^

Akabuu Titɔ̃i Idei Ilaaɔ

Monkole New Testament

copyright © 2006 SIM International
Language: Monkole (Mokole)
Translation by: SIM International

Monkole, Akabuu Titɔ̃i Idei Ilaaɔ

This translation, published by the UEEB/SIM au Benin, was published in 2006.

If you are interested in obtaining a printed copy, please contact the SIM, BP 15, Parakou, Benin.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-10-02

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

596bf1bc-1348-53da-8787-98c1d2a18282

Mɑtie

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi Mɑtie í kɔ

1

Dimii nyɑɑnzei Jesu Kirisi ŋɑ

(Cɔ Luku 3:23-28)

1 Dimii nyɑɑnzei Jesu Kirisi ŋɑ wee. Jesu Kirisii í jɛ tɔkui Dɑvidi, nɔ Dɑvidi mɔ wɑ jɛ tɔkui Aburɑhɑmu.

2 Aburɑhɑmui í bí Izɑɑki, Izɑɑki mɔi í bí Zɑkɔbu. Zɑkɔbu mɔi í bí Zudɑ do iɡbɑ̃ɛ do ifɔɛ ŋɑ. 3 Zudɑ do Tɑmɑɑ ɑboɛ ɑŋɑ mɔi ɑ̀ bí Fɑrɛsi do Zɑrɑ. Fɑrɛsi mɔ í bí Esiromu. Esiromu mɔ í bí Arɑmu. 4 Arɑmu mɔ í bí Aminɑdɑbu. Aminɑdɑbu mɔ í bí Nɑsɔ̃ɔ. Nɑsɔ̃ɔ mɔ í bí Sɑlɑmɔɔ. 5 Sɑlɑmɔɔ do Rɑhɑbu ɑboɛi ɑ̀ bí Boɑzi. Boɑzi mɔ do Rutu ɑboɛi ɑ̀ bí Obɛdi. Obɛdi mɔ í bí Izɑi. 6 Izɑi mɔ í bí Dɑvidi iyi í nɑ í jɛ ilɑɑluu.

Dɑvidiu mɔ í bí Sɑlomɔɔ. Iyei Sɑlomɔɔui í jɛ ɑboi Urii iyi Dɑvidi í sou. 7 Sɑlomɔɔ mɔ í bí Roboɑmu. Roboɑmu mɔ í bí Abiɑ. Abiɑ mɔ í bí Azɑfu. 8 Azɑfu mɔ í bí Zozɑfɑti. Zozɑfɑti mɔ í bí Zorɑmu. Zorɑmu mɔ í bí Oziɑsi. 9 Oziɑsi mɔ í bí Zoɑtɑmu. Zoɑtɑmu mɔ í bí Akɑzi. Akɑzi mɔ í bí Ezekiɑ. 10 Ezekiɑ mɔ í bí Mɑnɑsee. Mɑnɑsee mɔ í bí Amɔɔ. Amɔɔ mɔ í bí Zoziɑsi. 11 Zoziɑsi mɔ í bí Zekoniɑ do ifɔɛ ŋɑ si wɑɑti iyi ilɑɑlui Bɑbilɔni, ilu nlɑu, í jɛ inɛi Izirɛli ŋɑ iɡũ í nɛò ŋɑ si ilɛɛ.

12 Si ɑnyii iyi ɑ̀ nɛò ŋɑ ikpɑ Bɑbilɔni ŋɔi Zekoniɑ í bí Sɑlɑtɛli, nɔ Sɑlɑtɛli mɔ í bí Zorobɑbɛli. 13 Nɔ Zorobɑbɛli mɔ í bí Abiudu. Abiudu mɔ í bí Eliɑkimu. Eliɑkimu mɔ í bí Azɔɔ. 14 Azɔɔ mɔ í bí Sɑdɔku. Sɑdɔku mɔ í bí Akimu. Akimu mɔ í bí Eliudu. 15 Eliudu mɔ í bí Eleɑzɑɑ. Eleɑzɑɑ mɔ í bí Mɑtɑni. Mɑtɑni mɔ í bí Zɑkɔbu. 16 Nɔ Zɑkɔbu mɔ í bí Zozɛfu mɔkɔi Mɑɑri, nɔ Mɑɑri mɔi í jɛ iyei Jesu iyi ɑ̀ yɑ kpe Kirisi.

17 Bɛɛbɛi si dimi nŋɑu hɑi wɑɑtii Aburɑhɑmu wɑ hee ku nɑɑ si wɑɑtii Dɑvidi, tɔku ikɑ̃ ikɑ̃ mɑɑtɛ̃ɛi í wɛɛ. Hɑi bi Dɑvidi mɑ́ ku nɑɑ si wɑɑti iyi ɑ̀ bɔò ŋɑ Bɑbilɔni tɔku ikɑ̃ ikɑ̃ mɑɑtɛ̃ɛi í wɛɛ. Si ɑnyiɛ, hɑi wɑɑti iyi ɑ̀ bɔò ŋɑ Bɑbilɔniu ku nɑɑ si wɑɑti iyi ɑ̀ bí Jesu iyi ɑ̀ yɑ kpe Kirisi tɔku ikɑ̃ ikɑ̃ mɑɑtɛ̃ɛi í wɛɛ mɑ́.

Kubíi Jesu Kirisi

(Cɔ Luku 2:1-7)

18 Yɑɑse bɛi ɑ̀ bíò Jesu Kirisi wee. Hɑi wɑɑti iyi Mɑɑri í wɛɛ mudɛ̃ɛi ɑ̀ muɑ Zozɛfu. Ammɑ hee ɑ mɑɑ tɔtɔɔ sɛ̃ɛ Mɑɑri í nɛ ɑsĩ do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃. 19 Zozɛfu mɔkɔɛu wee inɛ dee deei. Kù bi nŋu ku dɑsi Mɑɑri ɑnyɔ si bɑntumɑ. Nɑ ŋɔi í ce í dɑsi idɔ nŋu ku kɔsiɛ si ɑsii. 20 Si bɛi wɑ lɑsɑbu bɛɛbɛ ŋɔi ɑmɑlekɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í nɑɑ í sɔ̃ɔ si ɑlɑ í ni, Zozɛfu, ɑwɔ tɔkui Dɑvidi ilɑɑluu, mɑɑ̀ ce njoi i so Mɑɑri, mudɛ̃ɛ iyi ɑ̀ muɛu. Dɑsiɛ kpɑsɛ̃. Asĩ iyi í nɛu bɛ, do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃i. 21 Á bí ɑmɑ inɛmɔkɔ nɔ i sɔɔ Jesu. Nŋui ɑ́ fɑɑbɑ inɛɛ ŋɑ hɑi si dulum du ŋɑ.

22 Mii ŋɑu ihɛ̃ fei í cei ku bɑ ide iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í tɑko í sɔ̃ wɑlii Ezɑi ku sisiɑ inɛ ŋɑu ku kɔ̃, 23 iyi í ni,

Mudɛ̃ɛ ɡɔ iyi kù mɑ̀ mɔkɔ ɑ́ nɑ ku nɛ ɑsĩ.

Á bí ɑmɑ inɛmɔkɔ,

Nɔ ɑ kpoo Emɑnuɛli.

Yɑɑsei iriui í jɛ Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ do ɑwɑ.

24 Iyi Zozɛfu í jĩ ŋɔi í ce bɛi ɑmɑlekɑu í sɔ̃ɔ, í dɑsi Mɑɑri kpɑsɛ̃ɛ. 25 Ammɑ ɑŋɑò ɑ kù tɔtɔɔ sɛ̃ɛ hee í koo í bíò ɑmɑ inɛmɔkɔɛ. Nɔ Zozɛfu í sɔɔ Jesu.

2

Woo mɑ̀ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ Jesu ku cɔ hɑi nunui dɑɑkɔ

1 À bí Jesui Betelehɛmu si ilɛi Zudee si wɑɑtii ɑmɑnlu Herodu. Si ɑnyii kubíɛ woo mɑ̀ yɑɑsei ɑndɑiyɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ Zeruzɑlɛmu hɑi nunui dɑɑkɔ, 2 nɔ ɑ̀ bee ɑ̀ ni, iwoi ilɑɑlui Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ bí nsɛiu í wɑ. Hɑi nunui dɑɑkɔi ɑ̀ yɛ ɑndɑiyɑɛ í fitɑ, ŋɔi ɑ̀ nɑɑ ku tɔɔɛ.

3 Iyi ɑmɑnlu Herodu í ɡbɔ ideu, ŋɔi inɔɛ í fɔ, bɛɛbɛ mɔi inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑu fei inɔ nŋɑ í fɔ. 4 Ŋɔi í tɔtɔɔ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ fei nɔ í bee ŋɑ tenɡi bii ɑ̀ ni ɑɑ bí Inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu. 5 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, Betelehɛmui si ilɛi Zudee domi bɛɛbɛi wɑlii Misee í tɑko í kɔɔ wo, 6 í ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni,

Iŋɛ inɛi Betelehɛmu ŋɑ, si ilɛi Zudee,

Ntɔ ntɔ, ilu nŋɛ kù kere si ilu nlɑi Zudee ŋɑ fei,

Si nɑ iyi í jɔ̀ hɑi si ilu nŋɛi ilɑɑluu ɑ́ fitɑ

Inɛ iyi ɑ́ ɡbɑ̃ inɛi Izirɛli, inɛm ŋɑ.

7 Ŋɔi Herodu í jɔ̀ ɑ̀ kpe woo mɑ̀ ŋɑu do ɑsii, í bee ŋɑ si wɑɑti iyi ɑndɑiyɑu í fitɑ dee dee. Nɔ ɑ̀ sɔ̃ɔ. 8 Iyi í ɡbɔ bɛɛbɛ nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni ɑ bɔ Betelehɛmu ɑ koo ɑ bee yɑɑsei ɑmɑu wɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Bii ɑ̀ yɔɔ nɔ ɑ nyi wɑ ɑ nɑɑ ɑ sɔ̃ nŋu ku bɑ nŋu mɔ nŋu koo ɡulɛɑ.

9 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideɛu ɑ̀ tɑ̃, ŋɔi ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ. Nɔ ɑndɑiyɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ yɛ hɑi nunui dɑɑkɔu í nyi í cuɑ nŋɑ mɑ́ hee tenɡi bii ɑmɑu í wɑ, í bɛi í leekĩ lele bɛ cɑu. 10 Iyi ɑ̀ yɛ ɑndɑiyɑu í leekĩ bɛɛbɛ, ŋɔi idɔ nŋɑ í dɔ̃ hee í cɑɑ. 11 Nɔ ɑ̀ lɔ ile bɛ ŋɔi ɑ̀ yɛ ɑmɑu do Mɑɑri iyeɛ. Nɔ ɑ̀ ɡulɛ ɑ̀ tɔɔɛ. Nɔ ɑ̀ fũ bɔɡɔi ɑmɑni nŋɑ ɑ̀ nyɑ wurɑ ɑ̀ muɑɑ, do tulɑre iyi ɑ̀ yɑ jo do ikpo ku dɔ̃ inunu iyi ɑ̀ yɑ kpe miru.

12 Si ɑnyiɛ Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ ŋɑ si ɑlɑ í ni ɑ mɑɑ̀ nyi bi ɑmɑnlu Herodu mɑ́. Nɔ ɑ̀ too kpɑ̃ɑ mmu ɑ̀ nɛò ilɛi ide nŋɑ.

Zozɛfu ŋɑ ɑ̀ sɑ ɑ̀ nɛ ilɛi Ezibiti

13 Iyi woo mɑ̀ ŋɑu ɑ̀ to ɑnyi ɑ̀ nɛ, nɔ ɑmɑlekɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í nɑɑ bi Zozɛfu si ɑlɑ í ni, dede i so ɑmɑu do iyeɛ i sɑ i nɛò ŋɑ ilɛi Ezibiti, domi Herodu ɑ́ dɛ ɑmɑu ku kpɑ. I koo i bubɑ bɛ titɑ̃ hee ɑjɔ iyi ɑn nɑ n ni i nyi wɑ mɑ́ ŋɑ.

14 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Zozɛfu í dede idũ í so ɑmɑu do iyeɛ í nɛò ŋɑ Ezibiti. 15 Bɛi ɑ̀ bubɑ hee Herodu í koo í ku. Iyi bɛ í cei ku bɑ ide iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ wɑliiɛ ku sisiɑ inɛ ŋɑu ku kɔ̃, si bɛi í ni, hɑi Ezibitii ǹ kpe ɑmɑm wɑ.

À kpɑ ɑmɑ keeke ŋɑ

16 Ŋɔi ɑmɑnlu Herodu í yɛ iyi woo mɑ̀ ɑndɑiyɑ ŋɑu ɑ̀ lɛlɛ nŋui, ŋɔi idɔɛ í kɔ̃ jiidɑ jiidɑ. Ŋɔi í ce dooi wɑɑti iyi woo mɑ̀ ŋɑu ɑ̀ yɛ ɑndɑiyɑu í fitɑ, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ koo ɑ̀ kpɑ ɑmɑ inɛmɔkɔ kpɔtɔɔ ŋɑ hee ku koo si do ɑmɑi ɑdɔ̃ minji ŋɑ fei si ilui Betelehɛmu do ilɛɛkoɛ ŋɑ fei. 17 Bɛɛbɛi ide iyi wɑlii Zeremi í fɔu í ce. Í ni,

18 À ɡbɔ ɑnu ku dɔ̃ si ilui Rɑmɑ.

À ɡbɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ kpɑtɑ,

À wɑɑ cɑ̃ buubuu.

Asee, Rɑsɛlii wɑ kpɑtɑ nɑ irii ɑmɑɛ ŋɑ.

Nɔ ɑ̀ bɔ ku lɛlɛɛ,

Ammɑ í kɔ ku ɡbɔ kulɛlɛu

Si nɑ iyi í jɔ̀ ɑmɑɛ ŋɑ ɑ kù wɛɛ mɑ́.

Zozɛfu ŋɑ ɑ̀ bɑɑ hɑi ilɛi Ezibiti

19 Si ɑnyiɛ Herodu í nɑɑ í ku, ŋɔi ɑmɑlekɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í nɑɑ bi Zozɛfu si ɑlɑ ilɛi Ezibiti bɛ, 20 í ni, dede i so ɑmɑu do iyeɛ i nyiò ŋɑ ilɛi Izirɛli. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑmɑu ku kpɑ ɑ̀ ku.

21 Nɔ Zozɛfu í dede í so ɑmɑu do iyeɛ ɑ̀ nyi ilɛi Izirɛli mɑ́. 22 Ammɑ í ɡbɔ iyi Aɑkelɑusii í jɛ bommɑi bɑɑɛ Herodu si ilɛi Zudeeu, ŋɔi wɑ ce njoi ku bɔ ku bubɑ bɛ. Nɔ Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ɔ si ɑlɑ mɑ́ í ni ku bɔ ilɛi Gɑlilee. Ŋɔi í tekĩ í bɔ Gɑlilee si bɛi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ɔ. 23 Nɔ í koo í bubɑ Nɑzɑrɛti. Bɛɛbɛi idei wɑlii ŋɑu í kɔ̃, si bɛi ɑ̀ ni ɑɑ kpoo inɛi Nɑzɑrɛti.

3

Wɑɑzoi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi

(Cɔ Mɑɑku 1:1-8; Luku 3:1-18; Zɑ̃ɑ 1:19-28)

1 Wɑɑti bɛɛbɛi, Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi í nɑɑ wɑ ce wɑɑzo si ɡbɑbuɑi Zudee. 2 Í ni, i kpɑɑsi idɔ nŋɛ ŋɑ domi wɑɑti í mɑɑi iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku jɛ bommɑɛ. 3 Idei Zɑ̃ɑui wɑlii Ezɑi í fɔ wo, si wɑɑti iyi í ni,

À ɡbɔ imui inɛ ɡɔ wɑ dɔ̃ ɑnu si ɡbɑbuɑ wɑ ni,

I teese kpɑ̃ɑi Lɑfɛ̃ɛ ku tɛ ŋɑ.

4 Zɑ̃ɑ wɑ dɑsi ibɔi ntoi kpookpo, nɔ wɑ dĩ sɑntikii bɑtɑ. Kɛtɛnɡbo do nyikɔ̃i sɑkoi í jɛ ijɛɛ. 5 Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ hɑi Zeruzɑlɛmu do hɑi ilɛi Zudee fei do hɑi ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ cinɡɑɑi idoi Zuudɛ̃ɛu fei. 6 À ce tuubɑi dulum du ŋɑ nɔ ɑ̀ jɔ̀ Zɑ̃ɑ í dɑsi ŋɑ inyi si idoi Zuudɛ̃ɛu.

7 Fɑrisi do Sɑdusi ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ nɑɑ bi tɛɛ ɑŋɑ nkpɔ nkpɔ ku bɑ ku dɑsi ŋɑ inyi. Iyi Zɑ̃ɑ í yɛ ŋɑ ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ inɛ buu ŋɑ bɛi njo wukuku, yooi í sɔ̃ ŋɛ í ni i sɑɑ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í mɑɑi wɑ. 8 Nɑ nŋu, i ce kookoosu jiidɑ i nyisiò iyi ì kpɑɑsi idɔ ŋɑ. 9 I mɑɑ̀ tɑmɑɑ mɑ̀ ɑɑ bɑ fɑɑbɑ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì yɑ mɑɑ ni ì jɛ tɔkui Aburɑhɑmu ŋɑ. An sɔ̃ ŋɛ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku so kutɑ ŋɑu ihɛ̃ ku ce ŋɑ tɔkui Aburɑhɑmu ŋɑ. 10 Wee dɑɡbɑ wɑ kɑ̃si tɑ̃ mɔm ɑ dɑò icui jĩi. Nɑ nŋu, jĩi iyi kù wɑɑ so iso jiidɑ fei ɑɑ dɑɑ ɑ dɑsi inɑ. 11 Amu inyii ǹ wɑ n dɑsi ŋɛ ku bɑ ku jɛ sɛɛdɑi idɔ ku kpɑɑsi nŋɛ, ɑmmɑ inɛ ɡɔ ɑ́ nɑ ku nɑɑ si ɑnyim. Í rem do ɡbuɡbɑ̃ ntɔ ntɔ, n kù to bɑɑ ǹ bɔ bɑɑtɑɛ. Nŋui ɑ́ dɑ nŋɛ si Hundei Ilɑɑɔ̃ do inɑ. 12 Wɑ mu mii ku fɛ bileeɛ si ɑwɔ, nɔ ku kpɑ̃ bileeu bii ɑ̀ kpokpoɛ, nɔ ku ko yɔyɔɔu ku dɑsi ɑkɑ, sɑkou mɔ ku dɑsi inɑ iyi ci yɑ ku.

Inyi ku dɑsii Jesu

(Cɔ Mɑɑku 1:9-11; Luku 3:21-22)

13 Wɑɑti bɛɛbɛ Jesu í nɑɑ hɑi ilɛi Gɑlilee nɔ í bɔ idoi Zuudɛ̃ɛ ku bɑ Zɑ̃ɑ ku dɑsiɛ inyi. 14 Iyi í to wɑ í ni Zɑ̃ɑ ku dɑsi nŋu inyi, ŋɔi Zɑ̃ɑ wɑ bi ku kɔ, í ni, ɑwɔi ì nɛ kpɑ̃ɑ i dɑsim inyi, nɔ bɛirei í ce ì wɑɑ nɑɑ bi tom. 15 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, jɔ̀ ku ce bɛɛbɛ titɑ̃, domi bɛɛbɛi ɑ̀ nɛ kɑ ce kɑ ceò mii iyi Ilɑɑɔ̃ í bi fei. Nɔ Zɑ̃ɑ í jɛ. 16 Iyi í dɑsi Jesu inyi í tɑ̃, bɛ ɡbɑkɑ̃ Jesu í fitɑ wɑ hɑi si inɔ inyiu. Ŋɔi lelei Aɔ̃ í cĩ nɔ Zɑ̃ɑ í yɛ Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ de siɛ wɑ bɛi ɑnkɑsiidi. 17 Nɔ ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ wɑ hɑi lele í ni, inɛ ihɛ̃i í jɛ Amɑm. Ǹ buu jiidɑ jiidɑ, siɛi inɔ didɔ̃m fei í yɑ wɑ.

4

Seetɑm í lɛlɛ Jesu

(Cɔ Mɑɑku 1:12-13; Luku 4:1-13)

1 Si ɑnyii nŋu, ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í bɔò Jesu si ɡbɑbuɑ ku bɑ Seetɑm ku lɛlɛɛ. 2 Ŋɔi Jesu í ce ɑnu ku dĩ dɑsɑ̃ ciiji do idũ ciiji, si ɑnyiɛ nɔ ɑri wɑ kpɑɑ. 3 Ŋɔi Seetɑm woo lɛlɛu, í nɑɑ siɛ í ni, bii ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃i do ntɔ, jɔ̀ kutɑ ŋɑu ihɛ̃ ɑ kpɔò pɛ̃ɛ. 4 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, ɑmɑnɛ ci yɑ wɛɛ nɑ ijɛ nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ ɑ́ mɑɑ wɛɛi nɑ ide iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ fei.

5 Nɔ Seetɑm í bɔòɛ Zeruzɑlɛmu, ilu kumɑ́u, nɔ í ɡũòɛ hee si ɑntɑi ile lelei kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u. 6 Ŋɔi í ni mɑ́, bii ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃i, fo i dinɡɑɑ ilɛ, domi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni,

Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ɑmɑlekɑɛ ŋɑ woodɑ nɑ iriɛ ɑ mɑɑ deɡbeɛ,

Nɔ ɑ mɑɑ muɛ si ɑwɔ

Ku bɑ i mɑɑ̀ ti i koosɛ si kutɑ.

7 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, ɑmmɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni mɑ́, mɑɑ̀ ti i sii Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛɛ.

8 Si ɑnyii nŋu, Seetɑm í bɔò Jesu hee ɑntɑi iri kutɑ nlɑ ɡɔ mɑ́ nɔ í nyisiɛ bommɑi ɑndunyɑ fei do ɑmboe nŋɑ. 9 Nɔ í ni, bii ì ɡulɛ ì tɔɔm, mii ŋɑu ihɛ̃ fei ɑn muɛɛ.

10 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, sɛkɛɛ bɛ Seetɑm. Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛɛi ɑɑ tɔɔ, nɔ i wɛɛ nɑ irii nŋu ɑkɑ̃.

11 Ŋɔi Seetɑm í bɛi í sɛkɛɛ hɑi bi tɛɛ, nɔ ɑmɑlekɑ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ sobiɛ.

Jesu í sinti icɛɛ Gɑlilee

(Cɔ Mɑɑku 1:14-15; Luku 4:14-15)

12 Ŋɔi Jesu í ɡbɔ ɑ̀ ni ɑ̀ mu Zɑ̃ɑ ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ. Nɔ í sindɑ í nyi ilɛi Gɑlilee. 13 Ammɑ iyi í to Nɑzɑrɛti, kù bubɑ bɛ, Kɑpɛrɑnumui í koo í bubɑ, ilu iyi í wɑ kɔkɔi tenku iyi ɑ̀ yɑ kpe Gɑlilee, si ilɛi Zɑbulɔ̃ɔ do Nɛfitɑli. 14 Iyi bɛ í cei ku bɑ ide iyi wɑlii Ezɑi í tɑko í fɔu ku kɔ̃ wɑɑti iyi í ni,

15 Inɛi Zɑbulɔ̃ɔ do inɛi Nɛfitɑli ŋɑ,

Aŋɑ iyi ɑ̀ wɑ kɔkɔi kpɑ̃ɑ iyi wɑ bɔ Tenku,

Aŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ikpɑ icei idoi Zuudɛ̃ɛu,

Aŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Gɑlilee bii dimi mmu ŋɑ ɑ̀ wɑ,

16 Aŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ilu kuku wo,

Aŋɑi ɑ̀ yɛ inyɑ kumɑ́ nlɑ nlɑ.

Aŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ilɛ bii iku do ilu kuku í wɑ,

Aŋɑi inyɑ kumɑ́ í nɑɑ si.

17 Hɑi wɑɑti bɛɛbɛi Jesu í sinti ku wɑɑzo, í ni, i kpɑɑsi idɔ nŋɛ si nɑ iyi í jɔ̀ wɑɑti í mɑɑi wɑ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɛ bommɑɛ.

Jesu í kpe sɔɔkɔ mɛɛ ɡɔ ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 1:16-20; Luku 5:1-11)

18 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu wɑ nɛ si itĩi tenku iyi ɑ̀ yɑ kpe Gɑlilee, ŋɔi í yɛ sɔɔkɔ minji ɡɔ ŋɑ, Simɔɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Piɛɛ do ifɔɛ Anderee, ɑ̀ wɑɑ le tɑɑo si inɔ tenkuu. 19 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i toom wɑ ŋɑ, nɔ ɑn ce ŋɛ woo dɛdɛ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ jɛ ti Ilɑɑɔ̃. 20 Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ jɔ̀ tɑɑo nŋɑ ŋɑ ɑ̀ tooɛ.

21 Iyi í to wɑju nɔ í yɛ inɛ minji ɡɔ ŋɑ mɑ́, Zɑɑki do Zɑ̃ɑ ifɔɛ, ɑmɑi Zebedee ŋɑ. Inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑ si ɑkɔi inyi ɡɔ do bɑɑ nŋɑ, ɑ̀ wɑɑ teese tɑɑo nŋɑ ŋɑ. Nɔ Jesu í kpe ŋɑ. 22 Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ jɔ̀ ɑkɔu do bɑɑ nŋɑ ɑ̀ wɑɑ tooɛ.

23 Nɔ Jesu í dɑbii si ilɛi Gɑlilee fei wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ ŋɑ, wɑ sisi nŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑ si bɛi Ilɑɑɔ̃ wɑ ce sɔɔlu ku nɑ ku jɛ bommɑɛ, nɔ í jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bɑ iri si bɔ̃ɔ dimi ikɑ̃ ikɑ̃ nŋɑ ŋɑ fei. 24 Nɔ bɑɑuɛ í fɑnɡɑɑ bii fei si ilɛi Siri fei, hee inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku nɑɑò bɔ̃ɔ nŋɑ ŋɑ wɑ bi tɛɛ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ dimii bɔ̃ɔ ikɑ̃ ikɑ̃ fei do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ wɑhɑlɑi ɑrɑ kuro nkpɔ do inɛ ŋɑ iyi inɛi inɔɔko ŋɑ ɑ̀ mu, do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce bɔ̃ɔi cukuunɑ do wɛɛɡɛ ŋɑ, ɑ̀ nɑɑò ɑŋɑ fei wɑ bi tɛɛ, nɔ í jɔ̀ ɑŋɑ fei ɑ̀ bɑ iri. 25 Nɔ zɑmɑɑ nkpɔ ɡɔ í too fitiɛ wɑ hɑi ilɛi Gɑlilee do hɑi ilui Zeruzɑlɛmu do ilɛi Zudee hee do icei idoi Zuudɛ̃ɛu bii Ilu Mɛɛwɑ ŋɑu ɑ̀ wɑ fei.

5

Inɔ didɔ̃ ntɔ ntɔ

(Cɔ Luku 6:20-23)

1 Iyi Jesu í yɛ zɑmɑɑu ŋɔi í koo í ɡũ iri kutɑ ɡɔ í bubɑ. Nɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ tɔtɔɔ siɛ. 2 Nɔ í lɔsi cio ku kɔ ŋɑ si.

Si cioɛu í ni,

3 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ do ɑrɑ kukɑye,

Domi ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

4 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpɑtɑ,

Domi Ilɑɑɔ̃i ɑ́ tũ idɔ nŋɑ.

5 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi dɑɑ nŋɑ í dɔ̃,

Domi ɑŋɑi ɑɑ nɛ ilɛu fei.

6 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ɑri do ɑɡbɛi mii iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ bee,

Domi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ ɑ yo.

7 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ nɛ ɑrɑɑrei inɛ ŋɑ,

Domi Ilɑɑɔ̃ mɔ ɑ́ nɛ ɑrɑɑre nŋɑ.

8 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi idɔ nŋɑ í mɑ́,

Domi ɑɑ yɛ Ilɑɑɔ̃.

9 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce icɛi lɑɑkɑi ku sũ,

Domi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kpe ŋɑ ɑmɑɛ ŋɑ.

10 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑ̃ ŋɑ iju si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ce mii iyi Ilɑɑɔ̃ í bee ŋɑ,

Domi ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

11 Iŋɛ ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi, bii ɑ̀ wɑɑ bu ŋɛ nɔ ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ ŋɛ iju nɔ ɑ̀ wɑɑ mɑ́ ŋɛ lɑɑlɔ bɑɑ yoomɑ fei nɑ irim. 12 I jɔ̀ i nyɑɑnyi i wɛɛò inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ribɑ iyi ɑ̀ jilɛ nŋɛ leleɑɔ̃ í lɑ. Ntɔ ntɔ bɛɛbɛi ɑ̀ kpɑ̃ wɑlii ŋɑ iyi ɑ̀ cuɑ nŋɛ ŋɑu mɔ iju.

Mɔndɑi imu do ti inyɑ kumɑ́

(Cɔ Mɑɑku 9:50; Luku 14:34-35)

13 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, iŋɛi ì jɛ imu si inɔi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ. Bii didɔ̃i imu í ku, mii ɑɑ dɑsi ku jɔ̀ ku dɔ̃ mɑ́. Í ɡbe de ɑ nikɑ̃ɛ, nɔ inɛ ŋɑ ɑ tɛɛsɛɛ.

14 Nɔ iŋɛi ì jɛ inyɑ kumɑ́i ɑndunyɑ. Ilu iyi ɑ̀ mɑ si iri kutɑ kɑɑ mɑnji. 15 A ci yɑ mɑ́ fitilɑ ɑ biiɛ do cɑkɑ. Ammɑ ɑ̀ yɑ kɔɑɛi tenɡi bii ɑ́ mɑ́ inyɑ, inɛi kpɑsɛ̃ fei ku yɛò ilu. 16 Bɛɛbɛ mɔi i jɔ̀ inyɑ kumɑ́ nŋɛ ku mɑ́ si wɑjui inɛ ŋɑ ku bɑ ɑ yɛ kookoosu jiidɑ nŋɛ ŋɑ nɔ irii Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lele ku nɛ ɑmboe.

Idei woodɑ

17 Jesu í ni mɑ́, i mɑɑ̀ tɑmɑɑ bɛi ǹ nɑɑ woodɑi Moizi do cioi wɑlii ŋɑu ku kpɑi. Aɑwo, ǹ nɑɑ ku kɔ̃ɔi. 18 Ntɔ ntɔ, hee lele do ilɛ koo tɑ̃ò, bɑɑ wɑsɑlii woodɑ keeke ɑkɑ̃ kɑɑ ɡɑiziɑ, í ɡbe fei ndɛɛ ku kɔ̃i. 19 Nɑ nŋu, inɛ iyi í kuɑ woodɑ, bɑɑ bii í jɛ icu ɑkɑ̃ keeke ɡɔi, nɔ í sɔ̃ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ í ni ɑ ce bɛɛbɛ, ɑɑ kpe lɑfɛ̃ɛ inɛ iyi í kere í re si bommɑi Ilɑɑɔ̃. Ammɑ inɛ iyi wɑ jirimɑɛ nɔ wɑ kɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ si, ɑɑ kpe lɑfɛ̃ɛ inɛ nlɑ si bommɑi Ilɑɑɔ̃. 20 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, i kɑɑ jɛ inɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ bii kù jɛ ì ce mii iyi Ilɑɑɔ̃ í bee ŋɛ ŋɑ í re woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑu.

Idei idɔɔkɔ̃

21 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ì ɡbɔ ŋɑ iyi Moizi í sɔ̃ bɑlɑ nŋɛ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ kpɑ inɛ, nɔ inɛ iyi í kpɑ inɛ fei ɑɑ bɔòɛ si wɑjui woo kiiti ŋɑ ɑ nyisiɛ bɔ̃nɛ. 22 Ammɑ ɑmu, ɑn sɔ̃ ŋɛ, inɛ iyi wɑ ce idɔɔkɔ̃ do kpɑɑsiɛ ɑɑ bɔòɛ si wɑjui woo kiiti ŋɑ ɑ kpɑ̃ɑ iju, nɔ inɛ iyi wɑ cɔ kpɑɑsiɛ nfe ɑɑ kiitiɛ si wɑjui inɛ nɡbo ŋɑu, inɛ mɔ iyi wɑ cɔ kpɑɑsiɛ nnyɛi ɑ́ lɔ si inɑ iyi ci yɑ kuu. 23 Nɑ nŋu, bii ì nɑɑò ɑmuɑi Ilɑɑɔ̃ wɑ bi kuwee nɔ bɛi ì ye ɡiɡi iyi kpɑɑsiɛ ɡɔ wɑ mu tɑɑleɛ, 24 jɔ̀ ɑmuɑɛu bi kuweeu bɛ titɑ̃, i koo i teese ideu ɡbɑkɑ̃, ɑwɔ do kpɑɑsiɛ. Si ɑnyiɛ, i bɛi i nyi wɑ i ceɑ Ilɑɑɔ̃ ɑmuɑɛ.

25 Bii í jɛ inɛ ɡɔ wɑ bɔòɛ ile kiiti nɑ idei ɡbese ɡɔ, ce kookɑɑi hɑi kpɑ̃ɑ ɑwɔ do lɑfɛ̃ɛ i ɡbɔsi njɛ ku bɑ ku mɑɑ̀ dɑsiɛ ɑwɔi woo kiiti. Bii kù jɛ bɛɛbɛ, woo kiitiu ɑ́ dɑsiɛ si ɑwɔi zɑndɑɑmu, nɔ zɑndɑɑmu mɔ ku dɑsiɛ ile piisɔ̃ɔ. 26 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ɛi, bii ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ, bii i kù sɑ̃ ɡbeseu fei i kɑɑ fitɑ. Nkɑ̃mɑ kɑɑ ɡɑiziɑ si.

Idei sɑkɑrɑ

27 Jesu í ni mɑ́, ì ɡbɔ ŋɑ iyi Moizi í ni, i mɑɑ̀ ce sɑkɑrɑ. 28 Ammɑ ɑmu, ɑn sɔ̃ ŋɛ, ɑwɔ inɛmɔkɔ iyi í cɔ inɑɑbo hee binɛɛ í dede, ì ce sɑkɑrɑ mbɛ tɑ̃ si idɔɛ. 29 Nɑ nŋu, bii iju njɛɛi wɑ dɑsiɛ dulum, nyɑɑ i nyɔɔ ku jĩiɛ. Á tiɑɛ i nyɔ ikɔ̃ ɑkɑ̃i ɑrɑɛ ɡɔ do iyi ɑɑ sɔsi ɑrɑɛ fei si inɑ iyi ci yɑ ku. 30 Bii í jɛ ɑwɔ njɛɛi wɑ dɑsiɛ dulum, buu i nyɔɔ ku jĩiɛ. Á tiɑɛ i nyɔ ikɔ̃ ɑkɑ̃i ɑrɑɛ ɡɔ do iyi ɑɑ sɔsi ɑrɑɛ fei si inɑ iyi ci yɑ ku.

Idei ɑbo ku kɔsi

(Cɔ Mɑtie 19:9; Mɑɑku 10:11-12; Luku 16:18)

31 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, Moizi í ni, inɛ iyi wɑ kɔsi ɑboɛ ɑ́ nɑ́ɑ tiɑi njɛ kukɔsii. 32 Ammɑ ɑmu, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, inɛ iyi í kɔsi ɑboɛ nɔ kù jɛ nɑ sɑkɑrɑ, mɔkɔu í dɑsiɛ sɑkɑrɑi. Nɔ mɔkɔ mɔ iyi í so ɑbo iyi ɑ̀ kɔsiu, í ce sɑkɑrɑi.

I mɑɑ̀ yɑ ɡbɑsi do nɡɔɡɔ

33 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ì nɔ ì ɡbɔ iyi Moizi í sɔ̃ bɑlɑ nŋɛ ŋɑu í ni, ide iyi ì ɡbɑsi si wɑjui Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ì ni ɑɑ ce, jɔ̀ i coo. 34 Ammɑ ɑmu, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, i mɑɑ̀ yɑ ce kuɡbɑsi ŋɑ pɑi. I mɑɑ̀ yɑ ɡbɑsi do lele ŋɑ domi bɑtɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃i. 35 Nɔ i mɑɑ̀ yɑ ɡbɑsi do ilɛ ŋɑ, domi bi ku lesi isɛɛi. Nɔ i mɑɑ̀ yɑ ɡbɑsi do Zeruzɑlɛmu ŋɑ domi ilui Ilɑɑɔ̃ ɑmɑnlu nlɑui. 36 Nɔ i mɑɑ̀ yɑ ɡbɑsi do iri nŋɛ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ i kɑɑ yɔkɔ i fũutɑ bɑɑ ntoi iri ɑkɑ̃ nŋɛ hee mɑ jɛ i jɔ̀ ku dũ ŋɑ. 37 I jɔ̀ ide ku fɔ nŋɛ ku jɛ ntɔ. Bii ì ni ooi ku jɛ oo do ntɔ, bii ɑɑwo mɔi, ku jɛ ɑɑwo. Iyi ɑɑ lesi ɑntɑɛ bɛbɛi fei ŋɑ, hɑi bi Seetɑm inɛ lɑɑlɔui wɑ nɑɑ.

Idei lɑɑlɔ ku sɑ̃

(Cɔ Luku 6:29-30)

38 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ì ɡbɔ ŋɑ iyi Moizi í fɔ wo í ni, inɛ iyi í nyɑ ijui inɛ ɡɔ, ɑɑ nyɑ ti nŋu mɔ. Inɛ mɔ iyi í cɛ inyii inɛ ɡɔ, ɑɑ cɛ ti nŋu mɔi. 39 Ammɑ ɑmu, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, i mɑɑ̀ yɑ sɑ̃ɑ inɛ lɑɑlɔ iyi í ce nŋɛ. Bii inɛ í sɑmbɑlɑɛ si njɛ, toɑ cɑnɡɑu mɑ́. 40 Bii inɛ ɡɔ í bɔòɛ kiiti ku bɑ ku ɡbɑ dɑnziɡiɛ, nɑɑ kumbooɛ mɔ mɑ́. 41 Bii inɛ ɡɔ í tilɑsiɛ i soɑ nŋu ɑso i nɛò zɑkɑi kilo ɑkɑ̃, so i nɛɑɑ ku to kilo minji ɡbɑkɑ̃. * 42 Bii inɛ ɡɔ í tɔɔɛ mii ɡɔ, muɑɑ. Bii inɛ ɡɔ í nɑ̀ɑ mii ɡɔ ku kɑ̃ɑye bi tɛɛ, mɑɑ̀ kɔ.

Idei mbɛɛ ŋɑ ku bi

(Cɔ Luku 6:27-28, 32-36)

43 Jesu í ni mɑ́, ì ɡbɔ ŋɑ iyi Moizi í fɔ wo í ni, bi kpɑɑsiɛ, nɔ i cé mbɛɛɛ. 44 Ammɑ ɑmu, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, i yɑ bi mbɛɛ nŋɛ ŋɑ, nɔ i yɑ ceɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ ŋɛ iju kutɔɔ ŋɑ. 45 Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ ì wɑɑ nyisi inɛ ŋɑ iyi ì jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lelei, domi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ inunuɛ wɑ mɑ́ inyɑ si inɛ jiidɑ do si inɛ lɑɑlɔ ŋɑ. Nɔ í jɔ̀ ijĩ wɑ rɔɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce idɔɔbiɛ hee do bi inɛ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ coo fei. 46 Bii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi ŋɛ ɑŋɑ ɑkɑ̃i iŋɛ mɔ ì bi ŋɑ, to, ribɑ yoomɑi ɑɑ bɑ ŋɑ. Bɑɑ woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ce dimiɛ. 47 Bii kpɑɑsi nŋɛ ŋɑ ɑŋɑ ɑkɑ̃i ì yɑ ce fɔɔ ŋɑ, to, iŋɛ mɔ yooi ì tiɑ ŋɑ. Bɑɑ hɑi dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ce bɛɛbɛ. 48 Nɑ nŋu, i jɔ̀ jiidɑ nŋɛ ku kɔ̃ bɛi ti Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lele í kɔ̃.

6

Idei ɑmuɑ ku ceɑ ilu ɑre ŋɑ

1 Jesu í fɔ mɑ́ í ni, bii ì wɑɑ ce mii iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ nŋɛ, i yɑ ce lɑɑkɑi ŋɑ i mɑɑ̀ coo si bɑntumɑ. Bii ì wɑɑ coo si bɑntumɑ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ yɔɔ, i kɑɑ bɑ ribɑ kɑ̃mɑ hɑi bi Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lele.

2 Nɑ nŋu, bii ì wɑɑ muɑ ilu ɑre ŋɑ nɡɔɡɔ ŋɑ, i mɑɑ̀ ti i cɑ̃ kɛsɛɛdɛ bɛi ilu muɑfiti ŋɑ ɑ̀ yɑ ce. À yɑ ce ɑmuɑ nŋɑ ŋɑi si ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ do si kpɑ̃ɑ ŋɑ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ sɑɑbu ŋɑ. Ntɔ ntɔ, inɛ nŋu ŋɑ ɑ̀ bɑ ribɑ nŋɑ fei tɑ̃. 3 Ammɑ iŋɛ, wɑɑti iyi ì wɑɑ muɑ ilu ɑre ŋɑ nɡɔɡɔ ŋɑ, i mɑɑ̀ jɔ̀ ɑwɔ cɑnɡɑ nŋɛ ku mɑ̀ mii iyi ɑwɔ njɛu wɑ ce, 4 ku bɑ ɑmuɑ iyi ì wɑɑ ce ŋɑ i coo si ɑfei iŋɛ minji. Nɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ iyi wɑ yɛ mii fei ɑ́ sɑ̃ nŋɛ ribɑɛ.

Idei kutɔɔ

(Cɔ Luku 11:2-4)

5 Jesu í ni, bii ì wɑɑ ce kutɔɔ ŋɑ i mɑɑ̀ yɑ ce bɛi ilu muɑfiti ŋɑ ɑ̀ yɑ ce. À yɑ bi ɑŋɑ ɑ leekĩ ɑ ce kutɔɔ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ do bi tɑfɑ ŋɑ ku bɑ inɛ fei ku yɛ ŋɑ. Ntɔ ntɔ, inɛ nŋu ŋɑ ɑ̀ bɑ ribɑ nŋɑ fei tɑ̃. 6 Ammɑ iŋɛ, bii ì wɑɑ ce kutɔɔ ŋɑ, i lɔ hee ilɑɑwɑ i cĩmbo ŋɑ, i tɔɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ bɛ tenɡi bii inɛ ɡɔ kù wɑɑ yɛ ŋɛ, nɔ Bɑɑ nŋɛ iyi wɑ yɛ mii iyi wɑ mɑnji fei ɑ́ sɑ̃ nŋɛ.

7 Bii ì wɑɑ ce kutɔɔ ŋɑ i mɑɑ̀ yɑ fɔ ide ɑkɑ̃ i mɑɑ sisi ŋɑ bɛ́i hɑi mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ̀ yɑ ce. À wɑɑ tɑmɑɑ nɑ ide nkpɔ ku fɔi ɑŋɑi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ɡbɔò kutɔɔi ɑŋɑ. 8 I mɑɑ̀ yɑ jɔ ŋɑ ŋɑ, domi hee i mɑɑ̀ tɔɔ ŋɑ, Bɑɑ nŋɛ í mɑ̀ bukɑɑtɑi mii iyi ì nɛ tɑ̃ ŋɑ. 9 Bɛi í sĩɑ i yɑ ce kutɔɔ ŋɑ wee.

Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ iyi í wɑ lele,

Jɔ̀ inɛ fei ku mɑ̀ iyi ɑwɔi ì jɛ inɛ kumɑ́.

10 Nɑɑ jɛ bommɑɛ.

Jɔ̀ inɛ fei ku ce idɔɔbiɛ si ilɛu ihɛ̃ bɛi ɑ̀ wɑɑ ce lele.

11 Mu nwɑ ijɛi ɑjɔ fei nwɑ.

12 Kpɑ idei dulum du wɑ bɛi ɑwɑ mɔ ɑ̀ yɑ kɑ kpɑ idei kurɑrɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ ce nwɑ.

13 Mɑɑ̀ ti i jɔ̀ kɑ dɑsi kulɛlɛ,

Ammɑ nyɑ wɑ hɑi si ɑwɔi Seetɑm.

[Domi ɑwɔi ì nɛ bommɑ do ɡbuɡbɑ̃ do ɑmboe hee do ɑjɔ fei. Ami.]

14 Nɔ í nyi í ni mɑ́, bii ì yɑ kpɑ idei kurɑrɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ ce nŋɛ, Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ mɔ ɑ́ kpɑ idei kurɑrɑ nŋɛ. 15 Ammɑ bii iŋɛ mɔ i ci yɑ kpɑ idei kurɑrɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ ce nŋɛ, Bɑɑ nŋɛ mɔ kɑɑ kpɑ idei kurɑrɑ nŋɛ.

Idei ɑnu ku dĩ

16 Jesu í ni mɑ́, bii ì wɑɑ ce ɑnu ku dĩ ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ wɑju nŋɛ ku nyisi wɑhɑlɑ nŋɛ bɛ́i ilu muɑfiti ŋɑ ɑ̀ yɑ ce. À yɑ kpɑɑsi wɑju nŋɑ ku bɑ inɛ fei ku yɔɔ iyi ɑ̀ wɑɑ dĩ ɑnu. Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ nŋu ŋɑ ɑ̀ bɑ ribɑ nŋɑ fei tɑ̃. 17 Ammɑ iŋɛ, bii ì wɑɑ dĩ ɑnu, i wɛɛju sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ nɔ i jɔsi wɑju nŋɛ ikpo 18 ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ mɑ̀ iyi ì wɑɑ dĩ ɑnu ŋɑ, í ɡbe Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ bii ɑ kù wɑɑ yɔɔ. Nɔ Bɑɑ nŋɛ iyi wɑ yɛ mii iyi wɑ mɑnji fei, ɑ́ sɑ̃ nŋɛ.

Amɑnii lele ku dɛ

(Cɔ Luku 12:33-34)

19 Í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, i mɑɑ̀ ti i dɛdɛ ɑmɑni si ɑndunyɑu ihɛ̃, bii tũtũ ŋɑ ɑɑ jɔɔ, do bii ɑ́ mu ɑtɛ, do bii ile ŋɑ ɑɑ lɔ do ɡbuɡbɑ̃ ɑ koo ɑ ce ileɛ. 20 Ammɑ i dɛdɛ ɑmɑnii lele bii kɑɑ mu ɑtɛ nɔ tũtũ ŋɑ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ bɛjɛɛ, nɔ ile ŋɑ mɔ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ lɔ ɑ ce ileɛ. 21 Ntɔ ntɔ, í sĩɑ i dɛdɛ ɑmɑnii lele ŋɑ domi bii ɑmɑnii inɛ í wɑ, bɛ mɔi lɑɑkɑɛ í yɑ wɑ.

Inyɑ kumɑ́i ɑrɑ

(Cɔ Luku 11:34-36)

22 Í ni mɑ́, ijui í jɛ fitilɑi ɑrɑ. Bii ijuɛ wɑ nɛ bɑɑni, ɑrɑɛ fei ì wɑ si inyɑ kumɑ́i. 23 Ammɑ bii ijuɛ kù wɑɑ nɛ bɑɑni, ɑrɑɛ mɔ fei í wɑ si ilu kukui. Nɑ nŋu, mii iyi í nɛ ku ceɛ inyɑ kumɑ́, bii ilu kukui í ce, ilu kukuu ɑ́ lɑ ku cɑɑ.

Ilɑɑɔ̃ ku dɑsi nɑɑnɛ

(Cɔ Luku l6:13; 12:22-31)

24 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku ceɑ lɑfɛ̃ɛ minji icɛ ɑjɔ. Ntɔ ntɔ, ɑ́ cé inɛ ɑkɑ̃ nɔ ku bi inɛ ɑkɑ̃, wɑlɑkɔ ɑ́ jirimɑ inɛ ɑkɑ̃ nɔ ku dondɑ inɛ ɑkɑ̃. I kɑɑ yɔkɔ i too Ilɑɑɔ̃ do fiɑ ɑjɔ ŋɑ.

25 Nɑ nŋu ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, i mɑɑ̀ yɑ mɑɑ weeweɑ do mii iyi ɑɑ jɛ i mɑɑ wɛɛò ŋɑ, wɑlɑkɔ do jĩnɛ iyi ɑɑ dɑsi ŋɑ. Kuwɛɛi ɑmɑnɛ í re ijɛ, ɑrɑ mɔ í re jĩnɛ. 26 I cɔ yɛi ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ fo lele. A kù wɑɑ ɡbɛ̃ hee ɑ dɑ nɡɔɡɔ ɑ dɑsi suu. Do nŋu fei, Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lele wɑ wo ŋɑ. I kù mɑ̀ ŋɑ iyi bɛɛrɛ nŋɛ í re ti yɛi ŋɑu bɛ? 27 Yooi si inɔ nŋɛ nɑ kuweeweɑɛ ɑ́ yɔkɔ ku kɔ̃ɔsi kusɔi ɑdɔ̃ɛ bɑɑ keeke.

28 To, nɑ mii í ce ì yɑ mɑɑ weeweɑ do idei jĩnɛ ŋɑ. I cɔ bɛi wuɑ ŋɑ ɑ̀ yɑ dɑ koko si inɔ sɑko mɛɛ. A kù wɑɑ ce icɛ ɑ ci yɑ nɔ ɑ wɔ̃ ɑcɔ. 29 Ammɑ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, bɑɑ Sɑlomɔɔ ilɑɑlu nlɑu, do ɑmboe nlɑ nlɑɛ fei kù nɛ jĩnɛ iyi boodɑɛ í to kokoi jĩi ŋɑu bɛ bɑɑ ɑkɑ̃. 30 Fɔfɔ í wɛɛi nnyi do kusĩɑɛ ɑmmɑ ɑlɑ ɑɑ dɑsiɛ inɑi. To, bii Ilɑɑɔ̃ í muɑ fɔfɔ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ dɑsi inɑ boodɑ ku sĩɑ bɛɛbɛ, kɑɑ yɔkɔ ku mu nŋɛ nyɑu ku re fɔfɔ ŋɑu bɛ de. I kù yɛ nɑɑnɛ nŋɛi kù lɑ? 31 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ yɑ weeweɑ i ni ŋɑ, mii ɑɑ kɑ jɛ, mii ɑɑ kɑ mɔ, wɑlɑkɔ mii ɑɑ kɑ biiò ɑrɑ nwɑ. 32 Hɑi mɑ̀ idei Ilɑɑɔ̃ ŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ kpɑtɑɑ mii ŋɑu bɛ fei, ɑmmɑ Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lele í mɑ̀ iyi ì nɛ bukɑɑtɑi mii ŋɑu bɛ fei ŋɑ. 33 Nɑ nŋu, i hɑnyɑ titɑ̃ ŋɑ i ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ do bɛi ɑɑ ce i jɔ̀ bommɑɛ ku bɔ wɑju. Iyi í ɡbe bɛi fei Ilɑɑɔ̃i ɑ́ kɔ̃ɔ nŋɛ si. 34 Ajɔ fei wɑhɑlɑɛ í yɑ tooi. Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ kpɑtɑò ɑlɑ ŋɑ, domi ɑlɑ mɔi ɑ́ mɑ̀ tɛɛ.

7

Idei kiiti

(Cɔ Luku 6:37-38, 41-42)

1 Jesu wɑ fɔ mɑ́ í ni, i mɑɑ̀ yɑ kiiti inɛ ŋɑ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ mɔ ku mɑɑ̀ kiiti nŋɛ. 2 Ntɔ ntɔ, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, do yɑɑse bɛi ì yɑ mɑɑ kiiti inɛ ŋɑ, bɛɛbɛ mɔi Ilɑɑɔ̃ mɔ ɑ́ nɑɑ ku kiiti nŋɛ. Nɔ si ɡũɑ bii ì wɑ̃ɑò inɛ ŋɑ, si bɛ mɔi ɑɑ wɑ̃ɑ iŋɛ mɔ. 3 Nɑ mii í ce ì wɑɑ yɛ fɔfɔ keeke iyi í wɑ si ijui kpɑɑsiɛ nɔ i kù yɛ jĩi ite iyi í wɑ si titɛɛ. 4 Bɛirei ɑɑ ce i sɔ̃ kpɑɑsiɛ i ni, jɔ̀ n nyɑɛ fɔfɔ si ijuɛ, ɑwɔ iyi jĩi ite í wɑ si tɛɛ. 5 Awɔ ilu muɑfitii, jɔ̀ i tɑko i nyɑ jĩi ite iyi í wɑ si ijuɛ titɑ̃ ku bɑ i yɛ ilu sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, i bɛi i nyɑ fɔfɔ iyi í wɑ si ijui kpɑɑsiɛ.

6 I mɑɑ̀ nyɔ lɛɡɛ jiidɑ nŋɛ ŋɑ si wɑjui kuusɔɔ ŋɑ ku bɑ ɑ mɑɑ̀ tɛɛsɛɛ. Nɔ i mɑɑ̀ ti i nɑ ɑjɑ ŋɑ mii kumɑ́ ŋɑ ku bɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ sindɑ ɑ ŋɔ ŋɛ *.

Idei kutɔɔ

(Cɔ Luku 11:9-13)

7 Jesu í ni mɑ́, i yɑ tɔɔ ŋɑ, ɑɑ mu nŋɛ. I yɑ dɛdɛ ŋɑ, ɑɑ bɑ ŋɑ. I yɑ cɑ̃ ɡɑmbo ŋɑ, ɑɑ cĩ nŋɛ. 8 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi í yɑ tɔɔ fei, ɑɑ muɑ. Inɛ mɔ iyi wɑ dɛdɛ fei, ɑ́ bɑ. Inɛ mɔ iyi wɑ cɑ̃ ɡɑmbo fei, ɑɑ cĩɑ lɑfɛ̃ɛ. 9 Yooi í wɑ si inɔ nŋɛ ihɛ̃ iyi bii ɑmɑɛ í tɔɔɛ pɛ̃ɛ ɑ́ so kutɑ ku nɑɑ. 10 Bɛɛbɛ mɔi inɛ kɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi bii ɑmɑɛ í tɔɔɛ cɛ̃ɛ ɑ́ so njo ku nɑɑ. 11 Debɛi, bii iŋɛ iyi ì yɑ ce lɑɑlɔ ŋɑ ì mɑ̀ mii jiidɑ ku nɑ ɑmɑ nŋɛ ŋɑ, ì wɑɑ tɑmɑɑ mɑ̀ Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lele kɑɑ yɔkɔ ku muɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ mii jiidɑ ku re bɛɛbɛ ŋɑ?

12 Nɑ nŋu, mii iyi ì bi inɛ ŋɑ ɑ yɑ ce nŋɛ fei, iŋɛ mɔ i ce nŋɑ bɛɛbɛ ŋɑ, domi iyi bɛi í jɛ icui idei kukɔsii wɑlii ŋɑu do ti woodɑi Moizi.

Andɛ iyi kù cĩ

(Cɔ Luku 13:24)

13 Í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, koofɑ nlɑ do kpɑ̃ɑ ku cĩ ɡɔ í wɛɛ, do minjisiɑ ku monɡolo ɡɔ iyi wɑ bɔ ɑlɑ nwɑ. Í lɔ do koofɑ ku monɡolou ŋɑ, domi koofɑ nlɑu do kpɑ̃ɑ ku cĩu, bi ikui wɑ bɔ, nɔ inɛ nkpɔi wɑ too do bɛ. 14 Ammɑ kpɑ̃ɑ iyi wɑ bɔ bi kuwɛɛ hɑi tɑ̃ í mɑnte, ɑndɛɛ kù cĩ. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ kpɑ̃ɑu ɑ̀ wɑɑ tooɛ ɑ kù kpɔ.

Idei jĩi do isoɛ

(Cɔ Luku 6:43-44)

15 Jesu í ni mɑ́, i yɑ ce lɑɑkɑi ŋɑ do wɑlii ilu ibo ŋɑ. À yɑ nɑɑ bi tu ŋɛi do dɑɑ didɔ̃ bɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ, ɑmmɑ idɔ nŋɑ í yɛi bɛi idɔi mbo ŋɑ. 16 Aɑ yɔkɔ i mɑ̀ ŋɑ ŋɑi si kookoosu nŋɑ ŋɑ bɛi ɑ̀ yɑ mɑ̀ jĩi hɑi si isoɛ. A ci yɑ kɑ isoi rezɛ̃ɛ si ɑɡũ. Nɔ ɑ ci yɑ kɑ fiɡi si ɑɡũ fũfũ. 17 Jĩi jiidɑ fei iso jiidɑi í yɑ so, nɔ jĩi lɑɑlɔ mɔ ku so iso lɑɑlɔ. 18 Jĩi jiidɑ kɑɑ yɔkɔ ku so iso lɑɑlɔ, bɛɛbɛ mɔi jĩi lɑɑlɔ kɑɑ yɔkɔ ku so iso jiidɑ. 19 Nɔ jĩi iyi kù wɑɑ so iso jiidɑ fei ɑ̀ yɑ dɑɑi ɑ dɑsi inɑ. 20 Si bɛi ɑ̀ yɑ mɑ̀ jĩi hɑi si isoɛ, bɛɛbɛ mɔi ɑɑ mɑ̀ wɑlii ilu ibo ŋɑ hɑi si kookoosu ŋɑ.

N kù mɑ̀ ŋɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ

(Cɔ Luku 13:25-27)

21 Jesu í ni mɑ́, kù jɛ inɛ iyi wɑ kpem Lɑfɛ̃ɛ Lɑfɛ̃ɛ feii ɑ́ nɑ ku lɔ si bommɑi Ilɑɑɔ̃, bii kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce idɔɔbii Bɑɑm iyi í wɑ lele. 22 Ajɔ nŋu bɛ, inɛ nkpɔi ɑ́ mɑɑ ni, Lɑfɛ̃ɛ Lɑfɛ̃ɛ, ɑ kù ce wɑlii do iriɛ? A kù lele inɛi inɔɔko ŋɑ do iriɛ? A kù ce mɑɑmɑɑke nkpɔ do iriɛ? 23 Ammɑ ɑn sɔ̃ ŋɑ si wɑjui inɛ fei n ni, n kù mɑ̀ ŋɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ. I sɛkɛɛ hɑi bi tom, iŋɛ iyi i kù ce idɔɔbim ŋɑ.

Idei woo mɑ ile minji ɡɔ ŋɑ

(Cɔ Luku 6:47-48)

24 Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ mɑ́ í ni, nɑ nŋu, inɛ iyi í ɡbɔ ide iyi ǹ wɑ n fɔu ihɛ̃ fei nɔ wɑ jirimɑɛ, ɑ́ yɛi bɛi mɔkɔ ilu bisi iyi í mɑ ileɛ si kutɑ. 25 Ijĩ í rɔ, ido í kɔ̃ í nikɑ̃, nɔ fufu nlɑ nlɑ í dede si ileu, ɑmmɑ kù cuku, domi si kutɑi ɑ̀ mɑɑ. 26 Ammɑ ɑwɔ iyi ì ɡbɔ ide iyi ǹ wɑ n fɔu ihɛ̃ fei nɔ i kù sɑɑluɛ, ɑɑ yɛi bɛi mɔkɔ nnyɛi iyi í koo í mɑ ileɛ si sɑ̃ɑi ido. 27 Ijĩ í rɔ, ido í kɔ̃ í nikɑ̃, nɔ fufu nlɑ nlɑ í dede si ileu, nɔ í cuku í lɛɡɛ fei.

28 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi zɑmɑɑu í biti do si bɛi wɑ kɔ ŋɑ si cio. 29 À bitii si nɑ iyi í jɔ̀ do yiikoi wɑ kɔ ŋɑ si, kù jɛ bɛi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ nŋɑ ŋɑu.

8

Jesu í jɔ̀ dintɛ ɡɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑɑku 1:40-45; Luku 5:12-16)

1 Jesu í sɔ̃ ŋɑ ide ŋɑu ihɛ̃ feii í bɛi wɑ kitɑ wɑ hɑi si ɑntɑi kutɑu. Wɑɑti iyi í kitɑ wɑ ŋɔi zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ. 2 Nɔ dintɛ ɡɔ í nɑɑ í sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bii ì bi, ɑɑ yɔkɔ i jɔ̀ n bɑ iri n jɛ inɛ iyi í mɑ́. 3 Ŋɔi Jesu í yɔ ɑwɔɛ í luu nɔ í ni, ǹ bi. Bɑ iri nɔ i jɛ inɛ kumɑ́. Bɛ ɡbɑkɑ̃ í bɑ iri hɑi si bɔ̃ɔɛu. 4 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ɡbɔ, mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ ideu ihɛ̃, ɑmmɑ koo nyisi ɑrɑɛ bi woo weei Ilɑɑɔ̃u, nɔ i ce kuwee iyi Moizi í jilɛu. Kuweeu bɛi ɑ́ nyisi ŋɑ iyi ì jɛ inɛ iyi í mɑ́ bɛbɛi.

Jesu í jɔ̀ ɑmɑɑcɛi inɛ nɡboi sooɡe ɡɔ ŋɑ í bɑ iri

(Cɔ Luku 7:1-10; Zɑ̃ɑ 4:43-54)

5 Ŋɔi Jesu í bɔ Kɑpɛrɑnumu. Wɑɑti iyi í lɔ inɔ iluu ŋɔi inɛ nɡboi sooɡe cĩɔ ɡɔ í koo í tɔɔɛ ku fɑɑbɑ nŋu, 6 í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ɑmɑɑcɛm wɑ ce bɔ̃ɔ kpɑsɛ̃, ci yɑ yɔkɔ ku wu bɑɑ ɑwɔ, wɑ kpɑ̃ɑ iju ntɔ ntɔ. 7 Ŋɔi Jesu í ni, í sĩɑ, ɑn koo n fɑɑbɑɛ. 8 Ammɑ inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í jɛɑɑ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, n kù to i lɔ kpɑsɛ̃m. Bɑɑ hɑi ihɛ̃ fɔ ide, ɑmɑɑcɛm nɔu ɑ́ bɑ iri. 9 Amu tɑkɑm, ǹ nɛ inɛ nɡbo ŋɑ iyi ǹ wɑ n jirimɑ, nɔ ǹ nɛ sooɡe ɡɔ ŋɑ mɔ iyi ǹ wɑ n ɡbɑ̃. Inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ iyi ǹ bɛ ɑ́ kooi, inɛ iyi ǹ kpe mɔ ɑ́ nɑɑi, nɔ icɛ iyi ǹ ni ɑmɑɑcɛm ku ce nŋui í yɑ ce.

10 Iyi Jesu í ɡbɔ ideu í biti nɔ í sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tooɛu í ni, ntɔ ntɔ, bɑɑ si inɔi inɛi Izirɛli ŋɑ fei n kù yɛ inɛ iyi í yɔkɔ í dɑsim nɑɑnɛ nlɑ bɛi inɛɛu ihɛ̃. 11 An sɔ̃ ŋɛ, hɑi jɛ Zuifu nkpɔ ɑ́ nɑ ku nɑɑ hɑi do bii fei ɑ bubɑ si bommɑi Ilɑɑɔ̃. Aŋɑi ɑɑ jɛ do Aburɑhɑmu do Izɑɑki do Zɑkɔbu bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑjɔ. 12 Ammɑ iŋɛ, tɔku nŋɑ ŋɑ iyi í jɔ iŋɛò ŋɑ i wɑ bɛ ɑɑ nyɔ ŋɛ ɑnɡule si ilu kuku. Tenɡi bɛi ɑɑ lesi ɑwɔ si iri i mɑɑ kpɑtɑò ŋɑ. 13 Nɔ Jesu í sɔ̃ inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í ni, bɔ kpɑsɛ̃ɛ. Fei ndɛɛ ɑ́ ce si bɛi ì dɑsi nɑɑnɛu. Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑmɑɑcɛu í bɑ iri.

Jesu í jɔ̀ bɔ̃ɔ nkpɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑɑku 1:29-34; Luku 4:38-41)

14 Si ɑnyiɛ, Jesu í bɔ kpɑsɛ̃i Piɛɛ, í koo í bɑ iyei ɑboi Piɛɛ kù wɑɑ nɛ bɑɑni, wɑ sũò ɑrɑ ɡbɑ̃ɑ. 15 Ŋɔi Jesu í lu ɑwɔɛ nɔ ɑrɑ ɡbɑ̃ɑu í nyɑ. Nɔ ɑbou í dede í yɑɑɛ.

16 Iyi ɑlɛ í lɛ, ɑ̀ nɑɑ Jesu inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ inɛi inɔɔko ŋɑ wɑ nkpɔ nkpɔ. Nɔ í lele inɛi inɔɔko ŋɑu do ide ku fɔ, nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce bɔ̃ɔ fei í jɔ̀ ɑ̀ bɑ iri. 17 Í ce nŋu ŋɑu bɛi ku bɑ ide iyi wɑlii Ezɑi í fɔu ku kɔ̃ iyi í ni, nŋu tɑkɑɛ í so ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛ nwɑ nɔ í nyɑ bɔ̃ɔ nwɑ ŋɑ.

Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi Jesu ku too

(Cɔ Luku 9:57-62)

18 Ajɔ nŋu ɡɔ, zɑmɑɑ nkpɔ ɡɔ í kɑɑko Jesu. Iyi Jesu í yɛ ŋɑ ŋɔi í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu í ni ɑ bɔ icei tenkuu do ikpɑ ihɔ̃. 19 Hee ɑ mɑɑ nɛ ŋɔi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ í nɑɑ bi tɛɛ nɔ í ni, Mɛɛtu, ɑn tooɛ bii ì wɑɑ bɔ fei. 20 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, iŋɑ ŋɑ ɑ̀ nɛ kolo ŋɑ nɔ bɑɑ yɛi ŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ bi ku sũ. Ammɑ ɑmu Amɑi Amɑnɛ n kù nɛ bii ɑn koo n sũ n sĩmi. 21 Nɔ inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔi Jesu ɡɔ mɔ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, jɔ̀ n koo n si bɑɑm wɑ titɑ̃. 22 Ammɑ Jesu í jɛɑɑ í ni, ɑwɔ de toom wɑ, nɔ i jɔ̀ iku ŋɑ ɑ si iku nŋɑ ŋɑ.

Jesu í leekĩ fufu si tenku

(Cɔ Mɑɑku 4:35-41; Luku 8:22-25)

23 Si ɑnyii nŋu, Jesu í lɔ ɑkɔi inyi nɔ mɔcɔɛ ŋɑ mɔ ɑ̀ lɔ ɑ̀ tooɛ. 24 Iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ ŋɔi fufu nlɑ ɡɔ í dede si tenkuu hee kutɑ̃nɡɑ̃m ndii inyiu wɑ bii ɑkɔu. Ammɑ Jesu wɑ sĩ njoo. 25 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ jũu ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, fɑɑbɑ wɑ, ɑ̀ wɑɑ bɔ nfe ku ce.

26 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ kù lɑ. Nɑ mii í ce ì jɔ̀ njo wɑ mu ŋɛ ŋɑ.

Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi í dede í lɑ si inyiu do fufuu nɔ ɑ̀ coko sɔ̃m sɔ̃m. 27 Nɔ mɔcɔ ŋɑu fei ɑ̀ biti ɑ̀ wɑɑ ni, inɛ dimi yoomɑi ihɛ̃. Bɑɑ inyi do fufu ŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ jirimɑ ideɛ.

Jesu í lele inɛi inɔɔko ŋɑ hɑi si inɛ minji ɡɔ ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 5:1-20; Luku 8:26-39)

28 Iyi Jesu í to icei tenkuu do ikpɑ ihɔ̃ si ilɛi Gɑdɑrɑ, ŋɔi ɑmɑnɛ minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ fitɑ wɑ hɑi bi ku si iku ŋɑ ɑ̀ kòo wɑ. Inɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ inɛi inɔɔko ku ɡɑɑbu ntɔ ntɔ hee í jɔ̀ inɛ ɡɔ ci yɑ jɛ ku too kpɑ̃ɑu. 29 Nɔ ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ ni, mii í wɑ si ɡɑ̃mɛi ɑwɑɛ ŋɑ, ɑwɔ Amɑi Ilɑɑɔ̃. Ì nɑɑ ku kpɑ̃ wɑ iju hɑi wɑɑtiu kù toi? 30 Nɔ ɑ̀ hɔ̃nnɛ kuusɔɔ ɡɑɑ ɡɔ ŋɑ wɑju ɑ̀ wɑɑ jɛ. 31 Nɔ inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ̀ tɔɔ Jesu ɑ̀ ni, bii ì wɑɑ lele wɑi, jɔ̀ kɑɑ mu kuusɔɔ ɡɑɑ ŋɑu ihɔ̃. 32 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni ɑ koo. Nɔ ɑ̀ fitɑ hɑi si inɛ ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ mu kuusɔɔ ŋɑu. Nɔ kuusɔɔ ɡɑɑ ŋɑu fei ɑ̀ sɛi wɑ hɑi ɑntɑi iri kutɑu ɑ̀ nɑ ɑ̀ dɑsi tenkuu, inyi í jɛ ŋɑ.

33 Woo deɡbe kuusɔɔ ŋɑu ɑ̀ sɑ ɑ̀ nɛ inɔ ilu ɑ̀ koo ɑ̀ sisiɑ inɛ ŋɑ ideu fei do bɛi ɑ̀ ceɑ inɛ minji ŋɑu. 34 Nɔ inɛi inɔ ilu ŋɑu fei ɑ̀ fitɑ ɑ̀ bɔ Jesu ku cɔ. Iyi ɑ̀ koo ɑ̀ yɔɔ ŋɔi ɑ̀ tɔɔɛ ku fitɑ hɑi ilɛi ide nŋɑ.

9

Jesu í jɔ̀ wɛɛɡɛ ɡɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑɑku 2:1-12; Luku 5:17-26)

1 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ tɔɔɛ ku fitɑ hɑi ilɛi ide nŋɑ ŋɔi Jesu í lɔ ɑkɔi inyi í kuɑ icei tenkuu mɑ́. Í nɛ ilui nŋu tɑkɑɛ *. 2 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ wɛɛɡɛ ɡɔ wɑ, wɑ sũ si mɑkɛɛ. Iyi Jesu í yɛ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑu, nɔ í sɔ̃ wɛɛɡɛu í ni, bɑɑkɔɔm, mɑɑ̀ mɔnɡɔ temuɑ, ǹ kpɑ idei dulum dɛɛ. 3 Wee woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ. Iyi ɑ̀ ɡbɔ wɑ fɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu si idɔ nŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, inɛɛu ihɛ̃ wɑ bu Ilɑɑɔ̃i. 4 Jesu í bɛi í mɑ̀ ide iyi ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu ŋɔi í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ ce lɑsɑbu lɑɑlɔ bɛɛbɛ ŋɑ. 5 Si ide minji ŋɑu ihɛ̃, yoomɑi kufɔɛ í fɑɑlɑ í re, inɛ ku sɔ̃ inɛ ɡɔ ku ni ǹ kpɑ idei dulum dɛɛ, wɑlɑkɔ ku ni ku dede ku nɛ. 6 Ammɑ ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ nɛ ɡbuɡbɑ̃ n kpɑ idei dulum dii inɛ ŋɑ si ɑndunyɑ.

Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í sɔ̃ wɛɛɡɛu í ni, dede i so mɑkɛɛɛ i bɔ kpɑsɛ̃.

7 Ŋɔi wɛɛɡɛu í dede í nɛ ideɛ. 8 Wee inɛ nkpɔ nkpɔi í wɑ bɛ. Iyi ɑ̀ yɔɔ bɛɛbɛ ŋɔi njo í mu ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ do iyi í nɑ ɑmɑnɛ dimii yiikou bɛ.

Jesu í kpe Mɑtie

(Cɔ Mɑɑku 2:13-17; Luku 5:27-32)

9 Ŋɔi Jesu í dede hɑi bɛ í bɔ inɔ iluu. Iyi wɑ nɛ ŋɔi í yɛ mɔkɔ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Mɑtie wɑ bubɑ ile bi ku ɡbɑ fiɑi lɛmpoo. Ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, toom wɑ. Nɔ Mɑtie í dede í tooɛ.

10 Si ɑnyiɛ Jesu wɑ jɛ kpɑsɛ̃i mɔkɔu, ŋɔi woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo do inɛ nkpɔ ɡɔ ŋɑ mɑ́ iyi kuwɛɛ nŋɑ kù sĩɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ bubɑ bi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑu. 11 Wee Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɛ ŋɑ, nɔ ɑ̀ bee mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ ni, nɑ mii í ce Mɛɛtu nŋɛ wɑ jɛ do woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo do inɛ lɑɑlɔ ŋɑ. 12 Iyi Jesu í ɡbɔ ide nŋɑu ŋɔi í ni, ilu bɑɑni ŋɑ ɑ kù nɛ bukɑɑtɑi ilu iwɔ bii kù jɛ bɔ̃ɔ ŋɑ. 13 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, n kù nɑɑ ku kpe inɛ dee dee ŋɑ, ɑmmɑ dulum ŋɑi ǹ nɑɑ ku kpe. I koo i bee yɑɑsei kukɔu iyi í ni, Ilɑɑɔ̃ í ni, ǹ bi i ce ɑrɑɑrei njɛ ŋɑ ku re i ceem kuwee.

Idei ɑnu ku dĩ

(Cɔ Luku 5:33-39; Mɑɑku 2:18-22)

14 Wee Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu mɔ í nɛ mɔcɔ ŋɑ. Mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ nɑɑ bi Jesu nɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, nɑ mii í ce ɑwɑ do Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ yɑ kɑ dĩ ɑnu ɑmmɑ ɑwɔ, mɔcɔɛ ŋɑ ɑ ci yɑ dĩ ɑnu. 15 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, kpɑɑsii mɔkɔ titɔ̃ ŋɑ ɑɑ nɛ inɔ kufɔ ɡɔ wɑɑti iyi mɔkɔ titɔ̃u í wɑ inɔ nŋɑi? Aɑwo, ɑmmɑ ɑjɔ ɡɔ wɑ nɑɑ iyi ɑɑ nyɑ mɔkɔ titɔ̃u hɑi si inɔ nŋɑ. Wɑɑti bɛɛbɛ ɑɑ dĩ ɑnu.

16 Ŋɔi í kpɑ nŋɑ mɔndɑ í ni, inɛ ɡɔ kɑɑ sɔ jɑɑɛ nɡbo do titɔ̃ɛ ku tɔtɔɔɛ. Bii í ce bɛɛbɛ, titɔ̃u ɑ́ ɡɑ jɑɑɛ nɡbou ku kɔ̃ɔsi. 17 Bɛɛbɛ mɔi ɑ ci yɑ dɑsi vɛ̃ɛ titɔ̃ iyi wɑ ɡbɑ si bɔɡɔ bɑtɑ nɡbo ŋɑ. Bii ì ce bɛɛbɛ, bɔɡɔ bɑtɑ nɡbo ŋɑu ɑɑ ɡɑi, nɔ vɛ̃ɛu ku nikɑ̃, bɔɡɔ ŋɑu mɔ ɑ́ ce nfe. À yɑ dɑsi vɛ̃ɛ titɔ̃i si bɔɡɔ titɔ̃ ŋɑ. Bɑɑ bii wɑ ɡbɑ, bɔɡɔu kɑɑ ɡɑ.

Idei ɑmɑ inɑɑboi Zɑirusi do inɑɑbo iyi í lu ibɔi Jesu

(Cɔ Mɑɑku 5:21-43; Luku 8:40-56)

18 Si wɑɑti iyi Jesu wɑ sɔ̃ ŋɑ ideu ihɛ̃ ŋɔi inɛ nɡbo ɡɔ í nɑɑ í sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ í ni, ɑmɑ inɑɑbom wee í ku nsɛi nsɛi, ɑmmɑ nɑɑ le siɛ ɑwɔ ku jĩ mɑ́. 19 Nɔ Jesu í dede do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ too mɔkɔu.

20 Wɑɑti iyi ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ, inɑɑbo ɡɔ wɑ too ŋɑ. Abou wɑ ce bɔ̃ɔi ɑwɔ ku mu hɑi ɑdɔ̃ mɑɑteeji wɑ. Ŋɔi í bɔ do ɑnyii Jesu í koo í lu itĩi ibɔɛ. 21 Í ce bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ í fɔ si idɔɛ í ni, bɑɑ bii jɑɑɛi ǹ bɑ ǹ lu ɑn bɑ iri. 22 Ŋɔi Jesu í sindɑ í cɔɔ nɔ í ni, ɑbooyi, mɑɑ̀ mɔnɡɔ temuɑ, nɑɑnɛɛi í fɑɑbɑɛ. Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑbou í bɑ iri.

23 Ŋɔi Jesu í mɔsi isɛɛnɛɛ í to kpɑsɛ̃i inɛ nɡbou í yɛ woo fɑ̃ ɡɑɑsiɑi iku ŋɑ do zɑmɑɑ nlɑ nlɑ ɡɔ wɑ dɔ̃ ɑnu. 24 Nɔ í ni, i fitɑ hɑi ihɛ̃. Amɑ inɑɑbou kù ku, wɑ sĩ njooi, nɔ ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ. 25 Ŋɔi Jesu í jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ̀ fitɑ nɔ í lɔ í mu ɑwɔi mudɛ̃ɛu nɔ í dede. 26 Nɔ lɑɑbɑɑui ideu í fɑnɡɑɑ si ilɛu fei.

Jesu í jɔ̀ fɛɛju minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɛ ilu

27 Nɔ Jesu í nɛ hɑi bɛ. Si isɛɛnɛɛu fɛɛju minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ tooɛ ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ siɛ ɑnu, ɑ̀ wɑɑ ni, tɔkui ilɑɑlu Dɑvidi, ce ɑrɑɑre nwɑ i jɔ̀ kɑ yɛ ilu. 28 Ŋɔi Jesu í nɛ hee í to kpɑsɛ̃. Nɔ fɛɛju ŋɑu ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ nɔ í bee ŋɑ í ni, ì dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑn yɔkɔ n coo? Nɔ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ ni, oo, Lɑfɛ̃ɛ. 29 Nɔ Jesu í lu iju nŋɑu í ni, ku ce nŋɛ si bɛi ì dɑsi nɑɑnɛu ŋɑ. 30 Nɔ ɑ̀ yɛ ilu. Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í kɔnkɔn du ŋɑ í ni, i ɡbɔ ŋɑ, i mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ ideu ihɛ̃. 31 Ammɑ iyi ɑ̀ sɛkɛɛ ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ lɔsi lɑɑbɑɑui Jesuu ku sisi si ilɛu fei.

Jesu í jɔ̀ dekĩ ɡɔ í ɡbɔ ide

32 Nɔ Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ hɑi bɛ, ŋɔi ɑ̀ nɑɑ Jesu inɛ ɡɔ wɑ. Inɛɛu inɛi inɔɔko dekĩ ɡɔ í muu. 33 Nɔ Jesu í lele inɛi inɔɔkou. Iyi í leleɛ ɡbɑkɑ̃ nɔ mɔkɔu í lɔsi ide ku fɔ. Inɛ ŋɑ ɑ̀ biti ɑ̀ wɑsi ku ni, ɑ kù yɛ dimiɛ si ilɛi Izirɛli ɑjɔ kɑ̃mɑ. 34 Ammɑ Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ ni, Seetɑm ilɑɑlui inɛi inɔɔko ŋɑui í muɑɑ ɡbuɡbɑ̃ ku leleò ŋɑ.

Jesu í ce ɑrɑɑrei inɛ ŋɑ

35 Jesu wɑ dɑbii dɑbii si ilu nlɑ ŋɑ do si ilɛɛko ŋɑ, wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ ŋɑ, nɔ wɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ í jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ do kɔ̃ɔ ŋɑ fei ɑ̀ bɑ iri. 36 Iyi í yɛ zɑmɑɑu, ɑrɑɑre fei í muu, domi ɑ̀ wɛɛ do biti, inɔ nŋɑ fei í fɔ, ɑ̀ wɛɛ nŋɑ bɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ woo deɡbe. 37 Ŋɔi í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, ɑmɑɑjɛ iyi í jĩɑ í to ku dɑ í kpɔ, ɑmmɑ woo dɑ ŋɑu ɑ kù kpɔ. 38 Nɑ nŋu, i tɔɔ ilu ikou ku bɛ woo dɑ ŋɑ wɑ mɑ́.

10

Irii mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu

(Cɔ Mɑɑku 3:13-19; Luku 6:12-16)

1 Si ɑnyii nŋu, Jesu í kpe mɔcɔ mɑɑteejiɛ ŋɑu í tɔtɔɔ ŋɑ bi tɛɛ. Nɔ í mu nŋɑ yiiko ɑ leleò inɛi inɔɔko ŋɑ nɔ ɑ jɔ̀ kɔ̃ɔ ŋɑ ɑ bɑ iri do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce bɔ̃ɔ dimi ikɑ̃ ikɑ̃ fei. 2 Irii woo bɛ mɑɑteeji ŋɑu wee. Sinte, Simɔɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Piɛɛu do ifɔɛ Anderee, do ɑmɑ minjii Zebedee ŋɑ Zɑɑki do ifɔɛ Zɑ̃ɑ, 3 do Filipu do Bɑɑtelemi, do Tomɑɑ, do Mɑtie iyi í tɑko í jɛ woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo, do Zɑɑki ɑmɑi Alifee do Tɑdee, 4 do Simɔɔ inɛi iɡbɛi Zelɔtu *, do Zudɑsi Isikɑriɔti, inɛ iyi ɑ́ nɑ ku zɑmbɑɛu.

Jesu í bɛ mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu

(Cɔ Mɑɑku 6:7-13; Luku 9:1-6)

5 Jesu í bɛ ɑmɑnɛ mɑɑteeji ŋɑu nɔ í sɔ̃ ŋɑ bɛi nŋu í bi ɑ ce. Í ni, i mɑɑ̀ bɔ bi dimi mmu ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ lɔ si ilui inɛi Sɑmɑri kɑ̃mɑ ŋɑ. 6 Ammɑ i bɔ bi inɛi Izirɛli ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ nyɔ bɛi ɑmɑ ɑnɡudɑ̃ ŋɑ. 7 I koo i wɑɑzo ŋɑ i ni, Ilɑɑɔ̃ í mɑɑi ku jɛ bommɑɛ. 8 Nɔ i jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ bɑ iri nɔ i jĩ iku ŋɑ, i jɔ̀ dintɛ ŋɑ ɑ bɑ iri ɑ jɛ inɛ kumɑ́, nɔ i lele inɛi inɔɔko ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si inɛ ŋɑ. Si bɛi ì bɑ hɑi nɛ kusɑ̃ ŋɑ, iŋɛ mɔ i nɑ hɑi nɛ kusɑ̃. 9 I mɑɑ̀ ti i so fiɑ ŋɑ. 10 I mɑɑ̀ ti i so bɔɡɔ, i mɑɑ̀ ti i so ibɔ minjisiɑ, wɑlɑ bɑɑtɑ, wɑlɑ ɡolo. I mɑɑ̀ so mii ŋɑu bɛ kɑ̃mɑ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ woo ce icɛ í nɛ kpɑ̃ɑi ɑ nɑ́ɑ bukɑɑtɑi mii iyi í nɛ ku mɑɑ wɛɛò.

11 Bii ì to ilu nlɑ wɑlɑkɔ si ilɛɛko ɡɔ, i dɛdɛ inɛ iyi í jɛsi ku ɡbɑ ŋɛ, nɔ i bubɑ kpɑsɛ̃ɛ bɛ ŋɑ hee ku to ɑjɔ iyi ì wɑɑ nɛ hɑi si iluu. 12 Bii ì lɔ kpɑsɛ̃ ɡɔ i yɑ ce inɛ ŋɑu fɔɔ i ni ŋɑ, lɑɑkɑi ku sũ ku wɛɛ do iŋɛ. 13 Bii ɑ̀ ɡbɑ ŋɛ, lɑɑkɑi ku sũu ɑ́ wɛɛ do ɑŋɑi, ɑmmɑ bii ɑ kù ɡbɑ ŋɛ, ɑ́ bɑɑ si ŋɛi. 14 Si ilu ɡɔ wɑlɑ si kpɑsɛ̃ ɡɔ, bii inɛ ŋɑu ɑ̀ kɔ ku ɡbɑ ŋɛ, hee mɑ́ jɛ ɑ ɡbɔ ide nŋɛ, i nɛ hɑi bɛ nɔ i ɡbuɡbɑ̃ nŋɑ irurui bɑɑtɑ nŋɛ ŋɑ ku bɑ ku jɛ nŋɑ sɛɛdɑ iyi kiitii Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑɑ si ŋɑ. 15 Ntɔ ntɔ, ɑn sɔ̃ ŋɛ, si ɑjɔi kiitiu, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce ɑrɑɑrei inɛi Sodomu do Gɔmɔɔ † ŋɑ ku re inɛi ilu dimi bɛɛbɛ ŋɑu bɛ

Ijuukpɑ̃ iyi ɑ́ nɑɑ

(Cɔ Mɑɑku 13:9-13; Luku 21:12-17)

16 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, wee ǹ wɑ n bɛ ŋɛ nɔ ɑɑ yɛ ŋɑi bɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ si inɔi mbo ŋɑ. Nɑ nŋu, i jɔ̀ i nɛ bisi bɛi njo ŋɑ, ‡, nɔ i jɛ hɑi ce lɑɑlɔ bɛi ɑnkɑsiidi ŋɑ. 17 Nɔ i ce lɑɑkɑi ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ mu ŋɛ ɑ bɔò ŋɛ bi ku ce kiiti, ɑɑ nɔ ɑ cɑ̃ ŋɛ ile bi ku ce kutɔtɔɔ nŋɑ ŋɑ. 18 Aɑ bɔò ŋɛ si wɑjui ilu ilɛ ŋɑ do bi ɑmɑnlu ŋɑ nɑ irim, ku bɑ i jɛ sɛɛdɑm si wɑju nŋɑ ŋɑ do bi dimi mmu ŋɑ. 19 Ammɑ bii ɑ̀ bɔò ŋɛ bi ku kiiti, i mɑɑ̀ ti i biti do ide iyi ɑɑ fɔ ŋɑ wɑlɑ do yɑɑse bɛi ɑɑ fɔɔò ŋɑ. Bii wɑɑtiu í to, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ mu nŋɛ ide iyi ɑɑ fɔ ŋɑ. 20 Nɔ ide iyi ɑɑ fɔ ŋɑ kɑɑ jɛ ide nŋɛ, ɑ́ nɑɑi hɑi bi Hundei Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ si ŋɛ.

21 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ zɑmbɑ ifɔ nŋɑ ŋɑ wɑlɑkɔ iɡbɑ̃ nŋɑ ŋɑ ku bɑ ɑ kpɑ ŋɑ. Bɛɛbɛ mɔi bɑɑ ŋɑ ɑɑ mɑɑ ceɑ ɑmɑ nŋɑ ŋɑ. Amu ŋɑ mɔ ɑɑ dede si bɑɑ nŋɑ ŋɑ ku bɑ ɑ kpɑ ŋɑ. 22 Inɛ fei ɑ́ cé ŋɛi nɑ irim, ɑmmɑ inɛ iyi í temuɑ hee kɔɔ ɑ́ bɑ fɑɑbɑ. 23 Bii ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ ŋɛ iju si ilu ɡɔ i sɑ i bɔ ilu mmu. Ntɔ ntɔ, ɑn sɔ̃ ŋɛ, i kɑɑ dɑbii si ilɛi Izirɛliu i kpɑ iriɛ ŋɑ ɑmu Amɑi Amɑnɛ n to wɑ.

24 Amɑ cio ci yɑ re woo kɔsiɛ, ɑmɑɑcɛ mɔ ci yɑ re lɑfɛ̃ɛɛ. 25 Nɑ nŋu, í sĩɑ ɑmɑ cio ku jɛsi ɑ ceɑ nŋu bɛi ɑ̀ ceɑ woo kɔsiɛ. Bɛɛbɛ mɔi, í sĩɑ ɑmɑɑcɛ mɔ ku jɛsi ɑ ceɑ nŋu bɛi ɑ̀ ceɑ lɑfɛ̃ɛɛ. Bii ɑ̀ wɑɑ kpe ɑmu ilu kpɑsɛ̃u Seetɑm, ɑɑ sɔ iŋɛ inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑu iri lɑɑlɔ iyi í re bɛɛbɛ.

Njoi inɛ iyi í jɔ̀ i ce ŋɑ

(Cɔ Luku 12:2-7)

26 Nɔ Jesu í ni mɑ́, do nŋu fei i mɑɑ̀ ce njo nŋɑ ŋɑ, domi nɡɔɡɔ kù wɛɛ iyi wɑ mɑnji iyi kɑɑ fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ, nɔ ɑsii kɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi ɑ kɑ̀ɑ nɑ ɑ mɑ̀. 27 Iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ si ilu kuku, i fɔɔ si inyɑ kumɑ́ ŋɑ. Iyi ì ɡbɔ si ɑsii ŋɑ i cɑ̃ kɛsɛɛdɛɛ. 28 I mɑɑ̀ ce njoi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ kpɑ ɑrɑ nŋu ɑkɑ̃, nɔ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ kpɑ hunde. Ammɑ i ce njoi inɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku kpɑ ɑrɑ do hunde ɑjɔ si inɑ iyi ci yɑ ku. 29 A ci yɑ tɑ ɑmɑ yɛi minji súù ɑkɑ̃ bɑ. Do nŋu fei, Ilɑɑɔ̃ wɑ mɑ̀ bɑɑni nŋɑ. Bɑɑ ɑkɑ̃ nŋɑ ci yɑ nɔ ku ku iyi kù jɛ do kumɑ̀siɛ. 30 Iŋɛ mɔ, hee do ntoi iri nŋɛ ŋɑ fei Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀ jĩɑ nŋɑ. 31 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ ce njo ŋɑ, bɛɛrɛ nŋɛ í re yɛi ŋɑ hee bii í jĩ.

32 Nɑ nŋu, inɛ iyi í fɔ si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ í ni nŋu í ɡbɑm, ɑmu mɔ ɑn ɡbɑɑ si wɑjui Bɑɑm iyi í wɑ lele. 33 Ammɑ inɛ iyi í kɔsim si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ, ɑmu mɔ ɑn kɔsiɛ si wɑjui Bɑɑm iyi í wɑ lele.

Kù jɛ lɑɑkɑi ku sũ, ijɑi

(Cɔ Luku 12:51-53, 14:26-27)

34 Í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, i mɑɑ̀ tɑmɑɑ mɑ̀ lɑɑkɑi ku sũi ǹ nɑɑ nŋɛ wɑ si ɑndunyɑ. Aɑwo, ijɑi ǹ nɑɑò wɑ. 35 Ǹ nɑɑ ku kosi ɑmɑ inɛmɔkɔ do bɑɑɛi, ɑmɑ inɑɑbo mɔ do iyeɛ, ɑso mɔkɔ mɔ do iyei mɔkɔɛ. 36 Inɛi kpɑsɛ̃ nŋɛ ŋɑi ɑɑ jɛ mbɛɛ nŋɛ ŋɑ.

37 Inɛ iyi í bi bɑɑɛ wɑlɑkɔ iyeɛ í rem, lɑfɛ̃ɛ kù to ku jɛ inɛm. Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi í bi ɑmɑ inɛmɔkɔɛ wɑlɑkɔ ɑmɑ inɑɑboɛ í rem, lɑfɛ̃ɛ kù to ku jɛ inɛm. 38 Inɛ iyi kù jɛsi nŋu ku so jĩi ku ɡɑɑuɛ ku toom do wɑ, kù to ku jɛ inɛm. 39 Inɛ iyi í bi ku jɛ kuwɛɛ do idɔɔbiɛ ɑ́ nɑ ku kuɑɛ. Ammɑ inɛ iyi í kɔsi kuwɛɛɛ nɑ irim, lɑfɛ̃ɛ ɑ́ nɑ ku bɑ́ɑ ntɔ ntɔ.

Idei ribɑ

(Cɔ Mɑɑku 9:41)

40 Jesu í ni mɑ́, inɛ iyi í ɡbɑ ŋɛ í ɡbɑm nii, nɔ inɛ iyi í ɡbɑm í ɡbɑ inɛ iyi í bɛm wɑi. 41 Inɛ iyi í ɡbɑ wɑlii si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í bɔɔ wɑ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ nŋu mɔ ribɑi wɑlii, nɔ inɛ iyi í ɡbɑ ɑmɑnɛ iyi wɑ ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɛ dee dee, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ nŋu mɔ ribɑi inɛ dee dee. 42 Inɛ mɔ iyi í muɑ tɑɑkɑ ɡɔ bɑɑ inyi tũtũ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɛ mɔcɔm, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, lɑfɛ̃ɛ kɑɑ kuɑ ribɑɛ pɑi.

11

Woo bɛi Zɑ̃ɑ ŋɑ

(Cɔ Luku 7:18-35)

1 Wɑɑti iyi Jesu í sɔ̃ mɔcɔ mɑɑteejiɛ ŋɑu ide ŋɑu fei í tɑ̃, ŋɔi í nɛ hɑi bɛ í koo í dɑbii si ilui Gɑlilee ŋɑu í kɔ inɛ ŋɑ si cio nɔ í ce nŋɑ wɑɑzo. 2 Wee wɑɑti bɛɛbɛ Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu í wɑ piisɔ̃ɔ. Nɔ hɑi ile piisɔ̃ɔ bɛ í ɡbɔ bɑɑui icɛi Jesu iyi ɑ̀ yɑ kpe Kirisi. Ŋɔi í bɛ siɛ mɔcɔɛ ɡɔ ŋɑ 3 ɑ koo ɑ beeɛ ɑ ni, ɑwɔi ì jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku bɛ wɑu? Mɑ̀ kɑ deɡbe inɛ mmu ɡɔ. 4 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, i koo i sisiɑ Zɑ̃ɑ mii iyi ì yɛ do iyi ì ɡbɔ ŋɑ. 5 Fɛɛju ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɛ ilu, woo sukutɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ dee dee, dintɛ ŋɑ ɑ̀ bɑ iri ɑ̀ jɛ inɛ kumɑ́, dekĩ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ide, iku ŋɑ ɑ̀ jĩ, nɔ ɑ wɑɑ sisiɑ ilu ɑre ŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑ. 6 Ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi kɑɑ nyiò ɑnyi si nɑɑnɛ ku dɑsiɛ nɑ irim.

7 Iyi mɔcɔi Zɑ̃ɑ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ bɛi Jesu í fɔ, ŋɔi ɑ̀ sindɑ ɑ̀ nɛ. Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ, ŋɔi Jesu í lɔsi ku sisiɑ zɑmɑɑu idei Zɑ̃ɑ í ni, mii ì bɔ ku cɔ si ɡbɑbuɑu ŋɑ. Fɔfɔ iyi fufu wɑ yɑyɑ? Aɑwo. 8 To, mii ì bɔ ku cɔ ŋɑ. Mɑ̀ mɔkɔ iyi wɑ dɑsi ibɔ ku sĩɑu. Aɑwo, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɑsi ibɔi fiɑ nkpɔ, ɑŋɑi ɑ̀ yɑ wɑ kɑbɑi ilɑɑlu ŋɑ. 9 To, mii ì bɔ ku cɔ ŋɑ. Mɑ̀ wɑliii ì bɔ ku cɔ ŋɑ. Oo, ntɔ ntɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ, inɛɛu bɛ í re bɑɑ wɑlii. 10 Zɑ̃ɑi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɑ̃ɑ tenɡi bii í ni, Ilɑɑɔ̃ í ni, wee ǹ bɛ woo sisi idem wɑ si wɑjuɛ iyi ɑ́ teeseɛ kpɑ̃ɑɛ. 11 Ntɔ ntɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ, si inɔi inɛ ŋɑ iyi inɑɑbo ŋɑ ɑ̀ bí fei, kɑ̃mɑ nŋɑ kù wɛɛ iyi í re Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi. Ammɑ do nŋu fei, bɑɑ inɛ iyi í kere í re si bommɑi Ilɑɑɔ̃ í roo. 12 Hɑi wɑɑti iyi Zɑ̃ɑ í sinti ku wɑɑzo hee do nsɛi fei bommɑi Ilɑɑɔ̃ wɑ bɔ wɑjui do ɡbuɡbɑ̃, nɔ ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑi ɑ̀ yɑ bɑɑ *. 13 Moizi í fɔ idei bommɑu si woodɑɛ. Nɔ wɑlii ŋɑu mɔ, ɑŋɑ fei ɑ̀ fɔ ideɛ hee í koo í to wɑ si wɑɑtii Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu. 14 Ì ɡbɔ ŋɑ iyi ɑ̀ ni Elii ɑ́ nɑ ku nɑɑ. Bii ì jɛsi i ɡbɔ idem ŋɑ, Zɑ̃ɑi í jɛ Eliiu. 15 Inɛ iyi í nɛ itĩ iyi ɑ́ ɡbɔò ide, ku ɡbɔ.

16 Yooi ɑn wɑ̃ò inɛi nsɛi ŋɑu ihɛ̃. À yɛi bɛi ɑmu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bubɑ bɑntumɑ ɑ̀ sɔ̃ njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, 17 ɑ̀ fɑ̃ nŋɛ yee nɔ i kù jojo ŋɑ, nɔ ɑ̀ kɔ̃ nŋɛ irii iku ŋɑ nɔ i kù kpɑtɑ ŋɑ. 18 Ǹ ni bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑɑti iyi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu í nɑɑ í yɑ dĩ ɑnu nɔ ci yɑ mɔ vɛ̃ɛ, nɔ ɑ̀ ni í nɛ inɛi inɔɔkoi. 19 Nɔ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ nɑɑ, ǹ yɑ n jɛ nɔ n mɑɑ n mɔ, nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ ni ǹ bi ijɛ nɔ ǹ jɛ woo mɔ ɑtɛ̃, nɔ ǹ jɛ kpɑɑsii woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ do ilu dulum ŋɑ. Do nŋu fei, ɑ̀ yɛ iyi bisii Ilɑɑɔ̃ í jɛ dee dee nɑ icɛ ŋɑ iyi wɑ ce.

Ilu ŋɑ bii inɛ ŋɑ ɑ̀ kɔ ku dɑsi Jesu nɑɑnɛ

(Cɔ Luku 10:13-15)

20 Nɔ Jesu í lɔsi ku ɡbɑɡbɑ si inɛi ilu ŋɑ bii í ce mɑɑmɑɑke nkpɔ nkpɔ ŋɑu si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù kpɑɑsi idɔ. 21 Í ni, inɔ kufɔ nlɑ nlɑi ɑ́ jɛ tu ŋɛ, iŋɛ inɛi Kɔrɑzɛ̃ɛ ŋɑ. Iŋɛ mɔ inɛi Bɛsɑidɑ ŋɑ, inɔ kufɔ nlɑ nlɑi ɑ́ jɛ tu ŋɛ. Mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi ɑ̀ ce si ilu nŋɛ ŋɑu ihɛ̃, bii í jɛ Tii do Sidɔ̃ɔi †. ɑ̀ coo wo, inɛi ilu ŋɑu ɑɑ dĩ sɑɑki ɑ kpɑtɑò nɑ irii dulum du ŋɑ nɔ ɑ kpɑɑsi idɔ hɑi ku kpɛ. 22 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ iyi si ɑjɔi kiitiu ijuukpɑ̃i inɛi Tii do Sidɔ̃ɔ ŋɑ ɑ́ tiɑ tu ŋɛ. 23 Iŋɛ mɔ, inɛi Kɑpɛrɑnumu ŋɑ, ì wɑɑ tɑmɑɑ ŋɑ ɑɑ so ŋɛ hee lelei? Aɑwo, ɑɑ kɛkɛ ŋɛi hee bi ku wɑi iku ŋɑ. Ntɔ ntɔ, mɑɑmɑɑke nkpɔ nkpɔ iyi ǹ ce si ilu nŋɛ, bii í jɛ Sodomui ǹ coo wo, iluu ɑ́ wɛɛ bɑɑ nnyi. 24 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ iyi si ɑjɔi kiitiu ijuukpɑ̃i inɛi Sodomu ŋɑ ɑ́ tiɑ tu ŋɛ.

I nɑɑ wɑ bi tom i nɑɑ i ɡbɑ kusĩmi

(Cɔ Luku 10:21-22)

25 Wɑɑti bɛɛbɛ ŋɔi Jesu í ni, Bɑɑbɑ, ɑwɔ iyi ì jɛ Lɑfɛ̃ɛi lele do ilɛ, ǹ wɑ n sɑɑbuɛ do iyi ì sinɡɑɑ ilu bisi do woo mɑ̀ ŋɑ mii ŋɑu ihɛ̃ nɔ ì nyisi ɑmu ŋɑ. 26 Í sĩɑ Bɑɑbɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ bɛɛbɛi ì bi.

27 Nɔ í sɔ̃ inɛ ŋɑ í ni, Bɑɑm nii í dɑɑm mii fei si ɑwɔ. Inɛ kɑ̃mɑ kù mɑ̀ ɑmu Amɑu bii kù jɛ Bɑɑu. Nɔ inɛ kɑ̃mɑ kù mɑ̀ Bɑɑu bii kù jɛ ɑmu Amɑu do inɛ ŋɑ iyi ǹ bi n nyisi ŋɑ.

28 Iŋɛ iyi ì ɡbɛɛji nɔ ɑso wɑ wɔ ŋɛ fei i nɑɑ wɑ bi tom ɑn mu nŋɛ kusĩmi. 29 I jɛsi n lesi ŋɛ zuuɡum nɔ i ɡbɑ idei ciom ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑmuu ɑmɑnɛ kurɔ do woo kɑye ɑrɑi. Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ, ɑɑ bɑ kusĩmii hunde nŋɛ ŋɑ. 30 Ntɔ ntɔ, zuuɡum nɔu kù ɡɑɑbu nɔ ɑso iyi ɑn kɑ̃ nŋɛ kù wo.

12

Jesu do ɑjɔi kusĩmi

(Cɔ Mɑɑku 2:23-28; Luku 6:1-5)

1 Si ɑnyii ɑjɔ minji, ɑjɔi kusĩmi ɡɔ, Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ too kɔɔi ilɛ ɡɔ. Nɔ wee ɑri wɑ kpɑ mɔcɔɛ ŋɑu ŋɔi ɑ̀ wɔ ɑmɑɑjɛ iyi ɑ̀ ɡbɛ̃ si ilɛu ɑ̀ nunu ijuɛ si ɑwɔ ɑ̀ wɑɑ ŋɔ. 2 Wee Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ. Iyi ɑ̀ yɔɔ ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ Jesu ɑ̀ ni, cɔ, mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ce mii iyi ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑi ku ce si ɑjɔi kusĩmi. 3 Ammɑ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, i kù cio mii iyi Dɑvidi í ce si wɑɑti iyi ɑri wɑ kpɑ nŋu do inɛɛ ŋɑ? 4 Í lɔ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ í so pɛ̃ɛ iyi ɑ̀ jilɛɑ Ilɑɑɔ̃ í jɛ, nŋu do inɛɛ ŋɑ. Nɔ wee ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑi pɛ̃ɛu ku jɛ, í ɡbe woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑŋɑ ɑkɑ̃. 5 Mɑ̀ i kù cioɛ si tiɑi woodɑi Moizi ŋɑ iyi si ɑjɔi kusĩmi woo wee ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ nɛ icɛ si kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑ kù wɑɑ jirimɑ ɑjɔi kusĩmi? Do nŋu fei, ɑ kù jɛ ilu tɑɑle ŋɑ. 6 Ammɑ ɑn sɔ̃ ŋɛ iyi inɛ ɡɔ í wɑ ihɛ̃ iyi í nɛ bɛɛrɛ í re kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. 7 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ í ni, ǹ bi i ce ɑrɑɑrei njɛ ŋɑ ku re i ceem kuwee. Bii í jɛ ì mɑ̀ yɑɑsei ideu bɛ ŋɑ wo i kɑɑ mɑɑ yɛ tɑɑlei hɑi nɛ tɑɑle ŋɑ. 8 Nɔ ɑɑ mɑ̀ ŋɑ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛi ǹ jɛ inɛ nɡboi ɑjɔi kusĩmi.

Inɛ iyi ɑwɔ ɑkɑ̃ɛ í ku

(Cɔ Mɑɑku 3:1-6; Luku 6:6-11)

9 Nɔ Jesu í nɛ hɑi bɛ í koo í lɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu. 10 Wee mɔkɔ ɡɔ í wɑ bɛ, ɑwɔ ɑkɑ̃ɛ í ku í ɡbɛ. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, woodɑ í nɑ inɛ kpɑ̃ɑ ku jɔ̀ inɛ ku bɑ iri si ɑjɔi kusĩmi? À wɑɑ fɔ bɛɛbɛi ku bɑ ɑ yɛ tɑɑleɛ. 11 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, bii inɛ ɡɔ nŋɛ í nɛ ɑnɡudɑ̃ ɑkɑ̃ nɔ í koo í dɑsi inɔ isɑ bɑɑ bii ɑjɔi kusĩmii, lɑfɛ̃ɛ kɑɑ nyɑɑ? 12 Amɑnɛ í bɛi í re ɑnɡudɑ̃ hee bii í jĩ. Nɑ nŋu, inɛ í nɛ kpɑ̃ɑ ku ce mii jiidɑ si ɑjɔi kusĩmi. 13 Nɔ Jesu í sɔ̃ mɔkɔu í ni, tɛ ɑwɔɛ. Iyi í tɔɔ nɔ í bɑɑ dee dee bɛi ɑwɔ ɑkɑ̃u mɑ́. 14 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ fitɑ ɑ̀ koo ɑ̀ wɑɑ busi njɛ bɛi ɑɑ ce ɑ kpɑò Jesu. 15 Ammɑ Jesu í mɑ̀ si ŋɑ nɔ í nɛ hɑi bɛ.

Jesui í jɛ woo ce icɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ

Wɑɑti iyi Jesu wɑ nɛ, zɑmɑɑ nlɑ nlɑ ɡɔ í tooɛ. Nɔ í jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ bɔ̃ɔ ŋɑ fei ɑ̀ bɑ iri. 16 Ammɑ í sɔ̃ ŋɑ í kɔnkɔn du ŋɑ í ni ɑ mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ inɛ iyi nŋu í jɛ. 17 Í jɔ̀ ɑ̀ bɑ iri ku bɑ ide iyi wɑlii Ezɑi í fɔu ku kɔ̃, iyi í ni,

18 Ilɑɑɔ̃ í ni,

Woo ce icɛm iyi ǹ cicɑ wee.

Nŋui ǹ bi jiidɑ, siɛi inɔ didɔ̃m fei í yɑ wɑ.

An dɑɑ si Hundem,

Nɔ ku sisiɑ dimi fei dee dee ku jɛm.

19 Kɑɑ ce kɑkɔɔ do inɛ ɡɔ hee ku lɑ siɛ.

Bɛɛbɛ mɔi kɑɑ kosi inɛ ŋɑ ijɑ si inɔ ilu pɑi.

20 Kɑɑ tɑmbɔ ɑmɑ jĩi iyi í kɔmbɑ wɑ bi ku cɛ,

Nɔ kɑɑ kpɑ fitilɑ iyi inyɑ kumɑ́ɛ kù lɑ *,

Hee wɑɑti koo to si bii ɑ́ jɔ̀ dee dee ku jɛm ku kɑ̃miɑ inɛ fei,

21 nɔ kpɑ̃ɑ ku cɔi dimi fei kú wɑ siɛ.

Jesu wɑ kɔò ɑrɑɛ

(Cɔ Mɑɑku 3:22-30; Luku 11:14-23)

22 Si ɑnyii nŋu, ɑ̀ nɑɑ Jesu mɔkɔ ɡɔ wɑ iyi inɛi inɔɔko í jɔ̀ í fɛɛju nɔ í dekĩ. Nɔ Jesu í fɑɑbɑ inɛɛu, í jɔ̀ wɑ yɛ ilu nɔ wɑ fɔ ide. 23 Nɔ zɑmɑɑu fei í biti ɑ̀ wɑɑ ni, debɛi, ɑ́ jɛ tɔkui Dɑvidiu mbɛ. 24 Ammɑ iyi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi ɑ̀ ni, mɔkɔu ihɛ̃ wɑ lele inɛi inɔɔko ŋɑi do ɡbuɡbɑ̃i Bɛɛlizebuu †. ilɑɑlu nŋɑ. 25 Si bɛi Jesu í mɑ̀ lɑsɑbu nŋɑ, ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, bommɑ iyi inɛɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɑ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ́ nɑ ku ɡbe nɡbɛ. Bɛɛbɛ mɔi ilu wɑlɑkɔ kpɑsɛ̃ ɡɔ iyi inɛɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɑ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ kɑɑ nɑ ku kpɛ. 26 Nɑ nŋu, bii Seetɑm wɑ lele ɑrɑɛ, wɑ ce iɡũ do ɑrɑɛi, bommɑɛ kɑɑ kpɛ. 27 Bii í jɛ do ɡbuɡbɑ̃i Bɛɛlizebuui ǹ wɑ n leleò inɛi inɔɔko ŋɑ, to, do ɡbuɡbɑ̃i yooi mɔcɔ nŋɛ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ leleò ŋɑ. Debɛi ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑɑ yɛ tɑɑle nŋɛ. 28 Ammɑ bii do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃i ǹ wɑ n leleò inɛi inɔɔko ŋɑu, nŋu bɛ wɑ nyisi iyi Ilɑɑɔ̃ í sinti ku jɛ bommɑɛ si ɑnini nŋɛ.

29 Bɛirei inɛ ɑ́ ce ku lɔ kpɑsɛ̃i inɛ iyi í nɛ ɡbuɡbɑ̃ ku coo ile bii kù jɛ í tɑko í dĩ ilu ɡbuɡbɑ̃u. Ammɑ bii í dũu ɑ́ yɔkɔ ku coo ile.

30 Inɛ iyi kù jɛ tom, mbɛɛm nii. Inɛ iyi kù wɑɑ bɑm ku tɔtɔɔ, wɑ fɑnɡɑɑɛi. 31 Nɑ ŋɔi í ce ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku kpɑ idei dulum do ɑrɑbu fei. Ammɑ inɛ iyi wɑ bu Hundei Ilɑɑɔ̃, kɑɑ bɑ ɑ kpɑ idei dulum dɛɛ pɑi. 32 Bii ɑmɑnɛ wɑ fɔ lɑɑlɔi Amɑi Amɑnɛ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku kpɑ idei dulum dɛɛ. Ammɑ inɛ iyi wɑ fɔ tɑɑlei Hundei Ilɑɑɔ̃ kɑɑ bɑ ɑ kpɑ idei dulum ndɛɛ hɑi nnyi hee do ɑlɑ fei.

Jĩi do isoɛ

(Cɔ Luku 6:43-45)

33 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ɑ̀ yɑ mɑ̀ jĩii hɑi si isoɛ. Jĩi jiidɑ iso jiidɑi í yɑ so, ɑmmɑ jĩi lɑɑlɔ, iso lɑɑlɔi í yɑ so. 34 Iŋɛ inɛ buu ŋɑi bɛi njo wukuku. Iŋɛ inɛ lɑɑlɔ ŋɑ, bɛirei ɑɑ ce i fɔ ide jiidɑ ŋɑ. Mii iyi wɑ kɔ̃ si idɔɛ nŋui ɡɛlɛɛ í yɑ fɔ. 35 Inɛ jiidɑ ide jiidɑi í yɑ fɔ. Nɔ ide jiidɑu í yɑ nɑɑi hɑi si ide jiidɑ iyi wɑ sinɡɑ si idɔɛ. Bɛɛbɛ mɔi inɛ lɑɑlɔ ide lɑɑlɔi í yɑ fɔ. Nɔ ide lɑɑlɔu mɔ í yɑ nɑɑi hɑi si ide lɑɑlɔ iyi wɑ sinɡɑ si idɔɛ. 36 An sɔ̃ ŋɛ, ide nfe iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ fɔ fei, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku bee ŋɑ si ɑjɔi kiitiu, 37 domi hɑi si ideɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiitiɛ, nɔ ku kpeɛ hɑi nɛ tɑɑle wɑlɑkɔ ilu tɑɑle.

Inɛ ŋɑ ɑ̀ ni Jesu ku ce mɑɑmɑɑke

(Cɔ Mɑɑku 8:11-12; Luku 11:29-32)

38 Ŋɔi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ do Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ sɔ̃ Jesu ɑ̀ ni, Mɛɛtu, ɑ̀ bi i ce mɑɑmɑɑke ɡɔ iyi ɑ́ nyisi wɑ iyi Ilɑɑɔ̃i í bɛɛ wɑ. 39 Ammɑ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, inɛ lɑɑlɔi nsɛi ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ leekĩ do Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃, mɑɑmɑɑkei ɑ̀ yɑ mɑɑ bi, ɑmmɑ mɑɑmɑɑke ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑɑ nyisi ŋɑ mɑ́ bii kù jɛ ti wɑlii Zonɑsi, 40 domi si bɛi Zonɑsi í ce dɑsɑ̃ mɛɛtɑ do idũ mɛɛtɑ si inɔi cɛ̃ɛ nlɑu, bɛɛbɛ mɔi Amɑi Amɑnɛ ɑ́ ce dɑsɑ̃ mɛɛtɑ do idũ mɛɛtɑ si bɑlɛ. 41 Si ɑjɔi kiitiu, inɛi Ninivu ŋɑ ɑɑ dede si inɛi nnyi ŋɑ ɑ yɛ tɑɑle nŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ kpɑɑsi idɔ nŋɑ nɑ wɑɑzoi Zonɑsi. Wee nsɛi inɛ iyi wɑ sɔ̃ ŋɛ ideu ihɛ̃ í re Zonɑsi. 42 Si ɑjɔi kiitiu, ilɑɑlu inɑɑbo iyi í nɑɑ hɑi ɑwɔ cɑnɡɑi kpɑ̃ɑi inunu ɑ́ dede si inɛi nnyi ŋɑ ku yɛ tɑɑle nŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ hɑi jĩijĩi í dede í nɑɑ ku ɡbɔ idei bisii Sɑlomɔɔ, ilɑɑlu nlɑu. Nɔ wee nsɛi inɛ iyi wɑ sɔ̃ ŋɛ ideu ihɛ̃ í re Sɑlomɔɔ.

Kunyii inɛi inɔɔko wɑ mɑ

(Cɔ Luku 11:24-26)

43 Ŋɔi Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ í ni, bii inɛi inɔɔko í fitɑ si inɛ, í yɑ mɑɑ dɑbii si ɡbɑɑ ŋɑi ku mɑɑ dɛ bi ku sĩmi. Bii í kuɑ, 44 ŋɔi í yɑ ni, ɑn nyi inyɑ nwom hɑi bii ǹ fitɑ wɑi. Wɑɑti iyi í nyi wɑ nɔ í bɑ inɛɛu í yɛ bɛi ile nɡbɛ iyi ɑ̀ kpɑ̃ ɑ̀ teeseɛ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, 45 ɑ́ koo ku dɛdɛ kpɑɑsi lɑɑlɔ ŋɑ iyi ɑ̀ roo wɑ mɑ́ bɛi ɑŋɑ mɛɛje, ɑ nɑ ɑ lɔ si inɛɛu ɑ mɑɑ wɑ bɛ. Wɑɑti bɛɛbɛ kuwɛɛi tɑkoi inɛɛu ɑ́ tiɑ bɑɑ ti ɑnkɑ̃ɑnyiɛ mɑ́. Mii iyi ɑ́ bɑ inɛ lɑɑlɔi nsɛi ŋɑ mbɛ.

Idei iyei Jesu do ifɔɛ ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 3:31-35; Luku 8:19-21)

46 Wɑɑti iyi Jesu wɑ bɑ zɑmɑɑu ide ku fɔ, ŋɔi iyeɛ do ifɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ leekĩ wɑduude, ɑ̀ wɑɑ bi ɑ bɑɑ ide ku fɔ. 47 Nɔ inɛ ɡɔ í nɑɑ í sɔ̃ Jesu í ni, iyeɛ do ifɔɛ ŋɑ wee, ɑ̀ wɑ wɑduude ɑ̀ wɑɑ bi ɑ bɑɛ ide ku fɔ. 48 Ammɑ Jesu í jɛɑ inɛɛu í ni, yooi í jɛ iyem, nɔ yoo ŋɑi ɑ̀ jɛ ifɔm ŋɑ. 49 Nɔ í tosi mɔcɔɛ ŋɑu ɑwɔ í ni, iŋɛi ì jɛ iyem do ifɔm ŋɑ. 50 Ntɔ ntɔ inɛ iyi wɑ ce idɔɔbii Bɑɑm iyi í wɑ lele, lɑfɛ̃ɛi í jɛ ifɔm wɑlɑ wecĩm wɑlɑ iyem.

13

Mɔndɑi woo ɡbɛ̃

(Cɔ Mɑɑku 4:1-9; Luku 8:4-8)

1 Si ɑjɔ ɑkɑ̃u bɛ mɑ́, Jesu í fitɑ hɑi kpɑsɛ̃ í koo í bubɑ itĩi tenku. 2 Nɔ zɑmɑɑ nlɑ nlɑ ɡɔ í tɔtɔɔ siɛ. Ŋɔi í lɔ ɑkɔi inyi ɡɔ í bubɑ ku bɑ ku kɔ ŋɑ si cio. Nɔ zɑmɑɑu fei wɑ leekĩ itĩ tenkuu bɛ.

3 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ mii nkpɔ do mɔndɑ. Í ni, mɔkɔ ɡɔ í fitɑ wɑ fɑ̃ dimi. 4 Si bɛi wɑ fɑ̃ dimiu, ŋɔi ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ cuku si kpɑ̃ɑ nɔ yɛi ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ jɔɔ. 5 Nɔ ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si ilɛ iyi í nɛ kutɑ, tenɡi bii sɑ̃ɑ kù kpɔ. Nɔ í fitɑ bɛ ɡbɑkɑ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ sɑ̃ɑ kù lɑ bɛ. 6 Ammɑ iyi inunu wɑ ce, ŋɔi í joo nɔ í ɡbɛ, domi icɑ̃ɛ kù mi lɛlɛ. 7 Gɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si inɔ ɑɡũ ŋɑ. Ŋɔi ɑɡũ ŋɑu ɑ̀ dede siɛ ɑ̀ biiɛ ɑ̀ kpɑɑ. 8 Nɔ ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si ilɛ jiidɑ nɔ ɑ̀ bí. Gɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɛ iju cĩɔ, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ kitɑ, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ kuntɑɑ. 9 Iyi Jesu í kpɑ mɔndɑu í tɑ̃ ŋɔi í ni, inɛ iyi í nɛ itĩ iyi ɑ́ ɡbɔò ide, ku ɡbɔ.

Nɑ mii í jɔ̀ Jesu í yɑ mɑɑ kpɑ mɔndɑ

(Cɔ Mɑɑku 4:10-12; Luku 8:9-10)

10 Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, nɑ mii í ce ì yɑ mɑɑ sɔ̃ inɛ ŋɑ ide do mɔndɑ. 11 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ì mɑ̀ ɑsiii bommɑɛ ŋɑ. Ammɑ kù jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu ɑ mɑ̀ɑ. 12 Inɛ iyi í nɛ, nŋui ɑ̀ yɑ kɔ̃ɔɑ si, nɔ kunɛu ku lɑ. Ammɑ inɛ iyi kù nɛ, bɑɑ keeke iyi í nɛu ɑ̀ yɑ ɡbɑɑi mɑ́. 13 Inɛ ŋɑu, ɑ̀ yɑ mɑɑ cɔ ilu ɑmmɑ ɑ kù wɑɑ yɛ, nɔ ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ ŋɑ ide ɑmmɑ ɑ kù wɑɑ ɡbɔ yɑɑseɛ. Nɑ ŋɔi i jɔ̀ ǹ yɑ n mɑɑ n sɔ̃ ŋɑ ide do mɔndɑ. 14 Mii iyi í bɑ ŋɑu bɛ Ezɑi í tɑko í ce wɑliiɛ í ni,

Aɑ yɑ desi ide itĩ ɑmmɑ ì kɑɑ ɡbɔ yɑɑseɛ ŋɑ,

Nɔ ɑɑ mɑɑ cɔ ilu ɑmmɑ ì kɑɑ yɛ nɡɔɡɔ ŋɑ.

15 Idɔ nŋɑ í bɑɑ í le.

À dĩ itĩ nŋɑ ku bɑ ɑ mɑɑ̀ ɡbɔ ide ɡɔ,

Nɔ ɑ̀ bii iju nŋɑ ku bɑ ɑ mɑɑ̀ yɛ nɡɔɡɔ,

Nɔ idɔ nŋɑ mɔ ku mɑɑ̀ mɑ̀ nɡɔɡɔ.

Bii kù jɛ bɛɛbɛ ɑɑ nɑɑ ɑ sindɑ wɑ bi Ilɑɑɔ̃ nɔ ku jɔ̀ ɑ bɑ iri.

16 Ammɑ Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu í ni, iŋɛ ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi, si nɑ iyi í jɔ̀ iju nŋɛ wɑ yɛ ilu, nɔ itĩ nŋɛ wɑ ɡbɔ ide mɑ́. 17 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, wɑlii do inɛ nkpɔ iyi wɑ jirimɑ idei Ilɑɑɔ̃, ɑ̀ bi ɑŋɑ ɑ̀ yɛ mii iyi ì wɑɑ yɛu ihɛ̃ ŋɑ, ɑmmɑ ɑ kù yɔɔ. Nɔ ɑ̀ bi ɑŋɑ ɑ ɡbɔ mii iyi ì wɑɑ ɡbɔu ihɛ̃ ŋɑ, ɑ kù nɔ ɑ kù ɡbɔɔ.

Yɑɑsei mɔndɑi woo ɡbɛ̃u

(Cɔ Mɑɑku 4:13-20; Luku 8:11-15)

18 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, i de itĩ i ɡbɔ yɑɑsei mɔndɑi woo ɡbɛ̃u ŋɑ. 19 Inɛ iyi wɑ ɡbɔ idei bommɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ kù ɡbɔ yɑɑseɛ, í yɛi bɛi kpɑ̃ɑ bii dimiu í cuku. Seetɑm inɛ lɑɑlɔui, i yɑ nɑɑ ku nyɑ ide iyi ɑ̀ ɡbɛ̃ si idɔɛ. 20 Inɛ mɔ iyi í yɛ bɛi ilɛ kutɑ bii dimiu í cukuu, bii wɑ ɡbɔ ideu ɡbɑkɑ̃ í yɑ ɡbɑɑi do inɔ didɔ̃. 21 Ammɑ ci yɑ jɔ̀ ideu ku ce icɑ̃ jiidɑ si idɔɛ, nɔ kɑɑ yɔkɔ ku leekĩ ku kpɛ. Bii wɑhɑlɑ ɡɔ í dede, wɑlɑkɔ ijuukpɑ̃ ɡɔ nɑ irii ideu, í yɑ fũsi ɑwɔi ɡbɑkɑ̃. 22 Inɛ mɔ iyi í ɡbɑ ideu bɛi si ilɛ ku nɛ ɑɡũ ŋɑu, wɑ ɡbɔ ideu ɑmmɑ lɑsɑbu bututui mii ŋɑ iyi wɑ bitɑndiɛ do fiɑ ku bi iyi wɑ dĩ ijuɛ, ɑŋɑi ɑ̀ wɑɑ ɡɑnji ideu ku ce icɛ si inɛɛu. 23 Inɛ mɔ iyi í ɡbɑ ideu bɛi si ilɛ jiidɑ, nŋui í jɛ inɛ iyi wɑ ɡbɔ ideu nɔ í ɡbɔɔ do yɑɑseɛ, nɔ í so iso. Bi inɛ ɡɔ ŋɑ, dimiu í so iso cĩɔ, inɛ ɡɔ ŋɑ kitɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ kuntɑɑ.

Mɔndɑi fɔfɔ lɑɑlɔ

24 Nɔ Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ mɑ́ í ni, fɑɑji iyi wɑ fɔ idei bommɑi Ilɑɑɔ̃ wee. Mɔkɔ ɡɔi í koo í ɡbɛ̃ dimi jiidɑ si ilɛɛ. 25 Ammɑ idũ si wɑɑti iyi inɛ fei wɑ sĩ njoo, ŋɔi mbɛɛi mɔkɔu í nɑɑ í ɡbɛ̃ɑ fɔfɔ lɑɑlɔ * si inɔ ilɛɛ nɔ í nɛɛ. 26 Nɔ dimi jiidɑu í fitɑ, wɑ lɑ, nɔ í bí. Fɔfɔ lɑɑlɔu mɔ í fitɑ, nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ lɑ ɑjɔ. 27 Ŋɔi ɑmɑɑcɛɛ ŋɑu ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, lɑfɛ̃ɛ, í jɔ dimi jiidɑi ì ɡbɛ̃ si ilɛɛ yɑ. To, nɔ hɑi iwoi fɔfɔ lɑɑlɔu ihɛ̃ í fitɑ wɑ mɑ́. 28 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, mbɛɛ ɡɔi í coo. Nɔ ɑmɑɑcɛɛ ŋɑu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, ì bi kɑɑ loɡoo fɔfɔ lɑɑlɔu? 29 Nɔ í ni, ɑɑwo. Bii ì wɑɑ bi i loɡoo fɔfɔ lɑɑlɔu bii i kù lɑɑkɑi ŋɑ ɑɑ nɑ i tɔtɔɔ i loɡooò dimi jiidɑu ŋɑ. 30 I jɔ̀ ɑŋɑ fei ɑ dede nŋɑ hee bii kumuɛ í to. Wɑɑti bɛɛbɛ ɑn sɔ̃ woo mu ŋɑu ɑ kpɑ fɔfɔ lɑɑlɔu titɑ̃ ɑ dũu ɑ dɑsi inɑ, ɑ bɛi ɑ tɔtɔɔ dimi jiidɑu ɑ dɑsi suum.

Mɔndɑi dimi keeke iyi ɑ̀ yɑ kpe mutɑɑdi

(Cɔ Mɑɑku 4:30-32; Luku 13:18-19)

31 Nɔ Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ ɡɔ mɑ́ í ni, bommɑi Ilɑɑɔ̃ í yɛi bɛi nɡboi mutɑɑdi iyi inɛ ɡɔ í so í ɡbɛ̃ si ilɛɛ. 32 Nɡbou í kere í re nɡbo ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei, ɑmmɑ bii ɑ̀ ɡbɔ̃ɔ, nŋui í yɑ fitɑ ku lɑ́ ku re ɑmɑ jĩi fei, hee yɛi ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce ɑntɛ si ɑmɑɑwɔɛ ŋɑ.

Mɔndɑi lefee

(Cɔ Luku 13:20-21)

33 Nɔ Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ ɡɔ mɑ́ í ni, bommɑi Ilɑɑɔ̃ í yɛi bɛi lefee iyi ɑbo ɡɔ í so í dɑsi iyɑfũi pɛ̃ɛ ɡũɑ mɛɛtɑ, nɔ fei í dede í kpɑnte.

Idei mɔndɑ ŋɑu

(Cɔ Mɑɑku 4:33-34)

34 Ide ŋɑu bɛ fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ do mɔndɑi Jesu í sɔ̃ zɑmɑɑu, ci yɑ fɔ ide iyi kù jɛ do mɔndɑ. 35 Bɛɛbɛi idei inɛ ɑkɑ̃i wɑlii ŋɑu í ce iyi í ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni,

Do mɔndɑi ɑn yɑ n sɔ̃ ŋɑ ide,

Nɔ si bɑntumɑi ɑn fɔ mii iyi wɑ mɑnji hɑi wɑɑti iyi ǹ tɑkɑ ɑndunyɑ.

Jesu í sisi yɑɑsei mɔndɑi fɔfɔ lɑɑlɔu

36 Jesu í jɔ̀ zɑmɑɑu nɔ í koo í lɔ kpɑsɛ̃. Nɔ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ bɔ bi tɛɛ ɑ̀ ni, sisi nwɑ yɑɑsei mɔndɑi fɔfɔ lɑɑlɔu. 37 Nɔ í jɛ nŋɑ í ni, inɛ iyi í ɡbɛ̃ dimi jiidɑu ɑmu Amɑi Amɑnɛi. 38 Ilɛui í jɛ ɑndunyɑ. Dimi jiidɑu mɔ, nŋui í jɛ inɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Fɔfɔ lɑɑlɔu nŋui í jɛ inɛi Seetɑm ŋɑ. 39 Mbɛɛ iyi í ɡbɔ̃ɔ nŋui í jɛ Seetɑm. Ajɔi kumuu mɔi í jɛ ɑjɔ iyi ɑndunyɑ ɑ́ kpɑ iri, nɔ woo mu ŋɑu mɔ ɑŋɑi ɑ̀ jɛ ɑmɑlekɑ ŋɑu. 40 Nɔ si bɛi ɑ̀ yɑ kpɑ fɔfɔ lɑɑlɔu ɑ dɑsi inɑu, bɛɛbɛ mɔi ɑ́ jɛ si ɑjɔ iyi ɑndunyɑ ɑ́ kpɑ iri. 41 Amu Amɑi Amɑnɛ, ɑn bɛ ɑmɑlekɑm ŋɑ wɑ ɑ nɑ ɑ nyɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɑsi inɛ ŋɑ kurɑrɑ do woo ce lɑɑlɔ ŋɑu ɑ tekĩò ŋɑ hɑi tenɡi bii ɑn nɑ n jɛ bommɑm, 42 nɔ ɑ dɑsi ŋɑ inɑ iyi ci yɑ ku. Tenɡi bɛi ɑɑ lesi ɑwɔ si iri ɑ kpɑtɑò. 43 Nɔ wɑɑti bɛɛbɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɛ idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ ku ce ɑɑ mɑɑ mɑ́ inyɑi bɛi inunu si bommɑi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɑ. Inɛ iyi í nɛ itĩ iyi ɑ́ ɡbɔò ide, ku ɡbɔ.

Mɔndɑi ɑmɑni iyi wɑ sinɡɑ

44 Nɔ Jesu í ni mɑ́, mɔndɑ ɡɔ iyi wɑ fɔ idei bommɑi Ilɑɑɔ̃ wee. Ajɔ nŋu ɡɔ inɛ ɡɔ í koo í kɑ̃si ɑmɑni iyi wɑ sinɡɑ si inɔ ilɛ. Iyi í yɔɔ nɔ í teese í sinɡɑɛ mɑ. Nɔ í nɛ do inɔ didɔ̃ í koo í tɑ mii iyi í nɛ fei, nɔ í nɑɑ í rɑ ikou.

Mɔndɑi lɛɡɛ

45 Jesu í ni, bommɑi Ilɑɑɔ̃ í yɛi mɑ́ bɛi lɛɡɛ jiidɑ ŋɑ iyi woo nyɑ sĩɑ ɡɔ wɑ dɛ. 46 Iyi í yɛ ɑkɑ̃ iyi í jɛ jiidɑ ti fiɑ nkpɔ ɡɔ, nɔ í koo í tɑ mii iyi í nɛ fei í nɑɑ í rɑɑ.

Mɔndɑi tɑɑo

47 Jesu í ni mɑ́, bommɑi Ilɑɑɔ̃ í yɛi mɑ́ bɛi tɑɑo iyi ɑ̀ sɔsi inɔ inyi ku mu cɛ̃ɛ dimi ikɑ̃ ikɑ̃ fei. 48 Bii í mu cɛ̃ɛ ŋɑu í tɑ̃, sɔɔkɔ ŋɑu ɑ̀ yɑ fɑɑ wɑ icei. Nɔ ɑ bubɑ ɑ cicɑ cɛ̃ɛ jiidɑ ŋɑu ɑ dɑsi kɔlɔ, cɛ̃ɛ ŋɑ iyi ɑ kù ce ncɛɛu mɔ nɔ ɑ nikɑ̃ ŋɑ. 49 Nɔ bɛɛbɛ mɔi ɑ́ yɛ si iri ku kpɑi ɑndunyɑ. Amɑlekɑ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ nyɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce lɑɑlɔ hɑi si inɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃, 50 ɑ dɑsi ŋɑ inɑ iyi ci yɑ ku. Bɛi ɑɑ lesi ɑwɔ si iri ɑ kpɑtɑ.

Amɑni titɔ̃ do nwo

51 Jesu í bee ŋɑ í ni, ì ɡbɔ yɑɑsei ideu fei ŋɑ? Nɔ ɑ̀ jɛ ɑ̀ ni, oo. 52 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, bɛɛbɛ mɔi, woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ bɑɑ yoomɑ fei iyi í bɑɑ í jɛ inɛ iyi í mɑ̀ idei bommɑi Ilɑɑɔ̃, í yɛi bɛi ilu kpɑsɛ̃ ɡɔ iyi wɑ nyɑ mii titɔ̃ ŋɑ do mii nwo ŋɑ hɑi si ɑmɑniɛ.

Inɛi Nɑzɑrɛti ŋɑ ɑ kù dɑsi Jesu nɑɑnɛ

(Cɔ Mɑɑku 6:1-6; Luku 4:16-30)

53 Iyi Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ ŋɑu bɛ í tɑ̃, nɔ í nɛ hɑi bɛ. 54 Í bɔ ilu bii í jɛ ɑmɑ. Iyi í to bɛ í lɔsi ku kɔ inɛ ŋɑ si cio ile bii ɑ̀ yɑ mɑɑ ce kutɔtɔɔ hee inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ideɛ ŋɑu ɑ̀ nɑ ɑ̀ biti. Nɔ ɑ̀ wɑɑ ni, hɑi iwoi inɛɛu ihɛ̃ í bɑ dimii bisiu ihɛ̃ wɑ. Bɛirei í ce wɑ ceò mɑɑmɑɑke ŋɑu ihɛ̃. 55 Í jɔ ɑmɑi woo ɡbe jĩi nɔu mbɛ yɑ. Kù jɛ iyeɛi ɑ̀ yɑ kpe Mɑɑriu? Zɑɑki do Zozɛfu do Simɔɔ do Zudu ŋɑ si ɑ̀ jɛ ifɔɛ ŋɑ? 56 Awɑò wecĩɛ ŋɑ fei si ɑ̀ wɑ ihɛ̃ bɑ. Bii bɛɛbɛi nɔ hɑi iwoi í bɑ ɡbuɡbɑ̃u ihɛ̃ fei wɑ. 57 To, lɑsɑbu nŋu ŋɑu bɛi í ɡɑnji ŋɑ ɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ. Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, kù nɛ bii wɑlii ci yɑ nɛ bɛɛrɛ bii kù jɛ si ilɛi ideɛ do si kpɑsɛ̃ɛ. 58 Kù nɔ kù ce mɑɑmɑɑke nkpɔ bɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù dɑsiɛ nɑɑnɛ.

14

Idei ikui Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu

(Cɔ Mɑɑku 6:14-29; Luku 9:7-9)

1 Si wɑɑti bɛɛbɛi Herodu, ilɑɑlui Gɑlileeu í ɡbɔ lɑɑbɑɑui Jesu. 2 Nɔ í sɔ̃ ɑmɑɑcɛɛ ŋɑ í ni, inɛɛu bɛ Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiui í jĩ wɑ hɑi si bɑlɛ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ í nɛ ɡbuɡbɑ̃ wɑ ceò mɑɑmɑɑke ŋɑu bɛ.

3-4 Mii iyi í jɔ̀ Herodu í fɔ bɛɛbe wee. Herodu í tɑko í so Herodiɑsi ɑboi Filipu, ifɔɛ. Ŋɔi Zɑ̃ɑ í sɔ̃ɔ í ni, kù sĩɑ i ɡbɑ ɑboi ifɔɛ i dɑsi kpɑsɛ̃ɛ. Ide iyi Zɑ̃ɑ í fɔ nɑ irii Herodiɑsiu í jɔ̀ Herodu í ni ɑ muu ɑ dũu ɑ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ. 5 Nɔ Herodu wɑ bi ku kpɑɑ, ɑmmɑ wɑ ce njoi inɛ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑŋɑ fei ɑ̀ ni Zɑ̃ɑ wɑliii.

6 Ŋɔi ɑjɔ í nɑɑ í to bii Herodu wɑ ce jinɡɑu ku yeò ɡiɡii ɑjɔi kubiɛ. Nɔ ɑmɑ inɑɑboi Herodiɑsi wɑ jojo si wɑjui inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpe ku jɛu. Ŋɔi í dɔ̃ɑ Herodu si jiidɑ jiidɑ 7 hee í ceɑɑ kuwɑ̃ nɔ í ɡbɑsi í ni nŋu ɑ́ muɑɑ mii iyi í bi fei. 8 Ŋɔi ɑmɑ inɑɑbou í koo í bee iyeɛ, nɔ í nyi wɑ í nɑɑ í sɔ̃ɔ í ni, ǹ bi i muum irii Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu wɑ si pɛrɛnti. 9 Ŋɔi inɔi ilɑɑluu í fɔ. Do nŋu fei í jɛsi nɔ í ni ɑ koo ɑ bu irii Zɑ̃ɑu wɑ ɑ nɑɑ ɑ nɑ́ɑ. Í jɛsii si nɑ iyi í jɔ̀ í ɡbɑsi tɑ̃ do mii fei si wɑjui inɛ njooɛ ŋɑu. 10 Nɔ í bɛ inɛ ŋɑ ile piisɔ̃ɔ bɛ ɑ koo ɑ bu irii Zɑ̃ɑ wɑ. 11 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ buu nɔ ɑ̀ lesi pɛrɛnti wɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ nɑ ɑmɑ inɑɑbou nɔ nŋu mɔ í koo í nɑ iyeɛ. 12 Ŋɔi mɔcɔi Zɑ̃ɑ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu. Nɔ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ so ikuɛu ɑ̀ koo ɑ̀ suu. Nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ̃ Jesu.

Jesu í wò ɑmɑnɛ dubu miu (5.000)

(Cɔ Mɑɑku 6:30-44; Luku 9:10-17; Zɑ̃ɑ 6:1-14)

13 Iyi Jesu í ɡbɔ ideu ŋɔi í nɛ hɑi bɛ. Í lɔ ɑkɔi inyi do mɔcɔɛ ŋɑ nɔ ɑ̀ bɔ ɡbɑbuɑ ɡɔ. Iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ, ŋɔi ɑ̀ fitɑ hɑi inɔ ilu nŋɑ ŋɑ ɑ̀ dɑ hɑ̃mɛɛ nŋɑ wɑ do isɛ. 14 Iyi ɑ̀ fitɑ hɑi si ɑkɔi inyiu ŋɔi Jesu í yɛ zɑmɑɑu. Nɔ í ce ɑrɑɑre nŋɑ nɔ í jɔ̀ bɔ̃ɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ bɑ iri.

15 Iyi ɑlɛ wɑ lɛ ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ ɑ̀ ni, si ɡbɑbuɑi ɑ̀ wɑ ihɛ̃ nɔ wee idũ wɑ dũ. Nɑ nŋu, jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ nɛ ilɛɛko ŋɑ ɑ koo ɑ rɑ mii iyi ɑɑ jɛ. 16 Ammɑ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑ kù nɛ bukɑɑtɑi ɑ nɛ. Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, i nɑ ŋɑ ijɛ ɑ jɛ. 17 Ŋɔi ɑ̀ ni, pɛ̃ɛ iyi ɑ̀ nɛ ihɛ̃ kù re ɑrɑ miu do cɛ̃ɛ minji. 18 Nɔ Jesu í ni, i nɑɑm wɑ ihɛ̃. 19 Nɔ í ni zɑmɑɑu ku bubɑ si fɔfɔu, nɔ í so pɛ̃ɛ ɑrɑ miu do cɛ̃ɛ minjiu, í wu iju lele í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃. Nɔ í bububu pɛ̃ɛ ŋɑu í nɑ mɔcɔɛ ŋɑu nɔ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ kpɛ̃ɑ zɑmɑɑu. 20 Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ jɛ ɑ̀ yo hee mbɔɛ í ɡbe. Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ ko iyi í ɡbeu hee kɔlɔ mɑɑteeji í kɔ̃. 21 Inɛmɔkɔ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛu ɑ̀ wɛɛi zɑkɑi ɑmɑnɛ dubu miu (5.000), bɑɑi inɑɑbo do ɑmu ŋɑ bɑɑsi.

Jesu wɑ nɛ si ɑntɑi tenku

(Cɔ Mɑɑku 6:45-52; Zɑ̃ɑ 6:15-21)

22 Iyi ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi Jesu í ni mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyiu ku bɑ ɑ tɑkoɛ ɑ kuɑ ice ihɔ̃. Iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ nɔ í ni zɑmɑɑu ku nɛ. 23 Wɑɑti iyi í jɔ̀ ɑ̀ nɛ nɔ í koo í ɡũ iri kutɑ ɡɔ ku bɑ ku ce kutɔɔ. Nɔ idũ í dũ í bɑ́ɑ bɛ nŋu ɑkɑ̃ɛ. 24 Wee wɑɑti bɛɛbɛ ɑkɔi inyiu í wɑ si ɑninii tenkuu tɑ̃. Nɔ kutɑ̃nɡɑ̃m dii inyiu í wɑsi ku tɑleɛ si nɑ iyi í jɔ̀ fufu wɑ ko ŋɑ ikpó. 25 Zɑkɑi ɑmɛɛjumɑ ŋɔi Jesu wɑ nɛ si ɑntɑi inyiu, wɑ bɔ bi mɔcɔɛ ŋɑ. 26 Wɑɑti iyi ɑ̀ yɔɔ wɑ nɛ si ɑntɑi tenkuu wɑ ŋɔi ziɡi nŋɑ í dɑ, njo wɑ mu ŋɑ, ɑ̀ wɑɑ ni, zĩii. Nɔ njou í jɔ̀ ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu. 27 Bɛ ɡbɑkɑ̃ Jesu í bɑ ŋɑ ide ku fɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i sũ lɑɑkɑi nŋɛ ŋɑ. Amui Jesu, i mɑɑ̀ ce njo ŋɑ. 28 Ŋɔi Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bii ɑwɔi, jɔ̀ ɑmu mɔ n nɛ n nɑɑ bi tɛɛ si ɑntɑi inyiu. 29 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, nɑɑ wɑ.

Nɔ Piɛɛ í kitɑ hɑi si ɑkɔi inyiu nɔ í nɛ si ɑntɑi inyiu wɑ bɔ bi Jesu. 30 Ammɑ iyi lɑɑkɑɛ í bɔ si fufu iyi wɑ ce do ɡbuɡbɑ̃u, ŋɔi njo í muu. Nɔ í sinti ku mile. Ŋɔi í dɔ̃ ɑnu í ni, Lɑfɛ̃ɛ, fɑɑbɑm. 31 Nɔ ɡbɑkɑ̃ Jesu í yɔ ɑwɔ í muu nɔ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ sikɑ sikɑ mɑ́. Nɑɑnɛɛ kù lɑ.

32 Ŋɔi ɑŋɑ minji fei ɑ̀ ɡũ ɑkɔi inyiu nɔ fufuu í leekĩ. 33 Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si inɔi ɑkɔu ɑ̀ ɡulɛ si wɑjui Jesu ɑ̀ ni, ntɔ ntɔ, ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃i.

Jesu í jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ̀ bɑ iri si ilɛi Genesɑrɛti

(Cɔ Mɑɑku 6:53-56)

34 Iyi ɑ̀ kuɑ, nɔ ɑ̀ to ilɛi Genesɑrɛti. 35 Si bɛi inɛi bɛ ŋɑu ɑ̀ mɑ̀ Jesu, ŋɔi ɑ̀ fɔ lɑɑbɑɑuɛ bii fei ɑ̀ ni í to wɑ. Nɔ ɑ̀ nɑɑ bɔ̃ɔ fei wɑ. 36 Nɔ ɑ̀ tɔɔɛ ɑ̀ ni ku jɔ̀ ɑŋɑ ɑ lu bɑɑ itĩi kumbooɛ, nɔ inɛ iyi í luu fei í yɑ bɑ irii.

15

Dedembɑi bɑlɑ ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 7:1-13)

1 Ŋɔi Fɑrisi ɡɔ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ hɑi Zeruzɑlɛmu ɑ̀ bɔ bi Jesu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, 2 nɑ mii í ce mɔcɔɛ ŋɑ ɑ kù wɑɑ too dedembɑi bɑlɑ nwɑ ŋɑ. Nɑ mii í ce ɑ ci yɑ wɔɔ ɑ bɛi ɑ jɛ. 3 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ do ide ku bee í ni, nɑ mii í ce iŋɛ mɔ dedembɑ nŋɛ ŋɑ ku too í jɔ̀ i kù wɑɑ jirimɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 4 Ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ni, i ɡbɔɑ iyeò bɑɑ nŋɛ ŋɑ i jirimɑ ŋɑ ŋɑ. Nɔ í ni mɑ́, inɛ iyi wɑ fɔ lɑɑlɔi iyeò bɑɑɛ ŋɑ ɑ kpɑ lɑfɛ̃ɛ. 5 Ammɑ iŋɛ ì wɑɑ fɔ ide mmu. Ì wɑɑ ni inɛ ɑ́ yɔkɔ ku sɔ̃ iyeò bɑɑɛ ku ni, fiɑ iyi ɑn yɔkɔ n sobiɛ do, ǹ jilɛɑɑ Ilɑɑɔ̃. 6 Nɔ inɛ iyi í fɔ bɛɛbɛ kɑɑ sobi iyeò bɑɑɛ mɑ́ hee ku jirimɑ ŋɑ. Bɛɛbɛi ì wɑɑ kpɑ idei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ku bɑ i too dedembɑ iyi ɑ̀ jɔ̀ nŋɛ. 7 Iŋɛu ilu muɑfiti ŋɑi. Hɑi tɑko Ezɑi í ce wɑliiɛi dee dee nɑ iri nŋɛ wɑɑti iyi í kɔ si tiɑɛ í ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni,

8 Inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ wɑɑ jirimɑm nii

Do ɡɛlɛ nŋu ɑkɑ̃.

Ammɑ idɔ nŋɑ í jĩim.

9 À wɑɑ tɔɔm nii si nɡbɛ.

Woodɑi ɑmɑnɛ ŋɑi ɑ̀ wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si

Nɔ ɑ̀ wɑɑ ni woodɑm nii.

Mii iyi í yɑ dɑsi inɛ riisi

(Cɔ Mɑɑku 7:14-23)

10 Ŋɔi Jesu í kpe zɑmɑɑu nɔ í ni, i de itĩ i ɡbɔ yɑɑsei ideu. 11 Kù jɛ mii iyi wɑ lɔ hɑi do ɡɛlɛi ɑmɑnɛi í yɑ dɑsiɛ riisi. Ammɑ mii iyi í yɑ fitɑ hɑi si ɡɛlɛi ɑmɑnɛi ɑ́ dɑsiɛ riisi.

12 Nɔ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ nɑ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, i kù mɑ̀ ide iyi ì fɔu bɛ í jɛɑ Fɑrisi ŋɑu tɑɑle? 13 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, jĩi bɑɑ yoomɑ iyi Bɑɑm iyi í wɑ lele kù lɔ fei, ɑɑ tuui. 14 I jɔ̀ ŋɑ bɛ. Woo mu ɡolo fɛɛju ŋɑi. Nɔ bii fɛɛju wɑ muɑ fɛɛju ɡolo ɑŋɑ minji fei ɑ̀ yɑ koo ɑ dɑsi ɡooi. 15 Ŋɔi Piɛɛ í ni, sisi nwɑ yɑɑsei mɔndɑu bɛ. 16 Nɔ Jesu í ni, iŋɛ mɔ, i kù nɛ bisi ŋɑi? 17 I kù mɑ̀ ŋɑ, mii iyi wɑ lɔ hɑi do ɡɛlɛi ɑmɑnɛ fei, si inɔɛi wɑ bɔ? Si ɑnyiɛ nɔ ku fitɑ hɑi si ɑrɑ. 18 Ammɑ ide iyi í yɑ fitɑ hɑi si ɡɛlɛ, hɑi si idɔi wɑ nɑɑ. Nŋu bɛi wɑ dɑsi ɑmɑnɛ riisi, 19 domi hɑi si idɔi ɑmɑnɛi lɑsɑbu lɑɑlɔ wɑ nɑɑ. Inɛ ku kpɑ, do sɑkɑrɑ, do sɛ̃ɛ ku tɔtɔɔ do mudɛ̃ɛ hɑi ce ɑbɔdɔ̃, do ile, do ibo, do inɛ ku bɛjɛ, mii ŋɑu bɛ fei hɑi si idɔi wɑ nɑɑ, 20 nɔ nŋu ŋɑu bɛi í yɑ dɑsi ɑmɑnɛ riisi. Ammɑ kù jɛ kujɛ hɑi wɔɔi ɑ́ dɑsi inɛ riisi.

Abo dimi mmu ɡɔ í dɑsi Jesu nɑɑnɛ

(Cɔ Mɑɑku 7:24-30)

21 Si ɑnyii nŋu, Jesu í nɛ hɑi bɛ í bɔ ikpɑ Tii do Sidɔ̃ɔ. 22 Inɑɑboi ilɛi Kɑnɑɑ̃ ɡɔ iyi í wɑ bɛ í nɑɑ bi tɛɛ nɔ í dɔ̃ ɑnu í ni, Lɑfɛ̃ɛ, tɔkui Dɑvidi ɑmɑnlu nlɑu, ce ɑrɑɑrem. Amɑ inɑɑbom í nɛ inɛi inɔɔko, nɔ wɑ kpɑ̃ɑ iju ntɔ ntɔ. 23 Ammɑ Jesu kù jɛɑɑ ide kɑ̃mɑ. Nɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ tɔɔɛ ɑ̀ ni, ɑbou ihɛ̃ wɑ dɔ̃ ɑnu wɑ too ɑnyi nwɑ. I kɑɑ leleɛ? 24 Nɔ í jɛ í ni, bi inɛi Izirɛli ŋɑ ɑŋɑ ɑkɑ̃i ɑ̀ bɛm wɑ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ bɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ nyɔ. 25 Ammɑ ɑbou í nɑɑ í ɡulɛ si wɑjuɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, sobiim. 26 Nɔ Jesu í ni, kù sĩɑ ɑ ɡbɑ ijɛi ɑmu ŋɑ ɑ nɑ ɑjɑ keeke ŋɑ. 27 Ŋɔi ɑbou í ni, ntɔi Lɑfɛ̃ɛ. Ammɑ do nŋu fei, ɑjɑ keeke ŋɑu ɑ̀ yɑ wɑ ɑbɛi tɑɑbu ɑ mɑɑ jɛ buubuui ijɛ iyi wɑ cuku wɑ hɑi si tɑɑbui lɑfɛ̃ɛ nŋɑ ŋɑ. 28 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, ɑbooyi, nɑɑnɛ ku dɑsiɛ í lɑ. Bɛ́i ì bi fei ɑ́ ce. Nɔ ɡbɑkɑ̃ ɑmɑ inɑɑboɛu í bɑ iri.

Jesu í jɔ̀ bɔ̃ɔ nkpɔ í bɑ iri

29 Nɔ Jesu í nɛ hɑi bɛ í too itĩi tenkui Gɑlilee, í koo í ɡũ ɑntɑi kutɑ ɡɔ í bubɑ. 30 Nɔ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ í nɑɑ bi tɛɛ. À nɑɑò ilu kutɛ ɑkɑ̃ ŋɑ wɑ, do fɛɛju ŋɑ, do wɛɛɡɛ ŋɑ, do dekĩ ŋɑ, do bɔ̃ɔ nkpɔ mɑ́ nɔ ɑ̀ jilɛ ŋɑ si wɑjui Jesu, nɔ í jɔ̀ ɑ̀ bɑ iri. 31 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ biti iyi ɑ̀ yɛ dekĩ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ fɔ ide, wɛɛɡɛ ŋɑu ɑ̀ bɑ iri, ilu kutɛ ɑkɑ̃ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ nɛ, fɛɛju ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɛ ilu, nɔ ɑ̀ wɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi inɛi Izirɛli ŋɑ.

Jesu í wò ɑmɑnɛ dubu mɛɛ (4.000)

(Cɔ Mɑɑku 8:1-10)

32 Jesu í kpe mɔcɔɛ ŋɑ í ni, ɑrɑɑrei inɛ ŋɑu ihɛ̃ wɑ mum, domi ɑjɔ mɛɛtɑ nŋɑi ihɛ̃ iyi ɑ̀ wɑ bi tom, nɔ sɔndɑ kɑ̃mɑ kù ɡbe nŋɑ mɑ́. Nɔ n kù bi n jɔ̀ ɑ nɛò ɑriu ku bɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ koo ɑ cuku kpɑ̃ɑ. 33 Nɔ mɔcɔɛ ŋɑu mɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, to, iwoi ɑɑ kɑ bɑ ijɛ si ɡbɑbuɑu ihɛ̃ iyi ɑ́ yo zɑmɑɑ nlɑ nlɑu ihɛ̃. 34 Nɔ Jesu í bee ŋɑ í ni, pɛ̃ɛ fɛloi ì nɛ ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ ni, pɛ̃ɛ ɑrɑ mɛɛjei do cɛ̃ɛ wɛwɛɛ ɡɔ ŋɑ. 35 Nɔ Jesu í ni inɛ ŋɑu ɑ bubɑ ilɛ. 36 Nɔ í so pɛ̃ɛ ɑrɑ mɛɛjeu do cɛ̃ɛ ŋɑu, í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ titɑ̃ í bɛi í bububuɛ í nɑ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ kpɛ̃ nŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ kpɛ̃ɑ inɛ ŋɑu. 37 Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ jɛ ɑ̀ yo hee pɛ̃ɛu í ɡbe. Ŋɔi ɑ̀ ko pɛ̃ɛ iyi í ɡbeu nɔ í ce kɔlɔ mɛɛje. 38 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛu ɑ̀ wɛɛi zɑkɑi ɑmɑnɛ dubu mɛɛ (4.000), bɑɑi inɑɑbo do ɑmɑ keeke ŋɑ bɑɑsi. 39 Ŋɔi Jesu í jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ í bɛi í lɔ ɑkɔi inyi í nɛ ikpɑ ilɛi Mɑɡɑdɑ̃ɑ.

16

Fɑrisi do Sɑdusi ŋɑ ɑ̀ bi Jesu ku ce mɑɑmɑɑke

(Cɔ Mɑɑku 8:11-13; Luku 12:54-56)

1 Si ɑnyii nŋu, Fɑrisi do Sɑdusi ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi Jesu ɑ cɔ lɑɑkɑɛ. À tɔɔɛ ku ce mɑɑmɑɑke iyi ɑ́ nyisi iyi ɡbuɡbɑ̃ɛ hɑi bi Ilɑɑɔ̃i wɑ nɑɑ. 2 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, bii inunu wɑ bɔ ku lɔ nɔ lele í kpɑ̃ ì yɑ ni ŋɑ, iju iyi ɑ́ mɑ́ ɑlɑ ɑ́ dɔ̃. 3 Bii dɑɑkɔi í yɑ ni ŋɑ, ijĩ ɑ́ rɔ domi ijĩ í dũ í we mɑnɡo. Ì wɑɑ mɑ̀ yɑɑsei lele ŋɑ ɑmmɑ i kù wɑɑ mɑ̀ yɑɑsei wɑɑti iyi ɑ̀ wɑ si nsɛi ŋɑ. 4 Inɛ lɑɑlɔi nsɛi ŋɑ iyi ɑ kù leekĩò Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃, nyindɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ bi ku yɛ. Ammɑ nyindɑ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑɑ nyisi ŋɑ mɑ́ bii kù jɛ ide iyi í bɑ wɑlii Zonɑsiu.

Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í jɔ̀ ŋɑ í nɛ.

Lefeei Fɑrisi do Sɑdusi ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 8:14-21)

5 Si ɑnyii nŋu, Jesu do mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ɑ̀ wɑɑ bɔ ikpɑ icei tenkuu ikpɑ ihɔ̃. Nɔ wee mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɛjɛ ku so pɛ̃ɛ kosĩɑ. 6 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, to, i ce lɑɑkɑi do lefeei Fɑrisi do Sɑdusi ŋɑu. 7 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu si idɔ nŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù so pɛ̃ɛ kosĩɑi í jɔ̀ wɑ fɔ bɛɛbɛ. 8 Ammɑ Jesu í mɑ̀ lɑsɑbu nŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce nɔ í bee ŋɑ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ ni ŋɑ, nɑ iyi í jɔ̀ iŋɛ i kù so pɛ̃ɛ kosĩɑi í jɔ̀ ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛ. Nɑɑnɛ nŋɛ kù lɑ. 9 I kù ɡbɔ yɑɑseɛ hee nsɛi ŋɑ? I kù wɑɑ ye ɡiɡii pɛ̃ɛ ɑrɑ miu iyi ǹ bu ǹ kpɛ̃ɑ ɑmɑnɛ dubu miu do jiɑi pɛ̃ɛ kɔlɔ iyi í ɡbe mɑ́ ŋɑ? 10 Mɑ̀ i kù wɑɑ ye ɡiɡii pɛ̃ɛ ɑrɑ mɛɛje iyi ǹ bububu ǹ nɑ ɑmɑnɛ dubu mɛɛ ŋɑu do jiɑi pɛ̃ɛ kɔlɔ iyi í ɡbe mɑ́ ŋɑ? 11 Nɑ mii í ce i kù mɑ̀ ŋɑ iyi pɛ̃ɛ si ǹ wɑ n fɑ̃ɑ. I ce lɑɑkɑi do lefeei Fɑrisi ŋɑ do Sɑdusi ŋɑu.

12 Bɛbɛi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ mɑ̀ iyi kù jɛ lefee iyi í yɑ jɔ̀ pɛ̃ɛ ku wui wɑ fɑ̃ɑ, ɑmmɑ ɑ̀ mɑ̀ iyi cioi Fɑrisi do ti Sɑdusi ŋɑui wɑ fɑ̃ɑ.

Piɛɛ í ni Jesu í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ

(Cɔ Mɑɑku 8:27-30; Luku 9:18-21)

13 Nɔ Jesu í to Sezɑree si ilɛi Filipee. Nɔ í bee mɔcɔɛ ŋɑ í ni, yooi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ jɛ. 14 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiui. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu Elii wɑlii nlɑi tɑkoui. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu Zeremiii, wɑlɑkɔ wɑlii mmu ɡɔ mɑ́. 15 Nɔ Jesu í bee ŋɑ í ni, iŋɛ mɔ ni, yooi ì ni ǹ jɛ ŋɑ. 16 Nɔ Simɔɔ Piɛɛ í jɛɑɑ í ni, ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃ nŋu iyi í jɛ irii kuwɛɛui. Awɔi ì jɛ inɛ iyi í cicɑu. 17 Ŋɔi Jesu í ni, Simɔɔ, ɑmɑi Zɑ̃ɑ, ɑwɔu ilu inɔ didɔ̃i. Kù jɛ ɑmɑnɛi í sɔ̃ɛ, bii ku jɛ Bɑɑm iyi í wɑ lele. 18 Amui ǹ wɑ n sɔ̃ɛ iyi ɑwɔu Piɛɛi, wɑɑtɔ kutɑ. Si ɑntɑi kutɑui ɑn jilɛ iɡbɛm, nɔ bɑɑ iku tɑkɑɛ kɑɑ yɔkɔ ku ɡɑnji iɡbɛu *. 19 Awɔi ɑn nɑ yiiko si kpɑ̃ɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃. Mii iyi ì kɔsi si ɑndunyɑ, lele mɔ ɑ̀ kɔsii. Nɔ mii iyi ì jɛsi si ɑndunyɑu, lele mɔ ɑ́ jɛsii.

20 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu do kuɡɑɑbu í ni ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ sɔ̃ inɛ ɡɔ iyi nŋu í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu.

Jesu wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ

(Cɔ Mɑɑku 8:31-9:1; Luku 9:22-27)

21 Hɑi wɑɑti bɛɛbɛi Jesu í sinti ku sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni tilɑsii nŋu ku bɔ Zeruzɑlɛmu. Tenɡi bɛi inɛ nɡbo ŋɑ do inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ ɑɑ kpɑ̃ nŋu iju. Aɑ kpɑ nŋu, ɑmmɑ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ nŋu ɑ́ jĩ mɑ́ hɑi si bɑlɛ. 22 Ŋɔi Piɛɛ í ɡbɑ̃ɑ í bɔòɛ kɔkɔlɛ í sɔ̃ɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ ku wɑɑsu ideu, Lɑfɛ̃ɛ. Ide dimi bɛɛbɛ kɑɑ bɑɛ pɑi. 23 Ammɑ Jesu í sindɑ í sɔ̃ Piɛɛ í ni, sɛkɛɛ hɑi bi tom Seetɑm. Ì wɑɑ bi i jɛɛm bi ku koosɛ, domi i kù wɑɑ ce lɑsɑbui Ilɑɑɔ̃, í ɡbe ti ɑmɑnɛ ŋɑ. 24 Si ɑnyii nŋu Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, inɛ iyi wɑ bi ku toom, ku jɔ̀ idɔɔbiɛ nɔ ku so jĩi ku ɡɑɑuɛ ku toom wɑ. 25 Nɔ inɛ iyi wɑ bi ku bɑ kuwɛɛ do idɔɔbiɛ, kɑɑ bɑɑ. Ammɑ inɛ iyi í nyɔ kuwɛɛɛ nɑ irim, lɑfɛ̃ɛ ɑ́ bɑɑ do ntɔ. 26 Arɑnfɑ̃ɑni yoomɑi ɑmɑnɛ í nɛ bii í bɑ ɑmɑnii ɑndunyɑ fei nɔ í kuɑ kuwɛɛɛ. Mɑ̀ mii í wɛɛ iyi ɑmɑnɛ ɑ́ kpɑɑsiò kuwɛɛɛ. 27 Amu Amɑi Amɑnɛ ɑn nyi wɑ mɑ́ dei kɑm kɑm do ɑmboei Bɑɑm do ɑmɑlekɑm ŋɑ ɑjɔ. Si wɑɑti bɛɛbɛi ɑn sɑ̃ɑ inɛ fei si yɑɑse bɛi í jɛò kuwɛɛɛ. 28 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ihɛ̃, ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑɑ yɛ ɑmu Amɑi Amɑnɛ n nɑ n jɛ bommɑm hee ɑŋɑ fei ɑ mɑɑ ku.

17

Arɑi Jesu í dɑɑnɑ

(Cɔ Mɑɑku 9:2-13; Luku 9:28-36)

1 Si ɑnyii ɑjɔ mɛɛfɑ Jesu í kpe Piɛɛ do Zɑɑki do Zɑ̃ɑ ifɔɛ í nyɑ ŋɑ ikɑ̃ nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ ɡũ iri kutɑ nlɑ ɡɔ ɑŋɑ nŋɑ. 2 Ŋɔi ɑ̀ bɑ wee ɑrɑɛ í kpɑɑsi. Wɑjuɛ wɑ dɑɑnɑ jiidɑ jiidɑ, nɔ jɑɑɛ ŋɑ í fũutɑ pɑi pɑi bɛi inyɑ kumɑ́. 3 Si ɑnyiɛ ŋɔi Moizi do Elii ɑ̀ fɑɑtɑ wɑ ɑnu ɑkɑ̃ ɑ̀ wɑɑ bɑɑ ide ku fɔ. 4 Ŋɔi Piɛɛ í sɔ̃ Jesu í ni, Lɑfɛ̃ɛ, í sĩɑ kɑ mɑɑ wɑ ihɛ̃. Bii ì bi, jɔ̀ kɑ ce ilei ɑcɔ mɛɛtɑ, ɑkɑ̃ titɛɛ, ɑkɑ̃ mɔ ti Moizi, ɑkɑ̃ mɔ ti Elii. 5 Wɑ fɔ ideu kù tɑ̃ mɔm nɔ inyɑ kumɑ́ ɡɔ í nɑɑ si ŋɑ bɛi bukɔɔ. Nɔ ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ hɑi si inɔɛ í ni, inɛ ihɛ̃i í jɛ ɑmɑm. Ǹ buu jiidɑ jiidɑ, siɛi inɔ didɔ̃m fei í yɑ wɑ. I yɑ ɡbɔ ideɛ ŋɑ. 6 Iyi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔu ŋɔi njo í mu ŋɑ hee ɑ̀ sɛɛbɑtɑ ilɛ. 7 Ammɑ Jesu í nɑɑ bi tu ŋɑ í lu ŋɑ í ni, i dede ŋɑ i mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku mu ŋɛ. 8 Nɔ ɑ̀ wu iju lele, ɑmmɑ ɑ kù yɛ inɛ ɡɔ bii kù jɛ Jesu nŋu ɑkɑ̃.

9 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ kitɑ wɑ hɑi ɑntɑi iri kutɑu nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ mii iyi í yɛu bɛ ŋɑ hee ɑmu Amɑi Amɑnɛ n koo n ku nɔ n jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́. 10 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, nɔ nɑ mii í ce woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ yɑ ni Eliii ɑ́ tɑko inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ku nɑɑ. 11 Nɔ í jɛ nŋɑ í ni, ntɔi Eliii ɑ́ tɑko ku nɑɑ nɔ ku teese mii fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. 12 Ammɑ ɑn sɔ̃ ŋɛ iyi Elii í nɑɑ tɑ̃, inɛ ŋɑ ɑ kù mɑ̀ɑ, nɔ ɑ̀ ceɑɑ bɛi ɑ̀ bi. Bɛɛbɛ mɔi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn bɑ ijuukpɑ̃ si ɑwɔ nŋɑ.

13 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ mɑ̀ bɛbɛi iyi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyii wɑ fɑ̃ɑ.

Jesu í fɑɑbɑ ɑmɑ ɡɔ iyi í nɛ inɛi inɔɔko

(Cɔ Mɑɑku 9:14-29; Luku 9:37-43ɑ)

14 Iyi ɑ̀ to wɑ bii zɑmɑɑ í wɑu, ŋɔi mɔkɔ ɡɔ í nɑɑ í ɡulɛ si wɑjui Jesu 15 í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ce ɑrɑɑrei ɑmɑ inɛmɔkɔm nɔu ihɛ̃. Inɛi inɔɔko ɡɔ í sɔsiɛ bɔ̃ɔi cukuunɑ, wɑ wɑhɑlɑɛ mɔi jiidɑ jiidɑ. Ajɔ ɡɔ ŋɑ í yɑ dɑsiɛ inɔ inɑ wɑlɑkɔ inɔ inyi. 16 Ǹ soo ǹ nɑɑɛ wɑ bi mɔcɔɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑmmɑ ɑ̀ mɔnɡɔ ku fɑɑbɑɛ. 17 Jesu í ni, iŋɛ inɛ lɑɑlɔ hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ, hee wɑɑti yoomɑi ɑn mɑɑ ǹ wɑ inɔ nŋɛ. Mɑ̀ hee wɑɑti yoomɑi ɑn mɑɑ n temuɑò ŋɛ. I nɑɑm ɑmɑu wɑ ihɛ̃ ŋɑ. 18 Nɔ ɑ̀ nɑɑ Jesu ɑmɑu wɑ, ŋɔi í lɑ si inɛi inɔɔkou nɔ í fitɑ siɛ nɔ ɑmɑu í bɑ iri tenɡi bɛu bɛ.

19 Ŋɔi mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ̀ bɔ bi tɛɛ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, nɑ mii í ce ɑwɑ ɑ kù yɔkɔ ɑ kù lele inɛi inɔɔkou. 20 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, si nɑ iyi í jɔ̀ nɑɑnɛ nŋɛ kù lɑi. Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bii nɑɑnɛ nŋɛ í lɑ í to bɑɑ dimii mii ku ɡbɛ̃ iyi í kere í re, ɑɑ yɔkɔ i sɔ̃ iri kutɑu ihɛ̃ ŋɑ í ni ku dede hɑi bɛ ku bɔ ihɔ̃, nɔ bɛɛbɛ mɔi ɑ́ dede. Nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi ɑɑ mɔnɡɔ ku ce ŋɑ. [ 21 Ammɑ dimii inɛi inɔɔko bɛɛbɛ ci yɑ fitɑ bii kù jɛ do kutɔɔ do ɑnu ku dĩ.]

Jesu í nyi wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ mɑ́

(Cɔ Mɑɑku 9:30-32; Luku 9:43b-45)

22 Ajɔ nŋu ɡɔ si bɛi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ Gɑlilee bɛ ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑɑ mu ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑ dɑɑ inɛ ŋɑ si ɑwɔ. 23 Aɑ kpɑm, ɑmmɑ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ ɑn jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́.

Ŋɔi inɔi mɔcɔ ŋɑu í fɔ ntɔ ntɔ.

Fiɑ iyi ɑ̀ nɛ ku sɑ̃ nɑ icɛi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃

24 Si ɑnyii nŋu Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ Kɑpɛrɑnumu, ŋɔi woo ɡbɑ fiɑ iyi ɑ̀ nɛ ku sɑ̃ nɑ icɛi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ nɑɑ bi Piɛɛ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, Mɛɛtu nŋɛ ci yɑ sɑ̃ fiɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃? 25 Nɔ Piɛɛ í ni, ɑ́ɑ́, í yɑ sɑ̃. Ŋɔi Piɛɛ í nɛ kpɑsɛ̃. Iyi í lɔ ile nɔ Jesu í tɑko í beeɛ í ni, Simɔɔ, bɛirei ì wɑɑ lɑsɑbu. Ilɑɑlui ɑndunyɑ ŋɑu ihɛ̃, hɑi bi yooi ɑ̀ yɑ ɡbɑ fiɑi lɛmpoo. Hɑi bi ɑmɑɑlu ŋɑ de, mɑ̀ hɑi bi inɛ njoo ŋɑ. 26 Nɔ Piɛɛ í jɛ í ni, hɑi bi inɛ njoo ŋɑi. Ŋɔi Jesu í ni, nɑ nŋu, ɑmɑɑlu ŋɑ ɑ kɑɑ sɑ̃ *. 27 Ammɑ do nŋu fei, kù sĩɑ kɑ jɛ nŋɑ bi ku koosɛ. Nɑ nŋu, bɔ tenku bɛ i koo i le kootiɑ, cɛ̃ɛ iyi í tɑko í muu, lɑ ɡɛlɛɛ. Aɑ yɛ kpɛkɛlɛ bɛ iyi ɑ́ to fiɑ ku sɑ̃i ɑwɑɛ fei. Nyɑɑ i koo i sɑ̃ nŋɑ.

18

Yooi í jɛ inɛ nɡbo

(Cɔ Mɑɑku 9;33-37, 42-48; Luku 9:46-48; 17:1-2)

1 Wɑɑti nŋu, mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, si bommɑi Ilɑɑɔ̃ yooi í jɛ inɛ nɡbo. 2 Ŋɔi Jesu í kpe ɑmɑ keeke ɡɔ í leekĩɛ si ɑnini nŋɑ. 3 Nɔ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bii i kù kpɑɑsi idɔ nŋɛ nɔ i kù yɛ bɛi ɑmɑ keeke ŋɑ, i kɑɑ lɔ tenɡi bii Ilɑɑɔ̃ í jɛ bommɑɛ. 4 Inɛ iyi ɑ́ jɛ inɛ nɡbo si bommɑi Ilɑɑɔ̃ nŋui í jɛ inɛ iyi í kɑye ɑrɑɛ í bɑɑ í yɛ bɛi ɑmɑu ihɛ̃. 5 Inɛ iyi í nɔ í ɡbɑ ɑmɑ keeke bɛi inɛ ihɛ̃ nɑ irim, ɑmui í ɡbɑ.

6 Inɛ iyi í dɑsi inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑ keeke ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsim nɑɑnɛu ihɛ̃ dulum, ɑ́ tiɑ ɑ dĩɑ lɑfɛ̃ɛu ɑlɔ si kɔ̃ɔ ɑ tɑle siɛ inɔ tenku inyi ku jɔɔ. 7 Ijuukpɑ̃ nlɑ nlɑi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑɑ yɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ yɑ mɑɑ dɑsi kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ dulum. Kù nɔ kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ kù dɑsi kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ dulum, ɑmmɑ inɛ iyi í ce bɛɛbɛ ɑ́ yɛ ijuukpɑ̃ ntɔ ntɔ.

8 Bii í jɛ ɑwɔɛ wɑlɑkɔ isɛɛ wɑ dɑsiɛ dulum, buu i nyɔɔ ku jĩòɛ. Á tiɑɛ i lɔ si kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃ do ɑwɔ ɑkɑ̃ wɑlɑkɔ kutɛ ɑkɑ̃ do iyi ɑɑ nɛ ɑwɔ minji do kutɛ minjiu fei nɔ ɑ dɑsiɛ inɑ iyi ci yɑ ku. 9 Bii í nɔ í jɛ ijuɛi wɑ dɑsiɛ dulum, nyɑɑ i nyɔɔ ku jĩòɛ. Á tiɑɛ i lɔ si kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃ do iju ɑkɑ̃ do iyi ɑɑ nɛ iju minji fei nɔ ɑ dɑsiɛò inɑ iyi ci yɑ ku.

Mɔndɑi ɑnɡudɑ̃ iyi í nyɔ ɑ̀ tɑsiɛu

(Cɔ Luku 15:3-7)

10 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, i ce lɑɑkɑi i mɑɑ̀ dondɑ bɑɑ inɛ ɑkɑ̃i ɑmu ŋɑu ŋɑ. Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, ɑmɑlekɑ woo deɡbe nŋɑ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ leekĩi ɑjɔ fei si wɑjui Bɑɑm iyi í wɑ lele. [ 11 Amu Amɑi Amɑnɛ ǹ nɑɑ ku fɑɑbɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nyɔi.]

12 Bɛirei ì wɑɑ lɑsɑbu ŋɑ. Bii inɛ ɡɔ í nɛ ɑnɡudɑ̃ cĩɔ nɔ ɑkɑ̃ɛ í nyɔ, kɑɑ jɔ̀ cĩɔ fɑkɑ̃ kù wɑ siu titɑ̃ si ɡeete bii ɑ̀ wɑu koo dɛdɛ ɑkɑ̃ iyi í nyɔu wɑ? 13 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ ŋɛi, bii í yɔɔ, ɑ́ nɛ inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ nɑ iriɛ ku re bɑɑ cĩɔ fɑkɑ̃ kù wɑ si iyi kù nyɔu. 14 Bɛɛbɛ mɔi, Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lele kù bi bɑɑ inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑ keeke ŋɑu ku nyɔ.

Bɛi ɑɑ ce bii woo dɑsi nɑɑnɛ ɡɔ í rɑrɑ

15 Jesu í ni mɑ́, bii kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ɡɔ í ce dulum, bɔ bi tɛɛ ɑwɔ ɑkɑ̃ nɔ í jɔ̀ ku mɑ̀ yɑɑsei dulum nɔu. Bii í ɡbɔ ideɛ, ì bɑɑɛ wɑ mɑ́ si kpɑ̃ɑ jiidɑi. 16 Ammɑ bii í kɔ ku ɡbɔ ideɛ, dɛdɛ inɛ ɑkɑ̃ wɑlɑ minji si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ. I bɔ bi tɛɛ ŋɑ, nɔ inɛ ŋɑu ɑɑ jɛ sɛɛdɑi ideu fei. 17 Bii í kɔ ku ɡbɔ ide nŋɑ, sɔ̃ inɛi iɡbɛ ŋɑu. Bii í nɔ í kɔ ku ɡbɔ bɑɑ idei inɛi iɡbɛ ŋɑu, i dooɛ bɛi hɑi dɑsi nɑɑnɛ wɑlɑkɔ bɛi woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo.

18 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, mii iyi ì kɔsi si ɑndunyɑ fei ŋɑ, lele mɔ ɑ́ kɔsi. Nɔ mii iyi ì jɛsi si ɑndunyɑ fei ŋɑ lele mɔ ɑ́ jɛsi.

19 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ mɑ́ iyi bii ɑmɑnɛ minji í ce ɑnu ɑkɑ̃ si ɑndunyɑ ihɛ̃ ɑ tɔɔ nɡɔɡɔ, Bɑɑm iyi í wɑ lele ɑ́ mu nŋɑ, 20 domi tenɡi bii ɑmɑnɛ minji wɑlɑ mɛɛtɑ í tɔtɔɔ ɑ̀ wɑɑ ce kutɔɔ do irim, ǹ wɑ si ɑnini nŋɑ.

Amɑɑcɛ iyi í kɔ ku ceɑ kpɑɑsiɛ suuru

21 Ŋɔi Piɛɛ í bɔ bi Jesu í beeɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bii kpɑɑsim í ceem kurɑrɑ isɛ fɛloi ɑn ceɑɑ suuru. Hee isɛ ɡbɛɛje? 22 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ɑɑwo. N kɑɑ n sɔ̃ɛ iyi ɑndi isɛ ɡbɛɛjei, ɑmmɑ ɑɑ ceɑɑ suurui isɛ kitɑò fɛɛwɑ tuubɑ mɛɛje. 23 Sotĩ i ɡbɔ fɑɑji ɡɔ iyi wɑ nyisi bɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ í yɛ. Ilɑɑlu ɡɔ wɑ bi ku ce dooi ɡbeseɛ iyi ɑmɑɑcɛɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ mu. 24 Iyi í sinti ku ce dooi ɡbeseu, ŋɔi ɑ̀ nɑɑò inɛ ɡɔ wɑ bɛ, iyi wɑ mu ɡbeseɛ í to bɑɑ fɔɔtɔ ciwɑ nkpɔ nkpɔ *. 25 Si bɛi inɛɛu kù nɛ mii iyi ɑ́ sɑ̃ò ɡbeseu, ŋɔi lɑfɛ̃ɛɛ í ni ɑ tɑɑ bɛi ɑru, nŋu do ɑboɛ do ɑmɑɛ ŋɑ do mii iyi í nɛ fei ɑ sɑ̃ò ɡbeseu. 26 Ŋɔi ɑmɑɑcɛu í ɡulɛ si wɑjui lɑfɛ̃ɛɛu wɑ tɔɔɛ suuru í ni, yɔkɔɔm suuru ɑn sɑ̃ɛ mbɛ fei. 27 Nɔ lɑfɛ̃ɛɛu í ce ɑrɑɑreɛ í kpɑ ɡbeseu nɔ í jɔ̀ɛ í nɛ.

28 Iyi ɑmɑɑcɛu í fitɑ hɑi bɛ ɡbɑkɑ̃, nɔ í ko ɑmɑɑcɛ kpɑɑsiɛ ɡɔ iyi wɑ mu ɡbeseɛ zɑkɑi kpɛkɛlɛ cĩɔ. Ŋɔi í bɑtɑɛ í tɛ kɔ̃ɔɛ í ni, sɑ̃ɑm ɡbesem iyi ì wɑɑ muu. 29 Ŋɔi kpɑɑsiɛu í ɡulɛ si wɑjuɛ í tɔɔɛ suuru í ni, yɔkɔɔm suuru ɑn sɑ̃ɛ ɡbeseɛ. 30 Ammɑ kù jɛ, nɔ í jɔ̀ ɑ̀ dɑsi kpɑɑsiɛu piisɔ̃ɔ hee koo sɑ̃ò ɡbeseu fei ku tɑ̃. 31 Ŋɔi ɑmɑɑcɛ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu ɑ̀ yɛ bɛi í ce nɔ inɔ nŋɑ fei í fɔ, ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ sisiɑ lɑfɛ̃ɛ nŋɑ yɑɑsei ideu fei. 32 Ŋɔi lɑfɛ̃ɛu í kpoo í ni, ɑwɔ ɑmɑɑcɛ lɑɑlɔ, í jɔ iyi ì tɔɔm suuru ǹ kpɑ ɡbeseɛu feii mɛɛ. 33 Awɔ mɔ ì nɛ i ce ɑrɑɑrei ɑmɑɑcɛ kpɑɑsiɛi wo si bɛi ǹ ceɛ. 34 Nɔ idɔi lɑfɛ̃ɛu í kɔ̃, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ si ɑwɔi woo kpɑ̃ inɛ ŋɑ iju hee koo sɑ̃ò ɡbeseu fei ku tɑ̃u.

35 Ŋɔi Jesu í ni, bɛɛbɛ mɔi Bɑɑm iyi í wɑ lele ɑ́ ce nŋɛ, iŋɛ iyi i ci yɑ ceɑ kpɑɑsi nŋɛ ŋɑ suuru do inɔ ɑkɑ̃.

19

Jesu wɑ fɔ idei njɛ ku kɔi ɑbo do mɔkɔ

(Cɔ Mɑɑku 10;1-12)

1 Iyi Jesu í fɔ ideu í tɑ̃ nɔ í nɛ hɑi ilɛi Gɑlilee í bɔ ikpɑ ilɛi Zudee iyi í wɑ icei idoi Zuudɛ̃ɛu. 2 Ŋɔi zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ nɔ í jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ̀ bɑ iri.

3 Ŋɔi Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ ku bɑ ɑ cɔ lɑɑkɑɛ. Nɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, ɑmɑnɛ í nɛ kpɑ̃ɑ ku kɔsi ɑboɛ si ide bɑɑ yoomɑ fei? 4 Nɔ í jɛ nŋɑ í ni, i kù cio iyi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ ŋɑ? Í ni, hɑi sinte, Woo tɑkɑ í ce ŋɑi inɛmɔkɔ do inɑɑbo. 5 Nɔ í ni mɑ́, nɑ nŋu, mɔkɔ ɑ́ jɔ̀ iyeò bɑɑɛ nɔ nŋu do ɑboɛ ɑ mɑɑ wɛɛ nɔ ɑŋɑ minji fei ɑ bɑɑ ɑ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃. 6 Si bɛɛbɛ ɑ kù jɛ ɑŋɑ minji mɑ́, ɑrɑ ɑkɑ̃ dei ɑ̀ jɛ. Nɑ nŋu, ɑmɑnɛ kù nɛ ku fɛɛfɛ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í tɔtɔɔ. 7 Nɔ Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, bii bɛɛbɛi, nɑ mii í ce Moizi í nɑ woodɑ í ni inɛ iyi wɑ bi ku kɔsi ɑboɛ ku ceɑɑ tiɑi njɛ ku kɔ ku bɛi ku kɔsiɛ. 8 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, Moizi í jɔ̀ ì wɑɑ lele ɑbo nŋɛ ŋɑi nɑ idɔ kulele nŋɛ. Ammɑ wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ ɑmɑnɛ kù jɛ bɛɛbɛ. 9 An sɔ̃ ŋɛ, inɛ iyi í kɔsi ɑboɛ nɔ kù jɛ nɑ sɑkɑrɑ, nɔ í so mmuɛ, nŋu tɑkɑɛ í ce sɑkɑrɑi.

10 Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, bii bɛɛbɛi si ɡɑ̃mɛi ɑboò mɔkɔ í tiɑ ɑ mɑɑ̀ yɑ so njɛ. 11 Nɔ Jesu í ni, ide iyi ǹ wɑ n fɔ nsɛi, kù jɛ inɛ feii ɑ́ yɔkɔ ku ɡbɔ yɑɑseɛ, bii kù jɛ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ɛ. 12 Mii ikɑ̃ ikɑ̃ iyi wɑ ɡɑnji inɛ ŋɑ njɛ ku so í kpɔ. Inɛ ɡɔ ŋɑ bɛɛbɛi ɑ̀ bí ŋɑ do, ɑ kɑɑ yɔkɔ dei. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑmɑnɛ ŋɑi ɑ̀ ce nŋɑ bɛɛbɛ. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ kù bi ɑbo ku so ku bɑ ɑ ce icɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ jiidɑ jiidɑ. Inɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku ɡbɑ ideu ku ɡbɑɑ.

Jesu í weeɑ ɑmɑ keeke ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 10:13-16; Luku 18:15-17)

13 Si ɑnyii nŋu, inɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɑ̃ ɑmɑ keeke ŋɑ ɑ̀ nɑɑ Jesu wɑ ku le si ŋɑ ɑwɔ nɔ ku ce nŋɑ kutɔɔ. Ammɑ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ɡbɑɡbɑ si ŋɑ. 14 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i jɔ̀ ɑmu ŋɑu ɑ nɑɑ bi tom, i mɑɑ̀ ɡɑnji ŋɑ, domi bommɑi Ilɑɑɔ̃ í jɛ ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ ŋɑ. 15 Ŋɔi í le nŋɑ ɑwɔ si iri nɔ í ce nŋɑ kutɔɔ í bɛi í nɛ hɑi bɛ.

Idei ɑwɑɑsũ ilu fiɑ ɡɔ

(Cɔ Mɑɑku 10:17-31; Luku 18:18-30)

16 Ajɔ nŋu ɡɔ mɔkɔ ɡɔ í nɑɑ bi Jesu nɔ í beeɛ í ni, Mɛɛtu, mii jiidɑ yoomɑi ɑn ce n bɑò kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 17 Nɔ Jesu í beeɛ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ beem idei jiidɑ ku ce. Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i í jɛ jiidɑ. Bii ì bi i bɑ kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃, jirimɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑu. 18 Nɔ í bee Jesu í ni, woodɑ yoomɑ ŋɑi. Nɔ í sɔ̃ɔ í ni, mɑɑ̀ kpɑ inɛ, mɑɑ̀ ce sɑkɑrɑ, mɑɑ̀ ce ile, nɔ i mɑɑ̀ jɛɑ inɛ ɡɔ sɛɛdɑ ibo. 19 Jirimɑ iyeò bɑɑɛ, nɔ i bi kpɑɑsiɛ bɛi ì bi ɑrɑɛ. 20 Nɔ ɑwɑɑsũu í ni, ǹ wɑ n jirimɑ iyi bɛ fei tɑ̃, mii í ɡbe n ce mɑ́. 21 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, bii ì bi i kɔ̃ dee dee, koo tɑ mii iyi ì nɛ fei, nɔ i kpɛ̃ɑ ilu ɑre ŋɑ fiɑu. Bii ì ce bɛɛbɛ ɑɑ bɑ ɑmɑni jiidɑ lelei Aɔ̃. Si ɑnyiɛ nɔ i nɑɑ i toom. 22 Iyi ɑwɑɑsũu í ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi í sindɑ í nɛ do inɔ kufɔ domi ilu ɑmɑni nlɑ nlɑi.

23 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, ɑ́ ɡɑɑbuɑ ilu fiɑ ku lɔ tenɡi bii Ilɑɑɔ̃ í jɛ bommɑɛ. 24 Nɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ mɑ́ iyi ɑ́ fɑɑlɑɑ kpookpo ku lɔ si iwoi ɑbɛɛ do iyi ilu ɑmɑni ɑ́ lɔò tenɡi bii Ilɑɑɔ̃ í jɛ bommɑɛ. 25 Iyi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi ɑ̀ biti kɑɑ kɑɑ, nɔ ɑ̀ ni, bii bɛɛbɛi, to, yooi ɑ́ bɑ fɑɑbɑ. 26 Ŋɔi Jesu í cɔ ŋɑ nɔ í ni, bi ɑmɑnɛ ŋɑi kɑɑ ce, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku ce fei ndɛɛ.

27 Ŋɔi Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, wee ɑ̀ jɔ̀ mii fei tɑ̃ ɑ̀ wɑɑ tooɛ. To, yoomɑi ɑ́ nɑ ku jɛ tu wɑ. 28 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce mii fei titɔ̃ nɔ ɑmu Amɑi Amɑnɛ n mɑɑ n bubɑ si bɑtɑi bommɑ ilu ɑmboem, iŋɛ ɑmɑnɛ mɑɑteeji iyi ì wɑɑ toom ŋɑu ihɛ̃, iŋɛ mɔ ɑɑ bubɑ si bɑtɑi bommɑu i kiitiò dimi mɑɑteejii inɛi Izirɛli ŋɑu. 29 Nɔ inɛ bɑɑ yoomɑ iyi í jɔ̀ kpɑsɛ̃ɛ wɑ, wɑlɑkɔ iɡbɑ̃ do ifɔɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ wecĩɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ bɑɑɛ, wɑlɑkɔ iyeɛ, wɑlɑkɔ ɑmɑɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ ikoɛ ŋɑ nɑ irim, ɑ́ bɑ ribɑɛ ikɔ cĩɔ, nɔ ku bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ mɑ́. 30 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛi wɑju ŋɑ si nsɛi, nkpɔ nŋɑ ɑ́ nɑ ku jɛ inɛi ɑnyi, nɔ inɛi ɑnyi ŋɑ mɔ, nkpɔ nŋɑ ɑ́ nɑ ku jɛ inɛi wɑju.

20

Mɔndɑi ilu kpɑsɛ̃ do ɡɑɑnɔɔmɑɛ ŋɑ

1 Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ í ni, idei bommɑi Ilɑɑɔ̃ í jɔ idei ilu kpɑsɛ̃ ɡɔ iyi í fitɑ dɑɑdɑɑkɔ wɑ dɛdɛ ɑmɑɑcɛ ku bɔò ŋɑ ikoɛ. 2 Wɑɑti iyi í bɑ ɑmɑɑcɛ ŋɑu ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ fɔ ɑ̀ ɡbɔɑ njɛ ku sɑ̃ nŋɑ si bɛi ɑ̀ yɑ sɑ̃ɑ woo ce icɛ si ɑjɔ ɑkɑ̃, nɔ í ni ɑ bɔ ikoi nŋu ɑ koo ɑ ce icɛ. Nɔ ɑ̀ koo. 3 Nɔ zɑkɑi isɔ mɛɛsɑ̃ í fitɑ mɑ́ í koo í bɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bubɑ si tɑfɑ ɑ kù wɑɑ ce nkɑ̃mɑ. 4 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ mɔ, i bɔ ikom i koo i ce icɛ ŋɑ. An sɑ̃ nŋɛ si bɛi í jɔ. 5 Ŋɔi ɑ̀ koo. Ŋɔi ilu kpɑsɛ̃u í fitɑ mɑ́ zɑkɑi dɑsɑ̃, do ɑlɛ zɑkɑi inunu ku sindɑ mɑ, nɔ ide dimi ɑkɑ̃ui í yɑ fɔ. 6 Alɛ zɑkɑi isɔ miu ŋɔi í fitɑ nɔ í yɛ inɛ ɡɔ ŋɑ mɑ́ ɑ̀ wɑɑ bubɑ. Ŋɔi í bee ŋɑ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ bubɑ ihɛ̃ nɡbɛ nɡbɛ hɑi dɑɑkɔ ŋɑ. 7 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ kɑ̃mɑ kù dɑsi wɑ icɛi. Ŋɔi í ni, to, iŋɛ mɔ i bɔ ikom i koo i ce icɛ ŋɑ. 8 Iyi í to ɑlɛ zɑkɑi kulɔi inunu ŋɔi ilu kpɑsɛ̃u í kpe inɛ nɡboi ɑmɑɑcɛɛ ŋɑu í sɔ̃ɔ í ni, kpe ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑu wɑ, sɑ̃ nŋɑ fiɑ nŋɑ, sinti hɑi bi inɛi ɑnkɑ̃ɑnyi ŋɑu hee ku koo si inɛ sinte ŋɑu. 9 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ sinti icɛ ɑlɛ zɑkɑi isɔ miu ŋɑu ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ ɡbɑ fiɑi icɛi ɑjɔ ɑkɑ̃. 10 Ammɑ iyi ɑ̀ to si inɛ sinte ŋɑu ɑ̀ tɑmɑɑ bɛi ti ɑŋɑ ɑ́ re bɛɛbɛi. Ammɑ fiɑi icɛi ɑjɔ ɑkɑ̃i ɑ̀ sɑ̃ɑ ɑŋɑ mɔ. 11 Iyi ɑ̀ yɛ fiɑu bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ wɑsi ku ɡbɑɡbɑ si ilu kpɑsɛ̃u. 12 À wɑɑ ni, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ ɑnkɑ̃ɑnyiu isɔ ɑkɑ̃i ɑ̀ ce icɛ nɔ ì sɑ̃ nŋɑ bɛi ɑwɑ iyi ɑ̀ ce icɛ si inyɑ ɡbɑ̃ɑ hɑi dɑɑkɔ hee ɑ̀ ɡbɛɛji. 13 Ŋɔi ilu kpɑsɛ̃u í sɔ̃ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ í ni, kpɑɑsim, n kù tɑkiɛ, domi ì jɛsi i ɡbɑ fiɑi icɛi ɑjɔ ɑkɑ̃, mɑ̀ kù jɛ bɛɛbɛ. 14 To, ɡbɑ fiɑɛ i nɛ. Ǹ bi n sɑ̃ɑ inɛi ɑnkɑ̃ɑnyiu ihɛ̃ bɛi ɑwɔ mɔ. 15 Kù jɛ bɛi ǹ bii ɑn ceò fiɑm? Mɑ̀ ì wɑɑ ce iɡu si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ ce jiidɑi.

16 Ŋɔi Jesu í ni, bɛɛbɛ mɔi inɛi ɑnyi ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ́ jɛ inɛi wɑju, nɔ inɛi wɑju ŋɑ mɔ ɑ nɑ ɑ́ jɛ inɛi ɑnyi ŋɑ.

Jesu wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑ

(Cɔ Mɑɑku 10:32-34; Luku 18:31-34)

17 Ŋɔi Jesu í dɑsi kpɑ̃ɑ wɑ bɔ Zeruzɑlɛmu. Nɔ í nyɑ mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu ikɑ̃, ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ si kpɑ̃ɑ í ni, 18 wee ɑ̀ wɑɑ bɔ Zeruzɑlɛmu. Bɛi ɑɑ mu ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑ dɑsim ɑwɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ. Aɑ yɛ tɑɑlem ɑ ni ɑ kpɑm. 19 Si ɑnyiɛ nɔ ɑ dɑsim si ɑwɔi dimi mmu ŋɑ, ɑɑ yɑɑkom, nɔ ɑ tɛɛm kpɔtɔɔ, nɔ ɑ kpɑkpɑm si jĩi ku ɡɑɑu. Nɔ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ ɑn jĩ mɑ́ hɑi si bɑlɛ.

Mii iyi iyei Zɑɑki do Zɑ̃ɑ í tɔɔ Jesu

(Cɔ Mɑɑku 10:35-45)

20 Si ɑnyii nŋu ŋɔi iyei ɑmɑi Zebedee ŋɑ í nɑɑ bi Jesu do ɑmɑɛ ŋɑ nɔ í ɡulɛ si wɑjuɛ ku tɔɔɛ nɡɔɡɔ. 21 Nɔ Jesu í beeɛ í ni, mii ì bi. Ŋɔi í ni, si wɑɑti iyi ɑɑ nɑɑ i jɛ bommɑ, jɔ̀ ɑmɑ minjim ŋɑu ihɛ̃, inɛ ɑkɑ̃ ku bubɑ ɑwɔ njɛɛ, inɛ ɑkɑ̃ mɔ ɑwɔ cɑnɡɑɛ. 22 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔ minji ŋɑu í ni, i kù mɑ̀ mii iyi ì wɑɑ tɔɔm ŋɑ mɔm. Aɑ yɔkɔ i temuɑò ijuukpɑ̃ iyi ɑn yɛ ŋɑ? Nɔ ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑɑ yɔkɔ. 23 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ntɔi, ɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ iyi ɑn yɛ ŋɑ. Ammɑ kù jɛ ɑmui ɑn cicɑ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ bubɑ si cɑnɡɑ do njɛm. Bi ku bubɑu bɛ, inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑm í ceɑ sɔɔluɛ ŋɑi ɑɑ bubɑ si.

24 Ŋɔi mɔcɔ mɛɛwɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu nɔ idɔ nŋɑ í kɔ̃ò minji ŋɑu. 25 Ŋɔi Jesu í kpe ɑŋɑ fei í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ mɔ ì mɑ̀ ŋɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃ ilɑɑlu ŋɑu ɑ̀ yɑ mɑɑ tɑɑ inɛ nŋɑ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃i. Nɔ inɛ nɡbo nŋɑ ŋɑ mɔ ɑ mɑɑ nyisi yiiko nŋɑ. 26 Ammɑ bi tu ŋɛ kɑɑ ce bɛɛbɛ. Inɛ nŋɛ iyi wɑ bi nŋu ku jɛ inɛ nɡbo, nŋui ɑ́ jɛ woo ce nŋɛ icɛ. 27 Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi wɑ bi nŋu ku jɛ woo cuɑ nŋɛ, ɑ́ jɛ ɑru nŋɛ. 28 Bɛɛbɛ mɔi ɑmu Amɑi Amɑnɛ n kù nɑɑ inɛ ŋɑ ɑ ceem icɛ, ɑmmɑ ɑmui ɑn ce nŋɑ icɛ, nɔ n nɑ kuwɛɛm n yɑò inɛ nkpɔ hɑi si dulum.

Jesu í jɔ̀ fɛɛju minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɛ ilu

(Cɔ Mɑɑku 10:46-52; Luku 18:35-43)

29 Si isɛɛnɛu Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ to Zeriko nɔ ɑ̀ wɑɑ fitɑ hɑi bɛ. Wɑɑti iyi ɑ wɑɑ fitɑu, zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ too ŋɑ. 30 Wee fɛɛju minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bubɑ itĩ kpɑ̃ɑ bɛ, nɔ ɑ̀ ɡbɔ iyi Jesu wɑ lɔ. Ŋɔi ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ mɑɑ ni, Lɑfɛ̃ɛ, tɔkui ilɑɑlu Dɑvidi, ce ɑrɑɑre nwɑ. 31 Nɔ zɑmɑɑu wɑ lɑ si ŋɑ wɑ ni ɑ coko. Ammɑ bɛ́i ɑ̀ wɑɑ ni ɑ cokou, bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ yɑ dɔ̃ ɑnu hee lele ɑ̀ mɑɑ ni, Lɑfɛ̃ɛ, tɔkui Dɑvidi, ce ɑrɑɑre nwɑ. 32 Ŋɔi Jesu í leekĩ í kpe ŋɑ í bee ŋɑ í ni, mii ì bi n ce nŋɛ. 33 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, ɑ̀ bi kɑ yɛ ilui. 34 Nɔ Jesu í ce ɑrɑɑre nŋɑ í lu iju nŋɑu. Nɔ ɡbɑkɑ̃ inɛ ŋɑu ɑ̀ yɛ ilu nɔ ɑ̀ wɑɑ tooɛ.

21

Jesu wɑ lɔ inɔ ilu Zeruzɑlɛmu

(Cɔ Mɑɑku 11:1-11; Luku 19:28-40; Zɑ̃ɑ 12:12-19)

1 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ mɔsi isɛɛnɛ nŋɑ nɔ ɑ̀ mɑɑi Zeruzɑlɛmu wɑ. À to Bɛtifɑje si ɡeete iyi ɑ̀ yɑ kpe Olivie. Nɔ Jesu í bɛ mɔcɔ minji ɡɔ ŋɑ 2 í ni, i bɔ ilu iyi í wɑ wɑju nŋɛu bɛ, ɑɑ yɛ bii ɡbɑnkɛlɛ ɡɔ wɑ so do ɑmɑɛ. I fũ ŋɑ i nɑɑm wɑ ŋɑ. 3 Bii inɛ ɡɔ wɑ bee ŋɛ ide ɡɔ, i jɛɑɑ i ni, Lɑfɛ̃ɛi í nɛ bukɑɑtɑ nŋɑ. Inɛɛu ɑ́ jɔ̀ i nɑɑò ŋɑ wɑ ŋɑ.

4 Nŋu ŋɑu bɛ í cei ku bɑ idei wɑliiu ku kɔ̃ iyi í ni,

5 I sɔ̃ inɛi Siɔ̃ɔ ŋɑ, i ni,

I cɔ ilɑɑlu nŋɛ wɑ nɑɑ bi tu ŋɛ.

Amɑnɛ kurɔi.

Si ɡbɑnkɛlɛui í ɡũ,

Si ɑmɑɛ.

Mɛɛmu ku so ɑsoi.

6 Nɔ mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ ce bɛi í sɔ̃ ŋɑu. 7 À nɑɑò ɡbɑnkɛlɛu do ɑmɑɛ wɑ, ɑ̀ tɛ ɑcɔ nŋɑ si ɑntɑɛ nɔ Jesu í ɡũu. 8 Nɔ si zɑmɑɑu inɛ nkpɔ í tɛ ibɔɛ si kpɑ̃ɑu. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ dɑ ɑmɑɑwɔi jĩi ŋɑ ɑ̀ tɔɔ si kpɑ̃ɑu. 9 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ cuɑ Jesu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tooɛ fei ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, tɔkui Dɑvidi, ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuɛ. Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ku weeɛ, ɑwɔ iyi ì wɑɑ nɑɑ do iriɛ. Kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ hee lele *.

10 Iyi Jesu í lɔ inɔ ilu Zeruzɑlɛmu, inɛi iluu fei í biti. Nɔ ɑ̀ wɑsi ku ni, yooi ihɛ̃. 11 Ŋɔi zɑmɑɑu í jɛ í ni, Jesu wɑliiui, inɛi Nɑzɑrɛti si ilɛi Gɑlilee.

Jesu í wɑ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃

(Cɔ Mɑɑku 11;15-19; Luku 19:45-48; Zɑ̃ɑ 2:13-22)

12 Ŋɔi Jesu í bɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Iyi í to bɛ í lele woo tɑ iwò ŋɑ do woo rɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ. Í fukɑ fukɑ tɑɑbui woo kpɑɑsi fiɑ ŋɑ, do kitɑ̃i woo tɑ ɑnkɑsiidi ŋɑ. 13 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ í ni ilei nŋu ile bi ku tɔɔi ɑ́ jɛ. Ammɑ iŋɛ wee ì coo bi ku tɔtɔɔi ile ŋɑ.

14 Ŋɔi fɛɛju do ilu kutɛ ɑkɑ̃ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi Jesu kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ nɔ í jɔ̀ ɑ̀ bɑ iri. 15 Ammɑ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu, idɔ nŋɑ í kɔ̃ iyi ɑ̀ yɛ mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi í ce, nɔ ɑ̀ ɡbɔ ɑmu ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, tɔkui ilɑɑlu Dɑvidi, ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuɛ. 16 Nɔ ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, ì bɛi ì ɡbɔ iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ mbɛ? Nɔ í jɛ nŋɑ í ni, oo. Mii iyi wɑ ceu ihɛ̃, i kù cio ideɛ ŋɑ tenɡi bii ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ ɡbɔ sɑɑbuɛ hɑi si ɡɛlɛi ɑmu ŋɑ do si ɡɛlɛi ɑmɑ kpɔtɔɔ ŋɑ. 17 Si ɑnyii nŋu, í jɔ̀ ŋɑ í nɛ hɑi ilu bɛ í koo í sũ Betɑni.

Jesu í ceekpe jĩi ndii fiɡi

(Cɔ Mɑɑku 11:12-14, 20-24)

18 Iju kumɑ́ɛ dɑɑdɑɑkɔ Jesu í nɛ hɑi Betɑni wɑ nyi Zeruzɑlɛmu, nɔ ɑri wɑ kpɑɑ. 19 Ŋɔi í yɛ jĩi ndii fiɡi ɡɔ itĩ kpɑ̃ɑ bɛ, nɔ í yɑɑ siɛ. Ammɑ iyi í to kɔkɔɛ í bɑ wee wuɑ ŋɑi í nɛ. Ŋɔi í sɔ̃ jĩi nɔu í ni, ɑwɔ i kɑɑ so mɑ́ ɑjɔ kɑ̃mɑ. Nɔ ɡbɑkɑ̃ jĩi nɔu í ɡbɛ. 20 Iyi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ yɔɔ, ŋɔi ɑ̀ biti. À bee Jesu ɑ̀ ni, bɛirei í ce jĩi ndii fiɡiu ihɛ̃ í ɡbɛ ɑnu ɑkɑ̃ bɛɛbɛ. 21 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bii ì dɑsi nɑɑnɛ nɔ i kù wɑɑ sikɑ ŋɑ, ɑɑ yɔkɔ i ce bɛi ǹ ceɑ jĩi nɔu ihɛ̃ ŋɑ. Nɔ kɑɑ jɛ bɑɑ iyi bɛ nŋu ɑkɑ̃, ɑɑ yɔkɔ i sɔ̃ iri kutɑu ihɛ̃ ŋɑ i ni ku dede hɑi bɛ koo dɑ́sí tenku, ɑ́ nɔ ku koo. 22 Bii ì dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ, mii iyi ì tɔɔ Ilɑɑɔ̃ fei, ɑɑ bɑ ŋɑ.

Hɑi iwoi yiiko Jesu wɑ nɑɑ

(Cɔ Mɑɑku 11:27-33; Luku 20:1-8)

23 Ŋɔi Jesu í to Zeruzɑlɛmu nɔ í bɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ mɑ́ wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio. Ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ, ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, mii ŋɑ iyi ì wɑɑ ceu ihɛ̃, yooi í nɑɛ kpɑ̃ɑ iyi ì wɑɑ cooò. Do yiikoi yooi ì wɑɑ cooò. 24 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ɑmu mɔ ɑn bee ŋɛ ide ɡɔ. Bii ì yɔkɔ ì jɛɛm ŋɑ, ɑmu mɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ inɛ iyi í nɑm yiiko ǹ wɑ n ceò mii ŋɑu ihɛ̃. 25 Hɑi iwoi Zɑ̃ɑ í bɑ yiiko iyi í dɑsiò inɛ ŋɑ inyi. Hɑi bi Ilɑɑɔ̃ de, mɑ̀ hɑi bi ɑmɑnɛ ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ busi njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, bɛirei ɑɑ kɑ jɛɑɑ. Nsɛi nɔɔ, bii ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni Ilɑɑɔ̃i, ɑ́ bee wɑ nɑ mii í ce ɑ kù dɑsi Zɑ̃ɑ nɑɑnɛ. 26 Nɔ wee njo kɑɑ jɔ̀ kɑ ni hɑi bi ɑmɑnɛ ŋɑi. Bii ɑ̀ ni hɑi bi ɑmɑnɛ ŋɑi, zɑmɑɑu ɑ́ yɛ tɑɑle nwɑ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ fei í jɛsi iyi Zɑ̃ɑ wɑliii kɑm kɑm. 27 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑ Jesu ɑ̀ ni, ɑ kù mɑ̀. Nɔ Jesu mɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, debɛi, ɑmu mɔ n kɑɑ n sɔ̃ ŋɛ yiikoi inɛ iyi ǹ wɑ n ceò mii ŋɑu ihɛ̃.

Mɔndɑi ɑmɑ minji

28 Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ í ni, bɛirei ì wɑɑ lɑsɑbu ŋɑ. Mɔkɔ ɡɔ í nɛ ɑmɑ inɛmɔkɔ minji. Nɔ í sɔ̃ inɛ sinteu í ni, ɑmɑɑyi, bɔ ikom i koo i ce icɛ nnyi. 29 Nɔ í ni, n kɑɑ n koo. Ammɑ do ɑnkɑ̃ɑnyi í ce lɑsɑbu mmu nɔ í koo. 30 Nɔ mɔkɔu í koo í sɔ̃ ɑmɑ minjisiɑɛu mɔ bɛɛbɛ, nɔ ɑmɑu í jɛɑɑ í ni, to, ɑn koo, bɑɑbɑ. Ammɑ kù koo. 31 Si ɑmɑ minji ŋɑu yoo nŋɑi í ce idɔɔbii bɑɑɛ. Ŋɔi ɑ̀ ni, inɛ sinteui. Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo do inɑɑbo woo tɑ icu ŋɑ ɑɑ tɑko ŋɛ ɑ lɔ si tenɡi bii Ilɑɑɔ̃ í jɛ bommɑ. 32 Ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ Zɑ̃ɑ í nɑɑ ku nyisi ŋɛ kpɑ̃ɑ jiidɑ, nɔ i kù dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɑ. Woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo do woo tɑ icu ŋɑi ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ. Ammɑ iŋɛ, do iyi ì yɛ idɔ ku kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ fei i kù kpɑɑsi idɔ nŋɛ i dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɑ.

Mɔndɑi ɡɑɑnɔɔmɑ lɑɑlɔ ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 12:1-12; Luku 20;9-19)

33 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, i ɡbɔ mɔndɑ ɡɔ mɑ́ ŋɑ. Ilu kpɑsɛ̃ ɡɔ í ce ikoɛ, nɔ í lɔ si jĩi ndii rezɛ̃ɛ ŋɑ nɔ í ce kɑɑ í kɑɑkooɛò. Nɔ í ce bi ku fɔ̃ inyii isoɛ. Nɔ í cɑ̃ tɑfɑ bii ku deɡbe ikou. Ŋɔi í so ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑ í dɑsi ŋɑ si ikou ɑ mɑɑ loɡooɛ, í bɛi í bɔ ilu koo kpɛ bɛ. 34 Wɑɑti iyi isoi jĩi nɔu í jĩɑ í to ku kɑ, ŋɔi í bɛ ɑmɑɑcɛ ŋɑ wɑ bi woo loɡoo ŋɑu ɑ koo ɑ ɡbɑ iyi í jɛ ti nŋu wɑ. 35 Ammɑ ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑu ɑ̀ dede ɑ̀ wo si ŋɑ, ɑ̀ cɑ̃ inɛ ɑkɑ̃, nɔ ɑ̀ kpɑ inɛ ɑkɑ̃ mɑ́, nɔ ɑ̀ tɑ inɛ mɛɛtɑsiɑu mɔ kutɑ ɑ̀ kpɑɑ. 36 Nɔ ilu ilɛu í bɛ si ŋɑ ɑmɑɑcɛ ɡɔ ŋɑ wɑ mɑ́. Inɛ nŋu ŋɑ ɑ̀ kpɔ ɑ̀ re bɑɑ inɛi tɑko ŋɑu. Do nŋu fei, ɑ̀ ce nŋɑ bɛi ɑ̀ ceɑ inɛi tɑko ŋɑu. 37 Si ɑnyii ɑŋɑ fei í bɛ si ŋɑ ɑmɑ ɑbíɛ wɑ, í ni, ɑɑ jirimɑ ɑmɑm. 38 Ammɑ iyi ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑu ɑ̀ yɛ ɑmɑu ɑ̀ fɔ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ̀ wɑɑ ni, i cɔ inɛ iyi ɑ́ nɑ ku jɛ tubuu. I nɑɑ wɑ kɑ kpɑɑ nɔ ilɛu ku bɑɑ ku jɛ tu wɑ. 39 Ŋɔi ɑ̀ muu ɑ̀ fitɑɛ hɑi inɔ kɑɑu ɑ̀ koo ɑ̀ kpɑɑ.

40 To, wɑɑti iyi ilu ilɛu ɑ́ nɑɑ, bɛirei ɑ́ ceɑ ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑu. 41 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, ɑ́ kpɑ inɛ lɑɑlɔ ŋɑui kɑɑ ce ɑrɑɑre nŋɑ nɔ ku dɛ ɡɑɑnɔɔmɑ mmu ŋɑ ku dɑsi ŋɑ si ilɛɛu, inɛ ŋɑ iyi bii isoi jĩi nɔu í jĩɑ ɑɑ yɑ nɑ́ɑ iyi í jɛ tɛɛ. 42 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, i kù cio iyi ihɛ̃ si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ bɑ. Í ni,

Kutɑ iyi woo mɑ ŋɑ ɑ̀ kɔsiu

Nŋui í bɑɑ í jɛ kutɑ sintei icui ileu.

Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi í coo, nɔ í mu wɑ biti.

43 Nɔ Jesu í ni mɑ́, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ɡbɑ bommɑɛ hɑi bi tu ŋɛ ku nɑ dimi mmu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce idɔɔbiɛ. [ 44 Inɛ iyi í cuku si kutɑu ihɛ̃, kutɑu ɑ́ lɛɡɛɛi. Inɛ iyi í nɔ í bɑtɑ mɔ ɑ́ lɔlɔ lɑfɛ̃ɛi nɛkɔ̃ nɛkɔ̃.]

45 Iyi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ mɔndɑi Jesu ŋɑu, ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑŋɑi wɑ fɑ̃ɑ. 46 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ bɛi ɑɑ ce ɑ muu. Ammɑ ɑ̀ wɑɑ ce njoi zɑmɑɑu si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ iyi wɑliii ntɔ ntɔ.

22

Mɔndɑi ijɛi ɑbɔdɔ̃

(Cɔ Luku 14:15-25)

1 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ ide do mɔndɑ ŋɑ mɑ́ í ni, 2 i ɡbɔ fɑɑji ɡɔ iyi wɑ nyisi ŋɛ bɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ í yɛ. Ilɑɑlu ɡɔ wɑ ceɑ ɑmɑɛ ɑbɔdɔ̃, 3 nɔ í bɛ ɑmɑɑcɛɛ ŋɑ í ni ɑ koo ɑ kpe inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpe ɑbɔdɔ̃u wɑ. Ammɑ inɛ ŋɑu ɑ kù wɑɑ bi ku nɑɑ. 4 Nɔ í bɛ ɑmɑɑcɛ mmu ɡɔ ŋɑ mɑ́ í ni, i koo i sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ǹ kpe ŋɑu i ni ǹ tɑ̃ sɔɔlu. Kɛtɛ kombo ŋɑ do mɛɛmu ku nɛ ikpo ɡɔ ŋɑi ǹ kpɑ nɔ ɑ̀ ce icɛi fei ndɛɛ ɑ̀ tɑ̃, ɑ nɑɑ wɑ bi ku ce ɑbɔdɔ̃u. 5 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpe ŋɑu ɑ kù sɑɑluɛ mɔm, inɛ fei í nɛ wũɑɛ. Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɛ iko nŋɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ sĩɑ nŋɑ. 6 Gɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ mu ɑmɑɑcɛ ŋɑu ɑ̀ cɑ̃ ŋɑ ɑ̀ kpɑ ŋɑ. 7 Ŋɔi idɔi ilɑɑluu í kɔ̃ nɔ í bɛ sooɡeɛ ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ kpɑ woo kpɑ inɛ ŋɑu nɔ ɑ̀ dɑsi ilu nŋɑu inɑ. 8 Ŋɔi í sɔ̃ ɑmɑɑcɛɛ ŋɑu mɑ́ í ni, to, ijɛi ɑbɔdɔ̃u í jĩɑ, ɑmmɑ inɛ ŋɑ iyi ǹ tɑko ǹ kpe ŋɑu ɑ kù jɔò ijɛu bɛ mɑ́. 9 Nɑ nŋu, i bɔ si tɑfɑ ŋɑ i kpe inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ fei wɑ ŋɑ. 10 Nɔ ɑmɑɑcɛ ŋɑu ɑ̀ bɔ si tɑfɑ ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ fei wɑ, hɑi inɛ jiidɑ do inɛ lɑɑlɔ ŋɑ, nɔ ɑbɔdɔ̃u í kɔ̃ do ɑmɑnɛ.

11 Iyi ilɑɑluu í lɔ ile bi ku ce ɑbɔdɔ̃u, í cɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ ku jɛu, nɔ i bɑ wee, inɛ ɑkɑ̃ kù wɑɑ dɑsi jĩnɛi ɑbɔdɔ̃ iyi í nɑ ŋɑ. 12 Ŋɔi í beeɛ í ni, kpɑɑsi, bɛirei í ce ì lɔ wɑ ihɛ̃ i kù wɑɑ dɑsi jĩnɛi ɑbɔdɔ̃. Nɔ inɛɛu kù ni ide kɑ̃mɑ. 13 Ŋɔi ilɑɑluu í sɔ̃ ɑmɑɑcɛɛ ŋɑ í ni, i dĩ ɑwɔɛ do isɛɛ ŋɑ nɔ i soo i nyɔɔ ɑnɡule si ilu kuku, tenɡi bii inɛ ŋɑ ɑɑ lesi ɑwɔ si iri ɑ kpɑtɑ. 14 Nɔ Jesu í ni mɑ́, do iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe inɛ nkpɔ fei, inɛ iyi í cicɑ kù kpɔ.

Fiɑi lɛmpoo ku sɑ̃

(Cɔ Mɑɑku 12:13-17; Luku 20:20-26)

15 Wɑɑti bɛɛbɛ Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ tɔtɔɔ ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ bɑ ɑ leɑ Jesu tɑɑi ide. 16 Ŋɔi ɑ̀ bɛ mɔcɔ nŋɑ ɡɔ ŋɑ do inɛi Herodu ɡɔ ŋɑ bi tɛɛ. Iyi ɑ̀ to ŋɔi ɑ̀ ni, Mɛɛtu, ɑ̀ mɑ̀ iyi ì yɑ fɔ ntɔ, nɔ ì wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si idei Ilɑɑɔ̃ do ntɔ. Bɛɛbɛ mɔi i kù wɑɑ ce njoi inɛ ɡɔ, domi i ci yɑ cɔ ijui ɑmɑnɛ ŋɑ. 17 Nɑ nŋu, sɔ̃ wɑ bɛi ì yɛ. Í sĩɑ kɑ sɑ̃ɑ ilɑɑlu Sezɑɑ fiɑi lɛmpoo? Mɑ kɑ mɑɑ̀ sɑ̃ɑ. 18 Wee Jesu í mɑ̀ lɑsɑbu nŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce tɑ̃, ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑ, nɑ mii í ce ì wɑɑ leem tɑɑi ide ŋɑ. 19 I nyisim kpɛkɛlɛ iyi ì yɑ sɑ̃ò lɛmpoou wɑ ŋɑ. Nɔ ɑ̀ nyisiɛ kpɛkɛlɛ ɡɔ. 20 Nɔ Jesu í bee ŋɑ í ni, fotooi yooi í wɑ si kpɛkɛlɛu ihɛ̃ nɔ irii yooi ɑ̀ kɔ si. 21 Nɔ ɑ̀ ni, ti Sezɑɑi. Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, to, debɛi i sɑ̃ɑ Sezɑɑ iyi í jɛ tɛɛ ŋɑ, nɔ i sɑ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ mɔ iyi í jɛ tɛɛ ŋɑ.

22 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu bɛɛbɛ, ŋɔi ɑ̀ biti ɑ̀ jɔ̀ɔ ɑ̀ nɛ.

Idei kujĩi iku ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 12;18-27; Luku 20:27-40)

23 Si ɑjɔ ɑkɑ̃u Sɑdusi ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ bi Jesu mɑ́. Aŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ ni iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ. Iyi ɑ̀ to wɑ bi Jesu ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, 24 Mɛɛtu, Moizi í ni bii inɛ ɡɔ í ku í jɔ̀ ɑboɛ nɔ kù bíò ɑmɑ, ifɔɛ ku so jɑɑɔ̃u ku bɑ ku bíɑ iɡbɑ̃ɛ ɑmɑ. 25 Wee si inɔ nwɑ inɛ mɛɛje ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɛɛ iyi ɑ̀ jɛ ɑmɑi bɑɑ ɑkɑ̃. Iɡbɑ̃ nŋɑ í so ɑbo nɔ kù bíò ɑmɑ nɔ í ku í jɔ̀ɑ ifɔɛ jɑɑɔ̃u. 26 Bɛɛbɛi inɛ minjisiɑu mɔ í ce, do mɛɛtɑsiɑu, hee í koo í kɑ̃siò ɑmɑnɛ mɛɛjesiɑu. 27 Si ɑnyii ɑŋɑ fei nɔ ɑbou mɔ í nɑ í ku. 28 To, ɑjɔ iyi iku ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ jĩ, ɑboi yoo nŋɑi ɑ́ jɛ, si bɛi ɑŋɑ fei ɑ̀ soo ɑboi.

29 Ammɑ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ì wɑɑ rɑrɑ ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ i kù mɑ̀ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑ hee mɑ́ jɛ mii iyi kukɔi ideɛ wɑ fɔ. 30 Ntɔ ntɔ, si wɑɑti iyi iku ŋɑ ɑɑ nɑɑ ɑ jĩ, wɑɑti bɛɛbɛ inɛmɔkɔ ŋɑ do inɑɑbo ŋɑ ɑ kɑɑ so njɛ mɑ́, ɑmmɑ ɑɑ yɛi bɛi ɑmɑlekɑ ŋɑ. 31-32 Iyi í jɛ ti idei kujĩi iku ŋɑ, ɑ̀ kɔɔ wo ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ í ni nŋu Ilɑɑɔ̃, Lɑfɛ̃ɛi Aburɑhɑmui, do ti Izɑɑki, do ti Zɑkɔbu. I kù cio ideu bɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ ŋɛi? Ilɑɑɔ̃ kù jɛ Lɑfɛ̃ɛi iku ŋɑ, Lɑfɛ̃ɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɛɛi.

33 Nɔ zɑmɑɑ iyi í wɑ bɛ fei í ɡbɔ cioi ideɛ nɔ ideu í tosi ŋɑ.

Woodɑ iyi í re

(Cɔ Mɑɑku 12:28-34; Luku 10:25-28)

34 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ iyi Jesu í kɑ̃miɑ Sɑdusi ŋɑu si ideu nɔ ɑ̀ tɔtɔɔ mɑ́. 35 Inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ iyi wɑ jɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑu wɑ bi ku cɔ lɑɑkɑi Jesu nɔ í beeɛ í ni, 36 Mɛɛtu, si woodɑ ŋɑu fei, yoomɑi í re. 37 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, bi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛɛ do idɔɛ fei do lɑsɑbuɛ fei. 38 Nŋu bɛi í jɛ woodɑ sinte, nŋui í nɔ í re ŋɑ. 39 Minjisiɑ iyi í too wee. Bi inɛ mmu ŋɑ bɛi ì bi ɑrɑɛ. 40 Woodɑ minji ŋɑu bɛi ɑ̀ jɛ icui idei woodɑi Moizi do ti idei wɑlii ŋɑ fei.

Dɑvidi do inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ

(Cɔ Mɑɑku 12:35-39; Luku 20:41-44)

41 Si bɛi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ, ŋɔi Jesu í bee ŋɑ ideu ihɛ̃ 42 í ni, bɛirei ì wɑɑ lɑsɑbu si idei inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ŋɑ. Tɔkui yooi í jɛ. Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, tɔkui ilɑɑlu Dɑvidii. 43 Nɔ Jesu í bee ŋɑ í ni, bii bɛɛbɛi, bɛirei í ce Dɑvidi wɑ kpoo Lɑfɛ̃ɛ wɑɑti iyi í fɔ do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ í ni,

44 Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ Lɑfɛ̃ɛm í ni,

Bubɑ si ɑwɔ njɛm ihɛ̃

Hee n ce mbɛɛɛ ŋɑ bi ku lesi isɛɛ.

45 Nɔ Jesu í ni mɑ́, to, bii Dɑvidi wɑ kpoo Lɑfɛ̃ɛɛ, bɛirei ɑ́ ce ku jɛ tɔkuɛ mɑ́.

46 Nɔ bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ kù yɔkɔ ku jɛɑɑ ide kɑ̃mɑ. Nɔ hɑi wɑɑti bɛɛbɛu inɛ ɡɔ kù beeɛ ide ɡɔ mɑ́.

23

Muɑfitii Fɑrisi do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 12:38-39; Luku 11:43,46; 20:45-46)

1 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ zɑmɑɑu do mɔcɔɛ ŋɑu, 2 í ni, woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu do Fɑrisi ŋɑu, ɑŋɑi ɑ̀ sɑ̃si ɑɡbɛi Moizi ɑ̀ wɑɑ sisi woodɑɛ. 3 Nɑ nŋu, i yɑ ɡbɔ ide nŋɑ nɔ i ce mii iyi ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ ŋɛ fei. Ammɑ i mɑɑ̀ yɑ ce kookoosu bɛi ɑ̀ wɑɑ ce, domi ide iyi ɑ̀ yɑ fɔ ɑ ci yɑ ceò icɛ. 4 À yɑ dĩ ɑso ku wo ɑ mɑɑ kɑ̃ɑ inɛ ŋɑ, ɑmmɑ ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ ci yɑ jɛsi ɑ luu bɑɑ do ɑmɑɑwɔ ɑkɑ̃. 5 Kookoosu nŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce fei ɑ̀ wɑɑ cooi ku bɑ ɑ yɛ ŋɑò. Bɛɛbɛi ɑ̀ yɑ dĩ ɑmɑ tiɑ iyi í lɑ í re ti kpɑɑsi ŋɑ nɔ ɑ dɑsi jɑbɑ nŋɑ ikũ sisɔ iyi í re ti kpɑɑsi ŋɑ si itĩ do ilɛ *. 6 Nɔ ɑ ci yɑ bi kɑɑ inyɑ sinte bi ku jɛ jinɡɑu ŋɑ do kitɑ̃i inɛ nɡbo ŋɑ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ. 7 À yɑ bi inɛ ŋɑ ɑ mɑɑ ce ɑŋɑ fɔɔ si bɑntumɑ do bɛɛrɛ nɔ ɑ mɑɑ kpe ŋɑ lɑfɛ̃ɛ. 8 Ammɑ iŋɛ, i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ ɑ kpe ŋɛ lɑfɛ̃ɛ, domi iŋɛ fei sɑɑ ŋɑi, nɔ Lɑfɛ̃ɛ ɑkɑ̃ leɡe leɡei ì nɛ ŋɑ. 9 Nɔ i mɑɑ̀ kpe inɛ kɑ̃mɑ Bɑɑbɑ si ilɛ ihɛ̃ ŋɑ, domi inɛ ɑkɑ̃i í jɛ Bɑɑ nŋɛ. Nŋui í wɑ lele. 10 Nɔ i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ ɑ kpe ŋɛ ilɑɑlu ŋɑ domi ilɑɑlu ɑkɑ̃ leɡe leɡei ì nɛ ŋɑ, nŋui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu. 11 Inɛ iyi í jɛ inɛ nɡbo nŋɛ nŋui í nɛ ku jɛ woo ce icɛ nŋɛ. 12 Inɛ iyi í so ɑrɑɛ lele, ɑɑ kɑyeɛi, inɛ mɔ iyi í kɑye ɑrɑɛ ɑɑ soo lelei.

Jesu í yɛ tɑɑlei Fɑrisi ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ nɑ muɑfiti nŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 12:40; Luku 11:39-52; 20:45-47)

13 Jesu í ni, iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑi. Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ cĩmboɑ inɛ ŋɑ kpɑ̃ɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, i kù jɛsi i lɔ ŋɑ, nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi ku lɔ, ì wɑɑ ɡɑnji ŋɑ ŋɑ. [ 14 Iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑi. Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì yɑ mɑɑ ce kutɔɔ sisɔ ŋɑ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ ni iŋɛu inɛ jiidɑ ŋɑi. Nɔ wee mii iyi jɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ̀ nɛ fei ì yɑ ɡbɑɑ ŋɑi. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ijuukpɑ̃ nŋɛ ɑ́ lɑ ku re.]

15 Iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑi. Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ dɑbii bii fei ŋɑ, ì wɑɑ nɛ si tenku do si ilɛ fei ì wɑɑ dɛdɛ bɑɑ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ bɑ i kpɑɑsi idɔ nŋɑ ŋɑ. Nɔ bii ì bɑ ŋɑ ì yɑ sindɑ lɑfɛ̃ɛ ŋɑi ku jɛ inɛ iyi ɑ̀ nɛ ɑ dɑsiɛ inɑ iyi ci yɑ ku ku re bɑɑ iŋɛ tɑkɑ nŋɛ isɛ ɡbeeji.

16 Iŋɛ fɛɛju ŋɑi iyi ì wɑɑ mu ɡoloi fɛɛju ŋɑ, ɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ. Ì yɑ mɑɑ ni ŋɑ, bii inɛ í ceekpe do kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ kù jɛ tɑɑle bɑɑ bii kù kɔ̃ɔ. Ammɑ bii í ceekpe do wurɑi kpɑsɛ̃u, tilɑsii ku kɔ̃ ideu. 17 Iŋɛ fɛɛju nnyɛi ŋɑi. Yoomɑi í lɑ í re. Wurɑu? Mɑ̀ kpɑsɛ̃ iyi í jɔ̀ wurɑu í jɛ ti Ilɑɑɔ̃. 18 Nɔ ì wɑɑ ni mɑ́ ŋɑ, bii inɛ í ceekpe do bi kuwee kù jɛ tɑɑle bɑɑ bii kù kɔ̃ɔ, ɑmmɑ bii í ceekpe do iŋɑi kuweeu, tilɑsii ku kɔ̃ ideu. 19 Iŋɛ fɛɛju ŋɑi. Yoomɑi í lɑ í re. Iŋɑi kuweeu? Mɑ̀ bi kuwee iyi í jɔ̀ iŋɑi kuweeu í jɛ ti Ilɑɑɔ̃. 20 Nɑ nŋu, inɛ iyi í ceekpe do bi kuwee, hee do mii iyi wɑ lesi feii í ceekpeò. 21 Inɛ mɔ iyi í ceekpe do kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, hee do Ilɑɑɔ̃ iyi í wɑ bɛ feii í ceekpeò. 22 Inɛ mɔ iyi í nɔ í ceekpe do lele, hee do bɑtɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃ do Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ iyi wɑ bubɑ bɛi í ceekpeò.

23 Iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑi. Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ nɑ Ilɑɑɔ̃ hee do zɑkɑɑi nyɑui ɑyɛ ŋɑ, ɑmmɑ ì wɑɑ ɡbɛjɛ mii iyi í lɑ í re si woodɑ ŋɑ. Mii ŋɑui í jɛ idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ ku ce do ɑrɑɑre ku nyisi do ilu nɑɑnɛ ku jɛ. Nŋu ŋɑu bɛi í jɔ i ce ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ ɡbɛjɛ iyi í ɡbe ŋɑu. 24 Iŋɛ fɛɛju ŋɑi iyi ì wɑɑ mu ɡoloi fɛɛju ŋɑ. Ì wɑɑ coo inyi nŋɛ nɑ kokoo ŋɑ nɔ ì bɛi ì wɑɑ miò kpookpo ŋɑ.

25 Iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑi. Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑnyii kɔɔfu do ti jɛɛ ŋɑi ì yɑ wiɛ ŋɑ, ɑmmɑ hɑi si binɛ lɑɑlɔ do ilei ì bɑò mii ndii inɔɛ ŋɑ. 26 Awɔ Fɑrisi fɛɛju, wiɛ inɔi jɛɛ titɑ̃, ɑnyiu mɔ ku bɛi ku mɑ́.

27 Iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑi. Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì yɛ ŋɑi bɛi bɑlɛ iyi ɑ̀ jɔsi mii fũfũ ku bɑ ɑnyiɛ ku sĩɑ, ɑmmɑ inɔɛ kũkũi ɑmɑnɛ do konkombi wɑ kɔ̃ si. 28 Bɛɛbɛ mɔi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, bii inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɛ ŋɛ, iŋɛ inɛ jiidɑ ŋɑi, ɑmmɑ si idɔ nŋɛ muɑfiti do lɑɑlɔi wɑ kɔ̃.

29 Iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑi. Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ teese bɑlɛi wɑlii ŋɑu, nɔ ì wɑɑ ce boodɑ si ti inɛ dee dee ŋɑu mɔ mɑ́ ŋɑ. 30 Nɔ ì wɑɑ ni ŋɑ, bii í jɛ si wɑɑtii bɑlɑ nwɑ ŋɑi ɑ̀ dede wo ɑ kɑɑ kɑ dɑsi bɑɑ nwɑ si wɑlii ŋɑu ku kpɑ. 31 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì wɑɑ nyisi iyi iŋɛ tɔkui inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑ wɑlii ŋɑui. 32 To, i hɑnyɑ i tɑmbɔ lɑɑlɔ iyi bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ sintiu. 33 Iŋɛ inɛ buu ŋɑ bɛi njo wukuku. I kù nɛ bɛi ɑɑ ce i sɑɑ inɑ iyi ci yɑ kuu ŋɑ. 34 Nɑ nŋu, i de itĩ i ɡbɔ, ɑn bɛ nŋɛ wɑlii ŋɑ wɑ do ilu bisi ŋɑ do woo mɑ̀ tiɑ ŋɑ. Si inɔ nŋɑ ɑɑ kpɑ ɡɔɡɔ ŋɑ, nɔ i kpɑkpɑ ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ si jĩi ku ɡɑɑu, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ nɔ i tɛ nŋɑ kpɔtɔɔ ile bii ì yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɛ ŋɑ, nɔ i lele ŋɑ si ilu ŋɑ fei. 35 Nɑ nŋu, ijuukpɑ̃i woo kpɑ inɛ dee dee ŋɑu fei ɑ́ jɛ si iri nŋɛi. Abɛlii í jɛ inɛ dee dee sinte iyi ì kpɑ ŋɑ. Zɑkɑri ɑmɑi Bɑrɑki iyi ì kpɑ si ɑfei kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ do bi kuweeu ŋɑ, nŋui í jɛ inɛ ɑnkɑ̃ɑnyi iyi ì kpɑ ŋɑ. Ikui inɛ dee dee ŋɑu bɛ fei, hɑi Abɛli hee ku koo si Zɑkɑri, iŋɛi ɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ɛ ŋɑ. 36 Ntɔ ntɔ, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, ijuukpɑ̃i mii ŋɑu bɛ fei si inɛi nnyi ŋɑu ihɛ̃i ɑ́ bɑɑ ku jɛ si.

Jesu do Zeruzɑlɛmu

(Cɔ Luku 13:34-35)

37 Jesu í ni, iŋɛ inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ, iŋɛ iyi ì yɑ kpɑ wɑlii ŋɑ nɔ i tɑ ɑmɑ ɑbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ mɔ kutɑ i kpɑ ŋɑ ŋɑ. Isɛ fɛloi ǹ yɑ n bi n tɔtɔɔ ŋɛ si ɑbɛm bɛi ɑjɛɛ í yɑ tɔtɔɔ ɑmɑɛ ŋɑ si ikpɑɛ, ɑmmɑ i kù jɛ ŋɑ. 38 Wee nsɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ fũ nŋɛ kpɑsɛ̃ nŋɛ si ɑwɔ. 39 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, hɑi nsɛi i kɑɑ yɛm mɑ́ ŋɑ í ɡbe hee ɑjɔ iyi ɑɑ ni ŋɑ, Ilɑɑɔ̃ ku weeɑ inɛ iyi wɑ nɑɑ do irii Lɑfɛ̃ɛ.

24

Jesu wɑ fɔ idei kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ku lɛɡɛ

(Cɔ Mɑɑku 13:1-2; Luku 21:5-6)

1 Ŋɔi Jesu í fitɑ hɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Iyi wɑ nɛ ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ bɑɑ ɑ̀ nyisiɛ bɛi ɑ̀ mɑ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u do ileɛ ŋɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. 2 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, ì wɑɑ yɛ mii ŋɑu bɛ fei ŋɑ yɑ. Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, kutɑ bɑɑ ɑkɑ̃ kɑɑ nɑɑ ku mɑɑ lesi njɛ bɛ mɑ́, ɑɑ kɛkɛɛ mbɛ fei.

Wɑhɑlɑ iyi ɑ́ nɑɑ si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi

(Cɔ Mɑɑku 13:3-13; Luku 21:7-19)

3 Jesu í koo í bubɑ iri kutɑi Olivie. Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ bi tɛɛ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, sɔ̃ wɑ wɑɑti iyi mii nɔu bɛ ɑ́ ce. Nyindɑ yoomɑi ɑ́ nyisi kunyiɛ wɑ do wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi.

4 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, i ce lɑɑkɑi ŋɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ nɑɑ ku dĩ iju nŋɛ, 5 domi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ mɑɑ nɑɑ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑ mɑɑ ni ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ɑɑ kpɔ. Aɑ dĩ ijui inɛ nkpɔ. 6 Nɔ ɑɑ mɑɑ ɡbɔ ibɑi iɡũ ɑmɛɛ ɑmɛɛ do jĩijĩ ŋɑ. I mɑɑ̀ jɔ̀ ku dɑ ziɡi nŋɛ, domi í ɡbe mii ŋɑu bɛ fei ku ce. Ammɑ kù jɛ wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu bɛ titɑ̃. 7 Dimi ɡɔ ŋɑ ɑɑ yɑ nɑ ɑ mɑɑ jɑ do dimi mmu ŋɑ. Ilɑɑlu ɡɔ ŋɑ mɔ ɑɑ mɑɑ jɑ do ilɑɑlu mmu ŋɑ. Nɔ ilɛ ɑ́ yɑyɑ si ilu ɡɔ ŋɑ, nɔ ɑri ɑ́ ce. 8 Inɛ nŋu bɛ fei ɑ́ yɛi bɛi ɑrɑ kuro sintei bɑ̃ɑsĩ ku bɛi ku bí.

9 Si wɑɑti nŋu, ɑɑ dɑsi ŋɛ si ɑwɔi inɛ ŋɑ ɑ kpɑ̃ ŋɛ iju, ɑɑ kpɑ ŋɛ mɔm. Dimi fei ɑ́ cé ŋɛi nɑ irim. 10 Wɑɑti bɛɛbɛ, inɛ nkpɔ ɑ́ nyiò ɑnyi, ɑɑ mɑɑ zɑmbɑ njɛ nɔ ɑ cé njɛ. 11 Wɑlii ibo nkpɔ ŋɑi ɑɑ nɑ ɑ nɑɑ ɑ mɑɑ wɑ inyii itĩi inɛ nkpɔ. 12 Lɑɑlɔ ku ce ɑ́ kɔ̃ɔsi hee ku jɔ̀ inɛ nkpɔ kɑɑ nɛ kubii kpɑɑsi ŋɑ mɑ́. 13 Ammɑ inɛ iyi í temuɑ hee kɔɔɛ ɑ́ bɑ fɑɑbɑ. 14 Aɑ wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃u si ɑndunyɑ fei ku bɑ dimi fei ku ɡbɔɔ, ɑndunyɑ ku bɛi ku kpɑ iri.

Fɑɑjii mii lɑɑlɔ iyi wɑ riisi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃

(Cɔ Mɑɑku 13:14-23; Luku 21:20-24)

15 Jesu í ni, wɑlii Dɑniɛli í fɔ idei mii lɑɑlɔ ɡɔ wo iyi ɑ́ riisi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Nŋui ɑɑ yɛ ŋɑ í wɑ si inyɑ iyi í jɛ ti Ilɑɑɔ̃. Inɛ iyi wɑ cio idei mii lɑɑlɔu, ku ce lɑɑkɑi ku ɡbɔɔ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. 16 Wɑɑti bɛɛbɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee ɑ sɑ ɑ bɔ iri kutɑ ŋɑ. 17 Nɔ inɛ iyi í wɑ ɑntɑi ile sikifɑ, bii í kitɑ ilɛ ku bɑ ku sɑ ku mɑɑ̀ bɔ nɡɔɡɔ ku so inɔ ileɛ. 18 Nɔ inɛ mɔ iyi í wɑ iko ku mɑɑ̀ nyi kpɑsɛ̃ koo so kumbooɛ mɑ́. 19 Wɑɑti bɛɛbɛ wɑhɑlɑi bɑ̃ɑsĩ ŋɑ do ɑyɑwo ŋɑ ɑ́ cɑɑ mɔm. 20 I ce kutɔɔ ŋɑ ku bɑ wɑɑtii kusɑu ku mɑɑ̀ nɑ ku jɛ sukui tũtũ wɑlɑkɔ ɑjɔi kusĩmi *. 21 Ntɔ ntɔ, wɑɑti bɛɛbɛ wɑhɑlɑ nlɑ nlɑi ɑ́ nɑɑ iyi ɑ kù yɛ dimiɛ hɑi sintei ɑndunyɑ hee do nnyi, nɔ ɑ kɑɑ kɑ yɛ dimiɛ mɑ́ hee do ɑjɔ fei. 22 Bii Ilɑɑɔ̃ kù jilɛ si nŋu ku kɑye kukpɔi ɑjɔu wo inɛ ɡɔ kɑɑ wɛɛ. Ammɑ í kɑyeɛi nɑ irii inɛ ŋɑ iyi í cicɑu.

23 Wɑɑti bɛɛbɛ, bii inɛ ɡɔ í sɔ̃ ŋɛ í ni, i cɔ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu í wɑ ihɛ̃, wɑlɑkɔ inɛ mmu ɡɔ ku ni, í wɑ ihɔ̃, i mɑɑ̀ dɑsi lɑfɛ̃ɛ nɑɑnɛ ŋɑ. 24 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ nɑɑ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑ mɑɑ ni ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu wɑlɑkɔ ɑ ni ɑŋɑi ɑ̀ jɛ wɑlii ŋɑ ɑmmɑ iboi. Aɑ mɑɑ ce dobu dobu do mɑɑmɑɑke ŋɑ ku bɑ ɑ dĩ hee do ijui inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu bii ɑɑ yɔkɔ. 25 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ fei ndɛɛ do njumɑ.

26 Nɑ nŋu, bii ɑ̀ nɑ ɑ̀ sɔ̃ ŋɛ ɑ̀ ni, inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu í wɑ ɡbɑbuɑ, i mɑɑ̀ koo. Wɑlɑkɔ bii ɑ̀ sɔ̃ ŋɛ ɑ̀ ni, wɑ mɑnji ilɑɑwɑ, i mɑɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ. 27 Si bɛi kuŋɔi ijĩ í yɑ mɑ́ inyɑ hɑi nunui dɑɑkɔ hee ku bɔ nunui ɑlɛ ɑnu ɑkɑ̃, bɛɛbɛ mɔi kunɑɑi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑ́ jɛ. 28 Tenɡi bii iku í wɑ, bɛi yembeeku ŋɑ ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ.

Kunɑɑi Amɑi Amɑnɛ

(Cɔ Mɑɑku 13:24-27; Luku 21:25-28)

29 Jesu í ni, si ɑnyii wɑhɑlɑu ɡbɑkɑ̃, nunu ɑ́ kuku inyɑi, nɔ cukpɑ mɔ kɑɑ mɑ́ inyɑ mɑ́, ɑndɑiyɑ ŋɑ ɑɑ cuku wɑ hɑi lele nɔ ɡbuɡbɑ̃i lele ŋɑ ɑ yɑyɑ. 30 Wɑɑti bɛɛbɛ nyindɑi Amɑi Amɑnɛ ɑ́ fitɑ lelei Aɔ̃. Nɔ dimii ɑndunyɑ ŋɑ fei ɑɑ le ɑwɔ si iri ɑ mɑɑ kpɑtɑ. Aɑ yɛ ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ wɑ n nɑɑ si kudũi ijĩ do ɡbuɡbɑ̃ nlɑ nlɑ do ɑmboe. 31 Kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ nlɑ nlɑ ɑ́ dɔ̃ ɑnu nɔ n bɛ ɑmɑlekɑm ŋɑ wɑ si ɑndunyɑ ɡontɑ mɛɛu. Aŋɑi ɑɑ tɔtɔɔ inɛ ŋɑ iyi ǹ cicɑ si ɑndunyɑu fei.

Mii iyi jĩi ndii fiɡi wɑ kɔ wɑ si

(Cɔ Mɑɑku 13:28-31; Luku 21:29-33)

32 Jesu í ni, i cɔ mii iyi jĩi ndii fiɡi wɑ kɔ ŋɛ si ŋɑ. Bii ì nɑ ì yɛ ɑmɑɑwɔɛ ŋɑ ɑ̀ sinti ku wu wuɑ kpɔtɔɔ, ì yɑ mɑ̀ iyi ɑtɛ í mɑɑi wɑ mbɛ. 33 Bɛɛbɛ mɔi, bii ì yɛ mii ŋɑu bɛ fei wɑ ce, i mɑ̀ ŋɑ iyi kubɑɑi ɑmu Amɑi Amɑnɛ kɑɑ kpɛ mɑ́, ɑjɔu í mɑɑi wɑ mɔm. 34 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, kù jɛ inɛi nsɛi ŋɑ feii ɑɑ ku ideu ku bɛi ku ce. 35 Lele do ilɛ fei ɑ́ nɑ ku tɑ̃, ɑmmɑ idem ŋɑ ɑ kɑɑ tɑ̃ pɑi.

Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i í mɑ̀ ɑjɔu

(Cɔ Mɑɑku 13;32-37; Luku 17:26-30, 34-36)

36 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, inɛ kɑ̃mɑ kù mɑ̀ wɑɑtiu hee mɑ́ jɛ ɑjɔ iyi mii ŋɑu ɑ́ ce, bɑɑ ɑmɑlekɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ lele, bɑɑ ɑmu Amɑu, í ɡbe Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ nŋu ɑkɑ̃. 37 Si bɛi í ce si wɑɑtii Noweeu, bɛɛbɛ mɔi ɑ́ ce si wɑɑti iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn nyi wɑ. 38 Hee kukɔ̃i inyi nlɑu ku mɑɑ nɑɑ, inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɛ, ɑ̀ wɑɑ mɔ, ɑ̀ wɑɑ ce ɑbɔdɔ̃ ŋɑ, ɑ̀ wɑɑ muɑ ɑmɑ nŋɑ ŋɑ mɔkɔ hee í koo í to si ɑjɔ iyi Nowee í koo í lɔò ɑkɔi inyiu. 39 A kù wɑɑ lɑsɑbu do wɑhɑlɑ dimi bɛɛbɛ hee í to kukɔ̃i inyi nlɑu í jɛ ŋɑ fei. Bɛɛbɛ mɔi ɑ́ jɛ si wɑɑti iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn nyi wɑ. 40 Si wɑɑti nŋu, ɑmɑnɛ minji ɑ́ wɑ iko nɔ ɑɑ so inɛ ɑkɑ̃ ɑ jɔ̀ inɛ ɑkɑ̃. 41 Inɑɑbo minji ɑ́ mɑɑ lɔlɔ, ɑɑ so inɛ ɑkɑ̃ ɑ jɔ̀ inɛ ɑkɑ̃. 42 Nɑ nŋu, i wɛɛò sɔɔlu ŋɑ, domi i kù mɑ̀ ɑjɔ iyi Lɑfɛ̃ɛ nŋɛ ɑ́ nyi wɑ. 43 I ɡbɔ iyi ihɛ̃ mɑ́ ŋɑ. Bii ilu kpɑsɛ̃ í mɑ̀ idũ zɑkɑ iyi ile ɑ́ nɑɑ, ɑ́ wɔ njoo nɔ ku ɡɑnjiɛ ku lɔ kpɑsɛ̃ɛ. 44 Nɑ nŋu, iŋɛ mɔ, i wɛɛò sɔɔlu ŋɑ, domi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn nyi wɑ si wɑɑti iyi i kù wɑɑ tɑmɑɑ ŋɑ.

Amɑɑcɛ jiidɑ do ɑmɑɑcɛ lɑɑlɔ

(Cɔ Luku 12:41-48)

45 Í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, yooi í jɛ ɑmɑɑcɛ ilu nɑɑnɛ iyi í nɛ lɑɑkɑi. Lɑfɛ̃ɛi í jɛ inɛ iyi ilu kpɑsɛ̃ ɡɔ í kpe í so ɑmɑɑcɛ kpɑɑsiɛ ŋɑ í dɑɑ si ɑwɔ ku mɑɑ cɔ ŋɑ ku nɑ ŋɑ ijɛ si bɛi í jɔ. 46 Inɔ didɔ̃i ɑ́ jɛ ti ɑmɑɑcɛu bii lɑfɛ̃ɛɛ í bɑ̀ɑ í nɑɑ í bɑ́ɑ wɑ ce bɛɛbɛ. 47 Ntɔ ntɔ, lɑfɛ̃ɛu ɑ́ dɑɑ ɑmɑɑcɛu mii ndɛɛ fei si ɑwɔ. 48 Ammɑ bii í jɛ ɑmɑɑcɛ lɑɑlɔi, ɑ́ lɑsɑbui ku ni, lɑfɛ̃ɛm kɑɑ bɑɑ ńyɑ mɑ́, 49 nɔ ku dede ku mɑɑ cɑ̃ ɑmɑɑcɛ kpɑɑsiɛ ŋɑ nɔ ku mɑɑ jɛ ku mɑɑ mɔ do woo mɔ ɑtɛ̃ ŋɑ ɑjɔ. 50 Bɛɛbɛi, lɑfɛ̃ɛu ɑ́ nɑ ku bɑɑ si ɑjɔ iyi kù wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ, do si wɑɑti iyi kù wɑɑ tɑmɑɑ, 51 nɔ ɑ́ kpɑ̃ɑ iju jiidɑ jiidɑ, nɔ nŋu do ilu muɑfiti ŋɑu fei wɑhɑlɑ nŋɑ ɑ́ jɛ inyɑ ɑkɑ̃. Tenɡi bɛi ɑ́ le ɑwɔ si iri ku mɑɑ kpɑtɑò.

25

Mɔndɑi mudɛ̃ɛ ɡɔ ŋɑ

1 Jesu í ni, ɑjɔ iyi ɑn nɑɑ n jɛ bommɑm ɑ́ yɛi bɛi fɑɑjii mudɛ̃ɛ mɛɛwɑ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ so fitilɑ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ bɔ mɔkɔ titɔ̃ ku ko. 2 Si inɔ nŋɑ ɑmɑnɛ miu í jɛ ilu lɑɑkɑi, ɑmɑnɛ miu mɔ kù nɛ lɑɑkɑi. 3 Mudɛ̃ɛ miu hɑi nɛ lɑɑkɑi ŋɑu ɑ̀ so fitilɑ nŋɑ ŋɑ nɔ ɑ kù so ikpo kosĩɑ. 4 Ammɑ ilu lɑɑkɑi ŋɑu ɑ̀ so fitilɑ nŋɑ ŋɑ do ikpo kosĩɑ. 5 Wee mɔkɔ titɔ̃u kù to wɑ ńyɑ. Si bɛi wɑ kpɛ, ŋɔi mudɛ̃ɛ mɛɛwɑ ŋɑu ɑ̀ siiko ɑ̀ wɑɑ sĩ njoo.

6 Hee zɑkɑi lɑjɑ ŋɔi ɑ̀ ɡbɔ ɑnu ku dɔ̃i inɛ ŋɑ. À wɑɑ ni, mɔkɔ titɔ̃u wee wɑ to wɑ, i dede kɑ kòo. 7 Ŋɔi mudɛ̃ɛ mɛɛwɑ ŋɑu ɑ̀ jĩ ɑ̀ wɑɑ teese fitilɑ nŋɑ ŋɑ. 8 Hɑi nɛ lɑɑkɑi ŋɑu ɑ̀ tɔɔ inɛ ihɔ̃ ŋɑu ɑ̀ ni, i mu nwɑ ikpo domi fitilɑ nwɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ku. 9 Ŋɔi ilu lɑɑkɑi ŋɑu ɑ̀ ni, ɑɑwo, kɑɑ to ɑwɑ fei. I koo i rɑ tu ŋɛ ɡbɑkɑ̃. 10 Iyi ɑ̀ bɔ ikpou ku rɑ ŋɔi mɔkɔ titɔ̃u í to wɑ. Inɛ nɡu ŋɑ iyi ɑ̀ ce sɔɔlu jiidɑ ŋɑu ɑ̀ tooɛ ɑ̀ lɔ bi ku ce ɑbɔdɔ̃u nɔ ɑ̀ cĩmbo ɡɑmbou. 11 Si ɑnyiɛ ŋɔi woo bɔ ikpo ku rɑ ŋɑu mɔ ɑ̀ to wɑ, ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, lɑfɛ̃ɛ, lɑfɛ̃ɛ, cĩ nwɑ ɡɑmbo. 12 Ammɑ mɔkɔ titɔ̃u í ni, ntɔ ntɔ, n kù mɑ̀ ŋɛ.

13 Ŋɔi Jesu í ni mɑ́, to, nɑ nŋu, i mɑɑ cɔ kpɑ̃ɑ ŋɑ domi i kù mɑ̀ ɑjɔ iyi ɑn nyi wɑ ŋɑ hee mɑ́ jɛ wɑɑtiu.

Mɔndɑi ɑmɑɑcɛ mɛɛtɑ ɡɔ ŋɑ

(Cɔ Luku 19:11-27)

14 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́, í ni, bommɑi Ilɑɑɔ̃ í yɛi mɑ́ bɛi fɑɑjii mɔkɔ ɡɔ iyi wɑ bi ku bɔ ilu koo kpɛ bɛ. Nɔ í kpe ɑmɑɑcɛɛ ŋɑ í so ɑmɑniɛ fei í dɑ nŋɑ si ɑwɔ. 15 Í nɑ inɛ ɑkɑ̃ fiɑi wurɑ kpɛkɛlɛ nlɑ miu, inɛ ɑkɑ̃ mɔ minji, inɛ mɛɛtɑsiɑu mɔ ɑkɑ̃, í nɑ ɑŋɑ feii si bɛi ɡbuɡbɑ̃i inɛ fei í to, í bɛi í nɛɛ. 16 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑmɑɑcɛ iyi ɑ̀ nɑ fiɑ kpɛkɛlɛ miuu í so fiɑu wɑ ceò sĩɑ, nɔ í bɑ ribɑ miu mɑ́. 17 Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi ɑ̀ nɑ minjiu mɔ, í bɑ ribɑ minji mɑ́. 18 Ammɑ inɛ iyi ɑ̀ nɑ ɑkɑ̃u í koo í tu isɑi í sinɡɑ fiɑi lɑfɛ̃ɛu.

19 Si bɛɛbɛ ɑjɔ í koo wɑ bɑɑ ŋɔi lɑfɛ̃ɛi inɛ ŋɑu í bɑɑ nɔ í kpe ŋɑ ɑ nɑ ɑ sisiɑ nŋu bɛi ɑ̀ ceɑ fiɑu. 20 Amɑɑcɛ iyi í nɑ fiɑ kpɛkɛlɛ miuu í nɑɑò miu mmuɛ wɑ mɑ́, nɔ í sɔ̃ɔ í ni, lɑfɛ̃ɛ, fiɑ kpɛkɛlɛ miu iyi ì nɑm nɔu n ceò sĩɑ hee ǹ bɑ ribɑ miu mɑ́. 21 Ŋɔi lɑfɛ̃ɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, í sĩɑ, ɑwɔu ɑmɑɑcɛ jiidɑ ilu nɑɑnɛi. Si mii keekeu ihɛ̃ ǹ yɛ iyi ì jɛ ilu nɑɑnɛ, nɑ nŋu, ɑn dɑɑɛ mii nlɑ si ɑwɔ. Nɑɑ wɑ kɑ jɛ jinɡɑu. 22 Inɛ iyi í nɑ kpɛkɛlɛ minjiu mɔ í nɑɑ í ni, lɑfɛ̃ɛ, fiɑ kpɛkɛlɛ minji iyi ì nɑm nɔu, ǹ bɑ ribɑ minji mɑ. 23 Nɔ lɑfɛ̃ɛɛ í ni, í sĩɑ, ɑwɔu ɑmɑɑcɛ jiidɑ ilu nɑɑnɛi. Si mii keekeu ihɛ̃ ǹ yɛ iyi ì jɛ ilu nɑɑnɛ, nɑ nŋu, ɑn dɑɑɛ mii nlɑ si ɑwɔ. Nɑɑ wɑ kɑ jɛ jinɡɑu. 24 Si ɑnyii nŋu ŋɔi ɑmɑɑcɛ iyi í nɑ kpɛkɛlɛ ɑkɑ̃u mɔ í nɑɑ í ni, lɑfɛ̃ɛ, ǹ mɑ̀ iyi ɑwɔu inɛ ku ɡɑɑbui. Bii i kù ɡbɛ̃ bɛi ì yɑ dɑ, nɔ tenɡi bii i kù fɑ̃ dimi, bɛi ì yɑ mu. 25 Njoi nŋu dei í mum bɛ, nɔ ǹ koo ǹ si fiɑɛu ilɛ. To, fiɑɛ wee. 26 Ŋɔi lɑfɛ̃ɛɛu í sɔ̃ɔ í ni, ɑwɔu ɑmɑɑcɛ yɑɑmɔ ilu ikɑi, ɑwɔi ì mɑ̀ iyi ǹ yɑ n dɑ bɑɑ bii n kù ɡbɛ̃, nɔ bɛi n kù fɑ̃ dimi ǹ yɑ n mui. 27 To, iyi ì mɑ̀ bɛɛbɛ wo, ɑɑ nɑ inɛ ɡɔ fiɑm nɔui, nɔ i dɑɑ si inyi. Bii ì ce bɛɛbɛ wo ɑn yɛ ndom do ribɑɛ fei wɑɑti iyi ǹ bɑɑ. 28 Si ɑnyiɛ ŋɔi í sɔ̃ ɑmɑɑcɛ kpɑɑsi ŋɑu í ni, i ɡbɑ fiɑ kpɛkɛlɛ ɑkɑ̃u i nɑ inɛ iyi í nɛ mɛɛwɑu, 29 domi inɛ iyi í nɛ, nŋui ɑ̀ yɑ kɔ̃ɔɑ si ku bɑ iyi í nɛu ku kɔ̃ɔsi mɑ́. Ammɑ inɛ iyi kù nɛ, bɑɑ keeke iyi í nɛu mɑ́ ɑ̀ yɑ ɡbɑɑi. 30 Amɑɑcɛ nfeu mɔ, i soo i nyɔɔ ɑnɡule si ilu kuku tenɡi bii inɛ ŋɑ ɑɑ lesi ɑwɔ si iri ɑ kpɑtɑ.

Kiitii ɑnkɑ̃ɑnyi

31 Ŋɔi Jesu í ni mɑ́, si wɑɑti iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn nɑɑ do ɑmboem do ɑmɑlekɑ ŋɑu fei, ɑn bubɑ si bɑtɑi bommɑ ilu ɑmboem. 32 Dimii ɑndunyɑ fei ɑ́ tɔtɔɔ si wɑjum, nɔ ɑn fɛɛfɛ inɛ ŋɑ bɛi woo deɡbe í yɑ fɛɛfɛ ɑnɡudɑ̃ do iwo ŋɑ. 33 An jilɛ inɛ dee dee ŋɑu ikpɑ ɑwɔ njɛm, inɛ lɑɑlɔ ŋɑu mɔ ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑm. 34 Wɑɑti bɛɛbɛ ɑmu ilɑɑluu ɑn sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ɑwɔ njɛm n ni, i nɑɑ wɑ ŋɑ, iŋɛ iyi í bɑ kuweei Bɑɑm. I nɑɑ i bubɑ si bommɑ iyi ɑ̀ ce nŋɛ sɔɔluɛ hɑi wɑɑtii kusintii ɑndunyɑ. 35 Bommɑu tu ŋɛi si nɑ iyi í jɔ̀ si wɑɑti iyi ɑri wɑ kpɑm, ì muum ijɛ ǹ jɛ ŋɑ. Nɔ si wɑɑti iyi ɑɡbɛ wɑ kpɑm mɑ́, ì muum inyi ǹ mɔ ŋɑ. Nɔ si wɑɑti iyi ǹ jɛ inɛ njoo ì ɡbɑm si kpɑsɛ̃ nŋɛ ŋɑ. 36 Nɔ si wɑɑti iyi ǹ wɛɛ bɑsĩ ì bii ɑnyim ŋɑ. Nɔ iyi ǹ wɑ n ce bɔ̃ɔ ì ɡbɔɔm ŋɑ. Nɔ si wɑɑti iyi ǹ wɑ ile piisɔ̃ɔ ì yɑ nɑɑ ku cɔm ŋɑ. 37 Wɑɑti nŋu, inɛ dee dee ŋɑu ɑɑ jɛɛm ɑ ni, Lɑfɛ̃ɛ, wɑɑti yoomɑi ɑ̀ yɛ ɑri wɑ kpɑɛ nɔ ɑ̀ nɑɛ ijɛ ì jɛ wɑlɑ ɑɡbɛ wɑ kpɑɛ ɑ̀ nɑɛ inyi ì mɔ. 38 Wɑɑti yoomɑi ɑ̀ yɛ ì jɛ inɛ njoo ɑ̀ ɡbɑɛ si kpɑ̃sɛ nwɑ, wɑlɑkɔ ɑ̀ yɛɛ bɑsĩ nɔ ɑ̀ bii ɑnyiɛ. 39 Mɑ̀ wɑɑti yoomɑi ɑ̀ yɛ ì wɑɑ ce bɔ̃ɔ wɑlɑkɔ ì wɑ ile piisɔ̃ɔ nɔ ɑ̀ nɑɑ ku cɔɛ. 40 Amu ilɑɑluu ɑn jɛ nŋɑ n ni, ntɔ ntɔ, bii ì ceɑ inɛ ɑkɑ̃i inɛm ŋɑ iyi ɑ̀ kere ɑ̀ re ŋɑu ihɛ̃ bɛɛbɛ ŋɑ, ɑmui ì ceɑ ŋɑ.

41 Si ɑnyii nŋu, n bɛi n sɔ̃ inɛi ɑwɔ cɑnɡɑm ŋɑu mɔ n ni, i fɑ ɑrɑ nŋɛ hɑi kɔkɔm, iŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceekpe. I bɔ si inɑ iyi ci yɑ ku, iyi ɑ̀ koɑ Seetɑm do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ. 42 Aɑ lɔ si inɑ ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑɑti iyi ɑri wɑ kpɑm wo i kù muum ijɛ n jɛ ŋɑ. Nɔ wɑɑti iyi ɑɡbɛ wɑ kpɑm i kù muum inyi n mɔ ŋɑ. 43 Wɑɑti iyi ǹ jɛ inɛ njoo i kù ɡbɑm si kpɑsɛ̃ nŋɛ ŋɑ. Nɔ si wɑɑti iyi ǹ wɛɛ bɑsĩ i kù bii ɑnyim ŋɑ. Iyi ǹ wɑ n ce bɔ̃ɔ nɔ ǹ wɑ ile piisɔ̃ɔ, i ci yɑ nɑɑ ku cɔm ŋɑ mɔm. 44 Aŋɑ mɔ ɑɑ jɛɛm ɑ ni, Lɑfɛ̃ɛ, wɑɑti yoomɑi ɑ̀ yɛ ɑri wɑ kpɑɛ, wɑlɑkɔ ɑɡbɛ, wɑlɑkɔ í jɛ inɛ njoo, wɑlɑkɔ bɑsĩ, wɑlɑkɔ si bɔ̃ɔ, wɑlɑkɔ ile piisɔ̃ɔ nɔ ɑ kù sobiɛ. 45 An jɛ nŋɑ n ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, si bɛi i kù ceɑ inɛ ɑkɑ̃i inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kere ɑ̀ re ŋɑu ihɛ̃ bɛɛbɛ, ɑmui i kù ceɑ ŋɑ. 46 Nɑ nŋu, ɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑi si inɑ iyi ci yɑ ku. Ammɑ inɛ dee dee ŋɑu ɑɑ lɔ si kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃.

26

Inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ kpɑ Jesu

(Cɔ Mɑɑku 14:1-2; Luku 22:1-2; Zɑ̃ɑ 11:45-53)

1 Iyi Jesu í fɔ ide ŋɑu fei í tɑ̃, ŋɔi í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, 2 ì mɑ̀ ŋɑ iyi ɑjɔ minjii í ɡbe kɑ jɛò jinɡɑui Iku ku kuɑ. Nɔ wɑɑti bɛɛbɛi ɑɑ dɑsi ɑmu Amɑi Amɑnɛ si ɑwɔi inɛ ŋɑ ɑ kpɑm si jĩi ku ɡɑɑu.

3 Wɑɑti iyi Jesu wɑ sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ ideu, inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ kɑbɑi Kɑifu woo wee nlɑu. 4 Bɛi ɑ̀ wɑɑ busi njɛ bɛ́i ɑɑ ce ɑ bɑ ɑ mu Jesu do bisi ɑ kpɑɑ. 5 Ammɑ ɑ̀ wɑɑ ni, kù sĩɑ ku jɛ si ɑjɔi jinɡɑuu ku bɑ hoyɑ hoyɑ ku mɑɑ̀ dede si zɑmɑɑu.

Abo ɡɔ í fɑ̃si irii Jesu tulɑre

(Cɔ Mɑɑku 14:3-9; Zɑ̃ɑ 12:1-8)

6 Jesu í wɑ Betɑni kpɑsɛ̃i Simɔɔ iyi í tɑko í ce bɔ̃ɔi dintɛu, 7 ŋɔi ɑbo ɡɔ í nɑɑ bi tɛɛ wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ. Wɑ mu ɑmɑ cɑkɑ ku sĩɑ ɡɔ iyi í nɛ tulɑre ku nɛ fiɑ ɡɔ, nɔ í fɑ̃si tulɑreu si irii Jesu. 8 Iyi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ yɔɔ, ŋɔi idɔ nŋɑ í kɔ̃ ɑ̀ ni, nɑ mii í ce ɑbou í koo í ce ɑsɔɔi tulɑreu ihɛ̃. 9 Aɑ kɑ tɑɑi wo fiɑ nkpɔ nkpɔ kɑ kpɛ̃ɑ ilu ɑre ŋɑ fiɑu. 10 Iyi Jesu í ɡbɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ bɛɛbɛ ŋɔi í bee ŋɑ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ yɛ tɑɑlei ɑbou ŋɑ. Mii jiidɑi í ceem bɛ. 11 Ntɔ ntɔ, ilu ɑre ŋɑ ɑɑ mɑɑ wɛɛ do iŋɛ wɑɑti kɑ̃mɑ fei, ɑmmɑ ɑmu n kɑɑ n mɑɑ n wɛɛ do iŋɛ hee do ɑjɔ fei. 12 Abou í fɑ̃si ɑrɑm tulɑre do njumɑ ku ceò sɔɔlui kusim. 13 Ntɔ ntɔ, tenɡi bii inɛ ŋɑ ɑɑ koo ɑ mɑɑ wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑu si ɑndunyɑu fei, ɑɑ sisi ide iyi ɑbou ihɛ̃ í ce ɑ mɑɑ yeò ɡiɡiɛ.

Zudɑsi ɑ́ fitɑ ɑnyii Jesu

(Cɔ Mɑɑku 14:10-11; Luku 22:3-6)

14 Ŋɔi Zudɑsi Isikɑriɔti, inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu, í bɔ bi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu, 15 í bee ŋɑ í ni, mii ɑɑ muum ŋɑ bii ǹ dɑ nŋɛ Jesu si ɑwɔ. Nɔ ɑ̀ kɑ fiɑ isɔ fũfũ ɑrɑ kuntɑɑ ɑ̀ nɑɑ. 16 Hɑi wɑɑti bɛɛbɛi, Zudɑsi wɑ dɛ kpɑ̃ɑ bɛ́i ɑ́ ce ku zɑmbɑò Jesu ku nɑ inɛ ŋɑu.

Jesu wɑ jɛ ijɛi jinɡɑui Iku ku kuɑ do mɔcɔɛ ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 14:12-21; Luku 22:7-14, 21-23; Zɑ̃ɑ 13:21-30)

17 Si ɑjɔ sintei jinɡɑui Pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefeeu mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, iwoi ì bi kɑɑ ceeɛ sɔɔlui jinɡɑui Iku ku kuɑu. 18 Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, i bɔ inɔ ilu bi wɑ̃ɑnɛ kɑsɑ i sɔ̃ɔ i ni, ɑmu Mɛɛtu ǹ ni, wɑɑtim í to. Bi tɛɛi ɑn jɛ jinɡɑui Iku ku kuɑ do mɔcɔm ŋɑ. 19 Nɔ mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ ce bɛi Jesu í sɔ̃ ŋɑ, ɑ̀ ce sɔɔlui jinɡɑuu.

20 Iyi ɑlɛ í lɛ Jesu do mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu ɑ̀ wɑɑ jɛ. 21 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ ŋɔi Jesu í ni, ntɔ ntɔ, inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ ɑ́ zɑmbɑm. 22 Ŋɔi inɔi mɔcɔ ŋɑu í fɔ ntɔ ntɔ, ɑ̀ wɑsi ku beeɛ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑ̀ wɑɑ ni, isɑ kù jɛ ɑmu yɑ Lɑfɛ̃ɛ. 23 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, inɛ iyi í ɡũsi pɛ̃ɛ si inɔ jɛɛ ɑwɑò ɑjɔ, lɑfɛ̃ɛi ɑ́ zɑmbɑm. 24 Amu Amɑi Amɑnɛ ɑn ku si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ. Ammɑ inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑm ɑ́ yɛ ijuukpɑ̃ nlɑ nlɑ. Á tiɑɑ inɛɛu bii í jɛ ɑ kù buu mɔm wo. 25 Zudɑsi iyi ɑ́ zɑmbɑɛu mɔ í so ide í ni, isɑ kù nɔ kù jɛ ɑmu yɑ Mɛɛtu. Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, oo, ɑwɔi ɑɑ coo.

Ijɛ iyi ɑɑ kɑ yeò ɡiɡii ikui Jesu

(Cɔ Mɑɑku 14:22-26; Luku 22:14-20; Kɔr. 1, 11:23-35)

26 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ, ŋɔi Jesu í so pɛ̃ɛ nɔ í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ titɑ̃ í bɛi í bububuɛ í nɑ mɔcɔɛ ŋɑu, í ni, iyi ihɛ̃i í jɛ ɑrɑm, i ɡbɑ i jɛ ŋɑ. 27-28 Si ɑnyii nŋu, nɔ í so kɔɔfu si bii ɑ̀ dɑsi vɛ̃ɛ í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɔ í nɑ ŋɑ í ni, iyi ihɛ̃i í jɛ njɛm. Nŋui í jɛ nyindɑi ɑkɑbuu iyi Ilɑɑɔ̃ í dĩ do ɑmɑnɛ ŋɑ. An nikɑ̃ɛ nɑ irii inɛ nkpɔ ku bɑ n kpɑ idei dulum du ŋɑ. Iŋɛ fei, i mɔ ŋɑ. 29 An sɔ̃ ŋɛ, hɑi nnyi n kɑɑ n mɔ ɑtɛ̃ vɛ̃ɛ mɑ́ í ɡbe hee ɑjɔ iyi ɑwɑɛ ŋɑ fei ɑɑ kɑ mɔ vɛ̃ɛ titɔ̃ si bommɑi Bɑɑm. 30 Si ɑnyiɛ ɑ̀ kɔ̃ iri ŋɑ nɔ ɑ̀ fitɑ ɑ̀ bɔ iri kutɑi Olivieu.

Piɛɛ ɑ́ jɑ̃ ku ni nŋu ku mɑ̀ Jesu

(Cɔ Mɑɑku 14:27-31; Luku 22:31-34; Zɑ̃ɑ 13:36-38)

31 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, idũuyi mɔm, iŋɛ fei ɑɑ nyiò ɑnyi nɑ irim. Bɛ́i Ilɑɑɔ̃ í fɔ si kukɔi ideɛ, bɛɛbɛi ɑ́ ce. I ni, ɑ́ kpɑ woo deɡbeu nɔ ɑnɡudɑ̃ ŋɑu ɑ fɑnɡɑɑ bii fei. 32 Ammɑ ɑn jĩ hɑi si bɑlɛ nɔ n cuɑ nŋɛ n bɔ ilɛi Gɑlilee. 33 Ŋɔi Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, bɑɑ bii inɛ fei wɑ nyiò ɑnyi nɑ iriɛ, ɑmu n kɑɑ n nyiò ɑnyi pɑi. 34 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ntɔ ntɔ, idũuyi mɔm, hee ɑjɛɛ ku mɑɑ kɔ, ɑɑ jɑ̃ isɛ ɡbɛɛtɑ i ni i kù mɑ̀m. 35 Ammɑ Piɛɛ í jɛɑɑ í ni, n kɑɑ n kɔsiɛ pɑi, bɑɑ bii í jɛ ɑn ku do ɑwɔ ɑjɔi. Nɔ mɔcɔ ŋɑu mɔ fei ɑ̀ fɔ bɛɛbɛ.

Jesu wɑ ce kutɔɔ Gɛsemɑnee

(Cɔ Mɑɑku 14:32-42; Luku 22:39-46)

36 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ inyɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Gɛsemɑnee. Iyi ɑ̀ to bɛ nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i bubɑ ihɛ̃ titɑ̃ ŋɑ n koo n ce kutɔɔ wɑ. 37 Ŋɔi í ɡbɑ̃ Piɛɛ do ɑmɑ minjii Zebedee ŋɑu ɑ̀ bɔ wɑju. Nɔ inɔ kufɔ í nɑɑ siɛ hee ɑrɑɛ fei í rɔ. 38 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɔ kufɔ í nɑɑ sim nlɑ nlɑ hee wɑ bi ku kpɑm. I wɑ ihɛ̃, i bɑm njoo ku wɔ ŋɑ. 39 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi í bɔ wɑju keeke í koo í sɛɛbɑtɑ ilɛ wɑ ce kutɔɔ í ni, Bɑɑm, bii ɑ́ ce, jɔ̀ wɑhɑlɑu ihɛ̃ ku jĩim. Ammɑ do nŋu fei, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ ti idɔɔbim, jɔ̀ idɔɔbiɛ ku ce.

40 Si ɑnyiɛ ŋɔi í nyi wɑ bi mɔcɔ mɛɛtɑ ŋɑu í bɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sĩ njoo. Ŋɔi í bee Piɛɛ í ni, debɛi, i kù yɔkɔ i kù bɑm njoo ku wɔ bɑɑ lɛɛu ɑkɑ̃ ŋɑ? 41 I wɔ njoo nɔ i mɑɑ ce kutɔɔ ŋɑ ku bɑ i mɑɑ̀ dɑsi kulɛlɛi inɛ ŋɑ. Idɔi ɑmɑnɛ í bi, ɑmmɑ ɑrɑɛ í kuɑ ɡbuɡbɑ̃ɛ.

42 Nɔ í jĩò ŋɑ isɛ ɡbeejisiɑ mɑ́ í koo í ce kutɔɔ í ni, Bɑɑm, bii ì jɛ wɑhɑlɑu ihɛ̃ kɑɑ jĩim, bii í jɛ kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi n kù yɔɔi, jɔ̀ idɔɔbiɛ ku ce. 43 Iyi í ce kutɔɔ í tɑ̃ ŋɔi í nyi wɑ bi tu ŋɑ mɑ́ nɔ í bɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sĩ njoo mɑ́, domi njoo wɑ kpɑ ŋɑ. 44 Jesu í jɔ̀ ŋɑ mɑ́, í koo í ce kutɔɔ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑɛ si ide ɑkɑ̃u. 45 Nɔ í nyi wɑ bi tu ŋɑ mɑ́ í sɔ̃ ŋɑ í ni, ì sũ ì wɑɑ sĩmi ŋɑi hee nsɛi? I cɔ, wɑɑti í ɡbe keeke iyi ɑɑ mu ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑ dɑɑ ilu dulum ŋɑ si ɑwɔ. 46 Inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑm wɑ to wɑ. I dede kɑɑ kòo ŋɑ.

À mu Jesu

(Cɔ Mɑɑku 14:43-50; Luku 22:47-53; Zɑ̃ɑ 18:3-12)

47 Iyi Jesu wɑ fɔ bɛɛbɛ ɡbɑkɑ̃, ŋɔi Zudɑsi, inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu í to wɑ. Zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ wɑ ɑ̀ wɑɑ mu tɑɑkubɑ ŋɑ do ɡolo ŋɑ. Inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑui ɑ̀ bɛ ŋɑ wɑ. 48 Wɑɑti iyi Zudɑsi í dɑsi idɔ nŋu ku zɑmbɑ Jesuu, í sɔ̃ inɛ ŋɑu nyindɑ ɡɔ iyi nŋu ɑ́ ce. Í ni, inɛ iyi ɑn koo n yɑ n bɑɑbɑɛ, Lɑfɛ̃ɛ mbɛ, i muu. 49 Hɑi Zudɑsi í to wɑ ɡbɑkɑ̃, í sɛkɛɛi si Jesu í ni, irei ì cɑɑlɛ, Mɛɛtu. Nɔ í bɑɑbɑɛ. 50 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, kpɑɑsim, iyi ì nɑɑ ku ceu, coo.

Nɔ inɛ ŋɑu ɑ̀ to Jesu ɑwɔ ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ muu. 51 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔi Jesu ŋɑu í yɔ tɑɑkubɑɛ í cɑfé itĩi ɑmɑɑcɛi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í buu. 52 Ammɑ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, sindo tɑɑkubɑɛ si ɑnkɔ̃ɔɛ. Inɛ iyi wɑ kpɑ inɛ do tɑɑkubɑ fei, tɑɑkubɑi ɑ́ nɑ ku kpɑ lɑfɛ̃ɛ mɔ. 53 I kù mɑ̀ iyi bii ǹ bi ɑn yɔkɔ n tɔɔ Bɑɑm, nɔ ɡbɑkɑ̃ ku sɑmbɑɑm ɑmɑlekɑ dubu nkpɔ nkpɔ wɑ ɑ nɑɑ ɑ sobim? 54 Ammɑ bii ǹ ce bɛɛbɛ, kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ iyi í ni mii ŋɑu ihɛ̃ fei ɑ́ bɑm nii kɑɑ kɔ̃.

55 Ŋɔi Jesu í bee zɑmɑɑu í ni, ɑmui ì nɑɑ ku mu bɛ ŋɑ do tɑɑkubɑ do ɡolo ŋɑ bɛi woo ce ile? Ǹ yɑ n wɑ si inɔ nŋɛ ɑjɔ fei n mɑɑ n kɔ inɛ ŋɑ si cio kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, nɔ i kù mum ŋɑ. 56 Ammɑ nŋu ŋɑu bɛ fei í cei ku bɑ ide iyi wɑlii ŋɑu ɑ̀ fɔ si tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ ku kɔ̃.

Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu fei ɑ̀ jɔ̀ɔ ɑ̀ sɑ.

Jesu í wɑ wɑjui iɡbɛi woo kiiti ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 14:53-65; Luku 22:54-55, 63-71; Zɑ̃ɑ 18:13-14, 19-24)

57 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mu Jesuu ɑ̀ bɔòɛ bi Kɑifu woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃. Tenɡi bɛi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ. 58 Nɔ Piɛɛ í wɑ hee jĩijĩ wɑ too Jesu wɑ do ɑnyi hee í bɔ inɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i woo wee nlɑu. Ŋɔi í bubɑ bɛ do woo deɡbe ɑndɛ koofɑ ŋɑu nɑ ku yɛò bɛi ideu ɑ́ kpɑò iri.

59 Wɑɑti nŋu inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do iɡbɛi woo kiiti ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑ mɑ́ Jesu ide iyi ɑɑ yɛò tɑɑleɛ ku bɑ ɑ kpɑɑ. 60 Ammɑ ɑ kù bɑ ide iyi ɑɑ yɛò tɑɑleɛ bɑɑ do iyi ilu sɛɛdɑ ibo nkpɔ í nɑɑ í mɑ́ɑ ide fei. Si ɑnyii nŋu, ɑmɑnɛ minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ. 61 À ni, mɔkɔu ihɛ̃ í ni nŋu ɑ́ yɔkɔ ku lɛɡɛ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ si ɑfei ɑjɔ mɛɛtɑ nŋu ku mɑ mmuɛ mɑ́.

62 Ŋɔi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í dede í bee Jesu í ni, i kù wɑɑ ni ide ɡɔ? Ide mii inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ wɑɑ yɛò tɑɑleɛ. 63 Ammɑ Jesu wɑ cokoɛ. Ŋɔi woo wee nlɑu í sɔ̃ɔ í ni, do irii Ilɑɑɔ̃, fɔ bii ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑui *. 64 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, oo, ɑmui, si bɛi ì fɔ. Nɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, ɑɑ yɛ ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ wɑ n bubɑ ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei. Bɛɛbɛ mɔi ɑɑ nɑ i yɛm ŋɑ ɑjɔ ɑkɑ̃ n nɑɑ si kudũi ijĩ mɑ́. 65 Ŋɔi woo wee nlɑu í ɡɑ ibɔɛ ku nyisiò idɔɔkɔ̃ɛ. Ŋɔi í ni, wɑ bu Ilɑɑɔ̃. A kù wɑɑ dɛ ilu sɛɛdɑ kɑ̃mɑ mɑ́. I ɡbɔ bɛi wɑ bu Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 66 Bɛirei ì yɛ ɑ ceɑ mɔkɔu ŋɑ. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ yɛ tɑɑleɛ ɑ̀ ni í to ɑ kpɑɑ.

67 Ŋɔi ɑ̀ wɑsi ku tu si wɑjui Jesu ɑntɔ nɔ ɑ̀ wɑɑ dɑɑ kutu, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ sɑmbɑlɑɛ. 68 Nɔ ɑ̀ ni, ɑwɔ iyi ì wɑɑ kpe ɑrɑɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu, sɔ̃ wɑ inɛ iyi í cɑ̃ɛ.

Piɛɛ í jɑ̃ í ni nŋu kù mɑ̀ Jesu

(Cɔ Mɑɑku 14:66-72; Luku 22:56-62; Zɑ̃ɑ 18:15-18, 25-27)

69 Wɑɑti bɛɛbɛ Piɛɛ wɑ bubɑ bɑntumɑi kpɑsɛ̃u. Ŋɔi mudɛ̃ɛ woo ce icɛ ɡɔ í sɛkɛɛ siɛ wɑ í ni, ɑwɔ mɔ ì tɑko ì wɛɛ do Jesu inɛi Gɑlileeu. 70 Ammɑ í jɑ̃ si wɑjui ɑŋɑ fei í ni, n kù mɑ̀ iyi ì wɑɑ fɔ. 71 Si ɑnyiɛ, nɔ í dede í bɔ ikpɑ ɑndɛ kɑbɑu. Ŋɔi mudɛ̃ɛ ɑmɑɑcɛ mmu ɡɔ í yɔɔ mɑ́, nɔ í sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu í ni, inɛɛu ihɛ̃ í tɑko í wɛɛ do Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiu. 72 Ŋɔi Piɛɛ í jɑ̃ mɑ́ nɔ í ceekpe í ni, n kù mɑ̀ inɛɛu bɛ. 73 Iyi í kɔ̃ɔsi mɑ́, ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu ɑ̀ sɛkɛɛ si Piɛɛ ɑ̀ ni, ntɔ ntɔ ɑwɔu inɛ ɑkɑ̃ nŋɑi. Ide ku fɔɛ wɑ nyisi iyi ɑwɔu inɛi Gɑlileei. 74 Ŋɔi í teese í ceekpe í ni, n kù mɑ̀ mɔkɔu. Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑjɛɛ wɑ kɔ. 75 Nɔ Piɛɛ í ye ɡiɡii ide iyi Jesu í sɔ̃ɔu wo í ni, hee ɑjɛɛ ku mɑɑ kɔ ɑɑ jɑ̃ isɛ ɡbɛɛtɑ i ni i kù mɑ̀m. Ŋɔi í fitɑ í koo wɑ kpɑtɑ ntɔ ntɔ.

27

À bɔò Jesu wɑjui Pilɑti

(Cɔ Mɑɑku 15:1; Luku 23:1-2; Zɑ̃ɑ 18:28-32)

1 Ŋɔi dɑɑdɑɑkɔ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑ fei ɑ̀ jilɔɔ si ɑŋɑ ɑ kpɑ Jesu. 2 Nɔ ɑ̀ dũu ɑ̀ koo ɑ̀ dɑɑ Pilɑti ilu ilɛu si ɑwɔ.

Ikui Zudɑsi

(Cɔ IWB 1:18-19)

3 Zudɑsi, nŋu iyi í zɑmbɑ Jesuu, í yɛ bɛi ɑ̀ yɛ tɑɑleɛ ɑ kpɑɑ, ŋɔi inɔɛ í fɔ. Nɔ í nyiò fiɑi isɔ fũfũ kuntɑɑu bi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑu. 4 Í sɔ̃ ŋɑ í ni, ǹ ce dulum si bɛi ǹ zɑmbɑ inɛ dee deeu ihɛ̃ ɑ kpɑɑ. Ammɑ ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, yoomɑi í yɛ wɑ. Í jɛ idei iriɛ. 5 Ŋɔi Zudɑsi í nyɔ fiɑu si kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ í nɛɛ. Nɔ í koo í dɑsi kɔ̃ɔɛ ikũ lele í kpɑ ɑrɑɛ.

6 Inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ tɑsi fiɑu ɑ̀ ni, bɛirei ɑɑ kɑ ceò fiɑu ihɛ̃. A kù nɛ kpɑ̃ɑ kɑ dɑsi kpɑkoi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ fiɑ iyi ɑ̀ sɑ̃ nɑ ɑ nikɑ̃ò njɛi inɛ ɡɔi. 7 Iyi ɑ̀ busi njɛ ɑ̀ tɑ̃, nɔ ɑ̀ so fiɑu ɑ̀ rɑò ikoi woo mɑ cɑkɑ ɡɔ, ɑ̀ ce bi ku si inɛ njoo ŋɑ. 8 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ yɑ kpe ikou ikoi njɛ bɑɑ nnyi. 9 Bɛɛbɛi idei Zeremii wɑliiu í ce si bɛi í ni, ɑ̀ so fiɑi isɔ fũfũ kuntɑɑu, fiɑ iyi inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ jɛsi ɑŋɑ ɑ sɑ̃ nɑ iriɛu, 10 nɔ ɑ̀ rɑò ikoi woo mɑ cɑkɑu, si bɛi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í dɑsim.

Pilɑti wɑ bee Jesu ide ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 15;2-5; Luku 23:3-5; Zɑ̃ɑ 18:33-38)

11 Ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ leekĩ Jesu si wɑjui Pilɑti ilu ilɛu, nɔ í beeɛ í ni, ɑwɔi ì jɛ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ? Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, oo, si bɛi ì fɔ. 12 Si ɑnyii nŋu, inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ wɑɑ mɑ́ɑ ide, nɔ kù ni nŋɑ ide kɑ̃mɑ. 13 Ŋɔi Pilɑti í beeɛ í ni, i kù wɑɑ ɡbɔ ide ŋɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ fɔ ɑ̀ wɑɑ yɛò tɑɑleɛ bɑ. 14 Ammɑ Jesu kù jɛɑɑ bɑɑ ɡbɑkɑ̃ hee biti í muu.

À yɛ tɑɑlei Jesu ɑ bɑ ɑ kpɑɑ

(Cɔ Mɑɑku 15:6-15; Luku 23;13-25; Zɑ̃ɑ 18;39-19:16)

15 Wee si jinɡɑui Iku ku kuɑ fei ilu ilɛu í yɑ jɔ̀ inɛi piisɔ̃ɔ ɑkɑ̃ iyi zɑmɑɑ í bii. 16 Wee, wɑɑti bɛɛbɛ inɛ ɡɔ í wɑ ile piisɔ̃ɔ bɛ, ɑ̀ yɑ kpoo Bɑrɑbɑɑ, nɔ inɛ fei í mɑ̀ɑ. 17 Ŋɔi í jɔ̀ iyi zɑmɑɑu í tɔtɔɔ, Pilɑti í bee ŋɑ í ni, yooi ì bi n jɔ̀ nŋɛ, Bɑrɑbɑɑ de, mɑ̀ Jesu iyi ɑ̀ yɑ kpe Kirisiu. 18 Í fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi nɑ iɡui í jɔ̀ ɑ̀ dɑɑ nŋu Jesu si ɑwɔ.

19 Wɑɑti iyi Pilɑti wɑ bubɑ bi ku ce kiitiu, ŋɔi ɑboɛ í bɛ siɛ inɛ ɡɔ wɑ í ni, mɑɑ̀ dɑsi idei inɛ dee deeu bɛ bɑɑ, domi idũ, iyi ǹ wɑ n sũ, ǹ yɛ wɑhɑlɑ jiidɑ jiidɑ si ɑlɑ nɑ iriɛ.

20 Ammɑ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ wɑsi ku mɑnte zɑmɑɑu ɑ̀ wɑɑ ni ɑ̀ sɔ̃ Pilɑti ku nyɑɑ ɑŋɑ Bɑrɑbɑɑ nɔ ku jɔ̀ ɑ kpɑ Jesu. 21 Nɔ Pilɑti í bee ŋɑ í ni, si ɑmɑnɛ minji ŋɑu bɛ, yoo nŋɑi ì bi n jɔ̀ nŋɛ. Nɔ ɑ̀ ni, Bɑrɑbɑɑ. 22 Nɔ Pilɑti í ni, to, bɛirei ɑn ceɑ Jesu iyi ɑ̀ yɑ kpe Kirisiu. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ ni, kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu. 23 Ŋɔi Pilɑti í bee ŋɑ í ni, lɑɑlɔ yoomɑi í bɛi í ce. Ammɑ bɛ́i Pilɑti wɑ fɔ fei, bɛɛbɛ mɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ dɔ̃ ɑnu hee lele ɑ ni, kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu. 24 Iyi Pilɑti í yɛ mii iyi nŋu wɑ ce fei nɡbɛi, wɑkɑtɑu wɑ kɔ̃ɔsi mɔm nii, ŋɔi í bu inyi í wɔɔ si wɑjui zɑmɑɑu í nyisi iyi bɑɑi nŋu kù wɑ si ideu, í ni, njɛi mɔkɔ dee deeu ihɛ̃ ku nikɑ̃ɛ kù yɛm, í jɛ idei irii nŋɛ. 25 Ŋɔi inɛ ŋɑu fei ɑ̀ jɛ ɑ̀ ni, kunikɑ̃i njɛɛu ku jɛ idei irii ɑwɑ do ɑmɑ nwɑ ŋɑ. 26 Ŋɔi Pilɑti í jɔ̀ nŋɑ Bɑrɑbɑɑ, nɔ í jɔ̀ ɑ̀ tɛɑ Jesu kpɔtɔɔ. Si ɑnyii nŋu, nɔ í dɑ nŋɑ si ɑwɔ ɑ koo ɑ kpɑkpɑɛ si jĩi.

Sooɡe ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɑɑko Jesu

(Cɔ Mɑɑku 15:16-20; Zɑ̃ɑ 19:2-3)

27 Si ɑnyii nŋu ŋɔi sooɡe ŋɑ ɑ̀ ɡbɑ̃ Jesu ɑ̀ lɔòɛ kɑbɑi ilu ilɛu, nɔ ɑ̀ tɔtɔɔ sooɡeɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu fei bɛ. 28 À bɔ nyɑuɛ ŋɑ nɔ ɑ̀ dɑɑ si ibɔ nkpɑ sisɔ ɡɔ. 29 Nɔ ɑ̀ bɑ fulɑi ɑɡũ ɑ̀ leɑ si iri, nɔ ɑ̀ nɑɑ kpokpoo si ɑwɔ njɛɛ, ɑ̀ bɛi ɑ̀ ɡulɛ si wɑjuɛ ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ ɑ̀ wɑɑ ni, fɔɔ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ. 30 Ŋɔi ɑ̀ tu siɛ ɑntɔ nɔ ɑ̀ ɡbɑ kpokpoou ɑ̀ cɑ̃ɑ si iriɛ. 31 Iyi ɑ̀ yɑɑkoɛ ɑ̀ tɑ̃, ŋɔi ɑ̀ bɔɑɑ ibɔ nkpɑu ɑ̀ bɛi ɑ̀ dɑɑ si ibɔɛ ɑ̀ ɡbɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ bɔ ku kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu.

À kpɑkpɑ Jesu si jĩi ku ɡɑɑu

(Cɔ Mɑɑku 15:21-32; Luku 23;26-43; Zɑ̃ɑ 19:17-27)

32 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ fitɑ hɑi inɔ iluu ŋɔi ɑ̀ ko inɛi Sirɛni ɡɔ ɑ̀ yɑ kpoo Simɔɔ. Ŋɔi sooɡe ŋɑu ɑ̀ tilɑsiɛ ɑ̀ kɑ̃ɑ jĩi ku ɡɑɑu bii ɑɑ kpɑkpɑ si Jesuu. 33 Nɔ ɑ̀ wɑɑ bɔ inyɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Gɔɔɡɔtɑ, wɑɑtɔ inyɑ iyi í jɔ kokoi iri. Wɑɑti iyi ɑ̀ to bɛ, 34 ɑ̀ nɑ Jesu ɑtɛ̃ vɛ̃ɛ iyi ɑ̀ yɔɡɛɛ do ɑlolo. Ammɑ iyi í tiɛɛ kù bi nŋu ku mɔɔ.

35 Ŋɔi ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑuu nɔ ɑ̀ tɑ kpɑsɑ si jĩnɛɛ ŋɑu ɑ̀ ce ikpɛ̃ɛ. 36 Nɔ ɑ̀ bubɑ ɑ̀ wɑɑ deɡbeɛ. 37 Si ɑntɑi iriɛ do lele, ɑ̀ kɔ ide iyi wɑ fɔ tɑɑle iyi í ce ɑ̀ ni, inɛ ihɛ̃i í jɛ Jesu, Ilɑɑlui Zuifu ŋɑ. 38 Ŋɔi ɑ̀ kpɑkpɑ ile minji ɡɔ ŋɑ bɛ mɑ́, inɛ ɑkɑ̃ ikpɑ ɑwɔ njɛɛ, inɛ ɑkɑ̃ mɔ ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑɛ.

39 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too do bɛ ɑ̀ yɑ ɡbuɡbɑ̃ irii ɑ mɑɑ buu, 40 ɑ mɑɑ ni, kù jɛ ɑwɔi ì ni ɑɑ lɛɡɛ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ i mɑɑ mɑ́ si ɑfei ɑjɔ mɛɛtɑ? To, bii ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃i, fɑɑbɑ ɑrɑɛ bɛ, kitɑ wɑ hɑi si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuu. 41 Bɛɛbɛi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ yɑ mɑɑ yɑɑkoɛ ɑ mɑɑ ni, 42 í fɑɑbɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑmmɑ í mɔnɡɔ ku fɑɑbɑ ɑrɑɛ. Kù jɛ í ni nŋu ilɑɑlui inɛi Izirɛli ŋɑi? To, ku kitɑ wɑ hɑi si ɑntɑi jĩi nɔu ku bɑ kɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ. 43 Í dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ nɔ í ni nŋu Amɑi Ilɑɑɔ̃i. Debɛi, bii Ilɑɑɔ̃ í nɛ kubiɛ ntɔ ntɔi ku fɑɑbɑɛ. 44 Bɛɛbɛ mɔi ile ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑkpɑ do Jesu ɑjɔu ɑ̀ yɑ mɑɑ yɑɑkoɛ.

Wɑɑti iyi Jesu í ku

(Cɔ Mɑɑku 15:33-41; Luku 23:44-49; Zɑ̃ɑ 19;28-30)

45 Ŋɔi dɑsɑ̃ nkpɑu ilu í kuku si ilɛ fei hee í koo í to isɔ mɛɛtɑi ɑlɛ. 46 Nɔ si isɔ mɛɛtɑu Jesu í dɔ̃ ɑnu hee lele í ni, Eli, Eli, lɑmɑ sɑbɑtɑni, wɑɑtɔ Ilɑɑɔ̃, Ilɑɑɔ̃, nɑ mii í ce ì fũsim ɑwɔ. 47 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu ɑ̀ ɡbɔ ideu. Nɔ ɑ̀ ni, wɑ kpe Elii. 48 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ í sɛi í koo í dĩ kɑnyɑ si ɡolo ɡɔ í sɔsi inyiikɑ̃ í bɛi í nɑɑ í toɑ Jesu ku cɔ̃ɔcɔ̃ɔɛ. 49 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu ɑ̀ ni, jɔ̀ɔ titɑ̃, kɑ cɔ bii Elii ɑ́ nɑ ku fɑɑbɑɛ. 50 Nɔ Jesu í dɔ̃ ɑnu mɑ́ hee lele í bɛi í ku.

51 Asee, wɑɑti bɛɛbɛ si ilui Zeruzɑlɛmu, ridoo iyi í wɑ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u í ɡɑ í kpɛ̃ minji hɑi lele hee ku bɔ ilɛ, nɔ ilɛ í yɑyɑ hee kutɑ ŋɑ ɑ̀ lɑ. 52-53 Bɑlɛ ŋɑ ɑ̀ cĩ, nɔ woo dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ nkpɔ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ ku wo ɑ̀ jĩ mɑ́, ɑ̀ fitɑ hɑi inɔ bɑlɛ. Si ɑnyii kujĩi Jesu nɔ ɑ̀ bɔ Zeruzɑlɛmu ilu kumɑ́u ɑ̀ tusɛ ɑrɑ nŋɑ bi inɛ nkpɔ.

54 Ŋɔi inɛ nɡboi sooɡe ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bi tɛɛ ɑ̀ wɑɑ deɡbe Jesuu ɑ̀ yɛ kuyɑyɑi ilɛu do mii ŋɑ iyi í ce fei ŋɔi njo nlɑ nlɑ í mu ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, ntɔ ntɔ, inɛɛu ihɛ̃ Amɑi Ilɑɑɔ̃i. 55 Inɑɑbo nkpɔ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ, ɑ̀ wɑɑ cɔ Jesu wɑ hɑi jĩijĩ. À too Jesu wɑi hɑi Gɑlilee ɑ nɑɑ ɑ ɡbɔɑ. 56 Si inɔ nŋɑ Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu do Mɑɑri iyei Zɑɑki do Zozɛfu, do iyei ɑmɑi Zebedee ŋɑ, ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑ bɛ.

À dɑsi ikui Jesu bɑlɛ

(Cɔ Mɑɑku 15:42-47; Luku 23:50-56; Zɑ̃ɑ 19:38-42)

57 Iyi ɑlɛ í lɛ, ŋɔi mɔkɔ ilu fiɑ ɡɔ í nɑɑ bɛ. À yɑ kpoo Zozɛfu, inɛi Arimɑteei. Wee nŋu mɔ mɔcɔi Jesui wɑ jɛ. 58 Ŋɔi í bɔ bi Pilɑti í tɔɔɛ ikui Jesu. Nɔ Pilɑti í yɔɔdɑɑ í ni ɑ nɑɑ. 59 Zozɛfu í so ikuu í woo do ɑcɔ fũfũ titɔ̃ ɡɔ. 60 Nɔ í koo í suu si isɑi kutɑ ɡɔ iyi í jɔ̀ ɑ̀ ɡbeɑ nŋu tɑkɑɛ wo, ɑmmɑ ɑ kù dɑsi inɛ ɡɔ titɑ̃. Si ɑnyiɛ nɔ í bimbili kutɑ nlɑ ɡɔ í dĩò ɑndɛi bɑlɛu í bɛi í nɛ. 61 Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu do Mɑɑri iyi ihɔ̃u ɑ̀ wɑ bɛ ɑ̀ wɑɑ bubɑ kɔkɔi bɑlɛu.

Bɑlɛ ku deɡbe

62 Iyi ɑjɔi sɔɔlui kusĩmiu í kpɑ iri, ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ bɔ bi Pilɑti ɑjɔ *. 63 À ni, lɑfɛ̃ɛ, ɑ̀ ye ɡiɡii ide iyi ilu ibou í fɔ si wɑɑti iyi í wɛɛ si ɑndunyɑ í ni si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ nŋu ɑ́ jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́. 64 Nɑ nŋu, jɔ̀ ɑ mɑɑ deɡbe bɑlɛu hee ku to zɑkɑi ɑjɔ mɛɛtɑ, ku bɑ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ nyɑ ikuu, ɑ bɛi ɑ koo ɑ sɔ̃ inɛ ŋɑ ɑ ni, í jĩ hɑi si bɑlɛ. Wɑɑti bɛɛbɛ iboi ɑnkɑ̃ɑnyiu ihɛ̃ ɑ́ nɑ ku re bɑɑ ti tɑkou mɑ́. 65 Ŋɔi Pilɑti í sɔ̃ ŋɑ í ni, i ɡbɑ̃ sooɡe ŋɑu ɑ koo ɑ deɡbeɛ bɛi ì bi ŋɑ. 66 Nɔ ɑŋɑò ŋɑ fei ɑ̀ bɔ bi bɑlɛu. À ce nyindɑi ɑmɑnlu si kutɑu ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ cũu. Nɔ ɑ̀ jilɛ sooɡe ŋɑ bɛ ɑ̀ wɑɑ deɡbeɛ.

28

Kujĩi Jesu hɑi si bɑlɛ

(Cɔ Mɑɑku 16:1-10; Luku 24:1-12; Zɑ̃ɑ 20:1-10)

1 Iyi ɑjɔi kusĩmiu í lɔ, ɑjɔ ɑmɑɑzumɑ dɑɑdɑɑkɔ Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu do Mɑɑri iyi ihɔ̃ ɑ̀ bɔ bɑlɛu ku cɔ. 2 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ilɛ kuyɑyɑ nlɑ ɡɔ í dede nɔ ɑmɑlekɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɡɔ í kitɑ wɑ hɑi lele í nɑɑ í tɑle kutɑu wɑ bubɑ si. 3 Wɑjuɛ wɑ dɑɑnɑ bɛi kuŋɔi ijĩ nɔ nyɑuɛ ŋɑ mɔ wɑ fũutɑ bɛi iwu tɑfɑ. 4 Ŋɔi njo í mu woo deɡbe ŋɑu hee ɑ̀ wɑɑ yɑyɑ nɔ ɑ̀ cuku ilɛ bɛi iku ŋɑ. 5 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í sɔ̃ inɑɑbo ŋɑu í ni, iŋɛ, i mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku mu ŋɛ. Ǹ mɑ̀ iyi Jesu inɛ iyi ɑ̀ kpɑkpɑ si jĩi ku ɡɑɑuui ì wɑɑ dɛ ŋɑ. 6 Kù wɑ ihɛ̃ mɑ́, í jĩ hɑi si bɑlɛ si bɛi í tɑko í fɔu. I nɑɑ i cɔ bii í tɑko wɑ sũ wo, 7 nɔ i koo ńyɑ ńyɑ i koo i sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ i ni, í jĩ hɑi si bɑlɛ. Á cuɑ nŋɛ ikpɑ Gɑlilee. Bɛi ɑɑ yɔɔ ŋɑ. Iyi ǹ nɛ ɑn sɔ̃ ŋɛ mbɛ.

8 Ŋɔi ɑ̀ sindɑ ńyɑ ńyɑ hɑi bi bɑlɛu do njo. Nɔ bɑɑ do iyi ɑ̀ wɑɑ ce njo fei ɑ̀ nɛ inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ mɑ́. Ŋɔi ɑ̀ sɛi ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ lɑɑbɑɑuu. 9 Ŋɔi Jesu í kò ŋɑ í ni, i fɔɔ. Ŋɔi ɑ̀ sɛkɛɛ siɛ wɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ mu kutɛɛ ɑ̀ sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ. 10 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku mu ŋɛ. I koo i sɔ̃ kpɑɑsim ŋɑ ɑ bɔ Gɑlilee, bɛi ɑɑ yɛm.

Idei woo deɡbe ŋɑ

11 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑ si kpɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ nɛu, inɛ ɡɔ ŋɑ si woo deɡbe ŋɑu ɑ̀ bɔ inɔ ilu ɑ̀ koo ɑ̀ sisiɑ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ mii iyi í ceu fei. 12 Nɔ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ ce kutɔtɔɔ do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ busi njɛ nɔ ɑ̀ muɑ sooɡe ŋɑu fiɑ nkpɔ ɡɔ, 13 ɑ̀ sɔ̃ ŋɑ ɑ̀ ni, i sɔ̃ inɛ ŋɑ i ni mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ idũ lɑjɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ ce ilei ikuu wɑɑti iyi ì wɑɑ sĩ njoo ŋɑ. 14 Bii ilu ilɛu í ɡbɔ ideu, ɑ̀ mɑ̀ bɛi ɑɑ kɑ ce ku bɑ ku mɑɑ̀ kpɑ̃ ŋɛ iju. 15 Sooɡe ŋɑu ɑ̀ ɡbɑ fiɑu nɔ ɑ̀ ce bɛi ɑ̀ tɔɔ ŋɑu. Ŋɔi í jɔ̀ ideu í fɑnɡɑɑ si inɔi Zuifu ŋɑ hee do nnyi fei.

Icɛ iyi Jesu í jɔ̀ɑ mɔcɔɛ ŋɑ

(Cɔ Mɑɑku 16:14-18; Luku 24:36-49; Zɑ̃ɑ 20:19-23; IWB 1:6-8)

16 Jesu í bɔ Gɑlilee. Si ɑnyii nŋu nɔ mɔcɔ mɑɑtɑkɑ̃ ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ bɑɑ bɛ si iri kutɑ bii í tɑko í sɔ̃ ŋɑ wou. 17 Iyi ɑ̀ yɔɔ, ŋɔi ɑ̀ wɑɑ ɡulɛɑɑ. Ammɑ ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sikɑ sikɑ. 18 Ŋɔi Jesu í sɛkɛɛ si ŋɑ wɑ í ni, yiikoi lele do ti ilɛ fei ɑ̀ nɑm nii. 19 Nɑ nŋu, i koo si dimi fei, i ce ŋɑ mɔcɔm ŋɑ. Nɔ i dɑsi ŋɑ inyi do irii Bɑɑbɑ do ti Amɑ do ti Hundei Ilɑɑɔ̃. 20 Nɔ ide ŋɑ iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ fei, i kɔ ŋɑ si ide ŋɑu ku jirimɑ ŋɑ. Nɔ ɑn mɑɑ n wɛɛ do iŋɛ ɑjɔ fei hee kɔɔi ɑndunyɑ

* 5:41 Bii inɛ ɡɔ í tilɑsiɛ i soɑ nŋu ɑso Wɑɑti bɛɛbɛ, inɛi Romu ŋɑi ɑ̀ wɑɑ jɛ inɛ nɡboi ilɛu. Nɔ ɑkɑwe nŋɑ ŋɑ do sooɡe nŋɑ ŋɑ ɑ̀ nɛ kpɑ̃ɑ ɑ tilɑsiò inɛ ɡɔ ku so nŋɑ ɑso.

* 7:6 Yɑɑsei ideui í jɛ, kuwɛɛ jiidɑ nŋɛ iyi ì nɛ hɑi bi Ilɑɑɔ̃, i mɑɑ̀ ti i fɔ ideɛ bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ bɛi kuusɔɔ ŋɑ iyi ɑ kù bi bɛɛrɛi ideu ku mɑ̀, ku bɑ ɑ mɑɑ̀ tɛɛsɛɛ. Nɔ i mɑɑ̀ ti i fɔ ideɛ bi inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ yɛ bɛi ɑjɑ ŋɑ iyi ɑɑ nɑɑ ɑ sindɑ ɑ ŋɔ ŋɛ.

* 9:1 ilui nŋu tɑkɑɛ kù jɛ Bɛtɛlehɛmu bii ɑ̀ buu. Kù nɔ kù jɛ Nɑzɑrɛti bii ɑ̀ biiɛ. Ammɑ Kɑpɛrɑnumui wɑ fɑ̃ɑ, ilu bii í bubɑ wɑ ceò icɛɛ.

* 10:4 iɡbɛi Zelɔtu inɛi iɡbɛi Zelɔtu ŋɑi ɑ̀ wɑɑ jɑbu ku bɑ Zuifu ŋɑ ɑ nɛ ɑrɑ nŋɑ hɑi si ɑwɔi inɛi Romu ŋɑ.

† 10:15 Sodomu do Gɔmɔɔ Ilu minji ŋɑu, Ilɑɑɔ̃ í tɑko í lɛɡɛ ŋɑ ɑ̀ kpɑò bommɑ si nɑ iyi í jɔ̀ dulum dii inɛ nŋɑ ŋɑ í cɑɑ.

‡ 10:16 i jɔ̀ i nɛ bisi bɛi njo ŋɑ I cɔ K.A. 3:1. Í ni njo í nɛ bisi í re iŋɑi sɑko iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ fei.

* 11:12 bommɑi Ilɑɑɔ̃...ɑ̀ yɑ bɑɑ Do yɑɑse mmu ɡɔ iyi inɛ ɑ́ yɔkɔ ku ɡbɔɔò mɑ́ wee, inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku ce kookɑɑi ɑ bɑ ɑ jɛ inɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃u. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jɑbu ntɔ ntɔ, ɑŋɑi ɑɑ lɔ si.

† 11:21 Tii do Sidɔ̃ɔ Ilɑɑɔ̃ í kpɑ inɛi ilu ŋɑu si nɑ iyi í jɔ̀ kuce nŋɑ ŋɑ kù sĩɑ.

* 12:20 ɑmɑ jĩi... fitilɑ iyi inyɑ kumɑ́ɛ kù lɑ ɑmɑ jĩi do fitilɑu inɛ ŋɑ iyi ɡbuɡbɑ̃ nŋɑ kù lɑi wɑ fɑ̃ɑ.

† 12:24 Bɛɛlizebuu iri iyi ɑ̀ sɔ Seetɑm nii.

* 13:25 fɔfɔ lɑɑlɔ Fɔfɔu í jɔ dimi jiidɑi mɑm mɑm. Ammɑ ɑ ci yɑ jɛ ijui fɔfɔu, domi bii inɛ í jɔɔ, ɑ́ bíɑ bɔ̃ɔ.

* 16:18 bɑɑ iku tɑkɑɛ kɑɑ yɔkɔ ku ɡɑnji iɡbɛu Yɑɑsei isɛɛdeu ihɛ̃ kù mɑ́ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Yɑɑse bɛi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔɔ wee. Nkɑ̃mɑ kɑɑ yɔkɔ ku ceɑɑ nɡɔɡɔ, bɑɑ ɡbuɡbɑ̃i iku tɑkɑɛ.

* 17:26 nɑ nŋu, ɑmɑɑlu ŋɑ ɑ kɑɑ sɑ̃ Si fee nŋɑ ɑ̀ ni, ɑmɑi ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ŋɑ ɑ kù nɛ ku sɑ̃. Nɔ do yɑɑse bɛɛbɛ inɛ ŋɑ ɑɑ mɑ̀ iyi Jesu nŋu iyi í jɛ Amɑi Ilɑɑɔ̃ kù nɛ ku sɑ̃.

* 18:24 dubu ciwɑ nkpɔ nkpɔ Si fee nŋɑ ɑ̀ ni tɑlɑ̃ dubu mɛɛwɑ. Tɑlɑ̃ ɑkɑ̃ fei fiɑi icɛi ɑdɔ̃ mɑɑtũ iyi ɑ̀ yɑ sɑ̃ɑ inɛ ɑkɑ̃.

* 21:9 ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuɛ Do feei ɡɛrɛki hozɑnɑi ɑ̀ yɑ ni.

* 23:5 ɑmɑ tiɑ ɑmɑ tiɑ iyi ɑ̀ yɑ dĩu isɛɛde ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si tiɑi idei Ilɑɑɔ̃i ɑ̀ yɑ kɔ si, nɔ ɑ dũu si ikpo nŋɑ wɑlɑkɔ si ɑwɔ.

* 24:20 sukui tũtũ sukui tũtũ nŋɑ sukui ɑtɛi, nɔ bii ɡɔ ku bɔ í yɑ ɡɑɑbu.

* 26:63 do irii Ilɑɑɔ̃ Do Gɛrɛki ɑ̀ ni, do irii Ilɑɑɔ̃ iyi í wɛɛ.

* 27:62 iyi ɑjɔi sɔɔlui kusĩmiu í kpɑ iri Bi Zuifu ŋɑ ɑjɔ mmu í yɑ sintii hɑi isɔ mɛɛfɑi ɑlɛ.

Mɑɑku

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi Mɑɑku í kɔ si tiɑɛ

1

Wɑɑzoi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi

(Cɔ Mɑtie 3:1-12; Luku 3:1-18; Zɑ̃ɑ 1:19-28)

1 Kusintii lɑɑbɑɑu jiidɑi Jesu Kirisi Amɑi Ilɑɑɔ̃ wee. 2 Í sinti si bɛi Ezɑi wɑlii í tɑko í kɔ si tiɑɛ í ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni, cɔ, ɑn bɛ woo sisi idem wɑ si wɑjuɛ, iyi ɑ́ teeseɛ kpɑ̃ɑɛ.

3 Nŋui ɑ́ dɔ̃ ɑnu si ɡbɑbuɑu ku ni,

I teese kpɑ̃ɑi Lɑfɛ̃ɛ ku tɛ ŋɑ.

4 Bɛɛbɛi Zɑ̃ɑ í nɑɑ si ɡbɑbuɑ wɑ dɑsi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ koo bi tɛɛ inyi. Wɑ wɑɑzoɑ inɛ ŋɑ wɑ ni, i kpɑɑsi idɔ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku kpɑ idei kurɑrɑ nŋɛ nɔ ɑ dɑsi ŋɛ inyi. 5 Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ hɑi Zeruzɑlɛmu do hɑi ilɛi Zudee fei. À ce tuubɑi dulum du ŋɑ nɔ ɑ̀ jɔ̀ Zɑ̃ɑ í dɑsi ŋɑ inyi idoi Zuudɛ̃ɛu.

6 Zɑ̃ɑ wɑ dɑsi ibɔi ntoi kpookpo, nɔ wɑ dĩ sɑntikii bɑtɑ. Kɛtɛnɡbo do nyikɔ̃i sɑkoi í jɛ ijɛɛ. 7 Wɑ wɑɑzoɑ zɑmɑɑ wɑ ni, inɛ ɡɔ ɑ́ nɑɑ si ɑnyim iyi í nɛ ɡbuɡbɑ̃ í rem. N kù to bɑɑ n bɑte n fũ ikũi bɑɑtɑɛ si kutɛɛ. 8 Amu ǹ dɑsi ŋɛ inyi, ɑmmɑ njɛ Hundei Ilɑɑɔ̃i ɑ́ dɑ nŋɛ si.

À dɑsi Jesu inyi nɔ Seetɑm í lɛlɛɛ

(Cɔ Mɑtie 3:13-4:11; Luku 3:21-22; 4:1-13)

9 Wɑɑti bɛɛbɛ Jesu í dede wɑ hɑi Nɑzɑrɛti si ilɛi Gɑlilee í nɑɑ bi Zɑ̃ɑ. Iyi í to wɑ nɔ Zɑ̃ɑ í dɑsiɛ inyi si idoi Zuudɛ̃ɛ. 10 Wɑɑti iyi Jesu wɑ fitɑ wɑ hɑi si inyiu ɡbɑkɑ̃ ŋɔi í bɑ lelei Aɔ̃ í cĩ. Nɔ Hundei Ilɑɑɔ̃ í de siɛ wɑ bɛi ɑnkɑsiidi. 11 Nɔ ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ wɑ hɑi lele í ni, ɑwɔu ɑmɑm nii, ǹ biɛ jiidɑ jiidɑ. Siɛi inɔ didɔ̃m fei í yɑ wɑ.

12 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃, Hundeu í tɑle siɛ ɡbɑbuɑ. 13 Bɛi í ce ɑjɔ ciiji nɔ Seetɑm wɑ lɛlɛɛ ku ce lɑɑlɔ. Í wɑ bɛ do iŋɑi sɑko ŋɑ nɔ ɑmɑlekɑ ŋɑ ɑ̀ sobiɛ.

Jesu í kpe sɔɔkɔ mɛɛ ɡɔ ŋɑ ɑ tooɛ

(Cɔ Mɑtie 4:12-22; Luku 4:14-15; 5:1-11)

14 Si ɑnyiɛ ŋɔi ɑ̀ dɑsi Zɑ̃ɑ piisɔ̃ɔ. Nɔ wɑɑti bɛɛbɛ Jesu í bɔ ilɛi Gɑlilee wɑ wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi wɑ nɑɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃. 15 Í ni, ɑwɑɑti í to iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku jɛ bommɑɛ. I kpɑɑsi idɔ nŋɛ nɔ i dɑsi lɑɑbɑɑu jiidɑu nɑɑnɛ ŋɑ.

16 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu wɑ too tenku sisɔi Gɑlileeu. Ŋɔi í yɛ Simɔɔ do ifɔɛ Anderee, sɔɔkɔ ŋɑ, ɑ̀ wɑɑ le tɑɑo si inɔ tenkuu. 17 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i toom wɑ ŋɑ nɔ n ce ŋɛ woo dɛdɛ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ jɛ ti Ilɑɑɔ̃. 18 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ jɔ̀ tɑɑo nŋɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tooɛ.

19 Ŋɔi Jesu í nɛ í jĩ keeke nɔ í yɛ Zɑɑki do ifɔɛ Zɑ̃ɑ, ɑmɑi Zebedee ŋɑ. Aŋɑ mɔ ɑ̀ wɑ si inɔ ɑkɔi inyi nŋɑ, ɑ̀ wɑɑ teese tɑɑo nŋɑ ŋɑ. 20 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ í kpe ŋɑ. Nɔ ɑ̀ jɔ̀ Zebedee bɑɑ nŋɑ si inɔi ɑkɔi inyiu bɛ do woo ce icɛɛ ŋɑ, nɔ ɑ̀ wɑɑ tooɛ.

Jesu í lele inɛi inɔɔko hɑi si inɛ ɡɔ

(Cɔ Luku 4:31-37)

21 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ Kɑpɛrɑnumu. Nɔ ɑjɔi kusĩmi Jesu í bɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu, wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃. 22 Wɑ kɔ nŋɑ si cio do yiiko. Kù wɑɑ kɔ nŋɑ si bɛi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ. Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ biti.

23 Wee inɛ ɡɔ í wɑ ile bɛ, í nɛ inɛi inɔɔko. Nɔ í dɔ̃ ɑnu hee lele í ni, 24 mii í wɑ si ɡɑ̃mɛi ɑwɑɛ ŋɑ, Jesu, ɑwɔ inɛi Nɑzɑrɛti. Ì nɑɑ ku kpɑ wɑi? Ǹ mɑ̀ inɛ iyi ì jɛ. Awɔi ì jɛ Inɛ kumɑ́ iyi Ilɑɑɔ̃ í bɛ wɑ. 25 Ŋɔi Jesu í lɑ siɛ í ni, coko, fitɑ hɑi si inɛɛu bɛ. 26 Ŋɔi inɛi inɔɔkou í dɔ̃ ɑnu nlɑ nlɑ, í yɑyɑɛ do ɡbuɡbɑ̃ nɔ í fitɑ siɛ. 27 Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ biti ntɔ ntɔ hee ɑ̀ wɑɑ bee njɛ ide ɑ̀ wɑɑ ni, dimii mii iyi ihɛ̃. Inɛɛu wɑ kɔ wɑ si cio titɔ̃ do yiiko. Wɑ jilɛɑ hee do inɛi inɔɔko ŋɑ fei ide nɔ ɑ̀ wɑɑ jirimɑɛ. 28 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ í nyɑ iri si ilɛi Gɑlilee fei.

Jesu í jɔ̀ bɔ̃ɔ nkpɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 8:14-17; Luku 4:38-41)

29 Ŋɔi Jesu í fitɑ hɑi ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu, nŋu do Zɑɑki do Zɑ̃ɑ nɔ ɑ̀ bɔ kpɑsɛ̃i Simɔɔ do Anderee. 30 Wee iyei ɑboi Simɔɔ wɑ sũ domi wɑ ce ɑrɑ ɡbɑ̃ɑ. Iyi ɑ̀ to wɑ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ̃ Jesu ɑ̀ ni ɑbou kù wɑɑ nɛ bɑɑni. 31 Ŋɔi í sɛkɛɛ siɛ wɑ í mu ɑwɔɛ í dedeɛ. Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑrɑ ɡbɑ̃ɑu í nyɑ nɔ ɑbou í yɑɑɛ ŋɑ.

32 Alɛ ɑjɔ nŋu iyi inunu í lɔ ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑɑ Jesu bɔ̃ɔ ŋɑ wɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ inɛi inɔɔko ŋɑ fei. 33 Nɔ inɛi ilu ŋɑu fei ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ tɔtɔɔ si ɑndɛ koofɑu. 34 Í jɔ̀ inɛ nkpɔ í bɑ iri si bɔ̃ɔ ikɑ̃ ikɑ̃ ŋɑ, nɔ í lele inɛi inɔɔko nkpɔ nkpɔ. Ammɑ ci yɑ jɛ inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ fɔ ide domi ɑ̀ mɑ̀ɑ.

Jesu í dɑbii si ilɛi Gɑlilee

35 Dɑɑdɑɑkɔu, hee inyɑ ku mɑɑ mɑ́, Jesu í dede í fitɑ hɑi kpɑsɛ̃u í bɔ si ɡbɑbuɑ ɡɔ, í koo í ce kutɔɔ bɛ. 36 Ŋɔi Simɔɔ do kpɑɑsiɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku dɛdɛɛ. 37 Iyi ɑ̀ nɑ ɑ̀ yɔɔ, ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, inɛ fei wɑ dɛdɛɛ. 38 Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, kɑ bɔ wɑju si ilu mmu ŋɑ ku bɑ n wɑɑzo idei Ilɑɑɔ̃ bɛ, domi nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ nɑɑ. 39 Nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ dɑbii si ilɛi Gɑlilee fei. Í yɑ mɑɑ wɑɑzo ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑu, nɔ í yɑ mɑɑ lele inɛi inɔɔko ŋɑ.

Jesu í jɔ̀ dintɛ ɡɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 8:1-4; Luku 5:12-16)

40 Ŋɔi dintɛ ɡɔ í nɑɑ bi Jesu í nɑɑ í ɡulɛ si wɑjuɛ, wɑ tɔɔɛ wɑ ni, bii ì bi, ɑɑ yɔkɔ i jɔ̀ n bɑ iri nɔ n jɛ inɛ iyi í mɑ́. 41 Ŋɔi Jesu í ce ɑrɑɑreɛ. Í yɔ ɑwɔɛ í luu nɔ í ni, ǹ bi. Bɑ iri nɔ i jɛ inɛ kumɑ́. 42 Bɛ ɡbɑkɑ̃ bɔ̃ɔi dintɛu í nyɑ siɛ nɔ í jɛ inɛ iyi í mɑ́. 43-44 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ ide do ɡbuɡbɑ̃ í ni, ɡbɔ. Mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ ideu ihɛ̃, ɑmmɑ koo nyisi ɑrɑɛ bi woo weei Ilɑɑɔ̃u. Nɔ i ce kuwee iyi Moizi í jilɛu. Kuweeu bɛi ɑ́ nyisi ŋɑ iyi ì jɛ inɛ iyi í mɑ́ bɛbɛi. Iyi í sɔ̃ɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ nɔ í ni ku nɛ. 45 Do nŋu fei inɛɛu, iyi í nɛ, í koo í wɑsi ku sisi ideu bɑntumɑ hee lele, nŋui í jɔ̀ Jesu kù yɔkɔ ku lɔ si inɔ ilu do ɡɑɑze mɑ́. I yɑ mɑɑ mu ɑrɑɛi ɑnɡule si ɡbɑbuɑ ŋɑ. Nɔ inɛ ŋɑ ɑ yɑ mɑɑ koo bi tɛɛ bɛ hɑi bii fei.

2

Jesu í jɔ̀ wɛɛɡɛ ɡɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 9:1-8; Luku 5:17-26)

1 Iyi í ce ɑjɔ minji mɑ́ Jesu í nyi wɑ Kɑpɛrɑnumu. Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ iyi í wɑ kpɑsɛ̃ ɡɔ bɛ. 2 Nɔ ɑ̀ tɔtɔɔ bɛ bututu hee ɑndɛi ileu kɑɑ yɔkɔ ku ɡbɑ ŋɑ. Ŋɔi wɑ sɔ̃ ŋɑ idei Ilɑɑɔ̃. 3 Nɔ inɛ mɛɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ ɑ̀ wɑɑ so wɛɛɡɛ ɡɔ wɑ. 4 Wee ɑ kɑɑ bɑ ɑ to wɑ bi Jesu nɑ irii zɑmɑɑu. Ŋɔi ɑ̀ ɡũ ɑntɑi ileu ɑ̀ lu ɑntɑi sikifɑi tenɡi bii Jesu í wɑu. Ŋɔi ɑ̀ to wɛɛɡɛu do mɑkɛɛ si bii wɑ sũ siu hɑi do ikpɑ ɑndɛ bii ɑ̀ luò sikifɑu. 5 Iyi Jesu í yɛ nɑɑnɛi inɛ ŋɑu ŋɔi í sɔ̃ wɛɛɡɛu í ni, bɑɑkɔɔm, ǹ kpɑ idei dulum dɛɛ. 6 Wee woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bubɑ bɛ ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu si idɔ nŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, 7 bɛirei inɛɛu í ce wɑ fɔ bɛɛbɛ. Wɑ bu Ilɑɑɔ̃. Yooi ɑ́ yɔkɔ ku kpɑ idei dulum dii inɛ ɡɔ bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃. 8 Jesu í mɑ̀ ɡbɑkɑ̃ si idɔɛ mii iyi ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu, ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ ce dimii lɑsɑbuu bɛ si idɔ nŋɛ ŋɑ. 9 Yoomɑi í fɑɑlɑ í re, inɛ ku sɔ̃ wɛɛɡɛ ku ni ǹ kpɑ idei dulum dɛɛ, wɑlɑkɔ ku ni ku dede ku so mɑkɛɛɛ ku nɛ. 10 Ammɑ ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ nɛ ɡbuɡbɑ̃ n kpɑ idei dulum dii inɛ ŋɑ si ɑndunyɑ.

Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í sɔ̃ wɛɛɡɛu í ni, 11 dede i so mɑkɛɛɛ i bɔ kpɑsɛ̃ɛ.

12 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ wɛɛɡɛu í dede í so mɑkɛɛɛ í nɛ wɑ fitɑ hɑi inɔ kpɑsɛ̃u. Fei ndɛɛ í cei si wɑjui inɛ ŋɑ hee í mu ɑŋɑ fei biti. Nɔ ɑ̀ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ wɑɑ ni ɑŋɑ ɑ kù yɛ dimiɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ.

Jesu í kpe Levi

(Cɔ Mɑtie 9:9-13; Luku 5:27-32)

13 Ŋɔi Jesu í nyi itĩi tenkuu mɑ́. Ŋɔi zɑmɑɑ fei í nɑɑ bi tɛɛ. Wɑ cio nŋɑ idei Ilɑɑɔ̃. 14 Ŋɔi í ɡbe wɑ lɔ kɔkɔi ile bi ku ɡbɑ fiɑi lɛmpoo nɔ í yɛ Levi, ɑmɑi Alifee wɑ bubɑ bɛ. Ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, toom wɑ. Nɔ Levi í dede í tooɛ.

15 Si ɑnyiɛ Jesu wɑ jɛ kpɑsɛ̃i Levi. Nɔ wee, woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo do inɛ lɑɑlɔ nkpɔ wɑ jɛ do nŋu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑjɔ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑŋɑ nkpɔ nkpɔi ɑ̀ wɑɑ tooɛ. 16 To, wee Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ iyi ɑ̀ jɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ. Iyi ɑ̀ yɔɔ wɑ jɛ do woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ do inɛ lɑɑlɔ ŋɑu nɔ ɑ̀ bee mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ ni, bɛirei í ce wɑ jɛ nɔ wɑ mɔ do woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ do inɛ lɑɑlɔ ŋɑu. 17 Iyi Jesu í ɡbɔ bɛɛbɛ, ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, ilu bɑɑni ŋɑ ɑ kù nɛ bukɑɑtɑi ilu iwɔ bii kù jɛ bɔ̃ɔ ŋɑ. Bɛɛbɛ mɔi n kù nɑɑ ku kpe inɛ dee dee ŋɑ, ɑmmɑ ilu dulum ŋɑi ǹ nɑɑ ku kpe.

Jesu wɑ fɔ idei ɑnu ku dĩ

(Cɔ Mɑtie 9:14-17; Luku 5:33-39)

18 Ajɔ nŋu ɡɔ mɔcɔi Zɑ̃ɑ ŋɑ do ti Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dĩ ɑnu ŋɔi inɛ ɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, bɛirei í ce mɔcɔi Zɑ̃ɑ do ti Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ yɑ dĩ ɑnu, nɔ wee mɔcɔɛ ŋɑ ɑ ci yɑ dĩ ɑnu. 19 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, kpɑɑsii mɔkɔ titɔ̃ ŋɑ ɑɑ yɔkɔ ɑ dĩ ɑnu wɑɑti iyi mɔkɔ titɔ̃u í wɑ inɔ nŋɑ? Ntɔ ntɔ, wɑɑti iyi mɔkɔ titɔ̃u í wɑ inɔ nŋɑ fei, ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ dĩ ɑnu. 20 Ammɑ ɑjɔ wɑ nɑɑ iyi ɑɑ nyɑ mɔkɔ titɔ̃u hɑi si inɔ nŋɑ. Wɑɑti bɛɛbɛi ɑɑ dĩ ɑnu.

21 Ntɔ ntɔ, inɛ ɡɔ kɑɑ sɔ jɑɑɛ nɡbo do titɔ̃ɛ ku tɔtɔɔɛ. Bii í ce bɛɛbɛ, titɔ̃u ɑ́ ɡɑ jɑɑɛ nɡbou ku kɔ̃ɔsii. 22 Bɛɛbɛ mɔi ɑ ci yɑ dɑsi vɛ̃ɛ titɔ̃ iyi wɑ ɡbɑ si bɔɡɔ bɑtɑ nɡbo ŋɑ. Bii ì ce bɛɛbɛ, bɔɡɔ bɑtɑ nɡbo ŋɑu ɑɑ ɡɑi, nɔ vɛ̃ɛu ku nikɑ̃. Nɔ bɔɡɔ ŋɑu do vɛ̃ɛu fei ku ce nfe. Ammɑ ɑ̀ yɑ dɑsi vɛ̃ɛ titɔ̃i si bɔɡɔ titɔ̃ ŋɑ.

Jesu wɑ fɔ idei ɑjɔi kusĩmi

(Cɔ Mɑtie 12:1-8; Luku 6:1-5)

23 Si ɑjɔi kusĩmi ɡɔ Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ too kɔɔi ilɛ ɡɔ. Si isɛɛnɛ nŋɑu ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ wɔ ɑmɑɑjɛ iyi ɑ̀ ɡbɛ̃ si ilɛu ɑ̀ nunu ijuɛ si ɑwɔ ɑ̀ wɑɑ ŋɔ. 24 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, i kù wɑɑ yɔɔi? Nɑ mii í ce ɑ̀ wɑɑ ce mii iyi ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑi ku ce si ɑjɔi kusĩmi. 25 Nɔ í jɛ nŋɑ í ni, i kù cio ɑjɔ kɑ̃mɑ ŋɑ mii iyi Dɑvidi í ce si wɑɑti iyi í wɑ si wɑhɑlɑ nɔ ɑri wɑ kpɑ nŋu do inɛɛ ŋɑ? 26 Í lɔ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ í jɛ pɛ̃ɛ iyi ɑ̀ jilɛɑ Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ̀ ɡɑnji inɛ fei ku jɛ bii kù jɛ woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑŋɑ ɑkɑ̃. Ammɑ Dɑvidi í so pɛ̃ɛu nɔ í nɑ do inɛɛ ŋɑ fei ɑ̀ jɛ. Wɑɑti bɛɛbɛ Abiɑtɑi wɑ jɛ woo wee nlɑu. 27 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, Ilɑɑɔ̃ í jilɛ ɑjɔi kusĩmii nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑnii ɑmɑnɛ ŋɑ. Kù jɛ ɑmɑnɛ ŋɑi ɑɑ nɑ ɑ jɛ ɑrui ɑjɔi kusĩmiu. 28 Nɑ nŋu, i mɑ̀ ŋɑ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ jɛ inɛ nɡboi ɑjɔi kusĩmi.

3

Idei inɛ iyi ɑwɔ ɑkɑ̃ɛ í ku

(Cɔ Mɑtie 12;9-14; Luku 6:6-11)

1 Si ɑnyii nŋu ŋɔi Jesu í bɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu mɑ́. Wee inɛ ɡɔ í wɑ bɛ, ɑwɔ ɑkɑ̃ɛ í ku í ɡbɛ. 2 Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ ɑ̀ kɑ̃si Jesu iju, ɑ̀ wɑɑ cɔ mɑ̀ ɑ́ jɔ̀ inɛɛu ku bɑ iri si ɑjɔi kusĩmi. À wɑɑ cɔɔ domi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ yɛ tɑɑleɛi. 3 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ inɛ iyi ɑwɔɛ í kuu í ni, dede i leekĩ si ɑnini nŋɑ bɛ. 4 Nɔ í bee inɛ ŋɑu í ni, si ɑjɔi kusĩmi, í sĩɑ ɑmɑnɛ ku ce jiidɑ de mɑ̀ lɑɑlɔ, ku fɑɑbɑ inɛ de, mɑ̀ ku kpɑɑ. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ coko. 5 Ŋɔi Jesu wɑ cɔ ɑŋɑ fei do idɔɔkɔ̃, nɔ inɔɛ í fɔ ntɔ ntɔ domi í yɛ idɔ nŋɑ í le. Ŋɔi í sɔ̃ inɛɛu í ni, tɛ ɑwɔɛ. Iyi í tɔɔ nɔ ɑwɔu í bɑɑ dee dee. 6 Nɑ nŋu, Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ fitɑ hɑi ileu bɛ. Nɔ ɑ̀ tɔtɔɔ do inɛi Herodu ŋɑ. À wɑɑ busi njɛ bɛi ɑɑ ce ɑ kpɑò Jesu.

Zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ nɑɑ bi Jesu

7 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ fɑ ɑrɑ nŋɑ ɑ̀ bɔ ikpɑ tenkui Gɑlilee, nɔ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ wɑ hɑi ilɛi Gɑlilee. 8 Nɔ inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ do inɛi ilu mmu ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ilɛi Zudee mɑ́, do inɛi ilɛi Idumee ŋɑ, do inɛi icei idoi Zuudɛ̃ɛ ŋɑ, do inɛi ilɛɛkoi Tii do Sidɔ̃ɔ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ mii iyi wɑ ce nɔ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ ɑŋɑ nkpɔ nkpɔ. 9 Ŋɔi í ni mɔcɔ ŋɑu ɑ jilɛɑ nŋu ɑkɔi inyi nɑ bii zɑmɑɑu í nɑ wɑ mɑnteɛ wɑ. 10 Ntɔi, si bɛi í jɔ̀ inɛ nkpɔ í bɑ iri, nŋui í jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ fei ɑ̀ yɑ mɑɑ nɑɑ bi tɛɛ ɑ mɑɑ tɑle njɛ ɑ bɑ ɑ luu ku bɑ ɑ bɑ iri. 11 Nɔ bii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ inɛi inɔɔko ŋɑ ɑ̀ yɔɔ ɑ̀ yɑ nɑ ɑ ɡulɛ si wɑjuɛi ɑ dɔ̃ ɑnu ɑ mɑɑ ni, ɑwɔi ì jɛ Amɑi Ilɑɑɔ̃. 12 Ammɑ Jesu í yɑ sɔ̃ inɛi inɔɔko ŋɑu ide do kuɡɑɑbu ku bɑ ɑ mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ŋɑ inɛ iyi nŋu í jɛ.

Jesu í cicɑ woo bɛ mɑɑteeji ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 10:1-4; Luku 6:12-16)

13 Si ɑnyii nŋu, Jesu í ɡũ iri kutɑ ɡɔ, ŋɔi í kpe inɛ ŋɑ iyi í bi. Nɔ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ. 14 Ŋɔi í cicɑ ɑmɑnɛ mɑɑteeji ku bɑ ɑ yɑ mɑɑ wɑ bi tɛɛ, nɔ ku bɛ ŋɑ ɑ koo ɑ wɑɑzoɑ inɛ ŋɑ. Nɔ í sɔ ŋɑ woo bɛ ŋɑ. 15 Nɔ í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ leleò inɛi inɔɔko ŋɑ. 16 Amɑnɛ mɑɑteeji ŋɑ iyi í cicɑu wee. Sinte titɑ̃ í cicɑ Simɔɔ nɔ í sɔɔ Piɛɛ, wɑɑtɔ kutɑ. 17 Si ɑnyii nŋu, ŋɔi í cicɑ Zɑɑki, do Zɑ̃ɑ ifɔɛ, ɑmɑi Zebedee ŋɑ, nɔ í sɔ ŋɑ Boɑnɛzɛɛ, wɑɑtɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ ibɑi ijĩ. 18 Si ɑnyii nŋu í bɛi í cicɑ Anderee, do Filipu, do Bɑɑtelemi, do Mɑtie, do Tomɑɑ, do Zɑɑki ɑmɑi Alifee, do Tɑdee, do Simɔɔ inɛi iɡbɛi Zelɔtu *, 19 do Zudɑsi Isikɑriɔti, inɛ iyi ɑ́ nɑ ku zɑmbɑɛu.

Nyɑɑnzei Jesu ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ nɛòɛ

20 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ kpɑsɛ̃. Nɔ zɑmɑɑ í tɔtɔɔ bɛ hee ɑ kù bɑ bɑɑ fɑyɑi ku jɛ. 21 Ŋɔi nyɑɑnzei Jesu ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ mii iyi wɑ ce, nɔ ɑ̀ wɑɑ nɑɑ ku muu, domi ɑ̀ ni kù wɛɛ dee dee mɑi.

Jesu í jɛɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ́ɑ ide

(Cɔ Mɑtie 12:22-32; Luku 11:14-23; 12:10)

22 Wee, woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ iyi ɑ̀ nɑɑ hɑi Zeruzɑlɛmu. À ni, Bɛɛlizebu, wɑɑtɔ Seetɑm inɛ nɡboi inɛi inɔɔko ŋɑi í wɑ siɛ. Nŋui í muɑ ɡbuɡbɑ̃ wɑ leleò inɛi inɔɔko ŋɑ. 23 Ŋɔi Jesu í kpe ŋɑ í bee ŋɑ ide do mɔndɑ í ni, bɛirei Seetɑm ɑ́ ce ku lele ɑrɑɛ. 24 Bii inɛi bommɑ ɑkɑ̃ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɑò njɛ, bommɑu bɛ kɑɑ yɔkɔ ku bɔ wɑju mɑ́. 25 Bii inɛi kpɑsɛ̃ ɑkɑ̃ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɑò njɛ, kpɑsɛ̃u bɛ kɑɑ yɔkɔ ku bɔ wɑju mɑ́. 26 Bɛɛbɛ mɔi bii Seetɑm wɑ jɑ do ɑrɑɛ, bommɑɛ ɑ́ kpɛ̃i nɔ kɑɑ bɔ wɑju mɑ́, ɑ́ tɑ̃i.

27 Inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku lɔ kpɑsɛ̃i inɛ iyi í nɛ ɡbuɡbɑ̃ ku coo ile, bii kù jɛ í tɑko í dĩ lɑfɛ̃ɛ. Ammɑ bii í dũu ɑ́ yɔkɔ ku coo ile.

28 Ntɔ ntɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ, ɑlɑbu do dulum ŋɑ iyi ɑmɑnɛ í ce fei, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku ceɑ suuru ku kpɑ ideu. 29 Ammɑ inɛ iyi ɑ́ bu Hundei Ilɑɑɔ̃, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ kpɑ idei dulum dii lɑfɛ̃ɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ. Dulum dɛɛu ɑ́ mɑɑ wɛɛɑi hee do ɑjɔ fei. 30 Jesu í sɔ̃ ŋɑ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni í nɛ inɛi inɔɔko.

Idei iyei Jesu do ifɔɛ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 12:46-50; Luku 8:19-21)

31 Ŋɔi iyei Jesu do ifɔɛ ŋɑ ɑ̀ to wɑ ɑ̀ wɑɑ leekĩ wɑduude. Nɔ ɑ̀ bɛ inɛ ɡɔ koo kpoo wɑ. 32 Wee zɑmɑɑ í bubɑ í kɑɑkoɛ. Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, cɔ, iyeɛ do ifɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑ wɑduude, ɑ̀ wɑɑ kpeɛ. 33 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, yooi í jɛ iyem, nɔ yoo ŋɑi ɑ̀ jɛ ifɔm ŋɑ. 34 Nɔ í cɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bubɑ ɑ̀ kɑɑkoɛu nɔ í ni, iŋɛi ì jɛ iyem do ifɔm ŋɑ. 35 Nɔ í ni mɑ́, inɛ iyi wɑ ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ fei, lɑfɛ̃ɛi í jɛ ifɔm, wɑlɑ wecĩm wɑlɑ iyem.

4

Mɔndɑi woo ɡbɛ̃

(Cɔ Mɑtie 13:1-9; Luku 8:4-8)

1 Ŋɔi Jesu í lɔsi ku cioɑ inɛ ŋɑ idei Ilɑɑɔ̃ mɑ́ kɔkɔi tenkuu. Nɔ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ í nɑɑ í tɔtɔɔ siɛ í kɑɑkoɛ ŋɔi í jɔ̀ í ɡũ ɑkɔi inyiu í bubɑ. Akɔi inyiu í wɑ si tenkuu nɔ zɑmɑɑu fei wɑ leekĩ itĩi tenkuu. 2 Wɑ kɔ ŋɑ si mii nkpɔ do mɔndɑ. Si bɛi wɑ kɔ ŋɑ si ciou í sɔ̃ ŋɑ í ni, 3 i sotĩ i ɡbɔ mɔndɑ ɡɔ ŋɑ. Mɔkɔ ɡɔ í fitɑ wɑ fɑ̃ dimi. 4 Si bɛi wɑ fɑ̃ dimiu, ŋɔi ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ cuku si kpɑ̃ɑ, nɔ yɛi ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ jɔɔ. 5 Nɔ ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si ilɛ iyi í nɛ kutɑ, tenɡi bii sɑ̃ɑ kù kpɔ. Nɔ í fitɑ bɛ ɡbɑkɑ̃, ɑmmɑ si bɛi sɑ̃ɑ kù lɑ bɛ, ŋɔi í jɔ̀ icɑ̃ɛ kù bɑ ku mi lɛlɛ. 6 Iyi inunu wɑ ce, ŋɔi í joo nɔ í ɡbɛ, domi icɑ̃ɛ kù mi lɛlɛ. 7 Gɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si inɔ ɑɡũ ŋɑ. Ŋɔi ɑɡũ ŋɑu ɑ̀ dede siɛ ɑ̀ biiɛ, nɔ ɑ̀ ɡɑnjiɛ ku bí. 8 Nɔ ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si ilɛ jiidɑ. Ŋɔi ɑ̀ fitɑ ɑ̀ lɑ, ɑ̀ bí jiidɑ. Dimi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ so kuntɑɑ, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ kitɑ, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ cĩɔ. 9 Iyi Jesu í kpɑ mɔndɑu í tɑ̃ ŋɔi í ni, inɛ iyi í nɛ itĩ iyi ɑ́ ɡbɔò ide, ku ɡbɔ.

Mii iyi í jɔ̀ Jesu í yɑ mɑɑ kpɑ mɔndɑ

(Cɔ Mɑtie 13:10-17; Luku 8:9-10)

10 Wɑɑti iyi Jesu í kpɑɑ zɑmɑɑu mɔndɑ nkpɔ í tɑ̃ ŋɔi í jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe bi tɛɛ do mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu ɑ̀ wɑɑ beeɛ yɑɑsei mɔndɑ ŋɑu. 11 Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, iŋɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ì mɑ̀ ɑsiii bommɑɛ ŋɑ. Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ideu do mɔndɑi. 12 Ǹ yɑ n fɔ nŋɑ ide do mɔndɑi ku bɑ

“Bɑɑ bii ɑ̀ cɔ ilu ɑ mɑɑ̀ yɛ.

Nɔ bɑɑ bii ɑ̀ ɡbɔ ide ɑ kɑɑ mɑ̀ yɑɑseɛ.

Bii kù jɛ bɛɛbɛ ɑɑ nɑ ɑ sindɑ wɑ bi Ilɑɑɔ̃, nɔ Ilɑɑɔ̃ ku kpɑ idei dulum du ŋɑ.”

Yɑɑsei mɔndɑi woo ɡbɛ̃

(Cɔ Mɑtie 13:18-23; Luku 8:11-15)

13 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ mɑ́ í ni, debɛi i kù ɡbɔ yɑɑsei mɔndɑu bɛ ŋɑ? Nɔ bɛirei ɑɑ ce i ɡbɔ yɑɑsei mɔndɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei. 14 Yɑɑseɛ wee. Mɔkɔu, idei Ilɑɑɔ̃i wɑ fɑ̃. 15 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɛi bɛi inyɑ ŋɑ bii ideu i cuku si kpɑ̃ɑu. Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu ɡbɑkɑ̃ Seetɑm í nɑɑ í nyɑɑ hɑi si idɔ nŋɑ. 16 Bɛɛbɛ mɔi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɛi bɛi inyɑ ŋɑ bii ideu í cuku si ilɛ iyi í nɛ kutɑ. Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ ɡbɑɑi do inɔ didɔ̃. 17 Ammɑ ɑ kù jɔ̀ kù ce icɑ̃ si idɔ nŋɑ. Inɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ ɑ ci yɑ leekĩ ku kpɛ. Wɑɑti iyi ijuukpɑ̃ do wɑhɑlɑ ɡɔ í nɑɑ si ŋɑ nɑ irii idei Ilɑɑɔ̃ ɡbɑkɑ̃, ɑ̀ yɑ fũsi ɑwɔi. 18 Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɛi bɛi dimi ŋɑ iyi ɑ̀ cuku si inɔ ɑɡũ ŋɑ. Aŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ idei Ilɑɑɔ̃, 19 ɑmmɑ lɑsɑbu bututui mii ŋɑ wɑ bitɑndi ŋɑ. Fiɑ ku bi wɑ dĩ iju nŋɑ nɔ ɑ̀ nɛ kɔdɛɛi mii nkpɔ. Mii ŋɑu bɛi wɑ ɡɑnji ideu ku ce icɛ si ŋɑ. 20 Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɛi bɛi dimi ŋɑ iyi ɑ̀ cuku si ilɛ ncɛɛ. Iyi ɑ̀ ɡbɔ idei Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ ɡbɑɑ nɔ wɑ so. Si inɔ nŋɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ so kuntɑɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ kitɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ cĩɔ.

Mɔndɑi fitilɑ

(Cɔ Luku 8:16-18)

21 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ɑ ci yɑ mɑ́ fitilɑ ɑ biiɛ do cɑkɑ wɑlɑkɔ ɑ dɑsi ɑbɛ dɑɑyi. Ammɑ si ɑntɑi tɑɑbui ɑ̀ yɑ lesi. Mɑ̀ kù jɛ bɛɛbɛ. 22 Mii iyi wɑ mɑnji fei ɑ́ fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ nɔ ɑsiii ide ɡɔ mɔ kù wɛɛ iyi ɑ kɑ̀ɑ fɔɔ. 23 Inɛ iyi í nɛ itĩ iyi ɑ́ ɡbɔò ide, ku ɡbɔ.

24 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, i ce lɑɑkɑi ŋɑ do ide iyi ì ɡbɔ ŋɑ. Si ɡũɑ iyi ì wɑ̃ɑò kpɑɑsi nŋɛ ŋɑ, si bɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ wɑ̃ɑò iŋɛ mɔ nɔ ku kɔ̃ɔsi mɑ́ ku re bɛɛbɛ. 25 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi í nɛ, nŋui ɑ̀ yɑ nɑ mɑ́, ɑmmɑ inɛ iyi kù nɛ, bɑɑ ɑndi iyi í nɛu mɑ́ ɑ̀ yɑ ɡbɑɑi.

Mɔndɑi kuɡbɛ̃ iyi wɑ fitɑ do ɑrɑɛ

26 Ŋɔi Jesu í fɔ mɑ́ í ni, ide iyi ɑɑ kɑ wɑ̃ò bommɑi Ilɑɑɔ̃ wee. Inɛ ɡɔ í fɑ̃ dimi si ikoɛ. 27 Si ɑnyiɛ, bɑɑ bii wɑ sũ wɑlɑkɔ wɑ cɔ ilu, ɑlɛò dɑɑkɔ, wɑɑti kɑ̃mɑ fei dimiu i fitɑ wɑ lɑ. Kù mɑ̀ bɑɑ bɛi wɑ ce. 28 Ilɛ í yɑ jɔ̀ ɑmɑɑjɛ ku fitɑi do ɑrɑɛ. Í yɑ ce wuɑi titɑ̃, ku bɛi ku ce ɑsĩ nɔ ku bí. 29 Bii ɑmɑɑjɛu í jĩɑ nɔ ɑ muu do kɔɔmɑ, domi wɑɑtii kumui í to.

Mɔndɑi dimi keeke iyi ɑ̀ yɑ kpe mutɑɑdi

(Cɔ Mɑtie 13:31-32, 34; Luku 13:18-19)

30 Ŋɔi Jesu í fɔ mɑ́ í ni, mii ɑɑ kɑ wɑ̃ò bommɑi Ilɑɑɔ̃. Do mɔndɑ yoomɑi ɑɑ kɑ sisiò yɑɑseɛ. 31 Í yɛi bɛi nɡboi mutɑɑdi iyi wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ̃ɔ, nŋui í kere í re nɡboi mii ku ɡbɛ̃ fei si ilɛ. 32 Ammɑ wɑɑti iyi ɑ̀ ɡbɔ̃ɔ ɑ̀ tɑ̃, nŋui í yɑ dede ku lɑ ku re ɑmɑ jĩi fei. Nɔ í yɑ ce ɑmɑɑwɔ nlɑ nlɑ hee yɛi ŋɑ ɑ mɑɑ ce ɑntɛ si ɑmɑɑwɔɛ ŋɑ, nɔ ɑ wɑ si jĩjĩɛ.

33 Do mɔndɑ nkpɔ bɛɛbɛi Jesu í kɔ inɛ ŋɑ si cio, zɑkɑ bɛi ɑ̀ yɔkɔ ɑ̀ ɡbɔɔ. 34 Ci yɑ sɔ̃ ŋɑ ide hɑi nɛ mɔndɑ, ɑmmɑ bii í ɡbe nŋu do mɔcɔɛ ŋɑ í yɑ tusɛ nŋɑi fei.

Jesu í leekĩ fufu si tenku

(Cɔ Mɑtie 8:23-27; Luku 8:22-25)

35 Alɛ ɑjɔ nŋu, Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, kɑ bɔ ice ihɔ̃. 36 Iyi ɑ̀ jɔ̀ zɑmɑɑu í nɛ ŋɔi ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi bii Jesu í tɑko í wɑu ku bɑ ɑ kuɑ ice ɑjɔ. Nɔ ɑkɔ mmu ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ too ŋɑ mɑ́. 37 Ŋɔi fufu nlɑ ɡɔ í dede, í jɔ̀ inyi wɑ lɔ inɔ ɑkɔu hee í mɑɑi ku kɔ̃. 38 Ammɑ Jesu wɑ sĩ njoo si ɑnyii ɑkɔu, í lesi iriɛ si lɛfɛu ɡɔ. Ŋɔi ɑ̀ jũu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, kù jɛɛ ide kɑ̃mɑ bii ɑ̀ wɑɑ bi kɑ ce nfe? 39 Iyi Jesu í jĩ, ŋɔi í lɑ si fufuu, nɔ í sɔ̃ tenkuu í ni, í to bɛɛbɛ, i coko. Nɔ fufuu í leekĩ nɔ inyɑu í coko cɑu. 40 Ŋɔi Jesu í bee mɔcɔɛ ŋɑ í ni, nɑ mii í ce ì jɔ̀ njo wɑ mu ŋɛ ŋɑ. Mii í ce i kù dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ. 41 Ŋɔi njo nlɑ nlɑ wɑ mu ŋɑ nɔ ɑ̀ sɔ̃ njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, inɛ dimi yoomɑi ihɛ̃, iyi fufu do inyi fei wɑ jirimɑɛ.

5

Jesu í jɔ̀ inɛ ɡɔ iyi í nɛ inɛi inɔɔko í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 8:28-34; Luku 8:26-39)

1 Ŋɔi ɑ̀ to icei tenkuu do ikpɑ ihɔ̃ si ilɛi ilui Zerɑzee. 2 Nɔ Jesu í kitɑ wɑ hɑi si ɑntɑi ɑkɔi inyiu. Nɔ ɡbɑkɑ̃ inɛ ɡɔ iyi í nɛ inɛi inɔɔko í fitɑ wɑ hɑi ikpɑ bi ku si iku ŋɑ wɑ koo wɑ *. 3 Bi ku si iku ŋɑi í jɛ ideɛ. Nɔ wee í nɛ ɡbuɡbɑ̃ hee í jɔ̀ inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku dũu, bɑɑ do sesee. 4 À yɑ dɑɑ si kpɛmkpɛm, nɔ ɑ dĩ isɛɛ do sesee ɑmmɑ í yɑ dɑ seseeui nɔ ku cɛ kpɛmkpɛm nɔu. Wee, inɛ ɡɔ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ iyi ɑ́ yɔkɔ ku nɔɔ. 5 Wɑɑti kɑ̃mɑ fei, dɑsɑ̃ do idũ, si ɑninii iri kutɑ ŋɑ do bi ku si iku ŋɑi í yɑ wɑ ku mɑɑ dɔ̃ ɑnu, nɔ ku mɑɑ mɛɛ ɑrɑɛ do kutɑ ŋɑ. 6 Iyi í yɛ Jesu wɑ hɑi jĩijĩ ŋɔi í sɛi, í koo í ɡulɛ si wɑjuɛ. 7 Ŋɔi í dɔ̃ ɑnu hee lele í ni, mii í wɑ ɑninii ɑwɑɛ, Jesu, ɑwɔ Amɑi Ilɑɑɔ̃. Ilɑɑɔ̃ í re fei, nɔ ǹ wɑ n tɔɔɛ do iriɛ, mɑɑ̀ wɑhɑlɑm. 8 Í fɔ bɛɛbɛ si nɑ iyi í jɔ̀ Jesu í ni inɛi inɔɔkou kú fitɑ siɛ. 9 Nɔ Jesu í beeɛ í ni, irei iriɛ. Ŋɔi í jɛɑɑ í ni, irim nii Zɑmɑɑ, domi ɑ̀ kpɔ. 10 Ŋɔi í tɔɔ Jesu suuru ku mɑɑ̀ nyɔ ɑŋɑ ikpɑ ɑnɡule.

11 Wee ɑ̀ yɛ kusɔɔ ɡɑɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɛ ikpɑ iri kutɑu bɛ. 12 Ŋɔi inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ̀ tɔɔ Jesu ɑ̀ ni, jɔ̀ kɑɑ mu kusɔɔ ŋɑu ihɔ̃, ku bɑ kɑ mɑɑ wɑ bɛ. 13 Nɔ Jesu í yɔɔdɑ nŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ fitɑ hɑi si inɛɛu ɑ̀ koo ɑ̀ mu kusɔɔ ŋɑu ɑ̀ tɑle si ŋɑ hɑi ɑntɑi iri kutɑu ɑ̀ dɑsi inyi nɔ inyiu í jɛ ŋɑ. Kukpɔ nŋɑ í to dubu minji (2.000).

14 Woo deɡbe kusɔɔ ŋɑu ɑ̀ sɑ ɑ̀ koo ɑ̀ wɑɑ sisi lɑɑbɑɑui ideu si ilu nlɑu do si ilɛɛko ŋɑ. Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ fitɑ ɑ̀ bɔ ku cɔ mii iyi í ceu. 15 Iyi ɑ̀ nɑɑ bi Jesu, ɑ̀ yɛ inɛ iyi í tɑko í nɛ inɛi inɔɔko bututuu í bɑɑ si lɑɑkɑɛ í dɑsi jĩnɛ ŋɑ wɑ bubɑ. Ŋɔi ɑ̀ biti, njo í mu ŋɑ jiidɑ. 16 Inɛ ŋɑ iyi ideu í ce iju nŋɑ ɑ̀ wɑɑ sisiɑ inɛ ŋɑ. 17 Nɔ inɛ ŋɑu ɑ̀ tɔɔ Jesu ku fitɑ hɑi ilɛi ilu nŋɑ.

18 Wɑɑti iyi Jesu wɑ lɔ ɑkɔi inyiu, ŋɔi inɛ iyi í tɑko í nɛ inɛi inɔɔko ŋɑu wɑɑ tɔɔɛ í ni ku jɔ̀ nŋu ku tooɛ. 19 Ammɑ Jesu í kɔ. Nɔ í sɔ̃ɔ í ni, bɔ kpɑsɛ̃ɛ bi inɛɛ ŋɑ koo sɔ̃ ŋɑ mii iyi Lɑfɛ̃ɛ í ceɛ, do yɑɑse bɛi í ce ɑrɑɑreɛ. 20 Ŋɔi inɛɛu í nɛ, í wɑsi ku sisiɑ inɛi ilɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Ilu Mɛɛwɑ ŋɑu mii iyi Jesu í ceɑ nŋu fei. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ biti jiidɑ jiidɑ. Nɔ Jesu mɔ í dede wɑ hɑi bɛ.

Idei ɑmɑ inɑɑboi Zɑirusi do inɑɑbo iyi í lu ibɔi Jesu

(Cɔ Mɑtie 9:18-26; Luku 8:40-56)

21 Jesu í bɑɑ hɑi ice ikpɑ ihɔ̃ do ɑkɔi inyiu. Í wɑ itĩi tenkuu bɛ nɔ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ í nɑɑ í tɔtɔɔ bi tɛɛ. 22 Ŋɔi inɛ ɡɔ í nɑɑ bi tɛɛ. À yɑ kpoo Zɑirusi. Inɛ nɡboi ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔi. Iyi í yɛ Jesu, ŋɔi í sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ. 23 Ŋɔi í tɔɔɛ ku sobi nŋu í ni, ɑmɑ inɑɑbom wɑ bi ku ku. Ǹ wɑ n tɔɔɛ, i nɑɑ i lesiɛ ɑwɔ, nɔ ku bɑ iri ku mɑɑ wɛɛ bɑɑni. 24 Ŋɔi ɑŋɑò Jesu ɑ̀ wɑɑ nɛ. Nɔ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ hee ɑ̀ wɑɑ mɑnteɛ.

25 Wee si inɔi inɛ ŋɑu inɑɑbo ɡɔ í wɑ bɛ iyi wɑ ce bɔ̃ɔi ɑwɔ ku mu hɑi ɑdɔ̃ mɑɑteeji wɑ. 26 Í wɑhɑlɑ jiidɑ si ɑwɔi lokotoro nkpɔ hee ɑndi fiɑ iyi í nɛ fei í jɔɔ, kù nɔ kù ce bɑɑ dɑɑmɑ, ɑmmɑ bɔ̃ɔɛu í teese wɑ kɔ̃ɔsii. 27 Abou í ɡbɔ lɑɑbɑɑui Jesu wo, ŋɔi í jɔ̀ í nɑɑ do ɑnyiɛ si inɔi zɑmɑɑu í lu jɑɑɛ. 28 Í ce bɛɛbɛi domi í fɔ si idɔɛ í ni, bɑɑ bii jɑɑɛi ǹ lu ɑn bɑ iri. 29 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ bɔ̃ɔi ɑwɔ ku muɛu í leekĩ. Ŋɔi í ɡbɔ fufui bɑɑni si ɑrɑɛ. 30 Ŋɔi Jesu í mɑ̀ ɡbɑkɑ̃ iyi ɡbuɡbɑ̃ ɡɔ í fitɑ hɑi si ɑrɑi nŋu nɔ í sindɑ wɑ cɔ zɑmɑɑu nɔ í ni, yooi í lu jɑɑɛm. 31 Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, debɛi i kù wɑɑ yɛ zɑmɑɑ iyi wɑ mɑnteɛi, nɔ ì wɑɑ ni yooi í luɛ?

32 Ŋɔi Jesu í sindɑ í cɔ inɛ ŋɑu ku bɑ ku yɛ inɛ iyi í ce bɛɛbɛu. 33 Ŋɔi ɑbou wɑ yɑyɑ do njo, domi í mɑ̀ mii iyi nŋu í ce. Ŋɔi í nɑɑ í ɡulɛ si wɑjuɛ í sɔ̃ɔ ntɔ si mii iyi í bɑ nŋu fei. 34 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ɑbooyi, nɑɑnɛɛi í fɑɑbɑɛ. Koo wɛɛ si lɑɑkɑɛ, ì bɑ iri si bɔ̃ɔɛu mbɛ.

35 Si bɛi Jesu wɑ fɔ ideu, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ hɑi kpɑsɛ̃i Zɑirusi inɛ nɡbou, ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, ɑmɑ inɑɑboɛu í ku. Mɑɑ̀ wɑhɑlɑ Mɛɛtu mɑ́. 36 Ammɑ Jesu kù dɑsi ide nŋɑu. Nɔ í sɔ̃ Zɑirusi í ni, mɑɑ̀ jɔ̀ ziɡiɛ ku dɑ, ɑwɔ de dɑsi nɑɑnɛ. 37 Ŋɔi í ni inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ si nŋu kpɑsɛ̃i Zɑirusi wɑ bii kù jɛ Piɛɛ do Zɑɑki, do Zɑ̃ɑ ifɔi Zɑɑki. 38 Iyi ɑ̀ to nɔ Jesu í yɛ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ bɛ ɑ̀ wɑɑ cɑ̃ kpokpoo, ɑ̀ wɑɑ kpɑtɑ ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ ɑnu nlɑ nlɑ. 39 Ŋɔi í lɔ kpɑsɛ̃u í bee ŋɑ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ dɔ̃ ɑnu bɛɛbɛ ŋɑ. Nɑ mii í jɔ̀ ì wɑɑ kpɑtɑ ŋɑ. Amɑu kù ku mɛɛ, wɑ sĩ njooi. 40 Nɔ ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ. Ŋɔi Jesu í jɔ̀ ɑŋɑ fei ɑ̀ fitɑ, í ɡbe bɑɑu do iyei ɑmɑu do mɔcɔ mɛɛtɑ ŋɑ iyi ɑ̀ suu wɑu, ŋɔi ɑ̀ lɔ bii ɑmɑu í wɑ. 41 Ŋɔi Jesu í mu ɑwɔi ɑmɑu í fɔ do feeɛ í ni, tɑlitɑ kumi, wɑɑtɔ ɑmɑ inɑɑbo, dede. Amui, ǹ sɔ̃ɛ. 42 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑmɑ inɑɑbou í dede nɔ wɑ nɛ. Í nɛ zɑkɑi ɑdɔ̃ mɑɑteeji. Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ yɔɔ ŋɔi ɑ̀ biti ntɔ ntɔ. 43 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni ɑ nɑ́ɑ ijɛ ku jɛ. Nɔ í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ do kuɡɑɑbu í ni ɑ mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku ɡbɔ ideu.

6

Inɛi Nɑzɑrɛti ŋɑ ɑ kù dɑsi Jesu nɑɑnɛ

(Cɔ Mɑtie 13:53-58; Luku 4:16-30)

1 Ŋɔi Jesu í nɛ hɑi kpɑsɛ̃i Zɑirusi bɛ í bɔ ilu bii í jɛ ɑmɑ. Nɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ suu. 2 Iyi ɑjɔi kusĩmi í nɑɑ ŋɔi í lɔsi ku sisiɑ inɛ ŋɑ ide ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu. Ŋɔi inɛ nkpɔ nkpɔ í ɡbɔ ideu nɔ ɑ̀ biti ɑ̀ wɑɑ ni, hɑi iwoi nŋu í bɑ dimii lɑsɑbu jiidɑu bɛ. Dimii bisi yoomɑi ɑ̀ muɑ nŋu. Bɛirei í ce wɑ ce dimii mɑɑmɑɑkeu ihɛ̃. 3 Kù jɛ woo ɡbe jĩi nɔu mbɛ yɑ, ɑmɑi Mɑɑriu mɛɛ. Mɑ̀ kù jɛ iɡbɑ̃i Zɑɑki do Zozee, do Zudu do Simɔɔ mbɛ bɑ. Nɔ wecĩɛ ŋɑ ɑ kù wɑ inɔ nwɑ ihɛ̃? To, lɑsɑbu nŋu ŋɑu bɛi wɑ ɡɑnji ŋɑ ɑ dɑsiɛò nɑɑnɛ. 4 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, kù nɛ bii wɑlii ci yɑ nɛ bɛɛrɛ bii kù jɛ si ilɛi ideɛ do si inɔi inɛɛ ŋɑ do kpɑsɛ̃ɛ. 5-6 Ŋɔi Jesu í biti domi ɑ kù dɑsiɛ nɑɑnɛ. Bɛɛbɛi kù yɔkɔ kù ce mɑɑmɑɑke bɛ, bii kù jɛ bɔ̃ɔ ɡɔ ŋɑ iyi í lesi ɑwɔ nɔ ɑ̀ bɑ iri.

Jesu í bɛ mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu minji minji

(Cɔ Mɑtie 10:5-15; Luku 9:1-6)

Si ɑnyiɛ, Jesu í yɑ mɑɑ dɑbii dɑbii si ilɛɛko ŋɑu ku mɑɑ sisiɑ inɛ ŋɑ idei Ilɑɑɔ̃. 7 Ŋɔi í kpe woo bɛ mɑɑteejiɛ ŋɑu nɔ í bɛ ŋɑ minji minji, í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ leleò inɛi inɔɔko ŋɑ. 8 Í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ so nkɑ̃mɑ si isɛɛnɛ nŋɛu. I mɑɑ̀ so ijɛ hee mɑ́ jɛ bɔɡɔ, hee mɑ́ jɛ fiɑ, í ɡbe ɡolo. 9 I dɑsi bɑɑtɑ nŋɛ ɑmmɑ i mɑɑ̀ kpele ibɔ minji. 10 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, bii ì to ilu bii ì wɑɑ bɔ ŋɑ, i wɑ kpɑsɛ̃ bii ɑ̀ dɑsi ŋɛ hee i koo i nɛò hɑi ilu bɛ ŋɑ. 11 Bii í jɛ bii ɡɔ ŋɑ inɛ ŋɑ ɑ kù ɡbɑ ŋɛ hee mɑ́ jɛ ɑ ɡbɔ ide nŋɛ, i fitɑ hɑi bɛ ŋɑ, nɔ i ɡbuɡbɑ̃ nŋɑ irurui bɑɑtɑ nŋɛ ŋɑ ku bɑ ku jɛ nŋɑ sɛɛdɑ iyi kiitii Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑɑ si ŋɑ. 12 Nɔ mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ nɛ nɔ ɑ̀ wɑɑ wɑɑzoɑ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni ɑ kpɑɑsi idɔ. 13 Nɔ ɑ̀ lele inɛi inɔɔko nkpɔ nkpɔ, nɔ ɑ̀ yɑ tontooɑ bɔ̃ɔ nkpɔ nkpɔ ikpo si iri. Nɔ ɑ̀ bɑ iri.

Idei ikui Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu

(Cɔ Mɑtie 14:1-12; Luku 9:7-9)

14 Ilɑɑlu Herodu í ɡbɔ bɑɑui Jesu, si nɑ iyi í jɔ̀ iriɛ í fɑnɡɑɑ bii fei. Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ niɑ Jesu, Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiui í jĩ hɑi si bɑlɛ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ í nɛ ɡbuɡbɑ̃ wɑ ceò mɑɑmɑɑke. 15 Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ niɑ Jesu, Elii wɑlii nlɑi tɑkoui. Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ niɑɑ, nŋu mɔ wɑliii bɛi ti tɑko ŋɑui.

16 Ammɑ iyi Herodu í ɡbɔ ideu ŋɔi í ni, Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiui. Ǹ jɔ̀ ɑ̀ bu iriɛ wo. Debɛi nŋui í jĩ hɑi si bɑlɛ. 17 Mii iyi í jɔ̀ Herodu wɑ fɔ bɛɛbɛ wee. Hɑi tɑko Herodu tɑkɑɛ í ni ɑ mu Zɑ̃ɑ ɑ dũu ɑ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ nɑ ku tũò idɔi Herodiɑsi. Wee Herodu í tɑko í so Herodiɑsi ɑboi Filipu, ifɔɛ. 18 Ŋɔi Zɑ̃ɑ í sɔ̃ɔ í ni, kù sĩɑ i ɡbɑ ɑboi ifɔɛ i dɑsi kpɑsɛ̃ɛ. 19 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Herodiɑsi wɑ mu Zɑ̃ɑ do idɔɔkɔ̃. Wɑ bi ku kpɑɑ ɑmmɑ kù bɑ kpɑ̃ɑ 20 si nɑ iyi í jɔ̀ Herodu í mɑ̀ bɛɛrɛi Zɑ̃ɑ. Bii wɑ ɡbɔ ideɛ idɔɛ í yɑ dedei, ɑmmɑ do nŋu fei í yɑ bi nŋu ku ɡbɔɔ. Í mɑ̀ iyi ɑmɑnɛ dee deei nɔ kuwɛɛɛ kù nɛ tɑɑle kɑ̃mɑ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ í bii ɑnyiɛ.

21 Do nŋu fei, ɑjɔ nŋu ɡɔ Herodiɑsi í bɑ kpɑ̃ɑɛ. Ajɔ nŋu Herodu í nyɑ jinɡɑu nlɑ nlɑ ku yeò ɡiɡii ɑjɔi kubíɛ. Ŋɔi í kpe ɑkɑwe nlɑɛ ŋɑ do inɛ nɡboi sooɡeɛ ŋɑ, do inɛ nɡboi ilɛi Gɑlilee ŋɑ fei. 22 Ŋɔi ɑmɑ inɑɑboi Herodiɑsi í lɔ ileu wɑ jojo, ŋɔi í dɔ̃ɑ Herodu si do inɛɛ ŋɑ iyi í kpe wɑ ŋɑu fei. Ŋɔi Herodu í sɔ̃ mudɛ̃ɛu í ni, tɔɔm mii iyi ì bi fei, ɑn muuɛ. 23 Nɔ í ɡbɑsi do mii fei í ni, mii iyi ì tɔɔm fei, ɑn muuɛ, bɑɑ bii í jɛ bubui bommɑm nii. 24 Ŋɔi ɑmɑ inɑɑbou í koo í bee iyeɛ í ni, mii í jɔ n tɔɔɛ. Ŋɔi iyeɛ í jɛ í ni, tɔɔɛ irii Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu. 25 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑmɑ inɑɑbou í nɑɑ bi ilɑɑluu í sɔ̃ɔ í ni, ǹ bi i muum irii Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu nsɛi nsɛi si pɛrɛnti. 26 Bɑɑ do iyi inɔi ilɑɑluu í fɔ ntɔ ntɔ fei kù bi ku kɔɔ, si nɑ iyi í jɔ̀ í ɡbɑsi do mii fei si wɑjui inɛ njooɛ ŋɑu. 27 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ í bɛ sooɡe ɡɔ koo bù irii Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu wɑ. Ŋɔi sooɡeu í koo í bu irii Zɑ̃ɑ wɑ hɑi ile piisɔ̃ɔ. 28 Nɔ í nɑɑò wɑ si pɛrɛntiu í nɑɑ í nɑ ɑmɑ inɑɑbou. Nɔ ɑmɑ inɑɑbou mɔ í koo í nɑ iyeɛ. 29 Iyi mɔcɔi Zɑ̃ɑ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ iyi í ku, ŋɔi ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ soo ɑ̀ koo ɑ̀ suu.

Jesu í wò ɑmɑnɛ dubu miu (5.000)

(Cɔ Mɑtie 14:13-21; Luku 9:10-17; Zɑ̃ɑ 6:1-14)

30 Nɔ woo bɛ mɑɑteeji ŋɑ iyi Jesu í tɑko í bɛ ŋɑu ɑ̀ bɑɑ bi tɛɛ ɑ̀ wɑɑ sisiɑɑ mii ŋɑ iyi ɑŋɑ ɑ̀ ce fei do cio iyi ɑ̀ kɔ inɛ ŋɑ si fei. 31 Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku nɑɑ ku nɛ hee Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ kù bɑ fɑyɑi ku jɛ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i jɔ̀ kɑ nyɑ ɑrɑ nwɑ kɑ bɔ ikpɑ ɡbɑbuɑ ku bɑ i sĩmi keeke ŋɑ. 32 Ŋɔi ɑ̀ jɔ̀ inɛ ŋɑu bɛ, nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyiu ɑ̀ bɔ ikpɑ ɡbɑbuɑu. 33 Ammɑ inɛ nkpɔ í yɛ ŋɑ wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ, nɔ ɑ̀ mɑ̀ ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ mɑ̀ tenɡi bii ɑ̀ wɑɑ bɔu. Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ sɛi wɑ do isɛ hɑi ilu ŋɑ fei ɑ̀ cuɑ nŋɑ tenɡi bii ɑ̀ wɑɑ bɔu.

34 Iyi Jesu í to wɑ ŋɔi í fitɑ hɑi inɔ ɑkɔu. Nɔ í yɛ zɑmɑɑ nkpɔu. Ŋɔi í ce ɑrɑɑre nŋɑ, domi ɑ̀ yɛi bɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ woo deɡbe. Ŋɔi í lɔsi ku kɔ nŋɑ si cio nkpɔ. 35 Si bɛi ɑlɛ wɑ lɛ, ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ ɑ̀ ni, inyɑu wee ɡbɑbuɑi, nɔ idũ wɑ dũ. 36 Nɑ nŋu, dɑ inɛ ŋɑu ɑ bɔ ilɛɛko ŋɑ do inɔ ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ɑmɛɛ, ku bɑ ɑ koo ɑ rɑ mii iyi ɑɑ jɛ. 37 Ammɑ í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i nɑ ŋɑ ijɛ ɑ jɛ. Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, i kù mɑ̀ bɑɑ bii ɑ̀ so fiɑi icɛi cukpɑ mɛɛjɔ, kɑɑ to kɑ rɑ nŋɑ pɛ̃ɛ kɑ nɑ ŋɑ ɑ jɛ. 38 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, pɛ̃ɛ fɛloi ì nɛ ŋɑ. I koo i cɔ wɑ. Iyi ɑ̀ koo ɑ̀ cɔ, ŋɔi ɑ̀ ni, pɛ̃ɛ miui ɑ̀ nɛ do cɛ̃ɛ minji.

39 Nɔ Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu í ni ɑ jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ bubɑ si fɔfɔ tũtũu bɛ ikɑ̃ ikɑ̃. 40 Ŋɔi ɑ̀ bubɑ ikɑ̃ ikɑ̃, tuubɑ ɡɔ ŋɑ ɑmɑnɛ cĩɔ, tuubɑ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑmɑnɛ ciitɑɑ. 41 Ŋɔi Jesu í so pɛ̃ɛ miuu do cɛ̃ɛ minjiu, nɔ í wu iju lele í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃. Ŋɔi í bububu pɛ̃ɛu nɔ í nɑ mɔcɔ ŋɑu ɑ kpɛ̃ɑ zɑmɑɑu. Nɔ í kpɛ̃ nŋɑ cɛ̃ɛ minjiu mɔ inɛ fei í bɑ. 42 Aŋɑ fei ɑ̀ jɛ ɑ̀ yo. 43 Ŋɔi ɑ̀ ko pɛ̃ɛ do cɛ̃ɛ bubu iyi í ɡbeu kɔlɔ mɑɑteeji í kɔ̃. 44 Inɛmɔkɔ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ pɛ̃ɛu ɑ̀ wɛɛi ɑmɑnɛ dubu miu (5.000) bɑ̀kɑ̀ inɑɑbo do ɑmu ŋɑ bɑɑsi.

Jesu wɑ nɛ si ɑntɑi tenku

(Cɔ Mɑtie 14:22-33; Zɑ̃ɑ 6:15-21)

45 Iyi ɑ̀ tɑ̃ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi Jesu í jɔ̀ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyiu ku bɑ ɑ tɑkoɛ ɑ kuɑ ice ihɔ̃, ikpɑ Bɛsɑidɑ. Iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ nɔ í ni zɑmɑɑu ku nɛ. 46 Wɑɑti iyi í jɔ̀ ɑ̀ nɛ ŋɔi í koo í ɡũ iri kutɑ ɡɔ ku bɑ ku ce kutɔɔ. 47 Nɔ í wɑ bɛ hee idũ í koo í dũ, nɔ ɑkɔi inyiu í wɑ si ɑninii tenkuu do mɔcɔ ŋɑu nɔ Jesu mɔ í wɑ ilɛ nŋu ɑkɑ̃. 48 Í yɛ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ wɑ si wɑhɑlɑi ku wɑi ɑkɔi inyiu, domi fufuu wɑ kò ŋɑ. Zɑkɑi ɑmɛɛjumɑ́ ŋɔi í mɑɑi si ŋɑ, wɑ nɛ si ɑntɑi inyiu wɑ bi ku cuɑ nŋɑ. 49 Ammɑ wɑɑti iyi ɑ̀ yɔɔ wɑ nɛ si ɑntɑi tenkuu ŋɔi ɑ̀ tɑmɑɑ bɛi zĩii, ŋɔi ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ ɑnu. 50 Aŋɑ fei ɑ̀ yɔɔ ŋɔi njo wɑ mu ŋɑ. Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ Jesu í bɑ ŋɑ ide ku fɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i sũ lɑɑkɑi nŋɛ ŋɑ. Amui Jesu, i mɑɑ̀ ce njo ŋɑ.

51 Ŋɔi í lɔ inɔ ɑkɔu í bɑ ŋɑ bɛ, nɔ fufuu í leekĩ. Ŋɔi ziɡi nŋɑ fei í dɑ ɑ̀ biti hee, 52 domi ɑ kù ɡbɔ yɑɑsei mɑɑmɑɑkei pɛ̃ɛu si nɑ iyi í jɔ̀ idɔ nŋɑ í le.

Jesu í jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ̀ bɑ iri si ilɛi Genesɑrɛti

(Cɔ Mɑtie 14:34-36)

53 Iyi ɑ̀ kuɑ tenkuu ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi ɑ̀ to ilɛi Genesɑrɛti ɑ̀ koo ɑ̀ dĩ ɑkɔ nŋɑ bi ku leekĩu. 54 Wee inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ. Iyi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ fitɑ hɑi si ɑkɔu ɡbɑkɑ̃ ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ mɑ̀ Jesu. 55 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ sɛi ɑ̀ wɑɑ nɑɑò bɔ̃ɔ ŋɑ wɑ hɑi inɔ ilu ŋɑ. À yɑ so ŋɑ wɑi si sɛ̃ɛ ŋɑ ɑ nɑɑò ŋɑ wɑ tenɡi bii ɑ̀ ɡbɔ í wɑu. 56 Bii Jesu í to fei, hɑi ilɛɛko ŋɑ do ilu nlɑ ŋɑ do iko bii inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sũ fei, ɑ̀ yɑ mɑɑ nɑɑò bɔ̃ɔ ŋɑ wɑi si bɑntumɑ bii í wɑu. Ŋɔi ɑ̀ yɑ tɔɔɛ ku jɔ̀ ɑŋɑ ɑ lu bɑɑ itĩi kumbooɛ. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ luu fei ɑ̀ yɑ bɑ irii.

7

Dedembɑi bɑlɑ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 15:1-9)

1 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ hɑi Zeruzɑlɛmu nɔ ɑ̀ tɔtɔɔ kɔkɔi Jesu. 2 Ŋɔi ɑ̀ yɛ mɔcɔɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɛ do ɑwɔ riisi, wɑɑtɔ ɑ kù wɔɔ si bɛi ɑ̀ yɑ ce si dedembɑ nŋɑ.

3 Wee Fɑrisi ŋɑ do Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei, ɑ̀ wɑɑ too dedembɑi bɑlɑ nŋɑ ŋɑ. Bii kù jɛ ɑ̀ wɔɔ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ɑ ci yɑ jɛ nɡɔɡɔ. 4 Bɛɛbɛ mɔi, bii ɑ̀ bɑɑ hɑi ɑjɑ nɔ ɑ kù wɔɔ ɑ ci yɑ jɛ. Mii nkpɔ nkpɔi ɑ̀ yɑ ce mɑ́ iyi í jɛ dedembɑ nŋɑ. Mii ŋɑu ɡɔɡɔ ŋɑ wee, kɔɔfu ku wiɛ do boonyi do cɑkɑi isɔ nkpɑ ŋɑ.

5 To, si bɛi Fɑrisi ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ yɛ mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ jɛò ɑwɔ riisi ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, nɑ mii í ce mɔcɔɛ ŋɑ ɑ kù wɑɑ too dedembɑi bɑlɑ nwɑ ŋɑ. Nɑ mii í jɔ̀ ɑ̀ yɑ jɛ do ɑwɔ riisi. 6 Nɔ Jesu í jɛ nŋɑ í ni, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑ, hɑi tɑko Ezɑi í ce wɑliiɛi dee dee nɑ iri nŋɛ wɑɑti iyi í kɔ si tiɑɛ í ni,

“Ilɑɑɔ̃ í ni,

Inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ wɑɑ ceem bɛɛrɛi do ɡɛlɛ nŋu ɑkɑ̃.

Ammɑ idɔ nŋɑ í jĩim.

7 Kutɔɔ iyi ɑ̀ wɑɑ ceem nɡbɛi,

Domi woodɑi ɑmɑnɛ ŋɑi ɑ̀ wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si nɔ ɑ̀ wɑɑ ni woodɑm nii.”

8 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ì wɑɑ jɔ̀ woodɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ nɔ ì wɑɑ too dedembɑi ɑmɑnɛ ŋɑ.

9 Do ntɔ í wɑɑ kpɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑi ku bɑ i sɑ̃si dedembɑ nŋɛ ŋɑ. 10 Moizi í ni, “i jirimɑ iyeò bɑɑ nŋɛ ŋɑ”. Nɔ í ni mɑ́, “inɛ iyi wɑ fɔ lɑɑlɔi iyeò bɑɑɛ ŋɑ, ɑ kpɑ lɑfɛ̃ɛ.” 11 Ammɑ iŋɛ, ì wɑɑ fɔ ide mmu. Ì wɑɑ ni inɛ ɑ́ yɔkɔ ku sɔ̃ iyeò bɑɑɛ ku ni fiɑ iyi nŋu ɑ́ sobi ŋɑ do, ti Ilɑɑɔ̃i. Fiɑui ì wɑɑ kpe kɔɔbɑ̃ɑ ŋɑ. 12 Nɔ bii inɛ í dɔ̃ bɛɛbɛ, i kɑɑ nɑ́ɑ kpɑ̃ɑ ku sobiò iyeò bɑɑɛ mɑ́ ŋɑ. 13 Bɛɛbɛ, ì wɑɑ kpɑ idei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ nɔ ì wɑɑ too dedembɑ iyi ɑ̀ jɔ̀ nŋɛ ŋɑ. Nɔ ì wɑɑ ce mii lɑɑlɔ nkpɔ mɑ́ iyi í jɔ dimi bɛɛbɛ ŋɑ.

Mii iyi í yɑ dɑsi inɛ riisi

(Cɔ Mɑtie 15:10-20)

14 Ŋɔi Jesu í kpe zɑmɑɑu mɑ́ bi tɛɛ ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ fei i sotĩ i ɡbɔ yɑɑsei idem ŋɑ. 15 Nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi ɑ́ lɔ do ɡɛlɛi ɑmɑnɛ ku dɑsiɛ riisi. Ammɑ iyi ɑ́ fitɑ hɑi si idɔi ɑmɑnɛ, nŋui ɑ́ dɑsiɛ riisi. [ 16 Inɛ iyi í nɛ itĩ iyi ɑ́ ɡbɔò ide, ku ɡbɔ.]

17 Ŋɔi Jesu í nyɑ ɑrɑɛ hɑi bi zɑmɑɑu í koo í lɔ kpɑsɛ̃. Wɑɑti iyi í lɔ kpɑsɛ̃u ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ beeɛ yɑɑsei mɔndɑu. 18 Ŋɔi í bee ŋɑ í ni, i kù nɛ bisi ŋɑi? I kù mɑ̀ ŋɑ mii iyi ɑ́ lɔ inɔi ɑmɑnɛ hɑi wɑduude kɑɑ dɑsiɛ riisi? 19 Kɑɑ dɑsiɛ riisi, domi ijɛ kɑɑ lɔ si idɔi inɛ bii kù jɛ si inɔɛ, nɔ ku yɔ́ ku bɛi ku fitɑ. Jesu í fɔ bɛɛbɛi ku bɑ ku sɔ̃ ŋɑ iyi ijɛ kɑ̃mɑ kù jɛ ìwɔ̀. 20 Nɔ í ni mɑ́, mii iyi wɑ fitɑ hɑi si idɔi ɑmɑnɛi í yɑ dɑsiɛ riisi, 21 domi hɑi si idɔi ɑmɑnɛi lɑsɑbu lɑɑlɔ do icu ku ko, do ile ku ce, do inɛ ku kpɑ, 22 do sɑkɑrɑ, do kɔdɛɛ, do inɔ ku kɑ̃, do tɑkii, do dɑɑ iyi í lɔ zɑkɑ, do iɡu, do funɛi inɛ ku nyɑ, do fɑɑo, do idɔ ku le í yɑ fitɑ. 23 Mii lɑɑlɔ ŋɑu bɛ fei hɑi si idɔi ɑmɑnɛi wɑ fitɑ nɔ ɑŋɑi ɑ̀ yɑ dɑsi inɛ riisi.

Abo dimi mmu ɡɔ í dɑsi Jesu nɑɑnɛ

(Cɔ Mɑtie 15:21-28)

24 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í dɑsi kpɑ̃ɑ í bɔ ilɛɛkoi Tii, ŋɔi í lɔ kpɑsɛ̃ ɡɔ. Wee kù wɑɑ bi inɛ ɡɔ ku mɑ̀, ɑmmɑ kɑɑ yɔkɔ ku mɑnji. 25 Abo ɡɔ í wɑ bɛ, ɑmɑ inɑɑboɛ í nɛ inɛi inɔɔko. Iyi í ɡbɔ Jesu í to wɑ bɛ ɡbɑkɑ̃, ŋɔi í nɑɑ í ɡulɛ si wɑjuɛ. 26 Abou í bɛi í jɛ dimi mmu. À buui Fenisi si ilɛi Siri. Ŋɔi wɑ tɔɔ Jesu ku leleɑ nŋu inɛi inɔɔkou hɑi si ɑmɑɛu. 27 Ammɑ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, jɔ̀ ɑmu ŋɑ ɑ jɛ ɑ yo titɑ̃, domi kù sĩɑ ɑ ɡbɑ ijɛi ɑmu ŋɑ ɑ nɑ ɑjɑ keeke ŋɑ. 28 Ŋɔi ɑbou í ni, ntɔi Lɑfɛ̃ɛ. Ammɑ bɑɑ do nŋu fei, ɑjɑ keeke ŋɑu ɑ̀ yɑ wɑ ɑbɛi tɑɑbu ɑ mɑɑ jɛ buubuui ijɛi ɑmu ŋɑ iyi wɑ cuku wɑ. 29 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, nɑ ide iyi ì fɔu bɛ, nɛ. Inɛi inɔɔkou í fitɑ siɛ mbɛ. 30 Iyi í nyi kpɑsɛ̃ɛ ŋɔi í koo í bɑ ɑmɑu wɑ sũ si dɑɑyi, inɛi inɔ ikou í fitɑ siɛ tɑ̃.

Jesu í jɔ dekĩ ɡɔ í bɑ iri

31 Ŋɔi Jesu í dede hɑi ilɛɛkoi Tii í too do Sidɔ̃ɔ, í bɛi í bɔ tenkui Gɑlilee si ilɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Ilu Mɛɛwɑ ŋɑu. 32 Iyi í to, ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑò dekĩ ɡɔ wɑ, iyi ci yɑ yɔkɔ ku fɔ ide sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, ŋɔi ɑ̀ tɔɔ Jesu ku lesiɛ ɑwɔ. 33 Ŋɔi Jesu í bɔòɛ hee bii í jĩò zɑmɑɑu. Ŋɔi í dɑsi ɑmɑɑwɔɛ si itĩi dekĩu, nɔ í tu ɑntɔ, í jɔɑ si ɑmɛɛ. 34 Nɔ í wu iju lele í jilɛ idɔ í fɔ do fee nŋɑ í ni, efɑtɑ, wɑɑtɔ, cĩ. 35 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ itĩi mɔkɔu í cĩ nɔ ɑmɛɛ í tɛ, nɔ í sinti ku fɔ ide dee dee. 36 Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni ɑ mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ, ɑmmɑ si bɛi wɑ sɔ̃ ŋɑu, bɛɛbɛ mɔi ɑŋɑ mɔ ɑ̀ wɑsi ku sɔ̃ inɛ ŋɑ. 37 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ biti hee í cɑɑ ɑ̀ wɑɑ ni, mii iyi wɑ ce fei í sĩɑi. Í jɔ̀ bɑɑ dekĩ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ide, inɛ ŋɑ iyi ɑ ci yɑ yɔkɔ ɑ fɔ ide wo ɑ̀ wɑɑ fɔ bɛbɛi.

8

Jesu í wò ɑmɑnɛ dubu mɛɛ (4.000)

(Cɔ Mɑtie 15:32-39)

1 Iyi í ce ɑjɔ minji ŋɔi zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ í tɔtɔɔ bi tɛɛ mɑ́. Nɔ wee ɑ kù nɛ mii iyi ɑɑ jɛ. Ŋɔi Jesu í kpe mɔcɔɛ ŋɑu í sɔ̃ ŋɑ í ni, 2 ɑrɑɑrei zɑmɑɑu ihɛ̃ wɑ mum domi ɑjɔ mɛɛtɑ nŋɑi ihɛ̃ iyi ɑ̀ wɑ bi tom, nɔ sɔndɑ kɑ̃mɑ kù ɡbe nŋɑ mɑ́. 3 Bii ǹ jɔ̀ ɑ̀ nɛò ɑri ɑɑ koo ɑ cuku kpɑ̃ɑ, si bɛi idei inɛ ɡɔ ŋɑ í jĩ. 4 Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, iwoi ɑɑ kɑ bɑ pɛ̃ɛ si ɡbɑbuɑu ihɛ̃ iyi ɑɑ jɛ ɑ yoò. 5 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, pɛ̃ɛ fɛloi ì nɛ ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ ni, ɑrɑ mɛɛjei.

6 Ŋɔi Jesu í ni zɑmɑɑu fei ku bubɑ ilɛ. Nɔ í so pɛ̃ɛ ɑrɑ mɛɛjeu í bɛi í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, nɔ í bububuɛ í nɑ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ kpɛ̃ nŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ kpɛ̃ɑ zɑmɑɑu. 7 Wee ɑ̀ nɛ cɛ̃ɛ keeke ɡɔ ŋɑ bɛ mɑ́. Ŋɔi Jesu í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ mɑ́, í bɛi í ni ɑ kpɛ̃ nŋɑ, nɔ ɑ̀ kpɛ̃ nŋɑ cɛ̃ɛ ŋɑu mɑ́. 8 Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ jɛ ɑ̀ yo. Ŋɔi ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ ko bubui pɛ̃ɛ ŋɑ iyi í ɡbeu kɔlɔ mɛɛje. 9 Jiɑi inɛ ŋɑu í to zɑkɑi ɑŋɑ dubu mɛɛ (4.000). Ŋɔi Jesu í bɛi í jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ. 10 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ í koo í lɔ ɑkɔi inyiu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ ikpɑ Dɑɑmɑnutɑ.

Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ bi Jesu ku ce mɑɑmɑɑke

(Cɔ Mɑtie 16:1-4)

11 Ŋɔi Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi Jesu ɑ̀ wɑsi ku bɑɑ kɑkɔɔ ku ce. À cɔ lɑɑkɑɛ, ɑ̀ tɔɔɛ ku ce mɑɑmɑɑke iyi ɑ́ nyisi iyi ɡbuɡbɑ̃ɛ hɑi bi Ilɑɑɔ̃i wɑ nɑɑ. 12 Ŋɔi Jesu í jilɛ idɔɛ í ni, nɑ mii í ce inɛi nsɛi ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ wɑɑ tɔɔm n ce mɑɑmɑɑke. Ntɔ ntɔ, n kɑɑ n nyisi ŋɛ mɑɑmɑɑke kɑ̃mɑ ɡɔ. 13 Ŋɔi í jɔ̀ ŋɑ í koo í lɔ ɑkɔu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ kuɑ do ice ihɔ̃.

Lefeei Fɑrisi ŋɑ do ti inɛi Herodu ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 16:5-12)

14 Wee mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɛjɛ ijɛ ku so, pɛ̃ɛ ɑkɑ̃i ɑ̀ nɛ si ɑkɔu bɛ. 15 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i ce lɑɑkɑi i nyɑ ɑrɑ nŋɛ hɑi bi lefeei Fɑrisi ŋɑ do ti inɛi Herodu ŋɑ. 16 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ njɛ ide ɑ̀ wɑɑ ni, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù nɛ ijɛi í jɔ̀ wɑ dɔ̃ bɛɛbɛ. 17 Wee Jesu í mɑ̀ iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ ŋɔi í ni, nɑ mii í ce ì fɔ ì wɑɑ ni ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù nɛ pɛ̃ɛi. Iŋɛ mɔ i kù mɑ̀ ŋɑ hee nsɛi? I kù ɡbɔ yɑɑsei ideu ŋɑi? I kù nɛ bisi ŋɑi? Idɔ nŋɛ mɔ í lei? 18 Í jɔ ì nɛ iju ŋɑ mɛɛ, i ci yɑ yɛ ilu ŋɑi? I kù nɛ itĩ ŋɑ bɑ. I ci yɑ ɡbɔ ide ŋɑi? I ci yɑ ye ɡiɡi ŋɑi? 19 Wɑɑti iyi ǹ kpɛ̃ɑ ɑmɑnɛ dubu miu pɛ̃ɛ ɑrɑ miuu, pɛ̃ɛ kɔlɔ fɛloi búbù iyi í ɡbeu í ce. Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, kɔlɔ mɑɑteejii. 20 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ mɑ́ í ni, si wɑɑti iyi ǹ bu pɛ̃ɛ ɑrɑ mɛɛjeu ǹ nɑ ɑmɑnɛ dubu mɛɛ ŋɑu, pɛ̃ɛ bubu iyi í ɡbeu kɔlɔ fɛloi ì kóo ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, kɔlɔ mɛɛjei. 21 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i kù ɡbɔ hee nsɛi ŋɑ?

Jesu í jɔ̀ fɛɛju ɡɔ í bɑ iri Bɛsɑidɑ

22 Ŋɔi ɑ̀ to ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Bɛsɑidɑ, nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑ́ɑɑ Jesu fɛɛju ɡɔ wɑ, ɑ̀ tɔɔɛ ku luu. 23 Ŋɔi í mu ɑwɔi fɛɛjuu í bɔòɛ ɑlɑlɑi iluu. Ŋɔi í dɑɑ ɑntɔ si ijuɛ í lesiɛ ɑwɔ í ni, ì wɑɑ yɛ nɡɔɡɔ? 24 Ŋɔi fɛɛjuu í cɔ ilu í ni, ǹ wɑ n yɛ ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ, ɑmmɑ ɑ̀ yɛi bɛi jĩi ŋɑ. 25 Ŋɔi Jesu í leɑ ɑwɔ si iju mɑ́. Iyi inɛɛu í cɔ ilu mɑ́ nɔ í bɑ wee nŋu í bɑ iri, wɑ yɛ ilu wɑu wɑu. 26 Ŋɔi Jesu í ni ku nɛ kpɑsɛ̃ɛ, ɑmmɑ ku mɑɑ̀ too do inɔ ilu mɑ́.

Piɛɛ í ni Jesu í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ

(Cɔ Mɑtie 16:13-20; Luku 9:18-21)

27 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ ikpɑ ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ kɔkɔi Sezɑree, si ilɛi Filipi. Ŋɔi si kpɑ̃ɑu í bee mɔcɔɛ ŋɑ í ni, yooi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni ǹ jɛ. 28 Nɔ ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyii. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu Elii wɑlii nlɑi tɑkoui. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu inɛ ɑkɑ̃i wɑlii ŋɑui. 29 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, iŋɛ mɔ ni, yooi ì ni ǹ jɛ ŋɑ. Ŋɔi Piɛɛ í jɛɑɑ í ni, ɑwɔu Kirisii, inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ. 30 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ do kuɡɑɑbu í ni ɑ mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ.

Jesu wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ

(Cɔ Mɑtie 16:21-28; Luku 9:22-27)

31 Ŋɔi Jesu í sinti ku sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu í ni nŋu Amɑi Amɑnɛ, í ɡbe nŋu ku ce wɑhɑlɑ jiidɑ. Inɛ nɡbo ŋɑ do inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ ɑɑ kɔsi nŋu ɑ kpɑ nŋu, ɑmmɑ nŋu ɑ́ jĩ hɑi si bɑlɛ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ. 32 Í fɔ ideui sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, kù sinɡɑɛ. Ŋɔi Piɛɛ í ɡbɑ̃ɑ í bɔòɛ kɔkɔlɛ nɔ í ni ku mɑɑ̀ fɔ bɛɛbɛ. 33 Ammɑ Jesu í sindɑ í cɔ mɔcɔɛ ŋɑ, nɔ í lɑ si Piɛɛ í ni, sɛkɛɛ hɑi bi tom, Seetɑm, domi i kù wɑɑ ce lɑsɑbui Ilɑɑɔ̃, í ɡbe ti ɑmɑnɛ ŋɑ.

34 Si ɑnyiɛ, í kpe zɑmɑɑu do mɔcɔɛ ŋɑ, í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ iyi wɑ bi ku toom, ku jɔ̀ idɔɔbiɛ nɔ ku so jĩi ku ɡɑɑuɛ ku toom wɑ. 35 Nɔ inɛ iyi wɑ bi ku bɑ kuwɛɛ do idɔɔbiɛ, kɑɑ bɑɑ. Ammɑ inɛ iyi í nyɔ kuwɛɛɛ nɑ irim do nɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu, lɑfɛ̃ɛ ɑ́ bɑɑ do ntɔ. 36 Arɑnfɑ̃ɑni yoomɑi ɑmɑnɛ í nɛ bii í bɑ ɑmɑnii ɑndunyɑ fei nɔ í kuɑ kuwɛɛɛ. 37 Mɑ̀ mii í wɛɛ iyi ɑmɑnɛ ɑ́ kpɑɑsiò kuwɛɛɛ. 38 Nɔ Jesu í ni mɑ́, inɛi nsɛi ŋɑ ilu dulum ŋɑi iyi ɑ kù leekĩò Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃. Nɑ nŋu, inɛ iyi wɑ ce ɑnyɔi ɑmu Amɑi Amɑnɛ, wɑlɑkɔ wɑ ce ɑnyɔi idem si wɑju nŋɑ, ɑmu mɔ ɑn ce ɑnyɔi lɑfɛ̃ɛ wɑɑti iyi ɑn nyi wɑ. Nɔ wɑɑti iyi ɑn nyi wɑ ɑn nyi wɑi do ɑmboei Bɑɑm do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ ɑjɔ.

9

1 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ntɔ ntɔ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ihɛ̃ si nsɛi, ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑɑ yɛ bommɑi Ilɑɑɔ̃ wɑ nɑɑ do ɡbuɡbɑ̃ ɑ bɛi ɑ ku.

Arɑi Jesu í dɑɑnɑ

(Cɔ Mɑtie 17:1-13; Luku 9:28-36)

2 Si ɑnyii ɑjɔ mɛɛfɑ Jesu í kpe Piɛɛ do Zɑɑki do Zɑ̃ɑ í nyɑ ŋɑ ikɑ̃ nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ ɡũ iri kutɑ nlɑ ɡɔ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ. Si bɛi ɑ̀ wɑɑ cɔɔ ŋɔi ɑ̀ bɑ ɑrɑɛ í kpɑɑsi. 3 Ŋɔi jɑɑɛ ŋɑ wɑ dɑɑnɑ jiidɑ í fũutɑ pɑi pɑi hee inɛ ɡɔ kù wɛɛ si ɑndunyɑ ihɛ̃ iyi ɑ́ yɔkɔ ku fɔ ɑcɔɛ ku fũutɑ bɛɛbɛ mɑ́. 4 Si ɑnyiɛ ŋɔi Elii do Moizi ɑ̀ fɑɑtɑ wɑ ɑ̀ wɑɑ bɑɑ ide ku fɔ. 5 Nɔ Piɛɛ í sɔ̃ Jesu í ni, Mɛɛtu, ɑ́ sĩɑ kɑ mɑɑ wɑ ihɛ̃. Jɔ̀ kɑ ce ilei ɑcɔ mɛɛtɑ, ɑkɑ̃ titɛɛ, ɑkɑ̃ mɔ ti Moizi, ɑkɑ̃ mɔ ti Elii. 6 Wɑ fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ njo í mu ŋɑ hee í jɔ̀ kù mɑ̀ bɑɑ bɛi ɑ́ ni. 7 Ŋɔi bukɔɔ ɡɔ í nɑɑ í bii ŋɑ, nɔ hɑi si bukɔɔu ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ í ni, inɛ ihɛ̃i í jɛ ɑmɑm, ǹ buu jiidɑ jiidɑ. I yɑ ɡbɔ ideɛ ŋɑ. 8 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ cɔ bii fei, nɔ ɑ kù yɛ inɛ ɡɔ bii kù jɛ Jesu nŋu ɑkɑ̃ do ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ.

9 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ kitɑ wɑ hɑi iri kutɑu nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni ɑ mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ mii iyi ɑ̀ yɛ hee nŋu Amɑi Amɑnɛ koo ku nɔ ku jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́. 10 Nɔ ɑ̀ jirimɑ ide iyi í sɔ̃ ŋɑu ɑmmɑ ɑ̀ wɑɑ bee njɛ ide ɑ̀ wɑɑ ni, yoomɑi í jɛ inɛ ku ku nɔ ku jĩ mɑ́. 11 Nɔ ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, nɑ mii í ce woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ ni Elii ɑ́ tɑko Kirisi ku nɑɑ. 12 Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, ntɔi Eliii ɑ́ tɑko ku nɑɑ ku teese mii fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Ammɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni mɑ́, inɛ ŋɑ ɑɑ kpɑ̃ Amɑi Amɑnɛ iju jiidɑ nɔ ɑ dondɑɛ, mɑ̀ iboi. 13 Ammɑ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ iyi Elii í nɑɑ tɑ̃, nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑhɑlɑɛ bɛi ɑ̀ bi, si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ.

Jesu í fɑɑbɑ ɑmɑ ɡɔ iyi í nɛ inɛi inɔɔko

(Cɔ Mɑtie 17:14-21; Luku 9:37-43ɑ)

14 Wɑɑti iyi Jesu do mɔcɔ mɛɛtɑ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ to wɑ kɔkɔi mɔcɔ bubu ŋɑu, ŋɔi ɑ̀ yɛ zɑmɑɑ nlɑ nlɑ ɡɔ í kɑɑko ŋɑ, do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɑ ŋɑ kɑkɔɔ ku ce. 15 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ yɛ Jesu ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ biti nɔ ɑ̀ sɛi ɑ̀ koo ɑ̀ coo fɔɔ. 16 Ŋɔi Jesu í bee mɔcɔɛ ŋɑ í ni, kɑkɔɔi mii ì wɑɑ ce iŋɛò ŋɑ. 17 Ŋɔi si inɔi zɑmɑɑu inɛ ɑkɑ̃ í jɛɑɑ í ni, Mɛɛtu, ǹ nɑɑɛ ɑmɑ inɛmɔkɔm wɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í nɛ inɛi inɔɔko iyi í jɔ̀ ci yɑ fɔ ide. 18 Wɑɑti iyi í dede siɛ fei í yɑ kɛkɛɛ ilɛi nɔ ɡɛlɛɛ ku ce ɑntɔ foko ku mɑɑ ŋɔ inyi nɔ ku kɑsɑ̃m. Wee ǹ tɔɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ leleɑɑ, ɑmmɑ ɑ kù yɔkɔ. 19 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ, hee wɑɑti yoomɑi ɑn mɑɑ n wɑ inɔ nŋɛ. Mɑ hee wɑɑti yoomɑi ɑn mɑɑ n temuɑò ŋɛ. I nɑɑm ɑmɑu wɑ ihɛ̃ ŋɑ. 20 Nɔ ɑ̀ nɑɑɛ wɑ. Iyi ɑmɑu í yɛ Jesu ɡbɑkɑ̃, ŋɔi inɛi inɔɔkou í yɑyɑɛ do ɡbuɡbɑ̃, nɔ ɑmɑu í cuku ilɛ wɑ bimbili í ce ɑntɔ foko si ɡɛlɛɛ. 21 Nɔ Jesu í bee bɑɑɛ í ni, hɑi wɑɑti yoomɑi inɛi inɔɔkou ihɛ̃ í muu. Ŋɔi bɑɑu í jɛɑɑ í ni, hɑi wɑɑti iyi í wɛɛ keekei. 22 Nɔ inɛi inɔɔkou í nɛ dɔɔnɛɛi ku dɑsiɛ inɔ inɑi wɑlɑkɔ inɔ inyi ku bɑ ku kpɑɑ. Ammɑ, bii ɑɑ yɔkɔ i ce nɡɔɡɔ, ce ɑrɑɑre nwɑ, i sobi wɑ. 23 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ì ni bii ɑn yɔkɔ wó. Inɛ iyi í dɑsi nɑɑnɛ ɑ́ yɔkɔ ku ce fei ndɛɛ. 24 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ bɑɑi ɑmɑu í dɔ̃ ɑnu nlɑ ɡɔ í ni, ǹ dɑsi nɑɑnɛ. Sobim ku bɑ n mɑɑ̀ n sikɑ si nɑɑnɛ ku dɑsim.

25 Iyi Jesu í yɛ ɑkpɔi inɛ ŋɑu wɑ kɔ̃ɔsi ɑ̀ sɛi ɑ̀ wɑɑ nɑɑ bi ti nŋu ŋɔi í lɑsi inɛi inɔɔkou í ni, ɑwɔ iyi ì yɑ dɑsi inɛ dekĩ ku mɔnɡɔ ide ku fɔ, ɑmui ǹ ni, fitɑ si ɑmɑu nɔ i mɑɑ̀ nyi wɑ siɛ mɑ́. 26 Ŋɔi inɛi inɔɔkou í dɔ̃ ɑnu nɔ í yɑyɑ ɑmɑu do ɡbuɡbɑ̃ í bɛi í fitɑ. Ŋɔi ɑmɑu í kɑsɑ̃m hee inɛ nkpɔ í ni í kui. 27 Ammɑ Jesu í mu ɑwɔɛ í dedeɛ nɔ ɑmɑu í leekĩ.

28 Si ɑnyiɛ Jesu í lɔ kpɑsɛ̃ ɡɔ, nŋu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ. Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, nɑ mii í ce ɑwɑ ɑ kù yɔkɔ ɑ kù lele inɛi inɔɔkou. 29 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, do kutɔɔ nŋu ɑkɑ̃i ɑɑ yɔkɔ i nyɑò dimii inɛi inɔɔkou bɛ ŋɑ.

Jesu í nyi wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ mɑ́

(Cɔ Mɑtie 17:22-23; Luku 9:43b-45)

30 Si ɑnyiɛ, Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ hɑi bɛ nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ dɑbii dɑbii si ilɛi Gɑlilee. Wee Jesu kù bi inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ bii nŋu í wɑ, 31 domi wɑ kɔ mɔcɔɛ ŋɑu si cio nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑɑ mu ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑ dɑɑ inɛ ŋɑ si ɑwɔ. Aɑ kpɑm, ɑmmɑ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ ɑn jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́. 32 Ammɑ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ kù ɡbɔ yɑɑsei ideu, nɔ ɑ̀ wɑɑ ce njoi ku beeɛ.

Yooi í jɛ inɛ nɡbo

(Cɔ Mɑtie 18:1-5; Luku 9:46-48)

33 Ŋɔi ɑ̀ to wɑ Kɑpɛrɑnumu. Wɑɑti iyi ɑ̀ to kpɑsɛ̃ ŋɔi Jesu í bee mɔcɔɛ ŋɑ í ni, kɑkɔɔi mii ì wɑɑ ce wɑ si kpɑ̃ɑu bɛ ŋɑ. 34 Ŋɔi ɑ̀ coko, domi hɑi kpɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ ce kɑkɔɔ wɑi ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ bɑ ɑ mɑ̀ inɛ iyi í jɛ inɛ nɡbo. 35 Ŋɔi Jesu í bubɑ, nɔ í kpe ɑmɑnɛ mɑɑteeji ŋɑu í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ iyi wɑ bi nŋu ku jɛ inɛ sinte, lɑfɛ̃ɛi ɑ́ jɛ inɛi ɑnkɑ̃ɑnyii inɛ fei nɔ ku jɛ woo ce icɛi inɛ fei. 36 Ŋɔi í so ɑmɑ keeke ɡɔ í leekĩɛ si ɑnini nŋɑ, nɔ í so ɑmɑu si ikpɑɛ, í bɛi í sɔ̃ ŋɑ í ni, 37 inɛ iyi í ɡbɑ ɑmɑ keeke bɛi inɛ ihɛ̃ nɑ irim, ɑmui í ɡbɑ. Inɛ mɔ iyi í ɡbɑm, kù jɛ ɑmu ɑkɑ̃i í ɡbɑ, inɛ iyi í bɛm wɑi í ɡbɑ.

Inɛ iyi kù jɛ mbɛɛ nwɑ inɛ nwɑi

(Cɔ Luku 9:49-50)

38 Ŋɔi Zɑ̃ɑ í sɔ̃ɔ í ni, Mɛɛtu, ɑ̀ yɛ inɛ ɡɔ iyi í yɑ mɑɑ lele inɛi inɔɔko ŋɑ do iriɛ, nɔ ɑ̀ kɔɑ domi kù wɑɑ tooɛ kù jɛ inɛ nwɑ. 39 Ammɑ Jesu í jɛɑɑ í ni, i mɑɑ̀ kɔɑ ŋɑ. Inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku ce mɑɑmɑɑke do irim nɔ bii í tɛkɛɛ ɡbɑkɑ̃ ku fɔ lɑɑlɔm mɑ́. 40 Do ntɔ, inɛ iyi kù jɛ mbɛɛ nwɑ inɛ nwɑi. 41 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi í mu nŋɛ inyi ku mɔ nɑ irim, si nɑ iyi í jɔ̀ ì jɛ titom ŋɑ, lɑfɛ̃ɛ kɑɑ kuɑ ribɑɛ pɑi.

Idei dulum

(Cɔ Mɑtie 18:6-9; Luku 17:1-2)

42 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, inɛ iyi í dɑsi inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑ keeke ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsim nɑɑnɛu ihɛ̃ kurɑrɑ, í tiɑ ɑ dĩɑ lɑfɛ̃ɛ ɑlɔ ɡɔ si kɔ̃ɔɛ, nɔ ɑ sɔsiɛ si tenku. 43 Bii í jɛ ɑwɔ ɑkɑ̃ɛi wɑ dɑsiɛ kurɑrɑ, buu. Á tiɑ i lɔ si kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃ do ɑwɔ ɑkɑ̃ do iyi ɑɑ nɛ ɑwɔ minji fei nɔ i lɔ si inyɑi wɑhɑlɑ si inɑ iyi ci yɑ ku. [ 44 Tenɡi bɛ kokoo ku ŋɔ ɑrɑ ŋɑ ɑ kɑɑ ku nɔ inɑu mɔ kɑɑ ku.] 45 Bii í jɛ kutɛ ɑkɑ̃ɛi wɑ dɑsiɛ kurɑrɑ, buu. Á tiɑ i lɔ si kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃ do kutɛ ɑkɑ̃ do iyi ɑɑ nɛ kutɛ minji fei nɔ i lɔ si inyɑi wɑhɑlɑ. [ 46 Tenɡi bɛ kokoo ku ŋɔ ɑrɑ ŋɑ ɑ kɑɑ ku nɔ inɑu mɔ kɑɑ ku.] 47 Nɔ bii í jɛ iju ɑkɑ̃ɛi wɑ dɑsiɛ kurɑrɑ, nyɑɑ. Á tiɑ i lɔ si bommɑi Ilɑɑɔ̃ do iju ɑkɑ̃ do iyi ɑɑ nɛ iju minji fei nɔ i lɔ si inyɑi wɑhɑlɑ. 48 Tenɡi bɛ kokoo ku ŋɔ ɑrɑ ŋɑ ɑ kɑɑ ku nɔ inɑu mɔ kɑɑ ku.

49 Ntɔ ntɔ si bɛi ɑ̀ yɑ fɑ̃si iŋɑ fei imu, bɛɛbɛ mɔi inɛ fei ɑ̀ yɛ ijuukpɑ̃ iyi í yɛ bɛi inɑ ku cɔ lɑɑkɑɛ.

50 Imu mii ncɛɛi, ɑmmɑ bii didɔ̃i imu í ku, mii ɑɑ dɑsi i jɔ̀ ku dɔ̃ mɑ́ ŋɑ. 51 Iŋɛ fei í sĩɑ i yɛ bɛi imu ŋɑ, i mɑɑ ɡbɔ si njɛ ŋɑ.

10

Jesu wɑ fɔ idei njɛ ku kɔi ɑbo do mɔkɔ

(Cɔ Mɑtie 19:1-12; Luku 16:18)

1 Ŋɔi Jesu í nɛ hɑi bɛ í bɔ ilɛi Zudee. Si ɑnyiɛ nɔ í kuɑ í bɔ ikpɑ icei idoi Zuudɛ̃ɛ. Ŋɔi zɑmɑɑ ɡɔ í tɔtɔɔ kɔkɔɛ mɑ́, ŋɔi í lɔsi ku kɔ nŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃ si bɛi í nɛ dɔ̃ɔnɛɛi ku ce.

2 Ŋɔi Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ ku bɑ ɑ cɔ lɑɑkɑɛ, nɔ ɑ̀ beeɛ bii í jɛ ɑmɑnɛ í nɛ kpɑ̃ɑ ku kɔsi ɑboɛ. 3 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, si ideu bɛ, woodɑ yoomɑi Moizi í kɔ nŋɛ wo. 4 Ŋɔi ɑ̀ ni, Moizi í ni, bii ì wɑɑ kɔsi ɑboɛ ɑɑ ceɑɑ tiɑi njɛ ku kɔ i bɛi i kɔsiɛ. 5 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, nɑ idɔ ku le nŋɛi í jɔ̀ Moizi í kɔ nŋɛ bɛɛbɛ. 6 Ammɑ hɑi sinte, wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ ɑndunyɑ, í ce inɛmɔkɔi do inɑɑbo. 7 Nɑ nŋu, mɔkɔ ɑ́ jɔ̀ iyeò bɑɑɛ nɔ nŋu do ɑboɛ ɑ mɑɑ wɛɛ 8 nɔ ɑŋɑ minji fei ɑ bɑɑ ɑ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃. Si bɛɛbɛ ɑ kù jɛ ɑŋɑ minji mɑ́, ɑrɑ ɑkɑ̃ dei ɑ̀ jɛ. 9 Nɑ nŋu, ɑmɑnɛ ku nɛ ku fɛɛfɛ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í tɔtɔɔ.

10 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi ɑ̀ bɔ kpɑsɛ̃ nɔ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ beeɛ ide si ide ɑkɑ̃u mɑ́. 11 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ iyi í kɔsi ɑboɛ nɔ í so mmuɛ dulum nii í ce bi ɑbo sinteu si nɑ iyi í jɔ̀ í ce sɑkɑrɑ. 12 Bɛɛbɛ mɔi bii inɑɑbo í kɔ mɔkɔɛ nɔ í so mɔkɔ titɔ̃ í ce sɑkɑrɑi.

Jesu í weeɑ ɑmɑ keeke ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 19:13-15; Luku 18:15-17)

13 Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɑ̃ ɑmɑ keeke ŋɑ ɑ̀ nɑɑɑ Jesu wɑ ku lu ŋɑ. Ammɑ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ lɑsi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑò ŋɑ wɑ. 14 Iyi Jesu í yɛ mii iyi ɑ̀ wɑɑ ceu, ŋɔi idɔɛ í kɔ̃, í sɔ̃ ŋɑ í ni, i jɔ̀ ɑmu ŋɑu ɑ nɑɑ bi tom, i mɑɑ̀ ɡɑnji ŋɑ. Domi Ilɑɑɔ̃ í jɛ ilɑɑlui inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ ŋɑ. 15 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi kù wɑɑ sũɑ Ilɑɑɔ̃ iri ilɛ bɛi ɑmɑ keeke, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ jɛ ilɑɑlui lɑfɛ̃ɛ pɑi. 16 Ŋɔi í so ɑmu ŋɑu si ikpɑɛ í lesi ɑŋɑ fei ɑwɔ, nɔ í wee nŋɑ.

Idei ilu fiɑ ɡɔ

(Cɔ Mɑtie 19:16-30; Luku 18:18-30)

17 Ŋɔi Jesu í dɑsi kpɑ̃ɑ. Iyi wɑ nɛ, ŋɔi inɛ ɡɔ í sɛi wɑ í nɑɑ í ɡulɛ si wɑjuɛ í ni, Mɛɛtu, ɑwɔ inɛ ncɛɛ, mii ɑn ce n bɑò kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 18 Ŋɔi Jesu í beeɛ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ kpem inɛ ncɛɛ. Inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi í jɛ ncɛɛ bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃. 19 Ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ mii iyi woodɑ í ni. Mii iyi woodɑ í ni wee, mɑɑ̀ kpɑ inɛ, mɑɑ̀ ce sɑkɑrɑ, mɑɑ̀ ce ile, mɑɑ̀ jɛɑ inɛ ɡɔ sɛɛdɑ ibo, mɑɑ̀ tɑkii inɛ ɡɔ, jirimɑ iyeò bɑɑɛ. 20 Nɔ inɛɛu í ni, Mɛɛtu, ǹ wɑ n jirimɑ iyi bɛ fei tɑ̃ hɑi keekem. 21 Ŋɔi Jesu í cɔ inɛɛu do kubi nɔ í ni, í ɡbeɛ mii ɑkɑ̃. Koo i tɑ mii iyi ì nɛ fei nɔ i kpɛ̃ɑ ilu ɑre ŋɑ fiɑu. Bii ì ce bɛɛbɛ ɑɑ bɑ ɑmɑni jiidɑ lelei Aɔ̃. Si ɑnyiɛ nɔ i nɑɑ i toom. 22 Ide iyi Jesu í fɔu kù dɔ̃ɑ inɛɛu si. Nɔ si bɛi í jɛ ilu ɑmɑni nlɑ nlɑ ŋɔi í sindɑ wɑ nɛ do inɔ ku fɔ.

23 Ŋɔi Jesu í cɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɑɑkoɛu nɔ í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, ɑ́ ɡɑɑbu hee ku cɑɑ ilu fiɑ ku jɛsi Ilɑɑɔ̃ ku jɛ ilɑɑluɛ. 24 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ biti do ide iyi Jesu í fɔu. Nɔ Jesu í ni mɑ́, kpɑɑsim ŋɑ, ɑ́ ɡɑɑbu hee ku cɑɑ inɛ ku jɛsi Ilɑɑɔ̃ ku jɛ ilɑɑluɛ. 25 Í fɑɑlɑɑ kpookpo ku lɔ si iwoi ɑbɛɛ do iyi ilu ɑmɑni ɑ́ jɛsi Ilɑɑɔ̃ ku jɛ ilɑɑluɛ. 26 Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ biti hee í cɑɑ nɔ ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, bii bɛɛbɛi nɔ yooi ɑ́ bɑ fɑɑbɑ. 27 Ŋɔi Jesu í cɔ ŋɑ tii, nɔ í ni, bi ɑmɑnɛ ŋɑi kɑɑ ce, ɑmmɑ bi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce, domi Ilɑɑɔ̃ ci yɑ mɔnɡɔ nɡɔɡɔ.

28 Ŋɔi Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, wee, ɑ̀ jɔ̀ mii fei tɑ̃ ɑ̀ wɑɑ tooɛ. 29 Ŋɔi Jesu í ni, ntɔ ntɔ, inɛ iyi í jɔ̀ kpɑsɛ̃ɛ wɑ, wɑlɑkɔ iɡbɑ̃ɛ ŋɑ wɑlɑkɔ ifɔɛ ŋɑ wɑlɑkɔ wecĩɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ iyeò bɑɑɛ, wɑlɑkɔ ɑmɑɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ ikoɛ ŋɑ nɑ irim do nɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu, 30 bɑɑ hɑi si ɑndunyɑu ihɛ̃ ɑ́ bɑ mii ŋɑu bɛ fei ikɔ cĩɔ. Á bɑ kpɑsɛ̃ ŋɑ, do iɡbɑ̃ do ifɔ ŋɑ do wecĩ ŋɑ, do iye ŋɑ, do ɑmu ŋɑ, do iko ŋɑ, nɔ si ɑntɑɛ ɑ́ bɑ wɑhɑlɑ mɔ mɑ́. Nɔ ɑlɑ ɑ́ bɑ kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃. 31 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛi wɑju ŋɑ si nsɛi, nkpɔ nŋɑ ɑ́ nɑ ku jɛ inɛi ɑnyi ŋɑ nɔ inɛi ɑnyi ŋɑ mɔ ɑɑ nɑ ɑ jɛ inɛi wɑju ŋɑ.

Jesu wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑ

(Cɔ Mɑtie 20:17-19; Luku 18:31-34)

32 Nɔ Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ mɑ́, nŋu tɑkɑɛ wɑ cuɑ nŋɑ. À wɑɑ bɔ Zeruzɑlɛmu. Ŋɔi njo í mu mɔcɔɛ ŋɑu nɔ inɛ mmu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too ɑnyi nŋɑu, ziɡi nŋɑ í dɑ. Ŋɔi Jesu í nyɑ mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu ikɑ̃ í lɔsi ku sɔ̃ ŋɑ mii iyi ɑ́ nɑ ku bɑ nŋu. 33 Í ni, wee ɑ̀ wɑɑ bɔ Zeruzɑlɛmu. Bɛi ɑɑ mu ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑ dɑsim ɑwɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ. Aɑ yɛ tɑɑlem ɑ ni ɑ kpɑm. Si ɑnyiɛ nɔ ɑ dɑsim si ɑwɔi dimi mmu ŋɑ, 34 ɑɑ yɑɑkom nɔ ɑ tusim ɑntɔ, ɑɑ tɛɛm kpɔtɔɔ, nɔ ɑ kpɑm. Nɔ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ ɑn jĩ mɑ́ hɑi si bɑlɛ.

Kutɔɔi Zɑɑki do Zɑ̃ɑ

(Cɔ Mɑtie 20:20-28)

35 Ŋɔi Zɑɑki do Zɑ̃ɑ, ɑmɑi Zebedee ŋɑ, ɑ̀ bɔ bi Jesu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, ɑ̀ wɑɑ bi i ce nwɑ mii iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ. 36 Nɔ í bee ŋɑ í ni, mii ì bi n ce nŋɛ ŋɑ. 37 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, wɑɑti iyi ɑɑ nɑ i jɛ bommɑ do ɑmboe, jɔ̀ kɑ bubɑ inɛ ɑkɑ̃ ɑwɔ njɛɛ, inɛ ɑkɑ̃ mɔ ɑwɔ cɑnɡɑɛ. 38 Nɔ Jesu í ni, i kù mɑ̀ mii iyi ì wɑɑ tɔɔm ŋɑ mɔm. Aɑ yɔkɔ i temuɑò ijuukpɑ̃ iyi ɑn yɛ ŋɑ? Zɑkɑ bɛi inɛ ŋɑ ɑɑ kpɑ̃m iju ɑ́ cɑɑ. Aɑ jɛsi ɑɑ ce nŋɛ dimiɛ ŋɑ? 39 Nɔ ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑɑ yɔkɔ. Nɔ í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ntɔi, ɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ iyi ɑn yɛ ŋɑ. Zɑkɑ bɛi inɛ ŋɑ ɑɑ kpɑ̃m iju, bɛɛbɛi ɑɑ ceɑ iŋɛ mɔ. 40 Ammɑ kù jɛ ɑmui ɑn cicɑ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ bubɑ cɑnɡɑ do njɛm. Bi ku bubɑu bɛ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ceɑ sɔɔluɛ, ɑŋɑi ɑɑ bubɑ si.

41 Ŋɔi mɔcɔ mɛɛwɑ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu nɔ idɔ nŋɑ í kɔ̃ò Zɑɑki do Zɑ̃ɑ. 42 Ŋɔi Jesu í kpe ŋɑ í ni, iŋɛ mɔ ì mɑ̀ ŋɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃ ilɑɑlu ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ tɑɑ inɛ nŋɑ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃i. Nɔ inɛ nɡbo ŋɑ mɔ ɑ mɑɑ nyisi yiiko nŋɑ. 43 Ammɑ bi tu ŋɛ kɑɑ ce bɛɛbɛ. Inɛ nŋɛ iyi wɑ bi nŋu ku jɛ inɛ nɡbo, nŋui ɑ́ jɛ woo ce nŋɛ icɛ. 44 Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi wɑ bi nŋu ku jɛ woo cuɑ nŋɛ, nŋui ɑ́ jɛ ɑrui inɛ fei. 45 Bɛɛbɛ mɔi bɑɑ ɑmu Amɑi Amɑnɛ n kù nɑɑ inɛ ŋɑ ɑ ceem icɛ, ɑmmɑ ɑmui ɑn ce nŋɑ icɛ, nɔ n nɑ kuwɛɛm n yɑò inɛ nkpɔ hɑi si dulum.

Jesu í jɔ̀ fɛɛju ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Bɑɑtimee í yɛ ilu

(Cɔ Mɑtie 20:29-34; Luku 18:35-43)

46 Si isɛɛnɛu Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ to Zeriko nɔ ɑ̀ wɑɑ fitɑ hɑi bɛ. Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ fitɑu zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ too ŋɑ. Wee fɛɛju woo bɑrɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Bɑɑtimee, ɑmɑi Timee, wɑ bubɑ itĩ kpɑ̃ɑ wɑ bɑrɑ. 47 Iyi í ɡbɔ ɑ̀ ni Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiui wɑ lɔ, ŋɔi í wɑsi ku dɔ̃ ɑnu wɑ ni, Jesu, tɔkui Dɑvidi, ce ɑrɑɑrem. 48 Nɔ inɛ nkpɔ wɑ lɑ siɛ ɑ̀ wɑɑ ni ku coko. Ammɑ bɛ́i ɑ̀ wɑɑ ni ku cokou, bɛɛbɛ mɔi í yɑ dɔ̃ ɑnu hee lele ku mɑɑ ni, tɔkui Dɑvidi, ce ɑrɑɑrem. 49 Ŋɔi Jesu í leekĩ í ni ɑ kpoo wɑ. Nɔ ɑ̀ kpe fɛɛjuu wɑ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, mɑɑ̀ jɔ̀ inɔɛ ku fɔ, dede wɑ. Jesu wɑ kpeɛ. 50 Ŋɔi fɛɛjuu í nyɔ kumbooɛ í dede ɡbɑkɑ̃ í koo bi Jesu. 51 Nɔ Jesu í beeɛ í ni, mii ì bi n ceeɛ. Ŋɔi fɛɛjuu í jɛɑɑ í ni, Mɛɛtu, ǹ bi n yɛ ilui. 52 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, koo. Nɑɑnɛɛ í fɑɑbɑɛ.

Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ í yɔkɔ í yɛ ilu, nɔ í too Jesu si isɛɛnɛɛu.

11

Jesu wɑ lɔ inɔ ilu Zeruzɑlɛmu

(Cɔ Mɑtie 21:1-11; Luku 19:28-40; Zɑ̃ɑ 12:12-19)

1 Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ mɑɑi Zeruzɑlɛmu wɑ. À wɑ tenɡii Bɛtifɑze do Betɑni, nɔ ɑ̀ to Geetei Olivie ŋɑu. Ŋɔi Jesu í bɛ mɔcɔ minjiɛ ɡɔ ŋɑ, 2 í sɔ̃ ŋɑ í ni, i bɔ ilu iyi í wɑ wɑju nŋɛu bɛ. Bii ì lɔ iluu ɡbɑkɑ̃ ŋɑ ɑɑ yɛ ɑmɑ ɡbɑnkɛlɛ ɡɔ wɑ so bɛ iyi inɛ ɡɔ kù ɡũu titɑ̃. I fũu nɔ i nɑɑm wɑ ihɛ̃ ŋɑ. 3 Bii inɛ ɡɔ í bee ŋɛ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ fũu ŋɑ, i ni Lɑfɛ̃ɛi í nɛ bukɑɑtɑɛ nɔ ɑ́ sindo wɑ ihɛ̃ nsɛi.

4 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ koo. Nɔ ɑ̀ bɑ ɑmɑ ɡbɑnkɛlɛu wɑ so si ɑndɛi ile ɡɔ itĩ kpɑ̃ɑ, ŋɔi ɑ̀ fũu wɑ. 5 Nɔ si inɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bee ŋɑ ɑ̀ ni, mii ì wɑɑ ce bɛ ŋɑ. Bɛirei í ce ì wɑɑ fũ ɑmɑ ɡbɑnkɛlɛu ŋɑ. 6 Ŋɔi ɑ̀ jɛ nŋɑ si bɛi Jesu í fɔu wo. Nɔ inɛ ŋɑu ɑ̀ jɔ̀ ɑ̀ nɛò. 7 Ŋɔi ɑ̀ nɑɑɑ Jesu ɑmɑ ɡbɑnkɛlɛu wɑ. Nɔ ɑ̀ tɛ́ si ibɔ nŋɑ ŋɑ Jesu í bɛi í ɡũ ɑntɑɛ í bubɑ si. 8 Ŋɔi inɛ nkpɔ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ tɛ jɑɑɛ nŋɑ ŋɑ si kpɑ̃ɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ dɑ wuɑ ŋɑ wɑ hɑi iko ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ si kpɑ̃ɑu. 9 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ cuɑ Jesu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tooɛ fei ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuɛ. Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ku weeɛ, ɑwɔ iyi ì wɑɑ nɑɑ do iriɛ *. 10 Ilɑɑɔ̃ ku weeɑ bommɑ iyi wɑ nɑɑ. Ku weeɑ bommɑi Dɑvidi, bɑlɑ nwɑ. Kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ hee lele.

11 Ŋɔi Jesu í to Zeruzɑlɛmu, í koo í lɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Ŋɔi í cɔ mii fei í kɑɑkoɛ. Iyi í yɛ idũ wɑ dũ ŋɔi í bɔ Betɑni do mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu.

Jesu í ceekpe jĩi ndii fiɡi

(Cɔ Mɑtie 21:18-19)

12 Iju kumɑ́ɛ Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ hɑi Betɑni ku bɑ ɑ bɔ Zeruzɑlɛmu mɑ́. Ŋɔi ɑri wɑ kpɑ Jesu. 13 Nɔ í hɔ̃nnɛ jĩi ndii fiɡi ɡɔ do wuɑɛ ŋɑ. Ŋɔi wɑ bɔ ku cɔ mɑ̀ ɑ́ bɑ siɛ iso. Ammɑ iyi í to kɔkɔɛ í bɑ wee wuɑ ŋɑi fei domi kù jɛ wɑɑtii kusoi fiɡi. 14 Ŋɔi í sɔ̃ jĩi nɔu í ni, inɛ ɡɔ kɑɑ jɛ isoɛ mɑ́ ɑjɔ kɑ̃mɑ.

Nɔ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu.

Jesu í wɑ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃

(Cɔ Mɑtie 21:12-17; Luku 19:45-48; Zɑ̃ɑ 2:13-22)

15 Wɑɑti iyi ɑ̀ to Zeruzɑlɛmu Jesu í bɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Nɔ í lɔsi ku lele woo tɑ iwò ŋɑ do woo rɑ iwo ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ. Í fukɑ fukɑ tɑɑbui woo kpɑɑsi fiɑ ŋɑ do kitɑ̃i woo tɑ ɑnkɑsiidi ŋɑ. 16 Kù jɛ inɛ kɑ̃mɑ ku so ɑso ɡɔ si inɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ. 17 Ŋɔi í sinti ku kɔ inɛ ŋɑu si cio í ni, ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ í ni ilei nŋu ile bi ku tɔɔi inɛ feii ɑ́ jɛ. Ammɑ iŋɛ wee ì coo bi ku tɔtɔɔi ile ŋɑ.

18 Iyi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu bɛ, ŋɔi ɑ̀ wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ iyi ɑɑ kpɑò Jesu, domi ɑ̀ wɑɑ ce njoɛ si nɑ iyi í jɔ̀ zɑmɑɑu fei í biti do sɑɑbui cioɛ.

19 Iyi ɑlɛ í lɛ ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ fitɑ hɑi inɔ iluu.

Idei Jesu do jĩi nɡbɛ

(Cɔ Mɑtie 21:20-22)

20 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ lɔ dɑɑkɔ, nɔ ɑ̀ yɛ jĩi ndii fiɡiu í ɡbɛ hee do icɑ̃ɛ ŋɑ fei. 21 Wee Piɛɛ wɑ ye ɡiɡii mii ŋɑ iyi í tɑko í ceu, ŋɔi í sɔ̃ Jesu í ni, Mɛɛtu, cɔ jĩi iyi ì ceekpeu í ɡbɛ. 22 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, i dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ ŋɑ. 23 Ntɔ ntɔ, bii inɛ ɡɔ í sɔ̃ iri kutɑu ihɛ̃ í ni, dede hɑi bɛ i koo i dɑsi tenku nɔ kù wɑɑ sikɑ sikɑ si idɔɛ, bii í dɑsi nɑɑnɛ, bɛɛbɛ mɔi ɑ́ ce. 24 Nɑ iyi ihɛ̃i ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, mii iyi ì wɑɑ tɔɔ si kutɔɔ nŋɛ fei, i dɑsi nɑɑnɛ iyi ì bɑɑ tɑ̃ ŋɑ nɔ bɛɛbɛ mɔi ɑ́ ce nŋɛ. 25 Wɑɑti iyi ì dede ì leekĩ ì wɑɑ bi i ce kutɔɔ ŋɑ, bii ì nɛ ide ɡɔ do inɛ ɡɔ ŋɑ i kpɑ idei kurɑrɑ iyi í wɑ si ɡɑ̃mɛi iŋɛò ŋɑ titɑ̃ ku bɑ Bɑɑ nŋɛ mɔ iyi í wɑ lele ku kpɑ idei dulum du ŋɛ. [ 26 Ammɑ bii iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i kù wɑɑ kpɑ idei kurɑrɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ ce nŋɛ, Bɑɑ nŋɛ mɔ iyi í wɑ lele kɑɑ kpe idei kurɑrɑ nŋɛ.]

Hɑi iwoi yiikoi Jesu wɑ nɑɑ

(Cɔ Mɑtie 21:23-27; Luku 20:1-8)

27 Ŋɔi ɑ̀ nyi ɑ̀ bɔ Zeruzɑlɛmu mɑ́. Iyi Jesu wɑ dɑbii si bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ, 28 ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, mii ŋɑ iyi ì wɑɑ ceu ihɛ̃, yooi í nɑɛ kpɑ̃ɑ iyi ì wɑɑ cooò. Do yiikoi yooi ì wɑɑ cooò. 29 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ɑmu mɔ ɑn bee ŋɛ ide ɡɔ. Bii ì yɔkɔ ì jɛɛm ŋɑ, ɑn sɔ̃ ŋɛ inɛ iyi í nɑm yiiko ǹ wɑ n ceò mii ŋɑu ihɛ̃. 30 Hɑi iwoi Zɑ̃ɑ í bɑ yiiko iyi í dɑsiò inɛ ŋɑ inyi. Hɑi bi Ilɑɑɔ̃ de, mɑ hɑi bi ɑmɑnɛ ŋɑ. I jɛɛm ŋɑ. 31 Nɔ ɑ̀ busi njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, bɛirei ɑɑ kɑ jɛɑɑ. Nsɛi nɔɔ, bii ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni hɑi bi Ilɑɑɔ̃i, ɑ́ bee wɑ bɛirei í ce ɑ kù dɑsi Zɑ̃ɑ nɑɑnɛ. 32 Bii ɑ̀ nɔ ɑ̀ ni hɑi bi ɑmɑnɛ ŋɑi, to. Wee ɑ̀ fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ce njoi zɑmɑɑu, domi zɑmɑɑu fei í jɛsi iyi Zɑ̃ɑ wɑliii kɑm kɑm. 33 Ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ jɛɑ Jesu ɑ̀ ni, ɑ kù mɑ̀. Nɔ Jesu mɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, to, debɛi ɑmu mɔ, n kɑɑ n sɔ̃ ŋɛ yiikoi inɛ iyi ǹ wɑ n ceò mii ŋɑu ihɛ̃.

12

Mɔndɑi ɡɑɑnɔɔmɑ lɑɑlɔ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 21:33-46; Luku 20:9-19)

1 Si ɑnyii nŋu, Jesu í lɔsi ku sɔ̃ ŋɑ ide do mɔndɑ. Í ni, inɛ ɡɔ í ce ikoɛ, í lɔ si jĩi ndii rezɛ̃ɛ ŋɑ nɔ í ce kɑɑ í kɑɑkoɛò. Nɔ í ce bi ku fɔ̃ inyii isoɛ. Nɔ í cɑ̃ tɑfɑ bii ku deɡbe ikou. Ŋɔi í so ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑ í dɑsi ŋɑ si ikou ɑ mɑɑ loɡooɛ, í bɛi í bɔ ilu koo kpɛ bɛ. 2 Wɑɑti iyi jĩi nɔu í so í to ku kɑ ŋɔi í bɛ woo ce icɛ ɡɔ bi ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑu koo ɡbɑ iyi í jɛ ti nŋu wɑ. 3 Ŋɔi ɑ̀ muu ɑ̀ cɑ̃ɑ nɔ ɑ̀ leleɛ í nɛ ɑwɔ nɡbɛ. 4 Nɔ ilu ikou í bɛ woo ce icɛ mmu mɑ́ bi tu ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ bu nŋu mɔ nɔ ɑ̀ cɑ̃ɑ si iriɛ. 5 Nɔ í bɛ ɑmɑnɛ mɛɛtɑsiɑ nɔ ɑ̀ cɑ̃ɑ ɑ̀ kpɑɑ. Bɛɛbɛi ɑ̀ ceɑ inɛ nkpɔ mɑ́. À cɑ̃ inɛ ɡɔ ŋɑ nɔ ɑ̀ kpɑ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ. 6 Nsɛi í ɡbe ɑmɑ ɑbíi ilu ilɛu iyi í bi jiidɑ jiidɑ. Nŋui í bɛ do ɑnkɑ̃ɑnyi í ni, ɑɑ jirimɑ ɑmɑm. 7 Ammɑ wɑɑti iyi ɑmɑɛu wɑ to, woo ce icɛ ŋɑu ɑ̀ fɔ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ̀ wɑɑ ni, i cɔ inɛ iyi ɑ́ nɑ ku jɛ tubuu. Kɑ kpɑɑ nɔ tubuu ku bɑɑ ku jɛ tu wɑ. 8 Ŋɔi ɑ̀ muu ɑ̀ kpɑɑ nɔ ɑ̀ soo ɑ̀ koo ɑ̀ nyɔɔ do ɑlɑlɑi kɑɑu.

9 Ŋɔi Jesu í ni, to, bɛbɛi bɛirei ilu ikou tɑkɑɛ ɑ́ ce nŋɑ. Á koo ku kpɑ ŋɑi nɔ ku dɛ inɛ mmu ŋɑ ku dɑsi ŋɑ ikou. 10 To, i kù cio kukɔi idei Ilɑɑɔ̃u ŋɑ tenɡi bii í ni,

Kutɑ iyi woo mɑ ŋɑ ɑ̀ kɔsiu

Nŋui í bɑɑ í jɛ kutɑ sintei icui ileu.

11 Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi í coo, nɔ í mu wɑ biti.

12 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ dɛ Jesu ku mu, domi ɑ̀ mɑ̀ nɑ irii ɑŋɑi í kpɑ mɔndɑu. Ammɑ si bɛi ɑ̀ wɑɑ ce njoi zɑmɑɑu, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ jɔ̀ɔ ɑ̀ nɛ.

Fiɑi lɛmpoo ku sɑ̃

(Cɔ Mɑtie 22:15-22; Luku 20:20-26)

13 Ŋɔi inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu ɑ̀ bɛ Fɑrisi ɡɔ ŋɑ do inɛi Herodu ɡɔ ŋɑ bi Jesu ɑ koo ɑ leɑ tɑɑi ide. 14 Iyi ɑ̀ to bi tɛɛ nɔ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, ɑ̀ mɑ̀ iyi ì yɑ fɔ ntɔ. Bɛɛbɛ mɔi i kù wɑɑ ce njoi inɛ ɡɔ, domi i ci yɑ cɔ ijui ɑmɑnɛ ŋɑ, ɑmmɑ ì wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si idei Ilɑɑɔ̃ do ntɔ. Í sĩɑ kɑ sɑ̃ɑ ilɑɑlu Sezɑɑ fiɑi lɛmpoo? Mɑ̀ kɑ mɑɑ̀ sɑ̃ɑ. 15 Ammɑ Jesu í mɑ̀ muɑfiti nŋɑ, nɔ í ni, bɛirei í ce ì wɑɑ leem tɑɑi ide ŋɑ. I nɑɑm kpɛkɛlɛ ɑkɑ̃ wɑ n cɔ ŋɑ. 16 Ŋɔi ɑ̀ nɑɑ ɑkɑ̃ wɑ. Nɔ Jesu í bee ŋɑ í ni, fotooi yooi í wɑ si kpɛkɛlɛu ihɛ̃ nɔ irii yooi ɑ̀ kɔ si. Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, ti Sezɑɑi. 17 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, to, i sɑ̃ɑ Sezɑɑ iyi í jɛ tɛɛ ŋɑ. Nɔ i sɑ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ mɔ iyi í jɛ tɛɛ ŋɑ. Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ biti ntɔ ntɔ do yɑɑse bɛi í fɔò ide.

Idei kujĩi iku ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 22:23-33; Luku 20:27-40)

18 Ŋɔi Sɑdusi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi Jesu. Aŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ ni iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ. Iyi ɑ̀ to wɑ bi Jesu ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, 19 Mɛɛtu, tɑko wo Moizi í kɔ̀ nwɑ í ni, bii inɛ ɡɔ í ku í jɔ̀ ɑboɛ, nɔ nŋu do ɑboɛu ɑ kù nɛ ɑmɑ, ifɔɛ ku so jɑɑɔ̃u ku bɑ ku bíɑ iɡbɑ̃ɛ ɑmɑ. 20 Wee, inɛ mɛɛje ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɛɛ iyi ɑ̀ jɛ ɑmɑi bɑɑ ɑkɑ̃. Iɡbɑ̃ nŋɑ í so ɑbo nɔ í ku, nŋu do ɑboɛ ɑ kù nɛ ɑmɑ. 21 Ŋɔi inɛ minjisiɑu í so jɑɑɔ̃u nɔ nŋu mɔ í ku, kù bɑ ɑmɑ. Ŋɔi inɛ mɛɛtɑsiɑu mɔ í ce bɛɛbɛ mɑ́. 22 Nɔ ɑŋɑ mɛɛje iyi ɑ̀ so ɑbou fei ɑ̀ kú, bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ kù bɑ ɑmɑ. Si ɑnyi nŋɑ, ŋɔi ɑbou mɔ í nɑ í ku. 23 To, ɑjɔ iyi iku ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ jĩ, ɑboi yoo nŋɑi ɑ́ jɛ, si bɛi ɑŋɑ mɛɛjeu fei ɑ̀ soo ɑboi. 24 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ì wɑɑ rɑrɑ ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ i kù mɑ̀ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑ hee mɑ jɛ mii iyi kukɔi ideɛ wɑ fɔ. 25 Ntɔ ntɔ, si wɑɑti iyi iku ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ jĩ, wɑɑti bɛɛbɛ inɛmɔkɔ do inɑɑbo ŋɑ ɑ kɑɑ so njɛ mɑ́, ɑmmɑ ɑɑ yɛi bɛi ɑmɑlekɑ ŋɑ. 26 Iyi í jɛ ti idei kujĩi iku ŋɑ, Moizi í kɔ si tiɑɛ tenɡi bii wɑ fɔ idei ɑmɑ jĩi nɔu. Tenɡi bɛi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ɔ ide ɡɔ. Í ni nŋu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi Aburɑhɑmui, do ti Izɑɑki, do ti Zɑkɔbu. I kù cio ideu bɛ ŋɑ? 27 Bii Ilɑɑɔ̃ í ni nŋu í jɛ Lɑfɛ̃ɛi inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ kú, iyi bɛ wɑ nyisi iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɛɛ bɑɑ bii ɑ̀ ku. Ntɔ ntɔ, Ilɑɑɔ̃ kù jɛ Lɑfɛ̃ɛi iku ŋɑ, Lɑfɛ̃ɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɛɛi. Debɛi i kù yɛ iyi ì wɑ si kurɑrɑ nlɑ nlɑ ŋɑ?

Woodɑ iyi í re

(Cɔ Mɑtie 22:34-40; Luku 10:25-28)

28 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu í ɡbɔ ɑ̀ wɑɑ ce kɑkɔɔu. Í yɛ iyi Jesu í jɛɑ Sɑdusi ŋɑu í ce ncɛɛ. Ŋɔi í bɔ bi Jesu í beeɛ í ni, si woodɑ ŋɑu fei yoomɑi í re. 29 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, woodɑ iyi í reu wee. I de itĩ i ɡbɔ, iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ, nŋu ɑkɑ̃i í jɛ Lɑfɛ̃ɛ. 30 Bi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛɛ do idɔɛ fei, do lɑsɑbuɛ fei, do ɡbuɡbɑ̃ɛ fei. 31 Minjisiɑu wee. Bi inɛ mmu ŋɑ bɛi ì bi ɑrɑɛ. Woodɑ ɡɔ kù wɛɛ iyi í re bɛɛbɛ mɑ́. 32 Ŋɔi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑu í sɔ̃ Jesu í ni, í sĩɑ Mɛɛtu. Ide iyi ì fɔu ntɔi. Ilɑɑɔ̃ ɑkɑ̃i í wɛɛ, nɔ Lɑfɛ̃ɛ ɡɔ kù wɛɛ mɑ́ bii kù jɛ nŋu ɑkɑ̃u. 33 Amɑnɛ ku bi Ilɑɑɔ̃ do idɔɛ fei, do lɑsɑbuɛ fei, do ɡbuɡbɑ̃ɛ fei, nɔ ku bi inɛ ŋɑ bɛi í bi ɑrɑɛ, inɛ nŋu bɛi í sĩɑ í re kuwee iyi ɑ̀ yɑ jo si inɑ fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ do kuwee ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei. 34 Iyi Jesu í yɛ í jɛ do lɑsɑbu jiidɑ, ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, í ɡbe keeke i jɛsi Ilɑɑɔ̃ ku jɛ ilɑɑluɛ.

Si ɑnyii nŋu, inɛ kɑ̃mɑ kù jɛ ku bee Jesu ide ɡɔ mɑ́.

Dɑvidi do inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ

(Cɔ Mɑtie 22:41-46; Luku 20:41-44)

35 Si ɑnyii nŋu, Jesu í wɑsi ku kɔɑ inɛ ŋɑ si cio inɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ í bee ŋɑ í ni, bɛirei í ce woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ ni inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu tɔkui ilɑɑlu Dɑvidii. 36 Dɑvidi tɑkɑɛ í fɔ do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ í ni,

Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ Lɑfɛ̃ɛm í ni,

Bubɑ si ɑwɔ njɛm,

Hee n ce mbɛɛɛ ŋɑ bi ku lesi isɛɛ.

37 Nɔ Jesu í ni mɑ́, to, bii Dɑvidi tɑkɑɛ wɑ kpoo Lɑfɛ̃ɛ, bɛirei ɑ́ ce ku jɛ tɔkuɛ mɑ́.

I mu ɑrɑ nŋɛ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 23:1-36; Luku 20:45-47)

Nɔ zɑmɑɑ nkpɔ ɡɔ wɑ ɡbɔ idei Jesu do inɔ didɔ̃. 38 Wɑ sɔ̃ ŋɑ si cioɛu wɑ ni, i mu ɑrɑ nŋɛ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ yɑ bi ɑ mɑɑ dɑbii do jɑbɑ ŋɑu nɔ ɑ̀ bi inɛ ŋɑ ɑ yɑ ce ɑŋɑ fɔɔ do jirimɑ si bɑntumɑ. 39 À ci yɑ bi kɑɑ kitɑ̃i inɛ nɡbo ŋɑ ile bi ku ce kutɔtɔɔ, do inyɑ sinte bi ku ce jinɡɑu ŋɑ. 40 À yɑ tɑkii jɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ ɡbɑ mii ndu ŋɑ ŋɑ fei, nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce kutɔɔ sisɔ ku bɑ ɑ yɛ ŋɑ nŋu ɑkɑ̃. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ijuukpɑ̃ nŋɑ ɑ́ lɑ ku cɑɑ.

Idei fiɑ iyi ɑbo jɑɑɔ̃ ɡɔ í dɑsi

(Cɔ Luku 21:1-4)

41 Ŋɔi Jesu í koo í bubɑ kɔkɔi kpɑkoi kɔlɛtiu wɑ cɔ bɛi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɑsi fiɑ. Ilu fiɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ dɑsi fiɑ nkpɔ. 42 Ŋɔi jɑɑɔ̃ ilu ɑre ɡɔ mɔ í nɑɑ, ŋɔi í dɑsi kpɛkɛlɛ keeke minji ɡɔ ŋɑ iyi kù re bɑɑ dɑlɑ. 43 Ŋɔi Jesu í kpe mɔcɔɛ ŋɑu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ntɔ ntɔ, jɑɑɔ̃ ilu ɑreu í dɑsi fiɑ si kpɑkoi kɔlɛtiu ihɛ̃ í re inɛ fei, 44 domi ɑŋɑ fei, iyi í lesi ɑntɑi fiɑ nŋɑ ŋɑi ɑ̀ dɑsi, ɑmmɑ ɑbou bɑɑ do iyi í jɛ ilu ɑre, í dɑsii ɑndi iyi í nɛ fei, nkɑ̃mɑ kù ɡbeɑ iyi ɑ́ mɑɑ wɛɛò mɑ́.

13

Jesu wɑ fɔ idei kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ku lɛɡɛ

(Cɔ Mɑtie 24:1-2; Luku 21:5-6)

1 Ŋɔi Jesu wɑ fitɑ wɑ hɑi bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ mɔcɔ ɑkɑ̃ɛ ɡɔ í ni, Mɛɛtu, cɔ bɛi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u ihɛ̃ í lɑ nɔ ɑ̀ mɑɑ do kutɑ kusĩɑ ŋɑ. 2 Ŋɔi Jesu í ni, ì wɑɑ yɛ ile nlɑ ŋɑu ihɛ̃? Kutɑ bɑɑ ɑkɑ̃ kɑɑ nɑ ku mɑɑ lesi njɛ bɛ mɑ́, ɑɑ kɛkɛɛ mbɛ fei.

Wɑhɑlɑ iyi ɑ́ nɑɑ si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi

(Cɔ Mɑtie 24:3-14; Luku 21:7-19)

3 Ŋɔi Jesu í koo í bubɑ si iri kutɑi Olivieu wɑ cɔ ikpɑ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Ŋɔi Piɛɛ do Zɑɑki do Zɑ̃ɑ do Anderee ɑ̀ wɑ bi Jesu ɑŋɑ nŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, 4 sɔ̃ wɑ wɑɑti iyi mii nɔu bɛ ɑ́ ce. Nyindɑ yoomɑi ɑɑ kɑ yɛ kɑ bɑ kɑ mɑ̀ iyi wɑɑtiu í to.

5 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, i ce lɑɑkɑi ŋɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ nɑ ku dĩ iju nŋɛ, 6 domi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ mɑɑ nɑɑ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑ mɑɑ ni ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ɑɑ kpɔ. Aɑ dĩ ijui inɛ nkpɔ. 7 Bii ì ɡbɔ ibɑi iɡũ ɑmɛɛ ɑmɛɛ ŋɑ do bɑɑui iɡũ ŋɑ hee jĩijĩ i mɑɑ̀ jɔ̀ idɔ nŋɛ ku dede, domi í ɡbe mii ŋɑu bɛ fei ku cei. Ammɑ kù nɔ kù jɛ wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu bɛ titɑ̃. 8 Dimi ɡɔ ŋɑ ɑɑ yɑ nɑ ɑ mɑɑ jɑ do dimi mmu ŋɑ, nɔ ilɑɑlu ɡɔ ŋɑ mɔ ɑɑ mɑɑ jɑ do ilɑɑlu mmu ŋɑ. Nɔ ilɛ ɑ́ yɑyɑ si ilu ɡɔ ŋɑ, nɔ ɑri ɑ́ ce. Nŋu bɛ ɑ́ yɛi bɛi ɑrɑ kuro sintei bɑ̃ɑsĩ ku bɛi ku bí.

9 Ammɑ iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i ce lɑɑkɑi. Aɑ nɑ ɑ mu ŋɛ ɑ koo ɑ nɑ woo kiiti ŋɑ, nɔ ɑ tɛ nŋɛ kpɔtɔɔ ile bi kutɔtɔɔ ŋɑ. Nɔ ɑɑ bɔò ŋɛ bi ilɑɑlu ŋɑ do bi ilu ilɛ ŋɑ nɑ irim ku bɑ i jɛ nŋɑ sɛɛdɑ ŋɑ. 10 Ammɑ í ɡbe ɑ wɑɑzoɑ inɛ ŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑi Ilɑɑɔ̃ si dimi fei wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu ku bɛi ku to wɑ. 11 Wɑɑti iyi ɑ̀ mu ŋɛ ɑ̀ wɑɑ bɔ ku nɑ woo ce kiiti ŋɑu, i mɑɑ̀ ti i biti do ide iyi ɑɑ fɔ ŋɑ, ɑmmɑ bii ɑwɑɑtiu í to i fɔ ide iyi í nɑɑ nŋɛ si idɔ. Nɔ ide ŋɑ iyi ɑɑ fɔ ŋɑ kɑɑ jɛ ide nŋɛ, Hundei Ilɑɑɔ̃i ɑ́ fɔɔ. 12 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ zɑmbɑ ifɔ nŋɑ ŋɑ wɑlɑkɔ iɡbɑ̃ nŋɑ ŋɑ ku bɑ ɑ kpɑ ŋɑ. Bɛɛbɛ mɔi bɑɑ ŋɑ ɑɑ mɑɑ ceɑ ɑmɑ nŋɑ ŋɑ. Amu ŋɑ mɔ ɑɑ dede si bɑɑ nŋɑ ŋɑ ku bɑ ɑ kpɑ ŋɑ. 13 Inɛ fei ɑ́ cé ŋɛi nɑ irim. Ammɑ inɛ iyi í temuɑ hee kɔɔ ɑ́ bɑ fɑɑbɑ.

Fɑɑjii ide lɑɑlɔ iyi í yɑ bɛjɛ mii ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 24:15-28; Luku 21:20-24)

14 Nɔ Jesu í ni mɑ́, ɑɑ yɛ mii lɑɑlɔ iyi wɑ bɛjɛ mii ŋɑ tenɡi bii kù jɔ ku wɑ ŋɑ. Inɛ iyi wɑ cio idei mii lɑɑlɔu ku ce lɑɑkɑi ku ɡbɔɔ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Wɑɑti bɛɛbɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee ɑ sɑ ɑ bɔ iri kutɑ ŋɑu. 15 Nɔ inɛ iyi í wɑ ɑntɑi ile sikifɑ, bii í kitɑ ilɛ ku bɑ ku sɑ ku mɑɑ̀ bɔ nɡɔɡɔ ku so inɔ ileɛ. 16 Nɔ inɛ mɔ iyi í wɑ iko ku mɑɑ̀ nyi kpɑsɛ̃ koo so kumbooɛ mɑ́. 17 Wɑɑtii bɛɛbɛ wɑhɑlɑi bɑ̃ɑsĩ ŋɑ do ɑyɑwo ŋɑ ɑ́ cɑɑ mɔm. 18 I ce kutɔɔ ŋɑ ku bɑ ide sɑ̃miu bɛ ku mɑɑ̀ jɛ si sukui tũtũ. 19 Ntɔ ntɔ, ɑjɔ nŋu wɑhɑlɑ nlɑ nlɑi ɑ́ nɑɑ iyi ɑ kù yɛ dimiɛ hɑi sinte wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ ɑndunyɑ hee ku bɑɑ nsɛi. Nɔ ɑ kɑɑ kɑ yɛ dimiɛ mɑ́ hee do ɑjɔ fei. 20 Nɔ bii Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ kù jilɛ si nŋu ku kɑye kukpɔi ɑjɔu wo inɛ ɡɔ kɑɑ wɛɛ mɑ́. Ammɑ í kɑyeɛ nɑ irii inɛ ŋɑ iyi í cicɑu.

21 Wɑɑti bɛɛbɛ bii inɛ ɡɔ í sɔ̃ ŋɛ í ni, i cɔ, inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu í wɑ ihɛ̃, wɑlɑkɔ inɛ mmu ɡɔ ku ni í wɑ ihɔ̃, i mɑɑ̀ dɑsi lɑfɛ̃ɛ nɑɑnɛ. 22 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ nɑɑ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑ mɑɑ ni ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu wɑlɑkɔ ɑ ni ɑŋɑi ɑ̀ jɛ wɑlii ŋɑ ɑmmɑ iboi. Aɑ mɑɑ ce dobu dobu do mɑɑmɑɑke ŋɑ ku bɑ ɑ dĩ hee do ijui inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu bii ɑɑ yɔkɔ. 23 To, iŋɛ, i mɑ́ɑ ce lɑɑkɑi ŋɑ. Nɑ ŋɔi í ce ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ fei ndɛɛ do njumɑ.

Kunɑɑi Amɑi Amɑnɛ

(Cɔ Mɑtie 24:29-31; Luku 21:25-28)

24 Ammɑ si ɑjɔ nŋu si ɑnyii wɑhɑlɑu, inunu ɑ́ kuku inyɑ, cukpɑ mɔ kɑɑ mɑ́ inyɑ mɑ́, 25 ɑndɑiyɑ ŋɑ ɑɑ cuku wɑ hɑi lele, nɔ ɡbuɡbɑ̃i lele ŋɑ ɑ yɑyɑ. 26 Wɑɑti bɛɛbɛ inɛ ŋɑ ɑɑ yɛ ɑmu Amɑi Amɑnɛ, ǹ wɑ n nɑɑ si kudũi ijĩ do ɡbuɡbɑ̃ nlɑ ɡɔ do ɑmboe. 27 Si ɑnyii nŋu, ɑn bɛ ɑmɑlekɑ ŋɑ wɑ si ɑndunyɑ ɡontɑ mɛɛu. Aŋɑi ɑɑ bɔ bii fei ɑ tɔtɔɔ inɛ ŋɑ iyi ǹ cicɑu. Aɑ tɔtɔɔ ŋɑ si ɑndunyɑu fei.

Yɑɑse iyi jĩi ndii fiɡi wɑ nyisi

(Cɔ Mɑtie 24:32-35; Luku 21:29-33)

28 Jesu í ni, i cɔ mii iyi jĩi ndii fiɡi wɑ kɔ ŋɛ si ŋɑ. Bii ì nɑ ì yɛ ɑmɑɑwɔɛ ŋɑ ɑ̀ sinti ku wu wuɑ kpɔtɔɔ ì yɑ mɑ̀ iyi ɑtɛ í mɑɑi wɑ mbɛ. 29 Bɛɛbɛ mɔi, bii ì yɛ mii ŋɑu bɛ fei wɑ ce, i mɑ̀ ŋɑ iyi kubɑɑi ɑmu Amɑi Amɑnɛ kɑɑ kpɛ mɑ́, ɑjɔu í mɑɑi wɑ mɔm. 30 Ntɔ ntɔ, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, kù jɛ inɛi nsɛi ŋɑ feii ɑɑ ku ideu ku bɛi ku ce. 31 Lele do ilɛ fei ɑ́ nɑ ku tɑ̃, ɑmmɑ idem ŋɑ kɑɑ tɑ̃ pɑi.

Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i í mɑ̀ ɑjɔ iyi mii ŋɑu ɑ́ ce

(Cɔ Mɑtie 24:36-44)

32 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, inɛ kɑ̃mɑ kù mɑ̀ wɑɑtiu hee mɑ jɛ ɑjɔ iyi mii ŋɑu ɑ́ ce, bɑɑ ɑmɑlekɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ lele, bɑɑ ɑmu Amɑu, í ɡbe Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ nŋu ɑkɑ̃. 33 I ce lɑɑkɑi ŋɑ, i yɑ mɑɑ cɔ kpɑ̃ɑ nɔ i yɑ ce kutɔɔ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ i kù mɑ̀ wɑɑti iyi ɑjɔu ɑ́ to wɑ ŋɑ. 34 Á yɛi bɛi inɛ iyi wɑ bɔ ilu nɔ í jɔ̀ɑ woo ce icɛɛ ŋɑ kpɑsɛ̃ɛ í nɑ inɛ fei icɛɛ, nɔ í sɔ̃ woo deɡbe ɑndɛ koofɑu ku mɑɑ cɔ kpɑsɛ̃u. 35 Si nɑ iyi í jɔ̀ i kù mɑ̀ ŋɑ mɑ ɑlɛi ilu kpɑsɛ̃u ɑ́ nɑ ku to wɑ wɑlɑkɔ idũ lɑjɑ, wɑlɑkɔ wɑɑtii kukɔi jɛɛ, wɑlɑkɔ dɑɑdɑɑkɔ, nɑ nŋu, i mɑ́ɑ cɔ kpɑ̃ɑ ŋɑ, 36 ku bɑ ku mɑɑ̀ nɑɑ ku bɑ ŋɛ ì wɑɑ sĩ njoo ŋɑ, nɔ ku mɑɑ̀ nɑɑ ku boe ŋɛ. 37 Ide iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛu ihɛ̃, nŋu mɔi ǹ wɑ n sɔ̃ inɛ fei. I mɑ́ɑ cɔ kpɑ̃ɑ ŋɑ.

14

Inɛ nɡbo ŋɑ ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ kpɑ Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:1-5; Luku 22:1-2; Zɑ̃ɑ 11:45-53)

1 Si ɑfei ɑjɔ minji jinɡɑui Iku ku kuɑ do ti Pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefee ɑ́ to wɑ. Ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ bɛi ɑɑ ce ɑ mu Jesu do bisi ɑ kpɑɑ. 2 Ammɑ ɑ̀ wɑɑ ni, kù sĩɑ ku jɛ si ɑjɔi jinɡɑuu ku bɑ hoyɑ hoyɑ ku mɑɑ̀ dede si zɑmɑɑu.

Abo ɡɔ í fɑ̃si irii Jesu tulɑre

(Cɔ Mɑtie 26:6-13; Zɑ̃ɑ 12:1-8)

3 Jesu í wɑ Betɑni kpɑsɛ̃i Simɔɔ iyi í tɑko í ce bɔ̃ɔi dintɛu, ŋɔi ɑbo ɡɔ í lɔ wɑ bi tɛɛ wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ. Wɑ mu ɑmɑ cɑkɑ ku sĩɑ ɡɔ iyi ɑ̀ ce do ɑbɑtii, iyi í nɛ tulɑre ku nɛ fiɑ iyi ɑ̀ ce do ikpoi nɑɑdi. Tulɑreu í bɛi í cɑɑdɑ. Ŋɔi í lɛɡɛ ɑmɑ cɑkɑu nɔ í fɑ̃si tulɑreu si irii Jesu. 4 Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ. À sɔ̃ njɛ do idɔɔkɔ̃ ɑ̀ wɑɑ ni, nɑ mii í ce ɑbou ihɛ̃ í koo í ce ɑsɔɔi tulɑreu ihɛ̃. 5 Aɑ kɑ tɑɑi wo zɑkɑi fiɑi icɛi ɑdɔ̃ ɑkɑ̃ nɔ kɑ muɑ ilu ɑre ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ lɑ si ɑbou do kuɡɑɑbu. 6 Ammɑ Jesu í ni, i jɔ̀ ɑbou. Nɑ mii í ce ì wɑɑ yɛ tɑɑleɛ ŋɑ. Mii jiidɑi í ceem bɛ. 7 Ntɔ ntɔ, ilu ɑre ŋɑ ɑɑ mɑɑ wɛɛ do iŋɛ wɑɑti kɑ̃mɑ fei, nɔ wɑɑti iyi ì bi fei ɑɑ yɔkɔ i ce nŋɑ jiidɑ ŋɑ, ɑmmɑ ɑmu n kɑɑ n nɑ n wɛɛ do iŋɛ hee do ɑjɔ fei. 8 Abou í ce ɑndi ɡbuɡbɑ̃ɛ iyi ɑ́ yɔkɔ mbɛ, í fɑ̃si ɑrɑm tulɑre do njuumɑ bɛ́i ɑ̀ yɑ fɑ̃si ɑrɑi iku ŋɑ ɑ bɛi ɑ si ŋɑ. 9 Ntɔ ntɔ, tenɡi bii inɛ ŋɑ ɑɑ koo ɑ mɑɑ wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑu si ɑndunyɑ fei, ɑɑ sisi ide iyi ɑbou ihɛ̃ í ce ɑ mɑɑ yeò ɡiɡiɛ.

Zudɑsi ɑ́ fitɑ ɑnyii Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:14-16; Luku 22:3-6)

10 Ŋɔi Zudɑsi Isikɑriɔti, inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu, í bɔ bi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu í ni nŋu ɑ́ dɑ nŋɑ Jesu si ɑwɔ. 11 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi inɔ nŋɑ í dɔ̃ nɔ ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑɑ muɑɑ fiɑ. Ŋɔi Zudɑsi wɑ dɛ kpɑ̃ɑ bɛ́i ɑ́ ce ku zɑmbɑò Jesu ku nɑ inɛ ŋɑu.

Jesu wɑ jɛ jinɡɑui Iku ku kuɑ do mɔcɔɛ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 26:17-25; Luku 22:7-14, 21-23; Zɑ̃ɑ 13:21-30)

12 Si ɑjɔ sintei jinɡɑui Pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefeeu, si wɑɑti iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ sɑkɑ ɑnɡudɑ̃i jinɡɑui Iku ku kuɑ ɑ ceò kuwee, ŋɔi mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, iwoi ì bi kɑɑ ceeɛ ijɛi jinɡɑuu. 13 Ŋɔi í bɛ ɑmɑnɛ minji si inɔi mɔcɔɛ ŋɑu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i bɔ inɔ ilu, ɑɑ yɛ mɔkɔ ɡɔ wɑ so inyi jɔlɔ. I tooɛ. 14 Mɔkɔu ɑ́ koo ku lɔ kpɑsɛ̃ ɡɔ. Kpɑsɛ̃ bii ɑ́ lɔu, i koo i sɔ̃ ilu kpɑsɛ̃u i ni ŋɑ, Mɛɛtu í ni kɑ beeɛ ile bii nŋu ɑ́ jɛ jinɡɑui Iku ku kuɑ do mɔcɔi nŋu ŋɑ. 15 Mɔkɔu ɑ́ bɔò ŋɛ si ɑntɑi ile ku kpɛkɛ ɡɔ nɔ ɑ́ nyisi ŋɛ ilɑɑwɑ nlɑ ɡɔ iyi ɑ̀ ce sɔɔlui fei ndɛɛ tɑ̃. Bɛi ɑɑ ce nwɑ sɔɔlui jinɡɑuu ŋɑ. 16 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ ɑ̀ nɛ. Iyi ɑ̀ to inɔ iluu nɔ ɑ̀ yɛ ideu í ce bɛi Jesu í sɔ̃ ŋɑu, ŋɔi ɑ̀ ce ijɛi jinɡɑuu bɛ.

17 Iyi ɑlɛ í lɛ, ŋɔi Jesu í to wɑ do mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu. 18 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ ŋɔi Jesu í ni, ntɔ ntɔ, inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ iyi ɑwɔò ɑ̀ wɑɑ jɛ, nŋui ɑ́ zɑmbɑm. 19 Ŋɔi inɔi ɑŋɑ fei í fɔ, nɔ ɑ̀ wɑsi ku beeɛ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑ̀ wɑɑ ni, isɑ kù jɛ ɑmu yɑ. 20 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, si inɔi iŋɛ mɑɑteejiu, inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ ɑ́ ɡũsi pɛ̃ɛ si inɔ jɛɛ ɑwɔò ɑjɔ. Lɑfɛ̃ɛi ɑ́ zɑmbɑm. 21 Do ntɔ ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn ku si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ. Ammɑ inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑm ɑ́ yɛ ijuukpɑ̃ nlɑ nlɑ. Á tiɑɑ inɛɛu bii í jɛ ɑ kù búu mɔm wo.

Ijɛ iyi ɑɑ kɑ yeò ɡiɡii ikui Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:26-30; Luku 22:14-20; Kɔr. 1, 11:23-25)

22 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ, ŋɔi Jesu í so pɛ̃ɛ í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ titɑ̃ í bɛi í bububuɛ í nɑ mɔcɔɛ ŋɑu í ni, i ɡbɑ ŋɑ. Iyi ihɛ̃i í jɛ ɑrɑm. 23 Ŋɔi í so kɔɔfu mɑ́ si bii ɑ̀ dɑsi vɛ̃ɛ í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɔ í nɑ ŋɑ ɑŋɑ fei ɑ̀ mɔ. 24 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, iyi ihɛ̃i í jɛ njɛm. Nŋui í jɛ nyindɑi ɑkɑbuu iyi Ilɑɑɔ̃ í dĩ do ɑmɑnɛ ŋɑ. An nikɑ̃ɛ nɑ irii dulum dii inɛ nkpɔ. 25 Ntɔ ntɔ, n kɑɑ n mɔ ɑtɛ̃ vɛ̃ɛ mɑ́ í ɡbe hee ɑjɔ iyi ɑn mɔ vɛ̃ɛ titɔ̃ si ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 26 Si ɑnyiɛ ɑ̀ kɔ̃ iri ŋɑ nɔ ɑ̀ fitɑ ɑ̀ bɔ iri kutɑi Olivie ŋɑ.

Jesu wɑ fɔ iyi Piɛɛ ɑ́ jɑ̃ ku ni kù mɑ̀ nŋu

(Cɔ Mɑtie 26:31-35; Luku 22:31-34; Zɑ̃ɑ 13:36-38)

27 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, iŋɛ fei ɑɑ nyiò ɑnyi nɑ irim. Bɛ́i Ilɑɑɔ̃ í fɔ si kukɔi ideɛ, bɛɛbɛi ɑ́ ce. Í ni nŋu ɑ́ kpɑ woo deɡbeu nɔ ɑnɡudɑ̃ ŋɑu ɑ fɑnɡɑɑ bii fei. 28 Ammɑ ɑn jĩ hɑi si bɑlɛ nɔ n cuɑ nŋɛ n bɔ ilɛi Gɑlilee. 29 Ŋɔi Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, bɑɑ bii inɛ fei wɑ nyiò ɑnyi nɑ iriɛ, ɑmu n kɑɑ n nyiò ɑnyi pɑi. 30 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ntɔ ntɔ, nnyi, idũuyi mɔm, hee ɑjɛɛ ku mɑɑ kɔ isɛ ɡbeeji, ɑɑ jɑ̃ isɛ ɡbɛɛtɑ i ni i kù mɑ̀m. 31 Ammɑ bɛ́i Jesu wɑ fɔ, bɛɛbɛ mɔi Piɛɛ í yɑ fɔ hee lele ku ni, n kɑɑ n kɔsiɛ pɑi, bɑɑ bii í jɛ ɑn ku do ɑwɔ ɑjɔi. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ fɔ bɛɛbɛ.

Jesu wɑ ce kutɔɔ Gɛsemɑnee

(Cɔ Mɑtie 26:36-46; Luku 22:39-46)

32 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ inyɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Gɛsemɑnee. Iyi ɑ̀ to bɛ nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i bubɑ ihɛ̃ titɑ̃ ŋɑ n koo n ce kutɔɔ wɑ. 33 Ŋɔi í ɡbɑ̃ Piɛɛ do Zɑɑki do Zɑ̃ɑ ɑ̀ bɔ wɑju. Nɔ njo í muu hee ɑrɑɛ fei í rɔ. 34 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɔ ku fɔ í nɑɑ sim nlɑ nlɑ hee wɑ bi ku kpɑm. I wɑ ihɛ̃, i wɔ njoo ŋɑ. 35 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í bɔ wɑju keeke í koo í sɛɛbɑtɑ ilɛ wɑ ce kutɔɔ, bii ɑ́ ce, wɑhɑlɑu ku jĩò nŋu. 36 Wɑ ni, Bɑɑm, ɑɑ yɔkɔ i ce mii fei. Jɔ̀ wɑhɑlɑu ihɛ̃ ku jĩim. Ammɑ do nŋu fei, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ ti idɔɔbim, jɔ̀ idɔɔbiɛ ku ce.

37 Si ɑnyiɛ ŋɔi í nyi wɑ bi mɔcɔ mɛɛtɑ ŋɑu í bɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sĩ njoo. Ŋɔi í bee Piɛɛ í ni, Simɔɔ, ì wɑɑ sĩ njooi? Debɛi, i kù yɔkɔ i kù wɔ njoo bɑɑ lɛɛu ɑkɑ̃? 38 I wɔ njoo nɔ i mɑɑ ce kutɔɔ ŋɑ ku bɑ i mɑɑ̀ dɑsi kulɛlɛi inɛ ŋɑ. Idɔi ɑmɑnɛ í bi, ɑmmɑ ɑrɑɛ í kuɑ ɡbuɡbɑ̃ɛ. 39 Ŋɔi í nyi mɑ́ í koo í ce kutɔɔ si ide ɑkɑ̃u. 40 Iyi í nyi wɑ bi tu ŋɑ mɑ́, nɔ í bɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sĩ njoo mɑ́, domi njoo wɑ kpɑ ŋɑ. Iyi í jĩ ŋɑ nɔ ɑ kù mɑ̀ bɛi ɑɑ sɔ̃ɔ mɑ́.

41 Ŋɔi í nyi í koo í ce kutɔɔ mɑ́ nɔ í bɑɑ bi tu ŋɑ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑɛ í bee ŋɑ í ni, ì sũ ì wɑɑ sĩmi ŋɑi hee nsɛi? Í to bɛɛbɛ. Wee, ɑwɑɑtiu í to tɑ̃, iyi ɑɑ mu ɑmu Amɑi Amɑnɛ, ɑ́ dɑɑ ilu dulum ŋɑ si ɑwɔ. 42 Wee, inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑm wɑ to wɑ. I dede kɑ kòo ŋɑ.

À mu Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:47-56; Luku 22:47-53; Zɑ̃ɑ 18:3-12)

43 Iyi Jesu wɑ fɔ bɛɛbɛ, ɡbɑkɑ̃ ŋɔi Zudɑsi, inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu, í to wɑ. Zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ wɑ ɑ̀ wɑɑ mu tɑɑkubɑ ŋɑ do ɡolo ŋɑ. Inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑui ɑ̀ bɛ ŋɑ wɑ. 44 Wɑɑti iyi Zudɑsi í dɑsi idɔ nŋu ku zɑmbɑ Jesuu, í sɔ̃ inɛ ŋɑu nyindɑ ɡɔ iyi nŋu ɑ́ ce. Í ni, inɛ iyi ɑn koo n yɑ n bɑɑbɑɛ, lɑfɛ̃ɛ mbɛ. I muu dim dim i nɛɛ ŋɑ. 45 Hɑi Zudɑsi í to wɑ ɡbɑkɑ̃, í sɛkɛɛ si Jesu í ni, Mɛɛtu. Ŋɔi í bɑɑbɑɛ. 46 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ to Jesu ɑwɔ ɑ̀ muu. 47 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ ŋɑu í yɔ tɑɑkubɑɛ í cɑfe itĩi ɑmɑɑcɛi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í buu. 48 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, ɑmui ì nɑɑ ku mu ŋɑ do tɑɑkubɑ do ɡolo ŋɑ bɛi woo ce ile? 49 Ǹ yɑ n wɑ si inɔ nŋɛ ɑjɔ fei n mɑɑ n kɔ inɛ ŋɑ si cio kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, nɔ i kù mum ŋɑ. Ammɑ nŋu ŋɑu bɛ fei í ce ku bɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ ku kɔ̃. 50 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu fei ɑ̀ jɔ̀ɔ ɑ̀ sɑ.

51 Ŋɔi ɑmɑ ɑwɑɑsũ ɡɔ mɔ wɑ too Jesu, wɑ kpɑkɑ ɑcɔ. Ŋɔi inɛ ɡɔ wɑ dɛ ku muu, 52 ɑmmɑ í sɑ bɑsĩ í jɔ̀ ɑcɔu.

Jesu í wɑ wɑjui iɡbɛi woo kiiti ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 26:57-68; Luku 22:54-44, 63-71; Zɑ̃ɑ 18:13-14, 19-24)

53 Ŋɔi ɑ̀ bɔò Jesu bi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u. Tenɡi bɛi inɛ nɡboi woo wee ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ. 54 Nɔ Piɛɛ í wɑ hee jĩijĩ wɑ too Jesu wɑ do ɑnyi hee í bɔ inɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i woo wee nlɑu. Ŋɔi í bubɑ bɛ do woo deɡbe ɑndɛ koofɑ ŋɑu, wɑ nyiɑ kɔkɔi inɑ.

55 Wɑɑti nŋu inɛ nɡboi woo wee ŋɑ do iɡbɛi woo kiiti ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ dɛ ide ɡɔ iyi ɑɑ yɛò tɑɑlei Jesu ɑ bɑ ɑ kpɑɑ. Ammɑ ɑ kù bɑ. 56 Inɛ nkpɔ í wɑsi ku mɑ́ɑ ide, ɑmmɑ ide nŋɑ kù wɑɑ so njɛ. 57 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ dede ɑ̀ mɑ́ɑ ide ɑ̀ ni, 58 ɑ̀ ɡbɔ iyi í ni nŋu ɑ́ lɛɡɛ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u nɔ si ɑfei ɑjɔ mɛɛtɑ nŋu ɑ́ be ku mɑ mmuɛ iyi kɑɑ jɛ do ɑwɔi ɑmɑnɛ. 59 Ammɑ bɑɑ si bɛ, ide nŋɑ kù so njɛ. 60 Ŋɔi woo wee nlɑu í dede í leekĩ si wɑjui ɑŋɑ fei, nɔ í bee Jesu í ni, i kù wɑɑ ni ide ɡɔ? Ide mii inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ wɑɑ yɛò tɑɑleɛ. 61 Ammɑ Jesu wɑ cokoɛ, kù fɔ ide ɡɔ. Ŋɔi woo wee nlɑu í beeɛ mɑ́ í ni, ɑwɔi ì jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ, Amɑi Ilɑɑɔ̃? 62 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, oo, ɑmui. Nɔ ɑɑ yɛ ŋɑ ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ wɑ n bubɑ si ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei. Nɔ ɑjɔ ɑkɑ̃ ɑɑ nɑ i yɛm ŋɑ ǹ wɑ n nɑɑ si kudũi ijĩ mɑ́. 63 Ŋɔi woo wee nlɑu í ɡɑ ibɔɛ ku nyisiò idɔɔkɔ̃ɛ. Nɔ í ni, ɑ kù wɑɑ dɛ siɛ ilu sɛɛdɑ kɑ̃mɑ mɑ́. 64 Ì ɡbɔ bɛi wɑ bu Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Bɛirei ì yɛ ɑ ceɑ mɔkɔu ŋɑ. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ yɛ tɑɑleɛ ɑ̀ ni ɑ kpɑɑ.

65 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku tusi Jesu ɑntɔ ɡbɑkɑ̃ nɔ ɑ̀ bii ijuɛ ɑ̀ bɛi ɑ̀ wɑɑ dɑɑ kutu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ wɑɑ ni, ɑwɔ wɑlii, sɔ̃ wɑ inɛ iyi í cɑ̃ɛ. Ŋɔi sooɡe ŋɑu ɑ̀ mu Jesu ɑ̀ wɑsi ku sɑmbɑlɑɛ.

Piɛɛ í jɑ̃ í ni nŋu kù mɑ̀ Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:69-75; Luku 22:56-62; Zɑ̃ɑ 18:15-18, 25-27)

66 Wɑɑti iyi Piɛɛ í wɑ bɑntumɑi kpɑsɛ̃u, ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑ inɑɑbo woo ce icɛi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í nɑɑ bɛ. 67 Iyi í yɛ Piɛɛ wɑ nyiɑ, ŋɔi í cɔɔ sɛ̃ɛ í ni, ɑwɔ mɔ, ì tɑko ì wɛɛ do Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiu. 68 Ammɑ í jɑ̃ í ni, n kù mɑ̀ɑ fɔ́, n kù ɡbɔ ide iyi ì wɑɑ fɔ. Ŋɔi í fitɑ í bɔ ikpɑ ɑndɛ kɑbɑu. Wɑɑti bɛɛbɛi jɛɛ wɑ kɔ. 69 Ŋɔi ɑmɑ inɑɑbo woo ce icɛu í yɔɔ bɛ mɑ́, ŋɔi í wɑsi ku sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu wɑ ni, inɛɛu ihɛ̃ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑi. 70 Ŋɔi Piɛɛ í jɑ̃ mɑ́. Iyi í kpɛ keeke, ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu ɑ̀ sɔ̃ Piɛɛ ɑ̀ ni, ntɔ ntɔ, ɑwɔu inɛ ɑkɑ̃ nŋɑi, domi ɑwɔ mɔ inɛi Gɑlileei. 71 Ŋɔi Piɛɛ í ceekpe í ni, n kù mɑ̀ mɔkɔ iyi ì wɑɑ fɑ̃ɑu bɛ ŋɑ. 72 Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑjɛɛ í kɔ isɛ ɡbeejisiɑɛ. Ŋɔi Piɛɛ í ye ɡiɡii ide iyi Jesu í sɔ̃ɔu wo í ni, hee ɑjɛɛ ku mɑɑ kɔ isɛ ɡbeeji ɑɑ jɑ̃ isɛ ɡbɛɛtɑ i ni i kù mɑ̀m. Ŋɔi Piɛɛ í lɔsi ku kpɑtɑ.

15

À bɔò Jesu si wɑjui Pilɑti

(Cɔ Mɑtie 27:1-2, 11-14; Luku 23:1-5; Zɑ̃ɑ 18:28-38)

1 Ŋɔi dɑɑdɑɑkɔ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe si iɡbɛi woo kiiti ŋɑu fei ɑ̀ tɔtɔɔ ɑ̀ wũɑ ideu ɑjɔ. Nɔ ɑ̀ dĩ Jesu ɑ̀ koo ɑ̀ dɑɑ Pilɑti si ɑwɔ. 2 Ŋɔi Pilɑti í beeɛ í ni, ɑwɔi ì jɛ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ? Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, oo, si bɛi ì fɔ. 3 Ŋɔi inɛ nɡboi woo wee ŋɑu ɑ̀ mɑ́ Jesu ide ikɑ̃ ikɑ̃ fei. 4 Ŋɔi Pilɑti í beeɛ mɑ́ í ni, i kù wɑɑ fɔ ide ɡɔ? I kù ɡbɔ bɛi ɑ̀ wɑɑ niɛ? 5 Ammɑ Jesu kù jɛ ide kɑ̃mɑ mɑ́ hee biti í mu Pilɑti.

À yɛ tɑɑlei Jesu ɑ bɑ ɑ kpɑɑ

(Cɔ Mɑtie 27:15-26; Luku 23:13-25; Zɑ̃ɑ 18:39-19:16)

6 Wee si jinɡɑui Iku ku kuɑ fei Pilɑti í yɑ jɔ̀ inɛi piisɔ̃ɔ ɑkɑ̃ iyi zɑmɑɑ í bii. 7 Wee inɛ ɡɔ í wɑ ile piisɔ̃ɔ bɛ do kpɑɑsiɛ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ kpɑ inɛ ɡɔ si wɑɑtii ide ku kɔ nŋɑ. Iriɛi Bɑrɑbɑsi. 8 Ŋɔi zɑmɑɑu í bɔ bi Pilɑti ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ ku ceɑ ɑŋɑ bɛi í yɑ ce nŋɑ ɑdɔ̃ fei si jinɡɑuu. 9 Ŋɔi Pilɑti í bee ŋɑ í ni, ì bi n jɔ̀ nŋɛ ilɑɑlui Zuifu ŋɑu ŋɑ? 10 Í fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi nɑ iɡui í jɔ̀ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ dɑɑ nŋu Jesu si ɑwɔ. 11 Ammɑ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ wɑsi ku mɑnte zɑmɑɑu ɑ̀ ni ɑ sɔ̃ Pilɑti ku nyɑ nŋɑ Bɑrɑbɑsi. 12 Nɔ Pilɑti í bee ŋɑ mɑ́ í ni, to, bɛirei ì bi n ceɑ inɛ iyi ì yɑ mɑɑ kpe ilɑɑlui Zuifu ŋɑu. 13 Ŋɔi ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ ni, kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu. 14 Nɔ Pilɑti í bee ŋɑ í ni, lɑɑlɔ yoomɑi í bɛi í ce. Ammɑ bɛ́i Pilɑti wɑ fɔ fei, bɛɛbɛ mɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ dɔ̃ ɑnu hee lele ɑ ni, kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu. 15 Si nɑ iyi í jɔ̀ Pilɑti í bi ku ce iyi ɑ́ dɔ̃ɑ zɑmɑɑu si, nŋui í jɔ̀ í nyɑ nŋɑ Bɑrɑbɑsi nɔ í mu Jesu í jɔ̀ ɑ̀ tɛɑɑ kpɔtɔɔ. Si ɑnyiɛ, nɔ í dɑɑ sooɡe ŋɑ si ɑwɔ ɑ koo ɑ kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu.

Sooɡe ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɑɑko Jesu

(Cɔ Mɑtie 27:27-31; Zɑ̃ɑ 19:2-3)

16 Ŋɔi sooɡe ŋɑu ɑ̀ ɡbɑ̃ Jesu ɑ̀ bɔòɛ kɑbɑi ilɑɑlu, nɔ ɑ̀ tɔtɔɔ sooɡe ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu fei bɛ. 17 Ŋɔi ɑ̀ dɑɑ Jesu si ibɔ nkpɑ sisɔ ɡɔ, nɔ ɑ̀ bɑ fulɑi ɑɡũ ɑ̀ dɑɑ si iriɛ. 18 Ŋɔi ɑ̀ yɑɑkoɛ ɑ̀ wɑɑ ni, fɔɔ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ. 19 Ŋɔi ɑ̀ yɑ mɑɑ cɑ̃ɑ kpokpoo si iriɛ, ɑ mɑɑ tusiɛ ɑntɔ, nɔ ɑ̀ wɑɑ ɡulɛɑ ɑ̀ wɑɑ sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ. 20 Iyi ɑ̀ yɑɑkoɛ ɑ̀ tɑ̃, ŋɔi ɑ̀ nyɑɑ ibɔ nkpɑu ɑ̀ bɛi ɑ̀ dɑɑ si ibɔɛ, nɔ ɑ̀ bɔòɛ wɑduude ɑ̀ koo ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu.

À kpɑkpɑ Jesu si jĩi ku ɡɑɑu

(Cɔ Mɑtie 27:32-44; Luku 23:26-43; Zɑ̃ɑ 19:17-27)

21 Wee inɛi Sirɛni ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Simɔɔ wɑ bɑɑ hɑi iko, nɔ í to wɑ bɛ. Bɑɑi Alesɑndu do Rufusui. Iyi í to wɑ nɔ sooɡe ŋɑu ɑ̀ muu do ɡbuɡbɑ̃ ɑ̀ kɑ̃ɑ jĩi ku ɡɑɑu bii ɑɑ kpɑkpɑ si Jesuu. 22 Ŋɔi ɑ̀ bɔò nŋu do Jesu si inyɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Gɔɔɡɔtɑ, wɑɑtɔ inyɑ iyi í jɔ kokoi iri. 23 Nɔ ɑ̀ nɑ́ Jesu ɑtɛ̃ vɛ̃ɛ iyi ɑ̀ yɔɡɛɛ do iwɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe miru, ɑmmɑ í kɔ ku mɔɔ. 24 Ŋɔi ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi nɔu. Si ɑnyiɛ sooɡe ŋɑu ɑ̀ tɑ kpɑsɑ si jĩnɛɛ ŋɑ ɑ bɑ ɑ yɛ iyi inɛ fei ɑ́ bɑ. Bɛɛbɛi ɑ̀ ce ikpɛ̃i jɑɑɛɛ ŋɑu. 25 Dɑɑkɔ zɑkɑi bɛi isɔ mɛɛsɑ̃i ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi nɔu. 26 Ŋɔi ɑ̀ kɔ kurɑrɑɛ si jĩi ɡɔ ɑ̀ mɑsi jĩi bii ɑ̀ kpɑkpɑɛu, ɑ̀ ni ilɑɑlui Zuifu ŋɑ. 27 Ŋɔi ɑ̀ kpɑkpɑ ile minji ɡɔ ŋɑ bɛ mɑ́, inɛ ɑkɑ̃ ikpɑ ɑwɔ njɛɛ, inɛ ɑkɑ̃ mɔ ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑɛ. [ 28 Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í kɔ̃ iyi í ni, ɑ̀ dooɑɛ si inɛ lɑɑlɔ ŋɑ.]

29 Woo lɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ ɡuɡbɑ̃ iri ɑ buu ɑ mɑɑ ni, ɑhɑ̃, kù jɛ ɑwɔi ì ni ɑɑ lɛɡɛ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u nɔ i mɑɑ mɑ si ɑfei ɑjɔ mɛɛtɑ? 30 To, fɑɑbɑ ɑrɑɛ bɛ, kitɑ hɑi si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuu. 31 Bɛɛbɛ mɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ. À sɔ̃ njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, í fɑɑbɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑmmɑ kɑɑ yɔkɔ ku fɑɑbɑ ɑrɑɛ. 32 Bɛbɛi, nŋu Kirisi ilɑɑlui Izirɛliu ku kitɑ wɑ hɑi si jĩi nɔu ku bɑ kɑ yɔɔ, nɔ kɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ. Bɛɛbɛ mɔi, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑkpɑ do Jesu ɑjɔ́u ɑ̀ yɑ mɑɑ yɑɑkoɛ.

Wɑɑti iyi Jesu í ku

(Cɔ Mɑtie 27:45-56; Luku 23:44-49; Zɑ̃ɑ 19:28-30)

33 Ŋɔi dɑsɑ̃ nkpɑu ilu í kuku si ilɛ fei hee í koo í to isɔ mɛɛtɑi ɑlɛ. 34 Ŋɔi si isɔ mɛɛtɑu Jesu í dɔ̃ ɑnu hee lele í ni, Eloi, Eloi, lɑmɑ sɑbɑtɑni, wɑɑtɔ Ilɑɑɔ̃, Ilɑɑɔ̃, nɑ mii í ce ì fũsim ɑwɔ. 35 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu ɑ̀ ɡbɔ ideu. Nɔ ɑ̀ ni, i ɡbɔ, wɑ kpe Elii. 36 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ í sɛi í koo í dĩ kɑnyɑ si ɡolo ɡɔ í sɔsi inyiikɑ̃ í bɛi í nɑɑ í toɑ Jesu ku cɔ̃ɔcɔ̃ɔɛ, nɔ í ni, kɑ leekĩ, kɑ cɔ mɑ Elii ɑ́ nɑɑ ku kitɑɛ hɑi si jĩi ku ɡɑɑuu. 37 Ŋɔi Jesu í dɔ̃ ɑnu hee lele í bɛi í ku.

38 Asee, wɑɑti bɛɛbɛ si ilui Zeruzɑlɛmu, ridoo iyi í wɑ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u í ɡɑ í kpɛ̃ minji hɑi lele hee ku bɔ ilɛ. 39 Inɛ nɡboi sooɡe ŋɑ iyi í wɑ wɑjui Jesu í yɛ yɑɑse bɛi í ce í bɛi í ku, nɔ í ni, ntɔ ntɔ, inɛɛu ihɛ̃ Amɑi Ilɑɑɔ̃i.

40 Ŋɔi inɑɑbo ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑ bɛ ɑ̀ wɑɑ cɔ ilu wɑ hɑi jĩijĩ. Si inɔ nŋɑ Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu í wɑ bɛ do Sɑlomee do Mɑɑri, iyei Zozee do Zɑɑki iyi í jɛ ɑmɑ ɑwɑɑsũu. 41 Wee hɑi tɑko, wɑɑti iyi Jesu í wɑ ilɛi Gɑlilee, ɑŋɑi ɑ̀ tooɛ ɑ̀ yɑ mɑɑ ceɑ icɛ. Nɔ inɑɑbo nkpɔ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑ bɛ, iyi ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ sì Jesu wɑ iyi wɑ nɑɑ Zeruzɑlɛmu.

À dɑsi ikui Jesu bɑlɛ

(Cɔ Mɑtie 27:57-61; Luku 23:50-56; Zɑ̃ɑ 19:38-42)

42-43 Iyi ɑlɛ í lɛ, ŋɔi Zozɛfu inɛi Arimɑteeu í nɑɑ bɛ. Í bɛi í jɛ ilu bɛɛrɛ si inɔi Zuifu woo kiiti ŋɑu, nɔ wɑ cɔ kpɑ̃ɑ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku jɛ bommɑ. Wee ɑjɔi sɔɔlui jinɡɑui. Iju kumɑ́ɛ ɑjɔi kusĩmii ɑ́ jɛ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Zozɛfu í bɔ bi Pilɑti do wɔɔkɔ ku tɔɔɛ ikui Jesu. 44 Ŋɔi Pilɑti í biti do iyi í ɡbɔ ɑ̀ ni í kú tɑ̃. Ŋɔi í kpe inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í beeɛ mɑ Jesu í kú í kpɛ. 45 Iyi inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í sisiɑɑ yɑɑse bɛi Jesu í kuò, ŋɔi í jɛsi Zozɛfu koo so ikuu. 46 Ŋɔi Zozɛfu í koo í rɑ ɑcɔ fũfũ, nɔ í nyɑ ikui Jesu wɑ hɑi si jĩi ku ɡɑɑuu, í woo do ɑcɔu. Nɔ í suu si isɑi kutɑ ɡɔ iyi ɑ̀ ɡbe wo. Si ɑnyiɛ í bimbili kutɑ nlɑ ɡɔ í dĩò ɑndɛi bɑlɛu. 47 Ŋɔi Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu do Mɑɑri iyei Zozee ɑ̀ yɛ bii ɑ̀ wɑɑ dɑsi ikui Jesuu.

16

Kujĩi Jesu hɑi si bɑlɛ

(Cɔ Mɑtie 28:1-8; Luku 24:1-12; Zɑ̃ɑ 20:1-10)

1 Iyi ɑjɔi kusĩmi í lɔ, ŋɔi Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu do Sɑlomee do Mɑɑri iyei Zɑɑki, ɑ̀ rɑ tulɑre iyi ɑɑ koo ɑ fɑ̃si ikui Jesu. 2 Ŋɔi ɑjɔ ɑmɑɑzumɑ dɑɑdɑɑkɔu ɑbo ŋɑu ɑ̀ bɔ bi bɑlɛu, 3 ŋɔi ɑ̀ wɑɑ bee njɛ si kpɑ̃ɑu ɑ̀ wɑɑ ni, yooi ɑ́ tɑle nwɑ kutɑu hɑi si ɑndɛi bɑlɛu yɑ. 4 À wɑɑ fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ kutɑu í lɑ í cɑɑ. Ammɑ iyi ɑ̀ cɔ wɑju ɑ̀ yɛ kutɑu í bimbili. 5 Ŋɔi ɑ̀ lɔ inɔ bɑlɛu nɔ ɑ̀ yɛ ɑwɑɑsũ ɡɔ wɑ bubɑ do ɑwɔ njɛ bɛ, wɑ dɑsi jɑbɑ fũfũ, nɔ njo í mu ŋɑ jiidɑ jiidɑ. 6 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku mu ŋɛ. Ǹ mɑ̀ iyi Jesu, inɛi Nɑzɑrɛtiui ì wɑɑ dɛdɛ ŋɑ, iyi ɑ̀ kpɑkpɑ si jĩi ku ɡɑɑuu. Í jĩ hɑi si bɑlɛ, kù wɑ ihɛ̃ mɑ́. I cɔ tenɡi bii ɑ̀ dɑsiɛu wo. 7 Ammɑ i koo bɛbɛi i koo i sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu do Piɛɛ tɑkɑɛ i ni, ɑ́ cuɑ nŋɛ ku bɔ ilɛi Gɑlilee. Bɛi ɑɑ koo i yɔɔ ŋɑ si bɛi í sɔ̃ ŋɛ wo.

8 Ŋɔi ɑ̀ fitɑ wɑ ɑ̀ sɑ hɑi bi bɑlɛu do kuyɑyɑ domi njo í mu ŋɑ ntɔ ntɔ. A kù nɔ ɑ kù sɔ̃ inɛ ɡɔ ideu nɑ irii njo iyi í mu ŋɑu.

Jesu í tusɛɑ Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu ɑrɑɛ

(Cɔ Mɑtie 28:9-10; Zɑ̃ɑ 20:11-18)

[ 9 Iyi Jesu í jĩ hɑi si bɑlɛ ɑjɔ ɑmɑɑzumɑ dɑɑdɑɑkɔu, bi Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑui í tɑko í nyisi ɑrɑɛ. Mɑɑriui Jesu í tɑko í leleɑ inɛi inɔɔko mɛɛje wo. 10 Ŋɔi ɑbou í koo í sɔ̃ kpɑɑsiɛ ŋɑ lɑɑbɑɑuu. Aŋɑi ɑ̀ wɑɑ too Jesu wo nɔ ɑ̀ wɛɛò inɔ kufɔ ɑ̀ wɑsi ku kpɑtɑ. 11 Iyi í ni Jesu í jĩ mɑ́, nŋu í yɔɔ, ɑ kù dɑsiɛ nɑɑnɛ.

Jesu í tusɛɑ mɔcɔ minji ɡɔ ŋɑ ɑrɑɛ

(Cɔ Luku 24:13-35)

12 Si ɑnyii nŋu, ŋɔi Jesu í tusɛ ɑrɑɛ bi mɔcɔ minjiɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ si kpɑ̃ɑ, ɑ̀ wɑɑ bɔ ilɛɛko. Ammɑ í kpɑɑsi ɑrɑɛ si kuyɛ nŋɑ. 13 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ bɑɑ inɔ ilu nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ̃ inɛ bubu ŋɑu, ɑmmɑ kpɑɑsi ŋɑu ɑ kù dɑsi ɑŋɑ mɔ nɑɑnɛ mɑ́.

Jesu í tusɛɑ mɔcɔ mɑɑtɑkɑ̃ ŋɑu ɑrɑɛ

(Cɔ Mɑtie 28:16-20; Luku 24:36-49; Zɑ̃ɑ 20:19-23; IWB 1:6-8)

14 Si ɑnyiɛ Jesu í koo í tusɛ ɑrɑɛ bi mɔcɔ mɑɑtɑkɑ̃ ŋɑu bii ɑ̀ wɑɑ jɛ. Ŋɔi í ɡbɑɡbɑ si ŋɑ nɑ nɑɑnɛ hɑi dɑsi nŋɑ do idɔ kule nŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù jɛsi idei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɔɔ í jĩ hɑi si bɑlɛu. 15 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, i bɔ si ɑndunyɑ fei, nɔ i wɑɑzoɑ inɛ bɑɑ yoomɑ fei lɑɑbɑɑu jiidɑu ŋɑ. 16 Inɛ iyi í dɑsi nɑɑnɛ nɔ í jɔ̀ ɑ̀ dɑsiɛ inyi ɑ́ bɑ fɑɑbɑ, ɑmmɑ inɛ iyi kù dɑsi nɑɑnɛ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɛ tɑɑleɛ ku kpɑ̃ɑ iju. 17 I cɔ mɑɑmɑɑke ɡɔ ŋɑ iyi woo dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ ɑɑ ce. Aɑ lele inɛi inɔɔko ŋɑ do irim, nɔ ɑɑ fɔ ide do fee ŋɑ iyi i kù wɑɑ ɡbɔ ŋɑ. 18 Aɑ mu njo ŋɑ do ɑwɔ, nɔ bɑɑ bii ɑ̀ mɔ kɔɔtɛ̃ ɡɔ kɑɑ ce nŋɑ ide kɑ̃mɑ. Aɑ lesi bɔ̃ɔ ŋɑ ɑwɔ nɔ ɑ bɑ iri.

Jesu í nyi bi Ilɑɑɔ̃ mɑ́

(Cɔ Luku 24:50-53; IWB 1:9-11)

19 Iyi Lɑfɛ̃ɛ Jesu í sɔ̃ ŋɑ ideu í tɑ̃, ŋɔi ɑ̀ soo lele í koo í bubɑ si ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃. 20 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ wɑɑ wɑɑzoɑ inɛ ŋɑ bii fei. Nɔ Lɑfɛ̃ɛ wɑ sobi ŋɑ si icɛu, í jɔ̀ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce mɑɑmɑɑke ŋɑ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ iyi ide nŋɑ í jɛ ntɔ.]

* 3:18 iɡbɛi Zelɔtu inɛi iɡbɛi Zelɔtu ŋɑi ɑ̀ wɑɑ jɑbu ku bɑ Zuifu ŋɑ ɑ nɛ ɑrɑ nŋɑ hɑi si ɑwɔi inɛi Romu ŋɑ.

* 5:2 bi ku si iku ŋɑ Si wɑɑti nŋɑ, si isɑi kutɑ ŋɑi ɑ̀ yɑ si iku ŋɑ.

* 11:9 ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuɛ do feei ɡɛrɛki hozɑnɑi ɑ̀ yɑ ni.

Luku

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi Luku í kɔ

1

Ide Sinte

1-4 Bɑɑkɔɔm Teofilu, ilu bɛɛrɛ nlɑ, ǹ wɑ n ceɛ fɔɔ.

Í sĩɑɑm si n kɔɛ tiɑu ihɛ̃ wɑ n sɔ̃ɛ dee dee mii iyi í ce si ɑnini nwɑ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɔɔ hɑi sinte, nɔ ɑ̀ bɑɑ ɑ̀ jɛ woo ce icɛi ideu, ɑŋɑi ɑ̀ sɔ̃ wɑ. Iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔɔ, inɛ nkpɔ nkpɔi í ce kookɑɑi ku bɑ ɑ kɔɔ dee dee. Nɔ í sĩɑɑm si ɑmu mɔ n kɔɛ wɑ ku bɑ i mɑ̀ kɑm kɑm iyi ide ŋɑ iyi ɑ̀ kɔɛ siu ntɔi, domi ǹ wũɑ ideu fei hɑi sinteɛ.

Amɑlekɑ ɡɔ wɑ fɔ idei kubíi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi

5 Si wɑɑti iyi Herodu í jɛ ilɑɑlui Zudee, woo weei Ilɑɑɔ̃ ɡɔ í wɑ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Zɑkɑri. Si wuɑi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ iyi í jɛ ti Abiɑi í wɑ. Aboɛi ɑ̀ yɑ kpe Elizɑbɛti. Si dimii Arɔ̃ɔ iyi í jɛ woo wee nlɑ sintei Ilɑɑɔ̃ui í wɑ. 6 Aŋɑ minji fei ɑ̀ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ wɑɑ jirimɑ woodɑi Lɑfɛ̃ɛ do ideɛ fei mɑm mɑm. 7 Ammɑ ɑ kù nɛ ɑmɑ domi Elizɑbɛti ɡbɛndɑi, nɔ ɑŋɑ minji fei ɑ̀ ɡbo tɑ̃.

8 Ajɔ nŋu ɡɔ, Zɑkɑri wɑ ce icɛi kuweeɛ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ domi si wuɑɛi kuweeu í to si. 9 Wee, ɑ̀ yɑ tɑ kpɑsɑi ku bɑ ɑ mɑ̀ inɛ iyi ɑ́ lɔ si kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ koo jo tulɑre. Ŋɔi ɑjɔ nŋu bɛ, kpɑsɑu í so Zɑkɑri, ŋɔi í jɔ̀ í lɔ inɔ ileu koo jo tulɑreu. 10 Nɔ zɑmɑɑu fei wɑ ce kutɔɔ wɑduude si wɑɑti iyi wɑ jo tulɑreu. 11 Ŋɔi ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ ɡɔ í nɑɑ siɛ, wɑ leekĩ si ɑwɔ njɛi bi ku jo tulɑreu. 12 Iyi Zɑkɑri í yɔɔ ŋɔi ziɡiɛ í dɑ, nɔ njo í muu hee í cɑɑ. 13 Ammɑ ɑmɑlekɑu í sɔ̃ɔ í ni, mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku muɛ, Zɑkɑri. Ilɑɑɔ̃ í ɡbɔ kutɔɔɛ. Elizɑbɛti ɑboɛ ɑ́ bíɛ ɑmɑ inɛmɔkɔ nɔ i sɔɔ Zɑ̃ɑ. 14 Aɑ nɛ inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ nɔ inɛ nkpɔ ɑ́ wɛɛ do inɔ didɔ̃ nɑ kubiɛ, 15 si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ nlɑi ɑ́ jɛ si wɑjui Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ. Kɑɑ mɔ vɛ̃ɛ, hee mɑ́ jɛ ɑtɛ̃ kulele mmu ɡɔ. Nɔ ɑ́ kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ hɑi inɔi iyeɛ. 16 Á jɔ̀ inɛi Izirɛli nkpɔ ku kpɑɑsi idɔ nɔ ɑ nyi wɑ bi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nŋɑ. 17 Nŋui ɑ́ cuɑɑ Ilɑɑɔ̃ nɔ ku yɛ bɛi Elii wɑlii nlɑi tɑkou. Gbuɡbɑ̃ɛ mɔ ɑ́ yɛi bɛi ti Elii. Á jɔ̀ bɑɑ do ɑmɑ nŋɑ ŋɑ ɑ ɡbɔsi njɛ, nɔ ɑ́ jɔ̀ hɑi ɡbɔ ide ŋɑ mɔ ɑ ce lɑsɑbu bɛi inɛ dee dee ŋɑ.

18 Ammɑ Zɑkɑri í sɔ̃ ɑmɑlekɑu í ni, ɑmu wee ǹ ɡbo tɑ̃ nɔ ɑbom mɔ í ce inɛ nɡbo. To, bɛirei ɑn ce n mɑ̀ iyi ideu ɑ́ ce. 19 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í jɛɑɑ í ni, ɑmui Gɑbiɛli. Amui ǹ yɑ n wɑ bi Ilɑɑɔ̃ n mɑɑ n ceɑɑ icɛ. Nŋui í bɛm wɑ n nɑ n bɑɛ ide ku fɔ nɔ n sisiɛ lɑɑbɑɑu jiidɑu ihɛ̃. 20 Ammɑ i kù dɑsi idem nɔu nɑɑnɛ bɑɑ do iyi ɑ́ nɑ ku ce bii wɑɑtiɛ í to. Nɑ nŋu, ɑɑ dekĩ, i kɑɑ yɔkɔ i fɔ ide mɑ́ í ɡbe ɑjɔ iyi ideu í cei.

21 Wee inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ deɡbe Zɑkɑri, nɔ ɑ̀ biti do iyi wɑ kpɛ inɔ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ. 22 Iyi í fitɑ wɑ, kù yɔkɔ ku bɑ ŋɑ ide ku fɔ mɑ́, ŋɔi ɑ̀ mɑ̀ iyi í ce kuyɛ ɡɔi si inɔ ileu bɛ. Wɑ bɑ ŋɑ ide ku fɔ do ɑwɔ ku nyisi iyi ntɔi, ɑmmɑ kù yɔkɔ ku fɔ ide do ɡɛlɛ.

23 Si ɑnyii kuyɛu, Zɑkɑri í mɔsi icɛɛ mɑ́ hee í koo í to ɑjɔ iyi icɛɛ í kpɑ iri inɔ kpɑsɛ̃ bɛ. Ŋɔi í nyi ideɛ. 24 Si ɑnyiɛ, Elizɑbɛti ɑboɛ í bɑ ɑsĩ, nɔ wɑ sinɡɑ ɑrɑɛ zɑkɑi cukpɑ miu, í ni *, 25 cɔ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ceem. Í cɔm do iju jiidɑ nɔ í nyɑɑm ɑnyɔ si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ.

Amɑlekɑ wɑ fɔ idei kubíi Jesu

26 Iyi ɑsĩi Elizɑbɛti í bɑ cukpɑ mɛɛfɑ, ŋɔi Ilɑɑɔ̃ í bɛ ɑmɑlekɑ Gɑbiɛli Nɑzɑrɛti si ilɛi Gɑlilee. 27 Í bɔɔi bi mudɛ̃ɛ ɡɔ iyi kù mɑ̀ mɔkɔ, ɑmmɑ ɑ̀ muɑ ɑwɑɑsũ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Zozɛfu, si dimii ilɑɑlu Dɑvidi. Irii mudɛ̃ɛui í jɛ Mɑɑri. 28 Amɑlekɑu í lɔ bi tɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, ǹ wɑ n ceɛ fɔɔ, ɑwɔ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ didɔ̃. Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í wɛɛ do ɑwɔ.

29 Ŋɔi Mɑɑri í biti do ideu nɔ wɑ bee ɑrɑɛ ide wɑ ni, yoomɑi í jɛ yɑɑsei fɔɔu ihɛ̃. 30 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í sɔ̃ɔ í ni, mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku muɛ Mɑɑri. Ilɑɑɔ̃ í ceeɛ didɔ̃. 31 Aɑ bɑ ɑsĩ i bí ɑmɑ inɛmɔkɔ nɔ i sɔɔ Jesu. 32 Á nɑ ku jɛ inɛ nlɑ. Amɑi Ilɑɑɔ̃i ɑɑ yɑ kpoo, nŋu iyi kù nɛ sɑɑ. Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ coo ilɑɑlu, ɑ́ nɑ́ɑ bommɑi Dɑvidi bɑlɑɛ. 33 Nŋui ɑ́ jɛ bommɑ si dimii Zɑkɔbu do ɑjɔ fei. Bommɑɛ kɑɑ nɛ kɔɔ †. 34 Ŋɔi Mɑɑri í bee ɑmɑlekɑu í ni, bɛirei ɑ́ ce ku ce, si bɛi n kù mɑ̀ mɔkɔ.

35 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í jɛɑɑ í ni, Hundei Ilɑɑɔ̃i ɑ́ nɑɑ siɛ, nɔ ɡbuɡbɑ̃ɛ ku biiɛ bɛi jĩjĩ. Nŋui í jɔ̀ ɑɑ kpe ɑmɑ kumɑ́ iyi ɑɑ nɑ i biu Amɑi Ilɑɑɔ̃. 36 Elizɑbɛti nyɑɑnzeɛu mɔ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ kpe ɡbɛndɑu, do si ɑɡboɛu fei, í nɛ ɑsĩi ɑmɑ inɛmɔkɔ. Í wɛɛ si cukpɑ mɛɛfɑsiɑɛ nsɛi. 37 Mɑɑri, jɔ̀ i mɑ̀ iyi nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í mɔnɡɔ.

38 Ŋɔi Mɑɑri í ni, ɑmu woo ce icɛi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi. Fei ndɛɛ ku ceem bɛi ì sɔ̃m nɔu. Ŋɔi ɑmɑlekɑu í nɛ.

Mɑɑri í bɔ Elizɑbɛti ku cɔ

39 Si ɑnyii nŋu, ŋɔi Mɑɑri í dede do sɑɑsɑ í dɑsi kpɑ̃ɑ wɑ nɛ ikpɑ ɡeete ŋɑ, í bɔ ilu ɡɔ si ilɛi Zudee. 40 Iyi í to bɛ ŋɔi í lɔ kpɑsɛ̃i Zɑkɑri nɔ í ce Elizɑbɛti fɔɔ. 41 Wɑɑti iyi Elizɑbɛti í ɡbɔ fɔɔi Mɑɑriu, ŋɔi ɑmɑu í yɑɡɑ si inɔɛ, nɔ Elizɑbɛti í kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃. 42 Nɔ í dɔ̃ ɑnu hee lele í ni, Ilɑɑɔ̃ í weeɛ í re inɑɑbo fei, nɔ kuweeu ɑ́ sɔ si ɑmɑ iyi ɑɑ nɑ i bíu. 43 Yooi ǹ jɛ hee iyei Lɑfɛ̃ɛm í nɑɑ bi tom. 44 Wɑɑti iyi ǹ ɡbɔ fɔɔɛu bɛ, ɑmɑ iyi í wɑ inɔm í yɑɡɑ do inɔ didɔ̃. 45 Ilu inɔ didɔ̃i ɑwɔ iyi ì dɑsi nɑɑnɛ iyi mii iyi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ɛ ɑ́ nɑ ku ce.

Iri ku kɔ̃i Mɑɑri

46 Nɔ Mɑɑri í ni,

Idɔm wɑ sɑɑbu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ.

47 Nɔ ǹ wɛɛò inɔ didɔ̃ nɑ irii Ilɑɑɔ̃ Woo fɑɑbɑm,

48 Si nɑ iyi í jɔ̀ í kɑ̃sim iju jiidɑɛ, ɑmu woo ce icɛɛ iyi n kù jɛ nɡɔɡɔ.

Nɔ hɑi nsɛi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ fei ɑɑ mɑɑ ni ɑmuu ilu inɔ didɔ̃i,

49 Domi Ilɑɑɔ̃, ilu ɡbuɡbɑ̃ fei í ceem mii nlɑ nlɑ.

Iriɛ í mɑ́.

50 Í yɑ ce ɑrɑɑrei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑɛ hee do ɑjɔ fei.

51 Í ce icɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ do ɡbuɡbɑ̃i ɑwɔɛ

Nɔ í fɑnɡɑɑ inɛ ŋɑ iyi lɑsɑbui idɔ nŋɑ í nɛ fɑɑo.

52 Í kɛkɛ ilɑɑlu ŋɑ si bɑtɑi bommɑ nŋɑ ŋɑ,

Nɔ í so ilu ɑre ŋɑ lele.

53 Í jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑri wɑ kpɑ ɑ̀ jɛ mii jiidɑ ŋɑ ɑ̀ yo,

Ammɑ í lele ilu fiɑ ŋɑ ɑwɔ nɡbɛ.

54-55 Í sobi inɛi Izirɛli woo ce icɛɛ ŋɑ,

Í ce ɑrɑɑre nŋɑ hee do ɑjɔ fei

Bɛi í tɑko í sɔ̃ Aburɑhɑmu do tɔkuɛ ŋɑ

Aŋɑ iyi ɑ̀ jɛ bɑlɑ nwɑ ŋɑ.

56 Iri iyi Mɑɑri í kɔ̃u mbɛ. Si ɑnyiɛ nɔ í bubɑ bi Elizɑbɛti bɛ zɑkɑi cukpɑ mɛɛtɑ, í bɛi í nyi ideɛ.

Kubíi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu

57 Awɑɑti í to bii Elizɑbɛti ɑ́ bí ɑmɑɛ, nɔ í bí ɑmɑ inɛmɔkɔ. 58 Kpɑɑsiɛ ŋɑ do nyɑɑnzeɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í ce ɑrɑɑreɛ ntɔ ntɔ, nɔ ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ wɛɛò inɔ didɔ̃ ɑjɔ. 59 Si ɑjɔ mɛɛjɔsiɑ ɑ̀ nɑɑ ku dɑsi ɑmɑu bɑnɡo, nɔ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ̀ kpoo Zɑkɑri, irii bɑɑɛu. 60 Ammɑ iyeɛ í so ide í ni, ɑɑwo, Zɑ̃ɑi ɑɑ kpoo. 61 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, si nyɑɑnzeɛ inɛ kɑ̃mɑ kù nɛ dimii iriu bɛ.

62 Nɔ ɑ̀ bee bɑɑɛ do ɑwɔ ku bɑ ɑ mɑ̀ bɛi í bi ɑ kpe ɑmɑu. 63 Ŋɔi Zɑkɑri í tɔɔ mii ɡɔ si bii ɑ́ kɔ si, nɔ í kɔ í ni, Zɑ̃ɑi í jɛ iriɛ. Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ biti. 64 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ Zɑkɑri í yɔkɔ í fɔ ide do ɡɛlɛɛ, nɔ í lɔsi ide ku fɔ wɑ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃. 65 Ŋɔi njo í mu hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ɑmɛɛ ɑmɛɛ fei. Nɔ si ilɛɛkoi ɡeetei Zudee ŋɑ fei inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku ce fɑɑjii ideu. 66 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu fei ɑ̀ yɑ mɑɑ muui si idɔ nŋɑ nɔ ɑ mɑɑ ni, debɛi, bɛirei ɑmɑu ihɛ̃ ɑ́ nɑ ku jɛ.

Mii ŋɑ iyi í ceu ihɛ̃ fei wɑ nyisi iyi ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ do nŋu.

Iri ku kɔ̃i Zɑkɑri

67 Ŋɔi Zɑkɑri bɑɑi ɑmɑu í kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃, nɔ í ce wɑlii í ni,

68 Sɑɑbui í jɛ ti Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi inɛi Izirɛli ŋɑ

Si nɑ iyi í jɔ̀ í nɑɑ bi inɛɛ ŋɑ í nɑ í yɑ ŋɑ.

69 Nɔ í nɑɑ nwɑ Woo fɑɑbɑ ilu ɡbuɡbɑ̃ wɑ si nyɑɑnzei ilɑɑlu Dɑvidi ɑmɑɑcɛɛu,

70 Si bɛi í jɔ̀ wɑlii kumɑ́ɛ ŋɑu ɑ̀ fɔ wo hɑi ku kpɛ.

71 Nŋui ɑ́ fɑɑbɑ wɑ hɑi si ɑwɔi mbɛɛ nwɑ ŋɑ,

Do hɑi bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ cé wɑ fei.

72 Bɛɛbɛi í nyisi bɑlɑ nwɑ ŋɑ ɑrɑɑreɛ,

Nɔ wɑ yeò ɡiɡii ɑkɑbuu kumɑ́ɛ.

73 Akɑbuuui í jɛ kuwɑ̃ iyi í ceɑ Aburɑhɑmu bɑlɑ nwɑ,

74 Í ni nŋu ɑ́ nyɑ wɑ hɑi si ɑwɔi mbɛɛ nwɑ ŋɑ,

Nɔ nŋu ku jɔ̀ kɑ ceɑ nŋu icɛ do wɔɔkɔ.

75 Nɔ icɛ iyi ɑɑ kɑ ceɑu ku jɛ do idɔ kumɑ́ nɔ kɑ jɛ dee dee si wɑjuɛ do ɑjɔ fei si kuwɛɛ nwɑ.

76 Nɔ ɑwɔ ɑmɑm, ɑɑ kpeɛ wɑliii Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi kù nɛ sɑɑ,

Domi ɑɑ cuɑɑ Lɑfɛ̃ɛ i mɑɑ teeseɑ kpɑ̃ɑ,

77 Nɔ ɑɑ jɔ̀ inɛɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ iyi ɑŋɑ ɑɑ bɑ fɑɑbɑ wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nyɑ dulum du ŋɑ.

78 Ntɔ ntɔ, ɑrɑɑrei Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ í lɑ́ si wɑ.

Nɑ sɑɑbui ɑrɑɑreɛui í jɔ̀ inyɑ kumɑ́ í nɑɑ si wɑ hɑi lele bɛi nunui dɑɑkɔ,

79 Ku bɑ ku mɑ́ inyɑ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bubɑ si ilu kuku do si jĩjĩi iku

Ku mɑɑ nɛò ɑwɑ fei si kpɑ̃ɑi lɑɑkɑi ɑkɑ̃.

80 Iri iyi Zɑkɑri í kɔ̃u mbɛ. Si ɑnyii nŋu ɑmɑu wɑ lɑ, nɔ bisiɛ wɑ kɔ̃ɔsi nɔ í koo í wɑ ɡbɑbuɑ hee í koo í tóò ɑjɔ iyi í nyisi ɑrɑɛ bɑntumɑ si wɑjui inɛi Izirɛli ŋɑ.

2

Kubíi Jesu

(Cɔ Mɑtie 1:18-25)

1 Wɑɑti bɛɛbɛ, ilɑɑlu nlɑi Romu iyi ɑ̀ yɑ kpe Oɡusitu í nɑ woodɑ í ni ɑ ce inɛ ŋɑ kukɑ si ilɛɛ fei. 2 Kukɑ sinteu ihɛ̃ ɑ̀ cooi si wɑɑti iyi Kiriniusi wɑ jɛ ilu ilɛ si ilɛi Siri. 3 Nɔ inɛ fei í nɛ si iluɛ koo nɑ iriɛ ɑ kɔɔ si tiɑ.

4 Ŋɔi Zozɛfu mɔ í nɛ hɑi Nɑzɑrɛti si ilɛi Gɑlilee, í bɔ ilɛi Zudee si ilui Dɑvidi iyi ɑ̀ yɑ kpe Betelehɛmu, domi nŋu mɔ nyɑɑnzei Dɑvidii wɑ jɛ. 5 Í bɔ ku nɑ iriɛ, nŋu do Mɑɑri ɑboɛ iyi í nɛ ɑsĩ *. 6 Si wɑɑti iyi ɑ̀ wɑ bɛ, ɑjɔ í nɑ í to bii ɑ́ bí ɑmɑɛ. 7 Nɔ í bí ɑmɑ sinteɛ, ɑmɑ inɛmɔkɔ. Í biiɛ do ɑcɔ nɔ í tɔɔ si bi ku jɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ inyɑ kù wɛɛ bii inɛ njoo ŋɑ ɑɑ sɔ.

Amɑlekɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi woo deɡbe ŋɑ

8 Woo deɡbe ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ inɔ sɑko bɛ, ɑ̀ wɑɑ deɡbe ɑnɡudɑ̃ ŋɑ idũ. 9 Ŋɔi ɑmɑlekɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɡɔ í fɑɑtɑ si ŋɑ wɑ, nɔ inyɑ kumɑ́ nlɑ ɡɔ í kɑɑko ŋɑ. Inyɑ kumɑ́u ɑmboei Lɑfɛ̃ɛui. Ŋɔi njo í mu ŋɑ jiidɑ. 10 Ammɑ ɑmɑlekɑu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku mu ŋɛ. Lɑɑbɑɑu jiidɑi ǹ nɑɑ ku sisi nŋɛ, iyi ɑ́ jɛɑ inɛ fei inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ. 11 Lɑɑbɑɑuu wee. Nnyi, si ilui Dɑvidi, ɑ̀ bí nŋɛ Woo fɑɑbɑ. Nŋui í jɛ Lɑfɛ̃ɛ, inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu. 12 Yɑɑse bɛi ɑɑ mɑ̀ɑu ŋɑ wee. Aɑ yɛ ɑmɑ kpɔtɔɔ ɡɔ bɛ ɑ̀ biiɛ do ɑcɔ, wɑ sũ si bi ku jɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ.

13 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑmɑlekɑ mmu ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ ɑŋɑ nkpɔ nkpɔ nɔ ɑ̀ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ wɑɑ ni, 14 kɑ jɔ̀ irii Ilɑɑɔ̃ ku nɛ ɑmboe hee lele. Nɔ lɑɑkɑi ku sũ ku wɑ si ilɛ si inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi.

Woo deɡbe ŋɑu ɑ̀ bɔ Betelehɛmu

15 Ŋɔi ɑmɑlekɑ ŋɑu ɑ̀ jɔ̀ ŋɑ ɑ̀ nyi lele. Si ɑnyii nŋu, woo deɡbe ŋɑu ɑ̀ sɑbuu njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, debɛi, kɑ bɔ Betelehɛmu, kɑɑ cɔ mii iyi í ce, iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀.

16 Nɔ ɑ̀ ce sɑɑsɑ ɑ̀ sɛi ɑ̀ koo. Ŋɔi ɑ̀ to nɔ ɑ̀ yɛ Mɑɑri do Zozɛfu, do ɑmɑ kpɔtɔɔu bii wɑ sũ si bi ku jɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ. 17 Iyi ɑ̀ yɔɔ, ɑ̀ wɑɑ sisi mii iyi ɑmɑlekɑu í sɔ̃ ŋɑ si ɡɑ̃mɛi ɑmɑu. 18 Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ idei woo deɡbe ŋɑu fei ideu í yɑ mu ŋɑ bitii. 19 Ammɑ Mɑɑri njɛ wɑ mu fei ndɛɛ si idɔɛ, nɔ wɑ lɑsɑbu si do lɑɑkɑi. 20 Ŋɔi woo deɡbe ŋɑu ɑ̀ sindɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ. Nɔ ɑ̀ wɑɑ nyisi ɑmboei Ilɑɑɔ̃, ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuɛ nɑ irii mii iyi ɑ̀ ɡbɔ do iyi ɑ̀ yɛ fei, domi fei ndɛɛ í cei si bɛi ɑmɑlekɑu í sisi nŋɑ.

À bɔò Jesu kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃

21 Si ɑjɔ mɛɛjɔsiɑ ŋɔi ɑ̀ sɔɔ Jesu, iri iyi ɑmɑlekɑu í ni ɑ kpoo hɑi wɑɑti iyi iyeɛ kù nɛ ɑsĩu. Ajɔ nŋu bɛ mɔi ɑɑ dɑsiɛ bɑnɡo.

22-23 Mii iyi Moizi í kɔ si woodɑɛ wee. Í ni, ɑmɑ inɛmɔkɔ iyi ɑ̀ bí sinte fei ɑɑ nyɑɑ ikɑ̃i ku jɛ ti Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ iyi wɑɑti í to si bii ɑɑ ce kuwee Mɑɑri ku bɛi ku mɑ́ si ɑyɑwo iyi í ceu Zozɛfu do Mɑɑri ɑ̀ so ɑmɑu ɑ̀ bɔò Zeruzɑlɛmu ku bɑ ɑ nyisi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ 24 nɔ ɑ ce kuwee. Kuweeu do kufe minji wɑlɑ do ɑnkɑsiidi minjii ɑ̀ yɑ cooò si bɛi ɑ̀ kɔɔ si woodɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ.

25 Wee mɔkɔ ɡɔ í wɑ Zeruzɑlɛmu bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Simeɔ̃. Mɔkɔu í jɛ inɛ dee dee nɔ í mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃. Wɑ deɡbe inɛ iyi ɑ́ nɑ ku tũ idɔi inɛi Izirɛli ŋɑ nɔ Hundei Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ do nŋu. 26 Hundei Ilɑɑɔ̃u í sɔ̃ɔ wo í ni ɑ́ yɛ inɛ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í cicɑu ku bɛi ku ku. 27 Ŋɔi Hundeu í tɑle siɛ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ku bɔ. Iyi iyeò bɑɑi Jesu ŋɑ ɑ̀ lɔòɛ bɛ ku bɑ ɑ ceɑ bɛi woodɑ í fɔ, 28 ŋɔi Simeɔ̃ í ɡbɑɑ í muu si ɑwɔɛ í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ wɑ ni,

29 Lɑfɛ̃ɛ, nsɛi jɔ̀ ɑmu woo ce icɛɛ n jɔ̀ ɑndunyɑ do lɑɑkɑi ku sũ si bɛi ì sɔ̃m wo,

30 Domi ijum í yɛ fɑɑbɑɛ,

31 Iyi ì ce sɔɔluɛ si wɑjui dimi fei.

32 Nŋui í jɛ inyɑ kumɑ́ iyi ɑ́ nyisi dimi mmu ŋɑ kpɑ̃ɑɛ.

Nɔ nŋui í jɛ ɑmboei inɛɛ ŋɑ, inɛi Izirɛli ŋɑ.

Wɑlii iyi Simeɔ̃ í ce

33 Ide iyi Simeɔ̃ wɑ fɔ si ɡɑ̃mɛi ɑmɑu í mu iyeò bɑɑɛ fei biti. 34 Simeɔ̃ í wee nŋɑ nɔ í sɔ̃ Mɑɑri iyei Jesuu í ni, Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ɑmɑu ihɛ̃i ku kɛkɛ inɛ nkpɔ nɔ ku dede inɛ nkpɔ mɔ si inɔi inɛi Izirɛli ŋɑ. Nŋui Ilɑɑɔ̃ í bɛ wɑ ku jɛ bɛi nyindɑ, ɑmmɑ inɛ ŋɑ ɑɑ kɔ siɛ. 35 Nɔ lɑsɑbui idɔi inɛ nkpɔ kú fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ. Awɔ tɑkɑɛ, inɔ ku fɔ ɑ́ ɡũɛ ɑjɔ ɑkɑ̃ si idɔɛ bɛi tɑɑkubɑ.

Anɑ wɑlii inɑɑbo

36 Inɑɑbo wɑlii ɡɔ mɔ í wɑ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Anɑ, ɑmɑi Fɑnuɛli si dimii Azɛɛ ŋɑ. Abou í ɡbo ntɔ ntɔ. Í ce muɑu zɑkɑi ɑdɔ̃ mɛɛje mɔkɔɛ kù bɛi kù nɑ kù wɛɛ, 37 nɔ í bubɑ jɑɑɔ̃ ɑdɔ̃ nkpɔ nkpɔ. Nsɛi ɑbou í nɛ ɑdɔ̃ cinɛ do mɛɛ, nɔ ci yɑ fitɑ hɑi bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Dɑsɑ̃ do idũ fei, í yɑ mɑɑ ceɑ Ilɑɑɔ̃ icɛi do ɑnu kudĩ do kutɔɔ. 38 Wɑɑti bɛɛbɛ nŋu mɔ í sɛkɛɛ si ŋɑ wɑ, wɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, nɔ í lɔsi idei ɑmɑu ku sisiɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ deɡbe inɛ iyi ɑ́ nɑ ku fɑɑbɑ inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ fei.

39 Wɑɑti iyi iyeò bɑɑi Jesu ŋɑ ɑ̀ tɑ̃ mii ŋɑ iyi woodɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í ni ɑ ceu fei, ŋɔi ɑ̀ nyi Nɑzɑrɛti ilu nŋɑ si ilɛi Gɑlilee. 40 Nɔ ɑmɑu wɑ lɑ, ɡbuɡbɑ̃ɛ wɑ kɔ̃ɔsi nɔ í kɔ̃ò bisi. Nɔ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ í wɛɛɑ.

Jesu í bɔ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ si wɑɑti iyi í nɛ ɑdɔ̃ mɑɑteeji

41 Adɔ̃ fei iyeò bɑɑi Jesu ŋɑ ɑ̀ yɑ bɔ jinɡɑui Iku ku kuɑi Zeruzɑlɛmu. 42 Si wɑɑti iyi Jesu í nɛ ɑdɔ̃ mɑɑteeji ŋɔi ɑ̀ bɔ jinɡɑuu si bɛi ɑ̀ nɛ dɔ̃ɔnɛɛ. 43 Iyi jinɡɑuu í tɑ̃ ɑ̀ wɑɑ nɛ, ŋɔi Jesu í ɡbe Zeruzɑlɛmu bɛ, ɑmmɑ bɑɑɛ ŋɑ ɑ kù mɑ̀. 44 A wɑɑ tɑmɑɑ bɛi í wɑ si inɔ nŋɑi. Wee ɑ̀ nɛi zɑkɑi ɑjɔ ɑkɑ̃, ŋɔi ɑ̀ dɛdɛɛ si inɔi nyɑɑnze nŋɑ ŋɑ do kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ. 45 Ammɑ ɑ kù yɔɔ, nɔ ɑ̀ sindɑ ɑ̀ nyi ikpɑ Zeruzɑlɛmu ɑ̀ wɑɑ dɛdɛɛ. 46 Si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ ŋɔi ɑ̀ yɔɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Wɑ bubɑ si ɑninii woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ, wɑ ɡbɔ ide nŋɑ nɔ wɑ bee ŋɑ ide. 47 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ideɛ fei ɑ̀ bitiò bisiɛ do si bɛi wɑ jɛ nŋɑ ide. 48 Iyi bɑɑɛ ŋɑu ɑ̀ yɔɔ bɛ, ŋɔi ɑŋɑ mɔ ɑ̀ biti, nɔ iyeɛ í ni, ɑmɑm, nɑ mii í ce ì ce nwɑ bɛɛbɛ. Amu do bɑɑɛ wee, ɑ̀ wɑsi ku dɛdɛɛ do inɔ ku fɔ nlɑ nlɑ. 49 Ŋɔi í bee ŋɑ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ dɛdɛɛm ŋɑ. I kù mɑ̀ ŋɑ iyi wũɑi Bɑɑm nii ǹ nɛ n ce? 50 Ammɑ ide iyi wɑ sɔ̃ ŋɑu ɑ kù ɡbɔ yɑɑseɛ.

51 Ŋɔi í too ŋɑ ɑ̀ nɛ Nɑzɑrɛti nɔ wɑ ɡbɔ ide nŋɑ. Wee iyeu wɑ mu ide ŋɑu ihɛ̃ fei si idɔɛ. 52 Jesu í lɑ́ wɑ koo nɔ bisiɛ mɔ wɑ kɔ̃ɔsi nɔ wɑ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si hee do ɑmɑnɛ ŋɑ fei.

3

Wɑɑzoi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi

(Cɔ Mɑtie 3:1-12; Mɑɑku 1:1-8; Zɑ̃ɑ 1:19-28)

1 Iyi ilɑɑlu nlɑi Romu iyi ɑ̀ yɑ kpe Tibɛɛ í ce ɑdɔ̃ mɑɑtũ si bommɑɛ, wɑɑti bɛɛbɛ Pɔnsu Pilɑtii wɑ jɛ ilu ilɛi Zudee, nɔ Herodu mɔ wɑ jɛ inɛ nɡbo si ilɛi Gɑlilee, nɔ Filipu ifɔɛu mɔ wɑ jɛ inɛ nɡbo si ilɛi Iture do Tɑkoniti, nɔ Lisɑniɑ mɔ wɑ jɛ inɛ nɡbo si ilɛi Abilɛni. 2 Ani do Kɑifu ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ jɛ woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃. Wɑɑti bɛɛbɛi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ Zɑ̃ɑ ɑmɑi Zɑkɑri ide si ɡbɑbuɑ. 3 Nɔ Zɑ̃ɑ í bɔ si ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ kɔkɔi idoi Zuudɛ̃ɛ fei wɑ wɑɑzo nŋɑ wɑ ni, i kpɑɑsi idɔ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku kpɑ idei dulum du ŋɛ nɔ ɑ dɑsi ŋɛ inyi. 4 Bɛɛbɛi ide iyi wɑlii Ezɑi í kɔ si tiɑɛu í ce. Í ni,

Imui inɛ ɡɔ wɑ dɔ̃ ɑnu si ɡbɑbuɑ wɑ ni,

I teese kpɑ̃ɑi Lɑfɛ̃ɛ ku tɛ ŋɑ.

5 Nɔ ɑɑ dĩ lɔɔmɑ ŋɑu fei.

Nɔ ɡeete do iri kutɑ fei ɑ́ munɡɑ ɑnu,

Nɔ kpɑ̃ɑ ku kɑ ŋɑ fei ɑɑ tɛ,

Kpɑ̃ɑ iyi í sɑ̃mi fei ɑ́ sĩɑ.

6 Inɛ fei ɑ́ yɛ bɛ́i Ilɑɑɔ̃ wɑ fɑɑbɑ wɑ.

7 Zɑmɑɑ nkpɔ nkpɔi wɑ koo bi Zɑ̃ɑ ku dɑsi ŋɑ inyi. Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ inɛ buu ŋɑ bɛi njo wukuku, yooi í sɔ̃ ŋɛ í ni i sɑɑ idɔɔkɔ̃i kiitii Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑu. 8 Nɑ nŋu, i ce kookoosu jiidɑ i nyisiò iyi ì kpɑɑsi idɔ ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ tɑmɑɑ mɑ̀ ɑɑ bɑ fɑɑbɑ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì yɑ mɑɑ ni iŋɛ ì jɛ dimii Aburɑhɑmu ŋɑ. Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku so kutɑ ŋɑu ihɛ̃ ku ce ŋɑ dimii Aburɑhɑmu ŋɑ. 9 Wee dɑɡbɑ wɑ kɑ̃ si jĩi tɑ̃ mɔm ɑ dɑò icuɛ. Nɑ nŋu, jĩi iyi kù wɑɑ so iso jiidɑ fei ɑɑ dɑɑ ɑ dɑsi inɑ.

10 Ŋɔi zɑmɑɑu í beeɛ wɑ ni, debɛi, bɛirei ɑɑ kɑ ce. 11 Nɔ í jɛ nŋɑ í ni, inɛ iyi í nɛ ibɔ minji ku so ɑkɑ̃ ku muɑ kpɑɑsiɛ iyi kù nɛ, nɔ inɛ mɔ iyi í nɛ ijɛ ku kpɔ̃ɔ do kpɑɑsiɛ. 12 Woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ ɑ dɑsi ɑŋɑ mɔ inyi, ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, bɛirei ɑɑ kɑ ce. 13 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ ɡbɑ ku lɔ zɑkɑ bɛi ɑ̀ dɑ nŋɛ. 14 Ŋɔi sooɡe ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, ɑwɑ mɔ ni, bɛirei ɑɑ kɑ ce. Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ yɑ ɡbɑ fiɑi inɛ ɡɔ do ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ yɑ mɑ́ inɛ ɡɔ ide, nɔ i mɑɑ̀ yɑ dondɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sɑ̃ nŋɛ.

15 Inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑi inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu nɔ ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu si idɔ nŋɑ mɑ̀ Zɑ̃ɑi í jɛ inɛɛu. 16 Nɔ Zɑ̃ɑ í sɔ̃ ɑŋɑ fei í ni, inyii ɑmu ǹ wɑ n dɑsi ŋɛ, ɑmmɑ inɛ ɡɔ wɑ nɑɑ iyi í rem do ɡbuɡbɑ̃. N kù to n fũ bɑɑ ikũi bɑɑtɑɛ. Nŋui ɑ́ dɑ nŋɛ si Hundei Ilɑɑɔ̃ do inɑ. 17 Wɑ mu kɑɑle ku fɛ bileeɛ si ɑwɔ, nɔ ku kpɑ̃ bileeu bii ɑ̀ kpokpoɛ, nɔ ku ko yɔyɔɔu ku dɑsi ɑkɑ, sɑkou mɔ ku dɑsi inɑ iyi ci yɑ ku.

18 Do fɑɑji nkpɔ ɡɔ ŋɑ mɔi Zɑ̃ɑ wɑ ceɑò inɛ ŋɑ wɑɑzoi lɑɑbɑɑu jiidɑu.

19 Ammɑ hɑi tɑko ilɑɑlu Herodu í so Heriodiɑsi, ɑboi ifɔɛ, í jɛ ɑboɛ, ŋɔi Zɑ̃ɑ í ɡbɑɡbɑ siɛ nɑ ideu do nɑ dɑɑ lɑɑlɔ ŋɑ iyi í ce fei wo. 20 Si ɑntɑi lɑɑlɔ ŋɑ iyi Herodu wɑ ce, do ɑnkɑ̃ɑnyi í nɑ í jɔ̀ ɑ̀ mu Zɑ̃ɑ ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ mɑ́.

Inyi ku dɑsii Jesu

(Cɔ Mɑtie 3:13-17; Mɑɑku 1:9-11)

21 Zɑ̃ɑ í wɑsi inɛ nkpɔ nkpɔ ku dɑsi inyi si wɑɑti iyi ɑ kù dɑsiɛ piisɔ̃ɔ, ŋɔi Jesu mɔ í nɑɑ bi tɛɛ, nɔ í dɑsi Jesu mɔ inyi. Ŋɔi Jesu wɑ ce kutɔɔ nɔ lelei Aɔ̃ í cĩ, 22 nɔ Hundei Ilɑɑɔ̃ í de siɛ wɑ hɑi lele do ɑrɑ ɡɔ bɛi ɑnkɑsiidi. Nɔ ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ wɑ hɑi lele í ni, ɑwɔu ɑmɑm nii, ǹ biɛ jiidɑ jiidɑ. Siɛi inɔ didɔ̃m fei í yɑ wɑ.

Bɑlɑi Jesu ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 1:1-17)

23 Jesu í to ɑdɔ̃ kuntɑɑ í bɛi í sinti icɛɛ. Inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ cɔɔi bɛi ɑmɑi Zozɛfu *. Bɑlɑi Zozɛfu † ŋɑ wee 24 Heli do Mɑtɑti do Levi do Mɛliki do Zɑnɑi Zozɛfu, 25 do Mɑtɑtiɑ do Amɔsu do Nɑumu do Esili do Nɑɡɑi, 26 do Mɑɑtu do Mɑtɑtiɑ do Semɛni do Zozɛki do Zodɑ, 27 do Zoɑnɑni do Rezɑ do Zorobɑbɛli do Sɑlɑtɛli do Neri, 28 do Mɛliki do Adi do Kosɑmu do Elimɑdɑmu do Ɛɛ, 29 do Zozue do Eliezɛɛ do Zorimu do Mɑtɑti do Levi, 30 do Simeɔ̃ do Zudɑ do Zozɛfu do Zonɑmui do Eliɑkimu, 31 do Meleɑ do Mɛnɑ do Mɑtɑtɑ do Nɑtɑ̃ɑ do Dɑvidi, 32 do Izɑi do Obɛdi do Boɑzi do Sɑlumɔ do Nɑsɔ̃ɔ, 33 do Aminɑdɑbu do Adimi do Aɑni do Esiromu do Perɛzi do Zudɑ, 34 do Zɑkɔbu do Izɑɑki do Aburɑhɑmu do Terɑ do Nɑkɔɔ, 35 do Seruku do Rɑɡɑu do Fɑlɛki do Ebɛɛ do Sɑlɑ, 36 do Kɑinɑmu do Aɑfɑsɑdi do Sɛmu do Nowee do Lɑmɛki, 37 do Mɑtusɑlɑ do Enɔku do Zeredi do Mɑleleli do Kɑinɑmu, 38 do Enɔsi do Sɛti do Adɑmu do Ilɑɑɔ̃.

4

Seetɑm í lɛlɛ Jesu

(Cɔ Mɑtie 4:1-11; Mɑɑku 1:12-13)

1 Jesu í kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ nɔ í bɑɑ hɑi idoi Zuudɛ̃ɛ. Nɔ Hundeu í bɔòɛ si ɡbɑbuɑ. 2 Nɔ Seetɑm í lɛlɛɛ bɛ zɑkɑi ɑjɔ ciiji. Nɔ si ɑjɔu bɛ fei kù jɛ nkɑ̃mɑ. Iyi bɑɑi nŋu í lɔ, ŋɔi ɑri wɑ kpɑɑ. 3 Nɔ Seetɑm í sɔ̃ɔ í ni, bii ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃i do ntɔ, jɔ̀ kutɑu ihɛ̃ ku kpɔò pɛ̃ɛ. 4 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, ɑmɑnɛ ci yɑ wɛɛ nɑ ijɛ nŋu ɑkɑ̃.

5 Nɔ Seetɑm í bɔòɛ hee ɑntɑi iri kutɑ ɡɔ, í nyisiɛ bommɑi ɑndunyɑ fei si iju kɑ̃mɛɛ. 6 Nɔ í sɔ̃ɔ í ni, ɑmboei bommɑ ŋɑu fei ɑn muuɛ nɔ ɑn jɔ̀ i nɛ yiiko si ŋɑ. Inɛ iyi ǹ bi, lɑfɛ̃ɛi ɑn muɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ nɑm nii. 7 Nɑ nŋu, bii ì nɑɑ ì ɡulɛ si wɑjum, fei ndɛɛ ɑ́ jɛ tɛɛ. 8 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛɛi ɑɑ ɡulɛɑ, nɔ nŋu ɑkɑ̃i ɑɑ tɔɔ.

9 Nɔ Seetɑm í ɡbɑ̃ɑ í bɔòɛ Zeruzɑlɛmu nɔ í ɡũòɛ hee si ɑntɑi ile lelei kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ í sɔ̃ɔ í ni, bii ɑwɔu ɑmɑi Ilɑɑɔ̃i, fo i dinɡɑ ilɛ, 10 domi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ɑmɑlekɑɛ ŋɑ woodɑ nɑ iriɛ ɑ mɑɑ deɡbeɛ, 11 nɔ ɑ mɑɑ muɛ si ɑwɔ ku bɑ i mɑɑ̀ ti i koosɛ si kutɑ. 12 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, mɑɑ̀ ti i sii Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛɛ. 13 Iyi Seetɑm í lɛlɛɛ si bisiɛ ŋɑu bɛ fei í tɑ̃, ŋɔi í jɔ̀ɔ titɑ̃ í nɛ hee wɑɑti mmu ɡɔ mɑ́.

Jesu í sinti icɛɛ Gɑlilee

(Cɔ Mɑtie 4:12-17; Mɑɑku 1:14-15)

14 Nɔ Jesu í nyi ikpɑ ilɛi Gɑlilee do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃, nɔ iriɛ í fɑnɡɑɑ si ilɛu fei. 15 Wɑ kɔ ŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ ŋɑ, nɔ inɛ fei wɑ sɑɑbuɛ.

À kɔsi Jesu Nɑzɑrɛti bɛ

(Cɔ Mɑtie 13:53-68; Mɑɑku 6:1-6)

16 Nɔ Jesu í bɔ Nɑzɑrɛti ilu bii í jɛ ɑmɑu. Ŋɔi si ɑjɔi kusĩmi í bɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu si bɛi í nɛ dɔɔnɛɛ. Ŋɔi í dede ku cio tiɑ. 17 Ŋɔi ɑ̀ nɑ́ɑ tiɑ iyi Ezɑi wɑliiu í kɔ. Si bɛi wɑ fũu ŋɔi í kɑ̃ si kukɔ ɡɔ iyi wɑ ni,

18 Hundei Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í wɑ sim.

Í cicɑɑm n sisiɑò ilu ɑre ŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu.

Í bɛm n koo n sɔ̃ inɛi piisɔ̃ɔ ŋɑ n ni ɑɑ jɔ̀ ŋɑ ɑ nɛ

Nɔ n sɔ̃ fɛɛju ŋɑ n ni ɑɑ yɛ ilu mɑ́,

Nɔ n jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tɑɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ nɛ ɑrɑ nŋɑ.

19 Nɔ n sisiɑ inɛ ŋɑ n ni ɑwɑɑtii didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ í to wɑ.

20 Ŋɔi Jesu í kɑ tiɑu mɑ́ í sindoɑ woo ce icɛu nɔ í bubɑ. Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɔtɔɔ bɛ fei ɑ̀ kɑ̃siɛ iju. 21 Ŋɔi í sinti ideɛ ku sɔ̃ ŋɑ í ni, nnyii kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ iyi ì ɡbɔ nsɛiu ŋɑ í kɔ̃.

22 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ jɛɑɑ sɛɛdɑ jiidɑ, nɔ biti í mu ŋɑ do ide didɔ̃ iyi wɑ fitɑ hɑi si ɡɛlɛɛu. À ni, kù jɛ ɑmɑi Zozɛfuu mbɛ yɑ. 23 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, kù nɛ sikɑ ɑɑ kpɑɑm mɔndɑu ihɛ̃ í ni ŋɑ, ɑwɔ lokotoro, fɑɑbɑ ɑrɑɛ. Ce iluɛ ihɛ̃ mii ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ ì ce Kɑpɛrɑnumu fei. 24 Ammɑ ɑn sɔ̃ ŋɛ, wɑlii kɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi í yɑ nɛ bɛɛrɛ si ilui nŋu tɑkɑɛ. 25 Ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ iyi ɑri nlɑ ɡɔ í ce si ilɛu fei si wɑɑtii Elii wɑlii nlɑu. Ijĩ kù rɔ si ɑfei ɑdɔ̃ mɛɛtɑ do cukpɑ mɛɛfɑ, mɑ irei. Wɑɑti bɛɛbɛ inɑɑbo jɑɑɔ̃ nkpɔi í wɑ si ilɛi Izirɛli. 26 Do nŋu fei, Ilɑɑɔ̃ kù bɛ Elii wɑlii nlɑu bi kɑ̃mɑ nŋɑ bii kù jɛ bi jɑ̃ɑɔ̃ ɡɔ í wɑ Sɑrɛputɑ si ilɛi Sidɔ̃ɔ *. 27 Nɔ dintɛ nkpɔ mɔi í wɛɛ wo si ilɛi Izirɛli si wɑɑtii Elizee wɑliiu. Do nŋu fei, kù jɔ̀ ɡɔɡɔ nŋɑ ɡɔ ku bɑ iri, bii kù jɛ Nɑɑmɑ inɛi ilɛi Siriu.

28 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi idɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu bɛ fei í kɔ̃. 29 Ŋɔi ɑ̀ dede ɑ̀ leleɛ hɑi inɔ iluu ɑ̀ bɔòɛ hee si ɑntɑi iri kutɑ si bii ɑ̀ mɑ ilu nŋɑ ku bɑ ɑ tɑleɛ wɑ ilɛ. 30 Ammɑ í lɔ ɑnini nŋɑ bɛ í nɛɛ.

Jesu í lele inɛi inɔɔkoi inɛ ɡɔ

(Cɔ Mɑɑku 1:21-18)

31 Nɔ Jesu í bɔ Kɑpɛrɑnumu, ilui Gɑlilee ɡɔ nɔ wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃ si ɑjɔi kusĩmi. 32 Wɑ kɔ ŋɑ si cio do yiiko. Nŋui í jɔ̀ ideu í tosi ŋɑ. 33 Wee mɔkɔ ɡɔ í wɑ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu bɛ í nɛ inɛi inɔɔko, ŋɔi í dɔ̃ ɑnu hee lele í ni, 34 mii í wɑ si ɡɑ̃mɛi ɑwɑɛ ŋɑ ɑwɔ Jesu inɛi Nɑzɑrɛti. Ì nɑɑ ku kpɑ wɑi? Ǹ mɑ̀ inɛ iyi ì jɛ. Awɔi ì jɛ inɛ kumɑ́ iyi Ilɑɑɔ̃ í bɛ wɑ. 35 Ŋɔi Jesu í lɑ siɛ í ni, coko, fitɑ hɑi si mɔkɔu. Ŋɔi inɛi inɔɔkou í tɑ mɔkɔu ilɛ si ɑnini nŋɑ, nɔ í fitɑ siɛ, kù mɛɛ. 36 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ biti, ɑ̀ bee njɛ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ̀ wɑɑ ni, ide dimi yoomɑi ihɛ̃. Mɔkɔu wee wɑ sɔ̃ inɛi inɔɔko ŋɑ ide do yiiko do ɡbuɡbɑ̃ nɔ ɑ̀ wɑɑ fitɑ. 37 Ŋɔi iriɛ í fɑnɡɑɑ si ilɛɛkoi iluu fei.

Jesu í jɔ̀ bɔ̃ɔ nkpɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 8:14-17; Mɑɑku 1:29-34)

38 Ŋɔi Jesu í fitɑ hɑi ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu, nɔ í bɔ kpɑsɛ̃i Simɔɔ. Wee iyei ɑboi Simɔɔu wɑ ce bɔ̃ɔi ɑrɑ ɡbɑ̃ɑ ntɔ ntɔ. Ŋɔi ɑ̀ tɔɔɛ ku jɔ̀ ku bɑ iri. 39 Ŋɔi í kɔmbɑ si ɑbou í lɑ si ɑrɑ ɡbɑ̃ɑu nɔ í nyɑ. Nɔ ɑbou í dede ɡbɑkɑ̃ í yɑɑɛ ŋɑ.

40 Alɛi ɑjɔ nŋu iyi inunu í lɔ, ŋɔi inɛ ŋɑ iyi inɛ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ce bɔ̃ɔ dimi ikɑ̃ ikɑ̃ fei ɑ̀ wɑsi ku nɑɑò ŋɑ wɑ bi tɛɛ. Nɔ í lesi ɑŋɑ fei ɑwɔ í jɔ̀ ɑ̀ bɑ iri. 41 Inɛi inɔɔko ŋɑ mɔ ɑ̀ fitɑ hɑi si inɛ nkpɔ, ɑ̀ dɔ̃ò ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, ɑwɔi ì jɛ Amɑi Ilɑɑɔ̃. Ammɑ Jesu í lɑ si ŋɑ nɔ wɑ ɡɑnji ŋɑ ide ku fɔ domi ɑ̀ mɑ̀ iyi nŋuu inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑi.

Jesu wɑ wɑɑzo ilɛi Zudee

(Cɔ Mɑɑku 1:35-39)

42 Iyi iju í mɑ́ ŋɔi Jesu í fitɑ hɑi inɔ ilu í bɔ ɡbɑbuɑ. Ŋɔi zɑmɑɑ nkpɔ nkpɔ ɡɔ wɑ dɛdɛɛ. Iyi ɑ̀ to bi tɛɛ ŋɔi ɑ̀ tɔɔɛ suuru ku mɑɑ̀ nɛ ku jɔ̀ ɑŋɑ. 43 Ammɑ í sɔ̃ ŋɑ í ni, kù nɛ bɛi ɑn ce iyi n kù wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃ si ilu mmu ŋɑ mɑ́, domi nɑ nŋui ɑ̀ bɛm wɑ. 44 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ nɔ í koo í dɑbii wɑ ce wɑɑzo ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ ilɛi Zudee.

5

Jesu wɑ kpe mɔcɔ sinteɛ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 4:18-22; Mɑɑku 1:16-20)

1 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu wɑ leekĩ kɔkɔi tenku iyi ɑ̀ yɑ kpe Genesɑrɛti, nɔ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ mɑnteɛ ku bɑ ɑ ɡbɔ idei Ilɑɑɔ̃. 2 Nɔ í yɛ ɑkɔi inyi minji itĩi tenkuu bɛ. Ammɑ sɔɔkɔ ŋɑu ɑ̀ fitɑ ɑ̀ wɑɑ wiɛ tɑɑo nŋɑ ŋɑ. 3 Nɔ Jesu í lɔ inɔ ɑkɔi inyiu ɑkɑ̃. Akɔi inyi iyi í lɔ siu inɛ nŋu ti Simɔɔi. Nɔ í kpe Simɔɔ í tɔɔɛ í ni ku nɑ ku sɛkɛɛò ɑkɔu hɑi itĩi inyiu keeke. Ŋɔi í bubɑ si inɔi ɑkɔu, wɑ kɔ zɑmɑɑu si cio.

4 Iyi í fɔ ideɛ í tɑ̃ nɔ í sɔ̃ Simɔɔ í ni, bɔò ɑkɔu si buɑ, nɔ i le tɑɑo nŋɛ ŋɑ si inyiu i mu cɛ̃ɛ ŋɑ. 5 Ŋɔi Simɔɔ í sɔ̃ɔ í ni, Mɛɛtu, ɑ̀ ce icɛ do idũ fei ɑ kù mu nɡɔɡɔ. Ammɑ si bɛi ɑwɔi ì fɔ, ɑn dɑsi tɑɑo ŋɑu inɔ inyi.

6 Ŋɔi ɑ̀ dɑsi tɑɑo nŋɑ ŋɑu inɔ inyi. Iyi ɑ̀ dɑsi ŋɔi ɑ̀ mu cɛ̃ɛ bututu hee tɑɑo nŋɑ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ bi ɑ ɡɑ. 7 Nɔ ɑ̀ kpe kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ɑkɔ minjisiɑu do ɑwɔ ɑ nɑɑ ɑ sobi ŋɑ. Iyi ɑŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ nɔ ɑkɔ minjiu fei í kɔ̃ do cɛ̃ɛ hee wɑ bi ku mi. 8 Iyi Simɔɔ Piɛɛ í yɛ mii nɔu í ce bɛɛbɛ ŋɔi í koo í ɡulɛ si wɑjui Jesu í ni, Lɑfɛ̃ɛ, tɛkɛɛ hɑi bi tom, domi ɑmuu ilu dulum nii. 9 Í fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ njo í muu, nŋu do kpɑɑsiɛ ŋɑu fei nɑ cɛ̃ɛ nkpɔ nkpɔ iyi ɑ̀ muu. 10 Bɛɛbɛ mɔi njo í mu kpɑɑsi minjiɛ ŋɑ, Zɑɑki do Zɑ̃ɑ ɑmɑi Zebedee ŋɑu. Ammɑ Jesu í sɔ̃ Simɔɔ í ni, mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku muɛ. Bɛbɛi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ toom ŋɑi ɑɑ yɑ mɑɑ dɛdɛ. 11 Ŋɔi ɑ̀ bɔò ɑkɔi inyiu ice nɔ ɑ̀ jɔ̀ fei ndɛɛ ɑ̀ wɑɑ too Jesu.

Jesu í jɔ̀ dintɛ ɡɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 8:1-4; Mɑɑku 1:40-45)

12 Si ɑnyii nŋu Jesu í wɑ si ilu ɡɔ bɛ, nɔ mɔkɔ ɡɔ í nɑɑ bi tɛɛ. Mɔkɔu wɑ ce bɔ̃ɔi dintɛ jiidɑ. Iyi í yɛ Jesu ŋɔi í nɑɑ í sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ í tɔɔɛ suuru í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bii ì bi, ɑɑ yɔkɔ i jɔ̀ n bɑ iri n jɛ inɛ iyi í mɑ́. 13 Ŋɔi Jesu í yɔ ɑwɔɛ í luu nɔ í ni, ǹ bi. Bɑ iri nɔ i jɛ inɛ kumɑ́. Bɛ ɡbɑkɑ̃ bɔ̃ɔi dintɛu í nyɑ. 14 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni ku mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ kɑ̃mɑ ideu bɛ, ɑmmɑ koo nyisi ɑrɑɛ bi woo weei Ilɑɑɔ̃u. Nɔ í ni ku ce kuwee iyi Moizi í jilɛu. Kuweeu bɛi ɑ́ nyisi inɛ ŋɑ iyi ì jɛ inɛ iyi í mɑ́ bɛbɛi. 15 Do nŋu fei, iriɛ í fɑnɡɑɑ wɑ kɔ̃ɔsi, nɔ zɑmɑɑ nkpɔ nkpɔ í yɑ mɑɑ tɔtɔɔ bi tɛɛ ku bɑ ɑ ɡbɔ ideɛ nɔ ku bɑ ɑ bɑ iri si bɔ̃ɔ nŋɑ ŋɑ. 16 Ammɑ Jesu í yɑ bɔ ɡbɑbuɑi nŋu ɑkɑ̃ koo ce kutɔɔ.

Jesu í jɔ̀ wɛɛɡɛ ɡɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 9:1-8; Mɑɑku 2:1-12)

17 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio. Wee Fɑrisi do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bubɑ bɛ. À nɑɑi hɑi Zeruzɑlɛmu do hɑi ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee do ilɛi Gɑlilee fei. Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɛ ɡbuɡbɑ̃i Lɑfɛ̃ɛ Jesu wɑɑti iyi í jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bɑ iriu. 18 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ bɛ ɑ̀ wɑɑ so wɛɛɡɛ ɡɔ wɑ si mɑkɛɛ. Nɔ ɑ̀ wɑɑ dɛdɛ bɛi ɑɑ ce ɑ lɔòɛ ile ɑ koo ɑ jilɔɔ si wɑjui Jesu. 19 Ammɑ ɑ kù bɑ do bii ɑɑ lɔòɛ nɑ irii zɑmɑɑu, ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ ɡũ ɑntɑi ileu, ɑ̀ luu nɔ ɑ̀ kitɑɑɛ do mɑkɛɛu si ɑninii zɑmɑɑu si wɑjui Jesu. 20 Iyi Jesu í yɛ nɑɑnɛ nŋɑ ŋɔi í sɔ̃ wɛɛɡɛu í ni, mɔkɔɔyi, ǹ kpɑ idei dulum dɛɛ. 21 Woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ do Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku bee ɑrɑ nŋɑ ide ɑ̀ wɑɑ ni, yooi inɛɛu ihɛ̃ í jɛ iyi wɑ bu Ilɑɑɔ̃. Yooi ɑ́ yɔkɔ ku kpɑ idei dulum dii inɛ ɡɔ bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃. 22 Ammɑ Jesu í mɑ̀ lɑsɑbui idɔ nŋɑ, ŋɔi í bee ŋɑ í ni, nɑ mii í jɔ̀ ì wɑɑ ce dimii lɑsɑbu bɛɛbɛ si idɔ nŋɛ ŋɑ. 23 Yoomɑi í fɑɑlɑ í re, inɛ ku sɔ̃ inɛ ɡɔ ku ni ǹ kpɑ idei dulum dɛɛ, wɑlɑkɔ ku ni ku dede ku nɛ. 24 Ammɑ ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ nɛ ɡbuɡbɑ̃ n kpɑ idei dulum dii inɛ ŋɑ si ɑndunyɑ.

Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í sɔ̃ wɛɛɡɛu í ni, dede i so mɑkɛɛɛ i bɔ kpɑsɛ̃. 25 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ wɛɛɡɛu í dede si wɑju nŋɑ, í so mɑkɛɛ iyi wɑ sũ siu, nɔ wɑ nɛ kpɑsɛ̃ wɑ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃. 26 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ biti ɑ̀ wɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃. Njo í bɛi wɑ mu ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, ɑ̀ yɛ mii mɑɑmɑɑke nnyi.

Jesu í kpe Levi

(Cɔ Mɑtie 9:9-13; Mɑɑku 2:13-17)

27 Si ɑnyii nŋu, Jesu í fitɑ wɑ nɛ si inɔ ilu. Nɔ í yɛ woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ɡɔ ɑ̀ yɑ kpoo Levi, wɑ bubɑ ile bi ku ce icɛɛ, nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, toom wɑ. 28 Ŋɔi Levi í dede, í jɔ̀ mii ndɛɛ fei í tooɛ.

29 Si ɑnyiɛ, í ceɑ Jesu jinɡɑu nlɑ ɡɔ si kpɑsɛ̃ɛ. Woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo bututu do inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ bɑ ŋɑ ku jɛ. 30 Wee Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ do Fɑrisi mmu ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ. Aŋɑi ɑ̀ wɑɑ ɡbɑɡbɑ si mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ ni, nɑ mii í ce ì jɛ ì wɑɑ mɔ ŋɑ do woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo do inɛ lɑɑlɔ ŋɑ. 31 Iyi Jesu í ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, ilu bɑɑni ŋɑ ɑ kù nɛ bukɑɑtɑi ilu iwɔ bii kù jɛ bɔ̃ɔ ŋɑ. 32 Bɛɛbɛ mɔi n kù nɑɑ ku kpe inɛ dee dee ŋɑ, ɑmmɑ ilu dulum ŋɑi ǹ nɑɑ ku kpe ɑ kpɑɑsi idɔ nŋɑ.

Jesu wɑ fɔ idei ɑnu ku dĩ

(Cɔ Mɑtie 9:14-17; Mɑɑku 2:18-22)

33 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ bee Jesu mɑ́ ɑ̀ ni, bɛirei í ce mɔcɔi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiu do ti Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ yɑ dĩ ɑnu ɑ mɑɑ ceò kutɔɔ, nɔ wee mɔcɔɛ ŋɑ ɑ ci yɑ dĩ ɑnu. À yɑ mɑɑ jɛi nɔ ɑ mɑɑ mɔ. 34 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, ɑɑ yɔkɔ i jɔ̀ kpɑɑsii mɔkɔ titɔ̃ ŋɑ ɑ̀ dĩ ɑnu si wɑɑti iyi mɔkɔ titɔ̃u í wɑ inɔ nŋɑ? 35 Ammɑ ɑjɔ wɑ nɑɑ iyi ɑɑ nyɑ mɔkɔ titɔ̃u hɑi si inɔ nŋɑ. Wɑɑti bɛɛbɛi ɑɑ dĩ ɑnu. 36 Ŋɔi í kpɑ nŋɑ mɔndɑ ɡɔ í ni, ɑ ci yɑ ɡɑ ibɔ titɔ̃ ɑ sɔò ibɔ nɡbo. Bii ì ce bɛɛbɛ, ì bɛjɛ ibɔ titɔ̃u mbɛ nɔ jɑɑɛ titɔ̃u ɑ́ wɛɛi ikɑ̃ kɑɑ ce si ibɔ nɡbou. 37 Inɛ ɡɔ ci yɑ nɔ kù dɑsi vɛ̃ɛ titɔ̃ iyi wɑ ɡbɑ si bɔɡɔ bɑtɑ nɡbo ŋɑ. Bii í ce bɛɛbɛ, vɛ̃ɛu ɑ́ jɔ̀ bɔɡɔ ŋɑu ku ɡɑ, vɛ̃ɛu ku nikɑ̃ nɔ bɔɡɔ ŋɑu ku bɛjɛ. 38 Ammɑ ɑ̀ yɑ dɑsi vɛ̃ɛ titɔ̃i si bɔɡɔ titɔ̃ ŋɑ. 39 Nɔ inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ mɔ vɛ̃ɛ nwo nɔ ku bi vɛ̃ɛ titɔ̃ mɑ́, domi ɑ́ ni nwou í ceɑ nŋu.

6

Jesu wɑ fɔ idei ɑjɔi kusĩmi

(Cɔ Mɑtie 12:1-8; Mɑɑku 2:23-28)

1 Si ɑjɔi kusĩmi ɡɔ Jesu wɑ too kɔɔi ilɛ ɡɔ, ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɔ ɑmɑɑjɛ iyi ɑ̀ ɡbɛ̃ si ilɛu ɑ̀ nunu ijuɛ si ɑwɔ ɑ̀ wɑɑ ŋɔ. 2 Ŋɔi Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bee ŋɑ ɑ̀ ni, nɑ mii í jɔ̀ ì wɑɑ ce mii iyi ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑi ku ce si ɑjɔi kusĩmi. 3 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, i kù cio mii iyi Dɑvidi í ce, nŋu do inɛɛ ŋɑ, si wɑɑti iyi ɑri wɑ kpɑ ŋɑu? 4 Í lɔ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ í so pɛ̃ɛ iyi ɑ̀ jilɛɑ Ilɑɑɔ̃ í jɛ, nŋu do inɛɛ ŋɑ. Wee ɑ̀ ɡɑnji inɛ fei ku jɛ pɛ̃ɛu bɛ bii kù jɛ woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑŋɑ ɑkɑ̃. 5 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ɑmu Amɑi Amɑnɛ, ɑmui ǹ jɛ inɛ nɡboi ɑjɔi kusĩmi.

Inɛ iyi ɑwɔ ɑkɑ̃ɛ í ku

(Cɔ Mɑtie 12:9-14; Mɑɑku 3:1-6)

6 Si ɑjɔi kusĩmi mmu ɡɔ, Jesu í lɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu nɔ í wɑsi ku ceɑ inɛ ŋɑ cioi idei Ilɑɑɔ̃. Wee mɔkɔ ɡɔ í wɑ bɛ, ɑwɔ njɛɛ í ku í ɡbɛ. 7 Woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ do Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ kɑ̃si Jesu iju, ɑ̀ wɑɑ cɔ mɑ̀ ɑ́ jɔ̀ inɛɛu ku bɑ iri si ɑjɔi kusĩmi. À wɑɑ cɔɔ domi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ yɛ tɑɑleɛi. 8 Ammɑ Jesu í mɑ̀ lɑsɑbu nŋɑ, ŋɔi í sɔ̃ mɔkɔ iyi ɑwɔɛ í kuu í ni, dede i leekĩ si ɑnini nŋɑ bɛ. Nɔ í dede í leekĩ. 9 Nɔ Jesu í ni, ǹ wɑ n bee ŋɛi, si ɑjɔi kusĩmi, í sĩɑ ɑmɑnɛ ku ce jiidɑ de mɑ̀ lɑɑlɔ, ku fɑɑbɑ ɑmɑnɛ de, mɑ̀ ku kpɑɑ. 10 Ŋɔi í cɔ ɑŋɑ fei í kɑɑko ŋɑ, nɔ í sɔ̃ mɔkɔu í ni, tɛ ɑwɔɛ. Iyi í tɛ ɑwɔu ŋɔi í bɑɑ dee dee. 11 Ŋɔi idɔ nŋɑ í kɔ̃, nɔ ɑ̀ wɑɑ busi njɛ bɛi ɑɑ ceɑ Jesu.

Jesu í cicɑ woo bɛ mɑɑteeji ŋɑu

(Cɔ Mɑtie 10:1-4; Mɑɑku 3:13-19)

12 Wɑɑti bɛɛbɛ Jesu í koo í ɡũ iri kutɑ ɡɔ ku ce kutɔɔ. Nɔ idũu fei í wɑsi ku ce kutɔɔ. 13 Iyi iju í mɑ́ í tɔtɔɔ mɔcɔɛ ŋɑ nɔ í cicɑ ɑmɑnɛ mɑɑteeji si inɔ nŋɑ, í sɔ ŋɑ woo bɛ ŋɑ. 14 Iri nŋɑ wee, Simɔɔ iyi í sɔ Piɛɛ, do Anderee ifɔɛ, do Zɑɑki do Zɑ̃ɑ do Filipu do Bɑɑtelemi 15 do Mɑtie do Tomɑɑ do Zɑɑki ɑmɑi Alifee, do Simɔɔ inɛi iɡbɛi Zelɔtu *, 16 do Zudɑsi ɑmɑi Zɑɑki, do Zudɑsi Isikɑriɔti iyi ɑ́ nɑ ku zɑmbɑɛu.

Didɔ̃ do ijuukpɑ̃

(Cɔ Mɑtie 4:23-25; 5:1-12)

17 Wɑɑti iyi Jesu í cicɑ woo bɛ mɑɑteeji ŋɑu í tɑ̃ ŋɔi ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ kitɑ wɑ ɑ̀ wɑɑ leekĩ si ilɛ ku munɡɑ ɑnu ɡɔ. Tenɡi bɛi mɔcɔ nkpɔɛ ŋɑu ɑ̀ wɑ do zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ. Inɛ ŋɑu ɑ̀ nɑɑi hɑi ilɛi Zudee fei do Zeruzɑlɛmu ilu nlɑɛ, do hɑi Tii do Sidɔ̃ɔ, ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ikpɑ bi inyi dũdũ. 18 À nɑɑ bi tɛɛi ku bɑ ɑ ɡbɔ ideɛ nɔ ɑ bɑ iri si bɔ̃ɔ nŋɑ. Inɛ ŋɑ iyi inɛi inɔɔko ŋɑ ɑ̀ sindɑ iri nŋɑ ɑ̀ bɑ iri. 19 Ŋɔi inɛ ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ dɛ ku luu, domi ɡbuɡbɑ̃ nlɑ nlɑ í yɑ fitɑ siɛ nɔ ku jɔ̀ ɑŋɑ fei ɑ bɑ iri.

20 Ŋɔi Jesu í cɔ mɔcɔɛ ŋɑu í ni,

Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi iŋɛ ilu ɑre ŋɑ, domi iŋɛi ì jɛ inɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

21 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi iŋɛ iyi ɑri wɑ kpɑ si nsɛi domi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ i yo ŋɑ.

Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi iŋɛ iyi ì wɑɑ kpɑtɑ si nsɛi, domi ɑɑ nɑ i nyɑɑnyi ŋɑ.

22 Iŋɛ ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi bii inɛ ŋɑ ɑ̀ cé ŋɛ, nɔ ɑ̀ lele ŋɛ hɑi inɔ nŋɑ, nɔ ɑ̀ wɑɑ bu ŋɛ, nɔ ɑ̀ wɑɑ sɔ ŋɛ iri lɑɑlɔ nɑ irii ɑmu Amɑi Amɑnɛ. 23 Ajɔ nŋu, i jɔ̀ inɔ nŋɛ ku dɔ̃, i fo i dinɡɑɑ do inɔ didɔ̃, domi ribɑ iyi ɑ̀ jilɛ nŋɛ lelei Aɔ̃ í lɑ. Inɛ ŋɑu bɛ, bɛɛbɛi mɔi bɑlɑ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ ceɑ wɑlii ŋɑu wo.

24 Ammɑ inɔ kufɔi ɑ́ jɛ ti iŋɛ ilu fiɑ ŋɑ, domi ì bɑ inɔ nŋɛ í tũ tɑ̃ ŋɑ.

25 Inɔ kufɔi ɑ́ jɛ ti iŋɛ iyi ì wɑ si ɑyo si nsɛi, domi ɑri ɑ́ nɑ ku kpɑ ŋɛ.

Inɔ kufɔi ɑ́ jɛ ti iŋɛ iyi ì wɑɑ nyɑɑnyi si nsɛi, domi ɑɑ nɑ i kpɑtɑ i mɑɑ cɑ̃ kpokpo ŋɑ.

26 Iŋɛ ilu inɔ kufɔ ŋɑi bii inɛ fei wɑ sɑɑbu ŋɛ domi bɛɛbɛi bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ ceɑ wɑlii ilu ibo ŋɑu wo.

I bi mbɛɛ nŋɛ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 5:38-48; 7:12ɑ)

27 Ammɑ iŋɛ iyi ì sotĩ ì wɑɑ ɡbɔ idem ŋɑ, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, i yɑ bi mbɛɛ nŋɛ ŋɑ, nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ cé ŋɛ i yɑ ce nŋɑ jiidɑ ŋɑ. 28 I weeɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce ikpe ŋɛ, nɔ i yɑ ceɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce nŋɛ lɑɑlɔ kutɔɔ ŋɑ. 29 Bii inɛ ɡɔ í sɑmbɑlɑɛ, toɑ kɛkɛlɛ ɑkɑ̃ɛ mɑ́. Inɛ iyi í ɡbɑ ibɔ kumbooɛ, mɑɑ̀ ti i kɔ ku so dɑnziɡiɛ mɑ́. 30 Bii inɛ ɡɔ í tɔɔɛ mii ɡɔ, muɑɑ. Bii inɛ ɡɔ í so mii ndɛɛ ɡɔi, mɑɑ̀ ti i beeɛ mɑ́. 31 Dimi iyi ì bi inɛ ŋɑ ɑ ce nŋɛ, iŋɛ mɔ i ce nŋɑ dimi nŋu.

32 Bii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi ŋɛ ɑŋɑ ɑkɑ̃i iŋɛ mɔ ì bi ŋɑ, sɑɑbu yoomɑi ì nɛ ŋɑ. Bɑɑ woo ce lɑɑlɔ ŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ yɑ bi kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ. 33 Bii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce nŋɛ jiidɑ, ɑŋɑi iŋɛ mɔ ì wɑɑ sɑ̃ɑ ɡbese, sɑɑbu yoomɑi ì nɛ ŋɑ. Bɑɑ woo ce lɑɑlɔ ŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ yɑ ce bɛɛbɛ. 34 Bii ì wɑɑ wɛ̃ɑ inɛ ŋɑ nɡɔɡɔ nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ tɑmɑɑ ɑɑ nɑ ɑ sɑ̃ nŋɛ, to, sɑɑbu yoomɑi ì nɛ ŋɑ. Bɑɑ woo ce lɑɑlɔ ŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ yɑ wɛ̃ɑ njɛ nɔ ɑ sɑ̃. 35 Ammɑ i bi mbɛɛ nŋɛ ŋɑ, i ce nŋɑ jiidɑ ŋɑ, i yɑ wɛ̃ nŋɑ i mɑɑ̀ cɔ kpɑ̃ɑi ku sɑ̃ ŋɑ. Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ, ribɑ nŋɛ ɑ́ lɑ nɔ ɑɑ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, nŋu iyi kù nɛ sɑɑ, domi nŋu tɑkɑɛ wɑ nyisi ɑmɑnɛ ɡudulu ŋɑ do ɑmɑnɛ lɑɑlɔ ŋɑ didɔ̃ɛ. 36 I jɔ̀ i nɛ ɑrɑɑrei inɛ ŋɑ bɛi Bɑɑ nŋɛ mɔ í nɛ.

Mɑɑ̀ kiiti kpɑɑsiɛ

(Cɔ Mɑtie 7:1-5)

37 Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, i mɑɑ̀ yɑ kiiti inɛ ŋɑ, nɔ Ilɑɑɔ̃ mɔ kɑɑ kiiti ŋɛ. I mɑɑ̀ yɑ yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ nɔ Ilɑɑɔ̃ mɔ kɑɑ yɛ tɑɑle nŋɛ. I yɑ kpɑ idei kurɑrɑi njɛ ŋɑ nɔ Ilɑɑɔ̃ mɔ ɑ́ kpɑ idei kurɑrɑi iŋɛ mɔ. 38 I yɑ muɑ njɛ ŋɑ nɔ Ilɑɑɔ̃ mɔ ɑ́ mu nŋɛ. Si ɡũɑ nlɑ nlɑi ɑ́ ce nŋɛ ɑmuɑ. Á yɑɡɑɛ ku kitiɡbɑɛ ku kɔ̃ hee ɑndɛɛ, nɔ ku cuu nŋɛ si bɔɡɔ. Ntɔ ntɔ ɡũɑ iyi ì wɑ̃ɑò kpɑɑsi ŋɑ, nŋui Ilɑɑɔ̃ mɔ ɑ́ wɑ̃ nŋɛ do.

39 Nɔ í kpɑ nŋɑ mɔndɑ ɡɔ í ni, fɛɛju ɑ́ yɔkɔ ku muɑ fɛɛju ɑkpɑ? Bii fɛɛju ŋɑ ɑ̀ wɑɑ muɑ njɛ ɑkpɑ ɑŋɑ minji fei ɑ kɑɑ dɑsi isɑ? 40 Woo kɔkɔ icɛ ci yɑ re inɛ nɡboɛ. Ammɑ inɛ fei, wɑɑti iyi í mɑ̀ mii iyi inɛ nɡboɛ í nyisiɛ, nŋu mɔ í yɑ yɛi bɛi inɛ nɡbou.

41 Nɑ mii í ce ì wɑɑ yɛ fɔfɔ keeke iyi í wɑ si ijui kpɑɑsiɛ nɔ i kù yɛ jĩi ite iyi í wɑ si titɛɛ. 42 Bɛirei ɑɑ ce i ni, kpɑɑsi, jɔ̀ n nyɑɛ fɔfɔ si ijuɛ, nɔ ɑwɔ i kù wɑɑ yɛ jĩi ite iyi í wɑ si titɛɛ. Awɔ ilu muɑfitii, jɔ̀ i tɑko i nyɑ jĩi ite iyi í wɑ si ijuɛu titɑ̃ ku bɑ i yɛ ilu sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, i bɛi i nyɑ fɔfɔ iyi í wɑ si ijui kpɑɑsiɛ.

À yɑ mɑ̀ jĩii hɑi si isoɛ

(Cɔ Mɑtie 7:16-20; 12:33-35)

43 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, jĩi jiidɑ kɑɑ so iso lɑɑlɔ. Bɛɛbɛ mɔi jĩi lɑɑlɔ kɑɑ so iso jiidɑ. 44 Ntɔ ntɔ jĩi fei hɑi si isoɛi ɑ̀ yɑ mɑ̀ɑ. A ci yɑ kɑ fiɡi si ɑɡũ, bɛɛbɛ mɔi ɑ ci yɑ kɑ rezɛ̃ɛ si ɑɡũ fũfũ, mɑ̀ irei. 45 Amɑnɛ jiidɑ í yɑ nyɑ jiidɑ wɑi hɑi si mii jiidɑ iyi wɑ sinɡɑ si idɔɛ. Amɑnɛ lɑɑlɔ mɔ í yɑ nyɑ lɑɑlɔ wɑi hɑi si mii lɑɑlɔ iyi wɑ sinɡɑ si idɔɛ, domi mii iyi wɑ kɔ̃ si idɔi ɑmɑnɛ, nŋui ɡɛlɛɛ í yɑ fɔ.

Woo mɑ ile minji ɡɔ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 7:24-27)

46 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, nɑ mii í ce ì yɑ mɑɑ kpem Lɑfɛ̃ɛ, Lɑfɛ̃ɛ, nɔ i ci yɑ ceò ide iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ icɛ ŋɑ. 47 Inɛ iyi í nɑɑ bi tom fei nɔ wɑ ɡbɔ idem nɔ wɑ jirimɑɛ, ɑn nyisi ŋɛ inɛ iyi lɑfɛ̃ɛ í jɔ. 48 Í jɔ mɔkɔ ɡɔ iyi wɑ mɑ ile. Mɔkɔu í tu isɑ titɑ̃ í jĩ hee í koo í kɑ̃si kutɑ í bɛi í nyɔ icui ileu. Si ɑnyiɛ ŋɔi ijĩ í nɑ í rɔ nɔ ido í kɔ̃ wɑ nikɑ̃, wɑ cɑ̃ ileu, ɑmmɑ kù yɔkɔ ku kɛkɛɛ domi kumɑɛ í sĩɑ. 49 Ammɑ inɛ iyi í ɡbɔ idem nɔ kù wɑɑ jirimɑɛ, í yɛi bɛi mɔkɔ ɡɔ iyi í mɑ ile nɔ kù nyɔ icuɛ do kutɑ. Ŋɔi ido í nɑ í kɔ̃ í nikɑ̃ wɑ cɑ̃ ileu nɔ ɡbɑkɑ̃ í cuku í lɛɡɛ fei.

7

Jesu í jɔ̀ ɑmɑɑcɛi sooɡe inɛ nɡbo ɡɔ í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 8:5-13)

1 Iyi Jesu í sɔ̃ ŋɑ ideu fei í tɑ̃, ŋɔi í bɔ Kɑpɛrɑnumu. 2 Wee inɛ nɡboi sooɡe ɡɔ í wɑ bɛ. Sooɡeu í nɛ ɑmɑɑcɛɛ, nɔ í buui jiidɑ jiidɑ. Amɑɑcɛui wɑ ce bɔ̃ɔ hee wɑ bi ku ku. 3 Ŋɔi sooɡeu í ɡbɔ bɑɑui Jesu, nɔ í bɛ inɛ nɡboi Zuifu ɡɔ ŋɑ bi tɛɛ ɑ koo ɑ tɔɔɛ ku nɑ ku fɑɑbɑ ɑmɑɑcɛi nŋu. 4 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ koo. Iyi ɑ̀ to bi Jesu, ŋɔi ɑ̀ tɔɔɛ suuru ntɔ ntɔ ɑ̀ ni mɔkɔu í to i sobiɛ 5 domi í bi dimi nwɑ. Nŋui í nɔ í mɑ nwɑ ile bii ɑ̀ yɑ kɑ ce kutɔtɔɔu bɛ.

6 Nɔ ɑŋɑò Jesu ŋɑ ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ. Iyi ɑ̀ mɑɑi kpɑsɛ̃u ŋɔi sooɡeu í bɛ kpɑɑsiɛ ɡɔ ŋɑ ɑ koo ɑ sɔ̃ɔ ɑ ni, Lɑfɛ̃ɛ, sooɡeu njɛ í ni i mɑɑ̀ tɑɑbi ɑrɑɛ, domi nŋu kù to i lɔ wɑ kpɑsɛ̃i nŋu. 7 Nɑ nŋui í ce mɔm í yɔɔ iyi nŋu kù to nŋu ku nɑɑ bi tɛɛ do ɑrɑɛ. Ammɑ í ni i fɔ ide nŋu ɑkɑ̃ wɑ, ɑmɑɑcɛi nŋu ɑ́ bɑ iri. 8 Nɔ í ni bɑɑ nŋu tɑkɑi nŋu, idei inɛ nɡboi nŋu ŋɑi nŋu wɑ ɡbɔ, nɔ nŋu mɔ í nɛ sooɡe ŋɑ iyi wɑ ɡbɑ̃. Bii nŋu í sɔ̃ inɛ ɑkɑ̃ nŋu í ni ku bɔ ihɔ̃, í yɑ kooi. Bii nŋu í nɔ í kpe inɛ ɡɔ nŋɑ í yɑ nɑɑi. Nɔ bii nŋu í sɔ̃ ɑmɑɑcɛi nŋu ɡɔ nŋu í ni ku ce iyi ihɛ̃ í yɑ cooi.

9 Iyi Jesu í ɡbɔ ideu í biti, nɔ í sindɑ í sɔ̃ zɑmɑɑ iyi wɑ tooɛu í ni, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, bɑɑ si inɔi inɛi Izirɛli ŋɑ fei n kù yɛ inɛ iyi í yɔkɔ í dɑsim nɑɑnɛ nlɑ nlɑ bɛi inɛɛu ihɛ̃. 10 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi ɑmɑ ɑbɛ ŋɑu ɑ̀ nyi kpɑsɛ̃, nɔ ɑ̀ bɑ ɑmɑɑcɛu í bɑ bɑɑni.

Jesu í jĩ ɑmɑi jɑɑɔ̃ ɡɔ iyi í ku

11 Si ɑnyiɛ ŋɔi Jesu í bɔ ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Nɑyini. Mɔcɔɛ ŋɑ do zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ. 12 Wɑɑti iyi í mɑɑi si ɡɑmboi bindii iluu, í yɛ ɑ̀ so ikui ɑmɑ ɑwɑɑsũ ɡɔ ɑ̀ wɑɑ bɔ ku suu. Amɑ ɑwɑɑsũu nŋu ɑkɑ̃i iyeɛ í bí nɔ iyeu jɑɑɔ̃i. Inɛi inɔ ilu nkpɔ nkpɔi wɑ too fitii ɑbou. 13 Iyi Lɑfɛ̃ɛ í yɛ ɑbou ŋɔi ɑrɑɑre í muu, nɔ í sɔ̃ɔ í ni, mɑɑ̀ kpɑtɑ. 14 Ŋɔi í sɛkɛɛ si ŋɑ í lu kpɑkoi ikuu nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ soou ɑ̀ leekĩ. Nɔ Jesu í ni, ɑwɔ ɑwɑɑsũ, ǹ wɑ n sɔ̃ɛ, dede. 15 Nɔ ɑwɑɑsũ iyi í kúu í dede í bubɑ wɑ fɔ ide. Nɔ Jesu í sindoɑ iyeɛ. 16 Ŋɔi njo í mu ɑŋɑ fei, nɔ ɑ̀ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ wɑɑ ni, wɑlii ilu ɡbuɡbɑ̃i í nɑɑ si wɑ. Nɔ ɑ̀ wɑ ni mɑ́, Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ bi inɛɛ ŋɑ ku bɑ ku sobi ŋɑ.

17 Ŋɔi ideu í fɑnɡɑɑ si ilɛi Zudee do si ilɛɛkoɛ ŋɑ fei.

Inɛ ŋɑ iyi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi í bɛ

(Cɔ Mɑtie 11:2-19)

18 Ŋɔi mɔcɔi Zɑ̃ɑ ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ bɑɑ ile piisɔ̃ɔ bɛ ɑ̀ sisiɑɑ mii ŋɑu bɛ fei. Nɔ í kpe ɑmɑnɛ minji si inɔ nŋɑ, 19 í bɛ ŋɑ bi Lɑfɛ̃ɛ ɑ beeɛ ɑ ni, ɑwɔi ì jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku bɛ wɑu? Mɑ̀ kɑ deɡbe inɛ mmu ɡɔ. 20 Iyi ɑ̀ to wɑ bi Jesu, ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyiui í bɛ wɑ kɑ nɑɑ kɑ beeɛ kɑ ni, ɑwɔi ì jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku bɛ wɑu? Mɑ̀ kɑ deɡbe inɛ mmu ɡɔ.

21 Wee si wɑɑti nŋu bɛi, Jesu í jɔ̀ bɔ̃ɔ nkpɔ do kɔ̃̀ɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bɑ iri, nɔ wɑ lele inɛi inɔɔko ŋɑ hɑi si inɛ ɡɔ ŋɑ, nɔ í jɔ̀ fɛɛju nkpɔ í yɛ ilu mɑ́. 22 Nɔ í jɛɑ ɑmɑ ɑbɛ ŋɑu í ni, i koo i sisiɑ Zɑ̃ɑ mii iyi ì yɛ do iyi ì ɡbɔ ŋɑ. Fɛɛju ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɛ ilu, woo sukutɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ dee dee, dintɛ ŋɑ ɑ̀ bɑ iri ɑ̀ jɛ inɛ kumɑ́, dekĩ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ide, iku ŋɑ ɑ̀ jĩ, nɔ ɑ̀ wɑɑ wɑɑzoɑ ilu ɑre ŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu. 23 Ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi kɑɑ nyiò ɑnyi si nɑɑnɛ ku dɑsiɛ nɑ irim.

24 Iyi ɑmɑ ɑbɛi Zɑ̃ɑ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ bɛi Jesu í fɔ, ŋɔi ɑ̀ sindɑ ɑ̀ nɛ. Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ, ŋɔi Jesu í lɔsi ku sisiɑ zɑmɑɑu idei Zɑ̃ɑ í ni, mii ì bɔ ku cɔ ɡbɑbuɑu ŋɑ. Fɔfɔ iyi fufu wɑ yɑyɑ? Aɑwo. 25 To, mii ì bɔ ku cɔ ŋɑ. Mɑ̀ mɔkɔ iyi wɑ dɑsi jɑɑɛ jiidɑu? Aɑwo, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɑsi jɑɑɛi fiɑ nkpɔ nɔ ɑ̀ wɑ si inɔi ɑmɑni nlɑ nlɑ, ɑŋɑi ɑ̀ yɑ wɑ kɑbɑi ilɑɑlu ŋɑ. 26 To, mii ì bɔ ku cɔ ŋɑ. Mɑ̀ wɑliii ì bɔ ku cɔ ŋɑ. Oo, ntɔ ntɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ, inɛɛu bɛ í re bɑɑ wɑlii. 27 Zɑ̃ɑi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɑ̃ɑ tenɡi bii í ni, Ilɑɑɔ̃ í ni,

Wee, ǹ bɛ woo sisi idem wɑ si wɑjuɛ iyi ɑ́ teeseɛ kpɑ̃ɑɛ.

28 An sɔ̃ ŋɛ, si inɔi inɛ ŋɑ iyi inɑɑbo ŋɑ ɑ̀ bí fei, kɑ̃mɑ nŋɑ kù wɛɛ iyi í re Zɑ̃ɑ. Ammɑ do nŋu fei, bɑɑ inɛ iyi í kere í re si bommɑi Ilɑɑɔ̃ í roo.

29 Nɔ Jesu í ni mɑ́, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ idei Zɑ̃ɑ fei hee do woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ fei ɑ̀ jɔ̀ Zɑ̃ɑ í dɑsi ŋɑ inyi nɔ nŋu bɛ wɑ nyisi iyi ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɛ dee dee. 30 Ammɑ Fɑrisi ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ ɑ kù jɛ Zɑ̃ɑ ku dɑsi ŋɑ inyi. Bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ kɔsi mii iyi Ilɑɑɔ̃ í dɑsi idɔ ku ce nŋɑ.

31 Ŋɔi Jesu í ni, yooi ɑn wɑ̃ò inɛi nsɛi ŋɑu ihɛ̃. Yooi ɑ̀ jɔ. 32 À jɔ ɑmu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bubɑ bɑntumɑ, ɑ̀ sɔ̃ njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, ɑ̀ fɑ̃ nŋɛ yee nɔ i kù jojo ŋɑ, nɔ ɑ̀ kɔ̃ nŋɛ irii iku ŋɑ nɔ i kù kpɑtɑ ŋɑ. 33 Ǹ ni bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑɑti iyi Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi í nɑɑ, í yɑ dĩ ɑnu, ci yɑ mɔ vɛ̃ɛ, nɔ ì ni í nɛ inɛi inɔɔko ŋɑ. 34 Nɔ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ nɑɑ, ǹ yɑ n jɛ nɔ n mɑɑ n mɔ, nɔ í ni ŋɑ ǹ bi ijɛ nɔ ǹ jɛ woo mɔ ɑtɛ̃ nɔ ǹ jɛ kpɑɑsii woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ do ilu dulum ŋɑ. 35 Do nŋu fei, ɑ̀ yɛ iyi bisii Ilɑɑɔ̃ í jɛ dee dee nɑ icɛ ŋɑ iyi wɑ ce.

Jesu wɑ jɛ kpɑsɛ̃i Fɑrisi ɡɔ

36 Fɑrisi ɡɔ í kpe Jesu ku jɛ bi tɛɛ ɑjɔ nŋu ɡɔ. Nɔ Jesu í lɔ ileɛ í bubɑ wɑ jɛ. 37 Wee, ɑbo ɑ̀ tɑ icu ɡɔ í wɑ si iluu bɛ. Iyi í ɡbɔ ɑ̀ ni Jesu wɑ jɛ kpɑsɛ̃i Fɑrisiu, ŋɔi í nɑɑò tulɑre wɑ si ɑmɑ cɑkɑ ku sĩɑ ɡɔ iyi ɑ̀ ce do ɑbɑtii. 38 Abou í nɑɑ í wɑi do ɑnyii Jesu bi isɛɛ ŋɑ. Wɑ kpɑtɑ nɔ cikɑ̃ɑjuɛ ŋɑ wɑ tontoo si isɛɛ hee í cɔɔ, nɔ wɑ ɡbɑ̃ɑ do ntoi iriɛ ŋɑ, wɑ cɔ̃ɔcɔ̃ɔɛ, í fɑ̃ siɛ tulɑreu. 39 Fɑrisi iyi í kpe Jesu ku jɛu, iyi í yɔɔ, ŋɔi í fɔ si idɔɛ í ni, mɔkɔu ihɛ̃, bii wɑliii, ɑ́ mɑ̀ dimii inɑɑbo iyi wɑ luu ihɛ̃ domi woo tɑ icui. 40 Nɔ Jesu í ni, Simɔɔ, ǹ nɛ ide ɡɔ iyi ɑn sɔ̃ɛ. Nɔ í ni, fɔ, Mɛɛtu.

41 Ŋɔi Jesu í ni, mɔkɔ ɡɔ í wɛɛ iyi ɑmɑnɛ minji wɑ mu ɡbeseɛ. Inɛ ɑkɑ̃ wɑ mu kpɛkɛlɛ cĩɔ miu, inɛ ɑkɑ̃ mɔ ciitɑɑ. 42 Nɔ wee ɑ kù nɛ mii iyi ɑɑ sɑ̃ɑò, nɔ í ceɑ ɑŋɑ minji fei suuru. To, si ɑŋɑ minjiu, yoo nŋɑi ɑ́ bi mɔkɔu ku re. 43 Nɔ Simɔɔ í jɛɑɑ í ni, ǹ tɑmɑɑ inɛ iyi ɡbeseɛ í reui. Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ntɔi ì fɔ.

44 Iyi í ni bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi í sindɑ si inɑɑbou nɔ í sɔ̃ Simɔɔ í ni, ì yɛ ɑbou ihɛ̃? Iyi ǹ lɔ wɑ kpɑsɛ̃ɛ i kù muum inyi n wiɛ kutɛm, ɑmmɑ ɑbou ihɛ̃ í cɔ̀ kutɛm do cikɑ̃ɑjuɛ ŋɑ, nɔ í ɡbɑ̃ɑ do ntoi iriɛ ŋɑ. 45 I kù cem fɔɔ do kucɔ̃ɔcɔ̃ɔ ɑmmɑ ɑbou ihɛ̃, hɑi wɑɑti iyi ǹ lɔ wɑ, kù jɔ̀ kutɛm ku cɔ̃ɔcɔ̃ɔ. 46 Nɔ i kù jɔsi irim ikpo, ɑmmɑ ɑbou ihɛ̃, í fɑ̃si isɛm tulɑre. 47 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n sɔ̃ɛ kubi nlɑi ɑbou ihɛ̃ wɑ nyisi iyi Ilɑɑɔ̃ í kpɑ idei dulum dɛɛ, bɑɑ do iyi í kpɔ fei. Ammɑ inɛ iyi ɑ̀ ceɑ suuru keeke, kubiɛ mɔ keekei. 48 Ŋɔi í sɔ̃ ɑbou í ni, ɑ̀ kpɑ idei dulum dɛɛ. 49 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ ɑŋɑò ŋɑu, ɑ̀ bee njɛ ide ɑ̀ wɑɑ ni, dimii ɑmɑnɛ yoomɑi ihɛ̃ iyi ɑ́ yɔkɔ ku kpɑ idei dulum dii ɑmɑnɛ ŋɑ. 50 Nɔ Jesu í sɔ̃ ɑbou í ni, nɑɑnɛɛi í fɑɑbɑɛ. Koo nɛ do lɑɑkɑi ku sũ.

8

Inɑɑbo ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too Jesu

1 Si ɑnyii nŋu, Jesu í dɑbii dɑbii si wɑnɡɑɑ ŋɑ do si ilɛɛko ŋɑ, wɑ wɑɑzo wɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃. Nɔ mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu ɑ̀ suu 2 do inɑɑbo nkpɔ ɡɔ ŋɑ. Si inɔi inɑɑbo ŋɑu, ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ce bɔ̃ɔ wo, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ inɛi inɔɔko ŋɑ wo, nɔ Jesu í jɔ̀ ɑŋɑ fei ɑ̀ bɑ iri. Inɑɑbo ŋɑu wee. Mɑɑri iyi ɑ̀ yɑ kpe inɛi Mɑdɑlɑ, nŋui Jesu í leleɑ inɛi inɔɔko mɛɛje ŋɑu, 3 do Zoɑnɑ ɑboi Cuzɑ, woo mu ɑmɑnii ilɑɑlu Herodu, do Suzɑni do inɑɑbo nkpɔ ɡɔ ŋɑ mɑ. Abo ŋɑu ɑ̀ wɑɑ sobi ŋɑ do ɑmɑni nŋɑ.

Mɔndɑi woo ɡbɛ̃

(Cɔ Mɑtie 13:1-9; Mɑɑku 4:1-9)

4 Hɑi ilu fei inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku nɑɑ bi Jesu. Si bɛi zɑmɑɑ í tɔtɔɔ ŋɔi í kpɑ nŋɑ mɔndɑ.

5 Si mɔndɑu í ni, mɔkɔ ɡɔ í fitɑ wɑ fɑ̃ dimi. Si bɛi wɑ fɑ̃ dimiu, ŋɔi ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ cuku si kpɑ̃ɑ, nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ̀ si nɔ yɛi ŋɑ ɑ̀ jɔɔ. 6 Nɔ ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si ilɛ iyi í nɛ kutɑ. Iyi í fitɑ ɡbɑkɑ̃, í ɡbɛi, domi mɑndi kù wɑ si. 7 Gɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si inɔ ɑɡũ ŋɑ. Ŋɔi ɑɡũ ŋɑu do dimi jiidɑu ɑ̀ fitɑ ɑjɔ, ŋɔi ɑɡũ ŋɑu ɑ̀ dede ɑ̀ lɑ ɑ̀ bii dimi jiidɑu. 8 Gɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ cuku si ilɛ jiidɑ, nɔ ɑ̀ fitɑ ɑ̀ lɑ ɑ̀ so iso cĩɔ cĩɔ.

Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, nɔ í lɑ hee lele í ni, inɛ iyi í nɛ itĩ iyi ɑ́ ɡbɔò ide, ku ɡbɔ.

Mii í jɔ̀ Jesu í yɑ mɑɑ kpɑ mɔndɑ

(Cɔ Mɑtie 13:10-17; Mɑɑku 4:10-12)

9 Nɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ beeɛ yɑɑsei mɔndɑu. 10 Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, iŋɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ì mɑ̀ ɑsiii bommɑɛ, ɑmmɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ ŋɑi do mɔndɑ ŋɑ ku bɑ

Bɑɑ bii ɑ̀ wɑɑ cɔ ɑ mɑɑ̀ yɔɔ.

Nɔ bii ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ɑ kɑɑ mɑ̀ yɑɑseɛ.

Yɑɑsei mɔndɑi woo ɡbɛ̃

(Cɔ Mɑtie 13:18-23; Mɑɑku 4:13-20)

11 Yɑɑsei mɔndɑu wee. Dimiu, idei Ilɑɑɔ̃i. 12 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɛi bɛi kpɑ̃ɑ tenɡi bii dimiu í cuku. Aŋɑi ɑ̀ ɡbɔ ideu, ɑmmɑ Seetɑm í nɑɑ í nyɑɑ hɑi si idɔ nŋɑ ku bɑ ɑ mɑɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ ɑ bɑ fɑɑbɑ. 13 Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɛi bɛi ilɛ kutɑ. Aŋɑi ɑ̀ ɡbɔ ideu nɔ ɑ̀ ɡbɑɑ do inɔ didɔ̃. Ammɑ ɑ kù jɔ̀ kù ce icɑ̃ si idɔ nŋɑ. Nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ í kpɛ keeke ɑmmɑ iyi wɑhɑlɑ í nɑɑ, ɑ̀ nyiò ɑnyi. 14 Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɛi bɛi inyɑ iyi í nɛ ɑɡũ ŋɑu. Aŋɑi ɑ̀ ɡbɔ ideu, ɑmmɑ si bɛi ɑ̀ wɑɑ nɛ, inɔ ku fɔ do ɑmɑni do didɔ̃i ɑndunyɑ ŋɑi ɑ̀ bii ideu ɑ̀ kpɑɑ, nɔ iso nŋɑ ŋɑ kù jĩɑ. 15 Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɛi bɛi ilɛ jiidɑu. Aŋɑi ɑ̀ ɡbɔ ideu nɔ ɑ̀ jilɔɔ si idɔ jiidɑ hɑi nɛ muɑfiti, nɔ ɑ̀ wɑɑ temuɑ hee wɑ so iso.

Mɔndɑi fitilɑ

(Cɔ Mɑɑku 4:21-25)

16 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ í ni, inɛ ɡɔ ci yɑ mɑ fitilɑ ku biiɛ do cɑkɑ, wɑlɑkɔ ku dɑsi ɑbɛ dɑɑi. Ammɑ ɑ̀ yɑ kɔɑɛi lele ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ lɔ wɑ fei ɑ yɛ inyɑ kumɑ́. 17 Si bɛɛbɛ mii iyi wɑ mɑnji fei ɑ́ boli, nɔ mii iyi ɑ̀ ce si ɑsii fei ɑ́ nɑ ku fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ.

18 Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑi ŋɑ do yɑɑse bɛi ì wɑɑ ɡbɔò ide ŋɑ, domi inɛ iyi í nɛ, nŋui ɑ̀ yɑ kɔ̃ɔɑ si. Inɛ mɔ iyi kù nɛ, ɑndi iyi wɑ tɑmɑɑ siu mɑ́ ɑ̀ yɑ ɡbɑɑi.

Iyei Jesu do ifɔɛ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 12:46-50; Mɑɑku 3:31-35)

19 Iyei Jesu do ifɔɛ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tɛɛ, ɑmmɑ ɑ kù bɑ ɑ kù to siɛ nɑ zɑmɑɑu. 20 Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, iyeɛ do ifɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ leekĩ wɑduude ɑ̀ wɑɑ bi ku yɛɛ. 21 Ammɑ í jɛ nŋɑ í ni, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ idei Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ wɑɑ jirimɑɛ, ɑŋɑi ɑ̀ jɛ iyem wɑlɑkɔ ifɔm ŋɑ.

Jesu í leekĩ fufu si tenku

(Cɔ Mɑtie 8:23-27; Mɑɑku 4:35-41)

22 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu í lɔ ɑkɔi inyi nŋu do mɔcɔɛ ŋɑ, nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, kɑ kuɑ tenkuu kɑ bɔ ice ikpɑ ihɔ̃. Nɔ ɑ̀ nɛ. 23 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ nɛu, Jesu í sĩ njoo. Ŋɔi fufu nlɑ ɡɔ í dede si tenkuu, nɔ inyi wɑ kɔ̃ ɑkɔu. À wɑ si mbirisi. 24 Ŋɔi ɑ̀ sɛkɛɛ si Jesu ɑ̀ jũu ɑ̀ ni, Mɛɛtu, Mɛɛtu, ɑ̀ wɑɑ bɔ nfe ku ce.

Ŋɔi Jesu í jĩ nɔ í lɑ si fufuu do kucɑ̃i inyiu. Nɔ ɑ̀ dɛ̀ ɑ̀ coko sɔ̃m sɔ̃m. 25 Nɔ í bee mɔcɔɛ ŋɑ í ni, hee iwoi nɑɑnɛ iyi ì dɑsim í wɑ.

Nɔ njo í mu ŋɑ ɑ̀ biti, ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, dimii ɑmɑnɛ yoomɑi ihɛ̃, iyi wɑ bɑ fufu do inyi ide ku fɔ nɔ ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ideɛ.

Jesu í jɔ̀ inɛ ɡɔ iyi í nɛ inɛi inɔɔko í bɑ iri

(Cɔ Mɑtie 8:28-34; Mɑɑku 5:1-20)

26 Nɔ Jesu do mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ to ice ikpɑ ihɔ̃, si ilɛi inɛi Zerɑzee ŋɑ iyi í wɑ do wɑjui ilɛi Gɑlilee. 27-29 Ŋɔi ɑ̀ fitɑ hɑi inɔi ɑkɔi inyiu. Iyi ɑ̀ kitɑ ilɛ ŋɔi Jesu í yɛ mɔkɔ ɡɔ wɑ nɑɑ ku kòo. Mɔkɔu inɛi ilu bɛi. Wee í bɛi í nɛ inɛi inɔɔko ŋɑ. Wɑɑti kɑ̃mɑ fei ɑ̀ yɑ mɑɑ dede siɛi. Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ dũu do sesee nɔ ɑ̀ dĩ isɛɛu do isɔ ku bɑ ɑ nɔɔ. Ammɑ í yɑ dɑ kudĩ ŋɑui fei nɔ inɛi inɔɔkoɛ ŋɑu ɑ̀ bɔòɛ hee si ɡbɑbuɑ ŋɑ. Hɑi kukpɛ bɑsĩi í yɑ mɑɑ wɛɛ, ci yɑ bubɑ kpɑsɛ̃. Bi ku si iku ŋɑi í yɑ wɑ.

Iyi mɔkɔu í yɛ Jesu ŋɔi í koo í cuku si wɑjuɛ í dɔ̃ ɑnu hee lele wɑ ni, mii í wɑ ɑninii ɑwɑɛ, Jesu ɑwɔ Amɑi Ilɑɑɔ̃. Ilɑɑɔ̃ í re fei nɔ ǹ wɑ n tɔɔɛi, mɑɑ̀ wɑhɑlɑm. Wɑ dɔ̃ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ Jesu í ni inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ fitɑ siɛ. 30 Nɔ Jesu í beeɛ í ni, irei iriɛ. Nɔ í jɛɑɑ í ni, Zɑmɑɑ. Í ni bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ inɛi inɔɔko nkpɔ nkpɔi í nɛ. 31 Nɔ inɛi inɔɔkoɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ tɔɔ Jesu suuru ntɔ ntɔ ku mɑɑ̀ dɑsi ɑŋɑ si isɑ nlɑ hɑi nɛ kɔɔu.

32 Wee, kuusɔɔ ɡɑɑ nlɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ ɑ̀ wɑɑ jɛ si iri kutɑ ɡɔ. Nɔ inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ̀ tɔɔ Jesu ku jɔ̀ ɑŋɑ ɑ koo ɑ mu kuusɔɔ ŋɑu ku bɑ ɑŋɑ ɑ mɑɑ wɑ bɛ. Nɔ í yɔɔdɑ nŋɑ. 33 Nɔ inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ̀ fitɑ hɑi si mɔkɔu, ɑ̀ koo ɑ̀ mu kuusɔɔ ŋɑu. Nɔ kuusɔɔ ɡɑɑ ŋɑu ɑ̀ sɛi hɑi ɑntɑi iri kutɑu ɑ̀ dɑsi tenku nɔ inyiu í jɛ ŋɑ.

34 Ŋɔi woo deɡbe kuusɔɔ ŋɑu ɑ̀ yɛ mii iyi í ce, nɔ ɑ̀ sɑ ɑ̀ koo ɑ̀ wɑɑ sisi lɑɑbɑɑui ideu si ilu nlɑu do si ilɛɛko ŋɑ. 35 Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ fitɑ ɑ̀ bɔ̀ ku cɔ mii iyi í ceu. Iyi ɑ̀ to bi Jesu, ŋɔi ɑ̀ yɛ mɔkɔ iyi inɛi inɔɔko ŋɑ ɑ̀ fitɑ siɛu. Mɔkɔu í bɑɑ si lɑɑkɑɛ mɑ́, nɔ wɑ bubɑ kɔkɔi Jesu í dɑsi jĩnɛ ŋɑ. Ŋɔi njo í mu ŋɑ. 36 Inɛ ŋɑ iyi ideu í ce iju nŋɑ ɑ̀ wɑɑ sisiɑ inɛ ŋɑ bɛi inɛɛu í ce í bɑ iri. 37 Ŋɔi inɛi ilɛi Zerɑzee ŋɑ fei ɑ̀ tɔɔ Jesu suuru ɑ̀ ni ku nɛ hɑi bɛ, domi njo í mu ŋɑ ntɔ ntɔ. Nɔ Jesu í lɔ ɑkɔi inyiu wɑ bi ku nɛ. 38 Ŋɔi mɔkɔ iyi inɛi inɔɔko ŋɑ ɑ̀ fitɑ siɛu wɑ tɔɔ Jesu ku jɔ̀ nŋu ku tooɛ. Ammɑ Jesu í ni ku sindɑ ku 39 nyi ideɛ, koo sisi mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑɑ fei. Nɔ inɛɛu í nɛ í koo í wɑsi ku sisi mii iyi Jesu í ceɑ nŋu fei si iluu fei.

Amɑ inɑɑboi Zɑirusi do inɑɑbo iyi í lu ibɔi Jesu

(Cɔ Mɑtie 9:18-26; Mɑɑku 5:21-43)

40 Iyi Jesu í bɑɑ hɑi ilɛi Zerɑzee nɔ zɑmɑɑ í wɑsi ku coo fɔɔ, domi ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ deɡbeɛi. 41 Ŋɔi inɛ ɡɔ í nɑɑ bi tɛɛ. Lɑfɛ̃ɛi ɑ̀ yɑ kpe Zɑirusi. Inɛ nɡboi ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔi. Iyi í yɛ Jesu, ŋɔi í sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ nɔ í tɔɔɛ ku nɑɑ kpɑsɛ̃i nŋu. 42 Wɑ tɔɔ Jesu ku nɑɑ kpɑsɛ̃ɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑmɑ inɑɑbo ɑkɑ̃ leɡe leɡeɛ iyi í nɛ ɑdɔ̃ mɑɑteeji, wɑ bi ku ku. Ŋɔi Jesu wɑ koo.

Iyi wɑ koo, nɔ zɑmɑɑ nlɑ nlɑ wɑ mɑnteɛ. 43 Wee ɑbo ɡɔ mɔ í wɑ bɛ iyi wɑ ce bɔ̃ɔi ɑwɔ ku mu hɑi ɑdɔ̃ mɑɑteeji. Nɔ í jɛ fiɑɛ fei bi lokotoro ŋɑ, nɔ kɑ̃mɑ nŋɑ kù yɔkɔ kù fɑɑbɑɛ. 44 Ŋɔi í sɛkɛɛ si Jesu do ɑnyi í koo í lu itĩi ibɔɛ. Bɛ ɡbɑkɑ̃ bɔ̃ɔu í tɑ̃. 45 Nɔ Jesu í bee í ni, yooi í lum. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ jɑ̃, ŋɔi Piɛɛ í ni, Mɛɛtu, zɑmɑɑui í kɑɑkoɛ wɑ mɑnteɛ. 46 Ammɑ Jesu í ni, ǹ mɑ̀ iyi inɛ ɡɔ í lum kɑm kɑm si nɑ iyi í jɔ̀ ɡbuɡbɑ̃m í ce icɛ. 47 Iyi ɑbou í yɛ iyi Jesu í mɑ̀ iyi inɛ ɡɔ í luu, ŋɔi í koo í ɡulɛ si wɑjuɛ do kuyɑyɑ. Nɔ í fɔ si wɑjui zɑmɑɑu mii iyi í ce í jɔ̀ nŋu í lu Jesu, do bɛi nŋu í bɑ iri ɑnu ɑkɑ̃. 48 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ɑbooyi, nɑɑnɛɛi í fɑɑbɑɛ, koo nɛ do lɑɑkɑi ku sũ.

49 Si bɛi Jesu wɑ fɔ ideu ŋɔi inɛ ɡɔ í nɑɑ hɑi kpɑsɛ̃i Zɑirusi inɛ nɡbou í sɔ̃ɔ í ni, ɑmɑ inɑɑboɛu kù wɛɛ, mɑɑ̀ bitɑndi Mɛɛtu mɑ́. 50 Iyi Jesu í ɡbɔ ideu nɔ í sɔ̃ Zɑirusi í ni, mɑɑ̀ jɔ̀ ziɡiɛ ku dɑ, ɑwɔ de dɑsi nɑɑnɛ, ɑ́ bɑ iri. 51-53 Ŋɔi ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ mɑ́ ɑ̀ wɑɑ koo. Iyi í to kpɑsɛ̃ bɛ, í bɑ wee, inɛ fei í wɑsi ku kpɑtɑ ɑ̀ wɑɑ cɑ̃ kpokpo nɑ irii ɑmɑu. Nɔ Jesu í ni, i mɑɑ̀ kpɑtɑ ŋɑ, kù ku, wɑ sĩ njooi. Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ domi ɑ̀ mɑ̀ iyi í kui. Ŋɔi Jesu kù jɛ inɛ ɡɔ ku lɔ kpɑsɛ̃u do nŋu ɑjɔ bii kù jɛ Piɛɛ do Zɑ̃ɑ do Zɑɑki do iyeò bɑɑi ɑmɑu. 54 Iyi í to bi ɑmɑ inɑɑbou ŋɔi í mu ɑwɔɛ nɔ í fɔ ide hee lele í ni, ɑmɑ mudɛ̃ɛ, dede. 55 Nɔ hundeɛ í bɑɑ mɑ́, nɔ í dede tenɡi bɛ ɡbɑkɑ̃. Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni ɑ nɑ ɑmɑu ijɛ. 56 Nɔ nyɑɑnzeɛ ŋɑu ɑ̀ biti ntɔ ntɔ, ɑmmɑ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni ɑ mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ mii iyi í ce.

9

Jesu í bɛ mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu

(Cɔ Mɑtie 10:5-15; Mɑɑku 6:7-13)

1 Jesu í kpe mɔcɔ mɑɑteejiɛ ŋɑu í tɔtɔɔ ŋɑ í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ do yiiko ɑ leleò inɛi inɔɔko ŋɑ fei nɔ ɑ jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ bɑ iri. 2 Ŋɔi í bɛ ŋɑ ɑ koo ɑ wɑɑzo idei bommɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ bɑ iri. 3 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ so nkɑ̃mɑ si isɛɛnɛ nŋɛu, bɑɑ ɡolo hee mɑ́ jɛ bɔɡɔ, wɑlɑ ijɛ, wɑlɑ fiɑ, nɔ i mɑɑ̀ so bɑɑ ibɔ minjisiɑ. 4 Kpɑsɛ̃ bii ì sɔ ŋɑ, i yɑ wɑ bɛ hee i koo i fitɑ hɑi ilu bɛ ŋɑ. 5 Ilu bii ɑ̀ kɔ ku ɡbɑ ŋɛ, i fitɑ hɑi ilu bɛ ŋɑ nɔ i ɡbuɡbɑ̃ nŋɑ irurui bɑɑtɑ nŋɛ ŋɑ ku jɛ nŋɑ sɛɛdɑ iyi kiitii Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑɑ si ŋɑ. 6 Mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ dede ɑ̀ dɑbii si ilɛɛko ŋɑu, ɑ̀ wɑɑ sisiò lɑɑbɑɑu jiidɑu nɔ ɑ̀ wɑsi ku jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bɑ iri bii fei.

Lɑɑkɑi Herodu í dede

(Cɔ Mɑtie 14:1-12; Mɑɑku 6:14-29)

7 Wee Herodu ilu ilɛu, í ɡbɔ mii iyi Jesu wɑ ce fei, nɔ lɑɑkɑiɛ í dede. Kù mɑ̀ bɑɑ bɛi ɑ́ lɑsɑbu mɑ́ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni Zɑ̃ɑi í jĩ hɑi si bɑlɛ, 8 inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ni Elii wɑlii nlɑui í nɑɑ mɑ́, nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ni inɛ ɑkɑ̃i wɑliii tɑko ŋɑui í jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́. 9 Nɔ Herodu í ni, ǹ jɔ̀ ɑ̀ bu irii Zɑ̃ɑ. Debɛi, inɛ ihɛ̃ iyi ǹ yɑ mɑɑ n ɡbɔ bɑɑuɛ iyi wɑ ce dimii mii ŋɑu bɛ, yooi. Ŋɔi wɑ dɛ ku yɔɔ.

Jesu í wò ɑmɑnɛ dubu miu (5.000)

(Cɔ Mɑtie 14:13-21; Mɑɑku 6:30-44; Zɑ̃ɑ 6:1-14)

10 Nɔ mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑ iyi Jesu í tɑko í bɛ ŋɑu ɑ̀ bɑɑ bi tɛɛ ɑ̀ wɑɑ sisiɑɑ mii ŋɑ iyi ɑŋɑ ɑ̀ ce fei. Nɔ Jesu í ɡbɑ̃ ŋɑ ikɑ̃ í bɔò ŋɑ ikpɑ kɔkɔi ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Bɛsɑidɑ. 11 Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ ikpɑ bii ɑ̀ wɑ nɔ zɑmɑɑ nkpɔ ɡɔ í hɑ̃mɛɛ ŋɑ bɛ. Nɔ Jesu í ɡbɑ ŋɑ wɑ sɔ̃ ŋɑ idei bommɑi Ilɑɑɔ̃, nɔ í jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ nɛ bɑɑni ɑ̀ bɑ iri.

12 Iyi inunu wɑ lɔ ŋɔi woo bɛ mɑɑteeji ŋɑu ɑ̀ sɛkɛɛ siɛ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ inɔ ilu wɑlɑkɔ ilɛɛko ŋɑ ɑ̀ dɛ bii ɑɑ sũ do mii iyi ɑɑ jɛ, domi si ɡbɑbuɑi ɑ̀ wɑ ihɛ̃. 13 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i nɑ ŋɑ ijɛ ɑ jɛ mɛɛ. Ammɑ ɑ̀ ni, pɛ̃ɛ iyi ɑ̀ nɛ kù re ɑrɑ miu do cɛ̃ɛ minji. Mɑ̀ ì bi ɑwɑ tɑkɑ nwɑ kɑɑ rɑ ijɛ iyi inɛ fei ɑ́ jɛi. 14 Wee si inɔi inɛ ŋɑu inɛmɔkɔ ŋɑ ɑ̀ to zɑkɑi ɑmɑnɛ dubu miu (5.000). Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu í ni, i jɔ̀ ɑ bubɑ wuɑ ikɑ̃ ikɑ̃ ɑmɑnɛ ciitɑɑ ciitɑɑ. 15 Nɔ ɑ̀ ce bɛɛbɛ ɑ̀ jɔ̀ ɑŋɑ fei ɑ̀ bubɑ. 16 Ŋɔi Jesu í so pɛ̃ɛ miu do cɛ̃ɛ minjiu nɔ í wu iju lele í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɔ í bububuɛ í nɑ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ kpɛ̃ɑ zɑmɑɑu. 17 Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ jɛ ɑ̀ yo. Nɔ ɑ̀ ko iyi ɑ̀ jɛ í ɡbeu, nɔ í kɔ̃ kɔlɔ mɑɑteeji.

Piɛɛ í ni Jesu í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ

(Cɔ Mɑtie 16:13-19; Mɑɑku 8:27-29)

18 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ nyɑ ɑrɑ nŋɑ ikɑ̃ nɔ wɑ ce kutɔɔ. Nɔ í bee ŋɑ í ni, yooi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni ǹ jɛ. 19 Nɔ ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyii. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu Elii wɑlii nlɑi tɑkoui. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ni ɑwɔu inɛ ɑkɑ̃i wɑliii tɑko ŋɑui í jĩ wɑ hɑi si bɑlɛ. 20 Ŋɔi í bee ŋɑ í ni, iŋɛ mɔ ni, yooi ì ni ǹ jɛ ŋɑ. Ŋɔi Piɛɛ í ni, ɑwɔi ì jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu.

Jesu wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ

(Cɔ Mɑtie 16:20-28; Mɑɑku 8:30-9Ɛ1)

21 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔ ŋɑu do kuɡɑɑbu í ni ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ sɔ̃ inɛ ɡɔ. 22 Í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ɑmu Amɑi Amɑnɛ, kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi n kù yɛ ijuukpɑ̃ ntɔ ntɔ. Inɛ nɡbo ŋɑ do inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ ɑɑ kɔsim ɑ kpɑm, ɑmmɑ ɑn jĩ hɑi si bɑlɛ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ. 23 Nɔ í sɔ̃ ɑŋɑ fei í ni, inɛ iyi wɑ bi ku toom, ku jɔ̀ idɔɔbiɛ nɔ ku so jĩi ku ɡɑɑuɛ ku toom wɑ. 24 Nɔ inɛ iyi wɑ bi ku bɑ kuwɛɛɛ do idɔɔbiɛ kɑɑ bɑɑ. Ammɑ inɛ iyi í nyɔ kuwɛɛɛ nɑ irim, lɑfɛ̃ɛi ɑ́ bɑɑ do ntɔ. 25 Arɑnfɑ̃ɑni yoomɑi ɑmɑnɛ í nɛ bii í bɑ ɑmɑnii ɑndunyɑ fei, nɔ í kuɑ kuwɛɛɛ. 26 Nɔ í ni mɑ́, inɛ iyi wɑ ce ɑnyɔi ɑmu Amɑi Amɑnɛ, wɑlɑkɔ wɑ ce ɑnyɔi idem, ɑmu mɔ ɑn ce ɑnyɔi lɑfɛ̃ɛ wɑɑti iyi ɑn nyi wɑ. Nɔ wɑɑti iyi ɑn nyi wɑ, ɑn nyi wɑi do ɑmboei Bɑɑm do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ ɑjɔ. 27 Ntɔ ntɔ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ihɛ̃ si nsɛi, ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑɑ yɛ bommɑi Ilɑɑɔ̃ wɑ nɑɑ ɑ bɛi ɑ ku.

Arɑi Jesu í dɑɑnɑ

(Cɔ Mɑtie 17:1-8; Mɑɑku 9:2-8)

28 Iyi Jesu í fɔ ideu í tɑ̃, iyi í ce zɑkɑi ɑjɔ mɛɛjɔ ŋɔi í kpe Piɛɛ do Zɑ̃ɑ do Zɑɑki ɑ̀ koo ɑ̀ ɡũ ɑntɑi iri kutɑ nlɑ ɡɔ ku bɑ ku ce kutɔɔ. 29 Iyi wɑ ce kutɔɔ ŋɔi wɑjuɛ í kpɑɑsi dimi ikɑ̃, nɔ jɑɑɛɛ í fũutɑ pɑi pɑi. 30-31 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ Moizi do Elii ɑ̀ fɑɑtɑ wɑ do ɑmboe ɑ̀ wɑɑ bɑɑ ide ku fɔ. À wɑɑ fɔ idei ikuɛ iyi ɑ́ kú Zeruzɑlɛmu ku jɔ̀ò ɑndunyɑu ihɛ̃. 32 Wee Piɛɛ do kpɑɑsiɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ siiko ntɔ ntɔ, ɑmmɑ iyi iju nŋɑ í mɑ́ ɑ̀ yɛ ɑmboei Jesu nɔ ɑ̀ yɛ ɑmɑnɛ minji ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ leekĩ bi tɛɛu. 33 Wɑɑti iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ jɔ̀ Jesu, Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, Mɛɛtu, ɑ́ sĩɑ kɑ mɑɑ wɑ ihɛ̃. Jɔ̀ kɑ ce ilei ɑcɔ mɛɛtɑ, ɑkɑ̃ titɛɛ, ɑkɑ̃ mɔ ti Moizi, ɑkɑ̃ mɔ ti Elii. Í ni bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ kù mɑ̀ mii iyi wɑ fɔ.

34 Si bɛi wɑ fɔ ideu, bukɔɔ í nɑɑ í bii ŋɑ. Iyi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ yɛ bukɔɔu wɑ bii ŋɑ ŋɔi njo í mu ŋɑ. 35 Nɔ ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ hɑi si bukɔɔu í ni, inɛ ihɛ̃i í jɛ Amɑm. Nŋui ǹ cicɑ. I yɑ ɡbɔ ideɛ ŋɑ. 36 Si ɑnyii ide ku fɔu, Jesu nŋu ɑkɑ̃i ɑ̀ yɛ bɛ. Ŋɔi si wɑɑtiu bɛ mɔcɔ ŋɑu ɑ coko ɑ kù sɔ̃ inɛ kɑ̃mɑ mii iyi ɑ̀ yɛ.

Jesu í fɑɑbɑ ɑmɑ ɡɔ iyi í nɛ inɛi inɔɔko

(Cɔ Mɑtie 17:14-18; Mɑɑku 9:14-27)

37 Iju kumɑ́ɛ iyi ɑ̀ kitɑ wɑ hɑi ɑntɑi iri kutɑu, zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ í nɑɑ í ko Jesu. 38 Ŋɔi si inɔi zɑmɑɑu mɔkɔ ɡɔ í dɔ̃ ɑnu hee lele í ni, Mɛɛtu, cɔ ɑmɑ inɛmɔkɔ ɑkɑ̃u ihɛ̃i ǹ nɛ. Ǹ wɑ n tɔɔɛ i fɑɑbɑɛ 39 domi inɛi inɔɔko ɡɔ í yɑ dede siɛi. Nɔ wɑɑti iyi í dede fei, ɑnu ɑkɑ̃ ɑmɑu í yɑ dɔ̃ ɑnui. Nɔ inɛi inɔɔkou í yɑ ɡbuɡbɑ̃ɛ jiidɑ, nɔ ɑmɑu í yɑ mɑɑ ce ɑntɔ foko ku mɑɑ mɛɛ ɑrɑɛ, nɔ kufitɑɛ í yɑ ɡɑɑbu. 40 Ǹ tɔɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ leleɑ, ɑmmɑ ɑ̀ mɔnɡɔ. 41 Ŋɔi Jesu í ni, iŋɛ inɛ lɑɑlɔ hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ, hee wɑɑti yoomɑi ɑn wɑ inɔ nŋɛ. Mɑ̀ hee wɑɑti yoomɑi ɑn mɑɑ temuɑò ŋɛ. Ŋɔi í sɔ̃ mɔkɔu í ni, nɑɑò ɑmɑɛu wɑ ihɛ̃. 42 Nɔ wɑ nɑɑɛ wɑ. Iyi í toɛ wɑ kɔkɔi Jesu ŋɔi inɛi inɔɔkou í kɛkɛɛ ilɛ í ɡbuɡbɑ̃ɛ jiidɑ. Ammɑ Jesu í fɔ si inɛi inɔɔkou ide do ɡbuɡbɑ̃ ŋɔi í fitɑ nɔ ɑmɑu í bɑ iri. Nɔ Jesu í sindoɑ bɑɑɛ. 43 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ fei ɑ̀ biti do bɛi ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ í lɑ í to.

Jesu í nyi wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ mɑ́

(Cɔ Mɑtie 17:22-23; Mɑɑku 9:30-32)

Si bɛi ɑŋɑ fei ɑ̀ wɛɛò bitiu bɛɛbɛ do mii iyi Jesu wɑ ce fei, ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, 44 iŋɛ, i de itĩ i ɡbɔ ide iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛu ihɛ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ. Aɑ mu ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑ dɑɑ inɛ ŋɑ si ɑwɔ. 45 Ammɑ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ kù ɡbɔ yɑɑsei ideu, domi ideu kù mɑ́ nŋɑ titɑ̃, nŋui í jɔ̀ ɑ kù ɡbɔ yɑɑseɛ. Nɔ wee ɑ̀ wɑɑ ce njoi yɑɑsei ideu ku bee Jesu mɑ́.

Yooi í jɛ inɛ nɡbo

(Cɔ Mɑtie 18:1-5; Mɑɑku 9:33-37)

46 Ajɔ nŋu ɡɔ mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ ce kɑkɔɔ ku bɑ ɑ mɑ̀ inɛ iyi í re si inɔ nŋɑ. 47 Wee Jesu í mɑ̀ lɑsɑbui idɔ nŋɑ, ŋɔi í so ɑmɑ keeke ɡɔ í leekĩɛ kɔkɔɛ, 48 nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ iyi í ɡbɑ ɑmɑu ihɛ̃ nɑ irim, ɑmu tɑkɑm nii í ɡbɑ. Inɛ mɔ iyi í nɔ í ɡbɑm, inɛ iyi í bɛm wɑi í ɡbɑ. Inɛ iyi í kere í re si inɔ nŋɛ, nŋui í re iŋɛ fei.

Inɛ iyi kù jɛ mbɛɛ nŋɛ inɛ nŋɛi

(Cɔ Mɑɑku 9:38-40)

49 Ŋɔi Zɑ̃ɑ í ni, Mɛɛtu, ɑ̀ yɛ inɛ ɡɔ í yɑ mɑɑ lele inɛi inɔɔko ŋɑ do iriɛ, nɔ ɑ̀ ɡɑnjiɛ, domi kù wɑ inɔ nwɑ, kù wɑɑ tooɛ. 50 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, i mɑɑ̀ ɡɑnjiɑ ŋɑ, domi inɛ iyi kù jɛ mbɛɛ nŋɛ, inɛ nŋɛi.

Inɛ ŋɑ ɑ̀ kɔ ku ɡbɑ Jesu si ilui Sɑmɑri ɡɔ

51 Wee wɑɑti í mɑɑi wɑ si bii Jesu ɑ́ jɔ̀ ɑndunyɑ ku nyi lele mɑ́, ŋɔi í dɑsi idɔ mɑm mɑm nŋu ku bɔ Zeruzɑlɛmu. 52 Nɔ í bɛ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ cuɑɑ ku bɑ ɑ koo ɑ ceɑɑ sɔɔlui bi ku sũ. Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi í bɛ ŋɑu ɑ̀ to ilui Sɑmɑri ɡɔ, 53 ɑmmɑ inɛi ilu bɛ ŋɑ ɑ kù jɛ ku ɡbɑɑ si nɑ iyi í jɔ̀ Zeruzɑlɛmuui wɑ bɔ. 54 Iyi Zɑɑki do Zɑ̃ɑ ɑ̀ ɡbɔ bɛɛbɛ, ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, ì bi kɑ jɔ̀ inɑ ku kitɑ si ŋɑ wɑ hɑi lele ku kpɑ ŋɑ? 55 Ammɑ Jesu í sindɑ í lɑ si ŋɑ do ɡbuɡbɑ̃. [Í ni, i kù mɑ̀ iyi ì wɑɑ fɔ ŋɑ mɔm. 56 Amu Amɑi Amɑnɛ n kù nɑɑ ku kpɑ ɑmɑnɛ ŋɑ, bii kù jɛ n fɑɑbɑ ŋɑ.]

Nɔ ɑ̀ bɔ ilu mmu ɡɔ mɑ́.

Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi Jesu ku too

(Cɔ Mɑtie 8:19-22)

57 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ nɛ ŋɔi inɛ ɡɔ í nɑɑ í sɔ̃ Jesu í ni, ɑn tooɛ bii ì wɑɑ bɔ fei. 58 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, iŋɑ ŋɑ ɑ̀ nɛ kolo ŋɑ, nɔ bɑɑ yɛi ŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ bi ku sũ. Ammɑ ɑmu Amɑi Amɑnɛ n kù nɛ bii ɑn koo n sũ n sĩmi. 59 Nɔ í sɔ̃ inɛ mmu ɡɔ í ni, toom wɑ. Ammɑ inɛɛu í ni, jɔ̀ n koo n si bɑɑm wɑ titɑ̃. 60 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, jɔ̀ iku ŋɑ ɑ si iku nŋɑ ŋɑ, ɑmmɑ ɑwɔ, koo sisi lɑɑbɑɑu jiidɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃ bii fei. 61 Nɔ inɛ ɡɔ í sɔ̃ɔ mɑ́ í ni, ɑn tooɛ Lɑfɛ̃ɛ, ɑmmɑ jɔ̀ n koo n tɔɔ inɛm ŋɑ sukudɔ̃ titɑ̃. 62 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, inɛ iyi í lesi ɑwɔɛ si kɑɑkoi kɛtɛ nɔ í sindɑ í cɔ ɑnyi, kù jɔò bommɑi Ilɑɑɔ̃.

10

Jesu í bɛ ɑmɑnɛ kitɑò fɛɛwɑ

1 Si ɑnyii nŋu, Lɑfɛ̃ɛ í cicɑ ɑmɑnɛ kitɑò fɛɛwɑ mmu mɑ́, í bɛ ŋɑ minji minji ɑ cuɑɑ si ilu ŋɑ fei do bii nŋu tɑkɑɛ ɑ́ nɛ ku bɔ fei. 2 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑmɑɑjɛ iyi í to ku dɑ í kpɔ, ɑmmɑ woo dɑ ŋɑu ɑ kù kpɔ. Nɑ nŋu, i tɔɔ ilu ikou ku bɛ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ ce icɛu wɑ. 3 I dɑsi kpɑ̃ɑ ŋɑ, ǹ wɑ n bɛ ŋɛi bɛi ɑmɑ ɑnɡudɑ̃ ŋɑ si inɔi mɛɛmu kuɡɑɑbu ŋɑ. 4 I mɑɑ̀ so tɑɑlili hee mɑ́ jɛ bɔɡɔ, wɑlɑkɔ bɑɑtɑ, nɔ i mɑɑ̀ yɑ leekĩ kpɑ̃ɑ i mɑɑ̀ ce inɛ ɡɔ fɔɔ ŋɑ. 5 Kpɑsɛ̃ bii ì lɔ ŋɑ i tɑko i sɔ̃ ŋɑ ŋɑ i ni, Ilɑɑɔ̃ ku mu nŋɛ lɑɑkɑi ku sũ. 6 Bii ilu lɑɑkɑi ku sũ ɡɔ í wɑ bɛ, lɑɑkɑi ku sũ nŋɛ ɑ́ to siɛ. Bii kù wɛɛ mɔi ɑ́ nyi wɑ si ŋɛi. 7 Kpɑsɛ̃ bii ɑ̀ ɡbɑ ŋɛu, kpɑsɛ̃ bɛi ɑɑ mɑɑ wɑ ŋɑ, sɔndɑ do inyi iyi ɑ̀ nɑ ŋɛ fei i yɑ ɡbɑ i jɛ ŋɑ, domi inɛ kɑɑ mɑ́ɑ ce icɛ iyi kù wɑɑ jɛ. I mɑɑ̀ yɑ lɔ kpɑsɛ̃ do kpɑsɛ̃ ŋɑ. 8 Ilu iyi ì lɔ fei ŋɑ bii ɑ̀ ɡbɑ ŋɛ, ijɛ iyi ɑ̀ nɑ ŋɛ i yɑ jɛ ŋɑ. 9 I sɔ̃ inɛi ilu ŋɑu i ni, bommɑi Ilɑɑɔ̃ í mɑɑi si ŋɛ. Nɔ bɔ̃ɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ i jɔ̀ ɑ bɑ iri ŋɑ. 10 Ammɑ ilu bii ì lɔ nɔ ɑ kù ɡbɑ ŋɛ, i bɔ bɑntumɑi iluu nɔ i ni, 11 wee ɑ̀ wɑɑ ɡbuɡbɑ̃ nŋɛ hee do irùrùi ilu nŋɛ iyi í wɑ si kutɛ nwɑ. Do nŋu fei, i mɑ̀ ŋɑ iyi bommɑi Ilɑɑɔ̃ í mɑɑi wɑ. 12 Nɔ Jesu í ni mɑ́, ɑn sɔ̃ ŋɛ iyi si ɑjɔi kiitiu, ijuukpɑ̃i inɛi Sodomu ŋɑ ilu nlɑi tɑkou, ɑ́ tiɑ do ti inɛi ilu ŋɑu.

Inɛi ilu ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ ku dɑsi Jesu nɑɑnɛ

(Cɔ Mɑtie 11:20-24)

13 Nɔ Jesu í ni mɑ́, inɔ kufɔ nlɑ nlɑi ɑ́ jɛ tu ŋɛ, iŋɛ inɛi Kɔrɑzɛ̃ɛ ŋɑ. Iŋɛ mɔ inɛi Bɛsɑidɑ ŋɑ inɔ kufɔ nlɑ nlɑi ɑ́ jɛ tu ŋɛ. Mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi ɑ̀ ce si ilu nŋɛ ŋɑu ihɛ̃, bii í jɛ si ilui Tii do Sidɔ̃ɔi ɑ̀ coo wo, bii í wɑ inɛi ilu ŋɑu ɑɑ dĩ sɑɑki ɑ kpɑtɑò nɑ irii dulum du ŋɑ nɔ ɑ kpɑɑsi idɔ hɑi ku kpɛ. 14 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ iyi si ɑjɔi kiitiu ijuukpɑ̃i inɛi Tii do Sidɔ̃ɔ ŋɑ ɑ́ tiɑ tu ŋɛ. 15 Iŋɛ mɔ, inɛi Kɑpɛrɑnumu ŋɑ, ì wɑɑ tɑmɑɑ ŋɑ ɑɑ so ŋɛ hee lelei? Aɑwo, ɑɑ kɛkɛ ŋɛi hee bi ku wɑi iku ŋɑ.

16 Nɔ í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, inɛ iyi í ɡbɔ ide nŋɛ, idem nii í ɡbɔ. Inɛ mɔ iyi í kɔsi ŋɛ, ɑmui í kɔsi. Inɛ mɔ iyi í nɔ í kɔsim, inɛ iyi í bɛm wɑi í kɔsi.

Kubɑɑi mɔcɔ kitɑò fɛɛwɑ ŋɑu

17 Mɔcɔ kitɑò fɛɛwɑ ŋɑ iyi Jesu í bɛ ŋɑu ɑ̀ bɑɑ do inɔ didɔ̃ nɔ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, hee do inɛi inɔɔko ŋɑ fei ɑ̀ yɑ jirimɑ wɑ nɑ iriɛu. 18 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ǹ yɛ Seetɑm wɑ cuku wɑ hɑi lele bɛi kuŋɔi ijĩ. 19 Ntɔ ntɔ ǹ mu nŋɛ yiiko i tɛɛsɛò njo ŋɑ do cencee ŋɑ hee do ɡbuɡbɑ̃ iyi Seetɑm mbɛɛu í nɛ fei, nɔ nkɑ̃mɑ kɑɑ yɔkɔ ku mɛɛ ŋɛ. 20 Do nŋu fei, i mɑɑ̀ jɔ̀ inɔ nŋɛ ku dɔ̃ nɑ iyi í jɔ̀ inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ̀ wɑɑ jirimɑ ŋɛ, ɑmmɑ i jɔ̀ inɔ nŋɛ ku dɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ kɔ iri nŋɛ lelei Aɔ̃.

Inɔi Jesu í dɔ̃

(Cɔ Mɑtie 11:25-27; 13:16-17)

21 Si wɑɑti ɑkɑ̃u, inɔi Jesu í dɔ̃ jiidɑ jiidɑ do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ nɔ í ni, Bɑɑbɑ, ɑwɔ iyi ì jɛ Lɑfɛ̃ɛi lele do ilɛ, ǹ wɑ n sɑɑbuɛ do iyi ì sinɡɑɑ ilu bisi do woo mɑ̀ ŋɑ mii ŋɑu ihɛ̃ nɔ ì nyisi ɑmu ŋɑ. Í sĩɑ Bɑɑbɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ bɛɛbɛi ì bi.

22 Bɑɑm nii í dɑɑm mii fei si ɑwɔ. Inɛ kɑ̃mɑ kù mɑ̀ ɑmu Amɑu bii kù jɛ Bɑɑu. Nɔ inɛ kɑ̃mɑ kù mɑ̀ Bɑɑu bii kù jɛ ɑmu Amɑu do inɛ ŋɑ iyi ǹ bi n nyisi ŋɑ.

23 Ŋɔi Jesu í sindɑ si mɔcɔɛ ŋɑu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi ijuɛ wɑ yɛ mii iyi ì wɑɑ yɛ ŋɑ. 24 Ntɔ ntɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ, wɑlii do ɑmɑnlu nkpɔ ɑ̀ bi ɑŋɑ ɑ yɛ mii ŋɑ iyi ì wɑɑ yɛ ŋɑ, ɑ kù nɔ ɑ kù yɔɔ. À bi ɑŋɑ ɑ ɡbɔ iyi ì wɑɑ ɡbɔ ŋɑ, ɑ kù nɔ ɑ kù ɡbɔɔ.

Mɔndɑi inɛ jiidɑi Sɑmɑri ɡɔ

25 Ajɔ nŋu ɡɔ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ í dede ku cɑ̃ idɔi Jesu nɔ í ni, Mɛɛtu, bɛirei ɑn ce n bɑò kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 26 Ŋɔi Jesu í beeɛ í ni, mii ɑ̀ kɔ si woodɑu. Ide mii ì yɑ cio si. 27 Ŋɔi í jɛ í ni, bi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛɛ do idɔɛ fei, do ɡbuɡbɑ̃ɛ fei, do lɑsɑbuɛ fei, nɔ i bi inɛ mmu ŋɑ bɛi ì bi ɑrɑɛ. 28 Ŋɔi Jesu í ni, ide iyi ì jɛ í sĩɑ. Ce bɛɛbɛ, ɑɑ bɑ kuwɛɛ.

29 Ammɑ mɔkɔu wɑ bi ku nɑ ɑrɑɛ ntɔ, nɔ í beeɛ í ni, yooi í jɛ inɛ mmu. 30 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, mɔkɔ ɡɔ í kitɑ wɑ hɑi Zeruzɑlɛmu wɑ bɔ Zeriko, ŋɔi í koo í dɑsi ɑwɔi ile ŋɑ. Ile ŋɑu ɑ̀ coo ile ɑ̀ cɑ̃ɑ, nɔ ɑ̀ nɛ ɑ̀ jɔ̀ɔ bɛ wɑ kɑsɑ̃m. 31 Wee, woo weei Ilɑɑɔ̃ ɡɔ wɑ too kpɑ̃ɑu wɑ. Iyi í yɛ mɔkɔu, ŋɔi í ɡbe í lɔ. 32 Bɛɛbɛ mɔi inɛ ɡɔ si dimii Levi í to inyɑu. Iyi í yɔɔ nɔ í ɡbe í lɔ. 33 Ammɑ inɛi Sɑmɑri ɡɔ mɔ wɑ bɔ ilu. Iyi í to bɛ ŋɔi í yɛ mɔkɔu nɔ ɑrɑɑre í muu. 34 Nɔ í sɛkɛɛ siɛ í jɔɑɑ ikpo do ɑtɛ̃ vɛ̃ɛ si ɑɡbɛi kumɛɛ ŋɑu nɔ í dũu. Si ɑnyiɛ nɔ í lesiɛ si ɡbɑnkɛlɛi nŋu tɑkɑɛ í bɔòɛ bi ku sɔi inɛ njoo ŋɑ nɔ í ɡbɔɑɑ. 35 Iju kumɑ́ɛ, nɔ í so fiɑi icɛi ɑjɔ minji, í nɑ inɛ nɡboi bi ku sɔi inɛ njoo ŋɑu, nɔ í ni, ɡbɔɑ inɛɛu ihɛ̃. Iyi ì jɛ í lesi nɑ iriɛ, ɑn sɑ̃ɑɛ wɑɑti iyi ɑn bɑɑ. 36 Ŋɔi Jesu í ni, si ɑmɑnɛ mɛɛtɑ ŋɑu bɛ, yoo nŋɑi ì tɑmɑɑ í jɛ kpɑɑsii inɛ iyi í dɑsi ɑwɔi ile ŋɑu. 37 Ŋɔi inɛɛu í ni, inɛ iyi í ce ɑrɑɑreɛu. Ŋɔi Jesu í ni, debɛi, ɑwɔ mɔ, koo ce bɛɛbɛ.

Jesu í bɔ bi Mɑɑtɑ do Mɑɑri

38 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu do mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ nɛ nɔ ɑ̀ to ilu ɡɔ. Wee inɑɑbo ɡɔ í wɑ ilu bɛ, ɑ̀ yɑ kpoo Mɑɑtɑ. Nŋui í ɡbɑ ŋɑ si kpɑsɛ̃ɛ. 39 Abou í nɛ ifɔɛ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Mɑɑri. Ifɔu wɑ bubɑi kɔkɔi Lɑfɛ̃ɛ wɑ ɡbɔ ideɛ. 40 Ammɑ Mɑɑtɑ nŋu í wɑsi ku mɑnte ɑrɑɛ do cɑkɑ ku tɛkɛ. Ŋɔi í nɑɑ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, kù jɛɛ si ide kɑ̃mɑ iyi ifɔm í jɔ̀ɔm icɛu ɑmu ɑkɑ̃? I kɑɑ jɔ̀ ku nɑɑ ku sobim? 41 Ŋɔi Lɑfɛ̃ɛ í jɛɑɑ í ni, Mɑɑtɑ, Mɑɑtɑ, ì wɑɑ mɑnte ɑrɑɛ ì wɑɑ weeweɑ nɑ mii nkpɔ. 42 Ammɑ bukɑɑtɑi mii ɑkɑ̃i ɑmɑnɛ í nɛ. Nŋui Mɑɑri njɛ í cicɑ bɛ, nɔ inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ ɡbɑɑ siɛ mɑ́.

11

Idei kutɔɔ

(Cɔ Mɑtie 6:9-13; 7:7-11)

1 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu wɑ ce kutɔɔ bii ɡɔ. Iyi í tɑ̃ ŋɔi mɔcɔ ɑkɑ̃ɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, kɔ wɑ si bɛi ɑɑ kɑ yɑ ce kutɔɔ, bɛi Zɑ̃ɑ í kɔ mɔcɔɛ ŋɑ si. 2 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, bii ì wɑɑ ce kutɔɔ ŋɑ i yɑ ni,

Bɑɑbɑ, jɔ̀ inɛ fei ku mɑ̀ iyi ɑwɔi ì jɛ inɛ kumɑ́.

Nɑɑ jɛ bommɑɛ.

3 Mu nwɑ ijɛi ɑjɔ fei nwɑ.

4 Kpɑ idei dulum du wɑ, domi ɑwɑ mɔ ɑ̀ yɑ kɑ kpɑ idei kurɑrɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ ce nwɑ.

Mɑɑ̀ ti i jɔ̀ kɑ dɑsi kulɛlɛ.

5 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ɑ́ yɔkɔ ku jɛ nsɛi inɛ ɡɔ nŋɛ í bɑ inɛ njoo idũ lɑjɑ. Bii kù nɛ ijɛ iyi ɑ́ nɑɑ, ɑ́ bɔ bi kpɑɑsiɛi ku ni, wɛ̃ɛm pɛ̃ɛ mɛɛtɑ wɑ, 6 domi kpɑɑsim ɡɔ í nɑɑ bi tom hɑi ilu ɡɔ. Nɔ wee, n kù nɛ nɡɔɡɔ iyi ɑn nɑɑ. 7 Kpɑɑsiɛu ɑ́ yɔkɔ ku jɛɑɑ hɑi inɔ ile ku ni, mɑɑ̀ mɑntem, ɑmu ǹ sɔɔkɔ tɑ̃, ɑmu do ɑmɑm ŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ sũ. N kɑɑ n yɔkɔ n dede n nɑɛ pɛ̃ɛ. 8 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bɑɑ bii kù bi ku dede ku nɑ́ɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɛ kpɑɑsiɛ, ɑ́ yɔkɔ ku dede ku nɑɑ bukɑɑtɑi mii iyi í bi fei si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ mɑnteɛ. 9 Nɑ nŋu, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, i yɑ tɔɔ ŋɑ, ɑɑ mu nŋɛ. I yɑ dɛdɛ ŋɑ ɑɑ bɑ ŋɑ. I yɑ cɑ̃ ɡɑmbo ŋɑ, ɑɑ cĩ nŋɛ. 10 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi wɑ tɔɔ fei, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ muɑɑ. Inɛ mɔ iyi wɑ dɛdɛ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ ku bɑ. Inɛ mɔ iyi í nɔ wɑ cɑ̃ ɡɑmbo, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ cĩɑɑ. 11 Yooi í wɑ si inɔ nŋɛ ihɛ̃ iyi [bii ɑmɑɛ í tɔɔɛ pɛ̃ɛ ɑ́ so kutɑ ku nɑɑ. Wɑlɑkɔ] bii í tɔɔɛ cɛ̃ɛ ku so njo ku nɑɑ. 12 Wɑlɑkɔ bii í tɔɔɛ njɛi ɑjɛɛ ɑ́ nɑɑ cencee? Aɑwo, kɑɑ ce. 13 Iŋɛ iyi ì yɑ ce lɑɑlɔ ŋɑ ì mɑ̀ mii jiidɑ ku nɑ ɑmɑ nŋɛ ŋɑ, mɑ̀ irei. To, Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nŋɛ iyi í wɑ lele kɑɑ ce ku re zɑkɑ bɛɛbɛ? Kɑɑ so Hundeɛ ku nɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ?

Jesu í jɛɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ́ɑ ide

(Cɔ Mɑtie 12:22-30; Mɑɑku 3:22-27)

14 Si ɑnyii nŋu, ɑ̀ nɑɑ Jesu mɔkɔ ɡɔ wɑ. Mɔkɔu í nɛ inɛi inɔɔko ɡɔ iyi í jɔ̀ í dekĩ. Nɔ Jesu í lele inɛi inɔɔkou. Iyi í fitɑ ŋɔi mɔkɔu í lɔsi ide ku fɔ, nɔ zɑmɑɑ fei í biti. 15 Ammɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, inɛ nɡboi inɛi inɔɔko ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Bɛɛlizebui í muɑ Jesu ɡbuɡbɑ̃ wɑ leleò inɛi inɔɔko ŋɑ. 16 Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ cɑ̃ idɔɛ ɑ cɔ. Nɔ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni ku ce mɑɑmɑɑke ku nyisi iyi yiikoɛ wɑ nɑɑi hɑi lele. 17 Si bɛi Jesu í mɑ̀ lɑsɑbu nŋɑ ŋɔi í ni, bommɑ iyi inɛɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɑ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ, bommɑu ɑ́ nɑ ku kpɑò bommɑ nɔ kpɑsɛ̃ɛ ŋɑ ku cuku. 18 Bɛɛbɛ mɔi bii Seetɑm wɑ jɑ do ɑrɑɛ, bɛirei bommɑɛ ɑ́ ce ku bɔ wɑju. Ǹ ni bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ ni do ɡbuɡbɑ̃i Bɛɛlizebui ǹ wɑ n leleò inɛi inɔɔko ŋɑ. 19 Bii do ɡbuɡbɑ̃i Bɛɛlizebuui ǹ wɑ n leleò inɛi inɔɔko ŋɑ, to, do ɡbuɡbɑ̃i yooi mɔcɔ nŋɛ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ leleò ŋɑ. Nɑ ŋɔi í ce ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑɑ nyisi iyi ì rɑrɑ ŋɑ. 20 Ammɑ bii do ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃i ǹ wɑ n leleò inɛi inɔɔko ŋɑu, nŋu bɛ wɑ nyisi iyi Ilɑɑɔ̃ í sinti ku jɛ bommɑɛ si ɑnini nŋɛ.

21 Bii ilu ɡbuɡbɑ̃ jiidɑ ɡɔ í nɛ jĩnɛi iɡũ nɔ wɑ deɡbe kpɑsɛ̃ɛ, ɑmɑniɛ ɑ́ wɛɛi si lɑɑkɑi. 22 Ammɑ bii ilu ɡbuɡbɑ̃ ɡɔ mɔ iyi í roo í nɑɑ í jɔɔ iɡũ, njɛ ɑ́ ko jĩnɛi iɡũ iyi wɑ nɑɑnɛui fei nɔ ku ce ikpɛ̃i ɑmɑniu mɔ.

23 Inɛ iyi kù jɛ tom, mbɛɛm nii. Inɛ iyi kù wɑɑ bɑm ku tɔtɔɔ, wɑ fɑnɡɑɑɛi.

Kunyii inɛi inɔɔko wɑ mɑ́

(Cɔ Mɑtie 12:43-45)

24 Ŋɔi Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ í ni, bii inɛi inɔɔko í fitɑ si inɛ, í yɑ mɑɑ dɑbii si ɡbɑɑ ŋɑi ku mɑɑ dɛ bi ku sĩmi. Bii í kuɑ, ŋɔi í yɑ ni, ɑn nyi inyɑ nwom hɑi bii ǹ fitɑ wɑi. 25 Wɑɑti iyi í nyi nɔ í bɑ inɛɛu í yɛ bɛi ile nɡbɛ iyi ɑ̀ kpɑ̃ ɑ̀ teeseɛ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, 26 ɑ́ koo ku dɛdɛ kpɑɑsi lɑɑlɔ ŋɑ iyi ɑ̀ roo wɑ mɑ́ bɛi ɑŋɑ mɛɛje, ɑ nɑ ɑ lɔ si inɛɛu ɑ mɑɑ wɑ bɛ. Wɑɑti bɛɛbɛ kuwɛɛi tɑkoi inɛɛu ɑ́ tiɑ bɑɑ ti ɑnkɑ̃ɑnyiɛ mɑ́.

Inɔ didɔ̃ ntɔ

27 Wɑɑti iyi Jesu wɑ fɔ bɛɛbɛ, ɑbo ɡɔ í dɔ̃ ɑnu hɑi inɔ zɑmɑɑu í ni, ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi í so ɑsĩɛ, nɔ ì mɔmɔ ɑmɔɛ. 28 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, í tiɑ i ni ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ idei Ilɑɑɔ̃, nɔ ɑ̀ wɑɑ ceò icɛ.

Inɛ ŋɑ ɑ̀ bi mɑɑmɑɑke

(Cɔ Mɑtie 12:38-42)

29 Si bɛi zɑmɑɑu wɑ kɔ̃ɔsi ŋɔi Jesu í ni, inɛi nsɛi ŋɑ inɛ lɑɑlɔ ŋɑi. À wɑɑ tɔɔ mɑɑmɑɑke, ɑmmɑ mɑɑmɑɑke ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑɑ nyisi ŋɑ, bii kù jɛ ti fɑɑjii wɑlii Zonɑsi. 30 Si bɛi Zonɑsi í jɛ nyindɑ bi inɛi Ninivu ŋɑ, bɛɛbɛ mɔi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn jɛ nyindɑ bi inɛi nsɛi ŋɑ. 31 Si ɑjɔi kiitiu inɑɑbo ilɑɑlui ilɛi Sebɑ ɑ́ dede si inɛi nsɛi ŋɑ ku yɛ tɑɑle nŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ hɑi jĩijĩi í dede í nɑɑ ku ɡbɔ idei bisii Sɑlomɔɔ ilɑɑlu nlɑu. Nɔ wee nsɛi, ɑmu iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ideu ihɛ̃ ǹ re Sɑlomɔɔ. 32 Si ɑjɔi kiitiu inɛi Ninivu ŋɑ ɑɑ dede si inɛi nsɛi ŋɑ ɑ yɛ tɑɑle nŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ kpɑɑsi idɔ nŋɑ nɑ wɑɑzoi Zonɑsi. Nɔ wee nsɛi, ɑmu iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ideu ihɛ̃ ǹ re Zonɑsi.

Inyɑ kumɑ́i ɑrɑ

(Cɔ Mɑtie 5:15; 6:22-23)

33 Inɛ ɡɔ ci yɑ mɑ́ fitilɑ ku sinɡɑɛ, [wɑlɑkɔ ku biiɛ do cɑkɑ,] ɑmmɑ ɑ̀ yɑ jilɔɔi bi ku lesi fitilɑ ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ lɔ wɑ ɑ mɑɑ yɛ inyɑ kumɑ́. 34 Ijuɛi í jɛ fitilɑi ɑrɑɛ. Bii ijuɛ wɑ nɛ bɑɑni, ɑrɑɛ fei í wɑ si inyɑ kumɑ́i. Ammɑ bii kù wɑɑ nɛ bɑɑni, ɑrɑɛ mɔ fei í wɑ si ilu kukui. 35 Nɑ nŋu, ce lɑɑkɑi ku bɑ inyɑ kumɑ́ iyi í wɑ si ɑrɑɛu ku mɑɑ̀ ce ilu kuku. 36 Bii ɑrɑɛ fei wɑ nɛ inyɑ kumɑ́, nɔ bɑɑ ikɔ̃ ɑkɑ̃ɛ ɡɔ kù wɑ si ilu kuku, fei ndɛɛ ɑ́ mɑɑ mɑ́i bɛi wɑɑti iyi fitilɑ í mɑ́ siɛ inyɑ.

Jesu í yɛ tɑɑlei Fɑrisi ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 23:1-36; Mɑɑku 12:38-40)

37 Iyi Jesu í fɔ ideu í tɑ̃, ŋɔi Fɑrisi ɡɔ í kpoo ku jɛ kpɑsɛ̃ɛ. Nɔ í koo í bubɑ kpɑsɛ̃i Fɑrisiu, ɑŋɑò ɑ̀ wɑɑ jɛ. 38 Ŋɔi Fɑrisiu í cɔɔ í biti do iyi kù wɔɔ í bɛi wɑ jɛ. 39 Ammɑ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ɔ í ni, iŋɛ Fɑrisi ŋɑ, í yɛ ŋɑi bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ wiɛ ɑnyii kɔɔfu do jɛɛ ŋɑ nɔ ɑ jɔ̀ inɔɛ riisi. Inɔ hɑi sĩɑ do tɑkiii wɑ kɔ̃ nŋɛ. 40 Iŋɛ hɑi nɛ yɑɑse ŋɑ, inɛ iyi í tɑkɑ ɑnyii ɑrɑ, lɑfɛ̃ɛ si í ce inɔɛ mɔ? 41 Í sĩɑ i nɑ ilu ɑre ŋɑ mii iyi í wɑ si inɔ jɛɛ do kɔɔfu, nɔ mii fei ɑ́ mɑ́ nŋɛ.

42 Ammɑ ijuukpɑ̃i ɑ́ jɛ tu ŋɛ, iŋɛ Fɑrisi ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì yɑ nɑ Ilɑɑɔ̃ hee do zɑkɑɑi ɑyɛ ŋɑ fei. Do nŋu fei, i kù wɑɑ ce jiidɑ nɔ i kù wɑɑ nyisi kubii Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Iyi bɛi í jɔ i yɑ ce nɔ i mɑɑ̀ ɡbɛjɛ iyi í ɡbe ŋɑ.

43 Ijuukpɑ̃i ɑ́ jɛ tu ŋɛ, iŋɛ Fɑrisi ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ si ile bi ku ce kutɔtɔɔ ŋɑ kitɑ̃i inɛ nɡbo ŋɑi ì yɑ bi ŋɑ, nɔ ì yɑ bi ɑ ce ŋɛ fɔɔ do bɛɛrɛ nlɑ nlɑ si bɑntumɑ ŋɑ. 44 Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ domi ì yɛi bɛi bɑlɛ ŋɑ iyi inɛ ɡɔ kù wɑɑ yɛ. Si ɑntɑi nŋɑi ɑ̀ wɑɑ nɛ ɑ kù nɔ ɑ kù mɑ̀ *.

45 Ŋɔi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ í sɔ̃ɔ í ni, Mɛɛtu, bii ì wɑɑ fɔ bɛɛbɛ, ɑwɑ mɔi ì wɑɑ bu.

46 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ijuukpɑ̃i ɑ́ jɛ tu ŋɛ, iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ mɔ, domi ì wɑɑ kɑ̃ɑ inɛ ŋɑ ɑso ku ɡɑɑbu ku so ŋɑ, nɔ iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i ci yɑ lesi bɑɑ ɑmɑɑwɔ nŋɛ. 47 Aɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ wɑlii ŋɑ iyi bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ kpɑ wo, iŋɛi ì wɑɑ teese bɑlɛ nŋɑ ŋɑ. 48 Ì wɑɑ nyisi ŋɑ iyi ì jɛsi mii iyi bɑlɑ nŋɛ ŋɑu ɑ̀ ce, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑŋɑi ɑ̀ kpɑ wɑlii ŋɑu, nɔ iŋɛi ì wɑɑ teese bɑlɛ nŋɑ ŋɑ. 49 Ŋɔi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í fɔ si bisiɛ í ni, ɑn bɛ wɑlii ŋɑ do woo bɛ ŋɑ si ɑnini nŋɑ. Aɑ kpɑ inɛ ɡɔ ŋɑ nɔ ɑ kpɑ̃ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ iju. 50 Nɑ nŋu, ijuukpɑ̃i woo kpɑ wɑlii ŋɑu fei hɑi sintei ɑndunyɑ si iri nŋɛi ɑ́ jɛ. 51 Iŋɛi ɑɑ yɛ ijuukpɑ̃i kukpɑi Abɛli hee ku koo si do Zɑkɑri iyi ɑ̀ kpɑ si ɑfei bi ku weeu do kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Ntɔ ntɔ, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, ijuukpɑ̃i mii ŋɑu bɛ fei si inɛi nsɛi ŋɑu ihɛ̃i ɑ́ bɑɑ ku jɛ si.

52 Ijuukpɑ̃i ɑ́ jɛ tu ŋɛ, iŋɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu, domi i kù bi ntɔi idei Ilɑɑɔ̃ ku mɑ̀ ŋɑ, nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi ku mɑ̀ɛ iŋɛi ì wɑɑ ɡɑnji ŋɑ.

53 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í fitɑ hɑi bɛ. Ŋɔi idɔi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ do Fɑrisi ŋɑu í kɔ̃ nɔ ɑ̀ wɑsi ku mɑnteɛ do ide ku bee si ɡɑ̃mɛi ide nkpɔ, 54 ɑ̀ wɑɑ leɑò tɑɑi ide ku bɑ ɑ muu si ide ɡɔ.

12

I ce lɑɑkɑii ɑrɑ nŋɛ ŋɑ do ilu muɑfiti ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 10:26-27)

1 Wɑɑti iyi Jesu wɑ fɔ bɛɛbɛ zɑmɑɑ í tɔtɔɔ dubu nkpɔ nkpɔ hee ɑ̀ wɑɑ tɛɛsɛ njɛ. Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ si wɑjui zɑmɑɑu í ni, i ce lɑɑkɑii ɑrɑ nŋɛ ŋɑ do lefeei Fɑrisi ŋɑ iyi í jɛ muɑfiti. 2 Nɡɔɡɔ kù wɛɛ iyi wɑ mɑnji iyi kɑɑ fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ, nɔ ɑsii kɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi ɑ kɑɑ nɑ ɑ mɑ̀. 3 Ŋɔi í ce ide iyi ì fɔ si ilu kuku fei ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ ɡbɔɔ si inyɑ kumɑ́, ɡundu iyi ì nɔ ì nyɑ inɔ ile ŋɑ ɑɑ cɑ̃ kɛsɛɛdɛɛ si ɑntɑi ile lele ŋɑ.

Inɛ iyi í jɔ̀ i ce njo

(Cɔ Mɑtie 10:28-31)

4 Iŋɛ iyi ì jɛ kpɑɑsim ŋɑ, iŋɛi ǹ wɑ n sɔ̃, i mɑɑ̀ ce njoi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ kpɑ ɑrɑ nŋɛ, nɔ si ɑnyii nŋu ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ ce nɡɔɡɔ mɑ́. 5 An sɔ̃ ŋɛ inɛ iyi í jɔ i yɑ ce njoɛ ŋɑ. I ce njoi inɛ iyi í nɛ yiiko ku kpɑ inɛ nɔ ku dɑsiɛ si inɑ iyi ci yɑ ku mɑ́. Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, lɑfɛ̃ɛi í jɔ i ce njoɛ ŋɑ.

6 A ci yɑ tɑ ɑmɑ yɛi ɑrɑ miu súù minji bɑ. Do nŋu fei, Ilɑɑɔ̃ ci yɑ ɡbɛjɛ bɑɑ ɑkɑ̃ nŋɑ. 7 Iŋɛ mɔ, hee do ntoi iri nŋɛ ŋɑ fei Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀ jiɑ nŋɑ. Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ ce njoi nɡɔɡɔ, domi bɛɛrɛ nŋɛ í re yɛi hee bii ijĩ.

Inɛ iyi í ɡbɑ Jesu wɑlɑkɔ í kɔsiɛ

(Cɔ Mɑtie 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi í fɔ si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ í ni nŋu í ɡbɑm, ɑmu mɔ Amɑi Amɑnɛ ɑn ɡbɑ lɑfɛ̃ɛ si wɑjui ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 9 Ammɑ inɛ iyi í kɔsim si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ, ɑmu mɔ ɑn kɔsi lɑfɛ̃ɛ si wɑjui ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

10 Inɛ iyi wɑ fɔ lɑɑlɔi ɑmu Amɑi Amɑnɛ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku kpɑ idei dulum dɛɛ. Ammɑ inɛ iyi wɑ fɔ lɑɑlɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ kɑɑ bɑ ɑ kpɑ idei dulum ndɛɛ pɑi.

11 Bii ɑ̀ bɔò ŋɛ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ ku bɑ inɛ nɡbo ŋɑ do ilu yiiko ŋɑ ɑ kiiti ŋɛ, i mɑɑ̀ ti i ce njo do bɛi ɑɑ ce i kɔò ɑrɑ nŋɛ do ide iyi ɑɑ fɔ ŋɑ. 12 I mɑɑ̀ ce njo ŋɑ domi wɑɑti bɛɛbɛ Hundei Ilɑɑɔ̃i ɑ́ sɔ̃ ŋɛ iyi í jɔ i fɔ ŋɑ.

Mɔndɑi ilu fiɑ hɑi nɛ yɑɑse

13 Si inɔ zɑmɑɑu ŋɔi inɛ ɡɔ í sɔ̃ Jesu í ni, Mɛɛtu, sɔ̃ iɡbɑ̃m ku jɔ̀ kɑ kpɛ̃ tubu nwɑ. 14 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, mɔkɔɔyi, yooi í cem woo kiiti nŋɛ wɑlɑ woo kpɛ̃ tubu nŋɛ. 15 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i yɑ ce lɑɑkɑi ŋɑ ntɔ ntɔ do kɔdɛɛ fei, domi ɑmɑnii ɑmɑnɛ si í jɛ icui kuwɛɛɛ, bɑɑ bii bɛirei ɑmɑniu í lɑ í to.

16 Nɔ í kpɑ nŋɑ mɔndɑ ɡɔ í ni, ikoi mɔkɔ ilu fiɑ ɡɔ í ce ijɛ jiidɑ jiidɑ. 17 Ŋɔi mɔkɔu í lɑsɑbu í ni, bɛirei ɑn ce. Wee n kù nɛ bii ɑn dɑsi ijɛu. 18 Ŋɔi í ni, ǹ mɑ̀ bɛi ɑn ce. An lɛɡɛ ɑkɑm ŋɑui, nɔ n mɑ mmuɛ ŋɑ iyi ɑ̀ lɑ ɑ̀ re. Nɔ n kosi bileem fei bɛ do ijɛm ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe. 19 Nɔ n fɔ si idɔm n ni, ǹ nɛ ɑmɑni nlɑ nlɑ iyi ǹ wɑ n sinɡɑ ti ɑdɔ̃ nkpɔ nkpɔ. An sĩmii nɔ n mɑɑ n jɛ n mɑɑ n mɔ nɔ n mɑɑ n wɛɛò inɔ didɔ̃. 20 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ɔ í ni, ɑwɔu nnyɛi, idũuyi mɔm ɑɑ nyɑ hundeɛ. Sɔɔlui mii ŋɑ iyi ì ceu bɛ, ti yooi ɑ́ jɛ.

21 Ŋɔi Jesu í ni, bɛɛbɛ mɔi ɑ́ jɛ bi inɛ iyi wɑ koɑ ɑrɑɛ ɑmɑni nɔ bi Ilɑɑɔ̃ kù nɛ nkɑ̃mɑ.

Dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ

(Cɔ Mɑtie 6:24-34)

22 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ǹ ni, i mɑɑ̀ yɑ mɑɑ weeweɑ do mii iyi ɑɑ jɛ i mɑɑ wɛɛò ŋɑ, wɑlɑkɔ do jĩnɛ iyi ɑɑ dɑsi ŋɑ. 23 Kuwɛɛi ɑmɑnɛ í re ijɛ, ɑrɑ mɔ í re jĩnɛ. 24 I ce lɑɑkɑi kunɡbɑ̃ ŋɑ í cɔ. A kù wɑɑ ɡbɛ̃ hee ɑ dɑ nɡɔɡɔ, ɑ kù nɔ ɑ kù nɛ suu. Ilɑɑɔ̃ í nɔ wɑ wo ŋɑ. Bɛɛrɛ nŋɛ kù re yɛi ŋɑ hee bii í jĩ? 25 Yooi si inɔ nŋɛ nɑ kuweeweɑɛ ɑ́ yɔkɔ ku kɔ̃ɔsi kusɔi ɑdɔ̃ɛ bɑɑ keeke. 26 To, bii i kɑɑ yɔkɔ i ce mii keekeu bɛ ŋɑ, nɑ mii í ce ì wɑɑ weeweɑ do iyi í ɡbe ŋɑ. 27 I cɔ bɛi wuɑ ŋɑ ɑ̀ yɑ dɑ koko mɛɛ. A kù wɑɑ ce icɛ ɑ ci yɑ nɔ ɑ wɔ̃ ɑcɔ. Do nŋu fei, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bɑɑ Sɑlomɔɔ ilɑɑlu nlɑu, do ɑmboe nlɑ nlɑɛ fei kù nɛ jĩnɛ iyi boodɑɛ í to kokoi jĩi ŋɑu bɛ bɑɑ ɑkɑ̃. 28 Fɔfɔ í wɛɛi nnyi do kusĩɑɛ ɑmmɑ ɑlɑ ɑɑ dɑsiɛ inɑ. To, bii Ilɑɑɔ̃ í muɑ fɔfɔ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ dɑsi inɑ boodɑ ku sĩɑ bɛɛbɛ, kɑɑ yɔkɔ ku mu nŋɛ nyɑu ku re fɔfɔ ŋɑu bɛ de. I kù yɛ nɑɑnɛ nŋɛi kù lɑ? 29 I mɑɑ̀ yɑ dɛ mii iyi ɑɑ jɛ ŋɑ wɑlɑkɔ mii iyi ɑɑ mɔ i mɑɑ̀ weeweɑò ŋɑ. 30 Hɑi mɑ̀ idei Ilɑɑɔ̃ ŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ kpɑtɑɑ mii ŋɑu bɛ fei, ɑmmɑ Bɑɑ nŋɛ i mɑ̀ iyi ì nɛ bukɑɑtɑi mii ŋɑu bɛ fei ŋɑ. 31 Nɑ nŋu, i hɑnyɑ i dɛ bɛi ɑɑ ce i jɔ̀ bommɑi Ilɑɑɔ̃ ku bɔ wɑju titɑ̃ ŋɑ. Iyi í ɡbe bɛi fei Ilɑɑɔ̃i ɑ́ kɔ̃ɔ nŋɛ si.

Amɑnii lele

(Cɔ Mɑtie 6:19-21)

32 Nɔ Jesu wɑ bɑ mɔcɔɛ ŋɑu ide ku fɔ mɑ́ í ni, iŋɛ ɡɑɑ keekem, i mɑɑ̀ ti i ce njo ŋɑ, domi ɑ́ dɔ̃ɑ Bɑɑ nŋɛ si ku jɔ̀ i jɛ ɑmɑɑlu ŋɑ si ɑndunyɑ titɔ̃ɛ. 33 I tɑ mii iyi ì nɛ ŋɑ nɔ i muɑ ilu ɑre ŋɑ fiɑu. I ceɑ ɑrɑ nŋɛ tɑɑlili iyi kɑɑ ɡbo ikpɑ lele si bii ɑɑ dɑsi ɑmɑni nŋɛ iyi kɑɑ tɑ̃. Tenɡi bɛ ile kɑɑ to si, nɔ tũtũ ŋɑ mɔ ɑ kɑɑ bɛjɛɛ. 34 Ntɔ ntɔ, bii ɑmɑni nŋɛ í wɑ, bɛi lɑɑkɑi nŋɛ mɔ í yɑ wɑ.

Woo ce icɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑ

35 I ce sɔɔlu i dĩ kpɑkɑ nɔ i jɔ̀ fitilɑ nŋɛ ku mɑɑ mɑ́ ŋɑ. 36 I jɔ̀ i yɛ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ deɡbe kubɑɑi lɑfɛ̃ɛ nŋɑ wɑ hɑi bi ku ce ɑbɔdɔ̃, ku bɑ bii í to wɑ í cɑ̃ ɡɑmbo ɡbɑkɑ̃ ɑ cĩɑɑ. 37 Woo ce icɛ ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi, inɛ ŋɑ iyi lɑfɛ̃ɛ ɑ́ nɑ ku bɑ ɑ̀ cɔ kpɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ deɡbe ku toɛ wɑ. Ntɔ ntɔ n wɑ n sɔ̃ ŋɛ, nŋu tɑkɑɛ ɑ́ dĩ ɡbɑnkili nɔ ku jɔ̀ ɑ bubɑ nɔ ku nɑ ku kpɛ̃ nŋɑ ijɛ. 38 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi bii í bɑɑ í nɑ í bɑ ŋɑ si bɛɛbɛ, bɑɑ bii í to wɑ lɑjɑi, wɑlɑ kukɔ sintei ɑjɛɛ. 39 I jɔ̀ i mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ iyi bii ilu kpɑsɛ̃ í mɑ̀ wɑɑti iyi ile ɑ́ lɔ wɑ, ɑ́ dede ku wɔ njoo, kɑɑ jɔ̀ ile ku lɛɡɛ ɡɑmboɛ. 40 Iŋɛ mɔ, i ce sɔɔlu ŋɑ domi ɑmu Amɑi Amɑnɛ, ɑn nɑɑi si wɑɑti iyi i kù wɑɑ lɑsɑbu ŋɑ.

Amɑɑcɛ jiidɑ do ɑmɑɑcɛ lɑɑlɔ

(Cɔ Mɑtie 24:45-51)

41 Ŋɔi Piɛɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ɑwɑi ì kpɑɑ mɔndɑu ihɛ̃? Mɑ̀ inɛ fei. 42 Ŋɔi Lɑfɛ̃ɛ í jɛ í ni, yooi í jɛ ɑmɑɑcɛ ilu nɑɑnɛ iyi í nɛ lɑɑkɑi. Lɑfɛ̃ɛi í jɛ inɛ iyi ilu kpɑsɛ̃ ɡɔ í kpe nɔ í so ɑmɑɑcɛ kpɑɑsiɛ ŋɑ í dɑɑ si ɑwɔ ku mɑɑ cɔ ŋɑ ku nɑ ŋɑ ijɛ si bɛi í jɔ. 43 Inɔ didɔ̃i ɑ́ jɛ ti ɑmɑɑcɛu bii lɑfɛ̃ɛɛ í bɑ̀ɑ í nɑ í bɑɑ wɑ ce bɛɛbɛ. 44 Ntɔ ntɔ, lɑfɛ̃ɛu ɑ́ dɑɑ ɑmɑɑcɛu mii ndɛɛ fei si ɑwɔ. 45 Ammɑ bii í jɛ ɑmɑɑcɛ lɑɑlɔi, ɑ́ lɑsɑbui ku ni, lɑfɛ̃ɛm kɑɑ bɑɑ ńyɑ mɑ́, nɔ ku dede ku mɑɑ cɑ̃ inɑɑbo do inɛmɔkɔ woo ce icɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbeu, nɔ ku mɑɑ jɛ ku mɑɑ mɔ ɑtɛ̃ ku mɑɑ kpɑɑ. 46 Bɛɛbɛi lɑfɛ̃ɛu ɑ́ nɑ ku bɑɑ si ɑjɔ iyi kù wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ, do si wɑɑti iyi kù wɑɑ tɑmɑɑ, nɔ ɑ́ kpɑ̃ɑ iju jiidɑ jiidɑ bɛi ɑ̀ yɑ ceɑ ɑmɑɑcɛ lɑɑlɔ ŋɑ.

47 Woo ce icɛ iyi í mɑ̀ mii iyi lɑfɛ̃ɛɛ í bi, nɔ kù coo, ɡoloɛ ɑ́ lɑ. 48 Ammɑ inɛ iyi kù mɑ̀, nɔ í ce kookoosu iyi í jɔ ɑ cɑ̃ɑ, ɡoloɛ kɑɑ lɑ. Inɛ iyi ɑ̀ nɑ mii nkpɔ, ɑɑ beeɛ mii nkpɔ. Inɛ mɔ iyi ɑ̀ dɑɑ mii nkpɔ si ɑwɔ, nŋui ɑɑ bee ku re.

Jesu í nɑɑò njɛ ku fɛɛfɛ wɑ

(Cɔ Mɑtie 10:34-36)

49 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, inɑi ǹ nɑɑ ku fɑ̃ si ɑndunyɑ, nɔ ǹ bɛi ǹ bi ku jɛ í jo tɑ̃. 50 Nɔ inyi ku dɑsi ɡɔ í wɛɛ kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi n kù coo. Inyi ku dɑsiu nŋui í jɛ wɑhɑlɑ iyi ɑn yɛ n bɛi n ku. Nɔ lɑɑkɑim kɑɑ jɛ ɑkɑ̃ í ɡbe hee bii í ce. 51 Ì tɑmɑɑ bɛi lɑɑkɑi ku sũi ǹ nɑɑ nŋɛ wɑ si ɑndunyɑ ŋɑ? Aɑwo, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, njɛ ku fɛɛfɛi ǹ nɑɑò wɑ. 52 Ntɔ ntɔ, hɑi nsɛi bii ɑmɑnɛ miu í wɑ kpɑsɛ̃ ɑkɑ̃ ɑɑ kpɛ̃ ikɑ̃ ikɑ̃. Tɔɔsi ɑkɑ̃ kɑɑ wɛɛ nŋɑ, ɑmɑnɛ mɛɛtɑ ŋɑu ɑ kɑɑ ɡbɔ si njɛ do inɛ minji ŋɑu. 53 Bɑɑ do ɑmɑ ɑ kɑɑ ɡbɔ si njɛ. Iye do ɑmɑ inɑɑboɛ ɑ kɑɑ ɡbɔ si njɛ. Anɑu do ɑbou ɑ kɑɑ ɡbɔ si njɛ.

Nyindɑi wɑɑti ku mɑ̀

(Cɔ Mɑtie 16:2-3)

54 Ŋɔi í sɔ̃ zɑmɑɑu mɑ́ í ni, bii ì yɛ kudũi ijĩ wɑ dede hɑi nunui ɑlɛ ŋɑ ì yɑ fɔ ŋɑi ɡbɑkɑ̃ i ni, ijĩ ɑ́ nɑɑ. Bɛɛbɛ mɔi í yɑ nɔ ku ce. 55 Bii ì nɔ ì yɛ fufu wɑ ce wɑ hɑi ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑi kpɑ̃ɑi inunu ŋɑ, ì yɑ ni, inyɑ ɡbɑ̃ɑ ɑ́ ce. Nɔ bɛɛbɛ mɔi í yɑ nɔ ku ce *. 56 Iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑ, ì mɑ̀ yɑɑsei nyindɑi lele do ilɛ ŋɑ. Bɛirei í ce i kù mɑ̀ yɑɑsei wɑɑtiu ihɛ̃ ŋɑ.

Tɑɑle ku teese

(Cɔ Mɑtie 5:25-26)

57 Bɛirei í ce i ci yɑ lɑsɑbu si ɑrɑ nŋɛ i mɑ̀ iyi í jɛ dee dee ŋɑ. 58 Bii inɛ ɡɔ wɑ bɔòɛ bi ku ce kiiti nɑ idei ɡbese ɡɔ, ce kookɑi hɑi kpɑ̃ɑ ɑwɔ do lɑfɛ̃ɛ i ɡbɔ si njɛ ŋɑ ku bɑ ku mɑɑ̀ dɑsiɛ si ɑwɔi woo kiiti. Bii kù jɛ bɛɛbɛ, woo kiitiu ɑ́ dɑsiɛ si ɑwɔi woo deɡbe piisɔ̃ɔ, nɔ woo deɡbe piisɔ̃ɔu mɔ ku dɑsiɛ ile piisɔ̃ɔ. 59 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bii ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ, bii i kù sɑ̃ ɡbeseɛ fei, i kɑɑ fitɑ. Bɑɑ tɑnɡɑ kɑɑ ɡɑiziɑ si.

13

Bii i kù kpɑɑsi idɔ ɑɑ ku

1 Wɑɑti bɛɛbɛ, inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ ɑ̀ wɑɑ sisiɑ Jesu mii iyi í bɑ inɛi Gɑlilee ɡɔ ŋɑ, inɛ ŋɑ iyi Pilɑti í jɔ̀ ɑ̀ kpɑ nɔ njɛ nŋɑ í yɔɡɛɛ do njɛi mɛɛmu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ceɑò Ilɑɑɔ̃ kuwee. 2 Ammɑ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ ì wɑɑ tɑmɑɑ dulum dii inɛi Gɑlilee ŋɑu bɛ í re ti inɛi Gɑlilee ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbei? Ì wɑɑ tɑmɑɑ dulum du ŋɑi í jɔ̀ ɑ̀ kpɑ ŋɑ bɛɛbɛ ŋɑ? 3 Aɑwo. Bɛɛbɛ mɔi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, bii i kù sindɑ idɔ ŋɑ, iŋɛ fei ɑɑ kui bɛi ɑŋɑ mɔ. 4 Ì wɑɑ ye ɡiɡii ɑmɑnɛ mɑɑtũ do mɛɛtɑ ŋɑ iyi ile ku ɡbokɑi Siloe í cuku í bɑtɑ í kpɑu ŋɑ? Debɛi, ì wɑɑ tɑmɑɑ kurɑrɑ nŋɑi í re ti inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei ŋɑ? 5 Aɑwo, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, bii i kù kpɑɑsi idɔ ŋɑ, iŋɛ fei ɑɑ kui bɛi ɑŋɑ mɔ.

Mɔndɑi jĩi iyi ci yɑ so

6 Ŋɔi í kpɑ nŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ mɑ́ í ni, mɔkɔ ɡɔ í lɔ jĩi ndii fiɡi si kɑɑɛ. Wɑɑti iyi jĩi nɔu í lɑ ŋɔi mɔkɔu í bɔ isoɛ ku kɑ, nɔ kù bɑ. 7 Ŋɔi í sɔ̃ woo ce icɛɛ í ni, ɑdɔ̃ mɛɛtɑ wɑi ihɛ̃ bɛbɛi iyi bii ǹ nɑɑ isoi jĩi nɔu ihɛ̃ ku kɑ n ci yɑ n bɑ. Dɑɑ i nyɔɔi. Nɑ mii í ce ɑ́ mɑɑ ɡbɑ nwɑ inyɑ nɡbɛ. 8 Ŋɔi woo ce icɛu í sɔ̃ɔ í ni, lɑfɛ̃ɛ, jɔ̀ɔ ɑdɔ̃ɔyi titɑ̃ kɑ cɔ. An tu fitiɛ n kɑɑkoɛ, nɔ n dɑɑ si tɑɑsi. 9 Á yɔkɔ ku jɛ ɑdɔ̃ ɡɔ ɑ́ so. Bii kù so i bɛi i dɑɑ.

Jesu í jɔ̀ ɑbo ɡɔ í bɑ iri si ɑjɔi kusĩmi

10 Si ɑjɔi kusĩmi ɡɔ, Jesu wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃ ile ɡɔ bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ. 11 Wee ɑbo ɡɔ mɔ í wɑ bɛ iyi inɛi inɔɔko í jɔ̀ í ce bɔ̃ɔ bɛi zɑkɑi ɑdɔ̃ mɑɑtũ do mɛɛtɑ. Í yɑ mɑɑ bɑtei, ci yɑ yɔkɔ ku tɛ ɑrɑɛ bɑɑ keeke. 12 Iyi Jesu í yɔɔ ŋɔi í kpoo í ni, ɑbooyi, í bɑ iri mbɛ. 13 Nɔ í le siɛ ɑwɔ. Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ í tɛ ɑrɑɛ nɔ í lɔsi Ilɑɑɔ̃ ku sɑɑbu. 14 Ammɑ idɔi inɛ nɡboi ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu í kɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ Jesu í jɔ̀ inɛ ɡɔ í bɑ iri si ɑjɔi kusĩmi, nɔ í sɔ̃ zɑmɑɑu í ni, ɑjɔ mɛɛfɑi í wɛɛ iyi ɑɑ yɔkɔ i ce icɛ ŋɑ. I nɑɑ wɑ wɑɑti bɛɛbɛ ku bɑ i bɑ iri ŋɑ, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ si ɑjɔi kusĩmi. 15 Ŋɔi Lɑfɛ̃ɛ í jɛɑɑ í ni, iŋɛ ilu muɑfiti ŋɑi, iŋɛ fei i ci yɑ fũ kɛtɛ nŋɛ ŋɑ do ɡbɑnkɛlɛ nŋɛ ŋɑ ɑ koo ɑ mɔ inyi si ɑjɔi kusĩmi? 16 Abou ihɛ̃ mɔ dimii Aburɑhɑmui. Nɔ wee Seetɑm wɑ dũu hɑi zɑkɑi ɑdɔ̃ mɑɑtũ do mɛɛtɑ. Kù sĩɑ ɑ fũu si ɑjɔi kusĩmi? 17 Wɑɑti iyi wɑ fɔ ideu bɛ, ɑnyɔ wɑ mu mbɛɛɛ ŋɑu fei, nɔ zɑmɑɑu í wɛɛ do inɔ didɔ̃ nɑ mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi wɑ ce fei.

Mɔndɑi dimi keeke iyi ɑ̀ yɑ kpe mutɑɑdi

(Cɔ Mɑtie 13:31-32; Mɑɑku 4:31-32)

18 Ŋɔi Jesu í ni mɑ́, mii bommɑi Ilɑɑɔ̃ í jɔ. Mii ɑn wɑ̃ɑ do. 19 Í yɛi bɛi nɡboi mutɑɑdi iyi inɛ ɡɔ í so í ɡbɛ̃ si ilɛɛ. Nɔ í fitɑ í ce jĩi hee yɛi ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce ɑntɛ si ɑmɑɑwɔɛ ŋɑ.

Mɔndɑi lefee

(Cɔ Mɑtie 13:33)

20 Ŋɔi í ni mɑ́, mii ɑn nyi n wɑ̃ò bommɑi Ilɑɑɔ̃ mɑ́. 21 Bommɑi Ilɑɑɔ̃ í yɛi bɛi lefee iyi ɑbo ɡɔ í so í dɑsi iyɑfũi pɛ̃ɛ ɡũɑ mɛɛtɑ nɔ fei ndɛɛ í dede í kpɑnte.

Andɛ iyi kù cĩ

(Cɔ Mɑtie 7:13-14, 21-23)

22 Jesu wɑ too si ilu nlɑ ŋɑ do ilɛɛko ŋɑ wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ nɛò ikpɑ Zeruzɑlɛmu. 23 Si isɛɛnɛu ŋɔi inɛ ɡɔ í nɑɑ bi tɛɛ nɔ í beeɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, inɛ ŋɑ iyi ɑɑ bɑ fɑɑbɑ ɑ kɑɑ kpɔ? Ŋɔi í jɛ í ni, 24 i ce kookɑɑi i lɔ do ɑndɛ iyi kù cĩu ŋɑ. Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ nkpɔi ɑ́ mɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ iyi ɑɑ lɔò ɑ kɑɑ nɔ ɑ yɔkɔ.

25 Wɑɑti iyi ɑmu ilu kpɑsɛ̃ ǹ dede ǹ cĩmbo koofɑu iŋɛ ɑɑ wɑ wɑduude, i mɑɑ cɑ̃ ɡɑmbo ŋɑ i mɑɑ ni, Lɑfɛ̃ɛ, cĩ nwɑ. Nɔ ɑn jɛ nŋɛ n ni, n kù mɑ̀ hɑi bii ì nɑɑ ŋɑ. 26 Wɑɑti bɛɛbɛi ɑɑ ni ŋɑ, ɑ̀ jɛ ɑ̀ mɔ si wɑjuɛ, ì nɔ ì kɔ wɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃ si bɑntumɑi ilu nwɑ ŋɑ. 27 Nɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ n ni, n kù mɑ̀ hɑi bii ì nɑɑ ŋɑ. I fɑ ɑrɑ nŋɛ hɑi bi tom, iŋɛ fei woo ce lɑɑlɔ ŋɑi. 28 Ajɔ wɑ nɑɑ iyi ɑɑ yɛ Aburɑhɑmu do Izɑɑki do Zɑkɔbu do wɑlii ŋɑu fei si ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ iŋɛ i bɑ wee ɑ̀ nyɔ ŋɛ wɑduude. Tenɡi bɛi ɑɑ so ɑwɔ i le si iri i kpɑtɑ ŋɑ. 29 Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ nɑɑ hɑi nunui dɑɑkɔ do hɑi nunui ɑlɛ do hɑi nunu ɡɑɑ cinɡɑɑ minjiu nɔ ɑɑ bubɑ ɑ jɛ si ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 30 Wɑɑti bɛɛbɛ inɛi ɑnyi ɡɔ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ jɛ woo cuɑ ŋɑ, woo cuɑ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ nɑ ɑ jɛ inɛi ɑnyi ŋɑ.

Jesu í kpɑtɑ nɑ Zeruzɑlɛmu

(Cɔ Mɑtie 23:37-39)

31 Wɑɑti nŋu, Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ sɔ̃ Jesu ɑ̀ ni, koo, fitɑ hɑi ihɛ̃ domi Herodu wɑ bi ku kpɑɛi. 32 Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, i koo i sɔ̃ Herodu, ilu bisi lɑɑlɔu bɛ i ni, wee, nnyi do ɑlɑ ǹ wɑ n lele inɛi inɔɔko ŋɑ nɔ n jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bɑ iri, nɔ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ ɑn koo n tɑmbɔ icɛm. 33 Ammɑ kù nɛ bɛi ɑn ce iyi n kù ce isɛɛnɛm nnyi do ɑlɑ do ɑlɑ ɑkɑ̃, domi ɑ kɑɑ kpɑ wɑlii kɑ̃mɑ bii ɡɔ bii kù jɛ Zeruzɑlɛmu.

34 Iŋɛ inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ, iŋɛ iyi ì yɑ kpɑ wɑlii ŋɑ, nɔ i tɑ ɑmɑ ɑbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ mɔ kutɑ i kpɑ ŋɑ ŋɑ, isɛ fɛloi ǹ yɑ n bi n tɔtɔɔ ŋɛ si ɑbɛm bɛi ɑjɛɛ í yɑ tɔtɔɔ ɑmɑɛ ŋɑ si ikpɑɛ, ɑmmɑ i kù jɛ ŋɑ. 35 Wee nsɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ fũ nŋɛ kpɑsɛ̃ nŋɛ si ɑwɔ. Ammɑ ɑn sɔ̃ ŋɛ, hɑi nsɛi i kɑɑ yɛm mɑ́ ŋɑ í ɡbe hee ɑjɔ iyi ɑɑ ni ŋɑ, Ilɑɑɔ̃ ku weeɑ inɛ iyi wɑ nɑɑ do irii Lɑfɛ̃ɛ.

14

Jesu í jɔ̀ bɔ̃ɔ ɡɔ í bɑ iri

1 Si ɑjɔi kusĩmi ɡɔ Jesu í bɔ ku jɛ kpɑsɛ̃i inɛ nɡboi Fɑrisi ɡɔ ŋɑ. Wee inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑ bɛ, ɑ̀ wɑɑ cɔɔ do lɑɑkɑi. 2 Mɔkɔ ɡɔ í wɑ bɛ, wɑ leekĩ wɑjui Jesu. Mɔkɔu wɑ ce bɔ̃ɔi ɑrɑ ku wu. 3 Ŋɔi Jesu í bee woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ do Fɑrisi ŋɑu í ni, woodɑ í wɛɛ ɑ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku bɑ iri si ɑjɔi kusĩmi? Mɑ̀ kù wɛɛ. 4 Ŋɔi ɑ̀ coko. Nɔ í le si ɑwɔɛ si bɔ̃ɔu í jɔ̀ inɛɛu í bɑ iri nɔ í ni ku nɛ. 5 Nɔ í bee ŋɑ í ni, yoo nŋɛi, bii ɑmɑɛ wɑlɑkɔ bii kɛtɛɛ í dɑsi lɔɡɔ, kɑɑ nyɑɑ ɡbɑkɑ̃ bɑɑ bii ɑjɔi kusĩmii. 6 Ŋɔi ɑ kù yɔkɔ ɑ kù jɛɑɑ ideu.

Tenɡi bii í jɔ i bubɑ bii ɑ̀ kpeɛ ku jɛ

7 Iyi Jesu í ce lɑɑkɑi í yɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpe ku jɛ ŋɑu ɑ̀ wɑsi ku cicɑ kitɑ̃i wɑju ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ bɛɛrɛ ŋɑu nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, 8 bii ɑ̀ kpeɛ bi ku ce ɑbɔdɔ̃, mɑɑ̀ bubɑ si kitɑ̃i wɑju ilu bɛɛrɛ ŋɑu. Á yɔkɔ ku jɛ ɑ̀ kpe inɛ ɡɔ iyi í reɛ do bɛɛrɛ. 9 Nɔ inɛ iyi í kpe iŋɛ feiu ɑ́ nɑ ku ni, dede i muɑ mɔkɔu ihɛ̃ kitɑ̃u bɛ. Wɑɑti bɛɛbɛi ɑɑ dede do ɑnyɔ i koo i bubɑ si kitɑ̃i ɑnyi ihɔ̃. 10 Ammɑ bii ɑ̀ kpeɛ ku jɛ, koo bubɑ si kitɑ̃i ɑnyi ku bɑ bii inɛ iyi í kpeɛu í to wɑ ku ni, bɑɑkɔɔm, dede i nɑɑ wɑ wɑju. Wɑɑti bɛɛbɛi ɑɑ jɛ ilu bɛɛrɛ nlɑ si wɑjui inɛ ŋɑ iyi iŋɛò ŋɑ ì wɑɑ bubɑ ŋɑu fei. 11 Ntɔ ntɔ inɛ iyi í so ɑrɑɛ lele ɑ̀ yɑ kɑyeɛi. Inɛ mɔ iyi í kɑye ɑrɑɛ ɑ̀ yɑ soo lelei.

12 Nɔ Jesu í sɔ̃ inɛ iyi í kpoo ku jɛu mɔ í ni, bii ì wɑɑ kpe inɛ ŋɑ ku jɛ wɑlɑkɔ jinɡɑu, mɑɑ̀ ti i kpe kpɑɑsiɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ iɡbɑ̃ɛ do ifɔɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ nyɑɑnzeɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ kpɑɑsi ilu fiɑɛ ŋɑ, ku bɑ ɑŋɑ mɔ ɑ mɑɑ̀ kpeɛ ɑ sɑ̃ ɡbese. 13 Ammɑ bii ì wɑɑ kpe inɛ ŋɑ ku jɛ, kpe ilu ɑre ŋɑ, do wɛɛɡɛ ŋɑ, do ilu kutɛ ɑkɑ̃ ŋɑ do fɛɛju ŋɑ. 14 Bii ì ce bɛɛbɛ ɑɑ jɛ ilu inɔ didɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ nŋu ŋɑu ɑ kɑɑ bɑ nɡɔɡɔ iyi ɑɑ sɑ̃ɛò ɡbese. Ilɑɑɔ̃i ɑ́ sɑ̃ɛ ɡbese si wɑɑti iyi inɛ dee dee ŋɑ ɑɑ jĩ hɑi si bɑlɛ.

Mɔndɑi ijɛ nlɑ

(Cɔ Mɑtie 22:1-10)

15 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i inɛ ŋɑ iyi ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɛu í sɔ̃ Jesu í ni, debɛi ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi ɑ́ jɛ si ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 16 Ŋɔi Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ í ni, mɔkɔ ɡɔ í ce ijɛ nlɑ nlɑ nɔ í kpe inɛ nkpɔ. 17 Iyi ɑwɑɑtii kujɛu í to ŋɔi í bɛ woo ce icɛɛ koo sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi í kpeu ku ni, i nɑɑ wɑ ŋɑ, domi sɔndɑ fei í jĩɑ tɑ̃. 18 Ammɑ ɑŋɑ fei ɑ̀ lɔsi ɡɑɑfɑrɑ ku tɔɔ. Inɛ sinteu í ni, ǹ rɑ iko, tilɑsi, í ɡbe n koo n cɔɔ. Ǹ wɑ n tɔɔɛ ku ceem suuru. 19 Inɛ mmu mɔ í ni, ǹ rɑ kɛtɛ ku loɡoo ŋɑi kɔ̃ɔ miu, nɔ ǹ wɑ n bi n dĩ nŋɑ n ceò icɛ n cɔ. Ǹ wɑ n tɔɔɛ ku ceem suuru. 20 Nɔ inɛ mmu ɡɔ mɔ í ni mɑ́, nsɛi ǹ so ɑbo. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ n kɑɑ n bɑ n nɑɑ.

21 Ŋɔi woo ce icɛu í sindɑ í koo í sɔ̃ lɑfɛ̃ɛɛ ɡɑɑfɑrɑ iyi inɛ ŋɑu fei ɑ̀ tɔɔ. Ŋɔi idɔi lɑfɛ̃ɛu í kɔ̃, nɔ í sɔ̃ woo ce icɛɛu í ni, koo i bɔ si bɑntumɑ ŋɑ nsɛi nsɛi do si kpɑ̃ɑi inɔ iluu, kpeem ilu ɑre ŋɑ wɑ do wɛɛɡɛ ŋɑ do fɛɛju ŋɑ do ilu kutɛ ɑkɑ̃ ŋɑ. 22 Ŋɔi woo ce icɛu í koo. Iyi í bɑɑ nɔ í ni, lɑfɛ̃ɛ, iyi ì dɑsim nɔu ǹ coo tɑ̃. Wee inyɑ í ɡbe mɑ́. 23 Ŋɔi lɑfɛ̃ɛu í sɔ̃ɔ mɑ́ í ni, bɔ si kpɑ̃ɑi ilɛɛko ŋɑ do kpɑ̃ɑi iko ŋɑ, jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ lɔ wɑ bɑɑ do tilɑsi, kpɑsɛ̃m de ku kɔ̃. 24 Ntɔ ntɔ, ɑn sɔ ŋɛ, inɛ ŋɑ iyi ǹ tɑko ǹ kpeu bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ kɑɑ tiɛ ijɛu ihɛ̃ mɑ́.

Mii ɑmɑnɛ ɑ́ ce ku bɛi ku jɛ mɔcɔi Jesu

(Cɔ Mɑtie 10:37-38)

25 Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu wɑ nɛ nɔ zɑmɑɑ nlɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ. Ŋɔi Jesu í sindɑ í sɔ̃ ŋɑ í ni, 26 inɛ iyi í nɑɑ bi tom nɔ kù cé bɑɑɛ do iyeɛ do ɑboɛ do ɑmɑɛ ŋɑ do iɡbɑ̃ɛ ŋɑ do ifɔɛ ŋɑ do wecĩɛ ŋɑ do kuwɛɛi nŋu tɑkɑɛ kɑɑ yɔkɔ kù jɛ mɔcɔm *. 27 Inɛ iyi kù jɛsi nŋu ku so jĩi ku ɡɑɑuɛ ku toom do wɑ kɑɑ yɔkɔ ku jɛ mɔcɔm.

28 Bii inɛ ɡɔ nŋɛ í bi ku mɑ ile ɑ́ bubɑ ku ce dooɑ titɑ̃ ku cɔ mɑ̀ fiɑi nŋu ɑ́ to ku kpɑò iriɛ. 29 Bii kù jɛ bɛɛbɛ, nɔ í cɛ icui ileu, í bɛi í nɑ í mɔnɡɔ ku mɑɛ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɔɔ fei ɑɑ nyɑɑnyiɛ, 30 ɑ ni, mɔkɔu ihɛ̃ í sinti ku mɑ nɔ wee í mɔnɡɔ kù kpɑ iriɛ.

31 Bɛɛbɛ mɔi ilɑɑlu ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ce ɑ bɛi ɑ bɔ iɡũ. Bii ilɑɑlu ɡɔ í nɛ sooɡe dubu mɛɛwɑ, nɔ í yɛ ilɑɑlu mmu ɡɔ wɑ nɑɑ siɛ iɡũ do sooɡe dubu kɔnfiɑ, ɑ́ dedei ɡbɑkɑ̃ ku ce iɡũ? Aɑwo, ɑ́ bubɑi titɑ̃ ku lɑsɑbu ku cɔ mɑ̀ nŋu ɑ́ yɔkɔ ku kɑ̃miɑɛ. 32 Bii í yɛ nŋu kɑɑ nɔɔ, ɑ́ bɛ inɛ ŋɑi bi ilɑɑlu iyi ihɔ̃u hɑi wɑɑti iyi kù to wɑ titɑ̃ ku bɑ ɑŋɑò ɑ ɡbɔsi njɛ nɔ lɑɑkɑi ku sũ ku wɑ ɑnini nŋɑ.

33 Nɑ ŋɔi í ce ɑwɔ iyi i kù jɔ̀ mii iyi ì nɛ fei, i kɑɑ yɔkɔ í jɛ mɔcɔm.

Imu iyi í ku

(Cɔ Mɑtie 5:13; Mɑɑku 9:50)

34 Nɔ Jesu í ni mɑ́, imu mii ncɛɛi, ɑmmɑ bii didɔ̃i imu í ku, mii ɑɑ dɑsi ɑ jɔ̀ ku dɔ̃ mɑ́. 35 Kɑɑ ce bukɑɑtɑ kɑ̃mɑ mɑ́ nɔ bɑɑ bii ikoi kɑɑ ce tɑɑsi. À yɑ dikɑ̃ɛi wɑduude.

Inɛ iyi í nɛ itĩ iyi ɑ́ ɡbɔò ide, ku ɡbɔ.

15

Mɔndɑi ɑnɡudɑ̃ iyi í nyɔ ɑ̀ tɑsiɛu

(Cɔ Mɑtie 18:12-14)

1 Woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ do inɛ lɑɑlɔ ŋɑ fei ɑ̀ nɑɑ bi Jesu ku bɑ ɑ ɡbɔ ideɛ. 2 Ŋɔi Fɑrisi do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ ɑ̀ lɔsi ku ɡbɑɡbɑ ɑ̀ wɑɑ ni, mɔkɔu wɑ ɡbɑ inɛ lɑɑlɔ ŋɑ nɔ ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ tɔtɔɔ ɑ̀ wɑɑ jɛ.

3 Ŋɔi Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ ɡɔ í ni, 4 Bii inɛ ɡɔ nŋɛ í nɛ ɑnɡudɑ̃ cĩɔ iyi wɑ deɡbe si ɡbɑbuɑ nɔ ɑkɑ̃ í nyɔ siɛ, lɑfɛ̃ɛ ɑ́ jɔ̀ cinɛò fɛɛwɑ do mɛɛsɑ̃ iyi í ɡbeu si ɡbɑbuɑ bɛi koo dɛdɛ ɑkɑ̃ iyi í nyɔu wɑ hee koo yɔɔ, mɑ̀ irei. 5 Hɑi í nɔ í yɔɔ ɡbɑkɑ̃ ɑ́ muu ku le siɛ kɔnɡɔ wɑi do inɔ didɔ̃. 6 Bii í bɑɑ kpɑsɛ̃ ɑ́ kpe kpɑɑsiɛ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mɑ́ kɔkɔɛ ku sɔ̃ ŋɑ ku ni, i bɑm inɔ didɔ̃ ku kpɛ̃, domi ɑnɡudɑ̃m iyi í nyɔu ǹ yɔɔ wɑ. 7 Ŋɔi Jesu í ni, bɛɛbɛ mɔi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, inɔ didɔ̃i inɛi lele ŋɑ ɑ́ lɑ nɑ ilu dulum ɑkɑ̃ iyi í kpɑɑsi idɔ ku re inɛ dee dee cĩɔ fɑkɑ̃ kù wɑ si iyi ɑ kù nɛ bukɑɑtɑi idɔ ku kpɑɑsi.

Fiɑ iyi í nyɔu ɑ̀ yɔɔ mɑ́

8 Nɔ Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ mmuɛ mɑ́ í ni, bii inɑɑbo ɡɔ í nɛ kpɛkɛlɛ mɛɛwɑ nɔ ɑkɑ̃ɛ í nyɔ, ɑ́ mɑ́ fitilɑi nɔ ku kpɑ̃ ileu ku dɛdɛɛ do lɑɑkɑi hee koo yɔɔu. 9 Bii í yɔɔ ɑ́ kpe kpɑɑsiɛ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mɑ́ kɔkɔɛ nɔ ku ni, I bɑm inɔ didɔ̃ ku kpɛ̃, domi fiɑm iyi í nyɔu ǹ yɔɔ. 10 Bɛɛbɛ mɔi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ̀ yɑ wɛɛò inɔ didɔ̃ nɑ ilu dulum ɑkɑ̃ iyi í kpɑɑsi idɔ.

Amɑ iyi í nyɔu ɑ̀ yɔɔ mɑ́

11 Jesu í ni mɑ́, mɔkɔ ɡɔ í nɛ ɑmɑ inɛmɔkɔ minji. 12 Ŋɔi ifɔu í sɔ̃ bɑɑu í ni, bɑɑm, kpɛ̃ ɑmɑniu nɔ i nɑm iyi í jɛ titom. Nɔ bɑɑu í ce nŋɑ ikpɛ̃i ɑmɑniɛu. 13 Iyi í ce ɑjɔ minji, ifɔu í tɑ mii iyi í nɛ fei nɔ í so fiɑu í nɛò hee ilɛ jĩijĩ ɡɔ. Bɛi í koo í ce kuwɛɛɛ si dɑɑ lɑɑlɔ í kpɑò irii ɑmɑniɛu fei. 14 Wɑɑti iyi í jɛ fei ndɛɛ í kpɑ iriɛ, ɑri nlɑ ɡɔ í bɛi í nɑɑ si ilɛu nɔ í lɔ si ɑre. 15 Ŋɔi í bɔ bi inɛi ilɛ bɛ ɡɔ nɔ lɑfɛ̃ɛ í koo í dɑsiɛ icɛi kusɔɔ ŋɑ ku deɡbe. 16 Tenɡi bɛi í bi ku wo ɑrɑɛ do ijɛi kusɔɔ ŋɑu ɑmmɑ inɛ kɑ̃mɑ kù muɑɑ. 17 Iyi lɑɑkɑɛ í nɑ í bɑɑ nɔ í ni, ɑmɑ icɛi bɑɑm ŋɑ fei ɑ̀ nɛ ijɛ wɑ kɔ̃ nŋɑi, nɔ ɑmu wee ǹ wɑ n ku do ɑri ihɛ̃. 18 An dede n nyi bi bɑɑm n sɔ̃ɔ n ni, bɑɑm, ǹ ce dulum bi Ilɑɑɔ̃ do bi tɛɛ. 19 Nɑ nŋu, n kù to ɑ kpem ɑmɑɛ mɑ́. Ceem bɛi ɑmɑɑcɛɛ. 20 Ŋɔi í dede wɑ nyi ikpɑ bi bɑɑɛu.

Hɑi wɑɑti iyi wɑ jĩ, ŋɔi bɑɑɛ í hɔ̃nnɛɛ nɔ ɑrɑɑre fei í muu. Í sɛi í koo í yɑɑ do inɔ didɔ̃ nɔ í coo fɔɔ do kubi. 21 Ŋɔi ɑmɑu í ni, bɑɑbɑ, ǹ ce dulum bi Ilɑɑɔ̃ do bi tɛɛ. Nɑ nŋu, n ku tò ɑ kpem ɑmɑɛ mɑ́. 22 Ammɑ bɑɑɛu í sɔ̃ woo ce icɛɛ ŋɑ í ni, i nɑɑò ibɔ kumboo wɑ ńyɑ ńyɑ iyi í sĩɑ, i dɑɑ si ŋɑ. Nɔ i nɑɑ lɛlɛɑwɔ do bɑɑtɑ ku dɑsi. 23 I nɑɑò kɛtɛ kombo sɑɑsɑɑbɔ iyi í lɑ í reu bɛ wɑ, nɔ i kpɑɑ ŋɑ. Kɑ jɛ kɑ ce jinɡɑu do inɔ didɔ̃, 24 domi ɑmɑm iyi í yɛ bɛi í ku wo, í bɑɑ si ɑndunyɑ mɑ́. Í nyɔ wo nɔ ɑ̀ yɔɔ mɑ́. Ŋɔi ɑ̀ wɑ si inɔ didɔ̃.

25 Wee wɑɑti bɛɛbɛ iɡbɑ̃u í wɑ iko. Iyi wɑ bɑɑ í mɑɑi kpɑsɛ̃ wɑ ŋɔi wɑ ɡbɔ ɑnui ɡɑ̃ɡɑ̃ nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jojo. 26 Ŋɔi í kpe woo ce icɛ ɡɔ í beeɛ í ni, mii í ce. 27 Ŋɔi woo ce icɛu í sɔ̃ɔ í ni, ifɔɛi í bɑɑ, nɔ bɑɑ nŋɛ í kpɑ kɛtɛ sɑɑsɑɑbɔ iyi í nɛ ikpo si nɑ iyi í jɔ̀ í yɔɔ bɑɑni. 28 Ŋɔi iɡbɑ̃u í dɑmɔɔ í kɔ ku lɔ kpɑsɛ̃. Ŋɔi bɑɑu í fitɑ wɑ í nɑɑ ku lɛlɛɛ. 29 Ammɑ í sɔ̃ bɑɑu í ni, cɔ hɑi ɑdɔ̃ nkpɔ nkpɔ iyi ǹ wɑ n ceɛ icɛ wɑ. Nɔ n kù dondɑ ideɛ kɑ̃mɑ, nɔ bɑɑ ɑmɑ iwo i kù muum n ceò jinɡɑu do inɔ didɔ̃ ɑmu do kpɑɑsim ŋɑ. 30 Ammɑ iyi ɑmɑɛ í bɑɑ, nŋu iyi í koo í jɛ ɑmɑniɛ do inɑɑbo sɑkɑrɑ ŋɑ, nɔ nɑ iriɛi ì kpɑ kɛtɛ sɑɑsɑɑbɔu ihɛ̃. 31 Ŋɔi bɑɑu í ni, ɑwɔ ɑmɑm nii, ɑwɑɛi ɑ̀ wɛɛ do ɑjɔ fei, nɔ mii iyi ǹ nɛ fei í jɛ tɛɛ. 32 Ammɑ í sĩɑ kɑ jɛ jinɡɑu do inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ifɔɛu ihɛ̃ í yɛ bɛi í kui wo nɔ í bɑɑ si ɑndunyɑ mɑ́. Í nyɔ wo nɔ ɑ̀ yɔɔ mɑ́.

16

Amɑɑcɛ ilu bisi

1 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, mɔkɔ ilu fiɑ ɡɔi í wɛɛ. Mɔkɔu í nɛ ɑmɑɑcɛ ɡɔ nɔ í so ɑmɑnii kpɑsɛ̃ɛ fei í dɑɑ si ɑwɔ. Iyi í ce ɑjɔ minji ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ kɔɔmɔtɔ ɑmɑɑcɛu bi lɑfɛ̃ɛ ɑ̀ ni, wɑ bɛjɛ ɑmɑniɛu fei. 2 Ŋɔi lɑfɛ̃ɛ í kpoo í beeɛ í ni, irei ǹ wɑ n ɡbɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku sɔ iriɛ dɑ. I kɑɑ yɔkɔ i jɛ ɑmɑɑcɛm mɑ́. Koo so tiɑi icɛɛ wɑ si bii ì yɑ ce dooɑi fiɑm, i nɑɑ i nyisim. 3 Ŋɔi ɑmɑɑcɛu wɑ bee ɑrɑɛ ide wɑ ni, bɛirei ɑn ce, si bɛi lɑfɛ̃ɛm wɑ nyɑm hɑi si icɛi kpɑsɛ̃ɛ. Wee n kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ iyi ɑn yɔkɔ n loɡooò, nɔ wee ɑnyɔ kɑɑ jɔ̀ n bɑrɑ. 4 Ǹ mɑ̀ bɛi ɑn ce ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ ɡbɑm si kpɑsɛ̃ nŋɑ wɑɑti iyi ɑɑ nyɑm hɑi si icɛm. 5 Ŋɔi í kpe ilu ɡbesei lɑfɛ̃ɛ ŋɑu fei. Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ koo bi tɛɛ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃. Ŋɔi í bee inɛ sinte iyi í to bi tɛɛu í ni, ɡbesei lɑfɛ̃ɛm fɛloi ì wɑɑ mu. 6 Ŋɔi í jɛ í ni, ikpo iyi ɑ́ kɔ̃ boonyi cĩɔ. Ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, so tiɑɛ i bubɑ ńyɑ ńyɑ nɔ i kɔ ciitɑɑ. 7 Ŋɔi í bee inɛ ɡɔ mɑ́ í ni, ɑwɔ mɔ, fɛloi ì wɑɑ mu. Ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, iyɑ sɑɑki cĩɔ. Ŋɔi í sɔ̃ nŋu mɔ í ni, so tiɑɛ i kɔ cinɛ. 8 Ŋɔi lɑfɛ̃ɛi ɑmɑɑcɛ hɑi nɛ nɑɑnɛu í ɡbɔ ideu nɔ í sɑɑbuɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í yɔɔ iyi í nɛ bisi ntɔ ntɔ. Ŋɔi Jesu í ni, inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ nɛ bisi ɑŋɑ duusɔ̃ɔ si kuwɛɛ nŋɑ ɑ̀ re inɛi inyɑ kumɑ́ ŋɑu.

9 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i yɑ dɛ kpɑɑsi ŋɑ do ɑmɑnii ɑndunyɑ ku bɑ bii í nɑ wɑ ɡɑiziɑ ŋɛ ɑ ɡbɑ ŋɛ si ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 10 Inɛ iyi í nɛ nɑɑnɛ si mii keeke ɑ́ nɛ nɑɑnɛ si mii nlɑ. Inɛ iyi wɑ ce lɑɑlɔ si mii keeke ɑ́ ce lɑɑlɔ si mii nlɑ. 11 Nɑ nŋu, bii i kù nɛ nɑɑnɛ si ɑmɑnii ɑndunyɑ ŋɑ, yooi ɑ́ dɑ nŋɛ si ɑmɑni ntɔ si ɑwɔ. 12 Bii i kù nɛ nɑɑnɛ si mii ndii inɛ ɡɔ, yooi ɑ́ nɑ ŋɛ iyi í jɛ tu ŋɛ.

13 Amɑɑcɛ kɑ̃mɑ kɑɑ yɔkɔ ku ceɑ lɑfɛ̃ɛ minji icɛ ɑjɔ. Ntɔ ntɔ ɑ́ cé inɛ ɑkɑ̃ nɔ ku bi inɛ ɑkɑ̃, wɑlɑkɔ ku jirimɑ inɛ ɑkɑ̃ nɔ ku dondɑ inɛ ɑkɑ̃. I kɑɑ yɔkɔ i too Ilɑɑɔ̃ do fiɑ ɑjɔ ŋɑ.

Ide ikɑ̃ ikɑ̃ ŋɑ iyi Jesu í fɔ

(Cɔ Mɑtie 11:12-13; 5:32-32; Mɑɑku 10:11-12)

14 Wee Fɑrisi ŋɑ fiɑ ku bi nŋɑ í cɑɑ. Iyi ɑ̀ ɡbɔ ide ŋɑ iyi Jesu í fɔu fei ŋɔi ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ. 15 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ ì wɑɑ dɛ i jɛ inɛ dee dee ŋɑ si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀ idɔ nŋɛ. Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, mii iyi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cɔ mii jiidɑ, bi Ilɑɑɔ̃ mii sɑ̃mii.

16 Woodɑ do idei wɑlii ŋɑu fei ɑ̀ wɛɛ hee do wɑɑtii Zɑ̃ɑ. Hɑi wɑɑti bɛɛbɛ ɑ̀ wɑɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ inɛ fei wɑ ce kookɑɑi ku bɑ ku lɔ do ɡbuɡbɑ̃. 17 Woodɑ bɑɑ wɑsɑli í ɡɑɑbu ku bɛjɛ í re lele do ilɛ ku kpɑ iri mɔm.

18 Inɛ iyi í kɔsi ɑboɛ nɔ í so mmuɛ í ce sɑkɑrɑi. Inɛ iyi í so ɑbo iyi mɔkɔɛ í kɔsi í ce sɑkɑrɑi.

Ilu fiɑ do Lɑzɑɑ

19 Ŋɔi Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ í ni, mɔkɔ ilu ɑmɑni ɡɔ í wɛɛ. Mɔkɔu í yɑ mɑɑ dɑsi ibɔ cɑɑdɑ ilu iju ku sĩɑ ɡɔ. Kpɑsɛ̃ɛ ɑjɔ fei jinɡɑui. 20 Ilu ɑre ɡɔ mɔ í wɛɛ, í yɑ mɑɑ sũi ɑndɛ koofɑi ilu fiɑu, ɑ̀ yɑ kpoo Lɑzɑɑ. Konkoli wɑ kɔ̃ si ɑrɑɛ fei. 21 Nɔ ɑjɑ ŋɑ ɑ̀ yɑ nɑɑ ɑ mɑɑ fɑ konkoliɛ ŋɑu. Mɔkɔu í bi ku wo ɑrɑɛ bɑɑ do bubui sɔndɑi ilu fiɑu iyi í yɑ ɡbe, ɑmmɑ ci yɑ bɑɑ.

22 Ŋɔi mɔkɔu í nɑ í ku nɔ ɑmɑlekɑ ŋɑ ɑ̀ soo ɑ̀ bɔòɛ bi Aburɑhɑmu. Nɔ ilu fiɑu mɔ í nɑ í ku ɑ̀ suu. 23 Nɔ í koo wɑ yɛ ijuukpɑ̃ bi ku wɑi iku ŋɑ, nɔ í wu iju lele, ŋɔi í hɔ̃nnɛ Lɑzɑɑ kɔkɔi Aburɑhɑmu. 24 Ŋɔi í dɔ̃ ɑnu í ni, bɑɑbɑ Aburɑhɑmu, ce ɑrɑɑrem. Bɛ Lɑzɑɑ wɑ ku sɔsi ɑmɑɑwɔɛ si inyi ku nɑ ku tũ ɑmɛm, domi ǹ wɑ n yɛ ijuukpɑ̃ nlɑ nlɑ si ɑmɛi inɑu ihɛ̃. 25 Ŋɔi Aburɑhɑmu í ni, ɑmɑm, ye ɡiɡi iyi ì bɑ mii jiidɑɛ tɑ̃ hɑi ɑndunyɑ, nɔ Lɑzɑɑ mɔ í yɛ wɑhɑlɑ. Wee ihɛ̃ nsɛi inɔɛ í tũ nɔ ɑwɔ mɔ ì wɑɑ yɛ ijuukpɑ̃. 26 Nɔ si ɑntɑiɛ, isɑ nlɑ ɡɔi í fɛɛfɛ wɑ ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi ɑ kuɑ ɑ bɔ bi tu ŋɛ bɛ ɑ mɑɑ̀ yɔkɔ. Bɛɛbɛ mɔi inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku nɑɑ ihɛ̃ hɑi bɛ. 27 Ŋɔi ilu ɑmɑniu í ni, debɛi, ǹ wɑ n tɔɔɛi bɑɑbɑ, bɛ Lɑzɑɑ kpɑsɛ̃i bɑɑm, 28 koo sɔ̃ ifɔ miu ŋɑ iyi ǹ nɛ bɛu ku ni ɑ ce lɑɑkɑi ku bɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ nɑɑ si inyɑ ku ɡɑɑbuu ihɛ̃. 29 Ammɑ Aburɑhɑmu í ni, ɑ̀ nɛ tiɑ iyi Moizi do wɑlii ŋɑ ɑ̀ kɔ wou tɑ̃, ɑɑ yɔkɔ ɑ ɡbɔ ide nŋɑ. 30 Nɔ í ni, ɑɑwo, bɑɑbɑ Aburɑhɑmu. Ammɑ bii hɑi bi iku ŋɑi inɛ ɡɔ í koo bi tu ŋɑ, ɑɑ kpɑɑsi idɔ nŋɑ. 31 Ŋɔi Aburɑhɑmu í sɔ̃ɔ í ni, bii ɑ kù ɡbɔ ti Moizi do ti wɑlii ŋɑu, bɑɑ bii inɛ ɡɔ í jĩ hɑi bi iku ŋɑ ihɛ̃ í koo bɛ ɑ kɑɑ dɑsi nɑɑnɛ.

17

Idei dulum

(Cɔ Mɑtie 18:6-7, 21-22; Mɑɑku 9:42)

1 Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kulɛlɛ iyi ɑ́ dɑsi ɑmɑnɛ lɑɑlɔ kù wɑɑ ce, ɑmmɑ ijuukpɑ̃i ɑ́ jɛ ti inɛ iyi í nɑɑò wɑ. 2 Á tiɑ ɑ dĩɑ lɑfɛ̃ɛ ɑlɔ si kɔ̃ɔ ɑ sɔsiɛ inɔ tenku do iyi ɑ́ lɛlɛ ɑmɑ ɑkɑ̃ ku dɑsiɛ dulum. 3 I yɑ ce lɑɑkɑii njɛ ŋɑ.

Bii kpɑɑsiɛ ɡɔ í nɑ í ce dulum, sɔ̃ɔ ide do lɑɑkɑi í nyisiɛ tɑɑleɛ. Bii í kpɑɑsi idɔ, kpɑ idei kurɑrɑɛ. 4 Bɑɑ bii isɛ ɡbɛɛjei wɑ rɑrɑɛ si ɑjɔ ɑkɑ̃, nɔ isɛ ɡbɛɛjeu fei wɑ ce tuubɑi dulum dɛɛ, ɑwɔ mɔ kpɑ idei dulum dɛɛ.

Nɑɑnɛ ku dɑsi

5 Woo bɛ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɑ̀ ni, kɔ̃ɔsi nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ. 6 Ŋɔi Lɑfɛ̃ɛ í ni, bɑɑ bii nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ í munɡɑu ijui iyɑku, ɑɑ yɔkɔ i sɔ̃ jĩi nɔu ihɛ̃ i ni ku wu hɑi bɛ, koo lɔ ɑrɑɛ si tenku, ɑ́ nɔ ku ceò ide nŋɛ icɛ.

Icɛ iyi ɑru í nɛ ku ce

7 Jesu í ni mɑ́, inɛ kɑ̃mɑ nŋɛ bii í nɛ ɑru iyi wɑ loɡoo wɑlɑkɔ wɑ deɡbeɑ kɛtɛ ŋɑ, bii í bɑɑ kpɑsɛ̃ kɑɑ sɔ̃ɔ ku ni, nɑɑ wɑ nsɛi i bubɑ i jɛ. 8 Ammɑ ɑ́ sɔ̃ɔi ku ni, ceem sɔɔlui ijɛ, kpɑɑsi jɑɑɛ ŋɑ, i nɑɑm ijɛ wɑ hee n jɛ n mɔ. Si ɑnyiɛ, ɑwɔ mɔ ɑɑ jɛ nɔ i mɔ. 9 Ammɑ kɑɑ sɑɑbu ɑruu si nɑ iyi í jɔ̀ í ce bɛi í sɔ̃ɔ. 10 Bɛɛbɛ mɔi bii iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì ce mii iyi ɑ̀ dɑsi ŋɛ fei í sĩɑ i ni ŋɑ, ɑ̀ jɛ ɑmɑɑcɛ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ sɑɑbu. Iyi ɑ̀ dɑsi wɑ ku ce nŋu ɑkɑ̃i ɑ̀ ce.

Jesu í jɔ̀ dintɛ mɛɛwɑ í bɑ iri

11 Si wɑɑti iyi Jesu wɑ bɔ ikpɑ ilui Zeruzɑlɛmu, í too si ɑfei ilɛi Gɑlilee do ilɛi Sɑmɑri. 12 Ŋɔi í mɑɑi ilu ɡɔ. Wɑɑti iyi wɑ bi ku lɔ inɔ iluu, ŋɔi dintɛ mɛɛwɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ kòo ɑmmɑ ɑ̀ leekĩ ɑ̀ jĩiɛ keeke. 13 Ŋɔi ɑ̀ dɔ̃ ɑnu hee lele ɑ̀ ni, Jesu, Mɛɛtu, ce ɑrɑɑre nwɑ.

14 Iyi í yɛ ŋɑ ŋɔi í ni, i koo i nyisi ɑrɑ nŋɛ bi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ koo. Si bɛi ɑ̀ wɑɑ nɛu, ŋɔi ɑ̀ bɑ iri. 15 Iyi inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ í yɛ nŋu í bɑ iri, ŋɔi í sindɑ wɑ bɑɑ wɑ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃ hee lele. 16 Wɑɑti iyi í to wɑ bi Jesu nɔ í sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ wɑ sɑɑbuɛ. Wee mɔkɔu inɛi Sɑmɑrii. 17 Ŋɔi Jesu í ni, ɑmɑnɛ mɛɛwɑ si ǹ jɔ̀ í bɑ iri bɑ. To, iwoi ɑmɑnɛ mɛɛsɑ̃ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu ɑ̀ wɑ. 18 Isɛ mmuu ihɛ̃ nŋu ɑkɑ̃i í sindɑ wɑ ku sɑɑbu Ilɑɑɔ̃?

19 Ŋɔi í sɔ̃ mɔkɔu í ni, dede i nɛ, nɑɑnɛ ku dɑsiɛi í fɑɑbɑɛ.

Kunɑɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃

(Cɔ Mɑtie 24:23-28, 37-41)

20 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, ɑjɔ yoomɑi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku jɛ bommɑɛ. Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ jɛ bommɑɛ do yɑɑse bɛi inɛ ŋɑ ɑɑ yɔɔ. 21 Inɛ ɡɔ kɑɑ fɔ ku ni, Ilɑɑɔ̃ í jɛ bommɑɛ ikpɑ ihɛ̃, wɑlɑkɔ ikpɑ ihɔ̃. Aɑwo, domi wee Ilɑɑɔ̃ í jɛ bommɑɛ tɑ̃ si idɔi inɛ ŋɑ *.

22 Nɔ í sɔ̃ mɔcɔ ŋɑu í ni, ɑwɑɑti wɑ nɑɑ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn nyi wɑ do ɑmboem. Hee ɑjɔu ku mɑɑ to wɑ ɑwɑɑti wɑ nɑɑ iyi ɑɑ bi i yɛm ŋɑ bɑɑ ɑjɔ ɑkɑ̃, ɑmmɑ i kɑɑ yɛm ŋɑ. 23 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ sɔ̃ ŋɛ ɑ ni, í wɑ ihɛ̃ wɑlɑkɔ í wɑ ihɔ̃. I mɑɑ̀ sɛi i koo ŋɑ. 24 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bɛi kuŋɔi ijĩ í yɑ dɑɑnɑ hɑi lele ɑnu ɑkɑ̃ koo kɑ̃ ilɛu bɛ, bɛɛbɛ mɔi kubɑɑi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑ́ yɛ. 25 Ammɑ sinte titɑ̃ kù nɛ bɛi ɑn ce iyi n kù yɛ ijuukpɑ̃ ntɔ ntɔ nɔ inɛi nsɛi ŋɑu ihɛ̃ ɑɑ kɔsim. 26 Mii iyi í ce si wɑɑtii Noweeu, bɛɛbɛ mɔi ɑ́ ce si wɑɑti iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn nyi wɑ. 27 Inɛ ŋɑ ɑ̀ jɛ ɑ̀ wɑɑ mɔ, ɑ̀ wɑɑ ce ɑbɔdɔ̃ ŋɑ, ɑ̀ yɑ mɑɑ muɑ ɑmɑ nŋɑ ŋɑ mɔkɔ hee í koo í to ɑjɔ iyi Nowee í lɔ ɑkɔi inyiu. Nɔ ijĩ nlɑu í nɑɑ í jɛ ɑŋɑ fei. 28 Á nyi ku cei mɑ́ bɛi wɑɑtii Lɔtuu. Inɛ ŋɑ ɑ̀ jɛ ɑ̀ wɑɑ mɔ, ɑ̀ rɑ ɑ̀ wɑɑ tɑ, ɑ̀ wɑɑ ɡbɛ̃, nɔ ɑ̀ wɑɑ mɑ ile. 29 Ammɑ si ɑjɔ iyi Lɔtu í fitɑ hɑi Sodomu, inɑ do fɑinwitɑ wɑ rɔ wɑi hɑi lele nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ ce nfe. 30 Nɔ bɛɛbɛ mɔi ɑ́ yɛ ɑjɔ iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn fɑɑtɑ wɑ.

31 Si ɑjɔ nŋu, inɛ iyi í wɑ ɑntɑi ile sikifɑ nɔ nyɑuɛ ŋɑ í wɑ inɔ ile, kɑɑ bɑ ku lɔ ku soo mɑ́. Inɛ mɔ iyi í wɑ iko kɑɑ bɑ ku bɑɑ ide mɑ́. 32 I ye ɡiɡii ɑboi Lɔtu. 33 Inɛ iyi í bi ku jɛ ɑndunyɑ do idɔɔbiɛ ɑ́ nɑ ku kuɑɛ. Ammɑ inɛ iyi í kɔsi kuwɛɛɛ ɑ́ bɑ́ɑ ntɔ ntɔ. 34 An sɔ̃ ŋɛ si idũ ɑjɔ nŋu, ɑmɑnɛ minji ɑ́ mɑɑ sũ si dɑɑyi ɑkɑ̃, ɑɑ so inɛ ɑkɑ̃ ɑ jɔ̀ inɛ ɑkɑ̃. 35 Inɑɑbo minji ɑ́ mɑɑ lɔlɔ ɑɑ so inɛ ɑkɑ̃ ɑ jɔ̀ inɛ ɑkɑ̃. [ 36 Inɛmɔkɔ minji ɑ́ wɑ iko, ɑɑ so inɛ ɑkɑ̃ ɑ jɔ̀ inɛ ɑkɑ̃.]

37 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, ikpɑ iwoi ideu bɛ ɑ́ ce yɑ Lɑfɛ̃ɛ. Ŋɔi í jɛ nŋɑ do mɔndɑu ihɛ̃ í ni, bii iku wɑ sũ, tenɡi bɛi yembeeku ŋɑ ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ.

18

Mɔndɑi jɑɑɔ̃ do woo kiiti ɡɔ

1 Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ ku nyisi ŋɑ iyi í sĩɑ ɑ mɑɑ ce kutɔɔ wɑɑti kɑ̃mɑ fei, ɡbɛɛji ku mɑɑ̀ wɑ si. 2 Í ni, woo kiiti ɡɔ í wɑ si ilu nlɑ ɡɔ, kù wɑɑ ce njoi Ilɑɑɔ̃, kù nɔ kù wɑɑ jirimɑ inɛ kɑ̃mɑ. 3 Wee si ilu ɑkɑ̃u jɑɑɔ̃ ɡɔ mɔ í wɑ bɛ. Í yɑ nɑɑ ɑjɔò ɑjɔ bi tɛɛ ku sɔ̃ɔ ku ni, kiitim, ɑmu do mbɛɛm. 4 Ŋɔi í kɔ hee í kpɛ. Ammɑ si ɑnyiɛ í lɑsɑbu si idɔɛ í ni, bɑɑ bii n kù wɑ n ce njoi Ilɑɑɔ̃, nɔ n kù wɑ n jirimɑ inɛ ɡɔ, 5 do nŋu fei, si nɑ iyi í jɔ̀ jɑɑɔ̃u ihɛ̃ í yɑ mɑɑ bitɑndim, ɑn ceɑɑ kiitiu nŋu do mbɛɛɛ, ku bɑ ku mɑɑ̀ bitɑndim mɑ́.

6 Ŋɔi Lɑfɛ̃ɛ í ni, to, i ɡbɔ bɛi woo kiiti lɑɑlɔu í fɔ bɛ ŋɑ de. 7 Ilɑɑɔ̃ kɑɑ bɛi ku ce ku re zɑkɑ bɛɛbɛ? Inɛ ŋɑ iyi í cicɑ, kɑɑ kiiti ŋɑ bii ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ siɛ ɑnu dɑsɑ̃ do idũ? Iyi í re mɔm, kɑɑ kpɛ ku bɛi ku ɡbɔ nŋɑ. 8 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, ɑ́ ce nŋɑ kiitii ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ. Ammɑ wɑɑti iyi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn nyi wɑ mɑ́ ɑn nɑ n bɑ nɑɑnɛ ku dɑsi si ilɛu ihɛ̃?

Kutɔɔi Fɑrisi do woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ɡɔ

9 Jesu í kpɑ mɔndɑ ɡɔ mɑ́ nɑ irii inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ ɑrɑ nŋɑ inɛ dee dee, nɔ ɑ̀ wɑɑ cɑ inɛ ɡɔ ŋɑ. 10 Í ni, ɑmɑnɛ minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bɔ ku tɔɔ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, inɛ ɑkɑ̃ Fɑrisii, inɛ ɑkɑ̃ mɔ woo ɡbɑ fiɑi lɛmpooi. 11 Fɑrisiu í leekĩ wɑ ceɑ ɑrɑɛ kutɔɔ wɑ ni, Ilɑɑɔ̃, ǹ sɑɑbuɛ do iyi n kù yɛ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe, iyi ɑ̀ jɛ woo tɑki inɛ ŋɑ, do woo ce lɑɑlɔ ŋɑ, do woo ce sɑkɑrɑ ŋɑ, do woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ bɛi mɔkɔu ihɛ̃. 12 Si ɑzumɑ ɑkɑ̃ fei ǹ yɑ n dĩ ɑnu ɑjɔ minji, nɔ mii iyi ǹ bɑ fei ǹ yɑ n nyɑ zɑɡɑɑɛi si bɛi í jɔ. 13 Woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoou mɔ í leekĩ í mu ɑrɑɛ ikɑ̃, kù yɔkɔ kù wu iju lele, í le ɑwɔ si iri í ni, Ilɑɑɔ̃, ce ɑrɑɑrem ɑmu ilu dulum. 14 Jesu í ni, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, hɑi bɛ inɛɛu ihɛ̃ í bɑɑ í jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ í nyiò ideɛ. Ammɑ Fɑrisiu kù jɛ dee dee, domi inɛ iyi í so ɑrɑɛ lele ɑɑ kɑye lɑfɛ̃ɛi, inɛ mɔ iyi í kɑye ɑrɑɛ ɑɑ soo lelei.

Jesu í weeɑ ɑmɑ kpɔtɔɔ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 19:13-15; Mɑɑku 10:13-16)

15 Si ɑnyii nŋu, inɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɑ̃ ɑmɑ kpɔtɔɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑɑ Jesu wɑ ku lesi ŋɑ ɑwɔ. Iyi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ yɔɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ wɑ ɡbɑɡbɑ si ŋɑ. 16 Ammɑ Jesu í ni ɑ nɑɑ nŋu ɑmu ŋɑu wɑ. Nɔ í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu í ni, i jɔ̀ ɑmu ŋɑu ɑ nɑɑ bi tom, i mɑɑ̀ ɡɑnji ŋɑ, domi Ilɑɑɔ̃ í jɛ ilɑɑlui inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ ŋɑ. 17 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi kù wɑɑ sũɑ Ilɑɑɔ̃ iri ilɛ bɛi ɑmɑ keeke, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ jɛ ilɑɑluɛ pɑi.

Idei ilu fiɑ ɡɔ

(Cɔ Mɑtie 19:16-30; Mɑɑku 10:17-31)

18 Inɛ nɡboi Zuifu ɡɔ í nɑɑ bi Jesu í beeɛ í ni, Mɛɛtu, ɑwɔ inɛ ncɛɛ, mii ɑn ce n bɑò kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 19 Ŋɔi Jesu í beeɛ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ kpem inɛ ncɛɛ. Inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi í jɛ ncɛɛ bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃. 20 Ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ mii iyi woodɑ í ni. Mii iyi woodɑ í ni wee, mɑɑ̀ ce sɑkɑrɑ, mɑɑ̀ kpɑ inɛ, mɑɑ̀ ce ile, mɑɑ̀ jɛɑ inɛ ɡɔ sɛɛdɑ ibo, jirimɑ iyeò bɑɑɛ. 21 Ŋɔi inɛɛu í ni, ǹ wɑ n jirimɑ mii ŋɑu bɛ fei tɑ̃ hɑi keekem. 22 Iyi Jesu í ɡbɔ bɛɛbɛ, ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, í ɡbeɛ mii ɑkɑ̃. Koo i tɑ mii iyi ì nɛ fei nɔ i kpɛ̃ɑ ilu ɑre ŋɑ fiɑu. Bii ì ce bɛɛbɛ ɑɑ bɑ ɑmɑni jiidɑ lelei Aɔ̃. Si ɑnyiɛ nɔ i nɑɑ i toom. 23 Iyi mɔkɔu í ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi inɔɛ í fɔ ntɔ ntɔ, domi ilu ɑmɑni nlɑ nlɑi. 24 Iyi Jesu í cɔɔ ŋɔi í ni, ɑ́ ɡɑɑbu hee ku cɑɑ ilu fiɑ ku jɛsi Ilɑɑɔ̃ ku jɛ ilɑɑluɛ. 25 Á fɑɑlɑɑ kpookpo ku lɔ si iwoi ɑbɛɛ do iyi ilu ɑmɑni ɑ́ jɛsi Ilɑɑɔ̃ ku jɛ ilɑɑluɛ. 26 Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ de siɛ itĩu ɑ̀ ni, bii bɛɛbɛi nɔ yooi ɑ́ bɑ fɑɑbɑ. 27 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, mii iyi ɑmɑnɛ í mɔnɡɔ, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ mɔnɡɔɛ.

28 Ŋɔi Piɛɛ í ni, wee ɑ̀ jɔ̀ mii iyi ɑ̀ nɛ fei tɑ̃, ɑ̀ wɑɑ tooɛ. 29 Nɔ Jesu í ni, ntɔ ntɔ, inɛ iyi í jɔ̀ kpɑsɛ̃ɛ fei, wɑlɑkɔ ɑboɛ, wɑlɑ iɡbɑ̃ do ifɔɛ ŋɑ, wɑlɑ iyeò bɑɑɛ, wɑlɑ ɑmɑɛ ŋɑ, nɑ irii bommɑi Ilɑɑɔ̃, 30 ɑ́ bɑ ku kpɔ ku re si nsɛi, nɔ si ɑntɑɛ mɑ́ ɑ́ bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ ɑlɑ.

Jesu wɑ fɔ idei ikuɛ do kujĩɛ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑ

(Cɔ Mɑtie 20:17-19; Mɑɑku 10:32-34)

31 Jesu í kpe mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu bi tɛɛ, nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, wee ɑ̀ wɑɑ bɔ Zeruzɑlɛmu. Bɛi, ide iyi wɑlii ŋɑu ɑ kɔ nɑ irii ɑmu Amɑi Amɑnɛu fei ɑ́ ce. 32 Aɑ mum ɑ dɑɑ dimi mmu ŋɑ si ɑwɔ ɑ yɑɑkoom, nɔ ɑ kpɑ̃m iju ɑ tu sim ɑntɔ. 33 Aɑ weem kpɔtɔɔ, si ɑnyiɛ nɔ ɑɑ kpɑm, ɑmmɑ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ ɑn jĩ hɑi si bɑlɛ. 34 Ammɑ mɔcɔ ŋɑu ɑ kù mɑ̀ nkɑ̃mɑ si ideu. Ideu í mɑnji nŋɑ ɑ kù ɡbɔ yɑɑseɛ.

Jesu í jɔ̀ fɛɛju ɡɔ í yɛ ilu

(Cɔ Mɑtie 20:29-34; Mɑɑku 10:46-52)

35 Si isɛɛnɛu Jesu í mɑɑi Zeriko. Wee fɛɛju ɡɔ wɑ bubɑ itĩ kpɑ̃ɑ wɑ bɑrɑ. 36 Iyi í ɡbɔ ibɑi zɑmɑɑ iyi wɑ lɔ, ŋɔi í bee mii í ce. 37 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiui wɑ lɔ. 38 Ŋɔi í wɑsi ku dɔ̃ ɑnu wɑ ni, Jesu, tɔkui Dɑvidi, ce ɑrɑɑrem. 39 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ cuɑ ŋɑu ɑ̀ lɑ siɛ ɑ̀ ni ku coko. Ammɑ bɛi ɑ̀ wɑɑ ni ku cokou, bɛɛbɛ mɔi í yɑ dɔ̃ ɑnu hee lele ku mɑɑ ni, tɔkui Dɑvidi, ce ɑrɑɑrem. 40 Ŋɔi Jesu í leekĩ í ni ɑ nɑɑɛ wɑ. Iyi fɛɛjuu í to wɑ ŋɔi Jesu í beeɛ í ni, 41 mii ì bi n ceeɛ. Ŋɔi í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ǹ bi n yɛ ilui. 42 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, yɛ ilu. Nɑɑnɛɛ í fɑɑbɑɛ. 43 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ í yɛ ilu, nɔ wɑ too Jesu í wɑsi Ilɑɑɔ̃ ku sɑɑbu. Iyi zɑmɑɑu í yɔɔ, ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑsi Ilɑɑɔ̃ ku sɑɑbu.

19

Jesu do Zɑkee

1 Jesu í to inɔ ilu Zeriko, nɔ wɑ lɔ. 2 Wee mɔkɔ ilu fiɑ ɡɔ í wɑ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Zɑkee, wɑ jɛ inɛ nɡboi woo ɡbɑ fiɑi lɛmpoo ŋɑ. 3 Nɔ wɑ dɛ nŋu ku yɛ Jesu, ɑmmɑ kù bɑ kù yɔɔ nɑ zɑmɑɑu, domi nŋu ɑmɑnɛ kɑndɑɑi. 4 Ŋɔi í sɛi í bɔ wɑju í koo í ɡũ jĩi ndii sikomɔɔ ɡɔ ku bɑ ku yɔɔ, domi í mɑ̀ iyi do bɛi ɑ́ lɔò. 5 Iyi Jesu í to tenɡi bii í wɑu, ŋɔi í wu iju lele í sɔ̃ɔ í ni, Zɑkee, kitɑ wɑ ńyɑ ńyɑ, domi kpɑsɛ̃ɛi ɑn sɔ nnyi. 6 Nɔ Zɑkee í kitɑ wɑ do sɑɑsɑ í nɑɑ í ɡbɑɑ do inɔ didɔ̃. 7 Iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɔɔ, ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ ɡbɑɡbɑ ɑ̀ wɑɑ ni, í koo í sɔ kpɑsɛ̃i ilu dulum. 8 Ammɑ Zɑkee í dede í leekĩ si wɑjui Lɑfɛ̃ɛ í ni, bubui ɑmɑnim ɑn nɑ ilu ɑre ŋɑ. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ǹ tɑkii ŋɑ ǹ ɡbɑ mii ndu ŋɑ, ɑn sindo nŋɑ bɛɛbɛ mɑ́ tuubɑ mɛɛ. 9 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, nnyi inɛi kpɑsɛ̃ ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ bɑ fɑɑbɑ, domi ɑwɔ mɔ tɔkui Aburɑhɑmui. 10 Amu Amɑi Amɑnɛ ǹ nɑɑ ku dɛdɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nyɔi n fɑɑbɑ ŋɑ.

Mɔndɑi iye iwo

(Cɔ Mɑtie 25:14-30)

11 Si bɛi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ de si ideu itĩ, nɔ í kpɑ mɔndɑ ɡɔ mɑ́. Inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ tɑmɑɑ bɛi bii í to Zeruzɑlɛmu ɑ́ jɛ bommɑi ɡbɑkɑ̃, nɔ wee wɑɑti bɛɛbɛ í mɑɑi Zeruzɑlɛmu. Nɑ ŋɔi í jɔ í kpɑ nŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ ku bɑ ku nyisi iyi nŋu kɑɑ jɛ bommɑu ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ. 12 Í ni, mɔkɔ ɑmɑi ɑmɑnlu ɡɔi í bɔ bommɑ ku jɛ hee ilɛ jĩijĩ ɡɔ si ɑnyiɛ nɔ ku bɑɑ ideɛ. 13 Hee ku mɑɑ nɛ ŋɔi í kpe ɑmɑɑcɛɛ ŋɑ ɑŋɑ mɛɛwɑ, nɔ í nɑ ɑŋɑ fei kpɛkɛlɛi wurɑ ɡɔ nɔ í ni, i ceò fiɑu ihɛ̃ sĩɑ hee n mɑɑ n bɑɑ. Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ nɔ í nɛ. 14 Ammɑ inɛi ilɛɛ ŋɑ ɑ̀ cóo nɔ ɑ̀ bɛ inɛ ŋɑ si ɑnyiɛ ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑ kù bi ku jɛ bommɑ si ilɛi ɑŋɑ.

15 Wɑɑti iyi í jɛ bommɑu í bɑɑ si ilɛɛ, ŋɔi í kpe ɑmɑɑcɛ ŋɑ iyi í nɑ fiɑu wo bi tɛɛ ku bɑ ku yɛ bɛi fiɑi inɛ fei í bíɑɑ. 16 Inɛ sinteu í nɑɑ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, kpɛkɛlɛ iyi ì nɑm nɔu ǹ ceò sĩɑ hee ǹ bɑ ribɑ mɛɛwɑ. 17 Ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, í sĩɑ, ɑwɔ ɑmɑɑcɛ jiidɑi. Si bɛi ì jɛ ilu nɑɑnɛ si mii keekeu ihɛ̃, ɑn jɔ̀ í jɛ ilɑɑlu si ilu mɛɛwɑ. 18 Inɛ minjisiɑu mɔ í nɑɑ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, kpɛkɛlɛ iyi ì nɑm nɔu ǹ ceò sĩɑ hee ǹ bɑ ribɑ miu. 19 Nɔ í sɔ̃ɔ í ni, ɑwɔ mɔ, ɑn ceɛ ilɑɑlu si ilu miu. 20 Nɔ inɛ mmu í nɑɑ mɑ́ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, fiɑɛ wee. Ǹ wooi si mɑnɡo 21 domi ǹ wɑ n ce njoɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ì jɛ inɛ ku ɡɑɑbu. Mii iyi i kù jilɛ nŋui i yɑ mɑɑ dɛ ku so, bɑɑ bii i kù ɡbɛ̃ ì yɑ mɑɑ dɑi. 22 Ŋɔi ilɑɑluu í sɔ̃ɔ í ni, ɑwɔ ɑmɑɑcɛ yɑɑmɔ, ɑn kiitiɛi hɑi si ideɛ iyi ì fɔ. Awɔi ì mɑ̀ iyi ǹ jɛ inɛ ku ɡɑɑbu, ǹ yɑ n so mii iyi n kù jilɛ, nɔ n dɑ mii iyi n kù ɡbɛ̃. 23 To, nɑ mii í ce i kù ni i wɛ̃ɑ inɛ ŋɑ fiɑm nɔu i dɑ nŋɑ si inyi ku bɑ n bɑ ndom do ribɑ wɑɑti iyi ǹ bɑɑ. 24 Ŋɔi í sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu í ni ɑ ɡbɑ fiɑu ɑ nɑ ilu mɛɛwɑu. 25 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, inɛ nŋu í nɛ mɛɛwɑ tɑ̃.

26 Ŋɔi í ni, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi í nɛ, lɑfɛ̃ɛi ɑɑ kɔ̃ɔɑ si. Inɛ mɔ iyi kù nɛ, bɑɑ ɑndi keeke iyi í nɛu mɔm ɑɑ ɡbɑɑi. 27 Si ɑnyiɛ nɔ í ni, i koo i nɑɑm mbɛɛm ŋɑu wɑ ihɛ̃, ɑŋɑ iyi ɑ kù bi n jɛ bommɑu, nɔ i kpɑ ŋɑ si wɑjum.

Jesu wɑ lɔ inɔ ilu Zeruzɑlɛmu

(Cɔ Mɑtie 21:1-11; Mɑɑku 11:1-11; Zɑ̃ɑ 12:12-19)

28 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi í mu kpɑ̃ɑ í cuɑɑ zɑmɑɑu wɑ bɔ ikpɑ Zeruzɑlɛmu. 29 Si isɛɛnɛɛu í mɑɑi ilui Bɛtifɑze do Betɑni, kɔkɔi ɡeetei Olivie. Ŋɔi í bɛ mɔcɔ minjiɛ ɡɔ ŋɑ 30 í sɔ̃ ŋɑ í ni, i bɔ ilu iyi í wɑ wɑju nŋɛu bɛ. Bii ì to bɛ ŋɑ ɑɑ yɛ ɑmɑ ɡbɑnkɛlɛ ɡɔ wɑ so bɛ iyi inɛ ɡɔ kù ɡũu titɑ̃. I fũu i nɑɑm wɑ ihɛ̃ ŋɑ. 31 Nɔ bii inɛ ɡɔ í bee ŋɛ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ fũu ŋɑ, i ni, Lɑfɛ̃ɛi í nɛ bukɑɑtɑɛ.

32 Inɛ ŋɑ iyi Jesu í bɛu ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ mii ŋɑu fei í ce si bɛi í sɔ̃ ŋɑu. 33 Si wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ fũu, ilu ɡbɑnkɛlɛ ŋɑu ɑ̀ ni, bɛirei í ce ì wɑɑ fũu ŋɑ. 34 Ŋɔi ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛi í nɛ bukɑɑtɑɛ. 35 Ŋɔi ɑ̀ nɑɑɑ Jesu ɑmɑ ɡbɑnkɛlɛu wɑ. Nɔ ɑ̀ tɛ si ibɔ nŋɑ ŋɑ Jesu í bɛi í ɡũ ɑntɑɛ í bubɑ si. 36 Iyi í sinti ku nɛ, ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku tɛ ibɔ nŋɑ ŋɑ si kpɑ̃ɑu. 37 Iyi í mɑɑi Zeruzɑlɛmu tenɡi bii kpɑ̃ɑi ɡeetei Olivieu í sinti ku dɑsi lɔɔmɑ, ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ lɔsi Ilɑɑɔ̃ ku sɑɑbu do inɔ didɔ̃ nɑ irii mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi ɑ̀ yɛu fei. 38 À wɑsi ku ni, Ilɑɑɔ̃ ku weeɑ ilɑɑlu iyi wɑ nɑɑ do irii Lɑfɛ̃ɛ. Ilɑɑɔ̃ ku jɔ̀ lɑɑkɑi ku sũ ku wɑ lele nɔ ku nyisi ɑmboeɛ.

39 Hɑi si inɔ zɑmɑɑu Fɑrisi ɡɔ ŋɑ ɑ̀ sɔ̃ Jesu ɑ̀ ni, Mɛɛtu, sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑu ɑ coko. 40 Ŋɔi Jesu í ni, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, bɑɑ bii inɛ ihɛ̃ ŋɑ ɑ̀ coko, kutɑ ŋɑ ɑɑ dɔ̃ ɑnu.

Jesu í kpɑtɑɑ inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ

41 Si bɛi Jesu í mɑɑi Zeruzɑlɛmu, ŋɔi í yɛ iluu nɔ wɑ kpɑtɑɑ inɛɛ ŋɑ í ni, 42 ǹ bi wo i mɑ̀ ŋɑ mii iyi ɑ́ mu nŋɛ lɑɑkɑi ku sũ, bɑɑ nnyi. Ammɑ nsɛi í mɑnji nŋɛ. 43 Awɑɑti wɑ nɑɑ si ŋɛ iyi mbɛɛ nŋɛ ŋɑ ɑɑ bu ilu nŋɛ koe, ɑɑ bii si ŋɛ ɑ mɑnte ŋɛ cɑnɡɑ do njɛ. 44 Aɑ lɛɡɛ ilu nŋɛ do iŋɛ inɛɛ ŋɑ iyi ì wɑ inɔɛ ŋɑ. A kɑɑ jɔ̀ kutɑ bɑɑ ɑkɑ̃ ku le si njɛ ɑjɔ nŋu. Bɛɛbɛi ɑ́ ce si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ bi tu ŋɛ nɔ i kù mɑ̀ ŋɑ.

Jesu í wɑ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃

(Cɔ Mɑtie 21:12-17; Mɑɑku 11:15-19; Zɑ̃ɑ 2:13-22)

45 Wɑɑti iyi ɑ̀ to Zeruzɑlɛmu Jesu í bɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. Nɔ í lɔsi ku lele woo tɑ iwò ŋɑ. 46 Í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ í ni ilei nŋu ile bi ku tɔɔi ɑ́ jɛ. Ammɑ iŋɛ wee ì coo bi ku tɔtɔɔi ile ŋɑ.

47 Jesu í yɑ mɑɑ kɔɑ inɛ ŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ fei kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ. Ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do ilu irii inɛi Zuifu ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ kpɑɑ. 48 Ammɑ ɑ kù mɑ̀ bɛirei ɑɑ ce, domi inɛ feii í yɑ mɑɑ de si ideɛ itĩ do lɑɑkɑi.

20

Hɑi iwoi yiikoi Jesu wɑ nɑɑ

(Cɔ Mɑtie 21:23-27; Mɑɑku 11:27-33)

1 Ajɔ nŋu ɡɔ si bɛi Jesu wɑ kɔ zɑmɑɑu si cio bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ wɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑu, ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑ ɑ̀ fɑɑtɑ wɑ. 2 Nɔ ɑ̀ ni, sɔ̃ wɑ, yiiko yoomɑi ì wɑɑ ceò mii ŋɑu ihɛ̃, mɑ̀ yooi í nɑɛ kpɑ̃ɑɛ. 3 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑmu mɔ, ɑn bee ŋɛ ide ɡɔ. I sɔ̃m ŋɑ, 4 hɑi iwoi Zɑ̃ɑ í bɑ yiiko iyi í dɑsiò inɛ ŋɑ inyi. Hɑi bi Ilɑɑɔ̃ de, mɑ̀ hɑi bi ɑmɑnɛ ŋɑ. 5 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, bɛirei ɑɑ kɑ jɛɑɑ. Nsɛi nɔɔ, bii ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni hɑi bi Ilɑɑɔ̃i, ɑ́ bee wɑ bɛirei í ce ɑ kù dɑsi Zɑ̃ɑ nɑɑnɛ. 6 Bii ɑ̀ nɔ ɑ̀ ni hɑi bi ɑmɑnɛ ŋɑi, inɛ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ tɑ wɑ kutɑ domi inɛ fei í dɑsi nɑɑnɛ iyi Zɑ̃ɑ wɑliii. 7 Ŋɔi ɑ̀ jɛ ɑ̀ ni, ɑ kù mɑ̀ hɑi iwoi í bɑ yiikoɛ. 8 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑmu mɔ, n kɑɑ n sɔ̃ ŋɛ yiikoi inɛ iyi ǹ wɑ n ceò mii ŋɑu ihɛ̃.

Mɔndɑi ɡɑɑnɔɔmɑ lɑɑlɔ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 21:33-46; Mɑɑku 12:1-12)

9 Si ɑnyiɛ nɔ í kpɑɑ inɛ ŋɑ mɔndɑu ihɛ̃ í ni, inɛ ɡɔ í ce ikoɛ nɔ í lɔ si jĩi ndii rezɛ̃ɛ nɔ í ce kɑɑ í kɑɑkoɛò. Ŋɔi í so ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑ í dɑsi ŋɑ si ikou ɑ mɑɑ loɡooɛ, í bɛi í bɔ ilu koo kpɛ bɛ. 10 Wɑɑti iyi jĩi nɔu í so í to ku kɑ, ŋɔi í bɛ woo ce icɛ ɡɔ bi ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑu koo ɡbɑ iyi í jɛ ti nŋu wɑ. Nɔ ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑu ɑ̀ cɑ̃ɑ ɑ̀ leleɛ í nɛ ɑwɔ nɡbɛ. 11 Nɔ ilu ikou í bɛ woo ce icɛ mmu mɑ́. Nɔ ɑ̀ cɑ̃ nŋu mɔ, ɑ̀ buu yɑkɑ yɑkɑ, ɑ̀ sindɑɛ ɑwɔ nɡbɛ. 12 Nɔ í bɛ ɑmɑnɛ mɛɛtɑsiɑ wɑ mɑ́, nɔ ɑ̀ mɛɛ nŋu mɔ ɑ̀ bɛi ɑ̀ leleɛ. 13 Ŋɔi ilu ikou í ni, bɛirei ɑn ce. An bɛ ɑmɑ ɑkɑ̃m iyi ǹ bi jiidɑui. Aɑ yɔkɔ ɑ jirimɑɛ. 14 Ammɑ iyi ɡɑɑnɔɔmɑ ŋɑu ɑ̀ yɔɔ, ŋɔi ɑ̀ busi njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, i cɔ inɛ iyi ɑ́ nɑ ku jɛ tubuu. Kɑ kpɑɑ ku bɑ ilɛu ku jɛ tu wɑ. 15 Ŋɔi ɑ̀ muu ɑ̀ fitɑɛ hɑi inɔ kɑrɑu nɔ ɑ̀ kpɑɑ.

Ŋɔi Jesu í ni, to, nsɛi, bɛirei ilu ikou tɑkɑɛ ɑ́ ce nŋɑ. 16 Á koo ku kpɑ ŋɑi, nɔ ku dɛ inɛ mmu ŋɑ ku dɑsi ŋɑ si ikou. Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ ku mɑɑ̀ ce bɛɛbɛ. 17 Ammɑ Jesu í cɔ ŋɑ, nɔ í ni, bii bɛɛbɛi, yoomɑi í jɛ yɑɑsei kukɔu ihɛ̃ si bɛi í ni,

Kutɑ iyi woo mɑ ŋɑ ɑ̀ kɔsiu,

Nŋui í bɑɑ í jɛ kutɑ sintei icui ileu.

18 Nɔ inɛ iyi í cuku si kutɑu fei, ɑ́ cɛi. Inɛ iyi í nɔ í bɑtɑ mɔ ɑ́ lɔlɔɛi nɛkɔ̃ nɛkɔ̃.

Fiɑi lɛmpoo ku sɑ̃

(Cɔ Mɑtie 22:15-22; Mɑɑku 12:13-17)

19 Iyi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu ɡbɑkɑ̃ ŋɔi ɑ̀ wɑɑ dɛ bɛi ɑɑ ce ɑ mu Jesu. Ammɑ ɑ̀ wɑɑ ce njoi zɑmɑɑu. À wɑɑ bi ɑ muui domi ɑ̀ mɑ̀ iyi nɑ irii ɑŋɑi í kpɑ mɔndɑu. 20 Nŋui í jɔ̀ si fei ndɛɛ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce lɑɑkɑɛ. Ŋɔi ɑ̀ bɛ siɛ woo zɑmbɑ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ bɛi inɛ jiidɑ ŋɑ ɑ koo ɑ cɔ lɑɑkɑɛ. À bɛ ŋɑi ku bɑ ɑ leɑɑ tɑɑi ide nɔ ɑ bɑ kpɑ̃ɑ ɑ muu ɑ dɑɑ ilu ilɛu si ɑwɔi nŋu iyi í nɛ ɡbuɡbɑ̃. 21 Inɛ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ɔ ide ɑ̀ ni, Mɛɛtu, ɑ̀ mɑ̀ iyi ideɛ do cio iyi ì wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ siu, fei ndɛɛ dee deei. I ci yɑ nɑ inɛ ɡɔ ntɔ nɑ kubi, ì wɑɑ nyisi inɛ ŋɑ kpɑ̃ɑi Ilɑɑɔ̃ si ntɔɛ. 22 Á sĩɑ kɑ sɑ̃ɑ ilɑɑlu Sezɑɑ fiɑi lɛmpoo? Mɑ̀ kɑ mɑɑ̀ sɑ̃ɑ. 23 Ammɑ Jesu í mɑ̀ muɑfiti nŋɑ, nɔ í ni, 24 i nyisim kpɛkɛlɛ ɑkɑ̃ wɑ n cɔ. Fotooi yooi í wɑ si kpɛkɛlɛu ihɛ̃ nɔ irii yooi ɑ̀ kɔ si. Ŋɔi ɑ̀ ni, ti Sezɑɑi. 25 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, to, i sɑ̃ɑ Sezɑɑ iyi í jɛ tɛɛ ŋɑ. Nɔ i sɑ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ mɔ iyi í jɛ tɛɛ ŋɑ. 26 Ŋɔi ɑ̀ mɔnɡɔ ku too ɑwɔ do ideɛ ŋɑ iyi wɑ fɔ si wɑjui zɑmɑɑu. Ŋɔi ɑ̀ biti do ide ŋɑ iyi í jɛò, nɔ ɑ̀ coko nŋɑ.

Idei kujĩi iku ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 22:23-33; Mɑɑku 12:18-27)

27 Si ɑjɔ ɑkɑ̃u Sɑdusi ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ bi Jesu. Aŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ ni iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ. Iyi ɑ̀ to bi tɛɛ ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, 28 Mɛɛtu, ide iyi Moizi í kɔ nwɑ wee. Í ni bii inɛ ɡɔ í ku í jɔ̀ ɑboɛ, nɔ nŋu do ɑboɛ ɑ kù nɛ ɑmɑ, ifɔɛ ku so jɑɑɔ̃u ku bɑ ku bíɑ iɡbɑ̃ɛ ɑmɑ. 29 Wee inɛ mɛɛje ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɛɛ iyi ɑ̀ jɛ ɑmɑi bɑɑ ɑkɑ̃. Iɡbɑ̃ nŋɑ í so ɑbo nɔ í ku, kù nɛ ɑmɑ do ɑbou bɑɑ ɑkɑ̃. 30 Ŋɔi inɛ minjisiɑu do mɛɛtɑsiɑu ɑ̀ so jɑɑɔ̃u. 31 Nɔ bɛɛbɛi í ce si ɡɑ̃mɛi ɑŋɑ mɛɛjeu fei, nɔ ɑ̀ ku. Kɑ̃mɑ nŋɑ kù bɑ ɑmɑ do ɑbou. 32 Nɔ si ɑnyiɛ ɑbou mɔ í nɑ í ku. 33 To, ɑjɔ iyi iku ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ jĩ, ɑboi yoo nŋɑi ɑ́ jɛ, si bɛi ɑŋɑ mɛɛjeu fei ɑ̀ soo ɑboi.

34 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, si ɑndunyɑu ihɛ̃ inɛmɔkɔ do inɑɑbo ŋɑ ɑ̀ yɑ so njɛ. 35 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ jĩ hɑi si bɑlɛ ɑ̀ bɑ kuwɛɛi ɑlɑ, ɑbo do mɔkɔ ŋɑ ɑ kɑɑ yɑ so njɛ mɑ́. 36 Aɑ yɛi bɛi ɑmɑlekɑ ŋɑ, ɑ kɑɑ ku mɑ́. Aɑ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ jĩ hɑi si bɑlɛ. 37 Si wɑɑti iyi Moizi í yɛ ɑmɑ jĩi iyi í mu inɑ nɔ kù wɑɑ jou, nŋu tɑkɑɛ í fɔ mɑm mɑm iyi iku ŋɑ ɑɑ jĩ. Wɑɑti nŋu í kpe Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi Aburɑhɑmu do Izɑɑki do Zɑkɔbu. 38 Ntɔ ntɔ, Ilɑɑɔ̃ kù jɛ Lɑfɛ̃ɛi iku ŋɑ, ti ilu hunde ŋɑi, domi bi tɛɛ, inɛ fei ilu hundei. 39 Ŋɔi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu, ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ ɡbɑ ide ɑ̀ ni, ide iyi ì fɔu bɛ Mɛɛtu, dee deei. 40 Si ɑnyiɛ ɑ kù jɛ ɑ kù beeɛ ide ɡɔ mɑ́.

Dɑvidi do inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ

(Cɔ Mɑtie 22:41-46; Mɑɑku 12:35-37)

41 Nɔ Jesu í bee ŋɑ í ni, bɛirei ɑɑ ce ɑ ni inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu tɔkui ilɑɑlu Dɑvidii. 42 Dɑvidi tɑkɑɛ í fɔ si tiɑi iri ku kɔ̃ɛ í ni,

Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ Lɑfɛ̃ɛm í ni,

Bubɑ ɑwɔ njɛm,

43 Hee n ce mbɛɛɛ ŋɑ bi ku lesi isɛɛ titɑ̃.

44 To, bii Dɑvidi tɑkɑɛ wɑ kpoo Lɑfɛ̃ɛ, bɛirei ɑ́ ce ku jɛ tɔkuɛ mɑ́.

I mu ɑrɑ nŋɛ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 23:1-36; Mɑɑku 12:38-40)

45 Si bɛi inɛ fei wɑ de si Jesu itĩ, ŋɔi í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, 46 i mu ɑrɑ nŋɛ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ yɑ bi ɑ mɑɑ dɑbii do ibɔ kumboo, nɔ ɑ̀ bi ɑ yɑ ce ɑŋɑ fɔɔ do jirimɑ nlɑ nlɑ si bɑntumɑ. A ci yɑ bi kɑɑ kitɑ̃i inɛ nɡbo ŋɑ ile bi kutɔtɔɔ do inyɑ sinte bi ku ce jinɡɑu ŋɑ. 47 À yɑ tɑkii jɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ ɡbɑ mii ndu ŋɑ ŋɑ fei, nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce kutɔɔ sisɔ ku bɑ ɑ yɛ ŋɑ nŋu ɑkɑ̃. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ijuukpɑ̃ nŋɑ ɑ́ lɑ ku cɑɑ.

21

Fiɑ iyi ɑbo jɑɑɔ̃ ɡɔ í dɑsi

(Cɔ Mɑɑku 12:41-44)

1 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í wu iju wɑ cɔ bɛi ilu fiɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɑsi fiɑ si kpɑkoi kɔlɛtiu. 2 Nɔ í yɛ ɑbo jɑɑɔ̃ ilu ɑre ɡɔ mɔ í sɔsi kpɛkɛlɛ keeke minji ɡɔ. 3 Ŋɔi í ni, ntɔ ntɔ, jɑɑɔ̃ ilu ɑreu ihɛ̃ í dɑsi fiɑ í re inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei. 4 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu fei, iyi í lesi ɑntɑi fiɑ nŋɑ ŋɑi ɑ̀ dɑsi, ɑmmɑ ɑbou, bɑɑ do iyi í jɛ ilu ɑre, ɑndi iyi í nɛ feii í dɑsi bɛ, nkɑ̃mɑ kù ɡbeɑ iyi ɑ́ mɑɑ wɛɛò mɑ́.

Jesu wɑ fɔ idei kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ku lɛɡɛ

(Cɔ Mɑtie 24:1-2; Mɑɑku 13:1-2)

5 Ajɔ nŋu ɡɔ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ fɔ ɑ̀ wɑɑ ni kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u í sĩɑ do kutɑɛ ŋɑ fei do ɑmuɑ ŋɑ iyi ɑ̀ nɑ Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ ceɑò boodɑ. Iyi Jesu í ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi í ni, 6 mii ŋɑu bɛ iyi ì wɑɑ yɛ fei ŋɑ ɑjɔ ɑkɑ̃ ɑ́ kpɑ iri. Kutɑ bɑɑ ɑkɑ̃ kɑɑ nɑ ku mɑɑ lesi njɛ bɛ mɑ́, ɑɑ kɛkɛɛ mbɛ fei.

Wɑhɑlɑ iyi ɑ́ nɑɑ si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi

(Cɔ Mɑtie 24:3-14; Mɑɑku 13:3-13)

7 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, wɑɑti yoomɑi inɛ nŋu ɑ́ to wɑ. Nyindɑ yoomɑi ɑɑ kɑ tɑko kɑ yɛ.

8 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i ce lɑɑkɑi ŋɑ i mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku dĩ iju nŋɛ, domi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ mɑɑ nɑɑ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑ mɑɑ ni ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ɑɑ kpɔ. Nɔ ɑɑ nyi ɑ sɔ̃ ŋɛ mɑ́ ɑ ni, wɑɑtiu í mɑɑi wɑ mbɛ. Ammɑ i mɑɑ̀ too ŋɑ ŋɑ. 9 Bii ì ɡbɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ lɑɑbɑɑui iɡũ ŋɑ do ijɑ ŋɑ, i mɑɑ̀ jɔ̀ ziɡi nŋɛ ku dɑ, domi nŋu ŋɑu bɛi ɑ́ tɑko ku to wɑ. Ammɑ kù jɛ wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu bɛ titɑ̃. 10 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, dimi ɡɔ ŋɑ ɑɑ yɑ nɑ ɑ mɑɑ jɑ do dimi mmu ŋɑ, nɔ ilɑɑlu ɡɔ ŋɑ mɔ ɑɑ mɑɑ jɑ do ilɑɑlu mmu ŋɑ. 11 Ilɛ ɑ́ yɑyɑ bii ɡɔ ŋɑ nlɑ nlɑ, nɔ si ilɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑri ɑ́ ce do bɔ̃ɔ lɑɑlɔ ŋɑ iyi ɑ́ kpɑ inɛ nkpɔ. Aɑ nɑ i yɛ mɑɑmɑɑke lɑɑlɔ ŋɑ do nyindɑ nlɑ nlɑ ikpɑ lele hee ziɡi nŋɛ ku dɑ.

12 Ammɑ hee nŋu ŋɑu bɛ fei ku mɑɑ ce ɑɑ mu ŋɛ ɑ kpɑ̃ ŋɛ iju. Aɑ dɑsi ŋɛ ɑwɔi woo kiiti ŋɑ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ, ɑɑ dɑsi ŋɛ piisɔ̃ɔ, nɔ ɑ bɔò ŋɛ bi ɑmɑnlu ŋɑ do bi ilu ilɛ ŋɑ nɑ irim. 13 Nŋu ŋɑu bɛi ɑ́ mu nŋɛ kpɑ̃ɑ i jɛò sɛɛdɑm ŋɑ. 14 Nɑ nŋu, i jilɛ idɔ nŋɛ i mɑɑ̀ yɑ biti do ide iyi ɑɑ fɔ i nyɑò ɑrɑ nŋɛ ŋɑ. 15 I mɑɑ̀ biti ŋɑ domi ɑn mu nŋɛ ide do bisi iyi mbɛɛ nŋɛ ŋɑ kɑ̃mɑ nŋɑ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ jɑ̃ ŋɛ hee mɑ́ jɛ ɑ kɔ. 16 Bɑɑ iyeò bɑɑ nŋɛ ŋɑ do iɡbɑ̃ nŋɛ ŋɑ do ifɔ nŋɛ ŋɑ do nyɑɑnze nŋɛ ŋɑ do kpɑɑsi nŋɛ ŋɑ, ɑɑ zɑmbɑ ŋɛ nɔ ɑ jɔ̀ ɑ kpɑ inɛ nkpɔ si inɔ nŋɛ. 17 Inɛ fei ɑ́ cé ŋɛi nɑ irim. 18 Ammɑ bɑɑ ntoi iri ɑkɑ̃ nŋɛ kɑɑ dɑ ku nyɔ. 19 I temuɑ ŋɑ, ɑɑ bɑ fɑɑbɑi hunde nŋɛ.

Jesu wɑ fɔ idei iri ku kpɑi Zeruzɑlɛmu

(Cɔ Mɑtie 24:15-21; Mɑɑku 13:14-19)

20 Ajɔ iyi ì yɛ woo jɑ iɡũ ŋɑ ɑ̀ to wɑ Zeruzɑlɛmu ɑ̀ buu koe, i mɑ̀ ŋɑ iyi iri kukpɑɛ í mɑɑi wɑ mbɛ. 21 Wɑɑti bɛɛbɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee ɑ sɑ ɑ bɔ iri kutɑ ŋɑu. Inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ wɑ inɔ ilu Zeruzɑlɛmu tɑkɑɛ ɑ sɑ ɑ fitɑ, inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ wɑ iko ku sũ ɑ mɑɑ̀ bɔ inɔ ilu mɑ́. 22 Ntɔ ntɔ, wɑɑtiu ɑ́ jɛ wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kpɑ̃ inɛ ŋɑ iju ku sɑ̃ ɡbese ku bɑ mii iyi ɑ̀ fɔ si kukɔi ideɛ ku kɔ̃. 23 Wɑɑti bɛɛbɛ wɑhɑlɑi bɑɑsĩ ŋɑ do ɑyɑwo ŋɑ ɑ́ cɑɑ. Inɔ ku fɔ nlɑ nlɑi ɑ́ wɑ si ilɛu si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ sɑ̃ idɔɔkɔ̃ɛ si inɛ ŋɑu. 24 Aɑ mɑɑ kpɑ ŋɑ do tɑɑkubɑ, nɔ ɑ mu ŋɑ ɑru si ilɛ fei. Dimi mmu ŋɑ ɑɑ tɛɛsɛ Zeruzɑlɛmuui hee wɑɑtiu koo kpɑò iri.

Kunɑɑi Amɑi Amɑnɛ

(Cɔ Mɑtie 24:29-31; Mɑɑku 13:24-27)

25 Aɑ yɛ nyindɑ si inunu do si cukpɑ do si ɑndɑiyɑ ŋɑ. Nɔ si ilɛ ibɑi tenku do kucɑ̃i inyiu ɑ́ jɔ̀ dimi ŋɑ ɑ biti hee ɑ kɑɑ mɑ̀ bɑɑ bɛi ɑɑ ce. 26 Bɑɑ njo ɑlɑ́lɑ ɑ́ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ kɑsɑ̃m nɑ mii ŋɑ iyi ɑ́ nɑ ku ce si ɑndunyɑu ihɛ̃, domi ɡbuɡbɑ̃i lele ŋɑ ɑɑ mɑɑ yɑyɑi. 27 Wɑɑti bɛɛbɛi ɑɑ yɛ ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ fɑɑtɑ wɑ si kudũi ijĩ do ɡbuɡbɑ̃ nlɑ nlɑ do ɑmboe. 28 Bii iyi bɛ ŋɑ ɑ̀ sinti ku ce, i leekĩ i mu ɑrɑ nŋɛ ŋɑ, domi fɑɑbɑ nŋɛi í mɑɑi wɑ.

Yɑɑse iyi jĩi ndii fiɡi wɑ nyisi

(Cɔ Mɑtie 24:32-35; Mɑɑku 13:28-31)

29 Nɔ Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑ ɡɔ í ni, i cɔ jĩi ndii fiɡi do jĩi ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei. 30 Bii ì yɛ í sinti ku ru wuɑ ŋɑ, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì yɑ mɑ̀ ŋɑ iyi ɑtɛ í mɑɑi wɑi. 31 Bɛɛbɛ mɔi bii iŋɛ mɔ ì yɛ mii ŋɑu bɛ wɑ ce, i mɑ̀ ŋɑ iyi bommɑi Ilɑɑɔ̃i í mɑɑi wɑ. 32 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, inɛi nsɛi ŋɑ, kù jɛ ɑŋɑ feii ɑɑ ku ideu ihɛ̃ ku bɛi ku ce. 33 Lele do ilɛ fei ɑ́ nɑ ku tɑ̃ ɑmmɑ idem ŋɑ ɑ kɑɑ tɑ̃ pɑi.

I ce lɑɑkɑii ɑrɑ nŋɛ ŋɑ

34 I ce lɑɑkɑii ɑrɑ nŋɛ ŋɑ ku bɑ i mɑɑ̀ nɑ i jɛ hɑi nɛ lɑɑkɑi ŋɑ nɑ ɑtɛ̃ ku mɔ do ijɛ ku bi do lɑsɑbui mii ndii ɑndunyɑ ŋɑ. Bii kù jɛ bɛɛbɛ ɑjɔu ɑ́ nɑ ku boe ŋɛi bɛi cɛkũm, 35 domi ɑ́ nɑ ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃ fei. 36 Nɑ nŋu, i cɔ kpɑ̃ɑ i mɑɑ ceò kutɔɔ ŋɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei ku bɑ i bɑ ɡbuɡbɑ̃ i ɡbɑ̃ si mii iyi wɑ nɑɑ fei ŋɑ, nɔ i yɔkɔ i leekĩ si wɑjui ɑmu Amɑi Amɑnɛ ŋɑ.

37 Ajɔ fei Jesu í yɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, ɑlɛ nɔ koo sũ ɡeetei Olivie. 38 Bii iju í mɑ́ inɛ fei í yɑ nɑɑ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ ku ɡbɔò ideɛ iyi wɑ fɔ.

22

Inɛ nɡbo ŋɑ ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ kpɑ Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:1-5; Mɑɑku 14:1-2; Zɑ̃ɑ 11:45-53)

1 Jinɡɑui Pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefee iyi ɑ̀ yɑ kpe jinɡɑui Iku ku kuɑu í mɑɑi wɑ. 2 Inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ bɛi ɑɑ ce ɑ kpɑò Jesu, ɑmmɑ ɑ̀ wɑɑ ce njoi zɑmɑɑu.

Zudɑsi ɑ́ fitɑ ɑnyii Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:14-16; Mɑɑku 14:10-11)

3 Ŋɔi Seetɑm í lɔ idɔi Zudɑsi iyi ɑ̀ yɑ kpe Isikɑriɔti. Wee inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑui. 4 Zudɑsi í koo í dĩ ɑnu tɔɔsi do inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do inɛ nɡboi woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do yɑɑse bɛi ɑ́ ce ku dɑ nŋɑ Jesu si ɑwɔ. 5 Ŋɔi inɔ nŋɑ í dɔ̃ nɔ ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑɑ muɑ fiɑ. 6 Nɔ Zudɑsi í jɛsi, nɔ wɑ dɛ kpɑ̃ɑ bɛi ɑ́ ce ku dɑ nŋɑ Jesu si ɑwɔ, zɑmɑɑu ku mɑɑ̀ ti ku mɑ̀.

Jesu í ce sɔɔlui jinɡɑu

(Cɔ Mɑtie 26:17-25; Mɑɑku 14:12-21; Zɑ̃ɑ 13:21-30)

7 Ŋɔi ɑjɔi jinɡɑui Pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefeeu í to wɑ si bii ɑ̀ yɑ kpɑ ɑnɡudɑ̃i jinɡɑui Iku ku kuɑ ɑ ceò kuweeu. 8 Ŋɔi Jesu í bɛ Piɛɛ do Zɑ̃ɑ í ni, i koo i ce sɔɔlui jinɡɑui Iku ku kuɑu kɑ jɔɔ ŋɑ. 9 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, iwoi ì bi kɑɑ ce sɔɔluu. 10 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, bii ì lɔ inɔ iluu ŋɑ ɑɑ yɛ mɔkɔ ɡɔ wɑ so inyi jɔlɔ. I tooɛ. Mɔkɔu ɑ́ koo ku lɔ kpɑsɛ̃ ɡɔ. Kpɑsɛ̃ bii ɑ́ lɔu 11 i koo i sɔ̃ ilu kpɑsɛ̃u i ni ŋɑ, Mɛɛtu í ni kɑ beeɛ ile bii nŋu ɑ́ jɛ jinɡɑui Iku ku kuɑ do mɔcɔi nŋu ŋɑ. 12 Mɔkɔu ɑ́ bɔò ŋɛ si ɑntɑi ile kukpɛkɛ ɡɔ nɔ ɑ́ nyisi ŋɛ ilɑɑwɑ nlɑ ɡɔ iyi ɑ̀ ce sɔɔlui fei ndɛɛ tɑ̃. Bɛi ɑɑ ce nwɑ sɔɔlui jinɡɑuu ŋɑ. 13 Iyi ɑ̀ nɛ nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ mii ŋɑu fei í cei dee dee si bɛi í sɔ̃ ŋɑu, nɔ ɑ̀ ce sɔɔlui jinɡɑuu.

Ijɛ iyi ɑɑ kɑ yeò ɡiɡii ikui Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:26-30; Mɑɑku 14:22-26; IWB 11:23-25)

14 Iyi wɑɑtiu í to, Jesu do mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ bɔ tenɡi bii ɑ̀ ce sɔɔluu, nɔ ɑ̀ bubɑ ɑ̀ wɑɑ jɛ. 15 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ǹ bi ntɔ ntɔ n ce jinɡɑui Iku ku kuɑu ihɛ̃i ɑwɑɛ ŋɑ n bɛi n yɛ ijuukpɑ̃m nɔu. 16 Nɔ ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, n kɑɑ n jɛ jinɡɑu ihɛ̃ mɑ́ bii kù jɛ si ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 17 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi í so kɔɔfu í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɔ í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, i ɡbɑ vɛ̃ɛ iyi í wɑ si kɔɔfuu ihɛ̃ i mɔ iŋɛ fei. 18 Ammɑ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, hɑi nsɛi ɑmu n kɑɑ n mɔ vɛ̃ɛ mɑ́ hee ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃ koo too wɑ. 19 Si ɑnyii nŋu, nɔ í so pɛ̃ɛ nɔ í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ titɑ̃ í bɛi í bububuɛ, nɔ í nɑ ŋɑ í ni, iyi ihɛ̃i í jɛ ɑrɑm [iyi ǹ nɑ nɑ iri nŋɛ. I yɑ coo ŋɑ i mɑɑ yeò ɡiɡim. 20 Iyi ɑ̀ jɛ ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi í so kɔɔfu mɑ́ í nɑ ŋɑ í ni, kɔɔfuu ihɛ̃i í jɛ nyindɑi ɑkɑbuu titɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í dĩ do njɛm iyi ɑ́ nikɑ̃ nɑ iri nŋɛ si ikum.]

21 Ammɑ i cɔ inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑm nɔu wee í wɑ ihɛ̃, ɑwɔɛ do tom nii í wɑ si inɔ jɛɛ ihɛ̃ ɑjɔ. 22 Amu Amɑi Amɑnɛ ɑn ku si bɛi Ilɑɑɔ̃ í jilɔɔ. Ammɑ ijuukpɑ̃i inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑm nɔu ɑ́ lɑ. 23 Ŋɔi ɑ̀ sinti ku bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, yooi ɑ́ yɔkɔ ku ce dimiɛ si inɔ nwɑ.

Yooi í jɛ inɛ nɡbo

24 Ŋɔi kɑkɔɔ í dede si ɑninii mɔcɔ ŋɑu, ɑ̀ wɑɑ bee njɛ inɛ iyi ɑ́ jɛ inɛ nɡbo si inɔ nŋɑ. 25 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑmɑnlui ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ tɑɑ inɛ ŋɑ ɑmɑnlu ku jɛi, nɔ inɛ nɡbo ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nyisi ɡbuɡbɑ̃ nŋɑ ɑ̀ yɑ bi ɑ kpe ɑŋɑ woo ce jiidɑ ŋɑ. 26 Ammɑ iŋɛ i mɑɑ̀ yɛ bɛɛbɛ ŋɑ. I jɔ̀ inɛ iyi í lɑ í re si inɔ nŋɛ ku bɑɑ ku jɛ keeke nŋɛ, nɔ inɛ iyi í jɛ inɛ nɡbo kú jɛ ɑmɑɑcɛ nŋɛ. 27 Inɛ iyi í bubɑ wɑ jɛ si ɑntɑi tɑɑbu do inɛ iyi wɑ nɑɑò ijɛu wɑ, yoo nŋɑi í re. Kù jɛ inɛ iyi wɑ jɛui? To, ɑmu wee ǹ wɑ inɔ nŋɛi bɛi inɛ iyi wɑ nɑɑò ijɛu wɑ.

28 Iŋɛi ì temuɑ do ɑmu si wɑhɑlɑm ŋɑu ŋɑ. 29 Nɑ nŋu, si bɛi Bɑɑbɑ í jilɛɛm bommɑu, bɛɛbɛ mɔi ɑmu mɔ ǹ wɑ n jilɛ nŋɛ 30 ku bɑ i jɛ nɔ i mɔ do ɑmu si bommɑm ŋɑ, nɔ i bubɑ si bɑtɑi ɑmɑnlu ŋɑ i kiitiò dimi mɑɑteejii Izirɛli ŋɑu.

Jesu wɑ fɔ iyi Piɛɛ ɑ́ jɑ̃ ku ni kù mɑ̀ nŋu

(Cɔ Mɑtie 26:31-35; Mɑɑku 14:27-31; Zɑ̃ɑ 13:36-38)

31 Ŋɔi Jesu í ni, Simɔɔ, Simɔɔ, Seetɑm í tɔɔ kpɑ̃ɑ ku bɑ ku fɛɛ bɛi iyɑ. 32 Ammɑ ɑmu ǹ ce kutɔɔ nɑ iriɛ ku bɑ nɑɑnɛ ku dɑsiɛ ku mɑɑ̀ ɡɑiziɑ. Nɔ ɑwɔ, wɑɑti iyi ɑɑ kpɑɑsi idɔ mɑ́, muɑ kpɑɑsiɛ ŋɑ mɔ ɡbuɡbɑ̃. 33 Ŋɔi Piɛɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ǹ tɑ̃ sɔɔlu ɑwɑɛ kɑ bɔ piisɔ̃ɔ, bii iku mɔi kɑ ku ɑjɔ. 34 Ŋɔi Jesu í ni, Piɛɛ, ǹ wɑ n sɔ̃ɛi, idũuyi mɔm, hee ɑjɛɛ ku mɑɑ kɔ ɑɑ jɑ̃ isɛ ɡbɛɛtɑ i ni i kù mɑ̀m.

Tɑɑlili do bɔɡɔ do tɑɑkubɑ

35 Si ɑnyii nŋu ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, si wɑɑti iyi ǹ bɛ ŋɛ hɑi mu tɑɑlili do bɔɡɔ do bɑɑtɑ ì kuɑ nɡɔɡɔ ŋɑ? Ŋɔi ɑ̀ jɛ ɑ̀ ni, ɑɑwo, ɑ kù kuɑ nkɑ̃mɑ. 36 Ŋɔi í ni, to, nsɛi, kù jɛ bɛɛbɛ mɑ́. Inɛ iyi í nɛ tɑɑlili ku soo, bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi í nɛ bɔɡɔ ku soo. Inɛ mɔ iyi kù nɛ tɑɑkubɑ, ku tɑ ibɔɛ ku rɑò. 37 Si ɑnyii nŋu mɑ́, í sɔ̃ ŋɑ í ni, ideu ihɛ̃ iyi ɑ̀ kɔ nɑ irim nɔu ɑ́ cei, si bɛi ɑ̀ ni, ɑ̀ dooɑɛ si woo ce lɑɑlɔ ŋɑ. Kù nɔ kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù ce bɛɛbɛ. 38 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, tɑɑkubɑ minji ɡɔ wee. Nɔ í ni, kɑ jɔ̀ ide nŋu bɛ.

Jesu wɑ ce kutɔɔ si iri kutɑi Olivie

(Cɔ Mɑtie 26:36-46; Mɑɑku 14:32-42)

39 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ nɔ í fitɑ hɑi inɔ iluu í bɔ iri kutɑi Olivie si bɛi í nɛ dɔɔnɛɛ. Nɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tooɛ. 40 Iyi ɑ̀ to inyɑu, ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, i ce kutɔɔ ŋɑ ku bɑ i mɑɑ̀ dɑ́si kulɛlɛi inɛ ŋɑ. 41 Si ɑnyii nŋu nɔ í sɛkɛɛ í jɔ̀ ŋɑ zɑkɑi kujĩi kutɑi ɑwɔ nɔ í ɡulɛ bɛ wɑ ce kutɔɔ 42 wɑ ni, Bɑɑbɑ, bii ì bi, ɑɑ jɔ̀ wɑhɑlɑu ihɛ̃ ku jĩim. Ammɑ ku mɑɑ̀ ti ku jɛ ti idɔɔbim, jɔ̀ idɔɔbiɛ ku ce. [ 43 Ŋɔi ɑmɑlekɑ ɡɔ í nɑɑ siɛ wɑ hɑi lele í nɑɑ í muɑɑ ɡbuɡbɑ̃. 44 Si inɔ ku fɔ nlɑ nlɑu wɑ ce kutɔɔui do ɡbuɡbɑ̃, nɔ í dɑ koko hee wɑ tontoo ilɛ. Koko iyi í dɑu í yɛi bɛi njɛ.]

45 Iyi í ce kutɔɔu í tɑ̃ ŋɔi í dede í bɔ bi mɔcɔɛ ŋɑu nɔ í koo í bɑ ɑ̀ wɑɑ sĩ njoo do inɔ ku fɔ. 46 Nɔ í bee ŋɑ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ sĩ njoo ŋɑ. I dede i ce kutɔɔ ŋɑ ku bɑ i mɑɑ̀ dɑsi kulɛlɛi inɛ ŋɑ.

À mu Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:47-56; Mɑɑku 14:43-50; Zɑ̃ɑ 18:3-11)

47 Iyi Jesu wɑ fɔ bɛɛbɛ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi Zudɑsi inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu í to wɑ do zɑmɑɑ ɡɔ. Iyi í to wɑ í nɑ wɑ bɑɑbɑ Jesu. 48 Ŋɔi Jesu í ni, Zudɑsi, do dimii fɔɔ bɛ ihɛ̃i ɑɑ zɑmbɑò ɑmu Amɑi Amɑnɛ?

49 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too Jesuu, iyi ɑ̀ yɛ mii iyi wɑ ce, ŋɔi ɑ̀ bee Jesu ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, kɑ dɑ ŋɑ do tɑɑkubɑu? 50 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ í cɑfe itĩ njɛi ɑmɑɑcɛi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í buu. 51 Ammɑ Jesu í ni, i leekĩ, i jɔ̀ bɛɛbɛ. Nɔ í lu itĩi mɔkɔu nɔ í bɑ iri.

52 Si ɑnyii nŋu Jesu í bee inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡboi woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ siɛu í ni, ɑmui ì nɑɑ ku mu ŋɑ do tɑɑkubɑ do ɡolo ŋɑ bɛi woo ce ile? 53 Ajɔ fei ǹ yɑ n wɑ si inɔ nŋɛ n mɑɑ n kɔ inɛ ŋɑ si cio kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, nɔ i kù mum ŋɑ. Ammɑ wɑɑtiu ihɛ̃i í jɛ tu ŋɛ do ɡbuɡbɑ̃i ilu kuku.

Piɛɛ í jɑ̃ í ni nŋu kù mɑ̀ Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:57-58, 69-75; Mɑɑku 14:53-54, 66-72; Zɑ̃ɑ 18:12-18, 25-27)

54 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ mu Jesu, ŋɔi ɑ̀ bɔòɛ kpɑsɛ̃i woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u. Nɔ Piɛɛ í wɑ hee jĩijĩ wɑ too ŋɑ wɑ do ɑnyi. 55 Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ ko inɑ si ɑninii bɑntumɑi kpɑsɛ̃u ɑ̀ wɑɑ bubɑ bɛ. Nɔ Piɛɛ mɔ í koo í bubɑ bi tu ŋɑ bɛ. 56 Ŋɔi inɑɑbo woo ce icɛ ɡɔ í yɔɔ wɑ bubɑ kɔkɔi inɑu nɔ í kɑ̃siɛ iju í ni, inɛɛu ihɛ̃ mɔ í tɑko í wɑ bi Jesu wo. 57 Ammɑ í jɑ̃ í ni, ɑbooyi, n kù mɑ̀ɑ. 58 Iyi í ce sɑ̃ɑ mɑ́ ŋɔi inɛ ɡɔ í yɔɔ nɔ í ni, ɑwɔ mɔ inɛ ɑkɑ̃i inɛ ŋɑui. Ammɑ Piɛɛ í ni, mɔkɔɔyi, n kù jɛ inɛ nŋɑ. 59 Si ɑnyii nŋu zɑkɑi lɛɛu ɑkɑ̃ mɑ́, ŋɔi inɛ ɡɔ í fɔ do ɡbuɡbɑ̃ í ni, ntɔ ntɔ, mɔkɔu ihɛ̃ mɔ í yɑ wɑ bi Jesu wo domi nŋu mɔ inɛi Gɑlileei. 60 Ammɑ Piɛɛ í ni, ɑwɔu bɛ, n kù mɑ̀ bɛi ì wɑɑ bi i fɔ.

Si bɛi wɑ fɔ ideu ɡbɑkɑ̃ ŋɔi ɑjɛɛ wɑ kɔ. 61 Nɔ Jesu í sindɑ í cɔ Piɛɛ. Ŋɔi Piɛɛ í ye ɡiɡii ide iyi Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ɔu wo í ni, nnyi hee ɑjɛɛ ku mɑɑ kɔ ɑɑ jɑ̃ isɛ ɡbɛɛtɑ i ni i kù mɑ̀m. 62 Ŋɔi í fitɑ wɑduude í koo wɑ kpɑtɑ do inɔ ku fɔ.

Inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑɑko Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:67-68; Mɑɑku 15:65)

63 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mu Jesuu ɑ̀ wɑɑ buu nɔ ɑ̀ wɑsi ku cɑ̃ɑ. 64 À bii wɑjuɛ ɑ̀ bɛi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ wɑɑ ni, ce wɑlii. Yooi í cɑ̃ɛ. 65 Nɔ ɑ̀ buu dimii ɑrɑbu ikɑ̃ ikɑ̃ fei.

Jesu í wɑ wɑjui iɡbɛi woo kiiti ŋɑ

(Cɔ Mɑtie 26:59-66; Mɑɑku 14:55-64; Zɑ̃ɑ 18:19-24)

66 Iyi iju í mɑ́ ŋɔi iɡbɛi inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ nɔ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ bɔò Jesu bi iɡbɛi woo kiiti nŋɑ. 67 Nɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, sɔ̃ wɑ bii ɑwɔu inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑui. Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, bɑɑ bii ǹ sɔ̃ ŋɛ i kɑɑ dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. 68 Nɔ bii ǹ bee ŋɛ ide ɡɔ i kɑɑ jɛɛm ŋɑ. 69 Ammɑ hɑi nsɛi ɑmu Amɑi Amɑnɛ ɑn bubɑi si ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃. 70 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ ni, debɛi, ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃i? Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, oo, ɑmu Amɑi Ilɑɑɔ̃i si bɛi ì fɔu ŋɑ. 71 Ŋɔi ɑ̀ ni, sɛɛdɑ yoomɑi ɑ̀ wɑɑ deɡbe mɑ́. Awɑ tɑkɑ nwɑ ɑ̀ ɡbɔɔ tɑ̃ hɑi si ɡɛlɛɛ.

23

À bɔò Jesu bi Pilɑti

(Cɔ Mɑtie 27:1-2, 11-14; Mɑɑku 15:1-5; Zɑ̃ɑ 18:28-38)

1 Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ dede ɑ̀ bɔò Jesu bi Pilɑti. 2 Ŋɔi ɑ̀ lɔsi dulum ku mɑ́ɑ ɑ̀ ni, ɑ̀ bɑ inɛɛu ihɛ̃ í wɑsi ku kɔ inɛ ŋɑ si bisi bɛi ɑɑ ce ɑ jɛ ilɛ nwɑ iɡũ nɔ wɑ ɡɑnji ɑ sɑ̃ɑ ilɑɑlu nlɑi Romu fiɑi lɛmpoo. Si ɑnyii nŋu mɑ́ í yɑ mɑɑ kpe ɑrɑɛ ɑmɑnlu, nɔ í ni nŋuu inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑui. 3 Nɔ Pilɑti í beeɛ í ni, ɑwɔi ì jɛ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ? Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, oo, si bɛi ì fɔ. 4 Nɔ Pilɑti í sɔ̃ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do zɑmɑɑu í ni, n kù yɛ tɑɑle kɑ̃mɑ si mɔkɔu ihɛ̃. 5 Ammɑ ɑ̀ lɑ do ɡbuɡbɑ̃ ɑ̀ wɑɑ ni, í yɑ mɑɑ kosi inɛ ŋɑ ijɑi do cioɛ iyi í yɑ mɑɑ ce nŋɑ. Hɑi ilɛi Gɑlileei í sintiɛ nɔ í bɔ si ilɛi Zudee fei í bɛi í to wɑ ihɛ̃ mɑ nsɛi.

À bɔò Jesu si wɑjui Herodu

6 Iyi Pilɑti í ɡbɔ bɛɛbɛ, ŋɔi í bee í ni, kù jɛ mɔkɔu inɛi Gɑlileei bɑ. 7 Nɔ í ɡbɔ ɑ̀ ni Jesu wɑ nɑɑi hɑi si ilɛi bommɑi Herodu. Ŋɔi í ni ɑ bɔòɛ bi Herodu. Wee wɑɑti bɛɛbɛ Herodu mɔ í wɑ Zeruzɑlɛmu. 8 Ŋɔi ɑ̀ bɔò Jesu bi tɛɛ. Iyi Herodu í yɛ Jesu ŋɔi inɔɛ í dɔ̃ ntɔ ntɔ, si nɑ iyi í jɔ̀ hɑi ku kpɛi wɑ dɛ ku yɔɔ, nɑ irii lɑɑbɑɑuɛ iyi í ɡbɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ fɔu. Ŋɔi í bi ku ceɑ nŋu mɑɑmɑɑke ɡɔ. 9 Ŋɔi í bee Jesu ide nkpɔ nkpɔ ɑmmɑ Jesu kù jɛɑɑ ide kɑ̃mɑ. 10 Wee inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ wɑ bɛ, ɑ̀ wɑɑ mɑ́ɑ dulum do ɡbuɡbɑ̃. 11 Ŋɔi Herodu í jɔ̀ ɑ̀ dɑɑ si ibɔ ku sĩɑ ɡɔ nɔ nŋu do sooɡeɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ nɔ ɑ̀ wɑsi ku buu. Si ɑnyii nŋu nɔ í jɔ̀ ɑ̀ nyiòɛ bi Pilɑti mɑ́. 12 Herodu do Pilɑti wee mbɛɛ ŋɑi wo, ɑmmɑ ɑjɔ nŋu bɛi ɑ̀ dɔ̃.

À yɛ tɑɑlei Jesu ɑ bɑ ɑ kpɑɑ

(Cɔ Mɑtie 27:15-26; Mɑɑku 15:6-15; Zɑ̃ɑ 18:39-19:16)

13 Pilɑti í kpe inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑ do zɑmɑɑ nkpɔ mɑ́ í tɔtɔɔ ŋɑ. 14 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, ì nɑɑm mɔkɔu ihɛ̃ wɑ ŋɑ, ì ni wɑ kɔ inɛ ŋɑ si bisi bɛi ɑɑ ce ɑ jɛò ilɛ nwɑ iɡũ do ile. Nɔ wee ǹ beeɛ ideu si wɑju nŋɛ ihɛ̃, ɑmmɑ n kù yɛ si mɔkɔu ide kɑ̃mɑ iyi ì wɑɑ yɛò tɑɑleɛ ŋɑ. 15 Nɔ Herodu mɔ kù yɛ siɛ tɑɑle kɑ̃mɑ. Nɑ ŋɔi í ce í jɔ̀ ɑ̀ nyiòɛ wɑ ihɛ̃. Mɔkɔu kù ce kurɑrɑ kɑ̃mɑ iyi í to ɑ kpɑɑ. 16 Nɑ nŋu, ɑn jɔ̀ ɑ tɛɑɑ kpɔtɔɔ nɔ n jɔ̀ɔ ku nɛɛ. [ 17 Wee si jinɡɑui Iku ku kuɑ fei tilɑsi Pilɑti í yɑ jɔ̀ inɛi piisɔ̃ɔ ɑkɑ̃i.]

18 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ dɔ̃ ɑnu hee lele ɑ̀ wɑɑ ni, kpɑ inɛ ihɛ̃ nɔ i jɔ̀ nwɑ Bɑrɑbɑsi. 19 Wee ɑ̀ mu Bɑrɑbɑsi ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔi wo nɑ kosi iyi í ce si inɔ ilu nɔ í nyi í kpɑ inɛ ɡɔ mɑ́.

20 Ŋɔi Pilɑti í bee ŋɑ ide mɑ́ si nɑ iyi í jɔ̀ í dɑsi idɔ nŋu ku jɔ̀ Jesu. 21 Ŋɔi ɑ̀ dedeò hoyɑ hoyɑ ɑ̀ wɑsi ku ni, kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu.

22 Ŋɔi Pilɑti í bee ŋɑ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑɛ í ni, lɑɑlɔ yoomɑi í bɛi í ce. Amu n kù yɛ siɛ nɡɔɡɔ iyi í to iku. Nɑ nŋu, ɑn jɔ̀ ɑ tɛɑɑ kpɔtɔɔi nɔ n jɔ̀ɔ ku nɛ. 23 Ammɑ bɛi Pilɑti wɑ fɔ fei, bɛɛbɛ mɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ dɔ̃ ɑnu hee lele ɑ mɑɑ ni, kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu. Ŋɔi ɑnu ku dɔ̃ nŋɑu í kɑ̃miɑɛ. 24 Nɔ Pilɑti í dɑsi idɔ nŋu ku ce bɛi ɑ̀ biu. 25 Nɔ í jɔ̀ nŋɑ inɛ iyi ɑ̀ biu, inɛ iyi ɑ̀ dɑsi piisɔ̃ɔ nɑ kosi do inɛ ku kpɑu, nɔ í dɑ nŋɑ Jesu si ɑwɔ ɑ ceɑɑ bɛi ɑ̀ bi.

À kpɑkpɑ Jesu si jĩi ku ɡɑɑu

(Cɔ Mɑtie 27:32-44; Mɑɑku 15:21-32; Zɑ̃ɑ 19:17-27)

26 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɑ̃ Jesu ɑ̀ wɑɑ nɛòɛ. Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ nɛòɛu, ŋɔi ɑ̀ ko mɔkɔ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Simɔɔ, inɛi Sirɛni. Mɔkɔu wɑ bɑɑi hɑi ikoɛ. Ŋɔi ɑ̀ muu ɑ̀ kɑ̃ɑ jĩi ku ɡɑɑuu ku tooò Jesu.

27 Nɔ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔ wɑ tooɛ. Si inɔ nŋɑ inɑɑbo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ ɑ̀ kpɑtɑ ɑ̀ wɑɑ cɑ̃ kpokpo nɑ iriɛ. 28 Iyi Jesu í sindɑ í cɔ ŋɑ ŋɔi í ni, iŋɛ inɑɑboi Zeruzɑlɛmu ŋɑ, i mɑɑ̀ kpɑtɑ nɑ irim, ɑmmɑ i kpɑtɑ nɑ iri nŋɛ do nɑ irii ɑmɑ nŋɛ ŋɑ. 29 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, ɑjɔ wɑ nɑɑ iyi inɛ ŋɑ ɑɑ ni, ilu inɔ didɔ̃i ɡbɛndɑ ŋɑ do inɑɑbo ŋɑ iyi ɑ kù bí, do inɑɑbo ŋɑ iyi ɑmɑ kù mɔmɔ si ɑmɔ nŋɑ. 30 Wɑɑti bɛɛbɛi ɑɑ mɑɑ sɔ̃ iri kutɑ ŋɑ ɑ ni, i cuku i bɑtɑ wɑ wɑ ŋɑ. Nɔ ɑɑ sɔ̃ ɡeete ŋɑ ɑ ni, i bii wɑ wɑ ŋɑ. 31 Ntɔ ntɔ, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, bii inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ceɑ jĩi tũtũ dimi bɛ ihɛ̃, bɛirei ɑɑ nɑ ɑ ceɑ jĩi nɡbɛ.

32 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ nɛò Jesu ɑ̀ kooò woo ce lɑɑlɔ minji ɡɔ ŋɑ mɔ iyi ɑɑ kpɑ ŋɑ do nŋu ɑjɔ. 33 Ŋɔi ɑ̀ to inyɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe kokoi iriu. Bɛi ɑ̀ kpɑkpɑ Jesu si jĩi ku ɡɑɑuu. Bɛ mɔi ɑ̀ kpɑkpɑ woo ce lɑɑlɔ minji ŋɑu, inɛ ɑkɑ̃ ikpɑ ɑwɔ njɛɛ, inɛ ɑkɑ̃ mɔ ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑɛ. 34 Nɔ Jesu í ni, Bɑɑbɑ, kpɑ idei dulum du ŋɑ, domi ɑ kù mɑ̀ mii iyi ɑ̀ wɑɑ ce.

Si ɑnyiɛ sooɡe ŋɑu ɑ̀ tɑ kpɑsɑ si jĩnɛɛ ŋɑ ɑ bɑ ɑ yɛ iyi inɛ fei ɑ́ bɑ. Bɛɛbɛi ɑ̀ ceò ikpɛ̃i jĩnɛɛ ŋɑu. 35 Ŋɔi zɑmɑɑu í wɑ bɛ wɑ cɔɔ. Nɔ inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ yɑɑkoɛ ɑ̀ wɑɑ ni, í fɑɑbɑ inɛ ɡɔ ŋɑ. To, kú fɑɑbɑ ɑrɑɛ bɛ bii nŋui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu. 36 Ŋɔi sooɡe ŋɑ mɔ ɑ̀ sɛkɛɛ siɛ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ koo ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ nɔ ɑ̀ nɑɑ inyi ikɑ̃ ku mɔ. 37 Nɔ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, bii ɑwɔi í jɛ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ, ɑwɔ tɑkɑɛ fɑɑbɑ ɑrɑɛ. 38 Si dee deei ɑntɑi iriɛ ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, inɛ ihɛ̃i í jɛ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ.

39 Inɛ ɑkɑ̃i woo ce lɑɑlɔ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑkpɑ si jĩi nɔu wɑ sɔ̃ Jesu ide nfe wɑ ni, kù jɛ ɑwɔi ì jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu bɑ.

To, fɑɑbɑ ɑrɑɛ nɔ i fɑɑbɑ ɑwɑ mɔ. 40 Ammɑ inɛ ɑkɑ̃u mɔ í jɛɑɑ í ni, i kù wɑɑ ce njoi Ilɑɑɔ̃, bɑɑ ɑwɔ iyi iŋɛò fei ì wɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ ɑkɑ̃? 41 Bii ɑwɑi ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ iju bɛɛbɛ, dee deei, domi ɑ̀ wɑɑ sɑ̃ nwɑ ɡbesei mii iyi ɑ̀ ce. Ammɑ njɛ kù ce lɑɑlɔ kɑ̃mɑ. 42 Ŋɔi í sindɑ í sɔ̃ Jesu í ni, wɑɑti iyi ɑɑ koo i jɛ bommɑɛ nɔ i nyi wɑ si ɑndunyɑ mɑ́, ye ɡiɡim. 43 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, ntɔ ntɔ, ǹ wɑ n sɔ̃ɛi, nnyi mɔm ɑɑ wɛɛ do ɑmu lelei Aɔ̃.

Wɑɑti iyi Jesu í ku

(Cɔ Mɑtie 27:45-46; Mɑɑku 15:33-41; Zɑ̃ɑ 19:28-30)

44 Ŋɔi zɑkɑi dɑsɑ̃ nkpɑu ilu í kuku si ɑndunyɑu fei hee í koo í to isɔ mɛɛtɑi ɑlɛ. 45 Wɑɑti iyi ilu kukuu í ce ŋɔi ridooi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u í ɡɑ í kpɛ̃ minji. 46 Nɔ Jesu í lɑ do ɡbuɡbɑ̃ í ni, Bɑɑbɑ, ǹ dɑɑɛ hundem si ɑwɔ. Iyi í fɔ bɛɛbɛ nɔ í ku. 47 Iyi inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í yɛ mii iyi í ceu, ŋɔi í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ í ni, ntɔ ntɔ inɛɛu ihɛ̃ kù nɛ tɑɑle kɑ̃mɑ.

48 Nɔ inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ nɑɑ ku cɔ mii iyi ɑ́ nɑ ku ceu fei ɑ̀ yɔɔ nɔ ɑ̀ sindɑ ɑ̀ nɛ do inɔ ku fɔ nlɑ nlɑ. 49 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ Jesu fei do inɑɑbo ŋɑ iyi ɑ̀ tooɛ wɑ hɑi ilɛi Gɑlileeu, ɑ̀ leekĩ hee jĩijĩ ɑ̀ wɑɑ cɔ mii iyi wɑ ce.

À dɑsi ikui Jesu bɑlɛ

(Cɔ Mɑtie 27:57-61; Mɑɑku 15:42-47; Zɑ̃ɑ 19:38-42)

50-51 Mɔkɔ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Zozɛfu, inɛi Arimɑtee ilu ɑkɑ̃i Zuifu ŋɑu í nɑɑ bɛ. Mɔkɔu inɛ dee deei, wɑ ce jiidɑ, nɔ í wɛɛò kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku jɛ bommɑɛ. Í wɑ si iɡbɛi woo kiiti ŋɑ, ɑmmɑ kù jɛsi ide nŋɑ iyi ɑ̀ jilɛ ɑ ceɑ Jesu wo. 52 Mɔkɔu í bɔ bi Pilɑti í koo í tɔɔ ikui Jesu. 53 Ŋɔi í kitɑɛ wɑ hɑi si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuu nɔ í biiɛ do ɑcɔ fũfũ titɔ̃ ɡɔ í bɛi í koo í suu. Í suui si isɑi kutɑ ɡɔ iyi ɑ̀ ɡbe wo nɔ ɑ kù si inɛ ɡɔ bɛ titɑ̃. 54 Wee ɑjɔi sɔɔlui kusĩmii, iyi hɑi ɑlɛu ɑjɔi kusĩmiu ɑ́ sinti.

55 Ŋɔi inɑɑbo ŋɑ iyi ɑ̀ too Jesu wɑ hɑi ilɛi Gɑlileeu ɑ̀ too Zozɛfu nɔ ɑ̀ yɛ bɑlɛu do bɛ́i ɑ̀ si Jesu fei. 56 Ŋɔi ɑ̀ sindɑ ɑ̀ bɔ ide ɑ̀ koo ɑ̀ ce sɔɔlui ikpo ku dɔ̃ inúnu do tulɑre ŋɑ wɑ.

Si ɑjɔi kusĩmiu nɔ ɑ̀ sĩmi si bɛi woodɑ í fɔ.

24

Kujĩi Jesu hɑi si bɑlɛ

(Cɔ Mɑtie 28:1-10; Mɑɑku 16:1-8; Zɑ̃ɑ 20:1-10)

1 Ajɔ ɑmɑ ɑzumɑ dɑɑdɑɑkɔu inɑɑbo ŋɑu ɑ̀ bɔ bi bɑlɛu ɑ̀ wɑɑ mu ikpo nŋɑ ŋɑ do tulɑre jiidɑ iyi ɑ̀ ce sɔɔluɛu. 2 Ŋɔi ɑ̀ bɑ kutɑu í bimbili hɑi ɑndɛi bɑlɛu. 3 Ŋɔi ɑ̀ lɔ inɔ bɑlɛu ɑmmɑ ɑ kù yɛ ikui Jesu bɛ. 4 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ leekĩ do bitiu ŋɔi ɑmɑnɛ minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ si ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɑsi jɑɑɛ ku dɑɑnɑ ɡɔ ŋɑ. 5 Ŋɔi inɑɑbo ŋɑu ɑ̀ wɑɑ ce njo nɔ ɑ̀ kɔmbɑ iri nŋɑ ilɛ, nɔ inɛ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ ŋɑ ɑ̀ ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ dɛdɛ ilu hunde bi ku wɑi iku ŋɑ. 6 Kù wɑ ihɛ̃ mɑ́, njɛ í jĩ hɑi si bɑlɛ. I ye ɡiɡii ide iyi í sɔ̃ ŋɛ si wɑɑti iyi í wɑ Gɑlilee ŋɑ. 7 Í ni kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi ɑ kù mu nŋu Amɑi Amɑnɛ ɑ kù dɑsi nŋu si ɑwɔi ilu dulum ŋɑ. Í ni ɑɑ kpɑkpɑ nŋu si jĩi ku ɡɑɑuu, ɑmmɑ nŋu ɑ́ jĩ mɑ́ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ.

8 Ŋɔi inɑɑbo ŋɑu ɑ̀ ye ɡiɡii idei Jesuu. 9 Ŋɔi ɑ̀ sindɑ ɑ̀ nɛ hɑi bi bɑlɛu. Nɔ bɛi mii ŋɑu í ce fei ɑ̀ koo ɑ̀ sisiɑ mɔcɔ mɑɑtɑkɑ̃ ŋɑu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbeu fei. 10 Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑ do Zoɑnɑ do Mɑɑri iyei Zɑɑki do inɑɑbo ɡɔ ŋɑ mɑ́, ɑŋɑi ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ̃ woo bɛ ŋɑu ideu. 11 Ammɑ ideu wɑ jɛ nŋɑi bɛi ɑrɑ, ɑ kù dɑsi idei inɑɑbo ŋɑu nɑɑnɛ. [ 12 Do nŋu fei Piɛɛ í dede í sɛi í bɔ bi bɑlɛu. Iyi í to í bɑte í cɔ inɔ bɑlɛu, ɑmmɑ ɑcɔ iyi ɑ̀ woo dou nŋu ɑkɑ̃i í yɛ wɑ timbi ilɛ, nɔ í sindɑ í nyi kpɑsɛ̃ do biti.]

Jesu í tusɛɑ mɔcɔ minji ɡɔ ŋɑ ɑrɑɛ

(Cɔ Mɑɑku 16:12-13)

13 Si ɑjɔ ɑkɑ̃u mɔcɔ minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bɔ ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Emɑyusi. Zɑkɑi kilo mɑɑtɑkɑ̃i í jĩò Zeruzɑlɛmu. 14 À wɑɑ nyɑ fɑɑjii mii ŋɑ iyi í ceu fei ɑ̀ wɑɑ nɛò. 15 Iyi ɑ̀ wɑsi ku nyɑ fɑɑjii ideu, ŋɔi Jesu tɑkɑɛ í sɛkɛɛ si ŋɑ ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ ɑjɔ. 16 À yɔɔ ɑmmɑ nɡɔɡɔ í ɡɑnji ŋɑ ɑ mɑ̀ɑ. 17 Nɔ í bee ŋɑ í ni, ide yoomɑi ì fɔ ì wɑɑ nɛò bɛɛbɛ ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ leekĩ ɑ̀ bɛjɛ wɑju do inɔ ku fɔ. 18 Inɛ ɑkɑ̃ iyi ɑ̀ yɑ kpe Keleopɑ í ni, bii kù jɛ ɑwɔ ɑkɑ̃ bɑɑ si, yooi í wɑ si Zeruzɑlɛmu iyi kù mɑ̀ mii iyi í ce si ɑjɔ ɡbeejiu ihɛ̃. 19 Ŋɔi í bee ŋɑ í ni, mii í ce.

Ŋɔi ɑ̀ ni, idei Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiu ni. Mɔkɔu wɑlii ilu ɡbuɡbɑ̃i si icɛ do si ide ku fɔ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ do si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ fei. 20 Ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo nwɑ ŋɑ ɑ̀ dɑɑ inɛ ŋɑ si ɑwɔ ɑ̀ yɛ tɑɑleɛ ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi ɑ̀ kpɑɑ. 21 À wɑɑ tɑmɑɑ nŋui ɑ́ fɑɑbɑ inɛi Izirɛli ŋɑ wo, ɑmmɑ ɑjɔ mɛɛtɑɛi ihɛ̃ iyi ideu í ce wɑ tɑ̃. 22 Si ɑnyii nŋu, inɑɑbo ɡɔ ŋɑ si inɔ nwɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ ɡidi wɑ do ideu mɑ́. Inɑɑbo ŋɑu ɑ̀ dede dɑɑdɑɑkɔ ɑ̀ bɔ bi bɑlɛu. 23 Iyi ɑ̀ to nɔ ɑ kù yɛ ikui Jesuu bɛ. Ŋɔi ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ sɔ̃ wɑ ɑ̀ ni ɑmɑlekɑ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ si ɑŋɑ nɔ ɑ̀ sɔ̃ ɑŋɑ ɑ̀ ni í jĩ mɑ́. 24 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ hɑi si inɔ nwɑ ɑ̀ bɔ bi bɑlɛu nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ mii ŋɑu í cei dee dee si bɛi inɑɑbo ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ wɑu, ɑmmɑ ɑ kù yɛ nŋu tɑkɑɛ.

25 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ hɑi nɛ bisi ŋɑi, i ci yɑ dɑsi ide iyi wɑlii ŋɑ ɑ̀ fɔ fei nɑɑnɛ ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ ŋɑ. 26 Kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu kù yɛ ijuukpɑ̃, inɛ ŋɑ ɑ bɛi ɑ yɛ ɑmboeɛ. 27 Ŋɔi í sisi nŋɑ ide iyi ɑ̀ fɔ si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ fei si ɡɑ̃mɛi nŋu tɑkɑɛ. Í sintiɛi hɑi si tiɑi Moizi do ti wɑlii ŋɑu fei.

28 Wɑɑti iyi ɑ̀ mɑɑi si ilu bii ɑ̀ wɑɑ bɔu, ŋɔi Jesu tɑkɑɛ í ce bɛi inɛ iyi wɑ bɔ wɑju. 29 Ŋɔi ɑ̀ mɑnte mɑnteɛ ɑ̀ ni ku ɡbe bi ɑŋɑ domi ɑlɛ í lɛ tɑ̃ nɔ inunu wɑ lɔ. Ŋɔi í sindɑ wɑ í nɑɑ í ɡbe bi tu ŋɑ bɛ. 30 Ŋɔi ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɛ. Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛu ŋɔi í so pɛ̃ɛu í ce si kutɔɔ í bɛi í bububuɛ nɔ í nɑ ŋɑ. 31 Wɑɑti bɛɛbɛi iju nŋɑ í cĩ bɛi nɔ ɑ̀ mɑ̀ɑ. Ammɑ tenɡi bɛ mɑ́ ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ kuɑɛ. 32 Nɔ ɑ̀ sɔ̃ njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, bɑɑ si wɑɑti iyi wɑ sɔ̃ wɑ idei kukɔi Ilɑɑɔ̃u hɑi si kpɑ̃ɑu wɑ inɔ nwɑ kù tũ de.

33 Nɔ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ dede ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ nɛ ikpɑ Zeruzɑlɛmu. Iyi ɑ̀ to bɛ ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ mɔcɔ mɑɑtɑkɑ̃ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ tɔtɔɔ do inɛ ɡɔ ŋɑ. 34 Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɔtɔɔ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ ɑmɑnɛ minji ŋɑu mɔ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ í jĩi hɑi si bɑlɛ ntɔ ntɔ, nɔ í nyisi ɑrɑɛ bi Simɔɔ. 35 Nɔ ɑmɑnɛ minji ŋɑu mɔ ɑ̀ sisi nŋɑ mii iyi í bɑ ɑŋɑ si kpɑ̃ɑ do bɛi ɑŋɑ ɑ̀ mɑ̀ Jesu si wɑɑti iyi wɑ bu pɛ̃ɛu.

Jesu í tusɛɑ mɔcɔ mɑɑtɑkɑ̃ ŋɑu ɑrɑɛ

(Cɔ Mɑtie 28:16-20; Mɑɑku 16:14-18; Zɑ̃ɑ 20:19-23; IWB 1:6-8)

36 Iyi ɑ̀ wɑsi ideu ku fɔ bɛɛbɛ, ŋɔi nŋu tɑkɑɛ í fɑɑtɑ wɑ si ɑnini nŋɑ [nɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ ku mu nŋɛ lɑɑkɑi ku sũ.] 37 Ŋɔi njo í mu ŋɑ, ziɡi nŋɑ í dɑ. À tɑmɑɑ bɛi zĩii. 38 Ŋɔi í bee ŋɑ í ni, mii í ce ì wɑɑ biti ŋɑ. Nɑ mii í ce dimii lɑsɑbuu ihɛ̃ í wɑ si idɔ nŋɛ. 39 I cɔ ɑwɔm do isɛm ŋɑ. Amui, i lum i cɔ ŋɑ. Zĩii ci yɑ nɛ ɑrɑ do kũkũ si bɛi ì wɑɑ yɛm ŋɑu ihɛ̃ ŋɑ. [ 40 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ nɔ í nyisi ŋɑ ɑwɔɛ do isɛɛ ŋɑ.] 41 Ŋɔi inɔ didɔ̃ nŋɑ í jɔ̀ ɑ kù dɑsi nɑɑnɛ ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ nɔ ɑ̀ wɑ si biti nlɑ nlɑ, ŋɔi í jɔ̀ í bee ŋɑ í ni, i kù nɛ mii ku jɛ ɡɔ ihɛ̃ ŋɑ? 42 Ŋɔi ɑ̀ nyɑ cɛ̃ɛ ku bɑndɑ ɑkɑ̃ ɑ̀ nɑɑ. 43 Nɔ í ɡbɑ í ŋɔɔ si wɑju nŋɑ. 44 Ŋɔi í ye ŋɑ ɡiɡi í ni, ide ŋɑ iyi ǹ sɔ̃ ŋɛu mbɛ si wɑɑti iyi ǹ wɑ inɔ nŋɛ wo. Ǹ tɑko ǹ sɔ̃ ŋɛ wo ǹ ni mii ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ nɑ irim si tiɑi woodɑi Moiziu do si ti wɑlii ŋɑu do si iri ku kɔ̃i Dɑvidi ŋɑu kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù ce.

45 Ŋɔi í mu nŋɑ lɑɑkɑi jiidɑ ku bɑ ɑ ɡbɔ yɑɑsei kukɔi idei Ilɑɑɔ̃u. 46 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, bɛɛbɛi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni ɑmu iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ɑn yɛ ijuukpɑ̃. Aɑ kpɑm, ɑmmɑ ɑn jĩ hɑi si bɑlɛ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ. 47 Nɔ ɑɑ wɑɑzo do irim si dimi fei, ɑɑ sintii hɑi Zeruzɑlɛmu. Aɑ wɑɑzo ɑ kpe inɛ ŋɑ ɑ kpɑɑsi idɔ nɔ Ilɑɑɔ̃ ku kpɑ idei dulum du ŋɑ. 48 Iŋɛi ɑɑ jɛ sɛɛdɑi ide ŋɑu bɛ fei ŋɑ. 49 Nɔ ɑn sɑmbɑ nŋɛ mii iyi Bɑɑm í wɑ̃ ŋɛ dou wɑ. Ammɑ si iluu ihɛ̃i ɑɑ mɑɑ wɑ ŋɑ hee ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ ku nɑɑ si ŋɛ wɑ.

Jesu í nyi kɔkɔi Ilɑɑɔ̃ mɑ́

(Cɔ Mɑɑku 16:19-20; IWB 1:9-11)

50 Ŋɔi Jesu í ɡbɑ̃ mɔcɔɛ ŋɑu í fitɑò ŋɑ hɑi inɔ iluu. Nɔ í bɔò ŋɑ hee ikpɑ Betɑni, nɔ í wu ɑwɔ lele í wee nŋɑ. 51 Wɑɑti iyi wɑ wee nŋɑu, ŋɔi í sɛkɛɛ hɑi bi tu ŋɑ [nɔ í so ɑrɑɛ í nɛ lele.] 52 Aŋɑ mɔ [iyi ɑ̀ ɡulɛ ɑ̀ tɔɔɛ ŋɔi] ɑ̀ nyi ikpɑ Zeruzɑlɛmu do inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ. 53 Nɔ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛi ɑ̀ yɑ mɑɑ wɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei ɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃.

* 1:24 wɑ sinɡɑ ɑrɑɛ Arɑ ku sinɡɑɛu kù jɛ nɑ ɑnyɔ. Á yɔkɔ ku jɛ wɑ bi ku mɑɑ wɛɛ nŋu ɑkɑ̃ ku bɑ ku sɑɑbu Ilɑɑɔ̃.

† 1:33 Zɑkɔbu Zɑkɔbui ɑ̀ yɑ kpe Izirɛli mɑ́. Bii ɑ̀ ni ɑ́ jɛ bommɑ si dimii Zɑkɔbu, si dimii inɛi Izirɛli ŋɑ feii ɑ̀ wɑɑ fɑ̃ɑ.

* 2:5 Mɑɑri ɑboɛ ɑ̀ ni Mɑɑri í jɛ ɑboɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑŋɑòi ɑ̀ wɛɛ, ɑmmɑ ɑŋɑò ɑ kù tɔtɔɔ sɛ̃ɛ hee í koo í bíò Jesu.

* 3:23 ɑ̀ yɑ mɑɑ cɔɔi bɛi ɑmɑi Zozɛfu Ntɔ ntɔ Zozɛfu kù tɔtɔɔ sɛ̃ɛ do Mɑɑri ɑ̀ bɛi ɑ̀ bí Jesu. Ilɑɑɔ̃i í jɛ bɑɑɛ.

† 3:23 bɑlɑi Zozɛfu Tenɡi ihɛ̃ idei bɑlɑi Mɑɑrii ɑ̀ wɑɑ fɔ. Bii ɑ̀ ni bɑlɑi Zozɛfu, nɑ iyi ɑŋɑò Mɑɑri ɑ̀ so njɛi.

* 4:26 Sɑrɛputɑ si ilɛi Sidɔ̃ɔ Sɑrɛputɑ do Sidɔ̃ɔ fei irii ilu ŋɑi, ɑmmɑ bii ɑ̀ wɑɑ fɔ idei ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ kɔkɔi Sidɔ̃ɔ, si ilɛi Sidɔ̃ɔi ɑ̀ yɑ ni ɑ̀ wɑ.

* 6:15 iɡbɛi Zelɔtu inɛi iɡbɛi Zelɔtu ŋɑi ɑ̀ wɑɑ jɑbu ku bɑ Zuifu ŋɑ ɑ nɛ ɑrɑ nŋɑ hɑi si ɑwɔi inɛi Romu ŋɑ.

* 11:44 si ɑntɑi nŋɑi ɑ̀ wɑɑ nɛ ɑ kù mɑ̀ Bi Zuifu ŋɑ, bɑlɛ ku nɛ̀ si tɑɑle nlɑ nlɑi domi bii ì nɛ si bɑlɛ í yɛ bɛi ì so riisi mbɛ.

* 12:55 Si ilɛi Izirɛli, hɑi do ikpɑ nunui ɑlɛi ijĩ í yɑ nɑɑ, domi do ikpɑ bɛi tenku nlɑu í wɑ. Bɛɛbɛ mɔi inyɑ ɡbɑ̃ɑ í yɑ nɑɑi hɑi ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑi kpɑ̃ɑi inunu.

* 14:26 nɔ kù cé bɑɑɛ Tenɡi ihɛ̃ Jesu wɑ nyisi iyi í sĩɑ ku bi nŋu ku re inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei nɔ kɑ mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku ɡɑnji wɑ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi. Kù jɛ í ni kɑ cé bɑɑ nwɑ ŋɑ ntɔ ntɔ.

* 17:21 Ilɑɑɔ̃ í jɛ bommɑɛ tɑ̃ si idɔi inɛ ŋɑ Si tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ nii Ilɑɑɔ̃ í jɛ bommɑɛ tɑ̃ si ɑnini nŋɛ. Iyi bɛ mɔ ntɔi, si nɑ iyi í jɔ̀ Jesu ilɑɑluu í wɑ ɑnini nŋɑ.

Zɑ̃ɑ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi Zɑ̃ɑ í kɔ

1

Inyɑ kumɑ́ do idei kuwɛɛ

1 Hee ɑ mɑɑ tɑkɑ ɑndunyɑ inɛ ɡɔ í wɛɛ ɑ̀ yɑ kpoo Ide. Ideu í wɛɛi do Ilɑɑɔ̃. Ideu tɑkɑɛ Ilɑɑɔ̃i. 2 Ideu njɛ í wɛɛi hɑi sinte do Ilɑɑɔ̃. 3 Nŋui í tɑkɑ mii bɑɑ yoomɑ fei, nɔ nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi kù jɛ nŋui í tɑkɑɛ. 4 Nŋu tɑkɑɛi í jɛ irii kuwɛɛu, nɔ kuwɛɛu í mɑ́ɑ inɛ ŋɑ inyɑ. 5 Inyɑ kumɑ́u í mɑ́i do si ilu kuku fei, nɔ ilu kukuu kù yɔkɔ kù kɑ̃miɑɛ *.

6-7 Mɔkɔ ɡɔ í wɛɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Zɑ̃ɑ. Nŋui Ilɑɑɔ̃ í bɛ wɑ ku nɑɑ ku jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑi inyɑ kumɑ́u, nɔ inɛ fei ku dɑsiò inyɑ kumɑ́u nɑɑnɛ do sɑɑbuɛ. 8 Zɑ̃ɑ tɑkɑɛ kù jɛ inyɑ kumɑ́u, ɑmmɑ ɑ̀ bɔɔ wɑi ku jɛ sɛɛdɑi inyɑ kumɑ́u. 9 Inyɑ kumɑ́u nŋu ɑkɑ̃i í jɛ inyɑ kumɑ́ ntɔ iyi í nɑɑ si ɑndunyɑ ku bɑ ku jɔ̀ inɛ fei ku yɛ ilu.

10 Inɛ iyi í jɛ Ideu í wɑ si ɑndunyɑ wo. Do sɑɑbuɛi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑò ɑndunyɑ. Do nŋu fei, inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ kù mɑ̀ɑ. 11 Bi inɛɛ ŋɑi í nɑɑ nɔ inɛɛ ŋɑu ɑ̀ kɔsiɛ. 12 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɑɑ nɔ ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ í mu nŋɑ kpɑ̃ɑ ɑ jɛò ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 13 A kù jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do yɑɑse bɛi ɑ̀ yɑ ce ɑ bíò ɑmu ŋɑ si ɑndunyɑ. Kù jɛ do idɔɔbii ɑmɑnɛ ŋɑ, ti Ilɑɑɔ̃i.

14 Ideui í bɑɑ í jɛ ɑmɑnɛ. Í kɔ̃ò didɔ̃ nɔ bɛɛbɛ mɔi í kɔ̃ò ntɔ, nɔ í bɑ wɑ kuwɛɛ. À yɛ ɑmboeɛ, ɑ̀ cɔɔ do lɑɑkɑi, dimii ɑmboe iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í nɑ Amɑ ɑkɑ̃ɛu. 15 Zɑ̃ɑ í jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑɛ, í lɑ í ni nŋu mbɛ inɛ iyi nŋu í fɔ ideɛu nŋu í ni ɑ́ nɑ ku nɑɑ si ɑnyii nŋuu, ɑmmɑ í re nŋu domi í wɛɛ hɑi wɑɑti iyi ɑ kù bí nŋu.

16 Si ɑmɑni nlɑɛu ɑwɑ fei ɑ̀ bɑ ɑndi bɑɑ nwɑ, nɔ ɑ̀ bɑ didɔ̃ si ɑntɑi didɔ̃u. 17 Hɑi bi Moizii Ilɑɑɔ̃ í nɑ wɑ woodɑ, ɑmmɑ didɔ̃ do ntɔ í nɑɑi hɑi bi Jesu Kirisi. 18 Inɛ kɑ̃mɑ kù yɛ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ ɑjɔ kɑ̃mɑ. Amɑ ɑkɑ̃ɛ iyi í wɑ bi tɛɛu nŋu tɑkɑɛ Ilɑɑɔ̃i. Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ɑ.

Idei Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi

(Cɔ Mɑtie 3:1-12; Mɑɑku 1:1-8; Luku 3:1-8)

19 Ajɔ nŋu ɡɔ inɛ nɡboi Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu ɑ̀ bɛ si Zɑ̃ɑ woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛi Levi ŋɑ ɑ koo ɑ beeɛ ɑ ni, ɑwɔi yoo. 20 Ŋɔi Zɑ̃ɑ í jɛ nŋɑ í fɔ si bɑntumɑ í ni, n kù jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ. 21 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, debɛi, ɑwɔi yoo. Awɔi Elii wɑlii nlɑi tɑkou? Nɔ í ni, ɑɑwo. N kù jɛ Elii. Nɔ ɑ̀ beeɛ mɑ́ ɑ̀ ni, ɑwɔi ì jɛ wɑlii iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑu? Nɔ í ni, ɑɑwo. 22 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ mɑ́ ɑ̀ ni, debɛi, ɑwɔi yoo. Sɔ̃ wɑ ku bɑ kɑ bɑ iyi ɑɑ kɑɑ sisiɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɛ wɑ wɑ. Bɛirei ɑwɔ tɑkɑɛ ì wɑɑ niɑ ɑrɑɛ.

23 Ŋɔi Zɑ̃ɑ í so ide iyi wɑlii Ezɑi í tɑko í fɔu í jɛ nŋɑ do í ni,

Amui ǹ jɛ inɛ iyi wɑ dɔ̃ ɑnu si ɡbɑbuɑ wɑ ni,

I teese kpɑ̃ɑi Lɑfɛ̃ɛ kú tɛ ŋɑ.

24 Wee inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɛ wɑ ŋɑu, Fɑrisi ŋɑi. 25 Ŋɔi ɑ̀ bee Zɑ̃ɑ ɑ̀ ni, ì ni i kù jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu, i kù jɛ Elii, i kù nɔ i kù jɛ wɑlii iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑu. To, nɑ mii í jɔ̀ ì yɑ mɑɑ dɑsi inɛ ŋɑ inyi. 26 Ŋɔi Zɑ̃ɑ í jɛ nŋɑ í ni, ɑmu inyii ǹ wɑ n dɑsi inɛ ŋɑ, ɑmmɑ inɛ iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑu í wɑ ɑnini nŋɛ nɔ i kù mɑ̀ɑ ŋɑ. 27 Nŋui ɑ́ nɑɑ si ɑnyim. Nɔ n kù tosi n fũ bɑɑ ikũi bɑɑtɑɛ. 28 Ide ŋɑu ihɛ̃ fei Betɑnii í ce. Betɑniu do ikpɑ nunui dɑɑkɔi idoi Zuudɛ̃ɛi í wɑ. Tenɡi bɛi Zɑ̃ɑ wɑ dɑsi inɛ ŋɑ inyi.

Jesui í jɛ ɑnɡudɑ̃i Ilɑɑɔ̃

29 Iju kumɑ́ɛ ŋɔi Zɑ̃ɑ í yɛ Jesu wɑ nɑɑ siɛ, ŋɔi í sɔ̃ inɛ ŋɑ í ni, i cɔɔ ŋɑ. Inɛ ihɛ̃i í jɛ ɑnɡudɑ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ́ nyɑ dulum dii inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ku nɛò. 30 Ideɛi ǹ tɑko ǹ fɔ wo ǹ ni inɛ ɡɔ wɑ nɑɑ si ɑnyim iyi í rem, domi njɛ í wɛɛ hɑi wɑɑti iyi ɑ kù bí ɑmu. 31 Amu tɑkɑm n kù mɑ̀ mɑ̀ nŋui ɑ̀ ni ɑ́ nɑ ku nɑɑu wo, ɑmmɑ ɑmu ǹ nɑɑ ku dɑsi ŋɛ inyii ku bɑ iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ i mɑ̀ɑ ŋɑ.

32 Ŋɔi Zɑ̃ɑ í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ǹ yɛ Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ kitɑ siɛ wɑ hɑi lele. Hundeu í yɛi bɛi ɑnkɑsiidi. 33 Amu mɔ n kù mɑ̀ mɑ̀ nŋui ɑ̀ ni ɑ́ nɑ ku nɑɑu wo. Ammɑ Ilɑɑɔ̃i í bɛm wɑ n nɑɑ n dɑsi inɛ ŋɑ inyi. Nɔ nŋui í sɔ̃m mii iyi ɑ́ jɔ̀ n mɑ̀ɑ. Í ni ɑn yɛ inɛ ɡɔ iyi Hundei nŋu ɑ́ kitɑ ku de siɛ wɑ nɔ ku mɑɑ wɑ bɛ. Nŋui ɑ́ dɑɑ inɛ ŋɑ si Hundei nŋu. 34 Ǹ yɔɔ, nɔ ǹ wɑ n jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑ iyi nŋui í jɛ Amɑi Ilɑɑɔ̃.

Mɔcɔ sintei Jesu ŋɑ

35 Iju kumɑ́ɛ Zɑ̃ɑ í wɑ bɛ mɑ́, wɑ leekĩ do mɔcɔ minjiɛ ɡɔ ŋɑ. 36 Ŋɔi ɑ̀ yɛ Jesu wɑ lɔ nɔ Zɑ̃ɑ í ni, i cɔɔ ŋɑ. Inɛ ihɛ̃i í jɛ ɑnɡudɑ̃i Ilɑɑɔ̃.

37 Iyi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi ɑ̀ too Jesu. 38 Ŋɔi Jesu í sindɑ í bɑ ɑ̀ wɑɑ too nŋu wɑ, nɔ í bee ŋɑ í ni, mii ì wɑɑ dɛ ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ ni do fee nŋɑ, Rɑbi, wɑɑtɔ mɛɛtu. Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, iwoi í jɛ kpɑsɛ̃ɛ. 39 Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, i nɑɑ i cɔ ŋɑ. Nɔ ɑ̀ tooɛ ɑ̀ koo ɑ̀ cɔ bii í wɑ nɔ ɑ̀ hoe bɛ. Ideu ihɛ̃ í cei ɑlɛ zɑkɑi isɔ mɛɛ.

40 Inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑnɛ minji ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ idei Zɑ̃ɑ nɔ ɑ̀ too Jesuu, nŋui í jɛ Anderee, ifɔi Simɔɔ Piɛɛ. 41 Iyi í sɛkɛɛ hɑi bi Jesu ɡbɑkɑ̃ í koo í kpe Simɔɔ iɡbɑ̃ɛ nɔ í sɔ̃ɔ í ni, ɑ̀ yɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu. 42 Ŋɔi í bɔò Simɔɔ bi Jesu. Iyi Jesu í cɔɔ nɔ í ni, ǹ mɑ̀ iyi ɑwɔi ì jɛ Simɔɔ ɑmɑi Zɑ̃ɑ, ɑmmɑ Sefɑsii ɑɑ yɑ kpeɛ bɛbɛi. (Iriu bɛ do Piɛɛ fei, yɑɑseɛi í jɛ kutɑ.)

Jesu í kpe Filipu do Nɑtɑniɛli

43 Iju kumɑ́ɛ Jesu í dɑsi idɔ nŋu ku bɔ ilɛi Gɑlilee. Iyi í to bɛ ŋɔi í ko Filipu nɔ í sɔ̃ɔ í ni, toom wɑ. 44 Wee Filipu inɛi Bɛsɑidɑi. Anderee do Piɛɛ ŋɑ mɔ inɛi ilu bɛ ŋɑi. 45 Ŋɔi Filipu í koo í dɛdɛ Nɑtɑniɛli í sɔ̃ɔ í ni, ɑ̀ yɛ inɛ iyi Moizi í kɔ ideɛ si tiɑi woodɑu nɔ wɑlii ŋɑu mɔ ɑ̀ fɔ ideɛ. Inɛɛu nŋui í jɛ Jesu inɛi Nɑzɑrɛti ɑmɑi Zozɛfu. 46 Ŋɔi Nɑtɑniɛli í beeɛ í ni, inɛ jiidɑ ɡɔ ɑ́ yɔkɔ ku fitɑ hɑi Nɑzɑrɛti mbɛ? Ŋɔi Filipu í ni, nɑɑ i koo i cɔ.

47 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ koo. Iyi Jesu í yɛ Nɑtɑniɛli wɑ nɑɑ bi tɛɛ ŋɔi í ni, i cɔ ŋɑ, ɑmɑi Izirɛli tɑkɑɛi wɑ nɑɑ bɛ, kù nɛ tɑki kɑ̃mɑ si idɔɛ. 48 Ŋɔi Nɑtɑniɛli í beeɛ í ni, hɑi iwoi ì mɑ̀m. Ŋɔi Jesu í ni, bɑɑ hee Filipu koo mɑɑ kpeɛ wɑ ǹ yɛɛ icui jĩi ndii fiɡiu ihɔ̃. 49 Ŋɔi Nɑtɑniɛli í ni, Mɛɛtu, ɑwɔu Amɑi Ilɑɑɔ̃i, ɑwɔu Ilɑɑlui Izirɛlii. 50 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ì dɑsim nɑɑnɛ tɑ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ ni ǹ yɛɛ ɑbɛ jĩi ndii fiɡiu ihɔ̃? Aɑ yɛ nɡɔɡɔ iyi í lɑ í re iyi bɛ.

51 Nɔ í ni mɑ́, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, ɑɑ nɑ i yɛ lelei Aɔ̃ í cĩ ŋɑ nɔ ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑɑ ɡũ ɑ mɑɑ kitɑ si ɑmu Amɑi Amɑnɛ.

2

Abɔdɔ̃ iyi ɑ̀ ce Kɑnɑ

1 Si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑɛ ŋɔi ɑ̀ wɑɑ ce ɑbɔdɔ̃ ɡɔ Kɑnɑ ilɛi Gɑlilee. Nɔ iyei Jesu í wɑ bɛ. 2 Nɔ ɑ̀ kpe Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ mɔ bi ku ce ɑbɔdɔ̃u. 3 Ŋɔi ɑtɛ̃ vɛ̃ɛ nŋɑ í nɑ í tɑ̃ nɔ iyei Jesu í koo í sɔ̃ɔ í ni, ɑŋɑ ɑ kù nɛ vɛ̃ɛ mɑ́. 4 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, yɑɑyi, ɑwɔ si ɑɑ sɔ̃m mii iyi ɑn ce. Wɑɑtim kù to titɑ̃. 5 Ŋɔi iyeu í sɔ̃ woo ce icɛ ŋɑu í ni, i ce bɛi í sɔ̃ ŋɛ fei.

6 Wee tenɡi bii ɑ̀ wɑɑ ce ɑbɔdɔ̃u boonyi mɛɛfɑ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ ce do kutɑ ɑ̀ wɑ bɛ, si bɛi Zuifu ŋɑu ɑ̀ yɑ kpɑ̃ si inyii ɑwɑlɑ nŋɑ. Boonyi ɑkɑ̃ fei ɑ́ yɔkɔ ku ɡbɑ inyi zɑkɑi jɔlɔ jɔnkɑ mɛɛ wɑlɑ mɛɛfɑ. 7 Nɔ Jesu í sɔ̃ woo ce icɛ ŋɑu í ni, i kpɑ̃ inyi i cuusi boonyi ŋɑu ku kɔ̃ ŋɑ. Nɔ ɑ̀ kpɑ̃ ɑ̀ cuusi hee fei ndɛɛ í kɔ̃. 8 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ Jesu í ni ɑ bu ɑ koo ɑ nɑ inɛ nɡboi ɑbɔdɔ̃u, nɔ ɑ̀ bu ɑ̀ wɑɑ bɔ ku nɑ́ɑ. 9 Ammɑ hee ɑ mɑɑ nɑ́ɑ, í kpɑɑsi vɛ̃ɛ tɑ̃. Ŋɔi inɛ nɡbou í tiɛɛ. (Kù mɑ̀ hɑi bii í nɑɑ, ɑmmɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑ̃ inyiu wɑ nɡu ŋɑ ɑ̀ mɑ̀.) Iyi í tiɛɛ nɔ í kpe mɔkɔ titɔ̃u, 10 í sɔ̃ɔ í ni, ɑtɛ̃ iyi í dɔ̃ ku mɔi ɑ̀ yɑ tɑko ɑ nɑɑò wɑ, bii inɛ ŋɑ ɑ̀ mɔ hee ɑ̀ yo ɑ bɛi ɑ nɑ ŋɑ iyi kù dɔ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑu. Ammɑ ɑwɔ, didɔ̃ui ì sinɡɑ hee í to nsɛi.

11 Iyi bɛi í jɛ mɑɑmɑɑke sinte iyi Jesu í ce. Kɑnɑ bɛi í coo si ilɛi Gɑlilee. Do yɑɑse bɛɛbɛi í nyisiò ɑmboeɛ nɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ.

12 Si ɑnyii nŋu nɔ i bɔ Kɑpɛrɑnumu, nŋu do iyeɛ do ifɔɛ ŋɑ do mɔcɔɛ ŋɑ, ɑmmɑ ɑ kù kpɛ bɛ.

Jesu í wɑ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃

(Cɔ Mɑtie 21:12-13; Mɑɑku 11:15-17; Luku 19:45-46)

13 Jinɡɑui Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ni jinɡɑui Iku ku kuɑui í mɑɑi wɑ. Ŋɔi Jesu í bɔ Zeruzɑlɛmu. 14 Wɑɑti iyi í to bɛ, í bɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ í bɑ woo tɑ kɛtɛ do ɑnɡudɑ̃ do ɑnkɑsiidi ŋɑ si bɑntumɑi kpɑsɛ̃u do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bubɑ ɑ̀ wɑɑ kpɑɑsi fiɑ. 15 Ŋɔi í ce kolonɡbɑi ikũ nɔ í leleò ɑŋɑ fei hɑi bɛ, hee do ɑnɡudɑ̃ do kɛtɛ ŋɑu fei. Nɔ í fukɑ tɑɑbui woo kpɑɑsi fiɑ ŋɑu í nikɑ̃ fiɑ nŋɑ. 16 Nɔ í sɔ̃ woo tɑ ɑnkɑsiidi ŋɑu í ni, i fitɑò mii ŋɑu bɛ hɑi ihɛ̃. I mɑɑ̀ sindɑ kpɑsɛ̃i Bɑɑm ɑjɑ̀ nŋɛ. 17 Iyi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ ye ɡiɡii kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ iyi í ni, ǹ nɛ himmɑ si icɛi ileɛu hee wɑ bi ku kpɑm.

18 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, mɑɑmɑɑke yoomɑi ɑɑ yɔkɔ i ce nwɑ ku bɑ kɑ mɑ̀ iyi ì nɛ kpɑ̃ɑi bɛɛbɛ ku ce. 19 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, i lɛɡɛ ileu ihɛ̃ ŋɑ nɔ si ɑfei ɑjɔ mɛɛtɑ ɑn dedeɛ mɑ́. 20 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, ɑdɔ̃ ciiji do mɛɛfɑi ɑ̀ ce ɑ̀ bɛi ɑ̀ mɑò ileu ihɛ̃. Bɛirei ɑɑ ce i dedeɛ si ɑfei ɑjɔ mɛɛtɑ.

21 Ammɑ idei ile iyi Jesu wɑ fɔu, ɑrɑɛi wɑ fɑ̃ɑ. 22 Nɑ nŋu, wɑɑti iyi Jesu í jĩ hɑi si bɑlɛ, mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ ye ɡiɡi iyi í fɔ ide bɛɛbɛ wo. Nɔ ɑ̀ dɑsi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ do ide ŋɑ iyi Jesu í tɑko í sɔ̃ ŋɑu.

Jesu í mɑ̀ idɔi inɛ fei

23 Si bɛi Jesu í wɑ Zeruzɑlɛmu si wɑɑtii jinɡɑui Iku ku kuɑu, inɛ ŋɑ ɑ̀ yɛ mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi í yɑ mɑɑ ce nɔ inɛ nkpɔ í dɑsiɛ nɑɑnɛ. 24 Ammɑ Jesu kù nɑ ŋɑ ɑrɑ domi í mɑ̀ idɔi inɛ fei. 25 Kù bee hee ɑ sisiɑ nŋu dɑɑi ɑmɑnɛ domi nŋu tɑkɑɛ í mɑ̀ mii iyi í wɑ si idɔi ɑmɑnɛ fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ.

3

Jesu do Nikodɛmu

1-2 Idũ ɑjɔ nŋu ɡɔ mɔkɔ ɡɔ í bɔ bi Jesu ɑ̀ yɑ kpoo Nikodɛmu. Mɔkɔu Fɑrisii, nɔ wɑ jɛ inɛ nɡboi Zuifu ɡɔ ŋɑ. Iyi í to bi Jesu ŋɔi í ni, Mɛɛtu, ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃i í bɛɛ wɑ i nɑɑ i kɔ nwɑ si cio. À mɑ̀ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku ce mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi ì yɑ mɑɑ ce bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃i í wɛɛ do lɑfɛ̃ɛ. 3 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ɛi, nɔ ɑ kù bí inɛ isɛ ɡbeejisiɑ kɑɑ yɔkɔ ku yɛ ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 4 Ammɑ Nikodɛmu í beeɛ í ni, inɛ iyi í lɑ tɑ̃, bɛirei ɑɑ ce ɑ búu mɑ́. Á nyi inɔi iyeɛ ɑ bɛi ɑ buu isɛ ɡbeejisiɑ mɑ́i?

5 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ntɔ ntɔ, bii kù jɛ inyi do Hundei Ilɑɑɔ̃i í bi inɛ ɡɔ, lɑfɛ̃ɛ kɑɑ yɔkɔ ku lɔ ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 6 Amɑnɛ ɑmɑnɛi í yɑ bí, Hundei Ilɑɑɔ̃ mɔ hundei í yɑ bí. 7 Ǹ sɔ̃ɛ ǹ ni, í ɡbe ɑ bí inɛ isɛ ɡbeejisiɑ. Ammɑ mɑɑ̀ jɔ̀ ideu ku muɛ biti. 8 Fufu í yɑ mɑɑ cei do bii í bi, nɔ ì yɑ mɑɑ ɡbɔ ibɑɛ, mɑ̀ irei. Ammɑ i kɑɑ mɑ̀ hɑi bii wɑ nɑɑ hee mɑ́ jɛ bii wɑ bɔ. Bɛɛbɛ mɔi í yɛ do inɛ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í bí fei.

9 Ŋɔi Nikodɛmu í beeɛ í ni, bɛirei ɑ́ ce ku ce. 10 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ɑwɔi ì wɑɑ kɔ inɛi Izirɛli ŋɑ si cio nɔ i kù mɑ̀ yɑɑsei ideu bɛ? 11 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ɛ, ide iyi ɑ̀ mɑ̀i ɑ̀ wɑɑ fɔ, nɔ ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑi mii iyi ɑ̀ yɛ. Ammɑ do nŋu fei, i ci yɑ jɛsi sɛɛdɑ nwɑ ŋɑ. 12 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ide iyi wɑ ce si ɑndunyɑ nɔ i kù dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. To, bii bɛɛbɛi, nɔ bɛirei ɑɑ ce i dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ bii n sɔ̃ ŋɛ mii ŋɑ iyi wɑ ce lelei Aɔ̃. 13 Inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi í bɔ lelei Aɔ̃ bii kù jɛ ɑmu Amɑi Amɑnɛ, ɑmu iyi ǹ kitɑ wɑ hɑi lelei Aɔ̃.

14 Si bɛi Moizi í kɔɑ njo si jĩi í wuu lele si ɡbɑɑu, bɛɛbɛ mɔi ɑmu Amɑi Amɑnɛ kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi ɑ kù wu ɑrɑm lele, 15 ku bɑ inɛ iyi í dɑsim nɑɑnɛ fei ku bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 16 Ilɑɑɔ̃ í bi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ jiidɑ jiidɑ hee í nɑ ŋɑ Amɑ ɑkɑ̃ɛ ku bɑ inɛ iyi í dɑsiɛ nɑɑnɛ fei ku mɑɑ̀ ce nfe, ɑmmɑ kú nɛ kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃. 17 Ilɑɑɔ̃ kù bɛ Amɑɛ wɑ si ɑndunyɑ ku bɑ ku yɛò tɑɑlei inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, ɑmmɑ í bɔɔ wɑi ku bɑ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ bɑ fɑɑbɑ nɑ sɑɑbuɛ.

18 Inɛ iyi í dɑsiɛ nɑɑnɛ, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ yɛ tɑɑleɛ, ɑmmɑ inɛ iyi kù dɑsiɛ nɑɑnɛ í yɛ tɑɑlei lɑfɛ̃ɛ tɑ̃, si nɑ iyi í jɔ̀ kù dɑsi ɑmɑ ɑkɑ̃ɛ nɑɑnɛ. 19 Í yɛ tɑɑlei inɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ inyɑ kumɑ́ í nɑɑ si ɑndunyɑ, ɑmmɑ inɛ ŋɑ ɑ̀ bi ilu kuku í re inyɑ kumɑ́u. À bi ilu kukuui si nɑ iyi í jɔ̀ kuce nŋɑ kù sĩɑ. 20 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi wɑ ce lɑɑlɔ fei í yɑ cé inyɑ kumɑ́i. Ci yɑ nɑɑ si inyɑ kumɑ́u ku bɑ mii iyi wɑ ce ku mɑɑ̀ fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ. 21 Ammɑ inɛ iyi wɑ too kpɑ̃ɑi ntɔ í yɑ ce icɛɛ ŋɑi do idɔɔbii Ilɑɑɔ̃. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ́ nɑɑ si inyɑ kumɑ́ ku bɑ ɑ yɛ mii iyi nŋu wɑ ce ti idɔɔbii Ilɑɑɔ̃i.

Jesu do Zɑ̃ɑ

22 Si ɑnyii nŋu, Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ ilɛi Zudee. Aŋɑò ŋɑ ɑ̀ ce bɛ ɑjɔ minji, nɔ Jesu í dɑsi inɛ ŋɑ inyi. 23 Zɑ̃ɑ mɔ wɑ dɑsi inɛ ŋɑ inyi ilui Enɔɔ, kɔkɔi Sɑlimu, domi inyi í kpɔ bɛ. Inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku koo siɛ nɔ wɑ dɑsi ŋɑ inyi. 24 Wɑɑti bɛɛbɛ ɑ kù dɑsi Zɑ̃ɑ piisɔ̃ɔ titɑ̃.

25 Ŋɔi mɔcɔi Zɑ̃ɑ ŋɑ do Zuifu ɡɔ ɑ̀ wɑɑ ce kɑkɔɔ si buki iyi ɑmɑnɛ ɑ́ ce ku bɛi ku mɑ́. 26 Ŋɔi ɑ̀ bɔ bi Zɑ̃ɑ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, ɑjɔɛ ì jɛ sɛɛdɑi mɔkɔ iyi iŋɛò ì wɑ icei idoi Zuudɛ̃ɛu, mɑ̀ irei. Wee nsɛi nŋu mɔ wɑ dɑsi inɛ ŋɑ inyi, nɔ inɛ fei wɑ bɔ bi tɛɛ. Kù jɛɛ si ide kɑ̃mɑ?

27 Ŋɔi Zɑ̃ɑ í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku bɑ nɡɔɡɔ bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃i í muɑɑ. 28 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì jɛ sɛɛdɑm iyi ǹ ni n kù jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ, ɑmmɑ ɑ̀ bɛm wɑi ku bɑ n cuɑɑ wɑ. 29 Inɛ iyi í nɛ ɑbo titɔ̃ nŋui í jɛ mɔkɔ titɔ̃, mɑ̀ irei. Ammɑ kpɑɑsii mɔkɔ titɔ̃u, inɛ nŋu ɑ́ leekĩi ku mɑɑ ɡbɔ. Nŋu mɔ í yɑ nɛ inɔ didɔ̃ ntɔ ntɔ wɑɑti iyi í ɡbɔ imui mɔkɔ titɔ̃u. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ nsɛi ɑmu tɑkɑm ǹ nɛ inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ. 30 Kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi bɛɛrɛi Jesu kù kɔ̃ɔsi, nɔ tom kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù kɑye.

Inɛ iyi wɑ nɑɑ hɑi lelei Aɔ̃

31 Nɔ Zɑ̃ɑ í ni mɑ́, inɛ iyi í nɑɑ hɑi lele nŋui í re inɛ fei. Inɛ iyi í jɛ ti ɑndunyɑ, inɛi ɑndunyɑi, idei ɑndunyɑi í yɑ mɑɑ fɔ. Inɛ iyi í nɑɑ hɑi lele nŋui í re inɛ fei. 32 Wɑ jɛ sɛɛdɑi mii iyi í yɛ do iyi í ɡbɔ. Ammɑ inɛ kɑ̃mɑ kù wɑɑ jɛsi sɛɛdɑɛ. 33 Inɛ iyi í jɛsi sɛɛdɑɛ, í jɛsi iyi Ilɑɑɔ̃ í jɛ ilu ntɔ. 34 Inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í bɛ wɑ idei Ilɑɑɔ̃i wɑ fɔ, domi Ilɑɑɔ̃ í muɑɑ Hundeɛ do inɔ ɑkɑ̃. 35 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í bi Amɑɛ nɔ í dɑɑ mii fei si ɑwɔ. 36 Inɛ iyi í dɑsi ɑmɑu nɑɑnɛ fei í nɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. Inɛ mɔ iyi í kɔ ku dɑsiɛ nɑɑnɛ kɑɑ bɑ kuwɛɛu, ɑmmɑ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ í wɑ si irii lɑfɛ̃ɛ.

4

Jesu do inɑɑboi Sɑmɑri ɡɔ

1-3 Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ iyi Jesu wɑ bɑ mɔcɔ ŋɑ wɑ dɑsi ŋɑ inyi wɑ re Zɑ̃ɑ. Ammɑ kù jɛ Jesu tɑkɑɛi wɑ dɑsi inɛ ŋɑ inyiu, mɔcɔɛ ŋɑi ɑ̀ wɑɑ coo. Ajɔ nŋu ɡɔ Jesu í ɡbɔ iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ bɛɛbɛ, ŋɔi í nɛ hɑi Zudee bɛ wɑ bɔ ilɛi Gɑlilee. 4 Wee ku bɛi ku to bɛ tilɑsii ku too do ilɛi Sɑmɑri.

5 Ŋɔi í to si ilui Sɑmɑri ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sikɑɑ, kɔkɔi iko iyi Zɑkɔbu í muɑ Zozɛfu ɑmɑɛu. 6 Bɛi lɔɡɔi Zɑkɔbuu í wɑ. Jesu í to bɛi zɑkɑi dɑsɑ̃. Ŋɔi í koo í bubɑ si itĩi lɔɡɔu si nɑ iyi í jɔ̀ í ɡbɛɛji do isɛɛnɛu.

7 Ŋɔi inɑɑboi Sɑmɑri ɡɔ í nɑɑ inyi ku kpɑ̃. Ŋɔi Jesu í ni, muum inyi n mɔ. 8 Wee mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ inɔ ilu ijɛ ku rɑ wɑ. 9 Ŋɔi ɑbou í sɔ̃ Jesu í ni, ɑwɔ Zuifu, bɛirei í ce ì wɑɑ tɔɔm inyi ku mɔ, ɑmu inɑɑboi Sɑmɑri. Abou í ni bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ Zuifu ŋɑ do inɛi Sɑmɑri ŋɑ ɑ ci yɑ ce njɛ fɔɔ. 10 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, bii ì mɑ̀ ɑmuɑi Ilɑɑɔ̃ wo, nɔ bii ì mɑ̀ inɛ iyi wɑ tɔɔɛ inyi ku mɔ, ɑɑ tɔɔm nii wo nɔ n muɛ inyii kuwɛɛ.

11 Ŋɔi ɑbou í sɔ̃ɔ í ni, mɔkɔɔyi, i kù nɛ ɡookɑ. Wee lɔɡɔu í jĩ isɑ. Bɛirei ɑɑ ce i bɑ inyii kuwɛɛu. 12 Zɑkɔbu, bɑlɑ nwɑi í tu nwɑ lɔɡɔu ihɛ̃. Nɔ nŋu do ɑmɑɛ ŋɑ do mɛɛmuɛ ŋɑ fei ihɛ̃i ɑ̀ yɑ mɔ. Mɑ̀ ɑwɔ ì wɑɑ tɑmɑɑ ì re Zɑkɔbu bɑlɑ nwɑui. 13 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, inɛ iyi í yɑ mɔ inyii lɔɡɔu ihɛ̃ fei, ɑɡbɛ ɑ́ kpɑɑ mɑ́. 14 Ammɑ inɛ iyi ɑn muɑ inyi ku mɔ, ɑɡbɛ kɑɑ kpɑ lɑfɛ̃ɛ mɑ́, domi inyi iyi ɑn muɑ lɑfɛ̃ɛ ɑ́ mɑɑ sɔ̃i bɛi inyii isɔ̃ nɔ ɑ́ nɑ inɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 15 Ŋɔi ɑbou í ni, mɔkɔɔyi, ǹ bi i muum dimii inyiu bɛ ku bɑ ɑɡbɛ ku mɑɑ̀ kpɑm mɑ́ nɔ n mɑɑ̀ n nɑɑ inyi ku kpɑ̃ ihɛ̃ mɑ́.

16 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, koo kpe mɔkɔɛ wɑ i nɑɑ wɑ ihɛ̃ ŋɑ. 17 Ŋɔi ɑbou í jɛɑ Jesu í ni, n kù nɛ mɔkɔ. Ŋɔi Jesu mɔ í ni, ntɔi ì fɔ iyi ì ni i kù nɛ mɔkɔ, 18 domi mɔkɔ miui ì tɑko ì nɛ. Nɔ wee mɔkɔ iyi ì nɛ si nsɛi kù jɛ mɔkɔɛ. Inɛ nŋu ntɔi ì fɔ.

19 Ŋɔi ɑbou í ni, mɔkɔɔyi, ǹ yɛ iyi ɑwɔu wɑliii. 20 To, ɑwɑ inɛi Sɑmɑri ŋɑ, bɑlɑ nwɑ ŋɑ si ɡeeteu ihɔ̃i ɑ̀ yɑ ɡulɛ ɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ wo, ɑmmɑ iŋɛ Zuifu ŋɑ, ì ni í ɡbe Zeruzɑlɛmui inɛ ku yɑ ɡulɛ ku tɔɔɛ. 21 Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ɑbooyi, dɑsi idem iyi ɑn sɔ̃ɛ nɑɑnɛ. Awɑɑti wɑ nɑɑ iyi ɑ kɑɑ ɡulɛ ɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ si ɑntɑi ɡeeteu ihɔ̃ hee mɑ́ jɛ Zeruzɑlɛmu. 22 Iŋɛ inɛi Sɑmɑri ŋɑ, ì wɑɑ ɡulɛɑ Ilɑɑɔ̃, ɑmmɑ i kù mɑ̀ɑ ŋɑ. Awɑ Zuifu ŋɑ ɑ̀ mɑ̀ɑ ɑ̀ bɛi ɑ̀ wɑɑ ɡulɛɑò, domi idei fɑɑbɑ wɑ nɑɑi hɑi bi Zuifu ŋɑ. 23 Ammɑ ɑwɑɑti ɡɔ ɑ́ nɑ ku nɑɑ, nɔ í to wɑ tɑ̃ mɔm de, iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ mɑɑ ɡulɛ ɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do ntɔ. Woo ɡulɛɑɑ do yɑɑse bɛɛbɛ ŋɑi í bi. Inɛ bɛ ŋɑi ɑ̀ jɛ woo ɡulɛɑɑ Ilɑɑɔ̃ ntɔ ntɔ. 24 Ilɑɑɔ̃i í jɛ Hunde, nɔ kù nɛ bɛi ɑɑ ce iyi ɑ kù ɡulɛɑɑ si Hunde do si ntɔ. 25 Ŋɔi ɑbou í sɔ̃ɔ í ni, ǹ mɑ̀ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ɑ́ nɑ ku nɑɑ. Bii í nɑɑ nŋui ɑ́ sisi nwɑ fei ndɛɛ. 26 Ŋɔi Jesu í ni, ɑmui ihɛ̃, ɑmu iyi ǹ wɑ n bɑɛ ide ku fɔ.

27 Wɑɑti bɛɛbɛ mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ̀ to wɑ. Ŋɔi ideu í mu ŋɑ biti ntɔ ntɔ do iyi ɑ̀ yɛ wɑ bɑ inɑɑbo ide ku fɔ. Do nŋu fei, kɑ̃mɑ nŋɑ ɡɔ kù bee ɑbou mii iyi í bi. A kù nɔ ɑ kù bee Jesu ɑ kù ni, mii í ce ì wɑɑ bɑ ɑbou ide ku fɔ.

28 Ŋɔi ɑbou í jilɛ bɔɔdoɛ bɛ í nyi inɔ ilu í koo í sɔ̃ inɛ ŋɑ í ni, 29 i nɑɑ i koo i cɔ inɛ ɡɔ iyi í sɔ̃m mii iyi ǹ tɑko ǹ ce fei. Mɑ̀ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu mbɛ yɑ. 30 Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ fitɑ wɑ hɑi inɔ iluu ɑ̀ wɑɑ bɔ bi Jesu.

31 Wɑɑti bɛɛbɛ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku mɑnteɛ ɑ̀ wɑɑ ni, Mɛɛtu, jɛ titɑ̃. 32 Ammɑ í sɔ̃ ŋɑ í ni, ǹ nɛ dimii ijɛ ɡɔ iyi i kù mɑ̀ ŋɑ. 33 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, mɑ̀ inɛ ɡɔ í nɑɑ ijɛ wɑi de.

34 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ijɛm nŋui í jɛ n ce idɔɔbii inɛ iyi í bɛm wɑ nɔ n kpɑ irii icɛɛ iyi í dɑsim. 35 Iŋɛ ì wɑɑ ni í ɡbe cukpɑ mɛɛ ɑ bɛi ɑ dɑ iyɑ. Ammɑ ɑmu ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, i cɔ iko ŋɑu, mii ku ɡbɛ̃ ŋɑu fei í jĩɑ í to ku dɑ. 36 Inɛ iyi wɑ dɑ í wɑsi fiɑɛ ku ɡbɑ tɑ̃, nɔ ɑmɑɑjɛ iyi wɑ tɔtɔɔu ti kuwɛɛ hɑi tɑ̃i. Si bɛɛbɛ woo ɡbɛ̃ do woo dɑ ɑ̀ nɛ inɔ didɔ̃ ɑjɔ. 37 À yɑ kpɑ mɔndɑ ɡɔ ɑ ni, inɛ ɡɔ wɑ ɡbɛ̃ nɔ inɛ mmu ɡɔ wɑ dɑ. Mɔndɑu ntɔi wɑ fɔ. 38 Ǹ bɛ ŋɛi i koo i dɑ si iko bii i kù loɡoo ŋɑ. Inɛ ɡɔ ŋɑi ɑ̀ ce icɛ bɛ, wee nsɛi iŋɛi ì nɑɑ ì wɑɑ dɑ mii iyi ɑ̀ ɡbɛ̃u ŋɑ.

39 Inɛi Sɑmɑri nkpɔ nkpɔi í dɑsi Jesu nɑɑnɛ si inɔ iluu bɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑbou í tɑko í sɔ̃ ŋɑ í ni Jesu í sɔ̃ nŋu mii iyi nŋu í ce wo fei. 40 Nɑ nŋu, inɛi Sɑmɑri ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ Jesu ɑ̀ tɔɔɛ suuru ku ɡbe bi ti ɑŋɑ. Nɔ í ce bɛ ɑjɔ minji. 41 Inɛ nkpɔi í dɑsi nɑɑnɛ mɑ́ wɑɑti iyi ɑ̀ ɡbɔ idei Jesu, 42 ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ ɑbou ɑ̀ ni, kù jɛ nɑ ide iyi ì fɔu nŋu ɑkɑ̃i í jɔ̀ ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛ mɑ́, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑwɑ tɑkɑ nwɑ ɑ̀ ɡbɔ ideɛi nɔ ɑ̀ mɑ̀ iyi do ntɔ nŋui í jɛ Woo fɑɑbɑi ɑndunyɑ.

Jesu í jɔ̀ ɑmɑi ɑkɑwe nlɑ ɡɔ í bɑ iri

43 Iyi Jesu í ce ɑjɔ minji bɛ ŋɔi í nɛ í bɔ ikpɑ ilɛi Gɑlilee, 44 domi nŋu tɑkɑɛ í fɔ wo í ni, wɑlii ci yɑ nɛ bɛɛrɛ si iluɛ. 45 Iyi í to Gɑlilee ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɑɑ do inɔ didɔ̃. Tɑko wo ɑ̀ bɔ jinɡɑu Zeruzɑlɛmu nɔ ɑ̀ yɛ mii iyi í ce bɛ fei. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ ɡbɑɑ do inɔ didɔ̃.

46 Nɔ í nyi í bɔ Kɑnɑ si ilɛi Gɑlilee mɑ́, tenɡi bii í tɑko í jɔ̀ inyi í kpɑɑsi vɛ̃ɛu. Wee ɑkɑwei ilɑɑlu ɡɔ í wɑ Kɑpɛrɑnumu, ɑmɑɛ kù wɑɑ nɛ bɑɑni. 47 Ŋɔi í ɡbɔ iyi Jesu í nɛ hɑi ilɛi Zudee í nɑɑ ilɛi Gɑlilee. Ŋɔi í dede hɑi Kɑpɛrɑnumu í bɔ bi tɛɛ í koo í tɔɔɛ suuru ku nɑ ku fɑɑbɑ ɑmɑi nŋu iyi wɑ bi ku ku. 48 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, iŋɛ i ci yɑ dɑsi nɑɑnɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ ŋɑ bii kù jɛ ì yɛ nyindɑ do mɑɑmɑɑke ɡɔ ŋɑ sisi. 49 Ŋɔi ɑkɑweu í ni, mɔkɔɔyi, ǹ wɑ n tɔɔɛ suuru i nɑɑ wɑ bi tom hee ɑmɑu ku mɑɑ ku. 50 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, koo i nɛ, ɑmɑɛ ɑ́ wɛɛ.

Nɔ inɛɛu í dɑsi idei Jesuu nɑɑnɛ nɔ í nɛ. 51 Iyi í dɑsi kpɑ̃ɑi ideɛ wɑ nɛ ŋɔi í ko woo ce icɛɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nɑɑ. Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, ɑmɑɛ í bɑ iri. 52 Ŋɔi í bee ŋɑ si wɑɑti yoomɑi í bɑ iri. Ŋɔi ɑ̀ ni, ɑnɑ isɔ ɑkɑ̃i bɔ̃ɔu í nyɑ. 53 Ŋɔi bɑɑi ɑmɑu í ye ɡiɡi iyi wɑɑtiu bɛi Jesu í sɔ̃ɔ ideu dee dee í ni, ɑmɑɛ ɑ́ wɛɛ. Nɔ nŋu do inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑ fei ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛ.

54 Isɛ ɡbeejisiɑi ihɛ̃ bɛbɛi iyi Jesu í dede hɑi ilɛi Zudee í nɑɑ ilɛi Gɑlilee nɔ si kunɑɑɛu fei í ce mɑɑmɑɑkei. Iyi ihɛ̃i í jɛ mɑɑmɑɑke minjisiɑ.

5

Jesu í jɔ̀ wɛɛɡɛ ɡɔ í bɑ iri

1 Si ɑnyiɛ ŋɔi jinɡɑu ɡɔ í to wɑ. Jinɡɑui Zuifu ŋɑi. Nɔ Jesu í bɔ Zeruzɑlɛmu. 2 Wee Zeruzɑlɛmu bɛ, bi ku lɔò inɔ iluu í kpɔ. Andɛ ɑkɑ̃i ɑ̀ yɑ kpe Andɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ. Kɔkɔi ɑndɛu bɛi fɑtɑmɑ nlɑ ɡɔ í wɑ. Nɔ ɑ̀ mɑ si ile iyi í nɛ ɑndɛ miu. Do feei Ebɛɛ Bɛtizɑdɑi ɑ̀ yɑ kpoo. 3 Si ɑndɛi ile ŋɑui bɔ̃ɔ nkpɔ í yɑ nɑ ku mɑɑ sũ, fɛɛju ŋɑ do woo sukutɛ do wɛɛɡɛ ŋɑ. [Bɛi ɑ̀ yɑ sũ ɑ mɑɑ deɡbe kuyɑyɑi inyiu, 4 domi ɑjɔ ɡɔ ŋɑ ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ í yɑ kitɑ wɑ ku lɔ si fɑtɑmɑu nɔ ku fɔ inyiu. Bii inyiu í fɔ bɔ̃ɔ iyi í tɑko í dɑsi bɛ dimii bɔ̃ɔ iyi í nɛ fei í yɑ bɑ irii.] 5 Wee inɛ ɡɔ í wɑ bɛ, bɔ̃ɔu ɑdɔ̃ kuntɑɑ do mɛɛjɔi í ce siɛ. 6 Iyi Jesu í yɔɔ wɑ sũ bɛ í bɛi í mɑ̀ iyi í kpɛ bɛ ŋɔi í beeɛ í ni, ì bi i bɑ iri? 7 Ŋɔi bɔ̃ɔu í jɛɑɑ í ni, mɔkɔɔyi, n kù nɛ inɛ iyi ɑ́ dɑsim si inyiu wɑɑti iyi í fɔ. Hee n mɑɑ n kookɑɑi n mɑɑ n dɑsi inyiu, inɛ ɡɔ í yɑ tɑkom nii.

8 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, dede i kɑ sɛ̃ɛɛ, i nɛò. 9 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ inɛɛu í bɑ iri nɔ í kɑ sɛ̃ɛɛ í dɑsi kpɑ̃ɑ wɑ nɛ.

Wee ɑjɔi kusĩmii. 10 Ŋɔi inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ inɛ iyi í bɑ iriu ɑ̀ ni, ɑjɔi kusĩmii nnyi. Woodɑ nwɑ í ɡɑnji i so sɛ̃ɛɛ. 11 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ iyi í jɔ̀ n bɑ irii í ni n so sɛ̃ɛm n nɛ. 12 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, yooi í sɔ̃ɛ í ni i so sɛ̃ɛɛ i nɛ. 13 Ammɑ inɛ iyi í bɑ iriu kù mɑ̀ lɑfɛ̃ɛ si nɑ iyi í jɔ̀ zɑmɑɑ í wɑ bɛ nɔ Jesu í dɑsi inɔ nŋɑ.

14 Iyi í ce sɑ̃ɑ ŋɔi Jesu í yɔɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ í sɔ̃ɔ í ni, wee ì bɑ iri bɛbɛi. To, mɑɑ̀ ce dulum mɑ́ ku bɑ lɑɑlɔ iyi í re bɛɛbɛ ku mɑɑ̀ bɑɛ mɑ́. 15 Ŋɔi inɛɛu í nyi bi inɛ nɡbo ŋɑu í sɔ̃ ŋɑ í ni Jesui í jɔ̀ nŋu í bɑ iri. 16 Ŋɔi í jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ Jesu iju si nɑ iyi í jɔ̀ í ce dimii mii nɔu bɛ si ɑjɔi kusĩmi. 17 Ammɑ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, Bɑɑm í yɑ mɑɑ ce icɛi wɑɑti kɑ̃mɑ fei, bɛɛbɛ mɔi ɑmu tɑkɑm ǹ wɑ n ce.

18 Nɑ irii ideu bɛi Zuifu ŋɑ ɑ̀ teese ɑ̀ wɑɑ dɛ Jesu ku kpɑ, kù jɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɔ̀ inɛɛu í bɑ iri si ɑjɔi kusĩmi nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ wɑ̃ ɑrɑɛi do Ilɑɑɔ̃ mɑ́, wɑ ni Ilɑɑɔ̃i í jɛ bɑɑi nŋu.

Yiikoi Amɑi Ilɑɑɔ̃

19 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, ɑmu Amɑ, n kɑɑ n yɔkɔ n ce nɡɔɡɔ do ɑrɑm bii kù jɛ mii iyi ǹ yɛ Bɑɑm wɑ ce. Mii iyi Bɑɑbɑ wɑ ce fei, nŋui ɑmu mɔ Amɑ ǹ wɑ n ce. 20 Bɑɑbɑ í bi ɑmu Amɑɛ nɔ í nyisim mii iyi nŋu tɑkɑɛ wɑ ce fei. Á nyisim icɛ iyi í re bɛ ihɛ̃ mɑ́ mɔm ku bɑ iŋɛ fei i biti ŋɑ. 21 Ntɔ ntɔ, si bɛi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í yɑ jĩ iku ŋɑ nɔ ku ce ŋɑ ilu hunde, bɛɛbɛ mɔi ɑmu Amɑɛu ɑn muɑ inɛ ŋɑ iyi ǹ bi kuwɛɛ. 22 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ tɑkɑɛ ci yɑ kiiti inɛ ɡɔ, ɑmmɑ í so kiitiu fei í dɑɑ ɑmu Amɑɛ si ɑwɔ, 23 ku bɑ inɛ fei ku sɑɑlu ɑmu Amɑu si bɛi ɑ̀ wɑɑ sɑɑlu Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ. Inɛ iyi kù sɑɑlu ɑmu Amɑu, Bɑɑbɑ iyi í bɛm wɑi kù sɑɑlu.

24 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi wɑ ɡbɔ idem nɔ í dɑsi inɛ iyi í bɛm wɑ nɑɑnɛ, lɑfɛ̃ɛ í nɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. Kɑɑ nɑɑ bi ku ce kiiti mɑ́, ɑmmɑ í kuɑ iku í lɔsi kuwɛɛi. 25 Ntɔ ntɔ, ɑwɑɑti wɑ nɑɑ nɔ wee í to wɑ tɑ̃, iyi iku ŋɑ ɑɑ ɡbɔ imui ɑmu Amɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ si inɔ nŋɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ imum fei ɑɑ nɛ kuwɛɛ *. 26 Si bɛi Bɑɑbɑ tɑkɑɛ í jɛ irii kuwɛɛ, bɛɛbɛ mɔi í jɔ̀ ɑmu Amɑɛ ǹ jɛ. 27 Nɔ í muum kpɑ̃ɑ n kiitiò inɛ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ jɛ Amɑi Amɑnɛ. 28 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ biti ŋɑ, domi wɑɑti wɑ nɑɑ iyi iku ŋɑ fei ɑɑ ɡbɔ imum, 29 nɔ ɑɑ fitɑ wɑ hɑi si bɑlɛ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ce jiidɑɛ ɑɑ jĩ si kuwɛɛ hɑi tɑ̃. Inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ ce lɑɑlɔ ɑɑ jĩ nɔ ɑ kiiti ŋɑ.

Mii ŋɑ iyi wɑ nyisi iyi Jesu í nɛ yiiko

30 Jesu í ni, n kɑɑ n yɔkɔ n ce nɡɔɡɔ do ɑrɑm. Si bɛi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃m si bɛɛbɛi ɑn ceò kiitiu, nɔ kiitim í jɛ dee dee domi n kù wɑ n dɛ idɔɔbim ku ce, bii kù jɛ idɔɔbii inɛ iyi í bɛm wɑ. 31 Bii ɑmu tɑkɑm nii ǹ wɑ n jɛɑ ɑrɑm sɛɛdɑ wo, sɛɛdɑm kù jɛ ntɔ. 32 Ammɑ inɛ ɡɔ í wɛɛ iyi wɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑm nɔ ǹ mɑ̀ iyi sɛɛdɑ iyi wɑ jɛ nŋɑ nɑ irim nɔu ntɔi. Lɑfɛ̃ɛi í jɛ Zɑ̃ɑ woo dɑsi inyi. 33 Iŋɛi í bɛ siɛ inɛ ŋɑ, nɔ ide iyi í fɔ si ɡɑ̃mɛm nɔu ntɔi. 34 Kù jɛ ǹ wɑ n dɛ ɑmɑnɛ ku jɛɛm sɛɛdɑ, ɑmu de ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi ku bɑ i bɑ fɑɑbɑ ŋɑ. 35 Zɑ̃ɑu bɛ í yɛi bɛi fitilɑ iyi ɑ̀ mɑ́ ku mɑ́ inyɑ. Nɔ wɑɑti keeke ɡɔ ì jɛsi i wɛɛò inɔ didɔ̃ si inyɑ kumɑ́ɛu ŋɑ. 36 Ammɑ sɛɛdɑ ɡɔ í wɛɛ iyi í lɑ í re ti Zɑ̃ɑ. Sɛɛdɑui í jɛ icɛ iyi ǹ wɑ n ce. Aɔ̃ Bɑɑbɑi í dɑɑm si ɑwɔ, nŋu mɔi wɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑm nɔ wɑ nyisi iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑi í bɛm wɑ. 37 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ tɑkɑɛi wɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑm. Ammɑ iŋɛ i kù ɡbɔ ide ku fɔɛ bɑɑ ɑjɔ ɑkɑ̃ ŋɑ hee mɑ́ jɛ i yɔɔ do iju ŋɑ. 38 Ideɛ kù bɑ bi ku bubɑ si ŋɛ, domi i kù dɑsi ɑmu iyi í bɛ wɑu nɑɑnɛ ŋɑ. 39 Iŋɛ í yɑ mɑɑ cio kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ tɑmɑɑ ɑɑ bɑ siɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ ŋɑ. Nɔ wee kukɔ ŋɑu bɛ fei wɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑm. 40 Ammɑ do nŋu fei ì kɔ ku nɑɑ bi tom ku bɑ i bɑ kuwɛɛ ŋɑ.

41 N kù wɑ n dɛ sɑɑbu bi ɑmɑnɛ ŋɑ. 42 Ammɑ ǹ mɑ̀ ŋɛ. Ǹ mɑ̀ iyi i kù nɛ kubii Ilɑɑɔ̃ si idɔ nŋɛ ŋɑ. 43 Do irii Bɑɑm nii ǹ nɑɑ, nɔ i kù ɡbɑm ŋɑ. Ammɑ bii inɛ ɡɔ njɛ í nɑɑ do irii ɑrɑi nŋu tɑkɑɛ, lɑfɛ̃ɛi ɑɑ ɡbɑ ŋɑ. 44 Bii bɛɛbɛi bɛirei ɑɑ ce i dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ, iŋɛ iyi ì yɑ mɑɑ dɛ sɑɑbui njɛ ŋɑ iŋɛ duusɔ̃ɔ nɔ i kù wɑɑ dɛ sɑɑbu iyi wɑ nɑɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, nŋu iyi kù nɛ sɑɑ. 45 I mɑɑ̀ tɑmɑɑ mɑ̀ ɑmui ɑn yɛ tɑɑle nŋɛ bi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ. Moizi, nŋu iyi ì wɑɑ nɑɑnɛ ŋɑu, nŋui ɑ́ yɛ tɑɑle nŋɛ. 46 Bii ì dɑsi Moizi nɑɑnɛ ntɔ ntɔ ŋɑ wo, ɑɑ dɑsi ɑmu mɔ nɑɑnɛ ŋɑ, domi idem nii Moizi í kɔ. 47 Ammɑ i kù dɑsi ideɛ nɑɑnɛ ŋɑ. To, bɛirei ɑɑ ce i dɑsi idem nɑɑnɛ ŋɑ.

6

Jesu í wò ɑmɑnɛ dubu miu (5.000)

(Cɔ Mɑtie 14:13-21; Mɑɑku 6:30-44; Luku 9:10-17)

1-4 Si ɑnyii nŋu, jinɡɑui Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Iku ku kuɑu í mɑɑi wɑ. Wɑɑti bɛɛbɛi Jesu í kuɑ icei tenkui Gɑlilee. Tenkuui ɑ̀ yɑ nyi ɑ kpe Tiberiɑ mɑ́. Ŋɔi zɑmɑɑ nkpɔ wɑ tooɛ, domi ɑ̀ yɛ mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi í yɑ mɑɑ ce ku mɑɑ fɑɑbɑò bɔ̃ɔ ŋɑ. Ŋɔi Jesu í ɡũ ɡeete ɡɔ í bubɑ do mɔcɔɛ ŋɑ ɑjɔ. 5 Iyi í cɔ ilu nɔ í yɛ zɑmɑɑ nlɑ ɡɔi wɑ nɑɑ bi tɛɛ. Ŋɔi í bee Filipu í ni, iwoi ɑɑ kɑ bɑ ijɛ iyi ɑɑ kɑ rɑ inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ jɛ. 6 Í fɔ bɛɛbɛi ku cɔò lɑɑkɑi Filipu domi í mɑ̀ bɛi nŋu ɑ́ ce tɑ̃.

7 Ŋɔi Filipu í jɛɑɑ í ni, bɑɑ fiɑi icɛi ɑjɔ cĩɔ minji kɑɑ to kɑ rɑ nŋɑ ijɛ, iyi ɑŋɑ fei ɑɑ bɑ kekee kekee. 8 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ ŋɑu iyi ɑ̀ yɑ kpe Anderee, ifɔi Simɔɔ Piɛɛ í ni, 9 ɑmɑ ɑwɑɑsũ ɡɔ í wɑ ihɛ̃ í nɛ pɛ̃ɛ ɑrɑ miu do cɛ̃ɛ keeke minji. Ammɑ nŋu bɛ kɑɑ ceɑ zɑmɑɑ nlɑu ihɛ̃ nkɑ̃mɑ.

10 Ŋɔi Jesu í ni, í jɔ̀ ɑŋɑ fei ɑ bubɑ. Wee inyɑu í nɛ fɔfɔ nkpɔ nkpɔ. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ bubɑ. Si inɔ nŋɑ kukpɔi inɛmɔkɔ ŋɑu í to dubu miu (5.000). 11 Ŋɔi Jesu í so pɛ̃ɛ ŋɑu í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ kpɛ̃ɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bubɑu. Bɛɛbɛ mɔi í ce do cɛ̃ɛ ŋɑu. Nɔ ɑ̀ jɛ bɛi ɑ̀ bi. 12 Iyi ɑŋɑ fei ɑ̀ jɛ ɑ̀ yo, ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, i ko ijɛ iyi í ɡbeu ŋɑ ku bɑ ɡɔɡɔ ku mɑɑ̀ ce nfe. 13 Nɔ ɑ̀ ko ijɛ iyi í ɡbeu. Si pɛ̃ɛ ɑrɑ miu iyi Jesu í ɡbɑ í bububu í kpɛ̃ɑ inɛ ŋɑ ɑ̀ jɛu, kɔlɔ mɑɑteejii í ɡbe.

14 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ yɛ mɑɑmɑɑke iyi Jesu í ceu ŋɔi ɑ̀ ni, do ntɔ, nŋui í jɛ wɑlii iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ si ɑndunyɑu. 15 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ bi ɑ muu do ɡbuɡbɑ̃ ɑ coo ilɑɑlu. Ammɑ si bɛi Jesu í mɑ̀ si ŋɑ ŋɔi í nyɑ ɑrɑɛ nŋu ɑkɑ̃ í nyi iri kutɑu mɑ.

Jesu wɑ nɛ si ɑntɑi tenku

(Cɔ Mɑtie 14:22-33; Mɑɑku 6:45-52)

16 Iyi ɑlɛ í lɛ ŋɔi mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ̀ bɔ itĩi tenkuu. 17 Ŋɔi ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ku bɑ ɑ kuɑ ɑ bɔ Kɑpɛrɑnumu. Nɔ ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ. Ŋɔi idũ í dũ nɔ wee Jesu kù to si ŋɑ. 18 Ŋɔi fufu nlɑ ɡɔ wɑ ce nɔ inyiu wɑ yɑyɑ. 19 Iyi ɑ̀ nɛ zɑkɑi kilo mɛɛfɑ ŋɔi ɑ̀ hɔ̃nnɛ Jesu wɑ nɛ si ɑntɑi inyiu wɑ nɑɑ bi tu ŋɑ, ŋɔi ziɡi nŋɑ í dɑ. 20 Ammɑ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑmui, i mɑɑ̀ jɔ̀ njo ku mu ŋɛ. 21 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ bi nŋu mɔ ku lɔ inɔ ɑkɔi inyiu ɑmmɑ wee ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ to bii ɑ̀ wɑɑ bɔu.

Zɑmɑɑu wɑ dɛ Jesu

22 Iju kumɑ́ɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ icei tenkuu bɛ, ɑ̀ ye ɡiɡi iyi ɑkɔ ɑkɑ̃i í wɑ bɛ wo. À nɔ ɑ̀ mɑ̀ iyi Jesu kù lɔ ɑkɔi inyiu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑjɔ, ɑŋɑ duusɔ̃ɔ nŋɑi ɑ̀ nɛ. 23 Wɑɑti bɛɛbɛ, ɑkɔi inyi ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ hɑi Tiberiɑ nɔ ɑ̀ to inyɑu. Tenɡi bɛi Lɑfɛ̃ɛ Jesu í tɑko í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ í bɛi í nɑ ŋɑ pɛ̃ɛ ɑ̀ jɛu. 24 Iyi zɑmɑɑu í yɛ Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ kɑ̃mɑ nŋɑ kù wɑ bɛ, ŋɔi ɑŋɑ mɔ ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ŋɑu ɑ̀ bɔ ku dɛdɛ ŋɑ ikpɑ Kɑpɛrɑnumu.

Jesui í jɛ ijɛi kuwɛɛ

25 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ kuɑ icei tenkuu do ikpɑ ihɔ̃ ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ Jesu bɛ nɔ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, wɑɑti yoomɑi í to wɑ ihɛ̃. 26 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ntɔ ntɔ, ì wɑɑ dɛdɛm ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ ì bɑ pɛ̃ɛ ì jɛ ì yo ŋɑ, kù jɛ nɑ iyi í jɔ̀ ì yɛ ǹ ce mɑɑmɑɑke ɡɔ ŋɑ. 27 I mɑɑ̀ ti i ce icɛi ijɛ iyi í yɑ sɑ̃mi nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ i ce icɛi ijɛ iyi ɑ́ jɔ̀ i bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ ŋɑ. Nɔ ijɛ nŋu ɑmu Amɑi Amɑnɛi ɑn mu nŋɛ, domi ɑmui Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í nɑ yiikoɛ nɔ í jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɔɔ.

28 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, mii ɑɑ kɑ ce kɑ ceò icɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi. 29 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, icɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi si ŋɛi í jɛ i dɑsi ɑmu woo bɛɛ nɑɑnɛ ŋɑ.

30 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, mɑɑmɑɑke yoomɑi ɑɑ ce kɑ yɔɔ ku bɑ kɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ. Mɑ̀ icɛ yoomɑi ɑɑ ce. 31 Nɔ ɑ̀ ni mɑ́, bɑlɑ nwɑ ŋɑ ɑ̀ jɛ ijɛ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe mɑnɑ si ɡbɑɑ. À kɔɔ ɑ̀ ni í nɑ ŋɑ ijɛ wɑ hɑi lelei Aɔ̃. 32 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, kù jɛ Moizii í mu nŋɛ ijɛu wɑ hɑi lele, ɑmmɑ Bɑɑm nii í mu nŋɛ ijɛ iyi í jɛ ntɔu wɑ hɑi lele. 33 Nɔ ijɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í yɑ muɑ inɛ, nŋui í jɛ inɛ iyi í kitɑ wɑ hɑi lele iyi ɑ́ jɔ̀ ɑmɑnɛ ku bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 34 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, mɔkɔɔyi, mu nwɑ dimii ijɛu bɛ do ɑjɔ fei.

35 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑmui ǹ jɛ ijɛi kuwɛɛ. Inɛ iyi í nɑɑ bi tom, ɑri kɑɑ kpɑ lɑfɛ̃ɛ mɑ́ pɑi, nɔ inɛ iyi í dɑsim nɑɑnɛ, ɑɡbɛ kɑɑ kpɑɑ mɑ́ pɑi. 36 Ǹ tɑko ǹ sɔ̃ ŋɛ wo ǹ ni, ì wɑɑ yɛm ŋɑ, ɑmmɑ i kù dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. 37 Inɛ ŋɑ iyi Bɑɑbɑ í nɑm fei ɑɑ nɑɑ bi tom, nɔ inɛ iyi í nɑɑ bi tom bɑɑ bii bɛirei n kɑɑ n nyɔɔ ɑnɡule. 38 Ǹ kitɑ wɑi hɑi lelei Aɔ̃ n nɑ n ceò idɔɔbii inɛ iyi í bɛm wɑ, kù jɛ idɔɔbii ɑmu tɑkɑm. 39 Idɔɔbii inɛ iyi í bɛm wɑ wee. Inɛ ŋɑ iyi í nɑm, n mɑɑ̀ n jɔ̀ bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ ku ce nfe ɑmmɑ n jĩ ɑŋɑ fei hɑi si bɑlɛ si ɑjɔi ɑnkɑ̃ɑnyi. 40 Idɔɔbii Bɑɑm nii í jɛ inɛ iyi í yɛ ɑmu Amɑ nɔ í dɑsim nɑɑnɛ fei ku nɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃, ɑn nɔ n jĩ lɑfɛ̃ɛ hɑi si bɑlɛ si ɑjɔi ɑnkɑ̃ɑnyi.

41 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ ɡbɑɡbɑ siɛ nɑ iyi í jɔ̀ í ni nŋu í jɛ ijɛ iyi í kitɑ wɑ hɑi lelei Aɔ̃. 42 Ŋɔi ɑ̀ ni, í jɔ Jesu ɑmɑi Zozɛfuu mbɛ mɛɛ. À mɑ̀ iyeò bɑɑɛ. Bɛirei í ce í ni nŋu í nɑɑi hɑi lele.

43 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ ti i mɑɑ̀ ɡbɑɡbɑ nɑ irim bɛɛbɛ ŋɑ. 44 Inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku nɑɑ bi tom bii kù jɛ Bɑɑbɑ iyi í bɛm wɑi í fɑ lɑfɛ̃ɛ wɑ. Nɔ inɛ nŋui ɑn jɔ̀ ku jĩ hɑi si bɑlɛ si ɑjɔi ɑnkɑ̃ɑnyiu. 45 Inɛ ɑkɑ̃i wɑlii ŋɑu í kɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛi ɑ́ nɑ ku kɔ inɛ fei si cio. Nɔ bɛɛbɛi inɛ iyi í ɡbɔ idei Bɑɑbɑ fei nɔ í jirimɑ cioɛ lɑfɛ̃ɛ ɑ́ nɑɑ bi tom. 46 Inɛ kɑ̃mɑ kù yɛ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do iju, í ɡbe ɑmu iyi ǹ nɑɑ hɑi bi tɛɛu. 47 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi í dɑsim nɑɑnɛ fei í nɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 48 Amui ǹ jɛ ijɛi kuwɛɛ. 49 Bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ jɛ mɑnɑ si ɡbɑɑ ɑmmɑ kù ɡɑnji ɑ ku. 50 Ammɑ ɑmu ijɛ ɡɔi ǹ wɑ n fɑ̃ɑ iyi í nɑɑ hɑi lele, iyi bii ɑmɑnɛ í jɛ kɑɑ ku. 51 Amui ǹ jɛ ijɛi kuwɛɛ. Hɑi lelei ǹ kitɑ wɑ. Nɔ inɛ iyi í bɑ ijɛu í jɛ fei í nɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. Ijɛui í jɛ ɑrɑm. An nɑ́ɑi ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ mɑɑ wɛɛò.

52 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ ŋɔi Zuifu ŋɑ ɑ̀ ce si kɑkɔɔ jiidɑ ɑ̀ wɑɑ ni, bɛirei nŋu ɑ́ ce ku nɑ wɑ iŋɑi ɑrɑɛ kɑ ŋɔ.

53 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bii i kù ŋɔ iŋɑi ɑrɑi ɑmu Amɑi Amɑnɛ wɑlɑkɔ i kù mɔ njɛm i kù nɛ kuwɛɛ ŋɑ. 54 Inɛ iyi í ŋɔ iŋɑi ɑrɑm nɔ í mɔ njɛm í nɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃, nɔ ɑn jũu hɑi si bɑlɛ si ɑjɔi ɑnkɑ̃ɑnyiu, 55 domi iŋɑi ɑrɑm nii í jɛ ijɛ ɑlɑlɑ nɔ njɛm mɔi í jɛ inyi ɑlɑlɑ. 56 Inɛ iyi í ŋɔ iŋɑi ɑrɑm nɔ í mɔ njɛm ɑwɑò ɑɑ kɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ kɑ mɑɑ wɛɛò. 57 Bɑɑbɑi í bɛm wɑ. Nŋui í nɛ kuwɛɛ nɔ nɑ iriɛi ɑmu mɔ ǹ wɛɛ. Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi í ŋɔm, lɑfɛ̃ɛ í nɛ kuwɛɛ nɑ irim. 58 Ijɛ iyi í kitɑ wɑ hɑi lelei ǹ wɑ n fɑ̃ɑ. Inɛ nŋu kù jɛ bɛi ijɛ iyi bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ jɛ nɔ kù ɡɑnji ɑ̀ kuu. Inɛ iyi wɑ jɛ dimii ijɛu ihɛ̃ ɑ́ mɑɑ wɛɛi hee do ɑjɔ fei.

59 Ideu bɛi Jesu í kɔ inɛ ŋɑ si ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ Kɑpɛrɑnumu.

Idei kuwɛɛ hɑi tɑ̃

60 Iyi mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi nkpɔ nŋɑ í ni, ideu ihɛ̃ í lele. Yooi ɑ́ nɔɔ.

61 Nɔ Jesu í mɑ̀ iyi ɑ̀ wɑsi ku ɡbɑɡbɑ nɑ ideu, ŋɔi í bee ŋɑ í ni, ideui í jɛ nŋɛ bi ku koosɛɛ? 62 Debɛi, bɛirei ɑɑ ni ŋɑ bii ì yɛ ɑmu Amɑi Amɑnɛ ǹ wɑ n bɔ lele ŋɑ bii ǹ tɑko ǹ wɑ wo. 63 Hundei í yɑ muɑ inɛ kuwɛɛ, ɡbuɡbɑ̃i ɑmɑnɛ kù jɛ nkɑ̃mɑ. Nɔ ide iyi ǹ sɔ̃ ŋɛu wee hundei, nɔ nŋui í jɛ kuwɛɛ. 64 Ammɑ si inɔ nŋɛ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ kù dɑsi nɑɑnɛ. Jesu í fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ í mɑ̀ hɑi sinteɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ kɑɑ dɑsi nŋu nɑɑnɛ do inɛ iyi ɑ́ nɑ ku zɑmbɑ nŋu. 65 Nɔ í ni mɑ́, nɑ iyi ihɛ̃i í jɔ̀ ǹ sɔ̃ ŋɛ wo ǹ ni inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ nɑɑ bi tom bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑi í jɔ̀ lɑfɛ̃ɛ í nɑɑ.

66 Ŋɔi hɑi wɑɑti bɛɛbɛ mɔcɔ nkpɔɛ ŋɑu ɑ̀ fɑ ɑrɑ nŋɑ do ɑnyi ɑ ci yɑ tooɛ mɑ́. 67 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Jesu í bee mɔcɔ mɑɑteejiɛ ŋɑu í ni, iŋɛ mɔ ni, i kù wɑɑ nɛ ŋɑi? 68 Ŋɔi Simɔɔ Piɛɛ í jɛɑɑ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bi yooi ɑɑ kɑ bɔ mɑ́. Awɔi ì nɛ idei kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 69 Awɑ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ nɔ ɑ̀ mɑ̀ kɑm kɑm iyi ɑwɔi ì jɛ Inɛ Kumɑ́ iyi í nɑɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃. 70 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, kù jɛ ɑmui ǹ cicɑ iŋɛ mɑɑteejiu bɑ. Do nŋu fei inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ í jɛ inɛi Seetɑm. 71 Wɑɑtɔ idei Zudɑsi ɑmɑi Simɔɔ Isikɑriotii wɑ fɑ̃ɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ bɑɑ do iyi í wɑ si inɔi mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑu fei, nŋui ɑ́ zɑmbɑɛ.

7

Ifɔi Jesu ŋɑ ɑ kù dɑsiɛ nɑɑnɛ

1 Si ɑnyii nŋu, Jesu wɑ dɑbii si ilɛi Gɑlilee. Kù bi ku bɔ ikpɑ ilɛi Zudee domi Zuifu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ dɛ ku kpɑɑ. 2 Nɔ wee jinɡɑui Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe jinɡɑui Ilei ɑcɔ í mɑɑi wɑ. 3 Ŋɔi ifɔi Jesu ŋɑ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, nɛ hɑi ihɛ̃ i bɔ Zudee ku bɑ mɔcɔɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ikpɑ bɛ ɑ yɛ icɛ iyi ì wɑɑ ce, 4 domi bii ɑmɑnɛ í bi ɑ mɑ̀ nŋu bɑntumɑ kɑɑ mɑ́ɑ ce nɡɔɡɔ si ɑsii. Bii ì wɑɑ ce dimii icɛ bɛɛbɛ, í ɡbe í nyisi inɛ ŋɑ ɑrɑɛ. 5 À wɑɑ fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ bɑɑ ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ kù dɑsiɛ nɑɑnɛ. 6 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, wɑɑtim kù to wɑ titɑ̃, ɑmmɑ iŋɛ wɑɑtiu fei í sĩɑ nŋɛi. 7 Inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ cé ŋɛ, ɑmmɑ ɑ̀ cé ɑmu domi ǹ yɑ n ni kookoosu nŋɑ kù sĩɑ. 8 Iŋɛ i bɔ jinɡɑuu, ɑmmɑ ɑmu n kù wɑ n koo titɑ̃, si nɑ iyi í jɔ̀ wɑɑtim kù to wɑ. 9 Iyi í sɔ̃ ŋɑ ideu í tɑ̃ nɔ í ɡbe ilɛi Gɑlilee bɛ.

Jesu í bɔ jinɡɑu

10 Iyi ifɔi Jesu ŋɑ ɑ̀ bɔ jinɡɑuu ŋɔi nŋu mɔ í dede í koo do ɑsii, kù bi ɑ yɔɔ si bɑntumɑ. 11 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ wɑsi ku dɛdɛɛ si wɑɑtii jinɡɑuu ɑ̀ wɑɑ ni, iwoi í wɑ.

12 Ŋɔi si zɑmɑɑu inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku fɔ ideɛ do ɡundu. Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, inɛ jiidɑi. Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ ni, iboi, wɑ dĩ ijui inɛ ŋɑi. 13 Ammɑ kɑ̃mɑ nŋɑ ci yɑ fɔ ideɛ do wɔɔkɔ domi ɑ̀ wɑɑ ce njoi inɛ nɡbo ŋɑu.

14 Iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ jɛ jinɡɑuu ɑ̀ to ɑnini ŋɔi Jesu í koo í lɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio. 15 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ biti nɔ ɑ̀ wɑsi ku ni, bɛirei inɛ iyi kù bɔ cio í ce í mɑ̀ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ bɛ ihɛ̃.

16 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ciom kù jɛ hɑi si idɔm nii wɑ fitɑ wɑ. Hɑi bi Ilɑɑɔ̃i wɑ nɑɑ, nŋu iyi í bɛm wɑ. 17 Inɛ iyi í bi nŋu ku ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃, lɑfɛ̃ɛ ɑ́ mɑ̀ bii ciom hɑi bi Ilɑɑɔ̃i wɑ nɑɑ, wɑlɑkɔ bii í jɛ ti ɑmu tɑkɑm nii. 18 Inɛ iyi wɑ fɔ ide do yiikoi irii ɑrɑɛ bɛɛrɛi nŋu tɑkɑɛi wɑ dɛ. Ammɑ inɛ iyi wɑ dɛ bɛɛrɛi inɛ iyi í bɔɔ wɑ, lɑfɛ̃ɛ ntɔi í yɑ fɔ, ibo kɑ̃mɑ ci yɑ wɑ siɛ. 19 Moizii í nɑ ŋɛ woodɑ, mɑ̀ irei. Ammɑ do nŋu fei, kɑ̃mɑ nŋɛ kù wɑɑ jirimɑ woodɑu. To, nɑ mii í ce ì wɑɑ dɛ ku kpɑm ŋɑ. 20 Ŋɔi zɑmɑɑu í jɛɑɑ í ni, ì nɛ inɛi inɔɔkoi bɑ. Yooi wɑ dɛ ku kpɑɛ.

21 Jesu í jɛ nŋɑ í ni, mɑɑmɑɑke ɑkɑ̃i ǹ ce si ɑjɔi kusĩmi nɔ iŋɛ fei í biti. 22 Ammɑ i lɑsɑbu ŋɑ. Moizii í nɑ ŋɛ woodɑi bɑnɡo ku dɑsi. Nŋui í jɔ̀ bɑɑ bii í jɛ ɑjɔi kusĩmii ì yɑ mɑɑ dɑsi ɑmɑ nŋɛ ŋɑ bɑnɡo ŋɑ. Nɔ mɔm idei bɑnɡo ku dɑsiu kù jɛ hɑi bi Moizii wɑ nɑɑ, hɑi bi bɑlɑ nŋɛ ŋɑi. 23 Debɛi, bii ì wɑɑ dɑsi ɑmɑ nŋɛ ŋɑ bɑnɡo si ɑjɔi kusĩmiu ku bɑ i mɑɑ̀ bɛjɛ woodɑi Moizi ŋɑ, nɑ mii í ce ì yɑ mɑɑ mum do idɔɔkɔ̃ ŋɑ wɑɑti iyi ǹ fɑɑbɑ inɛ ɡɔ mɑm mɑm si ɑjɔi kusĩmiu. 24 I mɑɑ̀ yɑ kiiti nɡɔɡɔ si bɛi ì wɑɑ yɔɔ do iju nŋu ɑkɑ̃ ŋɑ, ɑmmɑ i ce kiitiu dee dee ŋɑ.

Jesui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu?

25 Ŋɔi inɛi Zeruzɑlɛmu ɡɔ ŋɑ, iyi ɑ̀ ɡbɔ Jesu í fɔ bɛɛbɛ ɑ̀ wɑɑ ni, kù jɛ inɛɛu ihɛ̃i ɑ̀ wɑɑ dɛ ku kpɑu yɑ. 26 Nɔ wee wɑ fɔ ide si bɑntumɑ nɔ inɛ ɡɔ kù ni ide ɡɔ mɛɛ. Mɑ̀ inɛ nɡbo nwɑ ŋɑ ɑ̀ mɑ̀ bɛbɛi iyi nŋui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu do ntɔ de. 27 Ammɑ bii í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu wɑ nɑɑ inɛ ɡɔ kɑɑ mɑ̀ hɑi bii ɑ́ nɑɑò wɑ, nɔ wee ɑwɑ ɑ̀ mɑ̀ hɑi bii inɛɛu ihɛ̃ í nɑɑ.

28 Si bɛi Jesu wɑ kɔ ŋɑ si cio bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ í lɑ wɑ ni, ì wɑɑ tɑmɑɑ bɛi ì mɑ̀m ŋɑi, ì nɔ ì mɑ̀ hɑi bii ǹ wɑ n nɑɑ ŋɑ. Do nŋu fei, n kù nɑɑ do yiikoi ɑrɑm, ɑmmɑ ilu ntɔi iyi iŋɛ i kù mɑ̀, nŋui í bɛm wɑ. 29 Amu ǹ mɑ̀ɑ, domi hɑi bi tɛɛi ǹ wɑ n nɑɑ, nŋu mɔi í nɔ í bɛm wɑ.

30 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ dɛ ku muu, ɑmmɑ inɛ ɡɔ kù lesiɛ ɑwɔ domi wɑɑtiɛ kù to wɑ titɑ̃. 31 Si zɑmɑɑu inɛ nkpɔ í dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɔi ɑ̀ ni, bii inɛ ihɛ̃ kù jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu, inɛ mmu iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ ɑ́ yɔkɔ ku ce mɑɑmɑɑke ŋɑ ku re bɛi inɛɛu ihɛ̃ wɑ ce?

À bɛ woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ koo ɑ mu Jesu

32 Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ bɛi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ fɔ idei Jesu do ɡundu. Nɑ nŋu, inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ bɛ woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ koo ɑ muu wɑ. 33 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, wɑɑti keekei í ɡbe iyi ɑn wɛɛ do iŋɛ. Si ɑnyiɛ ɑn nyi bi inɛ iyi í bɛm wɑ. 34 Aɑ nɑ i mɑɑ dɛdɛɛm ŋɑ ɑmmɑ i kɑɑ yɛm ŋɑ, domi i kɑɑ yɔkɔ i bɔ bii ɑn wɑ ŋɑ.

35 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ bee njɛ ide ɑ̀ wɑɑ ni, iwoi ɑ́ bɔ iyi ɑ kɑɑ kɑ yɔɔ. Mɑ̀ bi inɛ nwɑ ŋɑ iyi ɑ̀ fɑnɡɑɑ si ilɛi dimi mmu ŋɑui ɑ́ bɔ yɑ. Á koo kɔ dimi mmu ŋɑu si cioi? 36 Yoomɑi í jɛ yɑɑsei ide iyi í fɔu bɛ si bɛi í ni ɑɑ kɑ dɛ nŋu ɑmmɑ ɑ kɑɑ kɑ yɛ nŋu, domi bii nŋu ɑ́ wɑ ɑ kɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ bɔ bɛ.

Inyii kuwɛɛ

37 Ajɔi ɑnkɑ̃ɑnyii jinɡɑui í yɑ nɛ bɛɛrɛ ku re. Ajɔ nŋuu, ŋɔi Jesu í dede í leekĩ wɑ fɔ ide hee lele wɑ ni, inɛ iyi ɑɡbɛ wɑ kpɑ ku nɑɑ ku mɔ inyi bi tom. 38 Inɛ iyi í dɑsim nɑɑnɛ fei inyii kuwɛɛ ɑ́ cɑ̃ si idɔi lɑfɛ̃ɛ. Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni.

39 Wee idei Hundei Ilɑɑɔ̃i Jesu wɑ fɑ̃ɑ. Inɛ iyi í dɑsi Jesu nɑɑnɛ fei ɑ́ bɑ Hundeu. Ammɑ wɑɑti iyi wɑ fɔ bɛɛbɛu Ilɑɑɔ̃ kù nɑ Hundeɛ titɑ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ Jesu kù nyisi ɑmboeɛ wɑɑti bɛɛbɛ.

Inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ kpɛ̃ njɛ nɑ irii Jesu

40 Inɛ ɡɔ ŋɑ si inɔi zɑmɑɑu, iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi ɑ̀ ni, inɛɛu ihɛ̃ wɑlii nlɑui ntɔ ntɔ. 41 Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ni, inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑui. Ammɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, bɛirei inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ɑ́ ce ku nɑɑ hɑi ilɛi Gɑlilee. 42 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ kù ni inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ɑ́ fitɑ wɑi hɑi si dimii Dɑvidi? Hɑi Bɛtɛlehɛmu ilui Dɑvidi tɑkɑɛ si ɑ́ nɑɑ? 43 Nɔ inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ kpɛ̃ njɛ nɑ iriɛ. 44 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bi ɑ muu, ɑmmɑ inɛ kɑ̃mɑ kù lesiɛ ɑwɔ.

Nɑɑnɛ hɑi dɑsii inɛ nɡboi Zuifu ŋɑ

45 Ŋɔi woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ nyi bi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑu. Ŋɔi ɑ̀ bee ŋɑ ɑ̀ ni, nɑ mii í ce i kù mu Jesuu wɑ ŋɑ. 46 Ŋɔi woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ jɛ ɑ̀ ni, inɛ kɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi í fɔ ide bɛi inɛɛu bɛ. 47 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ bee ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, to, iŋɛ mɔ ì jɔ̀ inɛɛu í dĩ iju nŋɛ ŋɑ yɑ. 48 Ì ɡbɔ bii inɛ nɡbo ɡɔ wɑlɑkɔ Fɑrisi ŋɑu bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ í dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɑi? 49 Ammɑ zɑmɑɑu kù mɑ̀ woodɑi Moizi. Ilɑɑɔ̃ kú ceekpe ŋɑ.

50 Ammɑ si inɔi Fɑrisi ŋɑu inɛ ɡɔ í wɑ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Nikodɛmu. Nŋui í bɔ bi Jesu idũu wo. Iyi í ɡbɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ bɛɛbɛ ŋɔi í bee ŋɑ í ni, 51 woodɑ nwɑ í yɔɔdɑ nwɑ kɑ yɛ tɑɑlei ɑmɑnɛ hɑi ɑ kù ɡbɔ ideɛ nɔ ɑ kù mɑ̀ mii iyi í ce? 52 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, ɑsee ɑwɔ tɑkɑɛ mɔ inɛi Gɑlileei? Cɔ si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, i kɑɑ yɛ wɑlii ɡɔ iyi í fitɑ wɑ hɑi Gɑlilee. [ 53 Nɔ inɛ fei í nɛ kpɑsɛ̃ɛ.

8

Inɑɑbo iyi í ce sɑkɑrɑ

1 Ŋɔi Jesu í bɔ ɡeete iyi ɑ̀ yɑ kpe Olivie. 2 Ammɑ iju kumɑ́ɛ dɑɑdɑɑkɔ í sindɑ í bɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ inɛ fei wɑ bɔ bi tɛɛ, nɔ í bubɑ í lɔsi cio ku kɔ ŋɑ si. 3 Ŋɔi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ nɑɑò inɑɑbo ɡɔ wɑ bi tɛɛ iyi ɑ̀ muu si sɑkɑrɑ ku ce. Ŋɔi ɑ̀ leekĩɛ si ɑninii zɑmɑɑu. 4 Nɔ ɑ̀ sɔ̃ Jesu ɑ̀ ni, Mɛɛtu, ɑ̀ mu ɑbou ihɛ̃i si sɑkɑrɑ ku ce. 5 Wee Moizi í fɔ si woodɑɛ í ni dimii inɑɑbo bɛ ihɛ̃ kɑ tɑɑ kutɑ kɑ kpɑɑ. To, ɑwɔ mɔ, bɛirei ì yɔɔ.

6 À fɔ bɛɛbɛi ku bɑ ɑ cɔ lɑɑkɑɛ nɔ ɑ yɛ tɑɑleɛ. Ammɑ Jesu í kɔmbɑ iri ilɛ wɑ kɔ si ilɛ do ɑmɑɑwɔ. 7 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ mɑnteɛ nɔ í dede í tɛ í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ iyi kù ce dulum si inɔ nŋɛ ku tɑko ku tɑ ɑbou kutɑ.

8 Nɔ í kɔmbɑ mɑ́ wɑ kɔ si ilɛ. 9 Iyi ɑ̀ ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ fitɑ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ hɑi inɛ nɡbo ŋɑu hee ku bɔ si inɛi ɑnkɑ̃ɑnyi ŋɑu. Í ɡbe Jesu nŋu ɑkɑ̃ do ɑbou si wɑjuɛ. 10 Ŋɔi Jesu í dede í tɛ mɑ́ nɔ í beeɛ í ni, ɑbooyi, iwoi ɑ̀ wɑ. Inɛ ɡɔ kù ɡbe ihɛ̃ iyi wɑ yɛ tɑɑleɛ mɑ́? 11 Ŋɔi ɑbou í ni, mɔkɔɔyi, bɑɑ ɑkɑ̃ nŋɑ kù wɑ ihɛ̃ mɑ́. Jesu í ni, ɑmu tɑkɑm mɔ n kɑɑ n yɛ tɑɑleɛ. Nɛɛ, ɑmmɑ mɑɑ̀ ce dulum mɑ́.]

Jesui í jɛ inyɑ kumɑ́i ɑndunyɑ

12 Si ɑnyii nŋu, Jesu í bɑ inɛ ŋɑ ide ku fɔ mɑ́ í ni, ɑmui ǹ jɛ inyɑ kumɑ́i ɑndunyɑ. Inɛ iyi wɑ toom ɑ́ nɛ inyɑ kumɑ́ iyi ɑ́ jɔ̀ inɛ ku bɑ kuwɛɛ, kɑɑ mɑɑ nɛ si ilu kuku. 13 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, nsɛi ì wɑɑ jɛɑ ɑrɑɛ sɛɛdɑ. Sɛɛdɑɛ kù jɛ ntɔ.

14 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, bɑɑ bii ǹ wɑ n jɛɑ ɑrɑm sɛɛdɑ, ide ŋɑ iyi ǹ wɑ n fɔu fei ntɔi, domi ǹ mɑ̀ hɑi bii ǹ nɑɑ ǹ nɔ ǹ mɑ̀ bii ǹ wɑ n bɔ. Ammɑ iŋɛ i kù mɑ̀ hɑi bii ǹ nɑɑ hee mɑ́ jɛ bii ǹ wɑ n bɔ. 15 Iŋɛ ì yɑ mɑɑ ce kiiti ŋɑi bɛi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ce, ɑmu n ci yɑ n kiiti inɛ kɑ̃mɑ. 16 Ammɑ bɑɑ bii í jɛ ǹ wɑ n kiiti inɛ ŋɑ, kiitim í sĩɑ domi ɑmu ɑkɑ̃ si ɑn kiiti ŋɑ, Bɑɑbɑ iyi í bɛm wɑ í wɛɛ do ɑmu. 17 À kɔɔ si tiɑi woodɑ nŋɛ ɑ̀ ni sɛɛdɑi ɑmɑnɛ minjii í jɛ ntɔ. 18 Ǹ wɑ n jɛɑ ɑrɑm sɛɛdɑ nɔ Bɑɑbɑ, iyi í bɛm wɑ, nŋu mɔ wɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑm.

19 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, iwoi Bɑɑɛu í wɑ. Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, i kù mɑ̀ ɑmu tɑkɑm ŋɑ mɔm hee mɑ́ jɛ Bɑɑm. Bii í jɛ ì mɑ̀m ŋɑ wo ɑɑ mɑ̀ Bɑɑm nɔu ŋɑ.

20 Ideu bɛi Jesu í fɔ wɑɑti iyi wɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bii ɑ̀ yɑ jilɛ fiɑi kɔlɛtiu. Nɔ inɛ ɡɔ kù lesiɛ ɑwɔ si nɑ iyi í jɔ̀ wɑɑtiɛ kù to wɑ titɑ̃.

A kɑɑ yɔkɔ ɑ bɔ bii Jesu wɑ bɔ

21 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ɑn nɛ nɔ ɑɑ nɑ i dɛdɛɛm ŋɑ, ɑmmɑ ɑɑ ku ŋɑi si dulum du ŋɛ. I kɑɑ yɔkɔ i bɔ bii ǹ wɑ n bɔ ŋɑ. 22 Si bɛi í ni bii nŋu wɑ bɔ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ bɔ bɛ nŋui í jɔ̀ Zuifu ŋɑu ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, debɛi ɑ́ kpɑ ɑrɑɛi? 23 Nɔ Jesu í ni, hɑi ilɛ ihɛ̃i iŋɛ ì nɑɑ ŋɑ, ɑmmɑ ɑmu hɑi lelei ǹ nɑɑ. Iŋɛ inɛi ɑndunyɑ ŋɑi, ɑmmɑ ɑmu n kù jɛ inɛi ɑndunyɑ. 24 Nɑ ŋɔi í ce ǹ ni ɑɑ ku si dulum du ŋɛ ŋɑ. Ntɔ ntɔ, bii i kù dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑmui ǹ jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ɑɑ ku si dulum du ŋɛ ŋɑi. 25 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, ɑwɔi yoo. Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ǹ sɔ̃ ŋɛ tɑ̃ hɑi sinteɛ. 26 Ide iyi ǹ nɛ ku fɔ nɑ iri nŋɛ n yɛò tɑɑle nŋɛ í kpɔ. Ammɑ inɛ iyi í bɛm wɑ ilu ntɔi, nɔ ide iyi ǹ ɡbɔ hɑi bi tɛɛ, nŋui ǹ wɑ n sisiɑ inɛ ŋɑ titɑ̃.

27 Ammɑ wɑɑti iyi Jesu wɑ fɔ bɛɛbɛ ɑ kù mɑ̀ hee mɑ̀ idei Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑi wɑ sɔ̃ ŋɑ. 28 Ŋɔi Jesu í ni, ɑjɔ iyi ɑɑ so Amɑi Amɑnɛ i kɔɑɛ lele ŋɑ, ɑjɔ nŋui ɑɑ mɑ̀ ŋɑ iyi ɑmui ǹ jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ. Nɔ ɑjɔ nŋui ɑɑ mɑ̀ ŋɑ mɑ́ iyi n kù wɑ n ce nɡɔɡɔ do ɑrɑm. Ide iyi Bɑɑbɑ í sɔ̃m nŋu ɑkɑ̃i ǹ wɑ n sɔ̃ iŋɛ mɔ. 29 Nŋu iyi í bɛm wɑ í wɛɛ do ɑmu. Kù jɔ̀m ɑmu ɑkɑ̃ domi wɑɑti kɑ̃mɑ fei iyi ɑ́ dɔ̃ɑ sii ǹ yɑ n ce. 30 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ inɛ nkpɔi í dɑsiɛ nɑɑnɛ.

Aru ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑrɑ nŋɑ

31 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ í ni, bii ì wɑɑ jirimɑ idem ŋɑ ì jɛ mɔcɔm ŋɑi ntɔ ntɔ. 32 Aɑ mɑ̀ ntɔ ŋɑ nɔ ntɔu ɑ́ jɔ̀ i nɛ ɑrɑ nŋɛ.

33 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, ɑwɑu tɔkui Aburɑhɑmu ŋɑi ɑ kù nɔ ɑ kù jɛ ɑrui inɛ ɡɔ ɑjɔ kɑ̃mɑ. Bɛirei í ce ì wɑɑ sɔ̃ wɑ ì ni ɑɑ kɑ nɛ ɑrɑ nwɑ. 34 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi í yɑ ce dulum fei ɑrui dulum nii í jɛ. 35 Aru ci yɑ nɔ ku wɑ kpɑsɛ̃i lɑfɛ̃ɛ do ɑjɔ fei, ɑmɑ ɑ̀ bíɛi í yɑ wɑ bɛ do ɑjɔ fei. 36 Nɑ ŋɔi í ce, bii ɑmu Amɑi Ilɑɑɔ̃ ǹ jɔ̀ ì nɛ ɑrɑɛ, ɑɑ nɛ ɑrɑɛi ntɔ ntɔ. 37 Ǹ mɑ̀ iyi iŋɛu tɔkui Aburɑhɑmu ŋɑi. Ammɑ ì wɑɑ dɛ ku kpɑm ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ i ci yɑ jɔ̀ idem ku bubɑ si idɔ nŋɛ. 38 Mii iyi ǹ yɛ bi Bɑɑm nŋui ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, bɛɛbɛi iŋɛ mɔ ì wɑɑ ce mii iyi bɑɑ nŋɛ í sɔ̃ ŋɛ.

39 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, Aburɑhɑmui í jɛ bɑɑ nwɑ. Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, bii í jɛ iŋɛu ɑmɑi Aburɑhɑmu ŋɑi ntɔ ntɔ, mii iyi Aburɑhɑmu í ce nŋui ɑɑ yɑ ce ŋɑ wo. 40 Ammɑ wee nsɛi í yɑ mɑɑ dɛ ku kpɑm ŋɑi, ɑmu iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ide ntɔ iyi ǹ ɡbɔ hɑi bi Ilɑɑɔ̃. Aburɑhɑmu kù nɔ kù ce dimiɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ. 41 Do nŋu fei, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, kookoosu ŋɑ iyi bɑɑ nŋɛ í yɑ ce nŋui iŋɛ mɔ ì wɑɑ ce.

Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, ɑwɑ ɑ kù jɛ seeɡe ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i í jɛ bɑɑ nwɑ. 42 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, bii í jɛ Ilɑɑɔ̃i í jɛ bɑɑ nŋɛ ɑɑ bim ŋɑ, domi hɑi bi Ilɑɑɔ̃i ǹ fitɑ wɑ ǹ nɑɑ ihɛ̃. N kù nɑɑ do ɑrɑm, nŋui í bɛm wɑ. 43 Nɑ mii í ce i ci yɑ ɡbɔ yɑɑsei idem ŋɑ. I ci yɑ ɡbɔ yɑɑseɛ ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ i kɑɑ yɔkɔ ŋɑ. 44 Seetɑm nii í jɛ bɑɑ nŋɛ, nɔ ì wɑɑ bi i ce idɔɔbii bɑɑ nŋɛu. Hɑi sinte woo kpɑ inɛi. Kù wɑɑ leekĩ si kpɑ̃ɑi ntɔ domi ntɔ kù wɑ siɛ. Bii wɑ sɔ ibo, í yɑ mɑɑ fɔi bɛi nŋu tɑkɑɛ í yɛ domi ilu iboi, nɔ bɑɑi ilu ibo feii. 45 Ammɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑmu ǹ yɑ n sɔ̃ ŋɛ ntɔ, nŋui í jɔ̀ i kù wɑɑ dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ. 46 Yoo nŋɛi ɑ́ yɔkɔ ku ni nŋu í yɛ ǹ ce dulum. Kù wɛɛ. Debɛi, nɑ mii í ce i ci yɑ dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ bii ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ntɔ. 47 Inɛ iyi í jɛ ti Ilɑɑɔ̃ nŋui í yɑ ɡbɔ idei Ilɑɑɔ̃. Si bɛi iŋɛ i kù jɛ tɛɛ ŋɑ nŋui í jɔ̀ i ci yɑ ɡbɔ ideɛ ŋɑ.

Jesu do Aburɑhɑmu

48 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ Jesu ɑ̀ ni, debɛi ɑwɑ ɑ̀ nɛ ntɔ si bɛi ɑ̀ ni ɑwɔu inɛi Sɑmɑrii, nɔ ì nɛ inɛi inɔɔko. 49 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, n kù nɛ inɛi inɔɔko. Bɑɑm nii ǹ wɑ n sɑɑlu, ɑmmɑ iŋɛ i kù wɑɑ sɑɑlum ŋɑ. 50 N kù wɑ n dɛ bɛɛrɛi ɑrɑm. Inɛ ɡɔi wɑ dɛdɛ bɛɛrɛm, nŋui í nɔ í jɛ woo kiiti. 51 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi wɑ jirimɑ idem lɑfɛ̃ɛ kɑɑ ku pɑi.

52 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, bɛbɛi ɑ̀ mɑ̀ iyi ntɔ ntɔ ì nɛ inɛi inɔɔkoi, domi Aburɑhɑmu í ku nɔ wɑlii ŋɑu mɔ ɑ̀ ku, nɔ ɑwɔ ì ni inɛ iyi wɑ jirimɑ ideɛ kɑɑ ku pɑi. 53 Bɑlɑ nwɑ Aburɑhɑmu í ku. Mɑ̀ ì tɑmɑɑ ɑwɔ ì lɑ ì rooi? Nɔ wɑlii ŋɑu mɔ ɑ̀ ku. To, yooi ɑwɔ ì wɑɑ tɑmɑɑ ì jɛ.

54 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, bii ɑmui ǹ wɑ n dɛ bɛɛrɛi ɑrɑm, bɛɛrɛ nɡbɛi. Inɛ iyi wɑ dɛ bɛɛrɛm nŋui í jɛ Bɑɑm, inɛ iyi iŋɛ ì ni í jɛ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nŋɛ. 55 Do nŋu fei, i kù mɑ̀ɑ ŋɑ, ɑmmɑ ɑmu ǹ mɑ̀ɑ. Bii ǹ ni n kù mɑ̀ɑ, ǹ jɛ ilu iboi bɛi iŋɛ mɔ. Ammɑ ɑmu ǹ mɑ̀ɑ nɔ ǹ wɑ n jirimɑ ideɛ. 56 Aburɑhɑmu, bɑlɑ nŋɛu, í wɛɛò inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ si bɛi ɑ́ nɑ ku yɛ kunɑɑm. Í nɔ í yɔɔ. Iyi í yɔɔ nɔ inɔɛ í dɔ̃. 57 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, i kù to ɑdɔ̃ ciitɑɑ titɑ̃, nɔ bɛirei ì ce ì yɛ Aburɑhɑmu. 58 Ŋɔi Jesu í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, ǹ wɛɛ mɔm wo hɑi wɑɑti iyi ɑ kù bí Aburɑhɑmu. 59 Ŋɔi ɑ̀ tɑsi kutɑ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ tɑɑ, ɑmmɑ Jesu í mɑnji í fitɑ hɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u í nɛ.

9

Jesu í jɔ̀ inɛ ɡɔ iyi ɑ̀ bí fɛɛju í yɛ ilu

1 Iyi Jesu wɑ nɛ ŋɔi í yɛ inɛ ɡɔ iyi ɑ̀ bí fɛɛju. 2 Nɔ mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, nɑ mii í ce ɑ̀ bí inɛɛu ihɛ̃ fɛɛju. Nɑ irii dulum dɛɛi de, mɑ̀ nɑ irii dulum dii iyeò bɑɑɛ ŋɑi.

3 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, kù jɛ nɑ iyi í jɔ̀ í ce dulum, kù nɔ kù jɛ nɑ iyi í jɔ̀ iyeò bɑɑɛ ŋɑ ɑ̀ ce dulum. Í fɛɛjuɛ dei ku bɑ ɑ yɛ yɑɑse bɛi Ilɑɑɔ̃ wɑ ce icɛ siɛ. 4 Dɑsɑ̃ kù nɛ bɛi ɑɑ kɑ ce iyi ɑ kù ce icɛi inɛ iyi í bɛm wɑ. Idũ í mɑɑi wɑ si bii inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku ce icɛ. 5 Wɑɑti iyi ǹ wɑ si ɑndunyɑ fei ɑmui ǹ jɛ inyɑ kumɑ́i ɑndunyɑ. 6 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í tu ɑntɔ í tɑkiɛ do sɑ̃ɑ í dɑɑ fɛɛjuu si ijuɛ. 7 Ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, koo wɛɛju si inyii fɑtɑmɑi Siloe. (Yɑɑsei iriu bɛi í jɛ ku bɛ̀.) Ŋɔi fɛɛjuu í koo í wɛɛju nɔ í bɑɑ wɑ yɛ ilu bɛbɛi.

8 Kpɑɑsiɛ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɔɔ í yɑ mɑɑ bɑrɑ wo ɑ̀ ni, kù jɛ mɔkɔ iyi í yɑ bubɑ ku mɑɑ bɑrɑu mbɛ yɑ. 9 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, nŋui. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ni, kù jɛ nŋu, ɑ̀ jɔ njɛi. Ŋɔi inɛɛu tɑkɑɛ í ni, ɑmu mbɛ. 10 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, bɛirei í ce ijuɛ í cĩ. 11 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Jesuu bɛi í tu ɑntɔ si sɑ̃ɑ í sisɑɑm si iju nɔ í sɔ̃m í ni n bɔ fɑtɑmɑi Siloe n koo n wɛɛju. Ŋɔi iyi ǹ koo ǹ wɛɛju ɡbɑkɑ̃ ǹ yɛ ilu. 12 Nɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, iwoi inɛɛu í wɑ. Nɔ í ni, n kù mɑ̀.

Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bee fɛɛju iyi í bɑ iriu ide

13-14 Wee í ko ɑjɔi kusĩmii Jesu í tɑki sɑ̃ɑ do ɑntɔ í jɔ̀ inɛɛu í yɛò iluu. Ŋɔi ɑ̀ ɡbɑ̃ inɛɛu ɑ̀ bɔòɛ bi Fɑrisi ŋɑu. 15 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu mɔ ɑ̀ beeɛ bɛi í ce í yɛò ilu. Nɔ í jɛ nŋɑ í ni, Jesui í dɑɑm sɑ̃ɑ si iju í ni n koo n wɛɛju. Iyi ǹ wɛɛju nɔ ǹ yɛ ilu.

16 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, inɛ iyi í ce icɛu bɛ kù nɑɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃, domi kù wɑɑ jirimɑ ɑjɔi kusĩmi. Ammɑ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ni, bɛirei ilu dulum ɑ́ ce ku yɔkɔ ku ce dimii mɑɑmɑɑkeu ihɛ̃. Nɔ kɑkɔɔ í lɔsi ɑnini nŋɑ.

17 Ŋɔi ɑ̀ bee fɛɛjuu mɑ́ ɑ̀ ni, si kuyɛi ɑwɔ tɑkɑɛ ni, bɛirei ì yɔɔ, ɑwɔ iyi í jɔ̀ ì yɛ ilu. Nɔ í ni, wɑliii.

18 Ammɑ inɛ nɡbo ŋɑu ɑ kù dɑsi nɑɑnɛ iyi inɛɛu í jɛ fɛɛju wo í bɛi wɑ yɛò ilu nsɛi. Ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ bee iyeò bɑɑɛ ŋɑ 19 ɑ̀ ni, ɑmɑ nŋɛui ihɛ̃? Nɔ ntɔ ntɔ do fɛɛjui ì buu bɛ ŋɑ? Nɔ bɛirei í ce wɑ yɛ ilu nsɛi.

20 Ŋɔi bɑɑɛ ŋɑu ɑ̀ ni, ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑmɑ nwɑi nɔ do fɛɛju mɔi ɑ̀ búu. 21 Ammɑ ɑ kù mɑ̀ bɛi í ce wɑ yɛ ilu si nsɛi, ɑ kù nɔ ɑ kù mɑ̀ inɛ iyi í cĩɑɑ ijuɛ. Nŋu tɑkɑɛ í lɑ, i beeɛ, ɑ́ sɔ̃ ŋɛ do ɑrɑɛ. 22 À fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ce njoi inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu. À wɑɑ ce njo nŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃ tɑ̃ ɑ̀ ni inɛ iyi í jɛsi iyi Jesu í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ɑ kɑɑ jɛ lɑfɛ̃ɛ ku nɑɑ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ mɑ́. 23 Ŋɔi í ce ɑ̀ ni nŋu tɑkɑɛ í lɑ, ɑ beeɛ.

24 Ŋɔi Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ kpe inɛɛu mɑ́ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, fɔ ntɔ nɑ Ilɑɑɔ̃. Awɑ ɑ̀ mɑ̀ iyi inɛɛu ilu dulum nii. 25 Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, ɑmu de n kù mɑ̀ dulum ku jɛi njɛ. Ǹ jɛ fɛɛju wo ɑmmɑ nsɛi ǹ wɑ n yɛ ilu. Andi iyi ǹ mɑ̀ mbɛ. 26 Ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, bɛirei do bɛirei í ceeɛ. Bɛirei í ce í cĩ ijuɛ. 27 Nɔ í ni, ǹ sɔ̃ ŋɛ tɑ̃, i kù ɡbɔ bɛi ǹ fɔ ŋɑi. Bɛirei í ce ì wɑɑ bi i ɡbɔɔ mɑ́ ŋɑ. Mɑ̀ iŋɛ mɔ ì wɑɑ bi i jɛ mɔcɔɛ ŋɑi de.

28 Ŋɔi ɑ̀ buu ɑ̀ ni, ɑwɔi ì jɛ mɔcɔɛ bɛ mɛɛ. Awɑu mɔcɔi Moizi ŋɑi. 29 Awɑ ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í bɑ Moizi ide ku fɔ wo, ɑmmɑ inɛɛu bɛ ɑwɑ ɑ kù mɑ̀ hɑi bii í nɑɑ.

30 Ŋɔi inɛɛu í ni, to, ide nŋɛu bɛi í bitim iyi i kù mɑ̀ hɑi bii í nɑɑ ŋɑ. Do nŋu fei, njɛi í jɔ̀ ǹ yɛ ilu. 31 Awɑ de ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ ci yɑ ɡbɔ idei ilu dulum ŋɑ, í ɡbe inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑɛ nɔ ɑ̀ wɑɑ ce idɔɔbiɛ, idei lɑfɛ̃ɛ ŋɑi í yɑ ɡbɔ. 32 Ajɔ kɑ̃mɑ inɛ ɡɔ kù ɡbɔ bii ɑ̀ cĩ ijui inɛ iyi ɑ̀ bí do fɛɛju. 33 Bii kù jɛ hɑi bi Ilɑɑɔ̃i inɛɛu bɛ í nɑɑ kɑɑ yɔkɔ ku ce nkɑ̃mɑ.

34 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, si dulum nii ɑ̀ bíɛ mɑm mɑm. Ì tɑmɑɑ ɑwɔi ɑɑ kɔ nwɑ si cio? Ŋɔi ɑ̀ ɡɑnjiɛ ku nɑɑ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ ŋɑ.

Hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ̀ yɛi bɛi fɛɛju ŋɑ

35 Iyi Jesu í ɡbɔ ɑ̀ lele inɛɛu ŋɔi í koo í yɔɔ í beeɛ í ni, i dɑsi Amɑi Amɑnɛ nɑɑnɛ? 36 Ŋɔi inɛɛu í ni, mɔkɔɔyi, yooi í jɛ Amɑi Amɑnɛ ku bɑ n dɑsiɛ nɑɑnɛ. 37 Ŋɔi Jesu í ni, ɑmu iyi ì wɑɑ yɛu ihɛ̃ mbɛ, ɑmui ǹ wɑ n bɑɛ ide ku fɔ. 38 Nɔ í ni, ǹ dɑsiɛ nɑɑnɛ Lɑfɛ̃ɛ. Ŋɔi í ɡulɛ si wɑjuɛ.

39 Ŋɔi Jesu í ni, nɑ irii kiitii ǹ nɑɑ si ɑndunyɑ ku bɑ fɛɛju ŋɑ ɑ yɛ ilu, nɔ inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ ilu ɑ fɛɛju. 40 Ŋɔi Fɑrisi ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, ɑwɑ mɔ fɛɛju ŋɑi? 41 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, bii ì jɛ fɛɛju ŋɑ, i kù nɛ tɑɑle ŋɑ. Ammɑ si bɛi ì yɑ wɛɛ si iŋɛ ì wɑɑ yɛ ilu ŋɑ, nŋui í jɔ̀ ì wɑ si dulum hee nsɛi ŋɑ.

10

Mɔndɑi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ do woo deɡbe

1 Jesu í ni, ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi í lɔ ɑroi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ nɔ kù lɔ hɑi ɑndɛɛ, bii í koo í ɡũ idĩ í bɛi í lɔò, lɑfɛ̃ɛ ile bɑtɑ nɡbɑi. 2 Ammɑ inɛ iyi wɑ lɔ hɑi do ɑndɛi ɑroi ɑnɡudɑ̃ ŋɑu, lɑfɛ̃ɛi í jɛ woo deɡbe ɑnɡudɑ̃ ŋɑu. 3 Woo deɡbe ɑrou í yɑ cĩɑɑi, nɔ ɑnɡudɑ̃ ŋɑu ɑ̀ yɑ ɡbɔ imuɛ. Nɔ ku kpe ɑnɡudɑ̃ɛ ŋɑ do iri nŋɑ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ku fitɑò ŋɑ wɑduude. 4 Wɑɑti iyi í fitɑò ɑŋɑ fei wɑduude nɔ ku cuɑ nŋɑ ɑ mɑɑ tooɛ domi ɑ̀ mɑ̀ imuɛ. 5 A kɑɑ jɛ ɑ too inɛ njoo ɡɔ, ɑmmɑ ɑɑ sɑ ku jĩ hɑi bi tɛɛ domi ɑ kù mɑ̀ imuɛ.

6 Jesu í kpɑ nŋɑ mɔndɑu bɛ ɑmmɑ ɑ kù ɡbɔ yɑɑseɛ.

Jesui í jɛ woo deɡbe jiidɑ

7 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, ɑmui ǹ jɛ ɑndɛi ɑroi ɑnɡudɑ̃ ŋɑu. 8 Bɑɑi ɑmu bɑɑsi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ cuɑm wɑ fei ile bɑtɑ nɡbɑ ŋɑi, ɑmmɑ ɑnɡudɑ̃ ŋɑu ɑ kù ɡbɔ ide nŋɑ. 9 Amui ǹ jɛ ɑndɛ. Inɛ iyi í lɔ wɑ do bi tom fei ɑ́ bɑ fɑɑbɑ. Á lɔ, ɑ́ nɔ ku fitɑ, nɔ ɑ́ bɑ bi ku jɛ. 10 Ile njɛ ci yɑ nɑɑ kɑɑ ku ce ile nɔ ku kpɑ nɔ ku bɛjɛ. Ammɑ ɑmu ǹ nɑɑi ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ bɑ kuwɛɛ nɔ ɑ nɔɔ jiidɑ jiidɑ.

11 Amui ǹ jɛ woo deɡbe jiidɑ. Woo deɡbe jiidɑ í yɑ jɛsi nŋu ku kui nɑ irii ɑnɡudɑ̃ɛ ŋɑ. 12 Ammɑ woo ce ɡɑɑnɔɔmɑ kù jɛ woo deɡbe. Si bɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑu ɑ kù jɛ titɛɛ, bii i hɔ̃nnɛ muusu nlɑ wɑ nɑɑ ɑ́ jɔ̀ ɑnɡudɑ̃ ŋɑui ku sɑ, nɔ muusu nlɑu ku mu ɑnɡudɑ̃ ŋɑu nɔ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu ɑ fɑnɡɑɑ. 13 Á sɑi domi nɑ fiɑi wɑ ce icɛ, kɑɑ nɛ ɑrɑɑrei ɑnɡudɑ̃ ŋɑu. 14-15 Amui ǹ jɛ woo deɡbe jiidɑ. Si bɛi Bɑɑm í mɑ̀m nɔ ɑmu mɔ ǹ mɑ̀ɑ, bɛɛbɛ mɔi ǹ mɑ̀ ɑnɡudɑ̃m ŋɑ nɔ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ mɑ̀m, nɔ ǹ jɛsi n ku nɑ iri nŋɑ. 16 Nɔ ǹ nɛ ɑnɡudɑ̃ ɡɔ ŋɑ mɑ́ iyi ɑ kù wɑ si ɑrou ihɛ̃. Kù nɛ bɛi ɑn ce iyi n kù nɑɑò ŋɑ wɑ. Aɑ nɔ ɑ ɡbɔ imum nɔ ɑŋɑò ti tɑko ŋɑu fei ɑ jɛ ɡɑɑ ɑkɑ̃, woo deɡbe mɔ ɑkɑ̃.

17 Bɑɑbɑ í bim si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ jɛsi n ku. An ku nɔ ɑn jĩ mɑ́. 18 Inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ yɔkɔ ku nyɑ hundem. Ammɑ ɑmu tɑkɑm nii ɑn nyɑɑ. Ǹ nɛ yiiko iyi ɑn nɑ hundem, nɔ ǹ nɛ yiiko iyi ɑn ɡbɑɑò mɑ́. Bɛɛbɛi Bɑɑm í dɑsim ku ce.

19 Iyi í fɔ bɛɛbɛ, ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ nyi ɑ̀ kpɛ̃ mɑ́ nɑ irii ideu. 20 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, í nɛ inɛi inɔɔkoi. Sũmui. Nɑ mii í ce ì wɑɑ ɡbɔ ideɛ ŋɑ mɔm. 21 Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ni, inɛ iyi í nɛ inɛi inɔɔko ci yɑ fɔ ide bɛ ihɛ̃. Inɛ iyi í nɛ inɛi inɔɔko ɑ́ yɔkɔ ku cĩ ijui fɛɛju ŋɑ?

Zuifu ŋɑu ɑ̀ kɔsi Jesu

22 Wɑɑti í to iyi ɑɑ ce jinɡɑu ɡɔ Zeruzɑlɛmu iyi ɑ̀ yɑ ni Kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ku teese. Wɑɑti bɛɛbɛ sukui tũtũi. 23 Nɔ Jesu í wɑ bɑntumɑi kpɑsɛ̃u wɑ nɛ ikpɑ ɑkɑ̃i ileu iyi ɑɑ yɑ kpe bɑntumɑi Sɑlomɔɔ. 24 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ kɑɑkoɛ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, hee wɑɑti yoomɑi ɑɑ jɔ̀ sikɑ iyi ɑ̀ wɛɛò ku kpɑ iri. Bii ɑwɔi ì jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ntɔ ntɔ, sɔ̃ wɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ.

25 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ǹ sɔ̃ ŋɛ tɑ̃, ɑmmɑ i kù dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ. Icɛ iyi ǹ wɑ n ce nŋui wɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑm. Ǹ wɑ n cooi do irii Bɑɑm. 26 Ammɑ i ci yɑ dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ domi i kù wɑ si inɔi ɑnɡudɑ̃m ŋɑ. 27 Anɡudɑ̃m ŋɑ ɑ̀ yɑ ɡbɔ ide ku fɔm. Ǹ mɑ̀ ŋɑ nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ toom. 28 Nɔ ǹ mu nŋɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃, ɑ kɑɑ ku ɑjɔ kɑ̃mɑ, nɔ inɛ ɡɔ mɔ kɑɑ yɔkɔ ku lɑkɑti ŋɑ hɑi si ɑwɔm pɑi. 29 Bɑɑm nii í muum nɔ í lɑ í re inɛ fei. Inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku lɑkɑti ŋɑ hɑi si ɑwɔi Bɑɑm. 30 Nɔ ɑmu do Bɑɑm fei ɑkɑ̃i.

31 Iyi Zuifu ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ tɑsi kutɑ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ tɑɑ mɑ́. 32 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, do ɡbuɡbɑ̃i Bɑɑm ǹ ce icɛ jiidɑ nkpɔ si wɑju nŋɛ. Nɑ icɛ yoomɑi ì wɑɑ bi i tɑm kutɑ ŋɑ. 33 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, ɑ kù wɑɑ bi kɑ tɑɛ kutɑ nɑ icɛ jiidɑ ŋɑu, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ bu Ilɑɑɔ̃i, domi ɑwɔu ɑmɑnɛi nɔ ì wɑɑ bi i ce ɑrɑɛ Ilɑɑɔ̃.

34 Ŋɔi Jesu í ni, ɑ̀ kɔ ide ɡɔ si tiɑi woodɑ nŋɛ. Ideu wɑ fɔ idei ɑmɑnɛ ŋɑ, í ni, iŋɛ ɑmɑnɛ ŋɑ, iŋɛ mɔ Ilɑɑɔ̃i. 35 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ɑ̀ mɑ̀ iyi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ ntɔi wɑ fɔ do ɑjɔ fei. To, si ideu ihɛ̃ Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ wɑ kpe inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ ideɛu Ilɑɑɔ̃, mɑ irei. 36 Bii bɛɛbɛi, bɛirei í ce ì ni ǹ wɑ n bu Ilɑɑɔ̃ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ ni ɑmuu Amɑi Ilɑɑɔ̃i. Nɔ ɑmu tɑkɑm mɔ Bɑɑbɑi í cicɑɑm nɔ í bɛm wɑ si ɑndunyɑ. 37 Bii n kù wɑ n ce icɛi Bɑɑm i mɑɑ̀ dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ. 38 Ammɑ bii ǹ wɑ n coo, bɑɑ bii i kù dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ, i dɑsi icɛm nɑɑnɛ ku bɑ i mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ iyi Bɑɑbɑ í wɑ sim nɔ ɑmu mɔ ǹ wɑ si Bɑɑbɑ.

39 Iyi ɑ̀ ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ mɑ́ ɑ bɑ ɑ muu, ɑmmɑ Jesu í ɡbɑ̃ si ŋɑ, 40 nɔ í nyi icei idoi Zuudɛ̃ɛ mɑ́ bii Zɑ̃ɑ í tɑko í dɑsi inɛ ŋɑ inyiu. Tenɡi bɛi í koo í wɑ, 41 nɔ inɛ nkpɔ í bɔ bi tɛɛ. Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ ni, Zɑ̃ɑ kù ce mɑɑmɑɑke kɑ̃mɑ, ɑmmɑ ide iyi í fɔ si ɡɑ̃mɛi inɛɛu ihɛ̃ fei ntɔi. 42 Nɔ inɛ nkpɔ nkpɔ í dɑsiɛ nɑɑnɛ tenɡi bɛ.

11

Ikui Lɑzɑɑ

1 Mɔkɔ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Lɑzɑɑ kù wɑɑ nɛ bɑɑni. Betɑnii í jɛ iluɛ, nɔ ilui Mɑɑri do Mɑɑtɑ mɔm bɛ. 2 Lɑzɑɑu wecĩ nŋɑi. Mɑɑriui í jɛ inɑɑbo iyi ɑ́ nɑ ku fɑ̃si tulɑre si isɛi Jesu nɔ ku ɡbɑ̃ɑ do ntoi iriɛ. 3 Ŋɔi wecĩ minjii Lɑzɑɑ ŋɑu ɑ̀ sɑmbɑ si Jesu ɑnu ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, kpɑɑsi jiidɑɛ kù wɑɑ nɛ bɑɑni.

4 Iyi Jesu í ɡbɔ ideu ŋɔi í ni, bɔ̃ɔu kɑɑ kpɑɑ, ɑmmɑ nɑ irii bɔ̃ɔɛu inɛ ŋɑ ɑɑ yɛ ɑmboei Ilɑɑɔ̃ do ti ɑmu iyi ǹ jɛ Amɑɛ.

5 Wee Jesu í bi Mɑɑtɑ do ifɔɛ do wecĩ nŋɑ Lɑzɑɑ. 6 Bɑɑ do iyi í ɡbɔ bɑɑni hɑi nɛi Lɑzɑɑu, í ce ɑjɔ minji mɑ́ ilu bii í wɑu. 7 Si ɑnyiɛ nɔ í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, kɑ nyi ilɛi Zudee mɑ́. 8 Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ ni, Mɛɛtu, si ɑjɔ minjiu ihɛ̃ bɛi ɑ̀ bi ɑ tɑɛ kutɑ, nɔ ì wɑɑ bi i nyi bɛ mɑ́? 9 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, ɑjɔ ɑkɑ̃ lɛɛu fɛloi í nɛ. Kù jɛ mɑɑteeji bɑ. Bii inɛ ɡɔ wɑ nɛ dɑsɑ̃ kɑɑ koosɛ domi wɑ yɛ inyɑ kumɑ́i ɑndunyɑ. 10 Ammɑ inɛ iyi wɑ nɛ idũ ɑ́ koosɛ domi inyɑ kumɑ́ kù wɛɛɑ.

11 Bɛɛbɛi Jesu í sɔ̃ ŋɑ. Nɔ í fɔ mɑ́ í ni, kpɑɑsi nwɑ Lɑzɑɑ wɑ sĩ njooi mɛɛ, ɑmmɑ ɑn koo n jũu. 12 Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, bii í jɛ wɑ sĩ njooi í sĩɑ. Á bɑ iri. 13 Wee ikui Lɑzɑɑi Jesu í fɑ̃ɑ, ɑmmɑ ɑŋɑ ɑ̀ tɑmɑɑ bɛi idei njoo ɑlɑlɑi í fɑ̃ɑ. 14 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Jesu í sɔ̃ ŋɑ do yɑɑseɛ í ni, Lɑzɑɑ kù wɛɛ. 15 Ammɑ nɑ iri nŋɛi ǹ wɛɛò inɔ didɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ n kù wɑ bɛ hee n jɔ̀ ku bɑ iri. Bɛbɛi nŋu bɛ ɑ́ jɔ̀ i dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ. I nɛ kɑ bɔ bi tɛɛ. 16 Ŋɔi Tomɑɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sìkɑ̀u í sɔ̃ mɔcɔ kpɑɑsiɛ ŋɑ í ni, to, i jɔ̀ kɑ koo kɑ ku do Mɛɛtu ɑjɔ.

Jesui í jɛ kujĩi iku ŋɑ nɔ nŋui í jɛ kuwɛɛ

17 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑu ɑ̀ bɔ Betɑni bɛ. Iyi ɑ̀ to, ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ ɑ̀ si Lɑzɑɑ tɑ̃ hee í ce ɑjɔ mɛɛ. 18 Wee kujĩi Betɑni do Zeruzɑlɛmu kù re kilo mɛɛtɑ. 19 Nɔ hɑi Zeruzɑlɛmu bɛ Zuifu nkpɔ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ bi Mɑɑtɑ do Mɑɑri ɑ̀ nɑɑ ku ce ŋɑ fɔɔ si bɛi wecĩ nŋɑ kù wɛɛ.

20 Iyi Mɑɑtɑ í ɡbɔ Jesu wɑ nɑɑ, ŋɔi í bɔ ku koɛ. Ammɑ Mɑɑri wɑ bubɑ kpɑsɛ̃. 21 Ŋɔi Mɑɑtɑ í sɔ̃ Jesu í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bii í jɛ ì wɑ ihɛ̃ wo wecĩm kɑɑ ku. 22 Ammɑ ǹ mɑ̀ bɑɑ nsɛi mii iyi ɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ fei ɑ́ muuɛ. 23 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, wecĩɛ ɑ́ jĩ wɑ mɑ́. 24 Ŋɔi Mɑɑtɑ í ni, ntɔi, ǹ mɑ̀ iyi ɑjɔi ɑnkɑ̃ɑnyi iku ŋɑ ɑɑ jĩ hɑi si bɑlɛ. Nŋu mɔ ɑ́ jĩ ɑjɔ nŋu bɛ.

25 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ɑmui ǹ jɛ kujĩi iku ŋɑ nɔ ǹ jɛ kuwɛɛ. Inɛ iyi í dɑsim nɑɑnɛ ɑ́ mɑɑ wɛɛi bɑɑ bii í ku. 26 Nɔ inɛ iyi í wɛɛ nɔ í dɑsim nɑɑnɛ kɑɑ ku ɑjɔ kɑ̃mɑ. Ì dɑsi ideu bɛ nɑɑnɛ? 27 Nɔ Mɑɑtɑ í jɛɑɑ í ni, oo Lɑfɛ̃ɛ, ǹ dɑsi nɑɑnɛ iyi ɑwɔi ì jɛ Kirisi, Amɑi Ilɑɑɔ̃, iyi ɑ̀ ni ɑ́ nɑ ku nɑɑ si ɑndunyɑ.

Jesu wɑ kpɑtɑ

28 Iyi Mɑɑtɑ í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í koo í kpe Mɑɑri ifɔɛ wɑ í sɔ̃ɔ do ɡundu í ni, Mɛɛtu í to wɑ, wɑ kpeɛ. 29 Iyi Mɑɑri í ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi í dede do sɑɑsɑ í bɔ bi tɛɛ. 30 Wee Jesu kù lɔ wɑ inɔ ilu titɑ̃, ɑmmɑ í wɑ tenɡi bii Mɑɑtɑ í kòou. 31 Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ bɔ Mɑɑri ku ce fɔɔ kpɑsɛ̃ɛ, ɑ̀ yɛ í dede í fitɑ do sɑɑsɑ. Ŋɔi ɑ̀ tooɛ. À tɑmɑɑ wɑ bɔ ku kpɑtɑ bi bɑlɛui.

32 Ŋɔi Mɑɑri í to bii Jesu í wɑu. Iyi í yɔɔ ŋɔi í sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ í sɔ̃ɔ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bii ì wɑ ihɛ̃ wo wecĩm kɑɑ ku. 33 Iyi Jesu í yɛ wɑ kpɑtɑ nɔ Zuifu ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ tooɛ wɑu ɑ̀ wɑɑ kpɑtɑ, ideu í fɔ inɔɛ jiidɑ jiidɑ hee wɑ yɑyɑ. 34 Ŋɔi í bee ŋɑ í ni, iwoi ì suu ŋɑ. Nɔ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, nɑɑ cɔ. 35 Ŋɔi Jesu í kpɑtɑ. 36 Nŋui í jɔ̀ Zuifu ŋɑu ɑ̀ ni, i cɔ zɑkɑ bɛi í buu. 37 Ammɑ ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, inɛɛu ihɛ̃ í jɔ̀ fɛɛju ŋɑ ɑ̀ yɛ ilu. Kɑɑ yɔkɔ ku ɡɑnji Lɑzɑɑ ku mɑɑ̀ ku wo?

Kujĩi Lɑzɑɑ hɑi si bɑlɛ

38 Ŋɔi inɔ ku fɔu í jɔ̀ Jesu í yɑyɑ mɑ́, nɔ í bɔ bi bɑlɛu. Wee bɑlɛu si lɔɔmɑi iri kutɑ ɡɔi í wɑ nɔ ɑ̀ dĩ ɑndɛɛ do kutɑ nlɑ ɡɔ mɑ́. 39 Ŋɔi Jesu í ni, i tɑle kutɑu hɑi bɛ ŋɑ. Ammɑ Mɑɑtɑ wecĩi inɛ iyi í kuu í sɔ̃ɔ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bii í wɑ í sɑ̃mi wɑ nu tɑ̃ domi hɑi wɑɑti iyi ɑ̀ dɑsiɛ bɑlɛ í to ɑjɔ mɛɛ wɑ nnyi. 40 Ŋɔi Jesu í beeɛ í ni, i jɔ ǹ sɔ̃ɛ ǹ ni bii ì dɑsim nɑɑnɛ ɑɑ yɛ ɑmboei Ilɑɑɔ̃ mɛɛ.

41 Si ɑnyiɛ ŋɔi ɑ̀ tɑle kutɑu hɑi bɛ. Nɔ Jesu í wu iju lele í ni, Bɑɑm, ǹ wɑ n sɑɑbuɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ì ɡbɔ kutɔɔm. 42 Amu tɑkɑm ǹ mɑ̀ iyi wɑɑti kɑ̃mɑ fei ì yɑ mɑɑ ɡbɔ idem, ɑmmɑ ǹ fɔ bɛɛbɛi nɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ leekĩ ihɛ̃ ku bɑ ɑ dɑsi nɑɑnɛ iyi ɑwɔi ì bɛm wɑ. 43 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í lɑ hee lele í ni, Lɑzɑɑ, fitɑ wɑ hɑi bɛ. 44 Ŋɔi í fitɑ wɑ hɑi inɔ bɑlɛu do ɑcɔ iyi ɑ̀ woò ɑwɔɛ ŋɑ do isɛɛ ŋɑ do iriɛ. Ŋɔi Jesu í ni, i fũu i jɔ̀ ku nɛ ŋɑ.

Inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ bɑ ɑ kpɑ Jesu

45 Ŋɔi Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ bi Mɑɑriu, nkpɔ nŋɑ í dɑsi Jesu nɑɑnɛ iyi ɑ̀ yɛ mii iyi í ce. 46 Ammɑ ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ nyi ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ̃ Fɑrisi ŋɑu mii iyi Jesu í ce. 47 Ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ inɛ nɡboi woo ce kiiti ŋɑu mɔ ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, bɛirei ɑɑ kɑ ce. Inɛɛu wee í wɑsi mɑɑmɑɑke nkpɔ nkpɔ ku ce. 48 Bii ɑ̀ jɔ̀ wɑ ce bɛɛbɛ wɑ koo inɛ fei ɑ́ nɑ ku dɑsiɛ nɑɑnɛ. Nɔ inɛi Romu ŋɑ ɑɑ nɑɑ ɑ lɛɡɛ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, nɔ ɑ ko dimi nwɑ.

49 Ammɑ Kɑifu iyi í jɛ woo wee nlɑ si ɑdɔ̃ nŋu bɛ, í wɑ inɔ nŋɑ, nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i kù mɑ̀ nkɑ̃mɑ ŋɑ. 50 I kù mɑ̀ ŋɑ iyi ɑrɑnfɑ̃ɑni nwɑi inɛ ɑkɑ̃ ku ku si ɑɡbɛi dimi nwɑ ŋɑ? Si bɛɛbɛ dimi nwɑu fei kɑɑ ce nfe mɑ́. 51 Wee, ide iyi í fɔu bɛ, kù jɛ hɑi si lɑsɑbui nŋu tɑkɑɛi wɑ nɑɑ. Ammɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɛ woo wee nlɑ si ɑdɔ̃ nŋu, nɑ ŋɔi í jɔ̀ í ce wɑlii Jesu ku ku si ɑɡbɛi dimii Zuifu ŋɑ. 52 Kù nɔ kù jɛ si ɑɡbɛi ɑŋɑ ɑkɑ̃i ɑ́ ku, ɑmmɑ ɑ́ kui ku bɑ kú jɔ̀ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bii fei ɑ jɛ ɑkɑ̃.

53 Ŋɔi í jɔ̀ hɑi ɑjɔ nŋu ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ bɑ ɑ kpɑ Jesu. 54 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Jesu ci yɑ mɑɑ dɑbii si inɔi Zuifu ŋɑu mɑ́ si bɑntumɑ, ɑmmɑ í nɛ hɑi bɛ í bɔ ilɛ iyi í wɑ kɔkɔi ɡbɑbuɑ ɡɔ si ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Efɑrɑimu. Nŋu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ bubɑ ilu bɛ.

55 Wee jinɡɑui Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Iku ku kuɑ í mɑɑi wɑ. Nɔ hɑi ilɛɛko ŋɑ inɛ nkpɔ í bɔ kuwee ku ce Zeruzɑlɛmu ku bɑ ɑ mɑ́ hee jinɡɑuu ku mɑɑ̀ to wɑ. 56 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ dɛdɛ Jesu, nɔ ɑ̀ leekĩ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, bɛirei ì wɑɑ lɑsɑbu ŋɑ. Mɑ kù wɑɑ nɑɑ jinɡɑui yɑ. 57 Wee inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ nɑ woodɑ ɑ̀ ni bii inɛ ɡɔ í mɑ̀ bii Jesu í wɑ ku sɔ̃ ɑŋɑ ɑ koo ɑ muu.

12

Mɑɑri í fɑ̃si tulɑre si isɛi Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:6-13; Mɑɑku 14:3-9)

1 Si ɑjɔ mɛɛfɑ iyi í ɡbe jinɡɑui Iku ku kuɑu ku bɛi ku to wɑ, ŋɔi Jesu í bɔ Betɑni. Bɛi Lɑzɑɑ inɛ iyi Jesu í jĩ hɑi si bɑlɛu í wɑ. 2 Ilu bɛi ɑ̀ ceɑ Jesu ijɛ wɑ jɛ. Mɑɑtɑ wɑ ɡbɔ nŋɑ nɔ Lɑzɑɑ í wɑ si inɔ nŋɑ. 3 Wee Mɑɑri í nɛ tulɑrei fiɑ nkpɔ ɡɔ iyi ɑ̀ ce do ikpoi nɑɑdi ɑlɑlɑ, zɑkɑi bubui kilo. Ŋɔi í koo í soo í nɑɑ í fɑ̃si isɛi Jesu, nɔ í ɡbɑ̃ɑ do ntoi iriɛ. Ŋɔi inunui tulɑreu í ɡbɑ kpɑsɛ̃u fei.

4 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔi Jesu ŋɑu iyi ɑ̀ yɑ kpe Zudɑsi Isikɑriɔti inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑɛu í ni, 5 fiɑi tulɑreu ihɛ̃ ɑ́ yɔkɔ ku to fiɑi icɛi ɑdɔ̃ ɑkɑ̃. Nɑ mii í jɔ̀ ɑ kù tɑɑ kɑ kpɛ̃ɑ ilu ɑre ŋɑ fiɑu. 6 Iyi wɑ fɔ bɛɛbɛ kù jɛ wɑ ce ɑrɑɑrei ilu ɑre ŋɑu fɑ, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɛ ile dei. Nŋui í yɑ mɑɑ mu bɔɡɔi fiɑ nŋɑu, nɔ í yɑ mɑɑ ce ilei fiɑ iyi ɑ̀ yɑ dɑsiu. 7 Ammɑ Jesu í ni, jɔ̀ ɑbou si lɑɑkɑɛ. Amui í jilɛɑ ku bɑ ku fɑ̃sim ɑ bɛi ɑ sim. 8 Wɑɑti kɑ̃mɑ fei ɑɑ nɛ ilu ɑre ŋɑ si inɔ nŋɛ, ɑmmɑ ɑmu i kɑɑ nɛm do ɑjɔ fei ŋɑ.

À wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ ɑ kpɑ Lɑzɑɑ

9 Zuifu nkpɔ í ɡbɔ iyi Jesu í wɑ Betɑni, nɔ ɑ̀ bɔ bɛ. Kù jɛ nɑ Jesu nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ̀ yɛ Lɑzɑɑ iyi Jesu í jĩ hɑi si bɑlɛu. 10 Ammɑ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ bɑ ɑ kpɑ Lɑzɑɑ mɔ, 11 domi nɑ iriɛi Zuifu nkpɔ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ fitɑ hɑi bi tu ŋɑ ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛ.

Jesu wɑ lɔ inɔ ilu Jeruzɑlɛmu

(Cɔ Mɑtie 21:1-11; Mɑɑku 11:1-11; Luku 19:28-40)

12 Iju kumɑ́ɛ ŋɔi zɑmɑɑ iyi í nɑɑ jinɡɑuu í ɡbɔ iyi Jesu wɑ nɑɑ Zeruzɑlɛmu. 13 Ŋɔi ɑ̀ so wuɑi kpɑkpɑ ɑ̀ wɑɑ bɔ ku koɛ. À dɔ̃ ɑnu hee lele ɑ̀ wɑɑ ni, ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuɛ. Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ku weeɛ, ɑwɔ iyi ì wɑɑ nɑɑ do iriɛ. Ilɑɑɔ̃ ku weeɛ, ɑwɔ Ilɑɑlui Izirɛli *. 14 Jesu wee í bɑ ɑmɑ ɡbɑnkɛlɛ ɡɔ wɑ ɡũ. Bɛɛbɛi í ce si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

15 I mɑɑ̀ ce njo, iŋɛ inɛi Siɔ̃ɔ ŋɑ.

I cɔ ilɑɑlu nŋɛ í ɡũ ɑmɑ ɡbɑnkɛlɛ, wɑ nɑɑ.

16 Ide ŋɑu bɛ mɔcɔi Jesu ŋɑu ɑ kù ɡbɔ yɑɑseɛ wɑɑti bɛɛbɛ, ɑmmɑ wɑɑti iyi í nyi lelei Aɔ̃ do ɑmboeɛ, ɑ̀ ye ɡiɡi iyi mii ŋɑu fei ɑ̀ kɔɔ si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ nɑ iriɛ, ɑ̀ nɔ ɑ̀ ceɑɑ fei ndɛɛ.

17 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ do Jesu ɑjɔ wɑɑti iyi í kpe Lɑzɑɑ í jũu hɑi si bɑlɛu, ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ sisiɑ inɛ ŋɑ mii iyi Jesu í ce. 18 Ŋɔi í jɔ̀ zɑmɑɑu fei í bɔ ku koɛ bɛɛbɛ domi ɑ̀ ɡbɔ bɑɑui mɑɑmɑɑke iyi í ceu. 19 Nɑ nŋu, Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ fɔ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ̀ wɑɑ ni, i kù yɛ ɑ̀ mɔnɡɔ inɛɛu ihɛ̃i mɑm mɑm? Wee inɛi ɑndunyɑ ŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ tooɛ.

Gɛrɛki ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɛ Jesu

20 Wee Gɛrɛki ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ si inɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ Zeruzɑlɛmu Ilɑɑɔ̃ ku ɡulɛɑ wɑɑtii jinɡɑuu. 21 Ŋɔi ɑ̀ bɔ bi Filipu inɛi Bɛsɑidɑ si ilɛi Gɑlileeu, ɑ̀ ni, mɔkɔɔyi, ɑ̀ wɑɑ bi Jesu ku yɛ.

22 Ŋɔi Filipu í koo í sɔ̃ Anderee, nɔ Anderee do Filipu ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ̃ Jesu. 23 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑwɑɑti í to mbɛ bɛi bii inɛ ŋɑ ɑɑ yɛ ɑmboei ɑmu Amɑi Amɑnɛ. 24 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bii ijui iyɑ kù cuku si ilɛ kù ku, nŋu ɑkɑ̃i ɑ́ mɑɑ wɛɛ. Ammɑ bii í ku ɑ́ bí iju nkpɔ nkpɔ. 25 Inɛ iyi í bi kuwɛɛɛ ɑ́ nɑ ku kuɑɛ. Inɛ mɔ iyi kù sɑɑlu kuwɛɛɛ nɡɔɡɔ, sɔɔlui kuwɛɛ hɑi tɑ̃i lɑfɛ̃ɛ wɑ ce. 26 Inɛ iyi í wɛɛ nɑ irim ku toom wɑ. Nɔ bii ǹ wɑ, bɛi lɑfɛ̃ɛ mɔ ɑ́ wɑ. Bii inɛ ɡɔ í wɛɛ nɑ irim, Bɑɑm ɑ́ ceɑ lɑfɛ̃ɛ bɛɛrɛ.

Jesu wɑ fɔ idei ikuɛ

27 Ŋɔi Jesu í ni, nsɛi inɔm í fɔ jiidɑ jiidɑ. N kù mɑ̀ bɑɑ bɛirei ɑn fɔ. Mɑ̀ n tɔɔ Bɑɑbɑ ku nyɑm si wɑhɑlɑ iyi ɑ́ bɑm nsɛiu ihɛ̃i yɑ. Aɑwo, n kɑɑ n ce bɛɛbɛ domi nɑ nŋui í jɔ̀ ǹ nɑɑ. 28 Bɑɑbɑ, jɔ̀ iriɛ ku nɛ bɛɛrɛ. Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ wɑ hɑi lele í ni, ǹ jɔ̀ ì nɛ bɛɛrɛ tɑ̃ nɔ ɑn jɔ̀ ku kɔ̃ɔsi mɑ́. 29 Iyi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔu, ŋɔi ɑ̀ ni, kulɑi ijĩi. Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ni, ɑmɑlekɑ ɡɔi wɑ bɑɑ ide ku fɔ.

30 Nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, kù jɛ nɑ irim nii ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔu bɛ, ɑmmɑ nɑ iri nŋɛi. 31 Nsɛi ɑjɔ í to wɑ mbɛ si bii Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti inɛi ɑndunyɑ ŋɑ. Bɛbɛii ɑɑ lele Seetɑm ilɑɑlui ɑndunyɑu. 32 Wɑɑti iyi ɑɑ som hɑi ilɛ ɑ kɔɑm lele, wɑɑti bɛɛbɛi ɑn fɑ inɛ fei wɑ bi tom. 33 Si ideu bɛ Jesu wɑ sisi yɑɑse bɛi nŋu ɑ́ kui. 34 Ŋɔi zɑmɑɑu í sɔ̃ɔ í ni, ɑ̀ ɡbɔ si tiɑi woodɑ nwɑ iyi inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ɑ́ mɑɑ wɛɛi hee do ɑjɔ fei. Bɛirei í ce ì wɑɑ ni kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi ɑ kù so Amɑi Amɑnɛ hɑi ilɛ ɑ kɔɑɛ lele. Yooi í jɛ Amɑi Amɑnɛu.

35 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, í ɡbe keeke iyi inyɑ kumɑ́ kɑɑ wɑ ɑnini nŋɛ mɑ́. Í sĩɑ i yɑ mɑɑ nɛ si wɑɑti iyi ì nɛ inyɑ kumɑ́u ŋɑ ku bɑ ilu kuku ku mɑɑ̀ nɑ ku boe ŋɛ, domi inɛ iyi wɑ nɛ si ilu kuku ci yɑ mɑ̀ bii wɑ bɔ. 36 Nɑ nŋu, i dɑsi inyɑ kumɑ́u nɑɑnɛ wɑɑti iyi ì nɔɔ ŋɑ ku bɑ i jɛ ɑmɑi inyɑ kumɑ́ ŋɑ.

Zuifu ŋɑ ɑ kù dɑsi Jesu nɑɑnɛ

Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í dede hɑi inɔ nŋɑ í nɛ í koo í mɑnji. 37 Bɑɑ do iyi í ce mɑɑmɑɑke nkpɔ fei si wɑju nŋɑ ɑ kù dɑsiɛ nɑɑnɛ. 38 Bɛɛbɛi ide iyi wɑlii Ezɑi í fɔu í ce. Í ni,

Lɑfɛ̃ɛ, yooi í dɑsi wɑɑzo nwɑ nɑɑnɛ.

Mɑ̀ bi yooi Lɑfɛ̃ɛ í nyisi ɡbuɡbɑ̃ɛ.

39-40 Wɑlii Ezɑi í fɔ mɑ́ í ni,

Ilɑɑɔ̃ í fɛɛju ŋɑ,

Ku bɑ ɑ mɑɑ̀ yɛ ilu.

Nɔ í jɔ̀ idɔ nŋɑ í le

Ku bɑ ɑ mɑɑ̀ mɑ̀ do bisi nŋɑ.

Í ce bɛɛbɛi ku bɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ kpɑɑsi idɔ nɔ nŋu ku jɔ̀ ɑ bɑ iri.

Ŋɔi í jɔ̀ ɑ kù yɔkɔ ɑ kù dɑsi nɑɑnɛ. 41 Ezɑi í fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ í yɛ ɑmboei Jesu nɔ í fɔ ide nɑ iriɛ.

42 Do nŋu fei, bɑɑ inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu nkpɔ í dɑsi Jesu nɑɑnɛ. Ammɑ si bɛi ɑ̀ wɑɑ ce njoi Fɑrisi ŋɑu ɑ kù jɛsi si bɑntumɑ ku bɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ ɡɑnji ŋɑ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑu ku bɔ mɑ́. 43 A kù wɑɑ bi ɑ lele ɑŋɑ hɑi bɛi si nɑ iyi í jɔ̀ sɑɑbui ɑmɑnɛ ŋɑi ɑ̀ bi í re ti Ilɑɑɔ̃.

Idei Jesui ɑ́ yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ

44 Ŋɔi Jesu í fɔ ide hee lele í ni, inɛ iyi í dɑsim nɑɑnɛ, kù jɛ ɑmu ɑkɑ̃i í dɑsi nɑɑnɛ, í dɑsi inɛ iyi í bɛm wɑ mɔ nɑɑnɛi. 45 Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi í yɛm í yɛ inɛ iyi í bɛm wɑi. 46 Amui ǹ jɛ inyɑ kumɑ́, nɔ ǹ nɑɑi si ɑndunyɑ ku bɑ inɛ iyi í dɑsim nɑɑnɛ fei ku mɑɑ̀ wɑ si ilu kuku mɑ́. 47 Inɛ iyi í ɡbɔ idem nɔ kù wɑɑ sɑɑluɛ, kù jɛ ɑmui ɑn yɛ tɑɑlei lɑfɛ̃ɛ. Amu ǹ nɑɑi n nɑ n fɑɑbɑ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, n kù nɑɑ ku yɛ tɑɑle nŋɑ. 48 Inɛ iyi í kɔsim nɔ kù ɡbɑ idem, í nɛ mii iyi ɑ́ yɛ tɑɑlei lɑfɛ̃ɛi. Ide ŋɑ iyi ǹ fɔ, nŋui ɑ́ yɛ tɑɑlei lɑfɛ̃ɛ si ɑjɔi ɑnkɑ̃ɑnyiu. 49 Ideui ɑ́ yɛ tɑɑleɛ si nɑ iyi í jɔ̀ n kù wɑ n fɔ ide do yiikoi ɑrɑm, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ tɑkɑɛi í sɔ̃m ide ŋɑ iyi ɑn fɔ. Nŋui í nɔ í bɛm wɑ. 50 Ǹ mɑ̀ iyi ide ŋɑ iyi í sɔ̃m ŋɑu kuwɛɛ hɑi tɑ̃i ɑ́ jɛ kɔkɔɔ nŋɑ. Ŋɔi í jɔ̀ ide iyi ǹ wɑ n fɔ, ǹ wɑ n fɔɔi bɛi Bɑɑbɑ í sɔ̃m.

13

Jesu í wiɛ isɛi mɔcɔɛ ŋɑ

1 Ajɔ iyi bii iju í mɑ́ ɑ́ jɛ jinɡɑui Iku ku kuɑu í to. Nɔ Jesu í mɑ̀ iyi wɑɑtii nŋu í to mbɛ nŋu ku nɛ hɑi ɑndunyɑ nŋu ku bɔ bi Bɑɑi nŋu. Hɑi sinte hee ku bɑɑ nsɛi í nɛ kubii inɛɛ ŋɑ, nɔ kubi nŋɑ iyi í nɛu í bɔòi hee kɔɔ.

2 Ŋɔi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɛ ɑjɔ. Wee Seetɑm í tɑle si Zudɑsi Isikɑriɔti ɑmɑi Simɔɔu ku zɑmbɑɛ tɑ̃. 3 Jesu tɑkɑɛ í mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í dɑɑ nŋu mii fei si ɑwɔ, í nɔ í mɑ̀ iyi nŋu í nɑɑi hɑi bi Ilɑɑɔ̃ nɔ nŋu wɑ nyi bɛ mɑ́. 4 Ŋɔi í dede hɑi bi ku jɛu í bɔ́ kumbooɛ í jilɔɔ, nɔ í so ɑcɔ ɡɔ í dĩ si kpɑkɑɛ. 5 Ŋɔi í bu inyi si jɛɛ wɑ wiɛò kutɛi mɔcɔɛ ŋɑ nɔ wɑ ɡbɑ̃ɑ do ɑcɔ iyi í dĩ si kpɑkɑɛu. 6 Iyi í to si Simɔɔ Piɛɛ ŋɔi Piɛɛ í beeɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ɑwɔi ɑɑ wiɛ kutɛm? 7 Nɔ Jesu í jɛɑɑ í ni, i kù mɑ̀ mii iyi ǹ wɑ n ce nsɛi, ɑmmɑ bii í kɔ̃ɔsi ɑɑ nɑ i mɑ̀. 8 Ŋɔi Piɛɛ í ni, ɑɑwo, ɑwɔ si ɑɑ wiɛm kutɛm pɑi. Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, bii n kù wiɛ kutɛɛ i kɑɑ jɛ inɛm mɑ́. 9 Ŋɔi Simɔɔ Piɛɛ í ni, debɛi Lɑfɛ̃ɛ, kù jɛ kutɛm nŋu ɑkɑ̃i ɑɑ wiɛ mɛɛ, wiɛ ɑwɔm do irim fei. 10 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, inɛ iyi í wɛ tɑ̃ kù nɛ bukɑɑtɑi ku wɛ mɑ́ í ɡbe isɛɛ ŋɑ ku bɑ ku mɑ́ mɑm mɑm. Iŋɛ ì mɑ́, ɑmmɑ kù jɛ iŋɛ fei. 11 Wee Jesu í mɑ̀ inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑ nŋu tɑ̃, ŋɔi í jɔ̀ í ni kù jɛ ɑŋɑ feii ɑ̀ mɑ́.

12 Iyi í wiɛ kutɛ nŋɑ ŋɑ í tɑ̃, ŋɔi í so kumbooɛ í dɑsi, nɔ í nyi ɑɡbɛɛ mɑ́ í bɛi í bee ŋɑ í ni, ì mɑ̀ yɑɑsei icɛ iyi ǹ ce nŋɛu bɛ ŋɑ? 13 Ì yɑ mɑɑ kpem Mɛɛtu do Lɑfɛ̃ɛ ŋɑ. Ntɔi ì wɑɑ fɔ ŋɑ, domi bɛɛbɛi ǹ jɛ. 14 To, bii ɑmu iyi ǹ jɛ Lɑfɛ̃ɛ do Mɛɛtu nŋɛ ǹ wiɛ kutɛ nŋɛ ŋɑ, í sĩɑ iŋɛ mɔ i yɑ wiɛ kutɛi njɛ ŋɑ. 15 Yɑɑse jiidɑi ǹ nyisi ŋɛ bɛ ku bɑ iŋɛ mɔ i yɑ ceɑ njɛ bɛi ǹ ce nŋɛ. 16 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, woo ce icɛ ci yɑ lɑ ku re inɛ nɡboɛ. Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi ɑ̀ bɛ ci yɑ lɑ ku re inɛ iyi í bɔɔ. 17 Nsɛi wee ì mɑ̀ yɑɑsei iyi ihɛ̃ ŋɑ. Bii ì wɑɑ coo ŋɑ, ɑɑ nɛ inɔ didɔ̃ ŋɑ.

18 Kù jɛ iŋɛ feii ǹ wɑ n fɑ̃ɑ. Ǹ mɑ̀ inɛ ŋɑ iyi ǹ cicɑi. Ammɑ kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ kù kɔ̃. Kukɔu í ni, inɛ iyi wɑ bɑm ku jɛ ɑjɔ, nŋui í sindɑ í jɛ mbɛɛm. 19 Hɑi nsɛi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi hee ide ŋɑu ku mɑɑ ce ku bɑ bii í nɑ í ce i dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑmui ǹ jɛ inɛ iyi ǹ ni ǹ jɛu. 20 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi í ɡbɑ inɛ iyi ǹ bɛ, ɑmui í ɡbɑ. Nɔ inɛ iyi í ɡbɑm, inɛ iyi í bɛm wɑi í ɡbɑ.

Jesu wɑ fɔ iyi Zudɑsi ɑ́ zɑmbɑ nŋu

(Cɔ Mɑtie 26:20-25; Mɑɑku 14:17-21; Luku 22:21-23)

21 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi inɔɛ í fɔ kɑɑ kɑɑ. Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ í ni, ntɔ ntɔ ɑn sɔ̃ ŋɛ, inɛ ɑkɑ̃ nŋɛi ɑ́ zɑmbɑm. 22 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ cɔ njɛ domi ɑ kù mɑ̀ inɛ iyi wɑ fɑ̃ɑ. 23 Wee inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ, inɛ iyi Jesu í bi jiidɑ jiidɑu, wɑ ɡbesi ɡɛndɛi Jesu. 24 Ŋɔi Simɔɔ Piɛɛ í ceɑɑ nyindɑ do ɑwɔ ku bee Jesu yooi wɑ fɑ̃ɑ. 25 Ŋɔi mɔcɔ iyi wɑ ɡbesi ɡɛndɛi Jesuu í beeɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, yooi ì wɑɑ fɑ̃ɑ. 26 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ɑn bu kili nɔ n ɡusi ɑyɛ, inɛ iyi ǹ nɑ, lɑfɛ̃ɛi. Ŋɔi í bu kiliu í nɑ Zudɑsi ɑmɑi Simɔɔ Isikɑriɔti. 27 Hɑi wɑɑti iyi Zudɑsi í ɡbɑ kiliu ɡbɑkɑ̃ Seetɑm í lɔ siɛi. Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, mii iyi ɑɑ ce, coo do njumɑ.

28 Ammɑ si inɔ nŋɑ inɛ ɡɔ kù mɑ̀ mii iyi í jɔ̀ í sɔ̃ɔ bɛɛbɛ. 29 Si bɛi Zudɑsii wɑ mu bɔɡɔi fiɑ nŋɑu, ŋɔi í jɔ̀ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ tɑmɑɑ Jesu í ni koo rɑ nɡɔɡɔ wɑ iyi ɑŋɑ ɑɑ jɛò jinɡɑui wɑlɑkɔ wɑ sɔ̃ɔ ku muɑ ilu ɑre ŋɑ fiɑ. 30 Iyi Zudɑsi í ɡbɑ ciliu í mi ɡbɑkɑ̃ ŋɔi í fitɑ. Wee í ko idũ í dũ.

Woodɑ titɔ̃

31 Iyi Zudɑsi í fitɑ ŋɔi Jesu í ni, bɛbɛii inɛ ŋɑ ɑɑ yɛ ɑmboei ɑmu Amɑi Amɑnɛ, nɔ ɑɑ yɛ ti Ilɑɑɔ̃ mɔ nɑ irim. 32 Si bɛi inɛ ŋɑ ɑɑ yɛ ɑmboei Ilɑɑɔ̃ nɑ irim, nŋu tɑkɑɛ ɑ́ jɔ̀ ɑ yɛ ti ɑmu mɔ. Á coo mɔi kɑɑ kpɛ. 33 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, wɑɑti keekei í ɡbe iyi ɑn wɛɛ do iŋɛ, nɔ si ɑnyiɛ ɑɑ nɑ i mɑɑ dɛdɛɛm ŋɑ. Ammɑ ide iyi ǹ sɔ̃ Zuifu ŋɑu nŋui ǹ wɑ n sɔ̃ iŋɛ mɔ bɛ nsɛi. I kɑɑ yɔkɔ i bɔ bii ǹ wɑ n bɔ ŋɑ. 34 Woodɑ titɔ̃ iyi ǹ wɑ n jilɛ nŋɛ wee, i yɑ bi njɛ ŋɑ. Si bɛi ǹ bi ŋɛ, iŋɛ mɔ i yɑ bi njɛ ŋɑ. 35 Bii ì bi njɛ ŋɑ, inɛ fei ɑ́ mɑ̀ iyi ì jɛ mɔcɔm ŋɑ.

Jesu wɑ fɔ iyi Piɛɛ ɑ́ jɑ̃ ku ni nŋu kù mɑ̀ɑ

36 Ŋɔi Simɔɔ Piɛɛ í bee Jesu í ni, iwoi ì wɑɑ bɔ Lɑfɛ̃ɛ. Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, bii ǹ wɑ n bɔ i kɑɑ yɔkɔ i toom nsɛi, ɑmmɑ bii í kɔ̃ɔsi ɑɑ toom wɑ bɛ. 37 Ŋɔi Piɛɛ í beeɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bɛirei í ce n kɑɑ n yɔkɔ n tooɛ nsɛi. Ǹ tɑ̃ sɔɔlu n nɑ kuwɛɛm nɑ iriɛ. 38 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ì tɑ̃ sɔɔlu i nɑ kuwɛɛɛ nɑ irim do ntɔ? Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ɛi, hee ɑjɛɛ ku mɑɑ kɔ ɑɑ jɑ̃ isɛ ɡbɛɛtɑ i ni i kù mɑ̀m.

14

Jesui í jɛ kpɑ̃ɑ iyi wɑ bɔ bi Bɑɑbɑ

1 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ mɔcɔɛ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ yɑ wɛɛ do inɔ ku fɔ ŋɑ. I dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ nɔ i dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ. 2 Bi ku wɑ í kpɔ kpɑsɛ̃i Bɑɑm. Nɔ wee ǹ wɑ n koo bɛ n koo n ce nŋɛ sɔɔlui bi ku wɑ. Bii kù jɛ ntɔ, n kɑɑ n sɔ̃ ŋɛ. 3 Bii ǹ koo ǹ ce nŋɛ bi ku wɑ ǹ tɑ̃ ɑn nyi wɑ mɑ́, n nɑɑ n ɡbɑ̃ ŋɛ n bɔò ŋɛ bi tom ku bɑ iŋɛ mɔ i wɑ bii ǹ wɑ. 4 Bii ǹ wɑ n bɔ ì mɑ̀ kpɑ̃ɑu ŋɑ.

5 Ŋɔi Tomɑɑ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ɑ kù mɑ̀ bɑɑ bii ì wɑɑ bɔ mɔm. Bɛirei ɑɑ kɑ ce kɑ mɑ̀ kpɑ̃ɑu. 6 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ɑmui ǹ jɛ kpɑ̃ɑ, do ntɔ, do kuwɛɛ. Inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ bɔ bi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ bii kù jɛ hɑi do bi tom. 7 Bii ì mɑ̀m ŋɑ, ɑɑ mɑ̀ Bɑɑm ŋɑ. Nɔ hɑi nsɛi ì mɑ̀ɑ ŋɑ ì nɔ ì yɔɔ ŋɑ.

8 Ŋɔi Filipu í ni, Lɑfɛ̃ɛ, nyisi wɑ Bɑɑbɑ, nŋu bɛ ɑ́ to wɑ. 9 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, Filipu, hɑi kukpɛi ǹ wɑ inɔ nŋɛ ihɛ̃ nɔ i kù mɑ̀m? Inɛ iyi í yɛm í yɛ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑi. To, nɑ mii í ce ì wɑɑ ni, nyisi wɑ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ mɑ́. 10 I kù dɑsi nɑɑnɛ iyi ǹ wɑ si Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ, nɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ mɔ í wɑ sim ni? Ide iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, n kù wɑ n fɔɔ do yiikoi ɑmu tɑkɑm. Ammɑ Bɑɑbɑ í wɑ sim nɔ nŋui wɑ ce icɛɛ. 11 I dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ iyi ǹ wɑ si Bɑɑbɑ nɔ Bɑɑbɑ mɔ í wɑ sim. Wɑlɑkɔ i dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ bɑɑ nɑ icɛu tɑkɑɛ iyi ì wɑɑ yɛ ŋɑ. 12 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, inɛ iyi í dɑsim nɑɑnɛ, lɑfɛ̃ɛ mɔ ɑ́ ce icɛ iyi ǹ wɑ n ce, nɔ ɑ́ ce ku lɑ ku re bɛɛbɛ mɔm, domi wee ǹ wɑ n bɔ bi Bɑɑbɑ. 13 Nɔ mii iyi ɑɑ tɔɔɛ do irim ŋɑ fei ɑn coo ku bɑ ɑmu Amɑu n nyisiò ɑmboei Bɑɑbɑ. 14 Bii ì tɔɔɛ nɡɔɡɔ do irim ɑɑ bɑ ŋɑ.

Jesu í ce kuwɑ̃ nŋu ku bɛ Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ

15 Nɔ Jesu í ni mɑ́, bii ì bim ŋɑ ɑɑ jirimɑ mii iyi ǹ ni i ce ŋɑ. 16 Nɔ ɑn tɔɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ ku mu nŋɛ Woo muɑ ɡbuɡbɑ̃ mmuɛ wɑ, iyi ɑ́ mɑɑ wɛɛ do iŋɛ hee do ɑjɔ fei. 17 Woo muɑ ɡbuɡbɑ̃u Hundei Ilɑɑɔ̃i, nŋui ɑ́ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ ntɔu. Inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ ɡbɑɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù wɑɑ yɔɔ, bɛɛbɛ mɔi ɑ kù mɑ̀ɑ. Ammɑ iŋɛ ì mɑ̀ɑ ŋɑ, domi í wɛɛ do iŋɛ, ɑ́ nɔ ku wɑ si idɔ nŋɛ.

18 N kɑɑ n jɔ̀ ŋɛ kɔyɔ. An nɑ n nyi wɑ bi tu ŋɛ mɑ́. 19 Í ɡbe keeke nsɛi iyi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ kɑɑ yɛm mɑ́, ɑmmɑ iŋɛ ɑɑ yɛm ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ wɛɛ, nɔ iŋɛ mɔ ɑɑ wɛɛ ŋɑ. 20 Wɑɑti iyi ɑjɔu í to wɑ ɑɑ mɑ̀ ŋɑ iyi ǹ wɑ si Bɑɑm nɔ iŋɛ mɔ ì wɑ sim ŋɑ nɔ ɑmu mɔ ǹ wɑ si ŋɛ.

21 Inɛ iyi í mɑ̀ woodɑm nɔ wɑ jirimɑɛ, lɑfɛ̃ɛi í bim. Inɛ iyi í bim, Bɑɑm ɑ́ bi nŋu mɔ, nɔ ɑmu tɑkɑm ɑn bi lɑfɛ̃ɛ, nɔ ɑn nyisiɛ ɑrɑm.

22 Zudɑsi ɡɔ í wɑ bɛ, ɑmmɑ kù jɛ Zudɑsi Isikɑriɔti. Nŋui í beeɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, bɛirei ɑɑ ce i nyisi wɑ ɑrɑɛ nɔ i kɑɑ nyisi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ. 23 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, inɛ iyi í bim fei ɑ́ ɡbɔ idem, nɔ Bɑɑm ɑ́ bi lɑfɛ̃ɛ nɔ ɑmu do Bɑɑm nɔu fei ɑɑ kɑ nɑ kɑ ce bi ku wɑ si idɔi lɑfɛ̃ɛ. 24 Inɛ iyi kù bim, lɑfɛɛ kɑɑ jirimɑ idem pɑi. Nɔ ide iyi ì wɑɑ ɡbɔ ŋɑu ihɛ̃ ŋɑ, kù jɛ idei ɑmu tɑkɑm, ɑmmɑ idei Bɑɑbɑi. Nŋui í bɛm wɑ.

25 Ide ŋɑu ihɛ̃ fei ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi hɑi wɑɑti iyi ǹ wɑ inɔ nŋɛ ihɛ̃. 26 Ammɑ Hundei Ilɑɑɔ̃, Woo muɑ ɡbuɡbɑ̃u, ɑ́ mɑɑ kɔ ŋɛ si mii fei, nɔ ku mɑɑ ye ŋɛ ɡiɡii ide ŋɑ iyi ǹ tɑko ǹ sɔ̃ ŋɛ fei. Nŋui Bɑɑbɑ ɑ́ bɛ nŋɛ wɑ do irim nɔu.

27 Lɑɑkɑi ku sũi ǹ wɑ n jɔ̀ nŋɛ. Bɛi ɑmu tɑkɑm ǹ wɛɛò lɑɑkɑi ku sũ, bɛɛbɛ mɔi ɑn jɔ̀ iŋɛ mɔ í wɛɛò lɑɑkɑi ku sũ. Nɔ lɑɑkɑi ku sũ iyi ɑn mu nŋɛu kɑɑ jɛ bɛi ti ɑndunyɑ. Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ wɛɛò inɔ ku fɔ ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ jɔ̀ ziɡi nŋɛ ku dɑ. 28 Ì ɡbɔ ŋɑ iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ ǹ ni ǹ wɑ n koo ɑmmɑ ɑn nyi wɑ bi tu ŋɛ mɑ́. Bii ì bim ŋɑ ɑɑ wɛɛ do inɔ didɔ̃ ŋɑ do iyi ǹ wɑ n bɔ bi Bɑɑbɑ, domi nŋui í rem. 29 Nɑ ŋɔi í ce ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ hɑi nsɛi hee ide ŋɑu ku mɑɑ ce, ku bɑ bii ideu í nɑ í ce i dɑsim nɑɑnɛ ŋɑ. 30 N kɑɑ n bɑ n sɔ̃ ŋɛ ide nkpɔ mɑ́ si nɑ iyi í jɔ̀ Seetɑm ilɑɑlui ɑndunyɑu wɑ nɑɑ, ɑmmɑ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ kɑ̃mɑ sim. 31 To, i dede kɑ nɛ ku bɑ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ mɑ̀ iyi ǹ bi Bɑɑbɑ nɔ ǹ wɑ n ce fei ndɛɛ si bɛi Bɑɑbɑ í nɑm woodɑɛ.

15

Jesui í jɛ icui jĩi ndii rezɛ̃ɛ

1 Si ɑnyii nŋu nɔ Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ɑmui ǹ jɛ icui jĩi ndii rezɛ̃ɛ nɔ Bɑɑm mɔi í jɛ woo loɡooɛ. 2 Amɑɑwɔm ŋɑ iyi ɑ ci yɑ so fei, nŋui í yɑ dɑ ŋɑ ku nyɔ ŋɑ. Amɑɑwɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ so mɔ í yɑ kɔtɑ ŋɑi ku bɑ kuso nŋɑ ku kɔ̃ɔsi. 3 Iŋɛ í mɑ́ tɑ̃ do sɑɑbui ide iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ. 4 I jɔ̀ i mɑ́ sim ŋɑ, nɔ ɑmu mɔ ɑn mɑ́ si ŋɛ. Si bɛi ɑmɑɑwɔ kɑɑ yɔkɔ ku so iso do ɑrɑɛ bii kù jɛ wɑ mɑ́ si icui jĩi, bɛɛbɛ mɔi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i kɑɑ yɔkɔ i so bii i kù wɑɑ mɑ́ sim ŋɑ.

5 Amui ǹ jɛ icui jĩi ndii rezɛ̃ɛ, iŋɛ mɔi ì jɛ ɑmɑɑwɔɛ ŋɑ. Inɛ iyi wɑ mɑ́ sim nɔ ɑmu mɔ ǹ wɑ n mɑ́ si lɑfɛ̃ɛ, ɑ́ so iso nkpɔ. Ammɑ bii kù jɛ do ɑmu i kɑɑ yɔkɔ i ce nɡɔɡɔ ŋɑ. 6 Inɛ iyi kù wɑɑ mɑ́ sim ɑɑ nyɑɑi ɑ nyɔɔ bɛi ɑ̀ yɑ nyɔ ɑmɑɑwɔi jĩi ŋɑ. Si ɑnyiɛ, bii ɑ̀ ɡbɛ nɔ ɑ tɔtɔɔ ŋɑ ɑ dɑsi ŋɑ inɑ ɑ jo. 7 Bii ì wɑɑ mɑ́ sim ŋɑ nɔ idem í wɑ si ŋɛ i tɔɔ mii iyi ì bi fei ŋɑ ɑɑ bɑ ŋɑ. 8 Iso nkpɔ ku so nŋɛi ɑ́ jɔ̀ irii Bɑɑm ku nɛ ɑmboe. Bɛɛbɛ mɔi ɑɑ nyisiò inɛ ŋɑ iyi iŋɛu mɔcɔm ŋɑi. 9 Ǹ bi ŋɛi bɛi Bɑɑm mɔ í bim. I jɔ̀ i wɑ si kubim ŋɑ. 10 Bii ì wɑɑ jirimɑ woodɑm ŋɑ, bɛɛbɛ mɔi ɑɑ wɑ si kubim ŋɑ, bɛi ɑmu mɔ ǹ jirimɑ woodɑi Bɑɑm nɔ ǹ wɑ si kubiɛ.

11 Ǹ sɔ̃ ŋɛ inɛ nŋu bɛi ku bɑ inɔ didɔ̃m ku wɑ si ŋɛ nɔ inɔ didɔ̃ nŋɛ ku kɔ̃. 12 Woodɑ iyi ǹ nɑ ŋɛ wee, i yɑ bi njɛ ŋɑ bɛi ǹ bi ŋɛ. 13 Kubi nlɑ ɡɔ kù wɛɛ iyi í re inɛ ku ku si ɑɡbɛi kpɑɑsiɛ ŋɑ. 14 Bii ì wɑɑ ce iyi ǹ dɑsi ŋɛ ì jɛ kpɑɑsim ŋɑi. 15 N kɑɑ n kpe ŋɛ ɑru mɑ́, domi ɑru ci yɑ mɑ̀ mii iyi lɑfɛ̃ɛɛ wɑ ce. Ammɑ ǹ wɑ n kpe ŋɛ kpɑɑsi ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ mii iyi ǹ ɡbɔ hɑi bi Bɑɑm fei, nŋui ǹ sɔ̃ ŋɛ bɛ. 16 Kù jɛ iŋɛi í cicɑɑm, ɑmmɑ ɑmui ǹ cicɑ ŋɛ. Nɔ ǹ nyɑ ŋɛ ikɑ̃ ku bɑ i yɑ so iso iyi ɑ́ kpɛ ŋɑ. Si bɛɛbɛ mii iyi ɑɑ tɔɔ Bɑɑbɑ do irim ŋɑ fei ɑ́ mu nŋɛ. 17 Iyi ǹ wɑ n dɑsi ŋɛ nŋui í jɛ i yɑ bi njɛ ŋɑ.

Inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ cé Jesu do inɛɛ ŋɑ

18 Bii inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ cé ŋɛ, i mɑ̀ ŋɑ iyi ɑmui ɑ̀ tɑko ɑ̀ cé. 19 Bii ì jɛ ti ɑndunyɑ ŋɑ, tilɑsi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑɑ bi ŋɛi, domi tu ŋɑi ì jɛ ŋɑ. Ammɑ ɑmu ǹ cicɑ ŋɛi ǹ nyɑ ŋɛ hɑi si ɑndunyɑ, nɔ i kù jɛ ti ɑndunyɑ mɑ́ ŋɑ. Nŋui í jɔ̀ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ cé ŋɛ. 20 Nɔ i ye ɡiɡii ide iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ ǹ ni woo ce icɛ ci yɑ lɑ ku re lɑfɛ̃ɛɛ. Bɛɛbɛi si bɛi ɑ̀ wɑhɑlɑm ɑɑ wɑhɑlɑ iŋɛ mɔ. Bii í jɛ ɑ̀ jirimɑ idem, bɛɛbɛ mɔi ɑɑ jirimɑ ide nŋɛ. 21 Ammɑ mii ŋɑu bɛ fei ɑɑ ce nŋɛi nɑ irim si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù mɑ̀ inɛ iyi í bɛm wɑ. 22 Bii n kù nɑɑ n kù sɔ̃ ŋɑ ide wo, dulum kɑɑ wɑ si iri nŋɑ. Ammɑ nsɛi ɑ kù nɛ bɛi ɑɑ ce ɑ ni ɑŋɑ ɑ kù mɑ̀ mɑ̀ dulum nii. 23 Inɛ iyi í cém í cé Bɑɑm mɔi. 24 Inɛ kɑ̃mɑ kù ce mii iyi ǹ ce si ɑnini nŋɑ. Bii n kù ce mii ŋɑu bɛ wo, dulum du ŋɑ kɑɑ wɑ si iri nŋɑ. Ammɑ wee nsɛi ɑ̀ yɛ fei ndɛɛ nɔ do nŋu fei ɑ̀ cé ɑmu do Bɑɑm. 25 Iyi bɛ í cei ku bɑ ide iyi ɑ̀ kɔ si tiɑi woodɑ nŋɑ ku kɔ̃ iyi í ni, ɑ̀ cém nɔ ɑ kù mɑ̀ iriò isɛɛ.

26 Ammɑ ɑn bɛ nŋɛ Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ, nŋui ɑ́ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ ntɔu. Nŋui í jɛ Woo muɑ ɡbuɡbɑ̃u, nɔ hɑi bi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑi ɑ́ nɑɑ. Bii í to wɑ nŋui ɑ́ jɛ nŋɛ sɛɛdɑm. 27 Nɔ iŋɛ mɔ ɑɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑm ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑwɑòɛ ŋɑi ɑ̀ wɛɛ hɑi wɑɑti iyi ǹ sinti icɛm.

16

1 Ide ŋɑu ihɛ̃ fei ǹ sɔ̃ ŋɛi ku bɑ i mɑɑ̀ koosɛ ŋɑ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ. 2 Aɑ nɑ ɑ ɡɑnji ŋɛ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ ku bɔ. Nɔ ɑwɑɑti wɑ nɑɑ iyi inɛ ŋɑ ɑɑ kpɑ inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ, nɔ ɑɑ mɑɑ tɑmɑɑ bɛi Ilɑɑɔ̃i ɑŋɑ ɑ̀ wɑɑ ceɑ icɛ. 3 Aɑ yɑ mɑɑ ce bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù mɑ̀m hee mɑ́ jɛ Bɑɑbɑ. 4 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ide ŋɑu ihɛ̃i ku bɑ bii ɑwɑɑtiu í to wɑ i ye ɡiɡi ŋɑ iyi ǹ tɑko ǹ sɔ̃ ŋɛ tɑ̃.

Icɛi Hundei Ilɑɑɔ̃

Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, n kù sɔ̃ ŋɛ ide ŋɑu ihɛ̃ hɑi sinte domi ɑwɑɛ ŋɑi ɑ̀ wɛɛ. 5 Wee nsɛi ǹ wɑ n bɔ bi inɛ iyi í bɛm wɑ, nɔ bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ kù beem iwoi ǹ wɑ n bɔ. 6 Ammɑ ideu ihɛ̃ iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ nŋui í fɔ inɔ nŋɛ kɑɑ kɑɑ, mɑ irei. 7 Do nŋu fei, ntɔi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, bii ǹ koo ɑrɑnfɑ̃ɑni nŋɛi. Arɑnfɑ̃ɑni nŋɛi, domi bii ǹ koo ɑn bɛ nŋɛ Woo muɑ ɡbuɡbɑ̃u wɑ, ɑmmɑ bii n kù koo kɑɑ nɑɑ bi tu ŋɛ. 8 Wɑɑti iyi ɑ́ to wɑ nŋui ɑ́ nyisi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ilu dulum ŋɑ, nɔ ku jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ mii iyi í jɛ dee dee, nɔ ku jɔ̀ ɑ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti inɛ ŋɑ. 9 Á nyisi ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ilu dulum ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù dɑsim nɑɑnɛ. 10 Á jɔ̀ ɑ́ mɑ̀ mii iyi í jɛ dee dee si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ wɑ n bɔ bi Bɑɑbɑ nɔ i kɑɑ yɛm mɑ́ ŋɑ. 11 Nɔ ɑ́ jɔ̀ ɑ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti inɛ ŋɑ domi í kiiti Seetɑm ilɑɑlui ɑndunyɑ tɑ̃ mɔm.

12 Ǹ nɛ mii nkpɔ iyi ɑn sɔ̃ ŋɛ mɑ́ ɑmmɑ ideu í re ŋɛ titɑ̃. 13 Wɑɑti iyi Hundei ntɔ ɑ́ to wɑ, nŋui ɑ́ jɔ̀ i mɑ̀ ntɔu fei ŋɑ. Kɑɑ fɔ ide do yiikoi nŋu tɑkɑɛ, ide ŋɑ iyi í ɡbɔ do iyi ɑ̀ nɑ ku cei ɑ́ sɔ̃ ŋɛ. 14 Nŋui ɑ́ jɔ̀ irim ku nɛ ɑmboe, domi idem nii ɑ́ ɡbɔ ku sisi nŋɛ. 15 Mii iyi Bɑɑbɑ í nɛ fei, tom nii. Ŋɔi í ce ǹ ni Hundei Ilɑɑɔ̃u ɑ́ ɡbɔ idem ku sisi nŋɛ.

Inɔ ku fɔ ɑ́ nɑ ku jɛ inɔ didɔ̃

16 Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, bii í kɔ̃ɔsi keeke i kɑɑ yɛm mɑ́ ŋɑ, nɔ bii í ce sɑ̃ɑ mɑ́ ɑɑ yɛm ŋɑ. 17 Ŋɔi mɔcɔɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, yoomɑi í jɛ yɑɑsei ideu bɛ. Í ni bii í kɔ̃ɔsi keeke ɑ kɑɑ kɑ yɛ nŋu nɔ bii í ce sɑ̃ɑ mɑ́ ɑɑ kɑ yɛ nŋu. Yoomɑi í jɛ yɑɑseɛ. Í ni nŋu wɑ bɔ bi Bɑɑi nŋu. Yoomɑi í jɛ yɑɑsei iyi bɛ mɔ mɑ́. 18 To, yoomɑi í jɛ yɑɑsei bii í kɔ̃ɔsi keeke. A kù mɑ̀ ide mii wɑ fɔ.

19 Wee Jesu í mɑ̀ iyi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ bee nŋu ideu. Ŋɔi í ni, to, ǹ sɔ̃ ŋɛ ǹ ni bii í kɔ̃ɔsi keeke i kɑɑ yɛm mɑ́ ŋɑ, nɔ bii í ce sɑ̃ɑ mɑ́ ɑɑ yɛm ŋɑ, mɑ̀ irei. Ideu bɛi ì wɑɑ bee ŋɑ? 20 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, ɑɑ kpɑtɑ i weeweɑ ŋɑ, ɑmmɑ ɑ́ dɔ̃ɑ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ si. Aɑ wɛɛ do inɔ kufɔ ŋɑ, ɑmmɑ inɔ kufɔ nŋɛ ɑ́ nɑ ku kpɑɑsi inɔ didɔ̃. 21 Bii inɑɑbo í ɡulɛ wɑ bi ku bí, í yɑ nɛ inɔ ku fɔ si nɑ iyi í jɔ̀ wɑɑtii ɑrɑ kuroɛi í to wɑ. Ammɑ bii í bí ɑmɑu í yɑ ɡbɛjɛ ɑrɑ kuroui domi inɔ didɔ̃ɛ í yɑ lɑ do iyi í bí ɑmɑ si ɑndunyɑ. 22 Bɛɛbɛi iŋɛ mɔ ì wɛɛò inɔ kufɔ si nsɛi ŋɑ. Ammɑ ɑn nɑ n yɛ ŋɛ mɑ́, ɑɑ wɛɛò inɔ didɔ̃ ŋɑ, nɔ inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku nyɑ inɔ didɔ̃ nŋɛu.

23 Bii ɑwɑɑtiu í to wɑ, i kɑɑ beem nkɑ̃mɑ ŋɑ. Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, mii iyi ɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do irim ŋɑ fei ɑ́ mu nŋɛ. 24 Hee nsɛi i kù tɔɔ nɡɔɡɔ do irim ŋɑ. I tɔɔ, ɑɑ bɑ ŋɑ ku bɑ inɔ didɔ̃ nŋɛ ku kɔ̃.

Jesu í kɑ̃miɑ ɑndunyɑ

25 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, ide ŋɑu ihɛ̃ fei nsɛi do mɔndɑi ǹ sɔ̃ ŋɛ. Ammɑ ɑwɑɑti wɑ nɑɑ, iyi n kɑɑ n sɔ̃ ŋɛ ide do mɔndɑ mɑ́. Ide iyi í jɛ idei Bɑɑbɑ ɑn sɔ̃ ŋɛi sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ do yɑɑseɛ. 26 Bii wɑɑtiu í to wɑ, ɑɑ tɔɔ Bɑɑbɑ do irim ŋɑ. N kɑɑ n sɔ̃ ŋɛ n ni ɑn tɔɔɛ nɑ iri nŋɛ mɑ́, 27 domi Bɑɑbɑ tɑkɑɛ í bi ŋɛ. Í bi ŋɛ si nɑ iyi í jɔ̀ iŋɛ mɔ ì bim, nɔ ì dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi hɑi bi tɛɛi ǹ nɑɑ. 28 Ntɔi, hɑi bi Bɑɑbɑi ǹ fitɑ wɑ ǹ nɑɑ ɑndunyɑ. Nsɛi ǹ wɑ n jɔ̀ ɑndunyɑ ǹ wɑ n bɔ bi Bɑɑm.

29 Ŋɔi mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, to, bɛbɛii ì wɑɑ fɔ ide do yɑɑse si nɑ iyi í jɔ̀ mɔndɑ kù wɑ si. 30 Nsɛi ɑ̀ mɑ̀ iyi ì mɑ̀ fei ndɛɛ, nɔ ì mɑ̀ lɑsɑbui idɔ nwɑ bɑɑ bii ɑ kù beeɛ ide ɡɔ. Ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ iyi hɑi bi Ilɑɑɔ̃i ì nɑɑ.

31 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, debɛi ì dɑsi nɑɑnɛ bɛbɛi ŋɑ? 32 I ce lɑɑkɑi ŋɑ. Awɑɑti wɑ nɑɑ nɔ í to wɑ tɑ̃ mɔm de, iyi inɛ ŋɑ ɑɑ jɔ̀ iŋɛ fei i fɑnɡɑɑ i jɔ̀ ɑmu ɑkɑ̃ i bɔ kpɑsɛ̃ ŋɑ. Do nŋu fei n kù jɛ ɑmu ɑkɑ̃, domi Bɑɑbɑ í wɛɛ do ɑmu. 33 Ide ŋɑu ihɛ̃ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi ku bɑ i nɛ lɑɑkɑi ku sũ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ iyi ɑwɑɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ. Si ɑndunyɑu ihɛ̃ ɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ, ɑmmɑ i mɑɑ̀ mɔnɡɔ temuɑ ŋɑ, domi ǹ kɑ̃miɑ ɑndunyɑ tɑ̃.

17

Jesu í ce kutɔɔ nɑ irii mɔcɔɛ ŋɑ

1 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi í wu iju lele í ni, Bɑɑbɑ, ɑwɑɑti í to. Jɔ̀ irii ɑmu Amɑɛ ku nɛ ɑmboe ku bɑ ɑmu mɔ n jɔ̀ titɛɛ ku nɛ ɑmboe, 2 nɔ inɛ ŋɑ iyi ì nɑm fei n mu nŋɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ si bɛi ì muum yiiko si inɛ fei. 3 Kuwɛɛ hɑi tɑ̃ui í jɛ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ɛ, ɑwɔ Ilɑɑɔ̃ ɑkɑ̃ ilu ntɔu, nɔ ɑ mɑ̀m, ɑmu Jesu Kirisi iyi ì bɛ wɑu. 4 Ǹ jɔ̀ iriɛ í nɛ ɑmboe si ilɛu ihɛ̃, nɔ icɛ ŋɑ iyi í dɑsim ku ceu fei ǹ coo. 5 Bɑɑbɑ, nsɛi ǹ wɑ n tɔɔɛi, jɔ̀ n nɛ ɑmboe bi tɛɛ bɛi ǹ tɑko ǹ nɛ wo hee ɑ mɑɑ tɑkɑ ɑndunyɑ.

6 Inɛ ŋɑ iyi ì cicɑ hɑi si ɑndunyɑ ì nɑm, ǹ jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ɛ. Tɛɛi ɑ̀ jɛ wo, nɔ ì so ŋɑ ì nɑm. À nɔ ɑ̀ wɑɑ jirimɑ ideɛ. 7 Nsɛi ɑ̀ mɑ̀ mii iyi ì nɑm fei, hɑi bi tɛɛi í nɑɑ, 8 domi ide ŋɑ iyi ì sɔ̃m nŋui ɑmu mɔ ǹ sɔ̃ ŋɑ, nɔ ɑ̀ ɡbɑ ideu. À mɑ̀ iyi ntɔ ntɔ hɑi bi tɛɛi ǹ nɑɑ nɔ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ iyi ɑwɔi ì bɛm wɑ.

9 Ǹ wɑ n tɔɔɛ nɑ iri nŋɑ. Kù jɛ nɑ irii inɛi ɑndunyɑ ŋɑi ǹ wɑ n tɔɔɛ, ɑmmɑ nɑ inɛ ŋɑ iyi ì nɑm ŋɑi, domi ɑŋɑi ɑ̀ jɛ tɛɛ. 10 Mii iyi ǹ nɛ fei tɛɛi, nɔ mii iyi ɑwɔ mɔ ì nɛ fei tom nii, nɔ irim í nɛ ɑmboe nɑ iri nŋɑ. 11 Nsɛi ǹ wɑ n nyi wɑ bi tɛɛ. Bii í kɔ̃ɔsi keeke n kɑɑ n mɑɑ n wɑ si ɑndunyɑ mɑ́, ɑŋɑi ɑɑ mɑɑ wɑ si ɑndunyɑu. Bɑɑbɑ kumɑ́, deɡbe ŋɑ do ɡbuɡbɑ̃i iriɛ iyi ì nɑm, ku bɑ ɑ jɛ ɑkɑ̃ si bɛi ɑwɑɛ ɑ̀ jɛ ɑkɑ̃. 12 Wɑɑti iyi ǹ wɛɛ do ɑŋɑ ǹ deɡbe ŋɑ do ɡbuɡbɑ̃i iriɛ, iri iyi ì nɑm nɔu. Ǹ deɡbe ŋɑ nɔ si inɔ nŋɑ bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ kù ce nfe, bii kù jɛ ɑmɑi nfeu bɑɑsi. Bɛɛbɛi kukɔi ideɛ í kɔ̃. 13 Nsɛi ǹ wɑ n nyi wɑ bi tɛɛ. Ide ŋɑu ihɛ̃ si ɑndunyɑu ihɛ̃i ǹ wɑ n fɔɔ, ku bɑ ɑŋɑ mɔ ɑ kɔ̃ò inɔ didɔ̃ nɑ irim. 14 Ǹ nɑ ŋɑ ideɛ, nɔ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ cé ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù jɛ ti ɑndunyɑ, si bɛi ɑmu mɔ n kù jɛ ti ɑndunyɑ. 15 N kù wɑ n tɔɔɛ i nyɑ ŋɑ hɑi si ɑndunyɑ, ɑmmɑ ǹ wɑ n tɔɔɛi i deɡbe ŋɑ ku bɑ Seetɑm inɛ lɑɑlɔu ku mɑɑ̀ nɔ ŋɑ. 16 A kù jɛ ti ɑndunyɑ si bɛi ɑmu mɔ n kù jɛ ti ɑndunyɑ. 17 Ideɛi í jɛ ntɔ. Jɔ̀ ideɛu ku nyɑ ŋɑ ikɑ̃ ɑ jɛ titɛɛ. 18 Ǹ bɛ ŋɑi si ɑndunyɑ si bɛi ɑwɔ mɔ ì bɛm si ɑndunyɑu. 19 Nɑ iri nŋɑi ǹ so ɑrɑm ǹ nɑɛ ku bɑ ɑŋɑ mɔ ɑ jɛ titɛɛ mɑm mɑm.

20 Kù jɛ ɑŋɑ ɑkɑ̃i ǹ wɑ n ceɑ kutɔɔ, ɑmmɑ do inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑɑ nɑ ɑ dɑsim nɑɑnɛ nɑ sɑɑbui ide nŋɑ. 21 Ǹ wɑ n tɔɔɛi ɑŋɑ fei ɑ jɛ ɑkɑ̃. Si bɛi ɑwɔ Bɑɑbɑ ì wɑ sim, nɔ ɑmu mɔ ǹ wɑ siɛ, jɔ̀ ɑ jɛ ɑkɑ̃ si wɑ ku bɑ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ dɑsi nɑɑnɛ iyi ɑwɔi ì bɛm wɑ. 22 Amboeɛ iyi ì jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ yɛ sim, nŋui ǹ jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ yɛ si ɑŋɑ mɔ ku bɑ ɑŋɑ mɔ ɑ jɛ ɑkɑ̃ bɛi ɑwɑɛ ɑ̀ jɛ ɑkɑ̃. 23 Jɔ̀ n wɑ si ŋɑ nɔ ɑwɔ mɔ i wɑ sim ku bɑ ɑ jɛ ɑkɑ̃ mɑm mɑm, nɔ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ mɑ̀ iyi ɑwɔi ì bɛm wɑ nɔ ì bi ŋɑi bɛi ì bim.

24 Bɑɑbɑ, ǹ bi inɛ ŋɑ iyi ì nɑm ɑ mɑɑ wɑ bi tom bii ɑn wɑ, ku bɑ ɑ yɛ ɑmboem, ɑmboe iyi ì muum. Ì muum ɑmboeui si nɑ iyi í jɔ̀ ì bim hɑi wɑɑti iyi ɑ kù tɑkɑ ɑndunyɑ. 25 Bɑɑbɑ ɑwɔ iyi ì jɛ dee dee, bɑɑ do iyi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ kù mɑ̀ɛ, ɑmu ǹ mɑ̀ɛ, nɔ inɛ ihɛ̃ ŋɑ mɔ ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑwɔi ì bɛm wɑ. 26 Ǹ jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ɛ, nɔ ɑn kɔ̃ɔ nŋɑ si kumɑ̀ɛ mɑ́ ku bɑ kubi iyi ì bim ku wɑ si ŋɑ, nɔ ɑmu mɔ n wɑ si ŋɑ.

18

À mu Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:47-56; Mɑɑku 14:43-50; Luku 22:47-53)

1 Iyi Jesu í ce kutɔɔɛ í tɑ̃, ŋɔi í fitɑ, nŋu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ bɔ lɑmbo ɡɔ iyi í wɑ icei ido iyi ɑ̀ yɑ kpe Sedorɔ̃ɔ. Ŋɔi í lɔ bɛ, nŋu do mɔcɔɛ ŋɑ. 2 Wee Zudɑsi inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑɛu mɔ í mɑ̀ inyɑu, domi ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ yɑ koo bɛ isɛ fɛɛfɛlo. 3 Ŋɔi í jɔ̀ Zudɑsi í bɔ bɛ do sooɡe ŋɑ do woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑ iyi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do Fɑrisi ŋɑu ɑ̀ bɛ wɑu. À wɑɑ mu jĩnɛi iɡũ nŋɑ do fitilɑ ŋɑ do inɑ juɡulɑ ŋɑ. 4 Jesu í bɛi wɑ mɑ̀ mii ŋɑ iyi ɑ́ bɑ nŋu fei. Iyi ɑ̀ to wɑ ŋɔi í sɛkɛɛ si ŋɑ í bee ŋɑ í ni, yooi ì wɑɑ dɛ ŋɑ. 5 Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiui ɑ̀ wɑɑ dɛdɛ. Ŋɔi Jesu í ni, ɑmui ihɛ̃ mɛɛ.

Wee Zudɑsi inɛ iyi ɑ́ zɑmbɑɛu, wɑ leekĩ bɛ ɑŋɑò ŋɑ ɑjɔ. 6 Iyi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, ɑmui ihɛ̃, ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ sɛkɛɛ do ɑnyi ɑ̀ koo ɑ̀ cuku ilɛ. 7 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ mɑ́ í ni, yooi ì wɑɑ dɛ ŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ ni, Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiui ɑ̀ wɑɑ dɛdɛ. 8 Nɔ Jesu í ni, ǹ sɔ̃ ŋɛ tɑ̃ ǹ ni ɑmui ihɛ̃. To, bii ɑmui ì wɑɑ dɛdɛ ŋɑ i jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbeu ɑ nɛ.

9 Bɛɛbɛi ide iyi í tɑko í fɔu í kɔ̃ iyi í ni, Bɑɑbɑ, inɛ ŋɑ iyi ì nɑm fei bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ kù ce nfe. 10 Wee Simɔɔ Piɛɛ í nɛ tɑɑkubɑ. Ŋɔi í yɔɔ í cɑfeò itĩ njɛi woo ce icɛi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u. Irii woo ce icɛui Mɑlikusu. 11 Ammɑ Jesu í sɔ̃ Piɛɛ í ni, sindo tɑɑkubɑɛ si ɑnkɔ̃ɔɛ. Ì wɑɑ tɑmɑɑ n kɑɑ n temuɑò ijuukpɑ̃ iyi Bɑɑbɑ í jilɛɛm nii?

À bɔò Jesu si wɑjui Ani

12 Ŋɔi sooɡe ŋɑ do inɛ nɡbo nŋɑ do Zuifu woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ mu Jesu ɑ̀ dũu. 13 Nɔ ɑ̀ tɑko ɑ̀ bɔòɛ bi Ani titɑ̃. Wee Aniu wɑ jɛ bɑɑi ɑboi Kɑifu, iyi í jɛ woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃ si ɑdɔ̃ nŋu. 14 Nɔ Kɑifu í sɔ̃ Zuifu kpɑɑsiɛ ŋɑu ideu ihɛ̃ wo í ni, ɑrɑnfɑ̃ɑni nwɑi inɛ ɑkɑ̃ ku ku si ɑɡbɛi dimi nwɑ.

Piɛɛ í jɑ̃ í ni nŋu kù jɛ mɔcɔi Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:69-70; Mɑɑku 14:66-68; Luku 22:55-57)

15 Wɑɑti iyi ɑ̀ mu Jesu ɑ̀ wɑɑ nɛɛ ŋɔi Simɔɔ Piɛɛ do mɔcɔ mmu ɡɔ ɑ̀ wɑɑ tooɛ. Wee woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í mɑ̀ mɔcɔ inɛ nŋu, ŋɔi í jɔ̀ mɔcɔu í bɑ í too Jesu í lɔò bɑntumɑi kpɑsɛ̃i woo wee nlɑu. 16 Ammɑ Piɛɛ í ɡbe wɑduude ɑndɛ koofɑ bɛ. Nɔ mɔcɔ iyi woo wee nlɑu í mɑ̀u, í fitɑ wɑ í nɑɑ í bɑ mudɛ̃ɛ iyi wɑ deɡbe koofɑu ide ku fɔ, nɔ í jɔ̀ Piɛɛ í lɔ. 17 Nɔ mudɛ̃ɛu í bee Piɛɛ í ni, kù jɛ ɑwɔ mɔ inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔi mɔkɔui yɑ. Ŋɔi Piɛɛ í ni, ɑɑwo, kù jɛ ɑmu.

18 Si bɛi tũtũ wɑ ceu, ŋɔi woo ce icɛ ŋɑ do woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ leekĩ kɔkɔi inɑ nyɛnyɛ ɑ̀ wɑɑ nyiɑ. Nɔ Piɛɛ mɔ í koo wɑ nyiɑ bi tu ŋɑ bɛ ɑjɔ.

Woo wee nlɑu í bee Jesu ide

(Cɔ Mɑtie 26:59-66; Mɑɑku 14:55-64; Luku 22:66-71)

19 Ŋɔi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í bee Jesu idei mɔcɔɛ ŋɑ do yɑɑsei cio iyi wɑ kɔ si. 20 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ideu si bɑntumɑi ǹ sɔ̃ inɛ fei. Ǹ yɑ n kɔ inɛ ŋɑ si ciom nii ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ do si kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, bii Zuifu ŋɑ fei ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ. N kù fɔ ide kɑ̃mɑ si ɑsii. 21 Nɑ mii í ce ì wɑɑ beem ide. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ idem, bee ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ iyi ǹ sɔ̃ ŋɑ, ɑŋɑi ɑɑ mɑ̀ mii iyi ǹ fɔ.

22 Iyi Jesu í fɔ bɛɛbɛ, ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu í sɑmbɑlɑɛ í ni, woo wee nlɑui ì wɑɑ jɛɑɑ ide nfe nfe bɛɛbɛ? 23 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, bii ide lɑɑlɔi ǹ fɔ, fɔɔ inɛ fei ku ɡbɔ. Ammɑ bii í jɛ ide jiidɑ mɔi ǹ fɔ, nɑ mii í ce ì wɑɑ sɑmbɑlɑm.

24 Nɔ Ani í jɔ̀ ɑ̀ dũu ɑ̀ bɔòɛ bi Kɑifu, woo wee nlɑu.

Piɛɛ í jɑ̃ mɑ́ í ni nŋu ku mɑ̀ Jesu

(Cɔ Mɑtie 26:71-75; Mɑɑku 14:69-71; Luku 22:58-62)

25 Wɑɑti iyi Simɔɔ Piɛɛ í wɑ bɛ wɑ nyiɑ inɑu ŋɔi ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, kù jɛ ɑwɔ mɔ inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔi mɔkɔui yɑ. Ŋɔi Piɛɛ í jɑ̃ í ni, ɑɑwo, kù jɛ ɑmu. 26 Wee woo ce icɛ ɑkɑ̃i woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í wɑ bɛ. Wɑ jɛ nyɑɑnzei inɛ iyi Piɛɛ í bu itĩɛu. Iyi í yɛ Piɛɛ ŋɔi í beeɛ í ni, n kù yɛɛ iŋɛò lɑmbo bɛi? 27 Ammɑ Piɛɛ í jɑ̃ mɑ́ í ni, ɑɑwo. Gbɑkɑ̃ ŋɔi ɑjɛɛ wɑ kɔ.

À bɔò Jesu si wɑjui Pilɑti

(Cɔ Mɑtie 17:1-2, 11-14; Mɑɑku 15:1-5; Luku 23:1-5)

28 Hɑi bi Kɑifu bɛ, inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu ɑ̀ bɔò Jesu bi ku kiitii ilu ilɛu bii Pilɑti í wɑ. Wee dɑɑdɑɑkɔi. Aŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ kù lɔ ile bi ku ce kiitiu ku bɑ ɑŋɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ jɛ ilu riisi ŋɑ. A kù bi ɑ jɛ ilu riisi domi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ bɑ ɑ jɛ ijɛi jinɡɑui Iku ku kuɑu. 29 Nŋui í jɔ̀ Pilɑti í fitɑ wɑ í nɑɑ í bɑ ŋɑ í bee ŋɑ í ni, tɑɑle yoomɑi ì yɛ si mɔkɔu ŋɑ. 30 Ŋɔi ɑ̀ ni, bii kù ce lɑɑlɔ, ɑ kɑɑ kɑ dɑɛ si ɑwɔ. 31 Ŋɔi Pilɑti í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i kooɛ i koo i kiiti do woodɑ nŋɛ. Ammɑ ɑ̀ ni, iŋɛ inɛi Romu ŋɑ i kù nɑ wɑ kpɑ̃ɑ iyi ɑɑ kɑ kpɑò ɑmɑnɛ ŋɑ.

32 Bɛɛbɛi idei Jesu í ce ku nyisiò dimii iku iyi ɑ́ ku. 33 Ŋɔi Pilɑti í lɔ ile bi ku ce kiitiu mɑ́ í kpe Jesu í beeɛ í ni, ɑwɔi ì jɛ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ? 34 Ŋɔi Jesu í ni, inɛ ɡɔi í sɔ̃ɛ bɛɛbɛ de, mɑ̀ ì nɔ ì wɑɑ beei. 35 Ammɑ Pilɑti í ni, ɑmuu Zuifui ǹ bɛi ǹ mɑ̀? Dimiɛ ŋɑ do inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑi ɑ̀ muɛ ɑ̀ dɑɑm si ɑwɔ. Mii ì ce. 36 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, bommɑm kù jɛ ti ɑndunyɑ. Bii í jɛ ti ɑndunyɑi, woo ce icɛm ŋɑ ɑɑ jɑ, ɑ kɑɑ jɛ ɑ mum ɑ nɑ inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu. Ammɑ bommɑm kù jɛ ti ɑndunyɑ ihɛ̃. 37 Ŋɔi Pilɑti í beeɛ í ni, debɛi, ɑwɔu ilɑɑlui? Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, ɑwɔi ì fɔ bɛɛbɛ. Ǹ nɑɑi si ɑndunyɑ, ɑ̀ bím nii n jɛ sɛɛdɑi ntɔ. Inɛ iyi í jɛ ti ntɔ fei ɑ́ ɡbɔ idem. 38 Nɔ Pilɑti í beeɛ í ni, dimii mii mɔm nii ɑ̀ yɑ kpe ntɔ.

À yɛ tɑɑlei Jesu ɑ bɑ ɑ kpɑɑ

(Cɔ Mɑtie 27:15-31; Mɑɑku 15:6-20; Luku 23:13-25)

Si ɑnyii ide ŋɑu ŋɔi Pilɑti í fitɑ mɑ́ í bɔ bi Zuifu ŋɑu. Í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑmu n kù yɛ tɑɑle kɑ̃mɑ si mɔkɔu. 39 Ammɑ si bɛi ɑ̀ nɛ dɔɔnɛɛ, ɑn jɔ̀ nŋɛ inɛi piisɔ̃ɔ ɑkɑ̃ si jinɡɑui Iku ku kuɑ. Ì bi n jɔ̀ nŋɛ ilɑɑlui Zuifu ŋɑu? 40 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu do ɡbuɡbɑ̃ ɑ̀ wɑɑ ni ɑŋɑ ɑ kù bi mɔkɔu bɛ. À wɑɑ ni Bɑrɑbɑsii ɑŋɑ ɑ̀ bi. Wee Bɑrɑbɑsiu í yɑ ce ilei.

19

1 Ŋɔi Pilɑti í jɔ̀ ɑ̀ cɑ̃ Jesu do kpɔtɔɔ. 2 Ŋɔi sooɡe ŋɑ ɑ̀ bɑ fulɑi ɑɡũ ɑ̀ dɑɑ Jesu si iriɛ, nɔ ɑ̀ dɑɑ si kumboo nkpɑ ɡɔ mɑ́ ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛò. 3 Ŋɔi ɑ̀ yɑ sɛkɛɛ siɛ wɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ mɑɑ coo fɔɔ ɑ mɑɑ ni, fɔɔ ilɑɑlui Zuifu ŋɑ. Nɔ ɑ mɑɑ sɑmbɑlɑɛ.

4 Ŋɔi Pilɑti í fitɑ wɑ mɑ í sɔ̃ zɑmɑɑu í ni, wee ɑn fitɑò nŋɛ mɔkɔu wɑ ku bɑ i mɑ̀ ŋɑ iyi n kù yɛ siɛ kurɑrɑ ɡɔ. 5 Ŋɔi í fitɑò Jesu wɑ do fulɑi ɑɡũu do kumboo nkpɑɛ. Ŋɔi Pilɑti í sɔ̃ ŋɑ í ni, mɔkɔu wee. 6 Iyi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ yɔɔ ŋɔi ɑ̀ wɑsi ku lɑ ɑ̀ wɑɑ ni, kpɑkpɑɛ si jĩi. Ŋɔi Pilɑti í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, i ɡbɑ i kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu. Ammɑ ɑmu n kù yɛ siɛ tɑɑle ɡɔ. 7 Ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑ̀ nɛ woodɑ ɡɔ, nɔ si woodɑi ɑŋɑu í ɡbe de ɑ kpɑɑi domi wɑ ni nŋuu ɑmɑi Ilɑɑɔ̃i.

8 Iyi Pilɑti í ɡbɔ ideu, njo í muu mɑ́ hee í cɑɑ. 9 Ŋɔi í bɔò Jesu bi ku ce kiitiu mɑ́ í koo í beeɛ í ni, hɑi iwoi ì wɑɑ nɑɑ ntɔ ntɔ. Ammɑ Jesu kù jɛɑɑ mɔm. 10 Ŋɔi Pilɑti í beeɛ í ni, bɑɑ ɑmu tɑkɑm i kɑɑ bɑm ide ku fɔ? I kù mɑ̀ iyi ǹ nɛ kpɑ̃ɑ n jɔ̀ɛ, nɔ ǹ nɛ kpɑ̃ɑ mɑ́ n kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑui? 11 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, i kɑɑ nɛ ɡbuɡbɑ̃ kɑ̃mɑ sim, bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃i í nɑɛ wɑ. Nŋui í jɔ̀ inɛ iyi í dɑsim si ɑwɔɛ, dulum dɛɛ í re bɑɑ tɛɛ. 12 Iyi Pilɑti í ɡbɔ bɛɛbɛ, ŋɔi wɑ ce kookɑɑi ku bɑ ku jɔ̀ɔ. Ammɑ Zuifu ŋɑu ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, bii ì jɔ̀ mɔkɔu bɛ, i kù jɛ kpɑɑsii ilɑɑlu nlɑi Romu mɑ́. Inɛ iyi í ce ɑrɑɛ ilɑɑlu fei mbɛɛi ilɑɑlu nlɑi Romuui í bɑɑ í jɛ.

13 Iyi Pilɑti í ɡbɔ ideu, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ fitɑò Jesu nɔ í bubɑ si kitɑ̃i woo kiitiu iyi í wɑ inyɑ bii ɑ̀ yɑ kpe Tintim ndii kutɑ. Ammɑ do fee Ebɛɛ, Gɑbɑtɑi ɑ̀ yɑ kpe inyɑu. 14 Wee ɑ̀ wɑ si ɑjɔ iyi bii iju í mɑ́ ɑ́ jɛ ɑjɔi kusĩmi. Ajɔi kusĩmiu ɑlɛi ɑ́ sinti, nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku ce sɔɔlui jinɡɑui Iku ku kuɑu. Nɔ wɑɑti bɛɛbɛ zɑkɑi dɑsɑ̃i. Ŋɔi Pilɑti í sɔ̃ Zuifu ŋɑu í ni, ilɑɑlu nŋɛ wee. 15 Ammɑ ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, kpɑɑ. Kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu. Ŋɔi Pilɑti í bee ŋɑ í ni, bɛirei í ce ì bi n kpɑkpɑ ilɑɑlu nŋɛ si jĩi ku ɡɑɑu. Ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, ɑ kù nɛ ilɑɑlu mmu ɡɔ bii kù jɛ ilɑɑlu nlɑi Romu. 16 Ŋɔi Pilɑti í dɑ nŋɑ Jesu si ɑwɔ ku bɑ ɑ kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu.

À kpɑkpɑ Jesu si jĩi ku ɡɑɑu

(Cɔ Mɑtie 27:32-44; Mɑɑku 15:21-32; Luku 23:26-43)

Nɔ ɑ̀ mu Jesu ɑ̀ nɛò. 17 Nɔ ɑ̀ kɑ̃ɑ Jesu jĩi ku ɡɑɑuu í so í fitɑò hɑi inɔ ilu í bɔò hee inyɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe inyɑi kokoi iri. Do feei Ebɛɛ, Gɔɔɡɔtɑi ɑ̀ yɑ kpe inyɑu. 18 Bɛi ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑuu. Nɔ ɑ̀ kpɑkpɑ inɛmɔkɔ minji ɡɔ ŋɑ bɛ mɑ́, inɛ ɑkɑ̃ do ɑwɔ cɑnɡɑɛ, inɛ ɑkɑ̃ mɔ do ɑwɔ njɛɛ nɔ Jesu í wɑ ɑnini nŋɑ.

19 Ŋɔi Pilɑti í jɔ̀ ɑ̀ kɔ ide ɡɔ si jĩi ɡɔ ɑ̀ mɑsi ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuu. Kukɔu í ni, Jesu inɛi Nɑzɑrɛti, ilɑɑlui Zuifu ŋɑ. 20 Zuifu nkpɔ í kɑ kukɔu domi inyɑu kù jĩò inɔ ilu. Nɔ ɑ̀ kɔɔ do feei Ebɛɛ do Lɑtɛ̃ɛ do Gɛrɛki. 21 Ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ Pilɑti ɑ̀ ni, mɑɑ̀ ti i kɔ i ni, ilɑɑlui Zuifu ŋɑ, ɑmmɑ kɔ i ni, í ni nŋu í jɛ Ilɑɑlui Zuifu ŋɑ. 22 Ŋɔi Pilɑti í ni, iyi ǹ kɔ tɑ̃ ǹ kɔɔi.

23 Iyi sooɡe ŋɑu ɑ̀ kpɑkpɑ Jesu ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi ɑ̀ so jɑɑɛɛ ŋɑ ɑ̀ kpɔ̃ɔ ikɔ mɛɛ, sooɡe fei í so ikɔ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃. Nɔ ɑ̀ so ibɔ sisɔɛu mɑ́. Ibɔu kù nɛ ɑɡbɛi ku sɔ domi ɑ̀ wɔ̃ɔi hɑi lele hee ku bɔ ilɛ. Iyi ɑ̀ so ibɔu 24 ŋɔi ɑ̀ ni, kɑ mɑɑ̀ ɡɑ ibɔu, ɑmmɑ kɑ tɑ si kpɑsɑ kɑ cɔ ti inɛ iyi ɑ́ jɛ. Nɔ bɛɛbɛi ɑ̀ ce. Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í kɔ̃ tenɡi bii í ni, ɑŋɑ duusɔ̃ɔ ɑ̀ kpɛ̃ jɑɑɛm ŋɑ. Nɔ ɑ̀ tɑ si ibɔ nlɑm kpɑsɑ.

25 Wee iyei Jesu do ifɔi iyeɛ, do Mɑɑri ɑboi Kopɑ, do Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑ, ɑ̀ wɑɑ leekĩ bi jĩi ku ɡɑɑui Jesu. 26 Ŋɔi Jesu í yɛ iyeɛ bɛ, do mɔcɔ iyi í biu ɑ̀ wɑɑ leekĩ kɔkɔi njɛ, nɔ í sɔ̃ iyeɛ í ni, ɑbooyi, inɛ ihɛ̃i í bɑɑ í jɛ bɛi ɑmɑɛ. 27 Ŋɔi í sɔ̃ mɔcɔu í ni, ɑbou ihɛ̃ bɛi iyeɛi í bɑɑ í jɛ. Hɑi ɑjɔ nŋui mɔcɔu í ɡbɑ̃ɑ í bɔòɛ kpɑsɛ̃ɛ wɑ woo.

Wɑɑti iyi Jesu í ku

(Cɔ Mɑtie 27:45-56; Mɑɑku 15:33-41; Luku 23:44-49)

28 Si ɑnyii nŋu, si bɛi Jesu í mɑ̀ iyi bɛbɛi fei ndɛɛ í kpɑ iri mbɛ, ŋɔi í ni, ɑɡbɛ wɑ kpɑm. Í fɔ bɛɛbɛi ku bɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ ku kɔ̃. 29 Wee cɑkɑ ɡɔ í wɑ bɛ í nɛ ɑtɛ̃ kukɑ̃ bɑm bɑm. Ŋɔi ɑ̀ dĩ kɑnyɑ si ɑmɑɑwɔi jĩi ɡɔ ɑ̀ sɔsi ɑtɛ̃ kukɑ̃u ɑ̀ wɑɑ too si ɡɛlɛi Jesu. 30 Iyi Jesu í tiɛ ɑtɛ̃ kukɑ̃u ŋɔi í ni, ǹ kpɑ irii icɛm nii mbɛ. Nɔ í kɔmbɑ iriɛ í ku.

À ɡũ Jesu kɑkɑ si kpɑkpɑɑ cinɡɑɛ

31 Si bɛi ɑ̀ wɑ si sɔɔlui ɑjɔi kusĩmiu, Zuifu ŋɑu ɑ kù wɑɑ bi ɑjɔu ku to wɑ ku bɑ iku ŋɑu si jĩi ŋɑu bɛ, domi ɑjɔu ɑjɔ nlɑ ɡɔi. Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ koo ɑ̀ tɔɔ Pilɑti ku jɔ̀ ɑ cɛ kutɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑkpɑ ŋɑu, nɔ ɑ nyɑ ŋɑ hɑi bɛ. 32 Nɑ ŋɔi í ce sooɡe ŋɑu ɑ̀ cɛ kutɛi inɛ sinteu do inɛ minjisiɑu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ kpɑkpɑ do Jesu ɑjɔu. 33 Ammɑ wɑɑti iyi ɑ̀ to bi Jesu, ɑ̀ bɑ í ku tɑ̃, nɔ ɑ kù cɛ kutɛɛ mɑ́. 34 Ammɑ inɛ ɑkɑ̃i sooɡe ŋɑu í ɡũ kpɑkpɑɑ cinɡɑɛ do kɑkɑ, ŋɔi ɡbɑkɑ̃ njɛ do inyi wɑ jo wɑ. 35 Amu Zɑ̃ɑ ǹ yɛ iyi bɛ fei, nɔ ǹ wɑ n jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑɛ, sɛɛdɑm nɔu ntɔi. Ǹ mɑ̀ kɑm kɑm iyi ntɔi ǹ wɑ n fɔ, nɔ ǹ wɑ n fɔi ku bɑ iŋɛ mɔ i dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. 36 A kù cɛ kutɛɛ ŋɑ nɔ iyi bɛ í cei ku bɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ ku kɔ̃ iyi í ni, bɑɑ kũkũ ɑkɑ̃ɛ kɑɑ lɛɡɛ. 37 Nɔ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni mɑ́, ɑɑ cɔ inɛ iyi ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ ɡũu.

À dɑsi ikui Jesu bɑlɛ

(Cɔ Mɑtie 27:57-61; Mɑɑku 15:42-47; Luku 23:50-56)

38 Si ɑnyii nŋu, Zozɛfu inɛi Arimɑteeu í koo í tɔɔ Pilɑti ku jɔ̀ nŋu ku nyɑ ikui Jesu. Wee Zozɛfu mɔ mɔcɔi Jesui, ɑmmɑ si ɑsiii, domi wɑ ce njoi inɛ nɡboi Zuifu ŋɑ. Nɔ Pilɑti í jɛɑɑ si. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Zozɛfu í koo í nyɑ ikui Jesuu. 39 Nikodɛmu iyi í bɔ bi Jesu idũ ɡɔ wo, í si Zozɛfu. Nɔ wɑ mu tulɑre dimi ikɑ̃ ikɑ̃ minji, ɑkɑ̃ mirui ɑ̀ yɑ kpoo, ɑkɑ̃ mɔ ɑloɛ. Kuwoɛ í to zɑkɑi kilo kuntɑɑ. 40 Inɛ minji ŋɑu ɑ̀ so ikui Jesu ɑ̀ woo do jɑɑɛ fũfũ ɡɔ ŋɑ nɔ ɑ̀ fɑ̃si tulɑreu. Si dɔɔnɛi Zuifu ŋɑ bɛɛbɛi ɑ̀ yɑ ce bii ɑ̀ wɑɑ si iku. 41 Lɑmbo ɡɔ í wɑ tenɡi bii ɑ̀ kpɑkpɑ Jesu si jĩi nɔu. Si inɔ lɑmbou ɑ̀ ɡbe isɑi kutɑ ɡɔ bɛ kù kpɛ titɑ̃, nɔ ɑ kù si inɛ ɡɔ si bɛ. 42 Bɛi ɑ̀ koo ɑ̀ si Jesu si nɑ iyi í jɔ̀ tenɡi bɛ kù jĩ, nɔ ɑ̀ bi ɑ suu ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ hee ɑjɔi kusĩmiu ku mɑɑ to wɑ.

20

Bɑlɛ nɡbɛ

(Cɔ Mɑtie 28:1-8; Mɑɑku 16:1-8; Luku 24:1-12)

1 Ajɔ ɑmɑɑzumɑ dɑɑdɑɑkɔ wɑɑti iyi iju kù mɑ́ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, ŋɔi Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu í bɔ bi bɑlɛu. Nɔ í bɑ wee ɑ̀ tɑle kutɑu hɑi ɑndɛ bɑlɛu. 2 Ŋɔi í sɛi í bɔ bi Simɔɔ Piɛɛ do bi mɔcɔ iyi Jesu í bi jiidɑu, í sɔ̃ ŋɑ í ni, ɑ̀ nyɑ ikui Lɑfɛ̃ɛ hɑi inɔ bɑlɛ nɔ ɑ kù mɑ̀ bii ɑ̀ dɑsi.

3 Ŋɔi Piɛɛ do mɔcɔu ɑ̀ fitɑ ɑ̀ bɔ bi bɑlɛu. 4 Aŋɑ minji fei ɑ̀ sɛi ɑjɔ, ɑmmɑ mɔcɔu í sɛi í cuɑ Piɛɛ, nŋui í tɑko í to bi bɑlɛu. 5 Nɔ í bɑte í nɑnte si bɑlɛu, nɔ í yɛ jɑɑɛ ŋɑu wɑ jilɛ, ɑmmɑ kù lɔ. 6 Ŋɔi Simɔɔ Piɛɛ wɑ bɑɑ do ɑnyi. Iyi í to wɑ nɔ í lɔ inɔ bɑlɛu. Nɔ í yɛ jɑɑɛ ŋɑu wɑ jilɛ, 7 do mɑnɡo iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ dĩò iriɛu. Ammɑ mɑnɡou kù wɑɑ jilɛ inyɑ ɑkɑ̃ do jɑɑɛ ŋɑu, wɑ woi ikpɑ ɑkɑ̃. 8 Ŋɔi mɔcɔ iyi í tɑko í to bi bɑlɛu, nŋu mɔ í lɔ. Iyi í yɛ mii ŋɑu nɔ í dɑsi nɑɑnɛ. 9 Mɔcɔ ŋɑu ɑ kù tɑko ɑ kù ɡbɔ yɑɑsei kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wo iyi í ni kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi Jesu kù jĩ hɑi si bɑlɛ. 10 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ sindɑ ɑ̀ bɔ kpɑsɛ̃.

Jesu í tusɛɑ Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu ɑrɑɛ

(Cɔ Mɑtie 28:9-10; Mɑɑku 16:9-11)

11 Ammɑ Mɑɑri wɑ leekĩ wɑduude kɔkɔi bɑlɛu wɑ kpɑtɑ. Si bɛi wɑ kpɑtɑu ŋɔi í bɑte í nɑnte inɔ bɑlɛu. 12 Nɔ í yɛ ɑmɑlekɑ minji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɑsi nyɑu fũfũ ɑ̀ wɑɑ bubɑ tenɡi bii ikui Jesu wɑ sũ wo, inɛ ɑkɑ̃ ikpɑ iri, inɛ ɑkɑ̃ mɔ ikpɑ kutɛ. 13 Nɔ ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, ɑbooyi, nɑ mii í ce ì wɑɑ kpɑtɑ. Ŋɔi í jɛ nŋɑ í ni, ɑ̀ so ikui Lɑfɛ̃ɛm hɑi ihɛ̃i nɔ n kù mɑ̀ bii ɑ̀ dɑsiɛ.

14 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃, ŋɔi í sindɑ nɔ í yɛ Jesu wɑ leekĩ bɛ. Ammɑ kù mɑ̀ mɑ̀ Jesui. 15 Ŋɔi Jesu í beeɛ í ni, ɑbooyi, nɑ mii í ce ì wɑɑ kpɑtɑ. Yooi ì wɑɑ dɛ. Ŋɔi Mɑɑri í tɑmɑɑ bɛi woo deɡbe lɑmboui. Ŋɔi í sɔ̃ɔ í ni, mɔkɔɔyi, bii ɑwɔi ì soo, sɔ̃m bii ì jilɔɔ n koo n soo. 16 Ŋɔi Jesu í ni, Mɑɑri. Ŋɔi Mɑɑri í sindɑ siɛ í sɔ̃ɔ do feei Ebɛɛ í ni, Rɑbuni, wɑɑtɔ Mɛɛtu.

17 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, jɔ̀m, mɑɑ̀ lum, domi n kù bɔ lele bi Bɑɑm titɑ̃. Ammɑ bɔ bi mɔcɔm ŋɑ, sɔ̃ ŋɑ i ni ǹ wɑ n bɔ bi Ilɑɑɔ̃. Nŋui í jɛ bɑɑm, nɔ í jɛ bɑɑi iŋɛ mɔ.

18 Ŋɔi Mɑɑri inɛi Mɑdɑlɑu í koo í sɔ̃ mɔcɔ ŋɑu í ni nŋu í yɛ Lɑfɛ̃ɛ. Nɔ wɑ sisi nŋɑ ide iyi Jesu í sɔ̃ɔ.

Jesu í tusɛɑ mɔcɔɛ ŋɑ ɑrɑɛ

(Cɔ Mɑtie 28:16-20; Mɑɑku 16:14-18; Luku 24:36-49)

19 Ajɔ ɑmɑɑzumɑu iyi ɑlɛ í lɛ ŋɔi mɔcɔ ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ si ile ɡɔ nɔ ɑ̀ sɔkɔ ɡɑmbou domi ɑ̀ wɑɑ ce njoi inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu. Ŋɔi Jesu í fɑɑtɑ wɑ í leekĩ si ɑnini nŋɑ. Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, lɑɑkɑi ku sũ ku wɛɛ nŋɛ.

20 Iyi í sɔ̃ ŋɑ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í nyisi ŋɑ ɑwɔɛ ŋɑ do kpɑkpɑɑ cinɡɑɛu. Nɔ inɔi mɔcɔ ŋɑu í dɔ̃ iyi ɑ̀ yɛ Lɑfɛ̃ɛ. 21 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, lɑɑkɑi ku sũ ku wɛɛ nŋɛ. Si bɛi Bɑɑbɑ í bɛm wɑ, bɛɛbɛ mɔi ɑmu mɔ ǹ bɛ ŋɛ.

22 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í fufu ŋɑ í ni, i ɡbɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 23 Inɛ iyi ì kpɑ idei dulum dɛɛ ŋɑ, Ilɑɑɔ̃ mɔ ɑ́ kpɑɑi. Inɛ mɔ iyi ì ni dulum ndɛɛ í jɛ idei iriɛ ŋɑ, lɑfɛ̃ɛ ɑ́ mɑɑ wɛɛò ndɛɛi.

Jesu do Tomɑɑ

24 Wee Tomɑɑ inɛ ɑkɑ̃i mɔcɔ mɑɑteeji ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sìkɑ̀u kù wɑ inɔ nŋɑ si wɑɑti iyi Jesu í nɑɑ si ŋɑu. 25 Ŋɔi mɔcɔ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbeu ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, ɑ̀ yɛ Lɑfɛ̃ɛ. Ammɑ Tomɑɑ í sɔ̃ ŋɑ í ni, nɔ n kù yɛ ɑɡbɛi ponti ŋɑu si ɑwɔɛ ŋɑ nɔ n kù dɑsi ɑmɑɑwɔm si ɑɡbɛi pontiu nɔ n kù dɑsi ɑwɔm si dɑlɑi jujui kpɑkpɑɑ cinɡɑɑɛu n kɑɑ n dɑsi nɑɑnɛ pɑi.

26 Zɑkɑi ɑzumɑ ɑkɑ̃ mɑ́ ɑ̀ tɔtɔɔ mɑ́ si inɔ ile. Tomɑɑ í wɑ inɔ nŋɑ. Nɔ ɑ̀ cĩmbo ɡɑmbo ŋɑ. Ammɑ Jesu í fɑɑtɑ si ɑnini nŋɑ wɑ mɑ́ nɔ í ni, lɑɑkɑi ku sũ ku wɛɛ nŋɛ. 27 Nɔ í sɔ̃ Tomɑɑ í ni, cɔ ɑwɔm ŋɑ nɔ i dɑsi ɑmɑɑwɔɛ si bɛ. Nɑɑò ɑwɔɛ wɑ mɑ́ i luò cinɡɑɑm. Jɔ̀ sikɑ sikɑu bɛ, dɑsi nɑɑnɛ. 28 Ŋɔi Tomɑɑ í jɛɑɑ í ni, ɑwɔi ì jɛ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛm. 29 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, debɛi ì dɑsi nɑɑnɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ì yɛm, mɑ irei. Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ kù yɛm nɔ do nŋu fei ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ.

Mii iyi í jɔ̀ ɑ̀ kɔ tiɑu ihɛ̃

30 Mɑɑmɑɑke nkpɔi Jesu í ce mɑ́ si wɑjui mɔcɔɛ ŋɑ iyi ɑ kù kɔ si tiɑu ihɛ̃. 31 Ammɑ ide iyi ihɛ̃ ŋɑi ɑ̀ kɔ ku bɑ i dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi Jesui í jɛ Kirisi Amɑi Ilɑɑɔ̃ ku bɑ nɑɑnɛ iyi ì dɑsiɛ ŋɑu ku jɔ̀ i bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ ŋɑ.

21

Jesu í tusɛɑ mɔcɔ mɛɛje ɡɔ ŋɑ ɑrɑɛ

1 Si ɑnyii nŋu, Jesu í nyisi ɑrɑɛ bi mɔcɔɛ ɡɔ ŋɑ mɑ́ kɔkɔi tenku iyi ɑ̀ yɑ kpe Tiberiɑ. Do yɑɑse bɛi í nyisiò ɑrɑɛ wee. 2 Simɔɔ Piɛɛ do Tomɑɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sìkɑ̀u do Nɑtɑniɛli inɛi Kɑnɑ si ilɛi Gɑlilee do ɑmɑi Zebedee ŋɑ do mɔcɔ minji mmu ɡɔ ŋɑ mɑ́, ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑ inyɑ ɑkɑ̃ bɛ. 3 Ŋɔi Simɔɔ Piɛɛ í sɔ̃ ŋɑ í ni, ǹ wɑ n bɔ cɔcɔ. Nɔ ɑ̀ ni, ɑɑ kɑ siɛ.

Nɔ ɑ̀ fitɑ ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ɡɔ idũ ɑ̀ nɛ. Ammɑ idũ ɑjɔ nŋu ɑ kù mu nkɑ̃mɑ. 4 Iyi iju wɑ bɔ ku mɑ́, ŋɔi ɑ̀ yɛ Jesu wɑ leekĩ itĩi tenkuu bɛ, ɑmmɑ ɑ kù mɑ̀ mɑ̀ nŋui. 5 Ŋɔi Jesu í bee ŋɑ í ni, iŋɛ ɑwɑɑsũ ŋɑu bɛ, i kù mu nkɑ̃mɑ ŋɑ de. Ŋɔi ɑ̀ ni, ɑɑwo. 6 Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, i dɑsi tɑɑo nŋɛ inɔ inyi do ikpɑ ɑwɔ njɛi ɑkɔi inyiu, ɑɑ mu cɛ̃ɛ ŋɑ. Nɔ ɑ̀ sɔ tɑɑo nŋɑ inɔ inyi nɔ ɑ̀ mu cɛ̃ɛ hee ɑ̀ mɔnɡɔ ku fɑɑ wɑ. 7 Mɔcɔ iyi Jesu í bi jiidɑu í sɔ̃ Piɛɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ mbɛ.

Iyi Simɔɔ Piɛɛ í ɡbɔ iyi Lɑfɛ̃ɛi, ŋɔi í dɑsi ibɔɛ domi bɑsĩi í wɛɛ wo. Nɔ í dɑsi inyiu wɑ bɔ bi tɛɛ. 8 Ammɑ mɔcɔ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbeu ɑ̀ to wɑ ice do ɑkɔi inyiu, ɑ̀ wɑɑ fɑ tɑɑo nŋɑ iyi í kɔ̃ do cɛ̃ɛu. Kujĩ nŋɑ do ice kù re mɛɛtu cĩɔ. 9 Iyi ɑ̀ kitɑ wɑ ilɛ nɔ ɑ̀ yɛ inɑ nyɛnyɛ ɡɔ bɛ cɛ̃ɛ wɑ bɑndɑ si, nɔ pɛ̃ɛ wɑ jilɛ bɛ. 10 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i nɑɑò cɛ̃ɛ ɡɔ ŋɑ iyi ì mu wɑ nsɛiu ŋɑ.

11 Nɔ Simɔɔ Piɛɛ í koo í lɔ ɑkɔi inyiu nɔ í fɑ tɑɑou wɑ ilɛ. Tɑɑou í kɔ̃ do cɛ̃ɛ nlɑ ŋɑ. Kukpɔ nŋɑ í to cĩɔ do ciitɑɑ do mɛɛtɑ. Do iyi í kpɔ bɛɛbɛ fei tɑɑou kù ɡɑ. 12 Ŋɔi Jesu í sɔ̃ ŋɑ í ni, i nɑɑ i nyɑ sɔndɑ ŋɑ. Nɔ bɑɑ mɔcɔ ɑkɑ̃ kù jɛ ku beeɛ ku ni, ɑwɔi yoo, domi ɑ̀ mɑ̀ iyi Lɑfɛ̃ɛi. 13 Ŋɔi Jesu í koo í so pɛ̃ɛu do cɛ̃ɛu í nɑ ŋɑ.

14 Isɛ ɡbɛɛtɑsiɑɛi mbɛ bɛi iyi Jesu í nyisi mɔcɔɛ ŋɑ ɑrɑɛ hɑi wɑɑti iyi í jĩ hɑi si bɑlɛ.

Jesu do Piɛɛ

15 Iyi ɑ̀ nyɑ sɔndɑ ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi Jesu í bee Simɔɔ Piɛɛ í ni, Simɔɔ ɑmɑi Zɑ̃ɑ, ì bim í re inɛ ihɔ̃ ŋɑ? Nɔ Piɛɛ í jɛɑɑ í ni, oo Lɑfɛ̃ɛ. Ì mɑ̀ iyi ǹ biɛ. Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ɡbɔɑ ɑmɑ ɑnɡudɑ̃m ŋɑ. 16 Nɔ í beeɛ mɑ́ isɛ ɡbeejisiɑ í ni, Simɔɔ ɑmɑi Zɑ̃ɑ, ì bim? Nɔ Piɛɛ í jɛɑɑ í ni, oo Lɑfɛ̃ɛ. Ì mɑ̀ iyi ǹ biɛ. Ŋɔi Jesu í sɔ̃ɔ í ni, ɡbɑ̃ ɑnɡudɑ̃m ŋɑ. 17 Nɔ í sisi í beeɛ mɑ́ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑ í ni, Simɔɔ ɑmɑi Zɑ̃ɑ, ì bim? Nɔ inɔi Piɛɛ í fɔ do si bɛi í beeɛ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑ í ni, ì bim? Ŋɔi Piɛɛ í jɛɑɑ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ì mɑ̀ fei ndɛɛ, ì mɑ̀ kɑm kɑm iyi ǹ biɛ. Nɔ Jesu í sɔ̃ɔ í ni, to, ɡbɑ̃ ɑnɡudɑ̃m ŋɑ. 18 Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ɛi, wɑɑti iyi ì wɛɛ ɑwɑɑsũ ì yɑ dĩɑ ɑrɑɛ wondo nɔ i bɔ bii ì bi. Ammɑ bii ì nɑɑ ì ɡbo, ɑɑ tɛ ikpɑɛi nɔ inɛ ɡɔ ku dĩɛ nɔ ku bɔòɛ bii i kù bi. 19 Do ideu bɛi Jesu í fɔ yɑɑse bɛi Piɛɛ ɑ́ nɑ ku ku ku nyisiò ɑmboei Ilɑɑɔ̃. Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ nɔ í sɔ̃ɔ í ni, toom wɑ.

Jesu do mɔcɔ iyi í bi jiidɑ

20 Ŋɔi Piɛɛ í sindɑ, nɔ í yɛ mɔcɔ iyi Jesu í bi jiidɑu wɑ nɑɑ do ɑnyi nŋɑ. Mɔcɔu nŋui í tɑko í ɡbesi ɡɛndɛi Jesu wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ í beeɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, yooi ɑ́ zɑmbɑɛu. 21 Iyi Piɛɛ í yɛ mɔcɔu ŋɔi í bee Jesu í ni, Lɑfɛ̃ɛ, mɔkɔu ihɛ̃ mɔ ni, bɛirei ti nŋu mɔ ɑ́ yɛ. 22 Ŋɔi Jesu í jɛɑɑ í ni, bɑɑ bii ǹ bi n jɔ̀ ku mɑɑ wɛɛ hee n koo n nyiò wɑ mɑ́i, iwoi í yɛɛ. Awɔ de, toom wɑ. 23 Ŋɔi lɑɑbɑɑui ideu í fɑnɡɑɑ si inɔi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ be ni mɔcɔu kɑɑ ku. Ammɑ Jesu kù ni kɑɑ ku, nŋu de í ni, bɑɑ bii ǹ bi n jɔ̀ ku mɑɑ wɛɛ hee n koo n nyiò wɑ mɑ́i, iwoi í yɛɛ.

24 Mɔcɔ iyi Jesu wɑ fɑ̃ɑu ɑmu Zɑ̃ɑi. Nɔ ɑmu tɑkɑm nii ǹ wɑ n jɛ sɛɛdɑi ide ŋɑu, ɑmu iyi n kɔ tiɑu ihɛ̃, ɑ̀ nɔ ɑ̀ mɑ̀ iyi sɛɛdɑm í jɛ ntɔ.

Iri kukpɑi tiɑu

25 Mii nkpɔ nkpɔ í wɛɛ mɑ́ iyi Jesu í ce. Bii í jɛ ɑ̀ kɔ fei ndɛɛ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃, n kù tɑmɑɑ mɑ̀ ɑndunyɑu ihɛ̃ ɑ́ to inɛ ŋɑ ɑ bɑ bii ɑɑ jilɛ tiɑ ŋɑ iyi ɑɑ kɔ ŋɑu fei.

* 1:5 kù yɔkɔ ku kɑ̃miɑɛ Tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni kù ɡbɑɑ.

* 5:25 iku ŋɑ Kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ku ntɔ ntɔ ŋɑi wɑ fɑ̃ɑ. Ammɑ inɛ ŋɑ iyi dulum du ŋɑ í jɔ̀ ɑ̀ jɛ bɛi iku ŋɑi wɑ fɑ̃ɑ.

* 12:13 ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuɛ Do feei ɡɛrɛki hozɑnɑi ɑ̀ yɑ ni.

Woo Bɛ Ŋɑ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Icɛi Woo Bɛ Ŋɑ

1

À ceɑ Woo bɛ ŋɑu kuwɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃

1 Bɑɑkɔɔm, Teofili,

Si tiɑ sintem ǹ kɔ mii iyi Jesu í ce do cio iyi í yɑ mɑɑ kɔɑ inɛ ŋɑ si fei hɑi sinteɛ, 2 hee í koo í to ɑjɔ iyi Ilɑɑɔ̃ í soo lele. Hee ku mɑɑ nɛ, inɛ ŋɑ iyi í cicɑ wo ɑ̀ jɛ woo bɛ ŋɑu, í bɑ ŋɑ ide ku fɔ do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ ŋɑ bɛi ɑɑ ce. 3 Si ɑnyii ikuɛ í nyisi ŋɑ ɑrɑɛ si ɑfei ɑjɔ ciiji isɛ fɛɛfɛlo ku jɛ nŋɑ sɛɛdɑ iyi kù nɛ sikɑ sikɑ iyi nŋu í wɛɛ. À yɔɔ nɔ í ce nŋɑ fɑɑjii bommɑi Ilɑɑɔ̃. 4 Ajɔ nŋu ɡɔ, si bɛi Jesu do mɔcɔɛ ŋɑ ɑ̀ wɑ inyɑ ɑkɑ̃ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i mɑɑ̀ tekĩ hɑi Zeruzɑlɛmu ŋɑ, ɑmmɑ i deɡbe ɑmuɑ iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í wɑ̃ò ŋɛu, ɑmuɑ iyi ǹ tɑko ǹ sɔ̃ ŋɛ ideɛu. 5 Zɑ̃ɑ nŋu, inyii í dɑsi ŋɛ wo, ɑmmɑ si ɑjɔ minjiu ihɛ̃ ɑɑ dɑ nŋɛ si Hundei Ilɑɑɔ̃.

Jesu í nyi lelei Aɔ̃

6 Ŋɔi woo bɛ ŋɑ iyi ɑŋɑò Jesu ŋɑ ɑ̀ wɑ inyɑ ɑkɑ̃u ɑ̀ beeɛ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, bɛbɛii ɑɑ teese i jilɛ bommɑi Izirɛli? 7 Ŋɔi Jesu í jɛ nŋɑ í ni, kù jɛ bɑɑ nŋɛ i mɑ̀ ɑjɔu wɑlɑkɔ i mɑ̀ yɑɑse bɛi mii ŋɑu bɛ ɑ́ nɑ ku ce ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑi í jilɛ iyi bɛ ŋɑ do yiikoɛ. 8 Ammɑ ɑɑ bɑ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ wɑɑti iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑɑ si ŋɛ. Aɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑm ŋɑ si ilui Zeruzɑlɛmu, do si ilɛi Zudee fei, do si ilɛi Sɑmɑri hee ku bɔ do kɔɔi ɑndunyɑ fei. 9 Iyi Jesu í fɔ ideu í tɑ̃, ŋɔi ɑ̀ wɑɑ cɔɔ nɔ ɑ̀ bɑ wee Ilɑɑɔ̃ í soo ikpɑ lele nɔ kudũi ijĩ ɡɔ í jɔ̀ ɑ kù yɔɔ mɑ́.

10 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ cɔɔ wɑ nɛ ikpɑ lelei Aɔ̃, ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ yɛ woo dɑsi ibɔ fũfũ minji ɡɔ ŋɑ bɛ ɑ̀ wɑɑ leekĩ kɔkɔ nŋɑ. 11 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ ni, iŋɛ inɛi Gɑlilee ŋɑ, nɑ mii í ce ì leekĩ ì wɑɑ cɔ lele ŋɑ. Jesuu bɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í so ikpɑ lele hɑi bi tu ŋɛu ɑ́ nyi wɑ mɑ́ do yɑɑse bɛi ì yɔɔ í nɛò leleu ŋɑ.

Nsũi Zudɑsi

12 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ fɔ bɛɛbɛ ɑ̀ tɑ̃, ŋɔi woo bɛ ŋɑu ɑ̀ sindɑ wɑ hɑi iri kutɑi Olivie bii ɑ̀ wɑu ɑ̀ nyi wɑ Zeruzɑlɛmu. Iri kutɑu í wɑ kɔkɔi iluu zɑkɑi kilo ɑkɑ̃. 13 Iyi ɑ̀ to Zeruzɑlɛmu ŋɔi ɑ̀ ɡũ lelei ile ku kpɛkɛ bii ɑ̀ yɑ mɑɑ wɑu. Aŋɑ iyi ɑ̀ tɔtɔɔ bɛu wee, Piɛɛ do Zɑ̃ɑ, do Zɑɑki, do Anderee, do Filipu, do Tomɑɑ, do Bɑɑtelemi, do Mɑtie, do Zɑɑki ɑmɑi Alifee, do Simɔɔ iyi í yɑ jɑbuɑ ilɛɛ do Zudu ɑmɑi Zɑɑki. 14 Do ɑnu ɑkɑ̃i inɛ ŋɑu fei ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ ɑ mɑɑ ce kutɔɔ do himmɑ, ɑŋɑ do ifɔi Jesu ŋɑ do Mɑɑri iyeɛ do inɑɑbo ɡɔ ŋɑ mɑ́.

15 Ajɔ nŋu ɡɔ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ mɑ́. Kukpɔ nŋɑ í to zɑkɑi ɑmɑnɛ cifɑ. Ŋɔi Piɛɛ í dede í leekĩ si ɑnini nŋɑ í ni, 16 iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, Hundei Ilɑɑɔ̃i í jɔ̀ Dɑvidi í fɔ idei Zudɑsi wo, nŋu iyi í cuɑɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mu Jesuu, nɔ ideu kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù ce. 17 Zudɑsiui í tɑko í jɛ inɛ ɑkɑ̃ nwɑ wo, nŋu mɔ í yɑ dɑsi icɛ nwɑ ɑwɔ.

18 Fiɑ iyi í bɑ nɑ lɑɑlɔ iyi í ceu í rɑò iko ɡɔ. Ŋɔi í cuku, iriɛ í tɑko í to ilɛ nɔ inɔɛ í lɑ, ifũɛ fei í fitɑ. 19 Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu fei ɑ̀ ɡbɔ ideu. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ do fee nŋɑ ɑ̀ wɑɑ kpe ikou Akedɑmɑ, wɑɑtɔ Ikoi njɛ̀.

20 Ideɛ iyi ɑ̀ kɔ si tiɑi iri kukɔ̃u wee.

A jɔ̀ ideɛu ku kpɔò bommɑ.

Inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ bubɑ bɛ mɑ́.

Nɔ ɑ̀ kɔɔ mɑ́ ɑ̀ ni,

A jɔ̀ inɛ ɡɔ ku jɛ nsũɛ si icɛu.

21-22 Debɛi, kɑ dɑsi inɛ ɡɔ si inɔ nwɑ ku jɛ nsũi Zudɑsiu. Nɔ í ɡbe lɑfɛ̃ɛ ku jɛ inɛ iyi í yɛ kujĩi Lɑfɛ̃ɛ Jesu hɑi si bɑlɛ bɛi ɑwɑ mɔ. Nɔ lɑfɛ̃ɛ ku jɛ inɛ ɑkɑ̃i inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɑ wɑ kuwɛɛ ɑjɔ si wɑɑti kɑ̃mɑ fei iyi Jesu í wɛɛ do ɑwɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃, hɑi wɑɑti iyi Zɑ̃ɑ í dɑsiɛ inyi hee í koo í bɔ lele. 23 Ŋɔi ɑ̀ cicɑ ɑmɑnɛ minji ɡɔ ŋɑ, irii inɛ ɑkɑ̃i Zozɛfu iyi ɑ̀ yɑ kpe Bɑɑsɑbɑ, wɑlɑkɔ Zusitu, inɛ minjisiɑu mɔ Mɑtiɑsi. 24 Ŋɔi ɑ̀ ce kutɔɔ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ, ɑwɔ iyi ì mɑ̀ idɔi inɛ fei, nyisi wɑ inɛ iyi ì cicɑ. Si inɔi mɔcɔ minjiɛ ŋɑu ihɛ̃ 25 nyisi wɑ inɛ iyi ì bi ku jɛ nsũi Zudɑsi si icɛi woo bɛ ŋɑu, icɛ iyi Zudɑsi í jɔ̀ nɔ í koo í lɔ tenɡi bii í jɔ ɑ̀ dɑsiɛ. 26 Ŋɔi ɑ̀ tɑ nŋɑ kpɑsɑ. Nɔ kpɑsɑu í so Mɑtiɑsi. Ŋɔi ɑ̀ dɑsiɛ si inɔi woo bɛ mɑɑtɑkɑ̃ ŋɑu.

2

Kunɑɑi Hundei Ilɑɑɔ̃

1 Iyi ɑjɔi Pɑntekotu í to, ŋɔi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu fei ɑ̀ tɔtɔɔ inyɑ ɑkɑ̃. 2 Gbɑkɑ̃ ŋɔi ɑ̀ ɡbɔ ibɑ ɡɔ í nɑɑ hɑi lele, í jɔ bɛi fufu nlɑ, nɔ si inɔ ileu fei inɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ ibɑu. 3 Si ɑnyiɛ ŋɔi ɑ̀ yɛ nɡɔɡɔ bɛi ɑmɛi inɑ í nɑ í lesi irii ɑŋɑ fei ɑkɑ̃ ɑkɑ̃. 4 Ŋɔi ɑŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ fei ɑ̀ kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ fee mmu ɡɔ ŋɑ, si bɛi Hundei Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɑ ɑŋɑ fei ikɑ̃ ikɑ̃.

5 Wee wɑɑti bɛɛbɛ Zuifu ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ nɑɑ hɑi ilɛ fei ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu. 6 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ibɑu, ŋɔi zɑmɑɑ nkpɔ nkpɔ í sɛi í koo í tɔtɔɔ bɛ nɔ ɑ̀ biti jiidɑ jiidɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ ɡbɔ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ fɔ feei ɑŋɑ ikɑ̃ ikɑ̃. 7 Ŋɔi í mu ŋɑ biti hee í cɑɑ, nɔ ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ ideu bɛ, n jɔ ɑŋɑ fei inɛi Gɑlilee ŋɑi mɛɛ. 8 Nɔ bɛirei í ce ɑwɑ fei ɑ̀ ɡbɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ ide do fee nwɑ ikɑ̃ ikɑ̃. 9 Si inɔ nwɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑi hɑi ilɛi Pɑɑti do hɑi Mɛdi do Elɑmi, do hɑi ilɛi Mezopotɑmi do Zudee do Kɑpɑdosi do Pontu do hɑi ilɛi Azii. 10 Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ hɑi ilɛi Firizii ɑ̀ nɑɑ do Pɑnfili do Ezibiti do hɑi ikpɑ Libi iyi í wɑ kɔkɔi Sirɛni. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɑɑ hɑi Romu. 11 Inɛ ɡɔ ŋɑ Zuifu ŋɑi ɑ̀ bí ŋɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ too kucei Zuifu ŋɑ. Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ hɑi ilɛi Kɛrɛti do hɑi Arɑbi. Do nŋu fei, ɑwɑ fei ɑ̀ ɡbɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ fee nwɑ ŋɑ ikɑ̃ ikɑ̃ ɑ̀ wɑɑ sisiò mii nlɑ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce. 12 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ biti hee ɑ kù mɑ̀ bɛi ɑɑ lɑsɑbu nɔ ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, yoomɑi í jɛ yɑɑsei mii nɔu ihɛ̃. 13 Ammɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑɑko ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, inɛ ŋɑu ɑ̀ mɔ ɑtɛ̃i hee í cɑɑ.

Wɑɑzo iyi Piɛɛ í ce

14 Ŋɔi Piɛɛ í dede do woo bɛ mɑɑtɑkɑ̃ ŋɑu ɑjɔ́ nɔ wɑ lɑ hee lele í sɔ̃ zɑmɑɑu wɑ ni, iŋɛ Zuifu ŋɑ do iŋɛ mɔ iyi ì wɑ Zeruzɑlɛmu fei, i sotĩ i ɡbɔ ŋɑ. 15 Ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ kù mɔ ɑtɛ̃ si bɛi ì wɑɑ tɑmɑɑ ŋɑu bɛ, domi ɑ̀ wɛɛ si dɑɑdɑɑkɔ, bɑɑ isɔ mɛɛsɑ̃ kù lɔ titɑ̃. 16 Ammɑ iyi ì wɑɑ yɛ dɑɑkɔɔyiu ihɛ̃ ŋɑ, iyi wɑlii Zoɛli í fɔu mbɛ iyi í ni,

17 Ilɑɑɔ̃ í ni, si ɑjɔi ɑnkɑ̃ɑnyi ŋɑu ɑn dɑɑ inɛ fei si Hundem.

Amɑ inɛmɔkɔ do ɑmɑ inɑɑbo nŋɛ ŋɑ ɑɑ ce wɑlii.

Awɑɑsũ nŋɛ ŋɑ ɑɑ yɑ mɑɑ ce kuyɛ ŋɑ,

Nɔ mɔkɔ nɡbo nŋɛ ŋɑ mɔ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ bɑ ŋɑ ide ku fɔ si ɑlɑ.

18 Wɑɑti bɛɛbɛ, ɑn dɑsi Hundem si inɛmɔkɔ do inɑɑbo woo ce icɛm ŋɑ,

Nɔ ɑɑ ce wɑlii.

19 An nyisi mii mɑɑmɑɑke ŋɑ ikpɑ lelei Aɔ̃,

Nɔ ɑn jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ yɛ mii mɑɑmɑɑke ŋɑ mɑ́ si ilɛ.

Inɛ ŋɑ ɑɑ yɛ njɛ̀ do inɑ do cuɑi inɑ.

20 Inunu ɑ́ kuku inyɑ

Nɔ cukpɑ ku kpɑ̃ bɛi njɛ̀.

Si ɑnyii nŋui ɑjɔi Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ to wɑ, ɑjɔ nlɑ ilu ɑmboeu.

21 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpe Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ fei ɑɑ bɑ fɑɑbɑ.

22 Iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ, i sotĩ i ɡbɔ ideu ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ì mɑ̀ yiikoi Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiu ŋɑ nɑ mɑɑmɑɑke do nyindɑ ŋɑ iyi í jɔ̀ Jesu í ce si ɑnini nŋɛ, si bɛi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ ŋɑ. 23 Jesuu, Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛi í lɑsɑbu hɑi sinte í jilɔɔ si ɑ dɑɑ inɛ ŋɑ si ɑwɔ. Nɔ iŋɛi ì dɑɑ ilu dulum ŋɑ si ɑwɔ ì jɔ̀ ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu ɑ̀ kpɑɑ ŋɑ. 24 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í jũu hɑi si bɑlɛ, í nyɑɑ hɑi si wɑhɑlɑi iku domi iku kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ kɑ̃mɑ siɛ hee ku ɡɛɛɛ bɛ. 25 Ideɛi Dɑvidi í kɔ í ni,

Ǹ wɑ n yɛ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɑjɔ fei,

Domi í wɑ ɑwɔ njɛm ku bɑ n mɑɑ̀ n yɑyɑ.

26 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ idɔm wɑ dɔ̃, nɔ ǹ wɑ n fɔ ide do inɔ didɔ̃.

Nɔ bɑɑ bii í jɛ ɑn ku ǹ nɛ kpɑ̃ɑ ku cɔ,

27 Domi ɑwɔ Ilɑɑɔ̃ i kɑɑ jɔ̀ hundem bi ku wɑi iku ŋɑ.

Bɛɛbɛ mɔi i kɑɑ jɔ̀ ɑrɑi Inɛ Kumɑ́ɛ ku sɑ̃mi.

28 Ì nyisim kpɑ̃ɑ iyi wɑ bɔɔm si kuwɛɛ.

An wɛɛ do ɑwɔ si inɔ didɔ̃.

29 Si ɑnyii nŋu nɔ Piɛɛ í ni mɑ́, iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ nɔ kù nɛ sikɑ kɑ̃mɑ, Dɑvidi bɑlɑ nwɑ í ku nɔ ɑ̀ suu. Bɑlɛɛ mɔi í wɑ si ɑnini nwɑ ihɛ̃ hee do nnyi fei, mɑ̀ irei. 30 Ammɑ si bɛi í jɛ wɑlii, í mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ nŋu kuwɑ̃i ide ɡɔ do kuɡbɑsi í ni tɔkuɛ ɡɔ ɑ́ nɑ ku bubɑ si kitɑ̃i bommɑɛ. 31 Dɑvidi í mɑ̀ mii iyi ɑ́ nɑ ku ce. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ide iyi í fɔ, iyi í ni Ilɑɑɔ̃ kɑɑ jɔ̀ hundeɛ bi ku wɑi iku ŋɑ nɔ ɑrɑɛ kɑɑ sɑ̃mi, idei kujĩi inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑui wɑ fɑ̃ɑ. 32 Jesuu iyi ǹ wɑ n fɔ ideɛ, Ilɑɑɔ̃ í jũu hɑi si bɑlɛ nɔ ɑwɑ fei ɑ̀ jɛ sɛɛdɑ. 33 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í soo lele nɔ í muɑɑ Hundeɛ iyi í wɑ̃ɑò wo. Nɔ nŋu mɔ í muɑ ɑwɑ mɔ Hundeu. Nŋui ì wɑɑ yɛ nɔ ì wɑɑ ɡbɔ ŋɑ bɛ. 34 Dɑvidi tɑkɑɛ kù bɔ lelei Aɔ̃ ɑmmɑ í ni,

Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ Lɑfɛ̃ɛm í ni,

Bubɑ ɑwɔ njɛm,

35 Hee n ce mbɛɛɛ ŋɑ

Bi ku lesi isɛɛ.

36 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ í sĩɑ iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ fei i mɑ̀ iyi ihɛ̃ ŋɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Jesu iyi ì kpɑkpɑ si jĩi nɔu bɛ ŋɑ, nŋui Aɔ̃ í ce Lɑfɛ̃ɛ do Kirisi.

37 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi ideu í to si ŋɑ ntɔ ntɔ, nɔ ɑ̀ bee Piɛɛ do woo bɛ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu ɑ̀ ni, iŋɛ kpɑɑsi nwɑ ŋɑ, bɛirei ɑɑ kɑ ce. 38 Ŋɔi Piɛɛ í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ fei i kpɑɑsi idɔ nŋɛ i jɔ̀ ɑ dɑsi ŋɛ inyi do irii Jesu Kirisi ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku kpɑ idei dulum du ŋɛ, nɔ ɑɑ bɑ ɑmuɑi Ilɑɑɔ̃ mɑ ŋɑ iyi í jɛ Hundeɛ. 39 Bɛɛbɛi ɑ́ ce si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɛ kuwɑ̃ɛ, iŋɛ do ɑmɑ nŋɛ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ hee jĩijĩ fei, inɛ ŋɑ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ ɑ́ kpe fei.

40 Do ide ikɑ̃ ikɑ̃ nkpɔ nkpɔi Piɛɛ í jɛ nŋɑ do sɛɛdɑ nɔ í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ í ni, i nyɑ ɑrɑ nŋɛ ikɑ̃ hɑi bi inɛ lɑɑlɔi nsɛi ŋɑu ihɛ̃ ku bɑ i bɑ fɑɑbɑ ŋɑ. 41 Ŋɔi ɑ̀ dɑsi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɑ idei Piɛɛu inyi. Ajɔ nŋu zɑkɑ bɛi ɑmɑnɛ dubu mɛɛtɑ í kɔ̃ɔsi si inɔi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu. 42 Nɔ ɑ̀ yɑ ɡbɔ cio iyi woo bɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ mɑɑ kɔ ŋɑ siu fei, nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ wɛɛ do ɑnu ɑkɑ̃, ɑ̀ yɑ mɑɑ jɛ ijɛ iyi ɑɑ yeò ɡiɡii ikui Jesu, nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce kutɔɔ ɑjɔ.

Kuwɛɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛ

43 Ŋɔi ideu í to si inɛ fei, nɔ Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ woo bɛ ŋɑu ɑ̀ wɑsi mɑɑmɑɑke nkpɔ nkpɔ ku ce. 44 Woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu fei ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃ nɔ mii iyi ɑ̀ nɛ fei ti ɑŋɑ feii í jɛ. 45 Wɑɑti iyi inɛ ɡɔ í nɛ bukɑɑtɑi nɡɔɡɔ fei ɑ̀ yɑ tɑ iko nŋɑ ŋɑi do mii ndu ŋɑ ŋɑ nɔ ɑ nɑ lɑfɛ̃ɛ fiɑu zɑkɑ bɛi í nɛ bukɑɑtɑɛ. 46 Ajɔ fei ɑ̀ yɑ tɔtɔɔi si bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. À yɑ tɔtɔɔ ɑ mɑɑ jɛi si inɔ kpɑsɛ̃ nŋɑ ŋɑ do inɔ didɔ̃. Muɑfiti ci yɑ wɑ si. 47 À yɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɔ inɛ fei í mɑ̀ bɛɛrɛ nŋɑ. Ajɔ fei inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ dɑsi nɑɑnɛi nɔ ɑ bɑ fɑɑbɑ. Bɛɛbɛi Lɑfɛ̃ɛ Jesu í yɑ mɑɑ kɔ̃ɔsi kukpɔi woo dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɑu wɑɑti kɑ̃mɑ fei.

3

Wɛɛɡɛ ɡɔ í bɑ iri

1 Ŋɔi ɑlɛ ɑjɔ nŋu ɡɔ zɑkɑi isɔ mɛɛtɑ Piɛɛ do Zɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ bɔ kutɔɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. 2 Ŋɔi ɑ̀ yɛ mɔkɔ ɡɔ bɛ iyi ɑ̀ bí do wɛɛɡɛ. Ajɔ fei ɑ̀ yɑ nɑ ɑ jilɔɔi ɑndɛi bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ̀ yɑ kpe ɑndɛ Ku sĩɑu, ku mɑɑ bɑrɑ wɑɑti iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ lɔ. 3 Iyi í yɛ Piɛɛ do Zɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ lɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃u ŋɔi í tɔɔ ŋɑ ɑ muɑ nŋu nɡɔɡɔ. 4 Ŋɔi Piɛɛ do Zɑ̃ɑ ɑ̀ kɑ̃siɛ iju, nɔ Piɛɛ í ni, cɔ wɑ. 5 Ŋɔi í cɔ ŋɑ do lɑɑkɑi domi wɑ tɑmɑɑ nɡɔɡɔ si ŋɑ. 6 Ammɑ Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, n kù nɛ fiɑ hee mɑ́ jɛ wurɑ, ɑmmɑ iyi ǹ nɛ ɑn muuɛ. Do irii Jesu Kirisi inɛi Nɑzɑrɛtiu, dede i nɛ. 7 Ŋɔi í mu ɑwɔ njɛi mɔkɔu í dedeɛ. Bɛ ɡbɑkɑ̃, isɛi inɛɛu do ikɔ̃i isɛɛ ŋɑu í ce ɡbuɡbɑ̃. 8 Ŋɔi í fo í dinɡɑ wɑ nɛ. Ŋɔi ɑŋɑò ŋɑ fei ɑ̀ lɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ́, ŋɔi í fo í dinɡɑ wɑ nɛ wɑ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃. 9 Ŋɔi inɛ fei í yɛ wɑ nɛ wɑ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃. 10 Si bɛi ɑ̀ mɑ̀ iyi nŋui í yɑ tɑko ku mɑɑ bubɑ ɑndɛ kusĩɑi bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ku mɑɑ bɑrɑu, ŋɔi biti í mu ɑŋɑ fei nɔ ideu í to si ŋɑ.

Wɑɑzo iyi Piɛɛ í ce

11 Ŋɔi mɔkɔ iyi í bɑ iriu kù jɛ kù nɛ hɑi bi Piɛɛ do Zɑ̃ɑ. Aŋɑò ŋɑ ɑ̀ wɑ ikpɑ ɑkɑ̃i kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ̀ yɑ kpe bɑntumɑi Sɑlomɔɔ. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ideu í mu ŋɑ bitiu ɑ̀ sɛi ɑ̀ bɔ bi tu ŋɑ. 12 Iyi Piɛɛ í yɛ ŋɑ ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ, bɛirei í ce ì biti ì wɑɑ cɔ wɑ bɛɛbɛ ŋɑ. Ì tɑmɑɑ bɛi ɡbuɡbɑ̃ nwɑi wɑlɑkɔ dɑɑ jiidɑ nwɑi í jɔ̀ mɔkɔu wɑ nɛ ŋɑ? 13 Aburɑhɑmu do Izɑɑki do Zɑkɔbu ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɛ bɑlɑ nwɑ ŋɑu, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nŋɑi í jɔ̀ Jesu woo ce icɛɛ í nɛ ɑmboe. Iŋɛi ì muu ì nɑ inɛ nɡbo ŋɑ nɔ ì kɔsiɛ ŋɑ si wɑjui Pilɑti, bɑɑ do iyi Pilɑti wɑ bi ku jɔ̀ɔ wo. 14 Ammɑ iŋɛi ì kɔsiɛ, nŋu iyi í jɛ Inɛ Kumɑ́ do Inɛ Dee deeu nɔ ì tɔɔ Pilɑti ku jɔ̀ nŋɛ woo kpɑ inɛu si ɑɡbɛɛ ŋɑ. 15 Si bɛɛbɛ ì kpɑ inɛ iyi í jɛ irii kuwɛɛu ŋɑ. Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í jũu hɑi si bɑlɛ, nɔ ɑwɑ ɑ̀ yɔɔ. 16 Jesuu do nɑɑnɛ iyi mɔkɔu ihɛ̃ í dɑsiɛ nŋui í jɔ̀ í bɑ ɡbuɡbɑ̃. Mɔkɔ iyi ì wɑɑ yɛ nɔ ì mɑ̀ ŋɑu ihɛ̃, nɑɑnɛ iyi í dɑsi Jesuui í jɔ̀ í bɑ iri mɑm mɑm si wɑjui iŋɛ fei.

17 Nsɛi kpɑɑsim ŋɑ, ǹ mɑ̀ mii iyi ì ceɑ Jesuu ŋɑ, ì cooi si nɡɔɡɔ hɑi mɑ̀ ŋɑ, bɛɛbɛi do inɛ nɡbo nŋɛ ŋɑ fei. 18 Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ wɑlii ŋɑu fei ɑ̀ tɑko ɑ̀ fɔ ideɛ wo. Nɔ bɛɛbɛ mɔi bɛi ɑ̀ fɔu fei í kɔ̃. Ide iyi ɑ̀ fɔu nŋui í jɛ ɑ̀ ni, kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu kù yɛ ijuukpɑ̃. 19 Nɑ nŋu, i kpɑɑsi idɔ nŋɛ i sindɑ si Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ku bɑ ku kpɑ idei dulum du ŋɛ. 20 Nɔ Ilɑɑɔ̃ ku mu nŋɛ kusĩmi jiidɑ, nɔ ku bɛ Kirisi iyi í cicɑu wɑ ku jɛ tu ŋɛ, nŋu iyi í jɛ Jesuu. 21 Tilɑsii Jesu Kirisi ku mɑɑ wɑ lele hee ɑwɑɑti koo toò mii fei ku jɛ titɔ̃ si bɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ wɑlii kumɑ́ɛ ŋɑu ɑ̀ tɑko ɑ̀ fɔ wo. 22 Moizi, inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ, í ni, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nŋɛ ɑ́ jɔ̀ wɑlii ɡɔ ku fitɑ hɑi si ɑnini nŋɛ iyi ɑ́ yɛ bɛi ɑmu. Nɔ ɑ́ sĩɑ i ɡbɔ mii iyi ɑ́ sɔ̃ ŋɛ fei. 23 Inɛ iyi kù wɑɑ too si idei wɑliiu fei ɑɑ nyɑɑ hɑi si inɔi zɑmɑɑi Ilɑɑɔ̃i ɑ kpɑɑ. 24 Bɛɛbɛ mɔi Sɑmuɛli do wɑlii ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ si ɑnyiɛ, ɑŋɑ fei ɑ̀ tɑko ɑ̀ fɔ idei mii ŋɑ iyi wɑ ce nsɛiu ihɛ̃. 25 Mii iyi wɑlii ŋɑu ɑ̀ ni Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ceu, iŋɛi wɑ ceɑ. Nŋui í jɛ ɑkɑbuu iyi Ilɑɑɔ̃ í dĩ do bɑlɑ nŋɛ ŋɑ si wɑɑti iyi í sɔ̃ Aburɑhɑmu í ni, hɑi si dimiɛi ɑn jɔ̀ inɛi ɑndunyɑ fei ku bɑ kuwee. 26 Bɛɛbɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ woo ce icɛɛ í fitɑ hɑi bi tu ŋɛ nɔ í bɔɔ wɑi ku bɑ ku wee nŋɛ ku bɑ iŋɛ fei i sindɑ i jɔ̀ lɑɑlɔ ku ce nŋɛ.

4

Piɛɛ do Zɑ̃ɑ ɑ̀ wɑ bi iɡbɛi woo kiiti ŋɑ

1 Si wɑɑti iyi Piɛɛ do Zɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ zɑmɑɑu ideu bɛɛbɛ, ŋɔi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do inɛ nɡboi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u do Sɑdusi ŋɑ ɑ̀ sɛkɛɛ si ŋɑ wɑ. 2 Idɔ nŋɑ í kɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ mɔcɔ minji ŋɑu ɑ̀ wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ ŋɑ iyi Jesu í jĩ hɑi si bɑlɛ, wɑɑtɔ iku ŋɑ ɑɑ yɔkɔ ɑ nyi wɑ si kuwɛɛ mɑ́. 3 Ŋɔi ɑ̀ mu ŋɑ ɑ̀ cĩmbo ŋɑ si ile piisɔ̃ɔ hee iju kumɑ́ domi ɑlɛ í lɛ tɑ̃. 4 Do nŋu fei, inɛ nkpɔ iyi í ɡbɔ ideu í dɑsi nɑɑnɛ. Nɔ kukpɔ nŋɑ í kɔ̃ɔsi hee í to zɑkɑi ɑmɑnɛ dubu miu.

5 Iju kumɑ́ɛ ŋɔi inɛ nɡboi Zuifu ŋɑ do inɛ nɡbo bubu ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ Zeruzɑlɛmu. 6 Ŋɔi ɑ̀ tɔtɔɔ ɑŋɑ do woo wee nlɑu iyi ɑ̀ yɑ kpe Ani, do Kɑifu do Zɑ̃ɑ do Alesɑndu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe si nyɑɑnzei woo wee nlɑu fei. 7 Ŋɔi ɑ̀ nyɑ Piɛɛ do Zɑ̃ɑ wɑ hɑi ile piisɔ̃ɔu ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ leekĩ ŋɑ si wɑju nŋɑ nɔ ɑ̀ lɔsi ku bee ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni, do ɡbuɡbɑ̃i yooi, mɑ̀ do irii yooi ì ceò mii nɔu bɛ ŋɑ. 8 Ŋɔi Piɛɛ í kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ ilɑɑlu do inɛ nɡbo ŋɑu, 9 ì wɑɑ bee wɑ idei icɛ jiidɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ceɑ wɛɛɡɛu ihɛ̃ do bɛi í ce í bɑò iri. 10 Nɑ nŋu, í sĩɑ iŋɛ fei do inɛi Izirɛli ŋɑu fei i mɑ̀ ŋɑ, mɔkɔ iyi wɑ leekĩ si wɑju nŋɛu bɛ, í bɑ irii do sɑɑbui irii Jesu Kirisi inɛi Nɑzɑrɛtiu, inɛ iyi ì kpɑkpɑ si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuu ŋɑ nɔ Ilɑɑɔ̃ í jũu hɑi si bɑlɛ. 11 Jesui kukɔu wɑ fɑ̃ɑ iyi í ni,

Kutɑ iyi woo mɑ ŋɑ ɑ̀ cɑu,

Nŋui í bɑɑ í jɛ kutɑ sintei icui ile.

12 Woo fɑɑbɑ ɡɔ kù wɛɛ mɑ́ bii kù jɛ nŋu ɑkɑ̃, domi Ilɑɑɔ̃ kù nɑ irii inɛ ɡɔ mɑ́ si ɑndunyɑ iyi ɑɑ kɑ kpe kɑ bɑò fɑɑbɑ.

13 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi ɑ̀ biti domi ɑ̀ yɛ wɔɔkɔi Piɛɛ do Zɑ̃ɑ nɔ ɑ̀ mɑ̀ ɡbɑkɑ̃ iyi tɑ́ɑkɑ ŋɑi iyi ɑ kù ce bɑɑ cio. Ŋɔi ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑŋɑi ɑ̀ wɛɛ wo do Jesu. 14 Ammɑ si bɛi ɑ̀ yɛ mɔkɔ iyi í bɑ iriu wɑ leekĩ do Piɛɛ do Zɑ̃ɑ, nŋui í jɔ̀ ɑ kù bɑ ide ɡɔ iyi ɑɑ ni mɑ́. 15 Ŋɔi ɑ̀ ni ɑ fitɑ hɑi ile kiitiu. Iyi ɑ̀ fitɑ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe bɛu ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ. 16 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ ni, bɛirei ɑɑ kɑ ceɑ mɔkɔ ŋɑu ihɛ̃. Wee inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ fei ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑ̀ ce mɑɑmɑɑke nlɑ nlɑ ɡɔ, nɔ ɑ kɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ jɑ̃. 17 Ammɑ kɑ ɡɑnji ŋɑ ku bɑ ideu ku mɑɑ̀ fɑnɡɑɑ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe mɑ́, kɑ kɔ̀ nŋɑ do ijuukpɑ̃ ku bɑ ɑ mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ kɑ̃mɑ ide do irii Jesu mɑ́. 18 Ŋɔi ɑ̀ kpe ŋɑ mɑ́ nɔ ɑ̀ kɔ nŋɑ ɑ fɔ ide do irii Jesu mɑ́ hee mɑ́ jɛ ɑ kɔ inɛ ŋɑ si cioi ideɛ.

19 Ammɑ Piɛɛ do Zɑ̃ɑ ɑ̀ sɔ̃ ŋɑ ɑ̀ ni, i bee ɑrɑ nŋɛ ide bii ɑ́ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ kɑ ɡbɔ ide nŋɛ nɔ kɑ jɔ̀ ti Ilɑɑɔ̃. 20 Awɑ de ɑ kɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ coko do mii iyi ɑ̀ yɛ do iyi ɑ̀ ɡbɔ. 21 Ŋɔi ɑ̀ ɡbɑɡbɑ si ŋɑ mɑ́ ntɔ ntɔ ɑ̀ bɛi ɑ̀ jɔ̀ ŋɑ. A kù bɑ yɑɑse bɛi ɑɑ ce ɑ fɑ itĩ nŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ fei wɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ do mii iyi í ceu, 22 domi mɔkɔ iyi ɑ̀ fɑɑbɑ do mɑɑmɑɑkeu, ɑdɔ̃ɛ í re bɑɑ ciiji.

Woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ wɔɔkɔ

23 Ŋɔi Piɛɛ do Zɑ̃ɑ ɑ̀ nyi bi kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ si wɑɑti iyi woo kiiti ŋɑu ɑ̀ jɔ̀ ŋɑ. Nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ sisi nŋɑ ide iyi inɛ nɡbo ŋɑ do inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ̀ sɔ̃ ŋɑu. 24 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ do ɑnu ɑkɑ̃ ɑ̀ ni, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, ɑwɔi ì tɑkɑ lele do ilɛ do tenku do mii iyi í wɑ si fei. 25 Hundeɛi í jɔ̀ bɑlɑ nwɑ Dɑvidi woo ce icɛɛ í fɔ wo í ni,

Nɑ mii í ce idɔi inɛi dimi mmu ŋɑ í kɔ̃.

Nɑ mii í ce inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ce ɑnu tɔɔsi ɑ bɑ ɑ ceɑ Ilɑɑɔ̃ lɑɑlɔ, nɔ wee mii ɡɔi iyi kɑɑ yɔkɔ ku ce mɔm.

26 Amɑnlui ɑndunyɑ ŋɑ do ilu iri ŋɑ ɑ̀ dede nɔ ɑ̀ tɔtɔɔ

Ku bɑ ɑ ce iɡũ do Ilɑɑɔ̃ do inɛ iyi í cicɑ.

27 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ, ide iyi Dɑvidi í fɔu bɛ ntɔi, domi Herodu do Pɔnsu Pilɑti ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃. À tɔtɔɔ do dimi mmu ŋɑ do inɛi Izirɛli ŋɑ si iluu ihɛ̃ ɑ̀ yɛ tɑɑlei Jesu woo ce icɛ kumɑ́ɛ iyi ì cicɑ ì nyɑ ikɑ̃u. 28 Bɛɛbɛi ɑ̀ ce, nɔ nŋu bɛ í jɔ̀ mii iyi ì jilɛ fei hɑi tɑko do iyi í jɛ idɔɔbiɛ í kɔ̃. 29 Nɑ nŋu nsɛi, Lɑfɛ̃ɛ, ce lɑɑkɑii ide ku fɔ nŋɑ nɔ i jɔ̀ ɑwɑ woo ce icɛɛ ŋɑu kɑ sisi ideɛu do wɔɔkɔ nlɑ nlɑ. 30 Nyisi ɡbuɡbɑ̃ɛ ku bɑ mɑɑmɑɑke ŋɑ ku ce nɔ inɛ ŋɑ ɑ bɑ iri do sɑɑbui irii Jesu woo ce icɛ kumɑ́ɛu.

31 Iyi ɑ̀ ce kutɔɔu ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi inyɑ bii ɑ̀ tɔtɔɔu í yɑyɑ. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ wɑsi ku wɑɑzo idei Ilɑɑɔ̃ bɛbɛi do wɔɔkɔ.

Mii iyi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ ti ɑŋɑ feii

32 Akpɔi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu í kɔ̃ɔsi nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ nɛ ɑnu ɑkɑ̃. Inɛ ɡɔ ci yɑ ni mii iyi nŋu í nɛ ti nŋu ɑkɑ̃i ɑmmɑ mii iyi ɑ̀ nɛ fei ti ɑŋɑ feii. 33 Do ɡbuɡbɑ̃ nlɑ nlɑi woo bɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ sisiò kujĩi Lɑfɛ̃ɛ Jesu hɑi si bɑlɛ, nɔ didɔ̃ nlɑ nlɑi Ilɑɑɔ̃ í wɑ si ɑŋɑ fei. 34 Inɛ ɡɔ kù jɛ ɑre si inɔ nŋɑ, domi ɑjɔ minji do ɑjɔ minji fei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ iko do kpɑsɛ̃ ŋɑ fei ɑ̀ yɑ tɑɑi nɔ ɑ nɑɑò fiɑu wɑ, 35 ɑ nɑɑ ɑ nɑ woo bɛ ŋɑu, nɔ ɑ ce ikpɛ̃ɛ si bɛi bukɑɑtɑi inɛ fei í to.

36 Bɛɛbɛi Jozɛfu, inɛi Levi ɡɔ iyi ɑ̀ bí Sipu, í ce. Nŋui woo bɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ kpe Bɑɑnɑbɑsi, wɑɑtɔ woo muɑ inɛ ɡbuɡbɑ̃. 37 Í tɑ ikoɛ ɡɔ í nɑɑò fiɑu wɑ í nɑɑ í nɑ woo bɛ ŋɑu.

5

Idei Anɑniɑsi do Sɑfirɑ

1 Ammɑ mɔkɔ ɡɔ í wɛɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Anɑniɑsi, ɑboɛ mɔ ɑ̀ yɑ kpoo Sɑfirɑ. Mɔkɔu í tɑ ikoɛ ɡɔ, 2 nɔ í jilɛ ikɔ ɑkɑ̃i fiɑu ndɛɛ, iyi í ɡbeu mɔ í koo í nɑ woo bɛ ŋɑu. Nɔ wee ɑboɛ í wɛɛò kumɑ̀siɛ. 3 Iyi í nɑ ŋɑ fiɑu ŋɔi Piɛɛ í beeɛ í ni, Anɑniɑsi, bɛirei í ce ì jɔ̀ Seetɑm í lɔ si idɔɛ hee ì wɑɑ sɔɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ ibo nɔ ì jɔ̀ bubui fiɑi ikou ndɛɛ. 4 Iko iyi ì tɑu ɑwɔ si ì nɔɔ bɑ. Iyi ì tɑɑ ì tɑ̃, fiɑu kù jɛ titɛɛi? To, nɑ mii í jɔ̀ ì ce dimii lɑsɑbuu ihɛ̃. Kù jɛ ɑmɑnɛ ŋɑi ì sɔɑ ibo, Ilɑɑɔ̃i ì sɔɑ. 5 Iyi Anɑniɑsi í ɡbɔ ideu ɡbɑkɑ̃ ŋɔi í cuku tenɡi bɛ í ku. Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu fei njo í mu ŋɑ hee í cɑɑ. 6 Ŋɔi ɑwɑɑsũ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ wo ikuu do ɑcɔ ɑ̀ koo ɑ̀ suu.

7 Si ɑnyii isɔ mɛɛtɑ mɑ́, ŋɔi ɑboɛ mɔ í lɔ wɑ. Wee kù mɑ̀ mii iyi í ce mɔkɔi nŋu titɑ̃. 8 Ŋɔi Piɛɛ í beeɛ í ni, fiɑ iyi mɔkɔɛ í nɑɑò wɑu ihɛ̃, bɛɛbɛi ì tɑ iko nŋɛu ŋɑ? Ŋɔi Sɑfirɑ í jɛɑɑ í ni, bɛɛ mbɛ. 9 Ŋɔi Piɛɛ í beeɛ í ni, bɛirei í ce iŋɛ minji fei ì ce ɑnu ɑkɑ̃ i cɔ lɑɑkɑii Hundei Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ bɛɛbɛ ŋɑ. Cɔ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ si mɔkɔɛ ɑ̀ wɑ ɑndɛ koofɑ bɛ, ɑɑ si ɑwɔ mɔ. 10 Bɛ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi ɑbou mɔ í cuku si wɑjui Piɛɛ bɛ í ku. Ŋɔi ɑwɑɑsũ ŋɑu ɑ̀ lɔ bɛ ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ í ku, ŋɔi ɑ̀ soo wɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ suu kɔkɔi mɔkɔɛ. 11 Ŋɔi njo í mu inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑu ntɔ ntɔ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu fei.

Mɑɑmɑɑke nkpɔ

12 Ŋɔi woo bɛ ŋɑu ɑ̀ jɔ̀ mɑɑmɑɑke do nyindɑ nkpɔ í wɑsi ku ce si wɑjui inɛ ŋɑ. Nɔ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ bɑntumɑi Sɑlomɔɔ. 13 Inɛ kɑ̃mɑ kù bi ku lɔ inɔ nŋɑ do muɑfiti domi ɑ̀ wɑɑ ce njo, ɑmmɑ do nŋu fei ɑ̀ wɑɑ sɑɑbu ŋɑ ntɔ ntɔ. 14 Ammɑ kukpɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɑɑnɛ ntɔ ntɔ í kɔ̃ɔsi wɑ koo, hɑi inɛmɔkɔ do inɑɑbo ŋɑ. 15 Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku nɑɑò bɔ̃ɔ ŋɑ wɑ si kpɑ̃ɑ ŋɑ. À yɑ nɑɑ ɑ jilɛ ŋɑi si dɑɑyi ŋɑ do si sɛ̃ɛ ŋɑ ku bɑ bii Piɛɛ wɑ lɔ ɑyɑɛ ku bii inɛ ɡɔ ŋɑ si inɔ nŋɑ. 16 Ŋɔi inɛ nkpɔ í wɑsi ku nɑɑò bɔ̃ɔ ŋɑ wɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ inɛi inɔɔko ŋɑ hɑi ilɛɛkoi Zeruzɑlɛmu ŋɑ, ɑŋɑ fei ɑ̀ nɔ ɑ̀ bɑ iri.

À kpɑ̃ woo bɛ ŋɑu iju

17 Ammɑ woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si iɡbɛi Sɑduse ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bi tɛɛu fei ɑ̀ dedeò iɡu si ɡɑ̃mɛi woo bɛ ŋɑu. 18 Ŋɔi ɑ̀ mu ŋɑ ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ dɑsi ŋɑ piisɔ̃ɔ. 19 Ŋɔi idũu ɑmɑlekɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í nɑɑ í cĩ ɡɑmboi ile piisɔ̃ɔu í nyɑ ŋɑ nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, 20 i bɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ i koo i leekĩ bɛ ŋɑ nɔ i sisiɑ inɛ ŋɑ idei kuwɛɛu fei. 21 Nɔ woo bɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu. Amɛɛjumɑ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi ɑ̀ bɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ ɑ̀ wɑsi ku kɔ inɛ ŋɑ si cio.

Wee wɑɑti bɛɛbɛ woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u do inɛɛ ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ nɔ ɑ̀ kpe iɡbɛi woo kiiti ŋɑu do inɛ nɡboi Izirɛli ŋɑ fei, ɑ̀ bɛi ɑ̀ bɛ woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ koo ɑ kpe woo bɛ ŋɑu wɑ hɑi ile piisɔ̃ɔ. 22 Ammɑ iyi ɑ̀ to ɑ kù yɛ woo bɛ ŋɑu ile piisɔ̃ɔ bɛ. Nɔ ɑ̀ nyi bi inɛ nɡbo ŋɑu mɑ́ 23 ɑ̀ ni, iyi ɑ̀ to bɛ ɑ̀ bɑ ile piisɔ̃ɔu wɑ cĩmbo dim dim nɔ ɑ̀ bɑ woo deɡbe ŋɑu ɑ̀ wɑɑ leekĩ ɑndɛ bɛ. Ammɑ iyi ɑ̀ cĩ ɡɑmbo ŋɑu ɑ kù yɛ inɛ kɑ̃mɑ ile bɛ. 24 Iyi inɛ nɡboi woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u do inɛ nɡboi woo wee ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi ɑ̀ biti ɑ kù mɑ̀ bɛi ideu ɑ́ kpɑ iri. 25 Ŋɔi inɛ ɡɔ í nɑɑ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i ɡbɔ ŋɑ, inɛ ŋɑ iyi ì dɑsi piisɔ̃ɔ ŋɑu ɑ̀ wɑ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio. 26 Ŋɔi inɛ nɡboi woo deɡbe kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u, nŋu do inɛɛ ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ ɡbɑ̃ ŋɑ ɑ̀ nɑɑò ŋɑ wɑ bi inɛ nɡbo ŋɑu. Ammɑ kù jɛ do ɡbuɡbɑ̃ domi ɑ̀ wɑɑ ce njoi zɑmɑɑu ɑ mɑɑ nɑ ɑ tɑ ŋɑ kutɑ.

27 Iyi ɑ̀ nɑɑò ŋɑ wɑ ɑ̀ leekĩ ŋɑ si wɑjui iɡbɛi woo kiiti ŋɑu nɔ woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í sɔ̃ ŋɑ 28 í ni, ɑ̀ kɔ̀ nŋɛ mɑm mɑm ɑ̀ ni i mɑɑ̀ yɑ ce wɑɑzo do irii mɔkɔu mɑ́ ŋɑ. Ammɑ wee, ì ce wɑɑzo nŋɛ ì wɑɑ koo ŋɑ hee ì kɔ inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ fei si cio nŋɛ nɔ ì wɑɑ bi i dɑsi wɑ tɑɑlei ikui mɔkɔu ŋɑ. 29 Ŋɔi Piɛɛ do woo bɛ kpɑɑsiɛ ŋɑu ɑ̀ jɛ ɑ̀ ni, tilɑsi idei Ilɑɑɔ̃i ɑɑ kɑ jirimɑ, kù jɛ ti ɑmɑnɛ ŋɑ. 30 Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi bɑlɑ nwɑ ŋɑi í jĩ Jesuu hɑi si bɑlɛ, inɛ iyi ì kpɑkpɑ si jĩi ì kpɑɑ ŋɑu. 31 Ŋɔi Ilɑɑɔ̃ í soo lele í jilɔɔ ɑwɔ njɛɛ ku jɛ ilɑɑlu do Woo fɑɑbɑ nɔ ku muɑò inɛi Izirɛli ŋɑ kpɑ̃ɑ ɑ kpɑɑsi idɔ nŋɑ ku bɑ ku kpɑ idei dulum du ŋɑ. 32 Awɑi ɑ̀ jɛ sɛɛdɑi mii ŋɑu bɛ, ɑwɑ do Hundei Ilɑɑɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í muɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑɛ.

33 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi idɔ nŋɑ í kɔ̃ hee ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑ kpɑ ŋɑ. 34 Ammɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Gɑmɑliɛ í dede í leekĩ si ɑninii woo kiiti ŋɑu í ni ɑ nyɑ woo bɛ ŋɑu wɑ titɑ̃. Gɑmɑliɛu Fɑrisii wɑ jɛ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ, nɔ í nɛ bɛɛrɛ ntɔ ntɔ bi inɛ fei. 35 Ŋɔi í sɔ̃ inɛ ŋɑu í ni, iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ, i lɑɑkɑi ŋɑ do mii iyi ì wɑɑ bi i ceɑ inɛ ŋɑu. 36 Kù kpɛ mɔm titɑ̃ iyi mɔkɔ ɡɔ í nɑɑ ihɛ̃ ɑ̀ yɑ kpoo Tedɑsi nɔ í yɑ mɑɑ so ɑrɑɛ lele bɛi inɛ nlɑ ɡɔ nɔ ɑmɑnɛ bɛi cĩɔ mɛɛ wɑ tooɛ. Ammɑ ɑ̀ kpɑɑ, nɔ mɔcɔɛ ŋɑu fei ɑ̀ fɑnɡɑɑ, nɔ ɑ̀ ɡbɛjɛ ideɛ. 37 Si ɑnyiɛ, wɑɑti iyi ɑ̀ nɑ ɑ̀ wɑɑ ce kukɑ, ŋɔi mɔkɔ ɡɔ mɔ í nɑɑ ɑ̀ yɑ kpoo Zudɑsi inɛi Gɑlilee. Nŋu mɔ í jɔ̀ inɛ nkpɔ nkpɔ wɑ tooɛ. Ammɑ ɑ̀ kpɑ nŋu mɔ nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tooɛu fei ɑ̀ fɑnɡɑɑ. 38 Nɑ nŋu, bii í jɛ ɑɑ ɡbɔ idem ŋɑ, i jɔ̀ inɛ ŋɑu bɛ ɑ nɛ ŋɑ. Bii í jɛ ideu do icɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ceu hɑi bi ɑmɑnɛ ŋɑi wɑ nɑɑ, ɑ́ nɑ ku kpɑ iri. 39 Ammɑ bii kuce nŋɑu hɑi bi Ilɑɑɔ̃i wɑ nɑɑ, i kɑɑ yɔkɔ i kɑ̃miɑ ŋɑ ŋɑ. I ce lɑɑkɑi i mɑɑ̀ ti i nɑ i mɑɑ bɑ Ilɑɑɔ̃ ku jɑ ŋɑ.

40 Nɔ ɑ̀ ɡbɔ ideɛ. Ŋɔi ɑ̀ kpe woo bɛ ŋɑu ɑ̀ cɑ̃ ŋɑ do kpɔtɔɔ ɑ̀ ni ɑ mɑɑ̀ fɔ ide do irii Jesu mɑ́ ɑ̀ bɛi ɑ̀ jɔ̀ ŋɑ. 41 Ŋɔi woo bɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ hɑi bi iɡbɛi woo kiiti ŋɑu do inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í kɑ ŋɑ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ to ɑ mɑɑ yɑɑko ŋɑ nɑ irii Jesu. 42 Ajɔ fei si bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ do si inɔ kpɑsɛ̃ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce wɑɑzoi lɑɑbɑɑu jiidɑu nɔ ɑ mɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio wɑɑti kɑ̃mɑ fei ɑ mɑɑ ni Jesui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu.

6

À cicɑ ɑmɑnɛ mɛɛje ku sobi woo bɛ ŋɑ

1 Wɑɑti bɛɛbɛ kukpɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesuu wɑ kɔ̃ɔsi. Ŋɔi Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ fɔ Gɛrɛkiu ɑ̀ wɑɑ ɡbɑɡbɑ si Zuifu ɑlɑlɑ ŋɑu domi si ijɛ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ kpɛ̃ɑ jɑɑɔ̃ ŋɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei ɑ̀ yɑ mɑɑ ɡbɛjɛ jɑɑɔ̃ nŋɑ ŋɑi. 2 Ŋɔi woo bɛ mɑɑteeji ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu ŋɑu fei ɑ̀ ni, kù sĩɑ kɑ jɔ̀ idei Ilɑɑɔ̃ ku wɑɑzo kɑ mɑɑ ce idei ijɛ ŋɑ. 3 Nɑ nŋu, iŋɛ kpɑɑsi nwɑ ŋɑ, i cicɑ ɑmɑnɛ mɛɛje si inɔ nŋɛ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ nŋɑ sɛɛdɑ jiidɑ, iyi ɑ̀ kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ do bisi, nɔ kɑ kɑ̃ɑ nŋɑ icɛu. 4 Ammɑ ɑwɑ tɑkɑ nwɑ ɑɑ kɑ mɑɑ ce kutɔɔ nɔ kɑ mɑɑ wɑɑzo idei Ilɑɑɔ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ fei. 5 Inɛ ŋɑu fei ɑ̀ jɛsi ideu. Ŋɔi ɑ̀ cicɑ Etiɛni iyi í kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ nɔ nɑɑnɛɛ í lɑ. Si ɑnyii nŋu nɔ ɑ̀ cicɑ Filipu, do Pokɔɔ, do Nikɑnɔɔ, do Timɔɔ, do Pɑmenɑsi, do Nikolɑ inɛi Antiɔsi iyi í too kucei Zuifu ŋɑ wo í bɛi í nɑ í dɑsi Jesu nɑɑnɛu. 6 Ŋɔi ɑ̀ bɔò ŋɑ bi woo bɛ ŋɑu. Nɔ woo bɛ ŋɑu ɑ̀ ce kutɔɔ ɑ̀ le nŋɑ ɑwɔ si iri ku bɑ ɑ sintiò icɛ.

7 Bɛɛbɛ mɔi idei Ilɑɑɔ̃ í fɑnɡɑɑ wɑ koo nɔ kukpɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesuu í kɔ̃ɔsi wɑ koo si ilui Zeruzɑlɛmu, nɔ woo weei Ilɑɑɔ̃ nkpɔ í dɑsi nɑɑnɛ.

À mu Etiɛni

8 Wee Etiɛni í nɛ ɡbuɡbɑ̃ ntɔ ntɔ nɔ Ilɑɑɔ̃ í ceɑɑ didɔ̃ nɔ í ce mɑɑmɑɑke do nyindɑ nlɑ ɡɔ ŋɑ si ɑninii inɛ ŋɑ. 9 Ammɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bɑ Etiɛni kɑkɔɔ ku ce. Inɛ ŋɑu ɡɔɡɔ ŋɑ hɑi ilɛi Silisii ɑ̀ nɑɑ do hɑi ilɛi Azii, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ inɛi Sirɛni ŋɑi do Alesɑndiri, ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛi iɡbɛi Zuifu ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe ɑru ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ̀. 10 Ammɑ ɑ kù nɔɔ domi wɑ fɔ idei do bisi do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃. 11 Ŋɔi ɑ̀ muɑ mɔkɔ ɡɔ ŋɑ fiɑ si ɑsii ku bɑ ɑ mɑ́ɑ ide. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ muɑɑ fiɑ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ inɛ ŋɑ ɑ̀ ni ɑ̀ ɡbɔ inɛɛu ihɛ̃ wɑ fɔ lɑɑlɔi Moizi do Ilɑɑɔ̃. 12 Bɛɛbɛi ɑ̀ dedeò idɔɔkɔ̃i inɛ ŋɑ, do inɛ nɡbo ŋɑ do woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ŋɑ. À sɛkɛɛ si Etiɛni nɔ ɑ̀ muu ɑ̀ bɔòɛ si wɑjui iɡbɛi woo kiiti ŋɑu. 13 Si ɑnyiɛ ŋɔi ɑ̀ nɑɑò mɔkɔ ɡɔ ŋɑ wɑ iyi ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ mɑ́ɑ ide ɑ̀ ni, inɛɛu ihɛ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ fei í yɑ mɑɑ fɔ lɑɑlɔi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u do woodɑi Moizi. 14 À ɡbɔ iyi í fɔ í ni Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiu ɑ́ lɛɡɛ kpɑsɛ̃u ihɛ̃ nɔ ku kpɑɑsi dedembɑ ŋɑ iyi Moizi í sɔ̃ wɑ fei. 15 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si iɡbɛu fei ɑ̀ kɑ̃si Etiɛni iju ŋɔi ɑ̀ yɛ wɑjuɛ wɑ dɑɑnɑ bɛi wɑjui ɑmɑlekɑ.

7

Wɑɑzoi Etiɛni

1 Ŋɔi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í bee Etiɛni í ni, ideu ntɔi? 2 Ŋɔi Etiɛni í jɛɑɑ í ni, iŋɛ bɑɑm ŋɑ do kpɑɑsim ŋɑ, i ɡbɔ iyi ǹ wɑ n fɔ. Wɑɑti iyi Aburɑhɑmu bɑlɑ nwɑ í wɑ ilɛi Mesopotɑmi, Ilɑɑɔ̃ ilu ɑmboe í nɑɑ bi tɛɛ. Wɑɑti bɛɛbɛ, kù bɔ Hɑrɑ̃ɑ titɑ̃. 3 Ŋɔi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ɔ í ni, jɔ̀ ilɛi ideɛ do nyɑɑnzeɛ ŋɑ nɔ i bɔ ilɛ bii ɑn nyisiɛ. 4 Ŋɔi Aburɑhɑmu í fitɑ hɑi ilɛi inɛi Kɑlɑdee ŋɑ nɔ í koo í bubɑ Hɑrɑ̃ɑ. Hɑi bɛ, si ɑnyii ikui bɑɑɛu ŋɔi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ í nɑɑ ilɛ bii ì wɑ nsɛi ŋɑu ihɛ̃. 5 Wɑɑti bɛɛbɛ kù muɑɑ bii kɑ̃mɑ si ilɛu, bɑɑ bii ɑ́ lesi kutɛ titɑ̃. Ammɑ do iyi Aburɑhɑmu kù bí fei Ilɑɑɔ̃ í ceɑɑ kuwɑ̃ í ni nŋu ɑ́ muɑɑ ilɛu nɔ ku jɛ ti nŋu do ɑmɑɛ ŋɑ. 6 Ŋɔi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ Aburɑhɑmu mɑ́ í ni, tɔkuɛ ŋɑ ɑɑ wɑ si ilɛ mmu ɡɔ, bɛi ɑɑ mu ŋɑ ɑ jɛ ɑru ɑ wɑhɑlɑ ŋɑ zɑkɑi ɑdɔ̃ cĩɔ mɛɛ. 7 Ilɑɑɔ̃ í nɔ í ni, ɑmui ɑn kiiti dimi iyi ɑ̀ mu ŋɑ ɑruu. Si ɑnyii nŋu tɔkuɛ ŋɑu ɑɑ fitɑ hɑi ilɛ bɛ ɑ bɑɑ ilɛu ihɛ̃ bii ɑɑ tɔɔm. 8 Wɑɑti bɛɛbɛ Ilɑɑɔ̃ í nɑ Aburɑhɑmu woodɑi bɑnɡo ku dɑsi ku jɛ sɛɛdɑi ɑkɑbuuɛ. Si ɑnyiɛ ŋɔi Aburɑhɑmu í nɑ í bí Izɑɑki nɔ í dɑsiɛ bɑnɡo si ɑjɔ mɛɛjɔsiɑɛ. Bɛɛbɛi Izɑɑki mɔ í ceɑ Zɑkɔbu, nɔ Zɑkɔbu mɔ í ceɑ ɑmɑ mɑɑteejiɛ ŋɑ bɛɛbɛ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɛ bɑlɑi dimi mɑɑteejii Zuifu ŋɑ.

9 Amɑi Zɑkɔbu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ bɑ Zozɛfu ifɔ nŋɑ iɡu ku ce nɔ ɑ̀ muu ɑ̀ tɑɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɔ ilɛi Ezibiti. Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í wɑ ɑnyiɛ, 10 ŋɔi í nyɑɑ hɑi si wɑhɑlɑɛ fei. Í muɑɑ bisi nɔ í jɔ̀ í nɛ bɛɛrɛ bi Fɑrɑɔ̃ ilɑɑlui Ezibitiu. Ŋɔi Fɑrɑɔ̃ í coo minjisiɑɛ si ilɛu nɔ í jɔ̀ í jɛ inɛ nɡboi kpɑsɛ̃ɛ mɑ́. 11 Ŋɔi ɑri í nɑɑ si ilɛi Ezibiti do si ilɛi Kɑnɑɑ̃ fei, í kpɑ̃ inɛ ŋɑ iju ntɔ ntɔ. Bɑlɑ nwɑ ŋɑu ɑ kù bɑ bɑɑ mii iyi ɑɑ jɛ. 12 Ŋɔi Zɑkɔbu í ɡbɔ iyi ijɛ í wɑ ilɛi Ezibiti, nɔ í bɛ ɑmɑɛ ŋɑu bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃, ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɛ bɑlɑ nwɑ ŋɑ. 13 Iyi ɑ̀ koo bɛ isɛ ɡbeejisiɑ ŋɔi Zozɛfu í tusɛ ɑrɑɛ bi iɡbɑ̃ɛ ŋɑu do ifɔɛ, nɔ Fɑrɑɔ̃ mɔ í tɔtɔɔ í mɑ̀ò ŋɑ. 14 Ŋɔi Zozɛfu í sɔ̃ ŋɑ í ni ɑ koo ɑ kpe Zɑkɔbu bɑɑi nŋu wɑ do nyɑɑnzeɛ ŋɑ fei. Wee inɛ ŋɑu ɑ̀ wɛɛi ɑmɑnɛ kitɑò fɛɛwɑ do miu. 15 Bɛɛbɛi Zɑkɔbu í bɔò Ezibiti. Bɛi í ku, bɛ mɔi bɑlɑ nwɑ ŋɑu ɑ̀ ku. 16 Nɔ ɑ̀ so iku nŋɑ ɑ̀ bɔò Sikɛmu ɑ̀ koo ɑ̀ si ŋɑ si bɑlɛ iyi Aburɑhɑmu í tɑko í rɑ bi ɑmɑi Hemɔɔ ŋɑu.

17 Ide iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ò Aburɑhɑmuu, iyi wɑɑtii kuceɛ í mɑɑi wɑ inɛ nwɑ ŋɑ ɑ̀ kpɔ ɑ̀ wɑɑ kɔ̃ɔsi si ilɛi Ezibitiu. 18 Si ɑnyii ɑdɔ̃ nkpɔ nkpɔ inɛ mmu ɡɔ í nɑɑ í jɛ bommɑ, inɛ nŋu kù mɑ̀ Zozɛfu. 19 Nŋui í dĩ ijui inɛ nwɑ ŋɑ nɔ í ce nŋɑ lɑɑlɔ, nɔ í nyi í tilɑsi ŋɑ mɑ́ ɑ nyɔ ɑmɑ kpɔtɔɔ nŋɑ ŋɑ ɑ ku. 20 Wɑɑti bɛɛbɛi ɑ̀ bí Moizi. Amɑ kpɔtɔɔi iyi í sĩɑ hee í cɑɑ. Ŋɔi ɑ̀ wòo bɛ si kpɑsɛ̃i bɑɑɛ zɑkɑi cukpɑ mɛɛtɑ. 21 Iyi ɑ̀ koo ɑ̀ jilɔɔ, ŋɔi ɑmɑ inɑɑboi Fɑrɑɔ̃ í so ndɛɛ í muu bɛi ɑmɑi nŋu tɑkɑɛ. 22 Ŋɔi ɑ̀ kɔɑ Moizi si bisii inɛi Ezibiti ŋɑu fei nɔ í bɑɑ í jɛ ilu ɡbuɡbɑ̃ si ide ku fɔ do si kuceɛ.

23 Iyi Moizi í to ɑdɔ̃ ciiji, ŋɔi í dɑsi idɔ nŋu koo cɔ inɛi Izirɛli ŋɑ dimiɛ ŋɑu. 24 Ŋɔi í yɛ inɛi Ezibiti ɡɔ wɑ kpɑ̃ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ iju, ŋɔi í bɔ inɛɛu ku fɑɑbɑ nɔ í cɑ̃ inɛi Ezibitiu í kpɑɑ. 25 Í tɑmɑɑ bɛi inɛi nŋu ŋɑ ɑɑ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í bɛ nŋu wɑi nŋu ku nɑ ku fɑɑbɑ ŋɑ, ɑmmɑ ɑ kù mɑ̀. 26 Iju kumɑ́ɛ ŋɔi Moizi í yɛ inɛ Izirɛli minji ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jɑ. Ŋɔi wɑ bi ku lɑ ŋɑ, nɔ í ni, kpɑɑsim ŋɑ, iŋɛ iyi ì jɛ nyɑɑnze ɑkɑ̃ ŋɑ, nɑ mii í ce ì wɑɑ wɑhɑlɑ njɛ bɛɛbɛ ŋɑ. 27 Ŋɔi inɛ iyi wɑ wɑhɑlɑ kpɑɑsiɛu í tɑle Moizi í ni, yooi í ceɛ inɛ nɡbo i nɑ i kiiti nwɑ. 28 I bi i kpɑ ɑmu mɔ bɛi ì kpɑ inɛi Ezibitiu ɑnɑi? 29 Iyi Moizi í ɡbɔ ideu ŋɔi í sɑ í nɛ ilɛi Mɑdiɑ̃ɑ í koo wɑ jɛ inɛ njoo bɛ. Bɛi í so ɑbo nɔ í bí ɑmɑ inɛmɔkɔ minji.

30 Si ɑnyii ɑdɔ̃ ciiji ŋɔi ɑjɔ nŋu ɡɔ ɑmɑlekɑ ɡɔ í nɑɑ bi tɛɛ si ɡbɑɑu kɔkɔi ɡeetei Sinɑi. Amɑlekɑu í nɑɑi si ɑmɑ wuɑ tũtũ ɡɔ iyi í ce bɛi wɑ jo. 31 Iyi Moizi í yɔɔ ŋɔi í biti. Nɔ í sɛkɛɛ siɛ í bɔ ku cɔɔ, ŋɔi í ɡbɔ ide ku fɔi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ wɑ ni, 32 ɑmui ǹ jɛ Ilɑɑɔ̃, Lɑfɛ̃ɛi Aburɑhɑmu do Izɑɑki do Zɑkɔbu, bɑlɑɛ ŋɑ. Ŋɔi Moizi í yɑyɑ do njo, kù wɑɑ bi inyɑu ku cɔ mɑ́. 33 Ŋɔi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ɔ í ni, bɔ́ bɑɑtɑɛ bɛ, domi inyɑ bii ì wɑɑ leekĩu bɛ inyɑ kumɑ́i. 34 Wee ǹ yɛ wɑhɑlɑi inɛm ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Ezibiti. Ǹ ɡbɔ kukpɑtɑ nŋɑ, nɔ ǹ kitɑ wɑ n nɑɑ n fɑɑbɑ ŋɑ. To, nsɛi, nɑɑ wɑ, n bɛɛ Ezibiti.

35 Moiziu, iyi inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ kɔsi wo nɔ ɑ̀ niɑ, yooi í ceɛ inɛ nɡbo woo kiiti, nŋui Ilɑɑɔ̃ í bɛ ku jɛ inɛ nɡbo woo fɑɑbɑ nŋɑ do sobii ɑmɑlekɑ iyi í nɑɑ bi tɛɛ si ɑmɑ wuɑu. 36 Moiziu nŋui í nyɑ inɛi Izirɛli ŋɑ hɑi ilɛi Ezibiti nɔ í ce nyindɑ ŋɑ do mɑɑmɑɑke ŋɑ si ilɛu do si Tenku Nkpɑu do si ɡbɑɑ zɑkɑi ɑdɔ̃ ciiji. 37 Moizi tɑkɑɛ í nyi í sɔ̃ inɛi Izirɛli ŋɑu mɑ́ í ni, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ bɛ si ŋɛ wɑlii wɑ bɛi ɑmu, iyi ɑ́ jɛ inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ. 38 Moizii í tɑko í wɑ bii inɛi Izirɛli ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ si ɡbɑɑu. Nŋui í wɑ ɑfei bɑlɑ nwɑ ŋɑ do ɑmɑlekɑ iyi í bɑɑ ide ku fɔ si ɡeetei Sinɑiu. Nɔ hɑi bi tɛɛi í ɡbɑ idei kuwɛɛ í nɑ wɑ.

39 Ammɑ bɑlɑ nwɑ ŋɑu ɑ kù wɑɑ bi ideɛ ku ɡbɔ. À kɔsiɛ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ nyi ikpɑ ilɛi Ezibiti mɑ. 40 Ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ sɔ̃ Arɔ̃ɔ ɑ̀ ni, ce nwɑ iwɛ̃ iyi ɑ́ cuɑ nwɑ si kpɑ̃ɑ domi Moiziu iyi í nyɑ wɑ wɑ hɑi ilɛi Ezibiti ɑ kù mɑ̀ mii iyi í coo. 41 Ŋɔi ɑ̀ ce iwɛ̃ ɡɔ iyi í jɔ ɑmɑ kɛtɛ, nɔ inɔ nŋɑ í dɔ̃ nɑ icɛi ɑwɔ nŋɑu nɔ ɑ̀ ceɑɑ kuwee. 42 Nɑ nŋu, Ilɑɑɔ̃ í fɑ ɑrɑɛ hɑi bi tu ŋɑ nɔ í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ inunu do cukpɑ do ɑndɑiyɑ ŋɑ. Ide nŋui ɑ̀ kɔ si tiɑi wɑlii ŋɑu ɑ̀ ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni,

Iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ, kù jɛ ɑmui í ceɑ dimii kuwee ikɑ̃ ikɑ̃

Adɔ̃ ciiji si ɡbɑɑ ihɛ̃ ŋɑ.

43 Ammɑ iwɛ̃ ŋɑ iyi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì ce ŋɑi ì ceɑ kuwee ŋɑ.

Ilei ɑcɔi iwɛ̃ Mɔlɔkui ì yɑ mɑɑ so ŋɑ do ɑndɑiyɑi iwɛ̃ Refɑ̃ɑ.

Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑn jɔ̀ ɑ mu ŋɛ ɑ nɛò ŋɛ hee ilɛi Bɑbilɔni.

44 Nɔ Etiɛni í ni mɑ́, bɑlɑ nwɑ ŋɑu ɑ̀ nɛ ilei ɑcɔ si ɡbɑɑu, nŋui wɑ nyisi iyi Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ do ɑŋɑ. Moizi í cooi bɛi Ilɑɑɔ̃ í nyisiɛ í ni ku coou. 45 Ilei ɑcɔu, bɑlɑ nwɑ ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ si ɑnyii inɛ sinte ŋɑu, ɑŋɑ do Zozue woo cuɑ nŋɑ ɑ̀ soo ɑ̀ nɛò wɑ ilɛu ihɛ̃. Ilɛu Ilɑɑɔ̃i í lele dimi ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ wɑ si wo. Nɔ ilei ɑcɔu í wɑ ihɛ̃ hee wɑɑtii ilɑɑlu Dɑvidi. 46 Si bɛi Dɑvidi í bɑ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃, nŋui í jɔ̀ í tɔɔɛ ku jɔ̀ nŋu ku mɑɑ ile tenɡi bii tɔkui Zɑkɔbu ŋɑ ɑɑ yɑ ɡulɛɑɑ *. 47 Ammɑ Sɑlomɔɔi í mɑɑ ileu.

48 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ kù nɛ sɑɑ. Ci yɑ wɑ si ile iyi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ mɑ. Bɛɛbɛi wɑlii ɡɔ í tɑko í fɔ wo í ni,

49 Ilɑɑɔ̃ í ni, lelei í jɛ kitɑ̃i bommɑm,

Nɔ ilɛ í jɛ bi ku lesi isɛm.

Debɛi, dimii ile yoomɑi ɑɑ yɔkɔ i mɑɑm ŋɑ.

Mɑ̀ iwoi inyɑ í wɑ bii ɑn yɑ n sĩmi.

50 Kù jɛ ɑmui ǹ ce fei ndɛɛ?

51 Nɔ Etiɛni í ni mɑ́, iŋɛ inɛ ku ɡɑɑbu ŋɑi, idɔ nŋɛ do itĩ nŋɛ fei í le. Ì yɑ mɑɑ kɔsi Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑi wɑɑti kɑ̃mɑ fei. Iŋɛ mɔ ì wɑɑ ce bɛi bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ tɑko ɑ̀ ce wo. 52 Wɑlii yoomɑ ŋɑi bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ kù kpɑ̃ iju. À kpɑ hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ fɔ kunɑɑi Inɛ Dee deeu, inɛ iyi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì zɑmbɑɛ si nsɛi ì kpɑɑ ŋɑu. 53 Iŋɛ iyi do sɑɑbui ɑmɑlekɑ ŋɑu Ilɑɑɔ̃, í nɑ ŋɛ woodɑɛ, i kù too si woodɑu ŋɑ.

Etiɛni í ku

54 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi idɔ nŋɑ í kɔ̃ si Etiɛni hee ɑ̀ wɑɑ ŋɔ ɑmɑɑwɔ nŋɑ ŋɑ. 55 Ammɑ Etiɛni í kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ nɔ í cɔ lele, ŋɔi í yɛ ɑmboei Ilɑɑɔ̃ nɔ í yɛ Jesu mɔ wɑ leekĩ do ikpɑ ɑwɔ njɛɛ. 56 Ŋɔi í ni, i ɡbɔ ŋɑ, ǹ yɛ lele í cĩ nɔ Amɑi Amɑnɛ wɑ leekĩ do ikpɑ ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃. 57 Ammɑ ɑ̀ dĩ itĩ nŋɑ ɑ̀ bɛi ɑ̀ dɔ̃ ɑnu nlɑ nlɑ nɔ ɑ̀ sɛi ɑjɔ ɑ̀ koo ɑ̀ wo siɛ. 58 Ŋɔi ɑ̀ fɑɑ hɑi inɔ ilu ɑ̀ koo ɑ̀ nyɔɔ ku bɑ ɑ tɑɑ kutɑ ɑ kpɑɑ. Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ mɑ́ɑ ideu ɑ̀ bɔ kumboo nŋɑ ŋɑ ɑ̀ jɔ̀ɑ ɑwɑɑsũ ɡɔ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Sɔlu. 59 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ tɑ Etiɛni kutɑu ŋɔi Etiɛni í ce kutɔɔ í ni, Lɑfɛ̃ɛ Jesu, ɡbɑ hundem. 60 Ŋɔi í cuku í ɡulɛ wɑ dɔ̃ ɑnu hee lele wɑ ni, Lɑfɛ̃ɛ, mɑɑ̀ mu ŋɑ do dulum nɔu ihɛ̃. Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í ku.

8

1 Nɔ wɑɑtii kukpɑi Etiɛniu Sɔlu mɔ í jɛsi.

Sɔlu í kpɑ̃ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iju

Hɑi ɑjɔ nŋu bɛi ɑ̀ sinti ku kpɑ̃ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu iju. Bii kù jɛ woo bɛ ŋɑu bɑɑsi, woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu fei ɑ̀ fɑnɡɑɑi si ilɛi Zudee do si ilɛi Sɑmɑri. 2 Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ si Etiɛni do kukpɑtɑ.

3 Ammɑ Sɔlu í wɑsi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ ku kpɑ̃ iju. Í yɑ lɔ kpɑsɛ̃ do kpɑsɛ̃ ŋɑi ku mɑɑ mu inɛmɔkɔ do inɑɑbo ŋɑ do ɡbuɡbɑ̃ koo dɑsi ŋɑ piisɔ̃ɔ.

Filipu wɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑ si ilɛi Sɑmɑri

4 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ fɑnɡɑɑu ɑ̀ koo ɑ̀ wɑɑ wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑu bii fei. 5 Filipu í bɔ ilu nlɑi Sɑmɑri nɔ wɑ ceɑ inɛi ilu bɛ ŋɑ fɑɑjii inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu. 6-7 Nɔ í ce mɑɑmɑɑke ŋɑ. Í lele inɛi inɔɔko ŋɑ hɑi si inɛ nkpɔ nɔ ɑ̀ fitɑ do ɑnu ku dɔ̃ nlɑ nlɑ, nɔ í jɔ̀ wɛɛɡɛ nkpɔ do ilu kutɛ ɑkɑ̃ ŋɑ ɑ̀ bɑ iri. Iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ wɑɑzoɛu nɔ ɑ̀ yɛ mɑɑmɑɑke ŋɑu, ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ teese ɑ̀ de itĩ jiidɑ. 8 Nɔ inɛi ilu ŋɑu ɑ̀ wɛɛò inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ.

9 Wee mɔkɔ ɡɔ mɔ í wɑ si iluu bɛ, ɑ̀ yɑ kpoo Simɔɔ. Í yɑ mɑɑ ce dobu dobu í jɔ̀ inɛi ilu ŋɑu fei ɑ̀ biti nɔ í ce ɑrɑɛ inɛ nlɑ. 10 Hɑi ɑmɑ keeke do inɛ nɡbo fei ɑ̀ yɑ ɡbɔ ideɛ ntɔ ntɔ nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ ni, inɛɛu ihɛ̃i í jɛ inɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe ɡbuɡbɑ̃ nlɑi Ilɑɑɔ̃. 11 À yɑ mɑɑ ɡbɔ ideɛi domi hɑi kukpɛ dobu dobuɛ ŋɑu í yɑ mɑɑ mu ŋɑ bitii. 12 Ammɑ iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ si lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi Filipu wɑ fɔ si ɡɑ̃mɛi bommɑi Ilɑɑɔ̃ do si ɡɑ̃mɛi Jesu Kirisiu, ŋɔi ɑ̀ dɑsi ŋɑ inyi hɑi inɛmɔkɔ do inɑɑbo fei. 13 Simɔɔ tɑkɑɛ í dɑsi Jesu nɑɑnɛ nɔ ɑ̀ dɑsiɛ inyi. Í yɑ mɑɑ too Filipu bii fei nɔ í biti ntɔ ntɔ iyi í yɛ mɑɑmɑɑke nlɑ ŋɑ iyi wɑ ce.

14 Woo bɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ iyi inɛi Sɑmɑri ŋɑu ɑ̀ ɡbɑ idei Ilɑɑɔ̃. Ŋɔi ɑ̀ bɛ si ŋɑ Piɛɛ do Zɑ̃ɑ hɑi Zeruzɑlɛmu bɛ. 15 Iyi ɑ̀ to ŋɔi ɑ̀ ce nŋɑ kutɔɔ ku bɑ ɑ bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃. 16 À ce bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ Hundei Ilɑɑɔ̃ kù kitɑ si kɑ̃mɑ nŋɑ wɑ titɑ̃, ɑŋɑ de ɑ̀ ce inyi ku dɑsi nŋɑi do irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu nŋu ɑkɑ̃. 17 Ŋɔi Piɛɛ do Zɑ̃ɑ ɑ̀ le nŋɑ ɑwɔ si iri, nɔ ɑ̀ bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃.

18 Iyi Simɔɔ í yɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑɑti iyi woo bɛ ŋɑu ɑ̀ le nŋɑ ɑwɔ si iriu, ŋɔi wɑ bi ku mu nŋɑ fiɑ. 19 Í ni ɑ muɑ nŋu ɡbuɡbɑ̃u bɛ ku bɑ inɛ iyi nŋu ɑ́ leɑ ɑwɔ si iri fei ku bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃. 20 Ammɑ Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, ɑwɔ do fiɑɛ fei ɑɑ ce nfe, domi ì tɑmɑɑ bɛi ɑɑ yɔkɔ i rɑ ɑmuɑi Ilɑɑɔ̃ do fiɑi. 21 I kù nɛ kpɑ̃ɑi nɡɔɡɔ ihɛ̃ domi idɔɛ kù jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃. 22 Nɑ nŋu, sindɑ idɔɛ hɑi si lɑɑlɔ ku ceɛ, nɔ i tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku ceɛ suurui lɑsɑbu lɑɑlɔ ku ceɛ bii ɑ́ ce. 23 Ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ yɛ dɑɑɛ í ro nɔ dulum í dĩɛ.

24 Ŋɔi Simɔɔ í jɛ nŋɑ í ni, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i ceem kutɔɔ bi Lɑfɛ̃ɛ ku bɑ ide ŋɑ iyi ì sɔ̃m ŋɑu bɛ kɑ̃mɑɛ ku mɑɑ̀ bɑm.

25 Wɑɑti iyi ɑ̀ ce wɑɑzo ɑ̀ sisiɑ inɛ ŋɑ yɑɑsei idei Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi ɑ̀ sindɑ ɑ̀ wɑɑ nyi Zeruzɑlɛmu. Iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ, ŋɔi ɑ̀ wɑsi ku sisi lɑɑbɑɑu jiidɑu si ilu nkpɔi Sɑmɑri mɑ́.

Idei Filipu do ɑkɑwe nlɑi Etiopi ɡɔ

26 Ŋɔi ɑmɑlekɑi Lɑfɛ̃ɛ ɡɔ í bɑ Filipu ide ku fɔ í ni, dede i bɔ ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑi kpɑ̃ɑi inunu, too kpɑ̃ɑ iyi í wɑ hɑi Zeruzɑlɛmu ku bɔ Gɑzɑ. Kpɑ̃ɑ nŋui í bɔ ikpɑ ɡbɑbuɑu bɛ. 27 Ŋɔi Filipu í dede í nɛ. Si kpɑ̃ɑu, ŋɔi í yɛ inɛi Etiopi ɡɔ. Inɛɛu ɑkɑwe nlɑ nlɑi. Nŋui í yɑ mɑɑ mu ɑmɑnii inɑɑbo ilɑɑlui Etiopi. Í nɑɑ Zeruzɑlɛmui Ilɑɑɔ̃ ku ɡulɛɑ, 28 ŋɔi í sindɑ wɑ bɔ ikpɑ ideɛ mɑ́. Wɑ bubɑ si sɑrɛtii ɑcĩ wɑ cio tiɑ iyi wɑlii Ezɑi í kɔ. 29 Ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ Filipu í ni ku bɔ kɔkɔi sɑrɛtiu. 30 Ŋɔi Filipu í sɛi í bɔ bi sɑrɛtiu, nɔ í ɡbɔ inɛi Etiopiu wɑ cio si tiɑi wɑlii Ezɑiu. Nɔ í beeɛ í ni, ide iyi ì wɑɑ ciou bɛ ì wɑɑ ɡbɔ bɛi wɑ fɔ mbɛ? 31 Ŋɔi inɛɛu í jɛɑɑ í ni, bɛirei ɑn ce n ɡbɔ bii kù jɛ inɛ ɡɔi í tusɛɛm. Ŋɔi í tɔɔ Filipu ku ɡũ wɑ si sɑrɛtiu ku bubɑ bi nŋu. Nɔ Filipu í ɡũ. 32 Ide iyi mɔkɔu wɑ cio si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wee.

À kooòɛ bɛi ɑnɡudɑ̃ iyi ɑɑ sɑkɑ.

Bɛi ɑmɑ ɑnɡudɑ̃ í yɑ mɑɑ coko wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ bu ntoɛ,

Bɛɛbɛ mɔi nŋu mɔ kù lɑ ɡɛlɛ.

33 À kɑyeɛ nɔ ɑ̀ kɔ ku kiitiɛ dee dee.

Si bɛi ɑ̀ kpɑ irii kuwɛɛɛ, kù wɑ si ilɛu ihɛ̃ mɑ́,

Yooi ɑ́ fɔ idei inɛi ɑnyiɛ ŋɑ mɑ́.

34 Ŋɔi ɑkɑweu í sɔ̃ Filipu í ni, ǹ wɑ n tɔɔɛ i sɔ̃m inɛ iyi wɑliiu wɑ fɑ̃ɑ. Nŋu tɑkɑɛi wɑ fɑ̃ɑ ɑrɑɛ de. Mɑ̀ inɛ ɡɔi wɑ fɑ̃ɑ. 35 Ŋɔi Filipu í so ide í sinti do idei wɑliiu í sisiɑɑò lɑɑbɑɑu jiidɑi Jesu. 36 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ nɛ si kpɑ̃ɑu ŋɔi ɑ̀ to ido ɡɔ iyi í nɛ inyi. Ŋɔi ɑkɑweu í ni, cɔ inyi ihɛ̃. To, mii ɑ́ ɡɑnjim n ce inyi ku dɑsim mɑ́. [ 37 Ŋɔi Filipu í sɔ̃ɔ í ni, bii ì dɑsi Jesu nɑɑnɛ do idɔɛ fei ɑɑ yɔkɔ i ce inyi ku dɑsiɛ mɛɛ. Nɔ ɑkɑweu í jɛ í ni, ǹ dɑsi nɑɑnɛ iyi Jesu Kirisi Amɑi Ilɑɑɔ̃i.] 38 Ŋɔi í ni ɑ leekĩ sɑrɛtiu. Iyi ɑ̀ leekĩɛ nɔ nŋu do Filipu ɑ̀ kitɑ ɑŋɑ minji nŋɑ si inyiu, nɔ Filipu í dɑsiɛ inyi. 39 Iyi ɑ̀ fitɑ hɑi si inɔ inyiu, ŋɔi Hundei Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í nɛò Filipu. Nɔ ɑkɑweu kù yɔɔ mɑ́, ɑmmɑ í dɑsi kpɑ̃ɑ wɑ nɛ do inɔ didɔ̃. 40 Ŋɔi Filipu í bɑ nŋu í wɑ ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Azɔtu, nɔ í ce wɑɑzoi lɑɑbɑɑu jiidɑ bɛ do ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si kpɑ̃ɑu fei hee í toò Sezɑree.

9

Idɔ ku kpɑɑsii Sɔlu

(Cɔ IWB 22:6-16; 26:12-18)

1 Wɑɑti bɛɛbɛ Sɔlu í yɑ mɑɑ kpɑ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu ŋɑu iju nɔ wɑ bi ku kpɑ ŋɑ mɔm nii. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ í bɔ bi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u, 2 í tɔɔɛ ku ceɑ nŋu tiɑ ŋɑ. Tiɑ ŋɑui ɑ́ koo ku nɑ inɛ nɡboi ile bi ku ce kutɔtɔɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Dɑmɑsi. Do sɑɑbui tiɑ ŋɑui ɑ́ bɑò ɡbuɡbɑ̃ iyi ɑ́ koo ku muò inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu, bii inɛmɔkɔi wɑlɑ bii inɑɑboi, ku bɑ ku yɔkɔ ku dĩ ŋɑ ku bɔò ŋɑ Zeruzɑlɛmu. Iyi í ɡbɑ tiɑ ŋɑu nɔ í dɑsi kpɑ̃ɑ wɑ nɛ.

3 Si bɛi Sɔlu wɑ nɛ í mɑɑi Dɑmɑsi, ŋɔi ɑnu ɑkɑ̃ inyɑ kumɑ ɡɔ í nɑɑ siɛ wɑ hɑi lele. 4 Ŋɔi í cuku ilɛ nɔ í ɡbɔ imui inɛ ɡɔ í ni, Sɔlu, Sɔlu, nɑ mii í ce ì wɑɑ kpɑ̃m iju. 5 Ŋɔi Sɔlu í bee í ni, Lɑfɛ̃ɛ, ɑwɔi yoo. Ŋɔi Lɑfɛ̃ɛ í jɛɑɑ í ni, ɑmui Jesu iyi ì wɑɑ kpɑ̃ ijuu. 6 Dede i bɔ inɔ iluu, bɛi ɑɑ sɔ̃ɛ mii iyi ɑɑ ce. 7 Wɑɑti bɛɛbɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ do Sɔluu ɑ̀ leekĩ ɑ̀ coko sɔ̃m sɔ̃m, ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔu ɑmmɑ ɑ kù yɛ inɛ kɑ̃mɑ. 8 Ŋɔi Sɔlu í dede hɑi ilɛ í cĩ ijuɛ ɑmmɑ kù yɛ ilu. Ŋɔi ɑ̀ mu ɑwɔɛ ɑ̀ bɔòɛ Dɑmɑsi. 9 Í fɛɛju zɑkɑi ɑjɔ mɛɛtɑ, kù jɛ kù mɔ.

10 Wee mɔcɔi Jesu ɡɔ í wɑ Dɑmɑsi bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Anɑniɑsi. Ŋɔi Lɑfɛ̃ɛ Jesu í nɑɑ siɛ si kuyɛ í kpoo í ni, Anɑniɑsi. Nɔ í jɛ í ni, Amu wee Lɑfɛ̃ɛ. 11 Ŋɔi Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ɔ í ni, dede i koo i mu kpɑ̃ɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Kpɑ̃ɑ Kutɛu i bɔ idei Zudɑsi. Bii ì to bɛ bee mɔkɔ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sɔlu inɛi Tɑrusiu. Wɑ ce kutɔɔ, 12 nɔ í ce kuyɛ í yɛ mɔkɔ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Anɑniɑsi í lɔ wɑ nɔ í lesi nŋu ɑwɔ ku bɑ nŋu ku yɛ ilu mɑ́. 13 Ammɑ Anɑniɑsi í ni, Lɑfɛ̃ɛ, inɛ nkpɔi í sɔ̃m lɑɑbɑɑui mɔkɔu bɛ do lɑɑlɔ ŋɑ iyi í ceɑ inɛɛ ŋɑ Zeruzɑlɛmu fei. 14 Nɔ ɑ̀ ɡbɔ iyi inɛ nɡboi woo wee ŋɑi ɑ̀ nɑɑ ɡbuɡbɑ̃ ku mu inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce kutɔɔ do iriɛ ihɛ̃ fei. 15 Ammɑ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ɔ í ni, koo, domi ǹ cicɑ inɛɛu bɛi ku jɛ woo ce icɛm ku fɔ lɑɑbɑɑui irim bi dimi mmu ŋɑ do bi ilɑɑlu nŋɑ ŋɑ do bi inɛi Izirɛli ŋɑ. 16 An nɔ n nyisiɛ bɛi nŋu mɔ ɑ́ yɛ ijuukpɑ̃ nɑ irim.

17 Ŋɔi Anɑniɑsi í dede í koo. Iyi í to, ŋɔi í lesi Sɔlu ɑwɔ í ni, Sɔlu kpɑɑsim, Jesu Lɑfɛ̃ɛ, nŋu iyi í nɑɑ siɛ si kpɑ̃ɑu si wɑɑti iyi ì wɑɑ nɑɑ, nŋui í bɛm wɑ ku bɑ i yɛ ilu mɑ́ nɔ i kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃. 18 Bɛ ɡbɑkɑ̃ nɡɔɡɔ í cuku wɑ hɑi si ijui Sɔlu í yɛ bɛi kpɑkɑi cɛ̃ɛ, nɔ í yɛ ilu mɑ́. Ŋɔi í dede nɔ ɑ̀ dɑsiɛ inyi. 19 Si ɑnyiɛ ŋɔi í jɛ sɔndɑ nɔ ɡbuɡbɑ̃ɛ í bɑɑ mɑ́.

Sɔlu wɑ ce wɑɑzo Dɑmɑsi

Nɔ Sɔlu í ce ɑjɔ minji Dɑmɑsi bɛ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu. 20 Gbɑkɑ̃ í bɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ wɑ wɑɑzo wɑ fɔ iyi Jesu Amɑi Ilɑɑɔ̃i. 21 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ideɛu fei ɑ̀ biti ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, kù jɛ mɔkɔu iyi í yɑ mɑɑ wɑhɑlɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce kutɔɔ do irii Jesu Zeruzɑlɛmuu mbɛ yɑ. Kù jɛ nŋui wɑ nɑɑ ihɛ̃ wo ku nɑ ku mu inɛ ŋɑ ku dĩ ŋɑ koo nɑ inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu?

22 Ammɑ ɡbuɡbɑ̃i Sɔlu í yɑ mɑɑ kɔ̃ɔsii, nɔ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Dɑmɑsiu ɑ kù mɑ̀ bɛi ɑɑ jɛɑɑ wɑɑti iyi wɑ sɔ̃ ŋɑ kɑm kɑm iyi Jesui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu.

23 Zɑkɑi ɑjɔ minji mɑ́ ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ busi njɛ ɑ bɑ ɑ kpɑ Sɔlu. 24 Ammɑ inɛ ɡɔ í koo í sisiɑ Sɔlu ide iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ dĩu. Inɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ mɑɑ deɡbe iluui hee do ɑndɛ koofɑ ŋɑu fei dɑsɑ̃ do idũ ku bɑ ɑ kpɑɑ. 25 Ammɑ idũ ɡɔ mɔcɔi Sɔlu ŋɑ ɑ̀ jɔ̀ í lɔ inɔ kɔlɔ ɑ̀ bɛi ɑ̀ koo ɑ̀ kitɑɛ hɑi do ɑntɑi bindii iluu.

Sɔlu í wɑ Zeruzɑlɛmu

26 Ŋɔi Sɔlu í bɔ Zeruzɑlɛmu. Iyi í to bɛ í bi ku tɔtɔɔ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesuu, ɑmmɑ ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ ce njoɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù mɑ̀ mɑ̀ ntɔ ntɔ wɑ too kpɑ̃ɑi Jesui. 27 Ŋɔi Bɑɑnɑbɑsi í bɔòɛ bi woo bɛ ŋɑu nɔ í sɔ̃ ŋɑ bɛi Sɔlu í yɛ Lɑfɛ̃ɛ si kpɑ̃ɑ, do bɛi Lɑfɛ̃ɛ í bɑɑ ide ku fɔ. Nɔ í sɔ̃ ŋɑ bɛi Sɔlu í ce wɑɑzo Dɑmɑsi do irii Jesu do wɔɔkɔ. 28 Hɑi wɑɑti bɛɛbɛi Sɔlu wɑ dɑbii si ilui Zeruzɑlɛmu do woo bɛ ŋɑu wɑ wɑɑzo do irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu do wɔɔkɔ. 29 Nɔ í ce kɑkɔɔ do Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ Gɛrɛkiu, ɑmmɑ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ bɛi ɑɑ ce ɑ kpɑɑ. 30 Iyi kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ, ŋɔi ɑ̀ bɔòɛ Sezɑree nɔ ɑ̀ jɔ̀ í nɛ Tɑrusi.

31 Inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee do ilɛi Gɑlilee do ilɛi Sɑmɑri fei ɑ̀ wɛɛò lɑɑkɑi ku sũ, ɑ̀ wɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃, ɑ̀ muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃ nɔ ɑkpɔ nŋɑ í kɔ̃ɔsi wɑ koo do sobii Hundei Ilɑɑɔ̃.

Iri ku bɑi Enee

32 Piɛɛ mɔ wɑ dɑbii bii fei. Nɔ í bɔ bi inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Lidɑ. 33 Bɛi í yɛ wɛɛɡɛ ɡɔ ɑ̀ yɑ kpoo Enee, kù dede hɑi bi ku sũɛ hɑi zɑkɑi ɑdɔ̃ mɛɛjɔ. 34 Ŋɔi Piɛɛ í sɔ̃ɔ í ni, Enee dede, Jesu Kirisi í jɔ̀ ì bɑ iri, kɑ sɛ̃ɛɛ. Gbɑkɑ̃ ŋɔi í dede. 35 Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Lidɑu fei do inɛi ilɛɛkoi Sɑrɔ̃ɔ ŋɑ ɑ̀ yɔɔ nɔ ɑ̀ dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɑɑnɛ.

Dɔɔkɑsi í ku nɔ í nyi wɑ si ɑndunyɑ mɑ́

36 Wee si ilui Zopee inɑɑbo woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɡɔ í wɑ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Tɑbitɑ. Nŋui ɑ̀ yɑ kpe Dɔɔkɑsi mɑ́ do feei Gɛrɛki, wɑɑtɔ kɑbuɑ. Í nɛ dɑɑ jiidɑ nɔ í yɑ mɑɑ sobi ilu ɑre ŋɑ. 37 Ŋɔi ɑjɔ nŋu ɡɔ í nɑ í ce bɔ̃ɔ í ku. Iyi ɑ̀ wɛ ikuɛ ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ jilɔɔ ile lele. 38 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu iyi ɑ̀ wɑ Zopee ɑ̀ ɡbɔ iyi Piɛɛ í wɑ Lidɑ kɔkɔi Zopee bɛ. Ŋɔi ɑ̀ bɛ siɛ inɛ minji ɑ̀ ni ɑ koo ɑ sɔ̃ɔ ku nɑɑ wɑ bi ɑŋɑ nsɛi nsɛi. 39 Ŋɔi Piɛɛ í dede í too ŋɑ wɑ. Iyi í to bɛ, ŋɔi ɑ̀ bɔòɛ lelei ileu. Ŋɔi jɑɑɔ̃ ŋɑ fei ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ kɑɑkoɛ ɑ̀ wɑɑ kpɑtɑò nɔ ɑ̀ wɑɑ nyisiɛ ibɔ do jɑɑɛ ŋɑ iyi Dɔɔkɑsi í ce wɑɑti iyi í wɛɛ ɑŋɑò ŋɑ. 40 Ŋɔi Piɛɛ í nyɑ ɑŋɑ fei hɑi ilɑɑwɑ í bɛi í ɡulɛ wɑ ce kutɔɔ. Í sindɑ si ikuu í ni, Tɑbitɑ dede. Ŋɔi í cĩ ijuɛ. Iyi í yɛ Piɛɛ nɔ í dede í bubɑ. 41 Ŋɔi Piɛɛ í mu ɑwɔɛ í dedeɛ. Nɔ í kpe jɑɑɔ̃ ŋɑu do inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe í nyisi ŋɑ Dɔɔkɑsi iyi í jĩ mɑ́. 42 Ŋɔi lɑɑbɑɑuu í fɑnɡɑɑ si ilui Zopee fei, nɔ inɛ nkpɔ í dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɑɑnɛ. 43 Nɔ Piɛɛ í ce ɑjɔ minji Zopee bɛ bi ɑnɑ̀ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Simɔɔ.

10

Piɛɛ do Kɔɔnɛi

1 Inɛ ɡɔ í wɑ Sezɑree, ɑ̀ yɑ kpoo Kɔɔnɛi. Nŋui wɑ jɛ inɛ nɡboi wuɑi sooɡe ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Inɛi Itɑli ŋɑ. 2 Mɔkɔu wɑ too Ilɑɑɔ̃ nɔ í yɑ mɑɑ jirimɑɛ ntɔ ntɔ, nŋu do nyɑɑnzeɛ ŋɑ fei. Í yɑ mɑɑ ce kutɔɔ wɑɑti kɑ̃mɑ fei, í yɑ nɔ ku sobi ilu ɑrei Zuifu ŋɑ ntɔ ntɔ. 3 Ŋɔi ɑjɔ ɑkɑ̃ zɑkɑi isɔ mɛɛtɑ í ce kuyɛ. Í yɛ ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ dee dee. Amɑlekɑu í lɔ siɛ wɑ, ŋɔi í kpoo í ni, Kɔɔnɛi. 4 Ŋɔi í cɔ ɑmɑlekɑu í kɑ̃siɛ iju ŋɔi njo í muu nɔ í beeɛ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, mii í ce. Ŋɔi ɑmɑlekɑu í jɛɑɑ í ni, Ilɑɑɔ̃ í ɡbɔ kutɔɔɛ, nɔ kù ɡbɛjɛ yɑɑse bɛi ì sobi ilu ɑre ŋɑu. 5 Nsɛi, bɛ inɛ ɡɔ ŋɑ Zopee ɑ koo ɑ kpe Simɔɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Piɛɛu wɑ. 6 Inɛ njooi, í wɑ kpɑsɛ̃i ɑnɑ̀ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Simɔɔ. Kpɑsɛ̃ɛ í wɑ kɔkɔi tenku. 7 Iyi ɑmɑlekɑu í bɑɑ ide ku fɔ í tɑ̃ í nɛ, ŋɔi Kɔɔnɛi í kpe inɛ minji ɡɔ ŋɑ si inɔi woo ce icɛɛ ŋɑu. Nɔ si inɔi sooɡe ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ wɑ kɔkɔɛu í kpe inɛ ɑkɑ̃ ɡɔ mɑ́ iyi í mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃. 8 Ŋɔi í sisi nŋɑ ide iyi í ce fei, í bɛi í bɛ ŋɑ Zopee.

9 Iju kumɑ́ɛ zɑkɑi dɑsɑ̃ ɑ̀ wɑ si kpɑ̃ɑu nɔ ɑ̀ mɑɑi si iluu. Wɑɑti bɛɛbɛ í ko Piɛɛ í ɡũ ɑntɑi ile sikifɑ wɑ ce kutɔɔ. 10 Ŋɔi ɑri í nɑ wɑ kpɑɑ, nɔ wɑ bi ku jɛ. Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ tɛkɛɑ cɑkɑ ŋɔi í ce kuyɛ. 11 Í yɛ lelei Aɔ̃ í cĩ nɔ ɑcɔ nlɑ ɡɔ iyi ɑ̀ wɑɑ mu ɡontɑ mɛɛɛ wɑ kitɑ wɑ ilɛ. 12 Inɔɛ bɛi dimii iŋɑ kutɛ mɛɛ fei í wɑ si do iyi wɑ cɑ̃ ilɛ do dimii yɛi fei. 13 Ŋɔi Piɛɛ í ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ í ni, Piɛɛ dede, kpɑ i ŋɔ. 14 Ammɑ Piɛɛ í jɛɑɑ í ni, jɑ̃m, Lɑfɛ̃ɛ. Ajɔ kɑ̃mɑ n kù ŋɔ iŋɑ iyi í jɛ iwɔ̀ hee mɑ̀ jɛ iyi í riisi. 15 Nɔ ide ku fɔu í ni mɑ́, mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ni í mɑ́ mɑɑ̀ ti i kɔsi. 16 Bɛɛbɛi í ce hee isɛ ɡbɛɛtɑ. Nɔ ɡbɑkɑ̃ ɑcɔu í nyi lele.

17 Ŋɔi Piɛɛ wɑ bee ɑrɑɛ yoomɑi í jɛ yɑɑsei kuyɛu. Wɑɑti bɛɛbɛi inɛ ŋɑ iyi Kɔɔnɛi í bɛ ŋɑu ɑ̀ to Zopee bɛ. Ŋɔi ɑ̀ bee kpɑsɛ̃i Simɔɔ nɔ ɑ̀ nyisi ŋɑ. Wɑɑti iyi Piɛɛ í wɑsi ku lɑsɑbu si ideu ŋɔi ɑ̀ to wɑ ɑndɛ koofɑ bɛ. 18 Ŋɔi ɑ̀ kpe inɛi kpɑsɛ̃ ŋɑu ɑ̀ bee ŋɑ mɑ̀ inɛ njoo ɡɔ í wɑ bɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Simɔɔ Piɛɛ. 19 Si bɛi Piɛɛ í wɑsi ku lɑsɑbu si idei kuyɛɛu ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ɔ í ni, wee ɑmɑnɛ mɛɛtɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɛdɛɛ. 20 Dede i kitɑ i koo i bɑ ŋɑ. Nɔ iŋɛò ŋɑ i nɛ. Mɑɑ̀ leekĩ leekĩ, domi ɑmui ǹ bɛ ŋɑ wɑ. 21 Ŋɔi Piɛɛ í kitɑ í koo í bɑ ŋɑ í ni, inɛ iyi ì wɑɑ dɛ ŋɑu ɑmui ihɛ̃ mɛɛ. Mii ì bi ŋɑ. 22 Nɔ ɑ̀ ni, Kɔɔnɛi, inɛ nɡboi sooɡe ŋɑui wɑ dɛdɛɛ. Inɛ dee deei, í yɑ mɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃ nɔ Zuifu ŋɑ fei ɑ̀ yɑ mɑɑ fɔ jiidɑ ku jɛɛ. Amɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ ɡɔ í sɔ̃ɔ í ni ku kpeɛ bi tɛɛ ku bɑ ku ɡbɔ ide iyi ɑɑ sɔ̃ɔ. 23 Idũu ŋɔi Piɛɛ í dɑsi inɛ ŋɑu kpɑsɛ̃ í ce nŋɑ yɑɑɛ.

Iju kumɑ́ɛ í dɑsiò ŋɑ kpɑ̃ɑ, nɔ kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛi Zopee ɡɔ ŋɑ ɑ̀ suu. 24 Iju kumɑ́ mmuɛ ŋɔi ɑ̀ to Sezɑree. Wee hee ɑ mɑɑ to wɑ Kɔɔnɛi í tɔtɔɔ nyɑɑnzeɛ ŋɑ do kpɑɑsi jiidɑɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ deɡbe ŋɑ. 25 Iyi Piɛɛ wɑ bi ku lɔ inɔ kpɑsɛ̃u ŋɔi Kɔɔnɛi í bɔ ku koɛ í koo í sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ. 26 Ammɑ Piɛɛ í dedeɛ í ni, dede, domi ɑmu mɔ ɑmɑnɛi bɛi ɑwɔ. 27 Ŋɔi wɑ bɑ Kɔɔnɛi ide ku fɔ hee í koo í lɔò inɔ ile, nɔ í yɛ inɛ nkpɔ í tɔtɔɔ bɛ. 28 Nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ ŋɑ iyi woodɑi ɑwɑ Zuifu ŋɑ í kɔ nwɑ kɑ tɔtɔɔ do iŋɛ dimi mmu ŋɑ, wɑlɑ kɑ bɔ kpɑsɛ̃ nŋɛ. Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃m í ni kù sĩɑ n kpe inɛ ɡɔ ilu riisi hee mɑ́ jɛ n kɔsiɛ. 29 Nŋui í jɔ̀ iyi ì kpem ŋɑ n kù kɔ. Nsɛi, ǹ bi i sɔ̃m nɑ mii í ce ì kpem wɑ ŋɑ.

30 Ŋɔi Kɔɔnɛi í ni, í to ɑjɔ mɛɛ wɑ ihɛ̃ nnyi iyi zɑkɑi isɔ mɛɛtɑ bɛ ihɛ̃i ǹ wɑ kpɑsɛ̃m ihɛ̃ ǹ wɑ n ce kutɔɔ. Ŋɔi inɛ ɡɔ í nɑɑ bi tom, wɑ dɑsi ibɔi jɑɑɛ ku dɑɑnɑ ɡɔ. 31 Nɔ í sɔ̃m í ni, Kɔɔnɛi, Ilɑɑɔ̃ í ɡbɔ kutɔɔɛ nɔ kù ɡbɛjɛ jiidɑ ku ceɛ do bɛi ì yɑ mɑɑ sobi ilu ɑre ŋɑ. 32 Nɑ nŋu, bɛ inɛ ɡɔ ŋɑ Zopee ɑ koo ɑ kpe Simɔɔ Piɛɛ wɑ. Inɛ njooi wɑ jɛ. Í wɑ kpɑsɛ̃i ɑnɑ̀ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Simɔɔ. Kpɑsɛ̃ɛ í wɑ kɔkɔi tenku. 33 Iyi ɑmɑlekɑu í fɔ bɛɛbɛ, ŋɔi ǹ bɛ siɛ inɛ ŋɑu bɛ wɑ ɡbɑkɑ̃, ì nɔ ì jɛ ì nɑɑ. Iyi bɛ í sĩɑ. Nsɛi ɑwɑ fei ɑ̀ wɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ ihɛ̃ ɑ̀ wɑɑ de itĩ si ide iyi Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ɛ fei i sɔ̃ wɑ.

Wɑɑzo iyi Piɛɛ í ce kpɑsɛ̃i Kɔɔnɛi

34 Ŋɔi Piɛɛ í so ide í ni, ǹ mɑ̀ bɛbɛi iyi Ilɑɑɔ̃ kù wɑɑ cɔ inɛ kɑ̃mɑ dimi mmu. 35 Inɛ iyi í yɑ mɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃ fei nɔ wɑ ce iyi í sĩɑ dee dee, Ilɑɑɔ̃ í yɑ ɡbɑ lɑfɛ̃ɛi si dimi iyi í jɛ fei. 36 Ì mɑ̀ lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑzoɑ inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ ni inɛ ŋɑ ɑɑ bɑ lɑɑkɑi ku sũ do sɑɑbui Jesu Kirisi nŋu iyi í jɛ Lɑfɛ̃ɛi inɛ fei. 37 Ì nɔ ì mɑ̀ ŋɑ mii iyi í sinti si ilɛi Gɑlilee í bɛi í ce si ilɛi Zudee fei wɑɑti iyi Zɑ̃ɑ í sisi idei inyi ku dɑsi iyi í yɑ mɑɑ ceu í tɑ̃. 38 Ì mɑ̀ bɛi Ilɑɑɔ̃ í muɑ Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiu Hundeɛ ŋɑ do bɛi í muɑɑ ɡbuɡbɑ̃. Nɔ í dɑbii si ilɛu fei wɑ ce jiidɑ nɔ í jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ɑwɔi Seetɑm fei ɑ̀ bɑ iri. Í yɑ mɑɑ ce bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ do nŋu. 39 Awɑi ɑ̀ wɑɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑi mii iyi í ce ilɛi Zuifu ŋɑ do ilui Zeruzɑlɛmu fei. Nɔ ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi ɑ̀ kpɑɑ. 40 Ammɑ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ Ilɑɑɔ̃ í jũu hɑi si bɑlɛ nɔ í jɔ̀ í tusɛɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑrɑɛ. 41 Kù nɔ kù jɛ inɛ feii í yɔɔ bii kù jɛ ɑwɑ iyi ɑ̀ jɛ sɛɛdɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ hɑi tɑko, ɑwɑ iyi ɑ̀ jɛ nɔ ɑ̀ mɔ do nŋu si ɑnyii kujĩɛ hɑi si bɑlɛ. 42 Nɔ í dɑsi wɑ kɑ mɑɑ wɑɑzoɑ inɛ ŋɑ, nɔ kɑ jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑ iyi nŋui Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ku kiiti ilu hunde do iku ŋɑ. 43 Bɛɛbɛ mɔi wɑlii ŋɑ fei ɑ̀ fɔ ideɛ ɑ̀ ni inɛ iyi í dɑsiɛ nɑɑnɛ fei Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kpɑ idei dulum ndii lɑfɛ̃ɛ nɑ sɑɑbui iriɛ.

Dimi mmu ŋɑu mɔ ɑ̀ bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃

44 Wɑɑti iyi Piɛɛ wɑ fɔ ide mɑ́, ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ideu fei. 45 Zuifu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ si Piɛɛ bɛu, ɑ̀ biti do iyi Ilɑɑɔ̃ í muɑ dimi mmu ŋɑ mɔ Hundeɛ, 46 domi ɑ̀ ɡbɔ inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ fɔ ide do fee ŋɑ iyi ɑ̀ kù wɑɑ ɡbɔ ɑ̀ wɑɑ sisiò bɛi kulɑi Ilɑɑɔ̃ í to. 47 Ŋɔi Piɛɛ í ni, si bɛi inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ bɛi ɑwɑ mɔ, yooi ɑ́ yɔkɔ ku ɡɑnji ŋɑ ɑ dɑsi ŋɑ inyi. 48 Ŋɔi í ni ɑ dɑsi ŋɑ inyi do irii Jesu Kirisi.

Ŋɔi Kɔɔnɛi ŋɑ ɑ̀ tɔɔɛ ɑ̀ ni ku bubɑ bi ɑŋɑ bɛ ku ce ɑjɔ minji.

11

Piɛɛ í sisiɑ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu idei Kɔɔnɛi ŋɑ

1 Woo bɛ ŋɑ do kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee ɑ̀ ɡbɔ iyi hɑi jɛ Zuifu ŋɑ mɔ ɑ̀ ɡbɑ idei Ilɑɑɔ̃. 2 Ŋɔi Piɛɛ í bɑɑ Zeruzɑlɛmu nɔ Zuifu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ yɛ tɑɑleɛ, 3 ɑ̀ ni ɑ̀ lɔ kpɑsɛ̃i inɛ ŋɑ iyi ɑ kù ce bɑnɡo nɔ ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ jɛ. 4 Ŋɔi Piɛɛ í sisi nŋɑ ideu hɑi sinteɛ bɛi í ce fei.

5 Í sɔ̃ ŋɑ í ni, wɑɑti iyi ǹ wɑ Zopee ǹ wɑ n ce kutɔɔ ɑjɔ nŋu ɡɔ, ŋɔi ǹ ce kuyɛ. Ǹ yɛ ɑcɔ nlɑ ɡɔ iyi ɑ̀ wɑɑ mu ɡontɑ mɛɛɛ wɑ kitɑ wɑ hɑi lelei Aɔ̃ í nɑɑ í leekĩ kɔkɔm. 6 Iyi ǹ wɑ n cɔɔ do lɑɑkɑi, ŋɔi si inɔɛ ǹ yɛ iŋɑi sɑko ilu kutɛ mɛɛ ŋɑ do iŋɑ ku cɑ̃ ilɛ ŋɑ do yɛi ŋɑ. 7 Ŋɔi ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ í sɔ̃m í ni, Piɛɛ dede, kpɑ i ŋɔ. 8 Ammɑ ǹ ni, jɑ̃m Lɑfɛ̃ɛ. Ajɔ kɑ̃mɑ iŋɑ iyi í jɛ iwɔ̀ hee mɑ́ jɛ iyi í riisi kù lɔ ɡɛlɛm. 9 Nɔ ide ku fɔu í sɔ̃m mɑ́ hɑi lele í ni mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ni í mɑ́, n mɑɑ̀ n kɔsi. 10 Bɛɛbɛi í ce isɛ ɡbɛɛtɑ í bɛi í nyi lele.

11 Wee hɑi Sezɑree ɑ̀ bɛ sim ɑmɑnɛ mɛɛtɑ ɡɔ ŋɑ wɑ. Bɛ ɡbɑkɑ̃ inɛ ŋɑu ɑ̀ to wɑ ɑndɛ koofɑi kpɑsɛ̃ bii ǹ wɑu. 12 Ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í ni n too ŋɑ n mɑɑ̀ n leekĩ leekĩ. Nɔ kpɑɑsi mɛɛfɑm ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ sim Sezɑree bɛ nɔ ɑ̀ lɔ kpɑsɛ̃i Kɔɔnɛi ɑjɔ. 13 Nɔ Kɔɔnɛi í sɔ̃ wɑ bɛi nŋu í yɛ ɑmɑlekɑ si kpɑsɛ̃i nŋu wɑ leekĩ nɔ í ni, bɛ inɛ ɡɔ ŋɑ Zopee ɑ koo ɑ kpe Simɔɔ Piɛɛ wɑ. 14 Nŋui ɑ́ sɔ̃ɛ bɛi ɑwɔ do nyɑɑnzeɛ ŋɑ fei ɑɑ ce i bɑò fɑɑbɑ ŋɑ. 15 Ŋɔi ǹ koo. Iyi ǹ sinti ku wɑɑzo, ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ si ŋɑ wɑ bɛi í nɑɑ si ɑwɑ mɔ tɑko wo. 16 Ŋɔi ǹ ye ɡiɡii ide iyi Lɑfɛ̃ɛ í fɔu iyi í ni, Zɑ̃ɑ í dɑsi inɛ ŋɑ inyi, ɑmmɑ Hundei Ilɑɑɔ̃i ɑn dɑ nŋɛ si. 17 Bɛɛbɛ mɔi Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɑ ɑmuɑ bɛi í mu nwɑ wo wɑɑti iyi ɑ̀ dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi nɑɑnɛ. Nɑ nŋu, bɛirei ɑmu ɑn ce n ɡɑnjiò mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ce. 18 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi idɔ nŋɑ í tũ, nɔ ɑ̀ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ wɑɑ ni, debɛi, Ilɑɑɔ̃ í muɑ hee do dimi mmu ŋɑ mɔ kpɑ̃ɑ ɑ kpɑɑsiò idɔ nŋɑ ɑ bɑò kuwɛɛ hɑi tɑ̃.

Iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ iyi í wɑ Antiɔsi

19 Wee woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ fɑnɡɑɑ bii fei nɑ ijuukpɑ̃ iyi í nɑɑ si wɑɑti iyi ɑ̀ kpɑ Etiɛniu, ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ sɑ ɑ̀ bɔ hee ɡunɡum ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sipu. Gɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ bɔ ilɛi Fenisi, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ Antiɔsi. Zuifu ŋɑ ɑŋɑ ɑkɑ̃i ɑ̀ yɑ mɑɑ wɑɑzoɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu. 20 Do nŋu fei, inɛ ɡɔ ŋɑ hɑi si inɔ nŋɑ ɑ̀ nɑɑ hɑi Sipu do hɑi Sirɛni ɑ̀ bɔ Antiɔsi nɔ ɑ̀ wɑɑ sisiɑ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ mɔ lɑɑbɑɑu jiidɑi Jesu Lɑfɛ̃ɛ. 21 Nɔ ɡbuɡbɑ̃i Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í wɛɛ nŋɑ, nɔ inɛ nkpɔ í kpɑɑsi idɔ í dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɑɑnɛ.

22 Iyi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi ɑ̀ bɛ Bɑɑnɑbɑsi Antiɔsi bɛ. 23 Iyi í to bɛ í yɛ bɛi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ inɛ ŋɑu didɔ̃ nɔ inɔɛ í dɔ̃. Ŋɔi í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ku bɑ ɑ leekĩ dim dim si Lɑfɛ̃ɛ do idɔ nŋɑ fei. 24 Bɑɑnɑbɑsiu inɛ ncɛɛi iyi í dɑsi Jesu nɑɑnɛ ntɔ ntɔ nɔ í kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃. Nɔ ɑkpɔi woo dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɑɑnɛ ŋɑu í nyi í kɔ̃ɔsi mɑ́.

25 Si ɑnyiɛ ŋɔi í bɔ Sɔlu ku dɛdɛ ikpɑ Tɑrusi. 26 Iyi í yɔɔ ŋɔi í bɔòɛ Antiɔsi. Adɔ̃ ɑkɑ̃i ɑŋɑ minjiu ɑ̀ ce bɛ ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ do inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ nɔ ɑ̀ yɑ kɔɑ inɛ nkpɔ si cioi idei Ilɑɑɔ̃. Antiɔsi bɛi ɑ̀ tɑko ɑ̀ kpe inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesuu inɛi Kirisi ŋɑ.

27 Wɑɑti bɛɛbɛ wɑlii ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bɔ Antiɔsi hɑi Zeruzɑlɛmu. 28 Inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Aɡɑbusi í dede í leekĩ nɔ í ce wɑlii do sobii Hundei Ilɑɑɔ̃ í ni ɑri nlɑ nlɑ ɑ́ ce si ɑndunyɑ fei. Bɛɛbɛ mɔi ɑriu í nɔ í ce si wɑɑtii Kolodu ilɑɑlu nlɑi Romuu. 29 Si bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesuu ɑ̀ ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ dɑsi idɔ ɑŋɑ ɑ sɑmbɑ ɑmuɑ ŋɑ zɑkɑ bɛi inɛ fei í nɛ, ku bɑ ku sobi kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee. 30 Ŋɔi ɑ̀ ce bɛɛbɛ, nɔ ɑ̀ jɔ̀ Bɑɑnɑbɑsi do Sɔlu ɑ̀ kooò ɑmuɑu bi inɛ nɡbo nŋɑ ŋɑu.

12

À kpɑ Zɑɑki nɔ ɑ̀ mu Piɛɛ mɔ ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ

1 Wɑɑti bɛɛbɛ ilɑɑlu Herodu í sinti ku kpɑ̃ inɛi iɡbɛi Jesu ɡɔ ŋɑ iju. 2 Í jɔ̀ ɑ̀ kpɑ Zɑɑki iɡbɑ̃i Zɑ̃ɑ do tɑɑkubɑ. 3 Ŋɔi í yɛ ideu í dɔ̃ɑ Zuifu ŋɑu si, nɔ í jɔ̀ ɑ̀ mu Piɛɛ mɑ́. Wee wɑɑtii jinɡɑui Pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefeei. 4 Iyi ɑ̀ mu Piɛɛ ŋɔi Herodu í jɔ̀ ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ nɔ í jɔ̀ sooɡe ŋɑ ɑ̀ wɑɑ deɡbeɛ, ɑŋɑ mɛɛ ikɔ mɛɛ. Herodu í bi nŋu ku ceɑɑ kiiti si wɑjui zɑmɑɑ bii jinɡɑui Iku ku kuɑu í lɔ. 5 À wɑɑ mu Piɛɛ si ile piisɔ̃ɔ bɛ, ɑmmɑ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku ce kutɔɔ nɑ iriɛ do himmɑ jiidɑ jiidɑ bi Ilɑɑɔ̃.

Amɑlekɑ ɡɔ í nyɑ Piɛɛ hɑi ile piisɔ̃ɔ

6 Piɛɛ wɑ sĩ njoo si ɑninii sooɡe minji ɡɔ ŋɑ idũ iyi iju kumɑ́ɛ Herodu wɑ bi ku nyɑɑ hɑi ile piisɔ̃ɔu ku bɔòɛ si wɑjui zɑmɑɑ. À dũu do sesee minji nɔ sooɡe ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ deɡbe ɑndɛi ile piisɔ̃ɔu bɛ. 7 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑmɑlekɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɡɔ í nɑɑ si ile piisɔ̃ɔu, ŋɔi inyɑ í mɑ́. Ŋɔi ɑmɑlekɑu í cɑ̃ Piɛɛ si cinɡɑɛ í jũu í ni, dede ńyɑ ńyɑ. Bɛ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi sesee ŋɑu í cuku hɑi si ɑwɔɛ ŋɑ. 8 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í ni, dɑsi ibɔɛ do bɑɑtɑɛ. Ŋɔi Piɛɛ í ce bɛɛbɛ, ŋɔi ɑmɑlekɑu í sɔ̃ɔ mɑ́ í ni, bii dɑbiiɛ nɔ i toom wɑ. 9 Ŋɔi Piɛɛ í fitɑ hɑi ile piisɔ̃ɔu í tooɛ, ɑmmɑ kù mɑ̀ iyi mii ŋɑu bɛ fei ɑmɑlekɑu wɑ cooi ntɔ ntɔ. Í tɑmɑɑ bɛi nŋu wɑ lɑɑlɑɑi. 10 À lɔ woo deɡbe piisɔ̃ɔ sinteu do minjisiɑu nɔ ɑ̀ tosi ɡɑmboi isɔu. Inɛ nŋu ikpɑ inɔ ilui wɑ cɔ. Ŋɔi í cĩ do ɑrɑɛ nɔ ɑ̀ fitɑ ɑ̀ mu kpɑ̃ɑ ɑ̀ nɛ hee ɑ̀ lɔ kpɑ̃ɑ kókò sinte, ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑmɑlekɑu í nɛ í jɔ̀ Piɛɛ.

11 Ŋɔi Piɛɛ í yɔɔ bɛbɛi iyi kù jɛ ɑ̀lɑ́. Nɔ í ni, ntɔ ntɔ Ilɑɑɔ̃i í bɛ sim ɑmɑlekɑɛ wɑ ku nɑ ku nyɑm hɑi si ɑwɔi Herodu, do lɑɑlɔ iyi Zuifu ŋɑu ɑ̀ bi ɑ ceem fei.

12 Iyi í yɛ yɑɑsei ideu ŋɔi í bɔ kpɑsɛ̃i Mɑɑri iyei Zɑ̃ɑ Mɑɑku. Wee í ko inɛ nkpɔ nkpɔi í tɔtɔɔ bɛ ɑ̀ wɑsi ku ce kutɔɔ. 13 Iyi Piɛɛ í to bɛ ŋɔi í cɑ̃ ɡɑmboi ɑndɛ koofɑu ŋɔi ɑbo woo ce icɛ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Rodu í koo í bee í ni, yooi. 14 Iyi í mɑ̀ imui Piɛɛ ŋɔi inɔ didɔ̃ kù jɔ̀ kù cũu. Ŋɔi í sɛi í nyi ile í koo í sɔ̃ inɛ ŋɑ í ni Piɛɛ í wɑ ɑndɛ koofɑ. 15 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, ì wɑɑ sũmui. Ammɑ í ni, ntɔ ntɔi. Ŋɔi ɑ̀ ni, ɑ́ mɑ́ jɛ ɑyɑɛi. 16 Wee Piɛɛ wɑ leekĩ bɛ í wɑsi ku cɑ̃ ɡɑmbo. Iyi ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ cũu nɔ ɑ̀ bɑ wee nŋui, ŋɔi í mu ŋɑ biti. 17 Nɔ í ni ɑ coko do ɑwɔ í bɛi wɑ sɔ̃ ŋɑ bɛi Lɑfɛ̃ɛ í ce í nyɑ nŋu wɑ hɑi ile piisɔ̃ɔu. Ŋɔi í ni ɑ koo ɑ sɔ̃ Zɑkɔbu ideu do kpɑɑsi ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe, í bɛi í fitɑ í bɔ inyɑ mmu mɑ́.

18 Iju kumɑ́ɛ dɑɑdɑɑkɔ ideu í jɔ̀ sooɡe ŋɑu ɑ̀ biti hee ɑ̀ bee njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, ikpɑ iwoi Piɛɛ í bɔ. 19 Ŋɔi Herodu í ni ɑ dɛdɛɛ. Ŋɔi ɑ̀ dɛdɛɛ ɑmmɑ ɑ kù yɔɔ. Ŋɔi í bee woo deɡbe ŋɑu ide. Si bɛi ɑ kù yɔkɔ ɑ kù jɛɑɑ, nɔ í ni ɑ kpɑ ŋɑ. Ŋɔi Herodu í bɛi í dede hɑi ilɛi Zudee í koo í bubɑ ikpɑ Sezɑree ɑjɔ minji titɑ̃.

Ikui Herodu

20 Wee idɔi Herodu í kɔ̃ò inɛi Tii ŋɑ do inɛi Sidɔ̃ɔ ŋɑ ntɔ ntɔ, ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ njɛ nɔ ɑ̀ nyɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bɛ ŋɑ bi Herodu. Nɔ ɑ̀ ce Bɑlɑtu ɑkɑwei ilɑɑluu kpɑɑsi ɑ̀ bɛi ɑ̀ bɔ bi Herodu ɑ koo ɑ tɔɔɛ suuru domi inɛi ilɛ nŋɑ ŋɑ si ilɛi Herodui ɑ̀ yɑ bɔ ijɛ ku dɛdɛ.

21 Ŋɔi Herodu í dɑ nŋɑ ɑjɔ si bii ɑ́ yɛ ŋɑ. Iyi ɑjɔu í to ŋɔi Herodu í dɑsi ibɔi ilɑɑluɛ í bɛi í bubɑ si ɑntɑi kitɑ̃i bommɑɛ í bɛi í so ide wɑ sɔ̃ inɛ ŋɑu. 22 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ sɑɑbuɛ ɑ̀ wɑɑ ni, kù jɛ bɑɑ ɑmɑnɛi wɑ fɔ ideu, Ilɑɑɔ̃i. 23 Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ í dɑsi Herodu bɔ̃ɔ í jɔ̀ kokoo ŋɑ ɑ̀ ŋɔ ɑrɑɛ í ku, si nɑ iyi í jɔ̀ nŋu ɑmɑnɛ í ɡbɑ ɑmboei Ilɑɑɔ̃, kù kɔsi.

24 Ammɑ idei Ilɑɑɔ̃ njɛ í fɑnɡɑɑ wɑ kɔ̃ɔsi.

25 Iyi Bɑɑnɑbɑsi do Sɔlu ɑ̀ ce mii iyi ɑ̀ dɑsi ŋɑ ku ceu Zeruzɑlɛmu bɛ ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi ɑ̀ sindɑ ɑ̀ nyi Antiɔsi mɑ́. Iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ ɑ̀ ɡbɑ̃ Zɑ̃ɑ Mɑɑku í si ŋɑ.

13

À cicɑ Bɑɑnɑbɑsi do Sɔlu ɑ̀ bɛ ŋɑ

1 Wɑlii do woo kɔsi cio ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ si inɔi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ Antiɔsi bɛ. Iri nŋɑ wee. Bɑɑnɑbɑsi, do Simeɔ̃ iyi í jɛ ɑmɑnɛ dũdũ, do Lusiu inɛi Sirɛni, do Mɑnɑhɛnu, nŋu iyi ɑ̀ bíí do Herodu ilɑɑluu inyɑ ɑkɑ̃, do Sɔlu. 2 Ajɔ nŋu si bɛi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ tɔɔ Lɑfɛ̃ɛ do ɑnu ku dĩ ɑjɔ, ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i cicɑ Bɑɑnɑbɑsi do Sɔlu i nyɑ ŋɑ ikɑ̃ ŋɑ ɑ ce icɛ iyi ǹ kpe ŋɑò. 3 Iyi ɑ̀ ce ɑnu ku dĩ do kutɔɔu ɑ̀ tɑ̃, ŋɔi ɑ̀ leɑ Bɑɑnɑbɑsi do Sɔlu ɑwɔ si iri, nɔ ɑ̀ jɔ̀ ŋɑ ɑ̀ nɛ.

Bɑɑnɑbɑsi do Sɔlu ɑ̀ bɔ Sipu

4 Bɛɛbɛi Hundei Ilɑɑɔ̃ í bɛ Bɑɑnɑbɑsi do Sɔlu fei. Nɔ ɑ̀ to ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Selɛsi. Hɑi bɛi ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ɑ̀ bɔ ɡunɡum ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sipu. 5 Iyi ɑ̀ to si ilui Sipu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sɑlɑmini ŋɔi ɑ̀ wɑsi ku wɑɑzo idei Ilɑɑɔ̃ si ile ikɑ̃ ikɑ̃ bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ ŋɑu. Zɑ̃ɑ Mɑɑku mɔ í too ŋɑ ku sobi ŋɑ.

6 Nɔ ɑ̀ kuɑ ɡunɡum nɔu ɑ̀ bɛi ɑ̀ to Pɑfɔsi. Pɑfɔsi bɛi ɑ̀ yɛ Zuifu woo ce dobu dobu ɡɔ iyi í jɛ wɑlii ilu ibo. Iriɛi Bɑɑjesu. 7 Í wɛɛ do Seejiu Pɔlusi, ilu ilɛi Sipu ilu bisiu. Ilu ilɛu í ni ɑ kpe Bɑɑnɑbɑsi do Sɔlu wɑ si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ bi ku ɡbɔ idei Ilɑɑɔ̃. 8 Ammɑ woo ce dobu dobuu iyi ɑ̀ yɑ kpe Elimɑsi do feei Gɛrɛki wɑ bi ku ɡɑnji ŋɑ. Wɑ ce kookɑɑi ku sindɑ ilu ilɛu hɑi si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi si Jesu. 9 Nɔ Sɔlu iyi ɑ̀ yɑ nyi ɑ kpe Pɔlu mɑu í kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ nɔ í kɑ̃si woo ce dobu dobuu iju, 10 í ni, ɑwɔ iyi ì jɛ ilu bisi lɑɑlɔ do woo tɑki inɛ, ɑwɔ inɛi Seetɑm nii nɔ ì jɛ mbɛɛi mii iyi í jɛ dee dee fei. Hee wɑɑti yoomɑi ɑɑ leekĩò ide ntɔi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛu ku kpɑɑsi do ibo mɑ́. 11 To, nsɛi, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ to siɛ ɑwɔ, ɑɑ fɛɛju, i kɑɑ yɛ ilu mɑ́ si zɑkɑi ɑjɔ minjiu ihɛ̃. Bɛ ɡbɑkɑ̃ í fɛɛju, nɔ í nɛ wɑ dɑbii wɑ dɛdɛ inɛ ɡɔ iyi ɑ́ mu ɑwɔɛ. 12 Iyi ilu ilɛu í yɛ mii iyi í ceu ŋɔi í dɑsi nɑɑnɛ si nɑ iyi í jɔ̀ idei Lɑfɛ̃ɛ Jesu í to siɛ ntɔ ntɔ.

Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ wɑ Antiɔsi si ilɛi Pisidi

13 Si ɑnyiɛ ŋɔi Pɔlu do kpɑɑsiɛ ŋɑ ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi hɑi Pɑfɔsi ɑ̀ nɛ nɔ ɑ̀ to Pɛɛzu si ilɛi Pɑnfili. Ammɑ Zɑ̃ɑ Mɑɑku í jɔ̀ ŋɑ hɑi bɛ í sindɑ í nyi Zeruzɑlɛmu. 14 Hɑi Pɛɛzu bɛ Pɔlu nɡu ŋɑ ɑ̀ mɔsi ɑ̀ bɔ Antiɔsi si ilɛi Pisidi. Iyi ɑjɔi kusĩmi í to ŋɔi ɑ̀ bɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ɑ̀ bubɑ. 15 Nɔ inɛ ɡɔ í cio si tiɑ iyi Moizi do wɑlii ŋɑu ɑ̀ kɔ. Iyi í cio í tɑ̃, ŋɔi inɛ nɡboi iɡbɛ ŋɑu ɑ̀ bɛ si ŋɑ inɛ ɡɔ koo bee ŋɑ ku ni, iŋɛ kpɑɑsi ŋɑ, bii ì nɛ ide iyi ɑɑ muɑò inɛ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃ i fɔ ŋɑ.

16 Ŋɔi Pɔlu í dede í ni ɑ coko do ɑwɔ nɔ í ni, iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ do iŋɛ dimi mmu ŋɑ iyi ì wɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃, i de itĩ i ɡbɔ ŋɑ. 17 Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑi í cicɑ bɑlɑ nwɑ ŋɑ nɔ í kɔ̃ɔsi kukpɔ nŋɑ wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ inɛ njoo si ilɛi Ezibiti. Si ɑnyii nŋu, í nyɑ ŋɑ hɑi ilɛi Ezibiti do ɡbuɡbɑ̃ɛ, 18 nɔ í yɔkɔò ŋɑ temuɑ zɑkɑi ɑdɔ̃ ciiji si ɡbɑɑu. 19 Í kpɑ dimi ikɑ̃ ikɑ̃ mɛɛje si ilɛi Kɑnɑɑ̃ nɔ í so ilɛ nŋɑu í nɑ ŋɑ í jɛ tu ŋɑ. 20 Iyi bɛ ŋɑ fei í cei zɑkɑi ɑdɔ̃ cĩɔ mɛɛ do ciitɑɑ.

Si ɑnyii nŋu, Ilɑɑɔ̃ í jilɛ nŋɑ woo kiiti ŋɑ hee í koo í toò wɑɑtii Sɑmuɛli wɑliiu. 21 Ŋɔi ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑ̀ bi ilɑɑlu, nɔ Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɑ Sɔlu ɑmɑi Kisi hɑi si dimii Bɛnzɑmɛɛ nɔ í jɛ bommɑu zɑkɑi ɑdɔ̃ ciiji. 22 Nɔ Ilɑɑɔ̃ í nyɑɑ bommɑ í sɑ̃si Dɑvidi. Dɑvidiui í jɛɑɑ sɛɛdɑ í ni, ǹ yɛ Dɑvidi ɑmɑi Izɑi í jɛ dimii inɛ iyi ǹ bi, nŋui ɑ́ ce idɔɔbim fei. 23 Hɑi si dimii Dɑvidii Jesu í fitɑ, inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ku jɛ woo fɑɑbɑi inɛi Izirɛli ŋɑ si bɛi í tɑko í ce nŋɑ kuwɑ̃ɛu. 24 Jesu ku bɛi ku nɑɑ, Zɑ̃ɑ í ceɑ inɛi Izirɛli ŋɑ fei wɑɑzo í ni ɑ kpɑɑsi idɔ nŋɑ nɔ ɑ ce inyi ku dɑsi. 25 Wɑɑti iyi icɛi Zɑ̃ɑ í mɑɑi ku kpɑ iri í ni, kù jɛ ɑmui ì wɑɑ deɡbe ŋɑ, ɑmmɑ inɛ ɡɔ ɑ́ nɑɑ si ɑnyim iyi n kù to n bɑte n fũ ikũi bɑɑtɑɛ.

26 To, iŋɛ kpɑɑsi ŋɑ, iŋɛ iyi ì jɛ dimii Aburɑhɑmu ŋɑ, do dimi mmu ŋɑ iyi ì wɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃, iŋɛi ɑ̀ sɑmbɑɑ idei fɑɑbɑu ihɛ̃ wɑ. 27 Wee inɛi Zeruzɑlɛmu ŋɑ do inɛ nɡbo nŋɑ ŋɑ ɑ kù mɑ̀ yooi Jesu í jɛ dee dee, ɑ kù nɔ ɑ kù ɡbɔ yɑɑsei idei wɑlii ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ cio si ɑjɔi kusĩmi feiu. Ammɑ do nŋu fei ɑ̀ jɔ̀ ideu í kɔ̃ si wɑɑti iyi ɑ̀ yɛ tɑɑlei Jesu. 28 A kù yɛ siɛ nɡɔɡɔ iyi ɑ́ jɔ̀ ɑ kpɑɑ, ɑmmɑ do nŋu fei ɑ̀ tɔɔ Pilɑti ku jɔ̀ ɑ kpɑɑ. 29 Ŋɔi ɑ̀ ce mii iyi ɑ̀ kɔ nɑ iriɛu fei. Si ɑnyiɛ nɔ ɑ̀ kitɑɛ hɑi si jĩi ku ɡɑɑuu ɑ̀ dɑsi ikuɛ si inɔ bɑlɛ. 30 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í jũu hɑi si bɑlɛ, 31 nɔ si ɑfei ɑjɔ nkpɔ nkpɔ í nyisi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑrɑɛ. Inɛ ŋɑu, ɑŋɑi ɑ̀ tooɛ wɑ wo hɑi ilɛi Gɑlilee ɑ̀ nɑɑ Zeruzɑlɛmu. Aŋɑi ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑi ideɛ nsɛi bi inɛi Izirɛli ŋɑ. 32 Awɑ mɔ idei kuwɑ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ bɑlɑ nwɑ ŋɑu, nŋui ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ ŋɛ. 33 Í jɔ̀ kuwɑ̃u í kɔ̃ si wɑɑti nwɑ. Awɑ tɔku nŋɑ ŋɑ, ɑwɑi ɑ̀ yɛ kukɔ̃i kuwɑ̃u wɑɑti iyi í jĩ Jesu hɑi si bɑlɛ si bɛi ɑ̀ kɔɔ si Tiɑi Iri Kukɔ̃ iri minjisiɑ ɑ̀ ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni, ɑwɔi ì jɛ ɑmɑm,

Hɑi nnyi ǹ jɛ Bɑɑɛ.

34 Ilɑɑɔ̃ í fɔ wo í ni nŋu ɑ́ jũu hɑi bi iku ŋɑ ku bɑ ku mɑɑ̀ nɑ ku sɑ̃mi. Bɛɛbɛi í fɔ wɑɑti iyi í ni,

An wee nŋɛ dee dee bɛi ǹ wɑ̃ò Dɑvidi wo, kù nɔ kù nɛ sikɑ.

35 Nɑ ŋɔi í ce Dɑvidi í fɔ mɑ́ í ni,

I kɑɑ jɔ̀ ɑrɑi Inɛ Kumɑ́ɛ ku sɑ̃mi.

36 Dɑvidi tɑkɑɛ í ce mii iyi Ilɑɑɔ̃ í dɑsiɛ í bɛi í ku, nɔ ɑ̀ suu kɔkɔi bɑlɑɛ ŋɑ nɔ ɑrɑɛ í sɑ̃mi, mɑ̀ irei. 37 Ammɑ Jesu inɛ nŋu Ilɑɑɔ̃ í jũu hɑi si bɑlɛ kù sɑ̃mi. 38 Debɛi, iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, i jɔ̀ i mɑ̀ ŋɑ iyi nɑ sɑɑbuɛi ɑ̀ wɑɑ sisi nŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kpɑ idei dulum du ŋɛ. 39 Inɛ iyi í dɑsiɛ nɑɑnɛ fei, nŋui ɑ́ jɔ̀ lɑfɛ̃ɛ ku jɛ dee dee bi Ilɑɑɔ̃. Ammɑ woodɑi Moizi kɑɑ yɔkɔ ku ce bɛɛbɛ. 40 Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑi ŋɑ mii iyi wɑlii ŋɑ ɑ̀ fɔu ku mɑɑ̀ bɑ ŋɛ, iyi ɑ̀ ni,

41 Iŋɛ woo yɑɑko ɑmu Ilɑɑɔ̃, i ɡbɔ idem ŋɑ.

Aɑ biti ŋɑ nɔ ɑɑ ce nfe ŋɑ,

Domi ɑn ce mii ɡɔ si wɑɑti nŋɛ iyi bɑɑ bii í jɛ inɛ ɡɔ í nɑ wɑ sisi nŋɛ i kɑɑ dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ.

42 Iyi Pɔlu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi nŋu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ fitɑ hɑi ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu bɛ, ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ŋɑ ɑ nyi wɑ mɑ́ ɑ nɑɑ ɑ wɑɑzo si ide ɑkɑ̃u si ɑjɔi kusĩmi mmu iyi wɑ bɑɑ. 43 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ fitɑ ŋɔi Zuifu nkpɔ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kucei Zuifu ŋɑ nɔ ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃u ɑ̀ wɑɑ too ŋɑ. Ŋɔi Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ bɑ ŋɑ ide ku fɔ ɑ̀ mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ku bɑ ɑ mɑɑ leekĩ dim dim si didɔ̃i Ilɑɑɔ̃.

44 Si ɑjɔi kusĩmi mmuu inɛi ilu ŋɑu fei ɑ̀ tɔtɔɔi ɑ bɑ ɑ ɡbɔ idei Lɑfɛ̃ɛ. 45 Iyi Zuifu ŋɑu ɑ̀ yɛ zɑmɑɑu ŋɔi ɑ̀ dedeò iɡu ku jɑ ɑ̀ wɑɑ jɑ̃ ide iyi Pɔlu wɑ fɔu nɔ ɑ̀ wɑɑ buu. 46 Ammɑ Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ sɔ̃ ŋɑ do wɔɔkɔ ɑ̀ ni, tilɑsii iŋɛ Zuifu ŋɑ ɑ tɑko ɑ sɔ̃ ŋɛ idei Ilɑɑɔ̃. Ammɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ kɔsi ŋɑ nɔ i kù kɑ ɑrɑ nŋɛ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi ɑ bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃, nɑ nŋu, ɑɑ kɑ jɔ̀ ŋɛ nɔ kɑ bɔ bi dimi mmu ŋɑ, 47 domi nŋu bɛi Lɑfɛ̃ɛ í dɑsi wɑ ku ce í ni,

N ce ŋɛi bɛi fitilɑ bi dimi mmu ŋɑ

Ku bɑ i bɔò idei fɑɑbɑu hee kɔɔi ɑndunyɑu ŋɑ.

48 Iyi hɑi jɛ Zuifu ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi í dɔ̃ nŋɑ si, ɑ̀ wɑɑ sɑɑbu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nɑ ideɛu. Nɔ inɛ ŋɑ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í jilɔɔ si ɑ bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃u fei ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ.

49 Nɔ idei Lɑfɛ̃ɛu í fɑnɡɑɑ si ilɛu fei. 50 Ammɑ Zuifu ŋɑu ɑ̀ dede idɔɔkɔ̃i ilu irii ilu ŋɑu do inɑɑbo ilu ɑmɑni ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kucei Zuifu ŋɑu. Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ kpɑ̃ Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi iju ɑ̀ lele ŋɑ hɑi bɛ. 51 Ŋɔi woo bɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbuɡbɑ̃ si ŋɑ sɑ̃ɑi bɑɑtɑ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nyisiò iyi mii iyi ɑ́ nɑ ku bɑ ŋɑ í jɛ idei iri nŋɑ. Si ɑnyiɛ nɔ ɑ̀ nɛ Ikonimu. 52 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu Antiɔsiu nɡu ŋɑ ɑ̀ wɛɛò inɔ didɔ̃ nɔ ɑ̀ kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃.

14

Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ wɑ Ikonimu

1 Ikonimu bɛi Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ lɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu nɔ ɑ̀ ce wɑɑzo hee inɛ nkpɔ í dɑsi nɑɑnɛ, hɑi Zuifu ŋɑ hee do hɑi jɛ Zuifu ŋɑ fei. 2 Ammɑ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ ku dɑsi nɑɑnɛu ɑ̀ dede idɔɔkɔ̃i dimi mmu ŋɑ ku bɑ ɑ ce lɑsɑbu lɑɑlɔ si ɡɑ̃mɛi kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu. 3 Do nŋu fei, Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ kpɛ Ikonimu ɑ̀ wɑɑ wɑɑzoɑ inɛ ŋɑ do wɔɔkɔ. Lɑfɛ̃ɛ í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ̀ yɑ mɑɑ ceò mɑɑmɑɑke ikɑ̃ ikɑ̃ ŋɑ. Mɑɑmɑɑke ŋɑu wɑ nyisi iyi wɑɑzo nŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce si idei didɔ̃i nŋuu ntɔi. 4 Ammɑ inɛi ilu ŋɑu ɑ̀ kpɛ̃ minji. Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ leekĩò Zuifu ŋɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ leekĩò woo bɛ ŋɑu.

5 Ŋɔi Zuifu ŋɑ do hɑi jɛ Zuifu ŋɑ do inɛ nɡbo nŋɑ ŋɑ ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃ ɑ wɑhɑlɑ woo bɛ ŋɑu ɑ tɑ ŋɑ kutɑ ɑ kpɑ ŋɑ. 6 Iyi Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ mɑ̀ ideu ɡbɑkɑ̃, ŋɔi ɑ̀ sɑ ɑ̀ bɔ Lisiti do Dɛɛbu si ilɛi Likoni do si ilɛɛkoɛ ŋɑ. 7 Nɔ ɑ̀ wɑsi lɑɑbɑɑu jiidɑu ku wɑɑzo bɛ.

Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ wɑ Lisiti

8 Mɔkɔ ɡɔ í wɑ Lisiti, isɛɛ ŋɑ fei í ku nɔ bɛɛbɛi ɑ̀ buu do, kù dede kù nɛ bɑɑ ɑjɔ ɑkɑ̃. 9 Si bɛi Pɔlu wɑ bɑ inɛ ŋɑ ide ku fɔ mɔkɔu wɑ ɡbɔ. Ŋɔi Pɔlu í kɑ̃ siɛ iju nɔ í yɛ iyi nɑɑnɛɛ ɑ́ yɔkɔ ku jɔ̀ ku bɑ iri. 10 Ŋɔi Pɔlu í sɔ̃ɔ do ɡbuɡbɑ̃ í ni, dede i leekĩ si kutɛɛ. Ŋɔi mɔkɔu í dede í fo í dinɡɑ wɑ nɛ. 11 Iyi zɑmɑɑu í yɛ mii iyi Pɔlu í ce ŋɔi ɑ̀ dɔ̃ ɑnu hee lele do fee nŋɑ ɑ̀ ni, iwɛ̃ nwɑ ŋɑu ɑ̀ kpɔò ɑmɑnɛ ɑ̀ nɑɑ si wɑ. 12 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑ kpe Bɑɑnɑbɑsi Susi, Pɔlu mɔ Hɛɛmɛɛzi domi Pɔlui í jɛ woo wɑɑzo. 13 Wee ilei iwɛ̃ iyi ɑ̀ yɑ kpe Susiu í wɑ hɑi do ɑnɡulei bi ku lɔi iluu wɑ. Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ dɛ kɛtɛ kombo ŋɑ wɑ nɔ ɑ̀ ce boodɑ do kokoi jĩi ŋɑ ɑ̀ dɑ nŋɑ si kɔ̃ɔ. Nɔ woo weei Susiu í nɑɑò ŋɑ wɑ ɑndɛ koofɑi iluu. Nŋu do inɛ ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ bi ɑ ceɑ woo bɛ ŋɑu kuwee. 14 Ammɑ iyi woo bɛ minji ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ideu, ɑ̀ ɡɑ ibɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nyisiò iyi ɑŋɑ ɑ kù jɛsi, nɔ ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ sɛi ɑ̀ wɑɑ nɛò bi zɑmɑɑu ɑ̀ wɑɑ ni, 15 nɑ mii í ce ì wɑɑ ce bɛɛbɛ, iŋɛ kpɑɑsi ŋɑ. Awɑ mɔ ɑmɑnɛi bɛi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ. Lɑɑbɑɑu jiidɑi ɑ̀ nɑɑ ku sɔ̃ ŋɛ ku bɑ i jɔ̀ iwɛ̃ nfe nŋɛ ŋɑu nɔ i sindɑ si Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jɛ icui kuwɛɛ. Nŋui í ce lele do ilɛ do tenku do mii iyi í wɑ inɔ nŋɑ fei. 16 Tɑko wo í jɔ̀ dimi fei wɑ too kpɑ̃ɑ iyi í bi. 17 Ammɑ do nŋu fei í nyisi wɑ iyi nŋu í wɛɛ domi wɑ ce nwɑ jiidɑ ŋɑ. Í jɔ̀ ijĩ wɑ wɔ ku bɑ kɑ bɑ ijɛ si iko si wɑɑtii ɑtɛ ku bɑ kɑ nɛ inɔ didɔ̃.

18 Ammɑ bɑɑ do iyi Pɔlu ŋɑ ɑ̀ fɔ bɛɛbɛ fei, bɛi ɑ̀ ce ɑ̀ ɡɑnji kuweei zɑmɑɑu í ɡɑɑbu.

19 Ŋɔi Zuifu ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ hɑi Antiɔsi do hɑi Ikonimu ɑ̀ wɑ inyii itĩi inɛ ŋɑu nɔ ɑ̀ tɑ Pɔlu kutɑ ku bɑ ɑ kpɑɑ, ŋɔi ɑ̀ fɑɑ ɑ̀ bɔò ɑlɑlɑi iluu domi ɑ̀ tɑmɑɑ bɛi í kui. 20 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ kɑɑkoɛ, ŋɔi í dede í bɔ inɔ ilu. Iju kumɑɛ ŋɔi nŋu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ dede ɑ̀ bɔ Dɛɛbu.

À nyi Antiɔsi si ilɛi Siri

21 Iyi Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ to Dɛɛbu ɑ̀ wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑ si iluu nɔ inɛ nkpɔ í lɔsi kpɑ̃ɑi Jesu ku too bɛ. Si ɑnyiɛ nɔ ɑ̀ nyi ikpɑ Lisiti do Ikonimu do Antiɔsi iyi í wɑ ilɛi Pisidi. 22 Nɔ ɑ̀ muɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesuu ɡbuɡbɑ̃ ku bɑ ɑ leekĩ si nɑɑnɛu dim dim. Nɔ ɑ̀ sɔ̃ ŋɑ ɑ̀ ni, wɑhɑlɑ nkpɔ nkpɔi ɑɑ kɑ yɛ kɑ bɛi kɑ lɔ si ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 23 Ŋɔi ɑ̀ cicɑɑ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei inɛ nɡbo ŋɑ. Si ɑnyiɛ nɔ ɑ̀ ce kutɔɔ do ɑnu kudĩ ɑ̀ so ŋɑ ɑ̀ dɑɑ Lɑfɛ̃ɛ si ɑwɔ, nŋu iyi ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛu.

24 Si ɑnyii nŋu nɔ ɑ̀ nɛ hɑi bɛ ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ ilɛi Pisidi ɑ̀ bɔ ilɛi Pɑnfili, 25 nɔ ɑ̀ to iluɛ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Pɛɛzu ɑ̀ ce wɑɑzo bɛ ɑ̀ bɛi ɑ̀ bɔ Atɑli. 26 Hɑi bɛi ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ɑ̀ nyi ikpɑ Antiɔsi si ilɛi Siri bɛ. Ilu bɛi ɑ̀ tɑko ɑ̀ le nŋɑ ɑwɔ si iri wo nɑ icɛ iyi ɑɑ koo ɑ ceu ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku mu nŋɑ didɔ̃ɛ. Nɔ icɛui ɑ̀ ce ɑ̀ kpɑ iriɛ wɑ bɛ.

27 Iyi ɑ̀ to Antiɔsi ŋɔi ɑ̀ tɔtɔɔ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ nɔ ɑ̀ sisi nŋɑ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ ɑŋɑ fei do si bɛi í ceò kpɑ̃ɑ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ mɔ ɑ̀ dɑsiò nɑɑnɛ. 28 Nɔ ɑ̀ kpɛ ilu bɛ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu ɑjɔ.

15

À ce kutɔtɔɔ Zeruzɑlɛmu

1 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ Antiɔsi bɛ. Inɛ ŋɑu ɑ̀ nɑɑi hɑi ilɛi Zudee, nɔ ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ ni, i kɑɑ bɑ fɑɑbɑ ŋɑ bii ɑ kù dɑsi ŋɛ bɑnɡo si bɛi woodɑi Moizi wɑ fɔ. 2 Iyi Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ ɡbɔ bɛɛbɛ ŋɔi ɑ̀ bɑ ŋɑ kɑkɔɔ ku ce jiidɑ jiidɑ si ideu. Ŋɔi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ cicɑ Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi do inɛ ɡɔ ŋɑ hɑi ilui Antiɔsi bɛ ɑ̀ bɛ ŋɑ Zeruzɑlɛmu bi woo bɛ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu nɑ irii ideu.

3 Pɔlu ŋɑ ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ nɔ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ leekĩ nŋɑ. Ŋɔi ɑ̀ ce isɛɛnɛ nŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ ilɛi Fenisi do ilɛi Sɑmɑri nɔ ɑ̀ wɑsi ku sisiɑ kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu bɛi hɑi jɛ Zuifu ŋɑ mɔ ɑ̀ sindɑ idɔ nŋɑ si Jesu. Ŋɔi lɑɑbɑɑui ideu í jɔ̀ inɔi ɑŋɑ fei í dɔ̃ ntɔ ntɔ. 4 Iyi ɑ̀ to Zeruzɑlɛmu, ŋɔi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑu do woo bɛ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ ɡbɑ ŋɑ do inɔ didɔ̃. Ŋɔi Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ sisi nŋɑ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ce fei nɑ icɛi ɑŋɑ. 5 Ammɑ Fɑrisi ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɑ̀ dede ɑ̀ ni, hɑi jɛ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛu fei, tilɑsii ɑ dɑsi ŋɑ bɑnɡo nɔ ɑ sɔ̃ ŋɑ ɑ too woodɑi Moizi.

6 Ŋɔi woo bɛ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ ɑ wũɑ ideu. 7 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ fɑ ideu ŋɔi Piɛɛ í dede í ni, iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, ì mɑ̀ ŋɑ iyi hɑi ku kpɛ Ilɑɑɔ̃ í nyɑm hɑi si inɔ nŋɛ ku bɑ n koo n sisiɑ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ mɔ lɑɑbɑɑu jiidɑu ku bɑ ɑŋɑ mɔ ɑ dɑsi nɑɑnɛ. 8 Nɔ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í mɑ̀ idɔi inɛ fei, í mu nŋɑ Hundeɛ bɛi í muɑ ɑwɑ mɔ ku bɑ ku nyisi iyi nŋu í ɡbɑ ŋɑ. 9 Kù ce nkɑ̃mɑ iyi í jɛ ikɑ̃ si ɡɑ̃mɛ nŋɑ do ɑwɑ. Í jɔ̀ idɔ nŋɑ í mɑ́ nɑ nɑɑnɛ iyi ɑ̀ dɑsiɛ bɛi í ceɑ ɑwɑ mɔ. 10 Debɛi, nɑ mii í ce ì wɑɑ cɑ̃ idɔi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ nsɛi, ì bi i kɑ̃ɑ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesuu ɑso iyi bɑlɑ nwɑ ŋɑ do ɑwɑ tɑkɑ nwɑ ɑ̀ mɔnɡɔ ku so. 11 À mɑ̀ iyi nɑ didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ Jesui ɑwɑ ɑ̀ bɑò fɑɑbɑ, nɔ bɛɛbɛ mɔi bɑɑ do hɑi jɛ Zuifu ŋɑu mɔ.

12 Ŋɔi inɛ ŋɑu fei ɑ̀ coko ɑ̀ wɑɑ desi Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi itĩ wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ sisi nŋɑ yɑɑsei mɑɑmɑɑke ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑŋɑ ɑ̀ ce fei si wɑjui hɑi jɛ Zuifu ŋɑu. 13 Iyi ɑ̀ fɔ ide ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi Zɑɑki mɔ í so ide í ni, iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, i ɡbɔ iyi ǹ wɑ n fɔ. 14 Simɔɔ í sisi nŋɛ bɛi Ilɑɑɔ̃ í ce hɑi sinte í cicɑò inɛ ɡɔ ŋɑ hɑi si inɔi dimi mmu ŋɑu ɑ̀ kpe ŋɑ inɛɛ ŋɑ. 15 Nɔ ideu í jɛ ɑkɑ̃ do ti wɑlii ŋɑu si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni,

16 Amu Ilɑɑɔ̃, wɑɑti bɛɛbɛi ɑn nyi wɑ,

Nɔ n teese ilei Dɑvidi iyi í cuku.

An dede ile kúkúú,

Nɔ n mɑɑ mɑ́,

17 Ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ kù jɛ inɛi kpɑsɛ̃u fei ɑ dɛdɛ ɑmu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ.

Aŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ titom hɑi si dimi mmu ŋɑ.

18 Bɛɛbɛi ɑmu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ǹ fɔ, ɑmu iyi ǹ jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ mii ŋɑu ihɛ̃ hɑi ku kpɛ.

19 Nɔ Zɑɑki í ni mɑ́, nɑ nŋu, si kuyɛm, kù sĩɑ ɑ sɔ̃ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ sindɑ idɔ nŋɑ si Ilɑɑɔ̃u woodɑ ku ɡɑɑbu ŋɑ. 20 Ammɑ kɑ ce nŋɑ tiɑ kɑ sɔ̃ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ yɑ jɛ ijɛi kuwee, nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ tɔtɔɔ sɛ̃ɛ do inɑɑbo mmu ɡɔ wɑlɑkɔ inɑɑbo mɔ do mɔkɔ mmu ɡɔ, ɑ mɑɑ̀ yɑ ŋɔ iŋɑ jifɑ, nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ ŋɔ kpɑɑi iŋɑ. 21 Hɑi tɑko wo, si ilu fei ɑ̀ yɑ cio woodɑi Moizi ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ si ɑjɔi kusĩmi fei nɔ ɑ wɑɑzo ideɛ.

À sɑmbɑɑ hɑi jɛ Zuifu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu tiɑ

22 Iyi Zɑɑki í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi woo bɛ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu do inɛi iɡbɛ ŋɑu fei ɑ̀ yɛ iyi í sĩɑ ku jɛ ɑŋɑ ɑ cicɑ inɛ ɡɔ ŋɑ hɑi si inɔi ɑŋɑ ɑ bɛ ŋɑ Antiɔsi do Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑjɔ. Ŋɔi ɑ̀ cicɑ Silɑsi do Zudu iyi ɑ̀ yɑ kpe Bɑɑsɑbɑ mɑ́, ɑŋɑ iyi ɑ̀ nɛ bɛɛrɛ si inɔi kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu. 23 Ŋɔi ɑ̀ ni ɑ kooò tiɑu. Si tiɑu ɑ̀ ni,

Awɑ woo bɛ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑu, ɑwɑ woo dɑsi nɑɑnɛ kpɑɑsi nŋɛ ŋɑ, ɑwɑi ɑ̀ sɑmbɑ nŋɛ tiɑu ihɛ̃ wɑ. Iŋɛi ɑ̀ sɑmbɑɑ wɑ, iŋɛ hɑi jɛ Zuifu woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ì wɑ Antiɔsi do Siri do Silisi. À wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ. 24 À ɡbɔ iyi inɛ ɡɔ nwɑ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ bi tu ŋɛ ɑ̀ fɔ inɔ nŋɛ nɔ ɑ̀ sindɑ lɑɑkɑi nŋɛ do ide nŋɑ ŋɑ. Ammɑ ɑwɑ si ɑ̀ dɑsi ŋɑ ideu bɛ wɑ. 25 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ busi njɛ nɔ ɑ̀ yɔɔ iyi í sĩɑ kɑ cicɑ inɛ ɡɔ ŋɑ kɑ bɛ si ŋɛ wɑ. Aŋɑi ɑɑ si Bɑɑnɑbɑsi do Pɔlu, bɑɑkɔɔ nwɑ ŋɑu wɑ, 26 ɑŋɑ iyi ɑ kù sɑɑlu kuwɛɛ nŋɑ nɡɔɡɔ nɑ irii Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. 27 Zudu do Silɑsi ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ cicɑu. À wɑɑ bɛ ŋɑ wɑi ɑ nɑ ɑ sɔ̃ ŋɛ ide ɑkɑ̃u ɡɛlɛò ɡɛlɛ. 28 Awɑ do Hundei Ilɑɑɔ̃ í sĩɑ nwɑ si kɑ mɑɑ̀ kɑ̃ nŋɛ ɑso ɡɔ bii kù jɛ iyi ihɛ̃ iyi í jɛ ɑsoi tilɑsi. 29 Nŋui í jɛ, i mɑɑ̀ yɑ jɛ ijɛi kuwee ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ yɑ ŋɔ kpɑɑ ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ ŋɔ iŋɑ jifɑ ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ yɑ tɔtɔɔ sɛ̃ɛ do inɑɑbo mmu ɡɔ wɑlɑkɔ inɑɑbo mɔ do mɔkɔ mmu ɡɔ ŋɑ. Bii ì mu ɑrɑ nŋɛ si mii bɛɛbɛ ŋɑu bɛ ŋɑ í sĩɑ. To, kɑ sukudɔ̃.

30 Iyi ɑ̀ tɔɔ njɛ sukudɔ̃ ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ ɑ̀ nɛ Antiɔsi. Bɛi ɑ̀ koo ɑ̀ tɔtɔɔ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑu fei ɑ̀ nɑ ŋɑ tiɑu. 31 Iyi ɑ̀ cio tiɑu í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ nɔ inɔ nŋɑ í dɔ̃. 32 Zudu do Silɑsi ŋɑ mɔ wɑlii ŋɑi, ɑ̀ muɑ kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu ɡbuɡbɑ̃ nɔ ɑ̀ sobi ŋɑ si ide nkpɔ nkpɔ. 33 Iyi ɑ̀ ce ɑjɔ minji bɛ kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ tɔɔ ŋɑ sukudɔ̃ nɔ ɑ̀ ni ɑ to bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɛ ŋɑ wɑ bɑɑni. [ 34 Ammɑ Silɑsi inɛ nŋu í dɑsi idɔ nŋu ku ce ɑjɔ minji bɛ mɑ́.]

35 Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ ɡbe Antiɔsi bɛ. Aŋɑò inɛ nkpɔ ŋɑ ɑjɔ ɑ̀ wɑɑ kɔɑ inɛ ŋɑ si cioi idei Lɑfɛ̃ɛ nɔ ɑ̀ ce wɑɑzoɛ.

Pɔlu do Bɑɑnɑbɑsi ɑ̀ kpɛ̃

36 Iyi í ce ɑjɔ minji mɑ́ ŋɔi Pɔlu í sɔ̃ Bɑɑnɑbɑsi í ni, kɑ koo kɑɑ kɑɑko kpɑɑsi nwɑ ŋɑu mɑ́ si ilu ŋɑ bii ɑ̀ tɑko ɑ̀ wɑɑzo idei Lɑfɛ̃ɛ fei wo nɔ kɑ yɛ bɛi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɛɛò si nsɛi. 37 Ŋɔi Bɑɑnɑbɑsi wɑ bi ku ɡbɑ̃ Zɑ̃ɑ Mɑɑku ɑŋɑò ŋɑ. 38 Ammɑ Pɔlu í fɔ í mɑnteɛ í ni kù sĩɑ ɑŋɑ ɑ ɡbɑ̃ɑ, nŋu iyi kù sobi ɑŋɑ wo si icɛu ɑmmɑ í sindɑ í jɔ̀ ɑŋɑ wɑ hɑi Pɑnfili. 39 Ŋɔi ɑ̀ ce kɑkɔɔ nɔ ɑ kù ɡbɔ si njɛ hee ɑ̀ nɑ ɑ̀ kpɛ̃. Ŋɔi Bɑɑnɑbɑsi í ɡbɑ̃ Mɑɑku ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ɑ̀ bɔ Sipu. 40 Nɔ Pɔlu mɔ í cicɑ Silɑsi, nɔ kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ so ŋɑ ɑ̀ dɑɑ Lɑfɛ̃ɛ si ɑwɔ ɑ̀ bɛi ɑ̀ nɛ, 41 ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ ilɛi Siri do Silisi ɑ̀ wɑsi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ ku muɑ ɡbuɡbɑ̃ si nɑɑnɛ nŋɑ.

16

Timɔtee í too Pɔlu do Silɑsi

1 Ŋɔi Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ to Dɛɛbu do Lisiti. Wee inɛ ɡɔ í wɑ bɛ wɑ too kpɑ̃ɑi Jesu. À yɑ kpoo Timɔtee. Iyeɛ Zuifu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛi, ɑmmɑ bɑɑɛ Gɛrɛkii. 2 Kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Lisiti do Ikonimu ɑ̀ yɑ mɑɑ fɔ jiidɑ ku jɛɛ. 3 Pɔlu í bi Timɔtee ku too nŋu nɔ í ɡbɑ̃ í nɛɛ. Ammɑ ku bɛi ku ɡbɑ̃ ku nɛɛ í dɑsiɛ bɑnɡoi nɑ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu domi ɑŋɑ fei ɑ̀ mɑ̀ iyi bɑɑɛ Gɛrɛkii. 4 Nɔ ɑ̀ bɔ ilu do ilu ŋɑ ɑ̀ sɔ̃ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu mii ŋɑ iyi woo bɛ ŋɑu do inɛ nɡboi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu ɑ̀ jilɛ nɔ ɑ̀ ni ɑ jirimɑ ŋɑ. 5 Ŋɔi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu, nɑɑnɛ nŋɑ í teese í kɔ̃ɔsi nɔ ɑkpɔ nŋɑ mɔ í yɑ mɑɑ kɔ̃ɔsii ɑjɔ fei.

Pɔlu í ce kuyɛ Torɑsi

6 Hundei Ilɑɑɔ̃ í ɡɑnji Pɔlu ŋɑ ɑ wɑɑzo idei Ilɑɑɔ̃ si ilɛi Azii, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ too do ikpɑ ilɛi Firizi do ti Gɑlɑti. 7 Iyi ɑ̀ to ilɛi Misi ŋɔi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ bɔ ilɛi Bitini, ɑmmɑ Hundei Jesu í kɔ nŋɑ. 8 Ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ too do ilɛi Misi ɑ̀ bɔ ilu iyi ɑ̀ yɑ kpe Torɑsi. 9 Ŋɔi Pɔlu í ce kuyɛ idũ. Si kuyɛɛu í yɛ inɛi Mɑsedɔni ɡɔ wɑ leekĩ nɔ wɑ tɔɔ nŋu ku nɑɑ Mɑsedɔni ku nɑ ku sobi ɑŋɑ. 10 Si bɛi í ce kuyɛu ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑ ku bɑ kɑ bɔ Mɑsedɔni domi ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi kɑɑ wɑɑzo nŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu.

Lidi í dɑsi nɑɑnɛ Filipi

11 Hɑi Torɑsi bɛi ɑwɑ ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi nɔ ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ bɔ ɡunɡũm ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sɑmɔtɑsi. Iju kumɑɛ nɔ ɑ̀ bɔ Neɑpolisi. 12 Hɑi bɛ do kutɛi ɑ̀ nɛ ɑ̀ bɔ Filipi, ilu nlɑi Mɑsedɔni nɔ ɑ̀ ce ɑjɔ minji bɛ. Wee inɛi Romu ŋɑi ɑ̀ nɛ iluu. 13 Si ɑjɔi kusĩmiu ŋɔi ɑ̀ fitɑ hɑi ilu bɛ ɑ̀ bɔ itĩi ido ɡɔ, ɑ̀ bɔ ku cɔ mɑ̀ tenɡi bii ɑ̀ yɑ ce kutɔɔ í wɑ bɛ. Ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ yɛ tenɡi bii inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔɔ nɔ ɑ̀ bubɑ ɑ̀ ce fɑɑji do inɑɑbo ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ tɔtɔɔ bɛ. 14 Abo ɡɔ í wɑ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Lidi, inɛi Tiɑtiii, í yɑ tɑ ɑcɔi fiɑ nkpɔ nɔ í yɑ mɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃. Iyi ɑ̀ wɑɑ bɑ ŋɑ ide ku fɔ nɔ wɑ de itĩ, nɔ Lɑfɛ̃ɛ í cĩ idɔɛ ku bɑ ku ɡbɔ ide iyi Pɔlu wɑ fɔ. 15 Abou do inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑ fei ɑ̀ ce inyi ku dɑsi nɔ í tɔɔ wɑ í ni, bii ì mɑ̀ iyi ǹ dɑsi nɑɑnɛ ntɔ ntɔ ŋɑi i nɑɑ wɑ i nɑɑ i ce bɑɑ ɑjɔ minji kpɑsɛ̃m ŋɑ. Nɔ í mɑnte wɑ hee ɑ̀ jɛ́ nɔ ɑ̀ koo kpɑsɛ̃ bɛ.

Inɔ piisɔ̃ɔi Filipi

16 Ŋɔi ɑjɔ nŋu ɡɔ iyi ɑwɑ ɑ̀ wɑɑ bɔ tenɡi bii ɑ̀ yɑ ce kutɔɔu, ɑ̀ ko ɑmɑ inɑɑbo woo ce icɛ ɡɔ iyi í nɛ inɛi inɔɔko. Bii inɛi inɔɔkou í dede siɛ í yɑ mɑɑ fɔ ide iyi ɑ́ nɑ ku cei. Nɔ lɑfɛ̃ɛɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bɑ fiɑ jiidɑ nɑ iriɛ. 17 Ŋɔi í too ɑwɑ do Pɔlu wɑ lɑ hee lele wɑ ni, inɛ ŋɑu ihɛ̃ woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑi. À nɑɑ ku nyisi ŋɛ kpɑ̃ɑi fɑɑbɑi. 18 Bɛɛbɛi í yɑ mɑɑ fɔ ɑjɔ fei, hee ideu í cɑɑ si Pɔlu nɔ í sindɑ í sɔ̃ inɛi inɔɔkoɛu í ni, do sɑɑbui irii Jesu Kirisi ǹ ni, fitɑ. Bɛ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi í fitɑ siɛ. 19 Iyi lɑfɛ̃ɛɛ ŋɑ ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑŋɑ ɑ kɑɑ bɑ siɛ fiɑ mɑ́, ŋɔi ɑ̀ mu Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ tɑle ŋɑ ɑ̀ bɔò ŋɑ bɑntumɑ bi woo kiiti ŋɑ. 20 À bɔò ŋɑ si wɑjui inɛ nɡboi Romu ŋɑ ɑ̀ ni, inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ wɑɑ bɛjɛ ilu nwɑi. Zuifu ŋɑi, 21 nɔ ɑ̀ wɑsi ku sisi ide ɡɔ ŋɑ iyi woodɑ nwɑ kù bi kɑ ɡbɔ hee kɑ tooɛ, ɑwɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛi Romu ŋɑ. 22 Ŋɔi idɔi zɑmɑɑu í kɔ̃ si ŋɑ. Ŋɔi inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ bɔ ibɔi Pɔlu do Silɑsi do ɡbuɡbɑ̃ nɔ ɑ̀ ni ɑ cɑ̃ ŋɑ do fɑɑtɑɑ. 23 Iyi ɑ̀ cɑ̃ ŋɑ jiidɑ jiidɑ ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ cĩmbo ŋɑ ile piisɔ̃ɔ nɔ ɑ̀ sɔ̃ woo deɡbe piisɔ̃ɔu ku deɡbe ŋɑ ku sĩɑ. 24 Iyi woo deɡbeu í ɡbɔ ɑ̀ sɔ̃ɔ bɛɛbɛ, ŋɔi í koo í dɑsi ŋɑ hee ilɑɑwɑi ɑnkɑ̃ɑnyii piisɔ̃ɔu nɔ í dɑ nŋɑ si ɡbɛɛɡbɛɛkui jĩi.

25 Zɑkɑi idũ lɑjɑ ŋɔi Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ wɑɑ ce kutɔɔ nɔ ɑ̀ kɔ̃ iri ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃. Nɔ inɛi piisɔ̃ɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu ɑ̀ wɑɑ de si ŋɑ itĩ. 26 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ilɛ í yɑyɑ do ɡbuɡbɑ̃ hee icui ile piisɔ̃ɔu í yɑyɑ. Ŋɔi ɡɑmbo ŋɑu fei ɑ̀ cĩ nɔ sesee ŋɑ iyi ɑ̀ dĩò inɛi piisɔ̃ɔ ŋɑu fei ɑ̀ fũ ɑ̀ cuku. 27 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ woo deɡbeu í jĩ í bɑ ɡɑmbo ŋɑu fei wɑ cĩ ŋɔi í tɑmɑɑ bɛi inɛi piisɔ̃ɔ ŋɑu ɑ̀ sɑi. Ŋɔi í nyɑ tɑɑkubɑ wɑ bi ku kpɑ ɑrɑɛ. 28 Ammɑ Pɔlu í lɑ hee lele í ni, mɑɑ̀ ceɑ ɑrɑɛ lɑɑlɔ kɑ̃mɑ. Awɑ fei ɑ̀ wɑ ihɛ̃. 29 Ŋɔi woo deɡbeu í dɛ fitilɑ í sɛi í lɔ hee ilɑɑwɑ bii Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ wɑu nɔ í ɡulɛ nŋɑ do kuyɑyɑ. 30 Ŋɔi í fitɑò ŋɑ wɑ wɑduude í ni, i suuru ŋɑ, mii ɑn ce n bɑò fɑɑbɑ. 31 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, dɑsi Jesu Lɑfɛ̃ɛ nɑɑnɛ ɑɑ bɑ fɑɑbɑ, ɑwɔ do inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑ fei. 32 Ŋɔi ɑ̀ wɑɑzoɑɑ idei Lɑfɛ̃ɛ Jesu, nŋu do inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑu fei. 33 Ŋɔi idũu bɛ woo deɡbeu í ɡbɑ̃ ŋɑ í koo í wiɛ kumɛɛ nŋɑ ŋɑu. Nɔ nŋu do inɛɛ ŋɑ fei ɑ̀ ce inyi ku dɑsi ɡbɑkɑ̃. 34 Ŋɔi í ɡbɑ̃ Pɔlu do Silɑsi í bɔò ŋɑ lele bii ileɛ í wɑ nɔ í nɑ ŋɑ ijɛ ɑ̀ jɛ. Nŋu do inɛɛ ŋɑ fei, inɔ nŋɑ í dɔ̃ do bɛi ɑ̀ dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ.

35 Iyi iju í mɑ́ ŋɔi inɛ nɡboi Romu ŋɑ ɑ̀ bɛ polisi ŋɑ ɑ koo ɑ sɔ̃ woo deɡbeu ku jɔ̀ inɛ ŋɑu. 36 Ŋɔi woo deɡbeu í sɔ̃ Pɔlu ideu í ni, inɛ nɡbo ŋɑ ɑ̀ ni n jɔ̀ ŋɛ. Nɑ nŋu, i fitɑ i nɛ nŋɛ sɛ̃ɛ. 37 Ammɑ Pɔlu í sɔ̃ polisi ŋɑu í ni, ɑɑwo. À cɑ̃ wɑ si bɑntumɑ hɑi ɑ kù ce nwɑ kiiti, ɑwɑ mɔ iyi ɑ̀ jɛ inɛi Romu ŋɑ nɔ ɑ̀ cĩmbo wɑ si ile piisɔ̃ɔ. Nɔ nsɛi ɑ̀ bi ɑ nyɑ wɑ do ɑsii? Kù jɛ bɛɛbɛi ɑ̀ yɑ ce. Í ɡbe ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑi ɑ nɑɑ ɑ nyɑ wɑ. 38 Ŋɔi polisi ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ̃ inɛ nɡboi Romu ŋɑu. Iyi ɑ̀ ɡbɔ Pɔlu do Silɑsi inɛi Romu ŋɑi ŋɔi ziɡi nŋɑ í dɑ ntɔ ntɔ. 39 Ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ tɔɔ ŋɑ suuru nɔ ɑ̀ nyɑ ŋɑ hɑi ile piisɔ̃ɔu ɑ̀ bɛi ɑ̀ tɔɔ ŋɑ ɑ fitɑ hɑi inɔ iluu. 40 Iyi Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ fitɑ hɑi ile piisɔ̃ɔu ŋɔi ɑ̀ bɔ kpɑsɛ̃i Lidi. Iyi ɑ̀ koo ɑ̀ yɛ kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃, ɑ̀ bɛi ɑ̀ nɛ.

17

Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ bɔ Tɛsɑlonikɑ

1 Ŋɔi Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ wɑɑ nɛ nɔ ɑ̀ lɔ ilu minji ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Anfipolisi do Apoloni nɔ ɑ̀ to Tɛsɑlonikɑ bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ nɛ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ. 2 Ŋɔi Pɔlu í bɔ ileu bɛ si bɛi í nɛ dɔɔnɛɛ. Nɔ ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ wũɑ tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ ɑjɔi kusĩmi mɛɛtɑ ɑ̀ mɔɔ. 3 Wɑ sɔ̃ ŋɑ iyi kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu kù yɛ ijuukpɑ̃. Á kú nɔ ku jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́. Ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, Jesuu iyi ǹ wɑ n sisi nŋɛ ideɛu ihɛ̃ nŋui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu bɛ. 4 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ de itĩ siɛu inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ dɑsi ideu nɑɑnɛ, nɔ ɑ̀ bɑɑ ɑnu ɑkɑ̃ ku ce, nŋu do Silɑsi. Bɛɛbɛi hɑi jɛ Zuifu nkpɔ mɔ do inɑɑbo ilu iri ŋɑu ilu iri ŋɑu ɑ̀ ce, ɑŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃.

5 Ammɑ Zuifu ŋɑu ɑ̀ dedeò iɡu ku jɑ nɔ ɑ̀ tɔtɔɔ inɛ nfe ŋɑ bɛrɛtɛkɛ ɑ̀ jɔ̀ hoyɑ hoyɑ í dede nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ sɛi ɑ̀ bɔ Pɔlu do Silɑsi ku dɛdɛ kpɑsɛ̃i Zɑsɔ̃ɔ ku bɑ ɑ fitɑò ŋɑ wɑ si wɑjui zɑmɑɑu. 6 Iyi ɑ̀ dɛdɛ ŋɑ ɑ kù yɛ ŋɑ, nɔ ɑ̀ mu Zɑsɔ̃ɔ do kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ fɑ ŋɑ ɑ̀ bɔò ŋɑ bi inɛ nɡboi ilu ŋɑ. Nɔ ɑ̀ wɑsi ku lɑ ɑ̀ wɑɑ ni, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sindɑ ɑndunyɑ feiu ɑ̀ to wɑ ihɛ̃, 7 nɔ wee Zɑsɔ̃ɔ í jɔ̀ ɑ̀ sɔ kpɑsɛ̃ɛ. Aŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ bɛjɛ woodɑi ilɑɑlu nlɑi Romu ɑ̀ wɑɑ ni ilɑɑlu ɡɔ í wɛɛ mɑ́ iyi ɑ̀ yɑ kpe Jesu. 8 Ŋɔi ideu í dede idɔi zɑmɑɑu do inɛ nɡboi ilu ŋɑu. 9 Ŋɔi ɑ̀ ni Zɑsɔ̃ɔ do kpɑɑsiɛ ŋɑu ɑ sɑ̃ fiɑ si bɛi woodɑ í jilɛ ɑ bɛi ɑ jɔ̀ ŋɑ ɑ nɛ. Iyi ɑ̀ sɑ̃ fiɑu nɔ ɑ̀ jɔ̀ ŋɑ.

Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ bɔ Beree

10 Iyi idũ í dũ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ jɔ̀ Pɔlu do Silɑsi ɑ̀ nɛ Beree. Iyi ɑ̀ to bɛ ŋɔi ɑ̀ bɔ ile bii Zuifu ŋɑu ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu. 11 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ ŋɑu ɑ̀ lɑsɑbu si ideu do lɑɑkɑi í re Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Tɛsɑlonikɑ. À ɡbɑ idei Ilɑɑɔ̃ do inɔ didɔ̃. Ajɔ fei ɑ̀ yɑ mɑɑ cio kukɔui ku bɑ ɑ mɑ̀ bii í jɛ mii iyi Pɔlu í yɑ mɑɑ sɔ̃ ŋɑu ntɔi. 12 Nɔ Zuifu nkpɔ í dɑsi Jesu nɑɑnɛ do inɑɑbo Gɛrɛki ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ilu iriu do inɛmɔkɔ nkpɔ. 13 Ammɑ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Tɛsɑlonikɑ ɑ̀ ɡbɔ iyi Pɔlu wɑ wɑɑzo idei Ilɑɑɔ̃ Beree ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ dede idɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ fɔ́ inɔ nŋɑ. 14 Bɛ ɡbɑkɑ̃ ŋɔi kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ bɔò Pɔlu ikpɑ tenku ku bɑ ku nɛ hɑi bɛ, ɑmmɑ Silɑsi do Timɔtee ɑ̀ ɡbe Beree bɛ. 15 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ koo ɑ̀ leekĩɑ Pɔluu ɑ̀ bɔòɛi hee Atɛni. Ŋɔi Pɔlu í sɑmbɑ ŋɑ ɑnu í ni ɑ sɔ̃ Silɑsi do Timɔtee ɑ hɑ̃mɛɛ nŋu wɑ ńyɑ ńyɑ. Nɔ inɛ ŋɑu ɑ̀ sindɑ ɑ̀ nɛ Beree mɑ́.

Pɔlu í wɑ Atɛni

16 Wɑɑti iyi Pɔlu wɑ deɡbe ŋɑ Atɛni lɑɑkɑɛ ci yɑ sũ domi iwɛ̃ í kpɔ si iluu. 17 Nɑ nŋu, Zuifu ŋɑ do Gɛrɛki ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃, í yɑ bɑ ŋɑ fɑɑji ku ce ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu. Nɔ ɑjɔ fei, inɛ ŋɑ iyi í ko si bɑntumɑi iluu ɑŋɑò ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce kɑkɔɔ mɑ́. 18 Si bɛi í yɑ mɑɑ bɑ ŋɑ kɑkɔɔ ku ce ŋɔi woo mɑ̀ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛi Epikuri * do Sitosi † ŋɑ ɑ̀ bɔ bi tɛɛ ɑ̀ wɑɑ bɑɑ kɑkɔɔ ku ce. Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, woo ce ide nkpɔ yoomɑi ihɛ̃. Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ, iyi ɑ̀ ɡbɔ wɑ fɔ idei ikui Jesu do kujĩɛ mɑ́ ɑ̀ ni, mɑ̀ iwɛ̃ mmu ɡɔ ŋɑi wɑ fɑ̃ɑ yɑ. 19 Ŋɔi ɑ̀ bɔòɛ iri kutɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Arepɑɡu, tenɡi bii inɛ nɡboi ilu ŋɑu ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ nɔ ɑ̀ ni, ɑ̀ bi kɑ ɡbɔ ide titɔ̃ iyi ì wɑɑ dɑbiiò, 20 domi ì wɑɑ sisi nwɑ ide titɔ̃ nɔ ɑ̀ bi kɑ mɑ̀ yɑɑseɛ. 21 Wee inɛi Atɛni ŋɑ fei do inɛ njoo ŋɑ iyi ɑ̀ nɑ ɑ̀ bubɑ ilu bɛ ɑ̀ yɑ so wɑɑti nŋɑ fei ɑ mɑɑ fɔ wɑlɑkɔ ɑ ɡbɔò bɑɑui mii titɔ̃.

22 Ŋɔi Pɔlu í dede í leekĩ Arepɑɡu bɛ í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ inɛi Atɛni ŋɑ, ǹ yɛ iyi idei iwɛ̃ ŋɑi wɑ mu ŋɛ ntɔ ntɔ. 23 Wɑɑti iyi ǹ wɑ n dɑbii si inɔ ilu nŋɛ ǹ yɛ mii nkpɔ iyi ì wɑɑ tɔɔ ŋɑ. Ǹ yɛ bi kuwee ɡɔ ɑ̀ kɔ si ɑ̀ ni, tenɡi ihɛ̃i ɑ̀ yɑ tɔɔ inɛ iyi ɑ kù mɑ̀. Nsɛi inɛ iyi iŋɛ ì wɑɑ tɔɔ iyi i kù mɑ̀ ŋɑu bɛ, ideɛi ǹ wɑ n sisi nŋɛ. 24 Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í tɑkɑ ɑndunyɑu do mii iyi í wɑ si fei, nŋu iyi í jɛ Lɑfɛ̃ɛi lele do ilɛ, kɑɑ bubɑ si ile iyi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ mɑ do ɑwɔ nŋɑ. 25 Awɔi ɑmɑnɛ kɑɑ yɔkɔ ku muɑɑ nkɑ̃mɑ, domi kù nɛ bukɑɑtɑi nɡɔɡɔ. Nŋu tɑkɑɛi wɑ muɑ ɑmɑnɛ ŋɑ kumi do kuwɛɛ do mii fei. 26 Hɑi si inɛ ɑkɑ̃ iyi í tɑko í tɑkɑui dimi iyi wɑ tɛ si ɑndunyɑu ihɛ̃ fei í fitɑ. Hɑi tɑkoi í jilɛ wɑɑti nŋɑ do tenɡi bii ɑɑ mɑɑ wɑ. 27 Ilɑɑɔ̃ í ce bɛɛbɛi ku bɑ ɑ ce kookɑɑi ɑ mɑɑ dɛdɛɛ do kubɑbii nɔ si kudɛdɛu ɑɑ yɔɔ. Ammɑ ntɔ ntɔ Ilɑɑɔ̃ kù jĩò kɑ̃mɑ nwɑ ɡɔ, 28 domi nɑ iriɛi ɑ̀ nɛ kuwɛɛ, nɔ nŋui í jɔ̀ ɑrɑ nwɑ wɑ nɛ. Woo kɔ tiɑ nŋɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, ɑwɑ mɔ ɑmɑɛ ŋɑi. 29 Debɛi, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, kù sĩɑ kɑ mɑɑ ce lɑsɑbu kɑ ni Ilɑɑɔ̃ í yɛ bɛi iwɛ̃ iyi ɑmɑnɛ í lɑsɑbu í coo ku sĩɑ do wurɑ wɑlɑ do isɔ fũfũ wɑlɑ do kutɑ. 30 Ilɑɑɔ̃ í temuɑò ɑmɑnɛ ŋɑ wo si kumɑ̀ hɑi mɑ̀ nŋɑ, ɑmmɑ nsɛi wɑ sɔ̃ inɛ ŋɑ tenɡi bii ɑ̀ wɑ fei ɑ nɑɑ ɑ kpɑɑsi idɔ nŋɑ. 31 Nɔ í jilɛ ɑjɔ si bii inɛ iyi í cicɑu ɑ́ kiitiò inɛi ɑndunyɑ ŋɑ fei nɔ kiitiɛu dee deei ɑ́ jɛ. Nɔ í jũu tɑ̃ hɑi si bɑlɛ ku bɑ ku nyisi inɛ fei iyi inɛ bɛ ɑ́ nɑ ku cei.

32 Iyi ɑ̀ ɡbɔ Pɔlu wɑ fɔ idei kujĩi iku ŋɑ hɑi si bɑlɛ ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɑɑkoɛ. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ni, ɑ̀ bi fɑɑjii ideu bɛ mɑ́ ɑjɔ ɡɔ. 33 Ŋɔi Pɔlu í nɛ í jɔ̀ ŋɑ. 34 Do nŋu fei, inɛmɔkɔ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bɔ bi tɛɛ ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛ. Si inɔ nŋɑi Deni woo ce kiitii Arepɑɡu ɡɔ í wɑ. Abo ɡɔ mɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Dɑmɑrisi í dɑsi nɑɑnɛ do inɛ ɡɔ ŋɑ mɑ́.

18

Pɔlu í bɔ Kɔrɛnti

1 Si ɑnyii nŋu, Pɔlu í nɛ hɑi Atɛni bɛ í bɔ Kɔrɛnti. 2 Ŋɔi í ko Zuifu ɡɔ bɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Akilɑsi, iyi ɑ̀ buu ilɛi Pɔntu. Kù kpɛ titɑ̃ iyi í nɑɑ hɑi ilɛi Itɑli, nŋu do ɑboɛ Pirisilɑ, domi Kolodu ilɑɑlu nlɑi Romu í nɑ woodɑ í ni Zuifu fei ku fitɑ hɑi Romu. Ŋɔi Pɔlu í bɔ ku cɔ ŋɑ. 3 Nɔ í bubɑ ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ ce icɛ ɑjɔ domi í yɑ ce ilei ɑcɔ bɛi ɑŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ce. 4 Ajɔi kusĩmi fei í yɑ bɔ wɑɑzo ku ce ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ. Nɔ í yɑ mɑɑ mu nŋɑ ide ɑŋɑ do Gɛrɛki ŋɑu ku bɑ ɑ dɑsi Jesu nɑɑnɛ.

5 Wɑɑti iyi Silɑsi do Timɔtee ɑ̀ to wɑ hɑi ilɛi Mɑsedɔni, Pɔlu í yɑ mɑɑ ce icɛi wɑɑzoi wɑɑti kɑ̃mɑ fei ku mɑɑ sɔ̃ Zuifu ŋɑu iyi ntɔ ntɔ Jesui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu. 6 Ammɑ ɑ̀ jɑ̃ɑ nɔ ɑ̀ wɑɑ buu, ŋɔi í ɡbuɡbɑ̃ si ŋɑ irurui ibɔɛ nɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, bii ì nɑ ì ce nfe ŋɑ, í jɛ idei iri nŋɛ. Kù jɛ bɑɑm mɑ́. Hɑi nnyi ɑn jɔ̀ ŋɛ n koo n ceɑ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ wɑɑzo. 7 Ŋɔi í nɛ hɑi bɛ í bɔ kpɑsɛ̃i Titee Zusitu, inɛ iyi í yɑ mɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃u. Ileɛ wee kɔkɔi ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔui í wɑ. 8 Ŋɔi Kirisipu inɛ nɡboi iɡbɛu í dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɑɑnɛ, nŋu do inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑ fei. Inɛi Kɔrɛnti nkpɔ í ɡbɔ wɑɑzoi Pɔlu nɔ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ, nɔ ɑ̀ dɑsi ŋɑ inyi.

9 Ŋɔi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í sɔ̃ Pɔlu si kuyɛ idũ í ni, mɑɑ̀ ce njo. Hɑnyɑ i sɔ̃ ŋɑ, mɑɑ̀ coko, 10 domi ǹ wɛɛ do ɑwɔ. Inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku lesiɛ ɑwɔ hee ku ceɛ lɑɑlɔ. Sɔ̃ ŋɑ ideu domi inɛ nkpɔi í wɑ si iluu ihɛ̃ iyi ɑ́ jɛ titom. 11 Pɔlu í bubɑ ilu bɛ ɑdɔ̃ ɑkɑ̃ do bubu nɔ wɑ kɔ ŋɑ si idei Ilɑɑɔ̃.

12 Wɑɑti iyi Gɑliɔ̃ɔ wɑ jɛ ilɑɑlu si ilɛi Gɛrɛsi, ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃ ɑ̀ tɔtɔɔ ɑ̀ ɡbɑ̃ Pɔlu ɑ̀ bɔòɛ bi ku ce kiiti. 13 À ni, mɔkɔu ihɛ̃ njɛi wɑ lɛlɛ inɛ ŋɑ ku bɑ ɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ si bɛi woodɑ nwɑ kù bi.

14 Iyi Pɔlu wɑ bi ku fɔ ide, ŋɔi Gɑliɔ̃ɔ í sɔ̃ ŋɑ í ni, bii í jɛ idei kurɑrɑ wɑlɑkɔ lɑɑlɔ ɡɔi í ce ɑn nyi wɑ n nɑɑ n ɡbɔ ide nŋɛ. 15 Ammɑ bii í jɛ idei kɑkɔɔ ŋɑi do idei irii inɛ ŋɑ do woodɑi iŋɛ tɑkɑ nŋɛi, iŋɛi ɑɑ wũɑ ndu ŋɛ. N kɑɑ n jɛ woo kiitii ide dimi bɛɛbɛ. 16 Ŋɔi í lele ŋɑ hɑi bi ku ce kiitiu. 17 Nɔ inɛ ŋɑu fei ɑ̀ mu Sɔsitɛni inɛ nɡboi iɡbɛi Zuifu ŋɑu ɑ̀ lɔsi ku cɑ̃ɑ tenɡii ɑndɛi ile bi ku ce kiitiu. Ammɑ bɑɑi Gɑliɔ̃ɔ kù wɑ si ideu.

Pɔlu í nyi ikpɑ Antiɔsi

18 Pɔlu í kpɛ Kɔrɛnti mɑ́. Si ɑnyiɛ nɔ í tɔɔ kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu sukudɔ̃ nɔ í koo í wɑ iriɛ Sɑnkeree ku bɑ ku nyisi iyi í tɑko í ceɑ Ilɑɑɔ̃ kuwɑ̃ do kuɡbɑsi wo. Nɔ í lɔ ɑkɔi inyi do Pirisilɑ do Akilɑsi ɑjɔ ɑ̀ nɛ ikpɑ ilɛi Siri. 19-21 Iyi ɑ̀ to Efɛɛzu ŋɔi Pɔlu í lɔ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nɔ í bɑ Zuifu ŋɑu fɑɑji ku ce. Ŋɔi ɑ̀ tɔɔɛ ku ce ɑjɔ minji bi tu ŋɑ, ɑmmɑ kù wɑɑ jɛ. Iyi wɑ nɛ ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, bii Ilɑɑɔ̃ í bi ɑn nyi wɑ mɑ́. Nɔ í jɔ̀ Pirisilɑ do Akilɑsi bɛ í koo í lɔ ɑkɔi inyi í nɛ hɑi Efɛɛzu.

22 Iyi í to Sezɑree, ŋɔi í kitɑ í bɔ Zeruzɑlɛmu í koo í ce inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ fɔɔ. Si ɑnyiɛ nɔ í bɔ Antiɔsi. 23 Iyi í ce ɑjɔ minji bɛ ŋɔi í nyi í dɑsi kpɑ̃ɑ mɑ́ í koo wɑ dɑbii si ilɛi Gɑlɑti do Firizi wɑ muɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu fei ɡbuɡbɑ̃.

Apolo í bɔ Efɛɛzu do Kɔrɛnti

24 Zuifu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Apolo iyi ɑ̀ bi Alesɑndiri í bɔ Efɛɛzu. Ilu bisii nɔ í mɑ̀ tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. 25 Wee í mɑ̀ kpɑ̃ɑi idei Lɑfɛ̃ɛ nɔ í yɑ ce wɑɑzoɛ do himmɑ nɔ í sisi idei Jesu dee dee. Ammɑ inyi ku dɑsii Zɑ̃ɑ nŋu ɑkɑ̃i í mɑ̀. 26 Wɑ ce nŋɑ wɑɑzo do nɑɑnɛ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu. Ŋɔi Pirisilɑ do Akilɑsi ɑ̀ ɡbɔ wɑɑziɛ nɔ ɑ̀ kpoo ide nŋɑ ɑ̀ koo ɑ̀ teese ɑ̀ sisiɑɑ yɑɑsei idei Ilɑɑɔ̃ dee dee. 27 Si ɑnyiɛ, Apolo í dɑsi idɔ nŋu ku bɔ ilɛi Gɛrɛsi. Nɔ kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ muɑɑ ɡbuɡbɑ̃ ku bɑ ku koo nɔ ɑ̀ ceɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Gɛrɛsiu tiɑ ku bɑ bii í to bɛ ɑ coo cenkɑ̃. Wɑɑti iyi í to bɛ í sobi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu jiidɑ jiidɑ nɑ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 28 Nɔ í kɑ̃miɑ Zuifu ŋɑu do wɔɔkɔ si bɑntumɑ ku bɑ ɑ mɑ̀ iyi ɑŋɑ ɑ̀ wɑ si kurɑrɑi nɔ í nyisi ŋɑ hɑi si tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ iyi Jesui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu dim dim.

19

Pɔlu í bɔ Efɛɛzu

1 Wɑɑti iyi Apolo í wɑ Kɔrɛnti Pɔlu í too kpɑ̃ɑ iyi wɑ bɔ ikpɑ iri kutɑ ŋɑu nɔ í to Efɛɛzu. Ŋɔi í bɑ inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu bɛ. 2 Ŋɔi í bee ŋɑ í ni, i kù bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ titɑ̃ hɑi wɑɑti iyi ì dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ? Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, ɑɑwo. A kù ɡbɔ mɑ̀ Hundei Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ mɔm. 3 Ŋɔi Pɔlu í bee ŋɑ mɑ́ í ni, debɛi, inyi ku dɑsi yoomɑi ɑ̀ ce nŋɛ. Ŋɔi ɑ̀ jɛɑɑ ɑ̀ ni, inyi ku dɑsii Zɑ̃ɑi. 4 Ŋɔi Pɔlu í sɔ̃ ŋɑ í ni, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑɑsi idɔ, ɑŋɑi Zɑ̃ɑ í dɑsi inyi. Nɔ í sɔ̃ inɛ ŋɑ í ni ɑ dɑsi Jesu nɑɑnɛ, nŋu iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ si ɑnyii nŋu. 5 Iyi ɑ̀ ɡbɔ idei Pɔluu ŋɔi ɑ̀ ce inyi ku dɑsi do irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu. 6 Ŋɔi Pɔlu í le nŋɑ ɑwɔ si iri nɔ Hundei Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ si ŋɑ ŋɔi ɑ̀ wɑɑ fɔ ide do fee mmu ŋɑ nɔ ɑ̀ ce wɑlii. 7 Inɛ ŋɑu ɑ̀ to zɑkɑi ɑŋɑ mɑɑteeji.

8 Si ɑnyii nŋu, Pɔlu í bɔ ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔu wɑ wɑɑzo idei bommɑi Ilɑɑɔ̃ do nɑɑnɛ nɔ í ce bɛɛbɛ zɑkɑi cukpɑ mɛɛtɑ, nɔ ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ wɑsi ku busi njɛ nɔ í wɑsi ku lɛlɛ ŋɑ ku bɑ ɑ dɑsi nɑɑnɛ. 9 Ammɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ lele idɔ nŋɑ ɑ̀ kɔ ku dɑsi nɑɑnɛ, nɔ ɑ̀ nyi ɑ̀ wɑɑ fɔ ide lɑɑlɔ mɑ́ si kpɑ̃ɑi idei Lɑfɛ̃ɛ si wɑjui zɑmɑɑu. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Pɔlu í tɛkɛɛ hɑi bi tu ŋɑ, nŋu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesuu. Í yɑ mɑɑ kɔ ŋɑ si cio ɑjɔ fei si ile cioi Tiɑnusi. 10 Bɛɛbɛi ɑ̀ ce ɑdɔ̃ minji hee inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Azii fei, hɑi Zuifu ŋɑ do hɑi jɛ Zuifu ŋɑ, ɑ̀ ɡbɔò idei Lɑfɛ̃ɛ Jesu.

Idei ɑmɑ inɛmɔkɔi Sevɑ ŋɑ

11 Ilɑɑɔ̃ í muɑ Pɔlu ɡbuɡbɑ̃ ku ceò mɑɑmɑɑke nlɑ ŋɑ. 12 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ jɑɑɛ iyi í lu ɑrɑɛ fei, bii ɑ̀ so ɑ̀ leɑ bɔ̃ɔ ŋɑu si ɑrɑ ɑ̀ yɑ bɑ irii. Inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ nɛ inɛi inɔɔko ŋɑ, bii ɑ̀ lu ŋɑò, inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ̀ yɑ fitɑi. 13-14 Zuifu ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ dɑbii bii fei ɑ mɑɑ nyɑ inɛi inɔɔkoi inɛ ŋɑ. Si inɔ nŋɑ ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ dɑsi idɔ ɑ kpe irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu ɑ nyɑò inɛi inɔɔkoi inɛ ɡɔ. Zuifu inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sevɑ, ɑmɑ inɛmɔkɔ mɛɛjeɛ ŋɑi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ ce bɛɛbɛ. Ajɔ nŋu ɡɔ ɑ̀ sɔ̃ inɛi inɔɔkoi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, do irii Jesu iyi Pɔlu wɑ wɑɑzou, fitɑ. 15 Ammɑ inɛi inɔɔkoi inɛɛu í ni, ǹ mɑ̀ Jesu nɔ ǹ mɑ̀ Pɔlu, ɑmmɑ yooi iŋɛ mɔ ì jɛ. 16 Ŋɔi mɔkɔ iyi í nɛ inɛi inɔɔkou í fo í bɑtɑ ŋɑ nɔ í kɑ̃miɑ ŋɑ í cɑ̃ ŋɑ í mɛɛ ŋɑ ntɔ ntɔ hee ɑŋɑ fei ɑ̀ sɑ hɑi kpɑsɛ̃ɛ bɑsĩ. 17 Ŋɔi inɛi Efɛɛzu ŋɑ hɑi Zuifu do Gɛrɛki ŋɑ fei ɑ̀ ɡbɔ ideu, nɔ njo í mu ŋɑ, nɔ irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu í nɛ bɛɛrɛ ntɔ ntɔ. 18 Ŋɔi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ nkpɔ í nɑɑ í tuubɑ si bɑntumɑ. À fɔ mii iyi ɑŋɑ ɑ̀ yɑ ce wo. 19 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ tɑko ɑ mɑɑ ce dobu dobu wo ɑŋɑ nkpɔ nkpɔi ɑ̀ nɑɑò tiɑ nŋɑ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ ceò dobu dobuu wɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ joo si wɑjui zɑmɑɑ. Inɛ ɡɔ í ce dooɑi fiɑi tiɑ ŋɑu, nɔ ɑ̀ bɑ wee jiɑɛ í to zɑkɑi kpɛkɛlɛ dubu ciitɑɑ *. 20 Bɛɛbɛi ɡbuɡbɑ̃i Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í jɔ̀ idei Jesu wɑ fɑnɡɑɑ bii fei do ɡbuɡbɑ̃.

Ijɑi Efɛɛzu

21 Iyi nŋu ŋɑu í ce í tɑ̃, ŋɔi Pɔlu í dɑsi idɔ nŋu ku too do ilɛi Mɑsedɔni do si ilɛi Gɛrɛsi nŋu ku bɔ Zeruzɑlɛmu. Í ni bii nŋu í to bɛ, tilɑsii nŋu ku bɔ Romu mɔ. 22 Ŋɔi í bɛ Timɔtee do Erɑsitu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sobiɛ si icɛu, ikpɑ Mɑsedɔni, ɑmmɑ nŋu tɑkɑɛ í kpɛ keeke mɑ́ ilɛi Azii bɛ.

23 Wɑɑti bɛɛbɛ wɑhɑlɑ nlɑ ɡɔ í dede Efɛɛzu bɛ nɑ kpɑ̃ɑi idei Jesu. 24 Gbɛdɛ woo cɑ̃ isɔ fũfũ ɡɔ í wɑ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Demɛtiusi. Í yɑ ce mii ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ ilei iwɛ̃ nŋɑ Aritemi. † Nɔ woo ce icɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ fei ɑ̀ yɑ bɑ si ɑmɑnii jiidɑ. 25 Ŋɔi í tɔtɔɔ woo ce icɛɛ ŋɑ do ɡbɛdɛ mmuɛ ɡɔ ŋɑ mɑ́ í ni, i kù mɑ̀ ŋɑ iyi si icɛu ihɛ̃i ɑ̀ wɑɑ bɑ si ɑmɑni? 26 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì wɑɑ yɔɔ ŋɑ, ì nɔ ì wɑɑ ɡbɔ ŋɑ mii iyi Pɔlu wɑ ce. Wɑ ni kù jɛ iwɛ̃ ŋɑ iyi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ ce do ɑwɔ nŋɑi ɑɑ tɔɔ. Nɔ í yɔkɔ í kɑ̃miɑ inɛ nkpɔ nkpɔ, kù nɔ kù jɛ bɑɑ Efɛɛzu ihɛ̃ nŋu ɑkɑ̃, do si ilu nkpɔi ilɛi Azii feii. 27 Á nɑ ku jɔ̀ icɛ nwɑ ku bɑ iri sɑ̃mi. Si ɑnyiɛ ɑ́ nyi ku jɔ̀ ɑ kɑɑ sɑɑlu bɑɑ ilei iwɛ̃ nwɑ Aritemi, nɔ bɛɛrɛ nlɑɛ ɑ́ nɑ ku tɑ̃, iwɛ̃ iyi inɛi Azii ŋɑ do inɛi ɑndunyɑ fei wɑ tɔɔ.

28 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideu ŋɔi idɔ nŋɑ í kɔ̃, nɔ ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu hee lele ɑ̀ wɑɑ ni, Aritemi nwɑ í lɑ. 29 Ŋɔi hoyɑ hoyɑ í dede si iluu fei nɔ do ɑnu ɑkɑ̃ inɛ ŋɑ ɑ̀ fo ɑ̀ bɑtɑ Gɑyusi do Aritɑɑki ɑ̀ mu ŋɑ ɑ̀ bɔò ŋɑ bii ɑ̀ yɑ cɛiu. Inɛ ŋɑu inɛi Mɑsedɔni ŋɑi, ɑŋɑi ɑ̀ wɑɑ si Pɔlu si isɛɛnɛu. Nɔ inɛ nkpɔ í sɛi í bɔ bɛ. 30 Pɔlu wɑ bi ku bɔ bi zɑmɑɑu ɑmmɑ kpɑɑsi woo too kpɑ̃ɑi Jesu ŋɑu ɑ̀ kɔ. 31 Nɔ hee do ɑkɑwei ilɛ bɛ ŋɑ ɡɔɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ kpɑɑsiɛ ŋɑu ɑŋɑ mɔ ɑ̀ bɛ ɑmɑ wɑ ɑ̀ ni ɑ koo ɑ tɔɔɛ suuru ku mɑɑ̀ nɑɑ ile bɛ. 32 Ile bɛi ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑsi ku fɔ ide nŋɑ ikɑ̃ ikɑ̃. Inɛ nkpɔ nŋɑ kù mɑ̀ nɑ mii í ce ɑ̀ tɔtɔɔ bɛ mɔm. 33 Ŋɔi Zuifu ɡɔ ŋɑ ɑ̀ sisiɑ Alesɑndu yɑɑsei ideu nɔ ɑ̀ tɑle siɛ wɑjui zɑmɑɑu. Ŋɔi Alesɑndu í ni ɑ coko do ɑwɔ nɔ wɑ bi ku sɔ̃ ŋɑ ideu do yɑɑseɛ. 34 Ammɑ wɑɑti iyi ɑ̀ mɑ̀ iyi nŋu mɔ Zuifui, ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑsi ku dɔ̃ ɑnu hee zɑkɑi isɔ minji ɑ̀ wɑɑ ni, Aritemi nwɑ í lɑ.

35 Si ɑnyiɛ ŋɔi woo kɔ tiɑi ilu nŋɑu í jɔ̀ ɑ̀ coko nɔ í ni, iŋɛ inɛi Efɛɛzu ŋɑ, yooi kù mɑ̀ iyi ilu nwɑi ilei Aritemi ilu bɛɛrɛu í wɑ, ɑwɑi ɑ̀ nɔ ɑ̀ wɑɑ ceɑɑ icɛ. Nɔ ì mɑ̀ ŋɑ hɑi lelei mii iyi í jɔɔu í cuku wɑ. 36 Inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku jɑ̃ ideu. Nɑ nŋu, i mu ɑrɑ nŋɛ ŋɑ i mɑɑ̀ ce nɡɔɡɔ do sɑɑsɑ. 37 Inɛ ŋɑ iyi ì nɑɑò wɑ nsɛi ŋɑu ihɛ̃ ŋɑ ɑ kù ce ilei mii ndii ilei iwɛ̃ nwɑ ŋɑ ɑ kù nɔ ɑ kù fɔ lɑɑlɔɛ. 38 Nɑ nŋu, bii Demɛtiusi do ɡbɛdɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bi tɛɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ ide ɡɔ do inɛ ɡɔi ɑ̀ jilɛ ɑjɔ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ce kiiti do woo ce kiiti ŋɑ, i jɔ̀ ŋɑ ɑ ce ide nŋɑ bɛ. 39 Nɔ bii ì nɛ ide ɡɔ si ɑntɑɛ mɑ́ ŋɑ, ɑɑ yɔkɔ i wũɑɛ bi inɛ nɡboi woo ce kiiti ŋɑ. 40 Aɑ yɔkɔ ɑ yɛ tɑɑle nwɑ ɑ ni ɑwɑi ɑ̀ dede ijɑ si idei nnyiu ihɛ̃ domi kù nɛ yɑɑse. Bɛi ɑ̀ bee wɑ yɑɑsei ideu ɑ kɑɑ kɑ bɑ iyi ɑɑ kɑ fɔ mɔm.

41 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í jɔ̀ zɑmɑɑu í fɑnɡɑɑ.

20

Pɔlu í bɔ Mɑsedɔni do Gɛrɛsi

1 Iyi hoyɑ hoyɑu í leekĩ ŋɔi Pɔlu í tɔtɔɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu ŋɑu í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ nɔ í tɔɔ ŋɑ sukudɔ̃ í bɛi í nɛ ilɛi Mɑsedɔni. 2 Í dɑbii si ilɛu fei í muɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu ŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ntɔ ntɔ, í bɛi í to ilɛi Gɛrɛsi 3 í ce bɛ cukpɑ mɛɛtɑ. Wɑɑti iyi wɑ bi ɑkɔi inyi ku lɔ ku bɔ ilɛi Siri ŋɔi í ɡbɔ iyi Zuifu ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɛ nŋu ku kpɑ. Nɑ nŋu, í dɑsi idɔ nŋu ku too do ikpɑ Mɑsedɔni mɑ́. 4 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ suu si isɛɛnɛɛu wee, Sopɑtɛɛ ɑmɑi Pirusi inɛi Beree, do Aritɑɑki do Sikundusi inɛi Tɛsɑlonikɑ ŋɑ, do Gɑyusi inɛi Dɛɛbu, do Timɔtee do Tisiki do Torofimu, inɛi ilɛi Azii ŋɑ. 5 Aŋɑi ɑ̀ cuɑ ɑ̀ koo ɑ̀ deɡbe wɑ Torɑsi. 6 Iyi ɑwɑ tɑkɑ nwɑ ɑ̀ jɛ jinɡɑui Pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefeeu ɑ̀ tɑ̃ ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi Filipi bɛ. Nɔ si isɛɛnɛ nwɑu si ɑjɔ miusiɑ ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ ŋɑ Torɑsi nɔ ɑ̀ ce ɑjɔ mɛɛje bɛ.

Pɔlu í ce wɑɑzo Torɑsi

7 Ŋɔi ɑjɔ sintei ɑzumɑ ɑlɛu ɑwɑ ɑ̀ tɔtɔɔ ɑ̀ wɑɑ jɛ ijɛi Lɑfɛ̃ɛ, ŋɔi Pɔlu í wɑsi ku ceɑ inɛ ŋɑu wɑɑzo. Bii iju í mɑ́i Pɔlu ɑ́ nɛ. Ŋɔi í jɔ̀ wɑɑzoɛu í sɔ hee í to idũ lɑjɑ. 8 Wee fitilɑ í kpɔ lelei ile kukpɛkɛ bii ɑ̀ tɔtɔɔu. 9 Ŋɔi ɑwɑɑsũ ɡɔ wɑ bubɑ si fɛrɛnti bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Etiki. Si bɛi wɑɑzoi Pɔlu í sɔ ŋɔi í siiko hee í nɑ í sĩ njoo nɔ í cuku wɑ ilɛ hɑi lelei ile kukpɛkɛ mɛɛtɑsiɑu. Iyi ɑ̀ koo ɑ̀ dedeɛ ɑ̀ bɑ wee í ku. 10 Ŋɔi Pɔlu í kitɑ wɑ nɔ í bɑte í soo í ni, i mɑɑ̀ ce njo ŋɑ, hundeɛ í wɛɛ. 11 Iyi Pɔlu í ɡũ lelei ileu mɑ́ í so pɛ̃ɛ í bububuɛ nɔ ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ jɛ, nɔ í lɔsi ku wɑɑzo mɑ́ hee iju í mɑ́u í bɛi í nɛ. 12 Ammɑ ɑ̀ bɔòɛ Etiki iyi í nyɑ í cuku wɑu kpɑsɛ̃ bɑɑni nɔ inɔi ɑŋɑ fei í dɔ̃ jiidɑ jiidɑ.

Hɑi Torɑsi Pɔlu í bɔ Miletu

13 Awɑ ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ɑ̀ cuɑ ɑ̀ bɔ Asosi. Tenɡi bɛi Pɔlu ɑ́ nɑ ku bɑ wɑ nɔ kɑ soo. Bɛɛbɛi í bi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ bi ku koo do isɛ. 14 Iyi í nɑɑ í bɑ wɑ Asosi, hɑi bɛi í lɔ ɑkɔi inyi ɑwɑò ŋɑ ɑ̀ bɔ Mitilɛni. 15 Ŋɔi ɑ̀ nɛ hɑi bɛ nɔ iju kumɑ́ɛ ɑ̀ to ɡunɡum ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Kio. Iju kumɑ́ mmuɛ nɔ ɑ̀ to ɡunɡum mmu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sɑmɔsi, ŋɔi ɑjɔ mɛɛtɑsiɑɛ ɑ̀ to Miletu. 16 Wee Pɔlu í dɑsi idɔ nŋu ku mɑɑ̀ leekĩ Efɛɛzu ku bɑ wɑɑti ku mɑɑ̀ lɔ nŋu si ilɛi Azii. Wɑ ce kookɑɑi fei ku bɑ nŋu ku to Zeruzɑlɛmu nɑ jinɡɑui Pɑntikotu.

Pɔlu wɑ tɔɔ inɛ nɡboi Efɛzu ŋɑu sukudɔ̃

17 Ŋɔi hɑi Miletu Pɔlu í bɛ ɑmɑ Efɛɛzu í ni ɑ kpe inɛ nɡboi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑu wɑ ɑ nɑɑ ɑ bɑ nŋu bɛ. 18 Iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ to wɑ bi tɛɛ ŋɔi í sɔ̃ ŋɑ í ni, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ ŋɑ bɛi ǹ jɛ kuwɛɛm wɑɑti iyi ǹ wɑ si ɑnini nŋɛ hɑi ɑjɔ sinte iyi ǹ nɑɑ si ilɛi Azii. 19 Ǹ ce icɛi Lɑfɛ̃ɛ Jesu do ɑrɑ ku kɑye do cikɑ̃ɑju ɑjɔ, ǹ nɔ ǹ yɛ wɑhɑlɑ si nɑ iyi í jɔ̀ Zuifu ŋɑu ɑ̀ leekĩ si ɑŋɑ ɑ kpɑm. 20 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ mii ŋɑ iyi ɑ́ ce nŋɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni, n kù sinɡɑ nŋɛ kɑ̃mɑɛ. Ammɑ ǹ sɔ̃ ŋɛ ntɔ fei nɔ ǹ kɔ ŋɛ si cio si bɑntumɑ do si kpɑsɛ̃ nŋɛ ŋɑ. 21 Ǹ sɔ̃ Zuifu ŋɑ do hɑi jɛ Zuifu ŋɑ ɑ nɑɑ ɑ kpɑɑsi idɔ nŋɑ ɑ sindɑ si Ilɑɑɔ̃ ɑ dɑsi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu nɑɑnɛ. 22 Nɔ wee bɛbɛi mɑ́, Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ tilɑsiim n bɔ Zeruzɑlɛmu, nɔ n kù mɑ̀ mii iyi ɑ́ koo bɑm bɛ. 23 Amu de ǹ mɑ̀ si ilu fei Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃m iyi piisɔ̃ɔ ku ce do ijuukpɑ̃ wɑ deɡbem. 24 Ammɑ kuwɛɛm kù jɛ nɡɔɡɔ bi tom, n kù nɔ n kù wɑ sɑɑluɛ, ɑmu de n bɑ n tɑmbɔ icɛm iyi Jesu Lɑfɛ̃ɛ í dɑsim n ce. Icɛu nŋui í jɛ n sisi lɑɑbɑɑu jiidɑi didɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce nwɑ.

25 Iŋɛ iyi ǹ dɑbii ǹ wɑ n wɑɑzo idei bommɑi Ilɑɑɔ̃ si ɑninii nŋɛu fei, nsɛi ǹ mɑ̀ iyi i kɑɑ yɛm mɑ́ ŋɑ. 26 Nɑ ŋɔi í ce ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ si bɑntumɑ hɑi nnyi, bii inɛ ɡɔ nŋɛ í nɑ í ce nfe kù jɛ idei irim, 27 domi ǹ sisi nŋɛ ide iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ fei n kù sinɡɑ nŋɛ ɡɔɡɔɛ. 28 I mu ɑrɑ nŋɛ ku sĩɑ, nɔ i yɑ mɑɑ deɡbe inɛ ŋɑ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í dɑ nŋɛ si ɑwɔ fei, ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɛ iɡbɛi inɛi Lɑfɛ̃ɛ Jesu ŋɑ iyi nŋu tɑkɑɛ í yɑ do njɛɛ. 29 Ǹ mɑ̀ do ɑnyim ɑmɑnɛ ŋɑ ɑɑ nɑɑ si ɑnini nŋɛ bɛi iŋɑi sɑko í yɑ nɑɑ si ɑnɡudɑ̃ ŋɑ, ɑ kɑɑ nɔ ɑ jɔ̀ ŋɛ. 30 Nɔ bɑɑ hɑi si inɔ nŋɛ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ kpɑɑsi ntɔu ku bɑ ku jɛ ibo nɔ ɑɑ wɑ inyii itĩi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ jɛò mɔcɔ nŋɑ. 31 Nɑ nŋu, i wɔ njoo ŋɑ. I ye ɡiɡi ŋɑ bɛi ɑmu tɑkɑm ǹ ce ɑdɔ̃ mɛɛtɑ bi tu ŋɛ Efɛɛzu bɛ wo nɔ ǹ kɔ ŋɛ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑlɛò dɑɑkɔ do cikɑ̃ɑju ŋɑ.

32 Nsɛi ǹ so ŋɛ ǹ wɑ n dɑɑ Ilɑɑɔ̃ si ɑwɔ nɔ ǹ wɑ n dɑ nŋɛ idei didɔ̃ɛ si ɑwɔ. Nŋui ɑ́ yɔkɔ ku mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ nɔ ku mu nŋɛ tubu iyi í jilɛɑ inɛ ŋɑ iyi í cicɑ ɑ jɛ tɛɛ fei. 33 Wɑɑti iyi ǹ wɑ bi tu ŋɛ, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ ŋɑ iyi n kù nɛ kɔdɛɛi isɔ fũfũi inɛ ɡɔ hee mɑ́ jɛ wurɑ wɑlɑ ibɔɛ. 34 Ì nɔ ì mɑ̀ ŋɑ iyi ǹ yɑ n ce icɛi do ɑwɔm n bɛi n bɑ bukɑɑtɑi mii ŋɑ iyi ǹ bi fei, ɑmu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ toom. 35 N nyisi ŋɛ si mii fei iyi ɑ́ sĩɑ i ce icɛ bɛɛbɛ ŋɑ i yɑ sobiò hɑi nɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ nɔ i ye ɡiɡii idei Jesu Lɑfɛ̃ɛ iyi í ni, woo ce ɑmuɑ í nɛ inɔ didɔ̃ í re inɛ iyi wɑ ɡbɑ ɑmuɑu.

36 Iyi Pɔlu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í ɡulɛ ɑŋɑò ŋɑ fei nɔ ɑ̀ ce kutɔɔ. 37 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ kpɑtɑ nɔ ɑ̀ yɑ́ɑ ɑ̀ tɔɔɛ sukudɔ̃ do kubi 38 ɑ̀ bɛi ɑ̀ suu hee bi ɑkɔi inyiu. Aŋɑ fei ɑ̀ wɛɛò inɔ ku fɔi si nɑ iyi í jɔ̀ í ni ɑ kɑɑ nɑ ɑ yɛ nŋu mɑ́.

21

Pɔlu í bɔ Zeruzɑlɛmu

1 Iyi ɑ̀ tɔɔ ŋɑ sukudɔ̃ ŋɔi ɑwɑò Pɔlu ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyi ɑ̀ nɛ suusuu ɑ̀ bɔ ɡunɡum ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Kosi, iju kumɑɛ nɔ ɑ̀ to ɡunɡum mmu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Rodu. Hɑi bɛ mɑ́ nɔ ɑ̀ bɔ Pɑtɑrɑ. 2 Bɛi ɑ̀ bɑ ɑkɔi inyi iyi wɑ bɔ ikpɑ ilɛi Fenisi nɔ ɑ̀ lɔ ɑ̀ nɛ. 3 Ŋɔi ɑ̀ yɛ ɡunɡum ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sipu, ɑ̀ dɑleɛ do ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑ nɔ ɑ̀ bɔ ikpɑ ilɛi Siri. Ŋɔi ɑ̀ to Tii bii ɑkɔi inyiu ɑ́ kitɑ ɑsoɛ. 4 Ilu bɛi ɑ̀ yɛ inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu nɔ ɑ̀ ce ɑjɔ mɛɛje bi tu ŋɑ bɛ. Ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ sɔ̃ Pɔlu ɑ̀ ni ku mɑɑ̀ bɔ Zeruzɑlɛmu. 5 Ammɑ iyi ɑjɔi kunɛ nwɑ í to ɑ̀ nyi bi ɑkɔu mɑ́. Aŋɑ fei do ɑbo nŋɑ ŋɑ do ɑmɑ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ leekĩ nwɑ hɑi iluu. Awɑ fei ɑ̀ ɡulɛ itĩi tenkuu nɔ ɑ̀ ce kutɔɔ. 6 Iyi ɑ̀ tɔɔ njɛ sukudɔ̃ ɑ̀ tɑ̃ ɑwɑ ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyiu ɑ̀ nɛ, ŋɔi ɑŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ ɑ̀ nyi kpɑsɛ̃ nŋɑ ŋɑ.

7 Hɑi Tii ɑ̀ dɑsi kpɑ̃ɑ mɑ́ nɔ ɑ̀ to Tolemɑsi. Bɛi ɑ̀ kitɑ hɑi si ɑkɔi inyiu nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ ce kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fɔɔ nɔ ɑ̀ sũ bɛ idũ ɑkɑ̃. 8 Iju kumɑ́ɛ nɔ ɑ̀ nɛ ɑ̀ bɔ Sezɑree. Nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ sɔ kpɑsɛ̃i Filipu woo wɑɑzou, nŋu iyi wɑ jɛ inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑnɛ mɛɛje ŋɑ iyi ɑ̀ cicɑ wo si ilui Zeruzɑlɛmuu. 9 Mɔkɔu í nɛ mudɛ̃ɛ mɛɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ mɔkɔ, wɑlii ŋɑi. 10 Iyi ɑ̀ ce ɑjɔ minji bɛ wɑlii ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Aɡɑbusi í nɑɑ bɛ hɑi ilɛi Zudee. 11 Í nɑɑ bi tu wɑ nɔ í so sɑntiikii Pɔlu í dĩò isɛɛ ŋɑ do ɑwɔɛ ŋɑ nɔ í ni, ide iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ wee. Inɛ iyi í nɛ sɑntiikiu ihɛ̃ bɛ ihɛ̃i Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu ɑɑ dũu nɔ ɑ dɑɑ dimi mmu ŋɑ si ɑwɔ. 12 Iyi ɑwɑ do inɛi Sezɑree ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛ ɑ̀ ɡbɔ ideu, ŋɔi ɑ̀ wɑsi ku tɔɔ Pɔlu ku mɑɑ̀ bɔ Zeruzɑlɛmu mɑ́. 13 Ammɑ í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ kpɑtɑ bɛɛbɛ ŋɑ ì wɑɑ ɡɑnji wɔɔkɔm ŋɑ. Ǹ tɑ̃ sɔɔlu n ku nɑ irii icɛi Lɑfɛ̃ɛ Jesu Zeruzɑlɛmu bɛ, kù jɛ ku dĩ nŋu ɑkɑ̃. 14 Iyi ɑ̀ yɛ kù ɡbɔ ide nwɑ, ɑ̀ coko nɔ ɑ̀ ni, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ku ce idɔɔbiɛ.

15 Si ɑnyii nŋu nɔ ɑ̀ dede ɑ̀ ce sɔɔlu ɑ̀ wɑɑ bɔ Zeruzɑlɛmu. 16 Ŋɔi si inɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Jesu ŋɑu, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ dede hɑi Sezɑree bɛ ɑ̀ si wɑ, nɔ ɑ̀ bɔò wɑ hee kpɑsɛ̃i Nɑsɔ̃ɔ inɛi Sipu bii ɑɑ kɑ sɔu. Mɔkɔu í dɑsi Jesu nɑɑnɛ í kpɛ.

Pɔlu í bɔ Zɑɑki ku cɔ

17 Iyi ɑ̀ to Zeruzɑlɛmu bɛ ŋɔi kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ̀ ɡbɑ wɑ do inɔ didɔ̃. 18 Iju kumɑ́ɛ ŋɔi ɑwɑò Pɔlu ŋɑ ɑ̀ bɔ bi Zɑɑki nɔ inɛ nɡboi iɡbɛi Jesu ŋɑu fei ɑ̀ tɔtɔɔ bɛ. 19 Ŋɔi Pɔlu í ce ŋɑ fɔɔ nɔ í sisi nŋɑ mii ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ si ɡɑ̃mɛi hɑi jɛ Zuifu ŋɑ nɑ icɛ iyi nŋu í ce. 20 Iyi ɑ̀ ɡbɔ ideɛ ŋɔi ɑ̀ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃. Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ Pɔlu ɑ̀ ni, kpɑɑsi nwɑ, ì ɡbɔɔ? Zuifu nkpɔ nkpɔi í dɑsi Jesu nɑɑnɛ nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ too woodɑi Moizi do himmɑ. 21 Ammɑ inɛ ŋɑ ɑ̀ mɑ́ɛ ide ɑ̀ ni ì wɑɑ sɔ̃ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bi dimi mmu ŋɑ ɑ jɔ̀ woodɑi Moiziu do dedembɑi bɑlɑ nwɑ ŋɑ, nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ dɑsi ɑmɑ nŋɑ ŋɑ bɑnɡo. 22 Debɛi, bɛirei ɑɑ kɑ ce. Kù nɛ sikɑ kɑ̃mɑ inɛ ŋɑ ɑɑ mɑ̀ iyi ì to wɑ ilu ihɛ̃. 23 Nɑ nŋu, ce iyi ɑɑ kɑ sɔ̃ɛ. Amɑnɛ mɛɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ ihɛ̃ iyi ɑ̀ ceɑ Ilɑɑɔ̃ kuwɑ̃ *. 24 Kooò ŋɑ nɔ iŋɛ fei i ce buki iyi ɑ́ jɔ̀ ì mɑ́ ŋɑ, nɔ i sɑ̃ fiɑi iri ku wɑ nŋɑ. Nŋui ɑ́ jɔ̀ inɛ fei ku mɑ̀ mii iyi ɑ̀ ɡbɔ nɑ iriɛu kù jɛ ntɔ, ɑmmɑ ɑɑ yɛ iyi ɑwɔ tɑkɑɛ ì wɑɑ too woodɑi Moizi. 25 Ammɑ iyi í jɛ ti dimi mmu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, ɑwɑ ɑ̀ kɔ tiɑ ɑ̀ sɑmbɑ nŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ yɔɔ iyi í sĩɑ kɑ jilɛ nŋɑ woodɑ kɑ ni ɑ mɑɑ̀ yɑ jɛ ijɛi kuwee nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ ŋɔ kpɑɑi iŋɑ nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ ŋɔ iŋɑ jifɑ nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ tɔtɔɔ sɛ̃ɛ hɑi ce ɑbɔdɔ̃. 26 Iju kumɑ́ɛ nɔ Pɔlu í kooò inɛ ŋɑu nɔ ɑ̀ ce buki iyi ɑ́ jɔ̀ ɑ mɑ́. Si ɑnyiɛ Pɔlu í lɔ bɑntumɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ í koo í sɔ̃ woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑjɔ iyi bukii ɑŋɑ ɑ́ kɔ̃, ɑjɔ nŋu bɛi ɑ ceɑ ɑŋɑ kuwee ɑkɑ̃ ɑkɑ̃.

À mu Pɔlu kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃

27 Iyi ɑjɔ mɛɛjeu wɑ tɑ̃ ŋɔi Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ hɑi ilɛi Azii ɑ̀ yɛ Pɔlu kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ. Ŋɔi ɑ̀ dede idɔi zɑmɑɑu fei nɔ ɑ̀ muu. 28 À dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, iŋɛ inɛi Izirɛli ŋɑ, i fɑɑbɑ. Mɔkɔu ihɛ̃ í yɑ mɑɑ bɔ bii fei ku mɑɑ kɔ inɛ fei si cio ku mɑɑ fɔò tɑɑlei inɛi Izirɛli ŋɑ do woodɑi Moizi do kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u ihɛ̃. Wee í nɑɑò dimi mmu ɡɔ ŋɑ wɑ si kpɑsɛ̃u ihɛ̃ mɑ́, nɔ í dɑsi ile kumɑ́u riisi. 29 À fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ tɑko ɑ̀ yɛ Torofimu inɛi Efɛɛzuu, nŋu do Pɔlu si iluu, nɔ ɑ̀ tɑmɑɑ bɛi Pɔlu í nɑɑɛ wɑ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛi. 30 Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ cɑ̃ bii bii si iluu fei. Ŋɔi inɛ ŋɑ ɑ̀ sɛi ɑ̀ wɑsi ku nɑɑ hɑi bii fei, nɔ ɑ̀ mu Pɔlu ɑ̀ fɑɑ ɑ̀ fitɑɛ wɑ hɑi bɑntumɑi kpɑsɛ̃u. Bɛ ɡbɑkɑ̃ ɑ̀ cĩmbo ɡɑmbo ŋɑu. 31 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ kpɑɑ ŋɔi inɛ nɡboi iɡũi Romu í ɡbɔ iyi hoyɑ hoyɑ í dede si ilui Zeruzɑlɛmu fei. 32 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ í so sooɡe ɡɔ ŋɑ do inɛ nɡboi sooɡe ɡɔ ŋɑ mɑ́ nɔ í sɛi í bɔò ŋɑ bi zɑmɑɑu. Iyi zɑmɑɑu í yɛ nŋu do sooɡe ŋɑu, ŋɔi ɑ̀ jɔ̀ Pɔlu ku cɑ̃. 33 Ŋɔi inɛ nɡboi iɡũu í bɔ bi Pɔlu í muu nɔ í ni ɑ dũu do sesee minji. Nɔ í bee ŋɑ í ni, yooi. Mii í ce. 34 Ammɑ si zɑmɑɑu inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ lɑ do ide ɑkɑ̃, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ do ide mmu hee í jɔ̀ inɛ nɡboi iɡũu kù yɔkɔ ku mɑ̀ ntɔi ideu nɑ wɑkɑtɑu. Nɑ ŋɔi í ce í ni ɑ bɔò Pɔlu bii kuwɑi sooɡe ŋɑ. 35 Iyi ɑ̀ toò Pɔlu hɑi bii ɑ̀ yɑ ɡũ ɑ lɔò inɔ ileu, ŋɔi sooɡe ŋɑu ɑ̀ soo lele nɑ kuɡɑɑbui zɑmɑɑu, 36 domi inɛ ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ too ŋɑ ɑ̀ wɑɑ lɑò ɑ̀ wɑɑ ni, i kpɑɑ.

Pɔlu wɑ kɔò ɑrɑɛ

37 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ lɔò Pɔlu inɔ ileu, ŋɔi í bee inɛ nɡboi iɡũu í ni, ɑɑ yɔɔdɑɑm n fɔ ide ɡɔ? Ammɑ inɛ nɡbou í beeɛ í ni, ɑsee ì wɑɑ ɡbɔ Gɛrɛki mɔm? 38 Debɛi, i kù jɛ inɛi Ezibiti iyi si ɑjɔ ɡbeejiu ihɛ̃ í bi ku kɛkɛ ilɑɑluu nɔ í tɔtɔɔ woo kpɑ inɛ ŋɑ ɑŋɑ dubu mɛɛ í bɔò ŋɑ si ɡbɑbuɑu? 39 Ŋɔi Pɔlu í jɛɑɑ í ni, ɑmuu Zuifui. Amuu ɑmɑɑlui si ilu ɡɔ iyi í nyɑ iri. À bim ni Tɑrusi si ilɛi Silisi. Ǹ wɑ n tɔɔɛi, jɔ̀ n bɑ inɛ ŋɑu ide ku fɔ. 40 Nɔ inɛ nɡboi iɡũu í muɑɑ kpɑ̃ɑ. Ŋɔi Pɔlu wɑ leekĩ bi ku ɡũ ku lɔò inɔ ileu í ni zɑmɑɑu ku coko do ɑwɔ. Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ coko cɑu. Nɔ Pɔlu wɑ sɔ̃ ŋɑ ide do feei Ebɛɛ.

22

1 Í ni, iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ do bɑɑm ŋɑ, i ɡbɔ iyi ǹ nɛ ku sɔ̃ ŋɛ n kɔò ɑrɑm. 2 Iyi ɑ̀ ɡbɔ wɑ bɑ ɑŋɑ ide ku fɔ do feei Ebɛɛ ŋɔi ɑ̀ mu ɑrɑ nŋɑ sɛ̃ɛ í re bɑɑ bɛi ɑ̀ tɑko ɑ̀ mu ɑrɑ nŋɑ wo. Ŋɔi Pɔlu í sɔ̃ ŋɑ í ni, 3 ɑmuu Zuifui, ɑ̀ bim nii Tɑrusi si ilɛi Silisi, ɑmmɑ Zeruzɑlɛmu ihɛ̃i ɑ̀ bíím. Gɑmɑliɛlii í kɔm si cio, nŋui í kɔm si woodɑi bɑlɑ nwɑ ŋɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, nɔ ǹ nɛ himmɑ si icɛi Ilɑɑɔ̃ si bɛi iŋɛ fei ì wɛɛò nnyi ŋɑ. 4 Ǹ kpɑ̃ woo too kpɑ̃ɑi Jesu ŋɑ iju jiidɑ jiidɑ hee ǹ kpɑ ɡɔɡɔ ŋɑ. Ǹ mu inɛmɔkɔ ŋɑ do inɑɑbo ŋɑ ǹ dĩ ŋɑ ǹ dɑsi ŋɑ piisɔ̃ɔ. 5 Woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u do iɡbɛi inɛ nɡbo ŋɑu fei ɑɑ yɔkɔ ɑ jɛ sɛɛdɑm. Hɑi si ɑwɔ nŋɑi ǹ ɡbɑ tiɑ iyi ɑ̀ kɔɑ Zuifu kpɑɑsi ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Dɑmɑsi. Nɔ ǹ bɔ bɛ ku bɑ n mu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu n dĩ ŋɑ nɔ n nɑɑò ŋɑ wɑ Zeruzɑlɛmu n jɔ̀ ɑ kpɑ̃ ŋɑ iju.

Pɔlu wɑ sɔ̃ ŋɑ bɛi nŋu í kpɑɑsi idɔ

(Cɔ IWB 9:1-19; 26:12-18)

6 Ŋɔi Pɔlu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, si bɛi ǹ wɑ n koo ǹ mɑɑi Dɑmɑsi zɑkɑi dɑsɑ̃u, si kpɑ̃ɑu ɡbɑkɑ̃ ŋɔi inyɑ kumɑ́ nlɑ ɡɔ í nɑɑ sim hɑi lele í biim piu. 7 Ŋɔi ǹ cuku ilɛ nɔ ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ wɑ kpem wɑ ni, Sɔlu, Sɔlu, nɑ mii í ce ì wɑɑ kpɑ̃m iju. 8 Ŋɔi ǹ bee ǹ ni, ɑwɔi yoo Lɑfɛ̃ɛ. Ŋɔi í ni, ɑmui Jesu inɛi Nɑzɑrɛti, ɑmu iyi ì yɑ mɑɑ kpɑ̃ ijuu. 9 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ toom ŋɑu ɑ̀ yɛ inyɑ kumɑ́u ɑmmɑ ɑ kù ɡbɔ imui inɛ iyi wɑ bɑm ide ku fɔu. 10 Nɔ ǹ beeɛ ǹ ni, Lɑfɛ̃ɛ, bɛirei ɑn ce. Ŋɔi í ni, dede i bɔ Dɑmɑsi. Bɛi ɑɑ sɔ̃ɛ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í bi i ce fei. 11 Kulɑi inyɑ kumɑ́u í jɔ̀ ǹ fɛɛju. Nɑ nŋu, kpɑɑsim ŋɑ ɑ̀ mu ɑwɔm nii ɑ̀ toò Dɑmɑsi.

12 Wee mɔkɔ ɡɔ í wɑ bɛ ɑ̀ yɑ kpoo Anɑniɑsi, í mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ nɔ wɑ too woodɑi Moizi. Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilu bɛ fei ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑ jiidɑɛ. 13 Ŋɔi í nɑɑ bi tom nɔ í ni, Sɔlu kpɑɑsim, yɛ ilu. Tenɡi bɛ ɡbɑkɑ̃ ijum í cĩ nɔ ǹ yɔɔ. 14 Nɔ í ni mɑ́, Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi bɑlɑ nwɑ ŋɑi í cicɑɛ ku bɑ i mɑ̀ idɔɔbiɛ nɔ i yɛ Jesu Inɛ Dee deeu, nɔ i ɡbɔ idei ɡɛlɛɛ. 15 Awɔi ɑɑ jɛ sɛɛdɑɛ i sɔ̃ inɛ fei mii iyi ì yɛ do iyi ì ɡbɔ. 16 Nsɛi, mɑɑ̀ jɔ̀ ku kpɛ mɑ́. Dede i kpe irii Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, i jɔ̀ ɑ dɑsiɛò inyi ku bɑ i wɛ i mɑ́ hɑi si dulum dɛɛ ŋɑ.

Pɔlu wɑ sisi bɛi Lɑfɛ̃ɛ í bɛ nŋu bi dimi mmu ŋɑ

17 Pɔlu í ni mɑ́, iyi ǹ nyi Zeruzɑlɛmu ŋɔi ɑjɔ nŋu ɡɔ ǹ wɑ n ce kutɔɔ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ ǹ ce kuyɛ. 18 Si kuyɛm nɔu ǹ yɛ Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɔ í sɔ̃m í ni n ce ńyɑ n fitɑ hɑi Zeruzɑlɛmu domi inɛ ŋɑu ɑ kɑɑ ɡbɑ ide iyi ǹ wɑ n sisi nɑ irii nŋuu. 19 Nɔ ǹ ni, Lɑfɛ̃ɛ, nɡu ŋɑ ɑ̀ mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi ǹ yɑ n bɔ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ ŋɑ n mu inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ n cɑ̃ ŋɑ nɔ n dɑsi ŋɑ piisɔ̃ɔ. 20 Nɔ ɑ̀ mɑ̀ si ɑjɔ iyi ɑ̀ kpɑ Etiɛni woo jɛ sɛɛdɑɛ, ɑmu tɑkɑm ǹ wɑ bɛ ǹ jɛsi ɑ kpɑɑ. Amui ǹ cɔɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑɑ ŋɑu jĩnɛ nŋɑ mɔm. 21 Ammɑ í sɔ̃m í ni n koo, domi hee jĩijĩ bi dimi mmu ŋɑi nŋu ɑ́ bɛm.

Pɔlu do inɛ nɡboi iɡũi Romu

22 Inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ desi idei Pɔlu itĩ hee í fɔ ide ŋɑu bɛ. Ammɑ wɑɑti iyi ɑ̀ ɡbɔ í ni Ilɑɑɔ̃ í bɛ nŋu bi dimi mmu ŋɑ, ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ lɔsi ku dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, i kpɑɑ. Dimii lɑfɛ̃ɛ kù sĩɑ ku mɑɑ wɛɛ. 23 Idɔɔkɔ̃ nŋɑ í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ ɑnu nɔ ɑ̀ bɔ ibɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ nyɔɔ, nɔ ɑ̀ wɑɑ dede iruru lele. 24 Ŋɔi inɛ nɡboi iɡũi Romuu í ni ɑ bɔò Pɔlu inɔ ile nɔ ɑ tɛɑɑ kpɔtɔɔ ku bɑ ku fɔ ntɔ. Í ni bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ bi ku mɑ̀ nɑ mii í jɔ̀ zɑmɑɑu wɑ dɔ̃ siɛ ɑnu. 25 Iyi ɑ̀ dĩ Pɔlu ɑ̀ wɑɑ bi ɑ cɑ̃ɑ ŋɔi í bee inɛ nɡboi sooɡe ŋɑ iyi í wɑ bɛu í ni, ì nɛ kpɑ̃ɑ i cɑ̃ inɛi Romu titɑ̃ i bɛi i ceɑɑ kiiti? 26 Iyi inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í ɡbɔ ideu í koo í sɔ̃ inɛ nɡboi iɡũu í ni, bɛirei ɑɑ ce. Mɔkɔu inɛi Romui. 27 Ŋɔi inɛ nɡboi iɡũu í nɑɑ bi Pɔlu í beeɛ í ni, ɑwɔu inɛi Romui? Nɔ Pɔlu í ni, oo. 28 Ŋɔi inɛ nɡboi iɡũu í ni, ɑmu ǹ sɑ̃ fiɑi jiidɑ jiidɑ ǹ bɛi ǹ jɛò inɛi Romu. Ŋɔi Pɔlu í jɛɑɑ í ni, ɑmu, bɛɛbɛi ɑ̀ bím. 29 Ŋɔi ɡbɑkɑ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ cɑ̃ɑu ɑ̀ jɔ̀ɔ, domi njo í mu bɑɑ inɛ nɡboi iɡũu tɑkɑɛ do iyi í ɡbɔ Pɔlu tɑkɑɛ inɛi Romui nɔ wee nŋu í jɔ̀ ɑ̀ dũu do sesee wo.

À bɔò Pɔlu bi iɡbɛi woo kiiti ŋɑ

30 Inɛ nɡboi iɡũu í bi nŋu ku mɑ̀ kɑm kɑm mii iyi í jɔ̀ Zuifu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ yɛ tɑɑlei Pɔlu. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ iju kumɑ́ɛ í jɔ̀ ɑ̀ fũu, nɔ í ni inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do iɡbɛi woo kiiti ŋɑu fei ɑ tɔtɔɔ wɑ. Nɔ í bɔò Pɔlu wɑju nŋɑ.

23

1 Pɔlu í kɑ̃si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɔtɔɔu iju nɔ í ni, iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, idɔm kɑɑ yɛ tɑɑlem domi ǹ ce kuwɛɛm nii dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ hee do nnyi fei. 2 Ŋɔi Anɑniɑsi woo wee nlɑu, í sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ leekĩ bi Pɔluu í ni ɑ cɑ̃ɑ si ɡɛlɛɛ. 3 Nɔ Pɔlu í buu í ni, Ilɑɑɔ̃i ɑ́ cɑ̃ɛ, ɑwɔ idĩ fũfũ *! Ì bubɑ ì wɑɑ kiitiim si woodɑi Moizi, nɔ ì kuɑ woodɑ mɑ́ ì ni ɑ cɑ̃m. 4 Ŋɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ leekĩ kɔkɔɛu ɑ̀ ni, woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃i ì yɔkɔ ì wɑɑ bu bɛɛbɛ? 5 Ŋɔi Pɔlu í ni, kpɑɑsim ŋɑ, n kù mɑ̀ mɑ̀ woo wee nlɑi. Ǹ mɑ̀ iyi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, i mɑɑ̀ yɑ fɔ tɑɑlei ilu iri nŋɛ ŋɑ.

6 Pɔlu í mɑ̀ si iɡbɛu inɛ ɡɔ ŋɑ Sɑdusi ŋɑi, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ Fɑrisi ŋɑi. Ŋɔi í fɔ ide hee lele si iɡbɛu í ni, iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, ɑmuu Fɑrisii, inɛ iyi Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ bí. Ì wɑɑ kiitiim ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ dɑsi nɑɑnɛ iyi iku ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ jĩ hɑi si bɑlɛ. 7 Iyi í fɔ bɛɛbɛ ɡbɑkɑ̃, ŋɔi Fɑrisi ŋɑu do Sɑdusi ŋɑu ɑ̀ wɑɑ ce kɑkɔɔ nɔ iɡbɛu í kpɛ̃ minji. 8 Sɑdusi ŋɑ ɑ̀ yɑ ni iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ hɑi si bɑlɛ, ɑmɑlekɑ do hunde mmu ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ kù wɛɛ, ɑmmɑ Fɑrisi ŋɑ ɑ̀ jɛsi iyi mii ŋɑu bɛ fei í wɛɛ. 9 Nɔ wɑkɑtɑ í dede si ɑnini nŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɑ̃ do ɡbuɡbɑ̃, nɔ Fɑrisi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, ɑ kù yɛ tɑɑlei mɔkɔu. Yooi í mɑ̀ mɑ̀ ɑmɑlekɑ ɡɔi wɑlɑkɔ hunde mmu ɡɔi í sɔ̃ɔ ide.

10 Ŋɔi kɑkɔɔu í lɑ ntɔ ntɔ hee njo í mu inɛ nɡboi iɡũu jiidɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ ɡɑ ɑrɑi Pɔlu. Nɔ í ni sooɡe ŋɑu ɑ koo ɑ ɡbɑ̃ Pɔlu wɑ ɑ nyiòɛ inɔ ileu.

11 Idũ ɑjɔ nŋu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í nɑɑ í sɔ̃ Pɔlu í ni, mɑɑ̀ mɔnɡɔ munyɑ. Si bɛi ì jɛɛm sɛɛdɑ Zeruzɑlɛmu ihɛ̃, bɛɛbɛ mɔi ɑɑ jɛɛm sɛɛdɑ Romu mɑ́.

À wɑɑ dɛ Pɔlu ku kpɑ

12 Iju kumɑ́ɛ dɑɑdɑɑkɔ ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃ nɔ ɑ̀ ceekpe ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑ kɑɑ jɛ hee mɑ́ jɛ ɑ mɔ bii kù jɛ ɑ̀ kpɑ Pɔlu sisi. 13 Aŋɑ iyi ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃u ɑ̀ re bɑɑ ɑŋɑ ciiji. 14 Ŋɔi ɑ̀ koo ɑ̀ bɑ inɛ nɡbo ŋɑ do inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ ŋɑ ɑ̀ ni, ɑ̀ ceekpe iyi ɑ kɑɑ kɑ tiɛ nɡɔɡɔ bii kù jɛ ɑ̀ bɑ ɑ̀ kpɑ Pɔlu sisi. 15 Nɑ nŋu, ɑ̀ bi iŋɛ do iɡbɛi woo kiiti ŋɑu i koo i sɔ̃ inɛ nɡboi iɡũu ku nɑɑò Pɔlu wɑ bi tu ŋɛ, nɔ ku jɔ bɛi ì wɑɑ bi i teese i cɔ yɑɑsei ideɛu mɑ́ ŋɑ. Awɑ ɑɑ kɑ ce sɔɔlu kɑ kpɑɑ hee ku mɑɑ to wɑ bɛ.

16 Ammɑ ɑmɑ inɛmɔkɔi wecĩi Pɔlu í ɡbɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ idei zɑmbɑu. Ŋɔi í koo í lɔ idei sooɡe ŋɑu nɔ í sɔ̃ Pɔlu ideu. 17 Ŋɔi Pɔlu í kpe inɛ ɑkɑ̃i inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í sɔ̃ɔ í ni, bɔò ɑmɑ ɑwɑɑsũ ihɛ̃ bi inɛ nɡboi iɡũu domi í nɛ ide ɡɔ iyi ɑ́ sɔ̃ɔ. 18 Ŋɔi inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í bɔò ɑwɑɑsũu bi inɛ nɡboi iɡũu, nɔ í sɔ̃ɔ í ni, Pɔlu inɛi piisɔ̃ɔu í kpem nɔ í tɔɔm n nɑɑò ɑwɑɑsũu ihɛ̃ wɑ bi titɛɛ, domi wɑ bi ku sɔ̃ɛ ide ɡɔ. 19 Ŋɔi inɛ nɡboi iɡũu í mu ɑwɔi ɑwɑɑsũu í bɔòɛ kɔkɔlɛ í beeɛ í ni, ide mii ì wɑɑ bi i sɔ̃m. 20 Ŋɔi í ni, Zuifu ŋɑ ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃ ɑ̀ tɔɔɛ ɑlɑ i bɔò Pɔlu bi iɡbɛi woo kiiti ŋɑu, nɔ ku jɔ bɛi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ teese ɑ cɔ yɑɑsei ideɛ mɑ́. 21 Ammɑ mɑɑ̀ ti i ɡbɔ ide nŋɑu, domi ɑ̀ re bɑɑ ɑŋɑ ciiji inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ siɑɑ kpɑ̃ɑ ku bɑ ɑ muu. Nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ ceekpe ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑ kɑɑ jɛ ɑ kɑɑ mɔ bii kù jɛ ɑ̀ kpɑɑ. Bɑɑ nsɛi ɑ̀ tɑ̃ sɔɔlu ɑ coo. Awɔ ɑkɑ̃i ɑ̀ wɑɑ deɡbe i jɔ̀ ku nɑɑ wɑ. 22 Ŋɔi inɛ nɡboi iɡũu í ni, mɑɑ̀ sɔ̃ inɛ ɡɔ i ni ì sisiim ideu ihɛ̃ mɑ́. Nɔ í jɔ̀ ɑwɑɑsũu í nɛ.

À bɔò Pɔlu bi Felisi ilu ilɛ

23 Ŋɔi inɛ nɡboi iɡũu í kpe inɛ nɡboi sooɡe minji ɡɔ ŋɑ í sɔ̃ ŋɑ í ni, i tɔtɔɔ sooɡe cĩɔ minji ɑ bɔ Sezɑree do mɑsɑ kitɑò fɛɛwɑ do ilu kɑkɑɑ ŋɑ ɑŋɑ cĩɔ minji i ce sɔɔlu i dɑsi kpɑ̃ɑ isɔ mɛɛsɑ̃i ɑlɛ ŋɑ. 24 Nɔ i dĩɑ ɑcĩ ŋɑ ɡɑɑyi nɔ i so Pɔlu i kooòɛ bi Felisi ilu ilɛu bɑɑni. 25 Iyi í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í kɔ tiɑ mɑ́ í ni, 26 ɑmu Kolodu Lisiɑsi, ǹ wɑ n ceɛ fɔɔ, ɑwɔ Felisi ilu ilɛ ilu bɛɛrɛ nlɑ nlɑu. 27 Mɔkɔu ihɛ̃ wee ǹ jɔ̀ ɑ̀ nɑɑòɛ wɑ bi tɛɛ. Zuifu ŋɑ ɑ̀ muui ɑ̀ wɑɑ bi ɑ kpɑɑ. Iyi ǹ mɑ̀ iyi inɛi Romui ŋɔi ǹ koo do sooɡem ŋɑ nɔ ǹ ɡbɑɑ. 28 Ǹ bi n mɑ̀ nɑ mii í ce ɑ̀ wɑɑ yɛ tɑɑleɛ. Nɑ nŋu, ǹ bɔòɛ si wɑjui iɡbɛi woo kiiti nŋɑ. 29 Hɑi bɛi ǹ yɔɔ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ tɑɑleɛi nɑ woodɑ nŋɑ ɑmmɑ kù ce nɡɔɡɔ iyi í to ɑ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ mɔm hee mɑ jɛ ɑ kpɑɑ. 30 Si ɑnyiɛ ǹ ɡbɔ iyi Zuifu ŋɑu ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃ ku bɑ ɑŋɑ ɑ kpɑɑ, ŋɔi ɡbɑkɑ̃ ǹ jɔ̀ ɑ̀ nɑɑòɛ wɑ bi tɛɛ. Nɔ ǹ sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ tɑɑleɛ ɑ nɑɑ ɑ fɔ ide nŋɑ si wɑjuɛ.

31 Iyi í kɔ tiɑu í tɑ̃ nɔ í soo í nɑ sooɡe ŋɑu. Ŋɔi sooɡe ŋɑu ɑ̀ ce bɛi í sɔ̃ ŋɑu fei, ɑ̀ so Pɔlu idũu ɑ̀ bɔòɛ hee Antipɑtisi. 32 Iju kumɑɛ ŋɔi sooɡe ŋɑu ɑ̀ nyi bi ileu nɔ mɑsɑ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ bɔò Pɔlu bi Felisi ilu ilɛu. 33 Iyi ɑ̀ to Sezɑree ɡbɑkɑ̃ ŋɔi ɑ̀ nɑɑ tiɑu nɔ ɑ̀ nyisiɛ Pɔlu. 34 Iyi í cio tiɑu í tɑ̃ ŋɔi í bee Pɔlu hɑi bii í nɑɑ. Ŋɔi Pɔlu í ní hɑi ilɛi Silisii. 35 Nɔ Felisi í ni, ɑwɔi ɑɑ sisiim ideɛ bii woo yɛ tɑɑleɛ ŋɑu ɑ̀ to wɑ. Nɔ í ni ɑ dɑsi Pɔlu kpɑsɛ̃i ɑmɑnlu Herodu.

24

Zuifu ŋɑ ɑ̀ mɑ́ Pɔlu ide

1 Iyi í ce ɑjɔ miu ŋɔi Anɑniɑsi woo wee nlɑi Ilɑɑɔ̃u í bɔ Sezɑree nŋu do inɛ nɡbo ɡɔ ŋɑ do woo mɑ̀ woodɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Tɛɛtulu. Ŋɔi ɑ̀ bɔ bi Felisi ilu ilɛu ɑ̀ koo ɑ̀ wɑɑ fɔ tɑɑlei Pɔlu. 2 Ŋɔi ɑ̀ kpe Pɔlu wɑ nɔ Tɛɛtulu í lɔsi ide ku fɔ wɑ yɛò tɑɑleɛ wɑ ni, ɑwɔ Felisi ilu bɛɛrɛ nlɑ, ɑ̀ nɛ lɑɑkɑi ku sũ ntɔ ntɔ do bɑɑkɑɛ. Ilu ku yɛ jiidɑɛ í jɔ̀ ì kpɑɑsi mii nkpɔ nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑnii ilɛ nwɑ. 3 À jɛsi mii iyi ì wɑɑ ce fei bii fei si wɑɑti kɑ̃mɑ fei do sɑɑbu jiidɑ. 4 A kù bi kɑ kpɑ wɑɑtiɛ ɑmmɑ ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ i cɔ wɑ do iju jiidɑ nɔ i ɡbɔ ide keeke iyi ɑ̀ nɛu ihɛ̃. 5 À yɛ iyi mɔkɔu ihɛ̃ ilu nɑɑnɑui, nɔ í nɛ kòsi si ɑninii Zuifu ŋɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃ fei. Nŋui í jɛ inɛ nɡboi kpɑ̃ɑi Aɔ̃ ku tɔɔ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe inɛi Nɑzɑrɛti ŋɑ. 6 Í dɛ kpɑ̃ɑ mɔm ku riisiò kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u. Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ muu. [À bi kɑ kiitiɛ do woodɑ nwɑ. 7 Ammɑ Lisiɑsi inɛ nɡboi iɡũu í nɑɑ í ɡbɑɑ hɑi si ɑwɔ nwɑ do ɡbuɡbɑ̃. 8 Nɔ í ni woo yɛ tɑɑleɛ ŋɑu ɑ nɑɑ bi tɛɛ.] Awɔ tɑkɑɛ beeɛ ide, ɑɑ yɔkɔ i ɡbɔ ntɔi ideu si bii í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ yɛ tɑɑleɛu.

9 Iyi Tɛɛtulu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ nɔ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu fei ɑ̀ ni ideu ntɔi.

Pɔlu í kɔò ɑrɑɛ si wɑjui Felisi

10 Ŋɔi Felisi ilu ilɛu í tosi Pɔlu ɑwɔ í ni ku fɔ ideɛ. Ŋɔi Pɔlu í ni, ǹ mɑ̀ iyi ɑwɔi ì jɛ woo ce kiitii ilɛu ihɛ̃ hɑi ku kpɛ. Nɑ nŋu, ɑn kɔò ɑrɑm do lɑɑkɑi ku sũ. 11 Bii ì bee ɑɑ sɔ̃ɛ iyi kù re ɑjɔ mɑɑteeji wɑ iyi ǹ bɔ Zeruzɑlɛmu Ilɑɑɔ̃ ku ɡulɛɑ. 12 Inɛ kɑ̃mɑ kù yɛm bii ǹ wɑ n ce kɑkɔɔ do inɛ ɡɔ titɑ̃ hee mɑ́ jɛ n kòsi ŋɑ ijɑ si kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ wɑlɑkɔ ile bii ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ ŋɑ wɑlɑkɔ si inɔ ilu nŋɑ. 13 Ide iyi ɑ̀ wɑɑ mɑ́m nɔu bɛ nsɛi, nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi wɑ nyisi iyi ntɔi. 14 Ammɑ ide ɑkɑ̃i ɑn jɛsi si wɑjuɛ, ǹ wɑ n tɔɔ Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi bɑlɑ nwɑ ŋɑ do kpɑ̃ɑ iyi inɛ ihɛ̃ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni iboi. Do nŋu fei, ǹ wɑ n jirimɑ woodɑi Moizi ŋɑu do tiɑi wɑlii ŋɑu fei. 15 Ǹ dɑsi nɑɑnɛ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jĩ ɑmɑnɛ jiidɑ ŋɑ do ɑmɑnɛ lɑɑlɔ ŋɑ hɑi si bɑlɛ, bɛi ɑŋɑ mɔ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ. 16 Nŋui í jɔ̀ ɑmu mɔ ǹ wɑ n hɑnyɑ ɑjɔ fei ku bɑ idɔm ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑlem si wɑjui Ilɑɑɔ̃ do si wɑjui inɛ ŋɑ.

17 Adɔ̃ nkpɔ nkpɔi í lɔ n kù bɔ Zeruzɑlɛmu. Si ɑjɔ ɡbeejiu ihɛ̃i ǹ koo bɛ ǹ bɔ ku sobi inɛi ilɛm ŋɑ do fiɑ nɔ n ceɑ Ilɑɑɔ̃ ɑmuɑ. 18 Si nŋui ɑ̀ bɑm kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ bɛ ǹ wɑ n ce bukii ɑrɑ ku mɑ́m. Zɑmɑɑ kɑ̃mɑ kù wɑ bɛ, ijɑ ku kòsi mɔ kù wɑ bɛ. 19 Ammɑ Zuifui ilɛi Azii ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ. Á sĩɑ ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ nɑɑ ɑ jɛ sɛɛdɑ si wɑjuɛ bii í jɛ ɑ̀ yɛ sim tɑɑle ɡɔ. 20 Wɑlɑkɔ jɔ̀ inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ fɔ tɑɑle iyi ɑ̀ yɛ sim si wɑɑti iyi ɑ̀ leekĩim si wɑjui iɡbɛi woo kiiti ŋɑu. 21 A kù yɛ tɑɑlem si nkɑ̃mɑ bii kù jɛ si ide ɑkɑ̃u ihɛ̃ iyi ǹ fɔ hee lele ǹ ni iku ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ jĩ hɑi si bɑlɛ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ kiitim si wɑjuɛ nnyi mɑ́.

22 Wee Felisi í mɑ̀ yɑɑsei kpɑ̃ɑi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, ŋɔi í sɔ̃ Zuifu ŋɑu í ni, i jɔ̀ Lisiɑsi inɛ nɡboi iɡũu ku to wɑ, ɑjɔ nŋui ɑn wũɑ ide nŋɛu. 23 Nɔ í sɔ̃ inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í ni ku mu Pɔlu titɑ̃, ɑmmɑ ku jɔ̀ ku nɛ ɑrɑɛ keeke nɔ kú yɑ jɔ̀ kpɑɑsiɛ ŋɑ ɑ yɑ nɑɑ ɑ cɔɔ nɔ ɑ mɑ́ɑ ɡbɔɑɑ.

Pɔlu í wɑ wɑjui Felisi do Dusilɑ

24 Iyi wɑɑti í lɔ keeke ŋɔi Felisi í nɑɑò ɑbo Zuifuɛ ɡɔ wɑ, ɑ̀ yɑ kpoo Dusilɑ. Ŋɔi í ni ɑ koo ɑ kpe Pɔlu wɑ. Iyi í to wɑ nɔ ɑ̀ wɑɑ desiɛ itĩ si bɛi wɑ fɔ idei nɑɑnɛ ku dɑsi si Jesu Kirisi. 25 Ammɑ si bɛi Pɔlu wɑ sisi nŋɑ idei dee dee ku jɛ do ɡɑyɑ do kiiti iyi wɑ nɑɑ, ziɡii Felisi í dɑ nɔ í ni, ɑɑ yɔkɔ i nɛ titɑ̃. Bii ǹ bɑ fɑyɑ ɑn kpeɛ mɑ́. 26 Wee wɑ bi Pɔlu ku muɑ nŋu fiɑi. Ŋɔi í ce í yɑ mɑɑ kpoo kpɑɑ kpɑɑ ɑŋɑò ɑ mɑɑ fɔ ide.

27 Iyi í ce bɛi ɑdɔ̃ minji ŋɔi Pɔsiu Fesitu í nɑ í sɑ̃si ɑɡbɛi Felisi. Wee Felisi í jɔ̀ Pɔlu ile piisɔ̃ɔ bɛi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ bi nŋu ku nɛ bɛɛrɛ bi Zuifu ŋɑu.

25

Pɔlu í so kiitiɛ í dɑɑ ilɑɑlu nlɑi Romu si ɑwɔ

1 Iyi Fesitu í to wɑ Sezɑree, si ɑjɔ mɛɛsiɑɛ í bɔ Zeruzɑlɛmu. 2 Ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do Zuifu inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ koo ɑ̀ mɑ́ Pɔlu ide bi Fesitu. 3 Nɔ ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ suuru ntɔ ntɔ ku bɑ kú jɔ̀ Pɔlu ku nɑɑ Zeruzɑlɛmu. À wɑɑ bi Pɔlu ku nɑɑ Zeruzɑlɛmui si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ dĩ zɑmbɑ nŋɑ ɑŋɑ ɑ bɑ ɑ kpɑɑ kpɑ̃ɑ. 4 Ammɑ Fesitu í jɛ nŋɑ í ni Pɔlu í wɑ ile piisɔ̃ɔi Sezɑree nɔ nŋu tɑkɑi nŋu kɑɑ kpɛtɛ ku nyi bɛ. 5 Nɑ nŋu, í ni ɑ jɔ̀ nŋu do inɛ nɡbo nŋɑ ŋɑ ɑ koo bɛ nɔ bii í jɛ í ce tɑɑle ɡɔi ɑ́ fɔ.

6 Fesitu kù re ɑjɔ mɛɛjɔ wɑlɑ ɑjɔ mɛɛwɑ si inɔ nŋɑ nɔ í nyi Sezɑree mɑ́. Iju kumɑ́ɛ nɔ í bɔ ile bi ku ce kiiti nɔ í ni ɑ nɑɑò Pɔlu wɑ. 7 Iyi Pɔlu í to wɑ ŋɔi Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ nɑɑ hɑi Zeruzɑlɛmu ɑ̀ kɑɑkoɛ ɑ̀ wɑɑ mɑ́ɑ ide lɑɑlɔ kuɡɑɑbu nkpɔ nkpɔ nɔ nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi wɑ nyisi iyi ide nŋɑu ntɔi. 8 Ŋɔi Pɔlu wɑ kɔò ɑrɑɛ í ni, n kù ce kurɑrɑ ɡɔ si woodɑi Zuifu ŋɑ hee mɑ́ jɛ si kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ hee mɑ́ jɛ bi ilɑɑlu nlɑi Romu. 9 Ammɑ Fesitu wɑ bi nŋu ku nɛ bɛɛrɛ bi Zuifu ŋɑu. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ í bee Pɔlu í ni, ì bi i bɔ Zeruzɑlɛmu ɑ ceeɛ kiiti si wɑjum nɑ irii ideu ihɛ̃? 10 Ŋɔi Pɔlu í ni, ɑɑwo. Bi ku kiitii ilɑɑlu nlɑi Romui ǹ wɑ ihɛ̃, ihɛ̃i ɑ́ sĩɑ ɑ kiitiim. N kù ceɑ Zuifu ŋɑ kurɑrɑ kɑ̃mɑ, nɔ ɑwɔ tɑkɑɛ ì wɑɑ nɛ kumɑ̀siɛ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. 11 Bii ǹ ce kurɑrɑ wɑlɑkɔ dɑɑ ɡɔ iyi í to ɑ kpɑm n kɑɑ n kɔ. Ammɑ ide ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ tɑɑlem siu ihɛ̃, bii kù jɛ ntɔ inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku dɑsim ɑwɔ. Nɑ nŋu, ǹ so kiitim ǹ dɑɑ ilɑɑlu nlɑu tɑkɑɛ si ɑwɔ. 12 Iyi Fesitu do inɛɛ ŋɑ ɑ̀ busi njɛ ɑ̀ tɑ̃, ŋɔi í sɔ̃ Pɔlu í ni, si bɛi ì so kiitiɛ ì dɑɑ ilɑɑlu nlɑu si ɑwɔ, bi tɛɛi ɑɑ bɔ.

À bɔò Pɔlu si wɑjui Aɡiripɑ do Berenisi

13 Iyi wɑɑti í lɔ keeke mɑ́, ŋɔi ɑmɑnlu Aɡiripɑ do wecĩɛ Berenisi ɑ̀ nɑɑ Sezɑree Fesitu ku ce fɔɔ. 14 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ kpɛ bɛ ŋɔi Fesitu í sɔ̃ ɑmɑnluu idei Pɔluu í ni, inɛ ɡɔ í wɑ ihɛ̃, Felisi í jɔ̀ ɑ̀ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ. 15 Iyi ǹ bɔ Zeruzɑlɛmu ŋɔi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do inɛ nɡboi Zuifu ŋɑu ɑ̀ nɑɑò ideɛ wɑ bi tom. Nɔ ɑ̀ tɔɔm n yɛ tɑɑleɛ ku bɑ ɑŋɑ ɑ kpɑɑ. 16 Ammɑ ǹ jɛ nŋɑ ǹ ni inɛi Romu ŋɑ ɑ ci yɑ jɔ̀ ɑ kpɑ inɛ bii kù jɛ ɑ̀ kiitiɛ. À yɑ muɑɑ wɑɑtii nŋu do woo yɛ tɑɑleɛ ŋɑu ɑ fɔ ide titɑ̃ ɡɛlɛò ɡɛlɛ. 17 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ nɑɑ ilu ihɛ̃. Si bɛi n kù bi ku kpɛ mɑ́, ŋɔi iju kumɑ́ɛ ǹ kpe ŋɑ bi ku ce kiiti nɔ ǹ ni ɑ ɡbɑ̃ Pɔlu wɑ. 18 Ŋɔi woo yɛ tɑɑleɛ ŋɑu ɑ̀ dede siɛ ɑmmɑ ɑ kù yɛ tɑɑleɛ si ide lɑɑlɔ ɡɔ bɛi ǹ wɑ n tɑmɑɑu. 19 Idei kutɔɔi ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑi ɑ̀ wɑɑ ce si kɑkɔɔ, do idei mɔkɔ ɡɔ iyi í ku ɑ̀ yɑ kpoo Jesu. Ammɑ Pɔlu í ni dim dim mɔkɔu í wɛɛ. 20 Amu ǹ biti bɛirei ɑn kiiti ideu ihɛ̃. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ bee Pɔlu bii í bi n koo n ceɑɑ kiitii ideu Zeruzɑlɛmu. 21 Ammɑ í so kiitiɛu í nɑ ilɑɑlu nlɑu. Nɔ ǹ ni ɑ dɑsiɛ piisɔ̃ɔ mɑ́ titɑ̃ hee n mɑɑ n jɔ̀ ɑ kooòɛ bi tɛɛ. 22 Ŋɔi Aɡiripɑ í sɔ̃ Fesitu í ni, ɑmu tɑkɑm ǹ bi n ɡbɔ ide hɑi si ɡɛlɛi mɔkɔu. Ŋɔi Fesitu í ni, ɑlɑ ɑɑ ɡbɔ.

23 Ŋɔi iju kumɑ́ɛ Aɡiripɑ do Berenisi ɑ̀ nɑɑ bi ku ce kiitiu do jirimɑ jiidɑ, ŋɔi inɛ nɡboi sooɡe ŋɑ do ilu bɛɛrɛi ilu ŋɑu ɑ̀ too ŋɑ wɑ. Ŋɔi Fesitu í ni ɑ nɑɑò Pɔlu wɑ, nɔ ɑ̀ nɑɑɛ wɑ. 24 Iyi Pɔlu í to wɑ ŋɔi Fesitu í ni, to, ɑwɔ ɑmɑnlu Aɡiripɑ do iŋɛ iyi ì wɑ ihɛ̃ fei ŋɑ, Pɔluu wee. Nɑ iriɛi Zuifu ŋɑu fei ɑ̀ nɑɑ bi tom wɑɑti iyi ǹ bɔ Zeruzɑlɛmu, nɔ ɑ̀ nyi wɑ bitom ihɛ̃ mɑ́, ɑ̀ wɑɑ lɑ ɑ̀ ni kù sĩɑ ɑ jɔ̀ɔ si hunde. 25 Amu n kù yɛ siɛ tɑɑle kɑ̃mɑ iyi í to ɑ kpɑɑ. Ammɑ si bɛi nŋu tɑkɑɛ í so kiitiu í dɑɑ ilɑɑlu nlɑu si ɑwɔ ŋɔi í ce ǹ ni ɑn jɔ̀ ɑ kooɛ bi tɛɛ. 26 Do nŋu fei, n kù yɛ siɛ ide bɑɑ icu ɑkɑ̃ iyi ɑn ceɑò ilɑɑlu nlɑu tiɑ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ nɑɑɛ wɑ si wɑjui iŋɛ fei. Iyi í re mɔm ǹ nɑɑɛ wɑi si wɑjui ɑwɔ ɑmɑnlu Aɡiripɑ, i cɔ yɑɑsei ideu ku bɑ n bɑ iyi ɑn kɔ. 27 Kù nɛɛm yɑɑse n sɑmbɑɑ inɛi piisɔ̃ɔ ɡɔ nɔ n kù sisiɑɑ tɑɑle ɡɔ iyi í ce.

26

Pɔlu wɑ kɔò ɑrɑɛ si wɑjui Aɡiripɑ

1 Ŋɔi Aɡiripɑ í sɔ̃ Pɔlu í ni, ì nɛ kpɑ̃ɑ i fɔ ide i kɔò ɑrɑɛ. Ŋɔi Pɔlu í wu ɑwɔ lele nɔ í lɔsi ku kɔò ɑrɑɛ í ni, 2 ɑwɔ ɑmɑnlu Aɡiripɑ, inɔm í dɔ̃ do bɛi ɑn fɔ ide nnyi n kɔò ɑrɑm si wɑjuɛ si ide ŋɑ iyi Zuifu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ mɑ́m nɔu fei. 3 Ǹ mɑ̀ iyi ì mɑ̀ dedembɑi Zuifu ŋɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ do idei kɑkɔɔ nŋɑ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n tɔɔɛ i ɡbɔ idem do lɑɑkɑi.

4 Zuifu ŋɑu fei ɑ̀ mɑ̀ kuwɛɛm hɑi wɑɑti iyi ǹ wɛɛ ɑwɑɑsũ. À mɑ̀ iyi Zeruzɑlɛmu bɛi ǹ jɛ ɑmɑ bi dimii inɛm ŋɑ. 5 À mɑ̀m hɑi ku kpɛ. Nɑ nŋu, bii ɑ̀ bi ɑɑ yɔkɔ ɑ jɛɛm sɛɛdɑ iyi si kpɑ̃ɑi Fɑrisi ŋɑi ǹ lɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ re inɛ fei si kpɑ̃ɑi Ilɑɑɔ̃ ku tɔɔ nwɑ. 6 Nɔ nsɛi ɑ̀ wɑɑ kiitiim si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ wɑ n cɔ kpɑ̃ɑi kuwɑ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ bɑlɑ nwɑ ŋɑ. 7 Kuwɑ̃ui dimi mɑɑteeji nwɑ ŋɑu mɔ fei ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ceɑ Ilɑɑɔ̃ icɛ do himmɑ ɑlɛò dɑɑkɔ. Amɑnlu, kpɑ̃ɑu bɛ iyi ǹ wɑ n cɔ nŋui í jɔ̀ Zuifu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ mɑ́m ide. 8 Bɛirei í ce iŋɛ Zuifu ŋɑ i ci yɑ yɔkɔ i dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jĩ iku ŋɑ.

9 Amu tɑkɑm ǹ tɑmɑɑ í sĩɑi wo n dɛdɛ kpɑ̃ɑ bɑɑ yoomɑ fei bɛi ɑn ce n ɡɑnjiò idei Jesu inɛi Nɑzɑrɛtiu. 10 Bɛɛbɛi ǹ ce Zeruzɑlɛmu. Inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ̀ nɑm ɡbuɡbɑ̃ n muò woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ nkpɔ n dɑsi ŋɑ piisɔ̃ɔ. Bii ɑ̀ bi ɑ kpɑ inɛ ɡɔ mɔm ɑmu tɑkɑm ǹ yɑ n wɑ sii. 11 Tuubɑ nkpɔ nkpɔ ǹ yɑ n mɑɑ n kpɑ̃ ŋɑ ijui ile bii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ ce kutɔtɔɔ nŋɑ ŋɑ fei ku bɑ n tilɑsi ŋɑ ɑ kɔsi idei Jesu. Ǹ yɑ n mɑɑ n mu ŋɑ do idɔɔkɔ̃ hee kɑɑ kɑɑ, ǹ yɑ n bɔ hee do si ilu mmu ŋɑ fei n koo n kpɑ̃ ŋɑ iju.

Pɔlu wɑ fɔ idei idɔ ku kpɑɑsiɛ

(Cɔ IWB 9:1-19; 22:6-16)

12 Ŋɔi Pɔlu í ni mɑ́, bɛɛbɛi inɛ nɡboi woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ̀ yɔɔdɑɑm n bɔ Dɑmɑsi do yiiko nŋɑ. 13 Amɑnlu, zɑkɑi dɑsɑ̃ si kpɑ̃ɑu ǹ yɛ inyɑ kumɑ́ í nɑɑ hɑi lele í bii wɑ, ɑmu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sim. Inyɑ kumɑ́u í re bɑɑ inyɑ kumɑ́i inunu. 14 Ŋɔi ɑwɑ fei ɑ̀ cuku ilɛ, nɔ ǹ ɡbɔ imu ɡɔ wɑ bɑm ide ku fɔ do feei Ebɛɛ wɑ ni, Sɔlu, Sɔlu, nɑ mii í ce ì yɑ mɑɑ kpɑ̃m iju. Á ɡɑɑbuɛ i kɔ sim bɛi í yɑ ɡɑɑbuɑ kɛtɛ kombo iyi wɑ jɑbu nɑ ɡoloi lɑfɛ̃ɛɛ. 15 Nɔ ǹ bee ǹ ni, ɑwɔi yoo Lɑfɛ̃ɛ. Nɔ í ni, ɑmui Jesu iyi ì yɑ mɑɑ kpɑ̃ ijuu. 16 Nsɛi, dede i leekĩ. Ǹ nɑɑ siɛi n cicɑɛ i jɛ woo ce icɛm, nɔ i jɛ sɛɛdɑi mii ŋɑ iyi ì yɛ tɑ̃ do iyi ɑɑ nyi i yɛ mɑ́ wɑɑti iyi ɑn nɑɑ siɛ. 17 Ǹ cicɑɛi hɑi si inɛi Izirɛli ŋɑ do hɑi bi dimi mmu ŋɑ nɔ ǹ wɑ n bɛɛ bi tu ŋɑ 18 i cĩ nŋɑ iju. Ǹ wɑ n bɛɛ bi tu ŋɑi ku bɑ ɑ sindɑ hɑi si ilu kuku ɑ lɔ si inyɑ kumɑ́, nɔ ɑ sindɑ hɑi si ɡbuɡbɑ̃i Seetɑm ɑ nɑɑ bi Ilɑɑɔ̃. An bɛɛ bi tu ŋɑi ku bɑ ɑ dɑsim nɑɑnɛ nɔ Ilɑɑɔ̃ ku kpɑ dulum du ŋɑ nɔ ɑ nɑ ɑ jɛ tubu do inɛ ŋɑ iyi í cicɑ ɑ̀ jɛ tɛɛ.

Pɔlu wɑ fɔ idei icɛɛ

19 Ŋɔi Pɔlu í ni mɑ́, ɑmɑnlu Aɡiripɑ, nɑ ŋɔi í ce ǹ wɑ n jirimɑ kuyɛ iyi í nɑɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃u. 20 Sinte titɑ̃ ǹ ce wɑɑzo Dɑmɑsi, si ɑnyiɛ nɔ ǹ ce Zeruzɑlɛmu do si ilɛi Zudee fei do bi dimi mmu ŋɑ. Ǹ sɔ̃ ŋɑ ǹ ni ɑ kpɑɑsi idɔ ɑ sindɑ si Ilɑɑɔ̃, nɔ ɑ ce icɛ iyi ɑ́ jɔ̀ ɑ yɛ si ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑɑsi idɔ. 21 Nɑ ŋɔi í ce Zuifu ŋɑu ɑ̀ mum hɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ wɑɑ dɛ ku kpɑm. 22 Ammɑ Ilɑɑɔ̃i í nyɑm hee do nnyi fei nɔ ǹ wɑ ihɛ̃ ǹ wɑ n jɛ sɛɛdɑ si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ hɑi keeke do nlɑ fei. N kù wɑ n fɔ ide ɡɔ bii kù jɛ iyi Moizi do wɑlii ŋɑ ɑ̀ ni ɑ́ nɑ ku ceu bɑɑsi. 23 Mii iyi ɑ̀ ni ɑ́ nɑ ku ceu nŋui í jɛ Kirisi ɑ́ nɑ ku yɛ ijuukpɑ̃ nɔ kú jɛ inɛ sinte iyi ɑ́ jĩ hɑi si bɑlɛ nɔ ku sisi idei inyɑ kumɑ́ bi Zuifu ŋɑ do bi dimi mmu ŋɑ.

Pɔlu í sɔ̃ Aɡiripɑ ku dɑsi Jesu nɑɑnɛ

24 Si bɛi Pɔlu í sisi yɑɑsei ideɛ bɛɛbɛ ŋɔi Fesitu í lɑ hee lele í ni, Pɔlu, ì wɑɑ sũmui. Mɑ̀ cio nlɑ ku ceɛi í dɑsiɛ sũmu. 25 Ammɑ Pɔlu í ni, n kù jɛ sũmu Fesitu, ɑwɔ ilu bɛɛrɛu. Ide iyi ǹ wɑ n fɔu dei í jɛ ntɔ, nɔ wɑ too kpɑ̃ɑ. 26 Amɑnlu Aɡiripɑ í nɔ í mɑ̀ yɑɑsei ideu. Ŋɔi í ce ǹ wɑ n fɔ ideu do lɑɑkɑi ku sũ si wɑjuɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ mɑ̀ kɑ̃mɑɛ kù mɑnjiɑ, domi ideu kù ce si ɑsii. 27 Awɔ ɑmɑnlu Aɡiripɑ, ì dɑsi idei wɑlii ŋɑu nɑɑnɛ mbɛ? Ǹ mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi ì dɑsi nɑɑnɛ. 28 Ŋɔi Aɡiripɑ í sɔ̃ Pɔlu í ni, debɛi, si wɑɑti keekeu ihɛ̃ ì wɑɑ tɑmɑɑ ɑɑ cem inɛi Kirisi? 29 Ŋɔi Pɔlu í jɛɑɑ í ni, ǹ wɑ n tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku jɔ̀ i yɛ bɛi ɑmu, bii ɑ́ ce nsɛi, bii í nɔ í jɛ ɑ́ kpɛ mɔi. Ku mɑɑ̀ jɛ bɑɑ ɑwɔ ɑkɑ̃, ɑmmɑ hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ de itĩ si idem nnyiu ihɛ̃ fei. Ǹ bi iŋɛ mɔ i yɛ bɛi ɑmu ɑmmɑ ku mɑɑ̀ jɛ ɑ dɑ nŋɛ si kpɛnkpɛm bɛi ɑ̀ dɑɑm siu ihɛ̃.

30 Iyi Pɔlu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi ɑmɑnluu do ilu ilɛu do Berenisi do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bi tu ŋɑu fei ɑ̀ dede 31 ɑ̀ fitɑ hɑi inɔ ileu. Iyi ɑ̀ wɑɑ fitɑ ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, inɛɛu bɛ kù ce dɑɑ kɑ̃mɑ iyi í to ɑ muu piisɔ̃ɔ hee mɑ́ jɛ ɑ kpɑɑ. 32 Ŋɔi Aɡiripɑ í sɔ̃ Fesitu í ni, bii mɔkɔu kù so kiitiu ku dɑɑ ilɑɑlu nlɑi Romu si ɑwɔ wo ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ jɔ̀ɔ.

27

À wɑɑ bɔò Pɔlu Romu

1 Wɑɑti iyi ɑ̀ dɑsi idɔ kɑ bɔ ilɛi Itɑli do ɑkɔi inyi ŋɔi ɑ̀ so Pɔlu do inɛi piisɔ̃ɔ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ dɑɑ inɛ nɡboi sooɡe ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Juliu si ɑwɔ. Nŋu mɔ wɑ jɛ inɛ nɡbo si inɔ wuɑi sooɡei Romu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe ti ilɑɑlu Oɡusitu. 2 À lɔ ɑkɔi inyii Adɑmiti ɡɔ iyi wɑ bɔ ikpɑ ilɛi Azii, nɔ ɑ̀ nɛ. Nɔ inɛi Mɑsedɔni ɡɔ iyi í nɑɑ hɑi Tɛsɑlonikɑ í wɑ inɔ nwɑ ɑ̀ yɑ kpoo Aritɑɑki. 3 Iju kumɑ́ɛ nɔ ɑ̀ to Sidɔ̃ɔ. Ŋɔi Zuliu í ceɑ Pɔlu jiidɑ í jɔ̀ í koo í yɛ kpɑɑsiɛ ŋɑ ku bɑ ɑ muɑɑ mii iyi í bi. 4 Iyi ɑ̀ nɛ hɑi bɛ ŋɔi fufu nlɑ ɡɔ wɑ ko ŋɑ wɑ, nŋui í jɔ̀ ɑ̀ too do icei ɡunɡum ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sipu. 5 Ŋɔi ɑ̀ kuɑ inyi dũdũu ikpɑ ilɛi Silisi do Pɑnfili nɔ ɑ̀ to wɑ Mirɑ si ilɛi Lisi. 6 Ilu bɛi, inɛ nɡboi sooɡeu í yɛ ɑkɔi inyii Alesɑndiri ɡɔ iyi wɑ bɔ ikpɑ ilɛi Itɑli nɔ í dɑsi wɑ bɛ.

7 Iyi ɑ̀ nɛ, ɑjɔ nkpɔ nkpɔ kpɛlɛ kpɛlɛi ɑ̀ ce ɑ̀ wɑɑ koo do wɑhɑlɑ nlɑ nlɑ nɔ ɑ̀ to kɔkɔi ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sinidi. Si bɛi fufu nlɑu wɑ ɡɑnji wɑ wɑju ku bɔ, ɑ̀ yɑ̀ɑ ɑ̀ bɔ ikpɑ ɡunɡum ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Kɛrɛti. Iyi ɑ̀ wɑɑ koo, ɑ̀ tooi do ikpɑ icei ɡunɡum nɔu kɔkɔi ilɛi Sɑmɔneei domi fufuu kù lɑ do ikpɑ bɛ. 8 Nɔ ɑ̀ lɔ bɛ do kookɑɑi nlɑ nlɑ nɔ ɑ̀ to bi ku leekĩi ɑkɔi inyi iyi ɑ̀ yɑ kpe Ku Sĩɑ kɔkɔi Lɑsee.

9 Wɑɑti sisɔi ɑ̀ ce bɛ hee inɛ ŋɑ ɑ̀ dĩ ɑnu ɑ̀ tɑ̃, nɔ wɑju ku bɔ nwɑ í jɛ mbirisi nlɑ nlɑ domi wɑɑtiu í yɑ ɡɑɑbu do ɑkɔi inyi. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Pɔlu í sɔ̃ ŋɑ í ni, 10 iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, ǹ yɛ ilu ku bɔ nwɑu ɑ́ ɡɑɑbu, ɑ́ nɛ mbirisi do muse. Aso nwɑ ŋɑ do ɑkɔi inyiu tɑkɑɛ fei ɑ́ ce nfe, nɔ ɑwɑ tɑkɑ nwɑ kɑ ku. 11 Ammɑ inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu wɑ ɡbɔ idei woo mu ɑkɔu do inɛ iyi í nɛ ɑkɔu tɑkɑɛ í re ti Pɔlu. 12 Wee bi ku leekĩi ɑkɔi inyi ŋɑu kù sĩɑ ɑ leekĩ bɛ sukui kpɑɑ. Ŋɔi í jɔ̀ inɛ nkpɔ nŋɑ í dɑsi idɔ í ni kɑ mɔsi wɑju kɑ to Fenisi tenɡi bii bi ku leekĩi ɑkɔi inyii ɡunɡum ndii Kɛrɛtiu í wɑ. Bi ku leekĩi ɑkɔi inyiu do ikpɑ nunui ɑlɛ cinɡɑɑ do cinɡɑɑi wɑ cɔ. Bɛi ɑ̀ bi ɑ wɑ sukui fufuu.

Fufu nlɑ ɡɔ í dede si tenku

13 Ŋɔi fufu fɛrɛfɛrɛ ɡɔ í dede hɑi ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑi kpɑ̃ɑi inunu ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ tɑmɑɑ bɛi isɛɛnɛi ɑŋɑu ɑ́ cei si bɛi ɑŋɑ ɑ̀ bi. Ŋɔi ɑ̀ fɑ mii ku leekĩ ɑkɔu wɑ hɑi inɔ inyi ɑ̀ bɔ wɑju nɔ ɑ̀ wɑɑ too kɔkɔi ɡunɡum ndii Kɛrɛti. 14 Ammɑ iyi í ce sɑ̃ɑ fufu nlɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Erɑkilɔ̃ɔ í dede do ɡbuɡbɑ̃ hɑi ɡeetei ɡunɡum nɔu wɑ. 15 Ŋɔi í tɑle ɑkɔu wɑ hee ɑ̀ mɔnɡɔ ku jɔ̀ ɑkɔu ku nɛ dee dee nɔ ɑ̀ jɔ̀ɔɛ í nɛò wɑ bii í bi. 16 Nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ kɔkɔi ɡunɡum keeke ɡɔ bɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Kodɑ. Gunɡum nɔui í jɔ̀ fufuu í tiɑ. Do nŋu fei kɑ bɛi kɑ so ɑkɔi inyi keeke iyi í jɛ ti fɑɑbɑu kɑ dɑsi inɔ ɑkɔi inyi nlɑu ɑ̀ wɑhɑlɑ ntɔ ntɔ. 17 Iyi ɑ̀ dɑsi ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi woo ce icɛ si inɔi ɑkɔi inyi ŋɑu ɑ̀ dĩ ɑkɔi inyiu do ikũ ŋɑ. Nɔ ɑ̀ fũ ikũi ɑcɔɛ, nɔ ɑ̀ jɔ̀ fufuu í bɔò ŋɑ bii í bi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ce njo ɑ mɑɑ nɑ ɑ dɑsi sɑ̃ɑi Libi. 18 Iju kumɑ́ɛ si bɛi fufuu wɑ cɑ̃ wɑ do ɡbuɡbɑ̃ ŋɔi ɑ̀ lɔsi ɑsoi ɑkɔi inyiu ku wɑ̀ ku dɑsi inɔ inyi. 19 Iju kumɑ́ɛ mɑ́ ɑ̀ wɑsi nyɑui ɑkɔi inyiu tɑkɑɛ ku wɑ̀ ku sɔsi inɔ inyiu do ɑwɔi ɑwɑ tɑkɑ nwɑ. 20 Ajɔ nkpɔ nkpɔi ɑ̀ ce inunu kù fitɑ hee mɑ́ jɛ ɑndɑiyɑ ŋɑ nɔ fufu nlɑ ɡɔ wɑ ce, ɑ kù tɑmɑɑ mɑ ɑɑ kɑ fitɑ si.

21 Hɑi kukpɛ ɑ kù jɛ. Ŋɔi Pɔlu í dede í leekĩ si ɑnini nŋɑ í ni, iŋɛ fei, bii ì jɛ idem ŋɑ wo ɑ kɑɑ kɑ nɛ hɑi Kɛrɛti nɔ ɑ kɑɑ kɑ yɛ mbirisi do museu ihɛ̃. 22 Ammɑ nsɛi ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ, i jɔ̀ lɑɑkɑi nŋɛ ku sũ domi kɑ̃mɑ nŋɛ ɡɔ kɑɑ ce nfe bii kù jɛ ɑkɔi inyiu nŋu ɑkɑ̃. 23 Ǹ mɑ̀ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi ǹ jɛ tɛɛ, ǹ wɑ n ceɑɑ icɛu, ɑmɑlekɑɛ í nɑɑ sim idũ ɑnɑ 24 í ni, Pɔlu, mɑɑ̀ ce njo. Kù nɛ bɛi ɑɑ ce iyi i kù leekĩ si wɑjui ilɑɑlu nlɑi Romu. Nɔ wee, inɛ ŋɑ iyi iŋɛò ŋɑ ì wɑ inɔ ɑkɔu fei, Ilɑɑɔ̃ í yɔɔdɑ nŋɑi ɑ bɑɛ ku wɛɛ. 25 Nɑ nŋu, iŋɛ fei, i fũ ɑrɑ nŋɛ, domi ǹ wɑ n nɑɑnɛ idei Ilɑɑɔ̃u. Bɛi í sɔ̃m nɔu ɑ́ cei. 26 Ammɑ ɑkɔi inyiu ɑ́ cuku kɔkɔi ɡunɡum ɡɔ ku lɛɡɛ.

27 Si idũi ɑjɔ mɑɑtɛ̃ɛsiɑɛ ŋɔi fufu nlɑ ɡɔ wɑ tɑle wɑ si ɑntɑi tenku bii ɑ̀ wɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Mediterɑneu. Ŋɔi zɑkɑi idũ lɑjɑu woo ce icɛi ɑkɔi inyi ŋɑu ɑ̀ tɑmɑɑ bɛi ɑ̀ mɑɑi ilɛi. 28 Ŋɔi ɑ̀ dɑsi mii ɡɔ inɔ inyi ɑ̀ wɑ̃ kujĩi isɑɛ nɔ ɑ̀ bɑ í to mɛɛtu kuntɑɑ do mɛɛje. Iyi í kɔ̃ɔsi keeke nɔ ɑ̀ sɔsi mɑ́ nɔ ɑ̀ bɑ í ce mɛɛtu kɔnfiɑ do mɛɛjɔ. 29 À wɑɑ ce njo ɑ mɑɑ nɑ ɑ ɡɑmɔ do kutɑ ŋɑ, nɑ ŋɔi í ce ɑ̀ sɔsi mii ku leekĩ ɑkɔi inyi ɑrɑ mɛɛ do ɑnyii ɑkɔu ku bɑ ku leekĩɛ nɔ ɑ̀ wɑɑ deɡbe iju ku mɑ́ ńyɑ. 30 Ŋɔi woo ce icɛi ɑkɔ ŋɑu ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɛ bɛi ɑɑ ce ɑ sɑ do ile. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ kitɑ ɑkɔi inyi keeke iyi í jɛ ti fɑɑbɑu si inyiu ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ tɑmɑɑ bɛi ɑ̀ wɑɑ bɔ ku dĩ mii ku leekĩ ɑkɔu si wɑjuɛi. 31 Ammɑ Pɔlu í sɔ̃ sooɡe ŋɑu do inɛ nɡbo nŋɑ í ni, bii inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ kù bubɑ sɛ̃ɛ iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i kɑɑ bɑ fɑɑbɑ ŋɑ. 32 Ŋɔi sooɡe ŋɑu ɑ̀ bu ikũi ɑkɔ keekeu nɔ ɑ̀ jɔ̀ í mile si inyiu.

33 Si bɛi ɑ̀ wɑɑ deɡbe iju kumɑ́u ŋɔi Pɔlu í tɔɔ ɑŋɑ fei ɑ jɛ. Í ni, ɑjɔ mɑɑtɛ̃ɛ wɑi ihɛ̃ ì wɑɑ dɛ kpɑ̃ɑi fɑɑbɑ ŋɑ i kù nɔ i kù jɛ nɡɔɡɔ ŋɑ. 34 Ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ i jɛ nɑ fɑɑbɑ nŋɛ. Ntɔ ntɔ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, bɑɑ ntoi irii inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ kɑɑ dɑ ku nyɔ. 35 Iyi Pɔlu í fɔ bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi í so pɛ̃ɛ í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ si wɑjui ɑŋɑ fei nɔ í bububuɛ í lɔsi ku jɛ. 36 Ŋɔi ɑŋɑ fei ɑ̀ fũ ɑrɑ nŋɑ ɑ̀ wɑsi ku jɛ. 37 Awɑ iyi ɑ̀ wɑ si inɔi ɑkɔi inyiu ɑ̀ wɛɛi ɑmɑnɛ cĩɔ minji do kitɑò fɛɛwɑ do mɛɛfɑ. 38 Iyi ɑŋɑ fei ɑ̀ jɛ ɑ̀ yo ŋɔi ɑ̀ wɑ iyɑfũ nŋɑu ɑ̀ sɔsi inɔ inyiu ku bɑ ɑkɔu ku fɛrɛ.

Akɔi inyiu í lɛɡɛ

39 Iyi iju í mɑ́ ŋɔi ɑ̀ nyɔ. Woo ce icɛ si ɑkɔi inyi ŋɑu ɑ kù mɑ̀ inyɑu, ɑmmɑ ɑ̀ yɛ wɑɑwɑɑ ɡɔ í nɛ sɑ̃ɑ, nɔ ɑ̀ dɑsi idɔ ɑ bɔò ɑkɔu bɛ bii ɑɑ yɔkɔ. 40 Ŋɔi ɑ̀ bu ikũ ku leekĩ ɑkɔu ɑ̀ jɔ̀ í mile. Si wɑɑti ɑkɑ̃u nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ fũ ikũ iyi ɑ̀ yɑ dĩò fɑlɑfili ŋɑu. Nɔ ɑ̀ dede ɑcɔu lele ikpɑ wɑjui ɑkɔu ku bɑ fufu ku tɑleɛ ikpɑ wɑɑwɑɑu. 41 Ammɑ ɑ̀ kɑ̃si ɡeetei sɑ̃ɑ ɡɔ do ɡbuɡbɑ̃ nɔ ɑ̀ mɔnɡɔ ku lɔ. Nɔ wɑjui ɑkɔu í ɡũ ilɛ si sɑ̃ɑ ɑ̀ mɔnɡɔ ku wuɛ, nɔ kucɑ̃i inyi nlɑu í tɑle fitii ɑkɔi inyiu do ɡbuɡbɑ̃ í lɛɡɛɛ.

42 Ŋɔi sooɡe ŋɑu ɑ̀ dɑsi idɔ ɑŋɑ ɑ kpɑ inɛi piisɔ̃ɔ ŋɑu fei ku bɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ wɑ̀ ɑ sɑ. 43 Ammɑ inɛ nɡboi sooɡe ŋɑu í bi ku fɑɑbɑ Pɔlu. Nɑ ŋɔi í ce í ɡɑnji ŋɑ. Í ni inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ ɑ̀wɑ̀ ɑ cuɑ ɑ kuɑ ice. 44 Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑ ɡũ kpɑtɑkui ɑkɔu wɑlɑkɔ kpɑlɔɛ ŋɑu ɑ kuɑò ice. Bɛɛbɛi inɛ ŋɑu fei ɑ̀ kuɑò ice bɑɑni.

28

Pɔlu í wɑ Mɑlitu

1 Iyi ɑwɑ fei ɑ̀ to ɡunɡum bɛ bɑɑni ɑ̀ mɑ̀ iyi inyɑu Mɑlitui ɑ̀ yɑ kpoo. 2 Inɛi Mɑlitu ŋɑu ɑ̀ mu wɑ do kubi jiidɑ. À ko nwɑ inɑ nlɑ nlɑ ɑwɑ fei ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ nyiɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ijĩ wɑ rɔ nɔ tũtũ wɑ ce. 3 Ŋɔi Pɔlu í so jĩi kɑmbo í dɑsi inɑ. Asee njo wukuku ɡɔ í wɑ si bɛ. Iyi í ɡbɔ inyɑ ɡbɑ̃ɑ ŋɔi í fitɑ í wenwee si ɑwɔɛ. 4 Iyi inɛi ilu ŋɑu ɑ̀ yɛ njou si ɑwɔi Pɔlu ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ njɛ ɑ̀ wɑɑ ni, kɑm kɑm mɔkɔu ihɛ̃ woo kpɑ inɛi. Bɑɑ do iyi í fitɑ hɑi si wɑhɑlɑi inyiu ihɛ̃ fei, iwɛ̃ ŋɑ ɑɑ kiitiɛ nɔ ɑ kɑɑ jɔ̀ ku wɛɛ. 5 Ammɑ Pɔlu í ɡbuɡbɑ̃ njou si inɑ kù nɔ kù ɡbɔ ɑrɑ kuro kɑ̃mɑ. 6 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ cɔɔ mɑ̀ ɑrɑɛ ɑ́ nɑ ku wu wɑlɑkɔ mɑ̀ ɑ́ nɑ ku ku. Ammɑ ɑ̀ kpɛ bɛ nɔ nkɑ̃mɑ kù ce nɔ ɑ̀ kpɑɑsi ide ɑ̀ ni inɛɛu ihɛ̃ iwɛ̃ nlɑ nlɑ ɡɔi.

7 Wee kɔkɔi inyɑu kpɑsɛ̃i mɔkɔ ɡɔ í wɑ bɛ, mɔkɔui í jɛ ilɑɑlui ɡunɡum nɔu, ɑ̀ yɑ kpoo Pubilusi. Í ɡbɑ wɑi jiidɑ jiidɑ ɑ̀ ce ɑjɔ mɛɛtɑ si kpɑsɛ̃ɛ. 8 Wee bɑɑɛ kù wɑɑ nɛ bɑɑni, wɑ ce ɑrɑ ɡbɑ̃ɑ do bɑmbɑnnu. Ŋɔi Pɔlu í bɔ ile bii wɑ sũu í koo í ceɑɑ kutɔɔ í le siɛ ɑwɔ nɔ í bɑ iri. 9 Si ɑnyii nŋu, ɑ̀ nɑɑò bɔ̃ɔ mmu ɡɔ ŋɑ wɑ mɑ́ nɔ ɑ̀ bɑ iri. 10 Ŋɔi inɛ ŋɑu ɑ̀ jirimɑ wɑ ntɔ ntɔ. Iyi ɑwɑɑti í to ɑ̀ wɑɑ bi kɑ nɛ ŋɔi ɑndi bukɑɑtɑi mii iyi ɑ̀ bi fei inɛ ŋɑu ɑ̀ mu nwɑ.

Pɔlu í to Romu

11 Cukpɑ mɛɛtɑi ɑ̀ ce bɛ ɑ̀ bɛi ɑ̀ lɔ ɑkɔi inyii Alesɑndiri ɡɔ ɑ̀ nɛ. Nŋu mɔ ɡunɡum bɛi í leekĩ sukui kpɑɑu. Akɔu í nɛ nyindɑi iwɛ̃ Sikɑ ŋɑ *. 12 Nɔ ɑ̀ to ilu ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Sirɑkusi nɔ ɑ̀ sũ bɛ idũ mɛɛtɑ. 13 Si ɑnyiɛ ŋɔi ɑ̀ dede hɑi bɛ mɑ́ ɑ̀ bɔ Rezio. Iju kumɑ́ɛ nɔ fufu ɡɔ í dede wɑ hɑi ikpɑ ɑwɔ cɑnɡɑi kpɑ̃ɑi inunu wɑ tɑle wɑ í jɔ̀ ɑ̀ to Puzɔli si ɑjɔ minjisiɑɛ. 14 Ŋɔi ɑ̀ yɛ kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɡɔ ŋɑ bɛ nɔ ɑ̀ ni kɑ ce ɑzumɑ ɑkɑ̃ bi ti ɑŋɑ. Bɛɛbɛi isɛɛnɛ nwɑu í ce ɑ̀ bɛi ɑ̀ toò Romu. 15 Ŋɔi kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Romuu ɑ̀ ɡbɔ bɑɑu nwɑ nɔ ɑ̀ nɑɑ kuko nwɑ hee kɔkɔi ɑjɑi Apiusi. Nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ kò wɑ bi ku sɔi inɛ njoo ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Ile Mɛɛtɑ. Iyi Pɔlu í yɛ ŋɑ ŋɔi lɑɑkɑɛ í sũ í wɑsi Ilɑɑɔ̃ ku sɑɑbu. 16 Iyi ɑ̀ to Romu ŋɔi ɑ̀ jɔ̀ Pɔlu í nɛ ileɛ ikɑ̃. Nɔ sooɡe ɡɔ í yɑ mɑɑ deɡbeɛ.

Pɔlu í ce wɑɑzo Romu

17 Iyi í ce zɑkɑi ɑjɔ mɛɛtɑ ŋɔi Pɔlu í kpe inɛ nɡboi Zuifui Romu ŋɑu. Iyi ɑ̀ tɔtɔɔ ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi í ni, iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu ɑ̀ mum ɑ̀ koo ɑ̀ nɑ inɛi Romu ŋɑ n kù bɛi n kù rɑrɑɑ zɑmɑɑu si nkɑ̃mɑ, n kù nɔ n kù kɔsi dedembɑi bɑlɑ nwɑ ŋɑ. 18 Inɛi Romu ŋɑu ɑ̀ cɔ yɑɑsei ideu nɔ ɑ̀ bi ɑ jɔ̀m domi ɑ kù yɛ sim kurɑrɑ kɑ̃mɑ iyi í to ɑ kpɑm. 19 Ammɑ Zuifu ŋɑu ɑ kù jɛ ideu ŋɔi í ce ǹ so kiitiu ǹ dɑɑ ilɑɑlu nlɑi Romu si ɑwɔ, bɑɑ do iyi n kù bi n yɛ tɑɑlei inɛi dimim ŋɑ. 20 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ tɔtɔɔ ŋɛ n sɔ̃ ŋɛ do yɑɑseɛ. Inɛ ŋɑ ɑ̀ dɑɑm si kpɛnkpɛm nii nɑ inɛ iyi inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛu. 21 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃ɔ ɑ̀ ni, ɑ kù yɛ tiɑ kɑ̃mɑ iyi ɑ̀ ce wɑ hɑi ilɛi Zudee nɑ irii ideɛ, ɑ kù nɔ ɑ kù yɛ inɛ kɑ̃mɑ iyi í nɑɑò ide lɑɑlɔ wɑ hɑi bɛ nɑ iriɛ. 22 Ammɑ ɑwɑ tɑkɑ nwɑ ɑ̀ bi kɑ ɡbɔ iyi í wɑ idɔɛ, domi ɑ̀ mɑ̀ bii feii ɑ̀ yɑ mɑɑ fɔ lɑɑlɔi kpɑ̃ɑ iyi ì wɑɑ toou.

23 Nɔ ɑ̀ jilɛ ɑjɔ iyi ɑɑ nyi wɑ bi tɛɛ mɑ́. Iyi ɑjɔu í to inɛ nkpɔi í nɑɑ ile bii í wɑu. Ŋɔi í kɔ nŋɑ si cio hɑi dɑɑkɔ hee ɑlɛ í koo í lɛò. Wɑ sisi nŋɑ yɑɑsei bommɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ wɑ kɔ nŋɑ si idei Jesu hɑi si woodɑi Moizi do si tiɑi wɑlii ŋɑu ku bɑ ɑ jɛsi. 24 Ŋɔi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ jɛ ideu, ɑmmɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ kù jɛsi. 25 Si bɛi ɑ kù ɡbɔsi njɛ, ŋɔi ɑ̀ fitɑ hɑi bi Pɔlu. Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ nɛ ŋɔi Pɔlu í fɔ ide ɡɔ í ni, hɑi tɑko Hundei Ilɑɑɔ̃ í nɛ ntɔ wɑɑti iyi í jɔ̀ wɑlii Ezɑi í sɔ̃ bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ide ɡɔ. 26 Í ni,

Bɔ bi inɛ ŋɑu bɛ i sɔ̃ ŋɑ i ni,

Aɑ yɑ de itĩ do lɑɑkɑi ŋɑ ɑmmɑ i kɑɑ ɡbɔ yɑɑsei ide kɑ̃mɑ ŋɑ.

Aɑ yɑ cɔ ilu ŋɑ jiidɑ jiidɑ ɑmmɑ i kɑɑ yɛ ŋɑ.

27 Ntɔ ntɔ, idɔi inɛ ŋɑu kù nɛ biti.

À dĩ itĩ nŋɑ

Ku bɑ ɑ mɑɑ̀ ɡbɔ ide.

Nɔ ɑ̀ bii iju nŋɑ

Ku bɑ ɑ mɑɑ̀ yɛ ilu.

Bɛɛbɛi ɑ̀ ce ku bɑ idɔ nŋɑ ku mɑɑ̀ mɑ̀ nɡɔɡɔ

Nɔ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ sindɑ wɑ bi tom n jɔ̀ ɑ bɑ iri.

28 Ŋɔi Pɔlu í sɔ̃ ŋɑ mɑ́ í ni, nɑ nŋu, i mɑ̀ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ idei fɑɑbɑɛ í bɔ bi dimi mmu ŋɑ. Aŋɑi ɑɑ ɡbɔɔ. [ 29 Iyi Pɔlu í fɔ ideu bɛɛbɛ í tɑ̃ ŋɔi Zuifu ŋɑu ɑ̀ dede ɑ̀ wɑɑ ce kɑkɔɔ ntɔ ntɔ ɑ̀ wɑɑ nɛò.]

30 Adɔ̃ minjii Pɔlu í ce si ile iyi í hɑyɑu. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɔ ku cɔɔ fei í bɑ ŋɑ fɑɑji ku ce do inɔ didɔ̃. 31 Wɑ wɑɑzo idei bommɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ wɑ kɔ nŋɑ si idei Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi do wɔɔkɔ nɔ inɛ kɑ̃mɑ kù ɡɑnjiɛ.

* 7:46 ku mɑɑ ile, tenɡi bii tɔkui Zɑkɔbu ŋɑ ɑɑ yɑ ɡulɛɑɑ À kɔɔi si tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, ku mɑɑ ile, nŋu iyi í jɛ Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi Zɑkɔbu.

* 17:18 inɛi Epikuri ŋɑ ɑŋɑ ɑ̀ yɑ ni, inɔ didɔ̃i í re mii fei si kuwɛɛi ɑmɑnɛ.

† 17:18 inɛi Sitosi ŋɑ ɑŋɑ ɑ̀ yɑ ni, inɛ ku jɛsi mii iyi ɑ́ nɑɑ siɛ fei.

* 19:19 kpɛkɛlɛ dubu ciitɑ fiɑi tiɑ ŋɑu iyi ɑ̀ fɑ̃ɑ ɑ̀ yɔkɔ ku to fiɑ iyi ɑɑ sɑ̃ɑ woo ce icɛ zɑkɑi ɑdɔ̃ cijeò fɛɛwɑ si wɑɑti nŋɑ.

† 19:24 iwɛ̃ nŋɑ Aritemi iwɛ̃u ihɛ̃ inɑɑboi.

* 21:23 ɑ̀ ceɑ Ilɑɑɔ̃ kuwɑ̃ Si wɑɑti nŋɑ, bii inɛ í ceɑ Ilɑɑɔ̃ kuwɑ̃, kù nɛ kpɑ̃ɑi ku wɑ iriɛ. Ammɑ bii kuwɑ̃u í kɔ̃, wɑɑti nŋu ɑ́ wɑ iriɛi, nɔ ku ce kuwee ŋɑ.

* 23:3 ɑwɔ idĩ fũfũ bi Zuifu ŋɑ ɑrɑbui. Bi tu ŋɑ inɔ ilei ɑ̀ yɑ si inɛ ŋɑ nɔ ɑ̀ yɑ teese ɑnyii ileui jiidɑ. Ammɑ inɔ ileu tɑkɑɛ konkombii í yɑ mɑɑ nu. Bii ɑ̀ niɑ inɛ idĩ fũfũ í yɛ bɛi ilu muɑfitii ɑ̀ wɑɑ kpoo.

* 28:11 iwɛ̃ Sikɑ ŋɑ Iwɛ̃ Sikɑ ŋɑui ɑ̀ yɑ kpe Kɑsitɔɔ do Polusi. Nyindɑ nŋɑi ilu ɑkɔi inyi ŋɑu ɑ̀ mɑsi ɑkɔ nŋɑu ku bɑ ku jɛ woo deɡbe nŋɑ.

Romu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tiɑ iyi Pɔlu í ceɑ inɛi Romu ŋɑ

1

Í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amui Pɔlu woo ce icɛi Jesu Kirisi, ɑmu iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe n nɑ n jɛ woo bɛ nɔ í nyɑm ikɑ̃ n wɑɑzoò lɑɑbɑɑu jiidɑɛ.

2 Lɑɑbɑɑu jiidɑui Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ò wɑ wo. Nɔ kuwɑ̃ iyi í ceui í jɔ̀ wɑliiɛ ŋɑ ɑ̀ kɔ si kukɔi ideɛ. 3 Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑi wɑ fɑ̃ɑ, nŋu iyi í jɛ Amɑi Ilɑɑɔ̃u. À búui bɛi ɑmɑnɛ si dimii Dɑvidi ɑmɑnlu nlɑu, 4 ɑmmɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ í nyisi do ɡbuɡbɑ̃ iyi ntɔi Amɑi Ilɑɑɔ̃i si wɑɑti iyi í dedeɛ hɑi si bɑlɛ. 5 Jesuu nŋui í muum didɔ̃ ǹ jɛò woo bɛ ku bɑ n nɑɑò inɛ ŋɑ wɑ hɑi si dimi fei bi tɛɛ nɑ iriɛ ku bɑ ɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ nɔ ɑ jirimɑɛ. 6-7 Iŋɛ inɛi Romu ŋɑu, ì wɑ si inɔ nŋɑ ŋɑ, iŋɛ iyi Jesu Kirisi í kpe.

Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n kɔɑ iŋɛ fei tiɑu ihɛ̃ wɑ, iŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í nɛ kubi nŋɛ nɔ í kpe ŋɛ i nɑ i jɛ titi nŋu ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ɑ mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Pɔlu wɑ bi ku bɔ Romu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ku kɑɑko

8 Sinte titɑ̃ ǹ wɑ n sɑɑbu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛm do sɑɑbui Jesu Kirisi nɑ irii iŋɛ fei, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ fɔ idei nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ si ɑndunyɑ fei. 9 Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi ǹ wɑ n ceɑ icɛ do idɔm fei ǹ wɑ n sisiò lɑɑbɑɑu jiidɑi Amɑɛ, í mɑ̀ iyi ǹ wɑ n ye ɡiɡi nŋɛ wɑɑti kɑ̃mɑ fei 10 si kutɔɔm. Ǹ yɑ n mɑɑ n tɔɔ Ilɑɑɔ̃ bii í bi ku muum kpɑ̃ɑ bɛbɛi n nɑɑ bi tu ŋɛ, 11-12 domi ǹ dɑsi idɔ jiidɑ jiidɑ n nɑɑ n yɛ ŋɛ ku bɑ i bɑ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ do sɑɑbum, wɑɑtɔ kɑ bɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑjɔ si nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ ɑwɑɛ ŋɑ wɑɑti iyi ɑn nɑɑ n wɑ bi tu ŋɛ. Gbuɡbɑ̃u ɑmuɑi Hundei Ilɑɑɔ̃i.

13 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi tuubɑ nkpɔ nkpɔi ǹ yɑ n ce sɔɔlui ku nɑɑ bi tu ŋɛ, ɑmmɑ hee nsɛi n kù bɑ fɑyɑɛ. Ǹ bi icɛm ku nɛ iso si ɑnini nŋɛ, bɛi í nɛ bi dimi mmu ɡɔ ŋɑ mɔ. 14 Ǹ wɑ n mu ɡbesei n wɑɑzoɑ inɛ fei hɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ fũ iju hee do ilu iju dũdũ ŋɑ, bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ kumɑ̀ hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ kumɑ̀. 15 Ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n bi n sisiɑ iŋɛ inɛi Romu ŋɑu mɔ lɑɑbɑɑu jiidɑu ntɔ ntɔ.

Gbuɡbɑ̃i lɑɑbɑɑu jiidɑ

16 N kɑɑ n ce ɑnyɔi lɑɑbɑɑu jiidɑu, domi í jɛ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃i iyi wɑ fɑɑbɑ inɛ iyi í dɑsi Jesu nɑɑnɛ fei, hɑi Zuifu ŋɑ hee ku koo si dimi mmu ŋɑ. 17 Lɑɑbɑɑu jiidɑu wɑ nyisi iyi Ilɑɑɔ̃ í yɑ jɔ̀ inɛ ku jɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋu ɑkɑ̃, si bɛi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, inɛ iyi í jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiu ɑ́ bɑ kuwɛɛ.

Tɑɑlei inɛ ŋɑ

18 Do ntɔi, Ilɑɑɔ̃ wɑ nyisi idɔɔkɔ̃ɛ wɑ hɑi lele si ɡɑ̃mɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce lɑɑlɔ fei nɔ ɑ kù mɑ̀ bɛɛrɛɛ. Si lɑɑlɔ ku ce nŋɑu ɑ kù jɔ̀ ntɔ kù wɑɑ ce icɛ. 19 Ilɑɑɔ̃ wɑ ce idɔɔkɔ̃ domi mii iyi í jɔ ɑmɑnɛ kú mɑ̀ siɛ kù mɑnji nŋɑ. Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ í nyisi ŋɑ mɑm mɑm. 20 Do ntɔ, ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ yɔɔ do iju, ɑmmɑ hɑi wɑɑti iyi í tɑkɑ ɑndunyɑ í nyisi ɑrɑɛ iyi nŋui í jɛ Ilɑɑɔ̃, nɔ í nyisi ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛ kɔɔɛ si mii ŋɑ iyi í tɑkɑ. Nɑ nŋu, ɑ kù nɛ iyi ɑɑ fɔ. 21 À mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ ɑmmɑ ɑ kù wɑɑ sɑɑluɛ hee ɑ bɛi ɑ sɑɑbuɛ si bɛi í jɔ. Iri nŋɑ í nɑ í ku, nɔ idɔ hɑi nɛ bisi nŋɑ í dɑ́si ilu kuku nlɑ nlɑ. 22 À wɑɑ tɑmɑɑ ɑŋɑ ɑ̀ nɛ bisi ɑmmɑ nnyɛi ɑ̀ nɑ ɑ̀ ce. 23 Í sĩɑi wo ɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ilu ɑmboe, nŋu iyi kɑɑ ku ɑjɔ kɑ̃mɑ. Ammɑ wee ɑ̀ sindɑ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ iwɛ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ ɑmɑnɛ iyi ɑ́ ku. Iwɛ̃ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ jɔ yɛi ŋɑ, do iŋɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ do iyi ɑ̀ wɑɑ cɑ̃ ilɛ.

24 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í fũsi ŋɑ ɑwɔ ku bɑ ɑ hɑnyɑ ɑ ce dɑɑ sɑ̃mi ɑŋɑ duusɔ̃ɔ si bɛi idɔ nŋɑ í bi. Dɑɑ sɑ̃miu ɑ́ jɔ̀ ɑ cɑ̃ ɑnyi. 25 Inɛ ŋɑu ɑ̀ kpɑɑsi ntɔi Ilɑɑɔ̃ do ibo. Mii ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ ŋɑi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ɑ̀ wɑɑ ce nŋɑ icɛ, kù jɛ Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ. Ilɑɑɔ̃i ɑ̀ nɛ kɑ mɑɑ sɑɑbu hee do ɑjɔ fei. Ami.

26 Ŋɔi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í fũsi ŋɑ ɑwɔ nɔ ɑ̀ dɑsi kɔdɛɛ iyi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ cɑ̃ ɑnyi. Inɑɑbo nŋɑ ŋɑ ɑ ci yɑ jɛ bɑɑ inɛmɔkɔ ku sũò ŋɑ mɑ́, bii ku jɛ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ. 27 Bɛɛbɛ mɔi inɛmɔkɔ ŋɑu mɔ ɑ ci yɑ sũò bɑɑ inɑɑbo ŋɑu mɑ́, ɑmmɑ kubi hɑi nɛ yɑɑsei ɑŋɑ duusɔ̃ɔ í lɑ hee í cɑɑ. À wɑɑ ce idei iju hɑi nɛ ɑnyɔ inɛmɔkɔ do inɛmɔkɔ, nɔ ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ wɑɑ ɡbɑ ijuukpɑ̃ iyi í to zɑkɑi kurɑrɑ nŋɑ.

28 Si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù bi Ilɑɑɔ̃ ku mɑ̀ ŋɔi í jɔ̀ í dɑsi ŋɑ lɑsɑbu lɑɑlɔ ɑ ceò mii iyi kù jɔ ɑmɑnɛ ku ce. 29 Nɔ lɑɑlɔ fei í wɛɛ nŋɑ, hɑi inɔ ku kɑ̃ do kɔdɛɛ do njɛ ku cé do iɡu do inɛ ku kpɑ do ijɑ do ibo do bisi lɑɑlɔ, hee do irii njɛ ku sɔ. 30 À yɑ mɑɑ fɔ lɑɑlɔi njɛ, ɑ̀ cé Ilɑɑɔ̃, ɑ̀ yɑ yɛ ɑrɑ nŋɑ, ɑ̀ jɛ ilu fɑɑu ŋɑ, ɑ̀ yɑ tɔɔ fufu, ɑ̀ nɛ bisii lɑɑlɔ ku ce, ɑ kù wɑɑ sɑɑlu iyeò bɑɑ nŋɑ ŋɑ. 31 A kù nɛ bisi, ɑ kù nɛ nɑɑnɛ, ɑ kù bi njɛ, ɑ kù nɛ ɑrɑɑrei njɛ. 32 À mɑ̀ woodɑi Ilɑɑɔ̃ iyi wɑ fɔ í ni, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce dimii mii bɛɛbɛ ŋɑ, ikui í jɛ kɔkɔɔ nŋɑ. Do nŋu fei ɑ̀ yɑ coo, nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ sɑɑbu woo ce dimiɛ ŋɑ mɑ́.

2

Kiitii Ilɑɑɔ̃

1 Nɑ nŋu, ɑwɔ iyi ì wɑɑ yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ, bɑɑ bii yooi ì jɛ, i kù nɛ iyi ɑɑ fɔ, domi wɑɑti iyi ì wɑɑ yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ nɔ ɑwɔ tɑkɑɛ ì wɑɑ ce mii lɑɑlɔ ŋɑu bɛ, ɑwɔ tɑkɑɛ ì wɑɑ so tɑɑlei. 2 Do ntɔ, ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í nɛ ntɔ bii wɑ yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce dimi bɛɛbɛ. 3 Debɛi, ì wɑɑ tɑmɑɑ mɑ̀ ɑwɔ ɑɑ fitɑ si kiitii Ilɑɑɔ̃i, ɑwɔ iyi ì wɑɑ yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ, nɔ ɑwɔ mɔ ì wɑɑ ce dimi bɛɛbɛ mɑ́? 4 Mɑ̀ ì dondɑ kulɑi jiidɑ ku jɛɛ do temuɑɛ do suuru ku nɛɛi? I kù mɑ̀ iyi jiidɑ ku jɛi Ilɑɑɔ̃ í mɔsi wɑ koo si ɡɑ̃mɛɛ ku bɑ i kpɑɑsi kuwɛɛɛ? 5 Ammɑ si nɑ iyi í jɔ̀ idɔɛ í le nɔ i kù jɛsi i kpɑɑsi, ì wɑɑ fɑɑ ɑrɑɛ idɔɔkɔ̃ iyi í lɑ í rei si ɑjɔ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti inɛ ŋɑ dee dee nɔ inɛ fei ɑ́ yɔɔ. 6 Ajɔ nŋu bɛ ɑ́ sɑ̃ɑ inɛ fei si bɛi kuceɛ í to. 7 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ temuɑ ɑ̀ wɑɑ ce jiidɑ ɑ̀ wɑɑ dɛdɛò ɑmboe do bɛɛrɛ, nɔ ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑŋɑ ɑ mɑɑ̀ ce nfe, ɑŋɑi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ muɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃u. 8 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔsiɛ nɔ ɑ kù wɑɑ ceò ntɔ icɛ í ɡbe lɑɑlɔ, ɑŋɑi ɑɑ yɛ idɔɔkɔ̃ nlɑɛ. 9 Inɛ iyi wɑ ce lɑɑlɔ fei ɑ́ yɛ wɑhɑlɑ do ijuukpɑ̃, hɑi Zuifu ŋɑ hee ku koo si dimi mmu ŋɑ. 10 Inɛ mɔ iyi wɑ ce jiidɑ ɑ́ bɑ ɑmboe do bɛɛrɛ do lɑɑkɑi ku sũ, hɑi Zuifu ŋɑ hee ku koo si dimi mmu ŋɑ. 11 Bɛɛbɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce domi bi tɛɛ inɛ ɡɔ kù re inɛ ɡɔ.

12 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce dulum hɑi mɑ̀ woodɑ, si woodɑ hɑi mɑ̀ nŋɑi ɑɑ ce nfe. Ammɑ inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ mɑ̀ woodɑ nɔ ɑ̀ wɑɑ ce dulum, woodɑui ɑ́ kiiti ŋɑ, 13 domi kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ idei woodɑu ɑŋɑi ɑ̀ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃, í ɡbe inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce iyi wɑ fɔ. 14 Wɑɑti iyi dimi mmu ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ woodɑ, ɑ̀ wɑɑ ce mii iyi wɑ fɔ do idɔɔbi nŋɑ, iyi bɛ wɑ nyisi iyi woodɑu í wɑ si idɔ nŋɑ. 15 Dɑɑ nŋɑ wɑ nyisi iyi ɑ̀ kɔ woodɑu si idɔ nŋɑ. Idɔ nŋɑ wɑ jɛ sɛɛdɑɛ, nɔ lɑsɑbu nŋɑ í yɑ yɛ tɑɑle nŋɑ wɑlɑkɔ ku nɑ ŋɑ ntɔ. 16 Ajɔi kiitii Ilɑɑɔ̃ si bii Jesu Kirisi ɑ́ kiiti inɛ ŋɑ bɛɛbɛi mii ŋɑu bɛ fei ɑ́ ce. Á kiiti inɛ ŋɑ nɑ icɛ iyi ɑ̀ wɑɑ ce si ɑsii fei si bɛi lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi ǹ wɑ n sisi nŋɛu wɑ fɔ.

Zuifu ŋɑ do woodɑ

17 Awɔ Zuifu, ì wɑɑ cɔ ɑrɑɛ Zuifu, ì wɑɑ nɑɑnɛ woodɑ, ì wɑɑ tɔɔ fufu ì ni ɑwɔ ì jɛ inɛi Ilɑɑɔ̃. 18 Ì mɑ̀ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í bi i ce, nɔ woodɑ í kɔɛ si i ce mii iyi í sĩɑ. 19 Ì wɑɑ tɑmɑɑ iyi ɑɑ yɔkɔ i cuɑɑ fɛɛju ŋɑ nɔ i jɛ inyɑ kumɑ́i inɛi ilu kuku ŋɑ. 20 Ì wɑɑ tɑmɑɑ mɑ̀ ɑɑ yɔkɔ i muɑ nnyɛi ŋɑ bisi, nɔ i kɔ hɑi mɑ̀ ŋɑ si cio, domi ì mɑ̀ iyi icui kumɑ̀ do ntɔu si woodɑi í wɑ. 21 To, ɑwɔ iyi ì wɑɑ kɔ inɛ ɡɔ ŋɑ si cio, nɑ mii í ce i kɑɑ kɔ ɑrɑɛ. Awɔ iyi ì wɑɑ sɔ̃ inɛ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ ce ile, nɑ mii ì wɑɑ ce ile. 22 Awɔ iyi ì ni inɛ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ ce sɑkɑrɑ, nɑ mii í ce ì wɑɑ coo. Awɔ iyi ì cé iwɛ̃, nɑ mii í ce ì wɑɑ bɔ ilè ile bɛ. 23 Awɔ iyi ì wɑɑ tɔɔ fufu si nɑ iyi í jɔ̀ ì mɑ̀ woodɑ, nɑ mii í ce i kù wɑɑ jirimɑɛ ì jɔ̀ irii Ilɑɑɔ̃ wɑ bɛjɛ. 24 Nɑ irii iŋɛ Zuifu ŋɑi dimi mmu ŋɑ ɑ̀ bɑ ɑ̀ wɑɑ fɔò tɑɑlei Ilɑɑɔ̃, si bɛi kukɔi ideɛ wɑ fɔ.

25 Awɔ Zuifu, bii ì wɑɑ too woodɑ, bɑnɡoɛ í nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni jiidɑ, ɑmmɑ bii i kù wɑɑ jirimɑ woodɑu, bɑnɡoɛ í jɛ nɡbɛ. 26 Nɑ nŋu, dimi mmu iyi ɑ kù dɑsiɛ bɑnɡo nɔ wɑ too woodɑu, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ cɔɔ bɛi inɛ iyi ɑ̀ dɑsiɛ bɑnɡo? 27 Dimi mmu iyi wɑ too woodɑu, bɑɑ bii ɑ kù dɑsiɛ bɑnɡou ɑ́ yɛ tɑɑlei iŋɛ Zuifu ŋɑu, domi bɑɑ do iyi ì ce bɑnɡo nɔ ì mɑ̀ woodɑ iyi ɑ̀ kɔ nŋɛ i kù wɑɑ jirimɑɛ ŋɑ. 28 Inɛ iyi í jɛ Zuifu do ntɔ kù jɛ inɛ iyi í jɛ Zuifu si kuyɛi inɛ ŋɑ. Iyi í nɔ í jɛ bɑnɡou ntɔ ntɔ kù jɛ iyi ɑ̀ yɑ ce si ɑrɑ. 29 Ammɑ inɛ iyi í jɛ Zuifu ntɔ ntɔ, nŋui í jɛ Zuifu si idɔɛ. Iyi í nɔ í jɛ bɑnɡo do ntɔ nŋui í jɛ bɑnɡoi idɔ. Icɛi Hundei Ilɑɑɔ̃i, kù jɛ ti woodɑ. Zuifu dimi bɛɛbɛ, Ilɑɑɔ̃i ɑ́ sɑɑbuɛ, kù jɛ ɑmɑnɛ ŋɑ.

3

1 Debɛi, ɑrɑnfɑ̃ɑni yoomɑi Zuifu ku jɛ í nɛ. Ribɑ yoomɑi bɑnɡo ku ce í nɛ. 2 Ntɔ ntɔ ɑrɑnfɑ̃ɑniɛ í lɑ si mii fei. Sinte, Zuifu ŋɑi Ilɑɑɔ̃ í dɑɑ ideɛ si ɑwɔ. 3 Bii inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ kù dɑsi nɑɑnɛ, nɑɑnɛ hɑi dɑsi nŋɑu ɑ́ jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ mɔ kú jɛ hɑi nɛ nɑɑnɛi? 4 Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ. Bɑɑ bii inɛ fei í jɛ ilu ibo kɑ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɛ ntɔ. Si bɛi kukɔi ideɛ wɑ fɔ nɑ iriɛ í ni,

Amɑnɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ ɑ mɑ̀ iyi ì jɛ dee dee si ide kufɔɛ,

Nɔ ì yɑ fɔ ntɔ si kiitiɛ.

5-6 Ammɑ bii lɑɑlɔ ku ce nwɑ í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃i í jɛ dee dee, bɛirei ɑɑ kɑ ni. Aɑ kɑ yɛ tɑɑlei Ilɑɑɔ̃ bii wɑ kpɑ̃ wɑ iju? Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ. Ǹ wɑ n fɔ dei si bɛi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ dɔ̃. Bii Ilɑɑɔ̃ kù jɛ dee dee, debɛi bɛirei ɑ́ ce ku kiiti ɑndunyɑu.

7 Bii ibom í teese í jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ yɛ ntɔi Ilɑɑɔ̃, nɔ do yɑɑse bɛɛbɛ iriɛ wɑ bɑò ɑmboe, nɑ mii í ce ɑ́ mɑɑ yɛ tɑɑlem mɑ́ bɛi ilu dulum. 8 Nɑ mii í ce ɑ kɑɑ kɑ ni, kɑ ce lɑɑlɔ ku bɑ irii Ilɑɑɔ̃ ku nɛò bɛɛrɛ. Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni bɛɛbɛi ǹ wɑ n fɔ ku bɑ ɑ bɛjɛ irim. Inɛ dimiɛ ŋɑ ɑɑ nɔ ɑ yɛ ijuukpɑ̃ɛ si bɛi í jɔ.

Inɛ kɑ̃mɑ kù jɛ dee dee

9 Debɛi, ɑwɑ Zuifu ŋɑ mɔ ɑ̀ tiɑ inɛ ɡɔ ŋɑ mɛɛ. Aɑwo, bɑɑ keeke, domi ɑ̀ nyisi tɑ̃ iyi Zuifu ŋɑ do dimi mmu ŋɑ ɑŋɑ fei ɑ̀ wɑ si ɑwɔ ɡbuɡbɑ̃i dulum. 10 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

Inɛ kɑ̃mɑ kù jɛ dee dee, bɑɑ ɑkɑ̃.

11 Inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi í nɛ bisi.

Inɛ ɡɔ kù nɔ kù wɛɛ iyi wɑ dɛ Ilɑɑɔ̃.

12 Inɛ fei í nyɔi,

Inɛ fei í bɛjɛi.

Inɛ kɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi wɑ ce jiidɑ bɑɑ ɑkɑ̃.

13 Idei ɡɛlɛ nŋɑ í sɑ̃mi bɛi bɑlɛ foo,

Nɔ í nɛ ɑcĩ bɛi njo.

Do idei ɡɛlɛ nŋɑui ɑ̀ yɑ tɑkiò inɛ ŋɑ.

14 À nɛ inɔ kuro nɔ ikpei wɑ kɔ̃ si ɡɛlɛ nŋɑ.

15 Kutɛ ɡbɑ̃ɑ ku kpɑ inɛi ɑ̀ nɛ.

16 Bii ɑ̀ bɔ fei idei kukpɑ do inɔ kufɔi ɑ̀ yɑ jɔ̀ bɛ.

17 A kù mɑ̀ kpɑ̃ɑi lɑɑkɑi ku sũ.

18 A kù nɛ njoi Ilɑɑɔ̃.

19 Ammɑ ɑwɑ ɑ̀ mɑ̀ iyi mii iyi woodɑ wɑ fɔ fei, inɛ ŋɑ iyi woodɑu í kɑ̃i wɑ fɑ̃ɑ. Woodɑ í wɛɛi ku bɑ ɡɛlɛ kɑ̃mɑ ku mɑɑ̀ nɛ iyi ɑ́ fɔ, nɔ inɛ fei ku mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ yɛ tɑɑleɛ. 20 Ntɔ ntɔ inɛ kɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku jirimɑ woodɑ hee koo jɛò dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃. Woodɑ í wɛɛi ku bɑ ku jɔ̀ ɑmɑnɛ ku mɑ̀ iyi nŋu í jɛ ilu dulum.

Yɑɑse bɛi Ilɑɑɔ̃ í yɑ ce inɛ dee dee

21 Ammɑ nsɛi, Ilɑɑɔ̃ í nyisi wɑ yɑɑse bɛi nŋu í yɑ ce ɑmɑnɛ dee dee, kù jɛ do idei woodɑ. Woodɑi Moizi do wɑliii Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑ̀ jɛ sɛɛdɑɛ. 22 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Jesu Kirisi nɑɑnɛ fei, Ilɑɑɔ̃ í ce ŋɑ dee dee nɑ nɑɑnɛ iyi ɑ̀ dɑsiu. Inɛ ɡɔ kù jɛ ikɑ̃, 23 domi inɛ fei í ce dulum nɔ ɑ̀ kuɑ ɑmboei Ilɑɑɔ̃. 24 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í ce ŋɑ dee dee hɑi nɛ nɡɔɡɔ ku sɑ̃ nɑ didɔ̃ɛ do sɑɑbui Jesu Kirisi iyi í yɑ ŋɑ. 25 Nŋui Ilɑɑɔ̃ í jilɛ ku jɛ kuwee. Njɛɛ iyi í nikɑ̃ í kpɑ dulum dii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ. Ilɑɑɔ̃ í ce bɛɛbɛi ku nyisiò iyi nŋu í jɛ dee dee. Tɑko wo si suuruɛ í temuɑ do dulum dii ɑmɑnɛ ŋɑ, kù kpɑ̃ ŋɑ iju. 26 Ammɑ si dee dee ku jɛɛ wɑ nyisi wɑ si wɑɑtii nsɛiu ihɛ̃ iyi nŋu inɛ dee deei, nɔ nŋu wɑ ce inɛ ŋɑ dee dee nɑ nɑɑnɛ iyi ɑ̀ dɑsi Jesu.

27 Debɛi, ɑ̀ nɛ kpɑ̃ɑ iyi ɑɑ kɑ tɔɔ fufu mɑ́? Aɑwo, kɑɑ ce. Nɑ mii. Si nɑ iyi í jɔ̀ kù jɛ woodɑ ku jirimɑi ɑ̀ wɑɑ kɑ, bii kù jɛ nɑɑnɛ ku dɑsi. 28 À nɔ ɑ̀ yɛ iyi ɑmɑnɛ ɑ́ jɛ dee deei nɑ nɑɑnɛ iyi í dɑsi nŋu ɑkɑ̃, kù jɛ nɑ woodɑ ku jirimɑ. 29 Mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ í jɛ ti Zuifu ŋɑ ɑŋɑ ɑkɑ̃i? Kù jɛ ti dimi mmu ŋɑ mɑ́? Ntɔ ntɔ í jɛ ti dimi mmu ŋɑ mɔ, 30 domi Ilɑɑɔ̃ ɑkɑ̃i í wɛɛ. Nŋui ɑ́ ce inɛ ŋɑ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ, hɑi Zuifu ŋɑ hee do dimi mmu ŋɑ. 31 Si bɛɛbɛ ɑ̀ wɑɑ kpɑ woodɑ nɑ idei nɑɑnɛ ku dɑsiui? Aɑwo. À kɔ̃ɔsi ɡbuɡbɑ̃ɛ mɔm nii.

4

Yɑɑse iyi ɑ̀ yɛ si kuwɛɛi Aburɑhɑmu

1 Bɛirei ɑɑ kɑ fɔ nsɛi do idei Aburɑhɑmu bɑlɑ nwɑ. Mii í bɑ. 2 Bii Ilɑɑɔ̃ í ce Aburɑhɑmu ɑmɑnɛ dee dee nɑ icɛ iyi í ce, ɑ́ yɔkɔ ku tɔɔò fufu. Ammɑ kù nɛ si bii ɑ́ tɔɔò fufu si wɑjui Ilɑɑɔ̃, 3 domi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, Aburɑhɑmu í dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ nɔ nŋui í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í dooɛ si inɛ dee dee.

4 Nsɛi, inɛ iyi wɑ ce icɛ ɑ ci yɑ doo fiɑi lɑfɛ̃ɛ bɛi ɑmuɑ, ti njɛ ɑsɑiyɑɛi. 5 Ammɑ inɛ iyi í dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ, nɔ kù dɛ nŋu ku jɛ dee dee nɑ icɛɛ, Ilɑɑɔ̃ mɔ, nŋu iyi í yɑ ce ilu dulum ŋɑ dee dee, ɑ́ doo lɑfɛ̃ɛu ɑmɑnɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiɛ. 6 Bɛɛbɛi Dɑvidi mɔ wɑ fɔ idei inɔ didɔ̃i inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í doo ɑmɑnɛ dee dee iyi kù jɛ nɑ icɛɛ. 7 Í ni,

Ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í kpɑ idei kurɑrɑɛ,

Nɔ í bii dulum dɛɛ.

8 Ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ kù wɑɑ doo dulum dɛɛ.

9 Inɔ didɔ̃u, ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ce bɑnɡo ɑŋɑ ɑkɑ̃i? Kù jɛ ti inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ kù ce bɑnɡo? À tɑko ɑ̀ fɔɔ tɑ̃ wo ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ í doo Aburɑhɑmu ɑmɑnɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ iyi í dɑsiu. 10 Bɛirei í yɛ wɑɑti bɛɛbɛ. Í ce bɑnɡo bɑ. Mɑ̀ kù ce. Wɑɑti bɛɛbɛ kù ce bɑnɡo titɑ̃. Hɑi lɔ bɑnɡoi wɑ jɛ. 11 Si ɑnyiɛ í nɑ í ce bɑnɡo iyi wɑ jɛ nyindɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í coo inɛ dee dee. Í coo inɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiu wɑɑti iyi kù ce bɑnɡo. Bɛɛbɛ mɔi í nɑ í jɛ bɑlɑi hɑi ce bɑnɡo ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ fei ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku doo ɑŋɑ mɔ inɛ dee dee ŋɑ. 12 Nɔ wɑ jɛ bɑlɑi woo ce bɑnɡo ŋɑ mɔ, ɑŋɑ iyi kù jɛ bɑnɡo nŋu ɑkɑ̃i ɑ̀ ce, ɑmmɑ tuubɑi nɑɑnɛ ku dɑsi iyi bɑlɑ nwɑ Aburɑhɑmu í jɔ̀ si wɑɑti iyi kù ce bɑnɡo, nŋui ɑŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ too si.

Do nɑɑnɛ ku dɑsii ɑ̀ yɑ bɑò kuwɑ̃i Ilɑɑɔ̃

13 Ilɑɑɔ̃ í ceɑ Aburɑhɑmu do dimiɛ ŋɑ kuwɑ̃ iyi ɑŋɑi ɑɑ jɛ tubui ɑndunyɑu ihɛ̃ fei. Kù jɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í jirimɑ woodɑ, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiɛui. 14 Bii í jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑ woodɑ, ɑŋɑi ɑɑ nɛ mii ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce kuwɑ̃ɛu, nɑɑnɛ ku dɑsiu nɡbɛi, nɔ kuwɑ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceu mɔ í kpɑ iri mbɛ, 15 domi woodɑi wɑ nɑɑò idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ wɑ. Ammɑ bii woodɑ kù wɛɛ, idei woodɑ ku kuɑ mɔ kɑɑ wɛɛ.

16 Nɑ nŋu, kuwɑ̃u, ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛi ku bɑ ku jɛ ɑmuɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ nɑ didɔ̃ɛ nɔ ku jɛ ti dimii Aburɑhɑmu fei. Kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ woodɑ ɑŋɑ ɑkɑ̃, ɑmmɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ bɛi Aburɑhɑmu, nŋu iyi í jɛ bɑlɑi ɑwɑ fei. 17 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, nŋui ǹ ce bɑlɑi dimi nkpɔ. Nŋui í jɛ bɑlɑ nwɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃. Ilɑɑɔ̃i í dɑsi nɑɑnɛ, nŋu iyi í yɑ jĩ iku ŋɑ, nɔ do ide ku fɔɛi í tɑkɑ mii ŋɑ iyi ɑ kù wɛɛ wo. 18 Aburɑhɑmu í dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ nɔ wɑ cɔò kpɑ̃ɑ bɑɑ do iyi kù yɛ mii iyi wɑ deɡbeu titɑ̃. Nɑ nŋu, Ilɑɑɔ̃ í coo bɑlɑi dimi nkpɔ ŋɑ si bɛi í tɑko í fɔ í ni, dimiɛ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ kpɔ. 19 Wɑɑti nŋu í nɛ zɑkɑi ɑdɔ̃ cĩɔ. Í mɑ̀ iyi nŋu í ɡbo, nɔ Sɑrɑ ɑboɛu mɔ kɑɑ yɔkɔ ku bí ɑmɑ mɑ́, ɑmmɑ do nŋu fei nɑɑnɛ ku dɑsiɛ kù kɑye. 20 Kù fũsi nɑɑnɛ ku dɑsiɛ ɑwɔ, kù nɔ kù sikɑ si ide iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃u. Nɑɑnɛu í teese wɑ muɑɑ ɡbuɡbɑ̃ mɔm nii nɔ wɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, 21 domi í mɑ̀ kɑm kɑm, mii iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃u í nɛ ɡbuɡbɑ̃i ku coo. 22 Ŋɔi í jɔ̀ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiɛ Ilɑɑɔ̃ í dooɛ inɛ dee dee. 23 Ammɑ iyi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, ɑ̀ dooɛ inɛ dee dee, kù jɛ nɑ irii nŋu ɑkɑ̃i ɑ̀ kɔɔ. 24 À kɔɔi nɑ irii ɑwɑ mɔ iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ doo wɑ inɛ dee dee, ɑwɑ iyi ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ, nŋu iyi í jĩ Jesu Lɑfɛ̃ɛ nwɑ hɑi si bɑlɛ. 25 Ilɑɑɔ̃i í jɔ̀ ɑ̀ kpɑ Jesu wo nɑ irii dulum du wɑ nɔ í jũu mɑ́ ku bɑ ku ce wɑ inɛ dee dee ŋɑ.

5

À dɔ̃ do Ilɑɑɔ̃

1 Nsɛi, si bɛi Ilɑɑɔ̃ í ce wɑ inɛ dee dee ŋɑ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ, ɑ̀ dɔ̃ do nŋu nɑ sɑɑbui Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. 2 Jesu mɔi í mu nwɑ kpɑ̃ɑ do sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsiu kɑ sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í ce nwɑ didɔ̃. Nɑ didɔ̃ui ɑ̀ wɑɑ leekĩ dim dim nɔ ɑ̀ nɛ inɔ didɔ̃ domi ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑ iyi ɑɑ kɑ nɛ bɑɑ nwɑ si ɑmboei Ilɑɑɔ̃. 3 Iyi í re mɔm, bɑɑ si wɑhɑlɑ ɑ̀ yɑ kɑ nɛ inɔ didɔ̃i domi ɑ̀ mɑ̀ iyi wɑhɑlɑ í yɑ bí temuɑ. 4 Bii ɑ̀ nɔ ɑ̀ temuɑ si wɑhɑlɑu, ɑɑ kɑ fitɑ bɛi inɛ iyi í jɛ iɡũ si lɑɑkɑi ku cɔ, nɔ iɡũ iyi ɑ̀ jɛu ɑ́ bí nwɑ kpɑ̃ɑ ku cɔ. 5 Nɔ kpɑ̃ɑ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔu kɑɑ jɛ nɡbɛ domi kubii Ilɑɑɔ̃ í wɑ si idɔ nwɑ do sɑɑbui Hundeɛ iyi í mu nwɑ.

6 Si wɑɑti iyi ɑ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃, Kirisi í ku nɑ irii inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃. Í kui si wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛu. 7 À ɡɑɑbuɑ ɑmɑnɛ ku jɛsi nŋu ku ku bɑɑ nɑ inɛ dee dee. Á yɔkɔ ku jɛ ilu wɔɔkɔ ɡɔ ɑ́ jɛsi nŋu ku ku nɑ inɛ jiidɑ ɡɔ. 8 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í nyisi wɑ kubi nlɑɛ domi wɑɑti iyi ɑ̀ jɛ ilu dulum ŋɑ Kirisi í ku nɑ iri nwɑ. 9 Nsɛi, si nɑ iyi í jɔ̀ njɛi Kirisi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í ce wɑ inɛ dee dee ŋɑ, kù nɛ sikɑ kɑ̃mɑ ɑ́ fɑɑbɑ wɑ hɑi si idɔɔkɔ̃ɛ iyi ɑ́ nɑɑ. 10 Wɑɑti iyi ɑ̀ jɛ mbɛɛi Ilɑɑɔ̃, í jɔ̀ ɑ̀ dɔ̃ do nŋu nɑ ikui Amɑɛ. Nɑ nŋu nsɛi, si bɛi ɑ̀ dɔ̃ do nŋu, sikɑ kɑ̃mɑ kù wɑsi ɑ́ nyi ku fɑɑbɑ wɑ mɑ́ nɑ kuwɛɛi Amɑu. 11 Iyi í re mɔm, Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi, nŋu iyi í jɔ̀ ɑ̀ dɔ̃ do Ilɑɑɔ̃, í nyi í jɔ̀ ɑ̀ nɛ inɔ didɔ̃ mɑ́ si Ilɑɑɔ̃.

Adɑmu do Kirisi

12 Dulum í lɔ wɑi si ɑndunyɑ hɑi bi inɛ ɑkɑ̃, nɔ dulum nɔu í nɑɑò iku wɑ. Si bɛɛbɛ, ikuu í tosi inɛ fei domi inɛ feii í ce dulum. 13 Ntɔi dulum í wɑ si ɑndunyɑ wo woodɑi Moizi í bɛi í nɑɑ, ɑmmɑ bii woodɑ kù wɛɛ, ijuukpɑ̃i woodɑ ku kuɑ mɔ kɑɑ wɛɛ. 14 Do nŋu fei, hɑi wɑɑtii Adɑmu hee ku koo si Moizi fei, inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ku bɑɑ do iyi ɑ kù kuɑ woodɑ bɛi Adɑmu í ce.

Aɑ kɑ yɔkɔ kɑ wɑ̃ Adɑmu do inɛ iyi í nɑ í nɑɑu. 15 Ntɔ ntɔ, inɛ nkpɔi í ku nɑ kurɑrɑi inɛ ɑkɑ̃u, ɑmmɑ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ í lɑ í re kurɑrɑi Adɑmu. Didɔ̃i Ilɑɑɔ̃u mɔ hɑi bi inɛ ɑkɑ̃i í nɑɑ, nɔ lɑfɛ̃ɛui í jɛ Jesu Kirisi. Didɔ̃u ɑmuɑ nlɑ nlɑi, nɔ í tosi inɛ nkpɔ. 16 Amuɑi Ilɑɑɔ̃u do kurɑrɑi inɛ ɑkɑ̃u í wɑ̃ɑiɑ njɛ, domi kurɑrɑ ɑkɑ̃ui í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti inɛ ŋɑ ku yɛ tɑɑle nŋɑ, ɑmmɑ didɔ̃ɛi ɑ́ jɔ̀ ku ce wɑ inɛ dee dee bɑɑ do iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ ce kurɑrɑ nkpɔ nkpɔ. 17 À mɑ̀ iyi iku í tosi inɛ fei nɑ kurɑrɑi inɛ ɑkɑ̃u. Ammɑ nɑ inɛ ɑkɑ̃ mɔi ɑɑ kɑ bɑ mii iyi í lɑ í re, domi inɛ iyi í ɡbɑ didɔ̃ nlɑi Ilɑɑɔ̃ do ɑmuɑ nlɑɛ iyi í jɔ̀ í jɛ dee dee fei, ɑ́ mɑɑ wɛɛ nɔ ɑ́ jɛ bommɑ nɑ irii Jesu Kirisiu.

18 Nɑ nŋu, si bɛi kurɑrɑi inɛ ɑkɑ̃ í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í yɛ tɑɑlei inɛ fei, bɛɛbɛ mɔi dee dee ku jɛi inɛ ɑkɑ̃ í jɔ̀ inɛ fei í jɛ dee dee í bɑò kuwɛɛ. 19 Si bɛi ide hɑi ɡbɔi inɛ ɑkɑ̃ í jɔ̀ inɛ nkpɔ í jɛ ilu dulum, bɛɛbɛ mɔi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce inɛ nkpɔ dee dee nɑ ide ku jirimɑi inɛ ɑkɑ̃u.

20 Woodɑ í lɔ wɑi ku bɑ kurɑrɑ ku kɔ̃ɔsi, ɑmmɑ bii dulum í kɔ̃ɔsi, didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ mɔ í yɑ kɔ̃ɔsi ku roo mɑ́i. 21 Si bɛi dulum í lɔsi inɛ fei hee í nɑɑò iku wɑ, bɛɛbɛ mɔi didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ si inɛ fei ku bɑ ku ce wɑ inɛ dee dee ŋɑ nɔ ku mu nwɑ kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ iyi ɑ̀ nɛ do Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi.

6

À ku si ɡɑ̃mɛi dulum, nɔ ɑ̀ jɛ ilu hunde si Kirisi

1 Debɛi bɛirei ɑɑ kɑ ce. Aɑ kɑ yɑ mɑɑ ce dulum ku bɑ didɔ̃u ku kɔ̃ɔsi? 2 Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ. Awɑ iyi ɑ̀ ku si ɡɑ̃mɛi dulum, bɛirei ɑɑ kɑ ce kɑ mɑɑ jɛ kuwɛɛ nwɑ si dulum mɑ́. 3 I kù mɑ̀ ŋɑ ɑwɑ iyi ɑ̀ dɑsi wɑ inyi do irii Jesu Kirisi fei, ɑ̀ kui bɛi nŋu mɔ í ku? 4 Nɑ nŋu, si inyi ku dɑsiu ɑ̀ ku do nŋu ɑjɔ, nɔ ɑ̀ si wɑ do nŋu ɑjɔ, ku bɑ bɛi ɑmboei Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í dedeɛ hɑi si bɑlɛ ɑwɑ mɔ kɑ mɑɑ nɛ si kuwɛɛ titɔ̃.

5 Ntɔ ntɔ, si bɛi ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do nŋu í jɔ̀ ɑ̀ ku do nŋu ɑjɔ, kù nɛ sikɑ ɑ́ jɔ̀ kɑ dede mɑ́ hɑi si bɑlɛ do nŋu ɑjɔ. 6 À mɑ̀ iyi ɑ̀ kpɑkpɑ dɑɑ nwo nwɑ si jĩi ku ɡɑɑu do Jesu ɑjɔ, ku bɑ dɑɑ nwo nwɑ iyi wɑ dɑsi wɑ dulum nɔu ku kpɑ iri, nɔ kɑ mɑɑ̀ jɛ ɑrui dulum mɑ́, 7 domi dulum kɑɑ nɛ ɡbuɡbɑ̃ kɑ̃mɑ mɑ́ si inɛ iyi í ku. 8 Nsɛi, si bɛi ɑ̀ ku do Kirisi ɑjɔ, bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ nɛ nɑɑnɛ iyi ɑɑ kɑ bɑ kuwɛɛ do nŋu ɑjɔ, 9 domi ɑ̀ mɑ̀ iyi Kirisi, nŋu iyi í dede hɑi si bɑlɛ kɑɑ ku mɑ́, iku kù nɛ siɛ ɡbuɡbɑ̃ mɑ́. 10 Wɑɑti iyi í ku, í kui ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ nɑ irii dulum, ɑmmɑ í bɑɑ si kuwɛɛ mɑ́, nɔ kuwɛɛ iyi í wɑ si nsɛi í jɛ ti Ilɑɑɔ̃. 11 Bɛɛbɛ mɔi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i doo ɑrɑ nŋɛ bɛi iku si ɡɑ̃mɛi dulum, nɔ i doo ɑrɑ nŋɛ ilu hunde mɑ́ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ iyi ì nɛ do Jesu Kirisi ŋɑ.

12 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ jɔ̀ dulum ku jɛ bommɑ si ɑrɑ nŋɛ mɑ́, i mɑɑ̀ ti i jɔ̀ kɔdɛɛi ɑrɑu ku kɑ̃miɑ ŋɛ mɑ́. 13 I mɑɑ̀ ti i jɔ̀ ikɔ̃ ikɔ̃i ɑrɑ nŋɛ kɑ̃mɑ kù wɑ si ɑwɔi dulum mɑ́ i mɑɑ ceò lɑɑlɔ ŋɑ. Ammɑ i so ɑrɑ nŋɛ i nɑ Ilɑɑɔ̃ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jĩ wɑ hɑi si bɑlɛ, nɔ i so ikɔ̃ ikɔ̃i ɑrɑ nŋɛ fei i dɑɑ Ilɑɑɔ̃ si ɑwɔ ŋɑ i mɑɑ ceò jiidɑ. 14 Dulum kù nɛ ku nɛ si ŋɛ ɡbuɡbɑ̃ mɑ́ domi woodɑ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ si ŋɛ ɑmmɑ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃i í nɛ ɡbuɡbɑ̃ si ŋɛ.

Kɑ jɛ ɑrui icɛ jiidɑ ku ce

15 To, mii ɑɑ kɑ ce. Si bɛi Ilɑɑɔ̃ í ce nwɑ didɔ̃ nɔ woodɑ kù nɛ si wɑ ɡbuɡbɑ̃, dulum nii ɑɑ kɑ mɑɑ ce? Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ. 16 Ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ bii ì so ɑrɑ nŋɛ ì dɑɑ inɛ ɡɔ si ɑwɔ ì wɑɑ jirimɑɛ ŋɑ, inɛ iyi ì wɑɑ jirimɑu bɛ ŋɑ ɑruɛi ì jɛ ŋɑ. Bii ì jɛ ɑrui dulum ŋɑ, kɔkɔɔɛi í jɛ iku, bii ì nɔ ì jɛ ɑrui Ilɑɑɔ̃ ku jirimɑ ŋɑ, kɔkɔɔi nŋu mɔi ɑ́ jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ku ce ŋɛ inɛ dee dee ŋɑ. 17 Ammɑ kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ domi bɑɑ do iyi ì jɛ ɑrui dulum ŋɑ wo, nsɛi do inɔ ɑkɑ̃i ì wɑɑ jirimɑ kukɔsi iyi ɑ̀ dɑ nŋɛ si ɑwɔ. 18 À yɑ ŋɛ hɑi si ɑwɔi dulum, nɔ ì bɑɑ ì jɛ ɑrui icɛ jiidɑ ku ce ŋɑ. 19 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ideu ihɛ̃i do yɑɑsei kucei inɛ ŋɑ nɑ ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛ nŋɛ. Si bɛi ì tɑko ì so ikɔ̃ ikɔ̃i ɑrɑ nŋɛ ikɑ̃ ikɑ̃ ì dɑɑ riisi do lɑɑlɔ si ɑwɔ bɛi ɑru ku bɑ i ceò lɑɑlɔ ŋɑ, nsɛi ì nɛ i so ikɔ̃i ɑrɑ nŋɛ fei i jɔ̀ ku jɛ ɑrui icɛ jiidɑ ku ce ŋɑu ŋɑ ku bɑ dɑɑ nŋɛ ku mɑ́.

20 Wɑɑti iyi ì wɑɑ jɛ ɑrui dulum ŋɑ, ì yɑ jilɔɔ si i kù nɛ i ce mii iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ tɔɔ ŋɛi. 21 Ribɑ yoomɑi ì yɑ bɑ ŋɑ wɑɑti bɛɛbɛ. Ribɑ iyi ì bɑ ŋɑu wɑ mu ŋɛ ɑnyɔ nsɛi, nɔ iri ku kpɑɛ ikui. 22 Ammɑ nsɛi ɑ̀ yɑ ŋɛ hɑi si ɑwɔi dulum ì bɑɑ ì jɛ ɑrui Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, ribɑ nŋɛi í jɛ dɑɑ iyi í mɑ́, iri ku kpɑɛ mɔi í jɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 23 Ribɑi dulum nii í jɛ iku, ɑmmɑ ɑmuɑi Ilɑɑɔ̃i í jɛ kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ iyi ɑ̀ ce do Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ.

7

Njɛ ku so í jɛ nwɑ yɑɑse

1 Iŋɛ inɛm ŋɑ, iŋɛ iyi ì mɑ̀ woodɑ ŋɑ, i kù mɑ̀ ŋɑ iyi woodɑ í nɛ ɡbuɡbɑ̃i si ɑmɑnɛ si wɑɑti iyi í wɛɛ si hunde nŋu ɑkɑ̃? 2 Bɛɛbɛ mɔi ɑbo ɑ̀ so mɔkɔ í nɛ ku wɑ bi mɔkɔɛ si wɑɑti iyi mɔkɔu í wɛɛ. Ammɑ bii mɔkɔu í ku ɑbou í fitɑ hɑi si woodɑi njɛ ku so mbɛ. 3 Nɑ nŋu, bii mɔkɔu í wɛɛ nɔ ɑbou í koo í so mɔkɔ mmu, ɑbo ɑ̀ ce sɑkɑrɑi ɑɑ kpoo. Ammɑ bii mɔkɔɛ í ku, í fitɑ si woodɑi njɛ ku soui. Wɑɑti bɛɛbɛ bii í so mɔkɔ mmu kù jɛ ɑ̀ ce sɑkɑrɑ mɑ́. 4 Bɛɛbɛ mɔi iŋɛ inɛm ŋɑ, ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ do Kirisi í jɔ̀ iŋɛ mɔ ì ku do nŋu ɑjɔ nɔ ì fitɑ hɑi si ɑwɔi woodɑ. Bɛbɛi ti inɛ mmui ì jɛ ŋɑ. Ti inɛ iyi í jĩ hɑi si bɑlɛui ì jɛ ŋɑ ku bɑ i so iso iyi í jɛ ti Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 5 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɛɛò dɑɑ nwo nwɑ ŋɑ wo, kɔdɛɛ lɑɑlɔ iyi woodɑ í dede si wɑ wɑ ce icɛ si ikɔ̃i ɑrɑ nwɑ ikɑ̃ ikɑ̃ fei nɔ wɑ bɔò wɑ bi iku. 6 Ammɑ nsɛi, si bɛi ɑ̀ ku si ɡɑ̃mɛi woodɑ, nŋu iyi wɑ mu wɑ wo bɛi ɑru, ɑ̀ fitɑ hɑi si ɑwɔɛ. Bɛbɛi ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ ceɑ Ilɑɑɔ̃ icɛ do dɑɑ titɔ̃ iyi í jɛ ti Hundeɛ, kɑɑ jɛ do dɑɑ nwo iyi í jɛ ti woodɑ.

Woodɑ do dulum

7 To, bɛirei ɑɑ kɑ fɔ. Woodɑu dulum nii? Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ. Ammɑ nɑ sɑɑbui woodɑui í jɔ̀ ǹ mɑ̀ dulum. Ntɔ ntɔ, n kɑɑ n mɑ̀ mɑ̀ kɔdɛɛ dulum nii wo bii woodɑ kù ni n mɑɑ̀ n ce kɔdɛɛ. 8 Nɔ nɑ woodɑui dulum í bɑ kpɑ̃ɑ í bíim kɔdɛɛ ikɑ̃ ikɑ̃ fei, domi bii woodɑ kù wɛɛ dulum mɔ kɑɑ wɛɛ. 9 Tɑko wɑɑti iyi n kù mɑ̀ woodɑ, ǹ wɛɛ wo, ɑmmɑ wɑɑti iyi ǹ nɑ ǹ mɑ̀ woodɑ, dulum í dedei 10 nɔ ǹ ku. Bɛɛbɛi woodɑ iyi í nɛ ku jɔ̀ n nɛ kuwɛɛ, ǹ bɑ wee ikui í nɑɑm wɑ, 11 domi dulum í ceò woodɑ icɛ nɔ í wɑ inyii itĩm í kpɑm.

12 Ntɔ ntɔ woodɑ í mɑ́ nɔ ideɛ mɔ í mɑ́, í jɛ dee dee, í nɔ í sĩɑ. 13 Debɛi mii jiidɑu í bɑɑ í jɛɛm kpɑ̃ɑi iku? Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ. Dulum nii í kpɑm. Mii jiidɑi í so í nɑ í kpɑm do. Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ yɔɔ iyi dulum í jɛ mii lɑɑlɔ do ntɔ nɔ í ɡɑɑbu í cɑɑ.

Inɛ iyi dulum í kɑ̃miɑ

14 Ntɔi ɑ̀ mɑ̀ iyi woodɑi Ilɑɑɔ̃ ti Hundei, ɑmmɑ ɑmu ɑmɑnɛi iyi ɑ̀ tɑɑ dulum ǹ jɛ ɑruɛ. 15 Mii iyi ǹ wɑ n ce n ci yɑ n mɑ̀ yɑɑseɛ, domi mii iyi ǹ bi, n ci yɑ n ce nŋu, ɑmmɑ mii iyi ǹ cé, nŋui ǹ yɑ n ce. 16 Bii ǹ wɑ n ce iyi n kù bi, ǹ jɛsi iyi woodɑ í sĩɑi. 17 Ammɑ bii bɛɛbɛi, kù jɛ ɑmui ǹ wɑ n coo mɑ́, dulum iyi í wɑ sim nii wɑ coo. 18 Ǹ mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi mii jiidɑ kɑ̃mɑ kù wɑ sim, wɑɑtɔ dɑɑm nii ǹ wɑ n fɑ̃ɑ, domi wɑɑti kɑ̃mɑ fei idɔm í yɑ mɑɑ bi jiidɑ ku ce, ɑmmɑ kuceɛi n ci yɑ n yɔkɔ. 19 N ci yɑ n ce jiidɑ iyi ǹ bi, í ɡbe lɑɑlɔ iyi n kù biu. 20 Nɔ bii ǹ wɑ n ce iyi n kù bi, kù jɛ ɑ ni ɑmui ǹ wɑ n coo, dulum iyi í wɑ sim nii wɑ coo.

21 To, ǹ yɛ ide ɡɔ í wɛɛm. Nŋu wee. Wɑɑti iyi ǹ bi jiidɑ ku ce fei, lɑɑlɔi í yɑ mɑɑ mɑ́ sim. 22 Si idɔm woodɑi Ilɑɑɔ̃ ku jirimɑ í dɔ̃, 23 ɑmmɑ si kucei ikɔ̃ ikɔ̃i ɑrɑm fei ǹ wɑ n yɛ ide mmu ɡɔ iyi wɑ jɑ do lɑsɑbum, nɔ wɑ cem ɑrui dulum iyi í wɑ sim. 24 Ilu inɔ kufɔi ǹ jɛ. Yooi ɑ́ nyɑm hɑi si ɑwɔi ɑrɑ iyi wɑ bɔɔm ikuu ihɛ̃. 25 Ǹ wɑ n sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ do sɑɑbui Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ.

Bɛɛbɛ mɔi, ǹ jɛ ɑrui woodɑi Ilɑɑɔ̃ si idɔm, ɑmmɑ si dɑɑm ǹ jɛ ɑrui ɡbuɡbɑ̃i dulum.

8

Kuwɛɛ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nwɑ

1 Nɑ nŋu, nsɛi Ilɑɑɔ̃ kɑɑ yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Jesu Kirisi mɑ́. 2 Hundei Ilɑɑɔ̃i í yɑ jɔ̀ inɛ ku bɑ kuwɛɛ nɑ sɑɑbui Jesu Kirisi, nɔ ɡbuɡbɑ̃i Hundeɛui í nyɑm hɑi si ɡbuɡbɑ̃i dulum do ti iku. 3 Mii iyi woodɑi Moizi kù yɔkɔ ku ce si nɑ iyi í jɔ̀ mɔnɡɔi ɑmɑnɛ ŋɑ í jɔ̀ woodɑu í kuɑ ɡbuɡbɑ̃, Ilɑɑɔ̃ í coo. Dulum iyi í wɑ si ɑrɑi ɑmɑnɛ, í kiitiɛ si wɑɑti iyi í jɔ̀ Amɑi nŋu tɑkɑɛ í so ɑrɑ iyi í jɔ ɑrɑi dulum dii ɑmɑnɛ ŋɑ, nɔ í bɔɔ wɑ ku nɑ ku jɛ kuwee nɑ dulum. 4 Ilɑɑɔ̃ í ce bɛɛbɛi ku bɑ isɛɛnɛ nwɑ ku jɛ dee dee si ide iyi woodɑu wɑ fɔ, ɑwɑ iyi ɑ kù wɑɑ nɛ si idɔɔbii ɑrɑ nwɑ, í ɡbe si idɔɔbii Hundei Ilɑɑɔ̃. 5 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ si idɔɔbii ɑrɑ, lɑsɑbu nŋɑ fei si dɑɑi ɑrɑui í yɑ wɑ. Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ si idɔɔbii Hundei Ilɑɑɔ̃, lɑsɑbu nŋɑ fei si mii iyi Hundeu í bii í yɑ wɑ. 6 Inɛ iyi lɑsɑbuɛ fei í wɑ si idɔɔbii ɑrɑ, ikui ɑ́ jɛ iri ku kpɑɛ. Ammɑ inɛ iyi lɑsɑbuɛ í wɑ si mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í bi, lɑfɛ̃ɛ ɑ́ bɑ kuwɛɛ do lɑɑkɑi ku sũ. 7 Inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ wɑɑ too idɔɔbii ɑrɑ, ɑŋɑi ɑ̀ jɛ mbɛɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. A kù wɑɑ jirimɑ woodɑɛ, nɔ ɑ kɑɑ yɔkɔ mɔm. 8 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too idɔɔbii ɑrɑ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ ce iyi ɑ́ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si.

9 Ammɑ iŋɛ i kù wɑɑ too idɔɔbii ɑrɑ, ì wɑɑ nɛ ŋɑi bɛi Hunde í bi, iŋɛ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í wɑ si ŋɛ. Inɛ iyi kù nɛ Hundei Kirisi, lɑfɛ̃ɛ kù jɛ ti Kirisi. 10 Nɔ bii Kirisi í wɑ si ŋɛ, bɑɑ do iyi ɑrɑ nŋɛ í ku nɑ dulum fei, hunde nŋɛ ɑ́ mɑɑ wɛɛ domi ì jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 11 Ilɑɑɔ̃i í jĩ Jesu hɑi si bɑlɛ. Nɔ bii Hundei nŋu iyi í jĩ Kirisi hɑi si bɑlɛu í wɑ si ŋɛ ɑ́ nɑ ɑrɑ iku nŋɛ ŋɑu mɔ kuwɛɛ nɑ sɑɑbui Hundeɛ iyi í wɑ si ŋɛu.

12 Nɑ nŋu iŋɛ inɛm ŋɑ, Ilɑɑɔ̃i ɑ̀ nɛ kɑ sɑɑbu, kù jɛ ɑrɑ hee ɑrɑu ku tilɑsi wɑ kɑ ceò mii iyi í bi. 13 Ntɔ ntɔ, bii ì wɑɑ ce idɔɔbii ɑrɑ ɑɑ ku ŋɑ. Ammɑ bii ì jɔ̀ Hundei Ilɑɑɔ̃ í sobi ŋɛ í kpɑò kookoosui ɑrɑu ɑɑ nɛ kuwɛɛ ŋɑ, 14 domi inɛ ŋɑ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ ɡbɑ̃ fei, ɑŋɑi ɑ̀ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 15 Hunde iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɛ kɑɑ ce ŋɛ ɑru, kɑɑ nɔ ku jɔ̀ njo ku mu ŋɛ mɑ́, ɑmmɑ Hundeu i ce ŋɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, nɔ do sɑɑbuɛi ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ kpe Ilɑɑɔ̃, kɑ ni Bɑɑbɑ. 16 Hundei Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ wɑ sɔ̃ hunde nwɑ iyi ɑ̀ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 17 To, si bɛi ɑ̀ jɛ ɑmɑɛ ŋɑ, nŋui í jɔ̀ ɑ̀ nɛ bɑɑ si mii iyi í jilɛ nwɑ. Aɑ kɑ nɛ ikpɛ̃ do Kirisi ɑjɔ, domi bii ɑ̀ bɑɑ ijuukpɑ̃ɛ ku kpɛ̃, bɛɛbɛ mɔi ɑɑ kɑ bɑɑ ɑmboeɛ ku kpɛ̃ mɑ́.

Amboe iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ

18 Ǹ mɑ̀ wɑhɑlɑi nsɛi nwɑu ihɛ̃ kù jɛ nkɑ̃mɑ do ɑmboe iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku nyisi wɑ. 19 Bɑɑ mii ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ fei ɑ̀ wɑɑ deɡbe ɑjɔ nŋu do sɑɑsɑ, ɑjɔ si bii Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ ɑ yɛ ɑmboeɛ si ɑmɑɛ ŋɑ, 20 domi mii ŋɑ iyi í tɑkɑ fei ɑ̀ dɑ́si kpɑ̃ɑi nfe ku ce, kù jɛ nɑ idɔɔbii ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ, Ilɑɑɔ̃i í coo bɛɛbɛ. Do nŋu fei, kpɑ̃ɑ ku cɔu mɔ í wɛɛ 21 iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɑ mii ŋɑu mɔ ku bɑ kɑ̃mɑ nŋɑ ku mɑɑ̀ bɛjɛ mɑ́ nɔ ɑ nɛ ikpɛ̃ si ɑmboei ɑrɑ ku nɛi ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 22 À mɑ̀ iyi hee nsɛi mii ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ fei ɑ̀ wɑɑ kɑkɑɑi bɛi inɑɑbo iyi wɑ kɑkɑɑ do ɑrɑ kuroi kubí. 23 Nɔ iyi í re mɔm, bɑɑ ɑwɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ Hundeɛ bɛi fiɑi kɑɑziɡi, ɑ̀ wɑɑ kɑkɑɑ si idɔ nwɑ ɑ̀ wɑɑ deɡbeò Ilɑɑɔ̃ ku nyisi iyi ɑ̀ jɛ ɑmɑɛ ŋɑ ntɔ ntɔ nɔ ku fɑɑbɑ ɑrɑ nwɑ. 24 Fɑɑbɑu í jɛ tu wɑ, ɑmmɑ si kpɑ̃ɑɛ ku cɔi ɑ̀ wɑ si titɑ̃. Bii ɑ̀ yɛ mii iyi ɑ̀ wɑɑ deɡbe, kudeɡbe kù wɛɛ mɑ́. Mii iyi ɑmɑnɛ wɑ yɛ ɑ́ mɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ mɑ́? 25 Ammɑ bii ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑi mii ɡɔ iyi ɑ kù wɑɑ yɛ, ɑɑ kɑ mɑɑ deɡbeɛi do temuɑ.

26 Bɛɛbɛ mɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í yɑ mɑɑ sobi wɑ si ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛ nwɑ, domi ɑ ci yɑ kɑ mɑ̀ mii iyi í sĩɑ kɑ tɔɔ. Ammɑ Hundeu tɑkɑɛi í yɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ nɑ iri nwɑ do ide iyi í re ide ku fɔi ɑmɑnɛ ŋɑ. 27 Nɔ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ yɛ idɔi ɑmɑnɛ ŋɑ í mɑ̀ mii iyi Hundeu wɑ lɑsɑbu, domi do idɔɔbiɛi Hundeu wɑ tɔɔɛ nɑ irii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ tɛɛ.

28 Nɔ iyi í re mɔm, ɑ̀ mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi Ilɑɑɔ̃, ɑŋɑ iyi í kpe si idɔɔbiɛ ɑ̀ jɛ tɛɛ, Ilɑɑɔ̃ wɑ ce icɛ si mii iyi í bɑ ŋɑ fei ku bɑ ku ce nŋɑ jiidɑ. 29 Ntɔ ntɔ, inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ hɑi tɑko, ɑŋɑi í jilɛ ku bɑ ɑ jɔ Amɑɛ. Si bɛɛbɛ Amɑɛui ɑ́ jɛ yemmɑi ifɔ nkpɔ nkpɔ. 30 Inɛ ŋɑ iyi í cicɑ í jilɛu, nŋui í kpe ŋɑ. Inɛ ŋɑ iyi í kpeu í ce ŋɑ dee dee. Inɛ ŋɑ iyi í ce dee deeu í ce nŋɑ ikpɛ̃i ɑmboeɛ.

Kulɑi kubii Ilɑɑɔ̃

31 Debɛi bɛirei ɑɑ kɑ fɔ mɑ́. Bii Ilɑɑɔ̃ í jɛ tu wɑ, yooi ɑ́ yɔkɔ ku jɛ mbɛɛ nwɑ. 32 Ilɑɑɔ̃ kù kɔò ɑmɑi nŋu tɑkɑɛ, ɑmmɑ í jɔ̀ ɑ̀ dɑɑ inɛ ŋɑ si ɑwɔ ɑ̀ kpɑɑ nɑ irii ɑwɑ fei. Nŋu iyi í nɑ wɑ ɑmɑɛu bɛɛbɛ, bɛirei ɑ́ ce iyi kù mu nwɑ mii iyi í ɡbe fei. 33 Inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ, yooi ɑ́ yɔkɔ ku mɑ́ ŋɑ dulum mɑ́. Kù wɛɛ, domi Ilɑɑɔ̃i í ce ŋɑ dee dee. 34 To, yooi ɑ́ yɔkɔ ku yɛ tɑɑle nŋɑ. Kù wɛɛ, domi Jesu Kirisi í ku, nɔ iyi í re mɔm í jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́, í wɑ ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃. Í nɔ wɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ nɑ iri nwɑ. 35 Yooi ɑ́ yɔkɔ ku fɛɛfɛ wɑ do kubii Kirisi. Tɔnyɑ? Mɑ̀ wɑhɑlɑ. Mɑ̀ ijuukpɑ̃. Mɑ̀ ɑri. Mɑ̀ ɑre. Mɑ̀ mbirisi. Mɑ̀ iɡũ. 36 Ntɔ ntɔ,

Lɑfɛ̃ɛ, nɑ iriɛi ɑ̀ yɑ kɑ wɑ si ɑnui iku ɑlɛò dɑɑkɔ.

À wɑɑ cɔ wɑ bɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɔ ku sɑkɑ,

si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ. 37 Ammɑ si mii ŋɑu ihɛ̃ fei ɑ̀ jɛ iɡũ mɑm mɑm nɑ sɑɑbui Kirisi iyi í bi wɑ, 38 domi ǹ mɑ̀ kɑm kɑm, nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku fɛɛfɛ wɑ do kubiɛ. Bɑɑ iku kɑɑ yɔkɔ, wɑlɑ kuwɛɛ, do ɑmɑlekɑ ŋɑ, do yiikoi lele ŋɑ. Mii iyi í bɑ wɑ nnyi hee do iyi ɑ́ nɑ ku bɑ wɑ ɑlɑ fei, kɑ̃mɑ nŋɑ kɑɑ yɔkɔ. 39 Mii ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ lele do iyi ɑ̀ wɑ ilɛ hee do mii iyi ɑ̀ tɑkɑ fei, nkɑ̃mɑ kɑɑ yɔkɔ ku fɛɛfɛ wɑ do kubi iyi Ilɑɑɔ̃ í nyisi wɑ si Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ.

9

Ilɑɑɔ̃ do inɛi Izirɛli ŋɑ

1 Ntɔi ǹ wɑ n fɔ, ɑmu inɛi Kirisi, n kɑɑ n sɔ ibo. Idɔm do Hundei Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ jɛsi iyi ntɔi. 2 Inɔm í fɔ ntɔ ntɔ nɑ Zuifu kpɑɑsi ŋɑ nɔ ǹ yɑ n mɑɑ n ce ɑrɑɑre nŋɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei. 3 An jɛsi Ilɑɑɔ̃ ku ceekpem nɔ ku fɛɛfɛɛm do Kirisi ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ dimim ɑ bɑ fɑɑbɑ. 4 Aŋɑi ɑ̀ jɛ inɛi Izirɛli ŋɑ, inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ɑ jɛ tɛɛ bɛi ɑmɑɛ ŋɑ, nɔ í nyisi ŋɑ ɑmboeɛ. Do ɑŋɑi í dĩ ɑkɑbuuɛ ŋɑ, nɔ í nɑ ŋɑ woodɑ do kpɑ̃ɑɛ ku tɔɔ, do idei kuwɑ̃ɛ. 5 Bɑlɑ nŋɑ ŋɑi ɑ̀ jɛ inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Si dimi nŋɑi Kirisi í fitɑ bɛi ɑmɑnɛ nŋu iyi í re mii fei. Nŋui í jɛ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jɔ kɑ mɑɑ sɑɑbu hee do ɑjɔ fei. Ami.

6 Kù jɛ ǹ wɑ n ni ide iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃u í jɛ nɡbɛ, ɑmmɑ kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bí si dimii inɛi Izirɛli ŋɑu feii ɑ̀ jɛ inɛi Izirɛli do ntɔ. 7 Kù nɔ kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bí si dimii Aburɑhɑmu feii ɑ̀ jɛ tɔkuɛ ŋɑ do ntɔ, domi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ Aburɑhɑmu í ni, dimii ɑmɑi Izɑɑki ŋɑi ɑɑ jɛ tɔkuɛ ŋɑ. 8 Wɑɑtɔ kù jɛ ɑmɑi Aburɑhɑmu ŋɑ feii ɑ̀ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, í ɡbe ɑmu ŋɑ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ kuwɑ̃ɛ ŋɑu, ɑŋɑ ɑkɑ̃. 9 Ide iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ò Aburɑhɑmu wee, í ni, ɑdɔ̃ ɡɔ suku bɛ iyi ihɛ̃ ɑn nyi wɑ mɑ́, hee wɑɑti bɛɛbɛ Sɑrɑ ɑ́ bí ɑmɑ inɛmɔkɔ.

10 Kù jɛ iyi bɛ nŋu ɑkɑ̃, ɑmɑi Rebɛkɑ minji ŋɑu fei sikɑ ŋɑi. Bɑɑ nŋɑi í jɛ bɑlɑ nwɑ Izɑɑki. 11-12 Ammɑ do nŋu fei, hee Rebekɑ ku mɑɑ bí ŋɑ, si wɑɑti iyi ɑ kù ce jiidɑ ɡɔ titɑ̃ hee mɑ́ jɛ lɑɑlɔ, Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ Rebekɑ í ni, inɛ sintei ɑ́ yɑ sũɑ inɛ ɑnkɑ̃ɑnyiu iri ilɛ. Í fɔ bɛɛbɛi ku bɑ ku nyisi iyi nŋu í yɑ cicɑ inɛ ŋɑi bɛi nŋu tɑkɑi nŋu í bi, nɔ í kpe ŋɑ si bɛi nŋu tɑkɑɛ í jilɛ, kù jɛ nɑ kuce nŋɑ. 13 Tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ mɑ́ í ni, Ilɑɑɔ̃ í ni, ǹ bi Zɑkɔbu nɔ ǹ cé Ezɑu.

14 Debɛi, bɛirei ɑɑ kɑ fɔ nsɛi. Ilɑɑɔ̃ kù jɛ dee deei? Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ, 15 domi í sɔ̃ Moizi í ni, inɛ iyi ǹ bii ɑn ceɑ didɔ̃, nɔ inɛ iyi ǹ bii ɑn ce ɑrɑɑreɛ. 16 Nɑ nŋu, kù jɛ nɑ idɔɔbii inɛ ɡɔ, kù nɔ kù jɛ nɑ kookɑɑi inɛ ɡɔ, ɑmmɑ nɑ ɑrɑɑrei Ilɑɑɔ̃i. 17 Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ idei Fɑrɑɔ̃, nŋu iyi Ilɑɑɔ̃ í le idɔɛ í ni n kɑ̃ n ceɛ ilɑɑlui ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ yɛ ɡbuɡbɑ̃m siɛ, nɔ inɛi ɑndunyɑ fei ku ɡbɔ irim. 18 Bɛɛbɛi Ilɑɑɔ̃ í yɑ ce ɑrɑɑrei inɛ iyi í bi, nɔ ku le idɔi inɛ mɔ iyi í bi.

19 Bii bɛɛbɛi, inɛ ɡɔ ɑ́ yɔkɔ ku sɔ̃m ku ni, Ilɑɑɔ̃ kù nɛ kpɑ̃ɑ ku yɛ tɑɑlei ɑmɑnɛ ŋɑ mɑ́, domi inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ yɔkɔ ku dede si mii iyi í jilɛ. 20 Awɔ iyi ì wɑɑ fɔ bɛɛbɛ, yooi ì jɛ i bɛi i kɑkɔɔ Ilɑɑɔ̃. Cɑkɑ ɑ́ yɔkɔ ku bee woo mɑ ku ni, nɑ mii í ce ì mɑm bɛ ihɛ̃? 21 Kù jɛ woo mɑ cɑkɑi ɑ́ ceò ɑmɑ bɛi í bi bɑ. Si ɑmɑ ɑkɑ̃u bɛ kɑɑ yɔkɔ ku ce cɑjɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ ceò icɛ wɑɑti kɑ̃mɑ fei do cɑkɑ iyi í nɛ bɛɛrɛ í re bɑ.

22 To, yɑɑseu bɛ wɑ nyisi mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ce. Í bi ku nyisi inɛ ɡɔ ŋɑ idɔɔkɔ̃ nlɑɛ do ɡbuɡbɑ̃ɛ. Ammɑ í temuɑi titɑ̃ do inɛ ŋɑ iyi idɔɛ í kɔ̃ siu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ yɛ bɛi cɑkɑ ŋɑ iyi ɑɑ nyɔu. 23 Ammɑ í bi ku nyisi inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ bɛi ɑmboeɛ í lɑ í to. Aŋɑi í ce ɑrɑɑre nŋɑ nɔ í ce sɔɔlu nŋɑ hɑi ku kpɛ ɑ nɛ ikpɛ̃ si ɑmboeɛ. 24 Inɛ ŋɑu ɑwɑi. Si inɔ nwɑ Zuifu ŋɑ do hɑi jɛ Zuifu ŋɑ ɑ̀ wɑsi. Ilɑɑɔ̃i í kpe ɑwɑ fei. 25 Bɛɛbɛi wɑlii Ozee í fɔ si tiɑɛ í ni, Ilɑɑɔ̃ í ni,

Inɛ ŋɑ iyi ɑ kù jɛ tom wo, nsɛi ɑn kpe ŋɑ inɛm.

Dimi ŋɑ iyi n kù bi wo, nsɛi ɑn kpe ŋɑ bɑɑkɔɔm ŋɑ.

26 Nɔ tenɡi bii ǹ sɔ̃ ŋɑ wo ǹ ni, i kù jɛ inɛm ŋɑ,

Bɛ mɔi ɑn kpe ŋɑ mɑ́ ɑmɑm ŋɑ, ɑmu iyi ǹ jɛ irii kuwɛɛ.

27 Ŋɔi wɑlii Ezɑi í fɔ ide hee lele nɑ irii inɛi Izirɛli ŋɑ í ni, bɑɑ bii inɛi Izirɛli ŋɑu ɑ̀ kpɔ bɛi sɑ̃ɑi ɑcĩi ido, inɛ mbɔi ɑ́ bɑ fɑɑbɑ. 28 Ide iyi Ilɑɑɔ̃ í fɔu ɑ́ kɔ̃i mɑm mɑm si ɑndunyɑu, nɔ kɑɑ kpɛ mɔm. 29 Í yɛ mbɛ bɛi wɑlii Ezɑi í tɑko í fɔu iyi í ni,

Bii Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, ilu ɡbuɡbɑ̃ fei kù jɔ̀ nwɑ fiti mbɔi ɑmɑnɛ ŋɑ wo ni,

Awɑ fei ɑɑ kɑ kui wo bɛi inɛi Sodomu ŋɑ,

Do inɛi Gɔmɔɔ ŋɑ.

Inɛi Izirɛli ŋɑ do lɑɑbɑɑu jiidɑ

30 Debɛi, bɛirei ɑɑ kɑ fɔ. Bɛi ɑɑ kɑ fɔ wee, dimi mmu ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ dɛ ɑ̀ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ wo, nsɛi ɑ̀ jɛ dee dee nɑ sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ. 31 Ammɑ inɛi Izirɛli ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑŋɑ ɑ too woodɑ ku bɑ ɑŋɑ ɑ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃, kù ce. 32 Nɑ mii. Si nɑ iyi í jɔ̀ inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ kù dɛdɛɛ do nɑɑnɛ ku dɑsi, í ɡbe do icɛ nŋɑ. À koosɛ si kutɑ iyi í yɑ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ koosɛu. 33 Ideɛi kukɔu wɑ fɑ̃ɑ í ni,

Wee ǹ wɑ n jilɛ inɛ ɡɔ Siɔ̃ɔ iyi í yɛ bɛi kutɑ bi ku koosɛ.

Nŋui ɑ́ jɔ̀ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ cuku,

Ammɑ inɛ iyi í dɑsiɛ nɑɑnɛ kɑɑ yɛ ɑnyɔ.

10

1 Iŋɛ inɛm ŋɑ, iyi ǹ bi si idɔm fei do iyi ǹ wɑ n tɔɔ Ilɑɑɔ̃, nŋui í jɛ dimim ŋɑ ɑ bɑ fɑɑbɑ. 2 Ntɔ ntɔ, ɑn yɔkɔ n fɔ nɑ iri nŋɑ n ni ɑ̀ wɑɑ ceɑ Ilɑɑɔ̃ icɛ do himmɑ, ɑmmɑ ɑ kù nɛ kumɑ̀. 3 A kù mɑ̀ bɛi Ilɑɑɔ̃ í yɑ ceò inɛ dee dee, nŋui í jɔ̀ ɑ̀ dɛ kpɑ̃ɑ nŋɑ bɛi ɑɑ ce ɑ jɛò dee dee, nɔ ɑ kù wɑɑ too si kpɑ̃ɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ. 4 Kpɑ̃ɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛui í jɛ Kirisi iyi í nɑ í kpɑ irii woodɑi Moizi nɔ inɛ iyi í dɑsiɛ nɑɑnɛu fei ɑ́ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃.

Fɑɑbɑu í jɛ ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Lɑfɛ̃ɛ nɑɑnɛ fei

5 Ide iyi Moizi í kɔ si yɑɑse bɛi inɛ ɑ́ jɛò dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ si woodɑ ku jirimɑ wee. Inɛ iyi wɑ jirimɑ woodɑ ŋɑu fei, si nŋui ɑ́ bɑ kuwɛɛ. 6 Ammɑ ide iyi ɑ̀ kɔ si yɑɑse bɛi ɑmɑnɛ ɑ́ jɛò dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi wee. Mɑɑ̀ ti i fɔ si idɔɛ i ni, yooi ɑ́ bɔ lelei Aɔ̃. Bii ì wɑɑ fɔ bɛɛbɛ, í yɛ bɛi ì wɑɑ dɛ Kirisi ku kitɑ wɑi. 7 Nɔ i mɑɑ̀ ti i fɔ i ni, yooi ɑ́ lɔ lɛlɛi ilɛ. Bii ì wɑɑ fɔ bɛɛbɛ, í yɛ bɛi ì wɑɑ dɛ ku dede Kirisi hɑi si bɑlɛ mɑ́i. 8 Debɛi, bɛirei ideu wɑ fɔ. Bɛi wɑ fɔ wee. Ide iyi ì wɑɑ dɛdɛu kù jĩiɛ, í wɑ si ɡɛlɛɛ mɔm do si idɔɛ. Ideu nŋui í jɛ idei nɑɑnɛ ku dɑsi iyi ɑ̀ wɑɑ wɑɑzo, iyi í ni, 9 bii ì fɔ do ɡɛlɛɛ ì ni Jesui í jɛ Lɑfɛ̃ɛ, nɔ ì dɑsi nɑɑnɛ si idɔɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í dedeɛ hɑi si bɑlɛ, ɑɑ bɑ fɑɑbɑ, 10 domi do idɔi ɑmɑnɛ í yɑ dɑsiò nɑɑnɛ ku bɑ ku jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃, nɔ do ɡɛlɛ mɔi í yɑ fɔò ide ku bɑ ku bɑò fɑɑbɑ. 11 Tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ í nɔ í fɔ í ni, inɛ iyi í dɑsiɛ nɑɑnɛ fei kɑɑ yɛ ɑnyɔ. 12 Bɛɛbɛi inɛ ɡɔ kù jɛ ikɑ̃, hɑi Zuifu ŋɑ hee ku bɔ do dimi mmu ŋɑ fei. Aŋɑ fei Lɑfɛ̃ɛ ɑkɑ̃i ɑ̀ nɛ. Amɑniɛ mɔ í jɛ ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ fei. 13 Debɛi inɛ iyi wɑ tɔɔ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ fei ɑ́ bɑ fɑɑbɑ, si bɛi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ.

14 Nɔ bɛirei inɛ ŋɑ ɑɑ ce ɑ tɔɔɛ bii ɑ kù dɑsiɛ nɑɑnɛ. Mɑ̀ bɛirei ɑɑ ce ɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ bii ɑ kù ɡbɔ ideɛ. Nɔ bɛirei ɑɑ ce ɑ ɡbɔ ideɛ bii inɛ ɡɔ kù ce wɑɑzoi ideu. 15 Nɔ bɛirei ɑɑ ce ɑ ce wɑɑzoi ideu bii kù jɛ inɛ ɡɔi í bɛ ŋɑ. Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, inɔ didɔ̃ nlɑi kunɑɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑbii ɑ̀ wɑɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑu. 16 Ammɑ kù jɛ inɛ feii í jɛsi idei lɑɑbɑɑu jiidɑu. Bɛɛbɛi wɑlii Ezɑi mɔ í fɔ í ni, Lɑfɛ̃ɛ, yoo ŋɑi ɑ̀ dɑsi wɑɑzo nwɑu nɑɑnɛ. 17 Bɛɛbɛ mɔi nɑɑnɛ ku dɑsi wɑ nɑɑi hɑi si ide iyi inɛ wɑ ɡbɔ. Nɔ ide iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔu idei Kirisii.

18 Ammɑ ǹ wɑ n beei, Zuifu ŋɑ ɑ kù ɡbɔ ideui? À ɡbɔɔ, domi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni,

Woo ce wɑɑzo ŋɑu ɑ̀ dɑbii si ɑndunyɑ fei

Nɔ inɛ fei í ɡbɔ ide nŋɑ.

19 To, ǹ wɑ n bee mɑ́, inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ kù ɡbɔ yɑɑsei ideu bɑ. À ɡbɔɔ, si bɛi Moizi í tɑko í kɔ nɑ iri nŋɑ í ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni,

An dede iɡu nŋɛ do dimi ɡɔ iyi ɑ kù wɑɑ sɑɑlu bɛi dimi,

Nɔ n dede idɔɔkɔ̃ nŋɛ do dimi hɑi nɛ bisi.

20 Ezɑi mɔ í kɔ do wɔɔkɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ í ni,

Inɛ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ dɛdɛɛm ŋɑi ɑ̀ yɛm,

Nɔ ǹ nyisi ŋɑ ɑrɑm, kù nɔ kù jɛ ɑŋɑi ɑ̀ tɔɔm.

21 Ammɑ si ɡɑ̃mɛi irii inɛi Izirɛli ŋɑ í kɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ í ni, hɑi dɑɑkɔi ǹ to ɑwɔ bi hɑi ɡbɔ ide ilu itĩ ku yikɑ ŋɑ.

11

Ilɑɑɔ̃ kù kɔsi inɛi Izirɛli ŋɑ

1 Debɛi ǹ wɑ n beei, Ilɑɑɔ̃ í kɔsi inɛɛ ŋɑi? Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ, domi ɑmu tɑkɑm inɛi Izirɛlii ǹ wɑ n jɛ, ǹ jɛ tɔkui Aburɑhɑmu si dimii Bɛnzɑmɛɛ. 2 Ilɑɑɔ̃ kù kɔsi inɛɛ ŋɑ iyi í tɑko í cicɑ hɑi kukpɛu. Mɑ̀ i kù mɑ̀ ŋɑ bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ ŋɑ si wɑɑti iyi Elii í bɔò tɑɑlei inɛi Izirɛli ŋɑ bi Ilɑɑɔ̃ í ni, 3 Lɑfɛ̃ɛ, inɛ ŋɑu ɑ̀ kpɑ wɑliiɛ ŋɑ nɔ ɑ̀ kɛkɛ bi kuweeɛ ŋɑ. Amu ɑkɑ̃i ǹ ɡbe iyi ǹ wɑ n jirimɑɛ, ɑ̀ nɔ ɑ̀ wɑɑ dɛ hundem ku nyɑ. 4 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í jɛɑɑ í ni, ǹ nɛ ɑmɑnɛ dubu mɛɛje mɑ́ iyi ɑ kù ɡulɛ si wɑjui iwɛ̃ iyi ɑ̀ yɑ kpe Bɑɑli.

5 Bɛɛbɛ mɔi, bɑɑ nsɛi inɛi Izirɛli mbɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃, ɑŋɑ iyi í cicɑ nɑ didɔ̃ɛu. 6 Í cicɑ ŋɑi nɑ didɔ̃ɛ, kù jɛ nɑ icɛ. Bii í jɛ do icɛui, didɔ̃u kù jɛ didɔ̃ mɑ́.

7 Ntɔ ntɔ bɛirei í ce. Inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ kù bɑ mii iyi ɑ̀ wɑɑ dɛ. Si inɔ nŋɑ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑi ɑ̀ bɑɑ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑ̀ lele idɔ nŋɑ. 8 Nɑ irii nŋɑi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni,

Ilɑɑɔ̃ í dɑ nŋɑ si sisi njoo si idɔ.

Nɔ í mu nŋɑ iju iyi ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ yɛò ilu.

Nɔ í mu nŋɑ itĩ iyi ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ ɡbɔò ide hee do nnyi fei.

9 Nɔ Dɑvidi mɔ í ni,

Jinɡɑu nŋɑ ku jɛ nŋɑ cɛkũm do tɑɑo,

Nɔ ku nyi ku jɛ nŋɑ bi ku koosɛ mɑ́

Ku bɑ ɑ koo ɑ bɑ ijuukpɑ̃.

10 Jɔ̀ ilu kuku ku wɑ si iju nŋɑ ɑ mɑɑ̀ yɛ ilu.

Nɔ i jɔ̀ ɑ yɑ bɑte ɑ mɑɑ ceò icɛ do ɑjɔ fei.

11 Ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n bee, si wɑɑti iyi inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ koosɛ, ɑ̀ cukui hee do ɑjɔ fei? Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ. Ammɑ nɑ kucuku nŋɑi í jɔ̀ dimi mmu ŋɑu mɔ ɑ̀ bɑò fɑɑbɑ ku bɑ iɡu nŋɑ ku dede si ŋɑ. 12 Debɛi, si bɛi kucukui inɛi Izirɛli ŋɑ í jɔ̀ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ ɑ̀ bɑ ɑmɑnii Hunde, nɔ kukɑyei inɛi Izirɛli ŋɑ í kɔ̃ɔsi ɑmɑnii dimi mmu ŋɑ, zɑkɑ bɛirei ɑmɑnii dimi mmu ŋɑu ɑ́ lɑ ku to wɑɑti iyi inɛi Izirɛli ŋɑ fei ɑɑ nɑ ɑ bɑ kpɑ̃ɑi fɑɑbɑ.

Dimi mmu ŋɑ ɑ̀ bɑ fɑɑbɑ

13 Iŋɛ dimi mmu ŋɑu bɛ, iŋɛi ǹ wɑ n bɑ ide ku fɔ, ɑmu iyi ǹ jɛ woo bɛ bi tu ŋɛ. Ǹ yɑ n mɑɑ nɛ inɔ didɔ̃i do icɛm iyi ǹ wɑ n ce. 14 Si icɛu bɛi ǹ wɑ n dɛ kpɑ̃ɑ n dedeò iɡui dimim ŋɑ, ku bɑ inɛ ɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ bɑ fɑɑbɑ. 15 Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ ɑ̀ dɔ̃ do nŋu si wɑɑti iyi í jɔ̀ Zuifu ŋɑ titɑ̃. Debɛi, bɛirei ɑ́ yɛ si wɑɑti iyi ɑ́ ɡbɑ ŋɑ mɑ́. Nŋu bɛi ɑ́ jɔ̀ ɑŋɑ iyi ɑ̀ ku wo ɑ bɑɑ si kuwɛɛ.

16 Si iyɑfũi pɛ̃ɛ iyi ɑ̀ kpo, bii pɛ̃ɛ sinte iyi ɑ̀ ceu í jɛ ti Ilɑɑɔ̃, debɛi pɛ̃ɛu fei ti Ilɑɑɔ̃i. Bɛɛbɛ mɔi bii icɑ̃i jĩi í jɛ ti Ilɑɑɔ̃, do ɑmɑɑwɔɛ ŋɑ fei ti Ilɑɑɔ̃i. 17 Ammɑ nsɛi ɑ̀ cɑfe ɑmɑɑwɔ ɡɔ ŋɑ hɑi si jĩi ndii olivi, nɔ iŋɛ iyi ì jɛ ɑmɑɑwɔi jĩi ndii sɑko, iŋɛi ɑ̀ sɑ̃si ɑɡbɛ nŋɑ. Nsɛi wee, iŋɛ mɔ ì wɑɑ bɑ inyi iyi wɑ nɑɑ si ɑmɑɑwɔ ŋɑu hɑi si icɑ̃u. 18 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ tɔɔ fufu ŋɑ si ɑmɑɑwɔ ŋɑ iyi ɑ̀ cɑfeu. Bɛirei ɑɑ ce i tɔɔ fufu ŋɑ. I jɔ̀ i mɑ̀ ŋɑ iyi kù jɛ iŋɛi ì wɑɑ mu icɑ̃u, icɑ̃u njɛi wɑ mu ŋɛ.

19 Inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ ɡɔ ɑ́ ni, ɑ̀ cɑfe ɑmɑɑwɔ ŋɑu bɛi ku bɑ ɑ sɑ̃sim si ɑɡbɛ nŋɑ. 20 Ntɔi, ɑ̀ dɑ ŋɑi nɑ nɑɑnɛ hɑi dɑsi nŋɑ, nɔ ɑwɔ mɔ ì wɑ ɑɡbɛu bɛi nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiɛ. Mɑɑ̀ tɔɔ fufu, ɑmmɑ ce njo, 21 domi bii Ilɑɑɔ̃ kù jɔ̀ ɑmɑɑwɔ sinte ŋɑu, ɑ́ nɑ ku jɔ̀ ɑwɔ mɔ? 22 Debɛi, cɔ jiidɑ ku jɛi Ilɑɑɔ̃ do kuɡɑɑbuɛ. Í ɡɑɑbu si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ cuku, ɑmmɑ í jɛ inɛ jiidɑ bi tɛɛ. Awɔ de leekĩ dim dim si jiidɑ ku jɛɛ. Bii kù jɛ bɛɛbɛ ɑɑ dɑ ɑwɔ tɑkɑɛ. 23 Bii ɑŋɑ mɔ ɑ kù mɔsi idɔ ku lele nŋɑ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ sindo ŋɑ si ɑɡbɛ bii ɑ̀ wɑu wo, domi ɑ́ yɔkɔ ku sindo ŋɑ si ɑɡbɛ nŋɑ mɑ́. 24 Bii Ilɑɑɔ̃ í dɑɛ wɑ hɑi si jĩi ndii olivii sɑko nɔ í mɑ́siɛ si jĩi ndii olivi iyi ɑ̀ wɑɑ loɡooɑ iyi kù jɛ icuɛ, debɛi, kɑɑ ɡɑɑbuɑɑ ku sindo ɑmɑɑwɔu si jĩi ndii nŋu tɑkɑɛ.

Inɛi Izirɛli ŋɑ ɑɑ bɑ fɑɑbɑ

25 Iŋɛ inɛm ŋɑ, n kù bi ɑsiii ideu ihɛ̃ ku mɑnji nŋɛ hee ku jɔ̀ i mɑɑ cɔ ɑrɑ nŋɛ ilu bisi ŋɑ. Asiiu wee. Idɔi inɛi Izirɛli fiti mbɔ ŋɑu í lei titɑ̃ hee kukpɔi dimi mmu ŋɑ iyi ɑɑ bɑ fɑɑbɑu ku kɔ̃. 26 Si bɛɛbɛ, inɛi Izirɛli ŋɑu fei ɑɑ bɑ fɑɑbɑu, si bɛi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ í ni,

Woo Fɑɑbɑu ɑ́ nɑɑi hɑi Siɔ̃ɔ,

Nɔ ku nyɑ lɑsɑbu hɑi mɑ̀ bɛɛrɛm hɑi si dimii Zɑkɔbu.

27 Iyi ihɛ̃i í jɛ ɑkɑbuu iyi ɑn dĩ do ɑŋɑ si wɑɑti iyi ɑn kpɑ idei dulum du ŋɑ.

28 Si tuubɑi lɑɑbɑɑu jiidɑu Zuifu ŋɑ ɑ̀ jɛ mbɛɛi Ilɑɑɔ̃, nɔ nŋu bɛi í bɑɑ í jɛ ɑrɑnfɑ̃ɑnii iŋɛ, ɑmmɑ si tuubɑi kucicɑ, ɑ̀ jɛ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi hee nsɛi nɑ bɑlɑ nŋɑ ŋɑ. 29 Ilɑɑɔ̃ í bi ŋɑ hee nsɛi domi ci yɑ ce muɑ nɡbɑ nɔ ci yɑ sindɑ idɔ hɑi si inɛ ŋɑ iyi í kpe. 30 Tɑko wo ì dondɑ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, ɑmmɑ nsɛi Ilɑɑɔ̃ í too si ide hɑi ɡbɔi Zuifu ŋɑu í ceò ɑrɑɑre nŋɛ. 31 Nsɛi si bɛi Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɛ didɔ̃ nɑ sɑɑbui ide hɑi ɡbɔ nŋɑu, bɛɛbɛ mɔi ɑ́ too si ɑrɑɑre iyi í nyisi ŋɛ ku bɑ ku ce ɑrɑɑrei ɑŋɑ mɔ. 32 Ntɔ ntɔ, Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ inɛ fei í bɑɑ í jɛ ɑrui ide hɑi ɡbɔ, ku bɑ ku ce ɑrɑɑrei inɛ fei.

Kulɑi Ilɑɑɔ̃

33 Irei ì ɡbɔ bɛi ɑmɑnii Ilɑɑɔ̃ do bisiɛ do kumɑ̀ɛ í lɑ í to. Inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku mɑ̀ yɑɑsei lɑsɑbuɛ. Inɛ ɡɔ mɔ kù nɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ mɑ̀ kpɑ̃ɑɛ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ.

34 Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni,

Yooi í mɑ̀ lɑsɑbui Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ.

Mɑ̀ yooi í muɑɑ bisi ɑjɔ ɡɔ.

35 Yooi í tɑko í muɑɑ nɡɔɡɔ ku bɛi ku mɑɑ deɡbe ku sɑ̃ɑ nŋu ɡbese.

36 Ilɑɑɔ̃i í jɛ irii mii fei, hɑi bi tɛɛi fei ndɛɛ wɑ nɑɑ. Nɔ mii fei í wɛɛi nɑ iriɛ. Amboe ku jɛ tɛɛ hɑi nsɛi hee do ɑjɔ fei. Ami.

12

Kuwɛɛ titɔ̃ iyi í wɛɛ nɑ irii Ilɑɑɔ̃

1 Nɑ nŋu iŋɛ inɛm ŋɑ, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛi nɑ sɑɑbui ɑrɑɑre iyi Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɛ, i nɑ Ilɑɑɔ̃ ɑrɑ nŋɛ. I jɔ̀ kuwɛɛ nŋɛ ku jɛɑɑ bɛi kuwee ɡɔ iyi í mɑ́ nɔ í sĩɑɑ si. Do yɑɑse bɛɛbɛi í sĩɑ i yɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 2 I mɑɑ̀ yɑ ce kucei inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, ɑmmɑ i jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ku mu nŋɛ lɑsɑbu titɔ̃ iyi ɑ́ kpɑɑsiò kuwɛɛ nŋɛ, ku bɑ i mɑ̀ iyi í jɛ idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Idɔɔbiɛu wee, iyi í jɛ jiidɑ, iyi í dɔ̃ do iyi í kɔ̃ mɑm mɑm.

3 Nɑ didɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í muum, ǹ wɑ n sɔ̃ iŋɛ fei, i mɑɑ̀ jilɛ ɑrɑ nŋɛ tenɡi bii i kù to ŋɑ, ɑmmɑ inɛ fei ku jilɛ ɑrɑɛ si zɑkɑ bɛi Ilɑɑɔ̃ í muɑɑ nɑɑnɛ. 4 Si ɑrɑ ɑkɑ̃ ikɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃i í wɑ si nɔ ɑŋɑ fei do icɛ nŋɑi. 5 Bɛɛbɛ mɔi, bɑɑ bii ɑwɑ ɑ̀ kpɔ ɑ̀ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃ si Kirisi nɔ ɑ̀ dĩ si njɛi bɛi ikɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃i ɑrɑu. 6 Bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ nɛ ɑmuɑ ikɑ̃ ikɑ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce nwɑ si didɔ̃ɛ. Inɛ iyi í nɛ ɑmuɑi ide iyi wɑ nɑɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃ ku sɔ̃ inɛ ŋɑ, ku ceò icɛ si bɛi nɑɑnɛ ku dɑsiɛ í to. 7 Inɛ iyi í nɛ ɑmuɑi ku ceɑ inɛ ŋɑ icɛ si iɡbɛu, ku coo. Inɛ iyi í nɛ ɑmuɑi inɛ ŋɑ ku kɔ si idei Ilɑɑɔ̃ ku kɔ ŋɑ si. 8 Inɛ mɔ iyi í nɛ ɑmuɑi inɛ ŋɑ ku muɑ ɡbuɡbɑ̃ ku coo. Inɛ mɔ iyi í yɑ yɔkɔ ku ce ɑmuɑ ku coo do inɔ ɑkɑ̃. Inɛ nɡbo ku ce icɛɛ do himmɑ. Inɛ iyi í nɛ ɑmuɑi ilu ɑre ŋɑ ku sobi ku coo do inɔ didɔ̃.

9 I mɑɑ̀ jɔ̀ kubi nŋɛ ku jɛ do muɑfiti. I sɑɑ lɑɑlɔ nɔ i leekĩ si jiidɑ ku ce dim dim ŋɑ. 10 I bi njɛ ŋɑ, i ce kookɑɑi i yɑ mɑ̀ò bɛɛrɛi njɛ ŋɑ. 11 I mɑɑ̀ jɔ̀ himmɑ nŋɛ ku kɑye, ɑmmɑ i yɑ mɑɑ ceɑ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ icɛ ŋɑ, nɔ i jɔ̀ Hundeɛ ku mɑɑ ce icɛ si ŋɛ. 12 I wɛɛò inɔ didɔ̃ ŋɑ nɑ kpɑ̃ɑ ku cɔu. I temuɑ si wɑhɑlɑ ŋɑ. I mɑɑ̀ yɑ ɡbɛɛji do kutɔɔ ŋɑ. 13 I yɑ sobi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti Ilɑɑɔ̃ si bukɑɑtɑi mii iyi ɑ̀ bi. Nɔ i yɑ yɑɑɛ inɛ njoo ŋɑ. 14 I yɑ weeɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ ŋɛ iju. I wee nŋɑ ŋɑ, i mɑɑ̀ ceekpe ŋɑ. 15 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si inɔ didɔ̃ i bɑ ŋɑ inɔ didɔ̃ ku kpɛ̃, inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ wɑɑ kpɑtɑ i bɑ ŋɑ ku kpɑtɑ ŋɑ. 16 I yɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ, i mɑɑ̀ jɔ̀ lɑsɑbui ɑrɑ ku so ku wɑ si ŋɛ, ɑmmɑ i yɑ kɑye ɑrɑ nŋɛ ŋɑ. I mɑɑ̀ yɑ jilɛ ɑrɑ nŋɛ ilu bisi ŋɑ.

17 I mɑɑ̀ yɑ sɑ̃ɑ inɛ ɡɔ lɑɑlɔ ŋɑ. I yɑ mɑɑ dɛ i ce iyi í jɛ jiidɑ si ɡɑ̃mɛi inɛ fei ŋɑ. 18 Bii í jɛ ɑ́ ce i ce kookɑɑi bɑɑ yoomɑ fei i jɔ̀ iŋɛò inɛ fei i yɑ dɔ̃ ŋɑ. 19 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ i mɑɑ̀ yɑ dɛ i sɑ̃ɑ njɛ ɡbesei lɑɑlɔ ŋɑ, ɑmmɑ i yɑ jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ku sɑ̃ nŋɛ ɡbesei idɔɔkɔ̃, domi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í ni,

Amui ɑn sɑ̃ ɡbesei idɔɔkɔ̃.

20 Nɔ ɑ̀ kɔɔ mɑ́ ɑ̀ ni,

Bii ɑri wɑ kpɑ mbɛɛɛ, nɑ́ɑ ijɛ ku jɛ.

Bii ɑɡbɛ wɑ kpɑɑ, muɑɑ inyi ku mɔ,

Domi bii ì wɑɑ ceɑɑ bɛɛbɛ, í yɛ bɛi inɑ nyɛnyɛi ì wɑɑ koɑɑ si iri.

21 Mɑɑ̀ jɔ̀ lɑɑlɔ ku kɑ̃miɑɛ, ɑmmɑ jɔ̀ i kɑ̃miɑɛ do jiidɑ ku ceɛ.

13

Kɑ jirimɑ ilɑɑlui ilɛ nwɑ ŋɑ

1 Inɛ fei ku jirimɑ ilɑɑlui ilɛɛ, domi ilɑɑlu kɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi kù jɛ do kumɑ̀sii Ilɑɑɔ̃. Ilɑɑlu ŋɑ iyi ɑ̀ wɛɛ fei Ilɑɑɔ̃i í jilɛ ŋɑ. 2 Nɑ nŋu, bii inɛ í dondɑ idei ilɑɑlu, ide iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛi í kɔsi. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kɔ ide dimi bɛɛbɛ, ɑ̀ wɑɑ dɛdɛɑ ɑrɑ nŋɑ tɑɑlei. 3 Ntɔ ntɔ, woo ce jiidɑ ŋɑ ɑ kù nɛ ziɡiidɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu ilɛu, í ɡbe woo ce lɑɑlɔ ŋɑ. Bii i kù bi njo ku muɛ si ɡɑ̃mɛi ilɑɑlu ŋɑu, ce jiidɑɛ, ɑɑ nɛ siɛ inɔ didɔ̃. 4 Ilɑɑlu ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ce icɛi Ilɑɑɔ̃i nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni nŋɛ. Ammɑ bii ì wɑɑ ce lɑɑlɔɛ ŋɑ, i ce njo nŋɑ, domi ɑ kù wɑɑ mu tɑɑkubɑ si nɡbɛ. Aŋɑ mɔ woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑi ku bɑ ɑ sɑ̃ ɡbesei idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ kpɑ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce lɑɑlɔ iju. 5 Nɑ nŋu, ì nɛ i sũ nŋɑ iri ilɛ ŋɑi, nɔ kù jɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ ce njoi ijuukpɑ̃ nŋu ɑkɑ̃ ŋɑ, ɑmmɑ ku bɑ idɔ nŋɛ ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑle nŋɛi.

6 Nŋui í nɔ í jɔ̀ ì wɑɑ sɑ̃ fiɑi lɛmpoo mɑ́ ŋɑ, domi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu ilɛu ɑŋɑ mɔ woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑi nɔ ɑ̀ nɑ ɑrɑ nŋɑi mɑm mɑm. 7 I sɑ̃ɑ inɛ fei iyi ì nɛ i sɑ̃ ŋɑ. Inɛ ŋɑ iyi ì nɛ i sɑ̃ɑ lɛmpoo i sɑ̃ nŋɑ ŋɑ. Inɛ iyi ì nɛ i sɑ̃ɑ fiɑi duɑni i sɑ̃ɑ lɑfɛ̃ɛ. Inɛ iyi ì nɛ i jirimɑ fei i jirimɑ lɑfɛ̃ɛ ŋɑ. Inɛ iyi ì nɛ i mɑ̀ bɛɛrɛɛ, i mɑ̀ɑ ŋɑ.

Kɑ bi njɛ

8 I mɑɑ̀ yɑ mu ɡbesei inɛ ɡɔ. Gbesei mii ɑkɑ̃i í nɛ ku wɑ si ɑnini nwɑ, nŋui í jɛ kubi, domi inɛ iyi í bi inɛ ŋɑ wɑ kɔ̃ woodɑ feii. 9 Ntɔ ntɔ, woodɑ ŋɑu ihɛ̃ iyi í ni, i mɑɑ̀ ce sɑkɑrɑ, nɔ i mɑɑ̀ kpɑ inɛ, nɔ i mɑɑ̀ ce ile, nɔ i mɑɑ̀ ce binɛ, do woodɑ ikɑ̃ ikɑ̃ iyi í ɡbe fei ɑɑ yɔkɔ ɑ tɔtɔɔ ŋɑ si woodɑ ɑkɑ̃. Woodɑ ɑkɑ̃u wee, bi inɛ mmu bɛi ì bi ɑrɑɛ. 10 Bii kubi í wɑ si ɡɑ̃mɛ nŋɛ i kɑɑ yɔkɔ i ceɑ njɛ lɑɑlɔ ŋɑ. Nɑ nŋu, bii ì bi njɛ ì wɑɑ jirimɑ woodɑ ŋɑu fei ŋɑi.

Kɑ tɑ̃ sɔɔlu kɑ mɑɑ deɡbeò kunyii Kirisi wɑ

11 Í sĩɑ i ce bɛɛbɛ ŋɑ, domi ì mɑ̀ ŋɑ si wɑɑti bii ɑ̀ wɑ nsɛi. Í to i jĩ hɑi si iri njoo ŋɑ, domi wɑɑti iyi Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ fɑɑbɑ wɑ mɑm mɑm í mɑɑi wɑ nsɛi í re wɑɑti iyi ɑ̀ sinti dɑsi nɑɑnɛ. 12 Idũ í dũ wɑ koo, nɔ ɑmɛɛjumɑ́ í mɑɑi wɑ. Nɑ nŋu, kɑ jɔ̀ icɛi ilu kuku ku ce, nɔ kɑ so jĩnɛi iɡũ iyi ɑ́ jɔ̀ kɑ jɑbu si inyɑ kumɑ́. 13 I jɔ̀ kɑ nɛ dee dee ɑwɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛi inyɑ kumɑ́ ŋɑ. Kɑ mɑɑ̀ jɔ̀ ijɛ ku bi nwɑ do ɑtɛ̃ ku mɔ nwɑ ku lɑ ku cɑɑ, kɑ mɑɑ̀ nɛ ɑdɛi ɑbo do dɑɑ bɛɛtɛkɛ ku ce, nɔ kɑ jɔ̀ ijɑ do iɡu. 14 Ammɑ i so dɑɑ titɔ̃i Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ, nɔ i mɑɑ̀ jɔ̀ dɑɑi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ku mɑɑ nɛò ŋɛ i mɑɑ ceò binɛ mɑ́ ŋɑ.

14

Mɑɑ̀ yɛ tɑɑlei kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ

1 I ɡbɑ inɛ iyi nɑɑnɛ ku dɑsiɛ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃, nɔ i mɑɑ̀ yɑ yɛ tɑɑlei ide iyi wɑ lɑsɑbu. 2 Inɛ ihɛ̃ wɑ tɑmɑɑ si iyi nŋu ɑ́ yɔkɔ ku jɛ ijɛ fei. Inɛ ihɔ̃ mɔ iyi kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ si nɑɑnɛ ku dɑsiɛu, ci yɑ ŋɔ iŋɑ. 3 Inɛ iyi wɑ jɛ mii iyi í bɑ fei ku mɑɑ̀ dondɑ inɛ iyi ci yɑ jɛ mii fei, nɔ inɛ mɔ iyi ci yɑ jɛ mii iyi í bɑ fei, ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑlei inɛ njɛ iyi wɑ jɛ mii fei, domi Ilɑɑɔ̃i í ɡbɑ lɑfɛ̃ɛ. 4 Bɛirei ɑwɔ ì yɛ ì bɛi ì wɑɑ kiitiò ɑmɑɑcɛi inɛ mmu ɡɔ. Bii wɑ leekĩ si icɛɛ wɑlɑkɔ bii í nɔ í fũsi ɑwɔ mɔi idei irii lɑfɛ̃ɛɛi. Ammɑ ɑ́ mɑɑ leekĩi domi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í nɛ ɡbuɡbɑ̃ ku muɑɑ ɡbuɡbɑ̃.

5 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ tɑmɑɑ bɛi ɑjɔ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ re njɛ do bɛɛrɛi, nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ tɑmɑɑ mɑ̀ iju iyi í mɑ́ fei ɑkɑ̃i. Si ide ŋɑu ihɛ̃ í sĩɑ inɛ fei ku mu iyi í jɛ lɑsɑbui idɔɛ dim dim. 6 Inɛ iyi wɑ tɑmɑɑ ɑjɔ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ re njɛ do bɛɛrɛ, wɑ cooi nɑ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ. Inɛ iyi wɑ jɛ ijɛ iyi í bɑ fei, nɑ irii Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi wɑ jɔɔ, domi í yɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃i titɑ̃ nɑ ijɛu. Inɛ mɔ iyi kù wɑɑ jɛ mii fei, nɑ irii Ilɑɑɔ̃i kù wɑɑ jɛ, í nɔ wɑ sɑɑbuɛ. 7 Kuwɛɛi inɛ kɑ̃mɑ nwɑ kù jɛ ti nŋu ɑkɑ̃, bɛɛbɛ mɔi do ikuɛ. 8 Ntɔ ntɔ, bii ɑ̀ wɛɛ, ɑ̀ wɛɛi nɑ irii Lɑfɛ̃ɛ, bii ɑ̀ nɔ ɑ̀ ku mɔi, nɑ irii Lɑfɛ̃ɛi ɑ̀ ku. Nɑ nŋu, bii ɑ̀ wɑɑ wɛɛ wɑlɑkɔ bii ɑ̀ ku, ti Lɑfɛ̃ɛi ɑ̀ jɛ, 9 domi Kirisi í ku nɔ í dede hɑi si bɑlɛ mɑ́ ku bɑ ku jɛ Lɑfɛ̃ɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ku do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɛɛ. 10 To, bii bɛɛbɛi, nɑ mii í ce ɑwɔ ì wɑɑ yɛ tɑɑlei kpɑɑsiɛ. Mɑ̀ nɑ mii í ce ì wɑɑ dondɑ kpɑɑsiɛ. Awɑ feii ɑɑ kɑ leekĩ ɑjɔ ɑkɑ̃ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ ku kiiti nwɑ. 11 Ajɔ nŋui kukɔi idei Ilɑɑɔ̃u ihɛ̃ ɑ́ kɔ̃ tenɡi bii í ni,

Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í ni,

Amui ǹ jɛ kuwɛɛ, inɛ fei ɑ́ nɑ ku ɡulɛ si wɑjum.

Nɔ inɛ fei ku sɑɑbum do ɡɛlɛɛ.

12 Bɛɛbɛ mɔi ɑwɑ fei ɑɑ kɑ fɔ tu wɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃.

Mɑɑ̀ ce nɡɔɡɔ iyi ɑ̀ dɑsi kpɑɑsiɛ kurɑrɑ

13 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ yɑ kiiti njɛ ŋɑ. Ammɑ ce lɑɑkɑi i mɑɑ̀ ti i ce nɡɔɡɔ iyi ɑ́ jɔ̀ kpɑɑsiɛ ku rɑrɑ ku dɑsi dulum. 14 Nɑ sɑɑbui Lɑfɛ̃ɛ Jesu ǹ mɑ̀ kɑm kɑm iyi sɔndɑ kɑ̃mɑ kù jɛ ìwɔ̀. Ammɑ bii inɛ ɡɔ wɑ doo sɔndɑ ɡɔ ìwɔ̀, bi tɛɛi í jɛ ìwɔ̀. 15 Bii inɔi kpɑɑsiɛ í fɔ nɑ ijɛ ɡɔ iyi ì wɑɑ jɛ, wɑ nyisi iyi i kù wɑɑ nɛ si kpɑ̃ɑi kubi mɑ́. Mɑɑ̀ jɔ̀ idei ijɛ ku jɔ̀ inɛ ɡɔ iyi Kirisi í ku nɑ iriɛ ku ce nfe. 16 Iyi ì yɛ í sĩɑɛ ku ce, mɑɑ̀ ti i coo do yɑɑse bɛi ɑ́ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ fɔ lɑɑlɔɛ. 17 Bommɑi Ilɑɑɔ̃ kù jɛ idei kujɛ do kumɔ, bii kù jɛ dee dee ku jɛ do lɑɑkɑi ku sũ do inɔ didɔ̃ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nwɑ. 18 Inɛ iyi wɑ ceɑ Kirisi icɛ si yɑɑse bɛɛbɛ, lɑfɛ̃ɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ bi, nɔ bɑɑ ɑmɑnɛ ŋɑ ɑɑ sɑɑbuɛ.

19 Nɑ nŋu, kɑ dɛ mii iyi ɑ́ nɑɑò lɑɑkɑi ku sũ wɑ do mii iyi ɑ́ mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃ si nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ. 20 I mɑɑ̀ bɛjɛ icɛi Ilɑɑɔ̃ nɑ idei ijɛ. Ntɔi, sɔndɑ kɑ̃mɑ kù jɛ ìwɔ̀, ɑmmɑ kù sĩɑ inɛ ɡɔ ku jɛ ijɛ iyi ɑ́ jɔ̀ kpɑɑsiɛ ku koosɛ. 21 Iyi í sĩɑ nŋui í jɛ i mɑɑ̀ ŋɔ iŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ mɔ vɛ̃ɛ, nɔ i mɑɑ̀ ce nɡɔɡɔ bii í jɛ ɑ́ dɑsi kpɑɑsiɛ kurɑrɑ. 22 Mii iyi ì wɑɑ lɑsɑbu si ideu ihɛ̃, muu si idɔɛ, nɔ kú jɛ si ɡɑ̃mɛi ɑwɔ do Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃. Ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi idɔɛ kù wɑɑ yɛ tɑɑleɛ si mii iyi wɑ ce. 23 Ammɑ inɛ iyi wɑ sikɑ si ijɛ ɡɔ iyi wɑ jɛ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɛ tɑɑleɛ domi kù wɑɑ coo do nɑɑnɛ. Ntɔ ntɔ, mii iyi inɛ wɑ ce fei nɔ kù wɑɑ coo do nɑɑnɛ, dulum nii.

15

Ce iyi ɑ̀ dɔ̃ɑ kpɑɑsiɛ si, mɑɑ̀ dɛ ti ɑwɔ tɑkɑɛ

1 Nsɛi, ɑwɑ iyi ɑ̀ nɛ ɡbuɡbɑ̃ si nɑɑnɛ ku dɑsi, i jɔ̀ kɑ temuɑò ɡbuɡbɑ̃ ku kuɑi hɑi nɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ, nɔ kɑ mɑɑ̀ yɑ kɑ ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ ɑwɑ tɑkɑ nwɑ si. 2 Awɑ fei kɑ yɑ ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ kpɑɑsi nwɑ ŋɑ si nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni nŋɑ, ku bɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ ku bɔ wɑju. 3 Kirisi tɑkɑɛ ci yɑ ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ nŋu tɑkɑɛ si, ɑmmɑ si bɛi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, í sɔ̃ Ilɑɑɔ̃ í ni, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ buɛ, ɑrɑbu nŋɑ í bɑɑ sim. 4 Mii iyi ɑ̀ kɔ tɑko fei wo, ɑ̀ kɔɔi ku bɑ ku kɔ wɑ nɔ kɑ nɛ kpɑ̃ɑ ku cɔ hɑi si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃, iyi wɑ mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃ do temuɑ. 5 Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ mu nwɑ temuɑ do ɡbuɡbɑ̃, kú jɔ̀ iŋɛ duusɔ̃ɔ i nɛ ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ si bɛi ì yɔɔ si Jesu Kirisi ŋɑ, 6 ku bɑ iŋɛ fei i yɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ do ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ, nŋu iyi í jɛ bɑɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi.

Lɑɑbɑɑu jiidɑu í jɛ ti dimi fei

7 Nɑ nŋu, i yɑ ɡbɑ njɛ ŋɑ si bɛi Kirisi mɔ í ɡbɑ ŋɛ ku bɑ i nyisiò ɑmboei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 8 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi iyi Kirisi nŋui í bɑɑ í jɛ woo ce icɛi Zuifu ŋɑu ku bɑ ide iyi ɑ̀ wɑ̃ò bɑlɑ nŋɑ ŋɑu ku kɔ̃, nɔ ku nyisiò iyi Ilɑɑɔ̃i í jɛ ilu ntɔ. 9 Jesu í nɑɑi mɑ́ ku bɑ dimi mmu ŋɑ mɔ ɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ ɑrɑɑreɛ si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n sɑɑbuɛ si inɔi dimi mmu ŋɑ.

Nɔ n kɔ̃ iri n nyisiò ɑmboei iriɛ.

10 Nɔ í ni mɑ́,

Iŋɛ dimi mmu ŋɑ i wɛɛò inɔ didɔ̃ do inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑjɔ.

11 Nɔ í ni mɑ́,

I sɑɑbu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, iŋɛ dimi mmu ŋɑu fei,

Iŋɛ fei i kɔ̃ iri i cũu.

12 Nɔ wɑlii Ezɑi mɔ í ni,

Tɔkui Izɑi ɡɔ ɑ́ nɑ ku dede

Ku jɛ ilɑɑlui dimi fei,

Nɔ kpɑ̃ɑ ku cɔi dimi ŋɑu ɑ́ wɑ siɛ.

13 Nsɛi, Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ mu nwɑ kpɑ̃ɑ ku cɔ, ku mu nŋɛ inɔ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ fei nɑ nɑɑnɛ iyi ì dɑsi ŋɑ ku bɑ kpɑ̃ɑ ku cɔ nŋɛ ku lɑ si ɡbuɡbɑ̃ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɛ.

Pɔlu í nɛ kpɑ̃ɑi ku kɔ tiɑ do wɔɔkɔ

14 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ɑmu tɑkɑm ǹ mɑ̀ kɑm kɑm iyi ì jɛ inɛ jiidɑ ŋɑ nɔ ì mɑ̀ mii iyi ì nɛ ku ce ŋɑ, ɑɑ nɔ i yɔkɔ i muɑ njɛ bisi ŋɑ. 15 Do nŋu fei, do wɔɔkɔ nlɑ nlɑi n kɔ nŋɛ ide ɡɔ ŋɑ wɑ si idei tiɑu ihɛ̃, n ye ŋɛò ɡiɡii mii ŋɑ iyi ì mɑ̀ tɑ̃ ŋɑ. Ǹ kɔ nŋɛ wɑ bɛɛbɛi nɑ didɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceem 16 ǹ wɑ n jɛò woo ce icɛi Jesu Kirisi bi hɑi jɛ Zuifu ŋɑ. Ǹ wɑ n wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑi Ilɑɑɔ̃ bɛi woo wee ku bɑ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ ɑ yɛ bɛi kuwee iyi ɑ́ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si, si nɑ iyi í jɔ̀ Hundeɛ í cicɑ ŋɑ í jɔ̀ ɑ̀ mɑ́. 17 Nɑ nŋu, nɑ sɑɑbui Jesu Kirisi, ǹ nɛ inɔ didɔ̃ si icɛm iyi ǹ wɑ n ceɑ Ilɑɑɔ̃. 18 N kɑɑ n yɔkɔ n fɔ ide ɡɔ bii kù jɛ idei icɛ iyi Kirisi í ce si ide ku fɔm do si kookoosum ŋɑ ku bɑ hɑi jɛ Zuifu ŋɑ ɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃ 19 nɑ sɑɑbui mɑɑmɑɑke dimi ikɑ̃ ikɑ̃ ŋɑ iyi ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ í ce. Bɛɛbɛ mɔi ǹ wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑi Kirisi bii fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ hɑi Zeruzɑlɛmu hee ku bɔ ikpɑ ilɛi Iliri. 20 Nɔ ǹ dɑsi idɔ n wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑu si ilɛ ŋɑ bii ɑ kù ɡbɔ idei Kirisi titɑ̃, ku bɑ n mɑɑ̀ n mɑ si icui ilei inɛ ɡɔ. 21 Ǹ ce bɛɛbɛi ku bɑ n ce bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ, tenɡi bii í ni,

Inɛ ŋɑ iyi ɑ kù fɔ ideɛ bi tu ŋɑ ɑjɔ kɑ̃mɑ, ɑɑ yɔɔ.

Inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ kù ɡbɔ bɑɑuɛ wo, ɑɑ ɡbɔ yɑɑseɛ.

Pɔlu wɑ fɔ idei Romu ku bɔ

22 Tuubɑ nkpɔ nkpɔ isɛɛnɛ ŋɑu bɛi í yɑ mɑɑ ɡɑnjim n nɑɑ bi tu ŋɛ. 23 Ammɑ nsɛi, ǹ kpɑ irii icɛm si ilɛ ŋɑu bɛ, nɔ si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ wɑ n bi n nɑɑ bi tu ŋɛ hɑi ɑdɔ̃ nkpɔ nkpɔ, 24 ǹ wɑ n tɑmɑɑ bii ǹ wɑ n bɔ ikpɑ ilɛi Ɛsipɑnyi, ɑn yɑɑ wɑ bi tu ŋɛ. Ǹ bi n yɛ ŋɛ n ce ɑjɔ minji bi tu ŋɛ bɛ kɑ kpɛ̃ inɔ didɔ̃, nɔ i sobim ŋɑ ku bɑ n bɔ Ɛsipɑnyiu. 25 Ammɑ nsɛi titɑ̃ Zeruzɑlɛmui ǹ wɑ n bɔ n koo n sobi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, 26 domi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Mɑsedɔni do ilɛi Gɛrɛsi ɑ̀ tɔtɔɔ fiɑ do inɔ ɑkɑ̃ nɑ ilu ɑre ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si inɔi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu Zeruzɑlɛmu bɛ. 27 Do kubii ɑ̀ tɔtɔɔò fiɑu, ɑmmɑ ntɔ ntɔ ɡbesei ɑ̀ wɑɑ mu si nɑ iyi í jɔ̀ ɑmɑnii Ilɑɑɔ̃i iyi Zuifu ŋɑu ɑ̀ nɛ ɑ̀ kpɔ̃ɔ do dimi mmu ŋɑ. Bɛɛbɛ mɔi ɑ́ sĩɑ dimi mmu ŋɑu mɔ ɑ sobi ŋɑ do ɑmɑnii ɑndunyɑ nŋɑ. 28 Wɑɑti iyi ɑn to Zeruzɑlɛmu n nɑ ŋɑ fiɑ iyi ɑ̀ tɔtɔɔu n kpɑò irii icɛu bɛ, ɑn bɔ Ɛsipɑnyi nɔ n yɑɑ wɑ n nɑɑ n yɛ ŋɛ. 29 Ǹ mɑ̀ iyi kutom wɑ bi tu ŋɛ bɛ ɑ́ jɔ̀ Kirisi ku wee nŋɛ si mii nkpɔ nkpɔ.

30 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛi do irii Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi do kubi iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nwɑ, í bɑm ku jɑbu si kutɔɔ nŋɛ ŋɑ. 31 I tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku nyɑm hɑi si ɑwɔi hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee, nɔ i ce kutɔɔ mɑ́ ŋɑ ku bɑ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu ɑ ɡbɑ ɑmuɑ iyi ǹ wɑ n bɔò Zeruzɑlɛmu do ɑwɔ minji. 32 Bɛɛbɛ mɔi ɑn to wɑ bi tu ŋɛ do inɔ didɔ̃ bii Ilɑɑɔ̃ í bi, nɔ n sĩmi keeke bi tu ŋɛ. 33 Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ mu nwɑ lɑɑkɑi ku sũ, ku wɛɛ do iŋɛ fei. Ami.

16

Pɔlu wɑ ce inɛ ŋɑ fɔɔ

1 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ iyi Feebe wecĩ nwɑ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi í jɛ ilu nɑɑnɛ. Woo ce icɛi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑi wɑ jɛ si ilui Sɑnkere. 2 I ɡbɑ ɑbou nɑ iri Lɑfɛ̃ɛ si bɛi í jɔ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ ce. Nɔ i mɑɑ sobiɛ ŋɑ do bukɑɑtɑi mii iyi í bi si ɑninii iŋɛ fei, domi nŋu tɑkɑɛ í sobi inɛ nkpɔ, do ɑmu tɑkɑm.

3 I ce Pirisilɑ do mɔkɔɛ Akilɑsi fɔɔ, kpɑɑsi woo ce icɛm ŋɑ si icɛi Jesu Kirisi, 4 ɑŋɑ iyi ɑ kù sɑɑlu bɑɑ kuwɛɛ nŋɑ ku bɑ ɑ fɑɑbɑ ti ɑmu. Kù jɛ ɑmu ɑkɑ̃i ǹ wɑ n sɑɑbu ŋɑ, hee do iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ dimi mmu ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ sɑɑbu ŋɑ. 5 Nɔ i ce inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ kpɑsɛ̃ nŋɑu fɔɔ. Nɔ i ceem Epɑnɛti kpɑɑsi jiidɑm nɔu fɔɔ, nŋu iyi í tɑko í dɑsi Kirisi nɑɑnɛ si ilɛi Azii. 6 Nɔ i ce Mɑɑri fɔɔ, nŋu iyi í ce icɛ ntɔ ntɔ nɑ iri nŋɛ. 7 Nɔ i ce Andoniku do Zuniɑ dimim ŋɑu fɔɔ, ɑwɑò ŋɑi ɑ̀ ce piisɔ̃ɔ ɑjɔ. À nɛ bɛɛrɛ nlɑ nlɑ si inɔi woo bɛ ŋɑu. À tɑko ɑ̀ dɑsi Kirisi nɑɑnɛ mɔm ɑmu mbɛ ǹ dɑsi.

8 Nɔ i ce Ampilɑtu fɔɔ, nŋu iyi í jɛ kpɑɑsi jiidɑm si kpɑ̃ɑi Lɑfɛ̃ɛ. 9 I ce Uribɛ̃ɛ fɔɔ, kpɑɑsi woo ce icɛ nwɑ si icɛi Kirisi, do Sitɑki kpɑɑsi jiidɑm. 10 I ce Apelɛsi fɔɔ, nŋu iyi í nyisi nɑɑnɛ ku dɑsiɛ ntɔ ntɔ si lɑɑkɑi ku cɔ. I ce inɛi kpɑsɛ̃i Arisitobu ŋɑ fɔɔ. 11 I ce Herodiɔ̃ɔ dimim nɔu fɔɔ. I ce inɛi kpɑsɛ̃i Nɑɑsisi ŋɑ fɔɔ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Lɑfɛ̃ɛ nɑɑnɛ. 12 I ce Tiifɛni do Tiifozi fɔɔ, inɑɑbo ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ceɑ Lɑfɛ̃ɛ icɛu. Nɔ i ceem Pɛɛsidi inɑɑbo bɑɑkɔɔm nɔu mɔ fɔɔ, nŋu mɔ í ceɑ Lɑfɛ̃ɛ icɛ ntɔ ntɔ. 13 I ce Rufusi fɔɔ, nŋu iyi wɑ ceɑ Lɑfɛ̃ɛ icɛ jiidɑ, do iyeɛ iyi wɑ jɛ bɛi iyei ɑmu mɔ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi. 14 I ce Asɛnkiti fɔɔ, do Fileɡoni, do Herimɛsi, do Pɑtobɑsi, do Herimɑsi, do kpɑɑsi ŋɑ iyi ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ wɛɛ. 15 I ce Filɔlɔɡu fɔɔ, do Zuli, do Neree, nŋu do wecĩɛ, do Olɛmpɑsi, do woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑŋɑò ŋɑ ɑ̀ wɛɛ fei. 16 I yɑ ce njɛ fɔɔ do kubi jiidɑ ŋɑ. Iɡbɛi inɛi Kirisi ŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ.

Ide kufɔi ɑnkɑ̃ɑnyi

17 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi, iŋɛ inɛm ŋɑ, i yɑ ce lɑɑkɑii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ nɑɑò njɛ ku fɛɛfɛ wɑ si ɑnini nŋɛ, nɔ ɑ jɔ̀ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ koosɛ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ ɑ cuku. Aŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ nyɑ cɔɔi cio iyi ì ɡbɔ ŋɑ. I jɔ̀ i jĩò inɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ 18 domi inɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ ɑ kù wɑɑ ceɑ Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ icɛ, í ɡbe inɔi ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ. Do ide didɔ̃ do idei inɛ ku lɛlɛ nŋɑ ŋɑui ɑ̀ yɑ wɑ inyii itĩi inɛ ŋɑ iyi ɑ ci yɑ ce lɑɑkɑi. 19 Iyi í jɛ ti iŋɛ mɔ, inɛ fei í mɑ̀ bɛi ì wɑɑ jirimɑ Lɑfɛ̃ɛ ŋɑ. Nɑ nŋu, ǹ wɛɛò inɔ didɔ̃ nɑ iri nŋɛ. Ammɑ ǹ bi í nɛ bisi ŋɑi ku bɑ i mɑ̀ bɛi ɑɑ yɑ ce jiidɑ ŋɑ, nɔ i jɛ inɛ ŋɑ iyi lɑɑlɔ ku ce í jɛ ìwɔ̀ nŋɑ. 20 Kɑɑ kpɛ mɑ́, Ilɑɑɔ̃ nŋu iyi wɑ mu nwɑ lɑɑkɑi ku sũ, ɑ́ jɔ̀ i tɛɛsɛ Seetɑm ŋɑ.

Didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu ku wɛɛ do iŋɛ.

21 Timɔtee kpɑɑsi woo ce icɛm wɑ ce ŋɛ fɔɔ, do Lusiusi, do Zɑsɔ̃ɔ do Sosipɑtɛɛ dimim ŋɑ.

22 Nɔ ɑmu Tɛtiusi, ɑmu iyi Pɔlu í sɔ̃m ide ŋɑu ihɛ̃ nɔ ǹ kɔɔ, ǹ wɑ n ce ŋɛ fɔɔ do irii Lɑfɛ̃ɛ.

23 Gɑyusi, ilu idem wɑ ce ŋɛ fɔɔ, nŋu iyi bi tɛɛi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ fei ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ. Erɑsitu, woo sinɡɑ fiɑi iluu do inɛ nwɑ Kɑɑtusi ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ.[

24 Didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ku wɛɛ do iŋɛ fei. Ami.]

Sɑɑbui ɑnkɑ̃ɑnyi

25 Kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi ɑ́ yɔkɔ ku mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ nɑ sɑɑbui lɑɑbɑɑu jiidɑ do idei Jesu Kirisi iyi ǹ wɑ n ce wɑɑzoɛu. Ideui wɑ nyisi wɑ ɑsii iyi wɑ sinɡɑ wo hɑi ku kpɛ. 26 Ammɑ nsɛi í fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ. Ide ŋɑ iyi wɑlii ŋɑu ɑ̀ kɔ si tiɑ nŋɑ ŋɑ í jɔ̀ dimi fei í mɑ̀ ɑsiiu. Nɔ Ilɑɑɔ̃i í jilɔɔ si bɛɛbɛ ku bɑ dimi fei ku jirimɑɛ si nɑɑnɛ ku dɑsi.

27 Nɑ nŋu, Ilɑɑɔ̃, nŋu ɑkɑ̃ iyi í jɛ ilu bisi do ntɔ, ɑmboe ku jɛ tɛɛ hee do ɑjɔ fei do sɑɑbui Jesu Kirisi. Ami.

Kɔrɛnti I

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tiɑ sinte iyi Pɔlu í kɔɑ inɛi Kɔrɛnti ŋɑ

1

Í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amui Pɔlu, ɑmu iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe si idɔɔbiɛ ǹ jɛ woo bɛi Jesu Kirisi. Amu do Sɔsitɛni kpɑɑsi nwɑu 2 ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ, iŋɛ inɛi iɡbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ iyi ì wɑ ilui Kɔrɛnti ŋɑ. À wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ, iŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe ì jɛ tɛɛ ŋɑ, iŋɛ iyi í cicɑ í jilɛ i mɑɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Jesu Kirisi ŋɑ. À ce iŋɛ fei fɔɔ hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛ bɑɑ yoomɑ fei, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ do irii Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi, nŋu iyi í jɛ Lɑfɛ̃ɛi ɑwɑ fei. 3 Ilɑɑɔ̃ bɑɑ nwɑ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ɑ mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Pɔlu wɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ inɛi Kɔrɛnti ŋɑ

4 Wɑɑti kɑ̃mɑ fei ǹ yɑ n mɑɑ n sɑɑbu Ilɑɑɔ̃i nɑ iri nŋɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í mu nŋɛ didɔ̃ɛ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ iyi ì ce do Jesu Kirisi ŋɑ. 5 Ntɔ ntɔ, ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ iyi ì ce do Jesu Kirisi ŋɑ nŋui í jɔ̀ ì bɑ ɑmuɑ bɑɑ yoomɑ fei ì jɛò ilu ɑmɑni ŋɑ si idei Ilɑɑɔ̃ ku fɔ do ku mɑ̀. 6 Idei Kirisi iyi ɑ̀ wɑɑzo nŋɛu nŋui ì leekĩ si dim dim ŋɑ hee 7 ɑmuɑi Hundei Ilɑɑɔ̃ bɑɑ ɑkɑ̃ kù ɡɑiziɑ ŋɛ, iŋɛ iyi ì wɑɑ deɡbe wɑɑti iyi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ɑ́ fɑɑtɑ wɑ. 8 Jesu Kirisii ɑ́ jɔ̀ i yɑ mɑɑ leekĩ dim dim ŋɑ hee kɔɔ ku bɑ i jɛ hɑi nɛ tɑɑle ŋɑ si ɑjɔ iyi ɑ́ nyi wɑ mɑ́. 9 Ilɑɑɔ̃ ilu nɑɑnɛi, nŋu iyi í kpe ŋɛ i ce ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ do Amɑɛ Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ.

Njɛ ku fɛɛfɛ si iɡbɛi Jesu

10 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ do irii Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi, i ce kookɑɑi i yɑ mɑɑ ɡbɔsi njɛ ŋɑ ku bɑ njɛ ku fɛɛfɛ ku mɑɑ̀ yɑ wɑ si ɑnini nŋɛ. I jɔ̀ i nɛ ɑnu ɑkɑ̃ dee dee ŋɑ, nɔ lɑsɑbu nŋɛ mɔ ku jɛ ɑkɑ̃, do mii iyi ì wɑɑ lele ŋɑ. 11 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ inɛi nyɑɑnzei Kolosee ŋɑ ɑ̀ sɔ̃m ɑ̀ ni ijɑ í yɑ wɑ si ɑnini nŋɛ. 12 Mii iyi í jɔ̀ ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛ wee. Ǹ ɡbɔ ɑ̀ ni inɛ ɡɔ í ni ti Pɔlui nŋu í jɛ, inɛ ihɛ̃ mɔ í ni ti Apoloi nŋu í jɛ, nɔ inɛ ihɔ̃ mɔ í ni ti Sefɑɑi * nŋu í jɛ, nɔ inɛ mmu ɡɔ mɔ í ni ti Kirisii nŋu í jɛ. 13 Ì wɑɑ tɑmɑɑ bɛi ɑɑ kpɛ̃ Kirisi ikɔ bututu ŋɑi? Amu Pɔlu, ɑmu sisi ǹ ku si jĩi nɑ irii dulum du ŋɛ. Kù nɔ kù jɛ do irim nii ɑ̀ dɑsi ŋɛ inyi.

14 Ǹ wɑ n sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ do iyi n kù dɑsi inɛ ɡɔ nŋɛ inyi, bii kù jɛ Kirisipu do Gɑyusi. 15 Bɛɛbɛ mɔi inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku ni ɑ̀ dɑsi ŋɛ inyi do irim. 16 Ammɑ ntɔi, ǹ dɑsi inɛi kpɑsɛ̃i Setefɑni ŋɑ mɔ inyi. To, ɑŋɑ bɑɑsi n kù mɑ̀ mɑ̀ ǹ dɑsi inɛ ɡɔ inyi mɑ́. 17 N kù dɑsi inɛ nkpɔ inyi si nɑ iyi í jɔ̀ kù jɛ nɑ nŋui Kirisi í bɛm wɑ. Í bɛm wɑi n nɑ n sisi lɑɑbɑɑu jiidɑu. Lɑɑbɑɑu jiidɑu, kù jɛ do ɡɛlɛ didɔ̃i ǹ wɑ n sisiɛ, ku bɑ ikui Kirisi si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuu ku mɑɑ̀ ce nfe.

Bisii ɑmɑnɛ ŋɑ do ti Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ bɛi idei sũmu

18 Ntɔ ntɔ, idei ikui Kirisi si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑu í yɛi bɛi ide hɑi nɛ yɑɑse bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si kpɑ̃ɑi nfe ku ce. Ammɑ bi ɑwɑ iyi ɑ̀ wɑ si kpɑ̃ɑi fɑɑbɑu, ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃i. 19 Mii iyi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ wee. Í ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni,

An nyɑ lɑɑkɑii ilu lɑɑkɑi ŋɑ,

Nɔ n kpɑ bisii ilu bisi ŋɑ.

20 To, iwoi ilu bisi í wɑ mɔm. Iwoi woo kɔ inɛ ŋɑ si woodɑ í wɑ. Iwoi inɛ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ kpe woo mɑ̀i ɑndunyɑu í wɑ. Ilɑɑɔ̃ í nyisi iyi bisii ɑndunyɑu í yɛi bɛi idei sũmu.

21 Ntɔ ntɔ, inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ kù yɔkɔ ɑ kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ do bisii ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ. Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛi í coo bɛɛbɛ. Ammɑ si bisiɛ mii iyi í sĩɑɑ wee. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ ɑ̀ bɑ fɑɑbɑ nɑ idei wɑɑzo iyi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cɔ bɛi idei sũmu. 22 Zuifu ŋɑ mɑɑmɑɑkei ɑ̀ yɑ mɑɑ bee, nɔ Gɛrɛki ŋɑ mɔ bisii ɑ̀ yɑ mɑɑ dɛ. 23 Ammɑ ɑwɑ, wɑɑzoi Kirisi iyi ɑ̀ kpɑkpɑ si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuui ɑ̀ wɑɑ ce. Ideu bɛi í jɛ bɛi kutɑ bi ku koosɛ bi Zuifu ŋɑ nɔ í jɛ mɑ bɛi idei sũmu bi dimi mmu ŋɑ. 24 Ammɑ bi inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe, bɑɑ bii ɑ̀ jɛ Zuifu wɑlɑkɔ dimi mmu ŋɑ, Kirisii í jɛ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ do bisiɛ. 25 Kirisii í jɛ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ do bisiɛ bi tu ŋɑ domi idei Ilɑɑɔ̃ iyi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cɔ bɛi idei sũmuu í re bisii ɑmɑnɛ ŋɑ, nɔ icɛi Ilɑɑɔ̃ iyi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni kù nɛ ɡbuɡbɑ̃u í re ɡbuɡbɑ̃i ɑmɑnɛ ŋɑ.

26 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, iŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe, i cɔ bɛi ì yɛ ŋɑ. Kù jɛ inɛ nkpɔ nŋɛi í jɛ ilu bisi si kuyɛi ɑmɑnɛ ŋɑ wɑlɑkɔ ilu ɡbuɡbɑ̃ wɑlɑkɔ ilu bɛɛrɛ. 27 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í cicɑ mii ŋɑ iyi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cɔ bɛi hɑi nɛ yɑɑse ŋɑ í dɑsiò ilu bisi ŋɑ ɑnyɔ, nɔ í cicɑ mɔnɡɔi ɑndunyɑ ŋɑ í dɑsiò ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ ɑnyɔ. 28 Nɔ Ilɑɑɔ̃ í cicɑ tɑɑkɑ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ dondɑ, iyi ɑ kù jɛ nɡɔɡɔ si ɑndunyɑ í kɑyeò inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ ɑrɑ nŋɑ bɛi inɛ nlɑ ŋɑ. 29 Í ce bɛɛbɛi ku bɑ inɛ kɑ̃mɑ ku mɑɑ̀ yɔkɔ ku tɔɔ fufu si wɑjuɛ. 30 Ilɑɑɔ̃i í jɔ̀ ì nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Jesu Kirisi ŋɑ. Nɔ Kirisii í jɛ bisii Ilɑɑɔ̃ bi tu wɑ nɑ sɑɑbui ɑnu ɑkɑ̃ nwɑu iyi ɑ̀ ce do nŋu. Kirisii í nyɑ wɑ hɑi si dulum du wɑ. Do sɑɑbuɛi ɑ̀ jɛò dee dee nɔ ɑ̀ jɛò inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 31 Nɑ nŋu, “inɛ iyi wɑ tɔɔ fufu ku tɔɔ nɑ irii Lɑfɛ̃ɛ.” Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni.

Wɑɑzo iyi Pɔlu í ce Kɔrɛnti wo

2

1 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, wɑɑti iyi ǹ nɑɑ bi tu ŋɛ n kù sisi idei Ilɑɑɔ̃ do bisi nlɑ ɡɔ wɑlɑkɔ do ɡɛlɛ didɔ̃ ɡɔ. 2 N kù nɔ n kù dɑsi idɔ n sisi ide mmu ɡɔ si ɑnini nŋɛ bii kù jɛ idei Jesu Kirisi iyi ɑ̀ kpɑkpɑ si jĩi ku ɡɑɑu. 3 Nɔ wɑɑti iyi ǹ wɑ bi tu ŋɛu, do ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛi do njo do kuyɑyɑ nlɑ nlɑ. 4 Si idem do si wɑɑzom n kù dɛdɛ n lɛlɛ ŋɛ do bisii ɑmɑnɛ ŋɑ, ɑmmɑ ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃i ǹ jɔ̀ í kɑ̃miɑ ŋɛ. 5 Ǹ ce bɛɛbɛi ku bɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ ku mɑɑ̀ leekĩ si bisii inɛ ŋɑ, bii kù jɛ si ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃.

Idei bisii Ilɑɑɔ̃

6 Do nŋu fei, idei bisi ɡɔi ɑ̀ wɑɑ sisiɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jĩɑ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ. Ammɑ kù jɛ bisii ɑndunyɑu ihɛ̃ wɑlɑkɔ bisii inɛ nlɑ ŋɑu ɑŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɔ nfe ku ce. 7 Aɑwo, bisii ɑsiii Ilɑɑɔ̃ iyi í sinɡɑɑ ɑmɑnɛ ŋɑi ɑ̀ wɑɑ wɑɑzo. Bisiu Ilɑɑɔ̃ í ce sɔɔluɛi hɑi wɑɑti iyi kù tɑkɑ ɑndunyɑ ku bɑ kɑ kpɛ̃ ɑmboeɛ do nŋu tɑkɑɛ ɑjɔ. 8 Bɑɑ inɛ ɑkɑ̃i ilu irii ɑndunyɑ ŋɑu ihɛ̃ kù mɑ̀ yɑɑseɛ, domi bii í jɛ ɑ̀ mɑ̀ɑi wo ɑ kɑɑ kpɑkpɑ Lɑfɛ̃ɛ si jĩi ku ɡɑɑu, nŋu iyi í nɛ ɑmboe fei. 9 Ammɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni,

Iyi iju kù yɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ,

Nɔ itĩ kɑ̃mɑ mɔ kù ɡbɔɔ,

Iyi kù nɔ kù lɔsi idɔi ɑmɑnɛ,

Nŋui Ilɑɑɔ̃ í ceɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ buu sɔɔluɛ.

10 Nŋu bɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ Hundeɛ í nyisi wɑ. Hundeɛu í yɔkɔ í nyisi wɑi si nɑ iyi í jɔ̀ í yɑ wusɛ fei ndɛɛ nɔ ku mɑ̀ hee do lɑsɑbui Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ iyi wɑ mɑnji fei. 11 Mɑ̀ yooi í mɑ̀ lɑsɑbui ɑmɑnɛ bii kù jɛ hundei nŋu tɑkɑɛ iyi í wɑ siɛ. Bɛɛbɛ mɔi inɛ ɡɔ kù mɑ̀ lɑsɑbui Ilɑɑɔ̃ bii kù jɛ Hundeɛ. 12 Awɑ, kù jɛ lɑsɑbui ɑndunyɑi ɑ̀ bɑ, ɑmmɑ Hundei Ilɑɑɔ̃i ɑ̀ bɑ, ku bɑ kɑ mɑ̀ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ si didɔ̃ɛ. 13 Nɔ ɑ kù wɑɑ tusɛ ɑsiiu do ide iyi wɑ nɑɑ hɑi si lɑsɑbui ɑmɑnɛ, bii kù jɛ hɑi bi Hundei Ilɑɑɔ̃. À yɑ tusɛɑ inɛ ŋɑ mii ndii Hundei do ide iyi wɑ nɑɑ hɑi bi Hundeu *.

14 Inɛ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ Hundei Ilɑɑɔ̃ ɑ kɑɑ ɡbɑ idei Hundei Ilɑɑɔ̃ domi bɛi idei sũmui í yɛ bi tu ŋɑ. A kɑɑ yɔkɔ ɑ ɡbɔ yɑɑseɛ domi do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i ɑ̀ yɑ wũɑ idei Hundeu. 15 Inɛ iyi í nɛ Hundei Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku kiiti si mii fei, ɑmmɑ inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku kiiti lɑfɛ̃ɛ. 16 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, yooi í mɑ̀ lɑsɑbui Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ hee ku muɑɑ bisi. Kù wɛɛ. Ammɑ ɑwɑ ɑ̀ nɛ lɑsɑbu dimi ɑkɑ̃ do Kirisi.

3

Amɑɑcɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ

1 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, n kù yɔkɔ n kù bɑ ŋɛ ide ku fɔ bɛi ǹ yɑ n fɔ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ Hundei Ilɑɑɔ̃. Ammɑ ǹ bɑ ŋɛ ide ku fɔi bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too si idɔɔbii ɑrɑ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ bɛi ɑmɑ kpɔtɔɔ ŋɑ si kpɑ̃ɑi Kirisi. 2 Cio iyi ǹ kɔ ŋɛ si í yɛi bɛi ɑmɔi ǹ nɑ ŋɛ, kù jɛ ijɛ kili, domi i kù to inɛ ŋɑ iyi ɑɑ jɛ ijɛ kili ŋɑ. I kù to bɑɑ nsɛi ŋɑ 3 si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ too idɔɔbii ɑrɑ titɑ̃ ŋɑ. Ntɔ ntɔ, iɡu do kɑkɔɔ í wɑ si ɑnini nŋɛ, nɔ iyi bɛ wɑ nyisi iyi ì wɑɑ too idɔɔbii ɑrɑ nŋɛi. Isɛɛnɛ nŋɛ ŋɑ mɔ í yɛi bɛi ti inɛi ɑndunyɑ ŋɑ. 4 Bii inɛ ɡɔ nŋɛ wɑ ni ti Pɔlui nŋu í jɛ, nɔ inɛ ɡɔ mɔ wɑ ni ti Apoloi nŋu í jɛ, iŋɛ mɔ i kù tiɑ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑ.

5 Yooi í jɛ Apolo. Mɑ̀ yooi í jɛ Pɔlu. Awɑ tɑkɑ nwɑ mɔ ɑmɑɑcɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑi. Awɑ fei, icɛ iyi Lɑfɛ̃ɛ í dɑsi wɑi ɑ̀ wɑɑ ce, ku bɑ i dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ do sɑɑbui icɛ nwɑ. 6 Iŋɛ ì yɛi bɛi ikoi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ tenɡi bii ɑ̀ ɡbɛ̃ ideɛ. Amu ǹ yɛi bɛi inɛ iyi wɑ ɡbɛ̃, Apolo mɔ bɛi inɛ iyi wɑ fɑ̃si inyi, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃i í jɔ̀ wɑ lɑ. 7 Nɑ nŋu, inɛ iyi wɑ ɡbɛ̃ do inɛ iyi wɑ fɑ̃si inyi ɑ kù jɛ nɡɔɡɔ, bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃ iyi í jɔ̀ wɑ lɑ. 8 Woo ɡbɛ̃ do woo muɑ inyi ɑŋɑ fei ɑkɑ̃i, nɔ ɑŋɑ fei ɑɑ bɑ ribɑ nŋɑi si bɛi icɛ nŋɑ í to. 9 Ntɔ ntɔ ɑwɑ ɑ̀ wɑɑ ce icɛi do Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ, nɔ iŋɛ ì yɛ ŋɑi bɛi ikoi Ilɑɑɔ̃.

Iŋɛi ì yɛ mɑ́ ŋɑi bɛi ile iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ mɑ. 10 Amu mɔ, nɑ sɑɑbui didɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceem, ɑmui ǹ nyɔ icui ileu bɛi woo mɑ iyi í nɛ lɑɑkɑi. Nsɛi inɛ mmu ɡɔi wɑ mɑ si ɑntɑɛ. Ammɑ inɛ fei ku ce lɑɑkɑi si yɑɑse bɛi wɑ mɑ si. 11 Iyi í jɛ idei icui ileu, ɑ̀ nyɔɔ tɑ̃ nɔ inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔɛ ku nyɔ mmuɛ ɡɔ mɑ́. Jesu Kirisii í nɔ í jɛ icui ileu. 12 Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mɑ si ɑntɑɛu, ti inɛ ɡɔ ŋɑ í yɛi bɛi ɑ̀ wɑɑ mɑ do wurɑ wɑlɑkɔ do isɔ jiidɑ wɑlɑkɔ do dimii kutɑ ku dɑɑnɑ ɡɔ ŋɑ *. Ti inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ í yɛi bɛi ɑ̀ wɑɑ mɑ do jĩi wɑlɑkɔ do tɑkɑ wɑlɑkɔ do fɔfɔ. 13 Ammɑ si ɑjɔi kiitiu Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ icɛi inɛ fei ku fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ. Ajɔ nŋu bɛi ɑ́ dɑsi icɛi inɛ fei si inɑ nɔ inɑui ɑ́ nyisi bɛi icɛi inɛ fei í yɛ. 14 Inɛ iyi kumɑɛ kù jo ɑ́ bɑ ribɑ. 15 Ammɑ inɛ iyi icɛɛ í jo nŋui ɑ́ yɛ muse. Nŋu tɑkɑɛ ɑ́ bɑ fɑɑbɑ, ɑmmɑ ɑ́ yɛ bɛi inɛ iyi í cɑ̃ inɑ í fitɑò.

16 I kù mɑ̀ ŋɑ iyi iŋɛi ì jɛ bi ku wɑi Ilɑɑɔ̃? I kù mɑ̀ ŋɑ iyi Hundeɛ í wɑ si ŋɛi? 17 Nɑ nŋu, bii inɛ ɡɔ í bɛjɛ bi ku wɑi Ilɑɑɔ̃, Ilɑɑɔ̃ mɔ ɑ́ bɛjɛ lɑfɛ̃ɛ. Á ce bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ bi ku wɑɛ í mɑ́, iŋɛi ì nɔ ì jɛ bi ku wɑu.

18 Inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ lɛlɛ ɑrɑɛ. Inɛ ɡɔ nŋɛ iyi í tɑmɑɑ nŋu í nɛ bisi si ɑndunyɑu ihɛ̃ ku jɔ̀ ku jɛ nnyɛi ku bɑ ku yɔkɔ ku jɛ ilu bisi ntɔ ntɔ. 19 Í sĩɑ ku ce bɛɛbɛi domi bisii ɑndunyɑ í yɛi bɛi idei sũmu si kuyɛi Ilɑɑɔ̃. Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ í ni, Ilɑɑɔ̃ í yɑ mu ilu bisi ŋɑi do idei bisi lɑɑlɔi ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ. 20 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni mɑ́, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í mɑ̀ iyi lɑsɑbui ilu bisi ŋɑ nɡbɛi. 21 Mii fei tu ŋɛi. Nɑ nŋu, inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ tɔɔ fufu nɑ ɑmɑnɛ. 22 Hɑi Pɔlu do Apolo do Piɛɛ do ɑndunyɑ do kuwɛɛ do iku do iyi í wɛɛ nnyi do iyi wɑ nɑɑ ɑlɑ, fei ndɛɛ tu ŋɛi. 23 Iŋɛ mɔ ti Kirisii, Kirisi mɔ í jɛ ti Ilɑɑɔ̃.

4

Woo bɛi Kirisi ŋɑ

1 Í sĩɑ i doo wɑ bɛi woo ce icɛi Kirisi ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í so idei ɑsiiɛ í dɑɑ si ɑwɔ. 2 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɔ ɑ̀ dɑ nŋɑ mii ŋɑu si ɑwɔ í sĩɑ ɑ jɛ ilu nɑɑnɛ ŋɑ. 3 Si kuyɛm kù jɛɛm tɑɑle bii ì wɑɑ kiitiim ŋɑ, wɑlɑkɔ bii ɑ̀ wɑɑ kiitiim si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ. Bɑɑ ɑmu tɑkɑm, n ci yɑ kiiti ɑrɑm. 4 Do ntɔ, idɔm kù wɑɑ yɛ tɑɑlem, ɑmmɑ kù jɛ iyi bɛi wɑ nyisi iyi ǹ jɛ dee dee do ntɔ. Lɑfɛ̃ɛi ɑ́ kiitiim. 5 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ kiiti inɛ kɑ̃mɑ hɑi wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛu kù to. I deɡbe ɑjɔ iyi Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ nyi wɑ. Mii iyi wɑ mɑnji si ilu kuku fei nŋui ɑ́ jɔ̀ ku fitɑ bɑntumɑ, nɔ ku jɔ̀ ɑ mɑ̀ lɑsɑbui idɔi ɑmɑnɛ ŋɑ. Wɑɑti bɛɛbɛi, inɛ fei ɑ́ ɡbɔ sɑɑbu iyi í jɛ tɛɛ hɑi bi Ilɑɑɔ̃.

6 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, ǹ so idei ɑmu do Apolou ihɛ̃i ku bɑ n nɑ ŋɛ ikɔ. Ǹ bi yɑɑse nwɑ ku nyisi ŋɛ bɛi ɑɑ ce i leekĩ si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Inɛ kɑ̃mɑ nŋɛ ku mɑɑ̀ tɔɔò inɛ ɑkɑ̃ fufu nɔ ku jɔ̀ inɛ ihɔ̃. 7 Ì tɑmɑɑ ì tiɑ inɛ ɡɔ ŋɑi? Mii ì nɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ kù mu nŋɛ. Mɑ̀ i kù mɑ̀ ŋɑ iyi nŋui í mu nŋɛ fei ndɛɛ. To, nɑ mii í ce ì wɑɑ tɔɔ fufu ŋɑ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɑ do ɑrɑ nŋɑ.

8 Ì wɑɑ ce bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ mii iyi ɑ̀ bi fei tɑ̃ ŋɑ, bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ilu ɑmɑni tɑ̃. Ì wɑɑ ce mɑ́ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ bommɑ nɔ ɑwɑ ɑ kù wɑ si. Á sĩɑ bii ì jɛ bommɑ do ntɔ ŋɑ ɑwɑɛ ŋɑ fei kɑ bubɑ si bommɑu ɑjɔ. 9 Ammɑ si kuyɛm, Ilɑɑɔ̃ í jilɛ ɑwɑ woo bɛ ŋɑui bɛi inɛi ɑnyi ŋɑ. À jɛ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ tɑɑle nŋɑ ku bɑ ɑ kpɑ ŋɑ *. Í jɔ̀ ɑ̀ jɛ dɔ̃ɑnyi ŋɑ si wɑjui inɛ bɑɑ yoomɑ fei, hɑi ɑmɑlekɑ ŋɑ hee do ɑmɑnɛ ŋɑ fei. 10 Awɑ ɑ̀ wɑɑ cɔ wɑ bɛi sũmu ŋɑ nɑ irii Kirisi, ɑmmɑ iŋɛ ì wɑɑ cɔ ɑrɑ nŋɛ ilu bisi ŋɑ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ do Kirisi. Awɑ ɑ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃, ɑmmɑ iŋɛ ì wɑɑ cɔ ɑrɑ nŋɛ bɛi ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. Iŋɛ ì jɛ ilu bɛɛrɛ ŋɑ ɑmmɑ ɑwɑ ɑ̀ jɛ hɑi nɛ bɛɛrɛ ŋɑ. 11 Hee í koo í toò wɑɑtiu ihɛ̃ ɑri wɑ kpɑ wɑi, nɔ ɑɡbɛ wɑ kpɑ wɑ. Jĩnɛ ku dɑsi wɑ ɡɑiziɑ wɑ, ɑ̀ yɑ mɑɑ cɑ̃ wɑ, ɑ kù nɛ bi ku wɑ dee dee mɑ́. 12 Nɔ do ɡbɛɛjii ɑ̀ yɑ kɑ mɑɑ ceò icɛ iyi ɑɑ kɑ bɑò mii ku jɛ. Bii ɑ̀ wɑɑ bu wɑ, ɑ̀ yɑ kɑ mɑɑ wee nŋɑi. Bii ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ wɑ iju, ɑ̀ yɑ kɑ mɑɑ temuɑi. 13 Bɑɑ bii ɑ̀ wɑɑ mɑ́ wɑ ide, ɑ̀ yɑ kɑ jɛi do ide didɔ̃. Hee nsɛi ɑ̀ yɑ mɑɑ cɔ wɑi bɛi ɡɑɑwɔi cɑkɑ do bɛi iri ɑnkitɑ̃.

14 Kù jɛ ǹ wɑ n kɔ iyi ihɛ̃ ku bɑ n dɑsi ŋɛ ɑnyɔ. Ammɑ ǹ wɑ n fɔ si ŋɛ idei bɛi ɑmɑm ŋɑ iyi ǹ bi ku bɑ i ce lɑɑkɑi ŋɑ. 15 Bɑɑ bii woo kɔsi cio nŋɛ ŋɑ si kpɑ̃ɑi Kirisi ɑ kù nɛ jiɑ, do nŋu fei bɑɑ ɑkɑ̃i ì nɛ ŋɑ. Ntɔ ntɔ ɑmui ǹ jɛ bɑɑ nŋɛ si kpɑ̃ɑi Jesu Kirisi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑmui ǹ sisi nŋɛ lɑɑbɑɑu jiidɑu. 16 Nɑ nŋu, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ i yɑ too si kucem ŋɑ. 17 Ŋɔi í jɔ̀ ǹ bɛ si ŋɛ Timɔtee wɑ, nŋu iyi í jɛ ɑmɑm si kpɑ̃ɑi Lɑfɛ̃ɛ. Í jɛ ilu nɑɑnɛ nɔ ǹ buu jiidɑ. Nŋui ɑ́ ye ŋɛ ɡiɡi bɛi isɛɛnɛm í yɛ si kpɑ̃ɑi Kirisi si bɛi ǹ wɑ n kɔ inɛ ŋɑ si bii fei si iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei.

18 Wee nsɛi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tɑmɑɑ bɛi n kɑɑ n nyi wɑ bɛ mɑ́i, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ so ɑrɑ nŋɑ lele. 19 Ammɑ bii í jɛ ti idɔɔbii Lɑfɛ̃ɛi, bii í ce ɑjɔ minji ɑn nɑɑ bi tu ŋɛ. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ so ɑrɑ nŋɑ lele, kù jɛ ide ku fɔ nŋɑ nŋu ɑkɑ̃i ɑn mɑ̀ ɑjɔ nŋu, ɑn mɑ̀ mii iyi ɑɑ yɔkɔ ɑ ce mɑ́. 20 Ntɔ ntɔ, ɑɑ kɑ mɑ̀ iyi inɛ ɡɔ í jɛsi Ilɑɑɔ̃ ku jɛ ilɑɑluɛi bii ɑ̀ yɛ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ wɑ ce icɛ siɛ, kù jɛ si ide ku fɔɛ. 21 Yoomɑi ì bi ŋɑ. N nɑɑ si ŋɛ do ɡolo? Mɑ̀ do kubi do dɑɑ didɔ̃.

5

Inɛi iɡbɛi Jesu ɡɔ í ce sɑkɑrɑ

1 À wɑɑ ɡbɔ bii fei ɑ̀ ni inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ ɡɔ wɑ ce sɑkɑrɑ iyi bɑɑ hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ coo. À ni inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ í yɑ mɑɑ sũò ɑboi bɑɑɛ *. 2 Nɔ do nŋu fei ì wɑɑ tɔɔ fufu ŋɑ. Á sĩɑi wo i nɛ inɔ ku fɔ ŋɑ, nɔ i nyɑ lɑfɛ̃ɛ hɑi inɔ nŋɛ. 3 Amu, bɑɑ do iyi n kù wɑ bi tu ŋɛ do ɑrɑ, lɑsɑbum í wɑ bɛ. Nɑ nŋu, inɛ iyi í ce kurɑrɑu bɛ, ǹ yɛ tɑɑlei lɑfɛ̃ɛ tɑ̃ do yɑɑse bɛi ɑn yɛ tɑɑleɛ bii ǹ wɑ bɛ. 4 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛi i ceɑɑ kutɔtɔɔ nɔ lɑsɑbum ɑ́ wɑ bi tu ŋɛ nɔ ɡbuɡbɑ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu ɑ́ wɛɛ do iŋɛ. Ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ do irii Jesu, 5 i so inɛɛu i dɑɑ Seetɑm si ɑwɔ, ku kpɑ̃ɑ iju ku bɑ hundeɛ ku bɑ fɑɑbɑ si ɑjɔi Lɑfɛ̃ɛ Jesu.

6 Dimii fufu ku tɔɔ nŋɛu kù sĩɑ. I kù mɑ̀ ŋɑ, lefee keekei í yɑ dede iyɑfũi pɛ̃ɛ fei? 7 Ntɔ ntɔ, ɑ̀ kpɑ Kirisi tɑ̃, nŋu iyi í jɛ bɛi ɑnɡudɑ̃i jinɡɑui Iku ku kuɑ nwɑ. Nɑ nŋu, í sĩɑ nsɛi i nyɑ lefee nwo hɑi si kuwɛɛ nŋɛ ku bɑ i yɛ bɛi pɛ̃ɛ titɔ̃ iyi kù nɛ lefee, si bɛi ì yɛ tɑ̃ ŋɑ. 8 Debɛi, kɑ mɑɑ̀ jɛ jinɡɑuu do lɑɑlɔ do inɔ sɑ̃mi iyi í yɛ bɛi lefee nwo, ɑmmɑ kɑ jɔɔ do pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefee. Pɛ̃ɛ hɑi nɛ lefeeui í jɛ ntɔ do idɔ ku mɑ́.

9 Si tiɑ iyi ǹ tɑko ǹ ce nŋɛ wo ǹ ni i mɑɑ̀ tɔtɔɔ do woo ce sɑkɑrɑ ŋɑ. 10 Ammɑ bii ǹ ni i mɑɑ̀ tɔtɔɔ do woo ce sɑkɑrɑ ŋɑ wɑlɑ do ilu binɛ ŋɑ do ile ŋɑ do woo tɔɔ iwɛ̃ ŋɑ, kù jɛ hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑi ǹ wɑ n fɑ̃ɑ, domi bii bɛɛbɛi tilɑsii i fitɑ hɑi si ɑndunyɑ ŋɑ. 11 Ǹ ni i mɑɑ̀ tɔtɔɔ do inɛ iyi wɑ kpe ɑrɑɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ nɔ wɑ ce sɑkɑrɑ, wɑlɑ binɛ, wɑlɑ iwɛ̃ ku tɔɔ, wɑlɑ inɛ ku bu, wɑlɑ ɑtɛ̃ ku mɔ, wɑlɑ inɛ ku tɑki. Nɔ iŋɛò inɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ i mɑɑ̀ yɑ tɔtɔɔ i jɛ ŋɑ mɔm.

12-13 Amu n kù nɛ kpɑ̃ɑ n kiiti hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ. Ilɑɑɔ̃i ɑ́ kiiti ŋɑ. Ammɑ í sĩɑ i kiiti inɛi iɡbɛ nŋɛ ŋɑ. Debɛi, i “nyɑ inɛ lɑɑlɔ hɑi si ɑnini nŋɛ” si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ.

6

I mɑɑ̀ yɑ kpe njɛ kiiti bi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ

1 Bii kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ɡɔ í ce nŋɛ kurɑrɑ, bɛirei ɑɑ ce i dɑle inɛi iɡbɛ nŋɛ ŋɑ nɔ i kpoo kiiti bi hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. 2 I kù mɑ̀ ŋɑ iyi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑi ɑɑ nɑ ɑ kiiti inɛi ɑndunyɑ ŋɑ? Nɔ bii iŋɛi ɑɑ kiiti inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, debɛi i kɑɑ yɔkɔ i kiiti bɑɑ ide keeke ŋɑ? 3 I kù mɑ̀ ŋɑ iyi ɑwɑi ɑɑ kɑ kiiti ɑmɑlekɑ ŋɑu? Aɑ nɑ i fɔ idei ɑndunyɑu ihɛ̃ mɑ́? 4 Nɑ nŋu, bii kpɑɑsiɛ í ceɛ kurɑrɑ, kù sĩɑ i jɔ̀ hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɡɔ ku kiiti nŋɛ, nŋu iyi kù nɛ bɑɑ ɡɔ si iɡbɛi Jesu. 5 Ǹ kɔ nŋɛ iyi ihɛ̃ wɑi ɑnyɔ ku bɑ ku mu ŋɛ. Ntɔ ntɔ, inɛ ɡɔ kù wɑ si ɑnini nŋɛ iyi bisiɛ í to ku kiiti kpɑɑsiɛ ŋɑi? 6 Nɑ mii í ce ì wɑɑ kpe njɛ kiiti bi hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ.

7 Bii ide ɡɔ í wɑ si ɑnini nŋɛ, wɑ nyisi mɔnɡɔ nŋɛi mɑm mɑm. Nɑ mii í ce i ci yɑ yɔkɔ i tɛ idɔ ŋɑ bii ɑ̀ rɑrɑ nŋɛ. Nɑ mii í ce i ci yɑ jɛ ɑ tɑkii ŋɛ. 8 Ammɑ iŋɛ tɑkɑ nŋɛi ì yɑ mɑɑ rɑrɑɑ inɛ ɡɔ ŋɑ, kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ mɔm nii ì yɑ mɑɑ tɑkii ŋɑ. 9 Iŋɛ, i kù mɑ̀ ŋɑ iyi woo ce lɑɑlɔ ŋɑ ɑ kɑɑ bɑ tubu si bommɑi Ilɑɑɔ̃? I mɑɑ̀ jɔ̀ ɑ dĩ iju nŋɛ. Woo ce ɑdɛi ɑbo yɑɑmɔ do woo tɔɔ iwɛ̃ ŋɑ do woo ce sɑkɑrɑ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sũò inɛmɔkɔ kpɑɑsi ŋɑ 10 do ile ŋɑ do ilu binɛ ŋɑ do woo mɔ ɑtɛ̃ ŋɑ do woo yɑɑko inɛ ŋɑ do woo jɛ inɛ tɑkii ŋɑ ɑ kɑɑ bɑ tubu si ɑnundyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 11 Bɛɛbɛi inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ yɛ wo. Ammɑ ɑ̀ wɛ̀ ŋɛ, nɔ ɑ̀ jɔ̀ ì mɑ́ ŋɑ, nɔ ì jɛ dee dee ŋɑ nɑ sɑɑbui irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi, do Hundei Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ.

I jɔ̀ kucei ɑrɑ nŋɛ ku nɑ Ilɑɑɔ̃ ɑmboe

12 Inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni, ǹ nɛ kpɑ̃ɑi n ce mii fei. Ntɔi, ɑmmɑ fei ndɛɛ si ɑ́ sĩɑ nŋɛ. An yɔkɔ n ni, ǹ nɛ kpɑ̃ɑi mii fei ku ce, ɑmmɑ n kɑɑ n jɔ̀ n jɛ ɑrui nkɑ̃mɑ. 13 Ì yɑ nyi i ni ŋɑ, ijɛ í wɛɛi nɑ inɔ, nɔ inɔ mɔ í wɛɛi nɑ ijɛ. Ntɔi, ɑmmɑ do nŋu fei Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku kpɑ irii mii minji ŋɑu bɛ fei. Ammɑ i ce lɑɑkɑi ŋɑ, ɑrɑ kù wɛɛ nɑ ɑbo kɑɑfe ŋɑ ku sũò. Í wɛɛi nɑ Lɑfɛ̃ɛ nɔ Lɑfɛ̃ɛ mɔ í wɛɛi nɑ iriɛ. 14 Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jĩ Lɑfɛ̃ɛ hɑi si bɑlɛ ɑ́ jĩ ɑwɑ mɔ do ɡbuɡbɑ̃ɛ.

15 Iŋɛ i kù mɑ̀ ŋɑ iyi ɑrɑ nŋɛ í yɛi bɛi ikɔ̃ ikɔ̃i ɑrɑi Kirisi? Debɛi, ɑɑ so ikɔ̃i ɑrɑi Kirisi i jɔ̀ ku tɔtɔɔò ɑbo kɑɑfe ɑ jɛ ɑkɑ̃ ŋɑ? Aɑwo, kɑɑ ce. 16 Mɑ̀ i kù mɑ̀ ŋɑ inɛ iyi wɑ tɔtɔɔ do ɑbo kɑɑfe, ɑŋɑò ɑ̀ bɑɑ ɑ̀ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃i? Si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ ni, ɑŋɑ minjiu fei ɑɑ nɑ ɑ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃. 17 Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi í tɔtɔɔ do Lɑfɛ̃ɛ ɑŋɑò ɑ̀ bɑɑ ɑ̀ nɛ lɑsɑbu ɑkɑ̃.

18 I sɑɑ ɑdɛi ɑbo ŋɑ. Dulum iyi ɑmɑnɛ wɑ ce fei ci yɑ mɑ́ si ɑrɑɛ, ɑmmɑ inɛ iyi wɑ ce ɑdɛi ɑbo, ɑrɑi nŋu tɑkɑɛi wɑ dɑsi dulum. 19 Mɑ̀ i kù mɑ̀ ŋɑ iyi ɑrɑ nŋɛi í jɛ bi ku wɑi Hundei Ilɑɑɔ̃ iyi í wɑ si ŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɛ? I kù nɛ ɑrɑ nŋɛ 20 domi ɑ̀ yɑ ŋɛi do fiɑ iyi kù nɛ jiɑ. Nɑ nŋu, i jɔ̀ kucei ɑrɑ nŋɛ ku jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃.

7

Idei ɑbɔdɔ̃

1 Ide iyi ì kɔɔm wɑ si tiɑ nŋɛ, nŋui ǹ wɑ n jɛ nŋɛ wɑ bɛɛbɛi. Í sĩɑ inɛmɔkɔ ku mɑɑ̀ so ɑbo. 2 Ammɑ nɑ sɑkɑrɑ í sĩɑ inɛ fei ku nɛ ɑboɛ, nɔ ɑbo fei ku nɛ mɔkɔɛ. 3 Mɔkɔ í nɛ kú ceɑ ɑboɛ mii iyi í jɔ ɑ ceɑ ɑbo fei, nɔ ɑbo mɔ ku ceɑ mɔkɔɛ mii iyi í jɔ ku ceɑ mɔkɔ fei. 4 Abo kɑɑ yɔkɔ ku ce bɛi í bi do ɑrɑɛ, domi ɑrɑɛu ti mɔkɔɛi. Bɛɛbɛi mɔkɔ mɔ kɑɑ yɔkɔ ku ceò ɑrɑɛ bɛi í bi, domi nŋu mɔ ɑrɑɛ ti ɑboɛi. 5 I mɑɑ̀ yɑ kɔ ku sũò ɑbo nŋɛ ŋɑ bii kù jɛ iŋɛ minji feii ì ɡbɔsi njɛ ì yɔɔ ŋɑ iyi ɑ́ sĩɑ i jɔ̀ɔ titɑ̃ ŋɑ si wɑɑti keeke ku bɑ i nɑ ɑrɑ nŋɛ i ce kutɔɔ ŋɑ. Nɔ si ɑnyiɛ i tɔtɔɔ mɑ́ ŋɑ. Bii kù jɛ bɛɛbɛ ɑ́ yɔkɔ ku jɛ i kɑɑ nɑ i yɔkɔ i mu ɑrɑ nŋɛ nɔ Seetɑm ɑ́ nɑ ku lɛlɛ ŋɛ.

6 N kù wɑ n fɔ iyi ihɛ̃ bɛi tilɑsi, ɑmu de ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛi. 7 Á sĩɑɑm si bii inɛ fei í wɛɛ kɑɑfe bɛi ɑmu tɑkɑm, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ í ceɑ inɛ fei ɑmuɑɛi, ti inɛ ihɛ̃ ikɑ̃, ti inɛ ihɔ̃ mɔ ikɑ̃.

8 Ammɑ ǹ wɑ n sɔ̃ kɑɑfe ŋɑ do jɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ́ sĩɑ ɑ mɑɑ wɛɛ nŋɑ kɑɑfe bɛi ǹ wɛɛ. 9 Ammɑ bii ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ mu ɑrɑ nŋɑ, ɑ dɛdɛ njɛ ɑ so njɛ, domi í sĩɑ ɑ so njɛ do iyi ɑɑ mɑɑ wɛɛò binɛɛ ntɔ ntɔ.

10-11 Nsɛi, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ so njɛ tɑ̃ ɑŋɑi ǹ wɑ n sɔ̃ woodɑu ihɛ̃. Mɔkɔ ku mɑɑ̀ kɔsi ɑboɛ, nɔ ɑbo mɔ ku mɑɑ̀ kɔ mɔkɔɛ. Ammɑ bii ɑ̀ fɛ njɛ, ɑbo ku bubɑ ku mɑɑ̀ so mɔkɔ titɔ̃, wɑlɑkɔ ku nyi bi mɔkɔ nwoɛu. Kù jɛ ɑmui ǹ wɑ n nɑ ŋɛ woodɑu ihɛ̃, Lɑfɛ̃ɛi wɑ nɑ ŋɛ.

12 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑŋɑ mɔi ǹ wɑ n sɔ̃ iyi ihɛ̃, kù jɛ Lɑfɛ̃ɛi í fɔɔ. Bii woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɡɔ í nɛ ɑbo, nɔ ɑbou kù jɛ woo dɑsi nɑɑnɛ, bii ɑbou í jɛsi ɑŋɑ ɑ mɑɑ wɛɛ, ku mɑɑ̀ kɔsiɛ. 13 Bii ɑbo ɡɔ mɔ í nɛ mɔkɔ nɔ mɔkɔu kù jɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ, bii í sĩɑɑ mɔkɔu si ɑŋɑ ɑ mɑɑ wɛɛ, ku mɑɑ̀ kɔsiɛ. 14 Ǹ ni bɛɛbɛi domi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku cicɑ mɔkɔ hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛu nɑ ɑboɛ. Bɛɛbɛ mɔi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku cicɑ ɑbo hɑi dɑsi nɑɑnɛu nɑ mɔkɔɛ. Nɔ ɑ́ yɔkɔ ku cicɑ ɑmɑ nŋɑ ŋɑ mɔ. Bii kù jɛ bɛɛbɛ, ɑmu ŋɑu, cefee ŋɑi ɑɑ jɛ. 15 Ammɑ hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛu, bii í nɛ, jɔ̀ɛ ku koo. Kù jɛ tilɑsi i mɑɑ wɛɛò njɛ ŋɑ domi Ilɑɑɔ̃ í kpe wɑi kɑ mɑɑ wɑ si lɑɑkɑi ku sũ. 16 Ammɑ bii í jɛsi i mɑɑ wɛɛ ŋɑ í sĩɑ, domi ɑwɔ ɑbo i kù mɑ̀ bii í jɛ mɔkɔɛ ɑ́ nɑ ku bɑ fɑɑbɑ nɑ iriɛ. Nɔ ɑwɔ mɔ mɔkɔ i kù mɑ̀ bii í jɛ ɑboɛ ɑ́ nɑ ku bɑ fɑɑbɑ nɑ iriɛ.

I wɛɛ bɛi ì tɑko ì yɛ ŋɑ Ilɑɑɔ̃ í bɛi í kpe ŋɛ

17 Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í jilɛɑ inɛ fei tenɡi bii ɑ́ nɛ si kuwɛɛɛ. Nɑ nŋu, bɑɑi idei njɛ ku so bɑɑsi, í sĩɑ inɛ fei ku mɑ́ɑ nɛ si kpɑ̃ɑi kuwɛɛ bii í tɑko í wɑ wo Ilɑɑɔ̃ í bɛi í kpoo. Iyi ǹ jilɛɑ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ bii fei mbɛ. 18 Bii ɑ̀ dɑsi inɛ bɑnɡo Ilɑɑɔ̃ í bɛi í kpooi, lɑfɛ̃ɛ ku wɛɛ bɛɛbɛ. Inɛ mɔ iyi ɑ kù dɑsiɛ bɑnɡo Ilɑɑɔ̃ i bɛi i kpoo, lɑfɛ̃ɛ ku mɑɑ̀ dɛ ɑ dɑsiɛ bɑnɡo mɑ́. 19 Bii ɑ̀ dɑsi inɛ bɑnɡo wɑlɑ bii ɑ kù dɑsiɛ, kɑ̃mɑɛ kù jɛ tɑɑle, ɑmmɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃ ku jirimɑi í sĩɑ. 20 Inɛ fei ku leekĩ si bɛi í wɛɛ í bɛi í ɡbɔò kukpei Ilɑɑɔ̃. 21 Ì jɛ ɑru wo wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í kpeɛi? Mɑɑ̀ ti i jɔ̀ inɔɛ ku fɔ. Ammɑ bii ì nɑ ì bɑ kpɑ̃ɑ ɡɔ iyi ɑɑ nɛò ɑrɑɛ, bɛɛɡɛ si bɛ ɡbɑkɑ̃. 22 Aru iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í kpe í bɑɑ í jɛ inɛ iyi í nɛ ɑrɑɛi nɑ sɑɑbui Lɑfɛ̃ɛ. Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi í nɛ ɑrɑɛ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í kpoo, lɑfɛ̃ɛ í bɑɑ í jɛ ɑrui Kirisi. 23 À rɑ ŋɛi do fiɑ hɑi nɛ jiɑ. Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ jɔ̀ i jɛ ɑrui inɛ ŋɑ. 24 Iŋɛ inɛm ŋɑ, i jɔ̀ inɛ bɑɑ yoomɑ fei ku leekĩ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ si bɛi í wɛɛ wo Ilɑɑɔ̃ í bɛi í kpoo.

Idei kɑɑfe ŋɑ

25 Nsɛi, iyi í jɛ ti inɛ ŋɑ iyi ɑ kù tɔtɔɔ sɛ̃ɛ do inɛ ɡɔ titɑ̃, n kù nɛ ide ɡɔ iyi í jɛ woodɑi Lɑfɛ̃ɛ. Ammɑ si bɛi Lɑfɛ̃ɛ í ce ɑrɑɑrem ǹ jɛò ilu nɑɑnɛ, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ iyi í jɛ lɑsɑbum.

26 Ǹ tɑmɑɑ, nɑ wɑhɑlɑi wɑɑtiu ihɛ̃i ɑ́ sĩɑ inɛ fei ku wɛɛ bɛi í wɛɛ nsɛi. 27 Bii ì nɛ ɑbo, mɑɑ̀ dɛ kpɑ̃ɑ i fɛɛfɛɛ njɛ. Bii ì nɔ ì wɛɛ kɑɑfe, mɑɑ̀ dɛ ɑbo. 28 Ammɑ do nŋu fei bii ì so ɑbo i kù ce dulum. Bii mudɛ̃ɛ mɔ í so mɔkɔ, kù ce dulum. Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ so njɛ, ɑsoi ɑndunyɑ nŋɑi ɑ̀ kɔ̃ɔsi, nɔ n kù bi i yɛ bɛɛbɛ ŋɑ.

29 Inɛm ŋɑ, iyi ǹ wɑ n fɔ wee, wɑɑtiu kù sɔ mɑ́. Nɑ nŋu, hɑi nsɛi inɛ iyi í nɛ ɑbo, í sĩɑ ku yɛ bɛi inɛ iyi kù nɛ ɑbo. 30 Nɔ inɛ iyi wɑ kpɑtɑ ku ce bɛi inɛ iyi kù nɛ inɔ ku fɔ. Inɛ mɔ iyi wɑ nyɑɑnyi ku ce bɛi inɛ iyi kù nɛ inɔ didɔ̃. Inɛ mɔ iyi wɑ rɑ nɡɔɡɔ, ku ce bɛi kù jɛ titɛɛ. 31 Inɛ iyi ɑmɑnii ɑndunyɑ wɑ bukɑɑtɑɑ ku mɑɑ̀ dɑsi lɑɑkɑɛ fei si bɛ. Ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ yɑɑse bɛi ɑndunyɑu ihɛ̃ í yɛ kɑɑ kpɛ jiidɑ mɑ́. 32 N kù bi nkɑ̃mɑ ku mɑɑ bitɑndi ŋɛ. Inɛ iyi kù so ɑbo, lɑɑkɑɛ fei si icɛi Lɑfɛ̃ɛi í yɑ wɑ, í yɑ mɑɑ dɛ nŋu ku ce iyi ɑ́ dɔ̃ɑ Lɑfɛ̃ɛ si. 33 Ammɑ inɛ iyi í nɛ ɑbo, lɑsɑbuɛ si mii ndii ɑndunyɑ ŋɑi í yɑ wɑ. Mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ ɑboɛ sii í yɑ mɑɑ dɛ ku ce. 34 Lɑɑkɑɛ ci yɑ jɛ ɑkɑ̃. Inɑɑbo ŋɑ iyi ɑ kù nɛ mɔkɔ do mudɛ̃ɛ ŋɑ lɑsɑbu nŋɑ si idei Lɑfɛ̃ɛi í yɑ wɑ ku bɑ ɑ jɛ dee dee si ɑrɑ do si hunde. Ammɑ inɛ iyi í nɛ mɔkɔ lɑsɑbuɛ si mii ndii ɑndunyɑ ŋɑi í yɑ wɑ. Mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ mɔkɔɛ sii í yɑ mɑɑ dɛ ku ce.

35 Nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni nŋɛi ǹ wɑ n fɔ iyi ihɛ̃, kù jɛ nɑ n dɑsi ŋɛ wɑhɑlɑ, ɑmmɑ nɑ n nyisi ŋɛ iyi í sĩɑ i ce ŋɑi ku bɑ i nɑ Lɑfɛ̃ɛ ɑrɑ nŋɛ mɑm mɑm.

36 Bii inɛ ɡɔ í yɛ ɑmɑ inɑɑboɛ í jĩɑ í to ɑbɔdɔ̃ nɔ í yɛ kù sĩɑ ku mɑɑ wɛɛ kɑɑfe, nɔ í bi ɑ ɡbɑɑ ɑbɔdɔ̃, kú ce bɛi í bi. Bii í ni ɑ ɡbɑɑ ɑbɔdɔ̃ kù ce dulum. 37 Ammɑ inɛ iyi í dɑsi idɔ dim dim bii kù jɛ do tilɑsi ɡɔ, bii í jilɔɔ si ɑmɑ inɑɑboi nŋu ku mɑɑ̀ so mɔkɔ, mii jiidɑi í lɑsɑbu. 38 Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi í jɔ̀ ɑ̀ ɡbɑ ɑmɑ inɑɑboɛ ɑbɔdɔ̃ mii jiidɑi í ce, ɑmmɑ inɛ iyi í kɔ ɑ ɡbɑ titɛɛ ɑbɔdɔ̃ nŋui í ce í re.

39 À dĩ ɑboi si mɔkɔɛ bii mɔkɔɛ í wɛɛ si hunde, ɑmmɑ bii mɔkɔu í ku, ɑbou í nɛ ɑrɑɛ ku so mɔkɔ titɔ̃ iyi í bi, lɑfɛ̃ɛ de kú jɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ. 40 Ammɑ si lɑsɑbum, bii ɑbou í bubɑɛ jɑɑɔ̃, inɔ didɔ̃ɛ ɑ́ lɑ ku re. Nɔ ǹ tɑmɑɑ Hundei Ilɑɑɔ̃i í sɔ̃m ideu ihɛ̃.

8

Ijɛ iyi ɑ̀ ceò kuwee

1 Nsɛi si idei mii iyi ɑ̀ ceò kuwee ǹ lɔ si. Ntɔi ɑwɑ fei ɑ̀ nɛ kumɑ̀ si bɛi ì fɔ ŋɑ. Kumɑ̀ í yɑ jɔ̀ inɛ ku nɛ fɑɑui, ɑmmɑ kubi í yɑ sobi inɛ. 2 Bii inɛ ɡɔ í tɑmɑɑ nŋu í mɑ̀ nɡɔɡɔ, kù mɑ̀ nkɑ̃mɑ titɑ̃ si bɛi í jɔ. 3 Ammɑ inɛ iyi í bi Ilɑɑɔ̃, Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀ lɑfɛ̃ɛ.

4 Iyi í jɛ ti idei iŋɑi kuwee si bii ì wɑɑ bee mɑ̀ í sĩɑ i yɑ ŋɔɔ ŋɑ. Awɑ ɑ̀ mɑ̀ iyi iwɛ̃ kù jɛ nɡɔɡɔ si ɑndunyɑ. À nɔ ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i í wɛɛ. 5 Ntɔ ntɔ, iwɛ̃ nkpɔ do lɑfɛ̃ɛ nkpɔi í wɑ lele do si ilɛ. Ammɑ bɑɑ do iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ iwɛ̃ nkpɔ nkpɔ, 6 bi tu wɑ Ilɑɑɔ̃ ɑkɑ̃i í wɛɛ. Nŋui í jɛ Bɑɑbɑ, hɑi bi tɛɛi mii fei wɑ nɑɑ. Nɑ iriɛi ɑwɑ ɑ̀ nɔ ɑ̀ wɛɛ. Lɑfɛ̃ɛ ɑkɑ̃ mɔi í nɔ í wɛɛ. Nŋui í jɛ Jesu Kirisi, hɑi bii mii fei wɑ ceò. Do sɑɑbuɛi ɑ̀ nɛò kuwɛɛ.

7 Ammɑ kù jɛ inɛ feii í mɑ̀ iyi bɛ. Hee nsɛi inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ nɛ dɔɔnɛi iwɛ̃ ku tɔɔ ɑ̀ wɑɑ ŋɔ iŋɑu bɛi ijɛi kuwee, nɔ idɔ nŋɑ wɑ yɛ tɑɑle nŋɑ nɑ ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛ nŋɑ. 8 Kù jɛ ijɛi ɑ́ bɔò wɑ bi Ilɑɑɔ̃. Bii ɑ̀ jɛ, kɑɑ kɔ̃ɔ nwɑ si nɡɔɡɔ, bii ɑ kù nɔ ɑ kù jɛ, kɑɑ jɔ̀ kɑ kuɑ nɡɔɡɔ.

9 Ammɑ i ce lɑɑkɑi ŋɑ ku bɑ ɑrɑ ku nɛ nŋɛ ku mɑɑ̀ dɑsi inɛ ɡɔ ŋɑ dulum. 10 Bii nsɛi, ɑwɔ iyi ì nɛ kumɑ̀ ì bubɑ ì wɑɑ jɛ ilei iwɛ̃, inɛ iyi kù nɛ ɡbuɡbɑ̃, bii í yɛɛ bɛ, nŋu mɔ ɑ́ nɛ wɔɔkɔ ku jɛ ijɛi kuweeui bɑɑ bii idɔɛ wɑ yɛò tɑɑleɛ. 11 Nɔ do sɑɑbui kumɑ̀ɛ kpɑɑsiɛu ku ce nfe, nŋu mɔ iyi Kirisi í ku nɑ iriɛ. 12 Bii ì wɑɑ ceɑ kpɑɑsi hɑi nɛ ɡbuɡbɑ̃ nŋɛ ŋɑ dulum bɛɛbɛ ŋɑ nɔ ì wɑɑ mɛɛ ŋɑ si idɔ nŋɑ ŋɑ, Kirisi tɑkɑɛi ì wɑɑ ceɑ dulum ŋɑ. 13 Nɑ nŋu, bii iŋɑi ɑ́ jɔ̀ kpɑɑsim ɡɔ ku dɑsi kurɑrɑ, n kɑɑ n ŋɔ iŋɑ mɑ́ ɑjɔ kɑ̃mɑ ku bɑ n mɑɑ̀ n dɑsiɛ kurɑrɑ.

9

Kpɑ̃ɑi mii iyi woo bɛ í nɛ do icɛ iyi í nɛ ku ce

1 N kù nɛ ɑrɑm nii? N kù jɛ woo bɛi? N kù yɛ Jesu Lɑfɛ̃ɛ nwɑi? I kù jɛ isoi icɛm iyi ǹ ceɑ Lɑfɛ̃ɛ ŋɑi? 2 Bɑɑ bii inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ kɔ ku mɑ̀m bɛi woo bɛ, ǹ jɛ woo bɛ bi tu ŋɛ, domi iŋɛi ì jɛ sɛɛdɑ iyi wɑ nyisi iyi ɑmuu woo bɛi Lɑfɛ̃ɛi ntɔ ntɔ.

3 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ wusɛm, ide iyi ɑn jɛ nŋɑ wee. 4 A kù nɛ kpɑ̃ɑ kɑ jɛ nɔ kɑ mɔi? 5 A kù nɛ kpɑ̃ɑ kɑ nɛ ɑbo woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ iyi ɑ́ si wɑ bɛi woo bɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cei? Bɛi ifɔi Lɑfɛ̃ɛ ŋɑu do Sefɑɑ Piɛɛ? 6 Mɑ̀ ɑmu do Bɑɑnɑbɑsi ɑwɑ ɑkɑ̃i ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑi ɑ yɑ nɑ wɑ ijɛ, í ɡbe kɑ ce icɛ? 7 Inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ bɔ ikoi iɡũ do fiɑi nŋu tɑkɑɛ. Inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ lɔ jĩi ndii rezɛ̃ɛ iyi kù jɛ isoɛ. Nɔ inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ mɑɑ deɡbe mɛɛmu ɡɑɑ iyi kù wɑɑ mɔ ɑmɔɛ.

8 Kù jɛ do bisii ɑmɑnɛ nŋu ɑkɑ̃i ǹ wɑ n fɔò ideu ihɛ̃. Ide ɑkɑ̃ui do iyi woodɑi Moizi wɑ fɔ. 9 Moizi í kɔ si tiɑi woodɑɛu í ni, i mɑɑ̀ ti i dĩ ɡɛlɛi kɛtɛ iyi wɑ jojo si bilee wɑ nyɑ yɔyɔɛ. Nɑ kɛtɛ ŋɑi Ilɑɑɔ̃ í fɔ iyi bɛ bɑ. 10 Mɑ̀ nɑ iri nwɑi wɑ fɔ ideu. Oo, nɑ iri nwɑi ɑ̀ kɔɔ, domi í sĩɑ woo loɡoo do inɛ iyi wɑ kpokpo ɑŋɑ fei ɑ mɑɑ cɔ kpɑ̃ɑi ikpɛ̃ nŋɑ. 11 Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ ŋɛ í yɛi bɛi idei Hundei ɑ̀ ɡbɛ̃ nŋɛ. Debɛi, bii ì mu nwɑ sɔndɑi ɑrɑ ŋɑ, ɑɑ jɔ̀ ku lɑ nŋɛi? 12 Bii inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɛ kpɑ̃ɑɛ bi tu ŋɛ, ɑwɑ mɔ ni ɑ kù re ŋɑ?

Ammɑ ɑ kù ceò kpɑ̃ɑu icɛ si ŋɛ. À temuɑ si fei ndɛɛ ku bɑ kɑ mɑɑ̀ ti kɑ dĩ kpɑ̃ɑi lɑɑbɑɑu jiidɑi Kirisi. 13 I kù mɑ̀ ŋɑ iyi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce icɛ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, bɛi ɑ̀ yɑ bɑ ijɛ nŋɑ? Inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ jɛ woo wee ŋɑ, si kuweeu bɛi ɑ̀ yɑ bɑ mii ku jɛ nŋɑ. 14 Bɛɛbɛ mɔi Lɑfɛ̃ɛ í jilɔɔ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑu ɑŋɑ mɔ ɑ bɑ ijɛ nŋɑ si bɛ.

15 Ammɑ n kù ceò kɑ̃mɑɛ icɛ. N kù nɔ n kù wɑ n kɔ iyi ihɛ̃ ku bɑ ɑ ceem bɛɛbɛ. Ǹ ɡbɑsi n kú do iyi ide iyi ǹ wɑ n tɔɔò fufuu ihɛ̃ ɑ́ ce nfe. 16 N kù wɑ n tɔɔ fufu si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ wɑ n sisi lɑɑbɑɑu jiidɑ. Ammɑ tilɑsii bi tom n coo. Nɔ ijuukpɑ̃i ɑ́ jɛ titom bii n kù wɑɑzo ideu. 17 Bii do idɔɔbim nii ǹ wɑ n coo, ǹ nɛ kpɑ̃ɑi n bɑ ribɑ. Ammɑ tilɑsi ǹ nɛ ku ceɛ mɔm nii domi Ilɑɑɔ̃i í dɑsim. 18 Debɛi, yoomɑi í jɛ ribɑm. Ribɑm nii í jɛ n wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑi Kirisi, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ do idei fiɑ nɔ n mɑɑ̀ n ti n ce icɛ do kpɑ̃ɑ iyi ǹ nɛ.

19 Ǹ nɛ ɑrɑm, n kù jɛ ɑrui inɛ kɑ̃mɑ. Ammɑ do nŋu fei ǹ ce ɑrɑm ɑrui inɛ fei ku bɑ n fɑ inɛ nkpɔ n nɑɑò wɑ bi Kirisi. 20 Bi Zuifu ŋɑ ǹ bɑɑ ǹ jɛ bɛi Zuifu, ku bɑ n fɑ ŋɑ wɑ. Inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑ woodɑ ǹ jɛ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ ku bɑ n fɑ ŋɑ wɑ bɑɑ bii ɑmu tɑkɑm n kù wɑ si ɑwɔi woodɑ. 21 Bi inɛ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ woodɑ ǹ jɛ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ ku bɑ n fɑ ŋɑ wɑ. Kù jɛ n kù wɑ n jirimɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃, domi ǹ wɑ n too woodɑi Kirisi. 22 Bi inɛ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ ɑmu mɔ n ce bɛi inɛ iyi kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ ku bɑ n fɑ ŋɑ wɑ. Ǹ ce bɛi inɛ fei í yɛ ku bɑ ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ bɑ fɑɑbɑ, bɑɑ bii bɛirei. 23 Ǹ wɑ n ce fei ndɛɛi ku bɑ kuwee iyi lɑɑbɑɑu jiidɑu í nɛ n bɑsi ikpɛ̃.

24 Iŋɛ fei ì mɑ̀ ŋɑ si ɡɑɑsɑi kusɛi inɛ feii í yɑ sɛi ɑmmɑ inɛ ɑkɑ̃i í yɑ bɑ ribɑɛ. Nɑ nŋu, i hɑnyɑ ku bɑ i bɑ ribɑɛ ŋɑ. 25 Woo ce ɡɑɑsɑi kusɛi ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ mu ɑrɑ nŋɑi si fei ndɛɛ. À wɑɑ ce bɛɛbɛ ku bɑ ɑ bɑ fulɑi wuɑ * ŋɑ iyi ɑ́ ɡbɛ nɔ ku wɔ. Ammɑ ɑwɑ ɑ̀ wɑɑ cei ku bɑ kɑ bɑ iyi ci yɑ tɑ̃. 26 Nɑ ŋɔi í ce ǹ wɑ n sɛi bɛi inɛ iyi í nɛ mii iyi wɑ lele. Ǹ wɑ n jɑbu ɑmmɑ kù jɛ si nɡbɛ. 27 Ǹ wɑ n wɑhɑlɑ ɑrɑm ntɔ ntɔ ku bɑ n kɑ̃miɑɛ nɔ n mɑɑ̀ n ti n jɛ inɛ iyi ɑɑ nɑ ɑ lele ɑwɔ nɡbɛ wɑɑti iyi ǹ ceɑ inɛ ŋɑ wɑɑzo ǹ tɑ̃.

10

I mɑɑ̀ yɑ tɔɔ iwɛ̃ ŋɑ

1 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi si wɑɑtii Moizi, bɑlɑ nwɑ ŋɑu fei kudũi ijĩui ɑ̀ too nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ kuɑ tenkuu do isɛ. 2 Kudũi ijĩu ku too do tenkuu ku kuɑ í yɛi bɛi ɑ̀ dɑsi ŋɑ inyi nɔ ɑ̀ bɑɑ ɑ̀ jɛ mɔcɔi Moizi ŋɑ. 3 Nɔ ɑŋɑ fei ijɛ dimi ɑkɑ̃ ɡɔi ɑ̀ jɛ. Ijɛu hɑi bi Ilɑɑɔ̃i í nɑɑ. 4 Nɔ ɑŋɑ fei inyi dimi ɑkɑ̃i ɑ̀ mɔ. Inyiu Ilɑɑɔ̃i í jɔ̀ í fitɑ hɑi si kutɑ. Kutɑu í yɑ mɑɑ too ŋɑi. Nɔ Kirisii í jɛ kutɑu. 5 Do nŋu fei, Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ inɛ nkpɔ nŋɑ í ku si ɡbɑbuɑ si nɑ iyi í jɔ̀ dɑɑ nŋɑ ku sĩɑɑ si.

6 Nsɛi, mii ŋɑu bɛi í jɛ nwɑ yɑɑse ku bɑ kɑ mɑɑ̀ nɛ binɛ lɑɑlɔ ŋɑ bɛi ɑŋɑ mɔ. 7 Nɔ i mɑɑ̀ yɑ tɔɔ iwɛ̃ ŋɑ bɛi ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ ce. Ì mɑ̀ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ idei iwɛ̃ ku tɔɔ nŋɑ ɑ̀ ni, inɛ ŋɑu ɑ̀ bubɑ ɑ̀ jɛ ɑ̀ mɔ, nɔ ɑ̀ dede ɑ̀ wɑɑ jojo. 8 Kɑ mɑɑ̀ yɑ ce ɑdɛi ɑbo kɑɑfe bɛi ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ ce, nɔ ɑmɑnɛ dubu kɔnfiɑ do mɛɛtɑ (23.000) í ku si ɑjɔ ɑkɑ̃. 9 Kɑ mɑɑ̀ yɑ kɑ cɔ lɑɑkɑi Ilɑɑɔ̃ bɛi í to bɛi ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ ce, nɔ njo ŋɑ ɑ̀ kpɑ si ŋɑ inɛ nkpɔ. 10 Kɑ mɑɑ̀ ɡbɑɡbɑ bɛi ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ ce, nɔ ɑmɑlekɑi iku í kpɑ ŋɑ.

11 Mii ŋɑu bɛi í bɑ ŋɑ bɛi yɑɑse, nɔ ɑ̀ kɔɔ ku bɑ kɑ ce lɑɑkɑii ɑrɑ nwɑ, ɑwɑ iyi ɑ̀ wɛɛ si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu ihɛ̃. 12 Nɑ nŋu, inɛ iyi í tɑmɑɑ nŋu wɑ leekĩ dim dim ku jɔ̀ ku ce lɑɑkɑii ɑrɑɛ, ku bɑ ku mɑɑ̀ ti ku cuku. 13 I kù yɛ dimii lɑɑkɑi ku cɔ ɡɔ ŋɑ iyi kù jɛ dimi iyi inɛ fei í yɑ yɛ. Ilɑɑɔ̃ ilu nɑɑnɛ kɑɑ jɔ̀ ɑ cɔ lɑɑkɑi nŋɛ ku re zɑkɑ bɛi ɑɑ yɔkɔ i temuɑò ŋɑ. Ammɑ si lɑɑkɑi ku cɔ bɑɑ yoomɑ fei í yɑ nyi ku ce bi ku fitɑ mɑ́ ku bɑ i yɔkɔ temuɑ ŋɑ.

14 Nɑ nŋu kpɑɑsim ŋɑ, i sɑɑ iwɛ̃ ku tɔɔ ŋɑ. 15 Ǹ wɑ n bɑ ŋɛ ide ku fɔi bɛi ilu lɑɑkɑi ŋɑ. I jɔ̀ i ce lɑsɑbu si iyi ǹ wɑ n fɔ ŋɑ. 16 Si ijɛi Lɑfɛ̃ɛ, kɔɔfu iyi ɑ̀ yɑ kɑ so kɑ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃ wɑ nyisi iyi ɑ̀ nɛ ikpɛ̃ si njɛi Kirisi. Nɔ pɛ̃ɛ iyi ɑ̀ yɑ kɑ so kɑ buu wɑ nyisi iyi ɑ̀ nɛ ikpɛ̃ si ɑrɑi Kirisi, mɑ̀ irei. 17 Si nɑ iyi í jɔ̀ ɑwɑ fei pɛ̃ɛ ɑkɑ̃ui ɑ̀ jɛ, nŋui í jɔ̀ bɑɑ do iyi ɑ̀ kpɔ fei ɑ̀ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃, domi ɑwɑ fei ɑ̀ bɑ ikpɛ̃ nwɑ si pɛ̃ɛ ɑkɑ̃u.

18 I cɔ inɛi Izirɛli ŋɑ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ ijɛi kuwee, ɑ̀ nɛ ikpɛ̃ si bi ku weeu, mɑ̀ irei. 19 Debɛi, mii ǹ wɑ n fɔ. N kù ni iŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ceò kuwee í jɛ nɡɔɡɔ. N kù nɔ n kù ni iwɛ̃u tɑkɑɛ mɔ í jɛ nɡɔɡɔ. 20 Aɑwo, ɑmmɑ ǹ wɑ n fɔi ǹ ni kuwee iyi woo tɔɔ iwɛ̃ ŋɑu ɑ̀ yɑ ceu, inɛi inɔɔko ŋɑi ɑ̀ yɑ ceɑ, kù jɛ Ilɑɑɔ̃. Nɔ wee n kù bi i nɛ ikpɛ̃ do inɛi inɔɔko ŋɑ. 21 Iŋɛ iyi ì yɑ jɛ ijɛi Lɑfɛ̃ɛ ŋɑ nɔ i mɔ mii iyi í wɑ si kɔɔfuɛ ŋɑ, i kɑɑ nyi i sindɑ i ŋɔ iŋɑ iyi ɑ̀ ceɑò inɛi inɔɔko ŋɑ kuwee mɑ́ ŋɑ nɔ i mɔ mii iyi í wɑ si kɔɔfu nŋɑ ŋɑ. 22 À bi kɑ dede iɡui Lɑfɛ̃ɛi? À roo ɡbuɡbɑ̃i?

I ce fei ndɛɛ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃

23 Inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni, ǹ nɛ kpɑ̃ɑi n ce mii fei. Ntɔi, ɑmmɑ fei ndɛɛ si ɑ́ sĩɑ nŋɛ. Ntɔ ntɔ, ì nɛ kpɑ̃ɑi i ce mii fei ŋɑ, ɑmmɑ fei ndɛɛ kɑɑ muɑ inɛ ɡbuɡbɑ̃. 24 Inɛ kɑ̃mɑ ku mɑɑ̀ dɛdɛ ɑrɑnfɑ̃ɑnii nŋu tɑkɑɛ ɑmmɑ ku dɛdɛ ti inɛ mmu ŋɑ.

25-26 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, ilɛ do mii iyi í wɑ si fei ti Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi. Nɑ nŋu, iŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɑ ɑjɑ fei i ŋɔ ŋɑ, i mɑɑ̀ bee ide kɑ̃mɑ ŋɑ ku bɑ idɔ nŋɛ ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑle nŋɛ.

27 Bii hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɡɔ í kpe ŋɛ ku jɛ, bii ì dɑsi idɔ i koo ŋɑ, mii iyi ɑ̀ nɑ ŋɛ fei, i jɛ ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ bee ide kɑ̃mɑ ŋɑ ku bɑ idɔ nŋɛ ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑle nŋɛ. 28 Ammɑ bii inɛ ɡɔ í sɔ̃ ŋɛ í ni, iyi ihɛ̃ ɑ̀ ceò kuweei, i mɑɑ̀ ŋɔ ŋɑ nɑ inɛ iyi í sɔ̃ ŋɛu idɔɛ ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑleɛ. 29 Kù jɛ nɑ idɔi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, ɑmmɑ nɑ ti inɛ iyi í sɔ̃ ŋɛui.

Ntɔ ntɔ, idɔi inɛ ɡɔ kɑɑ yɛ tɑɑlei ɑrɑ ku nɛm. 30 Bii ǹ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ si ijɛ, inɛ kɑ̃mɑ kù nɛ kpɑ̃ɑ ku yɛ tɑɑlem nɑ ijɛu iyi ǹ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃ tɑ̃.

31 Nɑ nŋu, bii ì jɛ ì wɑɑ mɔ ŋɑ, wɑlɑkɔ bii ì wɑɑ ce nɡɔɡɔ ŋɑ i ce fei ndɛɛ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃. 32 I ce kuwɛɛ nŋɛ do yɑɑse bɛi i kɑɑ dɑsiò inɛ kɑ̃mɑ kurɑrɑ ŋɑ, hɑi Zuifu ŋɑ do Gɛrɛki ŋɑ hee do inɛi iɡbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ fei. 33 I sisim ŋɑ. Amu tɑkɑm ǹ wɑ n ce kookɑɑi ku bɑ kucem ku dɔ̃ɑ inɛ fei si, si mii bɑɑ yoomɑ fei. N kù wɑ n dɛ ɑrɑnfɑ̃ɑnii ɑmu tɑkɑm, í ɡbe ti zɑmɑɑ iyi í ɡbe fei ku bɑ ɑ bɑ fɑɑbɑ.

11

1 I sisiim ŋɑ bɛi ɑmu tɑkɑm ǹ wɑ n sisi Kirisi.

Yɑɑse bɛi í sĩɑ inɛ ku nyisiò bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ wee

2 Ǹ wɑ n sɑɑbu ŋɛ do iyi ì yɑ mɑɑ ye ɡiɡiim si fei ndɛɛ ŋɑ, do si bɛi ì mu cio iyi ǹ kɔ ŋɛ siu dim dim ŋɑ. 3 Ammɑ ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi Kirisii í jɛ inɛ nɡboi inɛmɔkɔ bɑɑ yoomɑ fei, inɛmɔkɔ mɔi í jɛ inɛ nɡboi ɑboɛ, Ilɑɑɔ̃ mɔi í jɛ inɛ nɡboi Kirisi. 4 Inɛmɔkɔ iyi wɑ ce kutɔɔ wɑlɑkɔ wɑlii fei, bii í bii iriɛ kù wɑɑ nyisi bɛɛrɛi inɛ nɡboɛ. 5 Ammɑ inɑɑbo iyi wɑ ce kutɔɔ wɑlɑkɔ wɑlii fei, bii kù bii iriɛ, kù wɑɑ nyisi bɛɛrɛi inɛ nɡboɛ. Í yɛi bɛi inɑɑbo iyi ɑ̀ ɡboɡoo iriɛ. 6 Bii inɑɑbo kù wɑɑ bi mɑnɡo ku we, ku ɡboɡoo iriɛ. Ammɑ bii iri ku ɡboɡoou í jɛɑɑ ɑnyɔ, ku we mɑnɡo. 7 Kù sĩɑ inɛmɔkɔ ku bii iriɛ domi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑɛ ku jɔɔ nɔ ku nyisi ɑmboeɛ, ɑmmɑ inɑɑbo, ɑmboei inɛmɔkɔi wɑ nyisi, 8 domi hɑi si kutɑkɑ inɛmɔkɔ kù fitɑ hɑi si inɑɑbo, ɑmmɑ inɑɑboi í fitɑ hɑi si inɛmɔkɔ. 9 Bɛɛbɛ mɔi ɑ kù tɑkɑ inɛmɔkɔ nɑ inɑɑbo ɑmmɑ ɑ̀ tɑkɑ inɑɑboi nɑ inɛmɔkɔ. 10 Nɑ nŋu, nɑ irii ɑmɑlekɑ ŋɑ í sĩɑ inɑɑbo ku we mɑnɡo ku nyisi iyi nŋu wɑ sũɑ mɔkɔi nŋu iri ilɛ. 11 Ammɑ do nŋu fei si wɑjui Lɑfɛ̃ɛ inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku ni nŋu í nɛ ɡbuɡbɑ̃ nŋu ku ce kuwɛɛi nŋu ikɑ̃, domi inɑɑbo í nɛ bukɑɑtɑi inɛmɔkɔ, inɛmɔkɔ mɔ í nɛ bukɑɑtɑi inɑɑbo. 12 Bɛi ɑ̀ nyɑ inɑɑbo hɑi si inɛmɔkɔ, bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ bí inɛmɔkɔ hɑi bi inɑɑbo, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃i wɑ ce fei ndɛɛ.

13 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i lɑsɑbu ŋɑ. Í sĩɑ inɑɑbo ku tɔɔ Ilɑɑɔ̃ hɑi we mɑnɡo? 14 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i kù mɑ̀ ŋɑ iyi ɑnyɔi bii inɛmɔkɔ í nɛ ntoi iri sisɔ? 15 Ammɑ bii ntoi irii inɑɑbo í sɔ, boodɑi. À muɑɑ ntoi iriɛi ku jɛ bɛi fuuɡɛsɛ. 16 Bii inɛ ɡɔ wɑ bi ku bɑ wɑ kɑkɔɔ ku ce si ideu bɛ, ɑmu de ǹ wɑ n fɔ iyi si inɔ nwɑ do si iɡbɛi inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ kù nɛ dɔɔnɛ mmu ɡɔ mɑ.

Ijɛi Lɑfɛ̃ɛ

(Cɔ Mɑtie 26:26-29; Mɑɑku 14:22-25; Luku 22:15-20)

17 Ide iyi ɑn sɔ̃ ŋɛ nsɛi, n kɑɑ n sɑɑbu nŋɛ si, domi ɑ́ sĩɑ kutɔtɔɔ nŋɛ ŋɑu ku mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃i wo, ɑmmɑ wee nsɛi wɑ kɛkɛ ŋɛi. 18 Sinte, ɑ̀ sɔ̃m ɑ̀ ni bii ì tɔtɔɔ ŋɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ si inɔ nŋɛ iyi iŋɛò ŋɑ i ci yɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃. Nɔ ǹ tɑmɑɑ ntɔi. 19 Ntɔ ntɔ, kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi njɛ ku fɛɛfɛ kù wɑ si ɑnini nŋɛ, ku bɑɑ mɑ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti ntɔ. 20 Bii ì tɔtɔɔ ì wɑɑ jɛ ŋɑ, ì yɑ tɑmɑɑ bɛi ijɛi Lɑfɛ̃ɛi ì wɑɑ jɛ ŋɑ ɑmmɑ iboi, 21 domi bii ì bubɑ ŋɑ ɡbɑkɑ̃, inɛ fei í yɑ mɑɑ sɑɑsɑi ku jɛ sɔndɑɛ iyi í nɑɑò wɑ, nɔ ɑ jɔ̀ inɛ ɡɔ ŋɑ do ɑri, nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ jɛ ɑ̀ mɔ hee ɑtɛ̃ ku kpɑ ŋɑ. 22 I kù nɛ kpɑsɛ̃i ɑrɑ nŋɛ bii ɑɑ jɛ i mɔ ŋɑi? Mɑ̀ ì bi i dondɑ iɡbɛi inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, nɔ i dɑsi ilu ɑre ŋɑ ɑnyɔ ŋɑi? Bɛirei ɑn ni nŋɛ. N sɑɑbu ŋɛ? Aɑwo, n kɑɑ n sɑɑbu ŋɛ si nŋu bɛ.

23 Ide iyi ǹ ɡbɑ hɑi bi Lɑfɛ̃ɛ ǹ kɔ ŋɛ si wee. Idũ ɑjɔ iyi ɑ̀ so Lɑfɛ̃ɛ Jesu ɑ̀ dɑɑ inɛ ŋɑ si ɑwɔ í so pɛ̃ɛ 24 í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, nɔ í bububuɛ. Nɔ í ni, iyi ihɛ̃i í jɛ ɑrɑm iyi ǹ nɑ nɑ iri nŋɛ. I yɑ ce iyi ihɛ̃ i mɑɑ yeò ɡiɡim ŋɑ. 25 Bɛɛbɛ mɔi, iyi ɑ̀ jɛ ɑ̀ tɑ̃, í so kɔɔfu í ni, kɔɔfuu ihɛ̃i í jɛ ɑkɑbuu titɔ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í dĩ do njɛm. Wɑɑti iyi ì wɑɑ mɔ do kɔɔfuu ŋɑ fei, i yɑ coo i mɑɑ yeò ɡiɡim ŋɑ. 26 Wɑɑti kɑ̃mɑ iyi ì wɑɑ jɛ pɛ̃ɛu nɔ ì wɑɑ mɔ do kɔɔfuu ŋɑ fei, ikui Lɑfɛ̃ɛi ì wɑɑ sisi ŋɑ hee koo nyiò wɑ.

27 Nɑ nŋu, inɛ iyi í jɛ pɛ̃ɛi Lɑfɛ̃ɛ wɑlɑkɔ í mɔ do kɔɔfuɛ, nɔ kuwɛɛɛ kù jɛ dee dee, í rɑrɑɑ ɑrɑi Lɑfɛ̃ɛ do njɛɛi. 28 Nɑ nŋu, inɛ fei ku wusɛ ɑrɑɛ ku bɛi ku jɛ pɛ̃ɛu, nɔ ku mɔ do kɔɔfuu. 29 Ntɔ ntɔ, bii ì jɛ nɔ ì wɑɑ mɔ ŋɑ nɔ i kù mɑ̀ ŋɑ iyi ɑrɑi Kirisii, ì wɑɑ soɑ ɑrɑ nŋɛ tɑɑlei si kujɛ do si kumɔ nŋɛ. 30 Ŋɔi í jɔ̀ inɛ nkpɔ nŋɛ wɑ ce bɔ̃ɔ nɔ ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ jɛ mɔnɡɔ ŋɑ, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ku. 31 Bii ɑ̀ kiiti ɑrɑ nwɑ do ntɔ, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ kiiti wɑ mɑ́. 32 Ammɑ bii Lɑfɛ̃ɛ í kiiti wɑ, í yɑ jɔ̀ kɑ bɑɑ si kpɑ̃ɑ jiidɑi ku bɑ ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑle nwɑ do inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑjɔ.

33 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛm ŋɑ, bii ì wɑɑ tɔtɔɔ ku bɑ i jɛ ŋɑ, i jɔ̀ i yɑ deɡbe njɛ. 34 Bii ɑri wɑ kpɑ inɛ ɡɔ, ku jɛ sɔndɑɛ kpɑsɛ̃ ku bɑ i mɑɑ̀ nɑ i so tɑɑle si kutɔtɔɔ nŋɛ. Ide iyi í ɡbe, ɑn ce ŋɛ cioɛ bii ǹ nɑ ǹ to wɑ.

12

Amuɑ ŋɑ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nwɑ

1 Nsɛi, iŋɛ inɛm ŋɑ, iyi í jɛ idei ɑmuɑ ŋɑ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nwɑ, ǹ bi i mɑ̀ ntɔɛ ŋɑ. 2 Ì mɑ̀ ŋɑ, wɑɑti iyi i kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ fɑ ŋɛi si kpɑ̃ɑi iwɛ̃ dekĩ ŋɑ ku tɔɔ. 3 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n bi i mɑ̀ ŋɑ, inɛ kɑ̃mɑ iyi í jɔ̀ Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ ɡbɑ̃ɑ fei kɑɑ yɔkɔ ku ni ɑ̀ ceekpe Jesu. Nɔ inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku ni Jesui í jɛ Lɑfɛ̃ɛ, bii kù jɛ Hundei Ilɑɑɔ̃i wɑ ɡbɑ̃ lɑfɛ̃ɛ.

4 Amuɑ ikɑ̃ ikɑ̃i í wɛɛ, ɑmmɑ Hunde ɑkɑ̃ui wɑ kpɛ̃ ŋɑ. 5 Icɛ ikɑ̃ ikɑ̃i í wɛɛ, ɑmmɑ Lɑfɛ̃ɛ ɑkɑ̃i ɑ̀ wɑɑ ceɑ. 6 Gbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ wɑ ce icɛ si inɛ fei ikɑ̃ ikɑ̃, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ ɑkɑ̃ui wɑ muɑ inɛ fei ɡbuɡbɑ̃ iyi ɑ́ ceò icɛ bɑɑ yoomɑ fei. 7 Í nɑ inɛ fei ɑmuɑ iyi wɑ nyisi iyi Hundeɛ wɑ ce icɛ siɛ nɔ ku ceò icɛ nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑnii inɛ fei. 8 Hundei Ilɑɑɔ̃i í yɑ muɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑmuɑ ɑ muɑò inɛ ŋɑ bisi, nɔ Hunde ɑkɑ̃ui í yɑ muɑ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑmuɑ ɑ fɔ ide do kumɑ̀. 9 Hunde ɑkɑ̃ui í yɑ muɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃i nɑɑnɛ ku dɑsi, nɔ ku muɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ jɔ̀ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ bɑ iri. 10 Bɛɛbɛ mɔi Hunde ɑkɑ̃u í yɑ muɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ ceò mɑɑmɑɑke ŋɑ, nɔ ku ceɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑmuɑ ɑ ceò wɑlii, nɔ ku muɑ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ bisi ɑ mɑ̀ bii í jɛ mii iyi inɛ ɡɔ wɑ ce do Hundei Ilɑɑɔ̃i wɑlɑ bii í jɛ do hunde mmu ɡɔi. Í yɑ jɔ̀ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ fɔ ide do fee ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ ɡbɔ, nɔ ku muɑ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ bisi ɑ tusɛò ideu. 11 Ammɑ Hunde ɑkɑ̃ui wɑ ce fei ndɛɛ. Wɑ muɑ inɛ fei ɑmuɑ ikɑ̃ ikɑ̃ bɛi í bi.

Woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fei ɑ̀ jɛ ikɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃i ɑrɑ ɑkɑ̃

12 Kirisi í yɛi bɛi ɑrɑ ɑkɑ̃ do ikɔ̃ nkpɔ nkpɔ. Arɑu ɑkɑ̃i bɑɑ bii í nɛ ikɔ̃ nkpɔ nkpɔ, 13 domi Hunde ɑkɑ̃i ɑ̀ dɑ nwɑ si ku bɑ ɑwɑ fei kɑ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃, hɑi Zuifu ŋɑ hee do dimi mmu ŋɑ, hɑi ɑru ŋɑ hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ nɛ ɑrɑ nŋɑ. Nɔ bi Hunde ɑkɑ̃ui ɑwɑ fei ɑ̀ wɑɑ mɔ.

14 Kù jɛ ikɔ̃ ɑkɑ̃i ɑrɑ í nɛ, ɑmmɑ nkpɔ nkpɔi. 15 Bɑɑ bii isɛ í fɔ í ni, si bɛi n kù jɛ ɑwɔ n kù wɑ si ɑrɑ, do nŋu fei, í wɑ si ɑrɑ. 16 Bɑɑ bii itĩ í ni, si bɛi n kù jɛ iju n kù wɑ si ɑrɑ, do nŋu fei nŋu mɔ í wɑ si ɑrɑ. 17 Bii ɑrɑu fei í jɛ iju, bɛirei ɑ́ ce ku ɡbɔ ide. Wɑlɑkɔ bii fei ndɛɛ í jɛ itĩ, bɛirei ɑ́ ce ku ɡbɔ inúnu. 18 Ammɑ ntɔ ntɔ Ilɑɑɔ̃ í dɑsi ikɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃ fei si ɑrɑi bɛi í bi. 19 Bii ɑrɑ kù nɛ ikɔ̃ ikɔ̃ kɑɑ ce. 20 Nɑ nŋu, ikɔ̃ nkpɔ nkpɔi í wɛɛ, ɑmmɑ ɑrɑu ɑkɑ̃i.

21 Iju kɑɑ yɔkɔ ku sɔ̃ ɑwɔ ku ni nŋu kù nɛ bukɑɑtɑɛ. Iri mɔ kɑɑ yɔkɔ ku sɔ̃ isɛ ku ni nŋu kù nɛ bukɑɑtɑɛ. 22 Iyi í re mɔm, bɑɑ ikɔ̃i ɑrɑ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ni ɑ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃, ɑrɑ í nɛ bukɑɑtɑ nŋɑ jiidɑ. 23 Nɔ ikɔ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑnyɔ si ɑrɑ, ɑ̀ yɑ kɑ ɡbɔ nŋɑ ku re. Iyi ɑ kù jɔ kɑ mɑɑ kpe iri nŋɑ, ɑŋɑi ɑ̀ yɑ kɑ ɡbɔɑ ku re. 24 Ammɑ ikɔ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe iyi ɑ kù nɛ ɑnyɔ, ɑ kù nɛ bukɑɑtɑi kɑ ɡbɔ nŋɑ bɛɛbɛ. Ilɑɑɔ̃ í ce ɑrɑ bɛɛbɛi ku bɑ ikɔ̃ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ bɛɛrɛ ŋɑu kɑ jirimɑ ŋɑ ku re. 25 Í cooi ku bɑ ɑrɑ ku mɑɑ̀ fɛɛfɛɛ njɛ, ɑmmɑ ikɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃ ŋɑu fei ɑ mɑɑ ɡbɔɑ njɛ. 26 Bii ikɔ̃i ɑrɑ ɡɔ í bɑ wɑhɑlɑ, ɑŋɑò iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu feii ɑ̀ yɑ ɡbɔ ɑrɑ kurou ɑjɔ. Bɛɛbɛ mɔi bii ɑ̀ sɑɑbu ɡɔɡɔ, ɑŋɑò iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu fei ɑ̀ yɑ nɛ inɔ didɔ̃i ɑjɔ.

27 Nsɛi iŋɛ fei ì jɛ ɑrɑi Kirisi nɔ inɛ bɑɑ yoomɑ nŋɛ fei í jɛ ikɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃ɛ. 28 Bɛɛbɛi, si iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ Ilɑɑɔ̃ í tɑko í cicɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ jɛ woo bɛ ŋɑ, minjisiɑ wɑlii ŋɑ, mɛɛtɑsiɑ mɔ woo kɔ inɛ ŋɑ si cio. Si ɑnyii nŋu nɔ í ceɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑmuɑi mɑɑmɑɑke ŋɑ ku ce, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ ɑmuɑi bɔ̃ɔ ŋɑ ku fɑɑbɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ ɑmuɑi inɛ ŋɑ ku sobi, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ ɑmuɑi inɛ ŋɑ ku cuɑò, nɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑɑ yɔkɔ ɑ fɔ fee ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ ɡbɔ. 29 Kù jɛ ɑŋɑ feii ɑ̀ jɛ woo bɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ wɑlii ŋɑ, wɑlɑkɔ woo kɔsi cio ŋɑ. Kù nɔ kù jɛ ɑŋɑ feii ɑ̀ nɛ ɑmuɑi mɑɑmɑɑke ŋɑ ku ce 30 wɑlɑkɔ ɑmuɑi bɔ̃ɔ ŋɑ ku fɑɑbɑ. Aŋɑ fei sisi ɑ̀ nɔ ɑ̀ nɛ ɑmuɑi fee ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ ɡbɔ ku fɔ, wɑlɑkɔ ideu ku tusɛ. 31 Ammɑ i hɑnyɑ i dɛ ɑmuɑ ŋɑ iyi ɑ̀ re do bɛɛrɛ ŋɑ.

Iyi í re mɔm, ɑn nyisi ŋɛ kpɑ̃ɑ iyi í re fei ndɛɛ.

13

Idei Kubi

1 Bɑɑ bii ǹ wɑ n fɔ ide do feei ɑmɑnɛ ŋɑ ikɑ̃ ikɑ̃ do ti ɑmɑlekɑ ŋɑ nɔ n kù nɛ kubi, ǹ yɛi bɛi isɔ iyi ɑ̀ wɑɑ cɑ̃ wɑlɑkɔ bɛi londi. 2 Bɑɑ bii ǹ nɛ ɑmuɑi wɑlii ku ce, nɔ ǹ mɑ̀ ɑsiiu fei nɔ ǹ nɛ kumɑ̀ fei, bɑɑ bii ǹ dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ hee bɛi ɑn yɔkɔ n jɔ̀ ɡeete ku tekĩ, bii n kù nɛ kubi, n kù jɛ nɡɔɡɔ. 3 Bɑɑ bii ǹ kpɛ̃ɑ ilu ɑre ŋɑ ɑmɑnim fei, nɔ bɑɑ bii ǹ jɔ̀ ɑ̀ sɔ̃ ɑrɑm bɛi iŋɑi kuwee, bii n kù nɛ kubi, n kɑɑ n bɑ ribɑ.

4 Kubi í yɑ temuɑ, í yɑ nɔ ku ce mii jiidɑ, ci yɑ jɑ iɡu, ci yɑ so ɑrɑɛ lele, nɔ ci yɑ jɛ ilu fɑɑu. 5 Kubi ci yɑ ce mii ɡɔ iyi kù jɛ dee dee, nɔ ci yɑ dɛ ɑrɑnfɑ̃ɑnii nŋu ɑkɑ̃. Inɛ iyi í nɛ kubi idɔɛ ci yɑ kɔ̃ ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ, nɔ ci yɑ jilɛ idei tɑɑle si idɔɛ. 6 Inɛ iyi í nɛ kubi ci yɑ wɛɛò inɔ didɔ̃ si mii iyi kù jɛ dee dee, í ɡbe si mii iyi í jɛ ntɔ. 7 Kubi ci yɑ mɔnɡɔ nkɑ̃mɑ. Nɑɑnɛ ku dɑsiɛ do kpɑ̃ɑ ku cɔɛ do temuɑɛ ci yɑ tɑ̃.

8 Kubi ci yɑ nɛ kɔɔ. Ammɑ wɑlii ku ce ɑ́ nɑ ku kpɑ iri, fee ikɑ̃ ikɑ̃ ku fɔ ɑ́ nɑ ku tɑ̃, nɔ kumɑ̀i ɑmɑnɛ mɔ ɑ́ nɑ ku tɑ̃. 9 Mii ŋɑu ɑ̀ nɑ ku kpɑ iri si nɑ iyi í jɔ̀ kumɑ̀ nwɑ do wɑlii ku ce nwɑ, ɡɔɡɔɛ kù kɔ̃. 10 Ammɑ wɑɑti iyi mii iyi í kɔ̃ ɑ́ nɑɑ, wɑɑti bɛɛbɛi, iyi kù kɔ̃ ɑ́ nɛ.

11 Wɑɑti iyi ǹ wɛɛ keeke, ǹ yɑ n mɑɑ n fɔ idei bɛi ɑmɑ keeke, nɔ n mɑɑ n ce lɑɑkɑi bɛi ɑmɑ keeke, nɔ n mɑɑ n lɑsɑbu bɛi ɑmɑ keeke, ɑmmɑ nsɛi iyi ǹ ce inɛ nɡbo ǹ jɔ̀ dɑɑi ɑmɑ. 12 Iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ nsɛi í yɛi bɛi mii iyi ɑ̀ wɑɑ hɔ̃nnɛ bɑri bɑri si isɔ fũfũ, ɑmmɑ ɑjɔ wɑ nɑɑ iyi ɑɑ kɑ yɛ ijuò iju. Iyi ǹ mɑ̀ si nsɛi kù kɔ̃, ɑmmɑ wɑɑti nŋu ɑn mɑ̀ɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ bɛi Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀m.

13 Nsɛi mii mɛɛtɑu ihɛ̃i í wɛɛ. Mii ŋɑu wee, nɑɑnɛ ku dɑsi, do kpɑ̃ɑ ku cɔ, do kubi. Ammɑ kubi í re ŋɑ.

14

Idei ɑmuɑi Hundei Ilɑɑɔ̃

1 Nɑ nŋu, kubii í sĩɑ i dɛdɛ ŋɑ. Nɔ i dɛ ɑmuɑ ŋɑ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nwɑ, iyi í re mɔm nŋui í jɛ wɑlii ku ce. 2 Inɛ iyi wɑ fɔ ide do fee iyi kù wɑɑ ɡbɔ, Ilɑɑɔ̃i wɑ bɑ ide ku fɔ, kù jɛ ɑmɑnɛ, domi inɛ ɡɔ kù wɑɑ ɡbɔ ideɛ. Ammɑ idei ɑsiii wɑ fɔ do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃. 3 Ammɑ inɛ iyi wɑ ce wɑlii ɑmɑnɛ ŋɑi í yɑ bɑ ide ku fɔ. Í yɑ jɔ̀ ɑ leekĩ si nɑɑnɛ ku dɑsi dim dim, nɔ ku mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃, nɔ ku tũ inɔ nŋɑ. 4 Inɛ iyi wɑ fɔ ide do fee iyi kù mɑ̀, nɑɑnɛ ku dɑsii nŋu tɑkɑɛi wɑ muɑ ɡbuɡbɑ̃. Ammɑ wɑlii, inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑi wɑ muɑ ɡbuɡbɑ̃.

5 Á dɔ̃ɔm si bii iŋɛ fei ì wɑɑ fɔ ide do fee ŋɑ iyi i kù wɑɑ ɡbɔ ŋɑ, ɑmmɑ iyi ǹ wɑ n bi wɑ re, nŋui í jɛ i yɑ mɑɑ ce wɑlii ŋɑ. Ǹ ni bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ iyi wɑ ce wɑlii, icɛɛ í nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni í re inɛ iyi wɑ fɔ ide do fee ŋɑ iyi kù wɑ ɡbɔ, í ɡbe bii wɑ tusɛ ideui, nɔ ku muɑ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ ɡbuɡbɑ̃. 6 Nsɛi, iŋɛ inɛm ŋɑ, ɑrɑnfɑ̃ɑni yoomɑi ɑɑ bɑ ŋɑ bii ǹ nɑɑ bi tu ŋɛ nɔ ǹ wɑ n fɔ fee iyi i kù wɑɑ ɡbɔ ŋɑ. I kɑɑ bɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni kɑ̃mɑ ŋɑ. Ammɑ bii ǹ sɔ̃ ŋɛ yɑɑsei ide iyi Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃m, wɑlɑkɔ ǹ sisi nŋɛ idei kumɑ̀, wɑlɑkɔ idei wɑlii, wɑlɑkɔ cio ɡɔ, inɛ nŋu ɑ́ nɛ nŋɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni.

7 Bɛɛbɛ mɔi, mii iyi kù nɛ kuwɛɛ bɛi yèè do mɔɔlɔ bii ɑ̀ wɑɑ cɑ̃ɑ, bii ɑ kù wɑɑ cɑ̃ɑ dee dee, bɛirei inɛ ɡɔ ɑ́ ce ku ɡbɔ yɑɑseɛ. 8 Inɛ mɔ iyi wɑ cɑ̃ ɡɑ̃ɡɑ̃i iɡũ, bii kù wɑɑ cɑ̃ɑ dee dee, yooi ɑ́ ce sɔɔlui iɡũ. 9 Bɛɛbɛ mɔi, bii kù jɛ ì wɑɑ fɔ fee iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ mɑ̀ ŋɑ, bɛirei ɑɑ ce ɑ ɡbɔ yɑɑseɛ. Ide nŋɛ ɑ́ nɛi si fufu. 10 Fee dimi ikɑ̃ ikɑ̃ nkpɔi í wɑ si ɑndunyɑ, nɔ kɑ̃mɑɛ kù kuɑ yɑɑse. 11 Do nŋu fei, bii n kù wɑ n ɡbɔ fee iyi ɑ̀ wɑɑ bɑm ku fɔ, inɛ iyi wɑ fɔɔu, dimi mmui í jɛ bi tom, nɔ ɑmu mɔ ǹ jɛ dimi mmu bi lɑfɛ̃ɛ. 12 Bɛɛbɛ mɔi iŋɛ mɔ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ dɛ ɑmuɑi Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, ɑ́ sĩɑ i hɑnyɑ i dɛdɛ ɑmuɑ ŋɑ iyi ɑ́ jɔ̀ nɑɑnɛ ku dɑsii inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ ku bɔ wɑju.

13 Nɑ nŋu, ɑ́ sĩɑ inɛ iyi wɑ fɔ ide do fee iyi ɑ kù wɑɑ ɡbɔ ku tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ɑmuɑ iyi ɑ́ tusɛò ideu. 14 Bii ǹ wɑ n ce kutɔɔ do fee iyi n kù wɑ n ɡbɔ, hundem nii wɑ ce kutɔɔ, ɑmmɑ lɑsɑbum kù wɑɑ ce nkɑ̃mɑ. 15 To, nsɛi, bɛirei ɑn ce. An ce kutɔɔ do hundem do lɑsɑbum ɑjɔ. An kɔ̃ iri do hundem do lɑsɑbum ɑjɔ. 16 Bii do hunde nŋu ɑkɑ̃i ì wɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, bɛirei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑɑ ce ɑ ni Ami si kutɔɔɛ. Kɑɑ ce, domi ɑ kù mɑ̀ iyi ì wɑɑ fɔ ŋɑ. 17 Bɑɑ bii kutɔɔɛ í sĩɑ, kɑɑ muɑ lɑfɛ̃ɛ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃.

18 Ǹ wɑ n sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ yɑ n fɔ fee ŋɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ kù wɑɑ ɡbɔ ǹ re iŋɛ fei. 19 Ammɑ si iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ ǹ ɡbɑsi n fɔ ide icu miu do yɑɑse n kɔɑ inɛ ŋɑ si cio do iyi ɑn fɔ ide icu dubu mɛɛwɑ do fee iyi inɛ ŋɑ ɑ kù wɑɑ ɡbɔ.

20 Iŋɛ inɛm ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ wũɑ ide bɛi ɑmɑ keeke ŋɑ mɑ ŋɑ. Bii í jɛ idei lɑɑlɔ ku cei, í sĩɑ i yɛ bɛi ɑmɑ keeke ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ lɑɑlɔ ku ce, ɑmmɑ si kpɑ̃ɑi ide ku wũɑ i jɔ̀ i yɛ bɛi inɛ nɡbo ŋɑ. 21 Si tiɑi woodɑi Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni,

Lɑfɛ̃ɛ í ni, ɑn jɔ̀ isɛ mmu ŋɑ

ɑ bɑ inɛ ŋɑu ihɛ̃ ide ku fɔ do fee mmu *.

Ammɑ do nŋu fei, ɑ kɑɑ ɡbɔ idem.

22 Amuɑi ide ku fɔ do fee iyi inɛ ŋɑ ɑ kù wɑɑ ɡbɔ, nyindɑi í jɛ bi hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, kù jɛ bi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. Ammɑ ɑmuɑi idei Ilɑɑɔ̃ ku wɑɑzo nŋui í jɛ nyindɑ bi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, kù jɛ bi hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ.

23 Nɑ nŋu, bii inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ fei ɑ̀ tɔtɔɔ, nɔ inɛ fei ku lɔsi ku fɔ fee iyi inɛ ŋɑ ɑ kù wɑɑ ɡbɔ, bii inɛ titɔ̃ ŋɑ wɑlɑkɔ hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ̀ lɔ wɑ, ɑ kɑɑ ni ì wɑɑ sũmu ŋɑi? 24 Ammɑ bii inɛ fei wɑ wɑɑzo idei Ilɑɑɔ̃, bii hɑi dɑsi nɑɑnɛ ɡɔ í lɔ wɑ wɑlɑkɔ inɛ titɔ̃ ɡɔ, ideu ɑ́ tosi idɔɛ nɔ ide iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ fɔu ku jɔ̀ ku mɑ̀ dulum dɛɛ. 25 Nɔ lɑsɑbuɛ ɑ́ fitɑ ɡbuɡbɑ̃, nɔ ku ɡulɛ ku tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku ni, ntɔi, Ilɑɑɔ̃ í wɑ si ɑnini nŋɛ.

Yɑɑse jiidɑ si kutɔtɔɔ

26 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛm ŋɑ, bɛirei ɑɑ kɑ ce. Bii ì wɑɑ tɔtɔɔ ŋɑ inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ ɑɑ nɛ iri ku kɔ̃, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ cio ku kɔsi, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ idei Ilɑɑɔ̃ ku wɑɑzo, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ide ku fɔ do fee iyi ɑ kù wɑɑ ɡbɔ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ yɑɑsei fee ŋɑu ku tusɛ. Í sĩɑ i mɑɑ ce fei ndɛɛ ŋɑ ku bɑ ku muɑ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ ɡbuɡbɑ̃. 27 Bii inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ fɔ ide do fee iyi ɑ kù wɑɑ ɡbɔ, kù sĩɑ ɑ re ɑmɑnɛ minji wɑlɑ mɛɛtɑ nɔ ɑ́ sĩɑ ɑ fɔ ide ɑkɑ̃ ɑkɑ̃, nɔ inɛ ɡɔ mɔ ku mɑɑ tusɛɛ ideu. 28 Ammɑ bii inɛ ɡɔ kù wɑ bɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku tusɛ ideu, i jɔ̀ ku coko si kutɔtɔɔu, nɔ ku jɛ Ilɑɑɔ̃i wɑ bɑɑ ide ku fɔ. 29 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce wɑlii, í sĩɑ ku jɛ ɑmɑnɛ minji wɑlɑ mɛɛtɑ ku fɔ ide nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑ wusɛ ideu ɑ cɔ. 30 Bii Ilɑɑɔ̃ í nyisi inɛ ɡɔ nɡɔɡɔ si kutɔtɔɔu, i jɔ̀ inɛ iyi í tɑko wɑ fɔ ideu ku coko. 31 Iŋɛ fei ɑɑ yɔkɔ i ce wɑlii ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ku bɑ inɛ fei ku bɑ ikɔ nɔ i bɑ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. 32 Í sĩɑ wɑlii ŋɑ ɑ kɑ̃miɑ ɑmuɑ nŋɑ. 33 Ntɔ ntɔ, Ilɑɑɔ̃ kù bi kɑ mɑɑ ce kuwɛɛ nwɑ bɛɛtɛkɛ, í bi kɑ cooi si lɑɑkɑi ku sũ.

Si bɛi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ce si iɡbɛi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fei, 34 í sĩɑ inɑɑbo ŋɑ ɑ yɑ coko bi kutɔtɔɔ. Kù sĩɑ ɑ fɔ ide, ɑmmɑ ɑ sũ iri ilɛ si bɛi woodɑ wɑ fɔ. 35 Bii ɑ̀ bi ɑ mɑ̀ nɡɔɡɔ ɑ yɑ bee mɔkɔ nŋɑ ŋɑ kpɑsɛ̃, domi kù jɛ dee dee inɑɑbo ku mɑɑ fɔ ide bi kutɔtɔɔ.

36 Hɑi bi tu ŋɛi idei Ilɑɑɔ̃ í sinti? Mɑ iŋɛ ɑkɑ̃i ì ɡbɑɑ ŋɑ. 37 Bii inɛ ɡɔ í tɑmɑɑ nŋu í jɛ wɑlii, wɑlɑkɔ wɑ tɑmɑɑ nŋu í bɑ ɑmuɑi Hundei Ilɑɑɔ̃, í sĩɑ ku jɛsi iyi ide iyi ǹ jɔ̀ nŋɛu woodɑi Lɑfɛ̃ɛi. 38 Inɛ iyi kù jɛsi bɛɛbɛ ɑ kɑɑ ɡbɑ lɑfɛ̃ɛ †.

39 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛm ŋɑ, i dɛdɛ ɑmuɑi wɑlii, ɑmmɑ i mɑɑ̀ ti i ɡɑnji woo fɔ ide do fee iyi ɑ ci yɑ fɔ si ɑndunyɑ. 40 Ammɑ i ce fei ndɛɛ dee dee do yɑɑse jiidɑ ŋɑ.

15

Kujĩi Kirisi hɑi si bɑlɛ

1 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ǹ wɑ n ye ŋɛ ɡiɡii lɑɑbɑɑu jiidɑu iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ wo nɔ ì ɡbɑ ŋɑ, ì nɔ ì wɑɑ leekĩ si ŋɑ. 2 Bii ì nɔ ì muu dim dim ŋɑ si bɛi ǹ sisi nŋɛu, nŋui í jɛ fɑɑbɑ nŋɛ. Ammɑ bii i kù muu dim dim ŋɑ, inyɑ nɡbɛi ì dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ.

3 Ide iyi í nɛ ɑmboe í re nŋui ǹ sisi nŋɛ bɛ si bɛi ɑ̀ dɑɑm si ɑwɔ. Ideu wee. Kirisi í ku nɑ irii dulum du wɑ si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ. 4 À suu nɔ í jĩ hɑi si bɑlɛ si ɑjɔ mɛɛtɑsiɑ si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ. 5 Í tusɛ ɑrɑɛ bi Sefɑɑ iyi í jɛ Piɛɛ, si ɑnyii nŋu bi mɔcɔ mɑɑteejiɛ ŋɑu. 6 Si ɑnyii nŋu, í bɛi í koo í tusɛ ɑrɑɛ bi mɔcɔɛ ŋɑ iyi ɑ̀ re bɑɑ ɑmɑnɛ cĩɔ miuu. Nkpɔ nŋɑ í wɛɛ bɑɑ nsɛi, ɑmmɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ku. 7 Nɔ í koo í tusɛ ɑrɑɛ mɑ́ bi Zɑɑki, si ɑnyiɛ í bɛi í koo í tusɛ ɑrɑɛ bi woo bɛ ŋɑu fei.

8 Si ɑnyii ɑŋɑ fei í bɛi í tusɛ ɑrɑɛ bi tom, ɑmu iyi ǹ yɛ bɛi inɛ iyi cukpɑi kubíɛ kù kɔ̃ ɑ̀ bɛi ɑ̀ búu. 9 Ntɔ ntɔ, ɑmui ǹ jɛ keekei woo bɛ ŋɑu. N kù to ɑ kpem woo bɛ, domi ǹ kpɑ̃ inɛi iɡbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ iju. 10 Ammɑ mii iyi ǹ jɛ nnyi, nɑ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃i, nɔ didɔ̃ iyi í ceem nɔu kù ce nfe. Ǹ ce kookɑɑi ǹ re bɑɑ woo bɛ ŋɑu fei, ɑmmɑ kù jɛ ɑmu tɑkɑm nii ǹ coo, didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í wɑ sim nii í coo. 11 Nɑ nŋu, ide ɑkɑ̃ui ɑwɑ fei ɑ̀ wɑɑ wɑɑzo bɛ, nŋu mɔi ì nɔ ì dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ bɛ.

Kujĩ nwɑ hɑi si bɑlɛ

12 Nsɛi ɑ̀ wɑɑ wɑɑzo iyi Kirisi í ku nɔ í jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́. Nɔ bɛirei í ce inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ mɑ. 13 Bii iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ hɑi si bɑlɛ, debɛi Kirisi mɔ kù jĩ. 14 Nɔ bii Kirisi kù jĩ, wɑɑzo nwɑ nɡbɛi, nɔ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ mɔ nɡbɛi. 15 Bii í jɛ ntɔi iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ hɑi si bɑlɛ, debɛi Ilɑɑɔ̃ kù jĩ Kirisi wo. Debɛi, sɛɛdɑ iboi ɑ̀ wɑɑ jɛɑ Ilɑɑɔ̃ si wɑɑti iyi ɑ̀ ni í jĩ Kirisi hɑi si bɑlɛ. 16 Ntɔ ntɔ, bii iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ, Kirisi mɔ kù jĩ wo. 17 Nɔ bii í jɛ Kirisi kù jĩ hɑi si bɑlɛ wo, ì kɔ̀ ì wɑ si dulum du ŋɛi, nɔ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ nɡbɛi. 18 Nɔ inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ dɑsi Kirisi nɑɑnɛ ɑ̀ bɛi ɑ̀ ku, ɑ̀ ce nfei. 19 Bii nɑ kuwɛɛu ihɛ̃ nŋu ɑkɑ̃i ɑ̀ dɑsi Kirisi nɑɑnɛ, ɑ̀ jɛ ilu ɑrɑɑre ŋɑ í re bɑɑ inɛ fei.

20 Ammɑ ntɔ ntɔ Kirisi í jĩ hɑi si bɑlɛ, nɔ í jɛ inɛ sinte si inɔi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ jĩ. 21 Iŋɛ fei ì mɑ̀ ŋɑ iyi iku í nɑɑi hɑi bi inɛ ɑkɑ̃. Bɛɛbɛ mɔi kujĩi iku ŋɑ í nɑɑ hɑi bi inɛ ɑkɑ̃. 22 Ntɔ ntɔ, si bɛi ɑrɑ ɑkɑ̃ nwɑ do Adɑmu í jɔ̀ ɑwɑ fei ɑɑ kɑ nɑ kɑ ku, bɛɛbɛ mɔi ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ iyi ɑ̀ ce do Kirisi ɑ́ jɔ̀ ɑwɑ fei kɑ nɑ kɑ jĩ hɑi si bɑlɛ, 23 ɑmmɑ inɛ fei do wɑɑtiɛi. Sinte Kirisii, si ɑnyii nŋu inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ titɛɛ si wɑɑti iyi ɑ́ nyi wɑ. 24-25 Si ɑnyiɛ iri ku kpɑi ɑndunyɑ ɑ́ to wɑ, nɔ kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi Kirisi kù jɛ bommɑ hee koo ceò mbɛɛɛ ŋɑu fei bi ku lesi isɛɛ. Si ɑnyiɛ nɔ ku so bommɑu ku dɑɑ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ si ɑwɔ. Ntɔ ntɔ, Kirisi ɑ́ kpɑ irii ilu yiiko ŋɑ do ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑu fei. 26 Mbɛɛi ɑnkɑ̃ɑnyi iyi Kirisi ɑ́ kpɑ nŋui í jɛ iku. 27 Si tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, Ilɑɑɔ̃ í dɑɑ mii fei si ɑwɔ. Ammɑ bɑɑ bii kukɔu í ni bɛɛbɛ, kù jɛ do Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ iyi í jɔ̀ mii fei wɑ sũɑɑ iri ilɛui wɑ fɑ̃ɑ. 28 Nɔ wɑɑti iyi ɑ́ dɑɑ Kirisi mii fei si ɑwɔ, nŋu iyi wɑ jɛ Amɑu, ɑ́ so ɑrɑɛ ku dɑɑ Ilɑɑɔ̃ si ɑwɔ, ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku wɑ si ɑntɑi mii fei.

29 Ntɔi, Kirisi í jĩ hɑi si bɑlɛ. Bii kù jɛ bɛɛbɛ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ce inyi ku dɑsi si ɑɡbɛi iku ŋɑ, ɑrɑnfɑ̃ɑni yoomɑi ɑ̀ wɑɑ bɑ. Bii í jɛ ntɔi iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ, nɑ mii í ce inɛ ŋɑ ɑ̀ ce inyi ku dɑsi si ɑɡbɛ nŋɑ. 30 Awɑ tɑkɑ nwɑ, nɑ mii í ce ɑ̀ yɑ kɑɑ mɑɑ wɑ si kpɑ̃ɑi mbirisi wɑɑti kɑ̃mɑ fei. 31 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ɑjɔ fei si ɑnui ikui ǹ yɑ n mɑɑ n wɑ. Nɔ ntɔ ntɔ bɛɛbɛi, si bɛi ì mɑ̀ ŋɑ ntɔ ntɔ iyi ǹ wɑ n tɔɔ fufu nɑ sɑɑbu nŋɛ si Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. 32 Inɛ ŋɑ iyi ɑ kɔsim Efɛɛzu bɛ ɑ yɛi bɛi iŋɑi sɑko ŋɑ iyi ɑwɑò ŋɑ ɑ̀ wɑɑ jɑbu. Arɑnfɑ̃ɑni yoomɑi ǹ nɛ bii í jɛ ǹ wɑ n jɑbui nɑ didɔ̃i ɑndunyɑu ihɛ̃ nŋu ɑkɑ̃. Bii í jɛ iku ŋɑ ɑ kɑɑ jĩ, “kɑ jɛ nɔ kɑ mɔ domi ɑlɑ ɑɑ kɑ ku”.

33 I mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ ɑ dĩ iju nŋɛ. Kpɑɑsi lɑɑlɔ, nŋui í yɑ bɛjɛ ide jiidɑɛ iyi ì wɑɑ ce. 34 I jɔ̀ lɑɑkɑi jiidɑ nŋɛ ku nyi wɑ si bɛi ɑ́ sĩɑ, nɔ i jɔ̀ kookoosui dulum. Gɔɡɔ nŋɛ ŋɑ ɑ kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ do ntɔ. Ǹ wɑ n fɔ iyi ihɛ̃i ku bɑ ɑnyɔ ku mu ŋɛ.

Arɑ titɔ̃ iyi ɑɑ kɑ jĩò hɑi si bɑlɛ

35 Ǹ mɑ̀ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ bee ɑ ni, bɛirei iku ŋɑ ɑɑ ce ɑ jĩ. Dimii ɑrɑ mii ɑɑ nɛ. 36 Ammɑ ɑn jɛ nŋɑ n ni i kù nɛ bisi ŋɑ. I kù mɑ̀ ŋɑ iyi bii ì ɡbɛ̃ nɡboi mii ɡɔ kɑɑ fitɑ bii kù jɛ í ku. 37 Mii iyi ɑmɑnɛ wɑ ɡbɛ̃ fei dimii nɡɔɡɔi í yɑ jɛ, bɛi ijui iyɑ, wɑlɑkɔ nɡɔɡɔ. Kù jɛ kpokpoo tɑkɑɛi ɑɑ tu wɑ i nɑɑ i lɔ. 38 Nɔ Ilɑɑɔ̃ í nɑ dimi ŋɑu fei ɑrɑ ikɑ̃ ikɑ̃ si bɛi í bi, í nɑ nɡboi mii fei ɑrɑɛ ikɑ̃ ikɑ̃.

39 Mii ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mi fei, iŋɑi ɑrɑ nŋɑ kù jɛ dimi ɑkɑ̃. Ti ɑmɑnɛ ŋɑ ikɑ̃, ti mɛɛmu ŋɑ ikɑ̃, ti yɛi ŋɑ ikɑ̃, ti cɛ̃ɛ ŋɑ mɔ ikɑ̃.

40 Arɑi lele í wɛɛi, ti ɑndunyɑ mɔ í wɛɛi. Arɑi lele í nɛ kusĩɑɛi, nɔ ti ɑndunyɑ mɔ í nɛ tɛɛi. 41 Nunu í nɛ kusĩɑɛi, nɔ cukpɑ mɔ í nɛ tɛɛi do ɑndɑiyɑ ŋɑ. Nɔ bɑɑ si inɔi ɑndɑiyɑ ŋɑu ɑ̀ reò njɛ do kusĩɑ.

42 Bɛɛbɛ mɔi ɑ́ yɛ si wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jĩ iku ŋɑ. Arɑ iyi ɑ̀ siu, ɑrɑ iyi ɑ́ bɛjɛi, ɑmmɑ bii ɑ̀ jũu kɑɑ bɛjɛ mɑ́. 43 Bii ɑ̀ suu ci yɑ nɛ bɛɛrɛ, ɑmmɑ bii ɑ̀ jũu ilu jirimɑ nlɑi. Bii ɑ̀ suu, hɑi nɛ ɡbuɡbɑ̃i, ɑmmɑ bii ɑ̀ jũu ɑ́ nɛ ɡbuɡbɑ̃. 44 Bii ɑ̀ suu, ɑrɑi ilɛi, ɑmmɑ bii ɑ̀ jũu ti lelei ɑ́ jɛ. Ntɔ ntɔ, ɑrɑi ilɛ í wɛɛ, nɔ bɛɛbɛ mɔi ɑrɑi lele mɔ í wɛɛ. 45 Bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, wɑɑti iyi ɑ̀ tɑkɑ Adɑmu sinte ɑ̀ dɑɑ si kuwɛɛ, ɑmmɑ Kirisi iyi ɑ̀ yɑ kpe Adɑmui ɑnkɑ̃ɑnyiu, nŋui í jɛ hunde nɔ nŋui í yɑ dɑɑ inɛ ŋɑ si kuwɛɛ. 46 Kù jɛ ɑrɑi lelei í tɑko í nɑɑ, ɑrɑi ilɛui, ti leleu í bɛi í nɑɑ. 47 Adɑmu sinteu, í nɑɑi hɑi si ilɛ nɔ í jɛ ti ilɛ. Nɔ Adɑmu minjisiɑu í nɑɑ hɑi lelei Aɔ̃. 48 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti ilɛu ihɛ̃ fei ɑ̀ yɛi bɛi inɛ sinte iyi ɑ̀ tɑkɑ hɑi ilɛ. Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti lelei Aɔ̃ ɑ̀ yɛi bɛi inɛ iyi í nɑɑ hɑi lelei Aɔ̃. 49 Nɔ si bɛi ɑ̀ jɔ inɛi ilɛu, bɛɛbɛ mɔi ɑɑ kɑ jɔ inɛi leleu.

50 Iŋɛ inɛm ŋɑ, iyi ihɛ̃i ǹ wɑ n fɔ, ɑrɑi ilɛ kɑɑ yɔkɔ ku bɑ ikpɛ̃ɛ si bommɑi Ilɑɑɔ̃. Nŋu iyi í jɛ ti iku kɑɑ yɔkɔ ku bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃.

51 Idei ɑsii wee iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ. Awɑ fei si ɑɑ kɑ ku, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kpɑɑsi ɑwɑ fei 52 ɡbɑkɑ̃, si iju kɑmɛɛ ɑkɑ̃, wɑɑti iyi kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩi ɑnkɑ̃ɑnyi ɑ́ kpɑtɑ. Wɑɑti iyi kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩi ɑnkɑ̃ɑnyiu ɑ́ kpɑtɑ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jĩ iku ŋɑ nɔ ɑ kɑɑ ku mɑ́, nɔ ku kpɑɑsi ɑwɑ mɔ. 53 Ntɔ ntɔ, ɑrɑ iyi ɑ́ bɛjɛu kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù kpɑɑsi iyi ci yɑ bɛjɛ. Nŋu iyi í jɛ ti iku, kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù kpɑɑsi iyi ci yɑ ku. 54 Nɔ wɑɑti iyi ɑrɑ ku bɛjɛu ɑ́ kpɑɑsi iyi kɑɑ bɛjɛ, nɔ ti iku mɔ ku kpɑɑsi iyi kɑɑ ku, wɑɑti bɛɛbɛi ide iyi ɑ̀ kɔu ɑ́ ce, iyi í ni,

Ilɑɑɔ̃ í kɑ̃miɑ iku mɑm mɑm.

55 Iku kɑɑ kɑ̃miɑ inɛ ŋɑ mɑ́.

Iku kɑɑ nɛ ɡbuɡbɑ̃ si inɛ ŋɑ mɑ́.

56 Iku kɑɑ wɛɛ wo bii kù jɛ nɑ dulum, nɔ dulum mɔ kɑɑ nɛ ɡbuɡbɑ̃ wo bii kù jɛ nɑ woodɑ. 57 Ammɑ kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ̀ wɑɑ kɑ̃miɑò dulum nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ iyi ɑ̀ ce do Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. 58 Nɑ nŋu, iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, i leekĩ dim dim i mɑɑ̀ tɛkɛɛ ŋɑ. I ce kookɑɑi si icɛi Lɑfɛ̃ɛ do ɑjɔ fei si nɑ iyi í jɔ̀ ì mɑ̀ ŋɑ icɛ iyi ì wɑɑ ceɑ Lɑfɛ̃ɛ kɑɑ ce nfe ŋɑ.

16

Fiɑ ku tɔtɔɔ nɑ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ

1 Nsɛi, kɑ fɔ idei fiɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔtɔɔ nɑ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Zeruzɑlɛmu. Í sĩɑ iŋɛ mɔ i ce bɛi ǹ sɔ̃ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Gɑlɑti. 2 Si ɑjɔ ɑmɑ ɑzumɑ fei í sĩɑ inɛ fei ku nyɑ fiɑɛ ikɑ̃, zɑkɑ bɛi ɑ́ yɔkɔ, si bɛi Ilɑɑɔ̃ í muɑɑ, ku bɑ i mɑɑ̀ ti i deɡbe hee wɑɑti iyi ǹ to wɑ i bɛi i mɑɑ tɔtɔɔ fiɑu ŋɑ. 3 Bii ǹ nɑɑ, ɑn bɛ inɛ ŋɑ iyi ì cicɑ ŋɑu Zeruzɑlɛmu do ɑmuɑ nŋɛ do tiɑ iyi ɑ́ sisi nŋɑ yɑɑseɛ. 4 Bii í nɔ í jɛ í sĩɑ ɑmu tɑkɑm n koo mɔi, ɑwɔò ŋɑ ɑɑ kɑ koo ɑjɔ.

Mii ŋɑ iyi Pɔlu wɑ bi ku ce

5 Bii í kɔ̃ɔsi ɑn bɔ ilɛi Mɑsedɔni nɔ hɑi bɛ ɑn nɑɑ bi tu ŋɛ. 6 An ce bɑɑ ɑjɔ minji bi tu ŋɛ, bii i kù lɑɑkɑi mɔm, bɛi ɑn jɛ kpɑɑ. Si ɑnyii nŋu, nɔ i sobim do bii ǹ nɛ ku bɔ ŋɑ. 7 Bɛbɛi n kù bi n yɛ ŋɛ do sɑɑsɑ, ɑmmɑ bii Lɑfɛ̃ɛ í bi ɑn kpɛ bi tu ŋɛ bɛ.

8 Ammɑ hee ɑjɔi Pɑntekotu koo toò wɑ ɑn mɑɑ n wɑ Efɛɛzu ihɛ̃ titɑ̃ 9 domi Ilɑɑɔ̃ í cĩim kpɑ̃ɑ nlɑ nlɑ n ceò icɛ ihɛ̃ iyi ɑ́ nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni, bɑɑ bii mbɛɛ ŋɑ ɑ̀ kpɔ.

10 Bii Timɔtee í to wɑ bi tu ŋɛ, i ɡbɑɑ do yɑɑse bɛi ɑ́ nɛò ɑrɑ ku fũ si ɑnini nŋɛ, domi nŋu mɔ icɛi Lɑfɛ̃ɛi wɑ ce bɛi ǹ wɑ n ceu. 11 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku dondɑɛ ŋɑ, ɑmmɑ i sobiɛ si isɛɛnɛɛ iyi ɑ́ ce ku bɑɑò wɑ ku bɑ ku to wɑ bi tom do lɑɑkɑi ku sũ, domi ǹ wɑ n cɔ kpɑ̃ɑɛ nŋu do kpɑɑsi ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ suu wɑ.

12 Ammɑ iyi í jɛ idei kpɑɑsi nwɑ Apolo, tuubɑ nkpɔ nkpɔi ǹ yɑ n mɑɑ n sɔ̃ɔ n ni koo cɔ ŋɛ do kpɑɑsi nwɑ ɡɔ ŋɑ ɑjɔ, ɑmmɑ si nsɛi titɑ̃ kù wɑɑ bi ku nɑɑ kpɑtɑ kpɑtɑ. Bii í bɑ fɑyɑɛ ɑ́ nɑɑ.

Idei ɑnkɑ̃ɑnyi ŋɑ

13 I ce lɑɑkɑii ɑrɑ nŋɛ, i leekĩ si nɑɑnɛ ku dɑsi dim dim ŋɑ. I ce wɔɔkɔ ku bɑ i bɑ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. 14 Iyi ì wɑɑ ce fei, i coo do kubi ŋɑ.

15 Ì mɑ̀ ŋɑ iyi Setefɑni do inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑi ɑ̀ jɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ sinte si ilɛi Gɛrɛsi ɑ̀ nɔ ɑ̀ nɑ ɑrɑ nŋɑ ɑ̀ sobiò woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ. Iŋɛ inɛm ŋɑ, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛi, 16 ɑmɑnɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɑ ŋɑ icɛu ku ce do himmɑ fei, i yɑ jirimɑ ŋɑ ŋɑ.

17 Ǹ nɛ inɔ didɔ̃ do kunɑɑi Setefɑni, do Fɔɔtunɑtu do Akɑiku, domi si bɛi i kù wɑ ihɛ̃ ŋɑ ɑŋɑi ɑ̀ ce mii iyi ì nɛ ku ce ŋɑ. 18 Inɛ ŋɑu ɑ̀ tũ inɔm bɛi ɑ̀ yɑ tũ tu ŋɛ mɔ. Í sĩɑ i sɑɑbu inɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ.

19 Iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Azii ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ. Akilɑsi do Piisilɑ do inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ kpɑsɛ̃ nŋɑ, ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ jiidɑ jiidɑ do irii Lɑfɛ̃ɛ. 20 Kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ.

Iŋɛ mɔ i ce njɛ fɔɔ ŋɑ do kubi.

21 Amu Pɔlu, ɑmui ǹ kɔ nŋɛ fɔɔu ihɛ̃ wɑ do ɑwɔm.

22 Inɛ iyi kù nɛ kubii Lɑfɛ̃ɛ fei, ikpe ku muu.

Lɑfɛ̃ɛ Jesu ku nyi wɑ.

23 Didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ Jesu ku wɛɛ do iŋɛ.

24 Kubim í wɛɛ do iŋɛ fei nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Jesu Kirisi. Ami.

* 1:12 Sefɑɑ nŋui ɑ̀ yɑ kpe Piɛɛ mɑ́.

* 2:13 tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni “mii ndii Hunde, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ Hundeui ɑ̀ yɑ tusɛɑ.”

* 3:12 dimii kutɑ ku dɑɑnɑ ɡɔ ŋɑ dimii kutɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ fɑ̃ɑu ihɛ̃ ɑ̀ yɑ tɑɑi fiɑ nkpɔ nkpɔ. Nŋui ɑ̀ yɑ ceò lɛlɛɑwɔ do sɑbɑ ɡɔ ŋɑ.

* 4:9 À jɛ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ tɑɑle nŋɑ ku bɑ ɑ kpɑ ŋɑ Si dɔ̃ɔnɛ nŋɑ bii ɑ̀ yɛ tɑɑlei inɛ ɡɔ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ kpɑɑ ɑ̀ bɔòɛ bɑntumɑ bii ɑ̀ yɑ ce kucɛii nɔ ɑ̀ leekĩɛ ɑninii bɑntumɑu nŋu do muusu nlɑ ɑ jɑ. Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ koo ɑ leekĩi ɑ mɑɑ cɔ.

* 5:1 ɑboi bɑɑɛ kù jɛ iye ɑ̀ bíɛi Pɔlu wɑ fɑ̃ɑ, ɑbo mmu ɡɔ iyi bɑɑɛ í soi.

* 9:25 fulɑi wuɑ Si wɑɑti nŋɑ inɛ iyi í cuɑ kpɑɑsi ŋɑ si ɡɑɑsɑi kusɛi, fulɑi wuɑi ɑ̀ yɑ dɑɑ si iri

* 14:21 ɑn jɔ̀ isɛ mmu ŋɑ ɑ bɑ inɛ ŋɑu ihɛ̃ ide ku fɔ do fee mmu Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ idei ijuukpɑ̃ iyi inɛi Izirɛli ŋɑu ɑ̀ yɛ si wɑɑti iyi isɛ mmu ŋɑ ɑ̀ nɑ ɑ̀ jɛ ŋɑ iɡũ. Isɛ mmu ŋɑu ɑ̀ mu ŋɑ ɑ̀ nɛò ilɛ mmu, ɑmmɑ do nŋu fei lɑsɑbu nŋɑ kù lɔsi ide iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ ŋɑu.

† 14:38 ɑ kɑɑ ɡbɑ lɑfɛ̃ɛ A kù mɑ̀ yɑɑseɛ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Á yɔkɔ ku jɛ Pɔlu í ni inɛi iɡbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ ɡbɑ lɑfɛ̃ɛ, wɑlɑ Ilɑɑɔ̃ kɑɑ ɡbɑ lɑfɛ̃ɛ.

Kɔrɛnti II

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Tiɑ minjisiɑ iyi Pɔlu í kɔɑ inɛi Kɔrɛnti ŋɑ

1

Idei fɔɔ

1 Amui Pɔlu woo bɛi Jesu Kirisi si idɔɔbii Ilɑɑɔ̃, do Timɔtee kpɑɑsi nwɑ.

À ce inɛi iɡbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Kɔrɛnti fɔɔ do woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ fei iyi ɑ̀ wɑ si ilɛi Gɛrɛsi fei. 2 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ɑ mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Pɔlu wɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃

3 Kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, Bɑɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi, nŋui í nɛ ɑrɑɑre, nɔ nŋui í yɑ mɑɑ tũ idɔ nwɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei. 4 Wɑ tũ idɔ nwɑ si wɑhɑlɑ bɑɑ yoomɑ nwɑ fei. Í yɑ ce bɛɛbɛi ku bɑ ɑwɑ mɔ kɑ yɔkɔ kɑ tũ idɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ wɑhɑlɑ do yɑɑse bɛi í tũò ti ɑwɑ mɔ. 5 Ntɔ ntɔ, ɑ̀ nɛ ikpɛ̃ nlɑ nlɑ si ijuukpɑ̃i Kirisi, ɑmmɑ bɛi ijuukpɑ̃u í lɑ í to, bɛɛbɛ mɔi yɑɑse bɛi Kirisi wɑ tũò idɔ nwɑ ŋɑu mɔ í to. 6 Bii ɑ̀ yɛ ijuukpɑ̃, nɑ iri nŋɛi, ku bɑ i bɑ fɑɑbɑ ŋɑ nɔ Ilɑɑɔ̃ ku tũ idɔ nŋɛ. Bii Ilɑɑɔ̃ í nɔ í tũ idɔ nwɑ, nɑ iri nŋɛi, iŋɛ mɔ i temuɑ ŋɑ do ijuukpɑ̃ dimi ɑkɑ̃ do iyi ɑ̀ wɑɑ yɛu, nɔ idɔi iŋɛ mɔ ku tũ. 7 À wɑɑ nɑɑnɛ ŋɛ ntɔ ntɔ domi ɑ̀ mɑ̀, si bɛi ì nɛ ikpɛ̃ si ijuukpɑ̃ nwɑ ŋɑ, bɛɛbɛ mɔi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ tũ idɔ nŋɛ si bɛi wɑ tũ tu wɑ.

8 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, ɑ̀ bi i mɑ̀ ŋɑ wɑhɑlɑ iyi í bɑ wɑ si ilɛi Azii í cɑɑ. Í re ɡbuɡbɑ̃ nwɑ hee ɑ kù tɑmɑɑ mɑ̀ ɑɑ kɑ wɛɛ si hunde mɑ́. 9 À tɑmɑɑ bɛi ɑ̀ yɛ tɑɑle nwɑ ɑ́ kpɑ wɑi. Ammɑ dimii ideu ihɛ̃ í bɑ wɑi ku bɑ kɑ mɑ̀ iyi kù sĩɑ kɑ dɑsi nɑɑnɛ nwɑ si ɑwɑ tɑkɑ nwɑ, ɑmmɑ kɑ dɑsi nɑɑnɛ nwɑ fei si Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃ iyi ɑ́ jĩ iku ŋɑ. 10 Nŋui í nyɑ wɑ hɑi si iku dimi bɛɛbɛ, ɑ́ nɔ ku nyɑ wɑ mɑ́. Ntɔi, ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ ɑ́ nyi ku nyɑ wɑ mɑ́. 11 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì wɑɑ sobi wɑ do kutɔɔ nŋɛ. Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ɡbɑ kutɔɔ iyi inɛ nkpɔ í ce nɑ iri nwɑ, nɔ ku ce nwɑ didɔ̃ ku bɑ inɛ nkpɔ ku sɑɑbuɛ nɑ iri nwɑ.

Pɔlu í kpɑɑsi idei ilu ku bɔɛ

12 Ide iyi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ tɔɔò fufu wee. Idɔ nwɑ wɑ jɛ nwɑ sɛɛdɑ iyi isɛɛnɛ nwɑ í mɑ́ si wɑjui inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, nɔ iyi í re mɔm nŋui í jɛ si wɑju nŋɛ. Kù nɔ kù jɛ do muɑfiti. Mii ŋɑu bɛ fei, hɑi bi Ilɑɑɔ̃i wɑ nɑɑ. Kù jɛ do bisii ɑmɑnɛ ŋɑ, ɑmmɑ do didɔ̃i Ilɑɑɔ̃i. 13-14 Bɛɛbɛi si tiɑ iyi ɑ̀ ce nŋɛ, ɑ kù kɔ nŋɛ mii mmu ɡɔ bii kù jɛ iyi ì cio ì ɡbɔ yɑɑseɛ ŋɑu bɛ. Si ɑjɔ iyi Lɑfɛ̃ɛ Jesu ɑ́ nyi wɑ ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ tɔɔ fufu nɑ iri nŋɛ. Bɛɛbɛ mɔi iŋɛ mɔ ɑɑ yɔkɔ i tɔɔ fufu ŋɑ nɑ iri nwɑ. Ì ɡbɔ yɑɑsei ideu ihɛ̃ keeke tɑ̃ ŋɑ, ɑmmɑ ǹ bi i ɡbɔ yɑɑseɛ ŋɑi mɑm mɑm.

15 Nɑ sɑɑbui ideu ihɛ̃i í jɔ̀ ǹ tɑko ǹ dɑsi idɔ n bɔ bi tu ŋɛ ku bɑ i bɑ didɔ̃ ikɔ minji ŋɑ. 16 Ǹ lɑsɑbu bii ǹ wɑ n bɔ ikpɑ ilɛi Mɑsedɔni n yɑɑ n yɛ ŋɛ, nɔ n nyi n yɛ ŋɛ mɑ́ bii ǹ wɑ n bɑɑ. Bɛɛbɛi ɑɑ sobim si isɛɛnɛm ŋɑ n bɔò ikpɑ ilɛi Zudee. 17 Si ide iyi ǹ lɑsɑbuu, idɔ minjii ǹ ce? Mɑ̀ ì wɑɑ tɑmɑɑ ŋɑ ǹ yɑ n ni ǹ wɑ n nɑɑ nɔ ɡbɑkɑ̃ n kpɑɑsi ide mɑ́ n ni n kù wɑ n nɑɑ bɛi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ yɑ cei? 18 Si bɛi ì mɑ̀ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɛ ilu nɑɑnɛ, ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi n ci yɑ ni, ǹ wɑ n nɑɑ nɔ n ni, n kù wɑ n nɑɑ mɑ́. 19 Ntɔ ntɔ, Jesu Kirisi ɑmɑi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi ɑmu do Silɑsi do Timɔtee ɑ̀ wɑɑzo nŋɛu, kù nɑɑ do idɔ minji. Ammɑ í nɑɑi do ide ntɔi Ilɑɑɔ̃, 20 nɔ kuwɑ̃ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce fei í kɔ̃ siɛ. Nɑ nŋu nɑ sɑɑbuɛi ɑ̀ wɑɑ ni, ɑmi, ɑ̀ wɑɑ sɑɑbuò Ilɑɑɔ̃. 21 Ilɑɑɔ̃i í jɔ̀ ɑwɑɛ ŋɑ fei ɑ̀ leekĩ si Kirisi dim dim ɑjɔ. Nŋui í nɔ í cicɑ wɑ ikɑ̃. 22 Nŋui í ce si wɑ sɛɛdɑɛ iyi wɑ nyisi iyi ɑ̀ jɛ tɛɛ, nɔ í dɑ nwɑ si Hundeɛ si idɔ ku jɛ nwɑ bɛi kɑɑziɡi.

23 Ilɑɑɔ̃ í jɛ sɛɛdɑm n kù bi n bɑ ŋɛ ide ku ɡɑɑbu ku ce. Nɑ ŋɔi í ce n kù nyi wɑ Kɔrɛnti. 24 A kù bi kɑ jilɛ nŋɛ ide ɡɔ do tilɑsi si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ leeki dim dim ŋɑ tɑ̃ si nɑɑnɛ ku dɑsiu, ɑmmɑ ɑ̀ bi kɑ ce icɛi ɑwɑɛ ŋɑ ɑjɔ kɑ mu nŋɛ inɔ didɔ̃.

2

1 Nŋui í jɔ̀ ǹ lɑsɑbu n mɑɑ̀ n ti n nɑɑ bi tu ŋɛ n nɑɑ n fɔ inɔ nŋɛ mɑ́. 2 N kù bi n fɔ inɔ nŋɛ domi bii ǹ fɔ inɔ nŋɛ, yooi ɑ́ tũ inɔm mɑ́ bii kù jɛ iŋɛ iyi ǹ fɔ inɔ nŋɛu. 3 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ tɑko ǹ kɔ nŋɛ tiɑu bɛ wɑ do yɑɑse bɛɛbɛ. N kù bi n nɑɑ bi tu ŋɛ, iŋɛ iyi hɑi bi tu ŋɛi ɑn bɑ inɔ didɔ̃, ì fɔ inɔm ŋɑ. Ǹ wɑ n nɑɑnɛ iŋɛ fei iyi bii inɔm í dɔ̃, inɔ didɔ̃i iŋɛ feii. 4 Bɛɛbɛi ǹ kɔ nŋɛ tiɑu wɑ do inɔ ku fɔ do cikɑ̃ɑju nkpɔ nkpɔ, kù jɛ n fɔ inɔ nŋɛ, ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ zɑkɑ bɛi ǹ bi ŋɛ í toi.

I yɑ kpɑ idei kurɑrɑ ŋɑ

5 Si bɛi inɛ ɡɔ nŋɛ í fɔ inɔm, kù jɛ inɔi ɑmu ɑkɑ̃i í fɔ, ti iŋɛ feii. Wɑlɑkɔ ǹ tɑmɑɑ í sĩɑ n ni, inɔi inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑi í fɔ, domi n kù bi n fɔ n lɔsi. 6 Ammɑ í to bɛɛbɛ, si bɛi inɛ nkpɔ nŋɛ í kpɑ̃ɑ iju. 7 Í sĩɑ i kpɑ idei kurɑrɑɛ i muɑ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ ku bɑ inɔ ku fɔ nlɑu ku mɑɑ̀ cɑɑ siɛ. 8 Nɑ nŋu, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ, i ceɑɑ bɛi ɑ́ mɑ̀ iyi ì bi nŋu ŋɑ. 9 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ tɑko ǹ kɔ nŋɛ tiɑ wɑ wo n cɔ lɑɑkɑi nŋɛ ku bɑ n mɑ̀ bii í jɛ ì wɑɑ jirimɑ fei ndɛɛ ŋɑ. 10 Inɛ iyi ì kpɑ idei kurɑrɑɛ ŋɑ, ɑmu mɔ ǹ kpɑɑ mbɛ bɑɑ do iyi kù jɛ ɑmui í rɑrɑɑ. Nɔ ideu iyi ǹ kpɑ, ǹ kpɑɑi nɑ iri nŋɛ si wɑjui Kirisi, 11 ku bɑ Seetɑm ku mɑɑ̀ zɑmbɑ wɑ. Ntɔi, ɑ̀ mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi wɑ bi ku ce.

À jɛ iɡũ si kpɑ̃ɑi Jesu Kirisi

12 Iyi ǹ to Torɑsi lɑɑbɑɑu jiidɑi Kirisi ku sisi, ǹ yɔɔ iyi didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛi í cĩim kpɑ̃ɑ n ceò icɛ bɛ. 13 Ammɑ lɑɑkɑim kù sũ sɛ̃ɛ si bɛi n kù yɛ kpɑɑsim Titee. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ tɔɔ inɛi Torɑsi ŋɑ sukudɔ̃ ǹ nɛ ilɛi Mɑsedɔni.

14 Ammɑ kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, domi í mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃ kɑ jɛò iɡũ wɑɑti kɑ̃mɑ fei si kpɑ̃ɑi Kirisi. Wɑ ceò wɑ icɛ ku bɑ ku jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ Kirisi, nɔ kumɑ̀i Kirisiu ku fɑnɡɑɑ bii fei bɛi inúnùi tulɑre í yɑ fɑnɡɑɑ. 15 Ntɔi, si wɑjui Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ yɛi bɛi inúnù didɔ̃i Kirisi, bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɑ fɑɑbɑ, do bi woo bɔ nfe ku ce ŋɑ. 16 Bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɔ bi ku ce nfe, inúnùi ikui iyi wɑ bí iku. Bi inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ wɑɑ bɑ fɑɑbɑ, inúnùi kuwɛɛi iyi wɑ nɑ kuwɛɛ. Yooi í to ku ce dimii icɛu bɛ. 17 A kù jɛ bɛi inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sisi idei Ilɑɑɔ̃ do ibo nɑ fiɑ. Ammɑ si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃i í bɛ wɑ wɑ, nŋui í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ fɔ ide dee dee nɑ ɑnu ɑkɑ̃ iyi ɑ̀ ce do Kirisi, kù jɛ do muɑfiti.

3

Amɑɑcɛ ŋɑ iyi ɑɑ sisiɑ inɛ ŋɑ ɑkɑbuu titɔ̃

1 Ide iyi ɑ̀ fɔ nsɛiu ihɛ̃ í yɛ bɛi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ fufu mɑ́i? Awɑ mɔ ɑ̀ nɛ bukɑɑtɑi kɑ nɑɑ bi tu ŋɛ do tiɑ iyi ɑ́ sisi nŋɛ yɑɑse nwɑi, bɛi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ce? Mɑ̀ kɑ tɔɔ ŋɛ i kɔ nwɑ dimiɛ ŋɑi. 2 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛi ì jɛ bɛi tiɑ nwɑ iyi ɑ̀ kɔ si idɔ nwɑ. Í yɛ ŋɑi bɛi tiɑ iyi inɛ fei í mɑ̀ wɑ cioɛ. 3 Kookoosu nŋɛ wɑ nyisi ntɔ ntɔ iyi iŋɛi í jɛ bɛi tiɑ iyi Kirisi í kɔ nɑ icɛ nwɑ iyi ɑ̀ ce si inɔ nŋɛ. Tiɑu, kù jɛ do biikii ɑ̀ kɔɔ, ɑmmɑ do Hundei Ilɑɑɔ̃i ɑ̀ kɔɔ, nŋu iyi í jɛ icui kuwɛɛ. Kù jɛ si kutɑi ɑ̀ kɔɔ, si idɔi ɑmɑnɛ ŋɑi.

4 Nɑɑnɛ nŋui ɑ̀ nɛ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ do sɑɑbui Kirisi. 5 Ntɔi, ɑ kù to ɑrɑ nwɑ kɑ ni ɑ̀ ce nɡɔɡɔ do ɑrɑ nwɑ. Mii iyi ɑ̀ yɔkɔ ɑ̀ wɑɑ ce fei, hɑi bi Ilɑɑɔ̃i wɑ nɑɑ, 6 domi nŋui í mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃ kɑ jɛò ɑmɑɑcɛɛ ŋɑ kɑ sisiɑ inɛ ŋɑ ɑkɑbuu titɔ̃. Akɑbuuu kù wɑɑ ce icɛ do woodɑ iyi ɑ̀ kɔu, bi kù jɛ do Hundei Ilɑɑɔ̃. Woodɑ iyi ɑ̀ kɔu í yɑ jɔ̀ inɛ ku kui, ɑmmɑ Hundei Ilɑɑɔ̃i í yɑ nɑ kuwɛɛi.

7 Wɑɑti iyi ɑ̀ kɔ woodɑu ɑkɑ̃ ɑkɑ̃ si kutɑ, ɑmboei Ilɑɑɔ̃ í mɑ́ inyɑ. Amboeu í jɔ̀ wɑjui Moizi wɑ dɑɑnɑ hee inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ mɔnɡɔ ku kɑ̃siɛ iju. Do nŋu fei, ɑmboeu í nɑ í tɑ̃. Bii í jɛ woodɑ iyi í jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ kui í nɑɑ do dimii ɑmboe bɛɛbɛ, 8 ɑmboei icɛ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ ce kɑɑ re bɛɛbɛ? Ntɔ ntɔ ɑ́ re. 9 Icɛi woodɑ iyi í yɑ yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ í nɛ ɑmboe, ɑmmɑ ti icɛ iyi í jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ í roo hee bii í jĩ. 10 Aɑ kɑ yɔkɔ kɑ ni mɔm ɑmboe iyi wɑ mɑ́ inyɑ tɑko kù to nɡɔɡɔ do ti nsɛi iyi í lɑ í roo. 11 Ntɔi, bii mii iyi kɑɑ kpɛ í nɛ ɑmboe, zɑkɑ bɛirei ɑmboei mii iyi ɑ́ yɑ mɑɑ wɛɛ do ɑjɔ fei ɑ́ lɑ ku to.

12 À wɑɑ fɔ ide do nɑɑnɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ nɛ kpɑ̃ɑ ku cɔu ihɛ̃. 13 A kù jɛ bɛi Moizi iyi í bii fuuɡɛsɛ ku bɑ inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ mɑɑ̀ yɛ wɑɑti iyi ɑmboeu í sɛkɛɛ hɑi si wɑjuɛ. 14 Ammɑ ɑ̀ lele idɔ nŋɑ ɑ kù yɔkɔ ɑ kù ɡbɔ yɑɑseɛ. Bɑɑ do nnyi fei bii ɑ̀ wɑɑ cio tiɑi ɑkɑbuu sintei idei Ilɑɑɔ̃, í yɛi bɛi fuuɡɛsɛu í kɔ í wɑ bɛ. Nɔ fuuɡɛsɛu kɑɑ nyɑ bii kù jɛ ɑ̀ dɑsi Kirisi nɑɑnɛ. 15 Bɑɑ nnyi mɑ́, wɑɑti iyi inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cio tiɑ iyi Moizi í kɔ fei, í yɑ yɛ bɛi fuuɡɛsɛu wɑ ɡɑnji ŋɑ ɑ ɡbɔ yɑɑseɛi. 16 Ammɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, wɑɑti iyi inɛ í kpɑɑsi idɔɛ í sindɑ si Lɑfɛ̃ɛ, wɑɑti bɛɛbɛi fuuɡɛsɛu ɑ́ nyɑ. 17 Nɔ wee, Lɑfɛ̃ɛu, Hundei. Tenɡi bii Hundei Lɑfɛ̃ɛ í wɑ, tenɡi bɛi ɑrɑ ku nɛ í yɑ wɑ. 18 Fuuɡɛsɛu kù wɑ si wɑju nwɑ mɑ́ nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ yɛ ɑmboei Lɑfɛ̃ɛ si wɑi bɛi si diɡi, nɔ ɑmboeɛ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔu, nŋui wɑ kpɑɑsi wɑ ku bɑ kɑ jɔɔ, nɔ í yɑ mɑɑ kɔ̃ɔsii wɑɑti kɑ̃mɑ fei si wɑ. Icɛu bɛ, Hundei Lɑfɛ̃ɛi wɑ coo.

4

Amɑnii Hunde iyi í wɑ si wɑ

1 Ilɑɑɔ̃i í dɑ nwɑ icɛu si ɑwɔ nɑ jiidɑ ku jɛɛ. Nŋui í jɔ̀ ɑ kù mɔnɡɔ munyɑ. 2 À nyɔ dɑɑi ɑnyɔ ŋɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ce si ɑsii. A kù wɛɛ do bɑɑi bisi lɑɑlɔ, ɑ kù kpɑɑsi ide ntɔi Ilɑɑɔ̃ ibo. Ammɑ ɑ̀ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ mɑ̀ ntɔu sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ku bɑ inɛ fei ku mɑ̀ si idɔɛ ɑwɑ ilu ntɔ ŋɑi si wɑjui Ilɑɑɔ̃. 3 Bɑɑ do iyi ɑ̀ wɑɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑu dee dee, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ ci yɑ ɡbɔ yɑɑseɛ, ɑmmɑ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ ce nfe ɑŋɑ ɑkɑ̃i ɑ ci yɑ ɡbɔ yɑɑseɛ. 4 Inɛ ŋɑu ɑ kù dɑsi nɑɑnɛ si nɑ iyi í jɔ̀ Seetɑm, lɑfɛ̃ɛi ɑndunyɑu í nyɑ lɑɑkɑi nŋɑ. Í nyɑ lɑɑkɑi nŋɑi ku bɑ ɑ mɑɑ̀ yɛ inyɑ kumɑ́i lɑɑbɑɑu jiidɑu. Lɑɑbɑɑu jiidɑu wɑ nyisi wɑ ɑmboei Kirisi, iyi í jɛ Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ. 5 Do ntɔ, ɑ kù wɑɑ wɑɑzo idei iri nwɑ. Si wɑɑzo nwɑ ɑ̀ wɑɑ fɔ iyi Jesu Kirisii í jɛ Lɑfɛ̃ɛ nɔ ɑwɑ mɔ ɑ̀ jɛ woo ce icɛ nŋɛ ŋɑ nɑ iriɛ. 6 Ilɑɑɔ̃i í ni, inyɑ kumɑ́ ku ce si ɑninii ilu kuku, nŋui í nɔ í dɑ nwɑ si inyɑ kumɑ́ɛ si idɔ nwɑ ku bɑ kɑ mɑ̀ ɑmboeɛ. Amboei Ilɑɑɔ̃ui ɑ̀ wɑɑ yɛ si wɑjui Kirisi.

7 Ammɑ ɑwɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑmɑni nlɑu ihɛ̃, ɑ̀ yɛi bɛi cɑkɑi ɑmɑ̀ ku bɑ kulɑi ɡbuɡbɑ̃u ku jɛ ti Ilɑɑɔ̃, ku mɑɑ̀ jɛ ti ɑwɑ tɑkɑ nwɑ. 8 À yɔyɔ wɑ do ijuukpɑ̃ ikɑ̃ ikɑ̃ fei, ɑmmɑ ɑ kù ku. À biti ɑmmɑ ɑ kù mɔnɡɔ. 9 Inɛ ŋɑ ɑ̀ kpɑ̃ wɑ iju, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ kù kɔsi wɑ. À kɛkɛ wɑ, ɑmmɑ ɑ kù kpɑ wɑ. 10 Ajɔ fei si wɑhɑlɑu ihɛ̃ í yɛi bɛi ɑ̀ wɑɑ bɑ ikpɛ̃ nwɑ si ikui Jesu bii ɑ̀ wɑɑ bɔ fei ku bɑ ɑ yɛ kuwɛɛɛ si ɑrɑ nwɑ. 11 Ntɔi, bɑɑ do iyi ɑ̀ wɛɛ fei, si ɑnui ikui ɑ̀ yɑ kɑ wɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei nɑ irii Jesu, ku bɑ ɑ yɛ kuwɛɛɛ si ɑrɑ nwɑ. 12 Bɛɛbɛi ɑwɑ si ɑnui ikui ɑ̀ wɑ, ɑmmɑ iŋɛ, kuwɛɛi í jɛ tu ŋɛ.

13 Nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ í yɛ bɛi ti inɛ iyi í kɔ si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, ǹ dɑsi nɑɑnɛ, nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n fɔ ide. Nɑ nŋu, ɑwɑ mɔ, si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ, nŋui í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ fɔ. 14 À mɑ̀ do ntɔ, inɛ iyi í jĩ Lɑfɛ̃ɛ Jesu hɑi si bɑlɛ, ɑ́ jĩ wɑ do Jesu ɑjɔ nɔ kú jɔ̀ ɑwɑɛ ŋɑ kɑ kò si wɑjuɛ. 15 Nɑ iri nŋɛi ɑ̀ wɑɑ temuɑò mii ŋɑu ihɛ̃ fei ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɑ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃u, ɑkpɔ nŋɑ ku yɑ mɑɑ kɔ̃ɔsi nɔ ɑ yɑ mɑɑ sɑɑbuɛ ntɔ ntɔ, domi bɛɛbɛi ɑɑ nyisiò ɑmboeɛ.

Kɑ jɛ kuwɛɛ do nɑɑnɛ ku dɑsi

16 Nŋui í jɔ̀ ɑ kɑɑ kɑ mɔnɡɔ munyɑ. Bɑɑ bii ɑrɑ nwɑ wɑ ɡbo, hunde nwɑ í yɑ mɑɑ wɛɛ titɔ̃i do ɑjɔ fei. 17 Ijuukpɑ̃ keeke iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ si nsɛiu ihɛ̃ wɑ ce nwɑ sɔɔlui ɑmboe iyi ci yɑ tɑ̃i iyi í lɑ í re ijuukpɑ̃u. 18 Ntɔ ntɔ lɑɑkɑi nwɑ kù wɑ si mii iyi iju wɑ yɛ, í ɡbe si mii iyi kù wɑɑ yɛ. Mii iyi iju wɑ yɛ ci yɑ kpɛ, ɑmmɑ mii iyi kù wɑɑ yɛ í yɑ wɛɛi do ɑjɔ fei.

5

1 Arɑi í jɛ bi ku wɑi hunde nwɑ si ilɛu ihɛ̃. Nɔ ɑ̀ mɑ̀ bii ɑrɑ nwɑ í ku, Ilɑɑɔ̃ í jilɛ nwɑ bi ku wɑ lele iyi nŋu tɑkɑɛ í ce, kù jɛ ɑmɑnɛ. Bi ku wɑu ɑ́ mɑɑ wɛɛi do ɑjɔ fei. 2 Nɔ ɑ̀ wɑsi ku weeweɑ si nɑ iyi í jɔ̀ hunde nwɑ í bi ku dɑsi bi ku wɑi leleu bɛi ɑmɑnɛ í yɑ dɑsi ibɔ. 3 Í bi bɛɛbɛi domi bii ɑ̀ dɑsi, hunde nwɑ kɑɑ wɛɛ hɑi nɛ bi ku wɑu. 4 Ntɔ ntɔ, si wɑɑti iyi ɑ̀ wɑ si ɑrɑu ihɛ̃ ɑ̀ wɑɑ weeweɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ bɛi inɛ iyi ɑso wɑ wɔɔ. Kù jɛ ɑ̀ bi kɑ wɛɛ hɑi nɛ ɑrɑ ɑmmɑ ɑ̀ bi ɑ dɑ nwɑ si ɑrɑ titɔ̃i leleu, ku bɑ kuwɛɛu ku kpɑ irii mii ŋɑ iyi í jɛ ti iku. 5 Inɛ iyi í jilɛ nwɑ mii ŋɑu ihɛ̃ nŋui í jɛ Ilɑɑɔ̃. Nŋui í mu nwɑ Hundeɛ bɛi kɑɑziɡi.

6 Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ yɑ kɑ nɛ wɔɔkɔ ɑjɔ fei bɑɑ do iyi ɑ̀ mɑ̀ si wɑɑti iyi ɑ̀ wɑ si ɑrɑu ihɛ̃ ɑ̀ jĩò bi ku wɑi Lɑfɛ̃ɛ. 7 À wɑɑ ce isɛɛnɛ nwɑ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi, kù jɛ nɑ mii iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ. 8 Ntɔ ntɔ ɑ̀ yɑ kɑ nɛ wɔɔkɔ. Ammɑ iyi ɑ̀ bi í re fei ndɛɛ nŋui í jɛ kɑ jɔ̀ ɑrɑu ihɛ̃ kɑ bɔ bi Lɑfɛ̃ɛ kɑ mɑɑ wɑ bi tɛɛ. 9 Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ce kookɑɑi kɑ ce iyi ɑ́ dɔ̃ɑ Lɑfɛ̃ɛ si, bii í jɛ ɑ̀ wɛɛ si ɑrɑu ihɛ̃ wɑlɑkɔ bii ɑ̀ ku. 10 Í sĩɑ kɑ ce iyi ɑ́ dɔ̃ɑ si domi kù nɛ bɛi ɑɑ kɑ ce iyi ɑ kù leekĩ si wɑjui Kirisi ku kiiti wɑ ɑwɑ fei, nɔ ku sɑ̃ɑ inɛ fei si bɛi kookoosu iyi í ce si kuwɛɛɛ í to, bii lɑɑlɔi, bii í nɔ í jɛ jiidɑ mɔi.

Kirisi í jɔ̀ ɑ̀ dɔ̃ do Ilɑɑɔ̃

11 Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀ wɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, nɔ bɛɛbɛ mɔi ǹ tɑmɑɑ iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ wɑ ŋɑ. Si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛi Lɑfɛ̃ɛ. À wɑɑ dɛ kɑ kɑ̃miɑ inɛ ŋɑi. 12 Kù jɛ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ fufu bi tu ŋɛ. Ammɑ ɑ̀ wɑɑ bi i bɑ yɑɑse bɛi ɑɑ ce i wɛɛò inɔ didɔ̃ ŋɑi nɑ iri nwɑ. Bɛɛbɛi ɑɑ bɑ bɛi ɑɑ jɛɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ fufu nɑ mii ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ nŋu ɑkɑ̃, nɔ ɑ̀ fũsi iyi í jɛ ti idɔu ɑwɔ. 13 Bii ɑ̀ wɑɑ ce wɑ sũmu, nɑ Ilɑɑɔ̃i. Bii ɑ̀ nɔ ɑ̀ wɑɑ ce wɑ ilu lɑɑkɑi ŋɑ mɔi, nɑ iri nŋɛi. 14 Kubii Kirisii wɑ nɛ̀ò wɑ. Si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ inɛ ɑkɑ̃i í ku nɑ inɛ fei, ɑ̀ nɔ ɑ̀ mɑ̀ iyi inɛ feii í nɛ ikpɛ̃ si ikuɛ. 15 Í kui nɑ inɛ fei ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɛɛ si hunde ɑ mɑɑ̀ wɛɛ nɑ irii ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ mɑ́, í ɡbe nɑ iriɛ, nŋu iyi í kú nɔ í jĩ nɑ iri nŋɑ.

16 Nɑ nŋu, bɛbɛi ɑ kɑɑ kɑ cɔ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛò iju si ɑmɑnɛ nŋu ɑkɑ̃. Bɑɑ bii bɛɛbɛi ɑ̀ tɑko ɑ̀ ceɑ Kirisi wo, nsɛi ɑ kɑɑ̀ kɑ ce bɛɛbɛ mɑ́. 17 Bii inɛ ɡɔ í nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Kirisi í jɛ inɛ titɔ̃. Mii ndii tɑko ŋɑu ɑ̀ lɔ, nɔ wee mii titɔ̃ ŋɑi ɑ̀ sɑ̃si wɑ. 18 Mii ŋɑu ihɛ̃ fei icɛi Ilɑɑɔ̃i, nŋu iyi í jɔ̀ ɑ̀ dɔ̃ do nŋu nɑ sɑɑbui Kirisi, nɔ í bɛ wɑ ku bɑ ɑwɑ mɔ kɑ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ dɔ̃ do nŋu. 19 Ntɔ ntɔ, nɑ sɑɑbui Kirisii Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ dɔ̃ do nŋu. Í kpɑ idei kurɑrɑ nŋɑ kù wɑɑ dooɑɛ mɑ́, nɔ í jilɛ nwɑ icɛ kɑ sisiɑ inɛ ŋɑ bɛi ɑɑ ce ɑ dɔ̃ do nŋu.

20 Nɑ nŋu, ɑ̀ jɛ woo bɛi Kirisi ŋɑ. Í yɛi bɛi Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛi wɑ bɑ ŋɛ ide ku fɔ hɑi bi tu wɑ nɔ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ŋɛ do irii Kirisi, i jɔ̀ i dɔ̃ do Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 21 Kirisi, nŋu iyi kù ce dulum kɑ̃mɑ, nŋui Ilɑɑɔ̃ í kɑ̃ɑ dulum du wɑ ku bɑ kɑ jɛ dee dee si wɑjuɛ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ iyi ɑ̀ ce do Kirisi ɑjɔ.

6

1 Awɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce icɛ do Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ, ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ŋɛi i mɑɑ̀ jɔ̀ didɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɛu ku ce nfe. 2 Si tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni,

Ǹ ɡbɔ kutɔɔɛ nɔ ǹ jɛɛ si wɑɑti jiidɑ.

Ǹ sobiɛ si ɑjɔi fɑɑbɑ.

To, nsɛii í jɛ wɑɑti jiidɑu, nnyii ɑjɔi fɑɑbɑ.

3 A kù wɑɑ bi inɛ ɡɔ ku yɛ tɑɑlei icɛ nwɑ. Nŋui í jɔ̀ ɑ kù wɑɑ ce nɡɔɡɔ iyi ɑ́ dɑsi inɛ kurɑrɑ. 4 Ammɑ si kookoosu nwɑ fei ɑ̀ wɑɑ bi kuwɛɛ nwɑ ku nyisi iyi ɑ̀ jɛ woo ce icɛ jiidɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. À wɑɑ temuɑ ntɔ ntɔ si wɑhɑlɑ do si ɑre do si ijuukpɑ̃. 5 À tɛ nwɑ kpɔtɔɔ ɑ̀ dɑsi wɑ piisɔ̃ɔ, nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ dede ɡidi si wɑ ɑmmɑ si fei ndɛɛ ɑ̀ yɔkɔ temuɑ. À yɑ kɑ ce icɛ hee kɑ ɡbɛɛji, ɑ̀ yɑ kɑ wɔ njoo, nɔ ɑ̀ yɑ kɑ dĩ ɑnu. 6-7 À wɑɑ nyisi iyi ɑ̀ jɛ woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do kuwɛɛ jiidɑ nwɑ, do kumɑ̀ nwɑ, do suuru nwɑ, do jiidɑ ku jɛ nwɑ, do kubi hɑi nɛ muɑfiti nwɑ, do idei ntɔu ku wɑɑzo. Nɔ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ do icɛ iyi Hundeɛ wɑ ce si wɑ wɑ nyisi iyi ɑ̀ jɛ woo ce icɛɛ ŋɑ. Dee dee ku jɛi í jɛ nyɑui iɡũ nwɑ iyi ɑ̀ yɑ kɑ jɑò nɔ kɑ kɔò ɑrɑ nwɑ. 8 À yɑ kɑ temuɑi bii inɛ ŋɑ ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛ nwɑ wɑlɑkɔ bii ɑ̀ wɑɑ nyɑ fũnɛ nwɑ. Bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ yɑ kɑ temuɑ bii ɑ̀ wɑɑ fɔ jiidɑ nwɑ wɑlɑkɔ bii ɑ̀ wɑɑ fɔ lɑɑlɔ nwɑ. À wɑɑ cɔ wɑ bɛi woo sɔ ibo ŋɑ bɑɑ do iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ ntɔ fei. 9 À wɑɑ cɔ wɑ bɛi ɑ kù mɑ̀ wɑ, bɑɑ bii inɛ fei í mɑ̀ wɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. À wɑɑ cɔ wɑ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɑsɑ̃m, ɑmmɑ hee nsɛi ɑ̀ wɛɛ si bɑɑni. À kpɑ̃ wɑ iju ntɔ ntɔ, ɑmmɑ ɑ kù kpɑ wɑ. 10 À wɑɑ cɔ wɑ bɛi ilu inɔ ku fɔ ŋɑ, ɑmmɑ ɑ̀ yɑ kɑ mɑɑ nɛ inɔ didɔ̃i wɑɑti kɑ̃mɑ fei. À wɑɑ cɔ wɑ bɛi ilu ɑre ŋɑ, ɑmmɑ ɑ̀ wɑɑ muɑ inɛ nkpɔ ɑmɑni. À wɑɑ cɔ wɑ bɛi ɑ kù nɛ nɡɔɡɔ, ɑmmɑ ɑ̀ nɛ fei ndɛɛ.

11 Iŋɛ inɛi Kɔrɛnti ŋɑ, ɑ̀ sɔ̃ ŋɛ ide ntɔ iyi í wɑ si idɔ nwɑ fei. Idɔ nwɑ í nɛ kubi nŋɛ jiidɑ jiidɑ. 12 Kubi nwɑ kù kɑye si ɡɑ̃mɛ nŋɛ, ɑmmɑ iŋɛi i kù nɑ wɑ ɑrɑ. 13 Nɑ nŋu, i ce nwɑ bɛi ɑwɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ ce nŋɛ. Ǹ wɑ n bɑ ŋɛ ide ku fɔ bɛi ɑmɑm ŋɑ, i jɔ̀ i bi wɑ jiidɑ jiidɑ ŋɑ.

I mɑɑ̀ nɛ ɑnu tɔɔsi do hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ

14 I mɑɑ̀ nɛ ɑnu tɔɔsi do hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ domi i kù jɔ ŋɑ ŋɑ. Bɛirei jiidɑ do lɑɑlɔ ɑ́ ce ku tɔtɔɔ. Mɑ̀ bɛirei inyɑ kumɑ́ do ilu kuku ɑ́ ce ku tɔtɔɔ. 15 Bɛirei Kirisi do Seetɑm ɑɑ ce ɑ ɡbɔ si njɛ. Mɑ̀ mii woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ do hɑi dɑsi nɑɑnɛ ɑ̀ nɛ si ɡɑ̃mɛi njɛ. 16 Bɛirei bi ku wɑi Ilɑɑɔ̃ do iwɛ̃ ŋɑ ɑ́ ce ku tɔtɔɔ. Awɑi ɑ̀ jɛ bi ku wɑi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jɛ icui kuwɛɛ. Nɔ nŋu tɑkɑɛ í fɔ í ni,

An wɛɛ do ɑŋɑ nɔ ɑwɑò ŋɑ kɑ mɑɑ nɛ.

An jɛ Lɑfɛ̃ɛ nŋɑ nɔ ɑɑ jɛ inɛm ŋɑ.

17 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í nyi í ni mɑ́,

I fɑ ɑrɑ nŋɛ hɑi bi tu ŋɑ nɔ i jĩò ŋɑ ŋɑ.

I mɑɑ̀ mɑ́ kɔkɔi mii iyi í riisi ŋɑ.

Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ ɑn ɡbɑ ŋɛ.

18 An jɛ bɑɑ nŋɛ.

Nɔ iŋɛ mɔ ɑɑ jɛ ɑmɑ inɛmɔkɔ do ɑmɑ inɑɑbom ŋɑ. Mii iyi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei í fɔ mbɛ.

7

1 Bɑɑkɔɔm ŋɑ, kuwɑ̃u ihɛ̃ fei tutu wɑi. Nɑ nŋu, kɑ jɔ̀ idɔ nwɑ ku mɑ́ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ si mii fei ku bɑ ɑrɑ nwɑ do idɔ nwɑ ku mɑɑ̀ nɛ tɑɑle kɑ̃mɑ, nɔ kumɑ́ nwɑ ku mɑɑ kɔ̃ɔsi si Ilɑɑɔ̃ nɔ kɑ mɑ̀ò bɛɛrɛɛ.

Inɔ didɔ̃i Pɔlu

2 I jɔ̀ i nɛ kubi nwɑ ŋɑ. A kù rɑrɑɑ inɛ ɡɔ, ɑ kù bɛjɛ kuwɛɛi inɛ ɡɔ, ɑ kù nɔ ɑ kù tɑki inɛ ɡɔ. 3 N kù wɑ n fɔ bɛɛbɛ nɑ n yɛ tɑɑle nŋɛ. Ntɔi, si bɛi ǹ fɔ tɑ̃, ɑ̀ nɛ kubi nŋɛ si idɔ nwɑ, bɑɑ bii í jɛ si kuwɛɛ wɑlɑ si ɑndɛi ikui. 4 Ǹ wɑ n nɑɑnɛ ŋɛ ntɔ ntɔ, nɔ ǹ wɑ n tɔɔ fufu nɑ iri nŋɛ si mii fei. Ǹ bɑ ɡbuɡbɑ̃ nɑ iri nŋɛ nɔ inɔm í dɔ̃ í cɑɑ si ijuukpɑ̃ nwɑ fei.

5 Ijuukpɑ̃u í jɔ̀ ɑ kù sĩmi wɑɑti iyi ɑ̀ to ilɛi Mɑsedɔni. À bɑ ijuukpɑ̃ ikɑ̃ ikɑ̃ bɑɑ yoomɑ fei. À yɑ kɑ bɑ ijɑ hɑi wɑduude nɔ si idɔ nwɑ njo wɑ mu wɑ. 6 Ammɑ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ muɑ ilu inɔ ku fɔ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃, í jɔ̀ kunɑɑi Titee í mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃. 7 Kù jɛ kunɑɑɛ nŋu ɑkɑ̃i í mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃, ɑmmɑ iyi í ni mɑ́ iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì muɑ nŋu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. Í nɔ í sɔ̃ wɑ bɛi ì wɑɑ bi ku yɛm ŋɑ ntɔ ntɔ, do bɛi ì nɛ inɔ ku fɔ ŋɑ, do bɛi ì nɛ kubim ŋɑ jiidɑ. Ideɛu í jɔ̀ inɔ didɔ̃m í kɔ̃ɔsi hee í cɑɑ.

8 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ bɑɑ bii tiɑ iyi ǹ kɔ nŋɛ í fɔ inɔ nŋɛ, n kù nɛ inɔ ku fɔ do iyi ǹ kɔɔ. Ǹ tɑko ǹ nɛ inɔ ku fɔɛ si wɑɑti iyi ǹ yɛ í fɔ inɔ nŋɛ si wɑɑti keeke ɡɔ. 9 Ammɑ nsɛi inɔm í dɔ̃. Kù jɛ nɑ iyi í jɔ̀ ǹ fɔ inɔ nŋɛ, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ inɔ ku fɔ nŋɛ í jɔ̀ ì kpɑɑsi dɑɑ ŋɑ. Bɛɛbɛi í ce si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í ceò inɔ ku fɔ nŋɛ icɛ. Nɑ nŋu, ɑ kù ce nŋɛ lɑɑlɔ kɑ̃mɑ. 10 Ntɔ ntɔ, inɔ ku fɔ iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ ceò icɛ í yɑ jɔ̀ inɛ ku kpɑɑsi dɑɑɛ nɔ ku bɑ fɑɑbɑ. Dimii dɑɑ ku kpɑɑsi bɛɛbɛ i kɑɑ ni, bii ǹ mɑ̀. Ammɑ inɔ ku fɔi ɑndunyɑ í yɑ bí ikui. 11 Ilɑɑɔ̃ í ceò inɔ ku fɔ nŋɛu icɛ, nɔ i cɔ ribɑɛ nsɛi ŋɑ. I cɔ zɑkɑ bɛi inɔ ku fɔu í jɔ̀ ì ce lɑɑkɑi ŋɑ ì ce himmɑ ì kɔò ɑrɑ nŋɛ ŋɑ. Nɔ í jɔ̀ inɔ nŋɛ kù wɑɑ dɔ̃ wo nɔ ì wɑɑ ce njo ŋɑ, ì kpɑ̃ woo ce lɑɑlɔu iju ŋɑ. Nɔ í jɔ̀ ì bi i yɛm mɑ́ ŋɑ nɔ ì nɛ kubim ŋɑ. Si fei ndɛɛ ì nyisi iyi ì mɑ́ si ideu ŋɑ.

12 Nɑ nŋu, bii ǹ kɔ nŋɛ tiɑu wɑ, n kù kɔɔ nɑ inɛ iyi í ce lɑɑlɔu nŋu ɑkɑ̃, wɑlɑkɔ nɑ inɛ iyi í ceɑ lɑɑlɔu nŋu ɑkɑ̃. Ammɑ ǹ kɔɔi ku bɑ i mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ iyi ì nɛ kubi nwɑ ntɔ ntɔ ŋɑ. 13 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ bɑ ɡbuɡbɑ̃u.

Kù nɔ kù jɛ ɡbuɡbɑ̃ nŋu ɑkɑ̃i ɑ̀ bɑ, ɑmmɑ iyi í re mɔm, ɑ̀ yɛ iyi Titee í wɛɛò inɔ didɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ iŋɛ fei ì tũ inɔɛ. Nŋu bɛi í jɔ̀ inɔ didɔ̃ nwɑ í kɔ̃ɔsi mɑ́. 14 Bɑɑ bii ǹ tɔɔ fufu keeke bi tɛɛ nɑ iri nŋɛ wo, i kù dɑsim ɑnyɔ ŋɑ, domi si bɛi ide ŋɑ iyi ɑ̀ sɔ̃ ŋɛu fei ntɔi, bɛɛbɛ mɔi Titee í yɔɔ iyi fufu ku tɔɔ nwɑ si ntɔi. 15 Kubi nŋɛ iyi Titee í nɛ wɑ kɔ̃ɔsi si bɛi wɑ ye ɡiɡi iyi iŋɛ fei ì jirimɑɛ nɔ ì ɡbɑɑ ŋɑ do bɛɛrɛ nlɑ nlɑ. 16 Ǹ nɛ inɔ didɔ̃ do iyi ɑn yɔkɔ n dɑsi ŋɛ nɑɑnɛ si mii fei.

8

I ce ɑmuɑ do inɔ didɔ̃

1 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, ɑ̀ bi i mɑ̀ ŋɑ bɛi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Mɑsedɔni didɔ̃. 2 Aŋɑi ɑ̀ yɛ lɑɑkɑi ku cɔ si ijuukpɑ̃ jiidɑ. Ammɑ inɔ didɔ̃ nlɑ nŋɑ í jɔ̀ ɑ̀ ce ɑmuɑ nŋɑ do inɔ ɑkɑ̃, bɑɑ do iyi ɑre nŋɑ í lɑ. 3 Ǹ jɛ́ sɛɛdɑ iyi ɑ̀ nɑ do idɔɔbi nŋɑ zɑkɑ bɛi ɑ̀ yɔkɔ, nɔ ɑ̀ nɑ mɔm nii hee í re zɑkɑ bɛi ɑ kù wɑɑ tɑmɑɑò. 4 À mɑnte wɑ ntɔ ntɔ ɑ̀ ni kɑ jɔ̀ ɑŋɑ mɔ ɑŋɑ ɑ nɑ sobii ɑŋɑ nɑ irii woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee. 5 À ce í re bɑɑ zɑkɑ bɛi ɑ̀ wɑɑ tɑmɑɑ. Sinte titɑ̃ ɑ̀ nɑ Lɑfɛ̃ɛ ɑrɑ nŋɑ, ɑ̀ bɛi ɑ̀ nɑ ɑwɑ mɔ ɑrɑ nŋɑ do idɔɔbii Ilɑɑɔ̃. 6 Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ tɔɔ Titee ku nɑɑ bi tu ŋɛ ku nɑ ku sobi ŋɛ si bɛi í tɑko í sintiɛ, ku bɑ iŋɛ mɔ i tɑmbɔ icɛ jiidɑu bɛ ŋɑ. 7 Fei ndɛɛ í cɑɑ si ŋɛ, hɑi nɑɑnɛ ku dɑsi do ide ku fɔ do kumɑ̀, do himmɑ nŋɛ si mii fei, do kubi nwɑ iyi ì nɛ ŋɑ. Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ bi icɛ jiidɑu bɛ mɔ ku cɑɑ si ŋɛ.

8 Kù jɛ woodɑi ǹ wɑ n nɑ ŋɛ, himmɑi inɛ ɡɔ ŋɑi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ku bɑ ku mu nŋɛ kpɑ̃ɑ iyi ɑ́ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ yɔɔ iyi kubi nŋɛu ntɔi. 9 Ì nɔ ì mɑ̀ didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ŋɑ, nŋu iyi í tɑko í jɛ ilu ɑmɑni, nɔ í ce ɑrɑɛ ilu ɑre nɑ iri nŋɛ ku bɑ ɑreɛu ku ce ŋɛ ilu ɑmɑni ŋɑ.

10 Si ideu ihɛ̃ ikɔi ǹ wɑ n nɑ ŋɛ. Hɑi icĩ iŋɛi ì jɛ inɛ sinte ŋɑ si icɛu. Kù jɛ si kuceɛ nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ sinte iŋɛi ì dɑsi idɔ i coo ŋɑ. Iŋɛi í sĩɑ i temuɑ i mɔsiò icɛu ŋɑ. 11 Nɑ nŋu, i hɑnyɑ si bɛɛbɛ nsɛi i kpɑ irii icɛu ŋɑ. Si bɛi ì dɑsi idɔ ntɔ ntɔ ì sintiɛ do himmɑ ŋɑ, bɛɛbɛ mɔi ɑ́ sĩɑ i tɑmbɔɛ ŋɑ do himmɑ si bɛi kunɛ nŋɛ í to. 12 Bii ì nɑ do inɔ ɑkɑ̃, Ilɑɑɔ̃ í yɑ ɡbɑi. Zɑkɑ bɛi ì nɛi í yɑ cɔ, nɔ bɑɑɛ ci yɑ wɑ si iyi ì kù nɛ ŋɑ.

13 N kù bi ti iŋɛ mɔ ku nɑ ku mɑɑ ɡɑiziɑ ŋɛ nɑ fɑɑbɑi inɛ ɡɔ ŋɑ, ɑmmɑ í sĩɑ kunɛ nŋɛ do tu ŋɑ ku munɡɑ. 14 Si nsɛi, kunɛ nŋɛ í lɑ. Nɑ nŋu, ɑɑ yɔkɔ i sobi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ɑre. Nɔ ɑjɔ iyi iŋɛ mɔ ì nɑ ì wɑ si ɑre, bii kunɛ nŋɑ í lɑ, ɑŋɑ mɔ ɑ sobi ŋɛ. Bɛɛbɛi kunɛi iŋɛ fei ɑ́ mɑɑ munɡɑ. 15 Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ í ni,

Inɛ iyi í kó mɑnɑ í kpɔ, kù re ɡũɑ.

Inɛ mɔ iyi í ko keeke, kù ɡɑiziɑ ɡũɑ.

Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɔ ɑmuɑu ku ɡbɑ wɑ

16 Ǹ wɑ n sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jɔ̀ Titee í bi ŋɛ bɛi ɑwɑ tɑkɑ nwɑ ɑ̀ bi ŋɛ. 17 Wɑɑti iyi ǹ tɔɔɛ ku nɑɑ bi tu ŋɛ í jɛsi idem tenɡi bɛ ɡbɑkɑ̃, nɔ nŋu tɑkɑɛ í dɑsi idɔ mɔ wo ntɔ ntɔ ku nɑɑ bi tu ŋɛ hɑi ɑ kù sɔ̃ɔ. 18 Nɔ ɑ̀ wɑɑ bɛ inɛ nwɑ ɡɔ wɑ do nŋu tɑkɑɛ ɑjɔ, inɛ iyi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ sɑɑbu nɑ icɛi lɑɑbɑɑu jiidɑu iyi wɑ ce. 19 Iyi í re mɔm, iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ ɑ̀ cicɑɛ ku si wɑ si isɛɛnɛ nwɑ kɑ nɑɑò ɑmuɑu wɑ. Icɛu ɑ̀ wɑɑ cooi kɑ nɑò Lɑfɛ̃ɛ tɑkɑɛ ɑmboe nɔ kɑ nyisiò iyi ɑ̀ nɛ idɔ jiidɑ kɑ sobiò inɛ ŋɑ.

20 À wɑɑ ce kookɑɑi ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑle nwɑ nɑ fiɑ nlɑu ihɛ̃ ku muɛ iyi ɑ̀ dɑ nwɑ si ɑwɔ. 21 Ntɔ ntɔ, ɑ̀ wɑɑ bi kɑ ce mii iyi í sĩɑ, ku mɑɑ̀ jɛ si ijui Lɑfɛ̃ɛ nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ do bi ɑmɑnɛ ŋɑ fei.

22 À wɑɑ bɛ ŋɑ do inɛ nwɑ ɡɔ mɑ́, inɛ iyi ɑ̀ cɔ lɑɑkɑiɛ isɛ fɛɛfɛlo, ɑ̀ nɔ ɑ̀ yɛ í jɛ ilu himmɑ si icɛ nkpɔ. Ammɑ nsɛi himmɑɛ í kɔ̃ɔsi domi wɑ nɑɑnɛ ŋɛ ntɔ ntɔ. 23 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɛ si ŋɛ ŋɑu wee. Titee nŋui í jɛ minjisiɑm iyi wɑ bɑm icɛ ku ce bi tu ŋɛ. Inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑɑ suu wɑ, ɑŋɑi ɑ̀ jɛ woo bɛi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ nɔ ɑ̀ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nɑ Kirisi ɑmboe. 24 Nɑ nŋu, i nyisi ŋɑ iyi ì bi ŋɑ ŋɑ ntɔ ntɔ, ku bɑ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ ɑ mɑ̀ iyi ɑ̀ nɛ kpɑ̃ɑ kɑ tɔɔ fufu nɑ iri nŋɛ.

9

Sobi iyi ɑɑ sɑmbɑɑ woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ

1 Kù jɛɛm tilɑsi n kɔ nŋɛ tiɑ wɑ nɑ sobi iyi ɑ́ jɛ ti woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee. 2 Ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ mɑ̀ kubi jiidɑ nŋɛ nɔ ǹ tɔɔ fufu nɑ iri nŋɛ bi inɛi Mɑsedɔni ŋɑ ǹ ni iŋɛ woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ì wɑ ilɛi Gɛrɛsi ŋɑ ì tɑ̃ sɔɔlui sobiu hɑi icĩ ŋɑ. Himmɑ nŋɛ í dɑsi inɛ nkpɔ nŋɑ kookɑɑi. 3 Do nŋu fei, ǹ wɑ n bɛ si ŋɛ inɛ nwɑ ŋɑu ihɛ̃ wɑ ku bɑ fufu ku tɔɔ nwɑ nɑ iri nŋɛ ku mɑɑ̀ jɛ nɡbɛ si ideu ihɛ̃. Ǹ bi i wɛɛò sɔɔlu ŋɑ si bɛi ǹ fɔu. 4 Bii kù jɛ bɛɛbɛ, bii inɛi Mɑsedɔni ɡɔ ŋɑ ɑ̀ sim wɑ, nɔ ɑ̀ nɑ ɑ̀ bɑ i kù ce sɔɔlu ŋɑ, nɑɑnɛ nwɑ iyi ɑ̀ nɛ si ŋɛ ɑ́ kpɑɑsi ɑnyɔ. Aɑ fɔ idei iŋɛ mɑ́? 5 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ yɔɔ iyi í sĩɑ n tɔɔ kpɑɑsi nwɑ ŋɑu ihɛ̃ ɑ cuɑɑm wɑ bi tu ŋɛ ɑ ceò sɔɔlui ɑmuɑ jiidɑ iyi ì wɑ̃u tɑ̃ ŋɑ. Si bɛɛbɛ ɑ́ mɑɑ jilɛi hee n mɑɑ n to wɑ, nɔ ku nyisi iyi ì wɑɑ nɑ do inɔ ɑkɑ̃ ŋɑ, kù jɛ do tilɑsi.

6 I kù mɑ̀ ŋɑ, inɛ iyi í ɡbɛ̃ keeke, keekei í yɑ dɑ? Inɛ mɔ iyi í nɔ í ɡbɛ̃ í lɑ, nlɑ nlɑi í yɑ dɑ. 7 Nɑ nŋu, í sĩɑ inɛ fei ku nɑ bɛi í dɑsi idɔ, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ do tilɑsi wɑlɑkɔ do weeweɑ, domi inɛ iyi wɑ nɑ do inɔ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ í bi. 8 Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɔkɔ ku jɔ̀ didɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃ fei ku cɑɑ si ŋɛ ku bɑ i nɛ fei ndɛɛ do ɑjɔ fei ŋɑ. Si bɛɛbɛi ɑɑ bɑ bukɑɑtɑi mii iyi ì bi fei ŋɑ, hee ku ɡbe nŋɛ nlɑ nlɑ i ceò icɛ jiidɑ fei ŋɑ. 9 Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

Ilɑɑɔ̃ í kpɛ̃ɑ ilu ɑre ŋɑ ɑmɑniɛ do inɔ ɑkɑ̃.

Inɔ ɑkɑ̃ɛ kɑɑ tɑ̃ bɑɑ ɑjɔ ɡɔ.

10 Ilɑɑɔ̃i í yɑ nɑ woo ɡbɛ̃ dimi nɔ ku jɔ̀ ku so jiidɑ ku jɛ mii iyi ɑ́ jɛ. Nŋu mɔi ɑ́ mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ i ceò ɑmuɑu ŋɑ. Amuɑu ɑ́ yɛi bɛi dimi iyi ì wɑɑ ɡbɛ̃ ŋɑ, nɔ Ilɑɑɔ̃ ku jɔ̀ icɛ jiidɑ nŋɛu ku kɔ̃ɔsi jiidɑ. 11 Á nɑ ŋɛ ɑmɑni ikɑ̃ ikɑ̃ fei iyi ɑ́ to i yɑ ceò ɑmuɑ ŋɑ do inɔ didɔ̃. Nɔ inɛ nkpɔ ɑ́ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ ɑmuɑ nŋɛ iyi ɑɑ kɑ nɑ ŋɑu. 12 Ntɔ ntɔ, icɛ iyi ì wɑɑ ce ŋɑ wɑ wũɑ bukɑɑtɑi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ jiidɑ. Ammɑ kù jɛ bɑɑ iyi bɛ nŋu ɑkɑ̃. Á jɔ̀ inɛ nkpɔ ku sɑɑbu Ilɑɑɔ̃. 13 Amuɑu ɑ́ dɔ̃ɑ inɛ ŋɑ si hee ku jɔ̀ ɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ do yɑɑse bɛi ì wɑɑ jirimɑɛ ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ ku jirimɑ nŋɛi wɑ nyisi iyi ì dɑsi lɑɑbɑɑu jiidɑi Kirisi nɑɑnɛ ŋɑ. Nɔ ɑɑ nyi ɑ sɑɑbuɛ mɑ́ do yɑɑse bɛi ì ce ikpɛ̃i ɑmɑni nŋɛ do inɔ ɑkɑ̃ iŋɛò inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei. 14 Aɑ ce nŋɛ kutɔɔ do kubi nlɑ nlɑ nɑ irii didɔ̃ nlɑu ihɛ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɛ. 15 Kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ ɑmuɑɛ iyi í kpeeò kufɔ do ɡɛlɛ.

10

Pɔlu wɑ kɔò ɑrɑɛ nɑ icɛɛ

1 Amu Pɔlu, ɑmu tɑkɑm nii ǹ wɑ n fɑ̃ɑ ŋɛ, ɑmu iyi ɑ̀ ni ǹ yɑ n kɑye ɑrɑm bii ǹ wɑ bi tu ŋɛ, bii ǹ jĩò ŋɛ nɔ n bɑ ŋɛ ide ku fɔ do kulele. Ammɑ do dɑɑ didɔ̃i Kirisi do jiidɑ ku jɛɛi ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ ideu ihɛ̃. 2 I mɑɑ̀ tilɑsim n bɑ ŋɛ ide ku fɔ do kulele wɑɑti iyi ɑn nɑ n to wɑ bi tu ŋɛ, domi bɛɛbɛi ǹ dɑsi idɔ n ceɑ inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ni idɔɔbii ɑrɑ nwɑi ɑ̀ wɑɑ ce. 3 Ntɔi, ɑ̀ wɑ si ɑrɑ, ɑmmɑ ɑ kù wɑɑ jɑbu do idɔɔbii ɑrɑ. 4 Jĩnɛi iɡũ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jɑbuò kù jɛ ti ɑndunyɑ, ɑmmɑ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃i iyi ɑ́ jɔ̀ kɑ kɛkɛ bindi ŋɑ kɑ kpɑò irii lɑsɑbui kurɑrɑi ɑmɑnɛ 5 do dimii ɑrɑ ku so iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ fei ɑ̀ wɑɑ jɑ̃ò ide ntɔi Ilɑɑɔ̃. Nɔ do nŋui ɑ̀ wɑɑ kɑ̃miɑò lɑsɑbu fei ku bɑ ɑ jirimɑ Kirisi. 6 À nɔ ɑ̀ tɑ̃ sɔɔlu kɑ kpɑ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ jirimɑ ideu fei iju wɑɑti iyi ì nɑ ì wɑɑ jirimɑɛ dee dee ŋɑ.

7 I jɔ̀ i cɔ mii ŋɑ iyi ì wɑɑ yɛ si wɑju nŋɛ. Bii inɛ ɡɔ í mɑ̀ kɑm kɑm iyi nŋu í jɛ ti Kirisi, ku mɑ̀ si idɔɛ iyi bɛɛbɛ mɔi ɑwɑ mɔ ɑ̀ jɛ ti Kirisi. 8 Lɑfɛ̃ɛ í mu nwɑ yiiko ku bɑ kɑ mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃, kù jɛ kɑ kɛkɛ ŋɛ. Nɔ bɑɑ bii fufu ku tɔɔ nwɑ í lɑ keeke nɑ yiikou n kɑɑ n yɛ ɑnyɔ. 9 N kù bi ɑ ni ǹ wɑ n dɑ ziɡi nŋɛ do tiɑm ŋɑ. 10 Ntɔ ntɔ, inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni tiɑm í lele nɔ í ɡɑɑbu, ɑmmɑ bii ǹ wɑ inɔ nŋɛ n ci yɑ nɛ ɡbuɡbɑ̃, ide ku fɔm ci yɑ nɛ bɛɛrɛ. 11 Inɛ iyi wɑ fɔ bɛɛbɛ í sĩɑ ku mɑ̀ iyi ihɛ̃. Do yɑɑse bɛi ɑ̀ wɑɑ kɔ si tiɑ nwɑ bii ɑ kù wɑ bɛ, do yɑɑse bɛɛbɛ mɔi kookoosu nwɑ ɑ́ yɛ wɑɑti iyi ɑɑ kɑ wɑ bi tu ŋɛ.

12 Ntɔi, ɑ kɑɑ kɑ jɛ kɑ wɑ̃ ɑrɑ nwɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ so ɑrɑ nŋɑ lele hee kɑ jɔ ŋɑ. Inɛ nŋu ŋɑu ɑ kù nɛ bisi domi ɑ̀ so ɑrɑ nŋɑ í bɑɑ í jɛ mii ku wɑ̃ njɛ, nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ wɑ̃ njɛ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ. 13 Ammɑ ɑwɑ, ɑ kɑɑ kɑ tɔɔ fufu si mii iyi ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑ kɑ tɔɔò fufu. Si icɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ nwɑ ku cei ɑɑ kɑ tɔɔò fufu, nɔ iŋɛi ì jɛ ribɑi icɛ nwɑ. 14 Ntɔ ntɔ, ɑwɑi ɑ̀ nɑɑ nŋɛ lɑɑbɑu jiidɑu wɑ. Bii kù jɛ bɛɛbɛ wo, ɑ kɑɑ kɑ nɛ kpɑ̃ɑi fufu ku tɔɔ. 15 Si bɛɛbɛ, ɑ kù wɑɑ tɔɔò icɛi inɛ ɡɔ fufu. Ammɑ ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑ, si bɛi nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ í lɑ wɑ kɔ̃ɔsi, icɛ nwɑ mɔ ɑ́ nɑ ku kɔ̃ɔsi si ɑnini nŋɛ 16 ku bɑ kɑ yɔkɔ kɑ bɔò lɑɑbɑɑu jiidɑu si ilu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ wɑju nŋɛ, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ do fufu ku tɔɔ nɑ sɑɑbui icɛ iyi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ce tɑ̃.

17 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ, í ni,

Inɛ iyi wɑ tɔɔ fufu, ku tɔɔ fufu nɑ Lɑfɛ̃ɛ.

18 Nɑ nŋu, inɛ iyi wɑ cɔ ɑrɑɛ inɛ jiidɑ, kù jɛ nŋui Ilɑɑɔ̃ ɑ́ sɑɑbu, í ɡbe inɛ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ tɑkɑɛ wɑ cɔ inɛ jiidɑ.

11

Pɔlu í ni ɑ ce lɑɑkɑi do woo bɛ ilu ibo ŋɑ

1 Oo, ǹ bi i temuɑòm ŋɑ bii ǹ fɔ ide keeke iyi kù nɛ yɑɑse. Ntɔ ntɔ, i temuɑòm ŋɑ. 2 Ǹ wɑ n ce iɡu iyi wɑ nɑɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃ nɑ iri nŋɛ, domi ì yɛ ŋɑi bɛi mudɛ̃ɛ iyi ǹ muɑ mɔkɔ ɑkɑ̃. Mɔkɔui í jɛ Kirisi nɔ ǹ bi n kooò ŋɛ bi tɛɛi bɛi mudɛ̃ɛ iyi kù mɑ̀ mɔkɔ. 3 Ammɑ si bɛi Seetɑm njou, í dĩ ijui Ɛfɑ wo do bisi lɑɑlɔɛ, ǹ wɑ n ce njo lɑsɑbu nŋɛ mɔ ku mɑɑ nɑ ku sindɑ hɑi si kpɑ̃ɑi Kirisi iyi ì wɑɑ too nsɛi ŋɑ do nɑɑnɛ hɑi nɛ muɑfiti. 4 Njo í nyi wɑ mum mɑ́ si nɑ iyi í jɔ̀ bii inɛ ɡɔ í nɑɑ wɑ sisi nŋɛ idei Jesu mmu ɡɔ i ci yɑ kɔ ŋɑ. Ì bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ tɑ̃ ŋɑ, ɑmmɑ ì nyi ì tɑ̃ sɔɔlu i ɡbɑ hunde mmu ɡɔ mɑ́ ŋɑ. Ì ɡbɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu tɑ̃ ŋɑ, ɑmmɑ ì nyi ì tɑ̃ sɔɔlu i ɡbɑ lɑɑbɑɑu ikɑ̃ mɑ́ ŋɑ.

5 Ǹ wɑ n tɑmɑɑ inɛ ŋɑu ihɛ̃ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ ɑrɑ nŋɑ woo bɛ nlɑ ŋɑu, kɑ̃mɑ nŋɑ ɡɔ kù rem do nɡɔɡɔ. 6 Bɑɑ bii n kù dɔ̃ ɡɛlɛ bɛi inɛ ŋɑu ihɛ̃, kù jɛ ǹ kuɑ kumɑ̀, ǹ nɔ ǹ nyisi ŋɛ si fei ndɛɛ fei mɑm mɑm.

7 Wɑɑti iyi ǹ sisi nŋɛ lɑɑbɑɑu jiidɑi Ilɑɑɔ̃, ǹ cooi nɡbɛ nɡbɛ. Ǹ kɑye ɑrɑm ku bɑ n so ŋɛ lele. Iyi ǹ ce bɛɛbɛ ǹ rɑrɑi? 8 Ǹ ɡbɑ fiɑi iɡbɛi inɛi Jesu ɡɔ ŋɑ wɑi fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ǹ nɑ ǹ sobi ŋɛò. 9 Wɑɑti iyi ǹ wɑ bi tu ŋɛ n kù jɛ ɑsoi inɛ ɡɔ nŋɛ. Bii ǹ nɛ bukɑɑtɑi nɡɔɡɔ, inɛ nwɑ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ nɑɑ hɑi ilɛi Mɑsedɔni ɑŋɑi ɑ̀ yɑ nɑɑm mii iyi ǹ nɛ bukɑɑtɑɛ fei wɑ. Ǹ mu ɑrɑm si fei ndɛɛ ku bɑ n mɑɑ̀ n jɛ ɑso nŋɛ. Bɛɛbɛ mɔi ɑn nɔ n mɑɑ n mu ɑrɑm. 10 Do ide ntɔi Kirisi iyi í wɑ sim, n wɑ n sɔ̃ ŋɛ iyi inɛ ɡɔ kù wɛɛ si ilɛi Gɛrɛsi fei iyi ɑ́ ɡɑnjiim n tɔɔ fufu si ideu ihɛ̃. 11 Nɑ mii í jɔ̀ ǹ ce bɛɛbɛ. Ì wɑɑ tɑmɑɑ n kù bi ŋɛi? Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi ǹ bi ŋɛ.

12 Ammɑ bɛi ǹ wɑ n ce nsɛi, bɛɛbɛi ɑn mɑɑ n ce mɑ́ ku bɑ n dĩ nŋɑ kpɑ̃ɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑ tɔɔ fufu ɑ ni ɑwɑò ŋɑ ŋɑ ɑkɑ̃i. 13 Inɛ ŋɑu, woo bɛ ilu ibo ŋɑi iyi ɑ̀ yɑ dĩ ijui inɛ ɡɔ ŋɑ, nɔ ɑ̀ wɑɑ kpe ɑrɑ nŋɑ woo bɛi Kirisi ŋɑ. 14 Nkɑ̃mɑ kù wɑ bɛ iyi ɑ́ biti inɛ, domi Seetɑm tɑkɑɛ ɑ́ yɔkɔ ku kpɑɑsi ɑrɑɛ bɛi ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃. 15 Nɑ nŋu, biti ɡɔ kù wɛɛ bii woo ce icɛɛ ŋɑ ɑ̀ kpɑɑsi ɑrɑ nŋɑ bɛi woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Ammɑ ɑɑ bɑ ribɑ nŋɑ si bɛi icɛ nŋɑ í yɛ.

Ijuukpɑ̃ iyi Pɔlu í yɛ si kubɛɛ

16 Ǹ wɑ n fɔ mɑ́, inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ cɔm bɛi sũmu. Ammɑ bɑɑ bii ì wɑɑ cɔm sũmu ŋɑ, i ɡbɑm do bɛɛbɛ, ku bɑ ɑmu mɔ n tɔɔ fufu keeke. 17 Iyi ǹ wɑ n fɔ nsɛi kù jɛ bɛi Lɑfɛ̃ɛ í bi inɛ ŋɑ ɑ yɑ fɔ. Ammɑ si ideu ihɛ̃ ǹ wɑ n tɔɔ fufu nɔ ǹ fɔ ide bɛi sũmu. Nɔ bii ǹ wɑ n tɔɔ fufu ǹ nɛ mii iyi ǹ wɑ n tɔɔò fufui. 18 Amu tɑkɑm mɔ ɑn tɔɔ fufu si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ nkpɔ wɑ tɔɔ fufu nɑ ɑrɑ. 19 Ì wɑɑ temuɑò inɛ hɑi nɛ yɑɑse ŋɑ, iŋɛ iyi ì wɑɑ tɑmɑɑ ì nɛ yɑɑse jiidɑ ŋɑ. 20 Ì wɑɑ coko ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ ɑru ŋɑ, ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ ile, ɑ̀ wɑɑ tɑki ŋɛ, nɔ ɑ̀ wɑɑ dondɑ ŋɛ, nɔ ɑ̀ wɑɑ sɑmbɑlɑ ŋɛ. 21 Anyɔ wɑ mum n sɔ̃ ŋɛ iyi n kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ n ce nŋɛ bɛɛbɛ.

Do nŋu fei, bii inɛ ɡɔ í nɛ wɔɔkɔ wɑ tɔɔò fufu ɑmu mɔ ǹ nɛ. Ǹ wɑ n fɔ ide bɛi sũmu. 22 À jɛ inɛi Ebɛɛ ŋɑi? Bɛɛbɛ mɔi ɑmu tɑkɑm. À jɛ inɛi Izirɛli ŋɑi? Bɛɛbɛ mɔi ɑmu tɑkɑm. À jɛ tɔkui Aburɑhɑmui? Bɛɛbɛ mɔi ɑmu tɑkɑm. 23 À jɛ woo ce icɛi Kirisi ŋɑi? Ǹ re ŋɑ si bɛ. Idem nɔu, idei sũmui. Ǹ ce icɛ ǹ re ŋɑ, ɑ̀ dɑsim piisɔ̃ɔ í re ŋɑ, ɑ̀ tɛɛm kpɔtɔɔ n kù mɑ̀ bɑɑ jiɑɛ. Isɛ nkpɔ nkpɔi ǹ mɑɑi iku. 24 Isɛ ɡbɛɛwui Zuifu ŋɑ ɑ̀ tɛɛm kpɔtɔɔ ɑnu ciiji fɑkɑ̃ kù wɑ si. 25 Inɛi Romu ŋɑ ɑ̀ cɑ̃m do ɡolo í to isɛ ɡbɛɛtɑ. À tɑm kutɑ ɑ̀ bi ɑ kpɑm ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃. Isɛ ɡbɛɛtɑi ɑkɔi inyi iyi ǹ lɔ í jɛ inyi, nɔ ǹ dɑsi inyi ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ǹ wɑ bɛ hɑi dɑɑkɔ hee iju í koo í mɑ́. 26 Si isɛɛnɛm ŋɑ ɑjɔ nkpɔ nkpɔ si mbirisii ǹ yɑ n mɑɑ n wɑ nɑ kukɔ̃i ido do woo bɑtɑ ku ɡbɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si kpɑ̃ɑ. Ajɔ ɡɔ ŋɑ ǹ yɑ n wɑ si mbirisi bi dimii inɛm ŋɑ, ɑjɔ ɡɔ ŋɑ mɔ bi dimi mmu ŋɑ, ɑjɔ ɡɔ ŋɑ mɔ si inɔ ilu, ɑjɔ ɡɔ ŋɑ mɔ si ɡbɑbuɑ, ɑjɔ ɡɔ ŋɑ mɔ si tenku, ɑjɔ ɡɔ ŋɑ mɔ bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ sɔ ibo ɑ̀ wɑɑ ni ɑŋɑ ɑ̀ jɛ kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. 27 Ǹ mɑ̀ icɛ ku ɡɑɑbu ŋɑ do wɑhɑlɑ nlɑ nlɑ ŋɑ, ɑ̀ ɡɑnjiim njoo ku sũ. Ari í yɑ kpɑm nɔ ɑɡbɛ í yɑ kpɑm, ǹ ce ɑnu ku dĩ do tilɑsi, ǹ wɑhɑlɑ do tũtũ nɔ n kù nɛ jinɛ ku dɑsi ŋɑ. 28 Si ɑnyii mii ŋɑu bɛ fei, lɑsɑbum í yɑ mɑɑ wɑ si icɛ ŋɑ iyi ǹ ceɑ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei. 29 Bii inɛ ɡɔ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃, ɑmu mɔ n ci yɑ n nɛ ɡbuɡbɑ̃. Bii inɛ ɡɔ í dɑsi dulum ǹ yɑ n nɛ ɑrɑ kuroi jiidɑ.

30 Bii í jɛ ǹ wɑ n tɔɔ fufui, ɑn tɔɔi si mii iyi wɑ nyisi ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛm fei. 31 Kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ bɑɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu do ɑjɔ fei. Nŋui í mɑ̀ iyi n kù wɑ n sɔ ibo. 32 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑ Dɑmɑsi, inɛ nɡbo iyi ɑmɑnlu Aretɑsi í jilɛ si iluu í jilɛ inɛ ŋɑi ɑ mɑɑ deɡbe ɑnu koofɑi ilu nlɑu ɑ bɑ ɑ mum. 33 Ammɑ ɑ̀ jɔ̀ ǹ fitɑi hɑi do fɛrɛntii bindii iluu nɔ ɑ̀ kitɑɑm nii si kɔlɔ, nɔ do yɑɑse bɛɛbɛi ǹ ce ǹ ɡbɑ̃ò.

12

Kuyɛ do kukɔsi iyi Ilɑɑɔ̃ í nyisi Pɔlu

1 Debɛi í ɡbe n tɔɔ fufu, bɑɑ bii í jɛ kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni ɡɔ. Ammɑ nsɛi ɑn fɔ idei kuyɛ do kukɔsi iyi Lɑfɛ̃ɛ í nyisim. 2 Ǹ mɑ̀ inɛi Kirisi ɡɔ iyi ɑ̀ soo hee lelei Aɔ̃ í to ɑdɔ̃ mɑɑtɛ̃ɛ nnyi. Do ɑrɑɛi ɑ̀ soo do ntɔ? Mɑ̀ í ce kuyɛi? N kù mɑ̀. Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃ dei í mɑ̀. 3-4 Ǹ mɑ̀ iyi ɑ̀ so mɔkɔu hee bi Ilɑɑɔ̃. Nɔ ǹ sisi ǹ wɑ n fɔ mɑ́, do ɑrɑɛi ɑ̀ soo do ntɔ? Mɑ̀ í ce kuyɛi? Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i í mɑ̀. Tenɡi bɛi í ɡbɔ ide iyi kù jɔ ɑmɑnɛ ku fɔ, nɔ kɑɑ yɔkɔ ku fɔɔ mɔm. 5 An tɔɔ fufu si inɛɛu bɛ. Ammɑ n kɑɑ n tɔɔ fufu si ɑrɑm, bii kù jɛ si ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛm. 6 Bii í jɛ ǹ bi n tɔɔ fufui n kɑɑ n jɛ sũmu, domi ɑn fɔ ntɔ. Ammɑ n kù wɑ n tɔɔ fufu ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ cɔm ku re bɛi wɑ yɛm, wɑlɑkɔ bɛi wɑ ɡbɔ hɑi si ɡɛlɛm.

7 Ammɑ ku bɑ n mɑɑ̀ n ce fɑɑo nɑ kukɔsi nlɑu, bɔ̃ɔ ɡɔ í nɑ í sɔkɛ sim bɛi ɑɡũ. Í nɑɑi bɛi woo bɛi Seetɑm * ku nɑ ku cɑ̃m nɔ ku ɡɑnjiim fɑɑo ku ce. 8 Isɛ ɡbɛɛtɑi ǹ tɔɔ Lɑfɛ̃ɛ nɑ irii bɔ̃ɔu ku bɑ ku jɔ̀ n bɑ iri. 9 Ammɑ í jɛɛm í ni, didɔ̃m í toɛ domi si ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛɛi inɛ ŋɑ ɑɑ yɛ ɡbuɡbɑ̃m. Nɑ nŋu, ǹ bi n tɔɔ fufu si ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛm ku bɑ ɡbuɡbɑ̃i Kirisi ku wɑ sim. 10 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ nɛ inɔ didɔ̃ si ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛm, do ɑrɑbu ŋɑ, do inɔ ku fɔ ŋɑ, do ijuukpɑ̃ ŋɑ do wɑhɑlɑ ŋɑ iyi í yɑ bɑm nɑ irii Kirisi. Ǹ yɑ n nɛ inɔ didɔ̃ domi wɑɑti iyi ɑmu tɑkɑm n kù nɛ ɡbuɡbɑ̃, wɑɑti bɛɛbɛi Ilɑɑɔ̃ í yɑ muum ɡbuɡbɑ̃.

Ziɡiidɑ iyi Pɔlu í nɛ nɑ inɛi Kɔrɛnti ŋɑ

11 Ǹ wɑ n fɔ ide bɛi sũmu, ɑmmɑ ì tilɑsim ŋɑi. Iŋɛi í sĩɑ i fɔ jiidɑm ŋɑ wo, domi bɑɑ bii n kù jɛ nɡɔɡɔ, inɛ ŋɑu ihɛ̃ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ ɑrɑ nŋɑ woo bɛ nlɑ ŋɑu, ɑ kù rem. 12 Ǹ nyisi ŋɛ ntɔ ntɔ iyi ǹ jɛ woo bɛ si kookoosum ŋɑ do temuɑ nlɑ nlɑ iyi ǹ ce. Kookoosu ŋɑu nŋui í jɛ mɑɑmɑɑke dimi ikɑ̃ ikɑ̃ ŋɑ do icɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑu fei. 13 Mii ǹ ceɑ iɡbɛi inɛi Jesu ɡɔ ŋɑ iyi n kù ce nŋɛ, bii kù jɛ iyi ǹ ni n kù bi n jɛ ɑso nŋɛ. Nɔ bii nɑ nŋui, i ceem suurui kurɑrɑm.

14 Wee ǹ tɑ̃ sɔɔlu n nɑɑ bi tu ŋɛ isɛ ɡbɛɛtɑsiɑ. Nɔ n kɑɑ n jɛ ɑso nŋɛ mɑ́. Iŋɛ tɑkɑ nŋɛi ǹ bi, kù jɛ fiɑ nŋɛ. Kù jɛ ɑmu ŋɑi ɑɑ bɑ fiɑ ɑ wóò bɑɑ nŋɑ ŋɑ, ɑmmɑ bɑɑ ŋɑi ɑɑ bɑ fiɑ ɑ woò ɑmɑ nŋɑ ŋɑ, mɑ̀ irei. 15 Inɔ didɔ̃m nii n jɛ mii iyi ǹ nɛ fei, nɔ n loò ɑrɑm nɑ hunde nŋɛ. Bii kubi nŋɛ iyi ǹ nɛ wɑ kɔ̃ɔsi, kubi iyi ì bim ŋɑ ɑ́ kɑye?

16 Ì mɑ̀ do ntɔ ŋɑ iyi n kù jɛ ɑso nŋɛ ɑmmɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni ǹ yɑ n ce nŋɛ bisii n mɑɑ n ɡbɑ fiɑ nŋɛ si ɑsii. 17 Mɑ̀ inɛ ŋɑ iyi ǹ yɑ n bɛ si ŋɛ wɑ ŋɑu, bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ, í tɑki ŋɛi? 18 Ǹ tɔɔ Titee ku nɑɑ bi tu ŋɛ, ǹ bɔɔ wɑi nŋu do kpɑɑsiu. Aɑ ni Titee í tɑki ŋɛ mɑ́ ŋɑi? Lɑsɑbui ɑwɑò fei kù jɛ ɑkɑ̃i? Kookoosu nwɑ kù jɛ ɑkɑ̃i?

19 Ì tɑmɑɑ bɛi hɑi kukpɛ ɑ̀ wɑɑ dɛ kɑ kɔò ɑrɑ nwɑ si wɑju nŋɛi? Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ bɑɑkɔɔ nwɑ ŋɑ. À wɑɑ fɔ idei bɛi Kirisi í bi si wɑjui Ilɑɑɔ̃ ku bɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ ku bɔ wɑju. 20 Ǹ wɑ n ce njo bii ǹ nɑ ǹ to wɑ bi tu ŋɛ n mɑɑ̀ n nɑ n bɑ ŋɛ bɛi n kù bi, iŋɛ mɔ, i mɑɑ ti i nɑ i bɑm bɛi i kù bi ŋɑ. Ǹ wɑ n ce njo ijɑ do iɡu ku mɑɑ̀ wɑ si ŋɛ, do idɔɔkɔ̃, do njɛ ku wɑ̃, do ɑrɑbu ŋɑ, do irii inɛ ku sɔ, do fɑɑu, do mii hɑi nɛ yɑɑse. 21 Ǹ wɑ n ce njo Ilɑɑɔ̃ ku mɑɑ̀ nɑ ku kɑyem si wɑju nŋɛ wɑɑti iyi ɑn nɑ ǹ nyi wɑ bi tu ŋɛ mɑ́. Nɔ ǹ wɑ n ce njo mɑ́ n mɑɑ n nɑ n kpɑtɑ nɑ irii inɛ nkpɔ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ ce dulum wo nɔ ɑ kù kpɑɑsi idɔ hɑi si ɑbo kɑɑfe ŋɑ ku sũò do si dɑɑ sɑ̃mi nkpɔ do dɑɑ nkpɔ nkpɔ iyi ɑ̀ yɑ ce.

13

Idei ɑnkɑ̃ɑnyi do fɔɔɛ

1 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, i bɛi i yɛ tɑɑlei inɛ bɑɑ yoomɑ fei í sĩɑ ku jɛ do sɛɛdɑi ɑmɑnɛ minji wɑlɑkɔ mɛɛtɑ. Wee isɛ ɡbɛɛtɑsiɑm nii ǹ wɑ n nɑɑ bi tu ŋɛ bɛbɛi. 2 Nɔ ǹ nɛ ide iyi ɑn sɔ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ce dulum wo, do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei. Ǹ fɔɔ tɑ̃ wɑɑti iyi ǹ wɑ bi tu ŋɛ isɛ ɡbeejisiɑu. Ammɑ nsɛi iyi n kù wɑ bɛ, ǹ sisi ǹ wɑ n fɔ mɑ́. Wɑɑti iyi ɑn nɑ n to wɑ bi tu ŋɛ bɛ mɑ́, bii inɛ ɡɔ nŋɛ í ce ide ɡɔ ɑn fɔ siɛ ide do kuɡɑɑbu. 3 An ɡɑɑbu si nɑ iyi í jɔ̀ ì bi n nyisi ŋɛ iyi Kirisii wɑ fɔ ide hɑi bi tom ŋɑ. Debɛi, ɑɑ yɔɔ ŋɑ. Kirisi kù kuɑ ɡbuɡbɑ̃ bi tu ŋɛ, ɑmmɑ wɑ nyisi ɡbuɡbɑ̃ɛ si ɑnini nŋɛ. 4 Ntɔi, ɑ̀ kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑu si ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛɛ, ɑmmɑ nsɛi í wɛɛ do sɑɑbui ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃. Awɑ mɔ ɑ̀ jɛ hɑi nɛ ɡbuɡbɑ̃ si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do nŋu, ɑmmɑ ɑɑ kɑ mɑɑ wɛɛ do nŋu si ɑnini nŋɛ nɑ sɑɑbui ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃.

5 I wusɛ ɑrɑ nŋɛ i cɔ yɑɑsei kuwɛɛ nŋɛ bii í jɛ isɛɛnɛ nŋɛ wɑ too nɑɑnɛ iyi ì dɑsi ŋɑ do ntɔ. I kù mɑ̀ ŋɑ iyi Jesu Kirisi í wɑ si ŋɛi? Í ɡbe bii iŋɛ ì mɔnɡɔ ku nyisi iyi ì dɑsi nɑɑnɛ ntɔ ntɔ ŋɑ. 6 Ammɑ do nŋu fei ǹ tɑmɑɑ ɑɑ yɔɔ ŋɑ iyi kù nɛ sikɑ ɑwɑ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ ntɔ ntɔ. 7 Mii iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ nŋui í jɛ i mɑɑ̀ nɑ i ce lɑɑlɔ kɑ̃mɑ ŋɑ. Kù jɛ ɑ̀ wɑɑ dɛ inɛ ŋɑ ɑ sɑɑbu icɛ jiidɑ nwɑ nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ iyi ɑ̀ wɑɑ lele, nŋui í jɛ i ce mii jiidɑ ŋɑ, bɑɑ bii inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni ɑwɑ ɑ kù ce nkɑ̃mɑ. 8 A kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ kɑ kpɑɑsiò ide ntɔ do ibo, bii kù jɛ kɑ jɔ̀ ntɔu ku bɔ wɑju. 9 À wɛɛò inɔ didɔ̃ kɑ jɛ hɑi nɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ bii ntɔ ntɔ iŋɛ ì nɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. Nɔ nŋu mɔm nii ɑ̀ wɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku bɑ i kɔ̃ ŋɑ. 10 Nɑ ŋɔi í ce ǹ kɔ nŋɛ mii ŋɑu ihɛ̃ hɑi wɑɑti iyi ǹ wɑ n jĩò ŋɛ ku bɑ bii ǹ to wɑ, n mɑɑ̀ n ɡɑɑbu si ŋɛ do ɡbuɡbɑ̃ iyi Lɑfɛ̃ɛ í muum. Í muum ɡbuɡbɑ̃m nii, kù jɛ n kɛkɛò ŋɛ, ɑmmɑ ku bɑ n jɔ̀ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ ku bɔ wɑjui.

11 Iyi í ɡbe nsɛi, iŋɛ inɛm ŋɑ, i jɔ̀ i nɛ inɔ didɔ̃ ŋɑ, i ce kookɑɑi i jɛò inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ̃, i yɑ mɑɑ muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. I ce ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ, i wɛɛò lɑɑkɑi ku sũ ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ ku wɛɛ do iŋɛ, nŋu iyi í bi wɑ nɔ wɑ mu nwɑ lɑɑkɑi ku sũ.

12 I ce njɛ fɔɔ do kubi jiidɑ ŋɑ. Woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ ce ŋɛ fɔɔ.

13 Didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi, do kubii Ilɑɑɔ̃, do ɑnu ɑkɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ ku wɛɛ do iŋɛ fei.

* 12:7 woo bɛi Seetɑm ɑmɑlekɑi Seetɑm nii Zuifu ŋɑ ɑ̀ yɑ kpe ŋɑ do fee nŋɑ, nɔ yɑɑsei ɑmɑlekɑi í jɛ woo bɛ.

Gɑlɑti

1

2

3

4

5

6

Tiɑ iyi Pɔlu í ceɑ inɛi Gɑlɑti ŋɑ

1

Í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amu Pɔlu woo bɛu, ɑmui ǹ kɔ nŋɛ tiɑu ihɛ̃ wɑ. Kù jɛ ɑmɑnɛi í kpem ǹ jɛò woo bɛ, kù nɔ kù jɛ inɛ ɡɔi í bɛm. Jesu Kirisii í kpem, nŋu do Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ iyi í jũu hɑi si bɑlɛ. 2 Amu do kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ihɛ̃ fei ɑ̀ ce iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Gɑlɑti fɔɔ. 3 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ɑ mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ. 4 Jesu Kirisi í nɑ ɑrɑɛ nɑ irii dulum du wɑ ku bɑ ku nyɑ wɑ hɑi si kuce lɑɑlɔi ɑndunyɑu ihɛ̃. Bɛɛbɛi í ce í ceò idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ. 5 Ilɑɑɔ̃i í nɛ ɑmboe hee do ɑjɔ fei. Ami.

Lɑɑbɑɑu jiidɑ ɑkɑ̃i í wɛɛ

6 Ideu í mum biti do iyi ì fũsi Ilɑɑɔ̃ ɑwɔ ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ bɛɛbɛ tɑ̃ ŋɑ, nŋu iyi í kpe ŋɛ wɑ si didɔ̃i Kirisi, nɔ ì wɑɑ bi i too lɑɑbɑɑu mmu ɡɔ mɑ́ ŋɑ. 7 Ntɔ ntɔ, lɑɑbɑɑu jiidɑ kɑ̃mɑ ɡɔ kù wɛɛ mɑ́. Ammɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ fɔ́ lɑsɑbu nŋɛ dei, nɔ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ kpɑɑsi lɑɑbɑɑu jiidɑi Kirisiu. 8 Ammɑ bɑɑ ɑwɑ tɑkɑ nwɑi wɑlɑkɔ ɑmɑlekɑ iyi í nɑɑ hɑi lele, bii í ce nŋɛ wɑɑzoi lɑɑbɑɑu mmu ɡɔ mɑ́, bii kù jɛ iyi ɑ̀ ce nŋɛu ihɛ̃, Ilɑɑɔ̃ ku ceekpe lɑfɛ̃ɛ. 9 À tɑko ɑ̀ fɔɔ wo ǹ nɔ ǹ wɑ n fɔɔ mɑ́, bii inɛ ɡɔ í ce nŋɛ wɑɑzoi ide mmu ɡɔ iyi kù jɛ iyi ì jɛsiu tɑ̃ ŋɑ Ilɑɑɔ̃ ku ceekpe lɑfɛ̃ɛ.

10 Si ideu ihɛ̃ ɑɑ ni ǹ wɑ n dɛ sɑɑbui ɑmɑnɛ ŋɑi? Aɑwo, sɑɑbui Ilɑɑɔ̃i ǹ bi. Ǹ wɑ n dɛ n ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ ɑmɑnɛ ŋɑ si? Aɑwo, bii ǹ wɑ n dɛ n ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ ɑmɑnɛ ŋɑ si, n kɑɑ n jɛ woo ce icɛi Kirisi.

Bɛ́i Pɔlu í jɛò woo bɛ

11 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi ǹ sisi nŋɛu kù jɛ hɑi bi ɑmɑnɛi í nɑɑ. 12 Kù jɛ ɑmɑnɛi í sɔ̃m, inɛ kɑ̃mɑ sisi í ceem cioɛ, Jesu Kirisi nŋu ɑkɑ̃i í nyisim.

13 Ì ɡbɔ bɛi kuwɛɛm í yɛ ŋɑ wo si wɑɑti iyi ǹ wɑ n tɔɔ Ilɑɑɔ̃ bɛi Zuifu ŋɑ. Iŋɛ fei ì mɑ̀ ŋɑ kookɑɑi iyi ǹ tɑko ǹ ce ǹ kpɑ̃ò inɛi iɡbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ iju ku bɑ n ce nfe nŋɑ. 14 Si kpɑ̃ɑi Zuifu ŋɑ ku too ǹ wɑ si inɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ wɑju si inɔi sɑɑm ŋɑ.

15 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í cicɑɑm ɑ̀ bɛi ɑ̀ bím nɔ í kpem si didɔ̃ɛ n ceɑɑ icɛ. 16 Si wɑɑti iyi í jilɛu, í nyisim Amɑɛ ku bɑ n ceɑ dimi mmu ŋɑ wɑɑzoi lɑɑbɑɑu jiidɑɛ. Nɔ n kù bɔ bi inɛ kɑ̃mɑ ku muum bisi. 17 N kù nɔ n kù bɔ Zeruzɑlɛmu n koo n yɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ jɛ woo bɛ ŋɑ ǹ bɛi ǹ jɛò woo bɛ. Ammɑ iyi ǹ dede ɡbɑkɑ̃ ilɛi Arɑbii ǹ bɔ. Hɑi bɛ nɔ ǹ nyi Dɑmɑsi mɑ́. 18 Í kpɛ í to zɑkɑi ɑdɔ̃ mɛɛtɑ ǹ bɛi ǹ bɔ Zeruzɑlɛmu ǹ koo ǹ mɑ̀ Sefɑɑ *, nɔ ǹ ce ɑjɔ mɑɑtũ bi tɛɛ. 19 N kù nɔ n kù yɛ woo bɛ mmu kɑ̃mɑ bɛ mɑ́, bii kù jɛ Zɑɑki, ifɔi Lɑfɛ̃ɛ.

20 Iyi ǹ wɑ n kɔu ihɛ̃ ntɔi. Ilɑɑɔ̃i í jɛ sɛɛdɑm bii ǹ wɑ n sɔ iboi.

21 Si ɑnyiɛ nɔ ǹ bɔ ilɛi Siri do Silisi ŋɑ. 22 Wɑɑti bɛɛbɛ iɡbɛi inɛi Kirisi ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Zudee ɑ kù yɛ wɑjum titɑ̃. 23 Nŋu de ɑ̀ ɡbɔ iyi inɛ iyi í tɑko wɑ kpɑ̃ ŋɑ ijuu, wee nsɛi wɑ wɑɑzo idei woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, ide iyi nŋu tɑkɑɛ wɑ bi ku ce nfeɛu wo. 24 Nɔ ɑ̀ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ irim.

2

Pɔlu do woo bɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe

1 Iyi í kpɛ í to zɑkɑi ɑdɔ̃ mɑɑtɛ̃ɛ ŋɔi ǹ nyi Zeruzɑlɛmu mɑ́, ɑmu do Bɑɑnɑbɑsi. Nɔ ɑ̀ ɡbɑ̃ Titee í si wɑ. 2 Ǹ kooi si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ ce kuyɛ. Nɔ si kuyɛu Ilɑɑɔ̃i í ni n koo. Ǹ kpe inɛ nɡbo ŋɑ ikɑ̃i ɑwɑò ŋɑ ɑ̀ tɔtɔɔ nɔ ǹ sisi nŋɑ yɑɑsei idei lɑɑbɑɑu jiidɑu iyi ǹ yɑ n ceɑ dimi mmu ŋɑ wɑɑzoɛu wo. Ǹ ce bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ n kù bi icɛm iyi ǹ ce wo, wɑlɑkɔ iyi ǹ wɑ n ce nsɛi ku ce nfe. 3 Nɔ inɛ nɡbo ŋɑu ɑ kù tilɑsi Titee iyi í wɑ bi tom nɔu ku ce bɑnɡo bɑɑ do iyi í jɛ Gɛrɛki fei. 4 A kù tilɑsiɛ bɑɑ do iyi inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ kù jɛ inɛ nwɑ ŋɑ do ntɔ ɑ̀ lɔ wɑ si iɡbɛu ɑ̀ wɑɑ bi ɑ tilɑsi inɛ fei ku ce bɑnɡo. Inɛ ŋɑu woo zɑmbɑ inɛ ŋɑi. À nɑɑi do bisi ku bɑ ɑ bɛjɛ ɑrɑ ku nɛ nwɑ si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Jesu Kirisi nɔ ɑ ce wɑ ɑru. 5 Ammɑ ɑwɑ ɑ kù jɛ ide nŋɑ bɑɑ keeke domi ɑ̀ bi kɑ leekĩ si ntɔi lɑɑbɑɑu jiidɑui nɑ iri nŋɛ.

6 Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ jirimɑ ɑ̀ re ɑ kù kɔ̃ɔsi ide kɑ̃mɑ mɑ́ si ide iyi ǹ fɔu. Ntɔi, bɑɑ bii ɑŋɑi ɑ̀ jɛ ilu jirimɑ ŋɑ kù jɛɛm nkɑ̃mɑ, domi bi Ilɑɑɔ̃ inɛ ɡɔ kù re njɛ. Inɛ nɡbo ŋɑu bɛ ɑ kù kɔ̃ɔm si ide kɑ̃mɑ. 7 Ammɑ ɑ̀ yɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í dɑɑm lɑɑbɑɑu jiidɑu si ɑwɔ n sisiɑ dimi mmu ŋɑ, si bɛi í dɑɑ Piɛɛ si ɑwɔ ku sisiɑ Zuifu ŋɑ. 8 Ilɑɑɔ̃i í nɑ Piɛɛ ɡbuɡbɑ̃ ku jɛò woo bɛɛ bi Zuifu ŋɑ, mɑ̀ irei. Nŋu mɔi í nɔ í nɑm ɡbuɡbɑ̃ n jɛò woo bɛɛ bi dimi mmu ŋɑ. 9 Nɔ Zɑɑki do Piɛɛ do Zɑ̃ɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɛ bɛi sɔbe si iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ, ɑ̀ yɛ iyi Ilɑɑɔ̃i í dɑɑm icɛu ihɛ̃ si ɑwɔ nɑ didɔ̃ɛ. Ŋɔi ɑ̀ jɛsi kɑ ce ɑnu ɑkɑ̃, ɑmu do Bɑɑnɑbɑsi kɑ bɔ bi dimi mmu ŋɑ nɔ ɑŋɑ mɔ ɑ bɔ bi Zuifu ŋɑ. 10 Ammɑ ɑ̀ tɔɔ wɑ kɑ ye ɡiɡii ilu ɑre nŋɑ ŋɑ. Nɔ bɛɛbɛ mɔi ɑmu tɑkɑm ǹ dɑsi idɔ tɑ̃.

Pɔlu wɑ ɡbɑɡbɑ si Piɛɛ Antiɔsi

11 Si wɑɑti iyi Piɛɛ í nɑɑ Antiɔsi bɛ ǹ ɡbɑɡbɑ siɛ si bɑntumɑ si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ ce tɑɑle. 12 Tɑɑleɛu wee. Inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bi Zɑɑki ɑ̀ nɑɑ Antiɔsi. Inɛ ŋɑui ɑ̀ yɑ nɑ ɡbuɡbɑ̃ si bɑnɡo ku ce. Hee ɑ mɑɑ to wɑ Piɛɛ í yɑ mɑɑ jɛ do dimi mmu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑjɔ. Ammɑ iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ nɑ ɑ̀ to wɑ, í fɑ ɑrɑɛ ci yɑ jɛ ɑŋɑò ŋɑ mɑ́ domi wɑ ce njo nŋɑ. 13 Ŋɔi Zuifu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bɛu, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ ce bɛi Piɛɛ í ceu hee ɑ̀ fɑ Bɑɑnɑbɑsi mɔ si muɑfiti nŋɑu. 14 Iyi ǹ yɛ ɑ kù wɑɑ nɛ do inɔ ɑkɑ̃ si kpɑ̃ɑi lɑɑbɑɑu jiidɑu, ŋɔi ǹ sɔ̃ Piɛɛ si wɑjui ɑŋɑ fei ǹ ni, ɑwɔ Zuifui nɔ ì wɑɑ ce bɛi dimi mmu ŋɑ, i kù wɑɑ ce kucei Zuifu ŋɑ. To, bɛirei ɑɑ ce i tilɑsi dimi mmu ŋɑ ɑ ce kucei Zuifu ŋɑ.

Zuifu ŋɑ do dimi mmu ŋɑ ɑ̀ bɑ fɑɑbɑ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi

15 Ntɔi, ɑwɑ Zuifu ŋɑi, ɑ kù jɛ dimi mmu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe ilu dulum ŋɑ, domi Zuifu ŋɑi ɑ̀ bí wɑ. 16 Do nŋu fei, ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑmɑnɛ kɑɑ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ woodɑ ku too, bii kù jɛ nɑ nɑɑnɛ iyi ɑ́ dɑsi Jesu Kirisi. Nɑ nŋu, ɑwɑ mɔ ɑ̀ dɑsi Jesu Kirisi nɑɑnɛ ku bɑ kɑ jɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ iyi ɑ̀ dɑsi Kirisi, kù jɛ nɑ woodɑ ku too. Ilɑɑɔ̃ kɑɑ ce inɛ ɡɔ dee dee si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ jirimɑ woodɑ. 17 Nsɛi, bii ɑ̀ wɑɑ dɛ kɑ jɛ dee dee nɑ sɑɑbui Kirisi, nɔ ɑ̀ bɑ wee ɑwɑ mɔ ilu dulum ŋɑi bɛi hɑi jɛ Zuifu ŋɑ, ɑɑ kɑ jɛ kɑ ni icɛi Kirisii í jɔ̀ dulum wɑ kɔ̃ɔsi? Aɑwo, kɑ mɑɑ̀ lɑsɑbu bɛɛbɛ. 18 Nsɛi, bii ǹ teese ǹ wɑ n mɑ mii iyi ǹ tɑko ǹ lɛɡɛ wo, ǹ bɑɑ ǹ jɛ ilu tɑɑlei. 19 Ntɔ ntɔ, woodɑu tɑkɑɛ í jɔ̀ ǹ yɛ bɛi iku si wɑjuɛ, ku bɑ n ce kuwɛɛm nɑ Ilɑɑɔ̃. 20 Í yɛ bɛi ɑ̀ kpɑkpɑɑm si jĩi do Kirisi ɑjɔ. Nɑ nŋu, kù jɛ nɑ ɑrɑm nii ǹ wɛɛ mɑ́, bɛbɛi Kirisii wɑ ce kuwɛɛɛ sim. Nɔ kuwɛɛ iyi ǹ wɑ n wɛɛ nsɛi, ǹ wɑ n wɛɛi do nɑɑnɛ iyi ǹ dɑsi Amɑi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í bim nɔ í nɑ kuwɛɛɛ nɑ irim. 21 N kɑɑ n fũsi didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑwɔ n mɑɑ n jirimɑ woodɑ, domi bii í jɛ ɑmɑnɛ ɑ́ yɔkɔ ku jɛ dee dee nɑ woodɑ ku jirimɑ, debɛi ikui Kirisiu nɡbɛi.

3

Woodɑ ku jirimɑ de, mɑ̀ nɑɑnɛ ku dɑsi

1 Iŋɛ inɛi Gɑlɑti ŋɑu, i kù nɛ lɑɑkɑi ŋɑ. Iŋɛ iyi ɑ̀ sisiɑ idei Jesu Kirisi iyi ɑ̀ kpɑkpɑ si jĩi ku ɡɑɑu sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, yooi í kɔ̃ɔtɛ̃ ŋɛ. 2 Ǹ bi i sɔ̃m ide icu ɑkɑ̃u ihɛ̃ ŋɑ. Ì bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ nɑ woodɑ ku jirimɑ nŋɛi de, mɑ̀ nɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu iyi ì ɡbɔ ì dɑsi nɑɑnɛu ŋɑi. 3 Bɛirei í ce ì kuɑ lɑɑkɑi bɛɛbɛ ŋɑ. Ì sinti do Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ nɔ ì wɑɑ bi i kpɑ iriɛ do ɡbuɡbɑ̃i ɑrɑ nŋɛ? 4 Ijuukpɑ̃ iyi ì yɛ wo ŋɑ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ, nsɛi ɑɑ jɔ̀ ku jɛ nɡbɛ ŋɑi? Ǹ tɑmɑɑ i kɑɑ jɔ̀ ku jɛ nɡbɛ ŋɑ. 5 Iyi Ilɑɑɔ̃ í nɑ ŋɛ Hundeɛ, nɔ wɑ ce mɑɑmɑɑke ŋɑ si ɑnini nŋɛ, wɑ cooi nɑ woodɑ ku jirimɑ nŋɛ? Mɑ̀ nɑ iyi í jɔ̀ ì ɡbɔ idei lɑɑbɑɑu jiidɑ ì dɑsi nɑɑnɛ ŋɑi.

6 Ì mɑ̀ ŋɑ iyi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, Aburɑhɑmu í dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ, nŋui í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í dooɑɛ ɑmɑnɛ dee dee. 7 Nɑ nŋu, i jɔ̀ i mɑ̀ ŋɑ iyi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑi ɑ̀ jɛ tɔkui Aburɑhɑmu ŋɑ do ntɔ. 8 Hɑi tɑko wo Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀ iyi nŋu ɑ́ jɔ̀ dimi mmu ŋɑ ɑ jɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ. Ŋɔi í jɔ̀ í sisiɑ Aburɑhɑmu lɑɑbɑɑu jiidɑu hɑi ku kpɛ í ni, hɑi bi tɛɛi ɑn weeɑ inɛi ɑndunyɑ fei. 9 Aburɑhɑmu í dɑsi nɑɑnɛ nɔ í bɑ kuwee. Bɛɛbɛ mɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ ɑɑ bɑ kuwee do nŋu ɑjɔ.

10 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nɑ ɡbuɡbɑ̃ si woodɑ ku jirimɑ ikpei í jɛ tu ŋɑ, domi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, inɛ iyi kù wɑɑ mu ide ɑ̀ kɔ si tiɑi woodɑu fei nɔ kù wɑɑ jirimɑɛ, lɑfɛ̃ɛ ilu ikpei. 11 Nɔ nsɛi ɑ̀ yɔɔ mɑm mɑm iyi inɛ ɡɔ kɑɑ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ woodɑ ku jirimɑ, domi ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ í jɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi, lɑfɛ̃ɛi ɑ́ nɛ kuwɛɛ. 12 Ntɔ ntɔ, icui woodɑ kù wɑ si nɑɑnɛ ku dɑsi. Ammɑ ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni, inɛ iyi í yɔkɔ wɑ jirimɑ woodɑu dee dee, lɑfɛ̃ɛi ɑ́ bɑsi kuwɛɛ.

13 Ammɑ Kirisi í yɑ wɑ hɑi si ikpei woodɑ si wɑɑti iyi í nɑ í jɛ ilu ikpe nɑ iri nwɑ. Í nɑ í jɛ ilu ikpe si nɑ iyi í jɔ̀ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, inɛ iyi ɑ̀ kpɑkpɑ si ɑntɑi jĩi fei ilu ikpei. 14 Kirisi í ce bɛɛbɛi ku bɑ kuwee iyi Ilɑɑɔ̃ í weeɑ Aburɑhɑmuu kú jɛ ti dimi mmu ŋɑ nɑ sɑɑbui Jesu Kirisi. Nɔ si bɛɛbɛ ɑwɑ fei ɑɑ kɑ bɑ Hunde iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ò wɑ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi.

Woodɑ ku jirimɑ do idei kuwɑ̃

15 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ɑn so yɑɑsei ide ɡɔ iyi inɛ fei í mɑ̀. Bii inɛ ɡɔ í kɔ bɛi í bi ɑ kpɛ̃ ɑmɑniɛ hɑi kù ku í jilɔɔ, inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku ɡɑnji ideu hee mɑ́ jɛ ku kɔ̃ɔsi, bɑɑ do iyi ɑmɑnɛi í kɔɔ. 16 To, Aburɑhɑmu do tɔkuɛi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ kuwɑ̃. Bii ɑ̀ ni tɔkuɛ ŋɑ, inɛ nkpɔi ɑ̀ fɑ̃ɑ. Ammɑ ɑ̀ ni tɔkuɛi, wɑɑtɔ inɛ ɑkɑ̃i, nɔ nŋui í jɛ Kirisiu. 17 Nɑ nŋu, ide iyi ǹ wɑ n bi n fɔ wee. Ilɑɑɔ̃ í ce kuwɑ̃i ideu nɔ í jilɔɔ. Nsɛi, woodɑ iyi í nɑɑ si ɑnyii ɑdɔ̃ cĩɔ cĩɔ mɛɛ do kuntɑɑ, kɑɑ yɔkɔ ku ɡɑnji ideu hee ku jɔ̀ ide iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃u ku jɛ nɡbɛ. 18 Ammɑ bii nɑ woodɑ ku jirimɑi ɑ̀ jɛ tubu, kù jɛ nɑ idei kuwɑ̃ mɑ́. Nɔ wee do kuwɑ̃i Ilɑɑɔ̃ í ceɑò Aburɑhɑmu didɔ̃ɛ.

19 Debɛi, nɑ mii í ce Ilɑɑɔ̃ í nɑ woodɑ. Í nɑɑi ku bɑ kookoosu iyi kù jɛ tɛɛ ku fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ. Nɔ woodɑu wɑ ce icɛɛi hee tɔkui Aburɑhɑmuu koo tóo wɑ. Tɔkuɛui ɑ̀ ceɑ inɛ ŋɑ kuwɑ̃ɛu. Woodɑu ɑmɑlekɑ ŋɑi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ nɑ Moizi, nŋu iyi í wɑ ɡɑ̃mɛi Ilɑɑɔ̃ do ɑmɑnɛ ŋɑ, nɔ nŋu mɔ ku sɔ̃ inɛ ŋɑu. 20 Ammɑ wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í ce kuwɑ̃u, kù nɛ bukɑɑtɑi inɛ iyi ɑ́ wɑ si ɡɑ̃mɛi nŋu do ɑmɑnɛ ŋɑ, domi nŋu ɑkɑ̃i í ce kuwɑ̃u.

Mii iyi woodɑ wɑ lele

21 Debɛi, woodɑu wɑ jɑ̃ ide iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃u mɛɛ. Aɑwo, kù jɛ bɛɛbɛ. Ntɔ ntɔ, bii í jɛ ɑ̀ nɑ woodɑ wo iyi ɑ́ yɔkɔ ku muɑ ɑmɑnɛ kuwɛɛ, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ ɑmɑnɛ ku jɛ dee dee wo nɑ woodɑu. 22 Ammɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ nyisi iyi inɛ fei í wɑ si ɑwɔ ɡbuɡbɑ̃i dulum, ku bɑ do sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsi, kuwɑ̃u ku jɛ ti woo dɑsi Jesu Kirisi nɑɑnɛ ŋɑ.

23 Tɑko wo woodɑ wɑ mu wɑi bɛi ɑru wɑ ɡbɑ̃ wɑ hee Kirisi ku mɑɑ to wɑ ku nɑ ku nyisi wɑ kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi. 24 Bɛɛbɛi, woodɑui wɑ ɡbɑ̃ wɑ wɑ bɔò wɑ bi Kirisi ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku jɔ̀ kɑ jɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiu. 25 Nsɛi iyi wɑɑtii nɑɑnɛ ku dɑsiu í to, ɑ kù nɛ bukɑɑtɑi woodɑu ku ɡbɑ̃ wɑ mɑ́.

26 Bɛɛbɛi iŋɛ fei ì jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ nɑ nɑɑnɛ iyi ì dɑsi Jesu Kirisi ŋɑ. 27 Ntɔ ntɔ, iŋɛ iyi ì ce inyi ku dɑsi do irii Kirisi fei, ì so dɑɑi Kirisi ŋɑi. 28 Iŋɛ fei ì jɛ ɑkɑ̃ si ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ iyi ì ce do Jesu Kirisi ŋɑ. Nɑ nŋu, inɛ ɡɔ kù jɛ ikɑ̃, hɑi Zuifu ŋɑ hee do dimi mmu ŋɑ, hɑi ɑru ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑrɑ nŋɑ, hɑi inɑɑbo ŋɑ hee do inɛmɔkɔ ŋɑ. 29 Bii ì nɔ ì jɛ ti Kirisi ŋɑ, ì jɛ tɔkui Aburɑhɑmu ŋɑ. Nɔ ɑɑ jɛ tubu ŋɑ bɛi Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ í ce kuwɑ̃ɛu.

4

1 Nsɛi ǹ wɑ n bi n nɑ ŋɛ yɑɑse ɡɔ. Yɑɑseu wee. Amɑ iyi ɑ́ jɛ tubui bɑɑɛ, si wɑɑti iyi wɑ jɛ ɑmɑu kù tiɑ ɑru * ɡɔ, bɑɑ do iyi fei ndɛɛ ɑ́ nɑ ku jɛ titɛɛ. 2 Si wɑɑti iyi wɑ jɛ ɑmɑu, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɛɛ iyi ɑ̀ wɑɑ muu, nɔ ɑ̀ wɑɑ ceɑ wũɑ hee í tóò wɑɑti iyi bɑɑɛ í jilɛɑɑ. 3 Bɛɛbɛ mɔi do ɑwɑ tɑkɑ nwɑ. Wɑɑti iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ wɛɛ bɛi ɑmɑ keeke ŋɑ, ɑ̀ jɛ ɑrui mii ndii ɑndunyɑ ŋɑ wo. 4 Ammɑ iyi wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛu í nɑ í to, ŋɔi í bɛ Amɑɛ wɑ. Inɑɑboi í buu, nɔ si woodɑi Zuifu ŋɑi wɑ nɛ 5 ku bɑ ku yɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ɑwɔi woodɑ. Í ce bɛɛbɛi ku bɑ kɑ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

6 Nɔ Ilɑɑɔ̃ í bɛ Hundei Amɑɛ wɑ si idɔ nwɑ ku nyisiò iyi ɑwɑi ɑ̀ jɛ ɑmɑɛ ŋɑ. Hundeu wɑ kpoo Bɑɑbɑ. 7 Si bɛɛbɛ i kù jɛ ɑru mɑ́ ŋɑ, iŋɛu ɑmu ŋɑi bɛbɛi. To, nsɛi iyi ì jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, Ilɑɑɔ̃ í nyi í ce ŋɛ woo jɛ tubuɛ ŋɑ mɑ́.

Ziɡiidɑ iyi Pɔlu í nɛ nɑ inɛi Gɑlɑti ŋɑ

8 Tɑko wo i kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, nɔ ì jɛ ɑrui iwɛ̃ ŋɑ iyi ɑ kù jɛ Ilɑɑɔ̃. 9 Ammɑ nsɛi ì mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Nɔ iyi í re mɔm Ilɑɑɔ̃ í mɑ̀ ŋɛ. To, bɛirei í ce ì wɑɑ bi i sindɑ si mii ndii ɑndunyɑ ŋɑ mɑ́ ŋɑ, iyi kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ nɔ kù nɛ bɛɛrɛ. Nɑ mii í ce ì wɑɑ bi i jɛ ɑru nŋɑ mɑ́ ŋɑ. 10 Ì yɑ mɑɑ nɑ ɑjɔi jinɡɑu ɡɔ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ, do cukpɑ ɡɔ ŋɑ do wɑɑti ɡɔ ŋɑ do ɑdɔ̃ ɡɔ ŋɑ. 11 Nsɛi ǹ wɑ n ce njo icɛ iyi ǹ ce si ɡɑ̃mɛ nŋɛ ku mɑɑ̀ ce nfe.

12 Ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ, iŋɛ inɛm ŋɑ, i jilɛ ɑrɑ nŋɛ si ɑɡbɛm bɛi ɑmu mɔ ǹ jilɛ ɑrɑm si ɑɡbɛ nŋɛ. Wɑɑti iyi ǹ wɑ bi tu ŋɛ, i kù ceem kurɑrɑ ɡɔ ŋɑ. 13 Ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ, wɑɑti iyi ǹ sinti ku ce nŋɛ wɑɑzoi lɑɑbɑɑu jiidɑu, do bɔ̃ɔi ɑrɑi. 14 Ammɑ i kù dondɑm ŋɑ, i kù nɔ i kù kɔsim ŋɑ, bɑɑ bii bɔ̃ɔm nɔu ku yɛɛ í cé ŋɛ. Do nŋu fei, ì ɡbɑm ŋɑi bɛi ɑɑ ɡbɑ ɑmɑlekɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, wɑlɑkɔ bɛi Jesu Kirisi tɑkɑɛ. 15 Ì nɛ inɔ didɔ̃ wo ŋɑ. To, nsɛi, mii í ce ŋɛ. An yɔkɔ n jɛ sɛɛdɑ nɑ iri nŋɛ n ni bii ɑ́ ce wo ɑɑ nyɑ iju nŋɛ i nɑm ŋɑ. 16 Si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ sɔ̃ ŋɛ ntɔui i jɔ̀ n jɛ mbɛɛ nŋɛ nsɛi?

17 Inɛ ŋɑu, ɑ̀ wɑɑ nɑ ŋɛ ɑrɑ ɑmmɑ kù jɛ do yɑɑse jiidɑ. À wɑɑ bi ɑ fɑ ŋɛi hɑi bi tu wɑ ku bɑ i nɑ ŋɑ ɑrɑ ŋɑ. 18 Í sĩɑ i nɛ himmɑ si mii jiidɑ ku ce ŋɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei, nɔ ku mɑɑ̀ jɛ bii ǹ wɑ inɔ nŋɛ nŋu ɑkɑ̃. 19 Iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, bɛi inɑɑbo iyi wɑ bi ku bí í yɑ ɡbɔ ɑrɑ kuro, bɛɛbɛ mɔi ɑmu mɔ ǹ wɑ n ɡbɔ ɑrɑ kuro mɑ́ hee idei Kirisi ku bubɑ si ŋɛ ntɔ ntɔ. 20 Ǹ bi n wɑ inɔ nŋɛ nsɛi ku bɑ n mɑɑ̀ n fɔ ide bɛ ihɛ̃ mɑ́, ɑmmɑ do nŋu fei ǹ nɛ ziɡiidɑ nɑ iri nŋɛ.

Idei Aɡɑɑ do Sɑrɑ

21 I jɔ̀ n bee ŋɛ, iŋɛ iyi ì bi i wɑ si ɑwɔi woodɑ ŋɑ, i kù ɡbɔ iyi woodɑ wɑ fɔ ŋɑi? 22 À kɔɔ ɑ̀ ni Aburɑhɑmu í bí ɑmɑ inɛmɔkɔ minji, ɑkɑ̃ do ɑbo ɑru ɡɔ, ɑkɑ̃ mɔ do ɑbo iyi í nɛ ɑrɑɛ. 23 Aruu, í bí ɑmɑɛi bɛi ɑ̀ yɑ bí inɛ fei, ɑmmɑ inɛ iyi í nɛ ɑrɑɛu í bí ɑmɑɛi do kuwɑ̃i Ilɑɑɔ̃. 24-25 Ideu ihɛ̃ í yɛi bɛi mɔndɑ. Inɑɑbo minji ŋɑu ɑŋɑi ɑ̀ jɛ bɛi ɑkɑbuu minji. Aɡɑɑ nŋui í jɛ bɛi ɑkɑbuu iyi Ilɑɑɔ̃ í nɑ inɛ ŋɑ tɑko wo si ɡeetei Sinɑi si ilɛi Arɑbi. Nŋu bɛi í jɛ woodɑ iyi wɑ dɑsi inɛ ŋɑ ɑru. Nɔ Aɡɑɑ í yɛi mɑ́ bɛi ilui Zeruzɑlɛmu iyi í wɛɛ nsɛi, domi í wɑ si ɑru do inɛɛ ŋɑ fei. 26 Ammɑ Sɑrɑ í yɛi bɛi Zeruzɑlɛmu iyi í wɑ leleu iyi í nɛ ɑrɑɛ. Nŋui í jɛ iye nwɑ. 27 Nɔ ɑ̀ kɔɔ ɑ̀ ni,

Jɔ̀ inɔɛ ku dɔ̃, ɑwɔ inɑɑbo ɡbɛndɑ iyi i kù bí.

Lɑ, i dɔ̃ ɑnu do inɔ didɔ̃, ɑwɔ iyi i kù mɑ̀ ɑrɑ kuroi kubí,

Domi inɑɑbo iyi ɑ̀ kɔsi ɑ́ nɑ ku bí ɑmɑ ku re inɑɑbo iyi í wɑ idei mɔkɔ.

28 Nsɛi iŋɛ inɛm ŋɑ, iŋɛi ì jɛ ɑmu ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce kuwɑ̃ɛu bɛi Izɑɑki í yɛu. 29 Wɑɑti nŋu, ɑmɑ iyi ɑ̀ bí bɛi ɑ̀ yɑ bí inɛ fei í kpɑ̃ inɛ iyi ɑ̀ bí do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃u iju. Bɛɛbɛ mɔi í yɛ nsɛi. 30 Ammɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ, í ni,

Lele ɑruu do ɑmɑɛ fei,

Domi ɑmɑi ɑru kɑɑ jɛ tubu do ɑmɑi ɑbo iyi í nɛ ɑrɑɛu ɑjɔ.

31 Bɛɛbɛ mɔi iŋɛ inɛm ŋɑ, ì mɑ̀ ŋɑ iyi ɑ kù jɛ ɑmɑi ɑru, ɑmmɑ ɑmɑi inɛ iyi í nɛ ɑrɑɛi ɑ̀ jɛ.

5

I leekĩ dim dim ŋɑ si ɑrɑ ku nɛ nŋɛ

1 Kirisi í jɔ̀ ɑ̀ nɛ ɑrɑ nwɑ ku bɑ kɑ nɛ ɑrɑ nwɑ do ntɔ. Nɑ nŋu, i leekĩ dim dim ŋɑ si ɑrɑ ku nɛ nŋɛ, i mɑɑ̀ jɔ̀ i nɑ i jɛ ɑru mɑ́ ŋɑ.

2 I de itĩ i ɡbɔ. Amu Pɔlui ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ideu ihɛ̃. Bii ì jɔ̀ ɑ̀ dɑsi ŋɛ bɑnɡo, icɛi Kirisi kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni kɑ̃mɑ bi tu ŋɛ. 3 Ǹ nyi ǹ sisi ǹ wɑ n fɔ mɑ́, inɛ iyi í jɔ̀ ɑ̀ dɑsiɛ bɑnɡo, tilɑsii lɑfɛ̃ɛ ku jirimɑ woodɑ fei. 4 Iŋɛ iyi ì wɑɑ bi i jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ woodɑ ku jirimɑ, ì fɛɛfɛ ɑrɑ nŋɛ do Kirisii nɔ ì fũsi didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑwɔ ŋɑ. 5 Ammɑ ɑwɑ, Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ wɑ mɑm mɑm iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ kɑ jɛ dee dee nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ. 6 Ntɔ ntɔ, bii ɑ̀ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Jesu Kirisi, ɑ̀ ce bɑnɡo, ɑ kù ce bɑnɡo kù jɛ ide kɑ̃mɑ. Ide iyi í nɛ ɑmboe í re nŋui í jɛ nɑɑnɛ ku dɑsi iyi wɑ ce icɛ do kubi.

7 Ì wɑɑ ce kuwɛɛ nŋɛ wo dee dee ŋɑ. Yooi í ɡɑnji ŋɛ í jɔ̀ i kù wɑɑ jirimɑ ntɔu mɑ́ ŋɑ. 8 Ikɔ iyi ɑ̀ nɑ ŋɛu bɛ kù wɑɑ nɑɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í kpe ŋɛ. 9 Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑi ŋɑ, domi ɑ̀ yɑ fɔ ɑ ni lefee keekei í yɑ dede pɛ̃ɛ fei. 10 Ammɑ Lɑfɛ̃ɛ í jɔ̀ ǹ wɑ n nɑɑnɛ ŋɛ iyi i kɑɑ ce lɑsɑbu ɡɔ iyi í jɛ ikɑ̃ do lɑsɑbu iyi ǹ ceu bɛ ŋɑ. Inɛ mɔ iyi wɑ bitɑndi ŋɛ, bɑɑ bii yooi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kpɑ̃ɑ iju.

11 Iŋɛ inɛm ŋɑ, bii í jɛ ɑmu tɑkɑm ǹ wɑ n wɑɑzo hee nsɛi ǹ ni inɛ ŋɑ ɑ ce bɑnɡoi, nɑ mii í ce ɑ̀ yɑ mɑɑ kpɑ̃m iju. Bii í jɛ bɛɛbɛ mɔm nii ǹ wɑ n ce, ikui Jesu si jĩi kɑ̀ɑ jɛɑ inɛ ŋɑ bi ku ko isɛ. 12 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bitɑndi ŋɛu bɛ, ǹ bi ɑ nyɑ ŋɑ ikɑ̃ *.

13 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ɑ̀ kpe ŋɛi i nɑ i nɛ ɑrɑ nŋɛ. Do nŋu fei, i mɑɑ̀ jɔ̀ ɑrɑ ku nɛ nŋɛ ku muɑ dɑɑi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ kpɑ̃ɑ i ceò idɔɔbii ɑrɑ nŋɛ. Ammɑ i yɑ mɑɑ sobi njɛ do kubi ŋɑ, 14 domi woodɑ fei í wɑ si irii ide ɑkɑ̃u ihɛ̃ iyi í ni, bi inɛ mmu ŋɑ bɛi ì bi ɑrɑɛ. 15 I mɑɑ̀ yɑ mɑɑ ŋɔ njɛ ŋɑ bɛi iŋɑi sɑko ŋɑ. I ce lɑɑkɑi ŋɑ ku bɑ i mɑɑ̀ ce nfei njɛ ŋɑ.

Kɑ jɔ̀ Hundei Ilɑɑɔ̃ ku nɛò wɑ

16 Ide iyi ǹ wɑ n fɔu wee, i jɔ̀ Hundei Ilɑɑɔ̃ ku mɑɑ nɛò ŋɛ. Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ, i kɑɑ ce kubi nfe nfei ɑrɑ nŋɛ mɑ́, 17 domi mii iyi dɑɑi ɑwɑ tɑkɑ nwɑ í bi ci yɑ jɛ dimi ɑkɑ̃ do iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í bi. Kubi minji ŋɑu, ɑ̀ yɑ mɑɑ jɑi hee ɑ kɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ ce bɛi ɑ̀ bi. 18 Ammɑ bii Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ nɛò ŋɛ i kù wɑ si ɑwɔi woodɑ mɑ́ ŋɑ.

19 Inɛ fei í mɑ̀ dɑɑi ɑmɑnɛ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Dɑɑ ŋɑui ɑ̀ jɛ sɛ̃ɛ ku tɔtɔɔ hɑi nɛ yɑɑse, do dɑɑ sɑ̃mi do dɑɑ nkpɔ nkpɔ, 20 do iwɛ̃ ku tɔɔ, do dobu dobu ku ce, do mbɛɛtɛ, do ijɑ, do iɡu, do idɔɔkɔ̃ yɑɑmɔ, do njɛ ku wɑ̃, do kɑkɔɔ, do njɛ ku fɛɛfɛ, 21 do kɔdɛɛ, do ɑtɛ̃ ku kpɑ inɛ, do ijɛ ku bi, do mii iyi í jɔ bɛɛbɛ fei. Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ bɛi ǹ tɑko ǹ fɔ ǹ ni, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce dimi bɛɛbɛ ɑ kɑɑ bɑ tubu kɑ̃mɑ si ɑndunyɑ titɔ̃i Ilɑɑɔ̃.

22 Ammɑ mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í yɑ bí, nŋui í jɛ kubi, do inɔ didɔ̃, do lɑɑkɑi ku sũ, do temuɑ, do jiidɑ ku jɛ, do inɔ ɑkɑ̃, do nɑɑnɛ, 23 do dɑɑ didɔ̃, do ɑrɑ ku mu. Mii ŋɑu bɛ fei, woodɑ kù ɡɑnji ŋɑ. 24 Nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti Jesu Kirisi í yɛ bɛi ɑ̀ kpɑ kucei dɑɑi ɑrɑ nŋɑ si jĩi ku ɡɑɑuu, do binɛ do kubiɛ fei. 25 Si bɛi Hundei Ilɑɑɔ̃i wɑ mu nwɑ kuwɛɛ, kɑ jɔ̀ ku nɛò wɑ. 26 Kù sĩɑ kɑ jɛ ilu fɑɑo, wɑlɑ woo kosi inɛ ŋɑ, wɑlɑkɔ kɑ mɑɑ ce iɡu si ɑwɑ duusɔ̃ɔ.

6

I yɑ sobi njɛ si ɑso ŋɑ

1 Iŋɛ inɛm ŋɑ, iŋɛ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ nɛò ŋɛ, bii ì mu inɛ ɡɔ si kurɑrɑ, i nyisi lɑfɛ̃ɛ kpɑ̃ɑ jiidɑ do dɑɑ didɔ̃ ŋɑ. Nɔ i ce lɑɑkɑi ŋɑ ku bɑ iŋɛ mɔ i mɑɑ̀ nɑ i dɑsi kurɑrɑ bɛɛbɛ. 2 I sobi njɛ si ɑso * ku so ŋɑ. Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ ì wɑɑ jirimɑ woodɑi Kirisi ŋɑi. 3 Bii inɛ ɡɔ wɑ cɔ ɑrɑɛ nɡɔɡɔ nɔ wee kù jɛ nɡɔɡɔ, wɑ lɛlɛ ɑrɑɛi. 4 I jɔ̀ inɛ fei ku wusɛ dɑɑi nŋu tɑkɑɛ nɔ ku yɛ si bii nŋu ɑ́ tɔɔ fufu, ɑmmɑ ku mɑɑ̀ tɔɔ fufu nɑ iyi nŋu í re inɛ ɡɔ, 5 domi inɛ fei ɑ́ so ɑsoi † nŋu tɑkɑɛi.

6 Awɔ iyi ɑ̀ wɑɑ kɔ idei Ilɑɑɔ̃, mii iyi ì nɛ fei jɔ̀ i kpɔ̃ɔ do inɛ iyi wɑ kɔɛ si.

7 I mɑɑ̀ ti i lɛlɛ ɑrɑ nŋɛ. A ci yɑ nyɑɑnyi Ilɑɑɔ̃. Mii iyi ɑmɑnɛ í ɡbɛ̃ nŋui ɑ́ dɑ. 8 Bii wɑ ɡbɛ̃ iyi dɑɑi nŋu tɑkɑɛ í bi, nfe ku cei ɑ́ bíɑɑ. Bii í nɔ wɑ ɡbɛ̃ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í bi, kuwɛɛ hɑi tɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃u ɑ́ bíɑɑ. 9 Nɑ nŋu, kɑ mɑɑ̀ ɡbɛɛji do jiidɑ ku ce, domi bii ɑ kù mɔnɡɔ ɑɑ kɑ bɑ kɑ dɑ si ɑwɑɑti iyi í jɔ. 10 Bɛɛbɛ mɔi wɑɑti iyi ɑ̀ bɑ ɑwɔɛ fei, kɑ ceɑ inɛ fei jiidɑɛ. Nɔ iyi í re mɔm, kɑ ceɑ kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu bɛɛbɛ.

Idei ɑnkɑ̃ɑnyi do fɔɔ

11 Hɑi ihɛ̃ bɛi do ɑwɔi ɑmu tɑkɑm nii ǹ kɔ nŋɛ wɑ ‡. Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ɑɑ yɔɔ mɔm bɛi kukɔ ŋɑu ɑ̀ lɑ ɑ̀ to. 12 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ tilɑsi ŋɛ i ceò bɑnɡo ŋɑu ɑ̀ wɑɑ ce bɛɛbɛi ku bɑ ɑ ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ ɑmɑnɛ ŋɑ si, nɔ ɑ mɑɑ̀ kpɑ̃ ŋɑ iju nɑ irii ikui Jesu Kirisi si jĩi ku ɡɑɑuu. 13 Ammɑ ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ, bɑɑ do iyi ɑ̀ ce bɑnɡo fei, ɑ kù wɑɑ jirimɑ woodɑ. À bi ɑ dɑsi ŋɛ bɑnɡo ku cei ku bɑ ɑ tɔɔ fufu si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ yɔkɔ ɑ̀ kɑ̃miɑ ŋɛ. 14 Ammɑ ɑmu n kù n wɑ n tɔɔ fufu bii kù jɛ nɑ ikui Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi si jĩi ku ɡɑɑu. Nɑ ikuɛu mii ndii ɑndunyɑ fei í yɛɛm nii bɛi mii iyi kù wɛɛ mɑ́, nɔ bɛɛbɛ mɔi ǹ wɑ n yɔɔ bɑɑ do kuwɛɛi ɑmu tɑkɑm fei. 15 À ce bɑnɡo, ɑ kù ce bɑnɡo kù jɛ ide kɑ̃mɑ. Mii iyi í nɛ ɑmboe í re, nŋui í jɛ ɑ tɑkɑ inɛ titɔ̃. 16 Lɑɑkɑi ku sũ do didɔ̃ ku wɛɛɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too woodɑu ihɛ̃ hee do inɛi Izirɛli ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

17 Hɑi nnyi inɛ kɑ̃mɑ ku mɑɑ̀ wɑhɑlɑm mɑ́ domi nɑ irii Jesui ǹ bɑ dɑlɑi juju ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ɑrɑm nɔu ihɛ̃.

18 Iŋɛ inɛm ŋɑ, didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ku wɛɛ do iŋɛ fei. Ami.

* 1:18 Sefɑɑ nŋui ɑ̀ yɑ kpe Piɛɛ mɑ́.

* 4:1 kù tiɑ ɑru Aru do woo ce icɛ fei ide ɑkɑ̃u mbɛ si feei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ ɑkɑbuu titɔ̃i idei Ilɑɑɔ̃.

* 5:12 ǹ bi ɑ nyɑ ŋɑ ikɑ̃ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, bii ɑ̀ bi mɔm ɑ bɑ̃ntɑ̃m ɑrɑ nŋɑ ɡbɑkɑ̃.

* 6:2 ɑso nŋui í jɛ wɑhɑlɑ ŋɑ.

† 6:5 Yɑɑsei isɛɛdeu ihɛ̃i í jɛ, domi inɛ feii ɑ nɑ ku fɔ bɛi nŋu í ce icɛ.

‡ 6:11 hɑi bɛi do ɑwɔi ɑmu tɑkɑm nii ǹ kɔ nŋɛ wɑ Si dɔɔnɛɛ nŋɑ bii ɑ̀ wɑɑ ce lɛɛti ɑ̀ yɑ mɑɑ fɔi nɔ inɛ ɡɔ ku mɑɑ kɔɔ. Ammɑ Pɔlu í kɔ idei ɑnkɑ̃ɑnyi ŋɑu ihɛ̃ do ɑwɔɛ.

Efɛɛzu

1

2

3

4

5

6

Tiɑ iyi Pɔlu í ceɑ inɛi Efɛɛzu ŋɑ

1

Í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amui Pɔlu ɑmu iyi ǹ jɛ woo bɛi Jesu Kirisi do idɔɔbii Ilɑɑɔ̃.

Iŋɛ inɛi Efɛɛzu ŋɑ, iŋɛ woo dɑsi Jesu Kirisi nɑɑnɛ ŋɑ, ǹ wɑ n ce ŋɛ fɔɔ, iŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu. 2 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ɑ mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Didɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce nwɑ si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Kirisi

3 I jɔ̀ kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Bɑɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. Nɑ sɑɑbui ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Kirisi, í wee nwɑ do didɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃ iyi Hundeɛ wɑ mu nwɑ wɑ hɑi lele. 4 Ilɑɑɔ̃ í cicɑ wɑ tɑ̃ hɑi wɑɑti iyi kù tɑkɑ ɑndunyɑ kɑ jɛ titɛɛ si kpɑ̃ɑi Kirisi, nɔ kɑ jɛ inɛ kumɑ́ ŋɑ kɑ mɑɑ̀ nɛ tɑɑle kɑ̃mɑ bi tɛɛ. 5 Si kubiɛ í lɑsɑbu wo hɑi ku kpɛ ku ce wɑ ɑmɑɛ ŋɑ si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Jesu Kirisi, si bɛi í bi si jiidɑ ku jɛɛ 6 ku bɑ kɑ sɑɑbu didɔ̃ nlɑ nlɑɛ iyi í ce nwɑ si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do ɑmɑɛ, inɛ iyi siɛi kubiɛ fei í wɑ.

7 Do sɑɑbui njɛi Jesui Ilɑɑɔ̃ í yɑ wɑ nɔ í kpɑ idei dulum du wɑ si didɔ̃ nlɑɛ iyi í nyisi wɑ. 8 Didɔ̃ iyi í ce nwɑ í cɑɑ si bɛi i mu nwɑ bisi nlɑ nlɑ do lɑɑkɑi jiidɑ. 9 Nɔ í jɔ̀ ɑ mɑ̀ ɑsii iyi nŋu tɑkɑɛ í dɑsi idɔ ku ce hɑi tɑko nɑ jiidɑ ku jɛɛ. 10 Lɑsɑbui Ilɑɑɔ̃u iyi ɑ́ ce si ɑjɔ iyi ɑwɑɑtiɛ í to nŋui í jɛ ku tɔtɔɔ mii iyi í tɑkɑ fei, hɑi mii iyi í wɑ lele do iyi í wɑ ilɛ fei, nɔ Kirisi ku jɛ iriɛ.

11 Ntɔ ntɔ, mii fei wɑ cei si bɛi Ilɑɑɔ̃ í bi. Nɑ nŋu, ɑ̀ jɛ woo jɛ tubu bi tɛɛ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Kirisi, si nɑ iyi í jɔ̀ í cicɑ wɑ wo si bɛi nŋu tɑkɑɛ í dɑsi idɔ hɑi tɑko. 12 Nɑ nŋu, i jɔ̀ kɑ sɑɑbu kulɑi Ilɑɑɔ̃, ɑwɑ Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑi Kirisi wo.

13 Nɔ iŋɛ dimi mmu ŋɑ mɔ, ɑjɔ iyi ì ɡbɔ ide ntɔu iyi í jɛ lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi wɑ nɑɑ nŋɛ fɑɑbɑ wɑ, wɑɑti bɛɛbɛi iŋɛ mɔ í dɑsi Kirisi nɑɑnɛ ŋɑ. Nɔ Ilɑɑɔ̃ í dɑsi nyindɑi nŋu tɑkɑɛ si ŋɛ. Nyindɑu nŋui í jɛ Hunde iyi í dɑ nŋɛ si si bɛi í ce kuwɑ̃ɛ wo. 14 Hundeɛu nŋui í yɛ bɛi kɑɑziɡii tubu nwɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ò inɛɛ ŋɑ wo. Nɔ wɑ sɔ̃ wɑ kɑm kɑm iyi ɑɑ kɑ jɛ tubuu si wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɑ inɛɛ ŋɑ mɑm mɑm. Nɑ nŋu, kɑ sɑɑbu kulɑɛ.

Kutɔɔi Pɔlu

15 Nɑ sɑɑbui ide ŋɑu bɛ feii í jɔ̀ hɑi wɑɑti iyi ǹ ɡbɔ bɑɑui nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ si Lɑfɛ̃ɛ Jesu do bɛi ì bi woo dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɑ fei, 16 n ci yɑ n ɡbɛɛjiò Ilɑɑɔ̃ ku sɑɑbu nɑ iri nŋɛ. Ǹ wɑ n ye ɡiɡi nŋɛ si kutɔɔm. 17 Ǹ wɑ n tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ilu ɑmboe, Bɑɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi, ku ce ŋɛ ilu lɑɑkɑi jiidɑ nɔ ku nyisi ŋɛ bɛi nŋu tɑkɑɛ í yɛ ku bɑ i mɑ̀ɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ. 18 Ǹ wɑ n tɔɔɛ mɑ́ ku jɔ̀ inyɑ kumɑ́ ku lɔ si idɔ nŋɛ ku bɑ i mɑ̀ yɑɑsei kpɑ̃ɑ ku cɔ si bii í kpe ŋɛ, do si bɛi tubu iyi í jilɛɑ woo dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɑ í lɑ í to, 19 do bɛi ɡbuɡbɑ̃ nlɑɛ wɑ ce icɛ si ɑwɑ iyi ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ. Gbuɡbɑ̃u, í jɛ ɑkɑ̃ do ɡbuɡbɑ̃ nlɑ 20 iyi í ce í jĩò Kirisi hɑi si bɑlɛ, nɔ í bubɑɛ si ɑwɔ njɛɛ lele. 21 Bɛi Kirisi í wɑ í reò ilu irii lele fei do ilu yiiko ŋɑ do ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ do lɑfɛ̃ɛ ŋɑ fei. Nɔ iriɛ í re iri fei si wɑɑtiu ihɛ̃ do si wɑɑti iyi wɑ nɑɑ. 22 Nɔ Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ í jɛ irii mii fei, nɔ í cicɑɛ ku jɛ ilɑɑlu nlɑi iɡbɛɛ. 23 Iɡbɛui í jɛ ɑrɑi Kirisi. Si iɡbɛui Kirisi tɑkɑɛ í wɑ nɔ í kɔ̃ dee dee, nŋu iyi í wɑ bii fei si mii bɑɑ yoomɑ fei.

2

Hɑi si iku ɑ̀ bɔ si kuwɛɛ

1 Tɑko wo ì yɛ ŋɑi bɛi iku ŋɑ nɑ irii kurɑrɑ nŋɛ do dulum du ŋɛ. 2 Kucei tɑko nŋɛ í jɔ ti inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, nɔ ì yɑ mɑɑ jirimɑ Seetɑm, ilɑɑlui ilu ɡbuɡbɑ̃i lele ŋɑ. Ilɑɑluu nŋui í jɛ hunde iyi wɑ ce icɛ hee nsɛi si idɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ jirimɑ idei Ilɑɑɔ̃. 3 Ntɔi, ɑwɑ fei ɑ̀ tɑko ɑ̀ yɛi wo bɛi ɑŋɑ mɔ. Binɛ nwɑi wɑ nɛò wɑ, nɔ ɑ̀ wɑɑ ce mii iyi ɑwɑ tɑkɑ nwɑ ɑ̀ bi do iyi ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu. À yɛi wo bɛi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ yɛ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃.

4 Ammɑ ɑrɑɑrei Ilɑɑɔ̃ í lɑ nɑ kubi nlɑɛ iyi í bi wɑ. 5 Hɑi wɑɑti iyi kurɑrɑ nwɑ í ce wɑ bɛi iku ŋɑ, Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ kuwɛɛ do Kirisi ɑjɔ. Nɑ didɔ̃ɛi ì bɑò fɑɑbɑ ŋɑ. 6 Si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Kirisi, Ilɑɑɔ̃ í jĩ wɑ hɑi si bɑlɛ kɑ jɛ bommɑ lele do Jesu Kirisi ɑjɔ. 7 Í ce bɛɛbɛi ku bɑ ku nyisi didɔ̃ nlɑ hɑi nɛ kɔɔɛ si jiidɑ ku jɛɛ iyi í ce nwɑ do sɑɑbui Jesu Kirisi hee do ɑjɔ fei. 8 Nɑ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃i ì bɑ fɑɑbɑ ŋɑ do sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsi. Kù jɛ nɑ himmɑ nŋɛ, ɑmuɑi Ilɑɑɔ̃i. 9 Kù jɛ ribɑi icɛ nŋɛ. Nɑ nŋu, inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku tɔɔ fufu. 10 Awɑ icɛi ɑwɔi Ilɑɑɔ̃i ɑ̀ jɛ. Í tɑkɑ wɑi si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Jesu Kirisi kɑ ceò icɛ jiidɑ iyi í ce sɔɔluɛ hɑi ku kpɛ.

Dimi fei í jɛ ɑkɑ̃ si Kirisi

11 Iŋɛ dimi mmu ŋɑ, i ye ɡiɡi ŋɑ iyi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ce bɑnɡo ŋɑu ɑ̀ yɑ mɑɑ kpe ŋɛ hɑi ce bɑnɡo ŋɑ wo. 12 Wɑɑti bɛɛbɛ ì jĩò Kirisi ŋɑ wo nɔ ì jɛ isɛ mmu bi inɛi Izirɛli ŋɑ. I kù nɛ bɑɑ nŋɛ si ɑkɑbuu iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ò inɛɛ ŋɑ. Ì wɑ si ɑndunyɑ ihɛ̃ i kù wɑɑ cɔò kpɑ̃ɑi nkɑ̃mɑ ŋɑ, nɔ i kù wɛɛɑ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 13 Ammɑ nsɛi iyi ì nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Jesu Kirisi ŋɑ, iŋɛ iyi ì tɑko ì wɑ ijĩ ŋɑ, wee nsɛi ì ce ɑmɛɛ do Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do sɑɑbui njɛi Kirisi. 14 Kirisi tɑkɑɛi í jɛ nwɑ lɑɑkɑi ku sũ, nŋu iyi í ce Zuifu ŋɑ do dimi mmu ŋɑ ɑkɑ̃. Nŋui í kpɑ mbɛɛtɛ iyi í yɛ bɛi idĩ iyi wɑ fɛɛfɛ wɑ wo. 15 Do ikui ɑrɑɛi í kpɑò irii woodɑi Zuifu ŋɑ do iwɔ̀ɛ ŋɑ ku bɑ ku yɔkɔ ku ce dimi minji ŋɑu dimi titɔ̃ ɑkɑ̃ leɡe leɡe si nŋu tɑkɑɛ. Si bɛɛbɛi, í dɑsi lɑɑkɑi ku sũ si ɑnini nŋɑ. 16 Do sɑɑbui ikuɛ si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuui í kpɑò mbɛɛtɛ iyi ɑ wɑɑ muò njɛ wo, nɔ í tɔtɔɔ dimi minji ŋɑu ɑkɑ̃ í jɔ̀ ɑ̀ dɔ̃ do Ilɑɑɔ̃. Aŋɑ fei ɑ̀ bɑɑ ɑ̀ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃ ɑjɔ. 17 Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í kɔ̃, si bɛi í ni Kirisi í nɑɑ ku sisi lɑɑbɑɑui lɑɑkɑi ku sũ bi tu ŋɛ, iŋɛ iyi ì tɑko ì jĩò Ilɑɑɔ̃, do bi Zuifu ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ ceòɛ ɑmɛɛ. 18 Nɔ ntɔi, do sɑɑbui Kirisi ɑwɑ fei, Zuifu ŋɑ do dimi mmu ŋɑ, ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ bɔ wɑjui Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do sobii Hunde ɑkɑ̃u.

19 Si bɛɛbɛ, i kù jɛ dimi mmu ŋɑ mɑ, wɑlɑkɔ isɛ mmu, ɑmmɑ nsɛi ì jɛ inɛi ilu ɑkɑ̃ ŋɑ do woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fei, nɔ ì jɛ inɛi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 20 Iŋɛ mɔ ì yɛi bɛi idĩ iyi ɑ̀ mɑ si ɑntɑi icui ile iyi woo bɛ ŋɑu do wɑlii ŋɑu ɑ̀ jilɛ. Jesu Kirisi tɑkɑɛi í jɛ kutɑ sintei icui ileu. 21 Nŋui ɑ́ jɔ̀ ileu ku lɑ nɔ ku nɛ ɡbuɡbɑ̃ nɔ ku jɛ bi ku tɔɔi Lɑfɛ̃ɛ iyi í mɑ́ jiidɑ. 22 Nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ do Kirisi, iŋɛ mɔ ì yɛi bɛi ileu, nɔ iŋɛò ŋɑ ì jɛò bi ku wɑi Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

3

Icɛi Pɔlu nɑ dimi mmu ŋɑ

1 Nɑ sɑɑbui iyi ihɛ̃i ɑmu Pɔlu ǹ wɑ n ce kutɔɔ, ɑmu iyi ǹ wɑ piisɔ̃ɔ si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ wɑ n ce icɛi Kirisi nɑ irii iŋɛ dimi mmu ŋɑ. 2 Ǹ mɑ̀ kɑm kɑm iyi ì ɡbɔ tɑ̃ ŋɑ bɛi Ilɑɑɔ̃ í ceem didɔ̃ ku bɑ n nɑɑ n sisi nŋɛ yɑɑsei didɔ̃u, 3 do si bɛi nŋu tɑkɑɛ í jɔ̀ ǹ mɑ̀ ɑsiiɛ. Wee ǹ kɔ ideu keeke tɑ̃. 4 Bii ì cio ideu ŋɑ, ɑɑ yɔɔ ŋɑ iyi ǹ mɑ̀ ɑsiii idei Kirisi do ntɔ. 5 A kù sɔ̃ inɛi tɑko ŋɑ ɑsiii ideu, ɑmmɑ nsɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ Hundeɛ í nyisi woo bɛɛ do wɑlii kumɑ́ɛ ŋɑ. 6 Asiiu wee. Do sɑɑbui lɑɑbɑɑu jiidɑi dimi mmu ŋɑ do Zuifu ŋɑu ɑ̀ jɛò woo jɛ tubu ɑjɔ. Aŋɑò ŋɑ ɑ̀ bɑɑ ɑ̀ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃, nɔ ɑŋɑ mɔ ɑ̀ nɛ bɑɑ nŋɑ si ide iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ nŋu ku ce si Jesu Kirisiu.

7 Do sɑɑbui didɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceem si ɡbuɡbɑ̃ɛ ŋɔi í jɔ̀ ǹ jɛ woo ce icɛi lɑɑbɑɑu jiidɑu. 8 Amu iyi ǹ jɛ keekei woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fei, ɑmui Ilɑɑɔ̃ í ceɑ didɔ̃ n sisiɑ dimi mmu ŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑ nɔ n sɔ̃ ŋɑ bɛi didɔ̃i Kirisi í lɑ í to nɔ í re kumɑ̀ nwɑ. 9 Nɔ n sisiɑ inɛ fei bɛi yɑɑsei ɑsiii Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce ku ceò. Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í tɑkɑ mii fei í sinɡɑ ɑsiiu ihɛ̃ hɑi ku kpɛ, 10 ku bɑ inɛ nɡboi lele ŋɑ do ilu yiikoi lele ŋɑ ɑ mɑ̀ yɑɑsei bisiɛ do sɑɑbui iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ si wɑɑtiu ihɛ̃. 11 Bɛɛbɛi í ce í jilɛò ide iyi wɑ ce, í bɛi í tɑkɑò ɑndunyɑ, nɔ í kpɑ iriɛ si Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ. 12 Nɑɑnɛ iyi ɑ̀ dɑsiɛui í jɔ̀ ɑ̀ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do nŋu. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ nɛ ɑrɑ nwɑ kɑ bɔ wɑjui Ilɑɑɔ̃ do lɑɑkɑi ɑkɑ̃. 13 Nɑ nŋu, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ i mɑɑ̀ mɔnɡɔ temuɑ ŋɑ nɑ ijuukpɑ̃ iyi ǹ wɑ n yɛ nɑ iri nŋɛ, domi ijuukpɑ̃u, nŋui ɑ́ jɔ̀ i nɛ bɛɛrɛ ŋɑ ntɔ ntɔ.

Kubii Kirisi

14 Nɔ nɑ sɑɑbui ideui ǹ wɑ n ɡulɛ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ. 15 Nŋui í jɛ Bɑɑi nyɑɑnze bɑɑ yoomɑ fei iyi i wɑ lele do iyi í wɑ ilɛ fei. 16 Ǹ wɑ n tɔɔɛ ku jɔ̀ Hundeɛ ku mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ jiidɑ jiidɑ si idɔ nŋɛ si bɛi ɑmboeɛ í lɑ í to, 17 nɔ Kirisi ku ce bi ku wɑɛ si idɔ nŋɛ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ. Nɔ ǹ wɑ n tɔɔ mɑ́ ku jɔ̀ i nɛ ɡbuɡbɑ̃ i mɑɑ leekĩ dim dim si kubi ŋɑ, 18 ku bɑ iŋɛ do woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei i yɔkɔ i mɑ̀ zɑkɑ bɛi kubii Kirisi í cĩ í to do kusɔɛ do kujĩisɑɛ do kuɡbokɑɛ. 19 Bɑɑ do iyi kubiu í re kumɑ̀i ɑmɑnɛ fei, ǹ bi i mɑ̀ yɑɑseɛ ŋɑ ku bɑ ì kɔ̃ mɑm mɑm bɛi Ilɑɑɔ̃ í kɔ̃.

20 Ilɑɑɔ̃ í nɛ yiiko ku ce mii iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ fei do iyi ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu fei, nɔ ɑ́ yɔkɔ ku ce bɑɑ mii iyi í re bɛɛbɛ mɔm hee ku cɑɑ. 21 Í sĩɑ inɛi iɡbɛɛ ŋɑ ɑ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ bɛɛrɛɛ wɑɑti kɑ̃mɑ fei hee do ɑjɔ fei do sɑɑbui Jesu Kirisi. Ami.

4

Anu ɑkɑ̃ iyi ɑ̀ nɛ, ɑwɑ iyi ɑ̀ jɛ ɑrɑi Kirisi

1 Nɑ nŋu, ɑmu iyi ǹ wɑ piisɔ̃ɔ si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ wɑ n ce icɛi Lɑfɛ̃ɛ, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ i mɑɑ nɛ dee dee si bɛi í jɔ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe ɑ̀ yɑ nɛ. 2 I yɑ mɑɑ nɛ do ɑrɑ ku kɑye ŋɑ, do dɑɑ didɔ̃ do temuɑ, nɔ i yɑ mɑɑ mu njɛ ŋɑ do kubi. 3 I ce kookɑɑi i yɑ mu ɑnu ɑkɑ̃ iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nŋɛ nɑ sɑɑbui lɑɑkɑi ku sũ iyi í tɔtɔɔ ŋɛ. 4 Arɑ ɑkɑ̃i í wɛɛ, Hunde ɑkɑ̃ mɔi í wɛɛ, nɔ kpɑ̃ɑ ku cɔ ɑkɑ̃ mɔi í wɛɛ si bii Ilɑɑɔ̃ í kpe ŋɛ. 5 Lɑfɛ̃ɛ ɑkɑ̃i í wɛɛ, nɑɑnɛ ku dɑsi ɑkɑ̃ mɔi í wɛɛ, nɔ inyi ku dɑsi ɑkɑ̃i í wɛɛ. 6 Ilɑɑɔ̃ ɑkɑ̃i í wɛɛ iyi í jɛ bɑɑi inɛ fei. Nŋui í jɛ ilɑɑlui mii fei, nŋui í wɑ bi inɛ fei, nɔ í wɑ si inɛ fei. 7 Ammɑ do nŋu fei ɑwɑ fei ɑ̀ bɑ ɑmuɑ nwɑ si bɛi Kirisi í mu nwɑ. 8 Nɑ nŋu, kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

Wɑɑti iyi í ɡũ lele

Í jɛ mbɛɛɛ ŋɑ iɡũ í mu ŋɑ ɑru,

Nɔ í ceɑ inɛ ŋɑ ɑmuɑ ŋɑ.

9 To, bii ɑ̀ ni í ɡũ lele, iyi bɛ wɑ nyisi iyi í tɑko í kitɑ í bɔ hee lɛlɛi ilɛi. 10 Inɛ iyi í kitɑ í bɔ hee lɛlɛi ilɛu nɔ í nyi í ɡũ leleu mɑ́ inɛ ɑkɑ̃ui, ku bɑ ku jɔ̀ mii fei ku kɔ̃ dee dee. 11 Amuɑ ŋɑ iyi í ceɑ inɛ ŋɑ wee, í cicɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ jɛ woo bɛ ŋɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ wɑlii ŋɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ woo sisi lɑɑbɑɑu jiidɑ ŋɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ woo deɡbe inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ woo kɔ inɛ ŋɑ si cio. 12 Bɛɛbɛi í ce ku bɑ ku ceò sɔɔlui woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ si icɛɛ, ku bɑ ku kɔ̃ɔsi ɡbuɡbɑ̃i ɑrɑi Kirisi. 13 Nɔ bɛɛbɛ mɔi ɑwɑ fei ɑɑ kɑ ce ɑnu ɑkɑ̃ si nɑɑnɛ ku dɑsiu nɔ kɑ mɑ̀ Amɑi Ilɑɑɔ̃, nɔ kɑ jɛ inɛ nɡbo kɑ tóo ɑlɑ́i Kirisi. 14 Do yɑɑse bɛɛbɛi ɑ kɑɑ kɑ jɛ bɛi ɑmu ŋɑ mɑ́, hee cio ikɑ̃ ikɑ̃ ku mɑɑ tɑle wɑ ihɛ̃ wɑlɑkɔ ihɔ̃ bɛi fufu í yɑ mɑɑ tɑle ɑkɔi inyi bii fei. Nɔ inɛ ŋɑ ɑ kɑɑ dĩ iju nwɑ mɑ́ hee mɑ́ jɛ ɑ wɑ inyii itĩ nwɑ do bisi lɑɑlɔ nŋɑ. 15 Ammɑ bii ɑ̀ wɑɑ sisi ntɔu do kubi ɑɑ kɑ lɑ si mii fei kɑ tóo ɑlɑ́i Kirisi iyi í jɛ iriu. 16 Siɛi ɑwɑ fei ɑ̀ wɑɑ kɑ̃ bɛi ikɔ̃i ɑrɑ, nɔ ɑrɑu fei í mɑ́siɛ do ikɔ̃ ikɔ̃ɛ. Nsɛi, bii ikɔ̃ fei wɑ ce icɛ si bɛi í jɔ, ɑrɑu fei ɑ́ lɑi ku mɑɑ kɔ̃ɔsi nɑ sɑɑbui kubi.

Kuwɛɛ titɔ̃ si Kirisi

17 Ide iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ do irii Lɑfɛ̃ɛ wee. I mɑɑ̀ jɔ̀ i yɑ mɑɑ nɛ mɑ́ bɛi hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too lɑsɑbu nfe nfe nŋɑ. 18 A kù nɛ lɑɑkɑi jiidɑ. À le idɔ nŋɑ nɔ ɑ kù mɑ̀ nkɑ̃mɑ. Nŋui í jɔ̀ ɑ kù nɛ ikpɛ̃ si kuwɛɛ iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nwɑ. 19 A kù nɛ ɑnyɔ ɡɔ mɑ́, ɑ̀ nɑ ɑrɑ nŋɑ mɑm mɑm si dulum ɑ ceò dɑɑ lɑɑlɔ dimi ikɑ̃ ikɑ̃ fei do binɛ.

20 Ammɑ iŋɛ, kù jɛ bɛɛbɛi ì mɑ̀ò Kirisi ŋɑ. 21 Ǹ nɔ ǹ mɑ̀ kɑm kɑm iyi ì ɡbɔ ideɛ ŋɑ, nɔ ɑ̀ kɔ ŋɛ si ntɔ iyi í wɑ si Jesu. 22 Nɑ nŋu, í jɔ̀ dɑɑ nwo nŋɛ ŋɑ iyi wɑ nɛ̀ò kuwɛɛ nŋɛ wo, domi binɛi dɑɑ nwo nŋɛ ŋɑui wɑ dĩ iju nŋɛ nɔ wɑ bɔò ŋɛ nfe ku ce. 23 I jɔ̀ i nɛ idɔ titɔ̃ do lɑsɑbu titɔ̃ mɑm mɑm ŋɑ, 24 nɔ i jɔ̀ i nɛ dɑɑ titɔ̃ ŋɑ iyi í jɔ ti Ilɑɑɔ̃. Dɑɑ titɔ̃u, ɑɑ yɔɔi si dee dee ku jɛ nŋɛ do kuwɛɛ hɑi nɛ dulum. Iyi bɛ hɑi bi ntɔi wɑ nɑɑ.

25 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ yɑ sɔ ibo mɑ́ ŋɑ. I jɔ̀ inɛ fei ku sɔ̃ kpɑɑsiɛ ntɔ, domi ɑ̀ jɛ ikɔ̃ ikɑ̃ ikɑ̃i ɑrɑ ɑkɑ̃. 26 Bɑɑ bii idɔ nŋɛ í kɔ̃, i mɑɑ̀ yɑ ce dulum ŋɑ. I mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ idɔɔkɔ̃u ku wɛɛ nŋɛ hee inunu koo lɔò. 27 I mɑɑ̀ jɔ̀ Seetɑm ku bɑ bi ku dɑsi isɛ si ŋɛ. 28 Inɛ iyi í yɑ ce ile wo, ku mɑɑ̀ ce ile mɑ́, ɑmmɑ ku yɑ ce icɛ do ɑwɔɛ. Bɛɛbɛi ɑ́ bɑ mii jiidɑ ŋɑ iyi ɑ́ sobiò ilu ɑre ŋɑ. 29 Nɔ i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ ide lɑɑlɔ kɑ̃mɑ ku fitɑ hɑi si ɡɛlɛ nŋɛ. Ammɑ i yɑ fɔ ide jiidɑ iyi ɑ́ muɑ inɛ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃ si nɑɑnɛ ku dɑsi nɔ ku sobi ŋɑ si bukɑɑtɑ nŋɑ nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔɔ ku jɛ nŋɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni jiidɑ. 30 I mɑɑ̀ fɔ inɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, domi Hundeu bɛi í jɛ sɛɛdɑi Ilɑɑɔ̃ si ŋɛ hee koo toò ɑjɔ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɑ́ inɛɛ ŋɑ mɑm mɑm. 31 I nyɔ dɑɑ kuro nŋɛ fei do idɔɔkɔ̃ yɑɑmɔ do idɔɔkɔ̃. Nɔ i mɑɑ̀ yɑ ɡbɑɡbɑ si njɛ wɑlɑkɔ i mɑɑ̀ sɔ irii njɛ ŋɑ. I jɔ̀ inɔ sɑ̃mi bɑɑ yoomɑ fei. 32 I ceɑ njɛ didɔ̃ ŋɑ, nɔ i yɑ nɛ ɑrɑɑrei njɛ ŋɑ, nɔ i yɑ kpɑɑ njɛ idei kurɑrɑ ŋɑ bɛi Ilɑɑɔ̃ i kpɑ idei kurɑrɑi iŋɛ mɔ nɑ irii Kirisi.

5

Kuwɛɛ si inyɑ kumɑ́

1 Nɑ nŋu, si nɑ iyi í jɔ̀ ì jɛ ɑmu ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi ŋɑ, i ce bɛi nŋu tɑkɑɛ. 2 I jɔ̀ kookoosui kuwɛɛ nŋɛ kú nyisi kubi bɛi Kirisi í bi wɑ, nɔ í nɑ kuwɛɛɛ nɑ iri nwɑ. Kuwɛɛɛ iyi í nɑu nŋui í jɛ kuwee jiidɑ iyi inunuɛ í dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si.

3 Iŋɛ ti Ilɑɑɔ̃i í jɛ ŋɑ. Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ yɑ ce bɑɑ nɡɔɡɔ iyi ɑ́ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ sɔ iri nŋɛ ɑ ni ì tɔtɔɔ sɛ̃ɛ hɑi nɛ yɑɑse ŋɑ wɑlɑkɔ ɑ ni ì ce dɑɑ lɑɑlɔ ŋɑ wɑlɑkɔ binɛ. 4 Nɔ i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ idei ɑnyɔ wɑlɑkɔ ide hɑi nɛ yɑɑse wɑlɑkɔ ide nfe nfe ku fitɑ hɑi si ɡɛlɛ nŋɛ, domi ide dimi bɛɛbɛ kù jɔò ŋɛ, ɑmmɑ i jɔ̀ ide nŋɛ ku yɑ jɛ Ilɑɑɔ̃ ku sɑɑbu. 5 I jɔ̀ i mɑ̀ ŋɑ kɑm kɑm iyi woo tɔtɔɔ sɛ̃ɛ hɑi nɛ yɑɑse do ilu dɑɑ sɑ̃mi ŋɑ, kɑ̃mɑ nŋɑ kù nɛ ikpɛ̃ si bommɑi Ilɑɑɔ̃ do ti Kirisi. Bɛɛbɛ mɔi hee do ilu binɛ ŋɑ fei, kɑ̃mɑ nŋɑ kù nɛ ikpɛ̃ si bommɑi Ilɑɑɔ̃ do ti Kirisi domi binɛ í yɛi bɛi iwɛ̃ ku tɔɔ.

6 I mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku dĩ iju nŋɛ do ide nfe, domi nɑ nŋu bɛi í jɔ̀ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ wɑ nɑɑ si irii inɛ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ jirimɑɛ. 7 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ ide ɡɔ ku tɔtɔɔ ŋɛ do ɑmɑnɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ. 8 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, si ilu kukui ì wɑ ŋɑ wo, ɑmmɑ nsɛi, ì wɑ si inyɑ kumɑ́ ŋɑ nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ do Lɑfɛ̃ɛ. Nɑ nŋu, i jɔ̀ isɛɛnɛ nŋɛ ku jɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ nɛ si inyɑ kumɑ́, 9 domi bii ɑ̀ wɑɑ nɛ si inyɑ kumɑ́ kuce iyi ɑɑ kɑ ce nŋui í jɛ dɑɑ didɔ̃ bɑɑ yoomɑ fei do dee dee ku jɛ do ntɔ ku fɔ. 10 I ce kookɑɑi i mɑ̀ mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ Lɑfɛ̃ɛ si. 11 I mɑɑ̀ dɑsi ɑrɑ nŋɛ si kookoosu lɑɑlɔ iyi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ce si ilu kuku. Ammɑ kookoosu dimi bɛɛbɛ i yɑ fɔɔ ŋɑ. 12 Anyɔ nlɑ nlɑ mɔm nii bii ɑ̀ fɔ mii iyi inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ ce si ɑsii. 13 Ammɑ kookoosuu bɛ bii ɑ̀ fɔɔ ɑ́ fitɑ si inyɑ kumɑ́. 14 Nɔ mii iyi í fitɑ ɡbuɡbɑ̃ fei í yɑ mɑ́i. Nɑ ŋɔi í ce kukɔi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ í ni,

Awɔ iyi ì wɑɑ sĩ njoo, jĩ.

Dede hɑi si inɔi iku ŋɑ,

Nɔ Kirisi ku mɑ́ɛ inyɑ.

15 Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑii isɛɛnɛ nŋɛ. I mɑɑ̀ jɔ̀ i mɑɑ nɛ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ ci yɑ lɑsɑbu, ɑmmɑ i mɑɑ nɛ do lɑɑkɑi ŋɑ. 16 Wɑɑti iyi ì nɛ ŋɑ, i ceò icɛ, domi wɑɑtiu ihɛ̃ bɛi wɑɑti lɑɑlɔi. 17 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ yɛ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ ci yɑ lɑsɑbu, ɑmmɑ i hɑnyɑ ŋɑ ku bɑ i mɑ̀ mii iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í bi i ce ŋɑ.

18 I mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ ɑtɛ̃ ku kpɑ ŋɛ, domi si bɛi dɑɑ bɛrɛtɛkɛ fei í wɑ. Ammɑ i jɔ̀ i kɔ̃ò Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 19 I jɔ̀ sɑɑbu do iri ku kɔ̃ ku yɑ wɑ si fɑɑji nŋɛ, i yɑ kɔ̃ iri do irii Ilɑɑɔ̃, i cũu do idɔ nŋɛ fei. 20 I yɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei ŋɑ si mii fei do irii Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi.

Abo do mɔkɔ

21 Iŋɛ iyi ì mɑ̀ bɛɛrɛi Kirisi, i yɑ sũɑ njɛ iri ilɛ ŋɑ. 22 Iŋɛ inɑɑbo ŋɑ i sũɑ mɔkɔ nŋɛ ŋɑ iri ilɛ bɛi ɑɑ ceɑ Lɑfɛ̃ɛ ŋɑ, 23 domi mɔkɔi í jɛ inɛ nɡboi ɑboɛ, bɛi Kirisi mɔ í jɛ inɛ nɡboi iɡbɛɛ. Iɡbɛui í jɛ ɑrɑi Kirisi, nɔ Kirisi mɔi í jɛ woo fɑɑbɑɛ. 24 Nɔ si bɛi iɡbɛu í yɑ sũɑ Kirisi iri ilɛ, bɛɛbɛ mɔi inɑɑbo ŋɑ ɑ̀ nɛ ɑ sũɑ mɔkɔ nŋɑ ŋɑ iri ilɛ si mii fei.

25 Nɔ iŋɛ mɔkɔ ŋɑu i bi ɑbo nŋɛ ŋɑ bɛi Kirisi í bi inɛi iɡbɛɛ ŋɑ, nɔ í nɑ kuwɛɛɛ nɑ iri nŋɑ. 26 Í nyɑ ŋɑ ikɑ̃ nɔ í wɛ ŋɑ í jɔ̀ ɑ̀ mɑ́ nɑ sɑɑbui ideɛ. 27 Í bi iɡbɛu ku nɑɑ si wɑjuɛ do kusĩɑɛ fei, ku mɑɑ̀ ti ku nɛ riisi ɡɔ, nɔ bɑtɑi ɑrɑɛ ku mɑɑ̀ yuɡuu, nɔ ku mɑɑ̀ nɛ mii mmu dimi bɛɛbɛ ɡɔ ŋɑ mɑ́, ɑmmɑ í bi ku jɛ dee deei, ku mɑɑ̀ nɛ tɑɑle kɑ̃mɑ. 28 Bɛɛbɛi í jɔ mɔkɔ ŋɑ ɑ́ bi ɑbo nŋɑ ŋɑ bɛi ɑ̀ bi ɑrɑ nŋɑ. Inɛ iyi í bi ɑboɛ í bi ɑrɑɛi. 29 Inɛ ɡɔ kù nɔ kù wɛɛ iyi í cé ɑrɑɛ, ɑmmɑ í yɑ mɑɑ wòoi nɔ ku mɑɑ ɡbɔɑ bɛi Kirisi wɑ ce nɑ iɡbɛɛ. 30 Iɡbɛɛu nŋui í jɛ ɑrɑɛ nɔ ɑwɑ fei ɑ̀ yɛi bɛi ikɔ̃ ikɔ̃i ɑrɑɛu. 31 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, nɑ nŋu, mɔkɔ ɑ́ jɔ̀ iyeò bɑɑɛi, nɔ ku wɛɛ do ɑboɛ ku bɑ ɑŋɑ minji fei ɑ bɑɑ ɑ jɛ ɑrɑ ɑkɑ̃. 32 Asiiu ihɛ̃ ide nlɑ nlɑi, ɑmmɑ idei Kirisi do iɡbɛɛi ǹ wɑ n fɑ̃ɑ. 33 Nɑ nŋu, mɔkɔ fei ku bi ɑboɛ bɛi í bi ɑrɑɛ, nɔ ɑbo fei ku jirimɑ mɔkɔɛ.

6

Amu ŋɑ do bɑɑ nŋɑ ŋɑ

1 Iŋɛ ɑmu ŋɑ, i jirimɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu ŋɛ si bɛi Ilɑɑɔ̃ í bi, domi bɛɛbɛi í sĩɑ. 2 Woodɑ sinte iyi Ilɑɑɔ̃ í ceò kuwɑ̃ wee. I jirimɑ iyeò bɑɑ nŋɛ ŋɑ 3 ku bɑ i nɛ inɔ didɔ̃ ŋɑ nɔ hunde nŋɛ ku sɔ si ɑndunyɑ.

4 Iŋɛ bɑɑ ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ kɔ̃ idɔi ɑmɑ nŋɛ ŋɑ, ɑmmɑ i bi ŋɑ, i dɑsi ŋɑ iju ŋɑ i kɔ ŋɑ si idei Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ŋɑ.

Aru do lɑfɛ̃ɛɛ

5 Iŋɛ ɑru ŋɑ, i jirimɑ lɑfɛ̃ɛ nŋɛ ŋɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃ do bɛɛrɛ do kuyɑyɑ, ku mɑɑ̀ jɛ do muɑfiti, nɔ kú yɛ bɛi Kirisii ì wɑɑ ceɑ ŋɑ. 6 Ku mɑɑ̀ jɛ bii ɑ̀ leekĩ ɑ̀ wɑɑ cɔ ŋɛ nŋu ɑkɑ̃. Bii í jɛ wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ ŋɛ nŋu ɑkɑ̃i, í yɛ bɛi ɑmɑnɛ ŋɑi ì wɑɑ ceɑ ŋɑ ku bɑ ku dɔ̃ nŋɑ si. Ammɑ i jɔ̀ i ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ do idɔ nŋɛ fei bɛi ɑrui Kirisi ŋɑ. 7 Icɛ iyi ɑ̀ dɑsi ŋɛ, i jɔ̀ i coo do himmɑ ŋɑ, nɔ kú yɛ bɛi Ilɑɑɔ̃i ì wɑɑ ceɑ ŋɑ, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ ɑmɑnɛ nŋu ɑkɑ̃. 8 Ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ sɑ̃ɑ inɛ fei ribɑi icɛ jiidɑ iyi í ce, bɑɑ bii ɑru, wɑlɑkɔ inɛ iyi í nɛ ɑrɑɛi.

9 Iŋɛ lɑfɛ̃ɛ ŋɑ mɔ, i ceɑ ɑru nŋɛ ŋɑ bɛɛbɛ, i mɑɑ̀ yɑ tɑ nŋɑ ɡbuɡbɑ̃. I mɑ̀ ŋɑ iyi iŋɛò ŋɑ fei Lɑfɛ̃ɛ ɑkɑ̃i ì nɛ lele bii inɛ ɡɔ kù re inɛ ɡɔ.

Jĩnɛi iɡũi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ

10 Ide iyi í ɡbe ǹ wɑ n bi n sɔ̃ ŋɛ wee. Si ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ do Lɑfɛ̃ɛ i jɔ̀ ɡbuɡbɑ̃ nlɑɛ ku muɑ iŋɛ mɔ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. 11 I dĩ jĩnɛi iɡũ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nŋɛ fei, ku bɑ i yɔkɔ i leekĩ dim dim i kɔsiò kookoosu ikɑ̃ ikɑ̃i Seetɑm ŋɑ, 12 domi kù jɛ do ɑmɑnɛ ŋɑi ɑ̀ wɑɑ jɑ. À wɑɑ jɑi do ilu iri lɑɑlɔi lele ŋɑ do ilu yiiko ŋɑ, do ilɑɑlui ɑndunyɑi ilu kuku ŋɑu ihɛ̃, do inɛi inɔɔko woo ce icɛi Seetɑm ŋɑ. 13 Nɑ nŋu, i so jĩnɛi iɡũi Ilɑɑɔ̃ fei i dĩ ŋɑ. Si bɛɛbɛ, bii ɑjɔi wɑhɑlɑ í nɑ í nɑɑ, ɑɑ yɔkɔ i kɔò ɑrɑ nŋɛ si wɑjui Seetɑm mbɛɛ nŋɛu. Nɔ bii ì ce iɡũ ì tɑ̃ ŋɑ, i leekĩ dim dim hee kɔɔ. 14 Nɑ nŋu, i dede i leekĩ dim dim ŋɑ. I jɔ̀ ntɔ ku wɛɛ nŋɛ bɛi sɑntiiki iyi sooɡe í yɑ dĩò ɡbɑnkiliɛ, nɔ i jɔ̀ dee dee ku jɛ ku wɛɛ nŋɛ mɑ́ bɛi ibɔi isɔ. 15 I jɔ̀ himmɑi lɑɑbɑɑu jiidɑ ku sisi ku wɛɛ nŋɛ bɛi bɑɑtɑ nŋɛ. Lɑɑbɑɑu jiidɑui ɑ́ nɑɑò lɑɑkɑi ku sũ wɑ. 16 Nɔ iyi í re mɔm, i jɔ̀ nɑɑnɛ ku dɑsi ku wɛɛ nŋɛ jiidɑ jiidɑ bɛi tɛli iyi ɑ́ ɡɑnji ɑfɑ ku nɛ inɑ iyi Seetɑm mbɛɛ ɑ́ tɑ wɑu ku to wɑ si ŋɛ. 17 Ì ɡbɑ fɑɑbɑu bɛi fulɑi isɔ, nɔ idei Ilɑɑɔ̃ mɔ i ɡbɑɑ ŋɑ bɛi tɑɑkubɑi Hundei Ilɑɑɔ̃. 18 Wɑɑti kɑ̃mɑ fei i yɑ ce kutɔɔ ŋɑ nɔ i yɑ mɑɑ tɔɔ sobii Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. I dede i leekĩ do temuɑ ŋɑ si idei kutɔɔu do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃, nɔ i yɑ ce kutɔɔ nɑ irii woo dɑsi nɑɑnɛ fei ŋɑ. 19 Nɔ i ceɑ ɑmu mɔ kutɔɔ ŋɑ ku bɑ bii ǹ cĩ́ ɡɛlɛ, n yɑ n bɑ ide iyi ɑn fɔ nɔ n nɛ wɔɔkɔ n sisiò idei lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi wɑ sinɡɑu wo. 20 Nɑ irii ideui ǹ jɛ woo bɛi Ilɑɑɔ̃ bɑɑ do iyi ǹ wɑ piisɔ̃ɔ si nsɛi. Nɑ nŋu, i ce kutɔɔ ku bɑ n yɔkɔ n sisi ideu do wɔɔkɔ bɛi ɑ́ sĩɑ.

Fɔɔi sukudɔ̃

21 Tisiki bɑɑkɔɔ nwɑ, woo ce icɛ ilu nɑɑnɛ si kpɑ̃ɑi icɛi Lɑfɛ̃ɛ, ɑ́ sisi nŋɛ lɑɑbɑɑum fei ku bɑ i mɑ̀ bɛi ǹ wɛɛò ŋɑ do mii iyi ǹ wɑ n ce. 22 Nɑ ŋɔi í ce ǹ bɔɔ wɑ si ŋɛ ku nɑɑ ku sɔ̃ ŋɛ bɛi ɑ̀ wɛɛò ku bɑ ku tũ idɔ nŋɛ.

23 Nɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ɑ muɑ kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fei lɑɑkɑi ku sũ do kubi do nɑɑnɛ jiidɑ. 24 Nɔ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ku wɛɛ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi fei nɔ kubi nŋɑ ci yɑ kpɑɑsi.

Filipi

1

2

3

4

Tiɑ iyi Pɔlu í ceɑ inɛi Filipi ŋɑ

1

Í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amui Pɔlu do Timɔtee, ɑwɑ woo ce icɛi Jesu Kirisi ŋɑ. À ce inɛ ŋɑ iyi Jesu Kirisi í cicɑ ɑ̀ jɛ tɛɛ si ilui Filipi fei fɔɔ, hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛ nɡboi iɡbɛu do woo ce icɛi iɡbɛu fei. 2 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ do Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ ɑ mu nŋɛ ididɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Pɔlu í ceɑ inɛi Filipi ŋɑ kutɔɔ

3 Ǹ yɑ n mɑɑ n sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ iyi ǹ ye ɡiɡi nŋɛ fei. 4 Si kutɔɔm ŋɑ fei iyi ǹ yɑ n mɑɑ n ce nɑ irii iŋɛ fei, ǹ yɑ n cooi do inɔ didɔ̃, 5 si nɑ iyi í jɔ̀ ì sobim ŋɑ n sisiò lɑɑbɑɑu jiidɑu hɑi ɑjɔ sinteu hee ku bɑɑ nsɛi. 6 Ǹ wɑ n mɑ̀ kɑm kɑm, Ilɑɑɔ̃ iyi í sinti icɛ jiidɑu ihɛ̃ si ŋɛ ɑ́ mɑɑ cooi hee koo kpɑò iriɛ si ɑjɔi kunyii Jesu Kirisi wɑ. 7 Nɔ í sĩɑ n ce lɑsɑbu nŋɛ bɛɛbɛ, domi ǹ nɛ kubi nŋɛ si idɔm. Ntɔ ntɔ, ì yɑ bɑm icɛ ku ce ŋɑ ile piisɔ̃ɔ ihɛ̃ do wɑɑti iyi ǹ nɛ ɑrɑm wo ǹ yɑ n mɑɑ n sisi lɑɑbɑɑu jiidɑu ku bɑ ku nɛ ɡbuɡbɑ̃ ku mɑɑ koo nɔ ǹ yɑ n mɑɑ n jɑbu nɑ iriɛ. 8 Ilɑɑɔ̃i í jɛ sɛɛdɑm iyi ǹ bi iŋɛ fei bɛi kubii Jesu Kirisi í yɛ.

9 Mii iyi ǹ wɑ n bee si kutɔɔm nŋui í jɛ kubi nŋɛ ku kɔ̃ɔsi ku mɑɑ koo nɔ kubi nŋɛu ku jɔ̀ kumɑ̀ nŋɛ do bisi nŋɛ ku kɔ̃ɔsi, 10 ku bɑ i yɔkɔ i wũɑ mii ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ jiidɑ ɑ̀ re ŋɑ. Bɛɛbɛ mɔi ɑɑ jɛ inɛ kumɑ́ ŋɑ, nɔ si ɑjɔi Kirisiu i kɑɑ nɛ tɑɑle kɑ̃mɑ ŋɑ, 11 nɔ icɛ jiidɑ nŋɛ ŋɑ iyi ì wɑɑ ce ŋɑ nɑ sɑɑbui Jesu Kirisiu ku kɔ̃, nɔ ku jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ yɛ ɑmboei Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ mɑɑ sɑɑbuɛ.

Kirisi nŋui í jɛ kuwɛɛ

12 Kpɑɑsim ŋɑ, ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi mii iyi í bɑm nɔu ihɛ̃i í jɛ wɑju ku bɔi lɑɑbɑɑu jiidɑu. 13 Ntɔ ntɔ, ciikui ɑmɑnlu ŋɑu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei ɑ̀ mɑ̀ iyi nɑ irii Kirisii ǹ wɑ piisɔ̃ɔu ihɛ̃. 14 Ile piisɔ̃ɔ ku wɑm í muɑ kpɑɑsi woo dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɑɑnɛ nkpɔ ɡbuɡbɑ̃ í kɔ̃ɔsi ɑ̀ wɑɑ sisiò idei Ilɑɑɔ̃ do idɔ ku bubɑ do wɔɔkɔ.

15 Ntɔi, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sisi idei Kirisi do iɡu do njɛ ku wɑ̃, ɑmmɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cooi do yɑɑse jiidɑ. 16 Inɛ nŋu ŋɑu ɑ̀ wɑɑ cooi do kubi domi ɑ̀ mɑ̀ iyi icɛm nii n jɑbu nɑ irii lɑɑbɑɑu jiidɑu. 17 Inɛ ihɔ̃ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ wɑɑzo idei Kirisi, kù jɛ do inɔ ɑkɑ̃, ɑmmɑ do njɛ ku wɑ̃i. À tɑmɑɑ bɛi ɑɑ kɔ̃ɔm si ijuukpɑ̃ui si ile piisɔ̃ɔu ihɛ̃.

18 Bii í yɔkɔ lɑsɑbu nŋɑ kú jɛ lɑɑlɔ wɑlɑkɔ kú jɛ jiidɑ, kɑ̃mɑɛ kù jɛɛm tɑɑle. Bɑɑ bii bɛirei nŋu de ɑ sisi idei Kirisi. Inɔm í dɔ̃ ɑ́ nɔ ku dɔ̃ ku mɑɑ kooi, 19 domi ǹ mɑ̀ iri kukpɑi iyi ihɛ̃ nŋui í jɛ fɑɑbɑm nɑ sɑɑbui kutɔɔ nŋɛ, do sobii Hundei Jesu Kirisi. 20 Mii iyi ǹ dɑsi idɔ nɔ ǹ wɑ n cɔ kpɑ̃ɑɛ kɑm kɑm nŋui í jɛ n mɑɑ̀ n ce nkɑ̃mɑ iyi ɑ́ jɔ̀ ɑnyɔ ku mum. Mii iyi ǹ bi nŋui í jɛ n nɛ wɔɔkɔ bɛi ǹ nɛ hɑi tɑko n mɑɑ n nyisiò kulɑi Kirisi bii ǹ wɛɛ si hunde wɑlɑkɔ bɑɑ bii í jɛ ǹ ku mɔi. 21 Ntɔ ntɔ, bi ti ɑmu bii ǹ wɛɛ, nɑ irii Kirisii ǹ wɛɛ, bii ǹ nɔ ǹ ku mɔi, ɑn bɑ ribɑ. 22 Ammɑ bii í jɛ ǹ wɛɛ si hunde ɑn yɔkɔ n ce icɛ jiidɑ iyi í nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni, to, n kù mɑ̀ iyi ɑn cicɑ. 23 Lɑsɑbum wɑ fɑm ni do cinɡɑɑ minji minji fei. Ǹ bi n nɛ n koo n wɑ bi Kirisi, domi iyi bɛi í sĩɑ í re. 24 Ammɑ nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni nŋɛi í sĩɑ í re n mɑɑ n wɑ si ɑndunyɑ mɑ́. 25 Nɑ nŋu, ǹ mɑ̀ iyi kù nɛ sikɑ kɑ̃mɑ ɑn bubɑ n wɛɛ do iŋɛ fei nɑ wɑju ku bɔ nŋɛ do inɔ didɔ̃ nŋɛ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ. 26 Si bɛɛbɛ ɑɑ bɑ kpɑ̃ɑ ì sɑɑbu Jesu Kirisi ŋɑ do inɔ didɔ̃ nɑ irim si wɑɑti iyi ɑn nɑ n wɑ ɑnini nŋɛ mɑ́.

27 Nŋu de i yɑ jɔ̀ isɛɛnɛ nŋɛ ŋɑ ku yɛ bɛi lɑɑbɑɑu jiidɑi Kirisi í fɔ. Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ, bii ǹ nɑɑ bi tu ŋɛ, wɑlɑkɔ bɑɑ bii n kù nɑɑ, n mɑɑ n ɡbɔ iyi ì wɑɑ leekĩ si dim dim ŋɑ, i yɑ mɑɑ ɡbɔsi njɛ nɔ i mɑɑ jɑbu do inɔ ɑkɑ̃ ŋɑ nɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu iyi í jɛ icui nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ. 28 I mɑɑ̀ jɔ̀ mbɛɛ nŋɛ ŋɑ ɑ dɑ ziɡi nŋɛ si nkɑ̃mɑ. Nŋui ɑ́ nyisi ŋɑ iyi ɑŋɑi ɑ̀ wɑɑ bɔ nfe ku ce, nɔ ku nyisi iŋɛ mɔ iyi ì wɑ si kpɑ̃ɑi fɑɑbɑ ŋɑ. Iyi bɛ fei wɑ nɑɑi hɑi bi Ilɑɑɔ̃, 29 domi Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɛ didɔ̃ ì dɑsiò Kirisi nɑɑnɛ ŋɑ, ɑmmɑ kù jɛ bɑɑ iyi bɛ nŋu ɑkɑ̃, í ce nŋɛ didɔ̃ mɑ́ ì yɑ mɑɑ yɛò ijuukpɑ̃ ŋɑ nɑ iriɛ. 30 Iŋɛ mɔ ì bɑm ku jɑbu ŋɑ si kujɑbu iyi ì yɛ ǹ ce ŋɑ wo nɔ ì wɑɑ ɡbɔ ŋɑ iyi hee nsɛi ǹ wɑ n mɔsi.

2

Kukɑyei Kirisi do ɑlɑ́ɛ

1 Ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ, nɑɑnɛ iyi ì dɑsi Kirisi ŋɑ wɑ mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃. Kubiɛ wɑ dɑsi ŋɛ himmɑ. Hundei Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ì nɛ ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ. Arɑɑrei Kirisi do jiidɑ ku jɛɛ í wɑ si ɑnini nŋɛ. 2 Nɑ nŋu, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ, i jɔ̀ i yɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ, do kubi ɑkɑ̃, do idɔ ɑkɑ̃, do lɑsɑbu ɑkɑ̃. Iyi bɛi ɑ́ jɔ̀ inɔ didɔ̃m ku kɔ̃. 3 I mɑɑ̀ yɑ ce nɡɔɡɔ do njɛ ku wɑ̃ ŋɑ wɑlɑkɔ do fufu ku tɔɔ, ɑmmɑ i kɑye ɑrɑ nŋɛ i yɑ dooɑ inɛ ŋɑ bɛi mii iyi ɑ̀ re ŋɛ. 4 Nɔ kɑ̃mɑ nŋɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ yɑ ce lɑsɑbui iri nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ ku yɑ ce lɑsɑbui inɛ mmu mɔ ŋɑ mɑ́. 5 I jɔ̀ lɑsɑbu nŋɛ si ɡɑ̃mɛi njɛ ku yɛ bɛi Jesu Kirisi mɔ í ce.

6 Bɑɑ do iyi í to Ilɑɑɔ̃, kù cɔ ɑrɑɛ bɛi mii iyi í jɛ sɑɑi Ilɑɑɔ̃ do tilɑsi.

7 Ammɑ ɑndi mii iyi í nɛ fei í jɔ̀ɔ nɔ í bɑɑ í jɛ ɑmɑnɛ, í nɑɑ í jɛ mɔm nii bɛi ɑru.

Iyi í sindɑ ɑmɑnɛ í tɑ̃,

8 Í kɑye ɑrɑɛ mɑ nɔ í jirimɑ Ilɑɑɔ̃ hee í nɑ ɑrɑɛ í to siò iku si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑu mɔm.

9 Nɑ sɑɑbu nŋui Ilɑɑɔ̃ í soo lele ntɔ ntɔ nɔ í nɑɑ iri iyi í nɛ bɛɛrɛ í re iri fei,

10 Ku bɑ inɛ fei ku ɡulɛ ku nyisiò bɛɛrɛi Jesu, hɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ lele do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛ hee do lɛlɛi ilɛ fei.

11 Nɔ ɡɛlɛi inɛ fei ku jɛsi iyi Jesu Kirisii í jɛ Lɑfɛ̃ɛ. Nŋu bɛi ɑ́ nɑ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ ɑmboe.

I mɑ́ inyɑ ŋɑ bɛi fitilɑ si ɑndunyɑ

12 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, ì yɑ jirimɑm ŋɑ si wɑɑti iyi ǹ wɑ inɔ nŋɛ wo. Nsɛi iyi ǹ jĩò ŋɛ í sĩɑ i yɑ mɑɑ jirimɑm ku re ŋɑ. I kookɑɑi i ce icɛ do njo do kuyɑyɑ ku bɑ icɛ jiidɑ nŋɛ ku jɔ̀ ɑ mɑ̀ iyi ì bɑ fɑɑbɑ ŋɑ, 13 domi Ilɑɑɔ̃i wɑ ce icɛ si ŋɛ ku bɑ ku mu nŋɛ idɔɔbi do ɡbuɡbɑ̃ iyi ɑɑ yɔkɔ ì cooò ŋɑ bɛi nŋu tɑkɑɛ í bi.

14 Mii iyi ì wɑɑ ce fei i coo ŋɑ kuɡbɑɡbɑ ku mɑɑ̀ wɑsi wɑlɑkɔ kɑkɔɔ, 15 ku bɑ i mɑ́ dee dee ŋɑ nɔ i mɑɑ̀ nɛ tɑɑle ɡɔ, iŋɛ iyi ì jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Kù sĩɑ i nɛ kurɑrɑ ɡɔ si wɑjui inɛ lɑɑlɔi ɑndunyɑ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ too kpɑ̃ɑ. Í sĩɑ i mɑɑ mɑ́ inyɑ ŋɑ si ɑnini nŋɑ bɛi fitilɑ ŋɑ, 16 nɔ i yɑ mɑɑ sɔ̃ ŋɑ idei kuwɛɛ ŋɑ. Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ ɑn tɔɔ fufu nɑ iri nŋɛ si ɑjɔ iyi Kirisi ɑ́ nyi wɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ icɛm do kookɑɑim kù jɛ nɡbɛ.

17 Nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ í yɛi bɛi kuwee iyi ì wɑɑ ceɑ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Nɔ bɑɑ bii í jɛ ɑ̀ kpɑm nii, nɔ ǹ nikɑ̃ njɛm bɛi kuwee iyi ɑ̀ nikɑ̃ si ɑntɑi kuwee nŋɛu, do nŋu fei inɔm ɑ́ dɔ̃, nɔ ɑwɑɛ ŋɑ kɑ kpɛ̃ inɔ didɔ̃u. 18 Bɛɛbɛ mɔi í sĩɑ iŋɛ mɔ i wɛɛò inɔ didɔ̃ nɔ inɔ didɔ̃ nŋɛu i kpɔ̃ɔ ŋɑ do ɑmu.

Timɔtee do Epɑfoditi

19 Bii Lɑfɛ̃ɛ Jesu í jɛ, si ɑjɔ ɡbeejiu ihɛ̃ ɑn bɛ Timɔtee wɑ bi tu ŋɛ ku bɑ ɑmu mɔ n ɡbɔ lɑɑbɑɑu nŋɛ nɔ ku muum ɡbuɡbɑ̃. 20 Inɛ kɑ̃mɑ kù wɑ bi tom ihɛ̃ mɑ́ iyi ɑwɑò ɑ̀ nɛ lɑsɑbu ɑkɑ̃ bii kù jɛ nŋu ɑkɑ̃, nɔ nŋu ɑkɑ̃i lɑsɑbuɛ í wɑ si ŋɛ ntɔ ntɔ. 21 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei, lɑsɑbui idei ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑi ɑ̀ wɑɑ ce, lɑsɑbu nŋɑ kù wɑ si idei Jesu Kirisi. 22 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ ŋɑ iyi Timɔtee í nyisi ɑrɑɛ ilu nɑɑnɛ nɔ í nɑ ɑrɑɛ si icɛi lɑɑbɑɑu jiidɑu ku ce do ɑmu bɛi ɑmɑ do bɑɑɛ. 23 Ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n bi n bɔɔ wɑ bi tu ŋɛ si wɑɑti iyi ɑn mɑ̀ bii ǹ wɑ. 24 Ǹ nɛ nɑɑnɛ iyi Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ jɔ̀ ɑmu tɑkɑm n nɑɑ bi tu ŋɛ bɛ si ɑjɔ ɡbeejiu ihɛ̃.

25 Ammɑ nsɛi, ǹ yɛ í sĩɑ n jɔ̀ kpɑɑsim Epɑfoditi ku nyi wɑ bi tu ŋɛ, nŋu iyi ì tɑko ì bɛ sim wɑ ŋɑ do sobi iyi ǹ biu. Nŋui í jɛ kpɑɑsi woo ce icɛm nɔ wɑ bɑm ku jɑbu. 26 Ǹ wɑ n sindɑɛ wɑi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ bi iŋɛ fei ku yɛ ntɔ ntɔ, nɔ lɑɑkɑɛ í dede do iyi ì ɡbɔ ŋɑ kù wɑɑ nɛ bɑɑni. 27 Í ce bɔ̃ɔi ntɔ ntɔ hee í mɑɑi iku, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ í ce ɑrɑɑreɛ. Nɔ kù jɛ ɑrɑɑrei Epɑfoditi nŋu ɑkɑ̃, do ti ɑmu tɑkɑm nii, ku bɑ inɔ kufɔm nɔu ku mɑɑ̀ kɔ̃ɔsi mɑ́. 28 Ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n sɑɑsɑ n bɑ n sindɑ nŋɛ wɑ ku bɑ inɔ nŋɛ ku dɔ̃ mɑ́ bii ì yɔɔ ŋɑ, nɔ inɔ kufɔi ɑmu tɑkɑm ku kɑye. 29 Nɑ nŋu, i ɡbɑɑ ŋɑ do irii Lɑfɛ̃ɛ do inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ. Í sĩɑ i mɑ̀ bɛɛrɛi inɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ, 30 domi í mɑɑi iku si icɛi Kirisi. Í tɑ hundeɛ í nɑɑò sobi iyi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i kù bɑ fɑyɑɛ i nɑɑm wɑ ŋɑ wo.

3

Bɛ́i ɑɑ jɛò dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃

1 Nsɛi iŋɛ inɛm ŋɑ, i yɑ jɔ̀ i wɛɛ do inɔ didɔ̃ ŋɑ do iyi ì jɛ ti Lɑfɛ̃ɛ ŋɑ.

Bi ti ɑmu n kɑɑ n ɡbɛɛjiò ide ɑkɑ̃u ku kɔ nŋɛ wɑ, domi ǹ mɑ̀ iyi ɑ́ mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃. 2 I yɑ mɑɑ ce lɑɑkɑii woo ce icɛ lɑɑlɔ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ dɑɑ sɑ̃mi bɛi ɑjɑ ŋɑ. Inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ kɑɑbɑ bɑnɡo iyi ɑ̀ bu si ɑrɑ. 3 Awɑi ɑ̀ ce bɑnɡo do ntɔ, ɑwɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ do ɡbuɡbɑ̃i Hundeɛ, nɔ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ fufu nɑ irii Jesu Kirisi, kù nɔ kù jɛ kuce nwɑi ɑ̀ wɑɑ kɑɑbɑ. 4 Nɔ bii ɑmu tɑkɑm ǹ bi ɑn yɔkɔ n kɑɑbɑ kuce nwɑu. Bii inɛ ɡɔ wɑ tɑmɑɑ si nŋu ɑ́ yɔkɔ ku kɑɑbɑ kuce nwɑu, ɑɑ fɔ idei ɑmu mɑ́? 5 Si ɑjɔ mɛɛjɔsiɑi ɑ̀ dɑsim bɑnɡo, ɑmuu ɑmɑi Izirɛliu, si dimii Bɛnzɑmɛɛ. Amuu ɑlɑlɑi Zuifu ŋɑi, bii si woodɑi Zuifu ŋɑ ku jirimɑi ǹ jɛ Fɑrisi. 6 Ǹ nɛ himmɑ ntɔ ntɔ hee ǹ kpɑ̃ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iju. Inɛ ɡɔ kɑɑ yɛ tɑɑlem do yɑɑse bɛi ǹ jirimɑ idei woodɑ ǹ wɑ n dɛdɛ n jɛò inɛ dee dee. 7 Ammɑ mii ŋɑ iyi ǹ wɑ n tɑmɑɑ ɑ̀ nɛ ribɑ tɑko fei wo, nsɛi ǹ wɑ n cɔɔi bɛi mii hɑi nɛ bɛɛrɛ nɑ sɑɑbui Kirisi. 8 Ǹ dóo fei ndɛɛ fei mɔm bɛi mii hɑi nɛ bɛɛrɛ nɑ ide iyi í nɛ ɑmboe í re. Ideu nŋui í jɛ Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛm iyi ǹ mɑ̀. Nɑ iriɛi ǹ jɔ̀ mii fei, ǹ doo ɑŋɑ fei bɛbɛi bɛi riisi iyi ɑ̀ kpɑ̃ ku bɑ n nɛ Kirisi, 9 nɔ n wɛɛ do nŋu. Nɔ ǹ wɑ n mɑ̀ n kɑɑ n yɔkɔ n jɛ dee dee nɑ woodɑ ku jirimɑ, ɑmmɑ ǹ jɛ dee deei si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ dɑsi Kirisi nɑɑnɛ. Dee dee ku jɛu wɑ nɑɑi hɑi bi Ilɑɑɔ̃ nɑ sɑɑbui nɑɑnɛ iyi ɑ̀ dɑsiu. 10 Iyi ǹ bi, nŋui í jɛ n mɑ̀ Kirisi, do ɡbuɡbɑ̃ iyi í jĩò hɑi si bɑlɛ nɔ n nɛ ikpɛ̃ si ijuukpɑ̃ɛu hee ku yɛ bɛi ɑmu mɔ ǹ ku do nŋu ɑjɔ, 11 ku bɑ n nɛ kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi ɑmu mɔ ɑn jĩ hɑi si bɑlɛ.

Amɑnii lele ku sɛi si

12 Kù jɛ ǹ mɑ̀ Kirisi bɛɛbɛ titɑ̃ n kù toò ɑwɔ kù nɔ kù jɛ n kɔ̃. Ammɑ ǹ wɑ n ce kookɑɑi fei ku bɑ n mɑ̀ɑ. Nɑ nŋui í jɔ̀ Jesu Kirisi í cem titɛɛ. 13 Iŋɛ inɛm ŋɑ, n kù wɑ n cɔ ɑrɑm bɛi mii iyi n toò ɑwɔ titɑ̃, ɑmmɑ mii ɑkɑ̃i ǹ wɑ n ce. Ǹ yɑ n mɑɑ n ɡbɛjɛ mii iyi í wɑ do ɑnyim nii, nɔ n ce kookɑɑi n mɑɑ n lele ti wɑju. 14 Bɛɛbɛi ǹ ce ǹ wɑ n bɔò wɑju bɛi inɛ iyi wɑ ce ɡɑɑsɑi kusɛi, ku bɑ n bɑ ribɑ iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ kpe wɑ kɑ nɑ kɑ ɡbɑ lele do sɑɑbui Jesu Kirisi.

15 Nɑ nŋu, ɑwɑ iyi ɑ̀ jĩɑ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi, kɑ ce lɑsɑbu bɛɛbɛ. Ammɑ bii ì wɑɑ ce lɑsɑbu ɡɔ iyi kù wɑɑ too kpɑ̃ɑ ŋɑ, Ilɑɑɔ̃i ɑ́ nyisi ŋɛ iyi kù jɛ dee dee. 16 Si bɛi í jɛu fei, ɑwɑ de kɑ mɑɑ bɔ wɑju si kpɑ̃ɑ ɑkɑ̃ iyi ɑ̀ wɑɑ toou.

17 Iŋɛ inɛm ŋɑ, iŋɛ fei i sìsìim ŋɑ. À nyisi ŋɛ kuce jiidɑ. Nɑ nŋu, i yɑ mɑɑ cɔ inɛ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ yɔkɔ ɑ̀ wɑɑ ce bɛɛbɛ. 18 Ǹ sɔ̃ ŋɛ tɑ̃ isɛ fɛɛfɛlo, nɔ ǹ nyi ǹ wɑ n sisi nŋɛ mɑ́ do kukpɑtɑ, inɛ nkpɔ í wɛɛ iyi wɑ jɛ mbɛɛi idei ikui Kirisi si jĩi ku ɡɑɑuu. 19 Nfe ku cei ɑɑ kpɑò iriɛ, domi inɔ nŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ ceɑ icɛ si ɑɡbɛi Ilɑɑɔ̃. Iyi í jɔ̀ ku jɛ nŋɑ ɑnyɔ nŋui ɑɑ yɑ mɑɑ tɔɔò fufu. Mii ndii ɑndunyɑ ihɛ̃ nŋu ɑkɑ̃i ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu si. 20 Ammɑ ɑwɑ, lelei Aɔ̃i í jɛ ilu nwɑ. Hɑi bɛi ɑ̀ wɑɑ deɡbe woo fɑɑbɑ nwɑ Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ku nyi wɑ. 21 Do ɡbuɡbɑ̃ɛ iyi ɑ́ jɔ̀ mii fei ku jirimɑɛò nŋui ɑ́ kpɑɑsiò ɑrɑ hɑi nɛ bɛɛrɛ nwɑu ku jɔ ɑrɑi nŋu tɑkɑɛ iyi í nɛ ɑmboe.

4

Ide iyi ɑ̀ jilɛ nwɑ kɑ ce

1 Nɑ nŋu iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, iŋɛ iyi ǹ wɑ n bi ku yɛ jiidɑ jiidɑ mɑ́, iŋɛ iyi ì yɑ jɔ̀ n nɛ inɔ didɔ̃, nɔ ǹ yɑ n tɔɔ fufu nɑ iri nŋɛ, i jɔ̀ i leekĩ bɛɛbɛ ŋɑ dim dim si Lɑfɛ̃ɛ.

2 Ǹ wɑ n tɔɔ inɑɑbo minji ŋɑu ihɛ̃ Efodi do Sɛntiki ɑ yɑ jɔ̀ ɑnu nŋɑ ku jɛ ɑkɑ̃ si idei Lɑfɛ̃ɛ. 3 Awɔ mɔ woo ce icɛ kpɑɑsim, ɑwɔ iyi ì jɛ ilu nɑɑnɛ, ǹ wɑ n tɔɔɛi i sobi inɑɑbo minji ŋɑu bɛ. Aŋɑi ɑ̀ bɑm kujɑbu wo si lɑɑbɑɑu jiidɑu ku sisiɛ, ɑŋɑ do Kelemɑ do woo ce icɛ kpɑɑsim ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei, ɑŋɑ iyi iri nŋɑ í wɑ si tiɑi kuwɛɛu.

4 I yɑ jɔ̀ inɔ nŋɛ ku mɑɑ dɔ̃ si Lɑfɛ̃ɛu do ɑjɔ fei ŋɑ, ǹ nyi ǹ fɔ ǹ wɑ n sisi mɑ, i yɑ jɔ̀ inɔ nŋɛ ku mɑɑ dɔ̃.

5 I jɔ̀ inɛ fei ku yɛ dɑɑ didɔ̃ nŋɛ ŋɑ, domi kunyii Lɑfɛ̃ɛ í mɑɑi wɑ. 6 I mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ ziɡi nŋɛ ku dɑ do nɡɔɡɔ. Ammɑ si mii fei i yɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ do ku sɑɑbu nɔ i beeɛ bukɑɑtɑi mii iyi ì bi ŋɑ. 7 Nɔ lɑɑkɑi ku sũi Ilɑɑɔ̃ iyi í re kumɑ̀i ɑmɑnɛ fei ɑ́ deɡbe idɔ nŋɛ do lɑsɑbu nŋɛ si ɑnu ɑkɑ̃ iyi ì nɛ do Jesu Kirisi ŋɑ.

8 Iyi í ɡbe nŋɛ, iŋɛ inɛm ŋɑ, i yɑ ce lɑsɑbu ŋɑ si mii iyi í sĩɑ, iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ sɑɑbu. Mii ŋɑui í jɛ mii iyi í jɛ ntɔ fei, do mii iyi í nɛ bɛɛrɛ fei, do iyi wɑ too kpɑ̃ɑ fei, do iyi í mɑ́ fei, do iyi í dɔ̃ fei, do iyi í jɔ ɑmɑnɛ ku sɑɑbu fei. 9 Ide iyi ǹ kɔ nŋɛ si nɔ ì jɛsi ŋɑu, do iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ do iyi ì yɛ ǹ ce ŋɑ, i yɑ coo ŋɑ. Nɔ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ mu nwɑ lɑɑkɑi ku sũ ɑ́ wɛɛ do iŋɛ.

Pɔlu wɑ sɑɑbu inɛi Filipi ŋɑ nɑ ɑmuɑ nŋɑ

10 Ǹ nɛ inɔ didɔ̃ ntɔ ntɔ do iyi ǹ yɛ ì wɑɑ ce lɑsɑbum mɑ́ ŋɑ, nɔ ǹ wɑ n sɑɑbu Lɑfɛ̃ɛ. N kɑɑ n yɔkɔ n ni i ci yɑ ce lɑsɑbum ŋɑ, fɑyɑ dei i ci yɑ bɑ ŋɑ. 11 Kù jɛ ɑ ni ǹ nɛ bukɑɑtɑi nɡɔɡɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛ, domi ǹ kɔkɔ inɔ didɔ̃ ku nɛ si mii iyi í bɑm fei. 12 Ǹ mɑ̀ bɛi ǹ yɑ n jɛ kuwɛɛm si wɑɑtii ɑre, ǹ nɔ ǹ mɑ̀ bɛi ǹ yɑ n jɛ kuwɛɛm si wɑɑtii ɑyo. Bii fei do iyi í bɑm fei, ǹ yɑ n wɛɛ do inɔ didɔ̃i, si wɑɑtii ɑyo do si wɑɑtii ɑri. Ǹ nɔ ǹ mɑ̀ bɛi ɑn ce bii ǹ nɛ nlɑ nlɑ do bii n kù nɛ. 13 An yɔkɔ n ce fei ndɛɛ do sɑɑbui Kirisi iyi wɑ muum ɡbuɡbɑ̃. 14 Do nŋu fei, ì ce í sĩɑ ŋɑ do iyi ì kpɛ̃ wɑhɑlɑm nɔu ŋɑ.

15 Iŋɛ inɛi Filipi ŋɑu, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ iyi lɑɑbɑɑu jiidɑu ku sinti ku fɔɛ si wɑɑti iyi ǹ nɛ hɑi Mɑsedɔni, iɡbɛi inɛi Jesu ɡɔ kù sobim bii kù jɛ iŋɛ ɑkɑ̃, ɑwɑɛ ŋɑi ɑ̀ sobi njɛ. 16 Wɑɑti iyi ǹ wɑ Tɛsɑlonikɑ, ì sobim si bukɑɑtɑm ŋɑ, iyi kù jɛ bɑɑ ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ mɔm. 17 Kù jɛ ɑ ni ɑmuɑi ǹ wɑ n tɔɔ, ɑmmɑ ǹ wɑ n bi ribɑ nŋɛ ku kɔ̃ɔsii. 18 Andi mii iyi ì sɑmbɑɑm wɑ fei ŋɑ ǹ yɔɔ. Í nɔ í to hee í ɡbe. Bɛi Epɑfoditi í nɑɑm ɑmuɑ nŋɛ wɑ í ceem zɑkɑ. Amuɑ nŋɛu í yɛɛm nii bɛi kuwee iyi í nɛ inunu jiidɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ɡbɑ í dɔ̃ɑ si. 19 Do sɑɑbui Jesu Kirisi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ muɑ iŋɛ fei bukɑɑtɑi mii iyi ì nɛ ŋɑ si bɛi ɑmɑnii ɑmboeɛ í to. 20 Amboei Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ ku wɛɛ do ɑjɔ fei. Ami.

Fɔɔi ɑnkɑ̃ɑnyi

21 I ce inɛ ŋɑ iyi Jesu Kirisi í cicɑ ɑ̀ jɛ tɛɛu fei fɔɔ ŋɑ. Amu do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bi tom ɑ̀ ce iŋɛ fei fɔɔ. 22 Inɛ ŋɑ iyi Jesu í cicɑ ɑ̀ jɛ tɛɛu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ihɛ̃ fei ɑ̀ ce ŋɛ fɔɔ. Ti inɛi kpɑsɛ̃i ilɑɑlu ŋɑu, inɛ nŋu í re mɔm.

23 Didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ku wɛɛ do iŋɛ fei. Ami.

Kolosee

1

2

3

4

Tiɑ iyi Pɔlu í ceɑ inɛi Kolosee ŋɑ

1

Í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amui Pɔlu, woo bɛi Jesu Kirisi nɑ idɔɔbii Ilɑɑɔ̃, ɑmu do Timɔtee inɛ nwɑ, 2 ɑ̀ ce ŋɛ fɔɔ, iŋɛ inɛ nwɑ ilu nɑɑnɛ ŋɑ iyi Kirisi í cicɑ ì jɛ tɛɛ ŋɑ si ilui Kolosee bɛ. Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ ku mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Pɔlu wɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ iri nŋɑ

3-4 Hɑi wɑɑti iyi ɑ̀ ɡbɔ bɛi ì dɑsi Jesu Kirisi nɑɑnɛ ŋɑ, do bɛi ì bi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fei, ɑ̀ yɑ kɑ mɑɑ ce nŋɛ kutɔɔi wɑɑti kɑ̃mɑ fei, kɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Bɑɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. 5 Wɑɑti iyi idei lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi í jɛ ntɔu í sinti to wɑ bi tu ŋɛ, ɑ̀ jɔ̀ ì mɑ̀ kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi ì nɛ ŋɑ. Si bɛɛbɛ, nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ do kubi nŋɛ fei, si kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi ɑ̀ jilɛ nŋɛ ikpɑ leleui í wɑ. 6 Lɑɑbɑɑu jiidɑu wɑ fɑnɡɑɑ bii fei nɔ wɑ nɑɑò kuwee wɑ si ɑndunyɑ fei. Nɔ í lɑ wɑ kɔ̃ɔsi si bɛi í ce bi tu ŋɛu hɑi wɑɑti iyi ì ɡbɔ idei didɔ̃i Ilɑɑɔ̃u ŋɑ nɔ ì mɑ̀ bɛi í yɛ ŋɑ do ntɔ. 7 Epɑfɑɑsi, woo ce icɛ bɑɑkɔɔ nwɑ, nŋui í kɔ nŋɛ si. Wɑ ce icɛ nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni nŋɛ, nŋu iyi í jɛ ilu nɑɑnɛ woo ce icɛi Kirisi. 8 Nŋui í sɔ̃ wɑ kubi iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɛ.

9 Nɑ nŋu, hɑi wɑɑti iyi ɑ̀ ɡbɔ lɑɑbɑɑu nŋɛ, wɑɑti kɑ̃mɑ fei ɑ̀ yɑ kɑ mɑɑ ce nŋɛ kutɔɔi. À wɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku jɔ̀ Hundeɛ ku mu nŋɛ bisi do lɑɑkɑi ku bɑ i mɑ̀ idɔɔbiɛ ŋɑ mɑm mɑm. 10 Bɛɛbɛi isɛɛnɛ nŋɛ ŋɑ ɑ́ jɔ ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti Lɑfɛ̃ɛ, nɔ wɑɑti kɑ̃mɑ fei i yɑ ce iyi ɑ́ dɔ̃ɑɑ si ŋɑ. Nɔ i yɑ ce icɛ jiidɑ ikɑ̃ ikɑ̃ fei ŋɑ, nɔ Ilɑɑɔ̃ kumɑ̀ nŋɛ ku kɔ̃ɔsi. 11 À wɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ si mii fei do sɑɑbui ɡbuɡbɑ̃i yiikoɛ ku bɑ i yɔkɔ temuɑ si mii fei ŋɑ, nɔ i yɑ mɑɑ leekĩ dim dim ŋɑ. 12 I yɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do inɔ didɔ̃ ŋɑ, nŋu iyi í jɔ̀ ì nɛ ikpɛ̃ si tubu iyi í jilɛɑ woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ si inyɑ kumɑ́. 13 Do ntɔi í nyɑ wɑ hɑi si ɑwɔ ɡbuɡbɑ̃i ilu kuku nɔ í bubɑ wɑ si bommɑi ɑmɑɛ iyi í bi. 14 Do sɑɑbui ɑmɑui í yɑ wɑ nɔ í kpɑ idei dulum du wɑ.

Yɑɑsei Jesu tɑkɑɛ do icɛɛ

15 Inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku yɛ Ilɑɑɔ̃. Ammɑ Kirisi ɑmɑɛu Ilɑɑɔ̃i, nɔ ɑ̀ yɔɔ, í nɔ í jɔɔi dee dee. Kirisiu í wɛɛi hɑi wɑɑti iyi ɑ kù tɑkɑ ɑndunyɑ. 16 Nŋui í tɑkɑ mii fei, nɔ mii fei í wɛɛi nɑ iriɛ. Nɑ sɑɑbuɛi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑò mii fei iyi í wɑ lele do ilɛ. Mii ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ do iyi ɑ kù wɑɑ yɛ fei, nŋui í tɑkɑ ŋɑ. Hɑi ilɑɑlui lele ŋɑ do ilu iri ŋɑ do ilu yiiko ŋɑ do ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ fei icɛi ɑwɔɛi. 17 Kirisi njɛ í wɛɛ tɑ̃ ɑ̀ bɛi ɑ̀ tɑkɑ mii fei. Do ɡbuɡbɑ̃ɛi í jɔ̀ mii fei í wɑ si ɑɡbɛɛ. 18 Iɡbɛɛ í yɛi bɛi ɑrɑ, nɔ nŋu mɔi í jɛ iri. Nŋui í jɛ icui kuwɛɛ, nɔ nŋu mɔi í tɑko í jĩ hɑi si bɑlɛ, ku bɑ ku jɛ sinte si mii fei. 19 Ilɑɑɔ̃ í bi nŋu ku wɑ si ɑmɑi nŋu mɑm mɑm. 20 Bɛɛbɛ mɔi í bi inɛi ɑndunyɑ fei ku dɔ̃ do nŋu, hɑi mii iyi í wɑ ilɛ hee do iyi í wɑ lele fei. Í ce nŋu bɛi si wɑɑti iyi Amɑɛ í ku nɔ í nikɑ̃ njɛɛ si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuu nɔ í nɑɑò lɑɑkɑi ku sũ wɑ.

21 Iŋɛ mɔ, bɑɑ do iyi ì jĩò Ilɑɑɔ̃ ŋɑ wo, nɔ lɑsɑbu lɑɑlɔ nŋɛ do kuce lɑɑlɔ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ jɔ̀ ì jɛ mbɛɛɛ ŋɑ, 22 do nŋu fei, nsɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ì dɔ̃ do nŋu ŋɑ. Í ce nŋu bɛi si wɑɑti iyi í jɔ̀ Amɑɛu í so ɑrɑi ɑmɑnɛ ku bɑ ku ku, ku bɑ i nɑɑ i leekĩ si wɑjuɛ ŋɑ hɑi nɛ dulum, riisi do tɑɑle ɡɔ ku mɑɑ̀ wɑ si. 23 Ammɑ í ɡbe i temuɑ ŋɑ si nɑɑnɛ ku dɑsi i leekĩ si dim dim ŋɑ. Nɔ si bɛi ì ɡbɔ lɑɑbɑɑu jiidɑu ŋɑ iyi ɑ̀ sisiɑ inɛi ɑndunyɑ fei, i mɑɑ̀ ti i jɔ̀ ɑ sindɑ ŋɛ hɑi si kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi wɑ jilɛ nŋɛ. Lɑɑbɑɑu jiidɑu, ɑmu Pɔlu, ɑmui ǹ jɛ woo ce icɛɛ.

Icɛ iyi ɑ̀ dɑsi Pɔlu nɑ irii iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ

24 Nsɛi ǹ yɑ n nɛ inɔ didɔ̃ si ijuukpɑ̃ iyi ǹ wɑ n yɛ nɑ iri nŋɛ. Nɔ mii iyi í ɡɑiziɑ si wɑhɑlɑ ŋɑ iyi Kirisi í nɛ ku yɛ, *, ɑmui ɑn tɑmbɔɛ si ɑrɑm nɑ ɑrɑɛ iyi í jɛ iɡbɛu. 25 Nɔ Ilɑɑɔ̃ í cem woo ce icɛi iɡbɛu, si bɛi í jilɛɛm nɑ iri nŋɛ, ku bɑ n sisi ideɛ mɑm mɑm. 26 Ideu, ɑsiii iyi í sinɡɑɑ inɛ fei hɑi ku kpɛ, ɑmmɑ nsɛi í nyisi inɛɛ ŋɑ. 27 Í nyisi ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ bi ɑ mɑ̀ bɛi ɑsiii nŋu í nɛ bɛɛrɛ do yiiko si ɑnini dimi mmu ŋɑ. Asiiu wee. Kirisi í wɑ si ŋɛ, nɔ wɑ mu nŋɛ kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi iŋɛ mɔ ɑɑ bɑ ikpɛ̃ si ɑmboei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 28 Idei Kirisii ɑ̀ wɑɑ sisi, nɔ ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ inɛ fei ku ce lɑɑkɑi, nɔ ɑ̀ kɔ ŋɑ si cioɛ do bisi bɑɑ yoomɑ fei. À wɑɑ ce bɛɛbɛi ku bɑ inɛ fei ku jĩɑ si ɑnu ɑkɑ̃ɛ do Kirisi kɑ bɛi kɑ tusɛ ŋɑ bi Ilɑɑɔ̃. 29 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n ce icɛ do kookɑɑi ǹ wɑ n jɑbu do ɡbuɡbɑ̃i Kirisi iyi wɑ ce icɛ sim.

2

1 Ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ bɛi kujɑbum í lɑ í to nɑ iri nŋɛ do inɛi Lɑodisee ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ kù yɛm do iju fei. 2 Ǹ wɑ n ce bɛɛbɛi ku bɑ n mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃, nɔ ɑ ɡbɔsi njɛ do kubi, nɔ kumɑ̀ nŋɑ ku mɑɑ kɔ̃ɔsi, sikɑ kɑ̃mɑ ku mɑɑ̀ wɑ si. Bɛɛbɛ mɔi ɑɑ mɑ̀ ɑsiii Ilɑɑɔ̃ iyi í jɛ Kirisi tɑkɑɛ. 3 Bisi nlɑ do kumɑ̀i Ilɑɑɔ̃ fei wɑ sinɡɑ siɛ.

4 Ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ ide ŋɑu ihɛ̃i ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ dĩ iju nŋɛ do ɡɛlɛ didɔ̃. 5 Ntɔ ntɔ, bɑɑ do iyi ɑrɑm í jĩò ŋɛ, lɑsɑbum í wɑ si ŋɛ. Nɔ ǹ nɛ inɔ didɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ fei wɑ ce icɛ si bɛi í jɔ, nɔ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ wɑ leekĩ si Kirisi dim dim.

Kuwɛɛ iyi í kɔ̃ si Kirisi

6 Nɑ nŋu, si bɛi ì ɡbɑ Jesu Kirisi í jɛ Lɑfɛ̃ɛ nŋɛ, i ce isɛɛnɛ nŋɛ si ɑnu ɑkɑ̃ do nŋu. 7 I jɔ̀ icɑ̃ nŋɛ ku mi siɛ, nɔ i bɑ ɡbuɡbɑ̃ nŋɛ fei hɑi bi tɛɛ ŋɑ. I leekĩ si nɑɑnɛ ku dɑsiu ŋɑ si bɛi ɑ̀ kɔ nŋɛ si, nɔ i yɑ sɑɑbu si ŋɑ.

8 Nɔ i yɑ ce lɑɑkɑi ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ nɑ ku mu ŋɛ do tɑɑɛ do bisii nŋu tɑkɑɛ wɑlɑkɔ do ide ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ dĩò ijui ɑmɑnɛ ŋɑ. Mii nŋu ŋɑu bɛ wɑ nɑɑi hɑi si dedembɑi ɑmɑnɛ ŋɑ do mii ndii ɑndunyɑ ŋɑ, kù jɛ hɑi bi Kirisi. 9 Ntɔ ntɔ zɑkɑ bɛi Ilɑɑɔ̃ í to fei, ɑ̀ yɔɔ si ɑrɑi Kirisi mɑm mɑm. 10 Nɔ iŋɛ mɔ ì kɔ̃ ŋɑ do sɑɑbui ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ do nŋu, nŋu iyi í jɛ inɛ nɡboi ilɑɑlui lele ŋɑ do ilu yiiko ŋɑ fei.

11 Nɔ si ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ do nŋu ɑ̀ dɑsi ŋɛ bɑnɡo. Kù jɛ bɑnɡo iyi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ ce, ɑmmɑ iyi Kirisi í yɑ ceui. Bɑnɡou, nŋui í jɛ dɑɑ nwo nwɑ ŋɑ iyi Kirisi í bu í nyɔu. 12 Ntɔi, si wɑɑti iyi ɑ̀ dɑsi ŋɛ inyi í yɛi bɛi ɑ̀ si ŋɛ do Kirisi. Nɔ ɑ̀ dede ŋɛ do nŋu, si nɑ iyi í jɔ̀ ì nɑɑnɛ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í jũu hɑi si bɑlɛ ŋɑ. 13 Tɑko wo, ì yɛi bɛi iku ŋɑ nɑ irii kurɑrɑ nŋɛ do iyi ì jɛ dimi mmu ŋɑ iyi ɑ kù ce bɑnɡo. Ammɑ nsɛi Ilɑɑɔ̃ í ce ŋɛ ilu hunde do Kirisi ɑjɔ.

Í kpɑ idei dulum du wɑ fei.

14 Tɑko wo í yɛi bɛi ɑ̀ kɔ ɡbesei dulum du wɑ si tiɑ

Iyi wɑ yɛ tɑɑle nwɑ nɑ woodɑ hɑi jirimɑ nwɑ.

Nɔ Ilɑɑɔ̃ í so tiɑu í kpɑ ideɛ

Í kpɑkpɑɛ si jĩi ku ɡɑɑuu í kpɑ iriɛ.

15 Bɛɛbɛi í kɑmiɑò ilɑɑlui lele ŋɑ do ilu yiiko ŋɑ

Í dɑsi ŋɑ ɑnyɔ si bɑntumɑ.

Do ikui Amɑɛ si ɑntɑi jĩi ku ɡɑɑuui í kɑ̃miɑò ŋɑ

Nɔ wɑ dɑbiiò ŋɑ si inɔ ilu bɛi ilɑɑlu ŋɑ ɑ̀ yɑ dɑbiiò inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mu wɑ hɑi si iɡũ, zɑmɑɑ fei ku yɛ ŋɑ.

16 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku yɛ tɑɑle nŋɛ si ijɛ do si mii ku mɔ. I mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku tilɑsi ŋɛ i mɑɑ jirimɑò woodɑ ŋɑ iyi ɑ̀ jilɛ nɑ ɑjɔi jinɡɑu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ce ɑdɔ̃ do ɑdɔ̃ wɑlɑkɔ jinɡɑui cukpɑ titɔ̃ wɑlɑkɔ ɑjɔi kusĩmi. 17 Mii ŋɑu bɛ fei kù yɛ kɑɑ bɛi ɑyɑi mii iyi wɑ nɑɑ ɑlɑ, ɑmmɑ Kirisi tɑkɑɛ nŋui í jɛ mii nɔu. 18 I mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku jɔ̀ i kuɑ ribɑi ɑlɑ nŋɛ ku dɑsi ŋɛ ɑmɑlekɑ ŋɑ ku tɔɔ. Dimii ɑmɑnɛ bɛɛbɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ nɑɑi do idei ɑrɑ ku kɑye, ɑmmɑ do ntɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ sɑɑbu ɑrɑ nŋɑi nɑ kuyɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ ce nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ tɔɔ fufu si lɑsɑbu nfe nfei ɑmɑnɛ ŋɑ. 19 Inɛ ŋɑu ɑ kù wɑɑ leekĩ si Kirisi, nŋu iyi í jɛ iri nɔ siɛi ɑrɑ fei í tɔtɔɔ do ikɔ̃ ikɔ̃ɛ nɔ í bɑ ɡbuɡbɑ̃ wɑ lɑ́ bɛi Ilɑɑɔ̃ í bi.

Kɑ ku nɔ kɑ wɛɛ do Kirisi

20 Ì kú do Kirisi ɑjɔ ŋɑ si mii ndii ɑndunyɑ ŋɑ. To, nɑ mii í ce ì wɑɑ ce kuwɛɛ nŋɛ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti ɑndunyɑ. Nɑ mii í ce ì jɔ̀ ɑ̀ kɑ̃ɑ nŋɛ woodɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ni, 21 mɑɑ̀ jɛ iyi ihɛ̃, mɑɑ̀ tiɛ iyi ihɛ̃, mɑɑ̀ lu iyi ihɛ̃. 22 Mii ŋɑu bɛ fei ɑ́ ce nfe bii ɑ̀ ceò ŋɑ icɛ. Woodɑi ɑmɑnɛ ŋɑ do cio nŋɑ nŋui ì wɑɑ too ŋɑ. 23 Ntɔi, woodɑ ŋɑu, bii ì wɑɑ cɔ ŋɑ ɑɑ ni ɑ̀ sĩɑi domi ɑɑ sobi wɑ kɑ jirimɑ kpɑ̃ɑi Aɔ̃ ku tɔɔ ɡɔ, nɔ ɑɑ jɔ̀ kɑ kɑye ɑrɑ nwɑ, nɔ kɑ kpɑ̃ ɑrɑ nwɑ iju, ɑmmɑ ɑ kɑɑ sobi wɑ kɑ kɑ̃miɑò kubii ɑrɑ nwɑ.

3

Kuwɛɛ nwo do kuwɛɛ titɔ̃

1 Ilɑɑɔ̃ í dede ŋɛ hɑi si bɑlɛ do Kirisi ɑjɔ. Nɑ nŋu, i dɛ mii ndii lele bii Kirisi wɑ bubɑ si ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 2 Mii ndii lele ŋɑi í sĩɑ i yɑ mɑɑ lɑsɑbu si ŋɑ. I mɑɑ̀ ce lɑsɑbui mii ndii ilɛ ihɛ̃ ŋɑ, 3 domi ì ku si mii ndii ɑndunyɑ ŋɑ, kuwɛɛ titɔ̃ nŋɛ í nɔ wɑ sinɡɑ do Kirisi ɑjɔ bi Ilɑɑɔ̃. 4 Kirisii í jɛ kuwɛɛ nŋɛ do ntɔ, nɔ ɑjɔ iyi ɑ́ fɑɑtɑ wɑ, do iŋɛi ɑjɔ, nɔ ɑɑ bɑ ikpɛ̃ nŋɛ si ɑmboeɛ.

5 Nɑ nŋu, i kpɑ kubii mii ndii ɑndunyɑ iyi wɑ ce icɛ si ŋɛ fei. Mii ndii ɑndunyɑ ŋɑui í jɛ ɑbo kɑɑfe ku sũò, do dɑɑ lɑɑlɔ, do binɛ, do kubi nfe nfe, do kɔdɛɛi mii nkpɔ. Ntɔ ntɔ bii ì wɑɑ ce kɔdɛɛ, mii nkpɔi í yɑ tɔɔ si ɑɡbɛi Ilɑɑɔ̃. 6 Mii ŋɑu bɛ feii í yɑ fɑ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ wɑ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ ku jirimɑ ideɛ. 7 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ bɛɛbɛi ì yɑ tɑko i mɑɑ ce ŋɑ wo wɑɑti iyi ì wɑ si dulum ŋɑu bɛ ŋɑ.

8 Ammɑ nsɛi, i nyɔ mii ŋɑu bɛ fei ŋɑ, hɑi idɔɔkɔ̃, do mbɛɛtɛ, do inɔ sɑ̃mi. I mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ ɑrɑbu wɑlɑkɔ ide ku sisi ku fitɑ hɑi si ɡɛlɛ nŋɛ ŋɑ. 9 Nɔ i mɑɑ̀ yɑ sɔɑ njɛ ibo ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì jɔ̀ dɑɑ nwo do dɔ̃ɔnɛɛ tɑ̃ ŋɑ, 10 nɔ ì nɛ dɑɑ titɔ̃ ŋɑ. Ì bɑɑ ì jɛ ɑmɑnɛ titɔ̃ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ woo tɑkɑ nwɑ wɑ kpɑɑsi kpɛlɛ kpɛlɛ ku bɑ i jɔɔ nɔ i mɑ̀ɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ. 11 Bɛɛbɛ mɔi si inɔ nŋɛ inɛ ɡɔ kù jɛ mmu, hɑi dimu mmu ŋɑ hee do Zuifu ŋɑ, hɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ce bɑnɡo hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ kù ce fei, hɑi inɛi ilɛɛko ŋɑ do ilu iju dũdũ ŋɑ, hɑi ɑru ŋɑ do hɑi jɛ ɑru ŋɑ. Nŋu ŋɑu bɛ fei Kirisi nŋu ɑkɑ̃i í jɛ fei ndɛɛ nɔ í wɑ si inɛ fei.

12 Nɑ nŋu, si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í bi ŋɛ nɔ í cicɑ ŋɛ ì jɛ tɛɛ ŋɑ, mii iyi í jɔ i mu ŋɑ wee, ɑrɑɑre do jiidɑ ku jɛ do ɑrɑ ku kɑye do dɑɑ didɔ̃ do temuɑ. 13 Í yɑ yɔkɔò njɛ temuɑ ŋɑ nɔ i yɑ kpɑ idei kurɑrɑi njɛ ŋɑ bii ide ɡɔ í lɔ si ɑnini nŋɛ. Si bɛi Kirisi í kpɑ idei kurɑrɑ nŋɛ, iŋɛ mɔ i yɑ ceɑ njɛ bɛɛbɛ ŋɑ. 14 Iyi í re mɔm i bi njɛ ŋɑ. Kubiui ɑ́ jɔ̀ i yɑ mɑɑ ɡbɔsi njɛ jiidɑ jiidɑ ŋɑ. 15 Nɔ i jɔ̀ lɑɑkɑi ku sũ iyi Kirisi í mu nŋɛ ku mɑɑ ce icɛ si idɔ nŋɛ, domi si lɑɑkɑi ku sũu bɛi Ilɑɑɔ̃ í kpe ŋɛ i jɛò ɑrɑ ɑkɑ̃ ŋɑ. Nɔ i yɑ mɑɑ sɑɑbuɛ ŋɑ. 16 I jɔ̀ idei Kirisi ku kɔ̃ mɑm mɑm si idɔ nŋɛ ŋɑ, nɔ ku mu nŋɛ bisi ntɔ ntɔ ku bɑ i kɔ njɛ si cio nɔ i muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. 17 Si kookoosu nŋɛ do si kufɔ nŋɛ i ce fei ndɛɛ do irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɔ i sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ ŋɑ nɑ sɑɑbuɛ.

Anu ɑkɑ̃i inɛ ŋɑ si kuwɛɛ titɔ̃

18 Iŋɛ inɑɑbo ŋɑ, i sũɑ mɔkɔ nŋɛ ŋɑ iri ilɛ si bɛi í jɔ inɛ iyi í nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Lɑfɛ̃ɛ ku ce.

19 Iŋɛ mɔkɔ ŋɑ, i bi ɑbo nŋɛ ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ i ɡɑɑbu si ŋɑ ŋɑ.

20 Iŋɛ ɑmu ŋɑ, i jirimɑ iyeò bɑɑ nŋɛ ŋɑ si ide bɑɑ yoomɑ fei, domi bɛɛbɛi ɑ́ dɔ̃ɑ Lɑfɛ̃ɛ si.

21 Iŋɛ bɑɑ ŋɑ mɔ, i mɑɑ̀ kɔ̃ idɔi ɑmɑ nŋɛ ŋɑ inɔ nŋɑ ku fɔ.

22 Iŋɛ ɑru ŋɑ, i jirimɑ lɑfɛ̃ɛ nŋɛ ŋɑ si fei ndɛɛ si ɑndunyɑu ihɛ̃, ku mɑɑ̀ jɛ bii ɑ̀ leekĩ ɑ̀ wɑɑ cɔ ŋɛ nŋu ɑkɑ̃. I jirimɑ ŋɑ do inɔ ɑkɑ̃ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì mɑ̀ bɛɛrɛi Lɑfɛ̃ɛ ŋɑ, nɔ ku mɑɑ̀ jɛ mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ ɑmɑnɛ ŋɑ si nŋu ɑkɑ̃i ì wɑɑ bi ku ce ŋɑ. 23 Iyi ì wɑɑ ce fei i coo do inɔ ɑkɑ̃ ŋɑ, nɔ ku jɛ bɛi Lɑfɛ̃ɛi ì wɑɑ ceɑ ŋɑ, kù jɛ ɑmɑnɛ ŋɑ. 24 I mɑ̀ ŋɑ iyi Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ sɑ̃ nŋɛ ribɑ nŋɛ ŋɑ, iyi í jɛ tubu iyi í jilɛɑ inɛɛ ŋɑ, domi Kirisii í jɛ Lɑfɛ̃ɛ nŋɛ iyi ì wɑɑ ceɑ icɛ ŋɑ. 25 Ammɑ inɛ iyi í yɑ mɑɑ ce lɑɑlɔ, ɑ́ yɛ ribɑɛ si bɛi lɑɑlɔ kuceɛ í to, domi Ilɑɑɔ̃ ci yɑ nyɑ inɛ ɡɔ ikɑ̃.

4

1 Iŋɛ lɑfɛ̃ɛ ŋɑ, i ceɑ ɑru nŋɛ ŋɑ dee dee si bɛi í jɔ. I ye ɡiɡi iyi iŋɛ mɔ ì nɛ Lɑfɛ̃ɛ iyi í wɑ lele ŋɑ.

Iyi ɑ̀ dɑsi wɑ

2 I temuɑ si kutɔɔ ŋɑ, i yɑ mɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ fei nɔ i mɑɑ sɑɑbuɛ ŋɑ. 3 Nɔ i ce nwɑ kutɔɔ ŋɑ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku fũ nwɑ kpɑ̃ɑ kɑ wɑɑzo ideɛ, ku bɑ kɑ yɔkɔ kɑ sisi ɑsiii Kirisi. Nɑ ɑsiiui ǹ wɑò piisɔ̃ɔ nsɛi. 4 Nɑ nŋu, i ce kutɔɔ ŋɑ ku bɑ n yɔkɔ n sisi ɑsiiu si bɛi í jɔ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ ideu sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ.

5 I jɛ kuwɛɛ nŋɛ do lɑɑkɑi ŋɑ si inɔi hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu. I yɑ ce icɛ jiidɑ si wɑɑti iyi ì nɛ fei ŋɑ. 6 I yɑ jɔ̀ ide nŋɛ ku dɔ̃ ku ɡbɔ nɔ ku too kpɑ̃ɑ, ku bɑ i mɑ̀ si bɛi í sĩɑ i jɛɑ inɛ fei ide ŋɑ.

Fɔɔi sukudɔ̃

7 Tisiki bɑɑkɔɔ nwɑ, nŋu iyi í jɛ woo ce icɛ ilu nɑɑnɛ do minjisiɑm si icɛi Lɑfɛ̃ɛ, ɑ́ sisi nŋɛ bɑɑum fei. 8 Ǹ wɑ n bɔɔ wɑi bi tu ŋɛ ku sɔ̃ ŋɛ bɛi ɑ̀ wɛɛò, nɔ ku tũ idɔ nŋɛ. 9 Onezimu, bɑɑkɔɔ nwɑ ilu nɑɑnɛ, iyi í jɛ inɛi ide nŋɛui ɑ́ suu wɑ. Aŋɑi ɑɑ sisi nŋɛ mii iyi í bɑ wɑ ihɛ̃ fei.

10 Aritɑɑki iyi ɑwɑò ɑ̀ wɑ piisɔ̃ɔ í ce ŋɛ fɔɔ. Mɑɑku ifɔi Bɑɑnɑbɑsiu mɔ wɑ ce ŋɛ fɔɔ. Ǹ nɔ ǹ sisi nŋɛ idei Mɑɑkuu tɑ̃ wo. Bii í nɑɑ bi tu ŋɛ i ɡbɑɑ do inɔ didɔ̃ ŋɑ. 11 Jesu iyi ɑ̀ wɑɑ kpe Zusitu, nŋu mɔ í ce ŋɛ fɔɔ. Amɑnɛ mɛɛtɑ ŋɑu ɑŋɑ ɑkɑ̃i ɑ̀ jɛ Zuifu woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɑm icɛ ku ce nɑ bommɑi Ilɑɑɔ̃. À muum ɡbuɡbɑ̃ ntɔ ntɔ.

12 Epɑfɑɑsi, inɛi ide nŋɛ, woo ce icɛi Jesu Kirisi, nŋu mɔ í ce ŋɛ fɔɔ. Wɑɑti kɑ̃mɑ fei í yɑ mɑɑ jɑbui ku mɑɑ ce kutɔɔ nɑ iri nŋɛ ku bɑ i jĩɑ si idei Ilɑɑɔ̃ nɔ i yɔkɔ i leekĩ si dim dim ŋɑ nɔ i tɑ̃ sɔɔlu i mɑɑ ceò idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ fei ŋɑ. 13 An yɔkɔ n jɛ sɛɛdɑɛ iyi wɑ ce lɑsɑbu nŋɛ ntɔ ntɔ, do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Lɑodisee do Herɑpolisi. 14 Luku lokotoro kpɑɑsi jiidɑ nwɑu, nŋu do Demɑsi ɑ̀ ce ŋɛ fɔɔ.

15 I ce inɛ nwɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Lɑodiseeu fɔɔ do ɑbo iyi ɑ̀ wɑɑ kpe Nɛnfɑ do inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ kpɑsɛ̃ɛ. 16 Bii ì cio tiɑu ihɛ̃ ì tɑ̃ ŋɑ i nɑ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Lɑodiseeu ɑ cioɛ. Nɔ bii inɛi Lɑodisee ŋɑu mɔ ɑ̀ cio tiɑ iyi ǹ sɑmbɑ nŋɑu ɑ̀ tɑ̃, ɑŋɑ mɔ ɑɑ sɑmbɑ nŋɛ wɑ i cioɛ ŋɑ. 17 Nɔ i sɔ̃ Aɑsipu ku dɑsi icɛi Lɑfɛ̃ɛ iyi ɑ̀ jilɛɑu iju ku bɑ ku yɔkɔ ku fɑɑtɑɛ.

18 Fɔɔu ihɛ̃ ɑmu tɑkɑm nii ǹ kɔɔ wɑ. Amui Pɔlu ǹ ce ŋɛ fɔɔ. I mɑɑ̀ ɡbɛjɛ iyi ǹ wɑ ile piisɔ̃ɔ ŋɑ.

Nɔ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ku wɑ si ŋɛ. Ami.

* 1:24 mii iyi í ɡɑiziɑ si wɑhɑlɑ ŋɑ iyi Kirisi í nɛ ku yɛ Bii Pɔlu í ni bɛɛbɛ, kù jɛ ɑ ni nɡɔɡɔ í ɡɑiziɑ iyi Kirisi kù bɑ kù ce nɑ fɑɑbɑ nwɑ. Ammɑ iɡbɛɛui wɑ bɑ wɑhɑlɑ. Nɔ bii iɡbɛu wɑ bɑ wɑhɑlɑ, nŋu iyi í jɛ iriɛu kù nɛ sikɑ kɑ̃mɑ wɑhɑlɑu ɑ́ to siɛi.

Tɛsɑlonikɑ 1

1

2

3

4

5

Tiɑ sinte iyi Pɔlu í kɔɑ inɛi Tɛsɑlonikɑ ŋɑ

1

Pɔlu í ce inɛi Tɛsɑlonikɑ ŋɑ fɔɔ

1 Amu Pɔlu do Silɑsi do Timɔtee, ɑ̀ ce ŋɛ fɔɔ, iŋɛ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ì wɑ Tɛsɑlonikɑ ŋɑ, iŋɛ iyi ì jɛ ti Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do ti Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ŋɑ. Didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ ku wɛɛ nŋɛ.

Nɑɑnɛ ku dɑsii inɛi Tɛsɑlonikɑ ŋɑ

2 À yɑ kɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ fei nɑ irii iŋɛ fei, ɑ̀ yɑ kɑ nɔ kɑ mɑɑ ye ɡiɡi nŋɛ si kutɔɔ nwɑ. 3 À wɑɑ ye ɡiɡi nŋɛ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ do yɑɑse bɛi ì dɑsi nɑɑnɛ ntɔ ntɔ ŋɑ, do bɛi ì bi inɛ ŋɑ do bɛi ì yɑ mɑɑ cɔ kpɑ̃ɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi dim dim ŋɑ. 4 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, iŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi, ɑ̀ mɑ̀ iyi í cicɑ ŋɛ ì jɛ tɛɛ ŋɑ. 5 Nɔ lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi ɑ̀ sisi nŋɛ wo kù nɑɑ bi tu ŋɛ do ide nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ do ɡbuɡbɑ̃i í nɑɑ, do sobii Hundei Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ, nɔ sikɑ kɑ̃mɑ kù wɑ si. Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ bɛi ɑ̀ jɛ kuwɛɛ nwɑ si ɑnini nŋɛ nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni nŋɛ. 6 Iŋɛ mɔ ì too si kuce nwɑ do ti Lɑfɛ̃ɛ, domi ì ɡbɑ idei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɔ didɔ̃ iyi Hundeɛ í mu nŋɛ, bɑɑ do iyi í nɑɑ nŋɛ ijuukpɑ̃ nlɑ nlɑ wɑ. 7 Si bɛɛbɛ, ì bɑɑ ì jɛ yɑɑse jiidɑ iyi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Mɑsedɔni do Gɛrɛsi fei ɑɑ yɔkɔ ɑ too si. 8 Ntɔ ntɔ idei Lɑfɛ̃ɛu í fɑnɡɑɑ hɑi bi tu ŋɛ, kù jɛ si Mɑsedɔni do Gɛrɛsi nŋu ɑkɑ̃. Ammɑ bɑɑui nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ si Ilɑɑɔ̃ í fɑnɡɑɑ bii fei hee kù jɛ bɑɑ tilɑsi mɔm kɑ fɔ ideu. 9 A wɑɑ fɔ bɛi ì mu wɑ ŋɑ si wɑɑti iyi ɑ̀ nɑɑ bi tu ŋɛu, do bɛi ì jɔ̀ iwɛ̃ ku tɔɔ ŋɑ, ì kpɑɑsi idɔ ì sindɑ si Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ku bɑ i ceɑɑ icɛ ŋɑ, nŋu ɑkɑ̃ iyi í jɛ Ilɑɑɔ̃ do ntɔ nɔ nŋui í jɛ icui kuwɛɛ. 10 Nɔ ɑ̀ ɡbɔ bɛi ì wɑɑ deɡbe Jesu ɑmɑɛu ku nyi wɑ hɑi lele ŋɑ. Nŋui í jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í jĩ hɑi si bɑlɛ, nɔ ɑ́ nɑ ku fɑɑbɑ wɑ hɑi si idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi wɑ nɑɑ.

2

Icɛ iyi Pɔlu í ce Tɛsɑlonikɑ

1 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ kunɑɑ nwɑ bi tu ŋɛ kù jɛ nɡbɛ. 2 Ì mɑ̀ ŋɑ iyi ɑ̀ bú wɑ, ɑ̀ kpɑ̃ wɑ iju Filipi bɛ ɑ̀ bɛi ɑ̀ nɑɑ bi tu ŋɛ. Do nŋu fei, Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ wɔɔkɔ ɑ̀ sisiò lɑɑbɑɑu jiidɑɛ si ɑnini nŋɛ, bɑɑ do iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ bi ɑ ɡɑnji wɑ ntɔ ntɔ. 3 Kurɑrɑ kù wɑ si wɑɑzi nwɑ, nɔ bɑɑ yɑɑse bɛi ɑ̀ wɑɑ sisi nŋɛ ideu í jɛ dee dee, ɑ kù wɑɑ dĩ iju nŋɛ. 4 Ammɑ si bɛi Ilɑɑɔ̃ í dɑsi wɑ nɑɑnɛ, í so lɑɑbɑɑu jiidɑɛ í dɑ nwɑ si ɑwɔ, bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ wɑɑ sisi ideu. A kù wɑɑ coo si bɛi ɑ́ dɔ̃ɑ ɑmɑnɛ ŋɑ si. À wɑɑ cooi bɛi ɑ́ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si, nŋu iyi í mɑ̀ yɑɑsei idɔ nwɑ. 5 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ nɔ Ilɑɑɔ̃ í jɛ sɛɛdɑ nwɑ iyi ɑ kù lɛlɛ ŋɛ do ide didɔ̃ ɡɔ, ɑ kù nɔ ɑ kù ce wɑɑzou ku bɑ kɑ ɡbɑ fiɑ nŋɛ. 6 Nɔ ɑ kù wɑɑ dɛ sɑɑbu bi tu ŋɛ wɑlɑkɔ bi inɛ ɡɔ ŋɑ, 7 bɑɑ bii ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ nyisi ŋɛ ɡbuɡbɑ̃ nwɑ wo si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ jɛ woo bɛi Kirisi ŋɑ. Ammɑ ɑ̀ ce icɛ do dɑɑ didɔ̃ si ɑnini nŋɛ bɛi iyei ɑmɑ í yɑ ce do ɑmɑɛ ŋɑ. 8 Si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ bi ŋɛ ntɔ ntɔ, ɑ̀ yɑ kɑ tɑ̃ sɔɔlu, kù jɛ kɑ nɑ ŋɛ lɑɑbɑɑu jiidɑi Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ do kuwɛɛi ɑwɑ tɑkɑ nwɑi, domi ɑ̀ nɛ kubi nŋɛ ntɔ ntɔ. 9 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, ì wɑɑ ye ɡiɡi bɛi ɑ̀ ce icɛ si ɑnini nŋɛ hee ɑ̀ ɡbɛɛji. À ce icɛ dɑsɑ̃ do idũ ku bɑ kɑ mɑɑ̀ jɛ ɑsoi inɛ ɡɔ nŋɛ si wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑi idei Ilɑɑɔ̃ si ɑnini nŋɛ.

10 Iŋɛi ì jɛ sɛɛdɑ nwɑ ŋɑ do Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ iyi isɛɛnɛ nwɑ si wɑjui iŋɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑu í mɑ́, í jɛ dee dee, nɔ tɑɑle kɑ̃mɑ kù wɑ si. 11 Iŋɛ fei ì nɔ ì mɑ̀ ŋɑ iyi ɑ̀ ce nŋɛi bɛi bɑɑ í yɑ ceɑ ɑmɑɛ ŋɑ. 12 À mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃, nɔ ɑ̀ tũ idɔ nŋɛ, nɔ ɑ̀ tɔɔ ŋɛ ntɔ ntɔ i jɔ̀ i mɑɑ nɛ ŋɑ si bɛi ɑ́ sĩɑɑ Ilɑɑɔ̃ si, nŋu iyi í kpe ŋɛ si bommɑɛ do si ɑmboeɛ.

13 À yɑ kɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ fei domi si wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑzo nŋɛ i kù doo ideu si idei ɑmɑnɛ ŋɑ, ɑmmɑ ì ɡbɑɑ ŋɑi si ti Ilɑɑɔ̃. Nɔ bɛɛbɛ mɔi í jɛ do ntɔ, nɔ wɑ ce icɛ si iŋɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ. 14 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, mii iyi í bɑ iɡbɛi inɛi Jesu Kirisi ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti Ilɑɑɔ̃ si ilɛi Zudee, nŋui í bɑ iŋɛ mɔ nsɛi. Ntɔ ntɔ ì yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ hɑi bi inɛi ide nŋɛ ŋɑ, bɛi inɛ ŋɑu mɔ ɑ̀ yɛ bi Zuifu ŋɑ. 15 Zuifu ŋɑui ɑ̀ kpɑ Lɑfɛ̃ɛ Jesu do wɑlii ŋɑu, nɔ ɑ̀ kpɑ̃ ɑwɑ mɔ iju. Dɑɑ nŋɑ ci yɑ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si, nɔ ɑ̀ jɛ mbɛɛi inɛ fei. 16 À ɡɑnji mɔm kɑ ceɑ dimi mmu ŋɑ wɑɑzo iyi ɑ́ jɔ̀ ɑ bɑ fɑɑbɑ. Bɛɛbɛi dulum du ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ ce wɑɑti kɑ̃mɑ fei í teese wɑ kɔ̃ɔsi wɑ cɑɑ. Ammɑ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ í fukɑ si iri nŋɑ bɛbɛi.

Pɔlu í bi inɛi Tɛsɑlonikɑ ŋɑu ku yɛ mɑ́

17 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, si bɛi ɑ̀ kpɛò njɛ ku yɛ, nɔ ɑ̀ fɛɛfɛɛ njɛ do ɑrɑ bɑɑ do iyi kù jɛ do idɔ, ɑ̀ wɑɑ ce bɛɡɛ nŋɛ ntɔ ntɔ ɑ̀ wɑɑ ce kookɑɑi ku bɑ kɑ yɛ ŋɛ. 18 À bi kɑ nyi wɑ bi tu ŋɛ bɛ mɑ́ wo, nɔ ɑmu Pɔlu ǹ dɑsi idɔ isɛ fɛɛfɛlo n nɑɑ bɛ, ɑmmɑ Seetɑm í dɑ nwɑ kpɑ̃ɑ. 19 Ajɔ iyi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu ɑ́ nyi wɑ, yoomɑi ɑ́ jɛ kpɑ̃ɑ ku cɔ nwɑ do inɔ didɔ̃ nwɑ. Mii ɑɑ kɑ tɔɔò fufu mɑ́ si wɑjuɛ bii kù jɛ iŋɛ. 20 Ntɔi, nɑ iri nŋɛi ɑɑ kɑ tɔɔ fufu nɔ ɑɑ kɑ nɛ inɔ didɔ̃ nɑ iri nŋɛ.

3

1 Nŋui í jɔ̀ wɑɑti iyi idɔ nwɑ í kɔ ku sũ, ɑ̀ lɑsɑbu iyi ɑmu ɑkɑ̃ n ɡbe ilui Atɛni. 2 Nɔ ɑ̀ bɛ Timɔtee, inɛ nwɑ iyi wɑ ce icɛ do Ilɑɑɔ̃ ɑ̀jɔ́ si icɛi lɑɑbɑɑu jiidɑi Kirisiu. À bɔɔ bi tu ŋɛ ku bɑ ku sobi ŋɛ i leekĩ si dim dim ŋɑ, nɔ ku mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛu, 3 ku bɑ bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ ku mɑɑ̀ jɔ̀ ijuukpɑ̃u ku dɑ ziɡiɛ. Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì wɑɑ mɑ̀ si ŋɑ, inɛ nŋu kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù bɑ wɑ. 4 Bɑɑ hɑi wɑɑti iyi ɑwɑɛ ŋɑ ɑ̀ wɛɛ, ɑ̀ yɑ kɑ sɔ̃ ŋɛ wo kɑ ni ɑɑ kpɑ̃ wɑ iju. Bɛɛbɛ mɔi í nɔ í ce, si bɛi ì wɑɑ mɑ̀ si sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ. 5 Ŋɔi í jɔ̀ wɑɑti iyi idɔm í kɔ ku sũ, ǹ bɛ Timɔtee bi tu ŋɛ bɛ ku bɑ n mɑ̀ bɛi nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ wɑ yɛ. Ǹ wɑ n ce njo Seetɑm, woo lɛlɛ inɛu, ku mɑɑ nɑ ku lɛlɛ ŋɛ i ce dulum ŋɑ, nɔ icɛ nwɑ ku mɑɑ nɑ ku jɛ nɡbɛ.

6 Ammɑ nsɛi iyi Timɔtee í bɑɑ hɑi bi tu ŋɛ, í sɔ̃ wɑ lɑɑbɑɑu jiidɑi nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ do kubi nŋɛ. Í sɔ̃ wɑ iyi ì yɑ mɑɑ ye ɡiɡi nwɑ do kubi ŋɑ nɔ ì wɑɑ bi ku yɛ wɑ ntɔ ntɔ si bɛi ɑwɑ tɑkɑ nwɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ bi ku yɛ ŋɛ. 7 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, bɑɑ bii í jɛ ɑ̀ yɛ ijuukpɑ̃ do wɑhɑlɑ fei, inɔ nwɑ de í tũ do sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ. 8 Bɛbɛi idɔ nwɑ í bɑɑ, si bɛi ì wɑɑ leekĩ si kpɑ̃ɑi Lɑfɛ̃ɛ dim dim ŋɑ. 9 Zɑkɑ bɛirei ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ iyi ɑ̀ nɛ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ nɑ iri nŋɛ. 10 Dɑsɑ̃ do idũ fei ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ ntɔ ntɔ ku jɔ̀ kɑ yɛ ŋɛ do iju mɑ́, ku bɑ mii iyi wɑ ɡɑiziɑ ŋɛ si nɑɑnɛ ku dɑsiu kɑ kɔ̃ɔ nŋɛ si.

11 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ tɑkɑɛ do Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu ɑ ce nwɑ kpɑ̃ɑ kɑ nɑɑ bi tu ŋɛ. 12 Nɔ Lɑfɛ̃ɛ ku kɔ̃ɔ nŋɛ si kubi si iŋɛ duusɔ̃ɔ do si inɛ fei hee kú to bɛi ɑwɑ mɔ ɑ̀ bi ŋɛ. 13 Nɔ ku jɔ̀ idɔ nŋɛ ku leekĩ si dim dim, ku jɛò dee dee, ku mɑɑ̀ nɛ tɑɑle ɡɔ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ, si wɑɑti iyi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu ɑ́ nyi wɑ do inɛ ŋɑ iyi í cicɑ fei.

4

Kookoosu iyi wɑ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si

1 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, ɑ̀ kɔ nŋɛ si bɛi í sĩɑ i mɑɑ nɛ ŋɑ ku bɑ ku dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si. Ntɔi, ì wɑɑ ce bɛɛbɛ tɑ̃ ŋɑ. Ammɑ iyi í ɡbe nsɛi, ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ŋɛ do irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu, i hɑnyɑ i ce bɛɛbɛ i mɑɑ koo ŋɑ. 2 Ntɔ ntɔ, ì mɑ̀ ikɔ ŋɑ iyi ɑ̀ bɑ hɑi bi Lɑfɛ̃ɛ Jesu nɔ ɑ̀ sɔ̃ ŋɛ. 3 Mii iyi Ilɑɑɔ̃ í bi si ŋɛ, nŋui í jɛ i mɑ́ ŋɑ, wɑɑtɔ i nɔ ɑrɑ nŋɛ mɑm mɑm i mɑɑ̀ yɑ ce sɑkɑrɑ ŋɑ. 4 Iŋɛ fei í sĩɑ i mɑ̀ ɑrɑ nŋɛ ku mu nɔ kuwɛɛ nŋɛ ku mɑ́ nɔ ku nɛ bɛɛrɛ, 5 ku mɑɑ̀ ti ku jɛ do kɔdɛɛi ɑrɑ bɛi dimi mmu ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ce, ɑŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃. 6 Si ideu ihɛ̃, inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ rɑrɑɑ kpɑɑsiɛ wɑlɑkɔ ku jɔɔ tɑki, domi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ kpɑ̃ woo ce mii bɛɛbɛ ŋɑ fei iju. À nɔ ɑ̀ sɔ̃ ŋɛ ɑ̀ kɔnkɔm du ŋɛ tɑ̃ ɑ̀ ni i ce lɑɑkɑi ŋɑ. 7 Ilɑɑɔ̃ kù kpe wɑ kɑ nɑɑ kɑ mɑɑ ce sɑkɑrɑ, ɑmmɑ í bi kɑ jɛ inɛ kumɑ́ ŋɑ. 8 Nɑ nŋu, inɛ iyi í kɔsi ikɔ ŋɑu ihɛ̃, kù jɛ ɑmɑnɛi í kɔsi ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛi, nŋu iyi í mu nŋɛ Hundeɛ.

9 Iyi í jɛ kubii woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, kù jɛ tilɑsi ɑ kɔ nŋɛ wɑ, domi Ilɑɑɔ̃ í nyisi ŋɛ si bɛi í jɔ i bi njɛ iŋɛ duusɔ̃ɔ. 10 Ntɔi, ì nɛ kubii njɛ tɑ̃ ŋɑ hee do woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛi Mɑsedɔni fei. Ammɑ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ŋɛ, iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, i hɑnyɑ i yɑ mɑɑ ce bɛɛbɛ i mɑɑ koo ŋɑ. 11 I kookɑɑi ku bɑ i yɑ wɑ si ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ, nɔ i yɑ ce wũɑi ɑrɑ nŋɛ ŋɑ, nɔ i yɑ ce icɛ do ɑwɔ nŋɛ ku bɑ i bɑ mii iyi ɑɑ mɑɑ wɛɛò ŋɑ si bɛi ɑ̀ jilɛ nŋɛ. 12 Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ, isɛɛnɛ nŋɛ ɑ́ nɛ bɛɛrɛ bɑɑ si wɑjui hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, nɔ i kɑɑ jɛ ɑsoi inɛ kɑ̃mɑ ŋɑ.

Kunyii Lɑfɛ̃ɛ wɑ

13 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, ɑ kù bi i wɛɛ hɑi mɑ̀ yɑɑse iyi í jɛ ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ku ŋɑ, ku bɑ i mɑɑ̀ nɛ inɔ ku fɔ, bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe, ɑŋɑ iyi ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑ ɡɔ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ. 14 Awɑ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ iyi Jesu í ku, nɔ í jĩ hɑi si bɑlɛ mɑ́. Bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ iyi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɑ̀ bɛi ɑ̀ ku, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jĩ ɑŋɑ mɔ mɑ́ hɑi si bɑlɛ.

15 Iyi ihɛ̃ ikɔi Lɑfɛ̃ɛi ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ ŋɛ bɛ. Awɑ iyi ɑɑ kɑ wɛɛ si hunde si wɑɑti iyi Lɑfɛ̃ɛ Jesu ɑ́ nyi wɑ, ɑ kɑɑ kɑ cuɑɑ iku ŋɑ. 16 Wɑɑti nŋu, ɑɑ kɑ ɡbɔ ɑnu ku dɔ̃, do imui ɑmɑlekɑ nlɑu do ɑnui kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩi Ilɑɑɔ̃. Nɔ Lɑfɛ̃ɛ tɑkɑɛ ɑ́ kitɑ wɑ hɑi lele. Inɛi Kirisi ŋɑ iyi ɑ̀ ku, ɑŋɑi ɑɑ tɑko ɑ jĩ. 17 Si ɑnyii nŋu, ɑwɑ iyi ɑ̀ wɛɛ si hunde si wɑɑti bɛɛbɛ, ɑ́ so wɑ ɑwɑò ŋɑ ɑjɔ si kudũi ijĩ, nɔ kɑ ko Lɑfɛ̃ɛ lele bɛ. Si bɛɛbɛi ɑɑ kɑ mɑɑ wɛɛ do Lɑfɛ̃ɛ hee do ɑjɔ fei. 18 Nɑ nŋu, i jɔ̀ i yɑ mɑɑ muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ nɑ ideu ihɛ̃.

5

1 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, iyi í jɛ idei ɑjɔu do wɑɑti si bii mii ŋɑu bɛ ɑ́ nɑ ku ce, kù jɛ tilɑsii kɑ kɔ nŋɛ. 2 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì wɑɑ mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ iyi Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ nɑ ku nyi wɑi si ɑjɔ iyi inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ mɑ̀, bɛi woo ce ile ŋɑ ɑ̀ yɑ nɑɑ idũ. 3 Wɑɑti iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni lɑɑkɑi ku sũ í wɛɛ, ziɡiidɑ kù wɛɛ mɑ́, bɛ ɡbɑkɑ̃ iri ku kpɑi ɑndunyɑ ɑ́ boe ŋɑ, bɛi ɑrɑ kuro í yɑ bɑ bɑ̃ɑsĩ. A kɑɑ bɑ bii ɑɑ sɑ ɑ bɔ mɑ́. 4 Ammɑ iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, i kù wɑ si ilu kuku ŋɑ hee ɑjɔu ku zɑmbɑ ŋɛ bɛi kunɑɑi ile. 5 Iŋɛ fei ì jɛ inɛi inyɑ kumɑ́ ŋɑ do inɛi dɑsɑ̃ ŋɑ. A kù jɛ inɛi idũ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ilu kuku. 6 Nɑ nŋu, kɑ mɑɑ̀ sĩ njoo bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe, ɑmmɑ í sĩɑ kɑ wɔ njoo kɑ mɑɑ ceò lɑɑkɑii ɑrɑ nwɑ. 7 Idũi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ sĩ njoo, nɔ idũ mɔi woo mɔ ɑtɛ̃ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɔ ɑtɛ̃ ku mɑɑ kpɑ ŋɑ. 8 Ammɑ ɑwɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛi dɑsɑ̃ ŋɑ, í sĩɑ kɑ yɑ ce lɑɑkɑii ɑrɑ nwɑ. Kɑ jɔ̀ nɑɑnɛ ku dɑsi do kubi ku deɡbe wɑ bɛi ibɔi iɡũ, nɔ kpɑ̃ɑi fɑɑbɑ ku cɔ ku jɛ nwɑ bɛi fulɑi isɔ. 9 Ntɔ ntɔ, Ilɑɑɔ̃ kù kpe wɑ kɑ nɑɑ kɑ yɛ idɔɔkɔ̃ɛ, ɑmmɑ ku bɑ kɑ bɑ fɑɑbɑ do sɑɑbui Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. 10 Nŋui í ku nɑ iri nwɑ ku bɑ bii ɑ̀ wɛɛ si hunde si wɑɑti iyi ɑ́ nyi wɑ wɑlɑkɔ bii ɑ̀ nɔ ɑ̀ ku mɔi, kɑ wɛɛ do nŋu ɑjɔ. 11 Nɑ nŋu, i yɑ muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ nɔ i yɑ mɑɑ sobi njɛ ku bɑ i lɑ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ, si bɛi ì wɑɑ ce tɑ̃ ŋɑ.

Idei ɑnkɑ̃ɑnyi do fɔɔɛ

12 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ŋɛ i yɑ jirimɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce icɛ ntɔ ntɔ si inɔ nŋɛ, inɛ ŋɑ iyi Lɑfɛ̃ɛ í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ɡbɑ̃ ŋɛ nɔ ɑ̀ wɑɑ nyisi ŋɛ kpɑ̃ɑ. 13 I jɔ̀ i nɛ kubi nŋɑ jiidɑ nɔ i mɑ̀ bɛɛrɛ nŋɑ ŋɑ nɑ irii icɛ nŋɑ. I yɑ jɔ̀ i wɛɛò lɑɑkɑi ku sũ iŋɛ duusɔ̃ɔ.

14 À wɑɑ tɔɔ ŋɛ iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, i sɔ̃ ilu ikɑ ŋɑ ɑ ce lɑɑkɑi. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɔnɡɔ munyɑ, i mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃. I sobi hɑi nɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. I temuɑ do inɛ fei ŋɑ. 15 I ce lɑɑkɑi ŋɑ i mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku sɑ̃ɑ kpɑɑsiɛ lɑɑlɔ, ɑmmɑ i hɑnyɑ i ceɑ njɛ jiidɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe fei.

16 I jɔ̀ i yɑ nɛ inɔ didɔ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ fei ŋɑ. 17 I ce kutɔɔ hɑi nɛ kɔɔ ŋɑ. 18 Bɛi í jɛò fei i sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Bɛɛbɛi Ilɑɑɔ̃ í bi i ce ŋɑ si kuwɛɛ nŋɛ do Jesu Kirisi.

19 I mɑɑ̀ ɡɑnji Hundei Ilɑɑɔ̃ ku ce icɛ si ŋɛ. 20 I mɑɑ̀ dondɑ ɑmuɑi wɑlii ku ce ŋɑ. 21 Ammɑ i jɔ̀ i wũɑ mii fei ŋɑ nɔ i mu iyi í sĩɑ ŋɑ. 22 I mu ɑrɑ nŋɛ si kpɑ̃ɑi lɑɑlɔ fei ŋɑ. 23 Nɔ Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ, nŋu iyi í jɛ icui lɑɑkɑi ku sũ, ku nyɑ ŋɛ i jɛ titɛɛ mɑm mɑm ŋɑ, nɔ ku deɡbe hunde nŋɛ do lɑɑkɑi nŋɛ do ɑrɑ nŋɛ, tɑɑle ɡɔ ku mɑɑ̀ wɑ si, hee ku tóò ɑjɔ iyi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ɑ́ nyi wɑ. 24 Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í kpe ŋɛu, í nɛ nɑɑnɛ, ɑ́ nɔ ku ce fei ndɛɛ.

25 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, i ce nwɑ kutɔɔ ŋɑ.

26 I ce inɛ nwɑ ŋɑ fei fɔɔ do kubi ŋɑ.

27 Ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ do irii Lɑfɛ̃ɛ, i cioɑ inɛ nwɑ ŋɑ fei tiɑu ihɛ̃.

28 Nɔ didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ku wɑ si ŋɛ.

Tɛsɑlonikɑ 2

1

2

3

Tiɑ minjisiɑ iyi Pɔlu í kɔɑ inɛi Tɛsɑlonikɑ ŋɑ

1

Pɔlu í ce inɛi Tɛsɑlonikɑ ŋɑ fɔɔ

1 Amu Pɔlu do Silɑsi do Timɔtee, ɑ̀ ce ŋɛ fɔɔ, iŋɛ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ì wɑ Tɛsɑlonikɑ, iŋɛ iyi ì jɛ ti Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ do ti Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi. 2 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ɑ mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti inɛ ŋɑ si ɑjɔ iyi Kirisi ɑ́ nyi wɑ

3 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, í sĩɑ kɑ yɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ fei nɑ iri nŋɛ. I jɔ̀ kɑ mɑɑ ce bɛɛbɛ domi nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ wɑ kɔ̃ɔsi ntɔ ntɔ, nɔ kubi iyi ì nɛ iŋɛ duusɔ̃ɔ í lɑ wɑ kɔ̃ɔsii. 4 Ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ fufu nɑ iri nŋɛ si iɡbɛi inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ nɑ temuɑ nŋɛ do nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ si ijuukpɑ̃ do wɑhɑlɑ nŋɛ fei.

5 Iyi ihɛ̃i wɑ nyisi kɑm kɑm iyi kiitii Ilɑɑɔ̃ í jɛ dee dee, domi ijuukpɑ̃ iyi ì yɛ fei ŋɑ nɑ irii bommɑi Ilɑɑɔ̃i. Nŋui ɑ́ jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ku kɑ ŋɛ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ to ɑ lɔsi bommɑɛu. 6 Ntɔi, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce iyi í jɛ dee dee. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ ŋɛ iju, ɑ́ sɑ̃ nŋɑ ijuukpɑ̃. 7 Nɔ iŋɛ iyi ì wɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑu ɑ́ mu nŋɛ kusĩmi do ɑwɑ tɑkɑ nwɑ. Iyi bɛ ɑ́ cei si wɑɑti iyi Lɑfɛ̃ɛ Jesu ɑ́ fɑɑtɑ wɑ hɑi lele do ɑmɑlekɑ ilu ɡbuɡbɑ̃ɛ ŋɑ. 8 Á nɑɑi do inɑ sɑ̀sɑ́ ku bɑ ku kpɑ̃ inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ iju, ɑŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ jirimɑ lɑɑbɑɑu jiidɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu. 9 Gbese iyi ɑɑ sɑ̃ nŋɑ nŋui í jɛ nfe ku ce hee do ɑjɔ fei. Aɑ fɛɛfɛ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu do si ɑmboe ilu ɡbuɡbɑ̃ɛ 10 si wɑɑti iyi ɑ́ nyi wɑ ku jɛ ilu jirimɑ bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ tɛɛ, nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɑ fei ɑɑ mɑɑ cɔɔ do bɛɛrɛ si ɑjɔ nŋu. Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ɑɑ wɑ inɔ nŋɑ ŋɑ, domi ì dɑsi sɛɛdɑ iyi ɑ̀ jɛ nŋɛu nɑɑnɛ ŋɑ.

11 Nɑ ŋɔi í ce ɑ̀ wɑɑ ce kutɔɔ ɑjɔ fei nɑ iri nŋɛ. À wɑɑ tɔɔ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ ku jɔ̀ i jɛ kuwɛɛ nŋɛ dee dee si bɛi í jɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ kukpeɛ ɑ ce. Nɔ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ mɑ́ ɡbuɡbɑ̃ɛ ku jɔ̀ i ce jiidɑ iyi ì wɑɑ dɑsi idɔ ŋɑ nɔ ku jɔ̀ kookoosui nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ ku kɔ̃. 12 Bɛɛbɛi irii Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu ɑ́ bɑò ɑmboe hɑi bi tu ŋɛ, nɔ iŋɛ mɔ i bɑò ɑmboe hɑi bi tɛɛ ŋɑ, do sɑɑbui didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ do Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi.

2

Woo ce lɑɑlɔ

1 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, i jɔ̀ n fɔ idei kubɑɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi do kutɔtɔɔ nwɑ do nŋu ɑjɔ. Ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ 2 i mɑɑ̀ jɔ̀ idɔ nŋɛ ku dede ńyɑ ńyɑ bii inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni ɑjɔi Lɑfɛ̃ɛ í to wɑ tɑ̃. Nɔ i mɑɑ̀ jɔ̀ ku mu ŋɛ biti bii ɑ̀ ce wɑliiɛ wɑlɑkɔ wɑɑzoɛ, wɑlɑkɔ bɑɑ bii ɑ̀ ni ɑwɑi ɑ̀ kɔɔ bɛɛbɛ. 3 I mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku dĩ iju nŋɛ si ide kɑ̃mɑ. Ajɔi Lɑfɛ̃ɛu ku bɛi ku to wɑ inɛ nkpɔi ɑ́ fũsi nɑɑnɛ ku dɑsiɛ ɑwɔ. Si ɑnyii nŋu, inɛ iyi wɑ bɑ Ilɑɑɔ̃ jɑu ɑ́ fɑɑtɑ wɑ, nŋu iyi í jɛ ɑmɑi nfe ku ce. 4 Mbɛɛi Ilɑɑɔ̃i wɑ jɛ. Á so ɑrɑɛ ku re mii fei, nɔ ku kɔ̀si Ilɑɑɔ̃ do mii iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ fei. Kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ mɔm nii ɑ́ koo ku bubɑ ku mɑɑ kpe ɑrɑɛ Ilɑɑɔ̃.

5 I kù ye ɡiɡi iyi ǹ sɔ̃ ŋɛ ideu ihɛ̃ tɑ̃ wɑɑti iyi ǹ wɑ bi tu ŋɛ? 6 Ammɑ titɑ̃ nɡɔɡɔ wɑ ɡɑnjiɛ ku nɑɑ nsɛi, ì nɔ ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ mii iyi í jɛ ŋɑ. Si bɛɛbɛ, kɑɑ nɑɑ bii kù jɛ wɑɑtiɛ í to. 7 Ntɔ ntɔ lɑɑlɔ wɑ ce tɑ̃ si ɑsii, ɑmmɑ í ɡbe inɛ iyi wɑ ɡɑnjiɛu ku nɛ̀ ku bɛi ku fitɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ. 8 Si ɑnyii nŋu, inɛ iyi wɑ bɑ Ilɑɑɔ̃ jɑu ɑ́ fɑɑtɑ wɑ nɔ ɑmboei kunɑɑi Lɑfɛ̃ɛ Jesu ku kpɑ iriɛ. Jesuu, nŋui ɑ́ kpɑɑ do fufui ɡɛlɛɛ. 9 Inɛ iyi wɑ bɑ Ilɑɑɔ̃ jɑu ɑ́ nɑɑi do ɡbuɡbɑ̃i Seetɑm, nɔ ku ce mɑɑmɑɑke dimi ikɑ̃ ikɑ̃ fei do dobu dobu ŋɑ ku dĩò ijui inɛ ŋɑ. 10 Á nɔ ku ce lɑɑlɔ dimi ikɑ̃ ikɑ̃ bɑɑ yoomɑ fei ku dĩò ijui inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɔ nfe ku ce. Aɑ ce nfe domi ɑ kù nɛ kubii ntɔu iyi ɑ́ fɑɑbɑ ŋɑ. 11 Ŋɔi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ sɑmbɑ bɑnlɑlɑ nlɑ nlɑ wɑ si ŋɑ ku bɑ ɑ yɑ dɑsi ibo nɑɑnɛ. 12 Bɛɛbɛ mɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ kù dɑsi ntɔ nɑɑnɛ, nɔ ɑ̀ wɑɑ ce lɑɑlɔ do inɔ didɔ̃, ɑɑ so tɑɑle dei.

À cicɑ ŋɛi i bɑò fɑɑbɑ ŋɑ

13 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, iŋɛ iyi Lɑfɛ̃ɛ í bi, ɑ̀ nɛ kɑ yɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ fei nɑ iri nŋɛ, domi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ŋɛ hɑi sinteɛ i bɑò fɑɑbɑ ŋɑ do ɡbuɡbɑ̃i Hundeɛ, do nɑɑnɛ nŋɛ iyi ì nɛ si ntɔu ŋɑ. Hundeu nŋui í jɔ̀ ì jɛ inɛ kumɑ́ ŋɑ. 14 Mii iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ le mbɛ wɑɑti iyi í kpe ŋɛ do lɑɑbɑɑu jiidɑu iyi ɑ̀ sisi nŋɛ, ku bɑ i nɛ ikpɛ̃ si ɑmboei Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. 15 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, i leekĩ dim dim i mu ide ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ ŋɑ si ɡɛlɛò ɡɛlɛ wɑlɑkɔ si tiɑ nwɑu.

16 Nɔ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ, nŋu iyi í bi wɑ, nɔ do sɑɑbui didɔ̃ɛ í mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃ iyi kù nɛ kɔɔ do kpɑ̃ɑ ku cɔ jiidɑ, nŋu do Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi tɑkɑɛ 17 ɑ muɑ idɔ nŋɛ ɡbuɡbɑ̃, nɔ ɑ jɔ̀ i leekĩ si dim dim i ceò icɛ jiidɑ do ide jiidɑ fei ŋɑ.

3

Pɔlu í ni ɑ ceɑ ɑŋɑ kutɔɔ

1 Iyi í ɡbe, iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, i ce nwɑ kutɔɔ ŋɑ ku bɑ idei Lɑfɛ̃ɛu ku fɑnɡɑɑ ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ nɔ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ bɛɛrɛɛ, si bɛi i ce si ɑnini nŋɛ. 2 I ce kutɔɔ ŋɑ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku nyɑ wɑ hɑi si ɑwɔi ɑmɑnɛ lɑɑlɔ hɑi nɛ iri ŋɑu, domi kù jɛ inɛ feii wɑ dɑsi ideu nɑɑnɛ.

3 Ammɑ Lɑfɛ̃ɛ ilu nɑɑnɛi. Á mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ nɔ ku deɡbe ŋɛ nɑ irii Seetɑm, inɛ lɑɑlɔu. 4 Lɑfɛ̃ɛ í jɔ̀ ɑ̀ dɑsi ŋɛ nɑɑnɛ. À mɑ̀ iyi mii iyi ɑ̀ jilɛ nŋɛu ì wɑɑ coo ŋɑ, nɔ bɛɛbɛi ɑɑ ce i mɑɑ koo ŋɑ.

5 Nɔ Lɑfɛ̃ɛ ku jɔ̀ kubii Ilɑɑɔ̃ ku kɔ̃ɔsi si idɔ nŋɛ do temuɑ iyi Kirisi tɑkɑɛ wɑ mu nwɑ.

Í sĩɑ ɑmɑnɛ ku ce icɛ

6 Iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ŋɛ do irii Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi, i jĩò kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ bɑɑ yoomɑ fei iyi ɑ̀ jɛ ilu ikɑ ŋɑ nɔ ɑ kù wɑɑ too si kukɔsi iyi ɑ̀ nɑ ŋɛu. 7 Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ ŋɑ iyi í sĩɑ i sìsì dɑɑ nwɑ ŋɑ. Í sĩɑ i sisi dɑɑ nwɑ ŋɑ domi ɑ kù jɛ kuwɛɛ nwɑ si ɑnini nŋɛ do ikɑ. 8 A kù jɔ̀ inɛ ɡɔ ku wo wɑ nfe nfe hɑi sɑ̃ fiɑ, ɑmmɑ ɑ̀ yɑ kɑ mɑɑ ce icɛi ntɔ ntɔ ɑlɛò dɑɑkɔ hee kɑ ɡbɛɛji ku bɑ kɑ mɑɑ̀ jɛ ɑsoi inɛ ɡɔ. 9 Kù jɛ ɑ ni ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑɛ, ɑmmɑ ɑ̀ bi ɑwɑ tɑkɑ nwɑ kɑ nyisi ŋɛ yɑɑse jiidɑ iyi iŋɛ mɔ ɑɑ yɔkɔ i sisi, 10 domi bɑɑ wɑɑti iyi ɑ̀ wɑ bi tu ŋɛ ɑ̀ sɔ̃ ŋɛ ɑ̀ ni, inɛ iyi kù bi icɛ ku ce, kù nɛ ɑ jɔ̀ lɑfɛ̃ɛ ku jɛ.

11 Wee ɑ̀ ɡbɔ iyi inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ ilu ikɑ ŋɑi iyi ɑ kù wɑɑ ce nɡɔɡɔ í ɡbe wɔbiɑ ku ɡũ. 12 À wɑɑ sɔ̃ ɑmɑnɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ ɑ tɔɔ ŋɑ suuru nɑ irii Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi, ɑ yɑ ce icɛ ku bɑ ɑ wo ɑrɑ nŋɑ.

13 Ammɑ iŋɛ inɛ nwɑ ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ ɡbɛɛji do jiidɑ ku ce. 14 Inɛ iyi í kɔ ku ɡbɔ ide iyi ɑ̀ kɔ si tiɑu ihɛ̃ i lɑɑkɑɛ ŋɑ nɔ i mɑɑ̀ jɔ̀ nɡɔɡɔ ku kosi ŋɛ do nŋu, ku bɑ ɑnyɔ ku muu. 15 Ammɑ do nŋu fei i mɑɑ̀ ti i dooɑɛ bɛi mbɛɛ, ɑmmɑ i nyisiɛ kpɑ̃ɑ bɛi inɛ nŋɛ.

Fɔɔi ɑnkɑ̃ɑnyi

16 Nɔ Lɑfɛ̃ɛ, nŋu iyi í jɛ icui lɑɑkɑi ku sũ, ku mu nŋɛ lɑɑkɑi ku sũ wɑɑti kɑ̃mɑ fei si mii iyi í bɑ ŋɛ fei. Lɑfɛ̃ɛ kú wɛɛ do iŋɛ fei.

17 Amui Pɔlu, ǹ ce ŋɛ fɔɔ. Fɔɔu ihɛ̃, do ɑwɔi ɑmu tɑkɑm nii ǹ kɔɔò. Nŋui í jɛ sɛɛdɑm si tiɑm ŋɑ fei. Kukɔm nii mbɛ.

18 Nɔ didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi kú wɛɛ do iŋɛ fei.

Timɔtee I

1

2

3

4

5

6

Tiɑ sinte iyi Pɔlu í kɔɑ Timɔtee

1

Pɔlu í ce Timɔtee fɔɔ

1 Amu Pɔlu ǹ wɑ n ceɛ fɔɔ, ɑmu iyi ǹ jɛ woo bɛi Jesu Kirisi. Ilɑɑɔ̃ woo fɑɑbɑ nwɑ do Jesu Kirisi, nŋu iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ, ɑŋɑi ɑ̀ jilɔɔ si n jɛ woo bɛ.

2 Ǹ ceɛ tiɑu ihɛ̃ wɑi Timɔtee, ɑwɔ iyi ì yɛ bɛi ɑmɑ ɑbím si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi. Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ ɑ ce ɑrɑɑreɛ ɑ muuɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

I ce lɑɑkɑii woo kɔsi cio ilu ibo ŋɑ

3 Nsɛi, ǹ bi i bubɑ Efɛɛzu si bɛi ǹ sɔ̃ɛ wo si wɑɑti iyi ǹ bɔ ilɛi Mɑsedɔni. Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ bɛ iyi ɑ̀ wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si cio mmu. Gɑnji ŋɑ. 4 Sɔ̃ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ ti ɑ dɑsi lɑɑkɑi nŋɑ si ide ŋɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ bu ɑ̀ wɑɑ fɔ do irii bɑlɑ nwɑ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ dɛ ku mɑ̀. Nŋu ŋɑu bɛi wɑ nɑɑò kɑkɔɔ ŋɑ wɑ, kɑɑ nɔ kù muɑ inɛ ŋɑ ɡbuɡbɑ̃ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ icɛi Ilɑɑɔ̃ ku bɛi ku bɔ wɑju. 5 Ammɑ mii iyi ɑ̀ wɑɑ le ɑ̀ wɑɑ sɔ̃ ŋɛò ideu ihɛ̃i í jɛ kubi nŋɛ ku kɔ̃ɔsi, kubi iyi wɑ nɑɑ hɑi si idɔ iyi í mɑ́, do idɔ hɑi nɛ tɑɑle. 6 Wee inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑɑ hɑi si ideu ihɛ̃ nɔ ɑ̀ koo ɑ̀ lɔ si kɑkɔɔ nfe ku ce. 7 À bi ɑŋɑ ɑ jɛ woo kɔ inɛ ŋɑ si cioi woodɑi Ilɑɑɔ̃, ɑmmɑ ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ kù mɑ̀ yɑɑsei ide iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ bɑɑ do iyi ɑ̀ wɑɑ fɔɔ do nɑɑnɛ nlɑ nlɑ.

8 Awɑ ɑ̀ mɑ̀ iyi woodɑ í sĩɑ bii ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ceò icɛ si bɛi í jɔ. 9 Nɔ ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑ kù jilɛ woodɑ nɑ inɛ dee dee ŋɑ. À jilɔɔi nɑ woo dondɑ woodɑ ŋɑ, do hɑi ɡbɔ ide ŋɑ, do ilu dulum ŋɑ, do inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ wɑlɑkɔ mii ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ tɛɛ, do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpɑ iyeò bɑɑ nŋɑ ŋɑ, do woo kpɑ inɛ ŋɑ, 10 do woo ce sɑkɑrɑ ŋɑ, do inɛmɔkɔ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ sũò njɛ, do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce inɛ ŋɑ ile ɑ̀ wɑɑ tɑ, do woo sɔ ibo ŋɑ, do woo ceekpe si ibo ŋɑ, do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce mii bɑɑ yoomɑ fei iyi kù wɑɑ too si cio jiidɑ. 11 Cio jiidɑu í nɑɑi hɑi si lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi ɑ̀ dɑɑm si ɑwɔ. Ilɑɑɔ̃ ilu ɑmboei iyi í yɑ weeɑ inɛ ŋɑi lɑɑbɑɑu jiidɑu wɑ fɑ̃ɑ.

Í sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ ɑrɑɑreɛ

12 Ǹ sɑɑbu Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ, nŋu iyi í muum ɡbuɡbɑ̃ ǹ ceò icɛm. Ǹ sɑɑbuɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í kɑm ilu nɑɑnɛ nɔ í cicɑɑm si icɛɛ, 13 bɑɑ do iyi ǹ yɑ n mɑɑ n fɔ lɑɑlɔɛ wo nɔ ǹ yɑ n mɑɑ n kpɑ̃ɑ iju nɔ idɔɔkɔ̃m ci yɑ jĩ. Do nŋu fei, í ce ɑrɑɑrem si bɛi n kù mɑ̀ mii iyi ǹ wɑ n ce, si nɑ iyi í jɔ̀ n kù dɑsiɛ nɑɑnɛ wo. 14 Nɔ wee didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ í cɑɑ sim, nɔ í jɔ̀ ǹ dɑsiɛ nɑɑnɛ nɔ ǹ nɛ kubii inɛ ŋɑ. 15 Ide ilu nɑɑnɛi iyi í jɔ̀ i yɔ ɑwɔ i ɡbɑ ŋɑ mɑm mɑm. Ideu wee. Jesu Kirisi í nɑɑi si ɑndunyɑ ku fɑɑbɑ ilu dulum ŋɑ. Amui ǹ re ŋɑ do dulum, 16 ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ í ce ɑrɑɑrem ku bɑ Jesu Kirisi ku yɔkɔ ku nyisi temuɑ hɑi nɛ kɔɔɛ si ɑmu iyi ǹ jɛ inɛ nɡboi ilu dulum ŋɑ. Nɔ ǹ bi n jɛɑ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ ɑ bɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ yɑɑse jiidɑ. 17 Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i í jɛ ilɑɑlu hee do ɑjɔ fei, ci yɑ ku nɔ ɑ ci yɑ yɔɔ do iju. Kɑ sɑɑbuɛ nɔ kɑ mɑ̀ bɛɛrɛɛ hee do ɑjɔ fei. Ami.

18 Timɔtee ɑmɑm, ide iyi ǹ wɑ n jilɛɛ wee si bɛi ɑ̀ ce wɑliiɛ wo nɑ iriɛ. Jɔ̀ idei wɑliiu ku jɛ jĩnɛi iɡũɛ iyi ɑɑ mɑɑ jɑbuò i ceò iɡũ jiidɑ. 19 Leekĩ dim dim si nɑɑnɛ ku dɑsiɛ nɔ i mɑɑ̀ ce nkɑ̃mɑ iyi ɑ́ jɔ̀ idɔɛ ku yɛ tɑɑleɛ. Ammɑ inɛ ɡɔ ŋɑ nɡu ŋɑ ɑ̀ kɔ ku ɡbɔ lɑsɑbu jiidɑ iyi idɔ nŋɑ wɑ sɔ̃ ŋɑ nɔ ɑ̀ jɔ̀ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ í ce nfe. 20 Si inɔ nŋɑi Himenee do Alesɑndu ɑ̀ wɑ, nɔ ǹ so ŋɑ ǹ dɑɑ Seetɑm si ɑwɔ ku bɑ ɑ mɑ̀ iyi kù sĩɑ ɑ mɑɑ fɔ lɑɑlɔi Ilɑɑɔ̃.

Idei kutɔɔ

2

1 Mii sinte iyi ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛi í jɛ i yɑ ce kutɔɔ ŋɑ. Mii iyi ì nɛ bukɑɑtɑɛ fei, i yɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ nɔ i yɑ ce kutɔɔ nɑ irii inɛ fei ŋɑ nɔ i yɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ iri nŋɑ ŋɑ. 2 Nɔ i yɑ ce kutɔɔ ŋɑ nɑ irii inɛ nɡboi ilɛ ŋɑu hee do inɛi ɑnyi nŋɑ ŋɑu fei, ku bɑ kɑ yɔkɔ kɑ jɛ ɑndunyɑ nwɑ do lɑɑkɑi ku sũ, nɔ kɑ yɑ ce kuwɛɛ jiidɑ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃. 3 Dimii kutɔɔ bɛɛbɛi í sĩɑ nɔ í yɑ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ woo fɑɑbɑ nwɑ si. 4 Í bi bɛɛbɛi domi í bi inɛ fei ku bɑ fɑɑbɑ nɔ ku mɑ̀ ntɔ. 5 Ntɔ ntɔ Ilɑɑɔ̃ ɑkɑ̃i í wɛɛ, nɔ inɛ ɑkɑ̃ mɔi í wɑ si ɑfei Ilɑɑɔ̃ do ɑmɑnɛ ŋɑ ku bɑ ku jɔ̀ ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ dɔ̃ do Ilɑɑɔ̃. Lɑfɛ̃ɛu nŋui í jɛ Jesu Kirisi, nŋu iyi í bɑɑ í jɛ ɑmɑnɛ, 6 nɔ í nɑ ɑrɑɛ ku yɑò inɛ fei hɑi si dulum dɛɛ. Bɛɛbɛi si wɑɑti jiidɑɛ í nyisi wɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi ɑmɑnɛ fei ku bɑ fɑɑbɑ. 7 Nɑ nŋui Ilɑɑɔ̃ í cicɑɑm n jɛ woo wɑɑzo do woo bɛ, nɔ n kɔ dimi mmu ŋɑ si cio si ide ntɔ nɔ n sɔ̃ ŋɑ ɑ dɑsi Jesu nɑɑnɛ. Ntɔi ǹ wɑ n fɔ n kù wɑ n sɔ ibo.

8 Nɑ nŋu, tenɡi bii ɑ̀ yɑ ce kutɔɔ ŋɑ fei, bii inɛmɔkɔ ŋɑ ɑ̀ wu ɑwɔ lele ɑ̀ wɑɑ ce kutɔɔ, ǹ bi ku yɑ jɛ do idɔ kumɑ́, idɔɔkɔ̃ do kɑkɔɔ ku mɑɑ̀ yɑ wɑsi.

9-10 Bɛɛbɛ mɔi ǹ bi inɑɑbo ŋɑ ɑ yɑ dɑsi jĩnɛ ku nɛ bɛɛrɛ ŋɑ si ɑzɑkɑ. Í sĩɑ boodɑ nŋɑ kú jɛ kookoosu jiidɑ si bɛi í jɔ inɑɑbo ŋɑ iyi ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ yɑ ce, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ do iri kubɑi fɑɑyi wɑlɑkɔ do sɑbɑi wurɑ ŋɑ wɑlɑkɔ do lɛɡɛ ŋɑ, nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ dɑsi jĩnɛi fiɑ nkpɔ nkpɔ. 11 Í sĩɑ inɑɑbo ŋɑ ɑ ɡbɔ ciou si lɑɑkɑi do jirimɑ mɑm mɑm. 12 Ǹ kù jɛ inɑɑbo ŋɑ ɑ kɔ si cio wɑlɑkɔ ɑ jɛ inɛ nɡboi inɛmɔkɔ ŋɑ. Ammɑ í sĩɑ ɑ yɑ mɑɑ coko. 13 Ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ Adɑmui Ilɑɑɔ̃ í tɑko í tɑkɑ í bɛi í tɑkɑ Ɛfɑ. 14 Nɔ kù jɛ Adɑmui Seetɑm í dĩ ijuɛ. Ijui ɑboɛi í dĩ nɔ ɑbou í kuɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃. 15 Ammɑ inɑɑbo ŋɑ ɑɑ bɑ fɑɑbɑ si kpɑ̃ɑi ɑmɑ ku bí bii ɑ̀ wɑɑ mu ɑrɑ nŋɑ nɔ ɑ̀ leekĩ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi do kubi do kuwɛɛ iyi í mɑ́.

Inɛ nɡboi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ

3

1 Ide ilu nɑɑnɛ wee. Bii inɛ ɡɔ í bi nŋu ku jɛ inɛ nɡbo si iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ, icɛ jiidɑi í bi. 2 Í sĩɑ lɑfɛ̃ɛ ku mɑɑ̀ nɛ tɑɑle ɡɔ nɔ ku nɛ ɑbo ɑkɑ̃ leɡe leɡe, si ɑnyiɛ nɔ ku jɛ inɛ ɡɔ iyi í yɑ sɑku nɔ ku mɑ̀ ɑrɑɛ, ku mɑɑ̀ jɛ ɑmɑnɛ yɑkɑ yɑkɑ, ɑmmɑ ku jɛ inɛ ɡɔ iyi í yɑ yɑɑɛ inɛ njoo ŋɑ nɔ ku jɛ inɛ ɡɔ iyi ɑ́ yɔkɔ ku kɔ inɛ ŋɑ si cio. 3 Nɔ ku mɑɑ̀ jɛ woo mɔ ɑtɛ̃ wɑlɑkɔ woo bi ijɑ, ɑmmɑ ku jɛ ilu suuru iyi wɑ dɛ lɑɑkɑi ku sũ, nɔ ku mɑɑ̀ jɛ woo bi fiɑ yɑɑmɔ. 4 Nɔ ku jɛ inɛ ɡɔ iyi í nɔ kpɑsɛ̃ɛ mɑm mɑm, nɔ ɑmɑɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ jirimɑɛ nɔ ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛi inɛ ŋɑ. 5 Ntɔ ntɔ, bii inɛ kù mɑ̀ bɛi ɑ́ ce ku mu kpɑsɛ̃i nŋu tɑkɑɛ, bɛirei lɑfɛ̃ɛ ɑ́ ce ku mu inɛi iɡbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 6 Nɔ kù sĩɑ ku jɛ inɛ iyi í dɑsi Jesu nɑɑnɛ titɔ̃ titɔ̃, domi ɑ́ yɔkɔ ku nɑ ku nɛ fɑɑu nɔ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɛ tɑɑleɛ bɛi í yɛ tɑɑlei Seetɑm. 7 Si ɑnyii nŋu, í sĩɑ hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ mɑ́ɑ jɛ sɛɛdɑ jiidɑɛ ku bɑ ɑ mɑɑ̀ dondɑɛ, nɔ ku mɑɑ̀ nɑ ku dɑsi cɛkũm dii Seetɑm.

Woo ce icɛi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ

8 Bɛɛbɛ mɔi woo ce icɛi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ ɑ́ sĩɑ ɑ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ bɛɛrɛ, ɑ mɑɑ̀ ti ɑ jɛ ilu ɡɛlɛ minji ŋɑ, wɑlɑkɔ woo mɔ ɑtɛ̃ yɑɑmɔ, wɑlɑkɔ woo dɛ fiɑ do bisi lɑɑlɔ. 9 Ammɑ í sĩɑ ɑ leekĩ dim dim si nɑɑnɛ ku dɑsi do idɔ iyi í mɑ́. 10 Nɔ í sĩɑ ɑ cɔ lɑɑkɑi nŋɑ titɑ̃. Bii ɑ̀ yɛ ɑ kù nɛ tɑɑle ɡɔ ɑ bɛi ɑ lɔsi icɛ nŋɑ ku ce. 11 Bɛɛbɛ mɔi í sĩɑ ɑbo nŋɑ ŋɑ ɑ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ bɛɛrɛ, nɔ ɑ mɑɑ̀ jɛ woo sɔ irii inɛ, ɑmmɑ ɑ jɛ woo ɡɑyɑ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ nɑɑnɛ si mii fei. 12 Í sĩɑ woo ce icɛi iɡbɛ ŋɑu ɑ jɛ ilu ɑbo ɑkɑ̃ leɡe leɡe nɔ ɑ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɔ ɑmɑ nŋɑ ŋɑ do inɛi kpɑsɛ̃ nŋɑ ŋɑ mɑm mɑm. 13 Woo ce icɛ ŋɑu, bii ɑ̀ wɑɑ ce icɛ nŋɑ do inɔ ɑkɑ̃ ɑɑ nɛ bɛɛrɛ si kuwɛɛ nŋɑ, nɔ ɑɑ nɛ idɔ ku bubɑ ntɔ ntɔ si nɑɑnɛ ku dɑsi iyi Jesu Kirisi wɑ mu nwɑ.

Asii nlɑ nlɑ

14 Ǹ dɑsi idɔ n nɑɑ n yɛɛ, ɑmmɑ ǹ kɔɛ tiɑu ihɛ̃ wɑi 15 ku bɑ bɑɑ bii í nɑ wɑ kpɛi, i mɑ̀ bɛi í jɔ inɛi nyɑɑnzei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ mɑɑ nɛò ɑrɑ nŋɑ, wɑɑtɔ inɛi iɡbɛɛ ŋɑ, nŋu iyi í jɛ icui kuwɛɛ. Iɡbɛui í yɛ bɛi sɔbei ntɔu do ɡbuɡbɑ̃ɛ. 16 Do ntɔ, inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku jɑ̃ kulɑi ɑsiii kpɑ̃ɑi Ilɑɑɔ̃ ku tɔɔ nwɑ.

Kirisi í bɑɑ í jɛ ɑmɑnɛ nɔ ɑ̀ yɔɔ,

Nɔ Hundei Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ iyi inɛ dee deei.

Amɑlekɑ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɔɔ.

À wɑɑzo ideɛ si dimi bɑɑ yoomɑ fei.

Nɔ ɑ̀ dɑsi ideɛ nɑɑnɛ si ɑndunyɑ.

Nɔ ɑ̀ soo lele í nyi si ɑmboeɛ.

Woo kɔsi cio ilu ibo ŋɑ

4

1 Hundei Ilɑɑɔ̃ í fɔ dee dee í ni si ɑwɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ jɔ̀ kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi, ɑ mɑ́ɑ jirimɑ idei woo dĩ ijui inɛ ŋɑ do kukɔsii Seetɑm. 2 Dimii kukɔsi nŋu wɑ nɑɑi hɑi bi ilu muɑfiti ŋɑ do woo sɔ ibo ŋɑ. Inɛ ŋɑu ɑ̀ lele idɔ nŋɑ hee ci yɑ yɛ tɑɑle nŋɑ mɑ́. 3 Amɑnɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑi ɑ̀ yɑ ni kù sĩɑ inɛ ŋɑ ɑ so njɛ. Nɔ ɑ̀ yɑ nyi ɑ ni mɑ́ ijɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɛɛ iyi kù sĩɑ inɛ ŋɑ ɑ jɔɔ, bɑɑ do iyi ijɛ ŋɑu Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ ŋɑi ku bɑ woo dɑsiɛ nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ ntɔu ɑ yɑ jɔɔ do sɑɑbu ɑjɔ. 4 Nkɑ̃mɑ kù wɑ si iyi ɑɑ nyɔ, domi mii iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ fei mii jiidɑi, nɔ í sĩɑ kɑ ɡbɑ fei ndɛɛ do sɑɑbu. 5 Ntɔ ntɔ, mii fei í mɑ́i bii ɑ̀ wɑɑ ceò icɛ do yɑɑse bɛi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ do bii ɑ̀ wɑɑ ce kutɔɔ.

Woo ce icɛ jiidɑi Jesu Kirisi

6 Bii ì wɑɑ kɔɑ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ si bisiu ihɛ̃, ɑɑ jɛ woo ce icɛ jiidɑi Jesu Kirisi, nɔ nɑɑnɛ ku dɑsi do idei kukɔsi jiidɑ iyi ì wɑɑ too si ɑ́ yɛi bɛi ijɛ iyi ì wɑɑ nɑ hundeɛ. 7 Ammɑ kɔsi ɑrɑ́ hɑi nɛ yɑɑse ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ too si idei Ilɑɑɔ̃. Hɑnyɑ i ce kuwɛɛɛ si bɛi ɑ́ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si. 8 Ntɔi, icɛi ɑrɑ ɑrɑnfɑ̃ɑniɛ kù lɑ, ɑmmɑ idei Ilɑɑɔ̃ ku leekĩ si í nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni si mii fei, domi si bɛi ɑ̀ nɛ kuwɛɛi nsɛi do ti ɑlɑ. 9 Ide iyi ɑ̀ fɔu bɛ ide ilu nɑɑnɛi iyi í jɔ i yɔ ɑwɔ i ɡbɑ ŋɑ mɑm mɑm. 10 Nɑ ŋɔi í ce ɑ̀ jɑbu ɑ̀ wɑɑ ceò icɛ, domi kpɑ̃ɑ ku cɔ nwɑ si Ilɑɑɔ̃i í wɑ, nŋu iyi í jɛ icui kuwɛɛ, nɔ í jɛ woo fɑɑbɑi inɛ fei, woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ mɔm nii ɑ̀ re.

11 Sɔ̃ ŋɑ ɑ jirimɑ mii ŋɑu ihɛ̃ nɔ i kɔ nŋɑ si cioɛ. 12 Mɑɑ̀ ti i jɔ̀ ɑ dondɑɛ nɑ ɑwɑɑsũ ku jɛɛ, ɑmmɑ jɔ̀ i nyisi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ yɑɑse jiidɑ si ide ku fɔɛ, do kookoosui kuceɛ, do kubiɛ, do nɑɑnɛ ku dɑsiɛ, do dee dee ku jɛɛ. 13 Hee n mɑɑ n to wɑ, hɑnyɑ i kɑ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃, nɔ i kɔ inɛ ŋɑ si, nɔ i ce wɑɑzoɛ. 14 Mɑɑ̀ ti i ce ɑtɑfii si ɑmuɑ iyi í wɑ siɛ, iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í muɛɛ si wɑɑti iyi ɑ̀ ce wɑlii nɑ iriɛ nɔ inɛ nɡboi iɡbɛi Jesu ŋɑ ɑ̀ leɛ ɑwɔ si iri. 15 Lɑɑkɑiɛ fei ku wɑ si ideu ihɛ̃, nɔ i nɑɑ ɑrɑɛ mɑm mɑm ku bɑ inɛ fei ku yɛ wɑju ku bɔɛ. 16 Ce lɑɑkɑi do bɛi ì wɑɑ jɛ kuwɛɛɛ do cio iyi ì wɑɑ kɔ si nɔ i yɑ mɑɑ temuɑ si. Bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ, ɑɑ bɑ fɑɑbɑ, ɑwɔ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ideɛ.

Isɛɛnɛi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ ɑŋɑ duusɔ̃ɔ

5

1 Mɑɑ̀ yɑ fɔ si mɔkɔ nɡbo ŋɑ ide do ɡbuɡbɑ̃, ɑmmɑ jɔ̀ i bɑ ŋɑ ide ku fɔ kpɛlɛ kpɛlɛ bɛi bɑɑi ɑwɔ tɑkɑɛ. Nɔ i ceɑ ɑwɑɑsũ ŋɑ bɛi ifɔɛ ŋɑ do iɡbɑ̃ɛ ŋɑ, 2 ɑbo nɡbo ŋɑ mɔ bɛi iyeɛ ŋɑ, nɔ inɑɑbo sɑɑtɑrɑ ŋɑ mɔ i ce nŋɑ bɛi wecĩɛ ŋɑ, dɑɑɛ fei kú mɑ́ bi tu ŋɑ.

3 Gbɔɑ jɑɑɔ̃ ŋɑ nɔ i mɑ̀ bɛɛrɛ nŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɛ jɑɑɔ̃ do ntɔ. 4 Ammɑ bii jɑɑɔ̃ ɡɔ í nɛ ɑmu ŋɑ wɑlɑ tɔku ŋɑ, í sĩɑ ɑmɑɛ ŋɑu ɑ woo bɛi nŋu mɔ í tɑko í ce nŋɑ. Bii ɑ̀ wɑɑ ce bɛɛbɛ ɑ̀ wɑɑ ceɑ Ilɑɑɔ̃ icɛi, nɔ nŋui ɑ́ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si. 5 Inɑɑbo iyi í jɛ jɑɑɔ̃ do ntɔ nɔ kù nɛ inɛ ɡɔ iyi ɑ́ woo, kpɑ̃ɑ ku cɔɛ fei si Ilɑɑɔ̃i í yɑ wɑ nɔ í yɑ mɑɑ ce kutɔɔ ku mɑɑ tɔɔ sobiɛ dɑsɑ̃ò idũ. 6 Ammɑ jɑɑɔ̃ iyi wɑ jɛ ɑndunyɑɛ do fɑɑyi í yɛ bɛi iku bɑɑ bii í wɛɛ si hunde. 7 Ide ŋɑ iyi ɑɑ yɑ mɑɑ sɔ̃ ŋɑ mbɛ ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ yɛ tɑɑle nŋɑ. 8 Inɛ iyi kù wɑɑ ɡbɔɑ nyɑɑnzeɛ ŋɑ, iyi í re mɔm inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑ, lɑfɛ̃ɛ í kɔsi nɑɑnɛ ku dɑsi, nɔ lɑɑlɔ ku jɛɛ í re bɑɑ hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ.

9 Mɑɑ̀ ti i kɔ irii jɑɑɔ̃ ɡɔ si tiɑ bii ɑ̀ yɑ kɔ irii jɑɑɔ̃ ŋɑ * bii kù jɛ lɑfɛ̃ɛ í nɛ ɑdɔ̃ kitɑ, nɔ kú jɛ ilu mɔkɔ ɑkɑ̃, 10 nɔ ku jɛ inɛ ɡɔ iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑi icɛ jiidɑɛ. Nɔ ku jɛ inɑɑbo iyi í mɑ̀ ɑmu ŋɑ ku mu, nɔ ku jɛ inɛ ɡɔ iyi í yɑ yɑɑɛ inɛ njoo ŋɑ nɔ ku wiɛ kutɛi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ †, nɔ ku yɑ sobi inɛ ŋɑ iyi ɑ wɑ si wɑhɑlɑ, nɔ kú jɛ inɛ ɡɔ iyi í yɑ ce icɛ jiidɑ bɑɑ yoomɑ fei.

11 Ammɑ mɑɑ̀ ti i doo jɑɑɔ̃ sɑɑtɑrɑ ŋɑ si inɔi jɑɑɔ̃ ŋɑ, domi wɑɑti iyi kubi ɑ́ tɑle ŋɑ ɑɑ ce Kirisi ɑtɑfii, ɑɑ bi ɑ so mɔkɔ 12 nɔ ɑɑ jɛ ilu tɑɑle ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù ceò ide iyi ɑ̀ wɑ̃u icɛ. 13 Si ɑnyiɛ nɔ ɑɑ nɛ ìkɑ̀ ɑ yɑ mɑɑ dɑbii dɑbii kpɑsɛ̃ do kpɑsɛ̃. Iyi í re mɔm, ɑɑ yɑ mɑɑ sɔ irii inɛ ŋɑ nɔ ɑ yɑ mɑɑ ɡũ wɔbiɑ nɔ ɑɑ jɛ woo sisi ide ŋɑ. 14 Nɑ nŋu ŋɑu bɛi í jɔ̀ ǹ bi jɑɑɔ̃ sɑɑtɑrɑ ŋɑ ɑ so mɔkɔ ɑ bí ɑmɑ, nɔ ɑ dɑsi kpɑsɛ̃ nŋɑ iju jiidɑ, ku bɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ muɑ mbɛɛ nwɑ ŋɑ kpɑ̃ɑ ɑ fɔ lɑɑlɔ nwɑ. 15 Ntɔ ntɔ jɑɑɔ̃ ŋɑu, ɡɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑɑ tɑ̃ ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑi Seetɑm. 16 Ammɑ bii woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɡɔ í nɛ jɑɑɔ̃ ŋɑ si nyɑɑnzeɛ, í sĩɑ ku sobi ŋɑ, ku mɑɑ̀ ti ku kɑ̃ɑ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ ɑsou ku bɑ iɡbɛu ku yɔkɔ ku sobi jɑɑɔ̃ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ inɛ ɡɔ.

17 Si ɑnyii nŋu, inɛ nɡboi iɡbɛ ŋɑu iyi ɑ̀ wɑɑ ce icɛ jiidɑ, í sĩɑ i doo ŋɑ ilu bɛɛrɛ iyi ɑ̀ nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni nlɑ nlɑ. Iyi í re mɔm nŋui í jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce kookɑɑi si wɑɑzo do cio ku kɔsi. 18 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, i mɑɑ̀ ti i dĩ ɡɛlɛi kɛtɛ iyi wɑ jojo si bilee wɑ nyɑ yɔyɔɛ. Nɔ wɑ fɔ mɑ́ í ni, woo ce icɛ í nɛ kpɑ̃ɑ ku ɡbɑ fiɑɛ. 19 Bii ɑ̀ ɑɑ ɑ̀ sɔ̃ɛ tɑɑle iyi inɛ nɡboi iɡbɛ ɡɔ í ce, mɑɑ̀ ti i jɛsi ideu, bii kù jɛ ɑmɑnɛ minji wɑlɑ mɛɛtɑ í jɛ sɛɛdɑɛ. 20 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce dulum, sɔ̃ ŋɑ si wɑjui inɛi iɡbɛ ŋɑu fei ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑ ce njo.

21 Ǹ wɑ n tɔɔɛ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ do Jesu Kirisi do si wɑjui ɑmɑlekɑ kumɑ́ɛ ŋɑ, ɡbɔ idei kukɔsiu ihɛ̃, mɑɑ̀ ti i ce njoi ijui inɛ ɡɔ. Nɔ i mɑɑ̀ ti i ce nɡɔɡɔ nɑ kubii kpɑɑsi. 22 Mɑɑ̀ ti i sɑɑsɑ i leɑ inɛ ɡɔ ɑwɔ si iri ku bɑ i mɑɑ̀ nɛ ikpɛ̃ si dulum dii inɛ ɡɔ. Fɑ ɑrɑɛ hɑi si dulum.

23 Mɑɑ̀ yɑ mɔ inyi nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ i yɑ mɔ vɛ̃ɛ keeke nɑ bɑɑnii inɔɛ si nɑ iyi í jɔ̀ i ci yɑ fɛ bɔ̃ɔ.

24 Dulum dii inɛ ɡɔ ŋɑ í yɑ fitɑi ɡbɑsɑsɑ ɑ bɛi ɑ kiiti ŋɑ. Ammɑ ti inɛ ɡɔ ŋɑ í yɑ fitɑi do ɑnkɑ̃ɑnyi. 25 Bɛɛbɛ mɔi icɛ jiidɑ mɔ í yɑ fitɑi ɡbɑsɑsɑ, nɔ bɑɑ bubuɛ iyi ɑ kù yɔɔ wɑɑti bɛɛbɛ, kɑɑ mɑnji do ɑjɔ fei.

6

1 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ɑru fei í sĩɑ ɑ doo lɑfɛ̃ɛ nŋɑ ŋɑ ilu jirimɑ ŋɑ si mii fei, ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ bɑ fɑyɑ ku fɔ tɑɑlei irii Ilɑɑɔ̃ wɑlɑkɔ kukɔsi nwɑ. 2 Aru ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ lɑfɛ̃ɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ mɑɑ dondɑ ŋɑ ɑ ni ɑŋɑ ɑ̀ jɛ sɑɑ nɑ sɑɑbui Lɑfɛ̃ɛ. Ammɑ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ ɑrɑnfɑ̃ɑnii icɛ nŋɑu ɑ̀ jɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í bi, nŋui í jɔ̀ í sĩɑ ɑ ce nŋɑ icɛ ku re. Mii iyi í sĩɑ i wɑɑzo nŋɑ mbɛ nɔ i kɔ ŋɑ si cioɛ.

Kukɔsi ibo do ɑmɑni jiidɑ

3 Inɛ iyi wɑ kɔɑ inɛ ŋɑ si cio mmu ɡɔ nɔ kù wɑɑ too ide ntɔi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi iyi ɑ́ jɔ̀ kɑ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃, 4 lɑfɛ̃ɛ ilu fɑɑu nlɑ nlɑi, kù mɑ̀ nkɑ̃mɑ. Ammɑ wɑ ce bɔ̃ɔi kɑkɔɔ do ide ku fenɡee. Nɔ hɑi bɛi iɡu do ijɑ do ɑrɑbu wɑ nɑɑ, nɔ nŋui í yɑ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ ci yɑ nɑɑnɛ njɛ. 5 Nɔ í jɔ̀ irii inɛ ŋɑ í sindɑ ɑ kù mɑ̀ ntɔ, ɑ̀ yɑ mɑɑ ce kɑkɔɔ hɑi nɛ kɔɔ. À tɑmɑɑ kpɑ̃ɑi idei Ilɑɑɔ̃ ku too ɑ́ ce ŋɑ ilu ɑmɑni ŋɑi.

6 Ntɔi, kpɑ̃ɑi idei Ilɑɑɔ̃ ku tɔɔ ɑmɑni nlɑ ɡɔi, bii ɑmɑnɛ í sɑɑbu si mii iyi í nɛ. 7 Ntɔ ntɔ, ɑ kù nɑɑò nkɑ̃mɑ wɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃, nɔ bɛɛbɛ mɔi ɑ kɑɑ kɑ nɛò nkɑ̃mɑ. 8 Nɑ nŋu, bii ɑ̀ nɛ ijɛ do nyɑu ŋɑ ɑ́ sĩɑ ku to wɑi wo. 9 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bi ɑŋɑ ɑ jɛ ilu fiɑ nlɑ, ɑ̀ yɑ dɑsi kulɛlɛi, nɔ binɛ lɑɑlɔ nkpɔ nkpɔ hɑi nɛ yɑɑse ɑ mu ŋɑ bɛi cɛkũm nɔ ku sɔsi ŋɑ si inɑ iyi ci yɑ ku ɑ ce nfe. 10 Bɛɛbɛi ɑ́ ce si nɑ iyi í jɔ̀ kubii fiɑi í jɛ icɑ̃i lɑɑlɔ ikɑ̃ ikɑ̃ bɑɑ yoomɑ fei. Nŋui inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ lɔsi ku dɛ hee ɑ̀ yɑɑ hɑi si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi, ɑ̀ bɑɑ ɑ̀ dɑsi ɑrɑ nŋɑ si kpɑ̃ɑi wɑhɑlɑ.

Iyi Pɔlu í dɑsi Timɔtee ku ce

11 Ammɑ ɑwɔ iyi ì jɛ ti Ilɑɑɔ̃, sɑɑ mii ŋɑu bɛ fei. Nɔ i lele kpɑ̃ɑi dee dee ku jɛ do bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ku mɑ̀ do nɑɑnɛ ku dɑsi do kubi do temuɑ do dɑɑ didɔ̃. 12 Jɑbu jiidɑ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi. Leekĩ dim dim si kpɑ̃ɑi kuwɛɛ hɑi tɑ̃ si bɛi Ilɑɑɔ̃ í kpeɛ. Nɑ kuwɛɛui ì jɛ sɛɛdɑ jiidɑ si wɑjui inɛ nkpɔ. 13 Ǹ wɑ n sɔ̃ɛ si wɑjui Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ nɑ mii fei kuwɛɛ, do si wɑjui Jesu Kirisi, nŋu iyi í jɛ sɛɛdɑ jiidɑ si wɑjui Pɔnsu Pilɑti, 14 jirimɑ woodɑu, nɔ kuwɛɛɛ ku mɑɑ̀ nɛ riisi do tɑɑle ɡɔ hee ku toò ɑjɔ iyi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ɑ́ fɑɑtɑ wɑ. 15 Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jɛ icui inɔ didɔ̃ fei, ɑ́ jɔ̀ ɑjɔu ku to wɑ si wɑɑtiɛ. Nŋu ɑkɑ̃ leɡe leɡei í nɛ yiiko si mii fei, nŋui í jɛ ilɑɑlui ilɑɑlu ŋɑ, do Lɑfɛ̃ɛi lɑfɛ̃ɛ ŋɑ. 16 Nŋu ɑkɑ̃i í jɛ inɛ iyi ci yɑ ku. Nɔ í wɑ si inyɑ kumɑ́ iyi inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku mɑɑi si. Inɛ ɡɔ kù yɔɔ, nɔ inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku yɔɔ mɔm. Nŋui í nɛ bɛɛrɛ do ɡbuɡbɑ̃ iyi ci yɑ tɑ̃. Ami.

17 Sɔ̃ ilu ɑmɑni ŋɑ ɑ mɑɑ̀ ti ɑ tɔɔ fufu, nɔ nɑɑnɛ nŋɑ ku mɑɑ̀ wɑ si ɑmɑni iyi ɑ́ nɑ ku tɑ̃, ɑmmɑ ɑ jɔ̀ nɑɑnɛ nŋɑ ku wɑ si Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ mu nwɑ fei ndɛɛ do inɔ ɑkɑ̃ ku bɑ kɑ wɛɛò inɔ didɔ̃. 18 Sɔ̃ ŋɑ ɑ ce mii iyi í sĩɑ, ɑ jɛ ilu ɑmɑni si jiidɑ ku ce, nɔ ɑ yɑ kpɛ̃ɑ inɛ ŋɑ ɑmɑni nŋɑ do inɔ didɔ̃. 19 Bɛɛbɛi ɑɑ sinɡɑɑ ɑrɑ nŋɑ ɑmɑni jiidɑi ɑlɑ iyi kɑɑ bɛjɛ nɔ ɑ bɑ kuwɛɛ iyi í jɛ kuwɛɛ do ntɔ.

20 Timɔtee, ide iyi ɑ̀ dɑɛ si ɑwɔu, muu ku sĩɑ. Fɑ ɑrɑɛ hɑi si ide nfe nfei ɑndunyɑ. Mɑɑ̀ ce kɑkɔɔ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɑmɑɑ ɑŋɑ ɑ̀ nɛ kumɑ̀. 21 Kumɑ̀ui inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ni ɑŋɑ ɑ̀ nɛ, nŋui í jɔ̀ ɑ̀ nyɔ hɑi si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi.

Didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ku wɛɛ do iŋɛ.

* 5:9 tiɑ bii ɑ̀ yɑ kɔ irii jɑɑɔ̃. Si tiɑu bɛi ɑ̀ yɑ kɔ irii jɑɑɔ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛsi ɑŋɑ ɑ mɑɑ̀ so mɔkɔ mɑ́ nɔ ɑ nɑ kuwɛɛ nŋɑ ɑ ceɑò Ilɑɑɔ̃ icɛ hee kɔɔi kuwɛɛ nŋɑ. Aŋɑi inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑu ɑ̀ yɑ nɑ bukɑɑtɑi mii iyi ɑ̀ nɛ.

† 5:10 ku wiɛ kutɛi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ Bi Zuifu ŋɑ bii inɛ ɡɔ í nɑɑ kpɑsɛ̃ nŋɑ ɑ̀ yɑ wiɛɑɑ kutɛɛi bɛi ɑwɑ mɔ ɑ̀ yɑ kɑ muɑɑ inɛ inyi ku mɔ. Ammɑ bi Zuifu ŋɑu, ɑrui í yɑ wiɛ kutɛi inɛ njoou.

Timɔtee II

1

2

3

4

Tiɑ minjisiɑ iyi Pɔlu í kɔɑ Timɔtee

1

Pɔlu í ce Timɔtee fɔɔ

1 Amui Pɔlu, woo bɛi Jesu Kirisi si idɔɔbii Ilɑɑɔ̃. Ilɑɑɔ̃ í dɑsim n sisi idei kuwɛɛ iyi í wɑ̃ò wɑ si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Jesu Kirisi.

2 Amui ǹ kɔɛ tiɑu ihɛ̃ wɑ Timɔtee, ɑwɔ iyi ǹ bi jiidɑ nɔ ì yɛ bɛi ɑmɑ ɑbím si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi. Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do Jesu Kirisi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ ɑ ce ɑrɑɑreɛ ɑ muuɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Sɑɑbu do ɡbuɡbɑ̃ ku muɑ

3 Ǹ wɑ n sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi ǹ wɑ n tɔɔ do idɔ hɑi nɛ tɑɑle si bɛi bɑlɑm ŋɑ ɑ̀ tɑko ɑ̀ ce wo. Wɑɑti kɑ̃mɑ fei ǹ yɑ n mɑɑ n sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ nɑ iriɛ, nɔ dɑsɑ̃ò idũ fei ǹ yɑ n mɑɑ n ye ɡiɡiɛ si kutɔɔm. 4 Ǹ wɑ n ye ɡiɡii kukpɑtɑɛ *, nŋui í jɔ̀ ǹ bi ku yɛɛ ntɔ ntɔ ku bɑ inɔ didɔ̃m nɔu ku kɔ̃. 5 Ǹ wɑ n ye ɡiɡii nɑɑnɛ ku dɑsi hɑi nɛ muɑfiti iyi ì nɛ. Dimiɛi ɑyiɛ Loisi do iyeɛ Enisi ɑ̀ nɛu. Ǹ mɑ̀ kɑm kɑm iyi ɑwɔ mɔ ì nɔɔ. 6 Ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n yeɛ ɡiɡi iyi í sĩɑ i ce icɛ do ɑmuɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í muɛɛ si wɑɑti iyi ǹ leɛ ɑwɔ si iriu, 7 domi Hunde iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ kɑɑ jɔ̀ kɑ ce njo, ɑmmɑ í yɑ jɔ̀ kɑ nɛ ɡbuɡbɑ̃i do kubi do ɑrɑ ku mu.

8 Nɑ nŋu, mɑɑ̀ ti i ce ɑnyɔi sɛɛdɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ ku jɛ, nɔ i mɑɑ̀ yɑ ce ɑnyɔi ɑmu tɑkɑm, ɑmu iyi ǹ wɑ ile piisɔ̃ɔ nɑ iriɛ. Ammɑ jɔ̀ i jɛsi ɑwɑɛ kɑ yɛ ijuukpɑ̃ ɑjɔ nɑ irii lɑɑbɑɑu jiidɑu nɔ i mɑɑ nɛò ɡbuɡbɑ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í muɛɛ. 9 Nŋui í fɑɑbɑ wɑ nɔ í kpe wɑ kɑ jɛ inɛɛ ŋɑ. Kù jɛ nɑ icɛ nwɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ce, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ nŋu tɑkɑɛ í bi bɛɛbɛi nɑ didɔ̃ɛ. Didɔ̃ɛu í jilɛ nwɑi hɑi tɑko tɑko nɑ ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ iyi ɑ̀ ce do Jesu Kirisi. 10 Nsɛi, kunɑɑi woo Fɑɑbɑ nwɑ Jesu Kirisii í nyisi wɑ didɔ̃u. Jesu Kirisiui í kpɑ irii ɡbuɡbɑ̃i iku nɔ í nyisi wɑ kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃ nɑ sɑɑbui lɑɑbɑɑu jiidɑu.

11 Ilɑɑɔ̃i í jɔ̀ ǹ jɛ woo bɛ do woo kɔsi cio ku bɑ n sisiɑ inɛ ŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu. 12 Ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n yɛ ijuukpɑ̃u ihɛ̃. Ammɑ ɑnyɔ kù wɑɑ muum, domi ǹ mɑ̀ inɛ iyi ǹ dɑsi nɑɑnɛ ǹ nɔ ǹ mɑ̀ kɑm kɑm iyi í nɛ ɡbuɡbɑ̃ ku mɑɑ mu ide iyi í jɔ̀ɔm nɔu hee ɑjɔu koo toò wɑ. 13 Ide ntɔu iyi ǹ sisiɛ, muu do nɑɑnɛ jiidɑ do kubi iyi ɑ̀ nɛ si ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ do Jesu Kirisi. 14 Ide jiidɑ iyi ɑ̀ dɑɛ si ɑwɔ, muu do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ iyi í wɑ si wɑ.

15 Awɔ tɑkɑɛ ì mɑ̀ iyi inɛi Azii ŋɑu fei ɑ̀ fũ sim ɑwɔ. Si inɔ nŋɑ bɛi Fijɛli do Hɛɛmɔjɛni ɑ̀ wɑ. 16 Ilɑɑɔ̃ kú ce ɑrɑɑrei nyɑɑnzei Onɛzifɔɔ domi í muum ɡbuɡbɑ̃ isɛ fɛɛfɛlo. Kù nɔ kù ce bɑɑ ɑnyɔi iyi ǹ wɑ piisɔ̃ɔ. 17 Iyi í to wɑ Romu mɔm i dɛdɛɛm nii do inɔ ɑkɑ̃ hee í koo í yɛm. 18 Nɔ Lɑfɛ̃ɛ ku jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ku ce ɑrɑɑreɛ si ɑjɔi kiitiu. Awɔ tɑkɑɛ ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ icɛ iyi í ceem Efɛɛzu.

Woo jɑbu jiidɑi Jesu Kirisi

2

1 Nɑ nŋu, ɑwɔ ɑmɑm, muɑ ɑrɑɛ ɡbuɡbɑ̃ si didɔ̃ iyi ɑ̀ nɛ do ɑnu ɑkɑ̃ nwɑ iyi ɑ̀ ce do Jesu Kirisi. 2 Iyi ì ɡbɔ ǹ wɑ n fɔ si wɑjui ilu sɛɛdɑ nkpɔu, dɑɑ ilu nɑɑnɛ ɡɔ ŋɑ mɔ si ɑwɔ, inɛ ŋɑ iyi ɑɑ yɔkɔ ɑ kɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ si cio.

3 Ijuukpɑ̃ iyi ɑ́ nɑɑ siɛ bɛi ɑmu mɔ fei, jɔ̀ i jɛsi bɛi woo jɑbu jiidɑi Jesu Kirisi. 4 Sooɡe iyi í wɑ ikoi iɡũ ci yɑ ce wũɑi ɑndunyɑ bii wɑ bi ku ce idɔɔbii inɛ nɡboɛ. 5 Woo ce ɡɑɑsɑi ku sɛi kɑɑ yɔkɔ ku bɑ ribɑi ɑreɛ bii kù jɛ í jirimɑ woodɑɛ ŋɑ. 6 Bɛɛbɛ mɔi woo loɡoo iyi í ce icɛ do wɑhɑlɑ nŋui ɑ́ tɑko ku jɛ ɑmɑɑjɛɛ *. 7 Lɑsɑbu si ide ŋɑ iyi ǹ wɑ n fɔu ihɛ̃, nɔ Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ sobiɛ i bɛi i ɡbɔò yɑɑsei fei ndɛɛ.

8 Ye ɡiɡii Jesu Kirisi, tɔkui Dɑvidi, iyi í jĩ hɑi si bɑlɛu. Ideɛi í wɑ si lɑɑbɑɑu jiidɑu iyi ǹ wɑ n wɑɑzo. 9 Nɑ lɑɑbɑɑu jiidɑui ǹ wɑ n yɛ ijuukpɑ̃ hee ɑ̀ dĩm do sesee bɛi woo ce lɑɑlɔ. Ammɑ idei Ilɑɑɔ̃ si ɑ̀ dĩ. 10 Ŋɔi í jɔ̀ ǹ wɑ n temuɑò fei ndɛɛ nɑ irii inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu, ku bɑ ɑŋɑ mɔ ɑ bɑ fɑɑbɑ do sɑɑbui Jesu Kirisi, nɔ ɑ nɛ ikpɛ̃ si ɑmboeɛ iyi ci yɑ tɑ̃. 11 Ide ilu nɑɑnɛ wee.

Bii ɑ̀ ku do nŋu, ɑɑ kɑ wɛɛ do nŋu.

12 Bii ɑ̀ temuɑ, ɑɑ kɑ jɛ bommɑ do nŋu ɑjɔ.

Bii ɑ̀ nɔ ɑ̀ kɔsiɛ, nŋu mɔ ɑ́ kɔsi wɑ.

13 Bɑɑ bii ɑ̀ jɛ hɑi nɛ nɑɑnɛ ŋɑ, do nŋu fei, nŋu í jɛ ilu nɑɑnɛ,

Domi kɑɑ yɔkɔ ku kɔsi ɑrɑɛ.

Woo ce icɛ iyi kù wɑɑ ce ɑnyɔi icɛɛ

14 Ye inɛɛ ŋɑ ɡiɡii ide ŋɑu ihɛ̃ fei nɔ i kɔnkɔn du ŋɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ i ni ɑ mɑɑ̀ yɑ mɑɑ ce kɑkɔɔ si ide ŋɑ, domi dimii kɑkɔɔ bɛɛbɛ kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni kɑ̃mɑ, í ɡbe ku jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔɔ ɑ ce nfe. 15 Ce kookɑɑi i mɑɑ ce iyi ɑɑ bɑò sɑɑbu si wɑjui Ilɑɑɔ̃, bɛi woo ce icɛ iyi kù wɑɑ ce ɑnyɔi icɛɛ, iyi í yɑ mɑɑ sisi ide ntɔi Ilɑɑɔ̃ dee dee. 16 Ammɑ wɑɑsu ide ŋɑ iyi ɑ kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni ɡɔ nɔ ɑ kɑɑ sobi inɛ ŋɑ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ, domi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce bɛɛbɛ ɑ̀ yɑ nɑ ɑ jĩò Ilɑɑɔ̃ ɑ mɑɑ kooi. 17 Idei inɛ ŋɑu bɛ í yɛi bɛi juju sɑ̃mi iyi wɑ bɛjɛ ɑrɑ. Si inɔ nŋɑi Himenee do Filɛtu ɑ̀ wɑ, 18 ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɔ̀ kpɑ̃ɑi ntɔ nɔ ɑ̀ wɑɑ kɛkɛ nɑɑnɛ ku dɑsii inɛ nkpɔ domi ɑ̀ ni ɑwɑɑtii kujĩi iku ŋɑ í lɔ tɑ̃. 19 Do nŋu fei, icui nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ do ɡbuɡbɑ̃ kɑɑ yɑyɑ. À mɑ̀ iyi ntɔi si nɑ iyi í jɔ̀ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, Lɑfɛ̃ɛ í mɑ̀ inɛɛ ŋɑ. Nɔ í ni mɑ́, inɛ iyi wɑ kpe irii Lɑfɛ̃ɛ fei ku sɑɑ lɑɑlɔ ku ce.

20 Si ile nlɑ jɛɛ dimi ikɑ̃ ikɑ̃i í yɑ wɑ bɛ. À ce ɡɔɡɔ ŋɑ do wurɑ, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ do isɔ fũfũ. Inɛ nŋu ŋɑu bɛ ɑjɔi jinɡɑu nlɑ ŋɑi ɑ̀ yɑ ceò icɛ. Ammɑ ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɛɛ mɑ́ iyi ɑ̀ ce do ɑmɑ̀, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ kɑɑlei, inɛ nŋu ŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ ceò icɛi ɑjɔ fei. 21 Nɑ nŋu, inɛ iyi wɑ nyɑ ɑrɑɛ hɑi si lɑɑlɔ ŋɑ iyi ǹ fɔ ideɛu fei, ɑ́ yɛi bɛi jɛɛ iyi í nɛ bɛɛrɛ. Á jɛ inɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ikɑ̃ ku jɛ tɛɛ mɑm mɑm, nɔ Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ yɔkɔ ku ceò icɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í tɑ̃ sɔɔlu ku ceò icɛ jiidɑ bɑɑ yoomɑ fei. 22 Sɑɑ kubi nfe nfei ɑwɑɑsũ ŋɑ, dɛdɛ kpɑ̃ɑi dee dee ku jɛ, do nɑɑnɛ ku dɑsi, do kubi, do lɑɑkɑi ku sũ, ɑwɔ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ Lɑfɛ̃ɛ do inɔ ɑkɑ̃. 23 Ammɑ mɑɑ̀ yɑ ce kɑkɔɔ si mii iyi kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni do iyi kù nɛ yɑɑse, domi ì mɑ̀ kɑm kɑm iyi nŋui í yɑ nɑ ku bí ijɑ. 24 Nɔ wee kù sĩɑ woo ce icɛi Lɑfɛ̃ɛ ku mɑɑ jɑ, ɑmmɑ í sĩɑ kú bi inɛ fei, nɔ kú jɛ inɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku kɔ si cio nɔ ku yɑ temuɑ. 25 Inɛ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ jɛsi ideɛ í sĩɑ ku bɑ ŋɑ ide ku fɔ do kúrɔ̀. Á yɔkɔ ku jɛ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ mu nŋɑ kpɑ̃ɑ ɑ kpɑɑsiò idɔ nŋɑ ɑ mɑ̀ ntɔ, 26 nɔ lɑɑkɑi nŋɑ ku bɑɑ, ɑ ɡbɑ̃ hɑi si tɑɑi Seetɑm, nŋu iyi wɑ mu ŋɑ wo nɔ í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ce idɔɔbiɛ.

Wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi

3

1 Ammɑ í sĩɑ i mɑ̀ ŋɑ iyi kuwɛɛ nwɑ ɑ́ nɑ ku ɡɑɑbu si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi. 2 Amɑnɛ ŋɑ ɑɑ mɑɑ ce idei iri nŋɑ, lɑsɑbu nŋɑ fei si fiɑi ɑ́ yɑ wɑ, ɑɑ jɛ woo tɔɔ fufu, ɑɑ nyisi iyi ɑŋɑ ɑ̀ jɛ nɡɔɡɔ, ɑɑ mɑɑ bu Ilɑɑɔ̃. A kɑɑ jirimɑ bɑɑ nŋɑ ŋɑ, ɑɑ jɛ ɡudulu ŋɑ, ɑ kɑɑ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃. 3 Aɑ jɛ hɑi nɛ kubi ŋɑ, ɑ kɑɑ nɛ ɑrɑɑrei inɛ ŋɑ, ɑɑ jɛ woo sɔ irii inɛ ŋɑ, ɑ kɑɑ mɑ̀ ɑrɑ nŋɑ, ɑɑ jɛ inɛ ku ɡɑɑbu ŋɑ, nɔ ɑɑ jɛ mbɛɛi woo ce jiidɑ ŋɑ. 4 Aɑ jɛ ilu zɑmbɑ ŋɑ, ɑ kɑɑ nɛ lɑsɑbu jiidɑ, ɑɑ nɛ fɑɑo. Aɑ bi fɑɑyii ɑndunyɑ ku re Ilɑɑɔ̃. 5 Aɑ mɑɑ too kpɑ̃ɑi Ilɑɑɔ̃ do ɡɛlɛ, ɑmmɑ ilu muɑfiti ŋɑi domi ɑ̀ kɔsi ɡbuɡbɑ̃ɛ. Fɑ ɑrɑɛ hɑi bi ɑmɑnɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ. 6 Gɔɡɔ ŋɑ ɑɑ mɑɑ lɔ kpɑsɛ̃ do kpɑsɛ̃ ŋɑ ɑ mɑɑ kɑ̃miɑ inɑɑbo hɑi dondɑ kulɛlɛ ŋɑ. Inɑɑbo ŋɑu, dulum du ŋɑ í cɑɑ nɔ ɑ̀ wɑɑ too binɛ ikɑ̃ ikɑ̃ fei. 7 Iju iyi í mɑ́ fei inɑɑbo bɛɛbɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑŋɑ ɑ mɑ̀ nɡɔɡɔ, ɑmmɑ ɑ kɑɑ nɔ ɑ mɑ̀ ntɔu pɑi. 8 Si bɛi Zɑnɛsi do Zɑmbɛɛsi ɑ̀ kɔsi Moizi wo, bɛɛbɛ mɔi inɛ ŋɑu mɔ ɑ̀ kɔsi ntɔu, iri nŋɑ í sindɑ mɑm mɑm. Nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni kɑ̃mɑ. 9 Ammɑ kookɑɑi nŋɑ kɑɑ bɔò ŋɑ bii kɑ̃mɑ, domi inɛ fei ɑ́ nɑ ku yɛ sũmu ku jɛ nŋɑ, si bɛi ɑ̀ yɛ ti Zɑnɛsi do Zɑmbɛɛsi.

Iyi Pɔlu í dɑsi Timɔtee ku ce

10 Ammɑ ɑwɔ ì mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yɑɑse bɛi ǹ kɔ inɛ ŋɑ si cio do yɑɑse bɛi ǹ ce isɛɛnɛm bi tu ŋɛ, do mii ŋɑ iyi ǹ dɑsi idɔ n ce, do nɑɑnɛ ku dɑsim, do lɑɑkɑim, do suurum, do kubim, do temuɑm. 11 Ì mɑ̀ bɔ̃nɛ iyi ɑ̀ nyisim do ijuukpɑ̃ iyi í bɑm si ilui Antiɔsi do Ikonimu do Lisitu. Kù nɛ bɔ̃nɛ ɡɔ iyi n kù yɛ bɛ. Ammɑ Lɑfɛ̃ɛ í nyɑm hɑi si fei ndɛɛ. 12 Ntɔi, inɛ iyi wɑ bi ku ce kuwɛɛɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ si ɑnu ɑkɑ̃ iyi í ce do Jesu Kirisi kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù yɛ ijuukpɑ̃. 13 Ammɑ inɛ lɑɑlɔ ŋɑ do woo sɔ ibo ŋɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei lɑɑlɔ nŋɑ í yɑ mɑɑ kɔ̃ɔsii. Si bɛi ɑ̀ wɑɑ dĩ ijui inɛ ɡɔ ŋɑ, bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ wɑɑ dĩ ijui ɑrɑ nŋɑ. 14 Ammɑ ɑwɔ, leekĩ dim dim si cio iyi ɑ̀ kɔɛ si, iyi ì dɑsi nɑɑnɛ, domi ì mɑ̀ inɛ iyi í kɔɛ si. 15 Hɑi keekeɛi, ì mɑ̀ kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ́ yɔkɔ ku muɛ bisi i dɑsiò Jesu Kirisi nɑɑnɛ ku bɑ i bɑ fɑɑbɑ. 16 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ fei hɑi bi Ilɑɑɔ̃i wɑ nɑɑ. Nɔ í nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni ku kɔ́ inɛ ŋɑ si cio, ku nyisi ɑmɑnɛ kurɑrɑɛ, nɔ ku dɑsiɛ kpɑ̃ɑ jiidɑ mɑ́, nɔ ku nyisiɛ yɑɑse bɛi ɑ́ jɛò dee dee, 17 ku bɑ inɛi Ilɑɑɔ̃ ku kɔ̃, nɔ ku tɑ̃ sɔɔlu ku ceò icɛ jiidɑ bɑɑ yoomɑ fei.

4

1-2 Ǹ wɑ n tɔɔɛi Timɔtee, i yɑ mɑɑ wɑɑzoɑ inɛ ŋɑ idei Ilɑɑɔ̃ wɑɑti kɑ̃mɑ fei. I yɑ tɑ̃ sɔɔlu bɑɑ bii bɛirei, ɑ̀ jɛ ɑ kù jɛ. Ǹ wɑ n tɔɔɛi si wɑjui Ilɑɑɔ̃ do si wɑjui Jesu Kirisi, nŋu iyi ɑ́ kiiti ilu hunde do iku ŋɑ. Nɑ irii kunyiɛ wɑ do kunɑɑi bommɑɛi ǹ wɑ n dɑsiɛ icɛu bɛ. Nɑ nŋu, lɛlɛ ŋɑ, nɔ i nyisi ŋɑ kurɑrɑ nŋɑ, mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃, nɔ i kɔ ŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃ do suuru nlɑ nlɑ. 3 Ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi domi wɑɑti ɡɔ wɑ nɑɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ kɑɑ bi idei kukɔsi jiidɑ ku ɡbɔ, ɑmmɑ ɑɑ dɛdɛɑ ɑrɑ nŋɑ woo kɔ si cio nkpɔ, inɛ ŋɑ iyi ɑɑ lɛlɛ ŋɑ do ide iyi ɑ̀ bi ku ɡbɔ. 4 Aɑ kɔ ku ɡbɔ ide ntɔu, nɔ ɑɑ sindɑ ɑrɑ nŋɑ si idei ɑrɑ́i ɑmɑnɛ ŋɑ. 5 Ammɑ ɑwɔ, mu ɑrɑɛ si mii fei, temuɑ do ijuukpɑ̃, ce icɛi lɑɑbɑɑu jiidɑu ku wɑɑzoɛ, nɔ i jɔ̀ icɛi idei Ilɑɑɔ̃ iyi ì wɑɑ ce ku kɔ̃ mɑm mɑm.

6 Ammɑ ɑmu tɑkɑm, kuwɛɛm í jɛ bɛi ɑtɛ̃i kuwee iyi ɑ̀ wɑɑ nikɑ̃, nɔ wɑɑti iyi ɑn jɔ̀ ɑndunyɑ í mɑɑi wɑ. 7 Ǹ jɑbu jiidɑ, nɔ ǹ sɛi ǹ bɔ hee kɔɔ, nɔ ǹ wɑ n leekĩ si nɑɑnɛ ku dɑsi dim dim. 8 Nsɛi, ǹ mɑ̀ iyi ɑn bɑ ribɑi dee dee ku jɛ. Lɑfɛ̃ɛ woo kiiti dee deei ɑ́ muum si ɑjɔ nŋu. Kù jɛ ɑmu ɑkɑ̃, ɑmmɑ hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi ɑjɔi kunyiɛ wɑ fei.

Idei ɑnkɑ̃ɑnyi

9 Ce kookɑɑi i hɑ̃mɛɛm wɑ ńyɑ ńyɑ, 10 domi Demɑsi í jɔ̀m í bɔ Tɛsɑlonikɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í bi ɑndunyɑ kɑɑ kɑɑ. Kɛrɛsɑni, inɛ nŋu í nɛ ikpɑ ilɛi Gɑlɑti nɔ Titee mɔ í nɛ ikpɑ ilɛi Dɑlumɑsi. 11 Luku nŋu ɑkɑ̃i í wɑ bi tom ihɛ̃. Gbɑ̃ Mɑɑku iŋɛò i nɑɑ wɑ ɑjɔ ŋɑ, domi ɑ́ yɔkɔ ku sobim si icɛm nɔu. 12 Ǹ bɛ Tisiki Efɛɛzu. 13 Bii ì wɑɑ nɑɑ, soom kumboo ku nyɑ tũtũm wɑ iyi ǹ jɔ̀ Torɑsi kpɑsɛ̃i Kɑɑpusi, do tiɑm ŋɑ, iyi í re mɔm nŋui í jɛ iyi ɑ̀ ce do bɑtɑu.

14 Alesɑndu ɡbɛdɛu *, í ceem lɑɑlɔ ntɔ ntɔ. Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ sɑ̃ɑ mii iyi í ce. 15 Awɔ mɔ lɑɑkɑiɛ, domi í kɔ̀sí ide nwɑ do ɡbuɡbɑ̃.

16 Inɛ kɑ̃mɑ kù nɔ kù leekĩ do ɑmu sinteu mɔm iyi ǹ wɑ n kɔò ɑrɑm, ɑŋɑ feii ɑ̀ jɔ̀m. Ilɑɑɔ̃ ku mɑɑ̀ mu ŋɑ do. 17 Do nŋu fei, Lɑfɛ̃ɛ í leekĩ do ɑmu í muum ɡbuɡbɑ̃, ku bɑ n wɑɑzo lɑɑbɑɑu jiidɑu mɑm mɑm nɔ dimi mmu ŋɑu fei ɑ ɡbɔɔ. Nɔ ǹ fitɑ si wɑhɑlɑu bɛi inɛ iyi í ɡbɑ̃ hɑi si ɡɛlɛi muusu nlɑ. 18 Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ nyɑm hɑi si lɑɑlɔ bɑɑ yoomɑ fei, nɔ kú jɔ̀ n lɔ si bommɑi leleɛ do ɑlɑɑfiɑ. Kɑ sɑɑbuɛ hee do ɑjɔ fei. Ami.

Fɔɔi ɑnkɑ̃ɑnyi

19 Ce Pirisilɑ do Akilɑsi fɔɔ do inɛi kpɑsɛ̃i Onezifɔɔ ŋɑ. 20 Erɑsitu í ɡbe Kɔrɛnti bɛ nɔ ǹ jɔ̀ Torofimu Miletu, domi kù wɑɑ nɛ bɑɑni. 21 Ce kookɑɑi i nɑɑ hee sukui tũtũ ku mɑɑ to.

Ebulusi, do Pudɛni, do Linusi, do Kolodiɑ, do inɛ nwɑ ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ ceɛ fɔɔ.

22 Lɑfɛ̃ɛ ku wɛɛ do ɑwɔ.

Nɔ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ku wɑ si iŋɛ fei.

* 1:4 ǹ wɑ n ye ɡiɡii kukpɑtɑɛ Timɔtee í kpɑtɑi wo si wɑɑti iyi Pɔlu wɑ nɛ. Ammɑ Pɔlu wɑ bi ku nɑɑ ku yɔɔ mɑ́ ku bɑ inɔ ku fɔ nŋɑu ku kpɑ iri.

* 2:6 Si tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni, “bɛɛbɛ mɔi woo loɡoo ɑ́ ce icɛi do wɑhɑlɑ ku bɛi ku bɑ ɑmɑɑjɛ.”

* 4:14 ɡbɛdɛu Gbɛdɛ iyi ɑ̀ wɑɑ fɑ̃ɑu ihɛ̃ kù jɛ bɛi ɡbɛdɛ ku rɔ kɑɑko ŋɑ. Inɛ nŋu isɔ ku ce boodɑ ŋɑ do iwɛ̃ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ tɔɔi í yɑ yɔ́.

Titee

1

2

3

Tiɑ iyi Pɔlu í kɔɑ Titee

1

Pɔlu í ce Titee fɔɔ

1 Amui Pɔlu, woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ do woo bɛi Jesu Kirisi, ɑmui ǹ kɔ tiɑu wɑ. À bɛm nii n koo n sobi inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu ku bɑ ɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ, nɔ ɑ mɑ̀ ntɔu si ɡɑ̃mɛi kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ. 2 Iyi bɛi ɑ́ jɔ̀ ɑ mɑɑ cɔ kpɑ̃ɑi kuwɛɛ hɑi tɑ̃. Ilɑɑɔ̃ ci yɑ sɔ ibo. Nɔ bɑɑ hɑi kù tɑkɑi ɑndunyɑ í ce kuwɑ̃i kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 3 Nɔ nsɛi, si ɑwɑɑti iyi í jilɛu, í jɔ̀ ideɛu í fitɑ. Ideui í dɑɑm si ɑwɔ n wɑɑzoɛ si bɛi í jilɛɛm, nŋu iyi í jɛ Ilɑɑɔ̃ woo fɑɑbɑ nwɑ.

4 Amu Pɔlu ǹ wɑ n ceɛ tiɑu ihɛ̃ wɑi, Titee. Si bɛi do sɑɑbum nii ì dɑsiò Jesu nɑɑnɛ bɛi ɑmu mɔ, nŋui í jɔ̀ ì jɛ ɑmɑ ɑbím. Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do Jesu Kirisi woo fɑɑbɑ nwɑ ɑ muuɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ɑkɑ̃.

Icɛ iyi Pɔlu í dɑsi Titee Kɛrɛti

5 Ǹ jɔ̀ɛ Kɛrɛti bɛi ku bɑ i teese ide ŋɑ iyi í ɡbeu, nɔ i cicɑ inɛ nɡbo ŋɑ si iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ si ilu ŋɑu fei si bɛi ǹ sɔ̃ɛu. 6 Inɛ iyi ɑ́ jɛ inɛ nɡboi iɡbɛu í ɡbe ku jɛ inɛ iyi kù nɛ tɑɑle ɡɔ, iyi í nɛ ɑbo ɑkɑ̃ leɡe leɡe nɔ ɑmɑɛ ŋɑ ɑ̀ jɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ. Ku mɑɑ̀ jɛ ɑ mɑɑ sɔ iri nŋɑ do dɑɑ bututu nɔ ɑ mɑɑ̀ jɛ ɑmu ŋɑ iyi ɑ ci yɑ jirimɑ inɛ. 7 Ntɔ ntɔ, inɛ nɡboi iɡbɛu icɛi Ilɑɑɔ̃i wɑ ce. Nɑ nŋu í ɡbe ku jɛ hɑi nɛ tɑɑle. Kù sĩɑ ku jɛ ilu fɑɑu, wɑlɑkɔ ilu idɔɔkɔ̃, wɑlɑkɔ woo mɔ ɑtɛ̃, wɑlɑkɔ ɑ̀ bi ijɑ, wɑlɑkɔ inɛ iyi wɑ bi ku bɑ fiɑ do bisi lɑɑlɔ. 8 Ammɑ í ɡbe ku jɛ inɛ iyi í yɑ yɑɑɛ inɛ njoo ŋɑ, nɔ ku yɑ bi mii jiidɑ ku ce. Nɔ ku jɛ inɛ iyi í mɑ̀ ɑrɑɛ. Ku jɛ inɛ dee dee do inɛ kumɑ́ nɔ ku yɑ sɑku. 9 Í ɡbe ku mɑɑ mu ide iyi í nɛ nɑɑnɛu dim dim si bɛi ɑ̀ kɔɑɑ si. Bɛɛbɛi ɑ́ yɔkɔ ku muɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɡbuɡbɑ̃ nɔ ku tusɛ nŋɑ yɑɑsei cio jiidɑ nɔ ku kɑ̃miɑ woo jɑ̃ ide ŋɑ.

10 Ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi domi inɛ nkpɔi í wɑ si iɡbɛu iyi ɑ kù wɑɑ jirimɑ inɛ nɡbo ŋɑu, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɑsi inɛ ŋɑ iju dũdũ do ide nfe. Si inɔ nŋɑ, Zuifu ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛu, ɑŋɑ mɔm nii ɑ̀ re. 11 Í ɡbe ɑ ɡɑnji ŋɑ, domi ɑ̀ wɑɑ bitɑndi nyɑɑnze nkpɔ si bɛi ɑ̀ yɑ mɑɑ cio nŋɑ mii iyi kù jɔ. À yɑ mɑɑ ce bɛɛbɛi ku bɑ ɑ bɑò fiɑ do bisi lɑɑlɔ. 12 Inɛi Kɛrɛti ɡɔ tɑkɑɛ iyi í jɛ woo sisi idei iwɛ̃ nŋɑ í ni, wɑɑti kɑ̃mɑ fei inɛi Kɛrɛti ŋɑ woo sɔ ibo ŋɑi, nɔ ɑ̀ ɡɑɑbu bɛi iŋɑi sɑko ŋɑ, ilu ikɑ ŋɑi, lɑsɑbu nŋɑ fei si kpɑ̃ɑi ijɛi í wɑ. 13 Nɔ ide iyi í fɔu ntɔi. Nɑ nŋu, sɔ̃ ŋɑ ide do kuɡɑɑbu ku bɑ ɑ leekĩ dim dim si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi, 14 nɔ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ too si ɑlɑ́i Zuifu ŋɑu, wɑlɑkɔ woodɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑɑ hɑi si kpɑ̃ɑi ntɔ. 15 Mii fei í mɑ́i bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ́, ɑmmɑ nkɑ̃mɑ ci yɑ mɑ́ bi ilu riisi ŋɑ do hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ, domi lɑsɑbu nŋɑ do idɔ nŋɑ fei í nɛ riisi. 16 À wɑɑ fɔ do ɡɛlɛ ɑ̀ ni ɑŋɑ ɑ̀ mɑ̀ Ilɑɑɔ̃, ɑmmɑ kookoosu nŋɑ wɑ jɑ̃ ŋɑ ide. À jɛ inɛ lɑɑlɔ do woo kɔ̀ ide ŋɑ, ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ ce mii jiidɑ kɑ̃mɑ mɑ́.

2

Kukɔsi jiidɑ

1 Awɔ tɑkɑɛ kɔ ŋɑ si cio jiidɑ. 2 Sɔ̃ mɔkɔ nɡbo ŋɑ ɑ jɔ̀ ɑ mɑ̀ mii iyi ɑ̀ wɑɑ ce, nɔ ɑ jɛ ilu bɛɛrɛ iyi ɑ̀ mɑ̀ ɑrɑ nŋɑ nɔ ɑ leekĩ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsiu dim dim do ti kubi do ti temuɑ. 3 Sɔ̃ ɑbo nɡbo ŋɑ mɔ ɑ mɑɑ jɛ kuwɛɛ nŋɑ dee dee bɛ́i í jɔ inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑ̀ yɑ ce. A mɑɑ̀ jɛ woo sɔ irii inɛ ŋɑ wɑlɑ woo mɔ ɑtɛ̃. Í sĩɑ ɑ yɑ mɑɑ muɑ ɑbo ɑso mɔkɔ sɑɑtɑrɑ ŋɑ bisi jiidɑ 4 ku bɑ ɑ mɑ̀ bɛi ɑɑ bi mɔkɔ nŋɑ ŋɑ do ɑmɑ nŋɑ ŋɑ. 5 Nɔ ɑ kɔ ŋɑ si ɑ mɑ̀ ɑrɑ nŋɑ ɑ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ leekĩ do mɔkɔ nŋɑ ŋɑ ɑ mɑɑ ce icɛi ɑbo ɑso mɔkɔ nŋɑ, ɑ jɛ inɛ jiidɑ ŋɑ iyi ɑɑ sũɑ mɔkɔ nŋɑ ŋɑ iri ilɛ. Iyi bɛi ɑ́ jɔ̀ inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku fɔ lɑɑlɔi idei Ilɑɑɔ̃ nɑ iri nŋɑ.

6 Sɔ̃ ɑwɑɑsũ ŋɑ mɔ ɑ mɑ̀ ɑrɑ nŋɑ. 7 Bɛɛbɛ mɔi ɑwɔ tɑkɑɛ, i yɑ jɔ̀ ɑ yɛ siɛ jiidɑ ku ce si mii fei. Si cioɛ, nyisi ŋɑ iyi ì jɛ dee dee nɔ ì wɑɑ ce mii iyi ɑ̀ dɑsiɛ. 8 Sɔ̃ ŋɑ idei ntɔu iyi ɑ kɑɑ yɛò tɑɑlei ideɛ. Iyi bɛi ɑ́ jɔ̀ ɑnyɔ ku mu mbɛɛ nŋɛ ŋɑ domi ɑ kɑɑ bɑ lɑɑlɔ nwɑ ɑ fɔ.

9 Sɔ̃ ɑru ŋɑ mɔ ɑ jirimɑ lɑfɛ̃ɛ nŋɑ ŋɑ si mii fei nɔ ɑ yɑ ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ nŋɑ si. A mɑɑ̀ yɑ bɑ ŋɑ kɑkɔɔ ku ce, 10 nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ ce ŋɑ ile, ɑmmɑ ɑ nyisi ɑrɑ nŋɑ iyi ɑŋɑ ɑ̀ jɛ ilu nɑɑnɛ si mii fei. Bɛɛbɛi inɛ ŋɑ ɑɑ mɑ̀ò bɛɛrɛi cioi Ilɑɑɔ̃ woo fɑɑbɑ nwɑ.

11 Ǹ ni i ce bɛɛbɛi domi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ didɔ̃ɛ í nɑɑ si ɑndunyɑ. Didɔ̃u ɑ́ yɔkɔ ku muɑ inɛ fei fɑɑbɑ. 12 Didɔ̃u wɑ sɔ̃ wɑ kɑ jɔ̀ kɔdɛɛi ɑndunyɑ do kuwɛɛ iyi kù wɑɑ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃. Bɛɛbɛi ɑɑ kɑ ce kuwɛɛ nwɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃ dee dee, kɑ mɑ̀ò ɑrɑ nwɑ, nɔ kɑ mɑ̀ò bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃, 13 nɔ kɑ mɑɑ deɡbeò ɑjɔ jiidɑ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ, si bii Jesu Kirisi woo fɑɑbɑ nwɑ ɑ́ nyisi ɑmboeɛ. Jesu Kirisi nŋui í jɛ Ilɑɑɔ̃, nɔ nŋui í lɑ. 14 Í so ɑrɑɛ í nɑ nɑ iri nwɑ ku yɑ wɑ hɑi si lɑɑlɔ bɑɑ yoomɑ fei, nɔ ku ce wɑ inɛ kumɑ́ ŋɑ kɑ nɑ kɑ jɛ bɛi dimi ɑkɑ̃ iyi ɑ́ jɛ titi nŋu ɑkɑ̃ nɔ kɑ jɛ ilu himmɑ kɑ mɑɑ ceò icɛ jiidɑ.

15 Bɛɛbɛi í sĩɑ i yɑ cioɑ inɛ ŋɑ. Sɔ̃ ŋɑ ide do kuɡɑɑbu, nɔ i mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ si bɛi ì nɛ kpɑ̃ɑɛ. Mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ ku dondɑɛ.

3

Isɛɛnɛi inɛi Jesu ŋɑ

1 Ye inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑu fei ɡiɡi ɑ yɑ sũɑ ilɑɑlui ilɛ ŋɑ do inɛ nɡbo ŋɑ iri ilɛ, ɑ yɑ jirimɑ ŋɑ, nɔ ɑ yɑ tɑ̃ sɔɔlu si icɛ jiidɑ fei ku ce. 2 Sɔ̃ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ yɑ fɔ lɑɑlɔi inɛ ɡɔ, nɔ ɑ mɑɑ̀ yɑ dɛ ɑnui inɛ ɡɔ, ɑmmɑ ɑ yɑ ceɑ inɛ fei jiidɑ nɔ ɑ nyisi inɛ ŋɑ dɑɑ didɔ̃. 3 Í sĩɑ kɑ ce bɛɛbɛ domi tɑko wo ɑwɑ mɔ ɑ̀ yɛi bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe. A kù nɛ yɑɑse, ɑ ci yɑ kɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃, ɑ̀ yɑ kɑ mɑɑ ce kurɑrɑ. Kɔdɛɛi ɑndunyɑ bɑɑ yoomɑ fei do fɑɑyi ŋɑi ɑ̀ wɑɑ nɛò wɑ. À wɑɑ ce kuwɛɛ nwɑ do inɔ sɑ̃mi do binɛ. Nɔ ɑ̀ cé njɛ. 4 Ammɑ wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ woo fɑɑbɑ nwɑ í nyisi jiidɑ ku jɛɛ do bɛi í bi ɑmɑnɛ ŋɑ, 5 í fɑɑbɑ wɑ. Wɑɑti bɛɛbɛi Hundeɛ iyi í dɑ nwɑ si í bí wɑ isɛ ɡbeejisiɑ nɔ í mu nwɑ kuwɛɛ titɔ̃. Kù fɑɑbɑ wɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ ce icɛ jiidɑ, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í ce ɑrɑɑre nwɑi. 6 Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ Hundeɛ do inɔ ɑkɑ̃ nɑ sɑɑbui Jesu Kirisi woo fɑɑbɑ nwɑ, 7 ku bɑ kɑ nɑ kɑ jɛ inɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ didɔ̃ɛ nɔ kɑ jɛ tubui kuwɛɛ hɑi tɑ̃ iyi ɑ̀ wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ. 8 Ideu í nɛ nɑɑnɛ. Ǹ bi i fɔ ideu i sisi ku bɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ ɑ ce kookɑɑi ɑ ceò icɛ jiidɑ. Ideu ide jiidɑi nɔ í nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni bi inɛ ŋɑ. 9 Ammɑ i yɑ fɛò kudɛdɛi ide hɑi nɛ yɑɑse ŋɑ ku ce, nɔ i mɑɑ̀ yɑ dɛ irii bɑlɑ nwɑ ŋɑ kú mɑ̀, nɔ i mɑɑ̀ yɑ mɑɑ ce kɑkɔɔ hɑi tɑ̃ si ɡɑ̃mɛi woodɑ. Iyi bɛ fei nɡbɛi, kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni kɑ̃mɑ. 10 Inɛ iyi wɑ fɛɛfɛ inɛ ŋɑ, sɔ̃ɔ bɛi isɛ ɡbeeji i bɛi i nyɑ lɑfɛ̃ɛ ikɑ̃. 11 Awɔ tɑkɑɛ ì mɑ̀ iyi ɑmɑnɛ dimi bɛɛbɛ í yɑɑi hɑi si kpɑ̃ɑ jiidɑ, wɑ ce dulum nɔ kookoosuɛ í jɔ̀ ɑ̀ yɛ tɑɑleɛ.

Idei ɑnkɑ̃ɑnyi

12 Wee ɑn nɑ n bɛ Aɑtemɑsi wɑlɑkɔ Tisiki wɑ bi tɛɛ. Wɑɑti iyi inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ ɑ́ nɑ ku to wɑ, ce kookɑɑi i nɑɑ i bɑm Nikopolisi, domi bɛi ǹ bi n mɑɑ n wɑ sukui tũtũ. 13 Muɑ Zenɑsi woo mɑ̀ woodɑu do Apolo bukɑɑtɑi mii iyi ɑ̀ bi fei si isɛɛnɛ nŋɑu, ku bɑ nɡɔɡɔ ku mɑɑ̀ ɡɑiziɑ ŋɑ. 14 Í sĩɑ inɛ nwɑ ŋɑu mɔ ɑ hɑnyɑ si icɛ jiidɑ ku ce, ku bɑ ɑ bɑ bukɑɑtɑi mii iyi ɑ̀ bi nɔ ɑ mɑɑ̀ jɛ kuwɛɛ nŋɑ nɡbɛ nɡbɛ.

15 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ bi tom ihɛ̃ fei ɑ̀ ceɛ fɔɔ. Ce inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi wɑ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi fɔɔ.

Didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ku wɑ si iŋɛ fei.

Filemɔɔ

Tiɑ iyi Pɔlu í kɔɑ Filemɔɔ

1

Pɔlu í ce Filemɔɔ fɔɔ

1 Amu Pɔlu iyi ǹ wɑ piisɔ̃ɔ nɑ irii Jesu Kirisi, ɑmu do Timɔtee inɛ nwɑ ɑ̀ ceɛ tiɑu ihɛ̃ wɑi Filemɔɔ, ɑwɔ bɑɑkɔɔ nwɑ do minjisiɑ nwɑ si icɛu. 2 Nɔ ɑ̀ ce inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ kpɑsɛ̃ɛu fɔɔ do wecĩ nwɑ Apiɑ, do Aɑsipu, nŋu iyi wɑ bɑ wɑ ku jɑbu. 3 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ do Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ɑ mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ.

Kubii Filemɔɔ do nɑɑnɛ ku dɑsiɛ

4 Wɑɑti iyi ǹ wɑ n ce kutɔɔ fei ǹ yɑ n ye ɡiɡiɛi nɔ ǹ yɑ n sɑɑbu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛm nɑ iriɛ, 5 domi ǹ wɑ n ɡbɔ bɑɑui nɑɑnɛɛ iyi ì dɑsi Lɑfɛ̃ɛ Jesu do bɛi ì bi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ fei. 6 Ǹ wɑ n tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku jɔ̀ ɑnu ɑkɑ̃ iyi ɑwɑɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiu ku jɔ̀ i mɑ̀ mii jiidɑ iyi ɑ̀ nɛ si kpɑ̃ɑi Kirisi fei. 7 Bɑɑkɔɔm, kubiɛu í muum ɡbuɡbɑ̃ ntɔ ntɔ do inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ, domi ì wɑɑ tũ inɔi inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

Pɔlu wɑ tɔɔɑ Onezimu suuru

8 Nɑ nŋu, bɑɑ do iyi ǹ nɛ kpɑ̃ɑ nɑ irii Kirisi iyi ɑn tilɑsiɛ i ce iyi í sĩɑ, 9 do nŋu fei, nɑ kubii í jɔ̀ ǹ wɑ n tɔɔɛ suuru. Amu Pɔlu, ɑmu iyi ǹ jɛ mɔkɔ nɡbo, nɔ wee nsɛi ǹ wɑ piisɔ̃ɔ nɑ irii Jesu Kirisi, 10 ǹ wɑ n tɔɔɛ suurui nɑ irii Onezimu, nŋu iyi í jɛ bɛi ɑmɑm iyi ǹ bí si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi si ile piisɔ̃ɔ ihɛ̃. 11 Tɑko wo kù sobiɛ jiidɑ, ɑmmɑ nsɛi í jɛ sobi nlɑ nlɑ bi tɛɛ do bi tom.

12 Nsɛi ǹ bɔɔ wɑi bi tɛɛ, nŋu iyi ǹ bi bɛi ɑrɑi ɑmu tɑkɑm. 13 Ǹ bi ku wɑ kɔkɔm nii wo ku sobim si ɑɡbɛɛ̀ si wɑɑti iyi ǹ wɑ piisɔ̃ɔ ihɛ̃ nɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu. 14 Ammɑ n kù bi n ce nɡɔɡɔ bii kù yeɛ, domi n kù bi i sobim do tilɑsi, bii kù jɛ do idɔɔbiɛ.

15 Á yɔkɔ ku jɛ iŋɛò Onezimu ì fɛɛfɛ njɛ ŋɑi wo si wɑɑti keekeu ku bɑ i nɑɑ i nɔɔ do ɑjɔ fei. 16 Kɑɑ nyi wɑ bi tɛɛ bɑɑ bɛi ɑru nŋu ɑkɑ̃ mɑ́, ɑmmɑ í re ɑru. Á nyi wɑi bɛi bɑɑkɔɔ jiidɑɛ. Ǹ nɛ kubiɛ ntɔ ntɔ, nɔ í sĩɑ titɛɛ ku re, domi kù jɛ ɑruɛ nŋu ɑkɑ̃, í jɛ bɑɑkɔɔɛ si kpɑ̃ɑi Kirisi mɑ́.

17 Nɑ nŋu, bii ì wɑɑ kɑm bɛi kpɑɑsiɛ, ɡbɑ nŋu mɔ bɛi ɑɑ ɡbɑ ɑmu tɑkɑm. 18 Bii ì rɑrɑɛ, wɑlɑkɔ bii wɑ mu ɡbeseɛ, sindoɛ si irim. 19 Wee, ǹ wɑ n kɔ iyi ihɛ̃ do ɑwɔi ɑmu tɑkɑm, ɑmu Pɔlu, ɑn sɑ̃ɑɛ fei ndɛɛ. Bɑɑ bii n kù fɔɔ, ɑwɔ tɑkɑɛ ì mɑ̀ iyi ì wɑɑ mu ɡbesem nɑ kuwɛɛɛ iyi ì bɑ. 20 Nɑ nŋu, ɑwɔ inɛm, ǹ wɑ n tɔɔɛ i ceem didɔ̃u bɛ nɑ irii Lɑfɛ̃ɛ. Tũ inɔm si kpɑ̃ɑi Kirisi.

21 Ǹ ceɛ tiɑu ihɛ̃ wɑi si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ wɑ n nɑɑnɛɛ iyi ɑɑ jirimɑ ide iyi ǹ wɑ n fɔu, nɔ ǹ mɑ̀ kɑm kɑm ɑɑ ce ku re bɑɑ iyi ǹ wɑ n tɔɔɛu. 22 Mii ɑkɑ̃i í ɡbe, ceem sɔɔlui ile bii ɑn nɑɑ n wɑ, domi ǹ wɑ n cɔ kpɑ̃ɑ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku sindoom wɑ bi tu ŋɛ mɑ́ nɑ sɑɑbui kutɔɔ nŋɛ.

Sukudɔ̃ ku tɔɔ

23 Epɑfɑɑsi, ɑwɑò inɛ iyi ɑ wɑ ile piisɔ̃ɔ nɑ irii Jesu Kirisiu, í ni n ceɛ fɔɔ. 24 Bɛɛbɛ mɔi woo bɑm icɛ ku ce ŋɑ, Mɑɑku do Aritɑɑki do Demɑsi do Luku, ɑŋɑ fei ɑ̀ ceɛ fɔɔ.

25 Didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi ku wɑ si ŋɛ.

Ebɛɛ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Tiɑ iyi ɑ̀ kɔɑ inɛi Ebɛɛ ŋɑ

1

Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ Amɑi nŋu tɑkɑɛ í bɑ wɑ ide ku fɔ

1 Tɑko bɑlɑ nwɑ ŋɑ ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔi Ilɑɑɔ̃ hɑi si ɡɛlɛi wɑliiɛ ŋɑ isɛ fɛɛfɛlo si kpɑ̃ɑ ikɑ̃ ikɑ̃. 2 Ammɑ si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu ihɛ̃ ɑwɑ ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔi Ilɑɑɔ̃ hɑi si ɡɛlɛi Amɑɛ tɑkɑɛ. Amɑui Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ku jɛ woo jɛ tubui mii fei, nŋu iyi ɑŋɑò ɑ̀ tɑkɑ ɑndunyɑ. 3 Amboe iyi Ilɑɑɔ̃ í nɛ fei, si Amɑɛi ɑɑ kɑ yɔɔ. Amɑu í jɔ Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ dee dee, í nɔ wɑ mu mii fei do ɡbuɡbɑ̃i ideɛ. Wɑɑti iyi í ce icɛ iyi ɑ́ kpɑ idei dulum dii inɛ ŋɑ í tɑ̃, ŋɔi í koo í bubɑ lele si ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei.

Amɑi Ilɑɑɔ̃ í re ɑmɑlekɑ ŋɑ

4 Si bɛi Ilɑɑɔ̃ í nɑ Amɑɛu iri iyi í re ti ɑmɑlekɑ ŋɑ, bɛɛbɛ mɔi Amɑu tɑkɑɛ í re ɑmɑlekɑ ŋɑ. 5 Do ntɔ, Ilɑɑɔ̃ kù sɔ̃ inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑlekɑ ŋɑu ku ni,

Awɔi ì jɛ Amɑm. Hɑi nnyi ǹ jɛ bɑɑɛ.

Kù nɔ kù jɛ ɑmɑlekɑ ɡɔi wɑ fɑ̃ɑ iyi í ni,

An jɛ bɑɑɛ, nɔ nŋu mɔ ku jɛ ɑmɑm.

6 Ammɑ wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í bɛ ɑmɑ yemmɑɛ wɑ si ɑndunyɑ í ni,

Amɑlekɑm ŋɑ fei ɑ ɡulɛɑ.

7 Ide iyi Ilɑɑɔ̃ í fɔ nɑ irii ɑmɑlekɑ ŋɑu wee. Í ni,

Ǹ ce ɑmɑlekɑm ŋɑi bɛi fufu,

Woo ce icɛm ŋɑu mɔ bɛi ɑmɛi inɑ.

8 Ammɑ Amɑɛi wɑ fɑ̃ɑ iyi í ni,

Awɔi ì jɛ Ilɑɑɔ̃. Ǹ jilɛ bommɑɛ hee do ɑjɔ fei.

Dee dee ku jɛi í jɛ ɑkpɑi bommɑɛ.

9 Ì bi jiidɑ nɔ ì cé lɑɑlɔ.

Nɑ ŋɔi í ce ɑmu Ilɑɑɔ̃ ǹ cicɑɛ, ɑwɔ Ilɑɑɔ̃.

Ǹ nɔ ǹ muuɛ inɔ didɔ̃ nɔ ǹ jɔ̀ bɛɛrɛɛ í re ti kpɑɑsi ŋɑ.

10 Nɔ í sɔ̃ɔ mɑ́ í ni,

Awɔ Lɑfɛ̃ɛ, hɑi sinte ɑwɔi ì jilɛ icui ilɛ.

Do ɑwɔɛi ì ceò lele.

11 Fei ndɛɛ ɑ́ ce nfe ɑmmɑ ɑwɔi ɑɑ wɛɛ.

Lele do ilɛ fei ɑ́ ɡboi bɛi ibɔ.

12 Awɔi ɑɑ tɑɑbu ŋɑ bɛi jĩnɛ.

Aɑ nɔ ɑ mɑɑ kpɑɑsi bɛi ɑ̀ yɑ kpɑɑsi ibɔ.

Ammɑ ɑwɔ i kɑɑ kpɑɑsi, nɔ kuwɛɛɛ kɑ̀ɑ kpɑ iri.

13 Ilɑɑɔ̃ kù nɔ kù sɔ̃ ɑmɑlekɑɛ ɡɔ kù ni,

Bubɑ ɑwɔ njɛm hee n ce mbɛɛɛ ŋɑ bi ku lesi isɛɛ.

14 Debɛi, mii ɑmɑlekɑ ŋɑ ɑ̀ jɛ. À jɛ hunde ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ceɑ Ilɑɑɔ̃ icɛ, ɑŋɑi í yɑ bɛ ɑ koo ɑ sobi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ bɑ fɑɑbɑ.

2

Idei fɑɑbɑ

1 Nɑ nŋu, í sĩɑ kɑ mu ide iyi ɑ̀ ɡbɔ dim dim ku bɑ kɑ mɑɑ̀ nyɔɔ, 2 domi bɑɑ ide iyi ɑmɑlekɑ ŋɑ ɑ̀ nɑɑò wɑ í nɛ ɡbuɡbɑ̃ hee inɛ iyi kù sɑɑluɛ wɑlɑkɔ kù jirimɑɛ fei í bɑ ijuukpɑ̃ iyi í jɔ. 3 Debɛi, bɛirei ɑɑ kɑ ce kɑ yɔkɔ kɑ sɑɑ ijuukpɑ̃ bii ɑ̀ wɑɑ cɛiò idei fɑɑbɑ iyi í to bɛɛbɛ. Lɑfɛ̃ɛ tɑkɑɛ í tɑko í sisi idei fɑɑbɑu, nɔ si ɑnyiɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔɔ ɑ̀ sɔ̃ wɑ ɑ̀ ni ideu ntɔi. 4 Nɔ Ilɑɑɔ̃ í ce mɑɑmɑɑke ikɑ̃ ikɑ̃ fei ku bɑ ɡbuɡbɑ̃i sɛɛdɑ nŋɑu ku kɔ̃ɔsi. Nɔ í ceɑ inɛ ŋɑ ɑmuɑ ikɑ̃ ikɑ̃i Hundeɛ si bɛi í bi.

Woo fɑɑbɑ inɛ ŋɑ

5 Ntɔ ntɔ, ɑndunyɑ iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ iyi ɑ̀ wɑɑ fɑ̃ɑu, kù jɛ ɑmɑlekɑ ŋɑi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ ɑ jɛ inɛ nɡboɛ. 6 Ammɑ inɛ ɡɔ í kɔ bii ɡɔ í bɑ Ilɑɑɔ̃ ide ku fɔ í ni,

Mii ɑmɑnɛ í jɛ hee ì wɑɑ ce lɑsɑbuɛ.

Yooi í jɛ ɑmɑnɛ hee i mɑɑ ɡbɔɑɑ.

7 Si wɑɑti keeke ɡɔ ì coo inɛ iyi kù to ɑmɑlekɑ ŋɑ.

Ì muɑɑ ɑmboe nɔ ì jɔ̀ í nɛ jirimɑ nlɑ nlɑ.

8 Ì muɑɑ ɡbuɡbɑ̃ si mii fei.

Ntɔi, iyi ɑ̀ ni Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ ɡbuɡbɑ̃ si mii fei, nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi kɑɑ sũɑɑ iri ilɛ. Ammɑ ɑ kù yɛ bii mii fei í sũɑɑ iri ilɛ titɑ̃. 9 Do nŋu fei Jesu nŋu iyi ɑ̀ kɑye wo, nsɛi ɑ̀ wɑɑ yɔɔ do ɑmboe do jirimɑ nlɑ nlɑ nɑ wɑhɑlɑ iyi í yɛ í kuò. Ntɔi, didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ í tɑko í jɔ̀ kù to ɑmɑlekɑ ŋɑ si wɑɑti keeke ɡɔ. Ilɑɑɔ̃ í ce bɛɛbɛi ku bɑ ku yɛ wɑhɑlɑ ku kuò nɑ irii inɛ fei. 10 Do ntɔ, Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í tɑkɑ mii fei nɔ wɑ mu fei ndɛɛ, í yɔɔ iyi í sĩɑ Jesu ku yɛ ijuukpɑ̃ ku bɑ ku jɛ ɑmɑnɛ iyi í kɔ̃ nɔ ku ɡbɑ̃ ɑmɑnɛ nkpɔ nkpɔ ku nɑɑò ŋɑ wɑ si ɑmboeɛ, domi Jesui í jɛ icui fɑɑbɑ nŋɑ.

11 Jesu iyi í wɛ inɛ ŋɑ hɑi si dulum du ŋɑ, nŋu do inɛ ŋɑ iyi í wɛ ŋɑu ɑ̀ jɛ ɑmɑi bɑɑ ɑkɑ̃. Nɑ nŋu, kù ce ɑnyɔi ku kpe ŋɑ ifɔɛ ŋɑ 12 tenɡi bii í bɑ Ilɑɑɔ̃ ide ku fɔ í ni,

An sisiɑ ifɔm ŋɑ ideɛ.

An sɑɑbuɛ si ɑninii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɔtɔɔ.

13 Nɔ í ni mɑ́,

An dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛm.

Si ɑnyiɛ mɑ́ nɔ í ni,

Amu wee do inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í muum.

14 Si bɛi inɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ ɑrɑ do njɛ, Jesu tɑkɑɛ í nɑ í so ɑrɑ bɛi ɑŋɑ mɔ. Í ce bɛɛbɛi ku bɑ nɑ sɑɑbui ikuɛ ku kpɑ ɡbuɡbɑ̃i Seetɑm, nŋu iyi í nɛ ɡbuɡbɑ̃i iku wo, 15 nɔ ku yɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ bɛi ɑru ŋɑ si kuwɛɛ nŋɑ fei nɑ njoi iku. 16 Ntɔ ntɔ, kù jɛ ɑmɑlekɑ ŋɑi í nɑɑ ku sobi, tɔkui Aburɑhɑmu ŋɑi í nɑɑ ku sobi. 17 Nɑ nŋu, kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù jɔ ifɔɛ ŋɑ si mii fei ku bɑ ku nɑ ku jɛ woo wee nlɑ iyi í nɛ ɑrɑɑre nɔ ku jɛ ilu nɑɑnɛ si icɛi Ilɑɑɔ̃, nɔ ku sɑ̃ ɡbesei dulum dii inɛ ŋɑ. 18 Do yɑɑse bɛɛbɛ ɑ́ yɔkɔ ku sobi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si kulɛlɛ, domi nŋu tɑkɑɛ í yɛ ijuukpɑ̃ si kulɛlɛ.

3

Jesu í re Moizi

1 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛm ŋɑ, iŋɛ iyi ì jɛ ti Ilɑɑɔ̃, iŋɛ iyi í kpe do woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ku bɑ i bɔ lelei Aɔ̃ ŋɑ, i jɔ̀ i cɔ Jesu, nŋu iyi Ilɑɑɔ̃ í bɛ wɑ ku jɛ woo wee nlɑ si kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi iyi ɑ̀ wɑɑ sisi. 2 Bɛi Moizi í tɑko í jɛ ilu nɑɑnɛ si icɛɛ iyi í ceɑ inɛi Izirɛli ŋɑ fei, bɛɛbɛ mɔi Jesu tɑkɑɛ í nɛ nɑɑnɛ si wɑjui Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jilɔɔ si icɛu. 3 Inɛ iyi í mɑ ile í nɛ bɛɛrɛ í re ileu tɑkɑɛ. Bɛɛbɛ mɔi Jesu í nɛ ɑmboe nlɑ nlɑ iyi í re ti Moizi. 4 Ntɔi, ile iyi ì yɛ fei ɑmɑnɛi í mɑɑ, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃i í jɛ inɛ iyi í mɑ mii fei. 5 Si icɛ iyi Moizi í ceɑ inɛi Izirɛli ŋɑ fei, í yɛ bɛi ɑmɑɑcɛ ilu nɑɑnɛ si kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ kú jɛ nwɑ sɛɛdɑi mii iyi ɑ́ nɑ ku ce. 6 Ammɑ Kirisi njɛ ɑmɑi kpɑsɛ̃ ilu nɑɑnɛi iyi Ilɑɑɔ̃ í ce inɛ nɡboi kpɑsɛ̃ɛu. Inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑu mɔ, ɑwɑi bii ɑ̀ wɑɑ leekĩ si nɑɑnɛ dim dim do si kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔò fufu.

Kusĩmi iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛɑ inɛɛ ŋɑ

7 Nɑ nŋu, i sotĩ i ɡbɔ ide iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ í fɔ í ni,

Bii ì wɑɑ ɡbɔ ide ku fɔi Ilɑɑɔ̃ nnyi ŋɑ,

8 I mɑɑ̀ lele idɔ nŋɛ mɑ́ bɛi si ɑjɔ iyi ì kɔsiɛ ŋɑ,

Si wɑɑti iyi ì cɔ lɑɑkɑiɛ ŋɑ si ɡbɑbuɑ.

9 Ŋɔi Ilɑɑɔ̃ í ni,

Tenɡi bɛi bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ kɔsim ɑ̀ dede idɔɔkɔ̃m,

Bɑɑ do iyi ɑ̀ yɛ mii iyi ǹ ce hee ɑdɔ̃ ciiji.

10 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ǹ ce idɔɔkɔ̃ do ɑŋɑ.

Nɔ ǹ yɛ idɔ nŋɑ í yɑ sindɑi ɑjɔ fei hɑi bi tom.

A kù mɑ̀ kpɑ̃ɑm.

11 Si idɔɔkɔ̃m ǹ ceekpe ǹ ni,

A kɑɑ lɔsi bi kusĩmi iyi ǹ ce nŋɑ sɔɔluɛu ɑjɔ kɑ̃mɑ.

12 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛm ŋɑ, i ce lɑɑkɑi, i mɑɑ̀ jɔ̀ inɛ ɡɔ nŋɛ ku nɛ idɔ lɑɑlɔ hɑi dɑsi nɑɑnɛ, iyi ɑ́ jɔ̀ ku sindɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í wɛɛ. 13 Ammɑ si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ ɑjɔi nnyi, nɔ ɑlɑ kù jɛ tu wɑ, í sĩɑ i yɑ mɑɑ muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃ ɑjɔ fei ŋɑ ku bɑ inɛ ɡɔ nŋɛ ku mɑɑ̀ jɔ̀ dulum ku dĩ ijuɛ hee ku le idɔɛ. 14 Ntɔi, ɑ̀ nɛ ikpɛ̃ si kuwɛɛi Kirisi bii ɑ̀ wɑɑ leekĩ dim dim si nɑɑnɛ ku dɑsi iyi ɑ̀ nɛ hɑi sinte hee kɔɔɛ.

15 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ ni,

Bii ì wɑɑ ɡbɔ ide ku fɔi Ilɑɑɔ̃ nnyi ŋɑ,

I mɑɑ̀ lele idɔ nŋɛ mɑ́ bɛi si ɑjɔ iyi ì kɔsiɛ ŋɑ,

16 Yoo ŋɑi ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔi Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ kɔsiɛ bii kù jɛ inɛ ŋɑ iyi Moizi í ɡbɑ̃ hɑi ilɛi Ezibitiu fei. 17 Mɑ̀ yoo ŋɑi Ilɑɑɔ̃ wɑ ce idɔɔkɔ̃ hee zɑkɑi ɑdɔ̃ ciiji bii kù jɛ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ce dulum nɔ ɑ̀ cuku ɑ̀ ku si ɡbɑbuɑu. 18 Si wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í ceekpe í ni, ɑ kɑɑ lɔsi bi kusĩmi iyi nŋu í ce nŋɑ sɔɔluɛu, yoo ŋɑi wɑ fɑ̃ɑ bii kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ kù jirimɑ ideɛ. 19 Bɛɛbɛ mɔi, ɑ̀ yɛ iyi ɑ kù yɔkɔ ɑ kù lɔsi bi kusĩmiu si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ kù dɑsi nɑɑnɛ.

4

1 Kuwɑ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í ni ɑɑ kɑ lɔsi bi kusĩmiu í wɛɛ bɑɑ nnyi. Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑi ku bɑ inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ nɑ ɑ to wɑ do ɑnkɑ̃ɑnyi nɔ ɑ bɑ wee ɑŋɑ ɑ kɑɑ bɑ ɑ lɔ bi kusĩmiu. 2 À wɑɑzo nwɑ lɑɑbɑɑu jiidɑ si bɛi ɑ̀ ceɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ wɑ si ɡbɑbuɑu. À ɡbɔ ideu ɑmmɑ kù ce nŋɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni kɑ̃mɑ domi si wɑɑti iyi ɑ̀ ɡbɔɔ, ɑ kù dɑsi nɑɑnɛ. 3 Awɑ iyi ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ ɑɑ kɑ lɔsi bi kusĩmiu, bi kusĩmi iyi Ilɑɑɔ̃ í fɔ ideɛ í ni,

Si idɔɔkɔ̃m ǹ ceekpe ǹ ni,

A kɑɑ lɔsi bi kusĩmi iyi ǹ ce nŋɑ sɔɔluɛu.

Í fɔ bɛɛbɛ bɑɑ do iyi í ce sɔɔlui kusĩmiu tɑ̃ hɑi wɑɑti iyi í tɑkɑ ɑndunyɑ. 4 Do ntɔi, bii ɡɔ ɑ̀ fɔ idei ɑjɔ mɛɛjesiɑu ɑ̀ ni,

Ilɑɑɔ̃ í kpɑ irii icɛɛ fei nɔ í sĩmi si ɑjɔ mɛɛjesiɑ.

5 Do nŋu fei Ilɑɑɔ̃ í fɔ ide iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ kɑ wɑu wo iyi í ni,

A kɑɑ lɔ si bi kusĩmi iyi ǹ ce nŋɑ sɔɔluɛu ɑjɔ kɑ̃mɑ.

6 Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ lɔ si bi kusĩmiu. Ammɑ inɛ sinte ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɔ lɑɑbɑɑu jiidɑu ɑ kù lɔsi nɑ ide hɑi jirimɑ nŋɑu. 7 Nɑ nŋu, nsɛi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ ɑjɔ mɑ́, nɔ ɑjɔui nnyi. Ideu í cei bɛi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ nɑ ɑ̀ ɡbɔɔ hɑi si ɡɛlɛi Dɑvidi si ɑnyii ɑdɔ̃ nkpɔ nkpɔ. Ideu í ni,

Bii ì ɡbɔ ide ku fɔi Ilɑɑɔ̃ nnyi ŋɑ,

I mɑɑ̀ ti i lele idɔ nŋɛ.

8 Ntɔi, bii í jɛ si kusĩmiu bɛi Zozue í bɔò inɛ ŋɑu wo, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ fɔ idei ɑjɔi kusĩmi mmu ɡɔ iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ. 9 Bɛɛbɛi kusĩmi í wɛɛ mɑ́ iyi í jɛ ti inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ bɛi Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ í sĩmi si ɑjɔ mɛɛjesiɑu. 10 Inɛ iyi í lɔsi bi kusĩmi iyi Ilɑɑɔ̃ í ce sɔɔluɛu, í kpɑ irii icɛɛi si bɛi Ilɑɑɔ̃ mɔ í kpɑ irii tɛɛ. 11 Nɑ nŋu, kɑ ce kookɑɑi kɑ lɔsi bi kusĩmiu. Kɑ̃mɑ nwɑ ku mɑɑ̀ jɛ hɑi ɡbɔ ide bɛi inɛ ŋɑu. Bii kù jɛ bɛɛbɛ ɑɑ kɑ nɑ kɑ cuku kɑ kuɑ bi kusĩmiu.

12 Idei Ilɑɑɔ̃i í jɛ kuwɛɛ, í nɔ í nɛ ɡbuɡbɑ̃. Í dɔ̃ ɑnu í re tɑɑkubɑ ilu ɑndɛ minji. Í nɛ ɡbuɡbɑ̃ iyi ɑ́ yɔkɔ ku lɔò hee lɛlɛi idɔ ku fɛɛfɛ idɔi ɑmɑnɛ do lɑsɑbuɛ, ikɔ̃i ɑrɑ mɔ do lompi. Nɔ ɑ́ wusɛ idɔɔbii ɑmɑnɛ do lɑsɑbuɛ. * 13 Nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi wɑ mɑnjiɑ Ilɑɑɔ̃ woo tɑkɑ. Fei ndɛɛ í cĩ wɑ jilɛi si wɑjuɛ. Nɔ nŋui ɑwɑ fei ɑɑ kɑ tusɛɑ kuwɛɛ nwɑ.

Jesui í jɛ woo wee nlɑu

14 Do ntɔi ɑ̀ nɛ woo wee nlɑ iyi í bɔ lelei Aɔ̃ í to hee bi Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ. Nŋui í jɛ Jesu ɑmɑɛ. Nɑ nŋu, kɑ leekĩ dim dim si nɑɑnɛ iyi ɑ̀ dɑsi, 15 domi woo wee nlɑ iyi ɑ̀ nɛu ɑ́ yɔkɔ ku ce ɑrɑɑrei ɡbuɡbɑ̃ hɑi nɛ nwɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ lɛlɛɛ ku ceò lɑɑlɔ si mii fei bɛi ɑwɑ mɔ, ɑmmɑ kù ce dulum. 16 Kitɑ̃i bommɑi Ilɑɑɔ̃i í jɛ tenɡi bii ɑɑ kɑ bɑ didɔ̃. Nɑ nŋu, kɑ sɛkɛɛ si kitɑ̃u si kutɔɔ nwɑ do idɔ ku bubɑ, ku bɑ ku ce ɑrɑɑre nwɑ nɔ ku mu nwɑ didɔ̃ iyi ɑ́ sobi wɑ si wɑɑti iyi í jɔ.

5

1 Woo wee nlɑ iyi ɑ̀ yɑ so hɑi si inɔi ɑmɑnɛ ŋɑ fei, ɑ̀ yɑ sooi ku ceɑ Ilɑɑɔ̃ icɛ nɑ iri nŋɑ ku bɑ ku yɑ kooɑ Ilɑɑɔ̃ ɑmuɑ nŋɑ ŋɑ nɔ ku ce kuwee ŋɑ nɑ irii dulum du ŋɑ. 2 Á yɔkɔ ku ce suuru do inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ nɡɔɡɔ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑɑ hɑi si kpɑ̃ɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ nŋu tɑkɑɛ mɔ kù kɔ̃. 3 Nɑ ŋɔi í jɔ̀, kù nɛ bɛi ɑ́ ce iyi kù ce kuwee nɑ irii dulum dii nŋu tɑkɑɛ bɛi wɑ ce nɑ irii inɛ ŋɑ. 4 Inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku so ɑrɑɛ ku ni nŋu í jɛ woo wee nlɑu, bii kù jɛ Ilɑɑɔ̃i í kpoo bɛi í kpe Arɔ̃ɔ wo.

5 Bɛɛbɛ mɔi bɑɑ Kirisi tɑkɑɛ kù so ɑrɑɛ lele kù ni nŋu í jɛ woo wee nlɑu. Ilɑɑɔ̃i í cicɑɛ, nŋu iyi í sɔ̃ɔ í ni,

Awɔi ì jɛ Amɑm.

Hɑi nnyi ǹ jɛ Bɑɑɛ.

6 Bii ɡɔ ɑ̀ kɔ ide iyi í sɔ̃ɔ mɑ́ í ni,

Awɔi ɑɑ jɛ woo wee do ɑjɔ fei bɛi Mɛɛkizedɛki.

7 Si wɑɑti iyi Jesu í wɑ si ɑndunyɑ í yɑ ce kutɔɔ do ɑnu ku dɔ̃ nlɑ nlɑ do cikɑ̃ɑju. Í tɔɔ sobii Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi ɑ́ yɔkɔ ku nyɑɑ hɑi si ɑwɔi iku, nɔ í ɡbɔɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í sũɑɑ iri ilɛ. 8 Do iyi í jɛ Amɑi Ilɑɑɔ̃ fei, í kɔkɔ ku jirimɑɛ si ijuukpɑ̃ iyi í yɛ. 9 Iyi í kɔ̃ í tɑ̃ nɔ í bɑɑ í jɛɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑɛ fei icui fɑɑbɑ iyi ci yɑ tɑ̃. 10 Nɔ Ilɑɑɔ̃ í coo woo wee nlɑu bɛi Mɛɛkizedɛki.

Kɑ mɑɑ̀ jɔ̀ nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ

11 Mii nkpɔ í wɛɛ iyi ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ fɔ si ɡɑ̃mɛi ideu ihɛ̃, ɑmmɑ ɑ́ ɡɑɑbu ɑ sisi nŋɛ yɑɑseɛ domi ì bɑɑ ì jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ ci yɑ ɡbɔ yɑɑsei ide ńyɑ ńyɑ ŋɑ. 12 Wɑɑti í to bɛbɛi bii í jɔ iŋɛ mɔ i kɔ inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ si ideu, nɔ do nŋu fei, ì kɔ ì wɑɑ nɛ bukɑɑtɑi inɛ iyi ɑ́ kɔ ŋɛ si mii sinte ŋɑ si idei Ilɑɑɔ̃. Iŋɛ iyi ì to i jɛ ijɛ kili nlɑ nɔ ì nyi ì wɑɑ nɛ bukɑɑtɑi ɑmɔ mɑ́ ŋɑ. 13 Inɛ iyi wɑ mɔmɔ fei ɑmɑi, kɑɑ yɔkɔ ku wũɑ jiidɑ do lɑɑlɔ. 14 Ammɑ ijɛ kili, ijɛi inɛ nɡbo ŋɑi, ɑŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ jiidɑ do lɑɑlɔ ku wũɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ nɛ dɔɔnɛɛ.

6

1 Nɑ nŋu, kɑ jɔ̀ ide sinte ŋɑu si ɡɑ̃mɛi Kirisi nɔ kɑ bɔ wɑju kɑ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jĩɑ. A kɑɑ kɑ jilɛ icui ideu ku kɔsi mɑ́. Ideui í jɛ idei idɔ ku kpɑɑsi hɑi si kookoosui nfe ku ce, do idei nɑɑnɛ ku dɑsi si Ilɑɑɔ̃, 2 do idei ikɔi inyi ku dɑsi ikɑ̃ ikɑ̃, do idei ɑwɔ ku leɑ inɛ ŋɑ si iri, do idei kujĩi iku ŋɑ, do ide iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jilɛ hee do ɑjɔ fei si kiitiu. 3 Kookɑɑii wɑju ku bɔi ɑɑ kɑ ce bii Ilɑɑɔ̃ í bi.

4 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɑ inyɑ kumɑ́i Ilɑɑɔ̃ tɑ̃, nɔ ɑ̀ tiɛ ɑmuɑi lele, nɔ ɑ̀ bɑ ikpɛ̃ si Hundei Ilɑɑɔ̃, 5 nɔ ɑ̀ yɔɔ iyi idei Ilɑɑɔ̃ í sĩɑ, nɔ ɑ̀ mɑ̀ ɡbuɡbɑ̃i kuwɛɛi ɑlɑ, 6 bii ɑ̀ sindɑ ɑ̀ toɑ idei Ilɑɑɔ̃ ɑnyi, ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ sindɑ idɔ mɑ́, domi ɑ̀ sìsí ɑ̀ wɑɑ kpɑkpɑ Amɑi Ilɑɑɔ̃ si jĩi ku ɡɑɑuu mɑ́ nɔ ɑ̀ wɑɑ dɑsiɛ ɑnyɔ si bɑntumɑ.

7 Ntɔ ntɔ, ilɛ ɑ́ yɔkɔ ku mɔ inyii ijĩ nɔ ɑmɑɑjɛ iyi ɑ́ ceɑ woo loɡoo ŋɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni ɑ́ fitɑ. Bii ilɛu í ce bɛɛbɛ, ɑ́ bɑ kuweei Ilɑɑɔ̃. 8 Ammɑ bii ɑɡũ do ɑɡũ fũfũ ŋɑi ɑ̀ fitɑ si, ilɛu kù ce ncɛɛi. Bii í kɔ̃ɔsi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ceekpeɛ, si ɑnyiɛ nɔ ku joo.

9 Iŋɛ bɑɑkɔɔ nwɑ ŋɑ, bɑɑ do iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ bɛɛbɛ, ɑ̀ wɑɑ nɑɑnɛ ŋɛ. À mɑ̀ iyi ì wɑ si kpɑ̃ɑi fɑɑbɑ ŋɑ. 10 Ilɑɑɔ̃ í jɛ inɛ dee dee, kɑɑ ɡbɛjɛ icɛ nŋɛ do kubi iyi ì nyisi nɑ iriɛ ŋɑ, si bɛi ì ɡbɔɑ inɛɛ ŋɑ wo ŋɑ, nɔ ì wɑɑ ɡbɔ nŋɑ bɑɑ nsɛi ŋɑ. 11 Ammɑ ɑ̀ bi inɛ bɑɑ yoomɑ nŋɛ fei ku hɑnyɑ do iju nkpɑ ku leekĩ si ideu hee kɔɔɛ ku bɑ mii iyi ì wɑɑ cɔ kpɑ̃ɑɛ ŋɑu ku ce mɑm mɑm. 12 A kù bi i nɑ i ce ikɑ ŋɑ, ɑmmɑ i sisi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ nɔ ɑ̀ temuɑ ɑ̀ wɑɑ jɛò tubu iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ ŋɑ dou.

Ide iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ kù nɛ sikɑ

13 Wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ Aburɑhɑmu kuwɑ̃ í ɡbɑsi do irii nŋu tɑkɑɛ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi í roo mɑ́, 14 í ni, ɑn weeɛ do ntɔ, nɔ n jɔ̀ dimiɛ ku kpɔ. 15 Si bɛɛbɛi Aburɑhɑmu wɑ temuɑò nɔ í bɑ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í wɑ̃ɑ do. 16 Bii inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ɡbɑsi ide, ɑ̀ yɑ cooi do irii inɛ iyi í re ŋɑ, nɔ kuɡbɑsiu ku jɔ̀ ɑ mɑ̀ iyi ntɔ ntɔ ɑ́ cooi nɔ ku kpɑ irii kɑkɔɔ fei. 17 Bɛɛbɛi, inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ kuwɑ̃u, í bi ku nyisi ŋɑ mɑm mɑm iyi idei nŋu kù nɛ ɡɛlɛ ku kɔbiɑ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ í ɡbɑsi ku bɑ ɑ mɑ̀ iyi ntɔ ntɔ ɑ́ cooi. 18 Nɑ nŋu, idei kuwɑ̃ do kuɡbɑsi, ɑŋɑ minjii ɑ̀ wɛɛ iyi kɑɑ kpɑɑsi, nɔ si ide minji ŋɑu bɛ Ilɑɑɔ̃ kɑɑ yɔkɔ ku sɔ ibo. Si ide minji ŋɑu bɛi Ilɑɑɔ̃ wɑ mu nwɑ ɡbuɡbɑ̃ ntɔ ntɔ, ɑwɑ iyi ɑ̀ wɑɑ leekĩ si kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi í jilɛ nwɑ nɔ ɑ̀ bɑ bi ku mɑnji nwɑ siɛ. 19 Kpɑ̃ɑ ku cɔu wɑ mu idɔ nwɑi dim dim bɛi isɔi ɑkɔi inyi í yɑ ɡɛɛ ɑkɔu. Isɔ iyi ɑ̀ nɛu wɑ soi dim dim do ɑnyii ridoo bi ku wɑi Ilɑɑɔ̃ lele. 20 Tenɡi bɛi Jesu í cuɑ nwɑ í lɔ nɑ iri nwɑ domi í bɑɑ í jɛ woo wee nlɑ do ɑjɔ fei bɛi Mɛɛkizedɛki.

7

Mɛɛkizedɛki í jɛ ilɑɑlu nɔ í jɛ woo wee mɑ́

1 Mɛɛkizedɛkii í jɛ ilɑɑlui Sɑlɛmu do woo weei Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei. Si wɑɑti iyi Aburɑhɑmu í jɛ ɑmɑnlu ŋɑ iɡũ wɑ bɑɑ, ŋɔi Mɛɛkizedɛki í bɔ ku kòo ku weeɑɑ. 2 Mii iyi Aburɑhɑmu í bɑ wɑ fei, í nɑɑ í ce ikpɛ̃ɛ, si mɛɛwɑ fei í nyɑ ɑkɑ̃ í nɑ Mɛɛkizedɛki. Yɑɑsei irii Mɛɛkizedɛkiui í jɛ ilɑɑlu iyi í jɛ dee dee. Si ɑnyii nŋu, í jɛ ilɑɑlui Sɑlɛmu, wɑɑtɔ ilɑɑlui lɑɑkɑi ku sũ. 3 Inɛ ɡɔ kù mɑ̀ bɑɑɛ wɑlɑkɔ iyeɛ wɑlɑkɔ bɑlɑɛ ɡɔ. A kù ce fɑɑjii kubíɛ hee mɑ́ jɛ fɑɑjii ikuɛ. Si bɛɛbɛ í jɔ Amɑi Ilɑɑɔ̃, nɔ í jɛ woo wee do ɑjɔ fei.

4 I cɔ zɑkɑ bɛi kulɑi mɔkɔu í to, nŋu iyi si wɑɑti iyi Aburɑhɑmu bɑlɑ nlɑ nwɑ í jɛ iɡũ, mii ŋɑ iyi í bɑ wɑ, si mɛɛwɑ fei í nyɑ ɑkɑ̃ í nɑ́ɑ. 5 Si inɔi inɛi Levi ŋɑ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ woo wee ŋɑu, woodɑ nwɑ í nɑ ŋɑ kpɑ̃ɑ, si mɛɛwɑ fei inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ nyɑ ɑkɑ̃ ɑ nɑ ŋɑ. Do nŋu fei, ɑ̀ jɛ nyɑɑnze ɑkɑ̃, ɑŋɑ fei tɔkui Aburɑhɑmu ŋɑi. 6 Mɛɛkizedɛki í weeɑ Aburɑhɑmu iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ kuwɑ̃u, nɔ bɑɑ do iyi Mɛɛkizedɛki kù jɛ dimii Levi, do nŋu fei, Aburɑhɑmu í nɑ́ɑ ikpɛ̃u. 7 Kù nɛ sikɑ ɡɔ, inɛ iyi í re nŋui í yɑ weeɑ kpɑɑsi. 8 Inɛi Levi ŋɑ, ɑŋɑ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ nɑ ɑkɑ̃ si mɛɛwɑu fei, ɑmɑnɛ ŋɑi iyi ɑ̀ yɑ ku, ɑmmɑ Mɛɛkizedɛki í wɛɛ, si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ. 9 Nsɛi, si wɑɑti iyi Aburɑhɑmu í nɑ́ɑ zɑkɑɑ, í yɛi bɛi Levi tɑkɑɛ mɔ í nɑ́ɑ, nŋu iyi ɑmɑɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bɑ zɑkɑɑu, 10 domi bɑɑ do iyi ɑ kù bí Levi wɑɑti bɛɛbɛ, í yɛ bɛi í wɑ si ɑrɑi bɑlɑɛ wɑɑti iyi bɑlɑɛu í ko Mɛɛkizedɛki.

11 Woodɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í nɑ inɛi Izirɛli ŋɑ, kpɑ̃ɑi kuweei inɛi Levi ŋɑi í jɛ icuɛ. Nsɛi, bii í jɛ kpɑ̃ɑi kuweeu bɛ ɑ́ yɔkɔ ku jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ kɔ̃ mɑm mɑm, ɑ kɑɑ nɛ bukɑɑtɑi woo wee mmu ɡɔ ku nɑɑ mɑ́ bɛi Mɛɛkizedɛki, inɛ iyi kù jɛ dimii Arɔ̃ɔ, 12 domi bii ɑ̀ kpɑɑsi kpɑ̃ɑi kuwee bɛɛbɛ, tilɑsi í ɡbe ɑ kpɑɑsi woodɑ mɔ. 13 Ntɔi, Lɑfɛ̃ɛ nwɑ iyi ideu wɑ fɑ̃ɑu, í jɛ inɛi dimi mmu ɡɔ, nɔ si dimiu inɛ kɑ̃mɑ kù ce icɛi kuwee. 14 Ntɔ ntɔ, ɑ̀ mɑ̀ iyi ɑ̀ buui si dimii Zudɑ. Moizi kù nɔ kù fɔ idei inɛ kɑ̃mɑ si ɡɑ̃mɛi dimiu iyi ɑ́ nɑ ku jɛ woo wee.

Woo wee ɡɔ iyi í yɛ bɛi Mɛɛkizedɛki

15 Yɑɑsei ideu í fitɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ si bɛi ɑ̀ yɛ woo wee mmu ɡɔ í fitɑ iyi í yɛ bɛi Mɛɛkizedɛki. 16 A kù coo woo wee si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ buu si dimii woo wee ŋɑ, ɑmmɑ do ɡbuɡbɑ̃i kuwɛɛ iyi ci yɑ tɑ̃i. 17 Do ntɔi, kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í fɔ nɑ iriɛ í ni,

Awɔi ɑɑ jɛ woo wee do ɑjɔ fei bɛi Mɛɛkizedɛki.

18-19 Si bɛɛbɛi ɑ̀ kpɑ woodɑ nwou nɔ ɑ̀ nɑɑò kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi í roo wɑ, nɔ do sɑɑbuɛi ɑ̀ wɑɑ sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃. À kpɑ woodɑ nwoi si nɑ iyi í jɔ̀ kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ nɔ kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni. Ntɔ ntɔ, woodɑ kù jɔ̀ nkɑ̃mɑ kù kɔ̃ mɑm mɑm.

20 Ilɑɑɔ̃ í jilɔɔ woo wee bɛi Mɛɛkizedɛki nɔ í ɡbɑsi ideu. Inɛ ihɔ̃ ŋɑ ɑ̀ jɛ woo wee ŋɑ, kù jɛ do kuɡbɑsii Ilɑɑɔ̃. 21 Ammɑ do kuɡbɑsii Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í ce Jesu woo wee í ni,

Amu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ǹ ɡbɑsi ideu.

N kɑɑ n nɔ n dede si idem mɑ́.

Aɑ jɛ woo wee do ɑjɔ fei.

22 Bɛɛbɛi Jesu í jɛ nwɑ bɛi ɑkɑɑsii ɑkɑbuu iyi í sĩɑ í re wɑ.

23 Tenɡi bii idei Jesu do idei woo wee ŋɑu í nyɑ ikɑ̃ wee. Woo wee ŋɑu ɑ̀ kpɔ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑmɑnɛ ŋɑi iyi ɑ̀ yɑ nɑ ɑ̀ ku, nɔ icɛ nŋɑ ku leekĩ. 24 Ammɑ Jesu njɛ í wɛɛi do ɑjɔ fei, ŋɔi í jɔ̀ inɛ mmu ɡɔ kɑɑ sɑ̃si ɑɡbɛɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ. 25 Nɑ nŋu ɑ́ yɔkɔ ku fɑɑbɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃ do sɑɑbuɛ mɑm mɑm, domi í wɛɛi hee do ɑjɔ fei ku mɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ nɑ iri nŋɑ.

26 Nɑ nŋu, Jesu í jɛ woo wee nlɑ iyi ɑ̀ nɛ bukɑɑtɑɛ. Kuwɛɛi nŋu do ti ilu dulum ŋɑ kù jɛ dimi ɑkɑ̃. Í mɑ́, kù ce dulum ɑjɔ kɑ̃mɑ nɔ riisi kɑ̃mɑ kù wɑ siɛ. À soo í nɛ hee lelei Ilɑɑɔ̃. 27 Kù yɛ bɛi woo wee nlɑ iyi ihɔ̃ ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ nɛ bukɑɑtɑi kuwee ɑjɔ fei, sinte nɑ irii dulum dii ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ, si ɑnyiɛ ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe. Inɛ nŋu í ce kuwee ɑkɑ̃ iyi í to hee do ɑjɔ fei si wɑɑti iyi nŋu tɑkɑɛ í nɑ ɑrɑɛ. 28 Woo wee nlɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce icɛ bɛi woodɑi Moizi í jilɛ, ɑ kù kɔ̃. Ammɑ woo wee nlɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ do idei kuɡbɑsiɛ iyi í fɔ si ɑnyii woodɑu, nŋui í jɛ Amɑɛ iyi í kɔ̃ hee do ɑjɔ fei.

8

Jesu woo wee nlɑ nwɑ

1 Nsɛi, irii ideu wee. Awɑ ɑ̀ nɛ woo wee nlɑ dimi bɛɛbɛ, inɛ iyi wɑ bubɑ lele si ɑwɔ njɛi kitɑ̃i bommɑi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei. 2 Wɑ ce icɛi woo wee nlɑu si inɔ kumɑ́i bi ku wɑi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ tɑkɑɛ, iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í ce, kù jɛ ɑmɑnɛ.

3 À jilɛ woo wee nlɑ bɑɑ yoomɑ fei ku ceɑ Ilɑɑɔ̃ ɑmuɑ do kuwee ŋɑ. Nɑ nŋu, í ɡbe woo wee nlɑ nwɑ kú nɛ nɡɔɡɔ iyi ɑ́ ceò kuwee. 4 Bii í jɛ í wɑ si ɑndunyɑ kɑɑ jɛ woo wee, domi woo wee ŋɑ ɑ̀ wɛɛ iyi ɑ̀ wɑɑ ce kuwee si bɛi woodɑi Moizi wɑ fɔ. 5 Woo wee ŋɑu ɑ̀ wɑɑ sìsì icɛi lele. Icɛ nŋɑ í jɔ icɛi kuwee ntɔ iyi wɑ ce leleu. Bɛɛbɛ mɔi, wɑɑti iyi Moizi í tɑ̃ sɔɔlu ku ce ilei ɑcɔ, Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ɔ í ni, jɔ̀ i coo mɑm mɑm ku yɛ bɛi ǹ nyisiɛ si ɑntɑi iri kutɑu. 6 Do yɑɑse bɛi icɛi Jesu í reò tu ŋɑ, bɛɛbɛi ɑkɑbuu iyi í teese si ɡɑ̃mɛi Ilɑɑɔ̃ do ɑmɑnɛ ŋɑ í nɛ bɛɛrɛ í re. Akɑbuuu, kuwɑ̃ iyi í re do bɛɛrɛui í jɛ icuɛ.

7 Bii ɑkɑbuu sinteu í kɔ̃, kɑɑ nɛ ɑ kpɑɑsiɛ mɑ́. 8 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í yɛ tɑɑlei inɛɛ ŋɑ wɑɑti iyi í ni,

Amu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ǹ ni, ɑjɔ wɑ nɑɑ iyi ɑn dĩ ɑkɑbuu titɔ̃ do dimii inɛi Izirɛli do inɛi Zudɑ ŋɑ.

9 Kɑɑ yɛ bɛi iyi ǹ dĩ do bɑlɑ nŋɑ ŋɑ,

Ajɔ iyi ǹ mu ɑwɔ nŋɑ ǹ fitɑò ŋɑ hɑi ilɛi Ezibiti.

A kù leekĩ do ɑkɑbuu iyi ǹ dĩ do ɑŋɑ.

Nɑ nŋu, ǹ ce si ŋɑ ɑtɑfii.

Ideu bɛi, ɑmu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ǹ fɔ.

10 Nɔ ǹ ni mɑ́, ɑkɑbuum wee, iyi ɑn dĩ do dimii inɛi Izirɛli ŋɑ si ɑnyii ɑjɔ nŋu.

An dɑsi woodɑm si lɑsɑbu nŋɑ.

An kɔɔ si idɔ nŋɑ.

An jɛ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nŋɑ nɔ ɑɑ jɛ inɛm ŋɑ.

11 Inɛ kɑ̃mɑ nŋɑ kɑɑ kɔ́ inɛi iluɛ si cio mɑ́ wɑlɑkɔ kpɑɑsiɛ ku bɑ ku mɑ̀m,

Domi ɑŋɑ fei ɑɑ mɑ̀m hɑi ɑmɑ keeke hee ku bɔ inɛ nɡbo.

12 An kpɑ idei kuce lɑɑlɔ nŋɑ. N kɑɑ n ye ɡiɡii dulum du ŋɑ mɑ́.

13 Idei ɑkɑbuu titɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔui í jɔ̀ ti tɑkou kù nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni mɑ́. Wee mii iyi wɑ ɡbo wɑ fei, wɑ bɔ ku kpɑ irii.

9

Kutɔɔi ɑkɑbuu sinte do ti lele

1 Si wɑɑtii ɑkɑbuu sinteu woodɑ í wɛɛ si ɡɑ̃mɛi kutɔɔ, nɔ ile bi kuwɑi Ilɑɑɔ̃ mɔ í wɛɛ si ɑndunyɑ. 2 Ntɔi ɑ̀ ɡũ ilei ɑcɔ. Inɔ sinteui ɑ̀ yɑ kpe ile kumɑ́. Bɛi fitilɑ í wɑ do tɑɑbu do pɛ̃ɛ iyi ɑ̀ jilɛɑ Ilɑɑɔ̃. 3 Do wɑjui ɑcɔ minjisiɑu * inɔ mmuɛ ɡɔ í wɑ bɛ mɑ́ iyi ɑ̀ yɑ kpe ile iyi í re do kumɑ́. 4 Bɛi bi kuwee iyi ɑ̀ ce do wurɑ í wɑ, si ɑntɑɛi ɑ̀ yɑ jo tulɑre. Bɛ mɔi kpɑkoi ɑkɑbuui Ilɑɑɔ̃ í wɑ iyi ɑ̀ bii do wurɑ. Si inɔ kpɑkoui, cɑkɑi wurɑ í wɑ, bii ɑ̀ dɑsi mɑnɑ †. Nɔ si inɔ kpɑkou mɔi ɡoloi Arɔ̃ɔ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ í dɑ koko wo í wɑ, do kutɑ ku munɡɑ ɑnu si bii ɑ̀ kɔ woodɑ. 5 Si ɑntɑi kpɑkoui ɑmɑlekɑ ilu ɑmboe ŋɑu ɑ̀ wɑ. Wurɑi ɑ̀ yɔ ɑ̀ ceò ɑmɑlekɑ ŋɑu. À jɔ̀ ikpɑ nŋɑ í fũ í bii tenɡi bii ɑ̀ yɑ nikɑ̃ njɛi kuwee nɑ dulum. Ammɑ ɑ kɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ sisi idei mii ŋɑu ihɛ̃ fei nsɛi.

6 Do yɑɑse bɛɛbɛi ɑ̀ jilɛ fei ndɛɛ nɔ woo wee ŋɑ ɑ̀ yɑ lɔ inɔ sinteui ɑjɔ fei ɑ mɑɑ ce icɛi kutɔɔ nŋɑ. 7 Ammɑ woo wee nlɑu nŋu ɑkɑ̃i í yɑ lɔ inɔ minjisiɑu ɑdɔ̃ do ɑdɔ̃ ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ do njɛi mɛɛmu iyi í yɑ ceɑò Ilɑɑɔ̃ kuweeu nɑ dulum dii nŋu tɑkɑɛ do iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ ce si kumɑ̀ hɑi mɑ̀ nŋɑ. 8 Bɛɛbɛi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ nyisi wɑ iyi kpɑ̃ɑ iyi wɑ bɔ inɔ ntɔ iyi í re do kumɑ́u ɑ kù cũu titɑ̃ wɑɑti iyi ile sinteu í wɛɛ. 9 Iyi bɛi í jɛ nwɑ yɑɑsei mii iyi wɑ ce nsɛiu ihɛ̃, domi wɑ nyisi wɑ iyi ɑmuɑ ŋɑ do mɛɛmu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ceɑò Ilɑɑɔ̃ kuwee ŋɑu kù to ku jɔ̀ idɔi inɛ iyi wɑ coou kú mɑ́ mɑm mɑm. 10 Mii ŋɑu bɛ fei wɑ fɔ idei kujɛ do kumɔ do ɑrɑ ku wiɛ dimi ikɑ̃ ikɑ̃. Woodɑi ɑrɑ nŋu ɑkɑ̃i iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ hee titɔ̃ɛ ku mɑɑ nɑɑ.

11 Ammɑ wɑɑti iyi Kirisi í nɑɑ, í jɛ woo wee nlɑ iyi í nɑɑò mii jiidɑi ɑlɑ wɑ nnyi. Nŋui í lɔ ile ɡɔ iyi í lɑ í re nɔ í sĩɑ í re. Kù jɛ ɑmɑnɛ ŋɑi ɑ̀ coo, wɑɑtɔ kù wɑ si ɑndunyɑ iyi ɑ̀ tɑkɑ. 12 Kirisi njɛ í lɔ inɔ iyi í re do kumɑ́ui ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ hee do ɑjɔ fei, nɔ kù jɛ do njɛi iwo ŋɑ wɑlɑkɔ ti ɑmɑ kɛtɛ ŋɑ. Njɛi nŋu tɑkɑɛi í lɔò. Bɛɛbɛi í jɔ̀ ɑ̀ bɑò fɑɑbɑ iyi ci yɑ tɑ̃. 13 Inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ́ ɑ̀ yɑ fɑ̃si ŋɑ njɛi iwo ŋɑi do ti kɛtɛ kombo ŋɑ do irurui kɛtɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jo, ɑrɑ nŋɑ ku bɛi ku mɑ́. 14 Bii bɛɛbɛi, bɛirei ɑrɑnfɑ̃ɑnii njɛi Kirisi ɑ́ to. Do sɑɑbui Hundei Ilɑɑɔ̃ iyi kɑɑ kui í nɑò Ilɑɑɔ̃ ɑrɑɛ bɛi kuwee iyi kù nɛ ɑɡbɛ. Njɛɛi ɑ́ jɔ̀ idɔ nwɑ ku mɑ́ hɑi si icɛ nfe nfe ku ce ku bɑ kɑ yɔkɔ kɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jɛ icui kuwɛɛ.

15 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Kirisi í jɛ woo teese kpɑ̃ɑ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku dĩ ɑkɑbuu titɔ̃ do ɑmɑnɛ ŋɑ nɔ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe ɑ jɛ tubu iyi ci yɑ tɑ̃ iyi í ce nŋɑ kuwɑ̃ɛu. Aɑ yɔkɔ ɑ jɛ tubuui nɑ iku iyi Kirisi í ku, ku yɑò inɛ ŋɑ hɑi si kurɑrɑ nŋɑ iyi ɑ̀ ce si wɑɑtii ɑkɑbuu nwou.

16 Akɑbuu dimi bɛɛbɛ iyi í jɛ ti tubu ku kpɛ̃, ku bɛi ku ce icɛ tilɑsi í ɡbe inɛ iyi í ce ɑkɑbuuu ku ku titɑ̃. 17 Ntɔi, ɑ kɑɑ ceò ɑkɑbuui tubu ku kpɛ̃ icɛ bii kù jɛ inɛ iyi í ce ɑkɑbuuu tɑkɑɛ í ku, domi bii í wɛɛ si hunde ɑkɑbuuu kɑɑ nɛ ɡbuɡbɑ̃ ku ce icɛ. 18 Nɑ ŋɔi í ce bɑɑ ɑkɑbuu sinteu, do njɛi ɑ̀ dũu. 19 Sinte Moizi í sisiɑ inɛ fei woodɑ bɑɑ yoomɑ fei si bɛi Ilɑɑɔ̃ í jilɔɔ. Si ɑnyii nŋu, nɔ í so njɛi ɑmɑ kɛtɛ ŋɑ do ti iwo ŋɑ do inyi, nɔ í so ikũ nkpɑ do ɑmɑɑwɔi jĩi ndii isɔpu, í dɑsi njɛu nɔ í fɑ̃si tiɑi woodɑu do inɛ fei. 20 Nɔ í ni, iyi ihɛ̃i í jɛ njɛ iyi wɑ muɑ ɑkɑbuu iyi Ilɑɑɔ̃ í dĩ do iŋɛu ɡbuɡbɑ̃. 21 Nɔ í so njɛu mɑ́ í fɑ̃si ilei ɑcɔu do mii ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ceò kuweeu fei. 22 Si idei woodɑ njɛi í yɑ jɔ̀ mii nkpɔ ku mɑ́. Bii njɛ kù nikɑ̃ Ilɑɑɔ̃ kɑɑ kpɑ dulum dii inɛ kɑ̃mɑ. 23 Mii ndii ɑndunyɑ ŋɑu ihɛ̃i iyi ɑ̀ jɔ mii ndii lele ŋɑu ɑ̀ mɑ́ do kuwee dimi bɛɛbɛ. Ammɑ mii ndii lele ŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ nɛ bukɑɑtɑi kuwee iyi í re do bɛɛrɛ.

Kuweei Kirisi í kpɑ idei dulum

24 À mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi Kirisi kù lɔ ile kumɑ́ iyi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ ce. Kù lɔ ile iyi í jɔ bi ku wɑ ntɔ ntɔi Ilɑɑɔ̃u, ɑmmɑ í lɔi hee lele tɑkɑɛ nɔ nsɛi wɑ leekĩ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ iri nwɑ. 25 Si bɛi í lɔ bɛ, kù jɛ ɑ́ ni í nɛ bukɑɑtɑi koo ce kuweei ɑrɑɛ tuubɑ nkpɔ nkpɔ. Woo wee nlɑu, inɛ nŋu í yɑ lɔi ɑdɔ̃ do ɑdɔ̃ si inɔ iyi í re do kumɑ́u do njɛi mɛɛmu ɡɔ. 26 Bii í jɛ Kirisi í lɔ bɛ tuubɑ nkpɔ nkpɔ wo, ɑ́ yɛ ijuukpɑ̃ isɛ fɛɛfɛlo hɑi sintei ɑndunyɑ. Ammɑ nsɛi, si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu ihɛ̃, í nɑ ɑrɑɛ bɛi kuwee ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ iyi í to ku kpɑ idei dulum hee do ɑjɔ fei. 27 Si bɛi Ilɑɑɔ̃ í jilɛɑ inɛ fei ku ku ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ku bɛi ku kiitiɛ, 28 bɛɛbɛ mɔi Kirisi í nɑ ɑrɑɛ ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ bɛi kuwee í soò dulum dii inɛ nkpɔ. Á nɔ ku nɑ ku fɑɑtɑ wɑ isɛ ɡbeejisiɑ, kù jɛ ku nɑɑ ku so dulum dii inɛ ŋɑ mɑ́, ɑmmɑ ku bɑ fɑɑbɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ deɡbeɛ ŋɑu kú kɔ̃ mɑm mɑm nii.

10

1 Woodɑi Moizi idei mii ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ mii jiidɑ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ nɑɑi wɑ fɔ, kù jɛ mii jiidɑ ŋɑu tɑkɑ nŋɑ. Nɑ nŋu, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃ do kuwee ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ ce dimi ɑkɑ̃ ɑdɔ̃ do ɑdɔ̃ hɑi nɛ kɔɔ, woodɑu bɛ kɑɑ yɔkɔ ku jɔ̀ ɑ kɔ̃ mɑm mɑm. 2 Bii í jɛ yɑɑsei Ilɑɑɔ̃ ku tɔɔ bɛɛbɛi ɑ́ jɔ̀ inɛ ŋɑu ɑ mɑ́ wo, idɔ nŋɑ kɑɑ yɛ tɑɑle nŋɑ nɔ ɑ kɑɑ nɛ bukɑɑtɑi ɑ mɑɑ ce kuwee mɑ́. 3 Ammɑ kuweeu, í jɛ mii ɡɔ iyi í yɑ ye inɛ ŋɑ ɡiɡii dulum du ŋɑ ɑdɔ̃ do ɑdɔ̃. 4 Ntɔ ntɔ, njɛi kɛtɛ do ti iwo ŋɑu kɑɑ yɔkɔ ku kpɑ idei dulum.

5 Nɑ nŋu, wɑɑti iyi Kirisi í bi ku nɑɑ si ɑndunyɑ í sɔ̃ Ilɑɑɔ̃ í ni,

Kù jɛ kuwee wɑlɑkɔ ɑmuɑ ŋɑi ì bi.

Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ì ceem ɑrɑ.

6 Kù jɛ kuwee ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ jo si inɑ fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ

Wɑlɑkɔ kuwee iyi ɑ̀ yɑ ce nɑ dulum dii inɛ ŋɑi ɑ́ dɔ̃ɛ si.

7 Si ɑnyii nŋu nɔ ǹ ni, ɑmu wee Ilɑɑɔ̃.

Ǹ wɑ n nɑɑi n nɑ n ce idɔɔbiɛ

Si bɛi ɑ̀ kɔ idem si tiɑi woodɑ.

8 Sinte titɑ̃ Kirisi í ni, kù jɛ kuwee wɑlɑkɔ ɑmuɑ ŋɑi ì bi. Kù nɔ kù jɛ kuwee ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ jo si inɑ fei sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ wɑlɑkɔ iyi ɑ̀ yɑ ce nɑ dulum nii ɑ́ dɔ̃ɛ si. Do nŋu fei kuwee ŋɑ iyi wɑ fɑ̃ɑu ɑ̀ wɑɑ cooi si bɛi woodɑ í jilɔɔ. 9 Si ɑnyii nŋu í ni, ɑmu wee ǹ wɑ n nɑɑi n nɑ n ce idɔɔbiɛ. Si bɛɛbɛi ì kpɑ irii kutɔɔ nwou nɔ ì kpɑɑsiɛ do mmuɛ. 10 Si bɛi Jesu Kirisi í ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃, nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ mɑ́ hɑi si dulum du wɑ ŋɑ nɑ sɑɑbui kuweei ɑrɑɛ iyi í ce ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ hee do ɑjɔ fei.

11 Woo wee fei í yɑ mɑɑ ce icɛɛi ɑjɔ bɑɑ yoomɑ fei. Nɔ tuubɑ nkpɔ nkpɔ kuwee ɑkɑ̃u bɛi í yɑ mɑɑ ce nɔ kɑɑ yɔkɔ ku kpɑ idei dulum. 12 Ammɑ kuwee ɑkɑ̃i Kirisi í ce nɑ irii dulum. Si ɑnyii nŋu, í koo í bubɑ si ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃ hee do ɑjɔ fei, 13 wɑ deɡbe ɑjɔ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce mbɛɛɛ ŋɑ bi ku lesi isɛɛ. 14 Á yɔkɔ ku mɑɑ bubɑɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑmuɑ ɑkɑ̃ui í jɔ̀ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ce inɛɛ ŋɑ ɑ̀ mɑ́ mɑm mɑm hee do ɑjɔ fei. 15 Hundei Ilɑɑɔ̃ mɔ wɑ jɛ nwɑ sɛɛdɑi ideu. Sinte titɑ̃ í ni,

16 Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í ni, ɑkɑbuu iyi ɑn dĩ do ɑŋɑ si ɑnyii ɑjɔ nŋu wee.

An dɑsi woodɑm si idɔ nŋɑ.

An kɔɔ si lɑsɑbu nŋɑ.

17 Nɔ í ni mɑ́,

N kɑɑ n ye ɡiɡii dulum du ŋɑ

Do woodɑ ku kuɑ nŋɑ mɑ́.

18 Debɛi, bii ɑ̀ kpɑ idei dulum, kù nɛ ɑ ce kuwee ɡɔ nɑ iriɛ mɑ́.

Kɑ sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃

19 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛm ŋɑ, ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ lɔ si inɔ iyi í re do kumɑ́u do idɔ ku bubɑ nɑ sɑɑbui njɛi Jesu. 20 Ridoo iyi wɑ ɡɑnji inɛ ŋɑ ɑ lɔ inɔ iyi í re do kumɑ́u í ɡɑ si wɑɑti iyi Jesu í nɑ ɑrɑɛ. Bɛɛbɛi í nyɑ nwɑò kpɑ̃ɑ titɔ̃ iyi í jɛ ti kuwɛɛ. 21 Nɔ ɑ̀ nɛ woo wee nlɑ iyi í jɛ inɛ nɡboi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃. 22 Nɑ nŋu, kɑ sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃ do idɔ hɑi nɛ muɑfiti do nɑɑnɛ ku dɑsi hɑi nɛ sikɑ, do idɔ kumɑ́ iyi kù wɑɑ yɛ tɑɑle nwɑ do ɑrɑ iyi ɑ̀ wɛ do inyi iyi í mɑ́. 23 Kɑ jɔ̀ kɑ leekĩ dim dim si kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑɛu ihɛ̃, domi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í ce kuwɑ̃ í jɛ ilu nɑɑnɛ. 24 Kɑ ce lɑɑkɑii njɛ ku bɑ kɑ yɑ muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃ iyi ɑ́ jɔ̀ kɑ bi inɛ ŋɑ nɔ kɑ mɑɑ ce icɛ jiidɑ. 25 Kɑ mɑɑ̀ ti kɑ jɔ̀ idei kutɔtɔɔ nwɑ, si bɛi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce. Ammɑ kɑ muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃. Bɛi ì yɛ ɑjɔi Lɑfɛ̃ɛ wɑ mɑɑi wɑ fei, bɛɛbɛ mɔi ɑɑ yɑ mɑɑ muɑò njɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ.

26 Awɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ ntɔ tɑ̃, bii ɑ̀ wɑɑ mɔsi dulum ku ce, kuwee ɡɔ kù wɛɛ mɑ iyi ɑ́ kpɑ idei dulum, 27 í ɡbe kɑ wɛɛò njo kɑ mɑɑ deɡbe kiitii Ilɑɑɔ̃ do inɑ nlɑ iyi ɑ́ ce nfei mbɛɛɛ ŋɑ. 28 Inɛ bɑɑ yoomɑ iyi í kuɑ woodɑi Moizi fei, bii ɑmɑnɛ minji mɛɛtɑ í jɛ sɛɛdɑɛ ɑ̀ yɑ kpɑɑi, ɑ ci yɑ ce ɑrɑɑreɛ. 29 Debɛi, inɛ iyi wɑ dondɑ Amɑi Ilɑɑɔ̃ wɑ cɔ njɛɛ nfe, njɛ si bii Ilɑɑɔ̃ í dĩ ɑkɑbuuɛ iyi ɑ́ jɔ̀ lɑfɛ̃ɛ ku mɑ́, nɔ wɑ bu Hundei Ilɑɑɔ̃ iyi wɑ nyisi wɑ didɔ̃u, i cɔ zɑkɑ bɛi mii iyi ɑ́ nɑ ku bɑ lɑfɛ̃ɛ si ɑjɔi kiitiu ɑ́ to. 30 Ntɔ ntɔ, ɑwɑ ɑ̀ mɑ̀ inɛ iyi í fɔ í ni, ɑmui ɑn sɑ̃ɑ inɛ lɑɑlɔ iyi í ce, ɑmui ɑn kpɑ̃ woo ce lɑɑlɔ iju. Nɔ í ni mɑ́, ɑmu Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɑn kiiti inɛm ŋɑ. 31 Ideu í to njo nlɑ nlɑ bii ɑmɑnɛ í dɑsi ɑwɔi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í wɛɛ.

32 I ye ɡiɡi mii iyi í tɑko í bɑ ŋɛ wo ŋɑ si wɑɑti iyi ì yɛ inyɑ kumɑ́i Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, ì bɑ ijuukpɑ̃ ŋɑ ntɔ ntɔ ɑmmɑ ì leekĩ si dim dim ŋɑ. 33 Wɑɑti ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ bu ŋɛ nɔ ɑ̀ kpɑ̃ ŋɛ iju si bɑntumɑ, nɔ si wɑɑti ɡɔ ŋɑ mɔ ì yɑ mɑɑ muɑ inɛ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ dimii wɑhɑlɑu bɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. 34 Ntɔi, ì ce ɑrɑɑrei inɛi piisɔ̃ɔ ŋɑ. Iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ nɔ ɑ̀ ɡbɑ mii ndu ŋɛ ŋɑ ì jɛ ŋɑi do inɔ didɔ̃, domi ì mɑ̀ ŋɑ iyi ì nɛ ɑmɑni iyi í re do bɛɛrɛ iyi í yɑ mɑɑ wɛɛ do ɑjɔ fei. 35 Nɑ nŋu, i mɑɑ̀ fũsi idɔ ku bubɑ nŋɛ ɑwɔ, domi ribɑɛ í lɑ. 36 Do ntɔ, í ɡbe i temuɑ ŋɑ ku bɑ bii ì ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ ì tɑ̃ ŋɑ, i bɑ mii iyi í ce nŋɛ kuwɑ̃ɛ. 37 Ntɔi, si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

Wɑɑti í ɡbe keeke, kekeeke mɔm.

Nɔ inɛ iyi í nɛ ku nɑɑ ɑ́ nɑɑ, kɑɑ kpɛ.

38 Nɔ inɛm iyi í jɛ dee dee, ɑ́ mɑɑ wɛɛ do sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsi.

Ammɑ bii í nyi do ɑnyi, inɔm kɑɑ dɔ̃ do nŋu mɑ́.

39 Awɑ ɑ kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑɑ nyi do ɑnyi ɑ koo ɑ ce nfe. Ammɑ ɑ̀ dɑsi nɑɑnɛ nɔ ɑ̀ wɑ si kpɑ̃ɑi fɑɑbɑ.

11

Kpɑ̃ɑi nɑɑnɛ ku dɑsi

1 Inɛ iyi í dɑsi Jesu nɑɑnɛ í mɑ̀ kɑm kɑm mii iyi nŋu wɑ cɔ kpɑ̃ɑɛu nŋu ɑ́ bɑɑ. Í nɔ í mɑ̀ mii iyi ɑ kù yɛ do iju í wɛɛi do ntɔ. 2 Nɑɑnɛ ku dɑsi dimi bɛɛbɛi inɛi tɑko ŋɑ ɑ̀ nɛ, ŋɔi í jɔ̀ kuwɛɛ nŋɑ í sĩɑɑ Ilɑɑɔ̃ si.

3 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃i í tɑkɑ ɑndunyɑ do ideɛ. Bɛɛbɛi í tɑkɑ mii iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ hɑi si mii iyi ɑ kù wɑɑ yɛ.

4 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Abɛli í ceɑ Ilɑɑɔ̃ kuwee iyi í nɛ bɛɛrɛ í re ti Kɑɛ̃ɛ. Nɑ sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsiɛi Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ í jɛsi ɑmuɑɛ nɔ í kpoo inɛ dee dee. Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiui Abɛli wɑ bɑ wɑ ide ku fɔ hee nsɛi bɑɑ do iyi í ku fei.

5 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii Enɔku kù kú, Ilɑɑɔ̃ í soo kú wɑ bi tɛɛ, nɔ inɛ ɡɔ kù yɔɔ do iju mɑ́. Wɑɑti iyi í wɑ si ɑndunyɑ, ɑ̀ yɑ mɑɑ jɛ sɛɛdɑɛ iyi kookoosuɛ í dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si. 6 Nɔ wee inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi kookoosuɛ ɑ́ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si bii kù jɛ do nɑɑnɛ ku dɑsi. Ntɔi, inɛ iyi wɑ sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃ í nɛ ku dɑsi nɑɑnɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɛdɛɛ í yɑ sɑ̃ nŋɑ ribɑɛ.

7 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Nowee í ɡbɔ idei Ilɑɑɔ̃ wɑɑti iyi í ni ku ce lɑɑkɑi si mii iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ iyi kù yɛ titɑ̃. Í jirimɑ idei Ilɑɑɔ̃ nɔ í ɡbe ɑkɔi inyiu si bii nŋu do inɛi kpɑsɛ̃ɛ ŋɑ fei ɑɑ bɑ fɑɑbɑ. Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsiɛi í yɛò tɑɑlei inɛi ɑndunyɑ ŋɑ nɔ Ilɑɑɔ̃ í ni í jɛ ɑmɑnɛ dee dee.

8 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Aburɑhɑmu í jɛ́ò kukpei Ilɑɑɔ̃ nɔ í dɑsi kpɑ̃ɑ wɑ nɛ ikpɑ ilɛ ɡɔ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ́ɑ bɛi tubu. Í dɑsi kpɑ̃ɑ wɑ koo bɑɑ do iyi kù mɑ̀ bii wɑ bɔ. 9 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii í koo í bubɑ si ilɛu bɛi isɛ mmu, si ilɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑɑ kuwɑ̃ɛ. Si ilei ɑcɔ ŋɑ mɔm nii í wɑ. Bɛɛbɛi mɔi Izɑɑki do Zɑkɔbu ɑ̀ ce si ɑnyiɛ, ɑŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ kuwɑ̃ ɑkɑ̃u. 10 Aburɑhɑmu í ce bɛɛbɛi wɑ deɡbeò ilu nlɑ iyi icuɛ í nɛ ɡbuɡbɑ̃u. Iluu, Ilɑɑɔ̃i í jilɛ yɑɑse bɛi ɑ́ yɛ, nŋui ɑ́ nɔ ku mɑɑ.

11 Nɑ sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsii, Sɑrɑ tɑkɑɛ * í bɑ ɡbuɡbɑ̃ í bíò ɑmɑ bɑɑ do iyi wɑɑtiɛ í lɔ. Í mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í ce kuwɑ̃, í jɛ ilu nɑɑnɛ. 12 Bɛɛbɛ mɔi inɛmɔkɔ ɑkɑ̃u bɛ, nŋu iyi í mɑɑi iku, tɔkuɛ ŋɑ ɑ̀ nɑ ɑ̀ kpɔ bɛi ɑndɑiyɑi lele ŋɑ do bɛi sɑ̃ɑi ido iyi inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku kɑ ku mɑ̀ jiɑɛ.

13 Si nɑɑnɛ ku dɑsii inɛ ŋɑu bɛ fei ɑ̀ ku. A kù bɑ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɑ kuwɑ̃ɛu, ɑmmɑ ɑ̀ yɔɔi hɑi jĩijĩ ɑ̀ coo cenkɑ̃. À fɔ iyi ɑŋɑ ɑ̀ jɛ inɛ njoo ŋɑ do hɑi nɛ ide ŋɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃. 14 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ bɛɛbɛ, ɑ̀ wɑɑ nyisi mɑm mɑm iyi ɑŋɑ ɑ̀ wɑɑ dɛ ilɛ iyi ɑ́ jɛ tu ŋɑi. 15 Bii í jɛ ɑ̀ wɑɑ ce bɛɡɛi ide nŋɑ iyi ɑ̀ jɔ̀ wɑ wo, ɑɑ bɑ kpɑ̃ɑ ɑ sindɑ ɑ nyi. 16 Ammɑ nsɛi ɑ̀ wɑɑ dɛ ide iyi í sĩɑ í re, wɑɑtɔ ide iyi í wɑ lele. Nɑ ŋɔi í ce ɑnyɔ kù wɑɑ mu Ilɑɑɔ̃ ɑ kpoo Lɑfɛ̃ɛ nŋɑ domi í ce nŋɑ sɔɔlui ilu ɡɔ.

17 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Aburɑhɑmu í jɛsi ku ceò Izɑɑki kuwee si wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ cɔ lɑɑkɑiɛ. Nŋu iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑ kuwɑ̃u, í tɑ̃ sɔɔlu ku ceò ɑmɑ ɑkɑ̃ɛu kuwee. 18 Nŋui Ilɑɑɔ̃ í sɔ̃ wo í ni, hɑi bi Izɑɑkii dimiɛ ɑ́ fitɑ. 19 Ì mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í nɛ ɡbuɡbɑ̃ ku jĩ inɛ bɑɑ hɑi si bɑlɛ. Do ntɔ ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ ni í yɛi bɛi Ilɑɑɔ̃ í jũu hɑi si bɑlɛ.

20 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Izɑɑki í weeɑ Zɑkɔbu do Esɑu, í sɔ̃ ŋɑ mii iyi ɑ́ nɑ ku ce.

21 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Zɑkɔbu, wɑɑti iyi í mɑɑi iku, í weeɑ ɑmɑi Zozɛfu ŋɑ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃, nɔ í lɔ́kɔ̀ si ɡolo í tɔɔò Ilɑɑɔ̃.

22 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Zozɛfu mɔ, wɑɑti iyi í mɑɑi iku, í fɔ idei kufitɑi inɛi Izirɛli ŋɑ hɑi ilɛi Ezibiti do bɛi ɑɑ ceɑ kũkũi nŋu ŋɑ.

23 Si wɑɑti iyi ɑ̀ bí Moizi, nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii bɑɑɛ ŋɑ ɑ kù ce njoi ɑ kuɑ woodɑi ilɑɑluu nɔ ɑ̀ sinɡɑɛ zɑkɑi cukpɑ mɛɛtɑ, domi ɑ̀ yɛ í jɛ ɑmɑ ku sĩɑ.

24 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Moizi í kɔ ɑ kpe nŋu ɑmɑi ɑmɑ inɑɑboi Fɑrɑɔ̃ wɑɑti iyi í nɑ í lɑ. 25 Í ɡbɑsi ɑ kpɑ̃ nŋu iju do inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɑjɔ do iyi nŋu ɑ́ mɑɑ wɛɛò inɔ didɔ̃ si fɑɑyii dulum iyi kɑɑ kpɛ. 26 Í ɡbɑsi ɑ yɑɑko nŋu bɛi ɑɑ nɑ ɑ yɑɑko Kirisi. Wɑ lɑsɑbu iyi dimii yɑɑko bɛɛbɛ ku yɛ í nɛ bɛɛrɛ í re ɑmɑnii Ezibiti, domi ɑmɑnii ɑlɑi wɑ lele.

27 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii Moizi í fitɑ hɑi ilɛi Ezibiti, kù ce njoi idɔɔkɔ̃i ilɑɑluu. Í leekiĩ dim dim bɛi mii iyi í yɛ inɛ iyi ɑ ci yɑ yɛ. 28 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii í jɔ̀ ɑ̀ jɛ jinɡɑui Iku ku kuɑ. Nɔ í jɔ̀ ɑ̀ fɑ̃si njɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ si ɑndɛ koofɑ ŋɑ ku bɑ ɑmɑlekɑ iyi ɑ́ kpɑ ɑmɑ yemmɑ ŋɑ ku mɑɑ̀ lu ɑmɑi Izirɛli ŋɑ.

29 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ kuɑ Tenku Nkpɑu si ilɛ nɡbɛ. Ammɑ wɑɑti iyi inɛi Ezibiti ŋɑ ɑ̀ bi ɑ ce bɛɛbɛ, inyi í jɛ ŋɑ.

30 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, bindii Zeriko í cuku wɑɑti iyi inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ kɑɑko iluu ɑjɔ mɛɛje. 31 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, Rɑhɑbu ɑbo ɑ̀ tɑ icuu kù ku do inɛ ŋɑ iyi ɑ kù jirimɑ Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ, si nɑ iyi í jɔ̀ í ɡbɑ woo bɛ ŋɑu do inɔ ɑkɑ̃.

32 Mii ɑn fɔ mɑ́. Wɑɑti kù wɑɑ tom hee n ce fɑɑjii Zedeɔ̃ do ti Bɑrɑki do Sɑmsɔ̃ɔ do Zɛfutee do Dɑvidi do Sɑmuɛli do wɑlii ŋɑu. 33 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii ɑ̀ jɛ ɑmɑnlu ŋɑu iɡũ, ɑ̀ ce iyi í jɛ dee dee, nɔ ɑ̀ bɑ ɑ̀ ɡbɑ mii iyi Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɑ kuwɑ̃ɛ. À dĩ ɡɛlɛi muusu nlɑ ŋɑ, 34 ɑ̀ kpɑ ɡbuɡbɑ̃i inɑ nlɑ, ɑ̀ bɑ ɑ̀ fitɑ hɑi si ɑwɔi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑ kpɑ ŋɑ do tɑɑkubɑ. À kuɑ ɡbuɡbɑ̃ wo, ɑmmɑ ɑ̀ nɑ ɑ̀ bɑ ɡbuɡbɑ̃ mɑ́. À wɑɑ ce njo nŋɑ si iɡũ, ɑ̀ jɛ dimi mmu ŋɑ iɡũ. 35 Nɑ nɑɑnɛ ku dɑsii, inɑɑbo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bɑ inɛ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ jĩ wɑ hɑi iku.

Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ, bɑɑ do iyi ɑ̀ kpɑ̃ ŋɑ iju hee ɑ̀ ku, ɑ kù dɛ ɑŋɑ ɑ fitɑ si, domi ɑ wɑɑ bi ɑŋɑ ɑ nɑ ɑ koo ɑ bɑ kuwɛɛ iyi í jɛ jiidɑ í re. 36 À yɑɑko inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ nɔ ɑ̀ tɛ nŋɑ kpɔtɔɔ. À dĩ inɛ ɡɔ ŋɑ do sesee ɑ̀ dɑsi ŋɑ piisɔ̃ɔ. 37 Gɔɡɔ ŋɑ ɑ̀ tɑ ŋɑ kutɑ ɑ̀ kpɑ ŋɑ, inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ bu ŋɑ kiti minji, ɡɔɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ kpɑ ŋɑ do tɑɑkubɑ. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ dĩ bɑtɑi ɑnɡudɑ̃ do bɑtɑi iwo ɑ̀ wɑɑ dɑbiiò. A kù nɛ nkɑ̃mɑ, ɑ̀ kpɑ̃ ŋɑ iju, ɑ̀ wɑhɑlɑ ŋɑ, 38 ɑ kù jɔò ɑndunyɑ. À yɑ mɑɑ dɑbii si ɡbɑbuɑ do si ɑntɑi iri kutɑ ŋɑ. À wɑ si isɑi kutɑ ŋɑ do isɑi ilɛ ŋɑ.

39 Inɛ ŋɑu fei, ɑ̀ jɛ nŋɑ sɛɛdɑ jiidɑ nɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ. Do nŋu fei, ɑ kù bɑ kuwɑ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceu. 40 Ntɔi, si bɛi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ nwɑ mii iyi í nɛ bɛɛrɛ í re, kù bi inɛ ŋɑu ɑ kɔ̃ dee dee iyi kù jɛ do ɑwɑ ɑjɔ.

12

Ilɑɑɔ̃ Bɑɑ nwɑ

1 Nɑ nŋu, si nɑ iyi í jɔ̀ woo jɛ sɛɛdɑ nkpɔu bɛ wɑ kɑɑko wɑ, ɑwɑ mɔ kɑ nyɔ mii iyi wɑ bitɑndi wɑ si kuwɛɛ nwɑ do dulum iyi ci yɑ kpɛtɛ ku mɑ́ si wɑ dim dim. Nɔ kɑ temuɑ si kpɑ̃ɑi kuwɛɛ iyi wɑ deɡbe wɑ bɛi woo sɛi í yɑ temuɑ si ɑreɛ. 2 Kɑ dɑsi lɑɑkɑi nwɑ fei si Jesu. Hɑi bi tɛɛi nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑ wɑ nɑɑ, nŋu mɔi í nɔ wɑ kɔ̃ɔ. Í jɔ̀ ɑ̀ kpɑɑ si jĩi ku ɡɑɑu, kù cɔ ɑnyɔi dimii ikuu domi wɑ cɔ kpɑ̃ɑi inɔ didɔ̃ iyi ɑ̀ jilɛɑɑ. Nsɛi, wɑ bubɑ si ɑwɔ njɛi kitɑ̃i bommɑi Ilɑɑɔ̃. 3 I jɔ̀ i lɑsɑbu si mii iyi Jesu í ce, si bɛi í temuɑ do mbɛɛtɛ nlɑu hee í jɔ̀ ilu dulum ŋɑ ɑ̀ kpɑɑ. I mu ideu ŋɑ ku bɑ i mɑɑ̀ kuɑ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ mɔnɡɔ munyɑ ŋɑ.

4 Iŋɛ, si kujɑbu nŋɛ do dulum, i kù jɑbu i kù to hee si iku titɑ̃ ŋɑ, 5 nɔ ì ɡbɛjɛ idei ɡbuɡbɑ̃ iyi ɑ̀ mu nŋɛ wɑɑti iyi ɑ̀ kɔ ɑ̀ ni,

Amɑm, bii Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ wɑ kpɑ̃ɛ iju, ikɔi wɑ nɑɛ, mɑɑ̀ ce si ɑtɑfii.

Inɔɛ ku mɑɑ̀ fɔ bii wɑ fɔ siɛ ide,

6 Domi inɛ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í bi, nŋui í yɑ kpɑ̃ iju,

Nɔ ku cɑ̃ inɛ ŋɑ iyi í doo si ɑmɑɛ ŋɑ fei.

7 Nɑ nŋu, i temuɑ do ijuukpɑ̃ nŋɛ domi Ilɑɑɔ̃ wɑ ce nŋɛi bɛi ɑmɑɛ ŋɑ. Amɑ yoomɑi í wɛɛ iyi bɑɑɛ ci yɑ kpɑ̃ɑ iju. 8 Bii ɑ kù kpɑ̃ ŋɛ iju bɛi ɑmu ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe, debɛi i kù jɛ ɑmɑi Bɑɑbɑ ŋɑ, iŋɛ ɑmɑ seeɡe ŋɑi. 9 Bɑɑ nwɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ ilɛ ihɛ̃ ɑ̀ yɑ kpɑ̃ wɑ iju ɑ̀ yɑ kɑ nɔ kɑ jirimɑ ŋɑ. Bii bɛɛbɛi, bɛirei iri ilɛ ku sũɑ Bɑɑ nwɑ iyi í wɑ leleu í nɛ ku to ku bɑ kɑ nɛ kuwɛɛ. 10 Bɑɑ nwɑ ŋɑ ɑ̀ yɑ kpɑ̃ wɑ iju si wɑɑti keeke si bɛi í sĩɑ nŋɑ. Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í yɑ kpɑ̃ wɑ iju nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni nwɑ ku bɑ kɑ nɛ ikpɛ̃ si kumɑ́ɛ. 11 Ntɔi, bii ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ wɑ iju, inɔ ku fɔi í yɑ jɛ nwɑ titɑ̃, ci yɑ jɛ inɔ didɔ̃. Ammɑ si ɑnyii nŋu, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɑ ijuukpɑ̃u nɔ ɑ̀ kpɑɑsi, ɑ̀ yɑ jɛ dee dee nɔ ɑ jɛ kuwɛɛ nŋɑ si lɑɑkɑi ku sũ. 12 Nɑ nŋu, iŋɛ iyi ì wɑɑ mɔnɡɔ temuɑ, i wu ɑwɔ nŋɛ lele, nɔ iluɡũ nŋɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbɛɛji ŋɑu i mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ. 13 Nɔ i ceɑ isɛ nŋɛ ŋɑ kpɑ̃ɑ iyi í munɡɑ ɑnu ŋɑ ku bɑ ilu kutɛ bɔ̃ɔ ŋɑ ɑ mɑɑ̀ tɑmbɔ kutɛ nŋɑ ŋɑu mɑ́, ɑmmɑ ɑ bɑ iri.

Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ wɑ kɑ ce

14 I dɛ lɑɑkɑi ku sũ do inɛ fei nɔ i ce kuwɛɛ iyi í mɑ́ ŋɑ domi inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ yɛ Lɑfɛ̃ɛ bii kuwɛɛɛ kù mɑ́. 15 I ce lɑɑkɑi ŋɑ kɑ̃mɑ nŋɛ ku mɑɑ̀ nɑ ku toɑ didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑnyi, nɔ i mɑɑ̀ jɛ ilu inɔ ku ro ŋɑ, domi inɔ ku rou ɑ́ nɑ ku lɑ nɔ ku tosi inɛ nkpɔ bɛi icɑ̃i jĩi í yɑ yɔ. 16 I ce lɑɑkɑi ŋɑ ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ ce sɑkɑrɑ, nɔ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ nɑ ku kɔ ku mɑ̀ bɛɛrɛi mii jiidɑ ŋɑ. Bɛɛbɛi Esɑu í ce wɑɑti iyi í so yemmɑ ku jɛɛ í tɑɑ nɑ ijɛ jɛɛ ɑkɑ̃. 17 Si ɑnyii nŋu, iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ ŋɑ iyi í bi bɑɑ nŋu ku weeɑ nŋu, ɑmmɑ í kɔɑɑ domi kù bɑ kpɑ̃ɑ ku kpɑɑsi mii iyi í tɑko í ce bɑɑ do iyi wɑ dɛdɛɛ do cikɑ̃ɑju fei.

18 Iŋɛ, kù jɛ iri kutɑ ɡɔ iyi ɑɑ yɔkɔ ɑ lui ì sɛkɛɛ si ŋɑ, bɛi inɛi Izirɛli ŋɑ ɑ̀ sɛkɛɛ si iri kutɑi Sinɑi. Si ɑntɑi kutɑi Sinɑi inɑ nlɑ nlɑi í wɑ bɛ do kudũi ijĩ do ilu kuku do fufu dɑbii, 19 do kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ do ide ku fɔ nlɑ nlɑ. Iyi inɛi Izirɛli ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔu ɑ̀ tɔɔ suuru ɑ̀ ni ku mɑɑ̀ ti ku bɑ ɑŋɑ ide ku fɔ mɑ́, 20 domi ɑ̀ wɑɑ ce njoi woodɑ iyi í ni, ilu hunde bɑɑ yoomɑ iyi í lu iri kutɑu, bɑɑ bii mɛɛmui, ɑɑ tɑɑ kutɑ ɑ kpɑɑi. 21 Mii iyi ɑ̀ yɛ bɛ, í nɛ njo hee Moizi í fɔ í ni, njo í mum hee ǹ wɑ n yɑyɑ.

22 Ammɑ iŋɛ, iri kutɑi Siɔ̃ɔi ì sɛkɛɛ si ŋɑ, bii ilui Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í wɛɛ í wɑ. Iluu, nŋui í jɛ Zeruzɑlɛmui lele, tenɡi bii ɑmɑlekɑ ŋɑ ɑ̀ yɑ tɔtɔɔ nkpɔ nkpɔ do inɔ didɔ̃. 23 Ì sɛkɛɛ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ iri nŋɑ lele ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ɑmɑ yemmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Ì sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, nŋu iyi í jɛ woo kiitii inɛ fei, nɔ ì sɛkɛɛ si inɛ jiidɑi tɑko ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ kɔ̃ tɑ̃ ŋɑ. 24 Ì sɛkɛɛ si Jesu do njɛɛ iyi í nikɑ̃u ŋɑ. Jesui í jɛ woo teese kpɑ̃ɑ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku dĩ ɑkɑbuu titɔ̃ do ɑmɑnɛ ŋɑ. Njɛɛui, wɑ bɑ wɑ ide ku fɔ, nɔ ideɛ í dɔ̃ ku ɡbɔ í re ti Abɛli.

25 Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑi ŋɑ i mɑɑ̀ kɔ ku ɡbɔ idei inɛ iyi wɑ bɑ ŋɛ ide ku fɔ ŋɑ. Moizi í bɑ inɛ ŋɑ ide ku fɔ si ɑndunyɑu ihɛ̃ í ni ɑ ce lɑɑkɑi, nɔ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ ku ɡbɔ ideɛu ɑ kù fitɑ si ijuukpɑ̃. To, ɑwɑ mɔ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ inɛ iyi wɑ fɔ ide wɑ hɑi lelei Aɔ̃, bɛirei ɑɑ kɑ ce kɑ fitɑ si ijuukpɑ̃ bii ɑ̀ wɑɑ toɑɑ ɑnyi. 26 Inɛ iyi ide ku fɔɛ í tɑko í jɔ̀ ilɛ í yɑyɑu, í fɔ mɑ́ nsɛi í ni, ɑn nyi n yɑyɑ ilɛ mɑ́ ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ ɑmmɑ kù jɛ ilɛ nŋu ɑkɑ̃, hee do lele feii. 27 Iyi í ni, ɑn nɔ n coo mɑ́ ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃, wɑ nyisi iyi mii iyi ɑ̀ tɑkɑ ɑ́ yɑyɑ ku lɔ ku bɑ mii iyi kɑɑ yɑyɑ ku wɛɛ.

28 Nɑ nŋu, kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ domi ɑ̀ nɛ bommɑ iyi kɑɑ yɑyɑ nɔ kɑ tɔɔɛ si bɛi í bi, kɑ mɑ̀ bɛɛrɛɛ nɔ kɑ jirimɑɛ. 29 Ntɔi, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ í yɛi bɛi inɑ iyi í yɑ ce nfei mii ŋɑ.

13

Mii iyi ɑɑ kɑ ce kɑ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si

1 I yɑ temuɑ si kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ ku bi. 2 I ye ɡiɡi iyi í sĩɑ i yɑ yɑɑɛ inɛ njoo ŋɑ, domi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce bɛɛbɛ, ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ yɑɑɛ ɑmɑlekɑ ŋɑ ɑ kù mɑ̀. 3 Nɔ i yɑ ye ɡiɡii inɛi piisɔ̃ɔ ŋɑ bɛi mii iyi ɑ̀ mu iŋɛ mɔ piisɔ̃ɔ ŋɑ. I ye ɡiɡii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ bɛi mii iyi iŋɛ tɑkɑ nŋɛ í yɛ ijuukpɑ̃ ŋɑ.

4 I jɔ̀ mɔkɔ do ɑbo bɑɑ yoomɑ fei ku mɑ̀ bɛɛrɛi ɑbɔdɔ̃ nɔ ɑ leekĩò njɛ dim dim domi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sũò njɛ hɑi ce ɑbɔdɔ̃ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce sɑkɑrɑ.

5 I mɑɑ̀ ti i jɔ̀ kubii fiɑ ku mu ŋɛ. I jɔ̀ iyi ì nɛ ku ce nŋɛ zɑkɑ, domi Ilɑɑɔ̃ í ni, n kɑɑ n jɔ̀ɛ pɑi, n kɑɑ n nɔ n fũ siɛ ɑwɔ bɑɑ ɑjɔ ɡɔ. 6 Nɑ nŋu, ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ cɑ̃ ɡɛndɛ kɑ ni,

Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í jɛ inɛ iyi ɑ́ sobim.

Njo kù wɑɑ mum.

Mii ɑmɑnɛ ɑ́ yɔkɔ ku ceem.

7 I ye ɡiɡii woo cuɑi tɑko nŋɛ ŋɑ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ sisi nŋɛ idei Ilɑɑɔ̃. I lɑsɑbuò ɑrɑnfɑ̃ɑni iyi kuwɛɛ nŋɑ í nɑɑò wɑ, nɔ iŋɛ mɔ i sisi nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ ŋɑ. 8 Jesu Kirisi ci yɑ kpɑɑsi hɑi ɑnɑ do nnyi hee do ɑjɔ fei. 9 I mɑɑ̀ ti i jɔ̀ ɑ fɑ ŋɛ si kukɔsi ikɑ̃ ikɑ̃, domi í sĩɑ idɔ nwɑ ku mɑɑ leekĩ si didɔ̃i Ilɑɑɔ̃, ku mɑɑ̀ jɛ si iwɔ̀i ijɛ ku jɛ ŋɑ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ too kpɑ̃ɑu bɛ fei ɑ kù bɑ ɑrɑnfɑ̃ɑniɛ kɑ̃mɑ.

10 Awɑ ɑ̀ nɛ bi kuwee ɡɔ nɔ woo wee ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce icɛ si ile kumɑ́u ɑ kù nɛ kpɑ̃ɑ ɑ jɛ ijɛi kuweeu. 11 Í yɛi bɛi kuwee iyi woo wee nlɑu í yɑ ce. Í yɑ lɔò njɛi mɛɛmu ŋɑui si inɔ iyi í re do kumɑ́u ku ceò kuwee nɑ dulum dii ɑmɑnɛ ŋɑ. Ammɑ iŋɑi mɛɛmuu tɑkɑɛ, ɑnɡulei iluui ɑ̀ yɑ koo ɑ joo. 12 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Jesu mɔ, wɑɑti iyi í bi ku jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ mɑ́ do njɛi nŋu tɑkɑɛ, í jɔ̀ ɑ kpɑɑ ɑnɡule. 13 Nɑ nŋu, kɑ bɔ bi titɛɛ ɑnɡule bɛ, kɑ jɛsi ɑ̀ dondɑ wɑ bɛi ɑ dondɑɛ, 14 domi ɑ kù nɛ ilu ɡɔ si ilɛu ihɛ̃ iyi ɑ́ mɑɑ wɛɛ hee do ɑjɔ fei. Ilu iyi wɑ nɑɑ nŋui ɑ̀ wɑɑ dɛdɛ. 15 Do sɑɑbuɛ kɑ mɑɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, wɑɑtɔ kɑ yɑ fɔ do ɡɛlɛ nwɑ mii iyi í ce si wɑjui inɛ ŋɑ. Nɔ sɑɑbuu kú jɛ bɛi kuwee iyi ɑ̀ wɑɑ ceɑɑ wɑɑti kɑ̃mɑ fei. 16 I mɑɑ̀ ɡbɛjɛ jiidɑ ku ce, nɔ i yɑ mɑɑ sobi njɛ ŋɑ, domi dimii kuwee bɛɛbɛ í yɑ dɔ̃ɑ Ilɑɑɔ̃ si.

17 I ɡbɔ idei woo cuɑ nŋɛ ŋɑ nɔ i sũ nŋɑ iri ilɛ, domi ɑ̀ wɑɑ cɔ bɑɑnii hunde nŋɛ si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ nɑ ku bee ŋɑ ideɛ. I ce bɛɛbɛ ŋɑ ku bɑ ɑ coo do inɔ didɔ̃, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ do inɔ ku fɔ. Bii ɑ̀ coo do inɔ ku fɔ, kɑɑ ce nŋɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni kɑ̃mɑ.

18 I yɑ ce nwɑ kutɔɔ ŋɑ. À mɑ̀ kɑm kɑm iyi idɔ nwɑ kù wɑɑ yɛ tɑɑle nwɑ domi ɑ̀ bi kɑ ce isɛɛnɛ nwɑ dee dee si mii fei. 19 Iyi ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ ntɔ ntɔ, nŋui í jɛ i ce kutɔɔ Ilɑɑɔ̃ ku jɔ̀ n bɑɑ ńyɑ ńyɑ bi tu ŋɛ mɑ́.

Kutɔɔ

20 Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesui í jɛ Woo deɡbe iyi í re. Nɑ njɛɛ iyi í nikɑ̃, í jilɛ nwɑ ɑkɑbuu titɔ̃ iyi ci yɑ tɑ̃. Nɑ nŋu Ilɑɑɔ̃ ilu lɑɑkɑi ku sũ, nŋu iyi í dedeɛ hɑi si bɑlɛ, 21 ku mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ i ceò dɑɑ jiidɑ ŋɑ ku bɑ i ce idɔɔbiɛ. Nɔ ku ce si ŋɛ mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑɑ si, nɑ sɑɑbui Jesu Kirisi. Amboe ku jɛ ti Jesu Kirisi hee do ɑjɔ fei. Ami.

Fɔɔi ɑnkɑ̃ɑnyi

22 Iŋɛ inɛm ŋɑ, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ i jɔ̀ i ɡbɔ idei ɡbuɡbɑ̃ ku muɑ iyi ǹ kɔ nŋɛ wɑ si tiɑu ihɛ̃ do temuɑ, domi kù sɔ. 23 Ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑ Timɔtee inɛ nwɑu hɑi piisɔ̃ɔ. Bii í to wɑ ńyɑ, ɑn nɑɑɛ wɑ bi tu ŋɛ.

24 I ce woo cuɑ nŋɛ ŋɑ fei fɔɔ hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti Ilɑɑɔ̃ fei. Woo dɑsi Jesu nɑɑnɛi ilɛi Itɑli ŋɑ ɑ̀ ce ŋɛ fɔɔ.

25 Didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ku wɛɛ do iŋɛ fei.

* 4:12 Idei Ilɑɑɔ̃ í jɛ kuwɛɛ tiɑ nwo ŋɑu ɑ̀ ni, “Idei Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ njɑɑwɛ”.

* 9:3 ɑcɔ minjisiɑu ɑcɔ sinteui í jɛ bi ku lɔ.

† 9:4 mɑnɑ ijɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í sɑmbɑɑ inɛi Izirɛli ŋɑ wɑ hɑi lele wɑɑti iyi ɑ̀ wɑ ɡbɑbuɑu.

* 11:11 Nɑ sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsii, Sɑrɑ tɑkɑɛ Tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, nɑ sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsii, Aburɑhɑmu í bɑ ɡbuɡbɑ̃ í bíò ɑmɑ bɑɑ do iyi í ɡbo nɔ Sɑrɑ tɑkɑɛ í jɛ ɡbɛndɑ.

Zɑɑki

1

2

3

4

5

Tiɑ iyi Zɑɑki í kɔ

1

Zɑɑki í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amui Zɑɑki woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ do ti Lɑfɛ̃ɛ Jesu Kirisi.

Ǹ ce dimii Zuifu mɑɑteeji ŋɑ iyi ɑ̀ fɑnɡɑɑ si ɑndunyɑ fei fɔɔ.

Nɑɑnɛ do bisi

2 Kpɑɑsim ŋɑ, dimii lɑɑkɑi ku cɔ iyi ɑ́ nɑɑ si ŋɛ fei i yɑ jɔ̀ ku jɛ nŋɛ inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ, 3 domi ì mɑ̀ ŋɑ, bii Ilɑɑɔ̃ wɑ cɔ lɑɑkɑi nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ nɔ i kù mɔnɡɔ ŋɑ ɑ́ bí nŋɛ temuɑ. 4 Ammɑ i jɔ̀ temuɑ nŋɛu ku ce icɛɛ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ku bɑ i jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jĩɑ nɔ ɑ̀ kɔ̃, nɔ nkɑ̃mɑ kù ɡbe nŋɛ mɑ́. 5 Do nŋu fei bii bisi í nɑ wɑ ɡɑiziɑ inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ ɡɔ, ku tɔɔ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í yɑ muɑ inɛ fei do inɔ ɑkɑ̃, kù nɛ kuɡbɑɡbɑ. 6 Ammɑ lɑfɛ̃ɛ ku ce kutɔɔ do nɑɑnɛ, ku mɑɑ̀ sikɑ sikɑ, domi inɛ iyi wɑ sikɑ sikɑ í yɛi bɛi inyii tenku iyi fufu wɑ yɑyɑ bii fei. 7 Inɛ dimi bɛɛbɛ ku mɑɑ̀ tɑmɑɑ mɑ̀ nŋu ɑ́ bɑ nɡɔɡɔ hɑi bi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, 8 domi í jɛ ilu idɔ minji iyi kù wɑɑ too kpɑ̃ɑ ɑkɑ̃ si kuwɛɛɛ.

Are do fiɑ ku nɛ

9 Í siɑ̃ ilu ɑre woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ku tɔɔ fufu si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í soo lele. 10 Ilu fiɑ mɔ ku tɔɔ fufu nɑ irii kukɑyeɛ domi ɑ́ nɑ ku lɔ bɛi kokoi jĩi. 11 Bɛi inunu í yɑ dede do inyɑ ɡbɑ̃ɑ nɔ ku jo wuɑ ku ɡbɛ, nɔ kokou ku cuku kusĩɑɛ ku tɑ̃, bɛɛbɛ mɔi ilu fiɑ ɑ́ nɑ ku wɔ́ bɛi kokoi jĩi si ɑninii icɛɛ.

Lɑɑkɑi inɛ ku cɔ do kulɛlɛ

12 Ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi í yɔkɔ í leekĩ dim dim si wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ cɔ lɑɑkɑɛ, domi si ɑnyii lɑɑkɑi ku cɔu ɑ́ bɑ ribɑi kuwɛɛ hɑi tɑ̃ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í wɑ̃ò inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ buu. 13 Bii ɑ̀ wɑɑ lɛlɛ inɛ ɡɔ do lɑɑlɔ ku mɑɑ̀ ti ku ni Ilɑɑɔ̃i wɑ lɛlɛ nŋu. A ci yɑ lɛlɛ Ilɑɑɔ̃ do lɑɑlɔ, bɛɛbɛ mɔi nŋu tɑkɑɛ ci yɑ lɛlɛ inɛ ɡɔ do lɑɑlɔ. 14 Ammɑ wɑɑti iyi binɛi inɛ í fɑɑ í muu, nŋu bɛi í jɛ kulɛlɛ. 15 Si ɑnyiɛ, bii binɛu í nɑ í lɑ, dulum nii ɑ́ bíɑ. Bii dulum nɔu í ce icɛ siɛ í tɑ̃ nɔ ku bíɑ iku.

16 Bɑɑkɔɔm ŋɑ, i mɑɑ̀ dĩ iju nŋɛ. 17 Amuɑ jiidɑ do ɑmuɑ ku sĩɑ bɑɑ yoomɑ fei hɑi lelei Aɔ̃i í yɑ nɑɑ. Wɑ nɑɑi hɑi bi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ, nŋu iyi í ce inyɑ kumɑ́i lele ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ ci yɑ kpɑɑsi nɔ ilu kuku kù wɑ siɛ. 18 Si idɔɔbiɛ, í bí wɑ isɛ ɡbeejisiɑ do sɑɑbui ide ntɔɛ ku bɑ hɑi si inɛ ŋɑ iyi í tɑkɑ fei kɑ jɛ bɛi ɑmɑɑjɛ sinte ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ tɛɛ.

Kuɡbɔ do kuce

19 Bɑɑkɔɔm ŋɑ, ì mɑ̀ ideu ihɛ̃ tɑ̃ ŋɑ. Nɑ nŋu, í sĩɑ inɛ fei ku yɑ sɑku ku ɡbɔò ide, nɔ ku mɑɑ̀ yɑ sɑɑsɑò ide ku fɔ, nɔ idɔɛ ku mɑɑ̀ yɑ kɔ̃ ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ. 20 Kù sĩɑ idɔi inɛ ku yɑ kɔ̃ ɡbɑ̃ɑ ɡbɑ̃ɑ domi kù jɛ do idɔɔkɔ̃i ɑmɑnɛ ɑ́ ceò mii iyi í jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃. 21 Nɑ nŋu, i nyɔ ɑndi mii iyi í jɛ riisi do lɑɑlɔ fei ŋɑ. Nɔ i ɡbɑ ide iyi Ilɑɑɔ̃ wɑ ɡbɛ̃ si idɔ nŋɛ ŋɑ do ɑrɑ kukɑye, domi ideui ɑ́ yɔkɔ ku fɑɑbɑ ŋɛ.

22 I mɑɑ̀ jɔ̀ i leekĩò ide ku ɡbɔ nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ i yɑ ceò icɛ ŋɑ. Bii kù jɛ bɛɛbɛ, ì wɑɑ dĩ ijui ɑrɑ nŋɛ ŋɑi. 23 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi í ɡbɔ ideu nɔ kù wɑɑ ceò icɛ, í yɛi bɛi mɔkɔ ɡɔ iyi wɑ cɔ ɑrɑɛ si diɡi. 24 Iyi í cɔ diɡiu í tɑ̃ nɔ í sindɑ wɑ nɛ, tenɡi bɛ ɡbɑkɑ̃ nɔ í ɡbɛjɛ bɛi ɑrɑɛ í yɛ. 25 Ammɑ inɛ iyi ɑ́ jɛ ilu inɔ didɔ̃ si mii iyi wɑ ce fei nŋui í jɛ inɛ iyi wɑ cio woodɑ do lɑɑkɑi nɔ wɑ jirimɑɛ do temuɑ. Nɔ bii í ɡbɔ ideu ci yɑ ɡbɛjɛɛ nsɛi nsɛi ɑmmɑ í yɑ ceò icɛi. Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ jɛ ilu inɔ didɔ̃i si nɑ iyi í jɔ̀ woodɑu í jɛ dee dee nɔ ɑ́ nyɑ inɛ.

26 Inɛ iyi wɑ tɑmɑɑ nŋu wɑ too kpɑ̃ɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ kù wɑɑ nɔ ɑmɛɛ, lɑfɛ̃ɛ wɑ sɔɑ ɑrɑɛ iboi. Kpɑ̃ɑi Ilɑɑɔ̃ ku tooɛ nɡbɛi. 27 Kpɑ̃ɑi Ilɑɑɔ̃ ku too iyi í mɑ́ nɔ kù nɛ riisi kɑ̃mɑ iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í jilɔɔ si í jɛ ntɔ, nŋui í jɛ inɛ ku yɑ ce ɑrɑɑrei kɔyɔ ŋɑ do jɑɑɔ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ wɑhɑlɑ, nɔ ku mɑ̀ ɑrɑɛ ku mu si lɑɑlɔ yɑɑmɔi ɑndunyɑ.

2

Mɑɑ̀ yɑ cɔ bɛi ɑmɑnɛ ŋɑ ɑ̀ reò njɛ do bɛɛrɛ

1 Kpɑɑsim ŋɑ, iŋɛ iyi ì dɑsi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi nɑɑnɛ, nŋu iyi í jɛ ilu ɑmboe, i mɑɑ̀ yɑ jɔ̀ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ ku tɔtɔɔò bɛɛrɛi inɛ ŋɑ ku cɔ. 2 Yɑɑse ɡɔ wee. Ilu fiɑ ɡɔ iyi í nɛ ibɔ jiidɑ do lɛlɛɑwɔi wurɑ í nɑɑ si kutɔtɔɔ nŋɛ. To, wee, ilu ɑre ɡɔ mɔ í nɑɑ bɛ do ibɔ ku ɡɑɛ. 3 Bii ì jirimɑ ilu ibɔ jiidɑu ŋɑ nɔ ì ni ku bubɑ si kitɑ̃i inɛ nlɑ ŋɑ, nɔ ì sɔ̃ ilu ɑreu mɔ ì ni ku leekĩ ihɔ̃, wɑlɑkɔ ku bubɑ ilɛ, 4 ì wɑɑ cɔ bɛi inɛ ŋɑ ɑ̀ reò njɛ do bɛɛrɛ ŋɑi. Nɔ ì wɑɑ kiiti inɛ ŋɑ mbɛ do lɑsɑbu iyi kù jɛ dee dee.

5 Bɑɑkɔɔm ŋɑ, i ɡbɔ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ilu ɑre si ɑndunyɑu ihɛ̃i Ilɑɑɔ̃ í cicɑ ku bɑ nɑɑnɛ nŋɑ ku lɑ nɔ ɑ bɑò bommɑɛ iyi í wɑ̃ò inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ buu. 6 Ammɑ iŋɛ, ì yɑ dondɑ ilu ɑre ŋɑui. Wee ilu fiɑ ŋɑui ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ ŋɛ iju nɔ ɑŋɑi ɑ̀ yɑ bɔò ŋɛ ile kiiti, mɑ̀ iboi. 7 Aŋɑi ɑ̀ yɑ mɑɑ nyɑ cɔɔi iri jiidɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɛ.

8 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni, bi inɛ mmu bɛi ì bi ɑrɑɛ. Ntɔ ntɔ, mii jiidɑi ì wɑɑ ce bii ì wɑɑ too woodɑi bommɑi Ilɑɑɔ̃u bɛ ŋɑ. 9 Ammɑ bii ì wɑɑ cɔ bɛi inɛ ŋɑ ɑ̀ reò njɛ do bɛɛrɛ ŋɑ, dulum nii ì wɑɑ ce ŋɑ nɔ woodɑi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɛ tɑɑle nŋɛ domi i kù wɑɑ jirimɑɛ ŋɑ. 10 Ntɔ ntɔ, inɛ iyi í kuɑ woodɑ bɑɑ ɑkɑ̃, woodɑ iyi wɑ too bɛbɛi fei nɡbɛi. 11 Inɛ iyi í ni, i mɑɑ̀ ce sɑkɑrɑ, nŋui í ni mɑ́, i mɑɑ̀ kpɑ ɑmɑnɛ. Nɑ nŋu, bɑɑ bii i kù ce sɑkɑrɑ, bii ì kpɑ ɑmɑnɛ, ì kuɑ woodɑi. 12 Nɑ nŋu, i yɑ fɔ ide nɔ i yɑ ce bɛi inɛ ŋɑ iyi woodɑ iyi í yɑ nyɑ inɛ ɑ́ kiiti. 13 Inɛ iyi kù nɛ ɑrɑɑrei kpɑɑsi, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti nŋu mɔi kɑɑ ce ɑrɑɑreɛ. Ammɑ inɛ iyi í nɛ ɑrɑɑrei kpɑɑsi ŋɑ ɑ́ jɛ iɡũ si ɑjɔi kiitiu.

Nɑɑnɛ ku dɑsi do icɛ ku ce

14 Kpɑɑsim ŋɑ, ribɑ yoomɑi ɑmɑnɛ í nɛ bii í ni nŋu í jɛ woo dɑsi nɑɑnɛ nɔ kù wɑɑ ce kookoosuɛ. Nɑɑnɛu bɛ ɑ́ fɑɑbɑ lɑfɛ̃ɛ? 15 Bii inɛ ɡɔ nŋɛ, inɛmɔkɔ wɑlɑkɔ inɑɑbo ɡɔ í nɛ ɑrei jɑɑɛ, nɔ kù nɛ bɑɑ ijɛ iyi ɑ́ jɛ, 16 nɔ inɛ ɡɔ nŋɛ ku ni, kɑ sukudɔ̃, i yɑ jɛ i yo, mɑɑ̀ jɔ̀ tũtũ ku kpɑɛ, bii kù muɑɑ bukɑɑtɑi mii iyi í nɛ, sukudɔ̃i mii wɑ niɑɑ. 17 Bɛɛbɛ mɔi, nɑɑnɛ ku dɑsi iyi ɑ kù wɑɑ yɛ kookoosuɛ, nɑɑnɛu nɡbɛi.

18 Inɛ ɡɔ ɑ́ yɔkɔ ku ni, inɛ ihɛ̃ í dɑsi nɑɑnɛ, inɛ ihɔ̃ mɔ wɑ ce kookoosuɛ. Ammɑ ɑmu ɑn jɛɑɑ n ni, nyisim nɑɑnɛ ku dɑsiɛ iyi kù jɛ do kookoosu, nɔ ɑmu mɔ n nyisi nɑɑnɛ ku dɑsim do kookoosuɛ. 19 Kù jɛ ì dɑsi nɑɑnɛ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑkɑ̃i í wɛɛ? Í sĩɑ. Bɑɑ inɛi inɔɔko ŋɑ mɔ ɑ̀ mɑ̀ bɛɛbɛ nɔ ɑ̀ wɑɑ yɑyɑ do njo. 20 Ammɑ ɑwɔ iyi i kù nɛ lɑɑkɑi, ì bi n nyisiɛ iyi nɑɑnɛ ku dɑsii inɛ ɡɔ iyi kù wɑɑ ce kookoosuɛ, nɡbɛi? 21 Bɑlɑ nwɑ Aburɑhɑmu í jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ kookoosuɛ iyi í ce, si iyi í jɛsi nŋu ku sɑkɑ ɑmɑɛ Izɑɑki ku ceɑò Ilɑɑɔ̃ kuwee. 22 I kù yɛ nɑɑnɛ ku dɑsii Aburɑhɑmu njɛ do kookoosuɛ wɑ too njɛi bɑ. Nɑɑnɛ iyi í dɑsi í bɑ̀ɑ í kɔ̃ nɑ kookoosuɛ iyi wɑ ce. 23 Bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃u í ce iyi í ni, “Aburɑhɑmu í dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ, nɔ do sɑɑbui nɑɑnɛu Aɔ̃ mɔ í kɑ̀ɑ si inɛ dee dee”. Nɔ ɑ̀ wɑɑ kpoo kpɑɑsii Ilɑɑɔ̃. 24 Debɛi ɑmɑnɛ í yɑ jɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃i nɑ sɑɑbui kookoosuɛ iyi wɑ ce, kù jɛ nɑ nɑɑnɛ iyi í dɑsi nŋu ɑkɑ̃.

25 Bɛɛbɛ mɔi ɑbo kɑɑfe iyi ɑ̀ yɑ kpe Rɑhɑbuu, í ce. Í jɛ ɑmɑnɛ dee dee si wɑjui Ilɑɑɔ̃ nɑ kookoosuɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í ɡbɑ Zuifu woo bɛ ŋɑu si kpɑsɛ̃ɛ nɔ í nyɑ ŋɑ do kpɑ̃ɑ mmu. 26 Ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ ni ɑrɑ iyi kù nɛ hunde, ɑrɑ ikui. Bɛɛbɛ mɔi nɑɑnɛ ku dɑsi iyi kù wɑɑ ce kookoosuɛ nɑɑnɛ ikui.

3

Idei ɑmɛ

1 Kpɑɑsim ŋɑ, i mɑɑ̀ dɛ i kpɔ iŋɛ iyi ì wɑɑ bi i mɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si idei Ilɑɑɔ̃, domi ì mɑ̀ ŋɑ, ɑwɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kɔ inɛ ŋɑ si cioi idei Ilɑɑɔ̃, Ilɑɑɔ̃ kɑɑ ce ɑrɑɑre nwɑ si kiitiɛ. 2 Si mii nkpɔi ɑwɑ fei ɑ̀ yɑ kɑ rɑrɑ. Inɛ iyi kù wɑɑ ce kurɑrɑ si ide ku fɔɛ, lɑfɛ̃ɛ inɛ ku jĩɑi nɔ í yɛ bɛi inɛ iyi í dɑsi ɑrɑɛ fei ɑrezem. 3 Bɛɛbɛ mɔi ɑ̀ yɑ kɑ dɑsi ɑrezem si ɡɛlɛi ɑcĩ ŋɑ ku bɑ ɑ jirimɑ wɑ, kɑ bɛi kɑ yɔkɔ kɑ bɔò ɑrɑ nŋɑ bii ɑ̀ bi. 4 Nɔ i yɑ cɔ ɑkɔi inyi mɑ́ ŋɑ, do bɛi ɑ̀ lɑu fei nɔ fufu jiidɑ wɑ ce í yɑ tɑle ŋɑi, ɑmmɑ do fɑlɑfili keeke ɡɔi woo nyimbo ɑkɔu í yɑ bɔòɛ bii í bi. 5 Bɛɛbɛ mɔi ɑmɛ í jɛ mii keeke si ɑrɑ, ɑmmɑ í yɑ tɔɔ fufu si mii nlɑ.

I cɔ bɛi inɑ nyɛnyɛ í kere í to, ɑmmɑ do nŋu fei ɑ́ yɔkɔ ku jo ɑɡbo nlɑ nlɑ. 6 Bɛɛbɛ mɔi ɑmɛ í yɛ bɛi inɑ. Nŋui í jɛ lɑɑlɔ nlɑ nlɑ. Nŋu mɔ ikɔ̃ ɑkɑ̃i ɑrɑ nwɑi, nɔ í yɑ bɛjɛ ɑrɑ nwɑ fei bɛi inɑ, domi lɑɑlɔ iyi í yɑ ce í yɛi bɛi inɑi ɑlɑ. 7 Amɑnɛ ɑ́ yɔkɔ ku kɑ̃miɑ iŋɑi sɑko ikɑ̃ ikɑ̃ fei, do yɛi ŋɑ do mii ku cɑ̃ ilɛ ŋɑ fei do mii ndii inɔ inyi ŋɑ, í nɔ ŋɑ tɑ̃ mɔm de. 8 Ammɑ inɛ kɑ̃mɑ ci yɑ nɔ ɑmɛɛ. Mii lɑɑlɔ ɡɔi iyi inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku kɑ̃miɑ, Í nɛ ɑcĩ ntɔ ntɔ ku kpɑ ɑmɑnɛ. 9 Do ɑmɛi ɑ̀ yɑ kɑ sɑɑbuò Bɑɑbɑ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ, nɔ do nŋui ɑ̀ yɑ kɑ ceekpeò inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ bɛi nŋu tɑkɑɛ. 10 Nɔ hɑi si ɡɛlɛ ɑkɑ̃u bɛi idei sɑɑbu do ikpe í yɑ fitɑ. Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, kù sĩɑ ku jɛ bɛɛbɛ. 11 Isɔ̃ ɑkɑ̃ kɑɑ yɔkɔ ku nɛ inyi didɔ̃ do inyi lɑɑlɔ ɑjɔ. 12 Bɛɛbɛ mɔi kpɑɑsim ŋɑ, i jɔ̀ i mɑ̀ ŋɑ iyi jĩi ndii fiɡi kɑɑ so olivi, nɔ jĩi ndii rezɛ̃ɛ mɔ kɑɑ so fiɡi. Bɛɛbɛ mɔi i kɑɑ yɔkɔ i bɑ inyi jiidɑ si inyi iyi í dɑ imu.

Bisi iyi wɑ nɑɑ hɑi lele

13 Yoo nŋɛi í nɛ kumɑ̀ do bisi. Bii lɑfɛ̃ɛ í nɛ bisii do ntɔ, kú jɔ̀ ɑ yɔɔ si isɛɛnɛ jiidɑɛ do si kookoosu ŋɑ iyi wɑ ce do ɑrɑ ku kɑye. 14 Ammɑ bii ì wɑɑ ce iɡu yɑɑmɔ do njɛ ku wɑ̃, mɑɑ̀ tɔɔ fufu, mɑɑ̀ sɔɑ ntɔ ibo, 15-16 domi tenɡi bii iɡu do njɛ ku wɑ̃ í wɑ, bɛi dɑɑ bɛɛtɛkɛ do kuce lɑɑlɔ fei í yɑ wɑ. Dimii bisi bɛɛbɛ kù wɑɑ nɑɑ hɑi lele. Inɛ nŋu bɛ ti ɑndunyɑi, do ti idɔɔbii ɑmɑnɛ, nɔ hɑi bi Seetɑm nii wɑ nɑɑ. 17 Ammɑ bisi iyi wɑ nɑɑ hɑi lele, sinte titɑ̃ í mɑ́. Si ɑnyiɛ inɛ iyi í nɛ bisiu í yɑ bi inɛ ŋɑ ɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃, í yɑ mɑɑ mu ɑrɑɛ, nɔ í yɑ bi nŋu ku ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑ inɛ ŋɑ si. Í yɑ nɛ ɑrɑɑrei nɔ í yɑ ce icɛ jiidɑ. Ci yɑ nɑ kubi ntɔ, kù nɔ kù nɛ muɑfiti. 18 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ dɛ ɑnu ɑkɑ̃ ɑ̀ yɑ ce kuwɛɛ nŋɑ feii si lɑɑkɑi ku sũ. Lɑɑkɑi ku sũu í yɛi bɛi dimi iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɛ̃ nɔ mii iyi ɑɑ nɑ ɑ dɑ nŋui í jɛ kuwɛɛ dee dee.

4

Kɔdɛɛi ɑndunyɑ

1 Mii í yɑ nɑɑò kɑkɔɔ do ijɑ wɑ si ɑninii nŋɛ. Nŋu bɛ wɑ nɑɑi hɑi si kɔdɛɛi mii nkpɔ iyi wɑ bɑ idɔ nŋɛ ku jɑ. 2 Ì bi i nɛ nɡɔɡɔ iyi i kɑɑ yɔkɔ i bɑ ŋɑ, ŋɔi í ce ì yɑ bi inɛ ku kpɑ ŋɑ. Ì wɑɑ ce kɔdɛɛi mii iyi i kɑɑ bɑ ŋɑ, ì wɑɑ ce kɑkɔɔ do ijɑ iŋɛ duusɔ̃ɔ. I kù nɛ mii iyi ì bi ŋɑ domi i ci yɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 3 Nɔ bɑɑ bii ì tɔɔ Ilɑɑɔ̃ i kɑɑ bɑ ŋɑ domi do kurɑrɑi ì wɑɑ tɔɔu ŋɑ. Mii iyi ì wɑɑ tɔɔu nɑ irii fɑɑyii ɑrɑ nŋɛi. 4 Iŋɛ iyi i kù leekĩò inɛ ɑkɑ̃ ŋɑ, i kù mɑ̀ ŋɑ iyi bii ì bi ɑndunyɑ, mbɛɛi Ilɑɑɔ̃i ì yɑ jɛ ŋɑ? Inɛ iyi í bi ɑndunyɑ, mbɛɛi Ilɑɑɔ̃i í yɑ jɛ. 5 I mɑɑ̀ tɑmɑɑ si nɡbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ í bi Hunde iyi í dɑ nwɑ si do iɡu. 6 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í yɑ mu nwɑ didɔ̃ iyi í lɑ í re. Nɔ bɛɛbɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ kù wɑ ɑnyii ilu fɑɑu ŋɑ ɑmmɑ woo kɑye ɑrɑ ŋɑi wɑ muɑ didɔ̃ɛ. 7 Nɑ nŋu, i sũɑ Ilɑɑɔ̃ iri ilɛ. I kɔsi Seetɑm ɑ́ sɑ nŋɛ ku jĩ. 8 I sɛkɛɛ si Ilɑɑɔ̃ nɔ nŋu mɔ ku sɛkɛɛ si ŋɛ wɑ. Iŋɛ ilu dulum ŋɑ, i wɔɔ ɑwɔ nŋɛ. Nɔ i fũutɑ idɔ nŋɛ, iŋɛ ilu idɔ minji ŋɑu. 9 I jɔ̀ i wɛɛ do inɔ kufɔ ŋɑ, i bubɑ ɡɔɔwoo nŋɛ do kukpɑtɑ. I jɔ̀ ɑnyi nŋɛ ku kpɑɑsi do kukpɑtɑ, nɔ inɔ didɔ̃ nŋɛ ku jɛ nŋɛ inɔ kufɔ. 10 I kɑye ɑrɑ nŋɛ si wɑjui Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nɔ ku so ŋɛ lele.

Mɑɑ̀ kiiti kpɑɑsiɛ

11 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ sɔ̃ njɛ lɑɑlɔ ŋɑ. Inɛ iyi wɑ sɔ̃ kpɑɑsiɛ lɑɑlɔ, lɑɑlɔi woodɑi wɑ fɔ. Inɛ iyi wɑ kiiti kpɑɑsiɛ, woodɑi wɑ kiiti. Wee, bii ì wɑɑ kiiti woodɑu i kù jɛ inɛ iyi wɑ jirimɑɛ, ɑmmɑ ì jilɛ ɑrɑɛ si ɑɡbɛi woo kiitiu. 12 Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i wɑ nɑ woodɑ, nŋui í nɔ í jɛ woo kiiti. Nŋu ɑkɑ̃i ɑ́ yɔkɔ ku fɑɑbɑ inɛ, nŋui ɑ́ nɔ ku yɔkɔ ku ce inɛ nfe. Bɛirei ɑwɔ ì yɛ ì wɑɑ kiitiò kpɑɑsiɛ ŋɑ.

Mɑɑ̀ tɔɔ fufu

13 Iŋɛ iyi ì yɑ mɑɑ ni, nnyi wɑlɑkɔ ɑlɑ ɑɑ kɑ bɔ ilu ihɔ̃ kɑ ce sĩɑ bɛ zɑkɑi ɑdɔ̃ ɑkɑ̃ ku bɑ kɑ bɑ fiɑ, i de itĩ i ɡbɔ iyi ǹ wɑ n fɔ nsɛi. 14 I kù mɑ̀ bɛi ɑlɑ nŋɛ ɑ́ yɛ. Mii kuwɛɛ nŋɛ í jɛ. Kuwɛɛ nŋɛ í yɛi bɛi bukɔɔ iyi ɑ́ tɔtɔɔ nsɛi nsɛi nɔ ku fɑnɡɑɑ mɑ. 15 Ide iyi í jɔ i fɔ ŋɑ wee, i yɑ ni ŋɑ, bii Ilɑɑɔ̃ í bi ɑɑ kɑ wɛɛ, ɑɑ kɑ nɔ kɑ ce iyi ihɛ̃ wɑlɑkɔ ɑɑ kɑ ce iyi ihɔ̃. 16 Ammɑ nsɛi ì wɑɑ tɔɔ fufu ì so ɑrɑ nŋɛ lele. Dimii fɑɑu bɛɛbɛ fei kù sĩɑ. 17 Bɛɛbɛi inɛ iyi í mɑ̀ mii iyi í jɛ jiidɑ nɔ kù wɑɑ coo wɑ dɑsi ɑrɑɛ dulum nii.

5

Lɑɑbɑɑu iyi ɑ̀ sɔ̃ ilu fiɑ ŋɑ

1 Nsɛi, iŋɛ ilu fiɑ ŋɑ, i ɡbɔ iyi ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ. I kpɑtɑ i cɑ̃ kpokpo ŋɑ nɑ wɑhɑlɑ ŋɑ iyi ɑɑ nɑɑ si ŋɛ! 2 Amɑni nŋɛ ŋɑ í sɑ̃mi, nɔ tũtũ ŋɑ ɑ̀ jɛ ibɔ nŋɛ ŋɑ mɑ́. 3 Wurɑ nŋɛ ŋɑ do isɔ fũfũ nŋɛ ŋɑ fei ɑ̀ mu ɑtɛ. Atɛ ku mu nŋɑui ɑ́ jɛ sɛɛdɑ si ŋɛ nɔ ku ŋɔ ɑrɑ nŋɛ bɛi inɑ. Ì ko ɑmɑni ì tɔtɔɔɛ ŋɑ si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu ihɛ̃. 4 Wee i ci yɑ sɑ̃ɑ woo dɑ ɑmɑɑjɛ nŋɛ ŋɑ fiɑ nŋɑ. I cɔ inɔ kufɔ nŋɑ ŋɑ! Anu ku dɔ̃i inɛ ŋɑu í to hee si itĩi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ilu ɡbuɡbɑ̃. 5 Ì ce kuwɛɛ nŋɛ ŋɑ si ɑndunyɑ do ɑmɑni nlɑ nlɑ do fɑɑyi. Ì jɛ ì ce kɑɑto bɛi ɑnɡudɑ̃ iyi ɑɑ bɔò ɑsɔ lɑɡɑ ŋɑ. 6 Ì yɛ tɑɑlei inɛ dee dee ŋɑ ì kpɑ ŋɑ ŋɑ, ɑ kù nɔ ɑ kù kɔò ɑrɑ nŋɑ.

Temuɑ do kutɔɔ

7 Kpɑɑsim ŋɑ, iŋɛ fei i yɔkɔ temuɑ ŋɑ hee Lɑfɛ̃ɛ koo nyiò wɑ mɑ́. I cɔ bɛi woo loɡoo i yɑ temuɑ ku mɑɑ cɔ ilɛɛ hee ɑmɑɑjɛɛ koo jĩɑò. Temuɑi í yɑ ce ku yɛò ijĩ sinte hee do ti ɑnkɑ̃ɑnyiɛ fei. 8 Iŋɛ mɔ i yɔkɔ temuɑ ŋɑ, i jɔ̀ idɔ nŋɛ ku leekĩ dim dim ŋɑ, domi kunɑɑi Lɑfɛ̃ɛ í mɑɑi wɑ mbɛ.

9 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ yɛ tɑɑlei njɛ ŋɑ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ mɔ ku mɑɑ̀ nɑ ku yɛ tɑɑle nŋɛ. Woo kiiti wee wɑ to wɑ, wɑ bi ku lɔ wɑ. 10 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, i ye ɡiɡii wɑlii ŋɑ iyi ɑ̀ fɔ ide wo do irii Lɑfɛ̃ɛ. I sìsì temuɑ nŋɑ iyi ɑ̀ ce si ijuukpɑ̃ nŋɑ. 11 Aɑ kɑ yɔkɔ kɑ ni ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi domi nɡu ŋɑ ɑ̀ yɔkɔ temuɑ. Ì ɡbɔ temuɑi Zɔɔbu ŋɑ, nɔ ì mɑ̀ mii iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ilu ɑrɑɑre si jiidɑ ku jɛɛ í ceɑɑ ŋɑ si ɑnyii wɑhɑlɑɛ.

12 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, iyi í re mɔm, i mɑɑ̀ yɑ ceekpe do lele ŋɑ wɑlɑ do ilɛ wɑlɑ do ide mmu ɡɔ. Bii ntɔi, ni ntɔi, bii ibo mɔi ni iboi, ku bɑ i mɑɑ̀ nɑ i dɑsi kiitii Ilɑɑɔ̃ ŋɑ.

13 Wɑhɑlɑ í bɑ inɛ ɡɔ nŋɛi? Ku ce kutɔɔ. Inɔi inɛ ɡɔ nŋɛ wɑ dɔ̃i? Ku sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ do iri ku kɔ̃. 14 Inɛ ɑkɑ̃ nŋɛ wɑ ce bɔ̃ɔi? Ku kpe inɛ nɡboi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ, ɑŋɑi ɑɑ jɔɑɑ ikpo si iri do irii Lɑfɛ̃ɛ nɔ ɑ ceɑɑ kutɔɔ. 15 Kutɔɔ do nɑɑnɛu ɑ́ yɔkɔ ku fɑɑbɑ bɔ̃ɔu. Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ muɑɑ bɑɑni, bii í nɔ í ce dulum nii ɑ́ kpɑ idei dulum dɛɛ. 16 Nɑ nŋu, iŋɛ fei i ce tuubɑi dulum du ŋɛ si wɑjui njɛ ŋɑ nɔ i yɑ ceɑ njɛ kutɔɔ ŋɑ ku bɑ i bɑ iri ŋɑ. Kutɔɔi inɛ dee dee í nɛ ɡbuɡbɑ̃ nlɑ nlɑ. 17 Elii ɑmɑnɛi bɛi ɑwɑ mɔ. Í ce kutɔɔ ntɔ ntɔ ijĩ ku mɑɑ̀ rɔ, ijĩu í nɔ í leekĩ zɑkɑi ɑdɔ̃ mɛɛtɑ do cukpɑ mɛɛfɑ. 18 Si ɑnyii nŋu nɔ í ce kutɔɔ mɑ́ nɔ Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ijĩ í rɔ nɔ í jɔ̀ ijɛ í fitɑ si ilɛ.

19 Iŋɛ kpɑɑsim ŋɑ, bii inɛ ɡɔ nŋɛ í jĩò ntɔ nɔ kpɑɑsi ɡɔ í bɑɑɛ wɑ si kpɑ̃ɑi ntɔ, 20 i mɑ̀ ŋɑ, inɛ iyi í bɑɑò ilu dulum wɑ hɑi si kpɑ̃ɑ lɑɑlɔ bii í wɑ wo, í fɑɑbɑ hundei ilu dulum nɔui hɑi si kpɑ̃ɑi iku, nɔ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kpɑ idei kurɑrɑ nkpɔ nkpɔɛ.

Piɛɛ 1

1

2

3

4

5

Tiɑ sinte iyi Piɛɛ í kɔ

1

Piɛɛ í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amui Piɛɛ woo bɛi Jesu Kirisi.

Ǹ kɔ nŋɛ tiɑu ihɛ̃i, iŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ nɔ ì fɑnɡɑɑ ì jɛ isɛ mmu ŋɑ si ilɛi Pɔntu, do Gɑlɑti, do Kɑpɑdosi, do Azii, do Bitini. 2 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í cicɑ ŋɛi si bɛi í dɑsi idɔ nŋu ku ce. Nɔ ì jɛ inɛɛ ŋɑ do sɑɑbui Hundeɛ, ku bɑ i jirimɑ Jesu Kirisi ŋɑ nɔ njɛɛ ku wɛ ŋɛ.

Didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ ku kɔ̃ɔsi si kuwɛɛ nŋɛ.

Kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi í jɛ ti kuwɛɛ

3 Kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, Bɑɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. Si ɑrɑɑre nlɑɛ, í jɔ̀ kujĩi Jesu Kirisi wɑ hɑi si bɑlɛ í bí wɑ isɛ ɡbeejisiɑ. Si bɛɛbɛ í mu nwɑ kpɑ̃ɑ ku cɔ iyi í jɛ ti kuwɛɛ. 4 Nɔ í jilɛ nwɑ tubu iyi kɑɑ bɛjɛ, kɑɑ riisi, nɔ kusĩɑɛ kɑɑ tɑ̃. Tubuui ɑ̀ jilɛ nŋɛ lele, 5 iŋɛ iyi ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃ wɑ deɡbe do sɑɑbui nɑɑnɛ ku dɑsi, ɑɑ bɑ fɑɑbɑ mɑm mɑm ŋɑ. Fɑɑbɑu Ilɑɑɔ̃ í ce sɔɔluɛ ku nyisi ŋɛ si ɑjɔi ɑnkɑ̃ɑnyiu.

6 Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ì yɑ nɛ inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ ŋɑ, bɑɑ bii í jɛ ì wɑ si inɔ ku fɔ nsɛi ŋɑ si wɑɑti keeke, si lɑɑkɑi ku cɔ dimi ikɑ̃ ikɑ̃. 7 Nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ í nɛ bɛɛrɛ ntɔ ntɔ í re wurɑ, domi wurɑ ɑ́ nɑ ku tɑ̃. Do nŋu fei, do inɑi ɑ̀ yɔɔ ɑ̀ nyɑ riisiɛ. Bɛɛbɛ mɔi, Ilɑɑɔ̃ wɑ cɔ lɑɑkɑii nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ ku bɑ ku mɑ̀ ɡbuɡbɑ̃ɛ. Nɔ ɑɑ bɑ sɑɑbu do yiiko do bɛɛrɛ ŋɑ wɑɑti iyi Jesu Kirisi ɑ́ fɑɑtɑ wɑ. 8 Ì buu bɑɑ do iyi i kù yɔɔ ŋɑ. Ì dɑsiɛ nɑɑnɛ bɑɑ do iyi i kù yɔɔ titɑ̃ ŋɑ. Ŋɔi í jɔ̀ ì wɛɛò inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ ŋɑ iyi í nɛ ɑmboe hee í kpeeò ku fɔ̀ do ɡɛlɛ. 9 Ì wɛɛò inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì wɑɑ bɑ ribɑi nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ, iyi í jɛ fɑɑbɑi hunde nŋɛ.

10 Si idei fɑɑbɑu ihɛ̃ wɑlii ŋɑ iyi ɑ̀ ce wɑlii si ɡɑ̃mɛi didɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ nŋɛ ɑ̀ ce kudɛdɛ jiidɑ jiidɑ ku bɑ ɑ mɑ̀ yɑɑseɛ. 11 Hundei Kirisiu í wɑ si ŋɑ nɔ í sɔ̃ ŋɑ do njumɑ iyi Kirisi ɑ́ bɑ ijuukpɑ̃, nɔ si ɑnyiɛ ɑ́ bɑ ɑmboe. Nɔ ɑ̀ ce himmɑ ku bɑ ɑ mɑ̀ wɑɑtiu do kpɑ̃ɑ iyi wɑ fɑ̃ɑu. 12 Ilɑɑɔ̃ í sisiɑ wɑlii ŋɑu í ni ide iyi nŋu í sɔ̃ ŋɑu kù jɛ ti ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ, tu ŋɛi. Nsɛi woo sisi lɑɑbɑɑu jiidɑ ŋɑu ɑ̀ wɑɑzo nŋɛ nɔ ì ɡbɔ ideu ŋɑ. À fɔ idei do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ̀ bɛ wɑ hɑi lele. Nɔ ɑmɑlekɑ ŋɑu tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ wɑɑ bi ɑ mɑ̀ yɑɑsei ideu.

Kɑ leekĩ si kuwɛɛ iyi í mɑ́

13 Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑi ŋɑ. I mu ɑrɑ nŋɛ ŋɑ, nɔ i dɑ̀si kpɑ̃ɑ ku cɔ nŋɛ fei si didɔ̃ iyi ɑɑ nɑ ŋɛ si wɑɑti iyi Jesu Kirisi ɑ́ fɑɑtɑ wɑ. 14 I jɔ̀ i jɛ bɛi ɑmu ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ɡbɔ ide nɔ i mɑɑ̀ ti i jɔ̀ kɔdɛɛ iyi i yɑ tɑko i mɑɑ ce ŋɑ wo si wɑɑti iyi i kù mɑ̀ nɡɔɡɔ ŋɑ kú mɑɑ nɛò ŋɛ. 15 Ammɑ i jɔ̀ isɛɛnɛ nŋɛ ŋɑ fei ku mɑ́, bɛi Ilɑɑɔ̃ í mɑ́, nŋu iyi í kpe ŋɛ. 16 Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ í fɔ si kukɔɛ í ni, i jɔ̀ kuwɛɛ nŋɛ ku mɑ́, domi ɑmu tɑkɑm ǹ mɑ́.

17 Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi ì yɑ kpe Bɑɑbɑ ŋɑ si kutɔɔ nŋɛ, nŋui í jɛ inɛ iyi ɑ́ kiiti inɛ fei si bɛi inɛ fei í ce nɔ kɑɑ cɔ ijui inɛ ɡɔ. Nɑ nŋu, wɑɑti iyi í ɡbe nŋɛ si ɑndunyɑ i jɔɔ do jirimɑ ŋɑ. 18 Bɑlɑ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ jɔ̀ nŋɛ tubui kuwɛɛ nfe nfe. Nɔ iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì mɑ̀ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ŋɛi hɑi si kuwɛɛu. Kù jɛ do isɔ fũfũ wɑlɑkɔ wurɑ iyi ɑ́ nɑ ku tɑ̃i ɑ̀ yɑ ŋɛò. 19 Aɑwo, ɑ̀ fɑɑbɑ ŋɛi do njɛ ilu bɛɛrɛi Kirisi, nŋu iyi í yɛ bɛi ɑnɡudɑ̃i kuwee hɑi nɛ leebu nɔ kù nɛ riisi ɡɔ. 20 Hɑi wɑɑti iyi ɑ kù tɑkɑ ɑndunyɑi, Ilɑɑɔ̃ í cicɑ Kirisiu, ɑmmɑ í nyisi ɑrɑɛ si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyiu ihɛ̃ nɑ ɑrɑnfɑ̃ɑni nŋɛ. 21 Nɑ sɑɑbuɛi ì dɑsi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ ŋɑ, nŋu iyi í dedeɛ hɑi si bɑlɛ nɔ í muɑɑ ɑmboe ku bɑ nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ do kpɑ̃ɑ ku cɔ nŋɛ ku wɑ si Ilɑɑɔ̃.

22 Nsɛi, si ntɔ ku jirimɑi ì fũutɑ idɔ nŋɛ ŋɑ ku bɑ kubii kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ iyi ì nɛ ŋɑ ku mɑɑ̀ jɛ do muɑfiti. Nɑ nŋu, i bi njɛ ntɔ ntɔ do idɔ nŋɛ fei ŋɑ. 23 Í sĩɑ i ce bɛɛbɛ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ bí ŋɛi isɛ ɡbeejisiɑ, nɔ kù jɛ do dimi iyi ɑ́ ku, ɑmmɑ do dimi iyi kɑɑ kui. Dimiui í jɛ idei Ilɑɑɔ̃, nŋui í jɛ icui kuwɛɛ nɔ kɑɑ tɑ̃. 24 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

Inɛ fei í yɛi bɛi fɔfɔ,

Nɔ bɛɛrɛi inɛ fei í yɛi bɛi kokoi fɔfɔu.

Fɔfɔ í yɑ ɡbɛ, nɔ kokoɛ ku wɔ.

25 Ammɑ idei Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ mɑɑ wɛɛi do ɑjɔ fei.

Ideu, nŋui í jɛ lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi ɑ̀ wɑɑzo nŋɛ.

2

Kutɑ ilu hunde

1 Nɑ nŋu, i jɔ̀ lɑɑlɔ bɑɑ yoomɑ fei ŋɑ, hɑi ibo ku sɔ, do muɑfiti, do iɡu, do irii inɛ ku sɔ. 2 Si bɛi ɑmɑ kpɔtɔɔ í yɑ bi ɑ̀mɔ, iŋɛ mɔ í sĩɑ i bi ɑ̀mɔ iyi í mɑ́ iyi í jɛ idei Ilɑɑɔ̃. Hundei Ilɑɑɔ̃i wɑ mu nŋɛ ɑmɔu ku bɑ i lɑ si kpɑ̃ɑi fɑɑbɑu ŋɑ, 3 si bɛi ì tiɛ didɔ̃i Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ tɑ̃ ŋɑ.

4 I sɛkɛɛ si Lɑfɛ̃ɛ wɑ, nŋu iyi í jɛ kutɑ ilu hunde iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ kɔsi, ɑmmɑ Ilɑɑɔ̃ í cicɑɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í nɛ bɛɛrɛ bi tɛɛ. 5 Iŋɛ mɔ, i nɑɑ wɑ bɛi kutɑ ilu hunde ɑ ceò ŋɛ icɛ ɑ mɑò ile bi ku wɑi Hundei Ilɑɑɔ̃. Bɛi ɑɑ jɛ woo wee ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ́ iyi ɑ̀ nɑ Ilɑɑɔ̃ ɑrɑ nŋɑ bɛi kuwee iyi ɑ́ dɔ̃ɑɑ si do sɑɑbui Jesu Kirisi. 6 Í sĩɑ i ce bɛɛbɛ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ kɔɔ si tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ ni,

Ilɑɑɔ̃ í ni,

Ǹ cicɑ kutɑ ilu bɛɛrɛ ǹ jilɔɔ ilui Siɔ̃ɔ bɛi kutɑ ɡbuɡbɑ̃i icui ile.

Inɛ iyi í dɑsiɛ nɑɑnɛ, kɑɑ yɛ ɑnyɔ.

7 Kutɑu, í nɛ bɛɛrɛ bi iŋɛ woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, ɑmmɑ hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ ɑ̀ kɔsiɛ. Do nŋu fei, kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ í ni,

Kutɑ iyi woo mɑ ŋɑ ɑ̀ kɔsi

Nŋui í nɑ í jɛ kutɑ ɡbuɡbɑ̃i icui ile.

8 Nɔ bii ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni mɑ́,

Kutɑu ihɛ̃i í jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ koosɛ.

Nŋui í yɑ mɑɑ kɛkɛ ŋɑ.

À koosɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ kɔ ku dɑsi ideu nɑɑnɛ. Nɔ nŋu bɛi Ilɑɑɔ̃ í jilɛ nŋɑ.

9 Ammɑ iŋɛi ì jɛ dimi iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ, nɔ iŋɛi ì jɛ woo weei ilɑɑlu ŋɑ, ì jɛ dimi iyi í mɑ́ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í yɑ ku bɑ i sisi jiidɑ ku jɛɛ, nŋu iyi í kpe ŋɛ hɑi si ilu kuku ì nɑɑ ì lɔsi inyɑ kumɑ́ ilu bɛɛrɛɛ. 10 Tɑko wo i kù jɛ dimi ŋɑ iyi inɛ ɡɔ í mɑ̀, ɑmmɑ nsɛi ì jɛ inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. Tɑko wo i kù mɑ̀ mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ wɑ ce ɑrɑɑre nŋɛ, ɑmmɑ nsɛi bɛi ì mɑ̀ɑ ŋɑ.

Kuwɛɛi woo dɑsi nɑɑnɛ

11 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛi, iŋɛ iyi ì yɛ bɛi inɛ njoo do isɛ mmu ŋɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃, i jɔ̀ i nɔ ɑrɑ nŋɛ do binɛi ɑrɑ iyi í yɑ mɑɑ ce iɡũ do hunde nŋɛ. 12 I jɔ̀ i nɛ dɑɑ jiidɑ ŋɑ si inɔi hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ, domi bɑɑ bii ɑ̀ wɑɑ kpe ŋɛ inɛ lɑɑlɔ ŋɑ, ɑɑ yɛ icɛ jiidɑ nŋɛ nɔ ɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ si ɑjɔ iyi ɑ́ kiiti ŋɑ.

13 I jirimɑ ilu iri fei ŋɑ nɑ irii Lɑfɛ̃ɛ, hɑi ilu ilɛ, nŋu iyi í re do ɡbuɡbɑ̃, 14 hee ku koo si ilɑɑlui ilu ŋɑ, inɛ ŋɑ iyi í bɛ wɑ ku bɑ ɑ kpɑ̃ woo ce lɑɑlɔ ŋɑ iju, nɔ ɑ sɑɑbu woo ce jiidɑ ŋɑ. 15 Do ntɔ, iyi Ilɑɑɔ̃ í bi, nŋui í jɛ icɛ jiidɑ nŋɛ ku dĩ ɡɛlɛi hɑi mɑ̀ nɡɔɡɔ ŋɑ si ide hɑi nɛ yɑɑse nŋɑ. 16 Í sĩɑ i yɑ mɑɑ nɛ̀ bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑrɑ nŋɑ, ɑmmɑ i mɑɑ̀ ti i jɔ̀ ɑrɑ ku nɛ nŋɛ ku yɛ bɛi ɑcɔ iyi wɑ bii lɑɑlɔ. I jɛ kuwɛɛ nŋɛ bɛi woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 17 I jirimɑ inɛ fei ŋɑ, i bi kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ nŋɛ ŋɑ, i ce njoi Ilɑɑɔ̃, nɔ i jirimɑ ilu ilɛu ŋɑ.

Mii iyi wɑhɑlɑi Kirisi wɑ nyisi wɑ

18 Iŋɛ ɑmɑɑcɛ ŋɑ, i sũɑ lɑfɛ̃ɛ nŋɛ ŋɑ iri ilɛ i jirimɑ ŋɑ ntɔ ntɔ, kù jɛ inɛ jiidɑ do ɑmɑnɛ ku rɔ ɑŋɑ ɑkɑ̃i ɑɑ yɑ ceɑ ŋɑ, ɑmmɑ hee do inɛ ku ɡɑɑbu ŋɑ feii. 19 Do ntɔ, bii ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ ŋɛ iju nfe nfe, í sĩɑ i yɔkɔ temuɑ ŋɑ nɑ irii Ilɑɑɔ̃. 20 Bii ì yɔkɔ temuɑi ɡoloi kurɑrɑɛ i kù nɛ sɑɑbu kɑ̃mɑ. Ammɑ bii ì bɑ ijuukpɑ̃ nɑ jiidɑ iyi ì wɑɑ ce ŋɑ nɔ ì temuɑ, mii jiidɑi si wɑjui Ilɑɑɔ̃. 21 Nɑ ideu bɛi Ilɑɑɔ̃ í kpe ŋɛ domi Kirisi tɑkɑɛ í bɑ ijuukpɑ̃ nɑ iri nŋɛ nɔ wɑ nyisi ŋɛ yɑɑse jiidɑ ku bɑ i too tuubɑɛ ŋɑ. 22 Kù ce dulum, ɑ kù nɔ ɑ kù ɡbɔ ibo si ɡɛlɛɛ ɑjɔ kɑ̃mɑ. 23 Iyi ɑ̀ buu, kù sɑ̃ nŋɑ ɑrɑbu. Iyi ɑ̀ kpɑ̃ɑ iju, kù ceekpe ŋɑ, ɑmmɑ í leekĩ do Ilɑɑɔ̃ iyi í yɑ kiiti dee dee. 24 Kirisi tɑkɑɛ í so dulum du wɑ si ɑrɑɛ si jĩi ku ɡɑɑuu, ku bɑ kɑ jɛ bɛi iku si wɑjui dulum, nɔ kɑ ce kuwɛɛ nwɑ dee dee. Do sɑɑbui kumɛɛɛ ŋɑi ɑ̀ bɑò iri. 25 Tɑko wo ì yɛ ŋɑi bɛi ɑnɡudɑ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ nyɔ, ɑmmɑ nsɛi ì nyi wɑ bi woo deɡbeu ŋɑ, nŋu iyi wɑ deɡbe hunde nŋɛ.

3

Abo do mɔkɔ

1 Bɛɛbɛ mɔi iŋɛ inɑɑbo ŋɑ, i sũɑ mɔkɔ nŋɛ ŋɑ iri ilɛ, hee bɑɑ bii í jɛ ɡɔɡɔ nŋɑ ŋɑ ɑ kù dɑsi idei Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ, dɑɑ nŋɛ ku jɔ̀ ɑ dɑsi nɑɑnɛ. Wɑɑti bɛɛbɛ i kù nɛ bukɑɑtɑi ide ku fɔ mɑ́ ŋɑ, 2 domi ɑɑ yɛ kuwɛɛ nŋɛ í mɑ́, ì nɔ ì mɑ̀ bɛɛrɛi ɑmɑnɛ ŋɑ. 3 I mɑɑ̀ dɛdɛ i jɛ ɑbo kusĩɑ ŋɑ do mii ndii ɑrɑ nŋu ɑkɑ̃, bɛi iri ku bɑ, do sɑbɑi wurɑ ŋɑ, do nyɑu kusĩɑ ŋɑ. 4 Ammɑ i jɔ̀ kusĩɑ nŋɛ ku jɛ si idɔ nŋɛ, kusĩɑ iyi ci yɑ tɑ̃. Nŋui í jɛ dɑɑ didɔ̃ do idɔ ku bubɑ. Iyi bɛi í jɛ mii ilu bɛɛrɛ jiidɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃. 5 Bɛɛbɛi inɑɑboi tɑko ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ dɑsiɛ nɑɑnɛ ɑ̀ yɑ teese ɑrɑ nŋɑ nɔ ɑ̀ yɑ sũɑ mɔkɔ nŋɑ ŋɑ iri ilɛ. 6 Bɛɛbɛi Sɑrɑ í ce, í yɑ mɑɑ jirimɑ Aburɑhɑmu, nɔ wɑ kpoo lɑfɛ̃ɛɛ. Nsɛi, bii ì wɑɑ ce jiidɑ ŋɑ nɔ i kù wɑɑ ce njoi nkɑ̃mɑ, iŋɛ mɔ ì jɛ bɛi ɑmɑ inɑɑboɛ ŋɑ.

7 Iŋɛ inɛmɔkɔ ŋɑ mɔ, si kuwɛɛ nŋɛ do ɑbo nŋɛ ŋɑ, i ye ɡiɡi iyi ɑ kù to ŋɛò ɡbuɡbɑ̃. I jɔ̀ i mɑ̀ bɛɛrɛ nŋɑ ŋɑ, domi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ muɑ ɑŋɑ mɔ kuwɛɛ iŋɛò ŋɑ ɑjɔ. I yɑ mɑɑ ce bɛɛbɛ ku bɑ nkɑ̃mɑ ku mɑɑ̀ ɡɑnji ŋɛ si kutɔɔ nŋɛ.

Ijuukpɑ̃ nɑ jiidɑ ku ce

8 Si ɑnyii fei ndɛɛ i jɔ̀ iŋɛ fei i nɛ lɑsɑbu ɑkɑ̃ do kubi ɑkɑ̃ ŋɑ. I bi njɛ bɛi iɡbɑ̃ do ifɔ ŋɑ, i ce ɑrɑɑrei njɛ do ɑrɑ ku kɑye ŋɑ. 9 I mɑɑ̀ yɑ sɑ̃ɑ inɛ lɑɑlɔɛ, wɑlɑkɔ ɑrɑbu ŋɑ iyi í buɛ. Í sĩɑ mɔm i yɑ jɛɑɑ do kuwee, domi Ilɑɑɔ̃ í kpe ŋɛi ku bɑ i bɑ kuwee ŋɑ. 10 Si bɛi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

Inɛ iyi í bi ku ce kuwɛɛ jiidɑ nɔ kú nɛ inɔ didɔ̃ ɑjɔ fei,

Kú jɔ̀ lɑɑlɔ ku fɔ nɔ kú nɔ ɡɛlɛɛ si ibo ku sɔ.

11 Í sĩɑ ku sɑɑ lɑɑlɔ nɔ ku ce jiidɑ,

Í sĩɑ ku mɑɑ dɛ lɑɑkɑi ku sũ wɑɑti kɑ̃mɑ fei,

12 Domi Lɑfɛ̃ɛ wɑ deɡbe inɛ dee dee ŋɑ

Nɔ wɑ ɡbɔ kutɔɔ nŋɑ.

Ammɑ í fũsi woo ce lɑɑlɔ ŋɑ ɑwɔ.

13 Yooi ɑ́ ce nŋɛ lɑɑlɔ bii ì hɑnyɑ ì wɑɑ ce jiidɑ ŋɑ. 14 Bɑɑ bii ì wɑɑ bɑ ijuukpɑ̃ ŋɑ nɑ dee dee ku jɛ nŋɛ, i nɛ inɔ didɔ̃ ŋɑ. I mɑɑ̀ ce njoi ɑmɑnɛ ŋɑ, nɔ i mɑɑ̀ yɑ biti ŋɑ. 15 Ammɑ i jɔ̀ Kirisi ku jɛ Lɑfɛ̃ɛ si idɔ nŋɛ. I tɑ̃ sɔɔlu wɑɑti kɑ̃mɑ fei i jɛɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bee yɑɑsei kpɑ̃ɑ ku cɔ nŋɛ. 16 Ammɑ i jɛ nŋɑ do ide didɔ̃ do bɛɛrɛ. I jɔ̀ idɔ nŋɛ ku mɑɑ mɑ́ ku bɑ bii ɑ̀ wɑɑ mɑ́ ŋɛ ide si isɛɛnɛ jiidɑ nŋɛ iyi wɑ nɑɑ hɑi bi Kirisi, ɑnyɔ ku mu ŋɑ si ideu. 17 Bii í jɛ nɑ idɔɔbii Ilɑɑɔ̃i ɑ̀ wɑɑ kpɑ̃ɛ iju nɑ jiidɑ iyi ì wɑɑ ce, iyi bɛ í sĩɑ do iyi ɑɑ mɑɑ kpɑ̃ɛ iju nɑ lɑɑlɔ. 18 Gbɑkɑ̃ ɑkɑ̃i Kirisi í ku nɑ dulum. Nŋu iyi í jɛ inɛ dee dee, í ku nɑ inɛ lɑɑlɔ ŋɑ, ku bɑ ku bɔò wɑ bi Ilɑɑɔ̃. Wɑɑti iyi ɑ̀ kpɑɑ ɑrɑɛ í ku ɑmmɑ hundeɛ í wɛɛ. 19 Do hundeɛui í koo í wɑɑzoɑ iku ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu bɛi inɛi piisɔ̃ɔ ŋɑ, 20 inɛ ŋɑ iyi ɑ kù tɑko ɑ kù wɑɑ jirimɑ Ilɑɑɔ̃ si wɑɑti iyi í temuɑò ŋɑ hee Nowee í koo í ceò ɑkɔi inyiu í tɑ̃. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ lɔ si ɑkɔi inyiu ɑ kù kpɔ, ɑ kù re ɑŋɑ mɛɛjɔ, nɔ ɑ̀ bɑ fɑɑbɑ hɑi si inɔ inyi nlɑu. 21 Inyiu, í yɛi bɛi inyi ku dɑsi. Kù jɛ ɑ ni wɑ nyɑ riisii ɑrɑ, ɑmmɑ wɑ nyisi iyi inɛ í dɑsi idɔ nŋu ku ce kuwɛɛ iyi idɔi nŋu kɑɑ yɛ tɑɑlei nŋu si wɑjui Ilɑɑɔ̃. Mii ŋɑu bɛ fei í ce nɑ sɑɑbui kujĩi Jesu Kirisi hɑi si bɑlɛ, 22 nŋu iyi í bɔ lele nɔ wɑ bubɑ si ɑwɔ njɛi Ilɑɑɔ̃. Bɛi ɑmɑlekɑ ŋɑ do ilu yiikoi lele ŋɑ do ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ sũɑɑ iri ilɛ.

4

Kuwɛɛ iyi í kpɑɑsi

1 Kirisi í bɑ ijuukpɑ̃ si ɑrɑɛ. Nɑ nŋu, i mɑ̀ ŋɑ iyi iŋɛ mɔ ɑɑ bɑ ijuukpɑ̃ nɔ í sĩɑ i yɔkɔ temuɑ ŋɑ, domi inɛ iyi í temuɑò ijuukpɑ̃ si ɑrɑɛ, dulum kɑɑ kɑ̃miɑɛ mɑ́, 2 nɔ wɑɑti iyi í ɡbe si kuwɛɛi ɑndunyɑɛ ku jɛ si idɔɔbii Ilɑɑɔ̃, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ do kɔdɛɛ nfe nfei ɑrɑ. 3 Ntɔ ntɔ, tɑko wo ì ce bɛi hɑi dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ bi, ɑmmɑ í to bɛɛbɛ. Ì tɑko ì ce mii iyi í dɔ̃ɑ ɑrɑ nŋɛ si ŋɑ, do binɛ, do ɑtɛ̃ ku mɔ, do ɑtɛ̃ ku kpɑ inɛ, do buki, do iwɛ̃ ku tɔɔ iyi kù wɑɑ too woodɑ. 4 Nsɛi ɑ̀ biti si bɛi i kù wɑɑ bɑ ŋɑ dɑɑ bututu ŋɑu ku ce mɑ́ ŋɑ, nɔ ɑ̀ wɑɑ bu ŋɛ. 5 Ammɑ ɑɑ nɑ ɑ koo ɑ sisi dɑɑ nŋɑ bi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í tɑ̃ sɔɔlu ku kiiti ilu hunde do iku ŋɑ. 6 Nɑ nŋu mɔm nii í jɔ̀ ɑ̀ tɑko ɑ̀ sisiɑ inɛ ŋɑ lɑɑbɑɑu jiidɑu wo ku bɑ bɑɑ do iyi ɑ̀ ku nsɛi nɑ kiitii Ilɑɑɔ̃ iyi í tosi inɛ fei, hunde nŋɑ ku mɑɑ wɛɛ bɛi Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ í wɛɛ.

Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce icɛ do ɑmuɑi Ilɑɑɔ̃ dee dee

7 Kɔɔi mii fei í mɑɑi wɑ. Nɑ nŋu, i mu ɑrɑ nŋɛ do lɑɑkɑi, nɔ i jɔ̀ hunde nŋɛ ku wɔ njoo ku bɑ i yɔkɔ i ce kutɔɔ ŋɑ. 8 Iyi í re fei ndɛɛ, nŋui í jɛ i ce kookɑɑi i bi njɛ ŋɑ, domi kubi í yɑ bii dulum nkpɔ. 9 I yɑ yɑɑɛ njɛ ŋɑ do inɔ ɑkɑ̃, kuɡbɑɡbɑ kù mɑɑ̀ wɑ si. 10 Inɛ bɑɑ yoomɑ nŋɛ fei í bɑ ɑmuɑ hɑi bi Ilɑɑɔ̃. Nɑ nŋu, i ceò ɑmuɑ ikɑ̃ ikɑ̃i Ilɑɑɔ̃u icɛ ŋɑ i mɑ́ɑ sobiò njɛ bɛi woo ce icɛ ilu nɑɑnɛ ŋɑ. 11 Inɛ iyi wɑ wɑɑzo í sĩɑ ku fɔ idei Ilɑɑɔ̃. Inɛ mɔ iyi wɑ ceɑ inɛ ɡɔ icɛ ku coo do ɡbuɡbɑ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ í muɑɑ, ku bɑ si mii fei ɑ yɛ ɑmboei Ilɑɑɔ̃ do sɑɑbui Jesu Kirisi, nŋu iyi í nɛ ɑmboe do ɡbuɡbɑ̃ hee do ɑjɔ fei. Ami.

Temuɑi inɛi Kirisi ŋɑ si ijuukpɑ̃

12 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, i mɑɑ̀ biti do ijuukpɑ̃ iyi wɑ nɑɑ si ŋɛ bɛi inɑ ku cɔò lɑɑkɑi nŋɛ. I mɑɑ̀ ti i dooɛ mii ikɑ̃. 13 Ammɑ i jɔ̀ inɔ nŋɛ ku dɔ̃ bii ì wɑɑ bɑ ikpɛ̃ si wɑhɑlɑi Kirisi ŋɑ, ku bɑ i nɛ inɔ didɔ̃ nlɑ nlɑ ŋɑ si ɑjɔ iyi ɑ́ nyisi ɑmboeɛ. 14 Iŋɛ ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi bii ɑ̀ wɑɑ bu ŋɛ nɑ irii Kirisi, domi Hundei Ilɑɑɔ̃, ilu ɑmboe, í wɑ si ŋɛ. 15 Inɛ kɑ̃mɑ nŋɛ ku mɑɑ̀ jɔ̀ ku yɛ ijuukpɑ̃ nɑ inɛ ku kpɑ, wɑlɑkɔ nɑ ile, wɑlɑkɔ nɑ lɑɑlɔ ku ce, wɑlɑkɔ nɑ wɔbiɑ ku ɡũ. 16 Ammɑ inɛ iyi wɑ wɑhɑlɑ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɛ inɛi Kirisi, ku mɑɑ̀ jɔ̀ ɑnyɔ ku muu, ɑmmɑ í sĩɑ ku sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ wɑ so irii Kirisiu.

17 Wɑɑti í to kiitiu ku sinti. Inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑi ɑɑ sinti ku kiiti. To, bii í sinti hɑi bi tu wɑ, bɛirei iri ku kpɑɛ ɑ́ yɛ bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ ku dɑsi lɑɑbɑɑu jiidɑi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ. 18 Kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni,

Bii fɑɑbɑi inɛ jiidɑ ŋɑ í ɡɑɑbu,

Bɛirei ti ilu dulum ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ yɛ.

19 Nɑ nŋu, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ si idɔɔbii Ilɑɑɔ̃, í sĩɑ ɑ teese ɑ mɑɑ ce jiidɑɛ nɔ ɑ leekĩ do woo tɑkɑ nŋɑ iyi í jɛ ilu nɑɑnɛ.

5

Kɑ ɡbɔɑ inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ

1 Nsɛi, si inɔ nŋɛ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ inɛ nɡboi iɡbɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑi ǹ wɑ n fɑ̃ɑ. Amu mɔ inɛ nɡboi bɛi ɑŋɑ mɔ, ǹ nɔ ǹ jɛ́ sɛɛdɑi ijuukpɑ̃i Kirisi nɔ ǹ nɛ ikpɛ̃ si ɑmboe iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ. 2 Ǹ wɑ n tɔɔ ŋɛ, i ɡbɔɑ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í dɑ nŋɛ si ɑwɔ bɛi ɑ̀ yɑ ɡbɔɑ ɑnɡudɑ̃ ŋɑ, ku mɑɑ̀ ti ku jɛ do tilɑsi wɑlɑkɔ do binɛi fiɑ, ɑmmɑ i nɑ ɑrɑ nŋɛ si icɛu do inɔ ɑkɑ̃ si bɛi Ilɑɑɔ̃ í bi. 3 I mɑɑ̀ tɑɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑ nŋɛ si ɑwɔ ŋɑu ɡbuɡbɑ̃, ɑmmɑ i nyisi ŋɑ kuce jiidɑ iyi ɑɑ too si. 4 Nɔ wɑɑti iyi Kirisi ɑ́ fɑɑtɑ wɑ, nŋu iyi í jɛ inɛ nɡboi woo deɡbe ŋɑu, ɑɑ ɡbɑ ribɑ ilu ɑmboe iyi kusĩɑɛ kɑɑ tɑ̃ ŋɑ.

5 Bɛɛbɛ mɔi, iŋɛ ɑwɑɑsũ ŋɑ, i sũɑ inɛ nɡboi iɡbɛ ŋɑu iri ilɛ. Iŋɛ fei i jɔ̀ ɑrɑ ku kɑye ku jɛ nŋɛ bɛi ibɔ iyi ɑ̀ yɑ dɑsi, domi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ wɑ fɔ í ni, Ilɑɑɔ̃ kù wɑ ɑnyii woo tɔɔ fufu ŋɑ, ɑmmɑ wɑ ceɑ woo kɑye ɑrɑ ŋɑ didɔ̃. 6 Nɑ nŋu, i kɑye ɑrɑ nŋɛ si ɑwɔ ɡbuɡbɑ̃i Ilɑɑɔ̃, ku bɑ ku so ŋɛ lele si ɑjɔ iyi í dɑu. 7 I sɔ wɑhɑlɑ nŋɛ fei bi tɛɛ, domi nŋui wɑ ɡbɔ nŋɛ.

8 I mu ɑrɑ nŋɛ ŋɑ, i jɔ̀ hunde nŋɛ ku wɔ njoo, domi Seetɑm, mbɛɛ nŋɛi, í dɑbii wɑ dɔ̃ ɑnu bɛi muusu nlɑ, wɑ dɛdɛ inɛ iyi ɑ́ ŋɔ. 9 I kɔò ɑrɑ nŋɛ si wɑjuɛ do nɑɑnɛ ku dɑsi nlɑ nlɑ domi ì mɑ̀ ŋɑ kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ nŋɛ ŋɑ iyi ɑ̀ fɑnɡɑɑ si ɑndunyɑ fei, ijuukpɑ̃ dimi ɑkɑ̃u bɛi ɑ̀ wɑɑ yɛ. 10 Ammɑ bii ì yɛ ijuukpɑ̃ si wɑɑti keeke ì tɑ̃ ŋɑ, Ilɑɑɔ̃ ilu didɔ̃ fei, nŋu iyi í kpe ŋɛ ku bɑ i nɛ ikpɛ̃ si ɑmboe hɑi nɛ kɔɔɛ nɑ sɑɑbui ɑnu ɑkɑ̃ nŋɛ do Kirisi, nŋu tɑkɑɛi ɑ́ jɔ̀ i kɔ̃ dee dee ŋɑ. Nŋui ɑ́ nɔ ku jɔ̀ i leekĩ dim dim ŋɑ, nɔ ku mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃, i mɑɑ̀ tɛkɛɛ hɑi si ideɛ ŋɑ. 11 Nŋui í nɛ yiiko hee do ɑjɔ fei. Ami.

Fɔɔi ɑnkɑ̃ɑnyi

12 Ǹ wɑ n kɔ nŋɛ ide keekeu ihɛ̃ wɑi do sobii Silɑsi kpɑɑsi ilu nɑɑnɛ nwɑ. Ǹ bi n mu nŋɛ ɡbuɡbɑ̃ nɔ n nyisi ŋɛ iyi ideu ihɛ̃ iyi ì wɑɑ leekĩ si dim dim ŋɑu, didɔ̃i Ilɑɑɔ̃i do ntɔ.

13 Iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ iyi í wɑ ilui Bɑbilɔni, iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ bɛi iŋɛ mɔ, wɑ ce ŋɛ fɔɔ, bɛɛbɛ mɔi Mɑɑku iyi wɑ jɛ bɛi ɑmɑm si nɑɑnɛ ku dɑsi, wɑ ce ŋɛ fɔɔ. 14 I ce njɛ fɔɔ do kubi jiidɑ ŋɑ.

Lɑɑkɑi ɑkɑ̃ ku wɛɛò iŋɛ iyi ì jɛ ti Kirisi fei ŋɑ.

Piɛɛ 2

1

2

3

Tiɑ minjisiɑ iyi Piɛɛ í kɔ

1

Piɛɛ í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amui Simɔɔ Piɛɛ ɑmɑɑcɛ woo bɛi Jesu Kirisi.

Ǹ kɔ nŋɛ tiɑu ihɛ̃i, iŋɛ iyi Jesu Kirisi, nŋu iyi í jɛ Ilɑɑɔ̃ woo fɑɑbɑ nwɑ, í jɔ̀ ì dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ nɑ dee dee ku jɛɛ. Nɑɑnɛ iyi ì dɑsi ŋɑu í nɛ bɛɛrɛ bɛi ti ɑwɑ mɔ. 2 Didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ ku kɔ̃ɔ nŋɛ si, si nɑ iyi í jɔ̀ ì mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ do Jesu Lɑfɛ̃ɛ nwɑ ŋɑ.

Kukpe do kucicɑi Ilɑɑɔ̃

3 Yiikoi Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ bukɑɑtɑi mii iyi ɑ̀ bi fei ku bɑ kuwɛɛ nwɑ do kutɔɔ nwɑ ku mɑɑ bɔ wɑju. Nɔ í ce bɛɛbɛi si bɛi í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ɑ, nŋu iyi í kpe wɑ kɑ bɑ ikpɛ̃ si ɑmboeɛ do si jiidɑ ku jɛɛ. 4 Bɛɛbɛi í ce nwɑ kuwɑ̃ nlɑ nlɑ ilu bɛɛrɛ ŋɑ. Kuwɑ̃ ŋɑu ɑɑ jɔ̀ i yɛ bɛi nŋu tɑkɑɛ í yɛ nɔ i sɑɑ kuce lɑɑlɔ sɑ̃mi ŋɑ iyi í wɑ si ɑndunyɑ nɑ binɛ. 5 Nɑ nŋu, i ce kookɑɑi i kɔ̃ɔsi isɛɛnɛ jiidɑ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ, nɔ si isɛɛnɛ jiidɑ i kɔ̃ɔsi kumɑ̀, 6 nɔ si kumɑ̀ i kɔ̃ɔsi ɡɑyɑ, nɔ si ɡɑyɑ i kɔ̃ɔsi temuɑ, nɔ si temuɑ i kɔ̃ɔsi bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ku mɑ̀, 7 nɔ si bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ku mɑ̀ i kɔ̃ɔsi jiidɑ ku ceɑ njɛ, nɔ si jiidɑ ku ceɑ njɛ i kɔ̃ɔsi kubi. 8 Bii mii ŋɑu bɛ ɑ̀ wɑ si ŋɛ nɔ wɑ kɔ̃ɔsi, ɑɑ jɔ̀ i yɑ mɑɑ ce kookɑɑi si icɛ nŋɛ, nɔ icɛ nŋɛu ku nɛ ɑrɑnfɑ̃ɑni ku bɑ i mɑ̀ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ŋɑ. 9 Ammɑ inɛ iyi kù nɛ mii ŋɑu bɛ í yɛi bɛi fɛɛju, wɑlɑkɔ bɛi inɛ iyi ijuɛ kù wɑɑ dɔ̃, nɔ kɑɑ yɛ ilu ku jĩ. Nɔ í ɡbɛjɛ iyi nŋu í mɑ́ hɑi si dulum dii tɑkoɛ.

10 Nɑ nŋu, iŋɛ inɛm ŋɑ, i kɔ̃ɔsi himmɑ ku bɑ i mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ iyi Ilɑɑɔ̃i í kpe ŋɛ nɔ í cicɑ ŋɛ, domi bii ì wɑɑ ce bɛɛbɛ ŋɑ, i kɑɑ dɑsi dulum ɑjɔ kɑ̃mɑ ŋɑ. 11 Bɛɛbɛi ɑɑ jɔ̀ i lɔ do bɛɛrɛ ŋɑ si bommɑ hɑi tɑ̃i Lɑfɛ̃ɛ woo fɑɑbɑ nwɑ Jesu Kirisi.

12 Nɑ ŋɔi í ce n kɑɑ n ɡbɛɛjiò ku ye ŋɛ ɡiɡii mii ŋɑu ihɛ̃, bɑɑ do iyi ì mɑ̀ɑ tɑ̃ ŋɑ, nɔ ì wɑɑ leekĩ dim dim si ntɔ iyi ì wɑɑ mu nsɛiu ihɛ̃ ŋɑ. 13 Ntɔ ntɔ, wɑɑti iyi ǹ wɛɛ si hunde, ǹ nɛ n yɑ n mɑɑ n ye ŋɛ ɡiɡii ku bɑ i yɑ mɑɑ wɔ njoo si ŋɑ. 14 Ǹ wɑ n fɔ bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ǹ mɑ̀ iyi kɑɑ kpɛ mɑ́ ɑn jɔ̀ ɑrɑu ihɛ̃, si bɛi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi í sɔ̃m. 15 An ce kookɑɑi n sɔ̃ ŋɛ yɑɑseɛ ku bɑ i yɔkɔ i ye ɡiɡii mii ŋɑu do ɑjɔ fei ŋɑ si ɑnyii ikum.

Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ ɑmboei Kirisi

16 Do ntɔ, ɑ kù wɑɑ too si ɑrɑ́ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ kpɑ do bisi nŋɑ, si wɑɑti iyi ɑ̀ jɔ̀ ì mɑ̀ ɡbuɡbɑ̃i Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ŋɑ do kunyiɛ wɑ. Ammɑ ɑwɑ tɑkɑ nwɑ mɔ ɑ̀ yɛ kulɑɛ do iju nwɑ 17 nɔ ɑ̀ ɡbɔ imui Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ wɑɑti iyi í fɔ hɑi lele í ni, inɛ ihɛ̃i í jɛ ɑmɑ ɑkɑ̃m iyi ǹ bi jiidɑ, siɛi inɔ didɔ̃m fei í yɑ wɑ. Wɑɑti nŋu Ilɑɑɔ̃, ilu ɑmboe nlɑ nlɑ, í nyisi bɛɛrɛi Kirisiu do ɑmboeɛ. 18 Si ɑnyiɛ, ɑ̀ nyi ɑ̀ ɡbɔ imui Ilɑɑɔ̃ wɑ mɑ́ hɑi lele si wɑɑti iyi ɑwɑò ŋɑ ɑ̀ wɑ si ɑntɑi ɡeete kumɑ́u.

19 Bɛɛbɛ mɔi nɑɑnɛ nwɑ í kɔ̃ɔsi si idei wɑlii ŋɑu. I jɔ̀ i de siɛ itĩ ŋɑ, domi í yɛi bɛi fitilɑ iyi wɑ mɑ́ inyɑ si ilu kuku hee iju koo mɑ́ò nɔ Jesu, nŋu iyi í yɛ bɛi ɑndɑiyɑi dɑɑkɔ, ku mɑ́ inyɑ si idɔ nŋɛ. 20 Sinte, i jɔ̀ i mɑ̀ iyi ihɛ̃ ŋɑ, iyi idei wɑlii ɡɔ kù wɛɛ si kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ iyi inɛ ɡɔ ɑ́ tusɛ ndɛɛ bɛi í bi *, 21 domi idei wɑlii ɡɔ kù wɛɛ iyi inɛ ɡɔ í ce do idɔɔbii nŋu tɑkɑɛ, ɑmmɑ inɛ ŋɑ ɑ̀ yɑ sisi idei Ilɑɑɔ̃i si bɛi Hundeɛ í nyisi ŋɑ.

2

Woo kɔ si cio ilu ibo ŋɑ

(Cɔ Zudu 4-13)

1 Wɑlii ilu ibo ŋɑ ɑ̀ wɛɛ wo si inɔi inɛ ŋɑu. Bɛɛbɛ mɔi woo kɔsi cio ilu ibo ŋɑ ɑɑ fɑɑtɑ wɑ si ɑnini nŋɛ. Aɑ nɑɑò kukɔsi ibo wɑ do bisi, iyi ɑ́ ce inɛ ŋɑ nfe, nɔ ɑɑ kɔ̀si Lɑfɛ̃ɛ iyi í yɑ ŋɑ. Bɛɛbɛi ɑɑ fɑɑ ɑrɑ nŋɑ nfe ku ce ɑnu ɑkɑ̃. 2 Inɛ nkpɔi ɑ́ too dɑɑ lɑɑlɔ nŋɑ, nɔ nɑ iri nŋɑ inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ bu kpɑ̃ɑi ntɔ. 3 Nɑ binɛ nŋɑ ɑɑ jɛ ŋɛ tɑki do ide ŋɑ iyi ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ wɑɑ lɑsɑbu. Ammɑ hɑi ku kpɛ woo kiiti nŋɑ í tɑ̃ sɔɔlu ku kiiti nŋɑ. Nŋu mɔi ɑ́ ce ŋɑ nfe nɔ kɑɑ kpɛ mɔm.

4 Bɑɑ ɑmɑlekɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ce dulum wo, Ilɑɑɔ̃ kù jɔ̀ ŋɑ, ɑmmɑ í tɑle si ŋɑ si isɑ nlɑ nlɑ. Tenɡi bɛi ɑ̀ wɑɑ mu ŋɑ si ilu kuku hee ɑjɔi kiiti. 5 Ilɑɑɔ̃ kù nɔ kù jɔ̀ inɛi tɑko ŋɑu mɔ wɑɑti iyi í jɔ̀ ijĩ nlɑu í jɛ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ bɛɛrɛɛ, ɑmmɑ Nowee, nŋu iyi í ce wɑɑzoi ide ntɔui í fɑɑbɑ do ɑmɑnɛ mɛɛje ɡɔ ŋɑ. 6 Si ɑnyiɛ í nyi í yɛ tɑɑlei inɛi Sodomu do Gɔmɔɔ ŋɑ mɔ mɑ́, nɔ í kpɑ ŋɑ do inɑ. Iyi bɛu bɛi í jɛ sɛɛdɑ nɑ inɛ lɑɑlɔ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ nɑɑ. 7-8 Ammɑ í nyɑ Lɔtu inɛ jiidɑ iyi í wɑ si inɔi inɛ lɑɑlɔ ŋɑu. Í nyɑɑi si nɑ iyi í jɔ̀ í yɑ nɛ inɔ ku fɔ nɑ dɑɑ bututu nŋɑ, nɔ iju iyi wɑ mɑ́ fei lɑɑlɔ iyi wɑ yɛ do iyi wɑ ɡbɔ wɑ bitɑndi idɔ dee deeɛ. 9 Bɛɛbɛ mɔi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í mɑ̀ bɛi ɑ́ ce ku fɑɑbɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ bɛɛrɛɛ si wɑhɑlɑ. Í nɔ í mɑ̀ bɛi ɑ́ mu inɛ lɑɑlɔ ŋɑ ku wɑhɑlɑ ŋɑ si ɑjɔi kiiti. 10 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce kubi nfe nfei ɑrɑ nŋɑ nɔ ɑ̀ dondɑ yiikoi Ilɑɑɔ̃, wɑhɑlɑ nŋɑ ɑ́ cɑɑ.

Woo kɔsi cio ilu ibo ŋɑu ɑ̀ jɛ ilu wɔɔkɔ yɑɑmɔ ŋɑ do woo tɔɔ fufu ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ ce njoi ilu yiikoi lele ŋɑ ku bu. 11 Bɑɑ ɑmɑlekɑ ŋɑu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ re ŋɑ do ɡbuɡbɑ̃ do yiiko ntɔ ntɔ, ɑ kù wɑɑ yɛ tɑɑlei ilu yiikoi lele ŋɑu hee mɑ́ jɛ ɑ bu ŋɑ si wɑjui Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ. 12 Ammɑ inɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ mɑɑ yɑɑko mii iyi ɑ kù mɑ̀. À yɛi bɛi iŋɑi sɑko ŋɑ iyi ɑ kù nɛ lɑsɑbu kɑ̃mɑ, nɔ ɑɑ ce nfei bɛi iŋɑi sɑko ŋɑu iyi ɑ̀ bí ku bɑ ɑ mu ŋɑ ɑ kpɑ ŋɑ. 13 Lɑɑlɔ iyi ɑ̀ ceɑ inɛ ŋɑi ɑɑ sɑ̃ nŋɑ. Inɔ didɔ̃ nŋɑ fei si inɑɑbo ŋɑi í yɑ wɑ bɑɑ bii dɑsɑ̃ nkpɑi. Bɑɑ wɑɑti iyi iŋɛò ŋɑ ì tɔtɔɔ ì wɑɑ jɛ ijɛi Lɑfɛ̃ɛ ɑjɔ ŋɑ, ɑ̀ yɑ mɑɑ ce dɑɑ lɑɑlɔ nŋɑi nɔ ɑ mɑɑ nɛ si inɔ didɔ̃. À yɛi bɛi ɑnɡudɑ̃i kuwee ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ leebu do riisi. 14 Iju nŋɑ fei si ɑbo kɑɑfe ŋɑi í yɑ wɑ, dulum ci yɑ to ŋɑ. À yɑ mu inɛ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ leekĩ dim dim do tɑɑ. Idɔ nŋɑ í nɛ dɔɔnɛi binɛ. Ilɑɑɔ̃ í ceekpe ŋɑ. 15 À jɔ̀ kpɑ̃ɑ jiidɑ nɔ ɑ̀ nyɔ. À too kpɑ̃ɑi wɑlii Bɑlɑmu, ɑmɑi Beɔɔ, nŋu iyi í bi ribɑi lɑɑlɔ ku jɛ. 16 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í fɔ siɛ ide nɑ kurɑrɑɛ. Ntɔi, ɡbɑnkɛlɛ iyi ci yɑ fɔ ide, Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ í bɑɑ ide ku fɔ bɛi ɑmɑnɛ nɔ í leekĩ ide hɑi nɛ yɑɑsei wɑliiu.

17 Inɛ ŋɑu, ɑ̀ yɛi bɛi isɔ̃ hɑi nɛ inyi wɑlɑkɔ bɛi ijĩ iyi í dũ nɔ kɑɑ rɔ si nɑ iyi í jɔ̀ fufu wɑ tɑleɛ. Ilɑɑɔ̃ í ce nŋɑ sɔɔlui bi ku wɑ si ilu kuku nlɑ nlɑ. 18 À wɑɑ fɔ idei fufu ku tɔɔ iyi kù nɛ iri. À wɑɑ fɑ inɛ ɡɔ ŋɑ do binɛ ikɑ̃ ikɑ̃i mii iyi lɑfɛ̃ɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ si idɔ nŋɑ ŋɑ ku bɑ ɑ mu ŋɑ do tɑɑ. Inɛ ŋɑu, do wɑhɑlɑi ɑ̀ bɑ ɑ̀ ɡbɑ̃ wɑ hɑi bi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si kurɑrɑu. 19 Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bɑ ɑ̀ mu ŋɑu, ɑ̀ yɑ ce nŋɑ kuwɑ̃i ɑrɑ ku nɛi, ɑmmɑ ɑŋɑ tɑkɑ nŋɑ ɑ̀ jɛ ɑrui dɑɑ ŋɑ iyi wɑ bɔò ŋɑ nfe ku ce, domi inɛ fei í jɛ ɑrui mii iyi í kɑ̃miɑɛ. 20 Ntɔi, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɔ̀ lɑɑlɔ ku cei ɑndunyɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ Lɑfɛ̃ɛ woo fɑɑbɑ nwɑ Jesu Kirisi, bii ɑ̀ nyi ɑ̀ jɔ̀ lɑɑlɔ ku ceu í mu ŋɑ mɑ́ í kɑ̃miɑ ŋɑ isɛ ɡbeejisiɑ, kuwɛɛi tɑko nŋɑ ɑ́ tiɑ do ti ɑnkɑ̃ɑnyiu. 21 Á tiɑ nŋɑ bii í jɛ ɑ kù mɑ̀ kpɑ̃ɑi ntɔ wo do iyi ɑ̀ mɑ̀ɑ tɑ̃ nɔ ɑ̀ toɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃ iyi ɑ̀ nɑ ŋɑu ɑnyi. 22 Mii iyi í bɑ ŋɑu bɛ wɑ nyisi iyi mɔndɑu ihɛ̃ í jɛ ntɔ. Mɔndɑu í ni, ɑjɑ í nyi í koo wɑ fɑ ituɛ mɑ́. À yɑ ni mɑ́, kusɔɔ iyi ɑ̀ wɛ í nyi wɑ bimbili si pɔkɔdɔ mɑ́.

3

Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ nyi wɑ si bɛi í ce kuwɑ̃ɛ

1 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, tiɑ minjisiɑm wee iyi ǹ kɔ nŋɛ. Si tiɑ sinteu do minjisiɑu fei ǹ wɑ n dɛ n jĩ lɑsɑbu jiidɑ nŋɛ do kukɔsi ŋɑ iyi ǹ wɑ n ye ŋɛ ɡiɡi. 2 Ǹ bi i ye ɡiɡii ide iyi wɑlii kumɑ́ ŋɑu ɑ̀ fɔ wo, do woodɑi Lɑfɛ̃ɛ woo fɑɑbɑ iyi woo bɛ nŋɛ ŋɑ ɑ̀ sisi nŋɛ. 3 Sinte, ǹ bi i mɑ̀ ŋɑ iyi si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑɑ nɑ ɑ mɑɑ nɛ si idɔɔbi nŋɑ. Nɔ ɑɑ yɑɑko ŋɛ 4 ɑ mɑɑ ni, Kirisi í ce kuwɑ̃ í ni nŋu ɑ́ nyi wɑ, mɑ̀ iboi. To, iwoi í wɑ. Kù wɑɑ nyi wɑ mɑ́, domi hɑi wɑɑti iyi bɑlɑ nwɑ ŋɑ ɑ̀ ku, mii fei í wɛɛi bɛi hɑi sintei ɑndunyɑ ku tɑkɑ. 5 Ammɑ mii ɑkɑ̃i inɛ ŋɑu ɑ̀ ɡbɛjɛ nɑ kɑnce. Mii iyi ɑ̀ ɡbɛjɛ wee. Wɑɑti iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ lele do ilɛ, í tɑkɑ ŋɑi do idei ɡɛlɛɛ. Do ide ku fɔɛi í nyɑò ilɛ hɑi si inɔ inyi nɔ í fɛɛfɛɛ do inyi. 6 Nɔ si ɑnyiɛ, do ide kufɔɛui í kpɑò irii ɑndunyɑi tɑko si wɑɑti iyi í jɔ̀ inyi í jɛ mii fei. 7 Lele do ilɛ iyi í wɛɛ nsɛi, do ide ɑkɑ̃u bɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kpɑ ŋɑò, ɑmmɑ bɛbɛi do inɑi ɑ́ jɛ. Wɑ mu ŋɑi titɑ̃ hee koo toò ɑjɔ iyi ɑ́ kiiti inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ bɛɛrɛɛ nɔ ɑ́ ce ŋɑ nfe.

8 Ammɑ iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, i mɑɑ̀ jɔ̀ i ɡbɛjɛ mii ɑkɑ̃u ihɛ̃ ŋɑ, iyi ɑjɔ ɑkɑ̃ í yɛɑ Ilɑɑɔ̃i bɛi ɑdɔ̃ dubu, nɔ ɑdɔ̃ dubu í yɛɑi bɛi ɑjɔ ɑkɑ̃. 9 Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ci yɑ jɔ̀ idei kuwɑ̃ɛ iyi í jilɛu ku kpɛ ideu ku kɔ̃ò si bɛi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tɑmɑɑ. Ammɑ wɑ temuɑ nŋɛi, domi kù bi bɑɑ inɛ ɑkɑ̃ ku ce nfe. Í bi mɔm ku jɛ inɛ fei ku kpɑɑsi idɔ.

10 Do nŋu fei, ɑjɔi Lɑfɛ̃ɛ ɑ́ nɑɑi bɛi ile. Si ɑjɔ nŋui, lele ɑ́ kpɑ iri do ibɑ nlɑ nlɑ. Mii iyi í wɑ bɛ fei, ɑ́ yɔ si inɑ nɔ ilɛ do mii iyi í wɑ si fei ɑ́ kpɑ iri. 11 Nɑ nŋu, si bɛi mii ŋɑu fei ɑ́ ce nfe bɛɛbɛ, i jɔ̀ i mɑ̀ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ zɑkɑ bɛi í sĩɑ isɛɛnɛ nŋɛ ku mɑɑ mɑ́ nɔ i mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 12 Nɔ i mɑɑ deɡbe ɑjɔu ŋɑ i mɑɑ ce kookɑɑi ku bɑ ku nɑɑ ńyɑ ńyɑ. Si ɑjɔ nŋui inɑ ɑ́ ce nfei lele, nɔ mii iyi í wɑ si fei ku yɔ do inyɑ ɡbɑ̃ɑ nlɑ nlɑi inɑu. 13 Ammɑ Ilɑɑɔ̃ í ce kuwɑ̃ nŋu ku ce lele do ilɛ fei titɔ̃ bii dee dee ku jɛ ɑ́ wɑ. Nŋui ɑ̀ wɑɑ deɡbe.

14 Nɑ sɑɑbu nŋu, iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, si bɛi ì wɑɑ deɡbe ɑjɔu, i ce kookɑɑi Lɑfɛ̃ɛ ku nɑ ku bɑ ŋɛ si lɑɑkɑi ku sũ, riisi do kurɑrɑ ku mɑɑ̀ wɑ si ŋɛ. 15 I doo temuɑi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ bɛi kpɑ̃ɑi fɑɑbɑ nŋɛ, si bɛi Pɔlu bɑɑkɔɔ nwɑ í kɔ nŋɛ do bisi iyi Ilɑɑɔ̃ í muɑɑ. 16 Ideu ihɛ̃i í kɔ si tiɑ iyi í kɔ fei tenɡi bii wɑ fɔ idei mii ŋɑu ihɛ̃. Si tiɑɛ ŋɑu bii ɡɔ ŋɑ í wɛɛ iyi í ɡɑɑbu ku ɡbɔ, nɔ hɑi mɑ̀ ŋɑ iyi ɑ kù wɑɑ leekĩ si dim dim ɑ̀ yɑ mɑɑ bɛjɛ yɑɑsei ideui, si bɛi ɑ̀ yɑ mɑɑ ce do mbɔi kukɔi idei Ilɑɑɔ̃ ɡɔ ŋɑ. Bɛɛbɛi ɑ̀ wɑɑ fɑɑ ɑrɑ nŋɑ nfe ku ce.

17 Ammɑ iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, ì mɑ̀ ideu tɑ̃ ŋɑ. Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑi ɑrɑ nŋɛ ku bɑ kurɑrɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃ ku mɑɑ̀ jɔ̀ i yɑɑ hɑi si kpɑ̃ɑ jiidɑ iyi ì wɑɑ leekĩ si dim dim ŋɑ. 18 Ammɑ didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ woo fɑɑbɑ nwɑ Jesu Kirisi ku mɑɑ kɔ̃ɔsi si ŋɛ, nɔ kumɑ̀ iyi í nɛ si ɡɑ̃mɛɛ ŋɑ ku kɔ̃ɔsi ku mɑɑ koo. Nŋui í jɛ ilu ɑmboe hɑi nsɛi hee do ɑjɔ fei. Ami.

* 1:20 iyi inɛ ɡɔ ɑ́ tusɛ ndɛɛ bii í bi Yɑɑsei ideu bɛ ɑ́ yɔkɔ ku jɛ mɑ́, iyi inɛ ɡɔ í kɔ do ɑrɑɛ.

Zɑ̃ɑ 1

1

2

3

4

5

Tiɑ sinte iyi Zɑ̃ɑ í kɔ

1

Jesu, nŋu iyi ɑ̀ yɑ kpe Ideu, nŋui í jɛ icui kuwɛɛ

1 À wɑɑ kɔ nŋɛ si idei Jesu, nŋu iyi í wɛɛ hɑi sintei mii fei. Nŋui í jɛ Ideu, nɔ í jɛ icui kuwɛɛ mɑ́. À ɡbɔ ideɛ, nɔ ɑ̀ yɔɔ do iju nwɑ, ɑ̀ cɔɔ do lɑɑkɑi, nɔ ɑwɔ nwɑ í luu. 2 Wɑɑti iyi kuwɛɛu í fɑɑtɑ wɑ ɑ̀ yɔɔ, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑɛ, nɔ ɑ̀ wɑɑ sisi nŋɛ idei kuwɛɛ hɑi tɑ̃ iyi í tɑko í wɑ bi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ wo, nɔ wee nsɛi í nyisi wɑ. 3 Iyi ɑ̀ yɛ do iyi ɑ̀ ɡbɔ, nŋui ɑ̀ wɑɑ sisiɑ iŋɛ mɔ ku bɑ ɑwɑɛ ŋɑ kɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃, nɔ ɑnu ɑkɑ̃ iyi ɑ̀ nɛu ɑ̀ nɔɔi do Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do ɑmɑɛ Jesu Kirisi. 4 À kɔ nŋɛ tiɑu ihɛ̃i ku bɑ inɔ didɔ̃i ɑwɑ fei ku kɔ̃.

Ilɑɑɔ̃i í jɛ inyɑ kumɑ́

5 Lɑɑbɑɑu iyi ɑ̀ ɡbɔ hɑi bi Jesu Kirisi, nɔ ɑ̀ wɑɑ sisi nŋɛ wee. Ilɑɑɔ̃i í jɛ inyɑ kumɑ́, ilu kuku kɑ̃mɑ kù wɑ siɛ. 6 Bii ɑ̀ ni ɑ̀ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do nŋu nɔ ɑ̀ bɛi ɑ̀ wɑɑ nɛ si ilu kuku, ɑ̀ wɑɑ sɔ iboi ɑ kù wɑɑ ce kookoosui ntɔ. 7 Ammɑ bii ɑ̀ wɑɑ nɛ si inyɑ kumɑ́, si bɛi Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ í wɑ si inyɑ kumɑ́u, ɑɑ kɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ ɑwɑ duusɔ̃ɔ, nɔ njɛi Jesu ɑmɑɛ ɑ́ jɔ̀ kɑ mɑ́ hɑi si dulum fei.

8 Bii ɑ̀ ni ɑ kù nɛ dulum, ɑ̀ wɑɑ sɔɑ ɑrɑ nwɑ iboi, nɔ ntɔ kù wɑ si wɑ. 9 Ammɑ bii ɑ̀ ce tuubɑi dulum du wɑ, Ilɑɑɔ̃ ilu nɑɑnɛi, nŋu iyi í yɑ ce dee dee, ɑ́ kpɑ idei dulum du wɑ nɔ ku jɔ̀ kɑ mɑ́ hɑi si lɑɑlɔ ku ce nwɑ fei. 10 Bii ɑ̀ ni ɑ kù ce dulum ɑ̀ wɑɑ ce Ilɑɑɔ̃ ilu iboi, nɔ ideɛ kù wɑ si wɑ.

Kirisi wɑ sobi wɑ

2

1 Iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, ǹ kɔ nŋɛ ideu ihɛ̃ wɑi, ku bɑ i mɑɑ̀ ce dulum ŋɑ. Ammɑ bii inɛ ɡɔ í ce dulum, ɑ̀ nɛ inɛ ɡɔ iyi ɑ́ tɔɔ nwɑ suuru bi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ, nŋui í jɛ Jesu Kirisi inɛ dee deeu. 2 Nŋu tɑkɑɛ í ce kuweei ɑrɑɛ ku bɑ ku kpɑ idei dulum du wɑ, ɑmmɑ kù jɛ ti ɑwɑ ɑkɑ̃, do ti inɛi ɑndunyɑ feii.

3 Bii ɑ̀ wɑɑ jirimɑ woodɑɛ, si bɛɛbɛi ɑɑ kɑ mɑ̀ iyi ɑ̀ mɑ̀ɑ. 4 Bii inɛ ɡɔ í ni nŋu í mɑ̀ɑ, nɔ kù wɑɑ jirimɑ woodɑɛ, lɑfɛ̃ɛ ilu iboi, ntɔ kù wɑ siɛ. 5 Ammɑ inɛ iyi wɑ jirimɑ ideɛ, siɛi kubii Ilɑɑɔ̃ í yɑ kɔ̃ do ntɔ. Mii iyi ɑ́ jɔ̀ kɑ mɑ̀ iyi ɑ̀ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do nŋu wee. 6 Inɛ iyi í ni nŋu í nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do nŋu, lɑfɛ̃ɛ í nɛ ku mɑɑ nɛi bɛi Jesu tɑkɑɛ í nɛ.

Woodɑ titɔ̃

7 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, kù jɛ woodɑ titɔ̃i ǹ kɔ nŋɛ. Woodɑ nwoi, iyi ì nɛ hɑi sinte wo ŋɑ. Woodɑ nwou, nŋui í jɛ ide iyi ì tɑko ì ɡbɔ tɑ̃ ŋɑ. 8 Do nŋu fei, woodɑ iyi ǹ wɑ n kɔ nŋɛu ihɛ̃, inɛ nŋu woodɑ titɔ̃i, nɔ ɑ̀ wɑɑ yɛ ntɔɛi si Kirisi do si iŋɛ tɑkɑ nŋɛ, domi ilu kuku wɑ sɛkɛɛ, nɔ inyɑ kumɑ́ ntɔ wɑ dɑɑnɑ.

9 Inɛ iyi í fɔ wɑ ni nŋu í wɑ si inyɑ kumɑ́ nɔ í cé kpɑɑsiɛ, si ilu kukui í wɑ hee nsɛi. 10 Inɛ iyi í bi kpɑɑsiɛ, lɑfɛ̃ɛi í wɑ si inyɑ kumɑ́, nɔ nkɑ̃mɑ kù wɛɛɑ iyi ɑ́ dɑsiɛ dulum *. 11 Ammɑ inɛ iyi í cé kpɑɑsiɛ, si ilu kukui í wɑ, si ilu kukuu mɔi í nɔ wɑ nɛ si. Kù mɑ̀ bii wɑ bɔ, domi ilu kukuu í dɑsiɛ fɛɛju.

12 Ǹ kɔ nŋɛ wɑi, iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í nyɑ dulum du ŋɛ nɑ irii Jesu. 13 Ǹ kɔ nŋɛ wɑi, iŋɛ bɑɑbɑ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì mɑ̀ inɛ iyi í wɛɛ hɑi sinte ŋɑ. Nɔ ǹ kɔ nŋɛ wɑi, iŋɛ ɑwɑɑsũ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì jɛ Seetɑm inɛ lɑɑlɔu iɡũ ŋɑ.

14 Ǹ kɔ nŋɛ mɑ́, iŋɛ ɑmu ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ ŋɑ. Nɔ ǹ kɔ nŋɛ mɑ́, iŋɛ bɑɑbɑ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì mɑ̀ inɛ iyi í wɛɛ hɑi sinte ŋɑ. Nɔ ǹ kɔ nŋɛ mɑ́, iŋɛ ɑwɑɑsũ ŋɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ ì nɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ, nɔ idei Ilɑɑɔ̃ í wɑ si ŋɛ, nɔ ì jɛ Seetɑm inɛ lɑɑlɔu iɡũ ŋɑ.

15 I mɑɑ̀ ti i bi ɑndunyɑ ŋɑ do mii ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ɑndunyɑ. Inɛ iyi í bi ɑndunyɑ, kubii Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ kù wɑ siɛ, 16 domi mii iyi í wɑ si ɑndunyɑ fei, hɑi kubi nfe nfei ɑmɑnɛ, do kɔdɛɛi mii iyi iju wɑ yɛ, hee do fɑɑu ku ce, ɡɔɡɔɛ ɡɔ kù wɑɑ nɑɑ hɑi bi Bɑɑbɑ, bii kù jɛ hɑi si ɑndunyɑ. 17 Andunyɑ í nɔ wɑ tɑ̃ mbɛ do binɛɛ, ɑmmɑ inɛ iyi wɑ ce idɔɔbii Ilɑɑɔ̃ ɑ́ mɑɑ wɛɛi hee do ɑjɔ fei.

Mbɛɛi Kirisi

18 Iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, kɔɔi ɑndunyɑ í mɑɑi wɑ. Si bɛi ì ɡbɔ ŋɑ ɑ̀ ni inɛ ɡɔ iyi í jɛ mbɛɛi Kirisi ɑ́ nɑɑ, wee nsɛi, mbɛɛi Kirisi nkpɔ í to wɑ. Ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ iyi kɔɔi ɑndunyɑ í mɑɑi. 19 Mbɛɛ ŋɑu, hɑi si inɔ nwɑi ɑ̀ fitɑ, ɑmmɑ ɑ kù jɛ inɛ nwɑ ŋɑ, domi bii ɑ̀ jɛ inɛ nwɑ ŋɑi wo ɑɑ wɑ inɔ nwɑ. Ammɑ ɑ̀ fitɑ ku bɑ kɑ mɑ̀ iyi kɑ̃mɑ nŋɑ kù jɛ inɛ nwɑi wo do ntɔ.

20 Ammɑ iŋɛ ì bɑ Hundei Ilɑɑɔ̃ hɑi bi inɛ kumɑ́u ŋɑ, nŋui í jɔ̀ iŋɛ fei ì nɛ kumɑ̀ ŋɑ. 21 Bii ǹ kɔ nŋɛ, kù jɛ ɑ ni i kù mɑ̀ ntɔ ŋɑ, ɑmmɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì mɑ̀ɑ ŋɑi, ì nɔ ì mɑ̀ ŋɑ iyi ibo kɑ̃mɑ kɑɑ yɔkɔ ku fitɑ hɑi si ntɔ.

22 Yooi í jɛ woo sɔ ibo bii kù jɛ inɛ iyi í ni Jesu kù jɛ Kirisi. Lɑfɛ̃ɛ, mbɛɛi Kirisii iyi wɑ kɔsi Bɑɑbɑ do Amɑ ɑjɔ. 23 Ntɔi inɛ iyi í kɔsi Amɑ, kù nɛ Bɑɑbɑ. Inɛ iyi í ɡbɑ Amɑu í nɛ Bɑɑu mɔi.

24 Iŋɛ mɔ, ide iyi ì ɡbɔ hɑi sinteu i jɔ̀ ku wɑ si idɔ nŋɛ. Bii í wɑ si idɔ nŋɛ ɑɑ nɛ ɑnu ɑkɑ̃ ŋɑ do Amɑ do Bɑɑu. 25 Kirisi í ce nwɑ kuwɑ̃. Kuwɑ̃ iyi í ce nwɑu, nŋui í jɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃.

26 Iyi ǹ kɔ nŋɛu ihɛ̃, ǹ kɔɔ wɑi nɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bi ɑ dɑsi ŋɛ kurɑrɑ. 27 Ammɑ iŋɛ, Hundei Ilɑɑɔ̃ iyi Kirisi í nɑ ŋɛu, í wɑ si ŋɛ. Nɑ nŋu, i kù nɛ bukɑɑtɑi inɛ ɡɔ ku kɔ nŋɛ si cioi nɡɔɡɔ, domi Hundeu wɑ kɔ ŋɛ si cioi mii fei iyi í jɛ ntɔ, ibo kù wɑ si. Nɑ nŋu, i jɔ̀ i nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Kirisi ŋɑ, si bɛi Hundei Ilɑɑɔ̃ í nyisi ŋɛ.

28 Nsɛi, iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, i jɔ̀ i nɛ ɑnu ɑkɑ̃ do Kirisi ŋɑ, ku bɑ ɑjɔ iyi ɑ́ fɑɑtɑ wɑ kɑ nɛ idɔ ku bubɑ, nɔ ɑnyɔ ku mɑɑ̀ mu wɑ si wɑjuɛ si ɑjɔ iyi ɑ́ nyi wɑu. 29 Si bɛi ì mɑ̀ ŋɑ iyi Kirisi í jɛ dee dee, i jɔ̀ i mɑ̀ ŋɑ iyi inɛ iyi wɑ ce dee dee fei ɑmɑɛi.

Amɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ

3

1 I cɔ kubi nlɑ nlɑ iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í bi wɑ, hee ɑ̀ wɑɑ kpe wɑ ɑmɑɛ ŋɑ. Nɔ ntɔi bɛɛbɛi ɑ̀ jɛ. Ŋɔi í jɔ̀ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ kù mɑ̀ wɑ domi ɑ kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ mɔm wo. 2 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, si nsɛi ɑ̀ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, ɑmmɑ ɑ kù mɑ̀ bɛirei ɑɑ kɑ nɑ kɑ jɛ ɑlɑ. Do nŋu fei, ɑ̀ mɑ̀ wɑɑti iyi Kirisi ɑ́ nɑ ku fɑɑtɑ wɑ ɑɑ kɑ jɔɔ, domi ɑɑ kɑ yɔɔ bɛi í yɛ. 3 Inɛ iyi wɑ cɔ kpɑ̃ɑi ideu ihɛ̃ fei, wɑ ce kookɑɑi ku bɑ ku mɑ́ bɛi Kirisi mɔ í mɑ́.

4 Inɛ mɔ iyi wɑ ce dulum fei, wɑ kuɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃i, domi dulum woodɑ ku kuɑi. 5 Ì mɑ̀ ŋɑ iyi Jesu, nŋu iyi kù ce dulum, í nɑɑi ku nyɑ dulum dii ɑmɑnɛ ŋɑ. 6 Nɑ nŋu, inɛ iyi í wɛɛ do nŋu fei ci yɑ mɑɑ mɔsi dulum ku ce. Ammɑ inɛ iyi wɑ ce dulum, lɑfɛ̃ɛ kù yɔɔ, kù nɔ kù mɑ̀ɑ.

7 Iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, i mɑɑ̀ ti i jɔ̀ inɛ ɡɔ ku dĩ iju nŋɛ. Inɛ iyi wɑ ce mii iyi í jɛ dee dee, inɛ dee deei, si bɛi Jesu tɑkɑɛ í yɛ. 8 Inɛ iyi í yɑ mɑɑ mɔsi dulum ku ce, inɛi Seetɑm nii, domi hɑi sintei Seetɑm wɑ ce dulum. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ Jesu, ɑmɑi Ilɑɑɔ̃, í nɑɑ ku kpɑò icɛi Seetɑm.

9 Inɛ iyi í jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ fei, ci yɑ mɑɑ mɔsi dulum ku ce, domi kuwɛɛi Ilɑɑɔ̃ í wɑ siɛ. Kɑɑ yɔkɔ ku mɑɑ ce dulum, domi í jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃. 10 Nsɛi, ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ mɑ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ ti Seetɑm. Inɛ iyi kù wɑɑ ce mii iyi í jɛ dee dee fei, do inɛ iyi kù bi kpɑɑsiɛ, kù jɛ ti Ilɑɑɔ̃.

Kɑ bi njɛ

11 Ide iyi ì ɡbɔ hɑi sinte ŋɑ, nŋui í jɛ kɑ bi njɛ, 12 nɔ kɑ mɑɑ̀ yɛ bɛi Kɑɛ̃ɛ inɛi Seetɑm inɛ lɑɑlɔu, nŋu iyi í kpɑ ifɔɛ. Nɑ mii í ce í kpɑɑ. Í kpɑɑi si nɑ iyi í jɔ̀ kuceɛ í jɛ lɑɑlɔ, nɔ ti ifɔɛ í jɛ jiidɑ.

13 Iŋɛ inɛm ŋɑ, bii inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ cé ŋɛ, i mɑɑ̀ jɔ̀ ku mu ŋɛ biti. 14 À mɑ̀ iyi ɑ̀ kuɑ ikui, nɔ ɑ̀ lɔ si kuwɛɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ bi kpɑɑsi nwɑ ŋɑ. Inɛ iyi kù nɛ kubi, si ikui í wɑ. 15 Inɛ iyi í cé kpɑɑsiɛ fei, woo kpɑ inɛi. Iŋɛ tɑkɑ nŋɛ ì nɔ ì mɑ̀ ŋɑ iyi woo kpɑ inɛ ci yɑ nɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. 16 À mɑ̀ bɛi kubi í yɛ si nɑ iyi í jɔ̀ Kirisi í nɑ kuwɛɛɛ nɑ iri nwɑ. Nɑ nŋu, ɑwɑ mɔ kɑ nɑ kuwɛɛ nwɑ nɑ irii kpɑɑsi nwɑ ŋɑ. 17 Bii inɛ ɡɔ í nɛ ɑmɑni si ɑndunyɑu ihɛ̃, nɔ í yɛ kpɑɑsiɛ í wɑ si ɑre nɔ í toɑɑ ɑnyi, bɛirei kubii Ilɑɑɔ̃ ɑ́ ce ku wɑ si inɛɛu bɛ. 18 Iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, i mɑɑ̀ jɔ̀ kɑ bi njɛ do ide ku fɔi ɡɛlɛ nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ kɑ bi njɛ do ntɔ do si kuce.

Lɑɑkɑi ku sũ si wɑjui Ilɑɑɔ̃

19-20 Bii idɔ nwɑ wɑ yɛ tɑɑle nwɑ ɑɑ kɑ mɑ̀ iyi ɑ̀ jɛ ti ntɔ nɑ kookoosu jiidɑ ŋɑ iy ɑ̀ wɑɑ ce, nɔ lɑɑkɑi nwɑ ɑ́ mɑɑ sũi bi Ilɑɑɔ̃, domi ɑ̀ mɑ̀ iyi Ilɑɑɔ̃ í re idɔ nwɑ, í nɔ í mɑ̀ mii fei. 21 Nɑ nŋu, iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, bii idɔ nwɑ kù wɑɑ yɛ tɑɑle nwɑ, ɑ̀ nɛ lɑɑkɑi ku sũ bi Ilɑɑɔ̃. 22 Nɔ mii iyi ɑ̀ tɔɔɛ fei ɑ́ mu nwɑ wɑi, domi ɑ̀ wɑɑ jirimɑ woodɑɛ nɔ ɑ̀ wɑɑ ce mii iyi ɑ́ dɔ̃ɑɑ si. 23 Woodɑɛu wee, kɑ dɑsi irii ɑmɑɛ Jesu Kirisi nɑɑnɛ, nɔ kɑ bi njɛ si bɛi í jilɛ nwɑ. 24 Inɛ iyi wɑ jirimɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, í wɑ si Ilɑɑɔ̃i nɔ Ilɑɑɔ̃ mɔ í wɑ si lɑfɛ̃ɛ. Hundeɛ iyi í mu nwɑ, nŋui í jɔ̀ ɑ̀ mɑ̀ iyi í wɑ si wɑ.

Hundei Ilɑɑɔ̃ do hundei mbɛɛ

4

1 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, i mɑɑ̀ yɑ nɑɑnɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ ni ɑŋɑ ɑ̀ nɛ Hundei Ilɑɑɔ̃ fei, ɑmmɑ i cɔ yɑɑse nŋɑ mɑ̀ ɑ̀ jɛ ti Ilɑɑɔ̃ ntɔ ntɔ, domi wɑlii ilu ibo ŋɑ ɑ̀ wɑɑ kɔ̃i si ɑndunyɑu ihɛ̃. 2 Yɑɑse bɛi ɑɑ yɔkɔ i mɑ̀ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ wee. Inɛ iyi í jɛsi iyi Jesu Kirisi í bɑɑ í jɛ ɑmɑnɛ do ntɔ fei, lɑfɛ̃ɛi í jɛ ti Ilɑɑɔ̃. 3 Inɛ iyi kù jɛsi iyi Jesu í bɑɑ í jɛ ɑmɑnɛ do ntɔ, lɑfɛ̃ɛ kù jɛ ti Ilɑɑɔ̃, ti mbɛɛi Kirisii. Mbɛɛi Kirisiui ì ɡbɔ ɑ̀ ni wɑ nɑɑ ŋɑu, wee í to wɑ si ɑndunyɑ tɑ̃ mɔm.

4 Iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, ì jɛ ti Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, ì nɔ ì kɑ̃miɑ wɑlii ilu ibo ŋɑu tɑ̃ ŋɑ, domi inɛ iyi í wɑ si ŋɛ í nɛ ɡbuɡbɑ̃ í re inɛ iyi í wɑ si ɑndunyɑu. 5 Inɛ nŋu ŋɑ ti ɑndunyɑi ɑ̀ jɛ, ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ fɔ ide do bisii ɑndunyɑ, nɔ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ide nŋɑ.

6 Ammɑ ɑwɑ ti Ilɑɑɔ̃i ɑ̀ jɛ. Inɛ iyi í mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ fei i yɑ ɡbɔ ide nwɑi, ɑmmɑ inɛ iyi kù jɛ ti Ilɑɑɔ̃ ci yɑ ɡbɔ ide nwɑ. Si bɛɛbɛi ɑɑ kɑ yɔkɔ kɑ wũɑ ntɔ do ibo.

Ilɑɑɔ̃i í jɛ kubi

7 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, i jɔ̀ kɑ bi njɛ, domi kubi wɑ nɑɑi hɑi bi Ilɑɑɔ̃. Inɛ iyi í nɛ kubi, lɑfɛ̃ɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃i, í nɔ í mɑ̀ Ilɑɑɔ̃. 8 Inɛ iyi kù nɛ kubi, lɑfɛ̃ɛ kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃, domi Ilɑɑɔ̃i í jɛ kubi. 9 I cɔ bɛi Ilɑɑɔ̃ í nyisi wɑ kubiɛ. Í bɛ ɑmɑ ɑkɑ̃ɛ wɑ si ɑndunyɑ ku bɑ kɑ bɑ kuwɛɛ nɑ iriɛ. 10 Kù jɛ ɑwɑi ɑ̀ tɑko ɑ̀ bi Ilɑɑɔ̃ ɑmmɑ nŋui í bi wɑ, nɔ í bɛ ɑmɑɛ wɑ ku bɑ ku jɛ kuwee iyi ɑ́ kpɑ dulum du wɑ.

11 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, bii bɛɛbɛi Ilɑɑɔ̃ í bi wɑ, í sĩɑ ɑwɑ mɔ kɑ bi njɛ. 12 Inɛ ɡɔ kù yɛ Ilɑɑɔ̃ ɑjɔ ɡɔ, ɑmmɑ bii ɑ̀ bi njɛ, Ilɑɑɔ̃ í wɑ si wɑ, nɔ kubiɛ ɑ́ kɔ̃ si idɔ nwɑ.

13 A mɑ̀ iyi ɑ̀ wɑ siɛ nɔ nŋu tɑkɑɛ í wɑ si wɑ, si nɑ iyi í jɔ̀ í mu nwɑ Hundeɛ. 14 Awɑ mɔ ɑ̀ yɛ iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í bɛ ɑmɑɛ wɑ ku jɛ woo fɑɑbɑi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, ɑ̀ nɔ ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑɛ. 15 Inɛ iyi í jɛsi iyi Jesu í jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃, Ilɑɑɔ̃ í wɑ siɛ, nɔ lɑfɛ̃ɛ mɔ í wɑ si Ilɑɑɔ̃. 16 Nɔ ɑwɑ ɑ̀ mɑ̀ kubi iyi Ilɑɑɔ̃ í bi wɑ, nɔ ɑ̀ dɑsi kubiu nɑɑnɛ.

Ilɑɑɔ̃i í jɛ kubi. Inɛ iyi í nɛ kubi í wɑ si Ilɑɑɔ̃i, nɔ Ilɑɑɔ̃ mɔ í wɑ siɛ. 17 Bɛɛbɛi kubiɛ í kɔ̃ si idɔ nwɑ, ku bɑ kɑ nɛ lɑɑkɑi ku sũ si ɑjɔi kiitiu, domi si bɛi Kirisi í yɛ, bɛɛbɛ mɔi ɑwɑ mɔ ɑ̀ yɛ si ɑndunyɑu. 18 Njo kù wɑ si kubi, ɑmmɑ kubi iyi í kɔ̃ í yɑ lele njoi. Nɑ nŋu, inɛ iyi í nɛ njo, kubi ci yɑ kɔ̃ siɛ domi njoi ijuukpɑ̃i wɑ ce.

19 Awɑ ɑ̀ nɛ kubi domi Ilɑɑɔ̃ í tɑko í bi wɑ. 20 Bii inɛ ɡɔ í ni nŋu í bi Ilɑɑɔ̃ nɔ í cé kpɑɑsiɛ, ilu iboi, domi inɛ iyi kù bi kpɑɑsiɛ iyi wɑ yɛ, kɑɑ yɔkɔ ku bi Ilɑɑɔ̃ iyi kù wɑɑ yɛ. 21 Kirisi í nɑ wɑ woodɑu ihɛ̃ í ni, inɛ iyi í bi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ bi kpɑɑsiɛ mɔ.

Andunyɑ ku kɑ̃miɑ

5

1 Inɛ iyi í dɑsi nɑɑnɛ iyi Jesui í jɛ Kirisi, lɑfɛ̃ɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃i, nɔ inɛ iyi í bi Bɑɑ í bi Amɑ mɔi. 2 Bii ɑ̀ bi Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ wɑɑ jirimɑ woodɑɛ, nŋui ɑ́ jɔ̀ kɑ mɑ̀ iyi ɑ̀ bi ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ mɔ. 3 Ilɑɑɔ̃ ku bii í jɛ woodɑɛ ŋɑ ku jirimɑ. Woodɑɛ ŋɑu ɑ kù nɔ ɑ kù ɡɑɑbu. 4 Ntɔ ntɔ, ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ bɑɑ yoomɑ fei í yɑ kɑ̃miɑ ɑndunyɑi. Nɑɑnɛ ku dɑsi nwɑi ɑ́ jɔ̀ kɑ kɑ̃miɑò ɑndunyɑ. 5 Yooi í kɑ̃miɑ ɑndunyɑ bii kù jɛ inɛ iyi í dɑsi nɑɑnɛ iyi Jesu í jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃.

Sɛɛdɑ iyi ɑ̀ jɛɑ Jesu Kirisi

6 Jesu Kirisii í jɛ inɛ iyi í nɑɑ do inyi do njɛ. Kù nɑɑ do inyi nŋu ɑkɑ̃, ɑmmɑ do njɛi ɑjɔ. Hundei Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ wɑ jɛ sɛɛdɑɛ, domi nŋui í jɛ ntɔ. 7 Woo jɛ sɛɛdɑ ŋɑu ɑŋɑ mɛɛtɑi ɑ̀ wɛɛ *. 8 Aŋɑ wee, Hundei Ilɑɑɔ̃, do inyi, do njɛ. Aŋɑ mɛɛtɑ ŋɑu ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃. 9 Awɑ, ɑ̀ yɑ kɑ jɛsi sɛɛdɑi ɑmɑnɛ ŋɑ, ɑmmɑ sɛɛdɑi Ilɑɑɔ̃ í lɑ í re bɛɛbɛ, nɔ nŋu mɔi í jɛ sɛɛdɑ iyi í jɛɑ ɑmɑɛ. 10 Inɛ iyi í dɑsi ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ, í nɛ sɛɛdɑu si idɔɛ. Inɛ iyi kù dɑsi nɑɑnɛ, í ce Ilɑɑɔ̃ ilu iboi, domi kù jɛsi sɛɛdɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í jɛɑ ɑmɑɛ. 11 Sɛɛdɑu wee, Ilɑɑɔ̃ í mu nwɑ kuwɛɛ hɑi tɑ̃. Kuwɛɛu, í wɑ si ɑmɑɛ. 12 Inɛ iyi í nɛ Amɑi Ilɑɑɔ̃, í nɛ kuwɛɛ. Inɛ iyi kù nɛ Amɑu kù nɛ kuwɛɛu.

Kuwɛɛ hɑi tɑ̃

13 Ǹ kɔ nŋɛ iyi ihɛ̃ wɑi, iŋɛ iyi ì dɑsi irii ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ nɑɑnɛ, ku bɑ i mɑ̀ iyi ì nɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ ŋɑ. 14 À nɔ ɑ̀ nɛ nɑɑnɛ iyi bii ɑ̀ tɔɔɛ nɡɔɡɔ iyi í jɛ ti idɔɔbiɛ, ɑ́ ɡbɔ nwɑ. 15 Nɔ si bɛi ɑ̀ mɑ̀ iyi wɑ ɡbɔ kutɔɔ nwɑ, ɑ̀ mɑ̀ kɑm kɑm iyi mii iyi ɑ̀ tɔɔɛ fei, tu wɑi tɑ̃.

16 Bii inɛ ɡɔ í yɛ kpɑɑsiɛ wɑ ce dulum iyi kù jɛ ti iku, kú ce kutɔɔ nɔ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ muɑɑ kuwɛɛ. Ammɑ dulum ɡɔ í wɛɛ iyi í yɑ bí iku. Ǹ kù ni inɛ ɡɔ ku ce kutɔɔ nɑ nŋu. 17 Iyi kù jɛ dee dee fei dulum nii, ɑmmɑ kù jɛ fei ndɛɛi í jɛ ti iku.

18 À mɑ̀ inɛ iyi í jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ fei ci yɑ ce dulum ku mɑɑ mɔsi, domi Amɑi Ilɑɑɔ̃ wɑ deɡbeɛ, nɔ Seetɑm, inɛ lɑɑlɔu, kɑɑ yɔkɔ ku ceɑɑ nɡɔɡɔ.

19 À mɑ̀ iyi ɑ̀ jɛ ɑmɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, nɔ ɑndunyɑu fei í wɑ si ɡbuɡbɑ̃i inɛ lɑɑlɔu.

20 À nɔ ɑ̀ mɑ̀ iyi Amɑi Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ, nɔ í mu nwɑ bisi kɑ mɑ̀ Ilɑɑɔ̃ ilu ntɔu. Nɔ ɑ̀ wɛɛ do ilu ntɔu do sɑɑbui ɑmɑɛ Jesu Kirisi. Jesu Kirisiui í jɛ Ilɑɑɔ̃ ilu ntɔ, nɔ í jɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃.

21 Iŋɛ ɑmɑm ŋɑ, i fɛò iwɛ̃ ku tɔɔ ŋɑ.

* 2:10 iyi ɑ́ dɑsiɛ dulum Si tiɑi idei Ilɑɑɔ̃ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, “iyi ɑ́ dɑsiò inɛ ɡɔ dulum”.

* 5:7 Si tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ, kɔɔi isɛi ideu mbɛ. Ammɑ si tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ ni, “... lelei Aɔ̃. Aŋɑ wee, Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do Jesu iyi ɑ̀ yɑ kpe Ide, do Hundei Ilɑɑɔ̃. Aŋɑ mɛɛtɑ ŋɑu ɑ̀ jɛ inɛ ɑkɑ̃. Nɔ sɛɛdɑ mɛɛtɑ mɔi í wɑ si ɑndunyɑu.”

Zɑ̃ɑ 2

Tiɑ minjisiɑ iyi Zɑ̃ɑ í kɔ

1

Fɔɔ

1 Amu inɛ nɡboi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ, ǹ ceɛ fɔɔ, ɑwɔ ɑbo iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑ. Nɔ ǹ ce ɑmɑɛ ŋɑ mɔ fɔɔ, ɑŋɑ iyi ǹ bi si kpɑ̃ɑi ntɔu. Nɔ kù jɛ ɑmu ɑkɑ̃i ǹ bi ŋɑ, ɑmmɑ hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ ntɔu fei ɑ̀ bi ŋɑi. 2 À bi ŋɑi si nɑ iyi í jɔ̀ ntɔu í wɑ si idɔ nwɑ, ɑ́ nɔ ku mɑɑ wɛɛi do ɑwɑ do ɑjɔ fei. 3 Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ do Jesu Kirisi ɑmɑɛ ɑ mu nwɑ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ nɔ ɑ ce ɑrɑɑre nwɑ ku bɑ kɑ wɛɛ do ntɔ do si kubi.

Ntɔ do kubi

4 Ǹ nɛ inɔ didɔ̃ ntɔ ntɔ do iyi ǹ ɡbɔ ɑmɑɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ si kpɑ̃ɑi ntɔ, si bɛi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í jilɛ nwɑ. 5 Nsɛi ɑbooyi, ide iyi ǹ kɔɛ wɑu ihɛ̃ kù jɛ woodɑ titɔ̃, ɑmmɑ iyi ɑ̀ nɛ hɑi sintei. Ǹ wɑ n tɔɔɛi, i jɔ̀ kɑ bi njɛ ɑwɑ duusɔ̃ɔ ŋɑ. 6 Kubii í jɛ woodɑi Ilɑɑɔ̃ ku jirimɑ. Nŋui í jɛ woodɑ iyi ì ɡbɔ hɑi sinteɛ ŋɑ, si nŋui í sĩɑ i mɑɑ nɛ ŋɑ. 7 Woo wɑ inyii itĩ nkpɔi í fɑnɡɑɑ si ɑndunyɑ, inɛ ŋɑ iyi ɑ kù jɛsi iyi Jesu Kirisi í bɑɑ í jɛ ɑmɑnɛ. Inɛ iyi wɑ ce bɛɛbɛ, woo wɑ inyii itĩi inɛi do mbɛɛi Kirisi. 8 Nɑ nŋu, i ce lɑɑkɑi ŋɑ i mɑɑ̀ ti i nyɔ ribɑi icɛ nŋɛ, i jɔ̀ i jɛ bɑɑkɑɛ ŋɑ.

9 Inɛ iyi kù leekĩ si kukɔsii Kirisi, nɔ i kɔ̃ɔsi tɛɛ, kù nɛ Ilɑɑɔ̃. Ammɑ inɛ iyi wɑ leekĩ si, í nɛ Bɑɑbɑ do Amɑ. 10 Bii inɛ ɡɔ ì nɑɑ bi tu ŋɛ, nɔ kù jɛ do kukɔsiu ihɛ̃, i mɑɑ̀ ɡbɑ lɑfɛ̃ɛ, nɔ i mɑɑ̀ coo cenkɑ̃, 11 domi inɛ iyi í coo cenkɑ̃, í nɛ ikpɛ̃ si kuce lɑɑlɔɛu bɛi.

Idei ɑnkɑ̃ɑnyi

12 Ǹ nɛ mii nkpɔ ku sɔ̃ ŋɛ, ɑmmɑ n kù bi n kɔ fei ndɛɛ si tiɑ. Ǹ bi n nɑɑ n yɛ ŋɛi ɑwɑɛ ŋɑ kɑ fɔ ide ɡɛlɛò ɡɛlɛ, ku bɑ inɔ didɔ̃ nwɑ ku kɔ̃. 13 Ifɔɛ iyi Ilɑɑɔ̃ í cicɑu, ɑmɑɛ ŋɑ ɑ̀ ceɛ fɔɔ wɑ.

Zɑ̃ɑ 3

Tiɑ mɛɛtɑsiɑ iyi Zɑ̃ɑ í kɔ

1

Fɔɔ

1 Amu inɛ nɡboi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ, ǹ ceɛ fɔɔ, Gɑyusi, ɑwɔ iyi ǹ bi jiidɑ si kpɑ̃ɑi ntɔ.

2 Awɔ bɑɑkɔɔm, ǹ wɑ n tɔɔ fei ndɛɛ ku mɑɑ nɛɛ dee dee, nɔ ɑrɑɛ ku mɑɑ nɛ bɑɑni si bɛi hundeɛ í yɛ. 3 Inɔm í dɔ̃ ntɔ ntɔ si wɑɑti iyi kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ nɑɑ nɔ ɑ̀ jɛ sɛɛdɑ si bɛi ntɔ í wɑ siɛ do si bɛi ì wɑɑ nɛ si ntɔu. 4 N kù nɛ inɔ didɔ̃ ɡɔ iyi í lɑ í re iyi ǹ ɡbɔ ɑ̀ ni ɑmɑm ŋɑ ɑ̀ wɑɑ nɛ si kpɑ̃ɑi ntɔ.

Gɑyusi, ilu nɑɑnɛ

5 Awɔ bɑɑkɔɔm, ì jɛ ilu nɑɑnɛ si mii ŋɑ iyi ì wɑɑ ceɑ kpɑɑsi woo dɑsi Jesu nɑɑnɛ ŋɑ hee do kpɑɑsi woo dɑsi nɑɑnɛ inɛ njoo ŋɑu fei. 6 Inɛ ŋɑu fei ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑi kubiɛ si inɔi iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ. Ce nŋɑ kosĩɑ si isɛɛnɛ nŋɑu si bɛi í sĩɑ inɛi Ilɑɑɔ̃ ku ce, 7 domi nɑ irii Jesu Kirisii ɑ̀ wɑɑ ce isɛɛnɛu, ɑ kù nɔ ɑ kù ɡbɑ nkɑ̃mɑ bi hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. 8 Nɑ nŋu, í sĩɑ kɑ sobi ɑmɑnɛ dimi bɛɛbɛ ŋɑ, ku bɑ ɑwɑ tɑkɑ nwɑ kɑ nɛ ikpɛ̃ ɑwɑò ŋɑ si icɛi ntɔu ku sisiɛ.

Diotɛɛfu do Demɛtiru

9 Ǹ kɔɑ inɛi iɡbɛi Jesu ŋɑ tiɑ keeke ɡɔ, ɑmmɑ Diotɛɛfu, nŋu iyi í bi ku jɛ woo cuɑ nŋɑ, kù jɛsi idem. 10 Nɑ nŋu, bii ǹ nɑɑ, ɑn fɔ dɑɑ ŋɑ iyi í nɛ, do bɛi wɑ mɑ́ wɑ ide lɑɑlɔ. Kù jɛ bɑɑ iyi bɛ nŋu ɑkɑ̃, ci yɑ ɡbɑ inɛ njoo woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ. Bii inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ bi ɑ̀ ɡbɑ ŋɑ mɔm í yɑ kɔi, nɔ ku lele ŋɑ hɑi si iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ.

11 Awɔ bɑɑkɔɔm, mɑɑ̀ too kuce lɑɑlɔ, bii kù jɛ kuce jiidɑ. Inɛ iyi wɑ ce jiidɑ, ti Ilɑɑɔ̃i, ɑmmɑ inɛ iyi wɑ ce lɑɑlɔ kù mɑ̀ Ilɑɑɔ̃.

12 Inɛ fei, hee do ntɔ tɑkɑɛ fei ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑi jiidɑ ku jɛi Demɛtiru. Nɔ ɑwɑ tɑkɑ nwɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ jɛ sɛɛdɑi jiidɑ ku jɛɛu, ì nɔ ì mɑ̀ iyi sɛɛdɑ nwɑ í jɛ ntɔ.

Fɔɔi ɑnkɑ̃ɑnyi

13 Ǹ nɛ mii nkpɔ ku sɔ̃ɛ, ɑmmɑ n kù bi n kɔ fei ndɛɛ si tiɑ. 14 Ǹ wɑ n bi kɑ yɛ njɛ bii í ce ɑjɔ minji kɑ fɔ ide ɡɛlɛò ɡɛlɛ.

15 Lɑɑkɑi ku sũ ku wɛɛ do ɑwɔ.

Kpɑɑsiɛ ŋɑ fei ɑ̀ ceɛ fɔɔ. Nɔ i ce kpɑɑsi nwɑ ŋɑu fei fɔɔ ɑkɑ̃ ɑkɑ̃.

Zudu

Tiɑ iyi Zudu í kɔ

1

Zudu í ce ŋɑ fɔɔ

1 Amu Zudu woo ce icɛi Jesu Kirisi, ɑmu iyi ǹ jɛ ifɔi Zɑɑki, ɑmui ǹ kɔ nŋɛ tiɑu ihɛ̃ wɑ, iŋɛ iyi Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑ í kpe. Í bi ŋɛ, nɔ wɑ deɡbe ŋɛ i jɛ ti Jesu Kirisi ŋɑ.

2 Ilɑɑɔ̃ ku jɔ̀ ɑrɑɑreɛ do lɑɑkɑi ku sũ do kubi ku mɑɑ kɔ̃ɔsi si ŋɛ.

Woo kɔsi cio ilu ibo ŋɑ

(Cɔ Piɛɛ 2, 2:1-17)

3 Iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, ǹ dɑsi idɔ wo ntɔ ntɔ n kɔ nŋɛ tiɑ wɑ, nɑ idei fɑɑbɑi ɑwɑɛ ŋɑu. Ammɑ wee ǹ yɛ í cem tilɑsi n kɔ nŋɛ tiɑu ihɛ̃ wɑ nsɛi n kɔ̃ɔ nŋɛ si himmɑ ku bɑ i jɑbu i mɑɑ leekĩ si kukɔsi ntɔ iyi ɑ̀ nɑ inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ hee do ɑjɔ fei. 4 Tilɑsii n kɔ nŋɛ wɑ nsɛi si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ lɑɑlɔ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ lɔsi inɔ nŋɛ do ile, ɑŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpɑɑsi didɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑ bɑ ɑ ceò dɑɑ sɑ̃mi nŋɑ, nɔ ɑ kɔsi Jesu Kirisi, nŋu ɑkɑ̃ iyi í jɛ ilɑɑlu nwɑ do Lɑfɛ̃ɛ nwɑ. Hɑi tɑko tɑkoi ɑ̀ kɔ idei ijuukpɑ̃ iyi inɛ ŋɑu ɑɑ nɑ ɑ yɛ si ɑjɔi kiitiu.

5 Nɔ bɑɑ bii ì mɑ̀ fei ndɛɛ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ ŋɑ, do nŋu fei, ǹ wɑ n bi n ye ŋɛ ɡiɡi iyi si inɔi inɛi Izirɛli ŋɑ iyi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ í nyɑ hɑi ilɛi Ezibiti, inɛ ŋɑ iyi ɑ kù nɑ ɑ kù wɑɑ dɑsiɛ nɑɑnɛ í ce nfe nŋɑ. 6 Nɔ i ye ɡiɡii ɑmɑlekɑ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ dondɑ bi ku wɑ nŋɑ ɑ̀ kɔsi. Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ dĩ ŋɑi si ilu kuku hee do ɑjɔ fei ɑ̀ wɑɑ deɡbeò ɑjɔi kiiti nlɑ nlɑu. 7 Bɛɛbɛ mɔi inɛi Sodomu do inɛi Gomoɔɔ ŋɑ do ilu ŋɑ iyi ɑ̀ kɑɑko ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ ce dɑɑ lɑɑlɔ bɛi ɑmɑlekɑ ŋɑu, inɛmɔkɔ do inɛmɔkɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ sũò njɛ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑ̀ kpɑ irii ilu ŋɑu do inɑ iyi ci yɑ ku, nɔ nŋu bɛ í jɛɑ inɛ ŋɑ sɛɛdɑ.

8 Do nŋu fei, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ lɔ inɔ nŋɛ ŋɑu, ɑ̀ wɑɑ ce bɛɛbɛ. Fɑɑyi nŋɑ í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ dɑsi ɑrɑ nŋɑ dɑɑ sɑ̃mi ŋɑu bɛ. À dondɑ yiikoi Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ wɑɑ bu inɛi lele ilu ɑmboe ŋɑ. 9 Wee bɑɑ Misɛli, nŋu iyi í jɛ inɛ nɡboi ɑmɑlekɑ ŋɑu kù ce bɛɛbɛ. Si kɑkɔɔ iyi ɑŋɑò Seetɑm ɑ̀ ce ɑ̀ wɑɑ jɑ si ikui Moizi kù jɛ kù yɛ tɑɑlei Seetɑm hee ku buu, ɑmmɑ í sɔ̃ɔ í ni Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi ɑ́ lɑ siɛ. 10 Ammɑ inɛ ŋɑu, mii iyi ɑ kù mɑ̀ yɑɑseɛ fei ɑ̀ yɑ buui. Nɔ bɑɑ mii ŋɑ iyi ɑ̀ mɑ̀ bɛi mɛɛmu ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ mɑ̀, nŋui í yɑ ce nfe nŋɑ. 11 Aɑ yɛ ijuukpɑ̃, domi tuubɑi Kɑɛ̃ɛi ɑ̀ wɑɑ too, ɑ̀ dɑsi ɑrɑ nŋɑ kurɑrɑ ku bɑ ɑ bɑ fiɑ bɛi Bɑlɑmu í ce, nɔ ɑ̀ kɔsi Ilɑɑɔ̃ bɛi Koree í ce nɔ ɑ̀ ce nfei ɑrɑ nŋɑ. 12 Inɛ ŋɑui ɑ̀ jɛ sɑnkɑlɑ si jinɡɑu * nŋɛu, ɑ̀ wɑɑ bɑ ŋɛ ku jɛ do iju hɑi nɛ ɑnyɔ, ɑrɑ nŋɑi ɑ̀ wɑɑ wo nɡbɛ nɡbɛ. À yɛi bɛi ijĩ iyi í dũ nɔ kɑɑ rɔ si nɑ iyi í jɔ̀ fufu wɑ tɑleɛ. À yɛi bɛi jĩi iyi í dɑ koko nɔ kù so, bɛi jĩi iyi ɑ̀ wuu do icɑ̃ɛ í kú mɑm mɑm. 13 À yɛi bɛi tenku iyi wɑ tɑ̃nɡɑ̃m do ɡbuɡbɑ̃. Si bɛi kutɑ̃nɡɑ̃m nɔu í yɑ fɑ̃ inyiu, bɛɛbɛ mɔi kucei iju hɑi nɛ ɑnyɔ nŋɑ í yɑ mɑɑ fɑnɡɑɑ. À yɛi mɑ́ bɛi ɑndɑiyɑ iyi í kuɑ kpɑ̃ɑɛ, nɔ Ilɑɑɔ̃ wɑ jilɛ nŋɑ ilu kuku nlɑ nlɑ hee do ɑjɔ fei.

14 Enɔku mɔ iyi í jɛ tɔku mɛɛjesiɑi Adɑmu í ce wɑlii nɑ iri nŋɑ í ni, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ wee wɑ nɑɑ do ɑmɑlekɑ kumɑ́ɛ ŋɑ bututu, 15 ku kiitiò inɛ fei nɔ ku yɛ tɑɑlei inɛ ŋɑ iyi ɑ kù mɑ̀ɑ ŋɑu nɑ kuce lɑɑlɔ nŋɑ fei do bɛi ɑ̀ dondɑɛ, do nɑ ide lɑɑlɔ ŋɑ iyi ilu dulum ŋɑ ɑ̀ yɑ mɑɑ fɔɑɑ. 16 Inɛ ŋɑu, ɑ̀ yɑ mɑɑ ɡbɑɡbɑi, nɔ nkɑ̃mɑ kù wɛɛ iyi í yɑ sĩɑ nŋɑ si, binɛ nŋɑi wɑ cuɑ nŋɑ. À yɑ mɑɑ tɔɔ fufui nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ lɛlɛ inɛ ŋɑi do ide didɔ̃ ku bɑ ɑ bɑ mii ndii lɑfɛ̃ɛ ŋɑ.

Bɛi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ ɑ̀ nɛ ɑ ce

17 Ammɑ iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, í sĩɑ i ye ɡiɡii ide iyi woo bɛi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ŋɑu ɑ̀ tɑko ɑ̀ fɔ wo. 18 À sɔ̃ ŋɛ wo ɑ̀ ni, si wɑɑtii ɑnkɑ̃ɑnyi, woo yɑɑko inɛ ŋɑ ɑɑ nɑɑ iyi ɑ kù mɑ̀ bɛɛrɛi Ilɑɑɔ̃, nɔ binɛ nŋɑi ɑ mɑɑ cuɑ nŋɑ. 19 Aŋɑi ɑɑ jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ jɑ ɑ mɑɑ fɛɛfɛ njɛ. Iyi ɑ̀ bi nŋɑi ɑɑ yɑ mɑɑ ce, domi ɑ kù nɛ Hundei Ilɑɑɔ̃. 20 Ammɑ iŋɛ bɑɑkɔɔm ŋɑ, i yɑ mɑɑ muɑ njɛ ɡbuɡbɑ̃ si nɑɑnɛ iyi ì dɑsi Jesu ŋɑ, nɔ i yɑ ce kutɔɔ do ɡbuɡbɑ̃i Hundei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 21 Nɔ i leekĩ si kubii Ilɑɑɔ̃ ŋɑ, i mɑɑ deɡbeò ɑjɔ iyi Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi ɑ́ mu nŋɛ kuwɛɛ hɑi tɑ̃ nɑ ɑrɑɑre nŋɛ iyi wɑ ce.

22 I yɑ ce ɑrɑɑrei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ sikɑ sikɑ ŋɑ. 23 Inɛ ŋɑ iyi ɑɑ yɔkɔ ɑ bɑ fɑɑbɑu, i nyɑ ŋɑ wɑ hɑi si inɑ ŋɑ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu mɔ i ce ɑrɑɑre nŋɑ, ɑmmɑ i yɑ ce lɑɑkɑi ŋɑ ku bɑ iŋɛ tɑkɑ nŋɛ i mɑɑ̀ dɑsi dulum du ŋɑ ŋɑ. I mɑɑ̀ lu bɑɑ ibɔ nŋɑ ŋɑ iyi dulum du ŋɑ í riisi.

Sɑɑbui ɑnkɑ̃ɑnyi

24-25 Ilɑɑɔ̃ nŋu ɑkɑ̃i í jɛ woo fɑɑbɑ nwɑ, nŋu iyi ɑ́ yɔkɔ ku deɡbe ŋɛ i mɑɑ̀ nɑ i cuku ŋɑ, nɔ ku jɔ̀ i nɑɑ si ɑmboeɛ ŋɑ do inɔ didɔ̃, tɑɑle ku mɑɑ̀ wɑ si. Amboe do jirimɑ do ɡbuɡbɑ̃ do yiiko ku jɛ tɛɛ hɑi sinte, do nsɛi, hee do ɑjɔ fei nɑ sɑɑbui Lɑfɛ̃ɛ nwɑ Jesu Kirisi. Ami.

* 1:12 jinɡɑu nŋɛu Woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ tɔtɔɔi ɑ mɑɑ jɛ nɔ ɑ mɑɑ jɛò ijɛi Lɑfɛ̃ɛ. I cɔ tiɑi Kɔrɛnti I, 11:18-22.

Kuyɛi Zɑ̃ɑ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Tiɑi Kuyɛi Zɑ̃ɑ

1

Yɑɑsei tiɑu

1 Si tiɑu ihɛ̃ ǹ kɔ ɑsii ŋɑ iyi Jesu Kirisi í nyɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ *. Ilɑɑɔ̃i í nɑɑ kpɑ̃ɑ ku nyisi woo ce icɛɛ ŋɑ mii ŋɑ iyi ɑ́ nɑ ku ce bii í kɔ̃ɔsi. Nɔ Kirisi í bɛ sim ɑmɑlekɑ wɑ, ɑmu Zɑ̃ɑ woo ce icɛɛ, ku bɑ n mɑ̀ mii ŋɑu. 2 Hɑi ide iyi Ilɑɑɔ̃ í fɔ hee ku bɔ si sɛɛdɑ iyi Jesu Kirisi í jɛ fei, mii iyi ǹ yɛ fei ǹ wɑ n jɛ sɛɛdɑɛ. 3 Inɛ iyi wɑ cio idei wɑliiu ihɛ̃ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ɡbɔɔ nɔ ɑ̀ wɑɑ jirimɑɛ, ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi domi ɑwɑɑtiu í mɑɑi wɑ.

Zɑ̃ɑ í ce iɡbɛ mɛɛjei inɛi Jesu ŋɑ fɔɔ

4-5 Amui Zɑ̃ɑ, ǹ ce ŋɛ fɔɔ, iŋɛ iɡbɛ mɛɛjei inɛi Jesu ŋɑ iyi ì wɑ ilɛi Azii.

Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í wɛɛ, iyi í tɑko í wɛɛ wo, nɔ wɑ nɑɑ, ku mu nŋɛ didɔ̃ do lɑɑkɑi ku sũ, nŋu do Jesu Kirisi do hunde mɛɛje ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si wɑjui kitɑ̃i bommɑɛ. Jesu Kirisiu nŋui í jɛ woo jɛ sɛɛdɑ ilu nɑɑnɛ, do inɛ sinte iyi í jĩ hɑi si bɑlɛ, nɔ í jɛ ɑmɑnlui ɑmɑnlu ŋɑ.

Í bi wɑ nɔ í fɑɑbɑ wɑ hɑi si dulum du wɑ do njɛɛ. 6 Nɔ í tɔtɔɔ wɑ í jɛ ilɑɑlu nwɑ, í ce wɑ woo weei Ilɑɑɔ̃ bɑɑɛ. Amboe do ɡbuɡbɑ̃ ku jɛ tɛɛ hee do ɑjɔ fei. Ami.

7 Wee, wɑ nɑɑ si kudũi ijĩ.

Nɔ ijui inɛ fei ɑ́ yɔɔ,

Bɑɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡũu ɑ̀ kpɑɑ.

Dimi ikɑ̃ ikɑ̃i ɑndunyɑ fei

Á kpɑtɑ nɑ iriɛ.

Bɛɛbɛi ɑ́ ce. Ami.

8 Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, ilu ɡbuɡbɑ̃ fei,

Nŋu iyi í wɛɛ, iyi í tɑko í wɛɛ wo,

Nɔ nŋui wɑ nɑɑ í ni,

Amui ǹ jɛ sinte do iri ku kpɑ.

Zɑ̃ɑ í yɛ Kirisi si kuyɛɛ

9 Amui Zɑ̃ɑ, kpɑɑsi nŋɛ. Anu ɑkɑ̃ iyi ǹ nɛ do Jesui í jɔ̀ ǹ nɛ ikpɛ̃ si ijuukpɑ̃ iyi iŋɛ mɔ ì wɑɑ yɛ ŋɑ, do si bommɑi Ilɑɑɔ̃, do si temuɑ. À bɔòm ɡunɡum ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe Pɑtimɔsi nɑ idei Ilɑɑɔ̃ do sɛɛdɑi Jesu iyi ǹ wɑ n jɛ. 10 Si ɑjɔ ɑmɑɑzumɑ ɡɔ Hundei Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ sim, nɔ ǹ ɡbɔ imu nlɑ nlɑ ɡɔ do ɑnyim bɛi ti kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ 11 í ni, kɔ iyi ì wɑɑ yɛ si tiɑ, nɔ i sɑmbɑ tiɑu bi inɛi iɡbɛ mɛɛjei Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ilui Efɛɛzu, do Simiinu, do Pɛɛɡɑmu, do Tiɑtii, do Sɑɑdi, do Filɑdɛɛfi, do Lɑodisee.

12 Iyi ǹ sindɑ ǹ cɔ inɛ iyi wɑ bɑm ide ku fɔu ŋɔi ǹ yɛ bi ku lesi fitilɑi wurɑ mɛɛje. 13 Nɔ ǹ yɛ inɛ ɡɔ í jɔ Amɑi Amɑnɛ wɑ leekĩ si ɑninii bi ku lesi fitilɑ ŋɑu. Wɑ dɑsi ibɔ sisɔ nɔ wɑ dĩ sɑntikii wurɑ si ɡɑ̃ɡɑ̃ɛ. 14 Iriɛ do ntoi iriɛ ŋɑ fei í fũutɑ pɑi pɑi bɛi iwu, nɔ ijuɛ í yɛ bɛi ɑmɛi inɑ. 15 Isɛɛ wɑ dɑɑnɑ bɛi isɔ dɑnyɑ iyi ɑ̀ yɔ si inɑ ɑ̀ wiɛ, nɔ imuɛ í jɔ ibɑi inyii tenku. 16 Wɑ mu ɑndɑiyɑ mɛɛje si ɑwɔ njɛɛ, nɔ tɑɑkubɑ ilu ɑndɛ didɔ̃ minji wɑ fitɑ hɑi si ɡɛlɛɛ nɔ wɑjuɛ wɑ dɑɑnɑ bɛi nunui dɑsɑ̃. 17 Iyi ǹ yɔɔ, ǹ cuku si isɛɛ bɛi iku. Nɔ í lesim ɑwɔ njɛɛ í ni, mɑɑ̀ ce njo, ɑmui ǹ jɛ sinte do iri ku kpɑ. 18 Amui ǹ jɛ ilu hunde. Ǹ tɑko ǹ ku wo ɑmmɑ nsɛi ǹ wɛɛ hee do ɑjɔ fei. Ǹ nɛ yiiko si ɑntɑi iku nɔ ǹ wɑ n mu kileei bi ku wɑi iku ŋɑ. 19 Nɑ nŋu, kɔ iyi ì yɛ do iyi wɑ ce nsɛi do iyi ɑ́ nɑ ku ce si ɑnyiɛ. 20 Andɑiyɑ mɛɛje ŋɑ iyi ì yɛ si ɑwɔ njɛm nɔu do bi ku lesi fitilɑi wurɑ mɛɛje ŋɑu yɑɑsei ɑŋɑ fei wee. Andɑiyɑ mɛɛje ŋɑui ɑ̀ jɛ ɑmɑlekɑ † mɛɛje ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu iɡbɛ ŋɑu nɔ bi ku lesi fitilɑ mɛɛje ŋɑu, ɑkɑ̃ fei iɡbɛ ɑkɑ̃i.

2

Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Efɛɛzu

1 Kirisi í sɔ̃m í ni, kɔɑ ɑmɑlekɑi iɡbɛi inɛm ŋɑ iyi í wɑ Efɛɛzu. Kɔɑɑ i ni, inɛ iyi wɑ mu ɑndɑiyɑ mɛɛje si ɑwɔ njɛɛ, nɔ wɑ nɛ si ɑninii bi ku lesi fitilɑi wurɑ mɛɛje ŋɑu í ni, 2 ǹ mɑ̀ kuce nŋɛ do icɛ nŋɛ do temuɑ iyi ì nɛ ŋɑ. Ǹ mɑ̀ iyi i kɑɑ yɔkɔ i temuɑ do inɛ lɑɑlɔ ŋɑ. Nɔ ì cɔ lɑɑkɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpe ɑrɑ nŋɑ woo bɛ ɑmmɑ ɑ kù jɛ woo bɛ ŋɑ, nɔ ì nyisi iyi woo sɔ ibo ŋɑi. 3 Ì wɑɑ temuɑ ŋɑ, nɔ ì yɛ ijuukpɑ̃ nɑ irim ŋɑ, i kù nɔ i kù ɡbɛɛji ŋɑ. 4 Ammɑ iyi ǹ yɛ si ŋɛ wee, i kù bim bɛi tɑko mɑ́ ŋɑ. 5 Nɑ nŋu, i ye ɡiɡi hɑi hee bii ì cuku wɑ ŋɑ, nɔ i kpɑɑsi idɔ i ce bɛi ì sintiò wɑ ŋɑ. Bii i kù kpɑɑsi idɔ ŋɑ, ɑn nɑ n so bi ku lesi fitilɑ nŋɛ hɑi si ɑɡbɛɛ. 6 Do nŋu fei, ì nɛ mii ɑkɑ̃ iyi í sĩɑ ŋɑ. Ì cé kookoosui inɛi Nikolɑiti ŋɑ bɛi ɑmu tɑkɑm ǹ cóo.

7 Inɛ iyi í nɛ itĩ, ku sotĩ ku ɡbɔ mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei.

Inɛ iyi í jɛ iɡũ, ɑn jɔ̀ ku jɛ isoi jĩi ndii kuwɛɛ iyi í wɑ lelei Aɔ̃.

Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Simiinu

8 Kirisi í ni mɑ́, kɔɑ ɑmɑlekɑi iɡbɛi inɛm ŋɑ iyi í wɑ Simiinu. Kɔɑɑ i ni, inɛ iyi í jɛ sinte do iri ku kpɑ, iyi í tɑko í ku wo nɔ í dede mɑ́ si kuwɛɛ í ni, 9 ǹ mɑ̀ ijuukpɑ̃ nŋɛ, nɔ ǹ mɑ̀ ɑre ku jɛ nŋɛ. Do nŋu fei, ì jɛ ilu ɑmɑni ŋɑ. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpe ɑrɑ nŋɑ Zuifu ɑmmɑ ɑ kù jɛ Juifu ŋɑ, ǹ mɑ̀ lɑɑlɔ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ mɑ ŋɛ. Inɛ ŋɑu inɛi iɡbɛi Seetɑm ŋɑi ɑ̀ jɛ. 10 I mɑɑ̀ ce njo nɑ ijuukpɑ̃ iyi wɑ nɑɑ si ŋɛ. Seetɑm ɑ́ jɔ̀ ɑ dɑsi inɛ ɡɔ nŋɛ ŋɑ piisɔ̃ɔ ku cɔ lɑɑkɑi nŋɛ. Aɑ yɛ wɑhɑlɑ hee ɑjɔ mɛɛwɑ ŋɑ. Ammɑ i jɔ̀ i leekĩ dim dim hee i koo i kuò ŋɑ. Bii ì ce bɛɛbɛ ŋɑ ɑn mu nŋɛ kuwɛɛ ku jɛ ribɑ nŋɛ.

11 Inɛ iyi í nɛ itĩ, ku sotĩ ku ɡbɔ mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei.

Inɛ iyi í jɛ iɡũ, iku minjisiɑu kɑɑ ceɑɑ nkɑ̃mɑ.

Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Pɛɛɡɑmu

12 Kirisi í ni mɑ, kɔɑ ɑmɑlekɑi iɡbɛi inɛm ŋɑ iyi í wɑ Pɛɛɡɑmu. Kɔɑɑ i ni, inɛ iyi wɑ mu tɑɑkubɑ ilu ɑndɛ didɔ̃ minjiu í ni, 13 ǹ mɑ̀ bii ì wɑ ŋɑ, Seetɑm nii wɑ jɛ bommɑɛ do ɡbuɡbɑ̃. Do nŋu fei, ì wɑɑ jirimɑ irim ŋɑ, nɔ i kù fũsi nɑɑnɛ iyi ì dɑsim ɑwɔ ŋɑ, bɑɑ wɑɑti iyi ɑ̀ kpɑ Antipɑsi, ilu nɑɑnɛ woo jɛ sɛɛdɑm bi tu ŋɛ bi ku wɑi Seetɑm bɛ. 14 Ammɑ mii iyi ǹ yɛ si ŋɛ wee. Inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ si inɔ nŋɛ iyi ɑ̀ wɑɑ too si ikɔi Bɑlɑmu. Bɑlɑmu í tɑko í sɔ̃ Bɑlɑki bɛi ɑ́ ce ku dɑsi inɛi Izirɛli ŋɑ kurɑrɑ ku bɑ ɑ ŋɔ iŋɑ iyi ɑ̀ ceɑò iwɛ̃ ŋɑ kuwee, nɔ ɑ sũò ɑbo kɑɑfe ŋɑ. 15 Bɛɛbɛ mɔi, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ inɔ nŋɛ iyi ɑ̀ wɑɑ too si ikɔi inɛi Nikolɑiti ŋɑ. 16 Nɑ nŋu, i kpɑɑsi idɔ ŋɑ. Bii kù jɛ bɛɛbɛ, ɑn nɑɑ si ŋɛ bii í kɔ̃ɔsi nɔ n ce iɡũ do inɛ ŋɑu do tɑɑkubɑ iyi wɑ fitɑ hɑi si ɡɛlɛm.

17 Inɛ iyi í nɛ itĩ, ku sotĩ ku ɡbɔ mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei.

Inɛ iyi í jɛ iɡũ, nŋui ɑn muɑ mɑnɑ iyi wɑ mɑnji wo. Nɔ n muɑɑ kutɑ fũfũ si bii ɑ̀ kɔ iri titɔ̃ɛ iyi inɛ ɡɔ kù mɑ̀ bii kù jɛ nŋu iyi ǹ muɑ.

Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Tiɑtii

18 Kirisi í ni mɑ́, kɔɑ ɑmɑlekɑi iɡbɛi inɛm ŋɑ iyi í wɑ Tiɑtii. Kɔɑɑ i ni, Amɑi Ilɑɑɔ̃ iyi ijuɛ í yɛ bɛi ɑmɛi inɑ, nɔ isɛɛ wɑ dɑɑnɑ bɛi isɔ dɑnyɑ iyi ɑ̀ yɔ si inɑ ɑ̀ wiɛ í ni, 19 ǹ mɑ̀ kuce nŋɛ. Nɔ ǹ mɑ̀ kubi nŋɛ, do nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɛ, do icɛ jiidɑ nŋɛ, do temuɑ nŋɛ. Ǹ mɑ̀ iyi icɛi nsɛi nŋɛ í re ti tɑko. 20 Ammɑ mii iyi ǹ yɛ si ŋɛ wee. Ì wɑɑ temuɑò ɑbo iyi ɑ̀ yɑ kpe Zezɑbɛli ŋɑ, nŋu iyi wɑ kpe ɑrɑɛ wɑlii, nɔ ì jɔ̀ wɑ wɑ inyii itĩi woo ce icɛm ŋɑ do ikɔɛ ku bɑ ɑ yɑ mɑɑ sũò ɑbo kɑɑfe ŋɑ nɔ ɑ yɑ mɑɑ ŋɔ iŋɑ iyi ɑ̀ ceɑò iwɛ̃ ŋɑ kuwee. 21 Ǹ muɑɑ wɑɑti ku kpɑɑsi idɔɛ, ɑmmɑ kù bi ku jɔ̀ kuce lɑɑlɔɛ. 22 Nɑ ŋɔi í ce ɑn jɔ̀ ku sũò bɔ̃ɔ. Inɛmɔkɔ ŋɑ mɔ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ ce sɑkɑrɑ do nŋu, ɑn dɑsi ŋɑ ijuukpɑ̃ nlɑ nlɑ, bii kù jɛ ɑ̀ kpɑɑsi idɔ ɑ̀ jɔ̀ kuce lɑɑlɔ nŋɑ. 23 Si ɑnyiɛ ɑn kpɑ ɑmɑɛ ŋɑ. Wɑɑti bɛɛbɛ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei ɑɑ mɑ̀ iyi ǹ mɑ̀ idɔi inɛ ŋɑ do lɑsɑbu nŋɑ. An sɑ̃ɑ inɛ fei si bɛi kookoosuɛ í to.

24 Ammɑ iŋɛ iyi ì ɡbe si ilui Tiɑtii, iŋɛ iyi i ù too si ikɔ lɑɑlɔu ŋɑ nɔ i kù mɑ̀ mii iyi inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ kpe ɑsii nlɑi Seetɑm, ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ, n kɑɑ n kɑ̃ nŋɛ ɑso ɡɔ mɑ́. 25 Ammɑ iyi ì nɛ ŋɑ, i muu dim dim ŋɑ hee n koo n toò wɑ.

26-27 Inɛ iyi wɑ ce iyi ǹ bi hee í jɛò iɡũ hee kɔɔ, nŋui ɑn muɑ yiiko iyi ɑmu tɑkɑm n ɡbɑ hɑi bi Bɑɑm. An muɑɑ yiikou si ɑntɑi dimi fei ku mɑɑ ɡbɑ̃ ŋɑ do ɡoloi isɔ ku cɑ̃ ŋɑ ku lɛɡɛ ŋɑ bɛi cɑkɑ. 28 Nɔ ɑn muɑɑ ɑndɑiyɑi ɑmɛɛjuumɑ.

29 Inɛ iyi í nɛ itĩ, ku sotĩ ku ɡbɔ mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei.

3

Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Sɑɑdi

1 Kirisi í ni mɑ́, kɔɑ ɑmɑlekɑi iɡbɛi inɛm ŋɑ iyi í wɑ Sɑɑdi. Kɔɑɑ i ni, inɛ iyi í nɛ hunde mɛɛjei Ilɑɑɔ̃ ŋɑu do ɑndɑiyɑ mɛɛje ŋɑu í ni, ǹ mɑ̀ kuce nŋɛ. Ǹ mɑ̀ iyi ɑ̀ wɑɑ fɔ ɑ̀ ni ì jɛ ilu hunde ŋɑ bɑɑ do iyi ì jɛ iku ŋɑ. 2 I jĩ hɑi si iri njoo ŋɑ nɔ i leekĩ si kuwɛɛ keeke iyi í ɡbe nŋɛ ku bɑ i mɑɑ̀ ku mɑm mɑm ŋɑ, domi ǹ yɛ kookoosu nŋɛ kù jɛ dee dee bi Ilɑɑɔ̃. 3 Nɑ nŋu, i ye ɡiɡii mii iyi ɑ̀ kɔ nŋɛ si do bɛi ì ɡbɔ ŋɑ. I jirimɑɛ ŋɑ nɔ i kpɑɑsi idɔ nŋɛ. Bii i kù jĩ hɑi si iri njoo ŋɑ, ɑn nɑ n bɑ ŋɛ bɛi ile. I kɑɑ mɑ̀ wɑɑti iyi ɑn nɑɑ si ŋɛ. 4 Do nŋu fei, inɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑ inɔ nŋɛ iyi ɑ kù dɑsi ɑrɑ nŋɑ riisi, ɑŋɑi ɑɑ toom nɔ ɑ mɑɑ dɑsi nyɑu fũfũ, domi ɑŋɑi ɑ̀ jɔò.

5 Inɛ iyi í jɛ iɡũ, nŋui ɑ́ dɑsi jɑɑɛ fũfũ bɛɛbɛ. N kɑɑ n kpɑ iriɛ si tiɑi kuwɛɛ pɑi. Si bɑntumɑ ɑn jɛsi si wɑjui Bɑɑm do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ iyi inɛm nii.

6 Inɛ iyi í nɛ itĩ, ku sotĩ ku ɡbɔ mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei.

Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Filɑdɛɛfi

7 Kirisi í ni mɑ́, kɔɑ ɑmɑlekɑi iɡbɛi inɛm ŋɑ iyi í wɑ Filɑdɛɛfi. Kɔɑɑ i ni, inɛ iyi í jɛ inɛ kumɑ́ do ilu ntɔ, iyi wɑ mu kileei ilɑɑlu Dɑvidi, nŋu iyi bii í cũu, inɛ ɡɔ kɑɑ cĩmboɛ, bii í nɔ í cĩmboɛ, inɛ ɡɔ kɑɑ cũu, nŋui í ni, 8 ǹ mɑ̀ kuce nŋɛ. Ǹ mɑ̀ iyi ɡbuɡbɑ̃ nŋɛ kù lɑ. Do nŋu fei, ì jirimɑ idem nɔ i kù kɔsi irim ŋɑ. Nŋui í jɔ̀ ǹ cĩ nŋɛ ɡɑmbo iyi inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku cĩmbo. 9 Wee ɑn dɑ nŋɛ inɛi iɡbɛi Seetɑm ŋɑ si ɑwɔ, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ kpe ɑrɑ nŋɑ Zuifu ɑmmɑ ɑ kù jɛ Zuifu ŋɑ, iboi ɑ̀ wɑɑ sɔ. An jɔ̀ ɑ nɑ bi tu ŋɛ ɑ nɑɑ ɑ ɡulɛ si wɑju nŋɛ. Aŋɑ fei ɑɑ mɑ̀ iyi ǹ bi ŋɛ. 10 Ǹ ni i temuɑ ŋɑ, nɔ i jirimɑ idem nɔu ŋɑ. Nɑ ŋɔi í jɔ̀ ɑmu mɔ ɑn deɡbe ŋɛ si wɑɑtii wɑhɑlɑ iyi wɑ nɑɑ si ɑndunyɑ fei ku nɑ ku cɔ lɑɑkɑii inɛ ŋɑ. 11 An nyi wɑ, kɑɑ kpɛ. Iyi ì nɛ ŋɑ, i muu dim dim ŋɑ ku bɑ inɛ ɡɔ ku mɑɑ̀ nɑ ku ɡbɑ ribɑi iɡũ ku jɛ nŋɛ.

12 Inɛ iyi í jɛ iɡũ, ɑn jɔ̀ ku jɛ sɔbe si kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, kɑɑ fitɑ mɑ́. An kɔ irii Ilɑɑɔ̃ siɛ do irii iluɛ iyi í jɛ Zeruzɑlɛmu titɔ̃ iyi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ jɔ̀ ku kitɑ wɑ hɑi lele. Nɔ n kɔ iri titɔ̃m siɛ.

13 Inɛ iyi í nɛ itĩ, ku sotĩ ku ɡbɔ mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei.

Ide iyi ɑ̀ sɔ̃ inɛi Jesu ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ Lɑodisee

14 Kirisi í ni mɑ́, kɔɑ ɑmɑlekɑi iɡbɛi inɛm ŋɑ iyi í wɑ Lɑodisee. Kɔɑɑ i ni, inɛ iyi ɑ̀ yɑ kpe Ami, woo jɛ sɛɛdɑ ilu nɑɑnɛ iyi í jɛ ntɔu, nŋu iyi í jɛ icui mii iyi Ilɑɑɔ̃ í tɑkɑ fei í ni, 15 ǹ mɑ̀ kuce nŋɛ. Ǹ mɑ̀ iyi i kù tũ ŋɑ, i kù nɔ i kù ɡbɑ̃ɑ ŋɑ. Ǹ bi wo i tũ ŋɑ wɑlɑkɔ i ɡbɑ̃ɑ ŋɑ. 16 Ammɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ì jɛ wɔɔwɔɔ ŋɑ, ɑn kpɔ ŋɛ wɑi hɑi si ɡɛlɛm. 17 Ì yɑ fɔ i ni ŋɑ ì jɛ ilu fiɑ ŋɑ, ì bɑ ɑmɑni ŋɑ, nɔ i kù wɑɑ ce ɑrei nɡɔɡɔ ŋɑ. Ammɑ ǹ wɑ n sɔ̃ ŋɛ iyi idɔ nŋɛ wɑ ce bɔ̃ɔ, ì jɛ ilu ɑrɑɑre ŋɑ, do ilu ɑre do fɛɛju do bɑsĩ ŋɑ. 18 Nɑ ŋɔi í ce ǹ wɑ n mu nŋɛ bisi, i jɔ̀ i rɑ wurɑ iyi ɑ̀ yɔ si inɑ ɑ̀ wiɛ bi tom ŋɑ ku bɑ i jɛ ilu ɑmɑni do ntɔ ŋɑ. Nɔ i rɑ nyɑu fũfũ i biiò ɑnyii ɑrɑ nŋɛ ŋɑ ku bɑ i mɑɑ̀ mɑɑ nɛ bũmbũm ŋɑ nɔ ɑnyɔ ku mɑɑ̀ mɑɑ mu ŋɛ. Nɔ i rɑ iwɔi iju i dɑsi iju nŋɛ ku bɑ i yɛ ilu ŋɑ. 19 Inɛ ŋɑ iyi ǹ bi fei, ǹ yɑ n kpɑ̃ ŋɑ iju nɔ n nyisi ŋɑ kpɑ̃ɑ. Nɑ nŋu, i hɑnyɑ i kpɑɑsi idɔ ŋɑ. 20 Wee ǹ wɑ n leekĩ ɑndɛi ile, nɔ ǹ wɑ n cɑ̃ ɡɑmbo. Inɛ iyi í ɡbɔ imum nɔ í cĩim, ɑn lɔ bi tɛɛ, nɔ n bɑɑ ku jɛ, nɔ ɑwɑò kɑ jɛ ɑjɔ.

21 Inɛ iyi í jɛ iɡũ, lɑfɛ̃ɛi ɑn jɔ̀ ku bɑm ku bubɑ si kitɑ̃i bommɑm, si bɛi ɑmu mɔ ǹ jɛ iɡũ nɔ ǹ bubɑ do Bɑɑm si kitɑ̃i bommɑɛ. 22 Inɛ iyi í nɛ itĩ, ku sotĩ ku ɡbɔ mii iyi Hundei Ilɑɑɔ̃ wɑ sɔ̃ iɡbɛi inɛi Jesu ŋɑ fei.

4

Ilɑɑɔ̃ ku tɔɔ lele

1 Si ɑnyii nŋu bɛ, si kuyɛ ǹ yɛ ɡɑmbo ɡɔ í cĩ lelei Aɔ̃.

Inɛ iyi í tɑko í bɑm ide ku fɔ wo, nŋu iyi imuɛ í yɛ bɛi ti kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ, í bɑm ide ku fɔ mɑ́ í ni, ɡũ wɑ ihɛ̃ n nyisiɛ mii iyi ɑ́ nɑ ku nɑɑ si ɑnyiɛ. 2 Gbɑkɑ̃ Hundei Ilɑɑɔ̃ í so í nɛɛm. Nɔ lelei Aɔ̃ bɛ ǹ yɛ kitɑ̃i bommɑ ɡɔ, inɛ ɡɔ wɑ bubɑ si. 3 Inɛ iyi wɑ bubɑ bɛu wɑ dɑɑnɑi bɛi kutɑ ku nɛ fiɑ ɡɔ ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe zɑsipu do sɑɑduɑni. Njoi Aɔ̃ í sũ í kɑɑko kitɑ̃u nɔ wɑ dɑɑnɑ bɛi emɛrodu. 4 Nɔ ǹ yɛ kitɑ̃i bommɑ kɔnfiɑ do mɛɛ í kɑɑko kitɑ̃i bommɑu. Nɔ inɛ nɡbo kɔnfiɑ do mɛɛ wɑ bubɑ si ɑntɑi kitɑ̃ ŋɑu, ɑ̀ dɑsi nyɑu fũfũ do fulɑi wurɑ. 5 Ŋɔi hɑi si kitɑ̃i bommɑu kuŋɔi ijĩ wɑ fitɑ, do ɑnu ku dɔ̃, do kulɑi ijĩ. Fitilɑ mɛɛje iyi wɑ mɑ́ í wɑ si wɑjui kitɑ̃i bommɑu. Aŋɑi ɑ̀ jɛ hunde mɛɛjei Ilɑɑɔ̃u. 6 Si wɑjui kitɑ̃u dimii tenku ɡɔ í wɑ bɛ, wɑ dɑɑnɑ bɛi diɡi.

Mii ilu hunde mɛɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ kɑɑko kitɑ̃i bommɑu cinɡɑ do cinɡɑɛ, ɑ̀ nɛ iju bii fei ɑnyiò wɑju. 7 Mii ilu hunde sinteu í yɛi bɛi muusu nlɑ, minjisiɑu mɔ í yɛi bɛi ɑmɑ kɛtɛ, mɛɛtɑsiɑu wɑjuɛ í yɛi bɛi wɑjui ɑmɑnɛ, nɔ mɛɛsiɑu í yɛi bɛi kunɡbɑ̃ iyi wɑ fo. 8 Ilu hunde mɛɛ ŋɑu ɑ̀ nɛ ikpɑ mɛɛfɑ mɛɛfɑ, nɔ ɑ̀ nɛ iju bii fei inɔ do wɑduude. À yɑ mɑɑ kɔ̃ iri wɑɑti kɑ̃mɑ fei ɑlɛò dɑɑkɔ ɑ mɑɑ ni,

Kumɑ́, Kumɑ́, Kumɑ́,

Bɛɛbɛi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei í jɛ,

Nŋu iyi í tɑko í wɛɛ wo, nɔ í wɛɛ bɑɑ nsɛi, nɔ wɑ nɑɑ.

9 Ilu hunde ŋɑu ɑ̀ wɑɑ kɔ̃ iri ɑ̀ wɑɑ sɑɑbu inɛ iyi wɑ bubɑ si ɑntɑi kitɑ̃i bommɑu, nɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ idei ɑmboeɛ do bɛɛrɛɛ, nŋu iyi í wɛɛ do ɑjɔ fei. 10 Wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ kɔ̃ iri bɛɛbɛ fei inɛ nɡbo kɔnfiɑ do mɛɛ ŋɑu ɑ̀ yɑ sɛɛbɑtɑɑ ɑ mɑɑ tɔɔɛi. Nɔ ɑ̀ yɑ bɔ fulɑ nŋɑ ŋɑi ɑ jilɔɔ si wɑjui kitɑ̃i bommɑu ɑ mɑɑ ni,

11 Awɔ Ilɑɑɔ̃, Lɑfɛ̃ɛ nwɑ,

Awɔi ì to i nɛ ɑmboe do bɛɛrɛ do ɡbuɡbɑ̃,

Domi ɑwɔi ì tɑkɑ mii fei.

Si idɔɔbiɛi ì tɑkɑ ŋɑ nɔ ɑ̀ wɛɛ.

5

Tiɑ do Anɡudɑ̃

1 Ŋɔi ǹ yɛ inɛ iyi wɑ bubɑ si kitɑ̃i bommɑu wɑ mu tiɑ ɡɔ iyi ɑ̀ kɑ si ɑwɔ njɛɛ. À kɔ tiɑu ɑnyiò wɑju, nɔ ɑ̀ cĩmboɛ do sɛɛdɑ mɛɛje. 2 Nɔ ǹ yɛ ɑmɑlekɑ ilu ɡbuɡbɑ̃ ɡɔ, í lɑ̀ do ɡbuɡbɑ̃ í ni, yooi í to ku ɡɑ sɛɛdɑ ŋɑu ihɛ̃, nɔ ku fũ tiɑu. 3 Nɔ inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi í wɑ lele wɑlɑkɔ ilɛ wɑlɑkɔ lɛlɛi ilɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku cĩ tiɑu ku cɔ inɔɛ. 4 Ǹ kpɑtɑ ntɔ ntɔ si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi í to ku cĩ tiɑu ku cɔ inɔɛ. 5 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i inɛ nɡbo ŋɑu í sɔ̃m í ni, mɑɑ̀ kpɑtɑ. Muusu nlɑ iyi í fitɑ hɑi si dimii Zudɑ, iyi í jɛ tɔkui Dɑvidiu í jɛ iɡũ, ɑ́ yɔkɔ ku ɡɑ sɛɛdɑ mɛɛje ŋɑu nɔ ku fũ tiɑu.

6 Iyi ǹ cɔ ikpɑ bi kitɑ̃i bommɑu nɔ ǹ yɛ Anɡudɑ̃ iyi ɑ̀ ceò kuwee wo wɑ leekĩ ɑnini bɛ, nɔ ilu hunde mɛɛ do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ kɑɑkoɛ. Anɡudɑ̃u, í nɛ nɡo mɛɛje do iju mɛɛje iyi í jɛ hunde mɛɛjei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ iyi í bɛ si ɑndunyɑ fei. 7 Anɡudɑ̃u í bɔ bi inɛ iyi wɑ bubɑ si ɑntɑi kitɑ̃u, nɔ í ɡbɑ tiɑu hɑi si ɑwɔ njɛɛ. 8 Iyi ɑ̀ nɑɑ tiɑu, ŋɔi ilu hunde mɛɛ ŋɑu do inɛ nɡbo kɔnfiɑ do mɛɛ ŋɑu ɑ̀ sɛɛbɑtɑ si wɑjuɛ. Aŋɑ fei ɑ̀ nɛ mɔɔlɔ do kɔɔfui wurɑ ŋɑ si bii tulɑre í wɑ. Tulɑreui í jɛ kutɔɔi inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 9 Nɔ ɑ̀ kɔ̃ iri titɔ̃ ɡɔ ɑ̀ wɑɑ ni,

Awɔi ì to i ɡbɑ tiɑu

Nɔ i ɡɑ sɛɛdɑ ŋɑu,

Domi ɑ̀ kpɑɛ wo.

Nɔ do njɛɛi ì rɑɑ Ilɑɑɔ̃ ɑmɑnɛ ŋɑ

Hɑi si dimi fei, do fee ikɑ̃ ikɑ̃ fei,

Do ilɛ fei.

10 Ì tɔtɔɔ ŋɑ ì jɛ ilɑɑlu nŋɑ,

Ì ce ŋɑ woo weei Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ,

Nɔ ɑɑ jɛ bommɑ si ɑndunyɑu.

11 Iyi ǹ cɔ ilu mɑ́ nɔ ǹ ɡbɔ ɑnui ɑmɑlekɑ nkpɔ ɡɔ ŋɑ, kukpɔ nŋɑ í to dubu nkpɔ nkpɔ. À kɑɑko kitɑ̃i bommɑu do ilu hunde ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu. 12 À dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni,

Anɡudɑ̃ iyi ɑ̀ ceò kuweeu wo í to ku bɑ yiiko,

Do ɑmɑni, do kumɑ̀, do ɡbuɡbɑ̃,

Do bɛɛrɛ, do ɑmboe, do sɑɑbu.

13 Nɔ ǹ ɡbɔ mii ilu hunde ŋɑ fei iyi ɑ̀ wɑ lele do ilɛ, do si lɛlɛi ilɛ, do si inɔ inyi, ɑndi ilu hunde iyi í wɑ si ɑndunyɑ fei, ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni,

Inɛ iyi wɑ bubɑ si kitɑ̃i bommɑu

Do Anɡudɑ̃u,

Sɑɑbu, do bɛɛrɛ, do ɑmboe,

Do ɡbuɡbɑ̃ ku jɛ tu ŋɑ hee do ɑjɔ fei.

14 Nɔ ilu hunde mɛɛ ŋɑu ɑ̀ jɛ ɑ̀ ni, ɑmi. Nɔ inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ ɡulɛ ɑ̀ ce kutɔɔ.

6

À ɡɑ sɛɛdɑ mɛɛfɑ

1 Ŋɔi ǹ yɛ Anɡudɑ̃u í ɡɑ ɑkɑ̃i sɛɛdɑ mɛɛje ŋɑ iyi wɑ mɑ́si tiɑu, nɔ ǹ ɡbɔ inɛ ɑkɑ̃i ilu hunde mɛɛ ŋɑu í lɑ hee ɑɑ ni bɛi kulɑi ijĩi. Í ni, nɑɑ wɑ. 2 Iyi ǹ cɔ ilu, ŋɔi ǹ yɛ ɑcĩ fũfũ ɡɔ wɑ nɑɑ. Inɛ iyi wɑ ɡũu wɑ mu bioo, nɔ ɑ̀ dɑɑ si fulɑi ɑmɑnlu. Í dɑsi kpɑ̃ɑ bɛi woo jɛ iɡũ iyi wɑ bɔ ku jɛ iɡũ wɑ mɑ́.

3 Ŋɔi Anɡudɑ̃u í ɡɑ sɛɛdɑ minjisiɑu, nɔ ǹ ɡbɔ ilu hunde minjisiɑu í ni, nɑɑ wɑ. 4 Nɔ ɑcĩ nkpɑ ɡɔ mɔ í fitɑ wɑ. Nɔ ɑ̀ muɑ inɛ iyi wɑ ɡũu ɡbuɡbɑ̃ ku dede iɡũ si ɑndunyɑ ku bɑ inɛ ŋɑ ɑ kpɑ njɛ. Nɔ ɑ̀ nɑɑ tɑɑkubɑ nlɑ ɡɔ.

5 Ŋɔi Anɡudɑ̃u í ɡɑ sɛɛdɑ mɛɛtɑsiɑu, nɔ ǹ ɡbɔ ilu hunde mɛɛtɑsiɑu í ni, nɑɑ wɑ. Iyi ǹ cɔ nɔ ǹ yɛ ɑcĩ dũdũ ɡɔ wɑ nɑɑ. Inɛ iyi wɑ ɡũu wɑ mu ɡũɑ si ɑwɔɛ. 6 Nɔ ǹ ɡbɔ imu ɡɔ hɑi si ɑninii ilu hunde mɛɛ ŋɑu, í ni, jɔ̀ inɛ ŋɑ ɑ yɑ rɑ bilee tonɡoo ɑkɑ̃ do fiɑi icɛi ɑjɔ ɑkɑ̃. Bɛɛbɛ mɔi fiɑi ɔɔzu tonɡoo mɛɛtɑ ɑ́ yɑ jɛ. Ammɑ jɔ̀ fiɑi ikpo do vɛ̃ɛ si ɑɡbɛɛ.

7 Ŋɔi Anɡudɑ̃u í ɡɑ sɛɛdɑ mɛɛsiɑu, nɔ ǹ ɡbɔ ilu hunde mɛɛsiɑu í ni, nɑɑ wɑ. 8 Ǹ cɔ ilu nɔ ǹ yɛ ɑcĩ fũfũ fɛ̀ɛ̀fɛ̀ɛ̀ ɡɔ wɑ nɑɑ. Inɛ iyi wɑ ɡũu, iriɛi Iku, nɔ bi ku wɑi iku ŋɑ wɑ tooɛ. Aŋɑi ɑ̀ nɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ kpɑ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛi inɛi ɑndunyɑ ŋɑu do iŋɑi sɑko ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si ilɛu do tɑɑkubɑ, do ɑri, do bɔ̃ɔ.

9 Si ɑnyii nŋu, Anɡudɑ̃u í ɡɑ sɛɛdɑ miusiɑ iyi wɑ mɑ́si tiɑu. Nɔ ǹ yɛ hundei ɑmɑnɛ ŋɑ si icui bi kuweeu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ kpɑ nɑ idei Ilɑɑɔ̃ do nɑ sɛɛdɑi Jesu iyi ɑ̀ jɛ. 10 Hunde ŋɑu ɑ̀ lɑ ɑ̀ ni, Lɑfɛ̃ɛ kumɑ́, ilu ntɔ, hee wɑɑti yoomɑi ì wɑɑ deɡbe i bɛi i kiiti inɛi ɑndunyɑ ŋɑ, i sɑ̃ nŋɑ ɡbese si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ kpɑ wɑ. 11 Iyi ɑ̀ dɔ̃ bɛɛbɛ ɑ̀ tɑ̃ ŋɔi ɑ̀ dɑɑ ɑŋɑ fei si jɑɑɛ fũfũ, nɔ ɑ̀ sɔ̃ ŋɑ ɑ̀ ni ɑ sĩmi keeke titɑ̃ hee jiɑi woo ce icɛ kpɑɑsi nŋɑ ŋɑ ku kɔ̃, ɑŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ kpɑ bɛi ɑ̀ tɑko ɑ̀ kpɑ ɑŋɑ mɔ.

12 Ǹ cɔ ilu mɑ́ si wɑɑti iyi Anɡudɑ̃u í ɡɑ sɛɛdɑ mɛɛfɑsiɑ iyi wɑ mɑ́si tiɑu. Nɔ ilɛ í yɑyɑ do ɡbuɡbɑ̃, nɔ inunu í kuku inyɑ kiti kiti bɛi ɑcɔ dũdũ ilu sisimɑ, nɔ cukpɑ í kpɑ̃ konkom bɛi njɛ. 13 Nɔ ɑndɑiyɑ ŋɑ ɑ̀ wɔ wɑ hɑi lele bɛ́i isoi jĩi iko í yɑ wɔ wɑ wɑɑti iyi fufu nlɑ wɑ ce wɑ yɑɡɑɛ. 14 Nɔ lele í tɔtɔɔ inyɑ ɑkɑ̃ bɛi sɛ̃ɛ iyi ɑ̀ kɑ. Nɔ iri kutɑ do ɡunɡum ŋɑ fei ɑ̀ yɑyɑ ɑ kù wɑ ɑɡbɛ nŋɑ mɑ́. 15 Wɑɑti bɛɛbɛi ɑmɑnlui ɑndunyɑ ŋɑ, do ilu ilɛ ŋɑ, do ilɑɑlui sooɡe ŋɑ, do ilu ɑmɑni ŋɑ, do ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ, do inɛ fei de, ɑru do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑrɑ nŋɑ, ɑ̀ wɑɑ mɑnji si isɑi kutɑ do si ɑfei kutɑ ŋɑ. 16 À wɑɑ dɔ̃ ɑnu si iri kutɑ ŋɑu do si kutɑ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ ni, i cuku si wɑ wɑ, i bii wɑ ku bɑ Ilɑɑɔ̃ ku mɑɑ̀ yɛ wɑ, nŋu iyi wɑ bubɑ si kitɑ̃i ɑmɑnlu, do hɑi si idɔɔkɔ̃i Anɡudɑ̃u. 17 I bii wɑ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑjɔi idɔɔkɔ̃ nlɑ nlɑ nŋɑu í to wɑ. Yooi ɑ́ yɔkɔ ku leekĩ si wɑju nŋɑ.

7

Inɛi Izirɛli 144.000

1 Si ɑnyii nŋu, ǹ yɛ ɑmɑlekɑ mɛɛ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ leekĩ si ɑndunyɑ ɡontɑ mɛɛ, ɑ̀ wɑɑ ɡɑnji fufui ɑndunyɑ ɡontɑ mɛɛu ku ce si ilɛ do si tenku nɔ ku mɑɑ̀ yɑɡɑ jĩi ɡɔ. 2 Nɔ ǹ yɛ ɑmɑlekɑ mmu ɡɔ wɑ nɑɑ hɑi nunui dɑɑkɔ, wɑ mu nyindɑi Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í jɛ icui kuwɛɛ. Nɔ í dɔ̃ ɑnu si ɑmɑlekɑ mɛɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ ɑ ceɑ ilɛ do tenku lɑɑlɔu, 3 í ni, i mɑɑ̀ ceɑ ilɛ do tenku do jĩi ɡɔ lɑɑlɔ hee kɑ́ɑ ceɑ woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ nyindɑ si ikpo nŋɑ. 4 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃m jiɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ceɑ nyindɑi Ilɑɑɔ̃ si ikpo nŋɑ. À wɛɛi ɑŋɑ dubu cĩɔ do ciiji do mɛɛ (144.000) hɑi si dimii inɛi Izirɛli ŋɑ fei. 5 Si dimii Zudɑ ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii (12.000) ɑ̀ ceɑ nyindɑ. Bɛɛbɛ mɔi si dimii Rubɛ̃ɛ ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. Si dimii Gɑdi ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. 6 Si dimii Azɛɛ ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. Si dimii Nɛfitɑli ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. Si dimii Mɑnɑsee ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. 7 Si dimii Simeɔ̃ ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. Si dimii Levi ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. Si dimii Isɑkɑɑ ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. 8 Si dimii Zɑbulɔ̃ɔ ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. Si dimii Zozɛfu ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. Si dimii Bɛnzɑmɛɛ ɑmɑnɛ dubu mɑɑteejii. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dɑɑ si nyindɑu mbɛ.

Zɑmɑɑ nkpɔ nkpɔ

9 Si ɑnyii nŋu, nɔ ǹ cɔ ilu mɑ́ nɔ ǹ yɛ zɑmɑɑ nkpɔ nkpɔ iyi inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku kɑ ŋɑ. À fitɑ wɑ hɑi ilɛ fei do si dimi fei do si fee ikɑ̃ ikɑ̃ fei. Aŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ leekĩ si wɑjui kitɑ̃u do Anɡudɑ̃u, ɑ̀ wɑɑ dɑsi jɑɑɛ fũfũ nɔ ɑ̀ wɑɑ mu wuɑi kpɑkpɑ si ɑwɔ nŋɑ. 10 À wɑɑ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, fɑɑbɑ nwɑ wɑ nɑɑi hɑi bi Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ iyi wɑ bubɑ si kitɑ̃i bommɑu do hɑi bi Anɡudɑ̃u. 11 Nɔ ɑmɑlekɑ ŋɑu fei ɑ̀ leekĩ ɑ̀ kɑɑko kitɑ̃i bommɑu do inɛ nɡbo ŋɑu do ilu hunde mɛɛ ŋɑu. À sɛɛbɑtɑ si wɑjui kitɑ̃u ɑ̀ wɑɑ tɔɔ Ilɑɑɔ̃ 12 ɑ̀ ni, ɑmi.

Kucĩ̀ do ɑmboe

Do kumɑ̀ do sɑɑbu do bɛɛrɛ,

Do ɡbuɡbɑ̃, do yiiko,

Fei ndɛɛ ku jɛ ti Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ

Hee do ɑjɔ fei. Ami.

13 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i inɛ nɡbo ŋɑu í beem í ni, yoo ŋɑi ɑ̀ wɑɑ dɑsi jɑɑɛ fũfũ ŋɑu ihɛ̃. Hɑi iwoi ɑ̀ nɑɑ. 14 Nɔ ǹ jɛɑɑ ǹ ni, lɑfɛ̃ɛm, n kù mɑ̀, ɑwɔi ɑɑ mɑ̀. Nɔ í sɔ̃m í ni, inɛ ŋɑu ihɛ̃ ɑ̀ fitɑ wɑi hɑi si bɔ̃nɛ nlɑ nlɑ. À fɔ jɑɑɛ nŋɑ ŋɑ ɑ̀ fũutɑɛ do njɛi Anɡudɑ̃u. 15 Nŋui í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ leekĩ si wɑjui kitɑ̃i bommɑi Ilɑɑɔ̃ ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ dɑsɑ̃ò idũ inɔ kpɑsɛ̃ɛ. Nɔ Ilɑɑɔ̃ ɑ́ wɑ inɔ nŋɑ ku mɑɑ deɡbe ŋɑ. 16 Ari kɑɑ kpɑ ŋɑ mɑ́ hee mɑ́ jɛ ɑɡbɛ, nɔ inunu kɑɑ cɑ̃ ŋɑ mɑ́, bɛɛbɛ mɔi inyɑ ɡbɑ̃ɑ kɑɑ wɑhɑlɑ ŋɑ mɑ. 17 Anɡudɑ̃ iyi wɑ leekĩ bi kitɑ̃i bommɑu ɑ́ ɡbɑ̃ ŋɑ ku bɔò ŋɑ isɔ̃i kuwɛɛ. Ilɑɑɔ̃ mɔ ɑ́ ɡbɑ̃ cikɑ̃ɑju nŋɑ fei.

8

À ɡɑ sɛɛdɑ mɛɛjesiɑ

1 Wɑɑti iyi Anɡudɑ̃u í ɡɑ sɛɛdɑ mɛɛjesiɑu, ilu í coko lelei Aɔ̃ zɑkɑi iju kɑmɛɛ kuntɑɑ. 2 Si ɑnyii nŋu, nɔ ǹ yɛ ɑ̀ nɑ ɑmɑlekɑ mɛɛje ŋɑ iyi ɑ̀ yɑ mɑɑ leekĩ si wɑjui Ilɑɑɔ̃u kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ mɛɛje.

3 Si ɑnyii nŋu, ɑmɑlekɑ mmu ɡɔ í nɑ í leekĩ kɔkɔi bi kuweeu, wɑ mu fɑtɑi wurɑ bii ɑ̀ yɑ jo tulɑre. À nɑ́ɑ tulɑre nkpɔ nkpɔ ku tɔtɔɔò kutɔɔi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ ku bɑ ku joo si ɑntɑi bi kuweei wurɑ iyi í wɑ si wɑjui kitɑ̃i bommɑi Ilɑɑɔ̃u. 4 Cuɑi tulɑreu do kutɔɔi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑu í dede lele si wɑjui Ilɑɑɔ̃ hɑi si ɑwɔi ɑmɑlekɑu. 5 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í so fɑtɑu nɔ í bu inɑ hɑi bi kuweeu, í dɑsi inɔɛ hee í kɔ̃, nɔ í nyɔɔ ilɛ bɛ. Wɑɑti bɛɛbɛ ɑ̀ ɡbɔ kulɑi ijĩ do ibɑ ŋɑ nɔ ɑ̀ yɛ kuŋɔi ijĩ do kuyɑyɑi ilɛ.

Kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ ŋɑ

6 Si ɑnyiɛ, ɑmɑlekɑ mɛɛje ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ mɛɛje ŋɑu, ɑ̀ ce sɔɔlu ɑ fɑ̃ɑ.

7 Amɑlekɑ sinteu í fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩɛ. Ŋɔi kutɑi ijĩ do inɑ do njɛ í yɔɡɛɛ si njɛ nɔ wɑ nɑɑ hɑi lele do ɡbuɡbɑ̃. Nɔ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi ilɛ í jo do jĩi ŋɑ do fɔfɔ tũtũ ŋɑ fei.

8 Nɔ ɑmɑlekɑ minjisiɑu í fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩɛ. Nɔ ɑ̀ nyɔ nɡɔɡɔ iyi í yɛ bɛi iri kutɑ nlɑ iyi wɑ jo si tenku. Ŋɔi ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi tenkuu í kpɔò njɛ, 9 nɔ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi mii ilu hunde ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si inyiu ɑ̀ ku, nɔ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi ɑkɔi inyi fei í ce nfe.

10 Si ɑnyii nŋu, ɑmɑlekɑ mɛɛtɑsiɑu í fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩɛ. Ŋɔi ɑndɑiyɑ nlɑ ɡɔ iyi í yɑ inɑ bɛi juɡulɑ í cuku wɑ hɑi lele si ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi ido do isɔ̃ ŋɑ. 11 Irii ɑndɑiyɑui Kuro. Nɔ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi inyiu í ro. Iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ mɔɔ, nkpɔ nŋɑ í ku si nɑ iyi í jɔ̀ inyiu í ro.

12 Si ɑnyii nŋu, ɑmɑlekɑ mɛɛsiɑu í fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩɛ. Ŋɔi ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi inunu do ti cukpɑ do ti ɑndɑiyɑ ŋɑ í dũ, nɔ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi inyɑ kumɑ́i dɑsɑ̃ kù wɛɛ mɑ́, bɛɛbɛ mɔi ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi inyɑ kumɑ́i idũ kù wɛɛ mɑ́.

13 Iyi ǹ cɔ ilu mɑ́ nɔ ǹ yɛ kunɡbɑ̃ wɑ fo hee lelei Aɔ̃. Kunɡbɑ̃u wɑ kpɑtɑ wɑ dɔ̃ ɑnu hee lele wɑ ni, wɑiyooi, iko í jɛm, iko í jɛm. Bɛirei ijuukpɑ̃i inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ́ to si wɑɑti iyi ɑmɑlekɑ mɛɛtɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ŋɑu ɑɑ fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ nŋɑ.

9

Kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ miusiɑ

1 Si ɑnyii nŋu, ɑmɑlekɑ miusiɑu í fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩɛ. Nɔ ǹ yɛ ɑndɑiyɑ ɡɔ í cuku ilɛ hɑi lele wɑ. Nŋui ɑ̀ nɑ kileei isɑ nlɑ hɑi nɛ kɔɔu. 2 Andɑiyɑu í cĩ isɑu nɔ cuɑ wɑ fitɑ bɛi cuɑi inɑ nlɑ, nɔ í bii inunu í jɔ̀ inyɑ fei í dũ. 3 Nɔ kɛtɛnɡbo ŋɑ ɑ̀ fitɑ wɑ hɑi si cuɑu ɑ̀ wɑɑ tɛ ilɛ, nɔ ɑ̀ mu nŋɑ ɡbuɡbɑ̃ bɛi ɑcĩi cencee. 4 À nɑ ŋɑ woodɑ ɑ̀ ni ɑ mɑɑ̀ bɛjɛ fɔfɔ wɑlɑkɔ mii tũtũ ɡɔ wɑlɑkɔ jĩi ɡɔ bii kù jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ nyindɑi Ilɑɑɔ̃ si ikpo nŋɑ. 5 A kù nɑ kɛtɛnɡbo ŋɑu woodɑ ɑ kpɑò ɑmɑnɛ ŋɑ bii kù jɛ ɑ kpɑ̃ ŋɑ iju hee zɑkɑi cukpɑ miu. Arɑ kuroi ijuukpɑ̃u í munɡɑò bɛi bii cencee í tɑ ɑmɑnɛ. 6 Si cukpɑ miuu, inɛ ŋɑ ɑɑ dɛdɛ iku ɑmmɑ ɑ kɑɑ bɑ. Aɑ bi ɑŋɑ ɑ ku ɑmmɑ iku ɑ́ sɑ nŋɑ.

7 Kɛtɛnɡbo ŋɑu ɑ̀ jɔ ɑcĩ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑ̃ sɔɔlu ɑ bɔ iɡũ. Nɡɔɡɔ í wɑ si iri nŋɑ bɛi fulɑi wurɑ, nɔ wɑju nŋɑ í yɛ bɛi ti ɑmɑnɛ ŋɑ. 8 Ntoi iri nŋɑ í yɛ bɛi ntoi irii inɑɑbo ŋɑ nɔ inyi nŋɑ í yɛ bɛi ti muusu nlɑ ŋɑ. 9 À bii ɡɛndɛ nŋɑ do bɑtɑ ku nɛ sisimɑ ɡɔ iyi bii 1i yɔɔ ɑɑ ni isɔi. Nɔ ikpɑ nŋɑ í yɑ mɑɑ ce ibɑ bɛi sɑrɛti nkpɔ iyi ɑcĩ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ fɑ bi ku ce iɡũ. 10 À nɛ ɑkpɑɑmu ku nɛ ɑcĩ bɛi cencee ŋɑ. Do ɑkpɑɑmu nŋɑu bɛi ɑɑ kpɑ̃ò ɑmɑnɛ ŋɑ iju si cukpɑ miuu. 11 Ilɑɑlui kɛtɛnɡbo ŋɑui í jɛ ɑmɑlekɑ ilu irii isɑ nlɑ hɑi nɛ kɔɔu. Iriɛi í jɛ Abɑdɔ̃ɔ do feei Ebɛɛ. Do Gɛrɛki mɔ ɑ̀ yɑ kpooi Apoliɔ̃, wɑɑtɔ Woo bɛjɛ.

12 Nsɛi, iyi ijuukpɑ̃ sinte í lɔ í ɡbe ijuukpɑ̃ minji ɡɔ ŋɑ iyi ɑɑ nɑɑ mɑ́.

Kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ mɛɛfɑsiɑ

13 Ŋɔi ɑmɑlekɑ mɛɛfɑsiɑu í fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩɛ. Nɔ ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ hɑi ɡontɑ mɛɛi bi kuweei wurɑ iyi í wɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃. 14 Ide ku fɔu í sɔ̃ ɑmɑlekɑ mɛɛfɑsiɑ iyi wɑ mu kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩu í ni, fũ ɑmɑlekɑ mɛɛ ŋɑ iyi ɑ̀ dĩ kɔkɔi ido nlɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Efɑrɑtɑu. 15 Ŋɔi ɑ̀ fũ ɑmɑlekɑ mɛɛ ŋɑu. Nɑ ɑdɔ̃u do cukpɑu do ɑjɔu do isɔu bɛi ɑmɑlekɑ ŋɑu ɑ̀ tɑ̃ sɔɔlu mɑm mɑm ku bɑ ɑ kpɑ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi ɑmɑnɛ ŋɑ. 16 A sɔ̃m jiɑi mɑsɑ ŋɑu, ɑ̀ wɛɛi dubu minji ikɔ dubu cĩɔ mɑ́ (200.000.000). 17 Si bɛi ǹ yɛ ɑcĩ ŋɑu do mɑsɑ ŋɑu si kuyɛm wee. À dɑsi bɑtɑi iɡũ nkpɑ bɛi inɑ do booɡu bɛi bulɑm do iɡbɑɑɡbɑ bɛi fɑinwitɑ. Irii ɑcĩ ŋɑu í yɛ bɛi irii muusu nlɑ, nɔ inɑ do cuɑ do fɑinwitɑ wɑ fitɑ wɑ hɑi si ɡɛlɛ nŋɑ. 18 Ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ́ ku nɑ sɑɑbui bɔ̃nɛ mɛɛtɑ ŋɑu, wɑɑtɔ inɑ do cuɑ do fɑinwitɑ iyi wɑ fitɑ hɑi si ɡɛlɛi ɑcĩ ŋɑu. 19 Gbuɡbɑ̃i ɑcĩ ŋɑu í wɑi si ɡɛlɛ nŋɑ do si ɑkpɑɑmu nŋɑ. Akpɑɑmuu í yɛi bɛi njo, nɔ í nɛ iri. Do nŋui ɑ̀ yɑ kpɑ̃ inɛ ŋɑ iju.

20 Do nŋu fei, inɛi ɑndunyɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑ kù ku si bɔ̃nɛu ɑ̀ kɔ ku kpɑɑsi idɔ. Nɔ ɑ̀ kɔ ku jɔ̀ mii ŋɑ iyi ɑ̀ ce do ɑwɔ nŋɑ ku tɔɔ. À wɑɑ mɔsi inɛi inɔɔko ŋɑ ku tɔɔ do iwɛ̃ ŋɑ iyi ɑ̀ ce do wurɑ do isɔ fũfũ do isɔ dɑnyɑ do kutɑ do jĩi ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑ kɑɑ yɔkɔ ɑ ɡbɔ ide, ɑ kɑɑ nɔ ɑ yɔkɔ ɑ yɛ ilu, hee mɑ́ jɛ ɑ nɛ. 21 Bɛɛbɛ mɔi inɛ ŋɑu ɑ kù jɔ̀ inɛ ku kpɑ do dobu dobu nŋɑ ŋɑ ku ce, do sɑkɑrɑ ku ce, do ile nŋɑ ŋɑ.

10

Amɑlekɑ do tiɑ keeke

1 Ǹ nyi ǹ yɛ ɑmɑlekɑ ilu ɡbuɡbɑ̃ ɡɔ mɑ́ wɑ kitɑ wɑ hɑi lele. Kudũi ijĩ í biiɛ bɛi jĩnɛ iyi í dɑsi, nɔ njoi Ilɑɑɔ̃ í wenwee si iriɛ, wɑjuɛ wɑ dɑɑnɑ bɛi inunu, nɔ kutɛɛ í yɛ bɛi ɑmɛi inɑ. 2 Wɑ mu tiɑ keeke ɡɔ iyi wɑ cĩ si ɑwɔɛ. Í lesi isɛ njɛɛ si ɑntɑi tenku, isɛ cɑnɡɑɛ mɔ si ilɛ. 3 Nɔ í dɔ̃ ɑnu bɛi muusu nlɑ. Iyi í dɔ̃ ɑnu í tɑ̃ ŋɔi dɑɡbɑ lele mɛɛje ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ ɑnu. 4 Iyi dɑɡbɑ lele mɛɛje ŋɑu ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ tɑ̃, ɡbɑkɑ̃ ǹ tɑ̃ sɔɔlu n kɔ ide nŋɑu. Ammɑ ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ wɑ hɑi lele wɑ ni, mɑɑ̀ ti i kɔ mii iyi dɑɡbɑ lele mɛɛje ŋɑu ɑ̀ fɔ. Muu si ɑsii.

5 Ŋɔi ɑmɑlekɑ iyi ǹ yɛ wɑ leekĩ si ɑntɑi tenku do si ilɛu, í wu ɑwɔ njɛɛ lele, 6 nɔ í ɡbɑsi do irii inɛ iyi í wɛɛ hee do ɑjɔ fei, iyi í tɑkɑ lele do ilɛ do tenku do mii ndu ŋɑ ŋɑ fei. Amɑlekɑu í fɔ í ni, wɑɑti iyi í ɡbe kù wɑɑ sɔ mɑ́, 7 ɑmmɑ wɑɑti iyi ɑmɑlekɑ mɛɛjesiɑu mɔ ɑ́ fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩɛ, wɑɑti bɛɛbɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kɔ̃ mii iyi í dɑsi idɔ ku ce iyi inɛ kɑ̃mɑ kù mɑ̀u, si bɛi í sɔ̃ wɑlii woo ce icɛɛ ŋɑ wo.

8 Si ɑnyii nŋu, imu iyi ǹ tɑko ǹ ɡbɔ hɑi leleu, í bɑm ide ku fɔ mɑ́ í ni, koo ɡbɑ tiɑ keeke iyi wɑ cĩu hɑi si ɑwɔi ɑmɑlekɑ iyi wɑ leekĩ si ɑntɑi tenku do si ilɛu. 9 Ŋɔi ǹ bɔ bi ɑmɑlekɑu, ǹ tɔɔɛ ku nɑm tiɑ keekeu. Nɔ í sɔ̃m í ni, ɡbɑ i ŋɔɔ. Á ro si inɔɛ, ɑmmɑ ɑ́ dɔ̃i si ɡɛlɛɛ bɛi nyikɔ̃. 10 Ŋɔi ǹ ɡbɑ tiɑ keekeu hɑi si ɑwɔɛ, nɔ ǹ ŋɔɔ. Ntɔi, í dɔ̃ si ɡɛlɛm bɛi nyikɔ̃, ɑmmɑ iyi ǹ muu ǹ tɑ̃, í roi kom kom si inɔm.

11 Ŋɔi ɑ̀ sɔ̃m ɑ̀ ni, í ɡbe i sisi i ce wɑlii mɑ́ nɑ inɛ nkpɔ, do ilɛ nkpɔ, do dimi nkpɔ, do ilɑɑlu nkpɔ.

11

Woo jɛ sɛɛdɑ minji ŋɑ

1 Si ɑnyii nŋu, inɛ ɡɔ í nɑm mii ku wɑ̃ ilɛ iyi í yɛ bɛi ɑkpɑ, nɔ í sɔ̃m í ni, dede i koo i wɑ̃ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ do bi kuweeu, nɔ i kɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce kutɔɔ bɛ. 2 Ammɑ mɑɑ̀ wɑ̃ bɑntumɑɛ, domi ɑ̀ muɑ dimi mmu ŋɑ, ɑŋɑ iyi ɑɑ tɛɛsɛ ilu kumɑ́u si ɑfei cukpɑ ciiji do minji *. 3 Nɔ í ni nŋu ɑ́ jɔ̀ woo jɛ sɛɛdɑ minjii nŋu ŋɑu ɑ fɔ idei nŋu. Aɑ mɑɑ we sɑɑki ŋɑ, nɔ nŋu ɑ́ mu nŋɑ yiiko ɑ ceò wɑlii si ɑfei ɑjɔ dubu do cĩɔ minji do kitɑ † (1.260).

4 Woo jɛ sɛɛdɑ minji ŋɑui ɑ̀ yɛ bɛi jĩi ndii olivi minjiu, do bi ku lesi fitilɑ minji iyi wɑ leekĩ si wɑjui Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi ilɛu fei. 5 Bii inɛ ɡɔ wɑ bi ku ce nŋɑ lɑɑlɔ, inɑ í yɑ fitɑi hɑi si ɡɛlɛ nŋɑ ku kpɑ irii mbɛɛ nŋɑ ŋɑ. Bɛɛbɛi inɛ iyi wɑ dɛdɛ ku ce nŋɑ lɑɑlɔ ɑ́ kuò. 6 À nɛ ɡbuɡbɑ̃ ɑ cĩmbo lele, ijĩ ku mɑɑ̀ rɔ si wɑɑti iyi ɑ̀ wɑɑ ce wɑlii. À nɔ ɑ̀ nɛ ɡbuɡbɑ̃ ɑ kpɑɑsi inyi njɛ. À nɔ ɑ̀ nɛ ɡbuɡbɑ̃ mɑ́ ɑ nɑɑò dimii wɑhɑlɑ ikɑ̃ ikɑ̃ bɑɑ yoomɑ fei wɑ si ɑndunyɑ si wɑɑti iyi ɑ̀ bi fei.

7 Wɑɑti iyi ɑɑ jɛ sɛɛdɑ ɑ tɑ̃, iŋɑi sɑko ɡɔ ɑ́ bɑ ŋɑ iɡũ ku ce ku kɑ̃miɑ ŋɑ ku kpɑ ŋɑ. Iŋɑi sɑkou ɑ́ fitɑ wɑi hɑi si isɑ nlɑ hɑi nɛ kɔɔu. 8 Iku nŋɑ ɑ́ mɑɑ sũi si bɑntumɑi ilu nlɑ bii ɑ̀ kpɑkpɑ Lɑfɛ̃ɛ nŋɑ si jĩi nɔu. À nɛ ɑ kpe iluui wo Sodomu wɑlɑkɔ Ezibiti. 9 Inɛ ŋɑ si dimi fei do si fee fei do si ilɛ fei ɑɑ cɔ iku nŋɑ zɑkɑi ɑjɔ mɛɛtɑ do bubu, ɑ kɑɑ jɛ ɑ si ŋɑ. 10 Inɔi inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ́ dɔ̃, ɑɑ ce jinɡɑu nɔ ɑ sɑmbɑɑ njɛ ɑmuɑ ŋɑ si nɑ iyi í jɔ̀ wɑlii minji iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ wɑhɑlɑ ŋɑ ŋɑu ɑ̀ ku.

11 Si ɑnyii ɑjɔ mɛɛtɑ do bubuu, Ilɑɑɔ̃ í nyi í dɑ nŋɑ si hunde mɑ, nɔ ɑ̀ dede ɑ̀ leekĩ. Njo nlɑ nlɑi í mu inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ yɛ ŋɑ fei. 12 Ŋɔi wɑlii minji ŋɑu ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ wɑ hɑi lele wɑ ni, i ɡũ wɑ ihɛ̃. Nɔ ɑ̀ ɡũ lele si kudũi ijĩ ijui mbɛɛ nŋɑ ŋɑ. 13 Bɛ ɡbɑkɑ̃ nɔ ilɛ í yɑyɑ ntɔ ntɔ, nɔ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛwɑi iluu í cuku. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ku si kuyɑyɑi ilɛu, kukpɔ nŋɑ í to ɑmɑnɛ dubu mɛɛje (7.000). Ziɡii inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe í dɑ ntɔ ntɔ, nɔ ɑ̀ ni Ilɑɑɔ̃ í lɑ.

14 Nsɛi, ijuukpɑ̃ minjisiɑu í lɔ, wee mɛɛtɑsiɑɛ wɑ nɑɑ mɑ́.

Kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ mɛɛjesiɑ

15 Si ɑnyii nŋu, ɑmɑlekɑ mɛɛjesiɑu í fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩɛ. Ŋɔi ɑ̀ ɡbɔ ɑnu ku dɔ̃ nlɑ nlɑ ɡɔ ŋɑ lelei Aɔ̃ ɑ̀ ni, ɑ sindoɑ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ do inɛ iyi í cicɑu bommɑi ɑndunyɑu, nɔ ɑ jɛ bommɑ hee do ɑjɔ fei. 16 Wɑɑti bɛɛbɛi inɛ nɡbo kɔnfiɑ do mɛɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bubɑ si kitɑ̃i bommɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃u, ɑ̀ sɛɛbɑtɑ ɑ̀ wɑɑ tɔɔɛ 17 ɑ̀ wɑɑ ni,

Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, ilu ɡbuɡbɑ̃ fei,

Awɔ iyi ì wɛɛ nsɛi, ì nɔ ì wɛɛ wo,

À wɑɑ sɑɑbuɛi si nɑ iyi í jɔ̀ ì ce icɛ do ɡbuɡbɑ̃ nlɑɛ.

Nɔ ì sinti bommɑɛ ku jɛ.

18 Dimii ɑndunyɑ fei í dɑmɔɔ.

Ammɑ idɔɔkɔ̃ɛ í to wɑ.

Wɑɑti í to i kiiti iku ŋɑ.

Wɑɑti í nɔ í to i nɑ wɑlii woo ce icɛɛ ŋɑ ribɑ nŋɑ,

Do woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑɛ,

Hɑi keekeò nlɑɛ.

Wɑɑti í to i ce nfei inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce nfei ɑndunyɑ.

19 Ŋɔi ɑ̀ cĩ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í wɑ lele nɔ ɑ̀ yɛ kpɑkoi ɑkɑbuuɛ si inɔɛ. Nɔ ijĩ wɑ ŋɔ, nɔ ɑ̀ wɑɑ ɡbɔ ibɑ ŋɑ do kulɑi ijĩ. Nɔ ilɛ wɑ yɑyɑ, nɔ kutɑi ijĩ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cuku wɑ do ɡbuɡbɑ̃.

12

Abo ɡɔ do ɑkɑndɑmɑ

1 Ŋɔi nyindɑ nlɑ ɡɔ í fitɑ lelei Aɔ̃. Inɑɑbo ɡɔ í wɑ bɛ, nunui í jɛ ibɔɛ, nɔ wɑ leekĩ si cukpɑ nɔ wɑ dɑsi fulɑi ɑndɑiyɑ mɑɑteeji. 2 Abou í nɛ ɑsĩ, nɔ wɑhɑlɑi kubí do ɑrɑ ku roi inɔu í jɔ̀ wɑ dɔ̃ ɑnu.

3 Ŋɔi nyindɑ mmu ɡɔ í fitɑ mɑ́ lelei Aɔ̃. Akɑndɑmɑ nkpɑ nlɑ nlɑ ɡɔ í wɑ bɛ, í nɛ iri mɛɛje do nɡo mɛɛwɑ nɔ wɑ dɑsi fulɑi bommɑ si iriu ɑkɑ̃ fei. 4 Akɑndɑmɑu í wɔ ikɔ ɑkɑ̃i kukpɛ̃ mɛɛtɑi ɑndɑiyɑi lele ŋɑ í nyɔ ŋɑ wɑ si ilɛ do ɑkpɑɑmuɛ. Nɔ í koo í leekĩ si wɑjui ɑbo iyi wɑ bi ku bíu, ku bɑ ku ŋɔ ɑmɑu bii í cuku wɑ. 5 Ŋɔi ɑbou í bi ɑmɑ inɛmɔkɔ. Amɑui ɑ́ ɡbɑ̃ dimi fei do ɡoloi isɔ. Hee ɑkɑndɑmɑu ku mɑɑ ŋɔ ɑmɑu ɑ̀ so ɑ̀ bɔòɛ bi Ilɑɑɔ̃, bii wɑ bubɑ si kitɑ̃i bommɑɛ. 6 Abou í sɑ í nɛ ikpɑ ɡbɑbuɑ bii Ilɑɑɔ̃ í ceɑɑ sɔɔlui inyɑ bii ɑ́ wɑ ɑ mɑɑ woo si ɑfei ɑjɔ dubu do cĩɔ minji do kitɑ (1.260).

7 Ŋɔi iɡũ í dede lele bɛ. Misɛli do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ ɑ̀ ce iɡũ do ɑkɑndɑmɑu do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ. 8 Nɔ Misɛli do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ ɑ̀ jɛ ŋɑ iɡũ. Nɔ ɑ̀ kɔ ɑkɑndɑmɑu do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ ɑ wɑ lele bɛ mɑ́. 9 Ŋɔi ɑ̀ nyɔ ɑkɑndɑmɑ nlɑ nlɑu wɑ ilɛ. Akɑndɑmɑui í jɛ njo iyi í wɛɛ hɑi tɑko. Nŋui ɑ́ yɑ kpe mbirisi wɑlɑkɔ Seetɑm. Nɔ nŋui í dĩ ijui inɛi ɑndunyɑ ŋɑ fei. À nyɔɔ wɑ ilɛ do ɑmɑlekɑɛ ŋɑ ɑjɔ.

10 Si ɑnyii nŋu, nɔ ǹ ɡbɔ ide ku fɔ nlɑ ɡɔ lele í ni,

Nsɛi, wɑɑtii fɑɑbɑu í to wɑ.

Nsɛi, Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ

í nyisi ɡbuɡbɑ̃ɛ,

nɔ í jilɛ bommɑɛ.

Nsɛi, inɛ iyi í cicɑu í ɡbɑ inɛ nɡbo ku jɛɛ,

Domi woo fɔ lɑɑlɔi inɛ nwɑ ŋɑ,

nŋu iyi í yɑ mɑɑ fɔ lɑɑlɔ nŋɑ

si wɑjui Ilɑɑɔ̃ dɑsɑ̃ò idũ

À nyɔɔ wɑ hɑi lele.

11 Inɛ nwɑ ŋɑu ɑ̀ jɔɔ iɡũ

do sɑɑbui njɛi Anɡudɑ̃u

do sɛɛdɑi ntɔu iyi ɑ̀ jɛ.

A kù doo kuwɛɛ nŋɑ nkɑ̃mɑ,

ɑmmɑ ɑ̀ jɛsi ɑŋɑ ɑ ku.

12 Nɑ nŋu, lele, jɔ̀ i wɛɛò inɔ didɔ̃,

Nɔ iŋɛ iyi ì wɑ lele, i wɛɛò inɔ didɔ̃ ŋɑ.

Ammɑ inɔ ku fɔi í jɛ ti ilɛ,

Nɔ inɔ ku fɔi í jɛ ti tenku,

Domi Seetɑm í kitɑ si ŋɛ wɑ

do idɔɔkɔ̃ nlɑ nlɑ,

Si nɑ iyi í jɔ̀ í mɑ̀ iyi

wɑɑti keekei í ɡbeɑ nŋu.

13 Iyi ɑkɑndɑmɑu í bɑ ɑ̀ nyɔ nŋu wɑ ilɛ, ŋɔi í lɔsi ku lele ɑbo iyi í bí ɑmɑ inɛmɔkɔu. 14 Ammɑ ɑ̀ nɑ ɑbou ikpɑ minjii kunɡbɑ̃ nlɑ ku bɑ ku fo ku bɔ ikpɑ inyɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í ceɑɑ sɔɔluɛu si ɡbɑbuɑ bii ɑɑ woo ɑdɔ̃ mɛɛtɑ do bubu. Tenɡi bɛi ɑ́ jĩò njou. 15 Ŋɔi njou í tu inyi wɑ hɑi si ɡɛlɛɛ, wɑ cɑ̃ bɛi ido nlɑ nlɑ si ɑnyii ɑbou ku bɑ inyiu ku jɔɔ. 16 Ammɑ ilɛ í fɑɑbɑ ɑbou, domi í lɑ̀, í mɔ inyi iyi wɑ fitɑ hɑi si ɡɛlɛi ɑkɑndɑmɑu wɑ. 17 Ŋɔi idɔi ɑkɑndɑmɑu í kɔ̃ si ɑbou ntɔ ntɔ, nɔ í bɔ iɡũ ku ce do dimiɛ ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe, ɑŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃ fei, inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ leekĩ dim dim si sɛɛdɑi Jesu. 18 Nɔ í koo í leekĩ si sɑ̃ɑi tenku.

13

Iŋɑi sɑko iyi wɑ fitɑ hɑi si tenku

1 Si ɑnyii nŋu, ǹ yɛ iŋɑi sɑko ɡɔ wɑ fitɑ wɑ hɑi inɔ tenku. Í nɛ nɡo mɛɛwɑ do iri mɛɛje nɔ fulɑi bommɑ wɑ lesi nɡo ŋɑu fei, nɔ si iri ŋɑu fei ɑ̀ kɔ iri lɑɑlɔ ŋɑ ikɑ̃ ikɑ̃ iyi wɑ yɑɑko Ilɑɑɔ̃. 2 Iŋɑi sɑko iyi ǹ yɛu í ɡɑɑbu bɛi muɑ, nɔ kutɛɛ í nɛ ɡbuɡbɑ̃, nɔ ɡɛlɛɛ í yɛ bɛi ti muusu nlɑ. Akɑndɑmɑu í so ɡbuɡbɑ̃i nŋu tɑkɑɛ í nɑɑ, do kitɑ̃i bommɑɛ do yiiko nlɑɛ. 3 Iri ɑkɑ̃i iŋɑi sɑkou í jɔ bɛi í bɑ kumɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku kpɑɑ, ɑmmɑ kumɛɛu í tɑ̃ nɔ í bɑ iri. Inɛi ɑndunyɑ ŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ cɔɔ do biti nɔ ɑ̀ wɑɑ tooɛ. 4 Aŋɑ fei ɑ̀ wɑɑ tɔɔ ɑkɑndɑmɑu si nɑ iyi í jɔ̀ í nɑ iŋɑi sɑkou yiikoɛ. Nɔ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ iŋɑi sɑkou mɔ ɑ̀ wɑɑ ni, yooi í yɛ bɛi iŋɑi sɑkou ihɛ̃. Yooi ɑ́ yɔkɔ ku bɑɑ iɡũ ku ce.

5 Iŋɑi sɑkou í nɛ kpɑ̃ɑ ku tɔɔò fufu nɔ ku bu Ilɑɑɔ̃, nɔ í nɛ yiiko ku ceò ɡbuɡbɑ̃ɛ icɛ zɑkɑi cukpɑ ciiji do minji. 6 Ŋɔi í cĩ ɡɛlɛɛ wɑ bu Ilɑɑɔ̃ do bi ku wɑɛ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ lele fei nɔ wɑ fɔ si ŋɑ ide lɑɑlɔ. 7 À muɑɑ kpɑ̃ɑ ku ce iɡũ do inɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ nɔ ku jɛ ŋɑ iɡũ. Nɔ ɑ̀ nɑɑ yiiko si dimi fei do fee fei do ilɛ bɑɑ yoomɑ fei. 8 Inɛi ɑndunyɑ fei ɑ́ tɔɔɛ, wɑɑtɔ inɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ kù kɔ iri nŋɑ si tiɑi kuwɛɛ hee ku mɑɑ tɑkɑ ɑndunyɑ, tiɑ iyi í jɛ ti Anɡudɑ̃ iyi ɑ̀ kpɑu.

9 Nɑ nŋu, inɛ iyi í nɛ itĩ, ku ɡbɔ. 10 Inɛ iyi í nɛ piisɔ̃ɔ ku bɔ, tilɑsi piisɔ̃ɔi ɑ́ bɔ. Inɛ mɔ iyi ɑ̀ nɛ ɑ kpɑ do tɑɑkubɑ, tilɑsi tɑɑkubɑi ɑ́ kpɑɑ. Nɑ nŋu, í sĩɑ woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ ɑ yɑ mɑɑ temuɑ nɔ ɑ leekĩ si nɑɑnɛ ku dɑsi nŋɑ *.

Iŋɑi sɑko iyi wɑ fitɑ hɑi si ilɛ

11 Si ɑnyii nŋu, ǹ yɛ iŋɑi sɑko ɡɔ mɑ́ wɑ fitɑ wɑ hɑi si ilɛ. Í nɛ nɡo minji bɛi nɡoi ɑnɡudɑ̃, nɔ wɑ fɔ ide bɛi ɑkɑndɑmɑ. 12 Iŋɑ sinteui í nɑɑ yiiko iyi í nɛ fei ku ceò icɛ si wɑjuɛ. Í tilɑsi inɛi ilɛ ŋɑ ɑ tɔɔ iŋɑ sinte iyi í bɑ kumɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku kpɑɑ wo, nɔ í bɑ iriu. 13 Iŋɑ minjisiɑu bɛi í ce dobu dobu nlɑ nlɑ ŋɑ hee í jɔ̀ inɑ í kitɑ wɑ hɑi lele í nɑɑ ilɛ si wɑjui ɑmɑnɛ ŋɑ. 14 Í dĩ ijui inɛi ɑndunyɑ ŋɑ do dobu dobu ŋɑ iyi í ce si wɑjui iŋɑ sinte iyi í nɑ́ɑ yiikou. Wɑ sɔ̃ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ ɡbe mii iyi ɑ́ jɔ iŋɑ sinte iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ mɛɛ do tɑɑkubɑ nɔ kù kuu. 15 Iŋɑi ɑnkɑ̃ɑnyiu í bɑ yiiko ku muɑ mii iyi ɑ̀ ɡbeu kuwɛɛ, nɔ ku fɔ ide bɛi ɑmɑnɛ, ku bɑ ku kpɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ ku tɔɔɛ fei. 16 Nɔ iŋɑu í tilɑsi inɛ fei, ilu ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ do hɑi nɛ ɡbuɡbɑ̃ ŋɑ, ilu fiɑ ŋɑ do ilu ɑre ŋɑ, ɑru ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑrɑ nŋɑ ŋɑ, ɑ̀ ce nŋɑ nyindɑ si ɑwɔ njɛ nŋɑ wɑlɑkɔ si ikpo nŋɑ. 17 Inɛ ɡɔ kù wɛɛ iyi ɑ́ yɔkɔ ku rɑ wɑlɑkɔ ku tɑ bii kù nɛ nyindɑ iyi í jɛ irii iŋɑi sɑkou, wɑlɑkɔ lɑmbɑi iriɛ.

18 Iyi í sĩɑ kɑ ce si lɑɑkɑi wee, inɛ iyi í nɛ bisi fei í sĩɑ ku mɑ̀ yɑɑsei lɑmbɑi iŋɑi sɑkou. Lɑmbɑɛ, lɑmbɑi ɑmɑnɛi. Jiɑɛi cĩɔ mɛɛfɑ do kitɑ do mɛɛfɑ (666).

14

Iri ku kɔ̃i inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ fɑɑbɑ

1 Si ɑnyiɛ iyi ǹ cɔ ilu nɔ ǹ yɛ Anɡudɑ̃u wɑ leekĩ si iri kutɑi Siɔ̃ɔ. Amɑnɛ dubu cĩɔ do ciiji do mɛɛ (144.000) í wɑ bi tɛɛ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ kɔ irii Anɡudɑ̃u do ti Bɑɑɛ si ikpo nŋɑ. 2 Nɔ ǹ ɡbɔ imu ɡɔ hɑi lele ɑɑ ni bɛi ibɑi iri cuui inyi nlɑ, wɑlɑkɔ bɛi kulɑi ijĩi. Ibɑ iyi ǹ ɡbɔu wɑ dɔ̃i bɛi mɔɔlɔ iyi inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cɑ̃. 3 Inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ leekĩ si wɑjui kitɑ̃i bommɑu, bii ilu hunde mɛɛ ŋɑu do inɛ nɡbo ŋɑu ɑ̀ wɑ. À wɑɑ kɔ̃ iri titɔ̃ iyi inɛ ɡɔ kɑɑ yɔkɔ ku mɑ̀ bii kù jɛ ɑmɑnɛ dubu cĩɔ do ciiji do mɛɛ ŋɑu (144.000), ɑŋɑ iyi ɑ̀ yɑ́ hɑi si ɑndunyɑ. 4 Inɛ ŋɑu, ɑ kù sũò inɑɑbo. À mu ɑrɑ nŋɑ ɑ kù mɑ̀ inɑɑbo titɑ̃. À wɑɑ too Anɡudɑ̃u bii wɑ bɔ fei. À yɑ́ ŋɑ hɑi si inɔi ɑmɑnɛ ŋɑ. À yɛi bɛi ɑmɑɑjɛ sinte iyi ɑ̀ nɑ Ilɑɑɔ̃ do Anɡudɑ̃u. 5 Inɛ ɡɔ kù ɡbɔ ibo hɑi si ɡɛlɛ nŋɑ, ɑ̀ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ kù nɛ tɑɑle.

Amɑlekɑ mɛɛtɑ ŋɑ

6 Ŋɔi ǹ nyi ǹ yɛ ɑmɑlekɑ ɡɔ mɑ́ wɑ fo hee lelei Aɔ̃. Nŋui ɑ́ sisi lɑɑbɑɑu jiidɑ iyi ci yɑ tɑ̃ bi inɛi ɑndunyɑ fei, si ilɛ fei, do si dimi fei, do si fee ikɑ̃ ikɑ̃ fei, do bi inɛ fei. 7 Í dɔ̃ ɑnu wɑ ni, i jirimɑ Ilɑɑɔ̃ nɔ i nɑɑ ɑmboe ŋɑ, domi wɑɑti í to ku kiitiò inɛ fei. I tɔɔ Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í tɑkɑ lele do ilɛ, do tenku, do isɔ̃ ŋɑ.

8 Amɑlekɑ minjisiɑ ɡɔ wɑ too ɑnyiɛ wɑ ni, Bɑbilɔni, ilu nlɑu, í cuku, í cuku. Nŋui í fɑ dimi fei si sɑkɑrɑ hɑi nɛ kɔɔɛ. Sɑkɑrɑɛui í yɛ bɛi ɑtɛ̃ iyi wɑ cĩ ŋɑ iju. Atɛ̃ vɛ̃ɛui í jɛ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃.

9 Amɑlekɑ mɛɛtɑsiɑ ɡɔ wɑ too inɛ minji ŋɑ iyi ɑ̀ cuɑu, nɔ í dɔ̃ ɑnu wɑ ni, inɛ iyi wɑ tɔɔ iŋɑi sɑkou do mii iyi í ɡbeu * fei, nɔ í jɔ̀ ɑ̀ kɔ iriɛ si ikpoɛ wɑlɑkɔ si ɑwɔɛ, 10 nŋu mɔ ɑ́ mɔ ɑtɛ̃ iyi í jɛ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃u. Inɛ iyi wɑ ce bɛɛbɛ fei ɑ́ yɛ bɔ̃nɛ si inɑ do fɑinwitɑ si wɑjui Anɡudɑ̃u do ɑmɑlekɑ kumɑ́ ŋɑu. 11 Cuɑi inɑ iyi ɑ́ nyisi ŋɑ bɔ̃nɛu ɑ́ dedei hee lele hee do ɑjɔ fei. Inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ tɔɔ iŋɑi sɑkou do mii iyi ɑ̀ ɡbeu †, do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ nyindɑi iriɛu, ɑ kɑɑ nɛ kusĩmi ɑlɛò dɑɑkɔ.

12 Nɑ nŋu, í sĩɑ woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ ɑ temuɑ, ɑŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑ woodɑi Ilɑɑɔ̃ nɔ ɑ̀ dɑsi Jesu nɑɑnɛ.

13 Si ɑnyii nŋu, ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ mɑ́ hɑi lele í ni, kɔ iyi ihɛ̃, ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑɑ nɑ ɑ ku hɑi nsɛi nɑ nɑɑnɛ iyi ɑ̀ dɑsi Lɑfɛ̃ɛ. Ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í ni, ntɔi, bɛɛbɛi. Aɑ sĩmi, domi ribɑi icɛ jiidɑ nŋɑ ɑ́ too ŋɑ.

Kudɑi ɑmɑnɛ ŋɑ

14 Si ɑnyii nŋu, nɔ ǹ yɛ ɑnduulɑi ijĩ ɡɔ, inɛ ɡɔ wɑ bubɑ bɛ í jɔ ɑmɑi ɑmɑnɛ. Wɑ dɑsi fulɑi wurɑi ɑmɑnlu si iriɛ, nɔ wɑ mu kɔɔmɑ ku dɔ̃ ɑnu ɡɔ. 15 Amɑlekɑ ɡɔ í fitɑ wɑ hɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃, nɔ í dɔ̃ ɑnu í sɔ̃ inɛ iyi wɑ bubɑ si kudũi ijĩu í ni, so kɔɔmɑɛ i mu, domi ɑwɑɑtii kumu í to. Andunyɑu í to ku mu. 16 Ŋɔi inɛ iyi wɑ bubɑ si kudũi ijĩu í dɑsi kɔɔmɑɛ si ɑndunyɑ, wɑ mu.

17 Amɑlekɑ ɡɔ í fitɑ wɑ hɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í wɑ leleu mɑ́, nŋu mɔ wɑ mu kɔɔmɑ ku dɔ̃ ɑnu ɡɔ.

18 Nɔ ɑmɑlekɑ ɡɔ í fitɑ wɑ mɑ́ hɑi bi kuweeu, í nɛ ɡbuɡbɑ̃ si ɑntɑi inɑ. Í lɑ hee lele í sɔ̃ inɛ iyi wɑ mu kɔɔmɑ didɔ̃u í ni, kɑ rezɛ̃ɛ iyi í wɑsi ɑndunyɑ do kɔɔmɑɛ domi í jĩɑ. 19 Amɑlekɑu í dɑsi kɔɔmɑɛ nɔ í kɑò isoi jĩi ŋɑu, nɔ í cuusi dɑnɡɑlɑ bi ku fɔ̃ inyii rezɛ̃ɛ. Iyi bɛ wɑ nyisi idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃. 20 À fɔ̃ isoi rezɛ̃ɛu bi ku fɔ̃ɛ ɑnyii inɔ iluu. Nɔ hɑi bi ku fɔ̃ inyii isoi jĩi nɔu, njɛ í cɑ̃ wɑ bɛ hee kusɔɛ í to dubu ɑkɑ̃ do cĩɔ mɛɛfɑ ‡ (1.600) si yɑɑsei ilɛ ku wɑ̃, nɔ kujĩi isɑɛ í to ɡɛndɛi ɑcĩ.

15

Amɑlekɑ ŋɑ do ijuukpɑ̃i ɑnkɑ̃ɑnyi

1 Si ɑnyii nŋu, ǹ yɛ nyindɑ ɡɔ mɑ́ lelei Aɔ̃, í lɑ́ nɔ í nɛ njo. Iyi ǹ yɛ wee, ɑmɑlekɑ mɛɛje ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ mu ijuukpɑ̃ mɛɛje. Aŋɑi ɑ̀ jɛ ijuukpɑ̃i ɑnkɑ̃ɑnyi domi si bɛi idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ɑ́ tɑ̃.

2 Ŋɔi ǹ yɛ tenku ɡɔ wɑ dɑɑnɑ bɛi diɡi í yɔɡɛɛ do inɑ. Nɔ ǹ yɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ jɛ iŋɑi sɑkou iɡũ do mii iyi ɑ̀ ɡbeu * do lɑmbɑi iriɛ. Inɛ ŋɑu ɑ̀ wɑɑ leekĩ si ɑntɑi tenkuu ɑ̀ wɑɑ mu mɔɔlɔ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í nɑ ŋɑ. 3 À wɑɑ kɔ̃ irii Moizi, woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃u, do ti Anɡudɑ̃u †, ɑ̀ wɑɑ ni,

Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, ilu ɡbuɡbɑ̃ fei,

Icɛɛ í lɑ, nɔ í jɛ mɑɑmɑɑke.

Awɔi ì jɛ ɑmɑnlui ilɛ fei.

Kpɑ̃ɑɛ í jɛ ntɔ, nɔ í jɛ dee dee.

4 Yooi kɑɑ ce njoɛ, Lɑfɛ̃ɛ.

Yooi ɑ́ kɔ ku sɑɑbu iriɛ.

Awɔ ɑkɑ̃i ì jɛ inɛ kumɑ́.

Inɛi ilɛ bɑɑ yoomɑ fei ɑ́ nɑɑ bi tɛɛ,

Aɑ nɑ ɑ ɡulɛ ɑ tɔɔɛ,

Domi ì nyisi iyi kiitiɛ í jɛ dee dee.

5 Si ɑnyii nŋu, iyi ǹ cɔ ilu nɔ ǹ yɛ ɑ̀ cĩ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í wɑ lele, tenɡi bii í jɛ bi kuwɑi ɑkɑbuuɛu. 6 Amɑlekɑ mɛɛje ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu ijuukpɑ̃ mɛɛje ŋɑu ɑ̀ fitɑ hɑi kpɑsɛ̃u. À wɑɑ dɑsi nyɑu fũfũ iyi wɑ dɑɑnɑ nɔ ɑ̀ wɑɑ dĩ sɑntikii wurɑ si kpɑkɑ nŋɑ. 7 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i mii ilu hunde mɛɛ ŋɑu í nɑ ɑmɑlekɑ mɛɛje ŋɑu fɑtɑi wurɑ ɑrɑ mɛɛje iyi í kɔ̃ do idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í wɛɛ hee do ɑjɔ fei. 8 Nɔ kpɑsɛ̃u í kɔ̃ do cuɑ iyi wɑ nɑɑ hɑi si ɑmboei Ilɑɑɔ̃ do ɡbuɡbɑ̃ɛ. Inɛ ɡɔ kɑɑ nɔ ku yɔkɔ ku lɔ si inɔɛ hee ijuukpɑ̃i ɑmɑlekɑ mɛɛje ŋɑu koo kpɑò iri.

16

Fɑtɑi idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ ŋɑ

1 Ŋɔi ǹ ɡbɔ ide ku fɔ nlɑ ɡɔ hɑi kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u í sɔ̃ ɑmɑlekɑ mɛɛje ŋɑu í ni, i koo i nikɑ̃ idɔɔkɔ̃i Ilɑɑɔ̃ iyi í wɑ si fɑtɑ mɛɛje ŋɑu si ilɛ.

2 Amɑlekɑ sinteu í koo í nikɑ̃ titɛɛ ilɛ. Ŋɔi dimii nɡoli kuro lɑɑlɔ ɡɔ í nɑɑ si inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ nyindɑi iŋɑi sɑkou nɔ ɑ̀ wɑɑ tɔɔ mii iyi ɑ̀ ɡbeu *.

3 Ŋɔi ɑmɑlekɑ minjisiɑu mɔ í nikɑ̃ titɛɛ si tenku. Inyiu í sindɑ bɛi njɛi iku, nɔ mii ilu hunde bɑɑ yoomɑ fei í ku si inɔ inyiu.

4 Ŋɔi ɑmɑlekɑ mɛɛtɑsiɑu mɔ í nikɑ̃ titɛɛ si ido nlɑ ŋɑ do si isɔ̃ ŋɑ, nɔ inyi nŋɑ í kpɑɑsi njɛ. 5 Nɔ ǹ ɡbɔ ɑnui ɑmɑlekɑ iyi í nɛ ɡbuɡbɑ̃ si ɑntɑi inyiu í ni, ɑwɔ Ilɑɑɔ̃ ì nɛ ntɔ i kiiti bɛ ihɛ̃, ɑwɔ inɛ kumɑ́, ɑwɔ iyi ì wɛɛ, ì nɔ ì wɛɛi wo. 6 Inɛ ŋɑu ɑ̀ kpɑ woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ do wɑlii ŋɑ ɑ̀ nikɑ̃ njɛ nŋɑ, nɔ ì nɑ ŋɑ njɛ ɑ mɔ. Bɛɛbɛi ɑ̀ jɔò. 7 Si ɑnyii nŋu, ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ mɑ́ hɑi bi kuweeu í ni, ntɔi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei, kiitiɛ í tɛ í jɛ ntɔ.

8 Ŋɔi ɑmɑlekɑ mɛɛsiɑu mɔ í nikɑ̃ titɛɛ si inunu, nɔ inunu í bɑ ɡbuɡbɑ̃ wɑ jo ɑmɑnɛ ŋɑ do inyɑ ɡbɑ̃ɑɛ bɛi inɑ. 9 Nɔ inyɑ ɡbɑ̃ɑ nlɑu í jo ɑmɑnɛ ŋɑ, nɔ ɑ̀ wɑɑ bu Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi í nɛ yiiko si ɑntɑi bɔ̃nɛ ŋɑu. Ammɑ ɑ̀ kɔ ku kpɑɑsi idɔ ɑ jirimɑɛ.

10 Ŋɔi ɑmɑlekɑ miusiɑu mɔ í nikɑ̃ titɛɛ si ɑntɑi kitɑ̃i bommɑi iŋɑ buuu. Nɔ ilu í kuku si bommɑɛu. Nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ ŋɔ ɑmɛ nŋɑ ŋɑ nɑ ɑrɑ kuro. 11 À wɑɑ bu Ilɑɑɔ̃ nɑ ɑrɑ kuro do nɡoli nŋɑ ŋɑ, ɑmmɑ ɑ̀ kɔ ku jɔ̀ lɑɑlɔ ku ce nŋɑ.

12 Ŋɔi ɑmɑlekɑ mɛɛfɑsiɑu mɔ í nikɑ̃ titɛɛ si ido nlɑ iyi ɑ̀ yɑ kpe Efɑrɑtɑ, nɔ í ɡbɛ mɑm mɑm ku muɑ ɑmɑnlui nunui dɑɑkɔ ŋɑ kpɑ̃ɑ ɑ kuɑ. 13 Nɔ ǹ yɛ inɛi inɔɔko mɛɛtɑ ɡɔ ŋɑ ɑ̀ kpɑɑsi ɑrɑ nŋɑ bɛi kpɔlɔ, ɑkɑ̃ í fitɑ wɑ hɑi si ɡɛlɛi ɑkɑndɑmɑu, ɑkɑ̃ mɔ hɑi si ɡɛlɛi iŋɑ buuu, mɛɛtɑsiɑu mɔ hɑi si ɡɛlɛi wɑlii ilu ibou. 14 Inɛi inɔɔko ŋɑui ɑ̀ jɛ mɔcɔi Seetɑm ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ ce dobu dobu ŋɑ. Nɔ ɑ̀ wɑɑ bɔ bi ɑmɑnlui ɑndunyɑ ŋɑ fei ɑ tɔtɔɔ ŋɑ ɑ ce iɡũ si ɑjɔ nlɑi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei.

15 Ŋɔi Jesu í ni, ǹ wɑ n nɑɑ ku zɑmbɑ ŋɛ bɛi ile. Ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi wɑ wɔ njoo, nɔ wɑ dɑsi jĩnɛɛ ŋɑ ku bɑ ku mɑɑ̀ nɑ ku dɑsi kpɑ̃ɑ bɑ̀sĩ ku nɑ ku yɛ ɑnyɔ si bɑntumɑ.

16 Ŋɔi inɛi inɔɔko ŋɑu ɑ̀ tɔtɔɔ ɑmɑnlu ŋɑu fei bii ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe do feei Ebɛɛ Aɑmɑɡedɔ̃ɔ.

17 Si ɑnyii nŋu, ɑmɑlekɑ mɛɛjesiɑu mɔ í nikɑ̃ titɛɛ si fufu. Nɔ ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ nlɑ ɡɔ hɑi bi kitɑ̃i bommɑ iyi í wɑ kpɑsɛ̃i Ilɑɑɔ̃u í ni, ide í tɑ̃. 18 Ŋɔi ijĩ í ŋɔ, nɔ ɑ̀ ɡbɔ ibɑ ŋɑ do kulɑi ijĩ. Nɔ ilɛ í yɑyɑ ntɔ ntɔ. Ilɛ kuyɑyɑu í cɑɑ. Dimiɛ kù ce titɑ̃ hɑi wɑɑti iyi ɑ̀ tɑkɑ ɑmɑnɛ ŋɑ. 19 Ilu nlɑu í kpɛ̃ ikɔ mɛɛtɑ, nɔ ilui ilɛ fei í cuku. Ilɑɑɔ̃ kù ɡbɛjɛ lɑɑlɔ ku cei inɛi Bɑbilɔni ŋɑ ilu nlɑu nɔ í nyisi ŋɑ idɔɔkɔ̃ nlɑɛ. 20 Gunɡum kɑ̃mɑ kù wɑ bɛ mɑ́, nɔ ɑ kù wɑɑ yɛ iri kutɑ ŋɑ mɔ mɑ́. 21 Ŋɔi kutɑi ijĩ nlɑ nlɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ cuku si inɛ ŋɑ wɑ. Akɑ̃ɛ fei í to kilo ciiji. Nɔ ɑ̀ wɑɑ bu Ilɑɑɔ̃ nɑ bɔ̃nɛi kutɑi ijĩu, domi bɔ̃nɛu í cɑɑ.

17

Abo ɑ̀ ce sɑkɑrɑ nlɑ nlɑ

1 Ŋɔi inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑlekɑ mɛɛje ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu fɑtɑ mɛɛje ŋɑu í sɔ̃m í ni, nɑɑ wɑ, ɑn nyisiɛ bɛi Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kiiti ɑbo ɑ̀ ce sɑkɑrɑ nlɑu ihɛ̃, nŋu iyi wɑ bubɑ si ɑntɑi inyi nlɑu. 2 Abo ɑ̀ ce sɑkɑrɑ nlɑu í dɑsi ɑmɑnlui ɑndunyɑ ŋɑ sɑkɑrɑ ku ce, nɔ inɛi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ too si dɑɑ nkpɔ nkpɔɛ hee í bɑɑ í sindɑ iri nŋɑ bɛi ɑtɛ̃ í yɑ sindɑ irii inɛ.

3 Ŋɔi Hundei Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ sim nɔ ɑmɑlekɑu í bɔòm ɡbɑbuɑ. Bɛi, ǹ yɛ ɑbo ɡɔ wɑ bubɑ si ɑntɑi iŋɑi sɑko nkpɑ ɡɔ. Iŋɑi sɑkou í nɛ iri mɛɛje do nɡo mɛɛwɑ nɔ ɑ̀ kɔ si ɑrɑɛ fei iri lɑɑlɔ ku yɑɑko Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 4 Abou wɑ dɑsi nyɑu nkpɑ jiidɑ ɡɔ dimi iyi ɑmɑnlu ŋɑ ɑ̀ yɑ dɑsi, nɔ wɑ dɑsi boodɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ce do wurɑ do kutɑ ku nɛ fiɑ ɡɔ ŋɑ do lɛɡɛ fũfũ bii fei. Wɑ mu kɔɔfui wurɑ si ɑwɔ si bii mii lɑɑlɔ do riisii sɑkɑrɑ ku ceɛ wɑ kɔ̃. 5 À kɔ iri ɡɔ si ikpoɛ, yɑɑsei iriui í jɛ ɑsii. Iriu wee, Bɑbilɔni ilu nlɑ, iyei inɑɑbo ɑ̀ ce sɑkɑrɑi ɑndunyɑ ŋɑ, do iyei dɑɑ bututu fei. 6 Nɔ ǹ yɛ ɑbou í mɔ njɛi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ do ti inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ jɛ sɛɛdɑi Jesu, nɔ iriɛ í sindɑ bɛi ɑtɛ̃ í yɑ sindɑ irii inɛ.

Iyi ǹ yɔɔ, ǹ biti ntɔ ntɔ. 7 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í sɔ̃m í ni, nɑ mii í ce ì wɑɑ biti. An sisiɛ ɑsiii ɑbou do ti iŋɑi sɑko iyi í nɛ iri mɛɛje do nɡo mɛɛwɑu. 8 Iŋɑi sɑko iyi ì yɛu bɛ í wɛɛ wo ɑmmɑ kù wɛɛ mɑ́ nsɛi. Bii í kɔ̃ɔsi ɑ̀ fitɑ wɑ hɑi si isɑ nlɑ hɑi nɛ kɔɔu ku bɔ nfe ku ce. Inɛi ɑndunyɑ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ kù kɔ iri nŋɑ si tiɑi kuwɛɛ hee ku mɑɑ tɑkɑ ɑndunyɑ, ɑɑ biti bii ɑ̀ yɛ iŋɑi sɑkou mɑ́, domi í tɑko í wɛɛ wo ɑmmɑ kù wɛɛ mɑ́ nsɛi nɔ ɑ́ nɑ ku fɑɑtɑ wɑ mɑ́.

9 Inɛ ku bɛi ku ɡbɔ yɑɑsei ideu, í nɛ bukɑɑtɑi bisi iyi í nɛ lɑɑkɑi. Iri mɛɛje ŋɑu, ɑŋɑi ɑ̀ jɛ iri kutɑ mɛɛje bii ɑbou wɑ bubɑ. 10 Nɔ ɑŋɑi ɑ̀ nyi ɑ̀ jɛ ɑmɑnlu mɛɛje ŋɑu. Amɑnlu miu í cuku tɑ̃, inɛ ɑkɑ̃ í wɛɛ si nsɛi, nɔ inɛ ɑkɑ̃ mɔ kù to wɑ titɑ̃. Bii í nɑ í to wɑ, kɑɑ kpɛ. 11 Nɔ iŋɑi sɑko iyi í wɛɛ wo nɔ kù wɛɛ nsɛi mɑ́u, nŋu tɑkɑɛ í jɛ ilɑɑlu mɛɛjɔsiɑ, nɔ í jɛ inɛ ɑkɑ̃i ɑmɑnlu mɛɛje ŋɑu nɔ wɑ bɔ nfe ku ce.

12 Nɡo mɛɛwɑ iyi ì yɛu, ɑŋɑi ɑ̀ jɛ ɑmɑnlu mɛɛwɑ ŋɑ iyi ɑ kù jɛ bommɑ titɑ̃, ɑmmɑ ɑɑ bɑ yiiko ɑ jɛ bommɑ isɔ ɑkɑ̃ do iŋɑi sɑkou ɑjɔ. 13 Aŋɑ mɛɛwɑu fei mii ɑkɑ̃i ɑ̀ wɑɑ lele, nɔ ɑɑ nɑ iŋɑi sɑkou ɡbuɡbɑ̃ do yiiko nŋɑ. 14 Aɑ ce iɡũ do Anɡudɑ̃u, ɑmmɑ Anɡudɑ̃u ɑ́ jɛ ŋɑ iɡũ si nɑ iyi í jɔ̀ í jɛ Lɑfɛ̃ɛi lɑfɛ̃ɛ ŋɑ nɔ í jɛ Amɑnlui ɑmɑnlu ŋɑ. Nɔ ilu nɑɑnɛ ŋɑ iyi Ilɑɑɔ̃ í kpe í cicɑ, ɑŋɑò Anɡudɑ̃u ɑɑ jɛ iɡũ ɑjɔ.

15 Nɔ ɑmɑlekɑu í sɔ̃m mɑ́ í ni, inyi iyi ì yɛ ɑbo ɑ̀ ce sɑkɑrɑu wɑ bubɑ si ɑntɑɛu bɛ, nŋui í jɛ inɛ nkpɔ iyi wɑ nɑɑ hɑi ilɛ ikɑ̃ ikɑ̃ nɔ ɑ̀ wɑɑ fɔ fee ikɑ̃ ikɑ̃. 16 Nɡo mɛɛwɑ iyi ì yɛu bɛ do iŋɑi sɑkou, ɑɑ cé ɑbo ɑ̀ ce sɑkɑrɑu. Aɑ so mii iyi í nɛ fei nɔ ɑ jɔ̀ɔ bɑsĩ. Aɑ ŋɔ iŋɑɛ nɔ ɑ joo inɑ mɑm mɑm. 17 Aɑ ce bɛɛbɛi si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í jɔ̀ ɑ̀ ce idɔɔbiɛ. Bɛɛbɛi ɑ̀ ce ɑnu ɑkɑ̃ ku bɑ ɑ so yiikoi ɑmɑnlu nŋɑ ɑ nɑ iŋɑi sɑkou. Aɑ mɑɑ jirimɑ iŋɑi sɑkoui hee idei Ilɑɑɔ̃ koo ceò.

18 Abo iyi ì yɛu, nŋui í jɛ ilu nlɑ iyi í nɛ ɡbuɡbɑ̃ si ɑmɑnlui ilɛ fei.

18

Kucukui Bɑbilɔni ilu nlɑu

1 Si ɑnyii nŋu ǹ yɛ ɑmɑlekɑ mmu ɡɔ wɑ kitɑ wɑ hɑi lele. Í nɛ yiiko nlɑ nlɑ, nɔ ɑmboeɛ wɑ dɑɑnɑ bɑri bɑri wɑ mɑ́ inyɑ si ɑndunyɑ fei. 2 Í dɔ̃ ɑnu í ni, Bɑbilɔni ilu nlɑu, í cuku, í cuku. Nsɛi í bɑɑ í jɛ bii ku wɑi zĩi ŋɑ do bii ku mɑnjii inɛi inɔɔko bɑɑ yoomɑ fei. Yɛi lɑɑlɔ do yɛi sɑ̃mi fei í wɑ bɛ. 3 À jɔ̀ iluu í cuku si nɑ iyi í jɔ̀ dimi fei í dɑsi sɑkɑrɑɛ ku ce. Sɑkɑrɑɛui í yɛ bɛi ɑtɛ̃ iyi wɑ cĩ ŋɑ iju. Í dɑsi ɑmɑnlui ɑndunyɑ ŋɑ sɑkɑrɑ ku ce do nŋu tɑkɑɛ ɑjɔ, nɔ woo nyɑ sĩɑi ɑndunyɑ ŋɑ ɑ̀ ce fiɑ nɑ ɑmɑni nlɑɛu.

4 Ŋɔi ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ mɑ́ hɑi lele í ni, iŋɛ inɛm ŋɑ, i fitɑ wɑ hɑi inɔ iluu, ku bɑ i mɑɑ̀ nɑ i nɛ ikpɛ̃ si dulum dɛɛ nɔ bɔ̃nɛ ŋɑ iyi ɑ́ bɑɑ ku mɑɑ̀ bɑ ŋɛ, 5 domi dulum dɛɛu í kɑ̃ hee lele, nɔ Ilɑɑɔ̃ kù ɡbɛjɛ lɑɑlɔ ŋɑ iyi í ce. 6 Bɛi í ceɑ inɛ ŋɑ, i sɑ̃ɑ bɛɛbɛ isɛ ɡbeeji. Wɑhɑlɑ iyi í dɑsi inɛ ŋɑ í sɑ̃ɑ ikɔ minji. 7 Zɑkɑ bɛi í so ɑrɑɛ lele í wɛɛ do inɔ didɔ̃ si ɑmɑni nlɑɛ, iŋɛ mɔ i nyisiɛ ijuukpɑ̃ do inɔ ku fɔ zɑkɑ bɛɛbɛ ŋɑ. Wɑ ni si idɔɛ, ǹ wɑ n bubɑ bɛi ɑmɑnlu, n kù jɛ jɑɑɔ̃. Bɛɛbɛ mɔi n kɑɑ n yɛ inɔ ku fɔ pɑi. 8 Nɑ nŋu, bɔ̃nɛ ikɑ̃ ikɑ̃ ɑ́ bɑɑ si ɑjɔ ɑkɑ̃. Bɔ̃nɛ ŋɑu wee, bɔ̃ɔ do inɔ kufɔi iku do ɑri. Nŋu tɑkɑɛ ɑ́ joi mɑm mɑm, domi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ iyi í kiitiɛ í jɛ ilu ɡbuɡbɑ̃.

9 Amɑnlui ɑndunyɑ ŋɑ iyi ɑ̀ ce dɑɑ nkpɔ nkpɔ do ɑbo ɑ̀ ce sɑkɑrɑu fei nɔ ɑ̀ kpɛ̃ ɑmɑni nlɑɛu, ɑɑ nɑ ɑ kpɑtɑ, ɑɑ cɑ̃ buubuu nɑ iriɛ si wɑɑti iyi ɑɑ yɛ cuɑi inɑ iyi wɑ joou. 10 Aɑ leekĩ ɑ jĩòɛ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ wɑɑ ce njoi ijuukpɑ̃ iyi í bɑɑ, nɔ ɑɑ ni, wɑiyooi, wɑiyooi, Bɑbilɔni ilu nlɑ ilu ɡbuɡbɑ̃, si isɔ ɑkɑ̃i kiiti í jɛɛ.

11 Woo nyɑ sĩɑi ɑndunyɑ ŋɑ ɑɑ kpɑtɑ do inɔ ku fɔ nɑ iriɛ, si nɑ iyi í jɔ̀ inɛ ɡɔ kù wɑɑ rɑ iwò nŋɑ mɑ́ 12 iyi í jɛ wurɑ do isɔ fũfũ, do kutɑ jiidɑ ku nɛ fiɑ ŋɑ, do lɛɡɛ fũfũ ŋɑ, do ɑcɔ fũfũ kú nɛ fiɑ ɡɔ do ɑcɔ iyi í jɛ ti ilɑɑlu do ɑcɔ iyi ɑ̀ yɑ ceò mɑǹɡò bɔnsuɛ do ɑcɔ nkpɑ jiidɑ. Inɛ ɡɔ kù wɑɑ rɑ jĩi ku nɛ inunu jiidɑ ilu fiɑ mɑ́, do dimii mii ikɑ̃ ikɑ̃ iyi ɑ̀ ce do inyii juɑ wɑlɑkɔ do jĩi jiidɑ wɑlɑ do isɔ nkpɑ wɑlɑ do isɔ wɑlɑ do kutɑ fũfũ. 13 A kù wɑɑ rɑ fufui ɑnyii jĩi iyi ɑ̀ yɑ kpe kɑnɛli, do nyɑui ɑyɛ do tulɑre do ikpo ku dɔ̃ inunu iyi ɑ̀ yɑ kpe miru do ikpo dimi mmu ɡɔ mɑ́, do vɛ̃ɛ do ikpo do iyɑfũ do bilee, do kɛtɛ ŋɑ do ɑnɡudɑ̃ ŋɑ, do ɑcĩ do sɑrɛti nŋɑ ŋɑ, do ɑru ŋɑ. 14 Nɔ woo nyɑ sĩɑ ŋɑu ɑ̀ sɔ̃ iluu ɑ̀ ni, mii jiidɑ iyi ì bi ku jɛ titɛɛ fei wo í lɔɛ, nɔ ɑmɑniɛ do mii ku sĩɑɛ fei í nyɔɛ, ɑmɑnɛ kɑɑ yɔɔ mɑ́ pɑi.

15 Woo nyɑ sĩɑ ŋɑu, ɑŋɑ iyi ɑ̀ ce fiɑ do sɑɑbui iluu ɑɑ leekĩ ku jĩ, ɑɑ mɑɑ kpɑtɑ, ɑ mɑɑ weeweɑ nɑ njoi ijuukpɑ̃ iyi í bɑɑu, 16 ɑɑ mɑɑ ni, wɑiyooi, irei ì ɡbɔ bɔ̃nɛ iyi í bɑ ilu nlɑu ihɛ̃. Iluu í tɑko í yɛi bɛi ɑbo iyi í yɑ we ɑcɔ fũfũ ku nɛ fiɑ ɡɔ, do ɑcɔ nkpɑ jiidɑ do ɑcɔ iyi í jɛ ti ilɑɑlu, nɔ í yɑ dɑsi wurɑ si ɑrɑɛ do kutɑ jiidɑ ku nɛ fiɑ ŋɑ, do lɛɡɛ fũfũ ŋɑ. 17 Nɔ si isɔ ɑkɑ̃ ɑmɑniɛ fei í ce nfe.

Woo mu ɑkɔi inyi ŋɑu fei do woo ce icɛɛ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ inɔ ɑkɔi inyi ŋɑu fei hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bɑ ijɛ si inyi dũdũu, ɑ̀ leekĩ ɑ̀ jĩòɛ, 18 ɑ̀ wɑɑ dɔ̃ ɑnu iyi ɑ̀ yɛ cuɑi kujoi iluu ɑ̀ wɑɑ ni, ilu nlɑ ɡɔ kù wɛɛ bɛi iluu ihɛ̃ mɑ́. 19 À wɑɑ kosi iri nŋɑ sɑ̃ɑ ɑ̀ wɑɑ nyisiò inɔ ku fɔ nŋɑ. À wɑɑ kpɑtɑ ɑ̀ dɔ̃ ɑnu ɑ̀ wɑɑ ni, wɑiyooi, irei ì ɡbɔ bɔ̃nɛ iyi í bɑ ilu nlɑu ihɛ̃. Do sɑɑbui ɑmɑniɛi ilu ɑkɔi inyi ŋɑ fei ɑ̀ ceò fiɑ. Nɔ si isɔ ɑkɑ̃, fei ndɛɛ í kpɔò bommɑ.

20 Iŋɛ inɛi lele ŋɑ, i jɔ̀ inɔ nŋɛ ku dɔ̃. Iŋɛ woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ mɔ do woo bɛ ŋɑ do wɑlii ŋɑ, i jɔ̀ inɔ nŋɛ ku dɔ̃, si nɑ iyi í jɔ̀ Ilɑɑɔ̃ í kiiti iluu í sɑ̃ nŋɛ ɡbese.

21 Ŋɔi ɑmɑlekɑ ilu ɡbuɡbɑ̃ ɡɔ í so kutɑ nlɑ bɛi ɑlɔ ɡɔ í nyɔɔ si inyi dũdũu í ni, bɛɛbɛ mɔi ɑɑ kɛkɛ Bɑbilɔni ilu nlɑu do ɡbuɡbɑ̃ nɔ ɑ kɑɑ yɔɔ mɑ́ pɑi. 22 A kɑɑ ɡbɔ ɑnu ku dɔ̃i mɔɔlɔ mɑ́ bi titɛɛ do woo kɔ̃ iri ŋɑu do ɡɑɑsiɑ ŋɑu do woo fɑ̃ kɑ̃ɑkɑ̃ɑkĩ ŋɑu. A kɑɑ bɑ woo ce icɛi ɑwɔ dimi ikɑ̃ ikɑ̃ mɑ́, ɑ kɑɑ ɡbɔ ibɑi ɑlɔ iyi wɑ lɔlɔ mɑ́. 23 A kɑɑ yɛ inyɑ kumɑ́i fitilɑ bɛ mɑ́, ɑ kɑɑ nɔ ɑ ɡbɔ ɡɛlɛi ɑbo titɔ̃ do mɔkɔ titɔ̃. Woo nyɑ sĩɑɛ ŋɑi ɑ̀ nɛ ɡbuɡbɑ̃ ɑ̀ re wo si ɑndunyɑu ihɛ̃ fei, nɔ ì dĩ ijui inɛi ilɛu ihɛ̃ fei do dobu dobuɛ.

24 À nyisi ilui Bɑbilɔni ijuukpɑ̃ si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ yɛ siɛ njɛi wɑlii ŋɑ do ti woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ do njɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpɑ si ɑndunyɑu ihɛ̃ fei.

19

1 Si ɑnyii nŋu, ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ bɛi ɑnu ku dɔ̃i zɑmɑɑ ikpɑ lelei Aɔ̃ í ni, kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ, nŋui í fɑɑbɑ wɑ, í nɔ í nɛ ɑmboe do ɡbuɡbɑ̃. 2 Kiitiɛ í jɛ ntɔ, nɔ í tɛ, domi í kiiti ɑbo ɑ̀ ce sɑkɑrɑ iyi í bɛjɛ ɑndunyɑ fei do dɑɑ bututuɛ, nɔ í nyisiɛ bɔ̃nɛ si nɑ iyi í jɔ̀ í nikɑ̃ njɛi woo ce icɛɛ ŋɑ. 3 Nɔ ɑ̀ dɔ̃ ɑnu mɑ́ ɑ̀ wɑɑ ni, kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ. Cuɑi ilu nlɑu ɑ́ mɑɑ bɔ lelei hee do ɑjɔ fei. 4 Ŋɔi inɛ nɡbo kɔnfiɑ do mɛɛ ŋɑu do ilu hunde mɛɛ ŋɑu ɑ̀ sɛɛbɑtɑ si wɑjui Ilɑɑɔ̃, nŋu iyi wɑ bubɑ si kitɑ̃i bommɑu ɑ̀ tɔɔɛ ɑ̀ wɑɑ ni, ɑmi, kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ.

Jinɡɑui ɑbɔdɔ̃i Anɡudɑ̃u

5 Wɑɑti bɛɛbɛi ɑ̀ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ hɑi ikpɑ bi kitɑ̃i bommɑu í ni, i sɑɑbu Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ, iŋɛ woo ce icɛɛ ŋɑ fei, iŋɛ iyi ì wɑɑ ce njoɛ, keekeò nlɑ. 6 Nɔ ǹ ɡbɔ ide ku fɔ ɡɔ bɛi imui zɑmɑɑ. Aɑ ni bɛi iri cuui inyi nlɑ ɡɔi wɑlɑkɔ bɛi kulɑi ijĩ. Ide ku fɔu í ni, kɑ sɑɑbu Ilɑɑɔ̃, domi Ilɑɑɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ nwɑ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei í jɛ bommɑ. 7 I jɔ̀ kɑ nyɑɑnyi, kɑ wɛɛò inɔ didɔ̃. I jɔ̀ kɑ sɑɑbu ɑmboeɛ domi ɑbɔdɔ̃i Anɡudɑ̃u í to wɑ, mudɛ̃ɛu tɑkɑɛ mɔ í tɑ̃ sɔɔlu. 8 À jɔ̀ í dɑsi nyɑu fũfũ wɑu wɑu ku nɛ bɛɛrɛ iyi í mɑ́. Nyɑu ku nɛ bɛɛrɛui í jɛ kookoosu jiidɑi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ.

9 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í sɔ̃m í ni, kɔ iyi ihɛ̃. Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kpe ku jɛ bi ku ce ɑbɔdɔ̃i Anɡudɑ̃u. Nɔ í sɔ̃m mɑ́ í ni, ideu ide ku fɔi Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛi.

10 Ŋɔi ǹ sɛɛbɑtɑ ku bɑ n tɔɔɛ, ɑmmɑ í ni, mɑɑ̀ ce bɛɛbɛ. Amu mɔ woo ce icɛi bɛi ɑwɔ do bɛi kpɑɑsiɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu ide ntɔ iyi Jesu í nyisi wɑu. Tɔɔ Ilɑɑɔ̃.

Ide ntɔ iyi Jesu í nyisi wɑu nŋui í jɛ icui idei wɑlii fei.

Mɑsɑ ilu ɑcĩ fũfũ

11 Si ɑnyii nŋu, ǹ yɛ lelei Aɔ̃ í cĩ nɔ ɑcĩ fũfũ ɡɔ í fɑɑtɑ wɑ. Inɛ iyi wɑ ɡũui ɑ̀ yɑ kpe ilu nɑɑnɛ do ilu ntɔ. Si ntɔi í yɑ kiiti, bɛɛbɛ mɔi í yɑ ceò iɡũ. 12 Ijuɛ í yɛi bɛi ɑmɛi inɑ, nɔ wɑ dɑsi fulɑi bommɑ nkpɔ si iriɛ. Nɔ ɑ̀ kɔ iri ɡɔ siɛ iyi inɛ ɡɔ kù mɑ̀ bii kù jɛ nŋu ɑkɑ̃. 13 Wɑ dɑsi ibɔ ɡɔ iyi ɑ̀ mù do njɛ. Iriɛi Idei Ilɑɑɔ̃. 14 Woo ce iɡũi lele ŋɑ ɑ̀ ɡũ ɑcĩ fũfũ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ tooɛ nɔ ɑ̀ wɑɑ dɑsi jɑɑɛ fũfũ ku nɛ bɛɛrɛ iyi í mɑ́ wɑu wɑu. 15 Tɑɑkubɑ didɔ̃ ɡɔ wɑ fitɑ wɑ hɑi si ɡɛlɛɛ iyi ɑ́ jɛò dimii ɑndunyɑ ŋɑ iɡũ. Si ɑnyiɛ nɔ ku ɡbɑ̃ ŋɑ do ɡoloi isɔ nɔ ku fɔ̃ inyii isoi jĩi ndii rezɛ̃ɛ. Iyi bɛ wɑ nyisi idɔɔkɔ̃ nlɑi Ilɑɑɔ̃ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei iyi ɑ́ nɑɑ si inɛi ɑndunyɑ ŋɑ. 16 Si ibɔɛ do si itɑ̃ɛ ɑ̀ kɔ iriɛ ɑ̀ ni, Amɑnlui ɑmɑnlu ŋɑ do Lɑfɛ̃ɛi lɑfɛ̃ɛ ŋɑ.

17 Nɔ ǹ yɛ ɑmɑlekɑ ɡɔ mɑ wɑ leekĩ si inunu. Nɔ í dɔ̃ ɑnu wɑ kpe yɛi ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ fo hee lelei Aɔ̃ fei wɑ ni, i nɑɑ i tɔtɔɔ i jɛ jinɡɑu nlɑi Ilɑɑɔ̃ ŋɑ. 18 I nɑɑ i jɛ iŋɑi ɑrɑi ilɑɑlu ŋɑ do ti inɛ nɡboi sooɡe ŋɑ do ti woo ce iɡũ ŋɑ, do ti ɑcĩ ŋɑ do mɑsɑ nŋɑ ŋɑ, do iŋɑi inɛ fei, hɑi ɑru hee do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ nɛ ɑrɑ nŋɑ, keekeò nlɑ.

19 Ŋɔi ǹ yɛ iŋɑi sɑkou do ɑmɑnlui ɑndunyɑ ŋɑ do woo ce iɡũ nŋɑ ŋɑ, ɑŋɑ fei ɑ̀ tɔtɔɔ ku bɑ ɑ ce iɡũ do inɛ iyi wɑ ɡũ ɑcĩu do woo ce iɡũɛ ŋɑ. 20 Ŋɔi mɑsɑu do woo ce iɡũɛ ŋɑ ɑ̀ mu iŋɑi sɑkou do wɑlii ilu ibou ɑjɔ, nŋu iyi wɑ ce dobu dobu si wɑjui iŋɑi sɑkou wo. Do dobu dobuui í dĩ ijui inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ nɛ nyindɑi iŋɑi sɑkou nɔ ɑ̀ tɔɔ mii iyi ɑ̀ ɡbeu. À sɔsi ɑŋɑ minji fei si inɑ nlɑ iyi wɑ jo do fɑinwitɑu njɑɑwɛ. 21 Nɔ mɑsɑu í kpɑ woo ce iɡũ nŋɑ ŋɑ do tɑɑkubɑ iyi wɑ fitɑ wɑ hɑi si ɡɛlɛɛ. Nɔ yɛi fei í jɛ iŋɑ nŋɑ í yo.

20

Adɔ̃ dubu

1 Si ɑnyii nŋu, ǹ yɛ ɑmɑlekɑ ɡɔ mɑ́ wɑ kitɑ wɑ hɑi lelei Aɔ̃, wɑ mu kileei isɑ hɑi nɛ kɔɔu do sesee nlɑ ɡɔ. 2 Ŋɔi í bɑtɑ ɑkɑndɑmɑ, njo iyi í wɛɛ hɑi tɑko tɑko, iyi í jɛ mbirisi do Seetɑm, nɔ í dũu do seseeu hee ɑdɔ̃ dubu. 3 Nɔ í tɑle siɛ inɔ isɑ nlɑu í sɔkɔ siɛ nɔ í ce nyindɑ ku bɑ ku mɑɑ̀ dĩ ijui dimii inɛi ɑndunyɑ ŋɑ mɑ́ hee ɑdɔ̃ dubuu koo tɑ̃ò. Si ɑnyiɛ ɑ̀ nɛ ɑ cũu nɔ ɑ fũu si wɑɑti keeke mɑ́.

4 Ŋɔi ǹ yɛ kitɑ̃i bommɑ ɡɔ ŋɑ nɔ inɛ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ bubɑ si. À nɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ bubɑ si ŋɑu yiiko ɑ kiiti inɛ ŋɑ. Nɔ ǹ yɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bu iri nŋɑ nɑ idei Ilɑɑɔ̃ do si nɑ iyi í jɔ̀ ɑ̀ jɛ sɛɛdɑi Jesu. Aŋɑi ɑ kù tɔɔ iŋɑi sɑkou hee mɑ́ jɛ mii iyi ɑ̀ ɡbeu, nɔ ɑ kù jɛ ɑŋɑ ɑ nɛ nyindɑɛ si ikpo nŋɑ wɑlɑ si ɑwɔ nŋɑ. À dede hɑi si bɑlɛ nɔ ɑ̀ jɛ bommɑ do Kirisi ɑjɔ ɑdɔ̃ dubu. 5 Iyi bɛi í jɛ kudede sintei iku ŋɑ. Ammɑ iku ŋɑ iyi ɑ̀ ɡbe ɑ kù dede hɑi si bɑlɛ, í ɡbe hee ɑdɔ̃ dubuu koo kɔ̃ò. 6 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ si kudede sinteu. Aŋɑi ɑ̀ nyɑ ikɑ̃ nɑ irii Ilɑɑɔ̃. Iku minjisiɑu kù nɛ ɡbuɡbɑ̃ si ŋɑ mɑ́, ɑmmɑ ɑɑ mɑɑ jɛ woo weei Ilɑɑɔ̃ ŋɑ do ti Kirisi, nɔ ɑɑ jɛ bommɑ do nŋu ɑdɔ̃ dubu.

À jɛ Seetɑm iɡũ

7 Bii ɑdɔ̃ dubuu í kɔ̃ ɑɑ jɔ̀ Seetɑm hɑi si piisɔ̃ɔɛ. 8 Nɔ ɑ́ fitɑ koo dĩ ijui dimii inɛi ɑndunyɑ ŋɑ fei, wɑɑtɔ Gɔɡu do Mɑɡɔɡu *, nɔ ku tɔtɔɔ ŋɑ ɑ ce iɡũ. Aɑ kpɔ bɛi sɑ̃ɑi ɑcĩi ido. 9 Aŋɑi ɑ̀ dede wɑ hɑi ilɛ fei ɑ̀ nɑɑ ɑ̀ kɑɑko ɡbodoi woo dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ do ilu iyi Ilɑɑɔ̃ í biu. Ammɑ inɑ í nɑɑ hɑi lele, nɔ ɑŋɑ fei ɑ̀ jo. 10 Ŋɔi ɑ̀ so Seetɑm, nŋu iyi í dĩ ijui inɛ ŋɑu, ɑ̀ sɔsi inɑ nlɑ iyi wɑ jo do fɑinwitɑu, tenɡi bii ɑ̀ dɑsi iŋɑi sɑkou do wɑlii ilu ibou wo. Bɛi ɑɑ yɛ ijuukpɑ̃ nlɑ nlɑ dɑsɑ̃ò idũ hee do ɑjɔ fei.

Kiitii ɑnkɑ̃ɑnyi

11 Si ɑnyii nŋu, ŋɔi ǹ yɛ kitɑ̃i bommɑ nlɑ fũfũ ɡɔ do inɛ iyi wɑ bubɑ si ɑntɑɛ. Nɔ ilɛ do lele ɑ̀ sɑ hɑi wɑjuɛ, nɔ ɑ kù yɛ ɡɔɡɔ nŋɑ ɡɔ mɑ́. 12 Ŋɔi ǹ yɛ iku ŋɑ, keekeò nlɑ, ɑ̀ wɑɑ leekĩ si wɑjui kitɑ̃i bommɑu. Nɔ ɑ̀ cĩ tiɑ ŋɑ do tiɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ ni tiɑi kuwɛɛ. À kiiti iku ŋɑ si bɛi kookoosu nŋɑ iyi ɑ̀ kɔ si tiɑ ŋɑu í to. 13 Wɑɑti bɛɛbɛi tenku í sindo iku ŋɑ iyi ɑ̀ wɑ inɔɛ wɑ, nɔ iku do bi ku wɑi iku ŋɑ ɑ̀ sindo iku nŋɑ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ mu wo. Aŋɑ fei ɑ̀ bɑɑ si kuwɛɛ nɔ ɑ̀ kiiti ŋɑ si bɛi kookoosu nŋɑ í to. 14 Ŋɔi ɑ̀ so iku do bi ku wɑi iku ŋɑu ɑ̀ dɑsi inɑ nlɑu. Inɑ nlɑui í jɛ iku minjisiɑ. 15 Inɛ bɑɑ yoomɑ iyi ɑ kù kɔ iriɛ si tiɑi kuwɛɛu ɑ̀ soo ɑ̀ dɑsi inɑ nlɑu.

21

Lele titɔ̃ do ilɛ titɔ̃

1 Si ɑnyii nŋu, ǹ yɛ lele titɔ̃ do ilɛ titɔ̃. Lele nwo do ilɛ nwo ŋɑu ɑ kù wɛɛ mɑ́. Tenku mɔ kù wɛɛ mɑ́. 2 Nɔ ǹ yɛ ilu kumɑ́ iyi í jɛ Zeruzɑlɛmu titɔ̃ í kitɑ wɑ hɑi lelei Aɔ̃. Í tɑ̃ sɔɔlu bɛi ɑbo titɔ̃ iyi wɑ bɔ mɔkɔɛ ku ko. 3 Nɔ ǹ ɡbɔ ide ku fɔ nlɑ ɡɔ hɑi bi kitɑ̃i bommɑu í ni, nsɛi bi kuwɑi Ilɑɑɔ̃ í wɛɛ do ɑmɑnɛ ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ ɑ́ mɑɑ wɛɛ do ɑŋɑ, nɔ ɑɑ jɛ inɛɛ ŋɑ. Ilɑɑɔ̃ tɑkɑɛ ɑ́ wɑ si ɑnini nŋɑ. 4 Á ɡbɑ̃ cikɑ̃ɑju nŋɑ ŋɑ fei. Iku do inɔ ku fɔɛ do kukpɑtɑ do ɑrɑ ku ro kɑɑ wɛɛ mɑ́, domi mii ndii tɑko ŋɑu fei í lɔ.

5 Wɑɑti bɛɛbɛi inɛ iyi wɑ bubɑ si kitɑ̃i bommɑu í ni, wee ǹ ce mii fei titɔ̃. Nɔ í sɔ̃m í ni, kɔ iyi ihɛ̃ domi idem ide ntɔi, nɔ í nɛ nɑɑnɛ. 6 Nɔ í sɔ̃m mɑ́ í ni, fei ndɛɛ í tɑ̃. Inɛ kɑ̃mɑ kù tɑkom nɔ inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ nɑɑ do ɑnyim. Amui ǹ jɛ sintei mii fei do iri ku kpɑɛ. Inɛ iyi ɑɡbɛ wɑ kpɑ fei ɑn jɔ̀ ku mɔ inyii isɔ̃ hɑi nɛ fiɑ ku sɑ̃. Nɔ inɛ iyi í mɔ inyiu fei ɑ́ mɑɑ wɛɛi. 7 Inɛ iyi í jɛ iɡũ ɑɑ nɑɑ mii ŋɑu bɛ, nɔ ɑn jɛ Ilɑɑɔ̃ Bɑɑbɑɛ, nɔ nŋu mɔ ku jɛ ɑmɑm. 8 Ammɑ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ mɔnɡɔ do hɑi dɑsi nɑɑnɛ ŋɑ do woo ce lɑɑlɔ ŋɑ do woo kpɑ inɛ ŋɑ do woo ce sɑkɑrɑ ŋɑ, do woo ce dobu dobu ŋɑ do woo tɔɔ iwɛ̃ ŋɑ do woo sɔ ibo ŋɑ fei ɑɑ bɑ ikpɛ̃ nŋɑ si inɑ nlɑ iyi wɑ jo do fɑinwitɑu. Iyi bɛi í jɛ iku minjisiɑu.

Zeruzɑlɛmu titɔ̃

9 Ŋɔi ɑmɑlekɑ mɛɛje ŋɑ iyi ɑ̀ tɑko ɑ̀ wɑɑ mu fɑtɑ mɛɛje ŋɑ si bii bɔ̃nɛ mɛɛje í wɑ siu, inɛ ɑkɑ̃ nŋɑ í nɑɑ í sɔ̃m í ni, nɑɑ wɑ n nyisiɛ ɑbo titɔ̃ iyi Anɡudɑ̃u í so. 10 Hundei Ilɑɑɔ̃ í nɑɑ sim nɔ ɑmɑlekɑu í bɔòm si ɑntɑi iri kutɑ nlɑ ɡɔ. Í nyisim Zeruzɑlɛmu, ilu kumɑ́ iyi wɑ kitɑ wɑ hɑi lelei Aɔ̃u. 11 Wɑ dɑɑnɑ do ɑmboei Ilɑɑɔ̃ bɛi kutɑ kusĩɑ jiidɑ ku nɛ fiɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe zɑsipu, iyi í mɑ́ bɛi diɡi. 12 Nɔ bindi nlɑ ku ɡbokɑ ɡɔ í kɑɑkoɛ. Í nɛ ɑndɛ mɑɑteeji, nɔ ɑmɑlekɑ mɑɑteeji ɡɔ ŋɑ ɑ̀ wɑɑ deɡbe ɑndɛ koofɑ ŋɑu. Si ɑndɛ koofɑ ŋɑui ɑ̀ kɔ irii dimi mɑɑteejii inɛi Izirɛli ŋɑu. 13 Gontɑ mɛɛi bindiu fei í nɛ ɑndɛ mɛɛtɑ mɛɛtɑ. Andɛ mɛɛtɑ í wɑ ikpɑ nunui ɑlɛ, mɛɛtɑ mɔ í wɑ ikpɑ nunui dɑɑkɔ, nɔ mɛɛtɑ mɛɛtɑ í wɑ cinɡɑɑ do cinɡɑɑ. 14 À nyɔ icui bindii iluui do kutɑ mɑɑteeji. Si ɑntɑɛi ɑ̀ kɔ irii woo bɛ mɑɑteejii Anɡudɑ̃u.

15 Amɑlekɑ iyi wɑ bɑm ide ku fɔu, wɑ mu ɡoloi wurɑ iyi í jɛ mii ku wɑ̃ ku bɑ ku wɑ̃ò iluu do koofɑɛ ŋɑ do bindiɛ. 16 Gontɑi iluu fei wɑ munɡɑi, kucĩɛ do kusɔɛ fei ɑkɑ̃i. Amɑlekɑu í wɑ̃ɑ do ɡolo ku wɑ̃ɛ. Nɔ kusɔɛ í ce dubu mɑɑteeji (12.000) si yɑɑsei ilɛ ku wɑ̃ *. Bɛɛbɛ mɔi kucĩɛ do kuɡbokɑɛ. 17 Amɑlekɑu í wɑ̃ bindiu nɔ sisimɑɛ í ce ɑɡbɑ̃ɑwɔ cĩɔ do ciiji do mɛɛ (144). Í wɑ̃ɑ do yɑɑse bɛi ɑmɑnɛ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ce. 18 À mɑ bindiui do dimii kutɑ ku nɛ fiɑ ɡɔ iyi ɑ̀ yɑ kpe zɑsipu nɔ ɑ̀ mɑ iluu tɑkɑɛi do wurɑ ɑlɑlɑ iyi í mɑ́ bɛi diɡi. 19 À nyɔ icui bindiui ɑ̀ ce boodɑɛ do kutɑ kusĩɑ ku nɛ fiɑ ɡɔ ŋɑ dimi ikɑ̃ ikɑ̃, í nɛ ilɑ ikɑ̃ ikɑ̃. Kutɑ sinteui ɑ̀ yɑ kpe zɑsipu, minjisiɑɛ mɔ sɑfirɑ, mɛɛtɑsiɑɛ ɑɡɑti, mɛɛsiɑɛ emɛrodu, 20 miusiɑɛ sɑɑdonisi, mɛɛfɑsiɑɛ sɑɑdɔni, mɛɛjesiɑɛ kisoliti, mɛɛjɔsiɑɛ berili, mɛɛsɑ̃siɑɛ topɑzi, mɛɛwɑsiɑɛ kisopɑzi, mɑɑtɑkɑ̃siɑɛ zɑsɛnti, mɑɑteejisiɑɛ ɑmɛtisi. 21 Nɔ ɑ̀ ce ɡɑmboi lɛɡɛ mɑɑteeji. Gɑmbo ɑkɑ̃ fei ɑ̀ cooi do lɛɡɛ fũfũ ɑkɑ̃ ku nɛ fiɑ. Nɔ ɑ̀ ce kpɑ̃ɑi iluu do wurɑ ɑlɑlɑ iyi í mɑ́ bɛi diɡi.

22 N kù yɛ bi kuwɑi Ilɑɑɔ̃ si iluu si nɑ iyi í jɔ̀ Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ ilu ɡbuɡbɑ̃ fei do Anɡudɑ̃u, ɑ̀ wɑi bii fei. 23 Iluu kù nɛ bukɑɑtɑi inunu wɑlɑkɔ cukpɑ iyi ɑ́ mɑ́ɑ inyɑ, domi ɑmboei Ilɑɑɔ̃ wɑ mɑ́ inyɑ siɛ, nɔ Anɡudɑ̃u í jɛ fitilɑɛ. 24 Dimii ilɛ fei ɑ́ mɑɑ nɛ si inyɑ kumɑ́ɛ, nɔ ɑmɑnlui ilɛ ŋɑ fei ɑɑ nɑɑò ɑmɑni nŋɑ wɑ bɛ. 25 Koofɑi iluu ɑ́ mɑɑ cĩi wɑɑti kɑ̃mɑ fei, domi idũ kɑɑ dũ bɛ mɑ́ pɑi. 26 Aɑ nɑɑò ɑmɑnii ilɛ fei wɑ do bɛɛrɛɛ si iluu. 27 Ammɑ mii riisi kɑ̃mɑ kɑɑ lɔ bɛ. Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi wɑ ce lɑɑlɔ do woo sɔ ibo ɑ kɑɑ lɔ bɛ pɑi. Inɛ ŋɑ iyi ɑɑ lɔ bɛ, ɑŋɑi ɑ̀ jɛ inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ iri nŋɑ si tiɑi Anɡudɑ̃u iyi í jɛ tiɑi kuwɛɛ.

22

1 Si ɑnyii nŋu, ɑmɑlekɑu í nyisim inyii ido iyi í yɑ nɑ inɛ ŋɑ kuwɛɛ. Inyiu wɑ dɑɑnɑ bɛi diɡi nɔ wɑ cɑ̃ wɑ hɑi si kitɑ̃i bommɑi Ilɑɑɔ̃ do Anɡudɑ̃u. 2 Wɑ cɑ̃ si ɑninii kpɑ̃ɑi iluu. Jĩi ndii kuwɛɛ wɑ leekĩ si ice do icei idou. Í yɑ so tuubɑ mɑɑteeji si ɑdɔ̃ ɑkɑ̃, ɡbɑkɑ̃ ɑkɑ̃ si cukpɑ bɑɑ yoomɑ fei. À yɑ ce iwɔ do wuɑi jĩi nɔu ɑ fɑɑbɑò dimii ɑndunyɑ fei. 3 Ilɑɑɔ̃ kɑɑ ceekpe inɛ ɡɔ mɑ́.

Kitɑ̃i bommɑi Ilɑɑɔ̃ do ti Anɡudɑ̃u í wɑ bɛ, nɔ woo ce icɛi Ilɑɑɔ̃ ŋɑu ɑɑ mɑɑ tɔɔɛ. 4 Aɑ yɛ wɑjuɛ, nɔ ɑ́ kɔ iriɛ si ikpo nŋɑ. 5 Idũ kɑɑ yɑ dũ bɛ. A kɑɑ nɛ bukɑɑtɑi inyɑ kumɑ́i fitilɑ wɑlɑkɔ ti inunu, domi Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛi í jɛ inyɑ kumɑ́ nŋɑ. Aɑ nɔ ɑ jɛ bommɑ hee do ɑjɔ fei.

Kubɑɑi Jesu

6 Ŋɔi ɑmɑlekɑu í sɔ̃m í ni, ideu ihɛ̃ ide ntɔi, í nɔ í nɛ nɑɑnɛ. Aɔ̃ Lɑfɛ̃ɛ, nŋu iyi í ɡbɑ̃ wɑlii ŋɑu, í bɛ ɑmɑlekɑɛ wɑ bi woo ce icɛɛ ŋɑ ku sɔ̃ ŋɑ mii iyi ɑ́ ce bii í kɔ̃ɔsi.

7 Ŋɔi Jesu í ni, wee, ɑn nyi wɑ kɑɑ kpɛ. Ilu inɔ didɔ̃i inɛ iyi wɑ jirimɑ ide iyi ɑ̀ ce wɑliiɛ si tiɑu ihɛ̃.

8 Amu Zɑ̃ɑ ǹ ɡbɔ ideu ihɛ̃, nɔ ǹ yɛ mii ŋɑu. Iyi ǹ ɡbɔɔ nɔ ǹ yɔɔ ǹ tɑ̃, ŋɔi ǹ sɛɛbɑtɑ si wɑjui ɑmɑlekɑ iyi í nyisim fei ndɛɛu ku bɑ n tɔɔɛ. 9 Ammɑ í sɔ̃m í ni, mɑɑ̀ ce bɛɛbɛ. Amu mɔ woo ce icɛi bɛi ɑwɔ do bɛi wɑlii kpɑɑsiɛ ŋɑ do bɛi inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ wɑɑ jirimɑ idei tiɑu ihɛ̃ fei. Tɔɔ Ilɑɑɔ̃. 10 Ŋɔi í ni mɑ́, mɑɑ̀ ti i sinɡɑɑ inɛ ŋɑ idei wɑlii iyi ɑ̀ kɔ si tiɑu ihɛ̃ domi wɑɑti í mɑɑi wɑ ku ce. 11 Inɛ iyi wɑ ce lɑɑlɔ ku hɑnyɑ ku mɑɑ ce lɑɑlɔɛ, inɛ mɔ iyi wɑ ce dɑɑ sɑ̃mi ku hɑnyɑ ku mɑɑ ce dɑɑ sɑ̃miɛ. Inɛ mɔ iyi wɑ ce jiidɑ ku hɑnyɑ ku mɑɑ ce jiidɑɛ, inɛ mɔ iyi í jɛ inɛ kumɑ ku jɔ̀ ku mɑ́ ku mɑɑ koo.

12 Jesu í ni, wee n kɑɑ n kpɛtɛ n nyi wɑ. An nɑɑò ribɑ wɑ n sɑ̃ɑò inɛ fei si bɛi icɛɛ í to. 13 Amui ǹ jɛ iriò isɛ. Inɛ kɑ̃mɑ kù tɑkom nɔ inɛ kɑ̃mɑ kɑɑ nɑɑ do ɑnyim. Amui ǹ jɛ sintei mii fei do iri ku kpɑɛ.

14 Ilu inɔ didɔ̃ ŋɑi inɛ ŋɑ iyi kuwɛɛ nŋɑ í mɑ́ bɛi nyɑu iyi ɑ̀ fɔ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, ku bɑ ɑ bɑ kpɑ̃ɑ ɑ jɛ isoi jĩi ndii kuwɛɛu nɔ ɑ lɔ inɔ iluu hɑi do ɑndɛɛ. 15 Ammɑ woo ce lɑɑlɔ ŋɑ ɑnyii iluui ɑɑ wɑ do woo ce dobu dobu ŋɑ do woo ce sɑkɑrɑ ŋɑ do woo kpɑ inɛ ŋɑ do woo tɔɔ iwɛ̃ ŋɑ do inɛ ŋɑ iyi ɑ̀ bi ibo nɔ ɑ̀ yɑ mɑɑ sɔ ibou fei.

16 Amu Jesu, ɑmui ǹ bɛ nŋɛ ɑmɑlekɑm wɑ ku sɔ̃ iɡbɛi inɛm ŋɑ fei ideu ihɛ̃. Amui ǹ jɛ tɔkui Dɑvidi, nɔ ǹ jɛ ɑndɑiyɑi ɑmɛɛjuumɑ iyi wɑ mɑ́ inyɑ.

17 Hundei Ilɑɑɔ̃ do ɑbo titɔ̃ ɑ̀ fɔ ɑ̀ wɑɑ ni, nɑɑ wɑ, Lɑfɛ̃ɛ Jesu.

Inɛ iyi wɑ ɡbɔ ideu fei nŋu mɔ ku ni ku nɑɑ wɑ.

Inɛ iyi ɑɡbɛ wɑ kpɑ ku nɑɑ wɑ, inɛ mɔ iyi í bi inyi iyi í yɑ nɑ inɛ ŋɑ kuwɛɛ ku nɑɑ ku ɡbɑ, kù nɛ ku sɑ̃.

Iri ku kpɑi ide

18 Amu Zɑ̃ɑ, ide iyi ǹ wɑ n sɔ̃ inɛ bɑɑ yoomɑ iyi wɑ ɡbɔ idei tiɑi wɑliiu ihɛ̃ wee, bii inɛ ɡɔ í kɔ̃ɔsi ide ɡɔ si ɑntɑi iyi ɑ̀ kɔ si tiɑu ihɛ̃, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kɔ̃ɔsi ijuukpɑ̃i lɑfɛ̃ɛ do bɔ̃nɛ ŋɑ iyi ɑ̀ kɔ si tiɑu. 19 Bɛɛbɛ mɔi inɛ iyi í kɑye ide ɡɔ hɑi si tiɑi idei wɑliiu ihɛ̃, Ilɑɑɔ̃ ɑ́ kɔ̀ lɑfɛ̃ɛ ikpɛ̃i isoi jĩi ndii kuwɛɛ do ilu kumɑ́ iyi ɑ̀ sisi yɑɑseɛ si tiɑu ihɛ̃.

20 Jesu, nŋu iyi í fɔ ideu ihɛ̃ fei í jilɔɔ do nɑɑnɛ, í ni, bɛɛbɛi ɑn nyi wɑ kɑɑ kpɛ.

Nɔ ɑmu Zɑ̃ɑ ǹ jɛ ǹ ni, ɑmi, nɑɑ wɑ Lɑfɛ̃ɛ Jesu.

21 Didɔ̃i Lɑfɛ̃ɛ Jesu ku wɛɛ do inɛɛ ŋɑ fei. Ami.

* 1:1 Jesu Kirisi í nyɑ ɡbuɡbɑ̃ɑ yɑɑsei ideu ihɛ̃ ɑ́ yɔkɔ ku jɛ mɑ́ “si ɡɑ̃mɛi nŋu tɑkɑɛ”.

† 1:20 ɑmɑlekɑ Yɑɑsei ɑmɑlekɑu woo bɛi.

* 11:2 cukpɑ ciiji do minji wɑɑtɔ ɑdɔ̃ mɛɛtɑ do cukpɑ mɛɛfɑ.

† 11:3 ɑjɔ dubu do cĩɔ do minji do kitɑ, wɑɑtɔ ɑdɔ̃ mɛɛtɑ do cukpɑ mɛɛfɑ.

* 13:10 Tiɑ nwo ɡɔ ŋɑ ɑ̀ yɑ ni, inɛ iyi í dɑsi kpɑɑsiɛ piisɔ̃ɔ, piisɔ̃ɔi ɑɑ nɑ ɑ dɑsi nŋu mɔ. Inɛ iyi í kpɑ inɛ ɡɔ do tɑɑkubɑ, do tɑɑkubɑi ɑɑ kpɑ nŋu mɔ.

* 14:9 mii iyi í ɡbeu idei mii iyi ɑ̀ ɡbe í jɔ iŋɑ sinteui wɑ fɑ̃ɑ (cɔ Kuyɛ 13:14)

† 14:11 mii iyi ɑ̀ ɡbeu idei mii iyi ɑ̀ ɡbe í jɔ iŋɑ sinteui wɑ fɑ̃ɑ (cɔ Kuyɛ 13:14)

‡ 14:20 dubu ɑkɑ̃ do cĩɔ mɛɛfɑ si yɑɑsei ilɛ ku wɑ̃ Lɑmbɑu í nɛ yɑɑse ɡɔ. Kusɔɛ í to kilo cĩɔ mɛɛtɑ (300).

* 15:2 mii iyi ɑ̀ ɡbeu idei mii iyi ɑ̀ ɡbe í jɔ iŋɑ sinteui wɑ fɑ̃ɑ (cɔ Kuyɛ 13:14)

† 15:3 Irii Moizii do ti Anɡudɑ̃u Inɛ ɡɔ ŋɑ si kuyɛ nŋɑ, ɑ̀ yɑ ni iri ikɑ̃ ikɑ̃ minjii. Inɛ ɡɔ ŋɑ mɔ ɑ̀ yɑ ni iri ɑkɑ̃i iyi wɑ fɔ bɛi Ilɑɑɔ̃ í fɑɑbɑ wɑ nɑ sɑɑbui Jesu Kirisi bɛi í tɑko í fɑɑbɑ inɛi Izirɛli ŋɑu nɑ sɑɑbui Moizi.

* 16:2 mii iyi ɑ̀ ɡbeu idei mii iyi ɑ̀ ɡbe í jɔ iŋɑ sinteui wɑ fɑ̃ɑ (cɔ Kuyɛ 13:14)

* 20:8 Gɔɡu do Mɑɡɔɡu Ezekiɛli 38 do 39 í fɔ idei Gɔɡu do Mɑɡɔɡu. Si ɑfeu bɛ, Gɔɡuu ilɑɑlui, Mɑɡɔɡu mɔ ilɛɛi.

* 21:16 dubu mɑɑteeji si yɑɑsei ilɛ ku wɑ̃ Lɑmbɑu í nɛ yɑɑse ɡɔ. Kusɔɛ í to kilo dubu minji do cĩɔ minji (2.200).