado Pablo onde̱ jíín cuarta náva̱'a kutuní ini̱ general na̱ sɨkɨ̱ ní ka̱ndonda ña̱yɨvɨ‑ún sɨkɨ̱ Pablo. 25 Te ni̱ kaju'ni̱‑de Pablo jíín yó'o ñíi. Te ni̱ ka'a̱n Pablo jíín cháa kúu capitán ja̱ kándii̱‑de yúan: Á íó ley kua̱'a‑ní cuarta ɨɨn cha̱a ñuu̱ Roma ja̱ té chá'a̱n‑ga̱ ndúkú víi‑ní kua̱chi‑de, áchí‑de. 26 Te ni̱ jini so̱'o capitán tu̱'un yá'a, te ni̱ kee kua'a̱n. Te ni̱ ka'a̱n jíín general: Ndasa sá'a‑ní, chi cha̱a ñuu̱ Roma kúu cha̱a yá'a, áchí. 27 Yúan‑na te ni̱ jaa̱ general nuu̱ Pablo. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de: Kachi̱ nú suu cha̱a ñuu̱ Roma kúu‑ró, áchí. Te ni̱ ka'a̱n Pablo: Jaa̱n, suu máá‑ná kúu, áchí‑de. 28 Te ni̱ ka'a̱n general: Ruu̱, chi ni̱ ja̱'a‑ri̱ kua'a̱ xú'ún, te ni̱ kaja̱'a‑de tu̱'un kuu‑ri̱ ɨɨn cha̱a ñuu̱ yúan, áchí. Te ni̱ ka'a̱n Pablo: Ko náá, chi̱ túu. Chi̱ ini̱ ñuu̱‑ún ni̱ kaku‑ná, áchí‑de. 29 Yúan‑na te ja̱ kákuni̱ xndó'o‑de, ni̱ ka̱kuxio‑ni kája'a̱n. Te suni onde̱ general ni̱ yu̱'ú, chi ni̱ juku̱'un ini̱‑de ja̱ ní ju'ni̱‑de Pablo. Te ɨɨn cha̱a ñuu̱ Roma kúu Pablo. 30 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, kuní‑de kundaa̱ va̱'a ini̱‑de na̱ sɨkɨ̱ kúu ja̱ ní ka̱ndonda cha̱a judío sɨkɨ̱ Pablo. Te ni̱ ndájí‑de cadena nú'ni̱ Pablo. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ni̱ taka̱ ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín táká cha̱a junta. Te ni̱ kiñi'in‑de Pablo. Te ni̱ jani‑de nuu̱ cháa ni̱ ka̱ndutútú.

23

Ja̱ ní kandii̱ Pablo nuu̱ junta sɨkɨ̱ máá‑de

1 Yúan‑na te ni̱ ndakoto Pablo nuu̱ junta. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ñáni̱ jíná'an‑ní. Máá‑ná chi̱ a jiní va̱'a ini̱‑ná ja̱ ní jandatu̱ va̱'a‑ná nuu̱ Dios onde̱ vina. Achí‑de. 2 Yúan‑na te máá sutú ñá'nu‑ga̱ nání Ananías, ni̱ tá'ú tíñu nuu̱ cháa ká'i̱in yani nuu̱‑dé‑ún ja̱ ná kuá'a‑ún ɨɨn ji̱kí máá yú'u‑dé. 3 Te ni̱ ka'a̱n Pablo jíín sutú ñá'nu‑ún: Xáán ndoo ka'a̱n‑ro̱. Dios stují‑yá róó. Chi̱ kánchaa̱‑ro̱ já sándaa̱‑ro̱ tíñu‑ri̱ nátu̱'un ká'a̱n ley. Chi va̱sa tú íó ley te tá'ú‑ró tíñu ja̱ stují‑dé ruu̱ náún. Achí‑de. 4 Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a ká'i̱in nuu̱‑dé‑ún: Naja̱ ká'a̱n ndɨva̱'a‑ró jíín sutú ñá'nu Dios, áchí jíín‑de. 5 Te ni̱ ka'a̱n Pablo: Tú ní jiní‑ná ja̱ sutú ñá'nu kúu‑de ñáni̱, chi̱ yóso núu̱ tutú: Ma̱ ká'a̱n ndɨva̱'a‑ró sɨkɨ́ cháa kúñá'nu ini̱ ñuu̱‑ro̱. Achí. 6 Ko nuu̱ ní jini̱ Pablo ja̱ sáva‑de kákuu‑de saduceo te sava‑ga̱‑de kákuu‑de fariseo, te ni̱ ka'a̱n jaa‑de nuu̱ junta: Ñáni̱ jíná'an‑ní, máá‑ná kúu cha̱a fariseo, se̱'e fariseo. Chi̱ ñúkuu ini̱‑ná ja̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, te ja̱ yúán xndichí‑ní náá. Achí‑de. 7 Te ja̱ súan ni̱ ka'a̱n‑de, te ni̱ ka̱kana̱á cha̱a fariseo jíín cháa saduceo. Te cha̱a junta, sɨ́ɨn sɨ́ɨn tu̱'un ni̱ kaka'a̱n‑de. 8 Chi̱ káka'a̱n cha̱a saduceo ja̱ má náchaku̱ ndɨ̱yi, ni tú ká'i̱o ndajá'a̱‑yá, ni tachi̱. Ko cha̱a fariseo, kájatú'ún‑de ndenúní tu̱'un‑ún. 9 Te xaa̱n ní kuvaa̱. Te sava cha̱a káchaa tutu̱ ja̱ kákuu tá'an cha̱a fariseo, ni̱ ka̱ndukuiñi̱. Te ni̱ kaka'a̱n ni̱'in: Tú ni ɨɨn kua̱chi káni'i̱n‑rí sɨkɨ̱ cháa yá'a. Sanaa te ni̱ ka'a̱n ndija ɨɨn añú xí ɨ́ɨn ndajá'a̱‑yá jíín‑de. Ma̱ sáni̱'in ini̱‑yo̱ núu̱ Dios núsáá. Achí. 10 Te xaa̱n ní ka̱kana̱á‑i. Te general, yú'ú‑de ja̱ ndátá ñáa̱‑i Pablo. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ja̱ ná kɨ́vɨ soldado te kañaa ni̱nu Pablo sava ma̱'ñú‑i, te ná kɨ́vɨ‑de ini̱ cuartel. 11 Te akuáa‑ún ni̱ chaa̱‑ni máá Jíto'o̱‑yo̱ núu̱‑dé te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Pablo, ma̱ ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱, chi̱ nátu̱'un ni̱ jani ndaa̱‑ro̱ tú'un‑ri̱ ini̱ ñuu̱ Jerusalén, suni súan kánúú kíka̱ni‑ró tú'un‑ri̱ onde̱ ini̱ ñuu̱ Roma, áchí‑ya̱.

Ja̱ ní ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an‑i ka'ni‑í Pablo

12 Te nuu̱ ní kundiji̱n, ni̱ ka̱kutútú sáva ña̱yɨvɨ judío. Te ni̱ ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an‑i. Te ni̱ kaka'a̱n téyíí‑i ja̱ má kée kútɨ‑í staa̱ ni ma̱ kó'o kutɨ‑í nducha onde̱ nú tú ka'ni‑í Pablo. 13 Te ví'í‑gá uu̱ xiko judío ni̱ kaka'a̱n téyíí‑i tu̱'un yá'a. 14 Te ni̱ kaja'a̱n‑i nuu̱ sutú ñá'nu jíín núu̱ cháa kákuu nuu̱, te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín cháa‑ún: Máá‑ná, ni̱ kaka'a̱n téyíí‑ná ja̱ má kée kútɨ‑ná onde̱ nú tú ka'ni‑ná Pablo. 15 Núsáá te máá‑ní jíná'an‑ní jíín táká junta, kuáka'a̱n‑ní jíín general ná kíñi'in‑de Pablo chaa̱‑de nuu̱‑ní yá'a, chi̱ kákuni̱‑ní xndichí va̱'a‑ga̱‑ní‑de, achi‑ní. Te ná kótu̱'a máá‑ná ka'ni‑ná‑de onde̱ té chaa̱‑ga̱‑de yá'a. Achí‑i. 16 Ko ɨɨn se̱'e yíí kua̱'a Pablo, ni̱ jini so̱'o‑i ja̱ súan ni̱ ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an. Te ni̱ ja'a̱n‑i ni̱ kɨ̱vɨ‑i ini̱ cuartel. Te ni̱ kastu̱'ún‑i nuu̱ Pablo. 17 Te ni̱ kana Pablo xini̱ ɨ́ɨn cha̱a kúu capitán. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Kunchaka su̱chí yá'a ki'i̱n‑ro̱ jíín‑i nuu̱ general, chi̱ íó ɨɨn tu̱'un kastu̱'ún‑i nuu̱‑dé, áchí‑de. 18 Te capitán, ni̱ jaka‑de‑i kua'a̱n‑de jíín‑i nuu̱ general. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Pablo cha̱a yíndi'u̱ veka̱a, ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑ná ja̱ kínchaka‑ná su̱chí yá'a nuu̱‑ní, chi̱ íó ɨɨn tu̱'un ka'a̱n‑i jíín‑ní, áchí‑de. 19 Te ni̱ tɨɨn general nda'a‑í. Te ni̱ kuxio‑de jíín‑i. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún sá'í‑de‑i: Na̱ún tu̱'un ka'a̱n‑ro̱ jíín‑rí kuní‑ro̱, áchí‑de. 20 Te ni̱ ka'a̱n‑i: Cha̱a judío ni̱ ka̱skétá'an‑de tu̱'un ja̱ yúchaa̱n ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑ní kiñi'in‑ní Pablo nuu̱ táká cha̱a junta, chi̱ xndichí va̱'a‑de Pablo sɨkɨ̱ tíñu kákuni̱‑de, achi̱‑de. 21 Ko ma̱ kándíja‑ní, chi̱ ví'í‑gá uu̱ xiko‑de káindatu̱ sa̱'í‑de. Te káka'a̱n téyíí‑de ja̱ má kée‑dé staa̱ ni ma̱ kó'o‑de nducha onde̱ nú tú ka'ni‑dé Pablo, áchí‑de. Te vina a káinda̱tu tu̱'a‑de onde̱ ná kuátu̱'un‑ní. Achí‑i. 22 Te ni̱ tá'ú tíñu general nuu̱‑í, ja̱ tú ni ɨɨn nuu̱ kachí‑i ja̱ súan ni̱ kastu̱'ún‑i nuu̱‑dé. Te ni̱ tájí‑de‑i kua̱no'on‑í. 23 Yúan‑na te ni̱ kana‑de xini̱ úu̱ capitán. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Sátu̱'a‑ró úu̱ ciento soldado, jíín uní xiko uxi̱ soldado koso caballo, jíín úu̱ ciento soldado kátɨ̱ɨn lanza, náva̱'a ki̱ngoyo‑ró jíín‑de onde̱ ñuu̱ Cesarea ka̱'ɨɨ̱n akuáa vína. 24 Te suni ná sátu̱'a‑de caballo koso Pablo. Te koto va̱'a‑de Pablo ki̱ngoyo‑de onde̱ nuu̱ Félix cha̱a kúu gobernador, áchí‑de. 25 Te ni̱ chaa‑de ɨɨn carta ja̱ ní ka'a̱n tu̱'un yá'a: 26 Máá‑ná kúu Claudio Lisias. Te cháa‑ná carta yá'a nuu̱ níí Félix, gobernador ñá'nu. Ta̱ ni táa̱. 27 Ña̱yɨvɨ judío, ni̱ ka̱tɨɨn‑i ɨɨn cha̱a yá'a. Te a yani ka'ni‑í‑de núú, ko ni̱ nama‑ná‑de jíín soldado chi ni̱ jini̱‑ná ja̱ cháa ñuu̱ Roma kúu‑de. 28 Te kuní‑ná kundaa̱ ini̱‑ná naja̱ kájika̱n‑i kua̱chi sɨkɨ̱‑dé. Te ni̱ jani‑ná‑de nuu̱ junta máá‑i jíná'an‑i. 29 Te ni̱ jini̱‑ná ja̱ sɨkɨ́ ley máá‑i kájika̱n‑i kua̱chi sɨkɨ̱‑dé. Ko tú ní'i̱n‑ná ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱‑dé ja̱ kúu̱‑de xí já kúndee‑de veka̱a. 30 Ko ni̱ ni'i̱n‑ná tu̱'un ja̱ ní ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an ña̱yɨvɨ judío sɨkɨ̱‑dé. Te ja̱ yúán tájí‑ná‑de kujaa̱ yachi̱‑de nuu̱‑ní. Te tá'ú‑ná tiñu nuu̱ ñáyɨvɨ kájika̱n‑i kua̱chi sɨkɨ̱‑dé ja̱ súni ná jákoyo‑i nuu̱‑ní. Te yúan ka'a̱n‑i jíín‑ní nú naja̱ kájika̱n‑i kua̱chi sɨkɨ̱‑dé. A ni̱ kuu ni̱ ka'a̱n‑yo̱ táa̱. Achí. 31 Te soldado, ni̱ ka̱jaka ñúú‑ni Pablo kua'a̱n jíín‑de onde̱ ñuu̱ Antípatris nátu̱'un ni̱ ta'u̱ tíñu nuu̱. 32 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní ka̱naxíó káva‑ni soldado káno'o̱n onde̱ cuartel, te ni̱ ka̱xndóo Pablo nuu̱ soldado káyo̱so caballo ná kí'i̱n‑ún jíín‑de. 33 Te ni̱ ja̱koyo‑ún ñuu̱ Cesarea. Te ni̱ kaja̱'a carta nuu̱ gobernador yúan. Te suni ni̱ jani ndii̱ Pablo nuu̱‑dé. 34 Te ni̱ ka'u gobernador carta‑ún. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑de ndé estado kúu Pablo. Te ni̱ jini̱‑de ja̱ cháa ñuu̱ Cilicia kúu Pablo. 35 Te ni̱ ka'a̱n‑de: Ná cháa̱ cha̱a kájika̱n kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱. Yúan‑na te kuni ná'ín‑rí tu̱'un ka'a̱n‑ro̱, áchí‑de. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ni̱ ja̱kuva̱'a Pablo ini̱ palacio Herodes.

24

Ja̱ ní ka'a̱n Pablo ja'a̱ máá‑de nuu̱ Félix

1 Te nuu̱ ú'u̱n kɨvɨ̱ te máá sutú ñá'nu Ananías jíín sáva cha̱a kákuu nuu̱, jíín ɨ́ɨn cha̱a ká'a̱n yu'u núu̱‑dé nání Tértulo, ni̱ cha̱koyo ñuu̱‑ún. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo nuu̱ gobernador ni̱ ka̱sátú'ún sɨkɨ́ Pablo. 2 Te ni̱ kana gobernador xini̱ Pablo. Te ni̱ sátú'ún Tértulo sɨkɨ̱‑dé ni̱ ka'a̱n: Táta̱, ja̱ níí kúu ja̱ víndáa̱ vinené káxiu̱kú‑yó. Te ja̱ vá'a cha̱a kúu‑ní te ni̱ kejá'á ndúva̱'a ta̱ká tiñu ini̱ ñuu̱ yá'a sá'a‑ní. 3 Chi̱ nene̱ kánakuatá'ú‑yó táká tiñu sá'a‑ní ta̱ká lugar. Te kúsɨɨ̱ iní‑yo̱ jíín, chi̱ xaa̱n vá'a sá'a‑ní, táta̱ Félix. 4 Ko ká'a̱n nda̱'ú‑ná jíín‑ní, ma̱ kití ini̱‑ní, te kuni so̱'o‑ní ɨɨn tu̱'un lúlí ká'a̱n‑ná jíín‑ní nú va̱'a‑ní. 5 Chi ni̱ kajini̱‑ná cha̱a yá'a ja̱ kúu‑de ɨɨn kue'e̱ kúu‑de ɨɨn kua̱chi. Te kánakua̱tá'an máá ñáyɨvɨ judío nɨ́ɨ́ iní ñu̱yɨ́vɨ sá'a‑de. Te skandá‑de ta̱ká cha̱a nazareno. 6 Te suni a ndúkú ndéé‑de sáchá'án‑de ve'e ii̱, ko ni̱ ka̱katɨɨn‑ná‑de. Te kákuni̱‑ná sándaa̱‑ná jíín‑de núú, nátu̱'un ká'a̱n ley máá‑ná. 7 Ko ni̱ jaa̱‑ni general Lisias, te ni̱ janchaa̱‑de cha̱a yá'a nda'a‑ná. 8 Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ja̱ cháa kájika̱n kua̱chi sɨkɨ̱‑dé, ná kíkoyo‑de nuu̱‑ní. Te vina kuu xndichí máá‑ní‑de, te ná kuní‑ní jíín yú'u máá‑de ná káa ta̱ká kua̱chi ja̱ jikán‑ná sɨkɨ̱‑dé nuu̱‑ní. Achí‑de. 9 Te suni ni̱ ka̱sátú'ún ñáyɨvɨ judío sɨkɨ̱‑dé káka'a̱n ja̱ súan kúu ndija ta̱ká kua̱chi‑de. 10 Yúan‑na te ni̱ sá'a gobernador señal nuu̱ Pablo ná ká'a̱n‑de. Te ni̱ ka'a̱n Pablo: A jiní‑ná ja̱ kuá'a̱ kuiá kúu‑ní gobernador ini̱ ñuu̱ yá'a, te yu̱án kúsɨɨ̱ iní‑ná sándaa̱‑ná ɨɨn tu̱'un sɨkɨ̱ máá‑ná nuu̱‑ní. 11 Chi̱ máá‑ní, kuu juku̱'un ini̱‑ní ja̱ té kuu‑ga̱ uxi̱ uu̱ kɨvɨ̱ ní kaa‑ná ni̱ ja'a̱n‑ná ñuu̱ Jerusalén ni̱ ja̱chiñú'ún‑ná Dios yúan. 12 Te cha̱a yá'a, tú ní kájini̱ kutɨ‑dé nú státá'an‑ná jíín ɨ́ɨn cha̱a ini̱ ve̱'e ii̱, xí nú xndónda‑ná ña̱yɨvɨ iní ve̱'e ii̱, xí iní máá ñúu̱. 13 Ni tú prueba ta̱ká kua̱chi kásátú'ún‑de sɨkɨ̱‑ná. 14 Ko kachi̱ ndaa̱‑ná nuu̱‑ní ja̱ chíñú'ún‑ná Dios ndɨ̱yi táa̱‑ná. Ko modo chíñú'ún‑ná‑ún, káka'a̱n‑de ja̱ sá'a̱n ña̱á kúu. Te kándíja‑ná ta̱ká tu̱'un yóso núu̱ tutú ley jíín núu̱ tutú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱ ondé sáá. 15 Te ɨɨn núú‑ni kándíja‑ná jíín‑de tu̱'un ká'a̱n Dios ja̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, kúu ña̱yɨvɨ vá'a te kúu ña̱yɨvɨ ú'u̱. 16 Ja̱ yúán jítú iní‑ná sá'a‑ná ta̱ká tiñu va̱'a náva̱'a tú kuka nuu̱‑ná nuu̱ Dios jíín núu̱ ñáyɨvɨ. 17 Ko kua'a̱ kuiá ni̱ kuu, te vásá ní nchaa̱‑ná ni̱ sá'a‑ná caridad nuu̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ ná. Te suni ni̱ ja'ni‑ná kɨtɨ núu̱‑yá. 18 Te ni̱ kani'i̱n‑dé náá ini̱ ve̱'e ii̱ kándee‑ná násándoo‑ná máá‑ná. Ko tú ní káxiu̱kú ñáyɨvɨ kuá'a̱ já kákuvaa̱‑i jíín‑ná, ko ni̱ ka'i̱in yaku̱ cha̱a ñuu̱ Asia jíín‑ná. 19 Te ná kuíñi cha̱a‑ún nuu̱‑ní yá'a. Te ná ká'a̱n máá‑de sɨkɨ̱‑ná nú na̱ún kua̱chi ni̱ sá'a‑ná kájani ini̱‑de. 20 Xí ná ká'a̱n cha̱a ká'i̱in yá'a te nú ni̱ kani'i̱n‑dé ɨɨn kua̱chi xaa̱n sɨkɨ́‑ná kɨvɨ̱ ní kandii̱‑ná nuu̱ junta‑de yúan. 21 Xí sánaa te kájani ini̱‑de ja̱ kuáchi‑ná kúu máá yá'a‑ni, chi̱ kɨvɨ̱ ní kandii̱‑ná nuu̱ junta ni̱ ka'a̱n jaa‑ná: Kándíja‑ná ja̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, te ja̱ yúán káxndichí‑ní náá, áchí‑ná. Achí Pablo. 22 Te ni̱ jini so̱'o Félix tu̱'un yá'a. Te a kúndaa̱ va̱'a ini̱‑de jíín íchi yá'a. Te ni̱ sténdatu‑de‑ún jíná'an. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Onde̱ ná cháa̱ general Lisias te kuni̱ ndɨ'ɨ‑ri̱ tiñu kákuni̱‑ro̱. Achí‑de. 23 Te ni̱ tá'ú‑de tiñu nuu̱ capitán ná kóto va̱'a Pablo. Te ni̱ ja̱'a‑de tu̱'un ná káka kuu‑de ɨɨn tí'li̱. Te ma̱ kasú nú va̱i tá'an‑de kinchaka‑i ja̱ kée‑dé, xí kíka'a̱n‑i jíín‑de. 24 Te ni̱ kuu yaku̱ kɨvɨ̱. Te ni̱ chaa̱ Félix jíín ñásɨ́'ɨ́‑de Drusila, ña'an judía kúu‑ña. Te ni̱ kana‑de xini̱ Pablo. Te ni̱ jini ná'ín‑de tu̱'un ja̱ kánúú kándíja‑yó núu̱ Jesucristo. 25 Te ni̱ ka'a̱n Pablo jíín‑de ndasa jíka tiñu ndaa̱, te ná kúxndíi va̱'a‑de máá‑de. Te suni ni̱ jani Pablo tu̱'un ja̱ cháa̱ juicio. Te ni̱ yu̱'ú Félix. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Vina te kuá'án. Ko nú ɨnga̱ kɨvɨ̱ núña‑ri̱ te kana‑ri̱ xini̱‑ro̱ kíi‑ró, áchí‑de. 26 Te suni ñúkuu ini̱‑de ja̱ kuá'a Pablo xu̱'ún núu̱‑dé núú. Ja̱ yúán tɨnɨ́ jínu ni̱ kana‑de xini̱ Pablo ni̱ ja'a̱n‑de nuu̱‑dé ni̱ ndatu̱'ún‑de jíín‑de. 27 Ko nuu̱ ní ndɨ'ɨ uu̱ kuia̱ te ni̱ nukuiñi̱ Porcio Festo nuu̱ Félix. Te kuní Félix ja̱ ná kúsɨɨ̱ iní ña̱yɨvɨ judío jíín‑de. Te yu̱án ní skéndo̱o‑de Pablo ini̱ veka̱a.

25

Naja̱ kuní Pablo ki'i̱n‑de nuu̱ César

1 Te uni̱‑ni kɨvɨ̱ já ní kɨ̱vɨ Festo kúu‑de gobernador ini̱ ñuu̱‑ún, te ni̱ kenda‑de ini̱ ñuu̱ Cesarea kua'a̱n‑de onde̱ ñuu̱ Jerusalén. 2 Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu jíín táká cha̱a kákuñá'nu nuu̱ ñáyɨvɨ judío, ni̱ ja̱koyo nuu̱ Festo. Te ni̱ ka̱jani tu̱'un nuu̱‑dé sɨkɨ̱ Pablo. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú jíín Festo, 3 ja̱ nú va̱'a‑de te ná tájí‑de Pablo no'o̱n ñuu̱ Jerusalén. Chi ni̱ ka̱natɨɨn tu̱'un tá'an ja̱ ká'ni Pablo ini̱ ichi. 4 Ko ni̱ kachi̱ Festo ja̱ á yíndi'u̱ va̱'a Pablo onde̱ ñuu̱ Cesarea, te suni naki'in yachi̱ máá‑de ichi nó'o̱n‑de. 5 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱ Festo: Ndé róó kánu̱ña‑ró kí'i̱n‑ro̱, ná kúun‑ró kíngoyo tútú‑ró jíín‑rí. Te yúan ka'a̱n‑ro̱ te nú íó kua̱chi‑de. Achí‑de. 6 Te ni̱ kendo̱o‑de jíín cháa‑ún nátu̱'un una̱ xí uxí kɨvɨ̱. Te ni̱ nchaa̱‑de ñuu̱ Cesarea. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní nungo̱o‑de ini̱ municipio. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu ni̱ chaa̱ Pablo nuu̱‑dé. 7 Te a ká'i̱in cha̱a judío ja̱ ní kikoyo ichi ñúu̱ Jerusalén. Te ni̱ chaa̱ Pablo te ni̱ ka̱jíkó ndúu̱‑ún‑de. Te ni̱ ka̱ndonda ni̱ ka̱sátú'ún téyíí sɨkɨ́‑dé. Ko tú ní kákundéé jíín tú'un tú'ún. 8 Te ni̱ ka'a̱n Pablo ja'a̱ máá‑de: Tú ní sá'a‑ná ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱ ley judío, ni sɨkɨ̱ vé'e ii̱, ni sɨkɨ̱ César, áchí‑de. 9 Ko Festo, chi̱ ná kúsɨɨ̱ iní cha̱a judío kuní‑de, te ni̱ ka'a̱n‑de jíín Pablo: Á tú kuní‑ro̱ kí'i̱n‑ro̱ ondé ñuu̱ Jerusalén te yúan sándaa̱‑ri̱ ta̱ká tu̱'un yá'a, áchí‑de. 10 Te ni̱ ka'a̱n Pablo: A kándii̱‑ná ini̱ municipio César vina, te yá'a nɨ́nɨ kúndaa̱ tiñu‑ná. Máá‑ní, a jiní va̱'a‑ní ja̱ tú ní sá'a‑ná ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱ cháa judío. 11 Chi̱ nú íó kua̱chi‑ná, nú ni̱ sá'a‑ná ɨɨn kua̱chi xaa̱n já ká'ni‑ní náá te va̱tu‑ni kuu̱‑ná núsáá. Ko nú tú íó ndaa̱ tu̱'un kásátú'ún cháa yá'a sɨkɨ̱‑ná, te ni ɨɨn cha̱a ma̱ kúu kua̱'a‑de náá nuu̱ cháa yá'a jíná'an‑de. Núsáá te ki'i̱n‑ná nuu̱ César kuní‑ná. Achí‑de. 12 Te Festo, ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de jíín junta, te ni̱ kachi̱‑de jíín Pablo: A ni̱ ka'a̱n‑ro̱ já kí'i̱n‑ro̱ núu̱ César kuní‑ro̱. Vina te ki'i̱n‑ro̱ núu̱‑dé núsáá. Achí‑de.

Ja̱ ní ka'a̱n Pablo ja'a̱ máá‑de nuu̱ Agripa

13 Te ni̱ kuu yaku̱ kɨvɨ̱. Te ni̱ jaa̱ rey Agripa jíín Berenice onde̱ ñuu̱ Cesarea káka'a̱n‑de jíín Festo. 14 Te kua'a̱ kɨvɨ́ ní kaxiu̱kú‑de yúan. Te ni̱ jani Festo tu̱'un Pablo nuu̱ rey‑ún: Ió ɨɨn cha̱a yá'a ni̱ skéndo̱o Félix kándee veka̱a. 15 Te ná ni̱ ja'a̱n‑ná ñuu̱ Jerusalén, te sutu̱ ñá'nu jíín ñáyɨvɨ kákuu nuu̱ judío, ni̱ ja̱koyo‑i nuu̱‑ná kájika̱n‑i kua̱chi sɨkɨ̱ cháa yá'a. 16 Te ni̱ kachi̱‑ná jíín‑i ja̱ tú íó costumbre cha̱a ñuu̱ Roma ja̱ ká'ni‑dé ɨɨn cha̱a nú tú xna'a̱n‑ga̱ kuiñi ña̱yɨvɨ kájika̱n kua̱chi sɨkɨ̱‑dé nuu̱‑dé. Yúan‑na te kuu ka'a̱n‑de ja'a̱ máá‑de nuu̱ kuáchi‑ún. 17 Yúan‑na te ni̱ cha̱koyo tútú‑i yá'a. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ tú ní kúkuéé‑ná ni̱ nungo̱o‑ná mesa sándaa̱‑ná kua̱chi. Te ni̱ tá'ú‑ná tiñu ni̱ kii cha̱a yá'a. 18 Te ká'i̱in ña̱yɨvɨ kájika̱n kua̱chi sɨkɨ̱‑dé. Ko tú ni ɨɨn kua̱chi xaa̱n ní káni'i̱n‑í sɨkɨ̱‑dé nátu̱'un jáni ini̱‑ná núú. 19 Chi̱ máni sɨkɨ̱ já kákandíja máá‑i ni̱ kuu tu̱'un‑ún, jíín sɨkɨ́ ɨ́ɨn cha̱a nání Jesús ja̱ á ni̱ ji'i̱‑de. Ko Pablo, áchí‑de ja̱ chakú ndija cha̱a‑ún. 20 Te máá‑ná, tú ní kútuní kutɨ iní‑ná ndasa kundaa̱ tu̱'un‑ún. Te ni̱ jika̱ tu̱'ún‑ná‑de, sánaa kuní‑de ki'i̱n‑de ñuu̱ Jerusalén te yúan kundaa̱ kua̱chi‑de. 21 Ko máá Pablo, ni̱ kachi̱‑de ja̱ kí'i̱n‑de nuu̱ Augusto te kundaa̱ kua̱chi‑de yúan kuní‑de. Te ni̱ tá'ú‑ná tiñu ná kúndee‑de veka̱a onde̱ tájí‑ná‑de ki'i̱n‑de nuu̱ César. Achí‑de. 22 Yúan‑na te ni̱ kachi̱ Agripa jíín Festo: Máá‑ná, suni kuni so̱'o‑ná tu̱'un ká'a̱n cha̱a jia̱n kuní‑ná, áchí‑de. Te ni̱ kachi̱ Festo: Yuchaa̱n te kuni so̱'o‑ní tu̱'un ká'a̱n‑de, áchí‑de. 23 Te kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, ni̱ cha̱koyo Agripa jíín Berenice ká'i̱o tu̱'a‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑de ini̱ municipio jíín sáva general jíín cháa kákuñá'nu ini̱ ñuu̱‑ún. Te ni̱ tá'ú tíñu Festo ni̱ chaa̱ Pablo. 24 Te ni̱ ka'a̱n Festo: Táta̱ rey Agripa jíín táká níí cha̱a káxiu̱kú jíín‑ná yá'a. Vina te nde̱'é‑ní nuu̱ cháa yá'a, chi̱ sɨkɨ̱‑dé ni̱ ka̱ndonda ta̱ká ña̱yɨvɨ judío ñuu̱ Jerusalén jíín ñáyɨvɨ judío ñuu̱ yá'a kájika̱n‑i cha̱a yá'a nuu̱‑ná te káka'a̱n‑i ja̱ tú íó va̱'a kuchaku̱‑ga̱ cha̱a yá'a. 25 Ko tú ní'i̱n‑ná ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱‑dé ja̱ kúu̱‑de. Ko ni̱ ka'a̱n‑de ja̱ kí'i̱n‑de nuu̱ Augusto kuní‑de. Te ja̱ yúán ní ka'a̱n‑ná ja̱ tájí‑ná‑de ki'i̱n‑de. 26 Te sɨkɨ̱ cháa yá'a tú kútuní ini̱‑ná na̱ún tu̱'un chaa‑ná nuu̱ jíto'o̱‑ná. Ja̱ yúán ní kiñi'in‑ná‑de nuu̱‑ní jíná'an‑ní, te kánúú‑gá nuu̱ máá‑ní, táta̱ rey Agripa. Te xndichí‑ní‑de náva̱'a ná ní'i̱n‑ná tu̱'un chaa‑ná carta ki'i̱n. 27 Chi̱ kúka nuu̱‑ná tájí‑ná ɨɨn preso ki'i̱n, te nú tú kastu̱'ún‑ná na̱ún kua̱chi kájika̱n‑i sɨkɨ̱‑dé. Achí‑de.

26

1 Te ni̱ kachi̱ Agripa jíín Pablo: Já'a‑ri̱ tu̱'un ka'a̱n‑ro̱ já'a̱ máá‑ró, áchí‑de. Te ni̱ skáa̱ Pablo nda'a‑dé. Te ni̱ ka'a̱n‑de ja'a̱ máá‑de: 2 Kúsɨɨ̱ iní‑ná vina, chi̱ kuu ka'a̱n‑ná ja'a̱ máá‑ná nuu̱‑ní, táta̱ rey Agripa. Chi ña̱yɨvɨ judío, kásátú'ún‑i sɨkɨ̱‑ná. 3 Chi̱ a jiní va̱'a máá‑ní ta̱ká tani̱nu jíín táká tu̱'un ña̱yɨvɨ judío jíná'an‑i. Ja̱ yúán ká'a̱n nda̱'ú‑ná jíín‑ní ja̱ jíín paciencia kuni so̱'o‑ní tu̱'un kani‑ná nuu̱‑ní. 4 A kájini̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ judío ndasa ni̱ sá'a‑ná onde̱ lúlí‑ná, chi̱ onde̱ ná lúlí‑ná ni̱ ncha̱a‑ná jíín ñáyɨvɨ ñúu̱‑ná jíín iní ñuu̱ Jerusalén. 5 Te máá‑de, nú kákuni̱‑de kachi̱ ndaa̱‑de, te a kájini̱‑de náá ja̱ ondé xnáñúú ní kuu‑ná ɨɨn fariseo. Te sa'a̱n fariseo, yíí‑ga̱ káa vásá táká‑ga̱ sa'a̱n‑yo̱. 6 Te vina, chi̱ sɨkɨ̱ já ñúkuu ini̱‑ná tu̱'un ni̱ keyu'u Dios nuu̱ ndɨ́yi táa̱‑yo̱, yu̱án ní ka̱kana‑de náá vina kúndaa̱ kua̱chi‑ná yá'a. 7 Chi̱ ndɨ́'uxí uu̱ tata̱ Israel, ndúú ñúú kájatíñu va̱'a‑i nuu̱‑yá sanaa te kuni̱ máá‑i tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. Sɨkɨ̱ tú'un yá'a ni̱ ka̱sátú'ún cháa judío sɨkɨ̱‑ná, táta̱ rey Agripa. 8 Te naja̱ kájani ini̱‑ní ja̱ má kúu naschakú Dios ta̱ká ndɨ̱yi. 9 Te máá‑ná, ni̱ jani ini̱‑ná ndíso‑ná tiñu ndonda téyíí‑ná sɨkɨ̱ sɨ́'vɨ́ Jesús ñuu̱ Nazaret núú. 10 Te tiñu‑ún, suni súan ni̱ sá'a‑ná ini̱ ñuu̱ Jerusalén. Chi ni̱ ni'i̱n‑ná orden nuu̱ táká sutu̱ ñá'nu. Te xaa̱n ní taan‑ná ña̱yɨvɨ ndóo ini̱ veka̱a. Te suni ni̱ chu'un‑ná voto ja̱ ná kúu̱‑i, te ni̱ kaji'i̱‑i. 11 Te tɨnɨ̱ jínu ni̱ xndó'o‑ná‑i ini̱ ta̱ká ve'e sinagoga. Te fuerza stétuu‑ná ka'a̱n ndɨva̱'a‑i núú, chi̱ téyíí xáa̱n ní kiti̱ ini̱‑ná nuu̱‑í. Te ni̱ chindiki̱n‑ná‑i jínu‑ná jíín‑i onde̱ ñuu̱ jíká. 12 Te jíku‑ná jíín tíñu‑ún. Te ni̱ ja'a̱n‑ná ñuu̱ Damasco ndíso‑ná tiñu sutu̱ ñá'nu. 13 Te máá ká'uxi̱ uu̱ kúu, táta̱ rey, kua'a̱n‑ná ichi‑ún. Te ni̱ jini̱‑ná ɨɨn ndua ndíi ní kii ichi ándɨ́vɨ́, ví'í‑gá vásá ndíka̱ndii káa. Te ni̱ ndii ncháa̱‑ni nɨ́ɨ́ núu̱‑ná jíín núu̱ cháa kua̱ngoyo jíín‑ná. 14 Te ni̱ kandua̱ ndɨ'ɨ‑ná nuu̱ ñú'un. Te ni̱ jini so̱'o‑ná tu̱'un ni̱ ka'a̱n jíín‑ná jíín yú'u hebreo: Saulo, Saulo, naja̱ chíndiki̱n‑ro̱ rúu̱. Xaa̱n yíí kúu ja̱ kuañú yatá‑ró punta garrocha. Achí. 15 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ná: Ndé cha̱a kúu‑ní vii, Táta̱, áchí‑ná. Te máá Jíto'o̱‑ná ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑ná: Máá‑rí kúu Jesús ja̱ chíndiki̱n‑ro̱ rúu̱. 16 Nduko̱o te kundii̱‑ro̱, chi ni̱ kenda‑ri̱ nuu̱‑ro̱ náva̱'a kani‑ri̱ róó kuatíñu‑ró núu̱‑rí, te kani ndaa̱‑ro̱ tú'un na̱ún ní jini̱‑ro̱ jíín sáva‑ga̱ tu̱'un ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, chi̱ ndenda‑ga̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 17 Te nama‑ri̱ róó nuu̱ táká ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ro̱ jíín núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Chi̱ nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún tájí‑rí róó ki'i̱n‑ro̱ vína. 18 Náva̱'a kuña‑ró ndúchi‑í. Te ná kénda‑i chi̱i ñu̱ñáa nuu̱ tá'ú Satanás tiñu nuu̱‑í, te no'o̱n‑i nuu̱ Dios nuu̱ íó ndiji̱n, náva̱'a kandíja‑i nuu̱‑rí te sá'a‑ri̱ tu̱ká'nu ini̱‑ri̱ nuu̱‑í. Yúan‑na te ni'i̱n‑í ta'u̱ jíín ñáyɨvɨ ní sásɨ́ɨn‑ri̱. Achí‑ya̱ jíín‑ná. 19 Tata̱ rey Agripa, ja̱ yúán tú ní sáni̱'in ini̱‑ná nuu̱ tú'un ni̱ jini so̱'o‑ná onde̱ andɨ́vɨ́. 20 Chi̱ xna'a̱n‑ga̱ ni̱ jani‑ná tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ káxiu̱kú ñúu̱ Damasco, jíín iní ñuu̱ Jerusalén, jíín nɨ́ɨ́ ñúu̱ Judea, jíín núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Ni̱ jani‑ná tu̱'un nuu̱‑í ja̱ ná nákani ini̱‑i, te ná náxíó káva ini̱‑i ichi núu̱ Dios, te ná sá'a‑i tiñu va̱'a ja̱ kánúú sá'a‑i te nú a ni̱ nakani ini̱‑i. 21 Ja̱ sɨkɨ́ yá'á te ni̱ ka̱katɨɨn ña̱yɨvɨ judío náá ini̱ ve̱'e ii̱. Te ka'ni‑í náá kákuni̱‑i núú. 22 Ko ni̱ chindéé ní chituu Dios náá, te kándii̱ ni̱'in‑ná onde̱ vina, jáni ndaa̱‑ná tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ lúlí jíín núu̱ ñáyɨvɨ ñá'nu. Chi̱ Moisés jíín cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, súan ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un ná ta̱ká tiñu chaa̱. Te suni máá yúan‑ni ká'a̱n tuku máá‑ná. 23 Chi ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un ja̱ kánúú ndó'o Cristo, te xna'a̱n‑ga̱ máá‑yá nachaku̱ vásá táká‑ga̱ ndɨ̱yi, náva̱'a kani‑ya̱ tú'un ja̱ ní ndundiji̱n nuu̱ ñáyɨvɨ ñúu̱‑yo̱ jíín núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Achí‑de. 24 Te súan ni̱ ka'a̱n Pablo ja'a̱ máá‑de, te ni̱ ka'a̱n jaa Festo: Kátachi̱‑ro̱, Pablo. Ja̱ ní skuá'a xaa̱n‑ro̱ te ndúkú kútachi̱‑ro̱. Achí. 25 Ko ni̱ ka'a̱n Pablo: Tú kátachi̱‑ná, táta̱ Festo, chi̱ íó kájí iní‑ná ká'a̱n ndaa̱‑ná tu̱'un yá'a. 26 Chi̱ máá rey, a jiní va̱'a‑de ta̱ká tu̱'un yá'a. Te tú yú'ú‑ná ka'a̱n‑ná tu̱'un yá'a jíín‑de. Chi̱ a jiní‑ná ja̱ tú kúñáá ini̱‑de jíín ní ɨɨn tu̱'un ká'a̱n‑ná, chi̱ tú sa̱'í jíka ta̱ká tiñu yá'a. 27 Táta̱ rey Agripa, á kándíja‑ní ja̱ káka'a̱n cha̱a kájani tu̱'un‑ya̱ ondé sáá. A jiní máá‑ná ja̱ kándíja‑ní, áchí Pablo. 28 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n Agripa jíín Pablo: A yani kandíja‑ri̱ nuu̱ Cristo sá'a‑ró kuní‑ro̱, áchí‑de. 29 Te ni̱ ka'a̱n Pablo: Va̱sa a yani xí túu, ko jikán ta'u̱‑ná nuu̱ Dios ja̱ máá‑ní jíín táká‑ga̱ cha̱a kájini so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑ná vina, ná ndúu‑ní nátu̱'un máá‑ná, ko cadena yá'a chi̱ túu, áchí‑de. 30 Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n Pablo ta̱ká tu̱'un yá'a. Te ni̱ ndukuiñi̱ rey jíín gobernador jíín Berenice, jíín táká cha̱a ni̱ kaxiu̱kú jíín‑de. 31 Te ni̱ ka̱kuxio sɨ́ɨn máá‑de. Te ni̱ kanda̱tu̱'ún‑de: Tú ni ɨɨn kua̱chi ní sá'a cha̱a yá'a ja̱ kúu̱‑de xí já kúndee‑ga̱‑de veka̱a, áchí‑de. 32 Te ni̱ kachi̱ Agripa jíín Festo: Kuu sía̱‑ní cha̱a yá'a núú, nú tú ní ká'a̱n‑de ja̱ kí'i̱n‑de onde̱ nuu̱ César kuní máá‑de. Achí‑de.

27

Jíín barco kua'a̱n Pablo ichi ñúu̱ Roma

1 Te ni̱ kundaa̱ ja̱ kíngoyo‑ri̱ jíín barco onde̱ ñuu̱ Italia. Te ni̱ kaja̱'a‑de Pablo jíín sáva‑ga̱ cha̱a ká'i̱in veka̱a‑ún nuu̱ ɨ́ɨn capitán nání Julio ja̱ tɨ́ɨn‑de soldado nání Augusto. 2 Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ri̱ ini̱ ɨɨn barco ñuu̱ Adramitio kája'a̱n‑ri̱ ichi yú'u mar ñuu̱ Asia. Te suni ɨɨn cha̱a onde̱ ñuu̱ Macedonia ñuu̱ Tesalónica ja̱ nání‑de Aristarco, kua'a̱n‑de jíín‑rí. 3 Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Sidón. Te Julio, ni̱ kundá'ú ini̱‑de Pablo. Te ni̱ ja̱'a‑de tu̱'un ni̱ jande̱'é Pablo amigo‑de, náva̱'a chindéé chítuu‑i‑de. 4 Te ñuu̱ yúan ni̱ kenda‑ri̱ kája'a̱n‑ri̱ jíín barco, ni̱ kaja̱'a‑ri̱ ichi chíi ñuu̱ Chipre nuu̱ ndó'yo̱ tachi̱, chi̱ sua ni̱ nana nuu tachi̱. 5 Te ni̱ kundéé‑rí ni̱ kaja̱'a‑ri̱ nuu̱ mar Cilicia jíín núu̱ mar ñuu̱ Panfilia. Te ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Mira ja̱ kándee ini̱ ñuu̱ Licia. 6 Te ñuu̱ yúan ni̱ ni'i̱n capitán ɨɨn barco ñuu̱ Alejandría ja̱ kí'in ichi ñúu̱ Italia. Te ni̱ skɨ́vɨ‑de ruu̱ ini̱ barco‑ún jíná'an‑ri̱. 7 Te kua'a̱ kɨvɨ́ ní ka̱jika kuéé‑ri̱ nuu̱ ndúcha‑ún. Te fuerza‑ni ni̱ ja̱koyo‑ri̱ yuñúu̱ Gnido. Te tuká ní já'a tachi̱‑ún tu̱'un kaka‑ri̱. Te ni̱ kaja̱'a‑ri̱ ichi chíi ñuu̱ Creta nuu̱ ndó'yo̱ tachi̱, xiin ñúu̱ Salmón. 8 Te xaa̱n ní ndúkú ndéé barco‑ún. Ni̱ jika nduu̱ te ni̱ ja̱koyo‑ri̱ jíín ɨ́ɨn lugar nuu̱ káskúnání‑i Buenos Puertos. Te yani puerto‑ún íó ñuu̱ Lasea. 9 Te vina chi̱ a ni̱ kuu kua'a̱ kɨvɨ́. Te sanaa te kiñá'án ɨ́ɨn tu̱ndó'o nuu̱ mar, chi̱ a ni̱ ja̱'a viko kóndicha̱ ini̱, te ni̱ ka'a̱n ni̱'in Pablo jíín‑de: 10 Táta̱ jíná'an‑ní, jiní‑ná ja̱ xáa̱n yíí kóo viaje yá'a, te kii ɨɨn tu̱ndó'o sɨkɨ̱ barco. Ko nasu̱ máá ɨ́ɨn barco jíín ndátíñu naa, chi̱ suni kii tu̱ndó'o‑ún sɨkɨ̱ máá‑yó. Achí‑de. 11 Ko tú ní kándíja capitán ja̱ ká'a̱n Pablo, chi̱ sua ni̱ kandíja‑ga̱‑de tu̱'un ká'a̱n cha̱a skáka barco‑ún jíín já ní ka'a̱n cha̱a xíin barco. 12 Ko sɨkɨ̱ já puerto‑ún tú íó va̱'a ja̱ kéndo̱o‑de nɨ́ɨ́ víko víjin, te ni̱ ka̱nakani ini̱ kua'a̱‑gá‑i ja̱ kénda koyo‑i yúan, sanaa te kuu ja̱koyo‑i ñuu̱ Fenice, te yúan kendo̱o‑i viko víjin kájani ini̱‑i. Chi̱ ñuu̱ Fenice kúu ɨɨn puerto ñuu̱ Creta ja̱ jíto xíin íchi nínu jíín íchi véé. 13 Te ni̱ kee ɨɨn tachi̱ íchi sur. Te ni̱ ka̱jani ini̱‑i ja̱ jáa̱‑i nuu̱ kákuni̱‑i. Te ni̱ skáka‑ga̱‑i barco, kájika nduu̱‑i ñuu̱ Creta.

Ja̱ ní ndonda ɨɨn tachi̱ xáa̱n sɨkɨ́ barco

14 Ko ni̱ kunúu. Te ni̱ ndonda‑ni ɨɨn tachi̱ xáa̱n já nání Euroclidón. 15 Te ni̱ stáa‑ni barco kua'a̱n‑ni jíín. Te tú ní kúu kundéé barco jíín tachí. Te ni̱ ka̱sía̱‑ni‑ri̱ kua'a̱n te kua̱ngoyo‑ni‑ri̱ jíín. 16 Te ni̱ ja̱koyo‑ri̱ nuu̱ ndó'yo̱ tachi̱ chíi ɨɨn isla lúlí nání Clauda. Te u'u̱ xaa̱n ní ka̱natɨɨn‑ri̱ barco lúlí ja̱ ndikín yata̱. 17 Te ni̱ ka̱skɨ́vɨ‑i ini̱ barco ká'nu. Te ni̱ ka̱ju'ni̱ va̱'a‑i máá barco ká'nu jíín yó'o jíín vitú. Te ni̱ síjinú‑i sa'ma xndéché íchi xiní, chi̱ káyu̱'ú‑i ja̱ tɨ́ɨn barco nú kaku̱'un yu'u mar. Te súan‑na̱ kája'a̱n‑ri̱ jíín. 18 Ko xaa̱n ní kaja barco ni̱ sá'a tachi̱ xáa̱n. Te kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, ni̱ ka̱kejá'á‑i káskána‑i ta̱ká ndatíñu ndíso barco. 19 Te kɨvɨ̱ uní, ta̱ká ndatíñu játíñu barco ni̱ kajacha̱ nda'a‑rí. 20 Te kua'a̱ kɨvɨ́ tuká ndiji̱n túu̱n ndika̱ndii jíín tíñu̱ú xíní, ni tú ní júkuiñi̱ kutɨ tachí xáa̱n‑ún. Te tuká káñukuu ini̱‑ri̱ ka̱ku‑ri̱ núú. 21 Te ni̱ kuu kɨvɨ̱ já tuká káyee kútɨ‑rí staa̱. Te ni̱ jukuiñi̱ Pablo sava ma̱'ñú cháa‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑de: Táta̱, ni kájandatu̱‑ní tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ná, te ma̱ kénda‑yó iní ñuu̱ Creta, te ma̱ kóto‑yó túndó'o yá'a ni ma̱ náa ndátíñu núú. 22 Ko vina ká'a̱n ni̱'in‑ná jíín‑ní, ma̱ kúkuí'a̱ ini̱‑ní jíná'an‑ní. Chi̱ ni ɨɨn‑ní ma̱ náa‑ní. Chi̱ máni máá‑ni ndatíñu jíín barco kúu ja̱ náa. 23 Chi̱ kuni‑ni ni̱ kanchaa̱ ɨɨn ndajá'a̱ máá Dios jíín‑ná. Chi̱ I'a̱‑ún xíin náá, te játíñu‑ná nuu̱‑yá. 24 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑ná: Pablo, ma̱ yú'ú‑ro̱, chi̱ kánúú jáa̱‑ro̱ núu̱ César. Te a ni̱ ja̱'a Dios ta̱ká cha̱a kua'a̱n jíín‑ró jián núu̱‑ro̱. Achí‑ya̱. 25 Táta̱ jíná'an‑ní, ma̱ yú'ú‑ní núsáá. Chi̱ máá‑ná, a kándíja‑ná nuu̱ Dios ja̱ súan kuu nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ná. 26 Ko nɨ́nɨ kíka̱ni‑yó núu̱ ɨ́ɨn isla, áchí‑de. 27 Te ni̱ kuu uxi̱ kuu̱n ákuáa. Te kájika‑ri̱ nuu̱ mar Adriático. Te nuu̱ ní kuu sava ñúú, te kájani ini̱ ña̱yɨvɨ káskáka barco ja̱ á ni̱ ka̱kuyani‑ri̱ nuu̱ ɨ́ɨn ñu'un íchí. 28 Te ni̱ ka̱skuíta ka'nu‑i ɨɨn plomada chi̱i nducha. Te ni̱ kajini̱‑i ja̱ íó oko̱ nda'a̱. Te ni̱ ka̱jika‑ga̱‑i ɨɨn tí'li̱. Te ni̱ ka̱naskuíta ka'nu tuku‑i plomada. Te ni̱ kajini̱‑i ja̱ íó‑ga̱ xia'u̱n nda'a̱. 29 Te káyu̱'ú‑i jaa̱‑i ɨɨn nuu̱ íó toto chíi nducha. Te ni̱ ka̱skána‑i kuu̱n káa tɨ́kánchu tɨ́ɨn yata̱ barco‑ún kua'a̱n. Te kákuni̱‑i ja̱ ná kúndiji̱n yachi̱ yachi̱. 30 Te cha̱a káskáka barco, kákuni̱‑de kunu‑de ki'i̱n‑de jíín barco lúlí, te xndóo‑de barco ká'nu núú. Ja̱ yúán ní ka̱skúun‑de barco lúlí‑ún nuu̱ ndúcha, te kásá'a‑de ja̱ kí'i̱n‑de ichi núu̱ barco ká'nu ja̱ skáa‑ga̱‑de ka̱a tɨ́kánchu yúan núú. 31 Te ni̱ kachi̱ Pablo jíín capitán jíín soldado: Nú tú kendo̱o cha̱a yúan ini̱ barco ká'nu yá'a, te ma̱ kúu ka̱ku kutɨ máá‑ní jíná'an‑ní, áchí‑de. 32 Yúan‑na te soldado, ni̱ ka̱xɨtɨ‑dé yo'o tɨ́ɨn barco lúlí. Te ni̱ ka̱sía̱‑ni‑de ni̱ tene kua'a̱n. 33 Te nuu̱ kuákundiji̱n te ni̱ ka'a̱n ndéé Pablo jíín táká cha̱a ja̱ ná kée‑dé staa̱: Vina íó uxi̱ kuu̱n kɨvɨ́ já káindi̱to‑ní te ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑ní chi̱ tú ní káyee kútɨ‑ní staa̱. 34 Te ká'a̱n nda̱'ú‑ná jíín‑ní ja̱ ná kée‑ní staa̱, te ná náni'i̱n iní‑ní núsáá. Chi̱ ni ɨɨn‑ní, ma̱ náa ní ɨɨn ixi xiní‑ní. Achí‑de. 35 Te ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n‑de tu̱'un yá'a. Te ni̱ ki'in‑de ɨɨn staa̱. Te ma̱'ñú táká ña̱yɨvɨ‑ún ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé nuu̱ Dios. Te ni̱ sákuáchí‑de. Te ni̱ kejá'á‑de yée‑dé staa̱‑ún. 36 Yúan‑na te ni̱ ka̱ndundéé iní ta̱ká‑i. Te suni ni̱ ka̱yee‑í staa̱. 37 Te ja̱ úndɨ'ɨ‑ri̱ ká'i̱o uu̱ ciento uni̱ xiko xia'u̱n ɨɨn‑ri̱ ja̱ káxiu̱kú‑rí ini̱ barco. 38 Te ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑i ja̱ ní ka̱yee‑í staa̱. Yúan‑na te ni̱ kajacha̱‑i trigo kua'a̱n nuu̱ ndúcha‑ún, ni̱ ka̱nasáñama̱‑i barco.

Ja̱ ní naa barco nuu̱ ñú'un íchí

39 Te nuu̱ ní kundiji̱n, te tú ní kánakuni̱‑i ñu'un íchí. Ko ni̱ kajini̱‑i ɨɨn nuu̱ kátɨ́sú'ú ja̱ íó ñi̱tɨ́. Te kákuni̱‑i jaa̱‑i yúan jíín barco nú ná kúu sá'a‑i. 40 Te ni̱ ka̱xɨtɨ‑í yo'o yí'i ka̱a tɨ́kánchu yúan. Te ni̱ ka̱xndóo‑i ka̱a‑ún nuu̱ mar. Te ni̱ ka̱stá'ya‑i nuu̱ tɨ́ɨn su'ma̱ skuíkó barco. Te ni̱ ka̱jata kaa‑i sa'ma xiní náva̱'a xndéché tachí barco. Te ni̱ ka̱jika‑i kua'a̱n‑i ichi yú'u mar. 41 Ko ni̱ ja̱koyo‑de ɨɨn nuu̱ náketá'an uu̱ yu̱cha ini̱ mar. Te ni̱ kaku̱'un tá'an barco jíín tóto jíín ñítɨ́. Te ichi núu̱ barco‑ún ni̱ tɨ̱ɨn‑ni, te tuká ní kandá kutɨ. Te yata̱ barco‑ún ni̱ ka'ya‑ni ja̱ ní'in ni̱ kaku̱'un su'ma mar. 42 Yúan‑na te ni̱ kanda̱tu̱'ún soldado ja̱ ká'ni táká preso náva̱'a ma̱ súchá ni ɨɨn‑i ja̱ kúnu‑i. 43 Ko capitán‑ún, nama‑de Pablo kuní‑de. Te ni̱ jasu̱‑de tu̱'un‑ún. Te ni̱ tá'ú‑de tiñu nú ndé ña̱yɨvɨ kúu su̱chá‑i te ná kée‑ni‑i ki'i̱n‑i nuu̱ mar xna'a̱n‑ga̱ te ja̱koyo‑i onde̱ nuu̱ ñú'un íchí. 44 Te sava‑ga̱‑i ná kénda‑i ki'i̱n‑i, sava‑i koso téne‑i jíín tabla te sava‑ga̱‑i jíín pedazo yunu barco. Te súan ni̱ kaka̱ku ndɨ'ɨ‑i ni̱ ja̱koyo‑i ñu'un íchí.

28

Ja̱ ní ta'a̱n Pablo ñuu̱ isla Malta

1 Te nuu̱ ní kaka̱ku‑ri̱, yúan‑na te ni̱ kani'i̱n‑rí tu̱'un ja̱ isla‑ún nání Malta. 2 Te ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn yu'u yúan, ni̱ ka̱kumani̱‑í jíín‑rí jíná'an‑ri̱. Te ni̱ kastá'a̱n‑i ɨɨn ñu'u̱n, chi̱ kúun sau̱ te vi̱jin sá'a. Yúan‑na te ni̱ ka̱kana‑i xini̱‑rí ni̱ ja̱koyo‑ri̱ nuu̱‑í. 3 Te ni̱ stútú Pablo yaku̱ tɨtaka̱. Te ni̱ taan‑dé nuu̱ ñú'u̱n. Te ɨɨn koo̱, jínu‑tɨ̱ ní kenda‑tɨ̱ já ní kuní'ní. Te ni̱ chiyú'ú‑ni‑tɨ̱ ndá'a‑dé. 4 Te ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn yu'u ñúu̱‑ún, ni̱ kajini̱‑i ja̱ ndíta kaa koo̱‑ún yíyú'ú‑tɨ́ nda'a‑dé. Te káka'a̱n‑i: Ndaa̱ ja̱ cháa já'ni ndɨ́yi kúu cha̱a yá'a núsáá. Te va̱sa a ni̱ ka̱ku‑de nuu̱ mar, ko máá I'a̱ tu̱'un ndaa̱ tú já'a tu̱'un kuchaku̱‑ga̱‑de, áchí‑i. 5 Ko Pablo, ni̱ kɨsɨ‑de koo̱‑ún nuu̱ ñú'u̱n. Te tú na̱ún ní tá'a̱n‑de. 6 Te máá‑i, káinda̱tu‑i ja̱ chú'un kuiñi‑dé xí nduá‑de te kuu̱‑de. Ko ni̱ kuná'án xáa̱n káinda̱tu‑i ni̱ kajini̱‑i ja̱ tú na̱ún ní tá'a̱n‑de. Yúan‑na te ni̱ nakani ini̱‑i te ni̱ kaka'a̱n‑i ja̱ ɨ́ɨn i'a̱ kúu Pablo. 7 Te yani yúan ni̱ i̱o ñu'un cháa kúu gobernador ini̱ isla‑ún, nání‑de Publio. Te cha̱a‑ún, ni̱ kana‑de ruu̱ jíná'an‑ri̱. Te ni̱ ja̱'a núu‑de ve'e‑de ni̱ ka̱kendo̱o mani̱‑rí jíín‑de uni̱ kɨvɨ̱. 8 Te táa̱ Publio kátúu‑dé nuu̱ jíto, kú'u̱‑de jíín kué'e̱ ki̱ji jíín ɨ́ɨn kue'e̱ kúun chi̱i‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ Pablo ve'e cha̱a‑ún. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé. Te ni̱ chaa‑de nda'a‑dé sɨkɨ̱ cháa‑ún. Te ni̱ nduva̱'a‑ni cha̱a‑ún. 9 Yu̱án‑na, te suni sava‑ga̱ ña̱yɨvɨ káku'u̱ nɨ́ɨ́ isla‑ún, ni̱ ja̱koyo‑i. Te ni̱ kandu̱va̱'a‑ni‑i. 10 Te ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱jatú'ún‑i ruu̱ jíná'an‑ri̱, te ni̱ kaja̱'a‑i kua'a̱ ndátíñu ni̱ ka̱kuta'u̱‑rí. Te nuu̱ ní kenda koyo‑ri̱ kua'a̱n‑ri̱, te ni̱ kaja̱'a‑i ta̱ká ndatíñu kánandɨ'ɨ‑ri̱.

Ja̱ ní jani Pablo tu̱'un ini̱ ñuu̱ Roma

11 Súan‑ni onde̱ nuu̱ uní yoo̱, te ni̱ ka̱jika‑ri̱ kua'a̱n‑ri̱ jíín ɨ́ɨn barco ñuu̱ Alejandría ja̱ ní kanchaa̱ nuu̱ isla tiempo viko víjin. Te barco‑ún, máá cháa̱n ndíso ɨɨn figura ña̱yɨvɨ Cástor jíín Pólux. 12 Te ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Siracusa. Te yúan ni̱ ka̱kendo̱o‑ri̱ uni̱ kɨvɨ̱. 13 Te yúan ni̱ kenda koyo‑ri̱ kua'a̱n‑ri̱ nduu̱ nduu̱ yundúcha. Te ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Regio. Te ɨnga̱ kɨvɨ̱ ní kee tachi̱ íchi sur, te ɨnga̱ kɨvɨ̱ xía̱n‑ún, ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Puteoli. 14 Te yúan ni̱ kani'i̱n tá'an‑ri̱ jíín sáva ñani̱. Te ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑rí ni̱ ka̱kendo̱o‑ri̱ jíín‑de ɨɨn semana. Yúan‑na te vásá ní ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Roma. 15 Te ñani̱ yúan a ni̱ kani'i̱n‑dé tu̱'un ruu̱ jíná'an‑ri̱. Te ni̱ kenda koyo‑de, ni̱ ka̱kita'a̱n‑de ruu̱ onde̱ nu̱yá'u nání Apio jíín ndénúní mesón. Te ni̱ jini̱ Pablo nuu̱‑dé. Te ni̱ na̱kuatá'ú‑de nuu̱ Dios. Te ni̱ ndundéé iní‑de. 16 Te nuu̱ ní ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Roma, te ni̱ ja̱'a capitán ta̱ká preso nuu̱ cháa kákuñá'nu nuu̱ ejército ñuu̱ Roma. Ko ni̱ ja̱'a‑de tu̱'un kunchaa̱ sɨ́ɨn Pablo jíín ɨ́ɨn soldado kukoto‑ún‑de. 17 Te nuu̱ uní kɨvɨ̱ te ni̱ kana Pablo xini̱ táká cha̱a kákuñá'nu nuu̱ ñáyɨvɨ judío ni̱ ka̱kutútú‑de. Te ni̱ ka'a̱n Pablo jíín‑de: Ñáni̱ jíná'an‑ró, ruu̱ tú kutɨ na̱ún ní sá'a‑ri̱ sɨkɨ̱ ñúu̱‑yo̱ ni sɨkɨ̱ táni̱nu táa̱‑yo̱. Ko onde̱ ñuu̱ Jerusalén ni̱ kaja̱'a‑i ruu̱ nuu̱ cháa ñuu̱ Roma jíná'an‑de. Te ni̱ ka̱chindee‑de ruu̱ veka̱a. 18 Te cha̱a ñuu̱ Roma, ni̱ ka̱xndichí‑de ruu̱. Te kákuni̱‑de sía̱‑de ruu̱ núú, chi̱ tú ni ɨɨn kua̱chi íó sɨkɨ̱‑rí ja̱ kúu̱‑ri̱. 19 Ko tú ní játú'ún ñáyɨvɨ judío. Yu̱án ní jika̱n‑ri̱ ja̱ kíi‑ri̱ nuu̱ César. Ko na̱ tú va̱i‑ri̱ ja̱ ká'a̱n‑ri̱ sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ ñúu̱‑ri̱. 20 Ja̱ yúán ní kana‑ri̱ xini̱‑ro̱ jíná'an‑ró, náva̱'a ná kuní‑ri̱ nuu̱‑ro̱ te ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. Chi̱ sɨkɨ̱ tú'un káñukuu ini̱ ña̱yɨvɨ Israel kúu ja̱ nú'ni̱‑ri̱ jíín cadena yá'a. Achí‑de. 21 Te ni̱ kaka'a̱n cha̱a‑ún jíín Pablo: Tú ni ɨɨn carta ní cháa̱ nuu̱‑rí onde̱ ñuu̱ Judea ja̱ kúni tu̱'un‑ri̱ róó. Te ta̱ká ñani̱ ja̱ ní cha̱koyo yá'a, tú kákastu̱'ún‑de ni tú káka'a̱n‑de ni ɨɨn tu̱'un ñáá sɨkɨ̱‑ro̱. 22 Ko kuni so̱'o‑ri̱ tu̱'un ka'a̱n‑ro̱ nú ndasa jáni ini̱‑ro̱ kákuni̱‑ri̱. Chi̱ sɨkɨ̱ tú'un yá'a a kájini̱‑yo̱ já táká ña̱yɨvɨ káka'a̱n ndɨva̱'a‑i. Achí‑de. 23 Te ni̱ teta'a̱n Pablo ɨɨn kɨvɨ̱. Te ni̱ cha̱koyo kua'a̱‑dé ve'e nuu̱ ncháá Pablo. Te nuu̱ cháa‑ún ni̱ jani ndaa̱‑de tu̱'un ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te ndúkú‑de skándíja‑de cha̱a‑ún sɨkɨ̱ tú'un Jesús onde̱ jíín tú'un ká'a̱n ley Moisés jíín tutú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. Te súan ni̱ stá'a̱n‑de onde̱ ja̱ñá'a̱n te onde̱ aíni. 24 Te sava cha̱a‑ún, ni̱ ka̱jatá'ú‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n Pablo. Ko sava‑ga̱‑de, tú ní kákandíja kutɨ‑dé. 25 Te ni̱ ka̱státá'an‑de jíín tá'an‑de. Te nini kája'a̱n‑de ni̱ ka'a̱n Pablo tu̱'un yá'a: Bueno ni̱ ka'a̱n Espíritu Santo jíín tú'un Isaías, cha̱a ni̱ jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, chi ni̱ ka'a̱n‑de jíín táa̱‑ro̱ ní sá'a‑ya̱: 26 Kuá'án nuu̱ ñáyɨvɨ yá'a te kachi̱‑ro̱ kúni‑i: Va̱sa kájini ná'ín vá'a‑ró, ko ma̱ júku̱'un ini̱‑ro̱. Te va̱sa kánde̱'é ndɨ́ɨ‑ro, ko ma̱ kuní‑ro̱. 27 Chi̱ xaa̱n ní kakuni̱'in ini̱ ña̱yɨvɨ yá'a, te xaa̱n ú'u̱ kájini so̱'o‑i. Te kájasu̱‑i nduchi‑í náva̱'a ma̱ kuní‑i jíín ndúchi‑í, te ma̱ kúni ná'ín‑i jíín só'o‑i, te ma̱ júku̱'un ini̱‑i, te ma náxíó káva ini̱‑i, ja̱ násáva̱'a‑ri̱‑i. Achí‑ya̱. 28 Ná kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ núsáá, chi tu̱'un ni̱ tájí Dios I'a̱ náma yóó, vina te ná tájí‑yá tu̱'un yá'a ki'i̱n nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, Te máá‑i kuni ná'ín‑i. Achí‑de. 29 Te ni̱ ji̱nu ni̱ ka'a̱n‑de tu̱'un yá'a. Te kája'a̱n cha̱a judío kástátá'an xaa̱n máá‑de. 30 Te ni̱ kendo̱o Pablo ni̱ ncha̱a‑de uu̱ kuia̱ ɨɨn ve'e ni̱ ki'in núu‑de. Te ni̱ jatá'ú‑de ta̱ká ña̱yɨvɨ ní ja̱koyo‑i nuu̱‑dé. 31 Te jáni‑de tu̱'un ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te bueno stá'a̱n‑de tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. Te tú ni ɨɨn cha̱a ní jasú nuu̱‑dé.

Romanos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS ROMANOS

YA'A KUU CARTA JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU ROMA

1

Sa'a̱n kúta'u̱

1 Máá‑rí kúu Pablo, mozo Jesucristo, chi ni̱ kana‑ya̱ xiní‑rí kúu‑ri̱ apóstol nuu̱‑yá, te ni̱ teta'a̱n‑ya̱ rúu̱ ja̱ káni‑ri̱ tu̱'un va̱'a Dios. 2 Chi ni̱ keyu'u‑yá onde̱ aná'án. Te súan ni̱ kaka'a̱n cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱, te yóso núu̱ tutú ii̱. 3 Tu̱'un Se̱'e‑ya̱ ká'a̱n. Te yikɨ kúñu‑ya̱ ní kaku chi̱i tata̱ David. 4 Te ni̱ ka'a̱n ni̱'in Dios ja̱ Sé'e máá‑yá kúu Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. Te yí'i fuerza jíín Espíritu Santo ini̱‑ya̱, sɨkɨ̱ já ní nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi. 5 Te ja̱ sɨkɨ́ sɨ́'vɨ́‑yá, ni̱ kani'i̱n‑rí tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱. Te kákuu‑ri̱ apóstol ni̱ sá'a‑ya̱, náva̱'a kuandatu̱ ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, te kandíja‑i. 6 Suni onde̱ róó, chi ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱ náva̱'a ná kɨ́'vɨ‑ró ndá'a Jesucristo. 7 Cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ táká róó ja̱ káxiu̱kú‑ró iní ñuu̱ Roma, chi kúndá'ú ini̱ Dios róó. Te ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱ ná ndúndoo‑ró. Tu̱'un luu íó ini̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín já kíi nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. 8 Xnáñúú‑gá nuu̱ Dios máá‑rí, nákuatá'ú‑rí ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró sá'a Jesucristo. Chi̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ jichá tu̱'un kua'a̱n ja̱ kákandíja‑ró‑yá. 9 Te Dios kúu testigo‑ri̱, chi̱ nuu̱‑yá játíñu‑ri̱ jíín iní jíín añú‑ri̱ te jáni‑ri̱ tu̱'un va̱'a Se̱'e‑ya̱. Te nene̱ ká'a̱n‑ri̱ ja'a̱‑ro̱ nú jikán ta'u̱‑rí. 10 Ká'a̱n nda̱'ú nɨ́nɨ‑rí jíín‑yá, sanaa te nú kuní máá Dios, te jaa̱ va̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱ va̱sté ɨ́ɨn vina‑na̱. 11 Chi̱ kúu ini̱‑ri̱ nde̱'é‑rí nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, náva̱'a saka‑rí yaku̱ ta'u̱ yí'i Espíritu nuu̱‑ro̱, náva̱'a ná yíja‑ga̱ ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 12 Súan kuní‑ri̱, náva̱'a ɨɨn ká'nu‑ni ná sándéé iní‑yo̱, chi̱ róó jíín rúu̱ kákandíja ká'nu‑ni‑yó. 13 Ñáni̱, kuní‑ri̱ ja̱ ná júku̱'un ini̱‑ro̱ já tɨnɨ́ jínu ni̱ chaa ini̱‑ri̱ jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, ko onde̱ vina sáni‑ga̱ ndasú ichi‑rí. Chi̱ kuní‑ri̱ kandíja sava‑ró sá'a‑ri̱, nátu̱'un ni̱ sá'a‑ri̱ jíín sáva ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación. 14 Taú‑ri̱ kani‑ri̱ tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ griego jíín núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn yu'u, nuu̱ ñáyɨvɨ ndíchí jíín núu̱ ñáyɨvɨ tú jiní kutɨ. 15 Chi̱ ruu̱, ja̱ yúán kúu yachi̱ ini̱‑ri̱ kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a‑ya̱ núu̱ róó tuku, ja̱ káxiu̱kú‑ró iní ñuu̱ Roma. 16 Chi̱ tú kúka nuu̱‑rí sɨkɨ̱ tú'un va̱'a, chi̱ fuerza Dios kúu, náva̱'a na̱ni cha̱a nú kándíja‑de te ka̱ku‑de sá'a, ña̱yɨvɨ judío xna'a̱n‑ga̱, te suni ña̱yɨvɨ griego. 17 Te jíín tú'un‑ún jiní ndiji̱n‑yo̱ ndasa íó ndoo ini̱ Dios, te nú kándíja‑yó te kendo̱o‑yó súan. Te kandíja‑ga̱‑yo̱ sá'a‑ún. Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Cha̱a ndaa̱, chi̱ sɨkɨ̱ já kándíja‑de te kuchaku̱‑de, áchí.

Ja̱ kití ini̱ Dios nuu̱ kuáchi

18 Chi̱ onde̱ ichi ándɨ́vɨ́ jiní ndiji̱n‑yo̱ já kití ini̱ Dios jíto‑ya̱ táká tiñu ñáá kásá'a ña̱yɨvɨ já tú káchiñú'ún‑i‑ya̱. Chi̱ jíín tíñu ñáá kásá'a‑i te kájasu̱‑i nuu̱ tú'un ká'a̱n ndaa̱. 19 Chi ta̱ká tu̱'un ja̱ kájini̱ ña̱yɨvɨ ndasa káa Dios, suni a kájini̱ ndiji̱n máá‑i, chi̱ máá Dios ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ nuu̱‑í. 20 Onde̱ kɨvɨ̱ ní jukuiñi̱ ñu̱yɨ́vɨ, te kúu jiní ndiji̱n ña̱yɨvɨ ndasa káa tu̱'un sa̱'í Dios, ndasa yí'i fuerza‑ya̱ nɨ́ɨ́ káni jíín ndása I'a̱ kúu máá‑yá. Chi̱ jíín ndátíñu ni̱ sá'a‑ya̱ kúu ja̱ kájuku̱'un ini̱‑i súan. Te ja̱ yúán tú modo nama‑i máá‑i nuu̱ kuáchi‑i. 21 Chi ni̱ kajini̱‑i nuu̱ Dios. Ko tú ní kánakana jaa‑i‑ya̱ já kúu‑ya̱ Dios, ni tú ní kánakuatá'ú‑i nuu̱‑yá, chi̱ sua ni̱ ka̱sáñáá‑i máá‑i jíín tú'un káka'a̱n‑i. Te ini̱ añú‑i ni̱ kutúún, ni̱ ndasu̱. 22 Káka'a̱n‑i ja̱ kákuu ndíchí‑i, ko ni̱ ka̱nduu ñáá‑i. 23 Te Dios ja̱ má té'yu̱ kutɨ‑yá, ndíi ncháa̱ nuu̱ kánchaa̱‑ya̱. Ko ni̱ ka̱sía̱‑i‑ya̱ ni̱ ka̱chiñú'ún‑i muestra ndasa káa ɨɨn cha̱a ja̱ té'yu̱, ndasa kánda̱a tɨsaa̱, kɨtɨ kúu̱n ndá'a jíín kóo̱. 24 Ja̱ yúán ní sía̱ Dios ña̱yɨvɨ‑ún ja̱ ná sá'a máá‑i tiñu chá'án jíín táká ja̱ kíni kákuni̱ ini̱ añú‑i, ɨɨn modo ja̱ kásáchá'án‑i tá'an‑i kúu. 25 Te tu̱'un ndaa̱ ká'a̱n Dios ni̱ kajasu̱ ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑i jíín tú'un tú'ún ni̱ ka̱jatú'ún‑i. Te ni̱ ka̱chiñú'ún‑i ta̱ká ndatíñu ni̱ sá'a‑ya̱. Te súan ni̱ ka̱sá'a ña̱yɨvɨ‑ún, lugar ja̱ chíñú'ún‑i máá I'a̱ ni̱ sá'a‑ún, chi̱ máá‑yá nɨ́ɨ́ káni kúu‑ya̱ I'a̱ ii̱. Amén. 26 Ja̱ yúán Dios ni̱ sía̱‑ya̱‑í ja̱ ná sá'a máá‑i tiñu ja̱ tú íó jíñú'ún, chi̱ onde̱ ñasɨ́'ɨ́, ni̱ ka̱sama‑ña máá modo ja̱ xíin tíñu, te ni̱ kɨ̱vɨ‑ña jíín modo káñáá. 27 Suni súan cha̱a jíná'an‑de, ni̱ ka̱sía̱‑de máá modo ja̱ xíin tíñu jíín ñásɨ́'ɨ́. Te ni̱ ka̱nduki̱jí‑de ni̱ ka̱sá'a kuáxán‑de jíín tá'an yíí‑de. Te ni̱ ka̱sáñáá cha̱a jíín cháa. Te ini̱ yikɨ kúñu‑de bueno ni̱ kani'i̱n‑dé ta'u̱‑dé sɨkɨ̱ kuáchi ni̱ ka̱sá'a‑de. 28 Chi̱ máá‑de tú ní kájatú'ún‑de ja̱ júku̱'un ini̱‑de Dios, Ja̱ yúán ní sía̱ Dios cha̱a‑ún ja̱ ná kúñáá xini̱‑dé jíín já ná sá'a‑de tiñu ja̱ tú íó va̱'a. 29 Ni̱ kútú ndɨ́'ɨ‑de ta̱ká tiñu tú ká'i̱o ndaa̱, kájika téné, kásáñáá, kákutóó iní, tú ká'i̱o va̱'a, kándio ini̱, kája'ni ndɨ́yi, kákana̱á, káxndá'ú, kándukini, 30 kákutuku ini̱ kájito tá'an, káka'a̱n tú'ún sɨkɨ́ tá'an, kájito u'u̱‑de Dios, káka'a̱n ndɨva̱'a, kásávixi̱ máá, kásátéyíí máá, kástúu costumbre káñáá, tú kájandatu̱ nuu̱ táa̱ nuu̱ náa̱, 31 tú kájuku̱'un kutɨ iní, tú káskíkuu tu̱'un kándatu̱'ún, tú kákumani̱ vá'a, tú káinda̱tu núu, tú kákundá'ú ini̱ tá'an. 32 Te cha̱a‑ún, va̱sa a kájini̱‑de ndasa ká'a̱n ley Dios, ja̱ cháa kásá'a súan, ná kúu̱‑de nú kuu̱‑de, te nasu̱ máni ja̱ kásá'a‑de‑ún chi̱ suni kájatú'ún‑de cha̱a kásá'a súan.

2

Sɨkɨ̱ já sándaa̱ Dios tiñu‑i

1 Núsáá te ja̱ sɨkɨ́ yúán ma̱ káku‑ró va̱sa na̱ún cháa kúu‑ró já jikán‑ro̱ kuáchi, chi ni̱ kuni̱‑ro̱ náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ ɨngá cha̱a, ko sua ni̱ naku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ máá‑ró. Chi̱ róó suni súan sá'a‑ró nátu̱'un náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ ɨngá cha̱a‑ún. 2 Ko a kájini̱‑yo̱ já ndónda Dios naku̱xndíi ndija‑ya̱ sɨkɨ́ táká cha̱a kásá'a súan. 3 Te róó, cha̱a náku̱xndíi sɨkɨ̱ táká cha̱a kásá'a súan, te suni súan sá'a máá‑ró, te jáni ini̱‑ro̱ já káku‑ró núu̱ Dios kɨvɨ̱ sándaa̱‑ya̱ náún. 4 Xí sájá'a̱ ini̱‑ro̱ já vá'a xaa̱n iní‑ya̱ jíín‑ró, te paciencia ini̱‑ya̱, te tú yachi̱ kití ini̱‑ya̱ núu̱‑ro̱. Tú júku̱'un ini̱‑ro̱ já tú'un va̱'a ini̱‑ya̱‑ún nakani ini̱‑ro̱ sá'a náún. 5 Ko sɨkɨ̱ já ní'in ini̱‑ro̱ jíín sɨkɨ́ já tú nákani ini̱ añú‑ro̱ kúu ja̱ kayá‑ga̱‑ro̱ tú'un kití ini̱‑ya̱ sɨkɨ́‑ro̱ já kúu kɨvɨ̱ kití ini̱‑ya̱, chi̱ kenda ndiji̱n kɨvɨ̱ sándaa̱ va̱'a Dios jíín ñáyɨvɨ. 6 Chi̱ máá‑yá, cha̱'u‑ya̱ ná ɨɨn ná ɨɨn cha̱a ndasa tiñu kásá'a máá‑de. 7 Ko nuu̱ cháa kásá'a ndɨ'ɨ tiñu va̱'a, já'a‑ya̱ tú'un ja̱ ná kúchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni, chi̱ kándúkú‑de tu̱'un luu tu̱'un jíñú'ún, jíín tú'un ja̱ má kúu̱ kutɨ‑dé jíín. 8 Te kití xaa̱n iní‑ya̱ te jíto u'u̱‑ya̱ cháa kákana̱á, chi̱ kásáni̱'in ini̱‑de nuu̱ tú'un ká'a̱n ndaa̱, te kájandatu̱‑de nuu̱ tú'un yákuá yó'o̱. 9 Te tu̱ndó'o u'u̱ xaa̱n já'a‑ya̱ sɨkɨ́ táká ña̱yɨvɨ kásá'a tiñu ñáá, xnáñúú‑gá nuu̱ ñáyɨvɨ judío te suni súan nuu̱ ñáyɨvɨ griego. 10 Ko sɨkɨ̱ táká ña̱yɨvɨ kásá'a máni tiñu va̱'a, já'a‑ya̱ tú'un luu, tu̱'un jíñú'ún, jíín tú'un kuaká'nu ini̱. 11 Chi̱ Dios tú ncháá nuu̱‑ní‑ya̱ ɨ́ɨn ɨɨn ña̱yɨvɨ. 12 Chi ta̱ká cha̱a ja̱ ní ka̱sá'a kua̱chi, va̱sa tú káyi̱'i‑de chi̱i ley, suni tú nɨ́nɨ ley te naa‑dé. Ko ta̱ká cha̱a ni̱ ka̱sá'a kua̱chi ja̱ á káyi̱'i‑de chi̱i ley, suni jíín ley kundaa̱ tiñu‑de. 13 Chi̱ nasu̱ cháa kájini so̱'o tu̱'un ká'a̱n ley kúu ja̱ ká'i̱o ndaa̱ nuu̱ Dios, chi cha̱a káskíkuu tu̱'un ká'a̱n ley kúu ja̱ ká'i̱o ndaa̱ nuu̱‑yá. 14 Chi cha̱a sɨ́ɨn nación ja̱ tú káñava̱'a‑de ley ja̱ á yóso, ko kásá'a‑de súan‑ni ta̱ká tiñu yí'i nuu̱ ley. Chi cha̱a‑ún, va̱sa tú káñava̱'a‑de ley, ko máá‑de kákuu‑de ley kájatíñu máá‑de. 15 Ja̱ yúán jiní‑yo̱ já tú'un tá'ú ley chi̱ yóso iní añú‑de. Te añú‑de kúu testigo‑de. Te tu̱'un kájani ini̱‑de kájika̱n kua̱chi sɨkɨ̱‑dé, xí sánaa ká'a̱n ja̱ tú na̱ún kua̱chi ndíso‑de. 16 Súan sá'a‑de kɨvɨ̱ sándaa̱ Dios sɨkɨ̱ táká tiñu sa̱'í kásá'a ña̱yɨvɨ. Te jíín Jesucristo sándaa̱‑ya̱ jíín tú'un va̱'a ká'a̱n‑ri̱.

Káyi̱'i judío nda'a kuáchi

17 Te nú róó, cha̱a judío nání‑ró, te jíín ley kándii̱ ni̱'in‑ró, te sátéyíí‑ró máá‑ró ká'a̱n‑ro̱ já chíñú'ún‑ró Dios, 18 te nú jiní‑ro̱ ndasa játa'a̱n ini̱‑ya̱, te nú játú'ún‑ró tú'un jíñú'ún, te nú ni̱ kutu̱'a‑ró jíín ley, 19 te nú jáni ndija ini̱‑ro̱ já máá‑ró kúu cha̱a yóxnúú núu̱ cháa kuáá, nú máá‑ró kúu ñu'u̱n stúu̱n nuu̱ ñáyɨvɨ ká'i̱in ñu̱ñáa, 20 nú máá‑ró kúu cha̱a stá'a̱n nuu̱ ñáyɨvɨ tú kájini̱ kutɨ, nú máá‑ró kúu maestro su̱chí lúlí, te nú súan jáni ini̱‑ro̱, chi̱ jíín máá ley te ñáva̱'a‑ró íchi ndasa júku̱'un ini̱‑i jíín tú'un ká'a̱n ndaa̱, 21 te nú róó súan stá'a̱n‑ro̱ núu̱ ɨngá cha̱a, naja̱ tú stá'a̱n‑ro̱ núu̱ máá‑ró núsáá. Te nú róó súan jáni‑ró tú'un ja̱ má kúu sákuí'ná‑yó, te naja̱ sákuí'ná‑ró núsáá. 22 Róó, chi̱ ká'a̱n‑ro̱ já má kúu kusɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑yó, te naja̱ ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑ró núsáá. Róó, chi̱ ká'a̱n‑ro̱ já kúkini ini̱‑ro̱ jíto‑ró ndosó, te naja̱ sákuí'ná‑ró ndátíñu íó ini̱ ve̱'e ii̱ núsáá. 23 Róó, chi̱ sátéyíí‑ró máá‑ró jíín ley, te naja̱ kúka nuu̱ Dios sá'a‑ró sɨkɨ́ já tú jándatu̱‑ro̱ núu̱ ley núsáá. 24 Chi cha̱a sɨ́ɨn nación, máni káka'a̱n ndɨva̱'a‑de sɨkɨ̱ Dios ja̱ kuáchi róó jíná'an‑ró, nátu̱'un yóso núu̱ tutú. 25 Chi̱ nú skíkuu‑ró tú'un ká'a̱n ley, yúan‑na te ni'i̱n tíñu ndija ja̱ ní xɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱. Ko nú tú jándatu̱‑ro̱ tú'un ká'a̱n ley, yúan‑na te ja̱ ní xɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱‑ún kúu nátu̱'un túu‑ni ní xɨtɨ́ ndúu̱‑ro̱. 26 Ja̱ yúán, ɨɨn cha̱a ja̱ tú ní xɨtɨ́ ndúu̱, nú skíkuu‑de ta̱ká tiñu tá'ú ley, te va̱sa tú ní xɨtɨ́ ndúu̱‑de, te tú nduu‑de nátu̱'un ja̱ ní xɨtɨ̱ ndúu̱ náún. 27 Te cha̱a yúan ja̱ máá jándáa̱ cha̱a tú ní xɨtɨ́ ndúu̱ kúu‑de, ko nú skíkuu va̱'a‑de tu̱'un ká'a̱n ley, yúan‑na te kuu naku̱xndíi‑de sɨkɨ̱‑ro̱, chi̱ tú jándatu̱‑ro̱ tú'un ká'a̱n ley va̱sa ñáva̱'a‑ro̱ tutú, te ni̱ xɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱. 28 Chi̱ judío máá jándáa̱ ndija, nasu̱ cuenta ndasa káa ichi sɨkɨ́ kúu. Ni ja̱ ní xɨtɨ̱ ndúu̱ ndija, nasu̱ cuenta ndasa káa ichi sɨkɨ́ yíkɨ kúñu kúu. 29 Chi̱ judío ndija kúu ja̱ káa súan onde̱ ichi iní. Te ja̱ ní xɨtɨ̱ ndúu̱ ndija, kúu ja̱ káa súan onde̱ ini̱, onde̱ añú, chi̱ nasu̱ cuenta tutu̱ kúu, te nasu̱ ñáyɨvɨ kájatú'ún cháa‑ún, chi̱ Dios.

3

1 Ndénu̱ ní'i̱n tíñu‑ga̱ cha̱a judío núsáá. Te ndénu̱ játíñu ja̱ xɨtɨ́ ndúu̱ núsáá. 2 Xaa̱n vá'a ní'i̱n tíñu vii̱. Te ja̱ xnáñúú, chi̱ ini̱ nda'a máá‑de ni̱ kɨ̱vɨ tu̱'un Dios ni̱ sá'a‑ya̱. 3 Tú na̱ún sá'a va̱sa sava‑de tú ní kákandíja. Te kua̱chi ja̱ tú ní kákandíja‑ún, te ni̱ skíkuu sáni Dios tu̱'un máá‑yá náún. 4 Túu̱, chi̱ sua ká'a̱n ndaa̱ Dios, va̱sa máni káxndá'ú ta̱ká cha̱a nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Náva̱'a ná kéndo̱o ndaa̱‑ní jíín táká tu̱'un ká'a̱n‑ní, te kundéé‑ní nú káxndichí‑de níí, áchí. 5 Te nú kenda ndiji̱n‑ga̱ tu̱'un ndaa̱ Dios sá'a kua̱chi‑yó, te ndasa ka'a̱n‑yo̱ núsáá. Kándii̱ yo'o̱ Dios ja̱ súan xndó'o‑ya̱ yóó náún. Aa̱, nátu̱'un káka'a̱n cha̱a yúkú, ká'a̱n‑ri̱ nú súan. 6 Ma̱ kúu kutɨ. Chi̱ nú súan te ndasa sándaa̱ Dios kua̱chi ña̱yɨvɨ núsáá. 7 Te nú kénda luu‑ga̱ tu̱'un ndaa̱ Dios sá'a tu̱'un tú'ún máá‑rí, te naja̱ ní'i̱n ná'ín‑rí kua̱chi núsáá, áchí‑i. 8 Va̱tu‑ni sá'a‑yó tíñu ñáá náva̱'a kenda tiñu va̱'a náún. Chi̱ sava ña̱yɨvɨ káka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱‑yo̱ já súan káka'a̱n‑yo̱. Bueno ta'nu̱ ndatu̱ máá‑i nú súan.

Ndivii ñáyɨvɨ káyi̱'i‑i nda'a kuáchi

9 Naun. Va̱'a‑ga̱ yóó, cha̱a judío, vásá cháa‑ún náún. Túu. Chi̱ a ni̱ ka'a̱n‑ri̱ ja̱ táká ña̱yɨvɨ va̱sa judío va̱sa griego káyi̱'i‑i nda'a kuáchi. 10 Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Tú kutɨ ñáyɨvɨ ndáa̱ íó, ni va̱sté ɨ́ɨn‑i. 11 Tú kutɨ ñáyɨvɨ júku̱'un ini̱ íó, ni tú kutɨ ñáyɨvɨ nándúkú Dios íó. 12 Ta̱ká‑i, ni̱ ka̱kusɨ́ɨn‑i kája'a̱n‑i, ɨɨn‑na̱ ni̱ katɨ̱vɨ́ sáni‑i. Tú kutɨ ñáyɨvɨ sá'a tiñu va̱'a íó, ni va̱sté ɨ́ɨn máá tú'ún‑i. 13 Yau̱ ndɨ̱yi ja̱ núña kúu yo̱o suku̱n‑í. Te jíín yáa‑í jakín‑i tu̱'un xndá'ú. Te nducha kuíñi‑tɨ́ yí'i yu'u‑í. 14 Ni̱ chítú iní yu'u‑í, ñú'un tu̱'un tásɨ́ jíín tú'un tɨ́xɨ́n. 15 Xaa̱n yachí ja'a̱‑í káskáka‑i nɨñi̱. 16 Sɨkɨ̱ íchi ká'i̱in‑i, yúan kii tu̱ndó'o naa sáva‑ga̱‑i. 17 Te ichi íó tu̱'un vindáa̱ vinené tú kájini̱ kutɨ máá‑i. 18 Tú kájini̱‑i kuandatu̱‑i nuu̱ Dios. Achí. 19 Ko kájini̱‑yo̱ já táká tu̱'un ká'a̱n ley, ká'a̱n jíín máá cháa káyi̱'i nda'a ley, náva̱'a ná kasú ta̱ká ña̱yɨvɨ yú'u‑í, te sɨkɨ̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ ná náku̱xndíi Dios. 20 Chi̱ jíín sɨkɨ́ táká tiñu tá'ú ley, ni ɨɨn ña̱yɨvɨ ma̱ kéndo̱o ndaa̱‑i nuu̱‑yá. Chi̱ ley sá'a ja̱ jiní‑yo̱ núu̱ kuáchi.

Na̱ún modo kendo̱o ndaa̱ ña̱yɨvɨ

21 Ko vina a ni̱ kenda ndiji̱n tu̱'un ndaa̱ Dios, ko nasu̱ jíín ley. Chi̱ testigo sɨkɨ̱ tú'un‑ún kákuu máá ley jíín cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. 22 Te tu̱'un‑ún kúu ja̱ nú kándíja‑yó Jesucristo te kendo̱o nda̱a‑yo̱ sá'a Dios nuu̱ táká‑i ja̱ kákandíja‑i nuu̱‑yá. Chi̱ ɨɨn núú‑ni ká'i̱o ta̱ká‑i. 23 Chi ta̱ká‑i kásá'a‑i kua̱chi. Te ja̱ yúán tú kákundéé‑i skíkuu‑i tu̱'un luu Dios. 24 Sɨkɨ̱ já tú'un luu íó ini̱‑ya̱ kúu ja̱ ní ja̱'a sáni‑ya̱ tú'un ni̱ ka̱kendo̱o ndaa̱‑i, te ni̱ na̱kuaan Cristo Jesús ña̱yɨvɨ‑ún. 25 Te ni̱ kenda Jesús ni̱ sá'a Dios, náva̱'a kuanchaa̱ I'a̱‑ún kua̱chi‑yó jíín nɨñí‑yá, te nú kándíja‑yó núu̱‑yá. Náva̱'a ná kuní‑yo̱ ja̱ I'a̱ ndaa̱ kúu‑ya̱. Chi̱ jíín paciencia te tú ní ndónda Dios sɨkɨ̱ kuáchi ni̱ ka̱sá'a ña̱yɨvɨ sáá. 26 Súan ni̱ sá'a‑ya̱ náva̱'a ná kuní‑yo̱ vína ja̱ I'a̱ ndaa̱ kúu máá‑yá jíín já ná kéndo̱o ndaa̱ ña̱yɨvɨ nú kándíja‑i nuu̱ Jesús sá'a Dios. 27 Ndéchi kuá'a̱n tu̱'un sátéyíí‑i máá‑i núsáá. A ni̱ kenda kua'a̱n. Ndé jíín ley. Jíín ley ja̱ tá'ú tíñu ndasa sá'a‑yó náún. Túu, chi̱ jíín ley sɨkɨ̱ tú'un kándíja‑yó. 28 Ja̱ yúán jiní‑yo̱ já kéndo̱o ndaa̱ ɨɨn cha̱a jíín tú'un kándíja‑de, nasu̱ jíín tú'un skíkuu‑de ja̱ ká'a̱n ley. 29 Te máá ɨ́ɨn nuu̱ ñáyɨvɨ judío kúu‑ya̱ Dios náún. Nasu̱ súni kúu‑ya̱ Dios nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación náún. Ja̱ndáa̱ chi̱ suni Dios kúu‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 30 Chi̱ Dios, máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ íó. Te máá I'a̱‑ún, skéndo̱o ndaa̱‑ya̱ ñáyɨvɨ ní xɨtɨ̱ ndúu̱, sɨkɨ̱ já kándíja‑i, jíín ñáyɨvɨ tú ní xɨtɨ́ ndúu̱ suni jíín tú'un kandíja‑i. 31 Te a ni̱ stɨ́vɨ́‑yó ley jíín tú'un kákandíja‑yó náún. Ma̱ kúu kutɨ, chi̱ sua skíkuu‑ga̱‑yo̱.

4

Tu̱'un ni̱ kandíja Abraham

1 Ndasa káka'a̱n‑ri̱ sɨkɨ̱ ndɨ́yi tatá ñúu̱ súká‑yó Abraham, chi chi̱i máá‑de ni̱ ka̱kaku‑yó. 2 Chi̱ nú ní kéndo̱o ndaa̱ Abraham sɨkɨ̱ táká tiñu sá'a‑de, íó modo sátéyíí‑de máá‑de núú, ko nasu̱ núu̱ Dios. 3 Chi̱ ndasa ká'a̱n tutu̱ ii̱: Ni̱ kandíja Abraham nuu̱ Dios, te ni̱ chi'i‑ya̱ cuenta‑de ja̱ á ni̱ kendo̱o ndaa̱‑de, áchí. 4 Ko nuu̱ ñáyɨvɨ sátiñu, nasu̱ ɨ́ɨn favor sá'a‑yó jíín‑i ja̱ kuá'a‑yó kúta'u̱‑í. Chi̱ tiñu ni̱ sá'a‑i, yu̱án chá'u‑yó‑i. 5 Ko nú kándíja ɨɨn ña̱yɨvɨ, va̱sa tú sátiñu‑i, chí'i‑ya̱ cuenta ja̱ á ni̱ kendo̱o ndaa̱ máá‑i, chi ni̱ kandíja‑i nuu̱ máá‑yá ja̱ kúu skéndo̱o ndaa̱‑ya̱ ñáyɨvɨ chá'a̱n‑ga̱ kuandatu̱ va̱'a nuu̱‑yá. 6 Te nú ni̱ chi'i Dios cuenta ɨɨn cha̱a ja̱ á ni̱ kendo̱o ndaa̱‑de, va̱sa tú ní sátiñu‑de, ná kéndo̱o ndatu̱‑de, áchí David súan: 7 Xáán ndatu̱ kéndo̱o ña̱yɨvɨ já á ni̱ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ táká tiñu ñáá ni̱ ka̱sá'a‑i, te ni̱ jasu̱‑ya̱ sɨkɨ́ kuáchi‑i. 8 Xáán ndatu̱ kéndo̱o ɨɨn cha̱a ja̱ tú ndenda kua̱chi‑de sɨkɨ̱‑dé, sá'a máá Tatá Dios, áchí David. 9 Nuu̱ máá ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ xɨtɨ́ ndúu̱ kúu tu̱'un ndatu̱ yá'a náún, xí súni kúu nuu̱ ñáyɨvɨ tú xɨtɨ́ ndúu̱ náún. Chi̱ káka'a̱n‑yo̱ já ní kandíja Abraham te ja̱ yúán ni̱ chi'i‑ya̱ cuenta‑de ja̱ á ni̱ kendo̱o ndaa̱‑de. 10 Ndasa ni̱ chi'i‑ya̱ cuenta‑de núsáá. Onde̱ ná té xɨtɨ̱ ndúu̱‑ga̱‑de xí já á ni̱ xɨtɨ̱ ndúu̱‑de náún. Nasu̱ já á ni̱ xɨtɨ̱ ndúu̱‑de kúu, chi̱ onde̱ ná té xɨtɨ̱ ndúu̱‑ga̱‑de. 11 Te onde̱ ná té xɨtɨ̱ ndúu̱‑ga̱ Abraham, te ni̱ tá'ú‑yá tiñu ja̱ ná xɨ́tɨ ndúu̱‑de máá‑de. Jia̱n ní kuu ɨɨn tuni̱ xí ɨ́ɨn sello, ja̱ ní kandíja‑de, te ja̱ yúán a ni̱ skéndo̱o ndaa̱‑ya̱‑dé. Súan ni̱ sá'a‑ya̱, náva̱'a ná kúu máá‑de táa̱ nuu̱ táká ña̱yɨvɨ kákandíja, náva̱'a ná chí'i‑ya̱ cuenta‑i ja̱ á ni̱ ka̱kendo̱o ndaa̱‑i va̱sa tú ní káxɨtɨ̱ ndúu̱‑i. 12 Te suni kuu‑de táa̱ nuu̱ ñáyɨvɨ ní kaxɨtɨ̱ ndúu̱, ko nasu̱ núu̱ ñáyɨvɨ já nían ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱, chi̱ suni ká'i̱in‑i ichi ndɨ́yi táa̱‑yo̱ Abraham. Te kákandíja‑i nátu̱'un ni̱ kandíja máá‑de onde̱ ná té xɨtɨ̱ ndúu̱‑ga̱‑de núú. 13 Chi̱ nasu̱ sɨkɨ́ ley ní kéyu'u‑yá, ja̱ Abraham xí ñáyɨvɨ kákuu tata̱‑de ni'i̱n tá'u̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. Chi̱ sua sɨkɨ̱ já kéndo̱o ndaa̱‑i sá'a tu̱'un kándíja‑i kúu ja̱ ní keyu'u‑yá. 14 Chi̱ nú cha̱a káyi̱'i chi̱i ley kákuu cha̱a xíin tá'u̱, te kákandíja sáni‑yó núsáá. Te tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá naa núú. 15 Chi̱ kití ini̱‑ya̱ núu̱‑í sá'a ley. Ko nuu̱ tú ley íó, tú na̱ún tu̱'un stɨ́vɨ́ tíñu íó. 16 Ja̱ yúán, cuenta tu̱'un kándíja‑yó kúu ja̱ kéndo̱o ndaa̱‑yo̱, náva̱'a ná kóo‑ún jíín tú'un íó luu ini̱ máá‑yá, te náva̱'a ná kéndo̱o seguro tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá nuu̱ táká tata̱‑de. Ko nasu̱ núu̱ máá ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ káyi̱'i nda'a ley kúu, chi̱ suni nuu̱ ñáyɨvɨ kákandíja nátu̱'un ni̱ kandíja Abraham. Chi cha̱a‑ún kúu táa̱ ta̱ká yóó jíná'an‑yó, jíto nuu̱ máá‑yá. 17 Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Róó kuu táa̱ nuu̱ kuá'a̱ xáa̱n nación ni̱ sá'a‑ri̱, áchí. Te nuu̱ máá‑yá ni̱ kandíja‑de. Te máá‑yá kúu I'a̱ náschaku ta̱ká ndɨ̱yi, te kána‑ya̱ xiní táká ndatíñu ja̱ té koo‑ga̱, te va̱i jáá‑ni. 18 Te máá Abraham, va̱sa tú ñúkuu ini̱‑de núú, ko ni̱ ñu̱kuu ini̱‑de. Chi ni̱ kandíja‑de ja̱ jáa̱‑de kuu‑de táa̱ nuu̱ kuá'a̱ xáa̱n ñúu̱, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Súan ndea̱ tata̱‑ro̱. Achí‑ya̱. 19 Te ni̱'in ni̱ kandíja‑de. Tú ní kuítá‑de, ni tú ní sá'a‑de cuenta ja̱ á kua̱yii‑de, chi̱ a yani koo‑de ɨɨn ciento kuia̱. Ni tú ní sá'a‑de cuenta ja̱ ní ichi̱ chi̱i Sara. 20 Suni súan jíín tú'un ni̱ keyu'u Dios, tú ní jáni sɨ̱kɨ́ ini̱‑de ja̱ má kándíja‑de núú, chi̱ sua ni̱ kandíja ni̱'in‑ga̱‑de. Te ni̱ nakana jaa‑ga̱‑de Dios. 21 Te seguro xaa̱n ní kandíja‑de ja̱ kúu skíkuu Dios tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. 22 Ja̱ yúán ní chi'i‑ya̱ cuenta‑de ja̱ á ni̱ kendo̱o ndaa̱‑de. 23 Te nasu̱ máá ɨ́ɨn sɨkɨ̱ Abraham yóso tutú ja̱ súan ni̱ chi'i‑ya̱ cuenta‑de. 24 Chi̱ suni yóso já sɨkɨ́ yóó, ja̱ ná chí'i‑ya̱ cuenta yóó, ña̱yɨvɨ kákandíja nuu̱ máá Dios ja̱ ní naschakú‑ya̱ Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. 25 Chi̱ Jesús ni̱ ji'i̱‑ya̱ já sɨkɨ́ kuáchi‑yó. Te ni̱ nachaku̱‑ya̱ náva̱'a ná kéndo̱o ndaa̱‑yo̱.

5

Sɨkɨ̱ tá'u̱ ní'i̱n ñáyɨvɨ kákendo̱o ndaa̱

1 A ni̱ ka̱kendo̱o ndaa̱‑yo̱ jíín tú'un kákandíja‑yó núsáá. Te ja̱ yúán, tú kájito u'u̱ tá'an‑yó jíín Dios ni̱ sá'a Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. 2 Chi ja̱ sɨkɨ́ I'a̱‑ún kákandíja‑yó, te núña ichi kɨ́vɨ‑yó jíín tú'un luu íó ini̱‑ya̱ yá'a. Chi̱ sɨkɨ̱ yá'á ká'i̱in ni̱'in‑yó te kusɨɨ̱ iní‑yo̱. Chi̱ káñukuu ini̱‑yo̱ kɨ́vɨ‑yó núu̱ ndíi ncháa̱ kánchaa̱ Dios. 3 Te nasu̱ máá ɨ́ɨn sɨkɨ̱ tíñu yá'a, chi̱ suni kúsɨɨ̱ iní‑yo̱ sɨkɨ́ já kájito‑yó túndó'o. Chi̱ a kájini̱‑yo̱ já túndó'o sá'a ja̱ íó paciencia ini̱‑yo̱. 4 Te pacienkcia‑ún yíja‑yó sá'a. Te ja̱ ní yija‑yó‑ún, sá'a ja̱ ñúkuu ini̱‑yo̱. 5 Te tu̱'un ñúkuu ini̱‑ún, tú kúka nuu̱‑yo̱ sá'a, chi tu̱'un ni̱ kundá'ú ini̱ Dios yóó, ni̱ jicha̱ nu̱u kua'a̱n ini̱ añú‑yo̱ ní sá'a Espíritu Santo ja̱ ní ja̱'a‑ya̱ núu̱‑yo̱. 6 Chi̱ onde̱ ná tú kúu nama‑yó máá‑yó núú, te máá mí'ín kɨvɨ́ te ni̱ ji'i̱ Cristo ja̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ ñáá. 7 Chi̱ fuerza‑ni kuu kuu̱ ndija ɨɨn cha̱a sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cha̱a jíka ndaa̱. Ko sanaa te chundéé iní ɨɨn cha̱a kuu̱‑de ja'a̱ ɨ́ɨn cha̱a va̱'a. 8 Ko Dios, stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑yo̱ ndasa kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó, chi̱ nini kándi̱so‑yó kuáchi te ni̱ ji'i̱ Cristo ja'a̱ yóó. 9 Vina a ni̱ ka̱kendo̱o ndaa̱‑yo̱ ní sá'a nɨñi̱‑yá. Núsáá te ví'í‑gá ka̱ku‑yó núu̱ tú'un kití ini̱ Dios sá'a‑ya̱. 10 Chi̱ nú kájito u'u̱‑yo̱‑yá sáá, te ni̱ naketá'an‑yó jíín Dios ni̱ sá'a ja̱ ní ji'i̱ Se̱'e‑ya̱, te ja̱ súan, a ni̱ naketá'an‑yó jíín‑yá, núsáá te ví'í‑gá ka̱ku‑yó vína ja̱ súan chakú‑ya̱. 11 Te nasu̱ níni máá súan‑ni, chi̱ suni kákusɨɨ̱ iní‑yo̱ núu̱ Dios sá'a Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. Chi ja̱ sɨkɨ́ I'a̱‑ún, te ni̱ naketá'an‑yó jíín Dios vina.

Ja̱ ní kenda kue'e̱ kuu̱‑yo̱

12 Ja̱ yúán, suni súan nátu̱'un ni̱ kɨ̱vɨ kua̱chi ini̱ ñu̱yɨ́vɨ ní sá'a máá tú'ún‑ni cha̱a. Te sɨkɨ̱ kuáchi‑ún, te ni̱ kɨ̱vɨ kue'e̱ kuu̱‑yo̱. Te súan ni̱ jicha̱ kue'e̱ kuu̱‑yo̱‑ún, nuú táká ña̱yɨvɨ, chi ta̱ká‑i ni̱ ka̱sá'a‑i kua̱chi. 13 Chi̱ onde̱ ná té koo‑ga̱ ley, te ni̱ i̱o kua̱chi ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Ko tú chí'i‑ya̱ cuenta nuu̱ túu máá ley. 14 Kue'e̱ kuu̱‑yo̱‑ún, ni̱ tá'ú tíñu onde̱ kɨvɨ̱ ní kii Adam, te onde̱ kɨvɨ̱ ní kenda Moisés, va̱sa onde̱ sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ já tú ní kásá'a‑i kua̱chi modo ni̱ stɨ́vɨ́ Adam tiñu. Chi cha̱a‑ún ni̱ kuu muestra I'a̱ chaa̱.

Ja̱ ní kenda tu̱'un kuchaku̱‑yo̱

15 Ko ta'u̱ já ní ja̱'a‑ya̱, nasu̱ ní kíi nátu̱'un máá kuáchi‑ún. Chi̱ nú sɨkɨ̱ tíñu ni̱ stɨ́vɨ́ máá tú'ún‑ni cha̱a onde̱ sáá, te ni̱ kaji'i̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ ní sá'a, núsáá te ví'í‑gá sá'a tu̱'un luu íó ini̱ Dios jíín tá'u̱ lúu já'a máá tú'ún‑ni cha̱a Jesucristo, ni̱ ka̱jicha̱ nu̱u nuu̱ kuá'a̱‑í. 16 Te sɨ́ɨn sá'a kua̱chi máá tú'ún‑ni cha̱a‑ún, te sɨ́ɨn sá'a ta'u̱‑yá. Chi̱ sɨkɨ̱ kuáchi máá tú'ún‑ni cha̱a‑ún te ni̱ naku̱xndíi‑ya̱‑í ja̱ tá'nu̱ ndatu̱‑i. Ko jíín tá'u̱‑ún, te kii tu̱'un ja̱ kéndo̱o ndaa̱‑i, va̱sa kua'a̱‑í ni̱ ka̱stɨ́vɨ́‑í tiñu. 17 Te nú máá tú'ún‑ni cha̱a‑ún ni̱ stɨ́vɨ́ tíñu, te ja̱ yúán ní tá'ú tíñu kue'e̱ kuu̱‑yo̱ ní sá'a máá tú'ún‑ni cha̱a‑ún, núsáá te ví'í‑gá ná tá'ú tíñu ña̱yɨvɨ kúchaku̱, sá'a máá tú'ún‑ni cha̱a Jesucristo. Chi̱ ni'i̱n vá'a‑i máá tú'un luu íó ini̱‑ya̱, te suni ni'i̱n‑í ta'u̱ já kéndo̱o ndaa̱‑i. 18 Núsáá te nátu̱'un ni̱ naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ táká cha̱a, chi ni̱ stɨ́vɨ́ máá tú'ún‑ni cha̱a‑ún tiñu, suni súan máá tú'ún‑ni cha̱a ni̱ sá'a tiñu ndaa̱, ja̱ yúán te ka̱ku ta̱ká cha̱a te kuchaku̱‑de. 19 Chi̱ nátu̱'un tú ní jándatu̱ máá tú'ún‑ni cha̱a, te kua'a̱ xáa̱n cháa ni̱ kɨ̱vɨ koyo chi̱i kua̱chi ni̱ sá'a‑de. Suni súan ni̱ jandatu̱ máá tú'ún‑ni cha̱a, te kua'a̱ xáa̱n cháa kendo̱o ndaa̱ sá'a‑ya̱. 20 Ko ley, ni̱ chaa̱ náva̱'a ná ndeá‑ga̱ kua̱chi, ko nuu̱ ní ndea̱‑ga̱ kua̱chi, te ni̱ ndea̱‑ga̱ tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱. 21 Chi̱ nátu̱'un ni̱ tá'ú tíñu kua̱chi ja̱ kóo kue'e̱ kuu̱‑yo̱, suni súan ná tá'ú tíñu tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ jíín tíñu ndaa̱ náva̱'a kuchaku̱‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni sá'a Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo.

6

Ja̱ tuká chakú‑yo̱ chíi kua̱chi

1 Ndasa ka'a̱n‑yo̱ núsáá. Kukuu‑ni‑yó jíín kuáchi náva̱'a ná kuá'nu‑ga̱ tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ náún. 2 Ma̱ kúu kutɨ, chi̱ yóó ni̱ kaji'i̱‑yo̱, ni̱ ka̱kenda‑yó chíi kua̱chi. Te naja̱ káka kuu‑ga̱‑yo̱ jíín kuáchi núsáá. 3 Á tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ já táká yóó ja̱ ní ka̱janducha‑yo chíi Cristo Jesús, suni ni̱ ka̱janducha‑yo chíi tu̱'un ni̱ ji'i̱‑ya̱. 4 Chi ni̱ kayu̱ji ta'a̱n‑yo̱ jíín‑yá ja̱ ní ji'i̱‑ya̱, chi ni̱ ka̱janducha‑yo chíi tu̱'un ni̱ ji'i̱‑ya̱. Te ni̱ nachaku̱ Cristo ma̱'ñú ndɨ́yi ni̱ sá'a tu̱'un luu máá Táa̱‑ya̱, náva̱'a yóó, suni súan kuu kaka kuu jáá‑yó. 5 Chi̱ nú ɨɨn núú‑ni ni̱ ka̱nduu‑yó jíín‑yá jíín nátu̱'un ni̱ ji'i̱‑ya̱, suni súan nduu‑yó jíín‑yá jíín nátu̱'un ni̱ nachaku̱‑ya̱. 6 Tu̱'un yá'a a kájini̱‑yo̱, chi cha̱a tú'ú já kándee ini̱‑yo̱, ɨɨn núú‑ni ni̱ ji'i̱‑de jika̱ cruz jíín máá Cristo, náva̱'a ná náa yíkɨ kúñu ja̱ ndíso kua̱chi, náva̱'a ma̱ kuátíñu sáni‑ga̱‑yo̱ núu̱ kuáchi. 7 Chi cha̱a ja̱ á ni̱ ji'i̱, a ni̱ kenda‑de ini̱ nda'a kuáchi. 8 Te nú ni̱ ji'i̱‑yo̱ jíín Cristo, a kákandíja‑yó já súni súan nachaku̱‑yo̱ jíín‑yá. 9 Chi̱ a kájini̱‑yo̱ já Cristo ni̱ nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi, te ma̱ kúu̱ kutɨ‑gá‑ya̱. Chi̱ kue'e̱ kuu̱‑yo̱, tuká tɨ́ɨn so̱'o‑ya̱. 10 Te ja̱ súan ni̱ ji'i̱‑ya̱ chíi kua̱chi, ni̱ ji'i̱‑ya̱ ɨ́ɨn jínu‑ni. Ko ja̱ vína chakú‑ya̱, chi̱i Dios chakú‑ya̱. 11 Suni súan róó jíná'an‑ró, ná sá'a‑ró cuenta ja̱ á ni̱ kaji'i̱ ndija‑ró chíi kua̱chi, ko a káichaku̱‑ro̱ chíi Dios ni̱ sá'a Jito'o̱‑yo̱ Cristo Jesús.

Ja̱ tuká tɨ́ɨn kua̱chi so̱'o‑yó

12 Núsáá te ma̱ kuá'a‑ró tú'un ja̱ tá'ú tíñu‑ga̱ kua̱chi nuu̱ yíkɨ kúñu‑ró já kúu̱. Chi̱ kuní kua̱chi‑ún ja̱ kuándatu̱‑ro̱ núu̱ sá'a‑ró táká tiñu ndío ini̱ yikɨ kúñu‑ró. 13 Ni ma̱ sokó‑ro̱ táká pedazo yikɨ kúñu‑ró núu̱ kuáchi ja̱ sá'a tiñu ñáá, chi̱ sua sá'a‑ró cuenta ja̱ ní ka̱nachaku̱‑ro̱ má'ñú ndɨ́yi, te ná kuá'a‑ró máá‑ró núu̱ Dios. Te ta̱ká pedazo yikɨ kúñu‑ró ná kuá'a‑ró núu̱‑yá ja̱ sá'a‑ya̱ tíñu ndaa̱ jíín. 14 Chi kua̱chi, ma̱ kúu tá'ú‑ga̱ tiñu nuu̱‑ro̱, chi̱ tuká káyi̱'i‑ró ndá'a ley, chi̱ sua káyi̱'i‑ró ndá'a tú'un luu íó ini̱‑ya̱. 15 Ndasa kuu núsáá, kukuu‑yó sá'a‑yó kuáchi, chi̱ tuká káyi̱'i‑yó ndá'a ley, chi̱ sua káyi̱'i‑yó ndá'a tú'un luu íó ini̱‑ya̱ náún. Ma̱ kúu kutɨ. 16 Á tú kájini̱‑ro̱ já nú kájandatu̱‑ro̱ núu̱ ɨ́ɨn cha̱a, mozo‑de kákuu‑ró, chi ni̱ kaja̱'a‑ró máá‑ró núu̱‑dé náva̱'a kuu‑ró mozo‑de kuandatu̱‑ro̱ núu̱‑dé. Suni súan nú kuandatu̱‑ro̱ núu̱ kuáchi, te kuu̱‑ro̱. Xí nú kuandatu̱‑ro̱ núu̱‑yá, te kendo̱o ndaa̱‑ro̱. 17 Ko ná kúta'u̱‑yo̱ núu̱ Dios, chi va̱sa ni̱ ka̱kuu‑ró mozo nuu̱ kuáchi, ko vina chi̱ onde̱ jíín iní jíín añú‑ro̱ ní ka̱jandatu̱‑ro̱ núu̱ tú'un, ná modo ni̱ ka̱jatá'ú‑ró. 18 Te vina a ni̱ kenda koyo‑ró iní nda'a kuáchi. Te ni̱ ka̱nduu‑ró mozo nuu̱ táká tiñu ndaa̱. 19 Nátu̱'un káka'a̱n ña̱yɨvɨ yúkú, súan ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. Chi̱ tú yachi̱ xini̱‑ro̱. Chi̱ nátu̱'un sáá, ni̱ ja̱'a‑ró táká pedazo yikɨ kúñu‑ró núu̱ tíñu chá'án jíín núu̱ tíñu ñáá ja̱ ní kaa ñáá‑ga̱ sá'a, suni súan vina ná kuá'a‑ró táká pedazo yikɨ kúñu‑ró núu̱ tíñu ndaa̱, náva̱'a kenda tiñu ndoo. 20 Chi̱ ná ni̱ ka̱kuu‑ró mozo nuu̱ kuáchi, ko sɨkɨ̱ tíñu ndaa̱ tú ní kákuu‑ró mozo. 21 Na̱ún ní ja̱'a ta̱ká tiñu‑ún nuu̱‑ro̱, chi̱ vina kákuka nuu̱‑ro̱ sá'a‑ún. Chi̱ nú kukuu‑yó jíín‑ún te kuu̱‑yo̱. 22 Ko vina a ni̱ kenda koyo‑ró iní nda'a kuáchi. Te ni̱ ka̱nduu‑ró mozo Dios. Te a ni̱ ka̱ndundoo‑ró ní sá'a‑ya̱, te onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ te kuchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni. 23 Chi ya̱'u‑yó já kuá'a kua̱chi nuu̱‑yo̱ kúu ja̱ kúu̱‑yo̱. Ko ɨɨn ta'u̱‑yo̱ já kuá'a̱ Dios nuu̱‑yo̱ kúu ja̱ kúchaku̱‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni sá'a Jito'o̱‑yo̱ Cristo Jesús.

7

Modo ja̱ tɨ́ɨn ley so̱'o ña̱yɨvɨ

1 Ñáni̱, xí tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ já tɨ́ɨn ley so̱'o ɨɨn cha̱a nú nini chakú‑de náún. Ká'a̱n‑ri̱ jíín cháa kájini̱ ndasa ká'a̱n ley. 2 Chi̱ ña'an ní ta̱nda'a, yí'i‑ña ndá'a yíi‑ñá sá'a ley, ko nú a ni̱ ji'i̱ yii‑ñá, a ni̱ kenda‑ña chíi ley cuenta yii‑ñá. 3 Ja̱ yúán, nú chakú yii‑ñá, te ketá'an‑ña jíín ɨngá cha̱a, te kunání‑ña ñá'an ísɨ́kɨ ncháa̱ yii nú súan. Ko nú a ni̱ ji'i̱ yii‑ñá, a ni̱ kenda‑ña chíi ley‑ún. Te va̱sa ná kétá'an‑ña jíín ɨngá cha̱a, nasu̱ ísɨ́kɨ ncháa̱‑ña yíi‑ñá. 4 Suni súan róó jíná'an‑ró, ñáni̱ máni̱, a ni̱ kaji'i̱‑ro̱ núu̱ ley ja̱ súan ni̱ ji'i̱ yikɨ kúñu Cristo, náva̱'a ná náketá'an‑ró jíín ɨngá, ja̱ kúu máá I'a̱ ja̱ ní nachaku̱ ma̱'ñú ndɨ́yi, náva̱'a kuu sá'a‑yó táká tiñu va̱'a kuní Dios. 5 Chi̱ ná ni̱ ka̱jika‑yó jíín modo kákuu ini̱ ña̱yɨvɨ, te ni̱ ndukanda̱ ta̱ká ja̱ ndío ini̱‑yo̱ jíín kuáchi ni̱ sá'a ley. Te ni̱ ka̱sátiñu‑ún iní pedazo yikɨ kúñu‑yó, te ni̱ sá'a ta̱ká tiñu ja̱ kúu̱‑yo̱ jíín núú. 6 Ko vina ni̱ kenda koyo‑yó iní nda'a ley, te ni̱ kaji'i̱‑yo̱ núu̱ já jasú‑yó‑ún. Te ja̱ yúán kájatíñu jáá‑yó jíín máá Espíritu, nasu̱ jíín tutú aná'án. 7 Ndasa ka'a̱n‑yo̱ núsáá, ley kúu kua̱chi náún. Ma̱ kúu kutɨ. Ko ja̱ máá‑rí, ma̱ kuní‑ri̱ ja̱ íó kua̱chi nú tú ley núú. Te suni ma̱ kuní‑ri̱ ja̱ íó tu̱'un ndío ini̱ nú tú ní ká'a̱n ley jíín‑rí: Ma̱ ndío ini̱‑ro̱, áchí. 8 Te jíín ley ni̱ jiki̱n nuu̱ kuáchi jíín‑rí, te ni̱ skíi ini̱‑ri̱ ni̱ ndio ini̱‑ri̱ ta̱ká tiñu kuní. Chi̱ nú tú ley, te a ni̱ ji'i̱ kua̱chi nú súan. 9 Te ruu̱, tú ní jiní‑ri̱ ley, te ni̱ ichaku̱‑ri̱ sáá. Ko nuu̱ ní chaa̱ tu̱'un tá'ú tíñu, yúan‑na te ni̱ nachaku̱ kua̱chi, te ruu̱ ni̱ ji'i̱‑ri̱. 10 Te ley chi̱ kuchaku̱‑yo̱ jíín núú, ko ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ kuní kuu̱‑ri̱ jíín. 11 Te jíín tú'un tá'ú tíñu, ni̱ jiki̱n nuu̱ kuáchi jíín‑rí, te ni̱ xndá'ú ruu̱, te ni̱ ja'ni rúu̱. 12 Ja̱ yúán íó ndoo ndija máá ley. Te tu̱'un tá'ú tíñu, suni íó ndoo, íó va̱'a, te íó ndaa̱.

Ndasa kája̱tá'an ley yúkú jíín ley máá‑yá

13 Te ja̱ íó va̱'a yúan, ni̱ ja'ni rúu̱ náún. Túu, chi̱ sua máá kuáchi, jíín máá ley ja̱ íó va̱'a ni̱ ja'ni rúu̱, náva̱'a ná kuní‑yo̱ já kuáchi ndíso ndija kua̱chi, te kaa xaa̱n‑gá kua̱chi sɨkɨ̱ kuáchi sá'a tu̱'un tá'ú tíñu. 14 Chi̱ kájini̱‑yo̱ já ley jíka cuenta Espíritu, ko ruu̱, chi cha̱a yúkú kúu‑ri̱. Te ni̱ jaan kua̱chi ruu̱, te jándatu̱‑ri̱ nuu̱. 15 Chi̱ tiñu sá'a‑ri̱, tú júku̱'un ini̱‑ri̱ jíín, ni tú sá'a‑ri̱ ja̱ kuní‑ri̱, chi̱ sasua sá'a‑ri̱ ja̱ kití ini̱‑ri̱ jíto‑ri̱‑ún. 16 Te nú sá'a‑ri̱ ja̱ tú kuní‑ri̱‑ún, yúan‑na te játú'ún‑rí ja̱ íó va̱'a ley. 17 Ja̱ yúán, vina nasu̱ rúu̱ kúu ja̱ sá'a tiñu‑ún, chi kua̱chi ja̱ ncháá ini̱‑ri̱ kúu ja̱ sá'a. 18 Te a jiní‑ri̱ ja̱ iní‑ri̱, ja̱ kuní ka'a̱n ini̱ añú máá‑rí, tú ncháá tiñu va̱'a, chi̱ kúu ini̱‑ri̱ sá'a‑ri̱ tiñu va̱'a, ko tú kúndéé‑rí sá'a‑ri̱. 19 Chi̱ tú sá'a‑ri̱ tiñu va̱'a ja̱ kúu ini̱‑ri̱ sá'a‑ri̱, ko tiñu ñáá ja̱ tú kuní‑ri̱ sá'a‑ri̱‑ún, sa yu̱án sá'a‑ri̱. 20 Te nú sá'a‑ri̱ tiñu ja̱ tú játa'a̱n ini̱‑ri̱, nasu̱ rúu̱ sá'a yu̱án, chi kua̱chi ja̱ ncháá ini̱‑ri̱ kúu ja̱ sá'a. 21 Jiní‑ri̱ ɨnga̱ ley yá'a núsáá: Va̱sa kúu ini̱‑ri̱ sá'a‑ri̱ tiñu va̱'a, sasua ncháá tiñu ñáá ini̱‑ri̱. 22 Chi̱ kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín ley Dios onde̱ jíín iní jíín añú‑ri̱. 23 Ko jiní‑ri̱ nuu̱ ɨngá ley ja̱ jíka ini̱ ta̱ká pedazo yikɨ kúñu‑ri̱, kája̱tá'an jíín ley ja̱ jíka jíín já jíni tuní‑ri̱, te nátu̱'un preso skɨ́vɨ ruu̱ ini̱ nda'a ley ndíso kua̱chi ja̱ ncháá ini̱ pedazo yikɨ kúñu‑ri̱. 24 Naka̱ ndá'ú cha̱a kúu‑ri̱. Ndéja̱ náma ruu̱ chi̱i modo máá‑rí yá'a ja̱ kúu̱ núsáá. 25 Ná kúta'u̱‑rí nuu̱ Dios sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. Núsáá te játíñu‑ri̱ nuu̱ ley Dios jíín já jiní tuní‑ri̱, ko nuu̱ ley kua̱chi, chi̱ jíín modo máá‑rí játíñu‑ri̱.

8

Modo jíka‑yó jíín máá Espíritu

1 Núsáá te vina ma̱ náku̱xndíi kutɨ‑yá sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ káyi̱'i nda'a Cristo, chi̱ tuká kájika‑i nátu̱'un kuní modo máá‑i, chi̱ sua kájika‑i nátu̱'un kuní máá Espíritu. 2 Chi̱ ley ja̱ ká'a̱n Espíritu, onde̱ jíín Cristo Jesús sá'a ja̱ chakú‑yo̱. Yu̱án ní nama ruu̱ ini̱ nda'a ley ja̱ ndíso kua̱chi jíín já ndíso kue'e̱ kuu̱‑yo̱. 3 Chi̱ tiñu ja̱ tú ní kúu sá'a ley sɨkɨ̱ já vítá ini̱ ña̱yɨvɨ, te ni̱ sá'a Dios, chi ni̱ tájí‑yá Se̱'e‑ya̱ ní kii nátu̱'un kánda̱a máá‑yó, náva̱'a kundiso‑ya̱ kuáchi. Te ni̱ naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ kuáchi ja̱ ndíso ña̱yɨvɨ. 4 Náva̱'a ná skíkuu‑yó táká tiñu tá'ú ley sá'a‑ya̱, jíín yóó ja̱ tú kájika‑yó nátu̱'un kuní máá modo ña̱yɨvɨ, chi̱ kájika‑yó nátu̱'un kuní máá Espíritu. 5 Chi ña̱yɨvɨ kájika nátu̱'un kuní máá modo máá‑i, ja̱ kúu modo máá‑i kájítú iní‑i jíín. Ko ña̱yɨvɨ kájika nátu̱'un kuní máá Espíritu, ja̱ kúu tiñu Espíritu kájítú iní‑i jíín. 6 Chi̱ nú kájani ini̱‑yo̱ nátu̱'un kuní modo ña̱yɨvɨ, te kuu̱‑yo̱. Ko nú kájani ini̱‑yo̱ nátu̱'un kuní máá Espíritu, te kuchaku̱‑yo̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱. 7 Ña̱yɨvɨ jáni ini̱‑i sɨkɨ̱ modo máá‑i, chi̱ jíto u'u̱‑i Dios, chi̱ tú jándatu̱‑i nuu̱ ley Dios. Te ni ma̱ kúu kuandatu̱‑i. 8 Tú kúu kusɨɨ̱ iní Dios sá'a ña̱yɨvɨ kájika jíín modo máá‑i. 9 Ko róó tuká kájika‑ró jíín modo máá‑ró, chi̱ jíín Espíritu kájika‑ró, te nú ncháá ndija Espíritu Dios ini̱‑ro̱. Te nú ɨɨn ña̱yɨvɨ tú ndíso‑i Espíritu máá Cristo, nasu̱ iní nda'a‑yá yí'i‑i. 10 Ko nú ncháá Cristo ini̱‑ro̱, te va̱sa sɨkɨ̱ kuáchi a ni̱ ji'i̱ yikɨ kúñu‑ró, ko chakú añú‑ro̱ sɨkɨ́ tíñu ndaa̱. 11 Ko nú ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró ncháá Espíritu máá Dios, I'a̱ ni̱ naschakú Jesús ma̱'ñú ndɨ́yi, te suni súan jíín Espíritu‑ya̱ já ncháá ini̱‑ro̱ te nachaku̱ yikɨ kúñu‑ró ja̱ kúu̱‑ún sá'a Dios ja̱ ní naschakú‑ya̱ Cristo Jesús ma̱'ñú ndɨ́yi. 12 Ñáni̱, cha̱a káitau̱ kákuu‑yó núsáá. Ko nasu̱ núu̱ modo máá‑yó, ja̱ káka‑yó nátu̱'un kúu ini̱ máá‑yó. 13 Chi̱ nú kájika‑ró nátu̱'un kuní modo máá‑ró, te kuu̱‑ro̱ nú súan. Ko nú jíín Espíritu xnáa‑ro táká tiñu ja̱ sá'a‑ró jíín modo máá‑ró, te kuchaku̱‑ro̱. 14 Chi ta̱ká ña̱yɨvɨ já káyo̱xnúú Espíritu Dios nuu̱‑í, ña̱yɨvɨ yúan kákuu se̱'e Dios. 15 Chi̱ nasu̱ nátu̱'un mozo ni̱ sá'a‑ya̱ róó ja̱ yú'ú‑ro̱ ɨngá jínu, chi ni̱ nduu‑ró nátu̱'un se̱'e‑ya̱. Te ja̱ yúán kákana ndá'ú‑yo̱: Abba, ja̱ kuní ka'a̱n: Ai̱ Táta̱ máni̱. 16 Chi̱ suni máá Espíritu ká'a̱n ndaa̱ ta'a̱n jíín añú‑yo̱ já kákuu‑yó sé'e Dios. 17 Te nú se̱'e‑ya̱ kákuu‑yó, suni cha̱a ni'i̱n tá'u̱ kákuu‑yó, cha̱a ni'i̱n tá'u̱ núu̱ Dios kákuu‑yó. Te ni'i̱n ká'nu‑yó tá'u̱‑yo̱ jíín Cristo. Te nú súan kua̱ndéé iní yo̱ ndó'o ta'a̱n‑yo̱ jíín‑yá, náva̱'a suni nduñá'nu luu ta'a̱n‑yo̱ jíín‑yá.

Ja̱ kóo kɨvɨ̱ kuánchaa̱ tu̱ndó'o ñu̱yɨ́vɨ

18 Chi̱ jáni ini̱‑ri̱ ja̱ táká tu̱ndó'o kándo'o‑yó vína, ni ma̱ káni tá'an kutɨ jíín tú'un nduñá'nu luu‑yó já kénda kuee̱‑ga̱, te kuni̱ ndiji̱n‑yo̱ núu̱. 19 Chi ta̱ká ja̱ ní sá'a‑ya̱, káñukuu ini̱ onde̱ kenda ndiji̱n ta̱ká se̱'e Dios. 20 Chi ta̱ká ja̱ ní sá'a‑ya̱, ni̱ kɨ̱vɨ sáni ini̱ nda'a tú'un té'yu̱, ko nasu̱ já kákuni̱ máá, chi̱ súan ni̱ jata'a̱n ini̱ máá I'a̱ ni̱ sá'a. Te káñukuu ini̱. 21 Chi̱ ɨɨn kɨvɨ̱, te ta̱ká ja̱ ní sá'a‑ya̱‑ún, kenda ini̱ nda'a tú'un té'yu̱, te kaka kuu ndicha̱‑na̱ jíín tú'un luu nátu̱'un ta̱ká se̱'e Dios. 22 Chi̱ kájini̱‑yo̱ já táká ja̱ ní sá'a‑ya̱‑ún, ɨɨn ká'nu‑ni kátana, te kájito tu̱ndó'o onde̱ vina. 23 Te nasu̱ máá ɨ́ɨn ja̱ ní sá'a‑ya̱‑ún, chi̱ suni onde̱ yóó, ja̱ ní kejá'á sátiñu Espíritu ini̱‑yo̱, te suni kátana‑yó jíín iní máá‑yó, káinda̱tu‑yó já náki'in sé'é‑yá yóó. Yu̱án kúu ja̱ náma‑ya̱ yíkɨ kúñu‑yó. 24 Chi̱ káñukuu ini̱‑yo̱ te a ni̱ kaka̱ku‑yó. Te nú ndiji̱n kánde̱'é‑yó núu̱ ɨɨn ja̱ káñu̱kuu ini̱‑yo̱, nasu̱ já káñukuu ini̱‑yo̱ kúu. Chi̱ nú ɨɨn ja̱ á kájini̱‑i nuu̱ kúu, ndé ña̱yɨvɨ kúñukuu‑ga̱ ini̱ núsáá. 25 Ko nú ja̱ tú kájini̱‑yo̱ núu̱ kúu, káñukuu ini̱‑yo̱. Yúan‑na te jíín paciencia káinda̱tu‑yó‑ún. 26 Suni súan chíndéé tá'an Espíritu jíín‑yó já vítá ini̱‑yo̱, chi̱ tú kájini̱‑yo̱ kakán ta'u̱‑yo̱ nátu̱'un kánúú kakán ta'u̱‑yo̱, ko suni máá Espíritu kúu ja̱ jikán ta'u̱ já'a̱‑yo̱, te tána jíín, te tú ní'i̱n tú'un ka'a̱n jíín. 27 Ko máá I'a̱ jíto nchaa̱ vii iní añú‑yo̱, jiní‑ya̱ ndasa jáni ini̱ Espíritu. Chi̱ máá Espíritu, jikán ta'u̱ já'a̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo nátu̱'un kuní máá Dios.

Ja̱ má kúu kuanchaa̱‑i yóó ini̱ nda'a Cristo

28 Te a kájini̱‑yo̱ já táká ja̱ tá'a̱n ña̱yɨvɨ, kendo̱o va̱'a‑ga̱‑i jíín sá'a‑ya̱, nuu̱ ñáyɨvɨ já kákumani̱‑í jíín‑yá, ja̱ ní kana‑ya̱ xiní‑í nátu̱'un ni̱ jata'a̱n ini̱‑ya̱. 29 Chi ta̱ká ña̱yɨvɨ, jíín tiempo a ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱‑í. Suni ni̱ teta'a̱n‑ya̱‑í ja̱ ná kóo‑i nátu̱'un káa Se̱'e‑ya̱, náva̱'a ná kúu Jesús ñani̱ núú vásá sáva‑ga̱ ñani̱. 30 Te máá ñáyɨvɨ ní teta'a̱n‑ya̱‑ún, suni ni̱ kana‑ya̱ xiní‑í, te ña̱yɨvɨ ní kana‑ya̱ xiní‑ún, suni ni̱ kakendo̱o ndaa̱‑i ni̱ sá'a‑ya̱. Te ña̱yɨvɨ ní kakendo̱o ndaa̱‑ún, suni ni̱ nduñá'nu luu‑i ni̱ sá'a‑ya̱. 31 Te na̱ún káka'a̱n‑yo̱ sɨkɨ́ tú'un yá'a núsáá. Chi̱ nú Dios ká'a̱n‑ya̱ já'a̱‑yo̱, te ndéja̱ kúu ka'a̱n sɨkɨ̱‑yo̱ núsáá. 32 Chi̱ máá‑yá, tú ní sásá'án‑yá Se̱'e‑ya̱, chi̱ sua ni̱ ja̱'a‑ya̱‑í ja̱ sɨkɨ́ táká‑yo̱. Te naja̱ má kuá'a‑ya̱ táká ndatíñu nuu̱‑yo̱ ondé jíín Sé'e‑ya̱ núsáá. 33 Ndéja̱ kúu kaka̱n kua̱chi sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ ní ka̱ji Dios núsáá. Máá Dios kúu I'a̱ skéndo̱o ndaa̱ yóó. 34 Ndéja̱ náku̱xndíi sɨkɨ̱‑yo̱. Máá Cristo kúu I'a̱ ni̱ ji'i̱, te suni ni̱ nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi, te vina kánchaa̱‑ya̱ íchi ndává'a Dios, te suni I'a̱‑ún ká'a̱n‑ya̱ já'a̱‑yo̱. 35 Ndéja̱ kúu kuanchaa̱ yóó nuu̱ tú'un ni̱ kundá'ú ini̱ Cristo yóó núsáá. Á tu̱ndó'o, xí já ndúkuí'a̱ ini̱‑yo̱, xí já kájika jínu‑yó, xí tamá, xí já kájika víchí‑yó, xí já káyu̱'ú‑yo̱, xí yuchí náún. 36 Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Ja̱ sɨkɨ́ níí kúu ja̱ káji'i̱‑ná ndɨta'a̱n kɨvɨ̱, te nátu̱'un rɨɨ̱ kɨtɨ kúu̱, kájani ini̱‑i kájito‑i náá, áchí. 37 Ko tú súan, chi̱ sua ni̱ kundéé‑ga̱‑yo̱ jíín táká tu̱'un yá'a ni̱ sá'a máá I'a̱‑ún ja̱ ní kundá'ú ini̱‑ya̱ yóó. 38 Chi̱ jáni ndija ini̱‑ri̱ ja̱ ní kue'e̱ kuu̱‑yo̱, ni tu̱'un ja̱ chakú‑yo̱, ni ndajá'a̱ máá‑ún, ni ja̱ kákuñá'nu, ni ja̱ kátá'ú tíñu, ni ja̱ vína, ni ja̱ yúchaa̱n, 39 ni nuu̱ súkún, ni nuu̱ kúnú, ni ɨɨn ndatíñu ja̱ ní sá'a‑ya̱, ma̱ kúu kutɨ kuánchaa̱ yóó nuu̱ tú'un ja̱ máá Dios jíín Jíto'o̱‑yo̱ Cristo Jesús, ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ yóó.

9

Tu̱'un ña̱yɨvɨ Israel

1 Ká'a̱n ndaa̱‑ri̱ tu̱'un Cristo, tú xndá'ú‑ri̱, chi̱ súan ká'a̱n ndaa̱‑ri̱ jiní‑ri̱ ini̱ añú‑ri̱ jíín Espíritu Santo. 2 Chi̱ ndúkuí'a̱ xaa̱n iní‑ri̱, te nene̱ tá'u'u̱ ini̱ añú‑ri̱. 3 Chi̱ suni kuní máá‑rí kuxio‑ri̱ nuu̱ Cristo, te ná náa‑rí núú, ja̱ sɨkɨ́ ñaní‑ri̱ ja̱ kúu tá'an‑ri̱ ja̱ ɨ́ɨn‑ni nɨñi̱, ɨɨn‑ni ku̱ñu, kákuu‑ri̱ jíín. 4 Te cha̱a Israel kákuu‑de. Máá‑de kákuu cha̱a naki'in sé'é‑yá, jíín já ndúñá'nu‑de, jíín já ní sá'a‑ya̱ contrato jíín‑de, jíín já ní ja̱'a‑ya̱ ley nuu̱‑dé, jíín já chíñú'ún‑de máá‑yá, jíín tú'un ni̱ keyu'u‑yá nuu̱‑dé. 5 Te chi̱i tata̱ cha̱a‑ún, ni̱ ka̱kenda ndɨ̱yi táa̱‑yo̱. Te suni chi̱i tata̱ yúan, ni̱ kenda nɨñi̱, ku̱ñu Cristo. Te ta̱ká ndatíñu yí'i nda'a Dios. Te ná nákana jaa‑yó‑yá nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Amén. 6 Ko nasu̱ já ní tɨ̱vɨ́ tu̱'un Dios, chi̱ nasu̱ táká ña̱yɨvɨ já kákuu tata̱ Israel kúu máá cháa Israel. 7 Te suni va̱sa tata̱ Abraham kákuu‑i, ko nasu̱ ndɨ́'ɨ‑i kákuu se̱'e‑de. Chi̱ sua ká'a̱n: Chi̱i Isaac koo ja̱ kunání‑i tata̱‑ro̱, áchí. 8 Yu̱án kuní ka'a̱n, nasu̱ já kákuu se̱'e yikɨ kúñu kákuu se̱'e Dios, chi̱ sua se̱'e ja̱ ní keyu'u‑yá‑ún. Chi'i‑ya̱ cuenta‑i ja̱ kákuu ndija‑i tata̱‑ún. 9 Chi ya̱'á kúu tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá: Suni kɨvɨ̱ yá'a ji̱nu kuia̱, te chaa̱‑ri̱, te koo ɨɨn se̱'e yíí Sara, áchí. 10 Te suni íó ɨnga̱ tu̱'un, chi̱ suni ni̱ ni'i̱n sé'e Rebeca. Uu̱ se̱'e yíí ni̱ sá'a ɨɨn‑ni cha̱a, ja̱ kúu ndɨ̱yi táa̱‑yo̱ Isaac. 11 Te onde̱ ná té kaku‑ga̱‑i jíná'an‑i, ni té kuni̱‑ga̱‑i sá'a‑i ja̱ vá'a ja̱ ú'u̱, náva̱'a kendo̱o ni̱'in tu̱'un, ni̱ ka̱ji ñúkúún Dios máá‑i. Chi̱ nasu̱ jíín tíñu sá'a‑i, chi̱ sɨkɨ̱ já ní kana‑ya̱ xiní‑í. 12 Chi ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑ña: Ja̱ ñá'nu kuatíñu nuu̱ já súchí, áchí‑ya̱. 13 Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Ni̱ kumani̱‑rí jíín Jacob, te ni̱ kiti̱ ini̱‑ri̱ nuu̱ Esaú, áchí. 14 Ndasa ka'a̱n‑yo̱ núsáá. Á sá'a Dios tiñu ja̱ tú íó ndaa̱ náún. Ma̱ kúu kutɨ. 15 Chi ni̱ ka'a̱n máá‑yá jíín Moisés: Ndéja̱ kuní‑ri̱ kundá'ú ini̱‑ri̱ te kundá'ú ini̱‑ri̱, te ndéja̱ kuní‑ri̱ kukuí'a̱ ini̱‑ri̱ jíín te kukuí'a̱ ini̱‑ri̱ jíín, áchí‑ya̱. 16 Núsáá te tú kée tiñu sá'a ni cha̱a kuní, ni cha̱a jíku jíín, chi̱ máá Dios kúu I'a̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱. 17 Chi̱ áchí tutu̱ ii̱ jíín rey Faraón: Ja̱ yúán ní jani‑ri̱ róó náva̱'a ná kuichá tu̱'un sɨ́'vɨ́‑rí ki'i̱n nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ, te kuni ndiji̱n‑i ndasa káa fuerza‑ri̱ ja̱ kúkuu‑ri̱ jíín‑ró, áchí. 18 Núsáá, te nú ndéja̱ kuní‑ya̱, te kúndá'ú ini̱‑ya̱, te nú ndéja̱ kuní‑ya̱, te sándava‑yá ini̱. 19 Sanaa te ka'a̱n‑ro̱ jíín‑rí: Naja̱ jikán‑ga̱‑ya̱ kuáchi núsáá, chi̱ ndé cha̱a kuu kasu̱ nuu̱‑yá ndasa játa'a̱n ini̱‑ya̱, achi̱‑ro̱. 20 Chi̱ sua ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Te róó, ndé cha̱a kúu‑ró já státá'an‑ró jíín Dios. Á kuu ka'a̱n kɨ̱sɨ ñu'un jíín máá cháa ni̱ sá'a‑ún: Naja̱ ní sá'a‑ró rúu̱, achi̱. 21 Te cha̱a sá'a‑ún, íó derecho‑de ja̱ sá'a‑de ɨɨn kɨ̱sɨ ku'un ndatíñu luu, te ɨnga̱ kɨ̱sɨ ku'un ndatíñu chá'án xí túu. 22 Te nú kuní Dios stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑í ndasa káa tu̱'un kití ini̱ máá‑yá, náva̱'a kuni̱‑i na̱ fuerza ndíso‑ya̱, te nú ja̱ yúán jíín paciencia tú ní xndɨ́'ɨ yachi̱‑ya̱ ñáyɨvɨ‑ún, cuenta kɨ̱sɨ ja̱ á yani naa ñúkúún máá, te naja̱ tú játú'ún‑ró nú súan. 23 Te súan sá'a‑ya̱, chi̱ kuní‑ya̱ kuichá tu̱'un ndasa sá'a‑ya̱ kuá'a̱ tíñu luu xaa̱n núu̱ ñáyɨvɨ já ní sáva̱'a‑ya̱‑í, nátu̱'un jíín kɨ́sɨ, súan ná kéndo̱o luu‑i jíín‑yá. 24 Ña̱yɨvɨ yúan kákuu yóó ja̱ ní kana‑ya̱ xiní‑yo̱. Chi̱ nasu̱ máá ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ judío ní kána‑ya̱ xiní, chi̱ suni ni̱ kana‑ya̱ xiní ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 25 Suni súan nátu̱'un ká'a̱n nuu̱ tutú Oseas: Ña̱yɨvɨ já ná tú ní kúu ña̱yɨvɨ máá‑rí‑ún núú, skúnání‑rí‑i ña̱yɨvɨ máá‑rí vina. Te ña'an já tú ní kúmani̱‑rí jíín‑ña núú, skúnání‑rí‑ña ñá'an já maní‑rí jíín vína. Achí. 26 Yúan‑na te nuu̱ ní ka'a̱n‑ya̱: Nasu̱ róó kákuu ña̱yɨvɨ máá‑rí, áchí‑ya̱, tu̱'un ñuu̱ yúan ka'a̱n‑i: Ña̱yɨvɨ yúan se̱'e Dios I'a̱ chakú kákuu‑i. 27 Suni súan ni̱ kana jaa Isaías tu̱'un ña̱yɨvɨ Israel: Va̱sa nándeá se̱'e ñuu̱ Israel nátu̱'un ñi̱tɨ́ káa yu'u mar, ko ɨɨn tɨ́ɨn‑ni‑i ka̱ku, 28 chi̱ máá Tatá Dios síjínu‑ya̱ tíñu sá'a‑ya̱ já ndónda‑ya̱ sɨkɨ́ ñúyɨ́vɨ, te yachi̱ sándaa̱‑ya̱. 29 Nátu̱'un ni̱ ka'a̱n Isaías onde̱ sáá: Te nú máá Tatá I'a̱ tɨ́ɨn so̱'o ta̱ká soldado, nú tú ní skéndo̱o‑ya̱ yakú‑ga̱ tata̱ nuu̱‑yo̱ núú, te nátu̱'un ña̱yɨvɨ ñúu̱ Sodoma jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Gomorra, súan kuu‑yó te súan ta'a̱n‑yo̱ núú. Achí. 30 Ndasa ka'a̱n‑yo̱ núsáá. Ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, tú ní kándúkú‑i tiñu ndaa̱, ko ni̱ ka̱kendo̱o ndaa̱‑i, chi̱ sɨkɨ̱ já ní ka̱kandíja‑i, yu̱án ní ka̱kendo̱o ndaa̱‑i. 31 Te ña̱yɨvɨ Israel, ni̱ ka̱ndúkú‑i ja̱ kéndo̱o ndaa̱‑i jíín ley, ko tú ní skíkuu kutɨ‑í jíín máá ley. 32 Te naja̱. Chi ni̱ ka̱ndúkú sáni‑i, nasu̱ jíín tú'un kándíja, chi̱ sasua jíín táká tiñu tá'ú ley. Ja̱ yúán ní ka̱jungoyo‑i sɨkɨ̱ máá yúu̱ xíin tíñu skáchi'i xini̱ já'a̱‑í. 33 Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Nde̱'é, chi̱ onde̱ Sion ka̱itúu‑rí máá yúu̱ xíin tíñu skáchi'i xini̱ já'a̱‑í, te suni jungoyo‑i sá'a yuu̱‑ún. Te ña̱yɨvɨ kándíja nuu̱ yúu̱‑ún, ma̱ kúka nuu̱‑í, chi̱ máá‑yá kúu, áchí.

10

1 Ñáni̱, kúu ndija ini̱ añú‑ri̱, te jikán ta'u̱‑rí nuu̱ Dios ja'a̱ ñáyɨvɨ Israel, náva̱'a ka̱ku‑i jíná'an‑i. 2 Chi̱ ruu̱, a jiní ndaa̱‑ri̱ ja̱ bueno kákuu ini̱‑i kájito‑i Dios, ko tú kákundaa̱ ini̱‑i jíín. 3 Chi̱ tú kájuku̱'un ini̱‑i ndasa kendo̱o ndaa̱‑i sá'a Dios, te kándúkú‑i ja̱ kéndo̱o ndaa̱‑i sá'a máá‑i. Te ja̱ yúán tú kájandatu̱‑i nuu̱ íchi ndáa̱ Dios. 4 Chi̱ jíín Cristo te ni̱ jukuiñi̱ tu̱'un ká'a̱n ley, náva̱'a kendo̱o ndaa̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ kándíja. 5 Chi ni̱ ka'a̱n Moisés ja̱ nú ɨɨn cha̱a skíkuu tiñu ndaa̱ ká'a̱n ley, te kuchaku̱‑de jíín. 6 Ko tu̱'un kéndo̱o ndaa̱, kénda chi̱i tu̱'un kándíja‑yó, te ká'a̱n súan: Ma̱ káni ini̱ añú‑ro̱: Ndé cha̱a kaa ki'i̱n andɨ́vɨ́ núsáá, áchí. Yu̱án kuní ka'a̱n, ja̱ xnúu‑de Cristo onde̱ nuu̱ ñú'un. 7 Ni ma̱ káni ini̱‑ro̱: Ndé cha̱a kuun‑de ki'i̱n‑de ini̱ tu̱nchi núsáá, áchí. Yu̱án kuní ka'a̱n, ja̱ xndáa‑de Cristo ma̱'ñú ndɨ́yi. 8 Ko ndasa ká'a̱n tu̱'un‑ún: Yani jíín‑ró íó tu̱'un ka'a̱n‑ro̱, ini̱ yu'u‑ro te ini̱ añú‑ro̱ íó, áchí. Yu̱án kúu tu̱'un kákandíja‑yó, te yu̱án kúu tu̱'un kájani‑ró. 9 Chi̱ nú játú'ún‑ró ondé jíín yú'u‑ro já Jíto'o̱‑ro̱ kúu Jesús, te nú onde̱ jíín iní jíín añú‑ro̱ kándíja‑ró já ní nachaku̱ Jesús ma̱'ñú ndɨ́yi ni̱ sá'a Dios, yúan‑na te ka̱ku‑ró.

Kánúú káni‑yó tú'un‑ya̱ ná kándíja‑i

10 Chi̱ jíín iní jíín añú‑yo̱ kándíja‑yó‑yá náva̱'a kendo̱o ndaa̱‑yo̱. Ko jíín yú'u‑yo kuátú'ún‑yó‑yá náva̱'a ka̱ku‑yó. 11 Chi̱ tutu̱ ii̱ ká'a̱n: Ta̱ká ña̱yɨvɨ kándíja‑i nuu̱‑yá, ma̱ kéndo̱o kutɨ‑í tuka̱ nuu̱, áchí. 12 Chi̱ tú ká'i̱o sɨ́ɨn ña̱yɨvɨ griego jíín ñáyɨvɨ judío, chi̱ suni ɨɨn‑ni máá Jíto'o̱‑yo̱ tɨ́ɨn so̱'o ta̱ká‑i. Te kúndá'ú xaa̱n iní‑ya̱ ñáyɨvɨ káka'a̱n nda̱'ú jíín‑yá. 13 Chi ta̱ká ña̱yɨvɨ káka'a̱n nda̱'ú jíín máá Jíto'o̱‑yo̱ ondé jíín sɨ́'vɨ́‑yá, ka̱ku‑i. 14 Ndasa ka'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá te nú tú kákandíja‑i‑ya̱. Te ndasa kandíja‑i‑ya̱ te nú tú jíni so̱'o‑i tu̱'un‑ya̱. Te ndasa kuni so̱'o‑i te nú tú na̱ún kani tu̱'un‑ya̱ núu̱‑í. 15 Te ndasa kani‑i tu̱'un‑ya̱ te nú tú tájí‑yá‑i ki'i̱n‑i. Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Xáán luu kánda̱a ja'a̱ ñáyɨvɨ kájani tu̱'un kuaká'nu ini̱, jíín já'a̱ ñáyɨvɨ kájani tu̱'un va̱'a tu̱'un luu. 16 Ko nasu̱ táká‑i káchu'un ini̱‑i ja̱ ká'a̱n tu̱'un va̱'a, chi ni̱ ka'a̱n Isaías: Táta̱, ndé ña̱yɨvɨ kándíja tu̱'un kájani‑ná vii, áchí‑de. 17 Núsáá te kuu kandíja‑i onde̱ nú kuni so̱'o‑i, te kuu kuni so̱'o‑i onde̱ nú koo ja̱ káni tu̱'un Dios. 18 Ko ruu̱ ká'a̱n‑ri̱: Á tú ní kájini so̱'o‑i. Ja̱ndáa̱ ni̱ ka̱jini so̱'o‑i, chi̱ ká'a̱n: Nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ ní kenda tu̱'un‑i te onde̱ nuu̱ ndɨ́'ɨ‑na̱ ñu̱yɨ́vɨ ní jicha̱ tu̱'un‑i, áchí. 19 Ko ruu̱ ká'a̱n‑ri̱: Á tú ní kájuku̱'un ini̱ ña̱yɨvɨ Israel tu̱'un yá'a. Xnáñúú‑ga̱ ni̱ ka'a̱n Moisés: Ná kúkuíñí‑ro̱ sá'a‑ri̱ jíín ɨngá nación ja̱ násu̱ ñúu̱ máá‑rí kúu, te jíín ɨ́ɨn nación ñáá skití ini̱‑ri̱ róó, áchí‑de. 20 Suni Isaías ni̱ chundéé iní‑de ni̱ ka'a̱n‑de: Ña̱yɨvɨ já tú ní kánandúkú rúu̱, a ni̱ jini̱‑i ruu̱. Te ña̱yɨvɨ já tú ní kájika̱ tu̱'ún rúu̱, ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ri̱ máá‑rí nuu̱‑í, áchí‑de. 21 Ko sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ Israel ká'a̱n: Ncháka ncháa, ni̱ jata ñaa‑ri̱ nda'a‑rí nuu̱ ñáyɨvɨ tú jándatu̱, jíín núu̱ ñáyɨvɨ ní'in ini̱, áchí‑ya̱.

11

Ja̱ íó ɨɨn tɨ́ɨn‑ga̱ ña̱yɨvɨ Israel

1 Núsáá te ká'a̱n‑ri̱: A ni̱ kiñi'in Dios ña̱yɨvɨ máá‑yá náún. Ma̱ kúu kutɨ. Chi̱ ruu̱, suni cha̱a Israel kúu‑ri̱, tata̱ Abraham kúu‑ri̱, tá'an tata̱ Benjamín kúu‑ri̱. 2 Tú ní kíñi'in Dios ña̱yɨvɨ máá‑yá ja̱ á ni̱ jini̱‑ya̱ núu̱‑í jíín tiempo xí tú kájini̱‑ro̱ tutú ii̱ ndasa ká'a̱n tu̱'un Elías, ndasa ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín Dios sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ Israel: 3 Táta̱, ni̱ ka̱ja'ni‑í cha̱a kájani tu̱'un‑ní, te ni̱ ka̱jacha̱‑i altar‑ní. Te náá, máá ɨ́ɨn‑na̱‑ná ni̱ kendo̱o. Te vina, káchindiki̱n‑i náá, ka'ni‑í náá kákuni̱‑i, áchí‑de. 4 Ko yúan‑na te ndasa ni xndíó káni Dios tu̱'un nuu̱‑dé núsáá: A ñáva̱'a ná'ín‑rí va̱sté usiá mil ña̱yɨvɨ káchiñú'ún rúu̱, te ña̱yɨvɨ‑ún tú kájukuiñi̱ jítɨ́ kútɨ‑í nuu̱ ndosó Baal, áchí‑ya̱. 5 Te suni súan vina, chi̱ íó ɨɨn tɨ́ɨn‑ga̱, te jíín tú'un luu íó ini̱‑ya̱ ní ka̱ji‑ya̱‑ún. 6 Te nú sɨkɨ̱ tú'un luu íó ini̱‑ya̱ kúu, nasu̱ ní ní'i̱n‑í jíín tíñu ni̱ sá'a‑i núsáá. Chi̱ nú súan, te ni̱ ji̱ta tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ núú. 7 Na̱ún káka'a̱n‑ri̱ núsáá. Ja̱ ní ka̱ndúkú ñáyɨvɨ Israel, tú ní kákundéé‑i ni'i̱n‑í. Ko ni̱ ka̱kundéé ñáyɨvɨ ní ka̱ji‑ya̱‑ún, ni̱ kani'i̱n‑í. Te sava‑ga̱‑i ni̱ kandu̱ni̱'in ini̱‑i. 8 Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Nuu̱‑í ni̱ ja̱'a Dios ɨɨn xini̱ já tú júku̱'un kutɨ iní, jíín ndúchi já tú kuni̱ kutɨ, jíín só'o ja̱ tú kuni so̱'o kutɨ ondé vina, áchí. 9 Te ni̱ ka'a̱n David: Viko kásá'a‑i, ná kúu nátu̱'un ɨɨn xeyu̱, ɨɨn ja̱ tɨ́ɨn yátá‑ún‑i, ɨɨn tu̱nchi, ɨɨn nuu̱ ní'i̱n‑í ya̱'u‑i. 10 Te nduchi‑í, ná kúñaa náva̱'a ma̱ kúu nde̱'é‑i jíín, te ná kóo tɨ́'ɨ́‑i nɨ́ɨ́ káni, áchí‑de. 11 Núsáá te ruu̱ ká'a̱n‑ri̱: Ni̱ kandua̱‑i, te ni̱ kaji̱ta ii̱‑í náún. Ma̱ kúu kutɨ. Chi̱ sua ni̱ kaka̱ku ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ súan ni̱ ka̱sáña'mu ña̱yɨvɨ Israel, náva̱'a ná kúkuíñí máá Israel jíná'an. 12 Ni̱ ka̱sáña'mu Israel, te ja̱ yúán ní ndukúká ñúyɨ́vɨ. Ni̱ kaji̱ta Israel, te ja̱ yúán ní ndukúká ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Naga̱ ni̱ kuu ja̱ xáán ndatu̱ tiñu koo onde̱ kɨvɨ̱ ná náki'in sé'é‑yá ta̱ká Israel núsáá. 13 Chi̱ jíín róó ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ká'a̱n‑ri̱, chi̱ ruu̱ suni cha̱a skáka tu̱'un nuu̱ cháa sɨ́ɨn nación kúu‑ri̱, te jíñú'ún ká'a̱n‑ri̱ sɨkɨ̱ tíñu sá'a‑ri̱, 14 náva̱'a ná kúkuíñí tá'an‑ri̱ sá'a‑ri̱, te ka̱ku sava‑de sá'a‑ri̱. 15 Chi̱ nú ni̱ kiñi'in‑ya̱ Israel, te ja̱ yúán ní ka̱naketá'an ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ jíín‑yá, núsáá te kɨvɨ̱ náki'in sé'é‑yá Israel, te nasu̱ nátu̱'un ja̱ ní nachaku̱‑i ma̱'ñú ndɨ́yi koo yu̱án náún.

Olivo yúkú xiní olivo táta

16 Te nú íó ndoo nde'e̱ já kúun núú, te suni nɨ́ɨ́‑ni íó ndoo. Te nú ndu'u íó ndoo, suni súan íó ndoo ta̱ká nda'a. 17 Ko nú sava nda'a‑ún, ni̱ ka̱janchaa̱, te nú róó ja̱ kúu‑ró ɨ́ɨn nda'a yúnu olivo yúkú, ni̱ nuku̱'un‑ró núu̱ ní ka̱janchaa̱ nda'a táta‑ún, te nú stáa ta'a̱n‑ro̱ kájin ondé ndu'u númá máá yúnu olivo táta, 18 ma̱ sátéyíí‑ró máá‑ró já ndónda‑ró sɨkɨ́ táká nda'a‑ún núsáá. Chi̱ nú sátéyíí‑ró máá‑ró, te ná núku̱'un ini̱‑ro̱ já tú stáa ndu'u‑ún kajin‑ro, chi̱ sua stáa‑ró kájin máá ndú'u‑ún. 19 Sanaa te ka'a̱n‑ro̱: Sava nda'a ní ka̱janchaa̱ kua'a̱n náva̱'a nuku̱'un‑ri̱ yá'a, achi̱‑ro̱. 20 Bueno, ko sɨkɨ̱ já tú ní kákandíja máá ndá'a‑ún, yu̱án ní ka̱janchaa̱. Ko róó, chi̱ sɨkɨ̱ já kándíja‑ró, yu̱án núkuiñi̱ ni̱'in‑ró. Ma̱ sávixi̱‑ro̱ máá‑ró núsáá, sua yu̱'ú‑ro̱. 21 Chi̱ nú Dios, tú ní kúndá'ú ini̱‑ya̱ máá ndá'a xíin tíñu‑ún, naga̱ ni̱ kuu róó, ja̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó. 22 Nde̱'é vá'a‑ró núsáá, ndasa kúndá'ú ini̱ Dios, te suni xaa̱n iní‑ya̱. Xaa̱n iní‑ya̱ jíín cháa ni̱ kandua̱‑ún, ko kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó, te nú kundii̱ ni̱'in‑ró jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó. Te nú túu, te suni kuanchaa̱‑ya̱ róó ki'i̱n‑ro̱. 23 Suni súan máá ñáyɨvɨ‑ún, nú kandíja‑i, suni nuku̱'un‑i, chi̱ máá Dios kuu nachu'un tuku‑ya̱‑í. 24 Te nú róó, va̱i‑ró chíi yunu olivo ja̱ á káa yúkú, te ni̱ nuku̱'un‑ró xiní yúnu olivo táta, va̱sa nasu̱ tá'an‑ún kúu‑ró, naga̱ ni̱ kuu ña̱yɨvɨ‑ún ja̱ máá ndá'a xíin tíñu kákuu‑i, ja̱ má náchu'un‑ya̱‑í xini̱ máá yúnu olivo máá‑i núsáá. 25 Ñáni̱, chi̱ tú kuní‑ri̱ ja̱ kúñáá xini̱‑ro̱ ndasa íó sɨkɨ̱ tú'un sa̱'í yá'a, náva̱'a ma̱ sávixi̱‑ro̱ máá‑ró te kani ini̱‑ro̱ já ndíchí xáa̱n‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ sava ña̱yɨvɨ Israel, ni̱ ka̱sáni̱'in ini̱‑i, te ni̱ ka̱naa‑í, onde̱ ná ndéka̱va ta̱ká ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación. 26 Yúan‑na te ndɨ'ɨ ña̱yɨvɨ Israel ka̱ku‑i. Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Ichi ñúu̱ Sion kii I'a̱ nama yóó, te kuanchaa̱‑ya̱ chá'a̱n tá'an Jacob, ja̱ tú káchiñú'ún‑i‑ya̱. 27 Te tu̱'un yá'a kuu contrato sándaa̱‑ri̱ jíín‑i onde̱ ná kuánchaa̱‑ri̱ kua̱chi‑i, áchí. 28 Ja'a̱ róó, kájito u'u̱‑i‑ya̱ já sɨkɨ́ máá tú'un va̱'a. Ko ni̱ ka̱ji‑ya̱‑í, te kúndá'ú ini̱‑ya̱‑í, ja̱ sɨkɨ́ táa̱‑i. 29 Chi̱ Dios tú nátu'u̱ ini̱‑ya̱ já téta'a̱n‑ya̱ tá'u̱‑yo̱ jíín já kána‑ya̱ xiní‑yo̱. 30 Suni súan róó, ni̱ ka̱sáni̱'in ini̱‑ro̱ núu̱ Dios onde̱ sáá. Ko vina, chi̱ sɨkɨ̱ já ní ka̱sáni̱'in ini̱ máá ñáyɨvɨ‑ún, te ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ róó. 31 Suni súan máá ñáyɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱sáni̱'in ini̱‑i vina, náva̱'a suni nátu̱'un ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ róó jíná'an‑ró, suni súan ná kúndá'ú ini̱‑ya̱‑í vina. 32 Chi̱ máá Dios, ni̱ jasu̱‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ chíi tu̱'un sáni̱'in ini̱‑i, náva̱'a kundá'ú ini̱‑ya̱ táká‑i. 33 Xáán kúnú káa tu̱'un kúká, tu̱'un ndíchí, tu̱'un tu̱'a Dios. Ni ma̱ júku̱'un kutɨ iní‑yo̱ ndasa káa ta̱ká tiñu sándaa̱‑ya̱. Te xaa̱n sá'í íin ta̱ká ichi‑yá. 34 Chi̱ ndé cha̱a, a ni̱ jini̱ ndasa jáni ini̱ Dios, xí ndé cha̱a ni̱ ja̱'a consejo nuu̱ yá. 35 Xí ndé cha̱a ni̱ ja̱'a nuu̱‑yá xna'a̱n‑ga̱ náva̱'a chunáa‑yá nuu̱‑dé. 36 Chi̱ onde̱ nuu̱ máá‑yá va̱i ta̱ká ndatíñu. Te suni máá‑yá ni̱ sá'a. Te suni máá‑yá tɨ́ɨn. Te ná nákana jaa‑yó‑yá nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Amén.

12

Ndasa kuatíñu va̱'a ña̱yɨvɨ ndóo

1 Ñáni̱, ja̱ yúán ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró jíín tú'un ni̱ kundá'ú ini̱ Dios róó, chi̱ vina chakú‑ro̱ jíín yíkɨ kúñu‑ró, te kuní‑ri̱ ja̱ ná kóo ndoo te kua̱'a‑ro̱ núu̱ máá‑yá. Te ná kúsɨɨ̱ iní Dios jíín‑ró, chi yu̱án kúu ja̱ chíñú'ún‑ró‑yá onde̱ jíín iní jíín añú‑ro̱. 2 Te ma̱ kóo ɨɨn núú iní‑ro̱ jíín ñúyɨ́vɨ yá'a, chi̱ sua ná násama‑ró máá‑ró, te ná ndúu jáá xiní‑ro̱, náva̱'a ná kuní‑ro̱ ndasa va̱'a káa tu̱'un játa'a̱n ini̱ Dios, jíín tú'un ni̱ yija va̱'a ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑ya̱ sá'a. 3 Chi tu̱'un luu ja̱ ní ja̱'a‑ya̱ núu̱‑rí sá'a ja̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín ɨ́ɨn ɨɨn cha̱a ká'i̱in ma̱'ñú‑ró jián, ja̱ má skákunu‑ga̱‑de ku̱'a máá‑de nuu̱ kú'a ja̱ á ká'i̱in‑de, chi̱ sua ná káni kuándí'í iní‑de nátu̱'un ni̱ ja̱'a Dios tu̱'un kándíja nuu̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑de. 4 Chi̱ nátu̱'un yóó, jíín modo ja̱ kuá'a̱ pedazo ndíso yikɨ kúñu‑yó ko tú ɨɨn‑ni tiñu kásá'a, 5 suni súan yóó, va̱sa kua'a̱‑yo̱, ko nátu̱'un ɨɨn‑ni ña̱yɨvɨ kákuu‑yó núu̱ Cristo. Ko ja̱ ɨ́ɨn ɨɨn máá‑yó, chi̱ pedazo‑ni‑yó kánakuni̱ tá'an‑yó. 6 Chi ni̱ ni'i̱n‑yo̱ sɨ́ɨn sɨ́ɨn ta'u̱ ndasa ku̱'a ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un luu íó ini̱‑ya̱ núu̱‑yo̱. Te nú ta'u̱ já káni‑yó tú'un‑ya̱ kúu, ná sá'a‑yó jíín kú'a kándíja‑yó núsáá. 7 Xí nú ta'u̱ já kuátíñu‑yó kúu, ná kuátíñu‑yó. Te nú ta'u̱ já stá'a̱n‑yo̱ kúu, ná stá'a̱n‑yo̱. 8 Ña̱yɨvɨ ká'a̱n ndéé, ná ká'a̱n ndéé‑i. Ña̱yɨvɨ já'a, ná táva iní‑i kua̱'a‑i. Ña̱yɨvɨ tá'ú tíñu, ñúkúún ná sá'a‑i. Ña̱yɨvɨ kúndá'ú ini̱, sɨɨ̱ ná kóo ini̱‑i. 9 Tu̱'un kúndá'ú ini̱, ma̱ kóo jíín tú'un yóso yú'u. Ná kóto u'u̱‑ro̱ tíñu ñáá, te ma̱ sía̱‑ro̱ tíñu va̱'a. 10 Ná kúnchaka mani̱ tá'an‑ró. Te sá'a‑ró cuenta ja̱ maní‑ro̱ jíín ñaní máá‑ró. Te kuítú iní‑ro̱ já sá'a jíñú'ún‑ró jíín tá'an‑ró. 11 Ma̱ sá'a kúxí‑ró nú íó tiñu kásá'a‑ró. Te jíín iní jíín añú‑ro̱ ná kuítú iní‑ro̱ kuátíñu‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 12 Te a káñukuu ini̱‑ro̱, te ná kóo sɨɨ̱ iní‑ro̱. Te nú íó tu̱ndó'o, te kua̱ndéé iní‑ro̱. Te nene̱ kakán ta'u̱‑ro̱. 13 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ndóo, nú kánandɨ'ɨ‑i yaku̱ na̱jíín, te koto tá'an‑ró jíín‑i. Te koto ndá'ú‑ro̱ núu̱ ñáyɨvɨ jíká. 14 Kaka̱n ta'u̱‑ro̱ já'a̱ ñáyɨvɨ káchindiki̱n róó, kaka̱n ta'u̱‑ro̱ já'a̱‑í te ma̱ ká'a̱n tásɨ́‑ró sɨkɨ́‑í. 15 Ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ jíín ñáyɨvɨ ká'i̱o sɨɨ̱ iní, te ná ndé'e̱‑ro̱ jíín ñáyɨvɨ kánde'e̱. 16 Ɨɨn‑ni ná kóo xini̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Ma̱ skákunu‑ró máá‑ró, chi̱ sua ná ndútá'an‑ró jíín cháa ká'i̱o súchí iní. Ma̱ sá'a‑ró já cháa ndíchí xáa̱n kákuu‑ró. 17 Ma̱ ná sá'a ndɨva̱'a‑ró jíín ní ɨɨn ña̱yɨvɨ, nú ni̱ sá'a ndɨva̱'a‑i jíín‑ró. Kuítú iní‑ro̱ sá'a jíñú'ún‑ró tíñu onde̱ jíto jíín núu̱ táká‑i. 18 Te nú kuu sá'a‑ró, te vindáa̱ vinené kuxiu̱kú‑ró jíín táká ña̱yɨvɨ, onde̱ jíín kú'a kúndéé‑ró jíín. 19 Ñáni̱ máni̱, ma̱ cháa ini̱‑ro̱ já náni'i̱n tá'an‑ró jíná'an‑ró, chi̱ sua nuu̱ máá‑yá ná kuá'a‑ró tú'un kiti̱ ini̱‑ya̱ núu̱‑í, chi̱ súan yóso núu̱ tutú: Nani'i̱n tá'an máá‑rí jíín‑i, máá‑rí kua̱'a ya̱'u‑i, áchí máá Tatá Dios. 20 Ja̱ yúán, nú cha̱a kájito u'u̱ róó, jí'i̱‑de so̱ko, kua̱'a ja̱ ná kée‑dé. Nú jichí‑de, kua̱'a ja̱ ná kó'o‑de. Chi̱ nú súan, te kundéé‑ró jíín‑de, kuka nuu̱‑de sá'a‑ró. 21 Ma̱ yují‑ro̱ sá'a tiñu ñáá, chi̱ sua ná yují tiñu ñáá sá'a‑ró jíín tíñu va̱'a.

13

Ndasa kaka‑yó íchi núu̱ gobierno

1 Ta̱ká ña̱yɨvɨ, ná kuándatu̱‑i nuu̱ cháa kákuñá'nu‑ga̱, chi̱ túu cha̱a tá'ú tíñu te nú tú ní já'a Dios tu̱'un núú. Te ta̱ká cha̱a a kándi̱so tíñu, Dios ni̱ chaa tiñu sɨkɨ̱‑dé. 2 Ja̱ yúán, nú íó cha̱a tú jándatu̱ nuu̱ cháa tá'ú tíñu, te tiñu ni̱ teta'a̱n Dios ské'ichi̱‑de, te cha̱a káské'ichi̱, naku̱xndíi‑de sɨkɨ̱ máá‑de. 3 Chi cha̱a kátá'ú tíñu, tú ndónda‑de sɨkɨ̱ cháa sá'a tiñu va̱'a, chi̱ sua sɨkɨ̱ cháa sá'a tiñu ñáá. Te róó, kuní‑ro̱ já tú yu̱'ú‑ro̱ sá'a cha̱a tá'ú tíñu náún. Sá'a tiñu va̱'a, te ná kuátú'ún‑de róó. 4 Chi̱ mozo Dios kúu‑de, ja̱ kóto va̱'a‑de róó. Ko nú sá'a‑ró tiñu ñáá, te ná yú'ú‑ro̱, chi̱ nasu̱ já kúsɨɨ̱ iní máá‑de ndíso‑de machete, chi̱ mozo Dios kúu‑de, náva̱'a xndó'o‑de ña̱yɨvɨ sá'a tiñu ñáá. 5 Ja̱ yúán kánúú kuándatu̱‑ro̱ núu̱‑dé jíná'an‑ró, nasu̱ máá ɨ́ɨn ja̱ tú kití ini̱‑ya̱ nuu̱‑ro̱, te suni náva̱'a ma̱ kána jíín añú‑ro̱ núu̱‑ro̱. 6 Chi̱ suni ja̱ sɨkɨ́ yúán kúu ja̱ kája̱'a‑ró xú'ún yóo̱, chi̱ mozo kájatíñu nuu̱ Dios kákuu‑de, suni ja̱ sɨkɨ́ tíñu yúan. 7 Ka'ncha̱ ja̱ káitau̱‑ro̱ núu̱ táká ña̱yɨvɨ. Nuu̱ já taú‑ro̱ xú'ún yóo̱, te xu̱'ún yóo̱. Nuu̱ ñáyɨvɨ já taú‑ro̱ xú'ún póniná, te xu̱'ún póniná. Nú nɨ́nɨ kuandatu̱‑ro̱, te ná kuándatu̱‑ro̱. Te nú nɨ́nɨ kóo tu̱'un jíñú'ún, te ná kóo jíñú'ún‑ró. 8 Ma̱ kútau̱ kutɨ‑ro núu̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ, chi̱ máá‑ni ja̱ kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró. Chi cha̱a kúndá'ú ini̱ tá'an, a ni̱ kundéé‑de ni̱ skíkuu‑de tu̱'un ká'a̱n ley. 9 Chi̱ ká'a̱n nuu̱ tutú: Ma̱ kúsɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑ró, ma̱ ká'ni‑ro ndɨ́yi, ma̱ sákuí'ná‑ró, ma̱ sátú'ún‑ró, ma̱ ndío ini̱‑ro̱. Te nú íó sava‑ga̱ tu̱'un tá'ú tíñu, ko ɨɨn ká'nu‑na̱ ká'a̱n: Kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ro̱ máá‑ró, áchí. 10 Tu̱'un kúndá'ú ini̱, tú sá'a ndɨva̱'a jíín tá'an. Ja̱ yúán, tu̱'un kúndá'ú ini̱ tá'an kúu tu̱'un skíkuu ta̱ká tiñu ká'a̱n ley. 11 Te súan ná sá'a‑yó, chi̱ a kájini̱‑yo̱ já máá hora nata'u̱ núu̱‑yo̱ já kákixi̱‑yo̱ kúu. Chi̱ vina a ni̱ ku̱yani‑ga̱ kɨvɨ̱ káku‑yó, vásá kɨvɨ́ ní kandíja‑yó. 12 Akuáa a ni̱ ja̱'a kua'a̱n, te a kúyani chaa̱ ndúú. Núsáá te ná skána‑yó tíñu ñu̱ñáa kí'i̱n, te ná sá'a‑yó tíñu ndúú. 13 Ná káka kuu jíñú'ún‑yó cuenta ndúú. Ma̱ kée ú'ini̱‑yo̱, te ma̱ kóo ká'vá‑yó. Ma̱ káka téné‑yó, te ma̱ káka kuáxán‑yó. Ma̱ kuátá'an‑yó, te ma̱ kóo kuásún iní‑yo̱. 14 Sua ná kúkútu‑ro jíín Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, te ma̱ sákútu‑ro máá‑ró jíín tíñu ndío ini̱ yikɨ kúñu‑ró.

14

Ndasa sá'a‑yó jíín ñáyɨvɨ vítá ini̱

1 Cha̱a kándíja vi̱tá, ná kuátá'ú‑ró‑de, ko nasu̱ já státá'an‑ró jíín‑de sɨkɨ̱ táká tu̱'un. 2 Chi̱ íó cha̱a kándíja ja̱ kúu kee‑dé ta̱ká‑ni nuu̱, ko cha̱a vi̱tá ini̱ máá nían‑ni yua̱ yée‑dé. 3 Róó cha̱a yée, ma̱ sájá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱ cháa tú yée. Te róó cha̱a tú yée, ma̱ náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ cháa yée, chi̱ Dios játá'ú‑yá cha̱a‑ún. 4 Te róó, ndé cha̱a kúu‑ró já náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ cháa kúu mozo tatú núsáá. Te nú kundii̱ ni̱'in‑de, xí káka yátá‑de, ko nuu̱ máá patrón‑de játíñu‑de. Ko nukuiñi̱ ni̱'in‑de, chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kuu nakani ni̱'in‑ya̱‑dé. 5 Ɨɨn cha̱a ká'a̱n ja̱ íi̱ ɨ́ɨn kɨvɨ̱ vásá ɨngá kɨvɨ̱. Te ɨnga̱ cha̱a ká'a̱n ja̱ ɨ́ɨn‑ni kánda̱a ta̱ká kɨvɨ̱. Ko ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ná nátava‑dé cuenta ndasa jáni ndija ini̱‑de. 6 Cha̱a játú'ún kɨvɨ́, ndúkú‑de ndasa skíkuu‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te cha̱a tú játú'ún kɨvɨ́, suni ndúkú‑de ndasa skíkuu‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Cha̱a yée, yée‑dé te játíñu‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, chi̱ nákuatá'ú‑de nuu̱ Dios. Te cha̱a tú yée, suni játíñu‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, va̱sa tú yée‑dé, chi̱ nákuatá'ú‑de nuu̱ Dios. 7 Chi̱ tú ni ɨɨn‑yó káichaku̱‑yo̱ já máá‑yó. Ni tú ni ɨɨn‑yó kúu̱‑yo̱ já máá‑yó. 8 Te nú káichaku̱‑yo̱, káichaku̱‑yo̱ já kuátíñu‑yó núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te nú kuu̱‑yo̱, suni kuu̱‑yo̱ já játíñu‑yó núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Núsáá te va̱sa ná kúchaku̱‑yo̱, xí va̱sa ná kúu̱‑yo̱, ko máá Jíto'o̱‑yo̱ xíin yóó. 9 Chi ja̱ sɨkɨ́ yúan kúu ja̱ ní ji'i̱ Cristo, te ni̱ nachaku̱ tuku‑ya̱, náva̱'a kuu‑ya̱ Jíto'o̱ nuu̱ ñáyɨvɨ ní kaji'i̱ jíín núu̱ ñáyɨvɨ káichaku̱. 10 Te róó, naja̱ náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ ñaní‑ro̱ núsáá. Xí róó, naja̱ sájá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱ ñaní‑ro̱ núsáá. Chi ta̱ká‑yo̱, kuiñi‑yó yú'u mesa Cristo sándaa̱‑ya̱ tíñu‑yó. 11 Chi̱ súan yóso núu̱ tutú: Ja̱ndáa̱ ndíja nuu̱ máá‑rí jukuiñi̱ jítɨ́ táká ña̱yɨvɨ, te nakana jaa ta̱ká‑i Dios, áchí máá Jíto'o̱‑yo̱. 12 Núsáá te ná ɨɨn ná ɨɨn‑yó, nakua̱'a‑yó cuenta nuu̱ Dios ndasa ni̱ ka̱sá'a máá‑yó. 13 Ma̱ náku̱xndíi‑yó sɨkɨ́ tá'an‑yó núsáá, chi̱ sua ná cháa ini̱‑yo̱ já má skɨ́vɨ‑yó ñaní‑yo̱ júngava‑de nuu̱ kuáchi. 14 A jiní‑ri̱, te kándíja‑ri̱ sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús, ja̱ tú ni ɨɨn ndatíñu kúchá'án máá já máá. Nú ɨɨn cha̱a jáni ini̱‑de ja̱ káchá'án ɨ́ɨn ndatíñu, te sɨkɨ̱ máá‑de káchá'án. 15 Ko nú sɨkɨ̱ ndéyu‑ro tá'u'u̱ ini̱ ñani̱‑ro̱ núsáá te nasu̱ kúndá'ú ini̱‑ro̱‑í. Ma̱ xnáa‑ro cháa‑ún ja̱ kuáchi ndeyu‑ro, chi ja̱ cháa‑ún kúu ja̱ ní ji'i̱ Cristo. 16 Núsáá te ma̱ kuá'a‑ró tú'un ka'a̱n‑i sɨkɨ̱ tíñu sá'a‑ró já íó va̱'a jiní máá‑ró. 17 Chi̱ nasu̱ já kée já kó'o kúu ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tíñu, chi tu̱'un ndaa̱, jíín tú'un kuaká'nu ini̱, jíín tú'un kúsɨɨ̱ iní sá'a Espíritu Santo kúu. 18 Chi cha̱a ja̱ súan játíñu‑de nuu̱ Cristo, kúsɨɨ̱ iní Dios sá'a‑de. Te suni ta̱ká ña̱yɨvɨ kájatú'ún‑i‑de. 19 Núsáá te ná kuítú iní‑yo̱ sá'a‑yó táká tiñu ndíso tu̱'un vindáa̱ vinené, náva̱'a skuá'nu tá'an‑yó. 20 Ja̱ kuáchi ndeyu‑ro, ma̱ xnáa‑ro tíñu ni̱ sá'a Dios. Ta̱ká ndatíñu íó ndoo ndija, ko nú ɨɨn cha̱a skɨ́vɨ‑de ɨnga̱‑i ini̱ kua̱chi, sá'a ndeyu yée‑dé, te kua̱chi ndíso‑de nú súan. 21 Va'a̱‑ga̱ ma̱ kée‑ro kúñu, ni̱ ma̱ kó'o‑ró vino, ni ɨɨn ma̱ sá'a‑ró te nú kɨ̱vɨ ñani̱‑ro̱ kuáchi sá'a, xí tɨ́vɨ́‑de sá'a. 22 Kándíja va̱'a‑ró náún. Núsáá te súan ná káni ini̱ máá‑ró jíín ondé nuu̱ Dios. Xáán ndatu̱ kendo̱o cha̱a ja̱ tú naku̱xndíi añú‑de sɨkɨ̱ máá‑de jíín tú'un játú'ún‑de. 23 Ko cha̱a jáni ɨɨn jáni uu̱ ini̱‑de nú yée‑dé, kuchá'án‑de sá'a, chi̱ tú kándíja va̱'a‑de te yée‑dé. Chi ta̱ká ja̱ sá'a‑yó, te nú tú kándíja va̱'a‑yó, te máni kua̱chi kúu.

15

1 Núsáá te yóó, nú ña̱yɨvɨ ká'i̱in ni̱'in‑ga̱ kákuu‑yó, te nɨ́nɨ ná kuándéé iní‑yo̱ jíín já kásáña'mu ña̱yɨvɨ vítá ini̱. Te ma̱ ndúkú‑yó já kúsɨɨ̱ iní máá‑yó sá'a‑yó. 2 Ná ɨɨn ná ɨɨn‑yó ná kúsɨɨ̱ iní tá'an‑yó sá'a‑yó, náva̱'a skuá'nu‑yó‑i, te kendo̱o va̱'a‑ga̱‑i. 3 Chi̱ Cristo, nasu̱ ní ndúkú‑yá ja̱ kúsɨɨ̱ iní máá‑yá sá'a‑ya̱, chi̱ sua yóso núu̱ tutú: Ta̱ká tu̱'un ndɨva̱'a ja̱ ní kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱‑ní, ni̱ nduu sɨkɨ̱ máá‑ná, áchí. 4 Chi ta̱ká tu̱'un ja̱ ní jukoso̱ ondé sáá, ni̱ jukoso̱ náva̱'a skuá'a‑ún yóó. Náva̱'a nú kuiñi ni̱'in‑yó, te koo ndéé iní‑yo̱ sá'a tutu̱ ii̱. Yúan‑na te kuñukuu ini̱‑yo̱. 5 Ko máá Dios, ja̱ ñáva̱'a‑ya̱ paciencia jíín tú'un ndéé iní, ná sá'a‑ya̱ já ɨ́ɨn‑ni xini̱ kúñava̱'a ta̱ká‑ro̱ cuenta Cristo Jesús. 6 Náva̱'a ná kétá'an tu̱'un káka'a̱n‑ro̱, te ɨɨn núú, ná nákana jaa‑ró Dios, I'a̱ kúu Táa̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo.

Tu̱'un ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación

7 Núsáá te kua̱tá'ú‑ró tá'an‑ró nátu̱'un ni̱ ja̱tá'ú Cristo yóó, náva̱'a nakana jaa‑yó Dios. 8 Chi̱ ká'a̱n‑ri̱ ja̱ Cristo ni̱ jatíñu‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ judío, náva̱'a stá'a̱n‑ya̱ já íó ndaa̱ tu̱'un ká'a̱n Dios, te náva̱'a ná kúkútu táká tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá nuu̱ ndɨ́yi táa̱‑yo̱, 9 te náva̱'a suni ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ná nákana jaa‑i Dios ja̱ ní kundá'ú ini̱‑ya̱‑í. Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Núsáá te ná nákana jaa‑ná níí ma̱'ñú ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, chi̱ kuatú'ún‑ná sɨ́'vɨ́‑ní, te kata‑ná, áchí. 10 Te ɨnga̱ ká'a̱n: Róó, ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ ondé jíín ñáyɨvɨ máá‑yá, áchí. 11 Te ɨnga̱ jínu ká'a̱n: Ta̱ká ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, ná nákana jaa‑ró máá Tatá Dios. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn ñuu̱, ná nákana jaa‑i‑ya̱, áchí. 12 Te suni ká'a̱n Isaías: Najaa ɨɨn numa Isaí. Te yúan kenda ɨɨn cha̱a nukuiñi̱ tá'ú tíñu nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, te ta̱ká ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, kundatu‑i cha̱a‑ún, áchí. 13 Te máá Dios, ñáva̱'a‑ya̱ tú'un kuñukuu ini̱. Te ná kúsɨɨ̱ téyíí iní‑ro̱, te kuaká'nu ini̱‑ro̱ sá'a‑ya̱, chi̱ kándíja‑ró, náva̱'a ná kúñukuu xaa̱n iní‑ro̱ sá'a fuerza Espíritu Santo. 14 Ñáni̱ máni̱, ko ruu̱, chi̱ jáni ndija ini̱‑ri̱ ja̱ ní ka̱kútú‑ró jíín tíñu va̱'a, te kájuku̱'un ndɨ'ɨ ini̱‑ro̱. Te suni kájini̱‑ro̱ kána jíín‑ró núu̱ tá'an‑ró, 15 ko ni̱ chundéé iní‑ri̱ cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱‑ro̱, ñáni̱ jíná'an‑ró, náva̱'a ná xndáku‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Chi̱ nuu̱‑rí ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un luu íó ini̱ Dios, 16 náva̱'a kuu‑ri̱ yu'u núu̱ Jesucristo kuatíñu‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, te kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a Dios, náva̱'a ná kúsɨɨ̱ iní‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ ní ja̱'a‑ri̱‑i nuu̱‑yá, chi̱ a ni̱ ka̱ndundoo‑i ni̱ sá'a Espíritu Santo. 17 Chi̱ ruu̱, íó ndasa sátéyíí‑rí máá‑rí sá'a Cristo Jesús, cuenta tiñu ni̱ sá'a‑ri̱ nuu̱ Dios. 18 Chi̱ tuká chúndéé iní‑ri̱ ka'a̱n‑ri̱ ɨnga̱ tu̱'un, chi̱ máni sɨkɨ̱ tú'un ndasa ni̱ sátiñu Cristo jíín‑rí. Ja̱ yúán ní jandatu̱ ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ni̱ sá'a‑ri̱ jíín tú'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱, jíín tíñu ni̱ sá'a‑ri̱. 19 Jíín fuerza ta̱ká tiñu ñá'nu, jíín tíñu ja̱ kánaa iní‑i kánde̱'é‑i, onde̱ jíín fuerza Espíritu Dios, chi̱ onde̱ ñuu̱ Jerusalén, jíín ñúu̱ ni̱ ka̱jíkó ndúu̱ nɨ́ɨ́ yúan, onde̱ ñuu̱ Ilírico, ni̱ xndéka̱va ndɨ'ɨ‑ri̱ tu̱'un va̱'a Cristo. 20 Chi̱ súan jítú xáa̱n iní‑ri̱ jáni‑ri̱ tu̱'un va̱'a, ko tú ní já'a̱n‑ri̱ nuu̱ á káka'a̱n‑i tu̱'un Cristo, chi̱ tú ní kuní‑ri̱ skuá'nu‑ri̱ sɨkɨ̱ cimiento ja̱ á ni̱ jani ɨnga̱ cha̱a. 21 Chi̱ sua ni̱ sá'a‑ri̱ nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Ña̱yɨvɨ já tú ni ɨɨn‑de ní kástu̱'ún tú'un‑ya̱ núu̱‑í, vina te kuni̱‑i, te ña̱yɨvɨ já tú ní kájini so̱'o kutɨ‑í tu̱'un‑ún, vina te juku̱'un ini̱‑i, áchí. 22 Suni ja̱ yúán ní kuu kua'a̱ jínu ndasú ichi‑rí jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 23 Ko vina chi̱ tuká nuu̱ kí'i̱n‑ri̱ nɨ́ɨ́ ndáñúu̱ yá'a, te kúu xaa̱n iní‑ri̱ ja̱ jáa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ súan kuní‑ri̱ onde̱ a íó kua'a̱ kuiá. 24 Te nú ki'i̱n‑ri̱ España, te kuní‑ri̱ kinde̱'é‑rí róó. Te ja̱'a‑ri̱ ki'i̱n‑ri̱, te chu'un íchí‑ró rúu̱ ki'i̱n‑ri̱ yúan, te nú ni̱ nda'a̱ ini̱‑ri̱ ɨɨn tí'li̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró xná'a̱n‑ga̱. 25 Ko vina, ki'i̱n‑ri̱ ichi ñúu̱ Jerusalén, chi̱ ndíso‑ri̱ yaku̱ na̱jíín já kúu ña̱yɨvɨ ndóo ká'i̱o yúan. 26 Chi cha̱a ñuu̱ Macedonia jíín cháa ñuu̱ Acaya, ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑de ni̱ kajaki̱n‑de yaku̱ na̱jíín já kuátíñu ña̱yɨvɨ káta'a̱n ndá'ú, jíín ñáyɨvɨ ndóo káxiu̱kú iní ñuu̱ Jerusalén. 27 Te ni̱ ka̱kusɨɨ̱ vá'a ini̱‑de, chi̱ káitau̱ ndija‑de nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún, chi̱ nú cha̱a sɨ́ɨn nación ni̱ kani'i̱n tá'a̱n‑de tiñu sá'a Espíritu, te suni súan kánúú kóto ta'a̱n‑de ña̱yɨvɨ‑ún jíín ndátíñu káñava̱'a‑de ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 28 Núsáá te nú ni̱ síjínu‑ri̱ tiñu yá'a, te nú ni̱ ja̱'a‑ri̱ xu̱'ún yá'a nuu̱‑í, yúan‑na te ichi núu̱‑ro̱ jián já'a‑ri̱ ki'i̱n‑ri̱ España. 29 Te jiní‑ri̱ ja̱ nú ná jáa̱‑ri̱, te kendo̱o va̱'a‑ró sá'a tu̱'un va̱'a Cristo, ja̱ kúndiso ndɨ'ɨ‑ri̱ jaa̱‑ri̱ jíín núu̱‑ro̱. 30 Ko ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró ñáni̱, ja̱ sɨkɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo jíín já sɨkɨ́ tú'un ni̱ kundá'ú ini̱ Espíritu‑ya̱ yóó, ná chíndéé chítuu‑ró rúu̱ kaka̱n ta'u̱‑ro̱ já'a̱‑rí nuu̱ Dios, 31 náva̱'a ná káku‑ri̱ ini̱ nda'a cháa tú kájandatu̱ káxiu̱kú iní ñuu̱ Judea, te náva̱'a ña̱yɨvɨ ndóo ká'i̱o ini̱ ñuu̱ Jerusalén, ná kuátá'ú vá'a‑i yaku̱ na̱jíín já kúndá'á‑rí ki'i̱n‑ri̱ jíín. 32 Náva̱'a nú játa'a̱n ini̱ Dios, te jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te ná kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑ró, te ɨɨn ká'nu‑ni nani'i̱n iní‑ri̱ jíín‑ró. 33 Te máá Dios ja̱ ndíso‑ya̱ tú'un kuaká'nu ini̱, ná kóo‑ya̱ jíín táká‑ro̱ jíná'an‑ró. Amén.

16

Tu̱'un ndéé iní ni̱ chaa Pablo nuu̱‑í

1 Nda'a‑ro chí'i‑ri̱ kua̱'a‑yó Febe, chi̱ ña'an‑ún, ña'an játíñu nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kándíja ini̱ ñuu̱ Cencrea kúu‑ña. 2 Te ná kuátá'ú‑ró‑ña nátu̱'un nɨ́nɨ sá'a va̱'a ta̱ká ña̱yɨvɨ ndóo, chi̱ súan kuní máá Jíto'o̱‑yo̱. Te na̱ni ndatíñu nú jínu ñú'ún‑ña jiní‑ro̱, kua̱'a‑ró núu̱‑ñá, chi̱ súan ni̱ ja̱'a‑ña núu̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ, te suni onde̱ ruu̱. 3 Ka'a̱n‑ro̱ jíín Priscila jíín Aquila, ná sándéé iní‑de, chi̱ káchindéé tá'an‑de jíín‑rí nuu̱ Cristo Jesús. 4 Chi ni̱ ka̱jatañaa‑de máá‑de ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, ná jí'i̱‑ri̱ núú. Te vina nasu̱ máá ɨ́ɨn‑ri̱ nákuatá'ú núu̱ cháa‑ún jíná'an‑de, chi̱ suni táká tɨku'ni̱ ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, kánakuatá'ú‑i nuu̱‑dé. 5 Suni súan ná sándéé iní tɨku'ni̱ íó ve'e‑de. Te Epeneto, cha̱a mani̱‑rí jíín, násándéé iní‑de, achi̱‑ro̱ kúni‑de, chi̱ xnáñúú‑gá máá‑de kúu cha̱a ni̱ kandíja nuu̱ Cristo ini̱ ñuu̱ Acaya. 6 Suni ná sándéé iní María, chi̱ ña'an‑ún, ni̱ sátiñu xaa̱n‑ñá ja̱ róó jíná'an‑ró. 7 Ná sándéé iní tá'an‑ri̱ Andrónico jíín Junias, chi̱ suni cha̱a kájika ta'a̱n veka̱a jíín‑rí kákuu‑de, te apóstol kákuñá'nu kákuu‑de, chi̱ xna'a̱n‑ga̱ máá cháa‑ún ni̱ ka̱kandíja‑de nuu̱ Cristo vásá rúu̱. 8 Ná sándéé iní Amplias, cha̱a mani̱‑rí jíín‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 9 Ná sándéé iní Urbano, cha̱a sátiñu ta'a̱n jíín‑yó núu̱ Cristo Jesús. Suni súan ka'a̱n‑ro̱ jíín Estaquis, cha̱a mani̱ jíín‑rí. 10 Ná sándéé iní Apeles, cha̱a kándii̱ va̱'a nuu̱ Cristo. Ná sándéé iní tá'an Aristóbulo. 11 Ná sándéé iní tá'an‑ri̱ Herodión. Ná sándéé iní tá'an Narciso ja̱ á káyi̱'i‑i nda'a máá Jíto'o̱‑yo̱. 12 Ná sándéé iní Trifena jíín Trifosa, chi̱ ña'an‑ún, kásátiñu‑ña já kúu máá Jíto'o̱‑yo̱. Ná sándéé iní Pérsida, ña'an maní jíín‑yó. Chi̱ ña'an‑ún, xaa̱n ní sátiñu‑ña já kúu máá Jíto'o̱‑yo̱. 13 Ná sándéé iní Rufo, cha̱a ni̱ ka̱ji máá Jíto'o̱‑yo̱, te suni súan ka'a̱n‑ro̱ jíín náa̱‑de te náa̱‑ri̱. 14 Ná sándéé iní Asíncrito, jíín Flegonte, jíín Hermas, jíín Patrobas, jíín Hermes. Suni súan ka'a̱n‑ro̱ jíín táká ñani̱‑yo̱ káxiu̱kú jíín‑de. 15 Ná sándéé iní Filólogo, jíín Julia, jíín Nereo, jíín kuá'a‑de, jíín Olimpas, jíín táká ña̱yɨvɨ ndóo káxiu̱kú jíín‑de. 16 Nú káka'a̱n‑ro̱ jíín tá'an‑ró, te ndoo titú tá'an‑ró. Ta̱ká tɨku'ni̱ káyi̱'i nda'a Cristo, káka'a̱n ja̱ ná sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró. 17 Te ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, ñáni̱ jíná'an‑ró, ja̱ kóto va̱'a‑ró ñáyɨvɨ kástátá'an, jíín já kákutuku ini̱‑i sɨkɨ̱ tú'un ja̱ ní ka̱skuá'a‑ró. Va'a̱‑ga̱ ná kúxio‑ró núu̱‑í. 18 Chi ña̱yɨvɨ yúan tú kájatíñu‑i nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, chi̱ máni chi̱i‑i kájítú iní‑i jíín. Te xaa̱n vixí yu'u‑í, te káka'a̱n nchaa̱‑i, te súan káxndá'ú‑i sava‑ga̱ ña̱yɨvɨ yachí ini̱. 19 Chi ta̱ká ña̱yɨvɨ, a kájini̱‑i ja̱ bueno kájandatu̱‑ro̱. Te ja̱ yúán kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó. Ko kuní‑ri̱ ja̱ ná kúu ndíchí vá'a‑ró sá'a‑ró tíñu va̱'a, te ma̱ ndíchí kóo ini̱‑ro̱ jíín tíñu ñáá. 20 Te máá Dios, I'a̱ ndíso tu̱'un kuaká'nu ini̱, yachi̱ ka̱ita'nu̱‑ya̱ Satanás, kúxndíi ja'a̱‑ro̱ sukún. Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. 21 Sándéé iní‑ro̱, áchí Timoteo, cha̱a sátiñu ta'a̱n jíín‑rí. Te suni súan káka'a̱n Lucio, jíín Jasón, jíín Sosípater, cha̱a kákuu tá'an‑ri̱. 22 Te ruu̱ Tercio, ja̱ cháa‑ri̱ carta yá'a, ká'a̱n‑ri̱ ja̱ ná sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 23 Gayo, cha̱a já'a núu ve'e nuu̱‑rí jíín núu̱ úndɨ'ɨ tɨku'ni̱, ká'a̱n‑de ja̱ ná sándéé iní‑ro̱. Erasto, cha̱a kúu tesorero ini̱ ñuu̱ yá'a, ká'a̱n‑de ja̱ ná sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró, te suni súan ká'a̱n ñani̱‑yo̱ Cuarto. 24 Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín táká róó jíná'an‑ró. Amén. 25 Te máá‑yá kuu síyíja va̱'a‑ya̱ iní‑ro̱ jíná'an‑ró, nátu̱'un ká'a̱n tu̱'un va̱'a ká'a̱n‑ri̱, jíín tú'un Jesucristo ja̱ jáni‑ri̱ nátu̱'un ni̱ kenda ndiji̱n tu̱'un sa̱'í‑ún, ja̱ yísa̱'í nɨ́ɨ́ káni ondé sáá núú. 26 Ko vina a ni̱ kenda ndiji̱n tu̱'un‑ún. Te jíín tutú ii̱ já ní ka̱chaa cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, ni̱ kenda tu̱'un‑ún nuu̱ táká ña̱yɨvɨ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ, nátu̱'un ni̱ tá'ú tíñu Dios, I'a̱ chakú nɨ́ɨ́ káni, náva̱'a ná kuándatu̱‑i te kandíja‑i. 27 Ja̱ yúán nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, ná nákana jaa‑yó máá ɨ́ɨn Dios, I'a̱ ndíchí sá'a Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. Súan ná kóo, Amén.

1 Corintios

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

LA PRIMERA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS CORINTIOS

YA'A KUU CARTA ƗƗN JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU CORINTO

1

Sa'a̱n kúta'u̱

1 Máá‑rí kúu Pablo, jíín ñaní‑yo̱ Sóstenes. Te ni̱ jata'a̱n ini̱ Dios, ni̱ kana‑ya̱ xiní‑rí kúu‑ri̱ apóstol Jesucristo. 2 Káchaa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kándíja nuu̱ Dios, te káxiu̱kú‑i ini̱ ñuu̱ Corinto, te a ni̱ ka̱ndundoo‑i ni̱ sá'a Jesucristo, te ni̱ kana‑ya̱ xiní‑í, ná ndúu‑i ña̱yɨvɨ ndóo. Te suni káchaa‑ri̱ nuu̱ táká ña̱yɨvɨ kákakuñi'in sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ndéni ni̱ kuu, chi̱ Jito'o̱ ta̱ká‑ni yóó kúu‑ya̱. 3 Tu̱'un luu íó ini̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín já kíi nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró.

Ja̱ ní nakuatá'ú Pablo nuu̱ Dios

4 Nene̱ nákuatá'ú‑rí nuu̱ Dios máá‑rí ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró, chi tu̱'un luu íó ini̱ Dios ni̱ ja̱'a Jesucristo nuu̱‑ro̱. 5 Te jíín táká tu̱'un‑ya̱ káka'a̱n‑ro̱, te jíín táká tu̱'un‑ya̱ kájuku̱'un ini̱‑ro̱, ni̱ kukúká‑ró ní sá'a‑ya̱. 6 Suni súan tu̱'un ni̱ jani ndaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te a ni̱ ka̱kukútu vá'a ini̱‑ro̱ jíín. 7 Núsáá te tuká na̱ún kúmani̱ kútɨ núu̱‑ro̱ já kuá'a máá Espíritu nuu̱‑ro̱, nini káinda̱tu‑ró kɨvɨ́ kénda ndiji̱n Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. 8 Te máá‑yá, sákútu‑yá róó onde̱ ná jínu kɨvɨ̱, náva̱'a ma̱ kóo kua̱chi‑ró kɨvɨ́ kénda Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. 9 I'a̱ ndaa̱ kúu Dios, te ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱ náva̱'a kuni̱ tá'an‑ró jíín Sé'e‑ya̱, I'a̱ kúu Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo.

Sɨkɨ̱ já sásɨ́ɨn‑i máá‑i

10 Ñáni̱, onde̱ jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ɨ́ɨn‑ni tu̱'un ná ká'a̱n ta̱ká‑ro̱, te ma̱ sásɨ́ɨn‑ró máá‑ró, chi̱ sua jíín ɨ́ɨn‑ni xini̱ te jíín ɨ́ɨn‑ni ja̱ jiní tuní ná yíja va̱'a ini̱‑ro̱. 11 Ñáni̱ máni̱, ni̱ kastu̱'ún tá'an Cloé nuu̱‑rí ja̱ kákana̱á‑ro̱. 12 Súan ká'a̱n‑ri̱, chi̱ káka'a̱n ná ɨɨn ná ɨɨn‑ró: Ruu̱, chi̱ jíín Pablo kándii̱ ndija‑ri̱. Te ruu̱, chi̱ jíín Apolos. Te ruu̱, chi̱ jíín Cefas. Te ruu̱, chi̱ jíín Cristo, áchí‑ro̱. 13 Te Cristo, sɨ́ɨn sɨ́ɨn íó‑ya̱ náún. Xí ní ji'i̱ Pablo jika̱ cruz ja̱ sɨkɨ́ róó náún. Xí jíín sɨ́'vɨ́ Pablo ni̱ ka̱janducha‑ro náún. 14 Nákuatá'ú‑rí nuu̱ Dios ja̱ tú ni ɨɨn‑ró ní skuánducha‑rí, chi̱ máá‑ni Crispo jíín Gayo. 15 Náva̱'a tú ni ɨɨn‑ró ká'a̱n ja̱ jíín sɨ́'vɨ́‑rí ni̱ janducha‑ro. 16 Te suni ni̱ skuánducha‑rí Estéfanas, jíín ñáyɨvɨ ká'i̱o ve'e‑de. Ko tú ná'án‑rí te nú ni̱ skuánducha‑rí ɨnga̱‑i. 17 Chi̱ nasu̱ ní tájí Cristo ruu̱ ja̱ skuánducha‑rí‑i, chi̱ sua ja̱ ná káni‑ri̱ tu̱'un va̱'a nuu̱‑í. Ko nasu̱ jíín tú'un ndíchí, chi̱ nú súan, te ni̱ ji'i̱ sáni Cristo jika̱ cruz núú.

Jesús kúu tu̱'un ndíchí jíín fuerza Dios

18 Te ña̱yɨvɨ náa, chi̱ kájani ini̱‑i ja̱ tú'un katachi̱ kúu ndasa ni̱ ji'i̱‑ya̱ jiká cruz. Ko máá‑yó, ja̱ á ni̱ ka̱ku‑yó, kájani ini̱‑yo̱ já fuerza Dios kúu tu̱'un‑ún. 19 Chi̱ súan yóso núu̱ tutú: Ná xnáa‑rí tu̱'un ndíchí ñáyɨvɨ ndíchí, te ná kasú‑ri̱ tu̱'un júku̱'un ini̱ ja̱ ká'a̱n ña̱yɨvɨ kájini̱ va̱'a, áchí. 20 Ndéchi kuá'a̱n ña̱yɨvɨ ndíchí. Ndéchi kuá'a̱n ña̱yɨvɨ cháa tutu̱. Ndéchi kuá'a̱n ña̱yɨvɨ kástátá'an kuia̱ yá'a. Nasu̱ ní nduu ñáá tu̱'un ndíchí ñúyɨ́vɨ yá'a ni̱ sá'a Dios náún. 21 Chi̱ súan ndíchí ní sá'a Dios, náva̱'a ñu̱yɨ́vɨ yá'a jíín tú'un ndíchí jiní máá, ma̱ kúu kuni̱ nuu̱ Dios. Te ja̱ yúán ní jata'a̱n ini̱ Dios ja̱ jíín tú'un kájani máá‑yó, te nama‑ya̱ ñáyɨvɨ kákandíja, va̱sa kájani ini̱ sava‑de ja̱ tú'un katachi̱ kúu. 22 Te ña̱yɨvɨ judío, chi̱ máni tuni̱ kájika̱n‑i. Te ña̱yɨvɨ ñúu̱ Grecia, chi tu̱'un ndíchí kándúkú‑i. 23 Ko máá‑rí, chi̱ kájani‑ri̱ tu̱'un ndasa ni̱ ji'i̱ Cristo jika̱ cruz. Te judío, chi̱ kití ndija ini̱‑i sá'a tu̱'un‑ún, te ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, chi̱ kájani ini̱‑i ja̱ tú'un katachi̱ kúu. 24 Ko ña̱yɨvɨ já á ni̱ kana‑ya̱ xiní‑í, va̱sa ña̱yɨvɨ judío, xí ñáyɨvɨ ñúu̱ Grecia kúu‑i, chi̱ kájani ini̱‑i ja̱ Cristo kúu máá fuerza Dios jíín máá tú'un ndíchí Dios. 25 Chi tu̱'un ñáá Dios, ndíchí‑gá vásá táká ña̱yɨvɨ, te tu̱chi vi̱tá Dios, ni̱'in‑ga̱ káa vásá táká ña̱yɨvɨ. 26 Ñáni̱, nde̱'é ndasa ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱ jíná'an‑ró. Tú kua'a̱‑ro̱ ndíchí jíín tú'un ñu̱yɨ́vɨ, ni tú kua'a̱‑ro̱ yí'i fuerza, ni tú kua'a̱‑ro̱ kákuu se̱'e cha̱a kúñá'nu. 27 Chi ni̱ ka̱ji Dios tu̱'un katachi̱ íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, náva̱'a koo tuka̱ nuu̱ ñáyɨvɨ ndíchí sá'a‑ya̱. Te ni̱ ka̱ji‑ya̱ ndátíñu vi̱tá íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, náva̱'a koo tuka̱ nuu̱ ñáyɨvɨ ní'in. 28 Te ni̱ ka̱ji Dios ndatíñu ja̱ tú kúñá'nu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, jíín ndátíñu ja̱ kújá'a̱ ini̱‑i jíín, onde̱ jíín ndátíñu ja̱ tú na̱ún íó, náva̱'a ná kasú‑ya̱ núu̱ táká ja̱ á íó, 29 náva̱'a ni ɨɨn ña̱yɨvɨ, ma̱ kúu sátéyíí‑i máá‑i koto‑i Dios. 30 Te ni̱ ka̱nduu‑ró sé'e Dios ni̱ sá'a‑ya̱ jíín Cristo Jesús. Te onde̱ nuu̱ máá‑yá ni̱ ka̱ni'i̱n‑yo̱ tú'un ndíchí Dios, te ni̱ kendo̱o ndaa̱‑yo̱, te ni̱ kandundoo‑yó, te ni̱ na̱kuaan‑ya̱ yóó. 31 Núsáá te ná kóo nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Nú ɨɨn ña̱yɨvɨ sátéyíí‑i máá‑i, núsáá te ná sátéyíí‑i máá‑i sɨkɨ̱ já ní sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱, áchí.

2

Ja̱ tú ní játíñu Pablo tu̱'un ndíchí ñúyɨ́vɨ

1 Te ruu̱, ñáni̱, ná ni̱ jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, ni̱ jani ndaa̱‑ri̱ tu̱'un sa̱'í Dios. Chi̱ nasu̱ jíín tú'un yíí, ni jíín tú'un ndíchí ní jaa̱‑ri̱. 2 Te ni̱ chaa ini̱‑ri̱ ja̱ má ká'a̱n kutɨ‑rí nuu̱‑ro̱, chi̱ máni tu̱'un Jesucristo jíín tú'un ndasa ni̱ ji'i̱‑ya̱ jiká cruz. 3 Te ná ni̱ ncha̱a‑ri̱ jíín‑ró, te kuítá‑ri̱, te yú'ú‑ri̱, te kɨ́sɨ‑i ruu̱. 4 Te nuu̱ ní jani‑ri̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱, tú ní játíñu‑ri̱ tu̱'un ndíchí nátu̱'un skándíja cha̱a ñu̱yɨ́vɨ, ko ni̱ stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ ndasa sátiñu máá Espíritu jíín fuerza. 5 Náva̱'a tu̱'un kándíja‑ró ná kúndii̱ sɨkɨ̱ fuerza Dios. Ma̱ kúndii̱ sɨkɨ̱ tú'un ndíchí káka'a̱n ña̱yɨvɨ. 6 Ko káka'a̱n ndíchí‑yó jíín táká ña̱yɨvɨ ní ka̱yija, ko nasu̱ tú'un ndíchí já íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ni nasu̱ tú'un ndíchí já káka'a̱n cha̱a kátá'ú tíñu kuia̱ yá'a, chi̱ cha̱a yúan naa íi̱‑dé. 7 Ko káka'a̱n‑yo̱ tú'un ndíchí sá'í Dios, chi̱ yísa̱'í núú, chi tu̱'un ndíchí‑ún, ni̱ teta'a̱n Dios onde̱ ná té jukuiñi̱‑ga̱ ñu̱yɨ́vɨ, náva̱'a sáñá'nu tu̱'un‑ún yóó. 8 Chi̱ ni ɨɨn cha̱a kátá'ú tíñu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, tú ní kájini̱‑de tu̱'un‑ún, chi̱ nú ní kájini̱‑de tu̱'un‑ún, ma̱ ká'ni kútɨ‑dé Jito'o̱ ñá'nu‑yó jiká cruz núú. 9 Chi̱ nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Tu̱'un ni̱ sátu̱'a Dios ja̱ ní'i̱n ñáyɨvɨ maní jíín‑yá, ni nduchi tú ní jiní, ni so̱'o tú ní jíni so̱'o, ni tú ní kɨ́vɨ ini̱ añú ña̱yɨvɨ, áchí.

Jíín máá Espíritu ni̱ ni'i̱n‑dé tu̱'un

10 Ko yóó, chi̱ jíín Espíritu ni̱ stá'a̱n Dios tu̱'un‑ún nuu̱‑ro̱, chi̱ ndɨ'ɨ nandúkú víi máá Espíritu, va̱sa yíí xáa̱n káa tu̱'un Dios. 11 Ndé ña̱yɨvɨ jiní‑i ndasa jáni ini̱ ɨnga̱ ña̱yɨvɨ, chi̱ máá añú ña̱yɨvɨ‑ún jiní, chi̱ kándee ini̱‑i. Suni súan, tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ jiní‑i tu̱'un jáni ini̱ Dios, chi̱ máá Espíritu Dios jiní. 12 Ko yóó, nasu̱ modo ja̱ íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ ní káni'i̱n‑yo̱, chi̱ sua máá Espíritu ja̱ vái nuu̱ Dios ni̱ chaa̱ nuu̱‑yo̱, náva̱'a juku̱'un ini̱‑yo̱ jíín tú'un ja̱ ní ja̱'a Dios nuu̱‑yo̱. 13 Chi̱ suni sɨkɨ̱ tú'un‑ún káka'a̱n‑yo̱, ko nasu̱ jíín tú'un ja̱ stá'a̱n ña̱yɨvɨ ndíchí, chi̱ sua jíín tú'un ja̱ stá'a̱n máá Espíritu. Te tu̱'un cuenta Espíritu, stá'a̱n‑yo̱ núu̱ ñáyɨvɨ ní kani'i̱n máá Espíritu. 14 Ko ña̱yɨvɨ yúkú, tú játá'ú‑i tu̱'un já'a máá Espíritu Dios nuu̱‑í, chi̱ jáni ini̱ máá‑i ja̱ tú'un katachi̱ kúu. Te ma̱ kúu juku̱'un kutɨ iní‑i jíín, chi̱ jíín máá Espíritu kúu ja̱ kuní. 15 Chi ña̱yɨvɨ yí'i Espíritu, nándúkú víi‑í ndasa káa ta̱ká‑ni, ko ni ɨɨn cha̱a ma̱ kuní ndasa káa máá‑i. 16 Ndé ña̱yɨvɨ jiní‑i ndasa jáni ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, náva̱'a kuu stá'a̱n‑i nuu̱‑yá. Ko yóó, a kájani ini̱ máá‑yó nátu̱'un jáni ini̱ Cristo.

3

Tu̱'un cha̱'u‑ya̱‑í

1 Ñáni̱, te ruu̱, tú ní kúu ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró nátu̱'un jíín ñáyɨvɨ yí'i Espíritu, chi̱ sua ni̱ ka'a̱n‑ri̱ nátu̱'un jíín ñáyɨvɨ jíka jíín modo máá‑i, xí nátu̱'un jíín ñáyɨvɨ sáskuá'a jíín Cristo. 2 Ni̱ ja̱'a‑ri̱ leche ni̱ ji'i‑ró. Tú ní skée‑rí róó ndeyu ndáva, chi̱ té kuu‑ga̱ kee‑ro sáá, suni té kuu‑ga̱ kee‑ro vína. 3 Chi̱ sáni‑ga̱ kákuu‑ró ñáyɨvɨ jíka jíín modo máá‑ró. Chi̱ nini kákukuásún iní‑ro̱, kákana̱á‑ro̱, kástátá'an‑ró, te nasu̱ ñáyɨvɨ yúkú, ña̱yɨvɨ jíka jíín modo máá‑i kákuu‑ró náún. 4 Chi̱ ɨɨn‑ró ká'a̱n: Ruu̱, chi̱ jíín Pablo kándii̱ ndija‑ri̱. Te ɨnga̱‑ro̱ ká'a̱n: Te ruu̱, chi̱ jíín Apolos. Ja̱ yúán nasu̱ ñáyɨvɨ yúkú kákuu‑ró náún. 5 Na̱ún cha̱a kúu Pablo, te na̱ún cha̱a kúu Apolos núsáá. Chi̱ máni cha̱a játíñu nuu̱‑ro̱ jíín já ní skándíja róó kákuu‑de. Chi̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ni̱ sá'a‑de nátu̱'un ni̱ chaa Jito'o̱‑yo̱ tíñu sɨkɨ̱‑dé. 6 Ruu̱ ni̱ chi'i, te Apolos ni̱ jaki̱n nducha, ko Dios ni̱ xndeá. 7 Núsáá, te ni cha̱a chí'i, te ni cha̱a jakín nducha, tú kánúú, chi̱ máá Dios, I'a̱ ni̱ xndeá kúu. 8 Te cha̱a chí'i, jíín cháa jakín nducha, ɨɨn‑ni cha̱a kákuu‑de, va̱sa sɨ́ɨn sɨ́ɨn ni'i̱n‑dé ya̱'u‑de ndasa tiñu ni̱ ka̱sá'a‑de. 9 Chi̱ ruu̱, cha̱a káchindéé tá'an jíín Dios kákuu‑ri̱. Te róó, chi̱ itu̱ Dios kákuu‑ró, te ve'e ni̱ jani Dios kákuu‑ró.

Tu̱'un skuá'nu‑i sɨkɨ̱ cimiento ja̱ máá‑yá kúu

10 Chi̱ ná ni̱ chaa máá Dios tiñu sɨkɨ̱‑rí, te ruu̱, chi̱ nátu̱'un albañil ndíchí ní jani‑ri̱ ja'a̱. Te ɨnga̱‑de skuá'nu‑de nuu̱. Ko ná ɨɨn ná ɨɨn‑i ná kóto‑i ndasa skuá'nu‑ga̱‑i. 11 Ni ɨɨn ña̱yɨvɨ ma̱ kúu kani‑i ɨnga̱ ja'a̱, chi̱ a kándii̱ ɨɨn‑ni, te yu̱án kúu Jesucristo. 12 Te nú oro, xí plata, xí yúu̱ lúu, xí yúnu, xí ichá, xí tɨ́ku'lu icha̱, skuá'nu ɨɨn ña̱yɨvɨ núu̱ á kándii̱ ja'a̱‑ún, 13 chi̱ tiñu sá'a ɨɨn ɨɨn‑i natu̱u. Chi̱ máá kɨvɨ́ te kenda tu̱'un‑ún. Chi̱ jíín ñú'u̱n te natu̱u, chi̱ ñu'u̱n kúu ja̱ kóto nchaa̱ ndasa káa tiñu ni̱ sá'a ɨɨn ɨɨn‑i. 14 Te nú tiñu ni̱ skuá'nu‑ga̱ ɨɨn‑i kendo̱o ni̱'in, te ni'i̱n‑í ya̱'u‑i. 15 Te nú kayu̱ tiñu ni̱ sá'a ɨɨn‑i, te xnáa‑í ya̱'u‑i, ko ka̱ku máá‑i, ko nátu̱'un ka̱ku‑i nuu̱ ñú'u̱n. 16 Tú kájini̱‑ro̱ já vé'e ii̱ Dios kákuu‑ró, te suni Espíritu Dios ncháá ini̱‑ro̱ náún. 17 Te nú ɨɨn cha̱a xnáa‑dé ve'e ii̱ ncháá Dios, Dios xnáa‑yá cha̱a‑ún, chi̱ ndoo xaa̱n íó ve'e ii̱ Dios, te ve'e‑ún, kákuu máá‑ró jíná'an‑ró. 18 Ni ɨɨn ña̱yɨvɨ, ma̱ xndá'ú‑i máá‑i. Nú ɨɨn ña̱yɨvɨ jáni ini̱‑i ja̱ kuiá yá'a ndíchí‑i, ná násama‑i máá‑i ndutachi̱‑i, náva̱'a kuu‑i ña̱yɨvɨ ndíchí. 19 Chi tu̱'un ndíchí íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, tu̱'un katachi̱ kúu jiní Dios. Chi̱ súan yóso núu̱ tutú: Máá‑yá, natɨɨn‑ya̱ ñáyɨvɨ ndíchí jíín táká maña kásá'a‑i, áchí. 20 Te ɨnga̱ nuu̱ ká'a̱n: Máá Jíto'o̱‑yo̱ jiní‑ya̱ ndasa kájani ini̱ ña̱yɨvɨ ndíchí, ja̱ máni kájani sáni ini̱‑i, áchí. 21 Núsáá te ma̱ kuá'a‑ró tú'un ja̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ sátéyíí‑i máá‑i sɨkɨ̱ cháa. Chi̱ ndɨ'ɨ kúu cuenta máá‑ró, 22 va̱sa Pablo, va̱sa Apolos, va̱sa Cefas, va̱sa ñu̱yɨ́vɨ, va̱sa ná kúchaku̱‑yo̱, va̱sa kue'e̱ kuu̱‑yo̱, va̱sa vina, va̱sa kuia̱ chaa̱, ndɨ'ɨ yí'i nda'a máá‑ró, 23 te róó káyi̱'i‑ró ndá'a Cristo, te Cristo, nda'a Dios.

4

Ndasa ni̱ ka̱jika cha̱a apóstol jíín‑i

1 Súan ná káni ini̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ, ja̱ mozo Cristo, jíín cháa kándi̱to tu̱'un sa̱'í Dios kákuu‑ri̱. 2 Te cha̱a ndíto ndatíñu, chi̱ nɨ́nɨ ná kéndo̱o responsable‑de, te skíkuu‑de. 3 Te ruu̱, tú sá'a‑ri̱ cuenta nú náku̱xndíi‑ró rúu̱, xí nú cha̱a yúkú kúu ja̱ náku̱xndíi ruu̱. Ni tú náku̱xndíi‑ri̱ máá‑rí. 4 Chi va̱sa tú jiní‑ri̱ ni ɨɨn tiñu ñáá ni̱ sá'a‑ri̱, ko nasu̱ já yúán te ni̱ kendo̱o ndaa̱‑ri̱, chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu I'a̱ jíto nchaa̱‑ya̱ rúu̱. 5 Núsáá te ma̱ kóto nchaa̱‑ro̱ ní ɨɨn ndatíñu onde̱ jíín tiempo, chi̱ onde̱ ná ndíi máá Jíto'o̱‑yo̱. Chi̱ máá‑yá kiñi'in ndiji̱n‑ya̱ táká ja̱ yísa̱'í ini̱ ñu̱ñáa, te nastúu‑ya̱ táká ja̱ kájani ini̱ añú‑yo̱. Yúan‑na te kuatú'ún Dios ná ɨɨn ná ɨɨn‑i. 6 Ñáni̱, ya̱'á kúu tu̱'un yátá ká'a̱n‑ri̱ sɨkɨ̱‑rí jíín sɨkɨ́ Apolos, te kuni̱‑ro̱, náva̱'a jíín tú'un‑ri̱ ná skuá'a‑ró, te ma̱ sjá'a‑ga̱‑ro̱ núu̱ já á yóso núu̱ tutú, ni ma̱ sávixi̱‑ro̱ máá‑ró jíín ná ɨɨn ná ɨɨn cha̱a stá'a̱n. 7 Chi̱ ndé cha̱a ni̱ sáñá'nu‑ga̱ róó. Xí na̱ún ñáva̱'a‑ró já tú ní játá'ú‑ró. Te nú ni̱ jatá'ú‑ró, te naja̱ kásátéyíí‑ró máá‑ró nátu̱'un ja̱ tú ní játá'ú‑ró núú. 8 A ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑ró. A ni̱ ka̱kukúká‑ró. Ni tú nɨ́nɨ rúu̱ jíná'an‑ri̱ te tá'ú máá‑ró tíñu jíná'an‑ró saa̱. Te bueno nú ná kúu tá'ú‑ró tíñu vii̱, náva̱'a suni ɨɨn núú‑ni tá'ú‑rí tiñu jíín‑ró jíná'an‑ri̱. 9 Chi̱ súan jáni ini̱‑ri̱, ja̱ nátu̱'un nuu̱ ndɨ́'ɨ‑na̱ comedia, te ni̱ kiñi'in ndiji̱n Dios ruu̱, cha̱a kákuu apóstol, nátu̱'un cha̱a a ni̱ kundaa̱ ja̱ kúu̱‑de, náva̱'a nde̱'é ñúyɨ́vɨ, jíín ndájá'a̱ ándɨ́vɨ́, jíín ñáyɨvɨ, nuu̱‑rí jíná'an‑i. 10 Chi ja̱ sɨkɨ́ Cristo te kákuu‑ri̱ cha̱a kánda̱tachi̱, te róó cha̱a ká'i̱o kájí iní nuu̱ Cristo, te ruu̱ cha̱a tíkuínu, te róó cha̱a ni̱'in, róó cha̱a jíñú'ún, te ruu̱ cha̱a tú káxáan. 11 Onde̱ vina ñú'ni káji'i̱‑ri̱ so̱ko, te kájichi̱‑ri̱ nducha, kájika víchí‑rí, te ni̱ ka̱tuji̱‑rí ja̱ kákuun‑de ruu̱, te kákixi̱ tatú‑ni‑ri̱, 12 te kásátiñu ni̱'in‑ri̱ jíín ndá'a‑rí. Káka'a̱n ndɨva̱'a‑i jíín‑rí, ko káka'a̱n va̱'a‑ri̱ jíín‑i. Káchindiki̱n‑i ruu̱, ko tú kásá'a‑ri̱ cuenta. 13 Káka'a̱n‑i sɨkɨ̱‑rí, ko káka'a̱n mani̱‑rí jíín‑i. Chi̱ nátu̱'un kuayo iní ñu̱yɨ́vɨ kakuu‑ri̱, te onde̱ vina káské'ichi̱‑i ruu̱. 14 Nasu̱ cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a ja̱ kúka nuu̱‑ro̱ sá'a, chi̱ kána jíín‑rí nuu̱‑ro̱ nátu̱'un nuu̱ sé'e‑ri̱ ja̱ kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i. 15 Chi va̱sa káñava̱'a‑ró uxí mil cha̱a ndíto róó nuu̱ Cristo, ko tú kua'a̱ táa̱‑ro íó. Chi̱ jíín tú'un va̱'a te ruu̱ kúu táa̱‑ro̱ núu̱ Cristo Jesús. 16 Ko ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ná ndáku‑ró rúu̱ núsáá. 17 Ja̱ yúán ní tájí‑rí se̱'e‑ri̱ Timoteo, ja̱ maní‑rí jíín‑i, te jaa̱‑i nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ bueno jándatu̱‑i nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te máá‑i naxndáku‑i nuu̱‑ro̱ ndasa modo sá'a‑ri̱ nuu̱ Cristo, te ndasa stá'a̱n‑ri̱ nuu̱ táká tɨku'ni̱ ta̱ká lado. 18 Te sava‑i, kásávixi̱‑i máá‑i nátu̱'un kájani ini̱‑i ja̱ má jáa̱ kutɨ‑gá‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 19 Ko nú játa'a̱n ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, te jaa̱ yachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Yúan‑na te ma̱ sá'a‑ri̱ cuenta ndasa ká'a̱n cha̱a vixi̱‑ún, ko kuni̱‑ri̱ ndé fuerza ndíso‑de. 20 Chi̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, nasu̱ máá tú'un sáni‑ni kúu, chi̱ ndíso fuerza. 21 Ndéja̱ kuní‑ro̱, ja̱ jáa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ jíín yúnu xíi, xí jíín tú'un ja̱ kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó, xí já ká'a̱n vi̱tá‑ri̱ jíín‑ró.

5

Ja̱ ní kana jíín Pablo nuu̱ cháa ni̱ sáténé

1 Te ni̱ kenda ndija tu̱'un ja̱ ɨ́ɨn róó jíka téné. Te cha̱a‑ún, ví'í‑gá jíka téné‑de nasu̱ já kásá'a ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, chi̱ ncháka‑de ñasɨ́'ɨ́ táa̱‑de. 2 Te naja̱ kásávixi̱‑ro̱ máá‑ró núsáá. Va'a̱‑ga̱ ná ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱, te nuu̱‑ro̱ ná cháxio‑ró cháa ni̱ sá'a falta‑ún ki'i̱n‑de. 3 Chi̱ ruu̱, va̱sa tú kánchaa̱ máá‑rí jia̱n, ko nátu̱'un kánchaa̱‑ri̱. Chi̱ nátu̱'un ja̱ á ni̱ sá'a‑ri̱ súan, ní kánchaa̱‑ri̱ núú, chi̱ vina náku̱xndíi ndija‑ri̱ sɨkɨ̱ cháa ni̱ sá'a súan. 4 Vina te nátu̱'un a ni̱ naketá'an‑ró jíín‑rí. Chi̱ jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús, te jíín fuerza Jito'o̱‑yo̱ Jesús, ká'a̱n‑ri̱. 5 Te cha̱a yúan ná chí'i‑yó‑de nda'a Satanás náva̱'a ná kúu̱ tu̱'un yúkú ndíso‑de, ko ka̱ku añú‑de kɨvɨ̱ ndíi máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. 6 Tú va̱'a ja̱ sátéyíí‑ró máá‑ró. Xí tú kájini̱‑ro̱ já ɨ́ɨn tá'ú‑ni yujan íá, te jiá ndɨ́'ɨ‑ni yujan sá'a náún. 7 Núsáá te ná skána‑ró yújan íá tú'ú‑ún, náva̱'a ná kúu‑ró yújan jáá, nátu̱'un kákuu ndija‑ró já tú yí'i yujan íá róó vina. Chi̱ lélú Pascua, ni̱ ji'i̱‑ya̱ já sɨkɨ́ yóó, te máá‑yá kúu Cristo. 8 Násá'a‑yó víko‑ún núsáá, ko nasu̱ jíín yújan íá tú'ú, ni nasu̱ jíín yújan íá chá'án, xí yújan íá ñáá, chi̱ sua ná kóo kájí, te ná kóo ndaa̱ sta̱tilá ja̱ tú yí'i yujan íá. 9 Te jíín carta, a ni̱ kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ já má kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín ñáyɨvɨ kájika téné. 10 Nasu̱ áchí‑ri̱ ja̱ má kúu ketá'an‑ró jíín ñáyɨvɨ kájika téné íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, xí jíín ñáyɨvɨ tóó iní, xí jíín ñáyɨvɨ kuí'ná, xí jíín ñáyɨvɨ káchiñú'ún ndosó, chi̱ nú súan, te jínu ñú'ún já kénda nɨ́nɨ‑ro iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a núú. 11 Chi̱ sua ni̱ chaa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱, ja̱ nú ɨɨn cha̱a ká'a̱n‑de ja̱ ñaní‑yo̱ kúu‑de, te jíka téné‑de, xí tóó iní‑de, xí chíñú'ún‑de ndoso̱, xí ká'a̱n ndɨva̱'a‑de, xí ká'vá‑de, xí kuí'ná‑de, yúan‑na te jíín cháa sá'a súan, ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱, ni ma̱ kée kútɨ‑ro stáa̱ jíín‑de. 12 Chi̱ ndasa kuu naku̱xndíi‑ri̱ sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ ká'i̱in sɨ́ɨn ɨnga̱ sɨkɨ̱. Nasu̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ ká'i̱in jíín‑ró kúu cuenta máá‑ró já náku̱xndíi‑ró‑i náún. 13 Chi̱ máá Dios, naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ ká'i̱in sɨ́ɨn ɨnga̱ sɨkɨ̱. Núsáá te cha̱a ñáá ma̱'ñú‑ró jián, náskúnu‑ró‑de ki'i̱n‑de.

6

Tu̱'un jikín nuu̱‑í sɨkɨ̱ tá'an‑i nuu̱ justicia

1 Te nú ɨɨn róó jikín nuu̱‑ro̱ sɨkɨ́ ɨngá tá'an‑ró, te naja̱ káchundéé iní‑ro̱ ndúkú‑ró justicia nuu̱ cháa tú ká'i̱o ndaa̱. Naja̱ tú kásándaa̱‑ro̱ núu̱ cháa ndoo. 2 Xí tú kájini̱‑ro̱ já ñáyɨvɨ ndóo, koto nchaa̱‑i ñu̱yɨ́vɨ náún. Te nú koto nchaa̱ máá‑ró ñúyɨ́vɨ, naja̱ tú kákanda‑ró sá'a‑ró justicia sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cuestión lúlí‑ni núsáá. 3 Xí tú kájini̱‑ro̱ já kóto nchaa̱ máá‑yó ndájá'a̱ ándɨ́vɨ́ jíná'an náún. Naga̱ ni̱ kuu ta̱ká ja̱ íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a núsáá. 4 Núsáá te hora ja̱ jínu ñú'ún‑ró já kóo justicia sɨkɨ̱ tíñu ká'i̱o ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, naja̱ ndúkú‑ró cháa tú kájatú'ún vá'a tɨku'ni̱, ja̱ ndúu‑de justicia. 5 Súan ká'a̱n‑ri̱ náva̱'a ná kúka nuu̱‑ro̱. Núsáá te á tú ndíchí kútɨ ní ɨɨn‑ró, ja̱ kúu koto nchaa̱‑de ndé ñani̱‑ro̱ íó ndaa̱ náún. 6 Chi̱ ñani̱ jíín ñaní, kɨ́vɨ koyo‑de nuu̱ justicia, va̱sa tú kákandíja justicia‑ún náún. 7 Súan chi̱ máni kástɨ́vɨ́ ndíja‑ró tíñu, ja̱ káskɨ́vɨ tá'an‑ró núu̱ justicia. Á tú va'a̱‑ga̱ ná sía̱‑ro̱‑í sá'a ndɨva̱'a‑i jíín‑ró, jíín já xndá'ú‑i róó. 8 Chi̱ sasua kásá'a ndɨva̱'a‑ró, te káxndá'ú‑ro̱ ondé ñani̱‑ro̱.

Ja̱ tú nani'i̱n tá'u̱ ñáyɨvɨ ñáá

9 Á tú kájini̱‑ro̱ já ñáyɨvɨ tú íó ndaa̱, ma̱ náni'i̱n tá'u̱‑í ndɨ̱vɨ koyo‑i ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Ma̱ xndá'ú‑ro̱ máá‑ró, chi̱ ni ña̱yɨvɨ kájika téné, ni ña̱yɨvɨ káchiñú'ún ndosó, ni ña̱yɨvɨ káisɨ́kɨ ncháa̱ tá'an, ni cha̱a kánda̱a sɨ́'ɨ́, ni cha̱a kákuu xi'ncha, 10 ni ña̱yɨvɨ kuí'ná, ni ña̱yɨvɨ tóó iní, ni ña̱yɨvɨ ká'vá, ni ña̱yɨvɨ káka'a̱n ndɨva̱'a, ni ña̱yɨvɨ chísa̱'í ndatíñu tá'an, ma̱ náni'i̱n tá'u̱‑í ndɨ̱vɨ koyo‑i ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. 11 Te súan kánda̱a sava‑ró núú, ko vina, a ni̱ nakacha‑ya̱ róó, a ni̱ nasándoo‑ya̱ róó, a ni̱ ka̱kendo̱o ndaa̱‑ro̱ jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús onde̱ jíín Espíritu Dios máá‑yó. 12 Ta̱ká tiñu kúu sá'a‑ri̱. Ko tú ndɨ'ɨ kéndo̱o va̱'a. Ta̱ká tiñu kúu sá'a‑ri̱, ko tú kuní‑ri̱ ja̱ kútɨɨn ɨɨn tiñu‑ún so̱'o‑ri̱. 13 Ió ndeyu já kú'un chi̱i, te chi̱i kúu ja̱ kú'un ndeyu, te ndendúú yu̱án náa sá'a Dios. Ko yikɨ kúñu‑yó, nasu̱ já kuátíñu nuu̱ tú'un téné kúu, chi ja̱ kuátíñu nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu, te Jito'o̱‑yo̱ játíñu‑ya̱ máá yíkɨ kúñu‑ún. 14 Te Dios, a ni̱ naschakú‑ya̱ Jíto'o̱‑yo̱, te suni súan naschakú‑ya̱ yóó jíín fuerza máá‑yá. 15 Á tú kájini̱‑ro̱ já yíkɨ kúñu‑ró kúu pedazo Cristo. Núsáá te á kuu ki'in‑ri̱ pedazo Cristo te nasá'a‑ri̱ pedazo ɨɨn ña'an kuáxán. Aa̱, ma̱ kúu kutɨ. 16 Á tú kájini̱‑ro̱ já cháa kétá'an jíín ñá'an kuáxán, ɨɨn‑na̱ kúu‑de jíín‑ña, chi̱ súan ká'a̱n: Ndendúú‑ún, ɨɨn‑na̱ kúu, áchí. 17 Ko cha̱a kétá'an jíín Jíto'o̱‑yo̱, ɨɨn‑na̱ nuu̱, kúu‑de jíín‑yá. 18 Kunu‑ró kóto‑ró tíñu téné. Chi ta̱ká kua̱chi sá'a cha̱a, fuera yikɨ kúñu‑de kúu. Ko nú sáténé‑de, chi̱ sɨkɨ̱ yíkɨ kúñu máá‑de sá'a‑de kua̱chi. 19 Á tú kájini̱‑ro̱ já vé'e ii̱ kúu yikɨ kúñu‑ró, te onde̱ nuu̱ Dios ni̱ kenda Espíritu Santo va̱i ncháá ini̱‑ro̱. Chi̱ nasu̱ máá‑ró xíin máá‑ró. 20 Chi̱ ya'u ni̱ nakuaan‑ya̱ róó. Núsáá te ná nákana jaa‑i Dios sá'a‑ró jíín yíkɨ kúñu‑ró jíín iní jíín añú‑ro̱. Chi̱ máni Dios xíin yúán.

7

Tu̱'un ta̱nda'a jíín tú'un tú ndúsɨ́ɨn

1 Ná ká'a̱n‑ga̱‑ri̱ sɨkɨ̱ táká tu̱'un ni̱ chaa‑ró núu̱‑rí. Va̱'a‑ga̱ kendo̱o cha̱a nú tú ké'é‑de ñasɨ́'ɨ́. 2 Ko kua̱chi ja̱ íó tu̱'un téné, ja̱ yúán vá'a‑ga̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ná kóo ñasɨ́'ɨ́ máá‑de. Te ná ɨɨn ná ɨɨn‑ña ná kóo yii máá‑ña. 3 Te cha̱a kúu yii‑ún, ná skíkuu va̱'a‑de jíín ñásɨ́'ɨ́‑de. Te ñasɨ́'ɨ́‑ún, suni súan ná skíkuu va̱'a‑ña jíín yíi‑ñá. 4 Ñasɨ́'ɨ́, tú kúu tá'ú máá‑ña tíñu nuu̱ yíkɨ kúñu‑ña, chi̱ yii‑ñá. Suni súan cha̱a kúu yii, tú kúu tá'ú máá‑de tiñu nuu̱ yíkɨ kúñu‑de, chi̱ ñasɨ́'ɨ́‑de. 5 Nú kákuni̱‑ro̱ kakán ta'u̱ ní'in‑ró ɨ́ɨn tiempo‑ni, te nú íó conforme tá'an‑ró, te kuu sásá'án‑ró máá‑ró, te nú túu te túu. Yúan‑na te va'a̱‑ga̱ ná náketá'an tuku‑ró, náva̱'a ma̱ kúu koto nchaa̱ Satanás róó sɨkɨ̱ tú'un téné. 6 Ko tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱ sɨkɨ̱ permiso, nasu̱ já tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱. 7 Játa'a̱n ini̱‑ri̱ ja̱ táká cha̱a ná kóo‑de nátu̱'un káa‑ri̱, ko ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ni̱ ni'i̱n‑dé ta'u̱‑dé nuu̱ Dios, chi̱ súan ni̱ teta'a̱n‑ya̱‑dé. 8 Súan ká'a̱n‑ri̱ jíín cháa kákuu soltero, jíín ñá'an kákendo̱o ndá'ú, ja̱ vá'a‑ga̱ kendo̱o súan‑ni jíná'an nátu̱'un ruu̱. 9 Te nú kájini̱ máá, já má kánda jíín, ná tánda'a. Chi̱ va'a̱‑ga̱ ja̱ tánda'a, nasu̱ já ndúki̱jí. 10 Ko jíín ñáyɨvɨ ní ka̱tanda'a, ká'a̱n ni̱'in‑ri̱, ko nasu̱ rúu̱ chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ ká'a̱n: Ja̱ ñásɨ́'ɨ́, ma̱ xndóo‑ña yíi‑ñá. 11 Te nú kenda‑ña kuní‑ña, ma̱ náta̱nda'a‑ñá, xí ná nándiki̱n‑ña yíi‑ñá, Te cha̱a kúu yii‑ún, ma̱ kíñi'in‑de‑ña kí'i̱n‑ña. 12 Te jíín sáva‑ga̱‑de ká'a̱n máá‑rí, nasu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱: Nú ɨɨn ñani̱‑yo̱ ncháka‑de ɨɨn ña'an tú kándíja, te játa'a̱n ini̱ máá‑ña kúnchaa̱‑ña jíín‑de, ma̱ kíñi'in‑de‑ña kí'i̱n‑ña. 13 Te nú ɨɨn ña'an ncháka‑ña ɨ́ɨn cha̱a tú kándíja, te játa'a̱n ini̱ máá‑de kunchaa̱‑de jíín‑ña, ma̱ kíñi'in‑ña‑dé ki'i̱n‑de. 14 Chi cha̱a tú kándíja, a ni̱ ndundoo‑de sá'a ñasɨ́'ɨ́‑de. Te ña'an tú kándíja, a ni̱ ndundoo‑ña sá'a yii‑ñá. Chi̱ nú tú súan, te koo chá'án sé'e‑ró núú, ko vina a ni̱ ka̱ndundoo‑i. 15 Ko nú kuxio cha̱a tú kándíja‑ún kuní‑de, ná kúxio‑de. Chi ja̱ yúán tú nɨ́nɨ xáa̱n sɨkɨ́ cháa xí ñá'an. Chi̱ sua vindáa̱ vinené ná kúxiu̱kú‑yó kuní Dios ja̱ ní kana‑ya̱ xiní‑yo̱. 16 Chi na̱ún jiní róó, ñasɨ́'ɨ́, ja̱ sánaa te kundéé‑ró káku yii‑ro sá'a‑ró, xí róó, cha̱a kúu yii, ja̱ káku ñasɨ́'ɨ́‑ro̱ sá'a‑ró. 17 Ko nátu̱'un ni̱ ja̱'a Jíto'o̱‑yo̱ núu̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑de, jíín nátu̱'un ni̱ kana Dios xini̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑de, súan ná káka‑de, chi̱ suni súan tá'ú‑rí tiñu nuu̱ táká tɨku'ni̱. 18 Ni̱ kana‑ya̱ xiní ɨ́ɨn cha̱a ja̱ á ni̱ xɨtɨ̱ ndúu̱ náún. Núsáá te ná kóo‑de súan‑ni. Ni̱ kana‑ya̱ xiní ɨ́ɨn cha̱a tú ní xɨtɨ́ ndúu̱ náún. Ma̱ xɨ́tɨ ndúu̱‑de máá‑de núsáá. 19 Tu̱'un xɨtɨ́ ndúu̱, jíín tú'un tú xɨtɨ́ ndúu̱, tú ndé játíñu, chi̱ sua ja̱ ná skíkuu va̱'a‑yó tíñu tá'ú Dios. 20 Ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ndasa ni̱ i̱o hora ni̱ kana‑ya̱ xiní‑dé, jíín yúan ná kúndii̱‑de. 21 Mozo kúu‑ró, te ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱ náún. Ma̱ yú'ú‑ro̱ núsáá vii. Ko nú jiní máá‑ró já kúu kenda‑ró káka kuu ndicha̱‑na̱‑ro̱, kuu nú kuu. 22 Chi̱ nú mozo kúu‑de, te ni̱ kana Jito'o̱‑yo̱ xiní‑dé, libre íó‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Suni súan jíín cháa jíka kuu ndicha̱‑na̱, nú ni̱ kana‑ya̱ xiní‑dé, mozo kúu‑de nuu̱ Cristo. 23 Chi̱ ya'u ni̱ nakuaan‑ya̱ róó jíná'an‑ró. Ma̱ kuátíñu sáni‑ró núu̱ cháa núsáá. 24 Ñáni̱, ná ɨɨn ná ɨɨn cha̱a ndasa tiñu ni̱ kana‑ya̱ xiní‑dé, súan ná kúndii̱‑de náva̱'a ná kuátíñu‑de nuu̱ Dios. 25 Ko sɨkɨ̱ ñá'an jáá, tú ní tá'ú máá Jíto'o̱‑yo̱ tíñu nuu̱‑rí. Ko ná ká'a̱n‑ri̱ ndasa jáni ini̱‑ri̱, nátu̱'un ɨɨn cha̱a ja̱ ní kundá'ú ini̱ Jito'o̱‑yo̱‑dé, náva̱'a kundii̱ ndaa̱‑de. 26 Va̱i tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑yo̱ vína. Te ja̱ yúán jáni ini̱‑ri̱ ja̱ vá'a‑ga̱ kendo̱o cha̱a nú kunchaa̱‑ni máá‑de súan. 27 Ncháka‑ró ñásɨ́'ɨ́ náún. Ma̱ sía̱‑ro̱‑ñá núsáá. Tú ñasɨ́'ɨ́‑ro̱ náún. Ma̱ kúñukuu ini̱‑ro̱ ñásɨ́'ɨ́ vii. 28 Ko nú ta̱nda'a‑ro, nasu̱ kuáchi sá'a‑ró. Te nú ña'an jáá ní ta̱nda'a‑ñá, nasu̱ kuáchi sá'a‑ña. Ko ña̱yɨvɨ yúan, ni'i̱n‑í tu̱ndó'o ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Te tú kuní‑ri̱ ja̱ tá'a̱n‑ro̱ súan. 29 Ñáni̱, tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱ chi̱ a ni̱ nduu kútɨ́ tiempo. Vina te cha̱a ká'i̱o ñasɨ́'ɨ́, ná sá'a‑de cuenta ja̱ túu‑ña íó. 30 Te cha̱a kánde'e̱, nátu̱'un tú kánde'e̱‑de. Te cha̱a kákusɨɨ̱ iní, nátu̱'un tú kákusɨɨ̱ iní‑de, te cha̱a kájaan, nátu̱'un tú na̱ún káñava̱'a‑de, 31 te cha̱a kútéñu jíín tíñu ñu̱yɨ́vɨ yá'a, nátu̱'un tú kútéñu‑de, chi̱ modo ñu̱yɨ́vɨ yá'a náa‑ní. 32 Chi̱ játa'a̱n ini̱‑ri̱ ja̱ má yú'ú‑ro̱. Cha̱a soltero, jítú iní‑de jíín táká tiñu máá Jíto'o̱‑yo̱, ndasa ná kúsɨɨ̱ iní Jito'o̱‑yo̱ sá'a‑de, 33 ko cha̱a a ni̱ ta̱nda'a, jítú iní‑de jíín táká tiñu ja̱ íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, ndasa kusɨɨ̱ iní ñasɨ́'ɨ́‑de sá'a‑de. 34 Suni súan sɨ́ɨn sɨ́ɨn kájani ini̱ ña'an jáá jíín ñá'an á ni̱ ta̱nda'a. Chi̱ ña'an jáá, jítú iní‑ña jíín táká tiñu kuní máá Jíto'o̱‑yo̱, náva̱'a kendo̱o ndoo yikɨ kúñu‑ña jíín añú‑ña kuní‑ña. Ko ña'an á ni̱ ta̱nda'a, jítú iní‑ña jíín táká tiñu íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, ndasa kusɨɨ̱ iní yii‑ñá sá'a‑ña kuní‑ña. 35 Ko tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱ náva̱'a kéndo̱o va̱'a‑ró jíná'an‑ró. Nasu̱ yó'o chú'un‑ri̱ suku̱n‑ro̱, ko ni̱ ka'a̱n‑ri̱ náva̱'a kaka jíñú'ún‑ró, te náva̱'a nuña‑ró kuátíñu kútu‑ro núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 36 Te nú ɨɨn cha̱a jáni ini̱‑de ja̱ tú va̱'a jíka‑de jíín ɨ́ɨn ña'an jáá, chi̱ nú ni̱ ja̱'a medida kúu, te nú nɨ́nɨ sá'a‑de, núsáá te ná sá'a‑de ndasa kuní‑de, nasu̱ kuáchi kúu ná tánda'a‑dé jíín‑ña. 37 Te nú ɨɨn cha̱a kándii̱ ni̱'in ini̱ añú‑de, te tú nándɨ'ɨ‑de, chi̱ kúu jíto‑de máá‑de, te ni̱ chaa ini̱ añú‑de ja̱ má tɨ́ɨn‑de ña'an jáá‑ún. Suni va̱'a‑ni sá'a‑de. 38 Súan íó, te cha̱a ta̱nda'a jíín‑ña, va̱'a sá'a‑de. Te cha̱a tú ta̱nda'a jíín‑ña, va̱'a‑ga̱ sá'a‑de. 39 Ña'an ní ta̱nda'a, nú nini chakú yii‑ñá, yí'i‑ña ndá'a‑dé. Ko nú a ni̱ ji'i̱ yii‑ñá, yúan‑na te a ni̱ nuña‑ña. Te nú kuní máá‑ña, te kuu ná náta̱nda'a‑ñá jíín ɨ́ɨn cha̱a kándíja nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 40 Ko jáni ini̱‑ri̱ ja̱ sɨ́ɨ̱‑gá koo ini̱‑ña nú kunchaa̱ ndá'ú máá‑ña súan‑ni. Te jáni ini̱‑ri̱ ja̱ súni yí'i Espíritu Dios ruu̱.

8

Sɨkɨ̱ ndéyu já kájani‑i nuu̱ ndoso

1 Bueno. Te sɨkɨ̱ ndéyu já kájani‑i nuu̱ ndosó, ndaa̱ chi ta̱ká‑yo̱ kájini̱‑yo̱ yakú. Te jíín tú'un kájini̱‑i‑ún kúu ja̱ kásávixi̱‑i máá‑i, ko jíín tú'un kúndá'ú ini̱ tá'an kúu ja̱ nákuá'nu‑ga̱‑i jíín. 2 Nú ɨɨn cha̱a jáni ini̱‑de ja̱ tú'a va̱'a‑de, núsáá te kuní‑ga̱ te kutu̱'a va̱'a‑de jíín. 3 Te nú ɨɨn cha̱a kúmani̱‑dé jíín Dios, suni jiní‑ya̱ núu̱ cháa‑ún. 4 Sɨkɨ̱ ndéyu já kájani‑i nuu̱ ndosó, ká'a̱n‑ri̱, chi̱ a kájini̱‑yo̱ já tú ndé játíñu kutɨ ndosó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Chi̱ tú ɨngá Dios íó, chi̱ máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱. 5 Chi va̱sa íó kua'a̱ í'a̱, te íó kua'a̱ jíto'o̱ ja̱ káskúnání máá‑i i'a̱ ini̱ andɨ́vɨ́ xí iní ñu̱yɨ́vɨ, 6 ko máá‑yó káka'a̱n‑yo̱ já máá ɨ́ɨn‑ni máá Táa̱‑yo̱ Dios íó. Te onde̱ nuu̱ máá‑yá va̱i ta̱ká ndatíñu te nuu̱ máá‑yá játíñu‑yó. Suni ɨɨn‑ni máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo íó. Te máá‑yá ni̱ sá'a ta̱ká ndatíñu te ni̱ sá'a‑ya̱ yóó. 7 Ko tú ndɨ'ɨ‑i kájini̱‑i tu̱'un yá'a. Te sava‑i a ni̱ kaka̱an‑i jíín ndosó onde̱ sáá. Te nú káyee‑í, nátu̱'un ndeyu ndosó káyee‑í, ko vi̱tá ini̱ añú‑i, te kúchá'án añú‑i sá'a. 8 Chi̱ nasu̱ jíín ndéyu te kuatú'ún Dios yóó, chi̱ nú tú kee‑yo, nasu̱ já yúán te kundá'ú‑yo̱, te nú kee‑yo, nasu̱ já yúán te kendo̱o va̱'a‑ga̱‑yo̱ jíín‑yá. 9 Ko va̱sa ni̱'in kándii̱‑ro̱, koto‑ró náva̱'a tú súngava‑ró tá'an‑ró, já vítá ini̱ añú‑ún, nuu̱ kuáchi. 10 Róó chi cha̱a jiní kákuu‑ró, te nú ɨɨn cha̱a kuni̱‑de nuu̱‑ro̱ hora ja̱ yée‑ro stáa̱ iní ve̱'e ndoso̱, á tú sánaa te skíi‑i ini̱‑de, te kɨ̱vɨ‑de kee túku máá‑de ndeyu ndosó‑ún sá'a‑ró xí túu. 11 A ni̱ ji'i̱ Cristo ja'a̱ ñaní‑ro̱, cha̱a vi̱tá ini̱ añú‑ún, ko ja̱ sɨkɨ́ tú'un tu̱'a‑ró‑ún, te ni̱ xnáa‑ro‑dé. 12 Súan kásá'a‑ró kuáchi nuu̱ ñaní‑ro̱, chi ja̱ ú'u̱‑ni chíndee‑ró iní añú‑de ja̱ vítá, te suni nuu̱ Cristo kásá'a‑ró kuáchi. 13 Ja̱ yúán, te nú ndeyu sá'a ja̱ júngava ɨɨn ñani̱ nuu̱ kuáchi, ma̱ kée kútɨ‑gá‑ri̱ ku̱ñu nɨ́ɨ́ káni, náva̱'a ma̱ súngava‑ri̱ ñani̱‑ri̱ nuu̱ kuáchi.

9

Sɨkɨ̱ já íó derecho cha̱a apóstol

1 Nasu̱ apóstol kúu‑ri̱ náún. Á tú jíka kuu ndicha̱‑na̱‑ri̱. Á tú ní jiní‑ri̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. Nasu̱ róó kákuu tiñu ni̱ sá'a‑ri̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ náún. 2 Nú tú kúu‑ri̱ apóstol nuu̱ sáva‑ga̱ cha̱a, ko nuu̱‑ro̱ chi̱ kúu ndija‑ri̱. Chi̱ róó kákuu tuni̱‑ri̱ ja̱ ndíso‑ri̱ tiñu apóstol nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 3 Ya̱'á kúu tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ ja̱ náma‑ri̱ máá‑rí nuu̱ cháa káxndichí ruu̱: 4 Á tú ká'i̱o derecho‑ri̱ kee‑rí ko'o‑ri̱. 5 Á tú ká'i̱o derecho‑ri̱ kunchaka‑ri̱ ñasɨ́'ɨ́ kándíja, nátu̱'un káncha̱ka sava‑ga̱ apóstol, jíín Cefas, jíín cháa kákuu ñani̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 6 Xí máá ɨ́ɨn‑ni ruu̱ jíín Bernabé, tú ká'i̱o derecho‑ri̱ ja̱ tú sátiñu‑ga̱‑ri̱ náún. 7 Ndé soldado kájatá'an, te yée‑dé cuenta máá‑de. Ndé cha̱a jítu uva, te tú yée‑dé nde'e̱‑í. Xí íó cha̱a skée‑dé vaca‑de, te tú jí'i‑de leche‑tɨ̱. 8 Nátu̱'un ká'a̱n cha̱a yúkú, ká'a̱n‑ri̱ náún. Á nasu̱ súni tu̱'un yá'a ká'a̱n ley. 9 Chi̱ nuu̱ ley ja̱ ní chaa Moisés, yóso: Ma̱ chú'un‑ró ñúnu yú'u xndɨkɨ̱ kɨ́tɨ jíkó, áchí. Á sɨkɨ̱ xndɨkɨ̱ ká'a̱n Dios xí túu. 10 Xí máni sɨkɨ̱ yóó ká'a̱n tu̱'un‑ún náún. Ja̱ndáa̱ ja̱ sɨkɨ́ yóó yóso. Chi̱ kuní‑ya̱ já ná kúñukuu ini̱ cha̱a jítu, ni'i̱n‑dé, te cha̱a jíkó, ná kúñukuu ini̱‑de kee‑dé. 11 Nú ni̱ kajaki̱n‑ri̱ tu̱'un Espíritu ini̱‑ro̱, te stútú‑rí ja̱ kúchaku̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, kua̱chi xaa̱n kúu náún. 12 Nú sava cha̱a íó derecho‑de kájika̱n‑de súan nuu̱‑ro̱, á tú va'a̱‑ga̱ kaka̱n máá‑rí. Ko tú ní kákuni̱‑ri̱ kuatíñu‑ri̱ derecho‑ri̱, chi̱ sua kándo'o‑ri̱ te ní'i̱n‑rí náva̱'a tú u'u̱ kaka tu̱'un Cristo sá'a‑ri̱. 13 Á tú kájini̱‑ro̱ já cháa kásátiñu ini̱ ve̱'e ii̱, ini̱ ve̱'e ii̱‑ún kénda ja̱ káichaku̱‑de. Te cha̱a kájatíñu onde̱ nuu̱ altar, sɨkɨ̱ altar‑ún káichaku̱ ta'a̱n‑de. 14 Suni súan ni̱ tá'ú tíñu Jito'o̱‑yo̱ já sɨkɨ́ tú'un va̱'a ná kúchaku̱ cha̱a kájani tu̱'un va̱'a. 15 Ko ruu̱, tú na̱ún ní jikán‑ri̱ ni ɨɨn súan. Ni nasu̱ cháa‑ri̱ tu̱'un yá'a ja̱ ná kuá'a‑ró núu̱‑rí vina. Chi va̱'a‑ga̱ ná kúu̱‑ri̱, nasu̱ já kasú ɨɨn cha̱a nuu̱‑rí ja̱ sátéyíí‑rí máá‑rí jíín tíñu yá'a. 16 Va̱sa jáni‑ri̱ tu̱'un va̱'a, ja̱ yúán má kúu sátéyíí‑rí máá‑rí, chi̱ nɨ́nɨ skíkuu‑ri̱ sá'a‑ya̱. Chi̱ koo tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑rí, nú tú kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a. 17 Te nú jíín gusto máá‑rí sá'a‑ri̱ súan, yu̱án te ni'i̱n‑rí ya̱'u‑ri̱. Te va̱sa tú játa'a̱n ini̱‑ri̱, ko ni̱ chaa‑ya̱ tíñu sɨkɨ̱‑rí, te responsable‑ri̱ kúu. 18 Ndéja̱ kúu ya̱'u‑ri̱ núsáá. Ja̱ ná káka kuu‑ri̱ kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a Cristo, ni tú nɨ́nɨ yá'u‑ri̱, ni tú jikán‑ri̱ derecho‑ri̱ sɨkɨ̱ tú'un va̱'a. 19 Ja̱ yúán, va̱sa tú na̱ún cha̱a tɨ́ɨn so̱'o‑ri̱, játíñu‑ri̱ nuu̱ táká‑ni, náva̱'a skándíja‑ga̱‑ri̱ ña̱yɨvɨ. 20 Nátu̱'un judío násá'a‑ri̱ máá‑rí nuu̱ cháa judío, náva̱'a kundéé‑rí skándíja‑ri̱ cha̱a judío. Te nátu̱'un cha̱a yí'i nda'a ley, násá'a‑ri̱ máá‑rí nuu̱ cháa yí'i nda'a ley, va̱sa tú yí'i‑ri̱ nda'a ley, náva̱'a skándíja‑ri̱ cha̱a yí'i nda'a ley. 21 Ko nuu̱ cháa tú kájandatu̱ nuu̱ ley, suni súan nátu̱'un tú jándatu̱‑ri̱ nuu̱ ley násá'a‑ri̱ máá‑rí nuu̱‑dé, náva̱'a kundéé‑rí skándíja‑ri̱ cha̱a tú kájandatu̱ nuu̱ ley, va̱sa ncháá ley Dios jíín‑rí chi̱ yí'i‑ri̱ nda'a ley Cristo. 22 Te nuu̱ cháa vi̱tá ini̱, násá'a vi̱tá‑ri̱ máá‑rí, náva̱'a skándíja‑ri̱ cha̱a vi̱tá ini̱‑ún. Súan ta̱ká‑ni modo násá'a‑ri̱ máá‑rí nuu̱ táká cha̱a, náva̱'a kundéé‑rí nama‑ri̱ sava‑de. 23 Te ja̱ sɨkɨ́ tú'un va̱'a kúu ja̱ sá'a ndɨ'ɨ‑ri̱ súan, náva̱'a ruu̱, suni ná ní'i̱n‑rí ta'u̱‑rí ja̱ kénda yúan. 24 Á tú kájini̱‑ro̱ já cháa kájinu carrera, chi̱ ndɨ'ɨ‑de kájinu ndija‑de, ko ɨɨn‑ni‑de kúndéé‑de ní'i̱n‑dé premio‑de. Suni súan ndúkú ndéé‑ró kúnu‑ró, náva̱'a ni'i̱n‑ro̱ premio‑ro̱. 25 Te ta̱ká cha̱a kái̱sɨ́kɨ, jíto va̱'a ná'án‑de máá‑de. Te cha̱a‑ún, súan kásá'a ndija‑de, náva̱'a ni'i̱n‑dé ɨɨn premio ja̱ kútú'ú. Ko yóó chi̱ ni'i̱n‑yo̱ premio ja̱ má kútú'ú kútɨ. 26 Núsáá te modo súan, ndúkú ndéé‑rí jínu‑ri̱, tú jínu sáni‑ri̱. Modo súan kája̱tá'an‑ri̱, tú skée íú‑rí. 27 Chi̱ sua tɨ́ɨn ni̱'in‑ri̱ máá‑rí, te já'a‑ri̱ máá‑rí, náva̱'a ma̱ cháxio‑ya̱ rúu̱, va̱sa a ni̱ jani‑ri̱ tu̱'un nuu̱ sáva‑ga̱ cha̱a.

10

Sɨkɨ̱ já káchiñú'ún‑i ndoso̱

1 Ñáni̱, kuní‑ri̱ ja̱ ná júku̱'un ini̱‑ro̱ ndasa ni̱ ka'i̱in ndɨ̱yi táa̱‑yo̱ núu̱ vikó nu̱'ún, te ni̱ kaja̱'a ta̱ká‑de nuu̱ mar. 2 Te ta̱ká‑de, ni̱ ka̱janducha‑dé nuu̱ vikó nu̱'ún jíín núu̱ mar. Chi ta̱ká‑de, ni̱ ka̱indiki̱n‑de Moisés. 3 Te ta̱ká‑de, ni̱ ka̱yee‑dé ndeyu ní ja̱'a máá‑yá. 4 Te ta̱ká‑de, ni̱ ka̱ji'i‑de ɨɨn‑ni nducha ní ja̱'a‑ya̱. Chi ni̱ ka̱ji'i‑de nducha ní kenda chi̱i kava ní sá'a‑ya̱. Te kava‑ún, ni̱ ndiki̱n yata̱‑dé, chi̱ kava‑ún kúu nátu̱'un Cristo. 5 Ko tú ní kúsɨɨ̱ iní Dios jíín kuá'a̱‑dé. Ja̱ sɨkɨ́ yúán kúu ja̱ ní xnáa‑yá‑de onde̱ nuu̱ ñú'un té'é. 6 Ta̱ká tu̱'un yá'a kúu ɨɨn modo náva̱'a koto nchaa̱ máá‑yó, te ma̱ ndío ñáá ini̱‑yo̱ nátu̱'un ni̱ ka̱ndío ñáá ini̱ cha̱a‑ún. 7 Ma̱ chíñú'ún‑ró ndosó jíná'an‑ró nátu̱'un ni̱ ka̱sá'a sava máá cháa‑ún. Chi̱ súan yóso núu̱ tutú: Ni̱ ka̱jungo̱o ña̱yɨvɨ ní ka̱yee‑í ni̱ ka̱ji'i‑i te ni̱ ka̱ndukuiñi̱‑i ni̱ ka̱jita já'á‑i, áchí. 8 Ni ma̱ káka kuáxán‑yó nátu̱'un ni̱ ka̱jika kuáxán sáva máá cháa‑ún, te ni̱ kaji'i̱ oko̱ uni̱ mil‑de ja̱ ɨ́ɨn kɨvɨ̱‑ní. 9 Ni ma̱ kóto nchaa̱‑yo̱ Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo nátu̱'un sava máá cháa‑ún ja̱ ní ka̱jito nchaa̱‑de‑ya̱, te ni̱ kaji'i̱‑de ni̱ sá'a koo̱. 10 Ni ma̱ kútuku ini̱‑yo̱ nátu̱'un ni̱ ka̱kutuku ini̱ sava‑de, te ni̱ kaji'i̱‑de ni̱ sá'a ɨɨn kue'e̱ xaa̱n já ní ja̱'a‑ya̱. 11 Te modo‑ún, ni̱ kuu náva̱'a koto nchaa̱ máá‑yó. Te ja̱ yúán, yóso‑ún núu̱ tutú va̱i nuu̱ yóó, cha̱a kuni̱ ndasa kua̱ndɨ'ɨ ñu̱yɨ́vɨ. 12 Nú ɨɨn cha̱a jáni ini̱‑de ja̱ kúndii̱ ni̱'in‑de, ná kóto va̱'a‑de máá‑de, náva̱'a tú ndua̱‑de núsáá. 13 Ɨɨn‑ni jíto nchaa̱ ja̱'ú róó, onde̱ jíín táká ña̱yɨvɨ. Ko bueno skíkuu Dios, te máá hora jíto nchaa̱ ja̱'ú róó, kuña‑ya̱ íchi kénda‑ró, náva̱'a kundéé‑ró kénda‑ró. Súan te ma̱ kuá'a‑ya̱ tú'un ja̱ kóto nchaa̱‑ga̱ róó, ja̱ má kánda‑ga̱‑ro̱. 14 Ñáni̱ máni̱. Kunu‑ró kóto‑ró ndosó núsáá. Ma̱ chíñú'ún‑ró. 15 Nátu̱'un jíín cháa íó kájí xiní, súan ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. Kani ini̱ máá‑ró na̱ún tu̱'un ká'a̱n‑ri̱. 16 Vaso ii̱, já ní ka̱sá'a ii̱‑yo̱, nasu̱ táká‑yo̱ káji'i ká'nu‑yó nɨñí Cristo náún. Te staa̱ já ní ka̱sákuáchí‑yó, nasu̱ táká‑yo̱ káyee ká'nu‑yó yíkɨ kúñu Cristo náún. 17 Chi̱ ɨɨn‑ni staa̱‑ún íó. Súan yóó, tɨnɨ̱‑yo̱ kákuu‑yó ɨ́ɨn‑ni ña̱yɨvɨ, chi ta̱ká‑yo̱ káyee ká'nu‑yó ɨ́ɨn‑ni staa̱‑ún. 18 Nde̱'é ndasa kásá'a cha̱a Israel. Cha̱a káyee kɨ́tɨ já kásoko̱‑dé nuu̱‑yá, nasu̱ káyee ká'nu‑de nuu̱ altar náún. 19 Na̱ún áchí‑ri̱ núsáá. Játíñu ndoso̱ náún, xí játíñu ndeyu íin nuu̱ ndosó náún. 20 Túu̱, chi̱ ndeyu kásoko̱ cháa sɨ́ɨn nación, nuu̱ tachí kásoko̱‑dé, nasu̱ núu̱ Dios. Te tú kuní‑ri̱ ja̱ kétá'an ká'nu‑ró jíín tachí. 21 Ma̱ kúu ko'o‑ró iní vaso máá Jíto'o̱‑yo̱, te suni ko'o‑ró iní vaso tachi̱. Ma̱ kúu kee ká'nu‑ró núu̱ mesa máá Jíto'o̱‑yo̱, te kee‑ro núu̱ mesa tachi̱. 22 Xí kuní‑yo̱ kúkuíñí ini̱ Jito'o̱‑yo̱ sá'a‑yó náún. Ni̱'in‑ga̱‑yo̱ vásá máá‑yá náún. 23 Ta̱ká‑ni tiñu kúu sá'a‑ri̱, ko tú ndɨ'ɨ kéndo̱o luu. Ta̱ká‑ni kúu sá'a‑ri̱, ko tú ndɨ'ɨ skuá'nu tá'an. 24 Ni ɨɨn cha̱a, ma̱ ndúkú‑de sá'a‑de ja̱ vá'a máá‑de, chi ja̱ vá'a ɨnga̱ ñani̱ tá'an‑de ná sá'a‑de. 25 Ndɨ'ɨ‑ni ndeyu núyá'u, kee‑ro jíná'an‑ró. Te nú kíyu̱'ú ini̱‑ro̱, ma̱ kaká tu̱'ún kútɨ‑ro ndé onde̱ va̱i‑ún. 26 Chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ xíin ñúyɨ́vɨ jíín táká ndatíñu íó ini̱, áchí. 27 Te nú ɨɨn cha̱a tú kándíja, te kana‑de xini̱‑ro̱ kée‑ro jíín‑de, te nú suni kuní‑ro̱ kí'i̱n‑ro̱, núsáá te kee‑ro táká ja̱ káni‑de nuu̱‑ro̱. Te nú kíyu̱'ú ini̱‑ro̱, ma̱ kaká tu̱'ún kútɨ‑ro ndé onde̱ va̱i‑ún. 28 Ko nú kastu̱'ún ɨ́ɨn cha̱a nuu̱‑ro̱: Kundatu, chi ya̱'á ja̱ ní kandii̱ nuu̱ ndosó kúu, achi̱‑de. Yúan‑na te ma̱ kée‑ro, já kuáchi cha̱a ni̱ kastu̱'ún‑ún jíín kuáchi ja̱ kíyu̱'ú ini̱‑de. 29 Sɨkɨ̱ já kíyu̱'ú ini̱ ká'a̱n‑ri̱. Ko nasu̱ já sɨkɨ́ róó, chi̱ sɨkɨ̱ já ɨngá cha̱a. Te nú kíyu̱'ú ini̱ ɨnga̱ cha̱a, naja̱ kóto nchaa̱‑de ruu̱ ndasa jíka kuu ndicha̱‑na̱‑ri̱ núsáá. 30 Te nú ruu̱ xna'a̱n‑ga̱ nákuatá'ú‑rí te yée‑rí, naja̱ káka'a̱n ndɨva̱'a‑de sɨkɨ̱‑rí sɨkɨ̱ ndéyu ja̱ ní jika̱n ta'u̱‑rí ja'a̱‑ún. 31 Núsáá te va̱sa ná kée‑ro, va̱sa ná kó'o‑ró, va̱sa ná sátiñu‑ró, ko modo ja̱ ná nákana jaa‑i Dios ná sá'a‑ró. 32 Koto‑ró náva̱'a ma̱ skɨ́vɨ‑ró cháa judío, ni cha̱a sɨ́ɨn nación, ni tɨku'ni̱ Dios, nuu̱ kuáchi. 33 Suni súan ruu̱ jíín táká tiñu sá'a‑ri̱, kuní‑ri̱ ja̱ ná kúsɨɨ̱ iní ta̱ká cha̱a. Tú jítú iní‑ri̱ ja̱ sá'a‑ri̱ ja̱ vá'a máá‑rí, chi̱ kuní‑ri̱ sá'a‑ri̱ ja̱ vá'a sava‑ga̱ cha̱a, náva̱'a ka̱ku‑de jíná'an‑de.

11

1 Ná ndáku‑ró rúu̱ jíná'an‑ró, suni nátu̱'un ndáku máá‑rí Cristo.

Ja̱ ná kúndasu̱ xini̱ ñásɨ́'ɨ́

2 Bueno kánuku̱'un ini̱‑ro̱ rúu̱. Te ká'i̱in ni̱'in‑ró jíín táká tiñu ni̱ tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱, jíín modo ja̱ ní stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 3 Ko kuní‑ri̱ ja̱ ná kuní‑ro̱ jíná'an‑ró ja̱ Cristo kúu‑ya̱ xiní táká cha̱a. Te cha̱a kúu‑de xini̱ ñásɨ́'ɨ́. Te Dios kúu‑ya̱ xiní Cristo. 4 Ta̱ká cha̱a ja̱ ndasú xini̱‑dé te jikán ta'u̱‑dé xí jáni‑de tu̱'un, já'a‑de tuka̱ nuu̱ xiní‑dé. 5 Ko ta̱ká ñasɨ́'ɨ́, nú tú ndasú xini̱‑ñá te kaka̱n ta'u̱‑ñá xí káni‑ña tú'un, já'a‑ña túka̱ nuu̱ xiní‑ñá, chi̱ ɨɨn‑ni kúu nú se̱té xini̱‑ñá. 6 Chi̱ nú ñasɨ́'ɨ́, tú jasú‑ña xiní‑ñá, ná sété‑ña núsáá. Te nú kúka nuu̱‑ñá se̱té‑ña, xí xɨ́tɨ‑ñá ixi‑ñá, ná kasú‑ña núsáá. 7 Chi cha̱a, ma̱ kúu kasu̱‑de xini̱‑dé, chi̱ muestra luu Dios kúu‑de. Ko ñasɨ́'ɨ́, chi̱ stá'a̱n‑ña ndasa luu káa ini̱ yii‑ñá. 8 Chi̱ tú ní sáva̱'a‑ya̱ cháa jíín yíkɨ ñásɨ́'ɨ́, chi̱ sua ñasɨ́'ɨ́ jíín yíkɨ cháa. 9 Chi̱ tú ní kúva̱'a cha̱a ja̱ kuátíñu‑de nuu̱ ñásɨ́'ɨ́, chi̱ sua ni̱ kuva̱'a ñasɨ́'ɨ́ ja̱ sɨkɨ́ cháa. 10 Ja̱ sɨkɨ́ táká ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́ te nɨ́nɨ kundasu̱ xini̱ ñásɨ́'ɨ́. 11 Chi̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ tú sá'a‑ya̱ cuenta ndéja̱ kúu ja̱ yíí, te ndéja̱ kúu ja̱ sɨ̱'ɨ́, chi̱ nú túu ɨɨn, te ma̱ kóo ɨnga̱. 12 Chi̱ nátu̱'un ni̱ sáva̱'a‑ya̱ ñásɨ́'ɨ́ jíín yíkɨ cháa, te vina kúva̱'a cha̱a chi̱i ñasɨ́'ɨ́, ko Dios kúu I'a̱ sáva̱'a ta̱ká‑ni. 13 Kani ini̱ máá‑ró jíná'an‑ró, á íó va̱'a ja̱ tú kundasu̱ xini̱ ñásɨ́'ɨ́ te kaka̱n ta'u̱‑ñá nuu̱ Dios. 14 Nasu̱ máá ñúyɨ́vɨ stá'a̱n nuu̱‑ro̱, já tú luu jíto cha̱a jíín íxi‑dé, nú ná kée náún. 15 Ko nú ñasɨ́'ɨ́, te sía̱‑ña íxi‑ñá kee máá, luu jíto‑ña jíín, chi̱ ixi‑ún, ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑ñá kundasu̱ xini̱‑ñá. 16 Ko nú ɨɨn cha̱a kuní‑de kutɨ́xɨ́n‑de jíín tú'un yá'a, ko yóó tú ká'i̱o costumbre‑yo̱ súan, ni tɨku'ni̱ Dios.

Sɨkɨ̱ xíni máá Jíto'o̱‑yo̱

17 Tá'ú ní'in‑ri̱ ɨnga̱ tiñu yá'a nuu̱‑ro̱, ja̱ tú kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑ró, chi̱ tú kándutútú‑ró já sá'a va̱'a‑ga̱‑ro̱, chi̱ sasua ñáá‑ga̱ kásá'a‑ró. 18 Ya̱'á ká'a̱n‑ri̱ xna'a̱n‑ga̱. Ni̱ jini tu̱'un‑ri̱ ja̱ kásásɨ́ɨn‑ró máá‑ró, máá hora kákutútú‑ró. Te yaku̱ kándíja‑ri̱. 19 Chi̱ nɨ́nɨ kóo ña̱yɨvɨ sásɨ́ɨn ma̱'ñú‑ró, náva̱'a kuni̱‑ro̱ ndé ña̱yɨvɨ kándíja va̱'a ma̱'ñú‑ró. 20 Te nú ɨɨn‑ni nuu̱ kándutútú‑ró, nasu̱ já kúxíni‑ró cuenta máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu‑ún núsáá. 21 Chi̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑ró, máni kanduu̱‑ro̱ núu̱ ɨngá‑de xna'a̱n‑ga̱ kákuni̱‑ro̱. Te ɨɨn‑ró jí'i̱‑ro̱ sóko, te ɨnga̱‑ro̱ náji̱ni‑ró. 22 Á tú káñava̱'a‑ró vé'e nuu̱ kée‑ro kó'o‑ró náún. Xí kásájá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱ tɨ́ku'ni̱ Dios. Te cha̱a tú na̱ún káindá'á‑de, kákuka nuu̱‑dé kásá'a‑ró xí túu. Ndasa ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró. Kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑ró xí túu. Jíín tú'un yá'a tú kúsɨɨ̱ kútɨ iní‑ri̱ jíín‑ró. 23 Chi tu̱'un yá'a ni̱ kutu̱'a‑ri̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te suni ya̱'á ní stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Chi̱ máá ákuáa já ní ka̱nastúu‑de Jito'o̱‑yo̱ Jesús, ni̱ ki'in‑ya̱ stáa̱. 24 Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ sákuáchí‑yá. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ki'in te kee‑ro jíná'an‑ró, chi ya̱'á kúu yikɨ kúñu‑ri̱, te ja̱ sɨkɨ́ róó ni̱ kukuáchí. Súan sá'a‑ró te ná núku̱'un ini̱‑ro̱ rúu̱. Achí‑ya̱. 25 Suni súan ni̱ ki'in‑ya̱ vaso, nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ kuxíni‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Vaso yá'a kúu contrato jáá já ní sá'a‑ri̱ jíín nɨñí‑rí. Te ta̱ká vuelta nú káji'i‑ró, te súan sá'a‑ró náva̱'a ná núku̱'un ini̱‑ro̱ rúu̱. Achí‑ya̱. 26 Chi ta̱ká vuelta ja̱ káyee‑ro stáa̱ yá'a te káji'i‑ró iní vaso yá'a, kɨvɨ̱ ní ji'i̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu ja̱ kákastu̱'ún‑ró ondé kɨvɨ̱ ncháa̱‑ya̱. 27 Te nú ɨɨn cha̱a kee‑dé staa̱ yá'a, xí kó'o‑de ini̱ vaso Jito'o̱‑yo̱ yá'a, te nú tú jíñú'ún sá'a‑de, te koo kua̱chi‑de nuu̱ yíkɨ kúñu máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín núu̱ nɨñí‑yá. 28 Ná ɨɨn ná ɨɨn cha̱a, ná nándúkú víi‑dé sɨkɨ̱ máá‑de núsáá. Yúan‑na te kee‑dé staa̱‑ún te ko'o‑de ini̱ vaso‑ún. 29 Te nú ɨɨn cha̱a tú jiní‑de ja̱ kúu yikɨ kúñu‑ya̱, cha̱a‑ún chi̱ ndonda kua̱chi sɨkɨ̱‑dé nú ko'o‑de kee‑dé. 30 Ja̱ yúán íó kua'a̱ cháa káku'u̱, jíín cháa vi̱tá ini̱, ká'i̱in ma̱'ñú‑ró jíná'an‑ró. Te ni̱ kaji'i̱ yaku̱‑de. 31 Ko nú nandúkú víi‑yo sɨkɨ́ máá‑yó, te ma̱ ndónda kua̱chi sɨkɨ̱‑yo̱. 32 Ko nú a ni̱ ndonda kua̱chi sɨkɨ̱‑yo̱, máá Jíto'o̱‑yo̱ xndó'o‑ya̱ yóó, náva̱'a tú ta'nu̱ ndatu̱‑yo̱ jíín ñáyɨvɨ ñúyɨ́vɨ. 33 Ñáni̱ máni̱, ja̱ yúán nú kándutútú‑ró káyee‑ro, te kundatu tá'an‑ró. 34 Te nú ɨɨn cha̱a jí'i̱‑de so̱ko, ná kée‑dé ve'e‑de, náva̱'a tú ndonda kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱ hora kándutútú‑ró. Te sava‑ga̱ tiñu sándaa̱‑ri̱ onde̱ ná jáa̱‑ri̱.

12

Sɨkɨ̱ tá'u̱ já vái nuu̱ Espíritu

1 Ñáni̱, sɨkɨ̱ táká ta'u̱ já vái nuu̱ Espíritu, kuní‑ri̱ ja̱ ná júku̱'un ini̱‑ro̱ jíín. 2 A kái̱ná'án‑ró já ná ni̱ ka̱kuu‑ró cháa tú kákandíja, te ni̱ ka̱indiki̱n‑ro̱ yatá ndosó ñí'ín núú, ndasa ni̱ ka̱kuu ini̱ máá‑ró núú. 3 Ja̱ yúán kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ já tú ni ɨɨn cha̱a kuu ka'a̱n tásɨ́‑de sɨkɨ̱ Jesús, nú a yí'i‑de Espíritu Dios. Te tú ni ɨɨn‑de kuu ka'a̱n‑de: Jito'o̱‑ri̱ kúu Jesús, nú tú yí'i‑de Espíritu Santo. 4 Chi̱ sɨ́ɨn sɨ́ɨn ta'u̱ ní saka‑yá, ko suni ɨɨn‑ni máá Espíritu kúu. 5 Te sɨ́ɨn sɨ́ɨn tiñu ni̱ chaa‑ya̱ sɨkɨ́‑yo̱, ko ɨɨn‑ni máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu. 6 Te sɨ́ɨn sɨ́ɨn modo kásátiñu‑yó, ko suni máá Dios kúu I'a̱ sá'a ta̱ká tiñu jíín táká‑yo̱. 7 Ko ná ɨɨn ná ɨɨn‑de, ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un Espíritu nuu̱‑dé náva̱'a ná skuá'nu tá'an‑de. 8 Chi̱ onde̱ jíín máá Espíritu ni̱ ja̱'a ndija‑ya̱ tú'un ka'a̱n ndíchí ɨ́ɨn‑de. Te suni onde̱ jíín máá Espíritu ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un ja̱ júku̱'un ini̱ ɨnga̱‑de. 9 Te nuu̱ ɨngá‑de, suni jíín máá Espíritu ni̱ ja̱'a‑ya̱ já ná kándíja va̱'a‑de. Te suni jíín máá Espíritu nuu̱ ɨngá‑de ja̱ ná sá'a‑de tana̱. 10 Te nuu̱ ɨngá‑de ja̱ ná sá'a‑de ta̱ká tiñu ñá'nu. Te nuu̱ ɨngá‑de, ja̱ ná káni‑de tu̱'un. Te nuu̱ ɨngá‑de, ja̱ ná nándúkú víi‑dé sɨkɨ̱ táká ja̱ vá'a ja̱ ú'u̱. Te nuu̱ ɨngá‑de ja̱ ná ká'a̱n‑de tɨnɨ̱ yu'u. Te nuu̱ ɨngá‑de ja̱ ná násama‑de tu̱'un sɨ́ɨn yu'u. 11 Ko ta̱ká tiñu yá'a sá'a suni máá ɨ́ɨn‑ni máá Espíritu. Sɨ́ɨn sɨ́ɨn sáka‑yá nuu̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑de, ndasa játa'a̱n ini̱ máá‑yá. 12 Chi̱ nátu̱'un yikɨ kúñu ɨɨn‑ni kúu, te ñáva̱'a kua'a̱ pedazo, te ta̱ká pedazo‑ún, va̱sa kua'a̱, ko ɨɨn‑ni yikɨ kúñu kúu, suni súan kúu Cristo. 13 Chi̱ jíín ɨ́ɨn‑ni máá Espíritu ni̱ ka̱janducha táká‑yo̱, náva̱'a nduu‑yó ɨ́ɨn‑na̱ ña̱yɨvɨ, va̱sa judío xí ñáyɨvɨ ñuu̱ Grecia, va̱sa cha̱a kúu mozo xí cháa jíka kuu ndicha̱‑na̱. Ko ta̱ká‑ni‑de, ni̱ ka̱ni'i̱n‑dé ɨɨn‑ni máá Espíritu ni̱ sá'a‑ya̱. 14 Ko yikɨ kúñu, nasu̱ ɨ́ɨn pedazo‑ni kúu, chi̱ sua ndíso kua'a̱. 15 Chi̱ nú ja'a̱ ká'a̱n: Nasu̱ yíkɨ kúñu xíin rúu̱, chi̱ tú kúu‑ri̱ nda'a, achi̱. Te va̱sa súan ká'a̱n, ko máá yíkɨ kúñu xíin ná'ín. 16 Te nú so̱'o ká'a̱n: Nasu̱ yíkɨ kúñu xíin rúu̱, chi̱ tú kúu‑ri̱ nduchi, achi̱. Te va̱sa súan ká'a̱n, ko máá yíkɨ kúñu xíin ná'ín. 17 Nú ndɨ'ɨ yikɨ kúñu ní kuu nduchi, ndasa kuni so̱'o núú. Nú ndɨ'ɨ ní kuu so̱'o, ndasa kuaan xiko̱ núú. 18 Vina te ni̱ jini̱‑yo̱ ndasa ni̱ jata'a̱n ini̱ máá Dios te ni̱ chaa‑ya̱ táká pedazo‑ún ná ɨɨn ná ɨɨn jika̱ yíkɨ kúñu. 19 Chi̱ nú ta̱ká‑ni ní kakuu ɨɨn‑ni pedazo‑ún, ndasa koo máá yíkɨ kúñu núú. 20 Ko vina chi̱ kua'a̱ ndíja pedazo íó, ko máá ɨ́ɨn‑ni yikɨ kúñu núú. 21 Ni ma̱ kúu ka'a̱n nduchi jíín ndá'a: Tú jínu ñú'ún‑rí róó. Suni súan ni ma̱ kúu ka'a̱n xini̱ jíín já'a̱: Tú jínu ñú'ún‑rí róó. 22 Chi̱ sua kánúú táká pedazo ndítɨ̱ɨn ta'a̱n jíín yíkɨ kúñu, va̱sa vi̱tá‑ga̱ jíto. 23 Te ta̱ká pedazo yikɨ kúñu ja̱ jáni ini̱‑yo̱ já tú jíñú'ún jíto, suu yu̱án ñúkúún xáa̱n‑gá jasú‑yo̱ núu̱. Te ja̱ tú luu kájito‑ún jiní‑yo̱, luu‑ga̱ kájasu̱‑yo̱ núu̱. 24 Te pedazo ja̱ lúu kájito‑ún jiní‑yo̱, tú nɨ́nɨ kúndasu̱ nuu̱. Chi̱ máá Dios, súan ni̱ chutá'an‑ya̱ yíkɨ kúñu‑ún, te jíñú'ún‑gá ni̱ skéndo̱o‑ya̱ já tú luu jíto‑ún, 25 náva̱'a tú sásɨ́ɨn pedazo yikɨ kúñu‑ún máá, chi ta̱ká pedazo‑ún, sua ɨɨn núú ná kóto va̱'a tá'an. 26 Chi̱ nú ɨɨn‑ni pedazo jatú, ta̱ká‑ni pedazo ɨɨn jínu‑ni kájatu̱. Te nú ɨɨn‑ni pedazo jíto luu, ta̱ká‑ni pedazo ɨɨn ká'nu‑ni kákusɨɨ̱ iní. 27 Te róó, modo súan kákuu‑ró yíkɨ kúñu Cristo. Te pedazo‑ya̱‑ún kákuu ɨɨn ɨɨn‑ró. 28 Te súan ni̱ jani máá Dios cha̱a kuatíñu nuu̱ tɨ́ku'ni̱: Ja̱ ɨ́ɨn, apóstol, ja̱ úu̱, cha̱a kájani tu̱'un, ja̱ uní, cha̱a kástá'a̱n tu̱'un, yúan‑na te cha̱a kásá'a tiñu ñá'nu, yúan‑na te cha̱a kásá'a tana̱, te vásá cháa chíndéé tá'an, jíín cháa kátá'ú tíñu, jíín cháa ká'a̱n tɨnɨ̱ yu'u. 29 Ta̱ká‑de kákuu apóstol náún. Ta̱ká‑de kájani tu̱'un náún. Ta̱ká‑de kástá'a̱n náún. Ta̱ká‑de kásá'a tiñu ñá'nu náún. 30 Ta̱ká‑de kájini̱‑de sá'a‑de tana̱ sá'a‑ya̱ náún. Ta̱ká‑de káka'a̱n‑de tɨnɨ̱ yu'u náún. Ta̱ká‑de kánasama‑de tu̱'un sɨ́ɨn yu'u náún. 31 Ko ná kuítú iní‑ro ndúkú‑ró tá'u̱ vá'a‑ga̱ kua̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Ko íó ɨnga̱ modo va̱'a xaa̱n‑gá, ná stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró.

13

Tu̱'un kúndá'ú ini̱ tá'an

1 Te nú ruu̱, va̱sa ká'a̱n‑ri̱ nátu̱'un káka'a̱n cha̱a xí ndájá'a̱ ándɨ́vɨ́, te nú tú kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i, te kúu‑ri̱ nátu̱'un ɨɨn ka̱a ja̱ ndáxín káxín xí ɨ́ɨn platillo ja̱ sáñaa̱. 2 Te va̱sa jáni‑ri̱ tu̱'un sá'a‑ya̱, te júku̱'un ndɨ'ɨ ini̱‑ri̱ ta̱ká tu̱'un sa̱'í jíín táká tu̱'un ndíchí, te va̱sa kándíja téyíí‑rí ja̱ kúu skuíó káni‑ri̱ yuku, te nú tú kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i, tú na̱ tiñu‑ri̱. 3 Te va̱sa ná sáka ndɨ́'ɨ‑ri̱ ta̱ká ndatíñu‑ri̱ kee ñáyɨvɨ ndá'ú, te va̱sa ná kuá'a‑ri̱ yikɨ kúñu‑ri̱ kayu̱, te nú tú kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i, tú na̱ ya̱'u‑ri̱ íó. 4 Tu̱'un kúndá'ú ini̱, ndíso paciencia, te ndíso tu̱'un kúmani̱ iní. Tu̱'un kúndá'ú ini̱, tú ndíso tu̱'un kuásún iní. Tu̱'un kúndá'ú ini̱, tú sávixi̱ máá, ni tú sátéyíí máá. 5 Tú ká'a̱n ndɨva̱'a. Tú ndúkú já kúu máá. Tú kití ini̱. Tú chú'un ini̱. 6 Tú ndúvatu̱ ini̱, chi̱ sua kúsɨɨ̱ iní jíín tíñu ká'i̱o ndaa̱. 7 Ndɨ'ɨ jándéé iní. Ndɨ'ɨ kándíja. Ndɨ'ɨ ñúkuu ini̱. Ndɨ'ɨ kánda. 8 Ta̱ká tu̱'un kájani‑yó, chi̱ naa, te ta̱ká yu'u chi̱ ndɨ'ɨ, te tu̱'un ndíchí, chi ta̱ká kuxio, ko tu̱'un kúndá'ú ini̱, ma̱ náa kútɨ. 9 Chi̱ yaku̱‑ni tu̱'un kájini̱‑yo̱, te yaku̱‑ni tu̱'un kájani‑yó, 10 ko onde̱ ná cháa̱ máá tú'un ni̱ yija va̱'a, yúan‑na te kuxio yaku̱‑ni ja̱ kájini̱‑yo̱‑ún ki'i̱n. 11 Ná ni̱ kuu‑ri̱ su̱chí yɨ́kɨ́n, te ni̱ ka'a̱n yɨ́kɨ́n‑rí núú, te ni̱ jani ini̱‑ri̱ nátu̱'un su̱chí yɨ́kɨ́n. Ko nuu̱ ní kuu‑ri̱ cha̱a ñá'nu, te ni̱ chaxio‑ri̱ ta̱ká ja̱ ní sá'a‑ri̱ ná lúlí‑rí‑ún kua'a̱n. 12 Te vina kánde̱'é‑yó nátu̱'un jíín espejo ja̱ káxkɨ́'vɨ̱, ko kúkuéé‑ga̱ te kuni̱ ndiji̱n‑yo̱ nátu̱'un jíín núu̱ tá'an‑yó. Te vina chi̱ yaku̱‑ni jiní‑ri̱, ko kúkuéé‑ga̱ te kuni̱ ndɨ'ɨ‑ri̱ nátu̱'un jiní kájí‑yá ruu̱. 13 Te vina íó uni̱ tu̱'un játíñu ni̱'in, tu̱'un kándíja va̱'a, tu̱'un káñukuu ini̱, jíín tú'un kúndá'ú ini̱. Ko máá tú'un kúndá'ú ini̱, kánúú xáa̱n‑ga̱ vásá úu̱‑ga̱‑ún.

14

Sɨkɨ̱ já káka'a̱n‑i sɨ́ɨn yu'u

1 Ndúkú ndéé‑ró jíín tú'un kúndá'ú ini̱ tá'an, te kuítú iní‑ro̱ ndúkú‑ró táká ta'u̱ já'a Espíritu, ko kánúú‑gá ja̱ káni‑ró tú'un. 2 Chi cha̱a ká'a̱n‑de sɨ́ɨn yu'u, jíín Dios ká'a̱n‑de, nasu̱ jíín ñáyɨvɨ, chi̱ tú ní ɨɨn cha̱a júku̱'un ini̱ na̱ún ká'a̱n‑de, chi̱ jíín Espíritu ká'a̱n‑de tu̱'un sa̱'í. 3 Ko cha̱a jáni tu̱'un, jíín ñáyɨvɨ ká'a̱n‑de, chi̱ skuá'nu‑de ña̱yɨvɨ‑ún, te ká'a̱n ká'nu‑de, te ká'a̱n ndéé‑de jíín‑i. 4 Cha̱a ká'a̱n sɨ́ɨn yu'u, skuá'nu‑de máá‑de, ko cha̱a jáni tu̱'un, chi̱ tɨku'ni̱ skuá'nu‑ga̱‑de. 5 Játa'a̱n ini̱‑ri̱ ja̱ táká‑ro̱ ná kúu ka'a̱n‑ro̱ sɨ́ɨn yu'u, ko kánúú‑gá ja̱ káni‑ró tú'un, chi̱ ñá'nu‑ga̱ cha̱a jáni tu̱'un vásá cháa ká'a̱n sɨ́ɨn yu'u, te nú tú násama‑de tu̱'un‑ún, náva̱'a kua'nu‑ga̱ tɨku'ni̱ sá'a‑de jíín. 6 Ñáni̱, vina te nú jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ te ka'a̱n‑ri̱ sɨ́ɨn yu'u jíín‑ró, na̱ún tiñu ní'i̱n já kúu róó, nú tú ka'a̱n‑ri̱ ɨɨn tu̱'un ni̱ kenda ndiji̱n, xí ɨ́ɨn tu̱'un ndíchí, xí ɨ́ɨn tu̱'un stá'a̱n‑ri̱. 7 Ió ndija ndatíñu kánda̱a tí'íú já kásá'a ndusu̱, nátu̱'un xkuili xí guitarra. Te nú tú sɨ́ɨn sɨ́ɨn nota ndé'e̱, ndasa kuni̱‑yo̱ ndé yaa̱ jíku‑de jíín xkuíli, xí jíín guitarra‑ún. 8 Te nú corneta tú ndé'e̱ kájí, te ndé cha̱a sátu̱'a‑de máá‑de ja̱ kuátá'an‑de núsáá. 9 Suni súan róó jíná'an‑ró, nú ká'a̱n‑ro̱ sɨ́ɨn yu'u, te nú tú kájí ká'a̱n tu̱'un‑ún, te ndasa juku̱'un ini̱‑i na̱ún tu̱'un ká'a̱n‑ro̱ núsáá, chi kua̱chi tɨsɨ̱'vɨ́‑ró stɨ́vɨ́‑ró. 10 Kua'a̱ núu̱ yú'u íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ ná sá'a‑yó cuenta, te ta̱ká júku̱'un ini̱ cha̱a jiní. 11 Nú ruu̱ tú júku̱'un ini̱‑ri̱ yu'u ká'a̱n ɨɨn cha̱a, te kúu‑ri̱ cha̱a jíká núu̱ cháa ká'a̱n‑ún. Te cha̱a ká'a̱n‑ún, suni kúu‑de cha̱a jíká núu̱‑rí. 12 Suni súan róó ja̱ á kájítú iní‑ro̱ ní'i̱n‑ro̱ tá'u̱ Espíritu, ná ndúkú ndéé‑ró náva̱'a skuá'nu va̱'a‑ró tɨ́ku'ni̱ jíín. 13 Ja̱ yúán nú ká'a̱n ɨɨn cha̱a sɨ́ɨn yu'u, ná kakán ta'u̱‑dé nuu̱‑yá náva̱'a kuu nasama‑de tu̱'un. 14 Chi̱ nú ruu̱ kaka̱n ta'u̱‑rí jíín tú'un sɨ́ɨn yu'u, ini̱ añú‑ri̱ kúu ja̱ jikán ta'u̱, ko nú tú júku̱'un kutɨ iní‑ri̱, tú na̱ tiñu. 15 Ndasa sá'a‑ri̱ núsáá. Ná kakán ta'u̱‑rí ini̱ añú‑ri̱, ko suni ná kakán ta'u̱‑rí jíín tú'un júku̱'un ini̱. Ná káta‑ri̱ ini̱ añú‑ri̱, ko suni ná káta‑ri̱ jíín tú'un júku̱'un ini̱. 16 Chi̱ nú máni tu̱'un jiní máá‑ró jíín añú‑ro̱ nákuatá'ú‑ró jíín, te ɨɨn cha̱a tú tu̱'a, ndasa kuni̱‑de ka'a̱n‑de amén nuu̱ tú'un nákuatá'ú‑ró‑ún, chi̱ tú jiní kutɨ‑dé na̱ún tu̱'un ká'a̱n‑ro̱. 17 Chi̱ róó, bueno nákuatá'ú ndíja‑ró, ko ɨnga̱ cha̱a‑ún, tú já'nu tu̱'un ini̱‑de sá'a. 18 Nákuatá'ú‑rí nuu̱ Dios, ja̱ tɨnɨ́‑ga̱ yu'u ká'a̱n‑ri̱ vásá táká róó. 19 Ko nuu̱ tɨ́ku'ni̱, chi̱ máá ú'u̱n‑ni tu̱'un ja̱ júku̱'un ini̱‑ri̱ jíín, játa'a̱n ini̱‑ri̱ ka'a̱n‑ri̱, náva̱'a suni stá'a̱n‑ri̱ nuu̱ sáva‑ga̱ cha̱a, vásá já ká'a̱n‑ri̱ uxi̱ mil tu̱'un sɨ́ɨn yu'u. 20 Ñáni̱, ma̱ kóo‑ró nátu̱'un su̱chí lúlí jíín tú'un júku̱'un ini̱‑ro̱. Chi̱ sua koo‑ró nátu̱'un su̱chí lúlí jíín tú'un ñáá, ko ná yíja va̱'a‑ró jíín já jiní tuní‑ro̱. 21 Súan yóso núu̱ ley: Jíín cháa ká'a̱n sɨ́ɨn yu'u, te jíín sáva‑ga̱ cha̱a ká'a̱n tu̱'un jíká, súan ka'a̱n‑ri̱ jíín ñáyɨvɨ yá'a, ko va̱sa súan te ni ma̱ kúni so̱'o‑i tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, áchí máá Jíto'o̱‑yo̱, áchí. 22 Ja̱ yúán táká yu'u, máni tuni̱‑ni kákuu nuu̱ cháa tú kákandíja, nasu̱ núu̱ cháa kákandíja. Ko tu̱'un jáni‑yó, tuni̱ nuu̱ cháa kákandíja kúu‑ún, nasu̱ núu̱ cháa tú kákandíja. 23 Núsáá te nú ta̱ká tɨku'ni̱ ndutútú ɨ́ɨn‑ni lugar, te ta̱ká súan ka'a̱n sɨ́ɨn sɨ́ɨn yu'u, te yúan ja̱koyo cha̱a tú tu̱'a xí cháa tú kákandíja, á tú ka'a̱n‑de ja̱ kánda̱a tachi̱‑ro̱. 24 Ko nú ta̱ká‑ro̱ kájani‑ró tú'un, te kɨ̱vɨ ɨɨn cha̱a tú kándíja xí ɨ́ɨn cha̱a tú tu̱'a, te kuni̱‑de kua̱chi máá‑de, sá'a ta̱ká‑ro̱, te ndandúkú víi‑dé sɨkɨ̱ máá‑de, sá'a ta̱ká‑ro̱. 25 Te tu̱'un jáni sa̱'í ini̱ añú‑de kenda ndiji̱n. Yúan‑na te jukuiñi̱ jítɨ́‑de te chiñú'ún‑de Dios. Te kani ndaa̱‑de tu̱'un ja̱ ncháá ndija Dios jíín‑ró. 26 Ñáni̱, ja̱ yúán nú kándutútú‑ró, te ná ɨɨn ná ɨɨn‑ró íó ɨɨn yaa̱ kata‑ró, íó tu̱'un stá'a̱n‑ro̱, íó sɨ́ɨn yu'u ká'a̱n‑ro̱, íó tu̱'un sa̱'í ká'a̱n ndiji̱n‑ro̱, íó ja̱ násama‑ró tú'un sɨ́ɨn yu'u. Ndɨ'ɨ ná sá'a‑ró jíná'an‑ró náva̱'a skuá'nu tá'an‑ró. 27 Te nú íó cha̱a káka'a̱n sɨ́ɨn yu'u, ná kóo tu̱'un‑ún ja̱ jíín úu̱‑de xí jíín uní‑de. Ko ɨɨn‑ni‑de ɨɨn‑ni‑de ná ká'a̱n. Te ɨɨn‑de ná násama‑de tu̱'un sɨ́ɨn yu'u. 28 Te nú túu cha̱a nasama tu̱'un íó, ná kasú‑de yu'u‑dé nuu̱ kándutútú‑ró‑ún núsáá. Te ná ká'a̱n máá‑de ja̱ máá‑de jíín Dios. 29 Suni súan cha̱a kájani tu̱'un, ná ká'a̱n uu̱ xí uní‑de, te sava‑ga̱‑de ná nándúkú víi‑dé‑ún. 30 Te nú ɨnga̱ cha̱a kánchaa̱‑ún, a ni̱ jini̱ ndiji̱n‑de yaku̱ tu̱'un sa̱'í, te cha̱a ni̱ kejá'á ná kasú‑de yu'u‑dé. 31 Chi ta̱ká‑ro̱ kuu kani‑ró tú'un ɨɨn‑ni‑ró ɨɨn‑ni‑ró, náva̱'a ná kútu̱'a ta̱ká‑ro̱, te ndundéé iní ta̱ká‑ro̱. 32 Te ini̱ añú ta̱ká cha̱a kájani tu̱'un, kájandatu̱ nuu̱ máá cháa kájani tu̱'un‑ún. 33 Chi̱ Dios, nasu̱ Dios sávaa̱ kúu‑ya̱, chi̱ sua vi̱ndáa̱ vinené sá'a‑ya̱. Te nátu̱'un kásá'a‑i nuu̱ táká tɨku'ni̱ cha̱a ndoo, 34 súan ná kasú ta̱ká ñasɨ́'ɨ́ yu'u‑ñá nuu̱ kándutútú‑ró. Chi̱ tú permiso ka'a̱n‑ña, chi̱ nasu̱ ñá'nu‑ga̱ kúu‑ña nátu̱'un ká'a̱n ley. 35 Te nú kutu̱'a‑ña ɨ́ɨn tu̱'un kákuni̱‑ña, te onde̱ ve'e ná kaká tu̱'ún‑ña máá yíi‑ñá, chi̱ tuka̱ nuu̱ kúu nú ka'a̱n ɨɨn ñasɨ́'ɨ́ núu̱ kándutútú‑i. 36 Á nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró ní kenda tu̱'un Dios, xí níni nuu̱ máá‑ni‑ró ní jaa̱ tu̱'un‑ya̱ náún. 37 Te nú ɨɨn cha̱a jáni ini̱‑de ja̱ ɨ́ɨn cha̱a jáni tu̱'un kúu‑de, xí jíka Espíritu jíín‑de, ná chú'un va̱'a ini̱‑de, chi̱ tiñu ni̱ tá'ú máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu tu̱'un cháa‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 38 Ko cha̱a tú játú'ún tú'un yá'a, suni tú játú'ún‑yó‑de. 39 Ñáni̱, ja̱ yúán ná kuítú iní‑ro̱ káni‑ró tú'un jíná'an‑ró, te ma̱ kasú‑ro̱ núu̱ cháa ká'a̱n sɨ́ɨn sɨ́ɨn yu'u. 40 Ko ñúkúún ná sá'a kájí‑ró táká tiñu jíná'an‑ró.

15

Tu̱'un nachaku̱ ndɨ̱yi

1 Ñáni̱, vina te kástu̱'ún‑rí tu̱'un va̱'a nuu̱‑ro̱ já ní jani‑ri̱ nuu̱‑ro̱ sáá. Chi tu̱'un yúan, suni a ni̱ ka̱jatá'ú‑ró, te suni jíín tú'un yúan ká'i̱in ni̱'in‑ró, 2 chi̱ suni jíín tú'un‑ún ni̱ kaka̱ku‑ró, te nú kátɨ̱ɨn ni̱'in‑ró tú'un ni̱ jani‑ri̱ nuu̱‑ro̱, nú tú ní kákandíja sáni‑ró. 3 Chi̱ suni tu̱'un kánúú já ní ni'i̱n‑rí‑ún, ni̱ nastá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱: Ja̱ ní ji'i̱ Cristo ja̱ sɨkɨ́ kuáchi‑yó, nátu̱'un ká'a̱n tutu̱. 4 Te ni̱ yu̱ji‑ya̱. Te ni̱ nachaku̱‑ya̱ núu̱ uní kɨvɨ̱ nátu̱'un ká'a̱n tutu̱. 5 Te ni̱ ndenda ndiji̱n‑ya̱ núu̱ Cefas. Te vásá ní ndenda‑ya̱ núu̱ máá uxí uu̱‑de. 6 Te vásá ní ndenda‑ya̱ núu̱ ví'í‑gá u'u̱n ciento ñani̱‑yo̱ ká'i̱in tútú‑de. Te sava cha̱a‑ún, sáni‑ga̱ káichaku̱‑de. Te sava‑de, a ni̱ kaji'i̱‑de. 7 Te vásá ní ndenda‑ya̱ núu̱ Jacobo. Te vásá núu̱ táká apóstol. 8 Te onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱, te suni ni̱ kenda‑ya̱ núu̱‑rí, nátu̱'un nuu̱ ɨ́ɨn su̱chí xánú. 9 Chi̱ ruu̱ kúu cha̱a lúlí‑ga̱ nuu̱ táká apóstol, ja̱ kúka nuu̱‑rí kunání‑rí apóstol, kua̱chi ja̱ ní chindiki̱n‑ri̱ tɨku'ni̱ Dios. 10 Te káa‑ri̱ nátu̱'un íó‑ri̱, chi̱ súan ni̱ jika tu̱'un luu íó ini̱ Dios jíín‑rí. Te tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱, tú ní jíka sáni jíín‑rí, chi̱ sua ni̱ sátiñu‑ga̱‑ri̱ vásá táká máá cháa‑ún. Ko nasu̱ rúu̱, chi tu̱'un luu íó ini̱ Dios ja̱ jíka jíín‑rí‑ún, ni̱ sá'a. 11 Núsáá te va̱sa ruu̱ xí va̱sa cha̱a‑ún, súan kájani‑ri̱ tu̱'un, te súan kákandíja‑ró. 12 Te nú kájani‑yó tú'un Cristo ja̱ ní nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi, te naja̱ káka'a̱n sava tá'an‑ró já tú na̱ún ndɨ̱yi nachaku̱ núsáá. 13 Chi̱ nú tú na̱ún ndɨ̱yi nachaku̱, suni tú ní náchaku̱ Cristo núsáá. 14 Te nú tú ní náchaku̱ Cristo, kájani sáni‑ri̱ tu̱'un‑ya̱, te suni kákandíja sáni‑ró‑yá núsáá. 15 Cha̱a tú káka'a̱n ndaa̱ tu̱'un Dios kákuu‑ri̱ nú súan, chi ni̱ kaka'a̱n‑ri̱ ja̱ ní naschakú Dios Cristo, te nú ma̱ náchaku̱ ndija ta̱ká ndɨ̱yi, tú ní náschakú‑ya̱ Cristo núsáá. 16 Chi̱ nú ma̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, suni tú ní náchaku̱ Cristo núsáá. 17 Te nú Cristo, tú ní náchaku̱‑ya̱, kákandíja sáni‑ró‑yá núsáá, te kándi̱so‑ga̱‑ro̱ kuáchi‑ró nú súan. 18 Nú súan íó, te a ni̱ ka̱naa táká cha̱a ja̱ ní kaji'i̱ nuu̱ ndá'a Cristo núsáá. 19 Te nú nini máá vína‑ni ja̱ káichaku̱‑yo̱, káñukuu ini̱‑yo̱ Cristo, cha̱a ndá'ú ii̱ kákuu‑yó vásá sáva‑ga̱ cha̱a núsáá. 20 Ko vina a ni̱ nachaku̱ Cristo ma̱'ñú ndɨ́yi. Máá‑yá ni̱ nachaku̱ xna'a̱n‑ga̱ vásá táká ja̱ ní kaji'i̱. 21 Chi ja̱ sɨkɨ́ ɨ́ɨn cha̱a, te ni̱ chaa̱ kue'e̱ kuu̱‑yo̱. Suni súan ja̱ sɨkɨ́ ɨ́ɨn cha̱a, te nachaku̱ ndɨ̱yi. 22 Chi̱ nátu̱'un káji'i̱ ta̱ká‑i ni̱ sá'a Adán, suni súan nachaku̱ ta̱ká‑i sá'a Cristo. 23 Ko ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ndasa kándi̱ta koyo tá'an máá‑de: Cristo xna'a̱n‑ga̱, te onde̱ nchaa̱ Cristo, te nachaku̱ cha̱a káyi̱'i nda'a‑yá. 24 Yúan‑na te onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ te xnáa ndɨ́'ɨ‑ya̱ já kátá'ú tíñu, jíín táká ja̱ kákuñá'nu, jíín táká ja̱ kátɨ̱ɨn so̱'o. Yúan‑na te nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios te nakua̱'a‑ya̱ ñúu̱ nuu̱ tá'ú‑yá tiñu. 25 Chi̱ tá'ú nɨ́nɨ máá‑yá tiñu onde̱ ná kúxiu̱kú táká ja̱ kájito u'u̱‑ya̱ chíi ja'a̱‑yá sá'a‑ya̱. 26 Te máá kué'e̱ kuu̱‑yo̱, já jíto u'u̱ yóó, chi̱ onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ te xnáa‑yá‑ún. 27 Chi ta̱ká ndatíñu ni̱ ki'in Dios, ni̱ chúkú‑yá chi̱i ja'a̱ Cristo, te sɨkɨ̱ já ká'a̱n súan, ja̱ yúán jiní ka̱jí‑yó já tú yí'i Dios nda'a Cristo, chi̱ a ni̱ chi'i Dios ta̱ká‑ga̱ ndatíñu nda'a Cristo. 28 Ko nú a ni̱ ndɨ'ɨ ta̱ká ndatíñu yí'i nda'a Cristo, yúan‑na te suni máá Sé'e‑ún kɨ̱vɨ‑ya̱ ndá'a máá I'a̱ ja̱ ní chi'i‑ya̱ táká ndatíñu‑ún nda'a‑yá, náva̱'a máá Dios kutɨɨn ndɨ'ɨ‑ya̱ táká ndatíñu. 29 Chi̱ nú túu, te ndasa sá'a cha̱a kájanducha sɨkɨ́ ndɨ́yi. Te nú tú nachaku̱ kutɨ ndɨ́yi núsáá, naja̱ kájanducha‑dé sɨkɨ̱ ndɨ́yi núsáá. 30 Te ruu̱, naja̱ ndɨ́ta'a̱n hora káindee ini̱‑ri̱ koto‑ri̱ tu̱ndó'o núsáá. 31 Ñáni̱, ká'a̱n ndaa̱‑ri̱, chi ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró kúu ja̱ sátéyíí‑rí máá‑rí nuu̱ Jíto'o̱‑yo̱ Cristo Jesús, ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ jí'i̱‑ri̱. 32 Nátu̱'un cha̱a yúkú ká'a̱n‑ri̱. Ni̱ ka̱jatá'an‑ri̱ ini̱ ñuu̱ Éfeso jíín kɨ́tɨ xáa̱n, te nú tú nachaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, na̱ún ya̱'u‑ri̱ ni'i̱n‑rí núsáá. Ná kée‑yo ná kó'o‑yó chi̱ yuchaa̱n kuu̱‑yo̱ nú súan. 33 Ma̱ xndá'ú‑ro̱ máá‑ró, chi̱ nú kájika‑ró jíín cháa ñáá, te sáchá'án‑de róó, va̱sa va̱'a tiñu kásá'a‑ró núú. 34 Ná kóo kájí iní‑ro̱ jíín tíñu ndaa̱. Ma̱ sá'a‑ga̱‑ro̱ kuáchi jíná'an‑ró. Chi̱ sava‑de, tú kájini̱‑de nuu̱ Dios. Súan ká'a̱n‑ri̱ náva̱'a ná kúka nuu̱‑ro̱. 35 Ko sanaa te ka'a̱n ɨɨn cha̱a: Ndasa nachaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, ndasa koo yikɨ kúñu‑ún nchaa̱ jíín, achi̱‑de. 36 Ja̱ xíní ñáá kákuu‑ró. Tata̱ jakín‑ro̱, ma̱ náchaku̱ kutɨ, onde̱ nú tú kuu̱ xna'a̱n‑ga̱. 37 Te nú tata̱ jakín‑ro̱, nú trigo xí ɨngá nuni̱, nasu̱ jakín‑ro̱ yukú ja̱ kóo kúkuéé‑ga̱, chi̱ máá nuní víchí kúu ja̱ jakín‑ro̱. 38 Ko Dios, já'a‑ya̱ yukú nuni̱‑ún, ndasa ni̱ jata'a̱n ini̱ máá‑yá, te ná ɨɨn ná ɨɨn tata̱ jíín yukú máá. 39 Ta̱ká ku̱ñu, nasu̱ ɨ́ɨn‑ni ku̱ñu kúu. Ko ɨɨn ku̱ñu kúu ndija ku̱ñu cha̱a. Te ɨnga̱ ku̱ñu kúu ku̱ñu kɨtɨ, te ɨnga̱ kúu ku̱ñu ti̱yáká, te ɨnga̱ kúu ku̱ñu tɨsaa̱. 40 Te íó yikɨ kúñu andɨ́vɨ́, te íó yikɨ kúñu nuu̱ ñú'un. Ko sɨ́ɨn luu káa ja̱ íó andɨ́vɨ́, te sɨ́ɨn luu káa ja̱ íó nuu̱ ñú'un. 41 Te sɨ́ɨn luu káa ndika̱ndii. Te sɨ́ɨn luu káa yoo̱. Te sɨ́ɨn luu káa tiñu̱ú xíní, chi̱ tú ɨɨn nuu̱ lúu kánda̱a tiñu̱ú xíní‑ún. 42 Suni súan kúu ja̱ náchaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi. Jakín‑ya̱ te te'yu̱, naschakú‑ya̱ te ma̱ té'yu̱‑ga̱. 43 Jakín‑ya̱ te kuka nuu̱, naschakú‑ya̱ te nduu luu. Jakín‑ya̱ te koo vi̱tá, naschakú‑ya̱ te nduu fuerza. 44 Jakín‑ya̱ te ja̱ káa yúkú, te naschakú‑ya̱ já kɨ́'vɨ ndee ándɨ́vɨ́. Ió yikɨ kúñu yúkú, te íó yikɨ kúñu yí'i ndee ándɨ́vɨ́. 45 Suni súan yóso núu̱ tutú: Adán xnáñúú, ni̱ kuu‑de ɨɨn cha̱a ni̱ kuva̱'a jíín vida cuenta ña̱yɨvɨ, áchí. Te Adán sandɨ̱'ɨ́‑na̱ kúu máá‑yá, te náschakú‑ya̱‑í jíín Espíritu‑ya̱. 46 Ko cha̱a xnáñúú, nasu̱ cháa yí'i ndee ándɨ́vɨ́ kúu‑de, chi cha̱a yúkú kúu‑de. Yúan‑na te vásá ní chaa̱ cha̱a yí'i ndee ándɨ́vɨ́. 47 Cha̱a xnáñúú kúu cha̱a nuu̱ ñú'un, chi̱ jíín tɨ́kacha̱ ní kuva̱'a‑de. Te cha̱a uu̱, onde̱ andɨ́vɨ́ vái‑ya̱. 48 Ta̱ká cha̱a nuu̱ ñú'un káa nátu̱'un máá cháa tɨkacha̱‑ún. Te ta̱ká cha̱a onde̱ andɨ́vɨ́ káa nátu̱'un máá cháa andɨ́vɨ́‑ún. 49 Te nátu̱'un kájito‑yó ndasa ni̱ ka̱a cha̱a tɨkacha̱‑ún, suni súan koto‑yó ndasa káa cha̱a andɨ́vɨ́‑ún. 50 Ñáni̱, tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱, chi ku̱ñu jíín nɨñí, ma̱ kúu ni'i̱n tá'u̱ iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Ni ja̱ te̱'yú, ma̱ ní'i̱n tá'u̱ já má té'yu̱. 51 Kuni so̱'o‑ró ná ká'a̱n‑ri̱ ɨɨn tu̱'un sa̱'í jíín‑ró. Nasu̱ táká‑yo̱ kusú‑yo̱, ko ta̱ká‑yo̱, nasa̱ma‑yó. 52 Ja̱ ɨ́ɨn nú núu‑ni, nátu̱'un ɨɨn nakuani̱‑ni‑yó, nuu̱ ndɨ́'ɨ‑na̱ nde'e̱ clarín. Chi̱ nde'e̱ clarín, te nachaku̱ ta̱ká ndɨ̱yi, te ma̱ té'yu̱‑ga̱. Te yóó, chi̱ nasa̱ma‑yó. 53 Chi ja̱ te̱'yú yá'a, kánúú núku̱'un ja̱ tuká te'yu̱. Te ja̱ kúu̱ yá'a, kánúú núku̱'un ja̱ tuká kuu̱ kutɨ. 54 Te nú ja̱ te̱'yú yá'a, nuku̱'un ja̱ tuká te'yu̱, te ja̱ kúu̱ yá'a, nuku̱'un ja̱ tuká kuu̱, yúan‑na te skíkuu ja̱ ká'a̱n tu̱'un yóso núu̱ tutú: Ni̱ kundéé‑yá ni̱ ja'ni‑yá kue'e̱ kuu̱‑yo̱. 55 Róó kue'e̱ kuu̱‑yo̱, ndasa kundéé‑ró jíín‑rí. Róó kue'e̱ kuu̱‑yo̱, ndasa tuu‑ró rúu̱. Achí. 56 Chi̱ iñu kué'e̱ kuu̱‑yo̱ kúu kua̱chi. Te fuerza kua̱chi kúu ley. 57 Ko ná kúta'u̱‑yo̱ núu̱ Dios ja̱ já'a‑ya̱ fuerza kúndéé‑yó sá'a Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. 58 Ñáni̱ máni̱, ja̱ yúán ná kuíñi ni̱'in‑ró, ma̱ náyu̱'ú‑ro̱. Nene̱ ná xndeá‑ga̱‑ro̱ jíín tíñu kuní máá Jíto'o̱‑yo̱. Chi̱ a kájini̱‑ro̱ já tú kásátiñu sáni‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱.

16

Sɨkɨ̱ já kakín‑i xu̱'ún kuátíñu

1 Sɨkɨ̱ xú'ún kájaki̱n‑ro̱ já kuátíñu ña̱yɨvɨ ndóo, suni ná sá'a‑ró nátu̱'un ni̱ tá'ú‑rí tiñu nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ndañúu̱ Galacia. 2 Ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ɨ́ɨn semana, ná ɨɨn ná ɨɨn‑ró vé'e‑ró chíva̱'a sɨ́ɨn‑ró yakú na̱jíín, ndasa ni̱ jatu̱'un‑ya̱ ní'i̱n‑ro̱, náva̱'a nú ni̱ jaa̱‑ri̱ te tú nɨ́nɨ kakín‑ro̱. 3 Te nú ni̱ jaa̱‑ri̱, te koo cha̱a ka̱ji máá‑ró kuá'a‑ró credencial nuu̱‑dé, te tájí‑rí‑de onde̱ ñuu̱ Jerusalén kincha̱ka‑de yaku̱ ja̱ kakín‑ro̱‑ún. 4 Te nú kee cuenta ja̱ súni ki'i̱n‑ri̱, te ki̱ngoyo‑de jíín‑rí.

Consejo jíín sá'a̱n kúta'u̱

5 Te jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te nú ni̱ ja'a̱n‑ri̱ ñuu̱ Macedonia chi̱ ichi ñúu̱ Macedonia ja̱'a‑ri̱ jaa̱‑ri̱. 6 Chi̱ sanaa te kendo̱o‑ri̱ jíín‑ró, xí sjá'a‑ri̱ viko víjin, náva̱'a chu'un íchí‑ró rúu̱ nú ndénu̱ kuní‑ri̱ ki'i̱n‑ri̱. 7 Chi̱ vina tú kuní‑ri̱ ja̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró te ja̱'a‑ni‑ri̱ ki'i̱n‑ri̱, chi̱ ñúkuu ini̱‑ri̱ kendo̱o‑ri̱ jíín‑ró yakú kɨvɨ̱, te nú kua̱'a máá Jíto'o̱‑yo̱ tú'un. 8 Ko kendo̱o‑ri̱ ini̱ ñuu̱ Éfeso, onde̱ jaa̱ kɨvɨ̱ Pentecostés. 9 Chi̱ bueno ni̱ nuña ɨɨn yuxé'é kɨ́vɨ‑ri̱ sátiñu va̱'a‑ri̱. Ko kua'a̱ cháa kájasu̱ ichi íó. 10 Te nú ni̱ jaa̱ Timoteo, te koto va̱'a‑ró‑de, ma̱ síyú'ú‑ro̱‑dé, chi̱ tiñu máá Jíto'o̱‑yo̱ sá'a‑de nátu̱'un sá'a‑ri̱. 11 Ni ɨɨn‑ró ma̱ sájá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱‑dé núsáá, chi̱ sua vindáa̱ vinené ná náchu'un íchí‑ró‑de náva̱'a ná ncháa̱‑de nuu̱‑rí, chi̱ kundatu‑ri̱‑de jíín ñaní‑yo̱. 12 Te cuenta ñani̱‑yo̱ Apolos, xaa̱n ní ka'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑de ja̱ ná jáa̱‑de nuu̱‑ro̱ jíín ñaní‑yo̱. Ko ni ɨɨn modo tú ní játa'a̱n ini̱‑ya̱ jáa̱‑de vina. Ko jaa̱ ná'ín‑de, nú ná núña‑de. 13 Koo ndito ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Kuiñi ni̱'in‑ró jíín tú'un kákandíja‑ró. Cuenta cha̱a téyíí sátiñu‑ró, te ná kóo fuerza ini̱‑ro̱. 14 Jíín tú'un kúndá'ú ini̱ tá'an sá'a‑ró táká tiñu. 15 Ñáni̱, a kájini̱‑ro̱ já vé'e Estéfanas ni̱ ka̱kandíja xna'a̱n‑ga̱ ini̱ ñuu̱ Acaya, te bueno kákutéñu‑i kájatíñu‑i nuu̱ ñáyɨvɨ ndóo. 16 Te ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró já ná kɨ́vɨ‑ró chíi nda'a ñáyɨvɨ kásá'a súan, jíín núu̱ táká ña̱yɨvɨ káchindéé tá'an jíín‑ró, jíín ñáyɨvɨ kásátiñu jíín‑ró. 17 Kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ ja̱ ní chaa̱ Estéfanas jíín Fortunato jíín Acaico, chi cha̱a‑ún kákuu yunúu̱‑ro̱ já tú ní ká'i̱in presente‑ro̱. 18 Chi ni̱ ndundéé iní añú‑ri̱ jíín iní añú‑ro̱ ní ka̱sá'a‑de. Ná kuátú'ún‑ró cháa káa súan. 19 Sándéé iní‑ro̱, áchí tɨku'ni̱ ká'i̱o ndañúu̱ Asia. Aquila, jíín Priscila, jíín tɨ́ku'ni̱ nátaka̱ ini̱ ve̱'e‑de, onde̱ jíín máá Jíto'o̱‑yo̱ káka'a̱n ni̱'in‑de ja̱ ná sándéé iní‑ro̱. 20 Sándéé iní‑ro̱, áchí ta̱ká ñani̱‑yo̱. Te titú ndoo tá'an‑ró nú káka'a̱n jítá'an‑ró. 21 Ya̱'á kúu tu̱'un ndéé iní, ni̱ chaa máá‑rí Pablo jíín ndá'a‑rí. 22 Nú íó ɨɨn cha̱a ja̱ ná tú kúmani̱‑dé jíín Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná náa‑dé. Ña'a̱n‑ní Táta̱. 23 Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. 24 Kúndá'ú ini̱‑ri̱ ta̱ká‑ro̱ sá'a Cristo Jesús. Súan ná kóo. Amén.

2 Corintios

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

LA SEGUNDA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS CORINTIOS

YA'A KUU CARTA UU JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU CORINTO

1

Sa'a̱n kúta'u̱

1 Máá‑rí Pablo kúu‑ri̱ apóstol nuu̱ Jesucristo, chi̱ súan ni̱ jata'a̱n ini̱ Dios. Te jíín ñaní‑yo̱ Timoteo káchaa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ tɨ́ku'ni̱ Dios kánchaa̱ ini̱ ñuu̱ Corinto, onde̱ jíín núu̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo káxiu̱kú nɨ́ɨ́ ñúu̱ Acaya. 2 Tu̱'un luu íó ini̱, jíín tú'un kuaká'nu ini̱, ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín já kíi nuu̱ máá Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró.

Ndasa ni̱ sándéé iní Pablo jíín túndó'o

3 Ná kúta'u̱‑yo̱ núu̱ Dios, Táa̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo, chi̱ Táa̱ tu̱'un kúndá'ú ini̱ yóó kúu‑ya̱. Te suni Dios ta̱ká tu̱'un ndúndéé iní‑yo̱ kúu‑ya̱. 4 Te máá‑yá, chi̱ já'a‑ya̱ tú'un ndéé iní‑yo̱ núu̱ táká tu̱ndó'o káta'a̱n‑yo̱, náva̱'a yóó, suni kuu kua̱'a‑yó tú'un ndéé iní nuu̱ cháa kájito tu̱ndó'o. Te jíín tú'un ndúndéé iní‑yo̱ sá'a Dios ja̱ ká'a̱n máá‑yó máá tú'un ndéé iní. 5 Chi̱ nátu̱'un jíto ta'a̱n‑yo̱ kuá'a̱ túndó'o jíín Cristo, suni súan bueno ní'i̱n‑yo̱ tú'un ndéé iní‑yo̱ sá'a máá Cristo. 6 Ko nú kájito máá‑rí tu̱ndó'o, yu̱án kúu ja̱ ná káku máá‑ró te koo ndéé iní‑ro̱. Xí nú kándundéé iní‑ri̱, yu̱án kúu ja̱ ná ndúndéé iní‑ro̱. Chi̱ ni'i̱n‑ro̱ tú'un‑ún, te nú jíín paciencia ná ndó'o‑ró túndó'o ni̱ ka̱ndo'o‑ri̱. 7 Te tú nása̱ma ini̱‑ri̱ ja̱ káñukuu ini̱‑ri̱ sɨkɨ̱ róó, chi̱ a kájini‑ri̱ ja̱ nátu̱'un kájito ta'a̱n‑ro̱ túndó'o jíín‑rí, suni súan kándundéé tá'a̱n ini̱‑ro̱ jíín‑rí. 8 Kákuni̱‑ri̱, ñáni̱, ja̱ ná júku̱'un ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ túndó'o ni̱ kata'a̱n‑ri̱ ini̱ ñuu̱ Asia. Chi ni̱ kukuí'a̱ ini̱ añú‑ri̱ já á yani ma̱ kánda‑ri̱, te káinda̱tu ká'nu‑na̱‑ri̱ ja̱ kúu̱‑ri̱ núú. 9 Ko máá‑rí, a ni̱ kaja'ncha̱ ini̱‑ri̱ ja̱ kúu̱‑ri̱. Súan sá'a‑ya̱ náva̱'a ma̱ kándíja‑ri̱ ja̱ kúu nama‑ri̱ máá‑rí, chi̱ sua nuu̱ Dios ja̱ náschakú‑ya̱ ndɨ́yi, kándíja‑ri̱. 10 Chi̱ máá‑yá, ni̱ nama‑ya̱ rúu̱ jíná'an‑ri̱ onde̱ nuu̱ á yani kuu̱‑ri̱, te náma‑ya̱ rúu̱. Te káñukuu ini̱‑ri̱, ja̱ súni nama‑ga̱‑ya̱ rúu̱. 11 Suni ná chíndéé‑ró rúu̱ ja̱ kakán ta'u̱‑ro̱ já'a̱‑rí, náva̱'a suni kua'a̱‑í, ná nákuatá'ú‑i ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, ná ni̱ kani'i̱n‑rí ta'u̱‑rí ni̱ sá'a kua'a̱‑í ja̱ ní kajika̱n ta'u̱‑í.

Naja̱ tú ní jáa̱ yachi̱ Pablo

12 Chi̱ jíín yá'á kúu ja̱ kásátéyíí‑rí máá‑rí. Chi̱ ini̱ añú‑ri̱ kúu testigo ja̱ ní ka̱jika kuu va̱'a ñúkúún‑rí ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, jíín tú'un ndoo ini̱, jíín tú'un kájí iní cuenta Dios, nasu̱ jíín tú'un ndíchí cuenta ñu̱yɨ́vɨ, chi̱ sua jíín tú'un luu íó ini̱ Dios. 13 Chi̱ tuká káchaa‑ri̱ tu̱'un jáá núu̱‑ro̱, chi ja̱ á káka'u‑ró‑ún kúu, te a kájuku̱'un ini̱‑ro̱. Te ñúkuu ini̱‑ri̱ ja̱ ná júku̱'un va̱'a va̱'a ini̱‑ro̱, 14 chi̱ ndaa̱, kájuku̱'un ini̱‑ro̱ ɨ́ɨn tá'ú, ja̱ ondé kɨvɨ̱ ncháa̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús, te koo sɨɨ̱ iní‑ro̱ já sɨkɨ́ rúu̱, te suni súan koo sɨɨ̱ iní‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró. 15 Te súan ni̱ jani ndija ini̱‑ri̱. Te yu̱án jáa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ xná'a̱n‑ga̱ núú, náva̱'a kusɨɨ̱ iní‑ro̱ úu̱ jínu. 16 Chi̱ ichi núu̱‑ro̱ jáa̱‑ri̱, yúan‑na te ja̱'a‑ri̱ ki'i̱n‑ri̱ ñuu̱ Macedonia núú, te ndenda‑ri̱ ñuu̱ Macedonia, te nchaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ ɨngá jínu, te róó nachu'un íchí‑ró rúu̱ ki'i̱n‑ri̱ ñuu̱ Judea núú. 17 Te ja̱ súan ni̱ kuu ini̱‑ri̱ jaa̱‑ri̱, te cha̱a nátu'u̱ iní kúu‑ri̱ náún. Xí tú'un ja̱ jáni ini̱‑ri̱ sá'a‑ri̱‑ún, tu̱'un jáni yúkú‑ni ini̱ máá‑rí kúu náún. Yachi̱ ká'a̱n‑ri̱: Kuu, kuu, yúan‑na te: Túu, túu, náún. 18 Chi̱ skíkuu va̱'a Dios, te jiní‑ya̱ já tú'un káka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, nasu̱ ká'a̱n‑ri̱: kuu, yúan‑na te: Túu‑ni. 19 Jesucristo kúu Se̱'e Dios. Te Silvano jíín Timoteo jíín rúu̱, ni̱ ka̱jani‑ri̱ tu̱'un‑ya̱ núu̱‑ro̱. Te jíín‑yá, nasu̱ tú'un kuu, jíín tú'un túu íó, chi̱ nuu̱ máá‑yá, íó máni tu̱'un kuu. 20 Chi ta̱ká tu̱'un ni̱ keyu'u Dios, ni̱ ka'a̱n: Kuu, ja̱ cuenta máá‑yá. Te máá‑yó, káka'a̱n‑yo̱: Amén, nuu̱‑yá, chi̱ kánakana jaa‑yó Dios. 21 Te Dios kúu I'a̱ skétá'an ni̱'in ruu̱ jíín róó jíín Cristo. Te ni̱ chaa‑ya̱ tíñu sɨkɨ̱‑yo̱. 22 Te suni máá‑yá, ni̱ chaa‑ya̱ tuní sɨkɨ̱‑yo̱, te ni̱ ja̱'a‑ya̱ Espíritu‑ya̱ iní añú‑yo̱ já kúu seña‑yo̱. 23 Té jaa̱‑ga̱‑ri̱ Corinto, chi̱ tú kuní‑ri̱ kana jíín‑rí nuu̱‑ro̱. Te ná kúu Dios testigo, ndasa jáni ini̱ añú‑ri̱. 24 Nasu̱ kákuni̱‑ri̱ kutɨɨn ni̱'in‑ri̱ so̱'o‑ró ndasa kákandíja‑ró, chi̱ sua káchindéé tá'an‑ri̱ jíín‑ró já ná kúsɨɨ̱‑gá ini̱‑ro̱. Chi̱ ká'i̱in ni̱'in‑ró jíín tú'un kákandíja‑ró.

2

1 Ko súan ni̱ chaa ini̱‑ri̱ ja̱ má jáa̱‑ri̱ ɨnga̱ jínu nuu̱‑ro̱ jíín tú'un ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ sá'a‑ri̱. 2 Chi̱ nú ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ sá'a‑ri̱, te ndé cha̱a kúu ja̱ násásɨɨ̱ iní ruu̱, chi̱ suni máá cháa ja̱ ndúkuí'a̱ ini̱ sá'a‑ri̱‑ún. 3 Te suni tu̱'un yá'a ni̱ chaa‑ri̱ nuu̱‑ro̱, náva̱'a nú ni̱ jaa̱‑ri̱, te ma̱ kúkuí'a̱ ini̱‑ri̱ sá'a cha̱a ja̱ násásɨɨ̱ nɨ́nɨ iní ruu̱ jia̱n. Te jáni ndija ini̱‑ri̱ ja̱ nátu̱'un kúsɨɨ̱ iní‑ri̱, suni koo sɨɨ̱ iní ta̱ká‑ro̱. 4 Chi̱ sɨkɨ̱ já jíto xaa̱n‑rí tu̱ndó'o, te tá'u'u̱ ini̱ añú‑ri̱, te xaa̱n ndé'e̱ nducha núu̱‑rí, kúu ja̱ ní chaa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱‑ro̱, náva̱'a ná kuní‑ro̱ já maní xáa̱n‑rí jíín‑ró, nasu̱ já ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ sá'a‑ri̱.

Sɨkɨ̱ tú'un kuña ká'nu ini̱

5 Ko nú ɨɨn cha̱a sákuí'a̱ ini̱‑de ruu̱, nasu̱ níni ruu̱ sá'a‑de jíín‑rí, chi̱ suni onde̱ sɨkɨ̱ táká‑ro̱ sá'a‑de. Súan ká'a̱n‑ri̱, náva̱'a tú ka'a̱n xaa̱n‑gá‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 6 Te sava‑ró, ni̱ ka̱kana jíín‑ró núu̱‑dé, te su súan‑ni a ni̱ kuu castigo yá'a sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cha̱a súan. 7 Ja̱ yúán súa ná sá'a‑ró túká'nu ini̱‑ro̱ núu̱‑dé jíná'an‑ró, te ka'a̱n‑ro̱ tú'un ndéé iní jíín‑de, náva̱'a má ndákɨ̱'vɨ tu̱'un kuí'a̱ ini̱‑ún xini̱‑dé. 8 Te ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ ná náka'a̱n mani̱‑ro̱ jíín‑de jíná'an‑ró. 9 Chi̱ suni ja̱ sɨkɨ́ tíñu yá'a kúu ja̱ ní chaa‑ri̱ nuu̱‑ro̱, náva̱'a koto nchaa̱‑ri̱ róó, te kuni̱‑ri̱ nú kájandatu̱ va̱'a‑ró táká tiñu. 10 Te nú sá'a‑ró túká'nu ini̱‑ro̱ núu̱ ɨ́ɨn cha̱a, suni ruu̱. Te nú ni̱ sá'a‑ri̱ tu̱ká'nu ini̱‑ri̱ nuu̱ ɨ́ɨn‑de, sɨkɨ̱ já maní‑rí jíín‑ró núu̱ Cristo, yu̱án ní sá'a‑ri̱ tu̱ká'nu ini̱‑ri̱ nuu̱‑dé, 11 náva̱'a ma̱ kúndéé Satanás xndá'ú yóó, chi̱ a kájini̱ va̱'a‑yó modo tɨ́ɨn yátá‑ún yóó. 12 Ná ni̱ ja'a̱n‑ri̱ ñuu̱ Troas ja̱ káni‑ri̱ tu̱'un va̱'a Cristo, ni̱ nuña ichi já ká'a̱n‑ri̱ ni̱ sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱. 13 Ko tú ní kúsɨɨ̱ iní añú‑ri̱ chi̱ tú ní náni'i̱n‑rí ñani̱‑ri̱ Tito. Yúan‑na te ni̱ nakuatá'ú‑ni‑ri̱ nuu̱ táká cha̱a‑ún, te ni̱ ki'in‑ni‑ri̱ ichi kuá'a̱n‑ri̱ ñuu̱ Macedonia. 14 Ko ná kúta'u̱‑yo̱ núu̱ Dios, chi̱ bueno kúndéé‑yó skáka‑yó tíñu Cristo sá'a‑ya̱, chi ta̱ká lugar jichá nu̱u tu̱'un‑ya̱ kuá'a̱n kásá'a‑yó, te kájini tu̱'un‑i‑ya̱. 15 Chi tu̱'un Cristo, bueno skáka‑yó já'a̱n sá'a Dios, te jáa̱ tu̱'un‑ún nuu̱ cháa káka̱ku jíín núu̱ cháa kánaa. 16 Ɨɨn cha̱a‑ún, va̱sa jíni so̱'o‑de tu̱'un‑ún, ná kúu̱ ii̱‑de. Te ɨnga̱ cha̱a jíni so̱'o va̱'a, ná kúchaku̱‑ni‑de. Te ja̱ sɨkɨ́ táká tu̱'un yá'a, ndé cha̱a kanda jíín. 17 Chi̱ nasu̱ cháa káxi̱kó tú'un Dios cuenta mercancía kákuu‑ri̱, va̱sa kásá'a sava cha̱a súan, chi̱ sua cha̱a ndaa̱ kákuu‑ri̱. Nátu̱'un cha̱a ni̱ tájí Dios va̱i kákuu‑ri̱, chi̱ Dios, jiní‑ya̱ ndasa káka'a̱n‑ri̱ tu̱'un Cristo.

3

Sɨkɨ̱ tú'un contrato jáá

1 A ni̱ ndejá'á‑yó ɨngá jínu ká'a̱n‑yo̱ já'a̱ máá‑yó náún, xí kánandɨ'ɨ‑ri̱ tutu̱ ka'a̱n ja'a̱‑rí ja̱ kúu róó, xí tutú ka'a̱n‑ro̱ já'a̱‑rí nátu̱'un sava‑de náún. 2 Róó kákuu tutu̱‑ri̱ yóso‑ro iní añú‑ri̱, te kájini̱ ta̱ká cha̱a nuu̱, te káka'u‑de. 3 A kájini̱ ndiji̱n‑i ja̱ róó kákuu tutu̱ ni̱ chaa Cristo, ja̱ ní ka̱skáka‑ri̱, ko nasu̱ jíín tinta, chi̱ jíín Espíritu Dios, I'a̱ chakú, ni̱ chaa‑ya̱, ni nasu̱ núu̱ yúu̱ tabla, chi̱ ichi iní añú. 4 Yu̱án kúu tu̱'un kájani ndija ini̱ añú‑ri̱ jíín núu̱ Dios sá'a máá Cristo. 5 Nasu̱ kájani ini̱‑ri̱ ja̱ kákundéé máá‑rí ja̱ máá‑rí sɨkɨ̱ tíñu‑ún, ja̱ kákuu ini̱‑ri̱. Chi̱ súan já'a máá Dios tu̱'un ja̱ kúndéé‑yó. 6 Chi̱ sɨkɨ̱ ɨ́ɨn contrato jáá, játiñu va̱'a‑ri̱ sá'a‑ya̱, ko nasu̱ já ká'a̱n letra, chi ja̱ ká'a̱n máá Espíritu kúu. Chi̱ letra já'ni, ko Espíritu náschakú. 7 Te tu̱'un‑ún ja̱ kúu̱‑yo̱ jíín núú, chi ni̱ yo̱so núu̱ yúu̱. Te xaa̱n ní ndii ncháa̱ kɨvɨ̱ ní chaa̱‑ún. Te ni̱ ndii ncháa̱ nuu̱ Moisés ni̱ sá'a. Te ja̱ yúán tú ní kákuu nde̱'é sé'e Israel nuu̱‑dé, vásá kuéni kuéni ni̱ nda'va̱ ja̱ ndíi ncháa̱‑ún. 8 Te nú súan íó yu̱án, naga̱ ni̱ kuu tu̱'un Espíritu. Á tú ví'í‑gá ndíi ncháa̱ nuu̱. 9 Chi̱ nú tu̱'un ja̱ tá'nu̱ ndatu̱‑yo̱ jíín, ni̱ ndii ncháa̱, ví'í‑gá ndíi ncháa̱ xaa̱n tú'un nasándaa̱ yóó. 10 Chi ja̱ ní ndii ncháa̱‑ún, tuká ndíi ncháa̱ jíín yá'á, chi ni̱'in‑ga̱ ndíi ncháa̱ ya̱'á. 11 Chi̱ nú ja̱ ní nda'va̱‑ún ni̱ ndii ncháa̱, ví'í‑gá ndíi ncháa̱ ja̱ kóo nɨ́ɨ́ káni. 12 Nú súan káñukuu ini̱‑ri̱, te ná chúndéé iní‑ri̱ ka'a̱n‑ri̱ núsáá, 13 te tú kásá'a‑ri̱ nátu̱'un ni̱ sá'a Moisés, ja̱ ní jasu̱‑de ɨɨn sa'ma núu̱‑dé, náva̱'a tú kuu nde̱'é sé'e Israel nuu̱‑dé ndasa kua̱nda'va̱ ja̱ ní ndii ncháa̱‑ún. 14 Ko ini̱ añú máá cháa‑ún ni̱ ndasu̱, chi̱ onde̱ vina nú káka'u‑de tutu̱ contrato aná'án, te suni nátu̱'un ndasú‑ni sa'ma‑ún nuu̱‑dé, tú núña, chi̱ onde̱ nú kándíja‑yó Cristo, yúan‑na te kuxio sa'ma‑ún ki'i̱n. 15 Suni sáni onde̱ vina, nú káka'u‑de tutu̱ ni̱ chaa Moisés, te ndasú‑ni sa'ma‑ún nuu̱ añú‑de. 16 Ko nú naxíó káva ini̱‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, te sa'ma‑ún kuxio‑ni ki'i̱n. 17 Chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu‑ya̱ Espíritu. Te nuu̱ íó Espíritu máá Jíto'o̱‑yo̱, yúan íó nuu̱ káka kuu ndicha̱‑na̱‑yo̱. 18 Núsáá te ta̱ká máá‑yó, tú ndasú nuu̱‑yo̱, te kánde̱'é‑yó núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, nátu̱'un nuu̱ ɨ́ɨn espejo, ndasa ndíi ncháa̱ nuu̱‑yá. Te suni súan ndíi ncháa̱ kánasa̱ma‑yó nátu̱'un káa máá‑yá. Súan sá'a Espíritu Jito'o̱‑yo̱ jíín‑yó.

4

1 Ja̱ yúán ní chaa‑ya̱ tíñu yá'a sɨkɨ̱‑rí nátu̱'un ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ rúu̱. Te tú kákui̱tá‑ri̱, te tú káyu̱'ú‑ri̱. 2 Chi̱ sua ni̱ ka̱chaxio‑ri̱ tu̱'un yísa̱'í ja̱ kúka nuu̱‑yo̱ sá'a‑ún kua'a̱n. Tú xndá'ú‑ri̱ kájika kuu‑ri̱, ni tú kánasama‑ri̱ tu̱'un Dios, chi̱ sua káka'a̱n ndiji̱n‑ri̱ tu̱'un ndaa̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ kájini̱ ini̱ añú‑i ja̱ káka'a̱n va̱'a‑yó ondé nuu̱ Dios. 3 Te nú sáni‑ga̱ ndasú sɨkɨ̱ tú'un va̱'a káka'a̱n‑ri̱, nuu̱ cháa naa ndasú sɨkɨ̱. 4 Chi ja̱ tɨ́ɨn so̱'o ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ni̱ jasu̱ xini̱ cháa tú kákandíja, náva̱'a tú tuu̱n ndua tú'un va̱'a nuu̱ já jiní tuní cha̱a‑ún, te kuni̱‑de ndasa luu kánchaa̱ Cristo, chi̱ muestra Dios kúu‑ya̱. 5 Chi̱ nasu̱ tú'un máá‑rí kájani‑ri̱, chi tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo kúu. Te ruu̱ kákuu‑ri̱ mozo‑ro̱ já sɨkɨ́ Jesús. 6 Chi̱ Dios kúu I'a̱ ni̱ tá'ú‑yá tiñu ja̱ ná kúndiji̱n ñu̱ñáa. Te ni̱ stúu̱n‑ya̱ iní añú‑ri̱, náva̱'a ná kuní‑ri̱ nuu̱ Jesucristo ndasa ndíi ncháa̱ Dios.

Ndasa ndo'o ña̱yɨvɨ kándíja

7 Ko tu̱'un yá'a ñú'un ini̱ yikɨ kúñu vi̱tá xaa̱n‑rí, náva̱'a ná kuní‑ri̱ ja̱ ondé nuu̱ Dios kúu nuu̱ kíi fuerza ni̱'in xaa̱n, nasu̱ núu̱ máá‑rí kénda. 8 Kájito‑ri̱ tu̱ndó'o ta̱ká lado, ko kákanda‑ri̱ jíín. Tú kákutuní ini̱‑ri̱ ndasa sá'a‑ri̱, ko káñukuu ná'ín iní‑ri̱. 9 Káchindiki̱n‑i ruu̱, ko tú xndóo‑ya̱ rúu̱. Kástují‑í ruu̱, ko tú káxnáa‑í ruu̱. 10 Te ta̱ká lado kájika kuu‑ri̱, te nene̱ a yani kuu̱ yikɨ kúñu‑ri̱, ná ni̱ ji'i̱ Jesús, náva̱'a jíín yíkɨ kúñu‑ri̱ te ná kuní ndiji̱n‑i tu̱'un ni̱ nachaku̱ Jesús. 11 Chi̱ ruu̱, nini káichaku̱‑ri̱, nene̱ kája̱'a‑ri̱ máá‑rí, te ná kúu̱‑ri̱ nú kuu̱‑ri̱ sɨkɨ̱ Jesús, náva̱'a jíín yíkɨ kúñu ndá'ú‑ri̱ yá'a, ná kuní ndiji̱n‑i tu̱'un ni̱ nachaku̱ Jesús. 12 Ja̱ yúán jíka kue'e̱ kuu̱‑ri̱ jíín‑rí, te jíín‑ró jíka tu̱'un kuchaku̱‑ro̱. 13 Ko ɨɨn‑ni modo kákandíja‑ri̱, nátu̱'un cha̱a ni̱ chaa nuu̱ tutú: Ni̱ kandíja‑ri̱ te ja̱ yúán ní ka'a̱n‑ri̱, áchí. Suni súan kákandíja‑ri̱, te ja̱ yúán káka'a̱n‑ri̱. 14 A kájini̱‑ri̱ ja̱ máá I'a̱ ni̱ naschakú Jesús, suni naschakú‑ya̱ rúu̱ jíná'an‑ri̱ ja̱ jíín Jesús, te kani‑ya̱ rúu̱ nuu̱‑yá onde̱ jíín róó jíná'an‑ró. 15 Chi ta̱ká tu̱ndó'o yá'a kándo'o‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró, náva̱'a nándeá‑ga̱ tu̱'un luu‑ya̱ kí'i̱n nuu̱ kuá'a̱‑gá‑i, te ná káa‑ga̱ ná nákuatá'ú‑i, te ná nákana jaa‑i Dios. 16 Ja̱ yúán tú káyu̱'ú‑ri̱, chi sua ndújáá añú‑ri̱ ɨɨn ɨɨn kɨvɨ̱, va̱sa kuakui̱tá yikɨ kúñu‑ri̱. 17 Chi tu̱ndó'o kájito‑ri̱ vina, tú ká'ú kúu, chi̱ núnúu‑ni kúu, te ná ní'i̱n‑rí ta'u̱ ñá'nu, luu xaa̱n, kúu‑ri̱ nɨ́ɨ́ káni sá'a‑ún. 18 Tú kánde̱'é‑rí nuu̱ ndátíñu ja̱ jiní ndiji̱n‑yo̱ núu̱, chi̱ sua kánde̱'é‑rí nuu̱ ndátíñu ja̱ tú jiní ndiji̱n‑yo̱ núu̱. Chi̱ ndatíñu ja̱ jiní ndiji̱n‑yo̱ núu̱, ja̱'a‑ni ki'i̱n. Ko ndatíñu ja̱ tú jiní ndiji̱n‑yo̱ núu̱‑ún, kundito nɨ́ɨ́ káni.

5

Ve'e ja̱ tú ní kuva̱'a jíín ndá'a

1 Chi̱ a kájini̱‑ri̱ ja̱ vé'e kuii ncháá‑ri̱ nuu̱ ñú'un yá'a, nú ná náa, te a káñava̱'a‑ri̱ ɨɨn ve'e ká'nu nuu̱ Dios, ko ɨɨn ve'e ja̱ násu̱ jíín ndá'a ní kuva̱'a, chi̱ nɨ́ɨ́ káni súan‑ni íó máá ondé andɨ́vɨ́. 2 Te ja̱ sɨkɨ́ yá'á kúu ja̱ kájaka̱ nu̱u ini̱‑ri̱, chi̱ kákuni̱‑ri̱ kundasu̱ ve'e‑ri̱ andɨ́vɨ́‑ún sɨkɨ̱‑rí. 3 Chi̱ nú ná nándasu̱ sɨkɨ̱‑rí, te ma̱ kóo víchí lɨ́ɨ‑gá‑ri̱. 4 Chi̱ suni súan ruu̱ ja̱ ká'i̱in‑ri̱ ini̱ ve'e kuii yá'a, ndá'ú xaa̱n kájaka̱ nu̱u ini̱‑ri̱, chi̱ tú kákuni̱‑ri̱ kúvíchí lɨ́ɨ‑rí, chi̱ sua kákuni̱‑ri̱ koso tá'an ku'un‑ri̱, náva̱'a kunu̱u ja̱ kúu̱‑ún ki'i̱n, te kendo̱o ja̱ kúchaku̱‑ún nɨ́ɨ́ káni. 5 Ko I'a̱ ni̱ sáva̱'a ruu̱ ja̱ súan nduu‑ri̱, Dios kúu‑ya̱. Te máá‑yá ni̱ ja̱'a‑ya̱ Espíritu ini̱‑ri̱ ja̱ kúu seña nuu̱‑rí. 6 Ja̱ yúán nené ká'i̱o ndéé iní‑ri̱. Te kájini̱‑ri̱ ja̱ níni ká'i̱in‑ri̱ chi̱i yikɨ kúñu yá'a, kájika kuu jíká‑rí nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 7 Chi̱ sɨkɨ̱ já kákandíja‑ri̱ te kájika‑ri̱, nasu̱ já kánde̱'é‑rí nuu̱. 8 Ko tú yú'ú‑ri̱, va̱sa ví'í‑gá kákuni̱‑ri̱ kenda‑ri̱ chi̱i yikɨ kúñu yá'a, ja̱ nájaa̱‑ri̱ kuxiu̱kú‑rí jíín máá Jíto'o̱‑yo̱. 9 Nándúkú ndéé vá'a‑ri̱ núsáá, va̱sa ká'i̱in jíká‑rí, xí káxiu̱kú‑rí ve'e ká'i̱in yani‑ri̱, ko ná kúsɨɨ̱ iní‑ya̱ sá'a‑ri̱. 10 Chi̱ nɨ́nɨ kuíñi ndiji̱n ta̱ká‑yo̱ yú'u mesa Cristo sándaa̱‑ya̱ tíñu‑yó, náva̱'a ki'in ɨɨn ɨɨn‑yó yá'u‑yó nú ndasa tiñu ni̱ ka̱sá'a‑yó jíín yíkɨ kúñu‑yó, va̱sa va̱'a xí va̱sa ñáá.

Ndasa naketá'an‑i jíín Dios sá'a‑yó

11 Kájini̱‑ri̱ kuandatu̱‑ri̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, te káskándíja‑ri̱ ña̱yɨvɨ. Ko a jiní ndiji̱n Dios ruu̱ jíná'an‑ri̱, te suni káñukuu ini̱‑ri̱ ja̱ kájini̱ ndiji̱n‑ro̱ rúu̱ jíín iní añú‑ro̱. 12 Nasu̱ núu̱‑ro̱ káka'a̱n tuku máá‑rí ja'a̱ máá‑rí, chi̱ kákastu̱'ún‑rí modo ndasa sátéyíí‑ró máá‑ró sɨkɨ́ rúu̱, náva̱'a ná ní'i̱n‑ro̱ tú'un xndíó káni‑ró núu̱ cháa ja̱ kásátéyíí‑de máá‑de ja̱ kánde̱'é‑de ndasa kánda̱a nuu̱‑dé, tú kánde̱'é‑de ndasa kánda̱a ini̱ añú‑de. 13 Chi̱ nú cha̱a kánda̱tachi̱ kákuu‑ri̱, sɨkɨ̱ já játíñu‑ri̱ nuu̱ Dios kúu. Te nú cha̱a ká'i̱o kájí iní kákuu‑ri̱, sɨkɨ̱ já játíñu‑ri̱ nuu̱ róó kúu. 14 Chi tu̱'un kúndá'ú ini̱ Cristo, stétuu ruu̱ sá'a‑ri̱ tiñu yá'a. Chi̱ súan kájani ini̱‑ri̱ ja̱ nú ɨɨn‑ya̱ ní ji'i̱ ja'a̱ táká ña̱yɨvɨ, te nátu̱'un ni̱ kaji'i̱ ta̱ká‑i núsáá. 15 Te ni̱ ji'i̱‑ya̱ já'a̱ táká ña̱yɨvɨ. Ja̱ yúán ñáyɨvɨ káichaku̱, tuká kuchaku̱‑i ja̱ máá‑i, chi̱ kuchaku̱‑i ja̱ sɨkɨ́ máá‑yá, I'a̱ ni̱ ji'i̱ te ni̱ nachaku̱ ja̱ sɨkɨ́ máá‑i. 16 Ja̱ yúán ondé vina te nɨ́ɨ́‑gá kua'a̱n‑yo̱, ma̱ káni yúkú iní‑ri̱ koto‑ri̱ ni ɨɨn ña̱yɨvɨ, va̱sa súan ni̱ ka̱jani yúkú iní‑ri̱ sɨkɨ̱ Cristo sáá, ko vina tuká jáni ini̱‑ri̱ súan. 17 Chi̱ nú ɨɨn ña̱yɨvɨ yí'i‑i nda'a Cristo, a ni̱ nduu jáá‑i, te tu̱'un tú'ú, a ni̱ kaja̱'a kua'a̱n. Te vina a ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ka̱ndujáá. 18 Te ndɨ'ɨ ya̱'á ní sá'a Dios. Chi̱ máá‑yá a ni̱ naskétá'an‑ya̱ rúu̱ jíín máá‑yá ni̱ sá'a Cristo. Te ni̱ chaa‑ya̱ tíñu sɨkɨ̱‑rí ja̱ kástu̱'ún‑rí ndasa naketá'an‑i jíín‑yá. 19 Te ja̱ndáa̱, chi̱ jíín Cristo ni̱ ji̱ku Dios, náskétá'an máá‑yá ñu̱yɨ́vɨ jíín máá‑yá, te ta̱ká kua̱chi kásá'a cha̱a tú ní chí'i‑ya̱ cuenta sɨkɨ̱‑dé. Te ni̱ chaa‑ya̱ tíñu sɨkɨ̱‑rí ja̱ ná káni‑ri̱ tu̱'un ndasa naketá'an‑i jíín‑yá. 20 Ja̱ yúán vái koyo‑ri̱ jíín sɨ́'vɨ́ máá Cristo. Te ná sá'a‑yó cuenta ja̱ yú'u núu̱ Dios kákuu‑ri̱. Te káka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró jíín sɨ́'vɨ́ máá Cristo, ja̱ ná náketá'an‑ró jíín Dios. 21 Te Jesús, tú ní sá'a‑ya̱ kuáchi. Te ni̱ nduu‑ya̱ kuáchi ni̱ sá'a Dios ja̱ yóó, náva̱'a kendo̱o ndaa̱‑yo̱ modo Dios sá'a Cristo.

6

1 Suni súan ruu̱, káchindéé tá'an‑ri̱ jíín‑yá. Te káka'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró ja̱ má kuátá'ú sáni‑ró tú'un luu íó ini̱ Dios. 2 Chi̱ áchí‑ya̱: Máá kɨvɨ́ vá'a ni̱ jini so̱'o‑ri̱ tu̱'un ká'a̱n‑ro̱, te kɨvɨ̱ ní ka̱ku‑ró ní nama‑ri̱ róó. Vina‑ni kúu máá kɨvɨ́ vá'a, vina‑ni kúu máá kɨvɨ́ náma‑ri̱ róó, áchí‑ya̱. 3 Ni ɨɨn cha̱a, tú káskɨ́vɨ‑ri̱‑de nuu̱ ní ɨɨn kua̱chi, náva̱'a ma̱ ká'a̱n‑i sɨkɨ̱ tíñu kándi̱so‑ri̱. 4 Chi̱ sua káskíkuu va̱'a‑ri̱ jíín táká tiñu, nátu̱'un kájatíñu‑ri̱ nuu̱ Dios. Te ni̱ ka̱kanda‑ri̱ va̱sa kájito‑ri̱ tu̱ndó'o, va̱sa kánandɨ'ɨ‑ri̱, va̱sa kándukuí'a̱ ini̱‑ri̱, 5 va̱sa káskúun‑i yunu xíi suku̱n‑rí, va̱sa táan‑í ruu̱ veka̱a, va̱sa kándonda vaa̱‑i sɨkɨ̱‑rí, va̱sa kána tai̱n‑rí, va̱sa kája'ni‑rí máá‑rí ja̱ núma̱'ná, va̱sa ká'i̱o ndicha̱ ini̱‑ri̱. 6 Ko kájika‑ri̱ jíín tú'un ndoo, jíín tú'un júku̱'un ini̱, jíín paciencia, jíín tú'un mani̱ iní, jíín Espíritu Santo, jíín tú'un kúndá'ú ndija ini̱, 7 jíín tú'un ká'a̱n kájí, jíín fuerza Dios, jíín tú'un jíka ndaa̱ nuu̱ tú'ma‑yó, kúu ichi ndávésé‑rí, te kúu ichi ndává'a‑ri̱, 8 va̱sa jíñú'ún káka'a̱n‑i jíín‑rí xí túu, va̱sa kájatú'ún‑i ruu̱ xí túu. Káka'a̱n‑i ja̱ cháa xndá'ú kákuu‑ri̱, va̱sa cha̱a ndaa̱ kákuu‑ri̱. 9 Káka'a̱n‑i ja̱ tú kánakuni̱‑i ruu ko a kájini̱ va̱'a‑i ruu̱, xí já káji'i̱‑ri̱, ko káichaku̱ ná'ín‑rí, xí já káxndó'o‑i ruu̱, ko tú ní kája'ni‑í ruu̱. 10 Káka'a̱n‑i ja̱ kándukuí'a̱ ini̱‑ri̱, ko nene̱ ká'i̱o sɨɨ̱ iní‑ri̱, xí já cháa ndá'ú kákuu‑ri̱, ko kásá'a kúká‑rí kua'a̱ ñáyɨvɨ, xí já tú na̱ún káñava̱'a kutɨ‑rí, ko máá‑rí xíin ndɨ́'ɨ. 11 Róó cha̱a ñuu̱ Corinto. ni̱ kaka'a̱n kájí‑rí jíín‑ró, te onde̱ jíín iní jíín añú‑ri̱ ni̱ kundá'ú ini̱‑ri̱ róó. 12 Ruu̱, chi̱ íó lugar ini̱ añú‑ri̱ ja̱ kúu róó, ko róó, tú kásá'a‑ró lugar ini̱ añú‑ro̱ já kóto ndá'ú‑ro̱ núu̱‑rí. 13 Nátu̱'un jíín sé'e‑ri̱ ká'a̱n‑ri̱. Ná kúndá'ú tuku ini̱ máá‑ró rúu̱, náva̱'a ɨɨn núú ná xndíó káni‑ró tú'un‑ún.

Sɨkɨ̱ tú'un tú kɨ̱vɨ nduu̱‑yo̱ jíín tíñu ñáá

14 Ma̱ kɨ́vɨ koyo nduu̱‑ro̱ jíín ñáyɨvɨ tú kákandíja, chi na̱ún tiñu ketá'an sá'a tu̱'un ndaa̱ jíín tú'un ñáá. Te ndasa ketá'an ñu̱ndiji̱n jíín ñúñáa. 15 Ndasa ka'a̱n ɨɨn núú tú'un Cristo jíín tú'un Belial, xí ndasa kuiñi ká'nu cha̱a kándíja jíín cháa tú kándíja. 16 Ndasa kani tá'an tu̱'un ve'e ii̱ Dios jíín tú'un ndoso̱. Chi̱ yóó kákuu‑yó vé'e ii̱ Dios, I'a̱ chakú, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n Dios: Kunchaa̱‑ri̱ te kaka kuu‑ri̱ ma̱'ñú‑i, te kuu‑ri̱ Dios máá‑i, te kuu‑i ña̱yɨvɨ máá‑rí. 17 Chi̱ máá Tatá Dios ká'a̱n‑ya̱: Ja̱ yúán ná kénda koyo‑ró má'ñú máá‑de, te ná sásɨ́ɨn‑ró máá‑ró, te ma̱ ké'é‑ró tíñu chá'án, te naki'in sé'é‑rí róó, 18 te ruu̱ kuu‑ri̱ Táa̱‑ro̱ jíná'an‑ró, te róó jíná'an‑ró kúu‑ró sé'e yíí‑ri̱ jíín sésɨ́'ɨ́‑ri̱, áchí máá Tatá Dios, I'a̱ kúñá'nu tá'ú tíñu.

7

1 Ñáni̱, káñava̱'a‑yó tú'un yá'a ja̱ ní keyu'u‑yá, te ná nákacha ndɨ'ɨ̱‑yó táká cha'a̱n ndíso yikɨ kúñu‑yó jíín añú‑yo̱ núsáá. Te ná kuándatu̱‑yo̱ núu̱ Dios, te ná síyíja‑yó máá‑yó jíín tú'un ni̱ na̱sándoo‑ya̱ yóó.

Ja̱ ní nakani ini̱ tɨku'ni̱ kándíja

2 Ná káni va̱'a ini̱‑ro̱ já kúu ruu̱. Tú ní ɨɨn cha̱a ní kásá'a ndɨva̱'a‑ri̱ jíín‑de. Tú ni ɨɨn cha̱a ní kásijíta‑ri̱. Tú ni ɨɨn cha̱a ní káxndá'ú‑ri̱. 3 Nasu̱ ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un yá'a ja̱ náku̱xndíi‑ri̱ sɨkɨ̱‑ro̱, chi̱ a ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró já kákundá'ú ini̱‑ri̱ róó, te ɨɨn ká'nu‑ni kuu̱‑yo̱, te ɨɨn ká'nu‑ni kuchaku̱‑yo̱. 4 Xaa̱n chúndéé iní‑ri̱ ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un‑ró. Xaa̱n sátéyíí‑rí máá‑rí ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró. Xaa̱n íó ndéé iní‑ri̱. Xaa̱n kúsɨɨ̱ iní‑ri̱, va̱sa ta̱ká tu̱ndó'o yá'a kájito‑ri̱. 5 Chi̱ ná ni̱ ja̱koyo‑ri̱ ñuu̱ Macedonia tú ní kúu kutɨ ndéta̱tú‑ri̱, chi̱ sua ni̱ ka̱jito‑ri̱ tu̱ndó'o ta̱ká lado. Ichi fuera kája̱tá'an, ichi iní kayu̱'ú‑ri̱. 6 Ko cha̱a ndúkuí'a̱ ini̱, ndundéé iní‑de sá'a Dios, te ni̱ na̱sándéé‑yá ini̱‑ri̱ jíná'an‑ri̱ ja̱ ní nchaa̱ Tito. 7 Ko nasu̱ máá ɨ́ɨn sɨkɨ̱ já ní nchaa̱‑de, chi̱ suni ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín tú'un ndéé iní ja̱ ní ndundéé iní‑de ni̱ ka̱sá'a‑ró. Chi ni̱ na̱kani‑de tu̱'un nuu̱‑rí ndasa kájítú iní‑ro̱, ndasa kánde'e̱‑ro̱, ja̱ káñukuu ini̱‑ro̱ rúu̱. Te ja̱ yúán ní kusɨɨ̱‑gá ini̱‑ri̱. 8 Chi va̱sa ni̱ kukuí'a̱ ini̱‑ro̱ ní sá'a carta‑ri̱, tuká nákani ini̱‑ri̱ va̱sa a ni̱ nakani ini̱‑ri̱, chi̱ a ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ ní ka̱ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱ yakú‑ni kɨvɨ̱ ní sá'a carta‑ri̱. 9 Te vina kúsɨɨ̱ iní‑ri̱. Ko nasu̱ sɨkɨ́ já ní ka̱ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱, chi̱ sua ja̱ ní ka̱nakani ini̱‑ro̱ ní sá'a ja̱ ní ka̱ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱. Chi̱ súan ni̱ kuni̱ máá Dios ja̱ ní ka̱ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱, te tú ní xnáa‑ro ní ɨɨn ta'u̱‑ro̱ sá'a‑ri̱. 10 Chi̱ nú kándukuí'a̱ ini̱‑yo̱ nátu̱'un kuní Dios, yúan‑na te ná nákani ini̱‑yo̱ te ka̱ku‑yó. Nú sá'a‑yó súan, te ma̱ yú'ú‑yo̱. Ko nú cuenta sɨkɨ̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a kándukuí'a̱ ini̱‑yo̱, te kuu̱‑yo̱ sá'a. 11 Ni̱ ka̱ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱ nátu̱'un kuní Dios. Vina te nde̱'é ndasa xaa̱n ní ka̱jítú iní‑ro̱ ní sá'a, te xaa̱n ní kaka'a̱n‑ro̱ já'a̱ máá‑ró, te xaa̱n ní kakiti̱ ini̱‑ro̱, te xaa̱n ní kayu̱'ú‑ro̱, te xaa̱n ní ka̱ñukuu ini̱‑ro̱, te xaa̱n ní ka̱nandúkú víi‑ro, te xaa̱n ní ka̱kana jíín‑ró núu̱ kuáchi. Te bueno ndoo ni̱ ka̱kenda‑ró, tú na̱ún kua̱chi ní kénda sɨkɨ̱‑ro̱. 12 Ja̱ yúán va̱sa ni̱ chaa‑ri̱ tutu̱‑ún nuu̱‑ro̱, ko nasu̱ sɨkɨ́ cháa ni̱ sá'a kua̱chi‑ún kúu, te ni nasu̱ sɨkɨ́ cháa ni̱ ndo'o‑ún kúu, chi̱ sua náva̱'a ná kuní ndiji̱n‑ro̱ jíná'an‑ró ndasa káñukuu ini̱‑ri̱ sɨkɨ̱ róó nuu̱ Dios. 13 Ja̱ yúán ní ka̱ndundéé iní‑ri̱ ni̱ sá'a tu̱'un ndéé‑ró. Ko ví'í‑gá ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑ri̱ ni̱ sá'a tu̱'un ni̱ ndusɨɨ̱ iní Tito, chi ni̱ nani'i̱n iní añú‑de ni̱ ka̱sá'a‑ró. 14 Chi ni̱ ndutéyíí ɨ́ɨn tí'li̱ ini̱‑ri̱ nákani‑ri̱ tu̱'un nuu̱‑dé ndasa kásá'a‑ró. Te tú ní kúka nuu̱‑rí jíín, chi̱ nátu̱'un ni̱ kaka'a̱n ndaa̱‑ri̱ ta̱ká tu̱'un jíín‑ró, suni súan ni̱ kee ndaa̱ ta̱ká tu̱'un ni̱ kaka'a̱n téyíí‑rí cuenta róó nuu̱ Tito. 15 Te káa‑ga̱ kúndá'ú ini̱‑de róó, hora núku̱'un ini̱‑de ndasa kájandatu̱ ta̱ká‑ro̱, jíín ndasa káyu̱'ú‑ro̱ te kákɨsɨ‑i róó ná ni̱ ka̱jatá'ú‑ró‑de. 16 Kúsɨɨ̱ iní‑ri̱, chi̱ tú yú'ú‑ri̱ ndasa kásá'a‑ró jíín ní ɨɨn tiñu.

8

Sɨkɨ̱ já jakín‑i xu̱'ún kuátíñu ña̱yɨvɨ ndá'ú kándíja

1 Ñáni̱, suni súan kákastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, ndasa ni̱ ja̱'a Dios tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ núu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja ká'i̱o ini̱ ñuu̱ Macedonia. 2 Chi̱ kua'a̱ túndó'o ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑í, ja̱ ní jito nchaa̱‑ya̱‑í. Te va̱sa ndá'ú xaa̱n káta'a̱n‑i, ko ni̱ ka̱kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑i. Te bueno ká'i̱o ini̱‑i ni̱ kaja̱'a‑i na̱jíín. 3 Te a jiní máá‑rí ja̱ táká ja̱ á kúu sá'a‑i, ni̱ kaja̱'a‑i. Te sobra‑ga̱ ni̱ kaja̱'a‑i, nátu̱'un kákana kuu ini̱ máá‑i. 4 Te ni̱'in xaa̱n ní kajika̱n‑i permiso nuu̱‑rí ja̱ ná chíndéé chítuu‑i sava‑ga̱ cha̱a ndoo. 5 Ko nasu̱ ɨ́ɨn súan káñukuu ini̱‑ri̱ núú, chi̱ sua xna'a̱n‑ga̱ ni̱ kaja̱'a‑i máá‑i nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín núu̱‑rí, chi̱ súan ni̱ jata'a̱n ini̱ Dios. 6 Te ja̱ yúán ní kaka'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín Tito ja̱ ná síjínu ndɨ'ɨ‑de tiñu luu yá'a jíín‑ró jíná'an‑ró, nátu̱'un ni̱ kejá'á‑de sá'a‑de núú. 7 Bueno kásá'a‑ró táká‑ni. Bueno kákandíja‑ró. Bueno káka'a̱n‑ro̱. Bueno kájuku̱'un ini̱‑ro̱. Bueno kájítú iní‑ro̱. Bueno kákundá'ú ini̱‑ro̱ rúu̱. Suni súan ná ndeá‑ga̱ tiñu luu yá'a sá'a‑ró núsáá. 8 Na̱ tú ká'a̱n‑ri̱ nátu̱'un ká'a̱n cha̱a tá'ú tíñu, chi̱ sua ndé'é‑rí nú kákundá'ú ndija ini̱‑ro̱‑í. Te jíín modo kájítú iní sava‑ga̱‑i ná chíkua̱'a‑ri̱ róó. 9 Chi̱ a kájini̱‑ro̱ tú'un luu íó ini̱ Jesucristo, ja̱ ní kundá'ú ini̱‑ya̱ róó. Te ja̱ yúán ní na̱sándá'ú‑ya̱ máá‑yá, va̱sa kúká‑yá núú, náva̱'a koo kúká‑ró jíná'an‑ró sá'a tu̱'un ni̱ kundá'ú‑ya̱. 10 Te já'a‑ri̱ consejo yá'a nuu̱‑ro̱. Anduji̱n ni̱ ka'i̱o ini̱‑ro̱ sá'a‑ró, te ni̱ kejá'á‑ró sá'a‑ró. 11 Núsáá te vina íó va̱'a ja̱ ná síjínu ndɨ'ɨ tuku‑ró sá'a‑ró. Te nátu̱'un ni̱ kajítú iní‑ro̱ kéjá'á‑ró, vina te nú ndasa já'a tu̱ndó'o, suni súan kua̱'a‑ró. 12 Chi̱ nú kúu ini̱‑yo̱ kuá'a‑yó, kuu kua̱'a‑yó ndasa ñáva̱'a‑yó, nasu̱ já nú tú na̱ún ñáva̱'a‑yó. 13 Chi̱ nasu̱ ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un yá'a ja̱ ná kuíñi jinu sava‑i jíín túndó'o, te róó kuiñi ni̱'in‑ró jíín túndó'o, 14 chi̱ sua kuní‑ri̱ já ná kóo ɨɨn nuu̱. Te vina kua'a̱ káñava̱'a‑ró te kua̱'a‑ró núu̱‑í, chi̱ kánandɨ'ɨ‑ga̱‑i, náva̱'a suni súan nú kua'a̱ ñáva̱'a‑i te kua̱'a‑i nuu̱‑ro̱, nú kánandɨ'ɨ‑ga̱‑ro̱, náva̱'a ketá'an ɨɨn nuu̱ sá'a‑ró. 15 Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Cha̱a ni̱ ka̱nastútú kuá'a̱, tuká na̱ún ní kéndo̱o, te cha̱a ni̱ ka̱nastútú yakú‑ni, tuká na̱ún ní kánandɨ'ɨ‑de, áchí. 16 Ko ná kúta'u̱‑rí nuu̱ Dios ja̱ iní añú Tito ni̱ ja̱'a‑ya̱ súni tu̱'un kájítú iní‑ri̱ ja̱ kúu róó. 17 Chi ni̱ jatá'ú ndíja‑de tu̱'un ni̱ kaka'a̱n‑ri̱ jíín‑de, ko suni súan jítú iní‑de ki'in‑de ichi jáa̱‑de nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ súan kána kuu ini̱ máá‑de. 18 Te jíín‑de kátájí‑rí ɨɨn ñani̱ jaa̱‑de nuu̱‑ro̱. Te tɨku'ni̱ ta̱ká lado, kájatú'ún‑i cha̱a‑ún, chi̱ bueno jáni‑de tu̱'un va̱'a. 19 Te nasu̱ máá ɨ́ɨn ya̱'á, chi̱ suni ta̱ká tɨku'ni̱ ni̱ chaa tiñu sɨkɨ̱‑dé, ja̱ kúu‑de cha̱a chindéé tá'an jíín‑rí jíín tíñu luu yá'a. Te kástútú‑rí náva̱'a nakana jaa‑i máá Jíto'o̱‑yo̱ sá'a, te náva̱'a kuni̱‑i ndasa kájito ndá'ú‑ri̱ nuu̱‑í. 20 Súan kásá'a‑ri̱, náva̱'a ma̱ ká'a̱n ndɨva̱'a ni ɨɨn cha̱a sɨkɨ̱‑rí, ndasa kincha̱ka‑ri̱ xu̱'ún kuá'a̱ yá'a ja̱ ní kaja̱'a‑ró. 21 Kájítú iní‑ri̱ sá'a‑ri̱ tiñu jíñú'ún, ko nasu̱ máá ɨ́ɨn nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, chi̱ suni súan jíín núu̱ táká cha̱a. 22 Suni kátájí‑rí ñani̱‑ri̱ jaa̱ jíín‑de jíná'an‑de, chi̱ tiñu jítú iní cha̱a yá'a, tɨnɨ̱ jínu ni̱ ka̱jito nchaa̱ va̱'a‑ri̱‑de. Te ví'í‑gá vina jítú‑ga̱ ini̱‑de, chi̱ tuká yú'ú‑de ja̱ kúu róó. 23 Chi̱ Tito, máá‑de kúu cha̱a chíndéé tá'an sátiñu jíín‑rí ja̱ sɨkɨ́ róó. Te sava‑ga̱ ñani̱‑yo̱‑ún, máá‑de kákuu ndajá'a̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja, te kánakana jaa‑i Cristo sá'a‑de. 24 Te ná stá'a̱n ndiji̱n‑ro̱ núu̱‑dé jíín núu̱ táká tɨku'ni̱ ndasa kákundá'ú ndija ini̱‑ro̱ rúu̱, te ndasa tú ní kásátéyíí sáni‑ri̱ máá‑rí nuu̱‑dé ja̱ sɨkɨ́ róó.

9

1 Chi̱ cuenta sɨkɨ̱ xú'ún kájaki̱n‑ro̱ já kuátíñu ña̱yɨvɨ ndóo, tú nɨ́nɨ cháa‑ga̱‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱. 2 Chi̱ a jiní‑ri̱ ja̱ kúu ini̱‑ro̱ sá'a‑ró. Ja̱ yúán sátéyíí‑rí máá‑rí nuu̱ ñáyɨvɨ ñúu̱ Macedonia, chi̱ ká'a̱n‑ri̱ ja̱ ñúu̱ Acaya, a ká'i̱o tu̱'a‑de onde̱ kuia̱ anduji̱n. Te modo ja̱ ní ka̱sá'a‑ró, ni̱ ndukanda̱ ini̱ sava‑de ni̱ sá'a. 3 Ko tájí‑rí ñani̱‑yo̱ núu̱‑ro̱ náva̱'a tú sátéyíí sáni‑ri̱ máá‑rí sɨkɨ̱ tíñu yá'a ja̱ sɨkɨ́ róó, náva̱'a ná kóo tu̱'a‑ró jíná'an‑ró nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱. 4 Chi̱ sanaa te jaa̱ yaku̱ cha̱a ñuu̱ Macedonia jíín‑rí. Te nú kuni̱‑de róó, ja̱ tú ká'i̱o tu̱'a‑ró, yúan‑na te koo tuka̱ nuu̱‑rí jíná'an‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ súan ni̱ kaka'a̱n‑ri̱ ja̱ ká'i̱o tu̱'a ndija‑ró núú. 5 Ja̱ yúán kánúú‑gá ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín ñaní‑yo̱, já ná kúxnúú‑de jaa̱‑de nuu̱‑ro̱, te ná sátu̱'a‑de xu̱'ún já ní ka̱keyu'u‑ro, náva̱'a koo tu̱'a nátu̱'un ɨɨn ndatíñu ja̱ kákuu ini̱‑ro̱ ní ja̱'a‑ró, nasu̱ já ní ka̱stétuu‑ri̱ róó kúu. 6 Ko tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱: Cha̱a kaki̱n táma, suni táma nástútú‑de. Te cha̱a kaki̱n kua'a̱, suni kua'a̱ nástútú‑de. 7 Ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ná kakín‑de ndasa táva iní‑de. Ma̱ kúxíí iní‑de kua̱'a‑de, chi̱ nasu̱ fuerza kúu. Chi̱ Dios, kúmani̱ iní‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ kúsɨɨ̱ iní já'a. 8 Te máá Dios kuu sá'a‑ya̱ já ná ndeá ndɨ'ɨ tiñu luu nuu̱‑ro̱, náva̱'a ná kayá‑ro̱ táká ndatíñu, náva̱'a nene̱ kanda va̱'a‑ró, te kuu kua̱'a núu‑ró ndá'a núu̱ táká tiñu va̱'a. 9 Nátu̱'un yóso núu̱ tutú: Onde̱ jichá ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ káta'a̱n ndá'ú. Te tiñu ndaa̱ sá'a‑ya̱, nene̱ kéndo̱o nɨ́ɨ́ káni. Achí. 10 Te I'a̱ já'a tata̱ nuu̱ cháa sáka, suni kua̱'a‑ya̱ stáa̱ kée‑dé. Nako̱ko‑ga̱ itu̱‑ro̱ sá'a‑ya̱. Te xndeá‑ga̱‑ya̱, te skuá'nu‑ga̱‑ya̱, tíñu ndaa̱ sá'a‑ró. 11 Te ná kúkúká‑ró jíín táká, náva̱'a kuu kua̱'a kua'a̱‑ro̱, te skáka‑ri̱ nuu̱‑í. Te yu̱án sá'a ja̱ kánakuatá'ú‑i nuu̱ Dios. 12 Chi xu̱'ún kájaki̱n‑ro̱ já kúu sɨkɨ̱ tíñu yá'a, nasu̱ níni nuu̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo chíndéé tá'an jíín‑i, chi̱ suni kua'a̱‑í kánakuatá'ú núu̱ Dios sá'a. 13 Te tiñu yá'a kúu ja̱ jíto nchaa̱ róó. Te ja̱ yúán kánakana jaa‑i Dios sɨkɨ̱ já kájandatu̱‑ro̱ jíín já kájatú'ún‑ró tú'un va̱'a Cristo. Chi va̱'a kákuu ini̱‑ro̱ kájaki̱n‑ro̱ náva̱'a kuatíñu máá‑i jíín sáva‑ga̱‑i. 14 Suni súan kájika̱n ta'u̱ máá‑i ja'a̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Chi̱ káñukuu xaa̱n iní máá‑i róó, sɨkɨ̱ já ní sjá'a Dios tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ ní ja̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱. 15 Ná kúta'u̱‑yo̱ núu̱ Dios, chi ni̱ ki̱in ndɨva̱'a‑na̱‑ya̱ tá'u̱‑yá ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱‑yo̱.

10

Ja̱ ní ka'a̱n Pablo ja'a̱ tíñu ndíso‑de

1 Ko ruu̱, Pablo, chi̱ jíín tú'un vi̱tá ini̱, jíín tú'un mani̱ iní íó ini̱ Cristo, ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró. Ruu̱, nú kánchaa̱‑ri̱ jíín‑ró, chi̱ sá'a súchí ndíja‑ri̱ ini̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, ko nú kánchaa̱ jíká‑ri̱, chi̱ a chúndéé‑ni ini̱‑ri̱ ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró. 2 Yu̱án ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró vína, náva̱'a nú ni̱ jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te tú nɨ́nɨ chúndéé iní‑ri̱ ka'a̱n xaa̱n‑rí, va̱sa jáni ndija ini̱‑ri̱ ja̱ ká'a̱n‑ri̱ súan nuu̱ sáva‑ga̱‑de ja̱ kájani ini̱‑de ja̱ kájika kuu yúkú‑ni‑ri̱. 3 Chi va̱sa kájika kuu‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, ko tú kája̱tá'an‑ri̱ nátu̱'un kája̱tá'an‑i ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 4 Chi ja̱ kája̱tá'an‑ri̱ jíín, nasu̱ já kájatíñu‑i ini̱ ñu̱yɨ́vɨ kákuu, chi ja̱ yí'i fuerza Dios kákuu. Te kuu xnáa‑ún táká ndatíñu ni̱'in. 5 Káxnáa‑rí ta̱ká tu̱'un kástátá'an‑i, jíín tú'un ja̱ ndúkú sávixi̱ máá, kuní kasu̱ ichi náva̱'a ma̱ kuní sava‑ga̱‑i nuu̱ Dios núú. Ko tɨ́ɨn‑ri̱ so̱'o ta̱ká tu̱'un kájani ini̱‑i, náva̱'a kuu kuandatu̱‑i nuu̱ Cristo. 6 Te ká'i̱o tu̱'a‑ri̱ ja̱ xndó'o‑ri̱ cha̱a tú kájandatu̱, onde̱ nú ná skíkuu máá‑ró kuándatu̱ va̱'a‑ró. 7 Ndé'é‑ró núu̱ táká ndatíñu ndasa kájito. Nú ɨɨn cha̱a jáni ndija ini̱‑de ja̱ yí'i‑de nda'a Cristo, ná sá'a‑de cuenta ja̱ nátu̱'un yí'i máá‑de nda'a Cristo, suni súan ruu̱. 8 Chi va̱sa sátéyíí‑ga̱‑ri̱ máá‑rí sɨkɨ̱ tíñu ni̱ chaa‑ya̱ sɨkɨ́‑rí jíná'an‑ri̱, te ma̱ kúka nuu̱‑rí sá'a, chi̱ tiñu‑ún ni̱ chaa máá Jíto'o̱‑yo̱ sɨkɨ̱‑rí ja̱ skuá'nu‑ga̱‑ri̱ róó jíná'an‑ró, nasu̱ já xnáa‑rí róó. 9 Chi̱ tú kuní‑ri̱ ja̱ káni ini̱‑ro̱ já ndúkú‑rí síyú'ú‑ri̱ róó jíín carta‑ri̱. 10 Chi̱ íó cha̱a káka'a̱n ndija: Carta‑de xaa̱n ndáí, te ni̱'in ká'a̱n, ko nú ni̱ chaa̱‑de, tú ndáján jíto‑de, te tu̱'un ká'a̱n‑de chi̱ tú káxáan, áchí‑de. 11 Te cha̱a‑ún, ná sá'a‑de cuenta ja̱ nátu̱'un káka'a̱n‑ri̱ jíín carta nú ká'i̱in jíká‑rí, suni súan kákuu‑ri̱ jíín tíñu nú ká'i̱in‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 12 Chi̱ tú kákuni̱‑ri̱ kɨ̱vɨ nduu̱‑ri̱ jíín‑de, ni ja̱ skétá'an‑ri̱ máá‑rí jíín sáva cha̱a ja̱ kájatú'ún‑de máá‑de. Máá cháa‑ún, káchikua̱'á‑de máá‑de ja̱ máá‑de, te káskétá'an‑de máá‑de jíín tá'an‑de, ko tú ká'i̱o kájí iní‑de ja̱ súan. 13 Ko ruu̱, ma̱ sjá'a‑ri̱ punto ja̱ sátéyíí‑rí máá‑rí, chi̱ náni káa máá kú'a ni̱ ja̱'a Dios nuu̱‑rí, te jaa̱ ku̱'a‑ún onde̱ nuu̱ máá‑ró jíná'an‑ró. 14 Nasu̱ kásjá'a‑ri̱ punto káskáa‑ri̱ ku̱'a‑ri̱ nátu̱'un tú ní jákoyo‑ri̱ nuu̱‑ro̱ núú, chi̱ sua ruu̱ kákuu ja̱ xnáñúú ní ja̱koyo‑ri̱ onde̱ nuu̱ róó kájani‑ri̱ tu̱'un va̱'a Cristo. 15 Tú sjá'a‑ri̱ punto ja̱ sátéyíí‑rí máá‑rí sɨkɨ̱ tíñu kásá'a ɨnga̱ cha̱a, ko káñukuu ini̱‑ri̱ ja̱ ná yíja‑ga̱ modo kákandíja‑ró, te súan ná ndeá xaa̱n‑gá tiñu sá'a‑ri̱ jíín róó jíná'an‑ró, 16 náva̱'a kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a nɨ́ɨ́‑gá ñuu̱ íó onde̱ yata̱ ñúu̱‑ro̱. Súan te tú nɨ́nɨ sátéyíí‑rí máá‑rí sɨkɨ̱ tíñu ja̱ á ká'i̱o tu̱'a ni̱ sá'a ɨnga̱ cha̱a. 17 Ko cha̱a ja̱ sátéyíí‑de máá‑de, ná sátéyíí‑de máá‑de sɨkɨ̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 18 Chi̱ nasu̱ cháa ja̱ játú'ún máá kúu ja̱ kéndo̱o jíñú'ún, chi̱ sua cha̱a ja̱ máá Dios játú'ún‑yá‑de.

11

1 Kuña ká'nu ini̱‑ro̱ ná ká'a̱n‑ri̱ ɨɨn tí'li̱ tu̱'un katachi̱ jíín‑ró. Kuña ká'nu ini̱‑ro̱ núsáá vii̱. 2 Chi̱ kúkuíñí‑ri̱ ja'a̱‑ro̱ jíín tú'un kuíñí Dios, chi ni̱ ja'ncha̱‑ri̱ tu̱'un ja̱ stánda'a‑rí róó jíín ɨ́ɨn‑ni yii, kúu máá Cristo, te stá'a̱n‑ri̱ róó nuu̱‑yá nátu̱'un ɨɨn ña'an jáá íi̱. 3 Ko nátu̱'un koo̱, ni̱ xndá'ú‑tɨ́ Eva jíín tú'un ndíchí‑tɨ́, súan yú'ú‑ri̱ jíín‑ró ja̱ sánaa te sa̱na nuu̱ já jiní tuní‑ro̱, te sanaa te sía̱‑ro̱ modo kájí, modo ndoo, ja̱ káchiñú'ún‑ró Cristo. 4 Chi̱ nú ɨnga̱ cha̱a chaa̱, te kani‑de tu̱'un ɨnga̱ Jesús nuu̱ já á ni̱ ka̱jani‑ri̱ nuu̱‑ro̱, xí nú kuatá'ú‑ró ɨngá espíritu nuu̱ já á ni̱ ka̱jatá'ú‑ró, xí ɨngá tu̱'un nuu̱ já á ni̱ ka̱chu'un ini̱‑ro̱, a jiní‑ri̱ ja̱ bueno kája̱ndéé iní‑ro̱ jíín. 5 Chi̱ apóstol yúan, va̱sa kúñá'nu xaa̱n‑dé ká'a̱n‑de, ko tú kánúú kútɨ‑dé kanduu̱‑de ruu̱, jáni ini̱‑ri̱. 6 Chi va̱sa tú jáku̱ta'a̱n ka'a̱n‑ri̱, ko ndíchí‑rí, te ndivii táká ya̱'á, a ni̱ ka̱stá'a̱n kájí‑rí nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 7 Te ruu̱, ni̱ na̱sásúchí‑rí máá‑rí náva̱'a kendo̱o jíñú'ún‑ró, te tú ní xíkó‑rí tu̱'un Dios nuu̱‑ro̱. Te kua̱chi ni̱ kɨ̱vɨ‑ri̱ ja̱ ní sá'a‑ri̱ súan náún. 8 Ni̱ tevíchí‑rí sava‑ga̱ tɨku'ni̱ ja̱ ní tɨɨn‑ri̱ xu̱'ún‑i, náva̱'a jaa̱‑ri̱ kuatíñu‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 9 Chi ná kánchaa̱‑ri̱ jíín‑ró núú, te ni̱ nandɨ'ɨ‑ri̱ yaku̱ na̱jíín, ko tú ní stáa‑ri̱ sɨkɨ̱ ní ɨɨn‑ró. Chi va̱sa ni̱ nandɨ'ɨ‑ri̱, ko ñani̱‑yo̱ já ní kikoyo‑de ichi ñúu̱ Macedonia, ni̱ kaja̱'a kua'a̱‑dé nuu̱‑rí. Te tú ní stá'a̱n kutɨ‑rí róó jíná'an‑ró, te ni ma̱ sá'a‑ri̱. 10 Te jíín tíñu yá'a ná sátéyíí‑rí máá‑rí. Ma̱ kasú‑de nuu̱‑rí ja̱ súan ka'a̱n‑ri̱ nɨ́ɨ́ ndáñúu̱ Acaya núsáá, chi tu̱'un ndija Cristo ká'a̱n‑ri̱. 11 Te naja̱. Tú kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó náún. Máá Dios, a jiní‑ya̱. 12 Ko sá'a‑ga̱‑ri̱ tiñu sá'a‑ri̱ yá'a, chi cha̱a‑ún, kásátéyíí‑de máá‑de, kándúkú‑de cuestión, káka'a̱n‑de ja̱ ɨ́ɨn núú‑ni kásátiñu‑de jíín‑rí, ko ma̱ kúndéé‑de, chi̱ kasu̱‑ri̱ nuu̱‑dé. 13 Chi cha̱a yúan, apóstol falso kákuu‑de. Te máni káxndá'ú‑de jíín tíñu kásá'a‑de. Ko kásá'a‑de máá‑de ja̱ apóstol Cristo kákuu‑de. 14 Nasu̱ tíñu naa iní‑yo̱ ndé'é‑yó kúu, chi̱ suni máá Satanás, násama máá, te ndúu ndajá'a̱ ndíi ncháa̱. 15 Ja̱ yúán, nasu̱ tíñu káxáan kúu, chi cha̱a kájatíñu nuu̱ já'ú, kánasá'a‑de máá‑de, te kásá'a‑de ja̱ cháa kájatíñu ndaa̱ kákuu‑de. Te jíín yá'u tiñu kásá'a máá‑de, súan naa‑dé. 16 Ná ká'a̱n‑ri̱ ɨnga̱ jínu. Ni ɨɨn cha̱a, ma̱ káni ini̱‑de ja̱ cháa katachi̱ kúu‑ri̱. Te nú súan, ná kuátá'ú‑ró rúu̱ va̱sté nátu̱'un ɨɨn cha̱a katachi̱, náva̱'a kuu sátéyíí‑rí máá‑rí ɨɨn tí'li̱‑ga̱ núsáá. 17 Tu̱'un ká'a̱n‑ri̱ yá'a, nasu̱ ní tá'ú tíñu máá Jíto'o̱‑yo̱, chi̱ sua ká'a̱n‑ri̱ nátu̱'un ká'a̱n cha̱a katachi̱. 18 Chi̱ tɨnɨ̱‑de, kásátéyíí‑de máá‑de ndasa kákuni̱‑de jíín modo kásá'a ña̱yɨvɨ. Te ruu̱, suni ná sátéyíí‑ga̱‑ri̱ máá‑rí núsáá. 19 Chi̱ kákuu va̱'a ini̱‑ro̱ kájandatu̱‑ro̱ núu̱ cháa káñáá xini̱, chi̱ cha̱a ká'i̱o kájí iní kákuu‑ró. 20 Chi̱ nú ɨɨn cha̱a taan‑dé róó, sátiñu sáni‑ró, xí nú ɨɨn cha̱a kee‑dé sɨkɨ̱‑ro̱, xí nú ɨɨn cha̱a kuanchaa̱‑de ndatíñu‑ró, xí nú ɨɨn cha̱a sáñá'nu‑de máá‑de, xí nú ɨɨn cha̱a stují‑dé yikɨ núu̱‑ro̱, bueno kája̱ndéé iní‑ro̱ jíín‑de jiní‑ri̱. 21 Kúka nuu̱‑rí, chi vi̱tá máá‑rí te ja̱ yúán tú ní kásá'a xaa̱n‑rí súan, áchí‑ri̱ vii. Chi̱ nátu̱'un chúndéé iní ɨnga̱ cha̱a sátéyíí‑de máá‑de, suni súan ruu̱ chúndéé iní‑ri̱ ká'a̱n‑ri̱ tu̱'un katachi̱. 22 Cha̱a hebreo kákuu‑de náún. Suni ruu̱. Cha̱a Israel kákuu‑de náún. Suni ruu̱. Tata̱ Abraham kákuu‑de náún. Suni ruu̱.

Tu̱ndó'o ni̱ jito Pablo sɨkɨ̱ tú'un‑ya̱

23 Cha̱a kájatíñu nuu̱ Cristo kákuu‑de náún. (Ká'a̱n‑ri̱ nátu̱'un cha̱a kátachi̱.) Ko ruu̱ ví'í‑gá. Kua'a̱‑gá tiñu sá'a‑ri̱. Na̱saa vuelta kákuun‑de yunu xíi suku̱n‑rí. Xaa̱n‑gá já'a̱n‑ri̱ veka̱a. Ni̱ kuu kua'a̱ jínu káku‑ri̱ kuu̱‑ri̱. 24 Cha̱a judío, ɨɨn‑na̱ te jínu uu̱ xiko cuarta ni̱ kaja̱'a‑de ruu̱ u'u̱n vuelta. 25 Uni̱ jínu ni̱ ki'in‑ri̱ yunu xíi. Ɨɨn jínu ni̱ ki'in‑ri̱ yuu̱. Uni̱ jínu ni̱ ta'u̱ barco‑ri̱. Ɨɨn ñúú te ɨɨn ndúú ni̱ ka̱xndée ni̱nu‑ri̱ nuu̱ kúnú ndúcha mar. 26 Kua'a̱ jínu ni̱ ja'a̱n jíká‑rí ichi. Ni̱ kuu káku‑ri̱ nuu̱ yúcha. Ni̱ kuu káku‑ri̱ nuu̱ ñákui̱'ná. Ni̱ kuu káku‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ ñúu̱‑ri̱. Ni̱ kuu káku‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Ni̱ kuu káku‑ri̱ ini̱ ñuu̱. Ni̱ kuu káku‑ri̱ máá iní ñu'un té'é. Ni̱ kuu káku‑ri̱ nuu̱ mar. Ni̱ kuu káku‑ri̱ ma̱'ñú ñaní tú ká'i̱in ndaa̱. 27 Ni̱ kui̱tá‑ri̱. Ni̱ kana tai̱n‑rí. Ni̱ sátiñu‑ri̱. Kua'a̱ jínu ni̱ kuu já'ni‑rí máá‑rí numa̱'ná. Ni̱ kuu jí'i̱‑ri̱ so̱ko, te jichí‑ri̱ nducha. Ió kua'a̱ kɨvɨ́ tú ní'i̱n‑rí kee‑rí. Ni̱ kuu tá'a̱n vi̱jin‑ri̱ te jíka kuu víchí‑ni‑ri̱. 28 Te sɨkɨ̱ táká tu̱ndó'o tá'a̱n‑ri̱‑ún, íó ɨnga̱. Chi ta̱ká kɨvɨ̱ nákani xaa̱n iní‑ri̱ te jítú iní‑ri̱ ja̱ kúu ta̱ká tɨku'ni̱ kákandíja. 29 Ndé ña̱yɨvɨ vítá ini̱‑i, te ruu̱ tú vi̱tá ini̱‑ri̱ náún. Ndéja̱ kánangava nuu̱ kuáchi sá'a ɨnga̱ cha̱a, te ruu̱ tú ndúki̱jí xini̱‑rí náún. 30 Te nú kánúú sátéyíí‑rí máá‑rí, te ná sátéyíí‑rí máá‑rí sɨkɨ̱ já vítá ini̱‑ri̱. 31 Máá Dios, Táa̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo, ja̱ kánakana jaa‑i‑ya̱ nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, a jiní‑ya̱ já tú xndá'ú‑ri̱. 32 Ini̱ ñuu̱ Damasco ni̱ sá'a gobernador jíín‑rí, cha̱a tá'ú tíñu ndañúu̱ tɨ́ɨn rey Aretas, ja̱ ní ka̱indasu̱‑de yuñúu̱ cháa Damasco, ja̱ tɨ́ɨn‑de ruu̱ kákuni̱‑de núú. 33 Ko ini̱ ɨɨn ji̱ka ni̱ ka̱ndee‑ri̱. Te ni̱ ka̱kiñi'in‑i ruu̱ yau̱ ventana. Te ni̱ ka̱skúun‑i ruu̱ jika̱ vé'e nama̱ ñúu̱ Damasco. Te súan ni̱ ka̱ku‑ri̱ ini̱ nda'a cháa‑ún.

12

1 Nɨ́nɨ sátéyíí‑rí máá‑rí ja̱ máá‑rí va̱sa tú ní'i̱n tíñu. Ka'a̱n‑ri̱ sɨkɨ̱ tú'un ni̱ stá'a̱n ndiji̱n máá Jíto'o̱‑yo̱ núu̱‑rí jíín já ní skóto‑ya̱ rúu̱. 2 Jiní‑ri̱ nuu̱ ɨ́ɨn cha̱a yí'i‑de nda'a Cristo, ja̱ íó uxi̱ kuu̱n kuiá ni̱ ndéché cháa‑ún ni̱ ja'a̱n‑de onde̱ andɨ́vɨ́ uní. Te nú jíín yíkɨ kúñu‑de, xí na̱ún, tú jiní‑ri̱, xí ní xndóo‑de yikɨ kúñu‑de, tú jiní‑ri̱. Dios kúu I'a̱ jiní. 3 Te jiní‑ri̱ cha̱a‑ún. Te nú jíín yíkɨ kúñu‑de, xí ní xndóo‑de yikɨ kúñu‑de, tú jiní‑ri̱. Dios kúu I'a̱ jiní. 4 Ja̱ ní ndéché‑de ni̱ ja'a̱n‑de onde̱ nuu̱ jardín andɨ́vɨ́. Te yúan ni̱ jini so̱'o cha̱a‑ún tu̱'un sa̱'í, ja̱ má kúu kastu̱'ún ní ɨɨn cha̱a. 5 Sɨkɨ̱ cháa‑ún, ná sátéyíí‑rí máá‑rí, ko ja̱ jíín máá‑rí, ja̱ máá‑rí, ma̱ sátéyíí‑rí máá‑rí, chi̱ sua nú jíín tú'un vi̱tá ini̱‑ri̱ te kuu. 6 Nú kuní‑ri̱ sátéyíí‑rí máá‑rí, tú káñáá xini̱‑rí. Chi̱ ka'a̱n ndaa̱‑ri̱. Ko ma̱ sá'a‑ri̱. Ko ma̱ ká'a̱n‑ri̱ súan, chi̱ sanaa te ɨɨn cha̱a kani‑ga̱ ini̱‑de ja̱ súkún‑ga̱ ku̱'a‑ri̱ vásá já jiní‑de ruu̱, xí já jíni so̱'o‑de tu̱'un‑ri̱. 7 Chi̱ sɨkɨ̱ já ní stá'a̱n ndiji̱n kua'a̱‑yá nuu̱‑rí, tú kuní‑ya̱ já já'a ku̱'a sáñá'nu‑ga̱‑ri̱ máá‑rí. Ja̱ yúán ní chaa̱ ɨɨn kue'e̱ nuu̱‑rí. Te ɨɨn yuchi̱ Satanás kúu‑ún, ni̱ stují núu̱‑rí, náva̱'a tú ja̱'a ku̱'a kusɨɨ̱ iní añú‑ri̱ jíín máá‑rí. 8 Ja̱ yúán ní kuu uni̱ jínu ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín máá Jíto'o̱‑yo̱, já ná cháxio‑ya̱‑ún kí'i̱n. 9 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí: Tú nɨ́nɨ, chi tu̱'un luu íó ini̱‑ri̱ kúu ja̱ kánúú núu̱‑ro̱, chi̱ nú ká'i̱o vi̱tá ini̱ ña̱yɨvɨ, yúan‑na te fuerza‑ri̱ ná yíja ini̱‑i, áchí‑ya̱. Ja̱ yúán kúsɨɨ̱ xáa̱n iní‑ri̱ sátéyíí‑rí máá‑rí sɨkɨ̱ já vítá ini̱‑ri̱, náva̱'a ná kúnchaa̱ fuerza máá Cristo jíín‑rí. 10 Ja̱ sɨkɨ́ yúán kúu ja̱ xáa̱n kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín tú'un vi̱tá ini̱, jíín tú'un kástá'a̱n‑i ruu̱, jíín tú'un nándɨ'ɨ‑ri̱ na̱jíín, jíín tú'un káchindiki̱n‑i ruu̱, jíín tú'un tá'a̱n‑ri̱ tu̱ndó'o ja̱ sɨkɨ́ Cristo. Chi̱ hora íó vi̱tá‑ri̱, máá hora‑ún íó ndáján‑rí. 11 Cha̱a káñáá xini̱ sá'a‑ri̱ máá‑rí ja̱ súan sátéyíí‑rí máá‑rí. Ko máá‑ró, ni̱ ka̱stétuu‑ró rúu̱, chi̱ sua ka'a̱n‑ro̱ já'a̱‑rí jíná'an‑ró núú. Chi̱ ni tú kuí'a̱ kutɨ cháa kúu‑ri̱ nuu̱ apóstol kákuu ví'í‑gá‑ún, va̱sa tú na̱ tiñu‑ri̱. 12 Te ma̱'ñú táká‑ro̱ ní i̱o ndija ta̱ká tuni̱ ni̱ sá'a‑ri̱ cuenta apóstol, jíín táka paciencia jíín tuní, jíín tíñu ñá'nu, jíín tíñu náa iní‑yo̱ ndé'é‑yó. 13 Na̱ún ta'u̱ kuí'a̱ ni̱ ni'i̱n‑ro̱ vásá sáva‑ga̱ tɨku'ni̱ kákandíja, chi̱ máni ja̱ tú ní stáa kutɨ‑rí sɨkɨ̱‑ro̱. Sá'a tu̱ká'nu ini̱ nuu̱‑rí ja̱ súan ni̱ sá'a ndɨva̱'a‑ri̱ jíín‑ró.

Ja̱ kuní Pablo ki'i̱n‑de vuelta uni̱ sándaa̱‑de tiñu‑i

14 Te vina a íó tu̱'a‑ri̱ ja̱ jáa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ vuelta uni̱. Ko nasu̱ já stáa‑ri̱ sɨkɨ̱‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ nasu̱ ndátíñu‑ró kuní‑ri̱, chi̱ róó kuní‑ri̱. Chi se̱'e, tú modo kaya̱‑i ja̱ kúu táa̱‑i, chi̱ sua kaya̱ táa̱ ja̱ kúu se̱'e‑de. 15 Ko ruu̱ chi̱ kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ kanu̱‑ri̱ cuenta máá‑rí, te va̱sa onde̱ máá‑rí ná síjíta ndɨ'ɨ‑ri̱ máá‑rí sɨkɨ̱ añú‑ro̱. Sɨkɨ̱ já kúndá'ú xaa̱n‑gá ini̱‑ri̱ róó, ja̱ yúán nú ku̱'a kákundá'ú ini̱‑ro̱ rúu̱, náún. 16 Ja̱ jáa̱n, ko ruu̱, va̱sa tú ní stáa kutɨ‑rí sɨkɨ̱‑ro̱, chi̱ sua ni̱ tɨɨn yátá‑rí róó, chi cha̱a maña kúu‑ri̱ káka'a̱n‑ro̱. 17 Jaán, jíín ɨ́ɨn tá'an cha̱a ni̱ tájí‑rí ni̱ jaa̱ nuu̱‑ro̱, ní xndá'ú‑ri̱ róó, náún. 18 Ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín Tito jaa̱‑de, te ni̱ tájí‑rí ɨɨn ñani̱ kujaa̱ jíín‑de. Te xí sánaa ní xndá'ú Tito róó. Nasu̱ jíín ɨ́ɨn‑ni xini̱ kájika kuu‑ri̱ náún. Te nasu̱ ɨ́ɨn‑ni ichi kájika‑ri̱ náún. 19 Kájani ini̱‑ro̱ já kándúkú‑rí ka'a̱n‑ri̱ ja'a̱ máá‑rí nuu̱‑ro̱ náún. Máá Dios jiní‑ya̱ já káka'a̱n‑ri̱ tu̱'un Cristo. Ñáni̱ máni̱, ta̱ká yu̱án kásá'a‑ri̱ náva̱'a ná yíja‑ga̱ ini̱‑ro̱. 20 Chi̱ yú'ú‑ri̱ ja̱ sánaa nú ná jáa̱‑ri̱, te ma̱ ní'i̱n‑rí róó nátu̱'un játa'a̱n ini̱ máá‑rí. Ni róó, ma̱ játa'a̱n ini̱‑ro̱ rúu̱. Chi̱ sánaa kákana̱á‑ro̱, kákukuásún iní‑ro̱, kákiti̱ ini̱‑ro̱, kásásɨ́ɨn‑ró máá‑ró, káka'a̱n tú'ún sɨkɨ́ tá'an‑ró, kákutuku ini̱‑ro̱ kájito tá'an‑ró, kásávixi̱‑ro̱ máá‑ró, tú kétá'an kásá'a‑ró. 21 Chi̱ nú sanaa jáa̱ tuku‑ri̱, yúan‑na te kuka nuu̱‑rí sá'a Dios kuni̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Te ndukuí'a̱ ini̱‑ri̱ sá'a kua'a̱ cháa kásá'a kua̱chi ichi yatá, chi̱ tú kákuni̱‑de nakani ini̱‑de sɨkɨ̱ táká tiñu chá'án kásá'a‑de, ja̱ kásá'a téné‑de, ja̱ kásá'a kuáxán‑de.

13

1 Ya̱'á kúu vuelta uni̱ ja̱ jáa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Te jíín tú'un ka'a̱n uu̱ xí uní testigo te kundaa̱ ta̱ká tiñu. 2 A ni̱ kana jíín‑rí nuu̱ ñáyɨvɨ ní ka̱sá'a kua̱chi‑ún, te suni nuu̱ sáva‑ga̱‑i. Te vina va̱sa jíká kánchaa̱‑ri̱, ko kána jíín tuku‑ri̱ nuu̱‑í, ná ni̱ ka'a̱n‑ri̱ kɨvɨ̱ ní jaa̱‑ri̱ vuelta uu̱ ni̱ kanchaa̱‑ri̱ jíín‑ró chi̱ nú jaa̱‑ri̱ ɨnga̱ jínu, te ma̱ ká'a̱n vi̱tá‑ri̱ jíín‑i. 3 Chi̱ kájika̱n‑ro̱ prueba ja̱ nú ndaa̱ ká'a̱n Cristo ja̱ ká'a̱n‑ri̱ yu'u núu̱‑yá. Te I'a̱‑ún, tú vi̱tá‑ni jíku‑ya̱ já'a̱ róó, chi̱ sua jíku‑ya̱ jíín fuerza ja'a̱ róó jíná'an‑ró. 4 Chi vi̱tá‑ya̱ te ni̱ ji'i̱‑ya̱ jiká cruz, ko chakú‑ya̱ sá'a fuerza Dios. Te suni súan yóó, vi̱tá ini̱‑yo̱ jíín‑yá, ko kúkuéé‑ga̱ te kuchaku̱‑yo̱ jíín‑yá sá'a fuerza Dios ja'a̱ yóó jíná'an‑yó. 5 Ná nándúkú víi máá‑ró sɨkɨ́ máá‑ró, te kuni̱‑ro̱ nú kákandíja va̱'a‑ró xí túu, chi̱ sanaa te ká'i̱in‑ga̱‑ro̱ núu̱ kuáchi. Xí tú kájini̱‑ro̱ máá‑ró já ncháá Jesucristo ini̱‑ro̱ náún, te nú ma̱ kéndo̱o kuí'a̱‑ro̱. 6 Ko ñúkuu ini̱‑ri̱ ja̱ ná kuní‑ro̱ jíná'an‑ró já rúu̱ tú kákendo̱o kuí'a̱‑ri̱. 7 Te kájika̱n ta'u̱‑rí nuu̱ Dios, náva̱'a ma̱ sá'a‑ró ní ɨɨn tiñu ñáá jíná'an‑ró, ko nasu̱ sɨkɨ́ já ná kúndéé‑rí kendo̱o va̱'a‑ri̱. Chi̱ kuní‑ri̱ ja̱ ná kúndéé‑ró sá'a‑ró tíñu va̱'a, va̱sa ruu̱ ná kóo‑ri̱ nátu̱'un cha̱a kéndo̱o kuí'a̱, ni̱ jini̱‑ro̱. 8 Chi ma̱ kúu kasu̱‑ri ichi tú'un ndaa̱, chi̱ máni sua skáka‑ri̱ tu̱'un ndaa̱. 9 Ja̱ yúán kákusɨɨ̱ iní‑ri̱ nú vi̱tá ini̱‑ri̱, te róó, nú ká'i̱o fuerza ini̱‑ro̱. Te kájika̱n ta'u̱‑rí ja̱ ná yíja va̱'a‑ga̱ ini̱‑ro̱. 10 Ja̱ yúán va̱sa kánchaa̱ jíká‑rí, te cháa‑ri̱ ta̱ká tu̱'un yá'a nuu̱‑ro̱, náva̱'a tú kundii̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ te ka'a̱n xaa̱n‑rí jíín‑ró. Chi ni̱ ja̱'a máá Jíto'o̱‑yo̱ fuerza‑ya̱ núu̱‑rí ja̱ skuá'nu‑ri̱ róó, nasu̱ já xnáa‑rí róó. 11 A ni̱ ka'a̱n‑yo̱ núsáá, ñáni̱. Ko íó ɨɨn máá tú'ún‑na̱ tu̱'un ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. Ná kóo sɨɨ̱ iní‑ro̱. Ná síyíja‑ga̱‑ro̱ máá‑ró. Ná sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró. Vindáa̱ vinené ná kúxiu̱kú‑ró. Te máá Dios, I'a̱ ndíso tu̱'un kuaká'nu ini̱, jíín tú'un kúndá'ú ini̱, ná kúnchaa̱‑ya̱ jíín‑ró jíná'an‑ró. 12 Nú káka'a̱n‑ro̱ jíín tá'an‑ró te ndoo titú tá'an‑ró. Ta̱ká ña̱yɨvɨ ndóo, káka'a̱n‑i ja̱ ná sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró. 13 Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo jíín tú'un kúndá'ú ini̱ Dios yóó, jíín tú'un kétá'an ká'nu‑yó jíín Espíritu Santo, ná kóo jíín táká‑ro̱ jíná'an‑ró. Súan ná kóo. Amén.

Gálatas

1

2

3

4

5

6

LA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS GALATAS

YA'A KUU CARTA JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU GALACIA

1

Sa'a̱n kúta'u̱

1 Máá‑rí Pablo kúu apóstol. Ko nasu̱ ñáyɨvɨ ní kásá'a, ni nasu̱ ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ ní káchaa tiñu sɨkɨ̱‑rí, chi̱ máá Jesucristo jíín máá Táa̱‑yo̱ Dios, I'a̱ ni̱ naschakú‑ya̱ Jesús ma̱'ñú ndɨ́yi. 2 Te onde̱ jíín táká ñani̱ káxiu̱kú jíín‑rí yá'a, káchaa‑ri̱ tutu̱ nuu̱ táká tɨku'ni̱ kákandíja nɨ́ɨ́ ndáñúu̱ Galacia. 3 Tu̱'un luu íó ini̱, jíín tú'un kuaká'nu ini̱, ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín já kíi nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. 4 Chi̱ I'a̱‑ún ni̱ soko̱‑yá máá‑yá ja̱ sɨkɨ́ kuáchi yóó, náva̱'a tava‑yá yóó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ ñáá yá'a, nátu̱'un játa'a̱n ini̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios. 5 Ja̱ yúán ná nákana jaa‑yó‑yá nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Amén.

Sɨkɨ̱ já tuká ɨnga̱ tu̱'un ndaa̱ íó

6 A ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱ sɨkɨ́ tú'un luu íó ini̱ Cristo. Te náa iní‑ri̱ ndé'é‑rí naja̱ xáa̱n yachí ni̱ ka̱skéndo̱o‑ró‑yá, te ni̱ kakɨ̱vɨ nduu̱‑ro̱ sɨkɨ́ ɨngá tu̱'un. 7 Ko tú kutɨ ɨngá tu̱'un va̱'a íó, va̱sa íó ña̱yɨvɨ káská'a̱n róó, te kákuni̱‑i nasama‑i tu̱'un va̱'a Cristo. 8 Ko sanaa te ruu̱ jíná'an‑ri̱, xí ɨ́ɨn ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́, káni sɨ́ɨn ɨnga̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, te nú tú kétá'an jíín tú'un ni̱ ka̱jani‑ri̱ nuu̱‑ro̱‑ún, ná náa cháa‑ún. 9 Nátu̱'un a ni̱ kaka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, suni súan ká'a̱n tuku‑ri̱ vina: Nú ndé cha̱a jáni sɨ́ɨn ɨnga̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱, te nú tú kétá'an jíín tú'un ni̱ ka̱jatá'ú‑ró‑ún, ná náa cháa‑ún. 10 Te á ña̱yɨvɨ xí Dios kuatú'ún rúu̱ kuní‑ri̱, xí ndúkú‑rí ja̱ kúsɨɨ̱ iní ña̱yɨvɨ sá'a‑ri̱ náún. Ko ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró ja̱ násu̱ mozo Cristo kúu‑ri̱ nú súan ná ndúkú‑rí sá'a‑ri̱ ja̱ kúsɨɨ̱ iní ña̱yɨvɨ núú.

Onde̱ nuu̱ Dios va̱i tu̱'un ká'a̱n Pablo

11 Ko kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, ñáni̱, ja̱ tú'un va̱'a ja̱ ní jicha̱ nu̱u kua'a̱n ni̱ sá'a‑ri̱, nasu̱ tú'un ña̱yɨvɨ kúu. 12 Chi̱ nasu̱ ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ ní stá'a̱n tu̱'un yá'a nuu̱‑rí, ni tú ní kútu̱'a‑ri̱ sá'a ña̱yɨvɨ, chi̱ Jesucristo ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ núu̱‑rí. 13 Chi̱ a ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró rúu̱, ndasa ni̱ sá'a‑ri̱ sáá, ná ni̱ chiñú'ún‑rí tu̱'un judío, te ni̱ chindiki̱n téyíí‑rí tɨku'ni̱ Dios, te xndɨ́'ɨ‑ri̱‑i kuní‑ri̱ núú. 14 Te ni̱ kutu̱'a‑ga̱‑ri̱ jíín sá'a̱n judío vásá sáva ña̱yɨvɨ kája'nu jíín‑rí. Te ni̱ jítú‑ga̱ ini̱‑ri̱ jíín táni̱nu vuelú‑ri̱. 15 Te ni̱ teta'a̱n‑ya̱ rúu̱ onde̱ ná ñú'un‑ri̱ chi̱i náa̱‑ri̱. Te jíín tú'un luu íó ini̱‑ya̱ ní kana‑ya̱ xiní‑rí. 16 Te nuu̱ ní kusɨɨ̱ iní Dios ja̱ jíín rúu̱ te stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ Sé'e‑ya̱, náva̱'a kani‑ri̱ tu̱'un‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, yúan‑na te tú ní jiká tu̱'ún kútɨ‑rí ni ɨɨn ña̱yɨvɨ. 17 Ni tú ní já'a̱n‑ri̱ ñuu̱ Jerusalén nuu̱ cháa ja̱ á kákuu apóstol vásá rúu̱. Chi ni̱ ja'a̱n‑ri̱ ñuu̱ Arabia. Yúan‑na te ni̱ no'o̱n tuku‑ri̱ ñuu̱ Damasco. 18 Yúan‑na te onde̱ nuu̱ uní kuia̱, te ni̱ ja'a̱n‑ri̱ ñuu̱ Jerusalén, ni̱ jande̱'é‑rí Pedro. Te ni̱ kanchaa̱‑ri̱ xia'u̱n kɨvɨ̱ jíín‑de. 19 Ko tú ní jiní‑ri̱ nuu̱ ɨngá apóstol, chi̱ ɨɨn‑ni nuu̱ Jacobo ñani̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ ní jini̱‑ri̱. 20 Tu̱'un yá'a cháa‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te a jiní Dios ja̱ tú xndá'ú‑ri̱. 21 Yúan‑na te ni̱ ja'a̱n‑ri̱ nɨ́ɨ́ ndáñúu̱ Siria jíín Cilicia. 22 Ko tɨku'ni̱ kákandíja nuu̱ Cristo ini̱ ñuu̱ Judea, tú ní kánakuni̱ kutɨ‑í ruu̱. 23 Máá ní ka̱jini tu̱'un‑ni‑i káka'a̱n: Cha̱a‑ún ni̱ chindiki̱n‑de yóó sáá. Te xndɨ́'ɨ‑de tu̱'un kákandíja‑yó kuní‑de núú, ko a jani‑de tu̱'un yá'a vina. Achí‑i. 24 Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i Dios ja̱ súan ni̱ sá'a‑ya̱ jíín‑rí.

2

1 Yúan‑na te onde̱ nuu̱ uxí kuu̱n kuiá, te ni̱ ja'a̱n tuku‑ri̱ ñuu̱ Jerusalén jíín Bernabé, te suni ni̱ jaka‑ri̱ Tito ni̱ ja'a̱n jíín‑rí. 2 Te ni̱ ja'a̱n‑ri̱, chi̱ súan ni̱ tá'ú ndijín‑ya̱ tíñu nuu̱‑rí. Te nuu̱ cháa ñá'nu ni̱ kastu̱'ún sá'í‑ri̱ na̱ún tu̱'un jáni‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, chi̱ sanaa ní jika kuu sáni‑ri̱, xí káka kuu sáni‑ga̱‑ri̱ jáni ini̱‑ri̱. 3 Ko Tito, ja̱ jíka‑de jíín‑rí, va̱sa cha̱a ñuu̱ Grecia kúu‑de, tú ní kástétuu‑de cha̱a xɨtɨ̱ ndúu̱‑de. 4 Te ni̱ i̱o ñani̱ kánda̱ñáá, ni̱ kɨ̱vɨ koyo sa̱'í‑de, náva̱'a koto yu'u‑dé ndasa kájika kuu ndicha̱‑na̱‑yo̱ ní sá'a Jesucristo, chi̱ kákuni̱‑de nduu tuku‑yó mozo. 5 Ko ni ɨɨn hora tú ní kájandatu̱‑ri̱ nuu̱ cháa‑ún, chi̱ kuní‑ri̱ ja̱ ná kéndo̱o tu̱'un ndaa̱ tu̱'un va̱'a jíín‑ró jíná'an‑ró. 6 Te cha̱a ja̱ káka'a̱n‑i ja̱ kúñá'nu‑de, ko tú ní sá'a‑ri̱ cuenta ndasa káa‑de, chi̱ Dios, tú ncháá nuu̱‑yá ña̱yɨvɨ. Tuká na̱ún ní stá'a̱n cha̱a ñá'nu‑ún nuu̱‑rí. 7 Chi̱ sasua ni̱ kajini̱‑de ja̱ ndíso‑ri̱ tiñu ja̱ jáni‑ri̱ tu̱'un va̱'a nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, nátu̱'un Pedro jíín ñáyɨvɨ judío, 8 chi̱ I'a̱ sátiñu jíín Pedro ja̱ jáni‑de tu̱'un nuu̱ ñáyɨvɨ judío, suni I'a̱‑ún sátiñu jíín‑rí jíín ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 9 Te káka'a̱n‑i ja̱ Jacobo jíín Cefas jíín Juan kákuu cha̱a kándi̱tuu tɨku'ni̱. Te nuu̱ ní kajini̱‑de ndasa ku̱'a ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un luu máá‑yá ini̱‑ri̱, yúan‑na te ni̱ ka̱ka'a̱n mani̱‑dé jíín‑rí jíín Bernabé. Te ni̱ ka̱sándaa̱‑ri̱ ja̱ kíngoyo máá‑rí nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Te ki̱ngoyo máá‑de nuu̱ ñáyɨvɨ judío. 10 Máni kákuni̱‑de ja̱ ná núku̱'un ini̱‑ri̱ koto‑ri̱ ña̱yɨvɨ káta'a̱n ndá'ú, ko suni yu̱án ñúkuu ini̱ máá‑rí sá'a‑ri̱ núú.

Modo kendo̱o ndaa̱‑yo̱ núu̱ Dios

11 Ko nuu̱ ní jaa̱ Pedro ñuu̱ Antioquía, te ni̱ kana jíín‑rí nuu̱‑dé, chi kua̱chi ni̱ sá'a‑de. 12 Chi̱ onde̱ ná té cha̱koyo‑ga̱ yaku̱ cha̱a ni̱ tájí Jacobo, te ni̱ yee Pedro staa̱ jíín ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Yúan‑na te ni̱ cha̱koyo cha̱a‑ún, te ni̱ kuxio‑ni‑de ni̱ sásɨ́ɨn‑de máá‑de, chi ni̱ yu̱'ú‑de ni̱ jito‑de cha̱a judío. 13 Te sava judío kákandíja, ni̱ ka̱sá'a uu̱ xini̱ jíín‑de. Te jíín úu̱ xini̱‑dé ni̱ ka̱xndá'ú‑de onde̱ máá Bernabé. 14 Yúan‑na te ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ tú kájika ndóó‑de nátu̱'un ká'a̱n ndaa̱ máá tú'un va̱'a, te ni̱ kachi̱‑ri̱ jíín Pedro jíto nuu̱ táká‑de: Róó kúu‑ró cháa judío, te sá'a‑ró nátu̱'un sá'a ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, te tú sá'a‑ró nátu̱'un sá'a ña̱yɨvɨ judío, te naja̱ stétuu‑ró ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación nduu‑i ña̱yɨvɨ judío núsáá. 15 Chi̱ yóó, cha̱a ni̱ ka̱kaku ñuu̱ judío kákuu‑yó, nasu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación kándi̱so kua̱chi kákuu‑yó. 16 Chi̱ a kájini̱‑yo̱ já tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ kéndo̱o ndaa̱‑i jíín tíñu skíkuu‑i ja̱ tá'ú ley, chi̱ onde̱ nú kándíja‑yó Jesucristo. Te máá‑yó, a kákandíja‑yó Jesucristo, náva̱'a kendo̱o ndaa̱‑yo̱ jíín tú'un kándíja‑yó Cristo, chi̱ jíín tíñu tá'ú ley, ni ɨɨn ña̱yɨvɨ ma̱ kéndo̱o ndaa̱ kutɨ‑í. 17 Te nini kuní‑yo̱ kéndo̱o ndaa̱‑yo̱ jíín tú'un Cristo, te ni̱ kajini̱‑yo̱ já íó kua̱chi‑yó, Núsáá te Cristo sá'a‑ya̱ kuáchi náún. Túu̱. 18 Chi̱ nú naki'in tuku‑ri̱ ja̱ ní skána‑ri̱‑ún, te kua̱chi sá'a‑ri̱ núsáá. 19 Chi̱ ruu̱, a ni̱ kenda‑ri̱ chi̱i ley, chi ni̱ ji'i̱‑ri̱ ni̱ sá'a máá ley. Te vina, a chakú‑ri̱ nuu̱ Dios. 20 Ni̱ ji'i̱‑ri̱ jika̱ cruz jíín Cristo, te chakú‑ri̱. Ko nasu̱ rúu̱ kúu ja̱ chakú, chi̱ Cristo kúu I'a̱ chakú ini̱ añú‑ri̱. Te modo ja̱ chakú‑ri̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a vina, kúu ja̱ kándíja‑ri̱ nuu̱ Sé'e Dios, chi ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ rúu̱, te ni̱ soko̱‑yá máá‑yá ja̱ rúu̱. 21 Nasu̱ jasú‑ri̱ nuu̱ tú'un luu íó ini̱ Dios, chi̱ nú kéndo̱o ndaa̱ ña̱yɨvɨ jíín tú'un tá'ú ley, yúan‑na te ni̱ ji'i̱ sáni‑ni Cristo núú.

3

1 Te róó ña̱yɨvɨ Galacia ja̱ xíní ñáá, ndé cha̱a ni̱ tɨɨn yátá róó. Naja̱ tú kájandatu̱‑ro̱ núu̱ tú'un ndaa̱. Chi̱ a ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ ndasa ni̱ ji'i̱ Jesucristo jika̱ cruz. 2 Máá ɨ́ɨn tu̱'un jiká tu̱'ún‑rí róó: Ndasa ni̱ kani'i̱n‑ro̱ Espíritu, á ja̱ ní skíkuu‑ró tíñu tá'ú ley, xí já ní kandíja‑ró tú'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró. 3 Súan kákuñáá xini̱‑ro̱ náún. Ni̱ ka̱kejá'á‑ró jíín máá Espíritu, te vina jíín modo yúkú máá‑ró kuáyija‑ró náún. 4 Te ta̱ká tu̱ndó'o ni̱ ndo'o sáni‑ró náún. Ko jáni ini̱ máá‑rí ja̱ tú ní kúu sáni. 5 Te máá‑yá, chi ni̱ ja̱'a‑ya̱ Espíritu‑ya̱ núu̱‑ro̱, te sá'a‑ya̱ tíñu ñá'nu ma̱'ñú‑ró. Te á sá'a‑ya̱ jíín já ní skíkuu‑ró tú'un tá'ú ley, xí sá'a‑ya̱ jíín já ní kandíja‑ró tú'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró.

Tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá nuu̱ Abraham

6 Nátu̱'un Abraham, chi ni̱ kandíja‑de nuu̱ Dios, te ni̱ chi'i‑ya̱ cuenta‑de nátu̱'un ja̱ á ni̱ kendo̱o ndaa̱‑de. 7 Vina te kuni̱‑ro̱ núsáá, chi ta̱ká cha̱a ja̱ kákandíja, yu̱án kákuu se̱'e Abraham. 8 Onde̱ ná té chá'a̱n‑ga̱ kuu, te ni̱ jini̱ tutu̱ ii̱ ja̱ ɨ́ɨn kɨvɨ̱ te skéndo̱o ndaa̱ Dios ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación nú kandíja‑i. Ja̱ yúán, jíín kɨvɨ́ ní ja'a̱n tu̱'un va̱'a nuu̱ Abraham: Onde̱ jíín róó, ná kéndo̱o ndatu̱ ta̱ká ñuu̱, áchí‑ya̱. 9 Núsáá te ña̱yɨvɨ kákandíja vina, ká'i̱o ndatu̱‑i jíín Abraham, cha̱a ni̱ kandíja. 10 Yí'i tasɨ̱ sɨkɨ́ ta̱ká ña̱yɨvɨ já kákandíja‑i ka̱ku‑i nú ná skíkuu‑i tu̱'un tá'ú ley, chi̱ súan yóso núu̱ tutú: Yí'i tasɨ̱ sɨkɨ́ táká ña̱yɨvɨ tú skíkuu ta̱ká tu̱'un ja̱ yóso nuu̱ tutú tá'ú tíñu, áchí. 11 Te a jiní ka̱ji‑yó já tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ kéndo̱o ndaa̱‑i ichi núu̱ Dios sá'a ley jíín‑i. Te ña̱yɨvɨ ndáa̱, chi̱ sɨkɨ̱ já kándíja‑i te kuchaku̱‑i. 12 Chi̱ nasu̱ chíi tu̱'un kándíja va̱i ley. Chi̱ ká'a̱n ley: Ña̱yɨvɨ skíkuu ya̱'á te ka̱ku‑i kuchaku̱‑i jíín, áchí. 13 Te Cristo ni̱ nakuaan‑ya̱ yóó chi̱i tasɨ̱ já ní sá'a ley. Te ni̱ ndi̱so‑ya̱ tasɨ́‑yo̱. Chi̱ yóso núu̱ tutú: Yí'i tasɨ̱ táká ña̱yɨvɨ ndíta kaa jika̱ yúnu, áchí. 14 Náva̱'a tu̱'un ii̱, já ní keyu'u‑yá nuu̱ Abraham, ná jáa̱ nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación sá'a Cristo Jesús, náva̱'a ná kándíja‑yó‑yá, te ni'i̱n‑yo̱ Espíritu ja̱ ní keyu'u yá sáá. 15 Ñáni̱, ná káni‑ri̱ ɨɨn tu̱'un nuu̱‑ro̱ nátu̱'un ká'a̱n‑yo̱ ndɨ́kɨvɨ́. Nú íó ɨɨn acta, te va̱sa ña̱yɨvɨ ní sá'a, te nú a ni̱ kukútu, ni ma̱ kúu nda'va̱‑ga̱, te ni ma̱ kúu jukoso̱‑gá. 16 Nuu̱ Abraham jíín núu̱ já kúu tata̱‑de, ni̱ keyu'u‑yá. Tú ká'a̱n: Nuu̱ já kákuu tata̱‑de, na̱ tú ká'a̱n sɨkɨ̱ já kuá'a̱, chi̱ ká'a̱n sɨkɨ̱ já ɨ́ɨn‑ni: Nuu̱ já kúu tata̱‑ro̱, áchí. Yu̱án kúu Cristo. 17 Súan kuní ka'a̱n‑ri̱: Tú kúu nda'va̱ ley máá acta ja̱ ní sákútu Dios onde̱ jíín kɨvɨ́. Ni tú kúu sijíta ley tu̱'un ja̱ ní keyu'u‑yá, chi̱ onde̱ ná kuu̱n ciento oko̱ uxi̱ kuia̱ já ní keyu'u‑yá‑ún, yúan‑na te ni̱ chaa̱ ley. 18 Chi̱ nú jíín sɨkɨ́ ley kii ta'u̱‑yo̱, núsáá te tuká játíñu tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. Ko sɨkɨ̱ tú'un ja̱ ní keyu'u‑yá‑ún kúu ja̱ ní ja̱'a‑ya̱ tá'u̱ núu̱ Abraham.

Na̱ún ní'i̱n tíñu máá ley

19 Te ndénu̱ játíñu ley núsáá. Chi ni̱ kuva̱'a ley ja̱ kúu sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ ní ka̱sáña'mu, te vásá ní chaa̱ tata̱ ja̱ ní keyu'u‑yá sáá, te ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́ ní súngo̱o tu̱'un‑ún jíín ɨ́ɨn ja̱ ní kuu yu'u núu̱. 20 Te nú íó ja̱ kúu yu'u núu̱, ko nasu̱ jíín máá ɨ́ɨn‑ni kándii̱, ko Dios, chi̱ máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱. 21 Núsáá te ley, jíto u'u̱ tu̱'un ni̱ keyu'u Dios náún. Túu̱, chi̱ nú ley kuu naschakú yóó núú, yúan‑na te kuu kendo̱o ndaa̱ ndija‑yó sá'a ley núú. 22 Sáá te ni̱ keyu'u‑yá sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ kándíja nuu̱ Jesucristo. Te tutu̱ ii̱ ley ni̱ jasu̱ ta̱ká‑i chi̱i kua̱chi, náva̱'a ni'i̱n‑í tu̱'un‑ún nú kandíja‑i‑ya̱. 23 Ko onde̱ ná té chaa̱‑ga̱ tu̱'un‑ún ja̱ kándíja‑yó, te ni̱ kayi̱'i‑yó ndá'a ley. Chi̱ ley ni̱ ndi̱to yóó, onde̱ kɨvɨ̱ kándíja‑yó tú'un ja̱ ní kenda ndiji̱n kuéé‑ga̱. 24 Núsáá te ley kúu máá já ní chi'i yóó nda'a Cristo, náva̱'a kandíja‑yó‑yá te kendo̱o ndaa̱‑yo̱. 25 Ko vina ni̱ chaa̱ tu̱'un‑ún ja̱ kándíja‑yó‑yá, te tuká yí'i‑yó ɨngá nda'a. 26 Chi̱ sɨkɨ̱ já kákandíja‑ró Cristo Jesús, te ni̱ ka̱nduu‑ró sé'e Dios. 27 Chi ta̱ká róó, ja̱ nátu̱'un skuánducha Cristo ini̱‑ro̱, suni nátu̱'un Cristo káindi̱i‑ró. 28 Tú judío íó, ni ña̱yɨvɨ griego. Tú mozo íó, ni ña̱yɨvɨ jíka kuu ndicha̱‑na̱. Tú cha̱a íó, ni ña'an. Chi ta̱ká róó, ɨɨn‑ni káyi̱'i‑ró ndá'a Cristo Jesús. 29 Te nú Cristo kúu ja̱ xíin róó, núsáá te tata̱ Abraham kákuu‑ró, te ni'i̱n‑ro̱ tá'u̱‑ro̱ já ní keyu'u‑yá‑ún nuu̱ máá‑de.

4

1 Te ná ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ɨɨn su̱chí já xíin tá'u̱, te va̱sa tɨ́ɨn‑i so̱'o ta̱ká‑ni, ko nú nini lúlí‑i, ɨɨn‑ni kúu‑i jíín mozo. 2 Chi̱ sua kándee‑i chi̱i cha̱a tɨ́ɨn so̱'o‑i jíín chíi cha̱a ndíto ndatíñu‑i, onde̱ ná jínu kɨvɨ̱ ní jani táa̱‑i. 3 Suni súan yóó, ná lúlí‑yó núú, te ni̱ ka̱jandatu̱ sáni‑yó núu̱ táni̱nu ñu̱yɨ́vɨ. 4 Ko nuu̱ ní ji̱nu ndaa̱ kɨvɨ̱, te Dios ni̱ tájí‑yá Se̱'e yíí‑ya̱ ní kii‑ya̱ ní kaku‑ya̱ chíi ɨɨn ñasɨ́'ɨ́, te suni ni̱ kaku‑ya̱ chíi ley. 5 Náva̱'a ndiñi'in‑ya̱ ñáyɨvɨ yí'i chi̱i ley, náva̱'a naki'in sé'é‑yá yóó. 6 Te sɨkɨ̱ já sé'e‑ya̱ kákuu‑ró, yu̱án ní tájí Dios Espíritu Se̱'e‑ya̱ ní kɨ̱vɨ ini̱ añú‑ro̱. Te Espíritu yúan kúu ja̱ kána jaa: Abba, áchí, kuní ka'a̱n, Táa̱. 7 Núsáá te tuká kúu‑ró mozo, chi se̱'e‑ya̱ kúu‑ró. Te nú se̱'e‑ya̱ kúu‑ró, suni cha̱a xíin tá'u̱ núu̱ Dios kúu‑ró sá'a Jesucristo. 8 Chi̱ onde̱ kɨvɨ̱ sáá, tú ní kájini̱‑ro̱ núu̱ Dios, te ni̱ ka̱jatíñu sáni‑ró núu̱ já násu̱ ndíja i'a̱ kákuu.

Sɨkɨ̱ já káchiñú'ún táni̱nu sáni

9 Ko vina, a kájini̱‑ro̱ já kúu Dios, xí vá'a‑ga̱ ní ká'a̱n‑ri̱ ja̱ á jiní Dios róó. Núsáá te naja̱ kákuni̱‑ro̱ náxíó káva‑ró náchiñú'ún tuku‑ró núu̱ táni̱nu ja̱ tú ní'i̱n tíñu kutɨ. 10 Chi̱ máni kɨvɨ̱, máni yoo̱, máni viko, máni kuia̱ káchiñú'ún‑ró. 11 Yu̱án yú'ú‑ri̱, chi̱ sanaa ní ndo'o sáni‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó. 12 Ñáni̱ jíná'an‑ró, ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró ja̱ ná sá'a‑ró nátu̱'un sá'a‑ri̱, chi̱ ruu̱, a ni̱ sá'a‑ri̱ nátu̱'un kásá'a‑ró. Te tú ní kásá'a ndɨva̱'a‑ró jíín‑rí. 13 Ko a kájini̱ va̱'a‑ró ndasa ni̱ kuu onde̱ ná xnáñúú, chi vi̱tá yikɨ kúñu‑ri̱, te ja̱ yúán ní jani‑ri̱ tu̱'un va̱'a nuu̱‑ro̱ sáá. 14 Te va̱sa ni̱ kukuí'a̱ ini̱‑ro̱ ní sá'a‑ri̱ jíín kué'e̱ tá'a̱n‑ri̱, ko tú ní káské'ichi̱‑ro̱ rúu̱, ni tú ní kásájá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱‑rí, chi̱ sua ni̱ ka̱jatá'ú‑ró rúu̱ nátu̱'un ɨɨn ndajá'a̱ Dios, xí nátu̱'un máá Cristo Jesús. 15 Núsáá te naja̱ tuká kákusɨɨ̱ iní‑ro̱. Chi ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, já nú ní kúu sá'a‑ró, te tava‑ro ndúchi‑ro te kua̱'a‑ró núu̱‑rí núú. 16 Ja̱ yúán, te cha̱a jíto u'u̱ róó kúu‑ri̱ ja̱ ní kastu̱'ún ndáa̱‑ri̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱ náún. 17 Ni̱'in kánandúkú‑de róó, ko tú va̱'a, chi̱ kákuni̱‑de kasu̱‑de nuu̱‑ro̱, náva̱'a kundíki̱n ni̱'in‑ró máá‑de. 18 Chi̱ íó va̱'a ja̱ ndúkú ní'in‑de róó ta̱ká kɨvɨ̱ nú tiñu va̱'a kúu, te nasu̱ ondé nɨ́nɨ máá kɨvɨ́ ncháá‑ri̱ jíín‑ró. 19 Hijo máni̱, ja̱ sɨkɨ́ róó kúu ja̱ tá'u'u̱ xaa̱n túku ini̱‑ri̱, onde̱ ná yíja va̱'a Cristo ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 20 Chi̱ kuní‑ri̱ jaa̱‑ri̱ kunchaa̱‑ri̱ jíín‑ró vína, te naxnúu‑ri̱ tachi̱‑rí ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. Kúñáá xini̱‑rí, tú jiní‑ri̱ ndasa sá'a‑ri̱ jíín‑ró. 21 Róó, ja̱ kákuni̱‑ro̱ kuíñi‑ró chíi ley, kastu̱'ún núu̱‑rí: Á tú kájini so̱'o‑ró ndasa ká'a̱n ley: 22 Chi̱ súan yóso núu̱ tutú, ja̱ Abraham ni̱ ñava̱'a‑de uu̱ se̱'e yíí‑de, ɨɨn‑i kúu se̱'e ña'an ndikín nchaa̱, te ɨnga̱‑i kúu se̱'e ña'an kúu nuu̱. 23 Ko se̱'e ña'an ndikín nchaa̱, ni̱ kaku‑i nátu̱'un ta̱ká ña̱yɨvɨ, ko se̱'e ña'an kúu nuu̱, a ni̱ kaku‑i nátu̱'un ni̱ keyu'u máá‑yá. 24 Ta̱ká tu̱'un yá'a kúu ɨɨn tu̱'un yátá. Chi̱ ña'an yá'a kákuu‑ña úu̱ tu̱'un. Chi̱ ɨɨn‑ña nání‑ña Agar, te va̱i‑ña ondé yuku Sinaí, te máá‑ña skáku‑ña sé'e sátiñu sáni. 25 Chi̱ Agar kúu nátu̱'un máá yúku Sinaí, onde̱ ñuu̱ Arabia. Te ná ni̱ kuu‑ún, suni súan kúu ñuu̱ ja̱ nání Jerusalén vina, chi̱ suni máá jíín táká se̱'e kájatíñu sáni. 26 Ko máá Jerusalén ja̱ vái onde̱ andɨ́vɨ́, chi̱ tú játíñu sáni nuu̱ ní ɨɨn. Te náa̱‑yo̱ kúu‑ún. 27 Chi̱ súan yóso núu̱ tutú: Róó ña'an numá, ja̱ tú skáku‑ró sé'e, ná kóo sɨɨ̱ iní‑ro̱. Róó ja̱ tú jiní‑ro̱ jatú‑ro̱ káku se̱'e‑ró, ná kána jaa‑ró, te ná kána kó'ó‑ró. Chi̱ íó kua'a̱‑gá se̱'e ña'an máá ɨ́ɨn, nasu̱ sé'e ña'an íó yii, áchí. 28 Núsáá, te yóó, ñáni̱, nátu̱'un Isaac, súan kákuu‑yó sé'e‑ya̱ já ní keyu'u‑yá. 29 Te cha̱a ni̱ kaku nátu̱'un ta̱ká ña̱yɨvɨ, chi ni̱ chindiki̱n‑de cha̱a ni̱ kaku jíín máá Espíritu. Te ná ni̱ kuu sáá, suni súan kúu, onde̱ vina. 30 Ko ndasa ká'a̱n tutu̱ ii̱: Kiñi'in ña'an ndikín nchaa̱, ná kí'i̱n‑ña jíín sé'e‑ña, chi se̱'e ña'an ndikín nchaa̱, ma̱ kúu ni'i̱n‑í ta'u̱‑í jíín sé'e ña'an kúu nuu̱, áchí. 31 Ñáni̱, tú kákuu‑yó sé'e ña'an ndikín nchaa̱, chi se̱'e ña'an kúu nuu̱ kákuu‑yó.

5

Ná kuíñi ni̱'in‑yó jíín tú'un ni̱ nduu libre‑yo̱

1 Chi ni̱ ndájí‑yá yóó náva̱'a koo libre‑yo̱. Núsáá te kuiñi ni̱'in‑ró, te ma̱ ndɨ́vɨ nduu̱ tuku‑ró jíín tú'un ja̱ jasú sáni róó. 2 Nde̱'é te kuni̱‑ro̱, ruu̱ Pablo ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ nú xɨtɨ ndúu̱‑ro̱ máá‑ró, yúan‑na te tú ní'i̱n tíñu Cristo sɨkɨ̱ róó. 3 Te ɨnga̱ jínu ká'a̱n ndaa̱‑ri̱ nuu̱ táká cha̱a ja̱ nú xɨtɨ ndúu̱‑de máá‑de, te fuerza ná skíkuu‑de ndivii tú'un ká'a̱n ley núsáá. 4 Ta̱ká ña̱yɨvɨ já ndúkú‑i kendo̱o ndaa̱‑i jíín máá ley, a ni̱ ka̱sía̱‑i Cristo, te tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ tuká yí'i ini̱‑i. 5 Chi̱ yóó, jíín máá Espíritu ndátu‑yó kɨvɨ́ kéndo̱o ndaa̱‑yo̱, chi̱ kákandíja‑yó. 6 Chi̱ jíín tú'un Cristo Jesús, ni tú játíñu nú xɨtɨ̱ ndúu̱, te ni tú játíñu nú tú xɨtɨ̱ ndúu̱, chi̱ máni jíín tú'un kákandíja‑yó kúu ja̱ ní'i̱n tíñu jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó. 7 Va̱'a‑ni kásá'a‑ró núú, ko ndé cha̱a ni̱ jasu̱ nuu̱‑ro̱ já tú kájandatu̱‑ro̱ núu̱ tú'un ndaa̱ núsáá. 8 Chi̱ máá‑yá kúu I'a̱ ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱, ko nasu̱ máá‑yá kúu ja̱ ská'a̱n róó vina. 9 Chi̱ ɨɨn tá'ú‑ni yujan íá, te jiá ndɨ́'ɨ‑ni yujan sá'a. 10 Te jáni ndija ini̱‑ri̱ sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱, ja̱ má nákani ini̱‑ro̱ ɨngá tu̱'un. Ko cha̱a sáká núu ini̱‑ro̱, naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́‑dé, na̱ni cha̱a kúu‑de. 11 Ñáni̱, chi̱ ruu̱, nú sáni‑ga̱ jáni‑ri̱ tu̱'un xɨtɨ́ ndúu̱ núú, te naja̱ káchindiki̱n‑ga̱‑i ruu̱ núsáá. Chi̱ nú súan, te ma̱ kití‑ga̱ ini̱‑i nuu̱ cruz‑ya̱ sá'a‑ri̱ núú. 12 Te cha̱a ja̱ sáká núu ini̱‑ro̱, va'a̱‑ga̱ nú ná xɨ́tɨ‑gá‑de máá‑de, jáni ini̱‑ri̱. 13 Ñáni̱, ni̱ kana‑ya̱ xiní máá‑ró jíná'an‑ró náva̱'a koo libre‑ro̱. Te va̱sa tuká tɨ́ɨn ley so̱'o‑ró, ko ma̱ kɨ́vɨ‑ró jíín táká modo játa'a̱n ini̱ máá‑ró, chi̱ sua ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, te kuatíñu nuu̱ tá'an‑ró. 14 Te nú ni̱ skíkuu‑ró jíín máá ɨ́ɨn‑ni tu̱'un yá'a, te a ni̱ kundéé‑ró jíín nɨ́ɨ́ ley: Kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ro̱ máá‑ró, áchí. 15 Ko nú káyaji yí'í tá'an‑ró, te kájichi sɨkɨ̱ tá'an‑ró, yúan‑na te koto‑ró máá‑ró, chi̱ sanaa te xndɨ́'ɨ tá'an‑ró.

Modo kásá'a ña̱yɨvɨ

16 Súan ká'a̱n‑ri̱, ja̱ ná káka‑ró nátu̱'un kuní máá Espíritu. Yu̱án te ma̱ sá'a‑ga̱‑ro̱ já kuní modo máá‑ró. 17 Chi̱ modo ja̱ kuní ña̱yɨvɨ jíto u'u̱ sɨkɨ̱ máá Espíritu, te ja̱ kuní máá Espíritu jíto u'u̱ sɨkɨ̱ modo máá‑i, te uu̱ tu̱'un yá'a kájasu̱ nuu̱ tá'an. Ja̱ yúán tú kúu sá'a‑ró já kuní máá‑ró jíná'an‑ró. 18 Ko nú máá Espíritu stá'a̱n ichi núu̱‑ro̱, núsáá te tuká ká'i̱in‑ró chíi ley. 19 Ió ndiji̱n ta̱ká tiñu sá'a ña̱yɨvɨ, te ya̱'á kákuu: Tu̱'un ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'an, tu̱'un jíka téné, tu̱'un sá'a chá'án, tu̱'un sá'a kuáxán, 20 tu̱'un chíñú'ún ndosó, tu̱'un sá'a tásɨ́, tu̱'un jíto u'u̱ tá'an, tu̱'un kája̱tá'an, tu̱'un kúkuásún iní, tu̱'un kití ini̱, tu̱'un kána̱á, tu̱'un kástátá'an, tu̱'un sásɨ́ɨn máá, 21 tu̱'un ndío ini̱, tu̱'un já'ni ndɨ́yi, tu̱'un ká'vá, tu̱'un sá'a viko kuáxán, jíín sɨkɨ́ táká tu̱'un sá'a súan. Te ya̱'á kúu tu̱'un kástu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró sáá, ja̱ ñáyɨvɨ kásá'a súan, ma̱ náni'i̱n tá'u̱ kútɨ‑í najaa̱‑i ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu.

Modo sá'a máá Espíritu

22 Ko tiñu sá'a máá Espíritu kákuu: Tu̱'un kúndá'ú ini̱, tu̱'un kúsɨɨ̱ iní, tu̱'un kuaká'nu ini̱, tu̱'un paciencia, tu̱'un mani̱ iní, tu̱'un va̱'a ini̱, tu̱'un skíkuu va̱'a, 23 tu̱'un súchí iní, jíín tú'un ñúkúún iní. Sɨkɨ̱ táká tu̱'un yá'a tú ndónda ley. 24 Ko ña̱yɨvɨ káyi̱'i chi̱i Cristo, a ni̱ ka̱ja'ni‑í yikɨ kúñu‑i jika̱ cruz, onde̱ jíín táká ja̱ kúu ini̱ máá, jíín táká tiñu kuní máá. 25 Chi̱ nú jíín máá Espíritu káichaku̱‑yo̱, te suni jíín máá Espíritu ná káka‑yó núsáá. 26 Ma̱ sávixi̱ sáni‑yó máá‑yó, ma̱ skití ini̱‑yo̱ tá'an‑yó, ni ma̱ kúkuásún iní‑yo̱ sɨkɨ́ tá'an‑yó.

6

Ja̱ náchu'un íchí‑yó cháa sáña'mu

1 Ñáni̱, sanaa te kuni̱‑ro̱ sáña'mu ɨɨn ña̱yɨvɨ. Te róó ja̱ jíín máá Espíritu kájika kuu‑ró, te ná náchu'un íchí‑ró‑i jíín tú'un súchí iní. Ko koto‑ró máá‑ró náva̱'a suni súan tú súngava‑ró máá‑ró. 2 Ná kúndiso‑ró carga ve̱e tá'an‑ró, chi̱ súan kúu ja̱ skíkuu‑ró jíín ley Cristo. 3 Te nú ɨɨn ña̱yɨvɨ jáni ini̱‑i ja̱ ñáyɨvɨ téyíí kúu‑i, ko tú ndija‑i, yu̱án máni xndá'ú‑i máá‑i. 4 Ná ɨɨn ná ɨɨn ña̱yɨvɨ, ná kóto nchaa̱‑i ndasa káa tiñu kásá'a‑i, yúan‑na te ni tú nɨ́nɨ jíín ɨngá ña̱yɨvɨ te kuu sátéyíí‑i máá‑i. 5 Chi̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑i ná kúndiso‑i responsable máá‑i. 6 Ña̱yɨvɨ ní kutu̱'a jíín tú'un máá‑yá, na̱ ndɨ'ɨ ja̱ vá'a ñáva̱'a‑i, ná chíndéé tá'an‑i jíín cháa stá'a̱n nuu̱‑í. 7 Ma̱ xndá'ú‑ro̱ máá‑ró, chi ma̱ kúu sákátá‑yó núu̱ Dios, chi ta̱ká ja̱ jakín ña̱yɨvɨ, suni yu̱án náni'i̱n‑í. 8 Chi ña̱yɨvɨ jakín‑i ja̱ kuní yikɨ kúñu‑i, ya̱'u yikɨ kúñu‑i ni'i̱n‑í ja̱ té'yu̱‑i. Ko ña̱yɨvɨ jakín‑i ja̱ kuní máá Espíritu, nuu̱ máá Espíritu ni'i̱n‑í ja̱ kúchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. 9 Ma̱ kuítá‑yo̱ sá'a‑yó tíñu va̱'a núsáá, chi̱ nú ná jáa̱ kɨvɨ̱, te ni'i̱n‑yo̱, te nú ma̱ kuítá ini̱‑yo̱. 10 Núsáá te hora ja̱ núña‑yó, te ná sá'a va̱'a‑yó jíín táká ña̱yɨvɨ, ko xnáñúú‑gá jíín tá'an‑yó já kákandíja.

Tu̱'un cruz máá Jíto'o̱‑yo̱

11 Nde̱'é jíná'an‑ró ná xaa̱n ná'nu letra cháa‑ri̱ nuu̱‑ro̱ jíín ndá'a‑rí. 12 Te íó cha̱a kásáña'mu‑de máá‑de kákuni̱‑de. Te cha̱a‑ún kástétuu‑de róó ja̱ xɨtɨ́ ndúu̱‑ro̱, náva̱'a ma̱ chíndiki̱n‑i‑de sɨkɨ̱ cruz Cristo. 13 Ko ni máá cháa ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱‑ún, suni tú káskíkuu‑de jíín ley, chi̱ kákuni̱‑de ja̱ ná xɨtɨ́ ndúu̱‑ro̱, náva̱'a sá'a téyíí‑de máá‑de ja̱ súan kásá'a‑ró. 14 Ko ruu̱, tú játa'a̱n ini̱‑ri̱ sá'a téyíí‑rí máá‑rí, chi̱ máni jíín cruz Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo kúsɨɨ̱ iní‑ri̱. Chi̱ jíín tú'un cruz ni̱ sía̱‑ri̱ ñu̱yɨ́vɨ, te máá ñúyɨ́vɨ suni ni̱ sía̱ ruu̱. 15 Chi̱ nuu̱ Jesucristo, ni ja̱ xɨtɨ́ ndúu̱, te ni ja̱ tú xɨtɨ́ ndúu̱, tú ní'i̱n tíñu kutɨ, chi ja̱ ná ndúu jáá iní‑yo̱. 16 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ káka modo yá'a, tu̱'un kuaká'nu ini̱‑ya̱ jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱‑í, ná kóo sɨkɨ̱‑í jíná'an‑i, jíín sɨkɨ́ ñáyɨvɨ Israel, se̱'e Dios. 17 Onde̱ vina te nɨ́ɨ́‑gá kua'a̱n‑yo̱, ma̱ kuá'a‑ri̱ tu̱'un ja̱ stá'a̱n ni ɨɨn cha̱a ruu̱, chi̱ nuu̱ yíkɨ kúñu‑ri̱ ndíso‑ri̱ tuni̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesús. 18 Ñáni̱ jíná'an‑ró, tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo ini̱ añú‑ro̱. Súan ná kóo. Amén.

Efesios

1

2

3

4

5

6

LA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS EFESIOS

YA'A KUU CARTA JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU EFESO

1

Sa'a̱n kúta'u̱

1 Máá‑rí kúu Pablo, apóstol Jesucristo, chi̱ súan ni̱ jata'a̱n ini̱ Dios. Te cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ ñáyɨvɨ ndóo, ja̱ káskíkuu va̱'a‑i nuu̱ Cristo Jesús, ja̱ káxiu̱kú‑i ini̱ ñuu̱ Éfeso. 2 Tu̱'un luu jíín tú'un kuaká'nu íó ini̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín iní máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró.

Na̱ sɨkɨ̱ ní teta'a̱n‑ya̱‑yó

3 Ná nákana jaa‑yó Dios, I'a̱ kúu Táa̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. Luu ni̱ sá'a‑ya̱ jíín‑yó jíín táká tiñu sá'a Espíritu. Te ichi ándɨ́vɨ́ sá'a‑ya̱‑ún jíín Cristo. 4 Nátu̱'un ni̱ ka̱ji Dios yóó nuu̱ Jesús onde̱ ná té jukuiñi̱‑ga̱ ñu̱yɨ́vɨ, náva̱'a koo ndoo‑yó, te tú koo chá'án‑yó núu̱‑yá, te kundá'ú ini̱‑ya̱ yóó. 5 Te ni̱ teta'a̱n‑ya̱ yóó náva̱'a naki'in sé'é máá‑yá‑yó sá'a Jesucristo, ndasa ni̱ jata'a̱n ya̱'a ini̱‑ya̱ sá'a‑ya̱, 6 náva̱'a ná nákana jaa‑yó‑yá jíín tú'un luu tu̱'un va̱'a íó ini̱ máá‑yá. Te jíín tú'un‑ún ni̱ ki'in sé'é‑yá‑yó ndúu jíín‑yó jíín Cristo, I'a̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱. 7 Te I'a̱‑ún, ni̱ nakuaan‑ya̱ yóó jíín nɨñí‑yá. Te ni̱ chaxio‑ya̱ kuáchi‑yó jíín tú'un luu xaa̱n íó ini̱‑ya̱. 8 Te jíín tú'un‑ún ni̱ chítú ndɨ́ɨ añú‑yo̱ onde jíín táká tú'un ndíchí, tu̱'un júku̱'un ini̱. 9 Te tiñu ja̱ ní chaa ini̱ máá‑yá sáá, ja̱ kúsɨɨ̱ iní máá‑yá sá'a‑ya̱ kuní‑ya̱, chi̱ tu̱'un sa̱'í‑ún ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑yo̱. 10 Chi̱ onde̱ ná jínu va̱'a kɨvɨ̱ te kuní Dios ja̱ ɨ́ɨn ká'nu‑na̱ nduu ndɨ'ɨ‑ni ini̱ nda'a Cristo, va̱sa ja̱ ká'i̱o ini̱ andɨ́vɨ́ xí va̱sa ja̱ ká'i̱o ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 11 Te jíín Cristo ni̱ kani'i̱n‑yo̱ tá'u̱‑yo̱. Te ni̱ teta'a̱n Dios yóó, nátu̱'un ni̱ chaa ini̱ máá‑yá, I'a̱ sá'a ta̱ká‑ni ndasa játa'a̱n ini̱ máá‑yá, ndasa kúsɨɨ̱ iní máá‑yá. 12 Súan ni̱ sá'a‑ya̱, náva̱'a máá‑yó, ja̱ xná'a̱n‑ga̱ ni̱ kañukuu ini̱‑yo̱ Cristo, ná nákana jaa‑yó‑yá jíín tú'un luu máá‑yá. 13 Te suni róó, ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró tú'un ndaa̱. Te jíín tú'un va̱'a‑ún ni̱ kaka̱ku‑ró. Te nuu̱ máá Cristo ni̱ ka̱kandíja‑ró. Te suni máá Espíritu Santo ja̱ ní chísó tú'un‑ya̱, ni̱ chaa sello ini̱ añú‑ro̱. 14 Yu̱án kúu seña ja̱ ní'i̱n‑yo̱ tá'u̱‑yo̱, onde̱ ná tɨ́ɨn‑yó máá. Yúan‑na te nakana jaa‑yó tú'un luu‑ya̱ já sɨkɨ́‑ún.

Tu̱'un ni̱ jika̱n ta'u̱ Pablo ja'a̱ yóó

15 Te suni ruu̱, ni̱ jini tu̱'un‑ri̱ ndasa kákandíja‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús, jíín ndasa kúndá'ú ini̱‑ro̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo. 16 Te ja̱ yúán tú júkuiñi̱‑ri̱ ja̱ nákuatá'ú‑rí ja̱ róó jíná'an‑ró, te núku̱'un ini̱‑ri̱ róó nú jikán ta'u̱‑rí, 17 náva̱'a kuni̱‑ro̱ núu̱ máá Dios, I'a̱ xíin máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, máá Táa̱‑yo̱, I'a̱ ndíso tu̱'un luu, te náva̱'a ná kuá'a‑ya̱ modo ndíchí, te stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ tú'un nuu̱‑ro̱. 18 Te stúu̱n‑ya̱ iní añú‑ro̱, náva̱'a kuni̱‑ro̱ ndéja̱ kúu tu̱'un ñúkuu ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ já ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱, te ndéja̱ kúu ta'u̱ lúu xaa̱n ní'i̱n‑yá sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ ndóo. 19 Te kuni̱‑ro̱ ndasa ni̱'in xaa̱n sátiñu‑ya̱ já'a̱ róó, ña̱yɨvɨ kákandíja, chi̱ fuerza téyíí ndíso‑ya̱. 20 Te fuerza‑ún, ni̱ jatíñu Dios kɨvɨ̱ ní naschakú‑ya̱ Cristo ma̱'ñú ndɨ́yi, jíín já ní súngo̱o‑ya̱ Cristo ichi ndává'a‑ya̱ ondé andɨ́vɨ́. 21 Te ni̱ jani‑ya̱ Cristo sɨkɨ̱ táká ja̱ kátá'ú tíñu, jíín já kándi̱so tíñu, jíín já kátɨ̱ɨn so̱'o, jíín já kákuñá'nu, jíín sɨkɨ́ táká sɨ́'vɨ́ já káskúnání‑i, nasu̱ níni kuia̱ yá'a, chi̱ suni ta̱ká kuia̱ chaa̱. 22 Te ta̱ká‑ni ni̱ jañu̱ Cristo suku̱n ní sá'a Dios. Te ni̱ nduu Cristo xini̱ núu̱ máá tɨ́ku'ni̱ kákandíja, ni̱ sá'a‑ya̱ sɨkɨ́ táká‑ni. 23 Te tɨku'ni̱‑ún kúu nátu̱'un yikɨ kúñu Cristo, te chítú máá‑i jíín máá‑yá, chi̱ I'a̱ schítú nɨ́ɨ́ ká'nu‑ni kúu‑ya̱.

2

Ndasa ni̱ nama‑ya̱‑yó

1 Te máá‑yá, ni̱ naschakú‑ya̱ róó, ja̱ á ni̱ kaji'i̱‑ro̱ ní sá'a kua̱chi‑ró jíín já ní ka̱sáña'mu‑ró. 2 Chi ni̱ ka̱jika‑ró jíín máá yúán sáá, nátu̱'un kásá'a‑i ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, nátu̱'un kuní máá já tá'ú tíñu nuu̱ tachí. Yu̱án kúu tachi̱ já sátiñu jíín ñáyɨvɨ ní'in ini̱ íó vina. 3 Te suni ta̱ká máá‑yó ní ka̱jika‑yó jíín ñáyɨvɨ‑ún sáá, ni̱ ka̱sá'a‑yó tíñu ni̱ kakani̱ ini̱‑yo̱, ni̱ ka̱skíkuu‑yó tíñu ni̱ kuni̱ yikɨ kúñu‑yó jíín tíñu ni̱ ka̱jani ini̱‑yo̱, te ni̱ ka̱kuu‑yó ñáyɨvɨ ní kiti̱ ini̱‑ya̱ núu̱, nátu̱'un nuu̱ sáva‑ga̱‑i. 4 Ko ini̱ Dios yí'i kua'a̱ tú'un kúndá'ú ini̱, te ni̱ kundá'ú xaa̱n iní‑ya̱ yóó. 5 Te nini ni̱ ka̱kuu‑yó ndɨ́yi ni̱ sá'a kua̱chi‑ún, te ni̱ naschakú‑ya̱ yóó jíín Cristo. Te jíín tú'un luu íó ini̱‑ya̱ te ni̱ kaka̱ku‑ró. 6 Te ɨɨn núú‑ni ni̱ ndukani‑ya̱ yóó jíín Cristo. Te suni súan ni̱ súngo̱o‑ya̱ yóó onde̱ andɨ́vɨ́ jíín Cristo Jesús, 7 náva̱'a nɨ́ɨ́‑gá kuia̱ ja̱ cháa̱‑ga̱, stá'a̱n‑ya̱ ndasa kua'a̱ xáa̱n já lúu íó ini̱‑ya̱ jíín tú'un kúmani̱‑yá jíín‑yó jíín Cristo Jesús. 8 Ni̱ ka̱kandíja‑ró, te ja̱ yúán ní kaka̱ku‑ró ní sá'a tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱. Te nasu̱ máá‑ró ní kíñi'in, chi̱ ta'u̱ já ní ja̱'a Dios nuu̱‑yo̱ kúu. 9 Nasu̱ sɨkɨ́ tíñu sá'a‑yó ní kaka̱ku‑yó, te ja̱ yúán tú ni ɨɨn‑i kuu sátéyíí‑i máá‑i. 10 Chi̱ máá‑yá ni̱ sá'a yóó. Te ni̱ sáva̱'a‑ya̱ yóó nuu̱ Cristo Jesús, náva̱'a sá'a‑yó táká tiñu va̱'a. Chi̱ jíín kɨvɨ́, ni̱ sátu̱'a Dios tiñu‑ún ja̱ káka kuu‑yó jíín. 11 Núsáá te ná núku̱'un ini̱‑ro̱ já chíi ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ni̱ ka̱kaku‑ró sáá. Onde̱ sáá, chi̱ nání‑de cha̱a ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱ ku̱ñu‑de ja̱ ní sá'a nda'a. Te cha̱a‑ún, ni̱ ka̱skúnání‑de róó: Ña̱yɨvɨ tú ní káxɨtɨ̱ ndúu̱. 12 Te suni ná núku̱'un ini̱‑ro̱ já ondé kɨvɨ̱ sáá, tú ní ká'i̱in‑ró jíín Cristo. Jíká ní ka'i̱in‑ró jíín ñáyɨvɨ ñúu̱ Israel. Te jíká xáa̱n ní ka'i̱o‑ró jíín tú'un ni̱ keyu'u‑yá, ni tú ní káñukuu ini̱‑ro̱, ni Dios, tú ní jíka‑ya̱ jíín‑ró iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a. 13 Ko vina jíín Cristo Jesús, te róó ja̱ ní ka'i̱in jíká‑ró ondé kɨvɨ̱ sáá, chi̱ a ni̱ ka̱kuyani‑ró ní sá'a nɨñi̱ Cristo. 14 Chi̱ máá‑yá kúu paz nuu̱‑yo̱, te ja̱ ndéndúú ñuu̱‑ún ni̱ na̱sá'a‑ya̱ ɨ́ɨn‑na̱, chi ni̱ stúncháa̱‑ya̱ máá xé'ñú já ní sásɨ́ɨn yóó ni̱ kandii̱ sava ma̱'ñú‑yó. 15 Te xé'ñú‑ún ja̱ ní skána̱á yóó kúu ta̱ká tu̱'un tá'ú tíñu jíín táni̱nu ndíso máá. Te jíín yíkɨ kúñu‑ya̱ ní xnáa‑yá ta̱ká yu̱án, náva̱'a naskétá'an‑ya̱ ndéndúú‑ún núu̱ máá‑yá, te nduu ɨɨn‑na̱ ña̱yɨvɨ jáá, te ja̱ yúán sá'a‑ya̱ paz, 16 te suni náva̱'a jíín máá cruz te naskétá'an‑ya̱ ndéndúú yu̱án jíín Dios, chi̱ ɨɨn‑na̱ ña̱yɨvɨ ní nduu‑ún, te jíín cruz ni̱ xnáa‑yá máá já ní ka̱jito u'u̱ tá'an. 17 Te ni̱ kii‑ya̱, te ni̱ jani‑ya̱ tú'un paz nuu̱‑ro̱, já ní ka'i̱in jíká‑ró núu̱‑yá, jíín núu̱ ñáyɨvɨ já ní ka'i̱in yani. 18 Chi ja̱ máá‑yá kúu ja̱ núña ichi kɨ́vɨ koyo ndendúú‑yo̱ núu̱ máá Táa̱‑yo̱, sá'a suni ɨɨn‑ni máá Espíritu. 19 Núsáá te tuká kákuu‑ró ñáyɨvɨ jíká, ni ña̱yɨvɨ tatú, chi̱ ɨɨn‑na̱ ni̱ ka̱nduu‑ró jíín ñáyɨvɨ ndóo, te suni tá'an se̱'e Dios kákuu‑ró. 20 Te ni̱ ka̱ja'nu máá‑ró sɨkɨ́ cimiento ja̱ kákuu apóstol jíín cháa ni̱ kájani tu̱'un. Te máá Jesucristo kúu yuu̱ ndíso jiki̱. 21 Te nɨ́ɨ́ vé'e jáku̱tá'an jíín máá‑yá, te já'nu kua'a̱n náva̱'a nduu ɨɨn ve'e ii̱ sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱. 22 Te suni ni̱ ka̱nduu‑ró ɨ́ɨn ve'e ni̱ sá'a‑ya̱, náva̱'a kunchaa̱ Dios ini̱ jíín máá Espíritu.

3

Tu̱'un yíí tu̱'un sa̱'í ndíso Pablo

1 Te ruu̱ Pablo, ja̱ yúán kándee‑ri̱ veka̱a ja̱ sɨkɨ́ Cristo Jesús ja'a̱ róó, ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación jíná'an‑ró. 2 Te ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró ndasa ni̱ ja̱'a Dios tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ núu̱‑rí ja'a̱ róó, jáni ini̱‑ri̱. 3 Chi ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ tú'un sa̱'í‑ún nuu̱‑rí, nátu̱'un ni̱ chaa‑ri̱ yaku̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱ ká'a̱n ichi yatá. 4 Te nú ka'u‑ró, te a kuu juku̱'un ini̱‑ro̱ ndéja̱ kúu tu̱'un sa̱'í Cristo ja̱ jiní‑ri̱. 5 Te tu̱'un‑ún tú ní stá'a̱n‑ya̱ núu̱ ní ɨɨn se̱'e cha̱a nɨ́ɨ́ kuiá ni̱ kii ichi yatá. Ko vina ni̱ stá'a̱n ndiji̱n Espíritu‑ya̱ núu̱ táká apóstol ndoo‑ya̱, jíín núu̱ cháa kájani tu̱'un‑ya̱. 6 Te tu̱'un‑ún ká'a̱n ja̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, suni ná ní'i̱n tá'a̱n‑i ta'u̱‑í, te ɨɨn‑na̱ ña̱yɨvɨ ná ndúu‑i jíín‑yó, te ja̱ ní keyu'u‑yá ná ní'i̱n tá'a̱n‑i sá'a Cristo jíín máá tú'un va̱'a. 7 Te sɨkɨ̱ tú'un‑ún játiñu máá‑rí. Te ta'u̱‑ún ni̱ ja̱'a tu̱'un luu íó ini̱ Dios nuu̱‑rí, te jíín fuerza‑ya̱ ní sá'a‑ya̱‑ún. 8 Ruu̱ kúu cha̱a súchí‑ga̱ vásá ñáyɨvɨ ndóo súchí xáa̱n, te nuu̱ máá‑rí ni̱ ja̱'a‑ya̱ tá'u̱ lúu yá'a ja̱ jáni‑ri̱ tu̱'un va̱'a nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, ndasa va̱'a xaa̱n káa tu̱'un Cristo, 9 jíín já stá'a̱n ndiji̱n‑ri̱ nuu̱ táká‑i ndasa koo máá tú'un sa̱'í ja̱ ní yisa̱'í onde̱ sáá iní máá Dios, I'a̱ ni̱ sá'a ta̱ká‑ni. 10 Náva̱'a ta̱ká ja̱ kátá'ú tíñu jíín já kákuñá'nu ichi ándɨ́vɨ́, ná kuní jíná'an ndasa kua'a̱ xáa̱n tú'un ndíchí Dios íó, sá'a tɨku'ni̱. 11 Nátu̱'un ni̱ chaa ini̱‑ya̱ nɨ́ɨ́ káni, te ni̱ skíkuu‑ya̱ ní sá'a‑ya̱‑un jíín Jíto'o̱‑yo̱ Cristo Jesús. 12 Te kákandíja‑yó‑yá. Te ja̱ yúán máá‑yá sá'a ja̱ káchundéé iní‑yo̱, tú yú'ú‑yo̱, kɨ́vɨ koyo‑yó núu̱ Dios. 13 Ja̱ yúán ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ má kúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ sá'a tu̱ndó'o jíto‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó, chi̱ sua ndeá‑ga̱ tu̱'un luu ini̱ máá‑ró sá'a. 14 Ja̱ yúán kúu ja̱ júkuiñi̱ jítɨ́‑rí núu̱ máá I'a̱ kúu Táa̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. 15 Te nuu̱ máá‑yá kénda sɨ́'vɨ́ táká tata̱ ká'i̱o andɨ́vɨ́ jíín já ká'i̱o ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, 16 chi tu̱'un luu xaa̱n íó ini̱‑ya̱, te jikán ta'u̱‑rí nuu̱‑yá ja̱ súan ná yíja va̱'a ini̱ añú‑ro̱ sá'a‑ya̱ jíín fuerza ndíso máá Espíritu. 17 Te suni jikán‑ri̱ ja̱ ná kúnchaa̱ Cristo ini̱ añú‑ro̱ jíná'an‑ró sá'a ja̱ kákandíja‑ró, náva̱'a ná kuikín va̱'a tu̱'un kúndá'ú ini̱ tá'an ini̱‑ro̱, 18 te suni náva̱'a kuu juku̱'un va̱'a ini̱‑ro̱, jíín táká ña̱yɨvɨ ndóo, ndasa káa tu̱'un jichá, tu̱'un káni, tu̱'un kúnú, tu̱'un súkún, cuenta máá‑yá, 19 te suni náva̱'a ná kuní‑ro̱ ndasa kúndá'ú ini̱ Cristo yóó, va̱sa tú kúu juku̱'un ini̱‑yo̱ tú'un‑ún, te náva̱'a ku'un chítú ndɨ́ɨ‑ro jíín kú'a ñú'un chítú Dios. Achí‑ri̱. 20 Máá‑yá, kúu I'a̱ sá'a va̱'a xaa̱n‑gá vásá já kájani ini̱‑yo̱ xí já kájika̱n‑yo̱, chi̱ jíku fuerza‑ya̱ iní‑yo̱. 21 Te nuu̱ máá‑yá, ná nákana jaa tɨku'ni̱ kákandíja sá'a Cristo Jesús. Te súan ná kóo nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, onde̱ ta̱ká kuia̱ chaa̱. Súan ná kóo. Amén.

4

Ɨɨn‑ni kákuu‑yó sá'a Espíritu

1 Ruu̱, chi̱ kándee‑ri̱ veka̱a sɨkɨ̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ká'añ nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró ja̱ ná káka kuu‑ró nátu̱'un íó jíñú'ún sɨkɨ́ já ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱. 2 Te ná kóo súchí vá'a ini̱‑ro̱. Te ná kóo vi̱tá ini̱‑ro̱. Te jíín tú'un kúndá'ú ini̱, te jíín paciencia, ná kuándéé iní‑ro̱ jíín tá'an‑ró. 3 Ná kuítú iní‑ro̱ já ɨ́ɨn‑na̱ naketá'an‑ró jíná'an‑ró iní máá Espíritu sá'a tu̱'un kuaká'nu ini̱. 4 Chi̱ ɨɨn‑na̱ ña̱yɨvɨ íó, te suni ɨɨn‑ni Espíritu, suni nátu̱'un ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱ já ɨ́ɨn‑ni tu̱'un kuñukuu ini̱‑ro̱, chi yu̱án kúu ja̱ ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱, 5 te suni ɨɨn‑ni máá Jíto'o̱‑yo̱ íó, jíín ɨ́ɨn‑ni tu̱'un kándíja, jíín ɨ́ɨn‑ni tu̱'un jánducha, 6 jíín ɨ́ɨn‑ni máá Dios Táa̱ xini̱ táká‑yo̱, chi̱ máá‑yá ndíto ta̱ká‑ni, te máá‑yá ni̱ sá'a ta̱ká‑ni, te jíín ndɨ́'ɨ‑ni ncháá‑ya̱. 7 Ko ná ɨɨn ná ɨɨn‑yó, kúta'u̱‑yo̱ tú'un luu íó ini̱ máá‑yá ndasa ku̱'a já'a máá Cristo nuu̱‑yo̱. 8 Ja̱ yúán ká'a̱n tutu̱: Nuu̱ ní ndaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ ándɨ́vɨ́, ni̱ stútú‑yá kua'a̱ já ní yi̱ndasu̱ te kua'a̱n‑ya̱ jíín. Te ni̱ jacha̱ nu̱u‑ya̱ tá'u̱ núu̱ táká ña̱yɨvɨ, áchí. 9 Te ja̱ súan ká'a̱n: Ni̱ ndaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱, suni kuní ka'a̱n ja̱ ní kuun‑ya̱ ní ja'a̱n‑ya̱ ondé nuu̱ kúnú‑ga̱ chi̱i ñu'un. 10 I'a̱ ni̱ kuun, suni máá‑yá kúu I'a̱ ni̱ ndaa kua'a̱n onde̱ nuu̱ súkún‑ga̱ andɨ́vɨ́, náva̱'a skíkuu‑ya̱ jíín táká tiñu. 11 Te suni máá‑yá, ni̱ teta'a̱n‑ya̱ sáva ña̱yɨvɨ kí'i̱n apóstol, te sava‑ga̱ kani tu̱'un‑ya̱, te sava‑ga̱ skuikín tu̱'un va̱'a, te sava‑ga̱ kundito tɨku'ni̱, te sava‑ga̱ stá'a̱n. 12 Súan ni̱ teta'a̱n‑ya̱, náva̱'a ná yíja va̱'a ña̱yɨvɨ ndóo, jíín já kuátíñu nuu̱‑í, náva̱'a ná kuá'nu tɨku'ni̱ Cristo sá'a. 13 Súan te ná náketá'an ɨɨn núú‑yó jíín tú'un kándíja, jíín tú'un kuni̱‑yo̱ núu̱ Sé'e Dios. Te suni ná yíja va̱'a‑yó nátu̱'un ɨɨn‑na̱‑yo̱, onde̱ chítú kú'a Cristo ini̱‑yo̱. 14 Yu̱án‑na̱ te ma̱ nátu'u̱ ini̱‑yo̱ cuenta su̱chí lúlí, ni ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑yo̱ yá'a yúan jíín sɨ́ɨn sɨ́ɨn sa'a̱n, ndasa kuní cha̱a xndá'ú ja̱ kándúkú‑de tɨɨn yátá‑de yóó, sa̱na ini̱‑yo̱ sá'a‑de. 15 Chi̱ sua ná kútɨɨn‑ró tú'un ndaa̱ jíín tú'un kúndá'ú ini̱, te ná kuá'nu‑ró jíín táká tiñu kuní máá I'a̱ kúu xini̱, te I'a̱‑ún kúu Cristo. 16 Te ini̱ máá‑yá, ɨɨn‑na̱ káñu̱tá'an nɨ́ɨ́ tɨ́ku'ni̱, te ndítɨ̱ɨn tá'an ta̱ká nátu̱'un ta̱ká va̱u, te ná ɨɨn ná ɨɨn játíñu ndasa xíin tíñu. Te xndeá tá'an te skuá'nu tá'an jíín tú'un kúndá'ú ini̱.

Ña̱yɨvɨ ñúndiji̱n

17 Tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱, chi̱ ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró cuenta máá Jíto'o̱‑yo̱, ja̱ má káka‑ga̱‑ro̱ nátu̱'un kájika sava‑ga̱ ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación, chi̱ kájika kuu‑i jíín tú'un kájani sáni ini̱ máá‑i. 18 Ni̱ ka̱kuñaa nú jiní tuní‑i. Te tú ñú'un kutɨ vida Dios ini̱‑i, chi̱ tú kájini̱‑i nuu̱ máá‑yá, chi̱ ni̱'in ini̱ añú‑i. 19 Te ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ ka̱yija‑i jíín máá tú'un ni̱'in ini̱. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑i jíín tú'un kuáxán ja̱ ná kuítú iní‑i sá'a‑i ta̱ká tiñu chá'án. 20 Ko róó jíná'an‑ró, nasu̱ súan ní káskuá'a‑ró íchi Cristo. 21 Te súan ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró tú'un‑ya̱, te ni̱ ka̱kutu̱'a‑ró ní sá'a‑ya̱, nátu̱'un íó ndaa̱ tu̱'un jíín Jesús. 22 Ná cháxio‑ró máá cháa tú'ú kí'i̱n‑de jíín táká tiñu ni̱ jika‑ró jíín‑de ichi yatá, chi̱ máni kuchá'án‑de jíín táká tiñu ñáá sá'a‑de kuní‑de. 23 Te ná ndújáá modo kájani ini̱‑ro̱. 24 Te ná núku̱'un‑ró cháa jáá, ja̱ ní kuva̱'a‑de nátu̱'un káa máá Dios jíín tú'un ndaa̱, jíín tú'un ndoo ndija. 25 Núsáá te ná sía̱‑ro̱ tú'un xndá'ú, te ná ká'a̱n ndaa̱‑ro̱ jíín táká tá'an‑ró, chi̱ pedazo‑yo̱ kánakuni̱ tá'an‑yó. 26 Nú kiti̱ ini̱‑ro̱ te ma̱ sá'a‑ró kuáchi. Ni ma̱ kuá'a‑ró tú'un ja̱ kití ini̱‑ro̱ ondé ke̱e ndika̱ndii. 27 Ma̱ kuá'a‑ró tú'un kukuu ja̱'ú jíín‑ró. 28 Ña̱yɨvɨ ní sákuí'ná, ma̱ sákuí'ná‑ga̱‑i, chi̱ sua ná sátiñu‑i. Ná tɨ́ɨn‑i ta̱ká tiñu va̱'a jíín ndá'a‑i, náva̱'a ná ní'i̱n‑í na̱jíín kuá'a‑i nuu̱ ñáyɨvɨ kánandɨ'ɨ. 29 Ni ɨɨn tu̱'un chá'án ma̱ kénda yu'u‑ro, chi̱ sua ná ká'a̱n‑ro̱ tú'un va̱'a ja̱ skuá'nu tá'an, náva̱'a ña̱yɨvɨ jíni so̱'o‑ún ná kéndo̱o luu ini̱‑i sá'a. 30 Nde̱'é‑ró náva̱'a ma̱ kúkuí'a̱ ini̱ Espíritu Santo Dios sá'a‑ró, chi̱ jíín Espíritu ni̱ ja̱xin‑ya̱ sello róó, onde̱ ji̱nu kɨvɨ̱ nákuaan‑ya̱ yóó. 31 Ta̱ká tu̱'un ua̱, jíín tú'un xaa̱n iní, jíín tú'un kití ini̱, jíín tú'un kákana̱á, jíín tú'un ká'a̱n ndɨva̱'a, ná cháxio‑ró jíín táká tiñu jíto u'u̱ tá'an. 32 Chi̱ sua ná kúmani̱‑ro̱ jíín tá'an‑ró. Ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró. Ná sá'a‑ró túká'nu ini̱‑ro̱ núu̱ tá'an‑ró, nátu̱'un ni̱ sá'a Dios tu̱ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱‑ro̱ sɨkɨ́ Cristo.

5

1 Te róó, ná ndáku‑ró Dios nátu̱'un se̱'e máá‑yá ja̱ maní jíín‑yá. 2 Te kaka kuu‑ró jíín tú'un kúndá'ú ini̱, nátu̱'un ni̱ kundá'ú ini̱ Cristo róó, te ni̱ soko̱‑yá máá‑yá ja̱ sɨkɨ́ róó, te ni̱ ja'a̱n asu̱n‑yá ni̱ soko̱‑yá máá‑yá ja̱ ní ja̱'a‑ya̱ máá‑yá nuu̱ Dios. 3 Ko tu̱'un téné, jíín táká tu̱'un chá'án, xí tú'un tóó iní, ni ma̱ ndátu̱'ún‑ró súan jíná'an‑ró, chi̱ tú súan kásá'a ña̱yɨvɨ ndóo. 4 Ni ma̱ kóo tu̱'un chá'án, ni tu̱'un ñáá, ni tu̱'un ndɨyi̱, chi̱ túu sá'a luu. Chi̱ sua ná nákuatá'ú‑ró. 5 Chi̱ a kájini̱‑ro̱ já íó ndaa̱ tu̱'un yá'a, ja̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ kájika téné, xí já kásá'a chá'án, xí já tóó iní (chi̱ ɨɨn‑ni kúu‑ún jíín já kájatíñu nuu̱ ndosó), tú nani'i̱n tá'u̱ kútɨ‑í ndɨ̱vɨ‑i ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Cristo tiñu jíín Dios. 6 Koto‑ró, ma̱ xndá'ú ni ɨɨn‑i róó jíín tú'un sáni, chi ja̱ sɨkɨ́ táká tu̱'un yá'a te cháa̱ tu̱'un kití ini̱ Dios sɨkɨ̱ táká‑i ja̱ tú kájandatu̱‑i. 7 Ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín‑i núsáá. 8 Chi̱ kɨvɨ̱ sáá, ni̱ ka̱ichaku̱‑ro̱ sɨkɨ́ ñúñáa, ko vina, a káichaku̱‑ro̱ sɨkɨ́ ñúndiji̱n nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Ná káka kuu‑ró nátu̱'un kájika kuu ña̱yɨvɨ ñúndiji̱n núsáá. 9 Chi̱ tiñu sá'a Espíritu kúu ta̱ká ja̱ vá'a, ta̱ká ja̱ íó ndaa̱, ta̱ká ja̱ íó ndija. 10 Ná ndúkú víi‑ro táká ja̱ kúsɨɨ̱ iní máá Jíto'o̱‑yo̱ sá'a‑ró. 11 Te ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín tíñu ñu̱ñáa ja̱ tú ní'i̱n tíñu, chi̱ sua ná kána jíín‑ró núu̱. 12 Chi̱ kúka nuu̱‑yo̱ ká'a̱n‑yo̱ tíñu kásá'a sa̱'í‑i. 13 Ko ta̱ká tu̱'un ja̱ á ni̱ tuu̱n nuu̱, jiní ndiji̱n‑yo̱ núu̱ sá'a luz, chi̱ luz kúu ja̱ kíñi'in ndiji̱n ta̱ká‑ni. 14 Ja̱ yúán ká'a̱n: Róó ja̱ kákixi̱, natá'ú núu̱‑ro̱, ná ndúko̱o‑ró má'ñú ndɨ́yi, te Cristo ná stúu̱n‑ya̱ núu̱‑ro̱, áchí. 15 Núsáá te nde̱'é vá'a‑ró ndasa kájika ñúkúún‑ró, nasu̱ nátu̱'un cha̱a káñáá, chi̱ nátu̱'un cha̱a ndíchí. 16 Ma̱ stɨ́vɨ́‑ró tiempo, chi̱ kánda̱ñáá kɨvɨ̱ yá'a. 17 Núsáá te ma̱ ndúñáá xini̱‑ro̱, chi̱ sua ná júku̱'un va̱'a ini̱‑ro̱ na̱ún tiñu játa'a̱n ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 18 Ma̱ kóo ká'vá‑ró sɨkɨ́ vino, chi̱ jíín yúán te ji̱ta sáni‑ró. Chi̱ sua ná kútú Espíritu ini̱‑ro̱. 19 Te ka'a̱n jíín tá'an‑ró jíín salmo, jíín yáa̱ máá‑yá, jíín yáa̱ Espíritu. Te ichi iní añú‑ro̱ ná káta‑ró te ná chíñú'ún‑ró máá Jíto'o̱‑yo̱. 20 Te nene̱ nakuatá'ú‑ró núu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios sɨkɨ̱ táká‑ni, jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo.

Tu̱'un kuandatu̱‑yo̱ núu̱ tá'an‑yó

21 Te kuandatu̱‑ro̱ núu̱ tá'an‑ró, chi̱ káchiñú'ún‑ró Dios. 22 Te ñasɨ́'ɨ́, ná kuándatu̱‑ña núu̱ yíi máá‑ña, nátu̱'un nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 23 Chi̱ yii kúu xini̱ ñásɨ́'ɨ́, nátu̱'un Cristo kúu‑ya̱ xiní tɨ́ku'ni̱. Te máá‑yá kúu I'a̱ náma‑ún. 24 Chi̱ nátu̱'un tɨku'ni̱ kájandatu̱‑i nuu̱ Cristo, suni súan ñasɨ́'ɨ́ ná kuándatu̱ ndɨ'ɨ‑ña núu̱ yíi máá‑ña. 25 Te róó yii jíná'an‑ró, ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ ñásɨ́'ɨ́‑ro̱, nátu̱'un ni̱ kundá'ú ini̱ Cristo tɨku'ni̱‑ya̱. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ máá‑yá ja̱ tɨ́ku'ni̱‑ún, 26 náva̱'a nasándoo‑ya̱, te nakacha‑ya̱‑ún jíín máá tú'un, nátu̱'un ini̱ nuu̱ ndúndoo jíín ndúcha, 27 náva̱'a koo ɨɨn tɨku'ni̱ luu kundii̱ nuu̱ máá‑yá, ja̱ tú kundiso cha'a̱n, ni tú tɨ'yi̱, ni ɨɨn ja̱ súan, chi̱ sua ná kóo ndoo, ma̱ kúnchaa̱ cha'a̱n. 28 Suni súan ta̱ká yii, nɨ́nɨ ná kúndá'ú ini̱‑de ñasɨ́'ɨ́ máá‑de, nátu̱'un jíín máá‑de. Chi cha̱a kúndá'ú ini̱‑de ñasɨ́'ɨ́‑de, máá‑de kúndá'ú ini̱‑de. 29 Chi̱ tú ni ɨɨn cha̱a jíto u'u̱‑de máá‑de, chi̱ sua skée‑dé te jíto ñúkúún‑de máá‑de. Suni súan sá'a Cristo jíín tɨ́ku'ni̱‑ya̱. 30 Chi̱ nátu̱'un pedazo máá‑yá kákuu‑yó, yikɨ‑yá, ku̱ñu‑ya̱. 31 Ja̱ yúán skéndo̱o cha̱a táa̱‑de náa̱‑de, te kétá'an‑de jíín ñásɨ́'ɨ́‑de, te ɨɨn‑na̱ kákuu ndendúú‑de. 32 Yíí xáa̱n káa tu̱'un sa̱'í yá'a. Ko ruu̱, chi̱ cuenta sɨkɨ̱ Cristo jíín sɨkɨ́ tɨ́ku'ni̱ ká'a̱n‑ri̱. 33 Ko ná ɨɨn ná ɨɨn róó, ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ ñásɨ́'ɨ́ máá‑ró, nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ro̱ máá‑ró. Te suni ñasɨ́'ɨ́, ná kóo ja̱ jíñú'ún‑ña núu̱ yíi‑ñá.

6

1 Hijo, kuandatu̱‑ro̱ núu̱ táa̱‑ro̱, nuu̱ náa̱‑ro̱ sɨkɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱, chi yu̱án kúu ja̱ vá'a sá'a‑ró. 2 Chi ya̱'á kúu xna'a̱n‑ga̱ tu̱'un ja̱ ndíso ta'u̱, ni̱ tá'ú‑yá tiñu: Koo ja̱ jíñú'ún‑ró núu̱ táa̱‑ro̱ núu̱ náa̱‑ro̱, 3 náva̱'a ná kéndo̱o va̱'a‑ró, te ná'án kúchaku̱‑ro̱ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Achí. 4 Te róó, táa̱ jíná'an‑ró, ma̱ skití‑ro̱ iní se̱'e‑ró jíná'an‑i, chi̱ sua ka'nu̱‑ro̱‑í, te stá'a̱n‑ro̱ núu̱‑í sɨkɨ̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 5 Róó mozo jíná'an‑ró, kuandatu̱‑ro̱ núu̱ patrón‑ro̱ ñúyɨ́vɨ yá'a, jíín tú'un jíñú'ún, jíín tú'un yú'ú, jíín tú'un koo kájí iní añú‑ro̱, nátu̱'un nuu̱ Cristo. 6 Ma̱ sá'a‑ró tíñu ja̱ kúsɨɨ̱ iní ña̱yɨvɨ ndé'é‑i nuu̱, chi̱ sua sá'a‑ró nátu̱'un mozo Cristo. Te kuu ini̱‑ro̱ sá'a‑ró já játa'a̱n ini̱ Dios. 7 Te jíín iní jíín añú‑ro̱ kuátíñu‑ró. Te kani ini̱‑ro̱ já núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ játíñu‑ró, nasu̱ núu̱ ñáyɨvɨ. 8 Chi̱ a kájini̱‑ro̱ já nú tiñu va̱'a sá'a ɨɨn ɨɨn‑ró, jíín yá'á te nani'i̱n‑ro̱ yá'u‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, va̱sa mozo xí cháa jíka kuu ndicha̱‑na̱. 9 Te róó patrón jíná'an‑ró, suni súan sá'a‑ró jíín‑i, te ma̱ síyú'ú‑ro̱‑í, chi̱ a kájini̱‑ro̱ já íó Jito'o̱ máá‑i jíín máá‑ró ondé andɨ́vɨ́, te ɨɨn núú‑ni ndíto‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ.

Ná kúkútu‑yo jíín táká tu̱'un Dios

10 Te ɨɨn‑na̱ tu̱'un íó, ñáni̱ máni̱: Ná kuíñi ni̱'in‑ró jíná'an‑ró sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín fuerza sátiñu máá‑yá. 11 Ná kúkútu‑ro jíín táká tu̱'un Dios náva̱'a ma̱ káka yátá‑ró sá'a ja̱'ú ja̱ ndúkú tɨ́ɨn yátá róó. 12 Chi̱ nasu̱ kája̱tá'an‑yó jíín cháa yí'i nɨñi̱ jíín kúñu, chi̱ sua jíín já kákuñá'nu, jíín já kátɨ̱ɨn so̱'o, jíín táká jito'o̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ja̱ kátá'ú tíñu ñu̱ñáa yá'a, jíín táká tachi̱ ñáá kájika nuu̱ tachí. 13 Núsáá te ná kúkútu ndɨ́'ɨ‑ró jíín táká tu̱'un Dios, náva̱'a ma̱ káka yátá‑ró kɨvɨ́ íó tu̱ndó'o. Te kundii̱ ni̱'in‑ró ondé nú ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ ji̱nu ni̱ sá'a‑ró. 14 Núsáá te kuiñi ni̱'in‑ró jíná'an‑ró. Te chiva̱'a‑ró tú'un ndaa̱, nátu̱'un ná kúnu'ni̱ sánchi̱i‑ró. Te ná kú'un‑ró tú'un skéndo̱o ndaa̱‑ya̱ róó, nátu̱'un ɨɨn su'nu̱ káa. 15 Te ná kɨ́'vɨ‑ró tú'un va̱'a tu̱'un vindáa̱ vinené, nátu̱'un ndija̱n iní ja'a̱‑ro̱. 16 Te íó ɨɨn‑na̱ tu̱'un kánúú: Jíín tú'un kándíja te kasu̱‑ro̱ máá‑ró, nátu̱'un ɨɨn nuu̱ tú'ma‑ró, chi̱ jíín yúán te kuu nda'va̱ ndɨ'ɨ‑ró yáá ñú'u̱n ja̱ skée ja̱'ú nátu̱'un ndua. 17 Te ná kú'un‑ró tú'un nama róó, nátu̱'un kachíní káa. Te nátu̱'un machete, kuatíñu‑ró tú'un Espíritu, chi yu̱án kúu tu̱'un Dios. 18 Te nene̱ kaka̱n ta'u̱‑ro̱ te ka'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín‑yá, te ná kakán ta'u̱‑ro̱ sá'a máá Espíritu. Te ja̱ yúán ná kóo ndito ini̱‑ro̱, te ja'a̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo ná kakán ta'u̱‑ro̱, te ná ká'a̱n nda̱'ú‑ro̱. 19 Te suni ka'a̱n‑ro̱ já'a̱‑rí, náva̱'a ná chúndéé iní‑ri̱ ndɨka̱‑ri̱ yu'u‑rí kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a tu̱'un sa̱'í‑ya̱, 20 te ka'a̱n vatu̱ máá‑rí ndasa kánúú ká'a̱n‑ri̱, chi ja̱ sɨkɨ́ tú'un‑ún jíka kuu‑ri̱, te nú'ni̱‑ri̱. 21 Tíquico kúu cha̱a játíñu te skíkuu va̱'a‑de tiñu máá Jíto'o̱‑yo̱, te mani̱‑yo̱ jíín‑de. Te suni kastu̱'ún‑de nuu̱‑ro̱ ndasa kua'a̱n tiñu jíku‑ri̱ jíín, náva̱'a kuni̱ ndɨ'ɨ‑ni‑ró. 22 Máá já yúán‑ni tájí‑rí‑de kujaa̱‑de nuu̱‑ro̱, náva̱'a kuni̱‑ro̱ ndasa kákuu‑ri̱, te ndundéé iní añú‑ro̱ sá'a‑de. 23 Tu̱'un kuaká'nu ini̱, jíín tú'un kúndá'ú ini̱, jíín tú'un kándíja, ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín táká ñani̱‑yo̱. 24 Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ ná kóo jíín táká ña̱yɨvɨ maní ndíja‑i jíín Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. Súan ná kóo. Amén.

Filipenses

1

2

3

4

LA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS FILIPENSES

YA'A KUU CARTA JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU FILIPOS

1

1 Máá‑rí kákuu Pablo jíín Timoteo, mozo Jesucristo, te káchaa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo kákandíja nuu̱ Cristo Jesús, ja̱ káxiu̱kú‑i ini̱ ñuu̱ Filipos, jíín núu̱ cháa ja̱ kándi̱to‑de‑i, jíín núu̱ cháa kájatíñu nuu̱‑í. 2 Tu̱'un luu íó ini̱, jíín tú'un kuaká'nu ini̱, ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró.

Ja̱ ní nakuatá'ú Pablo nuu̱ Dios

3 Nákuatá'ú‑rí nuu̱ Dios máá‑rí ndɨta'a̱n jínu ja̱ núku̱'un ini̱‑ri̱ róó jíná'an‑ró. 4 Nú jikán ta'u̱‑rí, te nene̱ kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jikán ta'u̱‑rí ja'a̱ róó jíná'an‑ró. 5 Chi ni̱ chindéé tá'an‑ró jíín‑rí skáka‑yó tú'un va̱'a onde̱ kɨvɨ̱ xnáñúú, te onde̱ vina. 6 Te jáni ndija ini̱‑ri̱ ja̱ síjínu ná'ín‑yá tiñu va̱'a ja̱ ní skéjá'á‑yá jíín‑ró, te súan kukuu‑ga̱‑ya̱ jíín ondé kɨvɨ̱ ndíi Jesucristo. 7 Te suni íó va̱'a ja̱ súan nákani ini̱‑ri̱ ja̱ kúu ta̱ká róó, chi̱ ñú'un ini̱ añú‑ri̱ ja̱ kúu róó, chi ni̱ kani'i̱n táká‑ni yóó tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱, te káchindéé tá'an‑ró jíín‑rí kɨvɨ̱ kándee‑ri̱ veka̱a jíín já káka'a̱n‑yo̱ já'a̱ tú'un va̱'a jíín já káxndeá‑ga̱‑yo̱. 8 Chi̱ Dios kúu testigo‑ri̱ ja̱ jiní‑ya̱ ná ku̱'a kúu ini̱‑ri̱ ja̱ kúu ta̱ká róó, jíín já maní‑rí jíín‑ró, nátu̱'un mani̱ Jesucristo jíín‑ró. 9 Te jikán ta'u̱‑rí ya̱'á. Kuní‑ri̱ ja̱ ná kúndá'ú‑ga̱ ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, te ná skuá'a‑ga̱‑ro̱ júku̱'un‑ga̱ ini̱‑ro̱ tú'un‑ya̱, te nde̱'é‑ró ndéja̱ íó va̱'a, 10 náva̱'a kuu kuatú'ún‑ró máá já vá'a, te suni náva̱'a ná kóo kájí iní‑ro̱, te tú naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́‑ro̱ kɨvɨ́ ndíi Cristo, 11 te suni náva̱'a ná kúkútu‑ro jíín tíñu ndaa̱ sá'a Jesucristo. Jia̱n kúu ja̱ nákana jaa‑yó Dios, jíín já ká'a̱n jíñú'ún‑yó jíín‑yá.

Modo ni̱ jika máá tú'un va̱'a

12 Ñáni̱, kuní‑ri̱ ja̱ ná kuní‑ro̱ ná tu̱ndó'o ni̱ ta'a̱n‑ri̱, chi ni̱ jicha̱‑ga̱ tu̱'un va̱'a ni̱ sá'a. 13 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ká'i̱o ini̱ palacio, jíín sáva‑ga̱‑i, ni̱ ka̱jini tu̱'un‑i ruu̱ ndasa kándee‑ri̱ veka̱a ja̱ sɨkɨ́ Cristo. 14 Te kua̱chi ja̱ nú'ni̱‑ri̱ kándee‑ri̱ veka̱a, yu̱án ní ka̱yija ini̱ sava ñani̱‑yo̱ já káchiñú'ún‑de máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ni̱ ka̱chundéé téyíí‑gá ini̱‑de kájani‑de tu̱'un va̱'a, te tuká káyu̱'ú‑de. 15 Ndaa̱, chi̱ sava ña̱yɨvɨ, kájani‑i tu̱'un Cristo sɨkɨ̱ tú'un kuásún iní, jíín já kástátá'an‑i. Ko sava‑i, suni kájani‑i tu̱'un sɨkɨ̱ já ká'i̱o va̱'a ini̱‑i. 16 Te sava‑i kájani‑i tu̱'un Cristo ja̱ skuikín‑ni‑i tɨxɨ̱n, te tú ndija‑i, chi̱ kákuni̱‑i ja̱ xndeá‑ga̱‑i tu̱ndó'o veka̱a sɨkɨ̱‑rí. 17 Ko sava‑i kájani‑i tu̱'un va̱'a chi̱ kúndá'ú ini̱‑i ruu̱, te a kájini̱‑i ja̱ ndúkú íchi‑rí ka'a̱n‑ri̱ ja'a̱ tú'un va̱'a. 18 Tú na̱ún sá'a núsáá, chi ta̱ká‑ni modo jichá tu̱'un Cristo, va̱sa káka'a̱n sɨ́kɨ́‑i, xí ká'a̱n ndaa̱‑i. Te ya̱'á kúu ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ sá'a, te ni̱ ma̱ ndɨ́'ɨ kutɨ já kúsɨɨ̱ iní‑ri̱. 19 Chi̱ jiní‑ri̱ ja̱ yá'á kúu ja̱ náma ruu̱, jíín já kájika̱n ta'u̱‑ro̱, jíín já chíndéé chítuu Espíritu Jesucristo ruu̱. 20 Chi̱ ñúkuu ini̱‑ri̱, te kuní ndásɨ́ iní‑ri̱, ja̱ má kúka nuu̱ kútɨ iní‑ri̱, chi̱ sua ná chúndéé téyíí iní‑ri̱, náva̱'a ná ndúñá'nu Cristo sá'a máá‑rí vina, nátu̱'un nɨ́ɨ́ ní kii‑ri̱, te va̱sa ná kúu̱‑ri̱ xí kúchaku̱‑ri̱. 21 Chi ja̱ chakú‑ri̱ kúu ja̱ jíka‑ri̱ jíín máá Cristo, te ja̱ kúu̱‑ri̱ kúu ja̱ ní'i̱n‑gá‑ri̱. 22 Ko nú kuchaku̱‑ga̱‑ri̱, te súan ni'i̱n‑rí sɨkɨ̱ táká tiñu ni̱ sá'a‑ri̱ tú jiní‑ri̱ ndé ichi tɨ́ɨn‑ri̱ vii. 23 Chi ma̱'ñú ndéndúú tu̱'un yá'a kándee ni̱'in‑ri̱. Te kúu ini̱‑ri̱ no'o̱n‑ri̱ kunchaa̱‑ri̱ jíín Cristo. Yu̱án kúu máá já vá'a xaa̱n‑gá. 24 Ko ja̱ ná kúchaku̱ núu‑ga̱‑ri̱ kúu ja̱ kánúú‑gá ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró. 25 Súan jáni ndija ini̱‑ri̱. Yu̱án kúu ja̱ jiní‑ri̱ ja̱ kúkuu‑ga̱‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró, náva̱'a ná kándíja va̱'a‑ga̱‑ro̱, te kusɨɨ̱‑gá ini̱‑ro̱. 26 Náva̱'a kusɨɨ̱‑gá ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró jíín Cristo Jesús ja̱ sɨkɨ́ rúu̱, chi̱ jaa̱ tuku‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 27 Máni ná káka kuu va̱'a‑ró jíná'an‑ró, nátu̱'un kánúú máá sɨkɨ́ tú'un va̱'a Cristo, náva̱'a va̱sa ná jáa̱‑ri̱ te kuni̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, xí va̱sa ná kúnchaa̱ jíká‑rí, ko kuni tu̱'un‑ri̱ róó ja̱ ká'i̱in ni̱'in‑ró jíín ɨ́ɨn‑ni xini̱, te jíín já ɨ́ɨn ká'nu‑ni kásátiñu ni̱'in‑ró sɨkɨ́ tú'un va̱'a ja̱ kákandíja‑yó. 28 Te ma̱ yú'ú kutɨ‑ro sá'a ja̱ kájito u'u̱ róó, chi yu̱án kúu tu̱'un ja̱ náa íi̱ máá jíná'an, ko róó, a ka̱ku‑ró jíná'an‑ró, chi ya̱'á sá'a Dios. 29 Chi ni̱ ja̱'a Cristo uu̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Nasu̱ máá ɨ́ɨn ja̱ ná kándíja‑ró núu̱‑yá, chi̱ suni ja̱ ná ndó'o‑ró já sɨkɨ́ máá‑yá. 30 Te suni kándo'o‑ró nátu̱'un ni̱ kajini̱‑ro̱ já ndó'o‑ri̱, te vina a ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró já jíku jíín‑rí.

2

Ja̱ ní sásúchí‑yá máá‑yá

1 Núsáá te jíín tú'un ndéé íó ini̱ Cristo, jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó skandá‑ya̱ róó, jíín tú'un ja̱ ká'i̱o ɨɨn núú‑ró iní máá Espíritu, jíín tú'un mani̱ iní‑ro̱ jíín‑i, jíín já jíto ndá'ú‑ro̱ núu̱‑í. 2 Jíín táká tu̱'un yá'a ná kúkuu‑ró, náva̱'a kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ri̱. Te ɨɨn‑ni ná káa xini̱‑ro̱. Te ɨɨn‑ni ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró. Te ɨɨn‑ni ná kóo ini̱‑ro̱ jíín ɨ́ɨn‑ni ná káni ini̱‑ro̱. 3 Tú ni ɨɨn ndatíñu sá'a‑ró já kuátá'an‑ró, xí já sávixi̱‑ro̱ máá‑ró, chi̱ sua ná kóo súchí iní‑ro̱ jíná'an‑ró, te ná táva‑ro cuenta ja̱ vá'a‑ga̱ kúu tá'an‑ró vásá máá‑ró. 4 Te ma̱ kóto‑ró tíñu ja̱ kúu máá‑ró jíná'an‑ró, chi̱ suni ná kóto‑ró tíñu ja̱ kúu tá'an‑ró. 5 Ná káni ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró nátu̱'un ni̱ jani ini̱ Cristo Jesús. 6 Te máá‑yá ni̱ ka̱a‑ya̱ nátu̱'un Dios, ko tú ní ndío ini̱‑ya̱ já jíín fuerza nduu ɨɨn núú‑yá jíín Dios. 7 Ko ni̱ sía̱‑ya̱ máá‑yá, te ni̱ nduu‑ya̱ nátu̱'un kánda̱a mozo, ni̱ kaku‑ya̱ nátu̱'un jíto cha̱a. 8 Te nuu̱ ní kenda‑ya̱ nátu̱'un jíka cha̱a, te ni̱ sásúchí‑yá máá‑yá. Te ni̱ jandatu̱‑ya̱ ondé ni̱ ji'i̱‑ya̱, va̱sa ni̱ ji'i̱‑ya̱ jiká cruz. 9 Ja̱ yúán ní nduñá'nu luu xaa̱n‑yá ni̱ sá'a Dios, te nuu̱ Jesús ni̱ ja̱'a Dios ɨɨn sɨ́'vɨ́ kánúú núu̱ táká‑ga̱ sɨ́'vɨ́. 10 Náva̱'a jíín sɨ́'vɨ́ Jesús ná júkuiñi̱ jítɨ́ táká ja̱ ká'i̱in ini̱ andɨ́vɨ́, jíín já ká'i̱in nuu̱ ñú'un, jíín já ká'i̱in chi̱i ñu'un, 11 te ta̱ká yu'u ka'a̱n ndaa̱ ja̱ Jesucristo kúu máá Jíto'o̱. Yu̱án kánakana jaa‑ún máá Táa̱‑yo̱ Dios. 12 Ñáni̱ máni̱, nene̱ nátu̱'un ni̱ ka̱jandatu̱‑ro̱ núu̱‑rí kɨvɨ̱ ní kandii̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te suni súan va'a̱‑ga̱ ni̱ ka̱sá'a‑ró vína va̱sa jíká ní kanchaa̱‑ri̱, núsáá te vina ná sátiñu va̱'a‑ró náva̱'a ná kée va̱'a ja̱ náma‑ró máá‑ró. Te jíín tú'un yú'ú, tu̱'un kɨ́sɨ‑i róó, ná sá'a‑ró. 13 Chi̱ Dios kúu I'a̱ sátiñu jíín‑ró náva̱'a ná sá'a‑ró ndasa kuní maá‑yá, jíín ndása kúsɨɨ̱ iní máá‑yá. 14 Ma̱ kútuku ini̱‑ro̱ jíín tíñu kásá'a‑ró, ni ma̱ kána̱á‑ro̱ jíín tá'an‑ró. 15 Náva̱'a tú na̱ún náku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́‑ro̱. Te ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín tíñu ñáá. Te kuu‑ró sé'e Dios, ña̱yɨvɨ tú cha'a̱n, va̱sa kájika kuu‑ró má'ñú ñáyɨvɨ yákua yo'o̱ ini̱, jíín má'ñú ñáyɨvɨ ní'in ini̱. Te ma̱'ñú ñáyɨvɨ‑ún kástúu̱n‑ro̱ nátu̱'un lámpara ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 16 Kutɨɨn ni̱'in‑ró tú'un ja̱ kúchaku̱‑ro̱ jíín, náva̱'a kusɨɨ̱ iní‑ri̱ kɨvɨ̱ ndíi Cristo. Yúan‑na te kuni̱‑ri̱ ja̱ ná tú ní jíka kuu sáni‑ri̱, ni tú ní kána sáni tai̱n‑rí. 17 Te nú ni̱ jatɨ nɨñi̱‑rí ja̱ ndúkú‑rí skándíja‑ga̱‑ri̱ róó, yu̱án kúu nátu̱'un ni̱ soko̱‑rí máá‑rí nuu̱‑yá. Yu̱án kúsɨɨ̱ iní máá‑rí, te suni kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ onde̱ jíín táká róó jíná'an‑ró. 18 Te suni súan ná kúsɨɨ̱ iní máá‑ró jíná'an‑ró, te ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ ondé jíín rúu̱.

Tu̱'un Timoteo jíín Epafrodito

19 Ko ñúkuu ini̱‑ri̱ ja̱ ná kuá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús tu̱'un, te tájí yachí‑ri̱ Timoteo jaa̱‑de nuu̱‑ro̱, náva̱'a ná ndúndéé iní‑ri̱ nú ni̱ jini̱‑ri̱ ndasa ká'i̱o‑ró. 20 Chi̱ tú kutɨ ɨngá cha̱a íó yá'a ja̱ ɨ́ɨn‑ni xini̱ kúñava̱'a jíín‑rí nátu̱'un máá‑de, ja̱ kuítú iní koto ñúkúún róó. 21 Chi ta̱ká‑de kándúkú‑de ja̱ kúu máá‑de, ko nasu̱ já kúu Cristo Jesús. 22 Ko a ni̱ kajini̱‑ro̱ já bueno sá'a Timoteo. Nátu̱'un se̱'e jíín táa̱‑i, suni súan ni̱ kuu játíñu‑de jíín‑rí jáni‑de tu̱'un va̱'a. 23 Núsáá te ñúkuu ini̱‑ri̱ tájí‑rí cha̱a yá'a jaa̱‑de nuu̱‑ro̱, te nú ni̱ jini̱‑ri̱ ndasa kua'a̱n tiñu jíku‑ri̱ jíín. 24 Te jáni ndija ini̱‑ri̱ ja̱ kuá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ tú'un, ja̱ súni máá‑rí jaa̱ yachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 25 Ko ni̱ jani ini̱‑ri̱ ja̱ kánúú tájí‑rí ñani̱‑ri̱ Epafrodito jaa̱‑de, chi cha̱a sátiñu jíín‑rí kúu‑de, te chíndéé tá'an‑de jíín‑rí. Te suni ndajá'a̱ máá‑ró ní kuu‑de sáá. Te suni játíñu‑de nuu̱‑rí ta̱ká nuu̱ nándɨ'ɨ‑ri̱‑de. 26 Chi ni̱ kuu xaa̱n iní‑de ja̱ kuní‑de nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró núú. Te ni̱ kukuí'a̱ ini̱‑de, chi̱ a ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró já ní ku'u̱‑de. 27 Chi ja̱ndáa̱ ni̱ ku'u̱‑de ja̱ á yani kuu̱‑de núú, ko Dios, ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱‑dé, ko nasu̱ máá ɨ́ɨn‑de, chi̱ onde̱ ruu̱, náva̱'a tú kaa‑ga̱ kukuí'a̱ ini̱‑ri̱ núú. 28 Núsáá te jítú iní‑ri̱ ni̱ tájí‑rí‑de kujaa̱‑de nuu̱‑ro̱, náva̱'a ná kuní‑ro̱ núu̱‑dé jíná'an‑ró. Te ndusɨɨ̱ túku ini̱‑ro̱, te ruu̱ tuká ndukuí'a̱ ndásɨ́ iní‑ri̱. 29 Núsáá te kuatá'ú‑ró‑de, chi̱ kándíja‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, te ná kóo sɨɨ̱ iní‑ro̱, te ka'a̱n jíñú'ún‑ró jíín cháa ja̱ kánda̱a nátu̱'un káa‑de. 30 Chi̱ a yani kuu̱‑de núú, ja̱ sɨkɨ́ tíñu máá Cristo. Te va̱sa ní jí'i̱‑de ko a ni̱ skíkuu‑de tiñu ja̱ tú ní síjínu máá‑ró já kúu ruu̱.

3

Na̱ sɨkɨ̱ ndúkú ndéé‑yó

1 Te ɨɨn‑na̱ tu̱'un íó ñáni̱. Ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ jíín máá Jíto'o̱‑yo̱. Chi̱ ruu̱, ja̱ndáa̱, tú kúnɨ́nɨ iní‑ri̱ chaa‑ri̱ suni suni‑ni tu̱'un‑ún nuu̱‑ro̱, ko súan íó seguro‑ga̱ ja̱ kúu róó. 2 Ma̱ kóto‑ró núu̱ tí'ina̱. Ma̱ kóto‑ró núu̱ ñáyɨvɨ kásá'a tiñu ñáá. Ma̱ kóto‑ró núu̱ cháa ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱. 3 Chi̱ yóó kákuu cha̱a ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱ ndija. Te jíín iní jíín añú‑yo̱ káchiñú'ún‑yó Dios. Te kákusɨɨ̱ iní‑yo̱ jíín Cristo Jesús. Chi̱ tú káchiñú'ún‑yó máá‑yó. 4 Te nú ndé cha̱a jáni ini̱‑de ja̱ kúu chiñú'ún‑de máá‑de, te suni ruu̱ ví'í‑gá sá'a‑ri̱ núú, chi̱ suni ruu̱ chiñú'ún‑rí máá‑rí nú súan íó núú. 5 Chi ni̱ xɨtɨ̱ ndúu̱ ruu̱ nuu̱ uná kɨvɨ̱. Te suni tata̱ Israel kúu‑ri̱. Te suni tá'an tata̱ Benjamín kúu‑ri̱. Te suni hebreo se̱'e hebreo kúu‑ri̱. Te suni ni̱ chiñú'ún‑rí ley ja̱ káchiñú'ún fariseo. 6 Te ni̱ jítú iní‑ri̱ ni̱ chindiki̱n‑ri̱ tɨku'ni̱ ni̱ sá'a ndɨva̱'a‑ri̱ jíín‑i. Te tú ní náku̱xndíi ni ɨɨn ley sɨkɨ̱‑rí, chi ni̱ skíkuu ndaa̱‑ri̱. 7 Ko ta̱ká tiñu ja̱ kúndéé‑rí jíín núú, tú sá'a‑ri̱ cuenta jíín‑ún vína, chi̱ va'a̱‑ga̱ ná náa‑ún, te ná chíñú'ún‑rí Cristo jáni ini̱‑ri̱. 8 Te ja̱ndáa̱, chi̱ jáni ini̱‑ri̱ ja̱ vá'a‑ga̱ ná náa táká tiñu‑ún, náva̱'a ná kuní va̱'a‑ri̱ ja̱ kúu tu̱'un Jito'o̱‑ri̱ Cristo Jesús, chi̱ jia̱n kúu ja̱ kánúú‑gá. Te ja̱ sɨkɨ́ máá‑yá ni̱ xnáa‑rí ta̱ká tiñu, te jáni ini̱‑ri̱ ja̱ máni kuayo kúu. Súan sá'a‑ri̱ náva̱'a kundéé‑rí najaa̱‑ri̱ nuu̱ Cristo, 9 te náva̱'a ɨɨn kɨvɨ̱ te a jiní‑ri̱ ja̱ kándee‑ri̱ chi̱i Cristo. Ko nasu̱ já sándaa̱‑ri̱ máá‑rí jíín ley, chi̱ sua ja̱ kéndo̱o ndaa̱‑ri̱ sá'a Dios jíín tú'un kándíja‑ri̱, chi̱ kándíja‑ri̱ nuu̱ Cristo, 10 náva̱'a kuni̱ va̱'a‑ri̱ nuu̱‑yá, te kuni̱‑ri̱ ndasa káa fuerza naschakú‑ya̱ yóó, te suni ndo'o ta'a̱n‑ri̱ jíín‑yá, te suni nduu‑ri̱ nátu̱'un káa máá‑yá jíín tú'un ja̱ ní ji'i̱‑ya̱. 11 Chi̱ sanaa te súan kundéé‑rí nachaku̱‑ri̱ ma̱'ñú ndɨ́yi. 12 Te chá'a̱n‑ga̱ kundéé‑rí, ni té chá'a̱n‑ga̱ yija‑ri̱. Ko ndúkú ndéé‑rí kua'a̱n‑ri̱ náva̱'a ná ní'i̱n‑rí tu̱'un‑ún, chi ja̱ yúán kúu ja̱ ní ni'i̱n Cristo Jesús ruu̱. 13 Ñáni̱ jíná'an‑ró, ruu̱ na̱ tú sá'a‑ri̱ cuenta ja̱ á ni̱ kundéé‑rí jíín. Ko máni xnáa‑rí ini̱‑ri̱ ta̱ká ja̱ ní kuu ichi yatá, te skáa̱‑ga̱‑ri̱ ichi núu̱‑rí kua'a̱n‑ri̱ jíín. 14 Te ndúkú ndéé‑rí kua'a̱n‑ri̱ ná jáa̱‑ri̱ onde̱ nuu̱ íó ku̱'a, náva̱'a kundéé‑rí ni'i̱n‑rí premio ja̱ kuá'a Dios, chi̱ kana‑ya̱ xiní‑rí ki'i̱n‑ri̱ ichi nínu onde̱ jíín Cristo Jesús. 15 Te ndé yóó ni̱ yija‑yó, te súan ná kóo xini̱‑yo̱ núsáá. Te nú ndé róó sɨ́ɨn xini̱ káñava̱'a‑ró, suni ya̱'á ná stá'a̱n Dios nuu̱‑ro̱. 16 Ko nú ndasa ni̱ kundéé‑yó ní skuá'a‑yó, súan ná káka‑yó, te suni ɨɨn‑ni ná kóo xini̱‑yo̱. 17 Ñáni̱, ná ndáku‑ró rúu̱ jíná'an‑ró, te kunchaa̱ nuu̱‑ro̱ ñáyɨvɨ kájika súan nátu̱'un ichi ní stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 18 Chi̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ kájika kuu‑i ichi ñáá, te tɨnɨ̱ jínu ni̱ jani‑ri̱ tu̱'un ña̱yɨvɨ yúan nuu̱‑ro̱. Te suni ká'a̱n ndé'e̱‑ri̱ jíín‑ró vína, ja̱ máá‑i kákuu ña̱yɨvɨ kájito u'u̱‑i tu̱'un ja̱ ní ji'i̱ Cristo jika̱ cruz. 19 Te ɨɨn kɨvɨ̱ te naa íi̱ ñáyɨvɨ‑ún, te ndɨ'ɨ‑i. Chi̱ máni chíñú'ún‑i toko‑í. Te kúsɨɨ̱ iní‑i jíín tú'un ja̱ kúka nuu̱ iní‑i sá'a núú. Te kaní ini̱‑i ndé'é‑i nuu̱ ndátíñu íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 20 Ko ñuu̱ máá‑yó kúu onde̱ andɨ́vɨ́. Te suni onde̱ yúan káinda̱tu‑yó ndíi máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, I'a̱ nama yóó. 21 Te máá I'a̱‑ún, nasama‑ya̱ yíkɨ kúñu ndá'ú‑yo̱, náva̱'a nduu nátu̱'un káa yikɨ kúñu ndíi ncháa̱ máá‑yá. Chi̱ Dios kúu ka'nu̱‑ya̱ táká ja̱ íó, te suni jíín fuerza‑ya̱ sá'a‑ya̱‑ún.

4

Nene̱ ná kúsɨɨ̱ iní‑yo̱

1 Ñáni̱ máni̱ jíná'an‑ró, súan ná kuíñi ni̱'in‑ró jíín máá Jíto'o̱‑yo̱, chi̱ kúu ini̱‑ri̱ róó, te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑ró, te róó kúu nátu̱'un premio‑ri̱. 2 Te ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín Evodia, te ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín Síntique ja̱ ná kóo ɨɨn‑ni xini̱‑ñá jíná'an‑ña, nátu̱'un kuní máá Jíto'o̱‑yo̱. 3 Te nuu̱ róó Timoteo, suni ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, chi cha̱a ni̱ chindéé tá'an va̱'a jíín‑rí kúu‑ró, te ná kuá'a núu‑ró ndá'a núu̱ ñá'an yá'a, chi ni̱ ka̱sátiñu ni̱'in‑ña jíín‑rí ni̱ jani‑ri̱ tu̱'un va̱'a sáá, te suni onde̱ jíín Clemente jíín sáva‑ga̱ ña̱yɨvɨ kásátiñu jíín‑rí, chi̱ sɨ́'vɨ́ ñáyɨvɨ yúan a káyo̱so núu̱ lista ña̱yɨvɨ kúchaku̱ nɨ́ɨ́ káni. 4 Nene̱ ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ jíná'an‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Ɨnga̱ jínu ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró: Ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱. 5 Ka'a̱n mani̱‑ro̱ jíná'an‑ró náva̱'a ná kuichá tu̱'un ki'i̱n nuu̱ táká ña̱yɨvɨ já súan káa máá‑ró. Máá Jíto'o̱‑yo̱ a ni̱ kuyani‑ya̱. 6 Ma̱ nándɨ'ɨ ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ ní ɨɨn. Ko ná ká'a̱n‑ro̱ jíín Dios onde̱ jíín tú'un kánakuatá'ú‑ró, jíín tú'un kájika̱n ta'u̱‑ro̱, jíín tú'un káka'a̱n nda̱'ú‑ro̱, náva̱'a ná kuní‑ya̱ ndéja̱ kuní máá‑ró. 7 Yúan‑na te Dios kua̱'a‑ya̱ tú'un vindáa̱ vinené ini̱ añú‑ro̱ jíín xiní‑ro̱. Va̱sa tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ ndasa sá'a‑ya̱‑ún, te koto‑ya̱ róó onde̱ jíín Cristo Jesús. 8 Ñáni̱, máá ɨ́ɨn‑na̱ tu̱'un íó. Tu̱'un yá'a ná kúndee xini̱‑ro̱: Ta̱ká tu̱'un ndija, ta̱ká tu̱'un jíñú'ún, ta̱ká tu̱'un ndaa̱, ta̱ká tu̱'un ndoo, ta̱ká tu̱'un mani̱ iní, ta̱ká tu̱'un ja̱ játú'ún‑i, ta̱ká nuu̱ íó ja̱ vá'a, jíín táká ja̱ kúu nakana jaa‑yó‑yá sá'a, yu̱án ná núku̱'un ini̱‑ro̱. 9 Ta̱ká tu̱'un ja̱ ní ka̱kutu̱'a‑ró, jíín tú'un ni̱ kani'i̱n‑ro̱, jíín tú'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró, jíín tíñu ni̱ kajini̱‑ro̱ sá'a máá‑rí, ta̱ká yu̱án ná sá'a máá‑ró. Yúan‑na te máá Dios, I'a̱ já'a tu̱'un vindáa̱ vinené, koo‑ya̱ jíín‑ró. 10 Ko kúsɨɨ̱ xáa̱n iní‑ri̱ jíín máá Jíto'o̱‑yo̱, chi̱ vina, va̱sa kuéé, ko ni̱ kanu̱ku̱'un ini̱‑ro̱, te ni̱ ka̱chindéé‑ró rúu̱. Chi̱ súan sá'a‑ró kuní‑ro̱ núú, ko tú ní íó modo. 11 Nasu̱ já ndá'ú tá'a̱n‑ri̱ ká'a̱n‑ri̱, chi̱ ruu̱, a ni̱ skuá'a‑ri̱ ka̱an‑ri̱ jíín nú ndasa‑ni tá'a̱n‑ri̱. 12 Jiní‑ri̱ kuchaku̱ ndá'ú‑ri̱, te jiní‑ri̱ kuchaku̱ kúká‑rí. Ndɨ'ɨ ni̱ skuá'a‑ri̱, te a ni̱ ka̱an‑ri̱ jíín táká, nú ja̱ ndá'a̱ chi̱i‑ri̱, nú ja̱ yíta'a̱n nuu̱‑rí, nú ja̱ kúñava̱'a kua'a̱‑rí, xí já tá'a̱n ndá'ú‑ri̱. 13 Ndɨ'ɨ‑ni kúu sá'a‑ri̱, chi̱ máá Cristo já'a‑ya̱ fuerza ini̱‑ri̱. 14 Ko bueno ni̱ sá'a‑ró já ní jito ta'a̱n‑ro̱ túndó'o jíín‑rí. 15 Te róó, ña̱yɨvɨ ñúu̱ Filipos, suni a kájini̱‑ro̱ já ní ɨɨn tɨku'ni̱ tú ní kájito tá'an jíín‑rí ja̱ kuá'a yaku̱ na̱jíín kúta'u̱‑rí, chi̱ máni róó jíná'an‑ró onde̱ kɨvɨ̱ ní kejá'á‑rí jáni‑ri̱ tu̱'un va̱'a ná ni̱ kenda‑ri̱ va̱i‑ri̱ ñuu̱ Macedonia. 16 Chi̱ onde̱ ná kándee‑ga̱‑ri̱ ñuu̱ Tesalónica ni̱ ka̱tájí‑ró yakú ja̱ jínu ñú'ún‑rí, ni̱ jaa̱ ɨɨn uu̱ jínu. 17 Nasu̱ ndúkú‑rí ja̱ kuá'a‑ró núu̱‑rí núú, chi̱ ndúkú‑rí ja̱ ná ndeá‑ga̱ ta'u̱‑ro̱ núu̱‑yá. 18 Te a ñáva̱'a‑ri̱ ta̱ká ja̱ jínu ñú'ún‑rí, te sobra‑ga̱ íó. Te a ñú'un chítú iní nda'a‑rí, chi ni̱ ni'i̱n‑rí ja̱ ní ka̱tájí‑ró vái jíín Epafrodito. Te kúsɨɨ̱ iní Dios sá'a, chi̱ nátu̱'un ni̱ kasoko̱ vá'a‑ró núu̱‑yá, te asu̱n já'a̱n. 19 Te Dios máá‑rí, ná nákua̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱ táká ja̱ nándɨ'ɨ‑ró, chi̱ kúká máá‑yá jíín tú'un ja̱ vá'a ja̱ lúu íó ini̱ Cristo Jesús. 20 Te nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios ná nákana jaa‑yó‑yá nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Súan ná kóo. Amén. 21 Ná sándéé iní ta̱ká ña̱yɨvɨ ká'i̱o ndoo ni̱ sá'a Cristo Jesús, achi̱‑ro̱ kúni‑i. Te ñani̱‑yo̱ já káxiu̱kú jíín‑rí yá'a káka'a̱n ja̱ ná sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró. 22 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ndóo káka'a̱n‑i ja̱ ná sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró. Te ni̱ kaa‑ga̱ káka'a̱n ña̱yɨvɨ káxiu̱kú vé'e César. 23 Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín táká róó jíná'an‑ró. Amén.

Colosenses

1

2

3

4

LA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS COLOSENSES

YA'A KUU CARTA JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU COLOSAS

1

1 Máá‑rí Pablo kúu apóstol Jesucristo, chi̱ súan ni̱ jata'a̱n ini̱ Dios. Te jíín ñaní‑yo̱ Timoteo, 2 káchaa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ ñáyɨvɨ ndóo, jíín núu̱ ñaní‑yo̱ kákandíja nuu̱ Cristo ja̱ káxiu̱kú‑i ini̱ ñuu̱ Colosas. Tu̱'un luu jíín tú'un kuaká'nu ini̱ íó ini̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín iní máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró.

Tu̱'un ni̱ jika̱n ta'u̱ Pablo nuu̱ Dios ja'a̱ máá‑i

3 Nene̱ kájika̱n ta'u̱‑rí ja'a̱ róó jíná'an‑ró. Te kánakuatá'ú‑rí nuu̱ Dios Táa̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. 4 Chi ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ri̱ róó ja̱ kákandíja va̱'a‑ró núu̱ Cristo Jesús, jíín ndasa kájito ndá'ú‑ro̱ núu̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo, 5 chi̱ káñukuu ini̱‑ro̱ ní'i̱n‑ro̱ já yíva̱'a onde̱ andɨ́vɨ́. Tu̱'un yúan a ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró, chi̱ súan ká'a̱n ndaa̱ tu̱'un va̱'a. 6 Chi tu̱'un‑ún, a ni̱ jaa̱ nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, nátu̱'un nuu̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ, chi̱ ní'i̱n tíñu te ndeá kua'a̱n, suni nátu̱'un ni̱ sá'a jíín‑ró ondé kɨvɨ̱ ní ka̱jini so̱'o‑ró. Te ni̱ ka̱juku̱'un ndija ini̱‑ro̱ tú'un luu íó ini̱ Dios, 7 nátu̱'un ni̱ kutu̱'a‑ró ní sá'a Epafras. Mozo ta'a̱n jíín‑yó kúu‑de. Te kúmani̱‑yo̱ jíín‑de. Te cha̱a‑ún játíñu va̱'a‑de nuu̱ Cristo ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró. 8 Cha̱a‑ún, ni̱ kastu̱'ún‑de tu̱'un‑ró núu̱‑rí ndasa kákundá'ú ini̱ tá'an‑ró sá'a Espíritu. 9 Ja̱ yúán rúu̱ jíná'an‑ri̱, suni tú kájukuiñi̱‑ri̱ ja̱ kájika̱n ta'u̱‑rí ja'a̱‑ro̱ núu̱‑yá onde̱ kɨvɨ̱ ní ka̱jini tu̱'un‑ri̱ tu̱'un‑ún. Te kájika̱n‑ri̱ nuu̱‑yá já ná kuní ndɨ'ɨ‑ró ndasa játa'a̱n ini̱ máá‑yá, te ná kuní‑ro̱ táká tu̱'un ndíchí jíín tú'un júku̱'un va̱'a ini̱‑ro̱ sá'a Espíritu, 10 náva̱'a ná káka kuu luu‑ró, nátu̱'un kuní máá Jíto'o̱‑yo̱, te ná kúsɨɨ̱ vá'a ini̱‑ya̱ sá'a‑ró jíín táká‑ni, te na̱ni tiñu va̱'a jíku‑ró jíín, ná ní'i̱n tíñu, te ná júku̱'un‑ga̱ ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ Dios. 11 Te va̱'a téyíí ná yíja ta̱ká fuerza‑ya̱ iní‑ro̱, nátu̱'un káa fuerza luu máá‑yá, náva̱'a ná kóo sɨɨ̱ iní‑ro̱, te ká'nu koo ini̱‑ro̱, te kua̱ndéé iní‑ro̱. 12 Ná nákuatá'ú‑ró núu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios ja̱ ní chi'i‑ya̱ fuerza yóó náva̱'a ni'i̱n tá'a̱n‑yo̱ tá'u̱‑yo̱ jíín ñáyɨvɨ ndóo ja̱ ká'i̱in‑i nuu̱ ndíi ncháa̱. 13 Chi ni̱ ndiñi'in máá‑yá yóó ini̱ nda'a fuerza ñu̱ñáa, te ni̱ xndɨ́vɨ‑ya̱ yóó ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú tíñu Se̱'e‑ya̱, I'a̱ maní‑yá jíín. 14 Te Se̱'e‑ya̱‑ún, chi ni̱ na̱kuaan‑ya̱ yóó jíín nɨñí‑yá. Te ni̱ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱‑ya̱ núu̱‑yo̱ jíín kuáchi‑yó.

Muestra Dios kúu Jesús

15 Te Se̱'e‑ya̱‑ún kúu muestra Dios, I'a̱ tú jiní ndiji̱n‑yo̱ núu̱. Te xna̱ñúú‑gá Se̱'e‑ún, vásá táká ndatíñu ja̱ ní sá'a‑ya̱. 16 Chi̱ jíín máá Sé'e‑ya̱‑ún kúu ja̱ ní kuva̱'a ta̱ká ndatíñu ja̱ ká'i̱o andɨ́vɨ́, jíín já ká'i̱o ini̱ ñu̱yɨ́vɨ já jiní‑yo̱ núu̱ jíín já tú jiní‑yo̱ núu̱, kúu nuu̱ tá'ú tíñu, kúu nuu̱ kúñá'nu, kúu ja̱ kátɨ̱ɨn xini̱, kúu ja̱ kándi̱so tíñu. Ndɨ'ɨ ni̱ kuva̱'a ni̱ sá'a Dios jíín máá‑yá, te kúu cuenta máá‑yá. 17 Máá‑yá íó xna'a̱n‑ga̱ vásá ní kuva̱'a ta̱ká ndatíñu, te ta̱ká ndatíñu tɨ́ɨn ni̱'in máá‑yá. 18 Te máá‑yá kúu xini̱ tɨ́ku'ni̱, te nátu̱'un yikɨ kúñu‑ya̱ kúu‑ún. Máá‑yá kúu nuu̱ kéjá'á, te máá‑yá ni̱ nachaku̱ xna'a̱n‑ga̱ ma̱'ñú ndɨ́yi, náva̱'a kuñá'nu‑ga̱‑ya̱ núu̱ táká‑ni. 19 Chi ni̱ kusɨɨ̱ iní máá Dios ja̱ ñú'un tá'an ká'nu‑ni‑ya̱ jíín máá Sé'e‑ya̱, 20 náva̱'a naketá'an ta̱ká‑ni jíín Dios sá'a‑ya̱ jíín máá Sé'e‑ya̱. Te jíín nɨñí Sé'e‑ya̱, I'a̱ ni̱ ndo'o jika̱ cruz, te ná kóo paz sá'a‑ya̱ sɨkɨ́ máá já ká'i̱o ini̱ ñu̱yɨ́vɨ jíín já ká'i̱o andɨ́vɨ́. 21 Te suni súan ni̱ sá'a Se̱'e‑ya̱ jíín‑ró, chi̱ sɨ́ɨn sɨkɨ̱ ní ka'i̱in‑ró sáá, chi ni̱ ka̱jito u'u̱‑ro̱‑yá, te máni tiñu ñáá ni̱ ka̱sá'a‑ró núú. Ko vina a ni̱ naskétá'an‑ya̱ róó jíín Dios. 22 Ya̱'á ní sá'a‑ya̱ jíín yíkɨ kúñu‑ya̱ já ní ji'i̱, náva̱'a nasándoo‑ya̱ róó, te ma̱ kúnchaa̱ cha'a̱n róó, ni ma̱ kána jíín Dios nuu̱‑ro̱ hora stá'a̱n‑ya̱ róó nuu̱ Dios. 23 Súan sá'a‑ya̱ nú kuiñi ni̱'in‑ró, te kandíja ndija‑ró, te ni ma̱ nása̱ma ini̱‑ro̱ jíín tú'un va̱'a káñukuu ini̱‑ro̱ já ní ka̱jini so̱'o‑ró. Chi tu̱'un‑ún a ni̱ jicha̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ chíi andɨ́vɨ́. Te ruu̱ Pablo kúu cha̱a játíñu sɨkɨ̱ tú'un‑ún.

Sátiñu Pablo ja'a̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación

24 Te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ vina, chi̱ ndó'o‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró. Te skíkuu yikɨ kúñu‑ri̱ ja̱ kúmani̱‑gá ndo'o Cristo ini̱ tɨku'ni̱ máá‑yá, ja̱ kúu yikɨ kúñu‑ya̱, 25 te suni játíñu‑ri̱ nuu̱‑ún, chi̱ súan ni̱ chaa Dios tiñu sɨkɨ̱‑rí ja'a̱ róó, náva̱'a ná ká'a̱n ndɨ'ɨ‑ri̱ tu̱'un Dios jíín‑ró. 26 Yu̱án kúu máá tú'un sa̱'í ja̱ ní yisa̱'í onde̱ ná ni̱ kejá'á kuiá aná'án jíín ñáyɨvɨ. Ko vina a ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ tú'un‑ún nuu̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo máá‑yá. 27 Chi̱ máá Dios súan ni̱ kuni̱‑ya̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ‑ún, ndasa kúká káa tu̱'un luu ja̱ ndíso tu̱'un sa̱'í yá'a, kua'a̱n nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Te tu̱'un‑ún kúu máá Cristo kándee ini̱‑ro̱, jíín já káñukuu ini̱‑ro̱ núu̱ lúu kánchaa̱‑ya̱. 28 Te tu̱'un I'a̱‑ún kúu ja̱ kájani‑ri̱, te kákana jíín‑rí nuu̱ táká ña̱yɨvɨ. Te jíín tú'un ndíchí kástá'a̱n ñúkúún‑rí nuu̱‑í náva̱'a ná yíja va̱'a ta̱ká‑i kuiñi‑i nuu̱ Cristo Jesús sá'a‑ri̱. 29 Te ja̱ sɨkɨ́ yúán sátiñu‑ri̱. Te ni̱'in sátiñu‑ri̱ jíín fuerza máá‑yá. Te máá fuerza‑ya̱‑ún kúu ja̱ sátiñu téyíí jíín‑rí.

2

1 Chi̱ kuní‑ri̱ ja̱ ná kuní‑ro̱ ndasa ndɨ́'ɨ xaa̱n iní‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó jíín sɨkɨ́ táká ña̱yɨvɨ ká'i̱o ini̱ ñuu̱ Laodicea, jíín sɨkɨ́ táká ña̱yɨvɨ tú kájini̱ kutɨ núu̱‑rí ndasa káa‑ri̱, 2 náva̱'a ná ndúndéé iní añú‑i, te ɨɨn nuu̱ kúnchaka mani̱ tá'an‑i, te ná júku̱'un ndɨ'ɨ ini̱‑i ta̱ká tu̱'un luu‑ya̱, náva̱'a kuni̱‑i tu̱'un sa̱'í máá Táa̱‑yo̱ Dios te yu̱án kúu cuenta Cristo. 3 Chi̱ ini̱ nda'a máá‑yá yísa̱'í ta̱ká yaka̱ tu̱'un ndíchí, jíín tú'un ja̱ júku̱'un ini̱‑yo̱ sá'a. 4 Te tu̱'un yá'a ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró, náva̱'a tú ni ɨɨn cha̱a xndá'ú‑de róó, ja̱ kándíja‑ró ɨngá tu̱'un tɨ́ɨn yátá. 5 Chi va̱sa kándee jíká máá‑rí, ko nátu̱'un kándee‑ri̱ jíín‑ró, te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ te ndé'é‑rí tiñu va̱'a kásá'a‑ró, chi̱ ni̱'in kákandíja‑ró núu̱ Cristo. 6 Chi̱ nátu̱'un ni̱ ka̱jatá'ú‑ró máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, súan ná káka‑ró jíín‑yá núsáá. 7 Ná nákuiki̱n yo'o‑ro iní‑ya̱. Te ná skuá'nu tá'an‑ró sɨkɨ́‑yá. Te ná yíja va̱'a‑ró jíín tú'un kándíja, nátu̱'un ni̱ kutu̱'a‑ró. Te ná ndeá‑ga̱‑ro̱ jíín tú'un‑ún, onde̱ jíín tú'un nakuatá'ú‑ró núu̱‑yá.

Ini̱ nda'a Cristo ncháá ta̱ká‑ni

8 Koto va̱'a‑ró máá‑ró, náva̱'a tú xndá'ú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ róó, jíín sɨkɨ́ tú'un ndíchí ñáá, jíín tú'un vixi̱ sáni, nátu̱'un íó tani̱nu cha̱a, modo kásá'a‑de ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a te tú kásá'a‑de ja̱ kuní Cristo. 9 Chi̱ jíín máá‑yá, te ini̱ yikɨ kúñu máá‑yá, ncháá ndɨ'ɨ ta̱ká‑ni ndasa káa Dios. 10 Te ká'i̱o chítú‑ró jíín Cristo. Te máá‑yá tɨ́ɨn xini̱ táká ja̱ tá'ú tíñu, jíín táká ja̱ kándi̱so tíñu. 11 Te suni jíín máá‑yá ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱, ko nasu̱ jíín ndá'a ní káxɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱. Te ni̱ chaxio‑ya̱ táká kua̱chi ndíso máá‑ró, chi̱ Cristo nátu̱'un ni̱ xɨtɨ ndúu̱‑ya̱ róó. 12 Chi̱ ɨɨn núú‑ni ni̱ kayu̱ji‑ró jíín‑yá nuu̱ ní ka̱janducha‑ro, te suni yúan ni̱ ka̱nachaku̱‑ro̱ jíín‑yá, chi ni̱ ka̱kandíja‑ró tíñu sá'a Dios ja̱ ní naschakú‑ya̱ Jesús ma̱'ñú ndɨ́yi. 13 Ko róó, tú káxɨtɨ̱ ndúu̱‑ro̱ núú, te a ni̱ kaji'i̱‑ro̱ ní sá'a ta̱ká kua̱chi‑ró. Ko ɨɨn ká'nu‑ni ni̱ ka̱nachaku̱‑ro̱ jíín Cristo ni̱ sá'a Dios. Te ni̱ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ táká ja̱ ní ka̱sáña'mu‑ró. 14 Te ni̱ nda'va̱‑ya̱ acta ja̱ tɨ́ɨn suku̱n‑yo̱ te jíto u'u̱ yóó núú. Te ni̱ skána‑ya̱, chi̱ nátu̱'un ni̱ stɨ́ɨn‑ya̱‑ún jíín ndúyu ka̱a jika̱ cruz. 15 Te ni̱ tevíchí‑yá ta̱ká ja̱ kátá'ú tíñu jíín já kándi̱so tíñu, te ni̱ kiñi'in ndiji̱n‑ya̱, te ni̱ ka̱kuka nuu̱. Chi ni̱ kundéé‑yá jíín, ni̱ sá'a máá cruz. 16 Ja̱ yúán ma̱ kuá'a‑ró tú'un ja̱ náku̱xndíi ni ɨɨn‑i sɨkɨ̱‑ro̱, cuenta sɨkɨ̱ já yee, xí já jí'i, xí cuenta kɨvɨ̱ íó viko, xí já núkoso̱ yóo̱, xí sɨkɨ́ kɨvɨ́ ndéta̱tú. 17 Chi yu̱án kúu nátu̱'un ɨɨn kuanda'u̱ ta̱ká ndatíñu chaa̱ kuee̱‑ga̱, ko máá jándáa̱ kúu ja̱ cuenta máá Cristo. 18 Ma̱ kuá'a‑ró tú'un ja̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ kasú‑i nuu̱ tá'u̱‑ro̱. Chi̱ kásá'a‑i ja̱ súchí iní máá‑i, te káchiñú'ún‑i ta̱ká ndajá'a̱‑yá. Te kákɨ̱vɨ nduu̱‑i jíín tú'un ja̱ tú ní kájini̱ ndiji̱n‑i, te máni kásávixi̱ sáni‑i máá‑i. Chi̱ yúkú xiní máá‑i. 19 Te tú ká'i̱in ni̱'in‑i jíín máá I'a̱ kúu xini̱. Chi̱ máá‑yá kúu ja̱ skuá'nu yikɨ kúñu, chi̱ skée máá‑ún túchi, te ñútá'an sá'a máá túchi, te já'nu máá sá'a Dios. 20 Chi̱ nú ni̱ kaji'i̱‑ro̱ jíín Cristo sɨkɨ̱ táká tani̱nu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, te naja̱ kajika‑ga̱‑ro̱ nátu̱'un kájika ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ. Te naja̱ kájandatu̱‑ro̱ núu̱ tú'un yá'a: 21 Ma̱ tɨ́ɨn‑ró, ni ma̱ ké'é‑ró, ni ma̱ kée‑ro, áchí. 22 Chi ta̱ká tu̱'un‑ún nini kájatíñu máá, te ndɨ'ɨ‑ni naa. Chi̱ máni tu̱'un, máni tani̱nu ja̱ ní jani sáni ini̱ ña̱yɨvɨ kúu‑ún. 23 Kájani ndija ini̱‑i ja̱ tú'un ndíchí kúu‑ún, chi̱ stétuu‑ún‑i ja̱ ní'in chiñú'ún‑i, te sá'a ja̱ sásúchí iní, te ni̱'in ndónda máá sɨkɨ́ yíkɨ kúñu, ko tú ní'i̱n tíñu kutɨ já kasú nuu̱ já kuní máá‑i.

3

1 Núsáá te nú ni̱ ka̱nachaku̱‑ro̱ jíín Cristo, te va'a̱‑ga̱ ná ndúkú‑ró tú'un andɨ́vɨ́, nuu̱ kánchaa̱ Cristo ichi ndává'a Dios. 2 Ná káni ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ tú'un ká'i̱o ichi ándɨ́vɨ́, nasu̱ sɨkɨ́ tú'un ká'i̱o ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 3 Chi̱ a ni̱ kaji'i̱‑ro̱, te vida‑ro̱, a yísa̱'í, jíín Cristo ini̱ Dios. 4 Te Cristo, I'a̱ kúu vida‑ro̱‑ún, te nú kenda ndiji̱n‑ya̱, yúan‑na te suni luu kenda koyo ndiji̱n‑ro̱ jíín‑yá.

Cha̱a tú'ú jíín cháa jáá

5 Ná kasú‑ro̱ iní yikɨ kúñu‑ró já káa yúkú, náva̱'a ma̱ sá'a téné, ma̱ kóo chá'án, ma̱ káni ñáá ini̱, ma̱ ndío ini̱, chi̱ ɨɨn‑ni kúu‑ún jíín já chíñú'ún ndosó. 6 Chi ja̱ sɨkɨ́ táká tiñu yúan kúu ja̱ kití ini̱ Dios, te ndonda‑ya̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ ní'in ini̱. 7 Te suni jíín tíñu‑ún ni̱ ka̱jika‑ró núú, ná ni̱ ka̱sá'a‑ró súan. 8 Ko vina ná sía̱‑ro̱ táká tu̱'un yá'a núsáá: Tu̱'un kití ini̱, tu̱'un xaa̱n iní, tu̱'un káñáá, tú'un ká'a̱n sɨkɨ̱ tá'an, jíín tú'un chá'án kénda yu'u‑ro. 9 Ma̱ xndá'ú tá'an‑ró, chi̱ a ni̱ chaxio‑ró cháa tú'ú‑ún kua'a̱n‑de jíín táká tiñu ni̱ sá'a‑de. 10 Te ni̱ nuku̱'un‑ró cháa jáá. Chi cha̱a‑ún kua̱juku̱'un ini̱‑de, kua̱ndujáá‑de, nátu̱'un káa máá‑yá ja̱ ní sá'a‑ya̱‑dé. 11 Te yúan tú íó sɨ́ɨn ña̱yɨvɨ ñúu̱ Grecia jíín ñáyɨvɨ judío, ni ja̱ ní xɨtɨ́ ndúu̱, te ni ja̱ tú ní xɨtɨ́ ndúu̱, ni ja̱ sɨ́ɨn yu'u, te ni ja̱ kúu ña̱yɨvɨ escita, ni ja̱ sátiñu sáni, te ni ja̱ jíka kuu ndicha̱‑na̱, chi̱ Cristo kúu ndɨ'ɨ‑ni, te yí'i‑ya̱ iní ta̱ká‑yo̱. 12 Chi ni̱ ka̱ji Dios róó. Te ña̱yɨvɨ ndóo ja̱ maní‑yá jíín kákuu‑ró. Núsáá te nɨ́nɨ kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, te kumani̱‑ro̱ jíín tá'an‑ró, te koo súchí iní‑ro̱, koo paciencia‑ro̱. 13 Kua̱ndéé iní‑ro̱ jíín tá'an‑ró, te sá'a‑ró túká'nu ini̱ nú jikín nuu̱‑ro̱ sɨkɨ́ tá'an‑ró. Chi̱ nátu̱'un ni̱ sá'a Cristo tu̱ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱‑ro̱, te suni súan sá'a‑ró jíná'an‑ró. 14 Te ja̱ kánúú xáa̱n‑gá nuu̱ táká tu̱'un yá'a kúu tu̱'un kundá'ú ini̱ tá'an. Chi tu̱'un yúan kúu ja̱ skétá'an ta̱ká‑ni jíín já síyíja va̱'a. 15 Te tu̱'un vindáa̱ vinené ja̱ ndíso máá Dios, ná kútɨɨn añú‑ro̱. Chi ja̱ yúán ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱ ndúu‑ró ɨ́ɨn‑na̱ ña̱yɨvɨ. Te suni ná nákuatá'ú‑ró jíná'an‑ró. 16 Te tu̱'un Cristo ná kútú ndɨ́'ɨ ini̱‑ro̱, jíín ndɨ́'ɨ tu̱'un ndíchí. Te stá'a̱n‑ro̱ núu̱ tá'an‑ró. Te ka'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín‑i jíín salmo, jíín yáa̱ máá‑yá, jíín yáa̱ Espíritu. Te ichi iní añú‑ro̱ ná káta luu‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 17 Te ta̱ká tiñu kásá'a‑ró, nú ja̱ ká'a̱n‑ro̱, xí já sá'a‑ró kúu, ta̱ká ná sá'a‑ró jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. Te ná nákuatá'ú‑ró núu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios sá'a Jesús.

Tiñu kánúú skíkuu cha̱a jáá

18 Róó ñasɨ́'ɨ́, kuandatu̱‑ro̱ núu̱ yíi máá‑ró jíná'an‑ró, chi̱ súan játa'a̱n ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 19 Róó yii jíná'an‑ró, ná kundá'ú ini̱‑ro̱ ñásɨ́'ɨ́‑ro̱. Te ma̱ ndúu ua̱‑ro̱ jíín‑ña. 20 Róó se̱'e jíná'an‑ró, ta̱ká tiñu kuandatu̱‑ro̱ núu̱ táa̱‑ro̱, nuu̱ náa̱‑ro̱. Chi̱ súan kúsɨɨ̱ iní máá Jíto'o̱‑yo̱ sá'a. 21 Róó táa̱ jíná'an‑ró, ma̱ skití ini̱‑ro̱ sé'e‑ró jíná'an‑i, náva̱'a tú kukuí'a̱ ini̱‑i. 22 Róó mozo jíná'an‑ró, ta̱ká tiñu kuandatu̱‑ro̱ núu̱ patrón‑ro̱ ñúyɨ́vɨ yá'a. Ma̱ sá'a‑ró tíñu ja̱ kúsɨɨ̱ iní ña̱yɨvɨ ndé'é‑i nuu̱, chi̱ sua koo ndaa̱ añú‑ro̱ sá'a‑ró, te kuandatu̱‑ro̱ núu̱ Dios. 23 Te ta̱ká tiñu kásá'a‑ró, koo ini̱ koo añú‑ro̱ sá'a‑ró. Kani ini̱‑ro̱ já núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kájatíñu‑ró, nasu̱ núu̱ ñáyɨvɨ. 24 Chi̱ a jiní‑ro̱ já máá Jíto'o̱‑yo̱ kuá'a va̱'a‑ya̱ tá'u̱‑ro̱ já kúu ya̱'u‑ró. Chi̱ nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo kájatíñu‑ró. 25 Ko ña̱yɨvɨ sá'a tiñu ñáá nduta'u̱ túku‑i ja̱ ní sá'a‑i‑ún, chi̱ tú ncháá nuu̱‑yá‑i.

4

1 Róó patrón jíná'an‑ró, sá'a va̱'a‑ró jíín mozo‑ro̱. Te ɨɨn nuu̱ kóto‑ró núu̱‑í. Chi̱ a kájini̱‑ro̱ já súni káñava̱'a‑ró máá patrón‑ro̱ ándɨ́vɨ́. 2 Ma̱ júkuiñi̱‑ro̱ já jikán ta'u̱‑ro̱. Te ná nákuatá'ú‑ró, te koo ndito ini̱‑ro̱ jíín tú'un‑ún. 3 Te suni hora‑ún kaka̱n ta'u̱‑ro̱ já'a̱‑rí jíná'an‑ri̱, náva̱'a ná kúña Dios ichi káni‑ri̱ tu̱'un, náva̱'a kuu ka'a̱n‑ri̱ tu̱'un sa̱'í Cristo, chi ja̱ sɨkɨ́ tú'un‑ún kúu ja̱ kándee‑ri̱ veka̱a, 4 chi̱ kuní‑ri̱ ká'a̱n ndiji̱n‑ri̱ nátu̱'un kánúú ká'a̱n‑ri̱. 5 Kaka kuu ñúkúún‑ró jíín ñáyɨvɨ ká'i̱in sɨ́ɨn sɨkɨ̱, te ma̱ stɨ́vɨ́‑ró tiempo. 6 Te nene̱ ka'a̱n asu̱n‑ro̱, ná já'a̱n ñii̱ tú'un ká'a̱n‑ro̱, náva̱'a kuni̱‑ro̱ ndasa kánúú xndíó káni‑ró tú'un nuu̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑i.

Tu̱'un ndéé ni̱ chaa Pablo nuu̱‑í

7 Ta̱ká tiñu sá'a‑ri̱ ná kástu̱'ún Tíquico nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ ɨɨn ñani̱ sátiñu jíín‑rí nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu‑de, te bueno játíñu‑de nuu̱‑yá, te mani̱‑yo̱ jíín‑de. 8 Te ja̱ yúán tájí‑rí cha̱a yá'a jaa̱‑de nuu̱‑ro̱, náva̱'a ná kuní‑ro̱ ndasa kua'a̱n tiñu kákuu‑ri̱ jíín, te ndundéé iní añú‑ro̱ sá'a‑de. 9 Suni tájí‑rí Onésimo, te mani̱‑rí jíín‑de, chi̱ ñani̱ kándíja va̱'a kúu‑de, te tá'an máá‑ró kúu‑de. Te ta̱ká ja̱ kúu ichi yá'a, ná kástu̱'ún‑de nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, ndasa íó. 10 Aristarco, cha̱a kándee ta'a̱n jíín‑rí veka̱a yá'a, sándéé iní‑ro̱ áchí‑de. Te suni súan ká'a̱n Marcos, saji̱n Bernabé, te sɨkɨ̱ cháa‑ún, a ni̱ tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱. Te nú kujaa̱‑de nuu̱‑ro̱, te kuatá'ú‑ró‑de. 11 Te suni súan ká'a̱n Jesús, cha̱a nání Justo. Cha̱a ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱ kákuu cha̱a‑ún. Máni cha̱a yá'a kákuu cha̱a káchindéé tá'an‑de jíín‑rí sɨkɨ̱ ñúu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, te íó ndéé iní‑ri̱ kásá'a‑de. 12 Suni sándéé iní‑ro̱ áchí Epafras, cha̱a kúu tá'an máá‑ró, te mozo Cristo kúu‑de, te nene̱ jítú iní‑de jikán ta'u̱‑dé ja'a̱‑ro̱ jíná'an‑ró, náva̱'a ná yíja‑ró kuíñi‑ró, te náva̱'a ná skíkuu ndɨ'ɨ‑ró tíñu kuní máá Dios. 13 Chi̱ ná ká'a̱n ndaa̱‑ri̱ tu̱'un‑de nuu̱‑ro̱, ja̱ xáa̱n jítú iní‑de ja̱ kúu róó jíná'an‑ró, jíín já kúu ña̱yɨvɨ ñúu̱ Laodicea, jíín já kúu ña̱yɨvɨ ñúu̱ Hierápolis. 14 Lucas, cha̱a táná, ja̱ maní‑yo̱ jíín‑de, jíín Demas, káka'a̱n‑de ja̱ ná sándéé iní‑ro̱. 15 Ná sándéé iní ñani̱‑yo̱, cha̱a káxiu̱kú iní ñuu̱ Laodicea, kachi̱‑ro̱ kúni‑de. Suni súan ka'a̱n‑ro̱ jíín Ninfas, jíín tɨ́ku'ni̱ íó ve'e‑de. 16 Te nú ni̱ kuu ni̱ ka̱ka'u‑ró carta yá'a, te suni ná ká'u tɨku'ni̱ ñuu̱ Laodicea sá'a‑ró. Te róó, suni ná ká'u‑ró ɨngá ja̱ ndíi ichi ñúu̱ Laodicea. 17 Te kastu̱'ún‑ró núu̱ Arquipo: Ná ndúkú ndéé‑de skíkuu‑de tiñu ni̱ chaa máá Jíto'o̱‑yo̱ sɨkɨ́‑dé, achi̱‑ro̱ kúni‑de. 18 Nda'a máá rúu̱ Pablo, ni̱ chaa‑ri̱ tu̱'un yá'a ja̱ ná sándéé iní‑ro̱. Te nuku̱'un ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró já kándee‑ri̱ veka̱a. Te tu̱'un luu íó ini̱ máá‑yá, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. Súan ná kóo. Amén.

1 Tesalonicenses

1

2

3

4

5

LA PRIMERA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS TESALONICENSES

YA'A KUU CARTA ƗƗN JA NI CHAA PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU TESALONICA

1

1 Máá‑rí kákuu Pablo jíín Silvano jíín Timoteo, te káchaa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja ñuu̱ Tesalónica, ja̱ ká'i̱in‑i nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo: Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró.

Ja̱ ní kandíja va̱'a‑i

2 Nene̱ kánakuatá'ú‑rí nuu̱ Dios sɨkɨ̱ táká róó. Te kánuku̱'un ini̱‑ri̱ róó, hora kájika̱n ta'u̱‑rí. 3 Nene̱ káxndáku‑ri̱ róó nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios ndasa kásátiñu‑ró jíín tú'un kándíja, jíín ndása kákundá'ú ini̱‑ro̱‑í kásátiñu‑ró já'a̱‑í, jíín ndása káñukuu ni̱'in ini̱‑ro̱, sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 4 A kájini̱‑ri̱, ñáni̱, ja̱ Dios kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó, te ni̱ ka̱ji‑ya̱ róó jíná'an‑ró. 5 Ko nasu̱ jíín máá tú'un ní jáa̱ tu̱'un va̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ suni ni̱ jaa̱ jíín fuerza, jíín Espíritu Santo, te ni̱ ka̱yija ini̱‑ro̱ jíín. Te kájini̱‑ro̱ ndasa clase ña̱yɨvɨ ní ka̱kuu‑ri̱ jíín‑ró, chi ni̱ kundá'ú ini̱‑ri̱ róó. 6 Te ruu̱ jíná'an‑ri̱, jíín máá Jíto'o̱‑yo̱ ni̱ ka̱ndaku‑ró. Te jíín túndó'o xaa̱n ní ka̱jatá'ú‑ró tú'un, te ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑ro̱ ní sá'a Espíritu Santo. 7 Te ni̱ ka̱nduu‑ró ñáyɨvɨ stá'a̱n ichi núu̱ táká ña̱yɨvɨ kákandíja íó ini̱ ñuu̱ Macedonia jíín ñúu̱ Acaya. 8 Chi̱ máá‑ró, ni̱ ka̱skáka‑ró tú'un máá Jíto'o̱‑yo̱. Ko nasu̱ máá ɨ́ɨn ñuu̱ Macedonia jíín ñúu̱ Acaya, chi̱ nɨ́ɨ́ ká'nu‑ni ni̱ jicha̱ tu̱'un kua'a̱n ja̱ kákandíja‑ró núu̱ Dios, te tú nɨ́nɨ já ká'a̱n kutɨ‑gá‑ni‑ri̱. 9 Chi̱ máá‑i kájani‑i tu̱'un‑ri̱ ndasa ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ri̱ nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, jíín já ní ka̱xndóo‑ró ndosó, te ni̱ ndɨ̱vɨ‑ró núu̱ Dios ndija, náva̱'a kuatíñu‑ró núu̱‑yá, chi̱ chakú‑ya̱, 10 te náva̱'a kundatu‑ró ncháa̱ Se̱'e‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́, I'a̱ ni̱ naschakú‑ya̱‑ún. Te máá Jesús kúu‑ya̱. Te a ni̱ nama‑ya̱ yóó nuu̱ tú'un kiti̱ ini̱ ja̱ cháa̱ sá'a Dios núú.

2

Ndasa ni̱ sá'a Pablo ini̱ ñuu̱ Tesalónica

1 Chi̱ a kájini̱ máá‑ró, ñáni̱, ja̱ tú ní jákoyo sáni‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 2 Chi̱ a kájini̱‑ro̱ já súa ni̱ ka̱ndo'o‑ri̱ xna'a̱n‑ga̱ ini̱ ñuu̱ Filipos, te yúan ni̱ kaja̱'a‑de tuka̱ nuu̱ rúu̱. Te Dios máá‑yó, ni̱ nasá'a téyíí‑yá ruu̱ náva̱'a kani‑ri̱ tu̱'un va̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱, va̱sa ni̱ ka̱jito‑ri̱ tu̱ndó'o. 3 Chi̱ tu̱'un káka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, tú ndíso tu̱'un tú'ún, ni tú káchá'án, ni tú xndá'ú. 4 Chi̱ nátu̱'un ni̱ jatú'ún Dios ruu̱ jíná'an‑ri̱, te ni̱ chaa tiñu‑ya̱ rúu̱ ja̱ káni‑ri̱ tu̱'un va̱'a, suni súan káka'a̱n‑ri̱. Ko na̱ tú kásá'a‑ri̱ nátu̱'un kásá'a ña̱yɨvɨ já kúsɨɨ̱ iní tá'an‑i sá'a‑i, chi̱ sua kúsɨɨ̱ iní Dios sá'a‑ri̱, chi̱ máá‑yá jíto nchaa̱‑ya̱ añú‑yo̱. 5 Chi̱ a kájini̱‑ro̱ já tú ní káka'a̱n nchaa̱ kutɨ‑rí róó, ni tú ní kákutóó iní‑ri̱ sɨkɨ̱‑ro̱. Te máá Dios kúu‑ya̱ testigo‑ri̱. 6 Ni tú ní kándúkú‑rí ja̱ kuátú'ún ñáyɨvɨ rúu̱, va̱sa róó xí sáva‑ga̱‑i, va̱sa kuu tá'ú ní'in‑ri̱ tiñu nuu̱‑ro̱ núú, chi̱ kájí já apóstol Cristo kákuu‑ri̱. 7 Chi̱ sua ni̱ kaka'a̱n vi̱tá‑ri̱ jíín‑ró nátu̱'un ɨɨn ña'an ncháka yɨ́kɨ́n, ja̱ ñúkúún iní‑ña jíín sé'e‑ña. 8 Te ni̱ ka̱kundá'ú xaa̱n iní‑ri̱ róó, te yu̱án ní kakuni̱‑ri̱ ja̱ násu̱ máá ɨ́ɨn tu̱'un va̱'a Dios kua̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ suni onde̱ jíín añú‑ri̱ núú, chi̱ mani̱ xáa̱n‑rí jíín‑ró. 9 Chi̱ a kánuku̱'un ini̱‑ro̱, ñáni̱, ndasa ni̱ ka̱ndo'o‑ri̱ jíín tíñu. Te ni̱ ka̱sátiñu‑ri̱ ndúú ñúú‑ni, náva̱'a tú stáa‑ri̱ sɨkɨ̱ ní ɨɨn‑ró, nini ni̱ ka̱jani‑ri̱ tu̱'un va̱'a Dios nuu̱‑ro̱. 10 Máá‑ró, a kájini̱‑ro̱, te suni jiní Dios, ndasa ndoo, ndasa ndaa̱ ni̱ ka̱jika‑ri̱ jíín‑ró, te tú kua̱chi ní kásá'a‑ri̱ nuu̱ máá‑ró ña̱yɨvɨ kákandíja. 11 Te suni a kájini̱‑ro̱ ndasa ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín ná ɨɨn ná ɨɨn‑ró, te ndasa ni̱ kaka'a̱n‑ri̱ tu̱'un ndéé iní jíín‑ró, nátu̱'un ɨɨn cha̱a jíín sé'e‑de, 12 te ni̱ kaka'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró já ná káka jíñú'ún‑ró núu̱ Dios, chi ni̱ kana‑ya̱ xiní‑ro̱ kí'i̱n‑ro̱ núu̱ ñúu̱ luu tá'ú‑yá tiñu. 13 Ja̱ yúán, suni tú kájukuiñi̱‑ri̱ ja̱ kánakuatá'ú‑rí nuu̱ Dios ja̱ ní ka̱jatá'ú‑ró tú'un Dios ni̱ kaka'a̱n‑ri̱. Te ni̱ jini̱‑ro̱ já násu̱ tú'un cha̱a kúu, chi ja̱ndáa̱ máá tú'un Dios kúu, te máá tú'un‑ún sátiñu ini̱ róó ña̱yɨvɨ kákandíja. 14 Te máá‑ró jíná'an‑ró ñáni̱, ɨɨn‑ni káta'a̱n‑ro̱ jíín tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Judea ja̱ kákandíja‑i nuu̱ Dios jíín núu̱ Cristo Jesús, chi̱ nátu̱'un ni̱ ka̱ndo'o máá‑i ni̱ ka̱sá'a cha̱a judío, te suni súan ni̱ ka̱ndo'o máá‑ró ní ka̱sá'a ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ro̱. 15 Chi̱ judío‑ún ni̱ ka̱ja'ni‑dé máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús jíín cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱ ondé sáá. Te ni̱ ka̱chindiki̱n‑de ruu̱ ni̱ ka̱kenda‑ri̱, te tú kúsɨɨ̱ iní Dios kásá'a‑de, te kándonda‑de sɨkɨ̱ táká ña̱yɨvɨ. 16 Te kájasu̱‑de ja̱ ká'a̱n‑ri̱ jíín ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación náva̱'a ka̱ku‑i. Te súan káskútú ná'ín‑de ku̱'a kua̱chi kándi̱so‑de. Te sɨkɨ̱‑dé ni̱ chaa̱ ndɨ'ɨ‑ni tu̱'un kití ini̱ Dios.

Ja̱ ní kuxio núu Pablo

17 Ko ruu̱ jíná'an‑ri̱, ñáni̱, a ni̱ ka̱kuxio núu‑ri̱ nuu̱‑ro̱, ko máá‑ni‑ri̱, nasu̱ jíín añú‑ri̱. Te ví'í‑gá kándúkú ndéé‑rí kájítú iní‑ri̱ ja̱ kuní‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 18 Te ja̱ yúán ní kakuni̱‑ri̱ jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱ núú, chi̱ ruu̱ Pablo, ɨɨn uu̱ jínu ni̱ kuni̱ ndija‑ri̱, ko Satanás ni̱ jasu̱ nuu̱‑rí jíná'an‑ri̱. 19 Chi na̱ún sɨkɨ̱ káñukuu ini̱‑ri̱, xí já kákusɨɨ̱ iní‑ri̱, xí já kúu premio ja̱ sáñá'nu‑ri̱ máá‑rí. Nasu̱ máá‑ró kákuu jia̱n náún, hora kuiñi‑yó núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo kɨvɨ̱ ndíi‑ya̱. 20 Suu ja̱ sɨkɨ́ róó te nduñá'nu‑ri̱ te kusɨɨ̱ iní‑ri̱ jíná'an‑ri̱.

3

Sɨkɨ̱ tíñu ni̱ sá'a Timoteo

1 Ja̱ yúán tú ní kándá‑ri̱ kundatu‑ga̱‑ri̱, te ni̱ ka̱sándaa̱‑ri̱ ja̱ kéndo̱o máá‑na̱‑ri̱ ñuu̱ Atenas jíná'an‑ri̱, 2 te ni̱ ka̱tájí‑rí ñani̱‑ri̱ Timoteo, cha̱a játíñu nuu̱ Dios sɨkɨ̱ tú'un va̱'a Cristo, chi̱ sátiñu ta'a̱n‑de jíín‑rí, kujaa̱‑de nuu̱‑ro̱ náva̱'a síyíja‑de ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró, te ka'a̱n nda̱'ú‑de jíín‑ró sɨkɨ́ tú'un kákandíja‑ró. 3 Náva̱'a ni ɨɨn‑ró ma̱ náyu̱'ú‑ro̱ sá'a tu̱ndó'o yá'a, chi̱ róó a kájini̱‑ro̱ já sɨkɨ́ tú'un yá'a ni̱ jani‑ya̱ yóó. 4 Chi̱ onde̱ ná káxiu̱kú‑rí jíín‑ró núú, ni̱ ka̱kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ já kóto ná'ín‑yó túndó'o, nátu̱'un ni̱ kata'a̱n‑ro̱ te a kájini̱‑ro̱. 5 Ja̱ yúán súni máá‑rí tú ní kándá‑ri̱ kundatu‑ga̱‑ri̱, te ni̱ tájí‑rí‑de kujaa̱‑de ja̱ ná kuní‑ri̱ ndasa kákandíja‑ró, chi̱ sanaa te ni̱ jito nchaa̱ máá‑ún róó, te naa sáni tiñu ni̱ ka̱sá'a‑ri̱. 6 Ko vina, a ni̱ nchaa̱ Timoteo nuu̱‑rí ja̱ ní jaa̱‑de nuu̱‑ro̱. Te ni̱ nakani‑de tu̱'un‑ró núu̱‑rí jíná'an‑ri̱ ndasa kákandíja‑ró, te kákundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, te nene̱ kánuku̱'un va̱'a ini̱‑ro̱ rúu̱, te kákuu ini̱‑ro̱ kuní‑ro̱ núu̱‑rí, te suni súan kákuu ini̱‑ri̱ kuni̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 7 Ja̱ yúán, te ni̱ ka̱ndundéé iní‑ri̱, ñáni̱, ni̱ sá'a tu̱'un ja̱ kákandíja‑ró, va̱sa kájito‑ri̱ tu̱ndó'o, te kánandɨ'ɨ‑ri̱. 8 Te vina a ni̱ ka̱nani'i̱n iní‑ri̱ te nú ká'i̱in ni̱'in‑ró jíín máá Jíto'o̱‑yo̱. 9 Te ndasa nákuatá'ú‑rí nuu̱ Dios ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró, sɨkɨ̱ táká tu̱'un kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ nuu̱ Dios máá‑yó ní ka̱sá'a‑ró. 10 Chi̱ ndúú ñúú‑ni kájika̱n ta'u̱ téyíí‑rí ja̱ ná kuní‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te stá'a̱n ndɨ'ɨ‑ga̱‑ri̱ ndéja̱ kúmani̱ kándíja‑ga̱‑ro̱. 11 Ko máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná chú'un íchí‑yá ruu̱ ja̱koyo‑ri̱ nuu̱‑ro̱, kuní‑ri̱. 12 Te máá Jíto'o̱‑yo̱ ná skuá'nu‑ya̱ róó te ná xndeá‑ya̱ tú'un ja̱ kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, jíín táká‑ga̱‑i, suni nátu̱'un kákundá'ú ini̱‑ri̱ róó. 13 Náva̱'a násíyíja‑ya̱ añú‑ro̱, te ná kóo ndoo ini̱, náva̱'a tú kenda ni ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱‑ro̱ núu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios kɨvɨ̱ ncháa̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo jíín táká ña̱yɨvɨ ndóo‑ya̱.

4

Ndasa sá'a‑yó te kusɨɨ̱ iní Dios

1 Ɨɨn‑na̱ tu̱'un íó, ñáni̱. Ná ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ te ná ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró sɨkɨ̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús, chi̱ nátu̱'un ni̱ ka̱kutu̱'a‑ró já ní ka̱stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱, ndasa kánúú káka‑ró, te kusɨɨ̱ iní Dios sá'a‑ró, súan ná kúkuu‑ga̱‑ro̱ jíín. 2 Chi̱ a kájini̱‑ro̱ na̱ún tiñu ni̱ ka̱tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱ sɨkɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. 3 Chi̱ kuní Dios ja̱ ná kóo ndoo‑ró, te ma̱ káka téné‑ró. 4 Te ná ɨɨn ná ɨɨn‑ró ná kuní‑ro̱ ndasa koo jíñú'ún‑ró jíín ñásɨ́'ɨ́‑ro̱, te koo ndoo‑ña. 5 Te ma̱ kaní xaa̱n iní‑ro̱ jásɨ̱'ɨ́, nátu̱'un kásá'a ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación ja̱ tú kájini̱‑i nuu̱ Dios, 6 náva̱'a tú ni ɨɨn‑ró sáña'mu‑ró, ni tú xndá'ú‑ro̱ ñaní‑ro̱ sɨkɨ́ tú'un yá'a, chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu I'a̱ nani'i̱n tá'an‑ya̱ jíín táká yu̱án, nátu̱'un ni̱ kakachi̱ ka̱jí‑rí nuu̱‑ro̱. 7 Chi̱ tú ní kána Dios xini̱‑yo̱ já kóo chá'án‑yó, chi ja̱ ná kóo ndoo‑yó. 8 Núsáá te cha̱a ské'ichi̱ tu̱'un yá'a, tú ské'ichi̱‑de nuu̱ cháa, chi̱ sua nuu̱ Dios, I'a̱ ni̱ ja̱'a‑ya̱ Espíritu Santo‑ya̱ núu̱‑yo̱. 9 Ko tú nɨ́nɨ já cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱ sɨkɨ́ já kúnchaka mani̱ tá'an‑ró, chi̱ a ni̱ stá'a̱n Dios nuu̱‑ro̱ já kóo mani̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 10 Te suni súan kásá'a‑ró jíín táká ñani̱‑yo̱ já káxiu̱kú‑de nɨ́ɨ́ ñúu̱ Macedonia. Ko káka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, ñáni̱, ja̱ ví'í‑gá nándeá‑ga̱ tu̱'un mani̱‑ún ini̱‑ro̱. 11 Te ná cháa ini̱‑ro̱ kúxiu̱kú ná'ín‑ró. Te ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ ɨngá tiñu. Te tɨɨn‑ró tíñu jíín ndá'a‑ro nátu̱'un ni̱ ka̱tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱. 12 Súan sá'a‑ró náva̱'a ná káka jíñú'ún‑ró jíín ñáyɨvɨ ká'i̱in sɨ́ɨn sɨkɨ̱, náva̱'a suni tú nandɨ'ɨ‑ró.

Kɨvɨ̱ ncháa̱‑ya̱ jíín já náchaku̱‑i

13 Suni kákuni̱‑ri̱, ñáni̱, ja̱ ná júku̱'un ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ kákixi̱, náva̱'a ma̱ ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ nátu̱'un kásá'a sava ña̱yɨvɨ tú káñukuu ini̱‑i. 14 Chi̱ nú kákandíja‑yó já ní ji'i̱ Jesús te ni̱ nachaku̱‑ya̱, suni súan kinaki'in Dios ña̱yɨvɨ kákixi̱ nuu̱ ndá'a Jesús. 15 Chi ya̱'á kákastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ jíín tú'un máá Jíto'o̱‑yo̱, ja̱ yóó ja̱ káichaku̱‑yo̱, ja̱ ní ka̱kendo̱o‑yó ondé kɨvɨ̱ ncháa̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, ma̱ kúxnúú‑yó xná'a̱n‑ga̱ nuu̱ ñáyɨvɨ kákixi̱‑ún. 16 Chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, nuu‑ya̱ kíi‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́, te kana jaa‑ya̱, te ka'a̱n jaa ndajá'a̱ ñá'nu andɨ́vɨ́, te nde'e̱ clarín máá Dios. Te nachaku̱ xna'a̱n‑ga̱ ta̱ká ndɨ̱yi nuu̱ ndá'a Cristo. 17 Yúan‑na te yóó ja̱ káichaku̱‑yo̱, ja̱ ní ka̱kendo̱o‑yó, ɨɨn ká'nu‑ni kañaa‑ya̱ yóó ki'i̱n‑yo̱ jíín‑yá ma̱'ñú vikó nu̱'ún. Te kita'a̱n‑yo̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ sáva andɨ́vɨ́. Te súan kunchaa̱‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni jíín máá Jíto'o̱‑yo̱. 18 Te jíín tú'un yá'a ná ká'a̱n ká'nu‑ró jíín tá'an‑ró núsáá.

5

1 Ko sɨkɨ̱ kuiá jíín kɨvɨ́, tú nɨ́nɨ cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱, ñáni̱. 2 Chi̱ a kájini̱ va̱'a‑ró já kɨvɨ́ ncháa̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, koo nátu̱'un cháa̱ ñakui̱'ná ákuáa. 3 Te nú káka'a̱n‑i: Vina te ná'ín‑ni íó, te ma̱ kíi tu̱ndó'o. Yúan‑na te ɨɨn sanaa‑ní te chaa̱ tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑í ja̱ náa‑í, nátu̱'un sɨkɨ̱ ñá'an já já'ncha̱ skáku‑ña, te súan ma̱ kúu ka̱ku kutɨ‑í jíná'an‑i. 4 Ko máá‑ró ñáni̱, nasu̱ ká'i̱in‑ró ñúñáa. Te ja̱ yúán ma̱ jinú‑ya̱ nátu̱'un ñakui̱'ná sɨkɨ́‑ro̱ kɨvɨ́‑ún. 5 Chi ta̱ká róó kákuu‑ró sé'e ñu̱ndiji̱n jíín sé'e ndúú, nasu̱ sé'e akuáa ni nasu̱ sé'e ñu̱ñáa kákuu‑yó. 6 Núsáá te ma̱ kusú‑yo̱ nátu̱'un sava‑ga̱‑i. Chi̱ sua ná kúndito‑yó, te ná kóo kuándí'í‑yo̱. 7 Te ña̱yɨvɨ kákixi̱, chi̱ akuáa kákixi̱‑i, te ña̱yɨvɨ kánaji̱ni, chi̱ akuáa kánaji̱ni‑i. 8 Te máá‑yó, chi se̱'e ndúú kákuu‑yó, te ná kóo kuándí'í‑yo̱. Te ná kú'un‑yó tú'un kándíja jíín tú'un kúndá'ú ini̱ tá'an, nátu̱'un ɨɨn su'nu̱ káa. Te ná kú'un‑yó tú'un kuñukuu ini̱‑yo̱ káku‑yó, nátu̱'un kachíní káa. 9 Chi̱ Dios, tú ní téta'a̱n‑ya̱ yóó ja̱ kóto u'u̱‑ya̱ yóó, chi̱ sua ja̱ ná káku‑yó sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 10 Te I'a̱‑ún ni̱ ji'i̱‑ya̱ já yóó, náva̱'a kunchaa̱ ká'nu‑yó jíín‑yá, va̱sa kusu̱‑yo̱ xí kúndito‑yó. 11 Ja̱ yúán ná ká'a̱n ndéé‑ró jíín tá'an‑ró. Te ná síyíja‑ró tá'an‑ró, nátu̱'un kákuu‑ró jíín.

Consejo Pablo

12 Te káka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró ñáni̱, ja̱ kuándatu̱‑ro̱ núu̱ cháa kásátiñu jíín‑ró, te kátá'ú‑de tiñu nuu̱‑ro̱ já cuenta máá Jíto'o̱‑yo̱ te kákana jíín‑de nuu̱‑ro̱. 13 Te ná kóo ja̱ jíñú'ún xáa̱n‑ro̱ núu̱‑dé, te koo mani̱‑ro̱ jíín‑de sɨkɨ̱ tíñu kásá'a‑de. Te vindáa̱ vinené ná kúxiu̱ku‑ró jíín tá'an‑ró. 14 Te káka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró ñáni̱, ja̱ kána jíín‑ró núu̱ cháa kájika ñáá, te ka'a̱n ká'nu‑ró jíín cháa tú kua'a̱ iní, te kutuu‑ró cháa vi̱tá ini̱, te koo paciencia ini̱‑ro̱ jíín táká‑i. 15 Te nde̱'é‑ró, ma̱ násá'a ndɨva̱'a‑ró jíín ní ɨɨn ña̱yɨvɨ, nú ni̱ sá'a ndɨva̱'a‑i jíín‑ró, chi̱ sua nene̱ ná ndúkú‑ró tíñu ja̱ kée va̱'a jíín tá'an‑ró, jíín táká‑i. 16 Te nene̱ ná kóo sɨɨ̱ iní‑ro̱ jíná'an‑ró. 17 Ma̱ júkuiñi̱‑ro̱ já jikán ta'u̱‑ro̱. 18 Ná nákuatá'ú‑ró nú na̱ún ndɨ'ɨ kúu, chi̱ súan kuní Dios ja̱ sá'a‑ró núu̱ Cristo Jesús. 19 Ma̱ kasú‑ro̱ núu̱ máá Espíritu. 20 Ma̱ sájá'a̱ ini̱‑ro̱ núu̱ tú'un kájani‑i tu̱'un‑ya̱. 21 Ná kóto nchaa̱ vii‑ro táká‑ni, te nú ja̱ vá'a kúu, te kutɨɨn ni̱'in‑ró, 22 te nú ja̱ ú'u̱ kúu, ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín. 23 Te máá Dios, I'a̱ ndíso tu̱'un kuaká'nu ini̱, nasándoo ndɨ'ɨ‑ya̱ iní‑ro̱ jíná'an‑ró. Te kundito kútu‑yá ini̱‑ro̱, añú‑ro̱, jíín yíkɨ kúñu‑ró, náva̱'a tú naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́‑ro̱ kɨvɨ́ ncháa̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 24 Te bueno skíkuu máá‑yá, I'a̱ ni̱ kana xini̱‑ro̱, te súan sá'a‑ya̱. 25 Ñáni̱ jíná'an‑ró, kaka̱n ta'u̱‑ro̱ já'a̱‑rí jíná'an‑ri̱. 26 Nú káka'a̱n‑ro̱ jíín ñaní‑yo̱, te ndoo titú‑ro̱‑í. 27 Káka'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró sɨkɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱, ja̱ ká'u‑ró tutú yá'a nuu̱ táká ñani̱‑yo̱, cha̱a ká'i̱o ndoo. 28 Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. Súan ná kóo. Amén.

2 Tesalonicenses

1

2

3

LA SEGUNDA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A LOS TESALONICENSES

YA'A KUU CARTA UU JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU ÑAYƗVƗ ÑUU TESALONICA

1

1 Máá‑rí kákuu Pablo jíín Silas jíín Timoteo, te káchaa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja ñuu̱ Tesalónica, ja̱ ká'i̱in‑i nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 2 Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró.

Dios kúu I'a̱ sándaa̱ va̱'a tiñu‑yó

3 Kánakuatá'ú nɨ́nɨ‑rí nuu̱ Dios ja̱ sɨkɨ́ róó ñáni̱. Súan íó va̱'a, chi kua̱kukútu‑gá‑ro̱ jíín tú'un kákandíja‑ró, te bueno kákundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró. 4 Ja̱ yúán kákusɨɨ̱ iní‑ri̱ ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró, hora kánakani‑ri̱ tu̱'un‑ró núu̱ tɨ́ku'ni̱ máá Dios, ndasa kákandíja‑ró, jíín já ká'i̱in ni̱'in‑ró, va̱sa káchindiki̱n‑i róó, va̱sa káta'a̱n‑ro̱ túndó'o. 5 Yu̱án kúu ɨɨn tuni̱ ja̱ sándaa̱ ndaa̱‑ya̱‑í, náva̱'a nani'i̱n tá'u̱‑ro̱ nájaa̱‑ro̱ iní ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu, chi ja̱ sɨkɨ́ yúán kándo'o‑ró. 6 Chi̱ íó va̱'a ja̱ súni jíín túndó'o nachunáa Dios nuu̱ ñáyɨvɨ káxndó'o róó. 7 Te róó, ña̱yɨvɨ kándo'o, ɨɨn ká'nu‑ni ndeta̱tú‑ro̱ jíín‑rí jíná'an‑ri̱ sá'a‑ya̱ kɨvɨ já ndíi ndiji̱n Jito'o̱‑yo̱ Jesús ichi ándɨ́vɨ́, jíín táká ndajá'a̱‑yá ja̱ ká'i̱o ni̱'in téyíí. 8 Te jíín yáá ñú'u̱n kii‑ya̱, te xndó'o‑ya̱ ñáyɨvɨ tú kájito nuu̱ Dios, jíín ñáyɨvɨ tú kájandatu̱ nuu̱ tú'un va̱'a máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 9 Te máá ñáyɨvɨ‑ún ndo'o‑i ja̱ náa‑í nɨ́ɨ́ káni sá'a‑ya̱, jíín já má kúu kɨ̱vɨ koyo‑i nuu̱ kánchaa̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín núu̱ lúu ndíi ncháa̱ fuerza‑ya̱. 10 Súan sá'a‑ya̱ kɨvɨ́ ncháa̱‑ya̱ já ndúñá'nu luu‑ya̱ sá'a ta̱ká ña̱yɨvɨ ndóo‑ya̱, te náva̱'a naa iní sava ña̱yɨvɨ ndé'é‑i nuu̱‑yá kɨvɨ̱‑ún sá'a ta̱ká ña̱yɨvɨ kákandíja nuu̱‑yá, chi ni̱ ka̱kandíja‑ró tú'un ndaa̱ ni̱ ka̱kastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱. 11 Ja̱ sɨkɨ́ yá'á, te nene̱ kájika̱n ta'u̱‑rí ja'a̱ róó, náva̱'a Dios máá‑yó kuva̱'a ini̱‑ya̱ jíín‑ró já ní kana‑ya̱ róó. Te ta̱ká tiñu va̱'a kákuni̱‑ro̱ ná skíkuu‑ya̱ jíín‑ró, jíín fuerza‑ya̱, te suni jíín tíñu kásá'a‑ró, jíín tú'un kákandíja‑ró. 12 Náva̱'a ná nákana jaa‑i sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo sá'a‑ró jíná'an‑ró, te suni kuatú'ún‑i róó sá'a‑ya̱, chi̱ súan sá'a tu̱'un luu íó ini̱ Dios máá‑yó jíín já íó ini̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo.

2

Sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ ñáá kɨvɨ̱ ndíi Jesús

1 Te vina káka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, ñáni̱, sɨkɨ̱ já ndíi máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo jíín já ndútútú‑yó núu̱‑yá, 2 ja̱ má nátu'u̱ yachi̱ ini̱‑ro̱, ni ma̱ kúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ sá'a ɨɨn ja̱ jíka kuu, xí tú'un, xí tutú ja̱ sá'a sɨ́kɨ́‑i ja̱ rúu̱ tájí, cuenta sɨkɨ̱ já á ni̱ kuyani ndaa̱ kɨvɨ̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 3 Ma̱ kuá'a‑ró tú'un ja̱ xndá'ú kutɨ ní ɨɨn‑i róó. Chi ma̱ cháa̱ kɨvɨ̱‑ún onde̱ nú túu ndu'ichi̱ ini̱ kua'a̱‑í‑ya̱, te suni onde̱ ná kénda ndiji̱n máá cháa ja̱ xíin kuáchi, chi̱ máá cháa ta'nu̱ ndatu̱ kúu‑de. 4 Te ndonda‑de kasu̱‑de nuu̱ táká ja̱ káskúnání‑i Dios, jíín núu̱ já káchiñú'ún‑i. Ja̱ yúán te nungo̱o‑de ini̱ ve̱'e ii̱ Dios, te ka'a̱n‑de ja̱ Dios kúu máá‑de. 5 Á tú kánuku̱'un ini̱‑ro̱ já ondé ná kánchaa̱‑ga̱‑ri̱ jíín‑ró, ni̱ ka'a̱n‑ri̱ tu̱'un yá'a jíín‑ró jíná'an‑ró. 6 Te vina a kájini̱‑ro̱ ndéja̱ kúu ja̱ jasú nuu̱‑dé, náva̱'a onde̱ ná jáa̱ kɨvɨ̱ máá‑de te kenda ndiji̱n‑de. 7 Chi̱ máá tú'un sa̱'í xíin kuáchi, a yáji ní'ni kua'a̱n, ko íó ja̱ jasú nuu̱ vína, onde̱ ná kúxio‑ún. 8 Yúan‑na te kenda ndiji̱n máá cháa xíin kuáchi‑ún. Te máá Jíto'o̱‑yo̱ ká'ni‑yá‑de nini jíín máá já tɨvɨ́ tachi̱‑ní‑ya̱, te nini ja̱ ndíi ncháa̱ kenda ndiji̱n‑ya̱, te xnáa‑yá‑de. 9 Te cha̱a‑ún kii‑de sá'a Satanás, te jíín fuerza ni̱'in xaa̱n, jíín tuní, jíín tíñu ñá'nu sá'a sɨ́kɨ́‑ni‑de. 10 Te jíín táká tiñu tú jíka ndaa̱, te tɨɨn yátá‑de ña̱yɨvɨ náa, kua̱chi ja̱ tú ní kájatú'ún‑i kumani̱‑í jíín tú'un ndaa̱, náva̱'a ka̱ku‑i sá'a‑ya̱ núú. 11 Ja̱ yúán te skíi Dios ini̱‑i, te kuñáá xini̱‑í, ja̱ kándíja‑i ɨɨn tu̱'un xndá'ú, 12 náva̱'a naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ táká‑i ja̱ tú kákandíja‑i tu̱'un ndaa̱, chi̱ sasua kákusɨɨ̱ iní‑i jíín tíñu tú jíka ndaa̱.

Máá‑yá kúu I'a̱ skíkuu

13 Nene̱ kánakuatá'ú nɨ́nɨ‑rí nuu̱ Dios ja'a̱ róó, ñáni̱, ja̱ kúndá'ú ini̱ Jito'o̱‑yo̱ róó. Chi̱ máá Dios ni̱ ka̱ji‑ya̱ róó onde̱ ná xnáñúú náva̱'a ka̱ku‑ró, te suni jíín Espíritu‑ya̱ ndúndoo ini̱‑ro̱ te kandíja‑ró tú'un ndaa̱. 14 Ja̱ yúán ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱ jíná'an‑ró ní sá'a tu̱'un va̱'a káka'a̱n‑ri̱, náva̱'a jaa̱‑ro̱ nú ndíi ncháa̱ kánchaa̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. 15 Núsáá te kuiñi ni̱'in‑ró ñáni̱, te kutɨɨn ni̱'in‑ró tú'un ni̱ ka̱kutu̱'a‑ró, kúu jíín tú'un xí jíín tutú‑ri̱. 16 Máá Táa̱‑yo̱ Dios kúu I'a̱ ni̱ kúndá'ú ini̱ yóó, jíín já ní ja̱'a‑ya̱ tú'un koo ndéé iní‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni, jíín já kúñukuu va̱'a ini̱‑yo̱ sá'a tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱. Te máá‑yá, onde̱ jíín máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, 17 ná násándéé‑yá ini̱ añú‑ro̱ jíná'an‑ró, te ná síyíja‑ya̱ róó sɨkɨ̱ tú'un jíín sɨkɨ́ tíñu va̱'a.

3

1 Ɨɨn‑na̱ tu̱'un íó, ñáni̱. Ná kakán ta'u̱‑ro̱ jíná'an‑ró já'a̱‑rí jíná'an‑ri̱, náva̱'a yachi̱ ná kuichá nu̱u tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱ kí'i̱n, te ná kuátú'ún‑i, nátu̱'un nuu̱ máá‑ró jíná'an‑ró, 2 te suni náva̱'a ná káku‑ri̱ ini̱ nda'a cháa ñáá jíín cháa kástá'a̱n ruu̱ jíná'an‑ri̱, chi̱ nasu̱ ndɨ́'ɨ‑de kákandíja. 3 Ko bueno skíkuu máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ná síyíja‑ya̱ iní‑ro̱, te koto‑ya̱ róó nuu̱ kíni nuu̱ kuí'a̱. 4 Te kájani ndija ini̱‑ri̱, sá'a máá Jíto'o̱‑yo̱, já kákuu‑ró jíín tíñu ni̱ ka̱tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱ te kukuu‑ga̱‑ro̱ jíín. 5 Te máá Jíto'o̱‑yo̱, ná stá'a̱n‑ya̱ núu̱ añú‑ro̱ ndasa koo mani̱‑ro̱ jíín Dios, te ndasa kundiso‑ró paciencia Cristo.

Sɨkɨ̱ cháa kúxí

6 Ko kátá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱, ñáni̱, jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ja̱ kúxio‑ró núu̱ táká ñani̱‑yo̱ já kájika kuu kátá‑ni‑de, chi̱ nasu̱ súan ní kástá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 7 Chi̱ a kájini̱ máá‑ró ndasa kánúú ndáku‑ró rúu̱, chi̱ tú súan ní kájika kuu kátá‑ni‑ri̱ nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró. 8 Ni tú ní káyee sáni‑ri̱ staa̱ sɨkɨ́ ní ɨɨn‑ró, chi̱ sua ni̱ ka̱ja'ni‑rí máá‑rí jíín tíñu, te ndúú ñúú‑ni ni̱ ka̱sátiñu‑ri̱, te tú ní kúnɨ́nɨ iní ni ɨɨn‑ró ní ka̱sá'a‑ri̱. 9 Nasu̱ já túu derecho‑ri̱ kaka̱n‑ri̱ núú. Chi̱ sua kuní‑ri̱ kuu‑ri̱ ɨɨn ejemplo nuu̱‑ro̱ ndasa ndaku‑ró rúu̱. 10 Chi̱ onde̱ ná káxiu̱kú‑ga̱‑ri̱ jíín‑ró, te ni̱ ka̱tá'ú‑rí tiñu yá'a nuu̱‑ro̱, ja̱ nú ndé ɨɨn ña̱yɨvɨ tú kuní‑i sátiñu‑i, te ma̱ kée‑í núsáá. 11 Chi ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ri̱ ja̱ kájika kuu kátá‑ni sava‑i jíín‑ró, tú kásátiñu kutɨ‑í, chi̱ sasua kájika kuu‑i kándúkú tú'un‑ni‑i tá'an‑i. 12 Te nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún kátá'ú‑rí tiñu, te káka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑i sɨkɨ̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ja̱ ná'ín‑ni ná kóo‑i, te ná sátiñu‑i, te ni'i̱n‑í kee‑í sɨkɨ̱ máá‑i. 13 Te róó jíná'an‑ró ñáni̱, ma̱ kuítá‑ro̱ já kásá'a‑ró tíñu va̱'a. 14 Te nú ndé ɨɨn‑i tú kuní‑i kuandatu̱‑i nuu̱ tú'un‑ri̱ ja̱ ká'a̱n carta yá'a, kunchaa̱ nuu̱‑ro̱‑í te ma̱ kétá'an‑ró jíín‑i jíná'an‑ró, náva̱'a ná kúka nuu̱‑í. 15 Ko ma̱ kóto u'u̱‑ro̱‑í, chi̱ sua kana jíín‑ró núu̱‑í nátu̱'un nuu̱ ɨ́ɨn ñani̱‑ro̱. 16 Te máá Jíto'o̱‑yo̱, I'a̱ ndíso tu̱'un kuaká'nu ini̱, nene̱ ná kuá'a‑ya̱ tú'un vindáa̱ vinené ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró jíín táká‑ni modo. Te máá Jíto'o̱‑yo̱ ná kúnchaa̱‑ya̱ jíín táká‑ro̱ jíná'an‑ró. 17 Ruu̱, Pablo, áchí‑ri̱ ja̱ ná sándéé iní‑ro̱ te cháa nda'a máá‑rí, chi ya̱'á‑ni kúu ɨɨn tuni̱ ja̱ chísó‑rí nuu̱ táká‑ni carta‑ri̱. Chi̱ súan cháa‑ri̱. 18 Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ná kóo jíín táká róó jíná'an‑ró. Súan ná kóo. Amén.

1 Timoteo

1

2

3

4

5

6

LA PRIMERA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A TIMOTEO

YA'A KUU CARTA ƗƗN JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU TIMOTEO

1

1 Máá‑rí Pablo kúu apóstol Jesucristo, chi̱ súan ni̱ tá'ú tíñu Dios, I'a̱ náma yóó, jíín Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ja̱ káñukuu ini̱‑yo̱‑yá. 2 Cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ Timoteo, se̱'e ndija‑ri̱ ja̱ ní skándíja‑ri̱: Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱, jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱, jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Cristo Jesús, ná kóo jíín‑ró.

Sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn sɨ́ɨn sa'a̱n

3 Nátu̱'un ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró já ná kéndo̱o‑ró ñúu̱ Éfeso ná ni̱ ki'in‑ri̱ ichi kuá'a̱n‑ri̱ ñuu̱ Macedonia, ja̱ ná ká'a̱n ni̱'in‑ró jíín sáva‑i, te suni ká'a̱n tuku‑ri̱ ja̱ má stá'a̱n‑i sɨ́ɨn sɨ́ɨn nuu̱ sá'a̱n, 4 ni ma̱ kuá'a‑i tu̱'un ja̱ ná ndúkú kuáchí‑i sɨkɨ̱ cuento, jíín sɨkɨ́ jíchi tu̱'un tá'an. Chi̱ sua nákaa̱‑ga̱ kua'a̱n, te skuikín tɨxɨ̱n, lugar ja̱ yíja‑ga̱ tu̱'un kándíja‑yó núu̱ Dios sá'a. Achí‑ri̱. 5 Ya̱'á kúu ja̱ kuní‑ri̱ tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱, ja̱ ná kúndá'ú ini̱‑ro̱‑í jíín tú'un koo ndoo ini̱‑ro̱, jíín tú'un koo va̱'a ini̱ añú‑ro̱, jíín tú'un kándíja ja̱ tú yóso yú'u. 6 Ja̱ sɨkɨ́ yúán kájika yátá sáva‑i, te kákusɨ́ɨn ini̱‑i kájukuiñi̱‑i sɨkɨ̱ tú'un ja̱ tú ní'i̱n tíñu. 7 Kákuni̱‑i kuu‑i maestro ley, ko ni tú kájuku̱'un ini̱‑i na̱ún tu̱'un káka'a̱n‑i, ni na̱ún tu̱'un kájani ni̱'in‑i. 8 A kájini̱‑yo̱ já íó va̱'a ley, ko nú koo kájí iní‑ro̱ jíín. 9 Chi̱ a jiní‑yo̱ já ley, tú ní kúva̱'a ja̱ ndónda sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ vá'a, chi̱ sua ndónda sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ ñáá, sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ tú kájandatu̱, sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ tú káchiñú'ún‑i‑ya̱, sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ kásá'a kua̱chi, sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ kánda̱a ndɨva̱'a jíín ñáyɨvɨ chá'án, sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ kája'ni táa̱ náa̱, jíín sɨkɨ́ ñáyɨvɨ kája'ni ndɨ́yi, 10 sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ kájika téné, sɨkɨ̱ xí'ncha, sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ sákuí'ná ñáyɨvɨ, sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ káxndá'ú, sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ kásátú'ún, jíín sɨkɨ̱ sáva‑ga̱ tu̱'un ja̱ tú káni tá'an jíín tú'un máá‑yá ja̱ íó ndéé ndánu. 11 Chi tu̱'un‑ún kúu máá tú'un va̱'a luu xaa̱n já vái nuu̱ máá Dios, I'a̱ ii̱. Te sɨkɨ̱ tú'un‑ún ni̱ chaa tíñu‑ya̱ rúu̱.

Tiñu ni̱ chaa‑ya̱ sɨkɨ́ Pablo

12 Te nákuatá'ú‑rí nuu̱ máá I'a̱ ni̱ ja̱'a fuerza ini̱‑ri̱, kúu Cristo Jesús Jito'o̱‑yo̱, te ni̱ nakani ini̱‑ya̱ já cháa skíkuu va̱'a kúu‑ri̱, te ni̱ chaa tíñu‑ya̱ rúu̱. 13 Ko onde̱ sáá núú, chi ni̱ ka'a̱n ndɨva̱'a‑ri̱, te ni̱ chindiki̱n‑ri̱‑i, te ni̱ stují‑rí‑i. Ko ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ rúu̱, chi̱ tú jiní‑ri̱ te ni̱ sá'a‑ri̱, te ni tú ní kándíja‑ri̱ sáá. 14 Ko tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, ni̱ ndea̱‑ga̱ ini̱‑ri̱ jíín tú'un kándíja, jíín tú'un kúndá'ú ini̱ Cristo Jesús ruu̱. 15 Chi̱ íó va̱'a ja̱ ná kuátá'ú táká‑i tu̱'un ndaa̱ yá'a, ja̱ Cristo Jesús ni̱ kii‑ya̱ iní ñu̱yɨ́vɨ, náva̱'a nama‑ya̱ ñáyɨvɨ kándi̱so kua̱chi, te ruu̱ kúu máá já ní kaa‑ga̱ ni̱ sá'a. 16 Ko ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ rúu̱, náva̱'a jíín rúu̱ ja̱ ní kaa‑ga̱ ni̱ sá'a‑ri̱, te kuni̱‑i ndasa íó xaa̱n paciencia ini̱ Jesucristo, náva̱'a kuu‑ri̱ ɨɨn muestra nuu̱ ñáyɨvɨ kúkuéé‑ga̱ kandíja‑i nuu̱‑yá, te nani'i̱n tá'u̱‑í kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. 17 Núsáá te nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá ná ká'a̱n jíñú'ún‑yo te ná nákana jaa‑yó máá Rey, I'a̱ ndíto chakú nɨ́ɨ́ káni, ja̱ tú jí'i̱‑ya̱, ja̱ tú kúu nde̱'é ndijín‑yo̱ núu̱‑yá, ja̱ máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ kúu Dios ndíchí. Amén. 18 Hijo, súan tá'ú‑rí tiñu nuu̱ róó Timoteo. Chi̱ jíín kɨvɨ́ ní kaka'a̱n‑i ja̱ kúndii̱ máá‑ró. Te jíín tú'un ni̱ kaka'a̱n‑i‑ún, te ná skíkuu va̱'a‑ró jíín tíñu jíku‑ró. 19 Te kandíja ni̱'in‑ró, te ná káni va̱'a ini̱ añú‑ro̱, chi tu̱'un yá'a ni̱ ka̱ské'ichi̱ sava‑i, te ni̱ ka̱síjíta‑i máá‑i nuu̱ tú'un kándíja. 20 Te cha̱a yúan, Himeneo jíín Alejandro kákuu‑de, ko ni̱ chi'i‑ri̱‑de nda'a Satanás, náva̱'a ná skuá'a‑de ɨnga̱ jínu ma̱ ká'a̱n ndɨva̱'a‑ga̱‑de.

2

Ndé cuenta kaka̱n ta'u̱‑yo̱

1 Te ví'í‑gá ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró núsáá, ja̱ ná kakán ta'u̱‑ro̱ já'a̱ táká ña̱yɨvɨ. Ka'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín‑yá ja̱ kúu máá‑i, te kaka̱n‑ro̱ nú na̱ún jínu ñú'ún‑i, ko nene̱ ná nákuatá'ú‑ró já kúu máá‑i. 2 Suni ná ká'a̱n‑ro̱ já'a̱ táká rey jíín já'a̱ táká cha̱a kákuñá'nu, náva̱'a ná kúxiu̱kú ná'ín‑yó, te ná kóo paz nuu̱‑yo̱, te chiñú'ún‑yó‑yá, te koo ja̱ jíñú'ún‑yó núu̱ táká‑ni. 3 Chi ya̱'á kúu ja̱ íó va̱'a te sá'a ja̱ játa'a̱n ini̱ Dios, I'a̱ náma yóó. 4 Te máá‑yá kuní‑ya̱ já táká ña̱yɨvɨ ná káku‑i, te ná kuní‑i ndasa káa máá tú'un ndaa̱. 5 Chi̱ íó ɨɨn‑ni Dios, suni súan íó ɨɨn‑ni I'a̱ ká'a̱n ja'a̱ táká ña̱yɨvɨ onde̱ nuu̱ Dios, te I'a̱‑ún, máá cháa Jesucristo kúu‑ya̱. 6 Te I'a̱‑ún ni̱ soko̱‑yá máá‑yá ja̱ ní nakuaan‑ya̱ táká yóó, te onde̱ máá kɨvɨ́‑ún, ni̱ kenda testigo sɨkɨ̱ I'a̱‑ún. 7 Te ja̱ sɨkɨ́ yúán ní jani‑ya̱ rúu̱ ja̱ kúu‑ri̱ apóstol náva̱'a kani‑ri̱ tu̱'un. Cha̱a jiní stá'a̱n va̱'a nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación kúu‑ri̱. Te ja̱ndáa̱ ká'a̱n‑ri̱, te a jiní máá Cristo tú xndá'ú‑ri̱. 8 Te kuní‑ri̱ ja̱ ndéni ni̱ kuu, te ná kakán ta'u̱ táká cha̱a jíná'an‑de. Te ná kóo ndoo nda'a‑dé ndukani‑de. Te ma̱ kití ini̱‑de, te ni ma̱ kána̱á‑de. 9 Suni súan ta̱ká ñasɨ́'ɨ́, ná kasú va̱'a‑ña máá‑ña jíín sá'ma jíñú'ún, ja̱ tú kuka nuu̱ iní‑yo̱ sá'a. Te nasu̱ sáluu‑ña máá‑ña jíín lazo, xí oro, xí perla, xí sá'ma ncháá ya'u, 10 chi̱ sua ná sáluu‑ña máá‑ña jíín tíñu jíñú'ún sá'a‑ña, nátu̱'un kánúú sá'a ta̱ká ña'an já káka'a̱n‑ña já káchiñú'ún‑ña máá‑yá. 11 Te ñasɨ́'ɨ́, náskuá'a‑ña kasú‑ña yú'u‑ñá, te ma̱ ndúkú‑ña tá'ú‑ña tíñu. 12 Chi̱ tú já'a‑ri̱ tu̱'un ja̱ kánduu̱ ñasɨ́'ɨ́ stá'a̱n‑ña, ni tú tá'ú‑ña tíñu nuu̱ cháa, chi̱ ná'ín‑ni ná kóo‑ña. 13 Chi̱ Adán ni̱ sáva̱'a‑ya̱ xná'a̱n‑ga̱, te vásá ní sáva̱'a‑ya̱ Eva. 14 Chi̱ tú ní xndá'ú ja̱'ú Adán, chi̱ sua ñasɨ́'ɨ́‑de ni̱ kandíja‑ña, te ni̱ sáña'mu‑ña. 15 Ko ka̱ku‑ña sá'a ja̱ júku̱'un se̱'e‑ña, te nú túu sía̱‑ña tú'un kándíja‑ña jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ña, jíín tú'un koo ndoo ini̱‑ña, jíín tú'un ja̱ tú kuka nuu̱‑ñá sá'a.

3

Ndasa koo cha̱a ndíto tɨku'ni̱

1 Tu̱'un ndaa̱ kúu ya̱'á: Nú ɨɨn cha̱a kuní‑de kuu‑de cha̱a kundito tɨku'ni̱, bueno tiñu ndúkú‑de. 2 Núsáá te nɨ́nɨ ná kóo jíñú'ún cháa kundito‑ún, náva̱'a tú ndenda kua̱chi sɨkɨ̱‑dé. Te ɨɨn máá tú'ún‑ni ñasɨ́'ɨ́‑de ná kóo, te koo ndito ini̱‑de, koo kuándí'í‑de, koo kájí iní‑de, kundá'ú ini̱‑de ña̱yɨvɨ jíká, te koo ñama̱ ini̱‑de stá'a̱n‑de. 3 Ma̱ kóo ká'vá‑de, ma̱ stují‑dé ña̱yɨvɨ. Ma̱ ndío xaa̱n iní‑de sɨkɨ̱ xú'ún. Chi̱ sua ná kóo paciencia ini̱‑de. Ma̱ kútɨ́xɨ́n‑de. Ma̱ kútóó iní‑de. 4 Te jíñú'ún ná tá'ú‑de tiñu ini̱ ve̱'e‑de, te ná kúñava̱'a‑de se̱'e ja̱ skíkuu‑i tiñu tá'u̱ núu̱‑í jíín já kóo jíñú'ún‑i. 5 Chi cha̱a ja̱ tú jiní‑de tá'ú jíñú'ún‑de tiñu ini̱ ve̱'e‑de, ndasa koto‑de tɨku'ni̱ Dios núsáá. 6 Ko ma̱ kúu kɨ̱vɨ ɨɨn cha̱a jáá. Te nú túu, chi̱ sanaa te sávixi̱‑de máá‑de te ndonda ja̱'ú sɨkɨ̱‑dé. 7 Suni kánúú já kúu‑de ɨɨn cha̱a ja̱ kuátú'ún ñáyɨvɨ‑dé, va̱sa ká'i̱in‑i sɨ́ɨn ɨnga̱ sɨkɨ̱, náva̱'a ma̱ kuakú nchaa̱‑i‑de, ni ma̱ tɨ́ɨn yátá já'ú‑de.

Ndasa koo cha̱a játíñu nuu̱ tɨ́ku'ni̱

8 Suni súan cha̱a kájatíñu nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja, ná kóo jíñú'ún‑de, ma̱ kóo tɨ́lakuá‑de, ma̱ kóo ká'vá‑de, ni ma̱ ndío xaa̱n iní‑de sɨkɨ̱ xú'ún. 9 Ko ná kóo ndoo ini̱ añú‑de, te ná kundii̱ ni̱'in‑de jíín tú'un sa̱'í kákandíja‑yó. 10 Te cha̱a yá'a, suni kuní ja̱ kóto nchaa̱‑yo̱‑dé xna'a̱n‑ga̱, náva̱'a kuni̱‑yo̱ nú túu kua̱chi yí'i sɨkɨ̱‑dé. Yúan‑na te kuu kuatíñu‑de. 11 Suni súan ná kóo va̱'a ini̱ ta̱ká ñasɨ́'ɨ́, ma̱ ndúkú tú'un‑ña tá'an‑ña, te ná kóo kuándí'í‑ña, te ná skíkuu‑ña táká na̱ún tiñu kúu. 12 Cha̱a kájatíñu nuu̱ tɨ́ku'ni̱, suni ɨɨn‑ni ñasɨ́'ɨ́‑de ná kóo, te ná tá'ú vá'a‑de tiñu nuu̱ sé'e‑de jíín núu̱ táká ini̱ ve̱'e‑de. 13 Chi cha̱a kájatíñu va̱'a, sua skákunu‑ga̱‑de máá‑de kua'a̱n‑de, te káchundéé‑gá ini̱‑de sá'a‑de sɨkɨ̱ tú'un kákandíja‑yó núu̱ Cristo Jesús. 14 Tu̱'un yá'a cháa‑ri̱ kujaa̱ nuu̱‑ro̱. Te ñúkuu ini̱ máá‑rí jaa̱ yachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 15 Ko sanaa te kúkuéé‑ga̱ te jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Te ja̱ yúán cháa‑ri̱ ya̱'á, náva̱'a kuni̱‑ro̱ ndasa kánúú káka‑ró jíín ñáyɨvɨ káchiñú'ún Dios. Chi yu̱án kúu tɨku'ni̱ Dios, I'a̱ chakú. Te yu̱án kándi̱tuu te kásákútu‑gá máá tú'un ndaa̱. 16 Ndaa̱ ká'a̱n‑ri̱, ja̱ yíí xáa̱n káa máá tú'un sa̱'í káchiñú'ún‑yó: Ni̱ kenda ndiji̱n Dios jíín yíkɨ kúñu‑ya̱. Te ni̱ kendo̱o ndaa̱‑ya̱ ní sá'a máá Espíritu. Ni̱ kajini̱ ndajá'a̱‑yá nuu̱‑yá. Ni̱ jicha̱ nu̱u tu̱'un‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ ní ka̱kandíja‑i nuu̱‑yá. Ni̱ ndaa‑ya̱ kuá'a̱n‑ya̱ núu̱ lúu ndíi ncháa̱ ni̱ sá'a Dios.

4

Sɨkɨ̱ tú'un ndu'ichi̱ ini̱

1 Ko máá Espíritu, a kástu̱'ún kájí núu̱‑yo̱, nú ná kúyani ndɨ'ɨ kɨvɨ̱ te ndu'ichi̱ ini̱ sava‑i jíín tú'un kákandíja‑i. Te kuatú'ún‑i máá já ká'a̱n tu̱'un xndá'ú jíín sá'a̱n tachi̱. 2 Kundiso‑i uu̱ xini̱, te ka'a̱n‑i tu̱'un tú'ún, chi̱ ndukava̱ iní añú‑i. 3 Ma̱ kuá'a‑i tu̱'un ta̱nda'a‑yo, ni ma̱ kuá'a‑i tu̱'un kee‑yo sáva ndeyu ní sá'a Dios ja̱ kuní máá‑yá ja̱ ná ní'i̱n cháa kákandíja jíín cháa kájini̱ ichi ndáa̱, chi̱ kánakuatá'ú‑de nuu̱‑yá te káyee‑dé. 4 Chi ta̱ká ja̱ ní sá'a Dios íó va̱'a, te ma̱ kúu ské'ichi̱‑yo̱, te nú ná nákuatá'ú‑yó núu̱‑yá te ná kée‑yo. 5 Chi̱ jíín tú'un Dios, te jíín tú'un kaka̱n ta'u̱‑yo̱ núu̱‑yá, te a ni̱ ndundoo‑ni ndeyu‑ún.

Cha̱a játíñu va̱'a nuu̱ Jesucristo

6 Ko nú tu̱'un yá'a kastu̱'ún‑ró núu̱ táká ñani̱‑yo̱, cha̱a játíñu va̱'a nuu̱ Jesucristo kúu‑ró nú súan, chi̱ a ni̱ tɨ̱ɨn tu̱'un kándíja‑ró‑ún ini̱‑ro̱, onde̱ jíín sá'a̱n va̱'a ja̱ bueno skíkuu‑ró. 7 Ko ta̱ká tu̱'un yúkú, jíín táká tu̱'un aná'án, ná skána‑ró kí'i̱n, te ná skuá'a‑ró máni tu̱'un ja̱ chíñú'ún‑yó máá‑yá. 8 Tiñu ja̱ skuá'a‑yó ndúndéé yíkɨ kúñu, chi̱ yaku̱‑ni ní'i̱n tíñu. Ko tu̱'un chíñú'ún‑yó máá‑yá, chi ta̱ká‑ni modo ní'i̱n tíñu, chi̱ vida yá'a jíín vida chaa̱, bueno kee sá'a. 9 Tu̱'un ndaa̱ kúu tu̱'un yá'a, te íó va̱'a ja̱ ná kuátá'ú táká‑i. 10 Chi̱ sɨkɨ̱ yá'á kúu ja̱ kásátiñu ni̱'in‑yó, te kándo'o‑yó, chi̱ káñukuu ini̱‑yo̱ já kúu máá Dios, I'a̱ chakú, chi̱ máá‑yá kúu I'a̱ náma ta̱ká ña̱yɨvɨ, ko ví'í‑gá náma‑ya̱ ñáyɨvɨ kákandíja nuu̱‑yá. 11 Tu̱'un yá'a ná stá'a̱n‑ro̱, te tá'ú‑ró tíñu. 12 Ma̱ kuá'a‑ró tú'un ja̱ kújá'a̱ ini̱ ni ɨɨn‑i koto‑i róó va̱sa súchí‑ró. Te ná kóo va̱'a‑ró, náva̱'a ña̱yɨvɨ kákandíja kuu ndaku‑i róó jíín tú'un ká'a̱n‑ro̱, jíín modo jíka kuu‑ró, jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ro̱‑í, jíín tú'un kándíja‑ró, jíín tú'un ndoo ini̱‑ro̱. 13 Nini kúkuéé‑ga̱‑ri̱ te jaa̱‑ri̱, te ná kuítú iní‑ro̱ ká'u‑ró tutú nuu̱‑í, ná kána jíín‑ró núu̱‑í, ná stá'a̱n‑ro̱ tú'un nuu̱‑í. 14 Ma̱ kúkúxí‑ró jíín tá'u̱ ní ni'i̱n‑ro̱, chi cha̱a kákuu nuu̱, ni̱ chaa‑de nda'a‑dé xini̱‑ro̱, te ni̱ kuta'u̱‑ro̱ yúán, nátu̱'un ni̱ kaka'a̱n‑de onde̱ kɨvɨ̱ ní kuu‑ún. 15 Ná kúndee tu̱'un yá'a xini̱‑ro̱. Te kukuu ni̱'in‑ró jíín, náva̱'a ná kuní ta̱ká‑i ndasa bueno kua̱yija‑ró jíín. 16 Te koto va̱'a‑ró máá‑ró jíín tú'un stá'a̱n‑ro̱. Ma̱ sía̱‑ro̱. Chi̱ nú súan ná sá'a‑ró, te bueno nama‑ró máá‑ró jíín táká ña̱yɨvɨ chú'un ini̱ tu̱'un ka'a̱n‑ro̱.

5

1 Ma̱ kána jíín‑ró núu̱ cháa ñá'nu, chi̱ sua ka'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín‑de nátu̱'un jíín táa̱‑ro̱. Te nuu̱ cháa súchí, ka'a̱n‑ro̱ jíín‑de nátu̱'un jíín ñaní‑ro̱, 2 te nuu̱ ñá'an ñá'nu, nátu̱'un jíín náa̱‑ro̱, te nuu̱ ñá'an súchí, nátu̱'un jíín kuá'a‑ró. Te tu̱'un ndoo ndatu̱'ún‑ró. 3 Te ná ká'a̱n jíñú'ún‑ró jíín ñá'an kákendo̱o ndá'ú, te nú ni̱ ka̱kendo̱o ndá'ú ndija‑ña. 4 Ko nú ɨɨn ña'an kéndo̱o ndá'ú íó se̱'e‑ña, xí sé'e tɨ́jání‑ña, ná kútu̱'a su̱chí yá'a xna'a̱n‑ga̱ kundiso jíñú'ún‑i responsable máá‑i ini̱ ve̱'e‑i, te ná nákoto‑i táa̱‑i náa̱‑i, chi̱ súan játa'a̱n ini̱ Dios. 5 Te nú ña'an já ní kendo̱o ndá'ú ndija kúu‑ña, te máá ɨ́ɨn‑ña, te ñúkuu ini̱‑ña Dios, te nene̱ ká'a̱n nda̱'ú‑ña jíín‑yá te jikán ta'u̱‑ñá ndúú ñúú‑ni nuu̱‑yá. 6 Ko nú ña'an jíka sɨkɨ̱ tú'un sɨɨ̱ iní kúu‑ña, va̱sa chakú‑ña, ko nátu̱'un a ni̱ ji'i̱‑ña. 7 Tu̱'un yá'a ná tá'ú‑ró tíñu nuu̱‑í, náva̱'a tú ndenda kua̱chi sɨkɨ̱‑í. 8 Te nú ɨɨn cha̱a tú ndíto‑de tá'an‑de, te ví'í‑gá nú jíín tá'an máá‑de ini̱ ve̱'e‑de, te a ni̱ ské'ichi̱‑de tu̱'un kándíja‑de nú súan, te cha̱a ñáá‑ga̱ kúu‑de vásá ɨ́ɨn cha̱a tú kándíja. 9 Ma̱ sá'a‑ró cuenta ja̱ ñá'an ní kendo̱o ndá'ú kúu‑ña, te nú té ji̱nu‑ga̱‑ña uní xiko uxi̱ kuia̱‑ña, jíín já máá ɨ́ɨn‑ni yii‑ñá ni̱ ncha̱ka‑ña, 10 jíín já kájatú'ún vá'a‑i ja̱ bueno tiñu ni̱ sá'a‑ña, jíín já ní skuá'nu‑ña sé'e, jíín já ní kundá'ú ini̱‑ña ñáyɨvɨ jíká, jíín já ní nakacha‑ña já'a̱ ñáyɨvɨ kákandíja, jíín já ní chindéé‑ña ñáyɨvɨ káta'a̱n tu̱ndó'o, jíín já ní'in ni̱ jika‑ña jíín táká tiñu va̱'a. 11 Ko ña'an súchí ja̱ kéndo̱o ndá'ú‑ña, ma̱ kuátá'ú‑ró‑ña, chi̱ nú a ni̱ ka̱isɨ́kɨ ncháa̱‑ña sɨkɨ́ Cristo, yúan‑na te kákuni̱‑ña já náta̱nda'a túku‑ña. 12 Nú súan, te ta'nu̱ ndatu̱‑ña sá'a máá‑ña, chi̱ tú ní skíkuu‑ña tú'un ni̱ keyu'u‑ñá xnáñúú. 13 Te suni káskuá'a‑ña kée kúxí‑ña, kájika‑ña ndɨ́ta'a̱n ve'e, te nasu̱ máá ɨ́ɨn ja̱ kée kúxí‑ña, chi̱ suni sɨkɨ̱ cuentú‑ni kájika kuu‑ña, te kɨ́vɨ nduu̱‑ña ká'a̱n‑ña tú'un ja̱ tú íó va̱'a. 14 Núsáá, te ta̱ká ñasɨ́'ɨ́ súchí kákendo̱o ndá'ú, kuní‑ri̱ ja̱ ná náta̱nda'a‑ñá, náskuá'nu‑ña sé'e‑ña, ná kóto va̱'a‑ña vé'e‑ña, te ma̱ kuá'a‑ña lugar ja̱ ká'a̱n ndɨva̱'a ja̱'ú sɨkɨ̱‑yo̱. 15 Chi̱ sava‑ña a ni̱ ka̱jika yátá‑ña, te ni̱ kandiki̱n‑ña yatá Satanás kája'a̱n‑ña jíín. 16 Ko nú ɨɨn cha̱a kándíja, xí ɨ́ɨn ña'an kándíja, káñava̱'a tá'an ja̱ kákuu ña'an ní kendo̱o ndá'ú, ná kóto‑de‑ña, te ma̱ cháa‑de carga sɨkɨ̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja, náva̱'a ni'i̱n tɨ́ku'ni̱ na̱jíín kúu ña'an kákendo̱o ndá'ú ndija. 17 Ná kóo jíñú'ún xáa̱n‑ro̱ núu̱ cháa kákuu nuu̱, te nú kátá'ú vá'a‑de tiñu, ko ví'í‑gá jíñú'ún ná kóo‑ró núu̱‑dé nú kájani ni̱'in‑de tu̱'un jíín já kástá'a̱n‑de. 18 Chi̱ áchí máá tutú ii̱: Ma̱ chú'un‑ró ñúnu yú'u xndɨkɨ̱ jíkó, áchí. Te: Cha̱a sátiñu kɨvɨ̱, chi̱ íó derecho‑de ja̱ kí'in‑de ya̱'u‑de, áchí. 19 Ma̱ kuátú'ún‑ró ní ɨɨn kua̱chi sɨkɨ̱ cháa kúu nuu̱, chi̱ onde̱ nú íó uu̱ xí uní testigo. 20 Te ña̱yɨvɨ kúkuu jíín kuáchi, kana jíín‑ró núu̱‑í, ko ná kuní jíín núu̱ táká‑i, náva̱'a suni ná yú'ú sava‑ga̱‑i. 21 Ko onde̱ jíín Dios, jíín máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, jíín táká ndajá'a̱‑yá ja̱ ní ka̱ji‑ya̱, ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ tu̱'un yá'a jíín‑ró, ja̱ ná skíkuu va̱'a‑ró, te ma̱ kúnchaa̱ nuu̱‑ro̱‑í, ma̱ ɨ́ɨn‑i kaa ɨɨn‑i kuun koto‑ró núu̱‑í. 22 Ma̱ xndée yachi̱‑ro̱ ndá'a‑ro xiní ní ɨɨn‑i, te ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ kuáchi jíín ɨngá ña̱yɨvɨ. Koto va̱'a‑ró máá‑ró náva̱'a ná kéndo̱o ndoo‑ró. 23 Vina te nɨ́ɨ́‑gá kua'a̱n‑yo̱, ma̱ kó'o‑ga̱‑ro̱ máni máá ndúcha, ná kó'o‑ró ɨ́ɨn tí'li̱ vino sɨkɨ̱ já sá'a kue'e̱ chi̱i‑ró, jíín já núu‑ni núu‑ni kú'u̱‑ro̱. 24 Ta̱ká kua̱chi kásá'a sava‑i, a ni̱ natu̱u, te jiní‑yo̱ já náku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ yúán, ko kua̱chi kásá'a sava‑ga̱‑i, chi̱ kuéé‑ga̱ te natu̱u. 25 Suni súan kúu ta̱ká tiñu va̱'a, chi̱ a ni̱ natu̱u, te ja̱ ná té tuká‑ún, ma̱ kúu kundee sa̱'í.

6

1 Ta̱ká ña̱yɨvɨ kákuu mozo kásátiñu sáni‑i, ná kóo jíñú'ún vá'a‑i nuu̱ patrón‑i, náva̱'a tú koo ndɨva̱'a tu̱'un sɨkɨ̱ sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín sɨkɨ́ sá'a̱n‑ya̱. 2 Te ña̱yɨvɨ káñava̱'a‑i patrón kákandíja, ma̱ sájá'a̱ ini̱‑i nuu̱‑dé sɨkɨ̱ já ñaní‑i kákuu cha̱a‑ún, chi̱ sua ná kuátíñu va̱'a‑ga̱‑i nuu̱‑dé, chi̱ kákandíja cha̱a‑ún ja̱ kájatíñu‑i nuu̱‑dé, te mani̱‑dé jíín‑i. Súan ká'a̱n ni̱'in tu̱'un yá'a, te suni stá'a̱n.

Sɨkɨ̱ tú'un xndá'ú

3 Te nú ndé ɨɨn cha̱a stá'a̱n‑de ɨnga̱ tu̱'un, te nú tú játú'ún‑de ja̱ íó ndaa̱ tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, te nú tú játú'ún‑de sa'a̱n ja̱ káchiñú'ún‑yó máá‑yá, 4 máni sávixi̱‑de máá‑de. Te ni ɨɨn tu̱'un tú júku̱'un ini̱‑de, chi̱ tɨ́xɨ́n jáni ini̱‑de, te kána̱á‑de jíín tú'un ká'a̱n sáni. Te yúan kákuu tu̱'un kuásún iní, tu̱'un tɨ́xɨ́n, tu̱'un ká'a̱n ndɨva̱'a, tu̱'un jáni ñáá ini̱ xini̱, 5 jíín já kákana̱á cha̱a kánda̱kú'u̱ xini̱, cha̱a tú káñu̱'un tu̱'un ndaa̱ ini̱‑de, te kájani ini̱‑de ja̱ ná chíñú'ún‑de máá‑yá náva̱'a ni'i̱n‑dé xu̱'ún. Ná kúxio‑ró ma̱ kétá'an‑ró jíín cháa kánda̱a súan. 6 Ko ja̱ á ni̱ ka̱an‑yó jíín‑yá, te káchiñú'ún‑yó máá‑yá, jíín yúán, chi̱ nátu̱'un a kua'a̱ ní kani'i̱n‑yo̱. 7 Tú na̱ún ní cháa̱ jíín‑yó iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, suni ma̱ kúu kiñi'in‑yó ní ɨɨn ki'i̱n‑yo̱ jíín. 8 Nú íó ja̱ kée‑yo, íó ja̱ kú'un‑yó, te sɨɨ̱‑ní ná kóo ini̱‑yo̱ jíín. 9 Te ña̱yɨvɨ já kákuni̱‑i kuu kúká‑i, chi̱ jíto nchaa̱ ja̱'ú‑i, te tɨ́ɨn yátá‑ún‑i. Te yachi̱ kɨ́vɨ‑i jíín tú'un ndío ñáá ini̱‑i te sá'a ndɨva̱'a ndɨtuní‑i, te náa ñáyɨvɨ‑ún, te síjíta‑i máá‑i sá'a tu̱'un‑ún. 10 Chi̱ nú xu̱'ún kúmani̱‑yo̱ jíín, te sɨkɨ̱ yúán káku ta̱ká tiñu ñáá. Yu̱án ní ka̱ndio ini̱ sava‑i, te ni̱ ka̱sía̱‑i ichi kákandíja‑i. Te ni̱ kɨ̱vɨ tu̱ndó'o xaa̱n iní añú‑i.

Tu̱'un ndúkú ndéé kándíja va̱'a

11 Ko róó, cha̱a játíñu nuu̱ Dios kúu‑ró, te ná kúnu‑ró kóto‑ró táká tiñu yá'a. Te ná ndúkú‑ró já skíkuu‑ró tíñu ndaa̱, tu̱'un káchiñú'ún‑yó máá‑yá, tu̱'un kándíja, tu̱'un kúndá'ú ini̱ tá'an, tu̱'un paciencia, tu̱'un súchí iní. 12 Ná ndúkú ndéé‑ró kándíja va̱'a‑ró, te suni ná sá'a‑ró fuerza ni'i̱n tá'u̱‑ro̱ kúchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni, chi ja̱ yúán kúu ja̱ ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱, te ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑ro̱ tú'un‑ya̱ ní kajini̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ. 13 Te onde̱ jíín Dios tá'ú‑rí tiñu yá'a nuu̱‑ro̱, chi ja̱ máá‑yá, te chakú ta̱ká ndatíñu, te suni jíín Jesucristo, I'a̱ ni̱ ka'a̱n ndaa̱ ta̱ká tu̱'un nuu̱ Poncio Pilato, ká'a̱n‑ri̱. 14 Ná skíkuu va̱'a‑ró jíín tíñu tá'u̱ núu̱‑ro̱, náva̱'a ma̱ kúchá'án, ni ma̱ kuakú nchaa̱‑i, onde̱ kɨvɨ̱ ndíi máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 15 Chi̱ ɨɨn kɨvɨ̱ te kuni̱ ndiji̱n‑yo̱ kíi‑ya̱, sá'a máá I'a̱ kúsɨɨ̱ iní‑yo̱ jíín. Te I'a̱‑ún, máá ɨ́ɨn‑ya̱ kúñá'nu, te kúu‑ya̱ Rey nuu̱ táká rey, te Jito'o̱ nuu̱ táká jito'o̱. 16 Te máá ɨ́ɨn‑ya̱ kúu I'a̱ ndíto chakú nɨ́ɨ́ káni. Te ncháá‑ya̱ ɨ́ɨn lugar nuu̱ ndíi ncháa̱, te ma̱ kúu jaa̱ ni ɨɨn‑i yúan. Te ña̱yɨvɨ tú ní jiní ndiji̱n nuu̱‑yá, ni ma̱ kúu kutɨ. Nuu̱ máá‑yá ná kóo tu̱'un jíñú'ún, te ná tá'ú máá‑yá tiñu nɨ́ɨ́ káni. Amén.

Sɨkɨ̱ tú'un kúká

17 Nuu̱ táká ña̱yɨvɨ kúká ká'i̱o ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ná tá'ú‑ró tíñu ja̱ má sávixi̱‑i máá‑i. Ni ma̱ kúñukuu ini̱‑i ka̱ku‑i jíín xú'ún, chi̱ yachi̱ náa‑ún. Chi̱ sua ná kúñukuu ini̱‑i ka̱ku‑i sá'a Dios, I'a̱ chakú, chi̱ máá‑yá já'a kua'a̱‑yá ta̱ká‑ni ndatíñu nuu̱‑yo̱ já kúsɨɨ̱ iní‑yo̱ sá'a. 18 Ná sá'a va̱'a‑i jíná'an‑i. Ná kúu kúká‑i jíín táká tiñu va̱'a sá'a‑i. Yachi̱ ná kóto tá'an‑i, te yachi̱ ná chíndéé tá'an‑i. 19 Súan te kaya̱‑i ta̱ká tiñu va̱'a sɨkɨ̱ máá‑i ja̱ kúu‑i kuia̱ chaa̱, chi̱ súan te kutɨɨn‑i ichi kúchaku̱ ndija‑i. 20 Ko róó Timoteo, ma̱ sía̱‑ro̱ táká tu̱'un ni̱ chi'i‑ri̱ nda'a‑ro. Te ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín táká tu̱'un yúkú tu̱'un sáni, jíín táká tu̱'un ndíchí ñáá, ja̱ jasú nuu̱ máá tú'un júku̱'un ndaa̱ ini̱. 21 Chi̱ súan ni̱ ka̱jatú'ún sáva‑i tu̱'un yúkú‑ún. Te ni̱ ka̱xnáa‑í ichi ndíso tu̱'un kákandíja‑yó. Tu̱'un luu íó ini̱ máá‑yá ná kóo jíín‑ró. Súan ná kóo. Amén.

2 Timoteo

1

2

3

4

LA SEGUNDA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A TIMOTEO

YA'A KUU CARTA UU JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU TIMOTEO

1

1 Máá‑rí kúu Pablo apóstol Jesucristo, chi̱ súan ni̱ jata'a̱n ini̱ Dios, chi̱ a ni̱ keyu'u‑yá kua̱'a‑ya̱ tú'un kuchaku̱‑yo̱ sá'a Cristo Jesús. 2 Cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ Timoteo, se̱'e‑ri̱ ja̱ maní‑rí jíín: Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱, jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó, jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín já kíi nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kóo jíín‑ró. 3 Nákuatá'ú‑rí nuu̱ Dios, te játíñu‑ri̱ nuu̱‑yá nátu̱'un ni̱ ka̱sá'a vuelú‑ri̱, te tú náku̱xndíi añú‑ri̱ sɨkɨ̱‑rí. Te tú júkuiñi̱ kutɨ‑rí ja̱ núku̱'un ini̱‑ri̱ róó, hora jikán ta'u̱‑rí ndúú ñúú‑ni. 4 Kúu ini̱‑ri̱ kuni̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, náva̱'a kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ri̱, chi̱ núku̱'un ini̱‑ri̱ ndasa ni̱ nda'i̱‑ro̱. 5 Chi̱ a ni̱ nuku̱'un ini̱‑ri̱ ndasa kájí kándíja‑ró, te suni súan ni̱ kandíja naná ñúu̱‑ro̱ Loida xna'a̱n‑ga̱, jíín náa̱‑ro̱ Eunice. Te jáni ndija ini̱‑ri̱ ja̱ súni súan ncháá tu̱'un kándíja‑ún ini̱ máá‑ró vína. 6 Ja̱ yúán xndáku‑ri̱ nuu̱‑ro̱, ja̱ ná náskandá jáá‑ró máá tá'u̱ ní ja̱'a Dios nuu̱‑ro̱, ja̱ ní ní'i̱n‑ro̱ ná ni̱ chaa‑ri̱ nda'a‑rí xini̱‑ro̱. 7 Chi̱ tú ní já'a Dios ɨɨn modo i̱o nuu̱‑yo̱, chi̱ sua ja̱ ná kuíñi ni̱'in‑yó, jíín já ná kúndá'ú ini̱‑yo̱‑í, jíín já ná kóo kuándí'í‑yo̱.

Ma̱ kúka nuu̱‑yo̱ sɨkɨ́ tú'un máá‑yá

8 Núsáá te ma̱ kúka nuu̱‑ro̱ káni ndaa̱‑ro̱ tú'un máá Jíto'o̱‑yo̱, ni tu̱'un ruu̱ cha̱a kándee veka̱a ja̱ sɨkɨ́ máá‑yá. Chi̱ sua ná kóto ta'a̱n‑ro̱ túndó'o sɨkɨ̱ já jáni‑ró tú'un va̱'a, chi ja̱ sɨkɨ́ yúán ní ja̱'a Dios fuerza ini̱‑yo̱. 9 Chi ni̱ nama‑ya̱ yóó, te ni̱ kana‑ya̱ xiní‑yo̱ ndúndoo‑yó, ko nasu̱ sɨkɨ́ tíñu kásá'a‑yó, chi̱ sua ñúkúún máá‑yá ni̱ sá'a‑ya̱ jíín tú'un luu íó ini̱‑ya̱, chi̱ onde̱ ná té chá'a̱n‑ga̱ kéjá'á táká kuia̱, te ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un‑ún nuu̱‑yo̱ ní sá'a Cristo Jesús. 10 Ko vina a ni̱ kenda ndiji̱n tu̱'un‑ún ni̱ sá'a ja̱ ní kenda Jesucristo, I'a̱ náma yóó. Te máá‑yá ni̱ janchaa̱‑ya̱ kué'e̱ kuu̱‑yo̱. Te jíín máá tú'un va̱'a ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱‑yo̱ ndasa kuchaku̱‑yo̱ te ma̱ kúu̱‑ga̱‑yo̱. 11 Te ni̱ chaa‑ya̱ tíñu sɨkɨ̱‑rí kúu‑ri̱ apóstol kani‑ri̱ tu̱'un‑ún, te stá'a̱n‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 12 Te ja̱ sɨkɨ́ yúán jíto‑ri̱ tu̱ndó'o yá'a. Ko tú kúka nuu̱‑rí, chi̱ a jiní‑ri̱ ndé nuu̱ kándíja‑ri̱. Te jáni ndija ini̱‑ri̱ ja̱ kúu kundito‑ya̱ já ní chi'i‑ri̱ nda'a‑yá, onde̱ ná jáa̱ máá kɨvɨ́. 13 Ná kúkuu ni̱'in‑ró jíín íchi tú'un va̱'a ndasa ni̱ jini so̱'o‑ró ní ka'a̱n‑ri̱. Te ná kúndii̱‑ro̱ jíín‑ún modo kándíja‑ró jíín já kúndá'ú ini̱‑ro̱‑í sá'a Cristo Jesús. 14 Ná kóto‑ró tú'un ndaa̱ ja̱ ní ja̱'a Espíritu Santo nuu̱‑ro̱, chi̱ ncháá‑ya̱ iní‑yo̱. 15 A jiní‑ro̱ já táká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú ñúu̱ Asia, ni̱ ka̱skéndo̱o‑i ruu̱, te uu̱‑i kákuu Figelo jíín Hermógenes. 16 Ná kúndá'ú ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ ñáyɨvɨ káxiu̱kú vé'e Onesíforo, chi̱ kua'a̱ vuelta ni̱ nani'i̱n iní‑ri̱ ni̱ sá'a‑de, te tú ní kúka nuu̱‑dé va̱sa nú'ni̱‑ri̱ kándee‑ri̱ veka̱a. 17 Chi̱ sasua ni̱ nandúkú víi‑dé ruu̱, te ni̱ ndenda‑ri̱ ni̱ sá'a‑de, ná ni̱ ka̱ndee‑de Roma. 18 Ná kuá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ tú'un ja̱ máá I'a̱ kúu Tatá, ná kúndá'ú ini̱‑ya̱‑dé máá kɨvɨ́‑ún. Te a jiní va̱'a máá‑ró ndasa xaa̱n ní jatíñu‑de nuu̱‑rí ini̱ ñuu̱ Éfeso.

2

Máá‑yó nátu̱'un soldado va̱'a Jesucristo

1 Ko róó, hijo máni̱, ná ndúndáján iní‑ro̱ jíín tú'un luu íó ini̱ Cristo Jesús. 2 Te tu̱'un ni̱ jini so̱'o‑ró ní ka'a̱n‑ri̱ onde̱ jíín kuá'a̱ ñáyɨvɨ ní kajini̱, tu̱'un yá'a ná chí'i‑ró iní nda'a sáva cha̱a skíkuu va̱'a, náva̱'a suni kuu stá'a̱n tuku máá‑de nuu̱ sáva‑ga̱‑i. 3 Ko róó, ma̱ yú'ú‑ro̱ kóto‑ró túndó'o, nátu̱'un ɨɨn soldado va̱'a Jesucristo. 4 Ni ɨɨn cha̱a kájatá'an, tú sátéñu‑de máá‑de jíín tíñu ñu̱yɨ́vɨ, náva̱'a kusɨɨ̱ iní máá cháa ni̱ chaa tiñu soldado sɨkɨ̱‑dé. 5 Suni súan cha̱a ísɨ́kɨ, tú ní'i̱n‑dé premio‑de te nú tú kusɨ́kɨ ndáa̱‑de. 6 Suni súan cha̱a jítu, ma̱ ní'i̱n‑dé kee‑dé te nú tú sátiñu‑de xna'a̱n‑ga̱. 7 Ná káni ini̱ máá‑ró na̱ún tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, te máá Jíto'o̱‑yo̱ ná kúña‑ga̱‑ya̱ xiní‑ro̱ jíín táká‑ni. 8 Ná núku̱'un ini̱‑ro̱ já Jesucristo, se̱'e tata̱ David ni̱ kuu‑ya̱, te ni̱ nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi. Nátu̱'un ká'a̱n tu̱'un va̱'a jáni‑ri̱. 9 Te ja̱ sɨkɨ́‑ún jíto‑ri̱ tu̱ndó'o, te kándee‑ri̱ veka̱a nátu̱'un cha̱a ni̱ sá'a kua̱chi xaa̱n. Ko máá tú'un va̱'a Dios, ma̱ kúu kunu'ni̱. 10 Núsáá te sɨkɨ̱ já kúndá'ú ini̱‑ri̱ ña̱yɨvɨ ní ka̱ji máá‑yá kúu ja̱ kánda‑ga̱‑ri̱ koto‑ri̱ tu̱ndó'o. Náva̱'a suni ka̱ku máá‑i jíná'an‑i, te jaa̱‑i nuu̱ lúu kunchaa̱‑i nɨ́ɨ́ káni sá'a Cristo Jesús. 11 Ká'a̱n ndaa̱ tu̱'un yá'a: Nú ni̱ kaji'i̱‑yo̱ jíín máá‑yá, te suni kuchaku̱‑yo̱ jíín máá‑yá. 12 Nú kanda‑yó kóto‑yó túndó'o, te suni tá'ú‑yó tíñu jíín‑yá. Nú tú kuatu̱'un‑yó‑yá, te suni ma̱ kuátu̱'un‑ya̱ yóó. 13 Va̱sa tú káskíkuu va̱'a máá‑yó, ko a skíkuu va̱'a máá‑yá. Ma̱ kúu ské'ichi̱‑ya̱ máá‑yá. Achí.

Tu̱'un xndáku nuu̱ tá'an

14 Tu̱'un yá'a ná xndáku‑ró núu̱ ñáyɨvɨ, te ka'a̱n ni̱'in‑ró jíín‑i, te ná kuní jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, ja̱ má státá'an‑i sɨkɨ̱ tú'un, chi̱ tú ní'i̱n tíñu kutɨ‑ún, chi̱ sua sáká núu ini̱ ña̱yɨvɨ jíni so̱'o. 15 Ni̱'in ná ndúkú‑ró náva̱'a kuatú'ún Dios róó, te náva̱'a kuu‑ró cháa sátiñu va̱'a ja̱ tú nɨ́nɨ kúka nuu̱‑ro̱, jíín já bueno jáni ndaa̱‑ro̱ máá tú'un va̱'a. 16 Ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín tú'un yúkú, tu̱'un sáni, chi̱ ví'í‑gá nákaa̱ jíín tú'un ñáá. 17 Chi tu̱'un‑ún, kaji kí'i̱n nátu̱'un kue'e̱ gangrena. Te uu̱ cha̱a súan kákuu Himeneo jíín Fileto. 18 Te cha̱a‑ún, a ni̱ skuíta‑de ichi tú'un ndaa̱, chi̱ káka'a̱n‑de ja̱ á ni̱ ja̱'a máá kɨvɨ́ náchaku̱ ta̱ká‑i, te súan sáká núu‑de jíín tú'un kákandíja sava‑i. 19 Te ni̱'in kándii̱ ja'a̱ já ní jani Dios. Te a ni̱ kukútu jíín tú'un yá'a: A jiní máá Jíto'o̱‑yo̱ táká ña̱yɨvɨ yí'i nda'a máá‑yá. Te suni ká'a̱n: Ta̱ká ña̱yɨvɨ já ndáku ñi'in‑i sɨ́'vɨ́ máá‑yá, ná kúxio‑i nuu̱ táká tiñu ñáá, áchí. 20 Ini̱ ɨɨn ve'e ká'nu, nasu̱ máni máá kó'o̱ oro, ko'o̱ plata íó, chi̱ suni íó ko'o̱ yúnu, ko'o̱ ñú'un, te suni íó ja̱ kú'un ja̱ jíñú'ún iní te suni ja̱ kú'un ja̱ tú jíñú'ún. 21 Te nú ɨɨn ña̱yɨvɨ skána‑i tiñu ja̱ tú jíñú'ún íó ini̱‑i, yúan‑na te nduu‑i nátu̱'un ɨɨn ko'o̱ ja̱ kú'un ja̱ jíñú'ún iní. Te koo ndoo‑i. Te ní'i̱n tíñu‑i ndasa játa'a̱n ini̱ máá Jíto'o̱. Te koo tu̱'a‑i ja̱ kúu ta̱ká tiñu va̱'a. 22 Kunu‑ró kóto‑ró táká ja̱ ndío ini̱ cha̱a súchí. Kundiki̱n‑ro̱ tú'un ndaa̱, tu̱'un kándíja, tu̱'un kúndá'ú ini̱, tu̱'un vindáa̱ vinené. Súan sá'a‑ró ondé jíín ñáyɨvɨ kándaku ñi'in‑i máá Jíto'o̱‑yo̱ jíín já ndóo íó ini̱ añú‑i. 23 Ma̱ kívɨ nduu̱‑ro̱ jíín tɨxɨ́n ña̱á, ja̱ tú íó kájí iní, chi̱ a jiní‑ro̱ já máni tɨxɨ̱n skuikín‑ún. 24 Chi̱ mozo máá Jíto'o̱‑yo̱, ma̱ kúu koo tɨ́xɨ́n‑de, chi̱ sua kumani̱‑dé jíín táká‑i, te koo ñama̱ ini̱‑de stá'a̱n‑de, te ná kuándéé iní‑de jíín‑i. 25 Te jíín tú'un súchí iní‑de ná náka'nu̱‑de ña̱yɨvɨ kájasu̱, chi̱ sanaa te nakani ini̱‑i sá'a Dios, náva̱'a kuni̱‑i ichi tú'un ndaa̱, 26 te náva̱'a ka̱ku‑i nuu̱ já'ú ja̱ kuní‑ún tɨ́ɨn yátá‑i, chi ni̱ kundéé jíín‑i jíka ná'ín‑i nátu̱'un játa'a̱n ini̱ máá.

3

Ña̱yɨvɨ chá'án kɨvɨ́ sándɨ̱'ɨ́‑na̱

1 Tu̱'un yá'a ná júku̱'un ini̱‑ro̱, ja̱ ondé nuu̱ kuáji̱nu‑na̱ kɨvɨ̱, te chaa̱ kɨvɨ̱ kóo tu̱ndó'o. 2 Te koo ña̱yɨvɨ já máni chíñú'ún‑i máá‑i, chiñú'ún‑i xu̱'ún, sávixi̱ sáni‑i máá‑i, sájá'a̱ ini̱‑i, ka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱ tá'an‑i, ma̱ kuándatu̱‑i nuu̱ táa̱‑i nuu̱ náa̱‑i, koo nde̱'é‑i, ma̱ kéndo̱o ndoo‑i, 3 ma̱ kúmani̱‑i jíín tá'an‑i, ma̱ júkuiñi̱‑i ja̱ kájatá'an‑i, sátú'ún‑i, síji̱ta‑i máá‑i, tí'iná koo‑i, koto u'u̱‑i ta̱ká tiñu va̱'a, 4 nastúu tá'an‑i, ka'ncha̱ ndaa̱‑ni‑i, sándúxí‑i máá‑i, te chiñú'ún‑ga̱‑i tu̱'un kúsɨɨ̱ iní‑i nasu̱ já chíñú'ún‑i Dios. 5 Sá'a‑i ja̱ káchiñú'ún‑i máá‑yá, ko káské'ichi̱‑i fuerza yúan. Ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín ñáyɨvɨ kásá'a súan. 6 Chi̱ sava cha̱a yá'a kákuu cha̱a kɨ́vɨ koyo tɨnɨ̱ ve'e, te kátɨɨn‑de ta̱ká ña'an xíní ñáá ja̱ kándi̱so xaa̱n‑ñá kua̱chi, te sɨ́ɨn sɨ́ɨn kásá'a‑ña jíín tú'un kákani̱ ini̱ máá‑ña. 7 Te nene̱ káskuá'a‑ña, te tú kúu kutɨ kúndéé‑ña júku̱'un ini̱‑ña tú'un ndaa̱. 8 Te nátu̱'un ni̱ ka̱sá'a Janes jíín Jambres, ja̱ ní ka̱ndúkú‑de kasu̱‑de nuu̱ Moisés, suni súan kásá'a cha̱a yá'a chi̱ kándúkú‑de kasu̱‑de nuu̱ tú'un ndaa̱. Cha̱a ni̱ te'yu̱ ja̱ jiní tuní kákuu‑de, te a ni̱ ské'ichi̱‑ya̱‑dé sɨkɨ̱ já tú kákandíja‑de. 9 Ko ma̱ kúndéé‑ga̱ máá‑de, chi̱ koto ndiji̱n ta̱ká‑i tiñu káñáá ni̱ ka̱sá'a‑de, nátu̱'un ni̱ ta'a̱n uu̱ cha̱a‑ún. 10 Ko róó, a ni̱ skuá'a‑ró ndasa stá'a̱n‑ri̱, ndasa jíka‑ri̱, ndasa kúu ini̱‑ri̱, ndasa kándíja‑ri̱, ndasa paciencia ini̱‑ri̱, ndasa kúndá'ú ini̱‑ri̱‑i, ndasa kándii̱ ni̱'in‑ri̱, 11 ndasa ni̱ ka̱chindiki̱n‑i ruu̱, ndasa ni̱ ta'a̱n‑ri̱ tu̱ndó'o. Ta̱ká yu̱án ní kii sɨkɨ̱‑rí ini̱ ñuu̱ Antioquía, ñuu̱ Iconio, ñuu̱ Listra. Súan ni̱ ka̱chindiki̱n‑i ruu̱. Ko máá Jíto'o̱‑yo̱ ni̱ nama‑ya̱ rúu̱ nuu̱ táká‑ni‑ún. 12 Te suni ta̱ká ña̱yɨvɨ já kákuni̱‑i kaka kuu‑i jíín‑yá chiñú'ún‑i Cristo Jesús, chindiki̱n‑de‑i. 13 Ko cha̱a ñáá, cha̱a xndá'ú, ví'í‑gá kɨ̱vɨ‑de jíín. Chi̱ xndá'ú‑de ña̱yɨvɨ, te ña̱yɨvɨ‑ún naxndá'ú tuku‑i‑de. 14 Ko róó, ná kúkuu‑ga̱‑ro̱ jíín já ní skuá'a‑ró, ja̱ ní kandíja ni̱'in‑ró jíín, chi̱ a jiní‑ro̱ ndé ña̱yɨvɨ ní stá'a̱n nuu̱‑ro̱. 15 Chi̱ onde̱ ná lúlí‑ró ní jini̱‑ro̱ núu̱ máá tutú ii̱, te kuu koo ndíchí‑ró sá'a náva̱'a ka̱ku‑ró chi̱ kándíja‑ró núu̱ Cristo Jesús. 16 Ta̱ká tutu̱ ii̱, ni̱ ka̱chaa‑de ni̱ sá'a máá‑yá, te bueno ní'i̱n tíñu ja̱ stá'a̱n, ja̱ kána jíín núu̱‑í, ja̱ náchu'un íchí‑ún‑i, ja̱ stá'a̱n ichi ndáa̱ nuu̱‑í, 17 náva̱'a ná yíja va̱'a ña̱yɨvɨ jíka jíín Dios, náva̱'a ná kúndiso‑i ta̱ká tu̱'un kánúú ja̱ kée va̱'a tiñu‑i sá'a.

4

Sɨkɨ̱ já ná káni ná'ín‑yó tú'un

1 Ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró jíto nuu̱ Dios jíín núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, I'a̱ sándaa̱ tiñu ña̱yɨvɨ chakú, jíín ñáyɨvɨ ní ji'i̱, kɨvɨ̱ ndíi‑ya̱, kɨvɨ̱ tá'ú‑yá tiñu ini̱ ñuu̱‑ya̱. 2 Ná káni‑ró tú'un. Ni̱'in ná ká'a̱n‑ro̱. Kuítú iní‑ro̱ ká'a̱n‑ro̱ va̱sa tú núña‑ró. Te jíín paciencia jíín sá'a̱n, ná stétuu‑ró‑i, ná kána jíín‑ró núu̱‑í, ná ká'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín‑i. 3 Chi̱ chaa̱ kɨvɨ̱ já má kuátú'ún kútɨ‑í kuni so̱'o‑i sa'a̱n va̱'a, chi̱ sua kókon ná sá'a‑i so̱'o‑i. Te ndúkú‑i maestro ja̱ ká'a̱n ndasa kúu ini̱ máá‑i. 4 Te kuxio‑i ma̱ kúni so̱'o‑i tu̱'un ndaa̱, te kɨ̱vɨ‑i ichi cuento sáni. 5 Ko róó, ná kóo ndito ini̱‑ro̱. Ná kuándéé iní‑ro̱ jíín túndó'o. Ná káka‑ró káni‑ró tú'un va̱'a. Ná skíkuu‑ró tíñu ndíso‑ró. 6 Chi̱ ruu̱, a sokó‑rí máá‑rí nuu̱‑yá ja̱ kúu̱‑ri̱, te a kuaku̱yani kɨvɨ̱ kí'i̱n‑ri̱. 7 Bueno a ni̱ kundéé‑rí jíín tíñu jíku‑ri̱. A ni̱ síjínu‑ri̱ máá kú'a carrera. Tú ní sía̱‑ri̱ tu̱'un kákandíja‑yó. 8 Ja̱ yúán, a ndátu tu̱'a premio‑ri̱, sɨkɨ̱ já kéndo̱o ndaa̱‑ri̱, te yu̱án kuá'a máá Jíto'o̱‑yo̱ núu̱‑rí máá kɨvɨ́‑ún. Te máá‑yá kúu juez ndaa̱. Te nasu̱ núu̱ máá ɨ́ɨn‑ri̱ kua̱'a‑ya̱, chi̱ suni kua̱'a‑ya̱ núu̱ táká ña̱yɨvɨ káñukuu xaa̱n iní‑i kɨvɨ̱ ndíi‑ya̱.

Tu̱ndó'o ni̱ jito Pablo

9 Kuítú iní‑ro̱ te chaa̱ yachi̱‑ro̱ núu̱‑rí. 10 Chi̱ Demas, a ni̱ sía̱‑de ruu̱, te kua'a̱n‑de ñuu̱ Tesalónica, chi̱ chíñú'ún‑de ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Crescente, a kua'a̱n‑de ñuu̱ Galacia, te Tito, a kua'a̱n‑de ñuu̱ Dalmacia. 11 Máá ɨ́ɨn‑na̱ Lucas kánchaa̱ jíín‑rí. Kuaka‑ró Marcos kii‑ró jíín‑de. Chi̱ bueno kuatíñu‑de jíín‑rí nuu̱‑yá. 12 Tíquico, ni̱ tájí‑rí‑de kua'a̱n‑de ñuu̱ Éfeso. 13 Te nú va̱ji‑ró, te kundá'á‑ró kútóo̱‑ri̱ kii‑ró jíín, ja̱ ní skéndo̱o‑ri̱ ve'e Carpo ñuu̱ Troas, te suni jíín táká libro. Ko tutu̱ ñii kúu ja̱ kánúú‑ga̱. 14 Alejandro, cha̱a xndúcha ka̱a, xaa̱n ndɨ́va̱'a ni̱ sá'a‑de jíín‑rí, ko máá Jíto'o̱‑yo̱ kua̱'a‑ya̱ yá'u‑de ná tiñu ni̱ sá'a‑de. 15 Ná kóto va̱'a‑ró máá‑ró, ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín‑de, chi̱ xaa̱n ní ji̱ku‑de ni̱ jasu̱‑de nuu̱ tú'un káka'a̱n‑yo̱. 16 Kɨvɨ̱ ní kundaa̱ núú já ní ka'a̱n máá‑rí ja'a̱ máá‑rí, tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ ní chíndéé tá'an jíín‑rí, chi ta̱ká‑ni‑i ni̱ ka̱skéndo̱o‑i ruu̱. Ná kakán ta'u̱‑rí ja'a̱ máá‑i náva̱'a ma̱ chísó‑yá kua̱chi‑i. 17 Ko máá Jíto'o̱‑yo̱, ni̱ kandii̱‑ya̱ xíin‑rí, te ni̱ ja̱'a‑ya̱ fuerza ini̱‑ri̱ náva̱'a síjínu‑ri̱ kani ndɨ'ɨ‑ri̱ tu̱'un, náva̱'a kuu kuni so̱'o ta̱ká ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación. Te súan ni̱ ka̱ku‑ri̱ ini̱ yu'u ndɨ́ka'a. 18 Te suni máá Jíto'o̱‑yo̱, ná náma‑ya̱ rúu̱ nuu̱ táká tiñu ñáá. Te kanda‑ni‑ri̱ sá'a‑ya̱ onde̱ kɨ̱vɨ‑ri̱ ñuu̱ andɨ́vɨ́ núu̱ tá'ú‑yá tiñu. Te ná nákana jaa‑yó‑yá nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Súan ná kóo. Amén. 19 Ná sándéé iní Prisca jíín Aquila, achi̱‑ro̱ kúni‑i, jíín ñáyɨvɨ káxiu̱kú vé'e Onesíforo. 20 Erasto, ni̱ kendo̱o‑de ñuu̱ Corinto. Te Trófimo, ni̱ skéndo̱o‑ri̱‑de ñuu̱ Mileto, kú'u̱‑de. 21 Ndúkú ndéé‑ró cháa̱‑ro̱ vásá kéjá'á víko víjin. Sándéé iní‑ro̱ áchí Eubulo, jíín Pudente, jíín Lino, jíín Claudia, jíín táká ñani̱‑yo̱. 22 Máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ná kóo‑ya̱ jíín añú‑ro̱. Te tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. Amén.

Tito

1

2

3

LA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A TITO

YA'A KUU CARTA JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU TITO

1

1 Máá‑rí kúu Pablo, mozo Dios te suni apóstol Jesucristo kúu‑ri̱ ni̱ sá'a‑ya̱, náva̱'a skándíja‑ga̱‑ri̱ ña̱yɨvɨ ní ka̱ji Dios, jíín já ná júku̱'un‑ga̱ ini̱‑i tu̱'un ndaa̱ ndasa chiñú'ún‑i‑ya̱. 2 Te ja̱ yúán káñukuu ini̱‑i kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni, chi̱ súan ni̱ keyu'u Dios onde̱ aná'án xáa̱n, te ma̱ kúu kutɨ xndá'ú‑ya̱‑í. 3 Te onde̱ ni̱ ji̱nu va̱'a máá kɨvɨ́, te ni̱ stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ tú'un‑ya̱ jíín tú'un kájani‑ri̱, ja̱ ní chi'i‑ya̱‑ún ndá'a‑rí, nátu̱'un ni̱ tá'ú tíñu Dios, I'a̱ náma yóó. 4 Cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱‑ro̱ Tito, chi se̱'e ndija‑ri̱ kúu‑ró sɨkɨ́ tú'un kákandíja ká'nu‑yó. Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱, jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó, jíín tú'un kuaká'nu ini̱, ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, jíín já kíi nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, I'a̱ náma yóó, ná kóo jíín‑ró.

Ndasa koo cha̱a kákuu nuu̱

5 Ja̱ sɨkɨ́ yúán ní skéndo̱o‑ri̱ róó onde̱ ñuu̱ Creta, náva̱'a ná sándaa̱‑ro̱ nú tú kuní ji̱nu va̱'a tiñu, te náva̱'a kani‑ró cháa kuu nuu̱ ná ɨɨn ná ɨɨn ñuu̱, nátu̱'un ni̱ tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱. 6 Kani‑ró cháa tú yí'i kua̱chi sɨkɨ̱, jíín nú ɨɨn‑ni ñasɨ́'ɨ́‑de íó, jíín nú kákandíja va̱'a se̱'e‑de, te nú tú kájaku̱ nchaa̱ ña̱yɨvɨ‑í ja̱ síjíta‑i máá‑i xí já ní'in ini̱‑i. 7 Te cha̱a ndíto tɨku'ni̱, nɨ́nɨ ná kúu‑de cha̱a tú yí'i kua̱chi sɨkɨ̱, chi̱ nchátíñu‑de tiñu Dios. Ma̱ kújá'a̱ ini̱‑de, ma̱ yachí kiti̱ ini̱‑de, ma̱ kóo ká'vá‑de, ma̱ stují‑dé ña̱yɨvɨ, ma̱ ndío xaa̱n iní‑de sɨkɨ̱ xú'ún. 8 Chi̱ sua ná kóto ndá'ú‑de nuu̱ ñáyɨvɨ jíká, ná chíñú'ún‑de tiñu va̱'a, ná kóo kuándí'í‑de, ná kóo ndaa̱ ini̱‑de, ná kóo ndoo‑de, ná kútɨɨn ni̱'in‑de máá‑de. 9 Te ná kúndii̱ ni̱'in‑de jíín tú'un ndaa̱ kákandíja‑yó jíín já kúu sa'a̱n‑ya̱, náva̱'a kuu stá'a̱n‑de ta̱ká sa'a̱n va̱'a, te náva̱'a kuu kundéé‑de jíín ñáyɨvɨ sáká núu.

Ja̱ xndá'ú ña̱yɨvɨ

10 Chi̱ íó kua'a̱ cháa ja̱ tú kákuni̱‑de kuandatu̱‑de, te káka'a̱n sáni‑de, te káxndá'ú‑de ña̱yɨvɨ. Te cha̱a ni̱ kaxɨtɨ̱ ndúu̱, ví'í‑gá kásá'a‑de súan. 11 Nɨ́nɨ ná kasú‑ro̱ yú'u cháa‑ún, chi̱ kásáká núu‑de ini̱ ña̱yɨvɨ nɨ́ɨ́ nɨ́ɨ́‑ni‑i ve'e‑i. Te kástá'a̱n‑de tu̱'un ja̱ tú ká'i̱o va̱'a, te kándúkú‑de ni'i̱n‑dé xu̱'ún sɨkɨ́ tíñu ñáá‑ún. 12 Ɨɨn tá'an máá‑de, cha̱a jáni tu̱'un ñuu̱ máá‑de, ni̱ ka'a̱n súan: Ña̱yɨvɨ ñúu̱ Creta, chi̱ máni ña̱yɨvɨ xndá'ú kákuu, máni kɨtɨ sána kákuu, máni káyee kúxí, áchí‑de. 13 Ká'a̱n ndaa̱ tu̱'un ni̱ ka'a̱n cha̱a‑ún. Núsáá te kana jíín téyíí‑ró núu̱‑í, náva̱'a ná kándíja ni̱'in‑i. 14 Ma̱ chú'un ini̱‑i cuento káka'a̱n cha̱a judío, ni tiñu kátá'ú cháa ja̱ á ni̱ ka̱ské'ichi̱‑de tu̱'un ndaa̱. 15 Ña̱yɨvɨ ká'i̱o ndoo, jáni ini̱‑i ja̱ íó ndoo‑ni ta̱ká ndatíñu, ko ña̱yɨvɨ chá'án jíín ñáyɨvɨ tú kákandíja, ni ɨɨn ndatíñu tú íó ndoo jiní‑i, chi̱ sua ni̱ te'yu̱ añú‑i jíín já jiní tuní‑i. 16 Káka'a̱n‑i ja̱ á kájini̱‑i nuu̱ Dios, ko jíín tíñu kásá'a‑i, te kájasu̱‑i nuu̱‑yá, chi ña̱yɨvɨ chá'án, ña̱yɨvɨ ní'in ini̱ kákuu‑i, te tú ní'i̱n tíñu kutɨ‑í nuu̱ ní ɨɨn tiñu va̱'a.

2

Sa'a̱n ja̱ íó va̱'a

1 Ko róó, ná ká'a̱n‑ro̱ sá'a̱n ja̱ íó va̱'a. 2 Kachi̱‑ro̱ núu̱ cháa ñá'nu ja̱ ná kóo kuándí'í‑de, ná kóo kájí xiní‑dé, ná kóo jíñú'ún‑de, ná kándíja ni̱'in‑de, ná kúndá'ú ini̱‑de‑i, ná kóo paciencia‑de. 3 Suni súan ña'an ñá'nu. Ná káka jíñú'ún‑ña, ma̱ sátú'ún‑ña, ma̱ kóo ká'vá‑ña, ná stá'a̱n‑ña núu̱‑í ndéja̱ kúu ja̱ vá'a, 4 te ná stá'a̱n‑ña núu̱ ñá'an súchí já ná kóo jíñú'ún‑i, ja̱ ná kúvixi̱‑i jíín yíi‑í, ná kúndá'ú ini̱‑i se̱'e‑i, 5 te ná kóo kuándí'í‑i, ma̱ káka téné‑i, ná kóto va̱'a‑i ve'e‑i, ná kóo tu̱'un mani̱ iní‑i, ná kuándatu̱‑i nuu̱ yíi‑í, náva̱'a tú ka'a̱n ndɨva̱'a ña̱yɨvɨ sɨkɨ́ tú'un Dios sá'a‑i. 6 Suni súan ka'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín cháa súchí, ja̱ ná kútɨɨn ni̱'in‑i máá‑i. 7 Te róó, ná sá'a‑ró táká tiñu va̱'a, náva̱'a kuu‑ró ɨ́ɨn ejemplo va̱'a nuu̱‑í. Te jíín tú'un ká'a̱n‑ro̱, ná ká'a̱n ndaa̱, te ná ká'a̱n ñukájí iní‑ro̱. 8 Tu̱'un va̱'a ka'a̱n‑ro̱, náva̱'a ma̱ kuakú nchaa̱‑i yóó, náva̱'a kuka nuu̱ cháa jasú nuu̱‑yo̱, chi̱ tú kúu ndiñi'in‑de ni ɨɨn tiñu ñáá ká'a̱n‑de sɨkɨ̱‑yo̱. 9 Ka'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín mozo ja̱ ná kuándatu̱‑i nuu̱ patrón‑i, ja̱ ná kúsɨɨ̱ iní patrón‑i sá'a‑i jíín táká tiñu‑i, te ma̱ ná chísó‑i tu̱'un nuu̱‑dé. 10 Ma̱ sákuí'ná‑i ndatíñu‑de, chi̱ sua ndaa̱ ná skíkuu va̱'a‑i nuu̱‑dé, náva̱'a jíín táká tiñu sá'a‑i, te skéndo̱o luu‑i sa'a̱n Dios máá‑yó, I'a̱ náma yóó, sá'a‑i. 11 Chi tu̱'un luu íó ini̱ Dios, ja̱ kúu ka̱ku ta̱ká ña̱yɨvɨ sá'a, a ni̱ kenda ndiji̱n. 12 Te tu̱'un‑ún stá'a̱n nuu̱‑yo̱ ndasa skána‑yó táká tu̱'un ja̱ tú chíñú'ún‑yó‑yá sá'a, jíín já ndío ini̱‑yo̱ sɨkɨ́ ñúyɨ́vɨ sá'a, te stá'a̱n nuu̱‑yo̱ ndasa koo kájí iní‑yo̱ káka kuu‑yó jíín já kóo ndaa̱ ini̱‑yo̱, jíín já ná chíñú'ún‑yó‑yá kuia̱ yá'a. 13 Káinda̱tu‑yó, chi̱ káñukuu ini̱‑yo̱ kéndo̱o ndatu̱‑yo̱ kɨvɨ́ ndíi ncháa̱ kenda ndiji̱n Jesucristo ja̱ kúu‑ya̱ Dios ñá'nu máá‑yó, I'a̱ náma yóó. 14 Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ máá‑yá ja̱ sɨkɨ́ yóó, náva̱'a chunáa‑yá ta̱ká ja̱ ní ka̱stɨ́vɨ́‑yó, suni náva̱'a sándoo‑ya̱ ñáyɨvɨ kuíñi nuu̱ máá‑yá, jíín já ná kuítú iní‑i sá'a‑i tiñu va̱'a. 15 Súan ka'a̱n‑ro̱, te ka'a̱n nda̱'ú‑ro̱, te kana jíín‑ró núu̱‑í jíín tíñu ndíso‑ró. Ma̱ kuá'a‑ró tú'un ja̱ sájá'a̱ ini̱ ni ɨɨn‑i nuu̱‑ro̱.

3

1 Xndáku‑ró núu̱‑í ja̱ ná kuá'a‑i so̱'o‑i nuu̱ cháa kákuñá'nu, jíín núu̱ cháa kándi̱so tíñu. Ná kuándatu̱‑i, te yachi̱ ná tɨ́ɨn‑i ta̱ká tiñu va̱'a. 2 Ma̱ ká'a̱n‑i sɨkɨ̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ, ma̱ kútɨ́xɨ́n‑i, ná kóo jíñú'ún‑i, te ná kóo súchí iní‑i jíín táká ña̱yɨvɨ. 3 Chi̱ sáá, suni ña̱yɨvɨ ñáá ni̱ ka̱kuu‑yó núú, tú ní kájandatu̱‑yo̱, ni̱ kasa̱na‑yó íchi, ni̱ ka̱chiñú'ún‑yó táká ja̱ ní ndio ñáá ini̱‑yo̱ jíín sɨ́ɨn sɨ́ɨn tiñu ni̱ ka̱kusɨɨ̱ iní‑yo̱ jíín, te ni̱ ka̱jika kuu‑yó jíín tú'un ñáá tu̱'un kuásún iní, ni̱ kakiti̱ ini̱‑i nuu̱‑yo̱, te ni̱ ka̱jito u'u̱ tá'an‑yó. 4 Te Dios kúu I'a̱ náma yóó. Te ni̱ kenda ndiji̱n tu̱'un kúmani̱ iní‑ya̱ jíín‑yó jíín tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ. 5 Yúan‑na te ni̱ nama‑ya̱ yóó, ko nasu̱ jíín tíñu ndaa̱ ni̱ ka̱sá'a‑yó, chi̱ jíín tú'un ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ yóó. Te jíín tú'un ni̱ nakacha‑ya̱ yóó ni̱ nakaku‑yó, te ni̱ ndujáá‑yó ní sá'a máá Espíritu Santo. 6 Te Espíritu‑ún ni̱ jicha̱ nu̱u kua'a̱ iní añú‑yo̱ ní sá'a Jesucristo I'a̱ náma yóó, 7 náva̱'a kuu kendo̱o ndaa̱‑yo̱ sá'a tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱, suni náva̱'a ni'i̱n‑yo̱ tá'u̱‑yo̱ já kúñukuu ini̱‑yo̱ kúchaku̱‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni. 8 Ká'a̱n ndaa̱ tu̱'un yúan. Te kuní‑ri̱ ja̱ ná ká'a̱n ni̱'in‑ró táká tu̱'un yá'a, náva̱'a ña̱yɨvɨ ní ka̱kandíja‑i nuu̱ Dios ná kuítú iní‑i kukuu‑i jíín tíñu va̱'a. Ió va̱'a ta̱ká tu̱'un yá'a, te ní'i̱n tíñu ja̱ kúu ta̱ká ña̱yɨvɨ. 9 Ko ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín táká tɨxɨ̱n káñáá, ni sɨkɨ̱ tú'un ji̱chi tu̱'un tá'an, ni tu̱'un kana̱á, ni jíín tú'un kástátá'an sɨkɨ̱ ley. Chi̱ máni tu̱'un sáni kákuu‑ún te tú ní'i̱n tíñu. 10 Nú íó ɨɨn cha̱a tú játú'ún, te nú a ni̱ kana jíín‑ró núu̱‑dé ɨɨn uu̱ jínu, yúan‑na te ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ga̱‑ro̱ jíín‑de. 11 A jiní ndija‑yó já ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ sá'a súan, a ni̱ skuíta‑i ichi, te máni kua̱chi sá'a‑i, te kua̱chi máá‑i kúu ja̱ náku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́‑í.

Tu̱'un sándéé iní

12 Nú ni̱ tájí‑rí Artemas xí Tíquico jaa̱ nuu̱‑ro̱, yúan‑na te ndúkú ndéé‑ró kíi‑ró núu̱‑rí ñuu̱ Nicópolis, chi̱ cháa ini̱‑ri̱ kunchaa̱‑ri̱ yúan viko víjin. 13 Te ná ndúkú ndéé‑ró chú'un íchí‑ró Zenas, cha̱a kúu maestro ley, onde̱ jíín Apolos. Te koto‑ró‑de náva̱'a tú kuu falta ni ɨɨn nuu̱‑dé. 14 Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in jíín‑yó, ná skuá'a‑i tɨɨn ni̱'in‑i tiñu va̱'a, náva̱'a ni'i̱n‑í ndasa ja̱'a tu̱ndó'o sava‑ga̱‑i, náva̱'a tú kundii̱ sáni‑i. 15 Ta̱ká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú jíín‑rí yá'a, káka'a̱n‑i ja̱ ná sándéé iní‑ro̱. Ná sándéé iní ta̱ká ña̱yɨvɨ kákumani̱ jíín‑yó sɨkɨ́ tú'un kákandíja‑yó, kachi̱‑ro̱ kúni‑i. Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱, ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. Súan ná kóo. Amén.

Filemón

LA EPISTOLA DEL APOSTOL SAN PABLO A FILEMON

YA'A KUU CARTA JA NI CHAA SAN PABLO APOSTOL NUU FILEMON

1

1 Máá‑rí kúu Pablo, te kándee‑ri̱ veka̱a ja̱ sɨkɨ́ Jesucristo te jíín ñaní‑yo̱ Timoteo katájí‑rí tutu̱ yá'a nuu̱‑ro̱ Filemón, chaa mani jíín‑rí kúu‑ró, te chíndéé tá'an‑ró jíín‑rí. 2 Suni káchaa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ Apia, ña'an maní jíín‑ró, jíín núu̱ Arquipo, cha̱a chíndéé tá'an jíín‑rí sɨkɨ̱ tíñu kándúkú ndéé‑rí yá'a, jíín núu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja íó ini̱ ve̱'e‑ró jián. 3 Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ja̱ kíi nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín já kíi nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ná kóo jíín‑ró jíná'an‑ró. 4 Nákuatá'ú‑rí nuu̱ Dios máá‑rí, te nene̱ núku̱'un ini̱‑ri̱ róó, nú jikán ta'u̱‑rí nuu̱‑yá. 5 Chi̱ a jíni so̱'o‑ri̱ ja̱ bueno kákundá'ú ini̱‑ro̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo, te kándíja va̱'a‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesús. 6 Te jikán‑ri̱ nuu̱‑yá náva̱'a nú kájani‑ró tú'un te ná skándíja va̱'a‑ró‑i, te kuni̱ kájí‑i ta̱ká tiñu va̱'a káñava̱'a‑yó jíín Cristo Jesús. 7 Chi̱ kákusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ri̱, te ká'i̱o ndéé iní‑ri̱, ja̱ súan kákundá'ú ini̱‑ro̱‑í, chi ja̱ róó ñáni̱, te ni̱ nani'i̱n‑gá ini̱ añú ña̱yɨvɨ ndóo.

Ja̱ ní ka'a̱n Pablo ja'a̱ Onésimo

8 Núsáá te va̱sa kuu chundéé iní‑ri̱, sá'a Cristo, ja̱ tá'ú‑rí tiñu nuu̱‑ro̱ núú, ja̱ ná skíkuu‑ró tíñu va̱'a, 9 chi̱ sua va'a̱‑ga̱ ná ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró já jíín sɨkɨ́ já maní‑ro̱ jíín‑rí, jíín sɨkɨ́ já rúu̱ kúu Pablo, cha̱a ni̱ yii jíín já kándee‑ri̱ veka̱a ja̱ sɨkɨ́ Jesucristo. 10 Núsáá te ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró já ná sá'a‑ró túká'nu ini̱‑ro̱ núu̱ sé'e‑ri̱ Onésimo, chi̱ a ni̱ skándíja‑ri̱‑i nini kándee‑ri̱ veka̱a. 11 Te su̱chí yá'a, tú ní ní'i̱n tíñu‑i nuu̱‑ro̱ sáá, ko vina, chi̱ bueno ní'i̱n tíñu‑i nuu̱‑ro̱ jíín núu̱‑rí. 12 Te ná nátájí‑rí‑i najaa̱‑i nuu̱‑ro̱. Te kuatá'ú‑ró‑i, nátu̱'un ruu̱, chi̱ ɨɨn‑ni kákuu‑ri̱ jíín‑i. 13 Te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ ja̱ kúnchaa̱‑i jíín‑rí te kuu‑i yu'u núu̱‑ro̱ kuátíñu‑i nuu̱‑rí núú, nini kándee‑ri̱ veka̱a ja̱ sɨkɨ́ máá tú'un va̱'a. 14 Ko tú ní kuní‑ri̱ sá'a‑ri̱ súan, onde̱ nú tú kuatu̱'un máá‑ró, chi̱ nasu̱ stétuu‑ri̱ róó sá'a va̱'a‑ró, chi̱ sua sɨkɨ̱ já játa'a̱n ini̱‑ro̱. 15 Chi̱ sanaa te ja̱ sɨkɨ́ yúán kúu ja̱ ní jinu‑i ni̱ jito‑i róó yaku̱ tiempo ni̱ sá'a‑ya̱, náva̱'a kuu naki'in‑ró‑i te ma̱ sía̱ tá'an‑ró jíín‑i nɨ́ɨ́ káni. 16 Te ma̱ káni‑ga̱ ini̱‑ro̱ já mozo kúu‑i, chi̱ va̱'a‑ga̱ koo‑ró jíín‑i vásá jíín mozo nátu̱'un mani̱‑ro̱ jíín ɨ́ɨn ñani̱‑ro̱, chi̱ súan jáni ini̱‑ri̱ jíto‑ri̱‑i. Ko ví'í‑gá kúu máá‑i nuu̱ máá‑ró ja̱ sɨkɨ́ tá'an‑ró kúu‑i jíín já sɨkɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱. 17 Núsáá te nú jiní máá‑ró já cháa chíndéé tá'an jíín‑ró kúu‑ri̱, te ná kuatá'ú‑ró‑i, nátu̱'un ruu̱ núsáá. 18 Te nú na̱ún falta ni̱ sá'a‑i jíín‑ró, xí taú‑i nuu̱‑ro̱, te sɨkɨ̱ máá‑rí ná chí'i‑ró cuenta. 19 Máá‑rí kúu Pablo, cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a jíín ndá'a máá‑rí, te máá‑rí chunáa. Súan ká'a̱n‑ri̱ lugar ja̱ ká'a̱n‑ri̱ ja̱ súni onde̱ jíín máá‑ró jíín añú‑ro̱ taú‑ro̱ núu̱‑rí. 20 Jándáa̱ ñáni̱, kuní‑ri̱ ja̱ ná kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ sá'a‑ró sɨkɨ́ tíñu máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ná náni'i̱n‑gá ini̱‑ri̱ sá'a‑ró jíín máá Jíto'o̱‑yo̱. 21 Cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱‑ro̱, chi̱ kúva̱'a ini̱‑ri̱ ja̱ kuándatu̱ va̱'a‑ró, te jiní‑ri̱ ja̱ skíkuu‑ga̱‑ro̱ vásá já ní ka'a̱n‑ri̱ jíín‑ró. 22 Te suni kuní‑ri̱ ja̱ sátu̱'a‑ró nú kúnchaa̱‑ri̱, chi̱ ñúkuu ini̱‑ri̱ kenda‑ri̱ yá'a te jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, sá'a‑ya̱ jíín tú'un jikán ta'u̱‑ro̱ já'a̱‑rí. 23 Te Epafras, cha̱a kándee ta'a̱n jíín‑rí veka̱a yá'a ja̱ sɨkɨ́ Cristo Jesús, ká'a̱n‑de ja̱ násándéé iní‑ro̱. 24 Te Marcos, Aristarco, Demas, jíín Lucas, cha̱a kásátiñu ta'a̱n jíín‑rí, suni súan káka'a̱n‑de. 25 Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ná kóo ini̱‑ro̱. Súan ná kóo. Amén.

Hebreos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

LA EPISTOLA A LOS HEBREOS

YA'A KUU CARTA KUA'AN NUU ÑAYƗVƗ HEBREO

1

Ja̱ ní ka'a̱n Dios jíín yú'u Sé'e‑ya̱

1 Tɨnɨ̱ jínu te tɨnɨ̱ modo ni̱ ka'a̱n Dios jíín ndɨ́yi táa̱‑yo̱ ondé aná'án, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín yú'u cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱. 2 Te vina kúu kɨvɨ̱ sándɨ̱'ɨ́‑na̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑yó jíín yú'u Sé'e‑ya̱. Te nuu̱ Sé'e‑ya̱‑ún ni̱ ja̱'a ndɨ'ɨ‑ya̱ táká ndatíñu. Te suni jíín Sé'e‑ya̱‑ún ni̱ sá'a‑ya̱ ñúyɨ́vɨ. 3 Te ndíi ncháa̱ Se̱'e‑ya̱‑ún nátu̱'un ndíi ncháa̱ máá‑yá. Te ɨɨn núú‑ni káa‑i nátu̱'un káa máá‑yá. Te tɨ́ɨn‑i ta̱ká ndatíñu jíín fuerza tu̱'un ká'a̱n‑i. Te ni̱ na̱sándoo‑i yóó ta̱ká kua̱chi‑yó. Yúan‑na te ni̱ nungo̱o‑i ichi ndává'a máá I'a̱ ñá'nu onde̱ andɨ́vɨ́. 4 Te ñá'nu xaa̱n‑gá ni̱ nduu Se̱'e‑ya̱‑ún vásá táká ndajá'a̱‑yá, chi̱ kánúú‑gá sɨ́'vɨ́‑i vásá sɨ́'vɨ́ táká ndajá'a̱.

Ñá'nu‑ga̱ Se̱'e‑ya̱ vásá ndájá'a̱ ándɨ́vɨ́

5 Xí ndé jíín ndájá'a̱ ní ka'a̱n Dios sa̱: Róó kúu Se̱'e‑ri̱, te ruu̱ kúu Táa̱‑ro̱ vína, ni̱ kachi̱‑ya̱ náún. Xí, ruu̱ kuu táa̱‑i, te máá‑i kuu se̱'e‑ri̱, ni̱ kachi̱‑ya̱ náún. 6 Te suni ká'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a kɨvɨ̱ já ndíi Se̱'e núú‑yá ini̱ ñu̱yɨ́vɨ: Ta̱ká ndajá'a̱ Dios ná chíñú'ún‑yá‑i. 7 Te tu̱'un ndajá'a̱‑yá ká'a̱n ndija‑ya̱: Nátu̱'un kée tachi̱ súan jíka ndajá'a̱‑yá sá'a‑ya̱, te máá já kájatíñu nuu̱‑yá ndúu yáá ñú'u̱n sá'a‑ya̱, áchí‑ya̱. 8 Ko tu̱'un yá'a ká'a̱n Dios jíín Sé'e‑ya̱: Máá‑ró kúu Dios, te mesa tá'ú‑ró tíñu koo nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, te bastón ndaa̱ kúu bastón tɨ́ɨn‑ró tá'ú‑ró tíñu ini̱ ñuu̱‑ro̱. 9 Kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ jíín tíñu va̱'a te jíto u'u̱‑ro̱ tíñu káñáá. Ja̱ yúán I'a̱, kúu Dios máá‑ró, ni̱ ji'i‑gá‑ya̱ róó jíín aceite ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ sá'a vásá táká‑ga̱ tá'an‑ró, áchí Dios jíín Sé'e‑ya̱. 10 Te suni ká'añ‑ya̱: Máá‑ró kúu Jito'o̱, te onde̱ xnáñúú ní sá'a‑ró ñúyɨ́vɨ. Te andɨ́vɨ́ chi̱ tiñu ni̱ sá'a nda'a‑ro kúu. 11 Tiñu ni̱ sá'a‑ró‑ún, chi̱ naa, ko máá‑ró, chi̱ íó‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni. Te ta̱ká ndatíñu ni̱ sá'a‑ró‑ún, chi̱ kutú'ú nátu̱'un ɨɨn sa'ma, 12 te nátu̱'un ɨɨn tɨka̱chí súan natuu‑ro te nasa̱ma jíná'an, ko máá‑ró, ma̱ nása̱ma kutɨ‑ro, te kuia̱‑ro̱ ma̱ ndɨ́'ɨ kutɨ, áchí Dios jíín Sé'e‑ya̱. 13 Xí ndé jíín ndájá'a̱ ní ka'a̱n Dios sa̱: Jungo̱o‑ró íchi ndává'a‑ri̱ nini ná chúkú‑rí ta̱ká ña̱yɨvɨ kájito u'u̱ róó, kuu‑i teyu̱ kuxndíi ja'a̱‑ro̱, ni̱ kachi̱‑ya̱ náún. 14 Á nasu̱ ní xndéché‑yá ndajá'a̱‑yá te nátu̱'un mozo ni̱ tájí‑yá kua̱ngoyo náva̱'a kuatíñu nuu̱ ñáyɨvɨ ná ní'i̱n tá'u̱‑í ka̱ku‑i saa̱.

2

Tu̱'un kánúú já náma‑ya̱ yóó

1 Jínu ñú'ún já chú'un va̱'a ini̱‑yo̱ táká tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑yó‑ún núsáá, chi̱ nú túu te sanaa te sía̱‑yo̱ tú'un‑ún. 2 Chi tu̱'un ni̱ kaka'a̱n ndajá'a̱‑yá ni̱ kendo̱o ndaa̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ní'in ini̱ jíín ñáyɨvɨ tú ní kájandatu̱, va̱tu‑ni ni̱ ni'i̱n‑í ya̱'u‑i. 3 Te yóó, ndasa ka̱ku‑yó nú sío‑ni‑yó kóto‑yó tú'un kánúú‑ún ja̱ náma‑ya̱ yóó núsáá. Chi̱ xnáñúú‑gá ni̱ jani ndiji̱n máá Jíto'o̱‑yo̱ tú'un‑ún. Yúan‑na te cha̱a ni̱ ka̱jini so̱'o tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱, ni̱ sákútu‑dé tu̱'un‑ún ini̱‑yo̱. 4 Te Dios, ni̱ chindéé ní chituu‑ya̱‑dé ja̱ ní ka̱jani ndaa̱‑de tu̱'un‑ún, te ni̱ ka̱sá'a‑de tuni̱ jíín tíñu ñá'nu jíín sɨ́ɨn sɨ́ɨn tiñu ja̱ nánaa iní‑yo̱ sá'a. Te ni̱ ja̱'a‑ya̱ Espíritu Santo nuu̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑de ndasa ni̱ jata'a̱n ini̱ máá‑yá.

Ni̱ jito nchaa̱ Jesús tu̱ndó'o kii nuu̱ máá‑yó

5 Chi̱ tú ní já'a‑ya̱ tú'un tá'ú táká ndajá'a̱ tíñu nuu̱ ñúyɨ́vɨ já cháa̱‑ún ja̱ káka'a̱n‑yo̱ tú'un‑ún. 6 Ko íó ɨɨn tutu̱ nuu̱ ká'a̱n ndaa̱ ɨɨn cha̱a: Naja̱ núku̱'un ini̱‑ní ja̱ kúu cha̱a, chi̱ tú káxáan‑dé. Te na̱ún kúu máá Sé'e cha̱a ja̱ ndíto‑ní‑ya̱. 7 Ni̱ na̱sásúchí núu‑ní‑ya̱ vásá táká ndajá'a̱. Yúan‑na te ni̱ sáñá'nu‑ní‑ya̱. Te ni̱ kaka'a̱n jíñú'ún ñáyɨvɨ jíín‑yá ni̱ sá'a‑ní. Te ni̱ jani‑ní‑ya̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱ táká tiñu ni̱ sá'a nda'a‑ní. 8 Ni̱ chúkú‑ní ta̱ká ndatíñu chi̱i ja'a̱‑yá kájandatu̱ nuu̱‑yá. Achí tutu̱. Chi ta̱ká ndatíñu kájandatu̱ nuu̱‑yá, ni̱ sá'a Dios. Te tú ni ɨɨn ja̱ tú jándatu̱ nuu̱‑yá íó. Ko té chá'a̱n‑ga̱ kuni̱‑yo̱ já kuándatu̱ ta̱ká ndatíñu nuu̱‑yá. 9 Ko vina a kájini̱‑yo̱ núu̱ Jesús, I'a̱ ni̱ ndusúchí núu, vásá táká ndajá'a̱. Te ni̱ ndo'o‑ya̱ te ni̱ ji'i̱‑ya̱. Te ja̱ yúán ní nduñá'nu‑ya̱ te ni̱ kaka'a̱n jíñú'ún‑i jíín‑yá. Te ja̱ sɨkɨ́ tú'un luu íó ini̱ Dios, te ni̱ ji'i̱‑ya̱ já'a̱ táká ña̱yɨvɨ. 10 Te Dios, ni̱ sá'a‑ya̱ táká ndatíñu, te tɨ́ɨn‑ya̱ táká ndatíñu, te ncháka‑ya̱ kuá'a sé'e ki̱ngoyo‑i nuu̱ ndíi ncháa̱. Ja̱ yúán ní i̱o va̱'a ja̱ ndó'o máá Jesús, I'a̱ náma‑ya̱‑í, sá'a Dios, náva̱'a yija va̱'a Jesús jíín túndó'o‑ún. 11 Chi̱ Jesús, máá I'a̱ sándoo, jíín ñáyɨvɨ ní ka̱ndundoo, onde̱ ɨɨn‑ni nuu̱ Dios va̱ikoyo. Ja̱ yúán tú kúka nuu̱ Jesús skúnání‑yá‑i ñani̱‑ya̱. 12 Chi ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Kastu̱'ún‑ná sɨ́'vɨ́‑ní nuu̱ táká ñani̱‑ná, te ma̱'ñú tɨ́ku'ni̱ nakana jaa‑ná níí, áchí‑ya̱. 13 Te suni ká'a̱n‑ya̱: Ruu̱ kandíja‑ri̱ nuu̱‑yá. Te ɨnga̱ jínu ká'a̱n‑ya̱: Yá'a nde̱'é‑ró kánchaa̱‑ri̱ jíín táká se̱'e ni̱ ja̱'a Dios nuu̱‑rí, áchí‑ya̱. 14 Te nátu̱'un ni̱ ka̱kaku ta̱ká se̱'e modo ña̱yɨvɨ, suni súan ni̱ kaku máá Jesús, náva̱'a kuu kuu̱‑ya̱ te yu̱án xnáa‑yá kui'na̱ já tɨ́ɨn kue'e̱ kuu̱‑yo̱. 15 Te suni náva̱'a kuu nama‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ kájatíñu sáni nɨ́ɨ́ vida‑i nuu̱ kuí'na̱, kua̱chi ja̱ ní kayu̱'ú‑i kuu̱‑i. 16 Chi̱ tú ní tɨ́ɨn‑ya̱ ndá'a máá ndájá'a̱, chi̱ sua ni̱ tɨɨn ndija‑ya̱ ndá'a táká tata̱ Abraham. 17 Te yu̱án nɨ́nɨ ní nasa̱ma‑ya̱ nátu̱'un kánda̱a ta̱ká ñani̱‑ya̱, náva̱'a kuu‑ya̱ ɨ́ɨn sutu̱ ñá'nu ja̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó, te skíkuu‑ya̱ táká tiñu kuní Dios, náva̱'a kuanchaa̱‑ya̱ táká kua̱chi ña̱yɨvɨ. 18 Chi ni̱ ndo'o máá‑yá ja̱ ní jito nchaa̱ tá'an yu̱án jíín‑yá. Te ja̱ yúán kúu chindéé chítuu‑ya̱ ñáyɨvɨ nú jíto nchaa̱ tá'an‑ún jíín‑i.

3

Ñá'nu‑ga̱ Jesús vásá Moisés

1 Ñáni̱ máni̱, ká'i̱o ndoo‑ró. Ja̱ yúán ní kana ká'nu‑ni‑ya̱ xiní‑ro̱ jíín máá‑rí ja̱ nó'o̱n‑yo̱ ándɨ́vɨ́. Ná ndé'é‑ró ndasa ni̱ sá'a Jesús, I'a̱ kúu apóstol, I'a̱ kúu sutu̱ ñá'nu, ja̱ kákandíja‑yó‑yá. 2 Chi ni̱ skíkuu va̱'a‑ya̱ jíín Dios, I'a̱ ni̱ chaa tiñu sɨkɨ̱‑yá, nátu̱'un ni̱ skíkuu va̱'a Moisés jíín vé'e‑ya̱. 3 Ko Jesús, ví'í‑gá ni̱ nduñá'nu‑ya̱ vásá Moisés, nátu̱'un cha̱a jáni ve'e, ví'í‑gá kúñá'nu‑de vásá vé'e‑ún. 4 Chi ta̱ká ve'e, kúva̱'a sá'a cha̱a. Ko I'a̱ sá'a ta̱ká ndatíñu kúu máá Dios. 5 Chi̱ Moisés, nátu̱'un mozo ni̱ skíkuu ndija‑de jíín vé'e Dios. Te ni̱ ka'a̱n ndaa̱‑de ta̱ká tu̱'un ja̱ kuní‑ya̱ já kuée̱‑ga̱ ka'a̱n‑de. 6 Ko ni̱ skíkuu Cristo nátu̱'un ɨɨn se̱'e jíín vé'e Dios. Te ve'e‑ún kákuu yóó, nú kuiñi ni̱'in‑yó te kákusɨɨ̱ iní‑yo̱ jíín tú'un káñukuu ini̱‑yo̱ ondé kɨvɨ̱ ndɨ'ɨ‑na̱.

Tu̱'un ndeta̱tú‑yo̱

7 Ja̱ yúán ní kuu nátu̱'un ká'a̱n Espíritu Santo: Vina te ná kúni ná'ín‑ró tú'un ká'a̱n‑ya̱, 8 te ma̱ ndúndava iní añú‑ro̱, nátu̱'un ni̱ ka̱sáni̱'in ini̱‑ro̱ kɨvɨ́ ní jito nchaa̱‑ri̱ róó onde̱ nuu̱ ñú'un té'é. 9 Te yúan ni̱ ka̱jito nchaa̱ ndɨ̱yi táa̱‑ro̱ rúu̱. Te ni̱ kajini̱‑de tiñu ni̱ sá'a‑ri̱ jíín‑de uu̱ xiko kuia̱. 10 Ja̱ yúán ní kiti̱ ini̱‑ri̱ nuu̱ ñáyɨvɨ‑ún. Te ni̱ ka'a̱n‑ri̱: Nene̱ kása̱na‑i ini̱ añú‑i, te tú ní kájini̱‑i ichi‑rí. 11 Yu̱án ní kiti̱ ini̱‑ri̱, te ni̱ ka'a̱n ni̱'in‑ri̱ ja̱ má kɨ́vɨ koyo kutɨ‑í nuu̱ ndéta̱tú‑ri̱, áchí‑ya̱. 12 Ñáni̱, núsáá te koto va̱'a‑ró máá‑ró jíná'an‑ró, náva̱'a ma̱ kóo ni ɨɨn‑ró jíín añú ñáá ja̱ tú kándíja kutɨ, te kuxio‑ró núu̱ Dios, I'a̱ chakú sá'a. 13 Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ná ká'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín tá'an‑ró, nini káka'a̱n‑yo̱ já vína kúu vina, náva̱'a ma̱ sáni̱'in ini̱ ni ɨɨn‑ró sá'a kua̱chi jíín tú'un xndá'ú. 14 Te nú kuiñi ni̱'in‑yó jíín tú'un ni̱ kejá'á‑yó jíín ondé kɨvɨ̱ ndɨ́'ɨ́‑na̱, yúan‑na te ɨɨn‑na̱ kákuu‑yó jíín Cristo. 15 Chi̱ súan ká'a̱n: Vina te ná kúni ná'ín‑ró tú'un ká'a̱n‑ya̱, te ma̱ ndúndava iní añú‑ro̱, nátu̱'un ni̱ ka̱sáni̱'in ini̱ ndɨ̱yi táa̱‑ro̱ sáá. 16 Chi ña̱yɨvɨ ní kenda koyo jíín Moisés ini̱ ñuu̱ Egipto, ni̱ ka̱jini so̱'o‑i tu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱, te ni̱ ka̱sáni̱'in ini̱‑i, va̱sa tú ndɨ'ɨ‑i. 17 Te ndé nuu̱ ní kiti̱ ini̱‑ya̱ úu̱ xiko kuia̱‑ún núsáá. Á nasu̱ núu̱ ñáyɨvɨ ní ka̱sá'a kua̱chi‑ún náún. Te ni̱ ka̱naa máá‑i onde̱ nuu̱ ñú'un té'é. 18 Te ndé jíín ní ka'a̱n téyíí‑yá ja̱ má kɨ́vɨ koyo kutɨ‑í nuu̱ ndéta̱tú‑ya̱. Á nasu̱ jíín ñáyɨvɨ tú ní ka̱jandatu̱ nuu̱‑yá‑ún náún. 19 Te kájini̱‑yo̱ já tú ní kúu kɨ̱vɨ koyo kutɨ‑í, kua̱chi ja̱ tú ní kákandíja‑i.

4

1 Ná yú'ú‑yo̱ núsáá, chi va̱sa íó ná'ín‑ga̱ tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá ja̱ kɨ́vɨ koyo‑yó ndéta̱tú‑yo̱ jíín‑yá, ko sanaa te ɨɨn‑ró ma̱ kundéé‑ró ní'i̱n‑ro̱ tú'un‑ún. 2 Chi̱ suni ni̱ ka̱jini so̱'o‑yó tú'un va̱'a‑ya̱, nátu̱'un máá ñáyɨvɨ‑ún. Ko tú ní ní'i̱n tíñu tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o máá‑i, kua̱chi ja̱ tú ní kákandíja‑i. 3 Ko yóó, ja̱ kákandíja‑yó, kɨ́vɨ koyo‑yó núu̱ ndéta̱tú‑ya̱, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ni̱ ka'a̱n téyíí‑rí kɨvɨ̱ ní kiti̱ ini̱‑ri̱, ma̱ kɨ́vɨ koyo kutɨ‑í nuu̱ ndéta̱tú‑ri̱, áchí‑ya̱, va̱sa a ni̱ ji̱nu ndɨ'ɨ tiñu ni̱ sá'a‑ya̱ ondé kɨvɨ̱ ní jukuiñi̱ ñu̱yɨ́vɨ. 4 Chi̱ íó ɨɨn tutu̱ nuu̱ yóso tú'un ni̱ ka'a̱n‑ya̱ sɨkɨ́ kɨvɨ́ usiá: Ni̱ ndɨ'ɨ ni̱ sá'a Dios ta̱ká tiñu‑ya̱, te ni̱ ndeta̱tú‑ya̱ kɨvɨ́ usiá, áchí. 5 Te ɨnga̱ tu̱'un ká'a̱n yá'a: Ma̱ ndɨ́vɨ koyo kutɨ‑í nuu̱ ndéta̱tú‑ri̱, áchí. 6 Te ña̱yɨvɨ ní ka̱jini so̱'o tu̱'un‑ya̱ xná'a̱n‑ga̱, tú ní kɨ́vɨ koyo‑i, kua̱chi ja̱ tú ní kájandatu̱‑i nuu̱‑yá. Ko kɨ̱vɨ ná'ín yakú ña̱yɨvɨ. 7 Te ja̱ yúán ní jani tuku‑ya̱ ɨngá kɨvɨ̱. Chi ni̱ kuu kua'a̱ tiempo te jíín yú'u David ni̱ ka'a̱n‑ya̱ já vína kúu kɨvɨ̱‑ún, nátu̱'un a ni̱ ka'a̱n‑ri̱ ndivi'a̱: Vina te ná kúni ná'ín‑ró tú'un ká'a̱n‑ya̱, te ma̱ ndúndava iní añú‑ro̱, áchí. 8 Chi̱ nú ní já'a Josué ɨɨn nuu̱ ndéta̱tú‑i jíná'an‑i, yúan‑na te ma̱ ká'a̱n‑ga̱ Dios sɨkɨ̱ ɨngá kɨvɨ̱ cháa̱ núú. 9 Ja̱ yúán kéndo̱o ná'ín ɨ́ɨn nuu̱ ndéta̱tú ña̱yɨvɨ Dios. 10 Chi cha̱a kɨ̱vɨ nuu̱ ndéta̱tú‑ya̱, ndéta̱tú‑de ta̱ká tiñu sá'a‑de, nátu̱'un ndéta̱tú máá Dios ta̱ká tiñu ni̱ sá'a‑ya̱. 11 Ná ndúkú ndéé‑yó kɨ́vɨ‑yó núu̱ ndéta̱tú‑ya̱ yúan núsáá, náva̱'a tú jungava ni ɨɨn‑yó, nátu̱'un máá‑i, ja̱ tú ní kájandatu̱‑i sáá. 12 Chi tu̱'un Dios, tu̱'un chakú, tu̱'un ni̱'in kúu, te xaa̱n‑gá vásá machete uu̱ yu'u. Te kúndéé káa̱n onde̱ kúsɨ́ɨn ini̱ jíín añú‑yo̱, te suni sásɨ́ɨn onde̱ nuu̱ káñu̱tá'an yikɨ jíín méke, te nándúkú víi ndasa jáni ini̱‑yo̱ jíín ndása cháa ini̱ añú‑yo̱ sá'a‑yó. 13 Te tú ni ɨɨn ndatíñu yísa̱'í nuu̱‑yá. Chi ta̱ká‑ni núña sɨkɨ̱, te ká'i̱in ndiji̱n nuu̱ I'a̱ naki'in cuenta.

Jesús kúu sutu̱ ñá'nu‑ga̱ ká'a̱n‑ya̱ já'a̱‑yo̱

14 Núsáá te káñava̱'a‑yó ɨ́ɨn sutu̱ ñá'nu. Máá Jesús Se̱'e Dios kúu‑ya̱ já ní ndɨ̱vɨ‑ya̱ ándɨ́vɨ́. Ja̱ yúán ná kuíñi ni̱'in‑yó jíín tú'un káka'a̱n‑yo̱. 15 Chi̱ tú káñava̱'a‑yó ɨ́ɨn sutu̱ ñá'nu ja̱ má kúu ta'u'u̱ ini̱‑ya̱ yóó sɨkɨ̱ já vítá ini̱‑yo̱, chi̱ sua ɨɨn núú‑ni ni̱ jito nchaa̱‑i‑ya̱ nátu̱'un yóó, ko tú kua̱chi ní sá'a‑ya̱. 16 Núsáá te ná chúndéé iní‑yo̱ jáa̱‑yo̱ núu̱ mesa‑ya̱, nuu̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó, náva̱'a sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi‑yó, te ni'i̱n‑yo̱ tú'un luu íó ini̱‑ya̱ hora ja̱ kánandɨ'ɨ‑yó‑ún.

5

1 Chi ta̱ká sutu̱ ñá'nu ja̱ ní ka̱ji‑ya̱ má'ñú ñáyɨvɨ, ni̱ jani‑ya̱ sutú‑ún ja̱ ká'a̱n‑de ja'a̱ ñáyɨvɨ núu̱ Dios, te soko̱‑dé ndatíñu te ka'ni‑dé kɨtɨ núu̱‑yá ja̱ sɨkɨ́ kuáchi‑i. 2 Te sutu̱‑ún, kuu ka'a̱n vi̱tá‑de jíín ñáyɨvɨ tú tu̱'a jíín ñáyɨvɨ kájika sana, chi̱ suni máá‑de, vi̱tá xaa̱n iní‑de. 3 Te ja̱ yúán jínu ñú'ún já súni ka'ni‑dé kɨtɨ núu̱‑yá ja̱ sɨkɨ́ kuáchi máá‑de, nasu̱ máá ɨ́ɨn ja̱ sɨkɨ́ kuáchi ña̱yɨvɨ. 4 Te ni ɨɨn cha̱a, ma̱ kúu sáñá'nu‑de máá‑de ja̱ kúu‑de sutu̱, chi̱ sua Dios kúu I'a̱ ka̱ji cha̱a‑ún, nátu̱'un ni̱ ka̱ji‑ya̱ Aarón. 5 Suni súan Cristo, tú ní sáñá'nu‑ya̱ máá‑yá ja̱ ní nduu‑ya̱ sutú ñá'nu, chi̱ sua máá Dios, ni̱ jani‑ya̱ I'a̱‑ún, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a jíín‑yá: Róó kúu Se̱'e‑ri̱, te ruu̱ kúu Táa̱‑ro̱ vína, áchí‑ya̱. 6 Te suni ká'a̱n‑ga̱ Dios ɨnga̱ tu̱'un: Nɨ́ɨ́ káni kúu‑ró sutú cuenta Melquisedec. 7 Te Cristo, nini chakú‑ya̱ ñúyɨ́vɨ yá'a, onde̱ jíín ndúcha núu̱‑yá ni̱ nde'e̱ kó'ó‑yá ja̱ ní jika̱n ta'u̱‑yá. Te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ya̱ jíín máá Dios, I'a̱ kuu nama‑ya̱ náva̱'a ma̱ kúu̱‑ya̱ núú. Te ja̱ súan ni̱ chiñú'ún‑yá Dios, te ni̱ jini so̱'o Dios. 8 Te va̱sa Se̱'e Dios kúu‑ya̱, ko jíín túndó'o ni̱ kii sɨkɨ̱‑yá ni̱ kutu̱'a‑ya̱ ndasa kuandatu̱‑ya̱. 9 Te nuu̱ ní yija va̱'a‑ya̱, te ni̱ nduu‑ya̱ I'a̱ nama ta̱ká ña̱yɨvɨ kájandatu̱ nuu̱‑yá, te kuchaku̱‑i nɨ́ɨ́ káni. 10 Te ni̱ chaa Dios tiñu sɨkɨ̱‑yá ja̱ ní nduu‑ya̱ sutú ñá'nu cuenta Melquisedec. 11 Te íó kua'a̱ tú'un ndatu̱'ún‑yó sɨkɨ́‑yá. Ko yíí káa ja̱ káni kájí‑rí tu̱'un nuu̱‑ro̱, kua̱chi ja̱ kókon so̱'o‑ró. 12 Vina ní kákuu‑ró maestro núú, chi̱ íó kua'a̱ tiempo kákandíja‑ró, ko jínu ñú'ún já ɨngá jínu stá'a̱n ɨɨn cha̱a nuu̱‑ro̱ ndasa kéjá'á tú'un Dios. Núsáá te kájinu ñú'ún‑ró leche, nasu̱ ndéyu ndáva. 13 Chi̱ nú máá‑ni leche káji'i‑i, tú kájuku̱'un va̱'a ini̱‑i jíín tú'un ndaa̱, kua̱chi ja̱ súchí yíkɨ́n kákuu‑i. 14 Ko ndeyu ndáva kúu ja̱ kée ñáyɨvɨ ní ka̱yija, chi̱ a ni̱ ka̱kutu̱'a‑i te kájini̱ va̱'a‑i ndéja̱ kúu ja̱ vá'a ja̱ ú'u̱.

6

Ná kúxnúú‑yó te ná kuíñi ni̱'in‑yó

1 Núsáá te ná skéndo̱o‑yó tú'un núú Cristo, te ná kánduu̱‑yo̱ náva̱'a yija va̱'a‑ga̱ ini̱‑yo̱. Te ma̱ náki'in jáá tuku‑yó ondé ja'a̱ ja̱ nákani ini̱‑yo̱ ndasa ni̱ ka̱sá'a‑yó tíñu ñáá, ndasa ni̱ kandíja‑yó núu̱ Dios, 2 jíín tú'un jánducha, jíín tú'un xndée‑yó ndá'a‑yo xiní ñáyɨvɨ, jíín tú'un ja̱ náchaku̱‑i ma̱'ñú ndɨ́yi, xí jíín tú'un ja̱ tá'nu̱ ndatu̱‑i nɨ́ɨ́ káni. 3 Te tiñu yá'a sá'a ndija‑yó te nú ná kuá'a máá Dios tu̱'un. 4 Chi̱ nú íó ña̱yɨvɨ já á ni̱ kajúku̱'un ini̱‑i ɨɨn jínu, te nú ni̱ ka̱ta'ni‑i ta'u̱ ándɨ́vɨ́, te nú suni ni̱ kani'i̱n‑í tá'a̱n‑i Espíritu Santo, 5 te nú suni súan ni̱ ka̱ta'ni‑i tu̱'un va̱'a Dios jíín táká fuerza kuia̱ chaa̱, 6 yúan‑na te nú ndu'ichi̱ ini̱‑i‑ya̱, te ma̱ kúu kutɨ ndéjá'á jáá‑i ja̱ nákani ini̱‑i sá'a‑yó, chi̱ sua kája'ni túku‑i Se̱'e Dios jika̱ cruz, te kája̱'a‑i tuka̱ nuu̱‑yá nú súan. 7 Chi̱ nú kua'a̱ jínu kúun sau̱ núu̱ ɨ́ɨn ñu'un te ndɨ́'ɨ‑ni‑cha̱ jí'i, te já'a yua̱ kuatíñu máá cháa kájitu‑ún, yúan‑na te kúsɨɨ̱ iní Dios jíín ñú'un‑ún. 8 Ko nú máni iñu jíín ncháu kána nuu̱ ñú'un‑ún, yúan‑na te ji̱ta ii̱ ñú'un‑ún. Te yachi̱ naa, chi̱ kiti̱ ini̱ jito'o̱ jíín, te ɨɨn kɨvɨ̱ te kayu̱. 9 Ko ja̱ sɨkɨ́ róó jíná'an‑ró, ñáni̱ máni̱, va̱sa káka'a̱n‑ri̱ tu̱'un yá'a, ko káñukuu ini̱‑ri̱ ja̱ ná sá'a‑ga̱‑ro̱ tíñu va̱'a ja̱ kánúú sá'a cha̱a a ni̱ ka̱ku. 10 Chi̱ nasu̱ I'a̱ ñáá kúu Dios ja̱ náa iní‑ya̱ tíñu kásá'a‑ró, chi ja̱ sɨkɨ́ sɨ́'vɨ́‑yá te ni̱ ka̱kundá'ú ini̱‑ro̱ táká ña̱yɨvɨ ndóo, te suni kákuu‑ró jíín ondé vina. 11 Te kákuni̱‑ri̱ ja̱ ná ɨɨn ná ɨɨn‑ró ná kúkuu‑ró jíín súni tiñu‑ún onde̱ kɨvɨ̱ ndɨ́'ɨ, náva̱'a skíkuu va̱'a‑ró ndasa kuní tu̱'un káñukuu ini̱‑ro̱. 12 Te ma̱ kóo uun ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ sua ná ndáku‑ró ñáyɨvɨ já ní'i̱n‑í tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá, sá'a tu̱'un kákandíja‑i jíín já ká'i̱o paciencia ini̱‑i. 13 Chi̱ kɨvɨ̱ ní keyu'u Dios nuu̱ Abraham, ni̱ ka'a̱n téyíí‑yá jíto jíín núu̱ máá‑yá, chi̱ tú ní kúu ka'a̱n téyíí‑yá ja̱ ɨngá i'a̱ kúñá'nu‑ga̱ kuu testigo‑ya̱. 14 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ja̱ndáa̱ ja̱ chíndéé chítuu ndija‑ri̱ róó, te ndea̱ xaa̱n‑ro̱ sá'a‑ri̱, áchí‑ya̱. 15 Te ja̱ yúán súan jíín paciencia ni̱ ja̱ndéé iní Abraham, ni̱ nda̱tu‑de, te vásá ní ni'i̱n‑dé tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. 16 Chi ta̱ká cha̱a, káka'a̱n téyíí‑de nuu̱ ɨ́ɨn ja̱ kúñá'nu‑ga̱ vásá máá‑de, te jíín tú'un téyíí‑ún kúndaa̱ ii̱ iní‑de sɨkɨ̱ tú'un kástátá'an‑de. 17 Te kuní Dios stá'a̱n ndiji̱n‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ xíin tá'u̱, ja̱ má nátu'u̱ kutɨ iní‑ya̱ tú'un ni̱ keyu'u‑yá nuu̱‑í. Te ja̱ yúán ní ka'a̱n téyíí‑yá, 18 náva̱'a yóó, ja̱ ní ka̱natu'ma‑yó‑yá, ná ndúndéé xáa̱n iní‑yo̱, te kundiki̱n‑yo̱ tú'un káñukuu ini̱‑yo̱, chi̱ jíín úu̱ tu̱'un yúan ma̱ kúu kutɨ xndá'ú Dios, ja̱ nátu'u̱ ini̱‑ya̱. 19 Káñukuu ini̱‑yo̱ tú'un‑ya̱‑ún, te ja̱ yúán kéndo̱o ni̱'in kéndo̱o kútu añú‑yo̱, te yu̱án sá'a ja̱ nátu̱'un kɨ́vɨ‑yó iní cuarto ii̱ xáa̱n íchi yatá sá'ma ndíta kaa. 20 Te ini̱ yúan ni̱ kɨ̱vɨ Jesús xna'a̱n‑ga̱ vásá máá‑yó. Te nɨ́ɨ́ káni ní nduu‑ya̱ ɨ́ɨn sutu̱ ñá'nu cuenta Melquisedec.

7

Cuenta Melquisedec

1 Chi cha̱a Melquisedec, rey ñuu̱ Salem jíín sutú nuu̱ máá Dios ñá'nu, ni̱ kuu‑de. Te ni̱ kenda‑de ni̱ jana̱ta'a̱n‑de Abraham kɨvɨ̱ ní naxíó káva cha̱a‑ún ja̱ ní ja̱ka'ni‑dé kua'a̱ rey. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé ja'a̱ Abraham. 2 Te suni ni̱ ja̱'a Abraham ɨɨn sɨkɨ̱ uxí ja̱ táká ndatíñu nuu̱‑dé. Te sɨ́'vɨ́ núú‑de kúu Melquisedec, ja̱ kuní ka'a̱n: Rey sá'a tiñu ndaa̱. Yúan‑na te suni nání‑de rey Salem, ja̱ kuní ka'a̱n; Rey ndíso tu̱'un vindáa̱ vinené. 3 Tú táa̱‑de, tú náa̱‑de, ni tata̱‑de. Te suni tú kɨvɨ̱ ní kaku‑de, ni tú kɨvɨ̱ kúu̱‑de, chi ni̱ nduu‑de nátu̱'un máá Sé'e Dios. Chi cha̱a‑ún, ɨɨn sutu̱ nɨ́ɨ́ káni kúu‑de. 4 Nde̱'é ndasa ni̱ kuñá'nu‑de, chi̱ tatá ñúu̱‑yo̱ Abraham, sɨkɨ̱ táká ndatíñu ni̱ janchaa̱‑de nuu̱ rey, ni̱ ja̱'a‑de ɨɨn sɨkɨ̱ uxí nuu̱ cháa‑ún. 5 Te cha̱a kákuu se̱'e Leví ja̱ kákuu sutu̱, ni̱ ta'u̱ tíñu nuu̱‑dé ja̱ kí'in‑de ɨɨn ja̱ sɨkɨ́ uxí nuu̱ ñáyɨvɨ nátu̱'un ká'a̱n ley. Te kí'in‑de nuu̱ ñaní‑de va̱sa suni chi̱i Abraham ni̱ kenda koyo‑de. 6 Te Melquisedec, va̱sa tú ní kénda tata̱‑de chi̱i ña̱yɨvɨ‑ún, ko ni̱ ki'in‑de ɨɨn ja̱ sɨkɨ́ uxí nuu̱ Abraham, te ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé ja'a̱ Abraham, cha̱a xíin tú'un ni̱ keyu'u‑yá. 7 Te a kájini̱ va̱'a‑yó já jikán ta'u̱ cháa ñá'nu‑ga̱ ja'a̱ cháa lúlí. 8 Te ichi yá'a, ɨɨn ja̱ sɨkɨ́ uxí káki'in ndija cha̱a ja̱ jí'i̱ nɨ́nɨ. Ko cha̱a yúan, suni ni̱ ki'in‑de, te kájani ndaa̱‑i tu̱'un‑de ja̱ chakú‑de. 9 Te Leví, cha̱a ni̱ ki'in ɨɨn ja̱ sɨkɨ́ uxí nuu̱ ñáyɨvɨ, suni nátu̱'un jíín Abraham ni̱ ja̱'a‑de ɨɨn ja̱ sɨkɨ́ uxí nuu̱ Melquisedec, 10 chi̱ ñú'un‑ga̱ Leví chi̱i Abraham, tatá ñúu̱ súká‑de, kɨvɨ̱ ní naketá'an cha̱a‑ún jíín Melquisedec.

Ja̱ ní naa táni̱nu sutu̱ aná'án

11 Sutu̱ ni̱ ke̱koyo chi̱i tata̱ Leví kákuu ja̱ ní kaja̱'a ley nuu̱ ñáyɨvɨ ondé sáá. Te nú ní káyija va̱'a‑i sá'a máá‑de núú, te na̱ún nɨ́nɨ júkuiñi̱ ɨnga̱ sutu̱ cuenta Melquisedec, ja̱ násu̱ cuenta Aarón kúu núsáá. 12 Chi̱ nú ni̱ nasa̱ma ta̱ká sutu̱, yúan‑na te jínu ñú'ún nása̱ma ley. 13 Tu̱'un máá Jesús ká'a̱n‑yo̱, te chi̱i ɨnga̱ tata̱ ni̱ kaku‑ya̱. Te ni ɨɨn tá'an‑ya̱, tú ní játíñu kutɨ núu̱ altar. 14 Chi̱ a kájini̱ ndaa̱‑yo̱ já chíi tata̱ Judá ni̱ kaku máá Jíto'o̱‑yo̱. Te cuenta tata̱ yúan, tú na̱ún tu̱'un ní ká'a̱n Moisés ja̱ kúndiso‑i tiñu sutu̱. 15 Te ndiji̱n‑ga̱ kúu tu̱'un yá'a, chi ni̱ nukuiñi̱ ɨnga̱ sutu̱ cuenta Melquisedec. 16 Te I'a̱‑ún, ni̱ nukuiñi̱‑ya̱ kúu‑ya̱ sutú, ko nasu̱ já ní kaku‑ya̱ chíi tata̱ sutu̱ nátu̱'un ká'a̱n ley, chi̱ sua sɨkɨ̱ já ndíso‑ya̱ fuerza ja̱ má kúu̱ kutɨ‑yá. 17 Chi̱ súan yóso ndáa̱ tu̱'un máá‑yá: Máá‑ró kúu ɨɨn sutu̱ nɨ́ɨ́ káni, cuenta Melquisedec, áchí. 18 Te tiñu ni̱ ta'u̱ núu̱‑yo̱ xná'a̱n‑ga̱, ni̱ jasu̱ ndija‑ya̱, kua̱chi ja̱ vítá máá, jíín já tú ní'i̱n tíñu, 19 chi̱ ley, tú ní síyíja kutɨ ní ɨɨn. Yu̱án‑na te ni̱ ni'i̱n‑yo̱ ɨ́ɨn tu̱'un va̱'a‑ga̱ ja̱ káñukuu ini̱‑yo̱ jíín, te jíín tú'un yúan kandita‑yó núu̱ Dios. 20 Te súan ni̱ ka'a̱n téyíí‑yá kɨvɨ̱ ní kenda máá. 21 Chi̱ sava‑ga̱ cha̱a‑ún ni̱ kani'i̱n‑dé tiñu sutu̱, ko tú ní kúu jíín tú'un téyíí. Ko jíín Jesús, chi ni̱ ka'a̱n téyíí Dios súan: Ni̱ ka'a̱n téyíí máá Tatá Dios te ma̱ nátu'u̱ ini̱‑ya̱, máá‑ró kúu ɨɨn sutu̱ nɨ́ɨ́ káni cuenta Melquisedec, áchí‑ya̱. 22 Te jíín Jesús ni̱ kukútu contrato va̱'a‑ga̱, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n Dios yu̱án. 23 Te sava‑ga̱ sutu̱‑ún tú ní kúu kuatíñu‑de nɨ́ɨ́ káni, chi̱ káji'i̱ káji'i̱‑ni‑de núú, te ja̱ yúán ní ka'i̱o kua'a̱‑dé. 24 Ko I'a̱ yá'a kúu‑ya̱ sutú ja̱ tú sa̱ma kutɨ‑yá, chi̱ chakú‑ya̱ nɨ́ɨ́ káni. 25 Ja̱ yúán súni kúu nama‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ nɨ́ɨ́ káni‑ní nú kándita‑i nuu̱ Dios jíín‑yá, chi̱ nɨ́ɨ́ káni chakú‑ya̱ náva̱'a ka'a̱n‑ya̱ já'a̱‑í jíná'an‑i. 26 Chi ni̱ ka̱jinu ñú'ún‑yó ɨ́ɨn sutu̱ ñá'nu nátu̱'un máá‑yá. Chi̱ sutu̱ ii̱ kúu‑ya̱, túu kua̱chi‑ya̱, íó ndoo‑ya̱, te sɨ́ɨn kúu‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ kásá'a kua̱chi, te ñá'nu luu xaa̱n‑gá ni̱ nduu‑ya̱ vásá ándɨ́vɨ́. 27 Te tú nɨ́nɨ já ndɨ́ta'a̱n kɨvɨ̱ sokó‑yá kɨtɨ já sɨkɨ́ kuáchi máá‑yá xna'a̱n‑ga̱, te vásá sɨkɨ́ kuáchi ña̱yɨvɨ, nátu̱'un ni̱ ka̱sá'a sutu̱ ñá'nu onde̱ sáá, chi̱ ɨɨn jínu‑ni ni̱ sá'a‑ya̱ súan ja̱ ní soko̱‑yá máá‑yá. 28 Chi̱ máá ley, jáni cha̱a vi̱tá ini̱ kákuu‑de sutu̱ ñá'nu. Ko tu̱'un ni̱ ka'a̱n téyíí Dios, ni̱ chaa̱ kuee̱‑ga̱ vásá ley. Te jíín tú'un‑ún ni̱ jani Dios máá Sé'e‑ya̱. Te I'a̱‑ún, ni̱ yija va̱'a‑ya̱ já kúu nɨ́ɨ́ káni.

8

Ɨɨn sutu̱ ñá'nu ini̱ andɨ́vɨ́

1 Núsáá te tu̱'un kánúú‑ga̱ nuu̱ táká tu̱'un káka'a̱n‑yo̱‑ún kúu tu̱'un yá'a: Káñava̱'a‑yó ɨ́ɨn sutu̱ ñá'nu súan, te kánchaa̱‑ya̱ íchi lado vá'a mesa nuu̱ tá'ú tíñu Dios ñá'nu ini̱ andɨ́vɨ́. 2 Te játíñu‑ya̱ iní cuarto ii̱, jíín iní ve̱'e ñii íi̱ ndíja ja̱ ní jani máá Tatá Dios, nasu̱ cháa ní jáni‑ún. 3 Te ta̱ká sutu̱ ñá'nu, ká'i̱in‑de ja̱ kásoko̱‑dé ndatíñu jíín kɨ́tɨ núu̱ Dios. Ja̱ yúán súni súan jínu ñú'ún já kóo ja̱ sokó I'a̱ sutu̱ yá'a nuu̱ Dios. 4 Ko nú kándee‑ya̱ iní ñu̱yɨ́vɨ, ma̱ kúu kutɨ‑yá sutu̱ núú, chi̱ a ká'i̱o sutu̱ ja̱ kásoko̱ ndátíñu nuu̱ Dios nátu̱'un ká'a̱n ley. 5 Chi̱ tiñu kásá'a‑de, máni ɨɨn copia ɨɨn muestra tiñu andɨ́vɨ́ kúu, nátu̱'un ni̱ ka'a̱n Dios jíín Moisés kɨvɨ̱ ní kejá'á‑de sá'a‑de ve'e ñii íi̱: Nde̱'é vá'a‑ró, te sá'a‑ró táká ndatíñu nátu̱'un káa muestra ni̱ jini̱‑ro̱ já ní stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ ondé yuku‑ún, áchí Dios jíín‑de. 6 Te contrato jáá kúu ja̱ vá'a‑ga̱ nasu̱ já tu̱'ú, chi̱ ndíso tu̱'un ja̱ ní kaa‑ga̱ ni̱ keyu'u Dios. Te nátu̱'un va̱'a‑ga̱ ku̱'a ja̱ jáá‑ún, suni súan ku̱'a kúu vina ja̱ vá'a‑ga̱ tiñu ndíso Cristo, ja̱ kúu‑ya̱ yú'u núu̱ máá contrato jáá. 7 Chi̱ nú ní kée va̱'a va̱'a contrato xnáñúú, te tú nɨ́nɨ kóo ɨnga̱ contrato uu̱ núú. 8 Suni ni̱ jini̱ Dios ja̱ tú ní kée va̱'a va̱'a tu̱'un‑ún, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Chaa̱ ɨɨn kɨvɨ̱ já násá'a‑ri̱ ɨɨn contrato jáá jíín ñáyɨvɨ Israel jíín ñáyɨvɨ Judá, áchí máá Tatá Dios. 9 Ko nasu̱ nátu̱'un contrato ni̱ sá'a‑ri̱ jíín ndɨ́yi táa̱‑i, kɨvɨ̱ ní tɨɨn‑ri̱ nda'a‑dé ja̱ ní kiñi'in‑ri̱‑de ini̱ ñuu̱ Egipto. Chi kua̱chi máá‑de kúu ja̱ tú ní ká'i̱in ni̱'in‑de sɨkɨ̱ contrato‑ri̱. Ja̱ yúán tú ní játú'ún‑rí ja̱ ká'a̱n‑de, áchí máá Tatá Dios. 10 Te ya̱'á kúu máá contrato nasá'a‑ri̱ jíín ñáyɨvɨ Israel onde̱ ná já'a ta̱ká kɨvɨ̱‑ún. Chu'un‑ri̱ ley máá‑rí xini̱‑í, te suni chaa‑ri̱ ley‑ún ini̱ añú‑i. Te kuu‑ri̱ Dios máá‑i. Te máá‑i jíná'an‑i kuu‑i ña̱yɨvɨ máá‑rí. Achí máá Tatá Dios. 11 Te tú nɨ́nɨ kástu̱'ún ná ɨɨn ná ɨɨn‑i nuu̱ tá'an‑i, nuu̱ ñaní‑i: Ná kuní‑ro̱ núu̱ máá Tatá Dios. Chi ta̱ká‑i kuni̱‑i ruu̱, onde̱ ña̱yɨvɨ lúlí‑ga̱ te onde̱ ña̱yɨvɨ ñá'nu‑ga̱. 12 Chi̱ kundá'ú ini̱‑ri̱‑i va̱sa tiñu ñáá ni̱ ka̱sá'a‑i, te ni ma̱ kúná'án kútɨ‑gá‑ri̱ kua̱chi ni̱ ka̱sá'a‑i, áchí máá Tatá Dios. 13 Te ja̱ súan ká'a̱n‑ya̱ tú'un contrato jáá‑ún, te sá'a‑ya̱ cuenta ja̱ á kuaji̱ta ja̱ xnáñúú. Te ja̱ á kuaji̱ta te a kua̱kutú'ú, a yani naa íi̱.

9

Ja̱ ní'i̱n tíñu nɨñi̱‑yá jíín contrato jáá

1 Ko contrato xnáñúú suni ni̱ tá'ú tíñu ndasa chiñú'ún‑i‑ya̱, te ndíso ɨɨn cuarto ii̱ iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a. 2 Chi ni̱ ka̱jani‑i ɨɨn ve'e ñii. Te ichi fuera ni̱ i̱o ɨɨn cuarto ja̱ ní nání cuarto ii̱. Te ini̱ yúan ni̱ i̱o candelero, jíín mesa, jíín státilá káxiu̱kú ndijín. 3 Te yata̱ sá'ma úu̱ ndíta kaa ichi iní ve'e ii̱, ni̱ i̱o ɨnga̱ cuarto, ni̱ nání cuarto ii̱ xáa̱n. 4 Te ini̱ yúan ni̱ i̱o ɨɨn ko'o̱ kúu̱ oro, jíín janú tú'un contrato, ja̱ ndasú oro nɨ́ɨ́ tú'u̱ sɨkɨ̱. Te ini̱ janu̱‑ún kándee ɨɨn tɨja'a̱n oro ja̱ ñú'un staa̱ ándɨ́vɨ́, jíín yúnu xíi Aarón ja̱ ní nana numa, jíín yúu̱ tabla nuu̱ yóso tú'un contrato. 5 Te sɨkɨ̱ janú‑ún ká'i̱in figura querubín luu, kásá'a‑i katɨ, kájasu̱‑i sɨkɨ̱ tapa janu̱‑ún nuu̱ ñú'un yúyú nɨñí. Ko sɨkɨ̱ táká tu̱'un yúan, tú núña‑yó vína ja̱ ká'a̱n kájí‑yó. 6 Te nuu̱ ní ji̱nu tu̱'a ta̱ká tiñu yá'a, te núu‑ni núu‑ni kɨ́vɨ koyo sutu̱ ini̱ cuarto ɨɨn, kásá'a‑de tiñu cuenta sutu̱. 7 Ko ini̱ cuarto uu̱‑ún, chi̱ máá ɨ́ɨn‑ni sutu̱ ñá'nu‑ga̱ kúu kɨ́vɨ‑de, te suni máá tú'ún‑ni vuelta ja̱ kuiá. Te tú kɨ́vɨ‑de te nú túu nɨñi̱ já sokó‑dé nuu̱ Dios sɨkɨ̱ máá‑de jíín sɨkɨ́ já kásáña'mu ña̱yɨvɨ. 8 Te súan stá'a̱n Espíritu Santo nuu̱‑yo̱, já té nuña‑ga̱ ichi kɨ́vɨ koyo‑yó iní cuarto ii̱ ándɨ́vɨ́, níni kándii̱ ve'e ñii ɨ́ɨn ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 9 Te yu̱án kúu ɨɨn tu̱'un sɨkɨ̱ tiempo vina, te jíín modo‑ún kásoko̱‑dé ndatíñu, te kája'mu‑de kɨtɨ núu̱ Dios. Ko va̱sa káchiñú'ún‑i‑ya̱ súan, ma̱ yíja va̱'a ini añú‑i sá'a. 10 Chi̱ máni ley yúkú kúu‑ún, ndasa kee‑yo, ndasa ko'o‑yó, ndasa ndundoo‑yó. Te ni̱ ndiso tíñu onde̱ ni̱ chaa̱ máá já vá'a‑ga̱. Te ni̱ nasa̱ma. 11 Ko ni̱ chaa̱ Cristo, te sutu̱ ñá'nu nuu̱ táká tu̱'un va̱'a‑ga̱‑ún kúu‑ya̱. Te ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní ve̱'e ii̱ ándɨ́vɨ́, ja̱ tú ní kuva̱'a jíín ndá'a, ni nasu̱ cuenta ñu̱yɨ́vɨ kúu, te kánúú‑ga̱ te va̱'a‑ga̱ kúu vásá já áva‑ún. 12 Ko nasu̱ jíín nɨñí ndíxí'ú, xí nɨñí chélu, chi̱ jíín nɨñí máá‑yá ni̱ kɨ̱vɨ‑ya̱ iní cuarto ii̱ ándɨ́vɨ́ ja̱ ɨ́ɨn máá tú'ún‑ni jínu ja̱ nɨ́ɨ́ káni. Te ni̱ kundéé‑yá ni̱ nakuaan‑ya̱ yóó ja̱ nɨ́ɨ́ káni. 13 Chi̱ onde̱ sáá te nɨñi̱ xndɨkɨ̱ jíín nɨñí ndíxí'ú, jíín yáa̱ núu̱ kayú chelu, ni̱ joso̱ yúyú‑de sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ chá'án, te ni̱ ka̱ndundoo‑i onde̱ jíín yíkɨ kúñu‑i, ni̱ sá'a. Te nú súan ní'i̱n tíñu nɨñi̱ kɨ́tɨ‑ún, 14 núsáá te naga̱ ni̱ kuu nɨñi̱ Cristo ja̱ má nákacha ini̱ añú‑ro̱ núu̱ tíñu ñáá kásá'a‑ró, náva̱'a kuu kuatíñu‑ró núu̱ Dios, I'a̱ chakú. Chi̱ Cristo, tú chá'án kútɨ‑yá, te ni̱ soko̱‑yá máá‑yá nuu̱ Dios, ni̱ sá'a Espíritu ja̱ íó nɨ́ɨ́ káni. 15 Ja̱ yúán kúu‑ya̱ yú'u núu̱ sɨkɨ́ ɨ́ɨn contrato jáá, náva̱'a ña̱yɨvɨ jáá ni̱ kana Dios xini̱‑í, ni'i̱n‑í ta'u̱ já kéndo̱o nɨ́ɨ́ káni nátu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. Chi ni̱ ji'i̱ Jesús, te ja̱ yúán ní janchaa̱‑ya̱ kuáchi ni̱ ka̱sá'a‑i ná ni̱ kaxiu̱kú‑i chi̱i contrato xnáñúú. 16 Chi̱ nuu̱ íó ɨɨn testamento, te kánúú já kúu̱ cha̱a ni̱ sá'a contrato‑ún. 17 Chi̱ ɨɨn testamento, onde̱ nú kuu̱ cha̱a ni̱ sá'a, yúan‑na te ni'i̱n tíñu. Ko nú nini chakú cha̱a ni̱ sá'a, tú ní'i̱n tíñu kutɨ. 18 Ja̱ yúán, va̱sa contrato xnáñúú, tú ní kúkútu, onde̱ nú túu nɨñi̱. 19 Chi̱ nú a ni̱ ka'u ndɨ'ɨ Moisés ta̱ká tu̱'un tá'ú tíñu yóso núu̱ ley nuu̱ ndívii ñáyɨvɨ, yúan‑na te ni̱ ki'in‑de nɨñi̱ chélu, jíín nɨñí ndíxí'ú, jíín ndúcha, jíín íxi kuá'á, jíín ɨ́ɨn yo̱kón, te ni̱ joso̱ yúyú‑de sɨkɨ̱ máá tutú‑ún jíín sɨkɨ́ ndívii ñáyɨvɨ. 20 Te ká'a̱n‑de: Ya̱'á kúu nɨñi̱ cuenta contrato ja̱ ní tá'ú tíñu Dios nuu̱‑ro̱, áchí‑de. 21 Suni súan jíín nɨñí‑ún ni̱ joso̱ yúyú‑de máá vé'e ñii jíín táká ko'o̱ kájatíñu nuu̱ káchiñú'ún‑de‑ún. 22 Te ja̱ndáa̱, ja̱ á yani ta̱ká ndatíñu ndundoo jíín nɨñí cuenta ley, chi̱ nú tú katɨ nɨñi̱ te ma̱ kóo kutɨ túká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ kuáchi‑i núú. 23 Chi̱ fuerza ja̱ jíín modo yúan ni̱ ndundoo ta̱ká copia ndatíñu íó andɨ́vɨ́, ko máá ndátíñu andɨ́vɨ́‑ún, nɨ́nɨ ní soko̱ já vá'a‑ga̱ cuenta máá vásá yúán. 24 Chi̱ tú ní kɨ́vɨ Cristo ini̱ ɨɨn cuarto ii̱ já ní kuva̱'a nda'a, nátu̱'un ɨɨn muestra ndija, chi̱ sua ini̱ máá ándɨ́vɨ́ ní ndɨ̱vɨ‑ya̱ náva̱'a kundii̱‑ya̱ vína ka'a̱n‑ya̱ já'a̱‑yo̱ ndé'é jíín núu̱ Dios. 25 Te nasu̱ ní kɨ́vɨ‑ya̱ yúan ja̱ núu‑ni núu‑ni soko̱‑yá máá‑yá, nátu̱'un kɨ́vɨ sutu̱ ñá'nu ndɨta'a̱n kuia̱ ini̱ cuarto ii̱ jíín nɨñí tatú. 26 Chi̱ nú súan, te kánúú já ndó'o‑ya̱ kuá'a̱ jínu onde̱ kɨvɨ̱ ní jukuiñi̱ ñu̱yɨ́vɨ núú. Ko sasua, onde̱ kɨvɨ̱ jínu ñu̱yɨ́vɨ ni̱ kenda ndiji̱n‑ya̱ ɨ́ɨn máá tú'ún‑ni jínu ja̱ nɨ́ɨ́ káni, te ni̱ soko̱‑yá máá‑yá náva̱'a kuanchaa̱‑ya̱ kuáchi. 27 Te nátu̱'un ni̱ kundaa̱ ja̱ kúu̱ ta̱ká cha̱a ɨɨn jínu‑ni, yúan‑na te kɨ̱vɨ koyo‑de nuu̱ sándaa̱ Dios tiñu‑de. 28 Suni súan Cristo, ni̱ soko̱‑yá máá‑yá ɨɨn máá tú'ún‑ni jínu náva̱'a kundiso‑ya̱ kuáchi kua'a̱ ñáyɨvɨ, yúan‑na te kenda ndiji̱n‑ya̱ vuelta uu̱, ko nasu̱ já kuánchaa̱‑ya̱ kuáchi, chi̱ sua ja̱ náma‑ya̱ táká ña̱yɨvɨ káinda̱tu‑i‑ya̱.

10

1 Te máá ley, chi̱ máni ɨɨn kuanda'u̱ kúu sɨkɨ̱ táká ndatíñu va̱'a ja̱ cháa̱ kuee̱‑ga̱. Ko nasu̱ forma ndija máá ndátíñu‑ún kúu. Te ja̱ sɨkɨ́ kɨ́tɨ kája'ni‑í‑ún, núu‑ni núu‑ni kásoko̱‑í ndɨta'a̱n kuia̱. Te ni ma̱ kúu kutɨ síyíja ña̱yɨvɨ kuní ja̱koyo nuu̱‑yá. 2 Te nú kúu sá'a núú, te naja̱ tú ní júkuiñi̱‑i ja̱ kásoko̱‑í‑tɨ̱ núsáá. Chi ña̱yɨvɨ káchiñú'ún‑ún, nú a ni̱ kendo̱o ndoo ii̱‑í ɨɨn jínu‑ni sá'a yu̱án núú, te ma̱ kakán‑ga̱ añú‑i kua̱chi sɨkɨ̱‑í núú. 3 Ko sɨkɨ̱ já kásoko̱‑í‑tɨ̱‑ún, te a jiní‑yo̱ já kánuku̱'un ini̱‑i kua̱chi‑i ndɨta'a̱n kuia̱. 4 Chi̱ nɨñi̱ xndɨkɨ̱, jíín nɨñí ndíxí'ú, ma̱ kúu kutɨ kuánchaa̱ kua̱chi. 5 Ja̱ yúán kɨvɨ́ ní kii Cristo ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín Dios: Ja̱ kája'ni‑í‑tɨ̱ jíín já kásoko̱‑í ndatíñu nuu̱‑ní, tú játa'a̱n ini̱‑ní, ko ni̱ sátu̱'a‑ní ɨɨn yikɨ kúñu máá‑ná. 6 Ja̱ kája'mu‑i‑tɨ̱ kásoko̱‑í‑tɨ̱ núu̱‑ní sɨkɨ̱ já kúxio kua̱chi‑i, tú ní kúsɨɨ̱ iní‑ní jíín, áchí‑ya̱. 7 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ná: Súan yóso tú'un‑ná nuu̱ tutú: Ai̱ Táta̱ Dios, yá'a kándii̱‑ná náva̱'a skíkuu‑ná ja̱ játa'a̱n ini̱ máá‑ní, áchí‑ya̱. 8 Súan ká'a̱n tu̱'un va̱i ichi yatá: Ja̱ kája'ni‑í‑tɨ̱ jíín já kásoko̱‑í ndatíñu nuu̱‑ní, jíín já kája'mu‑i‑tɨ̱ kásoko̱‑í‑tɨ̱ núu̱‑ní sɨkɨ̱ já kúxio kua̱chi‑i, tú játa'a̱n ini̱‑ní, ni tú kúsɨɨ̱ iní‑ní jíín, áchí‑ya̱. Ndatíñu‑ún kásoko̱‑í nátu̱'un ká'a̱n ley. 9 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ai̱ Táta̱ Dios, yá'a kándii̱‑ná náva̱'a sá'a‑ná tiñu játa'a̱n ini̱ máá‑ní, áchí‑ya̱. Ja̱ súan ni̱ ka'a̱n‑ya̱, te ni̱ janchaa̱‑ya̱ tú'un ɨɨn náva̱'a nakani‑ya̱ tú'un uu̱‑ún. 10 Te jíín tú'un ni̱ jata'a̱n ini̱ máá Dios, te ni̱ ka̱ndundoo‑yó ní sá'a‑ya̱ sɨkɨ́ já ní soko̱ Jesucristo yikɨ kúñu‑ya̱, ko ɨɨn máá tú'ún‑ni jínu ni̱ sá'a‑ya̱ súan ja̱ nɨ́ɨ́ káni. 11 Núsáá te ta̱ká sutu̱, va̱sá kája'a̱n‑de ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ kájatíñu‑de, te kua'a̱ jínu kásoko̱‑dé suni suni‑ni modo ja̱ kája'ni‑dé‑tɨ̱, ko yu̱án ma̱ kúu kutɨ kuánchaa̱ kua̱chi‑i. 12 Ko Cristo, ɨɨn máá tú'ún‑ni jínu ni̱ soko̱‑yá máá‑yá ja̱ sɨkɨ́ kuáchi‑yó ondé nɨ́ɨ́ káni, yúan‑na te ni̱ nungo̱o‑ya̱ íchi ndává'a Dios, 13 ndátu‑ya̱ tiempo onde̱ ná kúxiu̱kú ñáyɨvɨ kájito u'u̱ tá'an jíín‑yá, kuu‑i teyu̱ kuxndíi ja'a̱‑yá. 14 Chi̱ jíín ɨ́ɨn máá tú'ún‑ni jínu ja̱ ní soko̱‑yá máá‑yá, te nɨ́ɨ́ káni ní ka̱yija ña̱yɨvɨ ndóo ni̱ sá'a‑ya̱. 15 Te máá Espíritu Santo kúu‑ya̱ testigo nuu̱‑yo̱ sɨkɨ́ tú'un yúan, chi̱ xna'a̱n‑ga̱ ká'a̱n‑ya̱: 16 Ya̱'á kúu máá contrato nasá'a‑ri̱ jíín‑i jíná'an‑i, onde̱ ná ndɨ́'ɨ ta̱ká kɨvɨ̱ yá'a. Te chu'un‑ri̱ ley‑ri̱ ini̱ añú‑i. Te suni chísó‑rí tu̱'un‑ri̱‑ún ini̱ xini̱‑í jíná'an‑i, áchí máá Tatá Dios. 17 Yúan‑na te ká'a̱n‑ga̱‑ya̱: Ma̱ núku̱'un kutɨ‑gá ini̱‑ri̱ kua̱chi ni̱ ka̱sá'a‑i jíín tíñu chá'án ní ka̱sá'a‑i, áchí‑ya̱. 18 Núsáá te nú a ni̱ sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱‑ya̱ sɨkɨ́ táká‑ún, tuká na̱ún íó ja̱ sokó‑gá sɨkɨ̱ kuáchi.

Ja̱ núña ichi kɨ́vɨ‑yó iní cuarto ii̱

19 Ja̱ yúán, ñáni̱, a chúndéé iní‑yo̱ kɨ́vɨ‑yó iní cuarto ii̱ ándɨ́vɨ́ sá'a nɨñi̱ máá Jesucristo. 20 Chi ni̱ juña‑ya̱ ɨ́ɨn ichi jáá chakú, náva̱'a kɨ̱vɨ‑yó íchi yatá máá sá'ma ndíta kaa, te yu̱án kuní ka'a̱n ja̱ máá yíkɨ kúñu‑ya̱ kúu. 21 Te káñava̱'a‑yó ɨ́ɨn sutu̱ ñá'nu xaa̱n ndíto ve'e Dios. 22 Núsáá te ná kándita‑yó núu̱‑yá, jíín añú‑yo̱ já íó ndaa̱ ja̱ sɨkɨ́ tú'un kákandíja va̱'a‑yó, jíín añú ja̱ ní ndundoo sɨkɨ̱ táká tiñu jáni ñáá ini̱, chi ni̱ joso̱ yúyú‑yá nɨñi̱‑yá sɨkɨ̱, jíín yíkɨ kúñu‑yó já ní nakacha‑yó jíín ndúcha ndóo. 23 Ná kuíñi ni̱'in‑yó jíín tú'un ni̱ kaka'a̱n‑yo̱ kákandíja‑yó te káñukuu ini̱‑yo̱. Te ma̱ káka yátá‑yó núsáá, chi̱ skíkuu va̱'a I'a̱ ni̱ keyu'u tú'un‑ún. 24 Ná ndé'é vá'a‑yó ndasa skandá‑yo̱ tá'an‑yó, ja̱ ná kúndá'ú‑ga̱ ini̱‑i tá'an‑i, jíín já ná sá'a‑i ta̱ká tiñu va̱'a. 25 Ná nátaka̱ ná'ín‑yó, ma̱ sía̱‑yo̱ nátu̱'un kásá'a sava‑i, chi̱ sua ná ká'a̱n ndéé‑yó jíín tá'an‑yó. Ko ná kuítú‑gá ini̱‑ro̱ sá'a‑ró, chi̱ kájini̱‑ro̱ já kuáku̱yani máá kɨvɨ́‑ún. 26 Chi̱ nú kusɨɨ̱ iní‑yo̱ sá'a‑yó kuáchi ja̱ súan a ni̱ jatá'ú‑yó tú'un ndaa̱, tuká kéndo̱o kutɨ já kúu kuu̱‑ga̱ ja̱ sɨkɨ́ kuáchi‑ún. 27 Chi̱ sua ɨɨn nuu̱ yú'ú xaa̱n‑yo̱ já ndónda‑ya̱ sɨkɨ́‑yo̱ íó, jíín ɨ́ɨn nuu̱ kánda yáá ñú'u̱n íó, náva̱'a kókó ñáyɨvɨ kájito u'u̱ tá'an jíín‑yá. 28 Ña̱yɨvɨ ní ské'ichi̱ ley Moisés, jí'i̱ ná'ín‑i, tú na̱ún tu̱'un kúndá'ú ini̱ íó, te nú ni̱ kaka'a̱n ndaa̱ uu̱ xí uní testigo. 29 Tava‑ro cuenta núsáá, chi̱ naga̱ ni̱ kuu ja̱ má ndó'o xaa̱n‑gá ña̱yɨvɨ kuañú ja'a̱ sɨkɨ́ Sé'e Dios jíín já jáni ini̱‑i ja̱ káchá'án nɨñí contrato, va̱sa jíín nɨñí‑ún ni̱ ndundoo‑i, jíín já sákátá‑i nuu̱ máá Espíritu ndíso tu̱'un luu. 30 A kájini̱‑yo̱ núu̱ I'a̱ ni̱ ka'a̱n: Nani'i̱n tá'an máá‑rí jíín‑i, máá‑rí kua̱'a ya̱'u‑i, áchí máá Tatá Dios. Te ɨnga̱ jínu ká'a̱n: Máá Tatá Dios koto nchaa̱‑ya̱ ndasa káa ña̱yɨvɨ máá‑yá, áchí. 31 Ɨɨn tiñu yú'ú xaa̱n‑yo̱ sá'a, kúu ja̱ júngava ɨɨn ña̱yɨvɨ iní nda'a Dios, I'a̱ chakú. 32 Ko ná núku̱'un ini̱‑ro̱ sɨkɨ́ táká kɨvɨ̱ ní kendo̱o ichi yatá, chi ni̱ nastúu̱n‑ya̱ iní ja̱ jiní tuní‑ro̱. Yúan‑na te na̱saa ja̱ sɨ́ɨn sɨ́ɨn tu̱ndó'o ni̱ xndónda‑i sɨkɨ̱‑ro̱. 33 Chi̱ ɨɨn modo ni̱ kaka'a̱n ndiji̱n‑i sɨkɨ̱‑ro̱, te ni̱ ka̱xndó'o ndiji̱n‑i róó. Te ɨnga̱ modo suni ni̱ ka̱nduu‑ró tá'an ña̱yɨvɨ ní ka̱ndo'o súan. 34 Chi̱ suni ni̱ kundá'ú xaa̱n iní‑ro̱ já kándee veka̱a. Te ni̱ ka̱kusɨɨ̱‑ní ini̱‑ro̱, va̱sa ni̱ ka̱sákuí'ná ñúkúún‑i ndatíñu‑ró, chi̱ a kájini̱‑ro̱ já ondé andɨ́vɨ́ káñava̱'a‑ró ɨ́ɨn ta'u̱ vá'a xaa̱n‑gá, te koo nɨ́ɨ́ káni. 35 Ma̱ sía̱‑ro̱ modo ja̱ káchundéé iní‑ro̱, chi̱ kua'a̱ xáa̱n tá'u̱ ndíso tu̱'un‑ún. 36 Chi̱ kánúú kóo paciencia ini̱‑ro̱, náva̱'a ni'i̱n‑ro̱ já ní keyu'u‑yá, onde̱ nú ni̱ sá'a‑ró tíñu játa'a̱n ini̱ Dios. 37 Chi̱ ɨɨn núnúu‑na̱ te chaa̱ máá I'a̱ kii, te ma̱ kúkuéé‑ya̱, áchí. 38 Ko máá ñáyɨvɨ ndáa̱‑ri̱, chi̱ sɨkɨ̱ já kákandíja‑i te kuchaku̱‑i. Ko nú ni̱ jika yátá‑i, ma̱ kúsɨɨ̱ iní añú‑ri̱ sá'a‑i, áchí‑ya̱. 39 Ko yóó, nasu̱ tá'an ña̱yɨvɨ kásá'a súan kákuu‑yó já káka yátá‑yó te xnáa‑yo máá‑yó, chi̱ sua kákuu‑yó tá'an ña̱yɨvɨ káka̱ku jíín tú'un kákandíja va̱'a‑i.

11

Sɨkɨ̱ tú'un kándíja

1 Te tu̱'un kándíja‑yó kúu modo ja̱ jiní‑yo̱ já íó seguro ta̱ká ndatíñu káñukuu ini̱‑yo̱, chi yu̱án kúu tuni̱ ja̱ íó ndija ta̱ká ndatíñu ja̱ tú jiní‑yo̱ núu̱. 2 Chi ni̱ ka̱kandíja cha̱a aná'án, te ja̱ yúán ní jatú'ún‑yá‑de. 3 Kákandíja‑yó, te yu̱án kájuku̱'un ini̱‑yo̱ já ní sáva̱'a Dios ñu̱yɨ́vɨ jíín tú'un ni̱ ka'a̱n‑ni‑ya̱. Te chi̱i ndatíñu ja̱ tú jiní‑yo̱ núu̱, ni̱ kuva̱'a ndatíñu ja̱ á jiní‑yo̱ núu̱. 4 Ni̱ kandíja Abel, te yu̱án ní ja'mu‑de ndatíñu ja̱ vá'a‑ga̱ ni̱ soko̱‑dé nuu̱ Dios vásá Caín. Súan ni̱ kandíja‑de, te ni̱ jatú'ún Dios ja̱ íó ndaa̱‑de, chi̱ súan ni̱ sá'a‑ya̱ já ní jatá'ú‑yá ndatíñu ni̱ soko̱‑dé nuu̱‑yá. Te va̱sa a ni̱ ji'i̱‑de, ko ká'a̱n‑ni‑de jíín tú'un ni̱ kandíja‑de. 5 Ni̱ kandíja Enoc, te yu̱án ní naki'in‑ya̱‑dé kua'a̱n‑ya̱ jíín‑de, te tú ní jí'i̱‑de. Te tú ní ndénda kutɨ‑dé ni̱ ka̱sá'a‑i, chi ni̱ na̱ki'in Dios‑de. Te onde̱ ná té naki'in‑ga̱‑ya̱‑dé, te ni̱ jatú'ún Dios‑de ja̱ ní kusɨɨ̱ iní‑ya̱ ní sá'a‑de. 6 Ko nú tú kándíja‑yó, te ma̱ kúsɨɨ̱ iní Dios sá'a‑yó, chi cha̱a kuní jaa̱ nuu̱ Dios, kánúú kándíja‑de ja̱ ndíto chakú‑ya̱ jíín já kuá'a‑ya̱ yá'u nuu̱ táká ña̱yɨvɨ kánandúkú‑i‑ya̱. 7 Ni̱ kandíja Noé, te yu̱án ní ka'a̱n ni̱'in Dios jíín‑de sɨkɨ̱ sáva tiñu ja̱ té kuni̱‑ga̱‑de nuu̱. Te ja̱ ní chu'un ini̱‑de, te yu̱án ní sáva̱'a‑de ɨɨn barco náva̱'a ka̱ku‑de onde̱ jíín nɨ́ɨ́ vé'e‑de. Ja̱ súan kándíja‑de, te ni̱ na̱kuxndíi‑de sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ. Te ni̱ nduu‑de ɨɨn cha̱a ní'i̱n tá'u̱ sɨkɨ́ já kéndo̱o ndaa̱‑i ja̱ kákandíja‑i. 8 Ni̱ kandíja Abraham, te yu̱án ní jandatu̱‑de ni̱ kenda‑de kua'a̱n‑de kɨvɨ̱ ní kana‑ya̱ xiní‑dé, náva̱'a jaa̱‑de ɨɨn lugar nuu̱ kuá'a‑ya̱ núu̱‑dé kuu ta'u̱‑dé. Te ni̱ kenda‑de kua'a̱n‑de, va̱sa tú jiní‑de ndénu̱ kí'i̱n‑de. 9 Ni̱ kandíja‑de, te yu̱án ní ncha̱a‑de nátu̱'un cha̱a jíká núu̱ ñú'un ní keyu'u‑yá ja̱ kuá'a‑ya̱ núu̱‑dé. Yúan ni̱ ncha̱a‑de ini̱ ve̱'e kuii jíín Isaac jíín Jacob, chi̱ suni su̱chí ní'i̱n tá'a̱n ta'u̱ núu̱ ní keyu'u‑yá‑ún kákuu su̱chí‑ún. 10 Chi ni̱ ñukuu ini̱‑de koo ɨɨn ñuu̱ jíín cimiento, ja̱ máá Dios kúu I'a̱ chutá'an‑ya̱ te sá'a‑ya̱‑ún. 11 Suni ni̱ kandíja máá Sara, te yu̱án ní ni'i̱n‑ñá fuerza ni̱ nuku̱'un se̱'e‑ña, va̱sa ña'an numá ni̱ kuu‑ña. Te ni̱ skáku‑ña ɨ́ɨn se̱'e onde̱ tiempo ni̱ ja̱'a xaa̱n kuiá‑ña, chi ni̱ kandíja‑ña já skíkuu va̱'a máá Dios tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. 12 Ja̱ yúán súni súan ni̱ ka̱kaku kua'a̱‑í ni̱ sá'a ɨɨn‑ni cha̱a, va̱sa a ni̱ yii xaa̱n‑dé. Ko tata̱‑de ni̱ ndea̱ xaa̱n, nátu̱'un tiñu̱ú xíní ándɨ́vɨ́, jíín nátu̱'un ñi̱tɨ́ káa yu'u mar, ja̱ má kúu ka'u‑yó. 13 Nini kákandíja‑de te ni̱ kaji'i̱ ta̱ká cha̱a‑ún, va̱sa tú ní káni'i̱n‑dé ja̱ ní keyu'u‑yá. Ko ni̱ kande̱'é jíká‑ni‑de nuu̱, te ni̱ kaka'a̱n‑de sa'a̱n kúta'u̱ jíín. Te ni̱ kaka'a̱n ndaa̱‑de ja̱ cháa jíká, jíín cháa káxiu̱kú núu‑ni, kákuu‑de. 14 Chi cha̱a káka'a̱n súan, a kástá'a̱n ndiji̱n‑de ja̱ kándúkú‑de ɨɨn ñuu̱ máá‑de ja̱ kúxiu̱kú máá‑de. 15 Chi̱ nú ní nákani ini̱‑de ñuu̱ nuu̱ ní kenda koyo‑de‑ún núú, íó modo ja̱ náxíó káva‑de, nú ní kákuni̱‑de núú. 16 Ko ni̱ kakuni̱‑de ɨnga̱ ñuu̱ va̱'a xaa̱n‑gá ja̱ íó onde̱ andɨ́vɨ́. Ja̱ yúán tú kúka nuu̱ Dios nuu̱‑dé kunání‑yá Dios máá‑de, chi̱ a ni̱ sátu̱'a‑ya̱ ɨ́ɨn ñuu̱ kuxiu̱kú‑de. 17 Ni̱ kandíja Abraham, te yu̱án ní soko̱‑dé Isaac kɨvɨ̱ ní jito nchaa̱‑ya̱‑dé. Te máá tú'ún sé'e ñáva̱'a‑de, te sɨkɨ̱ súchí‑ún ni̱ ni'i̱n‑dé ta̱ká tu̱'un ja̱ ní keyu'u‑yá nuu̱‑dé, ko ni̱ i̱o tu̱'a‑de soko̱‑dé‑i ja̱ kúu̱‑i, 18 va̱sa ni̱ ka'a̱n‑ya̱ tú'un‑i jíín‑de: Onde̱ chi̱i Isaac te kana‑ri̱ tata̱‑ro̱ te súan kunání, áchí‑ya̱. 19 Chi ni̱ tava máá‑de cuenta ja̱ á kuu naschakú Dios ña̱yɨvɨ má'ñú ndɨ́yi. Te suni nátu̱'un jíín ɨ́ɨn tu̱'un yátá, te súan ni̱ nani'i̱n Abraham máá‑i ni̱ nachaku̱‑i, nátu̱'un súan. 20 Ni̱ kandíja Isaac, te yu̱án ní jika̱n ta'u̱‑dé ja'a̱ Jacob, jíín Esaú, sɨkɨ̱ táká tiñu chaa̱ kuee̱‑ga̱. 21 Ni̱ kandíja Jacob, te yu̱án kɨvɨ́ já á yani kuu̱‑de ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé ja'a̱ ndéndúú se̱'e yíí José. Te ni̱ chiñú'ún‑de‑ya̱ va̱sa ndítuu‑na̱‑de xini̱ vara tɨ́ɨn‑de. 22 Ni̱ kandíja José, te yu̱án kɨvɨ́ á kúyani kuu̱‑de, te ni̱ ka'a̱n‑de ja̱ kóo kɨvɨ̱ ndénda ña̱yɨvɨ Israel, Te ni̱ tá'ú‑de tiñu nuu̱‑í ndasa sá'a‑i jíín yíkɨ‑dé. 23 Kɨvɨ̱ ní kaku Moisés ni̱ ka̱kandíja táa̱‑i náa̱‑i, te yu̱án ní chisa̱'í‑de‑i uni̱ yoo̱, chi ni̱ kajini̱‑de ja̱ lúu káa‑i. Te tú ní káyu̱'ú‑de acta ja̱ ní sá'a rey. 24 Ni̱ kandíja Moisés, onde̱ kɨvɨ̱ ní ja'nu‑de. Yu̱án tuká ní já'a‑de tu̱'un ja̱ kúnání‑de se̱'e se̱sɨ́'ɨ́ Faraón. 25 Sua ni̱ kuni̱‑de ja̱ kóto‑de tu̱ndó'o jíín ñáyɨvɨ Dios, nasu̱ já núnúu‑ni kusɨɨ̱ iní‑de jíín tú'un sɨɨ̱ iní ja̱ ndíso kua̱chi. 26 Chi̱ a ni̱ tava‑dé cuenta ja̱ nú ka'a̱n‑i sɨkɨ̱‑dé ja̱ sɨkɨ́ Cristo, te kúká xáa̱n‑gá kuu‑de sá'a, vásá já kúu ta̱ká yaka̱ xu̱'ún íó ini̱ ñuu̱ Egipto, chi̱ a ni̱ nde̱'é‑de ja̱ kuá'a‑ya̱ yá'u‑de. 27 Ni̱ kandíja‑de, te yu̱án ní kenda‑de ñuu̱ Egipto. Te tú ní yú'ú‑de, va̱sa kití ini̱ rey. Te ni̱ kanda‑de, chi ni̱ sá'a‑de cuenta ja̱ á ndé'é‑de nuu̱ máá I'a̱ tú jiní ndiji̱n‑yo̱ núu̱. 28 Ni̱ kandíja‑de, te yu̱án ní ja'ni‑dé lélú Pascua, te ni̱ joso̱ yúyú‑de nɨñi̱‑tɨ́, náva̱'a nú va̱i ndajá'a̱ ká'ni‑yá ta̱ká se̱'e núú, te ma̱ ké'é‑yá‑i jíná'an‑i. 29 Ni̱ ka̱kandíja‑de, te yu̱án ní kuu ni̱ kaja̱'a‑ni‑de sava sava ma̱'ñú mar kuá'á, nátu̱'un nuu̱ ñú'un íchí‑ni. Te súan kándúkú cháa ñuu̱ Egipto sá'a‑de jíín ndúcha‑ún kákuni̱‑de núú, ko ni̱ kókó‑ni‑cha̱‑dé. 30 Ni̱ ka̱kandíja‑i, te yu̱án ní jungoyo corral nama̱ yúu̱ ñúu̱ Jericó, onde̱ ni̱ ji̱nu ni̱ ka̱jíkó ndúu̱‑i ñuu̱‑ún nuu̱ usiá kɨvɨ̱. 31 Ni̱ kandíja Rahab, ña'an tɨnɨ́ ini̱, te yu̱án tú ní náa‑ñá ɨɨn jínu‑ni jíín ñáyɨvɨ ní'in ini̱, chi̱ sua ni̱ ka'a̱n‑ña tú'un ndéé iní jíín cháa ni̱ ka̱jito yu'u, te ni̱ jatá'ú‑ña‑dé. 32 Na̱ún ká'a̱n‑ga̱‑ri̱ núsáá. Chi̱ tuká tiempo ja̱ káni‑ga̱‑ri̱ tu̱'un Gedeón, tu̱'un Barac, tu̱'un Sansón, tu̱'un Jefté, tu̱'un David, tu̱'un Samuel, jíín tú'un ta̱ká cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá. 33 Ni̱ ka̱kandíja‑de, te yu̱án ní ka̱kundéé‑de ni̱ ka̱tɨɨn‑de so̱'o ñuu̱ ná'nu, ni̱ ka̱sá'a‑de tiñu ndaa̱, ni̱ kani'i̱n‑dé tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá, ni̱ kajasu̱‑de yu'u ndɨ́ka'a jíná'an‑tɨ̱, 34 ni̱ kanda'va̱‑de ñu'u̱n kayú yáá, ni̱ kaka̱ku‑de yu'u machete, ni̱ ka̱nani'i̱n iní‑de ja̱ ní kaku'u̱‑de, bueno ni̱'in ni̱ ka̱nduu‑de ni̱ sá'a‑ya̱ kɨvɨ́ ní ka̱jatá'an‑de nuu̱ guerra, te ni̱ ka̱skúnu‑de soldado ɨnga̱ ñuu̱ jíká já kája̱tá'an jíín‑de‑ún kája'a̱n. 35 Ió ñasɨ́'ɨ́ ja̱ ní ka̱nani'i̱n‑ñá se̱'e‑ña já á ni̱ kaji'i̱‑i te ni̱ ka̱nachaku̱‑i. Sava‑de ni̱ ka̱ndo'o xaa̱n‑dé ni̱ ka̱sá'a‑i, ko tú ní kája̱'a‑de tu̱'un ja̱ kúu ka̱ku‑de, náva̱'a kundéé‑de nachaku̱ va̱'a‑ga̱‑de. 36 Sava‑de ni̱ ka̱sákátá‑i nuu̱‑dé, te ni̱ ka̱xndó'o‑i‑de jíín cuarta, te suni ni̱ kaju'ni̱‑i cadena‑de, te ni̱ ka'i̱in‑de veka̱a. 37 Ni̱ kaja̱'a‑i yuu̱ xiní‑dé. Ni̱ ka̱xɨtɨ‑í‑de jíín sierra. Ni̱ ka̱ja'ni‑í‑de jíín machete. Ni̱ ka̱jika‑de ichi yá'a ichi yúan. Te ni̱ kañu̱'un‑de ñii rɨ́ɨ̱ jíín ñíi ndíxí'ú. Ndá'ú‑ni ni̱ kata'a̱n‑de, ni̱ ka̱jito‑de tu̱ndó'o, te ni̱ ka̱stá'a̱n‑i‑de. 38 Ni̱ ka̱jinu‑de onde̱ nuu̱ ñú'un té'é. Te suni chi̱i yuku ní kɨ̱vɨ koyo‑de. Te ni̱ ka'i̱in‑de yau̱ kava jíín yaú chi̱i ñu'un. Te va̱'a xaa̱n‑gá kúu ta̱ká cha̱a‑ún, nasu̱ ñáyɨvɨ iní ñu̱yɨ́vɨ. 39 Te ta̱ká cha̱a yá'a, va̱sa ni̱ jatú'ún‑yá‑de sɨkɨ̱ já ní ka̱kandíja‑de, ko tú ní káni'i̱n‑dé tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. 40 Chi ni̱ sátu̱'a Dios ɨɨn tiñu va̱'a xaa̱n‑gá ja̱ kúu yóó jíná'an‑yó, náva̱'a ma̱ yíja máá cháa‑ún, onde̱ nú túu yóó.

12

I'a̱ yóxnúú jíín tú'un kándíja

1 Kua'a̱ xáa̱n testigo kájíkó ndúu̱ nɨ́ɨ́ núu̱‑yo̱ nátu̱'un viko̱ nu̱'ún. Núsáá te ná cháxio‑yó táká kua̱chi ncháá ve̱e sɨkɨ̱‑yo̱, jíín já jíkó ndúu̱ nɨ́ɨ́ xíin‑yo, te jíín paciencia ná kúnu‑yó carrera máá‑yó ja̱ ní jani‑ya̱ núu̱‑yo̱. 2 Te ná ndé'é‑yó núu̱ Jesús, I'a̱ yóxnúú jíín tú'un kándíja‑yó, te síyíja‑ya̱ yóó jíín. Te máá‑yá, ni̱ kanda‑ya̱ jíín túndó'o cruz, chi ni̱ nda̱tu‑ya̱ cháa̱ kɨvɨ̱ já kúsɨɨ̱ iní‑ya̱, te tú ní sá'a‑ya̱ cuenta ja̱ kúka nuu̱‑yá, te ni̱ nungo̱o‑ya̱ íchi ndává'a Dios nuu̱ mesa‑ya̱.

Ja̱ kuándéé iní‑yo̱ jíín túndó'o

3 Ná káni ini̱ máá‑ró ndasa ni̱ ja̱ndéé iní‑ya̱ jíín ñáyɨvɨ kándi̱so kua̱chi, va̱sa ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱‑yá, yúan ni'i̱n‑ro̱ modo ja̱ má kuítá‑ro̱, ni ma̱ kúu̱ xáan iní añú‑ro̱. 4 Ko va̱sa kájatá'an‑ró sɨkɨ́ kuáchi, ko té chá'a̱n‑ga̱ kaka nɨñi̱ já kasú‑ro̱ núu̱‑ún. 5 Chi̱ a ni̱ ka̱naa iní‑ro̱ tú'un ká'a̱n nda̱'ú jíín‑ró nátu̱'un jíín sé'e, te súan ká'a̱n: Hijo máni̱, ma̱ káva já'a̱ ini̱‑ro̱ nú xndó'o máá Tatá Dios róó, ni ma̱ kuítá ini̱‑ro̱ nú kána jíín‑yá nuu̱‑ro̱. 6 Chi̱ máá Tatá Dios xndó'o‑ya̱ ñáyɨvɨ kúndá'ú ini̱‑ya̱, te skúun‑ya̱ yúnu xíi suku̱n táká se̱'e ja̱ játá'ú‑yá, áchí. 7 Chi̱ nú kuandéé iní‑ro̱ jíín castigo jíto‑ró, te jíka Dios jíín‑ró nátu̱'un jíín sé'e‑ya̱, xí íó se̱'e ja̱ tú ndó'o‑i sá'a táa̱‑i náún. 8 Ko nú tú castigo jíto‑ró, nátu̱'un ni̱ ka̱ndo'o ta'a̱n ta̱ká se̱'e, se̱'e kándiki̱n nchaa̱‑ni kákuu‑ró nú súan, nasu̱ máá sé'e. 9 Ió ɨnga̱ tu̱'un. Yóó, ni̱ ka̱ñava̱'a‑yó táa̱ máá‑yó núu̱ ní ka̱kaku‑yó, ni̱ ka̱xndó'o‑de yóó, te ni̱ ka'i̱o ja̱ jíñú'ún‑yó núu̱‑dé. Te naga̱ ni̱ kuu ja̱ má kuándatu̱ jíñú'ún‑ga̱‑yo̱ núu̱ máá Táa̱ nuu̱ vái añú‑yo̱, te kuchaku̱‑yo̱ núsáá. 10 Te cha̱a‑ún, ja̱ndáa̱ ni̱ ka̱xndó'o‑de yóó, ko yaku̱‑ni kɨvɨ̱ ndasa ni̱ ka̱kuu ini̱ máá‑de. Ko I'a̱ yá'a, chi ja̱ ná kéndo̱o va̱'a‑yó kuní‑ya̱, náva̱'a ndundoo ta'a̱n‑yo̱ jíín‑yá nátu̱'un máá‑yá. 11 Ja̱ndáa̱ kúu ja̱ ní ɨɨn castigo jíto‑yó, tú kúsɨɨ̱ iní‑yo̱ sá'a vina, chi̱ sua kúkuí'a̱ ini̱‑yo̱ sá'a. Ko kúkuéé‑ga̱ te jíín tú'un vindáa̱ vinené kendo̱o ndaa̱ su̱chí ní ka̱skuá'a jíín. 12 Núsáá te ná kátɨɨn xáan‑ro jíín ndá'a tívítá‑ró, te nakani ni̱'in‑ró sɨ́'ɨn‑ró já káni yá'a káni yúan‑ró. 13 Te sá'a‑ró íchi ndóó káka ja'a̱‑ro̱, náva̱'a ma̱ sána ña̱yɨvɨ rengo, chi̱ sua nduva̱'a‑i. 14 Skuá'a‑ró náva̱'a ná kóo tu̱'un vindáa̱ vinené ini̱‑ro̱ jíín táká ña̱yɨvɨ, jíín já ná kóo ndoo‑ró jíná'an‑ró, chi̱ nú tú tu̱'un ndoo ini̱, te ma̱ kúu kuni̱ ni ɨɨn ña̱yɨvɨ núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 15 Nde̱'é víi‑ro jíná'an‑ró, náva̱'a ma̱ káka yátá ní ɨɨn‑ró núu̱ tú'un luu íó ini̱ Dios, te suni náva̱'a ma̱ ndú'u'a̱ tuku ini̱ ni ɨɨn‑ró. Te nú túu, chi̱ ndukuí'a̱ ini̱‑ro̱ sá'a, te nduchá'án kuá'a̱‑í sá'a. 16 Te koto‑ró náva̱'a ni ɨɨn‑ró ma̱ káka téné, ni ma̱ kújá'a̱ ini̱‑ro̱ jíín‑yá, nátu̱'un Esaú, su̱chí já sɨkɨ́ ɨ́ɨn ko'o̱ ndéyu ní xi̱kó‑i derecho‑i ja̱ kúu‑i su̱chí núú. 17 Chi̱ a jiní‑ro̱ já kúkuéé‑ga̱ te ni̱ kuni̱‑i ni'i̱n‑í ta'u̱‑í sɨkɨ̱ já kakán ta'u̱ táa̱‑i ja'a̱‑í. Ko ni̱ kendo̱o ichi̱‑i ni̱ sá'a táa̱‑i, chi̱ tú ní ní'i̱n‑í modo nakani ini̱‑i, va̱sa ndé'e̱ nducha núu̱‑í ndúkú‑i. 18 Chi̱ nasu̱ ní jákoyo‑ró núu̱ ɨ́ɨn yuku já kúu tɨɨn‑yó, nuu̱ kánda yáá ñú'u̱n, nuu̱ túún, nuu̱ ñáa, jíín núu̱ kée tachi̱ xáa̱n, 19 nuu̱ jíni so̱'o‑ró ndé'e̱ clarín, nuu̱ nɨ́'ɨn ká'a̱n‑ya̱, chi ña̱yɨvɨ ní ka̱jini so̱'o nɨ́'ɨn tu̱'un‑ún, ni̱ kaka'a̱n nda̱'ú‑i ja̱ má ká'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑i. 20 Chi̱ tú ní kákanda‑i jíín tíñu ni̱ tá'ú‑yá nuu̱‑í: Nú ɨɨn kɨtɨ ná káku̱'un‑tɨ̱ yúku‑ún, ná skée‑ró yúu̱ sɨkɨ́‑tɨ́ kuu̱‑tɨ̱, xí túu‑ró machete‑tɨ̱, áchí. 21 Te i̱o xaa̱n káa tiñu‑ún ni̱ kajini̱‑i. Te ja̱ yúán ní ka'a̱n Moisés: Yú'ú xaa̱n‑rí, te kɨ́sɨ‑i ruu̱ sá'a, áchí‑de. 22 Chi̱ sua ni̱ ja̱koyo‑ró núu̱ máá yúku Sion, te suni ini̱ ñuu̱ máá Dios, I'a̱ chakú. Te ñuu̱‑ún kúu ñuu̱ Jerusalén cuenta andɨ́vɨ́. Te suni ni̱ jaa̱‑ro̱ núu̱ káxiu̱kú kuá'a̱ xáa̱n mil ndajá'a̱‑yá, 23 te suni nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ña̱yɨvɨ ní ka̱nakaku xna'a̱n‑ga̱ ja̱ káyo̱so lista‑i andɨ́vɨ́, te suni nuu̱ Dios, I'a̱ kúu juez xini̱ táká‑i, te suni nuu̱ íó añú ta̱ká ña̱yɨvɨ ndáa̱ ja̱ á ni̱ ka̱yija va̱'a, 24 te suni nuu̱ Jesús, I'a̱ kúu yu'u núu̱ sɨkɨ́ contrato jáá, te suni nuu̱ máá nɨñí ní joso̱ yúyú já vá'a‑ga̱ ní'i̱n tíñu vásá nɨñí Abel. 25 Koto va̱'a‑ró náva̱'a tú ské'ichi̱‑ro̱ I'a̱ ká'a̱n. Chi̱ nú tú ní káka̱ku ña̱yɨvɨ já tú ní játá'ú‑i cha̱a ni̱ ka'a̱n ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, naga̱ ni̱ kuu yóó nú tú kuatá'ú‑yó máá I'a̱ ká'a̱n onde̱ andɨ́vɨ́. 26 Chi̱ jíín já ní nɨ̱'ɨn ni̱ ka'a̱n‑ya̱ sáá, te ni̱ kɨsɨ‑ya̱ ñúyɨ́vɨ. Ko vina a ni̱ keyu'u‑yá: Va̱sté ɨ́ɨn jínu‑na̱ kɨsɨ‑ri̱, ko nasu̱ máá ɨ́ɨn ñu̱yɨ́vɨ, chi̱ suni onde̱ andɨ́vɨ́, áchí‑ya̱. 27 Te tu̱'un yá'a ja̱ ká'a̱n: Va̱sté ɨ́ɨn jínu‑na̱, áchí, kuní ka'a̱n ja̱ cháxio‑ya̱ táká ndatíñu ni̱ kakanda̱‑ún, ndatíñu ja̱ á ni̱ ka̱kuva̱'a, náva̱'a ná kéndo̱o máá táká ndatíñu ja̱ ní ka̱kaku nɨ́ɨ́. 28 Núsáá te a ní'i̱n‑yo̱ ɨ́ɨn ñuu̱ ja̱ ní kaku nɨ́ɨ́, te ja̱ yúán ná nákuatá'ú‑yó núu̱ Dios, te ná kuátíñu‑yó núu̱‑yá, te ná chíñú'ún‑yó máá‑yá, te ná kóo ja̱ jíñú'ún‑yó núu̱‑yá, náva̱'a kusɨɨ̱ iní‑ya̱ sá'a‑yó. 29 Chi̱ Dios máá‑yó, ɨɨn ñu'u̱n ja̱ xndɨ́'ɨ já'mu kúu‑ya̱.

13

Modo kuatíñu‑yó núu̱‑yá

1 Ma̱ júkuiñi̱‑ro̱ jíná'an‑ró já kúndá'ú ini̱‑ro̱ ñaní‑ro̱. 2 Ma̱ náa iní‑ro̱ já kóto ndá'ú‑ro̱ núu̱ ñáyɨvɨ jíká, chi̱ súan ni̱ ka̱sá'a sava‑de, ko na̱ún kájini̱‑de ja̱ máá núu̱ ndájá'a̱ ándɨ́vɨ́ ní kaja̱'a núu‑de ve'e. 3 Ná núku̱'un ini̱‑ro̱ ñáyɨvɨ ká'i̱in veka̱a. Sá'a‑ró cuenta ja̱ súni ká'i̱in‑ró véka̱a jíín‑i. Te suni súan sá'a‑ró jíín cháa ja̱ kándonda‑i sɨkɨ̱‑dé, chi̱ suni máá‑ró kájini̱‑ro̱ tá'u'u̱‑ro̱ máá‑ró. 4 Ma̱ kasú‑ro̱ já tánda'a‑í, te ná kóo jíñú'ún táká‑ro̱ jíín‑i, te ma̱ sáchá'án‑ró jíto‑i. Chi ña̱yɨvɨ kájika téné, jíín ñáyɨvɨ kái̱sɨ́kɨ ncháa̱ tá'an, máá Dios naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́‑í. 5 Ná káka kuu‑ró, te ma̱ chíñú'ún‑ró xú'ún. Ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ jíín já tɨ́ɨn‑ró víta ñú'ni. Chi̱ máá‑yá ni̱ ka'a̱n: Ná skíkuu ná'ín‑rí jíín‑ró, te ma̱ sía̱ kutɨ‑rí róó, áchí‑ya̱. 6 Núsáá te kuu chundéé iní‑yo̱ ká'a̱n‑yo̱: Máá Jíto'o̱‑yo̱ kúu I'a̱ chíndéé chítuu‑ya̱ rúu̱, te ma̱ yú'ú‑ri̱ nú na̱ún kuní ña̱yɨvɨ sá'a ndɨva̱'a‑i jíín‑rí, achi̱‑yo̱. 7 Ná núku̱'un ini̱‑ro̱ cháa ni̱ ka̱stá'a̱n ichi núu̱‑ro̱, chi ni̱ kaka'a̱n‑de tu̱'un Dios jíín‑ró. Ná ndáku‑ró modo ndasa ni̱ ka̱kandíja‑de, te ná ndé'é vá'a‑ró ndasa ni̱ kee tiñu ni̱ ka̱sá'a‑de. 8 Jesucristo, chi̱ ɨɨn‑ni káa‑ya̱ íku, jíín vína, jíín nɨ́ɨ́ káni. 9 Ma̱ nátu'u̱ ini̱‑ro̱ yá'a, yúan, jíín sɨ́ɨn sɨ́ɨn sa'a̱n jáá. Chi̱ íó va̱'a ja̱ ná kéndo̱o ni̱'in ini̱ añú‑yo̱ sá'a tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱, ko nasu̱ jíín ndéyu já tú ní'i̱n tíñu kutɨ núu̱ ñáyɨvɨ chíñú'ún yúán. 10 Káñava̱'a‑yó ɨ́ɨn‑ni altar. Te cha̱a kájatíñu ini̱ ve̱'e ñii‑ún, tú ká'i̱o derecho‑de ja̱ kée‑dé ja̱ íó nuu̱ altar‑ún. 11 Chi̱ yikɨ jíín kúñu kɨtɨ kája'ni‑dé‑ún kayú, kája'mu‑de ichi fuera yuñúu̱. Te nɨñi̱ kɨ́tɨ‑ún, skɨ́vɨ sutu̱ ñá'nu ini̱ cuarto ii̱, yúan sokó‑dé nuu̱‑yá cuenta sɨkɨ̱ kuáchi. 12 Suni súan Jesús, ni̱ ndo'o‑ya̱ íchi fuera yuxé'é, náva̱'a jíín nɨñí‑yá te sándoo‑ya̱ ñáyɨvɨ. 13 Núsáá te ná kénda‑yó kí'i̱n‑yo̱ núu̱‑yá ichi fuera yuñúu̱, te ná ndó'o ta'a̱n‑yo̱ jíín‑yá ja̱ káka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱‑yá. 14 Chi̱ yá'a tú káñava̱'a‑yó ɨ́ɨn ñuu̱ ja̱ kéndo̱o nɨ́ɨ́ káni, chi̱ sua kándúkú‑yó ɨ́ɨn ñuu̱ ja̱ cháa̱ kuee̱‑ga̱. 15 Núsáá te jíín íchi ní juña Jesús, te nene̱ ná nákana jaa‑yó máá Dios, chi̱ nátu̱'un ɨɨn ja̱ sokó‑yo̱ núu̱‑yá kúu. Chi ya̱'á kúu máá tú'un xíin tíñu ja̱ sá'a yu'u kándaku ñi'in sɨ́'vɨ́‑yá. 16 Ma̱ náa iní‑ro̱ sá'a va̱'a‑ró, jíín já kóto tá'an‑ro̱, jíín sáva‑ga̱‑i, chi̱ kúsɨɨ̱ iní Dios sá'a ya̱'á, nátu̱'un ja̱ á ni̱ kasoko̱‑ro̱ ɨ́ɨn nuu̱‑yá. 17 Ná chú'un ini̱‑ro̱ tú'un ká'a̱n cha̱a kástá'a̱n ichi núu̱‑ro̱, te kuandatu̱‑ro̱ núu̱‑dé, chi̱ kándi̱to‑de añú‑ro̱ nátu̱'un kásá'a cha̱a ja̱ nɨ́nɨ nákua̱'a‑de cuenta. Nde̱'é náva̱'a kusɨɨ̱ iní‑de sá'a‑de, te nasu̱ já nákuaka̱ nu̱u ini̱‑de, chi̱ nú súan te tú ní'i̱n tíñu ja̱ kúu róó. 18 Ná kakán ta'u̱‑ro̱ já'a̱‑rí jíná'an‑ri̱, chi̱ a kájani ndija ini̱‑ri̱ ja̱ kájani va̱'a ini̱ añú‑ri̱, chi̱ kákuni̱‑ri̱ kaka jíñú'ún‑rí jíín táká‑ni tiñu. 19 Te ká'a̱n nda̱'ú téyíí‑ga̱‑ri̱ jíín‑ró já ná sá'a‑ró súan, náva̱'a ná nájaa̱ yachi̱‑ga̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 20 Te máá Dios kúu I'a̱ ndíso tu̱'un kuaká'nu ini̱, te ni̱ naschakú‑ya̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ma̱'ñú ndɨ́yi. Te Jesús kúu pastor ñá'nu ndíto yóó nátu̱'un rɨɨ̱. Te onde̱ jíín máá nɨñí contrato nɨ́ɨ́ káni, 21 ná síyíja Dios róó, náva̱'a kuu sá'a‑ró táká tiñu va̱'a, ndasa játa'a̱n ini̱‑ya̱. Te ini̱ añú‑ro̱ ná sá'a‑ya̱ táká ja̱ kúsɨɨ̱ iní máá‑yá nde̱'é‑yá nuu̱, te onde̱ jíín Jesucristo ná sá'a‑ya̱‑ún. Te nuu̱ máá‑yá ná nákana jaa‑yó‑yá nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Amén. 22 Ko ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró jíná'an‑ró ñáni̱, ja̱ má kití ini̱‑ro̱ sá'a tu̱'un ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró yá'a, chi ni̱ chaa‑ri̱ ɨɨn tutu̱ lúlí yá'a nuu̱‑ro̱. 23 Kuní‑ri̱ ja̱ ná júku̱'un ini̱‑ro̱ já á ni̱ kenda ñani̱‑yo̱ Timoteo veka̱a, te jíín cháa‑ún jande̱'é‑rí róó te nú nchaa̱ yachi̱‑de. 24 Ná sándéé iní ta̱ká cha̱a stá'a̱n ichi núu̱‑ro̱, achi̱‑ro̱ kúni‑de, jíín táká ña̱yɨvɨ ndóo. Te ña̱yɨvɨ ñúu̱ Italia káka'a̱n‑i ja̱ ná sándéé iní‑ro̱. 25 Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ ná kóo jíín táká róó jíná'an‑ró. Súan ná kóo. Amén.

Santiago

1

2

3

4

5

LA EPISTOLA UNIVERSAL DE SANTIAGO

YA'A KUU CARTA SANTIAGO JA NI CHAA‑DE NUU TAKA ÑAYƗVƗ KAKANDIJA

1

1 Máá‑rí kúu Santiago, mozo Dios jíín Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. Te cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ ñáyɨvɨ ndɨ́'uxí uu̱ tata̱ Israel ja̱ ní kajicha̱ nu̱u‑i. Ta'u̱‑ro̱ kúu.

Onde̱ nuu̱ Dios va̱i tu̱'un ndíchí

2 Ñáni̱ jíná'an‑ró, ná kúsɨɨ̱ xáa̱n iní‑ro̱ te nú ni̱ chaa̱ tɨnɨ̱ nuu̱ túndó'o sɨkɨ̱‑ro̱. 3 Chi̱ a kájini̱‑ro̱ já nú koto nchaa̱‑i róó ndasa kákandíja‑ró, yúan‑na te kuiñi ni̱'in‑ró sá'a. 4 Te ná kuíñi ni̱'in‑ró ndɨ́ta'a̱n kɨvɨ̱, náva̱'a yija va̱'a téyíí‑ró. Te ni ma̱ kúu falta ni ɨɨn nuu̱‑ro̱. 5 Te nú ndé ɨɨn róó kúu falta ja̱ kóo ndíchí‑ró, te kaka̱n‑ro̱ núu̱ Dios, te kua̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱, chi̱ máá‑yá, já'a kua'a̱‑yá nuu̱ táká ña̱yɨvɨ, te tú kána jíín‑yá nuu̱‑í. 6 Ko nú kaka̱n‑ro̱, te ná kándíja‑ró, te ma̱ káni sɨ̱kɨ́ ini̱‑ro̱. Chi cha̱a ja̱ jáni sɨ̱kɨ́ ini̱‑de, nátu̱'un su'ma̱ mar ja̱ ndónda sá'a tachi̱, te yá'a yúan ndéché‑chá kua'a̱n‑cha̱, súan kúu‑de. 7 Cha̱a yúan, ma̱ káni ini̱‑de ja̱ ní'i̱n‑dé ɨɨn ndatíñu nuu̱ Jíto'o̱‑yo̱, 8 chi̱ máni nátu'u̱ ini̱‑de, te ya̱'á yu̱án jáni ini̱‑de. 9 Ɨɨn ñani̱ yínúu, ná kúsɨɨ̱ iní‑de, chi̱ kúñá'nu‑de jíín‑yá. 10 Ko ñani̱ kúká, ná kúsɨɨ̱ iní‑de ja̱ ní ndusúchí‑de nuu̱ máá‑yá. Chi̱ nátu̱'un ita̱ yuku̱, súan‑ni naa‑dé. 11 Chi̱ nú ni̱ kana‑ni ndika̱ndii te ni̱ kuní'ní‑ni, te ichi̱‑ni yuku̱. Te jungava‑ni ita̱, te naa‑ní ja̱ lúu káa. Suni súan‑ni nda'va̱ cha̱a kúká jíín táká tíñu sá'a‑de.

Sɨkɨ̱ já jíto nchaa̱‑i yóó

12 Xáán ndatu̱ koo cha̱a kéndo̱o ni̱'in va̱sa ni̱ jito nchaa̱‑i‑de. Chi̱ nú a ni̱ jatú'ún‑yá‑de, te ni'i̱n‑dé premio ja̱ kúchaku̱‑de, chi̱ a ni̱ keyu'u Dios ja̱ kuá'a‑ya̱ premio nuu̱ ñáyɨvɨ maní jíín‑yá. 13 Te nú náké'é‑i ɨɨn cha̱a, te ma̱ ká'a̱n cha̱a‑ún ja̱ Dios náké'é‑yá‑de. Chi ma̱ kúu naké'é‑i Dios ja̱ sá'a‑ya̱ tíñu ñáá, ni tú náké'é‑yá ni ɨɨn ña̱yɨvɨ. 14 Chi̱ ɨɨn cha̱a, nú kuáxán iní‑de, yu̱án kúu ja̱ skaní‑ún iní‑de te ñú'un‑ún‑de, súan náké'é‑i‑de jíín máá‑de. 15 Te tu̱'un kuáxán iní‑de, nú a ni̱ yija, skáku kua̱chi. Te kua̱chi‑ún, nú a ni̱ ja'nu, kuu̱ cha̱a‑ún sá'a. 16 Ñáni̱ máni̱, ma̱ xndá'ú‑ro̱ máá‑ró jíná'an‑ró. 17 Ta̱ká ja̱ kúta'u̱‑yo̱, ja̱ lúu ja̱ vá'a kúu, chi̱ kíi ichi ándɨ́vɨ́ te kúun va̱i onde̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱, I'a̱ xíin táká ndua luz. Te máá‑yá, ɨɨn‑ni ku̱'a stúu̱n‑ya̱, ni tú natu'u̱ kutɨ iní‑ya̱.

Kájini so̱'o‑i te tú káskíkuu‑i

18 Chi ni̱ kuu ini̱ máá‑yá, te ni̱ nakaku‑yó ní sá'a‑ya̱ jíín tú'un ndaa̱, náva̱'a kuu‑yó nátu̱'un se̱'e núú núu̱ táká ña̱yɨvɨ‑yá. 19 Ñáni̱ máni̱, ja̱ yúán táká róó, yachi̱ ná kúni so̱'o‑ró, ko kuéé ka'a̱n‑ro̱, te kuéé kiti̱ ini̱‑ro̱. 20 Chi tu̱'un kití ini̱ ɨɨn cha̱a, tú jíka tiñu ndaa̱ Dios sá'a. 21 Núsáá te ná sía̱‑ro̱ táká tiñu chá'án jíín táká tu̱'un ñáá ja̱ ní kukútu‑ro jíín. Te ná kóo vi̱tá ini̱‑ro̱, te kuatá'ú‑ró tú'un ni̱ tɨ̱ɨn ini̱‑ro̱, chi tu̱'un yúan kúu ja̱ kúu nama róó jíná'an‑ró. 22 Skíkuu‑ró jíín tú'un máá‑yá, náva̱'a ma̱ kúni so̱'o sáni‑ró. Chi̱ nú túu, te xndá'ú‑ro̱ máá‑ró. 23 Chi̱ nú ɨɨn cha̱a, jíni so̱'o‑de tu̱'un‑ún, te tú skíkuu‑de, cha̱a yúan kúu‑de nátu̱'un ɨɨn cha̱a ndé'é‑de nuu̱‑dé nuu̱ espejo ndasa yúkú jíto‑de. 24 Chi̱ ndé'é‑de nuu̱‑dé, te nú kua'a̱n‑de, te náa‑ní ini̱‑de ndasa jíto‑de. 25 Ko nú ndé cha̱a nándúkú víi‑dé máá ley va̱'a, ley ja̱ káka kuu ndicha̱‑na̱‑yo̱ sá'a, te nú kukuu‑de jíín, na̱ tú jíni so̱'o sáni‑de, ni ja̱ náa iní‑de, chi̱ skíkuu‑de tu̱'un ká'a̱n, yúan‑na te chindéé chítuu Dios tiñu sá'a‑de. 26 Nú kándee ɨɨn cha̱a ma̱'ñú‑ró, te jáni ini̱‑de ja̱ bueno chíñú'ún‑de Dios, te túu ja̱ jíñú'ún yáa‑dé, chi̱ sua xndá'ú‑ún añú‑de, cha̱a‑ún chíñú'ún sáni‑de‑ya̱. 27 Ɨɨn cha̱a ja̱ chíñú'ún níña‑de chíñú'ún ndíja‑de máá Táa̱‑yo̱ Dios, cha̱a‑ún sá'a‑de tiñu yá'a: Koto va̱'a‑de su̱chí lá'ú jíín ñá'an viuda nú íó tu̱ndó'o káta'a̱n‑i. Te koto va̱'a‑de máá‑de, náva̱'a tú kuchá'án‑de sá'a ñu̱yɨ́vɨ.

2

Sɨkɨ̱ tú'un tú kunchaa̱ nuu̱

1 Ñáni̱ máá‑rí, ma̱ kúnchaa̱ nuu̱‑ro̱ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ, chi̱ kákandíja‑ró núu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ja̱ ndíi ncháa̱‑ya̱. 2 Chi̱ nú jaa̱ ɨɨn cha̱a ini̱ ve̱'e nuu̱ kándutútu‑ró, te ñú'un xe'e oro nda'a‑dé, te ñú'un‑de sa'ma lúu, te nú suni jaa̱ ɨɨn cha̱a ndá'ú ñú'un‑de sa'ma ndá'ú, 3 te nú koo jíñú'ún‑ró núu̱ cháa ñú'un sa'ma lúu‑ún, te nú ka'a̱n‑ro̱ jíín‑de: Yá'a jungo̱o‑ní chi̱ íó va̱'a, achi̱‑ro̱, te nú ka'a̱n‑ro̱ jíín cháa ndá'ú‑ún: Jia̱n‑ní kundii̱‑ro̱, xí yá'a‑ni jungo̱o‑ró chíi silla‑ri̱, achi̱‑ro̱, 4 á nasu̱ cháa kájani ñáá ini̱ ni̱ ka̱nduu‑ró já súan kánchaa̱ nuu̱‑ro̱ ñáyɨvɨ náún. 5 Ñáni̱ máni̱, chu'un ini̱‑ro̱ tú'un ká'a̱n‑ri̱: Nasu̱ ní ka̱ji Dios cha̱a ndá'ú iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a, ja̱ ná kúkúká‑de jíín tú'un kándíja, te ni'i̱n‑dé ta'u̱‑dé ini̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑yá tiñu. Nasu̱ súan ni̱ keyu'u‑yá ja̱ kuá'a‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ maní‑yá jíín xí túu. 6 Ko róó, chi ni̱ ja̱'a‑ró túka nuu̱ cháa ndá'ú. Á nasu̱ kátɨ̱ɨn cha̱a kúká‑ún so̱'o‑ró, te á nasu̱ súni cha̱a‑ún káñu'un‑de róó ki'i̱n‑ro̱ núu̱ justicia, xí túu. 7 Te nasu̱ máá‑de kákuu cha̱a káka'a̱n ndɨva̱'a sɨkɨ̱ sɨ́'vɨ́ vá'a ja̱ kái̱nání‑ró náún. 8 Chi̱ nú káskíkuu ndija‑ró tú'un kánúú‑gá ká'a̱n ley, nátu̱'un yóso núu̱ tutú ii̱: Kundá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, nátu̱'un kúndá'ú ini̱‑ro̱ máá‑ró, áchí. Va̱'a sá'a‑ró nú súan. 9 Ko nú ncháá nuu̱‑ro̱ ñáyɨvɨ, a ni̱ sá'a‑ró kuáchi nú súan, te a ni̱ naku̱xndíi ley sɨkɨ̱‑ro̱ já súan kástɨ́vɨ́‑ro. 10 Chi cha̱a stɨ́vɨ́ ɨ́ɨn‑ni tu̱'un ley, va̱sa a ni̱ skíkuu ndɨ'ɨ‑de, te ndonda nɨ́ɨ́ ley sɨkɨ̱‑dé. Chi̱ nátu̱'un ni̱ stɨ́vɨ́ ndɨ́'ɨ‑de. 11 Chi ni̱ ka'a̱n Dios: Ma̱ kúsɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑ró. Te suni máá‑yá ni̱ ka'a̱n: Ma̱ ká'ni‑ro ndɨ́yi. Bueno, va̱sa tú ní ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'an‑ró, ko nú ni̱ ja'ni‑ro ndɨ́yi, a ni̱ kuu‑ró cháa ni̱ stɨ́vɨ́ nɨ́ɨ́ ley nú súan. 12 Súan ka'a̱n‑ro̱, te súan sá'a‑ró jíná'an‑ró, te sá'a‑ró cuenta ja̱ máá‑ró kákuu cha̱a ja̱ kúndaa̱ tiñu‑ró sá'a ley ja̱ skáka kuu ndicha̱‑na̱ róó. 13 Chi̱ ɨɨn cha̱a, nú tú ní kúndá'ú ini̱‑de tá'an‑de, te máá ley juicio, ma̱ kúndá'ú ini̱‑ún‑de. Ko tu̱'un kúndá'ú ini̱, ni̱'in‑ga̱ kúu vásá ley juicio.

Tu̱'un kándíja jíín tú'un skíkuu

14 Ñáni̱ máá‑rí jíná'an‑ró, nú ká'a̱n ɨɨn cha̱a ja̱ kándíja‑de, te nú tú tiñu skíkuu‑de jíín, te ndénu̱ ní'i̱n tíñu tu̱'un kándíja‑de‑ún. Á kuu ka̱ku‑de sá'a máá tú'un kándíja‑ni‑de‑ún. 15 Te nú ɨɨn ñani̱‑yo̱ xí ɨ́ɨn kua̱'a‑yó jíka té'ndé‑i, te nándɨ'ɨ‑i ja̱ kúchaku̱‑i ta̱ká kɨvɨ̱, 16 te nú ɨɨn róó ka'a̱n‑ro̱ kúni‑i: Ma̱ yú'ú‑ro̱, chi̱ ni'i̱n‑ro̱ kú'un‑ró te kuvixi̱‑ro̱, te ni'i̱n ná'ín‑ró kée‑ro, achi̱‑ro̱, te nú tú ní já'a‑ró já kánandɨ'ɨ‑i kuchaku̱‑i, te ndénu̱ ní'i̱n tíñu tu̱'un‑ún. 17 Suni súan kúu ɨɨn ña̱yɨvɨ kándíja, chi̱ nú tú jíku‑i jíín máá tíñu, te a ni̱ ji'i̱ ii̱ máá tú'un kándíja‑i‑ún. 18 Ko sanaa te ka'a̱n ɨɨn‑ró: Róó kándíja‑ró, te ruu̱ jíku‑ri̱ jíín tíñu va̱'a, achi̱‑ro̱. Núsáá te ná stá'a̱n máá‑ró núu̱‑rí ndasa kándíja‑ró va̱sa tú jíku‑ró jíín tíñu, te ruu̱, onde̱ jíín tíñu jíku‑ri̱, te ná stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ ndasa kándíja‑ri̱. 19 A kándíja‑ró já ɨ́ɨn‑ni Dios íó. Bueno sá'a‑ró. Suni súan kákandíja ja̱'ú te kákɨsɨ‑i ja̱ yú'ú. 20 Róó, cha̱a xíní ñáá, stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ kuní‑ro̱ náún. Ña̱yɨvɨ kándíja, te nú tú jíku‑i jíín tíñu, máni kándíja sáni‑i. 21 Táa̱‑yo̱ Abraham, tú ní kéndo̱o ndaa̱‑de jíín tíñu ni̱ sá'a‑de, ná ni̱ soko̱‑dé se̱'e‑de Isaac nuu̱ altar náún. 22 Á tú jiní‑ro̱ já tú'un ni̱ kandíja‑de‑ún, ni̱ chindéé tá'an jíín tíñu ni̱ sá'a‑de. Te tu̱'un ni̱ kandíja‑de‑ún ni̱ skíkuu va̱'a‑de onde̱ jíín tíñu ni̱ sá'a‑de. 23 Te súan ni̱ skíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱: Abraham ni̱ kandíja‑de nuu̱ Dios, te ja̱ yúán ní chi'i‑ya̱ cuenta‑de ja̱ á ni̱ kendo̱o ndaa̱‑de, áchí, te ni̱ na̱kunání‑de amigo Dios. 24 Núsáá te a ni̱ kajini̱‑ro̱ já kéndo̱o ndaa̱ ɨɨn ña̱yɨvɨ jíín tíñu sá'a‑i, nasu̱ má ɨ́ɨn‑ni ja̱ kándíja‑i nuu̱‑yá. 25 Suni súan jíín Rahab, ña'an tɨnɨ́ ini̱‑ún, ná ni̱ jatá'ú‑ña ndájá'a̱ Josué, te ni̱ chu'un‑ña‑dé ɨnga̱ ichi kája'a̱n‑de, á tú ní kéndo̱o ndaa̱‑ña jíín tíñu ni̱ sá'a‑ña‑ún. 26 Chi̱ nátu̱'un a ni̱ ji'i̱ yikɨ kúñu ja̱ tú ñú'un tachi̱ iní, suni súan a ni̱ ji'i̱ tu̱'un kándíja, te nú tú jíku jíín máá tíñu.

3

Tu̱'un sɨkɨ̱ yáa‑yo

1 Ñáni̱ máá‑rí jíná'an‑ró, ma̱ cháa ini̱ kua'a̱‑ro̱ kúu‑ró maestro, chi̱ a kájini̱‑ro̱ já yóó, ja̱ kástá'a̱n‑yo̱ tú'un, ni̱'in‑ga̱ nandaka̱n‑ya̱ cuenta nuu̱‑yo̱ kɨvɨ́ cháa juicio. 2 Chi ta̱ká‑yo̱, íó tɨnɨ̱ tiñu kástɨ́vɨ́‑yó. Ko nú ɨɨn cha̱a nú tú stɨ́vɨ́‑de tiñu jíín tu'un ká'a̱n‑de, cha̱a a ni̱ ta'u̱ vá'a ini̱ kúu‑de. Te suni kúndéé‑de jíín nɨ́ɨ́ máá‑de já'nu̱‑de. 3 Chi̱ a kájini̱‑yo̱ já káchu'un‑yó freno yu'u caballo náva̱'a kuandatu̱‑tɨ̱ núu̱‑yo̱, te súan já'nu̱‑yo̱‑tɨ́ jíín nɨ́ɨ́ máá‑tɨ́. 4 Suni súan barco va̱sa ná'nu xaa̱n, te chúndá'á tachí xáa̱n kuá'a̱n, ko va̱tu‑ni tá'nu̱ nuu̱ jíín ɨ́ɨn su'ma̱ lúlí sá'a cha̱a skáka, ndé onde̱ ni̱ kuu ini̱‑de ki'i̱n‑de jíín. 5 Suni súan yáa‑yo, chi va̱sa ja̱ lúlí‑ni kúu, ko xaa̱n sátéyíí máá. Chi̱ nátu̱'un kayú ɨɨn yuku ká'nu xaa̱n sá'a ɨɨn ñu'u̱n lúlí, súan kúu ya̱'á. 6 Te yáa‑yo kúu nátu̱'un ɨɨn ñu'u̱n. Suni nátu̱'un ɨɨn ñu̱yɨ́vɨ ñáá kúu yáa kándee ma̱'ñú táká‑ga̱ ku̱ñu‑yó, te kúchá'án nɨ́ɨ́‑yó sá'a. Chi̱ infierno ni̱ tuu ñu'u̱n yáa, te yáa‑ún túu ñu'u̱n nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ yúkú. 7 Chi ta̱ká kɨtɨ jíín tɨ́saa̱, koo̱ jíín kɨ́tɨ ñú'un chi̱i mar, tá'nu̱‑tɨ̱ te ndúu manso‑tɨ̱ sá'a ña̱yɨvɨ. 8 Ko ni ɨɨn cha̱a ma̱ kúu ka'nu̱‑de yáa‑dé. Chi̱ ɨɨn ku̱ñu ñáá ja̱ má kúu ka'nu̱‑de kúu. Te ñú'un chítú nátu̱'un nducha kuíñi‑tɨ́ ja̱ já'ni ndɨ́yi. 9 Chi̱ jíín yáa‑ún nákana jaa‑yó máá Táa̱‑yo̱ Dios, te suni jíín yáa‑ún ká'a̱n ndɨva̱'a‑yó sɨkɨ́ ñáyɨvɨ, va̱sa muestra chi̱i Dios ni̱ kuva̱'a‑i. 10 Ini̱ ɨɨn‑ni yu'u kénda tu̱'un va̱'a jíín tú'un ndɨva̱'a. Ñáni̱ máá‑rí, tú íó va̱'a ja̱ súan koo. 11 Á kána nducha vixí jíín ndúcha uá ini̱ ɨɨn‑ni nuu̱ sókó náún. 12 Ñáni̱ máá‑rí, á kuu kuun nde'e̱ oliva xini̱ yúnu mérkexe̱, xí ndé'e̱ mérkexe̱ xini̱ yúnu uva. Núsáá te suni súan ma̱ kúu kana nducha ú'a̱ jíín ndúcha vixí ini̱ ɨɨn‑ni sókó.

Tu̱'un ndíchí já vái ichi ándɨ́vɨ́

13 Ja̱ máá‑ró jíná'an‑ró, ndé ɨɨn‑de ndíchí te ndito xini̱‑dé. Ná káka kuu va̱'a‑de jíín tíñu sá'a‑de, ná kuní jíín núu̱ máá‑ró, te ná kóo súchí iní‑de va̱sa ndíchí‑de. 14 Ma̱ stɨ́vɨ́‑ró tú'un ndaa̱ máá‑yá jíín tú'un tú'ún ká'a̱n‑ro̱. Chi̱ nú tu̱'un kuásún téyíí iní jíín tú'un tɨ́xɨ́n iní ñú'un ini̱ añú‑ro̱, nasu̱ já sávixi̱‑ro̱ máá‑ró kúu‑ún. 15 Te tu̱'un ndíchí modo jia̱n, nasu̱ já kíi ichi ándɨ́vɨ́ kúu, chi tu̱'un ñu̱yɨ́vɨ, tu̱'un yúkú, tu̱'un kui'na̱ kúu. 16 Chi nuu̱ íó tu̱'un kuásún iní jíín tɨxɨ́n, yúan íó tu̱'un sáká núu jíín táká tiñu káñáá. 17 Ko tu̱'un ndíchí kíi ichi ándɨ́vɨ́ xnáñúú‑gá ndíso tu̱'un ndoo, yúan‑na te júkuiñi̱ tɨxɨ̱n sá'a, te suni ndíso tu̱'un vi̱tá ini̱, tu̱'un juku̱'un yachi̱ ini̱, tu̱'un kúndá'ú ini̱ tá'an, tu̱'un sá'a tiñu va̱'a, tú náku̱xndíi sɨkɨ̱ tá'an, tú ndíso tu̱'un yóso yú'u. 18 Te máá tíñu ja̱ kénda chi̱i tu̱'un ndaa̱ kúu tu̱'un vindáa̱ vinené kásá'a ña̱yɨvɨ kánasámani̱ tá'an.

4

Ma̱ kóo mani̱‑yo̱ jíín ñúyɨ́vɨ

1 Ndénu̱ káku pleito jíín tɨxɨ́n kásá'a‑ró. Á nasu̱ sɨkɨ́ já ndío ini̱‑ro̱ kúu. Te tu̱'un yúan kájatá'an ini̱‑ro̱. 2 Kándio ini̱‑ro̱, ko tú káñava̱'a‑ró. Ja̱ yúán kája'ni‑ro ndɨ́yi. Te kákukuásún iní‑ro̱, ko tú káni'i̱n‑ro̱. Ja̱ yúán kája̱tá'an‑ró te kákutɨ́xɨ́n‑ró. Tú káñava̱'a‑ró chi̱ tú kájika̱n‑ro̱. 3 Kájika̱n‑ro̱ ko tú káni'i̱n‑ro̱, chi̱ ñáá‑ni kájika̱n‑ro̱ náva̱'a síjíta sáni‑ró jíín tú'un kúsɨɨ̱ iní‑ro̱. 4 Ña̱yɨvɨ kái̱sɨ́kɨ ncháa̱ Dios kákuu‑ró. Á tú kájini̱‑ro̱ já tú'un kúmani̱ jíín ñúyɨ́vɨ kúu tu̱'un jíto u'u̱ tá'an jíín Dios. Chi cha̱a mani̱ jíín ñúyɨ́vɨ, cha̱a jíto u'u̱ tá'an jíín Dios kúu‑de. 5 Te tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱, máá Espíritu ja̱ ncháá ini̱‑yo̱, ja̱ ní ja̱'a‑ya̱ núu̱‑yo̱, kúkuíñí ini̱‑ya̱ ndasa jíka‑yó, áchí. Á kájani ini̱‑ro̱ já ká'a̱n sáni tu̱'un‑ún náún. 6 Ko já'a‑ga̱‑ya̱ tú'un luu íó ini̱‑ya̱ núu̱‑yo̱. Yu̱án ká'a̱n: Dios, jasú‑ya̱ núu̱ cháa vixi̱, te já'a‑ya̱ tú'un luu íó ini̱‑ya̱ núu̱ cháa vi̱tá ini̱, áchí. 7 Kuandatu̱ nuu̱ Dios jíná'an‑ró núsáá, kasu̱ nuu̱ kuí'na̱ te kunu koto róó. 8 Kandita nuu̱ Dios, te máá‑yá ná kándita‑ya̱ núu̱‑ro̱ núsáá. Róó cha̱a kásá'a kua̱chi, nasándoo nda'a‑ro, te róó cha̱a kájani ɨɨn kájani uu̱ ini̱‑ro̱, nasándoo añú‑ro̱. 9 Ná tá'u'u̱ ini̱‑ro̱. Ná kúkuí'a̱ ini̱‑ro̱. Te ná ndé'e̱‑ro̱. Va̱sa kájaku̱‑ro̱ ko ná ndé'e̱ kó'ó‑ró. Va̱sa kákusɨɨ̱ iní‑ro̱ ko ná ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱. 10 Sá'a súchí iní‑ro̱ núu̱ Dios, te máá‑yá sáñá'nu‑ya̱ róó. 11 Ñáni̱, ma̱ kútuku ini̱‑ro̱ kóto‑ró tá'an‑ró. Chi cha̱a kútuku ini̱‑de jíto‑de ñani̱‑de, xí náku̱xndíi‑de sɨkɨ̱ ñaní‑de, cha̱a‑ún kútuku ini̱‑de jíto‑de ley, te náku̱xndíi‑de sɨkɨ̱ ley. Ko róó, nú náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ ley, nasu̱ cháa skíkuu ley kúu‑ró, chi̱ ɨɨn juez kúu‑ró nú súan. 12 Máá ɨ́ɨn‑ni I'a̱ kúu ja̱ já'a ley. Te máá‑yá kuu nama‑ya̱ yóó xí xnáa‑yá yóó. Te róó, ndé cha̱a kúu‑ró já náku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ tá'an‑ró núsáá. 13 Róó ña̱yɨvɨ já káka'a̱n: Vina xí yúchaa̱n te ki̱ngoyo‑yó ñúu̱ yúan, te yúan kuxiu̱kú‑yó ɨ́ɨn kuia̱, te kuaan‑yó xi̱kó‑yó, te ni'i̱n‑yo̱ sɨkɨ́, áchí‑ro̱. Ná kúni ná'ín‑ró, 14 chi̱ tú kájini̱‑ro̱ ndasa kuu kɨvɨ̱ yúchaa̱n, chi na̱ún ja̱ káxáan kúu vida‑ro̱. Ja̱ndáa̱ ja̱ máá yokó‑ni kúu, ja̱ ɨ́ɨn núnúu‑ni va̱i. Yúan‑na te nducha̱‑ní ki'i̱n. 15 Ko va'a̱‑ga̱ ná ká'a̱n‑ro̱: Nú kuní máá Jíto'o̱‑yo̱, te kuchaku̱‑yo̱ te sá'a‑yó yá'á xí sá'a‑yó yúán, achi̱‑ro̱. 16 Ko vina, chi̱ máni kásávixi̱‑ro̱ máá‑ró, ja̱ kásátéyíí‑ró máá‑ró. Te tiñu ñáá kúu nú suán sávixi̱‑yo̱ máá‑yó. 17 Te nú ndé ña̱yɨvɨ jiní‑i modo sá'a‑i tiñu va̱'a, te nú tú skíkuu‑i, te kua̱chi‑i kúu nú súan.

5

Sɨkɨ̱ cháa kúká

1 Ko róó cha̱a kúká jíná'an‑ró, ná ndé'e̱‑ro̱ te ná kána jíkó'ó‑ró, chi̱ kii tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑ro̱. 2 Chi̱ ndatíñu kúká ñáva̱'a‑ró, a ni̱ kate'yu̱. Te a ni̱ yaji tíkixin sá'ma‑ro. 3 Te oro jíín plata káñava̱'a‑ró, a ni̱ ji̱ta ni̱ kana sɨ̱'ɨn yóó. Te sɨ̱'ɨn yóó‑ún, nátu̱'un kani ndaa̱ tu̱'un sɨkɨ̱‑ro̱, te kaji kúñu‑ró nátu̱'un sá'a ñu'u̱n. Chi̱ a ni̱ kaya̱ máá‑ró yají‑ro̱ ndasa kuu‑ró kɨvɨ́ ndɨ́'ɨ‑na̱. 4 Ni̱ ka'i̱o sava cha̱a kája'nu̱ trigo‑ro̱, te tú ní kácha̱'u‑ró‑de. Vina te nátu̱'un kána kó'ó máá yá'u‑de‑ún. Te máá Tatá Dios, I'a̱ xíin táká ndajá'a̱, suni jíni so̱'o‑ya̱ já kákana jaa máá cháa kája'nu̱‑ún. 5 A ni̱ ka̱ichaku̱ kúká‑ró iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Te ni̱ ka̱sá'a‑ró táká tiñu ni̱ kakani̱ ini̱‑ro̱, te ni̱ jito ñúkúún‑ró máá‑ró va̱sa kɨvɨ̱‑ún ní ji'i̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ. 6 Ni̱ ka̱naku̱xndíi‑ró sɨkɨ́ cháa va̱'a, te ni̱ kaja'ni‑ro‑dé. Ko máá‑de tú jasú‑de nuu̱‑ro̱.

Jíín paciencia kundatu‑yó ncháa̱‑ya̱

7 Ñáni̱, núsáá te ná kúndatu‑ró jíín paciencia onde̱ kɨvɨ̱ ncháa̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Nde̱'é‑ró ndasa jíín paciencia ndátu cha̱a jítu onde̱ ná cháa̱ sau̱ ñá'a̱n jíín saú kuée̱, te ni'i̱n‑dé nuni̱ lúu já'a ñu'un. 8 Suni súan koo‑ró paciencia jíná'an‑ró, te ná kuíñi ni̱'in‑ró jíín iní jíín añú‑ro̱, chi̱ kua̱kuyani nchaa̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. 9 Ñáni̱ jíná'an‑ró, ma̱ kútuku ini̱‑ro̱ kóto‑ró tá'an‑ró, náva̱'a ma̱ náku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́‑ro̱. Chi̱ máá I'a̱ sándaa̱ kua̱chi‑yó, nátu̱'un a kándii̱‑ya̱ yúxé'é. 10 Ñáni̱ máá‑rí jíná'an‑ró, ná skuá'a‑ró ndasa ni̱ ka̱sá'a cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un máá Tatá Dios onde̱ sáá, chi va̱sa ni̱ ka̱ndo'o‑de ko ni̱ ka'i̱o paciencia‑de. 11 Vina káka'a̱n‑yo̱ já xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ kája̱ndéé iní. A ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró ndasa ni̱ ja̱ndéé iní Job, te suni a kájini̱‑ro̱ ndasa kénda ta̱ká tiñu kuní máá Jíto'o̱‑yo̱, chi̱ xaa̱n ndá'ú ini̱‑ya̱ yóó te va̱'a ini̱‑ya̱ jíín‑yó. 12 Ñáni̱ máá‑rí, kánúú‑gá ja̱ má chísó tú'un téyíí‑ró, ni tu̱'un andɨ́vɨ́, ni tu̱'un ñu̱yɨ́vɨ, ni ɨnga̱ tu̱'un ma̱ ká'a̱n téyíí‑ró. Chi̱ nú ka'a̱n‑ro̱ tú'un kuu, te máni tu̱'un kuu‑ún ka'a̱n‑ro̱. Te nú ka'a̱n‑ro̱ tú'un túu, te máni tú'un túu‑ún ka'a̱n‑ro̱, náva̱'a tú naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́‑ro̱.

Tu̱'un kaka̱n ta'u̱ já'a̱ tá'an

13 Á íó ɨɨn róó ja̱ ndó'o. Ná kakán ta'u̱‑ro̱ núsáá. Á íó ɨɨn róó ja̱ kúsɨɨ̱ iní. Ná káta‑ró ɨ́ɨn yaa̱ ii̱ núsáá. 14 Á íó ɨɨn róó ja̱ kú'u̱. Va̱'a‑ga̱ ná kána‑ró xiní cháa kákuu nuu̱ iní tɨku'ni̱. Te ná kakán ta'u̱‑dé ja'a̱ cháa kú'u̱‑ún. Te jíín sɨ́'vɨ́ máá Jíto'o̱‑yo̱, ná chí'i‑de aceite cha̱a‑ún. 15 Te nú kákandíja‑de hora kájika̱n ta'u̱‑dé, te nduva̱'a cha̱a kú'u̱‑ún, chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, nasáva̱'a‑ya̱‑dé. Te nú kua̱chi ndíso‑de, te koo tu̱ká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi‑de. 16 Ja̱ yúán ná nákani ndaa̱‑ro̱ kuáchi‑ró núu̱ tá'an‑ró, te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ já'a̱ tá'an‑ró náva̱'a ná ndúva̱'a‑ró. Chi̱ ɨɨn cha̱a va̱'a nú kaka̱n ta'u̱‑dé, te kuu sá'a‑de kua'a̱ tíñu ñá'nu jíín tú'un jikán ta'u̱‑dé. 17 Chi̱ Elías, suni nátu̱'un ká'i̱o‑yó vína súan ni̱ ka̱a‑de onde̱ sáá. Te ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé ja̱ má kúun sau̱, te tú ní kúun‑cha̱ núu̱ ñú'un yá'a uni̱ kuia̱ iñu̱ yoo̱. 18 Te ɨnga̱ jínu ni̱ jika̱n ta'u̱‑dé. Te ni̱ ndii sau̱ íchi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ nana tuku ta̱ká ndatíñu nuu̱ ñú'un yá'a. 19 Ñáni̱ jíná'an‑ró, te nú ɨɨn róó ni̱ kenda‑ró íchi ndáa̱, te ɨnga̱‑ro̱ ná náchu'un íchí tá'an‑ró, 20 yúan‑na te kuni̱‑ro̱ já nú ɨɨn róó ni̱ nachu'un íchí‑ró cháa ni̱ kɨ̱vɨ kua̱chi, a ni̱ nama‑ró ɨ́ɨn cha̱a kuu̱, te suni kasu̱‑ro̱ núu̱ kuá'a̱ kuáchi nú súan.

1 Pedro

1

2

3

4

5

LA PRIMERA EPISTOLA UNIVERSAL DE SAN PEDRO APOSTOL

YA'A KUU CARTA ƗƗN JA NI CHAA SAN PEDRO APOSTOL NUU TAKA ÑAYƗVƗ KAKANDIJA

1

1 Máá‑rí kúu Pedro apóstol nuu̱ Jesucristo. Te cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ róó ña̱yɨvɨ jíká, ja̱ ní kajicha̱ nu̱u‑ró káxiu̱kú‑ró nɨ́ɨ́ ñúu̱ Ponto, Galacia, Capadocia, Asia, jíín Bitinia. 2 Chi̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios, ni̱ jini̱‑ya̱ róó onde̱ jíín tiempo, te ni̱ ka̱ji‑ya̱ róó jíná'an‑ró. Te a ni̱ ka̱ndundoo‑ró ní sá'a máá Espíritu, náva̱'a kuandatu̱‑ro̱ núu̱ Jesucristo, te koso̱ yúyú‑yá nɨñi̱‑yá sɨkɨ̱‑ro̱. Tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ná ndeá ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró.

Tu̱'un ñúkuu ini̱

3 Ná nákana jaa‑yó máá Dios, Táa̱ Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. Chi ni̱ kundá'ú xaa̱n iní‑ya̱ yóó. Te ni̱ nakaku‑yó já kúchaku̱‑yo̱, te káñukuu ini̱‑vo̱ ní sá'a‑ya̱ jíín tú'un ja̱ ní nachaku̱ Jesucristo ma̱'ñú ndɨ́yi, 4 náva̱'a ni'i̱n‑yo̱ ɨ́ɨn ta'u̱ já má té'yu̱ kutɨ, ni ma̱ kúchá'án kútɨ, ni ma̱ xíi̱ kutɨ, chi̱ yíva̱'a ini̱ andɨ́vɨ́ já sɨkɨ́ yóó. 5 Chi̱ yóó kúu ña̱yɨvɨ kákandíja, te ja̱ yúán ndíto Dios yóó jíín fuerza‑ya̱ náva̱'a nama‑ya̱ yóó kɨvɨ̱ sándɨ̱'ɨ́‑na̱, nátu̱'un a ni̱ sándaa̱‑ya̱. 6 Ja̱ yúán kákusɨɨ̱ iní‑ro̱, va̱sa tɨnɨ̱ tu̱ndó'o kájito nɨ́nɨ‑ro yakú‑ni kɨvɨ̱. 7 Chi tu̱ndó'o‑ún, kájito nchaa̱ róó nú kákandíja va̱'a‑ró. Te tu̱'un kákandíja‑ró, luu‑ga̱ káa vásá oro, chi va̱sa kájito nchaa̱‑i oro jíín ñú'u̱n, ko ɨɨn kɨvɨ̱ te naa. Te tu̱'un kákandíja va̱'a‑ró, nakana jaa‑i Jesucristo sá'a, te jíín tú'un jíñú'ún ká'a̱n‑i nduñá'nu‑ya̱ sá'a kɨvɨ̱ kénda ndiji̱n‑ya̱. 8 Te máá‑yá, va̱sa té kuni̱‑ga̱‑ro̱ núu̱‑yá, te mani̱‑ro̱ jíín‑yá, te kákandíja‑ró‑yá. Va̱sa tú kánde̱'é‑ró núu̱‑yá vina, te kákusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ro̱ te kánakana jaa‑ró‑yá. 9 Chi ja̱ ní ka̱kandíja‑ró te ní'i̱n‑ro̱ tá'u̱‑ro̱ já káku añú‑ro̱. 10 Cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, ni̱ kaka'a̱n‑de ndasa chaa̱ tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ núu̱‑ro̱. Te suni ni̱ kande̱'é vá'a‑de, ni̱ ka̱ndúkú víi‑dé tu̱'un ndasa ka̱ku‑yó. 11 Te ni̱ ka̱nandúkú ñúkúún‑de ja̱ ná júku̱'un ini̱‑de ndé kɨvɨ̱ jíín ndé tiempo kuu tu̱'un ni̱ ka'a̱n Espíritu Cristo jíín‑de, chi̱ onde̱ jíín tiempo ni̱ jani‑ya̱ tú'un nuu̱‑dé ndasa kii tu̱ndó'o sɨkɨ̱ Cristo jíín ndasa nduñá'nu tuku‑ya̱ nú ná já'a tu̱ndó'o‑ún. 12 Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ núu̱ cháa‑ún ja̱ násu̱ já kúu máá‑de, chi̱ sua ja̱ kúu máá‑yó kúu tu̱'un ni̱ ka̱jani‑de. Te vina a ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró tú'un‑ún chi cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un va̱'a nuu̱‑ro̱ ní sá'a Espíritu Santo ja̱ ní kii ichi ándɨ́vɨ́, suni ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un‑ún nuu̱‑ro̱. Te ta̱ká ndajá'a̱ Dios kájítú iní‑ya̱ ndúkú víi‑yá ta̱ká tu̱'un‑ún.

Sɨkɨ̱ tú'un koo ndoo‑yó

13 Ja̱ yúán ná kóo ndito ini̱ ja̱ jiní tuní‑ro̱, te koo kuándí'í‑ro̱. Te kuñukuu téyíí iní‑ro̱ já ní'i̱n‑ro̱ tú'un luu íó ini̱‑ya̱ já kuá'a‑ya̱ núu̱‑ro̱ kɨvɨ́ kénda ndiji̱n Jesucristo. 14 Te nátu̱'un se̱'e kájandatu̱ va̱'a, súan ná kóo‑ró. Te ma̱ sá'a‑ró tíñu ni̱ kakani̱ ini̱‑ro̱ sáá, ná tú ní kájuku̱'un kutɨ iní‑ro̱. 15 Chi̱ nátu̱'un íó ndoo máá I'a̱ ni̱ kana xini̱‑ro̱, suni súan ná kóo ndoo‑ró jíín táká tiñu kásá'a‑ró. 16 Chi̱ súan yóso núu̱ tutú: Ná kóo ndoo‑ró jíná'an‑ró, chi̱ ruu̱ íó ndoo‑ri̱, áchí. 17 Te máá‑yá, tú ncháá nuu̱‑yá ña̱yɨvɨ, ko sándaa̱‑ya̱ táká tiñu‑i ndasa kásá'a ɨɨn ɨɨn‑i. Te nú ká'a̱n nda̱'ú‑ro̱ jíín‑yá nátu̱'un jíín Táa̱‑ro̱, núsáá te ná chíñú'ún‑ró‑yá ta̱ká kɨvɨ̱ já kájika tatú‑ro̱ yá'a. 18 Chi̱ a kájini̱‑ro̱ ndasa ni̱ ka̱jika sáni‑ró jíín táni̱nu ni̱ kaja̱'a táa̱‑ro̱ núu̱‑ro̱ sáá. Ko ni̱ nakuaan‑ya̱ róó nuu̱ táni̱nu‑ún. Ko nasu̱ jíín ndátíñu ja̱ té'yu̱, nátu̱'un oro jíín plata, 19 chi̱ sua jíín nɨñí Cristo ja̱ yá'u xaa̱n ncháá ni̱ nakuaan‑ya̱ róó. Chi̱ máá‑yá kúu nátu̱'un ɨɨn lélú vá'a kɨtɨ tú káchá'án, 20 chi̱ súan a ni̱ teta'a̱n Dios máá Cristo onde̱ ná té jukuiñi̱‑ga̱ ñu̱yɨ́vɨ, te ni̱ kenda ndiji̱n Cristo kɨvɨ̱ kuándɨ'ɨ‑na̱, sɨkɨ̱ já ní kundá'ú ini̱‑ya̱ róó. 21 Te kákandíja‑ró núu̱ Dios sá'a Jesús. Chi ni̱ nachaku̱‑ya̱ má'ñú ndɨ́yi, te ni̱ nduñá'nu‑ya̱ ní sá'a Dios. Ja̱ yúán kákandíja‑ró núu̱ Dios, te káñukuu ini̱‑ro̱‑yá. 22 A ni̱ ndundoo añú‑ro̱, chi ni̱ ka̱jandatu̱‑ro̱ núu̱ tú'un ndaa̱ ni̱ sá'a Espíritu jíín‑ró, náva̱'a kundá'ú ndija ini̱‑ro̱ ñaní‑ro̱. Núsáá te ná kúndá'ú xaa̱n iní‑ro̱ tá'an‑ró ondé jíín iní jíín añú‑ro̱. 23 Chi̱ a ni̱ ka̱nakaku jáá‑ró. Ko nasu̱ chíi tata̱ té'yú, chi chi̱i tata̱ já má té'yu̱ kutɨ. Te tu̱'un Dios ni̱ sá'a súan, chi̱ ndíto chakú nɨ́ɨ́ káni. 24 Chi̱ nátu̱'un yuku̱, súan kúu ta̱ká ña̱yɨvɨ. Te modo ndúñá'nu‑i kúu nátu̱'un ita̱ yuku̱. Chi̱ yuku̱‑ún, ichí‑ni, te ita̱‑ún, júngava‑ni, 25 ko tu̱'un ká'a̱n máá Tatá Dios, chi̱ kéndo̱o nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Achí. Te tu̱'un yúan kúu máá tú'un va̱'a ni̱ kani'i̱n‑ro̱.

2

Cristo, nátu̱'un yuu̱ chakú

1 Núsáá te ná sía̱‑ro̱ táká tu̱'un ñáá, ta̱ká tu̱'un xndá'ú, tu̱'un yóso yú'u, tu̱'un kuásún iní, jíín táká tu̱'un káka'a̱n ndɨva̱'a sɨkɨ̱ tá'an. 2 Te ná kaní ini̱‑ro̱ leche máá Espíritu kaxin‑ro nátu̱'un su̱chí yíkɨ́n sáá ní kaku‑i, náva̱'a ka̱ku‑ró te kua'nu‑ró jíín. Chi̱ leche‑ún, tú xndá'ú kutɨ. 3 Chi̱ a ni̱ kajini̱‑ro̱ já vá'a xaa̱n iní máá Jíto'o̱‑yo̱. 4 Kandita nuu̱‑yá jíná'an‑ró, chi̱ nátu̱'un yuu̱ chakú kúu‑ya̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, va̱sa ni̱ ka̱ské'ichi̱‑i‑ya̱, ko ni̱ ka̱ji Dios‑ya̱, nátu̱'un ɨɨn yuu̱ lúu. 5 Suni róó, nátu̱'un yuu̱ chakú kákuu‑ró. Te ná kuá'nu‑ró kuu‑ró ɨ́ɨn ve'e ii̱ máá‑yá, te kuu‑ró sutú ndoo, te nuu̱ Dios soko̱‑ro̱ tú'un cuenta Espíritu, chi ja̱ sɨkɨ́ Jesucristo te kúsɨɨ̱ iní Dios nú súan. 6 Chi̱ súan ká'a̱n tutu̱ ii̱: Vina te onde̱ ñuu̱ Sion ka̱itúu‑rí ɨɨn yuu̱ kánúú kúndiso jiki̱, chi̱ nátu̱'un yuu̱ lúu ni̱ ka̱ji‑ri̱‑ya̱, te cha̱a kándíja nuu̱‑yá, ma̱ kúka nuu̱‑dé, áchí. 7 Luu káa máá‑yá nuu̱ róó ja̱ kákandíja‑ró‑yá. Ko sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ tú kákandíja ká'a̱n: Cha̱a káchutá'an ve'e va̱sa ni̱ ka̱ské'ichi̱‑de yuu̱, ko yuu̱‑ún ni̱ ni'i̱n tíñu kundiso jiki̱. 8 Te suni yuu̱ skáchi'i ja'a̱‑í nání‑yá, te kava júngoyo‑i sá'a kúu‑ya̱, áchí. Chi̱ kájungoyo‑i kua̱chi sɨkɨ̱ já tú kájandatu̱‑i tu̱'un‑ya̱. Te ni̱ jani‑ya̱‑í ja̱ súan sá'a‑i.

Modo kuandatu̱ ña̱yɨvɨ xíin máá‑yá

9 Ko róó, tata̱ ja̱ ní ka̱ji máá‑yá kákuu‑ró, te suni sutu̱ kúñá'nu xaa̱n, te suni ña̱yɨvɨ ndóo, jíín ñáyɨvɨ ní ni'i̱n‑yá kákuu‑ró. Súan ni̱ sá'a‑ya̱ róó náva̱'a kani‑ró tú'un ndasa xaa̱n vá'a ini̱ máá I'a̱ ni̱ kana xini̱‑ro̱ ná ni̱ kaxiu̱kú‑ró ñúñáa. Te ni̱ kɨ̱vɨ koyo‑ró núu̱ lúu nuu̱ ndíi ncháa̱ máá‑yá. 10 Chi̱ róó, onde̱ sáá nasu̱ ñáyɨvɨ Dios kákuu‑ró núú. Ko vina a ni̱ ka̱nduu‑ró ñáyɨvɨ máá‑yá. Suni onde̱ sáá té ni'i̱n‑gá‑ro̱ tú'un kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó, ko vina, a kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó. 11 Ñáni̱ máni̱, ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró nátu̱'un ká'a̱n‑ri̱ jíín cháa jíká jíín cháa kájika kuu tatú, ma̱ sá'a‑ró táká tiñu kákani̱ ini̱ máá‑ró, chi yu̱án kája̱tá'an sɨkɨ̱ añú‑ro̱. 12 Te ná káka jíñú'ún‑ró má'ñú ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. Náva̱'a va̱sa kákaji̱‑i róó nátu̱'un sɨkɨ̱ cháa kásá'a tiñu ñáá, ko nú ná kuní‑i nuu̱ tíñu va̱'a kásá'a‑ró te nakana jaa‑i Dios kɨvɨ̱ kíi‑ya̱. 13 Ja̱ sɨkɨ́ máá Dios, te kuandatu̱‑ro̱ núu̱ táká cha̱a ndíso tíñu, va̱sa nuu̱ rey, chi cha̱a kúñá'nu‑ga̱ kúu‑de, 14 xí núu̱ táká gobernador ja̱ ní tájí‑de va̱ikoyo, náva̱'a xndó'o‑de ta̱ká ña̱yɨvɨ kásá'a tiñu ñáá, te ka'a̱n‑de tu̱'un jíñú'ún jíín ñáyɨvɨ kásá'a tiñu va̱'a. 15 Chi̱ kuní Dios ja̱ sá'a‑ró tíñu va̱'a. Te jíín tíñu va̱'a‑ún kundéé‑ró kasú‑ro̱ núu̱ tú'un ña̱yɨvɨ yúkú já tú kájuku̱'un ini̱‑i. 16 Ná káka kuu ndicha̱‑na̱‑ro̱. Ko nasu̱ já núña ichi já máni sá'a‑ró tíñu ñáá, chi̱ sua ja̱ ná kuátíñu‑ró núu̱ Dios. 17 Koo ja̱ jíñú'ún‑ró jíín táká ña̱yɨvɨ. Kundá'ú ini̱‑ro̱ ñaní kákandíja. Kuandatu̱‑ro̱ núu̱ Dios. Koo ja̱ jíñú'ún‑ró jíín máá rey. 18 Róó mozo, ná kuándatu̱‑ro̱ núu̱ cháa kákuu patrón‑ro̱. Te koo ja̱ jíñú'ún‑ró jíín‑de. Ko nasu̱ máá ɨ́ɨn nuu̱ cháa va̱'a ini̱, jíín núu̱ cháa mani̱ jíín‑ró, chi̱ suni súan sá'a‑ró jíín cháa xaa̱n iní. 19 Chi̱ ɨɨn cha̱a va̱sa tú sá'a‑de tiñu ñáá, nú jíto‑de tu̱ndó'o sɨkɨ̱ já skíkuu va̱'a‑de jíín Dios, yu̱án kúu ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑ya̱ jíín‑de sá'a‑ún. 20 Ko nú kásá'a ndija‑ró kuáchi, te kája̱'a‑i róó, te na̱ún ja̱ vá'a kúu nú kája̱ndéé iní‑ro̱ jíín. Ko nú kásá'a‑ró tíñu va̱'a, te káxndó'o‑i róó, te kája̱ndéé iní‑ro̱ jíín, tiñu yá'a kúu ja̱ kúsɨɨ̱ ndíja ini̱ Dios sá'a. 21 Chi ja̱ yúán ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱ jíná'an‑ró. Chi̱ máá Cristo, suni ni̱ ndo'o‑ya̱ já sɨkɨ́ yóó. Te ni̱ skéndo̱o‑ya̱ ɨ́ɨn ejemplo nuu̱‑yo̱ náva̱'a ná kúndiki̱n‑ro̱ súni ichi ní sá'a‑ya̱. 22 Te máá‑yá, tú ní sá'a‑ya̱ kuáchi. Ni tú ní kénda tu̱'un xndá'ú yu'u‑yá. 23 Ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i jíín‑yá, ko tú ní náka'a̱n ndɨva̱'a‑ya̱. Ni̱ ndo'o‑ya̱, ko tú ní stá'a̱n‑ya̱‑í, chi̱ sua ni̱ chi'i‑ya̱ máá‑yá nda'a Dios, I'a̱ sándaa̱ va̱'a ta̱ká tiñu. 24 Suni máá‑yá, ni̱ ji'i̱‑ya̱ jiká cruz, te ni̱ ndi̱so‑ya̱ kuáchi‑yó jíín yíkɨ kúñu‑ya̱. Chi̱ a ni̱ ka̱ku‑yó chíi kua̱chi náva̱'a kaka ndaa̱‑yo̱. Chi ni̱ tuji̱‑yá, te ja̱ yúán ní ka̱nduva̱'a‑ró. 25 Chi ni̱ ka̱jicha̱ nu̱u‑ró nátu̱'un rɨɨ̱, ko vina a káno'o̱n‑ro̱ núu̱ I'a̱ ndíto róó, te ini̱ nda'a máá‑yá yí'i añú‑ro̱.

3

Tu̱'un kuandatu̱ ñasɨ́'ɨ́ nuu̱ yíi‑ñá

1 Suni súan róó ñasɨ́'ɨ́ jíná'an‑ró, kuandatu̱‑ro̱ núu̱ máá yíi‑ro náva̱'a kundéé‑ró skándíja‑ró yíi tú kándíja tu̱'un‑ya̱. Chi va̱sa tú ká'a̱n‑ro̱ jíín‑de, ko kuni̱‑de ndasa sá'a róó, ñasɨ́'ɨ́‑de, 2 te kuni̱‑de ndasa jíka jíñú'ún‑ró jíín já ñúkúún iní‑ro̱ jíín‑de, te kandíja‑de. 3 Te ja̱ sáluu‑ró máá‑ró, nasu̱ íchi sɨkɨ́‑ro̱ kúu ja̱ nátɨɨn‑ró xiní‑ro̱, xí já chí'i‑ró sɨkɨ́ oro máá‑ró, xí já kú'un‑ró sá'ma lúu, 4 chi̱ sua ná sáluu‑ró iní añú‑ro̱ já kándee sa̱'í ini̱‑ro̱. Te ná sákútu‑ro jíín tú'un ja̱ má té'yu̱ kutɨ. Yu̱án kúu tu̱'un vi̱tá ini̱ jíín tú'un vindáa̱ vinené ini̱ añú‑ro̱, te sá'a ja̱ kúsɨɨ̱ xáa̱n iní Dios. 5 Chi̱ ña'an ndóo aná'án já ní ka̱ñukuu ini̱‑ña Dios, suni súan ni̱ ka̱sáluu‑ña máá‑ña. Te ni̱ ka̱jandatu̱‑ña núu̱ máá yíi‑ñá. 6 Nátu̱'un Sara, ni̱ jandatu̱‑ña núu̱ Abraham, ni̱ skúnání‑ña‑dé jito'o̱‑ña. Te se̱sɨ́'ɨ́‑ña kákuu‑ró nú súan va̱'a ná sá'a‑ró te nú tú yu̱'ú‑ro̱.

Yii ná kúndá'ú ini̱‑de ñasɨ́'ɨ́‑de

7 Te róó yii jíná'an‑ró, suni súan kuxiu̱kú vá'a‑ró jíín‑ña. Te koo ja̱ jíñú'ún‑ró jíín‑ña, chi̱ tá'ín‑ga̱ máá‑ña vásá róó, chi̱ ɨɨn núú‑ni ni̱ ni'i̱n tá'u̱‑ñá jíín‑ró tú'un luu kúchaku̱‑yo̱. Te súan ná sá'a‑ró náva̱'a tú ndasu̱ nuu̱ tú'un kájika̱n ta'u̱‑ro̱. 8 Te tu̱'un sandɨ̱'ɨ́‑na̱ kúu ya̱'á: Ɨɨn‑ni tu̱'un ná káni ini̱ ta̱ká‑ro̱, ná ndúkuí'a̱ ini̱‑ro̱ jíín tá'an‑ró, ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ ñaní‑ro̱, te sá'a‑ró túká'nu ini̱ nuu̱ tá'an‑ró, te koo vi̱tá ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró.

Tu̱'un kua̱ndéé iní jíín túndó'o

9 Nú sá'a ndɨva̱'a ña̱yɨvɨ jíín‑ró, ma̱ násá'a ndɨva̱'a‑ró jíín‑i. Te nú ká'a̱n tásɨ́‑i jíín‑ró, ma̱ náka'a̱n tásɨ́‑ró jíín‑i. Chi̱ sua ná ká'a̱n‑ro̱ já'a̱‑í nuu̱ Dios. Chi̱ ja̱ yúán ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱ náva̱'a ni'i̱n‑ro̱ tá'u̱‑ro̱ sá'a‑ya̱. 10 Chi cha̱a kuní kuchaku̱ te koo va̱'a‑ni‑de ta̱ká kɨvɨ̱, cha̱a‑ún, ná kasú‑de nuu̱ yáa‑dé náva̱'a tú ka'a̱n ndɨva̱'a, te suni súan jíín yú'u‑dé náva̱'a tú kenda tu̱'un xndá'ú. 11 Ná kúxio‑de nuu̱ tíñu ñáá, te ná sá'a‑de tiñu va̱'a. Ná ndúkú‑de tu̱'un vindáa̱ vinené te ná kuítú iní‑de kukuu‑de jíín. 12 Chi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, ndé'é‑yá nuu̱ cháa ndaa̱, te jíni ná'ín‑yá tu̱'un kájika̱n ta'u̱‑dé. Ko jíto u'u̱‑ya̱ cháa kásá'a tiñu ñáá. 13 Te ndé cha̱a sá'a ndɨva̱'a jíín‑ró te nú máni tiñu va̱'a jítú iní‑ro̱ kásá'a‑ró. 14 Xáán ndatu̱‑ro̱ te nú koto‑ró túndó'o sɨkɨ̱ já ní ka̱sá'a‑ró tíñu va̱'a. Núsáá te ma̱ yú'ú‑ro̱ kóto‑ró‑i ni ma̱ kúkuí'a̱ ini̱‑ro̱. 15 Chi̱ sua ná chíñú'ún‑ró máá Tatá Dios ini̱ añú‑ro̱. Te koo tu̱'a‑ró ndasa xndíó káni vi̱tá‑ro̱ tú'un, te ka'a̱n jíñú'ún‑ró jíín ñáyɨvɨ káxndichí róó sɨkɨ̱ tú'un káñukuu ini̱‑ro̱. 16 Va̱'a ná kóo ini̱‑ro̱ náva̱'a va̱sa káka'a̱n ña̱yɨvɨ já cháa ñáá kákuu‑ró, yúan‑na te kuka nuu̱‑í ja̱ ní kakaji̱‑i róó sɨkɨ̱ já kájika va̱'a‑ró jíín Cristo. 17 Chi̱ nú kuní Dios, te va'a̱‑ga̱ ja̱ kájito‑ró túndó'o sɨkɨ̱ tíñu va̱'a kásá'a‑ró, nasu̱ sɨkɨ́ já kásá'a‑ró tíñu ñáá. 18 Chi̱ Cristo, suni ni̱ ndo'o‑ya̱ ɨ́ɨn jínu‑ni ja̱ sɨkɨ́ kuáchi‑yó. Cha̱a ndaa̱ ni̱ ji'i̱ ja̱ sɨkɨ́ cháa ñáá. Náva̱'a no'o̱n‑yo̱ núu̱ Dios sá'a‑ya̱. Chi ni̱ ji'i̱ yikɨ kúñu‑ya̱, ko tú ní ji'i̱ añú‑ya̱. 19 Chi̱ suni ni̱ ja'a̱n máá añú‑ya̱ te ni̱ jani‑ya̱ tú'un nuu̱ añú ja̱ káinu'ni̱. 20 Chi̱ onde̱ sáá tú ní kájandatu̱. Te kɨvɨ̱ Noé, jíín paciencia ni̱ nda̱tu Dios nini jíku‑de jíín barco ká'nu. Te jíín barco ni̱ kaka̱ku yaku̱‑ni ña̱yɨvɨ núu̱ ndúcha. Máá uná‑ni‑i ni̱ kaka̱ku. 21 Suni súan káku‑yó vína jíín tú'un jánducha, ja̱ tú jánchaa̱ ja̱ chá'án kándi̱so‑yó, chi̱ sua sá'a ja̱ ná kóo ndaa̱ nuu̱ jiní tuní‑yo̱ núu̱ Dios, chi ja̱ yúán ní nachaku̱ Jesucristo. 22 Chi̱ máá‑yá ni̱ ndaa‑ya̱ kuáno'on‑yá andɨ́vɨ́. Te kánchaa̱‑ya̱ íchi ndává'a Dios. Te tɨ́ɨn‑ya̱ só'o ta̱ká ndajá'a̱ ándɨ́vɨ́, jíín táká ja̱ kátá'ú tíñu, jíín táká ja̱ ká'i̱o fuerza.

4

Modo Cristo ná káni ini̱‑yo̱

1 A ni̱ ndo'o Cristo ja̱ yóó jíín yíkɨ kúñu‑ya̱. Núsáá te suni súan ná káni ini̱‑ro̱. Chi cha̱a ni̱ ndo'o jíín yíkɨ kúñu, tuká kándee‑de chi̱i kua̱chi, 2 náva̱'a ja̱ nɨ́ɨ́‑gá kua'a̱n‑de, te tuká sá'a‑de tiñu kákani̱ ini̱ ña̱yɨvɨ, chi̱ sua ja̱ kuní Dios. 3 Chi̱ onde̱ nɨ́ɨ́ váji‑yó, te bueno ni̱ ka̱sá'a‑yó táká tiñu kákuni̱ ña̱yɨvɨ sɨ́ɨn nación. Ni̱ ka̱jika kuáxán‑yó ni̱ ka̱kutóó iní‑yo̱, ni̱ kanda̱a ká'vá‑yó, ni̱ ka̱yee téyíí‑yó, ni̱ ka̱sá'a‑yó víko, ni̱ ka̱chiñú'ún‑yó ndosó chá'án. 4 Te kákuñáá ini̱‑i sɨkɨ̱ já tuká kájika‑ró jíín‑i ja̱ ɨ́ɨn núú‑ni síjíta ii̱‑ro̱ máá‑ró jíín‑i. Te ja̱ yúán kákaji̱‑i róó. 5 Ko ña̱yɨvɨ yúan, nakua̱'a‑i cuenta nuu̱ máá I'a̱ ja̱ íó tu̱'a‑ya̱ sándaa̱‑ya̱ tíñu ña̱yɨvɨ káichaku̱ jíín ñáyɨvɨ ní kaji'i̱. 6 Chi ja̱ yúán súni ni̱ kenda tu̱'un va̱'a‑ya̱ núu̱ táká ndɨ̱yi, náva̱'a ná kúndaa̱ tiñu‑i nátu̱'un cha̱a yí'i yikɨ kúñu, ko kuchaku̱ añú‑i cuenta Dios. 7 Ko kuaku̱yani kɨvɨ̱ náa táká ndatíñu. Núsáá te ná kóo kuándí'í‑ro̱, te koo ndito ini̱‑ro̱ kakán ta'u̱‑ro̱. 8 Te ja̱ kánúú kúu ja̱ kúndá'ú ndija ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, chi tu̱'un kúndá'ú ini̱ tá'an, jasú nuu̱ kuá'a̱ kuáchi. 9 Koto ndá'ú‑ro̱ núu̱ tá'an‑ró, te ma̱ kútuku ini̱‑ro̱ jíín‑i. 10 Ná ɨɨn ná ɨɨn‑ró ná kuátíñu‑ró núu̱ tá'an‑ró nú ndasa káa máá tá'u̱ ní ja̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱. Te bueno skíkuu‑ró jíín sɨ́ɨn sɨ́ɨn tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ já ní ja̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱. 11 Te nú ká'a̱n ɨɨn cha̱a, ná ká'a̱n‑de nátu̱'un káa máá tú'un Dios. Te nú ɨɨn cha̱a jíto ndá'ú‑de nuu̱ tá'an‑de, ná kóto ndá'ú‑de nátu̱'un káa máá fuerza ni̱ ja̱'a Dios nuu̱‑dé, náva̱'a ná nákana jaa‑i Dios sá'a Jesucristo, chi̱ máá‑yá kúñá'nu‑ya̱ te tá'ú‑yá tiñu nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Amén.

Tu̱'un ndo'o tá'a̱n‑yo̱ jíín Cristo

12 Ñáni̱ máni̱ jíná'an‑ró, nú koto nchaa̱‑i róó nátu̱'un jíín ñú'u̱n, te ma̱ nánaa iní‑ro̱, nátu̱'un káta'a̱n‑ro̱ ɨ́ɨn tu̱ndó'o sanaa. 13 Chi̱ sua ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ já kándo'o ta'a̱n‑ro̱ jíín Cristo, náva̱'a suni súan kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ro̱ kɨvɨ́ kuní‑yo̱ núu̱‑yá ndasa ndíi ncháa̱‑ya̱. 14 Xáán ndatu̱‑ro̱, nú kákaji̱‑i róó ja̱ sɨkɨ́ sɨ́'vɨ́ Cristo, chi tu̱'un luu tu̱'un ñá'nu Dios jíín Espíritu‑ya̱ ncháá sɨkɨ̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Chi̱ máá‑i ja̱ndáa̱ káka'a̱n‑i sɨkɨ̱‑yá, ko máá‑ró, chi̱ kánakana jaa‑ró‑yá. 15 Núsáá te ma̱ ndó'o ni ɨɨn‑ró cuenta cha̱a já'ni ndɨ́yi, xí cháa kuí'ná, xí cháa sá'a tiñu ñáá, xí cháa kɨ́vɨ nduu̱ nuu̱ tíñu tatú. 16 Ko nú ɨɨn cha̱a ndó'o‑de sɨkɨ̱ já nání‑de cha̱a kándíja Cristo, ma̱ kúka nuu̱‑dé, chi̱ sua ná nákana jaa‑de Dios ja̱ súan nání‑de. 17 Chi̱ a ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ kéjá'á kúndaa̱ tiñu ña̱yɨvɨ kákuu se̱'e Dios. Te nú xna'a̱n‑ga̱ kejá'á‑yá jíín‑yó, ndasa koo sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ tú ní kájandatu̱ nuu̱ tú'un va̱'a Dios núsáá. 18 Te nú xaa̱n ú'u̱ ka̱ku ña̱yɨvɨ ndáa̱, naga̱ ni̱ kuu ja̱ káku ña̱yɨvɨ tú kákandíja, jíín ñáyɨvɨ sá'a kua̱chi núsáá. 19 Núsáá te ta̱ká ña̱yɨvɨ ndó'o sɨkɨ̱ modo játa'a̱n ini̱ Dios, ná sá'a‑i tiñu va̱'a, te ná kuá'a‑i máá‑i ini̱ nda'a máá I'a̱ ni̱ sá'a ta̱ká ndatíñu, chi̱ skíkuu‑ya̱ jíín‑i.

5

Tu̱'un tɨku'ni̱ Dios

1 Ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín táká cha̱a kákuu nuu̱ ká'i̱in jíín‑ró, te suni nuu̱ kúu máá‑rí. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ta̱ká tu̱ndó'o ni̱ jito Cristo. Te suni nduñá'nu ta'a̱n‑ri̱ jíín‑yá kɨvɨ̱ kénda ndiji̱n‑ya̱. 2 Koto‑ró tɨku'ni̱ Dios ja̱ ká'i̱in jíín‑ró jíná'an‑ró. Te koto ñúkúún‑ró‑i. Nasu̱ já fuerza sá'a‑ró, chi̱ sua ná kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ sá'a‑ró, nasu̱ já ndútóó iní‑ro̱ ní'i̱n‑ro̱ xú'ún, chi̱ sua ja̱ ná kuítú iní‑ro̱ sá'a‑ró. 3 Ni nasu̱ já tá'ú ní'in‑ró tíñu sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ máá Jíto'o̱‑yo̱, chi̱ ná kúu‑ró ɨ́ɨn ejemplo nuu̱ tɨ́ku'ni̱‑ya̱. 4 Te kɨvɨ̱ kénda ndiji̱n máá I'a̱ ñá'nu ndíto yóó, te kua̱'a‑ya̱ premio luu nuu̱‑ro̱ já má té'yu̱ kutɨ. 5 Suni súan róó cha̱a káyi̱núu, kuandatu̱‑ro̱ núu̱ táká cha̱a kákuu nuu̱. Te ndɨ'ɨ‑ró, kuandatu̱ nuu̱ tá'an‑ró. Te ná kóo súchí iní‑ro̱. Chi̱ Dios, jasú‑ya̱ núu̱ cháa vixi̱, ko kúsɨɨ̱ iní‑ya̱ jíín cháa súchí iní.

Ja̱ má yú'ú‑yo̱

6 Núsáá te ná sásúchí‑ró máá‑ró kɨ́'vɨ‑ró chíi nda'a ní'in Dios, náva̱'a ná ndúñá'nu‑ró sá'a‑ya̱ nú ni̱ jaa̱ máá kɨvɨ́. 7 Ma̱ nándɨ'ɨ xaa̱n iní‑ro̱ jíín ní ɨɨn, va̱'a‑ga̱ ná sía̱‑ro̱ kúndito máá‑yá, chi̱ kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó. 8 Ná kóo kuándí'í‑ro̱ te koo ndito ini̱‑ro̱. Chi̱ kui'na̱ ja jíto u'u̱ róó, cuenta ndɨ̱ka'a kɨtɨ ndé'e̱ súan jíkó ndúu̱ ndúkú ñáyɨvɨ kókó kuní. 9 Te ná kuíñi ni̱'in‑ró jíín tú'un kákandíja‑ró, te jíín yúán te kasu̱‑ro̱ núu̱ kuí'na̱‑ún. Chi̱ kájini̱‑ro̱ já súni súan kándo'o ta'a̱n‑ro̱ jíín táká ñani̱‑ro̱ já káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ. 10 Ko Dios ja̱ íó ta̱ká tu̱'un luu ini̱‑ya̱, ni̱ kana‑ya̱ xiní‑yo̱ nó'o̱n‑yo̱ núu̱ ndíi ncháa̱‑ya̱ nɨ́ɨ́ káni jíín Jesucristo, ko onde̱ ná ndó'o núu‑ró xna'a̱n‑ga̱. Te máá‑yá ná sáva̱'a‑ya̱ róó, ná síyíja‑ya̱ iní‑ro̱, te ná kuá'a‑ya̱ fuerza ini̱‑ro̱ náva̱'a kuiñi ni̱'in‑ró. 11 Ná nákana jaa‑yó‑yá, te ná tá'ú máá‑yá tiñu nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Súan ná kóo. Amén. 12 Silvano kúu ɨɨn ñani̱ skíkuu va̱'a jáni ini̱‑ri̱. Te jíín máá‑de tájí‑rí tutu̱ lúlí yá'a ja̱ ní chaa‑ri̱ kujaa̱. Te ká'a̱n nda̱'ú‑ri̱ jíín‑ró, te ká'a̱n ndaa̱‑ri̱ ja̱ yá'á kúu ndija tu̱'un luu íó ini̱ Dios. Ná kuíñi ni̱'in‑ró jíín tú'un yá'a. 13 Tɨku'ni̱ kándee ini̱ ñuu̱ Babilonia, ja̱ ɨ́ɨn‑ni ni̱ ka̱ji‑ya̱‑í jíín‑ró, ká'a̱n ja̱ ná sándéé iní‑ro̱. Te se̱'e‑ri̱ Marcos, suni ká'a̱n‑i ja̱ ná sándéé iní‑ro̱ jíná'an‑ró. 14 Ka'a̱n tu̱'un ndéé iní jíín tá'an‑ró, te titú mani̱‑ro̱ tá'an‑ró. Te tu̱'un kuaká'nu ini̱ ná kóo jíín táká róó ja̱ ká'i̱in‑ró jíín Jesucristo. Amén.

2 Pedro

1

2

3

LA SEGUNDA EPISTOLA UNIVERSAL DE SAN PEDRO APOSTOL

YA'A KUU CARTA UU JA NI CHAA SAN PEDRO APOSTOL NUU TAKA ÑAYƗVƗ KAKANDIJA

1

1 Máá‑rí kúu Simón Pedro. Te mozo jíín apóstol Jesucristo kúu‑ri̱. Te cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ róó ja̱ ɨ́ɨn ká'nu kákandíja‑yó tú'un luu‑ya̱, te káyi̱'i‑yó chíi tiñu ndaa̱ Dios máá‑yó jíín Jesucristo, I'a̱ nama yóó. 2 Tu̱'un luu íó ini̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ná ndeá ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró, chi̱ kájini̱‑ro̱ núu̱ Dios jíín núu̱ Jíto'o̱‑yo̱ Jesús.

Sɨkɨ̱ já kuítú iní kandíja va̱'a

3 Chi̱ I'a̱ ñá'nu I'a̱ va̱'a kúu‑ya̱, te ja̱ yúán ní kana‑ya̱ xiní‑yo̱. Te kájini̱‑yo̱ núu̱‑yá, te jíín fuerza ii̱‑yá, te ni̱ ja̱'a‑ya̱ táká ndatíñu kánandɨ'ɨ‑yó já kúchaku̱‑yo̱ jíín já chíñú'ún‑yó‑yá. 4 Ja̱ yúán te tu̱'un luu tu̱'un kánúú xáa̱n ní keyu'u‑yá nuu̱‑yo̱, náva̱'a jíín tú'un‑ún te ka̱ku‑ró iní ñu̱yɨ́vɨ, te ma̱ stɨ́vɨ́‑ró máá‑ró jíín tíñu kákani̱ ini̱‑i sá'a‑i, chi̱ sua ná ndúndoo ta'a̱n‑ro̱ jíín‑yá. 5 Te róó, suni ná ndúkú ndéé‑ró jíín tú'un yá'a. Nú kákandíja‑ró, te sɨkɨ̱‑ún ná chísó‑ró tíñu va̱'a. Te nú kásá'a‑ró tíñu va̱'a, te sɨkɨ̱‑ún ná chísó‑ró tú'un ndíchí. 6 Te nú ndíchí‑ró, te sɨkɨ̱‑ún ná káka ñúkúún‑ró. Te nú kájika ñúkúún‑ró, sɨkɨ̱‑ún ná kuíñi ni̱'in‑ró. Te nú ká'i̱in ni̱'in‑ró, sɨkɨ̱‑ún te ná chíñú'ún‑vá'a‑ró Dios. 7 Te nú káchiñú'ún vá'a‑ró Dios, sɨkɨ̱‑ún ná kóo mani̱‑ro̱ jíín tá'an‑ró. Te nú mani̱‑ro̱ jíín tá'an‑ró, te sɨkɨ̱‑ún ná kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró. 8 Chi̱ nú ndea̱ tu̱'un yá'a ini̱‑ro̱, yúan‑na te ma̱ káka kuu kúxí‑ró, chi̱ sua kee va̱'a tiñu sá'a‑ró, jíín tú'un júku̱'un ini̱‑ro̱ cuenta Jito'o̱‑yo̱ Jesucristo. 9 Ko ña̱yɨvɨ tú sá'a súan, kákuáá‑i, te kákuáá ndɨ́ɨ‑í, te a ni̱ naa iní‑i ja̱ ní nakacha‑ya̱‑í ta̱ká kua̱chi ni̱ sá'a‑i onde̱ sáá. 10 Ñáni̱, ja̱ yúán ná kuítú xáa̱n iní‑ro̱ náva̱'a koo seguro ja̱ ní kana‑ya̱ xiní‑ro̱ jíín já ní ka̱ji‑ya̱ róó. Chi̱ nú súan sá'a‑ró táká tiñu yá'a, te ma̱ júngava kutɨ‑ro. 11 Yúan‑na te kundéé‑ró kɨ́vɨ‑ró iní ñuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, I'a̱ náma yóó, te yúan tá'ú‑yá tiñu nɨ́ɨ́ káni. 12 Ja̱ yúán tú júkuiñi̱‑ri̱ ja̱ xndáku‑ri̱ tu̱'un yá'a nuu̱‑ro̱, va̱sa a kájini̱‑ro̱, te va̱sa a ká'i̱in ni̱'in‑ró jíín tú'un ndaa̱ kákandíja‑ró vína. 13 Chi̱ jáni ini̱‑ri̱ ja̱ íó va̱'a ja̱ xndáku‑ri̱ nuu̱‑ro̱ nini chakú‑ga̱‑ri̱ vina, náva̱'a ndukanda̱ ini̱‑ro̱, 14 chi̱ jiní‑ri̱ ja̱ á yani sía̱‑ri̱ yikɨ kúñu‑ri̱ yá'a, nátu̱'un ni̱ kastu̱'ún máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo nuu̱‑rí. 15 Te jíku ni̱'in‑rí xndáku‑ri̱ nuu̱‑ro̱, náva̱'a nú a ni̱ ji'i̱‑ri̱, te ni'i̱n‑ro̱ modo ja̱ nené ná núku̱'un ini̱‑ro̱ táká tu̱'un yá'a.

Tu̱'un ña̱yɨvɨ ní ka̱jini jíín núu̱

16 Chi̱ tú ní káka'a̱n‑ri̱ cuento ja̱ ní ka̱tava ñúkúún máá‑i, ná ni̱ kaka̱stu̱'ún‑rí tu̱'un máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo nuu̱‑ro̱, ndasa ndii‑ya̱ jíín fuerza. Chi ni̱ kajini̱ jíín núu̱‑rí ndasa I'a̱ ñá'nu kúu‑ya̱. 17 Chi̱ máá Táa̱‑ya̱ Dios, ni̱ ka'a̱n jíñú'ún‑yá jíín‑yá, te ni̱ sáñá'nu‑ya̱ Jesús. Chi̱ ichi ándɨ́vɨ́ ní ka'a̱n ɨɨn tu̱'un jíín‑yá: Ya̱'á kúu Se̱'e‑ri̱ ja̱ kúndá'ú ini̱‑ri̱, te kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ jíín‑i. Achí. 18 Te ruu̱, ná ni̱ ka'i̱in tútú‑rí jíín‑yá xini̱ máá yúku íi̱, te ni̱ ka̱jini so̱'o‑ri̱ tu̱'un yá'a ja̱ ní kii ichi ándɨ́vɨ́. 19 Te suni kájini̱‑yo̱ tú'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, te vina a ni̱ kukútu vá'a‑ga̱ tu̱'un. Te tu̱'un‑ún kúu nátu̱'un ɨɨn luz ja̱ stúu̱n ñu̱ñáa. Núsáá te ná chú'un ini̱‑ro̱ tú'un‑ún onde̱ kundiji̱n te stúu̱n lucero ini̱ añú‑ro̱. 20 Ko xna'a̱n‑ga̱ ná kuní‑ro̱ já ɨ́ɨn ña̱yɨvɨ ma̱ kúu juku̱'un ini̱‑i ni ɨɨn tu̱'un ká'a̱n tutu̱ ii̱ jíín fuerza máá‑i. 21 Chi cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, tú ní kájani‑de tu̱'un ja̱ kúu ini̱ máá‑de, chi̱ sua ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un Dios ni̱ sá'a Espíritu jíín‑de.

2

Sɨkɨ̱ cháa stá'a̱n tu̱'un xndá'ú

1 Ko ma̱'ñú ñáyɨvɨ‑ún ni̱ ka'i̱o cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un xndá'ú. Te suni súan jukuiñi̱ cha̱a stá'a̱n tu̱'un xndá'ú ma̱'ñú‑ró. Te skɨ́vɨ sa̱'í‑de sa'a̱n ja̱ náa‑ro sá'a. Te ma̱ kuátú'ún‑de ja̱ ní nakuaan Jito'o̱‑yo̱‑dé, chi̱ sua xnáa yachí‑de máá‑de. 2 Te kua'a̱ cháa kúndiki̱n‑de ichi kuáxán kája'a̱n‑de. Te ja̱ sɨkɨ́ cháa‑ún te kuaku̱ nchaa̱‑i koto‑i ichi ndáa̱. 3 Te ja̱ tóó iní‑de jíná'an‑de te xndá'ú‑de róó, náva̱'a sanaa te ni'i̱n‑dé xu̱'ún sɨkɨ́‑ro̱. Ko ma̱ kúkuéé kɨvɨ̱ tá'nu̱ ndatu̱‑de, ni tú kixí tu̱ndó'o naa‑dé. 4 Chi̱ Dios, tú ní kúndá'ú ini̱‑ya̱ ndájá'a̱‑yá ja̱ ní ka̱sá'a kua̱chi, chi̱ sua ni̱ ju'ni̱‑ya̱‑í jíín cadena ñu̱ñáa, te ni̱ súngoyo‑ya̱‑í onde̱ ini̱ infierno. Yúan ni̱ taan tú'a‑ya̱‑í onde̱ chaa̱ juicio. 5 Te ni tú ní kúndá'ú ini̱‑ya̱ ñúyɨ́vɨ áná'án, chi̱ sua ni̱ skúun‑ya̱ saú xáa̱n sɨkɨ́ ñáyɨvɨ káñáá. Ko Noé, cha̱a ni̱ jani tu̱'un ndaa̱, ni̱ ndi̱to va̱'a‑ya̱‑dé jíín usiá‑ga̱ ña̱yɨvɨ. 6 Te ni̱ naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ ñúu̱ Sodoma jíín ñúu̱ Gomorra ja̱ ní naa‑í. Te ni̱ nduu máá nían‑na̱ yaa̱ ní sá'a‑ya̱. Te súan ni̱ kuu‑i ɨɨn ejemplo nuu̱ táká‑ga̱ ña̱yɨvɨ já tú kákuni̱ chiñú'ún Dios. 7 Ko Lot, ni̱ kuu‑de cha̱a ndaa̱ te ni̱ ndukuí'a̱ ini̱‑de ja̱ ní jini̱‑de nuu̱ tíñu kuáxán ní ka̱sá'a ña̱yɨvɨ ñáá‑ún. Te ni̱ nama‑ya̱‑dé. 8 Chi cha̱a ndaa̱ yúan, ni̱ ncha̱a‑de ma̱'ñú ñáyɨvɨ‑ún, te ni̱ jini̱‑de te ni̱ jini so̱'o‑de tiñu ñáá ni̱ ka̱sá'a‑i. Te ndɨta'a̱n kɨvɨ̱ ní ndukuí'a̱ ini̱‑de ja̱ súan ni̱ ka̱sá'a‑i, chi ni̱ i̱o ndaa̱ ini̱ añú‑de. 9 Te nú súan ni̱ i̱o, núsáá te nú va̱i tu̱ndó'o sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ káchiñú'ún‑i máá Tatá Dios, te jiní‑ya̱ náma‑ya̱‑í, te chíndasu̱‑ya̱ ñáyɨvɨ ñáá, náva̱'a ndo'o‑i kɨvɨ̱ cháa̱ juicio. 10 Ví'í‑gá ndo'o ña̱yɨvɨ kásá'a tiñu ja̱ kaní ini̱ máá‑i, chi̱ chá'án xáa̱n kájika kuáxán‑i, te káské'ichi̱‑i ña̱yɨvɨ kátá'ú tíñu. Ña̱yɨvɨ ní'in ini̱ kákuu‑i, te kásá'a‑i ja̱ kúu ini̱ máá‑i, te tú káyu̱'ú‑i ká'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱ já kákuñá'nu. 11 Ni máá ndájá'a̱‑yá, va̱sa ñá'nu‑ga̱‑ya̱ jíín fuerza jíín tíñu kándi̱so‑ya̱, ko tú káka'a̱n ndɨva̱'a‑ya̱ sɨkɨ́ yúán núu̱ máá Tatá Dios. 12 Ko ña̱yɨvɨ yá'a, káka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱ já tú kájuku̱'un ini̱‑i, te kákuu‑i nátu̱'un kɨtɨ yúkú ja̱ ní ka̱kaku‑tɨ̱ náva̱'a kunu'ni̱‑tɨ̱ te kuu̱‑tɨ̱. Te súan naa ñáyɨvɨ‑ún sá'a ya̱ku‑i, 13 chi kii tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑í kua̱chi tiñu ñáá kásá'a‑i. Chi̱ máni sɨkɨ̱ tú'un sɨɨ̱ iní kájata'a̱n ini̱‑i ndɨta'a̱n kɨvɨ̱. Ña̱yɨvɨ kíni ña̱yɨvɨ chá'án kákuu‑i. Te nini káyee‑í jíín‑ró jíná'an‑ró, te kákusɨɨ̱ xáa̱n iní‑i káxndá'ú‑i róó. 14 Te jí'vá‑i sɨkɨ̱ tú'un ísɨ́kɨ ncháa̱ tá'an. Te tɨ́ndɨ́‑i sɨkɨ̱ kuáchi. Te skaní‑i ini̱ ña̱yɨvɨ tá'ya ini̱. Te bueno tóó iní añú‑i, te se̱'e tasɨ̱ kákuu‑i. 15 Ni̱ ka̱sía̱‑i ichi ndóó. Te ni̱ kasa̱na‑i. Te ni̱ kandiki̱n‑i ichi Balaam, se̱'e Beor. Chi cha̱a‑ún ni̱ kusɨɨ̱ iní‑de jíín yá'u tiñu ñáá ni̱ sá'a‑de. 16 Ko ɨɨn burro, va̱sa kɨtɨ ndíso kɨtɨ ñí'ín kúu‑tɨ̱, ko ni̱ ka'a̱n‑tɨ̱ nátu̱'un ɨɨn ña̱yɨvɨ. Te ni̱ kana jíín‑tɨ́ nuu̱‑dé. Te súan ni̱ jasu̱‑tɨ̱ núu̱ tíñu kátachi̱ ndúkú sá'a cha̱a jáni tu̱'un‑ún. 17 Ña̱yɨvɨ‑ún kákuu‑i nátu̱'un sókó íchí. Te suni kákuu‑i nátu̱'un viko̱ já ndéché‑ni jíín tachí. Ko íó tu̱'a ñu̱ñáa lúchi túún nuu̱ kúxiu̱kú‑i nɨ́ɨ́ káni. 18 Chi̱ kásávixi̱‑i máá‑i jíín tú'un sáni kákana‑i. Te jíín tíñu kaní ini̱ máá‑i te káñu'un‑i sava‑ga̱ cha̱a ja̱ ná káka kuáxán‑de, va̱sa a ni̱ ka̱jinu ndija cha̱a‑ún ni̱ ka̱jito‑de ña̱yɨvɨ kásá'a tiñu ñáá. 19 Te máá‑i, va̱sa kákeyu'u‑í ja̱ ndúu libre cha̱a‑ún, ko kájatíñu máá‑i nuu̱ tíñu ñáá. Chi̱ nú ni̱ yuji̱ ɨ́ɨn cha̱a ni̱ sá'a ɨnga̱ cha̱a, yúan‑na te kuatíñu‑de nuu̱ cháa ni̱ kundéé jíín‑de‑ún. 20 Chi ni̱ kajini̱‑de nuu̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, te ni̱ nama‑ya̱‑dé, te ni̱ ka̱kuxio‑de nuu̱ tíñu chá'án íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Te nú ndɨ̱vɨ tuku‑de ɨnga̱ jínu nuu̱ tíñu chá'án‑ún, te a ni̱ kayuji̱‑ní‑de nú súan. Te ñáá xaa̱n‑gá kendo̱o‑de ja̱ sándɨ̱'ɨ́‑na̱ vásá já xnáñúú. 21 Chi̱ va'a̱‑ga̱ kendo̱o‑de nú tú ní kájini̱‑de ichi ndáa̱, nasu̱ já á ni̱ kajini̱‑de, te káské'ichi̱‑de tiñu ii̱ já ní tá'ú‑yá nuu̱‑dé. 22 Te ni̱ kata'a̱n‑de nátu̱'un ká'a̱n ndija ɨɨn tu̱'un aná'án: Ti'ina̱, ni̱ nakaji‑tɨ́ ja̱ ní nduxian‑tɨ̱. Te kuchí, va̱sa a ni̱ ndundoo‑tɨ̱, ko ni̱ nakɨɨn‑tɨ́ máá‑tɨ́ nuu̱ ndé'yu̱.

3

Tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá ncháa̱‑ya̱

1 Ñáni̱ máni̱, ya̱'á kúu carta uu̱ cháa‑ri̱ nuu̱‑ro̱ vína, te jíín ndéndúú xndáku‑ri̱ nuu̱‑ro̱ náva̱'a ná ndúkanda̱ ini̱‑ro̱, chi̱ íó kájí xiní‑ro̱. 2 Náva̱'a ná núku̱'un ini̱‑ro̱ táká tu̱'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios onde̱ sáá, jíín tíñu ni̱ tá'ú Jíto'o̱‑yo̱, I'a̱ náma yóó, ja̱ ní ka'a̱n‑ya̱ jíín yú'u cháa kákuu apóstol nuu̱‑ro̱. 3 Tu̱'un yá'a ná kuní‑ro̱ xná'a̱n‑ga̱, ja̱ ondé sandɨ̱'ɨ́‑na̱ te chaa̱ cha̱a sákátá jíín tú'un kátá‑de. Te sá'a‑de ta̱ká ja̱ kákani̱ ini̱ máá‑de. 4 Te kachi̱‑de: Naja̱ tú ncháa̱‑ya̱ nátu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. Chi̱ onde̱ kɨvɨ̱ ní kaji'i̱ ndɨ̱yi táa̱‑yo̱, te ta̱ká ndatíñu yá'a tú ní sáma kutɨ onde̱ kɨvɨ̱ ní kejá'á‑yá ni̱ sá'a‑ya̱ ñúyɨ́vɨ, achi̱‑de. 5 Chi̱ kájasu̱‑de nuu̱ jiní tuní‑de, náva̱'a tú kuni̱‑de ja̱ íó andɨ́vɨ́ ondé aná'án, te jíín tú'un Dios ni̱ kuva̱'a ñu̱yɨ́vɨ jíín ndúcha má'ñú máá ndúcha‑ún. 6 Te suni jíín ndúcha‑ún ni̱ naa ñúyɨ́vɨ áná'án, chi ni̱ sa̱'u chi̱i nducha‑ún. 7 Ko andɨ́vɨ́ jíín ñúyɨ́vɨ íó vina, suni súan jíín tú'un máá‑yá te yíndasu̱ tu̱'a náva̱'a kayu̱ jíín ñú'u̱n kɨvɨ̱ cháa̱ juicio. Te suni kɨvɨ̱‑ún naa táká ña̱yɨvɨ tú káchiñú'ún Dios. 8 Ko róó ñáni̱ máni̱, ma̱ náa iní‑ro̱ tú'un yá'a jíná'an‑ró. Chi̱ ɨɨn kɨvɨ̱ jíín máá Jíto'o̱‑yo̱, nátu̱'un mil‑ni kuia̱ kúu. Te mil kuia̱ nátu̱'un ɨɨn kɨvɨ̱‑ní kúu. 9 Tú kú'uun ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ sɨkɨ́ tú'un ni̱ keyu'u‑yá‑ún, nátu̱'un kájani ini̱ sava ña̱yɨvɨ. Chi̱ sua íó paciencia ini̱‑ya̱ núu̱‑yo̱, tú kuní‑ya̱ já náa ní ɨɨn‑yó, chi̱ sua ndɨ'ɨ‑yó ná nákani ini̱‑yo̱ kuní‑ya̱. 10 Ko kɨvɨ̱ máá I'a̱ kúu Tatá Dios chaa̱ nátu̱'un ñakui̱'ná ákuáa. Te kɨvɨ̱‑ún nɨ̱'ɨn xaa̱n, te naa ándɨ́vɨ́, te ta̱ká ndatíñu andɨ́vɨ́ ndɨ́'ɨ kayu̱ te nducha. Te ñu̱yɨ́vɨ jíín táká ndatíñu íó, ndɨ'ɨ kayu̱. 11 Te nú súan nduxia̱ ta̱ká ndatíñu yá'a, núsáá te jínu ñú'ún já káka ndoo‑ró te chiñú'ún‑ró‑yá. 12 Nini káinda̱tu‑ró, te kásátiñu‑ró náva̱'a yachi̱ chaa̱ máá kɨvɨ́ Dios. Te kɨvɨ̱‑ún kayu̱ andɨ́vɨ́ te nducha‑ni. Te ta̱ká ndatíñu andɨ́vɨ́ nducha̱ jíín ñú'u̱n. 13 Ko máá‑yó, káinda̱tu‑yó ándɨ́vɨ́ jáá jíín ñúyɨ́vɨ jáá, nátu̱'un ni̱ keyu'u‑yá. Te yúan koo máni tiñu ndaa̱. 14 Ñáni̱ máni̱, a káinda̱tu‑ró cháa̱ tu̱'un yá'a. Ja̱ yúán ná ndúkú ndéé vá'a‑ró já ní'i̱n‑yá róó, ja̱ tú káchá'án iní‑ro̱, ni ja̱ tú na̱ kua̱chi‑ró kóo. Ni ja̱ tú kána̱á‑ro̱. 15 Te ná kuní‑ro̱ já núu̱‑yo̱ íó paciencia ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱, te ja̱ yúán káku‑yó. Chi̱ ñani̱‑yo̱ Pablo ja̱ maní‑yo̱ jíín‑de, suni súan ni̱ chaa‑de tutu̱ nuu̱‑ro̱. Chi ni̱ stá'a̱n‑ya̱ tú'un ndíchí núu̱‑dé. 16 Suni súan yóso tú'un yá'a nuu̱ táká carta ni̱ chaa‑de. Te nuu̱ carta‑de‑ún íó yaku̱ tu̱'un yíí ja̱ tú kájuku̱'un yachi̱ ini̱‑yo̱ jíín. Te ña̱yɨvɨ tú tu̱'a jíín ñáyɨvɨ tá'ya ini̱, kásama‑i tu̱'un yíí yúan. Nátu̱'un kásama‑i sava‑ga̱ tutu̱ ii̱. Te ja̱ yúán káxnáa‑í máá‑i. 17 Ko róó ñáni̱ máni̱, onde̱ jíín tiempo te a kájini̱‑ro̱ tú'un yá'a. Núsáá te koto‑ró máá‑ró, náva̱'a tú kukuu‑ró jíín kuáchi kásá'a ña̱yɨvɨ ñáá, chi̱ sanaa te jungava‑ró já tuká ká'i̱in ni̱'in‑ró. 18 Chi̱ sua ná ndeá tu̱'un luu‑ya̱ iní‑ro̱. Te ná júku̱'un‑ga̱ ini̱‑ro̱ tú'un máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, I'a̱ náma yóó. Te ná nákana jaa‑yó‑yá vina, te suni súan nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Súan ná kóo. Amén.

1 Juan

1

2

3

4

5

LA PRIMERA EPISTOLA UNIVERSAL DE SAN JUAN APOSTOL

YA'A KUU CARTA ƗƗN JA NI CHAA SAN JUAN APOSTOL NUU TAKA ÑAYƗVƗ KAKANDIJA

1

Tu̱'un máá‑yá ni̱ jini̱ Juan

1 Tu̱'un kájani‑ri̱ kúu tu̱'un máá I'a̱ ni̱ i̱o onde̱ xnáñúú. Te ni̱ ka̱jini so̱'o‑ri̱ ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te ni̱ kajini̱‑ri̱ nuu̱‑yá jíín ndúchi‑rí. Te ni̱ ka̱ké'é‑rí‑ya̱ jíín ndá'a‑rí. Te máá‑yá kúu tu̱'un kuchaku̱‑yo̱. 2 Te I'a̱‑ún chakú‑yo̱ sá'a‑ya̱, ni̱ kenda ndiji̱n‑ya̱. Te ni̱ kajini̱‑ri̱ nuu̱‑yá. Te kájani ndaa̱‑ri̱ tu̱'un‑ya̱. Te kákastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱ ndasa kuchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni jíná'an‑ró sá'a‑ya̱. Chi ni̱ kanchaa̱‑ya̱ jíín máá Táa̱‑yo̱ Dios. Te ni̱ kenda ndiji̱n‑ya̱ núu̱‑yo̱. 3 Ja̱ ní kajini̱‑ri̱ jíín já ní kajini so̱'o‑ri̱‑ún, yu̱án kákastu̱'ún‑rí nuu̱‑ro̱, náva̱'a suni máá‑ró, ɨɨn núú‑ni koo ini̱‑ro̱ jíín‑rí. Te máá‑rí, ɨɨn núú‑ni ká'i̱o ini̱‑ri̱ jíín máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín Sé'e‑ya̱ Jesucristo. 4 Te tu̱'un yá'a káchaa‑ri̱ nuu̱‑ro̱ náva̱'a kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ro̱ jíná'an‑ró.

Ja̱ ndíi ncháa̱ Dios jíín já jánchaa̱‑ya̱ kuáchi‑yó

5 Te ya̱'á kúu tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ri̱ ni̱ ka'a̱n‑ya̱. Te tu̱'un‑ún kájani‑ri̱ nuu̱‑ro̱: Máá Dios kúu luz. Te nuu̱ ncháá máá‑yá, tú kutɨ na̱ ñu̱ñáa íó. 6 Nú káka'a̱n‑yo̱ já ɨ́ɨn núú‑ni ká'i̱o ini̱‑yo̱ jíín‑yá, te kájika kuu‑yó íchi ñúñáa. Yúan‑na te káxndá'ú‑yo̱, te tú káka'a̱n ndaa̱‑yo̱. 7 Ko nú kájika‑yó íchi ñúndiji̱n nátu̱'un máá‑yá kánchaa̱‑ya̱ ñúndiji̱n, yúan‑na te ɨɨn núú‑ni ká'i̱o ini̱‑yo̱ jíín‑yá. Te nɨñi̱ máá Sé'e‑ya̱ Jesucristo nda'va̱ ta̱ká kua̱chi‑yó. 8 Nú káka'a̱n‑yo̱ já tú na̱ kua̱chi kándi̱so‑yó, te káxndá'ú‑yo̱ máá‑yó já súan, te tú ñú'un tu̱'un ndaa̱ ini̱‑yo̱. 9 Te máá‑yá, I'a̱ skíkuu, I'a̱ va̱'a kúu‑ya̱. Ja̱ yúán nú nakani ndaa̱‑yo̱ kuáchi‑yó, te sá'a‑ya̱ túká'nu ini̱ nuu̱ kuáchi‑yó, te sándoo‑ya̱ yóó kuanchaa̱‑ya̱ táká ja̱ ñáá ñú'un ini̱‑yo̱. 10 Te nú ka'a̱n‑yo̱ já tú na̱ kua̱chi ní kásá'a‑yó, te nátu̱'un kánasá'a‑yó‑yá ɨɨn I'a̱ ká'a̱n tu̱'un tú'ún, te tu̱'un máá‑yá na̱ tú ñú'un ini̱‑yo̱.

2

1 Súchi̱, ta̱ká tu̱'un yá'a cháa‑ri̱ nuu̱‑ro̱, náva̱'a ma̱ sá'a‑ró kuáchi jíná'an‑ró. Ko nú ndé ɨɨn‑ró sá'a kua̱chi, te íó ɨɨn I'a̱ ká'a̱n ja'a̱‑yo̱ núu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios. Jesucristo, I'a̱ ndaa̱ kúu‑ya̱. 2 Te onde̱ jíín nɨñí máá‑yá jánchaa̱ ta̱ká kua̱chi‑yó jíná'an‑yó. Te nasu̱ máá ɨ́ɨn kua̱chi máá‑yó, chi̱ suni jánchaa̱ kua̱chi nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. 3 Nú skíkuu‑yó tíñu tá'ú‑yá nuu̱‑yo̱, yúan‑na te jiní ndaa̱‑yo̱ já kájini̱‑yo̱‑yá. 4 Te nú ɨɨn cha̱a ka'a̱n‑de: Ruu̱, chi̱ jiní‑ri̱‑ya̱. Te nú tú skíkuu‑de tiñu tá'ú‑yá, cha̱a yúan, cha̱a xndá'ú kúu‑de, te tú ñú'un tu̱'un ndaa̱ ini̱‑de. 5 Ko cha̱a skíkuu tu̱'un‑ya̱, ja̱ndáa̱ ja̱ iní máá‑de ni̱ yija va̱'a tu̱'un kúndá'ú ini̱ Dios. Ja̱ yúán kájini̱‑yo̱ nú kánchaa̱‑yo̱ jíín‑yá xí túu. 6 Nú ká'a̱n ɨɨn cha̱a ja̱ ncháá‑de jíín‑yá, kánúú káka‑de nátu̱'un ni̱ jika máá‑yá.

Tu̱'un jáá tá'ú tíñu nuu̱‑yo̱

7 Ñáni̱ máni̱, nasu̱ tíñu jáá tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱, chi̱ tiñu ja̱ á káñava̱'a‑ró ondé ni̱ kejá'á kúu. Te tiñu‑ún ja̱ tá'ú‑rí nuu̱‑ro̱ kúu tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró ondé kɨvɨ̱ ní kejá'á. 8 Ko suni tá'ú‑rí ɨɨn tiñu jáá núu̱‑ro̱, ja̱ kúu tu̱'un ndaa̱ íó ini̱ máá‑yá jíín iní máá‑ró. Chi ñu̱ñáa, a já'a kua'a̱n. Te stúu̱n máá luz ndija nuu̱‑yo̱ vína. 9 Nú ɨɨn cha̱a jíto u'u̱‑de ñani̱‑de, cha̱a‑ún kándee‑de ñu̱ñáa, va̱sa a ká'a̱n‑de ja̱ kánchaa̱‑de ñu̱ndiji̱n. 10 Cha̱a ja̱ kúndá'ú ini̱‑de ñani̱‑de, kándee‑de ñu̱ndiji̱n. Te tú náyu̱'ú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ sá'a‑de. 11 Ko cha̱a jíto u'u̱‑de ñani̱‑de, kándee‑de ñu̱ñáa. Te ñu̱ñáa jíka‑de, te tú jiní‑de ndé nuu̱ kí'i̱n‑de. Chi ni̱ kukuáá‑de ni̱ sá'a ñu̱ñáa‑ún. 12 Súchi̱ jíná'an‑ró, cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱‑ro̱ chi ja̱ sɨkɨ́ Jesucristo te ni̱ sá'a Dios tu̱ká'nu ini̱‑ya̱ núu̱ táká kua̱chi‑ró. 13 Róó táa̱ jíná'an‑ró, cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ kájini̱‑ro̱ I'a̱ kúu onde̱ xnáñúú. Róó cha̱a súchí jíná'an‑ró, cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ a ni̱ kundéé‑ró jíín kuí'na̱. Súchi̱, cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ kájini̱‑ro̱ núu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios. 14 Róó táa̱ jíná'an‑ró, cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ kájini̱‑ro̱ I'a̱ kúu onde̱ xnáñúú. Róó cha̱a súchí jíná'an‑ró, cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱, chi̱ ká'i̱o ni̱'in‑ró, te tu̱'un Dios ñú'un ini̱‑ro̱, te a ni̱ ka̱kundéé‑ró jíín kuí'na̱. 15 Ma̱ kóo mani̱‑ro̱ jíín ñúyɨ́vɨ, ni ta̱ká ndatíñu ja̱ íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Chi̱ nú ndé ɨɨn cha̱a mani̱‑dé jíín ñúyɨ́vɨ, te tú kúu koo mani̱‑dé jíín máá Táa̱‑yo̱ Dios. 16 Chi ta̱ká ja̱ íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ kúu modo yúkú já kaní ini̱ máá‑yó, jíín já kaní ini̱ nduchi‑yo, jíín já sávixi̱‑yo̱ máá‑yó. Yu̱án násu̱ ondé nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios va̱i, chi̱ cuenta ñu̱yɨ́vɨ kákuu. 17 Te naa ñúyɨ́vɨ jíín táká ja̱ kákani̱ ini̱‑yo̱. Ko cha̱a sá'a ja̱ kúu ini̱ máá Dios, kundii̱‑de nɨ́ɨ́ káni.

Cha̱a jíto u'u̱ Cristo

18 Súchi̱, a kua̱ndɨ'ɨ kɨvɨ̱. Te a ni̱ ka̱jini tu̱'un‑ró já kíi máá já xíin tíñu jíto u'u̱ Cristo. Te onde̱ vina, a ni̱ kenda tɨnɨ̱ ña̱yɨvɨ kájito u'u̱‑ya̱. Te ja̱ yúán kájini̱‑yo̱ já á kua̱ndɨ'ɨ kɨvɨ̱. 19 Nuu̱ máá‑yó ní kenda‑i kája'a̱n‑i. Ko nasu̱ tá'an‑yó kákuu‑i. Chi̱ nú tá'an‑yó kákuu‑i, kendo̱o ndija‑i jíín‑yó núú. Ko ni̱ kenda‑i kája'a̱n‑i náva̱'a kuni̱ ndiji̱n‑yo̱ núu̱‑í ja̱ násu̱ tá'an‑yó kákuu‑i. 20 Ko máá I'a̱ ii̱, ni̱ ji'i‑yá róó jíín Espíritu Santo. Te kájini̱‑ro̱ táká tu̱'un. 21 Nasu̱ cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱‑ro̱ já nátu̱'un tú kájuku̱'un ini̱‑ro̱ jíín tú'un ndaa̱, chi̱ sua kájuku̱'un ini̱‑ro̱ jíín, jiní‑ri̱, chi̱ tú kutɨ ní ɨɨn tu̱'un tú'ún íó nuu̱ tú'un ndaa̱. 22 Ndé ja̱ xíin tú'un xndá'ú, suu ja̱ tú játu̱'un ja̱ Jesús kúu máá Cristo. Yu̱án kúu ja̱ jíto u'u̱ Cristo, chi̱ tú játu̱'un ja̱ kúu máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín Sé'e‑ya̱. 23 Ta̱ká cha̱a tú játu̱'un‑de máá Sé'e, suni tú ká'i̱in‑de jíín máá I'a̱ kúu Táa̱. Te cha̱a játu̱'un‑de máá Sé'e, suni ká'i̱in‑de jíín máá I'a̱ kúu Táa̱. 24 Núsáá te tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró ondé xnáñúú, ná kéndo̱o tu̱'un‑ún ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Te nú jíín‑ró kánchaa̱ tu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ró ondé xnáñúú‑ún, yúan‑na te suni kuxiu̱kú máá‑ró jíín máá Táa̱‑yo̱ jíín Sé'e‑ya̱. 25 Te ya̱'á kúu tu̱'un ni̱ keyu'u‑yá nuu̱‑yo̱: Ja̱ kúchaku̱‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni. 26 Tu̱'un yá'a cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱ já kástu̱'ún‑rí cuenta sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ kándúkú xndá'ú róó jíná'an‑ró. 27 Ko ni̱ ji'i‑yá róó jíín Espíritu Santo, te kánchaa̱ máá Espíritu ini̱‑ro̱ jíná'an‑ró. Te tú kájinu ñú'ún‑ró já stá'a̱n ni ɨɨn ña̱yɨvɨ núu̱‑ro̱, chi̱ máá Espíritu kúu ja̱ stá'a̱n ta̱ká tu̱'un nuu̱‑ro̱, te stá'a̱n tu̱'un ndaa̱, tú xndá'ú kutɨ. Núsáá te kuxiu̱kú‑ró jíín‑yá, nátu̱'un ni̱ stá'a̱n máá Espíritu nuu̱‑ro̱. 28 Te vina súchi̱, ná kúxiu̱kú ní'in‑ró jíín‑yá, náva̱'a nú ni̱ kenda ndiji̱n‑ya̱, te ma̱ yú'ú‑yo̱, ni ma̱ kúka nuu̱‑yo̱ núu̱‑yá kɨvɨ̱ ncháa̱‑ya̱. 29 Te nú kájini̱‑ro̱ já I'a̱ ndaa̱ kúu‑ya̱, te suni ná kuní‑ro̱ já táká ña̱yɨvɨ kásátiñu ndaa̱, onde̱ nuu̱ máá‑yá ni̱ ka̱kaku‑i.

3

Tu̱'un se̱'e Dios

1 Ná kúná'án‑ró sɨkɨ́ máá Táa̱‑yo̱, ndasa ni̱ kundá'ú xaa̱n iní‑ya̱ yóó, ja̱ ná kúnání‑yó sé'e Dios. Te yu̱án kákuu ndija‑yó. Ja̱ yúán tú jiní ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ núu̱‑yo̱, chi̱ tú ní jiní‑i nuu̱ máá‑yá. 2 Ñáni̱ máni̱, vina a kákuu‑yó sé'e Dios, te té cha'a̱n‑ga̱ kuni̱‑yo̱ ndasa koo‑yó. Ko a kájini̱‑yo̱ já nú ni̱ kenda ndiji̱n‑ya̱, te nduu‑yó nátu̱'un káa máá‑yá. Chi̱ kuni̱‑yo̱ núu̱‑yá ndasa káa‑ya̱. 3 Te ta̱ká cha̱a ja̱ súan káñukuu ini̱‑de‑ya̱, sándoo‑de máá‑de nátu̱'un íó ndoo máá‑yá. 4 Cha̱a sá'a kua̱chi, suni stɨ́vɨ́‑de ley, chi kua̱chi‑ún kúu ja̱ síjíta ley. 5 Te kájini̱‑ro̱ já ní kenda ndiji̱n‑ya̱ náva̱'a nda'va̱‑ya̱ kuáchi‑yó. Te tú na̱ kua̱chi ndíso‑ya̱. 6 Ña̱yɨvɨ kánchaa̱ jíín‑yá, tú sá'a‑i kua̱chi. Te ña̱yɨvɨ sá'a kua̱chi, tú ní ndé'é‑i nuu̱‑yá, ni tú ní jiní‑i nuu̱‑yá. 7 Súchi̱ jíná'an‑ró, ni ɨɨn‑de ma̱ xndá'ú‑de róó. Cha̱a sá'a tiñu ndaa̱, cha̱a ndaa̱ kúu‑de, nátu̱'un I'a̱ ndaa̱ kúu máá‑yá. 8 Te cha̱a sá'a kua̱chi, se̱'e kui'na̱ kúu‑de. Chi̱ kui'na̱, sá'a kua̱chi va̱i onde̱ xnáñúú. Ja̱ yúán ní kii Se̱'e Dios ja̱ xnáa‑yá ta̱ká tiñu sá'a kui'na̱. 9 Cha̱a kúu se̱'e Dios, na̱ tú sá'a‑de kua̱chi, chi̱ tata̱‑ya̱ kánchaa̱ ini̱‑de. Te ma̱ kúu sá'a‑de kua̱chi, chi se̱'e Dios kúu‑de.

Tu̱'un se̱'e kui'na̱

10 Súan ná kuní‑yo̱ ndéja̱ kúu se̱'e Dios jíín sé'e kui'na̱. Ta̱ká cha̱a ja̱ tú sá'a‑de tiñu ndaa̱, jíín já tú kúndá'ú ini̱‑de ñani̱‑de, nasu̱ sé'e Dios kúu‑de. 11 Chi ya̱'á kúu tu̱'un ja̱ ní ka̱jini tu̱'un‑ró ondé xnáñúú: Ja̱ ná kúndá'ú ini̱‑yo̱ tá'an‑yó. 12 Te ma̱ sá'a‑yó nátu̱'un ni̱ sá'a Caín, ja̱ ní kuu‑de se̱'e kui'na̱, te ni̱ ja'ni‑dé ñani̱‑de. Te naja̱ ní ja'ni‑dé ñani̱‑de. Kua̱chi ja̱ máni tiñu ñáá ni̱ sá'a‑de, te ñani̱‑de ni̱ sá'a tiñu ndaa̱. 13 Ma̱ nánaa iní‑ro̱ ñáni̱, te nú ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ jíto u'u̱‑i róó jíná'an‑ró. 14 A kájini̱‑yo̱ já á ni̱ ka̱ku‑yó já kúu̱‑yo̱, te ni̱ naja̱'a‑yó núu̱ kúchaku̱‑yo̱, chi̱ kákundá'ú ini̱‑yo̱ ñaní‑yo̱. Te cha̱a ja̱ tú kundá'ú ini̱‑de ñani̱‑de, cha̱a‑ún kándee‑de nuu̱ kúu̱‑de. 15 Cha̱a jíto u'u̱ ñani̱, cha̱a já'ni ndɨ́yi kúu‑de. Te a kájini̱‑ro̱ já ní ɨɨn cha̱a já'ni ndɨ́yi, ma̱ náni'i̱n tá'u̱ kútɨ‑dé kuchaku̱‑de nɨ́ɨ́ káni. 16 Ja̱ yúán jiní‑yo̱ ndasa sá'a tu̱'un kúndá'ú ini̱. Chi̱ Cristo, ni̱ ji'i̱‑ya̱ já yóó. Te máá‑yó, suni súan jínu ñú'ún kúu̱‑yo̱ já tá'an‑yó. 17 Ko cha̱a ja̱ kúká‑de jíín ndátíñu ja̱ íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, nú jiní‑de tá'a̱n ñani̱‑de tu̱ndó'o, te nú sáxi̱i‑de onde̱ jíín iní añú‑de, núsáá te á ncháá tu̱'un kúndá'ú ini̱ Dios ini̱‑de xí túu. 18 Súchi̱, ma̱ kúndá'ú ini̱‑yo̱ jíín tú'un ká'a̱n‑ni‑yó, ni jíín yú'u‑yo, chi̱ sua ná kúndá'ú ndija ini̱‑yo̱ ondé jíín tíñu kásá'a‑yó. 19 Ja̱ yúán te kuni̱‑yo̱ já kákuu‑yó sé'e tu̱'un ndaa̱, te kundaa̱ ini̱ añú‑yo̱ núu̱‑yá, 20 nú añú‑yo̱ kána jíín núu̱‑yo̱. Chi̱ Dios, ñá'nu‑ga̱ kúu‑ya̱ vásá añú‑yo̱, te jiní ndɨ'ɨ‑ya̱ táká na̱ún kúu. 21 Súchi̱ máni̱, nú añú‑yo̱ tú náku̱xndíi sɨkɨ̱‑yo̱, yúan‑na te tuká yú'ú‑yo̱ núu̱ Dios, 22 te ta̱ká na̱ún kájika̱n‑yo̱ núu̱‑yá, te kua̱'a‑ya̱ núu̱‑yo̱, chi̱ kájandatu̱‑yo̱ táká tiñu tá'ú‑yá nuu̱‑yo̱. Te kásá'a‑yó táká tiñu ja̱ kúsɨɨ̱ iní‑ya̱ jíín. 23 Te ya̱'á kúu tiñu tá'ú‑yá: Ja̱ ná kándíja‑yó núu̱ Sé'e‑ya̱ Jesucristo, te ná kúndá'ú ini̱‑yo̱ tá'an‑yó nátu̱'un ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑yo̱. 24 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ skíkuu tiñu tá'ú‑yá, káxiu̱kú‑i jíín Dios, te Dios kánchaa̱‑ya̱ jíín‑i. Te jíín tú'un yá'a kájini̱‑yo̱ já ncháá máá‑yá jíín‑yó jíín máá Espíritu ja̱ ní ja̱'a‑ya̱ núu̱‑yo̱.

4

Modo kuni̱‑yo̱ sɨ́ɨn sɨ́ɨn tu̱'un

1 Ñáni̱ máni̱, ma̱ kándíja‑ró táká tu̱'un. Chi̱ ná kóto nchaa̱‑ro̱ táká tu̱'un te nú onde̱ nuu̱ Dios va̱i xí túu. Chi̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ kájani tu̱'un tú'ún, ni̱ kenda koyo‑i ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 2 Jíín tú'un yá'a ná kuní‑ro̱ ndéja̱ kúu máá Espíritu Dios: Ta̱ká tu̱'un ja̱ ká'a̱n ndaa̱ ja̱ ní kii Jesucristo jíín yíkɨ kúñu‑ya̱, te suu onde̱ nuu̱ Dios va̱i. 3 Te ta̱ká tu̱'un ja̱ tú ká'a̱n ndaa̱ ja̱ ní kii Jesucristo jíín yíkɨ kúñu‑ya̱, nasu̱ núu̱ Dios va̱i. Te yu̱án kúu tu̱'un jíto u'u̱ Cristo, ja̱ ní ka̱jini tu̱'un‑ró já kíi, te vina a kándee ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 4 Súchi̱ jíná'an‑ró, se̱'e Dios kákuu‑ró. Te ni̱ kundéé‑ró jíín yúán. Chi̱ ñá'nu‑ga̱ kúu I'a̱ kánchaa̱ ini̱ máá‑ró nasu̱ yúán já kánchaa̱ ini̱ ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ. 5 Máá‑i kákuu se̱'e ñu̱yɨ́vɨ. Ja̱ yúán káka'a̱n‑i tu̱'un ñu̱yɨ́vɨ. Te ña̱yɨvɨ ñúyɨ́vɨ jíni so̱'o tu̱'un káka'a̱n‑i. 6 Máá‑yó kákuu se̱'e Dios. Te cha̱a jiní nuu̱ Dios, jíni ná'ín‑de tu̱'un ká'a̱n‑yo̱. Ko ña̱yɨvɨ já násu̱ sé'e Dios kúu‑i, tú jíni ná'ín‑i tu̱'un ká'a̱n‑yo̱. Ja̱ yúán kájini̱‑yo̱ ndasa káa tu̱'un ndaa̱ jíín tú'un ñáá.

Dios kúu máá tú'un kúndá'ú ini̱

7 Ñáni̱ máni̱, ná kúndá'ú ini̱‑yo̱ tá'an‑yó, chi tu̱'un kúndá'ú ini̱, onde̱ nuu̱ Dios va̱i. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ kúndá'ú ini̱ tá'an, se̱'e Dios kúu‑i, te jiní‑i nuu̱ Dios. 8 Te cha̱a ja̱ tú kúndá'ú ini̱‑de tá'an‑de, tú jiní‑de nuu̱ Dios, chi̱ Dios kúu máá tú'un kúndá'ú ini̱. 9 Súan ni̱ kenda ndiji̱n ndasa kúndá'ú ini̱ Dios yóó. Chi ni̱ tájí‑yá Se̱'e‑ya̱, va̱sa máá tú'ún‑ni‑i íó. Te ni̱ kii Se̱'e‑ya̱‑ún ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, náva̱'a jíín máá‑yá te kuchaku̱‑yo̱. 10 Súan íó tu̱'un kúndá'ú ini̱, chi va̱sa tú ní kákumani̱‑yo̱ jíín Dios, ko ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ yóó. Te ni̱ tájí‑yá Se̱'e‑ya̱ ní kii, náva̱'a kuanchaa̱‑ya̱ táká kua̱chi‑yó jíín nɨñí‑yá. 11 Ñáni̱ máni̱, nú súan kúndá'ú ini̱ Dios yóó, te suni súan nɨ́nɨ ná kúndá'ú ini̱‑yo̱ tá'an‑yó núsáá. 12 Ni ɨɨn cha̱a, tú ní jiní kutɨ‑dé nuu̱ Dios. Ko nú kúndá'ú ini̱‑yo̱ tá'an‑yó, te Dios ncháá‑ya̱ jíín‑yó, te tu̱'un kúndá'ú ini̱‑ya̱, a ni̱ yija va̱'a ini̱‑yo̱. 13 Ja̱ yúán kájini̱‑yo̱ já ncháá‑yo̱ jíín‑yá. Te ncháá‑ya̱ jíín‑yó. Chi ni̱ ja̱'a‑ya̱ Espíritu‑ya̱ núu̱‑yo̱. 14 Te a ni̱ kajini̱‑yo̱, te káka'a̱n ndaa̱‑yo̱, já máá Táa̱‑yo̱ Dios ni̱ tájí‑yá Se̱'e‑ya̱ ní kii ja̱ náma‑ya̱ ñáyɨvɨ ñúyɨ́vɨ. 15 Nú ndé ña̱yɨvɨ ká'a̱n ndaa̱ ja̱ Sé'e Dios kúu Jesús, yúan‑na te ncháá Dios jíín máá‑i, te máá‑i jíín Dios. 16 Te yóó, a ni̱ kajini̱‑yo̱, te ni̱ ka̱kandíja‑yó já Dios kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó. Chi̱ Dios kúu tu̱'un kúndá'ú ini̱. Te cha̱a kúndá'ú ini̱ tá'an, ncháá‑de jíín Dios. Te Dios ncháá‑ya̱ jíín‑de. 17 Súan yíja va̱'a tu̱'un kúndá'ú ini̱‑yo̱, náva̱'a ma̱ yú'ú‑yo̱ kɨvɨ́ kíi juicio, chi̱ nátu̱'un káa máá‑yá, suni súan kánda̱a máá‑yó iní ñu̱yɨ́vɨ yá'a. 18 Tu̱'un kúndá'ú ini̱, tú ndíso tu̱'un yú'ú. Chi̱ nú kúndá'ú ndija ini̱‑yo̱, te a ni̱ jinu tu̱'un yú'ú kua'a̱n. Chi tu̱'un yú'ú ndíso tu̱ndó'o. Chi̱ nú yú'ú ɨɨn ña̱yɨvɨ, chá'a̱n‑ga̱ yija va̱'a‑i jíín tú'un kúndá'ú ini̱. 19 Te yóó, mani̱‑yo̱ jíín‑yá, chi ni̱ kundá'ú ini̱‑ya̱ yóó xna'a̱n‑ga̱. 20 Nú ɨɨn cha̱a ká'a̱n‑de: Ruu̱, chi̱ mani̱‑rí jíín Dios. Te nú jíto u'u̱‑de ñani̱‑de, chaa̱ xndá'ú kúu‑de nú súan. Chi cha̱a ja̱ tú kúndá'ú ini̱‑de ñani̱‑de ja̱ á ni̱ jini̱‑de nuu̱, ndasa kuu kumani̱‑dé jíín Dios ja̱ tú jiní‑de nuu̱‑yá núsáá. 21 Te ni̱ tá'ú‑yá tiñu yá'a nuu̱‑yo̱: Cha̱a mani̱ jíín Dios, suni ná kúndá'ú ini̱‑de ñani̱‑de.

5

Jíín tú'un kándíja te kundéé‑yó

1 Nú ndé ña̱yɨvɨ kándíja‑i ja̱ Jesús kúu Cristo, Se̱'e Dios kúu‑i, núsáá te ña̱yɨvɨ kúmani̱ jíín máá I'a̱ kúu Táa̱, suni kúmani̱‑í jíín Sé'e‑ya̱. 2 Nú mani̱‑yo̱ jíín Dios te jándatu̱‑yo̱ táká tiñu tá'ú‑yá, yu̱án kájini̱‑yo̱ já maní‑yo̱ jíín táká se̱'e Dios. 3 Chi ja̱ maní‑yo̱ jíín Dios kúu ja̱ ná kuándatu̱‑yo̱ tíñu tá'ú‑yá, chi̱ tiñu tá'ú‑yá tú ve̱e. 4 Chi ta̱ká ña̱yɨvɨ kákuu se̱'e Dios, kundéé‑i jíín ñúyɨ́vɨ, chi tu̱'un kándíja‑yó kúu fuerza ja̱ kúndéé‑yó jíín ñúyɨ́vɨ. 5 Ndéja̱ kúu ja̱ kúndéé jíín ñúyɨ́vɨ, suu ña̱yɨvɨ kándíja ja̱ Jesús kúu Se̱'e Dios, ña̱yɨvɨ‑ún kúu‑i. 6 I'a̱ yá'a kúu Jesucristo, ni̱ kii‑ya̱ jíín ndúcha jíín nɨñí. Nasu̱ máá ɨ́ɨn jíín ndúcha, chi̱ jíín ndúcha jíín nɨñí. Te máá Espíritu ká'a̱n ndaa̱ ya̱'á, chi̱ Espíritu kúu tu̱'un ndaa̱. 7 Chi̱ íó uni̱ ja̱ ká'a̱n ndaa̱ ini̱ andɨ́vɨ́. Máá I'a̱ kúu Táa̱, máá Sé'e, jíín máá Espíritu Santo kákuu‑ya̱. Te ndenúní I'a̱ yá'a, ɨɨn‑ni‑ya̱ kúu. 8 Te íó uni̱ ja̱ ká'a̱n ndaa̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Espíritu, jíín ndúcha, jíín nɨñí kákuu, te ndenúní ya̱'á, ɨɨn‑ni káka'a̱n. 9 Nú játá'ú‑yó tú'un káka'a̱n ndaa̱ cha̱a, naga̱ ni̱ kuu jíín tú'un ká'a̱n ndaa̱ Dios, ja̱ ñá'nu‑ga̱ kúu, chi tu̱'un ká'a̱n ndaa̱ Dios kúu tu̱'un Se̱'e‑ya̱. 10 Cha̱a kándíja nuu̱ Sé'e Dios, a jiní ndaa̱ máá‑de. Te cha̱a tú kándíja nuu̱ Dios, nátu̱'un násá'a‑de‑ya̱ ɨ́ɨn I'a̱ xndá'ú, chi̱ tú kándíja‑de tu̱'un ni̱ ka'a̱n ndaa̱ Dios ja̱ ní jani‑ya̱ tú'un Se̱'e‑ya̱. 11 Te ya̱'á kúu tu̱'un ndaa̱‑ún: Ni̱ ja̱'a Dios tu̱'un ja̱ kúchaku̱‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni, te Se̱'e‑ya̱ kúu I'a̱ ndíso tu̱'un kuchaku̱‑yo̱. 12 Cha̱a kándíja nuu̱ Sé'e‑ya̱, a ni̱ ni'i̱n tá'u̱‑dé kuchaku̱‑de. Ko cha̱a tú kándíja nuu̱ Sé'e‑ya̱, tú ní ní'i̱n tá'u̱‑dé kuchaku̱‑de. 13 Tu̱'un yá'a cháa‑ri̱ nuu̱ róó, ña̱yɨvɨ kákandíja nuu̱ Sé'e Dios, náva̱'a ná kuní‑ro̱ já á ni̱ kani'i̱n tá'u̱‑ro̱ kúchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni, náva̱'a kandíja va̱'a‑ró núu̱ Sé'e Dios. 14 Ja̱ yá'á chúndéé iní‑yo̱ ká'a̱n‑yo̱ jíín‑yá, chi̱ nú jikán‑yo̱ ɨ́ɨn ndatíñu nuu̱‑yá nátu̱'un kuní máá‑yá, te jíni ná'ín‑yá tu̱'un ká'a̱n‑yo̱. 15 Te nú kájini̱‑yo̱ já jíni ná'ín‑yá tu̱'un ká'a̱n‑yo̱ na̱ún ndatíñu kájika̱n‑yo̱. Núsáá te a kájini̱‑yo̱ já ní'i̱n‑yo̱ já ní kajika̱n‑yo̱‑ún. 16 Nú ɨɨn ña̱yɨvɨ jiní‑i sá'a ñani̱‑i kua̱chi ja̱ násu̱ kuáchi kuu̱‑de kúu, te ná ká'a̱n nda̱'ú‑i jíín‑yá, te kua̱'a‑ya̱ tú'un kuchaku̱‑de. Ko máni nuu̱ cháa ja̱ násu̱ kuáchi kuu̱‑de kásá'a‑de, áchí‑ri̱. Ió kua̱chi ja̱ kúu̱‑de, ko nasu̱ já'a̱ yúán ká'a̱n‑ri̱ ja̱ ká'a̱n nda̱'ú‑yo̱ jíín‑yá. 17 Ta̱ká tiñu káñáá kúu kua̱chi. Ko íó kua̱chi ja̱ násu̱ kuáchi kuu̱‑i kúu. 18 Kájini̱‑yo̱ já ñáyɨvɨ kákuu se̱'e Dios, tú sá'a‑i kua̱chi. Chi̱ ɨɨn se̱'e Dios ndíto va̱'a‑i máá‑i. Te kui'na̱, ma̱ kúu ké'é‑ún‑i. 19 Te kájini̱‑yo̱ já sé'e Dios kákuu‑yó. Te kui'na̱ kúu ja̱ tɨ́ɨn so̱'o nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. 20 Ko a kájini̱‑yo̱ já ní kii Se̱'e Dios. Te kájuku̱'un ini̱‑yo̱ ní sá'a‑ya̱, náva̱'a kuni̱‑yo̱ núu̱ máá I'a̱ ndaa̱. Te a káxiu̱kú‑yó jíín máá I'a̱ ndaa̱, máá Sé'e‑ya̱ Jesucristo kúu‑ya̱. Máá‑yá kúu ndija Dios ndaa̱, te máá‑yá kúu I'a̱ kuchaku̱‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni sá'a‑ya̱. 21 Súchi̱, ná kúxio‑ró núu̱ ndosó. Súan ná kóo. Amén.

2 Juan

LA SEGUNDA EPISTOLA DE SAN JUAN APOSTOL

YA'A KUU CARTA UU JA NI CHAA SAN JUAN APOSTOL NUU TAKA ÑAYƗVƗ KAKANDIJA

1

Sɨkɨ̱ íchi ndáa̱ jíín tú'un kúndá'ú ini̱ tá'an

1 Máá‑ná kúu máá cháa ñá'nu‑ga̱. Te cháa‑ná tutu̱ yá'a nuu̱ níí, ña'an ní ka̱ji‑ya̱. Te kúndá'ú ndija ini̱‑ná níí. Te nasu̱ máá ɨ́ɨn‑ná, chi̱ suni ta̱ká ña̱yɨvɨ kájini̱ tu̱'un ndaa̱. 2 Chi̱ ñú'un tu̱'un ndaa̱ ini̱‑yo̱. Te kunchaa̱ jíín‑yó táká kɨvɨ̱. 3 Tu̱'un luu íó ini̱, jíín tú'un sá'a tu̱ká'nu ini̱, jíín tú'un kuaká'nu ini̱, ja̱ vái onde̱ nuu̱ máá Táa̱‑yo̱ Dios jíín núu̱ Sé'e‑ya̱ Jesucristo, ná kóo ndija ini̱‑ní jíín tú'un kúndá'ú ini̱. 4 Xaa̱n kúsɨɨ̱ iní‑ná, chi ni̱ ni'i̱n‑ná tu̱'un ja̱ kájika ndaa̱ se̱'e‑ní jíná'an‑i, nátu̱'un ni̱ tá'ú tíñu máá Táa̱‑yo̱ Dios nuu̱‑yo̱. 5 Te vina nána̱, tú cháa‑ná tutu̱ yá'a ja̱ tá'ú‑ná ɨɨn tiñu jáá núu̱‑ní. Chi̱ sua ká'a̱n nda̱'ú‑ná jíín‑ní sɨkɨ̱ tú'un ni̱ ni'i̱n‑yo̱ ondé xnáñúú, ja̱ ná kúndá'ú ini̱‑yo̱ tá'an‑yó. 6 Te ya̱'á kúu tu̱'un kúndá'ú ini̱, ja̱ ná káka‑yó nátu̱'un ni̱ tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑yo̱. Ya̱'á kúu tiñu ni̱ ta'u̱ núu̱‑ní: Ja̱ ná káka‑ní jíín tú'un‑ún, nátu̱'un ni̱ ka̱jini so̱'o‑ní onde̱ xnáñúú.

Sɨkɨ̱ já xndá'ú

7 Chi kua'a̱ ñáyɨvɨ káxndá'ú ñá'án, va̱i koyo‑i ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Te ña̱yɨvɨ‑ún, tú kája̱'a‑i tu̱'un ja̱ ní kii Jesucristo jíín yíkɨ kúñu‑ya̱. Ɨɨn ña̱yɨvɨ súan kúu ña̱yɨvɨ xndá'ú ñá'án. Te ña̱yɨvɨ jíto u'u̱ Cristo kúu‑i. 8 Koto va̱'a‑ní máá‑ní jíná'an‑ní, náva̱'a tú xnáa‑ní tiñu ni̱ ka̱sá'a‑ní. Chi̱ sua ná ní'i̱n vá'a‑ní ya̱'u‑ní. 9 Nú ndé ña̱yɨvɨ sáni̱'in ini̱‑i, te tú jíku‑i jíín tú'un Cristo, tú ncháá Dios jíín‑i. Te nú ndé ña̱yɨvɨ jíku jíín tú'un Cristo, ncháá máá Táa̱‑yo̱ jíín Sé'e‑ya̱ jíín‑i. 10 Te nú ɨɨn ña̱yɨvɨ jáa̱‑i nuu̱‑ní, te tú ndíso‑i tu̱'un yá'a, ma̱ kuátá'ú‑ní‑i kunchaa̱‑i ini̱ ve̱'e‑ní, ni ma̱ ká'a̱n‑ní sa'a̱n kúta'u̱ jíín‑i. 11 Chi ña̱yɨvɨ ká'a̱n jíín‑i, chíndéé tá'an jíín‑i sɨkɨ̱ tíñu ñáá sá'a‑i‑ún. 12 Va̱sa íó kua'a̱ tú'un chaa‑ná nuu̱‑ní, ko tú kuní‑ná ka'a̱n‑ná jíín‑ní jíín tutú jíín tinta, chi̱ ñúkuu ini̱‑ná jaa̱‑ná nuu̱‑ní jíná'an‑ní. Te ndatu̱'ún jíín yú'u‑yo, náva̱'a ná kúsɨɨ̱ xáa̱n iní‑yo̱. 13 Ta̱ká se̱'e ku'u̱‑ní, ja̱ ní ka̱ji‑ya̱, káka'a̱n‑i ja̱ ná sándéé iní‑ní. Súan ná kóo. Amén.

3 Juan

LA TERCERA EPISTOLA DE SAN JUAN APOSTOL

YA'A KUU CARTA UNI JA NI CHAA SAN JUAN APOSTOL NUU TAKA ÑAYƗVƗ KAKANDIJA

1

Cha̱a kájika jíín tú'un ndaa̱

1 Máá‑rí kúu máá cháa ñá'nu‑ga̱. Te cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱‑ro̱ Gayo máni̱, chi̱ kúndá'ú ndija ini̱‑ri̱ róó. 2 Ñáni̱ máni̱, kuní‑ri̱ ja̱ bueno ná kí'i̱n ta̱ká tiñu sá'a‑ró, jíín já ná kéndo̱o ndéé ndánu‑ro, nátu̱'un ni̱ kendo̱o va̱'a añú‑ro̱. 3 Ja̱ndáa̱ ni̱ kusɨɨ̱ xáa̱n iní‑ri̱ kɨvɨ̱ ní cha̱koyo ñani̱‑yo̱, chi ni̱ ka̱nakani‑de tu̱'un‑ró núu̱‑rí, ndasa bueno íó ndaa̱ tu̱'un ñú'un ini̱‑ro̱, nátu̱'un jíka ndaa̱‑ro̱. 4 Tuká ɨnga̱ tu̱'un kúsɨɨ̱ iní‑ri̱ sá'a ná nuu̱ yá'á, ja̱ kúni tu̱'un‑ri̱ ja̱ kájika ndaa̱ se̱'e‑ri̱ jíná'an‑i. 5 Ñáni̱ máni̱, bueno sá'a‑ró táká tiñu jíku‑ró jián jíín táká ñani̱‑yo̱, va̱sa cha̱a jíká kákuu‑de. 6 Chi cha̱a‑ún, ni̱ ka̱jani‑de tu̱'un‑ró núu̱ tɨ́ku'ni̱, ja̱ vá'a kúndá'ú ini̱‑ro̱. Te va̱'a sá'a‑ró te nú chindéé chítuu‑ró‑de chu'un íchí‑ró‑de, nátu̱'un kuní Dios. 7 Chi cha̱a‑ún, mani̱‑dé jíín‑yá, te ja̱ yúán ní ka̱ki'in‑de ichi kája'a̱n‑de, te tú káki'in‑de ni ɨɨn ndatíñu nuu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación. 8 Núsáá te yóó, nɨ́nɨ ná kuátá'ú‑yó cháa‑ún, náva̱'a chindéé tá'an‑yó jíín‑de sɨkɨ̱ tú'un ndaa̱.

Ja̱ kájasu̱ nuu̱ tú'un va̱'a

9 A ni̱ chaa‑ri̱ tutu̱ nuu̱ máá tɨ́ku'ni̱. Ko Diótrefes, tú játá'ú‑de tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, kua̱chi ja̱ kúñá'nu máá‑de nuu̱‑í kuní‑de. 10 Núsáá te nú jaa̱‑ri̱ te naxndáku‑ri̱ nuu̱‑ro̱ tíñu sá'a‑de ja̱ kátɨ́lakuá yu'u‑dé, ndasa sátú'ún‑de sɨkɨ̱‑rí. Te va̱sa a ká'a̱n‑de súan, ko tú kúva̱'a ini̱‑de. Chi̱ tú játá'ú‑de ñani̱‑yo̱ kátájí‑yó núu̱‑dé, te jasú‑de nuu̱ ñáyɨvɨ kákuni̱‑i kuatá'ú‑i‑de. Te skúnu‑de‑i ini̱ tɨku'ni̱. 11 Ñáni̱ máni̱, ma̱ sá'a‑ró nátu̱'un kásá'a cha̱a ñáá, chi̱ sua nátu̱'un kásá'a cha̱a va̱'a. Cha̱a sá'a tiñu va̱'a, se̱'e Dios kúu‑de. Ko cha̱a sá'a tiñu ñáá, tú jiní kutɨ‑dé nuu̱ Dios. 12 Ta̱ká ña̱yɨvɨ kájani ndaa̱‑i tu̱'un sɨkɨ̱ Demetrio, te suni máá tú'un ndaa̱ ká'a̱n sɨkɨ̱‑dé, te suni súan ká'a̱n máá‑rí. Te a kájini̱‑ro̱ já tú'un ká'a̱n‑ri̱ íó ndaa̱. 13 Ió kua'a̱ tú'un chaa‑ri̱ nuu̱‑ro̱ kuní‑ri̱, ko tú kuní‑ri̱ chaa‑ri̱ jíín tinta jíín pluma. 14 Chi̱ ñúkuu ini̱‑ri̱ ja̱ yakú‑na̱ kɨvɨ̱ te jaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Yúan‑na te ndatu̱'ún jíín yú'u‑yo. 15 Ná kóo tu̱'un vindáa̱ vinené jíín‑ró. Sándéé iní‑ro̱, áchí ta̱ká amigo yá'a. Te suni ka'a̱n‑ro̱ jíín táká amigo jia̱n, ná sándéé iní‑i.

Judas

LA EPISTOLA UNIVERSAL DE SAN JUDAS APOSTOL

YA'A KUU CARTA JA NI CHAA SAN JUDAS APOSTOL NUU TAKA ÑAYƗVƗ KAKANDIJA

1

1 Máá‑rí kúu Judas ñani̱ Jacobo, te mozo Jesucristo kúu‑ri̱. Te cháa‑ri̱ tutu̱ yá'a nuu̱ róó, ña̱yɨvɨ ní kana‑ya̱ xiní, ja̱ ní ndundoo‑ró ní sá'a Táa̱‑yo̱ Dios. Te Jesucristo, ndíto va̱'a‑ya̱ róó. 2 Tu̱'un kuaká'nu ini̱, jíín tú'un vindáa̱ vinené, jíín tú'un kúndá'ú ini̱ tá'an ná ndeá‑ga̱ nuu̱‑ro̱ sá'a‑ya̱.

Ná kuíñi ni̱'in‑yó jíín tú'un kándíja

3 Ñáni̱ máni̱ jíná'an‑ró, xaa̱n jítú iní‑ri̱ chaa‑ri̱ tu̱'un nuu̱‑ro̱ ndasa ni̱ nama‑ya̱ yóó jíná'an‑yó. Ko ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ jínu ñú'ún já cháa‑ri̱ tutu̱ nuu̱‑ro̱ já má kuá'a‑ró tú'un stɨ́vɨ́‑i tu̱'un kákandíja‑yó, ja̱ ɨ́ɨn jínu‑ni ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un‑ún nuu̱ ñáyɨvɨ ndóo. 4 Chi̱ yaku̱ ña̱yɨvɨ, ni̱ kɨ̱vɨ koyo sa̱'í‑i. Te tú káchiñú'ún‑i Dios. Te ni̱ ka̱nasama‑i tu̱'un luu íó ini̱ Dios máá‑yó, ni̱ ka̱nasá'a‑i tu̱'un kuáxán. Te suni tú kájatá'ú‑i máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ni Dios ja̱ máá ɨ́ɨn‑ni‑ya̱ tá'ú tíñu. Ko ña̱yɨvɨ yá'a, onde̱ aná'án a ni̱ kundaa̱ ja̱ tá'nu̱ ndatu̱‑i.

Dios kúu I'a̱ sándaa̱ tiñu sɨkɨ́ cháa ñáá ii̱

5 Te vina, va̱sa a ni̱ kajini̱ va̱'a‑ró, ko ná náxndáku‑ri̱ nuu̱‑ro̱ ndasa ni̱ sá'a máá‑yá. Chi va̱sa a ni̱ nama‑ya̱ ñáyɨvɨ iní ñuu̱ Egipto, ko kúkuéé‑ga̱, te ni̱ xnáa‑yá sava‑i ja̱ tú ní kákandíja‑i. 6 Te ndajá'a̱‑yá ja̱ ní ka̱skéndo̱o tiñu kándi̱so, te suni ni̱ ka̱skéndo̱o ve'e káxiu̱kú, ni̱ ju'ni̱‑ya̱ ndájá'a̱‑ún jíín cadena nɨ́ɨ́ káni, káxiu̱kú chíi ñu̱ñáa onde̱ kɨvɨ̱ ká'nu ja̱ cháa̱ juicio. 7 Suni ni̱ ndo'o ñuu̱ Sodoma jíín ñúu̱ Gomorra jíín sáva‑ga̱ ñuu̱ ni̱ ka'i̱in yani. Chi ña̱yɨvɨ ñúu̱‑ún, suni súan ni̱ ka̱jika téné‑i, te sɨ́ɨn ku̱ñu kuáxán ní ka̱ndúkú‑i. Te ñuu̱‑ún kúu ɨɨn ja̱ ná kóto nchaa̱‑yo̱, chi ni̱ ka̱ndo'o‑i juicio nuu̱ ñú'u̱n nɨ́ɨ́ káni. 8 Te suni modo súan kásá'a ña̱yɨvɨ yá'a, chi̱ jíín tú'un ká'a̱n ja̱ni jíín‑i, te kásáchá'án‑i yikɨ kúñu‑i, kásákátá‑i nuu̱ cháa ndíso tíñu, te káka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱ já kákuñá'nu. 9 Te Miguel, ndajá'a̱ ñá'nu‑ga̱, hora ja̱ ní státá'an‑ya̱ jíín kuí'na̱ sɨkɨ́ yíkɨ kúñu Moisés, tú ní chúndéé iní‑ya̱ náku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ kuí'na̱‑ún, ja̱ ká'a̱n ndɨva̱'a‑ya̱, chi̱ sua ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Máá Tatá Dios, ná kána jíín‑yá nuu̱‑ro̱, áchí‑ya̱. 10 Ko ña̱yɨvɨ yá'a káka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱ táká ja̱ tú kájuku̱'un ini̱‑i. Te tu̱'un kájini̱ máá‑i ja̱ máá‑i, nátu̱'un kɨtɨ yúkú‑ni, jíín tú'un yúan te naa‑í. 11 Naka̱ ndá'ú koo máá‑i, chi̱ a kája'a̱n‑i ichi ní kandii̱ Caín. Te ni̱ katau̱‑i kája'a̱n‑i yata̱ sá'a̱n ñáá Balaam náva̱'a ni'i̱n‑í na̱jíín sɨkɨ́‑ún. Te suni kánaa‑í jíín tú'un já'a̱ ini̱ Coré. 12 Ña̱yɨvɨ yá'a, nuu̱ káyee‑í jíín‑ró, te kákuu‑i ɨɨn cha'a̱n núu̱ káyee maní‑ro̱. Te tú káyu̱'ú‑i koto va̱'a‑i máá‑i ja̱ skée‑í máá‑i. Viko̱ já tú ndíso sau̱ kákuu‑i, ja̱ ndéché‑ni sá'a tachi̱. Yunu já tú kúun nde'e̱ víko saú kákuu‑i, uu̱ jínu ni̱ kaji'i̱ ja̱ ní tu'un onde̱ yo'o. 13 Su'ma̱ mar ja̱ ndónda kákuu‑i. Te ti'iñu̱ mar kúu tu̱'un kuka nuu̱ iní‑i. Nátu̱'un tiñu̱ú xíní já kájika kuu sáni kákuu‑i, te ni̱ sátu̱'a‑ya̱ lugar ñu̱ñáa lúchi túún nuu̱ kúxiu̱kú‑i nɨ́ɨ́ káni. 14 Te Enoc, chi̱i tata̱ usia̱ Adán, ni̱ jani‑de tu̱'un sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ yá'a: A ni̱ chaa̱ máá Tatá Dios jíín kuá'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ ndóo‑ya̱, 15 náva̱'a sándaa̱‑ya̱ tíñu ta̱ká ña̱yɨvɨ, te naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ táká ña̱yɨvɨ já tú káchiñú'ún‑i‑ya̱, chi ni̱ ka̱sá'a‑i tiñu ñáá, kua̱chi ja̱ tú ní káchiñú'ún‑i‑ya̱. Te suni kua'a̱ tú'un ndɨva̱'a ni̱ kaka'a̱n‑i sɨkɨ̱‑yá, áchí‑de. 16 Ña̱yɨvɨ yá'a, kákutuku ini̱‑i, te káka'a̱n ndɨva̱'a‑i na̱ni ja̱ káta'a̱n‑i, te kásá'a‑i ndéni kaní ini̱ máá‑i. Káka'a̱n ni̱'in‑i ja̱ kánda̱a téyíí‑i, te vixi̱ káka'a̱n‑i náva̱'a ni'i̱n‑í na̱jíín. 17 Ko máá‑ró, ñáni̱ máni̱, ná nándaku ini̱‑ro̱ tú'un ni̱ kaka'a̱n cha̱a ni̱ ka̱kuu apóstol máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo. 18 Chi ni̱ kaka'a̱n‑de: Onde̱ kɨvɨ̱ ndɨ́'ɨ‑na̱ te koo ña̱yɨvɨ sákátá núu̱‑ro̱. Te ña̱yɨvɨ‑ún, kaka kuu‑i ja̱ ndúkú‑i sá'a‑i tiñu ñáá ja̱ kákani̱ ini̱ máá‑i, áchí‑de. 19 Ña̱yɨvɨ yá'a kákuu ja̱ sásɨ́ɨn ña̱yɨvɨ. Ña̱yɨvɨ yúkú kákuu‑i, chi̱ tú ncháá máá Espíritu‑ya̱ iní‑i. 20 Ko máá‑ró, ñáni̱ máni̱, ná skuá'nu‑ró máá‑ró jíín tú'un ii̱ kákandíja‑ró. Te kaka̱n ta'u̱‑ro̱ jíín Espíritu Santo. 21 Ma̱ kúxio‑ró núu̱ tú'un kúndá'ú ini̱ Dios róó, te ná ndúkú‑ró já máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo, ná kúndá'ú ini̱‑ya̱ róó ja̱ kúchaku̱‑ro̱ nɨ́ɨ́ káni sá'a‑ya̱. 22 Te kundá'ú ini̱‑ro̱ sáva‑i, va̱sa kájani sɨ̱kɨ́ ini̱‑i. 23 Te nama‑ró yakú‑ga̱‑i va̱sa yú'ú‑ro̱, te nátu̱'un stáa‑ró‑i nuu̱ ñú'u̱n. Te sava‑ga̱‑i kundá'ú ini̱‑ro̱‑í, va̱sa jíto u'u̱‑ro̱ sá'ma chá'án já ní kukini ni̱ sá'a ku̱ñu‑i. 24 Te vina íó ɨɨn‑ni I'a̱ ja̱ kúu koto róó, náva̱'a tú kanangava‑ró kuáchi, te kuu sá'a‑ya̱ já kuíñi‑ró núu̱ ndíi ncháa̱ máá‑yá, jíín já má kóo chá'án‑ró, jíín já kúsɨɨ̱ xáa̱n iní‑ro̱. 25 Te nuu̱ máá ɨ́ɨn‑ni Dios, I'a̱ náma yóó, ná nákana jaa‑yó‑yá, te ná kóo ja̱ jíñú'ún‑yó núu̱‑yá. Te ná tá'ú máá‑yá tiñu jíín fuerza ndíso‑ya̱, vina te onde̱ nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Súan ná kóo. Amén.

Apocalípsis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

EL APOCALIPSIS O REVELACION DE SAN JUAN, EL TEOLOGO

TU'UN NI JINI NDIJIN SAN JUAN CHAA SKUA'A TU'UN‑YA

1

Ndasa ni̱ kenda tutu̱ yá'a

1 Ya̱'á kúu tu̱'un Jesucristo ja̱ ní kenda ndiji̱n, ja̱ ní ja̱'a Dios nuu̱‑yá, náva̱'a stá'a̱n‑ya̱ núu̱ mozo‑ya̱ ná ta̱ká tiñu ja̱ kánúú kíi yachi̱. Te ni̱ tájí‑yá ɨɨn ndajá'a̱‑yá ni̱ kii. Te ni̱ kastu̱'ún‑yá tu̱'un yá'a nuu̱ mozo‑ya̱ Juan. 2 Te cha̱a‑ún kúu testigo. Te ni̱ jani ndaa̱‑de tu̱'un Dios jíín tú'un ndaa̱ Jesucristo, jíín já ní jini̱‑de. 3 Xáán ndatu̱ cha̱a káka'u, jíín ñáyɨvɨ kájini so̱'o tu̱'un ká'a̱n tutu̱ yá'a. Te suni xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ skíkuu tu̱'un yóso núu̱ tutú yá'a, chi̱ a ni̱ kuyani kɨvɨ̱. 4 Máá‑rí Juan, tájí‑rí tu̱'un nuu̱ ndɨ́'usiá tɨku'ni̱ kákandíja ja̱ káxiu̱kú ndáñúu̱ Asia. Jíín‑ró ná kóo tu̱'un luu íó ini̱‑ya̱ jíín tú'un kuaká'nu ini̱ ja̱ kíi onde̱ nuu̱ máá Dios, I'a̱ íó, I'a̱ ni̱ i̱o, I'a̱ kii, jíín ondé nuu̱ usiá Espíritu, I'a̱ ká'i̱in yu'u mesa nuu̱ tá'ú‑yá tiñu, 5 jíín ondé nuu̱ Jesucristo, I'a̱ kúu testigo ndaa̱. Te máá‑yá ni̱ nachaku̱ xna'a̱n‑ga̱ vásá táká‑ga̱ ña̱yɨvɨ ní kaji'i̱. Te tɨ́ɨn‑ya̱ só'o ta̱ká rey ñu̱yɨ́vɨ. Te máá‑yá kúndá'ú ini̱‑ya̱ yóó, te ni̱ nakacha‑ya̱ kuáchi‑yó jíín nɨñí‑yá. 6 Te ni̱ nduu‑yó rey jíín sutú nuu̱ Táa̱‑ya̱ Dios ni̱ sá'a‑ya̱. Núsáá te ná nákana jaa‑yó‑yá. Te ná tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑yo̱ nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Amén. 7 Kuni so̱'o, chi̱ kii‑ya̱ jíín vikó nu̱'ún. Te ndivii ñáyɨvɨ jíín táká‑i ja̱ ní kakaa̱n‑i‑ya̱, kuni̱‑i nuu̱‑yá. Te ta̱ká tata̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, nde'e̱ kó'ó‑i ja'a̱‑yá. Súan ná kóo. Amén. 8 Máá‑rí kúu nátu̱'un letra Alfa jíín Omega, nuu̱ kéjá'á jíín núu̱ ndɨ́'ɨ, áchí máá Tatá Dios, I'a̱ íó, I'a̱ ni̱ i̱o, I'a̱ kii, I'a̱ kúñá'nu xaa̱n. 9 Máá‑rí kúu ñani̱‑ro̱ Juan, te jíto ta'a̱n‑ri̱ tu̱ndó'o jíín‑ró. Te ká'i̱in ta'a̱n‑yo̱ núu̱ tá'ú‑yá tiñu. Te ká'i̱in ni̱'in‑yó sá'a Jesucristo. Ni̱ kanchaa̱‑ri̱ isla Patmos sɨkɨ̱ tú'un Dios jíín sɨkɨ́ já kúu‑ri̱ testigo nuu̱ tú'un ni̱ ka'a̱n ndaa̱ Jesucristo. 10 Te máá Espíritu, ni̱ jaka‑ya̱ rúu̱ ɨɨn kɨvɨ̱ íi̱ máá Jíto'o̱‑yo̱. Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ichi yatá‑rí ɨɨn tu̱'un jaa nátu̱'un corneta. 11 Te ni̱ ka'a̱n: Máá‑rí kúu nátu̱'un letra Alfa jíín Omega, ja̱ xnáñúú jíín já sándɨ̱'ɨ́‑na̱. Chaa nuu̱ ɨ́ɨn tutu̱ ta̱ká ja̱ kuní‑ro̱ núu̱, te tájí‑ró ná kí'i̱n nuu̱ ndɨ́'usiá tɨku'ni̱ kákandíja káxiu̱kú iní ndañúu̱ Asia: ñuu̱ Éfeso, ñuu̱ Esmirna, ñuu̱ Pérgamo, ñuu̱ Tiatira, ñuu̱ Sardis, ñuu̱ Filadelfia, jíín ñúu̱ Laodicea. Achí.

Ja̱ ní jini̱ Juan nuu̱‑yá

12 Te ni̱ jíó kóto‑ri̱ ja̱ kuní‑ri̱ ndéja̱ ká'a̱n jíín‑rí. Te nuu̱ ní jíó káva‑ri̱, te ni̱ jini̱‑ri̱ usia̱ candelero oro. 13 Te sava ma̱'ñú táká candelero‑ún kándee ɨɨn I'a̱ ja̱ ná kuní koo máá Sé'e cha̱a. Te ñú'un nɨ́ɨ́‑yá ɨɨn sa'ma ní jinu̱ onde̱ nuu̱ já'a̱‑yá. Te nú'ni jika̱‑yá jíín ɨ́ɨn sánchi̱i oro. 14 Te xini̱‑yá jíín íxi‑yá kánda̱a kuíjín nátu̱'un ixi kuíjín rɨɨ̱, nátu̱'un yu'a̱ volcán, te nduchi‑yá nátu̱'un yáá ñú'u̱n, 15 te ja'a̱‑yá nátu̱'un latón fino, ja̱ ní nandu'a̱ ini̱ jinu̱ súan kuní koo. Te nɨ́'ɨn ká'a̱n‑ya̱ nátu̱'un nuu̱ kuá'a̱ ndúcha. 16 Te ini̱ ndavá'a‑ya̱ tɨ́ɨn‑ya̱ usiá tiñu̱ú xíní. Te ini̱ yu'u‑yá kénda ɨɨn machete xaa̱n já úu̱ yu'u. Te nuu̱‑yá káa nátu̱'un ndika̱ndii hora nándii ndáxín xaa̱n. 17 Te nuu̱ ní jini̱‑ri̱ nuu̱‑yá, te ni̱ ndua̱‑ri̱ nuu̱ já'a̱‑yá nátu̱'un ni̱ ji'i̱‑ri̱. Te ni̱ chaa‑ya̱ ndává'a‑ya̱ sɨkɨ́‑rí. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí: Ma̱ yú'ú‑ro̱. Máá‑rí kúu ja̱ xnáñúú jíín já sándɨ̱'ɨ́‑na̱. 18 Te I'a̱ chakú kúu‑ri̱. A ni̱ ji'i̱‑ri̱ núú, ko vina chi̱ kuchaku̱‑ri̱ nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Amén. Te tɨ́ɨn‑ri̱ ndakáa nuu̱ ká'i̱in ndɨ̱yi, jíín kué'e̱ já'ni yóó. 19 Chaa nuu̱ tutú ta̱ká ja̱ ní jini̱‑ro̱, jíín táká ja̱ íó, jíín táká ja̱ kóo nú ná já'a ya̱'á. 20 Ya̱'á kúu tu̱'un sa̱'í ndɨ́'usiá tiñu̱ú xíní já ní jini̱‑ro̱ tɨ́ɨn ndavá'a‑ri̱, jíín ndɨ́'usiá candelero oro. Usia̱ tiñu̱ú xíní‑ún kákuu ndajá'a̱ núu̱ ndɨ́'usiá tɨku'ni̱. Te usia̱ candelero ja̱ ní jini̱‑ro̱‑ún kákuu ndɨ́'usiá tɨku'ni̱.

2

Tu̱'un nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Éfeso

1 Chaa‑ró tutú nuu̱ ndájá'a̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Éfeso: Súan ká'a̱n máá I'a̱ tɨ́ɨn usia̱ tiñu̱ú xíní jíín ndává'a‑ya̱, te jíka kuu‑ya̱ má'ñú usiá candelero oro: 2 A jiní‑ri̱ tiñu sá'a‑ró, ja̱ ní'in sátiñu‑ró jíín já ní'in kándii̱‑ro̱, jíín já tú kúsɨɨ̱ iní‑ro̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín cháa ñáá. Te ni̱ jito nchaa̱‑ro̱ cháa káka'a̱n ja̱ apóstol kákuu‑de. Te ni̱ kajini̱‑ro̱ já máni káxndá'ú ñá'án‑de. 3 Te suni jiní‑ri̱ ja̱ kándii̱ ni̱'in‑ró va̱sa ni̱ ndo'o‑ró, te tú ní kuítá‑ro̱ já ní sátiñu‑ró já'a̱‑rí. 4 Ko ná kíñi'in‑ri̱ ɨɨn sɨkɨ̱‑ro̱, chi ni̱ xnúu‑ró kú'a ja̱ maní‑ro̱ jíín‑rí xnáñúú núú. 5 Núsáá te ná núku̱'un ini̱‑ro̱ ndé onde̱ ni̱ jungava‑ró. Ná nákani ini̱‑ro̱, te ná sá'a‑ró ná ni̱ sá'a‑ró xnáñúú. Chi̱ nú túu, te chaa̱ yachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te kuanchaa̱‑ri̱ candelero máá‑ró nuu̱ kándii̱, te nú tú nakani ini̱‑ro̱. 6 Ko íó ɨɨn ja̱ ní kee va̱'a, chi̱ kití ini̱‑ro̱ jíto‑ró tíñu kásá'a cha̱a nicolaítas. Te suni máá‑rí kití ini̱‑ri̱ jíto‑ri̱ tiñu‑ún. 7 Cha̱a íó so̱'o, ná kúni so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n Espíritu nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja. Cha̱a kundéé, kua̱'a‑ri̱ nde'e̱ yúnu chakú kee‑dé. Te yunu‑ún kándii̱ nuu̱ jardín Dios.

Tu̱'un nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Esmirna

8 Te suni chaa‑ró tutú nuu̱ ndájá'a̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Esmirna: Súan ká'a̱n máá I'a̱ xnáñúú jíín sándɨ̱'ɨ́‑na̱, I'a̱ ni̱ ji'i̱ te ni̱ nachaku̱‑ya̱. 9 A jiní‑ri̱ tiñu sá'a‑ró jíín túndó'o tá'a̱n‑ro̱. Te ndá'ú tá'a̱n‑ro̱, ko kúká‑ró. Te íó sava cha̱a káka'a̱n‑de ja̱ judío kákuu‑de. Ko nasu̱ú kákuu‑de. Chi̱ onde̱ ve'e sinagoga Satanás va̱i koyo‑de. Te káka'a̱n ndɨva̱'a‑de jíín‑ró. 10 Ma̱ yú'ú‑ro̱ já á yani ndo'o‑ró, chi̱ kui'na̱, taan yakú róó veka̱a, náva̱'a koto nchaa̱ róó. Te ta'a̱n‑ro̱ túndó'o uxi̱ kɨvɨ̱. Ko ná skíkuu va̱'a‑ró va̱sa ná kúu̱‑ro̱. Nú súan te kua̱'a‑ri̱ premio chakú nuu̱‑ro̱. 11 Cha̱a íó so̱'o, ná kúni so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n Espíritu jíín tɨ́ku'ni̱ kákandíja. Cha̱a kundéé, ma̱ tá'a̱n‑de tu̱ndó'o ja̱ kúu̱‑de vuelta uu̱.

Tu̱'un nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Pérgamo

12 Te suni chaa‑ró tutú nuu̱ ndájá'a̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Pérgamo: Súan ká'a̱n máá I'a̱ tɨ́ɨn machete xaa̱n úu̱ yu'u. 13 A jiní‑ri̱ tiñu sá'a‑ró, chi̱ ncháá‑ro̱ núu̱ kánchaa̱ mesa Satanás. Te suni jiní‑ri̱ ja̱ kándíja ni̱'in‑ró rúu̱, te tú ní ské'ichi̱‑ro̱ tú'un kándíja‑ró sɨkɨ́‑rí va̱sa kɨvɨ̱‑ún ni̱ ji'i̱ testigo va̱'a‑ri̱ Antipas ma̱'ñú‑ró jíná'an‑ró núu̱ ncháá Satanás. 14 Ná kíñi'in‑ri̱ yaku̱ tu̱'un sɨkɨ̱‑ro̱. Chi̱ jíín‑ró jián káxiu̱kú sáva ña̱yɨvɨ káchiñú'ún sá'a̱n Balaam. Chi cha̱a‑ún, ni̱ stá'a̱n‑de sa'a̱n‑ún nuu̱ Balac. Te ni̱ jungoyo se̱'e Israel kua̱chi, chi ni̱ ka̱yee‑í ndeyu ní soko̱ núu̱ ndosó, te ni̱ ka̱sáténé‑i, ni̱ sá'a‑de. 15 Suni súan káxiu̱kú sáva ña̱yɨvɨ káchiñú'ún sá'a̱n cha̱a Nicolaítas jíín‑ró, te kití ini̱‑ri̱ jíto‑ri̱ sa'a̱n‑ún. 16 Nakani ini̱ núsáá, chi̱ nú túu, te chaa̱ yachi̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱, te kua̱tá'an‑ri̱ jíín‑i jíín machete ja̱ kénda yu'u‑rí. 17 Cha̱a íó so̱'o, ná kúni so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n Espíritu jíín tɨ́ku'ni̱ kákandíja. Cha̱a kundéé, nuu̱‑dé kua̱'a‑ri̱ staa̱ ándɨ́vɨ́ já yísa̱'í. Te suni kua̱'a‑ri̱ ɨɨn yuu̱ kui̱jín lúlí núu̱‑dé. Te nuu̱ yúu̱‑ún koso ɨ́ɨn sɨ́'vɨ́ jáá já tú ni ɨɨn‑i kuni̱, chi̱ máá cháa ni'i̱n‑ún.

Tu̱'un nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Tiatira

18 Te suni chaa‑ró tutú nuu̱ ndájá'a̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Tiatira: Súan ká'a̱n máá Sé'e Dios, I'a̱ ñáva̱'a nduchi nátu̱'un yáá ñú'u̱n, jíín já'a̱ nátu̱'un latón fino. 19 A jiní‑ri̱ tiñu sá'a‑ró, ja̱ kúndá'ú ini̱‑ro̱ tá'an‑ró, jíín já kándíja va̱'a‑ró, jíín já játíñu‑ró, jíín já kándii̱ ni̱'in‑ró. Te suni jiní‑ri̱ ja̱ ví'í‑gá sátiñu‑ró vína vásá xnáñúú. 20 Ko ná kíñi'in‑ri̱ yaku̱ tu̱'un sɨkɨ̱‑ro̱. Chi̱ tú skúnu‑ró ñá'an nání Jezabel. Te áchí‑ña já ñá'an jáni tu̱'un Dios kúu‑ña. Te stá'a̱n‑ña tú'un, te xndá'ú‑ña ñáyɨvɨ kájatíñu nuu̱‑rí, ja̱ ná kóo tɨnɨ̱ ini̱‑i jíín já ná kée‑í ndeyu sokó núu̱ ndosó. 21 Te ni̱ ja̱'a‑ri̱ tiempo nuu̱‑ñá ja̱ ná nákani ini̱‑ña já jíka téné‑ña. Ko tú kuní‑ña nákani ini̱‑ña. 22 Vina te ndo'o‑ña ɨ́ɨn kue'e̱ sá'a‑ri̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ kásáténé jíín‑ña, suni kua̱'a‑ri̱ tu̱ndó'o xaa̱n núu̱‑í, te nú tú nakani ini̱‑i tiñu kásá'a‑i. 23 Te ka'ni‑rí se̱'e‑ña ná kúu̱‑i. Te kuni̱ ta̱ká tɨku'ni̱ ja̱ máá‑rí kúu I'a̱ nándúkú víi iní ja̱ jiní tuní jíín iní añú. Te kua̱'a‑ri̱ ya̱'u nuu̱ ɨ́ɨn ɨɨn‑ró ndasa tiñu kásá'a‑ró. 24 Ko nuu̱ sáva‑ga̱‑ro̱ já káxiu̱kú‑ró iní ñuu̱ Tiatira, ja̱ tú kákandíja‑ró sá'a̱n jia̱n, jíín já tú ní kájini̱‑ro̱ tú'un yíí Satanás, chi̱ súan káskúnání sáva‑i sa'a̱n‑ún, nuu̱ máá‑ró ká'a̱n‑ri̱ ja̱ má cháa‑ri̱ ɨnga̱ carga sɨkɨ̱‑ro̱. 25 Ko ja̱ á kátɨ̱ɨn‑ró, kutɨɨn ni̱'in‑ró ondé kɨvɨ̱ cháa̱‑ri̱. 26 Te cha̱a kundéé cha̱a jándatu̱ ta̱ká tiñu tá'ú‑rí onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱, kua̱'a‑ri̱ fuerza nuu̱‑dé ja̱ tɨ́ɨn‑de so̱'o ta̱ká nación. 27 Te suni nátu̱'un ni̱ ni'i̱n máá‑rí fuerza nuu̱ Táa̱‑ri̱, súan tá'ú cháa‑ún tiñu nuu̱‑í jíín bastón ka̱a, te ka'nu̱‑de‑i nátu̱'un nuu̱ tá'u̱ kɨ́sɨ. 28 Te kua̱'a‑ri̱ tiñu̱ú xíní jáñá'a̱n nuu̱‑dé. 29 Cha̱a íó so̱'o; ná kúni so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n máá Espíritu nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja.

3

Tu̱'un nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Sardis

1 Te suni chaa‑ró tutú nuu̱ ndájá'a̱ tɨ́ku'ni̱ ini̱ ñuu̱ Sardis: Súan ká'a̱n máá I'a̱ ja̱ ñáva̱'a usia̱ Espíritu Dios, jíín usiá tiñu̱ú xíní: Máá‑rí jiní‑ri̱ tiñu sá'a‑ró, ja̱ káka'a̱n‑i ja̱ chakú‑ro̱, ko a ni̱ ji'i̱‑ro̱. 2 Ná náta'u̱ núu̱‑ro̱. Te nakani ni̱'in‑ró yakú‑ga̱ ja̱ ndúkú kúu̱. Chi ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ tíñu sá'a‑ró tú íó va̱'a va̱'a nuu̱ Dios. 3 Núsáá te ná núku̱'un ini̱‑ro̱ na̱ún ní ni'i̱n‑ro̱ jíín já ní jini so̱'o‑ró. Kuandatu̱, te nakani ini̱‑ro̱. Chi̱ nú tú kundito‑ró, te chaa̱‑ri̱ nátu̱'un ñakui̱'ná. Te ma̱ kuní‑ro̱ na̱ hora chaa̱‑ri̱ nuu̱‑ro̱. 4 Ko íó yaku̱‑ni ña̱yɨvɨ jíín‑ró iní ñuu̱ Sardis, ja̱ tú ní kásáchá'án‑i sa'ma káñu̱'un‑i. Te máá‑i, ku'un‑i sa'ma kuíjín te kaka‑i jíín‑rí. Chi ña̱yɨvɨ vá'a kákuu‑i. 5 Cha̱a kundéé, súan‑ni ku'un‑de sa'ma kuíjín chú'un‑ri̱‑de. Te ma̱ ndá'va̱‑ri̱ sɨ́'vɨ́‑de nuu̱ libro chakú. Te kani ndaa̱‑ri̱ tu̱'un‑de nuu̱ Táa̱‑ri̱, jíín núu̱ táká ndajá'a̱‑yá. 6 Cha̱a íó so̱'o, ná kuní so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n máá Espíritu nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja.

Tu̱'un nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Filadelfia

7 Te suni chaa‑ró tutú nuu̱ ndájá'a̱ tɨ́ku'ni̱ ini̱ ñuu̱ Filadelfia: Máá I'a̱ ndoo, I'a̱ ndaa̱, I'a̱ tɨ́ɨn ndakáa David, I'a̱ júña te tú ni ɨɨn kúu nakasu̱, I'a̱ jasú te tú ni ɨɨn kúu nakuña, súan ká'a̱n máá‑yá: 8 Jiní‑ri̱ tiñu sá'a‑ró. Vina te nuu̱‑ro̱ ní juña‑ri̱ ɨɨn yuxé'é, te ma̱ kúu kasu̱ ni ɨɨn ña̱yɨvɨ, chi̱ va̱sa ɨɨn tí'li̱‑ni fuerza ñáva̱'a‑ró, ko ni̱ jandatu̱‑ro̱ tú'un‑ri̱, te tú ní ské'ichi̱‑ro̱ rúu̱. 9 Te ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ve̱'e sinagoga Satanás, ja̱ káka'a̱n‑i ja̱ ñáyɨvɨ judío kákuu‑i, ko káxndá'ú‑i chi nasu̱ú kákuu‑i, vina te cha̱koyo‑i te jukuiñi̱ jítɨ́‑i nuu̱ já'a̱‑ro̱ sá'a‑ri̱. Yúan‑na te kuni̱‑i ndasa kúndá'ú ini̱‑ri̱ róó. 10 A ni̱ jandatu̱‑ro̱ tú'un ni̱ ka'a̱n‑ri̱ ja̱ ná kundii̱ ni̱'in‑ró. Ja̱ yúán náma‑ri̱ róó nuu̱ túndó'o kii nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ, ja̱ kóto nchaa̱‑ri̱ ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ. 11 A yani chaa̱‑ri̱. Núsáá te kutɨɨn ja̱ á tɨ́ɨn‑ró, náva̱'a tú ni ɨɨn ña̱yɨvɨ kuánchaa̱ premio‑ro̱ núu̱‑ro̱. 12 Cha̱a kundéé, ná sá'a‑ri̱‑de nátu̱'un ɨɨn pilar ini̱ ve̱'e ii̱ Dios máá‑rí. Te ma̱ kénda kutɨ‑dé yata̱ vé'e. Te chísó‑rí sɨ́'vɨ́ Dios máá‑rí nuu̱‑dé, jíín sɨ́'vɨ́ jáá máá‑rí, jíín sɨ́'vɨ́ ñúu̱ Dios máá‑rí ja̱ kúu ñuu̱ Jerusalén jáá já kúun kii ichi ándɨ́vɨ́ ondé nuu̱ Dios máá‑rí. 13 Cha̱a íó so̱'o ná kúni so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n máá Espíritu jíín tɨ́ku'ni̱ kákandíja.

Tu̱'un nuu̱ tɨ́ku'ni̱ ñuu̱ Laodicea

14 Te suni chaa‑ró tutú nuu̱ ndájá'a̱ tɨ́ku'ni̱ ini̱ ñuu̱ Laodicea: Súan ká'a̱n máá I'a̱ kúu Amén, I'a̱ kúu testigo skíkuu ndaa̱, I'a̱ xnáñúú‑gá vásá táká ndatíñu ja̱ ní sá'a Dios. 15 A jiní‑ri̱ tiñu sá'a‑ró, ja̱ ná tú vi̱jin‑ró ni tú ní'ní‑ró. Va̱'a‑ga̱ ní íó vi̱jin‑ró xí ní íó ní'ní‑ró núú. 16 Ko vixi̱n‑ni‑ró, tú vi̱jin‑ró ni tú ní'ní‑ró. Ja̱ yúán nátava‑rí róó ini̱ yu'u‑rí. 17 Chi̱ áchí‑ro̱: Cha̱a kúká kúu‑ri̱, te ja̱ bueno ni̱ ndukúká‑rí, tú na̱ún nándɨ'ɨ‑ri̱, áchí‑ro̱. Te tú jiní‑ro̱ já cháa kákini, cha̱a ñáá, cha̱a ndá'ú, cha̱a kuáá, cha̱a víchí lɨ́ɨ kúu‑ró. 18 Núsáá te ká'a̱n ni̱'in‑ri̱ jíín‑ró: Nuu̱‑rí ná kuáan‑ró oro ni̱ nandu'a̱ ni̱ sá'a ñu'u̱n, náva̱'a ndukúká ndíja‑ró. Te ku'un‑ró sá'ma kuíjín, náva̱'a tuká kuka nuu̱‑ro̱ já víchí lɨ́ɨ‑ro. Te chu'un‑ró taná nduchi‑ro náva̱'a kuu nde̱'é‑ró. 19 Máá‑rí ká'a̱n xaa̱n‑rí te xndó'o‑ri̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ já kúndá'ú ini̱‑ri̱. Núsáá te kuítú iní‑ro̱ te nakani ini̱‑ro̱. 20 Kuni so̱'o‑ró, chi̱ kándii̱‑ri̱ yuxé'é te ká'a̱n‑ri̱. Te nú ndé ɨɨn ña̱yɨvɨ kúni so̱'o tu̱'un ká'a̱n‑ri̱, te kuña‑i yuxé'é, yúan‑na te kɨ̱vɨ‑ri̱ ve'e‑i, te kuxíni‑ri̱ jíín‑i, te máá‑i jíín‑rí. 21 Cha̱a kundéé, kua̱'a‑ri̱ tu̱'un ja̱ kúnchaa̱‑de jíín‑rí mesa nuu̱ tá'ú‑rí tiñu, nátu̱'un ni̱ kundéé máá‑rí, te ni̱ nungo̱o‑ri̱ jíín Táa̱‑ri̱ mesa nuu̱ tá'ú‑yá tiñu. 22 Cha̱a íó so̱'o, ná kúni so̱'o‑de tu̱'un ká'a̱n máá Espíritu jíín tɨ́ku'ni̱ kákandíja. Achí‑ya̱.

4

Ja̱ kánakuatá'ú‑i nuu̱ I'a̱ kánchaa̱ mesa

1 Yu̱án‑na, te ni̱ nde̱'é‑rí, te ichi ándɨ́vɨ́ ní jini̱‑ri̱ núña ɨɨn yuxé'é. Te tu̱'un ni̱ ka'a̱n núú jíín‑rí, nátu̱'un ɨɨn corneta, ni̱ ka'a̱n tuku: Ichi yá'a kaa‑ró, te stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ táká tiñu koo kúkuéé‑ga̱, áchí. 2 Te máá Espíritu, ni̱ jaka‑ya̱ rúu̱. Yúan te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn mesa, kándii̱ andɨ́vɨ́, te nuu̱ mesa‑ún kánchaa̱ ɨɨn I'a̱. 3 Te I'a̱ kánchaa̱‑ún, káa‑ya̱ nátu̱'un kuní koo ɨɨn yuu̱ kuíi ndí'í jíín yúu̱ kua̱'á. Te ɨɨn tɨko̱ye̱'ndé jíkó ndúu̱ xiin mesa‑ún, kuní koo ná luu káa yuu̱ kuíi kuáán. 4 Te xiin mesa‑ún íó oko̱ kuu̱n mesa. Te ni̱ jini̱‑ri̱ nuu̱ okó kuu̱n cháa ñá'nu káxiu̱kú núu̱ mesa‑ún, káñu̱'un‑de sa'ma kuíjín. Te xini̱‑dé suni káñu̱'un corona oro. 5 Te onde̱ nuu̱ mesa‑ún ndeyú. Te ká'a̱n taja. Te nɨ́'ɨn. Te nuu̱ mesa‑ún kayú usia̱ linterna ñu'u̱n, ja̱ kákuu ndɨ́'usiá Espíritu Dios. 6 Te nuu̱ mesa‑ún íó ɨɨn nátu̱'un mar nátu̱'un vidrio ja̱ ndíi ní'ni. Te ma̱'ñú mesa jíín xíin mesa íó kuu̱n kɨ́tɨ. Te íó kua'a̱ ndúchi‑tɨ́ ichi núu̱‑tɨ́ jíín íchi yatá‑tɨ́. 7 Te kɨtɨ ɨ́ɨn jíto‑tɨ̱ nátu̱'un ɨɨn ndɨ̱ka'a, te kɨtɨ úu̱, nátu̱'un ɨɨn chelu. Te kɨtɨ uní, ñáa‑tɨ̱ núu̱ cháa, te kɨtɨ kúu̱n, nátu̱'un ɨɨn yachókó ndéché. 8 Te ndɨkúu̱n kɨ́tɨ‑ún, íó iñu̱ ndiji̱n‑tɨ́, ná ɨɨn ná ɨɨn‑tɨ̱. Te ichi iní‑tɨ̱ jíín nɨ́ɨ́ xíin‑tɨ́ íó kua'a̱ ndúchi‑tɨ́. Te ndúú ñúú tú kájukuiñi̱‑tɨ̱ jíta‑tɨ̱ yáa̱ yá'a: I'a̱ ii̱, I'a̱ ii̱, I'a̱ ii̱, kúu máá Tatá Dios, I'a̱ kúñá'nu xaa̱n, I'a̱ ni̱ i̱o, I'a̱ íó, I'a̱ kii, áchí‑tɨ̱. 9 Te hora ja̱ kánakana jaa kɨtɨ‑ún, káka'a̱n‑tɨ̱ tú'un jíñú'ún, kánakuatá'ú‑tɨ́ nuu̱ I'a̱ kánchaa̱ mesa, I'a̱ chakú nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, 10 te máá hora yúan kájukuiñi̱ jítɨ́ okó kuu̱n cháa ñá'nu‑ún nuu̱ I'a̱ kánchaa̱ mesa. Te káchiñú'ún‑de‑ya̱ já chakú‑ya̱ nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Te káchúkú‑de corona‑de nuu̱ mesa te káka'a̱n‑de: 11 Táta̱ Dios máá‑ná. Xáán va̱'a I'a̱ kúu‑ní ja̱ nákana jaa‑i níí, ja̱ ká'a̱n‑i tu̱'un jíñú'ún jíín‑ní, jíín já ndíso‑ní ta̱ká fuerza. Chi̱ máá‑ní, ni̱ sá'a‑ní ta̱ká ndatíñu. Ja̱ kúu ini̱ máá‑ní ni̱ sá'a‑ní, te ni̱ kuva̱'a, áchí‑de.

5

Tu̱'un tutu̱ tɨ́ɨn Lélú Dios

1 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ I'a̱ kánchaa̱ mesa‑ún, tɨ́ɨn‑ya̱ ɨ́ɨn tutu̱ ini̱ ndavá'a‑ya̱. Te tutu̱‑ún, yóso tú'un ichi núu̱ jíín íchi yatá. Te ndasú jíín usiá sello. 2 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn ndajá'a̱ ní'in ja̱ ká'a̱n jaa‑ya̱ ɨ́ɨn tu̱'un: Ndéja̱ vá'a kuu kuña tutu̱ yá'a, te xndónda sello, áchí‑ya̱. 3 Te ni ɨɨn ja̱ íó andɨ́vɨ́, ni ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, ni ichi chíi ñu'un, tú ní kúu kuña tutu̱‑ún, ni tú kúu nde̱'é núu̱. 4 Te xaa̱n ní nde'e̱‑ri̱, chi̱ tú ní kénda ni ɨɨn ja̱ vá'a ja̱ kúña tutu̱‑ún, ni ja̱ ká'u, ni ja̱ ndé'é núu̱. 5 Te ɨɨn cha̱a ñá'nu‑ún, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑rí: Ma̱ ndé'e̱‑ro̱. Yá'a nde̱'é‑ró, máá ndɨ́ka'a tata̱ Judá, tata̱ David, a ni̱ kundéé‑yá, te ja̱ yúán kúu kuña‑ya̱ tutú‑ún, te xndónda‑ya̱ usiá sello‑ún. 6 Te sava ma̱'ñú mesa jíín ndɨ́kúu̱n kɨ́tɨ‑ún ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ kándii̱ ɨɨn lélú má'ñú cháa ñá'nu. Te jíto‑tɨ̱ nátu̱'un ja̱ á ni̱ ka̱ja'ni‑í‑tɨ̱. Te íó usia̱ ndɨkɨ‑tɨ́ jíín usiá nduchi‑tɨ́. Ya̱'á kákuu ndɨ́'usiá Espíritu Dios ja̱ ní tájí‑yá kája'a̱n nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. 7 Te ni̱ jaa̱‑ya̱. Te ni̱ ki'in‑ya̱ tutú‑ún ini̱ ndavá'a I'a̱ kánchaa̱ mesa. 8 Te ja̱ ní ki'in‑ya̱ tutú‑ún, te ndɨ́kúu̱n kɨ́tɨ jíín ndɨ́'okó kuu̱n cháa ñá'nu, ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱ máá Lélú. Te ta̱ká‑de tɨ́ɨn‑de ɨɨn yaa̱ nání arpa, jíín ɨ́ɨn ko'o̱ kúu̱ ja̱ ñú'un su̱sia ku̱tú, yu̱án kákuu tu̱'un kájika̱n ta'u̱ ñáyɨvɨ ndóo. 9 Te ni̱ ka̱jita‑de ɨɨn yaa̱ jáá: Xáán va̱'a I'a̱ kúu‑ní. Te kuu ki'in‑ní tutu̱‑ún te xndónda‑ní sello, chi ni̱ ka̱ja'ni‑í níí, te jíín nɨñí‑ní ni̱ na̱kuaan‑ní ña̱yɨvɨ táká tata̱, ta̱ká yu'u, ta̱ká ñuu̱, ta̱ká nación, ja̱ ná nó'o̱n‑i nuu̱ Dios. 10 Te ni̱ nduu‑i rey jíín sutú nuu̱ Dios, ni̱ sá'a‑ní, te tá'ú‑i tiñu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, áchí‑de kájita‑de. 11 Te máá‑rí Juan, ni̱ nde̱'é‑rí, te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ káka'a̱n kua'a̱ ndájá'a̱‑yá, ká'i̱in xiin mesa jíín kɨ́tɨ‑ún, jíín cháa ñá'nu. Te ni̱ ka'i̱o kua'a̱ xáa̱n‑yá, nátu̱'un millón ja̱ millón. 12 Te ni̱ kaka'a̱n jaa‑ya̱: Xáán va̱'a I'a̱ kúu Lélú já ní ka̱ja'ni‑í. Ja̱ yúán ná kúndiso tíñu‑ya̱, jíín tú'un kúká, jíín tú'un ndíchí, jíín tú'un ndíso fuerza, te ta̱ká ña̱yɨvɨ, ka'a̱n jíñú'ún‑i jíín‑yá, te nakana jaa‑i‑ya̱, náva̱'a súan nduñá'nu‑ya̱, áchí ndajá'a̱‑yá. 13 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ja̱ ndívii já íó ini̱ andɨ́vɨ́, jíín iní ñu̱yɨ́vɨ, jíín chíi ñu̱yɨ́vɨ, jíín iní mar, ta̱ká yu̱án ni̱ kaka'a̱n: Tu̱'un ndúñá'nu jíín tú'un ndíso fuerza ná kóo nuu̱ I'a̱ kánchaa̱ mesa, te ná nákana jaa‑yó‑yá te ka'a̱n jíñú'ún‑yó jíín‑yá nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, áchí. 14 Te ni̱ kaka'a̱n ndɨkúu̱n kɨ́tɨ‑ún: Súan ná kóo, áchí‑tɨ̱. Te ndɨ́'okó kuu̱n cháa ñá'nu‑ún, ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱ I'a̱ chakú nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, te ni̱ ka̱chiñú'ún‑de‑ya̱.

6

Ndɨ'usia̱ sello

1 Te ni̱ jini̱‑ri̱ Lélú ja̱ ní xndónda‑ya̱ ɨ́ɨn tá'an usia̱ sello‑ún. Yúan‑na te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ká'a̱n ɨɨn ja̱ kúu̱n kɨ́tɨ chakú‑ún, nátu̱'un ɨɨn taja: Ña'a̱n te kuni̱‑ro̱, áchí‑tɨ̱. 2 Te ni̱ nde̱'é‑rí. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn caballo kuíjín. Te cha̱a yóso‑tɨ́‑ún, ni̱ tɨɨn‑de ɨɨn ndua. Te ni̱ ni'i̱n‑dé ɨɨn corona xini̱‑dé. Te ja̱ á ni̱ kundéé‑de sava te ni̱ kenda‑de náva̱'a kundéé‑ga̱‑de. 3 Te ni̱ xndónda‑ya̱ sello uu̱‑ún. Yúan‑na te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ká'a̱n kɨtɨ úu̱: Ña'a̱n te kuni̱‑ro̱, áchí‑tɨ̱. 4 Te ni̱ kenda tuku ɨɨn caballo kuá'á. Te cha̱a yóso‑tɨ́‑ún, ndíso tíñu‑de ja̱ kuánchaa̱‑de paz nuu̱ ñúyɨ́vɨ, náva̱'a ka'ni tá'an ña̱yɨvɨ jíná'an‑i. Te suni ni̱ ni'i̱n‑dé ɨɨn machete káni. 5 Te nuu̱ ní xndónda‑ya̱ sello uni̱, te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ká'a̱n kɨtɨ uní: Ña'a̱n te kuni̱‑ro̱, áchí‑tɨ̱. Te ni̱ nde̱'é‑rí. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn caballo túún. Te cha̱a yóso‑tɨ́‑ún, tɨ́ɨn‑de ɨɨn balanza. 6 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ɨɨn tu̱'un ma̱'ñú ndɨ́kúu̱n kɨ́tɨ‑ún, ká'a̱n: Ɨɨn kilo trigo ja̱ ɨ́ɨn peso, te uni̱ kilo cebada ja̱ ɨ́ɨn peso, ko ma̱ stɨ́vɨ́‑ró aceite jíín vino, áchí. 7 Te ni̱ xndónda‑ya̱ sello kuu̱n. Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ká'a̱n kɨtɨ kúu̱n: Ña'a̱n, te kuni̱‑ro̱, áchí‑tɨ̱. 8 Te ni̱ nde̱'é‑rí. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn caballo kuáán. Te ja̱ yóso‑tɨ́‑ún, nání Muerte, te infierno ndikín yata̱‑ún, te ndíso tíñu ja̱ ndónda sɨkɨ̱ ɨ́ɨn cuarta parte ñu̱yɨ́vɨ, te kuu̱‑i sá'a jíín machete, jíín tamá, jíín kué'e̱, jíín kɨ́tɨ xáa̱n já íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 9 Te ni̱ xndónda‑ya̱ sello u'u̱n. Te chi̱i altar ni̱ jini̱‑ri̱ ta̱ká añú ni̱ kaji'i̱ sɨkɨ̱ tú'un Dios jíín sɨkɨ́ tú'un ni̱ kajani ndaa̱‑i. 10 Te ni̱ ka̱kana jaa‑i: Táta̱, I'a̱ ñá'nu, I'a̱ ndaa̱, I'a̱ ndoo kúu‑ní. Na̱saa‑ga̱ kɨvɨ̱ te sándaa̱‑ní tiñu ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, te nani'i̱n tá'an‑ní jíín‑i sɨkɨ̱ nɨñí‑ná ja̱ ní ka̱ja'ni‑í náá, áchí‑i. 11 Yúan‑na te ni̱ ja̱'a‑ya̱ sá'ma kuíjín núu̱‑í ná kú'un‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i ja̱ ná ndéta̱tú núu‑ga̱‑i onde̱ ná jínu ta̱ká tá'an‑i jíín ñaní‑i, chi̱ suni kuu̱ yúan nátu̱'un ni̱ kaji'i̱ máá‑i. 12 Te ni̱ xndónda‑ya̱ sello iñu̱. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn ñu̱táan xaa̱n. Te ndika̱ndii ní kutúún nátu̱'un sa'ma túún, te yoo̱ ni̱ nduu nátu̱'un nɨñi̱. 13 Te tiñu̱ú xíní ándɨ́vɨ́, ni̱ jungoyo‑tɨ̱ núu̱ ñú'un, nátu̱'un júngoyo nde'e̱ yúnu mérkexe̱ sá'a tachi̱ xáa̱n. 14 Te andɨ́vɨ́ ni̱ kuxio kua'a̱n, nátu̱'un nátuu‑yó tutú. Te ndivii yúku jíín isla ni̱ kuxio nuu̱ ká'i̱in. 15 Te ta̱ká rey ñu̱yɨ́vɨ, jíín cháa kákuñá'nu, jíín cháa kúká, jíín cháa capitán, jíín cháa ni̱'in, jíín ndívii mozo, jíín ndívii ñáyɨvɨ kájika kuu ndicha̱‑na̱, ni̱ kachisa̱'í‑i máá‑i ini̱ yau̱ kava jíín má'ñú káva já íó yuku. 16 Te ni̱ kaka'a̱n‑i jíín yúku jíín káva‑ún: Junga̱va sɨkɨ̱‑rí jíná'an‑ri̱, te ná jákusa̱'í‑ri̱ nuu̱ I'a̱ kánchaa̱ mesa, chi̱ máá Lélú kití ini̱‑ya̱ núu̱‑rí. 17 Chi̱ a ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ já kití ini̱‑ya̱ núu̱‑yo̱. Te ndé cha̱a kanda‑ga̱ kundii̱. Achí‑i.

7

1 Yu̱án‑na te máá‑rí, Juan, ni̱ jini̱‑ri̱ kuu̱n ndájá'a̱‑yá ká'i̱in ndɨ́kúu̱n lado ñu̱yɨ́vɨ, te kájasu̱‑ya̱ núu̱ kée ndɨ́kúu̱n tachí nuu̱ ñú'un, náva̱'a tuká kee tachi̱ núu̱ ñú'un, ni nuu̱ mar, ni nuu̱ ɨ́ɨn yunu. 2 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨnga̱ ndajá'a̱‑yá ni̱ kaa‑ya̱ vái‑ya̱ íchi núu̱ kána ndika̱ndii. Te tɨ́ɨn‑ya̱ sello Dios, I'a̱ chakú. Te ni̱ kana jaa‑ya̱ xiní ndɨ́kúu̱n ndájá'a̱ já kándi̱so tíñu ja̱ stɨ́vɨ́‑yá ñu̱yɨ́vɨ jíín mar. 3 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱: Ma̱ stɨ́vɨ́‑ró ñúyɨ́vɨ, ni mar, ni ta̱ká yunu, onde̱ ná cháa‑yó tuní chaa̱n táká mozo Dios máá‑yó, áchí‑ya̱. 4 Te ni̱ jini tu̱'un‑ri̱ ja̱ íó ciento uu̱ xiko kuu̱n mil ña̱yɨvɨ káncha̱a tuni̱. Te ja̱ ká'i̱o tuni̱‑ún kákuu tata̱ ta̱ká se̱'e Israel. 5 Te uxi̱ uu̱ mil tata̱ Judá, jíín uxí uu̱ mil tata̱ Rubén, jíín uxí uu̱ mil tata̱ Gad káncha̱a tuni̱. 6 Te uxi̱ uu̱ mil tata̱ Aser, jíín uxí uu̱ mil tata̱ Neftalí, jíín uxí uu̱ mil tata̱ Manasés káncha̱a tuni̱. 7 Te uxi̱ uu̱ mil tata̱ Simeón, jíín uxí uu̱ mil tata̱ Leví, jíín uxí uu̱ mil tata̱ Isacar káncha̱a tuni̱. 8 Te uxi̱ uu̱ mil tata̱ Zabulón, jíín uxí uu̱ mil tata̱ José, jíín uxí uu̱ mil tata̱ Benjamín káncha̱a tuni̱. 9 Yu̱án‑na te ni̱ nde̱'é‑rí. Te ni̱ jini̱‑ri̱ kua'a̱ xáa̱n ñáyɨvɨ, ja̱ ní ɨɨn cha̱a, ma̱ kúu ka'u‑de. Ta̱ká nación, jíín táká tata̱, jíín táká ñuu̱, jíín táká yu'u, ká'i̱in‑i nuu̱ mesa jíín núu̱ máá Lélú. Te káñu̱'un‑i sa'ma kuíjín, te kátɨ̱ɨn‑i yuku̱ ñuu̱. 10 Te ni̱ ka̱kana jaa‑i: Dios máá‑yó, ja̱ kánchaa̱‑ya̱ mesa máá‑yá, jíín máá Lélú, kúu I'a̱ náma yóó. 11 Te ta̱ká ndajá'a̱ ká'i̱in xiin mesa jíín xíin cháa ñá'nu‑ún, jíín xíin ndɨ́kúu̱n kɨ́tɨ, ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑yá nuu̱ mesa, te ni̱ ka̱chiñú'ún‑yá Dios. 12 Te ni̱ kaka'a̱n: Amén. Ná nákana jaa‑yó Dios máá‑yó. Ná kúta'u̱‑yo̱ núu̱‑yá. Ná ká'a̱n jíñú'ún‑yó jíín‑yá. Xáán ndíchí‑yá. Te ndíso‑ya̱ táká tiñu jíín táká fuerza. Súan ná ndúñá'nu‑ya̱ nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Amén. Achí. 13 Te ɨɨn cha̱a ñá'nu‑ún ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑rí: Ndé ña̱yɨvɨ kákuu ja̱ káñu̱'un sa'ma kuíjín yá'a, te ndéchi vái koyo‑i, áchí‑de. 14 Te ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑de: Máá‑ní jiní, táta̱, áchí‑ri̱. Te ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑rí: Ya̱'á kákuu ña̱yɨvɨ ní kenda koyo nuu̱ túndó'o xaa̱n. Te ni̱ ka̱nakacha‑i sa'ma‑í, te ni̱ ka̱nasákɨyi̱‑i jíín nɨñí Lélú. 15 Ja̱ yúán ká'i̱in‑i nuu̱ mesa nuu̱ tá'ú Dios tiñu. Te kájatíñu‑i nuu̱‑yá ndúú ñúú‑ni ini̱ ve̱'e ii̱‑yá. Te I'a̱ kánchaa̱ mesa, koto va̱'a‑ya̱‑í, chi̱ tu'ma‑i‑ya̱. 16 Te tuká kuu̱‑i so̱ko, ni tuká kuchi̱‑i nducha, te tuká ndo'o‑i ja̱ ní'ní sá'a ndika̱ndii, 17 chi̱ Lélú já kánchaa̱ ma̱'ñú mesa, kundito‑ya̱‑í. Te kuxnúú‑yá nuu̱‑í ki'i̱n‑ya̱ jíín‑i nuu̱ kána nducha chakú. Te Dios nakua'a̱‑ya̱ ndúcha núu̱‑í jíná'an‑i. Achí‑de.

8

Ndɨ'usia̱ corneta

1 Te Lélú, ni̱ xndónda‑ya̱ sello usia̱. Yúan‑na te ni̱ kuná'ín‑ni ini̱ andɨ́vɨ́ nátu̱'un sava hora. 2 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ndɨ́'usiá ndajá'a̱ já ká'i̱in‑ya̱ núu̱ Dios. Te ni̱ kani'i̱n‑yá usia̱ corneta. 3 Te ni̱ chaa̱ ɨnga̱ ndajá'a̱ kándá'á‑yá ɨɨn ko'o̱ kúu̱ oro. Te ni̱ jukuiñi̱‑ya̱ núu̱ altar. Te ni̱ ni'i̱n‑yá kua'a̱ súsia ku̱tú náva̱'a sáká núu‑ya̱ jíín tú'un kájika̱n ta'u̱ ñáyɨvɨ ndóo nuu̱ altar oro ja̱ kándii̱ nuu̱ mesa‑ya̱. 4 Te ñu'ma̱ su̱sia ku̱tú‑ún jíín tú'un kájika̱n ta'u̱ ñáyɨvɨ ndóo, ni̱ kenda ini̱ nda'a ndájá'a̱‑yá‑ún, te ni̱ kaa kua'a̱n onde̱ nuu̱ Dios. 5 Yúan‑na te ni̱ ki'in ndajá'a̱‑yá‑ún ko'o̱ kúu̱. Te ni̱ skútú‑yá ñu'u̱n altar. Te ni̱ jacha̱‑ya̱ sɨkɨ́ ñúyɨ́vɨ. Te ni̱ ka'a̱n taja. Te ni̱ nɨ̱'ɨn. Te ni̱ ndeyu̱. Te ni̱ ta̱an. 6 Te ndɨ́'usiá ndajá'a̱ já ní kani'i̱n‑yá usia̱ corneta, ni̱ ka̱sátu̱'a‑ya̱ máá‑yá ja̱ xndé'e̱‑ya̱. 7 Te ndajá'a̱ ɨ́ɨn, ni̱ xndé'e̱‑ya̱ corneta‑ya̱. Te ñíñí jíín ñú'u̱n ja̱ ní saka̱ nu̱u jíín nɨñí, ni̱ kuun sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ. Te ni̱ kayu̱ ɨɨn tercera parte ñu̱yɨ́vɨ jíín yúnu, te ndivii ichá kuíi ní kayu̱. 8 Te ndajá'a̱ úu̱, ni̱ xndé'e̱‑ya̱ corneta‑ya̱. Te ɨɨn nátu̱'un yuku ká'nu ja̱ kayú ni̱ jungava kua'a̱n nuu̱ mar. Te ɨɨn tercera parte mar ni̱ nduu nɨñi̱. 9 Te ni̱ kaji'i̱ sava kɨtɨ ká'i̱in chi̱i nducha‑ún ja̱ káichaku̱‑tɨ̱ núú, te suni ɨɨn tercera parte barco ni̱ naa. 10 Te ndajá'a̱ uní, ni̱ xndé'e̱‑ya̱ corneta‑ya̱. Te ichi ándɨ́vɨ́ ní jungava ɨɨn tiñu̱ú xíní ká'nu. Te kayú nátu̱'un ɨɨn ñu'u̱n yitɨ. Te ni̱ jungava sɨkɨ̱ ɨ́ɨn tercera parte yu̱cha, jíín sɨkɨ́ sókó ndúcha. 11 Te tiñu̱ú xíní‑ún, nání‑tɨ́ ja̱ uá. Te ɨɨn tercera parte nducha ní nduu ua̱. Te ni̱ kaji'i̱ kua'a̱ ñáyɨvɨ já sɨkɨ́ ndúcha‑ún, chi ni̱ nduu ua̱‑cha̱. 12 Te ndajá'a̱ kúu̱n, ni̱ xndé'e̱‑ya̱ corneta‑ya̱. Te ɨɨn tercera parte ndika̱ndii jíín yóo̱, jíín tíñu̱ú xíní, ni̱ nda'va̱. Te ni̱ kutúún sava‑ún jíná'an. Te tuká ní túu̱n sava ndúú jíín sáva ñúú.

Sɨkɨ̱ uní tu̱ndó'o

13 Te ni̱ nde̱'é‑rí. Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ká'a̱n jaa ɨɨn ndajá'a̱ ndéché‑yá ini̱ sava andɨ́vɨ́: Naka̱ ndá'ú kuu ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, chi̱ a yani koo yaku̱‑ga̱ corneta ja̱ xndé'e̱ uni̱‑ga̱ ndajá'a̱‑yá, áchí‑ya̱.

9

1 Te ndajá'a̱ ú'u̱n, ni̱ xndé'e̱‑ya̱ corneta‑ya̱. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn tiñu̱ú xíní já ní jungava ichi ándɨ́vɨ́ ondé sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ. Te ni̱ ni'i̱n‑yá ndakáa tu̱nchi kúnú xáa̱n. 2 Te ni̱ juña‑ya̱ túnchi. Te ni̱ kaa ñu'ma̱ tu̱nchi‑ún nátu̱'un ñu'ma̱ ɨɨn jinu̱ ká'nu. Te ni̱ kuñaa núu̱ ndíka̱ndii ní sá'a ñu'ma̱ tu̱nchi‑ún. 3 Te chi̱i ñu'ma̱‑ún ni̱ kenda koyo ndɨkuá'yú ní jicha̱‑tɨ̱ iní ñu̱yɨ́vɨ. Te ni̱ kani'i̱n‑tɨ́ fuerza, nátu̱'un kúrsiuku̱ ñu̱yɨ́vɨ. 4 Te ni̱ ta'u̱ tíñu nuu̱‑tɨ́ ja̱ má stɨ́vɨ́‑tɨ́ icha̱ nuu̱ ñú'un, ni yuku̱ kuíi, ni ɨɨn yunu, chi̱ máni ña̱yɨvɨ já tú ncháá tuni̱ Dios chaa̱n‑í. 5 Te ni̱ ni'i̱n‑tɨ́ tu̱'un ja̱ má ká'ni‑tɨ́, chi̱ ná xndó'o‑tɨ̱‑í u'u̱n yoo̱. Te ni̱ ka̱ndo'o‑i nátu̱'un sá'a ɨɨn kúrsiuku̱ nú ni̱ stují‑tɨ́ yóó. 6 Te kɨvɨ̱‑ún, ndúkú táká ña̱yɨvɨ modo kuu̱‑i, ko ma̱ ní'i̱n‑í. Te va̱sa kákuni̱‑i kuu̱‑i, ko ma̱ kúu kuu̱‑i. 7 Te ndɨkuá'yú‑ún kuní koo‑tɨ̱ nátu̱'un caballo ja̱ ká'i̱o tu̱'a kua̱tá'an. Te xini̱‑tɨ́ ñú'un nátu̱'un corona oro, te ñáa‑tɨ̱ núu̱ cháa. 8 Te íó ixi‑tɨ́ nátu̱'un ixi xiní ñásɨ́'ɨ́. Te íó nu̱'un‑tɨ̱ nátu̱'un nu̱'un ndɨ̱ka'a. 9 Te ka̱a kúu soo̱‑tɨ́ nátu̱'un ñú'un cha̱a kája̱tá'an. Te nɨ́'ɨn ndiji̱n‑tɨ́, nátu̱'un kánɨ̱'ɨn carreta jíín caballo nuu̱ kájinu kua'a̱‑tɨ́ ja̱ kíkua̱tá'an‑tɨ̱. 10 Te íó su'ma̱‑tɨ́ ja̱ ná kuní koo su'ma̱ kúrsiuku̱. Te nuu̱ sú'ma̱‑tɨ́ íó ɨɨn iñu kuáñú. Te kándi̱so tíñu‑tɨ̱ já ú'u̱n yoo̱ xndó'o‑tɨ̱ táká ña̱yɨvɨ. 11 Te ini̱ tu̱nchi‑ún íó ɨɨn ndajá'a̱ kúu rey ja̱ tá'ú tíñu nuu̱‑tɨ́. Te ndajá'a̱‑ún nuu̱ yú'u hebreo nání Abadón, te nuu̱ griego nání Apolión. 12 Te tu̱ndó'o ɨɨn‑ún, ni̱ ja̱'a kua'a̱n. Ko chaa̱ ná'ín úu̱‑ga̱ tu̱ndó'o. 13 Te ndajá'a̱ iñú, ni̱ xndé'e̱‑ya̱ corneta‑ya̱. Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ɨɨn tu̱'un ni̱ kenda onde̱ ndɨ́kúu̱n punta altar oro ja kándii̱ nuu̱ Dios. 14 Te ni̱ ka'a̱n jíín ndájá'a̱ tɨ́ɨn corneta iñu̱: Ndájí ndɨ́kúu̱n ndájá'a̱ káinu'ni̱ ini̱ yu̱cha ká'nu Eufrates, áchí. 15 Te ni̱ kandaji̱ ndɨ́kúu̱n ndájá'a̱. Te ká'i̱o tu̱'a‑ya̱, chi̱ a ni̱ jaa̱ máá hora jíín kɨvɨ́ jíín yóo̱ jíín kuiá, náva̱'a ka'ni‑yá sava ña̱yɨvɨ. 16 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ja̱ íó uu̱ ciento millón soldado káyoso caballo. 17 Te súan ni̱ jini̱‑ri̱ caballo nátu̱'un jíín jáni. Te cha̱a káyoso‑tɨ́‑ún, káñu̱'un‑de su'nu̱ nátu̱'un jíto ñu'u̱n, jíín yúu̱ kua̱án, jíín azufre. Te xini̱ caballo‑ún kánda̱a nátu̱'un xini̱ ndɨ́ka'a, te yu'u‑tɨ́ ni̱ kenda koyo ñu'u̱n, jíín ñú'ma̱, jíín azufre. 18 Te jíín uní kue'e̱ yá'a ni̱ kaji'i̱ ɨɨn tercera parte ña̱yɨvɨ. Súan ni̱ sá'a ñu'u̱n, jíín ñú'ma̱, jíín azufre, ja̱ ní kenda yu'u‑tɨ́. 19 Te fuerza caballo‑ún kándee ini̱ yu'u‑tɨ́, jíín núu̱ sú'ma̱‑tɨ́. Te su'ma̱‑tɨ́‑ún kánda̱a nátu̱'un koo̱, te ká'i̱o xini̱, te jíín yúán stují‑tɨ́‑i. 20 Ko sava‑ga̱ ña̱yɨvɨ já tú ní káji'i̱ jíín kué'e̱ yá'a, tú ní kánakani ini̱‑i tiñu kásá'a‑i, ni tú ní kásía̱‑i ja̱ káchiñú'ún‑i tachi̱ kíni jíín ndosó oro, plata, ka̱a, yuu̱, yunu, va̱sa tú ndé'é, ni tú jíni so̱'o, ni tú jíka. 21 Ni tú ní kánakani ini̱‑i ja̱ kája'ni‑í ndɨ̱yi, ni ja̱ kásá'a‑i tiñu ña̱vá'a, ni ja̱ tɨnɨ́ ini̱‑i, ni ja̱ kásákuí'ná‑i.

10

Tutu̱ lúlí

1 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨnga̱ ndajá'a̱ ní'in, ni̱ kuun‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́, yísúkun‑yá viko̱ nu̱'ún. Te ɨɨn tɨko̱ye̱'ndé káxndée xini̱‑yá. Te nuu̱‑yá káa nátu̱'un ndika̱ndii, te sɨ̱'ɨn‑ya̱ nátu̱'un pilar ñu'u̱n. 2 Te núña ɨɨn tutu̱ tɨ́ɨn‑ya̱ iní nda'a‑yá. Te ni̱ jani‑ya̱ já'a̱ vá'a‑ya̱ núu̱ mar. Te ja'a̱ vésé‑yá nuu̱ ñú'un. 3 Te ni̱ kana jaa‑ya̱ nátu̱'un nuu̱ ndé'e̱ ɨɨn ndɨ̱ka'a. Te nuu̱ ní kana jaa‑ya̱, te ni̱ kaka'a̱n ndɨ́'usiá taja. 4 Te nuu̱ ní kaka'a̱n ndɨ́'usiá taja, te chaa‑ri̱ tutu̱ núú, ko ichi ándɨ́vɨ́ ní jini so̱'o‑ri̱ ɨɨn tu̱'un ni̱ ka'a̱n jíín‑rí: Kasu̱ va̱'a ta̱ká tu̱'un ni̱ kaka'a̱n ndɨ́'usiá taja‑ún, te ma̱ cháa‑ró, áchí. 5 Te ndajá'a̱ já ní jini̱‑ri̱ kándii̱ nuu̱ mar jíín núu̱ ñú'un, ni̱ ndukani‑ya̱ ndává'a‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́. 6 Te jíín sɨ́'vɨ́ I'a̱ chakú nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, I'a̱ ni̱ sá'a andɨ́vɨ́ jíín táká ja̱ íó ini̱, jíín ñúyɨ́vɨ jíín táká ja̱ íó ini̱, jíín mar jíín táká ja̱ íó chi̱i, jíín sɨ́'vɨ́ máá‑yá, ni̱ ka'a̱n téyíí‑yá ja̱ má kúkuéé‑ga̱ kɨvɨ̱. 7 Ko kɨvɨ̱ já ká'a̱n ndajá'a̱ usiá, nú ná xndé'e̱‑ya̱ corneta, yúan‑na te skíkuu tu̱'un sa̱'í Dios nátu̱'un ni̱ kastu̱'ún‑yá nuu̱ mozo‑ya̱, cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ya̱. 8 Te tu̱'un ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ichi ándɨ́vɨ́, ni̱ ka'a̱n tuku jíín‑rí: Kuá'án, te ki'in‑ró tutú núña ini̱ nda'a ndájá'a̱‑yá ja̱ kándii̱ nuu̱ mar jíín núu̱ ñú'un, áchí. 9 Te ni̱ ja'a̱n‑ri̱ nuu̱ ndájá'a̱‑yá‑ún, te ni̱ ka'a̱n‑ri̱ jíín‑yá ja̱ ná kuá'a‑ya̱ tutú‑ún nuu̱‑rí. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí: Ki'in te kee‑ro, te ku'ua̱ chi̱i‑ró sá'a, ko yu'u‑ro, chi̱ kuvixi̱ nátu̱'un sá'a ndu̱xi, áchí‑ya̱. 10 Te ni̱ ki'in‑ri̱ tutu̱ ini̱ nda'a ndájá'a̱‑yá. Te ni̱ yee‑rí. Te ni̱ kuvixi̱ ini̱ yu'u‑rí nátu̱'un sá'a ndu̱xi, ko nuu̱ ní kókó‑rí, te ni̱ ku'ua̱ chi̱i‑ri̱ ni̱ sá'a. 11 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí: Jínu ñú'ún já ɨngá jínu kani‑ró tú'un nuu̱ kuá'a̱ ñúu̱, jíín núu̱ kuá'a̱ ñáyɨvɨ, jíín núu̱ kuá'a̱ yú'u, jíín núu̱ kuá'a̱ rey, áchí‑ya̱.

11

Ndɨ'uu̱ testigo‑ya̱

1 Te ni̱ ni'i̱n‑rí ɨɨn nu̱ñíí nátu̱'un káa ɨɨn vara. Te ni̱ kachi̱ jíín‑rí: Ndukuiñi̱, te chikua̱'á‑ro̱ vé'e ii̱ Dios, jíín altar, jíín táká ja̱ káchiñú'ún‑i‑ya̱ yúan. 2 Ko skéndo̱o‑ró ndú'a̱ yata̱ vé'e ii̱, ma̱ chíkua̱'á‑ro̱. Chi̱ a ni̱ ja̱'a‑ya̱ núu̱ ñáyɨvɨ sɨ́ɨn nación, te uu̱ xiko uu̱ yoo̱ kuañú‑i sɨkɨ̱ ñúu̱ ii̱. 3 Te kua̱'a‑ri̱ tu̱'un nuu̱ ndɨ́'úu̱ testigo‑ri̱ ja̱ káni‑de tu̱'un ja̱ mil uu̱ ciento uni̱ xiko kɨvɨ̱, te ku'un‑de sa'ma costal. 4 Cha̱a yá'a kákuu uu̱ yunu olivo jíín úu̱ candelero ja̱ ká'i̱in nuu̱ Dios, I'a̱ xíin ñúyɨ́vɨ. 5 Te nú ndé ɨɨn kuní sá'a ndɨva̱'a jíín‑de, te kenda ñu'u̱n yu'u‑dé, te naa íi̱ já kájito u'u̱ tá'an jíín‑de. Te nú ndé ɨɨn kuní sá'a ndɨva̱'a jíín‑de, te nɨ́nɨ kúu̱ súan. 6 Cha̱a yá'a kuu kasu̱‑de andɨ́vɨ́ náva̱'a ma̱ kúun‑ga̱ sau̱ nɨ́ɨ́ kɨvɨ́ káni‑de tu̱'un. Te suni kándi̱so tíñu‑de ja̱ táká nducha nduu nɨñi̱ sá'a‑de. Te kuu stɨ́vɨ́‑de ñu̱yɨ́vɨ jíín táká kue'e̱, na̱saa jínu kákuu ini̱ máá‑de. 7 Te onde̱ nú ni̱ ji̱nu ni̱ jani ndaa̱‑de tu̱'un, yúan‑na te nana kɨtɨ kándee ini̱ tu̱nchi‑ún. Te ndonda‑tɨ̱ sɨkɨ́‑dé. Te kua̱tá'an‑tɨ̱ jíín‑de. Te kundéé‑tɨ́ jíín‑de te ka'ni‑tɨ́‑de. 8 Te ndɨ̱yi‑ún kunda̱a‑i ini̱ nu̱yá'u ñuu̱ ká'nu‑ún, ja̱ skúnání yátá‑yó ñúu̱ Sodoma jíín ñúu̱ Egipto, te ñuu̱‑ún, ni̱ ji'i̱ Jito'o̱‑yo̱ jiká cruz. 9 Te ña̱yɨvɨ táká tata̱, ta̱ká ñuu̱, ta̱ká yu'u, ta̱ká nación, nde̱'é ndɨ́ɨ‑í ja̱ káva ndɨ̱yi‑ún uni̱ kɨvɨ̱ yósáva. Te ma̱ kuá'a‑i tu̱'un yu̱ji‑de. 10 Te ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, kusɨɨ̱ iní‑i kuni̱‑i‑de. Te sá'a‑i ɨɨn viko. Te kua̱'a‑i regalo nuu̱ tá'an‑i. Chi̱ uu̱ cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios xaa̱n ní xndó'o‑de ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ. 11 Te onde̱ nuu̱ ní ji̱nu uni̱ kɨvɨ̱ yósáva, te Dios, ni̱ nachu'un táchí‑yá‑de, te ni̱ nachaku̱ tuku‑de. Te ni̱ kanduko̱o‑de. Te ni̱ kayu̱'ú xaa̱n ñáyɨvɨ ní kajini̱ nuu̱‑dé. 12 Yúan‑na te ichi ándɨ́vɨ́ ní ka̱jini so̱'o‑de ɨɨn tu̱'un jaa ja̱ ní ka'a̱n jíín‑de: Kaa kikoyo‑ró íchi yá'a, áchí. Te ña̱yɨvɨ, ja̱ kájito u'u̱‑i‑de, ni̱ kajini̱‑i ja̱ ní ka̱koyo‑de kája'a̱n‑de andɨ́vɨ́ jíín má'ñú vikó. 13 Te máá hora‑ún ni̱ ta̱an xaa̱n. Te sava ñuu̱‑ún ni̱ ju̱ngoyo. Te jíín ñútáan ni̱ kaji'i̱ usia̱ mil ña̱yɨvɨ. Te sava‑ga̱‑i ni̱ kayu̱'ú‑i. Te ni̱ ka̱nakana jaa‑i Dios andɨ́vɨ́. 14 Te tu̱ndó'o uu̱, a ni̱ ja̱'a kua'a̱n. Te a yani kii tu̱ndó'o uni̱.

Corneta sandɨ̱'ɨ́‑na̱

15 Te ndajá'a̱ usiá, ni̱ xndé'e̱‑ya̱ corneta‑ya̱. Te ni̱ i̱o tu̱'un jaa ini̱ andɨ́vɨ́ ní kaka'a̱n: Ta̱ká ñuu̱ ini̱ ñu̱yɨ́vɨ, a ni̱ nduu ñuu̱ máá Tatá‑yo̱ Dios jíín Cristo‑ya̱, te tá'ú‑yá tiñu nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, áchí. 16 Te ndɨ́'okó kuu̱n cháa ñá'nu ja̱ káxiu̱kú mesa‑de nuu̱ Dios, ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑de. Te ni̱ ka̱chiñú'ún‑de Dios: 17 Táta̱ Dios, I'a̱ tɨ́ɨn ta̱ká poder. A íó‑ní vina, te ni̱ i̱o‑ní sáá, te koo‑ní. Te ná kúta'u̱‑ná nuu̱‑ní ja̱ ní kejá'á‑ní tá'ú‑ní tiñu nuu̱‑í jíín fuerza ni̱'in máá‑ní. 18 Ni̱ ka̱ndonda vaa̱ ta̱ká ña̱yɨvɨ, kákiti̱ ini̱‑i. Ko ni̱ kiti̱ ini̱ máá‑ní, te ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ já kúndaa̱ tiñu ta̱ká ndɨ̱yi, jíín já kuá'a‑ní ja̱ kúta'u̱ mozo‑ní, cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ní, jíín núu̱ ñáyɨvɨ ndóo, jíín núu̱ ñáyɨvɨ kájandatu̱ nuu̱‑ní, kúu nuu̱ ñáyɨvɨ lúlí te kúu nuu̱ ñáyɨvɨ ñá'nu, te xnáa‑ní ña̱yɨvɨ kástɨ́vɨ́ ñúyɨ́vɨ, áchí‑de. 19 Yúan‑na te ni̱ nuña ve'e ii̱ Dios onde̱ andɨ́vɨ́. Te ni̱ jini̱‑ri̱ janu̱ já ñú'un tutu̱ contrato ini̱, te ndeyú, te ká'a̱n taja, te táan, te xaa̱n kúun ñíñí.

12

Tu̱'un ña'an jíín kóo̱

1 Te ichi ándɨ́vɨ́ ní kenda ɨɨn tuni̱ ñá'nu. Ɨɨn ñasɨ́'ɨ́ ñú'un‑ña ndíka̱ndii nátu̱'un sa'ma, te yúxndíi ja'a̱‑ñá sɨkɨ̱ yóo̱, te xini̱‑ñá ñú'un ɨɨn corona ja̱ uxí uu̱ tiñu̱ú xíní. 2 Te ñú'un se̱'e‑ña. Te ni̱ nde'e̱ kó'ó‑ña já já'ncha̱ káku se̱'e‑ña, jatú‑ña já skáku‑ña‑í. 3 Te ni̱ kenda ɨnga̱ tuni̱ ichi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn koo̱ kua̱'á ká'nu. Te íó usia̱ xini̱‑tɨ́ jíín uxí ndɨkɨ‑tɨ́. Te ndɨ́'usiá xini̱‑tɨ́ ñú'un corona. 4 Te jíín sú'ma̱‑tɨ́ ni̱ stáa‑tɨ̱ ɨ́ɨn tercera parte tiñu̱ú xíní ní ka̱jungoyo ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Te koo̱ ká'nu‑ún, ni̱ jukuiñi̱‑tɨ̱ núu̱ ñá'an skáku se̱'e‑ún, náva̱'a kókó‑tɨ́ se̱'e‑ña nú ná káku‑i. 5 Te ni̱ skáku‑ña ɨ́ɨn se̱'e yíí ja̱ tá'ú‑i tiñu nuu̱ ndívii nación jíín bastón ka̱a. Te se̱'e yíí‑ña‑ún ni̱ ndaa‑i kua'a̱n‑i nuu̱ kánchaa̱ Dios mesa‑ya̱ ní sá'a‑ya̱. 6 Te ni̱ jinu ñasɨ́'ɨ́‑ún kua'a̱n‑ña núu̱ ñú'un té'é, nuu̱ íó ɨɨn lugar ni̱ sátu̱'a Dios. Yúan kunchaa̱‑ña ɨ́ɨn mil uu̱ ciento uni̱ xiko kɨvɨ̱, kundito‑ya̱‑ñá. 7 Te ni̱ i̱o guerra ini̱ andɨ́vɨ́. Miguel jíín ndájá'a̱‑yá, ni̱ ka̱jatá'an‑i sɨkɨ̱ kóo̱, te koo̱‑ún jíín ndájá'a̱ máá‑tɨ́ ni̱ ka̱jatá'an‑tɨ̱ jíín‑yá. 8 Te tú ní kákundéé‑tɨ́, ni tuká ní ní'i̱n‑tɨ́ lugar kuxiu̱kú‑tɨ́ ini̱ andɨ́vɨ́. 9 Te ni̱ kiñi'in‑ya̱ kóo̱ ká'nu‑ún kua'a̱n‑tɨ̱. Koo̱ onde̱ aná'án kúu‑tɨ̱, ja̱ nání‑tɨ́ kui'na̱ jíín Satanás, ja̱ xndá'ú‑tɨ̱ ndívii ñáyɨvɨ. Ni̱ súngava‑ya̱‑tɨ́ kua'a̱n‑tɨ̱ sɨkɨ́ ñúyɨ́vɨ, te suni ni̱ súngoyo‑ya̱ táká ndajá'a̱‑tɨ́ jíín‑tɨ́. 10 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ɨɨn tu̱'un jaa ini̱ andɨ́vɨ́ ní ka'a̱n: Vina te Dios, náma‑ya̱ yóó. Te jíín poder tá'ú‑yá tiñu ini̱ ñuu̱‑ya̱. Te Cristo‑ya̱, ndíso tíñu‑ya̱. Chi̱ a ni̱ kini'in‑ya̱ máá já sátú'ún sɨkɨ́ táká ñani̱‑yo̱ kuá'a̱n, ja̱ ndúú ñúú‑ni jikán kua̱chi sɨkɨ̱‑dé nuu̱ Dios máá‑yó. 11 Te jíín nɨñí Lélú‑ún ni̱ ka̱kundéé‑de jíín‑tɨ́, jíín tú'un ni̱ ka̱jani ndaa̱‑de, chi̱ tú ní kúndá'ú ini̱‑de máá‑de va̱sa ná kúu̱‑de. 12 Ja̱ yúan ná kóo sɨɨ̱ iní‑ro̱, róó andɨ́vɨ́ jíín táká ja̱ káxiu̱kú jián. Ko naka̱ ndá'ú kuu róó ja̱ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ jíín mar. Chi ni̱ kuun kui'na̱ kujaa̱ nuu̱‑ro̱, te kití xaa̱n iní, chi̱ jiní ja̱ yakú‑ni kɨvɨ̱ kúkuu. 13 Te nuu̱ ní jini̱ koo̱‑ún ja̱ ní súngava‑ya̱‑tɨ́ sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ, te ni̱ chindiki̱n‑tɨ̱ ñá'an ní skáku se̱'e yíí‑ún. 14 Te ni̱ ni'i̱n‑ñá uu̱ ndiji̱n ná'nu yachókó, náva̱'a ndéché‑ña káku‑ña núu̱ kóo̱‑ún, te ki'i̱n‑ña ondé nuu̱ ñú'un té'é, nuu̱ kúnchaa̱‑ña ɨ́ɨn tiempo, jíín yakú‑ga̱ tiempo yósáva. 15 Te ini̱ yu'u kóo̱‑ún ni̱ jicha̱ nducha nátu̱'un yu̱cha, kua'a̱n yata̱ ñá'an‑ún, náva̱'a tene‑ña sá'a‑cha̱. 16 Ko ñu'un, ni̱ chindéé ní chituu ña'an‑ún. Chi̱ ñu'un‑ún ni̱ ndɨka̱ yu'u, te ni̱ ji'i‑ni yu̱cha ja̱ ní kana ini̱ yu'u kóo̱‑ún. 17 Yúan‑na te ni̱ kiti̱ xaa̱n iní koo̱‑ún sɨkɨ̱ ñá'an‑ún. Te ni̱ kee‑tɨ̱ kuákua̱tá'an‑tɨ̱ jíín sáva‑ga̱ se̱'e‑ña já káskíkuu‑i tiñu tá'ú Dios, jíín já kájani ndaa̱‑i tu̱'un Jesucristo.

13

Uu̱ kɨtɨ xáa̱n

1 Te ni̱ kandii̱‑ri̱ nuu̱ ñítɨ́ yú'u mar. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ chíi mar ni̱ kenda ɨɨn kɨtɨ já íó usia̱ xini̱‑tɨ́ jíín uxí ndɨkɨ‑tɨ́. Te ndɨkɨ‑tɨ́ ñú'un uxi̱ corona. Te xini̱‑tɨ́ yóso ɨ́ɨn sɨ́'vɨ́ tú'un ñáá. 2 Te kɨtɨ ní jini̱‑ri̱‑ún káa‑tɨ̱ nátu̱'un ɨɨn kuiñi̱, te ja'a̱‑tɨ́ nátu̱'un ja'a̱ yí'ɨ̱, te yu'u‑tɨ́ nátu̱'un yu'u ndɨ́ka'a. Te nuu̱‑tɨ́, ni̱ ja̱'a koo̱ ká'nu‑ún poder máá, jíín mesa máá, jíín tíñu ñá'nu ndíso. 3 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ ní tuji̱ ɨ́ɨn xini̱‑tɨ́ nátu̱'un a yani kuu̱‑tɨ̱ jíín. Ko nuu̱ ní tuji̱ xáa̱n‑ún ni̱ nduva̱'a. Te ni̱ ka̱naa iní ndivii ñáyɨvɨ ní kajini̱‑i, te ni̱ ka̱indiki̱n‑i yata̱ kɨ́tɨ‑ún. 4 Te ni̱ ka̱chiñú'ún‑i koo̱ ká'nu‑ún, chi ni̱ ja̱'a‑tɨ̱ poder‑tɨ̱ núu̱ kɨ́tɨ‑ún. Te suni ni̱ ka̱chiñú'ún‑i kɨtɨ‑ún te ni̱ kaka'a̱n‑i: Ndéja̱ kétá'an jíín kɨ́tɨ yá'a, te ndéja̱ kánda kua̱tá'an jíín‑tɨ́, áchí‑i. 5 Te ni̱ ni'i̱n‑tɨ́ tu̱'un ja̱ ká'a̱n‑tɨ̱ tú'un téyíí jíín tú'un ndɨva̱'a. Te ni̱ ni'i̱n tíñu‑tɨ̱ já tá'ú tíñu‑tɨ̱ úu̱ xiko uu̱ yoo̱. 6 Te ni̱ ndɨka̱‑tɨ̱ yú'u‑tɨ́. Te ni̱ ka'a̱n ndɨva̱'a‑tɨ̱ sɨkɨ́ Dios. Te ni̱ kaji̱‑tɨ̱ sɨ́'vɨ́‑yá, jíín vé'e‑ya̱, jíín ja̱ káxiu̱kú iní andɨ́vɨ́. 7 Te suni ni̱ ni'i̱n‑tɨ́ tu̱'un ja̱ kuátá'an‑tɨ̱ jíín ñáyɨvɨ ndóo, te kundéé‑tɨ́. Te suni ni̱ ni'i̱n tíñu‑tɨ̱ já ndónda‑tɨ̱ sɨkɨ́ táká tata̱, jíín táká ñuu̱, jíín táká yu'u, jíín táká nación. 8 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, chiñú'ún‑i‑tɨ̱, yu̱án kúu ña̱yɨvɨ já tú káyo̱so sɨ́'vɨ́‑i nuu̱ tutú chakú máá Lélú, I'a̱ ni ji'i̱. Te onde̱ té jukuiñi̱‑ga̱ ñu̱yɨ́vɨ káyo̱so‑í. 9 Cha̱a íó so̱'o, ná kúni so̱'o‑de. 10 Nú ndé cha̱a kasu̱‑de tá'an‑de, suni nandasu̱ máá‑de. Te nú ndé cha̱a ka'ni ndɨ́yi jíín yuchí, suni jíín yuchí kuu̱ máá‑de. Jíín tú'un yá'a nɨ́nɨ ná kuíñi ni̱'in ña̱yɨvɨ ndóo, te ná kándíja va̱'a‑i. 11 Yúan‑na te ni̱ jini̱‑ri̱ nuu̱ ɨngá kɨtɨ já ní kana‑tɨ̱ chíi ñu'un. Te íó uu̱ ndɨkɨ‑tɨ́ nátu̱'un ndɨkɨ lélú, te ká'a̱n‑tɨ̱ nátu̱'un ɨɨn koo̱ ká'nu. 12 Te nuu̱ kɨ́tɨ ɨ́ɨn, suni ɨɨn núú‑ni ni̱ ndi̱so tíñu‑tɨ̱. Te sá'a‑tɨ̱ já táká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, ná chíñú'ún‑i kɨtɨ xnáñúú, kɨtɨ ní nduva̱'a nuu̱ ní tuji̱ xáa̱n‑tɨ́‑ún. 13 Suni sá'a‑tɨ̱ tɨnɨ́ tuni̱ ñá'nu. Te ni̱ kajini̱ ña̱yɨvɨ já ní skúun‑tɨ̱ ñú'u̱n ichi ándɨ́vɨ́ ní chaa̱ nuu̱ ñú'un. 14 Te xndá'ú‑tɨ̱ táká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, jíín tuní ja̱ sá'a‑tɨ̱ núu̱ ɨngá kɨtɨ‑ún. Te tá'ú‑tɨ́ tiñu nuu̱ táká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, ja̱ ná sá'a‑i ndoso̱ kɨtɨ ní tuji̱ jíín yuchí te ni̱ nachaku̱. 15 Te suni ni̱ ja̱'a‑ya̱ tú'un ja̱ chú'un‑tɨ̱ tachí iní ndoso̱ kɨtɨ, náva̱'a kuu ka'a̱n ndoso̱‑ún, te ka'ni‑tɨ́ ta̱ká ña̱yɨvɨ já tú kákuni̱‑i chiñú'ún ndosó kɨtɨ. 16 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, ja̱ lúlí jíín já ñá'nu, ja̱ kúká jíín já ndá'ú, mozo jíín já kájika ndicha̱‑na̱, ná kóso ɨ́ɨn‑ni tuni̱ ndavá'a‑i xí cháa̱n‑í, sá'a‑tɨ̱. 17 Te ni ɨɨn ña̱yɨvɨ, ma̱ kúu kuaan‑i, ni ma̱ kúu xi̱kó‑i nú tú ncháá tuni̱‑ún‑i, ja̱ kúu sɨ́'vɨ́ kɨ́tɨ‑ún xí número sɨ́'vɨ́‑tɨ́. 18 Yá'a íó tu̱'un ndíchí. Ja̱ júku̱'un ini̱, ná ká'u‑i número kɨtɨ‑ún, chi̱ número ɨɨn cha̱a kúu. Te número kɨtɨ‑ún kúu iñu̱ ciento uni̱ xiko iñu̱.

14

Máá Lélú Dios jíín ñáyɨvɨ ní nakuaan‑ya̱

1 Te ni̱ nde̱'é‑rí, te ni̱ jini̱‑ri̱ kándii̱ máá Lélú xiní yúku Sion. Te íó ciento uu̱ xiko kuu̱n mil ña̱yɨvɨ ká'i̱in jíín‑yá. Te chaa̱n‑í ncháá sɨ́'vɨ́ Táa̱‑ya̱. 2 Te ichi ándɨ́vɨ́ ní jini so̱'o‑ri̱ ni̱ ka'a̱n ɨɨn tu̱'un nátu̱'un nɨ́'ɨn nducha kuá'a̱, xí nátu̱'un ká'a̱n taja ní'in. Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ndusu̱ yaa̱ nání arpa ja̱ káchaa cha̱a. 3 Te kájita‑de ɨɨn yaa̱ jáá núu̱ mesa tá'ú‑yá tiñu, jíín núu̱ ndɨ́kúu̱n kɨ́tɨ, jíín núu̱ cháa ñá'nu. Te tú ni ɨɨn‑i kuu kutu̱'a‑i yaa̱‑ún, chi̱ máni máá ciento uu̱ xiko kuu̱n mil cha̱a ni̱ nakuaan‑ya̱ iní ñu̱yɨ́vɨ. 4 Cha̱a yá'a kákuu ja̱ tú ní kásáchá'án‑de máá‑de jíín ñásɨ́'ɨ́. Chi cha̱a jáá cha̱a kútu kákuu‑de. Cha̱a yá'a káindiki̱n‑de yata̱ máá Lélú, nú ndéni ni̱ kuu ini̱‑ya̱ kí'i̱n‑ya̱. Te ma̱'ñú sáva‑ga̱‑i ni̱ nakuaan‑ya̱ cháa yá'a jíná'an‑de, nátu̱'un se̱'e núú kákuu‑de nuu̱ Dios jíín núu̱ máá Lélú. 5 Te yu'u‑dé tú ní kénda tu̱'un tú'ún, chi cha̱a tú káchá'án kákuu‑de nuu̱ Dios.

Tu̱ndó'o kɨvɨ̱ kíi juicio

6 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨnga̱ ndajá'a̱ já ndéché‑yá sava ma̱'ñú ándɨ́vɨ́. Te ndíso‑ya̱ tú'un va̱'a ja̱ má náa kútɨ. Te kani‑ya̱ tú'un‑ún nuu̱ táká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, nuu̱ táká nación, jíín núu̱ táká tata̱, jíín núu̱ táká yu'u, jíín núu̱ táká ña̱yɨvɨ. 7 Te ni̱ ka'a̱n jaa‑ya̱: Kuandatu̱ nuu̱ Dios, te nakana jaa‑ró‑yá. Chi̱ hora ja̱ sándaa̱‑ya̱, a ni̱ ku̱yani chaa̱. Te ná chíñú'ún‑ró I'a̱ ni̱ sá'a andɨ́vɨ́, jíín ñúyɨ́vɨ, jíín mar, jíín táká sókó ndúcha. Achí‑ya̱. 8 Yúan‑na te ni̱ chaa̱ ɨnga̱ ndajá'a̱, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ni̱ naa ná'ín Babilonia, ñuu̱ ká'nu, chi̱ nátu̱'un ni̱ ja̱'a vino ja̱ tɨnɨ́ xaa̱n iní ni̱ ka̱ji'i ta̱ká nación. 9 Te ndajá'a̱ uní, ni̱ ndiki̱n‑ya̱ úu̱‑ga̱. Te ni̱ ka'a̱n jaa‑ya̱: Nú ndé ña̱yɨvɨ chíñú'ún kɨ́tɨ‑ún jíín ndosó‑tɨ̱, xí kúnchaa̱ tuni̱‑tɨ̱ cháa̱n‑í, xí iní nda'a‑í, 10 te jíín ɨ́ɨn tu̱'un yátá kúu ja̱ ñáyɨvɨ‑ún ko'o‑i vino ja̱ kití ini̱ Dios, ja̱ ní jatɨ‑ya̱ iní ko'o̱ kití ini̱‑ya̱. Te kayu̱‑i jíín ñú'u̱n, jíín azufre, kuni̱ jíín núu̱ táká ndajá'a̱ ndóo, jíín máá Lélú. 11 Te ñu'ma̱ ja̱ kákayu̱‑i‑ún, kana nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. Te ña̱yɨvɨ káchiñú'ún kɨ́tɨ‑ún jíín ndosó‑tɨ̱, jíín ñáyɨvɨ kí'in tuni̱ sɨ́'vɨ́‑tɨ́‑ún, ma̱ ndéta̱tú kutɨ‑í ndúú ñúú. 12 Jíín tú'un yá'a nɨ́nɨ ná kuíñi ni̱'in ña̱yɨvɨ ndóo, ja̱ kájandatu̱‑i tiñu ni̱ tá'ú Dios, te kákandíja‑i nuu̱ Jesús. 13 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ɨɨn tu̱'un ja̱ ní ka'a̱n jíín‑rí ichi ándɨ́vɨ́. Chaa tu̱'un yá'a: Xáán ndatu̱ ta̱ká ndɨ̱yi ja̱ kúu̱ ini̱ nda'a máá Tatá Dios onde̱ vina te nɨ́ɨ́‑gá kua'a̱n‑yo̱. Ja̱ndáa̱, chi̱ ndeta̱tú‑i ja̱ ní ka̱sátiñu‑i. Te tiñu‑i‑ún ki'i̱n‑ni jíín‑i, áchí Espíritu. 14 Te ni̱ nde̱'é‑rí. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn viko̱ kui̱jín. Te nuu̱ vikó‑ún kánchaa̱ ɨɨn I'a̱ ja̱ á kuní koo máá Sé'e cha̱a. Te ñú'un ɨɨn corona oro xini̱‑yá. Te tɨ́ɨn‑ya̱ ɨ́ɨn jóso̱. 15 Te ni̱ kenda ɨnga̱ ndajá'a̱‑yá ini̱ ve̱'e ii̱, te kána jaa‑ya̱ xiní I'a̱ kánchaa̱ nuu̱ vikó: Kachi'i‑ní jóso̱‑ní, te ka'nu̱‑ní. A ni̱ jaa̱ hora ka'nu̱‑ní, chi ja̱ káa nuu̱ ñú'un, a ni̱ kuaan, áchí‑ya̱. 16 Te I'a̱ kánchaa̱ nuu̱ vikó, ni̱ ka̱chi'i‑ni‑ya̱ jóso̱‑ya̱ iní ñu̱yɨ́vɨ. Te ni̱ ndɨ'ɨ ja̱ káa nuu̱ ñú'un ni̱ ta'nu̱. 17 Te ni̱ kenda tuku ɨnga̱ ndajá'a̱‑yá ini̱ ve̱'e ii̱ já kánchaa̱ ini̱ andɨ́vɨ́. Te suni kándá'á‑yá ɨɨn jóso̱ xaa̱n. 18 Te ni̱ kenda ɨnga̱ ndajá'a̱‑yá nuu̱ altar. Te ndíso tíñu‑ya̱ sɨkɨ́ ñú'u̱n. Te ni̱ kana jaa‑ya̱ xiní ndájá'a̱ tɨ́ɨn jóso̱ xaa̱n: Kachi'i jóso̱ xaa̱n‑ro̱, te nastútú‑ró tɨ́ku̱kú uva káa nuu̱ ñú'un, chi̱ a ni̱ kaji̱chi, áchí‑ya̱. 19 Te ndajá'a̱‑ún, ni̱ ka̱chi'i‑ya̱ jóso̱ xaa̱n‑ún ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. Te ni̱ na̱stútú‑yá tɨku̱kú káa nuu̱ ñú'un. Te ni̱ chúkú‑yá tɨku̱kú‑ún nuu̱ taxín uva. Yu̱án kúu ɨɨn tu̱'un yátá ndasa kití ini̱ Dios. 20 Te ni̱ taxi̱n uva‑ún ichi yatá ñúu̱. Te ini̱ nuu̱ taxín‑ún ni̱ jika ɨɨn yu̱cha nɨñi̱ ní jaa̱ onde̱ nuu̱ ñú'un freno yu'u caballo. Te ni̱ jika nátu̱'un uni̱ ciento kilómetro.

15

Usia̱ kue'e̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱

1 Yuan‑na te ni̱ naa iní‑ri̱ ni̱ nde̱'é‑rí ɨnga̱ tuni̱ ñá'nu ichi ándɨ́vɨ́, kúu usia̱ ndajá'a̱‑yá kándi̱so usia̱ kue'e̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱. Chi̱ nú ni̱ ji̱nu kue'e̱ yá'a, te ma̱ kití‑ga̱ ini̱ Dios. 2 Te suni ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn nátu̱'un mar nátu̱'un vidrio ja̱ ní saka̱ nu̱u jíín ñú'u̱n. Te ña̱yɨvɨ ní ka̱kundéé jíín kɨ́tɨ‑ún, jíín ndosó‑tɨ̱, jíín tuní‑tɨ̱, jíín número sɨ́'vɨ́‑tɨ́, ká'i̱in‑i yu'u mar vidrio‑ún. Te kátɨ̱ɨn‑i yaa̱ nání arpa Dios. 3 Te kájita‑i yaa̱ Moisés mozo Dios, jíín yáa̱ máá Lélú. Tiñu ñá'nu jíín tíñu luu sá'a‑ní, Táta̱ Dios. Máá‑ní tɨ́ɨn ta̱ká poder. Ichi ndáa̱ ichi ndóó kákuu ichi‑ní. Te máá‑ní kúu rey ta̱ká ña̱yɨvɨ ndóo. 4 Ndéja̱ tú yú'ú níí te tú nákana jaa sɨ́'vɨ́‑ní núsáá Táta̱. Chi̱ máá ɨ́ɨn níí kúu I'a̱ ii̱. Ta̱ká nación, chaa̱‑i te chiñú'ún‑i níí, chi ni̱ ndenda ndiji̱n modo sándaa̱‑ní. Achí‑i. 5 Yúan‑na te ni̱ nde̱'é‑rí. Te ichi ándɨ́vɨ́ ní jini̱‑ri̱ ja̱ núña cuarto ii̱ xáa̱n íchi iní ve̱'e ii̱, máá nú kénda tu̱'un ndaa̱. 6 Te ini̱ ve̱'e ii̱ yúan, ni̱ kenda usia̱ ndajá'a̱ kándi̱so‑ya̱ usiá kue'e̱ xaa̱n, te káñu̱'un‑ya̱ sá'ma kuíjín kɨyí, jíín sánchi̱i oro káinu'ni̱ jika̱‑yá. 7 Te ɨɨn ja̱ kúu̱n kɨ́tɨ ni̱ ja̱'a‑tɨ̱ usiá ko'o̱ oro nuu̱ ndɨ́'usiá ndajá'a̱. Te ko'o̱‑ún ñú'un chítú nátu̱'un jíín tú'un kití ini̱ Dios, I'a̱ chakú nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá. 8 Te ni̱ ndii ncháa̱ Dios jíín fuerza‑ya̱. Te ñu'ma̱‑ún, ni̱ chítú ndɨ́ɨ iní ve̱'e ii̱. Te tú ní kúu kɨ̱vɨ ni ɨɨn ña̱yɨvɨ iní ve̱'e ii̱‑ún, chi̱ onde̱ ná ndɨ́'ɨ usia̱ kue'e̱ ja̱ kándi̱so ndɨ́'usiá ndajá'a̱‑yá.

16

Usia̱ ko'o̱ ñú'un tu̱'un kití ini̱ Dios

1 Te ini̱ ve̱'e ii̱‑ún ni̱ kenda ɨɨn tu̱'un jaa, ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ni̱ ka'a̱n jíín ndɨ́'usiá ndajá'a̱‑yá: Kuángoyo, te kacha̱ nu̱u‑ró ndɨ́'usiá ko'o̱ já káñu̱'un tu̱'un kití ini̱ Dios ná júngoyo sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ, áchí. 2 Te kua'a̱n ndajá'a̱ ɨ́ɨn, te ni̱ koyo‑ya̱ kó'o̱‑yá sɨkɨ̱ ñúyɨ́vɨ. Te ña̱yɨvɨ já ncháá tuni̱ kɨtɨ xáa̱n‑ún nuu̱, jíín já káchiñú'ún ndosó‑tɨ̱, ni̱ kata'a̱n‑i ɨɨn kue'e̱ ini̱ xaa̱n. 3 Te ndajá'a̱ úu̱, ni̱ koyo‑ya̱ kó'o̱‑yá nuu̱ mar. Te ni̱ nduu‑cha̱ nátu̱'un nɨñi̱ ndɨ́yi. Te ta̱ká kɨtɨ káyi̱'i chi̱i mar, ni̱ kaji'i̱‑tɨ̱. 4 Te ndajá'a̱ uní, ni̱ koyo‑ya̱ kó'o̱‑yá sɨkɨ̱ yúcha, jíín sɨkɨ́ táká sókó ndúcha, te ni̱ nduu‑ni nɨñi̱. 5 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ni̱ ka'a̱n ndajá'a̱ ndúcha‑ún: Táta̱, I'a̱ ii̱ kúu‑ní, I'a̱ íó vina, I'a̱ ni̱ i̱o sáá. Te I'a̱ ndaa̱ kúu‑ní, chi ni̱ sándaa̱ ndaa̱‑ní ta̱ká tiñu yá'a, 6 chi ña̱yɨvɨ yá'a, ni̱ kajacha̱‑i nɨñi̱ cháa ndoo, jíín nɨñí cháa kájani tu̱'un‑ní, te vina já'a‑ní nɨñi̱ ná kó'o‑i. Te súan ná náko'o‑i. Achí‑ya̱. 7 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ni̱ ka'a̱n ɨnga̱ tu̱'un onde̱ altar. Ja̱ndáa̱, Táta̱ Dios, máá‑ní tɨ́ɨn ta̱ká fuerza, máá‑ní sándaa̱ ndaa̱‑ní, sándaa̱ ndija‑ní ta̱ká tiñu. 8 Te ndajá'a̱ kúu̱n, ni̱ koyo‑ya̱ kó'o̱‑yá sɨkɨ̱ ndíka̱ndii. Te ni̱ ni'i̱n tíñu ndika̱ndii‑ún ja̱ jíín ñú'u̱n te ka'mu ta̱ká ña̱yɨvɨ. 9 Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, va̱sa súan ni̱ kakayu̱‑i ja̱ ní'ní xáa̱n, ko tú ní kánakani ini̱‑i, ni tú ní kánakana jaa‑i Dios, chi̱ sasua ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨki̱‑yá ja̱ ní ja̱'a‑ya̱ kué'e̱ yá'a sɨkɨ̱‑í. 10 Te ndajá'a̱ ú'u̱n, ni̱ koyo‑ya̱ kó'o̱‑yá nuu̱ mesa nuu̱ tá'ú tíñu kɨtɨ xáa̱n‑ún, te nuu̱ tá'ú‑tɨ́ tiñu ni̱ ku̱ñaa. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, ni̱ ka̱nakaji yí'í‑i yáa‑í ja̱ kájatu̱‑i. 11 Te ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱ Dios andɨ́vɨ́, já kájatu̱‑i jíín já káta'a̱n‑i kue'e̱, ko na̱ tú ní kánakani ini̱‑i tiñu ni̱ ka̱sá'a‑i. 12 Te ndajá'a̱ iñú, ni̱ koyo‑ya̱ kó'o̱‑yá sɨkɨ̱ yúcha ká'nu Eufrates. Te ni̱ ichi̱ yu̱cha‑ún, náva̱'a koo tu̱'a ichi kíkoyo rey, ichi núu̱ kána ndika̱ndii. 13 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ iní yu'u kóo̱ ká'nu, jíín yú'u kɨ́tɨ xáa̱n, jíín yú'u cháa jáni tu̱'un tú'ún, ni̱ kenda uni̱ tachi̱ kíni nátu̱'un sa'va̱. 14 Chi̱ tachi̱ kíni kákuu, te kásá'a tuni̱. Te kénda nuu̱ táká rey ñu̱yɨ́vɨ, te stútú‑ni‑de ja̱ kóo guerra kɨvɨ̱ ká'nu máá Dios, I'a̱ tɨ́ɨn ta̱ká poder. 15 Kuni so̱'o chi̱ nchaa̱‑ri̱ nátu̱'un ñakui̱'ná. Xáán ndatu̱ koo ña̱yɨvɨ ndíto, jíín já ndíto‑i sa'ma‑í, náva̱'a tú kaka víchí lɨ́ɨ‑í, te tú kuka nuu̱‑í nuu̱ sáva‑ga̱‑i, áchí‑ya̱. 16 Te ni̱ ka̱sá'a tachi̱ kíni ja̱ ní ka̱kutútú‑de ɨɨn ndu'a̱ ja̱ núu̱ yú'u hebreo nání Armagedón. 17 Te ndajá'a̱ usiá, ni̱ koyo‑ya̱ kó'o̱‑yá ichi núu̱ tachí. Te ini̱ ve̱'e ii̱ ándɨ́vɨ́ jíín núu̱ mesa tá'ú‑yá tiñu ni̱ kenda ɨɨn tu̱'un ni̱ ka'a̱n jaa: A ni̱ kuu, áchí. 18 Yúan‑na te ni̱ ndeyu̱. Te ni̱ nɨ̱'ɨn. Te ni̱ ka'a̱n taja. Te ni̱ ta̱an xaa̱n ñú'un ja̱ ná té koo‑ga̱ onde̱ kɨvɨ̱ ní tu̱u nuu̱ cháa ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 19 Te ñuu̱ ká'nu‑ún ni̱ ndata̱ sáva uni̱ pedazo. Te ni̱ ndua̱ ta̱ká ñuu̱ ini̱ ta̱ká nación. Te ni̱ nuku̱'un ini̱ Dios ñuu̱ ká'nu Babilonia ja̱ kuá'a‑ya̱ kó'o̱ já ñú'un tu̱'un kití xaa̱n iní‑ya̱ ná kó'o ndɨ'ɨ‑i. 20 Te ta̱ká isla ni̱ ka̱jinu kája'a̱n. Te ta̱ká yuku, tuká ndiji̱n íin. 21 Te ichi ándɨ́vɨ́ ní jungoyo ñíñí ná'nu nátu̱'un uu̱ xiko kilo ná ɨɨn ná ɨɨn. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ, ni̱ kaka'a̱n ndɨva̱'a‑i sɨkɨ̱ Dios ja̱ sɨkɨ́ túndó'o ñíñí‑ún, chi̱ ɨɨn tu̱ndó'o xaa̱n ní kuu.

17

Kɨvɨ̱ xnáa‑yá ñuu̱ Babilonia

1 Yúan‑na te ni̱ chaa̱ ɨɨn ja̱ usiá ndajá'a̱‑yá ja̱ ní ka̱ndá'á usia̱ ko'o̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ña'a̱n te ná stá'a̱n‑ri̱ nuu̱‑ro̱ ndasa kundaa̱ tiñu sɨkɨ̱ ñá'an kuáxán ja̱ kánchaa̱‑ña núu̱ ndúcha kuá'a̱, 2 chi ta̱ká rey ñu̱yɨ́vɨ ni̱ kasáténé‑de jíín ñá'an‑ún. Te ta̱ká ja̱ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ ni̱ ka̱naji̱ni jíín tú'un kuáxán máá‑ña, áchí‑ya̱. 3 Te jíín Espíritu ni̱ jaka‑ya̱ rúu̱ ni̱ ja'a̱n‑ri̱ onde̱ nuu̱ ñú'un té'é. Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn ña'an yóso‑ñá ɨɨn kɨtɨ kuá'á. Te kɨtɨ‑ún, ndíso‑tɨ̱ kuá'a̱ sɨ́'vɨ́ tú'un ndɨva̱'a. Te íó usia̱ xini̱‑tɨ́ te uxi̱ ndɨkɨ‑tɨ́. 4 Te ña'an‑ún, ñú'un‑ña sá'ma kuá'á jíín sá'ma kuá'á tíndí'í. Te suni ñú'un‑ña oro, jíín yúu̱ lúu, jíín perla. Te tɨ́ɨn‑ña ɨ́ɨn ko'o̱ oro ñú'un chítú jíín tú'un ñáá, jíín tú'un chá'án ja̱ tɨnɨ́ ini̱‑ña. 5 Te chaa̱n‑ñá ncháá ɨɨn sɨ́'vɨ́, ɨɨn tu̱'un sa̱'í: Ñuu̱ ká'nu Babilonia, náa̱ ja̱ kásáténé jíín já kásá'a tiñu ñáá ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a, áchí. 6 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ña'an‑ún ja̱ náji̱ni‑ña jíín nɨñí ñáyɨvɨ ndóo jíín nɨñí ñáyɨvɨ ní kaji'i̱ ja̱ sɨkɨ́ tú'un Jesús. Te ni̱ naa xáa̱n iní‑ri̱ ni̱ nde̱'é‑rí nuu̱‑ñá. 7 Yúan‑na te ni̱ ka'a̱n ndajá'a̱‑yá‑ún: Naja̱ náa iní‑ro̱. Máá‑rí kachi̱‑ri̱ nuu‑ro̱ tú'un sa̱'í ñá'an‑ún, jíín kɨ́tɨ yóso‑ñá, kɨtɨ já íó usia̱ xini̱‑tɨ́ te uxi̱ ndɨkɨ‑tɨ́. 8 Te kɨtɨ ní jini̱‑ro̱, ni̱ i̱o‑tɨ̱ núú. Ko tú íó‑tɨ̱ vína. Te nana‑tɨ̱ kíi‑tɨ̱ iní tu̱nchi kúnú. Te ki'i̱n‑tɨ̱ núu̱ tá'nu̱ ndatu̱‑tɨ̱. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ káxiu̱kú iní ñu̱yɨ́vɨ, ja̱ tú káyo̱so sɨ́'vɨ́‑i nuu̱ tutú chakú onde̱ kɨvɨ̱ ní jukuiñi̱ ñu̱yɨ́vɨ, naa iní‑i nde̱'é‑i nuu̱ kɨ́tɨ já ní i̱o‑tɨ̱ núú, te tú íó‑tɨ̱ vína, te koo‑tɨ̱. 9 Te nú túu ndíchí ɨ́ɨn cha̱a, ma̱ kúu juku̱'un ini̱‑de tu̱'un yá'a. Usia̱ xini̱‑tɨ́ kákuu usia̱ yuku, te sɨkɨ̱ yúku‑ún kánchaa̱ ña'an‑ún. 10 Te suni kákuu usia̱ rey. Te u'u̱n‑de a ni̱ ka̱naa‑dé. Ɨɨn‑de íó. Te té chaa̱‑ga̱ ɨnga̱‑de. Te nú ni̱ chaa̱‑de, jínu ñú'ún já yakú‑ni kɨvɨ̱ kunchaa̱‑de. 11 Te kɨtɨ já ní i̱o núú te tú íó‑tɨ̱ vína, máá‑tɨ́ kúu rey una̱. Te ɨɨn tá'an ja̱ ndɨ́'usiá‑de kúu‑tɨ̱. Te ki'i̱n‑tɨ̱ núu̱ tá'nu̱ ndatu̱‑tɨ̱. 12 Te ndɨ́'uxí ndɨkɨ ní jini̱‑ro̱, kákuu uxi̱ rey ja̱ té tá'ú‑ga̱‑de tiñu. Ko máá‑de jíín kɨ́tɨ‑ún, tá'ú‑de tiñu ɨɨn hora‑ni. 13 Te rey‑ún, ɨɨn núú‑ni tu̱'un kájani ini̱‑de. Te nakua̱'a‑de poder jíín tíñu kándi̱so‑de nuu̱ kɨ́tɨ. 14 Te kua̱tá'an‑de jíín máá Lélú. Te Lélú‑ún, kundéé‑yá jíín‑de jíná'an‑de, chi̱ Jito'o̱ nuu̱ táká jito'o̱ kúu‑ya̱, te Rey nuu̱ táká rey kúu‑ya̱. Te ña̱yɨvɨ ká'i̱in jíín‑yá kákuu ja̱ á ni̱ kana‑ya̱ xiní‑í, te a ni̱ ka̱ji‑ya̱‑í, te ña̱yɨvɨ kákandíja va̱'a kákuu‑i, áchí‑ya̱ jíín‑rí. 15 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱: Ni̱ jini̱‑ro̱ já kánchaa̱ ña'an kuáxán‑ún sɨkɨ̱ kuá'a̱ ndúcha. Te nducha kuá'a̱‑ún kákuu ña̱yɨvɨ tɨnɨ́ ñuu̱, tɨnɨ̱ nación, tɨnɨ̱ yu'u. 16 Te ndɨ́'uxí ndɨkɨ kɨ́tɨ ní jini̱‑ro̱‑ún, máá‑de jíín kɨ́tɨ, chi̱ koto u'u̱‑de ña'an kuáxán‑ún, te xnáa‑dé‑ña, te sávíchí lɨ́ɨ‑dé‑ña, te kaji‑dé ku̱ñu‑ña, te ka'mu‑de‑ña jíín ñú'u̱n. 17 Chi̱ Dios, súan ni̱ ská'a̱n‑ya̱‑dé ja̱ ɨ́ɨn núú‑ni kájani ini̱‑de, te nakua̱'a‑de tiñu kándi̱so máá‑de nuu̱ kɨ́tɨ‑ún. Te súan ná sá'a‑de ja̱ kúu ini̱ máá‑yá onde̱ kɨvɨ̱ skíkuu ta̱ká tu̱'un Dios. 18 Te ña'an ní jini̱‑ro̱‑ún kúu ñuu̱ ká'nu ja̱ tá'ú tíñu nuu̱ táká rey ñu̱yɨ́vɨ.

18

1 Yu̱án‑na te ni̱ jini̱‑ri̱ ni̱ kuun ɨnga̱ ndajá'a̱ ní kii‑ya̱ íchi ándɨ́vɨ́, ndíso téyíí‑yá poder. Te ni̱ ndii ncháa̱ nuu̱ ñú'un jíín ndúa‑yá. 2 Te ni̱ ka'a̱n jaa‑ya̱: Ni̱ naa ndíja Babilonia ñuu̱ ká'nu. Te ni̱ nduu ve'e kui'na̱. Yúan káxiu̱kú táká tachi̱ kíni. Suni yúan káxiu̱kú ndívii tɨ́saa̱ chá'án já kájito u'u̱‑yo̱‑tɨ́. 3 Chi ta̱ká ña̱yɨvɨ, nátu̱'un vino ni̱ ka̱ji'i‑i ko'o̱ já tɨnɨ́ xaa̱n iní ñuu̱‑ún. Te ta̱ká rey ñu̱yɨ́vɨ, ni̱ ka̱sáténé‑de jíín‑ña. Te cha̱a kájaan káxi̱kó iní ñu̱yɨ́vɨ, ni̱ sákúká‑ña‑dé jíín táká ndatíñu luu kaní ini̱ máá‑ña, áchí‑ya̱. 4 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ɨnga̱ tu̱'un ichi ándɨ́vɨ́, ja̱ ní ka'a̱n: Kuxio nuu̱‑ñá jíná'an‑ró, chi ña̱yɨvɨ máá‑rí kákuu‑ró, te ma̱ kɨ́vɨ nduu̱‑ro̱ jíín kuáchi‑ña, náva̱'a tú ta'a̱n‑ro̱ kué'e̱ ta'a̱n‑ña. 5 Chi kua̱chi‑ña a ni̱ jaa̱ xiko̱ onde̱ andɨ́vɨ́, te ni̱ nuku̱'un ini̱ Dios ja̱ sá'a‑ña tíñu ñáá. 6 Cha̱'u nuu̱‑ñá, nátu̱'un ni̱ ja̱'a‑ña núu̱ sáva‑ga̱‑i. Te kaa‑ga̱ kua̱'a‑ró núu̱‑ñá nú ndasa káa tiñu ni̱ sá'a máá‑ña. Te ini̱ ko'o̱ já ní ja̱'a‑ña ní ka̱ji'i‑i, suni ini̱‑ún ná káa nuku̱'un ko'o‑ña. 7 Nátu̱'un ni̱ sátéyíí‑ña máá‑ña, te ni̱ sá'a‑ña tɨnɨ́ kua̱chi, suni súan ku̱'a xndó'o‑ró‑ña já ndé'e̱‑ña. Chi̱ áchí‑ña jíín máá‑ña: Máá‑rí kúu ña'an tá'ú tíñu, nasu̱ ñá'an viuda kúu‑ri̱, te ma̱ ndé'e̱ kutɨ‑rí, áchí‑ña. 8 Ja̱ yúán nú ɨɨn kɨvɨ̱ te kii tu̱ndó'o sɨkɨ̱‑ñá. Kuu̱ ndɨ̱yi, nde'e̱ kó'ó‑ña, kii tama̱, te nduxia̱‑ña jíín ñú'u̱n. Chi ni̱'in téyíí káa máá Tatá Dios, I'a̱ sándaa̱ tiñu‑ña. Achí. 9 Te ta̱ká rey ñu̱yɨ́vɨ já ní ka̱jika téné‑de jíín‑ña te ni̱ ka̱ichaku̱ kúká‑de jíín‑ña, nde'e̱‑de te kana jíkó'ó‑de ja'a̱‑ñá kɨvɨ̱ kuní‑de ja̱ kána ñu'ma̱ kayu̱‑ña. 10 Te kuiñi jíká‑na̱‑de ja̱ yú'ú‑de sɨkɨ̱ já kayú‑ña. Te ka'a̱n‑de: Xáán ndá'ú ni̱ kuu ñuu̱ Babilonia, va̱sa ñuu̱ ká'nu kúu‑ró núú. Ko nuu̱ ɨ́ɨn hora te ni̱ chaa̱ juicio sɨkɨ̱‑ro̱. 11 Te ta̱ká cha̱a kájaan káxi̱kó iní ñu̱yɨ́vɨ, nde'e̱‑de te kana jíkó'ó‑de ja'a̱‑ñá. Chi̱ tuká ni ɨɨn ja̱ kuáan tiñu xíkó‑de. 12 Ndatíñu kúya̱'u kákuu oro, plata, yuu̱ lúu, perla, sa'ma fino jíín sá'ma kuá'á tíndí'í, sa'ma tɨ́ndu̱'á jíín sá'ma kuá'á, ta̱ká yunu vixí, ndatíñu marfil jíín ndátíñu yunu lúu, cobre jíín káa jíín yúu̱ ndáva. 13 Canela, jíín jí'o, susiá já'a̱n xiko̱ asu̱n jíín susiá ua̱ jíín susiá ku̱tú, vino, aceite, yuchi fino, trigo, xndɨkɨ̱, rɨɨ̱, caballo, jíín carreta, jíín mozo sátiñu sáni, jíín ñáyɨvɨ. 14 Ndatíñu ja̱ ní ndio ini̱‑ro̱, a ni̱ kuxio kua'a̱n, te ta̱ká ndatíñu fino máá‑ró jíín ndátíñu luu‑ró, a ni̱ naa, te ma̱ náni'i̱n kútɨ‑gá‑ro̱, áchí. 15 Te ta̱ká cha̱a kájaan káxi̱kó ndátíñu yá'a, ja̱ ní ka̱kuu kúká‑de sɨkɨ̱‑ñá, kuiñi jíká‑na̱‑de nuu̱‑ñá ja̱ káyu̱'ú‑de tu̱ndó'o ta'a̱n‑ña. Te nde'e̱‑de te kana jíkó'ó‑de. 16 Te ka'a̱n‑de: Xáán ndá'ú ni̱ kuu ñuu̱ ká'nu yá'a. Ni̱ ñu̱'un‑ña sá'ma fino jíín já kua̱'á, jíín já ndi̱'í. Te ni̱ ñu̱'un‑ña oro jíín yúu̱ lúu, jíín perla. 17 Ko nuu̱ ɨ́ɨn hora te ni̱ naa íi̱ ta̱ká ndátíñu kúká yá'a. Achi̱‑de. Te ta̱ká cha̱a xíin barco, jíín táká cha̱a jíka jíín barco, jíín cháa jíka nuu̱ mar, jíín táká ja̱ kásátiñu nuu̱ mar, ni̱ ka'i̱in jíká‑na̱‑de. 18 Te ni̱ kajini̱‑de ñu'ma̱ ja̱ kayú‑ña. Te ni̱ ka̱kana jaa‑de: Ndé ɨnga̱ ñuu̱ kúu ja̱ kétá'an jíín ñúu̱ ká'nu yá'a, áchí‑de. 19 Te ni̱ ka̱chu'un‑de tɨkacha̱ ñú'un xiní‑dé. Te ni̱ kande'e̱‑de ni̱ ka̱kana jíkó'ó‑de: Xáán ndá'ú ni̱ kuu ñuu̱ ká'nu yá'a. Chi ta̱ká cha̱a ni̱ kañava̱'a barco, ni̱ ka̱kuu kúká‑de jíín táká ndatíñu ya'u ñáva̱'a‑ña. Te nuu̱ ɨ́ɨn hora te ni̱ tucha̱ ii̱. 20 Ná ndúvatu̱ ini̱‑ro̱ já ní ta'a̱n‑ña, róó andɨ́vɨ́, jíín táká róó ña̱yɨvɨ ndóo, cha̱a apóstol, jíín cháa kájani tu̱'un Dios. Chi̱ Dios ni̱ nani'i̱n tá'an‑ya̱ jíín‑ña já sɨkɨ́ róó. Achí‑de. 21 Yúan‑na te ɨɨn ndajá'a̱ ní'in, ni̱ tɨɨn‑ya̱ ɨ́ɨn yuu̱ nátu̱'un ɨɨn yo̱só ká'nu. Te ni̱ skána‑ya̱ núu̱ mar. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Súan ni̱'in tuncháa̱ Babilonia ñuu̱ ká'nu, te ma̱ núkuiñi̱ kutɨ‑gá. 22 Te ma̱ kúni so̱'o‑ga̱‑ro̱ ndusú yaa̱ cha̱a káchaa, ni cha̱a jíta, ni cha̱a kátɨvɨ̱ xkuili jíín corneta. Te ma̱ ní'i̱n‑gá‑ro̱ ní ɨɨn cha̱a sá'a ta̱ká ndatíñu, ni ja̱ nɨ́'ɨn molino ma̱ kúni so̱'o kutɨ‑gá‑ro̱. 23 Te ma̱ ndíi ncháa̱‑ga̱ nuu̱‑ro̱ jíín ndúa linterna. Te ma̱ kúni so̱'o‑ga̱‑ro̱ ka'a̱n yii jíín ñásɨ́'ɨ́. Chi cha̱a kájaan káxi̱kó núu̱‑ro̱, cha̱a kákuñá'nu ini̱ ñu̱yɨ́vɨ ní ka̱kuu‑de, te jíín tíñu ña̱vá'a ni̱ xndá'ú‑ro̱ ndívii ñáyɨvɨ. 24 Te nuu̱‑ñá ni̱ ndenda nɨñi̱ cháa ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios, jíín nɨñí ñáyɨvɨ ndóo, jíín nɨñí táká ña̱yɨvɨ ní ka̱ja'ni‑í ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a. Achí‑ya̱.

19

Kɨvɨ̱ nákana jaa‑i Dios ini̱ andɨ́vɨ́

1 Yu̱án‑na te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ ni̱ kuvaa̱ ɨɨn ña̱yɨvɨ kuá'a̱ íchi ándɨ́vɨ́, ja̱ ní kaka'a̱n‑i: Xáán va̱'a Dios. Ná nákana jaa‑yó‑yá. Ná ká'a̱n jíñú'ún‑yó jíín‑yá, chi ni̱ nama‑ya̱ yóó jíín fuerza‑ya̱. 2 Chi̱ sándaa̱ va̱'a‑ya̱ jíín tú'un ndaa̱. Ni̱ naku̱xndíi‑ya̱ sɨkɨ́ ñá'an kuáxán‑ún, ja̱ ní stɨ́vɨ́‑ña ñúyɨ́vɨ jíín tú'un tɨnɨ̱ ini̱‑ña. Te ni̱ nani'i̱n tá'an‑ya̱ jíín‑ña já ní jacha̱‑ña nɨñí mozo‑ya̱, áchí‑i. 3 Te ɨnga̱ jínu ni̱ kaka'a̱n‑i: Xáán va̱'a Dios, chi̱ ñu'ma̱ kayú‑ña‑ún, kána‑ni nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá, áchí‑i. 4 Te ndɨ́'okó kuu̱n cháa ñá'nu jíín ndɨ́kúu̱n kɨ́tɨ ni̱ ka̱jukuiñi̱ jítɨ́‑de nuu̱ ñú'un. Te ni̱ ka̱chiñú'ún‑de Dios ja̱ kánchaa̱‑ya̱ mesa tá'ú‑yá tiñu. Te ni̱ kaka'a̱n‑de: Amén, xáán va̱'a Dios, áchí‑de. 5 Te onde̱ nuu̱ mesa‑ún ni̱ ka'a̱n ɨɨn tu̱'un: Ta̱ká róó mozo Dios máá‑yó, jíín róó ja̱ kájandatu̱ nuu̱‑yá, kúu lúlí kúu ñá'nu‑ró, ná nákana jaa‑ró‑yá, áchí. 6 Te ni̱ jini so̱'o‑ri̱ nátu̱'un káka'a̱n ña̱yɨvɨ kuá'a̱, nátu̱'un nɨ́'ɨn kua'a̱ ndúcha, xí nátu̱'un ká'a̱n taja: Xáán va̱'a Dios máá‑yó, chi̱ tá'ú‑yá tiñu te tɨ́ɨn‑ya̱ táká poder. 7 Ná kúsɨɨ̱ xáa̱n iní‑yo̱. Te ná nákana jaa‑yó‑yá. Chi̱ a ni̱ jaa̱ kɨvɨ̱ tánda'a máá Lélú. Te ñasɨ́'ɨ́‑ya̱, a íó tu̱'a‑ña. 8 Te ni̱ ni'i̱n‑ñá tu̱'un ja̱ kú'un‑ña sá'ma fino ja̱ ndóo íó te ndíi ncháa̱. Chi̱ sa'ma fino‑ún kákuu tiñu ndaa̱ ni̱ ka̱sá'a ña̱yɨvɨ ndóo, áchí. 9 Te ni̱ ka'a̱n ndajá'a̱‑yá‑ún jíín‑rí: Chaa tu̱'un yá'a: Xáán ndatu̱ kákuu ña̱yɨvɨ ní kana‑ya̱ xiní‑í ja̱ ná kíngoyo‑i nuu̱ íó xíni tánda'a máá Lélú, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑rí: Ya̱'á kúu tu̱'un ndaa̱ ni̱ ka'a̱n Dios, áchí‑ya̱. 10 Te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑rí nuu̱ já'a̱‑yá ja̱ chíñú'ún‑rí‑ya̱ núú. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí: Ma̱ sá'a‑ró súan. Chi̱ suni mozo‑ya̱ kúu‑ri̱ jíín‑ró jíín ñaní‑ro̱ já kájani ndaa̱ tu̱'un Jesús. Ná chíñú'ún‑ró máá Dios, áchí‑ya̱. Chi tu̱'un ni̱ ka'a̱n ndaa̱ Jesús kúu modo jáni‑yó tú'un‑ya̱.

I'a̱ skíkuu tu̱'un jíín I'a̱ ká'a̱n ndaa̱

11 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ núña andɨ́vɨ́. Te ni̱ kenda‑ni ɨɨn caballo kuíjín. Te I'a̱ yóso‑tɨ́, nání‑yá I'a̱ ndaa̱, I'a̱ skíkuu. Te jíín tú'un ndaa̱ sándaa̱ ndaa̱‑ya̱ te kua̱tá'an‑ya̱. 12 Te nduchi‑yá káa nátu̱'un yáá ñú'u̱n. Te xini̱‑yá ñú'un kua'a̱ corona. Te yóso ɨ́ɨn sɨ́'vɨ́ já ní ɨɨn tú júku̱'un ini̱, chi̱ máá‑ni máá‑yá jiní. 13 Te yúsúkun‑yá ɨɨn tɨka̱chí nɨñí. Te nání‑yá tu̱'un Dios. 14 Te ɨɨn tɨku'ni̱ andɨ́vɨ́, ni̱ ka̱ndiki̱n‑de‑ya̱ kája'a̱n‑de jíín‑yá káyo̱so‑dé caballo kuíjín. Te káñu̱'un‑de sa'ma fino xaa̱n ja̱ íó ndoo te kɨyi̱. 15 Te yu'u‑yá kénda ɨɨn machete xaa̱n, náva̱'a jíín machete‑ún stují‑yá ta̱ká ña̱yɨvɨ. Te tá'ú‑yá tiñu nuu̱‑í jíín bastón ka̱a. Te kuañu̱‑ya̱ sɨkɨ́ uva kaxi̱n‑ya̱. Yu̱án kúu ja̱ kití ini̱ Dios, I'a̱ tɨ́ɨn ta̱ká poder. 16 Te nuu̱ tɨ́ka̱chí‑yá jíín núu̱ sá'nda‑ya̱ yóso sɨ́'vɨ́ yá'a: Rey nuu̱ táká rey, te Jito'o̱ nuu̱ táká jito'o̱, áchí. 17 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn ndajá'a̱ já kándii̱‑ya̱ núu̱ ndíka̱ndii, te ni̱ kana jaa‑ya̱ jíín táká tɨsaa̱ kándéché sáva andɨ́vɨ́: Ña'a̱n te ndutútú‑ró núu̱ kúxíni‑ró sá'a Dios ñá'nu, 18 náva̱'a kee‑ro kúñu rey jíín capitán, jíín kúñu cha̱a ni̱'in, jíín kúñu caballo jíín cháa káyo̱so‑tɨ́, jíín kúñu ta̱ká‑ga̱ ña̱yɨvɨ já kájika ndicha̱‑na̱ jíín já kákuu mozo, ja̱ lúlí jíín já ñá'nu, áchí‑ya̱. 19 Te ni̱ jini̱‑ri̱ nuu̱ máá kɨ́tɨ xáa̱n‑ún jíín núu̱ táká rey ñu̱yɨ́vɨ, ni̱ ka̱kutútú‑de jíín soldado‑de ja̱ kuátá'an‑de jíín I'a̱ yóso caballo kuíjín jíín táká soldado‑ya̱. 20 Te kɨtɨ xáa̱n‑ún kua'a̱n‑tɨ̱ preso jíín cháa ni̱ jani tu̱'un tú'ún ja̱ ní sá'a kua'a̱‑dé tuni̱ nuu̱‑tɨ́, te jíín tuní‑ún ni̱ xndá'ú‑de ña̱yɨvɨ ní ka̱ki'in tuni̱ kɨtɨ‑ún jíín já ní ka̱chiñú'ún ndosó‑tɨ̱. Ndúú cha̱a yá'a, ni̱ kenda‑de kua'a̱n chakú‑de nuu̱ laguna ñu'u̱n ja̱ kayú jíín azufre. 21 Te sava‑ga̱ cha̱a‑ún ni̱ kaji'i̱‑de jíín machete ja̱ kénda yu'u I'a̱ yóso caballo kuíjín. Te ta̱ká tɨsaa̱, ni̱ kanda'a̱ chi̱i‑tɨ̱ ní ka̱yee‑tɨ́ ku̱ñu‑de jíná'an‑de.

20

Tu̱'un sɨkɨ̱ mil kuia̱ jíín juicio sɨkɨ̱ kuí'na̱

1 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ja̱ íchi ándɨ́vɨ́ ní kuun ɨɨn ndajá'a̱ tɨ́ɨn‑ya̱ ndákáa tu̱nchi kúnú xáa̱n, jíín ɨ́ɨn cadena ká'nu. 2 Te ni̱ ka̱tɨɨn‑ya̱ kóo̱ ká'nu, koo̱ áná'án, kɨtɨ kúu kui'na̱ Satanás. Te ni̱ ju'ni̱‑ya̱‑tɨ́ ja̱ ná kúnu'ni̱‑tɨ̱ mil kuia̱. 3 Te ni̱ skɨ́vɨ‑ya̱‑tɨ́ kua'a̱n‑tɨ̱ túnchi kúnú. Te ni̱ jasu̱‑ya̱‑tɨ́. Te ni̱ sákútu‑yá sɨkɨ̱‑tɨ́, jíín sello, náva̱'a tuká xndá'ú‑ga̱‑tɨ̱ táká nación. Chi̱ onde̱ ná jínu mil kuia̱, yúan‑na te jínu ñú'ún já ndají núndaa̱‑ga̱‑tɨ̱. 4 Te ni̱ jini̱‑ri̱ tɨnɨ̱ mesa. Te cha̱a káxiu̱kú mesa‑ún kákuu ja̱ sándaa̱ tiñu. Te suni ni̱ jini̱‑ri̱ añú ña̱yɨvɨ ní kaxɨtɨ̱ xiní‑í, sɨkɨ̱ já ní ka̱jani ndaa̱‑i tu̱'un Jesús jíín tú'un Dios, ni tú ní káchiñú'ún‑i kɨtɨ‑ún ni ndoso̱‑tɨ̱, ni tú ní kájatá'ú‑i tuni̱‑tɨ̱ kúnchaa̱ chaa̱n‑í, ni ini̱ nda'a‑í. Te ni̱ ka̱nachaku̱‑i. Te ni̱ ka̱tá'ú‑i tiñu jíín Cristo ɨɨn mil kuia̱. 5 Ña̱yɨvɨ yá'a kákuu ja̱ náchaku̱ xna'a̱n‑ga̱. Ko sava‑ga̱ ndɨ̱yi‑ún, tú ní kánachaku̱‑i onde̱ ná jínu mil kuia̱. 6 Xáán ndatu̱ koo ña̱yɨvɨ ndóo ja̱ náchaku̱‑i xna'a̱n‑ga̱. Ma̱ kúu̱‑i vuelta uu̱, chi̱ sua nduu‑i sutu̱ nuu̱ Dios jíín núu̱ Cristo, te tá'ú‑i tiñu jíín‑yá mil kuia̱. 7 Te onde̱ ná jínu mil kuia̱‑ún, te ndaji̱ Satanás nuu̱ kándee preso. 8 Te kenda xndá'ú nación ká'i̱o ndɨ́kúu̱n lado ñu̱yɨ́vɨ, ñuu̱ Gog jíín ñúu̱ Magog, náva̱'a stútú ñáyɨvɨ já kuátá'an‑i. Te koo kua'a̱ xáa̱n‑í nátu̱'un ñi̱tɨ́ yú'u mar. 9 Te ni̱ cha̱koyo‑i onde̱ nɨ́ɨ́ ñúyɨ́vɨ. Te ni̱ ka̱jíkó ndúu̱‑i nuu̱ ká'i̱in ta̱ká ña̱yɨvɨ ndóo jíín ñúu̱ ja̱ maní‑í jíín. Ko Dios ni̱ skúun‑ya̱ ñú'u̱n ichi ándɨ́vɨ́. Te ni̱ kanduxia̱‑i. 10 Te kui'na̱ já ní xndá'ú ña̱yɨvɨ‑ún, ni̱ skée‑ya̱ kuá'a̱n nuu̱ laguna ñu'u̱n ja̱ kayú jíín azufre. Te suni yúan kándee kɨtɨ xáa̱n‑ún jíín cháa ni̱ jani tu̱'un tú'ún. Te yúan ndo'o‑de ndúú ñúú nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá.

Tu̱'un mesa ká'nu kuíjín ándɨ́vɨ́

11 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn mesa ká'nu kuíjín, jíín I'a̱ kánchaa̱ mesa‑ún. Te nuu̱ máá I'a̱‑ún ni̱ kuxio ñu̱yɨ́vɨ jíín ándɨ́vɨ́. Te tuká ní ní'i̱n núu̱ kúxiu̱kú. 12 Te ni̱ jini̱‑ri̱ ta̱ká ndɨ̱yi, ja̱ ñá'nu ja̱ lúlí, ká'i̱in‑i nuu̱ Dios. Te ni̱ juña‑ya̱ táká libro. Te suni ni̱ juña‑ya̱ ɨngá tutu̱ nání libro chakú. Te ni̱ sándaa̱‑ya̱ tíñu ndɨ̱yi‑ún jíná'an‑i, nú ndasa káa tu̱'un yóso núu̱ tutú‑ún, ná ɨɨn ɨɨn tiñu ni̱ ka̱sá'a‑i. 13 Te nducha mar, ni̱ nakua̱'a‑cha̱ ndɨ́yi ká'i̱in chi̱i‑cha̱. Te kue'e̱ jíín infierno, ni̱ ka̱nakua̱'a ndɨ̱yi ja̱ kátɨ̱ɨn. Te ni̱ ka̱kundaa̱ kua̱chi‑i ná tiñu ni̱ ka̱sá'a ɨɨn ɨɨn‑i. 14 Te ni̱ skée‑ya̱ infierno jíín kué'e̱ kája'a̱n nuu̱ laguna ñu'u̱n. Ya̱'á kúu modo kuu̱‑i vuelta uu̱. 15 Te ña̱yɨvɨ tú ní ndénda sɨ́'vɨ́‑i nuu̱ libro chakú, te ni̱ skána‑ya̱‑í kua'a̱n‑i nuu̱ laguna ñu'u̱n.

21

Ñu̱yɨ́vɨ jáá jíín ándɨ́vɨ́ jáá

1 Yúan‑na te ni̱ jini̱‑ri̱ ɨɨn andɨ́vɨ́ jáá jíín ɨ́ɨn ñu̱yɨ́vɨ jáá. Chi̱ andɨ́vɨ́ xnáñúú jíín ñúyɨ́vɨ xnáñúú ní nda'va̱. Te tuká mar ni̱ íó. 2 Te máá‑rí Juan ni̱ jini̱‑ri̱ ñuu̱ ii̱ já kúu ñuu̱ Jerusalén jáá, ja̱ ní kuun ichi ándɨ́vɨ́ ní kenda nuu̱ Dios. Te íó tu̱'a nátu̱'un ɨɨn ñasɨ́'ɨ́ ja̱ íó tu̱'a‑ña tánda'a‑ñá jíín yíi‑ñá. 3 Te ichi ándɨ́vɨ́ ní jini so̱'o‑ri̱ ɨɨn tu̱'un ni̱ ka'a̱n jaa: Vina te ncháá ve'e Dios jíín ñáyɨvɨ. Te kunchaa̱‑ya̱ jíín‑i. Te kuu‑i ña̱yɨvɨ máá‑yá. Te máá‑yá, kuu‑ya̱ Dios máá‑i te kunchaa̱‑ya̱ jíín‑i. 4 Te nakua'a̱ Dios ta̱ká nducha núu̱‑í. Te ma̱ kúu̱ kutɨ‑gá‑i. Te tuká koo ja̱ ndúkuí'a̱ ini̱‑i, ni ja̱ ndé'e̱‑i, ni ja̱ jatú‑i, chi̱ a ni̱ nda'va̱‑ya̱ tíñu xnáñúú. Achí. 5 Te ni̱ ka'a̱n I'a̱ kánchaa̱ mesa‑ún: Kuni so̱'o‑ró, chi̱ ruu̱ nasájáá‑rí ta̱ká ndatíñu, áchí‑ya̱. Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑rí: Chísó tú'un yá'a, chi ta̱ká tu̱'un yá'a, tu̱'un ndaa̱ tu̱'un ndija kúu, áchí‑ya̱. 6 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí: A ni̱ kuu. Máá‑rí kúu nátu̱'un letra Alfa jíín letra Omega, nuu̱ kéjá'á jíín núu̱ ndɨ́'ɨ. Te ña̱yɨvɨ jichí nducha, kua̱'a‑ri̱ sókó ndúcha chakú ko'o sáni‑i. 7 Te cha̱a kundéé, ni'i̱n tá'u̱‑dé ta̱ká ndatíñu, te kuu‑ri̱ Dios máá‑de, te máá‑de kuu‑de se̱'e‑ri̱. 8 Ko ña̱yɨvɨ já káyu̱'ú ja̱ tú kákandíja, ja̱ káchá'án, ja̱ kája'ni ndɨ́yi, ja̱ kásá'a téné, ja̱ kátɨ'vɨ, ja̱ káchiñú'ún ndosó, jíín táká ja̱ káka'a̱n tu̱'un tú'ún, ña̱yɨvɨ yá'a kuiñi‑i nuu̱ laguna ñu'u̱n nuu̱ kayú jíín azufre. Súan kuu̱‑i vuelta uu̱. 9 Yúan‑na te ɨɨn ndajá'a̱ já usiá‑ya̱ ní ka̱tɨɨn usia̱ ko'o̱ já ñú'un ndɨ́'usiá kue'e̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱, ni̱ chaa̱‑ya̱ núu̱‑rí. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí: Ña'a̱n, te ná stá'a̱n‑ri̱ ɨɨn ña'an núu̱‑ro̱ já kúu ñasɨ́'ɨ́ máá Lélú, áchí‑ya̱. 10 Te jíín máá Espíritu ni̱ jaka‑ya̱ rúu̱ ni̱ ja'a̱n‑ri̱ xini̱ ɨ́ɨn yuku súkún ká'nu. Te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ ñúu̱ ii̱ Jerusalén nuu̱‑rí ja̱ kúun va̱i ichi ándɨ́vɨ́ ondé nuu̱ Dios. 11 Ndíso ndua Dios. Te ndíi ncháa̱ nátu̱'un yuu̱ lúu, nátu̱'un yuu̱ kuíi ndí'í, te ndíi ní'ni nátu̱'un vidrio. 12 Te ñáva̱'a ɨɨn nama̱ ñúu̱ ká'nu súkún. Te suni ñáva̱'a uxi̱ uu̱ yuxé'é. Te yuxé'é‑ún ká'i̱in uxi̱ uu̱ ndajá'a̱‑yá. Te yuxé'é‑ún káyo̱so sɨ́'vɨ́ ndɨ́'uxí uu̱ tata̱ se̱'e Israel. 13 Ichi núu̱ kána ndika̱ndii íó uni̱ yuxé'é. Ichi norte íó uni̱ yuxé'é. Ichi sur íó uni̱ yuxé'é. Ichi núu̱ kée ndika̱ndii íó uni̱ yuxé'é. 14 Te nama̱ ñúu̱‑ún, ñáva̱'a uxi̱ uu̱ cimiento. Te sɨkɨ̱ yúan yóso uxí uu̱ sɨ́'vɨ́ ndɨ́'uxí uu̱ apóstol máá Lélú Dios. 15 Te ndajá'a̱ ká'a̱n jíín‑rí‑ún, tɨ́ɨn‑ya̱ ɨ́ɨn vara oro ja̱ chíkua̱'á‑ya̱ ñúu̱, jíín táká yuxé'é, jíín namá ñúu̱. 16 Te ɨɨn ñuu̱ íó kuu̱n jikí kúu. Te ɨɨn núú‑ni ja̱ káni jíín já jichá. Te ni̱ chikua̱'á‑ya̱ ñúu̱ jíín vara‑ún, te ni̱ ji̱nu uu̱ mil kuu̱n ciento kilómetro, ja̱ káni, jíín já jichá, jíín já súkún, ɨɨn núú‑ni kúu. 17 Te suni ni̱ chikua̱'á‑ya̱ namá ñúu̱‑ún. Te ni̱ ji̱nu ɨɨn ciento uu̱ xiko kuu̱n yíkɨ́ ku̱'a cha̱a, ja̱ súni ku̱'a ndajá'a̱‑yá kúu. 18 Te nama̱ ñúu̱‑ún kúu yuu̱ kuíi ndí'í. Te ñuu̱ kúu máá nían oro, nátu̱'un vidrio ndíi ní'ni. 19 Te cimiento ñuu̱‑ún, ni̱ ku̱kútu jíín táká yuu̱ lúu. Ja̱ xnáñúú kúu yuu̱ kuíi ndí'í. Ja̱ úu̱ kúu yuu̱ ncha̱á kuíi. Ja̱ uní kúu yuu̱ ncha̱á pinto. Ja̱ kúu̱n kúu yuu̱ kuíi. 20 Ja̱ ú'u̱n kúu yuu̱ pinto. Ja̱ iñú kúu yuu̱ kua̱'á pinto. Ja̱ usiá kúu yuu̱ kuíi méku. Ja̱ uná kúu yuu̱ kuíi ncháá. Ja̱ ɨ́ɨ̱n kúu yuu̱ kua̱án. Ja̱ uxí kúu yuu̱ kuíi kuíjín. Ja̱ uxí ɨɨn kúu yuu̱ color naranja. Te ja̱ uxí uu̱ kúu yuu̱ ndi̱'í. 21 Te ndɨ́'uxí uu̱ yuxé'é‑ún kákuu uxi̱ uu̱ perla, ja̱ ɨ́ɨn yuxé'é, te ɨɨn perla. Te nu̱yá'u ñuu̱‑ún kúu máá nían oro ja̱ ndíi ní'ni nátu̱'un vidrio. 22 Te tú ní jiní‑ri̱ ve'e ii̱ iní ñuu̱, chi̱ ve'e ii̱ ñúu̱‑ún kúu máá Dios, I'a̱ tɨ́ɨn ta̱ká poder jíín máá Lélú. 23 Te ñuu̱‑ún, tú nɨ́nɨ ndíka̱ndii ni yoo̱ ja̱ stúu̱n, chi̱ ndua máá Dios ndíi ncháa̱, te máá Lélú kúu lámpara. 24 Te ña̱yɨvɨ ní kaka̱ku, kaka kuu‑i jíín ndúa ñú'u̱n‑ún nátu̱'un jíín lámpara. Te ta̱ká rey ñu̱yɨ́vɨ, kikoyo‑de ñuu̱‑ún jíín táká ndatíñu luu‑de, te ka'a̱n jíñú'ún‑de jíín‑yá yúan. 25 Te yuxé'é ñúu̱‑ún, ma̱ nándasu̱ kutɨ já íó‑ni ndúú, te ma̱ kóo‑ga̱ akuáa yúan. 26 Te ini̱ ñuu̱‑ún kinchaka‑de ta̱ká ndatíñu luu jíín ndátíñu jíñú'ún íó ini̱ ñu̱yɨ́vɨ. 27 Te ini̱ ñuu̱‑ún ma̱ ndɨ́vɨ kutɨ ní ɨɨn ña̱yɨvɨ chá'án, ni ja̱ sá'a tiñu ñáá, ni ja̱ ká'a̱n tu̱'un tú'ún, chi̱ máni máá‑ni ña̱yɨvɨ já káyo̱so sɨ́'vɨ́‑i nuu̱ libro chakú máá Lélú.

22

1 Yúan‑na te ni̱ stá'a̱n‑ya̱ ɨ́ɨn yu̱cha nducha chakú nuu̱‑rí. Te ndíi ní'ni‑cha̱. Te kána‑cha̱ núu̱ mesa tá'ú tíñu Dios jíín máá Lélú. 2 Te jíka‑cha̱ sáva ma̱'ñú núyá'u ñuu̱‑ún. Te ndúú lado yu̱cha, ká'i̱in yunu chakú, ja̱ já'a uxi̱ uu̱ nuu̱ ndé'e̱, ndɨta'a̱n yoo̱ kúun nde'e̱. Te nda'a yúnu‑ún kákuu ja̱ sá'a tana̱ táká ña̱yɨvɨ. 3 Te tuká koo ni ɨɨn tu̱'un tásɨ́, chi̱ mesa tá'ú tíñu Dios jíín Lélú kúnchaa̱ ini̱ ñuu̱‑ún. Te mozo‑ya̱, kuatíñu‑i nuu̱‑yá jíná'an‑i. 4 Te kuni̱‑i nuu̱‑yá. Te koso sɨ́'vɨ́‑yá chaa̱n‑í. 5 Te ma̱ kóo kutɨ‑gá akuáa yúan. Te tuká kájinu ñú'ún‑i ja̱ stúu̱n luz, ni ja̱ stúu̱n ndika̱ndii. Chi̱ máá Tatá Dios, stúu̱n‑ya̱ núu̱‑í. Te tá'ú‑i tiñu nɨ́ɨ́ káni nɨ́ɨ́ kuiá.

Ta̱ká tiñu ja̱ kánúú cháa̱ yachi̱

6 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑rí: Tu̱'un ndaa̱ tu̱'un ndija kúu tu̱'un yá'a. Te máá Tatá Dios, Jito'o̱ cha̱a ndoo ja̱ ní ka̱jani‑de tu̱'un‑ya̱, ni̱ tájí‑yá ndajá'a̱‑yá náva̱'a stá'a̱n‑ya̱ núu̱ mozo‑ya̱ táká tiñu ja̱ kánúú cháa̱ yachi̱. 7 Te ja̱ndáa̱ ja̱ ncháa̱ yachi̱‑ri̱. Achí‑ya̱. Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ skíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ yá'a. 8 Te ruu̱ Juan kúu ja̱ ní jini so̱'o‑ri̱ te ni̱ jini̱‑ri̱ ta̱ká tiñu yá'a. Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ jini so̱'o‑ri̱, jíín já ní nde̱'é‑rí, te ni̱ jukuiñi̱ jítɨ́‑rí nuu̱ já'a̱ ndájá'a̱ I'a̱ ni̱ stá'a̱n ta̱ká tu̱'un yá'a nuu̱‑rí, ja̱ chíñú'ún‑rí‑ya̱ núú. 9 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑rí: Ma̱ sá'a‑ró súan, chi̱ ruu̱, suni mozo‑ni kúu‑ri̱ jíín‑ró, jíín ñani̱‑ro̱ já kájani tu̱'un Dios, jíín ñáyɨvɨ káskíkuu tu̱'un ká'a̱n tutu̱ yá'a. Sua ná chíñú'ún‑ró máá Dios, áchí‑ya̱. 10 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑rí: Ma̱ kasú‑ro̱ tú'un ká'a̱n tutu̱ yá'a, chi̱ a ni̱ ku̱yani kɨvɨ̱. 11 Ña̱yɨvɨ sá'a tiñu ñáá, ná kúkuu‑i jíín tíñu ñáá‑ún. Ña̱yɨvɨ káchá'án, ná kéndo̱o chá'án‑i. Ña̱yɨvɨ sá'a tiñu va̱'a, ná kúkuu‑i jíín tíñu va̱'a‑ún. Te ña̱yɨvɨ ndóo, ná kúkuu‑ga̱‑i jíín tú'un ndoo. 12 Kuni so̱'o, chi̱ nchaa̱ yachi̱‑ri̱, te kii ya̱'u jíín‑rí, náva̱'a kua̱'a‑ri̱ ya̱'u ɨɨn ɨɨn‑i ndasa tiñu ni̱ ka̱sá'a‑i. 13 Máá‑rí kúu nátu̱'un letra Alfa jíín letra Omega, nuu̱ kéjá'á jíín núu̱ ndɨ́'ɨ, ja̱ xnáñúú jíín já sándɨ̱'ɨ́‑na̱. Achí‑ya̱. 14 Xáán ndatu̱ ña̱yɨvɨ skíkuu tiñu ni̱ tá'ú‑yá, náva̱'a ni'i̱n tá'u̱‑í jaa̱‑i nuu̱ yúnu chakú, te kɨ̱vɨ koyo‑i ichi yúxé'é iní ñuu̱‑ún. 15 Ko yata̱ vé'e kuiñi ti'ina̱, jíín já kásá'a tiñu ña̱vá'a, jíín já tɨnɨ́ ini̱, jíín já kája'ni ndɨ́yi, jíín já káchiñú'ún ndosó, jíín táká ja̱ kúsɨɨ̱ iní xndá'ú tá'an. 16 Máá‑rí kúu Jesús ja̱ ní tájí‑rí ndajá'a̱‑rí kujaa̱ nuu̱‑ro̱ jíná'an‑ró, náva̱'a kani ndaa̱‑ya̱ tú'un ta̱ká tiñu yá'a nuu̱ tɨ́ku'ni̱ kákandíja. Máá‑rí kúu nátu̱'un yo'o já kúu tata̱ David. Te suni kúu‑ri̱ nátu̱'un tiñu̱ú xíní já ndíi ndáxín tɨ́kuáán‑na̱. 17 Te máá Espíritu jíín ñá'an tánda'a káka'a̱n: Ña'a̱n‑ní, áchí. Te ña̱yɨvɨ jíni so̱'o, ná ká'a̱n‑i: Ña'a̱n‑ní, achi̱‑i. Te ña̱yɨvɨ jichí nducha, ná kíi‑i. Te ña̱yɨvɨ kuní, ná kó'o sáni‑i nducha chakú. 18 Te ká'a̱n xaa̱n‑rí nuu̱ táká ña̱yɨvɨ jíni so̱'o tu̱'un ká'a̱n tutu̱ yá'a: Nú ndé ɨɨn ña̱yɨvɨ ná chísó‑ga̱‑i nuu̱ tú'un yá'a, te Dios, chísó‑yá tu̱ndó'o yóso núu̱ tutú yá'a sɨkɨ̱‑í. 19 Te nú ndé ɨɨn ña̱yɨvɨ kuánchaa̱‑i yaku̱ tu̱'un ja̱ ká'a̱n tutu̱ yá'a, te Dios kuanchaa̱‑ya̱ tá'u̱‑í ja̱ yí'i nuu̱ libro chakú, jíín iní ñuu̱ ii̱, sɨkɨ̱ tú'un ja̱ yóso núu̱ tutú yá'a. 20 Súan ká'a̱n I'a̱ ká'a̱n ndaa̱ ta̱ká tu̱'un yá'a: Ja̱ndáa̱ ja̱ ncháa̱ yachi̱‑ri̱, áchí‑ya̱. Súan ná kóo Amén. Ña'a̱n‑ní Táta̱ Jesús. 21 Tu̱'un luu íó ini̱ máá Jíto'o̱‑yo̱ Jesucristo ná kóo jíín táká‑ro̱ jíná'an‑ró. Amén.