^

Nǝkukuǝ Ikinan

The New Testament in the Nafe (Kwamera) language of Southeast Tanna, TAFEA Province, Vanuatu

Niutestamen long lanwis Nafe blong Vanuatu. Le Nouveau Testament dans la langue Nafe de Vanuatu.

copyright © 2013 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Nəfe (Nafe)
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2019-06-18

ePub generated by Haiola 7 Nov 2023 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

26b0f540-c192-5878-be67-18ede9ab1416

Nəɡkiariien sə rakupwən

Preface

This publication is the New Testament in the Nəfe lanɡuaɡe. The 3000 speakers of Nəfe live in Southeast Tanna, which is located in TAFEA province in southern Vanuatu.

The New Testament in the Nəfe lanɡuaɡe was translated durinɡ the years 2003 to 2013 by the South Tanna Translation and Literacy Project.

Nəɡkiariien sə rakupwən

In i nəɡkiariien səvəi translesen rɨnostat mo wok irə meste ro sampam

Fwe kupwən aposol me səvəi Iesu Kristo mɨne nərmama me nepwɨn ipaka tɨ nirəha həmərai nəkukuə me səvəi Niutestamen. Irəha həmərai nəkukuə me nəha ia nəɡkiariien i Krik. Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəɡkiariien səvəi nəkur Kris rəmwhen ia kampani nəɡkiariien ia kwopun nəha Metel Ist fwe kupwən. Fwe kupwən nərmama me ia Metel Ist nəɡkiariien me səvənraha hənətui pehe irə səpəmsəpə, mətə ko krai nəkukuə riti ia nəɡkiariien i Krik irəha pam həvsini mhəukurən nɨpwran tɨ nəri nə mə in nə kampani nəɡkiariien səvənraha. Ipwet mɨne ko ikəvsini nəɡkiariien i Krik ikətə mə ro iamɨnhi irə mɨne: Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος. (Jon 1:1)

Kuvərai raka Niutestamen fwe kupwən ia nəɡkiariien Krik, kurirə irə nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo ruvirɨs mevən mwi meste nari fwe kwopun me nepwɨn nərmama həreirei nəɡkiariien Krik ikɨn. Ro iamɨnhi irə nərmama me ia kwopun me nəha hənaməmwur mənamhəuvsini nəɡkiariien Krik ia Niutestamen ruvehe ia nəɡkiariien me səvənraha səpəmsəpə.

Ia nuk 2001 nəkur ia Tənə səməme kamhəni nəɡkiariien i Nəfe həmter ia kusen riti səvənraha səvəi nuvsiniien nəɡkiariien ruvehe ia Nəfe. Kani nəɡhi kusen nəha mə Saot Tana Translesen mo Litresi Projek. Kurirə irə nərmama ia kusen nəha hərhi pen nəresien riti revən tɨ Vanuatu Baebol Translesen (VBT) fwe ia Vila. Nərmama ia kusen səvəi nuvsiniien nəɡkiariien ruvehe ia Nəfe rəres VBT mə trətui ro iərmama riti truvehe masitu ia nirəha tɨ noien wok. Iərmama sə trasitu iamɨnha irə kani wok səvənhi mə in rəmwhen ia advaesa. Ia 2003 VBT rərhi pen advaesa riti revən marə teɡɨn nərmama fwe ia rukwənu nəha Ienmarei. Nəpɨn advaesa nəha ruvəuvehe raka, nənə rukwənu me mɨne nimwəfwaki me fwe Irupou meste nari fwe Krinpoen hərhi pen nərmama me səvənraha həuvən kəru kəru mhousəsɨmwɨn irəha me ia Kwamera. Ia nəkureien nəha səvənraha, irəha hərpwi rəɡɨnraha ia nirəha me nepwɨn mə tuhamowok ipaka tɨ advaesa, mamhəuvsini nəɡkiariien ia Niutestamen ruvehe ia nəɡkiariien i Nəfe. Ia nuk 2004 kusen səvəi nuvsiniien nəɡkiariien ruvehe ia Nəfe roeite mwi nərmama me haməuku pen ia rukwənu me mɨne nimwəfwaki me pam. Nərmama me nəha həuvehe mhəseni noien tukrai nəɡkiariien Nəfe irə. Ro iamɨnhi irə kusen səvəi nuvsiniien nəɡkiariien ruvehe ia Nəfe rɨnamo vi wok səvənhi ia nuk 2004, mərki meste mo sampam ia Niutestamen ia nuk 2013. Ia nuk 2013 kusen səvəi nuvsiniien nəɡkiariien ruvehe ia Nəfe roeite mwi nərmama ia rukwənu me mɨne nimwəfwaki me pam həuvehe kəvsini irapw Niutestamen irəha pam həreɡi fwe Matiu meste Revelesen. Nəpɨn həuvəreɡi pam həseni mə ramasan pam.

Suatuk sə transleta me hənesi pen tɨ nuvsiniien nəɡkiariien ia Niutestamen ruvehe ia nəɡkiariien i Nəfe

Nəɡkiariien i Krik kɨmərai Niutestamen irə fwe kupwən ropə ia nəɡkiariien i Nəfe nərmama ia Saot Tana kamhəni ipwet mɨne. Ko transleta me həuvsini nəɡkiariien Krik ruvehe ia nəɡkiariien i Nəfe resi pen noien səvəi nəɡkiariien nəkur Kris kamhəni fwe kupwən, mətə saon səvənhi trɨpkatukwatukw mhə. Ro iamɨnhi irə, nəpɨn transleta me ho pəri wok irəha advaesa, irəha həmwur mə (1) translesen səvənraha trɨni irapw nɨpwrai nəɡkiariien səvəi nəɡkiariien Krik, nənə (2) translesen səvənraha tresi pen atukwatukw nəɡkiariien i Nəfe mɨne suatuk sə nərmama kamhəni nəɡkiariien i Nəfe ipwet mɨne. Nəpɨn transleta me ho pəri wok irəha advaesa, irəha həti pen pɨk ia Niutestamen kɨmərai ia nəɡkiariien Krik kupwən. Mətə həti pen mwi ia translesen me nepwɨn. Translesen me nəha həti pen pɨk ia nirəha irəha i Revised Standard Version (RSV), Good News Bible (GNB), mɨne Bislama (BSL).

Nəɡkiariien mi nəha kani irau mə futnot mɨne refrens

Tikəvsini Niutestamen i ia nəɡkiariien i Nəfe, mətoni ia kwopun me nepwɨn leta riti kɨmərai raməmak utə ia nusvenhi nəɡkiariien riti. Tikətoni mə ro iamɨnhi irə (a). Leta nəha ramahatən pen mə nəɡkiariien riti raməmak inhərɨpw anan ia nɨmwai nəkukuə nəha ikaməvsini. Tikəvsini nəɡkiariien nəha inhərɨpw anan ramahatən nɨpwrai nəɡkiariien riti uə suatuk riti mwi tɨ nuvsiniien nəɡkiariien nəha ruvehe ia Nəfe. Kani nəɡkiariien sə ro iamɨnha irə mə futnot.

Kwopun kɨmərai pen futnot me ikɨn ia nɨmwai nəkukuə tikətoni mwi inhərɨpw irə nəɡkiariien me nepwɨn kamhəni vas me nepwɨn mwi ia Nəkukuə Ikinan. Kani vas me nəha mə refrens. Tikəvsini refrens me nəha trahatən vas me nepwɨn mwi ia Nəkukuə Ikinan kamhəɡkiari ia nari riti rəmwhen ia vas nəha kɨno mak irə raməɡkiari mwi irə.

Nənɨmwi nari me

Tikəvsini pam Niutestamen i ia nəɡkiariien i Nəfe, marə mətoni mwi nɨpəri nəkukuə riti mwi nəha ikɨn nənɨmwi nari me həpɨk irə. Nənɨmwi nari me nəha trasitu ia niram mə tikukurən amasan mwi narimnari me nepwɨn Nəkukuə Ikinan raməɡkiari irə mətə nepwɨn riwən ia Vanuatu. Tikəti pen ia nənɨmwi nari me nəha mətoni narimnari me rəmwhen ia nei me, uə nərimɨru me, uə narimnari me nepwɨn səvəi narəien i nəkur Isrel mɨne nəkur Rom hənarə irə fwe kupwən mətə riwən ia Vanuatu.

Map me

Tikəvsini Niutestamen i ia nəɡkiariien i Nəfe, mətoni map me nepwɨn. Ia map me nəha tikətoni kwopun me nepwɨn Iesu ramavən ikɨn fwe kupwən. Map me nepwɨn mwi kamhahatən navənien me səvəi Pol nəpɨn in ramavən irə mamevən ia kwopun me maməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo.

Nəkukuə sə rani irapw nɨpwrai nəɡkiariien me (Diksonari)

Trɨni mɨnuə ikətoni nəɡkiariien riti ia Niutestamen sə ikreirei nɨpwran ramasan mə tikəmwur mətoni mə kɨmərai pen nəɡkiariien nəha ia diksonari uə rekəm. Diksonari nəha in nɨpəri nəkukuə sampam, mamɨni irapw nɨpwrai nəɡkiariien me nepwɨn.

Nɨpwrai nɨniien me

Trɨni mɨnuə ikokeikei mə tikahatən nərmama ia nari riti sə Nəkukuə Ikinan raməɡkiari irə, ramasan mə tikətoni nɨpəri nəkukuə sə rani nɨpwrai nɨniien me.

a :: Hemia nao wan futnot.

Matiu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Matiu

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Nəkukuə i Matiu rɨmərai raməɡkiari ia nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən mamɨni mə iəmə i kani mə Mesaea sə profet kupwən me həməni mə truvehe ruvəuvehe raka. Mesaea nəha in nəha Iesu sə ruvehe mə truvehimɨru nəkur Isrel mɨne nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Matiu in riti ia twelef nərmama me səvəi Iesu in rɨmərai nəkukuə i. Matiu rɨmərai raka nəkukuə i kurirə nəkur Rom housi testesi nimwə səvəi Kumwesən fwe Jerusalem ia nuk 70. Mak mɨne Luk irau mwi krɨmərai nəkukuə sə raməɡkiari ia nɨmɨruien səvəi Iesu. Mətə nəkukuə səvəi Matiu raməɡkiari ia narimnari me nepwɨn səməme hopə ia nəkukuə səvənrau. Matiu raməɡkiari pɨk ia Iesu mə in Mesaea sə nəkukuə səvəi Oltestamen rɨnaməɡkiari irə. Nəɡkiariien sə Matiu raməɡkiari pɨk irə in i: “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə” uə “Nɨtətə ia neiai.” Ikəvsini nəɡkiariien nəha fwe ia Oltestamen. Ro iamɨnhi irə mɨne nərmama həpɨk rerɨnraha rɨrhi mə Matiu rɨmərai nəkukuə i ramevən tɨ nəkur Isrel. Matiu rɨmərai ia nəkukuə səvənhi mə Iesu Kristo in iahatən asori. Iesu rahatən kɨtaha ia loa səvəi Kumwesən mɨne nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.

1

Kaha kupwən me səvəi Iesu Kristo

1  *Kwopi nəɡkiariien i rani nəɡhi kaha kupwən me səvəi Iesu Kristo. In kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt mɨne kwənəkwus səvəi Epraham.

2 Epraham in tata səvəi Aesak,

Aesak in tata səvəi Jekop,

Jekop in tata səvəi Juta mɨne piəvni me,a

3  *Juta in tata səvəi Peres mɨne Sara. Mama səvənrau nə Tamar.

Peres in tata səvəi Hesron,

Hesron in tata səvəi Ram,

4 Ramb in tata səvəi Aminatap,

Aminatap in tata səvəi Nason,

Nason in tata səvəi Salmon,

5  *Salmon in tata səvəi Poas. Mama səvəi Poas nə Rehap.

Poas in tata səvəi Opet. Mama səvəi Opet nə Rut.c

Opet in tata səvəi Jese,

6  *Jese in tata səvəi Kiɡ Tevɨt.

Kiɡ Tevɨt in tata səvəi Solomon. Mama səvəi Solomon nə Patsepa pran səvəi Uria kupwən.

7 Solomon in tata səvəi Rehopoam,

Rehopoam in tata səvəi Apia,

Apia in tata səvəi Asa.d

8 Asa in tata səvəi Jehosafat,

Jehosafat in tata səvəi Joram,

Joram i tata səvəi Usia,

9 Usia in tata səvəi Jotam,

Jotam in tata səvəi Ahas,

Ahas in tata səvəi Hesekia,

10 Hesekia in tata səvəi Manase,

Manase in tata səvəi Amon,

Amon in tata səvəi Josaea,

11  *Josaea in tata səvəi Jekonaea mɨne piəvni me. Ia nəpɨn nəha kɨnərhi irapw nəkur Isrel həier mhəuvən ia tənə Papilon.

12  *Ia nəpɨn nəha nəkur Isrel həməier irə mhəuvən ia tənə Papilon, Jekonaea in tata səvəi Sealtiel,

Sealtiel in tata səvəi Serupapel,

13 Serupapel in tata səvəi Apiut,

Apiut in tata səvəi Eliakim,

Eliakim in tata səvəi Asop,

14 Asop in tata səvəi Jatok,

Jatok in tata səvəi Akim,

Akim in tata səvəi Eliut,

15 Eliut in tata səvəi Eleasar,

Eleasar in tata səvəi Matan,

Matan in tata səvəi Jekop,

16 Jekop in tata səvəi Josef.

Josef nə in iərman səvəi Meri. Meri nə in pran nə mama səvəi Iesu. Iesu nə kani nəɡhɨn nə Kristo.

17 Ro iamɨnhi irə fwe Epraham meste pehe Kiɡ Tevɨt tata me irəha pam fotin. Fwe Kiɡ Tevɨt meste pehe kɨnərhi irapw nəkur Isrel həier mhəuvən ia tənə Papilon tata me irəha pam fotin. Fwe ia nəpɨn nəha nəkur Isrel həməier irə mhəuvən ia tənə Papilon meste pehe Kristo rətui tata me irəha pam fotin.

Iesu Kristo rətui

18  *In i nəɡkiariien sə rani Iesu Kristo mə rɨnəfo mətui. Mama səvənhi nəɡhɨn nə Meri. Fwe kupwən kəsisəɡ in mə tresi pen iərman riti nəɡhɨn nə Josef. Nəpɨn irau krouəpwəh narə pəriien ihi, Meri rətoni mə rɨno tɨpwɨn ia nəɡse Nənɨmwɨn Ikinan. 19 Josef in iərmama riti sə noien səvənhi ratukwatukw, rəpwəh nokeikeiien mə Meri traurɨs ia nəmri nərmama. Ro pen nətərɨɡien səvənhi mə trəpwəh afafa a in.

20 Mətə nəpɨn Josef ramətərɨɡ mə tro iamɨnhi, aɡelo riti səvəi Iərɨmənu rier pen tukwe ia nəməkrəhaien, mɨni mə, “Josef, kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt. Tikuvehi Meri mə pran səim, məpwəh nehekɨrien. Iəkunouihi nəha ia tɨpwɨn ruvehe ia nəɡse Nənɨmwɨn Ikinan. 21  *Meri trərəhi tɨni iərman, tikaməkeikei mɨseɡi pen nəɡhɨn nə mə Iesu,e tɨ nəri nə mə in truvehimɨru nərmama me səvənhi, muvehi raka nərəhaien me səvənraha.”

22 Narimnari me pam i həier pehe iamɨnhi mə nəɡkiariien i truvehe mukuə sə Iərɨmənu rɨməni irapw ia tərhui profet riti səvənhi fwe kupwən. 23  *In rɨməni mə, “Həreɡi ro. Prən i rɨreirei ihi iərman tro tɨpwɨn, mərəhi tɨni iərman. Nənə irəha tuhəseɡi pen nəɡhɨn nə mə Emanuel.” (Nɨpwrai nəhaɡ nəha in i mə Kumwesən ramarə tukutaha.)

24 Nəpɨn Josef rətui ia napriien səvənhi, ro nəfe aɡelo nəha səvəi Iərɨmənu rɨməni pen tukwe in, muvehi Meri mə pran səvənhi, 25  *mətə rɨpkapri pəri mhə irau min meste rərəhi tɨni iərman. Nənə Josef rɨseɡi pen nəɡhɨn nə mə Iesu.

2

Nəmə həukurən amasan noien səvəi kəməhau me

1 Nəpɨn Iesu rɨnətui raka ia rukwənu Petlehem ia tənə Jutia, ia nəpɨn nəha Kiɡ Herot ramərɨmənu, nərmama me nepwɨn səməme həukurən amasan noien səvəi kəməhau me həuku pen fwe meri rautə ikɨn, mhəuvehe ia Jerusalem, 2 mamhəres mə, “Iəkunouihi nəha rɨpkətui a i, in kiɡ səvəi nəkur Isrel, in pəku? Kɨmaha iahənətoni kəməhau səvənhi fwe ia kwopun meri rautə ikɨn, nənə iahaməuvehe mə taheiwaiu ia nənimen, mhəuvei pen nɨsiaiien səkɨmaha min.”

3 Nəpɨn Kiɡ Herot rɨreɡi nəɡkiariien nəha, in mɨne nəkur Jerusalem me pam hərkərinari mhehekɨr. 4 Nənə Kiɡ Herot rəkwein pris asori me mɨne nahatən me səməme kamhahatən nəkur Isrel ia Loa səvəi Moses, nənə məres pen irəha i mə, “Iəmə nə kani mə Kristo trətui pəku?”

5 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Ia rukwənu Petlehem ia tənə Jutia. Kɨmaha iahəukurən mə tro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə profet riti fwe kupwən rɨmərai nəɡkiariien i mə:

6  *‘Mətə ik Petlehem ia tənə Jutia

rɨpko mhə ik rukwənu auər a ia rukwənu asori me ia tənə Jutia.

Iərman riti truku pen ia niram, mərɨmənu ia nərmama.

In trətui amasan tɨ sipsip me səiou nəkur Isrel.’ ”

7 Ia nəpɨn nəha Kiɡ Herot rəkwein afafa nəmə me nəha həukurən amasan noien səvəi kəməhau me həuvehe. Rəres pen irəha i nəfe nəpɨn atukwatukw hənətoni kəməhau nəha rutə vi a irə. 8 Nəpɨn həni pam, in rərhi pen irəha, mɨni mə, “Kɨmiaha tihəuvən fwe Petlehem, mhətui amasan ro iəkunouihi nəha mə in pəku. Nəpɨn hiətoni, tihəuvehe mhəni sas pehe tukw iou i, pwəh iou mwi iakevən meiwaiu ia nənimen, muvei pen nɨsiaiien səiou min.”

9 Nəmə me nəha hətərɨɡ pam nəɡkiariien səvəi Kiɡ Herot, nənə mhəier. Ia suatuk hətoni kəməhau nəha hənətoni nəpɨn rautə vi a fwe ia kwopun meri rautə ikɨn rakupwən ia nirəha, mamevən meste rərer atukwatukw məhiəpwɨn kwopun nəha iəkunouihi ramarə ikɨn. 10 Nəpɨn irəha hətoni kəməhau nəha, rerɨnraha raɡien, haɡien pɨk. 11  *Nənə həuvnimwə ia nəkwai nimwə nəha, mhətoni iəkunouihi nəha irau mama səvənhi Meri, mhənɨmwi nukurhunraha, mhəuvei pen nɨsiaiien səvənraha min. Ia nəpɨn nəha həsevər ia tənərɨpw me səvənraha, mhəuvei pen nari amasan me min. Həuvei pen kol mɨne nɨse nei mi nə kani mə fraɡkinsens mɨne mɨr. 12 Nənə ia nəpɨn irə, Kumwesən rɨnise irəha ia nəməkrəhaien mə tuhəpwəh nɨrərɨɡien mhəuvən tɨ Kiɡ Herot. Ro pen irəha həier, mamhesi pen suatuk əpə, mamhəuvən fwe imwənraha.

Josef mɨne Meri krouvehi Iesu, rouap, rouevən fwe Ijip

13 Nənə nəpɨn nəmə me nəha həukurən amasan noien səvəi kəməhau me həuvəier raka, aɡelo riti səvəi Iərɨmənu rier pen tɨ Josef ia nəməkrəhaien, mɨni mə, “Əskəmter, mərəhi iəkunouihi i irau mama səvənhi, mharap, mharevən fwe ia tənə Ijip, mamhararə fwe ikɨn meste iou takɨni mə tiharrərɨɡ. Rɨpko mhə tui Kiɡ Herot trətui iəkunouihi i mə trousi əpune.” 14 Ro iamɨnhi irə Josef rɨskəmter ia nəpɨn, mərəhi iəkunouihi i irau mama səvəi iəkunouihi, mharevən fwe ia Ijip. 15  *Nənə irəhar hararə fwe ikɨn meste Kiɡ Herot remhə. Nəri nəha rier pehe iamɨnhi mə nəɡkiariien i truvehe mukuə sə Iərɨmənu rɨməni irapw ia tərhui profet riti səvənhi fwe kupwən. In rɨməni mə, “Iakəkwein nərɨk rier ia tənə Ijip muvehe.”

Naruaɡən me səvəi Kiɡ Herot housi əpune nəkwərhakwərha me

16 Nəpɨn Kiɡ Herot rətoni mə nəmə me nəha həukurən amasan noien səvəi kəməhau me həneikuə irə, niemaha rəpi pɨk in. In rərhi pen naruaɡən me səvənhi həuvən mhousi əpune nɨpwnəti nərman me pam fwe ia Petlehem mɨne ia kwopun me ipaka səməme nuk səvənraha kəru meiwaiu. In ramesi pen a nəpɨn atukwatukw kəməhau nəha rutə vi a irə rəmwhen nəmə me nəha həukurən amasan noien səvəi kəməhau me həməni pen tukwe in. 17 Narimnari me nəha ro nəɡkiariien i Profet Jeremaea rɨməni ruvəuvehe muvəukuə:

18  *“Kamreɡi pran riti fwe ia Rama

ramasək maməkwein əpwəmwɨs.

Rejel nə ramasək tɨ nɨpwnətɨn me,

nənə mɨpkokeikei mhə mə iərmama riti trəɡkiari vivi min,

tɨ nəri nə mə nɨpwnətɨn me həuvəiwən.”

Josef mɨne Meri mɨne Iesu harevən fwe ia Nasaret

19 Nəpɨn Kiɡ Herot remhə, Josef in fwe Ijip, nənə aɡelo riti səvəi Iərɨmənu rier pen tukwe in ia nəməkrəhaien, 20  *mɨni mə, “Əskəmter, mərəhi iəkunouihi i mɨne mama səvənhi mharevən fwe ia tənə Isrel. Nərmama me nəha kənamhətui iəkunouihi i mə tuhousi əpune həuvamhə.”

21 Ro iamɨnhi irə Josef rɨskəmter irau mama səvəi iəkunouihi, mharevən fwe ia tənə Isrel. 22 Mətə nəpɨn Josef rɨreɡi mə Akeleas ruvehi təmwki tata səvənhi Herot, mamərɨmənu ia tənə Jutia, in rehekɨr nevənien fwe ikɨn. Nənə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnise mwi in ia nəməkrəhaien mə trəpwəh nevənien fwe ikɨn, in rier mevən fwe ia tənə Kalili. 23  *Ia kwopun nəha revən mamarə ia taon riti kani mə Nasaret. Nəri nəha rier pehe iamɨnhi mo nəɡkiariien i profet me həməni fwe kupwən ruvəuvehe muvəukuə. Irəha həɡkiari ia Kristo, mhəni mə, “Tukəkwein in mə iəmə Nasaret.”

3

Jon Paptaes raməvisau fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn

1 Nuk me nepwɨn ruvehe mukurau, nənə Jon Paptaes ruvehe ia kwopun akwesakwes ikɨn fwe ia tənə Jutia, maməvisau m nərmama mə, 2  *“Kɨmiaha tihaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha tɨ nəri nə mə nɨtətə ia neiaia ruvəuvehe ipaka.” 3  *Jon nəha in iəmə Profet Aesea rəɡkiari irə fwe kupwən nəpɨn rɨni mə,

“Reri iərmama riti raməkwein əpwəmwɨs ia kwopun akwesakwes ikɨn, mamɨni mə,

‘Kɨmiaha tihaməkeikei mhəpərhi suatuk səvəi Iərɨmənu səkɨtaha,

mhəmri atukwatukw suatuk ouihi me səvənhi.’ ”

4  *Jon ramarkahu ia tɨnari kɨno ia nɨmwheri kamel, mamətoti ia teki nərimɨru, maməni kinhə mɨne kwənipwət ia sukapak. 5 Nərmama me həpɨk həier ia Jerusalem mɨne kwopun me ia tənə Jutia mɨne kwopun me ipaka tɨ nui arɨs Jotan, mamhəuvən tɨ Jon, 6 mamhəni irapw noien ərəha me səvənraha, nənə in ramo paptaes ia nirəha ia nui arɨs Jotan.

7  *Mətə nəpɨn Jon rətoni Farisi me mɨne Satusi me həpɨk kamhəuvehe mə in tro paptaes ia nirəha, in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəmwhen ia snek me kamhahi əpune nərmama. Kumwesən niemaha rəpi. Rɨpko mhə tui in trərpwɨn noien ərəha me səkɨmiaha. Sin rɨni pehe tukumiaha i mə tihap raka irə? 8 Kɨmiaha tihaməkeikei mho noien amasan me trahatən pen mə hiənəpwəh pərhien noien ərəha me səkɨmiaha. 9  *Rərəha tihəni pen tukumiaha me i mə Epraham in kaha səkɨmiaha. Iakani pehe tukumiaha i mə Kumwesən rukurən nuvehiien kəruəterei me i, mo nɨpwnəti Epraham me ia nirəha. 10  *In rɨnərpwi pen raka paha səvənhi ia nuai nei me na trərai. Nei me pam səməme həpkukuə mhə nukwai nei amasan in trərai əmwesi, mousə pen irəha ia napw.

11  *Iou iakamo paptaes ia kɨmiaha ia nui tɨ nəri nə mə hiənəpwəh noien ərəha me səkɨmiaha. Mətə iərmama nəha rauvehe kurirə ia nirak nɨskaiien səvənhi rasori məpi raka iou. Iou iapkəmwhen mhə mə takuvehi raka put səvənhi. In tro paptaes ia kɨmiaha ia Nənɨmwɨn Ikinan mɨne ia napw. 12  *Fok səvənhi, in rarukwi utə nuni nari me irə, rɨnəmak raka ia rəɡɨn. Na trɨrukwi utə nuni nari me səvənhi irə tɨ nuaiien nunɨn mɨne tekɨn. Nuni nari me sə ramasan in trɨpeki pen irəha ia nimwə səvənhi sə ramoeite nəveɡɨnien ikɨn, mətə tekɨn sə rərəha in trɨhiai pen napw irə, napw sə trɨpkɨfwə mhə.”

Jon ro paptaes ia Iesu

13 Ia nəpɨn nəha Iesu ruku pen ia tənə Kalili, muvehe ia nui arɨs Jotan mə Jon tro paptaes irə. 14 Mətə Jon raməmwur mamɨnise in, mamɨni mɨnuə, “Kwa ik i tiko paptaes ia nirak. Rəfo ikuvehe tukw iou mə tako paptaes ia niram?”

15 Mətə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Rekəm. Tikaməkeikei mo paptaes ia nirak təkwtəkwuni. Ratukwatukw tɨ nəri nə mə ia noien nəha krau trauo narimnari me pam sə Kumwesən rokeikei həuvehe mhəukuə.” Ro pen Jon rəseni, mo paptaes irə.

16  *Nəpɨn Jon rɨno raka paptaes ia Iesu, Iesu rutə pehe ia nui, təkwtəkwuni a kəpuapen rəkwaɡ tukwe, in rətoni Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən rameiwaiu pehe rosi mak inhərɨpw, muvehe məkure irə. 17  *Nənə reri Kumwesən ruku pen ia neiai, mɨni mə, “In i nərɨk keikei. Rerɨk raɡien tukwe.”

4

Setan raməmwur mə tro Iesu rɨmwei ia nərəhaien

1  *Nənə Nənɨmwɨn Ikinan riri pen Iesu revən ia kwopun akwesakwes ikɨn. Ia kwopun nəha Setan raməmwur mə tro Iesu rɨmwei ia nərəhaien. 2  *Iesu rɨpkəni mhə nari meste pen nəpɨn foti ia nəpɨn mɨne ia ran. Kurirə ikɨn nukumhə rɨnahi pɨk in. 3 Nənə Setan sə raməmwur mə tro nərmama həmwei ia nərəhaien, ruvehe, mɨni pen tɨ Iesu i mə, “Trɨni mɨnuə ik Tɨni Kumwesən pərhien, ni pen tɨ kəruəterei me i mə tuhəuvehe mho nəveɡɨniena ia nirəha.”

4  *Mətə Iesu rɨni mə, “Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə, ‘Iərmama trɨpkɨmɨru mhə ia nəveɡɨnien əpa, mətə trɨmɨru ia nəɡkiariien pam sə raku pen ia tərhui Kumwesən.’ ”

5 Nənə Setan ruvehi Iesu, mevən fwe ia taon ikinan nəha Jerusalem, mukurei pen in ia kwopun riti irənhə anan ia təkure nimwə səvəi Kumwesən, 6 nənə mɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə ik Tɨni Kumwesən pərhien, ivə irapw. Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə,

‘Kumwesən trɨni pen tɨ naɡelo me səvənhi mə irəha tuhaməkeikei mhətui amasan tukw ik,

mhəuvehi utə ik ia rəɡɨnraha,

kamo ikouini nɨsum ia kəruəterei riti.’ ”

7  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Mətə kɨmərai pen mwi ia Nəkukuə Ikinan mə, ‘Tikəpwəh neipweipwiien Iərɨmənu Kumwesən səim.’ ”

8 Nənə Setan ruvehi mwi in muvehi mevən fwe ia təkuər riti sə rəpwəmwɨs anan, mahatən irapw nɨtətə me pam kiɡ me ia tɨprənə i kamhərɨmənu ia nirəha, mahatən irapw mwi nautə amasan me pam ia nɨtətə me nəha, 9 mɨni pen tɨ Iesu i mə, “Narimnari me pam nəha takuvei pehe mik trɨni mɨnuə ikɨsiai iou, mɨnɨmwi nukurhum mi ia nənimek.”

10  *Mətə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Evən isipwɨn, Setan! Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə, ‘Tikɨnɨmwi nukurhum mi ia nəmri Iərɨmənu Kumwesən səim, mɨsiai in. In əpa nə tiko nəkwan.’ ”

11  *Ia nəpɨn nəha Setan rəpwəh Iesu mamevən. Nənə Iesu rətoni naɡelo me həuvehe, mamho tukwini nari min.

Iesu rɨnaməvisau ia tənə Kalili

12  *Ia nəpɨn nəha kəkwtəmhiri Jon Paptaes kuvehi puvnimwə in ia kalapus. Nəpɨn Iesu rɨreɡi, in rəpwəh kwopun nəha, mɨrərɨɡ mevən ia tənə Kalili, 13  *nənə mier ia taon nəha Nasaret, mevən mamarə ia Kapaneam. Kapaneam in taon riti ipaka tɨ nui asori Kalili fwe ia tɨprənə səvəi Sepulun mɨne Naftali. 14 Nəri nəha rier pehe iamɨnhi mə nəɡkiariien səvəi Profet Aesea truvehe mukuə. In rɨməni mə,

15 “Tənə səvəi Sepulun mɨne tənə səvəi Naftali,

ipaka tɨ nui asori Kalili fwe ia nɨkare nui arɨs Jotan pen,

in i tənə Kalili kwopun nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel kamharə ikɨn.

16 Nərmama səməme kamharə ia nəpitəvien

tuhətoni nukuraanien asori riti.

Nərmama səməme kamharə ia təmwkəmwi nemhəien

nukuraanien riti trutə məhiəpwɨn irəha.”

17  *Ia nəpɨn nəha Iesu rɨnaməvisau, mɨnamɨni mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha tɨ nəri nə mə nɨtətə ia neiai ruvəuvehe ipaka.”b

Iesu rəkwein nərmama nepwɨn mə tuhəkurirə in

18 Nəpɨn Iesu ramavən ia nɨkare nui asori Kalili, in rətoni iərmama kəru, Saemon (iəmə kani mwi nəɡhɨn mə Pita) mɨne piəvni nəɡhɨn nə Antru. Krauerukw net ia nui tɨ nəri nə mə irau iərmama mi kravi nəmu. 19  *Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Rouvehe roukurirə iou. Pwəh iou tako kɨmirau iərmama mi sə kravi nərmama.” 20  *Təkwtəkwuni a krouəpwəh net me səvənrau roukurirə in.

21 Kurirə ikɨn Iesu ravən ouihi a mwi, mətoni iərmama kəru mwi, Jemes mɨne piəvni nəɡhɨn nə Jon. Irau tɨni Sepeti mi. Krauəkure ia nəkwai nɨtətə ouihi riti irəhar tata səvənrau kamharɨtiri net me səvənrahar. Iesu rəkwein irau, 22 nənə təkwtəkwuni a krouəpwəh nɨtətə ouihi mɨne tata səvənrau, rouevən roukurirə in.

Iesu ro nərmama me həpɨk həuvehe mhəsanɨn

23  *Iesu revən ia kwopun me pam ia tənə Kalili, mamahatən nərmama ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel, maməvisau irapw nəɡkiariien amasan ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, mamomasan nərmama me pam səməme kamhemhə ia nemhəien me səpəmsəpə mɨne səməme nemhəien rouraha nɨpəri nɨpwranraha. 24  *Ro pen nərmama kamhəni pɨk nəɡhi Iesu. Nəɡkiariien səvənraha rauvirɨs mamevən ia kwopun me pam ia tənə Siria. Nənə irəha həuvehi nərmama me pam səməme kamhemhə, mhəuvehi mhəuvehe tukwe. Irəha kamhemhə ia nemhəien me səpəmsəpə. Nepwɨn nɨpwranraha raməmisə. Nepwɨn nəremhə me kamharə ia nirəha. Nepwɨn nemhəien nəha nɨkəvan ramo irəha. Nepwɨn nɨpəri nɨpwranraha remhə. Nənə Iesu ro irəha həuvehe mhəsanɨn. 25  *Nənə nərmama həpɨk kamhəkurirə ia Iesu. Nepwɨn həuku pen ia tənə Kalili, nepwɨn həuku pen fwe Tekapolis, kwopun taon ten ikɨn, nepwɨn həuku pen ia Jerusalem mɨne tənə Jutia. Nənə nepwɨn həuku pen ia nɨkare nui arɨs Jotan pen mwi.

5

Iesu ramahatən nərmama me ia təkuər

1 Nəpɨn Iesu rətoni nərmama me həuvəpɨk, rutə ia təkuər riti məkure. Nərmama me səvənhi həuvehe tukwe, 2 nənə in rɨnamahatən irəha, mɨnamɨni mə,

3  *“Nərmama səməme hətə sas ia rerɨnraha mə irəha həmwhen ia nərmama nautə səvənraha riwən, rerɨnraha traɡien,

tɨ nəri nə mə nɨtətə ia neiaia səvənraha.

4  *Nərmama səməme kamhəreɡi rərəha mamhasək, rerɨnraha traɡien,

tɨ nəri nə mə Kumwesən truvehi utə nətərɨɡien səvənraha.

5  *Nərmama səməme həpkəfiəutə mhə ia nirəha, rerɨnraha traɡien,

tɨ nəri nə mə Kumwesən truvei pen tɨprənə i mɨnraha.

6  *Nərmama səməme hokeikei pɨk mə tuhətoni noien atukwatukw,

mamhəreɡi nokeikeiien nəha rəmwhen ia iərmama nukumhə ramahi, maməkwakwa, rerɨnraha traɡien,

tɨ nəri nə mə Kumwesən tro irəha həreɡi həkuvəutə.

7  *Nərmama səməme kamhapi tɨ nərmama, rerɨnraha traɡien,

tɨ nəri nə mə Kumwesən trapi mwi tɨ nirəha.

8  *Nərmama səməme nətərɨɡien səvənraha rəmher, rerɨnraha traɡien,

tɨ nəri nə mə irəha tuhətə Kumwesən.

9  *Nərmama səməme kamhəmri nəmərinuien, rerɨnraha traɡien,

tɨ nəri nə mə tukɨni irəha mə nɨpwnəti Kumwesən me.

10  *Nərmama səməme kamometə irəha tɨ nəri nə mə kamho noien atukwatukw, rerɨnraha traɡien,

tɨ nəri nə mə nɨtətə ia neiai səvənraha.

11  *Kɨmiaha i rerɨmiaha traɡien nəpɨn nərmama tuharɨs əkenhɨn ia kɨmiaha, mhometə kɨmiaha, mhəni nəɡkiariien ərəha me səpəmsəpə mɨne neikuəien me, mhousi kɨmiaha irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou. 12  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəreɡi ramasan, mhaɡien pɨk, tɨ nəri nə mə nərəkuien səkɨmiaha rasori fwe ia neiai. Kɨmiaha hiəukurən mə nərmama me hənometə profet kupwən me ia noien a mwi nəha.”

Iesu rəɡkiari ia sol mɨne nukuraanien

13 “Kɨmiaha nə hiəmwhen ia sol ia tɨprənə i. Mətə trɨni mɨnuə sol nəsienien səvənhi ruvəiwən, tukəfo mwi rəsien mwi? Sol nə rɨpkəmwhen mhə mə tuko nari amasan riti mwi irə. Ramasan mə tukərarki a i, nənə nərmama tuhavən irə.

14  *Kɨmiaha nə hiəmwhen ia nukuraanien ia tɨprənə i. Taon riti fwe ia təkure təkuər ko rɨpkərkwafə mhə. 15  *Nərmama me həpkɨhiai pen mhə napw ia laet mhəuiui ia nari riti, mətə irəha tuhaməkeikei mhəkurei utə i ia nəri kakurei utə laet irə mə nərmama ia nəkwai nimwə tuhətoni raməhiapw. 16  *Rəmwhen a mwi ia kɨmiaha tihaməkeikei mho laet səkɨmiaha ruək asori ia nəmri nərmama pwəh hətoni noien amasan me səkɨmiaha nənə mhəɡnəɡɨni Tata səkɨmiaha fwe ia neiai.”

Iesu rəɡkiari ia Loa səvəi Moses

17  *“Rerɨmiaha trəpwəh nɨrhiien mə iakuvehe mə takərarki Loa səvəi Moses mɨne nəɡkiariien səvəi profet kupwən me. Iapkuvehe mhə mə takərarki nəɡkiariien me səvənraha, mətə iakuvehe mə tako nəɡkiariien me səvənraha həuvehe mhəukuə. 18  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə loa nəha trɨpkiwən mhə meste tɨprənə mɨne neiai trouiwən. Nəɡkiariien kwakwa uə nɨpəri nəɡkiariien kwakwa kɨmərai pen ia loa nəha trɨpkiwən mhə meste narimnari me pam tuhəier irapw. 19  *Ro pen iərmama sə trərui loa riti rouihi ia loa me i, mamahatən nərmama me mə tuho mwi iamɨnhi, tukəkwein in mə iəmə auər a ia nɨtətə ia neiai. Mətə iərmama sə tresi pen loa me i, mamahatən nərmama me irə, tukəkwein in mə iəmə asori ia nɨtətə ia neiai. 20 Iou iakani pehe tukumiaha i mə noien səkɨmiaha traməkeikei matukwatukw məpi raka noien səvəi nahatən me səvəi Loa mɨne noien səvəi Farisi me. Mə rekəm, kɨmiaha tihəpwəh nuvnimwəien ia nɨtətə ia neiai ia nəpɨn riti.”

Iesu rəɡkiari ia noien səvəi niemaha

21  *“Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka kɨməni pen tɨ kaha kupwən me səkɨtaha mə, ‘Tikəpwəh nousi əpuneien iərmama. Trɨni mɨnuə iərmama riti rousi əpune iərmama riti ratukwatukw mə tuko nərpwɨnien min.’ 22  *Mətə iou iakani pehe tukumiaha i iərmama sə ramo niemaha m piəvni, ratukwatukw mə tuko nərpwɨnien min. Iərmama sə trɨni pen tɨ piəvni mə, ‘Ikamarməri,’ ratukwatukw mə tukuvi irapw in ia nəmri nəmə asori me. Iərmama sə trəskiari ərəha anan ia piəvni, ratukwatukw mə trevən ia kwopun napw asori rauək ikɨn.

23  *Ro pen trɨni mɨnuə ikamərer pen ia nɨfatə səvəi Kumwesən mə tikuvei pen nari riti min, nənə ia kwopun nəha rerɨm rɨrhi mə piam niemaha raməpi in tɨ nari riti ikɨno min, 24 tikəpwəh nəri nəha ikuə tikuvei pen m Kumwesən pwəh raməmak ia nɨkare nɨfatə, nənə mevən. Tikaməkeikei mukupwən mevən tɨ piam rouamasan kɨmirau min, nənə kurirə ikrərɨɡ, muvei pen narimnari me səim ia təkure nɨfatə ramevən tɨ Kumwesən.

25  *Trɨni mɨnuə iko noien ərəha riti ia iərmama, nənə in rokeikei mə kɨmirau min tirouərer ia nəmri nəmə asori me pwəh həkiri noien səim, ramasan mə tikevən akwauakw, rouəmri atukwatukw nəri nəha nəpɨn kɨmirau irauesi pen ihi suatuk rauevən ia kwopun kaməkiri nəɡkiariien ikɨn. Rərəha mə iərmama nəha ikɨno noien ərəha irə trəmri pen ik ia rəɡi iəmə asori sə raməkiri nəɡkiariien, nənə iəmə asori sə raməkiri nəɡkiariien trəmri pen ik ia rəɡi polis, nənə tukuvehi puvnimwə ik ia kalapus. 26 Iakani nɨpərhienien tukw ik i mə tikəpwəh nierien ia kalapus meste ikərəku pen pam faen me səim.”

Iesu rɨni mə iərman rerɨn trəpwəh nakresien pran

27  *“Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka kɨməni mə, ‘Tikəpwəh nakresien pran səvəi iərməpə.’ 28  *Mətə iou iakani pehe tukumiaha i trɨni mɨnuə iərman riti rətoni pran riti, nənə rerɨn rakres i, iəmə nəha rɨnərui raka nəɡkiariien nəha ia rerɨn. 29  *Trɨni mɨnuə nənimem mwatuk ramo ik ikamwei ia nərəhaien, tikukumwiri raka, mərarki. Nənimem nɨpəri nɨpwram a. Trɨni mɨnuə ikouraha nɨpəri nɨpwram ramasan pɨk məpi raka mə tukərarki pen nɨpwram me pam ia kwopun napw asori rauək ikɨn. 30  *Nənə trɨni mɨnuə rəɡɨm mwatuk ramo ik ikamwei ia nərəhaien, tikərai raka, mərarki. Rəɡɨm nɨpəri nɨpwram a. Trɨni mɨnuə ikouraha nɨpəri nɨpwram ramasan pɨk məpi raka mə tukərarki pen nɨpwram me pam ia kwopun napw asori rauək ikɨn.”

Iesu rɨni mə iərman trəpwəh nəpwəhien pran səvənhi

31  *“Nəɡkiariien riti mwi kɨməni fwe kupwən in i mə, ‘Iərman sə rokeikei mə trəpwəh pran səvənhi pwəh ruvei pen nɨmwai nəkukuə riti m pran səvənhi rani mə in rɨnəpwəh in.’ 32 Mətə iou iakani pehe tukumiaha i trɨni mɨnuə iərman riti rəpwəh pran səvənhi, pran sə rɨpko əpnapen mhə nari irau iərməpə, ramouraha səvənhi pran, mamo in revən mamətui iərməpə riti mə triri in. Trɨni mɨnuə prən nəha resi pen iərməpə riti iamɨnhi, in ramo noien ərəha. Iərman nəha in ramesi pen rɨpko mhə iərman atukwatukw səvənhi. Nənə iərman sə ramiri pran sə iərman səvənhi rɨnəpwəh in ramo noien ərəha. Prən nəha in ramiri səvəi iərməpə.”

Iesu rɨni mə tikəpwəh nahatən penien nari, muvehi kwəsuahi

33  *“Nəɡkiariien riti mwi kɨmiaha hiəuvəreɡi raka kɨməni pen tɨ kaha kupwən me in i mə, ‘Tikəpwəh nuvehiien kwəsuahi ia nəmri Iərɨmənu meikuə irə, mətə tikaməkeikei mo nəfe ikɨməuvehi kwəsuahi mɨni mə tiko.’ 34-35  *Mətə iou iakani pehe tukumiaha i mə tihəpwəh nuvehiien kwəsuahi iamɨnhi. Tikəpwəh nahatən penien neiai uə tɨprənə uə Jerusalem muvehi kwəsuahi ia nirəhar, tɨ nəri nə mə neiai in nə kwopun Kumwesən raməkure ikɨn mamərɨmənu, tɨprənə in nə nəri Kumwesən ramərpwi utə tɨpaɡe nɨsun mi irə, nənə Jerusalem in nə taon səvənhi, in Iərɨmənu Asori. 36 Tikəpwəh nahatən penien kəmkapwə, muvehi kwəsuahi irə, tɨ nəri nə mə ko ipko mhə nɨmwai nukwənem riti ruvehe məpsan uə ruvehe mɨpitəv. 37  *Mətə nəɡkiariien səim pwəh ro iamɨnhi. Tikɨni a ‘Ouəh’ uə ‘Rekəm.’ Nəɡkiariien sə rəpi raka nəɡkiariien mi nəha ruku pen tɨ Setan.”

Iesu rɨni mə tikəpwəh nərpwɨnien noien ərəha səvəi nərmama

38  *“Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka kɨməni mə, ‘Trɨni mɨnuə iərmama rouraha nənimek riti tukaməkeikei kouraha mwi nənimen riti. Trɨni mɨnuə iərmama rouraha revɨk riti tukaməkeikei kouraha mwi revɨn riti.’ 39  *Mətə iou iakani pehe tukumiaha i mə tihəpwəh nəvisəien kɨmiaha iərmama rərəha, mhəpwəh nərpwɨnien tai noien ərəha səvənhi iamɨnhi. Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwi nɨkare nɨkapwɨm mwatuk, ikuvei pen mwi nɨkaren mour min. 40  *Trɨni mɨnuə iərmama riti ruvi irapw ik ia nəɡkiariien asori mə truvei raka səim karkahu, ikuvei pen mwi səim kot min. 41 Trɨni mɨnuə iərmama riti raməkeikei mik mə tikəvrani narimnari me səvənhi mavən kilometa kuatia, ikavən kilometa kəru kɨmirau min. 42 Trɨni mɨnuə iərmama riti rəres ik nari riti, ikuvei pen min. Tikəpwəh nɨniseien iərmama sə rokeikei mə truvehi ouihi a səim narimnari me.”

Iesu rɨni mə tikokeikei nərmama səməme haməmwəki ik

43  *“Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka kɨməni mə, ‘Tikaməkeikei mokeikei piam nənə məmwəki iərmama sə raməmwəki ik.’ 44  *Mətə iou iakani pehe tukumiaha i mə kɨmiaha tihaməkeikei mhokeikei nərmama səməme haməmwəki kɨmiaha, nənə mhəfwaki tɨ nərmama səməme kamhometə kɨmiaha. 45  *Noien nəha trahatən pen mə Tata səkɨmiaha fwe ia neiai nɨpwnətɨn me nə kɨmiaha, tɨ nəri nə mə in ramo meri səvənhi rautə nukwəsikər raməhiəpwɨn nərmama ərəha me mɨne nərmama amasan me. In ramərhi irapw mwi nesən raməfwi nərmama atukwatukw mɨne nərmama həpkatukwatukw mhə. 46 Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ irə? Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiokeikei a nərmama səməme hokeikei kɨmiaha, Kumwesən trəɡnəɡɨni kɨmiaha tɨ nəfe? Nərmama kamərəku pen takis minraha irəha mwi kamho noien nəha! 47 Nənə trɨni mɨnuə kɨmiaha hiaməɡkiari pen m piəvmiaha me a, nəfe noien amasan hiamo mhəpi raka nərmama me nepwɨn? Nərmama me səməme həreirei Kumwesən irəha mwi kamho noien nəha! 48  *Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mhatukwatukw rəmwhen ia Tata səkɨmiaha fwe ia neiai in ratukwatukw.”

6

Iesu rəɡkiari ia nəriari penien nari m nərmama nautə səvənraha riwən

1  *“Kɨmiaha tihaməsiari nəpɨn hiamo noien atukwatukw me səkɨmiaha, mhəpwəh noien ia nəmri nərmama me mə irəha tuhətoni. Trɨni mɨnuə hiamo iamɨnhi irə, nərəkuien səkɨmiaha sə truku pen tɨ Tata səkɨmiaha fwe ia neiai triwən.

2 Nəpɨn ikuə tikuvei pen nari riti mə trasitu ia nərmama nautə səvənraha riwən, ikəpwəh nukupwənien məse kisɨpw rəmwhen kəuətkəsuə me kamho ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel mɨne ia suatuk me mə nərmama tuhətoni mhəɡnəɡɨni irəha. Iakani nɨpərhienien tukumiaha i nərmama me nəha həuvəuvehi raka nərəkuien səvənraha. 3  *Mətə nəpɨn tikuvei pen nari riti mə trasitu ia nərmama nautə səvənraha riwən, ikəpwəh nəseniien rəɡɨm mour rukurən nəfe rəɡɨm mwatuk ramo. 4 Ro iamɨnhi irə tiko afafa nəriariien səim, nənə səim Tata sə ramətə narimnari me kamo afafa truvei pehe nərəkuien mik.”

Iesu rəɡkiari ia nəfwakiien

5  *“Nənə nəpɨn kɨmiaha tihəfwaki, hiəpwəh noien rəmwhen ia kəuətkəsuə me kamho. Irəha kamhərer ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel mɨne ia kwopun me suatuk me həuvehe mamhəvsiek ikɨn, mamhəfwaki mə nərmama tuhətoni irəha. Irəha hokeikei pɨk noien nəha, mətə iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama me nəha həuvəuvehi raka nərəkuien səvənraha. 6  *Mətə nəpɨn tikəfwaki, ikevən ia nəkwai rum səim mərəpinhə, məfwaki m Tata səim sə nərmama həpkətoni mhə. Nənə Tata səim sə ramətə narimnari me kamo afafa truvei pehe nərəkuien mik. 7  *Nənə nəpɨn kɨmiaha tihəfwaki, hiəpwəh nɨniien nəɡkiariien me rɨpɨk rəmwhen ia nərmama səməme həreirei Kumwesən kamho. Irəha rerɨnraha rɨrhi mə kumwesən me səvənraha tuhəreɡi irəha tɨ nəri nə mə kamhəni nəɡkiariien me rɨpɨk. 8  *Kɨmiaha tihəpwəh noien rəmwhen ia nirəha tɨ nəri nə mə nəpɨn kɨmiaha hiəpkəres mhə ihi Tata səkɨmiaha, in ruvəukurən raka narimnari me sə həiwən təni kɨmiaha. 9  *Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mhəfwaki iamɨnhi irə:

‘Tata səkɨmaha ia neiai,

Pwəh nərmama həsiai nəɡhɨm ro ikinan i.

10  *Pwəh nɨtətə sə ikamərɨmənu irə ruvehe.

Pwəh ko nəkwam ia tɨprənə rəmwhen kamo nəkwam ia neiai.

11 Tikuvei pehe nəveɡɨnien sənəmaha rəmwhen səvəi nəpɨn ipwet.

12  *Tikenouenou noien ərəha me səkɨmaha

rəmwhen kɨmaha iahamenouenou noien ərəha me səməme nərmama hamo ia kɨmaha.

13  *Tikəpwəh niri penien kɨmaha ia kwopun tahəmwei ia nərəhaien ikɨn,

mətə tikɨnise Setan mə trəpwəh nourahaien kɨmaha.’

14  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha hienouenou noien ərəha me səvəi nərmama, Tata səkɨmiaha fwe ia neiai in mwi trenouenou noien ərəha me səkɨmiaha. 15 Mətə trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəpwəh nenouenouien noien ərəha me səvəi nərmama, Tata səkɨmiaha trəpwəh mwi nenouenouien noien ərəha me səkɨmiaha.”

Iesu rəɡkiari ia nəpwəhien nəveɡɨnien tɨ nəfwakiien

16  *“Nənə nəpɨn tihəpwəh naniien nari mə tihəfwaki, hiəpwəh noien nənimemiaha rəpou rəmwhen ia kəuətkəsuə me kamho. Irəha kamho nənimenraha ruvehe mopəiti mə nərmama me tuhətoni mhəukurən mə kamhəpwəh naniien nari. Iakani nɨpərhienien tukumiaha i nərmama me nəha həuvəuvehi raka nərəkuien səvənraha. 17 Mətə nəpɨn ikuə tikəpwəh nəniien nari mə tikəfwaki, ikaikuas ia nənimem, mahakwi oel ia nukwənem. 18 Nənə nərmama tuhəpwəh nətoniien mə ikəpwəh nəniien nari, mətə Tata səim sə nərmama həpkətoni mhə trətoni. Nənə Tata nəha səim sə ramətə narimnari me kamo afafa truvei pehe nərəkuien mik.”

Iesu rəɡkiari ia noeiteien nautə ia neiai

19  *“Kɨmiaha tihəpwəh noeiteien nautə səkɨmiaha ia tɨprənə i. Ia kwopun i uvne me mɨne nopweiien krauouraha nari. Ia kwopun i rakres me kamheitehi nimwə, mamhəuvnimwə, mamhakres. 20  *Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhoeite nautə səkɨmiaha ia neiai. Ia kwopun nəha uvne me mɨne nopweiien kroupkouraha mhə nari. Rakres me həpkeitehi mhə nimwə mə tuhəuvnimwə mhakres. 21 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kwopun nautə səim raməmak ikɨn, nətərɨɡien səim traməmak mwi ikɨn.”

Iesu rəɡkiari ia nəmri iərmama

22 “Nəmri iərmama in nə rauvei pen nukuraanien m nɨpwran. Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə nənimem ramasan, nɨpwram pam trukuər ia nukuraanien. 23 Mətə mə nənimem rərəha, nɨpwram pam trukuər ia nəpitəvien. Trɨni mɨnuə nukuraanien ia rerɨm ro nəpitəvien irə, ikamarə ia nəpitəvien pərhien.”

Iesu rəɡkiari ia iəmə asori kəru

24 “Iərmama riti riwən ramo tukwini nari ko ro nəkwai iəmə asori kəru. Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə, trokeikei riti, məmwəki riti, uə trɨsiai riti mɨpkɨsiai mhə riti. Kɨmiaha ko hiəpkuvehi pəri mhə Kumwesən mɨne mane mho iəmə asori mi irə səkɨmiaha mə tiho pəri nəkwanrau.”

Iesu rəɡkiari ia nətərɨɡ pɨkien ia narimnari me səvəi tɨprənə i

25  *“Ro pen iakani pehe tukumiaha i mə tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien tɨ nɨmɨruien səkɨmiaha, mamhəres nəfe tihani uə nəfe tihənɨmwi. Tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien ia nɨpwramiaha, mamhəres nəfe tiharkahu i. Nɨmɨruien rɨpko mhə səvəi nəveɡɨnien əpa. Nɨpwrai iərmama rɨpko mhə səvəi tɨnari əpa. 26  *Hətə ro menu me i ia nɨmaɡouaɡou. Irəha həpwəh nəpweiien nari, mhəpwəh nesiien nukwan, mhəpwəh noeiteien nəveɡɨnien ia nimwə sə kamoeite nəveɡɨnien ikɨn. Mətə Tata səkɨmiaha ia neiai raməkwməni irəha. Nənə ia nənimen kɨmiaha hiamasan pɨk mhəpi raka irəha. 27 Sin ia kɨmiaha ko ro nɨmɨruien səvənhi rəpwəmwɨs mwi səvəi nəpɨn ouihi a trɨni mɨnuə ramətərɨɡ pɨk tukwe? Kɨmiaha riti ko rɨpko mhə nəri nəha.

28 Ro iamɨnhi irə rəfo hiamətərɨɡ pɨk tɨ tɨnari? Hətoni ro tihinari me ia kwopun me mə kamhəfəutə irə. Irəha həpwəh noien wok, mhəpwəh nɨtiriien tɨnari. 29  *Mətə iakani pehe tukumiaha i Kiɡ Solomon fwe kupwən nautə səvənhi rasori pɨk, mamarkahu tɨnari amasan me, mətə tɨnari səvənhi rɨpkamasan mhə rəmwhen ia tihinari me i. 30 Kɨmiaha nahatətəien səkɨmiaha rɨpkɨskai mhə. Kumwesən rauvei pen tɨnari amasan me m tihinari me, nəri auər a tihinari me kamhəmɨru ipwet mətə trakwakwi haukei, mhəsas, kuvani ia napw. Mə Kumwesən ramo iamɨnha irə, in truvei pehe mwi tɨnari m kɨmiaha məpi raka. 31 Ro pen tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien, mamhəres mə, ‘Tsani nəfe?’ uə ‘Tsənɨmwi nəfe?’ uə ‘Tsarkahu ia nəfe?’ 32  *Nərmama səməme həreirei Kumwesən kamhətui əmisə nəveɡɨnien mɨne tɨnari. Nənə Tata səkɨmiaha ia neiai ruvəukurən raka narimnari me i mə tihaməkeikei mhəuvehi. 33  *Mətə kɨmiaha tihəkupwən mhətui əmisə nɨtətə sə in ramərɨmənu irə mɨne noien atukwatukw me səvənhi, nənə in truvei pehe mwi narimnari me pam i m kɨmiaha. 34  *Ro pen kɨmiaha tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien tɨ nəfe trakwakwi. Narimnari me səvəi trakwakwi səvəi trakwakwi. Nəsəsauien me səvəi nəpɨn kuatia nəmwhen raka.”

7

Iesu rəɡkiari ia nəkiriien nərmama tɨ noien ərəha me səvənraha

1  *“Kɨmiaha tihəpwəh nəkiriien nərmama tɨ noien ərəha me səvənraha kamo Kumwesən rəkiri mwi kɨmiaha tɨ noien ərəha me səkɨmiaha. 2  *Nəkiriien səkɨmiaha sə hiaməkiri nərmama irə, tukəkiri mwi kɨmiaha irə. Nərpwɨnien səkɨmiaha sə hiamo m nərmama tukərpwɨn pehe mwi m kɨmiaha.

3 Rəfo ikamətə nɨmwəkmwəki nei sə raməmak ia nəmri piam, mətə ipkətə mhə nɨpəri nei asori sə raməmak ia nənimem? 4 Trɨni mɨnuə nɨpəri nei asori raməmak ia nənimem, rəfo iakamɨni pen tɨ piam mə, ‘Əseni iou, pwəh iakɨskəri raka nɨmwəkmwəki nei sə raməmak ia nənimem’? 5 Ik iərmama sə ikamo kəuətkəsuə tikaməkeikei mukupwən muvehi raka nɨpəri nei asori sə raməmak ia nənimem, kurirə irə ikətə amasan nari mə tikɨskəri raka nɨmwəkmwəki nei sə raməmak ia nəmri piam.

6  *Kɨmiaha tihəpwəh nuvei penien nari sə ro ikinan m kuri me. Rərəha mə kuri me nəha hərari mhahi testesi nɨpwramiaha. Tihəpwəh nərarki penien nəri amasan nənimen rutə pɨk revən tɨ pɨkə me. Rərəha mə pɨkə me nəha havən irə ia nɨsunraha.”

Iesu rɨni mə tikəres nari, mətui nari, mɨkunkun ia təpinhə

7  *“Trɨni mɨnuə hiokeikei nari riti, ramasan mə tihəres, nənə tukuvei pehe m kɨmiaha. Tihətui əmisə i, nənə tihətoni. Tihəkunkun ia təpinhə, nənə tukəsevər tukumiaha. 8  *Iərmama sə raməres nari, truvehi nari. Iərmama sə ramətui əmisə nari, trətoni. Iərmama sə rakunkun ia təpinhə, tukəsevər tukwe.

9 Sin ia kɨmiaha nəpɨn iəkunouihi səvənhi rəres bred, truvei pen kəruəterei min, 10 uə rəres nəmu truvei pen snek? Rekəm! 11  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvei pen narimnari amasan me m nəkwərhakwərha me səkɨmiaha. Mə kɨmiaha i nəkur ərəha hiəukurən noien iamɨnhi, hiaməfətərɨɡ ia Tata səkɨmiaha ia neiai? In truvei pen narimnari amasan me rasori mwi m nərmama səməme kamhəres in tukwe. 12  *Ro pen nəfe noien kɨmiaha hiokeikei mə nərmama tuho ia kɨmiaha, kɨmiaha mwi tiho ia nirəha, tɨ nəri nə mə in i nɨpwrai nəɡkiariien me ia Loa səvəi Moses mɨne nəkukuə me səvəi profet kupwən me.”

Iesu rəɡkiari ia suatuk kəru

13  *“Kɨmiaha tihaməkeikei mhəukurau ia ket ouihi. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ket asori mɨne suatuk sə rɨməru ramevən tɨ nemhəien. Nərmama həpɨk kamhəukurau ia ket nəha. 14  *Mətə ket ouihi mɨne suatuk əknekɨn ramevən tɨ nɨmɨruien. Nərmama houihi a kamhətə suatuk nəha.”

Iesu rəɡkiari ia noien səvəi profet eikuə me

15  *“Kɨmiaha tihaməsiari tɨ profet eikuə me. Irəha tuhəuvehe tukumiaha mhəvi sipsip me ia nirəha, mətə rerɨnraha rəmwhen ia kuri əprmɨn me. 16  *Kɨmiaha tihətə irəha, mhəukurən mə irəha profet eikuə me, tɨ nəri nə mə noien səvənraha trahatən pen. Rəfo, ko kesi nukwai krep ia rəhi, uə nukwai niemɨs ia nəkwus sə ro rɨrevɨn me? Rekəm! 17 Nei amasan raukuə kwənkwai nei amasan, mətə nei ərəha raukuə kwənkwai nei ərəha. 18 Nei amasan ko rəpwəh nukuəien kwənkwai nei ərəha. Nei ərəha ko rəpwəh nukuəien kwənkwai nei amasan. 19  *Nei me pam səməme həpkukuə mhə kwənkwanraha sə ramasan kamərai əmwesi irəha, kamərarki pen ia napw. 20  *Ro pen kɨmiaha tihətə irəha mhəukurən mə irəha profet eikuə me tɨ nəri nə mə noien səvənraha trahatən pen.

21  *Nərmama həpɨk kamhəkwein iou mə, ‘Iərɨmənu, Iərɨmənu,’ mətə rɨpko mhə irəha pam tuhəuvnimwə mhə ia nɨtətə ia neiai.a Iərmama sə ramo nəkwai Tata səiou sə ramarə ia neiai in truvnimwə. 22 Ia nəpɨn nəha nərmama həpɨk tuhəni pehe tukw iou i mə, ‘Iərɨmənu, Iərɨmənu, ia nəɡhɨm kɨmaha iahənəvisau m nərmama. Ia nəɡhɨm kɨmaha iahənəkoui irapw nəremhə me ia nərmama. Ia nəɡhɨm kɨmaha iahəno nɨmtətien asori me rɨpɨk. Rəfo ia kɨmaha?’ 23  *Mətə iou takɨni pen atukwatukw tɨ nirəha i mə, ‘Iou iapkukurən raka mhə kɨmiaha ia nəpɨn riti. Kɨmiaha nərmama me hiamo noien ərəha, həuvən isipwɨn tukw iou.’ ”

Iesu rəɡkiari ia iərmama mi sə krauvrhəkɨn nimwə

24 “Iərmama sə rɨreɡi nəɡkiariien me i səiou, mamo nəfe iakɨməni, in trəmwhen ia iərmama riti rukurən nari muvrhəkɨn nimwə səvənhi ia təkure kəruəterei. 25 Nəpɨn nesən rauər, iapiwən raiu, nɨmətaɡi rəsuə ia nimwə nəha, mətə nimwə nəha rəpwəh nɨmweiien tɨ nəri nə mə kɨməuvrhəkɨn pen ramərer əknekɨn ia təkure kəruəterei. 26 Mətə iərmama sə rɨreɡi nəɡkiariien me i səiou, məpwəh noien nəfe iakɨməni, in trəmwhen ia iərmama riti rɨreirei nari muvrhəkɨn nimwə səvənhi ia nɨpəkɨr. 27 Nəpɨn nesən rauər, iapiwən raiu, nɨmətaɡi ruvehe məsuə ia nimwə nəha, nənə nimwə nəha rɨmwei. Nəpɨn rɨmwei irə ruvehe mərəha pam.”

28 Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me i, nərmama me hərkəri asori nari ia nahatənien səvənhi, 29  *tɨ nəri nə mə in rahatən irəha rəmwhen iərmama sə rauvehi nasoriien ruku pen tɨ Kumwesən. In ropə ia nahatən me səvənraha səməme kamhahatən Loa.

8

Iesu ro iərmama riti nemhəien skai ro tekɨn ruvehe məsanɨn

1 Nəpɨn Iesu reiwaiu ia təkuər nəha, nərmama həpɨk kamhəkurirə i. 2 Nənə iərmama riti nemhəien skai riti ro tekɨn ruvehe tukwe in, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, mɨni mə, “Iərɨmənu. Mə rerɨm raɡien, ko iko iou iakəmher?”

3 Nənə Iesu rosə pen rəɡɨn, mɨrapi in, mɨni mə, “Rerɨk raɡien. Tikuvehe məmher.” Təkwtəkwuni a nemhəien səvəi iərmama nəha raraka irə. Nɨpwran ruvehe məmher mwi. 4  *Nənə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Tikətui amasan tukwe, məpwəh nɨniien nəfe iakɨno mik tɨ iərmama riti. Mətə tikevən atukwatukw tɨ prisa pwəh rətoni nɨpwram mə rəmher. Tikuvei pen nəfe m Kumwesən sə Moses rɨməni. Nərmama me tuhətoni həukurən mə nemhəien i ruvəiwən ia nɨpwram.”

Iaruaɡən riti səvəi nəkur Rom ramahatətə ia Iesu

5  *Iesu revən mapirapw ia taon nəha Kapaneam. Iaruaɡən riti səvəi nəkur Rom nəha ikɨn in rasori ia naruaɡən me irəha pam hantret. Ruvehe tɨ Iesu, məres mə, 6 “Iərɨmənu. Ko ikasitu ia nirak? Iərmama sə ramo tukwini nari miou raməmak fwe ia nəkwai nimwə səiou, mamreɡi rərəha anan, ko rɨpkavən mhə.”

7 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iou takuvehe mo in ruvehe məsanɨn.”

8  Mətə iəmə asori səvəi naruaɡən me rɨni mə, “Iərɨmənu. Rɨpko mhə iou iəmə amasan riti. Iapkəmwhen mhə mə tikuvehe muvnimwə ia nimwə səiou. Mətə tikɨni a nəkwam, nənə pwəh iərmama sə ramo tukwini nari miou ruvehe məsanɨn. 9 Iou mwi iərmama riti sə iakamarə teɡɨn nəmə asori me. Naruaɡən me nepwɨn mwi kamharə teɡɨn iou. Nəpɨn iakɨni pen tɨ riti mə ‘Evən,’ in trevən. Nəpɨn iakɨni pen tɨ riti mwi mə ‘Uvehe,’ in truvehe. Nəpɨn iakɨni pen tɨ iərmama sə ramo tukwini nari miou mə ‘O nəri,’ in tro.”

10  *Nəpɨn Iesu rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rərkərinari, mɨni pen tɨ nərmama səməme kamhəkurirə in mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə iou iapkətə raka mhə iəmə Isrel riti nahatətəien səvənhi rɨskai rəmwhen ia nahatətəien səvəi iəmə Rom i. 11  *Iakani pehe tukumiaha i mə nərmama həpɨk rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhəuku pen ia nɨkaren parei mɨne nɨkaren peraha mhəuvehe mhani pəri nari irəha Epraham mɨne Aesak mɨne Jekop ia Nɨtətə ia Neiai.b 12  *Mətə nəkur Isrel, irəha nɨpwnəti nɨtətə nəha, tukərarki irapw irəha həpɨk fwe iruə ia kwopun rɨpitəv ikɨn. Ia kwopun nəha tuhasək, mhahi tərini revɨnraha.”

13 Nənə Iesu rɨni pen tɨ iəmə asori səvəi naruaɡən me mə, “Evən. Iərmama sə ramo tukwini nari mik trəsanɨn rəmwhen ikɨni nɨpərhienien mə tako mik.” Təkwtəkwuni a irə iərmama sə ramo tukwini nari m iəmə asori səvəi naruaɡən me ruvehe məsanɨn.

Iesu ro mama səvəi Pita ruvehe məsanɨn

14  *Kurirə ikɨn Iesu revən muvnimwə ia nimwə səvəi Pita, mətoni kaka pran səvəi Pita raməmak maməkwiei fifa. 15 Iesu rɨrapi rəɡɨn, nənə nemhəien raraka irə. Prən nəha rɨskəmter, mɨnaməpnəpenə nəveɡɨnien sənəni.

16 Ia nəpɨn nəha ia nəruarəv meri ruvəivə irəha həuvehi nərmama həpɨk nəremhə me kamharə ia nirəha həuvehi irəha mhəuvehe tɨ Iesu. In rɨni a nəɡkiariien səvənhi, məkoui irapw nənɨmwɨn ərəha me irə, mo mwi səməme kamhemhə irəha pam həuvehe mhəsanɨn. 17 Narimnari me i həier pehe iamɨnhi mə nəɡkiariien səvəi Profet Aesea truvehe mukuə. In rɨməni mə, “In ruvehi nemhəien me səkɨtaha mɨne nəmisəien me səkɨtaha.”

Iərmama kəru krouokeikei mə troukurirə Iesu

18 Nəpɨn Iesu rətoni mə nərmama me həpɨk hərer kurau kurau irə, rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Pwəh səuvən mhəpi sɨmwɨn pen fwe ia nɨkare nui asori.” 19 Ia nəpɨn nəha iahatən riti səvəi Loa ruvehe mɨni pen tukwe in mə, “Iahatən, takukurirə ik kwopun pəku tikevən ikɨn.”

20  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kuri əprmɨn me səvənraha nɨpəɡ rarə. Menu me ia nɨmaɡouaɡou təpwaɡenraha rarə. Mətə iou, Iəməti Iərmama, kwopun səiou riwən mə takapri ikɨn.”

21  *Nənə iərmama riti mwi sə ramərer ia kwopun nəha irəha nərmama me səvəi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Takukurirə ik, mətə pwəh iakukupwən mevən mɨnɨmwi raka səiou tata.” 22 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Nərmama səməme həpkukurirə mhə iou rəmwhen mə həuvamhə raka. Tikukurirə iou, məpwəh irəha. Pwəh irəha hənɨmwi nərmama me səvənraha səməme həuvamhə.”

Iesu rɨnise nɨmətaɡi asori

23 Ia nəpɨn nəha Iesu rəputə ia nɨtətə ouihi riti. Nərmama me səvənhi həkurirə in. 24  *Irəha həier mənamhəuvən. Rɨpko mhə tui nɨmətaɡi asori riti rɨskəmter ia təkure nui mo peiau peiau me rasori mɨnakuər ia nɨtətə ouihi səvənraha. Mətə Iesu ramapri. 25 Ro pen irəha həuvən, mhəsuəpwiri in, mamhəni mə, “Iərɨmənu! Tikuvehimɨru kɨtaha! Na tsəmwhenɨmw!”

26  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo kɨmiaha hiamhekɨr? Kwa nahatətəien səkɨmiaha rɨpkɨskai mhə.” Nənə in rɨskəmter mɨnise nɨmətaɡi mɨne nui asori mɨni mɨnuə troueiwaiu. Təkwtəkwuni a mwi narimnari me pam həuvehe mhəmərinu.

27 Nərmama me səvənhi nənimenraha rier. Irəha həni mə, “Nəfe i iərmama nɨmətaɡi mɨne nui krauo nəkwan?”

Iesu rəkoui irapw nəremhə me nepwɨn ia iərmama Katara kəru

28 Nəpɨn Iesu rier pen ia nɨkare nui asori ia tənə səvəi nəmə Katara, iərmama kəru krouier ia kwopun kanɨmwi nərmama ikɨn, rouvehe tukwe in ia suatuk. Nəremhə me kamharə ia nirau, mamho irau krauousi nərmama. Iərmama riti riwən ko rukurau ia suatuk ia kwopun nəha. 29  *Nəpɨn irau krouətə Iesu, krouəkwein əpwəmwɨs, rouni mə, “Tɨni Kumwesən, ikuvehe mə tiko nəfe ia kɨmaha? Rosi tiko nəmisəien m kɨmaha, mətə rɨpko mhə ihi nəpɨn atukwatukw səvənhi uə?”

30 Mətə toue pɨkə me həpɨk kamhərku ia kwopun nəha isipwɨn kwopti tɨ nirəha. 31 Nəremhə me nəha hase Iesu, mhəni mə, “Trɨni mɨnuə ikəkoui irapw kɨmaha, pwəh ikərhi pen kɨmaha iahəuvən ia reri pɨkə me nəha.”

32 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həuvən!” Ro pen irəha həier ia iərmama mi nəha, mhəuvən ia reri pɨkə me. Təkwtəkwuni a mwi pɨkə me pam haiu, mheiwaiu ia nəpatu, mhəsas pen ia təmwei nui asori, mhəmwhenɨmw. 33 Nərmama səməme kamhətui tɨ pɨkə me hap, mhəuvən ia taon səvənraha, mhəni irapw narimnari me pam nəha irəha hənətoni. Irəha həɡkiari pɨk ia nəfe Iesu rɨno ia iəmə mi nəha nəremhə me hənarə ia nirau. 34 Nərmama me pam ia taon nəha həier mə tuhətə Iesu ia suatuk. Nəpɨn hətoni, hase in mə trəpwəh tənə səvənraha mamevən.

9

Iesu ro iərmama riti nɨsun mi krouemhə ruvehe məsanɨn

1  *Nənə Iesu rəputə ia nɨtətə ouihi, məpi sɨmwɨn mwi ia nui asori, muvehe ia taon səvənhi.a 2 Ia kwopun nəha nərmama nepwɨn həuvehi iərmama riti mhəuvehi mhəuvehe tukwe. Iərmama nəha ramapri ia nɨməhan səvənhi nɨsun mi krouemhə. Nəpɨn Iesu rətoni nahatətəien səvənraha, rɨni pen tɨ iərmama sə nɨsun mi krouemhə mə, “Nərɨk. Tikəpwəh nehekɨrien. Iakɨnenouenou raka noien ərəha me səim.”

3 Nəpɨn Iesu rɨni nəɡkiariien nəha nahatən me nepwɨn səvəi Loa həɡkiari mɨnraha me, mhəni mə, “Iəmə i rani ərəha Kumwesən.”

4  *Mətə Iesu ruvəukurən raka nətərɨɡien səvənraha, mɨni mə, “Rəfo rerɨmiaha ramrhi ərəha iou iamɨnhi irə? 5 Nəɡkiariien mi sə pəku nəha rɨməru tukw iou tɨ nɨniien: nəɡkiariien i mə, ‘Iakɨnenouenou raka noien ərəha me səim,’ uə nəɡkiariien i mə, ‘Ərer mavən’? 6  *Mətə iakokeikei mə kɨmiaha tihəukurən mə iou, Iəməti Iərmama, iakauvehi nasoriien ia tɨprənə i. Iakukurən nenouenouien noien ərəha me.” Nənə Iesu rɨni pen tɨ iərmama sə nɨsun mi krouemhə mə, “Ərer, muvehi nɨməhan səim, mavən mamevən fwe imwam.” 7 Iəmə nəha rərer, mavən, mevən fwe imwəni. 8 Nəpɨn nərmama hətoni nəri nəha, həhekɨr, nənə həuvehi utə nəɡhi Kumwesən tɨ nəri nə mə in ruvei pen nasoriien m nərmama mə tuho iamɨnhi irə.

Iesu rəkwein Matiu mə trukurirə in

9 Nəpɨn Iesu rəpwəh kwopun nəha mamevən, rətoni iərmama riti nəɡhɨn nə Matiu raməkure ia nimwə kamərəku pen takis ikɨn. Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kurirə iou.” Nənə Matiu rɨskəmter mukurirə in.

10 Kurirə irə Iesu revən maməni nari ia nəkwai nimwə səvəi Matiu. Nərmama kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi həpɨk həuvehe mamhani pəri nari irəha min mɨne nərmama me səvənhi. 11  *Nəpɨn Farisi me hətoni, həni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Rəfo iahatən səkɨmiaha raməni pəri nari irəha nərmama kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi?”

12 Mətə nəpɨn Iesu rɨreɡi, rɨni mə, “Nərmama həsanɨn tuhətui tokta tɨ nəfe? Mətə nərmama kamhemhə kamhətui tokta. 13  *Ramasan mə kɨmiaha tihəuvən kahatən kɨmiaha ia nɨpwrai nəɡkiariien i Kumwesən rɨməni ia Nəkukuə Ikinan mə, ‘Iakəpwəh nokeikeiien mə nərmama tuhousi əpune nərimɨru me mhəuvehi pehe miou, mətə iakokeikei mə irəha tuhapi tɨ nirəha me.’ ” Nənə Iesu rarə mɨni mwi mə, “Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iapkuvehe mhə mə takəkwein nərmama atukwatukw me, mətə iakuvehe mə takəkwein nərmama ərəha me.”

Noien vi ko rɨpkuvehe mhə mo kuatia irau noien ivɨs

14  *Ia nəpɨn nəha nərmama me səvəi Jon Paptaes həuvehe tɨ Iesu, mamhəni mə, “Rəfo kɨmaha mɨne Farisi me iahaməpwəh naniien nari tɨ nəfwakiien, mətə nərmama me səim həpwəh noien iamɨnhi irə?”

15  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama ia nəveɡɨnien i kamo tɨ narə viien səvəi iərman mɨne pran tuhaməkeikei mhani nari, mamhaɡien, tɨ nəri nə mə iərman sə rɨpkarə vi a irau pran səvənhi ramarə irəha mɨnraha. Rɨpkatukwatukw mhə mə rerɨnraha trəpou ia nəpɨn nəha. Mətə trɨpkuvehe ia nəpɨn sə tukuvehi raka iərman sə rɨpkarə vi a irau səvənhi pran trɨpkarə mhə mwi irəha mɨnraha. Ia nəpɨn nəha irəha tuhəpwəh naniien nari tɨ nəfwakiien.

16  *Iərmama riti riwən ko ruvehi nɨpəri tɨnari vi mɨtiri tukuahaɡ ia ruei tɨnari ivɨs. Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə, tɨnari vi truvi tərini nənə meitehi asori mwi. 17 Iərmama riti riwən ko rətəɡi pen waen vi ia tɨki waen tui me sə kɨno ia teki nəni. Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə, tɨki waen tui me tuhəsisi mhəpəruə tɨ nəri nə mə həuvəskai raka. Waen trarɨs pam, nənə tɨki waen me tuhərəha. Mətə waen vi tukətəɡi pen ia tɨki waen vi me sə hamərməru ihi mə waen vi mɨne tɨki waen vi me irau pəri trouəmak amasan.”b

Iesu romasan pran riti marə momasan mwi prən ouihi riti

18 Nəpɨn Iesu rani narimnari me nəha tɨ nirəha i, təkwtəkwuni a mwi iəmə asori riti səvəi nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel ruvehe tukwe in, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, mɨni mə, “Prənouihi səiou rɨpkemhə a i, mətə tiko muvehe, məmrutə rəɡɨm irə, nənə in trɨmɨru mwi.” 19 Ro pen Iesu rɨskəmter irəha nərmama me səvənhi, mhəkurirə iəmə nəha.

20 Pran riti fwe ikɨn ramemhə ia nemhəien səvəi nɨpran. Nemhəien nəha rɨnarə rerɨn irə muvehi nuk twelef. Təkwtəkwuni nəha rukurirə Iesu, muvehe, mɨrapi nusvenhi tɨnari səvənhi. 21  *In ro iamɨnhi irə mɨne tɨ nəri nə mə rerɨn ramrhi mə, “Rosi ko iakrapi tɨnari səvənhi, ko iakuvehe məsanɨn.”

22 Nəpɨn rɨrapi tɨnari səvəi Iesu, Iesu ruvsini, mətoni prən nəha, mɨni mə, “Prən i. Tikəpwəh nehekɨrien. Nahatətəien səim rɨno raka ik ikuvehe məsanɨn.” Təkwtəkwuni a prən nəha ruvehe məsanɨn.

23 Kurirə irə Iesu revən mapirapw ia nimwə səvəi Jaeras, mətoni nərmama səməme kamhani nɨpu səvəi nemhəien mɨne nərmama həpɨk kamho nurɨɡrɨɡien asori. 24  *In rɨni mə, “Həier. Prənouihi nəha rɨpkemhə mhə, mətə ramapri a.” Irəha həreɡi harɨs ia Iesu. 25 Mətə nəpɨn həməier irapw irə, in ruvnimwə, muvehi rəɡi prən ouihi nəha, nənə in rɨmɨru mərer. 26 Nənə nəvisauien səvəi nəri i revən ia kwopun me pam ia tənə nəha.

Iesu romasan iərmama kəru nənimenrau rɨfwə

27  *Nəpɨn Iesu rəpwəh kwopun nəha mamevən, iərmama kəru nənimenrau rɨfwə kroukurirə in, rouəkwein əpwəmwɨs, rouni mə, “Kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt! Api tukumrau!”

28 Nəpɨn Iesu ruvnimwə ia nəkwai nimwə, iərmama mi nəha nəmrɨnrau rɨfwə krouvehe tukwe in. Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Kɨmirau irouni nɨpərhienien mə iakukurən noien nəri i uə rekəm?”

Mɨreɡi irau krouni mə, “Ouəh, Iərɨmənu.”

29  *Ro pen in rɨrapi nəmrɨnrau, mɨni mə, “Itə. Pwəh iakomasan nənimemirau rukurirə pen a nahatətəien səkɨmirau.” 30  *Nənə nənimenrau rətui, irau krouətə nari. Nənə Iesu rɨnise pen əknekɨn tɨ nirau i mə, “Kɨmirau tirouətui amasan tukwe, rouəpwəh nɨniien nəfe iakɨno m kɨmirau tɨ iərmama riti.” 31 Mətə irau krouəpwəh in, rouevən rouəvisau nəfe Iesu rɨno mɨnrau nəɡkiariien səvənrau ruvirɨs mevən ia kwopun me pam ia tənə nəha.

Iesu romasan iərmama riti sə iəremhə rarə irə

32 Nəpɨn iərmama mi nəha krouərari rauevən, təkwtəkwuni nəha nərmama nepwɨn həiri iərmama riti, mhəiri mhəuvehe tɨ Iesu. Iərmama nəha ko rɨpkəɡkiari mhə tɨ nəri nə mə iəremhə rarə irə. 33  *Nəpɨn Iesu rəkoui irapw raka iəremhə nəha, iərmama nəha rɨnaməɡkiari. Nənə nərmama me hətoni hərkərinari irə, mamhəni mə, “Kɨtaha səpkətə raka mhə nari riti iamɨnhi ia tənə Isrel.”

34  *Mətə Farisi me həni mə, “In rauvehi nɨskaiien səvəi iəremhə sə in rasori ia nəremhə me, maməkoui irapw nəremhə me irə.”

Iesu rerɨn rərkwəpɨr tɨ nərmama

35  *Ia nəpɨn nəha Iesu revən ia taon me mɨne rukwənu me pam, mamahatən nərmama ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel, maməvisau nəɡkiariien amasan ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, mamomasan nərmama me pam səməme kamhemhə ia nemhəien me səpəmsəpə mɨne səməme nemhəien rouraha nɨpəri nɨpwranraha. 36  *Nəpɨn in rətoni nərmama həpɨk anan, rerɨn rərkwəpɨr tɨ nirəha, tɨ nəri nə mə haməmwur pɨk, mhənəpou. Irəha həmwhen ia sipsip me nepwɨn iərmama riwən trətə amasan irəha. 37  *Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Nəveɡɨnien sə ruvəmruə raka fwe ia nəmhien rasori pɨk, mətə nərmama səməme kamhəpeki pehe houihi a. 38 Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhəfwaki m Kumwesən sə ramərɨmənu ia nəmhien, mhəres in mə trərhi pen nərmama nepwɨn mwi həuvən fwe ia nəmhien səvənhi mhəpeki nəveɡɨnien sə ruvəmruə, mhəpeki mhəuvehe.”c

10

Iesu rərhi pen nərmama səvənhi twelef həuvən mhəvisau

1  *Iesu rəkwein pen nərmama səvənhi twelef həuvehe tukwe. Nənə in ruvei pen nasoriien mɨnraha. Ia nasoriien nəha irəha həukurən nəkoui irapwien nənɨmwɨn ərəha me ia nərmama, mhəukurən mwi nomasanien nərmama me pam səməme kamhemhə ia nemhəien me səpəmsəpə.

2 Aposol me nəha irəha pam twelef nəɡhɨnraha me i: Sə rukupwən Saemon (iəmə sə kani mə Pita), mɨne Antru piəvi Saemon, mɨne Jemes tɨni Sepeti, mɨne Jon piəvi Jemes, 3 mɨne Filip, mɨne Patolomiu, mɨne Tomas, mɨne Matiu (iəmə sə kupwən kamərəku pen takis min), mɨne Jemes tɨni Alfeas, mɨne Tateas, 4 mɨne Saemon (iəmə sə kupwən rakurirə ia nəmə me nəha kamhəmwur mə tuhəkoui irapw nəkur Rom), mɨne Jutas Iskariot (iəmə sə ruvei pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki in).

5  *Nəmə me nəha twelef Iesu rərhi pen irəha, maməvəhaɡ mɨnraha, mani mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nevənien tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, mhəpwəh mwi nuvnimwəien ia taon riti səvəi nəkur Sameria. 6  *Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvən əpa tɨ nəkur Isrel. Irəha həmwhen ia sipsip me hənəruei. 7  *Nəpɨn kɨmiaha hiamesi pen suatuk səkɨmiaha mamhəuvən, tihəni irapw iamɨnhi irə mə, ‘Nɨtətə ia neiai ruvəuvehe ipaka.’a 8  *Kɨmiaha tihaməkeikei mho nərmama səməme kamhemhə həuvehe mhəsanɨn. Səməme həuvamhə, kɨmiaha tiho irəha hətui mwi. Səməme nemhəien skai ro tekɨnraha, kɨmiaha tiho irəha həuvehe mhəmher. Səməme nəremhə me kamharə ia nirəha, kɨmiaha tihəkoui irapw nəremhə me nəha ia nirəha. Nasoriien i iakauvei pehe m kɨmiaha hiəpkuvehi mhə nənimen. Ro pen kɨmiaha tihasitu ia nərmama me irə, mhəpwəh nəresien nərəkuien tukwe. 9  *Kɨmiaha tihəpwəh nuvehiien kol uə silva uə kapa uə mane riti mwi mhəvai pen ia pəket me səkɨmiaha. 10  *Kɨmiaha tiharkahu karkahu kuatia a, mhəuvei pen put, mhəuvehi tənərɨpw mɨne kaskɨn səvəi navənien səkɨmiaha, mətə tihəpwəh nuvehiien sə rəkwaku. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəmwhen ia nərmama kamhowok. Ratukwatukw mə nəkur me nəha tuhəkwməni kɨmiaha, mhəuvei pehe nəfe riwən təni kɨmiaha.

11 Nəpɨn kɨmiaha tihəuvən ia taon riti uə rukwənu riti, tihətui iərmama riti sə in rerɨn raɡien mə truvehi puvnimwə kɨmiaha ia nimwə səvənhi, nənə tihamarə ikɨn meste nəpɨn tihəier irə. 12  *Nəpɨn tihəuvnimwə ia nimwə nəha tihəkwein amasan ia nirəha mhəni mə, ‘Nəmərinuien ramarə tukumiaha.’ 13 Nənə trɨni mɨnuə nərmama ia nəkwai nimwə nəha rerɨnraha raɡien mə tuhəuvehi puvnimwə pehe kɨmiaha, nəmərinuien nəha səkɨmiaha tramarə tɨ nirəha, mətə mə rerɨnraha rɨpkaɡien mhə tukumiaha, nəmərinuien nəha səkɨmiaha trɨrərɨɡ mwi tukumiaha. 14  *Nənə trɨni mɨnuə nərmama nepwɨn həpwəh nəsevərien ia rerɨnraha tukumiaha uə həpwəh nətərɨɡien ia nəɡkiariien me səkɨmiaha, nəpɨn kɨmiaha tihəier ia nimwə səvənraha uə taon səvənraha, tihaməkeikei mhounouini raka nɨməkwrur ia nɨsumiaha, mhahatən pen mə irəha həno noien ərəha. 15  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i ia nəpɨn nəha Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə nərpwɨnien səvəi nərmama ia taon nəha trɨskai məpi raka nərpwɨnien səvəi tənə Sotom mɨne Komora fwe kupwən.”

Iesu rɨni mə tukometə nərmama me səvənhi

16  *“Həreɡi ro. Iakamərhi pen kɨmiaha mə tihəuvən mhəmwhen ia kwəti sipsip me sə kamhərer ia kurkwai kuri əprmɨn me. Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mho rəmwhen ia nərimɨru sə rukurən nari mɨne nərimɨru sə noien səvənhi rəmher. 17  *Kɨmiaha tihaməsiari nərmama me. Irəha tuhəuvei pen kɨmiaha ia rəɡi nəmə asori me mə irəha tuhəkiri nəɡkiariien səkɨmiaha. Irəha tuhərisi mwi kɨmiaha ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel. 18  *Tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou, irəha tuhəuvehi kɨmiaha, mhərpwi irapw kɨmiaha ia nəmri kiɡ me mɨne ia nəmri nərmama səməme kamhərɨmənu. Mətə mə irəha ho iamɨnha irə kɨmiaha tihəuvehi nəpɨn riti səkɨmiaha tihəni irapw nəɡkiariien səiou irə ia nəmrɨnraha mɨne ia nəmri nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 19 Nəpɨn nərmama tuhəuvei pen kɨmiaha ia rəɡi nəmə asori me mə irəha tuhəkiri nəɡkiariien səkɨmiaha, tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien mə kɨmiaha tihəfni irə uə nəfe nəɡkiariien tihəni. Kɨmiaha tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien iamɨnhi tɨ nəri nə mə ia nəpɨn atukwatukw nəha tihəɡkiari irə tukuvei pehe m kɨmiaha nəfe nəɡkiariien tihəni. 20  *Rɨpko mhə nəɡkiariien atukw səkɨmiaha tihəni, mətə Nənɨmwɨn səvəi Tata səkɨmiaha trəɡkiari ia tərhumiaha.

21  *Iərmama truvei pen piəvni anan ia rəɡi nərməpə mə tukousi əpune. Tata me tuho mwi iamɨnhi ia tɨnɨnraha me. Nəkwərhakwərha me tuhəskəmter mhəni ərəha səvənraha me tata me mɨne mama me, mhəuvei pen irəha mə tukousi əpune irəha. 22  *Nərmama me pam tuhəmwəki kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou. Mətə iərmama sə trərer əknekɨn ia nahatətəien səvənhi meste nərəhaien me i həuvehe mhəukurau pam, Kumwesən truvehimɨru in. 23  *Nəpɨn irəha tuhometə kɨmiaha ia taon riti, kɨmiaha tihaməkeikei mhap mhəuvən ia taon əpə riti. Iakani nɨpərhienien tukumiaha i kɨmiaha tihəpkəuvən pam mhə ia taon me ia tənə Isrel kurirə iou, Iəməti Iərmama, iakuvehe.

24  *Iərmama sə kamahatən in rɨpkasori mhə ia iahatən səvənhi. Iərmama sə ramo tukwini nari rɨpkasori mhə ia iəmə asori səvənhi. 25  *Trɨni mɨnuə iərmama sə kamahatən in ruvehe mɨnəmwhen ia iahatən səvənhi, uə iərmama sə ramo tukwini nari ruvehe mɨnəmwhen ia iəmə asori səvənhi, rerɨnrau traɡien. Iou iəmə asori səkɨmiaha, mətə irəha həməni ərəha iou mə iou iəremhə asori Pielsepul. Ro iamɨnhi irə hiəukurən mə irəha tuhəni ərəha anan mwi kɨmiaha nərmama me səiou.

26  *Ro pen kɨmiaha tihəpwəh nehekɨrien irəha. Narimnari me pam səməme hamərkwafə tuhaməkeikei mhəier irapw. Narimnari me pam səməme haməmak afafa tukaməkeikei kətoni kuvehi irapw ia nukuraanien. 27 Nəfe nəɡkiariien iakani pehe tukumiaha ia nəpitəvien, kɨmiaha tihaməkeikei mhəni irapw ia nukuraanien. Nəfe nəɡkiariien hiamreɡi kaməsiwən irə, kɨmiaha tihaməkeikei mhəni irapw ia təkure nimwə me. 28  *Kɨmiaha tihəpwəh nehekɨrien nərmama səməme həukurən nousi əpuneien nɨpwramiaha, mətə ko həpwəh nousi əpuneien nənɨmwɨmiaha. Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhehekɨr Kumwesən tɨ nəri nə mə in rukurən nouraha pəriien nɨpwramiaha mɨne nənɨmwɨmiaha ia kwopun napw asori rauək ikɨn. 29 Rerɨmiaha rɨrhi ro kwəti menu me. Nənimenraha reiwaiu. Kauvehi kəru ia silin sə rouihi anan kuatia. Mətə mə Tata səkɨmiaha rɨpkəseni mhə menu me nəha ko riti rəpwəh nɨmweiien ia tɨprənə memhə. 30 Hətə ro nɨmwai nukwənemiaha, mətə Kumwesən rɨnəvsini pam raka irəha. 31  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihəpwəh nehekɨrien. Ia nənimen kɨmiaha hiamasan mwi mhəpi raka kwəti menu me nəha həpɨk.

32 Iərmama sə trɨni irapw ia nəmri nərmama mə in iərmama riti səiou, iou mwi takɨni irapw ia nəmri Tata səiou ia neiai mə in iərmama riti səiou. 33  *Mətə iərmama sə trɨni irapw ia nəmri nərmama mə in rɨreirei iou, iou mwi takɨni irapw ia nəmri Tata səiou ia neiai mə iakreirei in.”

Iesu rəɡkiari ia nəmərinuien mɨne nəvisəien

34 “Rərəha mə rerɨmiaha ramrhi iou mə iakuvehe mə tako nərmama ia tɨprənə i harə ia nəmərinuien. Iapkuvehe mhə mə tako nərmama harə ia nəmərinuien, mətə iakuvehe mə tako nərmama həuai irəha me, mhəvisə. 35 Iakuvehe mə tako

‘iərmama rəvisə irau tata səvənhi,

pran rəvisə irau mama səvənhi,

prɨsɨni pran rəvisə irau kaka pran səvənhi.

36 Iərmama riti trətoni

mə nərmama səməme kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi tuhaməmwəki in.’

37  *Iərmama sə rokeikei pɨk tata səvənhi uə mama səvənhi məpi raka in rokeikei iou, rəpwəh nəmwhenien mə truvehe mo in iərmama riti səiou. Nənə iərmama sə rokeikei pɨk tɨni iərman uə tɨni pran məpi raka in rokeikei iou rəpwəh nəmwhenien mə truvehe mo in iərmama riti səiou. 38  *Iərmama sə rɨpkuvehi utə mhə nei kamarkuaui səvənhi, məvrani mukurirə iou, rəpwəh nəmwhenien mə truvehe mo in iərmama riti səiou. 39 Iərmama sə rokeikei mə trəkwtəmhiri nɨmɨruien səvənhi trarfai irə. Mətə iərmama sə traraka ia nɨmɨruien səvənhi tukw iou truvehi nɨmɨruien rerɨn.”

Iesu rəɡkiari ia nərəkuien səvəi nəkur atukwatukw me

40  *“Iərmama sə raməsevər ia rerɨn tukumiaha rəmwhen mə raməsevər mwi ia rerɨn tukw iou. Nənə iərmama sə raməsevər ia rerɨn tukw iou rəmwhen mə raməsevər mwi ia rerɨn tɨ Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe. 41 Iərmama sə raməsevər ia rerɨn tɨ iərmama riti tɨ nəri nə mə in rukurən mə iərmama nəha in profet, in truvehi nərəkuien səvənhi rəmwhen ia nərəkuien səvəi profet. Nənə iərmama sə raməsevər ia rerɨn tɨ iərmama riti tɨ nəri nə mə in rukurən mə iərmama nəha in iərmama atukwatukw, in truvehi nərəkuien səvənhi rəmwhen ia nərəkuien səvəi iərmama atukwatukw. 42  *Nənə iərmama sə truvei pen nui əkwiei a m iərmama riti tɨ nəri nə mə in rukurən mə iərmama nəha in iərmama riti səiou, nəri auər a mə in reiwaiu ia nərmama nepwɨn səiou, mətə iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə iərmama nəha traməkeikei muvehi nərəkuien səvənhi.”

11

Nərmama me səvəi Jon Paptaes həuvən mhətə Iesu

1 Nəpɨn Iesu rəvəhaɡ pam m nərmama səvənhi twelef, in rier ia kwopun nəha, mevən ia taon me səvəi nəkur Kalili mə trahatən irəha məvisau mɨnraha.

2  *Ia nəpɨn nəha Jon Paptaes raməmak ia kalapus. Nəpɨn rɨreɡi narimnari me Iesu Kristo ramo, in rərhi pen nərmama nepwɨn səvənhi 3  *həuvən mə tuhəres pen Iesu i mə, “Ik i in i profet kupwən me kamhəni ik mə tikuvehe uə rekəm? Mə rɨpko mhə ik i rosi kɨmaha tahətui səpə iti uə?”

4 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəuvən mhəni pen tɨ Jon nəfe hiəreɡi mhətoni. 5  *Nərmama me nəmrɨnraha rɨfwə hətui mhətə nari, nənə səməme nɨsunraha rərfe həvi atukw i mhavən. Nərmama səməme nemhəien skai ro tekɨnraha həuvehe mhəmher, nənə səməme nəkwəreɡɨnraha ruvisɨmw rəkwaɡ həreɡi nari. Nərmama me nepwɨn səməme kupwən həuvamhə, təkwtəkwuni nəha həuvəmɨru mwi, nənə nərmama me nautə səvənraha riwən kaməvisau nəɡkiariien amasan mɨnraha. 6  *Iərmama sə ramətə iou, trɨni mɨnuə in rɨpkɨmwei mhə ia nahatətəien səvənhi tɨ nari riti iakamo, rerɨn traɡien.”

Iesu rəɡkiari ia Jon Paptaes

7  *Nəpɨn nərmama me səvəi Jon hənərari mənamhəuvən, Iesu rɨnaməɡkiari ia Jon, mɨnamɨni pen tɨ nərmama me i mə, “Fwe kupwən, kɨmiaha hiəier ia taon me mɨne rukwənu me mhəuvən ia kwopun akwesakwes ikɨn mə tihətə nəfe? Iərmama riti sə rəmwhen ia kwənkwai niɡ rɨpkərer atukwatukw mhə nəpɨn mətaɡi rauini? Rekəm. 8 Kɨmiaha hiəier mhəuvən mə tihətə nəfe? Iərmama riti sə rauvei pen tɨnari amasan me? Rekəm. Nərmama səməme kamhəuvei pen tɨnari amasan me kamharə ia nimwə me səvəi kiɡ me. 9  *Kɨmiaha hiəier mhəuvən mə tihətə nəfe? Profet riti? Ouəh, nɨpərhienien. Kɨmiaha hiəier mhəuvən mə tihətə profet riti. Mətə iakani pehe tukumiaha i mə iəmə i in rasori məpi raka profet. 10  *In iərmama sə Nəkukuə Ikinan raməɡkiari irə, nəpɨn rɨni mə,

‘Ətə ro, takərhi pen iərmama sə trəɡkiari tukwini səiou,

in trukupwən ia niram mevən, məpərhi səim suatuk.’

11 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama me səməme nɨpran me hərəhi irəha ia tɨprənə i riti riwən rasori məpi raka Jon Paptaes. Mətə nərmama me pam ia nɨtətə ia neiaia sə in reiwaiu anan ia nirəha in rasori məpi raka Jon. 12  *Ia nəpɨn nəha Jon Paptaes rɨnaməvisau irə ruvehe meste pehe ipwet mɨne, nɨtətə ia neiai rauvirɨs mamevən ia nɨskaiien, nənə nərmama skai me kamhəkwtəmhiri.b 13 Fwe kupwən meste pehe nəpɨn səvəi Jon, profet me pam mɨne Loa səvəi Moses kamhəni irapw narimnari me sə tuhəuvehe. 14  *Nənə trɨni mɨnuə rerɨmiaha raɡien tɨ nɨreɡiien nəɡkiariien i səiou, iakani pehe tukumiaha i mə Jon in nə Elaeja sə profet me həməni mə truvehe mwi. 15 Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə tɨ nɨreɡiien nari traməkeikei mətərɨɡ amasan.

16 Takɨni nəfe nəɡkiariien musipekɨn ia noien səvəi nərmama ipwet mɨne? Irəha həmwhen ia nəkwərhakwərha me kamhəkure ia kwopun kamapɨr ikɨn, mamhəkwein pen ia irəha me nepwɨn mə,

17 ‘Kɨmaha iahani nɨpu səvəi naɡienien tukumiaha,

mətə kɨmiaha hiəpko mhə tanis.

Iahani nɨpu səvəi nemhəien,

mətə kɨmiaha hiəpkasək mhə.’

18  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Jon rɨməuvehe, mɨpkəni mhə nari, məpwəh nənɨmwiien waen, nənə irəha həni mə, ‘Iəremhə rarə irə.’ 19  *Iou Iəməti Iərmama iakɨməuvehe, maməni nari, mamənɨmwi rəmwhen a ia nirəha, nənə irəha həni mə, ‘Hətə ro iəmə nəha, in raməni pɨk nari, mamənɨmwi mamakonə i, mamavən pəri irəha nərmama səməme kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi!’ Mətə noien amasan me səvəi nərmama səməme kamhesi pen nukurənien səvəi Kumwesən kamhahatən pen mə nukurənien nəha ro nɨpərhienien.”

Iesu raməɡkiari skai m nərmama nepwɨn

20 Ia nəpɨn nəha Iesu rɨnaməɡkiari skai m nərmama me ia taon me sə in rɨno nɨmtətien asori me səvənhi rɨpɨk ikɨn, tɨ nəri nə mə irəha həpkəpwəh mhə noien ərəha me səvənraha. 21  *In rɨni mə, “Trərəha anan tukumiaha nəkur Korasin! Trərəha anan tukumiaha nəkur Petsaeta! Iakɨno raka nɨmtətien asori me ia taon mi səkɨmiaha, mətə kɨmiaha hiəpkəpwəh mhə noien ərəha me səkɨmiaha. Rɨpɨni mɨnuə iakɨno nɨmtətien me nəha ia taon mi nəha Taea mɨne Saeton, tui raka ko nərmama me ikɨn hənarkahu raka tɨnari ivɨs, mhəkure ia nɨmwrakw, mhəpwəh noien ərəha me səvənraha. 22  *Mətə iou iakani pehe tukumiaha i ia nəpɨn nəha Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə nərpwɨnien səkɨmiaha trɨskai məpi raka nərpwɨnien səvəi nəkur Taea mɨne Saeton. 23  *Nənə kɨmiaha nəkur Kapaneam. Tukəfo ia kɨmiaha? Ko kuvehi utə kɨmiaha hiəuvən ia neiai? Rekəm! Tukuvehi irapw kɨmiaha hiəuvən inhərɨpw ia Imwei Nəkur Həuvamhə. Iakɨno raka nɨmtətien asori me ia taon səkɨmiaha, mətə kɨmiaha hiəpkəpwəh mhə noien ərəha me səkɨmiaha. Rɨpɨni mɨnuə iakɨno nɨmtətien me nəha ia taon nəha Sotom fwe kupwən ko ramarə ihi meste ipwet mɨne. 24  *Mətə iou iakani pehe tukumiaha i ia nəpɨn nəha Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə, nərpwɨnien səkɨmiaha trɨskai məpi raka nərpwɨnien səvəi tənə Sotom fwe kupwən.”

Iesu rəɡnəɡɨni Tata səvənhi

25  *Ia nəpɨn nəha Iesu rɨni irapw mə, “Tata səiou Iərɨmənu ia neiai mɨne tɨprənə, iakani tanak tukw ik, tɨ nəri nə mə ikɨnərkwafə narimnari me i. Nərmama səməme həukurən nari mɨne səməme kɨnahatən amasan irəha həpkətoni mhə. Mətə iko pui pen m nərmama səməme həmwhen ia nɨpwnəti nəkwərhakwərha me hətoni. 26 Ouəh, Tata, nəri nəha ikɨno ramesi pen a nətərɨɡien amasan səim.”

Iesu rəkwein nərmama mə tuhəuvehe tukwe

27  *Iesu rarə mɨni pen mwi tɨ nərmama me i mə, “Tata səiou rɨnəmri pehe raka narimnari me pam ia rəɡɨk, iou Tɨni. Nənə iərmama riti riwən rukurən iou, mətə Tata səiou əpa. Nənə iərmama riti riwən rukurən səiou Tata, Iou əpa mɨne nərmama me nəha səməme rerɨk raɡien mə tako pui pen in mɨnraha.

28  *Həuvehe tukw iou kɨmiaha i səməme hiamo pɨk wok mamhəvrani nari pəmpəm me nənə pwəh iakuvei pehe napwɨsien m kɨmiaha. 29  *Kɨmiaha tihəuvehi nəɡkiariien me səiou səməme iakamahatən kɨmiaha irə, mhatipə pen ia nuramiaha rəmwhen ia nəri katipə pen ia nurai kau mə trərar. Pwəh iakahatən kɨmiaha ia noien me səiou. Iou iəmə afafa. Rerɨk reiwaiu. Nənə kɨmiaha tihətoni napwɨsien ia nɨmɨruien səkɨmiaha. 30  *Kɨmiaha tiho iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəɡkiariien sə iakamahatən kɨmiaha irə rɨməru, nənə narimnari me sə takuvei pehe m kɨmiaha mə tihəuvehi həpwəh nɨpamien.”

12

Iesu in ramərɨmənu ia Sapat

1  *Ia nəpɨn nəha, ia Sapat riti, Iesu ramavən maməpi sɨmwɨn ia nɨmei wit me nepwɨn. Nərmama me səvənhi nukumhə rɨnamahi irəha, nənə hənamesi kwənkwai wit mənamhani. 2  *Mətə nəpɨn Farisi me hətoni, həni pen tukwe in mə, “Ətə ro. Nərmama me səim kamho noien riti rɨpkatukwatukw mhə ia Loa səkɨtaha mə tuko ia Sapat.”

3  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə ia Nəkukuə Ikinan nəfe Kiɡ Tevɨt rɨno fwe kupwən uə? Ia nəpɨn nəha in mɨne nərmama me səvənhi nukumhə ramahi irəha, 4  *Kiɡ Tevɨt ruvnimwə ia nimwə səvəi Kumwesən, məni bred ikinan sə raməmak ia nɨfatə. Rɨpkatukwatukw mhə ia Loa səkɨtaha mə in mɨne nərmama me səvənhi tuhani bred nəha, mətə pris me əpa həukurən naniien. 5  *Uə rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə ia Loa səkɨtaha mə ia Sapat me pris me fwe ia nimwə səvəi Kumwesən kamhərui loa səvəi Sapat mətə Kumwesən rətə mə irəha həpwəh noien nari riti rərəha? 6  *Iakani pehe tukumiaha i nari riti rasori məpi raka nimwə səvəi Kumwesən in i ia kwopun i. 7  *Kumwesən rɨməni mə, ‘Iakəpwəh nokeikeiien mə nərmama tuhousi əpune nərimɨru me mhəuvehi pehe miou, mətə iakokeikei mə irəha tuhapi tɨ nirəha me.’ Rɨpɨnuə kɨmiaha hiəukurən nɨpwrai nəɡkiariien i ko hiəpwəh nɨni ərəhaien nərmama me səiou. Irəha həpwəh noien nari riti rərəha. 8  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iou, Iəməti Iərmama, iakamərɨmənu ia Sapat.”

Iesu romasan rəɡi iərmama riti

9 Iesu rəpwəh kwopun nəha, mevən, muvnimwə ia nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. 10  *Iərmama riti ia nəkwai nimwəfwaki nəha rəɡɨn rərfe. Ko rɨpkuvi atukw mhə i. Farisi me həres pen Iesu i mə, “Ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə ia Sapat tukomasan iərmama sə ramemhə uə rekəm?” Kamhətərɨɡ ia Iesu mə trəfni irə. Trɨni mɨnuə rəseni, tuhəni ərəha in tukwe.

11  *Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sin ia kɨmiaha, trɨni mɨnuə sipsip riti səvənhi rivə pen ia ruei tənə ia Sapat trəpwəh raməmak? In traməkeikei məkwtəmhiri, muvehi utə. 12 Mətə iərmama in ramasan məpi raka sipsip! Ro iamɨnhi irə ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə tuko noien amasan ia Sapat.”

13 Nənə Iesu rəɡkiari m iərmama sə rəɡɨn rərfe, mɨni mə, “Tiko muvi atukw rəɡɨm.” Iərmama nəha ruvi atukw rəɡɨn. Rəɡɨn ruvehe mamasan mwi məsanɨn rəmwhen ia nɨkare rəɡɨn. 14  *Mətə Farisi me həier irapw, mhousəsɨmwɨn irəha me, mənamhəni ərəha Iesu, mənamhətui suatuk mə tuhousi əpune in.

Iesu in iəmə sə Kumwesən ruvərfi raka in

15  *Iesu ruvəukurən raka nətərɨɡien səvənraha, ro pen rier ia kwopun nəha. Nərmama həpɨk həkurirə in. Səməme kamhemhə in ro irəha pam həuvehe mhəsanɨn, 16  *nənə mɨnise pen tɨ nirəha i mə tuhəpwəh nɨniien nəɡhɨn kamo nərmama həreɡi həukurən in. 17 Narimnari me i həier pehe iamɨnhi mə nəɡkiariien səvəi Profet Aesea truvehe mukuə. In rɨməni mə,

18  *“Hətə ro iərmama sə ramo tukwini nari miou. Iakɨmərfi raka in.

Iakokeikei pɨk in, rerɨk raɡien tukwe.

Takəmri pen Nənɨmwɨn səiou ramarə irə,

nənə in trɨni irapw noien atukwatukw tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.

19 In trɨpkəvisə mhə uə trəpwəh nətəpaharien.

Nərmama tuhəpwəh nɨreɡiien rerɨn ia suatuk me.

20 In truvehi məru nərmama səməme həpkɨskai mhə

rəmwhen kauvehi məru kwənkwai niɡ sə rərkwəpɨr,

nənə səməme nəɡsenraha rɨnamiwən in truvehi məru irəha

rəmwhen kauvehi məru nukumheəv ia napw sə na trɨfwə.

Tro iamɨnhi irə mamevən meste in tro narimnari me pam həuvehe mhatukwatukw.

21 Nənə nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənraha irə.”

Nərmama kamhəni ərəha Iesu mə iəremhə rarə irə

22  *Nəpɨn riti nərmama nepwɨn həiri iərmama riti mhəiri mhəuvehe tɨ Iesu. Iərmama nəha nənimen rɨfwə ko rɨpkəɡkiari mhə tɨ nəri nə mə iəremhə rarə irə. Nənə Iesu ro in ruvehe məsanɨn. Iərmama nəha rəɡkiari, mətə mwi nari. 23 Nənə nərmama me pam nənimenraha rier. Həni mə, “Nərmama. Rosi iəmə i in i kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt kɨtaha sameitenhi uə?”

24  *Mətə nəpɨn Farisi me həreɡi, həni mə, “Rekəm! Iəmə nəha rauvehi nɨskaiien səvəi iəremhə asori nəha Pielsepul, maməkoui irapw nəremhə me irə.”

25 Mətə Iesu rukurən nətərɨɡien səvənraha, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨni mɨnuə ieni riti ruai narəien səvənhi ro kəru irə, nərmama me səvənhi kamhousi irəha me, nɨtətə sə ieni nəha ramərɨmənu irə truvehe mərəha. Trɨni mɨnuə nərmama ia rukwənu riti uə ia nəkwai nimwə riti həuai irəha me ia kusen kəru, kamhousi irəha me, irəha ko həpkarə amasan mhə. 26 Nənə mə nɨpərhienien i Setan raməkoui irapw nəremhə me səvənhi ia nərmama, noien nəha ramahatən pen mə narəien səvənhi ro kəru. In ramousi atukw a in. Mə ro iamɨnhi irə nɨtətə sə in ramərɨmənu irə trəfərer əpwəmwɨs? 27 Kɨmiaha hiaməni iou mə iakaməkoui irapw nəremhə me ia nɨskaiien səvəi Pielsepul. Trɨni mɨnuə nəɡkiariien nəha səkɨmiaha ro nɨpərhienien, rəfo ia nərmama me səkɨmiaha? Irəha kamhəkoui irapw nəremhə me ia nɨskaiien səvəi sin? Səvəi Setan? Rekəm! Ro pen ramasan mə irəha tuhəkiri nəɡkiariien i səkɨmiaha. 28  *Mətə iou iakaməkoui irapw nəremhə me ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən. Noien nəha ramahatən pen mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvəuvehe raka tukumiaha.

29  *Uə iərmama riti trəfo muvnimwə, makres narimnari me ia nəkwai nimwə səvəi iəmə skai riti? In traməkeikei mukupwən məkwtəmhiri iəmə skai nəha, mərihi rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi. Kurirə irə in rukurən nevənien makres narimnari me fwe ia nəkwai nimwə səvənhi.

30  *Iərmama sə rɨpkukurirə mhə iou in raman əpə ia nirak. Nənə iərmama sə rɨpkasitu mhə ia nirak, mamiri pehe nərmama həuvehe tukw iou, in raməkoui kɨrkɨri irəha. 31  *Ro pen iakani pehe tukumiaha i. Kumwesən rukurən nenouenouien nərəhaien me pam səməme nərmama tuho uə tuhəni irə, məpwəh nərpwɨnien. Mətə iərmama sə trɨni ərəha Nənɨmwɨn Ikinan, Kumwesən trɨpkenouenou mhə nərəhaien səvənhi ia nəpɨn riti. 32 Iərmama sə trɨni nəɡkiariien ərəha riti, muəsi Iou Iəməti Iərmama irə, Kumwesən rukurən nenouenouien nərəhaien səvənhi, məpwəh nərpwɨnien. Mətə iərmama sə trɨni nəɡkiariien ərəha riti muəsi Nənɨmwɨn Ikinan i, Kumwesən trɨpkenouenou mhə nərəhaien səvənhi ia nəpɨn riti. Nərpwɨnien səvənhi trarə ia nɨtətə ipwet mɨne mɨne ia nɨtətə sə trɨpkuvehe.”

Iesu rəɡkiari ia kwənkwai nei me

33  *“Nei amasan rukuə nukwai nei amasan, mətə nei ərəha rukuə nukwai nei ərəha. Nei amasan uə nei ərəha tihətə sas a ia kwənkwanrau. 34  *Kɨmiaha hiəmwhen ia kuse snek me səməme kamhahi əpune iərəmə! Kɨmiaha nəkur ərəha tihəfo mhəni nəɡkiariien amasan? Ko hiəpko mhə, tɨ nəri nə mə iərmama raməɡkiari, ramɨni irapw a nəfe nətərɨɡien rerɨn rukuər irə. 35 Iərmama amasan rani irapw nəɡkiariien amasan tɨ nəri nə mə rerɨn rukuər ia nətərɨɡien amasan. Iərmama ərəha rani irapw nəɡkiariien ərəha tɨ nəri nə mə rerɨn rukuər ia nətərɨɡien ərəha. 36 Iakani pehe tukumiaha i ia nəpɨn nəha Kumwesən trəkiri nərmama me irə tɨ noien me səvənraha, in trəres nəɡkiariien ərəha me pam sə nərmama me həməni əpnapen, nənə irəha tuhaməkeikei mhəni pen tukwe in mə hənəfo irə mhəni. 37 Nəɡkiariien me səim sə ikamɨni, Kumwesən trəkiri nəɡkiariien me nəha mətə sas ia niram mə ik iərmama atukwatukw uə ik iərmama ərəha.”

Farisi me mɨne nahatən me səvəi Loa kamhəres nɨmtətien riti

38  *Nənə nahatən me nepwɨn səvəi Loa mɨne Farisi me həni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən. Kɨmaha iahokeikei mə tiko nɨmtətien riti pwəh iahətoni ro.”

39  *Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha nərmama ipwet mɨne hiamətui a nɨmtətien tɨ nəri nə mə noien səkɨmiaha rikou. Kɨmiaha hiənəpwəh Kumwesən rəmwhen pran sə rəpwəh iərman səvənhi mamesi pen iərməpə. Kumwesən trəpwəh nuvei peheien nɨmtətien riti mwi m kɨmiaha, mətə nɨmtətien əpa səvəi Profet Jona. 40  *Fwe kupwən Profet Jona raməmak ia tɨpwi nəmu asori nəpɨn ia ran kahar mɨne nəpɨn ia nəpɨn kahar. Rəmwhen a mwi iou, Iəməti Iərmama, takarə ia reri tɨprənə nəpɨn ia ran kahar mɨne nəpɨn ia nəpɨn kahar. 41  *Ia nəpɨn nəha Kumwesən trəkiri nərmama me irə tɨ noien me səvənraha, nəmə Nineve tuhərer irəha nərmama ipwet mɨne, nənə mhəni mə irəha nəkur ərəha me. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn nəmə Nineve həreɡi Profet Jona raməvisau, irəha hərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha. Mətə hətə ro! Iərmama riti in rasori ia Profet Jona in i ia kwopun i. 42  *Ia nəpɨn nəha Kumwesən trəkiri nərmama me irə tɨ noien me səvənraha, prən asori sə rɨnamərɨmənu ia tənə Sipa fwe kupwən trərer irəha nərmama ipwet mɨne, nənə mɨni mə irəha nəkur ərəha me. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə prən nəha ruku pen ia nɨkare tənə fwe isipwɨn anan muvehe mə trɨreɡi nukurənien səvəi Solomon. Mətə hətə ro! Iərmama riti in rasori ia Solomon in i ia kwopun i.

43 Nəpɨn kɨnəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha riti ia iərmama, nənɨmwɨn ərəha nəha trəfo irə? Trevən mavən ia kwopun me sə nui riwən ikɨn, mamətui kwopun trapwɨs ikɨn. Mətə mə rɨpkətoni mhə, 44 trəɡkiari iamɨnhi irə mə, ‘Takrərɨɡ mwi mevən tɨ nimwə fwe səiou sə iakɨməier irə.’ Nənə nəpɨn rɨrərɨɡ muvehe, trətoni mə nimwə nəha ro tekɨn, kɨnaies amasan irə, narimnari me pam kamhəmrɨmər a ia təmwhekɨnraha. 45 Nənə in trevən miri mwi nənɨmwɨn ərəha me sefen səməme hərəha mhəpi raka in, miri irəha mhəuvehe, mhəuvnimwə mwi, nənə mharə ia reri iərmama nəha. Nənə nɨmɨruien səvəi iərmama nəha truvehe mərəha anan məpi raka sə kupwən. Nəri nəha iakani truvehe meste nərmama ərəha me i ipwet mɨne.”

Mama me səvəi Iesu mɨne piəvni me mɨni kɨtiriməni me

46  *Nəpɨn Iesu raməɡkiari m nərmama, nərmama nepwɨn hətoni piəvni me mɨne mama səvənhi kamhərer fwe iruə mamhəres in mə tuhəɡkiari ro min. 47 Nənə iərmama riti rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Ətə ro! Səim mama mɨne piam me kamhərer fwe iruə, mamhətui ik. Irəha hokeikei mə tuhəɡkiari mik.”

48 Mətə Iesu rɨni mə, “Sin nəha səiou mama? Nɨsɨmə nəha piak me?” 49 In ruini rəɡɨn ia nərmama me səvənhi, mɨni mə, “Kɨmiaha i mama me səiou. Kɨmiaha i piak me. 50  *Iərmama sə ramo nəkwai Tata səiou fwe ia neiai, in nə piak mɨne kɨtirimak mɨne mama səiou.”

13

Iesu rusipekɨn ia iərmama sə rauini nuni nari

1 Ia nəpɨn nəha Iesu rier ia nimwə mevən məkure ia nɨkare nui asori. 2  *Nərmama me həpɨk həuvehe mhousəsɨmwɨn pen irəha me tukwe. Ro pen Iesu rəputə ia nɨtətə ouihi riti fwe peraha məkure irə. Nərmama me pam kamhərer parei ia nɨpəkɨr. 3 Nənə in rani narimnari me rɨpɨk tɨ nirəha i, mausipekɨn, mamɨni mə, “Həreɡi ro. Nəpɨn riti, iərmama riti revən mə truini nuni nari me ia nəmhien səvənhi. 4 Nəpɨn rauini nuni nari me, nuni nari me nepwɨn həsas pen ia suatuk, nənə menu me həuvehe mhani pam. 5 Nepwɨn həsas pen ia təkure kəpwier tɨprənə rouihi ikɨn. Həuverə akwauakw a tɨ nəri nə mə nuanraha rɨpkeiwaiu amasan mhə ia tɨprənə. 6 Mətə nəpɨn meri rəkwiri, mənhi, haukei pam tɨ nəri nə mə nuanraha rouihi. 7 Nuni nari me nepwɨn həsas pen ia tɨprənə sə nəkwus ərəha rauvirɨs ikɨn. Nəkwus ərəha me həuvirɨs mhəuvehe mhousəman pam irəha. 8 Nənə nuni nari me nepwɨn həsas pen ia tɨprənə amasan, nənə mhəukuə. Nepwɨn kwənkwan hantret, nepwɨn kwənkwan sikisti, nepwɨn kwənkwan toti. 9 Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə tɨ nɨreɡiien nari traməkeikei mətərɨɡ amasan.”

10 Kurirə irə nərmama me səvəi Iesu həuvehe, mhəni pen tukwe in mə, “Rəfo ikaməɡkiari m nərmama ia nusipekɨnien me?”

11 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha nərmama me səiou kɨnəsevər ia suatuk tukumiaha hiəukurən narimnari me i ia nɨtətə ia neiaia hənamərkwafə fwe kupwən. Mətə nərməpə me, kɨpkəsevər mhə ia suatuk tɨ nirəha mə tuhəukurən narimnari me nəha iamɨnhi. 12  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro wok irə, tukuvei pen sə rəkwaku min, nənə in truvehi rəmwhen məpi raka. Mətə iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro nəri auər a irə, tukuvehi raka pam tukwe. 13  *Iou iakaməɡkiari mɨnraha ia nusipekɨnien me tɨ nəri nə mə kamhətui, mətə həpkətə mhə nari. Kamhəreɡi, mətə həpkreɡi mhə nari mhəukurən. 14  *Noien səvənraha ro nəɡkiariien i səvəi Profet Aesea ruvəuvehe muvəukuə. Rɨni mə,

‘Kɨmiaha tihəreɡi, mhəreɡi, mhəreɡi, mətə tɨ nəpɨn riti tihəpkreɡi mhə mhəukurən.

Tihətoni, mhətoni, mhətoni, mətə tɨ nəpɨn riti tihəpkətoni mhə mhəukurən.

15 Tro iamɨnha irə, tɨ nəri nə mə reri nərmama me i ruvəskai raka.

Hənəsisəɡ raka ia nəkwəreɡɨnraha mɨne nənimenraha.

Mətə trɨni mɨnuə həpwəh noien iamɨnha irə,

nəfe nəɡhɨn tuhəukurən nətoniien ia nənimenraha

nənə mhəreɡi ia nəkwəreɡɨnraha,

uə tuhəukurən ia rerɨnraha,

nənə mhərari mhəuvehe tukw iou, nənə tako irəha həuvehe mhəsanɨn.’

16  *Mətə kɨmiaha nəmrɨmiaha ramətə nari, nəkwəreɡɨmiaha ramreɡi nari. Ro iamɨnhi irə rerɨmiaha traməkeikei maɡien. 17 Iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i mə fwe kupwən profet me həpɨk mɨne nəkur atukwatukw me həpɨk hokeikei mə tuhətə narimnari me i hiamətə, mətə həpkətə mhə. Hokeikei mə tuhəreɡi nəɡkiariien me i hiamreɡi, mətə həpkreɡi mhə.

18 Hətərɨɡ iou pwəh iakɨni irapw nɨpwrai nusipekɨnien səvəi iərmama sə rauini nuni nari me. 19 Nuni nari sə rəsas pen ia suatuk rəmwhen ia iərmama sə ramreɡi nəvisauien ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, mətə in rɨreirei nɨpwran. Ro pen Setan ruvehe akwauakw, muvehi raka nəɡkiariien nəha ia nətərɨɡien səvənhi. 20 Nuni nari sə rəsas pen ia təkure kəpwier rəmwhen ia iərmama sə ramreɡi nəɡkiariien amasan, nənə təkwtəkwuni a ruvehi, maɡien tukwe. 21 Mətə nəɡkiariien nəha rɨpkeiwaiu amasan mhə ia rerɨn rəmwhen ia nuai nei me. In truvehi nəɡkiariien nəha səvəi nəpɨn ouihi a. Nəpɨn nərmama tuho nəmisəien min, uə tuhometə in tɨ nəɡkiariien amasan, traraka akwauakw a irə. 22  *Nuni nari sə rəsas pen ia tɨprənə nəkwus ərəha rauvirɨs ikɨn rəmwhen ia iərmama sə rɨreɡi nəɡkiariien amasan, mətə ramətərɨɡ pɨk ia narimnari me səvəi tɨprənə i. Mane rameikuə irə, mavi raka nətərɨɡien səvənhi. Nətərɨɡien me nəha housəman nəɡkiariien amasan. Rəpwəh nukuəien. 23 Mətə nuni nari sə rəsas pen ia tɨprənə amasan rəmwhen ia iərmama sə rɨreɡi nəɡkiariien amasan, mukurən nɨpwran, mukuə. Riti nukwan toti, riti nukwan sikisti, riti nukwan hantret.”

Iesu rusipekɨn ia nurhi ərəha

24 Nənə Iesu rɨni nusipekɨnien riti mwi tɨ nirəha i mə, “Nɨtətə ia neiai rəmwhen ia iərmama sə ruini nuni nari amasan me ia nəmhien səvənhi, 25 mətə nəpɨn nərmama me səvənhi kamhapri, iərmama sə raməmwəki in ruvehe, muini pen mwi nuni nurhi ərəha ia nəkwai nəmhien nəha, nənə mier mamevən. 26 Nəpɨn nuni nari amasan me həutə pehe, mətə nurhi ərəha mwi rutə ia rerɨnraha.

27 Iəmə asori nəha səvənhi nərmama nepwɨn kamho tukwini nari min. Irəha həuvehe, mhəni pen tukwe in mə, ‘Iəmə asori. Ikɨnəpwei nuni nari amasan me ia nəmhien səim. Mətə rəfo nurhi ərəha mwi fwe ikɨn?’

28 Mɨreɡi in rɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Kwa iərmama sə raməmwəki iou rɨno.’

Mɨreɡi nərmama səməme kamho tukwini nari min həni pen tukwe in mə, ‘Ro iamɨnhi irə ikokeikei mə kɨmaha tahəuvən mheivi raka nurhi ərəha?’

29 Mətə in rɨni mə, ‘Rekəm. Rərəha mə kɨmiaha hiameivi utə nurhi ərəha, nənə mheivi utə pekɨn sə ramasan me. 30  *Pwəh irəha həutə pəri meste nəpɨn nəha tuhəmruə irə. Ia nəpɨn nəha takɨni pen tɨ nərmama me səiou səməme tuhesi kwənkwai nari amasan me nəha mə, Kɨmiaha tihəkupwən mhousəsɨmwɨn nurhi ərəha, mhərihi tərini ia kusen me mə tukərarki pen ia napw. Mətə kwənkwai nari amasan me kɨmiaha tihəpeki, mhəuvehe, mhəmri ia nimwə səiou sə iakamoeite nəveɡɨnien ikɨn.’ ”

Iesu rusipekɨn ia nuni nei sə rouihi anan

31 Iesu rɨni irapw nusipekɨnien riti mwi tɨ nirəha i, mɨni mə, “Nɨtətə ia neiai rəmwhen ia kwənuni nei nəha mastat. Iərmama riti ruvehi, məpwei ia nəmhien səvənhi. 32 Nuni mastat in rouihi anan ia nuni nei me, mətə nəpɨn rutə, rasori məpi raka nəpɨɡɨn me pam, muvehe mo nei irə, menu me ia nɨmaɡouaɡou həuvehe mho pen kwətəpaɡ me səvənraha ia rəɡɨn me.”

Iesu rusipekɨn ia yis

33 Nənə Iesu rɨni pen nusipekɨnien riti mwi tɨ nirəha i, mɨni mə, “Nɨtətə ia neiai rəmwhen ia yis sə pran riti ruvehi, mərapi irau flaoa rɨpɨk, nənə məpwəh meste yis rəse floa me pam rəsisi.”

34 Iesu rəɡkiari m nərmama me ia nusipekɨnien me a. Nəɡkiariien riti mwi riwən rɨni mahatən irəha irə. 35 Iesu ro iamɨnhi irə mə nəɡkiariien i profet riti səvəi Kumwesən rɨməni fwe kupwən truvehe mukuə. Rɨni mə,

“Takəɡkiari ia nusipekɨnien me,

mɨni irapw narimnari me sə iakɨnərkwafə i nəpɨn nəha iakɨno tɨprənə i meste pehe ipwet mɨne.”

Nɨpwrai nusipekɨnien səvəi nurhi ərəha

36 Iesu rəɡkiari pam, məpwəh nərmama me, muvnimwə ia nəkwai nimwə. Nənə nərmama me səvənhi həuvehe tukwe, mhəni mə, “Tikəusiəre pui pehe ro nɨpwrai nusipekɨnien nəha ikɨməni ia nurhi ərəha sə rutə ia nəmhien.”

37 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iərmama sə rauini nuni nari amasan me in nə iou, Iəməti Iərmama. 38  *Nəmhien in nə tɨprənə i. Nuni nari amasan me irəha nə nɨpwnəti nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Nurhi ərəha me irəha nə nɨpwnəti Setan, iəremhə ərəha. 39 Iərmama sə rəmwəki iəmə asori səvəi nəmhien, muini pen nurhi ərəha in nə Setan. Nəpɨn nuni nari amasan me həmruə irə in nə nəpɨn sampam. Nənə nərmama me nəha həuvən mhesi kwənkwan irəha nə naɡelo me.

40  *Rəmwhen mə nərmama housəsɨmwɨn nurhi ərəha, nənə mhəuvani ia napw, ia nəpɨn sampam tro mwi iamɨnhi irə. 41  *Iou, Iəməti Iərmama, takərhi pen naɡelo me səiou, həuvən ia kwopun me səiou sə iakamərɨmənu ikɨn. Nənə irəha tuhəpeki raka narimnari me pam səməme kamho nərmama kamhəmwei ia nərəhaien mɨne nəkur ərəha me pam, 42  *nənə mhərarki pen irəha ia napw asori. Ia kwopun nəha nərmama tuhasək, mhahi tərini revɨnraha. 43  *Nənə nəkur atukwatukw tuhəuvnimwə ia nɨtətə sə Tata səvənraha ramərɨmənu irə, nənə mhəhiapw rosi meri. Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan.”

Iesu rusipekɨn ia mane asori sə kɨnɨmwi ia tɨprənə

44  *“Nɨtətə ia neiai rəmwhen ia mane asori kɨnɨmwi ia tɨprənə riti. Iərmama riti raman mətoni mane nəha, rarə mɨnɨmwi mwi. Tɨ nəri nə mə rerɨn raɡien pɨk, in rəmri pen nəmri nari ia narimnari me pam səvənhi, muvehi mane irə, nənə mevən muvehi nəmri tɨprənə nəha.”

Iesu rusipekɨn ia kəruəterei amasan riti kani mə pel

45 “Nənə riti mwi. Nɨtətə ia neiai rəmwhen ia iərmama riti sə ramətui kəruəterei amasan me nəha kani mə pel mə trəmri pen nəmri nari ia nirəha, nənə muvehi mane. 46 Nəpɨn rətoni pel riti nənimen rutə pɨk, revən məmri pen nəmri nari ia narimnari me pam səvənhi, muvehi mane irə, nənə mevən muvehi nəmri pel nəha.”

Iesu rusipekɨn ia net

47 “Nənə riti mwi. Nɨtətə ia neiai rəmwhen ia net sə kərarki pen ia nəkwai təsi, ruvehi nəmu me səpəmsəpə. 48  *Nəpɨn net ruvəukuər, nərmama həvi parei, mhəkure, mənamhəuai nəmu me. Sə ramasan me kamhəvai pen ia tənərɨpw me, mətə sə rərəha me kamhərarki. 49 Tro mwi iamɨnhi irə ia nəpɨn sampam. Naɡelo me tuhəuvən, mhəpeki raka nəkur ərəha ia reri nəkur amasan, 50  *nənə mhərarki pen irəha ia kwopun napw asori rauək ikɨn. Ia kwopun nəha nərmama tuhasək, mhahi tərini revɨnraha.”

51 Iesu rəɡkiari pam, nənə məres pen nərmama me i səvənhi mə, “Narimnari me i iakɨni pehe tukumiaha i hiəreɡi mhəukurən nɨpwranraha uə rekəm?”

Mɨreɡi irəha həni mə “Ouəh. Kɨmaha iahəukurən.”

52 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ro iamɨnhi irə iərmama sə kupwən in iahatən səvəi Loa, mətə kurirə irə kahatən amasan in ia nɨtətə ia neiai, in rəmwhen ia iəmə asori riti nautə me rɨpɨk fwe ia nəkwai nimwə səvənhi. In rukurən nuvnimwəien mɨpeki raka nautə me sə vi irau nautə me sə tui.”b

Nəkur imwei Iesu həpwəh nɨsiaiien in

53  *Nəpɨn Iesu rɨni irapw pam nusipekɨnien me i, in rəpwəh kwopun nəha, 54  *mevən ia Nasaret, imwəni atukwatukw, mɨnamahatən nərmama ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. Irəha nənimenraha rier. Həni mə, “Iəmə i ruvehi nukurənien nəha pəku? Raməfo mamo nɨmtətien me i? 55  *Kwa tɨni Josef i iəmə sə rɨməuvrhəkɨn nimwə! Səvənhi mama nə nəɡhɨn nə Meri. Piəvni me nə Jemes, Josef, Jutas, mɨne Saemon. 56 Kɨtiriməni me pam hamarə ia rukwənu i kɨtaha mɨnraha. Ro iamɨnhi irə iəmə i ruvehi narimnari me nəha pəku?” 57  *Nənə rerɨnraha rɨpkaɡien mhə tɨ Iesu. Həpwəh nɨsiaiien in.

Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama ia kwopun me kamhəsiai profet riti, mətə nəkur imwəni me mɨne nərmama səməme kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi ko həpwəh nɨsiaiien in.”

58 Nənə Iesu rɨpko mhə nɨmtətien me rɨpɨk ia kwopun nəha, tɨ nəri nə mə nəkur imwəni me həpwəh nɨniien nɨpərhienien irə.

14

Jon Paptaes remhə

1 Ia nəpɨn nəha nərmama kamhəni pɨk nəɡhi Iesu. Nəpɨn Kiɡ Herot rɨreɡi nəɡkiariien səvənraha, 2 rɨni pen tɨ nərmama səməme kamho tukwini nari min mə, “In nəha Jon Paptaes. Rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi ro pen rauvehi nɨskaiien mamo nɨmtətien me.”

3  *Kiɡ Herot rɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə fwe kupwən in rəkwtəmhiri Jon, mərihi in, muvehi puvnimwə ia kalapus tɨ Herotias, pran səvəi piəvni nəɡhɨn nə Filip. 4  *Niemaha raməpi prən nəha tɨ nəri nə mə Jon rɨni pen tɨ Kiɡ Herot i mə, “Ikakres pran səvəi piam noien nəha rɨpkatukwatukw mhə ia Loa.” 5  *Kiɡ Herot rokeikei mə trousi əpune Jon, mətə rehekɨr nərmama tɨ nəri nə mə irəha həni mə Jon in profet riti.

6 Mətə nəpɨn ko nəveɡɨnien asori riti sə rahatən pen nəpɨn Kiɡ Herot rɨnətui irə, prən ouihi səvəi Herotias ruvehe motanis ia nənimenraha, mo Kiɡ Herot rerɨn raɡien. 7 Ro pen Kiɡ Herot rɨni nəkwan muvehi kwəsuahi tukwe mə truvei pen nəfe nəɡhɨn prən ouihi i trəres i. 8 Ia nəpɨn nəha mama səvəi prən ouihi rəɡkiari min, mɨni pen nətərɨɡien səvənhi tukwe. Nənə prən ouihi nəha revən mɨni pen tɨ Kiɡ Herot i mə, “Tikevən muvehi kənkapwə Jon Paptaes ia tikiplet muvehi muvehe ia kwopun i muvei pehe miou.” 9 Nəpɨn Kiɡ Herot rɨreɡi nəresien nəha, rerɨn rəpou. Mətə tɨ nəri nə mə rɨməuvehi kwəsuahi ia nəmri nəmə asori me səməme kamhani pəri nari irəha min in rɨni nəkwan mə tukuvei pen. 10  *In rərhi pen iaruaɡən riti səvənhi revən ia kalapus, mərai raka kənkapwə Jon, 11 məmri pen ia tikiplet, muvehi muvehe, muvei pen m prən ouihi. Prənouihi nəha ruvehi mevən, muvei pen m mama səvənhi. 12 Nənə nərmama me səvəi Jon həuvehe, mhəuvehi nɨpwran, mhəuvən, mhənɨmwi. Kurirə irə həuvən mhəni pen tɨ Iesu.

Iesu rəkwməni nərmama me irəha pam faef-taosen

13 Nənə nəpɨn Iesu rɨreɡi nəɡkiariien i, rəputə ia nɨtətə ouihi, məpwəh kwopun nəha, mevən in əpa ia kwopun riti nərmama həiwən ikɨn. Mətə nərmama me həreɡi, həier ia taon me, mhavən a, mhəkurirə in. 14  *Nəpɨn in ruvarei, rətoni nərmama həpɨk, nənə rerɨn rərkwəpɨr tɨ nirəha. Nənə in ro nərmama me səvənraha səməme kamhemhə həuvehe mhəsanɨn.

15 Nəpɨn rɨnaməruarəv meri na trivə, nərmama me səvəi Iesu həuvehe mhətə in, mhəni mə, “Rɨnaməpitəv. Kwopun i nəveɡɨnien riwən ikɨn. Ramasan mə tikərhi pen nərmama me i həuvən ia rukwənu me pwəh həuvehi nəmri nəveɡɨnien sənənraha.”

16 Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Irəha tuhəuvən tɨ nəfe? Kɨmiaha nə tihəuvei pen nəveɡɨnien mɨnraha.”

17 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Nəveɡɨnien sənətaha rəpwəh nəmwhenien. Bred krirum mɨne nəmu kəru a i.”

18 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Həuvehi irəha mhəuvehe tukw iou.” 19  *In rɨni nəkwan mə nərmama tuhəkure ia nurhi. Ruvehi bred krirum mɨne nəmu kəru, məkwətə ia nɨmaɡouaɡou, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, məkwsen bred me, muvei pen m nərmama me səvənhi, nənə irəha həpeki pen m nərmama. 20  *Nərmama pam hani nari tɨpwɨnraha rəsisi. Nənə nərmama me səvəi Iesu həvai pen nɨpərpəri nəveɡɨnien me nəha sə hənani mhəpwəh rukuər ia tənərɨpw me irəha pam twelef. 21 Nərmama me nəha həpɨk hani nari nərman nɨpran mɨne nəkwərhakwərha. Kəvsini nərman me əpa ipaka faef-taosen.

Iesu ravən ia təkure nui asori Kalili

22 Kurirə irə Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə tuhəputə ia nɨtətə ouihi, mhəkupwən mhəpi sɨmwɨn ia nui asori. In tramo mərhi pen nərmama həuvən fwe imwənraha me. 23  *Iesu rəsəkɨr raka mɨnraha, mutə ia təkuər riti mə trəfwaki in əpa. Nəpɨn rɨnəpitəv in əpa ia kwopun nəha, 24  mətə nɨtətə ouihi nərmama me səvənhi kamhəsuə i ruvan raka isipwɨn tɨ tənə nəha. Peiau peiau me kamhəpwi tɨ nəri nə mə irəha kamhaiu mamhəuvən ia nəmri mətaɡi mwatuk.

25 Ia nəpɨn nəha rɨnamran Iesu ruvehe tɨ nirəha, mamavən ia təkure nui. 26  *Mətə nəpɨn nərmama me səvənhi həti pen mhətoni mə in ravən ia təkure nui, həhekɨr, mhəni mə, “Kwa iəremhə nəha.” Nənə irəha həkwein əpwəmwɨs tɨ nəri nə mə həhekɨr asori.

27 Mətə təkwtəkwuni a Iesu rəɡkiari mɨnraha mɨni mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nɨreɡiien rərəha. Kwa iou i. Tihəpwəh nehekɨrien.”

28 Mɨreɡi Pita rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Trɨni mɨnuə ik nə tikɨni nəkwam tukw iou i mə takavən ia təkure nui muvehe tukw ik.”

29  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Uvehe.” Ro pen Pita reivə irapw ia nəkwai nɨtətə ouihi, mavən ia təkure nui mevən tɨ Iesu. 30 Mətə nəpɨn rətoni nɨmətaɡi, rehekɨr, mɨnaməmwhenɨmw, mɨnaməkwein əpwəmwɨs mə, “Iərɨmənu! Uvehimɨru iou!”

31  *Təkwtəkwuni a Iesu rosə pen rəɡɨn muvehi Pita, mɨni pen tukwe in mə, “Ik iərmama nahatətəien səim rɨpkɨskai mhə. Rəfo nətərɨɡien səim ro kəru iamɨnhi irə?”

32 Nəpɨn irau krouəputə ia nɨtətə ouihi, nɨmətaɡi reiwaiu miwən. 33  *Nənə nərmama me səvəi Iesu ia nəkwai nɨtətə ouihi hənɨmwi nukurhunraha, mhəuvei pen nɨsiaiien səvənraha min, mhəni mə, “Nɨpərhienien ik Tɨni Kumwesən.”

Iesu ro nəkur Kenesaret səməme kamhemhə həuvehe mhəsanɨn

34 Irəha həpi sɨmwɨn ia nui asori, mhəuvən mhəuvarei ia tənə Kenesaret. 35 Nəpɨn nərmama ia kwopun nəha hətoni mhəukurən mə Iesu nəha, hərhi pen nəɡkiariien revən ia rukwənu me pam ia kwopun nəha. Nənə irəha həuvehi nərmama me pam səməme kamhemhə mhəuvehi mhəuvehe tɨ Iesu, 36  *mamhəres in mə ko irəha hərapi a nusvenhi tɨnari səvənhi. Nənə irəha pam səməme hərapi həuvehe mhəsanɨn.

15

Nərmama me i kamhəsiai Kumwesən ia tərhunraha əpa

1 Ia nəpɨn nəha Farisi me mɨne nahatən me səvəi Loa həier ia Jerusalem, mhəuvehe tɨ Iesu, mhəni mə, 2  *“Rəfo nərmama me səim kamhərui nɨtətə səvəi kaha kupwən me? Nəpɨn hani nari, həpkukupwən mhə mhərkwerɨɡ.”

3 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo kɨmiaha hiamətefi nəɡkiariien səvəi Kumwesən mə tihesi pen narəien səkɨmiaha? 4  *Kumwesən rɨməni nəkwan mə, ‘Tikɨsiai tata mɨne mama səim.’ In rɨməni mwi mə, ‘Trɨni mɨnuə iərmama riti rani ərəha tata mɨne mama səvənhi, tukaməkeikei kousi əpune in.’ 5 Mətə kɨmiaha hiaməni mə, ‘Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni pen tɨ səvənhi tata mɨne mama mə, Səiou narimnari me sə trasitu ia kɨmirau ro ikinan i səvəi Kumwesən, 6 ramasan mə in trəpwəh nuvei penien nari riti m səvənhi tata mɨsiai in irə.’ Ia noien nəha kɨmiaha hiamousi raka nəɡkiariien səvəi Kumwesən ia narəien səkɨmiaha. 7 Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Fwe kupwən, Profet Aesea rɨməni atukwatukw kɨmiaha, mɨni mə,

8 ‘Nərmama me i kamhəsiai iou ia tərhunraha,

mətə rerɨnraha rəmak isipwɨn tukw iou.

9 Kamhəfwaki auər a miou.

Nəpɨn kamhahatən nərmama,

həni mə kamhahatən nəɡkiariien səiou, mətə rekəm.

Kamhahatən nəɡkiariien sə ruku pen a tɨ nərmama.’ ”

Nəfe nari tro iərmama ruvehe məmkemɨk ia nəmri Kumwesən

10 Nənə Iesu rəkwein nərmama me həuvehe tukwe. Rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihətərɨɡ amasan ia nirak, mhəukurən nəfe takɨni. 11  *Rɨpko mhə nəri sə ruvnimwə ia nəkwai iərmama ramo in rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən, mətə nəri sə ruku pen ia nəkwan mamier in nə ramo in rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən.”

12 Nənə nərmama me səvənhi həuvehe, mhəni pen tukwe in mə, “Ikukurən mə nəpɨn Farisi me həreɡi nəɡkiariien nəha niemaha rəpi irəha.”

13 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Nei me pam səməme Tata səiou fwe ia neiai rɨpkəpwei mhə tɨ nəpɨn riti keivi utə irəha. 14  *Kɨmiaha tihəpwəh irəha. Irəha nərmama kamhəiri pen nərmama ia suatuk sə tuhesi, mətə nəmrɨnraha rɨfwə. Trɨni mɨnuə iərmama riti nənimen rɨfwə mamiri pen iərmama riti mwi nənimen rɨfwə ia suatuk sə trouesi, irau pəri trouivə irapw ia ruei tənə.”

15 Mətə Pita rɨni pen tukwe in mə, “Ni pehe ro tukumaha i nɨpwrai nusipekɨnien nəha ikɨməni.”

16 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha mwi hiamreirei ihi? 17 Hiəpkukurən mhə mə nəfe nari revən ia nəkwai iərmama, ramevən ia tɨpwɨn, mamier. 18 Mətə nəri sə ramier ia nəkwai iərmama raku pen ia rerɨn fwe imwə nənə in nə ramo in rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən. 19  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nətərɨɡien ərəha ruku pen ia reri iərmama fwe imwə, mamier: nousi əpuneien iərmama, nakresien pran səvəi iərməpə, noien sə nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me, nakresien, neikuəien, nɨni ərəhaien iərmama. 20 Noien me i ramo iərmama rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən. Mətə trɨni mɨnuə iərmama rɨpkərkwerɨɡ mhə, maməni nari, noien nəha ko rɨpko mhə in ruvehe məmkemɨk ia nəmri Kumwesən.”

Pran Kenan riti rɨni nɨpərhienien ia Iesu

21 Nənə Iesu rier, məpwəh kwopun nəha, mevən ipaka tɨ taon mi nəha Taea mɨne Saeton. 22 Nənə təkwtəkwuni a pran Kenan riti sə ramarə ia kwopun nəha ruvehe, mamasək, mamɨni mə, “Iərɨmənu, kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt, tikapi tukw iou! Iəremhə ramarə ia prən ouihi səiou, mamo in raməmisə pɨk!”

23 Mətə Iesu rəpwəh nɨniien nəɡkiariien riti tɨ prən nəha. Nənə nərmama me səvənhi həuvehe mamhəɡkiari min, mhəni mhənuə, “Ərhi pen prən i ramevən, tɨ nəri nə mə rakurirə kɨtaha, mamasək.”

24  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kumwesən rərhi pehe iou mə takuvehe əpa tɨ nəkur Isrel. Irəha həmwhen ia sipsip me hənəruei.”

25 Mətə prən nəha ruvehe mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, mɨni mə, “Iərɨmənu. Tikasitu ia nirak.”

26 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Rəpwəh namasanien mə takuvehi nəveɡɨnien sənəi nəkwərhakwərha mərarki pen i m kuri me.”

27 Mɨreɡi prən i rɨni mə, “Nɨpərhienien, Iərɨmənu. Mətə kuri me mwi kamhani nɨmwəkmwəki nəveɡɨnien sə raməsas irapw ia ruei tepol səvəi iəmə asori səvənraha.”

28  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Prən i ikamahatətə pərhien. Pwəh iako mik rəmwhen sə ikokeikei.” Təkwtəkwuni a mwi prən ouihi səvənhi ruvehe məsanɨn.

Iesu ro nərmama həpɨk həuvehe mhəsanɨn

29  *Iesu rier ia kwopun nəha, mavən ia nɨkarkare nui asori Kalili, mevən mutə ia təkuər riti məkure fwe ikɨn. 30 Nənə nərmama həpɨk həuvehe tukwe, mamhəuvehi nərmama me səməme kamhemhə. Nepwɨn nɨsunraha rərfe. Nepwɨn nənimenraha rɨfwə. Nepwɨn nemhəien rouraha nɨpəri nɨpwranraha. Nepwɨn ho iəpou ko həpwəh nəɡkiariien. Həuvehi mwi nərmama həpɨk mwi, mhəmri pen irəha ia nɨsui Iesu, nənə in ro irəha həuvehe mhəsanɨn. 31  *Ia nəpɨn nəha nəpou me haməɡkiari. Nərmama nemhəien rouraha nɨpəri nɨpwranraha həuvehe mhəsanɨn. Nərmama səməme nɨsunraha rərfe, həvi atukw a nɨsunraha mamhavən. Nənə nərmama nənimenraha rɨfwə hətui mamhətə nari. Nəpɨn nərmama me hətoni, nənimenraha rier. Nənə həɡnəɡɨni Kumwesən səvəi nəkur Isrel.

Iesu rəkwməni nərmama irəha pam fo-taosen

32  *Ia nəpɨn nəha Iesu rəkwein nərmama me səvənhi həuvehe. Rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rerɨk rərkwəpɨr tɨ nərmama me i. Hənarə raka nəpɨn kahar kɨtaha mɨnraha, nənə sənənraha nəveɡɨnien ruvəiwən. Iakəpwəh no keikeiien mə takərhi pen irəha fwe imwənraha nəpɨn nukumhə ramahi irəha. Rərəha mə kamhəuvən nəmrɨnraha rɨpitəv həmwei ia suatuk.”

33 Mɨreɡi nərmama me səvənhi həni pen tukwe in mə, “Tsəuvehi bred pəku rəmwhen tsəkwmənu nərmama me i? Kwa həpɨk anan. Kɨtaha samarə ia kwopun nəveɡɨnien riwən ikɨn.”

34 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sənəmiaha bred kevə?”

Mɨreɡi həni mə, “Sefen mɨne kwopnəti nəmu me nepwɨn mwi fwe ikɨn.”

35 Iesu rɨni nəkwan mə nərmama me nəha sənənraha nəveɡɨnien riwən tuhəkure ia tɨprənə. 36 Nənə ruvehi bred nəha sefen mɨne kwopnəti nəmu me, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe. Nəpɨn rəfwaki pam, maməkwsen bred me, mauvei pen m nərmama me səvənhi, həpeki pen m nərmama me. 37 Nərmama me pam hani nari tɨpwɨnraha rəsisi. Nəpɨn hənani raka nari, həvai pen nɨpərpəri bred mɨne nəmu me hənani mhəpwəh rukuər ia tənərɨpw sefen. 38 Nərmama me nəha hani nari həpɨk anan nərman nɨpran mɨne nəkwərhakwərha. Kəvsini nərman me əpa irəha pam fo-taosen. 39 Nənə Iesu rərhi pen irəha kamhəuvən imwənraha me. Kurirə irə rəputə ia nɨtətə ouihi riti, mamevən fwe kwopun riti nəɡhɨn nə Makatan.

16

Farisi me kamhəres nɨmtətien riti

1  *Ia nəpɨn nəha Farisi me mɨne Satusi me həuvehe, mhəres pen Iesu i mə, “Ko iko ro nɨmtətien riti sə ruku pen ia neiai pwəh iahətoni mhəukurən mə ik pərhien Kumwesən rərhi pehe ik?”

2 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Nəpɨn meri na trivə, kɨmiaha hiəni mə, ‘Rosi trakwakwi rukwəsikər tɨ nəri nə mə nɨmaɡouaɡou rəruerəv.’ 3 Nənə ia nəpnəpɨn kɨmiaha hiəni mə, ‘Rosi nesən trauər ipwet tɨ nəri nə mə nɨmaɡouaɡou rəruerəv, məpuə.’ Kɨmiaha hiəukurən nətəien nɨmaɡouaɡou, nənə mhəukurən nəfe nari nɨmaɡouaɡou ramahatən pen. Mətə rəfo hiəreirei nɨpwrai nɨmtətien me i kamo ipwet mɨne? 4  *Kɨmiaha nərmama ipwet mɨne hiamətui a nɨmtətien tɨ nəri nə mə noien səkɨmiaha rikou. Kɨmiaha hiənəpwəh Kumwesən rəmwhen pran sə rəpwəh iərman səvənhi mamesi pen iərməpə. Kumwesən trəpwəh nuvei peheien nɨmtətien riti mwi m kɨmiaha, mətə nɨmtətien əpa səvəi Profet Jona.” Iesu rɨni nəɡkiariien nəha, məpwəh irəha, mamevən.

Nahatənien səvəi Farisi me mɨne Satusi me

5 Ia nəpɨn nəha Iesu revən irəha nərmama me səvənhi, mhəuvən mhəpi sɨmwɨn ia nui asori. Nərmama me səvənhi hənenouenou mə tuhəuvehi bred. Nəpɨn irəha həuvarei ia nɨkaren pen, 6  *Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihətui amasan, mhəsiari tɨ yis səvəi Farisi me mɨne Satusi me.”

7 Mɨreɡi irəha hənaməɡkiari mɨnraha me i mə, “Rosi raməɡkiari iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨtaha sənenouenou bred uə?”

8 Nənə nəpɨn Iesu rɨreɡi, rɨni mə, “Kɨmiaha nahatətəien səkɨmiaha rɨpkɨskai mhə. Rəfo hiaməɡkiari m kɨmiaha me mə sənəmiaha bred riwən? 9  *Kɨmiaha hiəreirei ihi? Rerɨmiaha rɨpkrhi mhə bred krirum sə iakɨnəkwməni nərmama faef-taosen irə mɨne tənərɨpw kevə hiəməuvehi kurirə? 10  *Rerɨmiaha rɨpkrhi mhə bred sefen sə iakɨnəkwməni nərmama fo-taosen irə mɨne tənərɨpw kevə hiəməuvehi kurirə? 11 Rəfo həreirei nɨpwrai nəɡkiariien səiou? Iapkəɡkiari mhə ia bred, mətə iakamɨni mə kɨmiaha tihaməsiari tɨ yis səvəi Farisi me mɨne Satusi me.” 12 Ia nəpɨn nəha nərmama me səvəi Iesu həuvehe mhəukurən mə Iesu rɨpkɨni mhə mə tuhəsiari tɨ yis səvəi bred, mətə tuhəsiari tɨ nahatənien səvəi Farisi me mɨne Satusi me.

Pita rɨni irapw mə Iesu in Kristo

13 Nəpɨn Iesu ruvehe ipaka tɨ taon nəha Sisaria Filipae, rəres pen nərmama me səvənhi mə, “Nərmama kamhəni iou, Iəməti Iərmama, mə iou sin?”

14  *Mɨreɡi həni mə, “Nərmama nepwɨn kamhəni ik mə Jon Paptaes. Nepwɨn kamhəni ik mə Profet Elaeja. Nepwɨn mwi kamhəni ik mə Jeremaea uə profet riti mwi fwe kupwən.”

15 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Mətə kɨmiaha hiaməni mə iou sin?”

16  *Mɨreɡi Saemon Pita rɨni mə, “Ik Kristo. Kumwesən sə ramɨru, tɨni nə ik.”

17  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Saemon, tɨni Jon, rerɨm traɡien! Rɨpko mhə iərmama riti rahatən ik irə mə tikukurən nəri i, mətə Tata səiou fwe ia neiai rahatən ik irə ikukurən. 18  *Nənə iakani pehe tukw ik i mə ik nə Pita. Nɨpwrai nəhaɡ nəha mə kəpwier. Ia təkure kəpwier i takuvrhəkɨn nakalasia me səiou rəmwhen sə kauvrhəkɨn pen nimwə irə, nɨskaiien səvəi nemhəien ko rɨpkouraha mhə irəha. 19  *Takuvei pehe ki me səvəi nɨtətə ia neiaia mik. Nəfe nari ikərihi tərini ia tɨprənə i, tukərihi tərini fwe ia neiai. Nəfe nari ikɨfi raka ia tɨprənə i, tukɨfi raka fwe ia neiai.” 20  *Nənə Iesu rɨnise pen əknekɨn tɨ nərmama me səvənhi mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nɨniien tɨ iərmama riti mə iou Kristo.”

Iesu rukupwən mɨni irapw mə in tremhə nənə mətui mwi

21 Ia nəpɨn nəha mamevən, Iesu rɨnamahatən nərmama me səvənhi mə, “Takaməkeikei mevən fwe Jerusalem. Nəmə asori me mɨne pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa tuho nəmisəien me rɨpɨk ia nirak, mhousi əpune iou. Mətə ia nəpɨn səro kahar irə takətui mwi.”

22 Ia nəpɨn nəha Pita riri raka Iesu ia nɨkarenraha, mɨnanise pen tukwe in mə, “Iərɨmənu, pwəh Kumwesən trapi tukw ik, məpwəh nəseniien nərmama tuho noien nəha ia niram ia nəpɨn riti.”

23 Mətə Iesu ruvsini, mɨni pen tɨ Pita i mə, “Setan, evən ia təkutak! Ikaməmwur mə tiko iakapəti mɨmwei iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nətərɨɡien səim rɨpkesi pen mhə nətərɨɡien səvəi Kumwesən, mətə ikamesi pen a nətərɨɡien səvəi nərmama.”

Iərmama traməkeikei məvrani nei kamarkuaui

24  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Iərmama sə rokeikei mə truvehe mo iərmama riti səiou traməkeikei məpwəh nətərɨɡien səvənhi, muvehi utə nei kamarkuaui səvənhi, məvrani mukurirə iou. 25  *Iərmama sə rokeikei mə trəkwtəmhiri nɨmɨruien səvənhi trarfai irə, mətə iərmama sə traraka ia nɨmɨruien səvənhi tukw iou truvehi nɨmɨruien rerɨn. 26  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨpeki pam narimnari me ia tɨprənə i mo səvənhi i, nənə kurirə ikɨn remhə, mətə rɨpkuvehi mhə nɨmɨruien rerɨn, noien nəha trəfasitu irə? Uə iərmama truvei pen nəfe mərpwɨn tai nɨmɨruien səvənhi? 27  *Iou Iəməti Iərmama takuvehe ia nɨskaiien səvəi Tata səiou kɨmaha naɡelo me səiou. Ia nəpɨn nəha takərpwɨn noien səvəi nərmama me kuatia kuatia. Nərpwɨnien sə takuvei pen mɨnraha tresi pen a nəfe nari irəha həno. 28 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i nərmama nepwɨn kamhərer ia kwopun i tuhəpkemhə mhə meste tuhətoni iou, Iəməti Iərmama, iakauvehe rəmwhen ia kiɡ mə takərɨmənu ia nɨtətə səiou.”

17

Nɨpwrai Iesu ruvehe mopə

1 Nəpɨn sikis rukurau, nənə Iesu riri əpa Pita mɨne Jemes mɨne piəvni Jon, həutə parei ia təkuər əpwəmwɨs riti. 2  *Ia kwopun nəha irəhar harətoni ia nənimenrahar nɨpwrai Iesu ruvehe mopə. Nənimen rəhiapw rəmwhen ia meri. Tɨnari səvənhi ruvehe məpsan rəmwhen ia nukuraanien. 3 Təkwtəkwuni a irəhar harətoni Profet Elaeja mɨne Moses krouier pehe, rouəɡkiari irəhar Iesu.

4 Nənə Pita rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iərɨmənu. Ramasan mə kɨmrahar iaharuvehe i. Mə ikokeikei tako tənimwə kahar, riti səim, riti səvəi Moses, riti səvəi Profet Elaeja.”

5  *Pita raməɡkiari ihi, təkwtəkwuni a mwi nəpuə əpsan riti ruvehe muveɡi irəha. Reri Kumwesən ruku pen ikɨn, mɨni mə, “In nəha nərɨk keikei. Rerɨk raɡien tukwe. Tihətərɨɡ in.”

6 Nəpɨn Pita mɨne Jon mɨne Jemes harreɡi nəɡkiariien nəha, harhekɨr, mharmwei, mharnɨmwi irapw nənimenrahar ia tɨprənə. 7 Mətə Iesu ruvehe mɨrapi irəhar, mɨni mə, “Harərer, mharəpwəh nehekɨrien.” 8 Nənə irəhar harəkwətə, harəpwəh nətoniien Moses mɨne Profet Elaeja, mətə Iesu əpa irəha min.

9  *Nəpɨn irəha kamheiwaiu pehe ia təkuər, Iesu rɨni pen tɨ nirəhar i mə, “Kɨmirəhar tiharəpwəh nɨniien tɨ iərmama riti nɨmtətien nəha hiarnətoni, meste iou, Iəməti Iərmama, iakətui mwi ia nemhəien səiou.”

10  *Nənə Pita mɨne Jemes mɨne Jon harəres pen in i mə, “Rəfo nahatən me səvəi Loa kamhəni mə Profet Elaeja traməkeikei mukupwən muvehe?”a

11 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Nɨpərhienien. Profet Elaeja truvehe məmri amasan pam narimnari me rəmwhen ia sə fwe kupwən. 12  *Mətə iou iakani pehe tukumirəhar i mə Profet Elaeja ruvəuvehe raka nənə nərmama me həpkətə sas mhə in, mətə hesi pen nətərɨɡien səvənraha, mho rərəha irə. Iou mwi, Iəməti Iərmama, takaməkeikei mevən ia rəɡɨnraha, nənə irəha tuho nəmisəien miou.” 13  *Ia nəpɨn nəha Pita mɨne Jemes mɨne Jon haruvehe, mharukurən mə Iesu raməɡkiari ia Jon Paptaes.

Iesu rəkoui irapw iəremhə ia iəkunouihi

14 Nəpɨn irəha hərərɨɡ pehe mwi tɨ nərmama me, iərmama riti ruvehe tɨ Iesu, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, 15 mɨni mə, “Iərɨmənu. Tikapi tukw iou, masitu ia nərɨk. Nemhəien i nɨkəvan ro in. In raməmisə pɨk. Nəpɨn rɨpɨk ramwei pen ia napw, mamwei pen ia nui. 16 Iakuvehi in muvehe tɨ nərmama me səim, mətə irəha ko həpko mhə in ruvehe məsanɨn.”

17  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha nəkur ipwet mɨne nahatətəien səkɨmiaha riwən. Noien səkɨmiaha rikou. Tsarə kɨtaha miou mesite nəfe nəpɨn? Tɨnesən mɨne iakapwɨs kɨmiaha? Kɨmiaha tihəuvən mhəuvehi iəkunouihi nəha mhəuvehi mhəuvehe.” 18 Nəpɨn həuvehi mhəuvehe, Iesu rɨnise pen tɨ iəremhə i mə, “Tikier ia iəkunouihi i.” Nənə təkwtəkwuni a rier, iəkunouihi nəha ruvehe məsanɨn.

19  *Kurirə irə nərmama me səvəi Iesu həuvehe tɨ Iesu, mhəres pen in əpa mə, “Rəfo kɨmaha iahəreirei nəkoui irapwien nənɨmwɨn ərəha nəha?”

20  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tɨ nəri nə mə nahatətəien səkɨmiaha rɨpkɨskai mhə. Iakani nɨpərhienien tukumiaha i trɨni mɨnuə kɨmiaha hiahatətə pərhien ia Kumwesən, nəri auər a mə nahatətəien nəha səkɨmiaha rouihi anan rəmwhen ia kwənuni nei nəha mastat, mətə hiəukurən nɨniien tɨ təkuər i mə, ‘Təkuər i tikaraka ia kwopun i mevən məkure pen fwe,’ nənə trier mevən. Narimnari me pam trɨməru tukumiaha.” 21  b

22  *Nəpɨn nərmama me səvəi Iesu housəsɨmwɨn irəha me ia tənə Kalili, in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨpko mhə tui kuvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi nərmama. 23 Irəha tuhousi əpune iou, nənə Kumwesən tro iakətui mwi ia nemhəien səiou ia nəpɨn səro kahar irə.” Nənə nərmama me səvənhi həreɡi rərəha anan.

Iesu ruvehi silin ia nəkwai nəmu mərəku pen nəmri takis irə

24  *Nəpɨn Iesu mɨne nərmama səvənhi me həuvehe ia Kapaneam, nərmama səməme kamhəuvehi takis səvəi nimwə səvəi Kumwesən həuvehe tɨ Pita, mhəni mə, “Rosi iahatən səkɨmiaha rɨpkərəku mhə takis səvəi nimwə səvəi Kumwesən uə?”

25 Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Ouəh. In ramərəku.”

Nəpɨn Pita revən muvnimwə, Iesu rukupwən məɡkiari min, mɨni mə, “Saemon, ikaməfətərɨɡ irə? Kiɡ me ia tɨprənə i kamhəkeikei m nəfe nərmama me mə tuhərəku pen nəmri takis mɨnraha, tɨnɨnraha me uə nərməpə?”

26 Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Nərməpə.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ikani nɨpərhienien. Nɨpwnəti kiɡ me həpkərəku mhə nəmri takis, 27 mətə pwəh sərəku pen rərəha kɨtaha tso niemaha rəpi nərmama me i səməme kamhəuvehi takis. Tikevən fwe ia nui asori, mosəperaha. Nəmu sə rukupwən məɡher ia kwərvinari, tikɨvi utə, məti pen ia nəkwan, nənə tikətoni silin riti. Tikuvehi muvei pen mərəku pen takis səkrau mɨnraha.”

18

Iərmama əfo nə in rasori ia nərmama nepwɨn

1  *Ia nəpɨn nəha nərmama me səvəi Iesu həuvehe tukwe in, mhəni mə, “Ia nɨtətə ia neiaia sin rasori məpi raka nərmama me nepwɨn?”

2 Nənə Iesu rəkwein iəkunouihi riti ruvehe, rərpwi irapw in ia kurkwanraha, 3 nənə mɨni mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə kɨmiaha tihaməkeikei mhərari mhəuvehe mhəmwhen ia nəkwərhakwərha me. Mə hiəpwəh tihəpkuvnimwə mhə ia nɨtətə ia neiai ia nəpɨn riti. 4 Iərmama sə treiwaiu rəmwhen ia iəkunouihi, mɨpkəfiəutə mhə in, in rasori məpi raka nərmama me nepwɨn ia nɨtətə ia neiai.

5  *Iərmama sə trəsevər ia rerɨn tɨ iəkunouihi riti sə ro iamɨnhi ia nəɡhɨk rəmwhen mə raməsevər mwi ia rerɨn tukwe iou.”

Iesu rəɡkiari ia narimnari me səməme tuhəuvehe mho nərmama həmwei

6  *“Nəkwərhakwərha me i səməme kamhahatətə ia nirak, trɨni mɨnuə iərmama riti ro riti rɨmwei ia nərəhaien, Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvənhi. Iərmama nəha trɨreɡi rərəha anan məpi raka kərihi pen kəruəterei asori ia nɨpətəkinuan kosə irapw i ia təmwei təsi. 7 Trərəha anan tɨ nərmama ia tɨprənə i tɨ nəri nə mə narimnari me kamhəuvehe tuho irəha həmwei ia nərəhaien. Narimnari me i tuhaməkeikei mhəuvehe, mətə trərəha anan tɨ iərmama sə truvehi narimnari me i muvehe. 8  *Mə rəɡɨm uə nɨsum ramo ikamwei ia nərəhaien, tikərai raka, mərarki. Mə rəɡɨm rɨpɨp uə nɨsɨm rɨpɨp mətə ikuvehi nɨmɨruien, ramasan pɨk tukw ik. Rərəha mə rəɡɨm kəru uə nɨsum kəru mətə tukərarki pen ik ia kwopun napw asori rauək rerɨn ikɨn. 9 Mə nənimem ramo ikamwei ia nərəhaien, tikukumwiri raka, mərarki. Mə nənimem kuatia mətə ikuvehi nɨmɨruien, ramasan pɨk tukw ik. Rərəha mə nənimem kəru mətə tukərarki pen ik ia kwopun napw asori rauək ikɨn.”

Iesu rusipekɨn ia sipsip sə rəruei

10  *Nənə Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha tihətui amasan tukumiaha me mhəpwəh noien nəri auər a ia nəkwərhakwərha me i riti. Iakani pehe tukumiaha i mə fwe ia neiai naɡelo me səvənraha kamhətə rerɨn nəmri Tata səiou sə ramarə fwe ia neiai. 11  *Iou, Iəməti Iərmama, iakuvehe mə takuvehimɨru nərmama səməme kamhəruei.b

12 Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ irə? Trɨni mɨnuə iərmama riti sipsip me səvənhi irəha pam hantret, nənə riti ia nirəha rəruei, trəfo pen irə? In trəpwəh naenti-naen kamhani nurhi ia təkuər, mevən mamətui sə nəha rɨnəruei. 13 Nənə trɨni mɨnuə rətoni, iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i mə rerɨn raɡien pɨk tɨ sipsip nəha məpi raka naenti-naen səməme həpkəruei mhə. 14 Ia noien nəha rəmwhen a mwi Tata səkɨmiaha ia neiai rəpwəh nokeikeiien mə nəkwərhakwərha me i riti trəruei.”

Iesu rəɡkiari mə tiko nəfe ia piam nəpɨn ro rərəha ia niram

15  *“Trɨni mɨnuə piam ro rərəha ia niram, evən mətoni kɨmirau əpa. Nənə ikɨni pen nəfe rɨno rərəha. Trɨni mɨnuə rətərɨɡ ik, nəɡkiariien səim tro piam rɨrərɨɡ pehe səkɨmirau min tramasan. 16  *Mətə trɨni mɨnuə rəpwəh nətərɨɡien ik, iri iərmama kuatia uə kəru mharevən mwi pwəh irau kroureɡi rouətoni nəɡkiariien me pam nəha ikɨni pen tɨ piam ro nɨpərhienien. 17  *Trɨni mɨnuə rerɨn rəpwəh nətərɨɡien irəha, ni irapw tɨ nakalasia me səvəi nəfwakiien. Nənə trɨni mɨnuə rəpwəh mwi nətərɨɡien irəha, tiko irə rəmwhen iərmama sə rɨreirei Kumwesən uə iərmama sə kamərəku pen takis min.

18  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i nəfe nari tihərihi tərini ia tɨprənə i tukərihi tərini fwe ia neiai, nənə nəfe nari tihəfi raka ia tɨprənə i tukɨfi raka fwe ia neiai.

19  *Iakani pehe mwi nɨpərhienien tukumiaha i trɨni mɨnuə kəru ia kɨmiaha ia tɨprənə i krouni sɨmwɨn nari riti, rouəres i, Tata səiou ia neiai in tro nəkwanrau, 20  *tɨ nəri nə mə pəku ikɨn iərmama kəru uə kahar harousəsɨmwɨn ia nəɡhɨk, iakamarə tɨ nirəha ia kwopun nəha.”

Iesu rɨni mə tikaməkeikei menouenou nərəhaien səvəi piam

21 Nənə Pita rutə pehe mɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iərɨmənu. Trɨni mɨnuə piak ramo noien ərəha miou, nəpɨn kevə takenouenou i? Rosi sefen uə?”

22  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iou iapkɨni pehe mhə tukw ik i mə tikenouenou nərəhaien me səvəi piam m sefen, mətə tikenouenou nərəhaien me səvənhi nəpɨn me pam.

23 Iakamɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nɨtətə ia neiai rəmwhen ia iəmə asori riti sə rokeikei mə nərmama me i kamho tukwini nari min tuhərəku pam kaon me səvənraha sə in rɨməuvei pen mɨnraha. 24 Nəpɨn rəkwein irəha mə tuhəuvehe, həuvehi riti ia nirəha mhəuvehe. Kaon səvənhi rasori pɨk anan. 25 Ko rɨpkərəku mhə. Ro pen iəmə asori səvənhi rɨni mə tukəmri pen nəmri nari m iəmə i mɨne pran səvənhi mɨne nɨpwnətɨn me mɨne narimnari me pam səvənhi. In truvehi mane ia nirəha, mərəku kaon səvəi iəmə nəha.

26 Ia nəpɨn nəha iəmə nəha sə ramo tukwini nari m iəmə asori rɨnɨmwi nukurhun mi, mamasək, mɨni pen tɨ iəmə asori səvənhi mə, ‘Tikapi tukw iou, muvei pehe nəpɨn miou, nənə takərəku pehe pam mik.’ 27 Nənə iəmə asori rerɨn rərkwəpɨr tɨ iəmə i ramo tukwini nari min. Ro pen in renouenou kaon səvənhi, mɨni mə trəpwəh nərəkuien, məseni in rier mamevən.

28 Mətə nəpɨn iəmə nəha rier irapw, rətoni iərmama riti sə ramo tukwini nari irau min. Kaon riti səvənhi ramarə tukwe in. Rouihi pɨk anan. Nənə in ruvehi iərmama nəha, məkwtəmhiri nɨpətəkinuan, mɨni mə, ‘Ərəku pehe pam səim kaon.’

29 Nənə iərmama nəha ramo tukwini nari irau min rɨmwei irapw, mamasək, mɨni pen tukwe in mə, ‘Tikapi tukw iou, muvei pehe nəpɨn miou, nənə takərəku pehe pam mik.’

30 Mətə iəmə nəha iəmə asori rɨnenouenou kaon səvənhi rəpwəh nokeikeiien. In revən muvehi iərmama nəha muvehi puvnimwə ia kalapus mə trarə meste trərəku pam kaon səvənhi. 31 Nəpɨn nərmama nepwɨn səməme kamho tukwini nari m iəmə asori hətoni noien nəha, həreɡi rərəha anan. Həuvən mhəni pen tɨ iəmə asori səvənraha narimnari me pam iəmə nəha rɨno.

32 Ro iamɨnhi irə iəmə asori rəkwein iərmama nəha ramo tukwini nari min ruvehe. Rɨni pen tukwe in mə, ‘Ik iəmə ərəha. Iakamo tukwini ərəha nari miou. Iakɨnenouenou kaon me pam səim, tɨ nəri nə mə ikɨnasək teɡɨn iou. 33 Mətə rəfo ikəpwəh napiien tɨ iərmama nəha sə ramo tukwini nari miou kɨmirau min rəmwhen iou iakɨnapi tukw ik?’ 34  *Ro pen iəmə asori niemaha rəpi. In ruvehi puvnimwə iəmə nəha ia kalapus mə tuko nəmisəien min meste trərəku pam kaon səvənhi.

35  *Ia noien nəha rəmwhen a mwi Tata səiou ia neiai tro ia kɨmiaha kuatia kuatia trɨni mɨnuə hiəpwəh nenouenouien nərəhaien səvəi piəvmiaha me ia rerɨmiaha.”

19

Iesu rɨni mə iərman mɨne pran trouəpwəh nəpwəhien irau me

1 Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, nənə məpwəh tənə Kalili, mier mevən ia tənə Jutia fwe ia nɨkare nui arɨs Jotan pen. 2 Nərmama həpɨk həkurirə i. Nənə in ro səməme kamhemhə həuvehe mhəsanɨn ia kwopun nəha.

3  *Nənə Farisi me həuvehe tukwe in mhəres pen nari riti min mə tuhəreɡi ro Iesu mə trəfni irə. Irəha həni mə, “Ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə ko iərman riti rəpwəh səvənhi pran uə rekəm?”

4  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan rɨni mə fwe ia nukune narəien ‘Kumwesən rɨno iərmama kəru riti iərman riti pran,’ 5  *rarə mɨni mwi mə, ‘Ro iamɨnhi irə iərman traraka ia tata mɨne mama səvənhi, mevən rouarə pəri irau pran səvənhi, nənə irau trouvehe rouəmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia.’ 6 Nəɡkiariien nəha rɨni mə iərman mɨne pran səvənhi krouəpwəh ihi noien iərmama kəru i, mətə krouvəuvehe rouəmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia. Tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨrɨpɨn iərman mɨne pran səvənhi iamɨnhi irə, ro pen rɨpkatukwatukw mhə mə iərman trəpwəh səvənhi pran, mətefi narəien səvənrau.”

7  *Mɨreɡi Farisi me həni pen tɨ Iesu i mə, “Mə ro iamɨnhi irə rəfo Moses rɨməni mə iərman sə rokeikei mə trəpwəh pran səvənhi trɨrai nɨmwai nəkukuə m pran səvənhi rani mə in rɨnəpwəh in, nənə mərhi pen i ramevən?”

8 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Moses rɨnəseni kɨmiaha mə tihəpwəh nɨpran me səkɨmiaha tɨ nəri nə mə kəmkapwəmiaha rɨskai, mətə fwe ia nukune narəien rɨpko mhə iamɨnhi irə. 9  *Iou iakani pehe tukumiaha i iərman sə rəpwəh pran səvənhi miri pran əpə riti mwi ramo noien ərəha. Prən nəha in ramiri rɨpko mhə pran atukwatukw səvənhi. Mətə mə pran ramo əpnapen nari irau iərməpə, iərman səvəi prən nəha rukurən nəpwəhien in.”

10  *Nənə nərmama me səvəi Iesu həni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə nəpɨn iərman rəpwəh pran səvənhi, ramasan mə iərman rəpwəh a niriien pran.”

11 Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rɨpko mhə nərmama me pam həukurən nuvehiien nəɡkiariien i səiou mharə irə, mətə səməme əpa Kumwesən rəsevər ia suatuk tukunraha irəha nəha tuhəuvehi mharə irə. 12 Nərman nepwɨn tuhəpwəh niriien pran tɨ nəri nə mə hənətui pehe mwatukw səvənraha rəpou. Ro pen rerɨnraha riwən ia pran. Nərman nepwɨn tuhəpwəh niriien pran tɨ nəri nə mə kərai irəha rəmwhen kamo ia kau kərman. Ro pen rerɨnraha riwən ia pran. Nənə nərman me nepwɨn mwi tuhəpwəh niriien pran tɨ nəri nə mə irəha hokeikei nətərɨɡien səvənraha trəmak əpa ia nɨtətə ia neiai.a Iərmama sə rukurən nuvehiien nəɡkiariien i səiou traməkeikei muvehi marə irə.”

Pwəh nəkwərhakwərha me həuvehe tɨ Iesu

13 Nəpɨn riti nərmama nepwɨn kamhəuvehi nəkwərhakwərha me səvənraha mamhəuvehe tɨ Iesu mə trəmri utə rəɡɨn mi ia nirəha məfwaki. Nərmama me səvənhi hənise irəha.

14  *Mətə Iesu rɨni mə, “Pwəh nɨpwnəti nəkwərhakwərha me həuvehe tukw iou. Tihəpwəh nɨniseien irəha tɨ nəri nə mə nɨtətə ia neiai səvəi nərmama səməme həmwhen ia nəkwərhakwərha me i.” 15 Nənə Iesu rəmri utə rəɡɨn mi ia nirəha, məfwaki tɨ nirəha, nənə məpwəh irəha mamevən.

Iərmama riti nautə səvənhi rasori

16 Ia nəpɨn nəha iərmama riti ruvehe tɨ Iesu, mɨni mə, “Iahatən, nəfe noien amasan takaməkeikei mo mə takuvehi nɨmɨruien rerɨn?”

17  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Rəfo ikaməres iou nari riti ia nɨkaren səvəi noien amasan? Kumwesən əpa ramasan. Trɨni mɨnuə ikuə tikuvehi nɨmɨruien, ikesi pen loa me səvənhi.”

18  *Mɨreɡi iərmama nəha rɨni pen tukwe in mə, “Nəfe loa me takesi pen?”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Tikəpwəh nousi əpuneien iərmama, məpwəh nakresien pran səvəi iərməpə, məpwəh nakresien, məpwəh neikuəien. 19  *Tikaməkeikei mɨsiai səim tata mɨne mama, nənə mokeikei piam rəmwhen ikokeikei atukw a ik.”

20 Mɨreɡi iərmama nəha rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Loa me pam i iakamesi pen. Nəfe mwi nəha ikɨn takaməkeikei mo?”

21  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə ikuə tikuvehe matukwatukw pam, evən, məmri pen nəmri nari ia səim narimnari me. Nəpɨn kuvehi nənimen, tikuvehi mane, muvei pen m nərmama nautə səvənraha riwən. Nənə səim nautə trɨpɨk fwe ia neiai. Nəpɨn ikɨno pam, ikuvehe mukurirə iou.”

22 Nəpɨn iərmama nəha rɨreɡi nəɡkiariien nəha, in rəpwəh Iesu, mamevən. Rerɨn rəpou tɨ nəri nə mə nautə səvənhi rasori.

23 Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni pen tɨ səvənhi nərmama me i mə, “Iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i rɨskai tɨ iərmama nautə səvənhi rasori mə truvnimwə ia nɨtətə ia neiai. 24 Takɨni mwi tukumiaha i. Iərmama nautə səvənhi rasori rəknekɨn tukwe in mə truvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Rəknekɨn məpi raka nərimɨru nəha kamel rasu pen ia ruei nitel mier.”

25 Nəpɨn nərmama me səvənhi həreɡi nəɡkiariien nəha nənimenraha rier. Həni mə, “Mə rəknekɨn iamɨnhi, nɨsɨmə nəha ko həuvehi nɨmɨruien?”

26  *Mətə Iesu rətə irəha mɨni mə, “Nəri nəha rəknekɨn iərmama ko rɨpko mhə, mətə Kumwesən rukurən noien. Narimnari me pam rɨməru tɨ Kumwesən.”

27 Mɨreɡi Pita rɨni pen tukwe in mə, “Ətə ro. Kɨmaha iahənəpwəh pam narimnari me səkɨmaha mamhəkurirə ik. Ro iamɨnhi irə kɨmaha tahəuvehi nəfe?”

28  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i ia nɨtətə vi sə truvehe narimnari me pam tuhəuvehe mhərməvi. Ia nəpɨn nəha iou, Iəməti Iərmama, takəkure ia jea asori səiou mərɨmənu. Kɨmiaha i səməme hiaməkurirə iou ipwet mɨne tihəkure mwi ia jea me twelef mhərɨmənu ia kwənəkwus me twelef səvəi nəkur Isrel. 29  *Nənə nərmama me pam səməme hənəpwəh narimnari me səvənraha tɨ nəri nə mə irəha nərmama me səiou tuhəuvehi tain. Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwəh nimwə me, uə piəvni me, uə kɨtiriməni me, uə tata mɨne mama səvənhi, uə nəkwərhakwərha me səvənhi, uə tɨprənə səvənhi, in truvehi tain rasori mwi rəmwhen hantret, nənə muvehi mwi nɨmɨruien rerɨn. 30  *Mətə nərmama həpɨk kamhəkupwən tuhəuvehe mhəkurirə. Nənə səməme kamhəkurirə tuhəuvehe mhəkupwən.”

20

Iesu rusipekɨn ia nərmama səməme kamhowok ia nəmhien

1  *“Iakamɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə suatuk sə Kumwesən ia neiai ramərɨmənu ia nɨtətə səvənhi rəmwhen iəmə asori riti nəmhien səvənhi rasori. Nəpɨn riti rier ia nəpnəpɨn anan mə trɨpeki nərmama nepwɨn tuhəmhu səvənhi. 2 Rɨni mə irəha kuatia kuatia tuhəmhu nəpɨn pekɨn nənə mhəuvehi silin kuatia kɨno ia silva.a Nənə nəpɨn irəha həseni raka, in rərhi pen irəha həuvən fwe səvənhi nəmhien.

3 Nənə ia naen klok ia nəpnəpɨn, iəmə asori rier mwi, mətoni nərmama nepwɨn kamhərer ia kwopun kamo maket ikɨn, mhəpko mhə nari riti. 4 In rɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Kɨmiaha mwi hiəuvən mhəmhu fwe nəmhien səiou, nənə nəfe nərəkuien atukwatukw səkɨmiaha takuvei pehe m kɨmiaha.’ 5 Ro pen irəha həuvən. Ia twelef klok, nənə ia tri klok ia nəruarəv, iəmə asori nəha rɨrərɨɡ mo mwi nəɡhi nari riti a. 6 Nənə ia faef klok ia nəruarəv in rier mwi, mətoni nərmama nepwɨn kamhərer ihi ia kwopun nəha. Nənə rɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Rəfo kɨmiaha hiamərer ia kwopun i nəpɨn pekɨn hiəpko mhə nari riti?’

7 Mɨreɡi həni pen tukwe in mə, ‘Iərmama riwən rəkwein kɨmaha ipwet mə tahowok səvənhi.’

Mɨreɡi iəmə asori rɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Kɨmiaha mwi hiəuvən mhəmhu fwe ia nəmhien səiou.’

8  *Nənə ia nəruarəv iəmə asori səvəi nəmhien rɨni pen tɨ iərmama səvənhi sə trərəku nərmama mə, ‘Əkwein nərmama me nəha kamhəmhu səiou həuvehe nənə ikuvei pen nərəkuien səvənraha. Tikukupwən ia səməme haməkurirə mhəuvehe men mo sampam ia səməme haməkupwən mhəuvehe.’

9 Nənə nəpɨn nərmama səməme iəmə asori rərhi pen irəha ia faef klok ia nəruarəv həuvehe, irəha kuatia kuatia həuvehi silin riti kɨno ia silva. 10 Nəpɨn nərmama səməme iəmə asori rərhi pen irəha ia nəpnəpɨn anan həuvehe, rerɨnraha rɨrhi mə tuhəuvehi rasori mwi, mətə irəha kuatia kuatia həuvehi mwi silin riti kɨno ia silva. 11 Irəha həuvehi, rerɨnraha rɨpkaɡien mhə. Həni pen tɨ iəmə asori i 12 mə, ‘Səməme i həuvehe kurirə həmhu aoa kuatia a, mətə kɨmaha iahəmhu nəpɨn pekɨn ia nukwəsikər asori. Rəfo ikərəku kɨmaha rəmnəmwhen a?’

13 Mətə iəmə asori rɨni pen tɨ nirəha riti mə, ‘Iapko mhə nari riti rərəha ia niram. Ikɨnəseni raka mə tikəmhu nəpɨn pekɨn nənə muvehi silin kuatia kɨno ia silva. 14 Tikuvehi nərəkuien səim muvehi mamevən. Iərmama i ruvehe kurirə rerɨk raɡien tɨ nuvei penien nərəkuien səvənhi rəmwhen a mwi iakuvei pehe mik. 15 Ikukurən mə ko iako nəfe iakokeikei mə tako ia mane səiou? Rəfo rerɨm ramrhi ərəha iou tɨ namasanien nəha iako mɨnraha?’ ”

16  *Nənə Iesu rɨni mə, “Ro iamɨnhi irə nərmama səməme həuvehe kupwən tuhəuvehe mhəkurirə, nənə səməme həuvehe kurirə tuhəuvehe mhəkupwən.”

Iesu rɨni irapw mwi mə tremhə

17 Nəpɨn Iesu rautə mamevən fwe ia Jerusalem, riri raka əpa nərmama səvənhi twelef. Ia suatuk rɨni pen tɨ nirəha i mə, 18  *“Həreɡi ro. Kɨtaha saməutə mamhəuvən fwe ia Jerusalem. Ia kwopun nəha tukuvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa. Irəha tuhəni mə takaməkeikei memhə. 19 Tuhəuvei pen iou ia rəɡi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Nənə irəha tuharɨs əkenhɨn ia nirak, mhərisi iou, mhərui tərini pen iou ia nei kamarkuaui. Takemhə, nənə Kumwesən tro iakətui mwi ia nəpɨn səro kahar irə.”

Jemes mɨne Jon krouəres pen nari riti m Iesu

20 Ia nəpɨn nəha pran səvəi Sepeti riri tɨni mi kəru, muvehe tɨ Iesu, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, maməres pen nari riti min.

21  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ prən i mə, “Ikokeikei nəfe?”

Mɨreɡi rɨni pen tukwe in mə, “Ni mə iəkunouihi mi kəru səiou trouəkure riti ia nɨkarem mwatuk riti ia nɨkarem mour nəpɨn tikərɨmənu ia nɨtətə səim.”

22  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kɨmirau iroureirei nəfe nari irouəres i. Ko kɨmirau irouənɨmwi kap i iou takənɨmwi?”

Mɨreɡi irau krouni mə, “Kɨmrau iarouəmwhen.”

23 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Nɨpərhienien kɨmirau tirouənɨmwi kap i səiou, mətə iou ko iakəpwəh nəseniien kɨmirau irouəkure riti ia nɨkarek mwatuk riti ia nɨkarek mour. Mətə kwopun nəha səvəi iərmama mi nəha səiou Tata rɨmərfi raka irau mə trəkure fwe ikɨn.”

24 Nəpɨn ten mwi nərmama me səvəi Iesu həreɡi nəresien nəha səvəi Jemes mɨne Jon, niemaha rəpi irəha. 25  *Mətə Iesu rəkwein irəha həuvehe tukwe. Rɨni mə, “Kɨmiaha hiəuvəukurən raka noien səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Nəmə asori me səvənraha sə kamhərɨmənu ia nirəha, kamhəfiəutə ia irəha, mamho nərmama kamho nəkwanraha. 26  *Mətə kɨmiaha tihəpwəh noien iamɨnhi irə ia kɨmiaha me. Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rokeikei mə truvehe masori ia kɨmiaha, in traməkeikei muvehe mo iərmama sə ramo tukwini nari m kɨmiaha. 27 Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rokeikei mə trasori makupwən ia kɨmiaha, in traməkeikei muvehe mo iərmama sə ramo auər a wok səkɨmiaha pam. 28  *Kɨmiaha tiho rəmwhen a ia nirak. Iou, Iəməti Iərmama, iapkuvehe mhə mə nərmama tuho tukwini nari miou, mətə iakuvehe mə tako tukwini nari mɨnraha, muvei pen nɨmɨruien səiou trərəku suatuk tɨ nɨfi rakaien nari ia nərmama həpɨk.”

Iesu romasan nəmri iərmama kəru

29 Nəpɨn Iesu mɨne nərmama me səvənhi həier ia Jeriko, mamhəuvən, nərmama həpɨk kamhəkurirə ia Iesu. 30  *Ia kwopun nəha iərmama kəru krouəkure ia nɨkare suatuk. Nənimenrau rɨfwə. Nəpɨn kroureɡi mə Iesu rauvehe mə trukurau, krouəkwein əpwəmwɨs, rouni mə, “Iərɨmənu, kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt! Api tukumrau!”

31 Mɨreɡi nərmama həɡkiari skai mɨnrau mə, “Rouafafa.” Mətə irau krourɨpɨn rouəkwein əpwəmwɨs mwi, rouni mə, “Iərɨmənu, kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt! Api tukumrau!”

32 Nənə Iesu rərer, məkwein irau krouvehe, rɨni mə, “Irouokeikei mə tako nəfe m kɨmirau?”

33 Mɨreɡi krouni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Iarouokeikei mə nəmrɨmrau trouətui pwəh iarouətə nari.” 34 Iesu rerɨn rərkwəpɨr tɨ nirau. Rɨrapi nənimenrau. Nənə təkwtəkwuni nəha nənimenrau ramasan. Krouətə nari. Nənə Iesu ramesi suatuk mamevən, irau krouəkurirə i.

21

Nəkur Jerusalem kamhəɡnəɡɨni Iesu

1 Irəha həuvən ipaka tɨ Jerusalem, mhəier pen ia Təkuər Olif ia kwopun nəha ipaka tɨ rukwənu Petfas, nənə Iesu rərhi pen iərmama kəru səvənhi, 2 mɨni pen tɨ nirau i mə, “Kɨmirau tirouevən fwe ia rukwənu nəha samarəti pen i. Nəpɨn tirouapirapw fwe ikɨn, tirouətə toɡki riti kɨnəkwi tərini irau tɨni. Tiroufi raka nari ia nirau, rouəsɨɡi irau, rouvehe tukw iou. 3  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rəres kɨmirau mə iroufi raka nari irə tɨ nəfe, tirouni mə ‘Iərɨmənu səkɨtaha raməres toɡki mi i, mətə trɨpkəpwəmwɨs mhə trərhi pehe mwi irau.’ ”

4 Nəri nəha rier pehe iamɨnhi irə mə nəɡkiariien səvəi Profet Aesea truvehe mukuə. In rɨməni mə,

5  *“Kɨmiaha tihəni pen tɨ nəkur Saeon mə,

‘Hətə ro kiɡ səkɨmiaha rauvehe tukumiaha,

mɨpkəfiəutə mhə in, raməkure ia toɡki,

toɡki i in kwəti toɡki a.’ ”

6 Iərmama mi nəha səvəi Iesu krouevən, rauo nəfe in rɨməni pen tɨ nirau i. 7 Krouəsɨɡi toɡki nəha irau tɨni, rouəsɨɡi rouvehe, rouəpənə pen karkahu əpwəmwɨs mi səvənrau ia təkutai toɡki mi nəha, nənə Iesu rəkure irə. 8  *Nərmama həpɨk həpənə pen karkahu əpwəmwɨs me səvənraha ia suatuk. Nərmama nepwɨn mwi hərai nɨmwai nei me, mhəpənə pen ia suatuk. 9 Nərmama səməme kamhəkupwən mɨne səməme kamhəkurirə ia Iesu kamhəkwein əpwəmwɨs, mamhəni mə,

“Səɡnəɡɨni iəmə i ruku pen ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt!

Səkwein amasan irə rauvehe ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha!

Kəɡnəɡɨni Kumwesən fwe irənhə anan!”

10 Nəpɨn Iesu ruvnimwə ia Jerusalem, nərmama pam ia taon nəha kamhəni nəɡkiariien me rɨpɨk, mamhəres mə, “Nəfe nəha iərmama?”

11  *Mɨreɡi nərmama səməme kamhəkurirə in həni mə, “In i profet nəha nəɡhɨn nə Iesu. Ruku pen fwe Nasaret ia tənə Kalili.”

Iesu rəkoui irapw nərmama ia nimwə səvəi Kumwesən

12 Nənə Iesu revən ia nimwə səvəi Kumwesən, mɨnaməkoui irapw nərmama səməme kamhəmri pen nəmri nari ia narimnari me mɨne səməme kamhəuvehi nəmri narimnari me. Rəvsini tepol me səvəi nərmama kamhəvriwei mane me. Rəvsini jea me səvəi nərmama səməme kauvehi nəmri menu me tɨ nirəha. 13  *In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə, ‘Tukani nimwə səiou mə nimwəfwaki,’ mətə kɨmiaha hiəno ruvəuvehe kwopun sə rakres me kamhərkwafə ikɨn.”

14 Ia nəpɨn nəha nərmama səməme nənimenraha rɨfwə mɨne səməme nɨsunraha rərfe həuvehe tɨ Iesu ia nimwə səvəi Kumwesən, nənə in ro irəha həuvehe mhəsanɨn. 15 Mətə pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa rerɨnraha rɨpkaɡien mhə ia narimnari amasan me sə in ramo. Irəha həreɡi mwi mə nəkwərhakwərha me ia nimwə səvəi Kumwesən kamhəkwein əpwəmwɨs mə, “Səɡnəɡɨni iəmə i ruku pen ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt!” Irəha hətoni niemaha rəpi irəha.

16 Nənə həni pen tɨ Iesu i mə, “Ikreɡi nəɡkiariien nəha kamhəni?”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ouəh, iakamreɡi. Rosi hiəpkəvsini raka mhə nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan rɨni mə, ‘Ikɨnəpnəpenə raka ia tərhui nəkwərhakwərha me mɨne tərhui nəkwərhakwərha əmtəmetə me mə tuhəɡnəɡɨni ik?’ ” 17 Nənə Iesu rəpwəh irəha, mier ia Jerusalem, mevən fwe Petani, mapri ikɨn.

Iesu rəkwein ərəha ia niemɨs riti

18 Kɨni rakwakwi irə, ia nəpnəpɨn Iesu rɨrərɨɡ mamevən mwi fwe Jerusalem mɨreɡi nukumhə rɨnahi. 19  *Nənə in rəti pen mətoni niemɨs riti ramərer ia nɨkare suatuk. Revən ipaka tukwe mətə nɨmwan me a. Nukwan riwən. Ro pen in rəɡkiari ia nei nə mɨni mə, “Tikəpwəh mwi nukuəien ia nəpɨn riti.” Nənə təkwtəkwuni a niemɨs nə ruvehe maukei.

20 Nəpɨn nərmama me səvənhi hətoni, hərkərinari, mhəni mə, “Niemɨs nəha rəfɨmhiə akwauakw iamɨnhi irə?”

21  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i trɨni mɨnuə kɨmiaha hiahatətə pərhien ia Kumwesən, mhəpwəh nəmkiəmkiien, hiəukurən noien rəmwhen iakɨno ia niemɨs i. Mətə rɨpko mhə in əpa i. Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəni pen tɨ təkuər i mə, ‘Təkuər i, tiko mier mivə pen fwe ia təsi,’ nənə təkuər nəha tro nəkwamiaha. 22  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiahatətə pərhien ia Kumwesən, nəfe nəɡhɨn tihəfwaki mhəres i, tihəuvehi.”

Iesu ramo narimnari me nəha ia nəkwai sin

23  *Iesu revən ia nimwə səvəi Kumwesən, mamahatən nərmama me. Nənə pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həuvehe tukwe, mhəni mə, “Ikamo narimnari me i ia nəkwai sin, uə sin rəseni ik mə tiko narimnari me i?”

24 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou mwi takəres kɨmiaha nəresien riti. Trɨni mɨnuə hiəni atukwatukw tukw iou i, takɨni pehe tukumiaha i mə iakamo narimnari me i ia nəkwai sin. 25 Fwe kupwən, sin rərhi pehe Jon mə tro paptaes ia nərmama, Kumwesən uə iərmama riti?”

Nənə irəha həɡkiari pəri, mamhəni mə, “Tsəfni irə i? Tuko səni mə Kumwesən rərhi pehe Jon mə tro paptaes ia nərmama, Iesu trɨni pehe tukutaha i mə, ‘Ro iamɨnhi irə rəfo hiəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Jon?’ 26  *Mətə ko səni mə iərmama riti rərhi pehe Jon uə?” Mətə irəha həhekɨr nɨniien iamɨnhi, tɨ nəri nə mə nərmama me həni nɨpərhienien ia Jon mə in profet pərhien riti.

27 Ro pen həni pen tɨ Iesu i mə, “Kɨmaha iahəreirei.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou mwi ko iakəpwəh nɨniien tukumiaha i mə iakamo narimnari me i ia nəkwai sin.”

Iesu rusipekɨn ia iərmama riti tɨni kəru

28  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ irə? Iərmama riti tɨni kəru. Nəpɨn riti revən mɨni pen tɨ nəmritaik səvənhi mə, ‘Nərɨk. Ipwet tikevən məmhu ia nəmhien səkrau.’

29 Mɨreɡi rɨni mə, ‘Iakəpwəh.’ Mətə kurirə irə rərari ia nətərɨɡien səvənhi, mevən.

30 Nənə tata səvənhi revən tɨ piəvni mɨni pen nəɡkiariien kuatia.

Mɨreɡi rɨni mə, ‘Ramasan tata, pwəh iakevən.’ Mətə in rəpwəh nevənien.

31 Sə pəku ia nirau ro nəkwai tata səvənhi?”

Mɨreɡi irəha həni mə, “Nəmritaik.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i nərmama səməme kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nɨpran me səvəi suatuk kamhəkupwən ia kɨmiaha, mamhəuvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. 32  *Iakɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Jon Paptaes rɨməuvehe tukumiaha mahatən suatuk atukwatukw sə tihesi pen, nənə kɨmiaha hiəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə. Mətə nərmama səməme kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nɨpran me səvəi suatuk həməni nɨpərhienien irə. Kurirə irə hiətoni, mətə hiəpwəh nɨrərɨɡien ia noien ərəha səkɨmiaha, mamhəni ihi neikuəien irə.”

Iesu rusipekɨn ia nɨmei krep səvəi iəmə asori

33  *“Kɨmiaha tihətərɨɡ iou pwəh iakɨni irapw nusipekɨnien riti mwi. Iəmə asori riti rəpwei nəkwus nəha krep ia nəmhien səvənhi, mukurei pen nəpai rukurau kurau irə, muəsi kəpwier mo nəkwan sə tukeivə testesi tɨpwei krep ikɨn tɨ nuvehiien nɨsen, mo mwi nəpai rəpwəmwɨs mutə tukətui tɨ krep ikɨn. Nəpɨn ro sampam irə, rəseni nərmama nepwɨn həuvehe mhətui tɨ nɨmei krep səvənhi. Irəha tuhəmhu ikɨn, mhesi kwənkwai krep, mhəuai, mhəuvei pen nɨpərɨn m iəmə asori. Iəmə asori rəmri pen nɨmei krep səvənhi ia rəɡɨnraha, mier, mevən ia tənə əpə iti. 34 Nəpɨn kwənkwai krep rɨmruə, iəmə asori rərhi pen nərmama me nepwɨn səməme kamho tukwini nari min həuvən mhətə nəmə hamətui tɨ nɨmei krep səvənhi. In rokeikei mə tuhəuvei pen kwənkwai krep me nepwɨn mɨnraha.

35  *Mətə nəmə kamhətui tɨ krep həkwtəmhiri iotukwininari me səvənhi, mhəuəsi riti, mhousi əpune riti, nənə mhəkwi riti ia kəruəterei. 36 Iəmə asori rərari, mərhi pen mwi nərmama nepwɨn mwi kamho tukwini nari min həuvən. Nənə nəmə kamhətui tɨ krep ho mwi nari kuatia ia nirəha. 37 Sampam iəmə asori rərhi pen tɨni, mɨni mə, ‘Irəha tuhəsiai nərɨk.’

38  *Mətə nəpɨn nəmə kamhətui tɨ krep hətoni tɨni iəmə asori, həni pen tɨ nirəha me i mə, ‘Kwa tɨni iəmə asori nəha. Nəpɨn tata səvənhi tremhə, nɨmei krep i ruvehe mo səvənhi. Həuvehe, pwəh sousi əpune nənə nɨmei krep səvənhi truvehe mo səkɨtaha i.’ 39  *Nənə irəha həkwtəmhiri, mhousi əpune, mhərarki irapw ia taniruə. 40 Ro iamɨnhi irə nəpɨn iəmə asori səvəi nɨmei krep truvehe, tro nəfe ia nəmə hamətui tɨ nɨmei krep səvənhi?”

41 Mɨreɡi nəmə asori me həni pen tɨ Iesu i mə, “In trousi əpune nəmə ərəha me nəha ia noien riti rərəha anan, məseni nərməpə me həuvehe mhətui tɨ nɨmei krep səvənhi. Irəha tuhesi kwənkwai krep ia nəpɨn atukwatukw səvənhi, mhəuai, mhəuvei pen nɨpərɨn min.”

42  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan rɨni mə,

‘Kəruəterei nəha nəmə kamhəuvrhəkɨn nimwə hənuə rərəha, mhəpwəh,

təkwtəkwuni nəha ruvəuvehe mɨno kəruəterei sə rəpi raka pam kəruəterei me,

məkwtəmhiri əknekɨn pam nimwə.

Iərɨmənu səkɨtaha rɨno nəri i,

sətoni nəmrɨtaha rier tukwe’?

43 Ro pen iakani pehe tukumiaha i mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə raməmak ia rəɡɨmiaha, tukamevən kuvehi raka tukumiaha kuvei pen m nərmama nepwɨn səməme tuhəukuə kwənkwan me. 44  *Iərmama sə trɨmwei pen ia kəruəterei nəha, nɨkəkrin me trərkwəpɨrərkwəpɨr. Trɨni mɨnuə kəruəterei nəha rɨmwei pen ia iərmama riti, iərmama nəha trɨpwarɨspwarɨs.”

45 Nəpɨn pris asori me mɨne Farisi me həreɡi nusipekɨnien me nəha Iesu rani, həukurən mə raməɡkiari ia nirəha. 46  *Hokeikei mə tuhəkwtəmhiri in, mətə hənhekɨr nərmama me tɨ nəri nə mə irəha kamhəni mə in profet pərhien riti.

22

Iesu rusipekɨn ia nəveɡɨnien asori

1 Nənə Iesu rəɡkiari mwi mɨnraha, musipekɨn mɨni mə, 2 “Suatuk sə Kumwesən ia neiai ramərɨmənu ia nɨtətə səvənhi rəmwhen ia kiɡ riti sə ro nəveɡɨnien asori səvəi tɨni tɨ nəri nə mə tɨni rɨpkiri a pran səvənhi.a 3 Rərhi pen nərmama səməme kamho tukwini nari min həuvən mhəkwein nərmama səməme in ruvəni pen raka tɨ nirəha i mə tuhəuvehe, mətə irəha həpwəh nokeikeiien mə tuhəuvehe.

4  *Ro pen kiɡ rərari mərhi pen nərmama nepwɨn mwi səməme kamho tukwini nari min, rɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Kɨmiaha tihəuvən mhəni pen tɨ nərmama səməme iakuvəni raka tɨ nirəha i mə tuhəuvehe mə hətə ro iakɨnəpnəpenə raka səiou nəveɡɨnien. Iakɨnousi əpune raka kau me səiou mɨne kwəti kau me səiou həsisi amasan. Narimnari me pam i iakameitenhi a kɨmiaha. Tihəuvehe tɨ nəveɡɨnien asori səiou sə iakamo səvəi nərɨk tɨ nəri nə mə rɨpkiri a pran səvənhi.’

5 Mətə irəha ho nəri auər a ia nəɡkiariien səvəi kiɡ, mamhəuvən. Riti revən tɨ səvənhi nəmhien. Riti revən tɨ səvənhi stoa. 6  *Nərmama me nəha nepwɨn həkwtəmhiri nərmama səməme kamho tukwini nari m kiɡ, mho naurɨsien mɨnraha, mhousi əpune irəha. 7 Ia nəpɨn nəha kiɡ niemaha rəpi. Ro pen rərhi pen naruaɡən me səvənhi, həuvən mhousi əpune nərmama me nəha səməme hənousi əpune səvənhi me nərmama, nənə mhəuvani taon səvənraha.

8 Kurirə irə kiɡ rɨni pen tɨ nərmama səməme kamho tukwini nari min mə, ‘Nəveɡɨnien asori səiou sə iakamo tɨ nərɨk sə rɨpkiri a pran i iakɨnəpnəpenə pam tukwe, mətə səməme iakuvəni raka tɨ nirəha i mə tuhəuvehe həpwəh nəmwhenien. 9 Ro iamɨnhi irə, kɨmiaha tihəuvən fwe suatuk me, mhəni pen tɨ nərmama me pam səməme hiətoni irəha mə tuhəuvehe ia nəveɡɨnien səiou.’ 10 Nənə nərmama me nəha kamho tukwini nari m kiɡ həier, mhəuvən ia suatuk me, mhəkwein nərmama me pam səməme hətoni irəha, nəkur ərəha mɨne nəkur amasan, həuvehi irəha mhəuvən tɨ nəveɡɨnien asori səvəi kiɡ. Nənə nimwə sə kaməni nari ikɨn rukuər ia nərmama.

11 Mətə nəpɨn kiɡ ruvnimwə pehe mə trətoni nərmama me nəha səməme həuvehe, rətə iərmama riti raməni nari mɨpkarkahu mhə tɨnari atukwatukw sə kamarkahu i ia nəveɡɨnien sə ro iamɨnhi. 12 Nənə kiɡ rɨni pen tukwe in mə, ‘Iou riti! Ikəfuvnimwə pehe irə məpwəh narkahuien tɨnari atukwatukw sə kamarkahu i ia nəveɡɨnien iamɨnhi?’ Nənə iərmama nəha rɨreirei mə trɨni nəfe.

13  *Nənə kiɡ rɨni pen tɨ nərmama me nəha kamho tukwini nari min mə, ‘Hərihi rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi, mhərarki irapw iruə ia nəpitəvien. Kwopun nəha nərmama tuhasək ikɨn, mhahi tərini revɨnraha.’ ”

14 Nənə Iesu rarə mɨni mwi mə, “Kaməkwein nərmama həpɨk mə tuhəuvehe, mətə houihi a Kumwesən ruvərfi raka irəha mə səvənhi me.”

Ratukwatukw mə tukərəku pen takis m Kiɡ Sisa uə rekəm?

15  *Ia nəpɨn nəha Farisi me həuvən, mhəɡkiari pəri, mamhəres mə tuhəfo mho Iesu rəfwəkour ia nəɡkiariien səvənhi. 16 Nəpɨn həɡkiari pam, hərhi pen nərmama nepwɨn səvənraha tɨ Iesu həuvən irəha nərmama nepwɨn səvəi Kiɡ Herot, nənə mhəni mə, “Iahatən. Kɨmaha iahəukurən mə ik iəmə sə ikani nɨpərhienien. Ikamahatən atukwatukw suatuk sə Kumwesən rokeikei mə nərmama tuhesi pen. Ikəpwəh nehekɨrien nərmama, mətə nəmə asori uə nəmə auər a ikahatən rəmnəmwhen a tɨ nirəha. 17 Ro iamɨnhi irə tiko mɨni pehe ro tukumaha i nətərɨɡien səim. Ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə tsərəku pen nəmri takis m Kiɡ Sisa uə rekəm?”

18 Mətə Iesu ruvəukurən raka nətərɨɡien ərəha səvənraha, rɨni mə, “Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Rəfo hiameipweipwi iou iamɨnhi irə? 19 Həuvehi silin riti mhəuvehi mhəuvehe, pwəh iakətə ro.” Nənə irəha həuvei pen silin riti min. 20 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nənɨmwi iərmama sin i ia silin? Nənə nəɡhi sin i?”

21  *Mɨreɡi həni mə, “Nənɨmwi Kiɡ Sisa mɨne nəɡhi Kiɡ Sisa.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ro iamɨnhi irə narimnari me səvəi Kiɡ Sisa hiəuvei pen m Kiɡ Sisa. Narimnari me səvəi Kumwesən hiəuvei pen m Kumwesən.”

22 Nəpɨn irəha həreɡi nəɡkiariien səvənhi, nənimenraha rier. Nənə həpwəh Iesu mamhəuvən.

Iərɨmənu in Kumwesən səvəi nərmama səməme kamhəmɨru

23  *Ia nəpɨn nəha mwi Satusi me nepwɨn həuvehe tɨ Iesu. (Satusi me irəha kamhəni mə iərmama sə ruvamhə ko rɨpkətui mhə mwi.) Irəha həuvehe mhəres Iesu nəresien riti, 24 mhəni mə, “Iahatən, Moses rɨməni mə, ‘Trɨni mɨnuə iərman riti remhə, məpwəh səvənhi pran, mətə tɨnɨnrau riwən, piəvi iərman nəha traməkeikei miri pran nəha rouərəhi nəkwərhakwərha me, rouəsihaɡɨn piəvi iəmə nəha.’ 25 Mətə nərman me nepwɨn səkɨtaha, irəha pam sefen. Irəha piəvnraha me. Sə rasori riri pran riti, rouəpwəh nərəhiien iəkunouihi riti, remhə, məpwəh səvənhi pran. Nənə piəvi iərman nəha riri. 26 Piəvni sə resi pen in mwi ro iamɨnhi irə. Nənə piəvni sə ro kahar in mwi ro iamɨnhi irə mamevən meste sampam. 27 Nərman me nəha sefen hemhə pam. Nənə prən nəha remhə mwi. 28 Ni pehe ro tukumaha i. Ia nəpɨn nəha Kumwesən tro nərmama hətui mwi ia nemhəien, prən nəha səvəi sin ia nərman me nəha sefen, tɨ nəri nə mə irəha pam həməiri in?”

29 Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəreirei nɨpwrai nəɡkiariien me ia Nəkukuə Ikinan, mhəreirei mwi nɨskaiien səvəi Kumwesən. Ro iamɨnhi irə mɨne nahatənien səkɨmiaha rɨpkatukwatukw mhə. 30 Nəpɨn nərmama tuhətui mwi ia nemhəien, nərman tuhəpwəh niriien nɨpran, nɨpran tuhəpwəh nesi penien nərman. Mətə irəha tuhəmwhen ia naɡelo me ia neiai. 31 Nənə nəɡkiariien səvəi nəɡkiariien i hiaməni mə iərmama ko rɨpkətui mhə mwi ia nemhəien. Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə nəɡkiariien i Kumwesən rɨməni pehe tukumiaha i uə? Rɨməni mə, 32  *‘Iou Kumwesən səvəi Epraham mɨne Kumwesən səvəi Aesak mɨne Kumwesən səvəi Jekop.’ In rɨpko mhə Kumwesən səvəi nərmama me səməme həuvamhə, mətə in Kumwesən səvəi nərmama me səməme kamhəmɨru.”

33 Nəpɨn nərmama me həreɡi nəɡkiariien nəha Iesu ramahatən nərmama me irə, nənimenraha rier.

Nəfe loa in rasori ia loa me nepwɨn?

34 Mətə nəpɨn Farisi me həreɡi mə Iesu rəsisəɡ tərhui Satusi me ia nəɡkiariien səvənhi, irəha housəsɨmwɨn irəha me. 35 Irəha riti in iahatən səvəi Loa rəres pen nari riti min mə trɨreɡi ro Iesu mə trəfni irə. In rɨni mə, 36 “Iahatən. Nəfe loa ia Loa səvəi Moses in rasori?”

37  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “ ‘Tikaməkeikei mokeikei Iərɨmənu Kumwesən səim ia rerɨm me pam, mokeikei in ia nɨmɨruien me pam səim, mokeikei in ia nətərɨɡien me pam səim.’ 38 Loa nəha in rasori makupwən ia loa me. 39  *Nənə loa səro kəru irə rakurirə pen loa nəha rəmwhen irə. Rɨni mə, ‘Tikaməkeikei mokeikei piam rəmwhen ikokeikei atukw a ik.’ 40  *Nəɡkiariien me pam kɨmərai pen ia Loa səvəi Moses mɨne nəkukuə me səvəi profet kupwən me həɡher pen ia loa mi nəha.”

Kristo in tɨni sin?

41 Farisi me housəsɨmwɨn irəha me, nənə Iesu rəres pen irəha i 42  *mə, “Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ irə mə Kristo in tɨni sin?”

Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “In tɨni Kiɡ Tevɨt tɨ nəri nə mə truku pen ia kwənəkwus səvənhi.”

43  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Mətə rəfo nəha Kiɡ Tevɨt rɨnəkwein Kristo mə Iərɨmənu səvənhi? Ia nəpɨn nəha Nənɨmwɨn Ikinan rɨnarə irə Kiɡ Tevɨt rɨməni mə,

44 ‘Kumwesən rɨni pen tɨ Iərɨmənu səiou mə,

Əkure ia nɨkarek mwatuk

mesite tako nərmama səməme haməmwəki ik həuvehe,

tikərpwi utə tɨpaɡe nɨsum mi ia nirəha.’

45 Mə Kiɡ Tevɨt rɨnəkwein Kristo mə Iərɨmənu səvənhi rəfo kɨmiaha hiaməni mə in tɨni Kiɡ Tevɨt?”b 46 Nəpɨn Iesu rəres nəresien nəha, iərmama riti riwən ko rɨrɨpwen pen min. Ia nəpɨn nəha mamevən, nərmama pam həhekɨr nəresien nəresien me min.

23

Iesu rəɡkiari skai m Farisi me mɨne nahatən me səvəi Loa

1 Iesu rəɡkiari m nərmama me mɨne nərmama me səvənhi, mɨni mə, 2 “Nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me kamhəkure ia təmwki Moses. 3  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiai irəha, mho nəfe nəɡhɨn irəha həni pehe tukumiaha i. Mətə tihəpwəh noien rəmwhen ia nirəha. Irəha kamhəvisau, mətə həpko mhə nəfe kamhəni. 4 Kamhəkeikei m nərmama me mə tuhesi pen loa skai me səməme həmwhen ia katipə sə rɨpam, mətə irəha həpkuvei pen mhə nəkwai rəɡɨnraha riti mhasitu ia nirəha tɨ natipəien.

5  *Kamho noien amasan me pam səvənraha mə nərmama tuhətoni həɡnəɡɨni irəha. Kwəti tənərɨpw me i kɨməvai pen nəɡkiariien səvəi Kumwesən irə, nərmama kamhərihi tərini pen ia nɨpwənanraha mɨne rəɡɨnraha, nahatən me səvəi Loa kamhəkwusi səvənraha sə pwinari, mho mwi nusvenhi karkahu me səvənraha həpwəmwɨs. 6  *Ia nəveɡɨnien asori me irəha hokeikei mə tuhəkure ia kwopun kamsiai nərmama me ikɨn. Ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel hokeikei mə tuhəkure ia kwopun amasan me. 7 Ia kwopun kamo maket me ikɨn hokeikei mə nərmama tuhəkwein irəha ia nɨsiaiien, mhokeikei nəpɨn nərmama həkwein irəha mə, ‘Iahatən.’

8 Mətə kɨmiaha tihəpwəh nəseniien nərmama həkwein kɨmiaha mə ‘Iahatən,’ tɨ nəri nə mə iahatən səkɨmiaha kuatia a, nənə kɨmiaha piəvmiaha me. 9 Nənə tihəpwəh nəkweinien iərmama riti ia tɨprənə i mə ‘Tata,’ tɨ nəri nə mə Tata səkɨmiaha kuatia a. In ramarə fwe ia neiai. 10 Nənə tihəpwəh nəseniien nərmama həkwein kɨmiaha mə ‘Iərɨmənu,’ tɨ nəri nə mə səkɨmiaha Iərɨmənu kuatia a. In i iou, Kristo. 11  *Iərmama sə rokeikei mə trasori ia kɨmiaha in traməkeikei muvehe mo iərmama sə ramo tukwini nari m kɨmiaha. 12  *Mətə iərmama sə rauvehi utə in, Kumwesən truvehi irapw in. Iərmama sə rauvehi irapw in Kumwesən truvehi utə in.

13 Trərəha anan tukumiaha nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me. Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Hiaməsisəɡ ia təpinhə ia nɨtətə ia neiaia ia nəmri nərmama. Kɨmiaha hiəpwəh nuvnimwəien ia nɨtətə nəha, nənə hiaməsisəɡ mwi nərmama səməme hokeikei mə tuhəuvnimwə irə. 14  b

15 Trərəha anan tukumiaha nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me. Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Hiəsuə ia nɨtətə me mhəpi sɨmwɨn ia təsi mɨne tənə mhəuvən isipwɨn mə tihəvi iərmama kuatia ruvehe mukurirə ia kɨmiaha. Nənə nəpɨn in ruvehe mukurirə ia kɨmiaha, hio ruvehe mərəha anan məpi raka kɨmiaha. Nɨpwnəti kwopun napw asori rauək ikɨn irəha nə kɨmiaha.

16  *Trərəha anan tukumiaha. Kɨmiaha nərmama hiaməiri pen nərmama ia suatuk sə tuhesi, mətə nənimemiaha rɨfwə. Hiaməni mə ‘Trɨni mɨnuə iərmama riti rahatən nimwə səvəi Kumwesən, muvehi kwəsuahi irə, nəɡkiariien nəha ro nəri auər a. Mətə trɨni mɨnuə rahatən kol ia nəkwai nimwə nəha, muvehi kwəsuahi irə, in traməkeikei mo nəfe in ramɨni.’ 17 Kɨmiaha hiəreirei nari. Nənimemiaha rɨfwə. Sə pəku nəha ro ikinan məpi raka, kol nəha uə nimwəfwaki sə ro kol ruvehe mo ikinan i? 18 Nənə kɨmiaha hiaməni mə, ‘Trɨni mɨnuə iərmama riti rahatən nɨfatə səvəi Kumwesən, muvehi kwəsuahi irə, nəɡkiariien nəha ro nəri auər a. Mətə trɨni mɨnuə rahatən nari riti sə kɨnəmri utə ia təkure nɨfatə nəha, in traməkeikei mo nəfe in ramɨni.’ 19 Kɨmiaha nənimemiaha rɨfwə. Sə pəku nəha ro ikinan məpi raka, nəri sə raməmak utə ia təkure nɨfatə uə nɨfatə səvəi Kumwesən sə ro nəri nəha ruvehe mo ikinan i? 20 Ro iamɨnhi irə iərmama sə ramahatən nɨfatə səvəi Kumwesən, mauvehi kwəsuahi irə, in ramahatən nɨfatə nəha mɨne narimnari me pam səməme kamhəmak ia təkuren kauvei pen m Kumwesən, mauvehi kwəsuahi ia nirəha. 21 Nənə iərmama sə ramahatən nimwə səvəi Kumwesən, mauvehi kwəsuahi irə, in ramahatən nimwə nəha mɨne Kumwesən sə ramarə fwe ia nəkwan, mauvehi kwəsuahi ia nirau. 22  *Nənə iərmama sə ramahatən neiai, mauvehi kwəsuahi irə, ramahatən Kumwesən mɨne jea sə Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu, mauvehi kwəsuahi ia nirau.

23  *Trərəha anan tukumiaha nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me. Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Hiaməuai narimnari me səkɨmiaha ia kusen ten, mamhəuvei pen riti m Kumwesən. Hiamo iamɨnhi irə ia nəri ouihi rəmwhen ia nɨmwai nei me səməme kavi rərəɡi pen ia nəveɡɨnien. Mətə hiənenouenou nəɡkiariien me həpam mwi. Kɨmərai pen ia Loa səvəi Kumwesən mə iərmama traməkeikei mo noien atukwatukw, mamapi tɨ iərmama, nənə mamahatətə ia Kumwesən. Ramasan mə kɨmiaha hiamo nəɡkiariien asori me nəha, mhəpwəh nenouenouien mwi nəɡkiariien ouihi me. 24 Kɨmiaha nərmama hiaməiri pen nərmama ia suatuk sə tuhesi, mətə nənimemiaha rɨfwə. Nəpɨn hiənɨmwi nui, hiəpeki raka manman irə, mətə hiəpkətə mhə nərimɨru nəha kamel raməmak irə, nənə hiətɨɡai.

25  *Trərəha anan tukumiaha nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me. Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Noien səkɨmiaha rəmwhen ia kap mɨne tikinari kaikuas irə iruə rəmher mətə nəkwan rəmkemɨk. Fwe imwə rerɨmiaha rukuər ia nərəhaien mɨne nakresien. Hiamətərɨɡ əpa tukumiaha me. 26 Ik Farisi, nənimem rɨfwə pərhien. Kupwən maikuas ia nəkwai kap mɨne plet kurirə ikəpərhi tekɨn iruə rəmher.

27  *Trərəha anan tukumiaha nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me. Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Kɨmiaha hiəmwhen ia nɨpəɡi kəruəterei sə kərkwafə pen iərmama sə remhə ikɨn kəfəri iruə rəpsan. Nəpɨn nərmama hətoni iruə, rerɨnraha rɨrhi mə ramasan, mətə fwe imwə rukuər ia nɨkəkri iərmama mɨne nɨpwran sə rɨmərɨr məmkemɨk. 28  *Ia noien nəha rəmwhen a mwi nəpɨn nərmama hətə nɨpwramiaha iruə, rerɨnraha rɨrhi mə kɨmiaha hiatukwatukw, mətə fwe imwə rerɨmiaha rukuər ia neikuəien mɨne noien ərəha me.

29 Trərəha anan tukumiaha nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me. Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Hiəuvrhəkɨn kref me səvəi profet me mɨne nəmə atukwatukw me, mamhərukwi utə tihinari me ia nirəha. 30 Kɨmiaha hiaməni mə, ‘Rɨpkɨni mɨnuə samarə ia nəpɨn kupwən səvəi kaha me, ko səpwəh noien rəmwhen irəha həno, mhousi əpune profet me.’ 31  *Ia nəɡkiariien nəha kɨmiaha hiaməni pui atukw a kɨmiaha mə nɨpərhienien i nɨmwipwi nərmama me nəha səməme hənousi əpune profet kupwən me irəha nə kɨmiaha. 32 Ramasan mə kɨmiaha tihərɨpɨn noien ərəha me nəha kaha kupwən me səkɨmiaha həno stat mho, mho sampam irə.

33  *Kɨmiaha snek me, hiəmwhen ia nɨpwnəti snek me kamhahi əpune iərmama! Tihəfo mhap mə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səkɨmiaha ia kwopun napw asori rauək ikɨn? 34  *Tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiamo noien me nəha, iou takərhi pehe profet me, mɨne nərmama səməme həukurən nari, mɨne nahatən me həuvehe tukumiaha. Kɨmiaha tihousi əpune nepwɨn, mhərui tərini pen nepwɨn ia nei kamarkuaui, mhousi nepwɨn ia nəkwai nimwəfwaki me səkɨmiaha, mhərɨpwi irəha ia taon me. 35  *Takərhi pehe irəha tukumiaha iamɨnhi irə mə kɨmiaha nərmama ipwet mɨne tihəuvehi nərpwɨnien tɨ nɨte nəkur atukwatukw me pam sə rɨnaiu ia tɨprənə i rostat ia nɨte Epel, iəmə sə rɨpko mhə nərəhaien riti, muvehe meste nɨte Sekaraea tɨni Perekia sə kɨmiaha hiənousi əpune ia nimwə səvəi Kumwesən ia nɨmwrhenhi nɨfatə mɨne kwopun sə ro ikinan. 36 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i narimnari me pam i treste kɨmiaha nərmama ipwet mɨne.”

Iesu rasək tɨ nəkur Jerusalem

37  *“Jerusalem, Jerusalem! Ik taon i ikamousi əpune profet me, maməkwi əpune nərmama səməme Kumwesən ramərhi pehe irəha tukw ik. Nəpɨn rɨpɨk iakokeikei mə takousəsɨmwɨn nɨpwnətɨm me rəmwhen ia rɨnhi menu ramo ia tɨni me mauiui irəha ia tərəɡɨn mi. Mətə kɨmiaha hiəpwəh nokeikeiien. 38  *Hətə ro. Təkwtəkwuni nəha Kumwesən trəpwəh nimwə səkɨmiahac ro tekɨn a. 39  *Iakamɨni pehe tukumiaha i mə kɨmiaha tihəpwəh mwi nətoniien iou meste tihəni mə, ‘Səɡnəɡɨni iərmama i rauvehe ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha.’ ”

24

Iesu rɨni irapw mə tukousi testesi pam nimwə səvəi Kumwesən

1 Iesu rier ia nimwə səvəi Kumwesən mamevən. Ia nəpɨn nəha nərmama me səvənhi həuvehe mhahatən pen nimwə nəha mɨne nimwə me nəha kɨməuvrhəkɨn pen mwi irə mə in trətoni. 2  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiamətə nimwə me i? Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə tukamevən tukousi testesi pam, kəruəterei riti ko rəpwəh nərer əknekɨnien ia riti.”

Nuveheien səvəi Iərɨmənu mɨne nəpɨn sampam

3 Kurirə irə Iesu raməkure ia Təkuər Olif, nənə nərmama me səvənhi həuvehe tukwe. Nəpɨn irəha min əpa həres pen in i mə, “Tiko mɨni ro tukumaha i mə narimnari me i tuhəuvehe tɨnesən? Nəfe nɨmtətien truvehe mahatən pen mə nuveheien səim mɨne nəpɨn sampam krouvəuvehe ipaka?”

4 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihaməsiari kamo iərmama riti reikuə ia kɨmiaha. 5  *Nərmama həpɨk tuhəuvehe ia nəɡhɨk, mhəni mə irəha Kristo. Tuheikuə ia nərmama həpɨk. 6 Kɨmiaha tihəreɡi nərmama tuhəvisau ia naruaɡənien me mə ‘naruaɡənien riti fwe’ uə ‘naruaɡənien trutə.’ Tihətui amasan rərəha hiəhekɨr, tɨ nəri nə mə nəri nəha traməkeikei muvehe, mətə rɨpko mhə ihi nəpɨn sampam. 7  *Iakamɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama ia kwənəkwus riti tuhəskəmter mharuaɡən irəha nərmama ia kwənəkwus əpə. Nərmama səvəi kiɡ riti tuhəskəmter mharuaɡən irəha nərmama səvəi kiɡ əpə. Nukumhə trahi nərmama. Kwopun me nepwɨn nɨmwnɨmwien trɨkiu. 8 Mətə narimnari me pam i rəmwhen a ia pran sə rɨnamreɡi təkutan rɨnaməmisə tɨ nərəhiien iəkunouihi.

9  *Ia nəpɨn nəha tukuvei pen kɨmiaha ia rəɡi nərmama mə irəha tuho nəmisəien m kɨmiaha, mhousi əpune kɨmiaha. Nərmama ia tənəmtənə me pam tuhəmwəki kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou. 10 Nərmama həpɨk nahatətəien səvənraha trɨmwei. Irəha tuhəseni pen irəha me ia rəɡi nəmə ərəha me, mhəmwəki irəha me. 11  *Profet eikuə me həpɨk tuhəskəmter, mheikuə ia nərmama me həpɨk. 12 Nənə tɨ nəri nə mə noien ərəha truvehe masori, nərmama həpɨk nokeikeiien səvənraha truvehe məkwiei. 13  *Mətə iərmama sə trərer əknekɨn ia nahatətəien səvənhi meste nərəhaien me i həuvehe mhəukurau pam, Kumwesən truvehimɨru in. 14  *Tukɨni irapw nəɡkiariien amasan i raməɡkiari ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Nərmama ia tənəmtənə me pam tuhaməkeikei mhəreɡi kurirə irə nəpɨn sampam truvehe.”

Iesu raməɡkiari ia nərəhaien sə treste nəkur Jerusalem

15  *“Kɨmiaha tihətoni nəri nəha Profet Taniel rɨməni kani mə ‘Nəri sə rərəha anan mamouraha narimnari ikinan.’ Tramərer ia kwopun ikinan fwe ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən. Nəpɨn kɨmiaha tihətoni, iərmama sə raməvsini nəkukuə i traməkeikei mukurən nɨpwran. 16 Nərmama ia tənə Jutia tuhaməkeikei mhap mhərkwafə ia təkuər me. 17  *Trɨni mɨnuə iərmama riti ramapwɨs ia təkure nimwə səvənhi, traməkeikei meiwaiu map akwauakw, məpwəh nuvnimwəien mə truvehi nari riti sə rəmak ia nəkwai nimwə səvənhi. 18 Nənə trɨni mɨnuə iərmama riti raməmhu ia nəmhien səvənhi, traməkeikei map akwauakw, məpwəh nɨrərɨɡien mevən imwəni mə truvehi səvənhi tɨnari. 19 Trərəha anan tɨ nɨpran me səməme tuhəpəmpəm mɨne səməme tuhaməuvei pen kənunu m nəkwərhakwərha əmtəmetə me ia nəpɨn nəha. 20 Tihəfwaki mə nəpɨn nəha tihap irə trəpwəh nuveheien ia nəpɨn səvəi nəkwieiien uə ia Sapat riti, 21  *tɨ nəri nə mə nəpɨn nəha nəpɨn səvəi nərəhaien. Nərəhaien nəha trasori məpi raka nərəhaien me pam səməme həuvəuvehe raka fwe nukune narəien mesite pehe ipwet mɨne. Nənə nərəhaien riti mwi riwən truvehe məpi raka. 22 Ko nərəhaien nəha ravən əpwəmwɨs, nərmama me hemhə pam. Mətə Iərɨmənu tro nəpɨn sə nərəhaien nəha travən irə rukwakwa. In tro iamɨnhi irə mə truvehimɨru nərmama me səvənhi səməme in ruvərfi raka irəha. 23  *Ia nəpɨn nəha, trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni pehe tukumiaha i mə, ‘Hətə ro, Kristo i’ uə ‘Hətə ro, Kristo nəha,’ kɨmiaha tihəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə. 24  *Nərmama tuhəskəmter. Nepwɨn tuhəni mə irəha Kristo, mətə neikuəien. Nepwɨn tuhəni mə irəha profet, mətə neikuəien. Tuho nɨmtətien asori me mɨne narimnari me nərmama tuhətoni mhərkəri asori nari irə. Irəha tuhəmwur mə tuheikuə ia nərmama səməme Kumwesən ruvərfi raka irəha, trɨni mɨnuə irəha həukurən noien. 25 Hətə ro. Narimnari me pam iakukupwən muvəni raka tukumiaha i.

26  *Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə nərmama me nepwɨn həni pehe tukumiaha i mə, ‘Hətə ro. Kristo in fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn,’ tihəpwəh nevənien fwe ikɨn. Trɨni mɨnuə həni mə, ‘Hətə ro. In i ia nəkwai nimwə,’ tihəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə. 27  *Nəpɨn rouapɨr irə nərmama hətoni nəhiapwien səvənhi fwe pesu meste nari fwe prehi. Iou, Iəməti Iərmama, nuveheien səiou tro mwi iamɨnhi irə. 28  *Ia kwopun pəku nɨpwrai nəri remhə ikɨn menu me nəha kamhani nɨpwrai nəri sə remhə tuhəuvehe mhousəsɨmwɨn irəha me, mhani.”

Iəməti Iərmama truvehe mwi

29  *“Nəpɨn nərəhaien nəha trukurau pam, təkwtəkwuni a mwi meri truvehe mɨpitəv, məkwə trəpwəh nəhiapwien, kəməhau me ia nɨmaɡouaɡou tuhəsasəsas, narimnari me ia nɨmaɡouaɡou həskai pɨk, Kumwesən trɨkiukiu ia nirəha. 30  *Ia nəpɨn nəha nɨmtətien səiou Iəməti Iərmama trier irapw ia nɨmaɡouaɡou. Nənə nərmama ia kwənəkwus me pam ia təkure tɨprənə i tuhəreɡi rərəha mhasək tukwe. Irəha tuhətoni iou, Iəməti Iərmama, ia nəpuə fwe ia nɨmaɡouaɡou iakauvehe ia nɨskaiien mɨne nukuraanien asori. 31  *Ia nəpɨn nəha kisɨpw riti trasək asori, nənə takərhi raka naɡelo me səiou, həuvrehi, mhəuvesu, mhəuveraha, mhəuvarei, mhəuvən ia kwopun me pam ia tɨprənə i, mhəpeki nərmama me səməme iakɨmərfi irəha mə səiou, mhəpeki irəha mhəuvehe.”

Iesu rusipekɨn ia nei niemɨs

32 “Həreɡi ro nusipekɨnien səvəi nei nəha niemɨs. Nəpɨn rɨnarkwi pen tukun sə rɨmərməru mɨnaməpɨrpɨr, kɨmiaha hiəukurən mə nəpɨn səvəi nəpnəpanien ruvəuvehe ipaka. 33 Rəmwhen a mwi, nəpɨn kɨmiaha tihətoni narimnari me i, tihəukurən mə iou, Iəməti Iərmama, iakuvəuvehe ipaka, rəmwhen a iakamərer ia kwəruə ia nimwə mə takuvnimwə pehe. 34  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama səməme kamhəmɨru təkwtəkwuni mɨne tuhəpwəh nemhə pamien meste narimnari me pam i həier pehe. 35  *Neiai mɨne tɨprənə trouiwən, mətə nəɡkiariien me səiou tuhəpkiwən mhə.”

Iərmama riti riwən rukurən nəfe nəpɨn Iərɨmənu truvehe irə

36  *“Mətə nəpɨn səvəi nəri nəha uə aoa səvənhi iərmama riti riwən rukurən. Naɡelo me ia neiai mɨne iou mwi, Tɨni Kumwesən, iahəreirei. Mətə Tata səiou əpa rukurən. 37  *Nəpɨn nəha iou, Iəməti Iərmama, takuvehe irə trəmwhen ia nəpɨn səvəi Noa. 38 Nəpɨn nesən asori rəpwəh ihi nauərien, nərmama me kamhəveɡɨn, mamhənɨmwi. Nərman me kamhəiri nɨpran. Nɨpran me kamhesi pen nərman. Irəha kamho noien me nəha mamhəuvən meste Noa ruvnimwə ia nɨtətə asori səvənhi. 39  *Irəha həreirei mə tuhemhə meste nesən asori rauər, nənə iapiwən raiu mɨpeki raka irəha həmwhenɨmw. Iou, Iəməti Iərmama, nuveheien səiou tro mwi iamɨnha irə. 40 Ia nəpɨn nəha iərman kəru trouəmhu ia nəmhien, tukuvehi raka riti, kəpwəh riti. 41 Pran kəru trouvənari ia kwopun kuatia, tukuvehi raka riti, kəpwəh riti.

42  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihamətui a mhəpwəh napriien tɨ nəri nə mə hiəreirei nəfe nəpɨn Iərɨmənu səkɨmiaha truvehe irə. 43  *Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhəukurən nəri. Trɨni mɨnuə iərmama riti rukurən mə ipwet ia nəpɨn iərmama riti truvehe muvnimwə ia nəkwai nimwə səvənhi makres, in tramətui a məpwəh napriien. Ko in rəpwəh nəseniien iərmama riti reitehi nimwə səvənhi muvnimwə makres. 44 Rəmwhen a mwi kɨmiaha mwi tihaməkeikei mhəpnəpenə tɨ nəri nə mə iou, Iəməti Iərmama, takuvehe ia nəpɨn riti tihakiraka iou.

45 Iotukwininari sə rukurən nari, mamo nəkwai iəmə asori səvənhi ia nəpɨn me pam, iəmə asori səvənhi truvehi utə in ruvehe masori ia nimwə səvənhi mə trəkwməni nərmama me səvənhi ia nəpɨn atukwatukw kamhani nari irə. 46 Trɨni mɨnuə iəmə asori səvəi iotukwininari nəha ruvehe mətoni mə ramo wok me iamɨnha irə, iotukwininari nəha rerɨn traɡien. 47  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i iəmə asori nəha truvehi utə iotukwininari nəha ruvehe masori ia narimnari me pam səvənhi. 48 Mətə mə iotukwininari nəha rerɨn rɨnamrhi mə iəmə asori səvənhi ramo tanpen, məpwəh nuvehe akwauakwien, 49 nənə rɨnamousi nərman mɨne nɨpran səməme kamho tukwini pəri nari irəha min, maməveɡɨn, mamənɨmwi, mamakonə irəha nərmama kamhənɨmwi pɨk, 50 iəmə asori səvənhi truvehe ia nəpɨn riti in trakiraka in, uə ia aoa riti sə in rɨreirei. 51  *Nənə iəmə asori səvənhi trərpwɨn noien ərəha me səvənhi, məmri pen in ramarə irəha kəuətkəsuə me. Ia kwopun nəha irəha tuhasək, mhahi tərini revɨnraha.”

25

Iesu rusipekɨn ia nɨprən ouihi me irəha pam ten

1  *“Nəpɨn nəha nɨtətə ia neiaia truvehe irə trəmwhen ia nɨprən ouihi me irəha pam ten. Həuvehi laet me səvənraha mhəuvən mə tuhətoni iərman sə triri vi a pran səvənhi. Iərman nəha triri prən nəha krouevən fwe imwəni rouarə pəri. 2 Prən ouihi me nəha krirum həreirei nari. Krirum həukurən nari. 3 Nəpɨn səməme həreirei nari həuvehi laet me səvənraha, həpwəh nuvehiien oel laet rauək irə irəha mɨnraha. 4 Mətə səməme həukurən nari həuvehi laet me səvənraha, mhəuvehi mwi tɨkinari me nepwɨn həukuər ia oel laet rauək irə. 5 Nənə tɨ nəri nə mə iərman sə rɨpkiri a pran səvənhi ramo tɨpwə irəha həreɡi napriien ruvehi irəha hapri.

6 Mətə ia kurkwai nəpɨn iərmama riti rəkwein, mɨni mə, ‘Iərman sə rɨpkiri a pran səvənhi rauvehe! Həuvehe mhətoni!’

7 Ia nəpɨn nəha nɨprən ouihi me nəha ten hətui, mhəpərhi laet me səvənraha. 8 Nənə səməme həreirei nari həni pen tɨ səməme həukurən nari mə, ‘Həuvei pehe səkɨmiaha riti oel laet rauək irə. Laet me səkɨmaha hənaməfwə.’

9 Mətə səməme həukurən nari həni mə, ‘Rekəm. Oel i laet rauək irə trɨpkəmwhen mhə tukutaha pam. Həuvən fwe ia stoa me mhəuvehi nəmri səkɨmiaha me nepwɨn.’

10 Nəpɨn irəha kamhəuvən mə tuhəuvehi nəmri oel laet rauək irə, iərman sə rɨpkiri a pran səvənhi rapirapw. Nɨprən ouihi me nəha krirum səməme hənəpnəpenə, həuvnimwə irəha min ia nəkwai nimwə sə tukəni nəveɡɨnien asori ikɨn. Nənə nərmama həsisəɡ ia təpinhə.

11  *Kurirə irə nɨprən ouihi me nəha səməme həpkəpnəpenə mhə hərərɨɡ mwi, mhəuvehe, mamhəkwein mə, ‘Iərɨmənu, Iərɨmənu, əsevər ia təpinhə tukumaha.’

12  *Mətə iərman sə rɨpkiri a pran səvənhi rɨni mə, ‘Iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i iakreirei kɨmiaha.’ ”

13  *Nənə Iesu rɨni mə, “Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhətui amasan, mhəpwəh napriien, tɨ nəri nə mə hiəreirei nəfe nəpɨn uə aoa Iərɨmənu səkɨmiaha truvehe irə.”

Iesu rusipekɨn ia nərmama kamhətui tɨ mane səvəi iəmə asori

14  *“Nuveheien səvənhi trəmwhen iərmama riti sə rauvehi navənien əpwəmwɨs səvənhi. Kurirə rier imwəni rəkwein nərmama səməme kamho tukwini nari min həuvehe. Nənə rəmri pen mane səvənhi ia rəɡɨnraha mə tuhətui amasan tukwe. 15  *Ia riti ruvei pen tənərɨpw me krirum mane rukuər irə, nənə tənərɨpw kəru m riti, nənə tənərɨpw kuatia m riti. Ruvei pen kuatia kuatia mɨnraha rəmwhen in rukurən mə trətui amasan tukwe. Kurirə irə in rier mamevən. 16 Iərmama sə ruvehi tənərɨpw krirum revən atukwatukw mowok irə, nənə muvehi mane asori rukuər ia tənərɨpw krirum mwi. 17 Nənə iərmama sə ruvehi tənərɨpw kəru ro mwi iamɨnhi, nənə muvehi mane asori rukuər ia tənərɨpw kəru mwi. 18 Mətə iərmama sə ruvehi tənərɨpw kuatia revən meri tɨprənə, mɨnɨmwi mane səvəi iəmə asori səvənhi.

19 Nəpɨn əpwəmwɨs rukurau, iəmə asori səvəi nərmama me nəha rɨrərɨɡ muvehe, nənə mokeikei mə trəskun mane me nəha rɨməuvei pen mɨnraha. 20 Nənə iərmama sə rɨməuvehi tənərɨpw krirum ruvehe mərer ia nəmri iəmə asori səvənhi, mɨni mə, ‘Iəmə asori, fwe kupwən ikɨməuvei pehe tənərɨpw krirum miou mane rukuər ia nirəha. Ətə ro, iakɨnowok irə rəkwəhi mwi masori iakuvai pen ia tənərɨpw krirum mwi.’

21  *Nənə iəmə asori səvənhi rɨni pen tukwe in mə, ‘Ik iəmə amasan. Ikamo tukwini amasan nari miou ia nəpɨn me. Ikɨnətui amasan tɨ nəri ouihi i iakɨnəmri pehe ia rəɡɨm, mo pen tako ik ikuvehe masori mətui tɨ narimnari me rɨpɨk. Uvnimwə pehe ia nəkwai nimwə səvəi iəmə asori səim. Pwəh krau krauaɡien pəri.’

22 Nənə iərmama sə rɨməuvehi tənərɨpw kəru in mwi ruvehe mərer ia nəmri iəmə asori səvənhi, mɨni mə, ‘Iəmə asori, fwe kupwən ikɨməuvehi pehe tənərɨpw kəru miou mane rukuər ia nirau. Ətə ro, iakɨnowok irə rəkwəhi mwi masori iakuvai pen ia tənərɨpw kəru mwi.’

23 Nənə iəmə asori səvənhi rɨni pen tukwe in mə, ‘Ik iəmə amasan. Ikamo tukwini amasan nari miou ia nəpɨn me. Ikɨnətui amasan tɨ nəri ouihi i iakɨnəmri pehe ia rəɡɨm, mo pen tako ik ikuvehe masori mətui tɨ narimnari me rɨpɨk. Uvnimwə pehe ia nəkwai nimwə səvəi iəmə asori səim. Pwəh krau krauaɡien pəri.’

24 Nənə iərmama sə ruvehi tənərɨpw kuatia in mwi ruvehe mərer ia nəmri iəmə asori səvənhi, mɨni mə, ‘Iəmə asori. Iakukurən mə ik iərmama riti noien səim rɨskai. Ik ikapeki nəveɡɨnien ia nəmhien sə ipkəmhu mhə irə, nənə mamesi mwi nukwai nei me ia kwopun ipkəpwei mhə nuni nari ikɨn. 25 Ro iamɨnhi irə, iakɨhekɨr, mevən, mɨnɨmwi tənərɨpw səim sə mane rukuər irə ia tɨprənə. Ətə ro in i mane səim.’

26 Mətə iəmə asori səvənhi rɨni pen tukwe in mə, ‘Ik iəmə ərəha. Ikamo tukwini ərəha nari miou, mamarpaha. Ikuvəukurən raka mə iakapeki nəveɡɨnien ia nəmhien sə iapkəmhu mhə irə, nənə mamesi mwi nukwai nei me ia kwopun iapkəpwei mhə nuni nari ikɨn. 27 Mətə rəfo ikəpwəh nəmri penien mane səiou fwe ia paɡ? Kamo ipkəmri pen ko iapkuvehe mɨpkuvehi ihi mane səiou mɨne sə rəkwaku paɡ rəkwəhi.’

28 Nənə iəmə asori rɨni pen tɨ nərmama səməme kamho tukwini nari min mə, ‘Həuvei raka tənərɨpw tukwe, mhəuvei pen m iərmama sə rɨməuvehi tənərɨpw ten. 29  *Iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro wok irə, tukuvei pen mwi rasori mwi min, nənə in truvehi rəmwhen məpi raka. Mətə iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro nəri auər a irə, tukuvehi raka pam tukwe. 30  *Mətə iərmama i sə ramo tukwini ərəha nari miou hərarki irapw i iruə ia nəpitəvien. Ia kwopun nəha nərmama tuhasək, mhahi tərini revɨnraha.’ ”

Iesu rəɡkiari ia sipsip me mɨne nəni me

31  *“Nəpɨn nəha iou, Iəməti Iərmama, takuvehe irə ia nukuraanien asori kɨmaha naɡelo me, takəkure ia jea səiou mərɨmənu. 32  *Nərmama ia tənəmtənə me pam tuhəuvehe mhousəsɨmwɨn pehe irəha me ia nənimek, nənə iou takuai irəha rəmwhen iərmama sə ramətui tɨ sipsip me muai sipsip me mɨne nəni me. 33 Takuai pen sipsip me ia nɨkarek mwatuk, mətə nəni me ia nɨkarek mour.

34 Nənə iou kiɡ səvənraha takɨni pen tɨ nərmama me nəha ia nɨkarek mwatuk mə, ‘Həuvehe kɨmiaha i səməme Tata səiou raməkwein amasan ia kɨmiaha. Nəpɨn tɨprənə namiwən ihi, in rɨnəpnəpenə raka kwopun səkɨmiaha ia nɨtətə sə in ramərɨmənu irə. Həuvehe mharə irə. 35  *Nəpɨn nukumhə rahi iou hiəuvei pehe nəveɡɨnien miou. Nənə nəpɨn iakakwakwa hiəuvei pehe nui miou. Nəpɨn iakamavən rəmwhen ia iərmama pwɨspwɨs, hiəuvehi puvnimwə iou ia nəkwai nimwə me səkɨmiaha me. 36 Nəpɨn tɨnari səiou riwən, hiarkahu pehe miou. Nəpɨn iakamemhə, hiəuvehe mhəti pehe iou. Nəpɨn iakamarə ia kalapus, hiəuvehe tukw iou.’

37 Mɨreɡi nəkur atukwatukw me nəha tuhəni pehe tukw iou i mə, ‘Iərɨmənu. Mətə nəfe nəpɨn nəha kɨmaha iahənətoni nukumhə rahi ik, nənə iahəuvei pehe nəveɡɨnien mik, uə ikakwakwa nənə iahəuvei pehe nui mik? 38 Nəfe nəpɨn kɨmaha iahətoni ikamavən rəmwhen ia iərmama pwɨspwɨs riti, nənə iahəuvehi puvnimwə ik ia nimwə me səkɨmaha me, uə səim tɨnari riwən, nənə iaharkahu pehe mik? 39 Nəfe nəpɨn kɨmaha iahətoni ikamemhə, uə ikamarə ia kalapus, nənə iahəuvehe mhəti pehe ik?’

40  *Mɨreɡi iou kiɡ səvənraha takɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i nəpɨn kɨmiaha həno noien nəha ia piak riti sə in iəmə auər a ia piak me, hiəno noien nəha ia nirak.’

41  *Kurirə irə iou takɨni pen tɨ nərmama me nəha ia nɨkarek mour mə, ‘Kɨmiaha i Kumwesən raməkwein ərəha ia kɨmiaha haraka ia nənimek mhəuvən ia napw sə rauək rerɨn. Kɨnəse napw nəha tɨ Setan mɨne naɡelo me səvənhi. 42 Nəpɨn nukumhə rahi iou kɨmiaha hiəpwəh nuvei peheien nəveɡɨnien miou. Nəpɨn iakakwakwa hiəpwəh nuvei peheien nui miou. 43 Nəpɨn iakamavən rəmwhen ia iərmama pwɨspwɨs riti, hiəpwəh nuvehi puvnimwəien iou ia nəkwai nimwə me səkɨmiaha me. Nəpɨn tɨnari səiou riwən, hiəpwəh narkahu peheien miou. Nəpɨn iakamemhə uə iakamarə ia kalapus, hiəpwəh nəti peheien iou.’

44 Mɨreɡi irəha mwi tuhəni pehe tukw iou i mə, ‘Iərɨmənu, mətə nəfe nəpɨn nəha kɨmaha iahənətoni nukumhə rahi ik, uə ikakwakwa uə ikamavən rəmwhen ia iərmama pwɨspwɨs, uə tɨnari səim riwən, uə ikamemhə, uə ikamarə ia kalapus, nənə kɨmaha iahəpwəh nasituien ia niram?’

45 Mɨreɡi iou takɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Iakani nɨpərhienien tukumiaha i nəpɨn kɨmiaha hiəpwəh noien nəha ia piak riti sə in iəmə auər ia piak me, hiənəpwəh noien nəha ia nirak.’

46  *Nənə nərmama me nəha tuhəuvən ia kwopun Kumwesən trərpwɨn rerɨn noien ərəha me səvənraha ikɨn. Mətə nərmama atukwatukw tuhəuvən mhəuvehi nɨmɨruien rerɨn.”

26

Nəmə asori me hərai sun mə tuhəuvən afafa mhəkwtəmhiri Iesu

1 Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, in rəɡkiari m nərmama me səvənhi, mɨni mə, 2  *“Kɨmiaha hiəukurən mə nəpɨn kəru mwi tuko Pasova. Ia nəpɨn nəha tukuvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi nərmama me mə irəha tuhərui tərini pen iou ia nei kamarkuaui.”

3 Ia nəpɨn nəha pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel housəsɨmwɨn irəha me ia nəkwai nimwə səvəi pris asori anan. Nəɡhɨn nə Kaeafas. 4 Nənə hərai sun mə tuhəuvən afafa, mhəkwtəmhiri Iesu, mhousi əpune. 5 Mətə həni mə, “Pwəh kɨtaha səpwəh nəkwtəmhiriien Iesu ia nəpɨn səvəi nəveɡɨnien asori. Rərəha mə nərmama niemaha trəpi irəha kamho nurɨɡrɨɡien asori tukwe.”

Pran riti rətəɡi pen senta ia nukwəne Iesu

6 Nəpɨn Iesu ramarə ia rukwənu nəha Petani, ruvnimwə pen ia nəkwai nimwə səvəi Saemon (Saemon nəha kupwən nemhəien skai ro tekɨn.) 7  *Nənə pran riti ruvehe tɨ Iesu mauvehi potel riti kɨno ia kəruəterei riti kani mə alapasta.a Fwe ia nəkwai potel nəha senta riti nənimen rutə pɨk. Prən nəha rətəɡi pen senta nəha ia nukwəne Iesu nəpɨn raməkure ia kwopun kaməni nari ikɨn.

8 Nənə nəpɨn nərmama me səvəi Iesu hətoni, niemaha rəpi irəha. Həni mə, “Rəfo ramouraha senta iamɨnhi? 9 Rɨpkəmri pen a nəmri nari irə, ko ruvehi mane asori irə, muvei pen m nərmama nautə səvənraha riwən.”

10 Mətə nəpɨn Iesu rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo kɨmiaha hiamo iamɨnhi irə ia prən i? In ramo noien amasan riti miou. 11  *Nərmama nautə səvənraha riwən tuhamarə kɨmiaha mɨnraha ia nəpɨn me, mətə iou tapkarə mhə kɨtaha m kɨmiaha nəpɨn me. 12 Rəfo prən i rətəɡi pehe senta i ia nɨpwrak? In ro mə trəpnəpenə ia nɨpwrak mə tukɨnɨmwi. 13 Iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i kwopun pəku ia tənəmtənə me tukɨni irapw nəɡkiariien amasan səiou ikɨn tukɨni irapw nəfe prən i rɨno miou mə nərmama rerɨnraha tramrhi.”

Jutas tro noien ərəha

14  *Nərmama me səvəi Iesu irəha pam twelef, riti ia nirəha nəɡhɨn nə Jutas Iskariot. Revən tɨ pris asori me, 15  *mɨni mə, “Trɨni mɨnuə iakuvei pehe Iesu ia rəɡɨmiaha, kɨmiaha tihəuvei pehe nəfe miou?” Irəha hərəku in silin me kɨno ia silva irəha pam toti. 16 Ia nəpɨn atukwatukw nəha Jutas rɨnamətui suatuk mə truvei pen Iesu ia rəɡɨnraha.

Iesu mɨne nərmama me səvənhi hani pəri nəveɡɨnien səvəi Pasova

17  *Neste atukwatukw nəpɨn nəha tuhani bred sə yis riwən irə. Nərmama me səvəi Iesu həuvehe tukwe in, mhəni mə, “Kwopun pəku nəha ikokeikei mə kɨmaha tahəpnəpenə nəveɡɨnien səvəi Pasova ikɨn, nənə ik tikəni?”

18  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Həuvən fwe Jerusalem, mhətoni iərmama riti fwe ikɨn, mhəni pen tukwe in mə, ‘Iahatən səkɨtaha rɨni mə nəpɨn səiou ruvəuvehe ipaka. Tahani pəri nəveɡɨnien səvəi Pasova kɨmaha nərmama me səiou ia nəkwai nimwə səim.’ ” 19 Nərmama me səvəi Iesu həuvən mho nəfe rɨməni pen tɨ nirəha i, mhəpnəpenə tɨ nəveɡɨnien səvəi Pasova.

20 Ia nəruarəv Iesu mɨne twelef nərmama me səvənhi kamhəkure 21 mamhani pəri nari. Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakamɨni nɨpərhienien tukumiaha i mə kɨmiaha riti truvei pen iou ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki iou.”

22 Nəpɨn irəha həreɡi nəɡkiariien nəha, rerɨnraha rəpou. Həuvehe kuatia kuatia mamhəres Iesu i mə, “Iərɨmənu, sin nəha ikani? Iou?”

23  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iakani iərmama sə rameitesi bred ia tikiplet kuatia kɨmrau min. In truvei pen iou ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki iou. 24 Iou, Iəməti Iərmama, takaməkeikei memhə rəmwhen kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan, mətə trərəha anan tɨ iərmama sə truvei pen iou ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki iou. Ramasan pɨk mə rɨpkəpwəh a nətuiien.”

25 Nənə Jutas, iərmama sə truvei pen Iesu ia rəɡi nərmama kamhəmwəki in, rɨni mə, “Iahatən, sin nəha ikani? Iou?”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ik nə ikani.”

26  *Nəpɨn nəha kamhani nari irə, Iesu ruvehi bred, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, nənə məkwsen, muvei pen m nərmama me səvənhi, mɨni mə, “Tihəuvehi, mhani. In i nɨpwrak.”

27 Kurirə irə in ruvehi kap waen, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe. Məfwaki pam, nənə muvei pen mɨnraha, mɨni mə, “Kɨmiaha pam tihənɨmwi. 28  *In i nɨtek sə trərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien vi səvəi Kumwesən. Traiu tɨ nərmama həpɨk mə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səvənraha. 29 Iakani pehe tukumiaha i tapkənɨmwi mhə mwi waen i meste nəpɨn nəha takənɨmwi waen vi kɨtaha m kɨmiaha ia nɨtətə sə Tata səiou ramərɨmənu irə.”

30  *Nənə irəha hani nɨpu riti, mho sampam irə, mhəier mhəuvən ia Təkuər Olif.

Pita trɨni m kahar mə in rɨreirei Iesu

31  *Ia kwopun nəha Iesu rɨni pen tɨ səvənhi nərmama me i mə, “Ipwet ia nəpɨn kɨmiaha pam tihap raka ia nirak. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə Kumwesən rɨni mə,

‘Iou takousi iərmama sə ramətui tɨ sipsip,

nənə sipsip me səvənhi tuhaiu kɨrkɨri.’

32  *Mətə in tro iakətui mwi ia nemhəien səiou. Takətui raka, mevən fwe ia tənə Kalili. Iou takukupwən kɨmiaha tihəkurirə.” 33 Mətə Pita rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Irəha pam tuhap raka ia niram, mətə rɨpko mhə iou.”

34  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iakani nɨpərhienien tukw ik i ipwet ia nəpɨn, kurirə rəiə rakaka, ik tikɨni m kahar mə ikreirei iou.”

35  *Mətə Pita rɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə həni mə takaməkeikei memhə krau mik, mətə ko iakəpwəh nɨniien mə iakreirei ik.” Nənə nərmama me pam səvənhi həni nəɡkiariien kuatia.

Iesu raməfwaki ia Ketsemane

36 Iesu mɨne nərmama me səvənhi həuvən ia kwopun riti nəɡhɨn nə Ketsemane. Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihaməkure ia kwopun i. Pwəh iou iakevən kwərha məfwaki.” 37 Nənə in riri Pita mɨne tɨni Sepeti kəru irəhar harevən irəha min. Ia nəpɨn nəha in rɨnamreɡi rərəha, rerɨn rəpou pɨk. 38  *Nənə rɨni pen tɨ nirəhar i mə, “Rerɨk rəpou pɨk ipaka iakemhə tukwe. Tiamharo i, pwəh kɨtaha m kɨmirəhar tsəpwəh napriien.”

39  *Nənə Iesu revən ouihi a mwi mɨmwei ia tɨprənə məfwaki, mɨni mə, “Tata səiou. Tikuvehi raka kap i pwəh iakəpwəh nənɨmwiien. Mətə tikəpwəh noien rəmwhen sə iakokeikei, mətə tiko rəmwhen sə ikokeikei.”

40 Nənə Iesu rəfwaki pam, mɨrərɨɡ pehe mətoni Pita mɨne Jemes mɨne Jon kamharapri. Nənə in rɨni pen tɨ Pita i mə, “Rəfo, ko hiəpkətui mhə nəpɨn ouihi a uə? 41  *Kɨmirəhar tiharətui mharəfwaki mə tiharəpwəh nɨmweiien ia nərəhaien. Nɨpərhienien rerɨmiaha raɡien mə tihəfwaki, mətə nɨpwramiaha rəpou.”b

42 Nənə Iesu revən səro kəru irə, məfwaki, mɨni mə, “Tata səiou. Trɨni mɨnuə kap i ko rɨpkiwən mhə meste iakənɨmwi, tako rəmwhen sə ikokeikei.”

43 Nənə Iesu rɨrərɨɡ pehe mwi mətə irəhar harnapri mwi, tɨ nəri nə mə napriien ruvəuvehi irəhar. 44  *Ro iamɨnhi irə in rəpwəh mwi irəhar, mevən səro kahar irə, məfwaki, mɨni a mwi nəɡkiariien kuatia.

45 Kurirə irə ruvehe mwi tɨ nərmama me səvənhi, mɨni pen tɨ nirəhar i mə, “Rəfo, hiamarapri, mamharuvehi ihi napwɨsien səkɨmiahar? Həreɡi ro. Nəpɨn nəha ruvəuvehe. Iərmama riti truvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi nəmə ərəha me. 46  *Tiharo mharərer. Pwəh saməuvən. Hətə ro, iərmama nəha trɨni pui iou ruvəuvehe ipaka.”

Nərmama səməme kamhəmwəki Iesu həuvehe mhəkwtəmhiri in

47 Nəpɨn Iesu raməɡkiari ihi, Jutas, in riti ia twelef nərmama me səvəi Iesu, ruvehe irəha nərmama həpɨk. Nepwɨn kamhəuvehi nau. Nepwɨn kamhəuvehi nɨpəri nei. Pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hənərhi pen irəha. 48 Jutas rɨnəɡkiari raka mɨnraha mə, “Iərmama sə takakei min, iəmə nə in nə. Kɨmiaha tihəkwtəmhiri.” 49 Nənə Jutas ruvehe, mevən atukwatukw tɨ Iesu, mɨni mə, “Ramasan tukw ik, iahatən.” Nənə rakei min.

50 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iou riti. Tiko mo nəfe ikɨməuvehe tukwe.” Nənə nərmama me həuvehe mhəmri pen rəɡɨnraha ia Iesu, mhəkwtəmhiri. 51  *Mətə iərmama riti sə ramərer ipaka tɨ Iesu reivi raka nau səvənhi, mərai iərmama riti sə ramo tukwini nari m pris asori anan, mərai raka nɨkare nɨfreɡɨn.

52  *Nənə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Uvehi nau səim mɨvai pen ia təmwhekɨn, tɨ nəri nə mə nərmama me səməme kamhəuvehi nau mə tuharuaɡən irə tukərai əpune irəha ia nau. 53 Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ irə mə ko iapkəkwein mhə Tata səiou nənə təkwtəkwuni a irə in trərhi pehe naɡelo me taosen m taosen həuvehe mhasitu ia nirak? 54 Mətə trɨni mɨnuə iako iamɨnhi irə nəɡkiariien i sə Nəkukuə Ikinan rani mə kɨmiaha tihəkwtəmhiri iou iamɨnhi irə trəfuvehe mukuə irə?”

55  *Ia nəpɨn nəha Iesu rɨni pen tɨ nərmama me i mə, “Rəfo hiaməuvehi nau me mɨne nɨpərpəri nei me mamhəuvehe mə tihəkwtəmhiri iou iamɨnhi irə? Nətərɨɡien səkɨmiaha rɨnuə iou rakres riti uə? Ia nərineiv m neis mɨne iakamarə fwe ia nimwə səvəi Kumwesən, mamahatən nərmama. Rəfo hiəpwəh nəkwtəmhiriien iou ia nəpɨn nəha? 56  *Mətə narimnari me i hiamo haməier pehe iamɨnhi irə mə nəɡkiariien me nəha profet kupwən me həmərai pen ia Nəkukuə Ikinan tuhəuvehe mhəukuə.” Nəpɨn nərmama me i həkwtəmhiri Iesu, nərmama me səvənhi həpwəh in mhap.

Iesu rərer ia nəmri pris asori anan mɨne nəmə asori me

57 Nərmama me nəha səməme həkwtəmhiri Iesu həiri in mhəuvən tɨ Kaeafas. Kaeafas in pris asori anan. Nahatən me səvəi Loa mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hənousəsɨmwɨn raka irəha me ia nimwə səvənhi. 58 Pita rakurirə ia Iesu, mamavən isipwɨn tukwe meste nari fwe nɨkare nimwə səvəi pris asori anan. Nənə muvnimwə, məkure irəha iotukwininari me, mə trətoni mə tukəfo irə ia Iesu. 59 Nənə pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhətui nərmama nepwɨn mə tuheikuə, mhəni irapw nəri ərəha riti sə Iesu rɨno uə rɨməni. Nəmə asori me hokeikei mə tuhəreɡi pwəh housi əpune in tukwe. 60 Nəri auər a mə nərmama həpɨk həskəmter mamheikuə ia nəfe hənətoni Iesu rɨno uə həməreɡi in rɨməni, mətə nəmə asori me həpkətə mhə nari riti. Mətə irəha kamhəmwur mamhəuvən meste iərmama kəru krouvehe, 61  *rouni mə, “Iəmə i rɨməni iamɨnhi irə mə, ‘Iou iakukurən nourahaien nimwə səvəi Kumwesən, marə muvrhəkɨn mwi ia nəpɨn kahar.’ ”

62 Nənə pris asori anan rərer, mɨni pen tɨ Iesu i mə, “Nəɡkiariien riti riwən tikɨni? Rəfo ia nəɡkiariien nəha irau krouni rauuəsi ik irə?” 63  *Mətə Iesu rəpnapen. Nənə pris asori anan rɨni pen tukwe in mə, “Iakəres pehe ik i ia nəɡhi Kumwesən sə ramɨru. Ni pehe ro tukumaha i. Ik Kristo, Tɨni Kumwesən, uə rekəm?”

64  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ik ikɨni, mətə iakani pehe tukumiaha i mə nəha təkwtəkwuni mɨne mamevən tihətoni iou, Iəməti Iərmama, takaməkure ia nɨkare Kumwesən mwatuk sə in nɨskaiien səvənhi rasori. Tihətoni mwi iou takauvehe ia nəpuə me ia nɨmaɡouaɡou.”

65  *Nənə nəpɨn pris asori anan rɨreɡi, reitehi tɨnari səvənhi, mɨni mə, “Kɨtaha tsətui iərmama riti mwi tro pui iəmə i tɨ nəfe? Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka mə in rɨni ərəha Kumwesən. 66  *Nətərɨɡien səkɨmiaha mə tsəfo irə?” Mɨreɡi irəha həni mə, “In traməkeikei memhə.”

67  *Nənə hərɡəvəsi pen nənimen, mamhəuəsi in. Nepwɨn həpwi in, 68 mamhəni mə, “Mə ik Kristo pərhien, ni pehe ro tukumaha i nəɡkiariien sə ruku pen tɨ Nənɨmwɨn mə sin ruəsi ik!”

Pita rɨni mə in rɨreirei Iesu

69 Ia nəpɨn nəha Pita fwe inhərɨpw ia nɨkare nimwə səvəi pris asori anan. Nənə pran riti sə ramo tukwini nari m pris asori anan ruvehe ipaka tukwe, mɨni mə, “Ik mwi ikɨnamavən pəri kɨmirau Iesu iəmə Kalili.”

70 Mətə ia nəmrɨnraha pam Pita rɨni mə, “Rekəm. Iou iakreirei nəfe i ikamɨni.”

71 Pita rəpwəh nɨkare nimwə nəha mier mevən ipaka tɨ təpinhə asori riti sə nərmama kamhəuvnimwə pehe irə. Nənə pran riti mwi sə ramo tukwini nari rətə in, mɨni pen tɨ nərmama səməme kamhərer ia kwopun nəha mə, “Iəmə i rɨnamavən pəri irau Iesu iəmə Nasaret.”

72 Mɨreɡi Pita rɨni mwi mə, “Rekəm. Iakani pehe tukw ik i kwəsuahi anan mə iou iakreirei iəmə nəha ikani.”

73 Nəpɨn ouihi a rukurau, nənə nərmama səməme kamhərer ia kwopun nəha həuvehe, mhəni pen tɨ Pita i mə, “Nɨpərhienien. Ik riti ia nirəha tɨ nəri nə mə ik iəmə Kalili.”

74 Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Mə iakameikuə pwəh Kumwesən rərpwɨn noien ərəha səiou. Iakani pehe tukumiaha i kwəsuahi anan mə iou iakreirei iəmə nəha kɨmiaha hiaməni.”

Pita rɨni iamɨnhi irə, nənə təkwtəkwuni a rəiə rakaka. 75  *Nənə Pita rerɨn rɨrhi nəɡkiariien səvəi Iesu. Rɨməni mə, “Kurirə rəiə rakaka, ik tikɨni m kahar mə ikreirei iou.” Pita rerɨn rɨrhi. Nənə rier mevən mɨrapi nasəkien.

27

Jutas remhə

1 Ia nəpnəpɨn pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel irəha pam hərai sun mə tuhousi əpune Iesu. 2 Irəha həiri in, mhəuvən, mhəmri pen in ia rəɡi Paelat. Paelat nəha in iəmə Rom sə ramərɨmənu ia kwopun nəha.

3  *Nəpɨn Jutas iəmə i sə rɨməuvei pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki, in rətoni mə irəha həni mə Iesu traməkeikei memhə, in rərari ia nətərɨɡien səvənhi, muvehi silin me nəha kɨno ia silva irəha pam toti, muvehi muvehe, muvei pen m pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel, 4 mɨni mə, “Iakɨno noien ərəha i, muvei pehe iərmama sə in ratukwatukw a ia rəɡɨmiaha mə tihousi əpune in.”

Mɨreɡi irəha həni mə, “Rəfo ikuvehe masək teɡɨn kɨmaha? Səim atukw a nə noien.”

5 Nənə Jutas rərarki irapw silin me kɨno ia silva fwe ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən, nənə mier mevən, mɨrukwi utə atukw a in ia kwənəkwus.

6 Mətə pris asori me həuvehi silin me nəha kɨno ia silva, mhəni mə, “Rɨpkatukwatukw mhə ia Loa səkɨtaha mə kɨtaha tsousəsɨmwɨn mane i irəha mane səvəi nimwəfwaki tɨ nəri nə mə mane i kuvei pen mə tukuvehi nəmri iərmama i mə tukousi əpune.” 7 Ro iamɨnhi irə irəha hərai sun mhəuvehi mane nəha, mhəuvehi nəmri tɨprənə riti. Fwe kupwən kani tɨprənə nəha mə Tɨprənə sə kamo tekinari me irə. Irəha həuvehi nəmri tɨprənə nəha mə tukɨnɨmwi nərmama pwɨspwɨs me ikɨn. 8 Ro pen ipwet mɨne kamseɡi pen ihi nəɡhi tɨprənə nəha mə Tɨprənə sə netə rɨnaiu ikɨn. 9  *Ia nəpɨn nəha nəɡkiariien səvəi Profet Jeremaea ruvəuvehe muvəukuə. In rɨməni mə,

“Irəha həuvehi silin me kɨno ia silva irəha pam toti.

In nə mane sə nəkur Isrel me nepwɨn həni mə tuhəuvei pen tɨ nuvehiien nəmri iərmama nəha.

10 Irəha həuvei pen mane nəha mhəuvehi nəmri tɨprənə sə kamo tekinari me irə

rəmwhen ia Iərɨmənu rɨni pehe tukw iou i mə tako.”

Iesu rərer ia nəmri Paelat

11 Nəpɨn Iesu ramərer ia nəmri Paelat, Paelat rəres pen in mə, “Ik kiɡ səvəi nəkur Isrel?”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Ik ikani.”

12  *Ia nəpɨn nəha pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həskəmter, mamhəni ərəha Iesu, mətə Iesu rəpwəh nɨniien nəɡkiariien riti tɨ nirəha i. 13 Ro pen Paelat rɨni pen tukwe in mə, “Rəfo ikaməpnapen? Ipkreɡi mhə nəɡkiariien me rɨpɨk nəha kamhəni ərəha ik irə?” 14  *Mətə Iesu rɨpkɨni mhə nəɡkiariien riti tukwe in, mɨpkərpwɨn mhə nəɡkiariien riti sə irəha kamhəni. Nənə Paelat rətoni mərkəri asori nari irə.

Paelat rəseni pen Iesu ia rəɡi naruaɡən me mə tuhousi əpune

15 Ia nuk me pam nəpɨn kamo nəveɡɨnien asori nəha Pasova irə, iəmə Rom sə ramərɨmənu ia kwopun nəha rukurən nuvehi rakaien iərmama riti ia kalapus sə nəkur Isrel həməres i, nənə məseni in rier mamevən. 16 Ia nəpɨn nəha iərmama riti fwe ia nəkwai kalapus nərmama pam həukurən in nəɡhɨn nə Parapas. 17 Ro iamɨnhi irə nəpɨn nərmama housəsɨmwɨn irəha me, Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiokeikei mə takəseni sin rier ia kalapus mamevən, Parapas uə Iesu sə kani mə Kristo?” 18  *Paelat rəres pen irəha iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə in rukurən mə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həməuvei pen Iesu ia rəɡɨn tɨ nəmwəkiien səvənraha.

19 Nari riti mwi, nəpɨn in raməkure ia kwopun sə raməkiri nəɡkiariien ikɨn, pran səvənhi rərhi pen nəɡkiariien riti revən tukwe mɨni mə, “Tikəpwəh noien nari riti ia iəmə atukwatukw nəha. Ia nəpɨn rɨran pehe ipwet iakəməkrəha irə. Nənə təkwtəkwuni iakreɡi rərəha tukwe.”

20 Mətə pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhəkeikei m nərmama mə tuhəres Paelat i mə trəseni Parapas rier ia kalapus mamevən, mətə trousi əpune Iesu.

21 Nənə Paelat rəres pen mwi irəha i mə, “Iəmənmi i sə pəku kɨmiaha hiokeikei mə takəseni rier ia kalapus mamevən?”

Mɨreɡi irəha həni mə, “Parapas.”

22 Mɨreɡi Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ro iamɨnhi irə takəfo ia Iesu sə kani mə Kristo?”

Mɨreɡi irəha pam həni mə, “Pwəh hərui tərini pen in ia nei kamarkuaui.”

23 Mɨreɡi Paelat rɨni mə, “Tɨ nəfe? Nəfe nəha nərəhaien in rɨno?”

Mətə irəha həni asori mwi mə, “Pwəh hərui tərini pen in ia nei kamarkuaui.”

24  *Nəpɨn Paelat rətoni mə ko rɨpko mhə rerɨnraha rəpwiuən, mətə hənamo nurɨɡrɨɡien asori, in ruvehi nui, maikuas ia rəɡɨn mi ia nəmrɨnraha pam, mɨni mə, “Iou iakiwən ia nemhəien səvəi iəmə i. Nɨten riwən ia nirak. Ramarə a ia kɨmiaha.”

25  *Mɨreɡi nərmama me pam həni mə, “Pwəh nɨten rəmak pehe a ia kɨmiaha mɨne nəkwərhakwərha me səkɨmaha.”

26 Nənə Paelat ro nəkwanraha, məseni Parapas rier ia kalapus mamevən, mətə rɨni nəkwan mə tukərisi Iesu. Nəpɨn naruaɡən me səvənhi hərisi pam in, Paelat ruvei pen in ia rəɡɨnraha mə tuhərui tərini pen ia nei kamarkuaui.

Naruaɡən me harɨs əkenhɨn ia Iesu

27 Naruaɡən me səvəi Paelat həiri Iesu mhəuvnimwə ia nimwə asori səvəi Paelat nəɡhɨn nə Praetoriam. Irəha həkwein irəha me nepwɨn ia kusen səvənraha həuvehe mhousəsɨmwɨn irəha me ipaka tɨ Iesu, 28  *mhəuvehi raka karkahu səvənhi, mharkahu pen karkahu əruerəv min rəmwhen ia karkahu səvəi kiɡ. 29 Həuvehi rəhi, mhəuvnhi kəfəfau səvəi kiɡ irə, mhəfəfau pen ia kənkapwə, mhəuvei pen mwi rɨɡi nei riti ia rəɡɨn mwatuk rəmwhen ia nəri sə kiɡ rauvehi rahatən pen nasoriien səvəi kiɡ. Hənɨmwi nukurhunraha ia nənimen, mamharɨs əkenhɨn irə, mamhəni mə, “Ik kiɡ səvəi nəkur Isrel kɨmaha iahəsiai ik!” 30  *Irəha hərɡəvəsi in, mhəuvehi raka rɨɡi nei nəha ia rəɡɨn, mhousi kənkapwə irə. 31 Nəpɨn hənarɨs əkenhɨn raka irə, həuvehi raka karkahu əruerəv nə mharkahu pen tɨnari ihi səvənhi, mhəiri in mhəuvən mə tuhərui tərini pen ia nei kamarkuaui.

Naruaɡən me hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui

32 Nəpɨn naruaɡən me nəha hənaməier, hətoni iəmə Saerin riti nəɡhɨn nə Saemon. Irəha həkeikei min mə trəvrani nei kamarkuaui səvəi Iesu. 33 Irəha həuvən ia kwopun riti nəɡhɨn nə Kolkota (nɨpwrai nahaɡ nəha kwopun səvəi kerhə ia iərmama). Ia kwopun nəha irəha 34  *həuvei pen waen m Iesu mə trənɨmwi. Kəvti pen nɨmwai nari riti rəfiə trasitu muəsi nəmisəien. Mətə nəpɨn Iesu rəpwasi əɡhan, rəpwəh nokeikeiien mə trənɨmwi. 35  *Nəpɨn irəha hərui tərini pen raka in ia nei kamarkuaui, həuai kɨrkɨri tɨnari me səvənhi, mhəuini nari riti sə trahatən pen mə sin truvehi nəfe tɨnari səvənhi. 36 Nənə həkure ia kwopun nəha, mamhətui tukwe. 37 Ia kənkapwə irənhə irə irəha hərui pen nəkukuə riti kɨmərai mə Iesu tremhə tɨ nəfe. Rɨni mə: Iesu I Kig Səvəi Nəkur Isrel

38  *Ia nəpɨn nəha həuvehi rakres mi kəru, mhərui tərini pen mwi irau ia nei kamarkuaui, riti ia nɨkare Iesu mwatuk, riti ia nɨkaren mour. 39  *Nənə nərmama səməme kamhəukurau ia suatuk kamhounouini kənkapwənraha me, mamhəni ərəha Iesu, 40  *mamhəni mə, “Ik nə iəmə ikɨməni mə tikouraha nimwə səvəi Kumwesən marə muvrhəkɨn mwi ia nəpɨn kahar. Itə, uvehimɨru ik! Trɨni mɨnuə ik Tɨni Kumwesən pərhien, araka ia nei kamarkuaui meiwaiu pehe.”

41 Ia noien a mwi nəha pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel harɨs əkenhɨn irə, mamhəni mə, 42  *“In rɨməuvehimɨru raka nərmama həpɨk, mətə ko rɨpkuvehimɨru atukw mhə in. Mə in kiɡ səvəi nəkur Isrel pərhien, ramasan mə raraka ia nei kamarkuaui meiwaiu pehe, pwəh kɨtaha sətoni mhəni nɨpərhienien irə. 43  *Iəmə i rahatətə ia Kumwesən mɨni mə in Tɨni Kumwesən. Pwəh sətoni ro mə Kumwesən rerɨn raɡien tukwe truvehimɨru in təkwtəkwuni.” 44 Iərmama mi nəha sə krauakres kɨnərui tərini pen irau ia nei kamarkuaui irəhar Iesu, irau mwi krauni ərəha in rəmwhen nepwɨn həməni.

Iesu remhə

45 Ia kurkwai nəpɨn ia ran nəpitəvien ruvehe mousəman kwopun me pam ia tənə nəha meste aoa kahar rukurau. 46  *Nənə rarɨpwi tri klok ia nəruarəv Iesu rəkwein əpwəmwɨs, mɨni mɨnuə, “Eloi, Eloi, lama sapaktani?” Nɨpwrai nəɡkiariien nəha in i mə “Kumwesən səiou, Kumwesən səiou, rəfo ikap raka ia nirak iamɨnhi?”

47 Nərmama me nepwɨn səməme kamhərer mamhəspau ia Iesu həreɡi nəɡkiariien nəha, mhəni mə, “Iəmə i raməkwein Profet Elaeja.”

48  *Nənə təkwtəkwuni a riti ia nirəha raiu muvehi nɨpəri koton, meitesi ia waen sə rəfiə, mɨpiri pen ia nusvenhi rəɡi nei riti, muvehi pen mə Iesu trənɨmwi. 49 Mətə in me nepwɨn həni mə, “Pəpɨm ro pwəh sətoni mə Profet Elaeja truvehe muvehimɨru iəmə i uə rekəm.”

50 Nənə Iesu rəkwein əpwəmwɨs mwi, məseni pen nɨmɨruien səvənhi, memhə.

51  *Təkwtəkwuni a mwi tɨnari sə rəɡher tukuahaɡ kwopun ikinan anan fwe ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən reitehi nɨpərɨn kəru fwe irənhə meste nari fwe inhərɨpw. Nənə tɨprənə rɨkiu, meitehi kəruəterei me. 52 Nɨpəɡi kəruəterei me nepwɨn sə kɨnərkwafə nɨpwrai nərmama ikɨn həuvehe mhəkwaɡ, nənə Kumwesən ro nərmama me səvənhi həpɨk hətui mwi ia nemhəien səvənraha. 53 Kurirə irə nəpɨn Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi irəha həier irapw ia nɨpəɡi kəruəterei me səvənraha, mhəuvən ia taon ikinan nə Jerusalem, nərmama həpɨk hətoni irəha.

54 Iaruaɡən riti nəha in rasori ia naruaɡən me irəha pam hantret. In mɨne naruaɡən me nepwɨn səvənhi kamhətui tɨ Iesu. Nəpɨn irəha hətoni nɨmwnɨmwien nəha mɨne narimnari me nəha sə həməier pehe, həhekɨr asori, mhəni mə, “Nɨpərhienien iəmə i in Tɨni Kumwesən.”

55  *Nənə nɨpran me həpɨk ia kwopun nəha kamhərer isipwɨn kwopti tɨ Iesu mamhəspau irə. Nɨpran me nəha həməier ia tənə Kalili, mamhəkurirə ia Iesu, mamhasitu irə. 56  *Meri Maktala, mɨne Meri mama səvəi Jemes mɨne Josef, mɨne mama səvəi tɨni Sepeti mi kamharərer irəha mɨnraha.

Josef rərkwafə nɨpwrai Iesu

57 Iəmə Aramatia riti nəha ikɨn nəɡhɨn nə Josef. Nautə səvənhi rasori. In mwi iərmama riti səvəi Iesu. Ia nəruarəv 58  *revən tɨ Paelat, məres pen mə ko Paelat rəseni in ruvehi nɨpwrai Iesu. Ro pen Paelat rɨni nəkwan mə tukuvehi pen min. 59 Josef revən muvehi nɨpwrai Iesu, muveɡi ia tɨnari əmher riti kɨno ia linen, 60  *nənə məmri pen ia nɨpəɡi kəruəterei riti səvənhi sə in rɨnərai ərori raka. Nəpɨn rɨnəmri raka, rəsəkwuəsəkwu kəruəterei asori riti mərəpinhə pen kwəruə irə, nənə mamevən. 61 Meri Maktala, mɨne Meri mama səvəi Jemes mɨne Josef krauəkure fwe ikɨn, rouəti pen nɨpəɡi kəruəterei nəha kɨnərkwafə nɨpwrai Iesu ikɨn.

Naruaɡən me nepwɨn həsisəɡ əknekɨn nɨpəɡi kəruəterei

62 Kɨni rakwakwi irə, nəpɨn kaməpnəpenə irə tɨ Sapat, pris asori me mɨne Farisi me həuvən mhousəsɨmwɨn irəha me ia nəmri Paelat, 63  *həni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Rerɨmaha ramrhi nəɡkiariien riti səvəi iəmə nəha rameikuə. Nəpɨn ramɨru ihi, rɨməni mə nəpɨn kahar trukurau nənə in trətui mwi ia nemhəien səvənhi. 64 Ro iamɨnhi irə tikərhi pen nərmama me nepwɨn səim pwəh həuvən mhəsisəɡ əknekɨn ia nɨpəɡ sə kɨnərkwafə nɨpwran ikɨn meste nəpɨn kahar haruvehe mharukurau. Rərəha nərmama me səvənhi həuvən, mhakres nɨpwran, mhəni pen tɨ nərmama mə in rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. Tuko ro iamɨnhi irə neikuəien nəha səvənraha trərəha məpi raka sə fwe kupwən.”

65 Mɨreɡi Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakəseni naruaɡən me nepwɨn səiou. Tiho mhəiri irəha mhəuvən mhəsisəɡ əknekɨn ia nɨpəɡi kəruəterei nəha.” 66  *Ro pen irəha həuvən mhəmri pen nari riti ia kəruəterei sə ramərer tukuahaɡ ia nɨpəɡ nəha mə iərmama riti rɨkiu irə irəha tuhətoni mhəukurən. Nənə naruaɡən me nepwɨn kamhərer tukuahaɡ tukwe.

28

Iesu rətui mwi ia nəmhien səvənhi

1 Nəpɨn Sapat ruvəukurau, ipaka rɨnamran ia Sante, Meri Maktala mɨne Meri mama səvəi Jemes krouevən mə trouətə nɨpəɡi kəruəterei kɨnəmri pen nɨpwrai Iesu irə.

2 Nənə təkwtəkwuni a irə, nɨmwnɨmwien asori rɨkiu, tɨ nəri nə mə aɡelo riti səvəi Iərɨmənu rier ia neiai meiwaiu pehe, məsəkwu raka kəruəterei nəha kɨnəsisəɡ pen ia nɨpəɡ, nənə məkure utə irə. 3  *Nɨpwran ramser rəmwhen ia nouapɨrien. Tɨnari səvənhi rəpsan anan. 4 Nəpɨn naruaɡən me nəha səməme kamhərer tukuahaɡ tɨ nɨpəɡ hətoni aɡelo nəha, həhekɨr mhətəmnɨmwɨn, həuvehe mhəmwhen ia nərmama həuvamhə.

5 Mətə aɡelo nəha rɨni pen tɨ prən mi nəha mə, “Rouəpwəh nehekɨrien. Iakukurən mə irouətui Iesu sə kɨnərui tərini pen ia nei kamarkuaui. 6  *In riwən i. In rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi rəmwhen mə in rɨməni. Rouvehe, rouətə kwopun nɨpwran rɨnamapri ikɨn, 7  *nənə rouevən akwauakw rouni pen tɨ nərmama me səvənhi mə in rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi, nənə təkwtəkwuni in rakupwən ia kɨmiaha mamevən ia tənə Kalili. Kɨmiaha tihətoni in fwe ikɨn. Iroureɡi iakuvəni raka narimnari me i tukumirau i.”

8 Nənə irau krouəpwəh akwauakw nɨpəɡ, rouhekɨr, mətə rerɨnrau raɡien pɨk mwi. Krouaiu, rouevən mə trouni nəri nəha tɨ nərmama me səvəi Iesu. 9 Nənə təkwtəkwuni a Iesu rier irapw tɨ nirau, mɨni mə, “Ramasan tukumirau!” Nənə irau krouvehe tukwe, rounɨmwi nukurhunrau ia nənimen, rouəkwtəmhiri nɨsun mi, rousiai in. 10  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Rouəpwəh nehekɨrien, rouevən, rouni pen tɨ piak me mə irəha tuhəuvən fwe tənə Kalili. Ia kwopun nəha irəha tuhətə iou.”

Nəɡkiariien səvəi naruaɡən me

11 Nəpɨn irau krourərɨɡ, təkwtəkwuni a mwi, naruaɡən me nepwɨn səməme hənamərer tukuahaɡ nɨpəɡ həuvən fwe taon, nənə mhəni pen narimnari me nəha tɨ pris asori me. 12 Nənə pris asori me hoeite nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mamhərai sun irəha mɨnraha. Nənə nəpɨn həuvərai sun raka, həuvei pen mane asori m naruaɡən me nəha, 13  *mhəni mə, “Kɨmiaha tihəni irapw tɨ nərmama me mə nəpɨn kɨmiaha hiamapri ia nəpɨn nərmama me səvəi Iesu həuvehe mhakres nɨpwran. 14 Nənə trɨni mɨnuə Paelat rɨreɡi nəɡkiariien nəha, kɨmaha tahəɡkiari min mə in trəpwəh nourahaien kɨmiaha.” 15 Ro iamɨnhi irə naruaɡən me həuvehi mane, mhəuvən, mho nəfe pris asori me həməni pen tɨ nirəha i. Nənə nəɡkiariien nəha ruvirɨs ia tənə Isrel. Kamɨni ihi ipwet mɨne.

Nəɡkiariien sampam Iesu ruvei pen m nərmama me səvənhi

16  *Ia nəpɨn nəha nərmama me səvəi Iesu irəha pam eleven həuvən fwe tənə Kalili ia təkuər riti sə Iesu rɨməni pen tɨ nirəha i kupwən. 17 Nəpɨn irəha hətoni in, hənɨmwi nukurhunraha ia nənimen, mhəsiai in. Mətə nepwɨn həreirei amasan ia rerɨnraha mə Iesu pərhien i. 18  *Nənə Iesu ruvehe, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kumwesən ruvei pehe nasoriien miou iakamərɨmənu ia narimnari me pam ia neiai mɨne tɨprənə. 19  *Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvən mhəvi nərmama ia tənəmtənə me pam pwəh irəha həuvehe mho nərmama me səiou ia nirəha. Kɨmiaha tihaməkeikei mho paptaes ia nirəha ia nəɡhi Tata mɨne Tɨni mɨne Nənɨmwɨn Ikinan, 20  *mamhahatən irəha mə irəha tuhaməkeikei mho nəɡkiariien me pam sə iakɨnahatən kɨmiaha irə. Nənə həreɡi ro nəri i. Iou takamarə rerɨn tukumiaha meste nəpɨn sampam.”

* 1:1: Jen 22:18, 1Kron 17:11, Luk 3:23-38

a 1:2: Juta mɨne piəvni me irəha pam twelef. Irəha nəha kaha kupwən me səvəi nəkur Isrel.

* 1:3: Jen 38:29-30, Rut 4:18-22

b 1:4: Nəɡhɨn riti mwi Aram (1Kron 2:9)

* 1:5: Rut 4:13-17

c 1:5: Əvsini nəkukuə nəha Rut ia Oltestamen

* 1:6: 2Saml 12:24

d 1:7: Nəɡhɨn riti mwi mə Asaf

* 1:11: 2Kinɡ 24:14-15, 2Kron 36:10, Jer 27:20

* 1:12: Esra 3:2

* 1:18: Luk 1:27,35

* 1:21: Luk 1:31, 2:21

e 1:21: Nɨpwrai nəhaɡ nəha mə “Iərɨmənu rauvehimɨru nərmama.”

* 1:23: Aes 7:14

* 1:25: Luk 2:7, 21

* 2:6: Maeka 5:2, Jon 7:42

* 2:11: Sam 72:10-15, Aes 60:6

* 2:15: Hos 11:1

* 2:18: Jer 31:15, Jen 35:19

* 2:20: Eks 4:19

* 2:23: Luk 2:39, Aes 11:1, 53:2, Jon 1:46

* 3:2: Mat 4:17, Mak 1:15

a 3:2: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 3:3: Aes 40:3

* 3:4: 2Kinɡ 1:8

* 3:7: Mat 12:34, 23:33

* 3:9: Jon 8:33,39, Rom 2:28-29, 4:12

* 3:10: Mat 7:19, Luk 13:6-9

* 3:11: Jon 1:26-27,33, Wok Me 1:5

* 3:12: Mat 13:30

* 3:16: Jon 1:32

* 3:17: Sam 2:7, Aes 42:1, Mat 12:18, 17:5, Luk 9:35

* 4:1: Hip 2:18, 4:15

* 4:2: Eks 34:28, Jen 3:1-7

a 4:3: Uə bred

* 4:4: Dut 8:3

* 4:7: Dut 6:16

* 4:10: Dut 6:13

* 4:11: Hip 1:6,14

* 4:12: Mak 6:17, Luk 3:19-20

* 4:13: Jon 2:12

* 4:17: Mat 3:2

b 4:17: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 4:19: Luk 5:1-11, Mat 13:47

* 4:20: Mat 19:27

* 4:23: Mak 1:39, Mat 9:3, Wok Me 10:38

* 4:24: Mak 6:55

* 4:25: Mak 3:7-8

* 5:3: Aes 57:15

a 5:3: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 5:4: Aes 61:2-3, Rev 7:17

* 5:5: Sam 37:11

* 5:6: Aes 55:1-2

* 5:7: Jem 2:13

* 5:8: Sam 24:3-4, 51:10, 73:1

* 5:9: 1Jon 3:2-3

* 5:10: Hip 12:4, 1Pit 3:14

* 5:11: 1Tes 4:14, Jem 1:2

* 5:12: 2Kron 36:16, Wok Me 7:52, Hip 11:32-38, Jem 5:10

* 5:14: Jon 8:12, 9:5

* 5:15: Mak 4:21, Luk 8:16, 11:33

* 5:16: Efes 5:8-9, 1Tes 2:12

* 5:17: Mat 3:15, Rom 3:31, 10:4

* 5:18: Luk 16:17, 21:33

* 5:19: Jem 2:10

* 5:21: Eks 20:13, 21:12, Lev 24:17, Dut 5:17

* 5:22: 1Jon 3:15

* 5:23: Mak 11:25

* 5:25: Mat 6:14-15, Mat 18:34-35

* 5:27: Eks 20:14, Dut 5:18

* 5:28: 2Tes 2:14

* 5:29: Mat 18:9, Mak 9:47, Kol 3:5

* 5:30: Mat 18:8, Mak 9:43

* 5:31: Dut 24:1-4, Mak 10:4, 1Kor 7:10-11

* 5:33: Eks 20:7, Lev 19:12, Nam 30:2, Dut 23:21

* 5:34-35: Aes 66:1, Jem 5:12, Mat 23:22, Wok Me 7:49, Sam 48:2, Aes 66:1

* 5:37: Jem 5:12

* 5:38: Eks 21:24, Lev 24:20, Dut 19:21

* 5:39: Lev 19:18, Jon 18:22-23

* 5:40: 1Kor 6:7

* 5:43: Lev 19:18

* 5:44: Eks 23:4-5, Luk 23:34, Wok Me 7:60, Rom 12:14,20

* 5:45: Efes 5:1

* 5:48: Lev 19:2, Dut 18:13

* 6:1: Mat 23:5

* 6:3: Mat 25:37-40

* 6:5: Mat 23:5, Luk 18:10-14

* 6:6: 2Kinɡ 4:33

* 6:7: Aes 1:15, 1Kinɡ 18:26-29

* 6:8: Mat 6:32

* 6:9: Jon 17:6

* 6:10: Mat 7:21, 26:39, Luk 22:42

* 6:12: Mat 6:14-15, Mat 18:21-35

* 6:13: Luk 22:40, Jem 1:13, Jon 17:15, 2Tes 3:3, 2Tim 4:18, 1Kron 29:11-13

* 6:14: Mak 11:25-26

* 6:16: Aes 58:5-9

* 6:19: Jem 5:1-3

* 6:20: Mat 19:21, Luk 18:22, Kol 3:1-2

* 6:25: Fil 4:6, 1Tim 6:6-8, Hip 13:5, 1Tes 5:7

* 6:26: Mat 10:29-31, Luk 12:6-7

* 6:29: 1Kinɡ 10, 2Kron 9

* 6:32: Mat 6:8

* 6:33: 1Kinɡ 3:13-14, Sam 37:4,25, Rom 14:17

* 6:34: Eks 16:4,19, Mat 6:11

* 7:1: Rom 2:1, 1Kor 4:5, Jem 4:11-12

* 7:2: Mak 4:24

* 7:6: Mat 10:11

* 7:7: Mak 11:24, Jon 14:13, 15:7, Jon 16:23-24

* 7:8: Jem 1:5, 1Jon 3:22, 1Jon 5:14-15

* 7:11: Jem 1:17

* 7:12: Mat 22:39-40, Luk 6:31, Rom 13:8-10

* 7:13: Jon 10:7,9

* 7:14: Wok Me 14:22

* 7:15: Mat 24:4,24, Wok Me 20:29, 2Tes 2:1

* 7:16: Kal 5:19-22, Jem 3:12

* 7:19: Mat 3:10, Luk 3:9, Jon 15:6

* 7:20: Mat 12:33

* 7:21: Luk 6:46, Mat 21:31, Rom 2:13, Jem 1:22,25

a 7:21: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 7:23: Sam 6:8, Mat 10:33, 25:41, Mat 13:41-42, 2Tim 2:19

* 7:29: Mak 1:22, Luk 4:32, Jon 7:46

* 8:4: Lev 14:1-32, Mat 9:30, Mak 7:36, Luk 17:14

a 8:4: Pris me nəha Iesu raməɡkiari ia nirəha, irəha nɨmwipwi Eron me. Fwe kupwən irəha kamho wok ia nimwə səvəi Kumwesən fwe Jerusalem.

* 8:5: Jon 4:47

* 8:10: Mat 15:28

* 8:11: Sam 107:3, Luk 13:29

b 8:11: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 8:12: Mat 22:13, 25:30, Luk 13:28

* 8:14: 1Kor 9:5

* 8:20: 2Kor 8:9

* 8:21: 1Kinɡ 19:20, Jon 5:25

* 8:24: Sam 4:8

* 8:26: Mat 14:31, 16:8, Sam 89:9

* 8:29: Mak 1:24, Luk 4:34,41

* 9:1: Mat 4:13

a 9:1: Taon nəha Iesu revən ikɨn nəɡhɨn nə Kapaneam.

* 9:4: Mat 12:25, Luk 9:47, Jon 2:25

* 9:6: Jon 17:2, 5:8

* 9:11: Luk 15:2, 19:7

* 9:13: Mat 12:7, Hos 6:6

* 9:14: Luk 18:12

* 9:15: Jon 3:29

* 9:16: Jon 1:17

b 9:17: Iesu rusipekɨn ia nɨpəri tɨnari vi mɨne tɨnari ivɨs, marə mɨni mwi tɨki waen tui me mɨne tɨki waen vi me. Nusipekɨnien mi nəha nɨpwranrau mə nahatənien vi səvəi Iesu trɨpkesi pen mhə nahatənien tui sə nəkur Isrel kamharə irə.

* 9:21: Mat 14:36

* 9:24: Jon 11:11

* 9:27: Mat 20:29-34

* 9:29: Mat 8:13

* 9:30: Mat 8:4

* 9:33: Mak 2:12

* 9:34: Mat 12:24, Mak 3:22, Luk 11:15

* 9:35: Mat 4:23, Mak 1:39

* 9:36: Mat 14:14, Nam 27:17, 1Kinɡ 22:17, Esik 34:5

* 9:37: Sek 10:2, Mak 6:34, Luk 10:2

c 9:38: Iesu rusipekɨn ia nəveɡɨnien sə ruvəmruə ia nəmhien. Nusipekɨnien nəha nɨpwran mə nərmama həpɨk hənoraka rere mə tuhəuvehe tɨ Iesu, mətə nərmama səməme tuhasitu ia nirəha, mhəiri irəha mhəuvehe houihi a.

* 10:1: Mak 6:7, Luk 9:1

* 10:5: Wok Me 13:46

* 10:6: Jer 50:6, Mat 15:24

* 10:7: Mat 3:2, 4:17, Luk 10:9,11

a 10:7: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 10:8: Wok Me 20:33

* 10:9: Luk 10:4

* 10:10: Nam 18:31, Luk 10:7, 1Kor 9:14, 1Tim 5:18

* 10:12: Luk 10:5-6

* 10:14: Luk 10:10-12, Wok Me 13:51, 18:6

* 10:15: Mat 11:24, Jut 7

* 10:16: Luk 10:3, Jon 10:12, Wok Me 20:29, Rom 16:19

* 10:17: Mak 13:9-11, Luk 12:11-12, Luk 21:12-15

* 10:18: Wok Me 25:23, 27:24

* 10:20: Jon 14:26, 1Kor 2:4

* 10:21: Maeka 7:6, Mat 10:35, Mak 13:12, Luk 21:16

* 10:22: Mat 24:9,13, Mak 13:13, Luk 21:17, Jon 5:18-21

* 10:23: Mat 16:28

* 10:24: Luk 6:40, Jon 13:16, 15:20

* 10:25: Mat 9:34, 12:24, Mak 3:22, Luk 11:15

* 10:26: Mak 4:22, Luk 8:17

* 10:28: Jem 4:12

* 10:31: Mat 6:26, 12:12

* 10:33: Mak 8:38, Luk 9:26, 2Tim 2:12

* 10:37: Dut 33:9

* 10:38: Mat 16:24-25, Mak 8:34-35, Luk 9:23-24, Luk 17:33, Jon 12:25

* 10:40: Mak 9:37, Luk 10:16, Jon 13:20

* 10:42: Mat 25:40

* 11:2: Mat 14:3

* 11:3: Mal 3:1

* 11:5: Aes 35:5-6, Aes 61:1

* 11:6: Mat 13:57, 26:31

* 11:7: Mat 3:5

* 11:9: Luk 1:76

* 11:10: Mak 1:2, Jon 3:28

a 11:11: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 11:12: Luk 16:16

b 11:12: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien vas 12 in i mə: “Ia nəpɨn nəha Jon Paptaes rɨnamostat maməvisau muvehe meste ipwet mɨne nəmə skai me kamhousari mə tuhouraha nɨtətə ia neiai. Nənə nərmama səməme kamhousari əknekɨn həuvnimwə pen irə.”

* 11:14: Mal 4:5, Mat 17:10-13, Mak 9:11-13

* 11:18: Mat 3:4

* 11:19: Mat 9:14

* 11:21: Jon 3:6

* 11:22: Aes 23, Esik 26-28, Joel 3:4-8, Amos 1:9-10, Sek 9:2-4

* 11:23: Aes 14:13-15, Jen 19:24-28

* 11:24: Mat 10:15, Luk 10:12

* 11:25: 1Kor 1:26-29

* 11:27: Mat 28:18, Jon 3:35, 17:2, Fil 2:9, Jon 1:18, 10:15

* 11:28: Jer 31:25

* 11:29: Jer 6:16

* 11:30: 1Jon 5:3

* 12:1: Dut 23:25

* 12:2: Eks 20:10

* 12:3: 1Saml 21:1-6

* 12:4: Lev 24:5-9

* 12:5: Nam 28:9-10

* 12:6: Mat 12:41-42, Luk 11:31-32

* 12:7: Hos 6:6, Mat 9:13

* 12:8: Mat 8:20

* 12:10: Luk 14:3

* 12:11: Luk 14:5

* 12:14: Jon 5:16

* 12:15: Mak 3:7-10

* 12:16: Mat 8:4, Mak 3:12

* 12:18: Mat 3:17

* 12:22: Mat 9:32-33

* 12:24: Mat 9:34, 10:25

* 12:28: Wok Me 10:38, 1Jon 3:8

* 12:29: Aes 49:24, 1Jon 4:4

* 12:30: Mak 9:40, Luk 9:50

* 12:31: 1Tim 1:13, Hip 6:4-6, 10:26

* 12:33: Mat 7:16-20

* 12:34: Mat 3:7, 15:18, Mat 23:33, Luk 3:7

* 12:38: Mat 16:1, Luk 11:16, Jon 6:30, 1Kor 1:22

* 12:39: Mat 16:4

* 12:40: Jon 1:17

* 12:41: Jon 3:5

* 12:42: Mat 12:6, 1Kinɡ 10:1-10

* 12:46: Mat 13:55

* 12:50: Jon 15:14, Rom 8:29

* 13:2: Luk 5:1-3

a 13:11: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 13:12: Mat 25:29, Mak 4:25, Luk 8:18, 19:26

* 13:13: Dut 29:4

* 13:14: Jon 12:40, Wok Me 28:26-27

* 13:16: Luk 10:23-24

* 13:22: Mat 6:19-34, Luk 12:16-21, 1Tim 6:9-10,17

* 13:30: Mat 3:12

* 13:38: 1Kor 3:9

* 13:40: Mat 7:16, Jon 15:6

* 13:41: Mat 24:31, Mat 25:31-46, Mak 13:27

* 13:42: Mat 8:12

* 13:43: Dan 12:3

* 13:44: Mat 19:29, Luk 14:33, Fil 3:7

* 13:48: Mat 22:9-10

* 13:50: Mat 13:42, Luk 13:28

b 13:52: Iesu rusipekɨn ia nautə me sə vi mɨne nautə me sə tui. Nautə me sə vi rəmwhen ia nəɡkiariien sə rəmak ia Niutestamen. Nautə me sə tui rəmwhen ia nəɡkiariien sə rəmak ia Oltestamen.

* 13:53: Mat 7:28

* 13:54: Jon 7:15

* 13:55: Jon 6:42

* 13:57: Jon 4:44

* 14:3: Mat 11:2

* 14:4: Lev 18:16, Lev 20:21

* 14:5: Mat 21:26

* 14:10: Mat 17:12

* 14:14: Mat 9:36

* 14:19: Mat 15:35-39, Mak 8:6-10

* 14:20: 2Kinɡ 4:44

* 14:23: Luk 6:12, 9:28

* 14:26: Luk 24:37

* 14:29: Jon 21:7

* 14:31: Mat 8:26

* 14:33: Mak 4:39

* 14:36: Mat 9:20-21, Mak 5:27-28, Luk 8:44

* 15:2: Luk 11:38

* 15:4: Eks 20:12, Eks 21:17, Dut 5:16

* 15:11: Mat 12:34

* 15:14: Mat 23:16,24, Luk 6:39, Rom 2:19

* 15:19: Jen 8:21, Mat 12:34

* 15:24: Mat 10:6

* 15:28: Mat 8:10,13

* 15:29: Mak 7:31

* 15:31: Mak 7:37

* 15:32: Mat 14:14

* 16:1: Mat 12:38, Luk 11:16

* 16:4: Mat 12:39, Luk 11:29

* 16:6: Luk 12:1

* 16:9: Mat 14:17-21

* 16:10: Mat 15:34-38

* 16:14: Mat 14:1-2, Mak 6:14-15, Luk 9:7-8

* 16:16: Jon 6:69

* 16:17: Mat 17:5, Kal 1:15-16

* 16:18: Jon 1:42, Efes 2:20

* 16:19: Mat 18:18, Jon 20:23

a 16:19: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 16:20: Mat 17:9, Mak 9:9

* 16:24: Mat 10:38, Luk 14:27

* 16:25: Mat 10:39, Luk 17:33, Jon 12:25

* 16:26: Mat 4:8-9

* 16:27: Mat 25:31, Sam 62:12, Prov 24:12, Rom 2:6, Rev 22:12

* 17:2: 2Pit 1:16-18

* 17:5: Sam 2:7, Aes 42:1, Mat 3:17, Mak 1:11, Luk 3:22, Dut 18:15

* 17:9: Mat 16:20

* 17:10: Mal 4:5

a 17:10: Mal 4.5 Profet Malakae rɨməni mə Profet Elaeja trukupwən muvehe kurirə irə Kristo ruvehe.

* 17:12: Mat 11:14, 14:10

* 17:13: Luk 1:17

* 17:17: Dut 32:5,20, Jon 14:9

* 17:19: Mat 10:1

* 17:20: Mat 21:21, Mak 11:23, Luk 17:6, 1Kor 13:2

b 17:21: Nəkukuə me rɨpɨk kɨmərai pen Niutestamen irə ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris kupwən kwopi nəɡkiariien ia vas 21 riwən.

* 17:22: Mat 16:21

* 17:24: Eks 30:13, Eks 38:26

* 18:1: Luk 22:24

a 18:1: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 18:5: Mat 10:40, Luk 10:16, Jon 13:20

* 18:6: Luk 17:1-2

* 18:8: Mat 5:29-30

* 18:10: Hip 1:14

* 18:11: Luk 19:10

b 18:11: Nəkukuə me rɨpɨk kɨmərai pen Niutestamen irə ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris kupwən kwopi nəɡkiariien ia vas 11 riwən.

* 18:15: Lev 19:17, Luk 17:3, Kal 6:1

* 18:16: Dut 19:15, Jon 8:17

* 18:17: 1Kor 5:13

* 18:18: Mat 16:19, Jon 20:23

* 18:19: Mak 11:24, Jon 15:7

* 18:20: Mat 28:20, Jon 14:23

* 18:22: Luk 17:4

* 18:34: Mat 5:25-26

* 18:35: Mat 6:15, Mak 11:25, Efes 4:32, Kol 3:13

* 19:3: Mat 16:1

* 19:4: Jen 1:27, 5:2

* 19:5: Jen 2:24, Efes 5:31

* 19:7: Dut 24:1-4, Mat 5:31

* 19:9: Mat 5:32, 1Kor 7:10-11

* 19:10: 1Kor 7:1-2,7-9

a 19:12: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 19:14: Mat 18:2-3

* 19:17: Lev 18:5, Luk 10:28

* 19:18: Eks 20:12-16, Dut 5:16-20

* 19:19: Lev 19:18

* 19:21: Mat 6:20, Luk 12:33, Wok Me 2:45, Wok Me 4:34-37

* 19:26: Jen 18:14, Job 42:2

* 19:28: Mat 25:31, Luk 22:30, Rev 3:21

* 19:29: Hip 10:34

* 19:30: Mat 20:16, Luk 13:30

* 20:1: Mat 21:33

a 20:2: Nəɡhi silin nəha tenarius. Fwe tui tenarius kuatia nərəkuien atukwatukw sə kuvei pen m iərmama sə rowok nəpɨn pekɨn ia nəpnəpɨn meste ia nəruarəv.

* 20:8: Lev 19:13, Dut 24:15

* 20:16: Mat 19:30, Mak 10:31, Luk 13:30

* 20:18: Mat 16:21, Mat 17:22-23

* 20:21: Mat 19:28, Luk 22:30

* 20:22: Mat 26:39, Jon 18:11

* 20:25: Luk 22:25-26

* 20:26: Mat 23:11, Mak 9:35, Luk 9:48

* 20:28: Luk 22:27, Fil 2:7, 1Tim 2:6

* 20:30: Mat 9:27, 15:22

* 21:3: Mat 26:18

* 21:5: Sek 9:9

* 21:8: 2Kinɡ 9:13

* 21:11: Mat 21:46

* 21:13: Aes 56:7, Jer 7:11

* 21:19: Luk 13:6

* 21:21: Mat 17:20, Luk 17:6, 1Kor 13:2, Jon 14:12

* 21:22: Mat 7:7-11, Mat 18:19, Jon 14:13-14

* 21:23: Jon 2:18

* 21:26: Mat 14:5, 21:46

* 21:28: Luk 15:11

* 21:32: Luk 3:12, Luk 7:29-30

* 21:33: Aes 5:1-2, Mat 25:14

* 21:35: Mat 22:6

* 21:38: Mat 27:18

* 21:39: Hip 13:12

* 21:42: Wok Me 4:11, Rom 9:33, 1Tes 2:6-8

* 21:44: Dan 2:44-45

* 21:46: Mat 21:26

a 22:2: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien i ro iamɨnhi irə: “Nɨtətə ia neiai rəmwhen ia kiɡ riti sə ro nəveɡɨnien asori səvəi tɨni tɨ nəri nə mə tɨni rɨpkiri a pran səvənhi.

* 22:4: Mat 21:36

* 22:6: Mat 21:35

* 22:13: Mat 8:12, 25:30, Luk 13:28

* 22:15: Mak 3:6

* 22:21: Rom 13:7

* 22:23: Wok Me 23:8

* 22:32: Eks 3:6, Mat 8:11

* 22:37: Dut 6:5

* 22:39: Lev 19:18

* 22:40: Mat 7:12, Rom 13:10, Kal 5:14

* 22:42: Jon 7:42

* 22:43: Mat 26:64

b 22:45: Nəkur Isrel me fwe kupwən həuvəukurən raka mə profet me səvəi Kumwesən həməni mə iərmama riti truku pen ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt mərɨmənu ia nirəha. Iəmə nəha kani nəɡhɨn mə ‘Kristo’ uə ‘Mesaea’ uə ‘Tɨni Tevɨt.’ Ia kwəti nəɡkiariien i, Iesu rokeikei mə nəmə asori me tuhətə sas Kristo mə in rɨpko mhə tɨni Kiɡ Tevɨt əpa, mətə in Tɨni Kumwesən. Sətoni mhəukurən mə in Tɨni Kumwesən tɨ nəri nə mə Kiɡ Tevɨt rəkwein in mə Iərɨmənu səvənhi.

* 23:3: Mal 2:7-8

* 23:5: Mat 6:1, Eks 13:9, Dut 6:8, Nam 15:38-39

* 23:6: Mat 6:5, Luk 14:7

* 23:11: Mat 20:26, Mak 9:35, Luk 22:26

* 23:12: Job 22:29, Prov 29:23, Esik 21:26, Luk 14:11, 18:14

a 23:13: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

b 23:14: Ia Niutestamen me nepwɨn kɨmərai tui anan ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris nəɡkiariien səvəi vas 14 riwən. Mətə ia Niutestamen me nepwɨn sə kɨmərai kurirə nəɡkiariien ia vas 14 raməmak ia nirəha. Kamhəni mə, “Trərəha anan tukumiaha nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me. Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Hiameikuə ia nɨpran me səməme nərman me səvənraha həuvamhə, mamhakres narimnari me səvənraha, nənə mamho mwi nəfwakiien əpwəmwɨs me mə nərmama tuhətoni həsiai kɨmiaha tukwe. Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səkɨmiaha məpi raka nərmama nepwɨn.”

* 23:16: Mat 15:14

* 23:22: Aes 66:1, Mat 5:34

* 23:23: Lev 27:30, Maeka 6:8

* 23:25: Mak 7:4

* 23:27: Wok Me 23:3

* 23:28: Luk 16:15

* 23:31: Wok Me 7:52

* 23:33: Mat 3:7, 12:34, Luk 3:7

* 23:34: 1Tes 2:15, Mat 10:23

* 23:35: Jen 4:8, Hip 11:4, 2Kron 24:20-21

* 23:37: Wok Me 7:59, 1Tes 2:15

* 23:38: 1Kinɡ 9:7-8, Jer 12:7, 22:5

c 23:38: Rosi nəɡkiariien i mə ‘Nimwə səkɨmiaha’ raməɡkiari ia nimwə səvəi Kumwesən. Fwe tui anan nimwəfwaki nəha ramərer fwe Jerusalem.

* 23:39: Sam 118:26, Mat 21:9

* 24:2: Luk 19:44

* 24:5: Mat 24:23-24, Wok Me 5:36-37, 1Jon 2:18

* 24:7: 2Kron 15:6, Aes 19:2

* 24:9: Mat 10:22, Jon 15:18

* 24:11: Mat 24:5,24, 1Jon 4:1

* 24:13: Mat 10:22

* 24:14: Mat 10:18, 28:19

* 24:15: Dan 9:27, 11:31, Dan 12:11

* 24:17: Luk 17:31

* 24:21: Dan 12:1, Joel 2:2, Rev 7:14

* 24:23: Mat 24:5,11

* 24:24: Dut 13:1-3, 2Tes 2:8-9, Rev 13:13-14

* 24:26: Luk 17:23-24

* 24:27: Mat 24:37-39

* 24:28: Luk 17:37

* 24:29: Esik 32:7, Joel 2:10,31, 2Tes 3:10

* 24:30: Rev 6:12-13, Sek 12:10, Rev 1:7, Dan 7:13

* 24:31: Aes 27:13, 1Kor 15:52, 1Tes 4:16

* 24:34: Mat 16:28

* 24:35: Mat 5:18

* 24:36: Wok Me 1:7, 1Tes 5:1-2

* 24:37: Jen 6:5-8

* 24:39: Jen 7:21-23, 2Tes 3:6

* 24:42: Mat 25:13

* 24:43: Luk 12:39-40, Rev 16:15

* 24:47: Mat 25:21, 23

* 24:51: Mat 8:12

* 25:1: Rev 19:7, Luk 12:35

a 25:1: Nəpɨn rɨpɨk Matiu rani nəɡkiariien i mə “Nɨtətə ia neiai.” Nɨpwrai nəɡkiariien i in i “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

* 25:11: Luk 13:25-27

* 25:12: Mat 7:23

* 25:13: Mat 24:42

* 25:14: Mak 13:34

* 25:15: Rom 12:6

* 25:21: Mat 24:45-47, Luk 16:10

* 25:29: Mat 13:12, Mak 4:25, Luk 8:18

* 25:30: Mat 8:12

* 25:31: Mat 16:27, 19:28, Rev 20:11-13

* 25:32: Rom 14:10, Esik 34:17

* 25:35: Aes 58:7

* 25:40: Prov 19:17, Mat 10:42, 18:5, Mak 9:41

* 25:41: Mat 7:23, Rev 20:10

* 25:46: Dan 12:2, Jon 5:29

* 26:2: Eks 12:1-27, Mat 20:18

* 26:7: Luk 7:37-38

a 26:7: Alapasta kəruəterei riti nənimen rutə pɨk. Fwe kupwən nərmama həuvehi mhəvi pen senta irə.

* 26:11: Dut 15:11

* 26:14: Jon 11:57

* 26:15: Sek 11:12

* 26:17: Eks 12:14-20

* 26:18: Mat 21:3

* 26:23: Sam 41:9

* 26:26: Mat 14:19

* 26:28: Eks 24:8, Jer 31:31-34, Sek 9:11, 1Kor 10:16

* 26:30: Luk 22:39, Jon 18:1

* 26:31: Sek 13:7

* 26:32: Mat 28:7,16

* 26:34: Mat 26:69-75

* 26:35: Mat 26:56

* 26:38: Jon 12:27

* 26:39: Hip 5:7-8, Mat 6:10

* 26:41: Mat 6:13, Hip 2:14, 4:15

b 26:41: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien i in i mə, “Nɨpərhienien Nənɨmwɨn rerɨn raɡien mə tihəfwaki, mətə nɨpwramiaha rəpou.”

* 26:44: 2Kor 12:8

* 26:46: Jon 14:31

* 26:51: Jon 18:26

* 26:52: Jen 9:6, Rev 13:10

* 26:55: Luk 19:47, 21:37

* 26:56: Mat 26:31

* 26:61: Jon 2:19-21

* 26:63: Aes 53:7, Mat 27:12

* 26:64: Sam 110:1, Dan 7:13, Mat 24:30

* 26:65: Wok Me 14:14, Mat 9:3, Jon 10:33

* 26:66: Lev 24:16, Jon 19:7

* 26:67: Aes 50:6, 53:5

* 26:75: Mat 26:34

* 27:3: Mat 26:14-15

* 27:9: Sek 11:12-13

* 27:12: Aes 53:7, Mat 26:63

* 27:14: Jon 19:9

* 27:18: Jon 11:47-48, Jon 12:19

* 27:24: Dut 21:6-9, Mat 27:4

* 27:25: Mat 23:35, Wok Me 5:28

* 27:28: Luk 23:11

* 27:30: Aes 50:6

* 27:34: Sam 69:21

* 27:35: Sam 22:18

* 27:38: Aes 53:12

* 27:39: Sam 22:7, Sam 109:25

* 27:40: Mat 26:61, Jon 2:19

* 27:42: Jon 11:50

* 27:43: Sam 22:8

* 27:46: Sam 22:1

* 27:48: Sam 69:21

* 27:51: Eks 26:31-33, Hip 10:19-20

* 27:55: Luk 8:2-3

* 27:56: Mat 20:20

* 27:58: Dut 21:22-23

* 27:60: Aes 53:9

* 27:63: Mat 12:40, 16:21, Jon 2:19-21

* 27:66: Dan 6:17

* 28:3: Mat 17:2, Wok Me 1:10

* 28:6: Mat 12:40, 16:21

* 28:7: Mat 26:32

* 28:10: Hip 2:11

* 28:13: Mat 27:64

* 28:16: Mat 26:32, Mat 28:7,10

* 28:18: Dan 7:14, Jon 13:3, Efes 1:20-22

* 28:19: Mak 16:15-16, Wok Me 1:8, 8:16, 19:5, Rom 6:3, 1Kor 1:13, 10:2, Kal 3:27

* 28:20: Wok Me 18:20, Jon 14:23

Mak

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mak

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Mak in rɨməkupwən mɨrai narimnari me ia nɨmɨruien səvəi Iesu. Nətərɨɡien səvəi nərmama mə Mak in iərmama riti sə rɨnakurirə ia Pol mɨne Panapas nəpɨn krouəvisau irapw nəɡkiariien amasan ia kwopun me. Mak in raməɡkiari pɨk ia narəien səvəi Iesu Kristo. Matiu, Mak, Luk, Jon, irəha pam haməɡkiari ia narəien səvəi Iesu Kristo, mətə nəkukuə səvəi Mak rukwakwa mamrai kwərhakwərha nəɡkiariien iərmama rəvsini mukurən. Mak raməɡkiari ia wok səvəi Iesu Kristo maməɡkiari mwi ia nɨmtətien me səməme in rɨno. Mak ramahatən mə Iesu rəmwhen ia iərmama sə ramo wok mauvehi nasoriien. Ikəvsini nəkukuə səvəi Mak nɨpərɨn kahar, nɨpərɨn kuatia raməɡkiari ia nəfe kɨno ia Kristo ia nəfwakiien sampam ia nɨmɨruien səvənhi ia təkure tɨprənə i, maməɡkiari irə mamo sampam ia nemhəien səvənhi mɨne nəpɨn rɨnətui mwi ia nemhəien.

1

Nukune nəɡkiariien amasan

1 Nukune nəɡkiariien amasan sə raməvisau Iesu Kristo, Tɨni Kumwesən.

2  *Kɨmərai pen nəɡkiariien riti ia nəkukuə səvəi Profet Aesea fwe kupwən. Nəɡkiariien nəha rani iamɨnhi irə mə,

“Ətə ro, takərhi pen iərmama sə trəɡkiari tukwini səiou,

in trukupwən ia niram mevən, məpərhi səim suatuk.”

3 “Reri iərmama riti raməkwein əpwəmwɨs ia kwopun akwesakwes ikɨn mamɨni mə,

‘Kɨmiaha tihaməkeikei mhəpərhi suatuk səvəi Iərɨmənu səkɨtaha,

mhəmri atukwatukw suatuk ouihi me səvənhi.’ ”

4  *Ro iamɨnhi irə Jon rier irapw ia kwopun akwesakwes ikɨn, maməvisau irapw tɨ nərmama mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha, mho paptaes, nənə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səkɨmiaha.” 5 Nərmama pam ia tənə Jutia mɨne Jerusalem həuvən tɨ Jon, mamhəni irapw noien ərəha me səvənraha, nənə in ramo paptaes ia nirəha ia nui arɨs Jotan. 6  *Jon ramarkahu ia tɨnari kɨno ia nɨmwheri kamel, mamətoti ia teki nərimɨru, maməni kinhə mɨne kwənipwət ia sukapak. 7  *Ramɨni irapw mə, “Kurirə ia nirak, iərmama riti fwe rauvehe. Nɨskaiien səvənhi rasori məpi raka iou. Iapkəmwhen mhə mə takərpəsuk mɨfi raka nəkwus ia səvənhi put. 8 Iou iakamo paptaes ia kɨmiaha ia nui, mətə in truvehe mo paptaes ia kɨmiaha ia Nənɨmwɨn Ikinan.”

Jon ro paptaes ia Iesu

9 Ia nəpɨn nəha Iesu ruku pen fwe ia taon nəha Nasaret ia tənə Kalili, muvehe, nənə Jon ro paptaes irə ia nui arɨs Jotan. 10 Nəpɨn atukwatukw Iesu rutə pehe ia nui, rətoni kəpuapen rəkwaɡ, Nənɨmwɨn Ikinan rosi mak inhərɨpw reiwaiu pehe məkure irə. 11  *Nənə reri Kumwesən ruku pen ia neiai mɨni mə, “Ik nərɨk keikei. Rerɨk raɡien tukw ik.”

Setan raməmwur mə tro Iesu rɨmwei ia nərəhaien

12 Jon rɨno raka paptaes ia Iesu. Nənə Nənɨmwɨn Ikinan rərhi pen Iesu revən ia kwopun akwesakwes ikɨn. 13  *Rarə ikɨn meste nəpɨn foti. Ia nəpɨn nəha Setan raməmwur mə tro Iesu rɨmwei ia nərəhaien. Iesu ramarə irəha nəri əprmɨn me. Naɡelo me hamo tukwini nari min.

Iesu rɨnaməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən

14  *Kəkwtəmhiri Jon, kuvehi puvnimwə ia kalapus. Kurirə ikɨn Iesu ruvehe ia tənə Kalili, maməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən, mamɨni mə, 15  *“Təkwtəkwuni rɨno nəpɨn atukwatukw. Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvəuvehe ipaka. Tihərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha, mhəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan səiou.”

16 Nəpɨn Iesu ramavən ia nɨkare nui asori Kalili, rətoni Saemon irau piəvni nəɡhɨn nə Antru krauerukw net ia nui. Irau krauerukw net ia nui tɨ nəri nə mə irau iərmama mi kravi nəmu. 17  *Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Rouvehe roukurirə iou, pwəh tako kɨmirau tirouvehe iərmama mi sə kravi nərmama.” 18 Nənə təkwtəkwuni a krouəpwəh net səvənrau roukurirə in.

19 Kurirə ikɨn Iesu ravən ouihi a mwi, mətoni tɨni Sepeti Jemes mɨne piəvni nəɡhɨn nə Jon. Krauəkure ia nəkwai nɨtətə ouihi riti rautiri net me. 20 Iesu rətoni irau, məkwein irau. Nənə krouəpwəh səvənrau tata Sepeti raməkure ia nəkwai nɨtətə ouihi irəha nərmama səməme ramərəku irəha tɨ noien wok səvənhi, rouevən roukurirə Iesu.

Iesu rəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha ia iərmama riti

21  *Iesu mɨne nərmama me səvənhi həuvən ia taon riti nəɡhɨn nə Kapaneam. Ia Sapat Iesu ruvnimwə ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel mamahatən nərmama me. 22  *Irəha hərkəri asori nari ia nahatənien səvənhi, tɨ nəri nə mə in ramahatən irəha rəmwhen iərmama sə rauvehi nasoriien ruku pen tɨ Kumwesən. In ropə ia nahatən me səvəi Loa. 23 Nənə təkwtəkwuni a iərmama riti sə nənɨmwɨn ərəha ramarə irə ruvnimwə pehe ia nəkwai nimwəfwaki səvənraha, 24  *məkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Iesu, ik iəmə Nasaret! Ikuvehe mə tiko nəfe ia kɨmaha? Ikuvehe mə tikouraha kɨmaha uə? Iakukurən ik. Ik iəmə ikinan səvəi Kumwesən.”

25 Mətə Iesu rɨnise nənɨmwɨn ərəha, mɨni mə, “Əpwəh nəɡkiariien, mier ia iərmama i.” 26  *Nənə nənɨmwɨn ərəha rəkwein əpwəmwɨs, mɨkiukiu ia nɨpwran, mier.

27 Kurirə irə nərmama me nənimenraha rier. Haməres irəha me i mə, “Nəfe nəha? Nahatənien vi riti uə? Iəmə i rauvehi nasoriien, mamɨni nəkwan tɨ nənɨmwɨn ərəha me, nənə irəha ho.” 28  *Təkwtəkwuni a mwi nəɡkiariien kamɨni ia Iesu rier mevən ia kwopun me pam ia tənə Kalili.

Iesu ro nərmama həpɨk nemhəien rarə ia nirəha həuvehe mhəsanɨn

29 Iesu rier irapw ia nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel irəha Jemes mɨne Jon mɨne Saemon mɨne Antru. Irəha həuvən atukwatukw mhəuvnimwə ia nəkwai nimwə səvəi Saemon mɨne Antru. 30 Nəpɨn hapirapw fwe ikɨn, nərmama həvisau pen m Iesu mə kaka pran səvəi Saemon ramapri, maməkwiei fifa. 31 Ro iamɨnhi irə Iesu revən mətoni, muvehi rəɡi prən nəha, mɨvi utə. Təkwtəkwuni a mwi nemhəien raraka ia prən nəha. Rəsanɨn mevən mɨsui raka nəveɡɨnien muvei pen mɨnraha.

32 Raməruarəv meri ruvəivə. Nənə nərmama me həuvehi pam nərmama səməme nemhəien rarə ia nirəha mɨne səməme nəremhə me kamharə ia nirəha həuvehi irəha mhəuvehe tɨ Iesu. 33 Nərmama pam ia rukwənu səvəi Saemon housəsɨmwɨn pen irəha ia kwəruə ia nimwə səvənhi. 34  *Nənə Iesu ro nərmama həpɨk nemhəien səpəmsəpə rarə ia nirəha həuvehe mhəsanɨn. In rəkoui irapw nəremhə me həpɨk ia nərmama, mətə rɨnise nəremhə me nəha mə tuhəpwəh nəɡkiariien tɨ nəri nə mə irəha həukurən mə in sin.

35  *Ia nəpnəpɨn anan, rapitəv ihi, Iesu rətui mevən fwe ia kwopun riti sə nərmama həiwən ikɨn, maməfwaki fwe ikɨn. 36 Nənə Saemon mɨne in me nepwɨn kamhətui in. 37 Nəpɨn hətoni Iesu, həni pen tukwe in mə, “Iesu, nərmama pam fwe kamhətui ik.”

38 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Pwəh səuvən mwi ia rukwənu me nəha ipaka tukutaha. Takəvisau mwi mɨnraha, tɨ nəri nə mə səiou atukwatukw nəha wok iakɨməuvehe tukwe.” 39  *Nənə Iesu revən mukurau ia tənə Kalili, maməvisau ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel, maməkoui irapw nəremhə me ia nərmama.

Iesu romasan iərmama riti sə nemhəien skai raməmak ia tekɨn

40 Iərmama riti nemhəien skai riti raməmak ia tekɨn. In ruvehe tɨ Iesu, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, mɨni pen tukwe in mə, “Mə rerɨm raɡien ko iko iakəmher?”

41 Nənə Iesu rerɨn rərkwəpɨr tukwe. In rosə pen rəɡɨn, mɨrapi in, mɨni mə, “Rerɨk raɡien. Tikuvehe məmher.”

42 Nənə təkwtəkwuni a nemhəien raraka irə. Iesu ro nɨpwran ruvehe məmher mwi, 43-44  *mərhi pen i, mɨnise pen tukwe in mə, “Tikətui amasan tukwe, məpwəh nɨniien nəfe iakɨno mik tɨ iərmama riti, mətə tikevən atukwatukw tɨ pris pwəh rətoni nɨpwram mə rɨnəmher. Tikuvei pen nəfe m Kumwesən sə Moses rɨməni. Nərmama tuhətoni həukurən mə nemhəien i ruvəiwən ia nɨpwram.” 45 Mətə nəpɨn iərmama nəha rəpwəh Iesu mier, rɨnani irapw nəfe Iesu rɨno min tɨ nərmama me. Nəɡkiariien səvənhi ruvirɨs ro pen rɨskai tɨ Iesu mə travən mevən mwi ia rukwənu riti mwi. Mətə ramavən a ia kwopun me nərmama həiwən ikɨn. Nərmama pam ia kwopun me kamhəuvehe tukwe.

2

Iesu romasan iərmama riti nɨsun mi krouemhə

1 Nəpɨn me nepwɨn rukurau, nənə Iesu rɨrərɨɡ pehe mwi ia Kapaneam. Nərmama me həreɡi kaməvisau mə in fwe ia nəkwai nimwə. 2 Ro iamɨnhi irə irəha həuvən mhousəsɨmwɨn pen irəha me tukwe. Nəkwai nimwə rukuər ia nərmama. Kwopun səvəi nəkureien riwən fwe imwə mɨne ia kwəruə. Iesu raməvisau irapw nəɡkiariien amasan mɨnraha. 3 Ia nəpɨn nəha nərmama kefə həuvehi iərmama riti mhəuvehe tɨ Iesu. Iərmama nəha nɨsun mi krouemhə. Ko rɨpkavən mhə. 4 Həuvehi pehe, mətə ko həpkəuvən mhə ipaka tɨ Iesu tɨ nəri nə mə nərmama həpɨk anan. Ro iamɨnhi irə irəha həputə ia təkure nimwə, mho ruei nimwə riti ratukwatukw ia kwopun nəha Iesu raməkure ikɨn. Ho pam ruə, həuvehi irapw nɨməhan sə iərmama nɨsun mi krouemhə ramapri irə reiwaiu. 5  *Nəpɨn Iesu rətoni nahatətəien səvənraha, rɨni pen tɨ iərmama sə nɨsun mi krouemhə mə, “Nərɨk, iakɨnenouenou raka noien ərəha me səim.”

6 Nahatən me nepwɨn səvəi Loa kamhəkure fwe ikɨn, rerɨnraha ramrhi mə, 7  *“Rəfo iəmə nəha raməɡkiari iamɨnha irə mɨne? Nəɡkiariien nəha rərəha. Kumwesən əpa rukurən nenouenouien noien ərəha me. Sin mwi rukurən noien?”

8 Təkwtəkwuni a Iesu rukurən nətərɨɡien səvənraha, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo rerɨmiaha ramrhi iamɨnhi? 9 Nəɡkiariien mi sə pəku nəha rɨməru tukw iou tɨ nɨniien tɨ iərmama i nɨsun mi krouemhə: nəɡkiariien i mə, ‘Iakɨnenouenou raka noien ərəha me səim,’ uə nəɡkiariien i mə, ‘Ərer, muvehi nɨməhan səim, mavən mamevən’? 10 Mətə iakokeikei mə kɨmiaha tihəukurən mə iou, Iəməti Iərmama, iakauvehi nasoriien ia tɨprənə i. Iakukurən nenouenouien noien ərəha me.” 11 Nənə Iesu rɨni pen tɨ iərmama sə nɨsun mi krouemhə mə, “Iakani pehe tukw ik i mə ərer, muvehi nɨməhan səim, mavən mamevən fwe imwam.” 12  *Təkwtəkwuni a rərer, muvehi nɨməhan səvənhi ia nəmri nərmama, mavən mamevən. Nənə irəha nənimenraha rier. Həɡnəɡɨni Kumwesən mə, “Səpkətə raka mhə nari riti iamɨnhi irə ia nəpɨn riti!”

Iesu rəkwein Livae mə trukurirə in

13 Iesu revən mwi mamavən ia nɨkare nui asori Kalili. Nərmama həpɨk həuvehe tukwe, nənə in ramahatən irəha. 14  *Ia nəpɨn nəha ramavən mətoni Livae tɨni Alfeas raməkure ia nimwə kamərəku pen takis ikɨn. Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kurirə iou.” Nənə Levi rɨskəmter mukurirə in.

15 Kurirə irə Iesu revən maməni nari ia nəkwai nimwə səvəi Livae. Nərmama kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi həpɨk kamhani pəri nari irəha min mɨne nərmama me səvənhi. (Ro iamɨnhi irə mɨne tɨ nəri nə mə nərmama kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi həpɨk kamhəkurirə ia Iesu.) 16  *Nənə nahatən me səvəi Loa, irəha mwi Farisi me, həuvehe mhətoni Iesu raməni nari irəha nərmama kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi. Irəha həres nərmama me səvənhi mə, “Rəfo in raməni nari irəha nərmama kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi?”

17 Nəpɨn Iesu rɨreɡi nəɡkiariien səvənraha, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama həsanɨn tuhətui tokta tɨ nəfe? Mətə nərmama kamhemhə kamhətui tokta. Iou iapkuvehe mhə mə takəkwein nərmama atukwatukw me, mətə iakuvehe mə takəkwein nərmama ərəha me.”

Noien vi ko rɨpkuvehe mhə mo kuatia irau noien ivɨs

18 Nəpɨn riti nərmama me səvəi Jon Paptaes irəha Farisi me kamhəpwəh naniien nari tɨ nəfwakiien. Nərmama nepwɨn həuvehe mhəres Iesu i mə, “Rəfo nərmama me səvəi Jon mɨne Farisi me kamhəpwəh naniien nari tɨ nəfwakiien, mətə səim nərmama me həpko mhə?”

19 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama ia nəveɡɨnien i kamo tɨ narə viien səvəi iərman mɨne pran tuhaməkeikei mhani nari, mamhaɡien, tɨ nəri nə mə iərman sə rɨpkarə vi a irau pran səvənhi ramarə irəha mɨnraha. Rɨpkatukwatukw mhə mə irəha tuhəpwəh naniien nari tɨ nəfwakiien ia nəpɨn nəha. 20 Mətə trɨpkuvehe ia nəpɨn sə tɨpkuvehi raka iərman sə rɨpkarə vi a irau pran səvənhi trɨpkarə mhə mwi irəha mɨnraha. Ia nəpɨn nəha irəha tuhəpwəh naniien nari tɨ nəfwakiien.

21 Iərmama riti riwən ko ruvehi nɨpəri tɨnari vi mɨtiri tukuahaɡ ia ruei tɨnari ivɨs. Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə, nɨpəri tɨnari vi truvehe mɨkɨmkɨm, meitehi tɨnari ivɨs mo ruen rasori. 22 Iərmama riti riwən ko rətəɡi pen waen vi ia tɨki waen tui sə kɨno ia teki nəni. Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə, waen vi trəse tɨki waen tui rəsisi məpəruə. Nənə tɨki waen tui mɨne waen vi irau pəri krouərəha. Mətə waen vi tukətəɡi pen ia tɨki waen vi me.”

Iesu in Iərɨmənu səvəi Sapat

23 Nəpɨn riti ia Sapat Iesu ramavən maməpi sɨmwɨn ia nɨmei wit me nepwɨn. Nərmama me səvənhi kamhəkurirə in, mamhesi kwənkwai wit, mamhani. 24  *Ro iamɨnhi irə Farisi me həni pen tɨ Iesu i mə, “Ətə ro. Nərmama me səim kamho noien riti rɨpkatukwatukw mhə ia Loa səkɨtaha mə tuko ia sapat. Rəfo kamho iamɨnha irə?”

25-26  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə ia Nəkukuə Ikinan nəfe Kiɡ Tevɨt rɨno fwe kupwən uə? Ia nəpɨn nəha Apiatar rauvehi wok irə səvəi pris asori anan, Kiɡ Tevɨt mɨne nərmama me səvənhi nəveɡɨnien riwən tɨ nirəha, nukumhə rɨnahi irəha. Nənə Kiɡ Tevɨt ruvnimwə ia nimwə səvəi Kumwesən, muvehi bred ikinan sə raməmak ia nɨfatə. Rɨpkatukwatukw mhə ia Loa səkɨtaha mə in trəni bred nəha, pris me əpa həukurən naniien. Mətə Kiɡ Tevɨt rəni, muvei pen mwi m nərmama me səvənhi hani.”

27  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨno Sapat tɨ iərmama. Kɨpko mhə iərmama tɨ Sapat. 28 Ro pen iou, Iəməti Iərmama, iakamərɨmənu ia Sapat.”

3

Iesu romasan rəɡi iərmama riti

1 Iesu revən muvnimwə mwi ia nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. Iərmama riti ia nəkwai nimwəfwaki nəha rəɡɨn rərfe ko rɨpkuvi atukw mhə i. 2 Nəmə asori me kamhətə Iesu mə trəfo irə mɨne. Trɨni mɨnuə romasan iərmama nəha ia Sapat, tuhəni ərəha in tukwe. 3 Iesu rɨni pen tɨ iərmama sə rəɡɨn rərfe mə, “Ərer ia kurkwai nərmama.”

4  *Nənə Iesu rəres pen irəha i mə, “Ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə ia Sapat tuko noien amasan uə tuko noien ərəha? Ratukwatukw mwi mə tukuvehimɨru iərmama uə tukousi əpune?” Iesu rəres pen irəha i, mətə həpwəh nəɡkiariien.

5  *In rəti ərari mamətə irəha. Niemaha rəpi. Rerɨn rəpou tɨ nəri nə mə kənkapwənraha rɨskai. Nənə in rɨni pen tɨ iərmama sə rəɡɨn rərfe mə, “Tiko muvi atukw rəɡɨm.” Iərmama nəha ruvi atukw rəɡɨn. Rəɡɨn ruvehe mamasan mwi. 6  *Nənə Farisi me həier irapw, mhəuvən akwauakw tɨ nərmama me səvəi Kiɡ Herot. Irəha housəsɨmwɨn irəha me mhəni ərəha Iesu, mamhətui suatuk mə tuhousi əpune in.

Nərmama həpɨk kamhəkurirə ia Iesu

7 Iesu rier irəha nərmama me səvənhi, mevən fwe ia nui asori Kalili. Nəkur Kalili həpɨk həkurirə i. 8  *Nərmama həpɨk mwi nəha ikɨn nəpɨn həreɡi narimnari me nəha Iesu ramo həuvehe mhətoni in. Nepwɨn həuku pen ia tənə Jutia mɨne Jerusalem, nepwɨn həuku pen ia tənə Itumia, nepwɨn həuku pen ia nui arɨs Joten pen, nepwɨn mwi həuku pen ia kwopun me nəha ipaka tɨ taon mi nəha Taea mɨne Saeton. 9  *Tɨ nəri nə mə nərmama me nəha həpɨk anan, Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mɨnuə tuhəpnəpenə ia nɨtətə ouihi riti pwəh in rəkure irə kamo nərmama həsɨɡəsɨɡi in. 10  *In rɨni iamɨnhi irə mɨne tɨ nəri nə mə in rɨnomasan raka nərmama həpɨk mo pen səməme kamhemhə kamhəuvehe ipaka tukwe mə tuhərapi in. 11  *Nənə ia nəpɨn me, nəpɨn nənɨmwɨn ərəha me səməme kamharə ia nərmama kamhətoni in, kamhənɨmwi nukurhunraha ia nənimen, mamhəkwein asori, mamhəni mə, “Ik Tɨni Kumwesən.” 12  *Mətə Iesu ranise pen əknekɨn tɨ nirəha i mə tuhəpwəh nəkwein əpwəmwɨsien nəɡhɨn iamɨnhi kamo nərmama həreɡi həukurən in.

Aposol me səvəi Iesu Kristo

13 Iesu rutə ia təkuər riti, məkwein nərmama me səvənhi səməme in rokeikei mə irəha tuhəuvehe tukwe, nənə irəha həuvehe. 14 In rərpwi rəɡɨn ia nirəha pam twelef, mɨseɡi pen nəɡhɨnraha mə aposol me.a Irəha tuhamarə pəri irəha Iesu. In trərhi pen irəha həuvən mhəvisau irapw nəɡkiariien amasan. 15 In truvei pen nasoriien mɨnraha. Ia nasoriien nəha irəha tuhəkoui irapw nəremhə me ia nərmama. 16  *Nəɡhi aposol me nəha ro iamɨnhi irə: Saemon (iəmə Iesu rɨseɡi pen nəɡhɨn sə vi mə Pita). 17  *Nənə Jemes mɨne piəvni nəɡhɨn nə Jon (irau tɨni Sepeti mi. Iesu rɨseɡi pen nəɡhɨnrau sə vi mə Poanejes. Nɨpwrai nəɡkiariien nəha in nə mə tɨni karuəruə mi). 18 Nənə Antru, mɨne Filip, mɨne Patolomiu, mɨne Matiu, mɨne Tomas, mɨne Jemes tɨni Alfeas, mɨne Tateas, mɨne Saemon (iəmə sə kupwən rakurirə nəmə me nəha kamhəmwur mə tuhəkoui irapw nəkur Rom).b 19 Nənə Jutas Iskariot (iəmə sə ruvehi pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki in).

Nahatən me səvəi Loa həni ərəha Iesu

20 Kurirə irə Iesu revən muvnimwə ia nimwə riti. Nərmama me həuvehe mwi tukwe. Irəha həpɨk. Ro pen Iesu mɨne nərmama me səvənhi nəpɨn səvənraha riwən tɨ nəniien nari. 21  *Nəpɨn nəkur imwəni me həreɡi nəfe Iesu ramo, həuvən mə tuhəuvehi raka in, mhəni mə, “In ramarməri.”

22  *Ia nəpɨn nəha nahatən me nepwɨn səvəi Loa həuku pen fwe ia Jerusalem, mhəni ərəha Iesu, mhəni mə, “Pielsepul ramarə ia iəmə nəha. Iəmə nəha raməkoui irapw nəremhə me ia nɨskaiien səvəi iəremhə sə in rasori ia nəremhə me.”

23 Irəha həni ərəha Iesu iamɨnhi irə ro pen Iesu rəkwein pen irəha həuvehe. Rəɡkiari mɨnraha, mɨni nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mə, “Rəfo irə? Ko Setan rəkoui irapw nəremhə me səvənhi ia nərmama uə rekəm?c 24 Trɨni mɨnuə ieni riti ruai narəien səvənhi ro kəru irə, nərmama me səvənhi kamhousi irəha me, nɨtətə sə ieni nəha ramərɨmənu irə ko rɨpkərer əpwəmwɨs mhə. 25 Trɨni mɨnuə nərmama səməme kamharə ia nəkwai nimwə riti həuai narəien səvənraha ro kəru irə, kamhousi irəha me, irəha ko həpkarə amasan mhə. 26 Nənə trɨni mɨnuə Setan ruai narəien səvənhi ro kəru irə, raməkoui irapw nəremhə me səvənhi ia nərmama, noien səvəi Setan ko rɨpkərer əpwəmwɨs mhə. Trəsas miwən. 27 Iərmama riti riwən ko revən ia nəkwai nimwə səvəi iəmə skai riti, makres narimnari me səvənhi. In traməkeikei mukupwən məkwtəmhiri iəmə skai nəha, mərihi rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi. Kurirə irə in rukurən nevənien makres narimnari me fwe ia nəkwai nimwə səvənhi.

28 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Kumwesən rukurən nenouenouien nərəhaien me pam səməme nɨpwnəti nərmama me tuho uə tuhəni irə, məpwəh nərpwɨnien. 29 Mətə iərmama sə trɨni ərəha Nənɨmwɨn Ikinan, Kumwesən trɨpkenouenou mhə nərəhaien səvənhi ia nəpɨn riti. Nərpwɨnien səvənhi trarə rerɨn.”

30 Iesu rɨni nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə nahatən me səvəi Loa haməni mə, “Nənɨmwɨn ərəha ramarə irə.”

31  *Ia nəpɨn nəha piəvi Iesu me mɨne mama səvənhi həuvehe mamhərer fwe iruə, mhərhi pen nəɡkiariien tɨ Iesu mə truvehe. 32 Nərmama həpɨk kamhəkure kurkurau ia Iesu. Irəha həni pen tukwe in mə, “Ətə ro! Səim fwe mama mɨne piam me kamhərer fwe iruə mamhəres ik.”

33 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Sin nəha səiou mama? Nɨsɨmə nəha piak me?” 34 In rəti ərari mamətə səməme kamhəkure kurkurau i, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha i səiou mama me. Kɨmiaha i piak me. 35 Nərmama səməme kamho nəkwai Kumwesən, irəha həmwhen ia mama me mɨne piak me səiou.”

4

Iesu rusipekɨn ia iərmama sə rauini nuni nari ia nəmhien

1  *Iesu rɨnamahatən mwi nərmama ia nɨkare nui asori. Nərmama me həpɨk həuvehe mhousəsɨmwɨn pen irəha me tukwe. Ro pen Iesu rəputə ia nɨtətə ouihi riti fwe peraha, məkure irə. Nərmama me pam kamhərer parei ia nɨkare nui asori. 2  *Iesu ramahatən irəha narimnari me rɨpɨk ia nusipekɨnien me. Nəpɨn ramahatən irəha, rani mə, 3 “Tihəreɡi ro! Iərmama riti revən mə truini nuni nari ia nəmhien səvənhi. 4 Nəpɨn rauini pen nuni nari me, nuni nari me nepwɨn həsas pen ia suatuk. Menu me həuvehe mhani pam. 5 Nuni nari me nepwɨn həsas pen ia təkure kəpwier sə tɨprənə rouihi ikɨn. Həutə akwauakw tɨ nəri nə mə nuanraha rɨpkeiwaiu amasan mhə ia tɨprənə. 6 Nuanraha rouihi. Ro pen nəpɨn meri rəkwiri, mənhi, haukei pam. 7 Nuni nari me nepwɨn həsas pen ia tɨprənə sə nəkwus ərəha rautə irə. Nəkwus ərəha me nəha həuvirɨs mhəuvehe mhousəman pam. Ro pen nuni nari me həpkukuə mhə. 8 Nuni nari me nepwɨn həsas pen ia tɨprənə amasan, mhəutə amasan, mhəukuə. Nepwɨn kwənkwan toti, nepwɨn kwənkwan sikisti, nepwɨn kwənkwan hantret.”

9 Iesu rɨni mə, “Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə tɨ nɨreɡiien nari traməkeikei mətərɨɡ amasan.”

Nərmama me səvəi Iesu həres nɨpwrai nusipekɨnien me

10 Nəpɨn Iesu əpa, nərmama səvənhi twelef həuvehe irəha nərmama me nepwɨn mwi səməme kamharə ipaka tɨ Iesu, mhəres pen mə rəfo in ramahatən nərmama ia nusipekɨnien me. 11 Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha nərmama me səiou kɨnəsevər ia suatuk tukumiaha hiəukurən nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə mə in rəfo irə. Mətə nərmama iruə me, iakamahatən irəha ia nusipekɨnien me a, 12  *mə irəha tuhətə, mətə tuhəpwəh nətəien mhəukurən. Irəha tuhəreɡi, mətə tuhəpwəh nɨreɡiien mhəukurən. Ro iamɨnhi irə ko irəha həpwəh nɨrərɨɡien mhəuvehe tɨ Kumwesən mɨnuə in trenouenou noien ərəha me səvənraha.”

Iesu rɨni irapw nɨpwrai nusipekɨnien

13 Iesu rəres pen nərmama me səvənhi mə, “Rəfo? Kɨmiaha hiəreirei nɨpwrai nusipekɨnien səvəi iərmama sə rauini nuni nari? Ro iamɨnhi irə tihəfo mhəukurən mwi nusipekɨnien me nepwɨn mwi? 14 Iərmama sə rauini nuni nari rəmwhen ia iərmama sə raməvisau irapw nəɡkiariien amasan. 15 Nərmama nepwɨn həmwhen ia nuni nari sə həsas pen ia suatuk. Nəpɨn hamətərɨɡ iərmama raməvisau irapw nəɡkiariien amasan, təkwtəkwuni a mwi Setan ruvehe muvehi raka nəɡkiariien nəha hamreɡi. 16 Nərmama nepwɨn həmwhen ia nuni nari sə həsas pen ia təkure kəpwier. Nəpɨn hamreɡi nəɡkiariien amasan, həuvehi, mhaɡien tukwe. 17  *Mətə nəɡkiariien nəha rɨpkeiwaiu amasan mhə ia rerɨnraha rəmwhen ia nuai nei me. Irəha tuhəuvehi nəɡkiariien nəha səvəi nəpɨn ouihi a. Nəpɨn nərmama tuho nəmisəien mɨnraha, uə tuhometə irəha tɨ nəɡkiariien amasan, tuharaka akwauakw a irə. 18 Nərmama nepwɨn həmwhen ia nuni nari sə həsas pen ia tɨprənə nəkwus ərəha rautə irə. Həreɡi nəɡkiariien amasan, 19  *mətə hamətərɨɡ pɨk ia narimnari me səvəi tɨprənə i. Mane rameikuə ia nirəha, mavi raka nətərɨɡien səvənraha. Hokeikei mə tuhəuvehi nautə me nepwɨn mwi. Nətərɨɡien me nəha həuvnimwə ia rerɨnraha mhousəman nəɡkiariien amasan rəpwəh nukuəien. 20 Mətə nərmama nepwɨn mwi həmwhen ia nuni nari sə həsas pen ia tɨprənə amasan. Irəha həreɡi nəɡkiariien amasan, mhəuvehi, mhəukuə. Riti nukwan toti, riti nukwan sikisti, riti nukwan hantret.”

Laet sə kousəman

21  *Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨni mɨnuə iərmama riti ruvehi laet, muvnimwə pehe, ko rəuiui ia nari riti uə rukurei pen ia kwopun afafa ikɨn? Rekəm! Traməkeikei mukurei pen ia nəri kakurei pen laet irə. 22  *Narimnari me pam səməme hamərkwafə tuhaməkeikei mhəier irapw. Narimnari me pam səməme haməmak afafa tuhaməkeikei mhəuvehe ia nukuraanien. 23 Kɨmiaha nərmama nəkwəreɡɨmiaha rarə tɨ nɨreɡiien nari, tihətərɨɡ amasan.”

24  *Iesu rarə mɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, “Tihətərɨɡ amasan ia nəfe hiamreɡi. Nəfe nari hiəuvehi pen tukuvehi pehe rəmwhen rɨrərɨɡ mwi tukumiaha nənə kuvehi pehe sə rəkwaku. 25  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro wok irə, tukuvei pen sə rəkwaku min. Mətə iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro nəri auər a irə, tukuvehi raka pam tukwe.”

Iesu rusipekɨn ia nuni nari sə rutə

26 Iesu rɨni mə, “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rəmwhen ia iərmama riti sə ruini nuni nari rəsas pen ia tɨprənə. 27  *Ruini pam nuni nari, mevən mapri. Mapri ia nəpɨn meste rɨran. Revən mamavən. Nənə nuni nari rɨruəruə mutə. Mətə iərmama nəha rɨreirei mə rəfo mo iamɨnhi irə. 28 Tɨprənə a ro nuni nari rutə, merɨp tukun, mɨfi tihin, mo kwənkwan. 29  *Mətə nəpɨn kwənkwan rɨmruə, iərmama nəha revən mesi, tɨ nəri nə mə nəpɨn atukwatukw nəha səvənhi.”

Iesu rusipekɨn ia nuni nari sə rouihi

30 Iesu rɨni mə, “Tsəfni ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə? Rəfo irə? Nəfe nəha nəɡkiariien tsəni mhəusipekɨn irə? 31 Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rəmwhen ia kwənuni nei nəha mastat. Nəpɨn kɨnɨmwi pen ia tɨprənə, nuni mastat rouihi anan ia nuni nei me. 32 Mətə nəpɨn kɨnɨmwi pen pam, rutə masori məpi raka nəpɨɡɨn me pam. Rəɡrəɡɨn rasori. Menu me ia nɨmaɡouaɡou ho pen kwətəpaɡ me səvənraha irə, mhəkure afafa irə.”

33 Iesu rɨni irapw nusipekɨnien me rɨpɨk mwi həmwhen ia səməme i, mamahatən nərmama me ia nəɡkiariien amasan, mɨni pen atukwatukw rəmwhen mə irəha tuhəreɡi mhəukurən. 34 Iesu rəpwəh nɨniien nəɡkiariien əpə iti mwi tɨ nirəha, nusipekɨnien me a. Mətə kurirə ikɨn, nəpɨn Iesu mɨne nərmama me səvənhi irəha əpa, rɨni irapw pam nɨpwrai nəɡkiariien.

Iesu rɨnise nɨmətaɡi asori ia nui asori Kalili

35 Ia nəpɨn nəha rɨnaməruarəv, Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Pwəh səpi sɨmwɨn pen fwe ia nɨkare nui.” 36 Nənə irəha həpwəh nərmama me, mhəputə ia nəkwai nɨtətə ouihi sə Iesu raməkure irə, mamhəuvən. Nɨtətə ouihi me nepwɨn mwi kamhəkurirə irəha. 37 Ia nəpɨn nəha nɨmətaɡi asori riti rɨskəmter. Peiau peiau raməpwi nɨtətə ouihi mamati pen mɨnakuər. 38 Iesu raməsauə mamapri fwe ia kurirə ia nɨtətə ouihi. Nərmama me səvənhi həsuəpwiri in mhəni pen tukwe in mə, “Iahatən, ətə ro! Na tsəmwhenɨmw! Iko nəri auər a ia kɨtaha mik uə?”

39 Iesu rərer mɨnise nɨmətaɡi, məɡkiari m nui mə, “Tikeiwaiu, məmərinu.” Nɨmətaɡi reiwaiu. Nui rəmərinu. Narimnari me pam həuvehe mhəmərinu. 40 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Rəfo hiamhekɨr iamɨnhi irə? Kɨmiaha hiəpkahatətə mhə ihi ia nirak uə?”

41 Mətə irəha həhekɨr pɨk, mhəres pen irəha me i mə, “Nəfe nəha iərmama? Nɨmətaɡi mɨne nui krauo nəkwan!”

5

Iesu rəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha ia iəmə Karasa riti

1 Irəha həier pen ia nɨkare nui asori ia tənə səvəi nəmə Karasa. 2  *Nəpɨn nɨtətə ouihi ruvehe mərer, Iesu ruvarei, nənə iərmama riti ruku pen ia kwopun kanɨmwi nərmama ikɨn mier pehe tukwe. Nənɨmwɨn ərəha ramarə irə. 3 Iərmama nəha ramarə ia kwopun kanɨmwi nərmama ikɨn. Iərmama riti mwi riwən nɨskaiien səvənhi rəmwhen mə trəkwtəmhiri iərmama nəha mərihi mwi in. Jen rəpwəh nəmwhenien. 4 Nəpɨn rɨpɨk hənərihi raka rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi ia jen, mətə rəvi əmwsəmwesi jen sə rəkwtəmhiri rəɡɨn, mousi testesi jen sə rəkwtəmhiri nɨsun. 5 Ia nəpɨn mɨne ia ran ramavən ia kwopun kanɨmwi nərmama ikɨn mɨne ia təkure təkuər me, maməkwein əpwəmwɨs, maməkwi testesi atukw a in ia kəruəterei.

6 Nəpɨn iərmama nəha rəti pen mətoni Iesu isipwɨn kwopti ramavən mauvehe, raiu muvehe mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, 7  *maməɡkiari asori, mamɨni mə, “Iesu. Kumwesən sə rasori anan tɨni nə ik. Ikuvehe mə tikəfo iou irə? Ia nəɡhi Kumwesən iakase ik tikəpwəh noien nəmisəien miou.” 8 In raməɡkiari iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Iesu ruvəni pen raka tukwe in mə, “Ik, nənɨmwɨn ərəha, tikier ia iərmama i.” 9 Iesu rəres pen in i mə, “Nəɡhɨm sin?”

Mɨreɡi rɨni mə, “Iou nəɡhɨk Nəkuər tɨ nəri nə mə kɨmaha iahəpɨk.” 10 In ramase Iesu, maməɡkiari asori mə trəpwəh nərhiien irəha həuvən isipwɨn.

11 Mətə toue pɨkə me həpɨk anan kamhərku ia kwopun nəha. 12 Nənɨmwɨn ərəha me nəha hamase Iesu i mə, “Tikərhi pen kɨmaha iahəuvən ia pɨkə me. Pwəh iahəuvnimwə ia rerɨnraha.” 13 Iesu rəseni irəha. Ro pen nənɨmwɨn ərəha me həier ia iərmama nəha mhəuvnimwə ia reri pɨkə me. Pɨkə me, ipaka irəha pam 2000, haiu, mheiwaiu ia nəpatu, mhəsas pen ia təmwei nui asori, məmwhenɨmw.

14 Nərmama səməme kamhətui tɨ pɨkə me hap, mhəuvən ia taon səvənraha mɨne ia rukwənu me, mhəni irapw nəfe hənətoni. Nəpɨn nərmama me həreɡi, həuvən mə tuhəspau i mə rəfo irə. 15 Irəha həuvehe tɨ Iesu, mhəti pen mhətoni iərmama sə nənɨmwɨn ərəha me həpɨk hənarə irə. Rarkahu, maməkure, nətərɨɡien səvənhi rɨnəmak amasan. Irəha hətoni həhekɨr. 16 Nənə səməme hənətoni həni irapw tɨ nirəha i nəfe kɨno ia iərmama nəha mɨne pɨkə me. 17 Nənə irəha hənamase Iesu mə trəpwəh tənə səvənraha mamevən.

18 Nəpɨn Iesu rɨnaməputə ia nɨtətə ouihi, iərmama sə nəremhə me hənarə irə raməres in mə trəseni in pwəh revən irau min. 19 Mətə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Rekəm. Tikevən fwe imwam, mətoni ik me nepwɨn, məvisau mɨnraha narimnari me Iərɨmənu rɨno mik, mɨni mə rerɨn rərkwəpɨr tukw ik.” 20  *Nənə iərmama nəha revən fwe ia Tekapolis, kwopun taon ten ikɨn, maməvisau narimnari me nəha Iesu rɨno min. Nərmama pam həreɡi, hamərkərinari irə.

Prənouihi riti sə remhə mɨne pran riti sə nemhəien rɨnəmak tui irə

21 Iesu rəputə ia nɨtətə ouihi, məpi sɨmwɨn mwi ia nui asori Kalili, muvarei ia nɨkaren pen. Nəpɨn rauvarei ihi, nərmama həpɨk həuvehe mhousəsɨmwɨn pen irəha me tukwe. 22 Nənə iəmə asori riti səvəi nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel ruvehe. Nəɡhɨn nə Jaeras. Nəpɨn rətə Iesu, ruvehe mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, 23  *mamase in mə, “Prənouihi səiou na tremhə. Tikuvehe məmrutə ro rəɡɨm ia nɨpwran pwəh ruvehe məsanɨn, mɨmɨru.” 24 Nənə Iesu rukurirə in rouevən.

Nərmama həpɨk həukuraukurau irə, mamhəkurirə i. 25 Pran riti fwe ikɨn ramemhə ia nemhəien səvəi nɨpran. Nemhəien nəha rɨnarə rerɨn irə muvehi nuk twelef. 26 Ruvavən raka tɨ tokta me həpɨk, mɨreɡi nəmisəien me səpəmsəpə ia rəɡɨnraha, mouraha pam mane səvənhi ia nemhəien, mətə nemhəien səvənhi rəpwəh neiwaiuien. Ruvehe mamasori. 27 In ruvəreɡi raka nərmama kamhəvisau Iesu. Ro pen ruvehe ia reri nəkuər səməme kamhəkurirə ia Iesu, mɨrapi tɨnari səvənhi. 28  *Rerɨn ramrhi mə, “Rosi ko iakrapi tɨnari səvənhi, nemhəien səiou triwən.” 29 Nəpɨn rɨrapi tɨnari səvəi Iesu, təkwtəkwuni a mwi nɨmwapw rama. Prən nəha rɨreɡi mə nɨpwran rɨnəsanɨn.

30  *Ia nəpɨn nəha Iesu rɨreɡi mə nəɡsen rier irə mevən mo nari riti. Rəti kurirə ia reri nərmama, maməres mə, “Sin rɨrapi tɨnari səiou?”

31 Mɨreɡi nərmama me səvənhi həni pen tukwe in mə, “Ikətə nərmama me i həpɨk kamhousəsɨmwɨn pehe ipaka tukw ik. Rəfo ikaməres mə sin rɨrapi ik?”

32 Mətə Iesu rəti ərari mamətui mə sin rɨrapi in. 33 Pran sə rɨrapi Iesu rukurən nəfe Iesu rɨno min. Ro iamɨnhi irə ruvehe mɨnɨmwi nukurhun mi ia nəmri Iesu, mehekɨr mətəmnɨmwɨn, mɨni irapw pam nɨpərhienien səvənhi. 34  *Iesu rɨreɡi, mɨni pen tɨ prən i mə, “Nərɨk, nahatətəien səim rɨno raka ik ikuvehe məsanɨn. Nəmərinuien ramarə tukw ik. Evən! Nemhəien səim ruvəiwən.”

35 Nəpɨn Iesu raməɡkiari ihi, nərmama nepwɨn həuku pen ia nimwə səvəi iəmə asori nəha Jaeras, mhəuvehe, mhəni mə, “Səim prən ouihi ruvamhə raka. Ramasan mə ikɨni pen tɨ iahatən i mə in trəpwəh pehe.”

36 Mətə Iesu ro nəri auər a ia nəfe irəha haməni, mɨni pen tɨ Jaeras i mə, “Tikəpwəh nehekɨrien, mɨni a nɨpərhienien ia nirak.”

37 Ia nəpɨn nəha Iesu rɨnise pen tɨ nərmama mə tuhəpwəh nukurirəien in. Mətə rəseni a Pita, Jemes, mɨne Jon piəvi Jemes. 38 Nəpɨn irəha həuvən mhapirapw ia nimwə səvəi Jaeras, Iesu rəti pen mətə kamho nurɨɡrɨɡien asori. Nərmama kamhapi mamhasək əpwəmwɨs. 39 Mətə Iesu ruvnimwə ia nəkwai nimwə məres pen irəha i mə, “Rəfo hiaməurɨɡrɨɡ mamhasək? Prənouihi nəha rɨpkemhə mhə, mətə ramapri a.”

40  *Irəha həreɡi, harɨs ia Iesu. Mətə in rərhi irapw irəha həuvən fwe iruə, miri tata mɨne mama səvəi prən ouihi irəhar nərmama kahar səvənhi həuvən fwe ia kwopun prən ouihi raməmak ikɨn. 41  *Nənə in ruvehi rəɡi prən ouihi nəha, mɨni pen tukwe in mə, “Talita kum.” Nɨpwrai nəɡkiariien nəha rɨni iamɨnhi irə mə, “Prənouihi, iakɨni pehe tukw ik i mə ərer.” 42 Təkwtəkwuni a prən ouihi rɨskəmter mavən. (Prənouihi nəha nuk səvənhi twelef.) Nəpɨn nərmama hətoni nəfe Iesu rɨno, nənimenraha rier pɨk. 43  *Mətə Iesu rɨnise pen tɨ nirəha i mə, “Tihəpwəh nəvisauien noien i m nərmama. Həuvei pen nəveɡɨnien riti min pwəh rəni.”

6

Nəmə Nasaret həpwəh nɨsiaiien Iesu

1 Iesu rəpwəh kwopun nəha mevən fwe imwəni. Nərmama me səvənhi irəha mwi həkurirə in mhəuvən fwe ikɨn. 2  *Nəpɨn Sapat ruvehe, Iesu rɨnamahatən nərmama ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. Nərmama həpɨk səməme kamhətərɨɡ Iesu hərkərinari irə, mamhəres mə,

“Iəmə i ruvehi narimnari me nəha pəku? Muvehi nukurənien nəha pəku? Raməfo irə mamo nɨmtətien asori me? 3  *Kwa kapenta i tɨni Meri! Piəvni me nə Jemes, Josef, Jutas mɨne Saemon. Kɨtiriməni me hamarə ia rukwənu i kɨtaha mɨnraha.” Irəha rerɨnraha rɨpkaɡien mhə tɨ Iesu. Həpwəh nɨsiaiien in.

4  *Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama ia kwopun me kamhəsiai profet riti, mətə ia imwəni atukwatukw, nəkur imwəni me mɨne nərmama səməme kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi ko həpwəh nɨsiaiien in.” 5 Nənə Iesu rɨpko mhə nɨmtətien rɨpɨk fwe imwəni. Ro kəru uə kahar a, məmrutə rəɡɨn mi ia nərmama səməme nemhəien rarə ia nirəha, mo irəha həuvehe mhəsanɨn. 6 In ramərkərinari ia nəkur imwəni me tɨ nəri nə mə irəha həpkɨni mhə nɨpərhienien irə.

Iesu rərhi pen nərmama səvənhi twelef həuvən mhəvisau irapw nəɡkiariien amasan

Iesu ramevən ia rukwənu me mamahatən nərmama me. 7  *Ia nəpɨn nəha in rəkwein nərmama səvənhi twelef həuvehe. Nənə in rɨnamərhi pen irəha kəru kəru ia kwopun me, muvei pen nasoriien mɨnraha. Ia nasoriien nəha irəha tuhəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha me ia nərmama.

8-9  *Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tihəpwəh nuvehiien narimnari me səvəi suatuk, nəveɡɨnien uə tənərɨpw uə mane. Tiharkahu ia karkahu kuatia a, mhəuvehi pen put, mhəuvehi kaskɨn a, mhəuvehi mamhəuvən. 10 Nəpɨn hiəuvən ia kwopun riti, mhəuvnimwə ia nəkwai nimwə, tiharə ia nimwə nəha meste tihəier. 11  *Trɨni mɨnuə fwe ia kwopun riti nərmama həpkəseni mhə kɨmiaha, həpkokeikei mhə mə tuhəreɡi nəɡkiariien səkɨmiaha, nəpɨn kɨmiaha hiəpwəh imwənraha, tihounouini raka nɨməkwrur ia nɨsumiaha. Noien nəha hio ro nɨmtətien mɨnraha, mamahatən pen mə həno noien ərəha.”

12 Iesu rɨni pen pam nənə irəha həuvən mamhəvisau irapw mə nərmama tuhaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha. 13  *Irəha kamhəkoui irapw nəremhə me həpɨk ia nərmama, mamhətəɡi pen oel ia kənkapwə nərmama səməme nemhəien rarə ia nirəha, mho irəha həuvehe mhəsanɨn.

Kɨnəfo Jon Paptaes remhə

14  *Kiɡ Herot rɨreɡi narimnari me səməme Iesu ramo tɨ nəri nə mə nərmama kamhəni pɨk nəɡhi Iesu. Nepwɨn kamhəni mə, “In Jon Paptaes. Rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi ro pen rauvehi nɨskaiien mamo nɨmtətien me.”

15 Nepwɨn kamhəni mə, “In Profet Elaeja.” Nepwɨn mwi kamhəni mə, “In profet riti rəmwhen ia profet kupwən me.”

16 Mətə nəpɨn Kiɡ Herot rɨreɡi, rɨni mə, “Jon sə iakɨnərai raka kənkapwə rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi.”

17-18  *Kiɡ Herot rɨni nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə fwe kupwən in rakres Herotias pran səvəi piəvni nəɡhɨn nə Filip. Mətə Jon rɨni pen tukwe in mə, “Ikakres pran səvəi piam noien nəha rɨpkatukwatukw mhə ia Loa.” Nənə tɨ prən nəha Kiɡ Herot rɨni nəkwan kərihi tərini Jon kuvehi puvnimwə ia kalapus. 19 Nəpɨn Jon raməmak fwe ia kalapus, Herotias raməmwəki afafa a in, mamokeikei mə trousi əpune Jon, mətə rəknekɨn tukwe tɨ noien. 20 Kiɡ Herot rehekɨr Jon, mukurən mə in iəmə ikinan riti sə noien səvənhi ratukwatukw. In ramətui amasan tɨ Jon mə iərmama riti trəpwəh nourahaien. Nɨpərhienien nəpɨn Kiɡ Herot rɨreɡi Jon raməɡkiari, nətərɨɡien səvənhi rəvsausɨni pɨk, mətə rerɨn raɡien mə trɨreɡi.

21 Herotias rokeikei mə trousi əpune Jon, mətə rəknekɨn. Mətə in rətoni suatuk tukwe ia nəpɨn Kiɡ Herot rɨnətui irə. Ia nəpɨn nəha Kiɡ Herot ro nəveɡɨnien asori riti sənəi nəmə asori me səməme kamharə ipaka tukwe in mɨne nəmə asori me səvəi naruaɡən me mɨne nəmə asori me ia tənə Kalili. 22 Nəpɨn irəha kamhani pəri nari, prən ouihi səvəi Herotias ruvehe mamotanis ia nəmrɨnraha. Kiɡ Herot mɨne nəmə asori me səməme kamhani pəri nari irəha min hətoni rerɨnraha raɡien tukwe. Ro iamɨnhi irə Kiɡ Herot rɨni pen tɨ prən ouihi nəha mə, “Ikokeikei nəfe ikəres i. Iou takuvei pehe mik.” 23  *Kiɡ Herot rɨni nəkwan muvehi kwəsuahi tukwe, mɨni mə, “Nəfe ikəres, takuvei pehe. Nɨtətə səiou iakamərɨmənu irə ikuə takərpɨfi ia nɨpərɨn kəru, muvei pehe riti mik, takaməkeikei mo.”

24 Kurirə irə prən ouihi nəha revən mɨni pen tɨ səvənhi mama mə, “Mama, takəres nəfe?”

Mɨreɡi rɨni mə, “Evən məres kənkapwə Jon Paptaes.”

25 Ro iamɨnhi irə prən ouihi nəha raiu akwauakw mevən tɨ Kiɡ Herot, mɨni pen tukwe in mə, “Iakokeikei mə təkwtəkwuni tikuvei pehe kənkapwə Jon Paptaes ia tikiplet.”

26 Kiɡ Herot rerɨn rəpou pɨk tukwe. Mətə tɨ nəri nə mə rɨməuvehi kwəsuahi ia nəmri nəmə asori me səməme kamhani pəri nari irəha min, rəpwəh nokeikeiien mə trətefi nəɡkiariien səvənhi sə rɨməni pen tɨ prən ouihi i. 27 Təkwtəkwuni a in rərhi pen iaruaɡən riti mɨni pen tukwe mə trevən muvehi kənkapwə Jon muvehi muvehe. Iaruaɡən nəha revən fwe ia kalapus, mərai raka kənkapwə Jon, 28 məmri pen ia tikiplet, muvehi muvehe, muvei pen m prən ouihi. Prənouihi nəha ruvehi mevən, muvei pen m səvənhi mama. 29 Nəpɨn nərmama me səvəi Jon həreɡi, həuvehe mhəuvehi nɨpwrai Jon, mhəuvən mhəmri pen ia nɨpəɡ sə kanɨmwi iərmama ikɨn.

Iesu rəkwməni nərmama me həpɨk ikəvsini nərman me əpa irəha pam faef-taosen

30  *Aposol me hərərɨɡ pehe mwi tɨ Iesu, mhəni pen tukwe in narimnari me həno mɨne nəɡkiariien me səməme hənahatən nərmama me irə. 31  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həuvehe kɨmiaha əpa. Pwəh səuvən ia kwopun riti nərmama həiwən ikɨn, mhapwɨs ouihi a.” In rɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama həpɨk kamhəuvehe tukwe mamhəuvən. Ro pen nəpɨn səvənraha riwən tɨ nəniien nari.

32 Irəha həputə ia nɨtətə ouihi riti, irəha əpa, mamhəuvən fwe ia kwopun riti nərmama həiwən ikɨn. 33 Nərmama həpɨk hənətə Iesu mɨne nərmama me səvənhi həputə ia nɨtətə ouihi, mamhəuvən. Həuvəukurən raka kwopun kamhəuvən ikɨn. Ro pen irəha haraka ia rukwənu me səvənraha, mhaiu akwauakw mhəkurau parei mhəkupwən mhəuvən fwe ikɨn. 34  *Nəpɨn Iesu ruvarei, mətoni nərmama həpɨk, nənə rerɨn rərkwəpɨr tɨ nirəha, tɨ nəri nə mə irəha həmwhen ia sipsip me nepwɨn iərmama riwən trətə amasan irəha. Nənə Iesu rɨnamahatən irəha ia narimnari me rɨpɨk.

35  *Nəpɨn meri rakakini, nərmama me səvənhi həuvehe mhətə in, mhəni mə, “Kwopun i nəveɡɨnien riwən ikɨn. Rɨnaməruarəv. 36 Ramasan mə tikərhi pen nərmama me i həuvən ia nəmhien me mɨne rukwənu me kwərha ipaka pwəh həuvehi nəmri nəveɡɨnien sənənraha.”

37 Mətə Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha nə tihəuvei pen nəveɡɨnien mɨnraha.”

Mɨreɡi həni pen tukwe in mə, “Rəfo? Ikokeikei mə tahəuvən mhəuvehi nəmri bred ia silin kɨno ia silfa irəha pam tu-hantret, mhəkwməni irəha i?”

38 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sənəmiaha bred kevə? Həuvən mhətoni ro.”

Nənə irəha həuvən mhətoni mhəni mə, “Sənəmaha bred krirum mɨne nəmu kəru.”

39-40 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tihəuvən mhəni pen tɨ nərmama me i mə tuhəuai irəha me, nepwɨn fifti, nepwɨn hantret, pwəh həkure ia nurhi əmrəmerə.” Nənə nərmama həuai irəha me mhəkure. 41  *Nənə Iesu ruvehi bred krirum mɨne kwəti nəmu kəru, məkwətə ia nɨmaɡouaɡou, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, məkwsen bred me, muvei pen m nərmama me səvənhi mə tuhəpeki pen m nərmama me, marə məkwsen mwi kwəti nəmu mi nəha kəru həpeki pen m nərmama me pam. 42 Nərmama pam hani nari tɨpwɨnraha rəsisi. 43 Nənə nərmama me səvəi Iesu həvai pen nɨpərpəri bred mɨne nəmu me hənəpwəh ramrɨmər rukuər ia tənərɨpw twelef. 44 Nərmama me nəha hənani nari həpɨk, ikəvsini nərman me əpa irəha pam faef-taosen.

Iesu ravən ia təkure nui asori Kalili

45 Təkwtəkwuni a mwi Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə tuhəputə ia nɨtətə ouihi, mhəkupwən, mhəpi sɨmwɨn ia nui asori Kalili, mhəuvarei mhəuvən fwe ia rukwənu nəha Petsaeta. In tramo mərhi pen nərmama me həuvən fwe imwənraha me. 46  *Nəpɨn Iesu rəsəkɨr raka mɨnraha, mutə ia təkuər riti mə trəfwaki.

47 Raməfwaki meste rɨnapitəv. Nəpɨn nəha rɨnapitəv irə, nərmama me fwe ia nəkwai nɨtətə ouihi kamhaiu ihi ia kurkwai nui asori. Iesu in əpa fwe parei. 48 In rəti peraha, mətoni irəha kamharkut tɨ nəsuəien tɨ nəri nə mə kamhaiu mamhəuvən ia nəmri mətaɡi mwatuk. Ia nəpɨn nəha rɨnamran, Iesu ruvehe tɨ nirəha, mamavən ia təkure nui, mokeikei mə trevən mukurau ia nɨkarenraha. 49  *Nəpɨn nərmama me səvənhi həti pen mhətoni Iesu ravən ia təkure nui asori, rerɨnraha ramrhi mə in iəremhə riti. Hamasək əpwəmwɨs. 50 Irəha pam hətoni, həhekɨr asori.

Mətə təkwtəkwuni a Iesu rəɡkiari mɨnraha, mɨni mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nɨreɡiien rərəha. Kwa iou i. Tihəpwəh nehekɨrien.” 51  *Iesu revən tɨ nirəha, məputə ia nɨtətə ouihi. Ia nəpɨn nəha nɨmətaɡi reiwaiu miwən. Nənə nərmama me səvənhi nənimenraha rier pɨk, 52  *tɨ nəri nə mə həreirei nɨpwrai nɨmtətien Iesu sə rɨno ia bred krirum, mətə nətərɨɡien səvənraha rɨskai pɨk.

Iesu ro nəkur Kenesaret həuvehe mhəsanɨn

53 Irəha həpi sɨmwɨn ia nui asori, mhəuvən mhəuvarei ia tənə Kenesaret. 54 Nəpɨn hənəkwi tərini raka nɨtətə ouihi səvənraha mhəier, nərmama hətoni, mhəukurən amtia mə Iesu nəha. 55 Ro pen irəha haiu mhəuvən ia kwopun me pam, mhəuvehi nərmama me səməme nemhəien rarə ia nirəha, mhəuvehi ia nɨməhan me səvənraha, mhəuvehi mhəuvehe tɨ kwopun pəku həreɡi mə Iesu ramarə ikɨn. 56  *Ia kwopun pam Iesu revən ikɨn, ia taon me, uə ia rukwənu asori me, uə ia rukwənu ouihi me, nərmama me həmri nərmama me səməme nemhəien rarə ia nirəha ia kwopun asori me səvənraha me, mamhəres Iesu mə ko irəha hərapi a nusvenhi tɨnari səvənhi. Nənə irəha pam səməme hərapi nusvenhi tɨnari səvənhi həuvehe mhəsanɨn.

7

Nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me kamhəni ərəha Iesu

1 Farisi me nepwɨn mɨne nahatən me nepwɨn səvəi Loa səməme həuku pen fwe ia Jerusalem housəsɨmwɨn pen irəha me tɨ Iesu, 2  *mhətoni səvənhi nərmama me nepwɨn kamhərui nɨtətə səvəi kaha kupwən me səvənraha, mamhani nəveɡɨnien ia rəɡɨnraha, mətə həpkukupwən mhə mhərkwerɨɡ. 3 (Farisi me mɨne nəkur Isrel me pam kamhesi pen nɨtətə səvəi kaha kupwən me səvənraha. Trɨni mɨnuə həpwəh nərkwerɨɡien ia rəɡɨnraha, ko həpwəh naniien nari. 4  *Nəpɨn irəha həuku pen fwe maket, mhəuvehe ia rukwənu, tuhaməkeikei mhəkupwən mhərkwerɨɡ. Mə həpwəh, ko həpwəh naniien nari. Natuakəmien me nepwɨn mwi həpɨk kamhesi pen. Kamhəuvehi tɨkikap me mɨne tikinari ouihi me mɨne tikinari asori me səməme kɨno ia pras, mhakiətənɨmw irəha ia nui mə tuho həmher ia nəmri Kumwesən.)

5 Farisi me mɨne nahatən me səvəi Loa həres pen Iesu i mə, “Rəfo səim nərmama me həpwəh nesi penien nɨtətə səvəi kaha kupwən me? Hamani nari, mətə həpkukupwən mhə mhərkwerɨɡ.”

6  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Fwe kupwən, Profet Aesea rɨməni atukwatukw kɨmiaha kəuətkəsuə me. Rəmwhen kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə,

‘Nərmama me i kamhəɡnəɡɨni iou ia tərhunraha,

mətə nətərɨɡien səvənraha rəmak isipwɨn tukw iou.

7 Irəha kamhəfwaki auər a miou.

Nəpɨn kamhahatən nərmama, həni mə kamhahatən nəɡkiariien səiou, mətə rekəm.

Kamhahatən a nəɡkiariien sə ruku pen tɨ nərmama.’

8 Kɨmiaha hiənəpwəh raka nəɡkiariien me səvəi Kumwesən, nənə təkwtəkwuni mɨne hiamesi pen a natuakəmien me səvəi nərmama.”

9 Iesu rarə mɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəukurən amasan noien səvəi nərarkiien Loa səvəi Kumwesən mə tihesi pen narəien səkɨmiaha. 10  *Tihətərɨɡ ro tɨ Moses. Rɨməni mə, ‘Tikɨsiai səim tata mɨne səim mama.’ Rɨni mwi mə, ‘Trɨni mɨnuə iərmama riti rani ərəha səvənhi tata mɨne mama, tukaməkeikei kousi əpune in.’ 11 Mətə kɨmiaha hiaməni mə, ‘Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni pen tɨ səvənhi tata mɨne mama mə, Səiou narimnari me sə trasitu ia kɨmirau ro korpan’ (uə səvəi Kumwesən), 12 ko rɨpkasitu mhə mwi ia səvənhi tata mɨne mama, muvei pen nari riti mɨnrau. Hiaməsisəɡ iərmama nəha. 13 Nənə ia noien nəha hiamousi raka nəɡkiariien səvəi Kumwesən ia narəien səkɨmiaha kɨnahatən kɨmiaha irə. Narimnari me rɨpɨk hiamo iamɨnhi.”

Nəfe nari tro iərmama ruvehe məmkemɨk ia nəmri Kumwesən

14 Iesu rəkwein mwi nərmama me həuvehe. Rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha pam tihətərɨɡ amasan ia nirak, mhəukurən nəfe takɨni. 15  *Nari riti riwən iərmama rəni ko ro in ruvehe məmkemɨk ia nəmri Kumwesən. Mətə narimnari me səməme həuku pen ia rerɨn fwe imwə mamhəier irəha nə kamho in rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən. 16 Kɨmiaha nərmama nəkwəreɡɨmiaha rarə tɨ nɨreɡiien nari, tihətərɨɡ amasan.”

17 Nəpɨn nəha Iesu rɨskəmter məpwəh nərmama me nəha, muvnimwə fwe ia nəkwai nimwə. Nənə nərmama me səvənhi kamhəres pen in mə trɨni nɨpwrai nusipekɨnien sə rɨməni. 18 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha mwi hiamreirei ihi? Hiəpkukurən mhə mə nəfe nəɡhɨn ruku pen fwe iruə muvnimwə ia iərmama ko rɨpko mhə in rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən 19 tɨ nəri nə mə rɨpkuvnimwə mhə ia rerɨn, mətə ramevən ia tɨpwɨn mamier.” (Ia nəɡkiariien nəha, Iesu rɨni irapw mə nəveɡɨnien me pam ramasan tɨ nəniien.)

20 Iesu rarə mɨni mwi mə, “Nari sə ruku pen ia reri iərmama fwe imwə mamier in nə ramo in rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən. 21 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nətərɨɡien ərəha ruku pen fwe imwə ia reri iərmama, mamier. Nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me, nakresien, nousi əpuneien iərmama, nakresien pran səvəi iərməpə, 22 iərmama raməpwtɨɡ tɨ nautə səvənhi, nəmtɨhaien nari, neikuəien, noien sə ro naurɨsien, nəmwəkiien, nɨni ərəhaien iərmama, nəfiəutəien, narməriien. 23 Noien ərəha me i kamhəuku pen fwe imwə ia reri iərmama, mamhəier, mamho iərmama rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən.”

Iesu rəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha ia prən ouihi səvəi pran Fonisia

24 Iesu rier məpwəh kwopun nəha, mevən ipaka tɨ taon nəha Taea. Revən mamarə ia nimwə riti, məpwəh nokeikeiien mə nərmama tuhəukurən in mə ramarə ia kwopun nəha. Mətə ko rɨpkərkwafə mhə tɨ nirəha. 25-26 Nənə pran riti fwe ikɨn, səvənhi prən ouihi nənɨmwɨn ərəha ramarə irə. Prən nəha rɨpko mhə prən Isrel,a mətə rɨnətui fwe ia Fonisia ia tənə Siria. Nəpɨn rɨreɡi mə Iesu in ia kwopun nəha, ruvehe tukwe, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, mamasək teɡɨn in mə, “Tikasitu ia nirak, məkoui irapw iəremhə ia səiou prən ouihi.”

27 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Pwəh nəkwərhakwərha həkupwən mhani nari tɨpwɨnraha rəsisi. Rəpwəh namasanien mə takuvehi nəveɡɨnien sənəi nəkwərhakwərha, mərarki pen i m kuri me.”

28 Mɨreɡi prən nəha rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu, nɨpərhienien, mətə kuri me fwe ia ruei tepol, irəha mwi kamhani nɨmwəkmwəki nəveɡɨnien sənəi nəkwərhakwərha.”

29 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Tɨ nəri nə mə ikɨni iamɨnhi irə, ik tikrərɨɡ mamevən. Iəremhə ruvəier raka ia prən ouihi səim.”

30 Nənə prən nəha rɨrərɨɡ pen fwe imwəni mətə səvənhi prən ouihi ramapri amasan ia nɨməhan səvənhi. Iəremhə naraka irə.

Iesu romasan iəpou riti

31  *Iesu rəpwəh kwopun səvəi Taea mevən ia taon riti nəɡhɨn nə Saeton, məpwəh muvehe ia Tekapolis, kwopun taon ten ikɨn, məpi sɨmwɨn pehe ia nui asori Kalili. 32 Ia kwopun nəha nərmama nepwɨn həuvehi iəpou riti sə rɨpkəɡkiari mhə nəkwəreɡɨn ruvisɨmw, mhəuvehi mhəuvehe tɨ Iesu, mhəres pen mə trəmrutə rəɡɨn irə.

33  *Nənə Iesu riri raka əpa iəpou nəha, rouevən isipwɨn tɨ nərmama, muvei pen nukwai rəɡɨn ia ruei nəkwəreɡi iəpou, mərɡavɨs pen ia rəɡɨn, mɨrapi nərami iəpou irə. 34  *Nənə məkwətə ia neiai, meiahaɡ əfi, mɨni pen tɨ iəpou i mə, “Efata!” Nɨpwrai nəɡkiariien nəha “Efata,” in i mə “Əkwaɡ!” 35 Iesu rɨni iamɨnhi irə mɨne nəkwəreɡi iəpou nəha rəkwaɡ. Rerɨn ruvehe raməɡkiari amasan.

36  *Nənə Iesu rɨnise pen əknekɨn tɨ nirəha i mə tuhəpwəh nəvisauien nəfe in rɨno ia iəpou nəha. Mətə nəpɨn rɨnise əknekɨn irəha, həməha mhəni mwi. 37  *Nənimenraha rier pɨk tɨ Iesu. Həni mə, “Eh! Narimnari me i iəmə i ramo rɨrai raka pam! Nərmama səməme nəkwəreɡɨnraha ruvisɨmw, mɨne nərmama səməme həpkəɡkiari mhə, in ramomasan irəha.”

8

Iesu rəkwməni nərmama irəha pam fo-taosen

1 Ia nəpɨn nəha nərmama həpɨk həuvehe mwi tɨ Iesu. Sənənraha nəveɡɨnien ruvəiwən. Iesu rəkwein nərmama me səvənhi həuvehe. Rɨni pen tɨ nirəha i mə, 2  *“Rerɨk rərkwəpɨr tɨ nərmama me i. Hənarə raka nəpɨn kahar kɨtaha mɨnraha nənə sənənraha nəveɡɨnien ruvəiwən. 3 Irəha nepwɨn həuku pen fwe isipwɨn. Trɨni mɨnuə həpkani mhə nari, iakərhi pen irəha fwe imwənraha, nəmrɨnraha trɨpitəv həmwei ia suatuk.”

4 Mɨreɡi nərmama me səvənhi həres pen mə, “Kɨtaha tsəfo irə mhəuvehi sənənraha bred? Samarə ia kwopun nəveɡɨnien riwən ikɨn.”

5 Mɨreɡi Iesu rəres pen irəha i mə, “Sənəmiaha bred kevə?”

Mɨreɡi həni mə, “Sefen.”

6 Iesu rɨni nəkwan mə nərmama me nəha sənənraha nəveɡɨnien riwən tihəkure ia tɨprənə. Irəha həkure, nənə in ruvehi bred me nəha sefen, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe. Nəpɨn rəfwaki pam, maməkwsen bred me, mauvei pen m nərmama me səvənhi mə tuhəpeki pen m nərmama me. Nənə həpeki pen mɨnraha. 7 Nərmama me səvənhi sənənraha kwopnəti nəmu me nepwɨn mwi fwe ikɨn. Iesu rəfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe. Məfwaki pam, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəmu me i mwi tihəpeki pen mɨnraha.” 8 Nənə nərmama me pam hani nari tɨpwɨnraha rəsisi. Həvai pen nɨpərpəri bred mɨne nəmu me hənəpwəh ramrɨmər rukuər ia tənərɨpw sefen. 9-10 Nərmama me nəha Iesu rəkwməni irəha ipaka fo-taosen. Nəpɨn Iesu rəkwməni pam irəha, rərhi pen irəha kamhəuvən imwənraha me. Kurirə irə rəputə ia nɨtətə ouihi irəha nərmama me səvənhi mamhəuvən fwe ia kwopun riti nəɡhɨn nə Talmanuta.

Farisi me hokeikei mə tuhətoni nɨmtətien riti

11  *Farisi me həuvehe mamhəres Iesu mə, “Ko iko ro nɨmtətien riti sə ruku pen ia neiai pwəh iahətoni mhəukurən mə ik pərhien Kumwesən rərhi pehe ik?”

12  *Iesu rɨreɡi, mɨreɡi rərəha fwe imwə ia rerɨn, mɨni mə, “Nɨmtətien əfo nəha nərmama ipwet mɨne kamhətui? Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama ipwet mɨne ro iamɨnhi Kumwesən trəpwəh nuvei penien nɨmtətien riti mɨnraha.” 13 Ia nəpɨn nəha Iesu rəpwəh irəha, məputə ia nɨtətə ouihi irəha nərmama me səvənhi, mhəier, mamhəuvən ia nɨkare nui.

14 Nərmama me səvəi Iesu hənenouenou mə tuhəuvehi bred. Sənənraha bred kuatia a ia nəkwai nɨtətə ouihi. 15  *Nənə Iesu rəvəhaɡ mɨnraha, mɨni mə, “Tihətui amasan, mamhəsiari tɨ yis səvəi Farisi me mɨne yis səvəi Kiɡ Herot.”

16 Mɨreɡi nərmama me səvənhi hənaməɡkiari mɨnraha me i mə, “Sənətaha bred riwən.”

17  *Nəpɨn Iesu rɨreɡi, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo hiaməɡkiari m kɨmiaha me mə sənəmiaha bred riwən? Rosi hiəpkətə raka mhə ihi mhəreirei? Rosi kəmkapwəmiaha rɨskai? 18  *Nənimemiaha nə, mətə rəfo hiəpkətə mhə nari? Nəkwəreɡɨmiaha nə, mətə rəfo hiəpkreɡi mhə nari? Rosi rerɨmiaha rɨpkrhi mhə 19  *nəpɨn iakɨnəkwsen bred krirum məkwməni nərman faef-taosen irə? Ia nəpɨn nəha kɨmiaha hiəuvehi tənərɨpw kevə rukuər ia nɨpərpəri nəveɡɨnien hənəpwəh ramrɨmər?”

Mɨreɡi həni pen tukwe in mə, “Twelef.”

20  *Nənə Iesu rəres pen mə, “Nəpɨn iakɨnəkwməni nərmama fo-taosen ia bred sefen, kɨmiaha hiəuvehi tənərɨpw kevə rukuər ia nɨpərpəri nəveɡɨnien hənəpwəh ramrɨmər?”

Mɨreɡi həni pen tukwe in mə, “Sefen.”

21 Nənə Iesu rəres pen irəha i mə, “Hiamreirei ihi?”

Iesu romasan iərmama riti nənimen rɨfwə

22 Irəha həuvehe ia taon nəha Petsaeta. Nərmama nepwɨn fwe ikɨn həiri iərman riti nənimen rɨfwə mhəuvehe tɨ Iesu, mhəres Iesu mə Iesu trəmrutə rəɡɨn irə. 23 Nənə Iesu ruvehi rəɡɨn, miri in rouaraka ia rukwənu. Nənə Iesu rərɡəvəsi nənimen məmrutə rəɡɨn irə, məres in i mə, “Ikamətə nari?”

24 Mɨreɡi iərmama nəha nənimen rɨfwə rəti ərari mɨni mə, “Iakamətə nərmama me, mətə iapkətə amasan mhə irəha. Iakamətə irəha həmwhen a ia nei me kamhavən.”

25 Ro iamɨnhi irə Iesu rarə məmri pen mwi rəɡɨn ia nənimen. Iərmama nəha rəməha mətui. Nənə nənimen ruvehe mamasan mətə amasan narimnari. 26  *Nənə Iesu rərhi pen in, mɨni mə, “Tikevən atukwatukw fwe imwam, məpwəh nevənien fwe ia rukwənu nəha krɨməuku pen ikɨn.”

Pita rɨni irapw mə Iesu in Kristo

27 Iesu mɨne səvənhi nərmama me həuvən ia rukwənu me ia tənə riti nəɡhɨn nə Sisaria Filipae.a Nəpɨn kamhəuvən ia suatuk, Iesu rəres pen səvənhi nərmama me i mə, “Nərmama kamhəni iou mə iou sin?”

28  *Mɨreɡi həni pen tukwe in mə, “Nərmama nepwɨn kamhəni ik mə Jon Paptaes. Nepwɨn kamhəni ik mə Profet Elaeja. Nepwɨn mwi kamhəni ik mə profet kupwən riti səvəi Kumwesən.”

29  *Nənə Iesu rəres pen irəha mə, “Mətə kɨmiaha hiaməni mə iou sin?”

Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Ik Kristo.”

30 Nənə Iesu rɨnise pen tɨ nirəha i mə tuhəpwəh nɨniien tɨ iərmama riti mə in Kristo.

31 Ia nəpɨn nəha rɨnamahatən irəha mə, “Iou, Iəməti Iərmama, takaməkeikei mɨreɡi rərəha ia narimnari me rɨpɨk. Nəmə asori me mɨne pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa, irəha tuhəpwəh iou, mhousi əpune iou. Takemhə, nənə, nəpɨn səro kahar irə iakətui mwi.”

32 Iesu rɨni irapw nəɡkiariien nəha, ro nukurənien i. Mətə Pita riri raka Iesu ia nɨkarenraha, mɨnanise pen tukwe in mə, “Tikəpwəh nɨniien nəɡkiariien nəha ikani.”

33 Mətə Iesu ruvsini, mətoni nərmama me səvənhi kamhərer. Nənə rɨnise pen tɨ Pita i, mɨni mə, “Setan, evən ia təkutak! Nətərɨɡien səim rɨpkesi pen mhə nətərɨɡien səvəi Kumwesən, mətə ikamesi pen a nətərɨɡien səvəi nərmama.”

Iərmama sə rakurirə Iesu traməkeikei məvrani nei kamarkuaui

34  *Iesu rəkwein nərmama me pam həuvehe irəha nərmama me səvənhi. In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iərmama sə rokeikei mə truvehe mo iərmama riti səiou, traməkeikei məpwəh nətərɨɡien səvənhi, muvehi utə nei kamarkuaui səvənhi, məvrani mukurirə iou. 35 Iərmama sə rokeikei mə trəkwtəmhiri nɨmɨruien səvənhi trarfai irə. Mətə iərmama sə traraka ia nɨmɨruien səvənhi tukw iou mɨne nəɡkiariien amasan səiou truvehi nɨmɨruien rerɨn. 36 Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨpeki pam narimnari me ia tɨprənə i, mo səvənhi i, nənə kurirə ikɨn remhə marfai ia nɨmɨruien rerɨn, noien nəha trəfasitu irə? 37 Iərmama truvei pen nəfe mərpwɨn tai nɨmɨruien səvənhi? 38  *Nərmama ipwet mɨne noien səvənraha rərəha. Irəha hənəpwəh Kumwesən rəmwhen ia pran riti sə rɨnəpwəh iərman səvənhi, mamesi pen iərman əpə mwi. Trɨni mɨnuə iərmama riti raurɨs ia nəmrɨnraha tɨ nɨniien mə in iərmama riti səiou, raurɨs mwi tɨ nəvisauien nəɡkiariien səiou mɨnraha, iou mwi Iəməti Iərmama, ia nəpɨn nəha takuvehe ia nɨskaiien səvəi tata səiou kɨmaha naɡelo ikinan me, takaurɨs tɨ nɨniien mə iərmama nəha in iərmama riti səiou.”

9

Nɨpwrai Iesu ruvehe mopə

1  *Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama nepwɨn kamhərer ia kwopun i tuhəpkemhə mhə meste tuhətoni nɨskaiien səvəi Kumwesən rier pehe irau nɨtətə sə in ramərɨmənu irə.”

2 Nəpɨn sikis rukurau, nənə Iesu riri əpa Pita mɨne Jemes mɨne Jon, həutə parei ia təkuər əpwəmwɨs riti. Ia kwopun nəha irəhar harətoni ia nənimenrahar nɨpwrai Iesu ruvehe mopə. 3 Səvənhi tɨnari ruvehe məpsan mamser pɨk. Iərmama sə ramaikuas tɨnari ia tɨprənə i ko rɨpkaikuas mhə rəpsan rəmwhen ia tɨnari səvənhi. 4 Nənə irəhar harətoni Profet Elaeja mɨne Moses krouier pehe, rouəɡkiari irəhar Iesu.

5 Nənə Pita rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən, ramasan mə kɨmrahar iaharuvehe i. Pwəh kɨmrahar iaharo tənimwə kahar, riti səim, riti səvəi Moses, riti səvəi Profet Elaeja.” 6 (Pita rɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə irəhar harhekɨr pɨk. Rɨreirei mə trəfni irə.)

7  *Nənə nəpuə riti ruvehe muveɡi irəha. Nənə reri Kumwesən ruku pen ia nəpuə mɨni mə, “In nəha nərɨk keikei. Tihətərɨɡ in.”

8 Təkwtəkwuni a mwi, Pita, Jemes, mɨne Jon harəti ərari mharəpwəh nətoniien Moses mɨne Profet Elaeja, mətə Iesu əpa irəha min.

9  *Nəpɨn kamheiwaiu pehe ia təkuər, Iesu rɨnise pen tɨ nirəhar i mə, “Nəfe hiarɨnətoni kɨmirəhar tiharəpwəh nɨniien tɨ iərmama riti meste iou, Iəməti Iərmama, iakətui mwi ia nemhəien səiou.” 10 Ro iamɨnhi irə mɨne harəpwəh nɨni irapwien nəfe harɨnətoni, mətə kamharəres irəhar me i mə, “Nəfe nɨpwrai nəɡkiariien nəha Iesu rɨməni pehe tukutahar i mə in trətui mwi ia nemhəien səvənhi?”

11 Nənə irəhar harəres Iesu mə, “Rəfo nahatən me səvəi Loa kamhəni mə Profet Elaeja traməkeikei mukupwən muvehe?”

12  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəhar i mə, “Nɨpərhienien, Profet Elaeja trukupwən muvehe məmri amasan pam narimnari me rəmwhen ia sə fwe kupwən. Mətə rəfo kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan iamɨnhi irə mə iou, Iəməti Iərmama, takaməkeikei mɨreɡi rərəha ia narimnari me rɨpɨk? Tuho ia nirak rəmwhen ia iou iəmə rərəha riti. 13  *Mətə iou iakani pehe tukumiaha i mə Profet Elaeja ruvəuvehe raka.a Nənə nərmama me hesi pen nətərɨɡien səvənraha mho rərəha irə rəmwhen ia Nəkukuə Ikinan rani.”

Iesu rəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha ia iəkunouihi riti

14 Iesu irəha Pita, Jemes, mɨne Jon hərərɨɡ pehe mwi tɨ nərmama me səvəi Iesu, mhətoni nərmama həpɨk kamhərer kurkurau ia nərmama me səvəi Iesu. Nahatən me səvəi Loa mɨne nərmama me kamhəvisə mɨnraha me. 15 Nəpɨn nərmama me hətə Iesu, hərkərinari, mhaiu mhəuvən mhəɡkiari pen min.

16 Nənə Iesu rəres pen irəha i mə, “Kɨmiaha nahatən me səvəi Loa hiaməɡkiari ia nəfe?”

17 Mətə riti ia nərmama me nəha rɨni pen tukwe in mə, “Iahatən, iou iakuvehi səiou iəkunouihi muvehe tukw ik. Nənɨmwɨn ərəha riti ramarə irə, mamo rerɨn riwən ko rɨpkəɡkiari mhə. 18 Kwopun pəku səiou iəkunouihi revən ikɨn, nəpɨn nənɨmwɨn ərəha ruvehi in, ruvehi mouini ia tɨprənə. Nɨsəkwan ramaiu ia tərhun. Ramahi revɨn. Nɨpwran rakɨnkɨn. Iakɨnəres raka nərmama me səim mə tuhəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha nəha, mətə həni mə ko həpko mhə.”

19 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha nəkur ipwet mɨne səkɨmiaha nahatətəien riwən. Tsarə kɨtaha miou mesite nəfe nəpɨn? Tɨnesən mɨne iakapwɨs kɨmiaha? Kɨmiaha tihəuvən mhəuvehi iəkunouihi nəha mhəuvehi mhəuvehe.”

20 Nənə irəha həuvən mhəuvehi in mhəuvehe tɨ Iesu. Nəpɨn nənɨmwɨn ərəha rətə Iesu, təkwtəkwuni a ro iəkunouihi rɨmwei ia tɨprənə, mərkərekɨr, məsəkwusəkwu. Nɨsəkwan ramaiu ia tərhun.

21 Nənə Iesu rəres pen səvənhi tata i mə, “Iəkunouihi i ruvehi nemhəien i nuk kevə?”

Mɨreɡi səvənhi tata rɨni mə, “Nemhəien i rɨməuvehi ia nouihiien səvənhi. 22 Nəpɨn rɨpɨk nənɨmwɨn ərəha i ro iəkunouihi rɨmwei pen ia napw uə ia nui mə tremhə. Mətə mə ikukurən noien nari riti, tikapi tukumrau, masitu ia kɨmrau.”

23  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Rəfo ikɨni nəɡkiariien nəha mətə mə ikukurən noien? Trɨni mɨnuə iərmama riti rahatətə pərhien ia nirak, iakukurən noien narimnari me pam min.”

24  *Nənə təkwtəkwuni a mwi tata səvəi iəkunouihi nəha rasək əpwəmwɨs, mɨni mə, “Iakahatətə ia niram, mətə nahatətəien səiou rɨpkɨskai mhə. Tikasitu ia nirak!”

25 Ia nəpɨn nəha nərmama həpɨk kamhaiu mamhəuvehe. Nəpɨn Iesu rətoni irəha, rɨnise pen tɨ nənɨmwɨn ərəha, mɨni mə, “Ik nənɨmwɨn ərəha sə ikamo iərmama tərhun ruvisɨmw mɨne nəkwəreɡɨn ruvisɨmw, iou iakani pehe tukw ik i mə tikier ia iəkunouihi i məpwəh nuvnimwə peheien mwi irə.”

26  *Nənə nənɨmwɨn ərəha rɨkiukiu pɨk ia iəkunouihi, məkwein əpwəmwɨs, mier. Mətə nɨpwrai iəkunouihi nəha ruvehe məpouəpou pam. Ro pen nərmama həpɨk həni mə, “Eh, ruvamhə!” 27 Mətə Iesu ruvehi rəɡɨn, mɨvi utə, rərer.

28 Kurirə irə Iesu revən muvnimwə ia nəkwai nimwə. Nəpɨn nərmama me səvənhi me irəha min əpa, həres pen in mə, “Rəfo kɨmaha iahəreirei nəkoui irapwien nənɨmwɨn ərəha nəha?”

29 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nənɨmwɨn ərəha sə ro me iamɨnha irə, nari riti riwən ko rəkoui irapw irəha, mətə nəfwakiien əpa.”

Iesu rɨni irapw mwi mə in tremhə

30  *Irəha həpwəh kwopun nəha mhəuvən mhəpi sɨmwɨn ia tənə Kalili. Iesu rɨpkokeikei mhə mə nərmama tuhəukurən kwopun me nəha ramarə ikɨn, 31  *tɨ nəri nə mə ramahatən nərmama me səvənhi, mamɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨpko mhə tui kuvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi nərmama. Irəha tuhousi əpune iou. Takemhə, nənə, nəpɨn səro kahar irə iakətui mwi ia nemhəien səiou.” 32  *Mətə nərmama me səvənhi həreirei nɨpwrai nəɡkiariien i in rani. Həhekɨr tɨ nəresien in.

Iərmama rasori məpi raka

33 Irəha həuvehe ia Kapaneam. Nəpɨn həuvnimwə ia nəkwai nimwə riti, Iesu rəres pen nərmama me səvənhi mə, “Saməuvehe kɨmiaha hiaməɡkiari ia nəfe?” 34 Mətə irəha həpwəh nəɡkiariien, tɨ nəri nə mə kamhəuvehe mamhəɡkiari mə sin ia nirəha in rasori.

35  *Nənə Iesu rəkure, məkwein nərmama səvənhi twelef həuvehe. Rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iərmama sə rokeikei mə trakupwən ia nərmama me pam, traməkeikei muvehe mukurirə, mamo in iərmama sə ramo tukwini nari m nərmama me pam.”

36 Nənə Iesu ruvehi iəkunouihi riti mərpwi ia kurkwan ia nirəha, mərəhi utə, marə mɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, 37  *“Iərmama sə trəsevər ia rerɨn tɨ iəkunouihi riti sə ro iamɨnhi ia nəɡhɨk rəmwhen mə raməsevər mwi ia rerɨn tukwe iou. Iərmama sə raməsevər ia rerɨn tukw iou rəmwhen mə raməsevər mwi ia rerɨn tɨ Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe.”

38  *Jon rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən, kɨmaha iahətoni iərmama riti raməkoui irapw nəremhə me ia nəɡhɨm. Iahaməmwur mə tahənise in tɨ nəri nə mə rɨpko mhə in kɨmaha riti.”

39  *Mətə Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nɨniseien in. Iərmama sə ramo nɨmtətien ia nəɡhɨk, ko rəpwəh nɨni ərəha akwauakwien iou. 40  *Iərmama sə rəpwəh nɨni ərəhaien kɨtaha in kɨtaha riti. 41  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Kɨmiaha nə nərmama me səiou, iou Kristo. Trɨni mɨnuə iərmama riti ruvei pehe nui m kɨmiaha ia nəɡhɨk mə tihənɨmwi, in traməkeikei muvehi nərəkuien səvənhi.”

Tikətui amasan tɨ nahatətəien səim

42 “Nəkwərhakwərha me i səməme kamhahatətə ia nirak, trɨni mɨnuə iərmama riti ro riti rɨmwei ia nərəhaien, Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvənhi. Iərmama nəha trɨreɡi rərəha məpi raka kərihi pen kəruəterei asori ia nɨpətəkinuan kosə irapw i ia təmwei təsi. 43  *Mə rəɡɨm ramo ikamwei ia nərəhaien, tikərai raka. Mə rəɡɨm rɨpɨp mətə ikuvehi nɨmɨruien, ramasan pɨk tukw ik. Rərəha mə rəɡɨm kəru mətə tikevən fwe ia kwopun napw asori rauək rerɨn ikɨn. 44-45 Mə nɨsum ramo ikamwei ia nərəhaien, tikərai raka. Mə nɨsum rɨpɨp mətə ikuvehi nɨmɨruien, ramasan pɨk tukw ik. Rərəha mə nɨsum mi kəru mətə tukərarki pen ik ia kwopun napw asori rauək rerɨn ikɨn. 46-47  *Mə nənimem ramo ikamwei ia nərəhaien, tikukumwiri raka. Mə nənimem kuatia a mətə ikuvnimwə pen ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, ramasan pɨk tukw ik. Rərəha mə nənimem kəru, mətə tukərarki pen ik ia kwopun napw asori rauək ikɨn. 48 Ia kwopun nəha

‘irər səməme hamani irəha həpwəh nemhəien.

Napw rəpwəh nɨfwəien.’

49 Napw trətəɡətəɡ pen ia nərmama me pam rəmwhen ia sol sə kamətəɡi pen ia nəveɡɨnien.

50  *Sol in nari amasan. Mətə trɨni mɨnuə sol nəsienien səvənhi ruvəiwən, tihəfo mho rəsien mwi? Pwəh sol raməmak pen ia rerɨmiaha. Nənə hiamarə ia nəmərinuien.”

10

Iesu rahatən mə iərman mɨne pran trouəpwəh nəpwəhien irau me

1 Iesu rəpwəh kwopun nəha mevən ia tənə Jutia fwe ia nɨkare nui arɨs Jotan pen. Nərmama həpɨk həuvehe mwi mhousəsɨmwɨn pen irəha me tukwe. In rahatən irəha rosi sə ramo ia nəpɨn me.

2 Nənə Farisi me nepwɨn həuvehe mhəres pen nari riti min mə tuhəreɡi ro Iesu mə trəfni irə. Irəha həni mə, “Ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə ko iərman riti rəpwəh səvənhi pran uə rekəm?”

3 Mɨreɡi Iesu rəres pen irəha i mə, “Nəfe nəɡkiariien Moses rɨməni pehe tukumiaha i fwe kupwən?”

4  *Mɨreɡi həni mə “Moses rɨnəseni mə iərman riti rukurən nɨraiien nɨmwai nəkukuə m pran səvənhi rani mə in rɨnəpwəh in, nənə mərhi pen i ramevən.”

5  *Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Moses rɨmərai nəɡkiariien nəha m kɨmiaha tɨ nəri nə mə kəmkapwəmiaha rɨskai. 6 Mətə Nəkukuə Ikinan rɨni mə fwe ia nukune narəien, ‘Kumwesən rɨno iərmama kəru riti iərman riti pran.’ 7  *‘Ro iamɨnhi irə iərman traraka ia tata mɨne mama səvənhi mevən rouarə pəri irau pran səvənhi, nənə 8 irau trouvehe rouəmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia.’ Nəɡkiariien nəha rɨni mə iərman mɨne pran səvənhi krouəpwəh ihi noien iərmama kəru i, mətə krouvəuvehe rouəmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia. 9 Tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨrɨpɨn iərman mɨne pran səvənhi iamɨnhi irə, ro pen rɨpkatukwatukw mhə mə iərman trəpwəh səvənhi pran, mətefi narəien səvənrau.” 10 Nəpɨn Iesu mɨne nərmama me səvənhi həuvnimwə mwi ia nəkwai nimwə, irəha həres mwi nəɡkiariien i min. 11  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iərman sə rəpwəh pran səvənhi miri prən əpə riti mwi ramo noien ərəha ia səvənhi pran. Prən nəha in ramiri rɨpko mhə pran atukwatukw səvənhi. 12 Rəmwhen a mwi pran sə rəpwəh səvənhi iərman mesi pen iərman əpə riti mwi ramo noien ərəha ia səvənhi iərman. Iərman nəha in ramesi pen rɨpko mhə iərman atukwatukw səvənhi.”

Iesu rəkwein amasan ia nəkwərhakwərha

13 Nəpɨn riti nərmama me kamhəuvehi nəkwərhakwərha me səvənraha, mamhəuvehe tɨ Iesu mə trapi irəha. Nənə nərmama me səvəi Iesu hənise irəha. 14 Mətə nəpɨn Iesu rətoni, niemaha rəpi. In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Pwəh nəkwərhakwərha me həuvehe tukw iou. Tihəpwəh nɨniseien irəha. Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə səvəi nərmama səməme həmwhen ia nəkwərhakwərha me i. 15  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə iərmama traməkeikei mo rəmwhen ia iəkunouihi, muvehi nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Mə rɨpko mhə trɨpkuvnimwə mhə ia nɨtətə nəha ia nəpɨn riti.” 16 Nənə Iesu rərəhi pehe nəkwərhakwərha me, məmrutə rəɡɨn mi ia nirəha, məkwein amasan ia nirəha.

Iərmama riti səvənhi nautə rasori rokeikei mə truvehi nɨmɨruien rerɨn

17 Iesu rɨnamesi pen mwi suatuk səvənhi mamevən. Nənə iərmama riti raiu muvehe mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, məres pen in i mə, “Iahatən, ik iəmə amasan. Nəfe noien takaməkeikei mo mə takuvehi nɨmɨruien rerɨn?”

18 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Rəfo ikɨni mə iou iəmə amasan? Iərmama amasan riti riwən. Kumwesən əpa in ramasan. 19  *Ik ikuvəukurən raka loa me səvəi Kumwesən. In rɨni mə, ‘Tikəpwəh nousi əpuneien iərmama, məpwəh nakresien pran, məpwəh nakresien, məpwəh neikuəien, məpwəh neikuəien mə tikakres. Tikaməkeikei mɨsiai səim tata mɨne mama.’ ”

20 Mɨreɡi iərmama nəha rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən, loa me pam i iakesi pen fwe ia nouihiien səiou meste pehe ipwet mɨne.”

21  *Iesu rətə iərmama nəha, rerɨn rokeikei in. Ro iamɨnhi irə rɨni pen tukwe in mə, “Nari kuatia rarə ikəpwəh ihi noien. Evən, məmri pen nəmri nari ia səim narimnari me. Nəpɨn kuvehi nənimen, tikuvehi mane, muvei pen m nərmama nautə səvənraha riwən. Nənə səim nautə trɨpɨk fwe ia neiai. Nəpɨn ikɨno pam, ikuvehe mukurirə iou.”

22 Nəpɨn iərmama nəha rɨreɡi nəɡkiariien nəha, nənimen rɨsiu. Rəpwəh Iesu mamevən. Rerɨn rəpou tɨ nəri nə mə nautə səvənhi rasori.

23  *Ia nəpɨn nəha Iesu rəti ərari mətoni nərmama me səvənhi, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəknekɨn tɨ nərmama nautə səvənraha rasori mə tuhəuvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

24 Nərmama me səvəi Iesu hərkəri asori nari ia nəɡkiariien səvənhi. Mətə Iesu rɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, “Nəkwərhakwərha səiou me, rəknekɨn tɨ nuvnimwəien ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. 25 Iərmama nautə səvənhi rasori rəknekɨn tukwe in mə truvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Rəknekɨn məpi raka nərimɨru nəha kamel rasu pen ia ruei nitel mier.”

26 Nəpɨn nərmama me səvəi Iesu həreɡi nəɡkiariien səvənhi, nənimenraha rier. Kamhəres irəha me i mə, “Mə rəknekɨn iamɨnhi, nɨsɨmə nəha ko həuvehi nɨmɨruien?”

27 Iesu rətə irəha mɨni mə, “Nəri nəha rəknekɨn iərmama ko rɨpko mhə, mətə Kumwesən rukurən noien. Narimnari me pam rɨməru tɨ Kumwesən.”

28 Ia nəpɨn nəha Pita rɨskəmter mɨni pen tɨ Iesu i mə, “Ətə ro. Kɨmaha iahənəpwəh pam narimnari me səkɨmaha mamhəkurirə ik.”

29 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama me səməme hənəpwəh narimnari me səvənraha tukwe iou mə tuhəuvən mhəvisau irapw nəɡkiariien amasan səiou, irəha pam tuhəuvehi tain. Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwəh nimwə me, uə piəvni me, uə kɨtiriməni me, uə mama mɨne tata səvənhi, uə nəkwərhakwərha me səvənhi, uə tɨprənə səvənhi, 30 ia nɨtətə ipwet mɨne truvehi mwi tain hantret, nimwə me, mɨne piəvni me, mɨne kɨtiriməni me, mɨne mama me, mɨne nəkwərhakwərha me, mɨne tɨprənə. Tukəmwəki mwi in, ko nəmisəien min tɨ nəɡkiariien amasan səiou. Nənə ia nɨtətə fwe truvehe in truvehi nɨmɨruien rerɨn. 31  *Mətə nərmama həpɨk səməme kamhəkupwən tuhəkurirə. Nənə səməme kamhəkurirə tuhəkupwən.”

Iesu rɨni irapw mwi mə tremhə

32  *Irəha kamhesi pen suatuk mamhəutə pen fwe ia Jerusalem. Iesu rakupwən irəha kamhəkurirə. Səvənhi nərmama me hərkərinari. Nərmama səməme kamhəkurirə ia nirəha kamhəhekɨr. Iesu riri raka əpa nərmama səvənhi twelef mɨnani pen tɨ nirəha i nəfe tuho irə, 33 mɨni mə, “Hətə ro, kɨtaha saməutə mamhəuvən fwe ia Jerusalem. Ia kwopun nəha tukuvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa. Irəha tuhəni mə takaməkeikei memhə. Tuhəuvei pen iou ia rəɡi nərməpə rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 34 Irəha tuharɨs əkenhɨn ia nirak, mhərɡəvəsi iou, mhərisi iou, mhousi əpune iou. Ia nəpɨn sə ro kahar irə takətui mwi ia nemhəien səiou.”

Jemes mɨne Jon krouəres pen nari riti m Iesu

35 Jemes mɨne Jon, tɨni Sepeti mi, irau krouvehe tɨ Iesu rouni pen tukwe in mə, “Iahatən, kɨmrau tarouəres ik ia nari riti. Iarouokeikei mə tikəseni kɨmrau.”

36 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Nəfe irouokeikei mə tako m kɨmirau?”

37 Mɨreɡi krouni mə, “Əseni kɨmrau pwəh riti rəkure ia nɨkarem mwatuk riti ia nɨkarem mour nəpɨn tikuvehi nasoriien səim, mamərɨmənu ia nərmama.”

38  *Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Kɨmirau iroureirei nəfe nari irouəres i. Ko kɨmirau irouənɨmwi kap i iou takənɨmwi? Uə ko kakiətənɨmw mwi kɨmirau ia paptaes i sə tukakiətənɨmw iou irə?”

39  *Mɨreɡi krouni mə, “Kɨmrau iarouəmwhen.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Kap i iou takənɨmwi, kɨmirau mwi tirouənɨmwi. Tukakiətənɨmw kɨmirau mwi ia paptaes i tukakiətənɨmw iou irə. 40 Mətə iou ko iakəpwəh nəseniien kɨmirau irouəkure riti ia nɨkarek mwatuk riti ia nɨkarek mour. Mətə kwopun nəha səvəi iərmama mi nəha kɨmərfi raka irau mə trouəkure fwe ikɨn.”

41 Nəpɨn ten mwi nərmama me səvəi Iesu həreɡi nəresien nəha səvəi Jemes mɨne Jon, niemaha rəpi irəha. 42  *Ro iamɨnhi irə Iesu rəkwein irəha həuvehe. Rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəuvəukurən raka noien səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Nəmə asori me səvənraha sə kamhərɨmənu ia nirəha, kamhəfiəutə irəha, mamho nərmama kamho nəkwanraha. 43  *Mətə kɨmiaha tihəpwəh noien iamɨnha irə ia kɨmiaha me. Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rokeikei mə truvehe masori ia kɨmiaha, in traməkeikei muvehe mo iərmama sə ramo tukwini nari m kɨmiaha. 44 Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rokeikei mə trasori makupwən ia kɨmiaha, in traməkeikei muvehe mo iərmama sə ramo auər a wok səkɨmiaha pam. 45  *Kɨmiaha tiho rəmwhen a ia nirak. Iou, Iəməti Iərmama, iapkuvehe mhə mə nərmama tuho tukwini nari miou, mətə iakuvehe mə tako tukwini nari mɨnraha, muvei pen nɨmɨruien səiou trərəku suatuk tɨ nɨfi rakaien nari ia nərmama həpɨk.”

Iesu romasan nəmri iərmama riti nəɡhɨn nə Partimeas

46 Iesu mɨne nərmama me səvənhi həuvehe mhapirapw ia taon nəha Jeriko. Nəpɨn həier, nərmama həpɨk kamhəkurirə in. Partimeas, tɨni Timeas, raməkure ia nɨkare suatuk mamase mane m nərmama. Partimeas nənimen rɨfwə. 47  *Nəpɨn rɨreɡi mə Iesu iəmə Nasaret rɨnauvehe, rɨnaməkwein əpwəmwɨs, mɨnamɨni mə, “Iesu, kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt! Api tukw iou!”

48 Nərmama həpɨk hənise pen tukwe in, mhəni mə, “Afafa, məpwəh nəɡkiariien!”

Mətə Partimeas rarɨpɨn maməkwein əpwəmwɨs mwi, mamɨni mə, “Iesu, kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt! Api tukw iou!”

49 Ia nəpɨn nəha Iesu rərer, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həkwein iərmama nəha ruvehe.”

Irəha həkwein iərmama sə nənimen rɨfwə, mhəni pen tukwe in mə, “Aɡien, mɨskəmter! Iesu raməkwein ik mə tikevən tukwe.” 50 Nənə iərmama nəha nənimen rɨfwə ruvehi raka səvənhi karkahu əpwəmwɨs məpwəh, mɨskəmter akwauakw, mevən tɨ Iesu.

51 Nənə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ikokeikei mə tako nəfe mik?”

Mɨreɡi iərmama nəha nənimen rɨfwə rɨni pen tukwe in mə, “Iahatən, iakokeikei mə nənimek trətui pwəh iakətə nari.”

52  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ramasan. Ikukurən nevənien. Nahatətəien səim rɨnomasan raka nənimem.” Nənə təkwtəkwuni nəha nənimen rɨnamasan mɨnətə nari. Nənə Iesu ramesi suatuk mamevən, iərmama nəha rukurirə i.

11

Iesu rapirapw fwe Jerusalem nərmama haməɡnəɡɨni in

1 Irəha həuvən ipaka tɨ Jerusalem, mhəier pen ia Təkuər Olifa ia kwopun nəha ipaka tɨ rukwənu mi nəha Petfas mɨne Petani. Ia nəpɨn nəha Iesu rərhi pen iərmama kəru səvənhi, 2 mɨni pen tɨ nirau i mə, “Kɨmirau tirouevən fwe ia rukwənu nəha samarəti pen i. Nəpɨn tirouapirapw fwe ikɨn, tirouətə kwəti toɡki riti kɨnəkwi tərini, iərmama rɨpkəkure raka mhə irə. Tiroufi raka nari irə, rouəsɨɡi rouvehe. 3 Trɨni mɨnuə iərmama riti rəres kɨmirau i mə, ‘Rəfo iroufi raka nari ia kwəti toɡki?’ tirouni pen mə, ‘Iərɨmənu səkɨtaha raməres kwəti toɡki i, mətə trɨpkəpwəmwɨs mhə trərhi pehe mwi i.’ ” 4 Ia nəpɨn nəha krauevən rouətoni kwəti toɡki nəha kɨnəkwi tərini pen ipaka tɨ kwəruə ia nimwə riti ramərer ia suatuk. Nəpɨn kroufi raka nari irə, 5 nərmama nepwɨn səməme kamhərer ipaka tɨ nirau ia kwopun nəha həni mə, “Rəfo iroufi raka nari ia kwəti toɡki?” 6 Mətə krouni pen nəfe Iesu rɨməni pen tɨ nirau i. Nəpɨn nərmama me nəha həreɡi, həseni irau krouevən. 7 Irau krouəsɨɡi kwəti toɡki nəha rouvehe tɨ Iesu, rouəpənə pen karkahu əpwəmwɨs mi səvənrau ia təkuren. Nənə Iesu rəkure irə. 8 Nərmama həpɨk həpənə karkahu əpwəmwɨs me səvənraha ia suatuk. Nərmama nepwɨn mwi həpənə pen nɨmwai nei me sə hənərai ia nɨmei nari. 9 Nərmama səməme kamhəkupwən mɨne səməme kamhəkurirə ia Iesu, kamhəkwein əpwəmwɨs, mamhəni mə,

“Səɡnəɡɨni Kumwesən!

Səkwein amasan ia iərmama i rauvehe ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha!

10 Səkwein amasan ia kiɡ i rauvehe mə truvehi təmwheki kaha səkɨtaha Kiɡ Tevɨt mərɨmənu ia kɨtaha!

Kəɡnəɡɨni Kumwesən ia neiai irənhə anan!”

11 Nənə Iesu ruvnimwə ia Jerusalem, mevən ia nimwə səvəi Kumwesən, maməspau narimnari me fwe ikɨn. Mətə raməruarəv ro pen Iesu rəpwəh mɨrərɨɡ mevən fwe ia Petani irəha twelef nərmama me səvənhi.

Iesu rɨni pen tɨ nei riti mə trɨpkukuə mhə mwi

12 Rakwakwi irə irəha həier ia Petani. Iesu rɨreɡi nukumhə rɨnahi. 13  *Rəti pen mətoni niemɨsb riti ramərer. Nɨmwan rɨpɨk. Iesu revən mə trətə mə nukwan fwe ikɨn uə riwən. Revən ipaka tukwe, mətə nɨmwan me a. Nukwan riwən tɨ nəri nə mə rɨpko mhə nəpɨn atukwatukw sə nei nəha trukuə irə. 14  *Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni pen tɨ nei nəha mə, “Iərmama riti trəpwəh mwi nəniien nukwam ia nəpɨn riti.” Nəpɨn Iesu rɨni nəɡkiariien nəha, nərmama me səvənhi həreɡi.

Iesu rəkoui irapw nərmama me ia nimwə səvəi Kumwesən

15 Iesu mɨne nərmama me səvənhi həier pehe ia Jerusalem. Nənə Iesu revən ia nimwə səvəi Kumwesən, mɨnaməkoui irapw nərmama me səməme kamhəmri pen nəmri nari ia narimnari me mɨne səməme kamhəuvehi nəmri narimnari me.c Rəvsini tepol me səvəi nərmama me kamhəvriwei mane me. Rəvsini jea me səvəi nərmama səməme kauvehi nəmri menu me tɨ nirəha, 16 mɨnise pen tɨ nərmama mə tuhəpwəh nuvehiien narimnari me mhəpi sɨmwɨn ia kwopun nəha nimwə səvəi Kumwesən ramərer ikɨn. 17 Nənə Iesu rɨnamahatən irəha mə, “Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə,

‘Tukani nimwə səiou

mə nimwəfwaki səvəi nərmama me ia tənəmtənə me.’

Mətə kɨmiaha hiəno ruvəuvehe kwopun sə rakres me kamhərkwafə ikɨn.”

18  *Nəpɨn pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa həreɡi nəɡkiariien səvəi Iesu, kənamhətui suatuk mə tuhousi əpune. Irəha kamhəhekɨr Iesu tɨ nəri nə mə nərmama me pam nənimenraha rier tɨ nahatənien səvənhi.

19 Nənə nəruarəv irə Iesu mɨne nərmama me səvənhi haraka ia Jerusalem, mamhəuvən.

20  *Rakwakwi irə ia nəpnəpɨn irəha həukurau ia kwopun niemɨs ramərer ikɨn, mhətə mə nei nəha ruvəmhiə fwe irənhə meste nuan me inhərɨpw. 21 Nənə Pita rerɨn rɨrhi nəɡkiariien səvəi Iesu. Rɨni pen tukwe in mə, “Iahatən, ətə ro nei nəha ikɨnəkwein ərəha irə, ruvehe muvɨmhiə pam.”

22 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tihahatətə ia Kumwesən. 23  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni pen tɨ təkuər i mə, ‘Təkuər i, tiko mier mivə pen fwe ia təsi,’ mə nətərɨɡien səvəi iərmama nəha rəpwəh nəmkiəmkiien, mətə rahatətə əknekɨn ia nəfe rɨməni mə tro, Kumwesən tro nəkwan. 24  *Ro iamɨnhi irə iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nəpɨn tihəfwaki, nəfe nəɡhɨn tihəres i, tihahatətə mə hiəuvəuvehi raka, nənə Kumwesən truvei pehe m kɨmiaha. 25-26  *Nənə nəpɨn tihərer mhəfwaki, trɨni mɨnuə iərmama riti rɨno noien ərəha ia kɨmiaha, tihenouenou i. Tiho iamɨnhi irə mə Tata səkɨmiaha ia neiai in mwi trenouenou noien ərəha me səkɨmiaha.”

Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhəres mə sin rəseni wok sə Iesu ramo

27 Irəha həuvehe mwi ia Jerusalem. Nəpɨn Iesu ramavən ia kwopun nimwə səvəi Kumwesən ramərer ikɨn, pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həuvehe tukwe, 28 mhəres pen in mə, “Ikamo narimnari me i ia nəkwai sin, uə sin rəseni ik mə tiko narimnari me i?”

29 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou mwi takəres kɨmiaha nəresien riti. Trɨni mɨnuə hiəni atukwatukw tukw iou i, takɨni pehe tukumiaha i mə iakamo narimnari me i ia nəkwai sin. 30 Tiho mhəni ro tukw iou i mə fwe kupwən, sin rərhi pehe Jon mə tro paptaes ia nərmama, Kumwesən uə iərmama riti?”

31 Nənə irəha həɡkiari pəri, mamhəni mə, “Tsəfni irə i? Tuko səni mə Kumwesən rərhi pehe Jon mə tro paptaes ia nərmama, Iesu trɨni pehe mə, ‘Ro iamɨnhi irə rəfo hiəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Jon?’ 32 Mətə ko səni mə iərmama riti rərhi pehe Jon uə?” Mətə irəha həhekɨr tɨ nɨniien iamɨnha irə tɨ nəri nə mə nərmama me hahatətə ia Jon mə in profet pərhien riti.

33 Ro pen həni pen tɨ Iesu i mə, “Kɨmaha iahəreirei.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou mwi ko iakəpwəh nɨniien tukumiaha i mə iakamo narimnari me i ia nəkwai sin.”

12

Iesu rusipekɨn ia nəmə ərəha me nepwɨn səməme kamhətui tɨ nɨmei krep riti

1  *Ia nəpɨn nəha Iesu rɨnaməɡkiari mɨnraha mɨnani nusipekɨnien me, mɨnani mə, “Iəmə asori riti rəpwei nəkwus nəha krep ia nəmhien səvənhi, mukurei pen nəpai rukurau kurau irə, muəsi kəpwier mo nəkwan sə tukeivə testesi tɨpwei krep ikɨn tɨ nuvehiien nɨsen, mo mwi nəpai rəpwəmwɨs mutə tukətui tɨ krep ikɨn. Nəpɨn ro sampam irə, rəseni nərmama nepwɨn həuvehe mhətui tɨ nɨmei krep səvənhi. Irəha tuhəmhu ikɨn, mhesi kwənkwai krep, mhəuai, mhəuvei pen nɨpərɨn m iəmə asori. Iəmə asori rəmri pen nɨmei krep səvənhi ia rəɡɨnraha, mier mevən ia tənə əpə iti. 2 Nəpɨn kwənkwai krep rɨmruə, iəmə asori rərhi pen iərmama riti sə ramo tukwini nari min revən mətə nəmə kamhətui tɨ nɨmei krep səvənhi. In rokeikei mə tuhəuvei pen kwənkwai krep nepwɨn səpwəni min. 3 Mətə irəha həkwtəmhiri iəmə nəha, mhousi, mhərhi pen i ramevən, mhəpwəh nuvei penien nari riti min. 4 Iəmə asori rərari, mərhi pen iərmama riti mwi sə ramo tukwini nari min revən. Nənə irəha housi kənkapwə, mho naurɨsien min. 5 Iəmə asori rərari mərhi pen riti mwi revən. Nənə irəha housi əpune. Irəha ho noien nəha ia nepwɨn mwi həpɨk. Həuəsi nepwɨn, mhousi əpune nepwɨn.

6  *Nənə nərmama me nəha kamho tukwini nari m iəmə asori həuvəiwən pam, mətə tɨni anan kuatia sə rokeikei pɨk. Iəmə asori rərhi pen i tɨ nəmə kamhətui tɨ krep, mɨni mə, ‘Irəha tuhəsiai nərɨk.’

7 Mətə nəpɨn nəmə kamhətui tɨ krep hətoni tɨni iəmə asori, həni pen tɨ nirəha me i mə, ‘Kwa tɨni iəmə asori nəha. Nəpɨn tata səvənhi tremhə, nɨmei krep i ruvehe mo səvənhi. Pwəh sousi əpune nənə nɨmei krep səvənhi truvehe mo səkɨtaha i.’ 8  *Nənə irəha həkwtəmhiri, mhousi əpune, mhərarki irapw ia taniruə.

9 Iəmə asori səvəi nɨmei krep, trəfo nəha? Truvehe mousi əpune nəmə me nəha məseni pen nɨmei krep səvənhi ia rəɡi nərməpə. 10 Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan uə?

‘Kəruəterei nəha nəmə kamhəuvrhəkɨn nimwə hənuə rərəha, mhəpwəh,

təkwtəkwuni nəha ruvəuvehe mɨno kəruəterei sə rəpi raka pam kəruəterei me,

məkwtəmhiri əknekɨn pam nimwə.

11 Iərɨmənu səkɨtaha rɨno nəri i, sətoni nəmrɨtaha rier tukwe.’ ”

12 Nənə nəmə asori me hənuə tuhəkwtəmhiri Iesu, tɨ nəri nə mə həreɡi mə in rɨni nusipekɨnien nəha muəsi irəha i, mətə hənhekɨr nərmama, mhəpwəh Iesu, mamhəuvən.

Ratukwatukw mə iərmama trərəku takis revən tɨ Kiɡ Sisa uə rekəm?

13  *Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hokeikei mə tuhəkwtəmhiri Iesu. Ro pen hərhi pen Farisi me nepwɨn mɨne nərmama nepwɨn səvəi Kiɡ Herot mə tuhəuvən mhəres Iesu narimnari me nepwɨn, mho in rəfwəkour ia nəɡkiariien səvənhi. 14-15 Nənə irəha həuvehe mhəni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən, iahəukurən mə ik iəmə sə ikani nɨpərhienien. Ikəpwəh nehekɨrien nərmama. Nəmə asori uə nəmə auər a ikahatən rəmnəmwhen a tɨ nirəha, mahatən atukwatukw suatuk sə Kumwesən rokeikei mə nərmama tuhesi pen. Tiko mɨni ro tukumaha i mə ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə tahəuvehi pen nəmri takis m Kiɡ Sisa uə rekəm?”

Mətə Iesu ruvəukurən raka rerɨnraha mə hokeikei mə in trəfwəkour ia nəɡkiariien səvənhi. Nənə rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo hiameipweipwi iou iamɨnhi irə? Həuvehi silin riti mhəuvehi mhəuvehe pwəh iakətə ro.” 16 Nənə irəha həuvei pen silin riti min. Nənə Iesu rəres pen mə, “Nənɨmwi iərmama sin i ia silin? Nənə nəɡhi sin i?”

Mɨreɡi həni mə, “Nənɨmwi Kiɡ Sisa mɨne nəɡhi Kiɡ Sisa.”

17  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Narimnari me səvəi Kiɡ Sisa hiəuvei pen m Kiɡ Sisa. Narimnari me səvəi Kumwesən hiəuvei pen m Kumwesən.”

Irəha həreɡi nəɡkiariien səvənhi, nənimenraha rier.

Satusi me həres Iesu nəresien riti

18  *Satusi me nepwɨn həuvehe tɨ Iesu. (Satusi me irəha kamhəni mə iərmama sə ruvamhə ko rɨpkətui mhə mwi.) Irəha həuvehe mhəres Iesu nəresien riti, mhəni mə, 19  *“Iahatən, Moses rɨmərai pen ia Loa səkɨtaha mə trɨni mɨnuə iərman riti remhə, məpwəh səvənhi pran, mətə tɨnɨnrau riwən, piəvi iərman nəha traməkeikei miri pran nəha rouərəhi nəkwərhakwərha me, rouəsihaɡɨn piəvi iəmə nəha. 20 Mətə nərman sefen, irəha piəvnraha me. Sə rasori riri pran riti, krouəpwəh nərəhiien iəkunouihi riti, nənə iərman nəha remhə, məpwəh səvənhi pran. 21 Nənə piəvni səro kəru irə riri prən nəha, memhə mwi, məpwəh prən nəha, mətə tɨnɨnrau riwən. Nənə piəvni səro kahar irə ro mwi iamɨnhi irə 22 meste irəha pam sefen həiri prən nəha, mhemhə pam, nənə prən nəha rəpwəh nərəhiien iəkunouihi riti, memhə mwi. 23 Ni pehe ro tukumaha i. Ia nəpɨn nəha Kumwesən tro nərmama hətui mwi ia nemhəien, pran nəha səvəi sin, tɨ nəri nə mə nərman me nəha sefen irəha pam həməiri in?”

24 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəreirei nɨpwrai nəɡkiariien me ia Nəkukuə Ikinan, mhəreirei mwi nɨskaiien səvəi Kumwesən. Ro iamɨnhi irə mɨne nahatənien səkɨmiaha rɨpkatukwatukw mhə. 25 Nəpɨn nərmama tuhətui mwi ia nemhəien, nərman tuhəpwəh niriien nɨpran, nɨpran tuhəpwəh nesi penien nərman. Mətə irəha tuhəmwhen naɡelo me ia neiai. 26  *Nənə nəɡkiariien səvəi nəɡkiariien i hiaməni mə iərmama ko rɨpkətui mhə mwi ia nemhəien. Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə nəɡkiariien nəha ia Nəkukuə Ikinan Moses rɨmərai rani nei nəha napw rauək irə mətə rɨpkahi əmwesi mhə? Ia kwopwi nəɡkiariien nəha, Kumwesən rɨməni pen tɨ Moses i mə, ‘Iou Kumwesən səvəi Epraham mɨne Kumwesən səvəi Aesak mɨne Kumwesən səvəi Jekop.’ 27 In rɨpko mhə Kumwesən səvəi nərmama me səməme həuvamhə, mətə in Kumwesən səvəi nərmama me səməme kamhəmɨru. Kɨmiaha nahatənien səkɨmiaha rɨpkatukwatukw anan mhə.”

Nəfe nəha loa rasori ia loa me?

28  *Iahatən riti səvəi Loa ruvehe mɨreɡi irəha kamhəres irəha me i. Nəpɨn rɨreɡi mə Iesu rɨni pen atukwatukw tɨ nirəha i, in rəres pen Iesu i mə, “Nəfe nəha loa rasori ia loa me?”

29  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Loa sə rasori in nəha Moses rɨməni mə, ‘Kɨmiaha nəkur Isrel! Tihətərɨɡ amasan! Iərɨmənu Kumwesən səkɨtaha in əpa kuatia. 30 Nənə tikaməkeikei mokeikei Iərɨmənu Kumwesən səim ia rerɨm me pam, mokeikei in ia nɨmɨruien me pam səim, mokeikei in ia nətərɨɡien me pam səim, mokeikei in ia nɨskaiien me pam səim.’ 31  *Nənə loa səro kəru irə in i mə, ‘Tikaməkeikei mokeikei piam rəmwhen ikokeikei atukw a ik.’ Loa riti mwi riwən rasori mwi məpi raka loa mi nəha.”

32 Mɨreɡi iahatən səvəi Loa rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən. Nəɡkiariien səim ratukwatukw. Ikani nɨpərhienien mə Iərɨmənu in kuatia. Kumwesən riti mwi riwən, mətə in əpa. 33  *Iərmama traməkeikei mokeikei in ia rerɨn me pam, mokeikei in ia nətərɨɡien me pam səvənhi, mokeikei in ia nɨskaiien me pam səvənhi. In traməkeikei mokeikei piəvni rəmwhen rokeikei atukw a in. Noien nəha ramasan məpi raka iərmama rousi əpune nərimɨru me, muvani nɨpwranraha ia nɨfatə, muvei pen m Kumwesən.”

34 Nəpɨn Iesu rətə mə iahatən səvəi Loa ramɨni pen nəɡkiariien sə ratukwatukw min, rɨni pen tukwe in mə, “Ik ipaka tɨ nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.” Kurirə irə nərmama pam həhekɨr Iesu. Riti mwi riwən rəres pen nəresien min.

Kristo in tɨni sin?

35 Nəpɨn Iesu ramahatən nərmama ia nimwə səvəi Kumwesən, rəres pen irəha i mə, “Rəfo nahatən me səvəi Loa haməni mə Kristo in tɨni Kiɡ Tevɨt? 36 Kiɡ Tevɨt atukwatukw, nəpɨn Nənɨmwɨn Ikinan rɨnarə irə, rɨməni irapw mə,

‘Kumwesəna rɨni pen tɨ Iərɨmənu səiou mə,

Əkurei ia nɨkarek mwatuk

mesite tako nərmama səməme haməmwəki ik həuvehe,

tikərpwi utə tɨpaɡe nɨsum mi ia nirəha.’

37 Ia nəɡkiariien nəha Kiɡ Tevɨt atukwatukw rɨnəkwein Kristo mə Iərɨmənu səvənhi. Mə ro iamɨnhi irə rəfo irəha kamhəni mə in tɨni Kiɡ Tevɨt?”

Nəkuər nəha rerɨnraha raɡien mə tuhətərɨɡ ia Iesu.

38 Nəpɨn Iesu ramahatən irəha i, mani mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiari tɨ nahatən me səvəi Loa. Irəha hokeikei mə tuharkahu ia karkahu əpwəmwɨs me mamhan. Ia kwopun kamo maket me ikɨn hokeikei mə nərmama tuhəkwein irəha ia nɨsiaiien. 39 Ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel hokeikei mə tuhəkure ia kwopun amasan me. Ia nəveɡɨnien asori me hokeikei mə tuhəkure ia kwopun kamsiai nəmə asori me ikɨn. 40 Irəha kamhəpeki raka nautə səvəi nɨpran me səməme nərman me səvənraha hemhə mhəpwəh irəha. Kamhəfwaki ia nəfwakiien əpwəmwɨs me mə nərmama tuhəsiai irəha. Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səvənraha rasori mwi.”

Pran riti sə ruvei pen mane səvənhi sampam m Kumwesən

41  *Iesu raməkure ipaka tɨ kwopun kamerukw pen mane m Kumwesən ikɨn, maməspau nərmama me kamherukw pen mane me səvənraha. Nərmama me səməme nautə səvənraha rasori həpɨk herukw pen mane asori. 42 Mətə pran riti fwe ikɨn. Səvənhi iərman remhə məpwəh in. Nautə səvənhi riwən. Ruvehe merukw pen silin ouihi mi kəru.

43  *Nəpɨn Iesu rətoni, rəkwein nərmama me səvənhi həuvehe. Rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə prən nəha iərman səvənhi remhə məpwəh in, nautə səvənhi riwən, in rerukw pen mane rasori məpi raka nərmama me pam nəha səməme kamherukw pen mane m Kumwesən. 44 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama me nəha nautə səvənraha rasori. Həuvehi raka nɨpərɨn a mhəuvei pen m Kumwesən. Mətə prən nəha nautə səvənhi riwən ruvei pen mane me pam səvənhi sə truvehi nəveɡɨnien irə.”

13

Iesu rɨni irapw mə tukamevən tukousi testesi pam nimwə səvəi Kumwesən

1 Nəpɨn Iesu rɨnamier ia kwopun nimwə səvəi Kumwesən ramərer ikɨn, iərmama riti səvənhi rɨni pen tukwe in mə, “Iahatən. Ətə ro nimwə səvəi Kumwesən. Kɨno ia kəruəterei asori me. Nimwə me i hamasan pɨk.”

2  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ikətə nimwə asori me i? Tukamevən tukousi testesi pam, kəruəterei riti ko rəpwəh nərer əknekɨnien ia riti.”

3 Nəpɨn Iesu raməkure ia Təkuər Olif, maməti əpwəmwɨs pen ia nimwə səvəi Kumwesən, Pita mɨne Jemes mɨne Jon mɨne Antru həres afafa in mə, 4 “Tiko mɨni ro tukumaha i mə narimnari me nəha truvehe tɨnesən? Nəfe nɨmtətien truvehe mahatən pen mə nəpɨn səvəi narimnari me nəha ruvəuvehe ipaka?”

5 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihaməsiari kamo iərmama riti reikuə ia kɨmiaha. 6 Nərmama həpɨk tuhəuvehe ia nəɡhɨk, mhəni mə irəha Kristo. Tuheikuə ia nərmama həpɨk. 7 Nəpɨn tihəreɡi nərmama tuhəvisau ia naruaɡənien mə ‘naruaɡənien riti fwe’ uə ‘naruaɡənien trutə,’ tihəpwəh nehekɨrien. Nəri nəha traməkeikei muvehe, mətə rɨpko mhə ihi nəpɨn sampam. 8  *Nərmama ia kwənəkwus riti tuhəskəmter mharuaɡən irəha nərmama ia kwənəkwus əpə. Nərmama səvəi kiɡ riti tuhəskəmter mharuaɡən irəha nərmama səvəi kiɡ əpə. Kwopun me nepwɨn nɨmwnɨmwien trɨkiu. Nukumhə trahi nərmama. Mətə narimnari me i rəmwhen a ia pran sə rɨnamreɡi təkutan rɨnaməmisə tɨ nərəhiien iəkunouihi.

9  *Kɨmiaha tihamətə amasan ia kɨmiaha me. Nərmama tuhəuvei pen kɨmiaha ia rəɡi nəmə asori me mə irəha tuhəkiri nəɡkiariien səkɨmiaha. Fwe ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel tuhərisi kɨmiaha. Tihərer ia nəmri kiɡ me mɨne ia nəmri nərmama səməme kamhərɨmənu tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou. Tihərer ia nəmrɨnraha mhəvisau irapw nəɡkiariien amasan səiou mɨnraha. 10 Nəɡkiariien amasan səiou traməkeikei mukupwən mevən tɨ nərmama pam ia tənəmtənə me kurirə irə nəpɨn sampam truvehe. 11  *Nəpɨn nərmama tuhəuvei pen kɨmiaha ia rəɡi nəmə asori me mə irəha tuhəkiri nəɡkiariien səkɨmiaha, kurirə hiəɡkiari, tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien ia nəfe tihəni. Mətə ia nəpɨn səkɨmiaha tihəɡkiari irə, tihəskəmter, mhəɡkiari, tɨ nəri nə mə rɨpko mhə kɨmiaha atukwatukw tihəɡkiari, mətə Nənɨmwɨn Ikinan truvei pehe nəɡkiariien m kɨmiaha hiəɡkiari.

12  *Ia nəpɨn nəha iərmama truvei pen piəvni anan ia rəɡi nərməpə mə tukousi əpune. Tata me tuho mwi iamɨnhi ia tɨnɨnraha me. Nəkwərhakwərha me tuhəskəmter mhəni ərəha səvənraha me tata mɨne mama, mhəuvei pen irəha mə tukousi əpune irəha. 13  *Nərmama me pam tuhəmwəki kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou. Mətə iərmama sə trərer əknekɨn ia nahatətəien səvənhi meste nərəhaien me i həuvehe mhəukurau pam, Kumwesən truvehimɨru in.”

Nərəhaien asori ia Jerusalem

14  *“Kɨmiaha tihətoni nəri Profet Taniel rɨməni kani mə ‘Nəri sə rərəha anan mamouraha narimnari ikinan.’ Tramərer ia kwopun sə rɨpkatukwatukw mhə mə trərer ikɨn.a Ia nəpɨn nəha tihətoni, (iərmama sə raməvsini nəkukuə i traməkeikei mukurən nɨpwran), nərmama ia tənə Jutia tuhaməkeikei mhap mhərkwafə ia təkuər me. 15  *Trɨni mɨnuə iərmama riti ramapwɨs ia təkure nimwə səvənhi, traməkeikei meiwaiu map akwauakw, məpwəh nuvnimwəien mə truvehi nari riti. 16 Trɨni mɨnuə iərmama riti raməmhu ia nəmhien səvənhi, traməkeikei map akwauakw, məpwəh nɨrərɨɡien mevən imwəni mə truvehi səvənhi tɨnari. 17  *Trərəha anan tɨ nɨpran me səməme tuhəpəmpəm mɨne səməme tuhaməuvei kənunu m nəkwərhakwərha əmtəmetə me ia nəpɨn nəha 18 Tihəfwaki mə nəpɨn nəha trəpwəh nuveheien ia nəpɨn səvəi nəkwieiien, 19  *tɨ nəri nə mə nəpɨn nəha nəpɨn səvəi nərəhaien. Nərəhaien nəha trasori məpi raka nərəhaien me pam səməme həuvəuvehe raka fwe nukune narəienb mesite pehe ipwet mɨne. Nənə nərəhaien riti mwi riwən truvehe məpi raka. 20 Ko nərəhaien nəha ravən əpwəmwɨs, nərmama me hemhə pam. Mətə Iərɨmənu tro nəpɨn sə nərəhaien nəha travən irə rukwakwa. In tro iamɨnhi irə mə truvehimɨru nərmama me səvənhi səməme ruvərfi raka irəha. 21 Ia nəpɨn nəha, trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni pehe tukumiaha i mə, ‘Hətə ro Kristo i’ uə ‘Hətə ro Kristo nəha,’ kɨmiaha tihəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə. 22  *Nərmama tuhəskəmter. Nepwɨn tuhəni mə irəha Kristo, mətə neikuəien. Nepwɨn tuhəni mə irəha profet, mətə neikuəien. Tuho nɨmtətien me mɨne narimnari me nərmama tuhətoni mhərkərinari irə. Irəha tuhəmwur mə tuheikuə ia nərmama səməme Kumwesən ruvərfi raka irəha, trɨni mɨnuə irəha həukurən noien. 23 Mətə kɨmiaha tihaməsiari. Narimnari me pam iakukupwən muvəni raka tukumiaha i.”

Kristo truvehe mwi

24  *Iesu rɨrɨpɨn mɨni mə, “Mətə nəpɨn nərəhaien nəha truvehe mukurau pam,

‘meri truvehe mɨpitəv,

məkwə trəpwəh nəhiapwien,

25 kəməhau me ia nɨmaɡouaɡou tuhəsasəsas,

narimnari me ia nɨmaɡouaɡou həskai pɨk, Kumwesən trɨkiukiu ia nirəha.’

26 Kurirə irə nərmama tuhətoni iou, Iəməti Iərmama, ia nəpuə iakauvehe ia nɨskaiien asori mɨne nukuraanien asori. 27  *Ia nəpɨn nəha takərhi raka naɡelo me səiou həuvrehi, mhəuvesu, mhəuveraha, mhəuvarei, mhəuvən ia kwopun me pam ia tɨprənə i, mhəpeki nərmama me səməme iakɨmərfi irəha mə səiou, mhəpeki irəha mhəuvehe.

28 Həreɡi ro nusipekɨnien səvəi nei nəha niemɨs. Nəpɨn rɨnarkwi pen tukun sə rɨmərməru mɨnaməpɨrpɨr, kɨmiaha hiəukurən mə nəpɨn səvəi nəpnəpanien ruvəuvehe ipaka. 29 Rəmwhen a mwi, nəpɨn kɨmiaha tihətoni narimnari me i hənaməier pehe, tihəukurən mə iou, Iəməti Iərmama, iakuvəuvehe ipaka, rəmwhen a iakamərer ia kwəruə ia nimwə mə takuvnimwə pehe. 30 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama səməme kamhəmɨru təkwtəkwuni mɨne tuhəpwəh nemhə pamien meste narimnari me pam i həier pehe. 31 Neiai mɨne tɨprənə trouiwən, mətə nəɡkiariien me səiou tuhəpkiwən mhə.

32 Mətə nəpɨn səvəi nəri nəha, uə aoa səvənhi, iərmama riti riwən rukurən. Naɡelo me ia neiai mɨne iou mwi, Tɨni Kumwesən, iahəreirei. Mətə Tata səiou, in əpa rukurən. 33 Kɨmiaha tihaməsiari, tɨ nəri nə mə hiəreirei mə nəpɨn nəha truvehe tɨnesən. 34  *Rəmwhen a ia iərmama riti ravən əpwəmwɨs, məseni pen narimnari me səvənhi ia rəɡi nərmama me səməme kamho tukwini nari min. Irəha pam səvənraha wok rarə. Nənə nəpɨn iərmama nəha ramier irə rɨni pen tɨ iərmama sə raməkure ia kwəruə ia nimwə səvənhi mə, ‘Tikamətui amasan tɨ səiou narimnari me, məpwəh napriien.’

35  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhətui amasan, mhəpwəh napriien, tɨ nəri nə mə hiəreirei mə iəmə asori səvəi nimwə truvehe tɨnesən. Truvehe ia nəruarəv uə ia nəpɨn uə ia nəpɨn rəiə rakaka irə uə ia nəpnəpɨn. 36 Rərəha mə ruvehe akwauakw mətoni hiamapri. 37 Nəfe iakamɨni pehe tukumiaha i, iakamɨni pen tɨ nərmama me pam mə, ‘Hətui amasan, mhəpwəh napriien!’ ”

14

Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhətui suatuk tɨ nousi əpuneien Iesu

1  *Nəpɨn kəru mwi nəkur Isrel ho Pasova irau nəveɡɨnien asori sə hani bred sə yis riwən irə.a Pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa kamhətui suatuk riti mə tuhəuvən afafa, məkwtəmhiri Iesu, mhousi əpune. 2 Irəha kamhəni mə, “Pwəh kɨtaha səpwəh nəkwtəmhiriien Iesu ia nəpɨn səvəi nəveɡɨnien asori. Rərəha mə nərmama niemaha trəpi irəha kamho nurɨɡrɨɡien asori tukwe.”

Pran riti rətəɡi pen senta ia nukwəne Iesu

3  *Nəpɨn Iesu ramarə ia rukwənu nəha Petani, ruvnimwə pen ia nəkwai nimwə səvəi Saemon. (Saemon nəha kupwən nemhəien skai ro tekɨn.) Iesu raməkure maməni nari. Pran riti ruvehe mauvehi potel riti kɨno ia kəruəterei riti nəɡhɨn nə alapasta. Fwe ia nəkwai potel nəha senta sə kɨno ia nat atukwatukw.b Nənimen rutə pɨk. Prən nəha rətefi tərhui potel nəha, mətəɡi pen ia nukwəne Iesu.

4 Mətə nərmama nepwɨn niemaha rəpi irəha, kamhəni pen tɨ nirəha me i mə, “Rəfo ramouraha senta ianhi? 5 Ramasan mə rɨpkəmri pen a nəmri nari ia senta nəha pwəh iərmama riti ruvehi. Rukurən nuvehiien mane asori muvei pen m nərmama nautə səvənraha riwən.” Nənə kamhəski prən nəha.

6 Mətə Iesu rɨni mə, “Tihəpwəh nəskiien prən i! Rəfo hiamo iamɨnhi irə? In ramo noien amasan riti miou. 7  *Nərmama me səməme nautə səvənraha riwən tuhamarə kɨmiaha mɨnraha ia nəpɨn me. Nəpɨn hiənuə tihasitu ia nirəha, hiəukurən nasituien. Mətə iou tapkarə mhə kɨtaha m kɨmiaha nəpɨn me. 8  *Prən i rɨno nari riti rəmwhen irə mə tro. Rukupwən mətəɡi pehe senta maməpnəpenə ia nɨpwrak mə tukɨnɨmwi. 9 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama tuhəvisau irapw nəɡkiariien amasan səiou ia kwopun me ia tɨprənə i, mhəvisau irapw nəfe prən i rɨno miou mə nərmama rerɨnraha tramrhi.”

Jutas truvei pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki in

10 Jutas Iskariot, in riti ia twelef nərmama me səvəi Iesu, revən tɨ pris asori me mə trəɡkiari mɨnraha. Revən mɨni mə, “Takuvei pehe Iesu m kɨmiaha.” 11 Nəpɨn pris asori me həreɡi nəɡkiariien səvənhi, rerɨnraha raɡien tukwe. Həni mə tuhəuvei pen mane min. Nənə Jutas rɨnamətui suatuk mə truvei pen Iesu ia rəɡɨnraha.

Iərmama kəru səvəi Iesu krouəpnəpenə tɨ nəveɡɨnien kaməni bred sə yis riwən irə

12  *Neste atukwatukw nəpɨn nəha tuhani bred sə yis riwən irə. (Ia nəpɨn asori nəha, nərmama kamhousi əpune sipsip me səvəi Pasova.) Nərmama me səvəi Iesu həres pen Iesu i mə, “Kwopun pəku nəha ikokeikei mə kɨmaha tahəuvən mhəpnəpenə tɨ nəveɡɨnien səvəi Pasova ikɨn, nənə, ik tikəni?”

13 Nənə Iesu rərhi pen iərmama mi kəru səvənhi mɨni pen tɨ nirau i mə, “Kɨmirau tirouevən fwe ia Jerusalem. Iərman riti trəpi raka kɨmirau ia suatuk, mauvehi tɨkinari riti nui rukuər irə. Iroukurirə pen in. 14 Nəpɨn revən muvnimwə ia nəkwai nimwə, iroukurirə i, rauevən, rouni pen tɨ iəmə asori səvəi nimwə nəha mə, ‘Iahatən səkɨtaha rani mə, nimwə əfo nəha tahani pəri nəveɡɨnien səvəi Pasova kɨmaha səiou me nərmama me ikɨn?’ 15 Nənə in triri kɨmirau mevən fwe irənhə ia nimwə nəha mahatən rum asori riti. Narimnari me pam hənəmak raka fwe ikɨn. Ia rum nəha kɨmirau tirouəpnəpenə tukutaha.”

16 Nənə iərmama mi nəha səvəi Iesu krouier, rouevən fwe ia Jerusalem, rouətə narimnari me pam rosi a Iesu rɨməni pen tɨ nirau i. Nənə krouəpnəpenə tɨ nəveɡɨnien səvəi Pasova.

Jutas truvei pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki in

17 Ia nəruarəv Iesu ruvehe irəha twelef nərmama me səvənhi. 18  *Nəpɨn kamhani pəri nari irə, Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə kɨmiaha riti truvei pen iou ia rəɡi nərmama me səməme kamhəmwəki iou. Kɨmiaha riti raməni pəri nari kɨmrau min.”

19 Nəpɨn irəha həreɡi nəɡkiariien nəha, rerɨnraha rəpou. Həuvehe kuatia kuatia mamhəres Iesu i mə, “Sin nəha ikani? Iou?”

20 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani kɨmiaha riti ia twelef nərmama me i səiou. Iərmama sə rameitesi bred ia tikiplet kuatia kɨmrau min. 21 Iou, Iəməti Iərmama, takaməkeikei memhə rəmwhen kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan, mətə trərəha anan tɨ iərmama sə truvei pen iou ia rəɡi nərmama me səməme kamhəmwəki iou. Ramasan pɨk mə rɨpkəpwəh a nətuiien.”

Nəpɨn sampam Iesu rəni nari irəha nərmama me səvənhi

22 Nəpɨn nəha kamhani nari irə, Iesu ruvehi bred məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe. Məfwaki pam, nənə məkwsen muvei pen m səvənhi me nərmama me, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tihəuvehi. In i nɨpwrak.”

23 Kurirə irə in ruvehi kap waen, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe. Məfwaki pam, nənə muvei pen mɨnraha irəha pam hənɨmwi waen ia tɨkikap nəha.

24  *Nəpɨn Iesu rauvei pen mɨnraha, in rɨni mə, “In i nɨtek sə trərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien vi səvəi Kumwesən. Traiu tɨ nərmama həpɨk. 25 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə tapkənɨmwi mhə mwi waen meste takənɨmwi waen vi ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

26 Nənə irəha hani nɨpu riti, mho sampam irə, mhəier mhəuvən ia Təkuər Olif.

Iesu rɨni mə tukamevən nərmama me səvənhi tuhap kɨrkɨri mhəpwəh in

27  *Iesu rɨni pen tɨ səvənhi nərmama me i mə, “Tukamevən kɨmiaha pam tihap raka ia nirak. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə Kumwesən rɨni mə,

‘Iou takousi iərmama sə ramətui tɨ sipsip,

sipsip me tuhaiu kɨrkɨri.’

28  *Mətə in tro iakətui mwi ia nemhəien səiou. Takətui raka, mevən fwe ia tənə Kalili. Iou takukupwən kɨmiaha tihəkurirə.”

29 Mətə Pita rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Irəha pam tuhap raka ia niram, mətə rɨpko mhə iou.”

30 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iakani nɨpərhienien tukw ik i ipwet ia nəpɨn, kurirə rəiə rakaka səro kəru irə, ik tikɨni m kahar mə ikreirei iou.”

31  *Mətə Pita rəɡkiari asori mə, “Trɨni mɨnuə həni mə takaməkeikei memhə krau mik, mətə ko iakəpwəh nɨniien mə iakreirei ik.” Nənə irəha pam həni nəɡkiariien kuatia.

Iesu revən fwe ia Ketsemane, maməfwaki fwe ikɨn

32  *Irəha həuvən ia kwopun riti nəɡhɨn nə Ketsemane. Iesu rɨni pen tɨ səvənhi me nərmama me i mə, “Kɨmiaha tihaməkure ia kwopun i. Pwəh iou iakevən məfwaki.” 33 Nənə in riri Pita, Jemes, mɨne Jon harevən irəha min. Ia nəpɨn nəha in rɨnamreɡi rərəha, rerɨn rəpou pɨk. 34  *Nənə rɨni pen tɨ nirəhar i mə, “Rerɨk rəpou pɨk ipaka iakemhə tukwe. Tiamharo i mharəpwəh napriien.”

35 Nənə Iesu revən ouihi a mwi, mɨmwei ia tɨprənə, məfwaki, maməres suatuk riti mwi mə nəpɨn nəha trukurau irə. 36  *In rɨni mə, “Tata keikei, narimnari me pam rɨməru tukw ik. Tikuvehi raka kap i pwəh iakəpwəh nənɨmwiien. Mətə tikəpwəh noien rəmwhen sə iakokeikei, mətə tiko rəmwhen sə ikokeikei.”

37 Nənə Iesu rəfwaki pam, mɨrərɨɡ pehe mətoni Pita mɨne Jemes mɨne Jon kamharapri. Nənə in rɨni pen tɨ Pita i mə, “Eh, Saemon, rəfo ikamapri, ko ipkətui mhə nəpɨn ouihi a uə? 38  *Tiharətui mharəfwaki mə tiharəpwəh nɨmweiien ia nərəhaien. Nɨpərhienien, rerɨmiaha raɡien mə tihəfwaki, mətə nɨpwramiaha rəpou.”

39 Nənə Iesu rɨrərɨɡ mevən məfwaki mwi, mɨni a nəɡkiariien sə rɨməni kupwən. 40 Nənə mɨrərɨɡ pehe mwi mətə irəhar kamharapri mwi, tɨ nəri nə mə napriien ruvəuvehi irəhar. Nənə harfi nəmrɨnrahar, mətə harreirei mə tuharni pen nəfe tukwe in.

41 Nənə Iesu revən səro kahar irə muvehe mɨni pen tɨ nirəhar i mə, “Hiamarapri, mamharuvehi ihi napwɨsien səkɨmiahar? Nəmwhen. Nəpɨn nəha ruvəuvehe. Iərmama riti truvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi nəmə ərəha me. 42 Tiharo mharərer. Pwəh saməuvən. Hətə ro, iərmama nəha trɨni pui iou ruvəuvehe ipaka.”

Nərmama səməme kamhəmwəki Iesu həuvehe mhəkwtəmhiri in

43 Nəpɨn Iesu raməɡkiari ihi, Jutas, in riti ia twelef nərmama me səvəi Iesu, ruvehe irəha nərmama me həpɨk. Pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hənərhi pen irəha. Nepwɨn kamhəuvehi nau. Nepwɨn kamhəuvehi nɨpəri nei.

44 Jutas rɨnəɡkiari raka mɨnraha mə, “Iərmama sə takakei min, iəmə nə in nə. Kɨmiaha tihəkwtəmhiri, mhəiri raka mhəuvən, mhətui amasan mə trəpwəh napien.” 45 Nənə nəpɨn Jutas ruvehe ia kwopun nəha, revən atukwatukw tɨ Iesu, mɨni mə, “Iahatən!” Nənə makei min. 46 Jutas rakei min, nənə nərmama me həuvehe mhəkwtəmhiri. 47 Mətə iərmama riti sə ramərer ipaka tɨ Iesu reivi raka nau səvənhi, mərai iərmama riti sə ramo tukwini nari m pris asori anan, mərai raka nɨkare nɨfreɡɨn.

48 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo hiəuvehi nau me mɨne nɨpərpəri nei me mhəuvehe mə tihəkwtəmhiri iou iamɨnhi irə? Nətərɨɡien səkɨmiaha rɨnuə iou rakres riti uə? 49  *Ia nərineiv m neis mɨne iakamarə kɨtaha m kɨmiaha fwe ia nimwə səvəi Kumwesən, mamahatən nərmama. Rəfo hiəpwəh nəkwtəmhiriien iou ia nəpɨn nəha? Mətə hiamo iamɨnhi irə mə nəɡkiariien sə Nəkukuə Ikinan rɨməni truvehe mukuə.” 50 Irəha həkwtəmhiri Iesu. Nənə nərmama me pam səvənhi həpwəh in mhap.

51 Təmaruə riti rakurirə Iesu. Rauveɡi a nɨpwran ia ravaravar. Nərmama me həuvehe mhəkwtəmhiri. 52 Mətə resi raka ravaravar ia nɨpwran maiu auər a map.

Iesu rərer ia nəmri nəmə asori me səvəi nəkur Isrel

53 Nərmama me həiri Iesu mhəuvən tɨ pris asori anan. Pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel, mɨne nahatən me səvəi Loa, hənousəsɨmwɨn pen pam raka irəha me tukwe. 54 Nəpɨn həiri pen Iesu mamhəuvən, Pita rakurirə ia Iesu mamavən isipwɨn tukwe meste nari fwe ia nɨkare nimwə səvəi pris asori anan. Nənə muvnimwə maməkure irəha iotukwininari me, mamərhiəpw ia napw.

55 Nənə pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhətui nərmama nepwɨn mə tuhəni irapw nəri ərəha riti sə Iesu rɨno uə rɨməni. Nəmə asori me hokeikei mə tuhəreɡi pwəh housi əpune Iesu tukwe. Mətə irəha həpkətə mhə nari riti. 56 Rəknekɨn tɨ nirəha tɨ nəri nə mə nərmama həpɨk həskəmter mamheikuə ia nəfe hənətoni Iesu rɨno uə həməreɡi in rɨməni, mətə nəɡkiariien səvənraha rɨpkuvehe mhə mo kuatia.

57 Nənə nərmama nepwɨn həskəmter mamheikuə ia Iesu mamhəni mə, 58  *“Kɨmaha iahəreɡi iəmə i rɨməni mə, ‘Iou takouraha nimwə i səvəi Kumwesən sə nərmama həno ia rəɡɨnraha. Nəpɨn kahar rukurau takuvrhəkɨn riti mwi nərmama tuhəpwəh noien ia rəɡɨnraha.’ ” 59 Həni iamɨnhi irə, mətə nəɡkiariien mwi səvənraha rɨpko mhə kuatia.

60 Nənə pris asori anan rərer ia kurkwan ia nirəha məres pen Iesu i mə, “Nəɡkiariien riti riwən tikɨni? Rəfo ia nəɡkiariien nəha irəha kamhəni mamhousi ik irə?” 61  *Mətə Iesu rəpnapen, məpwəh nəɡkiariien.

Nənə pris asori anan rəres pen mwi mə, “Rəfo? Ik Kristo? Kumwesən sə kamɨni vivi in tɨni nə ik?”

62 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iou i. Tukamevən kɨmiaha tihətoni iou, Iəməti Iərmama, takaməkure ia nɨkare Kumwesən mwatuk sə in nɨskaiien səvənhi rasori. Tihətoni mwi iou takauvehe ia nəpuə me ia nɨmaɡouaɡou.”

63 Nənə nəpɨn pris asori anan rɨreɡi, reitehi karkahu səvənhi, mɨni mə, “Kɨtaha tsətui iərmama riti mwi tro pui iəmə i tɨ nəfe? 64  *Hiəuvəreɡi raka mə in rɨni ərəha Kumwesən. Nətərɨɡien səkɨmiaha mə tsəfo irə?”

Nənə irəha pam həni mə Iesu traməkeikei memhə. 65 Nepwɨn həskəmter mhərɡəvəsi pen in. Nepwɨn housəman nənimen, mamhəuəsi in, mamhəni mə, “Ni ro nəɡkiariien sə ruku pen tɨ Nənɨmwɨn mə sin ruəsi ik!” Nənə naruaɡən me səvəi pris asori anan irəha mwi həuvehi mhəpwi.

Pita rɨni mə in rɨreirei Iesu

66 Pita in fwe inhərɨpw ia nɨkare nimwə səvəi pris asori anan. Nənə pran riti sə ramo tukwini nari m pris asori anan ruvehe. 67 Nəpɨn rətoni Pita ramərhiəpw ia napw, rəti əter irə, mɨni mə, “Ik mwi ikɨnamavən pəri kɨmirau Iesu iəmə Nasaret.”

68 Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Rekəm. Iou iakreirei iəmə nəha, mɨreirei nəfe i ikamɨni.” Nənə Pita rəpwəh nɨkare nimwə səvəi pris asori anan mevən ipaka tɨ kwəruə asori riti sə nərmama kamhəuvnimwə pehe irə. Nənə rəiə riti rakaka.

69 Nənə pran sə ramo tukwini nari ruvehe mɨnamɨni mwi tɨ nərmama səməme kamhərer ipaka tɨ Pita i mə, “Iəmə i in riti ia nirəha.”

70 Mətə Pita rɨni mwi mə, “Rekəm. Rɨpko mhə iou riti ia nirəha.”

Nənə hərer ouihi a mwi. Nərmama səməme kamhərer ipaka tukwe in həni pen mwi mə, “Nɨpərhienien, ik riti ia nirəha tɨ nəri nə mə ik iəmə Kalili.”

71 Mɨreɡi Pita rɨni mə “Mə iakameikuə pwəh Kumwesən rərpwɨn noien ərəha səiou. Iakani pehe tukumiaha i kwəsuahi anan mə iou iakreirei iəmə nəha kɨmiaha hiaməni.”

72  *Pita rɨni iamɨnhi irə nənə təkwtəkwuni a rəiə rakaka səro kəru irə. Nənə Pita rerɨn rɨrhi nəɡkiariien sə Iesu rɨməni pen tukwe in mə, “Kurirə rəiə rakaka səro kəru irə, tikɨni m kahar mə ikreirei iou.” Pita rerɨn rɨrhi. Nənə rerɨn rərkwəpɨr, rasək.

15

Iesu rərer ia nəmri Paelat

1  *Ia nəpnəpɨn pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mɨne nahatən me səvəi Loa mɨne nərmama pam ia nəkureien səvənraha hərai sun nəɡkiariien səvənraha, mhərihi Iesu, mhəiri mhəuvən, mhəmri pen in ia rəɡi Paelat.

2 Nənə Paelat rəres pen Iesu i mə, “Ik kiɡ səvəi nəkur Isrel?”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Ik ikani.”

3 Ia nəpɨn nəha pris asori me kamhəni ərəha Iesu ia narimnari me rɨpɨk. 4 Ro pen Paelat rəres pen mwi tɨ Iesu i mə, “Nəɡkiariien riti riwən tikɨni pen tɨ nirəha i? Reɡi ro narimnari me rɨpɨk kamhəni ərəha ik irə.”

5  *Mətə Iesu rəpwəh nəɡkiariien. Nənə Paelat rərkərinari irə.

6 Noien riti nəha ikɨn Paelat ramo ia nuk me pam ia nəpɨn səvəi nəveɡɨnien asori nəha Pasova. Raməseni iərmama riti sə nəkur Isrel həməni rier ia kalapus mamevən. 7 Ia nəpɨn nəha iərmama riti raməmak fwe ia kalapus nəɡhɨn nə Parapas. Kɨməuvehi puvnimwə in ia kalapus irəha nərmama me nepwɨn tɨ nəri nə mə hənousi əpune iərmama ia nəpɨn səvəi naruaɡənien riti. 8 Ro iamɨnhi irə nərmama həpɨk həuvehe tɨ Paelat mənamhəres pen mə trəseni iərmama riti rier ia kalapus rəmwhen sə ramo mɨnraha ia nuk me.

9 Mɨreɡi Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiokeikei mə takəseni kiɡ səvəi nəkur Isrel rier ia kalapus?” 10 Paelat rəres pen irəha iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə in rukurən mə pris asori me həməuvei pen Iesu ia rəɡɨn tɨ nəmwəkiien səvənraha. 11  *Nənə Paelat rəres pen irəha, mətə pris asori me hərer kukurau mamhərhiərhi nərmama, mamhəni pen tɨ nirəha i mə tuhəres pen Paelat i mə trəpwəh narakaien ia Iesu mətə traraka ia Parapas.

12 Ro iamɨnhi irə Paelat rəɡkiari mwi mɨnraha mɨni mə, “Trɨni mɨnuə iakəseni Parapas rier ia kalapus, rəfo ia iərmama sə hiaməni mə in kiɡ səvəi nəkur Isrel?”

13 Mɨreɡi irəha həkwein əpwəmwɨs mwi mə, “Ərui tərini pen in ia nei kamarkuaui!”

14 Mɨreɡi Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tɨ nəfe? Nəfe nəha nərəhaien in rɨno?”

Mətə həni asori mwi mə, “Ərui tərini pen in ia nei kamarkuaui!”

15 Nərmama me həpɨk nənə Paelat rokeikei mə tro rerɨnraha rəpwiuən. Ro pen rəseni Parapas rier ia kalapus mamevən. Nənə Paelat rɨni pen tɨ naruaɡən me mə tuhərisi Iesu. Hərisi pam nənə Paelat rəseni pen Iesu ia rəɡɨnraha mə tuhərui tərini pen ia nei kamarkuaui.

Naruaɡən me harɨs əkenhɨn ia Iesu

16 Naruaɡən me həiri Iesu mhəier mhəuvən ia nəkwai nimwə asori səvəi Paelat. (Nimwə nəha nəɡhɨn nə Praetoriam.) Nəpɨn hapirapw fwe ikɨn, həkwein irəha me nepwɨn ia kusen səvənraha həuvehe, 17 mharkahu pen karkahu əruerəv riti m Iesu rəmwhen ia karkahu səvəi kiɡ. Həuvehi rəhi mhəuvnhi kəfəfau irə səvəi kiɡ, mhəfəfau pen ia kənkapwə. 18 Hənaməkwein pen irə mə, “Ik kiɡ səvəi nəkur Isrel kɨmaha iahəsiai ik!” 19 Irəha həuəsi kənkapwə ia rɨɡi nei, mhərɡəvəsi in, mhənɨmwi nukurhunraha ia nənimen mamhəuvnhi nɨsiaiien irə. 20 Nəpɨn hənarɨs əkenhɨn raka irə, həuvehi raka karkahu əruerəv irə, mharkahu pen tɨnari ihi səvənhi, mhəiri in mhəier mə tuhərui tərini pen ia nei kamarkuaui.

Naruaɡən me hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui

21  *Irəha həiri Iesu, mamhəuvən. Ia suatuk naruaɡən me hətoni iəmə Saerin riti. Nəɡhɨn nə Saemon. In tata səvəi Aleksanta mɨne Rufas. Ruku pen fwe ia rukwənu mauvehe i ia taon. Naruaɡən me həkeikei min mə trəvrani nei kamarkuaui səvəi Iesu. 22 Həiri Iesu mhəuvən ia kwopun riti nəɡhɨn nə Kolkota (Nɨpwrai nəhaɡ nəha kwopun səvəi kerhə ia iərmama) 23 Irəha həuvei pen waen min kəvti pen nɨmwai nari riti rəfiə trasitu muəsi nəmisəien. Mətə Iesu rəpwəh nənɨmwiien.

24  *Irəha hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui, mharə mhəuai kɨrkɨri tɨnari me səvənhi, mhəuini nari riti sə trahatən pen mə sin truvehi nəfe tɨnari səvənhi.

25 Hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui ia naen klok ia nəpnəpɨn. 26 Nəkukuə kɨmərai mə Iesu tremhə tɨ nəfe rɨni mə:

IN I KIG SƏVƏI NƏKUR ISREL

27 Nəpɨn hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui, hərui tərini pen mwi rakres mi kəru ia nei kamarkuaui, riti ia nɨkare Iesu mwatuk riti ia nɨkaren mour. 28  a 29  *Nənə nərmama səməme həukurau pehe ia suatuk, kamhəni ərəha Iesu, mamharɨs əkenhɨn irə, mamhounouini kənkapwənraha me, mamhəni mə, “Ik nə iəmə ikɨməni mə tikouraha nimwə səvəi Kumwesən marə muvrhəkɨn mwi ia nəpɨn kahar. 30 Ita, uvehimɨru ik, maraka ia nei kamarkuaui meiwaiu pehe!”

31 Pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa, irəha mwi kamhəni ərəha Iesu, mamharɨs əkenhɨn irə, mamhəni pen tɨ nirəha me i mə, “In ruvəuvehimɨru raka nərmama həpɨk, mətə ko rɨpkuvehimɨru atukw mhə in.” 32 Həni mə, “In Kristo. In kiɡ səvəi nəkur Isrel. Ramasan mə raraka ia nei kamarkuaui meiwaiu pehe pwəh kɨtaha sətoni mhəni nɨpərhienien irə.” Iərman mi nəha kəru kɨnərui tərini pen irau ia nei kamarkuaui irəhar Iesu, irau mwi krauni ərəha in.

Iesu remhə

33  *Ia kurkwai nəpɨn ia ran nəpitəvien ruvehe mousəman kwopun me pam ia tənə nəha meste aoa kahar rukurau. 34  *Nənə ia tri klok ia nərvarəv Iesu rasək əpwəmwɨs mɨni mə, “Eloi, Eloi, lama sapaktani?” Nɨpwrai nəɡkiariien nəha, in i mə, “Kumwesən səiou, Kumwesən səiou, rəfo ikap raka ia nirak iamɨnhi?”

35 Nərmama nepwɨn səməme kamhərer mamhəspau ia Iesu həreɡi nəɡkiariien nəha, mhəni mə, “Həreɡi ro, iəmə i raməkwein Profet Elaeja.” 36  *Nənə riti ia nirəha raiu muvehi nɨpəri koton, meitesi ia waen sə rəfiə, mɨpiri pen ia nusvenhi rəɡi nei riti, muvehi pen mə Iesu trənɨmwi, mɨni mə, “Pəpɨm ro pwəh sətoni mə Profet Elaeja truvehe muvehi raka iəmə i ia nei kamarkuaui uə rekəm.”

37 Mətə Iesu rasək əpwəmwɨs, muvehi neiahaɡien səvənhi sampam, memhə.

38 Ia nəpɨn nəha tɨnari sə rəɡher tukuahaɡ kwopun ikinan anan fwe ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən reitehi nɨpərɨn kəru fwe irənhə meste nari fwe inhərɨpw. 39 Iəmə asori riti səvəi naruaɡən me ramərer maməti pen mətoni Iesu. Nəpɨn rətoni Iesu ruvehi neiahaɡien səvənhi sampam, memhə iamɨnhi irə, rɨni mə, “Nɨpərhienien iəmə i in Tɨni Kumwesən.”

40  *Nɨpran me nepwɨn kamhərer isipwɨn kwopti tɨ Iesu mamhəspau irə. Meri Maktala, mɨne Salome, mɨne Meri mama səvəi Jemes mɨne Joses, irəha mɨnraha. 41 Nəpɨn Iesu rɨnamavən fwe ia tənə Kalili nɨpran mirəhar nəha kamhəkurirə i, mamhasitu irə. Nɨpran me nepwɨn mwi həpɨk, nəpɨn Iesu ruvehe ia Jerusalem, irəha mwi həkurirə in mhəuvehe.

Josef rɨnɨmwi Iesu

42 Fraete, nəpɨn kaməpnəpenə irə tɨ Sapat, tɨ nəri nə mə nəruarəv meri rɨnamivə, 43 Josef iəmə Aramatia revən mə trəres Paelat mə ko Paelat rəseni in ruvehi nɨpwrai Iesu. (Josef in mwi raməkure irəha nəmə asori me səvəi nəkur Isrel nəpɨn housəsɨmwɨn irəha me. Nərmama kamhəsiai in. Josef rameitenhi mə trətoni nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə truvehe.) Josef rətəɡase ia Paelat, mevən məres nɨpwrai Iesu. 44 Nəpɨn Josef rəres pen Paelat tɨ nɨpwrai Iesu, Paelat rərkərinari, mɨreirei mə Iesu ruvamhə pərhien uə rekəm. Ro iamɨnhi irə rəkwein pen iəmə asori səvəi naruaɡən me məres pen tukwe in mə, “Nɨpərhienien Iesu ruvamhə raka?”

45 Mɨreɡi iəmə asori səvəi naruaɡən me rɨni mə, “Nɨpərhienien Iesu ruvamhə raka.”

Nəpɨn Paelat rɨreɡi, rəseni Josef mə, “Ikukurən nevənien muvehi raka nɨpwran.”

46 Josef revən muvehi nəmri tɨnari kani mə linen, muvehi raka nɨpwrai Iesu ia nei kamarkuaui, muveɡi irə. Muveɡi pam, muvehi mevən, məmri pen ia nɨpəɡi kəruəterei riti kɨnərai ərori raka, nənə məsəkwusəkwu kəruəterei asori riti mərəpinhə pen kwəruə irə. 47 Ia nəpɨn nəha Meri Maktala mɨne Meri mama səvəi Joses krouətə kwopun nəha kəmri pen Iesu ikɨn.

16

Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi

1 Rɨnaməruarəv, nəpɨn Sapat rɨno sampam, Meri Maktala, mɨne Salome, mɨne Meri mama səvəi Jemes, haruvehi nəmri nɨmwai nari me nepwɨn sə nɨpekɨnraha rapein amasan, mə tuharevən mharəmri pen ia nɨpwrai Iesu. 2 Ia Sante, ia nəpnəpɨn anan, irəhar hənamarevən fwe ia nɨpəɡ. 3 Ia suatuk kamharəres irəhar me i mə, “Sin nəha trasitu ia kɨtahar, məpəkɨr raka kəruəterei nəha ramo tukuahaɡ kwəruə ia nɨpəɡ?”

4 Mətə nəpɨn harapirapw fwe ikɨn, harəti pen mharətoni kəruəterei asori nəha kɨnəpəkɨr raka raka i. 5 Nənə harevən ia nəkwai nɨpəɡ, mharətoni iərmama riti raməkure ia nɨkarenrahar mwatuk, mamarkahu ia karkahu sə rəpwəmwɨs məpsan. Irəhar harətoni, nənimenrahar rier.

6 Mətə iərmama nəha rɨni pen tɨ nirəhar i mə, “Nəmrɨmirəhar trəpwəh nierien. Hiamarətui Iesu, iəmə Nasaret sə kɨnərui tərini pen ia nei kamarkuaui. In riwən i. Rɨnətui raka ia nemhəien səvənhi. Harətoni ro kwopun kɨnəmri pen nɨpwran raməmak ikɨn. 7  *Mətə tiharevən mharni pen tɨ nərmama me səvənhi mɨne Pita mə Iesu trukupwən ia kɨmiaha mamevən fwe ia tənə Kalili. Kɨmiaha tihətoni in fwe ikɨn rəmwhen rɨməni tukumiaha i.”

8 Nənə nɨprən mirəhar nəha harhekɨr pɨk, mharətəmnɨmwɨn, mharier, mharap ia nɨpəɡ. Mətə harəpwəh nəvisauien nəfe kɨməni pen tɨ nirəhar i, tɨ nəri nə mə harhekɨr.

Meri Maktala rətoni Iesu

9  *Sante ia nəpnəpɨn Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi, mukupwən mier irapw tɨ Meri Maktala, pran sə fwe kupwən Iesu rɨnəkoui irapw nəremhə me irə irəha pam sefen. 10  *Meri revən mətə nərmama me səməme kamharə pəri irəha Iesu kupwən. Kamhəkure tɨ Iesu, mamhasək tukwe. Meri ruvehe mɨni pen tɨ nirəha i mə “Iakɨnətə Iesu.” 11 Nəpɨn həreɡi mə Iesu rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi, mhəreɡi mwi mə Meri rətoni, nənə həpkɨni mhə nɨpərhienien irə.

12 Kurirə irə kəru ia nirəha krouier ia taon rouavən ia suatuk. Nənə Iesu rier irapw tɨ nirau. Krouətə nɨpwran ropə iti. 13 Iərman mi nəha krourərɨɡ rouevən tɨ nərmama me səvəi Iesu, rouəvisau mɨnraha, mətə irəha həpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənrau.

14  *Kurirə irə nərmama me nəha səvəi Iesu irəha eleven kamhəkure mamhani pəri nari. Ia nəpɨn nəha Iesu rier irapw tɨ nirəha, maməski irəha tɨ nəri nə mə kənkapwənraha rɨskai. Nahatətəien səvənraha riwən. Hənəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Meri, mhəpwəh mwi nɨniien nɨpərhienien ia iərmama səməmi nəha krɨnouətoni Iesu mə rɨnətui pərhien mwi ia nemhəien səvənhi.

15  *Iesu rɨni pen tɨ nirəha me i mə, “Həuvən ia kwopun me pam ia tɨprənə i, mhəvisau irapw nəɡkiariien amasan səiou m nərmama me pam. 16  *Iərmama sə trɨni nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan səiou, ko paptaes irə, Kumwesən truvehimɨru in. Mətə iərmama sə trəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan səiou, Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səvənhi. 17  *Nərmama səməme kamhahatətə ia nirak tuho nɨmtətien me i. Irəha tuhəkoui irapw nəremhə me ia nərmama ia nəɡhɨk. Irəha tuhəɡkiari ia nəɡkiariien səvəi nəkur əpə. 18  *Irəha tuhəuvehi snek me səməme kamhahi əpune nərmama. Trɨni mɨnuə irəha hənɨmwi nari riti kəvti pen nɨmwai nari sə ramousi əpune iərmama, ko rɨpkuəsi mhə irəha. Irəha tuhərapi nərmama səməme nemhəien rarə ia nirəha mho irəha həuvehe mhəsanɨn.”

19  *Nəpɨn Iesu Iərɨmənu rɨnəɡkiari pen pam mɨnraha, kuvehi utə in revən fwe ia neiai, məkure ia nɨkare Kumwesən mwatuk. 20  *Nənə nərmama me səvənhi həuvən mhəvisau ia kwopun me pam. Nəpɨn kamhəvisau irə, Iərɨmənu ramarə tɨ nirəha, mamo nɨmtətien me mə nərmama tuhətoni, mhəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan səvənhi.

* 1:2: Mat 11:10

* 1:4: Wok Me 13:24, 19:4

* 1:6: 2Kinɡ 1:8, Mat 11:8

* 1:7: Wok Me 13:25

* 1:11: Sam 2:7, Aes 42:1, Mat 12:18, Mak 9:7

* 1:13: Sam 91:11-13

* 1:14: Mak 6:17

* 1:15: Mat 3:2, Kal 4:4

* 1:17: Mat 13:47, Luk 5:1-11

* 1:21: Mat 4:13

* 1:22: Mat 7:28-29

* 1:24: Mak 5:7

* 1:26: Mak 9:26

* 1:28: Mat 4:24

* 1:34: Mak 3:11-12

* 1:35: Mat 14:23, Mak 6:46

* 1:39: Mat 4:23, 9:35

* 1:43-44: Mak 3:12, 7:36, Lev 14:1-32

* 2:5: Luk 7:48

* 2:7: Aes 43:25, 1Jon 1:9

* 2:12: Mat 9:33

* 2:14: Jon 1:43

* 2:16: Mat 11:19, Luk 15:1-2

* 2:24: Dut 23:25

* 2:25-26: 1Saml 21:1-6, Lev 24:5-9

* 2:27: Dut 5:14

* 3:4: Luk 14:3

* 3:5: Jon 11:33

* 3:6: Mat 22:15-16

* 3:8: Mat 4:25

* 3:9: Mak 4:1, Luk 5:1-3

* 3:10: Mat 14:36

* 3:11: Luk 4:41

* 3:12: Mak 1:34

a 3:14: “Aposol” Nɨpwrai nəɡkiariien nəha in i mə, “Iərmama sə kamərhi.”

* 3:16: Jon 1:42

* 3:17: Luk 9:54

b 3:18: Nəmə me nəha səməme kamhəmwur mə tuhəkoui irapw nəkur Rom rerɨnraha rɨpkaɡien mhə mə nəkur Rom kamhərɨmənu ia nəkur Isrel. Ro pen kamharuaɡən, mamhousi nəkur Rom tukwe.

* 3:21: Jon 10:20

* 3:22: Mat 9:34, 10:25

c 3:23: Nəɡkiariien səvəi nəkur Kris kupwən rɨni mə, “Rəfo, ko Setan rəkoui irapw Setan?”

* 3:31: Mak 6:3, Jon 2:12, Wok Me 1:14

* 4:1: Mak 3:7-9, Luk 5:1-3

* 4:2: Mat 13:34, Mak 4:33-34

* 4:12: Jon 12:40, Wok Me 28:26-27

* 4:17: Mat 26:31

* 4:19: Mat 19:23-24

* 4:21: Mat 5:15

* 4:22: Mat 10:26, Luk 12:2

* 4:24: Mat 7:2

* 4:25: Mat 13:12

* 4:27: Jem 5:7

* 4:29: Joel 3:13, Rev 14:15

* 5:2: Mak 1:23

* 5:7: Mak 1:24

* 5:20: Mat 4:25, Mak 7:31

* 5:23: Mat 8:3, Mak 7:32

* 5:28: Mat 14:36

* 5:30: Luk 6:19

* 5:34: Mak 10:52, Luk 7:50, 17:19

* 5:40: Jon 11:11

* 5:41: Luk 7:14

* 5:43: Mak 1:44, 7:36

* 6:2: Jon 7:15

* 6:3: Jon 6:42

* 6:4: Jon 4:44

* 6:7: Luk 10:1

* 6:8-9: Luk 10:4-11

* 6:11: Wok Me 13:51

* 6:13: Jem 5:14

* 6:14: Mat 16:14, Mak 8:28

* 6:17-18: Lev 18:16

* 6:23: Esta 5:3,6, 7:2

* 6:30: Luk 10:17

* 6:31: Mak 3:20

* 6:34: Mat 9:36

* 6:35: Mak 8:1-9

* 6:41: Mak 7:34

* 6:46: Luk 5:16, 6:12, Luk 9:28

* 6:49: Luk 24:37

* 6:51: Mak 4:39

* 6:52: Mak 8:17

* 6:56: Mat 14:36

* 7:2: Luk 11:38

* 7:4: Mat 23:25

* 7:6: Aes 29:13

* 7:10: Eks 20:12, Eks 21:17, Dut 5:16

* 7:15: Wok Me 10:14-15

a 7:25-26: Pran nəha rəɡkiari ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris, mamesi pen kastom səvənraha.

* 7:31: Mat 15:29-31

* 7:33: Mak 5:23, Luk 4:40, 13:13

* 7:34: Mak 6:41, Jon 11:41

* 7:36: Mak 1:43-45

* 7:37: Aes 35:5

* 8:2: Mak 6:34-44

* 8:11: Mat 12:38

* 8:12: Luk 11:29

* 8:15: Luk 12:1

* 8:17: Mak 6:52

* 8:18: Jer 5:21, Mak 4:12, Wok Me 28:26

* 8:19: Mak 6:41-44

* 8:20: Mak 8:6-9

* 8:26: Mak 7:36

a 8:27: Kani kwopun nəha mə “Sisaria Filipae,” tɨ nəri nə mə Sisaria in taon asori riti ia tənə Kiɡ Filip ramərɨmənu ikɨn.

* 8:28: Mak 6:15

* 8:29: Jon 6:68-69, Mak 9:9

* 8:34: Mat 10:38-39

* 8:38: Mat 10:33

* 9:1: Mak 13:30

* 9:7: Mat 3:17, 2Pit 1:17-18, Dut 18:15, Wok Me 3:22

* 9:9: Mat 12:16, Mak 8:30

* 9:12: Mal 4:5, Sam 22:1-18, Aes 53:3

* 9:13: Mat 11:14

a 9:13: Iesu rani Jon Paptaes.

* 9:23: Mat 21:21, Mak 11:23

* 9:24: Luk 17:5

* 9:26: Mak 1:26

* 9:30: Jon 7:1

* 9:31: Mak 8:31, Mak 10:32-34

* 9:32: Luk 9:45, 18:34

* 9:35: Luk 22:24, Mat 20:25-27, Mak 10:43-44

* 9:37: Mat 10:40

* 9:38: Nam 11:27-29

* 9:39: 1Kor 12:3

* 9:40: Mat 12:30, Luk 11:23

* 9:41: Mat 10:42

* 9:43: Mat 5:30

* 9:46-47: Mat 5:29

* 9:50: Mat 5:13, Luk 14:34, Kol 4:6

* 10:4: Dut 24:1-4, Mat 5:31

* 10:5: Jen 1:27, 5:2

* 10:7: Jen 2:24, Efes 5:31

* 10:11: Mat 5:32

* 10:15: Mat 18:3

* 10:19: Eks 20:12-17, Dut 5:16-20, Dut 24:14, Jem 5:4

* 10:21: Mat 10:38, Mak 8:34

* 10:23: Mak 4:19, 1Tim 6:17

* 10:31: Mat 20:16, Luk 13:30

* 10:32: Mak 8:31, 9:31

* 10:38: Mak 14:36, Luk 12:50

* 10:39: Wok Me 12:2, Rev 1:9

* 10:42: Luk 22:25-26

* 10:43: Mat 23:11, Mak 9:35

* 10:45: 1Tim 2:5-6

* 10:47: Mat 9:27, 15:22

* 10:52: Mak 5:34

a 11:1: Olif, in nei riti. Rutə pɨk ia təkuər nəha.

* 11:13: Luk 13:6

b 11:13: Fiktri

* 11:14: Mak 11:20

c 11:15: Nərmama ia maket nəha kamhəmri pen nəmri nari ia narimnari me səvəi nəfwakiien.

* 11:18: Mak 14:1

* 11:20: Mak 11:14

* 11:23: Mat 17:20

* 11:24: Mat 7:7

* 11:25-26: Mat 5:23, Mat 6:14-15

* 12:1: Aes 5:1-2

* 12:6: Mat 3:17

* 12:8: Hip 13:12

* 12:13: Mak 3:6

* 12:17: Rom 13:7

* 12:18: Wok Me 23:8

* 12:19: Dut 25:5

* 12:26: Eks 3:2,6

* 12:28: Luk 10:25-28

* 12:29: Dut 6:4-5

* 12:31: Lev 19:18

* 12:33: Dut 4:35, Aes 45:21, 1Saml 15:22, Hos 6:6

a 12:36: Nəɡkiariien səvəi nəkur Kris rɨməni iamɨnhi irə mə, “Iərɨmənu rɨni pen tɨ Iərɨmənu səiou.”

* 12:41: 2Kinɡ 12:9

* 12:43: 2Kor 8:12

* 13:2: Luk 19:44

* 13:8: Aes 19:2, 2Kron 15:6

* 13:9: Mat 10:17-20

* 13:11: Luk 12:11-12

* 13:12: Mat 10:21

* 13:13: Mat 10:22, Jon 15:21

* 13:14: Dan 9:27, 11:31, Dan 12:11

a 13:14: Trərer ia kwopun ikinan anan ia nimwə səvəi Kumwesən.

* 13:15: Luk 17:31

* 13:17: Luk 23:29

* 13:19: Dan 12:1, Joel 2:2, Rev 7:14

b 13:19: Uə fwe kupwən ia nəpɨn nəha Kumwesən rɨno neiai mɨne tɨprənə mɨne narimnari me pam.

* 13:22: Dut 13:1-3, Rev 13:13

* 13:24: Rev 8:12

* 13:27: Mat 13:41

* 13:34: Mat 25:14

* 13:35: Luk 12:38

* 14:1: Mak 11:18

a 14:1: Iərɨmənu rɨməni pen tɨ nəkur Isrel mə irəha tuhaməkeikei mho Pasova irau nəveɡɨnien asori sə hani bred sə yis riwən irə. Tuho ia nuk nuk me mə rerɨnraha trɨrhi nəpɨn Iərɨmənu rɨməivə ueni nimwə səvənraha ia tənə Ijip, məpwəh nousi əpuneien nəmritaik səvənraha: Eks 12:1-19

* 14:3: Luk 7:37-38

b 14:3: Nat in nei riti. Nɨpekɨn rapein amasan. Rutə ia tənə səvəi nəmə Intia isipwɨn tɨ tənə səvəi nəkur Isrel. Ro pen nənimen rutə pɨk.

* 14:7: Dut 15:11

* 14:8: Jon 19:40

* 14:12: Eks 12:6, 14:20

* 14:18: Sam 41:9

* 14:24: Sek 9:11, Jer 31:31-34, 1Kor 10:16, Hip 9:20

* 14:27: Mak 14:50

* 14:28: Mat 28:16, Mak 16:7

* 14:31: Jon 11:16

* 14:32: Jon 18:1

* 14:34: Jon 12:27

* 14:36: Rom 8:15, Kal 4:6, Mak 10:38, Jon 6:38

* 14:38: Luk 11:4

* 14:49: Luk 19:47, 21:37, Jon 18:20

* 14:58: Jon 2:19-21

* 14:61: Mak 15:5, Luk 23:9

* 14:64: Jon 19:7

* 14:72: Mak 14:30

* 15:1: Luk 22:66

* 15:5: Aes 53:7, Mak 14:61

* 15:11: Wok Me 3:13-14

* 15:21: Rom 16:13

* 15:24: Sam 22:18

a 15:28: Niutestamen me nepwɨn kɨmərai ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris kupwən həni nəɡkiariien riti mwi ia kwopun i rɨni mə, “Ia noien nəha nəɡkiariien səvəi Nəkukuə Ikinan ruvehe mukuə sə rani mə, ‘Irəha həvsini in mə in riti mwi ramərui Loa.’ ”

* 15:29: Sam 22:7, Sam 109:25, Mak 14:58

* 15:33: Amos 8:9

* 15:34: Sam 22:1

* 15:36: Sam 69:21

* 15:40: Luk 8:2-3

* 16:7: Mat 26:32, Mak 14:28

* 16:9: Luk 8:2

* 16:10: Mat 28:10

* 16:14: 1Kor 15:5

* 16:15: Wok Me 1:8

* 16:16: Wok Me 2:38

* 16:17: Wok Me 2:4, Wok Me 8:7, 10:46

* 16:18: Luk 10:19, Wok Me 28:3-6

* 16:19: Wok Me 2:33-34

* 16:20: Wok Me 14:3, Hip 2:3-4

Luk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Luk

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Matiu, Mak, Luk, Jon irəha pam haməɡkiari ia nɨmɨruien səvəi Iesu Kristo, mətə Luk nəkukuə səvənhi rəpwəmwɨs. In mwi rɨmərai nəkukuə nəha kani mə Wok Me. Luk in tokta riti kɨnahatən amasan in rukurən pɨk nari. In rɨmərai nəkukuə i rerɨn ramrhi nəkur Kris mɨne nətəien səvənraha. Luk rokeikei mə nərmama tuhəukurən amasan nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo ro nɨpərhienien. Fwe nukune nəkukuə səvənhi Luk raməɡkiari ia nətuiien səvəi Iesu Kristo. In rɨni raka sə nəha marə mɨni mwi nɨmɨruien səvəi Iesu meste nemhəien səvənhi. Luk rokeikei mə kɨtaha tsəukurən mə Iesu Kristo rokeikei nərmama me pam. Luk raməɡkiari pɨk ia nɨpran me səməme hənətoni Iesu. In mwi raməɡkiari ia nəkwərhakwərha me səməme hənətoni Iesu. Ia nusipekɨnien me səvənhi in rɨrai məɡkiari pɨk ia nərmama nautə səvənraha riwən kamometə irəha. Luk 19:10 ramɨni mə, Iesu Kristo in iərmama pərhien riti sə rɨməuvehe fwe kupwən mə trətui nərmama me səməme hənəruei muvei pen nɨmɨruien vi mɨnraha. Luk raməɡkiari pɨk ia naɡienien. Tikətoni naɡienien nəha ia nɨpu səvəi Meri, mətoni mwi ia naɡelo me səməme hənamaɡien ia nəpɨn Iesu rɨnamətui irə. Tikətoni mwi naɡienien nəha ia nərmama me səvəi Kristo səməme hənamrərɨɡ pen fwe Jerusalem mamhaɡien asori tɨ nəri nə mə Kristo rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. Ro nukurənien i mə Luk rokeikei mə trɨni irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo mahatən mə Kristo ruvehe ia təkure tɨprənə i nəkur ərəha kamharə irə. In ruvehe mo irəha haɡien, mamheitenhi nəri amasan riti truvehe nəpɨn kurirə, in truvehimɨru irəha.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Nərmama həpɨk hənousari raka tɨ nɨrai penien ia nəkukuə narimnari me nəha Iesu rɨno fwe kupwən nəpɨn ramavən kɨmaha min. 2  *Irəha həmərai pen nəɡkiariien me nəha nərmama həukurən amasan irə həməni pehe tukumaha i. Fwe ia nukune wok səvənhi, nərmama me nəha həukurən amasan irə hənətoni Iesu ia nənimenraha, nənə mamhəvisau irapw nəɡkiariien səvənhi. 3 Iou mwi iakɨnəskun pam raka narimnari me i mukurən amasan kɨnəfo irə fwe ia nukunen muvehe. Nənə təkwtəkwuni, iəmə asori Teofilas, iakreɡi ramasan mə pwəh iakrai pen ia nəkukuə riti mik. 4 Iakamo iamɨnhi irə mɨnuə tikukurən amasan nəɡkiariien sə kɨnahatən ik irə. In ro nɨpərhienien.

Aɡelo riti rɨni irapw mə Jon Paptaes trətui

5  *Ia nəpɨn nəha Herot ramərɨmənu ia tənə Jutia pris riti nəɡhɨn nə Sekaraea. In pris riti ia təmwen səvənraha kani mə Pris me səvəi Apia. Səvənhi iərmama in pran riti sə ruku pen ia kwənəkwus səvəi Eron. Nəɡhɨn nə Elisapet. 6 Irau pəri noien səvənrau ratukwatukw ia nəmri Kumwesən. Ia nəpɨn me krauesi pen atukwatukw pam nəfe nəɡhɨn Loa səvəi Iərɨmənu rani. 7 Mətə tɨnɨnrau riwən. Elisapet rɨpkəkwəhakwen mhə. In nɨprənemə. Sekaraea nərɡharə.

8 Nəpɨn riti Sekaraea irəha təmwen səvənhi kamhowok səvəi pris me ia nəmri Kumwesən ia nimwə səvənhi. 9  *Nənə irəha hesi pen noien səvəi pris me mhəuini nari riti sə ramahatən nari. Trahatən pen mə sin trevən fwe ia nəkwai nimwə səvəi Iərɨmənu muvani nɨmwəkmwəki nari nɨpekɨn rapein amasan ia təkure nɨfatə. Həuini pen nəri nəha nənə rahatən pen Sekaraea. 10 Ia nəpɨn atukwatukw sə kauvani nɨmwəkmwəki nari nɨpekɨn rapein amasan irə nərmama me kamhəfwaki fwe iruə.

11 Nənə aɡelo riti səvəi Kumwesən rier pehe mamərer ia nɨkare nɨfatə mwatuk ia nəri kauvani nɨmwəkmwəki nari nɨpekɨn rapein amasan irə. 12 Nəpɨn Sekaraea rətoni aɡelo nəha, rehekɨr pɨk mətəmnɨmwɨn. 13 Mətə aɡelo rɨni pen tukwe in mə, “Sekaraea tikəpwəh nehekɨrien. Kumwesən ruvəreɡi raka nəfwakiien səim. Səim iərmama Elisapet trərəhi tɨnɨmirau riti iərman. Nənə tikɨseɡi pen nəɡhɨn nə mə Jon. 14 Tikreɡi ramasan mamaɡien tukwe. Nəpɨn trətui, nərmama həpɨk mwi rerɨnraha traɡien tukwe. 15  *In truvehe mo iəmə asori ia nəmri Kumwesən. In trɨpkənɨmwi mhə waen uə nənɨmwiien skai. Nəpɨn in ramarə ihi ia tɨpwi mama səvənhi rerɨn ruvəukuər raka ia Nənɨmwɨn Ikinan. 16 In tro nəkur Isrel me həpɨk hərərɨɡ mhəuvehe tɨ Iərɨmənu Kumwesən səvənraha. 17  *In trakupwən ia Iərɨmənu. Nətərɨɡien səvənhi mɨne nɨskaiien səvənhi trəmwhen ia nətərɨɡien mɨne nɨskaiien səvəi Profet Elaeja. In tro tata me hərərɨɡ ia rerɨnraha mə rerɨnraha trɨrhi mwi nɨpwnətɨnraha me. Nərmama səməme hamərui nəkwai Kumwesən in tro irəha hərərɨɡ mhəuvehe mhesi pen nətərɨɡien səvəi nərmama hatukwatukw. Ro iamɨnhi irə in tro nərmama həpnəpenə tɨ nuveheien səvəi Iərɨmənu.”

18  *Mɨreɡi Sekaraea rɨni pen tɨ aɡelo i mə, “Takəfo mukurən mə nəri nəha tro iamɨnhi irə? Kwa iou iakɨnərɡharə səiou iərmama nɨprənemə.”

19  *Mɨreɡi aɡelo rɨni pen tukwe in mə, “Iou i Kapriel. Iakamərer ia nəmri Kumwesən. In rərhi pehe iou mə takuvehe məɡkiari pehe mik məvisau nəri amasan mik. 20  *Mətə tɨ nəri nə mə ipkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səiou, ətə ro, rerɨm triwən. Tipkəɡkiari mhə mesite nəri iakɨməni pehe tukw ik i trier pehe. Trukuə ia nəpɨn atukwatukw səvənhi.”

21 Ia nəpɨn nəha, fwe iruə, nərmama kamheitenhi Sekaraea. Hərkərinari mə in rəmak tui ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən. 22 Nəpɨn rier irapw iruə, ko rɨpkəɡkiari mhə mɨnraha, mətə raməɡkiari a ia rəɡɨn. Hənətə həuvəukurən mɨnuə in rɨnətə nari riti rəmwhen ia nəməkrəhaien fwe nəkwai nimwəfwaki.

23 Nəpɨn nəha Sekaraea ramowok pris irə fwe ia nimwə səvəi Kumwesən ruvehe mukurau, nənə in rɨrərɨɡ mevən fwe imwəni. 24 Kurirə irə rɨpko mhə tui, nənə səvənhi iərmama Elisapet ro tɨpwɨn. Nəpɨn rɨno tɨpwɨn, raməmak afafa ia nəkwai nimwə səvənhi mesite pen məkwə krirum səvənhi, mamɨni mə, 25  *“Iərɨmənu rɨno nəri miou. Nəpɨn rəti irapw mətə iakamaurɨs ia nəmri nərmama tɨ nəri nə mə səiou iəkunouihi riwən, rerɨn raɡien ruvehi raka naurɨsien nəha ia nirak.”

Aɡelo riti rɨni irapw mɨnuə Iesu trətui

26 Elisapet rɨno tɨpwɨn marə məkwə sikis. Ia nəpɨn nəha Kumwesən rərhi pen aɡelo riti nəɡhɨn nə Kapriel revən mə trətoni prənvi riti fwe ia taon riti ia tənə Kalili nəɡhɨn nə Nasaret. 27  *Prənvi nəha ramreirei ihi iərman. Kɨnəsisəɡ raka in mɨnuə tresi pen iərman riti nəɡhɨn nə Josef. Josef in kwənəkwus riti səvəi Kiɡ Tevɨt. Prənvi nəha nəɡhɨn nə Meri. 28 Aɡelo nəha rier pen tukwe in, mɨni mə, “Meri. Tiko maɡien. Iərɨmənu ramasan tukw ik mamarə tukw ik.”

29 Mətə Meri nətərɨɡien səvənhi rəvsausɨni pɨk tɨ nəɡkiariien nəha mamətərɨɡ mə rəfo aɡelo rɨni pen tukwe in iamɨnhi. 30 Nənə aɡelo nəha rɨni pen tukwe in mə, “Meri tikəpwəh nehekɨrien. Kumwesən ramasan tukw ik. 31  *Reɡi ro! Tiko tɨpwɨm, mərəhi nərɨm riti iərman. Tikɨseɡi pen nəɡhɨn nə mə Iesu. 32 In truvehe mo in iəmə asori. Tukəkwein in mə tɨni Kumwesən, Kumwesən sə rasori anan. Iərɨmənu Kumwesən səkɨmiaha truvehi pen nɨtətə səvəi rɨpwɨni Kiɡ Tevɨt min. 33  *In trərɨmənu ia nuk nuk me ia nərmama me səməme həuku pen ia kwənəkwus səvəi Jekop. Nɨtətə səvənhi trɨpkiwən mhə.”

34 Mɨreɡi Meri rɨni pen tɨ aɡelo i mə, “Trəfo mo iamɨnhi. Iou prənvi. Iakreirei iərman?”

35  *Mɨreɡi aɡelo rɨni pen tukwe in mə, “Nənɨmwɨn Ikinan truvehe ia niram. Kumwesən sə rasori anan nɨskaiien səvənhi trəuiui ik. Ro iamɨnhi irə tukəkwein pen iəkunouihi ikinan nəha tikərəhi mɨnuə in Tɨni Kumwesən. 36 Nənə reɡi ro. Ik riti fwe Elisapet nɨprənemə, mətə in mwi rɨno tɨpwɨn trərəhi tɨni riti iərman. Kani in mə pran sə rɨpkəkwəhakwen mhə, mətə ruvəuvehe mɨpəmpəm marə məkwə sikis. 37  *Narimnari me pam rɨməru tɨ Kumwesən.”

Meri revən mətoni Elisapet

38 Mɨreɡi Meri rɨni mə, “Iou pran sə iakamo tukwini nari m Iərɨmənu səiou. Pwəh rukuə ia nirak rəmwhen ia sə ikɨməni.” Nənə aɡelo nəha rəpwəh in mamevən.

39 Ia nəpɨn nəha, rɨpko mhə tui, Meri rier mevən akwauakw fwe ia rukwənu riti ia təkure tənə ia Jutia, 40 mevən ia nəkwai nimwə səvəi Sekaraea, maməɡkiari pen m Elisapet. 41  *Nəpɨn Elisapet rɨreɡi Meri raməɡkiari, tɨni rakurisei asori ia tɨpwɨn. Nənə Elisapet rerɨn ruvehe mukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan. 42  *Nənə in rəkwein əpwəmwɨs mɨni mə, “Meri Kumwesən ramasan tukw ik məpi raka pam nɨpran me. Ramasan mwi tɨ nərɨm sə tikərəhi. 43 Mama səvəi Iərɨmənu səiou ruvehe mətə iou. Rəfo ko nəri amasan ia nirak iamɨnhi? 44 Reɡi ro, nəpɨn ikapirapw məkwein iou, iakreɡi rerɨm, iəkunouihi ia tɨpwɨk rakurisei asori ia naɡienien. 45  *Rerɨm traɡien tɨ nəri nə mə ikɨməni mə nɨpərhienien trukuə irə ia nəfe Iərɨmənu rɨməni pehe tukw ik i.”

Meri rəɡnəɡɨni Kumwesən

46  *Mɨreɡi Meri rɨni mə,

“Ia nɨmɨruien pam səiou iakauvehi utə nəɡhi Iərɨmənu səiou.

47 Rerɨk raɡien pɨk tɨ Kumwesən səiou sə rauvehimɨru iou.

48  *Iou pran auər a sə iakamo tukwini nari min,

mətə rerɨn ramrhi iou.

Təkwtəkwuni mɨne mamevən nərmama pam tuhəni iou

mə iou pran sə rerɨk ramaɡien,

49 tɨ nəri nə mə Kumwesən i sə rɨskai pɨk rɨno narimnari asori me miou.

Nəɡhɨn ro ikinan.

50  *Napiien səvənhi ramarə tɨ nərmama me pam səməme kamhəsiai in,

mamarə mwi tɨ nɨpwnətɨnraha me mɨne nɨmwipwɨnraha me mamevən.

51  *In ramo nɨmtətien me ia rəɡɨn əsanɨn,

maməkoui irapw nərmama səməme kamhəfiəutə ia rerɨnraha.

52  *In rauvehi irapw kiɡ asori me ia kwopun kamhəkure ikɨn mamhərɨmənu,

marə mauvehi utə mwi nəmə auər a me.

53  *In rauvei pen nəveɡɨnien amasan m nərmama səməme nukumhə ramahi irəha.

Hani tɨpwɨnraha rəsisi.

Mətə səməme nautə səvənraha rasori in ramərhi irapw irəha,

mɨpkuvei pen mhə nari riti mɨnraha.

54  *In ramasitu ia kɨtaha nəkur Isrel.

Kɨtaha nərmama me səvənhi samo tukwini nari min.

In ramo iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə rerɨn ramrhi napiien səvənhi

55  *rosi in rɨməni pen tɨ kaha kupwən me səkɨtaha.

In rɨməni pen tɨ Epraham mə in trapi Epraham mɨne nərmama me ia kwənəkwus səvənhi ia nuk nuk me.”

56 Meri rarə irau Elisapet meste məkwə kahar rukurau, nənə kurirə irə rɨrərɨɡ mevən fwe imwəni.

Jon Paptaes rətui

57 Rɨneste nəpɨn səvəi Elisapet trərəhi tɨni irə. Rərəhi tɨni iərman. 58 Nərmama me ipaka tukwe mɨne nɨpərɨn me həreɡi mə Kumwesən rɨnapi asori in. Həuvehe mhətə in mamhaɡien pəri.

59  *Nəpɨn iəkunouihi səvənhi reste nəpɨn eit, həuvehi mhəuvehe mə tukuvehi ninhum min. Nətərɨɡien səvənraha mə tuhəseɡi pen nəɡhɨn nə Sekaraea, nəpwɨnhi tata səvənhi. 60  *Mətə səvənhi mama rɨni mə, “Rekəm. Tsəseɡi pen nəɡhɨn nə mə Jon”

61 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Mətə rəfo? Nahaɡ nəha riwən ia kwənəkwus səim.”

62 Nənə irəha həɡkiari pen m tata səvənhi ia rəɡɨnraha, mhəres nəfe nahaɡ in rokeikei mə tuhəseɡi pen ia iəkunouihi. 63 Sekaraea rəres nəri kamrai pen nari irə. Kuvehi pen min. Nənə rɨrai pen ianhi mə, “Nəɡhɨn nə Jon.” Nənə irəha pam hərkərinari irə. 64 Ia nəpɨn nəha Sekaraea rerɨn rɨnarə mwi. Nənə in rɨnaməɡnəɡɨni Kumwesən. 65 Nərmama me ia nɨkarkare rukwənu həreɡi həhekɨr. Nəɡkiariien nəha ruvirɨs ia kwopun me pam ia təkure tənə ia Jutia. 66 Nərmama me pam səməme həreɡi nəɡkiariien nəha hamətərɨɡ irə mə, “Iəkunouihi nəha trəfo irə? Mətə in nə nɨskaiien səvəi Iərɨmənu ramarə irə.”

Sekaraea rɨni irapw nəɡkiariien sə ruku pen tɨ Nənɨmwɨn Ikinan

67 Ia nəpɨn nəha Nənɨmwɨn Ikinan ruvehe mukuər ia reri Sekaraea, tata səvəi Jon, muvei pen nəɡkiariien min. Nənə Sekaraea rɨni mə,

68  *“Pwəh səɡnəɡɨni Iərɨmənu Kumwesən səkɨtaha nəkur Isrel.

In ruvehe masitu ia kɨtaha nərmama me səvənhi meivinari ia kɨtaha.

69  *In ruvehi utə iəmə skai riti sə truvehimɨru kɨtaha.

Iəmə skai nəha in kwənəkwus riti səvəi Kiɡ Tevɨt sə rɨnamo tukwini nari m Kumwesən fwe kupwən.

70 Nəri nəha ramesi pen nəɡkiariien me səməme Kumwesən rɨməni pehe tukutaha i ia tərhui profet ikinan me səvənhi fwe kupwən.

71  *In rɨməni mə truvehimɨru kɨtaha,

muvehi raka kɨtaha ia rəɡi nərmama me pam səməme kamhometə kɨtaha, mamhəmwəki kɨtaha.

72  *In rɨməni mə trapi kaha kupwən me səkɨtaha,

məpwəh nenouenouien nəɡkiariien ikinan səvənhi.

73  *Promes nəha in rɨməuvei pen m kaha kupwən səkɨtaha Epraham,

mauvehi kwəsuahi tukwe.

74 In rɨməni mə nəpɨn truvehi raka kɨtaha ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki kɨtaha,

in trəseni kɨtaha tso tukwini nari min, mhəpwəh nehekɨrien.

75  *Kɨtaha tsəmher mhatukwatukw ia nənimen ia nəpɨn me pam ia nɨmɨruien səkɨtaha.

76  *Nənə ik, nərɨk, tukɨni mə Kumwesən sə rasori anan, profet riti səvənhi nə ik,

tɨ nəri nə mə tikukupwən məpərhi suatuk me səvəi Iərɨmənu səkɨtaha, nənə in trukurirə.

77  *Tikɨni irapw tɨ nərmama me səvənhi mə Kumwesən truvehimɨru irəha,

məpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səvənraha.

78  *Kumwesən səkɨtaha in ramasan pɨk, mamapi kɨtaha.

Ia napiien nəha səvənhi in trərhi pehe Kristo ruku pen fwe ia neiai,

muvehe tukutaha rəmwhen ia meri rautə ia nəpnəpɨn.

79  *In truvei pen nukuraanien m nərmama səməme kamhəkure ia nəpitəvien mɨne təmwkəmwi nemhəien.

In triri nɨsutaha ia suatuk səvəi nəmərinuien.”

80  *Nənə iəkunouihi nəha rapwinari, mauvehe mɨskai ia nənɨmwɨn. Ia nəpɨn me ramarə fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn meste nəpɨn nəha in rier irapw ia nəmri nəkur Isrel.

2

Iesu rətui

1 Nəpɨn Jon rɨnətui raka, Kiɡ Sisa Okastas, iəmə Rom sə ramərɨmənu ia tənəmtənə me, rɨni nəkwan mɨnuə nərmama me ia kwopun me tuhaməkeikei mhərərɨɡ pen fwe imwənraha atukwatukw mɨnuə tukəvsini irəha. 2 Noien nəha kɨməkupwən ko ia nəpɨn nəha Kwaerinias ramərɨmənu ia tənə Siria. 3 Nərmama me pam hərərɨɡ mamhəuvən imwənraha me mɨnuə tuhəuvehi pen nəɡhɨnraha. 4 Josef rier ia taon nəha Nasaret ia tənə Kalili, mevən ia tənə Jutia ia taon səvəi Kiɡ Tevɨt fwe kupwən kani mə Petlehem, mamevən fwe ikɨn tɨ nəri nə mə ruku pen ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt. 5  *Krauevən irau Meri mɨnuə tukuvehi nəɡhɨnrau. Josef rɨnəsisəɡ raka Meri. Meri rɨno tɨpwɨn. 6 Nəpɨn irau krouarə ikɨn, Meri rɨneste nəpɨn atukwatukw səvənhi mə trərəhi iəkunouihi irə. 7  *Rərəhi tɨni iərman, nəmritaik. Rərəhi, muveɡi ia tɨnari, məmri pen ia nɨtətə kaməkwməni nərimɨru me irə. In ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nimwə nəha nərmama kamhərəku pen mamhapri ikɨn ruvəukuər.

8 Ia kwopun nəha nərmama nepwɨn sə kamhətui tɨ sipsip kamhəmak ia nɨkare taon nəha iruə, mamhətui tɨ sipsip me səvənraha ia nəpɨn. 9 Aɡelo riti səvəi Iərɨmənu reiwaiu pehe mərer ia nɨkarenraha. Nukuraanien səvəi Iərɨmənu rəhiəpwɨn irəha. Nənə irəha həhekɨr pɨk. 10 Mətə aɡelo nəha rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nehekɨrien. Həreɡi ro! Iou takəvisau nəɡkiariien amasan anan m kɨmiaha. Nərmama pam tuhaɡien asori tukwe. 11 Ipwet ia taon səvəi Kiɡ Tevɨt kupwən kwəti iəkunouihi riti rɨnətui. In Kristo, Iərɨmənu səkɨtaha. Kumwesən ruvərfi raka in mə truvehe tukumiaha muvehimɨru kɨmiaha. 12 Nəri tro nɨmtətien m kɨmiaha. Tihəuvən mhətoni kwəti iəkunouihi kuveɡi ia tɨnari raməmak ia nɨtətə kaməkwməni nərimɨru me irə.”

13 Aɡelo nəha rəɡkiari pam, nənə təkwtəkwuni a mwi irə naɡelo me həpɨk həuku pen fwe ia neiai mhərer irəha min, mamhəɡnəɡɨni Kumwesən mamhani nɨpu mə,

14  *“Kaməɡnəɡɨni Kumwesən fwe irənhə anan.

Ia tɨprənə i nəmərinuien trarə tɨ nərmama me səməme Kumwesən rerɨn raɡien tɨ nirəha.”

15 Nəpɨn naɡelo me həpwəh irəha mhərərɨɡ pen fwe ia neiai, nərmama me nəha səməme kamhətui tɨ sipsip me həni pen tɨ nirəha me i mə, “Pwəh səuvən fwe Petlehem mhətə ro nəri Iərɨmənu rɨməni pehe tukutaha i.”

16  *Nənə irəha havən akwauakw mhəuvən mhətoni Meri mɨne Josef mɨne kwəti iəkunouihi sə ramapri ia nɨtətə kaməkwməni nərimɨru me irə. 17 Nəpɨn hətoni iəkunouihi nəha, həni irapw nəfe aɡelo rɨməni pen tɨ nirəha i. 18 Nənə nərmama me pam səməme hamreɡi hərkərinari ia nəɡkiariien səvənraha. 19  *Mətə Meri rəkwtəmhiri pam narimnari me nəha ia rerɨn mamətərɨɡ tukwe. 20 Nənə nərmama me nəha səməme kamhətui tɨ sipsip hamərərɨɡ mamhəɡnəɡɨni Kumwesən mamhəuvehi utə nəɡhɨn tɨ narimnari me nəha hənətoni mhəreɡi rosi kɨməni pen tɨ nirəha i.

Kuvehi ninhum m Iesu

21  *Nəpɨn sə ro eit irə kuvehi ninhum m iəkunouihi nəha, kseɡi pen nəɡhɨn nə mə Iesu, nəhaɡ sə aɡelo rɨməkupwən muvei pen m Meri nəpɨn rɨpko mhə ihi tɨpwɨn.

22  *Nənə rɨno nəpɨn sə Josef mɨne Meri tro narimnari me nəha Loa səvəi Moses rɨni mə tro irau krouvehe rouəmher mwi tɨ nəfwakiien. Ia nəpɨn nəha krouərəhi Iesu, rouevən fwe ia Jerusalem mə trouvei pen m Iərɨmənu. 23  *Noien nəha ramesi pen nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Loa səvəi Iərɨmənu. Rɨni mə, “Nəmritaik me pam nərman me tukəkwein irəha mə nəkwərhakwərha ikinan me səvəi Iərɨmənu.” 24  *Irau krouevən mwi mə trouvei pen nərimɨru riti tukousi əpune kuvei pen m Iərɨmənu. Noien nəha ramesi pen nəɡkiariien i sə raməmak ia Loa səvənhi. Rɨni mə, “Nərmama me iamɨnhi tuhəuvei pen mak kəru uə kwəti menu kəru.”

Simeon rətoni Iesu məɡnəɡɨni Kumwesən tukwe

25  *Iərmama riti ia Jerusalem nəɡhɨn nə Simeon. In iəməfwaki riti. Noien səvənhi ratukwatukw. In rameitenhi nəpɨn nəha iəmə nəha kani mə Kristo truvehe irə, nənə muvehimɨru nəkur Isrel. Nənɨmwɨn Ikinan rarə ia Simeon. 26 Nənɨmwɨn Ikinan nəha rɨnahatən raka in mə ko in rɨpkemhə mhə meste trətoni Kristo nəha Kumwesən rɨməni mə trərhi pehe i. 27 Nənɨmwɨn Ikinan riri pen Simeon revən ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən. Nəpɨn Josef mɨne Meri krouərəhi iəkunouihi nəha Iesu, rouuvnimwə pehe mə tro narimnari me nəha Loa səvəi Iərɨmənu rɨni, 28 Simeon rərəhi pehe Iesu ia rəɡɨn mi, məɡnəɡɨni Kumwesən tukwe, mɨni mə,

29 “Iərɨmənu. Ikɨno nəɡkiariien səim ruvəuvehe muvəukuə.

Iou iərmama sə iakamo tukwini nari mik.

Təkwtəkwuni nəha iakukurən nemhəien,

mətə nəmərinuien trarə tukw iou.

30  *Nənimek rɨnətoni suatuk səim sə tikuvehimɨru nərmama me irə.

31 Ikɨnəpnəpenə raka suatuk i ia nəmri nərmama ia kwopun me pam.

32  *Iəkunouihi i truvei pen nukuraanien mɨne nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.

Irəha tuhətə nari, mhəɡnəɡɨni səim nərmama me nəkur Isrel tukwe.”

33 Nəpɨn Josef mɨne Meri kroureɡi nəɡkiariien nəha Simeon rani ia iəkunouihi səvənrau, krouərkərinari irə. 34  *Nənə Simeon rəkwein amasan mwi ia nirau, mɨni pen tɨ Meri mama səvəi iəkunouihi nəha mə, “Reɡi ro! Kumwesən ruvərfi raka iəkunouihi i mə tro nəkur Isrel həpɨk həmwei, nənə marə mo mwi həpɨk hərer. In trəmwhen ia nɨmtətien riti. Nərmama həpɨk tuhəni ərəha in, 35 nənə mho nərmama hətoni nətərɨɡien me səvənraha sə kamhərkwafə ia rerɨnraha. Nənə ik mwi tikreɡi nəmisəien fwe ia rerɨm rəmwhen kəpi ik ia nau.”

Ana rətoni Iesu məɡnəɡɨni Kumwesən tukwe

36-37  *Pran riti nəha ikɨn nəɡhɨn nə Ana. In profet riti. Tata səvənhi nəɡhɨn nə Fanuel. In kwənəkwus riti səvəi Aser fwe kupwən.a Nəpɨn Ana rɨnaməprən vi ihi, in rerə, mamarə irau səvənhi iərman nuk sefen. Kurirə irə iərman səvənhi remhə məpwəh in. Nənə prən nəha rarə iamɨnhi muvehe meste in rɨnəprənemə. Nuk səvənhi eiti foa. Ia nəpɨn me Ana rɨpkier mhə ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən. Mətə ia nəpɨn mɨne ia ran ramsiai Kumwesən, maməpwəh nəveɡɨnien, maməfwaki. 38  *Nəpɨn Simeon raməɡkiari ia iəkunouihi nəha, təkwtəkwuni a mwi Ana rier pehe, mɨnani tanak tɨ Kumwesən, mɨnaməɡkiari ia iəkunouihi nəha m nərmama səməme kamheitenhi Kristo mə truvehe meivinari ia Jerusalem.

Josef mɨne Meri krourərɨɡ rouevən fwe Nasaret

39  *Nəpɨn Josef mɨne Meri krɨno pam narimnari me nəha Loa səvəi Iərɨmənu rɨni, krourərɨɡ rouevən fwe tənə Kalili ia taon səvənrau Nasaret. 40  *Nənə iəkunouihi nəha rapwinari. Nɨpwran ruvehe mamskai. Nukurənien səvənhi rautə pehe. Ia nəpɨn me Kumwesən raməkwein amasan irə.

Iesu rɨmətəmaruə mevən fwe Jerusalem

41  *Ia nuk me pam tata mɨne mama səvəi Iesu krauesi pen narəien səvəi nəkur Isrel, rauevən fwe Jerusalem nəpɨn kamho nəveɡɨnien asori nəha Pasova. 42 Nəpɨn Iesu səvənhi nuk twelef, həutə pen fwe ikɨn rəmwhen kamho ia nuk me pam. 43  *Nəpɨn həno pam nəveɡɨnien asori nəha, nərmama me kamhərərɨɡ mamhəuvən fwe imwənraha me, mətə təmaruə nəha Iesu ramo a fwe Jerusalem. Səvənhi tata mɨne mama kroureirei. 44 Rerɨnrau ramrhi mə ramavən irəha nərmama səməme kamhərərɨɡ mamhəuvən fwe imwənraha. Ia nəpɨn pekɨn kamhəuvən iamɨnhi, nənə irau krɨnauətui in ia kwənəkwus səvənrau mɨne nərmama səməme krouukurən amasan irəha. 45 Nəpɨn krouəpwəh nətəien Iesu, krourərɨɡ, rouevən fwe Jerusalem, rouətui in. 46 Nəpɨn kahar rukurau, nənə krouətə in fwe ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən. Raməkure ia kurkwai nahatən me səvəi nəkur Isrel, mamətərɨɡ irəha, maməres irəha nəresien me nepwɨn. 47 Nərmama me pam səməme kamhətərɨɡ in, nənimenraha rier tɨ nəri nə mə Iesu ramərai pen amasan nɨpwrai nəɡkiariien mɨnraha, mukurən amasan nari. 48 Nəpɨn tata mɨne mama səvənhi krouətə in, irau mwi nənimenrau rier. Nənə mama səvənhi rɨni pen tukwe in mə, “Nərɨk, rəfo iko iamɨnhi irə ia kɨmrau? Ətə ro! Kɨmrau tata səim iarouətui əmisə ik, rouhekɨr pɨk.”

49  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Rəfo kɨmirau irouətui iou? Rosi iroureirei mə takaməkeikei marə ia nəkwai nimwə səvəi Tata səiou?”b 50 Mətə irau kroureirei nɨpwrai nəɡkiariien nəha Iesu rani pen tɨ nirau i.

51  *Kurirə irə Iesu reiwaiu mevən fwe ia Nasaret irəhar mɨnrau, mamsiai irau. Ia nəpɨn me mama səvənhi rerɨn ramrhi narimnari me nəha, mamətərɨɡ tukwe. 52  *Nənə Iesu nɨpwran mɨne nukurənien səvənhi krouvehe rouasori. Kumwesən mɨne nərmama kamhəkwein amasan irə.

3

Jon Paptaes raməvisau fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn

1 Taepirias Sisa, kiɡ səvəi nəkur Rom, rɨnərɨmənu raka nuk fiftin. Ia nəpɨn nəha Ponjes Paelat in iəmə Rom sə ramərɨmənu ia tənə Jutia. Herot in iəmə Rom sə ramərɨmənu ia tənə Kalili. Piəvi Herot nəɡhɨn nə Filip in iəmə Rom sə ramərɨmənu ia kwopun mi nəha kəru Ituria mɨne Trakonaetas. Lisanias in iəmə Rom sə ramərɨmənu ia Apilin. 2  *Anas mɨne Kaeafas irau iəmə Isrel mi sə krauvehi wok səvəi pris asori anan ia Jerusalem. Nəpɨn irau krouvehi wok nəha, Kumwesən rəɡkiari m Jon tɨni Sekaraea ia kwopun akwesakwes ikɨn. 3  *Nənə Jon revən ia kwopun me pam ipaka tɨ nui arɨs Jotan, mamɨni irapw tɨ nərmama mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha, mho paptaes, nənə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səkɨmiaha.” 4 Nəri nəha ramesi pen nəɡkiariien i kɨmərai pen ia nəkukuə səvəi Profet Aesea. Rɨni mə,

“Iərmama riti raməkwein əpwəmwɨs ia kwopun akwesakwes ikɨn mamɨni mə,

‘Kɨmiaha tihaməkeikei mhəpərhi suatuk səvəi Iərɨmənu səkɨtaha,

mhəmri atukwatukw suatuk ouihi me səvənhi.

5 Nəkwətənə me pam tukərhavən irəha.

Təkuər me mɨne nahakw me tukuvehi irapw pam irəha.

Suatuk ikou me tuko irəha həuvehe mhatukwatukw.

Suatuk me kamhapətiapəti tukeipeni irəha pwəh həuvehe mhəpwiə,

6 nənə nərmama me pam tuhətə suatuk sə Kumwesən truvehimɨru nərmama me irə.’ ”

7  *Nərmama həpɨk həuvən tɨ Jon mə tro paptaes ia nirəha. In rani pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəmwhen ia snek me kamhahi əpune nərmama. Kumwesən niemaha rəpi. Rɨpko mhə tui in trərpwɨn noien ərəha me səkɨmiaha. Sin rɨni pehe tukumiaha i mə tihap raka irə? 8  *Kɨmiaha tihaməkeikei mho noien amasan me trahatən pen mə kɨmiaha hiənəpwəh pərhien noien ərəha me səkɨmiaha. Rərəha kɨmiaha tihəni pen tukumiaha me i mə Epraham in kaha səkɨmiaha. Iakani pehe tukumiaha i mə Kumwesən rukurən nuvehiien kəruəterei me i, mo nɨpwnəti Epraham me ia nirəha. 9  *In rɨnərpwi pen raka paha səvənhi ia nuai nei me na trərai. Nei me pam səməme həpkukuə mhə nukwai nei amasan in trərai əmwesi, mousə pen irəha ia napw.”

10 Nərmama me nəha həres pen Jon i mə, “Nəfe nəha kɨmaha taho?”

11 Mɨreɡi Jon rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iərmama karkahu səvənhi kəru traməkeikei muvehi pen riti m iərmama karkahu səvənhi riwən. Iərmama nəveɡɨnien sənəni rasori traməkeikei mo mwi iamɨnhi masitu ia iərmama nəveɡɨnien sənəni riwən.”

12  *Ia nəpɨn nəha nərmama nepwɨn səməme kamərəku pen takis mɨnraha irəha mwi həuvehe mə Jon tro paptaes ia nirəha. Irəha həni pen tukwe in mə, “Iahatən, nəfe nəha kɨmaha taho?”

13 Mɨreɡi Jon rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nuvehiien mane rəpi raka sə kɨməni mə tihəuvehi.” 14 Naruaɡən me nepwɨn irəha mwi həres pen Jon i mə, “Nənə kɨmaha, kɨmaha taho nəfe?”

Mɨreɡi Jon rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nəkeikeiien m nərmama mheikuə ia nirəha mə tiho nəmisəien mɨnraha trɨni mɨnuə həpkuvei pehe mhə mane m kɨmiaha. Rerɨmiaha traməkeikei maɡien tɨ nərəkuien səkɨmiaha.”

15 Ia nəpɨn nəha nərmama me kamheitenhi mə Jon tro nari riti. Nərmama me pam rerɨnraha rarhi mə rosi Jon in Kristo, iəmə nəha Kumwesən rɨməni mə trərhi pehe i. 16  *Mətə Jon rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou iakamo paptaes ia kɨmiaha ia nui, mətə iərmama səvənhi nɨskaiien rasori məpi raka iou, in nə rauvehe kurirə ia nirak. Iou iapkəmwhen mhə mə takɨfi raka nəkwus ia səvənhi put. In tro paptaes ia kɨmiaha ia Nənɨmwɨn Ikinan mɨne ia napw. 17 Fok səvənhi, in rarukwi utə nuni nari me irə rɨnəmak raka ia rəɡɨn, na trɨrukwi utə nuni nari me səvənhi irə tɨ nuaiien nunɨn mɨne tekɨn. In trɨpeki nuni nari me sə ramasan mevən ia nimwə səvənhi sə ramoeite nəveɡɨnien ikɨn, mətə tekɨn sə rərəha in trɨhiai pen napw irə, napw sə trɨpkɨfwə mhə.” 18 Ia nəɡkiariien me rɨpɨk mwi Jon raməvisau irapw nəɡkiariien amasan m nərmama, mamousari mə tro irəha hərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha.

19  *Mətə ia nəpɨn nəha Herot, iəmə Rom sə ramərɨmənu ia tənə Kalili, rakres pran səvəi piəvni. Prən nəha nəɡhɨn nə Herotias. Jon rəɡkiari m Herot, mɨni mə noien nəha mɨne noien me rɨpɨk mwi Herot rɨno hərəha. 20 Nənə Herot rarə makutan pen mwi nərəhaien riti mwi ia nərəhaien me nəha səvənhi, muvehi puvnimwə Jon ia kalapus.

Jon ro paptaes ia Iesu

21 Nəpɨn Jon ramo paptaes ihi ia nərmama, ro paptaes mwi Iesu. Ia nəpɨn nəha Iesu raməfwaki, mətoni kəpuapen rəkwaɡ, 22  *Nənɨmwɨn Ikinan rosi mak inhərɨpw reiwaiu pehe məkure irə, nənə reri Kumwesən ruku pen ia neiai, mɨni mə, “Ik nərɨk keikei. Rerɨk raɡien tukw ik.”

Kaha me səvəi Iesu Kristo

23  *Nəpɨn Iesu rɨnamostat wok səvənhi, wok səvəi nəvisauien, nuk səvənhi rəmwhen ia toti. Nərmama me rerɨnraha ramrhi mə in tɨni Josef.

Josef in tɨni Heli.a

24 Heli in tɨni Matat. Matat in tɨni Livae.

Livae in tɨni Melki. Melki in tɨni Janae.

Janae in tɨni Josef. 25 Josef in tɨni Matatias.

Matatias in tɨni Amos. Amos in tɨni Neham.

Neham in tɨni Esli. Esli in tɨni Nanɡae.

26 Nanɡae in tɨni Mahat. Mahat in tɨni Matatias.

Matatias in tɨni Semein. Semein in tɨni Josek.

Josek in tɨni Jota. 27  *Jota in tɨni Joanan.

Joanan in tɨni Resa. Resa in tɨni Serupapel.

Serupapel in tɨni Sealtiel. Sealtiel in tɨni Neri.

28 Neri in tɨni Melki. Melki in tɨni Ati.

Ati in tɨni Kosam. Kosam in tɨni Elmatam.

Elmatam in tɨni Ere. 29 Ere in tɨni Josua.

Josua in tɨni Elieser. Elieser in tɨni Jorim.

Jorim in tɨni Matat. Matat in tɨni Livae.

30 Livae in tɨni Simeon. Simeon in tɨni Juta.

Juta in tɨni Josef. Josef in tɨni Jonam.

Jonam in tɨni Eliakim. 31  *Eliakim in tɨni Melea.

Melea in tɨni Mena. Mena in tɨni Matataha.

Matataha in tɨni Natan. Natan in tɨni Kiɡ Tevɨt.

32 Kiɡ Tevɨt in tɨni Jese. Jese in tɨni Opet.

Opet in tɨni Poas. Poas in tɨni Salmon.

Salmon in tɨni Nason. 33  *Nason in tɨni Aminatap.

Aminatap in tɨni Atmin. Atmin in tɨni Arni.

Arni in tɨni Hesron. Hesron in tɨni Peres.

Peres in tɨni Juta. 34 Juta in tɨni Jekop.

Jekop in tɨni Aesak. Aesak in tɨni Epraham.

Epraham in tɨni Tera. Tera in tɨni Nehor.

35 Nehor in tɨni Seruɡ. Seruɡ in tɨni Rehu.

Rehu in tɨni Pelek. Pelek in tɨni Epar.

Epar in tɨni Sela. 36  *Sela in tɨni Kaenan.

Kaenan in tɨni Apaksat. Apaksat in tɨni Sem.

Sem in tɨni Noa. Noa in tɨni Lamek.

37 Lamek in tɨni Metusela. Metusela in tɨni Inok.

Inok in tɨni Jaret. Jaret in tɨni Mahalalel.

Mahalalel in tɨni Kenan. 38  *Kenan in tɨni Enos.

Enos in tɨni Set. Set in tɨni Atam.

Atam in tɨni Kumwesən.

4

Setan rəmwur mə tro Iesu rɨmwei ia nərəhaien

1 Nəpɨn Iesu rəpwəh nui arɨs Jotan mə trɨrərɨɡ mevən ia tənə Kalili, rerɨn rukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan. Nənɨmwɨn nəha riri pen in revən fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn. 2 Ia kwopun nəha Setan rəmwur nəpɨn foti mə tro Iesu rɨmwei ia nərəhaien. Ia nəpɨn nəha Iesu rəpwəh nəniien nari. Nəpɨn foti me nəha həuvehe mhəukurau pam, nənə in rɨreɡi nukumhə rɨnahi.

3 Nənə Setan rɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə ik Tɨni Kumwesən pərhien, ni pen tɨ kəpwier i mə truvehe mo nəveɡɨnien irə.”

4  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə, ‘Iərmama trəpwəh nɨmɨruien ia nəveɡɨnien əpa.’ ”

5 Ia nəpɨn nəha Setan ruvehi Iesu mutə mahatən nɨtətə me pam kiɡ me kamhərɨmənu ia nirəha ia təkure tɨprənə i, 6  *nənə mɨni pen tukwe in mə, “Takuvei pehe nasoriien mik ikərɨmənu ia nɨtətə me pam nəha. Nautə amasan me pam ia nirəha tuho səim ia nirəha. Nautə me nəha hənəmak raka ia rəɡɨk. Iakukurən nuvei penien m sin nəɡhɨn iakokeikei mə takuvei pen min. 7 Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə ikɨsiai iou, mɨnɨmwi nukurhum mi ia nənimek, narimnari me pam nəha tuhəuvehe mho səim irə.”

8  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə, ‘Tikɨsiai Iərɨmənu Kumwesən səim, mɨnɨmwi nukurhum mi ia nənimen. In əpa nə tiko nəkwan.’ ”

9 Ia nəpɨn nəha Setan ruvehi Iesu mevən fwe ia Jerusalem, mukurei pen in ia kwopun riti irənhə anan ia təkure nimwə səvəi Kumwesən, nənə mɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə ik Tɨni Kumwesən pərhien, ivə irapw ia kwopun i. 10 Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə,

‘Kumwesən trɨni pen tɨ naɡelo me səvənhi

mə irəha tuhaməkeikei mhətui amasan tukw ik,

11 mhəuvehi utə ik ia rəɡɨnraha,

kamo ikouini nɨsum ia kəruəterei riti.’ ”

12  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Nəkukuə Ikinan rani mə, ‘Tikəpwəh neipweipwiien Iərɨmənu Kumwesən səim.’ ”

13  *Setan ramousari iamɨnhi irə mə tro Iesu rɨmwei ia nərəhaien me nəha. Nəpɨn ro sampam, rəpwəh Iesu mamevən mə tɨ nəpɨn riti ruvehe mwi tukwe.

Iesu rɨnaməvisau ia tənə Kalili

14 Kurirə irə Iesu rɨrərɨɡ, mevən ia tənə Kalili, nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan rarə irə. Nəɡkiariien sə raməvisau in ruvirɨs mevən ia kwopun me pam ia tənə nəha. 15 Nənə in ramahatən nərmama ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel. Nərmama me pam kamhəuvehi utə nəɡhɨn.

Nəkur Nasaret həpkɨsiai mhə Iesu

16  Nənə Iesu ruvehe ia Nasaret, kwopun nəha in rɨməpwinari ikɨn. Ia Sapat in ruvnimwə ia nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel rəmwhen ramo ia Sapat me pam, mərer mə trəvsini irapw Nəkukuə Ikinan. 17 Nənə iərmama riti ruvehi nɨmwai nəkukuə nəha kɨnərfe kɨrai pen nəɡkiariien səvəi Profet Aesea irə, muvehi muvei pen m Iesu. Nənə Iesu ruvehi mɨvi atukw i, mətui mətoni kwopun kɨmərai pen nəɡkiariien i rɨni iamɨnhi irə mɨnuə:

18 “Nənɨmwɨn səvəi Iərɨmənu ramarə ia nirak,

tɨ nəri nə mə in ruvərfi raka iou mə takaməkeikei mɨni irapw nəɡkiariien amasan tɨ nərmama nautə səvənraha riwən.

In rərhi pehe iou iakuvehe mə takɨni irapw iamɨnhi irə mə, ‘Kɨmiaha səməme hiamarə ia kalapus takeivinari ia kɨmiaha,

nənə səməme nənimemiaha rɨfwə tako kɨmiaha hiətui mhətə nari.’

In rərhi pehe iou iakuvehe mə takeivinari ia nərmama səməme kamometə irəha,

19 nənə mɨni irapw

mə nuk nəha Iərɨmənu truvehimɨru nərmama me səvənhi irə ruvəuvehe.”

20 Nəpɨn Iesu rəvsini irapw pam nəɡkiariien nəha, rəsisəɡ nəkukuə, muvei pen mɨne iərmama sə ramətui tɨ nəkukuə me, nənə məkure. Nərmama me pam ia nəkwai nimwəfwaki nəha səvəi nəkur Isrel nənimenraha revən tukwe. 21 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan kɨmiaha hiamreɡi ipwet i ruvəuvehe muvəukuə.”

22  *Nərmama me pam nəha haməni amasan Iesu. Irəha hamərkərinari ia nəɡkiariien amasan me səməme kamhəuku pen ia tərhun. Mətə kurirə həni mə, “Rosi a mə tɨni Josef nəha uə?”

23  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakreɡi kɨmiaha hiokeikei mə tihəni pehe tukw iou i nəɡkiariien i kani rerɨn mə: ‘Tokta. Tikukupwən muvehimɨru atukw a ik pwəh kɨmaha iahəni nɨpərhienien ia niram.’ Rosi nəɡkiariien riti mwi kɨmiaha tihəni pehe tukw iou i in i mə, ‘Nɨmtətien me nəha kɨmaha iahamreɡi ikɨno fwe ia taon nəha Kapaneam, ramasan mə iko mwi ia kwopun i imwam.’ ”

24  *Iesu rarə mɨni mwi mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i profet riti nəkur imwəni me ko həpkɨsiai mhə in. 25  *Mətə pərhien iakani pehe tukumiaha i fwe kupwən ia nəpɨn səvəi Profet Elaeja nɨpran me həpɨk səməme nərman me səvənraha hemhə mhəpwəh irəha kamharə ia tənə Isrel. Nesən rɨpkauər mhə nuk kahar məkwə sikis nukumhə asori ruvehe mahi nərmama pam ia tənə nəha 26  *mətə Kumwesən rɨpkərhi pen mhə Elaeja mə trasitu ia nirəha riti. In rərhi pen in revən əpa fwe ia rukwənu nəha Jerefat ia tənə Saeton mə trasitu ia pran riti sə iərman səvənhi remhə məpwəh in. 27  *Kurirə irə ia nəpɨn səvəi Profet Elisa nərmama həpɨk səməme nemhəien skai ro tekɨnraha kamharə ia tənə Isrel. Mətə Elisa rɨpko mhə irəha riti ruvehe məmher. In ro Neman əpa iəmə Siria ruvehe məmher.”

28 Nəpɨn nərmama me ia nəkwai nimwəfwaki həreɡi nəɡkiariien me nəha, irəha pam niemaha rəpi irəha. 29 Həskəmter, mhəkwtəmhiri Iesu, mhəsuə in, mhəier ia taon səvənraha, mhəuvən ia nɨpəseɡi təkuər sə həno taon səvənraha ikɨn mə tuhəsuə irapw i. 30 Mətə Iesu ravən amasan a ia kurkwanraha, mamevən.

Iesu rəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha ia iərmama riti

31  *Iesu reiwaiu mevən ia Kapaneam taon riti ia tənə Kalili, nənə ia Sapat ramahatən nərmama. 32  *Irəha hərkəri asori nari ia nahatənien səvənhi, tɨ nəri nə mə nəɡkiariien səvənhi nɨskaiien səvəi Kumwesən ramarə irə.

33  *Iərmama riti ia nəkwai nimwəfwaki nəha səvəi nəkur Isrel nənɨmwɨn ərəha ramarə irə. Iərmama nəha rəkwein əpwəmwɨs mɨni mə, 34  *“Iesu iəmə Nasaret! Ikuvehe mə tiko nəfe ia kɨmaha? Ikuvehe mə tikouraha kɨmaha uə? Iakukurən ik. Ik iəmə ikinan səvəi Kumwesən.”

35 Mətə Iesu rɨnise nənɨmwɨn ərəha nəha, mɨni mə, “Əpwəh nəɡkiariien, mier ia iərmama i.” Iəremhə ro iərmama nəha rɨmwei ia kurkwanraha, mier irə, məpwəh nourahaien in.

36 Nərmama me nənimenraha rier. Həni pen tɨ nirəha me i mə, “Nəfe i nəɡkiariien? Iəmə i rauvehi nasoriien mɨne nɨskaiien sə ruku pen tɨ Kumwesən, məɡkiari m nənɨmwɨn ərəha me mə tuhəier ia iərmama, nənə irəha həier.” 37 Kurirə nəɡkiariien kani ia Iesu rier mevən ia kwopun me pam ia tənə nəha.

Iesu romasan nərmama həpɨk səməme kamhemhə

38 Iesu rərer, mier ia nimwəfwaki nəha səvəi nəkur Isrel, mevən muvnimwə ia nimwə səvəi Saemon. Kaka pran səvəi Saemon ramemhə, maməkwiei fifa. Nənə irəha həɡkiari pen m Iesu tukwe. 39 Iesu revən mərer pen ipaka tɨ prən nəha ia kwopun ramapri ikɨn, mɨnise nemhəien, nənə nemhəien raraka irə. Təkwtəkwuni a prən nəha rɨskəmter, mɨnasui raka nəveɡɨnien sənənraha.

40 Nəpɨn meri ruvəivə, nərmama pam kamhəuvehi irəha me nepwɨn səməme nemhəien me səpəmsəpə kamharə ia nirəha, həuvehi irəha, mhəuvehe tɨ Iesu. Nənə Iesu rəmrutə rəɡɨn mi ia nirəha kuatia kuatia, mo irəha pam həuvehe mhəsanɨn. 41  *Nəremhə me mwi həier ia nərmama həpɨk, mamhəkwein əpwəmwɨs mə, “Ik Tɨni Kumwesən!” Mətə Iesu rɨnise irəha mə tuhəpwəh nəɡkiariien, tɨ nəri nə mə irəha həukurən in mə in Kristo.

Iesu raməvisau fwe ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel

42 Nəpɨn rɨnamran, Iesu rier mevən ia kwopun riti sə nərmama həiwən ikɨn. Nənə nərmama kamhətui in. Nəpɨn hətoni, hokeikei mə tuhənise in mə trəpwəh nəpwəhien irəha. 43  *Mətə in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Takaməkeikei mevən ia taon me nepwɨn mwi, məvisau irapw nəɡkiariien amasan sə raməɡkiari ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. In i wok Kumwesən rɨnərhi pehe iou tukwe.” 44  *Ro pen Iesu revən maməvisau ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel ia tənə Jutia.

5

Iesu rəkwein nərmama nepwɨn mə tuhəkurirə in

1  *Nəpɨn riti, nəpɨn Iesu ramərer ia nɨkare nui asori nəha Kenesaret, nərmama həpɨk housəsɨmwɨn pen irəha ipaka tukwe mə tuhətərɨɡ nəɡkiariien səvəi Kumwesən. 2 Nənə Iesu rətoni nɨtətə ouihi kəru krouəmak ia nɨkare nui. Nərmama səvəi nɨviien nəmu me hənəpwəh irau, mamhaikuas ia net me səvənraha. 3 Nɨtətə ouihi mi nəha riti səvəi Saemon. Iesu rəputə irə, məres pen Saemon mə trarhɨr i pwəh ruveraha ouihi kwopti. Nənə Iesu rəkure ia nəkwai nɨtətə ouihi nəha, mɨnamahatən nərmama.

4 Nəpɨn rəɡkiari pam, mɨni pen tɨ Saemon i mə, “Kɨmiaha tihəsuə mhəuvən ia kwopun əmwhenɨmw, merukw irapw net me səkɨmiaha, mhəvi nəmu me nepwɨn.”

5  *Mɨreɡi Saemon rɨni mə, “Iərɨmənu. Kɨmaha iahəmwur meste rɨran mhəpkuvi mhə nəmu riti. Mətə tɨ nəri nə mə ikani pwəh iakevən mwi mherukw irapw net me səkɨmaha.”

6 Nəpɨn irəha həuvən mho iamɨnha irə, nəmu me həuvən pɨk ia net me səvənraha. Tɨ nəri nə mə nəmu me həpɨk anan net me səvənraha hənaməkw əmsəmwerɨs. 7 Irəha həkwein nərmama səməme kamhəvi pəri nəmu me irəha mɨnraha fwe ia nɨtətə ouihi əpə mə tuhəuvehe mhasitu. Irəha həuvehe, hərki pen nəmu me ia nɨtətə ouihi mi səvənraha rukuər. Ipaka nɨtətə ouihi mi krouəmwhenɨmw.

8 Nəpɨn Saemon Pita rətoni, rɨnɨmwi nukurhun mi ia nəmri Iesu, mɨni mə, “Iərɨmənu. Evən isipwɨn tukw iou. Iou iəmə ərəha i.” 9 Pita rəɡkiari iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə in mɨne nərmama me ia nəkwai nɨtətə ouihi səvənhi hətə nəmu me nəha həvi, mhətoni həpɨk anan. Nənimenraha rier. 10  *Nənə Jemes mɨne Jon, tɨni Sepeti mi sə kamharəvi pəri nəmu irəhar Saemon, nəmrɨnrau mwi rier.

Mətə Iesu rɨni pen tɨ Saemon i mə, “Tikəpwəh nehekɨrien. Ik iərmama səvəi nɨviien nəmu, mətə təkwtəkwuni nəha mamevən tikuvi nərmama.” 11  *Nənə irəha həvi parei nɨtətə ouihi mi nəha, mhəpwəh pam narimnari me səvənraha, mhəkurirə Iesu.

Iesu ro iərmama riti nemhəien skai ro tekɨn ruvehe məsanɨn

12 Nəpɨn riti Iesu revən ia taon riti. Iərmama riti ruvehe nemhəien skai ramo tekɨn mamouraha nɨpwran me pam. Nəpɨn rətoni Iesu, rɨmwei mɨnɨmwi irapw nənimen ia tɨprənə, mamase in mə, “Iərɨmənu. Mə rerɨm raɡien, ko iko iou ikəmher?”

13 Nənə Iesu rosə pen rəɡɨn, mɨrapi in, mɨni mə, “Rerɨk raɡien. Tiko məmher.” Təkwtəkwuni a nəmhien raraka ia iərmama nəha.

14  *Nənə Iesu rɨnise in, mɨni mə, “Tikəpwəh nɨniien nəfe iakɨno mik tɨ iərmama riti, mətə tikevən atukwatukw tɨ pris pwəh in rətoni nɨpwram mə rəmher. Tikuvei pen nəfe m Kumwesən sə Moses rɨməni. Nərmama me tuhətoni həukurən mə nemhəien i ruvəiwən ia nɨpwram.”

15 Mətə nəɡkiariien sə raməvisau Iesu rier mevən mwi ia kwopun me. Nənə nərmama həpɨk anan həuvehe ia kwopun kuatia mə tuhətərɨɡ in, mhəuvehe mwi mə truvehi raka nemhəien me səvənraha, mo irəha həuvehe mhəsanɨn. 16  *Mətə ia nəpɨn me Iesu ramier mamevən ia kwopun me nərmama həiwən ikɨn maməfwaki.

Iesu ro iərmama riti nɨsun mi krouemhə ruvehe məsanɨn

17 Nəpɨn riti Iesu ramahatən nərmama me. Farisi me mɨne nahatən me səvəi Loa kamhəkure mamhətərɨɡ in. Irəha həməier ia Jerusalem mɨne rukwənu me ia tənə Kalili mɨne tənə Jutia mhəuvehe. Nɨskaiien səvəi Kumwesən ramarə ia Iesu, nənə in ramo nərmama səməme nemhəien ramarə ia nirəha həuvehe mhəsanɨn. 18 Ia nəpɨn nəha nərmama nepwɨn həuvehi iərmama riti ramapri ia nɨməhan səvənhi nɨsun mi krouemhə. Hokeikei mə tuhəuvehi, mhəuvnimwə, mhəmri pen in ia nəmri Iesu, 19 mətə həpkətə mhə suatuk riti tɨ nəri nə mə nərmama həpɨk anan. Ro pen irəha həputə ia təkure nimwə, mho ruei nimwə riti, mhəuvehi irapw iərmama nəha irau nɨməhan sə in ramapri irə, kroueiwaiu rouəmak ia nəmri Iesu ia kurkwanraha.

20  *Nəpɨn Iesu rətə nahatətəien səvənraha, in rɨni mə, “Iərman. Iakɨnenouenou raka noien ərəha me səim.”

21  *Nəpɨn nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me həreɡi nəɡkiariien nəha, hənaməres irəha me i mə, “Sin i iərmama i rani ərəha Kumwesən iamɨnhi? Kumwesən əpa rukurən nenouenouien noien ərəha me. Sin mwi rukurən noien?”

22 Mətə Iesu ruvəukurən raka nətərɨɡien səvənraha, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo rerɨmiaha ramrhi iamɨnhi? 23 Nəɡkiariien mi sə pəku nəha rɨməru tukw iou tɨ nɨniien tɨ iərmama i nɨsun mi krouemhə: nəɡkiariien i mə, ‘Iakɨnenouenou raka noien ərəha me səim,’ uə nəɡkiariien i mə, ‘Ərer mavən’? 24  *Mətə iakokeikei mə kɨmiaha tihəukurən mə iou, Iəməti Iərmama, iakauvehi nasoriien ia tɨprənə i. Iakukurən nenouenouien noien ərəha me.” Nənə Iesu rɨni pen tɨ iərmama sə nɨsun mi krouemhə mə, “Iakani pehe tukw ik i mə ərer, muvehi nɨməhan səim, mavən mamevən fwe imwam.” 25 Təkwtəkwuni a iərmama nəha rərer ia nəmrɨnraha, muvehi nɨməhan səvənhi, mamevən fwe imwəni, maməɡnəɡɨni Kumwesən. 26 Nərmama me pam hətoni, həhekɨr. Nənimenraha rier. Həuvehi utə nəɡhi Kumwesən, mamhəni mə, “Kwa kɨtaha i sənətoni narimnari me nepwɨn ipwet rusəpə.”

Iesu rəkwein Livae mə trukurirə in

27 Kurirə irə Iesu rier mətoni iərmama riti sə kamərəku pen takis min. Nəɡhɨn nə Livae. Raməkure ia nimwə kamərəku pen takis ikɨn. Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kurirə iou.” 28 Nənə in rəpwəh narimnari me pam səvənhi, mɨskəmter, mukurirə in.

29 Kurirə irə Livae ro nəveɡɨnien asori ia nəkwai nimwə səvənhi sənəi Iesu. Nərmama kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama nepwɨn mwi həpɨk kamhani pəri nari irəha mɨnrau. 30  *Nənə Farisi me mɨne nepwɨn mwi ia nirəha nahatən me səvəi Loa rerɨnraha rɨpkaɡien mhə. Həni pen tɨ nərmama me səvəi Iesu i mə, “Rəfo kɨmiaha hiamani nari kɨmiaha nərmama kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi?”

31 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama həsanɨn tuhətui tokta tɨ nəfe? Mətə nərmama kamhemhə kamhətui tokta. 32 Iou iapkuvehe mhə mə takəkwein nərmama atukwatukw me, mətə iakuvehe mə takəkwein nərmama ərəha me, mə irəha tuhərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha.”

Noien vi ko rɨpkuvehe mhə mo kuatia irau noien ivɨs

33 Nənə irəha həni pen tɨ Iesu i mə, “Nəpɨn rɨpɨk nərmama me səvəi Jon Paptaes həpwəh naniien nari tɨ nəfwakiien. Nərmama me səvəi Farisi me irəha mwi kamho iamɨnhi. Mətə rəfo səim me nərmama me kamhəveɡɨn mamhənɨmwi?”

34  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama ia nəveɡɨnien kamo tɨ narə viien səvəi iərman mɨne pran tuhaməkeikei mhani nari, mamhaɡien, tɨ nəri nə mə iərman sə rɨpkarə vi a irau pran səvənhi ramarə irəha mɨnraha. Rɨpkatukwatukw mhə mə tihəkeikei mɨnraha mə tuhəpwəh naniien nari ia nəpɨn nəha. 35 Mətə trɨpkuvehe ia nəpɨn sə tukuvehi raka iərman sə rɨpkarə vi a irau pran səvənhi trɨpkarə mhə mwi irəha mɨnraha. Ia nəpɨn nəha irəha tuhəpwəh naniien nari.”

36 Iesu rɨni mwi nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mə, “Iərmama riti riwən ko reitehi raka nɨpəri tɨnari vi mɨtiri tukuahaɡ ia ruei tɨnari ivɨs. Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə, trouraha tɨnari vi səvənhi, nənə nɨpəri tɨnari vi ko rɨpkrɨpɨn amasan mhə ia tɨnari ivɨs səvənhi. 37 Iərmama riti riwən ko rətəɡi pen waen vi ia tɨki waen tui me sə kɨno ia teki nəni. Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə, waen vi trəse tɨki waen tui me həsisi mhəpəruə. Nənə tɨki waen tui me mɨne waen vi irau pəri trouərəha. 38 Mətə waen vi tukətəɡi pen ia tɨki waen vi me. 39 Nənə iərmama riti mwi riwən nəpɨn rɨnənɨmwi raka waen tui rokeikei mə trənɨmwi waen vi, tɨ nəri nə mə in rɨni mə, ‘Sə tui ramasan pɨk.’ ”

6

Iesu in Iərɨmənu səvəi Sapat

1  *Nəpɨn riti ia Sapat Iesu ravən maməpi sɨmwɨn ia nɨmei wit me nepwɨn, nənə nərmama me səvənhi kamhesi raka tɨpwe wit me, mamhəveri raka tekɨnraha ia rəɡɨnraha, mamhani kwənunɨn me. 2  *Mətə Farisi me nepwɨn həni mə, “Rəfo kɨmiaha hiamo noien riti rɨpkatukwatukw mhə ia Loa səkɨtaha mə tuko ia Sapat?”

3  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə ia Nəkukuə Ikinan nəfe Kiɡ Tevɨt rɨno fwe kupwən uə? Nəpɨn nukumhə ramahi in mɨne nərmama me səvənhi, 4  *ruvnimwə ia nimwə səvəi Kumwesən, muvehi bred ikinan sə raməmak ia nɨfatə. Rɨpkatukwatukw mhə ia Loa səkɨtaha mə in trəni bred nəha, pris me əpa həukurən naniien. Mətə Kiɡ Tevɨt rəni, muvei pen mwi m nərmama me səvənhi hani” 5 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou, Iəməti Iərmama, iakamərɨmənu ia Sapat.”

Iərmama riti rəɡɨn rərfe

6 Ia Sapat riti mwi Iesu ruvnimwə ia nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel, mamahatən nərmama. Iərmama riti ia nəkwai nimwəfwaki nəha rəɡɨn rərfe. 7  *Nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me kamhətə amasan Iesu mə tuhətoni mə trəfo irə mɨne. Trɨni mɨnuə romasan iərmama nəha ia Sapat, tuhəni ərəha in tukwe. 8  *Mətə Iesu ruvəukurən raka nətərɨɡien səvənraha, mɨni pen tɨ iərmama sə rəɡɨn rərfe mə, “Uvehe, mərer ia kurkwai nərmama.” Iərmama nəha ruvehe, mərer ia kurkwanraha.

9 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakuə takəres kɨmiaha nari riti. Ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə ia Sapat tuko noien amasan uə tuko noien ərəha? Ratukwatukw mwi mə tukuvehimɨru iərmama uə tukousi əpune in?”

10 Nəpɨn Iesu rəti ərari mətə pam raka irəha, mɨni pen tɨ iərmama sə rəɡɨn rərfe mə, “Tiko mɨvi atukw rəɡɨm.” Nənə in rɨvi atukw rəɡɨn. Rəɡɨn ruvehe mamasan mwi. 11 Mətə nərmama me nəha niemaha rəpi pɨk irəha. Hənaməɡkiari mɨnraha me, mamhəres mə tuhəfo ia Iesu.

Aposol me səvəi Iesu Kristo

12 Ia nəpɨn nəha Iesu rier mutə ia təkuər riti mə trəfwaki. In rəfwaki m Kumwesən nəpɨn pekɨn ia nəpɨn. 13  *Nəpɨn rɨnamran, rəkwein nərmama me səvənhi, nənə mərpwi rəɡɨn ia nepwɨn irəha pam twelef, mɨseɡi pen nəɡhɨnraha mə aposol me. 14 Nəɡhɨnraha me i: Saemon (iəmə sə Iesu rɨseɡi pen nəɡhɨn sə vi mə Pita), mɨne Antru piəvi Saemon, mɨne Jemes mɨne Jon, mɨne Filip, mɨne Patolomiu, 15 mɨne Matiu, mɨne Tomas, mɨne Jemes tɨni Alfeas, mɨne Saemon (iəmə sə kupwən rakurirə ia səməme haməmwur mə tuhəkoui irapw nəkur Rom), 16 mɨne Jutas tɨni Jemes, mɨne Jutas Iskariot (iəmə sə ruvei pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki in).

Iesu ramahatən nərmama, mamomasan səməme kamhemhə

17 Nənə Iesu mɨne nərmama me nəha səvənhi heiwaiu pehe ia təkuər, mamhərer ia kwopun rətəni ikɨn irəha nərmama həpɨk mwi səvənhi mɨne nərmama həpɨk mwi səməme haməuku pen ia tənə Jutia mɨne Jerusalem mɨne ia nɨkare təsi ipaka tɨ taon mi nəha Taea mɨne Saeton. 18 Irəha nəha həuvehe mə tuhətərɨɡ Iesu, mhəuvehe mwi mə in tro irəha səməme nemhəien rarə ia nirəha həuvehe mhəsanɨn. Nənə səməme nənɨmwɨn ərəha me kamhouraha irəha, Iesu romasan irəha. 19 Nərmama me pam hamousari mə tuhərapi in tɨ nəri nə mə nəɡsen raku pen irə, mamo irəha pam həuvehe mhəsanɨn.

Iesu rəkwein amasan ia nərmama nepwɨn, məkwein ərəha mwi ia nepwɨn

20 Nənə Iesu rəti pen mamətə nərmama me səvənhi, mɨni mə,

“Kɨmiaha səməme nautə səkɨmiaha riwən rerɨmiaha traɡien,

tɨ nəri nə mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə səkɨmiaha.

21  *Kɨmiaha səməme nukumhə ramahi kɨmiaha ipwet mɨne rerɨmiaha traɡien,

tɨ nəri nə mə tɨpwɨmiaha trəsisi.

Kɨmiaha səməme hiamasək ipwet mɨne rerɨmiaha traɡien,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha tiharɨs.

22  *Rerɨmiaha traɡien nəpɨn nərmama tuhaməmwəki kɨmiaha,

uə tuhəpkəseni mhə kɨmiaha mə kɨmiaha tihəuvehe mho kuatia kɨmiaha mɨnraha,

uə tuhəni ərəha kɨmiaha, mhəni nəɡhɨmiaha mə kɨmiaha nəremhə me,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou, Iou Iəməti Iərmama.

23 Ia nəpɨn nəha kɨmiaha tihaɡien, mho tanis. Nərəkuien səkɨmiaha rasori fwe ia neiai. Kaha kupwən me səvənraha həno iamɨnha irə ia profet me.

24  *Mətə kɨmiaha səməme nautə səkɨmiaha rasori trərəha anan tukumiaha,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvəuvehi raka nɨmɨruien səkɨmiaha sə rɨməru.

25 Kɨmiaha səməme tɨpwɨmiaha raməsisi ipwet mɨne trərəha anan tukumiaha,

tɨ nəri nə mə nukumhə trahi kɨmiaha.

Kɨmiaha səməme hiamarɨs ipwet mɨne trərəha anan tukumiaha,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha tihəreɡi rərəha mhasək.

26 Trərəha anan tukumiaha nəpɨn nərmama me pam kamhəni amasan kɨmiaha.

Kaha kupwən me səvənraha həno iamɨnha irə ia profet eikuə me.”

Iesu rɨni mə nərmama səvənhi tuhaməkeikei mhokeikei nərməpə me

27 “Mətə iou iakani pehe tukumiaha i səməme hiamətərɨɡ ia nirak mə kɨmiaha tihaməkeikei mhokeikei nərmama səməme haməmwəki kɨmiaha, nənə mho noien amasan m nərmama səməme kamho noien ərəha m kɨmiaha. 28 Kɨmiaha tihaməkeikei mhəkwein amasan ia nərmama səməme kamhəkwein ərəha ia kɨmiaha, nənə mhəfwaki tɨ nərmama səməme kamhometə kɨmiaha. 29 Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwi nɨkare nɨkapwɨm, tikuvei pen mwi nɨkaren min. Trɨni mɨnuə iərmama riti ruvehi raka səim kot, ramasan mə ikuvei pen mwi karkahu səim min. 30 Trɨni mɨnuə iərmama riti rəres ik nari riti, ikuvei pen min. Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨpeki raka narimnari me səim, tikəpwəh nəresien in mə trɨpeki pehe mwi. 31  *Nəfe noien kɨmiaha hiokeikei mə nərmama tuho ia kɨmiaha, kɨmiaha mwi tiho ia nirəha.

32 Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiokeikei a nərmama me səməme hokeikei kɨmiaha, Kumwesən trəɡnəɡɨni kɨmiaha tɨ nəfe? Nəkur ərəha me irəha mwi hokeikei nərmama me səməme hokeikei irəha! 33 Trɨni mɨnuə kɨmiaha hio noien amasan mɨne nərmama səməme ho noien amasan m kɨmiaha, Kumwesən trəɡnəɡɨni kɨmiaha tɨ nəfe? Nəkur ərəha me irəha mwi kamho iamɨnha irə. 34 Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəuvei pen mane m iərmama riti sə hiətɨɡite irə mə trərpwɨn pehe mwi m kɨmiaha, Kumwesən trəɡnəɡɨni kɨmiaha tɨ nəfe? Nəkur ərəha me irəha mwi kamhəuvei pen mane me mɨnraha me mə tukərpwɨn pen tai mane atukwatukw mɨnraha me. 35  *Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhokeikei nərmama səməme haməmwəki kɨmiaha, mho noien amasan mɨnraha, mhəuvei pen mane mɨnraha, mhəpwəh nətərɨɡien mə tihəuvehi nari riti rəmwhen ia tain. Kɨmiaha tiho iamɨnhi irə nənə nərəkuien səkɨmiaha trasori. Tukɨni mə Kumwesən sə rasori anan nɨpwnətɨn me nə kɨmiaha tɨ nəri nə mə in ramo noien amasan m nərmama səməme həpkɨni mhə tanak tukwe mɨne nərmama ərəha me. 36 Kɨmiaha tihaməkeikei mhapi nərmama rəmwhen ia Tata səkɨmiaha ramapi irəha.”

Nəkiriien nərmama tɨ noien ərəha me səvənraha

37  *“Kɨmiaha tihəpwəh nəkiriien nərmama tɨ noien ərəha me səvənraha, nənə Kumwesən trəpwəh nəkiriien kɨmiaha tɨ noien ərəha me səkɨmiaha. Tihəpwəh nərɨpwɨnien noien ərəha me səvəi nərmama, nənə Kumwesən trəpwəh nərɨpwɨnien noien ərəha me səkɨmiaha. Tihenouenou noien ərəha me səvəi nərmama, nənə Kumwesən trenouenou noien ərəha me səkɨmiaha. 38  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəriari pen narimnari me m nərmama, nənə Kumwesən trəriari pehe narimnari me m kɨmiaha. In truvei pehe rasori pɨk ia rəɡɨmiaha rəmwhen ia iərmama rarɨɡɨn pen ia tənərɨpw, mɨkiukiu irə meste ruvehe mukuər məsas. Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəriari pen asori, Kumwesən trəriari pehe rasori m kɨmiaha. Mətə mə kɨmiaha hiəriari pen ouihi, in trəriari pehe m kɨmiaha rouihi.”

Noien atukwatukw

39  *Iesu rɨni mwi nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mə, “Rəfo, ko iərmama riti sə nənimen rɨfwə ramiri pen iərmama riti mwi nənimen rɨfwə ia suatuk sə trouesi? Tuko ro iamɨnhi irə irau pəri krouivə irapw ia ruei tənə. 40  *Iərmama sə kamahatən in rɨpkasori mhə ia iahatən səvənhi. Mətə mə kamahatən in keste rukurən pam nari, in trəmwhen ia iahatən səvənhi.

41 Rəfo ikamətə nɨmwəkmwəki nei sə raməmak ia nəmri piam, mətə ipkətə mhə nɨpəri nei asori sə raməmak ia nənimem? 42 Trɨni mɨnuə nɨpəri nei asori raməmak ia nənimem, rəfo iakamɨni pen tɨ piam mə, ‘Piak, əseni iou pwəh iakɨskəri raka nɨmwəkmwəki nei sə raməmak ia nənimem’? Ik iərmama sə ikamo kəuətkəsuə tikaməkeikei mukupwən muvehi raka nɨpəri nei asori sə raməmak ia nənimem, kurirə irə ikətə amasan nari mə tikɨskəri raka nɨmwəkmwəki nei sə raməmak ia nəmri piam.

43 Nei amasan riti riwən rukuə kwənkwai nei ərəha. Rəmwhen a mwi nei ərəha rəpwəh nukuəien kwənkwai nei amasan. 44 Nərmama hətə sas ia nei me ia kwənkwanraha. Kɨpkesi raka mhə kwənkwai niemɨs ia rəhi, uə kwənkwai krep ia nəkwus ərəha. 45 Rəmwhen a mwi iərmama amasan rani irapw nəɡkiariien amasan tɨ nəri nə mə rerɨn rukuər ia nətərɨɡien amasan. Iərmama ərəha rani irapw nəɡkiariien ərəha tɨ nəri nə mə rerɨn rukuər ia nətərɨɡien ərəha. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama raməɡkiari, ramɨni irapw a nəfe nətərɨɡien rerɨn rukuər irə.”

Iərmama kəru sə krauvrhəkɨn nimwə

46  *“Rəfo kɨmiaha hiaməkwein iou mə ‘Iərɨmənu, Iərɨmənu,’ mətə hiəpwəh noien nəfe iakɨni pehe tukumiaha i? 47 Iərmama sə ruvehe tukw iou, mɨreɡi nəɡkiariien me səiou, mamo nəfe iakɨməni, pwəh iakɨni irapw noien səvənhi tukumiaha. 48 In rəmwhen ia iərmama sə rauvrhəkɨn nimwə səvənhi. In reri ruə rəmwhenɨmw, məmri nəri sə nimwə trərer pen irə ia kəruəterei. Nəpɨn nesən asori rauər, iapiwən raiu muvehe meri nimwə nəha mətə ko rɨpkɨkiukiu mhə irə, tɨ nəri nə mə iərmama nəha rɨməuvrhəkɨn amasan nimwə nəha. 49 Mətə iərmama sə rɨreɡi nəɡkiariien səiou, məpwəh noien narimnari me iakɨməni, rəmwhen iərmama sə ruvrhəkɨn nimwə səvənhi ia təkure tɨprənə, mətə rɨpkəmri pen mhə nari sə raməkwtəmhiri əknekɨn nɨsui nimwə. Nəpɨn iapiwən raiu muvehe meri nimwə nəha, təkwtəkwuni a nimwə nəha rɨmwei. Nənə nəpɨn rɨmwei irə, ruvehe mərəha pam.”

7

Iaruaɡən riti səvəi nəkur Rom rahatətə pərhien ia Iesu

1 Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha tɨ nərmama, revən mapirapw ia taon nəha Kapaneam. 2 Iaruaɡən riti səvəi nəkur Rom nəha ikɨn in rasori ia naruaɡən me irəha pam hantret. Səvənhi fwe iərmama sə ramo tukwini nari min. In rokeikei pɨk iərmama nəha, mətə ramemhə na tremhə. 3 Nəpɨn iaruaɡən nəha rɨreɡi kani mə Iesu ruvəuvehe, rərhi pen nəmə asori me nepwɨn səvəi nəkur Isrel həuvən mə tuhəres in mə ko ruvehe mo iərmama sə ramo tukwini nari min rəsanɨn. 4 Nəpɨn irəha həuvehe tɨ Iesu, kamhase in, mamhəni mə, “Ramasan mə tikasitu ia iəmə nəha 5 tɨ nəri nə mə in rokeikei pɨk kɨtaha nəkur Isrel. Iəmə nəha in nəha rɨməuvei pehe mane masitu ia kɨmaha iahəuvrhəkɨn nimwəfwaki səkɨmaha ia kwopun i.” 6 Nənə Iesu rukurirə irəha.

Nəpɨn ruvehe ipaka tɨ nimwə nəha, iaruaɡən nəha sə in rasori ia naruaɡən me irəha pam hantret rərhi pen in me nepwɨn həuvən, mhəni pen tɨ Iesu i mə, “Iərɨmənu. Tikəpwəh nəmwurien iamɨnhi. Rɨpko mhə iou iəmə amasan riti. Iapkəmwhen mhə mə tikuvehe, muvnimwə ia nimwə səiou. 7 Ro iamɨnhi irə iou iakreɡi mə ko iou iapkuvehe mhə tukw ik. Mətə tikɨni a nəkwam pwəh səiou iotukwininari ruvehe məsanɨn. 8 Iou mwi iərmama riti iakamarə teɡɨn nəmə asori me. Naruaɡən me nepwɨn mwi kamharə teɡɨn iou. Nəpɨn iakɨni pen tɨ riti mə ‘Evən,’ in trevən. Nəpɨn iakɨni pen tɨ riti mwi mə ‘Uvehe,’ in truvehe. Nəpɨn iakɨni pen tɨ iərmama sə ramo tukwini nari miou mə ‘O nəri,’ in tro.”

9 Nəpɨn Iesu rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rərkərinari ia iəmə nəha, muvsini mətoni nərmama səməme kamhəkurirə in, mɨni mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə iou iapkətə raka mhə iəmə Isrel riti nahatətəien səvənhi rɨskai rəmwhen ia nahatətəien səvəi iəmə Rom i.” 10 Nənə nəpɨn nərmama me nəha iaruaɡən nəha rərhi pen irəha hərərɨɡ mhapirapw ia nimwə səvənhi, hətoni iərmama sə ramo tukwini nari min rɨnəsanɨn.

Iesu rəsuəpwiri iəkunouihi riti sə ruvamhə

11 Kurirə irə nəpɨn ouihi a rukurau Iesu revən fwe ia taon riti nəɡhɨn nə Naen. Nərmama səvənhi me mɨne nərmama nepwɨn mwi həpɨk həkurirə in. 12 Nəpɨn Iesu ruvehe ipaka tɨ kwəruə asori səvəi taon nəha, rətoni nərmama kamhəier irə, mamhəuvehi iəkunouihi riti sə remhə, mamhəuvən mə tuhənɨmwi. Mama səvəi iəkunouihi nəha tɨni riti mwi riwən. Səvənhi iərman ruvamhə raka, məpwəh in. Nərmama həpɨk ia taon nəha kamhəkurirə prən nəha. 13  *Nəpɨn Iərɨmənu səkɨtaha rətə prən nəha, rerɨn rərkwəpɨr tukwe. Nənə in rɨni mə, “Prən i, tikəpwəh nasəkien.”

14  *Nənə Iesu revən ipaka, mɨrapi nɨkoukau səvəi iəkunouihi nəha. Nərmama səməme kamhəuvehi hərer. Nənə Iesu rɨni mə, “Iəkunouihi i! Iakɨni pehe tukw ik i mə tiko mərer!” 15  *Nənə iəkunouihi nəha sə remhə rɨskəmter, məkure, mɨnaməɡkiari. Nənə Iesu ruvehi in, muvei pen m mama səvənhi.

16  *Nərmama me pam hətoni həhekɨr, mhəɡnəɡɨni Kumwesən, mhəni mə, “Profet asori riti ruvəier pehe tukutaha.” Nənə irəha həni mwi mə, “Kumwesən ruvəuvehe raka mə truvehimɨru nərmama me səvənhi.” 17 Nənə nəɡkiariien sə raməvisau nəri nəha Iesu rɨno ruvirɨs mevən ia kwopun me pam ia tənə Jutia mɨne kwopun me nepwɨn mwi ipaka tɨ tənə nəha.

Jon Paptaes rərhi pen nərmama nepwɨn həuvən mhətoni Iesu

18 Nərmama me səvəi Jon Paptaes həvisau pen narimnari me pam i min. Nəpɨn Jon rɨreɡi, 19 rəkwein səvənhi iərmama kəru krouvehe tukwe. Nənə in rərhi pen irau krouevən tɨ Iərɨmənu səkɨtaha mə trouəres in mə, “Ik i in i profet kupwən me kamhəni ik mə tikuvehe uə rekəm? Mə rɨpko mhə ik i rosi kɨmaha tahətui səpə iti uə?”

20 Nəpɨn iəmə mi nəha krouvehe tɨ Iesu, krouni mə, “Jon Paptaes rərhi pehe kɨmrau iarouvehe mə trouəres ik mə, ‘Ik i in i profet kupwən me kamhəni ik mə tikuvehe uə rekəm? Mə rɨpko mhə ik i rosi kɨmaha tahətui səpə iti uə?’ ”

21 Ia nəpɨn nəha Iesu raməkoui irapw nemhəien me səpəmsəpə mɨne nənɨmwɨn ərəha me ia nərmama həpɨk, mamo irəha həuvehe mhəsanɨn. Nərmama həpɨk nənimenraha rɨfwə in ro irəha hətui mhətə nari. 22  *Nənə in rɨni pen tɨ iəmə mi nəha Jon rərhi pen irau mə, “Kɨmirau tirouevən rouni pen tɨ Jon i nəfe iroureɡi rouətoni. Nərmama me nəmrɨnraha rɨfwə hətui mhətə nari, səməme nɨsunraha rərfe həvi atukw i mhavən. Nərmama nemhəien skai ro tekɨnraha həuvehe mhəmher, səməme nəkwəreɡɨnraha ruvisɨmw rəkwaɡ həreɡi nari. Nərmama me nepwɨn səməme kupwən həuvamhə, təkwtəkwuni nəha həuvəmɨru mwi. Nənə nərmama nautə səvənraha riwən kaməvisau nəɡkiariien amasan mɨnraha. 23  *Iərmama sə ramətə iou trɨni mɨnuə in rɨpkɨmwei mhə ia nahatətəien səvənhi tɨ nari riti iakamo rerɨn traɡien.”

24 Nəpɨn iəmə mi nəha Jon rərhi pen irau krourərɨɡ rouevən, Iesu rɨnaməɡkiari ia Jon, mɨnamɨni pen tɨ nərmama me i mə, “Fwe kupwən kɨmiaha hiəier ia taon me mɨne rukwənu me mhəuvən ia kwopun akwesakwes ikɨn mə tihətə nəfe? Iərmama riti sə rəmwhen ia kwənkwai niɡ rɨpkərer atukwatukw mhə nəpɨn mətaɡi rauini? Rekəm. 25 Kɨmiaha hiəier mhəuvən mə tihətə nəfe? Iərmama riti sə rauvei pen tɨnari amasan me? Rekəm. Nərmama səməme kamhəuvei pen tɨnari amasan me, mamharə ia narəien sə rɨməru, irəha fwe ia nimwə me səvəi kiɡ me. 26  *Kɨmiaha hiəier mhəuvən mə tihətə nəfe? Profet riti? Ouəh, nɨpərhienien. Kɨmiaha hiəier mhəuvən mə tihətə profet riti. Mətə iakani pehe tukumiaha i iəmə i in rasori məpi raka profet. 27 In iərmama sə Nəkukuə Ikinan raməɡkiari irə nəpɨn rɨni mə,

‘Ətə ro, takərhi pen iərmama sə trəɡkiari tukwini səiou,

in trukupwən ia niram mevən, məpərhi səim suatuk.’

28 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama me sə nɨpran me hərəhi irəha ia tɨprənə i riti riwən rasori məpi raka Jon. Mətə nərmama me pam ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə sə in reiwaiu anan ia nirəha in rasori məpi raka Jon.”

29  *Nəpɨn nərmama əpnapen me mɨne nərmama səməme kamərəku pen takis mɨnraha həreɡi nəɡkiariien i, həni mə Kumwesən in ratukwatukw. Irəha həni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Jon rɨno raka paptaes ia nirəha. 30  *Mətə Farisi me mɨne nahatən me səvəi Loa hənəpwəh nəseniien mə Jon tro paptaes ia nirəha. Ro iamɨnhi irə irəha hənəpwəh suatuk sə Kumwesən rɨməni mə irəha tuhesi pen.

31 Iesu rarə mɨni mwi mə, “Takɨni nəfe nəɡkiariien mahatən pen noien səvəi nərmama ipwet mɨne? Noien səvənraha rəfo? 32 Irəha həmwhen ia nəkwərhakwərha kamhəkure ia kwopun kamapɨr ikɨn, mamhəkwein pen ia irəha me nepwɨn mə,

‘Kɨmaha iahani nɨpu səvəi naɡienien tukumiaha,

mətə kɨmiaha hiəpko mhə tanis.

Iahani nɨpu səvəi nemhəien,

mətə kɨmiaha hiəpkasək mhə.’

33 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Jon Paptaes rɨməuvehe, mɨpkəni mhə nari, məpwəh nənɨmwiien waen, nənə kɨmiaha hiaməni mə, ‘Iəremhə rarə irə.’ 34  *Iou, Iəməti Iərmama, iakɨməuvehe, maməni nari, mamənɨmwi rəmwhen a ia kɨmiaha, nənə kɨmiaha hiaməni mə, ‘Hətə ro iəmə nəha, in raməni pɨk nari, mamənɨmwi mamakonə i, mamavən pəri irəha nərmama səməme kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi!’ 35 Mətə nərmama səməme kamhesi pen nukurənien səvəi Kumwesən kamho noien amasan me. Noien amasan me nəha kamhahatən pen mə nukurənien nəha ro nɨpərhienien.”

Prən ərəha riti

36  *Nəpɨn riti Farisi riti rəres Iesu mə truvehe məni nari irau min. Ro pen Iesu revən muvnimwə ia nimwə səvəi Farisi nəha, məkure mə trəni nari. 37  *Ia taon nəha pran riti sə ramo noien ərəha. Nəpɨn rɨreɡi mə Iesu raməni nari fwe nəkwai nimwə səvəi Farisi nəha, ruvehi senta mevən fwe ikɨn. Senta nəha raməmak ia nəkwai potel riti kɨno ia kəruəterei nəɡhɨn nə alapasta. 38 Prən nəha revən mərer ia təkutai Iesu ipaka tɨ nɨsun mi, mamasək. Nɨse nənimen rətəɡ pen ia nɨsui Iesu mi krouəpwtɨɡ. Nənə reiwaiu muvei pen nɨmwai nukwənen, mɨrai raka i, makei m nɨsun mi, mahakwi nɨsun mi ia senta.

39 Nəpɨn Farisi nəha sə rəkwein Iesu mə trəni pəri nari irau min rətə prən nəha, rerɨn ramrhi mə, “Kamo iəmə nəha in profet pərhien, ko rukurən mə nəfe nəha pran ramrapi in. Kwa pran sə ramo noien ərəha.”

40 Nənə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Saemon, iou iakuə takɨni nari riti tukw ik i.”

Mɨreɡi Saemon rɨni mə, “Ni pehe ro iahatən.”

41 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iəmə asori riti ruvei pen mane m iərmama kəru mə tɨ nəpɨn riti krouərpwɨn pen min. Kaon səvəi riti silin kɨno ia silva irəha pam faef hantret. Nənə kaon səvəi riti silin kɨno ia silva irəha pam fifti. 42 Iərmama mi nəha rɨskai tɨ nirau tɨ nərpwɨn penien min. Ro pen iəmə asori rərai raka kaon səvənrau mɨni mə irau trouəpwəh nərpwɨnien. Tuko ro iamɨnha irə sin nəha ia iərmama mi nəha trokeikei pɨk iəmə asori nəha?”

43 Mɨreɡi Saemon rɨni mə, “Rosi sə nəha sə kaon səvənhi rasori nənə iəmə asori rərai raka.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Nəkiriien səim ratukwatukw.”

44  *Nənə in ruvsini, məti pen mətə prən nəha, mɨni pen tɨ Saemon i mə, “Ikətə prən i? Nəpɨn iakɨməuvnimwə pehe ia nimwə səim, ipkaikuas mhə ia nɨsuk mi ia nui, mətə prən i raikuas ia nɨsuk mi ia nɨse nənimen, mɨrai raka ia nɨmwai nukwənen. 45 Ik ipkakei mhə miou, mətə nəpɨn iakuvnimwə pehe, prən i rɨnamakei m nɨsuk mi, məpwəh napwɨsien. 46  *Ik ipkahakwi mhə nukwənek ia oel, mətə prən i rahakwi nɨsuk mi ia senta. 47 Ro iamɨnhi irə iakani pehe tukw ik i mə noien ərəha me rɨpɨk prən i rɨno iou iakɨnenouenou raka. Ro pen in rokeikei pɨk iou. Mətə iərmama sə rɨpko pɨk mhə noien ərəha trɨni mɨnuə iakenouenou noien ərəha me nəha səvənhi iərmama nəha ko in rɨpkokeikei pɨk mhə iou tukwe.”

48  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ prən i mə, “Iakɨnenouenou raka noien ərəha me səim.”

49 Nənə nərmama me nəha səməme kamhani pəri nari irəha min, kənamhəni pen tɨ nirəha me i mə, “Sin i iərmama i rukurən nenouenouien noien ərəha me iamɨnhi?”

50  *Mətə Iesu rɨni pen tɨ prən i mə, “Nahatətəien səim ruvəuvehimɨru ik. Evən. Nəmərinuien trarə tukw ik.”

8

Nɨpran səməme kamhasitu ia Iesu

1  *Kurirə irə nəpɨn ouihi a rukurau, Iesu ramevən ia taon me mɨne rukwənu me, mamɨni irapw nəɡkiariien amasan sə raməvisau nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Nərmama səvənhi twelef 2  *mɨne nɨpran me nepwɨn mwi kamhəkurirə in. Fwe kupwən Iesu rɨnomasan nɨpran me nəha, məkoui irapw nənɨmwɨn ərəha me ia nepwɨn, muvehi raka nemhəien me ia nepwɨn. Nəɡhɨnraha me i: Meri sə kaməkwein mwi nəɡhɨn nə mə Maktala, pran nəha Iesu rɨnəkoui irapw nəremhə sefen irə; 3 nənə Joana, pran səvəi Jusa, iəmə asori riti sə ramowok ipaka tɨ Herot; nənə Susana, mɨne nɨpran me həpɨk mwi səməme kamhəuvehi nəmri narimnari me ia mane me səvənraha, mamhəuvei pen m Iesu mɨne nərmama me səvənhi mə trasitu ia nirəha.

Iərmama sə ruini nuni nari me ia nəmhien səvənhi

4 Nərmama həpɨk anan həier ia taon me pam ia kwopun nəha, mhəuvehe tɨ Iesu. Nəpɨn hənousəsɨmwɨn raka irəha me, in rɨni nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mɨnuə, 5 “Iərmama riti revən mə truini nuni nari me ia nəmhien səvənhi. Nəpɨn rauini pen nuni nari me, nuni nari me nepwɨn həsas pen ia suatuk, nənə nərmama havən ia nirəha, menu me ia nɨmaɡouaɡou həuvehe mhani pam. 6 Nənə nuni nari me nepwɨn həsas pen ia təkure kəpwier tɨprənə rouihi ikɨn. Həuverə mətə tɨ nəri nə mə nui riwən haukei pam. 7 Nənə nuni nari me nepwɨn həsas pen ia tɨprənə nəkwus ərəha rauvirɨs ikɨn. Nənə nəkwus ərəha me həuvirɨs mhəuvehe mhousəman pam irəha. 8 Nənə nuni nari me nepwɨn həsas pen ia tɨprənə amasan, mhəutə, mhəukuə kwənkwan hantret.”

Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, rəkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə tɨ nɨreɡiien nari traməkeikei mətərɨɡ amasan.”

Iesu rɨni irapw nɨpwrai nusipekɨnien nəha

9 Nəpɨn nərmama me səvəi Iesu həres pen in mə nəfe nɨpwrai nusipekɨnien nəha, 10 in rɨni mə, “Kɨmiaha nərmama me səiou kɨnəsevər ia suatuk tukumiaha hiəukurən narimnari me i ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə hənamərkwafə fwe kupwən. Mətə nərməpə me kamhəreɡi iakaməɡkiari ia narimnari me nəha iakausipekɨn a irə. Iakamo iamɨnhi irə mə

‘irəha tuhətə, mətə tuhəpwəh nətəien mhəukurən.

Irəha tuhəreɡi, mətə tuhəpkreɡi mhə mhəukurən.’

11  *Nənə nɨpwrai nusipekɨnien i iakɨməni ro iamɨnhi irə. Nuni nari in nə nəɡkiariien səvəi Kumwesən. 12 Səməme həsas pen ia suatuk həmwhen ia nərmama səməme həreɡi nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Nəpɨn həuvəreɡi raka Setan ruvehe, muvehi raka nəɡkiariien nəha ia nətərɨɡien səvənraha, kamo irəha həni nɨpərhienien irə nənə Kumwesən ruvehimɨru irəha. 13 Nənə səməme həsas pen ia təkure kəpwier tɨprənə rouihi ikɨn həmwhen ia nərmama səməme həreɡi nəɡkiariien səvəi Kumwesən, nənə mhəuvehi, mhaɡien tukwe. Mətə nəɡkiariien nəha rɨpkeiwaiu amasan mhə ia rerɨnraha rəmwhen ia nuai nei me. Irəha tuhəni nɨpərhienien irə nəpɨn ouihi a. Nəpɨn narimnari me tuhəuvehe mho nəmisəien mɨnraha mə tro mətə sas ia nahatətəien səvənraha, irəha həmwei. 14 Nənə səməme həsas pen ia tɨprənə nəkwus ərəha rauvirɨs ikɨn həmwhen ia nərmama səməme həreɡi nəɡkiariien nəha, mətə nəpɨn irəha kamhesi pen suatuk səvənraha mamhəuvən, kamhətərɨɡ pɨk tɨ narimnari me səvəi tɨprənə i rəmwhen ia mane mɨne nəfe m nəfe mwi irəha hokeikei mə tuhəuvehi mhəreɡi ramasan irə ia nɨmɨruien səvənraha. Nətərɨɡien me nəha həuvirɨs ia rerɨnraha, həuvehe, mhousəman nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Nənə nəɡkiariien nəha rəpwəh nukuəien. 15 Mətə səməme həsas pen ia tɨprənə amasan irəha nəha həmwhen ia nərmama səməme həreɡi nəɡkiariien səvəi Kumwesən, nənə mhəkwtəmhiri ia rerɨnraha sə ratukwatukw mamasan. Irəha həkwtəmhiri əknekɨn mamhəuvən nənə mhəukuə.”

Iesu rəɡkiari ia laet sə kousəman

16  *“Iərmama riti riwən ko rɨhiai pen napw ia laet məuiui ia nari riti uə rukurei pen kwopun afafa ikɨn. Mətə traməkeikei mukurei utə i ia nari sə kakurei utə laet irə mə nərmama tuhətoni raməhiapw nəpɨn həuvnimwə pehe. 17  *Rəmwhen a mwi narimnari me pam səməme hamərkwafə tuhaməkeikei mhəier irapw. Narimnari me pam səməme haməmak afafa tukaməkeikei kətoni kuvehi irapw ia nukuraanien. 18  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhətərɨɡ amasan ia nəfe hiamreɡi tɨ nəri nə mə iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro wok irə, tukuvei pen sə rəkwaku min. Mətə iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro nəri auər a irə, tukuvehi raka pam tukwe.”

Mama səvəi Iesu mɨne piəvi Iesu me

19 Ia nəpɨn nəha piəvi Iesu me mɨne mama səvənhi həuvehe mə tuhətə in, mətə ko həpkəuvən mhə ipaka tukwe tɨ nəri nə mə nərmama me həpɨk. 20 Ro pen nərmama me həni pen tɨ Iesu i mə, “Səim mama mɨne piam me kamhərer fwe iruə. Irəha hokeikei mə tuhətə ik.”

21 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama səməme kamhəreɡi nəɡkiariien səvəi Kumwesən, nənə mamho nəfe rani irəha nə səiou mama mɨne piak me.”

Iesu rɨnise nɨmətaɡi asori

22 Nəpɨn riti Iesu rəputə ia nɨtətə ouihi irəha nərmama me səvənhi, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Pwəh səuvən mhəpi sɨmwɨn pen fwe ia nɨkare nui asori.” Ro pen həvi nivən, mənamhəuvən. 23 Nəpɨn kamhaiu ia nɨtətə ouihi mamhəuvən, Iesu revən mapri. Nɨmətaɡi asori reiwaiu ia nəkwai nui asori nəha, nɨtətə ouihi səvənraha rɨnakuər ia nui, na tuhəmwhenɨmw.

24 Nərmama me səvəi Iesu həuvən, mhəsuəpwiri in, mhəni mə, “Iərɨmənu. Iərɨmənu. Na tsəmwhenɨmw!”

Iesu rərer mɨnise nɨmətaɡi mɨne peiau peiau asori me, nənə heiwaiu mhəiwən. Narimnari me həuvehe mhəmərinu. 25 Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nahatətəien pəku səkɨmiaha?”

Mətə irəha həhekɨr. Nənimenraha rier. Kamhəni pen tɨ nirəha me i mə, “Nəfe nəha iərmama? Raməɡkiari m nɨmətaɡi mɨne nui krauo nəkwan!”

Iesu rəkoui irapw iəremhə ia iəmə Karasa riti

26 Irəha həier ia tənə Kalili, mhaiu ia nɨtətə ouihi nəha, mhəpi sɨmwɨn ia nui asori, mhəuvən ia tənə səvəi nəmə Karasa. 27 Nəpɨn Iesu ruvarei, iərmama riti ia taon riti fwe ikɨn ruvehe tukwe. Iərmama nəha nəremhə me kamharə irə. Nəpɨn rɨpɨk rɨpkarkahu mhə tɨnari, mɨpkapri mhə mwi ia nəkwai nimwə səvənhi, mətə ramarə ia kwopun kanɨmwi nərmama ikɨn. 28 Nəpɨn iərmama nəha rətə Iesu, rasək əpwəmwɨs, muvehe mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, məɡkiari asori mɨni mə, “Iesu, Kumwesən sə rasori anan tɨni nə ik. Ikuvehe mə tikəfo iou irə? Iakase ik tikəpwəh noien nəmisəien miou.” 29 Nənɨmwɨn ərəha nəha raməɡkiari iamɨnhi irə, tɨ nəri nə mə Iesu ruvəni pen raka tukwe in mɨnuə trier ia iərmama nəha. (Nəpɨn me rɨpɨk nənɨmwɨn ərəha nəha rɨnəkwtəmhiri iərmama nəha. Nərmama hənərihi rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi ia jen me, mhərer tukuahaɡ in, mətə in rəvi əmwesi jen me, iəremhə rəkoui pen in revən ia kwopun akwesakwes ikɨn.)

30 Nənə Iesu rəres in mə, “Nəɡhɨm sin?”

Mɨreɡi rɨni mə, “Iou nəɡhɨk Nəkuər.” In rɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəremhə me həpɨk həməuvnimwə ia reri iərmama nəha. 31 Nənə nəremhə me nəha hase Iesu mə trəpwəh nərhi penien irəha həuvən ia nɨpəɡ sə rameiwaiu nukunen riwən.

32 Mətə toue pɨkə me həpɨk kamhərku ia kwopun nəha. Nəremhə me hase Iesu mə trəseni irəha həuvnimwə ia rerɨnraha. Ro pen Iesu rəseni irəha. 33 Nənə nəremhə me həier ia iərmama nəha, mhəuvnimwə ia reri pɨkə me. Pɨkə me haiu, mheiwaiu ia nəpatu, mhəsas pen ia təmwei nui asori, mhəmwhenɨmw.

34 Nəpɨn nərmama səməme kamhətui tɨ pɨkə me hətoni, hap, mhəni irapw ia taon səvənraha mɨne rukwənu me. 35 Nənə nərmama me həier mhəuvən mə tuhəspau i mə rəfo. Nəpɨn həuvehe tɨ Iesu həti pen mhətoni iərmama nəha nəremhə me həməier irə, rarkahu, maməkure irapw ia nɨsui Iesu, nətərɨɡien səvənhi rɨnəmak amasan. Irəha hətoni həhekɨr. 36 Nənə səməme hənətoni nəri nəha, həni irapw tɨ nərmama me i mə iərmama nəha rɨnəfo muvehe məsanɨn. 37 Nənə nəkur Karasa səməme kamharə ipaka tɨ kwopun nəha həres Iesu mə trəpwəh irəha mamevən tɨ nəri nə mə həhekɨr pɨk anan. Ro iamɨnhi irə in rəputə ia nɨtətə ouihi mə trɨrərɨɡ.

38 Iərmama sə nəremhə me həməier irə rase in mə trəseni in pwəh revən irau min. Mətə Iesu rərhi pen i ramevən, mɨni mə, 39 “Tikrərɨɡ mevən fwe imwam, mɨni irapw narimnari me i Kumwesən rɨno mik.” Nənə iərmama nəha revən ia kwopun me pam fwe ia taon səvənhi, mamɨni irapw narimnari me nəha Iesu rɨno min.

Pran sə rɨrapi tɨnari səvəi Iesu mɨne prən ouihi səvəi Jaeras

40 Nəpɨn Iesu rɨrərɨɡ pehe mwi ia nɨkare nui asori, nərmama me həuvən tukwe. Rerɨnraha raɡien tɨ nəri nə mə kamheitenhi in. 41 Iərmama riti fwe ikɨn nəɡhɨn nə Jaeras. In iəmə asori riti səvəi nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. Ruvehe mɨnɨmwi nukurhun mi ia nəmri Iesu, mamase in mə truvehe ia nimwə səvənhi, 42 tɨ nəri nə mə prən ouihi səvənhi ramemhə na tremhə. Prənouihi nəha səvənhi in əpa kuatia. Nuk səvənhi ipaka reste twelef.

Nəpɨn Iesu ravən mamevən, nərmama həpɨk həukuraukurau irə. 43 Pran riti nəha ikɨn ruvehe ramemhə ia nemhəien səvəi nɨpran. Nemhəien nəha rɨnarə rerɨn irə muvehi nuk twelef. In rɨnouraha pam mane səvənhi ia tokta me, mətə iərmama riti riwən ko ro in rəsanɨn. 44 Prən nəha rukurirə Iesu, muvehe, mɨrapi nusvenhi tɨnari səvənhi. Təkwtəkwuni a mwi nɨmwapw rama, nemhəien səvənhi ro sampam.

45 Nənə Iesu rɨni mə, “Sin nəha rɨrapi iou?”

Mɨreɡi nərmama pam həni mə rɨpko mhə irəha. Nənə Pita rɨni mə, “Iərɨmənu. Nərmama həpɨk kamhərer kurkurau ik, mamhəsɨɡiəsɨɡi ik.”

46 Mətə Iesu rɨni mə, “Rekəm. Iakukurən mə iərmama riti rɨrapi iou. Iakreɡi nəɡsek rier ia nirak, mevən mo nari riti.”

47 Nənə nəpɨn prən nəha rətoni mə ko in rɨpkərkwafə mhə, ruvehe mamətəmnɨmwɨn, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nəmri Iesu, mɨni irapw ia nəmri nərmama me pam mə in rɨrapi Iesu tɨ nəfe mɨne rɨnəfo məsanɨn akwauakw. 48  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ prən i mə, “Nərɨk, nahatətəien səim rɨno raka ik ikuvehe məsanɨn. Evən. Nəmərinuien trarə tukw ik.”

49 Nəpɨn Iesu raməɡkiari ihi, iərmama riti ruku pen ia nimwə səvəi iəmə asori nəha Jaeras, muvehe mɨni mə, “Səim prən ouihi ruvamhə raka. Ramasan mə ikɨni pen tɨ iahatən i mə in trəpwəh pehe.”

50 Mətə nəpɨn Iesu rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rɨni pen tɨ Jaeras i mə, “Tikəpwəh nehekɨrien, mɨni a nɨpərhienien ia nirak, nənə prən ouihi səim trəsanɨn.”

51 Nəpɨn Iesu rapirapw ia nimwə səvəi Jaeras, rɨpkəseni mhə nərmama me pam mə tuhəuvnimwə irəha min, mətə rəseni əpa Pita mɨne Jon mɨne Jemes mɨne tata mɨne mama səvəi prən ouihi nəha. 52  *Nərmama me pam kamhasək mamhəkwein əpwəmwɨs tɨ prən ouihi nəha, mətə Iesu rɨni mə, “Rəfo kɨmiaha hiamasək? Prənouihi nəha rɨpkemhə mhə, mətə ramapri a.”

53 Irəha həreɡi harɨs ia Iesu. Irəha həukurən mə prən ouihi nəha ruvamhə raka. 54  *Mətə Iesu ruvehi rəɡi prən ouihi nəha, mɨni mə, “Prənouihi, ərer.” 55 Nənə nɨmɨruien səvənhi ruvehe. Təkwtəkwuni a mwi rɨskəmter. Nənə Iesu rɨni mə tukuvei pen nəveɡɨnien min pwəh rəni. 56  *Tata mɨne mama səvəi prən ouihi nəha nənimenrau rier, mətə Iesu rɨnise pen tɨ nirau i mə trouəpwəh nɨniien tɨ iərmama riti nəfe in rɨno.

9

Iesu rərhi pen nərmama səvənhi twelef mə tuhəuvən mhəvisau

1 Iesu rəkwein nərmama səvənhi twelef həuvehe mhousəsɨmwɨn irəha me. Nənə in ruvei pen nɨskaiien mɨnraha. Ia nɨskaiien nəha irəha həukurən nɨfi rakaien nemhəien me ia nərmama. Nənə in ruvei pen mwi nasoriien mɨnraha. Ia nasoriien nəha irəha həukurən nəkoui irapwien nəremhə me pam. 2 Nəpɨn Iesu ruvei pen pam, rərhi pen irəha mə tuhəuvən mhəvisau irapw nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, nənə mho nərmama səməme kamhemhə həuvehe mhəsanɨn. 3 In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nuvehiien narimnari me səvəi suatuk səkɨmiaha rəmwhen ia kaskɨn, uə tənərɨpw, uə nəveɡɨnien, uə mane. Kɨmiaha tiharkahu ia karkahu kuatia a. 4  *Nəpɨn tihəuvən ia kwopun riti, nənə mhəuvnimwə ia nimwə riti, nimwə nə in nə tiharə irə meste hiəier ia kwopun nəha. 5  *Trɨni mɨnuə hiəuvən ia taon riti, mətə nərmama me ikɨn həpkəsevər mhə ia rerɨnraha tukumiaha, nəpɨn hiəier ia taon səvənraha, tihounouini raka nɨməkwrur ia nɨsumiaha tɨ nahatən penien mə irəha həno noien ərəha.” 6 Nənə nərmama me twelef səvəi Iesu həier, mhəuvən ia rukwənu me, mamhəvisau irapw nəɡkiariien amasan, mamho nərmama səməme kamhemhə ia kwopun me pam həuvehe mhəsanɨn.

Herot raməɡkiari ia Iesu

7  *Herot, iəmə Rom sə ramərɨmənu ia tənə Kalili, rɨreɡi narimnari me nəha Iesu ramo. Ia nəpɨn nəha nətərɨɡien səvənhi rəvsausɨni tɨ nəri nə mə nərmama me nepwɨn kamhəni mə Jon Paptaes rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. 8 Nənə nərmama me nepwɨn kamhəni mə Profet Elaeja ruvəier pehe mwi. Nənə nərmama me nepwɨn mwi kamhəni mə profet kupwən riti rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. 9  *Nənə Herot rɨni mə, “Jon iakɨnərai raka kənkapwə. Mətə sin mwi iərmama i iakamreɡi nəvisauien irə?” Ro iamɨnhi raməmwur mə trətə Iesu.

Iesu rəkwməni nərmama me həpɨk kəvsini nərman me əpa irəha pam faef-taosen

10 Nəpɨn aposol me hərərɨɡ mhəuvehe mwi tɨ Iesu, həni pen tukwe in narimnari me pam səməme həno. Nənə in riri raka əpa irəha, mharaka ia nərmama mhəuvən ia taon riti nəɡhɨn nə Petsaeta. 11 Nəpɨn nərmama me həreɡi mə Iesu ramevən fwe ikɨn, kamhəkurirə pen in. Nəpɨn Iesu rətoni irəha, rerɨn raɡien. In rəkwein irəha həuvehe, nənə rəɡkiari mɨnraha ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, mo səməme nemhəien ramarə ia nirəha həuvehe mhəsanɨn.

12 Rɨnaməruarəv meri na trivə. Nərmama səvənhi twelef həuvehe, mhəni pen tukwe in mə, “Ramasan mə tikərhi pen nərmama me i həuvən ia rukwənu me mɨne nəmhien me kwərha ipaka pwəh hətui kwopun me səvəi napriien mɨne nəveɡɨnien tɨ nəri nə mə kwopun i narimnari me həiwən ikɨn.”

13 Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha nə tihəuvei pen nəveɡɨnien mɨnraha.”

Mɨreɡi həni mə, “Kɨmaha iahəuvehi a bred krirum mɨne nəmu kəru. Rəfo? Ikokeikei mə kɨmaha tahəuvən mhəuvehi nəmri nəveɡɨnien sənəi nərmama me pam i?” 14 (Irəha həni iamɨnhi tɨ nəri nə mə nəpɨn həvsini a nərman me ia nirəha mətə ipaka faef-taosen.)

Nənə Iesu rɨni pen tɨ səvənhi nərmama me i mə, “Kɨmiaha tihəuvən mho irəha həuai irəha me mhəkure əpəməpə me fifti ia təmwen kuatia.” 15 Nənə irəha həuvən mho nərmama me həkure rəmwhen Iesu rɨməni. 16 Nənə Iesu ruvehi bred me nəha krirum mɨne nəmu i kəru, məkwətə ia nɨmaɡouaɡou, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, məkwsen, mauvei pen m səvənhi nərmama me mə irəha tuhəpeki pen m nərmama me. 17 Nərmama me pam hani nari tɨpwɨnraha rəsisi. Nənə nərmama me səvəi Iesu həvai pen nɨpərpəri nəveɡɨnien me nəha sə hənani mhəpwəh rukuər ia tənərɨpw irəha pam twelef.

Pita rɨni irapw mə Iesu in Kristo

18 Nəpɨn riti Iesu in əpa raməfwaki irəha səvənhi me nərmama. Nənə rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərmama kamhəni iou mə iou sin?”

19  *Mɨreɡi həni mə, “Nərmama nepwɨn kamhəni ik mə Jon Paptaes. Mətə nepwɨn kamhəni ik mə Profet Elaeja. Nepwɨn mwi kamhəni ik mə profet kupwən riti sə rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi.”

20  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Mətə kɨmiaha hiaməni mə iou sin?”

Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Ik Kristo sə Kumwesən rɨməni mə trərhi pehe ik ikuvehe.”

21 Nənə Iesu rɨnise pen əknekɨn tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nɨniien nəɡkiariien i tɨ iərmama riti.” 22  *Nənə in rɨrɨpɨn nəɡkiariien səvənhi mɨni mə, “Iou Iəməti Iərmama takaməkeikei mɨreɡi nəmisəien me rɨpɨk. Nəmə asori me mɨne pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa tuhəuvei pehe təkutanraha miou. Tukousi əpune iou, nənə nəpɨn sə ro kahar irə iakətui mwi.”

Iərmama sə trukurirə Iesu traməkeikei məvrani nei kamarkuaui

23  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nərmama me pam mə, “Iərmama sə rokeikei mə truvehe mo iərmama riti səiou traməkeikei məpwəh nətərɨɡien səvənhi, muvehi utə nei kamarkuaui səvənhi ia nəpɨn me, məvrani mukurirə iou. 24  *Iərmama sə rokeikei mə trəkwtəmhiri nɨmɨruien səvənhi trarfai irə. Mətə iərmama sə traraka ia nɨmɨruien səvənhi tukw iou truvehi nɨmɨruien rerɨn. 25 Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨpeki pam narimnari me ia tɨprənə i mo səvənhi i, nənə kurirə ikɨn remhə, mətə rɨpkuvehi mhə nɨmɨruien rerɨn, noien nəha trəfasitu irə? 26  *Iərmama sə traurɨs ia nəmri nərmama tɨ nɨniien mə in iərmama riti səiou, maurɨs mwi tɨ nəvisauien nəɡkiariien me səiou mɨnraha, Iou mwi Iəməti Iərmama, ia nəpɨn nəha takuvehe ia nɨskaiien səiou mɨne ia nɨskaiien səvəi tata səiou mɨne naɡelo ikinan me, takaurɨs tɨ nɨniien mə iərmama nəha in iərmama riti səiou. 27 Mətə iakani nɨpərhienien tukumiaha i nərmama nepwɨn kamhərer ia kwopun i tuhəpkemhə mhə meste tuhətoni nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rier pehe.”

Nɨpwrai Iesu ruvehe mopə

28 Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, ipaka nəpɨn eit ruvehe mukurau, nənə in riri Pita mɨne Jemes mɨne Jon mutə parei ia təkuər riti mə trəfwaki. 29 Nəpɨn raməfwaki, nənimen ruvehe mopə. Tɨnari səvənhi ruvehe məpsan mamser. 30 Təkwtəkwuni a iərmama kəru krauəɡkiari irəhar min. Irau nə Moses mɨne Profet Elaeja. 31  *Krouier pehe ia nukuraanien asori, rauni narimnari me ia nɨkaren səvəi nemhəien səvənhi sə trɨpko mhə tui in revən mo sampam irə fwe ia Jerusalem. 32  *Ia nəpɨn nəha Pita mɨne James mɨne Jon haremhə napriien. Mətə nəpɨn harətui, harətoni nɨpwrai Iesu ramser iərmama kəru nəha krouərer irəhar min. 33 Nənə nəpɨn irau krɨnouəpwəh Iesu rauevən, Pita rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Ramasan mə kɨmrahar iaharuvehe i. Pwəh kɨmrahar iaharo tənimwə kahar, riti səim, riti səvəi Moses, riti səvəi Profet Elaeja.” (Mətə Pita raməɡkiari əpnapen, mɨpkukurən amasan mhə nəfe rani.)

34 Nəpɨn in raməɡkiari ihi, nəpuə riti rɨnauvehe mɨnamousəman irəhar. Irəhar harətoni mə nəpuə nəha truveɡi irəhar. Harətoni harhekɨr. 35  *Nənə reri Kumwesən ruku pen ia nəpuə nəha, mɨni mə, “In nəha nərɨk sə iakuvərfi raka in. Kɨmiaha tihətərɨɡ in.” 36 Nəpɨn Kumwesən rəɡkiari pam, harəti pen mharətoni Iesu əpa ramərer. Kurirə ia nəpɨn nəha irəhar harəpnapen, mharəpwəh nɨniien tɨ iərmama riti nəfe harənətoni.

Iesu rəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha ia iəkunouihi riti

37 Kɨni rakwakwi irə, nəpɨn irəha həneiwaiu raka ia təkuər nəha, nərmama həpɨk həuvehe tɨ Iesu. 38 Nənə iərmama riti sə ramərer ia reri nərmama me nəha rəkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Iahatən. Iakase ik. Tiko muvehe mətə ro nərɨk. In kwənkwan kuatia. 39 Ia nəpɨn me nənɨmwɨn ərəha riti raməkwtəmhiri in, mamo in ramərkərinari mamasək əpwəmwɨs, mamərkərekər, nɨsəkwan ramaiu. Nənɨmwɨn ərəha nəha ro pɨk nəmisəien min, ko rɨpkaraka akwauakw mhə irə. 40 Iakɨnəres raka səim nərmama me mə irəha tuhəkoui irapw i, mətə ko həpko mhə.”

41 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha nəkur ipwet mɨne nahatətəien səkɨmiaha riwən. Noien səkɨmiaha rikou. Tsarə kɨtaha miou meste nəfe nəpɨn? Tɨneisən mɨne iakapwɨs kɨmiaha? Tiko miri nərɨm muvehe i.”

42 Nəpɨn iəkunouihi nəha ramavən ihi mauvehe, iəremhə ruvehi in mouini irapw ia tɨprənə, mamo in ramərkərekər. Mətə Iesu rɨnise pen tɨ nənɨmwɨn ərəha, mo iəmə ouihi nəha ruvehe məsanɨn. Nəpɨn rɨnəsanɨn raka Iesu ruvehi in muvei pen m səvənhi tata. 43 Nənə nərmama pam səməme hətoni nəri asori nəha Iesu rɨno ia nɨskaiien səvəi Kumwesən nənimenraha rier.

Mətə nəpɨn irəha pam kamhərkəri ihi nari ia narimnari me nəha in ramo, Iesu rɨni pen tɨ səvənhi nərmama me i mə, 44  *“Pwəh nəɡkiariien me i həuvnimwə amasan ia nəkwəreɡɨmiaha. Trɨpko mhə tui kuvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi nərmama.” 45  *Mətə irəha həreɡi nəɡkiariien i həreirei nɨpwran. Kumwesən rərkwafə i mə ko irəha həpkətoni mhə. Nənə həhekɨr tɨ nəresien Iesu mə nəfe nɨpwrai nəɡkiariien i.

Nərmama səvəi Iesu tuhaməkeikei mhəuvehi irapw irəha

46  *Ia nəpɨn nəha nərmama me səvəi Iesu hənaməvisə mɨnraha me mə sin ia nirəha in rasori. 47 Mətə Iesu rukurən nətərɨɡien səvənraha. Ro pen in ruvehi iəkunouihi riti, mərpwi ia nɨkaren, 48  *nənə mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iərmama sə trəsevər ia rerɨn tɨ iəkunouihi i ia nəɡhɨk, raməsevər mwi ia rerɨn tukw iou. Iərmama sə raməsevər ia rerɨn tukwe iou rəmwhen mə raməsevər mwi ia rerɨn tɨ Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama sə truvehi irapw in ia kɨmiaha in nə iərmama sə rasori ia kɨmiaha.”

49 Mɨreɡi Jon rɨni mə, “Iahatən, kɨmaha iahətoni iərmama riti raməkoui irapw nəremhə me ia nəɡhɨm. Iahaməmwur mə tahənise in tɨ nəri nə mə rɨpko mhə in kɨmaha riti.”

50  *Mətə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nɨniseien in. Iərmama sə rɨpkɨni ərəha mhə kɨmiaha in kɨmiaha riti.”

Nəkur Sameria həpwəh nokeikeiien Iesu mə truvehe imwənraha

51  *Rɨnauvehe ipaka tɨ nəpɨn nəha Kumwesən truvehi Iesu mutə mevən ia neiai. Iesu nətərɨɡien səvənhi ruvehe mɨskai mə traməkeikei mevən fwe Jerusalem. 52 Nənə in rərhi pen nərmama nepwɨn mə tuhəkupwən irə. Irəha həuvən mhəier pen ia rukwənu riti səvəi nəkur Sameria mə tuhəpnəpenə ia narimnari me kurirə Iesu ruvehe. 53  *Mətə nərmama ia kwopun nəha həpkəseni mhə Iesu mə truvehe imwənraha tɨ nəri nə mə irəha həuvəukurən raka nətərɨɡien səvənhi rɨskai mə traməkeikei mevən fwe Jerusalem. 54  *Nəpɨn iərmama mi kəru səvənhi mi Jemes mɨne Jon krouətə noien nəha, krouni mə, “Iərɨmənu. Ikokeikei mə kɨmrau trouəkwein napw pwəh ruku pen fwe ia neiai meiwaiu pehe mahi əmwesi irəha?”a 55 Mətə Iesu ruvsini in mɨnise pen əknekɨn tɨ nirau i. 56 Nənə irəha həuvən mwi ia rukwənu əpə riti.

Nərmama nepwɨn hokeikei mə tuhəkurirə Iesu

57 Nəpɨn riti Iesu mɨne nərmama me səvənhi kamhesi pen suatuk mamhəuvən. Nənə iərmama riti rɨni pen tukwe in mə, “Takukurirə ik kwopun pəku tikevən ikɨn.”

58 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kuri əprmɨn me səvənraha nɨpəɡ rarə. Menu me ia nɨmaɡouaɡou təpwaɡenraha rarə. Mətə iou, Iəməti Iərmama, kwopun səiou riwən mə takapri ikɨn.”

59 Nənə Iesu rɨni pen tɨ iərmama riti mwi mə, “Kurirə iou.”

Mətə iərmama nəha rɨni mə, “Iərɨmənu. Takukurirə ik, mətə pwəh iakukupwən mevən mɨnɨmwi raka səiou tata.”

60 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Nərmama səməme həpkukurirə mhə iou rəmwhen mə həuvamhə raka. Pwəh irəha hənɨmwi nərmama me səvənraha səməme həuvamhə. Mətə ik tiko muvehe, mevən məvisau irapw nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

61  *Nənə iərmama riti mwi rɨni mə, “Iərɨmənu. Takukurirə ik, mətə pwəh iakevən məsəkɨr raka m nəkur imwak me.”

62 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə iərmama rauvehi kəkur i kau ravi, mɨnamostat mɨnamərar, maməti kurirə, rɨpko mhə in iəmə amasan riti sə truvehi wok ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

10

Iesu rərhi pen nərmama me sefenti-tu mə tuhəuvən mhəvisau

1  *Kurirə irə Iərɨmənu səkɨtaha rərpwi rəɡɨn ia nərmama me nepwɨn mwi irəha pam sefenti-tu, mərhi pen irəha mə tuhəkupwən irə, mhəuvən kəru kəru ia taon me mɨne rukwənu me pam sə in mwi trukurirə pen irəha mevən ikɨn. 2  *In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəveɡɨnien sə ruvəmruə raka fwe ia nəmhien rasori pɨk, mətə nərmama səməme kamhəpeki pehe houihi a. Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhəfwaki m Kumwesən sə ramərɨmənu ia nəmhien, mhəres in mə trərhi pen nərmama nepwɨn mwi həuvən fwe ia nəmhien səvənhi mhəpeki nəveɡɨnien sə ruvəmruə, mhəpeki mhəuvehe. 3  *Kɨmiaha tihəuvən, mətə tihaməkeikei mhəukurən nəri i. Iakamərhi pen kɨmiaha mə tihəuvən mhəmwhen ia kwəti sipsip me sə kamhərer ia kurkwai kuri əprmɨn me. 4  *Tihəpwəh nuvehiien tənərɨpw sə kavai pen mane irə, uə tənərɨpw sə kavai pen nəveɡɨnien irə, uə put səkɨmiaha. Tihəpwəh napwɨsien ia suatuk, mhəɡkiari kɨmiaha iərmama riti.

5 Nəfe nimwə tihəuvnimwə irə, tihəkupwən mhəni mə, ‘Nəmərinuien ramarə ia nimwə i.’ 6 Trɨni mɨnuə iərmama səvəi nimwə nəha rokeikei nəmərinuien nəha, nəmərinuien səkɨmiaha trəuiui in. Mətə mə rekəm, trɨrərɨɡ mwi tukumiaha. 7  *Kɨmiaha tihamarə rerɨn ia nimwə kuatia a, mhəpwəh nevən əpnapenien ia nimwə me. Nəfe nari irəha tuhəuvei pehe m kɨmaha, tihəuvehi mhani mhənɨmwi. Tiho iamɨnha irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəmwhen ia nərmama kamhowok. Ratukwatukw mə irəha tuhərəku pehe narimnari me nəha m kɨmiaha.

8  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəuvən ia taon riti, nənə nərmama me ikɨn həuvehi puvnimwə kɨmiaha ia nimwə me səvənraha, tihani nəfe nəveɡɨnien sə tuhəuvei pehe m kɨmiaha. 9 Nərmama səməme nemhəien rarə ia nirəha, tiho irəha həuvehe mhəsanɨn. Tihəni pen tɨ nirəha i mə, ‘Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvəuvehe ipaka tukumiaha.’ 10 Mətə trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəuvən ia taon riti, nənə nərmama me ikɨn həpwəh nəsevərien ia rerɨnraha tukumiaha, tihəuvən, mhərer ia kurkwai suatuk me, mhəni irapw iamɨnhi irə mə, 11  *‘Nɨməkwrur ia taon i səkɨmiaha i raməmak ia nɨsumaha, kɨmaha tahahakwi raka tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəno noien ərəha. Kɨmiaha tihaməkeikei mhəukurən nəri i. Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvəuvehe ipaka tukumiaha, mətə kɨmiaha hiənəpwəh.’ 12  *Iou iakani pehe tukumiaha i ia nəpɨn nəha Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə nərpwɨnien səvəi nərmama ia taon nəha trɨskai məpi raka nərpwɨnien səvəi nəkur Sotom.”

Iesu raməɡkiari skai m nərmama nepwɨn

13  *“Trərəha anan tukumiaha nəkur Korasin! Trərəha anan tukumiaha nəkur Petsaeta! Iakɨno raka nɨmtətien asori me ia taon mi səkɨmiaha, mətə kɨmiaha hiəpkəpwəh mhə noien ərəha me səkɨmiaha. Rɨpɨni mɨnuə iakɨno nɨmtətien me nəha ia taon mi nəha Taea mɨne Saeton, tui raka ko nərmama me ikɨn hənarkahu raka tɨnari ivɨs, mhəkure ia nɨmwrakw, mhəpwəh noien ərəha me səvənraha. 14 Mətə ia nəpɨn nəha Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə nərpwɨnien səkɨmiaha trɨskai məpi raka nərpwɨnien səvəi nəkur Taea mɨne Saeton. 15 Nənə kɨmiaha nəkur Kapaneam. Tukəfo ia kɨmiaha? Ko kuvehi utə kɨmiaha hiəuvən ia neiai? Rekəm! Tukuvehi irapw kɨmiaha hiəuvən inhərɨpw Imwei Nəkur Həuvamhə.”

16  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Iərmama sə ramətərɨɡ ia nəɡkiariien səkɨmiaha rəmwhen mə ramətərɨɡ mwi ia nəɡkiariien səiou. Iərmama sə rauvei pen təkutan m kɨmiaha rəmwhen mə rauvei pehe mwi təkutan miou. Nənə iərmama sə rauvei pehe təkutan miou rəmwhen mə rauvei pen mwi təkutan m Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe.”

Nərmama me nəha irəha pam sefenti-tu hərərɨɡ mhəuvehe mwi tɨ Iesu

17 Nərmama me nəha irəha pam sefenti-tu hərərɨɡ mwi mhəuvehe tɨ Iesu, mamhaɡien, mamhəni mə, “Iərɨmənu. Nəremhə me irəha mwi ho nəkwamaha nəpɨn iahəɡkiari mɨnraha ia nəɡhɨm.”

18  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakɨnətoni kərarki irapw Setan rier ia neiai meiwaiu pehe rəmwhen ia nouapɨrien. 19  *Həreɡi ro. Iakuvəuvei pehe raka nasoriien m kɨmiaha. Kɨmiaha hiəukurən neivəien ia snek me mɨne mimi me sə kamhəpi mamho nəmisəien m nərmama. Iakɨməuvehi utə kɨmiaha hiasori ia nɨskaiien me pam səvəi Setan. Nari riti riwən tro nəmisəien m kɨmiaha. 20  *Nəri nəha ro nɨpərhienien. Mətə rərəha kɨmiaha hiamaɡien tɨ nəri nə mə nəremhə me kamho nəkwamiaha. Kɨmiaha tihaməkeikei mhaɡien tɨ nəri nə mə Kumwesən ruvərai pen raka nəɡhɨmiaha fwe ia neiai.”

Iesu rerɨn raɡien

21 Ia nəpɨn a mwi nəha Iesu rerɨn ruvehe mukuər ia naɡienien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan, nənə in rɨni mə, “Tata səiou Iərɨmənu ia neiai mɨne tɨprənə iakani tanak tukw ik tɨ nəri nə mə ikɨnərkwafə narimnari me i. Nərmama səməme həukurən nari mɨne səməme kɨnahatən amasan irəha həpkətoni mhə. Mətə iko pui pen m nərmama səməme həmwhen ia nɨpwnəti nəkwərhakwərha me hətoni. Ouəh, Tata. Nəri nəha ikɨno ramesi pen a nətərɨɡien amasan səim.

22  *Tata səiou rɨnəmri pehe raka narimnari me pam ia tɨpaɡe rəɡɨk, iou tɨni. Nənə iərmama riti riwən rukurən iou, mətə Tata səiou əpa. Nənə iərmama riti riwən rukurən səiou Tata. Iou əpa mɨne nərmama me nəha səməme rerɨk raɡien mə tako pui pen in mɨnraha.”

23  *Iesu ruvsini in, məɡkiari pen əpa m səvənhi nərmama me, mɨni mə, “Rerɨmiaha traɡien tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiamətə narimnari me i ia nəmrɨmiaha. 24  *Iakani pehe tukumiaha i mə fwe kupwən profet me həpɨk mɨne kiɡ me həpɨk hokeikei mə tuhətə narimnari me i hiamətə, mətə həpkətə mhə. Hokeikei mə tuhəreɡi nəɡkiariien me i hiamreɡi, mətə həpkreɡi mhə.”

Iesu rusipekɨn ia iəmə Sameria rasitu ia iəmə Isrel

25  *Ia nəpɨn nəha, iahatən riti səvəi Loa rokeikei mə trɨreɡi atukwatukw ro Iesu mə trəfni irə. Ro pen rɨskəmter, mɨni mə, “Iahatən. Takəfo irə muvehi nɨmɨruien rerɨn?”

26 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Nəkukuə Ikinan rani nəfe? Nəpɨn ikəvsini Loa nəha mɨreɡi rɨməfni irə?”

27  *Mɨreɡi iahatən səvəi Loa rɨni mə, “Tikaməkeikei mokeikei Iərɨmənu Kumwesən səim ia rerɨm me pam, mokeikei in ia nɨmɨruien me pam səim, mokeikei in ia nɨskaiien me pam səim, mokeikei in ia nətərɨɡien me pam səim, nənə tikaməkeikei mokeikei piam rəmwhen ikokeikei atukw a ik.”

28  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Nəɡkiariien səim ratukwatukw. Trɨni mɨnuə iko narimnari me i Nəkukuə Ikinan rani, tikuvehi nɨmɨruien irə.”

29 Mətə iahatən səvəi Loa rokeikei mə treikuə irə mə in iəmə atukwatukw. Ro pen rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Sin nə piak?”

30 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iərmama riti rier ia Jerusalem mameiwaiu mamevən ia Jeriko. Nərmama nepwɨn sə kamhakres həkwtəmhiri, mhəpeki raka mane mɨne tɨnari səvənhi, mhousi in, mhap raka irə, mhəpwəh raməmak ipaka remhə. 31 Ia nəpɨn nəha pris riti ramesi pen suatuk nəha, mətoni iəmə nəha, rukurau irə ia nɨkare suatuk mamevən. 32 Kurirə irə kwənəkwus riti səvəi Livae sə ramasitu ia pris me ro mwi iamɨnhi, muvehe ia kwopun nəha, mətoni iəmə nəha, mukurau mwi irə ia nɨkare suatuk mamevən. 33 Mətə iəmə Sameria riti in mwi ramesi pen suatuk nəha, ruvehe ia kwopun nəha iəmə nəha raməmak ikɨn. Nəpɨn rətoni iəmə nəha, rerɨn rərkwəpɨr tukwe. 34 In revən ipaka tukwe maikuas ia nɨmwapw me səvənhi ia oel mɨne waen, nənə muveɡi tərini nɨmwapw me, mərəhi utə iəmə nəha mukurei pen in ia təkure toɡki səvənhi, nənə muvehi mevən ia nimwə sə kamərəku pen kamapri ikɨn, mamətui amasan tukwe. 35 Kɨni rakwakwi irə, ruvehi irapw silin kəru kɨno ia silva, muvei pen m iərmama nəha sə kamərəku pen min kamapri ia nimwə səvənhi, mɨni mə, ‘Tikətui amasan tɨ iəmə i. Trɨni mɨnuə ikouraha mane me nepwɨn səim məpi raka səməmi iakauvei pehe mik, nəpɨn takrərɨɡ muvehe, takərpwɨn pehe mik.’ ”

36 Nənə Iesu rəres mə, “Ikaməfətərɨɡ irə? Sin ia nirəhar i ro rəmwhen ia in piəvi iəmə nəha nərmama səməme kamhakres həkwtəmhiri?”

37 Mɨreɡi iahatən səvəi Loa rɨni mə, “Sə nəha rɨnapi tukwe masitu irə.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ik tikevən mo mwi iamɨnhi.”

Iesu ruvnimwə ia nimwə səvəi Marta mɨne Meri

38 Nəpɨn Iesu mɨne nərmama me səvənhi kamhesi pen suatuk səvənraha mamhəuvən, həier pen ia rukwənu riti. Pran riti fwe ikɨn nəɡhɨn nə Marta rəsevər ia nimwə səvənhi mə Iesu truvnimwə irə. 39  *Prən nəha piəvni riti nəɡhɨn nə Meri. Nəpɨn Iərɨmənu səkɨtaha ruvnimwə pehe, Meri revən məkure ipaka tukwe, mamətərɨɡ nəɡkiariien səvənhi sə ramahatən nərmama me irə. 40 Mətə Marta ko rɨpkəkure mhə mhətərɨɡ i tɨ nəri nə mə rasui raka pɨk nəveɡɨnien sənəi nərmama. Nənə in revən tɨ Iesu, mɨni mə, “Iərɨmənu. Rəfo? Ratukwatukw mə piak rəpwəh iou, iou əpa iakasui raka nəveɡɨnien sənəi nərmama me? Ni pen tukwe in mə traməkeikei masitu ia nirak.”

41 Mətə Iərɨmənu səkɨtaha rɨni pen tukwe in mə, “Marta, Marta! Ikamətərɨɡ tɨ narimnari me rɨpɨk. Rerɨm ko rɨpkapwɨs mhə. 42  *Mətə nari kuatia a kɨmiaha tihaməkeikei mho. Tihətərɨɡ ia nəɡkiariien səiou. In nə ramasan pɨk, Meri ramo. Ro pen iou takəpwəh nɨniseien in.”

11

Iesu rahatən nərmama səvənhi mə tuhəfəfwaki irə

1  *Nəpɨn riti Iesu raməfwaki ia kwopun riti, məfwaki pam, nənə iərmama riti səvənhi rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Tikahatən ro kɨmaha tahəfəfwaki irə rəmwhen ia Jon rɨnahatən nərmama me səvənhi irə.”

2 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəpɨn kɨmiaha tihəfwaki, tihəni iamɨnhi irə mə,

‘Tata, pwəh nərmama həsiai nəɡhɨm ro ikinan i.

Pwəh nɨtətə sə ikamərɨmənu irə ruvehe.

3 Tikuvei pehe nəveɡɨnien sənəmaha rəmwhen səvəi nəpɨn ipwet.

4 Tikenouenou noien ərəha me səkɨmaha

tɨ nəri nə mə kɨmaha mwi iahamenouenou noien ərəha me səməme nərmama hamo ia kɨmaha.

Tikəpwəh niri penien kɨmaha ia kwopun tahəmwei ia nərəhaien ikɨn.’ ”

5 Nənə Iesu rarə mɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, “Sin ia kɨmiaha trevən tɨ in riti ia kurkwai nəpɨn ia nəpɨn, nənə mɨni pen tukwe in mə, ‘Iou riti. Uvei pehe ro bred kahar. 6 Piak riti ruku pen isipwɨn muvehe təkwtəkwuni, mətə nəveɡɨnien sənak riwən mə takuvei pen min’?

7 Iəmə nəha ia nəkwai nimwə trəɡkiari mə, ‘Tikəpwəh nometəien iou. Iakɨnərəpinhə raka. Kɨmaha nəkwərhakwərha me səiou iahənapri raka. Ko iakəpwəh nɨskəmterien muvei pehe nari riti mik.’ ”

8  *Nənə Iesu rɨni mə, “Nɨpərhienien iəmə nəha rɨni mɨnuə ko in rɨpkɨskəmter mhə muvei pen nari riti min. Mətə iakani pehe tukumiaha i in trɨskəmter muvei pen nəfe nari iərmama nəha raməres i. In trɨpko mhə iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə raməkwein iərmama nəha mə in riti, mətə in tro tɨ nəri nə mə iərmama nəha rəres in, məpwəh naurɨsien.

9 Iakani pehe tukumiaha i trɨni mɨnuə kɨmiaha hiokeikei nari riti, ramasan mə tihəres, nənə tukuvei pehe m kɨmiaha. Tihətui əmisə i, nənə tihətoni. Tihəkunkun ia təpinhə, nənə tukəsevər tukumiaha. 10 Iərmama sə raməres nari truvehi nari. Iərmama sə ramətui əmisə nari trətoni. Iərmama sə rakunkun ia təpinhə tukəsevər tukwe.

11 Sin ia kɨmiaha tata me nəpɨn iəkunouihi səvənhi rəres nəmu, trəpwəh nuvei penien nəmu, mətə truvei pen snek min? 12-13 Uə trɨni mɨnuə rəres kwənəre menu, truvei pen mimi sə trəpi mo nəmisəien min? Rekəm! Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvei pen narimnari amasan me m nəkwərhakwərha me səkɨmiaha. Mə kɨmiaha nəkur ərəha hiəukurən noien iamɨnhi irə, hiaməfətərɨɡ ia Tata səkɨmiaha ia neiai? In truvei pen Nənɨmwɨn Ikinan rasori mwi m nərmama səməme kamhəres in tukwe.”

Iesu mɨne Pielsepul

14 Nəpɨn riti Iesu raməkoui irapw iəremhə riti sə ramarə ia iərmama riti. Iərmama nəha ko rɨpkəɡkiari mhə, mətə nəpɨn iəremhə ruvəier irə, rɨnaməɡkiari. Nənə nərmama me hətoni hərkərinari irə. 15  *Mətə irəha me nepwɨn həni mə, “Iəmə nəha raməkoui irapw nəremhə me ia nɨskaiien səvəi Pielsepul, iəremhə sə in rasori ia nəremhə me.” 16  *Nərmama nepwɨn mwi kamhəres pen Iesu i mə, “Ko iko ro nɨmtətien riti sə ruku pen ia neiai pwəh iahətoni mhəukurən mə ik pərhien Kumwesən rərhi pehe ik?”

17 Mətə Iesu ruvəukurən raka nətərɨɡien səvənraha, nənə rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨni mɨnuə ieni riti ruai narəien səvənhi ro kəru irə, nərmama me səvənhi kamhousi irəha me, nɨtətə sə ieni nəha ramərɨmənu irə truvehe mərəha. Trɨni mɨnuə nərmama səməme kamharə ia nəkwai nimwə riti həuai narəien səvənraha ro kəru irə, kamhousi irəha me, irəha ko həpkarə amasan mhə. 18 Trɨni mɨnuə Setan ruai narəien səvənhi ro kəru irə, raməkoui irapw nəremhə me səvənhi ia nərmama, nɨtətə sə in ramərɨmənu irə trəfərer əpwəmwɨs? Trəsas miwən. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiaməni iou mə iou iakaməkoui irapw nəremhə me ia nɨskaiien səvəi Pielsepul. 19 Trɨni mɨnuə nəɡkiariien nəha səkɨmiaha ro nɨpərhienien, rəfo ia nərmama me səkɨmiaha? Irəha kamhəkoui irapw nəremhə me ia nɨskaiien səvəi sin? Səvəi Setan? Rekəm! Ro pen ramasan mə irəha həkiri nəɡkiariien i səkɨmiaha. 20  *Mətə iou iakaməkoui irapw nəremhə me ia nɨskaiien səvəi Kumwesən. Noien nəha ramahatən pen mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvəuvehe raka tukumiaha.

21 Nəpɨn iəmə skai riti rauvehi narimnari me səvəi naruaɡənien ia rəɡɨn, mamərer tukuahaɡ ia nimwə səvənhi, nautə me səvənhi iərmama riti ko rɨpkuvehe mhə makres i. 22  *Mətə trɨni mɨnuə iəmə riti nɨskaiien səvənhi rasori mwi irə ruvehe, in traruaɡən irau min ruvehi irapw in, mɨpeki raka narimnari me səvənhi sə ramərer irə mamaruaɡən. Nənə kurirə irə, in truai narimnari me sə in rɨməpeki raka ia rəɡi iəmə skai nəha, mɨpeki pen mɨne in me nepwɨn.

23  *Iərmama sə rɨpkukurirə mhə iou in raman əpə ia nirak. Nənə iərmama sə rɨpkasitu mhə ia nirak, mɨpeki nərmama mhəuvehe tukw iou, in raməkoui kɨrkɨri irəha.”

Iesu raməɡkiari ia nənɨmwɨn ərəha

24 “Nəpɨn kɨnəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha riti ia iərmama, nənɨmwɨn ərəha nəha trəfo irə? Trevən mavən ia kwopun me sə nui riwən ikɨn, mamətui kwopun trapwɨs ikɨn. Nəpɨn rɨpkətoni mhə, trəɡkiari iamɨnhi irə mə, ‘Takrərɨɡ mwi mevən tɨ nimwə fwe səiou sə iakɨməier irə.’ 25 Nənə nəpɨn rɨrərɨɡ muvehe, trətoni mə nimwə nəha kɨnaies amasan irə, narimnari me pam kamhəmrɨmər a ia təmwhekɨnraha. 26  *Nənə in trevən miri mwi nənɨmwɨn ərəha me sefen səməme hərəha mhəpi raka in, miri irəha mhəuvehe, mhəuvnimwə mwi, nənə mharə ia reri iərmama nəha. Nənə nɨmɨruien səvəi iərmama nəha truvehe mərəha anan məpi raka sə kupwən.”

Iərmama sə ramo nəkwai Kumwesən trɨreɡi ramasan

27  *Nəpɨn Iesu rani irapw narimnari me nəha, pran riti ia reri nərmama rəkwein əpwəmwɨs, mɨni pen tɨ Iesu i mə, “Pran sə rərəhi ik, muvei pen kənunu mik, rukurən naɡienien.”

28  *Mətə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Mətə nərmama səməme kamhəreɡi nəɡkiariien səvəi Kumwesən, nənə mamho nəkwan həukurən naɡienien mwi mhəpi raka.”

Nərmama hokeikei mə Iesu tro nɨmtətien riti

29  *Nəpɨn nərmama me həuvehe mənamhəpɨk, Iesu rɨni mə, “Nərmama ipwet mɨne irəha nəkur ərəha. Kamhətui a nɨmtətien. Kumwesən trəpwəh nuvei penien nɨmtətien riti mwi mɨnraha, mətə nɨmtətien əpa səvəi Profet Jona. 30 Fwe kupwən Profet Jona ruvehe mo nɨmtətien irə mɨne nəkur Nineve. Rəmwhen a mwi iou, Iəməti Iərmama, takuvehe mo nɨmtətien ia nirak mɨne nərmama ipwet mɨne. 31  *Ia nəpɨn nəha Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə, prən asori sə rɨnamərɨmənu ia tənə Sipa fwe kupwən trərer irəha nərmama ipwet mɨne, nənə mɨni mə irəha nəkur ərəha me. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə prən nəha ruku pen ia nɨkare tənə fwe isipwɨn anan muvehe mə trɨreɡi nukurənien səvəi Solomon. Mətə hətə ro! Iərmama riti in rasori ia Solomon in i ia kwopun i. 32  *Ia nəpɨn nəha Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə, nəmə Nineve tuhərer irəha nərmama ipwet mɨne, nənə mhəni mə irəha nəkur ərəha me. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn nəmə Nineve həreɡi Jona raməvisau, irəha hərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha. Mətə hətə ro! Iərmama riti in rasori ia Profet Jona in i ia kwopun i.”

Iesu raməɡkiari ia nənime iərmama

33  *“Iərmama riti riwən ko rɨhiai pen napw ia laet mukurei pen ia kwopun afafa ikɨn uə rəuiui ia nari riti, mətə trukurei utə i ia nəri kakurei utə laet irə mə nərmama səməme həuvnimwə pehe tuhətoni raməhiəpwɨn nari. 34 Nənimem nə rauvei pehe nukuraanien m nɨpwram. Nəpɨn nənimem rəsanɨn, nɨpwram pam rukuər ia nukuraanien. Mətə nəpɨn nənimem rərəha, nɨpwram pam rukuər ia nəpitəvien. 35 Ro iamɨnhi irə tikaməkeikei mhəskun amasan nukuraanien nəha ia rerɨm mə rɨpko mhə nəpitəvien irə. 36 Mə nɨpwram pam rukuər ia nukuraanien sə nəpitəvien riti riwən irə, trəhiapw amasan rəmwhen ia laet sə raməhiapw mauvei pehe nukuraanien mik.”

Iesu rəɡkiari ia Farisi me mɨne nahatən me səvəi Loa

37  *Nəpɨn Iesu raməɡkiari ihi, Farisi riti rəres pen in mə trevən ia nimwə səvənhi, məni pəri nari irau min. Ro pen Iesu revən muvnimwə məkure mə trəni nari. 38 Nənə Farisi nəha rərkərinari nəpɨn rətoni mə Iesu rɨpkukupwən mhə mərkwerɨɡ kurirə rəni nari.

39  *Nənə Iərɨmənu səkɨtaha rɨni pen tukwe in mə, “Kɨmiaha Farisi me noien səkɨmiaha rəmwhen ia tɨkikap mɨne tikinari kamaikuas irə iruə rəmher mətə nəkwan rəmkemɨk. Fwe imwə rerɨmiaha rukuər ia nakresien mɨne nərəhaien. 40 Kɨmiaha me i hiəreirei nari. Hiaməfətərɨɡ irə mə Kumwesən sə rɨno nəri iruə rɨpko mhə mwi sə fwe imwə? 41 Mətə ramasan mə kɨmiaha hiəuvehi nəveɡɨnien mɨne nui sə krouəmak ia nəkwai tɨkikap me mɨne tikinari me səkɨmiaha, mhəuvehi mhəuvei pen m nərmama nautə səvənraha riwən. Nənə tihətoni narimnari me pam tuhəmher tukumiaha.

42 Mətə trərəha anan tukumiaha Farisi me tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiaməuai narimnari me pam səkɨmiaha ia kusen ten, mamhəuvei pen riti m Kumwesən. Hiamo iamɨnhi irə ia nəri ouihi rəmwhen ia nɨmwai nei me səməme kavi rərəɡi pen ia nəveɡɨnien. Mətə hiənenouenou noien atukwatukw səvəi nəkiriien iərmama, mhənenouenou mwi noien səvəi nokeikeiien Kumwesən. Ramasan mə kɨmiaha hio noien mi nəha, mhəpwəh nenouenouien mwi sə nəha hiamo ia nəri ouihi.

43 Trərəha anan tukumiaha Farisi me tɨ nəri nə mə ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel hiokeikei mə tihəkure ia kwopun amasan me. Ia kwopun kamomaket me ikɨn hiokeikei mə nərmama tuhəkwein kɨmiaha ia nɨsiaiien.

44 Trərəha anan tukumaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəmwhen ia kref me kɨpko mhə mak ia nirəha, nənə nərmama həreirei mamhavən utə ia nirəha.”a

45 Ia nəpɨn nəha iahatən riti səvəi Loa rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən. Nəpɨn ikani nəɡkiariien me nəha, ikani ərəha mwi kɨmaha.”

46 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Trərəha anan mwi tukumiaha nahatən me səvəi Loa tɨ nəri nə mə hiaməkeikei m nərmama me mə tuhesi pen loa skai me səməme həmwhen ia katipə sə rɨpam. Mətə kɨmiaha ko hiəpkuvei pen mhə nukwai rəɡɨmiaha riti mhasitu ia nirəha tɨ natipəien. 47 Trərəha anan tukumiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvrhəkɨn kref me səvəi profet me səməme kaha kupwən me səkɨmiaha hənousi əpune irəha. 48 Ia noien nəha kɨmiaha hiamo pui atukw a kɨmiaha mə rerɨmiaha raɡien ia narimnari me nəha kaha kupwən me səkɨmiaha həno. Irəha hənousi əpune profet me, nənə kɨmiaha hiəuvrhəkɨn kref me səvənraha. 49 Ro iamɨnhi irə Kumwesən sə rukurən pam nari rɨni mə, ‘Iou takərhi pen profet me mɨne aposol me həuvən tɨ nirəha. Irəha tuhousi əpune nepwɨn, mhometə nepwɨn.’ 50 In tro iamɨnhi irə mɨne mə nərmama ipwet mɨne tuhəuvehi nərpwɨnien tɨ nɨte profet me pam sə rɨnostat maiu ia nukune narəien muvehe. 51 Nɨte Epel muvehe meste nɨte Sekaraea sə kɨnousi əpune in ia nimwə səvəi Kumwesən ia nɨmwrhenhi nɨfatə mɨne kwopun sə ro ikinan, iakani nɨpərhienien tukumiaha i nərmama ipwet mɨne tuhəuvehi nərpwɨnien tɨ nɨtenraha pam.

52 Trərəha anan tukumiaha nahatən me səvəi Loa tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiərkwafə ki sə raməsevər ia təpinhə ia nimwə nəha nukurənien raməmak ia nəkwan. Kɨmiaha hiəpkuvnimwə mhə, nənə mamhənise mwi səməme hokeikei mə tuhəuvnimwə.”

53 Nəpɨn Iesu rier ia kwopun nəha mamevən, nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me həreɡi niemaha rɨnaməpi pɨk irəha. Hənaməres Iesu nəresien me ia narimnari me rɨpɨk. 54  *Irəha hamərer mwatuk mə tuhəkwtəmhiri in trɨni mɨnuə rəfwəkour ia nəɡkiariien səvənhi.

12

Nərmama səvəi Iesu tuhaməkeikei mhəsiari tɨ noien səvəi Farisi me

1 Ia nəpɨn nəha nərmama həpɨk həmwhen ia taosen m taosen həuvehe mhousəsɨmwɨn irəha me. Kwopun rouihi. Hameivə pen ia nɨsunraha me. Nənə Iesu rukupwən məɡkiari pen m nərmama me səvənhi, mɨni mə, “Kɨmiaha tihaməsiari tɨ yis səvəi Farisi me. Yis nəha in nə noien səvəi kəuətkəsuə. 2  *Narimnari me pam səməme kamhərkwafə tuhaməkeikei mhəier irapw. Narimnari me pam səməme kamhəmak afafa tukaməkeikei kətoni kuvehi irapw ia nukuraanien. 3 Ro pen nəfe nəɡkiariien kɨmiaha hiəni ia nəpitəvien nərmama tuhəreɡi ia nukuraanien. Nəfe nəɡkiariien kɨmiaha hiəsivən irə ia kwopun afafa tukɨni irapw ia təkure nimwə me.”

Nərmama tuhaməkeikei mhehekɨr Kumwesən

4 “Iou me nepwɨn, iakani pehe tukumiaha i mə kɨmiaha tihəpwəh nehekɨrien nərmama səməme həukurən nousi əpuneien nɨpwramiaha mətə kurirə irə ko həpko mhə nari riti mwi. 5 Mətə takɨni pehe tukumiaha i sin nəha tihaməkeikei mhehekɨr i. Tihaməkeikei mhehekɨr Kumwesən tɨ nəri nə mə nəpɨn in rɨnousi əpune raka iərmama, rauvehi nasoriien tɨ nosə penien in ia kwopun napw asori rauək ikɨn. Ouəh, nɨpərhienien, iakani pehe tukumiaha i mə kɨmiaha tihaməkeikei mhehekɨr in. 6 Rerɨmiaha rɨrhi ro kwəti menu me. Nənimenraha reiwaiu. Kauvehi krirum ia silin sə rouihi anan kəru, mətə kwəti menu me nəha Kumwesən ko rɨpkenouenou mhə riti. 7  *Hətə ro nɨmwai nukwənemiaha, mətə Kumwesən rɨnəvsini pam raka irəha. Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihəpwəh nehekɨrien. Ia nənimen kɨmiaha hiamasan mwi mhəpi raka kwəti menu me nəha həpɨk.”

Iesu rəɡkiari ia naurɨsien mɨne nehekɨrien

8 “Iakani pehe tukumiaha i. Iərmama sə trɨni irapw ia nəmri nərmama me mə in iərmama riti səiou, Iou mwi Iəməti Iərmama takɨni irapw ia nəmri naɡelo me səvəi Kumwesən mə in iərmama riti səiou. 9  *Mətə iərmama sə trɨni irapw ia nəmri nərmama me mə in rɨreirei iou, iou mwi takɨni irapw ia nəmri naɡelo me səvəi Kumwesən mə iakreirei in. 10 Iərmama sə trɨni nəɡkiariien ərəha riti, muəsi Iou Iəməti Iərmama irə, Kumwesən rukurən nenouenouien nərəhaien səvənhi, məpwəh nərpwɨnien. Mətə iərmama sə trɨni nəɡkiariien ərəha riti, muəsi Nənɨmwɨn Ikinan irə, Kumwesən trɨpkenouenou mhə nərəhaien səvənhi ia nəpɨn riti. Nərpwɨnien səvənhi trarə rerɨn.

11  *Nərmama tuhəuvehi kɨmiaha, mhərpwi irapw kɨmiaha ia nəmri nəmə asori me səvəi nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel mɨne ia nəmri nərmama səməme kamhərɨmənu mɨne səməme kamhəuvehi nasoriien mə irəha tuhəkiri nəɡkiariien me səkɨmiaha. Ia nəpɨn nəha kɨmiaha tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien mə tihəfo mhosərɨpɨn nəɡkiariien səvənraha uə tihəni nəfe nəɡkiariien tɨ nirəha i. 12 Tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien irə, tɨ nəri nə mə nəpɨn atukwatukw nəha səkɨmiaha sə tihəɡkiari irə, Nənɨmwɨn Ikinan trahatən kɨmiaha ia nəfe nəɡkiariien tihəni.”

Iesu raməɡkiari ia nautə səvəi tɨprənə i

13 Iərmama riti ia reri nərmama me nəha rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən. Tata səiou ruvamhə raka. Ni pen tɨ piak i mə pwəh kɨmrau iarouwai pəri narimnari me nəha tata rɨnəmri mə səkɨmrau.”

14 Mətə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iərman. Sin mə takəmri amasan nəvisəien səkɨmirau? Rɨpko mhə wok səiou nə.” 15  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihətui amasan, mhəpwəh nəseniien noien i kɨmiaha hiokeikei mə tihəuvehi nautə me rɨpɨk. Nukune nɨmɨruien səvəi iərmama rɨpko mhə in nə nautə asori səvənhi.”

16 Nənə Iesu rɨni nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mə, “Iərmama riti nautə səvənhi rasori. Nəveɡɨnien rasori pɨk ia nəmhien səvənhi. 17 Rerɨn rɨrhi mɨnuə ‘Takəfo i? Kwopun riti mwi səiou takəmri amasan nəveɡɨnien sənak ikɨn riwən.’

18 Iərmama nəha ramətərɨɡ tukwe, nənə mɨni mə, ‘Ah, iakukurən nəfe tako. Takeitehi nimwə me səiou, nənə muvrhəkɨn tain me rasori mwi. Ia nimwə me nəha takəmri pen nəveɡɨnien me sənak mɨne narimnari amasan me pam səiou.’ 19 Nəpɨn iərmama nəha rɨno pam, in rəɡkiari iamɨnhi irə mɨni mə, ‘Səiou narimnari amasan me sə iakɨməfate i ruvəpɨk. Takɨmɨru irə nuk rɨpɨk. Ramasan mə takapwɨs, məveɡɨn, mənɨmwi, maɡien.’

20 Mətə Kumwesən rɨni pen tukwe in mə, ‘Ik iərmama ikreirei nari. Ipwet ia nəpɨn tako ik ikemhə. Nənə tukəfo ia narimnari me nəha ikɨnəpnəpenə irə? Sin truvehi?’

21  *Noien nəha rəmwhen mwi iərmama sə ramoeite nautə me səvənhi mə səvənhi əpa, mətə ia nəmri Kumwesən in iəmə auər a.”

22 Nənə Iesu rɨni pen tɨ səvənhi nərmama me i mə, “Ro iamɨnhi irə iakani pehe tukumiaha i kɨmiaha tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien tɨ nɨmɨruien səkɨmiaha mamhəres nəfe tihani. Tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien ia nɨpwramiaha mamhəres nəfe tiharkahu i. 23 Nɨmɨruien rɨpko mhə səvəi nəveɡɨnien əpa. Nɨpwrai iərmama rɨpko mhə səvəi tɨnari əpa. 24  *Hətoni ro menu me ia nɨmaɡouaɡou. Həpwəh nəpweiien nari, mhəpwəh nesiien nukwan. Nimwə səvənraha sə kamhoeite nəveɡɨnien ikɨn riwən. Mətə Kumwesən raməkwməni irəha. Nənə ia nənimen kɨmiaha hiamasan pɨk mhəpi raka menu me. 25 Sin ia kɨmiaha ko ro nɨmɨruien səvənhi rəpwəmwɨs mwi səvəi nəpɨn ouihi a trɨni mɨnuə ramətərɨɡ pɨk tukwe? 26 Mə rɨskai tukumiaha tɨ noien nəri nəha rouihi, rəfo hiamətərɨɡ pɨk tɨ narimnari me nepwɨn mwi?

27 Hətoni ro tihinari me mə kamhəfəutə irə. Irəha həpwəh noien wok, mhəpwəh nɨtiriien tɨnari. Mətə iakani pehe tukumiaha i Kiɡ Solomon fwe kupwən nautə səvənhi rasori pɨk, mətə tɨnari səvənhi rɨpkamasan mhə rəmwhen ia tihinari me i. 28 Kɨmiaha nahatətəien səkɨmiaha rɨpkɨskai mhə. Kumwesən rauvei pen tɨnari amasan me m tihinari me, nəri auər a tihinari me kamhəmɨru ipwet mətə trakwakwi haukei, mhəsas, kuvani ia napw. Mə Kumwesən ramo iamɨnha irə, in truvei pehe mwi tɨnari m kɨmiaha məpi raka. 29 Kɨmiaha tihəpwəh nətui əmisəien nəfe tihani uə nəfe tihənɨmwi. Kɨmiaha tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien tukwe, 30 tɨ nəri nə mə nərmama ia tənəmtənə me ia təkure tɨprənə i kamhətui əmisə narimnari me nəha, nənə Tata səkɨmiaha ruvəukurən raka narimnari me nəha mə kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvehi. 31 Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhətui əmisə nɨtətə sə in ramərɨmənu irə, nənə in trəriari pehe mwi narimnari me nəha m kɨmiaha.

32  *Kɨmiaha i sipsip me səiou hiəpkəpɨk mhə. Tihəpwəh nehekɨrien. Tata səkɨmiaha rerɨn raɡien tɨ nuvei peheien nɨtətə sə in ramərɨmənu irə m kɨmiaha. 33  *Tihəmri pen nəmri nari ia narimnari me səkɨmiaha, mhəuvehi mane ia nirəha, nənə mhəuvei pen m nərmama nautə səvənraha riwən. Tihəkusi tənərɨpw me sə tuhəpkɨmərɨr mhə ia nəpɨn riti mhəvai pen nautə səkɨmiaha ia nirəha. Tihəfate pen nautə səkɨmiaha fwe ia neiai. Ia kwopun nəha nautə səkɨmiaha ko rɨpkiwən mhə ia nəpɨn riti tɨ nəri nə mə iərmama səvəi nakresien riwən uvne me həpkouraha mhə narimnari. 34 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kwopun nautə səkɨmiaha raməmak ikɨn, nətərɨɡien səkɨmiaha traməmak mwi ikɨn.”

Iesu raməɡkiari ia nuveheien səvənhi

35  *“Kɨmiaha tihaməkeikei mharkahu tɨnari səvəi wok, nənə mhəhiai pen napw ia laet me səkɨmiaha pwəh rauək rerɨn. 36  *Ho rəmwhen ia nərmama səməme kamheitenhi iəmə asori səvənraha mə trier ia nəveɡɨnien asori səvəi iərman sə kiri pen vi a pran səvənhi, muvehe ia rukwənu səvənhi. Nəpɨn in ruvehe, mɨkunkun təpinhə, təkwtəkwuni a irəha tuhəsevər ia təpinhə tukwe. 37  *Trɨni mɨnuə iəmə asori nəha ruvehe mətoni nərmama me nəha səməme kamho tukwini nari min kamhətui mhəpkapri mhə, rerɨnraha traɡien. Iakani nɨpərhienien tukumiaha i iəmə asori nəha trarkahu tɨnari səvənhi səvəi wok, nənə mɨni pen tɨ nirəha mə tuhəkure mhani nari. Nənə in trɨsui raka nəveɡɨnien, muvei pen mɨnraha. 38 Trɨni mɨnuə iəmə asori nəha ruvehe ia kurkwai nəpɨn, uə ia nəpɨn rəiə rakaka irə, mətoni nərmama me nəha səməme kamho tukwini nari min kamhətui mhəpkapri mhə, rerɨnraha traɡien. 39  *Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhəukurən nəri i. Trɨni mɨnuə iərmama riti rukurən mə ipwet ia nəpɨn iərmama riti truvehe, muvnimwə ia nəkwai nimwə səvənhi, makres, in tramətui a məpwəh napriien. Ko in rəpwəh nəseniien iərmama riti reitehi nimwə səvənhi, muvnimwə, makres. 40 Rəmwhen a mwi kɨmiaha mwi tihaməkeikei mhəpnəpenə tɨ nəri nə mə iou, Iəməti Iərmama, takuvehe ia nəpɨn riti tihakiraka iou.”

41 Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Iərɨmənu. Ikani nusipekɨnien nəha maməɡkiari pehe m kɨmaha əpa uə ikaməɡkiari pen mɨne nərmama me pam?”

42 Mɨreɡi Iərɨmənu səkɨtaha rɨni mə, “Iotukwininari sə rukurən nari, mamo nəkwai iəmə asori səvənhi ia nəpɨn me, iəmə asori səvənhi truvehi utə in ruvehe masori ia səvənhi iotukwininari me pam mə trəkwməni irəha ia nəpɨn atukwatukw kamhani nari irə. 43 Trɨni mɨnuə iəmə asori səvəi iotukwininari nəha ruvehe, mətoni mə ramo wok me iamɨnha irə, iotukwininari nəha rerɨn traɡien. 44  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i iəmə asori nəha truvehi utə iotukwininari nəha ruvehe masori ia narimnari me pam səvənhi. 45 Mətə mə iotukwininari nəha rerɨn rɨnamrhi mə iəmə asori səvənhi ramo tanpen, məpwəh nuvehe akwauakwien, nənə rɨnamousi nərman mɨne nɨpran səməme kamho tukwini pəri nari irəha min, maməveɡɨn, mamənɨmwi, mamakonə, 46 iəmə asori səvənhi truvehe ia nəpɨn riti in trakiraka in, uə ia aoa riti sə in rɨreirei. Iəmə asori səvənhi trərpwɨn noien ərəha me səvənhi, məmri pen in ramarə irəha nərmama səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi.

47  *Iotukwininari sə ruvəukurən raka nəkwai iəmə asori səvənhi, mətə rɨpkəpnəpenə mhə, uə rɨpkesi pen mhə nəkwan, tukərisi pɨk in. 48 Mətə iotukwininari sə rɨreirei nəkwai iəmə asori səvənhi, nənə mo nari riti ratukwatukw mə tukərisi in tukwe, tukərisi məru a in. Iərmama sə Kumwesən ruvei pen narimnari me rɨpɨk min traməkeikei mo narimnari me rɨpɨk. Nənə iərmama sə nərmama həmri pen narimnari me rɨpɨk ia rəɡɨn, tuhəres pen in narimnari me rɨpɨk mwi.”

Nəɡkiariien səvəi Iesu tro nərmama həuai irəha me

49 Nənə Iesu rɨni mə, “Iou iakuvehe mə takərarki pehe napw ia tɨprənə i. Iakuə ko napw nəha ruvəuək raka, mətə rɨpkuək mhə ihi. 50  *Səiou riti nəha paptaes tukaməkeikei kakiətənɨmw iou irə. Nənə təkwtəkwuni iakamreɡi rərəha pɨk anan meste tuko sampam irə. 51  *Nətərɨɡien səkɨmiaha rəfo? Hiənuə iakuvehe mə tako nərmama ia tɨprənə i harə ia nəmərinuien? Iakani pehe tukumiaha i mə iapkuvehe mhə mə tako nərmama harə ia nəmərinuien, mətə iakuvehe mə tako nərmama həuai irəha me. 52 Təkwtəkwuni mamevən trɨni mɨnuə nərmama krirum kamharə ia nəkwai nimwə kuatia, irəha tuhəuai irəha me. Kahar tuharəmwəki kəru. Kəru trouəmwəki kahar. 53  *Irəha tuhəuai irəha me. Tata trəmwəki tɨni iərman, tɨni iərman trəmwəki tata səvənhi. Mama trəmwəki tɨni pran, tɨni pran trəmwəki mama səvənhi. Kaka pran trəmwəki prɨsɨni pran, prɨsɨni pran trəmwəki kaka pran səvənhi.”

Nɨmtətien me nəha Iesu ramo

54 Iesu rɨni nəɡkiariien riti mwi tɨ nərmama me mə, “Nəpɨn kɨmiaha hiətoni nəpuə riti rutə ia nukunhi təsi, təkwtəkwuni a hiəni mə, ‘Kwa nesən trauər.’ Nənə nesən rauər. 55 Nənə nəpɨn kɨmiaha hiətoni nɨmətaɡi natoɡə rɨskəmter, hiəni mə, ‘Kwa nukwəsikər travən.’ Nənə nukwəsikər ravən. 56 Kɨmiaha kəuətkəsuə me! Hiəukurən nətəien tɨprənə mɨne nɨmaɡouaɡou, nənə mhəukurən nəfe nari irau krouahatən pen. Mətə rəfo hiəreirei nɨpwrai nɨmtətien me i kamo ipwet mɨne?”

Iesu rəɡkiari ia nəvisəien

57 “Kɨmiaha tihaməkeikei mhəkiri suatuk me, mhəni mə sə pəku nəha ratukwatukw. 58 Trɨni mɨnuə iko noien ərəha riti ia iərmama, nənə in rokeikei mə kɨmirau min tirouərer ia nəmri nəmə asori me pwəh həkiri noien səim, ramasan mə tikevən akwauakw, rouəmri atukwatukw nəri nəha nəpɨn ipkevən mhə ihi ia kwopun kaməkiri nəɡkiariien ikɨn. Rərəha iərmama nəha ikɨno noien ərəha irə trəmri pen ik ia rəɡi iəmə sə raməkiri nəɡkiariien, nənə iəmə sə raməkiri nəɡkiariien trəmri pen ik ia rəɡi polis, nənə tukuvehi puvnimwə ik ia kalapus. 59 Iakani nɨpərhienien tukw ik i tikəpwəh nierien meste ikərəku pen pam faen me səim.”

13

Nərmama me pam tuhaməkeikei mhəpwəh noien ərəha me səvənraha

1 Ia nəpɨn a mwi nəha, nərmama nepwɨn həuvehe mhəvisau pen m Iesu mə Paelat rɨnousi əpune nəmə Kalili me nepwɨn nəpɨn irəha kamhəvi nɨte nərimɨru me ia nɨfatə səvəi Kumwesən. 2  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ ia nəmə Kalili me nəha? Irəha hərəha anan mhəpi raka nəmə Kalili me nepwɨn tɨ nəri nə mə irəha hemhə iamɨnha irə? 3  *Rekəm! Mətə iakani pehe tukumiaha i kɨmiaha tihaməkeikei mhəpwəh noien ərəha me səkɨmiaha. Mə hiəpwəh noien, kɨmiaha pam tihemhə rəmwhen ia nirəha. 4 Uə kɨmiaha hiaməfətərɨɡ ia nərmama me nəha eitin nimwə riti rəpwəmwɨs mutə rɨmwei, məkure tərini irəha, hemhə? Irəha hərəha anan mhəpi raka irəha me nepwɨn səməme kamharə fwe Jerusalem? 5 Rekəm! Mətə iakani pehe tukumiaha i kɨmiaha tihaməkeikei mhəpwəh noien ərəha me səkɨmiaha. Mə hiəpwəh noien, kɨmiaha pam tihemhə rəmwhen ia nirəha.”

Iesu rusipekɨn ia niemɨs riti rɨpkukuə mhə

6  *Nənə Iesu rɨni nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mə, “Iərmama riti rəpwei niemɨs riti ia nəmhien səvənhi. Nənə ia nəpɨn riti ruvehe mamətui nukwan, mətə rɨpkətə mhə riti. 7  *Ro pen rɨni pen tɨ iərmama sə raməmhu səvənhi mə, ‘Ətə ro. Nuk kahar nəha təkwtəkwuni iakuvehe mamətui kwənkwai niemɨs i, mətə iapkətə mhə riti. Ərai əmwesi! Ramərer auər a ia tɨprənə i.’

8  *Mɨreɡi iərmama sə raməmhu səvənhi rɨni mə, ‘Iəmə asori. Əpwəh rərer nuk riti mwi. Pwəh iakeri nukunen mukuraukurau, nənə mərki pen nɨmwinahak sə trasitu irə mutə amasan. 9 Trɨni mɨnuə rərer nuk riti mwi mukuə, ramasan. Mətə mə rɨpkukuə mhə, ikukurən nərai əmwesiien.’ ”

Iesu ro pran riti təkutan rikou ruvehe məsanɨn ia Sapat

10 Nəpɨn riti ia Sapat Iesu ramahatən nərmama ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. 11 Pran riti nəha ikɨn nənɨmwɨn ərəha rɨnarə raka irə ia nuk eitin mamo təkutan rikou. Prən nəha rəmakəmak a, ko rɨpkərer atukwatukw mhə. 12 Nəpɨn Iesu rətoni, rəkwein pen prən nəha, mɨni pen tukwe in mə, “Prən i. Takɨfi raka nemhəien səim ia niram.” 13 Nənə Iesu rəmri pen rəɡɨn mi irə, nənə təkwtəkwuni a təkutai prən nəha ruvehe matukwatukw. Nənə in rəɡnəɡɨni Kumwesən.

14  *Mətə iəmə asori səvəi nimwəfwaki niemaha rəpi tɨ nəri nə mə Iesu romasan prən nəha ia Sapat. In rɨni pen tɨ nərmama i mə, “Nəpɨn sikis nəha ratukwatukw mə tuko wok irə. Həuvehe ia nəpɨn me nəha pwəh in romasan nɨpwramiaha. Mətə ia Sapat kɨmiaha tihəpwəh nuveheien.”

15  *Mɨreɡi Iərɨmənu səkɨtaha rɨni pen tukwe in mə, “Kɨmiaha kəuətkəsuə me. Sin ia kɨmiaha rəpwəh nɨfiien səvənhi kau uə toɡki ia Sapat, mɨsɨɡi, mevən tɨ nui? Kɨmiaha pam hiamo nəri i! 16  *Nənə rəfo ia prən i Setan rɨrukwi nuk eitin? In kwənəkwus riti səvəi Epraham. Ko iapkɨfi mhə nemhəien i irə ia Sapat?”

17 Nəpɨn Iesu rɨni nəɡkiariien nəha, nərmama pam səməme kamhətə ərəha in həreɡi haurɨs. Mətə səməme həpkətə ərəha mhə in rerɨnraha raɡien tɨ narimnari asori me sə in ramo.

Nusipekɨnien səvəi kwənuni nei nəha mastat

18 Nənə Iesu rɨni mə, “Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rəmwhen ia nəfe nari? Takɨni nəfe nəɡkiariien mahatən pen irə? 19 Rəmwhen ia nuni nei mastat sə rouihi anan ia nuni nei me. Iərmama riti ruvehi, məpwei ia nəmhien səvənhi, nənə rutə, muvehe mo nei irə, nənə menu me ia nɨmaɡouaɡou ho pen kwətəpaɡ me səvənraha ia rəɡɨn me.”

Nusipekɨnien səvəi yis

20 Nənə Iesu rarə mɨni mwi mə, “Takɨni nəfe nəɡkiariien mahatən pen nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə? 21 Rəmwhen ia yis sə pran riti ruvehi, muvehi mərapi irau flaoa me rɨpɨk, nənə məpwəh meste yis rəse floa me pam rəsisi.”

Iesu rəɡkiari ia kwəruə sə rouihi

22 Iesu ravən makurau ia taon me mɨne rukwənu me, mamahatən nərmama, mamesi pen suatuk səvənhi mamevən mə treste nari fwe Jerusalem. 23 Nənə iərmama riti rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Nərmama me nəha Kumwesən truvehimɨru irəha tuhəpɨk uə tuhouihi a?”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mɨnuə, 24  *“Kɨmiaha tihaməkeikei mhousari mhəuvnimwə ia kwəruə ouihi. Iakani pehe tukumiaha i nərmama həpɨk tuhousari tɨ nuvnimwəien, mətə tuhəpwəh nuvnimwəien. 25  *Iəmə asori səvəi nimwə nəha trɨskəmter, məsisəɡ ia təpinhə ia nimwə səvənhi.

Ia nəpɨn nəha kɨmiaha tihərer iruə, mamhərui təpinhə, mamhəni mə, ‘Iərɨmənu, əsevər ia təpinhə tukumaha.’

Mɨreɡi in trɨni pehe tukumiaha i mə, ‘Kɨmiaha hiəuku pəku? Iakreirei kɨmiaha.’

26 Mɨreɡi kɨmiaha tihəni mə, ‘Kɨmaha i səməme sənəveɡɨn, mhənənɨmwi pəri kɨtaha mik. Ikɨnərer ia suatuk me səkɨmaha, mamahatən nərmama.’

27  *Mətə in trɨni iamɨnhi mə, ‘Iakani pehe tukumiaha i iakreirei kɨmiaha mə hiəuku pəku. Kɨmiaha pam i nərmama hiamo noien ərəha, həuvən isipwɨn tukw iou.’

28  *Ia kwopun nəha kɨmiaha tihasək mhahi tərini revɨmiaha nəpɨn tihətoni Epraham mɨne Aesak mɨne Jekop mɨne profet kupwən me kamhəuvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, mətə kɨnərarki irapw kɨmiaha iruə. 29  *Nənə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhəuku pesu, mhəuku prehi, mhəuku peraha, mhəuku parei, mhəuvehe mhəkure mhani pəri nari ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. 30  *Nənə həreɡi ro. Nərmama nepwɨn kamhəkurirə tuhəuvehe mhəkupwən, nənə nepwɨn haməkupwən tuhəuvehe mhəkurirə.”

Iesu ramasək tɨ Jerusalem

31 Ia nəpɨn a mwi nəha Farisi me nepwɨn həuvehe mhəni pen tɨ Iesu i mə, “Araka ia kwopun i mamevən. Herot rokeikei mə trousi əpune ik.”

32 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həuvən mhəni pen tɨ kuri əprmɨn nəha Herot mə iakani ianhi mə, ‘Reɡi ro! Iakaməkoui irapw nəremhə me ia nərmama, mafi raka nemhəien me ia nirəha. Tako iamɨnhi irə ipwet mɨne trakwakwi. Nənə tɨneis iako sampam ia wok səiou. 33 Takaməkeikei mesi pen suatuk səiou mamevən ipwet, trakwakwi, mɨne tɨneis, tɨ nəri nə mə ko kɨpkousi əpune mhə profet riti ia kwopun əpə iti, mətə traməkeikei memhə fwe ia Jerusalem əpa.’

34 Jerusalem, Jerusalem! Ik taon i ikamousi əpune profet me maməkwi əpune nərmama səməme Kumwesən ramərhi pehe irəha tukw ik! Nəpɨn rɨpɨk iakokeikei mə takousəsɨmwɨn nɨpwnətɨm me rəmwhen ia rɨnhi menu ramo ia tɨni me mauiui irəha ia tərəɡɨn mi. Mətə kɨmiaha hiəpwəh nokeikeiien. 35 Hətə ro. Təkwtəkwuni nəha Kumwesən trəpwəh nimwə səkɨmiaha. Nənə iakani pehe tukumiaha i mə kɨmiaha tihəpwəh mwi nətoniien iou meste tihəni mə, ‘Səɡnəɡɨni iərmama i rauvehe ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha.’ ”

14

Iesu romasan iərmama riti rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi krouəsisi

1  *Ia Sapat riti Iesu revən mə trəni nari ia nəkwai nimwə səvəi iəmə asori riti səvəi Farisi me. Irəha kamhətə amasan in mə trəfo irə. 2 Iərmama riti nəha ikɨn nemhəien ramarə irə, mamo rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi krouəsisi. 3  *Nəpɨn Iesu rətoni, rəres pen nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me i mə, “Rəfo? Ratukwatukw ia loa səkɨtaha mə ia Sapat tuko iərmama sə nemhəien rarə irə ruvehe məsanɨn uə rekəm?” 4 Mətə irəha həpwəh nɨniien nəɡkiariien riti. Ia nəpɨn nəha Iesu ruvehi iərmama nəha, mo nɨpwran ruvehe məsanɨn, rərhi pen in ramevən.

5  *Kurirə irə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sin ia kɨmiaha trɨni mɨnuə ia Sapat səvənhi iəkunouihi uə kau rɨmwei pen ia ruei tənə trɨpkevən akwauakw mhə mɨvi utə in?” 6  *Mətə rɨskai tɨ nirəha ko irəha həpwəh nɨniien nəɡkiariien riti tɨ nəresien nəha.

Iərmama trəpwəh nəfiəutəien in

7  *Ia nəpɨn nəha, Iesu rətə nərmama nepwɨn səməme iəmə asori səvəi nimwə nəha rəkwein irəha mə tuhani pəri nari həuvən mhəkure ia kwopun nəha kamsiai nərmama ikɨn. Nənə Iesu rɨni nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mə, 8  *“Trɨni mɨnuə iərmama riti rəkwein ik mə tikevən məni nari ia nəveɡɨnien asori sə kamo tɨ iərman sə kiri pen vi a pran səvənhi, tikəpwəh nəkureien ia kwopun kamsiai nərmama me ikɨn. Rərəha iərmama riti sə rasori ia niram ruvehe, 9 nənə iərmama sə rɨnəkwein kɨmirau pəri truvehe, mɨni pehe tukw ik i mə, ‘Araka, pwəh iərmama i rəkure ia kwopun i.’ Nənə ik tikaurɨs tɨ nəri nə mə tikaməkeikei mevən məkure ia kwopun i inhərɨpw anan. 10 Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti rəkwein ik iamɨnhi, tikevən məkure ia kwopun sə inhərɨpw anan. Nənə iərmama sə rɨnəkwein ik truvehe mɨni pehe tukw ik i mə, ‘Iou riti. Uvehe məkure ia kwopun i irənhə.’ Ia noien nəha in truvehi utə ik ia nəmri nərmama me pam səməme kamhani pəri nari kɨmiaha mɨnraha. 11  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama sə rauvehi utə in, Kumwesən truvehi irapw in, nənə iərmama sə rauvehi irapw in, Kumwesən truvehi utə in.”

12 Nənə Iesu rɨni pen tɨ iərmama i rɨnəkwein in mə trəni nari ia nəkwai nimwə səvənhi mə, “Trɨni mɨnuə iko nəveɡɨnien asori riti ia rukwəsikər uə ia nəpɨn, tikəpwəh nəkweinien ik me nepwɨn uə piam me uə nərmama ia kwənəkwus səim uə nərmama səməme kamharə ipaka tukw ik nautə səvənraha rasori mə irəha tuhəuvehe mhani nari. Mə iko iamɨnhi irə irəha tuhəkwein mwi ik mə tikevən məni pəri nari kɨmiaha mɨnraha. Nənə ia noien nəha irəha tuhərpwɨn tai noien ikɨno mɨnraha. 13  *Mətə nəpɨn tiko nəveɡɨnien asori, tikəkwein nərmama nautə səvənraha riwən, mɨne nərmama səməme nɨpəri nɨpwranraha remhə, mɨne səməme nɨsunraha rərfe, mɨne səməme nənimenraha rɨfwə mə irəha tuhəuvehe mhani pəri nari. 14  *Nənə Kumwesən trəkwein amasan ia niram tɨ nəri nə mə irəha ko həpkərpwɨn pehe mhə tai noien sə ikɨno mɨnraha. Mətə ia nəpɨn sampam, nəpɨn nəkur atukwatukw tuhətui mwi ia nemhəien, Kumwesən trərpwɨn pehe mik.”

Nusipekɨnien səvəi nəveɡɨnien asori

15  *Iərmama riti sə raməni pəri nari irəha Iesu rɨreɡi nəɡkiariien nəha, mɨni pen tukwe in mə, “Iərmama sə truvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə məni nari rerɨn traɡien.”

16 Mətə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Nəpɨn riti iərmama riti rokeikei mə tro nəveɡɨnien asori riti, nənə mukupwən məkwein nərmama həpɨk mə tuhəuvehe tukwe. 17 Ia nəpɨn səvəi nəveɡɨnien asori nəha, in rərhi pen iərmama riti sə ramo tukwini nari min revən tɨ nirəha səməme in rɨnəkwein irəha mə tuhəuvehe, mɨni pen tɨ nirəha mə, ‘Həuvehe, iakɨnəpnəpenə pam narimnari.’

18 Mətə irəha pam həni mə ko həpkuvehe mhə. Iərmama sə rukupwən məɡkiari rɨni pen tukwe in mə, ‘Sore. Ko iapkuvehe mhə. Iapkuvehi a nəmri tɨprənə riti. Takaməkeikei mevən mətoni.’

19 Riti mwi rɨni mə, ‘Sore. Mətə iou iapkuvehi a nəmri kau me irəha pam ten. Takaməkeikei mevən məskun irəha. Ko iou iapkuvehe mhə.’

20  *Riti mwi rɨni mə, ‘Kiri pehe a pran səiou i. Ro iamɨnhi irə ko iapkuvehe mhə.’

21 Ia nəpɨn nəha iərmama sə ramo tukwini nari rɨrərɨɡ, mevən tɨ iəmə asori səvənhi, məvisau pen nəɡkiariien me nəha min. Nənə iəmə asori niemaha rəpi. In rɨni pen tɨ iərmama nəha ramo tukwini nari min mə, ‘Evən akwauakw ia suatuk me mɨne kwopun me ia taon i, miri nərmama nautə səvənraha riwən, mɨne nərmama səməme nɨpəri nɨpwranraha remhə, mɨne səməme nənimenraha rɨfwə, mɨne səməme nɨsunraha rərfe, miri irəha mhəuvehe.’

22 Ro pen iotukwininari nəha revən, mɨrərɨɡ, mɨni mə, ‘Iəmə asori. Nəfe ikɨməni iakɨno, mətə nimwə səim rɨpkukuər mhə.’

23 Mɨreɡi iəmə asori səvəi iotukwini nari nəha rɨni pen tukwe in mə, ‘Evən ia suatuk me mɨne kwopun me iruə ia taon, məkeikei m nərmama mə tuhəuvnimə pehe pwəh nimwə səiou rukuər amasan. 24 Iakani pehe tukw ik i nərmama me nəha səməme iakɨnəkwein irəha fwe kupwən irəha riti ko rɨpkəni mhə nəveɡɨnien səiou.’ ”

Noien səvəi nukurirəien Iesu

25 Nəpɨn riti nərmama həpɨk kamhəkurirə Iesu. Nənə in ruvsini mɨni pen tɨ nirəha i mɨnuə, 26  *“Trɨni mɨnuə iərmama riti ruvehe tukw iou in traməkeikei mokeikei iou məpi raka tata səvənhi mɨne mama səvənhi, mɨne pran səvənhi, mɨne nɨpwnətɨn me, mɨne piəvni me, mɨne kɨtiriməni me, mɨne nɨmɨruien atukw səvənhi. Trɨni mɨnuə in rɨpkokeikei mhə iou iamɨnhi, ko rɨpkuvehe mhə mo in iərmama riti səiou. 27  *Iərmama sə rɨpkəvrani mhə nei kamarkuaui səvənhi muvehe mukurirə iou, ko in rɨpkuvehe mhə mo in iərmama riti səiou.

28 Sin ia kɨmiaha rokeikei mə tro nimwə riti rəpwəmwɨs mutə, mətə rɨpkukupwən mhə məkure, məvsini nəmri narimnari me sə tro nimwə irə mə mane səvənhi rəmwhen uə rekəm? 29 Trɨni mɨnuə iərmama rɨpko mhə iamɨnhi irə, nəpɨn ro sampam ia nɨsui nimwə nəha, ko rɨpko pam mhə nimwə, nənə nərmama me pam tuhətə harɨs əkenhɨn irə, 30 mhəni mə, ‘Hətə ro iərmama nəha. Rɨno pam nɨsui nimwə, mətə ko rɨpko pam mhə.’

31 Uə nəfe kiɡ rokeikei mə trevən maruaɡən irau kiɡ riti, mətə rɨpkukupwən mhə məkure, mətərɨɡ tukwe mə in rəmwhen ko riri pen səvənhi naruaɡən me irəha pam ten taosen həuvən mharuaɡən irəha kiɡ sə ramiri pehe səvənhi me irəha pam twenti taosen? 32 Trɨni mɨnuə kiɡ nəha rətoni mə in rəpwəh nəmwhenien, nəpɨn kiɡ nəha səvənhi naruaɡən me irəha pam twenti taosen rauvehe ihi fwe isipwɨn, in trərhi pen nərmama nepwɨn səvənhi həuvən mə tuhəres mə trəfo nəha məmri nəmərinuien. 33 Ia noien nəha rəmwhen a mwi kɨmiaha tihaməkeikei mhəkupwən mhətərɨɡ tukwe. Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rerɨn rɨpkaɡien mhə mə traraka ia narimnari me pam səvənhi, ko in rɨpkuvehe mhə mo in iərmama riti səiou.”

Iesu rəɡkiari ia sol sə nəsienien səvənhi ruvəiwən

34 “Sol nəri ramasan. Mətə trɨni mɨnuə sol nəsienien səvənhi ruvəiwən, tukəfo mwi rəsien mwi? 35 Rɨpkamasan mhə tɨ tɨprənə uə tɨ nihi kau sə tukərapi ia tɨprənə kəmhu irə. Ramasan a mə tukərarki a i. Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə tɨ nɨreɡiien nari traməkeikei mətərɨɡ amasan.”

15

Iesu rusipekɨn ia iərmama sə rətə wau ia səvənhi sipsip

1 Ia nəpɨn nəha nərmama səməme kamərəku pen takis mɨnraha mɨne nərmama ərəha me nepwɨn mwi həuvehe mə tuhətərɨɡ ia Iesu. 2  *Nəpɨn Farisi me mɨne nahatən me səvəi Loa hətoni, həni ərəha Iesu, mhəni mə, “Iəmə i raməseni nəkur ərəha me həuvehe tukwe in. Raməni pəri nari irəha mɨnraha.”

3 Ro pen Iesu rɨni nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mə, 4  *“Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti səvənhi sipsip me irəha pam hantret, mətə rətə wau ia riti, trəfo pen irə? In trəpwəh naenti-naen fwe ia kwopun kamhani nurhi ikɨn, mevən mətui sipsip sə rɨnəruei meste trətoni. 5 Nənə nəpɨn rətoni, truvehi utə məmri pen ia nuran mi, mamaɡien, 6 mevən fwe imwəni, moeite in me nepwɨn mɨne nərmama səməme kamharə ipaka tukwe, mɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Pwəh saɡien pəri tɨ nəri nə mə iakɨnətoni sipsip səiou sə rɨnəruei.’ 7 Rəmwhen ia noien nəha iakani pehe tukumiaha i trɨni mɨnuə iərmama ərəha riti rɨrərɨɡ ia nətərɨɡien səvənhi, məpwəh noien ərəha me səvənhi, naɡienien fwe ia neiai trasori məpi raka naɡienien sə kamreɡi tɨ nərmama atukwatukw me nəha irəha pam neanti-naen səməme tuhəpkrərɨɡ mhə ia nətərɨɡien səvənraha tɨ nəri nə mə noien ərəha me səvənraha riwən.”

Iesu rusipekɨn ia pran sə rətə wau silin səvənhi

8 Nənə Iesu rɨni mə, “Uə trɨni mɨnuə pran səvənhi silin irəha pam ten, rətə wau ia riti, trəfo pen irə? Trɨhiai pen napw ia laet, maies ia nəkwai nimwə, mamətui silin nəha meste trətoni. 9 Nənə nəpɨn rətoni, trəkwein in me nepwɨn mɨne nərmama səməme kamharə ipaka tukwe, mɨni mə, ‘Pwəh saɡien pəri tɨ nəri nə mə iakɨnətoni silin sə iakɨnətə wau irə.’ 10 Rəmwhen ia noien nəha iakani pehe tukumiaha i naɡelo me səvəi Kumwesən kamhaɡien nəpɨn iərmama ərəha riti rɨrərɨɡ ia nətərɨɡien səvənhi, məpwəh noien ərəha me səvənhi.”

Iesu rusipekɨn ia təmaruə sə rəruei

11 Nənə Iesu rɨni mə, “Iərmama riti tɨni kəru iərman mi. 12 Nəpɨn riti tɨni sə rouihi rɨni pen tɨ səvənhi tata i mə, ‘Tata. Uai narimnari me səim muvei pehe səiou nəha təkwtəkwuni.’ Nənə tata səvənhi ruai narimnari me səvənhi ia nənimen kəru riti səvəi tɨni sə rasori riti səvəi tɨni sə rouihi.

13  *Rɨpko mhə tui tɨni sə rouihi roueite səvənhi narimnari me, ruvehi mane irə, mier, məpwəh imwəni, mevən marə ia tənə riti isipwɨn. Nənə ia kwopun nəha in rouraha mane səvənhi ia noien ərəha me 14 meste mane səvənhi riwən. Nəpɨn səvənhi mane ruvəiwən pam, nukumhə rɨnamavən ia tənə nəha. Nukumhə rɨnamahi. Sənəni nəveɡɨnien riwən. 15 Ro pen in revən mamowok səvəi iərmama riti ia tənə nəha. Nənə iərmama nəha rərhi pen in revən mə trəkwməni pɨkə me səvənhi. 16  *Nəpɨn in raməkwməni pɨkə me nəha, nukumhə rahi pɨk anan, mətə iərmama riti rɨpkuvei pen mhə nari riti min. Nənə rerɨn rɨrhi mə, ‘Rosi ko iakəni nɨpəri nəveɡɨnien riti sənəi pɨkə me i takreɡi ramasan.’

17 Mətə nəpɨn nətərɨɡien amasan səvənhi rɨrərɨɡ muvehe, in rɨni mə, ‘Nərmama me nəha tata səiou ramərəku pen mɨnraha tɨ no tukwiniien nari min irəha pam nəveɡɨnien sənənraha rasori məpi raka irəha, mətə iou iakamarə ia kwopun i nukumhə ramahi iou na takemhə. 18  *Takier ia kwopun i, mɨrərɨɡ, mevən tɨ səiou tata, mɨni pen tukwe in mɨnuə, Tata. Iakɨno nari riti rərəha rəpwəh nəmwhenien ia nəmri Kumwesən mɨne ia nənimem. 19 Təkwtəkwuni nəha iapkəmwhen mhə mə tikəkwein nərɨm ia nirak. Tiko iou iakəmwhen iərmama riti sə ikamərəku pen min tɨ no tukwiniien nari mik.’ 20 Ro iamɨnhi irə təmaruə nəha rɨskəmter, mɨrərɨɡ, mɨnamevən tɨ tata səvənhi. Mətə nəpɨn rauvehe ihi fwe isipwɨn, tata səvənhi rətoni, nənə rerɨn rərkwəpɨr tukwe. Raiu, mevən, mərəhi pehe, makei min.

21 Nənə tɨni rɨni pen tukwe in mə, ‘Tata. Iakɨno nari riti rərəha rəpwəh nəmwhenien ia nəmri Kumwesən mɨne ia nənimem. Təkwtəkwuni nəha iapkəmwhen mhə mə tikəkwein nərɨm ia nirak.’

22 Mətə tata səvənhi rəkwein nərmama səməme kamho tukwini nari min mɨni mə, ‘Həuvən akwauakw, mhəuvehi karkahu əpwəmwɨs riti sə ramasan pɨk məpi raka karkahu əpwəmwɨs me nepwɨn, nənə mharkahu pen i min, mhəuvei pen riɡ ia nukwai rəɡɨn, mhəuvei pen put ia nɨsun mi, 23 nənə mhəuvən mhəuvehi kau nəha nɨpwran rəsisi amasan mhəuvehe, mhousi əpune. Pwəh sani mhaɡien pəri 24  *tɨ nəri nə mə iəkunouihi i səiou rəmwhen mə ruvamhə raka, mətə təkwtəkwuni ruvəmɨru mwi. In rɨnəruei, mətə təkwtəkwuni nəha iakɨnətoni mwi.’ Nənə irəha kənamhaɡien pəri.

25 Ia nəpɨn nəha tɨni sə rasori in fwe ia nəmhien. Nəpɨn rɨrərɨɡ mauvehe ia rukwənu, muvehe ipaka tɨ nimwə, rɨreɡi nərmama kamhani nɨpu, mamho tanis. 26 Nənə rəkwein iərmama riti sə ramo tukwini nari m tata səvənhi, məres mə, ‘Nəfe i hiamo?’

27  *Mɨreɡi iərmama nəha rɨni pen tukwe in mə, ‘Piam ruvəuvehe. Nənə tata səim ruəsi kau nəha nɨpwran rəsisi amasan tɨ nəri nə mə piam rɨrərɨɡ muvehe məsanɨn a.’

28 Ro iamɨnhi irə tɨni sə rasori niemaha rəpi, rəpwəh nuvnimwəien ia nəkwai nimwə. Tata səvənhi rier, məres in mə truvnimwə, 29 mətə in rɨni pen tɨ səvənhi tata i mə, ‘Ətə ro! Nuk me rɨpɨk iakamo tukwini pehe nari mik ia kwopun i, mɨpkərui mhə nəkwam. Mətə ipkuvei pehe mhə nari riti miou rəmwhen ia kwəti nəni mə tako nəveɡɨnien irə mhaɡien pəri kɨmaha iou me nepwɨn. 30 Mətə nəpɨn nərɨm nəha sə rɨnouraha narimnari me səim tɨ nərəkuien nɨpran ia suatuk rɨrərɨɡ muvehe ia rukwənu, ikousi əpune kau nəha nɨpwran rəsisi amasan mamo nəveɡɨnien irə səvənhi.’

31 Mɨreɡi tata səvənhi rɨni pen tukwe in mə, ‘Nərɨk. Nəpɨn me pam krau mik krauarə. Narimnari me pam səiou səim. 32 Mətə ratukwatukw mə tso nəveɡɨnien i, mhaɡien, tɨ nəri nə mə piam in rəmwhen mə ruvamhə raka, mətə təkwtəkwuni ruvəmɨru mwi. Rɨnəruei, mətə təkwtəkwuni nəha sənətoni mwi.’ ”

16

Iesu rəɡkiari ia iərmama sə ramətui ərəha tɨ nautə səvəi iəmə asori səvənhi

1 Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Iərmama riti nautə səvənhi rasori. Səvənhi riti fwe iotukwininari ramətui tɨ nautə səvənhi, mətə kamɨni ərəha in mə ramouraha nautə nəha. 2 Ro iamɨnhi irə iərmama sə nautə səvənhi rasori rəkwein iəmə nəha ruvehe, rəres pen in mə, ‘Nəfe nəɡkiariien me i iakamreɡi kamɨni ia niram? Uvei pehe nəkukuə sə ikɨmərai pen səim wok irə. Təkwtəkwuni nəha tiko sampam ia wok.’

3 Mɨreɡi iotukwininari sə ramətui tɨ nautə səvəi iəmə asori nəha rerɨn rɨrhi mə, ‘Səiou iəmə asori trərarki irapw iou ia wok səiou. Mətə nɨskaiien səiou rəpwəh nəmwhenien mə takeri tɨprənə muvehi mane irə. Iakamaurɨs tɨ naseien mane tɨ nərmama. Tako nəfe nəha təkwtəkwuni? 4 Ah, iakukurən nəfe tako! Nərmama me nəha səməme həpkərpwɨn pehe mhə ihi kaon me səvənraha sə iəmə asori səiou rɨməuvei pen mɨnraha, tako rerɨnraha raɡien. Trɨni mɨnuə iako iamɨnhi irə, nəpɨn iəmə asori səiou trərarki iou, irəha tuhəuvehi puvnimwə iou ia nəkwai nimwə me səvənraha.’ 5 Ia nəpɨn nəha in rəkwein nərmama me nəha səməme həpkərpwɨn pehe mhə ihi kaon səvənraha həuvehe kuatia kuatia tukwe in. Sə rukupwən mevən, rəres in mə, ‘Ikɨməuvehi nəfe narimnari me səvəi iəmə asori səiou, mətə ipkuvehi mhə ihi nənimen?’

6 Mɨreɡi iərmama nəha rɨni mə, ‘Tram me irəha pam hantret həukuər ia oel kaməvənari irə.’

Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, ‘In i nɨmwai nəkukuə səvəi kaon səim. Tikuvehi, məkure akwauakw, mɨrai pen mə fifti tram a.’ 7 Iəmə nəha rarə mɨni pen tɨ riti mwi mə, ‘Nənə ik ikɨməuvehi nəfe mətə ipkuvehi mhə ihi nənimen?’

Mɨreɡi iərmama nəha rɨni mə, ‘Pak flaoa irəha pam wan taosen.’

Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, ‘In i nɨmwai nəkukuə səvəi kaon səim. Tikuvehi mɨrai pen mə pak me irəha pam eit hantret a.’

8  *Iotukwininari sə ramətui tɨ nautə səvəi iəmə asori nəha ramo noien riti sə rɨpkatukwatukw mhə. Mətə kurirə irə iəmə asori səvənhi ruvehe mɨni vivi in tɨ nəri nə mə in rukurən nari. Nəri nəha ramahatən pen mə nərmama ia tɨprənə i həukurən amasan nari tɨ noien pisnes irəha nərmama səvənraha. Irəha həukurən amasan mhəpi raka nɨpwnəti nukuraanien me. 9  *Nənə iakani pehe tukumiaha i kɨmiaha tihaməkeikei mhasitu amasan ia nərmama ia nautə me səvəi tɨprənə i mə irəha tuhəuvehe mho kɨmiaha me nepwɨn ia nirəha. Nənə nəpɨn nautə me nəha tuhəiwən, Kumwesən truvehi puvnimwə kɨmiaha ia nimwə me səməme tuhəpkiwən mhə ia nəpɨn riti.

10  *Iərmama sə ramətui amasan tɨ nəri ouihi a trətui amasan mwi tɨ nəri asori. Nənə iərmama sə rɨpkətui amasan mhə tɨ nəri ouihi trɨpkətui amasan mhə mwi tɨ nəri asori. 11 Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəpkətui amasan mhə tɨ nautə səvəi tɨprənə i, sin trəmri pehe nautə sə ro nɨpərhienien irə ia rəɡɨmiaha mə tihətui amasan tukwe? 12 Nənə trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəpkətui amasan mhə tɨ narimnari me səvəi iərməpə, sin truvei pehe narimnari me m kɨmiaha mə tihəuvehi mho səkɨmiaha irə?

13  *Iərmama riti riwən ramo tukwini nari ko ro nəkwai iəmə asori kəru. Trɨni mɨnuə ro iamɨnhi irə, trokeikei riti məmwəki riti, uə trɨsiai riti mɨpkɨsiai mhə riti. Kɨmiaha ko hiəpkuvehi pəri mhə Kumwesən mɨne mane mho iəmə asori mi irə səkɨmiaha mə tiho pəri nəkwanrau.”

Nəɡkiariien me nepwɨn səvəi Iesu

14  *Nəpɨn Farisi me həreɡi nəɡkiariien me nəha harɨs ia Iesu tɨ nəri nə mə irəha hokeikei pɨk mane. 15  *Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha Farisi me hiameikuə ia nəmri nərmama mə kɨmiaha nəmə atukwatukw, mətə Kumwesən rukurən rerɨmiaha. Nəfe nari nərmama kamhəfiəutə irəha me tukwe, mətə ia nəmri Kumwesən rərəha anan.

16  *Kɨnəvisau irapw Loa səvəi Moses mɨne nəɡkiariien me səvəi profet kupwən me meste pehe Jon Paptaes. Kurirə irə kɨnaməvisau irapw nəɡkiariien amasan i raməɡkiari ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Nənə nərmama me pam kamhəmwur mə tuhəuvnimwə ia nɨtətə nəha. 17  *Rəknekɨn mə neiai mɨne tɨprənə krouvehe rouiwən. Mətə rəknekɨn pɨk mə nukwai nəkukuə ouihi riti sə kɨmərai pen ia Loa ruvehe miwən.

18 Iərman sə rəpwəh pran səvənhi miri pran əpə riti mwi ramo noien ərəha. Prən nəha in ramiri rɨpko mhə səvənhi atukwatukw pran. Nənə iərman sə riri pran sə iərman səvənhi rɨnəpwəh ramo noien ərəha. Prən nəha in ramiri səvəi iərməpə.”

Iərmama kəru riti nautə səvənhi rasori riti nautə səvənhi riwən

19 Nənə Iesu rɨni mə, “Iərmama riti nautə səvənhi rasori ramarkahu tɨnari me nənimenraha rəknekɨn.a Ia nəpɨn me raməni amasan nari, mamaɡien. 20 Ia kwəruə ia rukwənu səvənhi nərmama kamhəkure pen iərmama riti nəɡhɨn nə Lasaros. Nautə səvənhi riwən. Nɨmwapw me həpɨk ia nɨpwran. 21  *Iəmə nə rokeikei pɨk mə traməni nɨmwəkmwəki nəveɡɨnien sə raməsas irapw ia ruei tepol səvəi iərmama nəha nautə səvənhi rasori. Kuri me mwi kamhəuvehe, mamhəpwasi nɨmwapw me səvənhi.

22 Nəpɨn iərmama nəha nautə səvənhi riwən remhə, naɡelo me həuvehi nənɨmwɨn, mhəuvehi mhəuvən, mhəmri pen ia nɨkare Epraham. Iərmama nəha nautə səvənhi rasori in mwi remhə, kɨnɨmwi in. 23 Fwe Imwei Nəkur Həuvamhə in ramreɡi nəmisəien asori, məkwətə, mətoni Epraham fwe isipwɨn kwopti Lasaros ia nɨkaren. 24 Nənə in rəkwein əpwəmwɨs mɨni mə, ‘Tata Epraham. Tikapi iou, mərhi pen Lasaros pwəh revən meitesi nukwai rəɡɨn ia nui, nənə muvehe mɨrapi nəramɨk irə mə trəkwiei. Iakamreɡi nəmisəien asori ia napw i.’

25 Mətə Epraham rɨni mə, ‘Nərɨk. Rerɨm tramrhi narəien səim nəpɨn ikamɨru ihi. Ik ikɨməuvehi narimnari amasan me, mətə Lasaros rɨməuvehi narimnari ərəha me. Nənə təkwtəkwuni nəha in ramreɡi ramasan ia kwopun i, mətə ik ikamreɡi nəmisəien asori. 26 Nari riti mwi ko iapkasitu mhə ia niram tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnəmri təpuapəɡ asori riti ro tukuahaɡ kɨtaha m kɨmiaha. Kɨmaha riti ko rɨpkier mhə ia kwopun i muvehe mətə kɨmiaha. Kɨmiaha riti ko rɨpkier mhə ia kwopun nə muvehe mətə kɨmaha.’

27 Mɨreɡi iərmama nəha nautə səvənhi rasori rɨni mə, ‘Ro iamɨnhi irə iakamase ik tata mə tikərhi pen Lasaros revən fwe ia nimwə səvəi tata səiou. 28 Piak me fwe ikɨn irəha pam krirum, pwəh rɨni pen tɨ nirəha i mɨnuə tuhaməkeikei mhəsiari, kamo irəha mwi həuvehe ia kwopun i, kwopun səvəi nəmisəien asori.’

29 Mətə Epraham rɨni mə, ‘Moses mɨne profet kupwən me həuvəni raka mə nərmama tuhaməkeikei mhəsiari tɨ kwopun nəha. Ramasan mə pwəh piam me hətərɨɡ ia nəɡkiariien me səvənraha.’

30 Mɨreɡi iərmama nəha nautə səvənhi rasori rɨni mə, ‘Rekəm, Tata Epraham, sə nəha rɨpkəmwhen mhə. Mətə mə iərmama riti rətui mwi ia nemhəien səvənhi, mevən tɨ nirəha, irəha tuhəpwəh noien ərəha me səvənraha.’

31  *Mɨreɡi Epraham rɨni pen tukwe in mə, ‘Trɨni mɨnuə irəha həpwəh nətərɨɡien ia nəɡkiariien səvəi Moses mɨne profet kupwən me, tuko iərmama riti rətui mwi ia nemhəien səvənhi, mətə ko həpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi.’ ”

17

Narimnari me tuhəuvehe mhəvi nərmama həmwei ia nərəhaien

1 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Nɨpərhienien narimnari me tuhəuvehe mhəvi nərmama həmwei ia nərəhaien, mətə trərəha anan tɨ iərmama sə truvehi narimnari me nəha mier pehe. 2 Trɨni mɨnuə in ro nəkwərhakwərha me i riti rɨmwei ia nərəhaien, Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvənhi. Iərmama nəha trɨreɡi rərəha anan məpi raka kərihi pen kəruəterei asori ia nɨpətəkinuan, kosə irapw i ia təmwei təsi. 3  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhatuakəm amasan tukumiaha. Trɨni mɨnuə piam ro noien ərəha ia niram, tikɨnise pen tukwe in mə rəpwəh. Mə rɨrərɨɡ ia nətərɨɡien səvənhi, məpwəh, tikenouenou i. 4 Trɨni mɨnuə ia nəpɨn kuatia ro noien ərəha ia niram m sefen mətə ia noien me nəha ramo rɨrərɨɡ mwi irə mɨni pehe tukw ik i mə, ‘Noien i iakamo rərəha. Pwəh iakəpwəh,’ nənə tikaməkeikei menouenou noien ərəha səvənhi.”

Nahatətəien

5  *Nənə aposol me səvəi Iərɨmənu səkɨtaha həni mə, “Iərɨmənu. Tiko mwi nahatətəien səkɨmaha ruvehe mɨskai mwi.”

6  *Mɨreɡi Iərɨmənu səkɨtaha rɨni mə, “Trɨni mɨnuə nahatətəien səkɨmiaha rouihi a rəmwhen ia nuni nei nəha mastat sə rouihi anan ia nuni nei me, hiəukurən nɨniien tɨ nei asori i mə ‘Tiko meivi utə atukw a nuam me, mevən mərer ia təmwei təsi,’ nənə tro nəkwamiaha.”

Noien səvəi iərmama sə ramo tukwini pen nari m iəmə asori səvənhi

7 Nənə Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ irə? Trɨni mɨnuə iəmə asori riti rərhi pen iərmama riti sə ramo tukwini nari min revən mə trərar ia nəmhien uə ramətui tɨ sipisip me, nəpɨn iərmama nəha ruku pen fwe ia nəmhien muvehe, ko səvənhi iəmə asori rɨni pen tukwe in mə, ‘Itə. Təkwtəkwuni tikuvehe krauəni pəri nari’? 8 Rekəm! Mətə iəmə asori səvənhi trəɡkiari pen min mɨni mə, ‘Itə. Evən məpnəpenə sənak riti nəveɡɨnien, nənə mevən markahu amasan səim muvehe. Nəpɨn iakaməveɡɨn, mamənɨmwi, tikamo tukwini pehe nari miou. Nəpɨn ikɨno pam, nənə ikukurən nəniien nəveɡɨnien sənam.’ 9 ?Nəpɨn iərmama iamɨnhi ro nəkwai iəmə asori səvənhi, kɨmiaha hiəukurən mə iəmə asori nəha rɨni pen tanak tukwe in uə rekəm? Rekəm! 10 Kɨmiaha nə hiəmwhen ia nərmama səməme hiamo tukwini nari m Kumwesən. Nəpɨn tiho pam narimnari me nəha in rɨməni mə tiho, tihaməkeikei mhəni mə, ‘Kwa kɨmaha i nərmama me səməme iahamo tukwini nari. Kɨmaha iahəno a nəfe ratukwatukw mə taho.’ ”

Nərmama ten nemhəien skai ramo tekɨnraha həuvehe Iesu romasan irəha

11  *Iesu ramevən fwe ia Jerusalem, makurau ia nɨmwrhenhi tənə mi nəha Sameria mɨne Kalili. 12 Nəpɨn rier pen ia rukwənu riti, nərmama ten nemhəien skai ro tekɨnraha həuvehe tukwe, mhərer isipwɨn kwopti, 13  *mənamhəkwein əpwəmwɨs mə, “Iesu Iərɨmənu! Api tukumaha!”

14  *Nəpɨn Iesu rətə irəha, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tiho mhəuvən tɨ pris me pwəh irəha hətə nɨpwramiaha.” Nəpɨn irəha kamhəuvən ia suatuk, nɨpwranraha ruvehe məmher.

15 Nənə irəha riti rətə mə nɨpwran rɨnəsanɨn, rɨrərɨɡ mwi, maməkwein əpwəmwɨs, maməɡnəɡɨni Kumwesən. 16 Iəmə nəha in iəmə Sameria. Ruvehe mɨnɨmwi nukurhun mi ia nəmri Iesu, mɨni tanak tukwe.

17 Nənə Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha nəha nɨpwramiaha ruvehe mɨnəmher rosi kɨmiaha pam ten uə? Mətə nərmama naen mwi pəku? 18 Rəfo iəmə i rɨpko mhə in iəmə Isrel in əpa rɨrərɨɡ məɡnəɡɨni Kumwesən?” 19  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ iəmə i mə, “Tiko mərer mamevən. Nahatətəien səim rɨno raka ik ikuvehe məsanɨn.”

Tɨnesən nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvehe?

20  *Farisi me nepwɨn həres pen Iesu i mə, “Tɨnesən nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvehe?” Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəpɨn nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə truvehe irə, nərmama tuhəpkətoni mhə nɨmtətien me. 21  *Irəha tuhəpkɨni mhə mə, ‘Hətə ro, in i!’ uə ‘In nəha!’ Irəha tuhəpwəh nɨniien iamɨnha irə tɨ nəri nə mə həreɡi ro nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rɨnarə raka ia kurkwamiaha.”

22 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Nəpɨn nəha rauvehe kɨmiaha tihokeikei pɨk mə tihətoni iou, Iəməti Iərmama, ia nəpɨn riti səiou, mətə tihəpkətoni mhə. 23  *Nərmama nepwɨn tuhəni pehe tukumiaha i mə, ‘Hətə ro in nəha’ uə ‘Hətə ro in i.’ Mətə kɨmiaha tihəpwəh nierien, mhəpwəh nukurirəien irəha. 24 Nəpɨn rouapɨr irə nərmama hətoni nəhiapwien səvənhi ia nɨmaɡouaɡou fwe pesu meste nari fwe prehi. Iou, Iəməti Iərmama, nəpɨn səiou sə takuvehe irə tro mwi iamɨnhi. 25  *Mətə takaməkeikei mukupwən mɨreɡi nəmisəien me rɨpɨk. Nərmama ipwet mɨne tuhəni ərəha iou, mhəuvei pehe təkutanraha miou.

26 Nəpɨn iou, Iəməti Iərmama, takuvehe irə trəmwhen ia nəpɨn səvəi Noa. 27 Nərmama me kamhəveɡɨn, mamhənɨmwi. Nərman me kamhəiri nɨpran. Nɨpran me kamhesi pen nərman. Irəha kamho noien me nəha mamhəuvən meste Noa ruvnimwə ia nɨtətə asori səvənhi, nənə nui asori ruvehe, məuiui irəha, irəha pam həmwhenɨmw.

28  *Trəmwhen mwi nəpɨn səvəi Lot. Nərmama kamhəveɡɨn, mamhənɨmwi, mamhəmri pen nəmri nari ia narimnari me, mamhəuvehi nənimenraha, mamhəmhu, mamho nimwə me. 29 Mətə nəpɨn nəha Lot rier ia Sotom irə, napw mɨne təpisi krouukrutə fwe ia nɨmaɡouaɡou, roueiwaiu pehe rouahi əmwesi irəha pam.

30 Nəpɨn nəha iou, Iəməti iərmama, takuvehe irə trəmwhen a mwi. 31  *Ia nəpɨn nəha, trɨni mɨnuə iərmama riti ramapwɨs ia təkure nimwə səvənhi traməkeikei meiwaiu map akwauakw, məpwəh nuvnimwəien mə truvehi nari riti ia nəkwai nimwə. Trɨni mɨnuə iərmama riti raməmhu ia nəmhien səvənhi traməkeikei mo rəmwhen a mwi, map akwauakw, məpwəh nɨrərɨɡien mevən fwe imwəni. 32 Rerɨmiaha tramrhi pran səvəi Lot. 33  *Iərmama sə rəmwur mə trəkwtəmhiri nɨmɨruien səvənhi trarfai irə. Mətə iərmama sə raraka ia nɨmɨruien səvənhi truvehi nɨmɨruien rerɨn. 34 Iakani pehe tukumiaha i ia nəpɨn nəha ia nəpɨn iərmama kəru trouapri pəri ia nɨməhan kuatia, tukuvehi raka riti, kəpwəh riti. 35 Pran kəru trouvənari pəri, tukuvehi raka riti, kəpwəh riti.” 36  a 37  *Mɨreɡi nərmama me səvəi Iesu həni pen tukwe in mə, “Pəku, Iərɨmənu?”

Mɨreɡi in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ia kwopun pəku nɨpwrai nəri remhə ikɨn menu me nəha kamhani nɨpwrai nəri sə remhə tuhəuvehe mhousəsɨmwɨn irəha me, mhani.”

18

Pran riti rəres pen iəmə asori sə raməkiri nəɡkiariien mə trasitu irə

1  *Nəpɨn riti Iesu rokeikei mə trahatən nərmama me səvənhi mə irəha tuhaməkeikei mhəfwaki ia nəpɨn me, mhəpwəh nəpouien i. Ro pen in rɨni nusipekɨnien riti tɨ nirəha i 2 mə, “Ia rukwənu riti iəmə asori riti sə raməkiri nəɡkiariien. In rəpwəh nehekɨrien Kumwesən, məpwəh mwi nɨsiaiien nərmama. 3 Ia rukwənu nəha pran riti iərman səvənhi remhə məpwəh in. Ia nəpɨn me rauvehe tɨ iəmə asori sə raməkiri nəɡkiariien, mamɨni pen tukwe in mə, ‘Asitu ia nirak, mɨnise iərmama i ramɨni ərəha iou.’

4 Tui kwopti iəmə asori nəha rɨpko mhə nari riti, mətə kurirə irə ramətərɨɡ mə, ‘Nɨpərhienien iapkɨhekɨr mhə Kumwesən, məpwəh mwi nɨsiaiien nərmama, 5  *mətə tɨ nəri nə mə prən i ramometə iou iamɨnhi irə, takasitu irə, mɨnise iərmama nəha ramɨni ərəha in. Mə iapko mhə prən i trauvehe ia nəpɨn me, takəpou i.’ ”

6 Nənə Iərɨmənu səkɨtaha rɨni mə, “Kɨmiaha tihətərɨɡ ro nəɡkiariien səvəi iəmə asori nəha. In iəmə rərəha, mətə rɨni mə trasitu ia prən nəha. 7 Nənə kɨmiaha hiaməfətərɨɡ ia Kumwesən? Trəfo ia nərmama me nəha in ruvərfi raka irəha mə səvənhi səməme kamhasək pen tukwe in ia ran mɨne ia nəpɨn? Ko in ro tanpen ia nirəha, məpwəh nəmri atukwatukwien nəfe kamhasək pen in tukwe? 8 Iakani pehe tukumiaha i mə in trasitu akwauakw ia nirəha, məmri atukwatukw nəfe kamhasək pen in tukwe. Nəɡkiariien i iakani ro nɨpərhienien. Mətə rəfo? Nəpɨn iou, Iəməti Iərmama, takrərɨɡ pehe mwi ia tɨprənə i, takətoni nərmama həpɨk kamhahatətə ia nirak uə rekəm?”

Iesu rusipekɨn ia Farisi riti mɨne iərmama riti sə kamərəku pen takis min

9 Ia nəpɨn nəha Iesu rɨni mwi nusipekɨnien riti mwi tɨ nərmama nepwɨn səməme rerɨnraha ramrhi mɨnuə irəha hatukwatukw, mamhətə ərəha nərməpə. 10 In rɨni mə, “Iərmama kəru krouutə pen fwe ia nimwə səvəi Kumwesən mə trouəfwaki. Riti Farisi. Riti iərmama sə kamərəku pen takis min. 11  *Nənə Farisi rərer əpə məfwaki iamɨnhi irə mə, ‘Kumwesən. Iakɨni tanak tukw ik tɨ nəri nə mə iou iapkəmwhen mhə ia nərmama nepwɨn. Irəha kamhakres, mamho noien ikou, mamhəiri nɨpran səvəi nərməpə. Iakɨni tanak tukw ik tɨ nəri nə mə iapkəmwhen mhə ia iərmama nəha kamərəku pen takis min. 12  *Ia nəfwakiien kuatia iakəpwəh nəniien nari m kəru tɨ nəfwakiien. Iakuai narimnari me pam sə iakapeki irəha pam ten sə ro kuatia irə səim.’

13  *Mətə iərmama nəha kamərəku pen takis min, ramərer isipwɨn kwopti. Ko rɨpkəkwətə mhə ia nɨmaɡouaɡou, mətə rerɨn rəpou. In ramərpwərpwi a kwənpwenhɨn tukwe, mamɨni mə, ‘Kumwesən, tikapi iou. Iou iəmə ərəha.’ ”

14  *Nənə Iesu rɨni mə, “Iakani pehe tukumiaha i nəpɨn irau kroueiwaiu rouevən fwe rukwənu, iərmama sə kamərəku pen takis min in ratukwatukw ia nəmri Kumwesən, mətə Farisi rɨpkatukwatukw mhə, tɨ nəri nə mə iərmama sə rauvehi utə in, Kumwesən truvehi irapw in, mətə iərmama sə rauvehi irapw in, Kumwesən truvehi utə in.”

Iesu rəkwein amasan ia nəkwərhakwərha

15 Nəpɨn riti nərmama nepwɨn kamhərəhi kwəti nəkwərhakwərha me mamhəuvehe tɨ Iesu mə in trɨrapi irəha, məkwein amasan ia nirəha. Nəpɨn nərmama me səvənhi hətoni, hənise irəha. 16 Mətə Iesu rəkwein irəha həuvehe tukwe, mɨni mə, “Pwəh nɨpwnəti nəkwərhakwərha me həuvehe tukw iou. Tihəpwəh nɨniseien irəha tɨ nəri nə mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə səvəi nərmama səməme həmwhen ia nəkwərhakwərha me i. 17  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə iərmama traməkeikei mo rəmwhen ia iəkunouihi, muvehi nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Mə rɨpko mhə trɨpkuvnimwə mhə ia nɨtətə nəha.”

Iərmama nautə səvənhi rasori rokeikei mə truvehi nɨmɨruien rerɨn

18  *Iəmə asori riti səvəi nəkur Isrel rəres Iesu i mə, “Iahatən, ik iəmə amasan. Nəfe noien takaməkeikei mo mə takuvehi nɨmɨruien rerɨn?”

19 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Rəfo ikɨni mə iou iəmə amasan? Iərmama amasan riti riwən. Kumwesən əpa in ramasan. 20  *Ik ikuvəukurən raka loa me səvəi Kumwesən. In rɨni mə, ‘Tikəpwəh nakresien pran, məpwəh nousi əpuneien iərmama, məpwəh nakresien, məpwəh neikuəien. Tikaməkeikei mɨsiai səim tata mɨne mama.’ ”

21 Mɨreɡi iərmama nəha rɨni mə, “Loa me pam i iakamesi pen fwe ia nouihiien səiou muvehe meste pehe ipwet mɨne.”

22 Nəpɨn Iesu rɨreɡi nəɡkiariien i, rɨni pen tukwe in mə, “Nari kuatia rarə ikəpwəh ihi noien. Evən, məmri pen nəmri nari ia səim narimnari me. Nəpɨn kuvehi nənimen, tikuvehi mane, muvei pen m nərmama nautə səvənraha riwən. Nənə səim nautə trɨpɨk fwe ia neiai. Nəpɨn ikɨno pam, ikuvehe mukurirə iou.”

23 Mətə nəpɨn iərmama nəha rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rerɨn ruvehe məpou pɨk, tɨ nəri nə mə nautə səvənhi rasori anan. 24 Nəpɨn Iesu rətoni mə rerɨn rəpou pɨk iamɨnhi, rɨni mə, “Rəknekɨn tɨ nərmama nautə səvənraha rasori mə tuhəuvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. 25 Iərmama nautə səvənhi rasori rəknekɨn tukwe in mə truvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Rəknekɨn məpi raka nərimɨru nəha kamel rasu pen ia ruei nitel mier.” 26 Nəpɨn Iesu rɨni irapw nəɡkiariien nəha, nərmama səməme kamhəreɡi həni mə, “Mə rəknekɨn iamɨnhi, nɨsɨmə nəha ko həuvehi nɨmɨruien?”

27  *Mətə Iesu rɨni mə, “Nəfe nari rəknekɨn nərmama ko həpko mhə mətə rɨməru tɨ Kumwesən.”

28 Nənə Pita rɨni mə, “Ətə ro. Kɨmaha iahənəpwəh narimnari me səkɨmaha mamhəkurirə ik.”

29 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama me pam səməme həpwəh narimnari me səvənraha tɨ nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə tuhəuvehi tain. Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwəh nimwə səvənhi, uə pran səvənhi, uə piəvni me, uə tata mɨne mama səvənhi, uə nəkwərhakwərha me səvənhi, 30 ia nɨtətə ipwet mɨne in truvehi tain rasori mwi, nənə ia nɨtətə sə rauvehe in truvehi nɨmɨruien rerɨn.”

Iesu rɨni irapw tɨ nərmama me səvənhi mə in traməkeikei memhə

31  *Ia nəpɨn nəha Iesu riri raka əpa nərmama səvənhi twelef, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həreɡi ro. Kɨtaha saməutə mamhəuvən fwe ia Jerusalem. Ia kwopun nəha nəɡkiariien me pam səməme kamhəɡkiari ia nirak Iəməti Iərmama ia nəkukuə me səvəi profet kupwən me tuhəuvehe mhəukuə. 32  *Tukuvei pen iou ia rəɡi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Nənə irəha tuharɨs əkenhɨn ia nirak, mho naurɨsien miou, mhərɡəvəsi iou, 33 mhərisi iou, nənə mhousi əpune iou. Ia nəpɨn sə ro kahar irə takətui mwi ia nemhəien səiou.”

34  *Mətə nərmama me səvənhi həreirei narimnari me i. Nəɡkiariien i rərkwafə tɨ nirəha. Həpkuvehi amasan mhə nɨpwran.

Iesu ro iərmama riti nənimen rɨfwə rətui mətə nari

35 Nəpɨn Iesu rɨnamevən ipaka tɨ taon nəha Jeriko, iərmama riti nənimen rɨfwə raməkure ia nɨkare suatuk, mamase mane. 36 Nəpɨn rɨreɡi nərmama me həpɨk kamhəuvehe mamhəukurau ia suatuk, rəres mə, “Nəfe i?” 37 Mɨreɡi həni pen tukwe in mə, “Iesu iəmə Nasaret i ruvehe makurau.”

38  *Ia nəpɨn nəha iərmama nəha rɨnaməkwein əpwəmwɨs mə, “Iesu, kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt! Api tukw iou!”

39 Nənə nərmama səməme kamhərer kupwən hənise in, mamhəni mə, “Afafa a, məpwəh nəɡkiariien!” Mətə in rarɨpɨn maməkwein əpwəmwɨs mwi mamɨni mə, “Iesu, kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt! Api tukw iou!”

40 Nənə Iesu rərer, mɨni pen tɨ nərmama me mə irəha tuhəiri iərmama nəha mhəuvehe tukwe in. Nənə nəpɨn iərmama nəha ruvehe ipaka, Iesu rəres pen in mɨnuə, 41 “Ikokeikei mə tako nəfe mik?”

Mɨreɡi rɨni mə, “Iərɨmənu. Iakokeikei mə takətui mətə nari.”

42  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Itə. Tikətui mətə nari. Nahatətəien səim rɨnomasan raka nənimem.” 43 Nənə təkwtəkwuni nəha rətui mɨnamətə nari, nənə mukurirə ia Iesu, muvehi utə nəɡhi Kumwesən. Nərmama me pam hətoni həɡnəɡɨni Kumwesən.

19

Iesu mɨne Sakias

1 Iesu rier pen ia taon nəha Jeriko, mamevən mə trəpi sɨmwɨn. 2 Ia taon nəha iərmama riti nəɡhɨn nə Sakias. In iəmə asori riti ia nirəha nərmama kamərəku pen takis mɨnraha. Nautə səvənhi rasori. 3 In ramarkut mə trətə Iesu mə in nəfe iərmama. Mətə nərmama həpɨk kamhərer tukuahaɡ in. Ko rɨpkətoni mhə tɨ nəri nə mə in rukwakwa. 4 Ro pen raiu mukupwən ia nirəha, məputə ia nei riti kani mə sikamo mə trətə Iesu ia kwopun nəha trukurau ikɨn.

5 Nəpɨn Iesu ruvehe muvehi teɡɨn kwopun nəha, rəkwətə, mɨni pen tukwe in mə, “Sakias. Eiwaiu akwauakw. Takaməkeikei muvnimwə ia nimwə səim ipwet.” 6 Nənə Sakias reiwaiu akwauakw a miri Iesu rouevən fwe ia nimwə səvənhi. Rerɨn ramaɡien.

7  *Mətə nəpɨn nərmama hətoni, kamhəni ərəha Iesu mhəni mə, “In revən mamapwɨs ia nəkwai nimwə səvəi iəmə rərəha riti.”

8  *Fwe ia nəkwai nimwə Sakias rɨskəmter, mɨni pen tɨ Iərɨmənu səkɨtaha mə, “Iərɨmənu. Reɡi ro! Takuai nautə səiou ia nənimen kəru, muvei pen riti m nərmama nautə səvənraha riwən. Trɨni mɨnuə iakɨnakres m iərmama riti, takərpwɨn pen min m kefə.”

9  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ipwet nɨmɨruien vi ruvəuvehe tɨ nərmama ia nəkwai nimwə i tɨ nəri nə mə iəmə i in mwi kwənəkwus riti səvəi Epraham. 10  *In nə iou, Iəməti Iərmama, iakɨməuvehe tukwe mə takətui nərmama səməme hənəruei, nənə muvei pen nɨmɨruien vi mɨnraha.”

Iesu rusipekɨn ia silin me kɨno ia kol

11  *Nəpɨn nərmama kamhətərɨɡ ia nəɡkiariien me nəha, Iesu rarə mɨni mwi nusipekɨnien riti tɨ nirəha i tɨ nəri nə mə in ruvəuvehe ipaka tɨ Jerusalem rerɨnraha ramrhi mə rosi in truvehe mo kiɡ irə mɨnamərɨmənu ia nɨtətə səvəi Kumwesən təkwtəkwuni. 12  *Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni mə, “Iəmə asori riti revən ia tənə riti isipwɨn mə kiɡ riti fwe ikɨn truvei pen nasoriien min. Nənə in trɨrərɨɡ mərɨmənu ia nəkur imwəni. 13 Kurirə iəmə asori nəha rier, rəkwein nərmama səməme kamho tukwini nari min irəha pam ten, muvei pen silin kɨno ia kol kuatia kuatia mɨnraha, nənə mɨni pen tɨ nirəha i mə, ‘Kɨmiaha tihəuvehi mane me i mhowok irə meste takrərɨɡ pehe mwi.’

14  *Mətə nəkur imwəni me həmwəki iəmə asori nəha, mhərhi pen nərmama nepwɨn həkurirə in, mhəuvən mhəni pen tɨ kiɡ sə truvei pen nasoriien min mə, ‘Kɨmaha iahəpwəh nokeikeiien mə iəmə i trərɨmənu ia kɨmaha.’

15 Mətə kiɡ nəha rəpwəh nɨnipehiien irəha, muvei pen nasoriien m iəmə asori nəha. Nənə nəpɨn iəmə asori nəha rɨrərɨɡ pehe imwəni, rɨni nəkwan mɨnuə tukəkwein nərmama me nəha kamho tukwini nari min səməme in rɨməuvei pen mane me mɨnraha mə tuhəuvehe tukwe. In rokeikei mə trukurən mane me in rɨməuvei pen mɨnraha hənowok irə mhəuvehi nəfe mane mwi rasori mwi.

16 Sə rukupwən muvehe mərer ia nənimen mɨni mə, ‘Iəmə Asori. Silin i ikɨməuvehi pehe miou kɨno ia kol rukwəhi mwi silin me kɨno ia kol irəha pam ten.’

17  *Mɨreɡi iəmə asori rɨni pen tukwe in mə, ‘Səim wok ramasan. Ik iərmama sə ikamo tukwini amasan nari miou. Ikɨnətui amasan tɨ nəri ouihi. Ro pen takuvei pehe nasoriien mik ikərɨmənu ia taon me irəha pam ten.’

18 Nənə sə resi pen ruvehe, mɨni mə, ‘Iəmə asori. Silin i ikɨməuvehi pehe miou kɨno ia kol rukwəhi mwi silin me kɨno ia kol irəha pam krirum.’

19 Mɨreɡi iəmə asori rɨni pen tukwe in mə, ‘Ik tikərɨmənu ia taon me irəha pam krirum.’

20 Nənə riti mwi ruvehe, mɨni mə, ‘Iəmə Asori. Silin i in i ikɨməuvehi pehe miou kɨno ia kol. Iakehekɨr ik, mərkwafə i ia kwəti tɨnari, 21 tɨ nəri nə mə ik iərmama riti noien səim rɨskai. Ikauvehi raka narimnari me sə iərməpə rɨnəmri, nənə mapeki raka mwi nəveɡɨnien ia nəmhien sə ipkəpwei mhə.’

22 Mətə iəmə asori rɨni pen tukwe in mə, ‘Ik iəmə ərəha. Ikamo tukwini ərəha nari miou. Nəɡkiariien atukw səim ro pui ik. Ik ikuvəukurən raka mə iou iərmama riti noien səiou rɨskai. Iakauvehi raka narimnari me sə iərməpə rɨnəmri, nənə mapeki raka mwi nəveɡɨnien ia nəmhien sə iapkəpwei mhə. 23 Mətə rəfo ikəpwəh nəmri penien səiou mane fwe ia paɡ? Kamo ipkəmri pen ko iapkuvehe mɨpkuvehi ihi mane səiou mɨne sə rəkwaku paɡ rukwəhi.’

24 Nənə iəmə asori rɨni pen tɨ səməme kamhərer ia kwopun nəha mə, ‘Həuvehi raka silin nəha kɨno ia kol ia rəɡɨn mhəuvei pen m iərmama sə rauvehi silin me kɨno ia kol irəha pam ten.’

25 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, ‘Iəmə Asori! Mətə in ruvəuvehi raka ten.’

26  *Mɨreɡi iəmə asori rɨni mə, ‘Iakani pehe tukumiaha i iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro wok irə, tukuvei pen sə rəkwaku min. Mətə iərmama sə kuvei pen nari riti min, ro nəri auər a irə, tukuvehi raka pam tukwe. 27 Mətə nərmama me nəha səməme həmwəki iou, mhəpwəh nokeikeiien mə takərɨmənu ia nirəha, həuvehi irəha mhəuvehe ia nənimek, nənə mhousi əpune irəha.’ ”

Iesu revən ia Jerusalem

28 Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, mərari, mautə mamevən fwe ia Jerusalem. In rakupwən nərmama me kamhəkurirə. 29 Nəpɨn rier pen ia təkuər nəha nəɡhɨn nə Təkuər Olif ipaka tɨ rukwənu mi nəha Petfas mɨne Petani, rərhi pen iərmama kəru səvənhi, 30 mɨni mə, “Kɨmirau tirouevən ia rukwənu nəha samarəti pen i. Nəpɨn tirouapirapw fwe ikɨn, tirouətə kwəti toɡki riti kɨnəkwi tərini, iərmama rɨpkəkure raka mhə irə. Tiroufi raka nari irə, rouəsɨɡi rouvehe ia kwopun i. 31 Trɨni mɨnuə iərmama riti rəres kɨmirau mə, ‘Rəfo iroufi raka nari irə?’ tirouni pen tukwe in mə, ‘Iərɨmənu səkɨtaha raməres i.’ ”

32  *Ro iamɨnhi irə, iərmama mi nəha Iesu rərhi pen irau, krouevən rouətoni narimnari me pam rosi in rɨməni pen tɨ nirau i. 33 Nəpɨn kroufi raka nari ia kwəti toɡki nəha, iərmama səvənhi nəha kwəti toɡki rɨni pen tɨ nirau i mə, “Rəfo iroufi raka nari irə?”

34 Mɨreɡi krouni mə, “Iərɨmənu səkɨtaha raməres i.”

35 Nənə krouəsɨɡi kwəti toɡki nəha rouvehe tɨ Iesu, rouəpənə pen kot mi səvənrau ia təkuren, nənə rouasitu ia Iesu rəputə məkure irə. 36  *Nəpɨn in rəkure ia kwəti toɡki nəha mamevən, nərmama həpənə pen kot me səvənraha ia suatuk. 37 Nəpɨn Iesu rameiwaiu ia Təkuər Olif, mɨnamevən ipaka tɨ Jesrusalem, nərmama me pam səvənhi həpɨk anan, hənamaɡien, mamhəkwein əpwəmwɨs, mamhəɡnəɡɨni Kumwesən tɨ nɨmtətien asori me hənətoni, 38  *mamhəni mə,

“Səɡnəɡɨni kiɡ i rauvehe ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha!

Nəmərinuien fwe ia neiai.

Kauvehi utə nəɡhi Kumwesən fwe irənhə anan!”

39 Ia nəpɨn nəha Farisi me nepwɨn ia reri nərmama həni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən. Nise əknekɨn səim me nərmama mə tuhafafa.”

40 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iakani pehe tukumiaha i. Trɨni mɨnuə irəha hafafa, kəruəterei me i tuhəkwein əpwəmwɨs.”

Iesu ramapi tɨ Jerusalem

41  *Nəpɨn Iesu ruvehe ipaka tɨ taon nəha Jerusalem mətoni, ramapi tɨ nərmama me ikɨn, 42  *mɨni mə, “Rosi ko ramo kɨmiaha hiəukurən ipwet i narimnari me sə trəmri nəmərinuien, mətə təkwtəkwuni mɨne kamhərkwafə ko kɨmiaha hiəpkətoni mhə. 43 Mətə nəpɨn nəha rauvehe nərmama səməme haməmwəki kɨmiaha tuhəuvehe mheikurkurau ia kɨmiaha. Naruaɡən me səvənraha tuheri tɨprənə mhərkurau ia taon səkɨmiaha mhəkure tukuahaɡ ia kɨmiaha. 44  *Irəha tuhousi testesi nimwə me səkɨmiaha, mharə mhousi əpune pam mwi kɨmiaha ia kwopun i. Ko irəha həpkəpwəh mhə kəpwier riti raməkure əknekɨn ia riti, tɨ nəri nə mə Kumwesən ruvəuvehe raka mə truvehimɨru kɨmiaha, mətə kɨmiaha hiəpkətə sas mhə ia nəpɨn nəha.”

Iesu revən ia nimwə səvəi Kumwesən

45 Nənə Iesu revən ia nimwə səvəi Kumwesən, mɨnaməkoui irapw nərmama səməme kamhəmri pen nəmri nari ia narimnari me mə tukuvehi nənimen, 46 mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mɨnuə ‘Nimwə səiou tro nimwəfwaki irə.’ Mətə kɨmiaha hiəno ruvəuvehe kwopun rakres me kamhərkwafə ikɨn.”

47  *Ia nəpɨn me Iesu ramevən ia nimwə səvəi Kumwesən, mamahatən nərmama me. Pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa mɨne nəmə asori me nepwɨn mwi səvəi nəkur Isrel hokeikei mə tuhousi əpune in. 48  *Mətə rɨskai tɨ nirəha. Ko həpkətoni mhə suatuk riti tɨ noien tɨ nəri nə mə nərmama me pam hokeikei pɨk mə tuhətərɨɡ ia nəɡkiariien me səvənhi.

20

Nəmə asori me həres Iesu mə sin rɨməuvei pen nasoriien min

1 Nəpɨn riti, Iesu ramahatən nərmama ia nimwə səvəi Kumwesən, maməvisau nəɡkiariien amasan mɨnraha, nənə pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həuvehe, 2 mhəni pen tukwe in mə, “Ni pehe tukumaha i. Ikamo narimnari me i ia nəkwai sin, uə sin rəseni ik mə tiko narimnari me i?”

3 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou mwi takəres kɨmiaha nəresien riti. Həni pehe tukw iou i. 4 Fwe kupwən sin rərhi pehe Jon mə tro paptaes ia nərmama, Kumwesən uə iərmama riti?”

5 Nənə irəha həɡkiari pəri, mamhəni mə, “Tsəfni irə i? Tuko səni mə Kumwesən rərhi pehe Jon Iesu trɨni pehe tukutaha i mə ‘Ro iamɨnhi irə rəfo kɨmiaha hiəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Jon?’ 6 Mətə tuko səni mə iərmama riti rərhi pehe Jon, nərmama me pam i tuhəkwi əpune kɨtaha ia kəruəterei me, tɨ nəri nə mə irəha kamhəni nɨpərhienien ia Jon mə in profet riti.”

7 Ro pen irəha həni pen tɨ Iesu i mə, “Kɨmaha iahəreirei mə sin rərhi pehe Jon mə tro paptaes ia nərmama.”

8 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou mwi ko iakəpwəh nɨniien tukumiaha i mə iakamo narimnari me i ia nəkwai sin.”

Iesu rusipekɨn ia iəmə asori riti mɨne nɨmei krep səvənhi

9  *Iesu rɨnaməɡkiari m nərmama mɨni irapw nusipekɨnien riti tɨ nirəha i, mɨni mə, “Iəmə asori riti rəpwei nəkwus nəha krep ia nəmhien səvənhi, məpwei pam, nənə məseni nərmama nepwɨn həuvehe mhətui tɨ nɨmei krep səvənhi. Irəha tuhəmhu ikɨn, mhesi kwənkwai krep, mhəuai, mhəuvei pen nɨpərɨn m iəmə asori. Iəmə asori rəmri nɨmei krep səvənhi ia rəɡɨnraha, mier mevən ia tənə əpə iti marə kɨni tui fwe ikɨn. 10  *Nəpɨn kwənkwai krep rɨmruə, iəmə asori rərhi pen iərmama riti sə ramo tukwini nari min revən mətə nəmə hamətui tɨ nɨmei krep səvənhi mə tuhəuvei pen nukwai krep me nepwɨn min. Mətə nəmə kamhətui tɨ krep həuəsi iəmə nəha, mhərhi pen i ramevən, mhəpwəh nuvei penien nari riti min. 11 Nənə iəmə asori rərhi pen mwi iərmama riti mwi sə ramo tukwini nari min revən. Mətə ho rəmwhen a mwi irə, mhəuəsi in, mho naurɨsien min, mhərhi pen in rɨrərɨɡ, mhəpwəh nuvei penien nari riti min. 12 Nənə iəmə asori rərari mərhi pen sə ro kahar irə revən. Sə nəha mwi həuəsi in nɨpwran me rəpəruəpəruə, mhərarki irapw i.

13 Ia nəpɨn nəha iəmə asori səvəi nɨmei krep rɨni mə, ‘Takəfo i? Ramasan mə pwəh iakərhi pen nərɨk keikei. Irəha tuhətoni, mhəsiai in.’

14 Mətə nəpɨn nəmə me nəha hətoni tɨni iəmə asori rauvehe, həni pen tɨ nirəha me i mə, ‘Kwa tɨni iəmə asori nəha. Nəpɨn tata səvənhi tremhə, nəmhien i ruvehe mo səvənhi. Pwəh sousi əpune nənə nəmhien səvənhi truvehe mo səkɨtaha i.’ 15 Nənə irəha həkwtəmhiri, mhousi əpune, mhərarki irapw ia taniruə.

Ro iamɨnhi irə iəmə asori səvəi nɨmei krep trəfo ia nəmə me nəha? 16 In truvehe, mousi əpune irəha, nənə məseni pen nɨmei krep səvənhi ia rəɡi nərməpə.”

Nəpɨn nərmama me həreɡi nəɡkiariien nəha, həni mə, “Rekəm. Ko rɨpko mhə iamɨnhi.”

17 Mətə Iesu rəti pen mətə irəha mɨni mə, “Mə trɨpko mhə iamɨnhi nəfe nɨpwrai nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan?

‘Kəruəterei nəha nəmə kamhəuvrhəkɨn nimwə hənuə rərəha, mhəpwəh,

təkwtəkwuni nəha ruvəuvehe mɨno kəruəterei sə rəpi raka pam kəruəterei me,

məkwtəmhiri əknekɨn pam nimwə.

18  *Iərmama sə trɨmwei pen ia kəruəterei nəha,

nɨkəkrin me trərkwəpɨrərkwəpɨr.

Trɨni mɨnuə kəruəterei nəha rɨmwei pen ia iərmama riti,

iərmama nəha trɨpwarɨspwarɨs.’ ”

Nəresien ia nɨkaren səvəi nəmri takis

19  *Nahatən me səvəi Loa mɨne pris asori me hənuə tuhəkwtəmhiri a Iesu ia nəpɨn nəha tɨ nəri nə mə həreɡi mə in rɨni nusipekɨnien nəha muəsi irəha i, mətə hənhekɨr a nərmama.

20  *Ro pen irəha kamhətə amasan in, mhərhi pen nərmama nepwɨn sə kamhətə afafa nari həuvən mə tuheikuə ia Iesu mhəres pen nəresien me nepwɨn min. Nəmə asori me hokeikei mə Iesu trəfwəkour ia nəɡkiariien səvənhi, nənə irəha həukurən nəkwtəmhiriien in tukwe, nənə mhəuvei pen in ia rəɡi iəmə Rom sə rauvehi nasoriien mamərɨmənu ia kwopun nəha. 21 Nəmə me nəha sə kamhətə afafa nari həuvən mhəres pen Iesu i mə, “Iahatən. Kɨmaha iahəukurən mə nəɡkiariien me səim sə ikamahatən nərmama me irə ratukwatukw. Ipkopəiti mhə ia nərmama me nepwɨn, mətə ikamahatən pərhien suatuk sə Kumwesən rokeikei mə nərmama tuhesi pen. 22 Ro iamɨnhi irə tiko mɨni pehe ro tukumaha i nətərɨɡien səim. Ratukwatukw ia Loa səkɨtaha mə tsərəku pen nəmri takis m Kiɡ Sisa uə rekəm?”

23 Mətə Iesu ruvəukurən raka mə irəha kamheikuə a, mamhəres nəresien nəha mə in trəfwəkour ia nəɡkiariien səvənhi. Ro pen in rɨni pen tɨ nirəha i mɨnuə, 24 “Həuvei pehe silin riti pwəh iakətə ro. Nənɨmwi iərmama sin i ia silin? Nənə nəɡhi sin i?”

Mɨreɡi irəha həni mə, “Nənɨmwi Kiɡ Sisa mɨne nəɡhi Kiɡ Sisa.”

25 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ianhi irə, narimnari me səvəi Kiɡ Sisa hiəuvei pen m Kiɡ Sisa. Narimnari me səvəi Kumwesən hiəuvei pen m Kumwesən.”

26 Nənə irəha ko həpkəkwtəmhiri mhə Iesu ia nəmri nərmama tɨ nəri nə mə rɨpkəfwəkour mhə ia nəɡkiariien səvənhi. Mətə hərkərinari ia nəɡkiariien səvənhi, nənə mhəuvehe mhəpnapen.

Nəresien ia nɨkaren səvəi nərmama səməme həuvamhə

27 Satusi me nepwɨn həuvehe tɨ Iesu. (Satusi me irəha kamhəni mə iərmama sə ruvamhə ko rɨpkətui mhə mwi.) 28 Irəha həuvehe mhəres in nəresien riti, mhəni mə, “Iahatən. Moses rɨmərai pen ia Loa səkɨtaha mə trɨni mɨnuə iərman riti remhə, məpwəh səvənhi pran, mətə tɨnɨnrau riwən, piəvi iərman nəha traməkeikei miri pran nəha rouərəhi nəkwərhakwərha me, rouəsihaɡɨn piəvi iəmə nəha. 29 Mətə nərman sefen, irəha piəvnraha me. Sə rasori riri pran riti, rouəpwəh nərəhiien iəkunouihi riti, remhə, məpwəh səvənhi pran. 30 Piəvni sə resi pen in mwi ro mwi iamɨnhi irə. 31 Nənə piəvni sə ro kahar, mamevən meste irəha pam sefen həiri prən nəha, mhemhə pam. 32 Nənə prən nəha rəpwəh nərəhiien iəkunouihi riti, memhə mwi. 33 Ni pehe ro tukumaha i. Ia nəpɨn nəha Kumwesən tro nərmama hətui mwi ia nemhəien, prən nəha səvəi sin ia nərman me nəha sefen, tɨ nəri nə mə irəha pam həməiri in?”

34 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ia nɨtətə ipwet mɨne nərman kamhəiri nɨpran, nɨpran kamhesi pen nərman. 35 Mətə ia nɨtətə vi sə truvehe, nərman mɨne nɨpran me tuhəpwəh noien iamɨnha irə. Nərman mɨne nɨpran səməme Kumwesən trətə irəha mə hatukwatukw tuhətui mwi ia nemhəien, nənə mharə ia nɨtətə vi nəha. 36  *Irəha tuhəpwəh nemhəien mwi tɨ nəri nə mə irəha həmwhen ia naɡelo me. Irəha nɨpwnəti Kumwesən me tɨ nəri nə mə in ro irəha hətui mwi ia nemhəien. 37 Mətə Moses in mwi rɨnahatən mə nərmama səməme həuvamhə tuhətui mwi. Ia kwopi nəɡkiariien sə raməɡkiari ia nei nəha napw rauək irə mətə rɨpkahi əmwesi mhə, Moses rɨnəkwein Iərɨmənu mɨni mə in Kumwesən səvəi Epraham mɨne Kumwesən səvəi Aesak mɨne Kumwesən səvəi Jekop. 38  *Nəɡkiariien nəha ramahatən pen mə Kumwesən rɨpko mhə in Kumwesən səvəi nərmama me səməme həuvamhə, mətə in Kumwesən səvəi nərmama me səməme kamhəmɨru. Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ia nənimen nərmama me pam kamhəmɨru.”

39 Ia nəpɨn nəha nahatən me nepwɨn səvəi Loa həni mə, “Iahatən. Nəɡkiariien səim ratukwatukw.” 40 Irəha həni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Satusi me hənaurɨs, ko həpwəh nəresien nari riti mwi min.

Kristo in tɨni sin?

41 Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo kamɨni mə Kristo in tɨni Kiɡ Tevɨt? 42 Kiɡ Tevɨt atukwatukw rɨməni ia Nəkukuə Ol Sam mə,

‘Kumwesən rɨni pen tɨ Iərɨmənu səiou mə,

Əkure ia nɨkarek mwatuk,

43 meste tako nərmama səməme haməmwəki ik həuvehe,

tikərpwi utə tɨpaɡe nɨsum mi ia nirəha.’

44 Ia nəɡkiariien nəha Kiɡ Tevɨt rɨnəkwein Kristo mə Iərɨmənu səvənhi. Mə ro iamɨnhi irə rəfo kamɨni mə in tɨni Kiɡ Tevɨt?”

Nərmama səvəi Iesu tuhaməkeikei mhəsiari tɨ nahatən me səvəi Loa

45 Nəpɨn nərmama me pam kamhətərɨɡ irə, Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mɨnuə, 46 “Kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiari tɨ nahatən me səvəi Loa. Irəha hokeikei mə tuharkahu ia karkahu əpwəmwɨs me, mamhan. Ia kwopun kamomaket me ikɨn hokeikei mə nərmama tuhəkwein irəha ia nɨsiaiien. Ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel hokeikei mə tuhəkure ia kwopun amasan me. Ia nəveɡɨnien asori me hokeikei mə tuhəkure ia kwopun kamsiai nəmə asori me ikɨn. 47 Irəha kamheikuə ia nɨpran me səməme nərman me səvənraha həuvamhə, mamhakres narimnari me səvənraha, nənə mamho mwi nəfwakiien əpwəmwɨs me mə nərmama tuhətoni həsiai irəha tukwe. Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səvənraha rasori mwi.”

21

Pran riti ruvei pen səvənhi mane sampam m Kumwesən

1 Iesu rəti pen mətoni nərmama nautə səvənraha rasori kamherukw pen mane me səvənraha ia kwopun kamerukw pen mane m Kumwesən ikɨn. 2 Ia nəpɨn nəha pran riti ruvehe. Prən nəha iərman səvənhi remhə məpwəh in. Nautə səvənhi riwən. Ruvehe merukw pen silin ouihi mi kəru.

Iesu rətoni, 3  *mɨni mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i prən i nautə səvənhi riwən iərman səvənhi remhə məpwəh in rerukw pen mane rasori məpi raka nərmama me pam nəha. 4 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama me nəha nautə səvənraha rasori. Həuvehi raka nɨpərɨn a mhəuvei pen m Kumwesən. Mətə prən i nautə səvənhi riwən ruvei pen mane me pam səvənhi sə truvehi nəveɡɨnien irə.”

Iesu rəɡkiari ia nimwə səvəi Kumwesən

5 Nərmama nepwɨn səvəi Iesu kamhəɡkiari ia nimwə səvəi Kumwesən, mamhəni mə ramasan pɨk tɨ nəri nə mə kɨno ia kəruəterei amasan me mɨne narimnari amasan me kɨməuvei pen m Kumwesən. Nənə Iesu rɨni mə, 6  *“Narimnari me i kɨmiaha hiamətoni, tukamevən tukousi testesi pam, kəruəterei riti ko rəpwəh nərer əknekɨnien ia riti.”

7 Mɨreɡi irəha həres pen in mə, “Iahatən. Narimnari me i tuhəuvehe tɨnesən? Nəfe nɨmtətien truvehe mahatən pen mə nəpɨn səvəi narimnari me i ruvəuvehe ipaka?”

8 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha tihaməsiari kamo iərmama riti reikuə ia kɨmiaha. Nərmama həpɨk tuhəuvehe ia nəɡhɨk, mhəni mə irəha Kristo, mhəni mwi mə nəpɨn səvəi narimnari me i ruvəuvehe ipaka. Mətə kɨmiaha tihəpwəh nukurirəien ia nirəha. 9 Kɨmiaha tihəreɡi nərmama tuhəvisau ia naruaɡənien me səməme nərmama kamho ia nirəha me, mamho mwi ia nərmama səməme kamhərɨmənu. Nəpɨn tihəreɡi, tihəpwəh nehekɨrien, tɨ nəri nə mə nəri nəha traməkeikei mukupwən muvehe, mətə rɨpko mhə ihi nəpɨn sampam.”

10 Iesu rarə mɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, “Nərmama ia kwənəkwus riti tuhəskəmter mharuaɡən irəha nərmama ia kwənəkwus əpə. Nərmama səvəi kiɡ riti tuhəskəmter mharuaɡən irəha nərmama səvəi kiɡ əpə. 11 Nɨmwnɨmwien asori me tuhəkiu. Ia kwopun me nepwɨn nukumhə trahi nərmama. Nemhəien skai me tuhəuvehe mhouraha nərmama. Nənə narimnari me nərmama tuhətoni həhekɨr i mɨne nɨmtətien asori me tuhəuku pen ia nɨmaɡouaɡou.

12 Mətə nəpɨn narimnari me nəha həpkuvehe mhə ihi, nərmama tuhəkwtəmhiri kɨmiaha ia rəɡɨnraha, mhometə kɨmiaha. Irəha tuhəuvei pen kɨmiaha ia rəɡi nəmə asori me ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel. Tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou, nəmə asori me nəha tuhəuvehi puvnimwə kɨmiaha ia kalapus, nənə mhərpwi irapw kɨmiaha ia nəmri kiɡ me mɨne nəmri nərmama səməme kamhərɨmənu. 13 In i nəpɨn səkɨmiaha tihəni irapw nəɡkiariien amasan səiou irə. 14  *Ro iamɨnhi irə mɨne kɨmiaha tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien ia nəfe nəɡkiariien səkɨmiaha tihəni pen tɨ nirəha i. 15  *Iou takuvei pehe nəɡkiariien mɨne nukurənien m kɨmiaha. Nərmama me nəha səməme kamhəmwəki kɨmiaha tuhəreɡi nəɡkiariien me səkɨmiaha, irəha riti ko rɨpkousi raka mhə, uə trɨni neikuəien irə. 16  *Tata me mɨne mama me səkɨmiaha me, mɨne piəvmiaha me, mɨne nərmama ia kwənəkwus me səkɨmiaha me, mɨne kɨmiaha me nepwɨn tuhəuvei pen kɨmiaha ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki kɨmiaha. Nənə irəha tuhousi əpune kɨmiaha nepwɨn. 17 Nərmama me pam tuhəmwəki kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səiou. 18  *Mətə nɨmwai nukwənemiaha nə ia kəmkapwəmiaha kuatia ia nirəha trɨpkiwən mhə. 19  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨmiaha. Ia noien i tihəuvehi nɨmɨruien.”

Naruaɡən me səvəi nəkur Rom tuhəuvehe mhouraha Jerusalem

20 “Mətə nəpɨn kɨmiaha tihətoni naruaɡən me həpɨk həuvehe mheikurkurau ia Jerusalem, tihaməkeikei mhəukurən mə trɨpko mhə tui nənə irəha tuhouraha pam kwopun i. 21 Ia nəpɨn nəha, nərmama ia tənə Jutia tuhaməkeikei mhap mhəuvən ia təkuər me. Səməme kamharə ia nəkwai taon i tuhaməkeikei mhəier. Nənə səməme kamharə iruə tuhəpwəh nuvnimwə peheien mwi irə. 22  *Nəpɨn nəha in nəpɨn sə Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə, mo nəɡkiariien me pam səməme kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan həuvehe mhəukuə. 23  *Trərəha anan tɨ nɨpran me səməme tuhəpəmpəm mɨne səməme tuhaməuvei pen kənunu m nəkwərhakwərha əmtəmetə me ia nəpɨn nəha, tɨ nəri nə mə nəmisəien asori treste tɨprənə i. Niemaha səvəi Kumwesən trəuiui nərmama me ia kwopun i. 24  *Tukəpi əpune nepwɨn ia nau, nənə kəkwtəmhiri nepwɨn kuvehi irəha həuvən mho slef me ia nirəha ia tənəmtənə me. Nənə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhavən testesi Jerusalem, mhərɨmənu ia nəkur me ikɨn meste nəpɨn səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tro sampam.”

Iəməti Iərmama truvehe mwi

25  *“Nənə nɨmtətien me tuhəuku pen ia meri, məkwə, mɨne kəməhau me. Ia təkure tɨprənə i nərmama ia tənəmtənə me tuhəhekɨr, mhəreirei tɨ nəri nə mə təsi ramərkwəpahar pɨk, mamo peiau peiau asori me. 26 Nərmama tuhətoni nəfe truvehe meste tɨprənə i, nənə həhekɨr pɨk, mhemhə rasi tukwe. Narimnari me ia nɨmaɡouaɡou həskai pɨk, Kumwesən trɨkiukiu ia nirəha. 27  *Ia nəpɨn nəha irəha tuhətoni iou, Iəməti Iərmama, ia reri nəpuə riti, iakauvehe ia nɨskaiien mɨne nukuraanien asori. 28  *Nəpɨn kɨmiaha tihətoni narimnari me nəha hənaməier pehe, tihərer atukwatukw, mhəkwətə, tɨ nəri nə mə nəpɨn səkɨmiaha sə takeivinari nari ia kɨmiaha ruvəuvehe ipaka.”

Iesu rusipekɨn ia nei niemɨs

29 Nənə Iesu rɨni nusipekɨnien riti tɨ nirəha i mə, “Hətə ro nei niemɨs mɨne nei me pam. 30 Nəpɨn hənaməpɨrpɨr kɨmiaha hiətoni mhəukurən mə nəpɨn səvəi nəpnəpanien ruvəuvehe ipaka. 31 Rəmwhen a mwi, nəpɨn kɨmiaha tihətoni narimnari me i hənaməier pehe, tihəukurən mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvəuvehe ipaka.

32 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə nərmama səməme kamhəmɨru təkwtəkwuni mɨne tuhəpwəh nemhə pamien meste narimnari me pam i həier pehe. 33  *Neiai mɨne tɨprənə trouiwən, mətə nəɡkiariien me səiou tuhəpkiwən mhə.”

Nərmama tuhaməkeikei mhətui amasan mhəpwəh napriien

34  *Nənə Iesu rɨni mə, “Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiari, mhəpwəh nourahaien nəpɨn səkɨmiaha ia noien lafet me, uə ia nənɨmwiien nənɨmwiien skai mhakonə irə, uə ia nətərɨɡ pɨkien ia narəien səkɨmiaha ia tɨprənə i. Rərəha nəpɨn nəha səiou truvehe məsɡatukw ia kɨmiaha rəmwhen kwənkru ruəsi kɨmiaha. 35 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn nəha treste nərmama pam ia təkure tɨprənə i. 36  *Mətə ia nəpɨn me kɨmiaha tihaməkeikei mhətui amasan, mhəpwəh napriien. Tihəfwaki mə nəpɨn narimnari me nəha truvehe irə nɨskaiien səkɨmiaha trəmwhen tɨ narakaien irə, nənə mhərer ia nənimek, Iou Iəməti Iərmama.”

37  *Ia nəpɨn me pam Iesu ramahatən nərmama ia nimwə səvəi Kumwesən, mətə ia nəpɨn rier ia taon, mevən mapri ia Təkuər Olif. 38 Nənə ia nəpnəpɨn anan nərmama me həuvehe mwi tukwe fwe ia nimwə səvəi Kumwesən mə tuhətərɨɡ in.

22

Nəmə asori me hərai sun mə tuhəkwtəmhiri Iesu

1 Nəveɡɨnien asori nəha nəkur Isrel kamhani bred sə yis riwən irə ruvəuvehe ipaka. Nəveɡɨnien asori nəha nəɡhɨn nə Pasova. 2  *Pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa kamhətui suatuk riti mə tuhəuvən afafa mhousi əpune Iesu tɨ nəri nə mə kamhhekɨr nərmama. 3  *Ia nəpɨn nəha Setan ruvnimwə ia reri Jutas, iəmə nəha kani mwi in mə Iskariot, in riti ia nərmama me twelef səvəi Iesu. 4 Nənə Jutas rəpwəh irəha mevən tɨ pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi naruaɡən me sə kamhətui tɨ nimwə səvəi Kumwesən, məɡkiari mɨnraha mɨni mə rukurən nətuiien suatuk riti tɨ nuvei penien Iesu ia rəɡɨnraha. 5 Nəpɨn irəha həreɡi, rerɨnraha raɡien. Həni sɨmwɨn mə tuhəuvei pen mane min. 6 Ro pen Jutas rəseni, nənə mɨnamətui nəpɨn riti nərmama həiwən irə mə truvei pen Iesu ia rəɡɨnraha.

Iesu raməpnəpenə mə trəni nəveɡɨnien səvəi Pasova

7  *Nəveɡɨnien asori nəha nəkur Isrel kamhani bred sə yis riwən irə ruvəuvehe. Ia nəpɨn nəha kamhousi əpune kwəti sipsip me səvəi Pasova. 8 Ro pen Iesu rərhi pen Pita mɨne Jon, mɨni mə, “Rouevən, rouəpnəpenə ia nəveɡɨnien səvəi Pasova sənətaha, pwəh sani.”

9 Mɨreɡi krouni pen tukwe in mə, “Ikokeikei mə kɨmrau trouəpnəpenə irə pəku?”

10 Mɨreɡi in rɨni pen tɨ nirau i mə, “Roureɡi ro. Nəpɨn kɨmirau tirouier pen fwe ia taon, iərman riti trəpi raka kɨmirau ia suatuk, mauvehi tɨkinari riti nui rukuər irə. Iroukurirə pen in rouuvnimwə ia nimwə nəha in truvnimwə irə, 11 nənə rouni pen tɨ iəmə asori səvəi nimwə nəha mə, ‘Iahatən səkɨtaha rani pehe tukw ik i mə nimwə əfo nəha tahani pəri nəveɡɨnien səvəi Pasova kɨmaha səiou me nərmama me ikɨn?’ 12 Nənə in triri kɨmirau mevən fwe irənhə ia nimwə nəha mahatən rum asori riti. Narimnari me pam hənəmak raka fwe ikɨn. Ia rum nəha kɨmirau tirouəpnəpenə tukutaha.”

13  *Nənə irau krouevən rouətə narimnari me pam rosi Iesu rɨməni pen tɨ nirau i. Nənə krouəpnəpenə ia nəveɡɨnien səvəi Pasova.

Iesu raməni nari irəha nərmama me səvənhi

14 Nəpɨn səvəi nəniien nari ruvəuvehe. Iesu rəkure ia kwopun kaməni nari ikɨn irəha aposol me səvənhi. 15 Ia nəpɨn nəha in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakɨnokeikei pɨk mə kurirə ko nəmisəien miou, takukupwən məni nəveɡɨnien i səvəi Pasova kɨtaha m kɨmiaha. 16  *Iakani pehe tukumiaha i iou tapkəni mhə mwi nəveɡɨnien səvəi Pasova meste nɨpwrai nəveɡɨnien i truvehe mukuə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

17 Nənə Iesu ruvehi kap waen, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, nənə mɨni mə, “Kɨmiaha pam tuhəuvehi nəri, mhənɨmwi. 18 Iakani pehe tukumiaha i ipwet mɨne mamevən tapkənɨmwi mhə mwi waen meste nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə truvehe.”

19  *Kurirə irə in ruvehi bred, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, nənə məkwsen, muvei pen mɨnraha, mɨni mə, “In i nɨpwrak sə takuvei pen tukumiaha. Kɨmiaha tihaməkeikei mamho iamɨnhi irə mə rerɨmiaha ramrhi iou.”

20 Rəmwhen a mwi nəpɨn irəha hənani raka nari, Iesu ruvehi kap waen, mɨni mə, “Kap i in i nəɡkiariien vi səvəi Kumwesən. Nɨtek sə traiu tukumiaha trərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien nəha. 21  *Mətə həreɡi ro. Iərmama sə truvei pen iou ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki iou raməkure kɨmrau min. 22 Iou, Iəməti Iərmama, takaməkeikei memhə rəmwhen kɨmərfi mə tuko ia nirak, mətə trərəha anan tɨ iərmama sə truvei pen iou ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki iou.” 23 Nəpɨn Iesu rɨni nəɡkiariien nəha, irəha hənaməres irəha me i mə sin nəha ia nirəha tro iamɨnha irə mɨne.

Nərmama me səvəi Iesu həres irəha me mə sin ia nirəha in rasori

24  *Ia nəpɨn nəha nərmama me səvəi Iesu hənaməvisə mɨnraha me, mamhəres irəha me i mə sin ia nirəha in rasori. 25  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kiɡ me səvəi nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel kamhərɨmənu ia nirəha. Səməme hasori ia nirəha kani irəha mə Nərmama səvəi Nasituien. 26  *Mətə kɨmiaha tihəpwəh noien iamɨnha irə ia kɨmiaha me, rekəm. Iərmama nəha ia kɨmiaha in rasori traməkeikei muvehe məmwhen iərmama nəha ia kɨmiaha nuk səvənhi rouihi. Nənə iərmama nəha ia kɨmiaha in ramiri pen kɨmiaha ia suatuk sə tihesi, traməkeikei muvehe məmwhen iərmama sə ramo tukwini nari m kɨmiaha. 27  *Sin nəha in rasori, iəmə asori sə raməkure maməni nari uə səvənhi iotukwininari sə rasui raka nəveɡɨnien sənəni? Kɨmiaha hiəukurən mə iəmə asori sə raməkure maməni nari in rasori. Mətə ia rerɨmiaha iou iakamo rəmwhen iotukwininari sə rasui raka nəveɡɨnien sənəmiaha.

28 Kɨmiaha i hiəpkap raka mhə ia nirak nəpɨn iakɨnarə ia nəsəsauien me səiou. 29  *Ro pen rəmwhen ia Tata səiou rɨməuvei pehe nasoriien miou mə takərɨmənu, iou mwi takuvei pehe nasoriien m kɨmiaha mə tihərɨmənu. 30  *Ia nɨtətə səiou sə takərɨmənu irə, kɨmiaha tihəkure ia tepol səiou, mhəveɡɨn, mhənɨmwi, nənə mhəkure ia jea me, mhərɨmənu ia kwənəkwus me twelef səvəi nəkur Isrel.”

Iesu rɨni mə Saemon Pita trɨni m kahar mə in rɨreirei Iesu

31  *“Saemon, Saemon. Reɡi ro! Setan rɨnəres raka Kumwesən i mə trəseni pen kɨmiaha ia rəɡɨn. In rokeikei mə truai kɨmiaha rəmwhen iərmama ruai nuni wit mɨne tekɨn. 32  *Mətə iakɨnəfwaki raka tukw ik mə nahatətəien səim trəpwəh nɨmweiien. Nənə nəpɨn tikrərɨɡ muvehe mwi tukw iou, tikaməkeikei mo nahatətəien səvəi piam me ruvehe mɨskai.”

33  *Mɨreɡi Pita rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Iakamərer mwatuk mə takuvnimwə ia kalapus krau mik, uə takemhə krau mik.”

34 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Pita. Iakani pehe tukw ik i ia nəpɨn a i rəiə trəpwəh nakakaien meste tikɨni m kahar mə ikreirei iou.”

Nəɡkiariien ia Nəkukuə Ikinan traməkeikei muvehe mukuə

35  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Fwe kupwən, nəpɨn iakɨnərhi pen kɨmiaha mə tihəuvən mhəvisau, hio rəmwhen iakɨməni, hiəpwəh nuvehiien tənərɨpw sə hiaməvai pen mane uə tɨnari irə mɨne put me səkɨmiaha. Nənə rəfo? Nari riti rɨməiwən təni kɨmiaha?”

Mɨreɡi irəha həni mə, “Rekəm. Nari riti riwən.”

36  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Mətə təkwtəkwuni trɨni mɨnuə iərmama riti səvənhi fwe tənərɨpw sə ravai pen mane uə tɨnari irə, pwəh ruvehi. Nənə trɨni mɨnuə iərmama riti səvənhi nau səvəi naruaɡənien riwən, pwəh rəmri pen nəmri nari ia kot səvənhi, muvehi riti irə. 37  *Iakani pehe tukumiaha i nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan traməkeikei muvehe mukuə ia nirak. Rɨni mɨnuə ‘Kəvsini pen in irəha nərmama səməme kamhərui loa.’ Nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan raməɡkiari ia nirak, rɨnakuə nəha təkwtəkwuni.”

38 Mɨreɡi irəha həni mə, “Iərɨmənu. Ətə ro! Nau kəru i səvəi naruaɡənien.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəmwhen.”

Iesu raməfwaki ia Təkuər Olif

39  *Iesu rier ia taon, mevən ia Təkuər Olif rəmwhen ramo ia nəruarəv me pam. Nərmama me səvənhi kamhəkurirə in. 40 Nəpɨn in rapirapw ia kwopun nəha, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəfwaki mə tihəpwəh nɨmweiien ia nərəhaien.” 41 Nənə in rəpwəh irəha mevən isipwɨn kwopti, mɨnɨmwi nukurhun mi, məfwaki, 42  *mɨni mə, “Tata. Trɨni mɨnuə ratukwatukw ia nətərɨɡien səim, tikuvehi raka kap i pwəh iakəpwəh nənɨmwiien. Mətə tikəpwəh noien rəmwhen sə iakokeikei, tiko rəmwhen sə ikokeikei.” 43 Ia nəpɨn nəha aɡelo riti ruku pen ia neiai mier irapw tɨ Iesu mo in rɨskai mwi. 44 Nənə tɨ nəri nə mə Iesu rɨreɡi rərəha anan, rəfwaki əmisə mwi. Nɨseseien səvənhi ruvehe məmwhen ia netə sə rəmərəməri pen ia tɨprənə.

45 Nəpɨn in rəfwaki pam, mɨskəmter, mevən mwi tɨ nərmama me səvənhi, mətoni mə hənapri tɨ nəri nə mə rerɨnraha rəpou. 46 In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo kɨmiaha hiamapri? Hətui, mhəfwaki mə tihəpwəh nɨmweiien ia nərəhaien.”

Nərmama həkwtəmhiri Iesu

47 Nəpɨn Iesu raməɡkiari ihi, nərmama həpɨk həuvehe. Iəmə nəha, nəɡhɨn nə Jutas, riti ia twelef nərmama me səvəi Iesu, ramiri irəha. In ruvehe ipaka tɨ Iesu mə trakei min, 48 mətə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Jutas. Rəfo? Ikuə tiko pui iou, Iəməti Iərmama, ia nakeiien?”

49  *Nəpɨn nərmama səməme kamhərer ipaka tɨ Iesu hətoni nəfe trukurirə mier pehe, həni mə, “Iərɨmənu. Kɨmaha tahəfo? Tahərai irəha ia nau me səkɨmaha me uə rekəm?” 50 Nənə irəha riti rərai iərmama sə ramo tukwini nari m pris asori anan mərai raka nɨkare nɨfreɡɨn mwatuk.

51 Mətə Iesu rɨni mə, “Nəmwhen nə!” Nənə mɨrapi nɨfreɡɨn, momasan.

52  *Iesu rəɡkiari m pris asori me, mɨne naruaɡən me nəha kamhətui tɨ nimwə səvəi Kumwesən, mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel səməme həuvehe mə tuhəkwtəmhiri in. In rɨni mə, “Rəfo hiaməuvehi nau me mɨne nɨpərpəri nei me mamhəuvehe mə tihəkwtəmhiri iou iamɨnhi irə? Nətərɨɡien səkɨmiaha rɨnuə iou rakres riti uə? 53 Nərineiv m neis mɨne kɨtaha miou samarə ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən. Rəfo hiəpwəh nəkwtəmhiriien iou ia rəɡɨmiaha ia nəpɨn nəha? Mətə in i nəpɨn səkɨmiaha, nəpɨn nɨskaiien səvəi nəpitəvien trərɨmənu ia kɨmiaha.”

Pita rɨni mə in rɨreirei Iesu

54  *Ia nəpɨn nəha nərmama me nəha həkwtəmhiri Iesu, mhəiri mhəuvən ia nimwə səvəi pris asori anan. Pita rakurirə, mətə rəpwəh nevənien ipaka. 55 Nəpɨn irəha hərkwumen pam napw riti ia nɨkare nimwə nəha, mhəkure pəri, Pita raməkure irəha mɨnraha. 56  *Nənə pran riti sə ramo tukwini nari rətoni in raməkure ipaka tɨ napw. Ramətə amasan in, nənə mɨni mə, “Iəmə i in mwi rɨnamavən pəri irau Iesu.”

57 Mətə Pita rɨni mə, “Rekəm, prən i. Iakreirei iəmə nəha.”

58 Nəpɨn ouihi a rukurau, nənə iərmama riti mwi rətoni in mɨni mə, “Ik riti mwi ia nirəha.”

Mətə Pita rɨni mə, “Iəmə i, rɨpko mhə iou.”

59 Nəpɨn ouihi a rəmwhen ia aoa riti rukurau, nənə iərmama riti mwi rəɡkiari skai, mɨni mə, “Nɨpərhienien i. Iəmə i in mwi rɨnamavən pəri irau Iesu. Kwa in mwi iəmə Kalili nəha.”

60 Mətə Pita rɨni mə, “Iəmə i, iakreirei nəfe i iakaməɡkiari irə.” Təkwtəkwuni a mwi, nəpɨn raməɡkiari ihi, rəiə rakaka. 61  *Nənə Iərɨmənu səkɨtaha ruvsini, məti pen mətə Pita. Nənə Pita rerɨn rɨrhi nəɡkiariien i səvəi Iərɨmənu səkɨtaha. Rɨməni pen tukwe in mə, “Ia nəpɨn a i kurirə rəiə rakaka, tikɨni m kahar mə ikreirei iou.” 62 Nənə Pita rier mevən iruə mɨrapi nasəkien.

Iesu rərer ia nəmri nəmə asori me səvəi nəkur Isrel

63 Ia nəpɨn nəha nəmə me nəha səməme kamhərer tukuahaɡ Iesu, kamhəuəsi in, mamharɨs əkenhɨn irə. 64 Irəha housəman mwi nənimen, nənə mamhəres in mə, “Ni ro nəɡkiariien sə ruku pen tɨ Nənɨmwɨn mə sin ruəsi ik!” 65 Nənə həni mwi nəɡkiariien me rɨpɨk mwi, mamhəni ərəha in irə.

66 Nəpɨn ruvəran nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mɨne pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa housəsɨmwɨn irəha me. Nənə nərmama me həiri Iesu, mhəuvən, mhərpwi irapw in ia nəmrɨnraha. Nənə nəmə asori me i həni mə, 67  *“Trɨni mɨnuə ik Kristo, ni pehe tukumaha i.”

Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ko iakɨni pehe tukumiaha i, ko kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien irə. 68 Ko iakəres nəresien riti m kɨmiaha, ko hiəpkosərɨpɨn pehe mhə miou. 69  *Mətə nəha təkwtəkwuni mɨne mamevən iou, Iəməti Iərmama, takəkure ia nɨkare Kumwesən mwatuk sə in nɨskaiien səvənhi rasori.”

70  *Mɨreɡi irəha pam həni mə, “Ro iamɨnhi irə ik Tɨni Kumwesən?”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Hiaməni mə iou i in i.”

71 Mɨreɡi həni mə, “Kɨtaha tsətui mwi iərmama riti mwi mə trɨni pui in tɨ nəfe? Səuvəreɡi raka mə in rɨni ərəha Kumwesən. Ruku pen atukwatukw ia tərhun.”

23

Iesu rərer ia nəmri Paelat

1 Ia nəpɨn nəha nərmama pam ia kusen nəha həskəmter, mhəiri Iesu, mhəuvən, mhərer ia nəmri Paelat. 2  *Nəpɨn kamhərer ia nəmri Paelat, həni ərəha Iesu i mə, “Kɨmaha iahətoni iəmə i ramiri əpə iti kɨmaha nəkur Isrel, mamɨnise kɨmaha mə tahəpwəh nərəku penien nəmri takis m Kiɡ Sisa. In rani mwi mə in Kristo, iərmama sə trərɨmənu ia kɨmaha.”

3  *Mɨreɡi Paelat rəres Iesu i mə, “Ik kiɡ səvəi nəkur Isrel?”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ik ikani.”

4 Nənə Paelat rɨni pen tɨ pris asori me mɨne nərmama me pam nəha mə, “Iakətə iamɨnhi irə mə nərəhaien riwən ia iəmə i.”

5 Mətə irəha həɡkiari skai, mhəni mə, “Mətə iəmə i ramahatən nərmama me pam ia tənə Jutia, mamo irəha haməvisə mɨnraha me. In rɨno stat fwe ia tənə Kalili muvehe meste nari ia kwopun i.”

Iesu rərer ia nəmri Herot

6 Nəpɨn Paelat rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rəres mə, “Iəmə i in iəmə Kalili uə rekəm?” 7  *Nənə nəpɨn Paelat rɨreɡi mə Iesu ruku pen ia kwopun nəha Herot ramərɨmənu ikɨn, rərhi pen in revən tukwe, tɨ nəri nə mə ia nəpɨn nəha Herot mwi fwe Jerusalem.

8  *Nəpɨn Herot rətə Iesu, rerɨn raɡien pɨk. Tui kwopti rokeikei mə trətoni, tɨ nəri nə mə ramreɡi kani nəɡhɨn, nənə mokeikei mwi mə trətoni Iesu ro nɨmtətien riti. 9 Ro pen Herot rəres Iesu nəresien me rɨpɨk, mətə Iesu rɨpkɨni mhə nəɡkiariien riti. 10 Ia nəpɨn nəha pris asori me mɨne nahatən me səvəi Loa həskəmter, mamhəɡkiari skai, mamhəni ərəha Iesu. 11 Herot mɨne naruaɡən me səvənhi kamhətə ərəha in, mamharɨs əkenhɨn irə. Nənə Herot rɨni nəkwan mə irəha tuharkahu pen karkahu amasan riti min. Nəpɨn hənarkahu pen raka min, Herot rərhi pen in rɨrərɨɡ mevən tɨ Paelat. 12 Ia nəpɨn nəha Herot mɨne Paelat krouvehe rouəkwein irau me mə iou riti. Mətə kupwən krouəmwəki irau me.

Paelat rəseni pen Iesu ia rəɡi naruaɡən me

13 Paelat rousəsɨmwɨn pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel 14 mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəməuvehi iəmə i, mhəuvehe, mhərpwi ia nənimek, mamhəni mə ramiri raka nərmama ia suatuk atukwatukw. Iakɨnəkiri raka noien səvənhi ia nəmrɨmiaha, mətə iapkətoni mhə nari riti ro rərəha rəmwhen nəɡkiariien me nəha kɨmiaha hiaməni, mamhəuəsi in irə. 15 Herot mwi rɨpkətoni mhə nari riti ro rərəha. Ro pen rərhi pehe in rɨrərɨɡ mwi muvehe tukutaha. Hətə ro! Iəmə i rɨpko mhə nari riti sə rəmwhen mə tukousi əpune in tukwe. 16 Ro iamɨnhi irə takərisi in, nənə məseni in rier ia kalapus mamevən.” 17  a

18 Mətə nərmama me nəha irəha pam həkwein əpwəmwɨs mə, “Uvehi irapw iəmə nə məseni Parapas rier ia kalapus tukumaha.” 19 (Iəmə nəha Parapas raməmak ia kalapus tɨ nəri nə mə rɨmərkwumen naruaɡənien riti ia taon nəha Jerusalem, nənə mousi əpune mwi iərmama.)

20 Paelat rarə məɡkiari mwi mɨnraha tɨ nəri nə mə rokeikei mə trəseni Iesu rier ia kalapus mamevən. 21 Mətə irəha kamhəkwein əpwəmwɨs mə, “Ərui tərini pen in ia nei kamarkuaui! Ərui tərini pen in ia nei kamarkuaui!”

22 Nənə Paelat rarə məɡkiari sə ro kahar irə, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tɨ nəfe? Nəfe nərəhaien in rɨno? Iakɨnətə raka in mə rɨpko mhə noien ərəha riti sə rəmwhen mə tukousi əpune in tukwe. Ro iamɨnhi irə takərisi in, nənə, məseni in rier ia kalapus mamevən.”

23 Mətə irəha haməmwur, mamhəkwein əpwəmwɨs, mamhəni mə tukaməkeikei kərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui. Irəha həkwein əpwəmwɨs iamɨnha irə mamhəuvən meste 24 Paelat rɨni mə tro nəkwanraha. 25 Iəmə nəha Parapas sə kɨməuvehi puvnimwə in ia kalapus tɨ naruaɡənien mɨne nousi əpuneien iərmama Paelat rəseni in rier ia kalapus mamevən, mətə ruvei pen Iesu ia rəɡi naruaɡən me səvənhi mə irəha tuho irə rəmwhen ia nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hokeikei.

Naruaɡən me hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui

26 Naruaɡən me nəha həiri Iesu, mhəier ia taon, mhətoni iəmə Saerin riti nəɡhɨn nə Saemon. Ruku pen ia kwopun riti iruə mauvehe ia taon. Irəha həkwtəmhiri in, mhəmri pen nei kamarkuaui səvəi Iesu ia nuran, nənə mhəkeikei min mə trəvrani mukurirə Iesu. 27 Nərmama me həpɨk kamhəkurirə Iesu. Nɨpran me həpɨk irəha mɨnraha kamhapi, mamhasək asori tukwe. 28 Mətə Iesu ruvsini, məti pen mətə irəha, mɨni mə, “Nɨprən Jerusalem me. Kɨmiaha tihəpwəh nasəkien tukw iou, mətə tihasək tukumiaha me mɨne nɨpwnətɨmiaha me. 29  *Nəpɨn riti sə rauvehe trərəha anan. Tukɨni iamɨnhi irə mə nɨpran me səməme həpkəkwəhakwen mhə, mhəpkuvei pen raka mhə kənunu m iəkunouihi, irəha həukurən naɡienien. 30 Ia nəpɨn nəha nərmama tuhəni pen tɨ təkuər me mə ‘Həkure tərini kɨmaha’ mɨne nəpatu me ‘Housəman kɨmaha.’ 31  *Mə nərmama kamho narimnari me i nəpɨn nei ramerə ihi tukəfo irə nəpɨn nei ruvehe mɨmhiə?”

32 Nənə naruaɡən me kamhəiri iəmə ərəha mi kəru, mhəier mə tuhousi əpune irau irəhar Iesu. 33 Irəha həuvehe ia kwopun nəha kani mə Kerhə səvəi Iərmama. Ia kwopun nəha hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui, mhərui tərini pen mwi iəmə ərəha mi nəha ia nei kamarkuaui, riti ia nɨkare Iesu mwatuk, riti ia nɨkaren mour. 34  *Nənə Iesu rɨni mə, “Tata. Tikəpwəh nərpwɨnien tai noien ərəha səvənraha tɨ nəri nə mə həreirei nəfe i kamho.” Nənə irəha həuai kɨrkɨri tɨnari me səvənhi, mhəuini nari riti sə trahatən pen sin truvehi nəfe tɨnari səvənhi.

35  *Nərmama ia kwopun nəha kamhərer mamhəspau ia Iesu, mətə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamharɨs əkenhɨn irə, mamhəni mhənuə, “In rɨməuvehimɨru nərmama me həpɨk. Trɨni mɨnuə in Kristo pərhien sə Kumwesən ruvərfi raka in, ramasan mə ruvehimɨru atukw a in.”

36  *Naruaɡən me irəha mwi kamharɨs əkenhɨn irə, mamhəuvehe ipaka tukwe, mamhəmwur mə tuhəuvei pen waen sə rəfiə min, 37 mamhəni mə, “Trɨni mɨnuə ik kiɡ səvəi nəkur Isrel pərhien, uvehimɨru atukw ik!”

38 Ia kənkapwə irənhə irə nəkukuə riti kɨmərai mə Iesu tremhə tɨ nəfe. Rɨni mə: In I KiG SəvəI Nəkur Isrel

39 Iəmə ərəha mi nəha sə krouəɡher ia kwopun nəha riti rɨni ərəha Iesu i, mɨni mə, “Ik Kristo uə rekəm? Uvehimɨru atukw ik mɨne kɨmrau!” 40 Mətə in riti rɨnise in, mɨni mə, “Rosi ipkehekɨr mhə Kumwesən uə? Kwa kɨməuvei pehe nərpwɨnien mik rəmwhen a mwi irə. 41 Ratukwatukw a mə kamousi əpune krau iamɨnhi. In i tai noien ərəha səkrau. Mətə iəmə i rɨpko mhə nari riti rərəha.”

42  *Nənə iəmə nəha rarə mɨni mwi mǝ, “Iesu. Rerɨm tramrhi iou nəpɨn tikərɨmənu ia nɨtətə səim.”

43 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iakani nɨpərhienien tukw ik i. Ipwet tikarə krau mik ia kwopun amasan nəha Parataes.”

Iesu remhə

44-45  *Ipaka tɨ kurkwai nəpɨn ia ran nukuraanien səvəi meri riwən. Nəpitəvien ruvehe mousəman kwopun me pam ia tənə nəha meste aoa kahar rukurau. Ia nəpɨn nəha tɨnari sə rəɡher tukuahaɡ rum sə ro ikinan anan fwe ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən reitehi nɨpərɨn kəru. 46  *Nənə Iesu rəkwein əpwəmwɨs mɨni mə, “Tata. Iakəmri pehe nənɨmwɨk ia rəɡɨm.” Rɨni nəɡkiariien nəha, nənə muvehi neiahaɡien səvənhi sampam, memhə.

47 Iaruaɡən riti səvəi nəkur Rom nəha in rasori ia naruaɡən me irəha pam hantret. Nəpɨn rətoni Iesu mə rɨnəfemhə irə, rəɡnəɡɨni Kumwesən, mɨni mə, “Nɨpərhienien. Iəmə i in iəmə atukwatukw.” 48  *Nənə nərmama me pam səməme hənousəsɨmwɨn irəha me fwe ikɨn tɨ nəspauien ia nəri nəha kɨno ia Iesu, nəpɨn hətoni, hərərɨɡ pen imwənraha, mhəreɡi rərəha, mamhərui kwənpwenhɨnraha tukwe. 49  *Nərmama me pam səməme həukurən Iesu, mɨne nɨpran me nəha səməme hənaməkurirə in fwe ia tənə Kalili, kamhərer isipwɨn, mamhəspau ia narimnari me nəha.

Josef rərkwafə nɨpwrai Iesu ia nɨpəɡi kəruəterei

50-51 Iərmama riti nəɡhɨn nə Josef. Imwəni nə Aramatia taon riti səvəi nəkur Isrel. Josef in raməkure irəha nəmə asori me səvəi nəkur Isrel nəpɨn housəsɨmwɨn irəha me. Noien səvənhi ramasan matukwatukw. Nəpɨn nəmə asori me hənərai sɨmwɨn mə tukousi əpune Iesu, Josef rɨpkəseni mhə. Ia nəpɨn me in rameitenhi mə trətoni nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə ruvehe. 52 Josef revən tɨ Paelat, məres mə ko rəseni in ruvehi nɨpwrai Iesu. 53 Nəpɨn Paelat rəseni, Josef revən, muvehi raka nɨpwrai Iesu ia nei kamarkuaui, nənə muveɡi ia tɨnari kani mə linen, mevən məmri pen ia nɨpəɡi kəruəterei sə kɨnərai ərori raka, kɨpkəmri pen raka mhə nɨpwrai iərmama riti ikɨn. 54 In i nəpɨn kaməpnəpenə irə tɨ Sapat, Sapat ruvəuvehe ipaka.

55  *Nɨpran me nəha səməme həməier ia tənə Kalili, mhəkurirə Iesu mhəuvehe, irəha həkurirə Josef i, nənə mhətoni nɨpəɡi kəruəterei nəha mɨne Josef rəfəmri pen nɨpwrai Iesu irə. 56  *Nəpɨn hətoni pam, hərərɨɡ, mhəpnəpenə nɨmwai nari me nepwɨn sə nɨpekɨnraha rapein amasan, mhəpnəpenə mwi senta me nepwɨn. Nənə ia Sapat hapwɨs rəmwhen sə Loa rɨməni.

24

Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi

1 Ia Sante, nəpnəpɨn anan, nɨpran me nəha həuvehi nɨmwai nari me səməme hənəpnəpenə raka ia nirəha nɨpekɨnraha rapein amasan, mhəuvehi mhəuvən ia nɨpəɡi kəruəterei nəha kɨnərkwafə nɨpwrai Iesu ikɨn, 2 nənə mhətoni kəruəterei asori nəha kɨnərəpinhə pen ia tərhui nɨpəɡ kɨnəsəkwusəkwu raka i. 3 Mətə nəpɨn hasu puvnimwə ia nɨpəɡ, həpkətoni mhə nɨpwrai Iesu Iərɨmənu səkɨtaha. 4  *Nəri nəha ro nətərɨɡien səvənraha rəvsausɨni pɨk. Nəpɨn kamhərer mamhətərɨɡ tukwe, təkwtəkwuni a mwi iərmama kəru krouier irapw tɨ nirəha. Tɨnari səvənrau raməhiapw. 5  *Irəha hətoni həhekɨr mhənɨmwi irapw nənimenraha ia tɨprənə. Nənə iərmama mi nəha krouni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo kɨmiaha hiamətui iərmama sə rɨmɨru ia kwopun i kamərkwafə nɨpwrai nərmama sə hemhə ikɨn? 6  *In riwən i, mətə in rɨnətui mwi. Rerɨmiaha tramrhi nəɡkiariien i in rɨməni pehe tukumiaha i nəpɨn rɨnamarə ihi fwe ia tənə Kalili. 7 In rɨməni mə, ‘Irəha tuhaməkeikei mhəuvei pen iou, Iəməti Iərmama, ia rəɡi nəmə ərəha me. Nənə nəmə ərəha me nəha tuhərui tərini pen iou ia nei kamarkuaui. Takemhə, mətə nəpɨn sə ro kahar irə takətui mwi.’ ” 8 Nənə nɨpran me nəha rerɨnraha rɨrhi mwi nəɡkiariien nəha səvənhi.

9 Hərərɨɡ ia nɨpəɡ, mhəuvən, mhətoni eleven nərmama me səvəi Iesu mɨne nepwɨn mwi, həni pen narimnari me i tɨ nirəha. 10  *Nɨpran me nəha səməme həni irapw narimnari me i tɨ aposol me səvəi Iesu irəha nəha Meri Maktala, mɨne Joana, mɨne Meri mama səvəi Jemes, mɨne nɨpran me nepwɨn mwi irəha mɨnrahar. 11 Mətə aposol me rerɨnraha rɨrhi mə rosi nəɡkiariien nəha səvənraha ro nəri auər a irə. Irəha həpkɨni mhə nɨpərhienien irə. 12 Mətə Pita rɨskəmter, maiu, mevən ia nɨpəɡi kəruəterei nəha kɨnərkwafə nɨpwrai Iesu ikɨn, mərpəsuk, məti puvnimwə, mətoni tɨnari me nəha linen sə kɨməveɡi nɨpwrai Iesu irə ramrɨmər, mətə nari riti mwi riwən. Nənə in rəpwəh kwopun nəha mamevən mərkərinari ia nəfe rɨnətoni.

Iərmama kəru səvəi Iesu krauesi pen suatuk rauevən fwe Emeas

13 Ia nəpɨn a mwi nəha iərmama kəru səvəi Iesu krauevən ia rukwənu riti nəɡhɨn nə Emeas. Rukwənu nəha ipaka tɨ Jerusalem kavən rəmwhen ia kilometa irəha pam eleven. 14 Irau krauəɡkiari pəri ia narimnari me nəha kɨno. 15  *Nəpɨn nəha krauəɡkiari pəri irə, Iesu ruvehe ipaka, mamavən irəhar mɨnrau, 16 mətə nari riti ruveɡi nətərɨɡien səvənrau, kroureirei mə Iesu nəha.

17 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Nəfe i irauavən rauni pen tukumirau me i?”

Nənə krouərer, nənimenrau rɨpkaɡien mhə. 18 Irau riti, nəɡhɨn nə Kleopas, rɨni pen tukwe in mə, “Rosi ik əpa ia nərmama me səməme kamhavən fwe ia Jerusalem ikreirei narimnari me nəha kɨno nərineiv m neis mɨne?”

19  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Nəfe narimnari?”

Mɨreɡi krouni pen tukwe in mə, “Narimnari me nəha kɨno ia Iesu, iəmə Nasaret. Iəmə nəha in profet riti. Ia nəmri Kumwesən mɨne ia nəmri nərmama narimnari me sə in rɨno mɨne nəɡkiariien səvənhi ro nənɨmwɨn mɨskai. 20 Pris asori me mɨne nəmə asori me səkɨtaha həməuvei pen in ia rəɡi nəkur Rom mə irəha tuhəni mə in traməkeikei memhə. Nənə irəha hərui tərini pen in ia nei kamarkuaui. 21  *Mətə kɨmaha iahənəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmaha irə mə in iərmama sə treivinari ia kɨtaha nəkur Isrel. Narimnari me nəha kɨno, mətə nari riti mwi, ipwet i nəpɨn sə ro kahar irə. 22  *Riti mwi, nɨpran nepwɨn ia təmwen səkɨmaha ho nəmrɨmaha rier. Ia nəpnəpɨn anan həuvən fwe ia nɨpəɡ sə kɨnərkwafə iəmə nəha ikɨn, 23 mətə həpkətoni mhə nɨpwran. Nəpɨn irəha hərərɨɡ pehe, həni mwi mə hənətoni aɡelo mi kəru krouier pehe tɨ nirəha, krouni mɨnuə in rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. 24  *Nərmama nepwɨn ia təmwen səkɨmaha həuvən fwe ia nɨpəɡi kəruəterei nəha, nənə mhətoni rəmwhen atukwatukw mə nɨpran me nəha həməni, mətə həpkətoni mhə nɨpwrai iəmə nəha.”

25 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirau i mə, “Kwa rosi kɨmiaha hiəreirei nəɡkiariien me pam sə profet kupwən me həməni. Rəfo kɨmiaha hiamo tanpen ia rerɨmiaha, mhəpwəh nɨni akwauakwien nɨpərhienien irə? 26  *Kumwesən ruvəni raka mə iəmə nəha kani mə Kristo traməkeikei mɨreɡi nəmisəien me nəha kurirə revən muvehi nasoriien səvənhi.” 27  *Nənə Iesu rəusiəre pui pen amasan tɨ nirau i nɨpwrai nəɡkiariien me pam sə kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan səməme haməɡkiari ia in. Ia nəɡkiariien səvənhi rəɡkiari ia nəkukuə səvəi Moses muvehe meste nəkukuə me səvəi profet me. 28 Nəpɨn irəhar haruvehe ipaka tɨ rukwənu nəha irau krauevən ikɨn, Iesu ramo rəmwhen mə in trəpwəh irau mavən mamevən. 29 Mətə irau krouəkeikei min, rouni mə, “Samaro pəpɨm kɨtahar mik. Rɨnaməruarəv. Rɨpko mhə tui meri rivə.” Ro pen Iesu ruvnimwə irəhar mɨnrau mə tuamharo pəpɨm.

30  *Nəpɨn in rəkure mə trəni pəri nari irəhar mɨnrau, ruvehi bred, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, məkwsen, muvei pen mɨnrau. 31 Ia nəpɨn nəha nətərɨɡien səvənrau rəsevər, krɨnauətə rɨnaukurən mə Iesu nəha. Nənə təkwtəkwuni a mwi in riwən ia nəmrɨnrau. 32 Nənə irau krouni pen tukunrau me i mə, “Pərhien. Nəpɨn raməɡkiari pehe m krau ia suatuk, maməusiəre pui pehe nɨpwrai nəɡkiariien me ia Nəkukuə Ikinan, nəɡkiariien səvənhi ramasan pɨk, mamo rerɨrau ramaɡien.”

33 Nənə ia nəpɨn nəha krouəskəmter, rourərɨɡ rouevən fwe ia Jerusalem. Ia kwopun nəha krouətə nərmama me eleven səvəi Iesu mɨne nərmama nepwɨn mwi irəha mɨnraha hənousəsɨmwɨn raka irəha me, 34  *mamhəni mə, “Nɨpərhienien. Iərɨmənu səkɨtaha rɨnətui mwi. In ruvəier irapw raka tɨ Saemon.” 35 Nənə iəmə mi nəha krouni irapw nəfe krɨnouətoni ia suatuk, rouni mwi krɨnəfo rouətoni sas ia Iesu nəpɨn in raməkwsen bred.

Iesu rier irapw tɨ nərmama səvənhi

36  *Nəpɨn irau krauəɡkiari ihi ia nari m nari me nəha, təkwtəkwuni a mwi hətoni Iesu ramərer ia kurkwanraha, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəmərinuien trarə tukumiaha.”

37  *Mətə irəha hərkərinari irə, mhehekɨr. Rerɨnraha rɨrhi mə kamhətoni nənɨmwi iərmama riti. 38 Ro pen Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo hiamhekɨr iamɨnhi irə? Rəfo nəresien me kamhəutə ia rerɨmiaha mamho kɨmiaha hiəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nirak? 39 Hətoni ro rəɡɨk mi mɨne nɨsuk mi. Kwa iou i. Hərapi iou, mhəreɡi, mhəukurən mə nusak i mɨne nɨkəkrik i. Mətə nənɨmwi iərmama nusan mɨne nɨkəkrin riwən.”

40 Iesu rɨni nəɡkiariien nəha, mɨsəni irapw rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi tɨ nirəha hətoni. 41  *Nəpɨn hətoni nəmrɨnraha rier. Rerɨnraha raɡien. Mətə nahatətəien səvənraha ramərməru ihi. Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sənəmiaha i nəveɡɨnien uə rekəm?” 42 Nənə irəha həuvei pen nɨpəri nəmu afə riti min. 43 In ruvehi məni ia nəmrɨnraha.

44  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Narimnari me i kamhesi pen nəɡkiariien me səiou sə iakɨməni pehe tukumiaha i fwe kupwən nəpɨn iakɨnamarə pəri ihi kɨtaha m kɨmiaha. Iakɨməni mɨnuə nəɡkiariien me pam nəha kɨmərai pen ia Loa səvəi Moses mɨne nəkukuə me səvəi profet kupwən me mɨne Ol Sam səməme kamhəɡkiari ia nirak tuhaməkeikei mhəuvehe mhəukuə.”

45  *Nənə in rəsevər ia nətərɨɡien səvənraha mə irəha tuhəukurən nɨpwrai nəɡkiariien me ia Nəkukuə Ikinan, 46 rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəɡkiariien me nəha kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan həni iamɨnhi mə iou Kristo takaməkeikei mukupwən mɨreɡi nəmisəien, memhə, nənə ia nəpɨn sə ro kahar irə iakətui mwi. 47  *Tukəvisau irapw mə nərmama tuhaməkeikei mhəpwəh noien ərəha me, mhahatətə ia nirak, nənə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səvənraha. Tukukupwən kəvisau irapw nəɡkiariien i ia Jerusalem kurirə revən tɨ nərmama ia tənəmtənə me pam. 48  *Kɨmiaha nəha hiənətoni narimnari me i ia nənimemiaha. 49  *Həreɡi ro! Iou takərhi pehe Nənɨmwɨn Ikinan reiwaiu pehe tukumiaha rəmwhen ia Tata səiou rɨno raka promes irə. Mətə kɨmiaha tihəpwəh nierien ia taon i meste nɨskaiien nəha trukrutə ia neiai meiwaiu pehe. Kumwesən trarkahu pehe m kɨmiaha.”

Iesu rutə mevən fwe ia neiai

50 Nənə Iesu riri irəha mhəier mhəuvən mheste nari fwe rukwənu nəha Petani. Ia kwopun nəha in ruvehi utə rəɡɨn mi, məkwein amasan ia nirəha. 51 Nəpɨn raməkwein amasan ia nirəha, raraka ia nirəha, nənə kuvehi utə in revən fwe ia neiai. 52  *Irəha hənɨmwi nukurhunraha, mhəuvei pen nɨsiaiien səvənraha min. Nəpɨn hərərɨɡ mhəuvən fwe ia Jerusalem, rerɨnraha raɡien pɨk. 53 Ia nəpɨn me kamhəuvən ia nimwə səvəi Kumwesən, mamhəɡnəɡɨni in.

* 1:1: Wok Me 1:1

* 1:2: Jon 15:27

* 1:5: 1Kron 24:10

* 1:9: Eks 30:7

* 1:15: Nam 6:3

* 1:17: Mal 3:1, 4:5-6, Mat 17:11-13

* 1:18: Jen 18:11

* 1:19: Dan 8:16, 9:21, Hip 1:14

* 1:20: Luk 1:45

* 1:25: Jen 30:23

* 1:27: Mat 1:16,18, Luk 2:5

* 1:31: Aes 7:14, Mat 1:21-23

* 1:33: Dan 7:14, Maeka 4:7

* 1:35: Mat 1:20

* 1:37: Jen 18:14

* 1:41: Luk 1:15

* 1:42: Dut 28:4

* 1:45: Luk 1:20

* 1:46: 1Saml 2:1-10

* 1:48: Luk 1:25, 11:27

* 1:50: Sam 103:13,17

* 1:51: 2Saml 22:28

* 1:52: Job 12:19, 5:11, Sam 147:6

* 1:53: 1Saml 2:5, Sam 34:10, Sam 107:9

* 1:54: Aes 41:8, Sam 98:3

* 1:55: Maeka 7:20, Jen 17:7, 18:18, Jen 22:17

* 1:59: Jen 17:12, Lev 12:3, Luk 2:21

* 1:60: Luk 1:13

* 1:68: Sam 41:13, Sam 72:18, Sam 106:48, Luk 7:16

* 1:69: Sam 18:2

* 1:71: Sam 106:10

* 1:72: Jen 17:7, Lev 26:42, Sam 105:8-9, Sam 106:45

* 1:73: Jen 22:16-17, Maeka 7:20

* 1:75: Taet 2:12-14

* 1:76: Aes 40:3, Mal 3:1, Mat 3:3

* 1:77: Jer 31:34

* 1:78: Aes 60:1-2

* 1:79: Aes 9:2, 58:8, Mat 4:16

* 1:80: Luk 2:40, Mat 3:1

* 2:5: Luk 1:27

* 2:7: Mat 1:25

* 2:14: Luk 19:38

* 2:16: Luk 2:10-12

* 2:19: Luk 2:51

* 2:21: Luk 1:31,59

* 2:22: Lev 12:1-8

* 2:23: Eks 13:2,12,15

* 2:24: Lev 12:8

* 2:25: Aes 40:1, 49:13

* 2:30: Aes 52:10, Luk 3:6, Taet 2:11

* 2:32: Aes 42:6, 49:6, Aes 52:10

* 2:34: Aes 8:14, Mat 21:42, 1Kor 1:23, 1Tes 2:8

* 2:36-37: 1Tim 5:5

a 2:36-37: Aser in kwənəkwus riti səvəi nəkur Isrel.

* 2:38: Aes 52:9

* 2:39: Mat 2:23

* 2:40: Luk 1:80, 2:52

* 2:41: Eks 12:24-27, Eks 23:14-17, Dut 16:1-8

* 2:43: Eks 12:18

* 2:49: Jon 2:16

b 2:49: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien i in i mə “Rosi kɨmirau iroureirei mə takaməkeikei mamo wok səvəi Tata səiou.”

* 2:51: Luk 2:19

* 2:52: 1Saml 2:26, Prov 3:4, Luk 1:80

* 3:2: Luk 1:80

* 3:3: Wok Me 13:24, 19:4

* 3:7: Mat 12:34, 23:33

* 3:8: Jon 8:33,39

* 3:9: Mat 7:19

* 3:12: Luk 7:29

* 3:16: Wok Me 13:25

* 3:19: Mat 14:3-4, Mak 6:17-18

* 3:22: Jon 1:32, Mat 17:5, Luk 9:35

* 3:23: Luk 4:22, Jon 6:42

a 3:23: Sətoni mə Matiu in mwi rɨmərai pen kwənəkwus səvəi Iesu ia nəkukuə səvənhi (Mat 1:1-17), mətə kwənəkwus nəha Matiu rɨmərai ropə ia kwənəkwus i Luk rɨmərai. Kwənəkwus mi nəha kroupkəmwhen mhə tɨ nəri nə mə Matiu rostat ia Epraham mauvehe mamesi pen kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt mɨne tɨni nəɡhɨn nə Solomon, mətə Luk rostat ia Iesu mamrərɨɡ mamesi pen kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt mɨne tɨni nəɡhɨn nə Natan. Rosi Luk in rani kwənəkwus səvəi Meri, mətə Matiu in rani kwənəkwus səvəi Josef. Mə nɨpərhienien Luk rani kwənəkwus səvəi Meri, suatuk riti mwi tɨ nɨniien kwəti nəɡkiariien ia vas 23 in i mə: “Nərmama me rerɨnraha ramrhi mə in tɨni Josef, mətə rekəm. In tɨni Meri. Tata səvəi Meri in Heli.”

* 3:27: 1Kron 3:17,19, Esra 3:2

* 3:31: 2Saml 5:14

* 3:33: Jen 29:35

* 3:36: Jen 11:10-26

* 3:38: Jen 4:25-5:32

* 4:4: Dut 8:3

* 4:6: Mat 28:18

* 4:8: Dut 6:13-14

* 4:12: Dut 6:16, 1Kor 10:9

* 4:13: Hip 2:18, 4:15

* 4:22: Luk 3:23, Jon 6:42

* 4:23: Mat 4:13, Jon 2:12

* 4:24: Jon 4:44

* 4:25: 1Kinɡ 17:1,7, 1Kinɡ 18:1

* 4:26: 1Kinɡ 17:8-16

* 4:27: 2Kinɡ 5:1-14

* 4:31: Luk 4:23

* 4:32: Mat 7:28-29, Jon 7:46

* 4:33: Mat 8:29, Luk 8:28

* 4:34: Jon 6:69

* 4:41: Mat 8:29, Mak 3:11-12

* 4:43: Luk 8:1

* 4:44: Mat 4:23

* 5:1: Mat 13:1-2, Mak 3:9-10, 4:1

* 5:5: Jon 21:3-8

* 5:10: Mat 13:47

* 5:11: Mat 19:27

* 5:14: Lev 14:1-32

* 5:16: Mak 1:35

* 5:20: Luk 7:48

* 5:21: Luk 7:49, Aes 43:25

* 5:24: Jon 5:8

* 5:30: Luk 15:1-2

* 5:34: Jon 3:29

* 6:1: Dut 23:25

* 6:2: Jon 5:10

* 6:3: 1Saml 21:1-6

* 6:4: Lev 24:5-9

* 6:7: Luk 14:1

* 6:8: Luk 5:22, 9:47

* 6:13: Jon 6:70

* 6:21: Rev 7:16-17, Sam 126:5-6, Aes 61:3

* 6:22: Jon 15:19, 16:2

* 6:24: Jem 5:1

* 6:31: Mat 7:12

* 6:35: Lev 25:35-36

* 6:37: Mat 6:14

* 6:38: Mak 4:24

* 6:39: Mat 15:14

* 6:40: Mat 10:24-25

* 6:46: Mal 1:6, Mat 7:21

* 7:13: Luk 8:52

* 7:14: Luk 8:54

* 7:15: 1Kinɡ 17:23, 2Kinɡ 4:36

* 7:16: Luk 1:68, 19:44

* 7:22: Aes 35:5-6

* 7:23: Aes 61:1, Luk 4:18

* 7:26: Luk 1:76

* 7:29: Luk 3:12

* 7:30: Mat 21:32

* 7:34: Luk 15:2

* 7:36: Luk 11:37

* 7:37: Mat 26:7, Mak 14:3, Jon 12:3

* 7:44: Jen 18:4

* 7:46: Sam 23:5

* 7:48: Luk 5:20-21

* 7:50: Luk 8:48, 17:19, Luk 18:42

* 8:1: Luk 4:43

* 8:2: Mat 27:55-56, Mak 15:40-41, Luk 23:49

* 8:11: 1Pit 1:23

* 8:16: Mat 5:15, Luk 11:33

* 8:17: Mat 10:26, Luk 12:2

* 8:18: Mat 25:29, Luk 19:26

* 8:48: Luk 7:50

* 8:52: Luk 7:13

* 8:54: Luk 7:14

* 8:56: Mak 7:36, Luk 5:14

* 9:4: Luk 10:4-11

* 9:5: Luk 10:11

* 9:7: Mat 16:14, Mak 8:28, Luk 9:19

* 9:9: Luk 23:8

* 9:19: Luk 9:7-8

* 9:20: Jon 6:68-69

* 9:22: Luk 9:44, Luk 18:32-33

* 9:23: Mat 10:38, Luk 14:27

* 9:24: Mat 10:39, Luk 17:33, Jon 12:25

* 9:26: Mat 10:33, Luk 12:9, 2Tim 2:12

* 9:31: Luk 9:22, 13:33

* 9:32: Jon 1:14, 2Pit 1:16-18

* 9:35: Luk 3:22

* 9:44: Luk 9:22

* 9:45: Luk 18:34

* 9:46: Luk 22:24

* 9:48: Mat 10:40

* 9:50: Mat 12:30, Luk 11:23

* 9:51: Mak 10:32

* 9:53: Jon 4:9

* 9:54: 2Kinɡ 1:9-16

a 9:54: Nəkur Isrel mɨne nəkur Sameria həmwəki irəha me. Əvsini mwi Jon 4:9.

* 9:61: 1Kinɡ 19:20

* 10:1: Mak 6:7

* 10:2: Mat 9:37-38, Jon 4:35

* 10:3: Mat 10:16

* 10:4: Mat 10:7-14, Mak 6:8-11, Luk 9:3-5, 2Kinɡ 4:29

* 10:7: 1Kor 9:6-14, 1Tim 5:18

* 10:8: 1Kor 10:27

* 10:11: Wok Me 13:51, 18:6

* 10:12: Jen 19:24-25, Mat 10:15, 11:24

* 10:13: Mat 11:21-23

* 10:16: Mat 10:40, Luk 9:48, Jon 5:23

* 10:18: Jon 12:31, Rev 12:8-9

* 10:19: Sam 91:13, Mak 16:18

* 10:20: Mat 7:22, Eks 32:32, Fil 4:3, Rev 3:5

* 10:22: Jon 3:35, 10:15

* 10:23: Mat 13:16-17

* 10:24: 1Tes 1:10

* 10:25: Mat 22:35-40, Luk 18:18

* 10:27: Dut 6:5, Lev 19:18

* 10:28: Lev 18:5, Rom 10:5, Kal 3:12

* 10:39: Jon 11:1, 12:2-3

* 10:42: Mat 6:33

* 11:1: Luk 5:33

* 11:8: Luk 18:5

* 11:15: Mat 9:34, 10:25

* 11:16: Mat 12:38

* 11:20: Eks 8:19

* 11:22: Kol 2:15

* 11:23: Luk 9:50

* 11:26: Jon 5:14

* 11:27: Luk 1:28,42,48

* 11:28: Luk 8:15,21

* 11:29: Mat 16:4

* 11:31: 1Kinɡ 10:1-10

* 11:32: Jon 3:5-10

* 11:33: Mak 4:21, Luk 8:16

* 11:37: Luk 7:36, 14:1

* 11:39: Mat 15:2

a 11:44: Ia narəien səvəi nəkur Isrel, trɨni mɨnuə iərmama riti rɨrapi nɨpwrai iərmama sə remhə in truvehe məmkemɨk ia nɨkaren səvəi nəfwakiien səvənraha. Ro pen irəha tuhaməkeikei mheri amasan təmwheki kref me mə nərmama tuhəpwəh navən pekɨnien ia nirəha.” Əvsini mwi Nam 19:16.

* 11:54: Luk 20:20

* 12:2: Mat 16:6, Luk 8:17

* 12:7: Luk 12:24, 21:18, Wok Me 27:34

* 12:9: Luk 9:26

* 12:11: Mak 13:11, Luk 21:12-15

* 12:15: 1Tim 6:9-10

* 12:21: Mat 6:19-20

* 12:24: Sam 147:9, Luk 12:7

* 12:32: Luk 22:29, Rev 1:6

* 12:33: Luk 18:22

* 12:35: Eks 12:11, Mat 25:1-13

* 12:36: 1Pit 1:13, Mak 13:33-36

* 12:37: Jon 13:4

* 12:39: Mat 24:43-44, 1Tes 5:2

* 12:44: Mat 25:21,23

* 12:47: Jem 4:17

* 12:50: Mak 10:38-39

* 12:51: Mat 26:38, Jon 12:27

* 12:53: Maeka 7:6

* 13:2: Jon 9:2

* 13:3: Sam 7:12

* 13:6: Mat 21:19

* 13:7: Luk 3:9

* 13:8: 2Tes 3:9,15

* 13:14: Eks 20:9-10, Dut 5:13-14, Luk 6:7, Jon 5:16

* 13:15: Luk 14:5

* 13:16: Luk 19:9

* 13:24: Fil 3:12

* 13:25: Mat 25:10-12

* 13:27: Sam 6:8

* 13:28: Mat 8:11-12

* 13:29: Sam 107:3, Luk 14:15

* 13:30: Mat 19:30

* 14:1: Luk 11:37

* 14:3: Luk 6:9

* 14:5: Mat 12:11, Luk 13:15

* 14:6: Mat 22:46

* 14:7: Mat 23:6

* 14:8: Prov 25:6-7

* 14:11: Mat 23:12, Luk 18:14

* 14:13: Dut 14:29

* 14:14: Jon 5:29

* 14:15: Luk 13:29

* 14:20: 1Kor 7:33

* 14:26: Luk 18:29

* 14:27: Luk 9:23

* 15:2: Luk 5:30

* 15:4: Esik 34:11,16, Luk 19:10

* 15:13: Prov 29:3

* 15:16: Prov 23:21

* 15:18: Sam 51:4, Jer 3:12-13

* 15:24: Efes 2:1,5, 5:14

* 15:27: Luk 15:2

* 16:8: Efes 5:8, 1Tes 5:5

* 16:9: Mat 6:20, Luk 14:14

* 16:10: Luk 19:17-26

* 16:13: Mat 6:24

* 16:14: Mat 23:14

* 16:15: Mat 23:28, Luk 18:9-14, Prov 6:16-17

* 16:16: Mat 11:12-13

* 16:17: Mat 5:18

a 16:19: Tɨnari me nəha nənimenraha rəknekɨn kɨno ia linen. Nepwɨn həruerəv rəmwhen ia tɨnari səvəi kiɡ.

* 16:21: Mat 15:27

* 16:31: Jon 11:44-48

* 17:3: Mat 18:15

* 17:5: Mak 9:24

* 17:6: Mat 17:20, 21:21

* 17:11: Luk 9:51-52, Luk 13:22

* 17:13: Lev 13:45-46

* 17:14: Lev 14:2-3, Luk 5:14

* 17:19: Luk 7:50

* 17:20: Jon 3:3, 18:36

* 17:21: Mak 13:21

* 17:23: Luk 21:8

* 17:25: Luk 9:22

* 17:28: Jen 18:20, Jen 19:25

* 17:31: Jen 19:17,26, Mat 24:17-18

* 17:33: Luk 9:24

a 17:36: Nəkukuə me rɨpɨk kɨmərai pen Niutestamen irə ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris kupwən kwopi nəɡkiariien ia vas 36 riwən. Mətə nepwɨn həni iamɨnhi irə mə, “Iərman kəru trouəmhu fwe ia nəmhien, tukuvehi raka riti, kəpwəh riti.

* 17:37: Job 39:30

* 18:1: Rom 12:12, Kol 4:2, 1Tes 5:17

* 18:5: Luk 11:7-8

* 18:11: Luk 16:15

* 18:12: Aes 58:2-3, Jen 14:20, Mat 23:23

* 18:13: Sam 51:1

* 18:14: Mat 23:12

* 18:17: Mat 18:3

* 18:18: Luk 10:25

* 18:20: Eks 20:12-16, Dut 5:17-20

* 18:27: Mak 14:36

* 18:31: Luk 24:44

* 18:32: Luk 9:22,44

* 18:34: Mak 9:32

* 18:38: Mat 15:22

* 18:42: Luk 7:50

* 19:7: Luk 15:2

* 19:8: Eks 22:1, Nam 5:6-7

* 19:9: Wok Me 16:31, Luk 13:16

* 19:10: Luk 15:4, Jon 3:17, 1Tim 1:15

* 19:11: Mat 25:14-30

* 19:12: Mak 13:34

* 19:14: Jon 1:11

* 19:17: Luk 16:10

* 19:26: Mat 13:12, Luk 8:18

* 19:32: Luk 22:13

* 19:36: 2Kinɡ 9:13

* 19:38: Luk 2:14

* 19:41: Jon 11:35

* 19:42: Aes 6:9-10, Mat 13:14, Rom 11:8

* 19:44: Luk 21:6, 1:68

* 19:47: Luk 21:37, 22:53, Jon 18:20

* 19:48: Mat 21:46, Mak 14:1-2, Luk 20:19

* 20:9: Aes 5:1

* 20:10: 2Kron 36:15-16

* 20:18: Aes 8:14-15

* 20:19: Luk 19:47-48

* 20:20: Luk 11:54

* 20:36: 1Jon 3:1-2

* 20:38: Rom 14:8-9

* 21:3: 2Kor 8:12

* 21:6: Luk 19:44

* 21:14: Luk 12:11-12

* 21:15: Wok Me 6:10

* 21:16: Mat 10:21-22

* 21:18: 1Saml 14:45, Luk 12:7

* 21:19: Hip 10:36

* 21:22: Dut 32:35, Jer 5:29, 46:10, Hos 9:7

* 21:23: 1Kor 7:26

* 21:24: Esra 9:7, Sam 79:1, Aes 63:18, Rom 11:25, Rev 11:2

* 21:25: Sam 46:2-3, Sam 65:7-8

* 21:27: Dan 7:13, Mat 26:64, Rev 1:7

* 21:28: Rom 13:11

* 21:33: Luk 16:17

* 21:34: Mat 24:48-50, Mak 4:19, Luk 17:27, 1Tes 5:3

* 21:36: Mak 13:33, Rev 6:17

* 21:37: Luk 19:47

* 22:2: Luk 20:19

* 22:3: Jon 13:2,27

* 22:7: Eks 12:1-27

* 22:13: Luk 19:32

* 22:16: Luk 13:29

* 22:19: Luk 24:30

* 22:21: Sam 41:9, Jon 13:21-22

* 22:24: Luk 9:46

* 22:25: Mat 20:25-27, Mak 10:42-45

* 22:26: Mat 23:11, Mak 9:35

* 22:27: Jon 13:12-15

* 22:29: Luk 12:32

* 22:30: Mat 19:28

* 22:31: 2Kor 2:11

* 22:32: Jon 17:11,15,20, Sam 51:13

* 22:33: Luk 22:54

* 22:35: Luk 9:3, 10:4

* 22:36: Luk 22:49

* 22:37: Aes 53:12, Luk 22:52

* 22:39: Luk 21:37, Jon 18:1

* 22:42: Mat 6:10

* 22:49: Luk 22:36

* 22:52: Luk 22:37, Jon 7:30, 8:20, Kol 1:13

* 22:54: Sam 31:11, Luk 22:33

* 22:56: Wok Me 4:13

* 22:61: Luk 22:34

* 22:67: Jon 3:12, 8:45, Jon 10:24

* 22:69: Wok Me 7:56

* 22:70: Luk 4:3,9

* 23:2: Luk 20:25

* 23:3: 1Tim 6:13

* 23:7: Luk 3:1

* 23:8: Luk 9:9

a 23:17: Nəkukuə me rɨpɨk kɨmərai pen Niutestamen irə ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris kupwən kwopi nəɡkiariien ia vas 17 riwən.

* 23:29: Luk 21:23, Rev 6:16

* 23:31: 1Tes 4:17

* 23:34: Aes 53:12, Mat 5:44, Wok Me 7:60, Sam 22:18

* 23:35: Sam 22:7-8

* 23:36: Sam 69:21

* 23:42: Mat 16:28

* 23:44-45: Amos 8:9, Eks 36:35

* 23:46: Sam 31:5, Wok Me 7:59

* 23:48: Luk 18:13

* 23:49: Sam 38:11, 88:8, Luk 8:2-3

* 23:55: Luk 23:49

* 23:56: Eks 20:10, Dut 5:14

* 24:4: Wok Me 1:10

* 24:5: Luk 2:9

* 24:6: Luk 9:22, 17:25

* 24:10: Luk 8:2-3

* 24:15: Mat 18:20

* 24:19: Mat 21:11

* 24:21: Luk 2:38, 19:11, Wok Me 1:6

* 24:22: Luk 24:1-11

* 24:24: Jon 20:3-10

* 24:26: Luk 9:22, 24:44

* 24:27: Sam 22:1-21, Aes 53, Jon 13:31, Wok Me 3:13

* 24:30: Luk 22:19

* 24:34: 1Kor 15:4-5

* 24:36: 1Kor 15:5

* 24:37: Mat 14:26

* 24:41: Jon 21:5

* 24:44: Luk 9:22

* 24:45: Luk 24:27

* 24:47: 1Tim 3:16

* 24:48: Jon 15:27, Wok Me 1:8

* 24:49: Jon 14:16, 15:26, Jon 16:7, Wok Me 1:4

* 24:52: Jon 14:28, 16:22

Jon

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Jon

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Jon rɨmərai nəkukuə sə ro kefə irə raməɡkiari ia nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo. Jon in iərmama riti ia twelef nərmama me səvəi Iesu. Iesu rokeikei pɨk in. Jon rɨmərai nəkukuə i ia nuk 90-100. In rokeikei mə kɨtaha nərmama tsəvsini nəkukuə i pwəh ro nukurənien i tukutaha mə Iesu in Kristo, Tɨni Kumwesən. Jon rokeikei mə kɨtaha tsəni nɨpərhienien irə, nənə mhəuvehi nɨmɨruien ia nəɡhi Iesu (Jon 20:31). Jon raməɡkiari ia nɨmɨruien mɨne wok səvəi Iesu Kristo. Mətə nəkukuə səvənhi ropə ia nəkukuə səvəi Matiu, Mak, mɨne Luk. Ia nəkukuə səvənhi Jon rɨni irapw nɨmtətien krirum səməme Matiu, Mak, mɨne Luk həpwəh nəɡkiariien irə. Mətə ia nəkukuə Matiu, Mak, mɨne Luk haməɡkiari ia nɨmtətien kəru a səməmi Jon raməɡkiari mwi irə. Nəkukuə i nusipekɨnien me səvəi Iesu riwən irə, mətə raməɡkiari pɨk ia navənien səvəi Iesu irəha in me nepwɨn. Jon rɨmərai nəkukuə i mə kɨtaha tsaməkeikei mhəukurən nɨmtətien me səməme Iesu Kristo rɨno. Nɨmtətien me nəha hamo pui mə Iesu Kristo in Kumwesən in rauvehi nɨskaiien asori me. Nɨpərhienien Jon ramahatən mə Iesu Kristo in Tɨni Kumwesən, mətə in ramahatən mwi mə Iesu in iərmama rəmwhen ia kɨtaha nəpɨn nepwɨn rerɨn rəpou, nəpɨn nepwɨn tɨpwɨn rəpou, mamo mwi nokeikeiien.

1

Nəɡkiariien səvəi Kumwesən ruvehe mo iərmama i nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrataha

1  *Fwe tui, nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi, Nəɡkiariien səvəi Kumwesən rɨnarə raka.a Nəɡkiariien nəha ramarə irau Kumwesən. Nəɡkiariien nəha in Kumwesən. 2 In rɨnarə raka irau Kumwesən fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi. 3  *Narimnari me pam həuku pen irə mharə. Narimnari me pam səməme kamharə riti riwən rɨpkuku pen mhə irə marə. 4  *Nəɡkiariien nəha in nukune nɨmɨruien. Nɨmɨruien nəha in nukuraanien sə raməhiəpwɨn nərmama. 5  *Nukuraanien nəha raməhiapw ia nəpitəvien, nəpitəvien ko rɨpkousəman mhə.

6  *Iərman riti Kumwesən rərhi pehe i nəɡhɨn nə Jon. 7 In ruvehe mə trərer irapw məɡkiari ia nukuraanien nəha pwəh nərmama həreɡi nəɡkiariien səvənhi, nənə mhəni nɨpərhienien irə. 8  *Rɨpko mhə Jon in nukuraanien nəha, mətə ruvehe mə trərer irapw məɡkiari irə, 9  *mɨni mə nukuraanien pərhien sə raməhiəpwɨn nərmama me pam na truvehe ia tɨprənə i.

10  *Nɨpərhienien nukuraanien nəha ruvehe ia tɨprənə i. In nəha Nəɡkiariien nəha tɨprənə i mɨne nərmama me pam həuku pen irə mharə, mətə nəpɨn rier pehe irə irəha həreirei mə in sin. 11 In ruvehe imwəni atukwatukw, mətə nəkur imwəni me həpkəsevər mhə ia rerɨnraha tukwe. 12  *Mətə nərmama me səməme həsevər ia rerɨnraha tukwe, in ruvei pen nasoriien mɨnraha mə irəha nɨpwnəti Kumwesən me. In ruvei pen nasoriien nəha m nərmama me pam səməme kamhəni nɨpərhienien ia nəɡhɨn. 13  *Mətə nəpɨn həuvehe mho nɨpwnəti Kumwesən me ia nirəha, irəha həpkətui pehe mhə ia nɨte tata mɨne mama, uə ia nokeikeiien səvəi nɨpwranrau, uə ia nətərɨɡien səvəi iərman riti, rekəm. Kumwesən əpa ruvei pen nɨmɨruien vi mɨnraha ro irəha həuvehe nɨpwnətɨn me.

14  *Nəɡkiariien səvəi Kumwesənb ruvehe mo iərmama i nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrataha rarə ouihi a kɨmaha min. Kɨmaha iahənətoni nasoriien səvənhi, nasoriien sə in rauvehi tɨ nəri nə mə in Tɨni Kumwesən anan kuatia. Iahənətoni mə rerɨn rukuər ia namasanien mɨne nɨpərhienien.

15  *Jon rərer irapw məɡkiari irə, məkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Iəmə i in i iəmə sə iakɨnəɡkiari irə nəpɨn iakɨni mə, ‘Iəmə sə trukurirə pehe iou, in rasori ia nirak, tɨ nəri nə mə nəpɨn iapkətui pehe mhə ihi, mətə in rɨnarə raka.’ ” 16  *Nənə tɨ nəri nə mə rerɨn rukuər ia namasanien mɨne nɨpərhienien, nəpɨn me kɨtaha pam saməuvehi narimnari amasan me raku pen tukwe. 17  *Loa sə Kumwesən ruvei pehe ruku pen tɨ Moses, mətə namasanien mɨne nɨpərhienien ruku pen tɨ Iesu Kristo. 18  *Iərmama riti rɨpkətoni raka mhə Kumwesən, mətə Tɨni Kumwesən anan kuatia in Kumwesən. Ia nəpɨn me in ipaka tɨ Tata səvənhi. In rɨno pui pehe Tata səvənhi m kɨtaha.

Nəɡkiariien səvəi Jon Paptaes

19 Nəɡkiariien səvəi Jon ro iamɨnhi irə. Nəpɨn riti nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hərhi pen pris me nepwɨn mɨne Livaet me nepwɨn həier ia Jerusalem mhəuvən mə tuhəres pen in mə, “Ik sin?” 20  *Nənə Jon rɨpkəpnapen mhə, mətə rəɡkiari, mo nukurənien i, mɨni mə, “Rɨpko mhə iou Kristo.”c

21  *Mɨreɡi irəha həres pen in mə, “Ik Elaeja?”

Mɨreɡi in rɨni mə, “Rekəm. Rɨpko mhə iou Elaeja.”

Mɨreɡi irəha həni mə, “Ik profet nəha kɨməni mə truvehe?”

Mɨreɡi in rɨni mə, “Rekəm.”

22 Ro iamɨnhi irə irəha həni pen tukwe in mə, “Ik sin? Kɨmaha tahaməkeikei mhəuvei pen nəɡkiariien m səməme hənərhi pehe kɨmaha. Ikəfni irə ia niram?”

23  *Mɨreɡi Jon rɨni mə, “Iou iəmə i kamreɡi rerɨk ia kwopun akwesakwes ikɨn. Iakaməkwein əpwəmwɨs mə, ‘Kɨmiaha tihaməkeikei mhəpərhid suatuk səvəi Iərɨmənu səkɨtaha.’ Noien i iakamo ramesi pen nəɡkiariien səvəi Profet Aesea kupwən.”

24 Nərmama me i səməme kɨnərhi pehe irəha nepwɨn Farisi me. 25  *Irəha həres pen Jon i mə, “Rəfo ikamo paptaes ia nərmama, mətə rɨpko mhə ik Kristo uə Elaeja uə profet nəha Nəkukuə Ikinan rani mə truvehe?”

26 Mɨreɡi Jon rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakamo paptaes ia kɨmiaha ia nui, mətə iərmama riti ramərer kurkwan ia kɨmiaha hiəreirei. 27  *Iou iakɨməkupwən muvehe, iəmə nəha in trukurirə. Iapkəmwhen mhə mə takɨfi raka nəkwus ia put səvənhi.”

28  *Narimnari me i həier pehe ia rukwənu Petani fwe nɨkare nui arɨs Jotan pen, kwopun Jon ramo paptaes ikɨn.

Kwəti sipsip səvəi Kumwesən

29  *Kɨni rakwakwi irə Jon rətoni Iesu ravən mauvehe. Nəpɨn rətoni, rɨni mə, “Hətə ro in i kwəti sipsip səvəi Kumwesən. In truvehi raka noien ərəha me səvəi nərmama me ia tɨprənə i. 30  *Iəmə i in i iakaməɡkiari irə nəpɨn iakɨməni mə, ‘Iəmə sə trukurirə pehe iou, in rasori ia nirak, tɨ nəri nə mə nəpɨn iapkətui pehe mhə ihi, mətə in rɨnarə raka.’ 31 Fwe kupwən iou iakreirei iəmə i, mətə iakɨməuvehe, mamo paptaes ia nui mə takətə sas in, nənə mahatən nəkur Isrel irə pwəh irəha hətoni mhəukurən.”

32  *Nənə Jon rarə mɨni irapw mwi mə, “Iou iakɨnətoni Nənɨmwɨn Ikinan ruku pen fwe ia neiai meiwaiu rəmwhen ia mak inhərɨpw muvehe məkure irə. 33  *Fwe kupwən iou iakreirei iəmə i, mətə Iəmə sə rɨnərhi pehe iou mə tako paptaes ia nui rɨni pehe tukw iou i mə, ‘Ik tikətoni Nənɨmwɨn Ikinan reiwaiu məkure ia iərmama riti. Iərmama nəha in nəha tro paptaes ia Nənɨmwɨn Ikinan.’ 34  *Iou Jon iakɨnətoni nəri i, nənə mani mɨnuə iəmə i in Tɨni Kumwesən.”

Iesu rɨnaməkwein nərmama me səvənhi

35 Kɨni rakwakwi irə, Jon ramərer ia kwopun a mwi nə irəhar iərmama kəru səvənhi. 36  *Nəpɨn rəti pen mətoni Iesu ramavən makurau, rɨni mə, “Hətə ro in i kwəti sipsip səvəi Kumwesən.”

37 Iərmama mi nəha səvəi Jon kroureɡi in rɨni nəɡkiariien nəha, nənə kraukurirə ia Iesu. 38 Iesu ruvsini mətoni irau kraukurirə in, nənə rɨni pen tɨ nirau i mə, “Kɨmirau irouətui nəfe?”

Mɨreɡi krouni pen tukwe in mə, “Rapai, ikamarə pəku?” (Nəɡkiariien nəha “Rapai” nɨpwran mə Iahatən.)

39 Mɨreɡi in rɨni pen tɨ nirau i mə, “Rouvehe rouətoni.” Ro pen irau krouevən, rouətoni kwopun in ramarə ikɨn. Nənə irau krouarə irəhar min ia nəpɨn nəha tɨ nəri nə mə rɨnaməruarəv ipaka meri rivə.

40  *Irau riti rɨreɡi Jon rəɡkiari nənə rukurirə ia Iesu in nə Antru, piəvi Saemon Pita. 41  *Nəri sə rukupwən mo in revən mətoni piəvni Saemon, nənə mɨni pen tukwe in mə, “Kɨmaha iahətoni Mesaea.” (Mesaea nɨpwran mə Kristo.)e 42  *Nənə in riri Saemon mevən tɨ Iesu. Iesu rəti pen mətoni Saemon, mɨni mə, “Ik Saemon, tɨni Jon. Tukəkwein ik mə Kefas.” (Kefas nɨpwran mə Pita.)

Iesu rəkwein Filip mɨne Nataniel

43  *Kɨni rakwakwi irə, Iesu rokeikei mə trevən ia tənə Kalili. In rətui Filip, mətoni, mɨni pen tukwe in mə, “Kurirə iou.”

44 Filip nəha in iəmə Petsaeta, imwei Antru mɨne Pita. 45  *Nənə Filip rətui Nataniel, mətoni, mɨni pen tukwe in mə, “Kɨmaha iahətoni iəmə i Moses rɨmərai ia nəkukuə səvəi Loa mɨne profet me mwi həmərai mamhəɡkiari irə. In iəmə Nasaret, tɨni Josef. Nəɡhɨn nə Iesu.”

46  *Mɨreɡi Nataniel rɨni pen tukwe in mə, “Ko nari amasan riti ruku pen ia Nasaret uə?”

Mɨreɡi Filip rɨni pen tukwe in mə, “Uvehe mətoni.”

47 Nəpɨn Iesu rətoni Nataniel ravən muvehe, in rəɡkiari irə, mɨni mə, “Hətə ro. Iəmə Isrel pərhien i. Neikuəien riwən irə.”

48  *Mɨreɡi Nataniel rɨni pen tukwe in mə, “Ikəfukurən iou?”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Nəpɨn ikaməkure teɡɨn niemɨs, Filip rəpwəh ihi nəkweinien ik, iakɨnətə raka ik.”

49  *Mɨreɡi Nataniel rɨni pen tukwe in mə, “Iahatən. Ik Tɨni Kumwesən pərhien. Ik pərhien kiɡ səvəi nəkur Isrel.”

50 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Rəfo? Ikɨni nɨpərhienien ia nirak tɨ nəri nə mə iakɨni nəɡkiariien i mə ‘Iakɨnətə raka ik ikaməkure teɡɨn niemɨs’? Ik tikətoni narimnari me nepwɨn mwi hasori ia səməme nəha.” 51  *Iesu rarə mɨni pen mwi tukwe in mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i kɨmiaha tihətoni kəpuapen trəkwaɡ nənə naɡelo me səvəi Kumwesən tuhaməutə mamheiwaiu ia Iəməti Iərmama.”

2

Nəkur Kena həiri pen vi a pran riti m iərman səvənhi mhaɡien irəha mɨnrau

1  *Kɨni neis irə nərmama nepwɨn ia rukwənu Kena ia tənə Kalili həiri pen vi a pran riti m iərman səvənhi, mharə mho mwi nəveɡɨnien asori riti mamhaɡien pəri irəha mɨnrau. Mama səvəi Iesu irəha mɨnraha. 2 Kɨnəkwein Iesu mɨne nərmama me səvənhi mə irəha mwi tuhəuvən mhani pəri nari irəha mɨnraha. 3 Nəpɨn waen ruvəiwən, mama səvəi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Sənmwɨnraha waen ruvəiwən.”

4  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Prən i. Ikəfo mani pehe nəri i tukw iou? Nəpɨn səiou rɨpkuvehe mhə ihi.”

5  *Mɨreɡi mama səvənhi rɨni pen tɨ nərmama səməme kamho tukwini nari mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mho nəfe nəɡhɨn in trɨni pehe tukumiaha i.”

6 Ia kwopun nəha nəri kamərəmɨn pen nui irə irəha pam sikis kɨno ia kəruəterei. Irəha kuatia kuatia rukurən nuvehiien eiti uə hantret twenti lita. Nui nəha səvəi nəkur Isrel kamhərkwerɨɡ irə.)*

7 Iesu rɨni pen tɨ nərmama me nəha kamho tukwini nari mə, “Kɨmiaha tihərəmɨn pen nui ia nəri kamərəmɨn pen nui ia nirəha.” Irəha hərəmɨn meste pehe rukuər.

8 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəha təkwtəkwuni kɨmiaha tihəkwəhi raka nepwɨn, mhəuvehi mhəuvən mhəuvei pen m iəmə asori səvəi nəveɡɨnien asori.” Ro pen irəha həuvehi mhəuvən. 9 Nəpɨn iəmə asori səvəi nəveɡɨnien asori rənɨmwi əɡhan nui nəha, nui sə Iesu rɨno ruvehe mo waen i, in rɨreirei mə waen ruku pəku. (Mətə iotukwininari me səməme həkwəhi raka nui irəha həukurən.) Ro iamɨnhi irə iəmə asori səvəi nəveɡɨnien nəha rəkwein iərman sə rɨpkarə vi a irau pran səvənhi ruvehe, 10 rɨni pen tukwe in mə, “Samarə kamo nəveɡɨnien asori iamɨnhi kukupwən kukwəhi raka waen sə ramasan pɨk kauvei pen m nərmama. Nənə nəpɨn nərmama me hənənɨmwi asori kwopti, kukwəhi raka sə rɨpkamasan pɨk mhə kauvei pen mɨnraha hənɨmwi. Mətə ik ikəpwəh nukwəhi rakaien waen sə ramasan pɨk meste nəha təkwtəkwuni.”

11  *In i nɨmtətien sə Iesu rukupwən mo ia rukwənu Kena ia tənə Kalili. Ia nɨmtətien nəha in rahatən pen nasoriien səvənhi. Nənə nərmama me səvənhi həni nɨpərhienien irə.

Iesu rəkoui irapw nərmama səməme kamho maket ia nimwə səvəi Kumwesən

12  *Kurirə irə Iesu rewaiu pen fwe taon Kapaneam irəha mama səvənhi mɨne piəvni me mɨne nərmama me səvənhi. Nənə irəha harə nəpɨn ouihi a fwe ikɨn.

13  *Nəveɡɨnien asori səvəi nəkur Isrel kani mə Pasova rɨnauvehe ipaka. Iesu rutə pen fwe Jerusalem, 14 mətoni nərmama nepwɨn ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən kamhəmri pen nəmri nari ia kau me mɨne sipsip me mɨne menu me. Nepwɨn kamhəkure mamhəvriwei mane. In rətoni irəha, 15 ruvehi nəkwus me, mo kwənkɨrkɨr irə, məkoui irapw irəha pam mɨne sipsip me mɨne kau me həier irapw ia nimwə nəha. In rətəɡi irapw mane səvəi nərmama kamhəvriwei i, muvsini tepol me səvənraha. 16 Nənə səməme kamhəmri pen nəmri nari ia menu me, in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəuvehi nəri me i mharaka, mhəpwəh noien nimwə səvəi Tata səiou ro kwopun kauvehi nəmri nari ikɨn.”

17  *Ia nəpɨn nəha nərmama me səvənhi rerɨnraha rɨrhi nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rɨni mə, “Iakokeikei pɨk nimwə səim. Nokeikeiien nəha rauək rəmwhen ia napw ia rerɨk.”

18 Ro pen nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həni pen tukwe in mə, “Sin rɨməuvei pehe nasoriien mik mə tiko narimnari me i? Nəfe nəha nɨmtətien tiko m kɨmaha pwəh iahətoni mhəukurən?”

19  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Housi testesi nimwə i səvəi Kumwesən, nənə ia nəpɨn səro kahar irə takuvehi utə mwi.”

20 Mɨreɡi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həni mə, “Kwa nimwə i səvəi Kumwesən kuvrhəkɨn nuk irəha pam foti-sikis. Tikəfo muvehi utə mwi ia nəpɨn kahar?” 21  *Mətə nimwə nəha səvəi Kumwesən Iesu raməɡkiari irə in nə nɨpwran. 22  *Ro iamɨnhi irə nəpɨn Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi, nərmama me səvənhi rerɨnraha rɨrhi mə in rɨməni nəɡkiariien i, nənə irəha həni nɨpərhienien ia Nəkukuə Ikinan mɨne nəɡkiariien nəha Iesu rɨməni.

23  *Nəpɨn Iesu in fwe Jerusalem tɨ nəveɡɨnien asori nəha kani mə Pasova, nərmama həpɨk hətoni nɨmtətien me nəha in ramo, mhəni nɨpərhienien ia nəɡhɨn. 24 Mətə Iesu rɨpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirəha, mhəpwəh nɨni pamien rerɨn tɨ nirəha i, tɨ nəri nə mə in ruvəukurən raka nərmama me pam. 25  *In rɨpkətui mhə iərmama riti tro pui pen nətərɨɡien səvəi iərmama min, tɨ nəri nə mə in ruvəukurən raka nəfe ramarə ia reri iərmama.

3

Nikotimas revən ia nəpɨn maməɡkiari m Iesu

1  *Iəmə asori riti səvəi nəkur Isrel nəɡhɨn nə Nikotimas. In Farisi riti. 2  *Iəmə i ruvehe tɨ Iesu ia nəpɨn, mɨni pen tukwe in mə, “Iahatən. Kɨmaha iahəukurən mə ik iahatən riti sə Kumwesən rərhi pehe ik. Iərmama riti riwən ko ro nɨmtətien me i səməme ikamo trɨni mɨnuə Kumwesən rɨpkarə mhə tukwe.”

3  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iakani nɨpərhienien tukw ik i trɨni mɨnuə iərmama kɨpkukwəhi mhə mwi in, ko in rɨpkətə mhə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.”

4 Mɨreɡi Nikotimas rɨni pen tukwe in mə, “Tukəfa kukwəhi mwi iərmama sə ruvəpwinari raka? Ko in revən mwi ia tɨpwi mama səvənhi mə tukukwəhi mwi in uə rekəm?”

5  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iakani nɨpərhienien tukw ik i trɨni mɨnuə iərmama kəpwəh nukwəhiien in ia nui mɨne Nənɨmwɨn, ko in rɨpkuvnimwə mhə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. 6  *Nəri sə iərmama rukwəhi in iərmama. Nəri sə Nənɨmwɨn rukwəhi in nənɨmwɨn. 7 Tikəpwəh nərkəriien nari mə iakɨni pehe tukw ik i mə ‘Tukaməkeikei kukwəhi mwi ik.’ 8  *Nɨmətaɡi ravən mamevən ia kwopun pəku rokeikei mə trevən ikɨn. Kɨmiaha hiamreɡi rameikweikwi nɨmwai nari, mətə hiəreirei mə ruku pəku mauvəku. Nərmama me pam səməme Nənɨmwɨn rukwəhi irəha ho mwi iamɨnhi.”

9 Mɨreɡi Nikotimas rɨni pen tukwe in mə, “Tukəfo narimnari me i ruvehe mo iamɨnha irə?”

10 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ik iahatən səvəi nəkur Isrel. Rəfo ikreirei narimnari me i? 11  *Iakani nɨpərhienien tukw ik i kɨmaha iahaməni nəfe iahəukurən, mamhəɡkiari ia nəfe iahənətoni ia nəmrɨmaha, mətə kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səkɨmaha. 12  *Iakɨnəɡkiari raka ia narimnari me ia tɨprənə i, mətə kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səiou. Ro iamɨnhi irə tihəfo mhəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səiou trɨni mɨnuə iakəɡkiari ia narimnari me ia neiai? 13  *Iərmama riti riwən ruvəutə raka mevən ia neiai. Iəməti Iərmama in əpa ruku pen ia neiai meiwaiu. 14  *Fwe kupwən Moses ruvehi utə snek riti kɨno ia aean nə pras ia kwopun akwesakwes ikɨn. Rəmwhen a mwi tukaməkeikei kuvehi utə Iəməti Iərmama 15  *mə iərmama sə rani nɨpərhienien irə truvehi nɨmɨruien rerɨn.

16  *Kumwesən rokeikei pɨk nərmama ia tɨprənə i, məriari pehe Tɨni anan kuatia mə nərmama me pam səməme tuhəni nɨpərhienien irə tuhəpkemhə mhə, mətə tuhəuvehi nɨmɨruien rerɨn. 17  *Kumwesən rɨpkərhi pehe mhə Tɨni ruvehe ia tɨprənə i mə trərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama, mətə in rərhi pehe Tɨni mə truvehimɨru irəha. 18  *Iərmama sə rani nɨpərhienien ia Tɨni Kumwesən, Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səvənhi. Mətə iərmama sə rɨpkɨni mhə nɨpərhienien irə, Kumwesən ruvəni raka mə in trərpwɨn noien ərəha me səvənhi tɨ nəri nə mə iərmama nəha rɨpkɨni mhə nɨpərhienien ia Tɨni anan kuatia. 19  *Kumwesən ruvəni raka mə in truvei pen nərpwɨnien m nərmama tɨ noien i iakani. Nukuraanien ruvəuvehe raka ia tɨprənə i, mətə nərmama həpkokeikei mhə nukuraanien, mhokeikei a nəpitəvien, tɨ nəri nə mə noien me səvənraha hərəha. 20  *Iərmama sə ramo noien ərəha me rəmwəki nukuraanien. Ko in rɨpkuvehe mhə irə kamo nukuraanien nəha rəhiəpwɨn noien me səvənhi. 21 Mətə iərmama sə ramo nɨpərhienien ruvehe ia nukuraanien mə tro nukurənien i mə noien me səvənhi in ramo tɨ nəri nə mə ramsiai Kumwesən.”a

Jon Paptaes rəɡkiari mwi ia Iesu

22  *Kurirə ia nəri nəha, Iesu mɨne nərmama me səvənhi həuvən ia tənə Jutia. In ramarə ikɨn irəha mɨnraha, mamo paptaes ia nərmama. 23 Jon mwi ramo paptaes ia nərmama fwe Aenon kwopun riti ipaka tɨ Salim, tɨ nəri nə mə nui me həpɨk fwe ikɨn. Nərmama me kamhəuvehe tukwe, nənə in ramo paptaes ia nirəha. 24  *(Ia nəpɨn nəha kɨpkuvehi puvnimwə mhə ihi Jon ia kalapus.)

25 Nəpɨn riti nərmama nepwɨn səvəi Jon mɨne iəmə Isrel riti hənaməvisə mɨnraha me tɨ nəresien riti mə tuhəfərkwerɨɡ irə. 26  *Nənə irəha həuvehe tɨ Jon, mhəni pen tukwe in mə, “Iahatən. Rerɨm ramrhi iəmə nəha fwe kupwən kɨmirau min ia nɨkare nui arɨs Jotan pen, iəmə sə ikɨnərer irapw məɡkiari irə? Ətə ro. In ramo paptaes ia nərmama. Nərmama pam kamhəuvən tukwe.”

27  *Mɨreɡi Jon rɨni mə, “Iərmama ko rɨpkuvehi atukw mhə nari riti, mətə nəfe nari in ruvehi Kumwesən traməkeikei muvei pen min. 28  *Kɨmiaha i hiəuvəreɡi raka iou iakɨməni iamɨnhi irə mə, ‘Rɨpko mhə iou Kristo, mətə Kumwesən rərhi pehe iou mə takukupwən ia Kristo muvehe.’ 29  *Nəpɨn kiri pen vi a pran riti m iərman səvənhi, prən nəha səvəi sin? Kwa səvəi iərman nəha! Mətə nəpɨn kamo nəveɡɨnien asori səvəi narə viien səvənrau, in riti ramərer ipaka, mamreɡi iərman nəha raməɡkiari, rerɨn raɡien pɨk tukwe. Ro iamɨnhi irə təkwtəkwuni iakamreɡi rerɨk ramaɡien pɨk. 30 Iərman nəha traməkeikei mutə masori, mətə iou takaməkeikei meiwaiu mouihi.

31  *Iəmə sə ruku pen fwe irənhə rasori ia nərmama me pam. Iəmə sə ruku pen ia tɨprənə in səvəi tɨprənə, nənə raməɡkiari ia narimnari me səvəi tɨprənə. Mətə iəmə sə ruku pen ia neiai rasori ia nərmama me pam. 32  *In rani irapw nəfe rɨnətoni mɨreɡi, mətə iərmama riti riwən rɨni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi. 33 Mətə iərmama sə rɨni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi ramahatən pen mə nəɡkiariien nəha Kumwesən rɨni ro nɨpərhienien. 34  *Iəmə sə Kumwesən rɨnərhi pehe i rani irapw nəɡkiariien me səvəi Kumwesən, tɨ nəri nə mə Kumwesən rauvei pen Nənɨmwɨn Ikinan min rasori pɨk. 35  *Tata Kumwesən in rokeikei Tɨni, mɨnəmri pen raka narimnari me pam ia rəɡɨn. 36  *Iərmama sə rani nɨpərhienien ia Tɨni Kumwesən nɨmɨruien rerɨn rɨnarə raka irə. Mətə iərmama sə rɨpko mhə nəkwai Tɨni Kumwesən, in trɨpkətə mhə nɨmɨruien ia nəpɨn riti, mətə niemaha səvəi Kumwesən raməmak rerɨn irə.”

4

Iesu raməɡkiari m pran Sameria

1  *Kəvisau pen m Farisi me mə Iesu ravi nərmama həpɨk həuvehe mho nərmama me səvənhi, nənə in ramo paptaes ia nirəha. Nərmama me nəha həpɨk mhəpi raka səməme Jon ravi irəha, mamo paptaes ia nirəha. 2 (Mətə nɨpərhienien rɨpko mhə Iesu atukwatukw ramo paptaes ia nirəha, mətə nərmama səvənhi me a kamho.) 3 Nəpɨn Iesu rukurən mə Farisi me həuvəreɡi raka nəɡkiariien nəha, in rəpwəh tənə Jutia, mɨnamevən mwi ia tənə Kalili.

4 Ia suatuk səvənhi Iesu rɨreɡi mə traməkeikei məpi sɨmwɨn ia tənə Sameria. 5  *Ro iamɨnhi irə in ruvehe ia taon riti ia Sameria nəɡhɨn nə Saeka. Taon nəha ipaka tɨ kwopwi tɨprənə Jekop rɨməuvei pen m tɨni nəɡhɨn nə Josef. 6  Wel sə Jekop rɨneri fwe kupwən in nəha ia kwopun nəha. Nənə Iesu rɨreɡi rəpou pɨk tɨ navənien səvənhi, revən, maməkure ia nɨkare wel nəha. Ipaka tɨ kurkwai nəpɨn ia ran.

7 Nənə prən Sameria riti ruvehe mə trukwəhi nui. Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Vei pehe nui riti miou iakənɨmwi.” 8 (Nərmama me səvəi Iesu həuvavən fwe taon mə tuhəuvehi nəmri nəveɡɨnien.)

9  *Mɨreɡi prən Sameria i rɨni pen tukwe in mə, “Ik iəmə Isrel. Iou prən Sameria. Rəfo ikaməres pehe nui miou?” (Prən i rɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəkur Isrel mɨne nəkur Sameria ko həpkənɨmwi mhə nui ia kap kuatia.)

10  *Iesu rɨni pen tɨ prən i mə, “Ikreirei nəfe nari Kumwesən rokeikei mə truvei pehe mik. Ikreirei mwi iou sə iakani pehe tukw ik i mɨnuə ‘Vei pehe nui riti miou iakənɨmwi.’ Kamo ikukurən ko ikəres iou nənə iakuvei pehe nuimɨru mik.”

11  *Mɨreɡi prən i rɨni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Teki nəri tikukwəhi nui irə riwən. Wel i rəmwhenɨmw. Nənə tikuvehi pəku nuimɨru nəha? 12  *Rəfo? Ik iəmə asori məpi raka kaha kupwən səkɨtaha Jekop? In rɨməuvei pehe wel i m kɨtaha, mɨnamənɨmwi nui irə. Nɨpwnətɨn me mɨne kau me səvənhi irəha mwi hənamənɨmwi.”

13 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ prən i mə, “Iərmama sə rənɨmwi nui i trəkwakwa mwi, 14  *mətə iərmama sə trənɨmwi nui takuvei pen min trɨpkəkwakwa mhə mwi ia nəpɨn riti. Nui sə takuvei pen min trakwərkwər ia reri iərmama nəha rəmwhen ia nəmri nui riti mauvei pen nɨmɨruien rerɨn min.”

15 Mɨreɡi prən i rɨni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Uvei pehe nui nəha miou pwəh iapkakwakwa mhə mwi, məpwəh nuveheien ia kwopun i mukwəhi nui!”

16 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ prən i mə, “Evən, məkwein səim iərman, rouvehe mwi ia kwopun i.”

17 Mɨreɡi prən i rɨni pen tukwe in mə, “Səiou iərman riwən.”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Ikani atukwatukw mə səim iərman riwən. 18 Ikɨnesi pen raka nərman irəha pam krirum, nənə sə nəha ikamesi pen ipwet mɨne rɨpko mhə iərman atukwatukw səim. Nəri i ikɨni ro nɨpərhienien.”

19  *Prən i rɨni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Iakətə ik mə ik profet riti. 20  *Kaha kupwən me səkɨmaha nəkur Sameria kamhəfwaki pen m Kumwesən ia təkuər i, mətə kɨmiaha nəkur Isrel hiaməni mə Jerusalem kwopun atukwatukw nərmama tuhaməkeikei mhəfwaki pen m Kumwesən ikɨn.”

21 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Prən i. Ni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səiou. Nəpɨn nəha rauvehe kɨmiaha tihəpwəh nəfwakiien m Tata Kumwesən ia təkuər i mɨne fwe Jerusalem. 22  *Kɨmiaha hiaməfwaki mhəreirei Kumwesən, mətə kɨmaha iahaməfwaki mhəukurən amasan in, tɨ nəri nə mə suatuk Kumwesən rauvehimɨru nərmama irə ruku pen ia kɨmaha nəkur Isrel. 23 Nəpɨn riti nəha rauvehe, mətə ruvəuvehe raka. Ia nəpɨn nəha nərmama səməme kamhəfwaki pərhien tuhəfwaki m Tata Kumwesən ia nənɨmwɨn mɨne nɨpərhienien, tɨ nəri nə mə Tata Kumwesən ramətui nərmama səməme kamho iamɨnhi mə irəha tuhəfwaki pen min. 24  *Kumwesən in nənɨmwɨn, nənə nərmama me səməme kamhəfwaki pen min tuhaməkeikei mhəfwaki ia nənɨmwɨn mɨne nɨpərhienien.”

25  *Mɨreɡi prən i rɨni pen tukwe in mə, “Iakukurən mə Mesaea truvehe (iəmə sə kaməkwein in mə Kristo). Nəpɨn in truvehe, in trɨni pehe narimnari me pam tukutaha.”

26  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ prən i mə, “Kwa iou i iou iakaməɡkiari mik.”

Nərmama me səvəi Iesu hərərɨɡ pehe mwi mhətoni in

27 Təkwtəkwuni a mwi nərmama me səvəi Iesu hərərɨɡ mwi, mhətoni Iesu raməɡkiari m pran riti. Hətoni hərkərinari irə, mətə irəha riti rɨpkɨni mhə mə, “Iakamətui nəfe?” uə “Ikaməɡkiari kɨmirau prən i tɨ nəfe?”

28 Ro iamɨnhi irə prən nəha rəpwəh teki nəri rakwəhi nui irə, mevən ia taon, mɨni pen tɨ nərmama me fwe ikɨn mɨnuə, 29 “Həuvehe, mhətoni iərmama riti sə rɨni pehe tukw iou i narimnari me pam sə iakɨno. Rosi iəmə i in Kristo uə?” 30 Nənə irəha həier ia taon, mamhəuvehe tɨ Iesu. 31 Ia nəpɨn nəha nərmama me səvəi Iesu kamhəni pen tukwe in mə, “Iahatən, əni nari.”

32 Mətə in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sənak nəveɡɨnien sə takəni kɨmiaha hiəreirei.”

33 Ro iamɨnhi irə nərmama me səvənhi həni pen tɨ nirəha me i mə, “Rəfo? Iərmama riti ruvəuvei pen raka nəveɡɨnien min uə?”

34  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sənak nəveɡɨnien in i. Takaməkeikei mo nəkwai Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe, mo sampam ia wok səvənhi. 35  *Kɨmiaha hiəukurən nəɡkiariien i kamɨni rerɨn mə, ‘Məkwə kefə mwi nəha ikɨn kesi raka nukwai wit sə rɨmruə ia nəmhien.’ Mətə iakani pehe tukumiaha i həti pen ro wit ia nəmhien me. Nɨmwanraha me həuvəmhiə. Rɨno nəpɨn sə tukesi nukwanraha. 36 Iərmama sə ramesi nukwai wit, in ruvəuvehi raka nərəkuien səvənhi, mamousəsɨmwɨn nukwai wit me mə tuhəuvehi nɨmɨruien rerɨn. Ia noien nəha iərmama sə raməpwei wit mɨne iərmama sə ramesi nukwan irau trouaɡien pəri. 37 Nəɡkiariien i kamɨni ro nɨpərhienien irə mə, ‘Iərmama əpə rəpwei wit, nənə iərməpə ramesi nukwan.’ 38 Iou iakərhi pen kɨmiaha mə tihəuvən mhesi nukwai wit me. Rɨpko mhə kɨmiaha hiənəpwei wit me nəha. Nərməpə hənəpwei, nənə təkwtəkwuni kɨmiaha tihəkurirə ia nirəha, mho pam nəfe irəha hənostat mho.”

Nəkur Sameria həpɨk həni nɨpərhienien ia Iesu

39 Nəkur Sameria həpɨk həni nɨpərhienien ia Iesu tɨ nəri nə mə həreɡi prən i rɨni ianhi irə mə, “In rɨni pehe tukw iou i narimnari me pam sə iakɨno.” 40 Ro iamɨnhi irə, nəpɨn nəkur Sameria me nəha həuvehe tukwe, həres pen Iesu mə trarə irəha mɨnraha. Nənə in rarə ikɨn nəpɨn kəru. 41 Kurirə irə nəkur Sameria həpɨk mwi həni nɨpərhienien ia Iesu tɨ nəri nə mə həreɡi nəɡkiariien səvənhi.

42  *Irəha həni pen tɨ prən nəha mə, “Kupwən kɨmaha iahaməni nɨpərhienien ia iəmə i tɨ nəri nə mə iahəreɡi nəɡkiariien səim. Mətə təkwtəkwuni kɨmaha iahaməni nɨpərhienien irə tɨ nəri nə mə iahəreɡi atukwatukw nəɡkiariien səvənhi, nənə kɨmaha iahəukurən mə nɨpərhienien in iərmama sə rauvehimɨru nərmama ia tənəmtənə me.”

Iesu ro iəkunouihi riti səvəi iəmə asori riti ruvehe məsanɨn

43  *Kɨni neis irə Iesu rəpwəh kwopun nəha, mamevən ia tənə Kalili, 44  *tɨ nəri nə mə fwe kupwən in atukwatukw rɨməni mə, “Profet riti nəkur imwəni me ko həpkɨsiai mhə in.” 45  *Ro iamɨnhi irə, nəpɨn in rapirapw ia tənə Kalili, nəkur Kalili me həsevər ia rerɨnraha tukwe tɨ nəri nə mə irəha mwi həmavən fwe Jerusalem ia nəpɨn səvəi nəveɡɨnien asori Pasova. Irəha hənətoni narimnari me pam in rɨno ia kwopun nəha.

46  *Ro iamɨnhi irə Iesu rapirapw ia tənə Kalili, mevən mwi ia rukwənu Kena, kwopun nəha in rɨno nui ruvehe mo waen irə. Iəmə asori riti tɨni ramemhə mamapri fwe taon Kapaneam. 47  *Nəpɨn iəmə i rɨreɡi mə Iesu ruku pen ia tənə Jutia muvəuvehe raka ia tənə Kalili, revən tukwe mɨni mə, “Səiou iəkunouihi ramemhə na tremhə. Ko ikeiwaiu pehe ia Kapaneam mo in ruvehe məsanɨn?”

48  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kɨmiaha hiokeikei mə tako nɨmtətien me mɨne narimnari me tihərkərinari irə. Mə hiəpkətoni mhə tihəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nirak.”

49 Mɨreɡi iəmə asori nəha rɨni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Tikuvehe akwauakw. Trɨpko mhə tui nərɨk remhə.”

50  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Tiko mevən. Nərɨm trɨpkemhə mhə.”

Iəmə nəha rɨni nɨpərhienien ia nəɡkiariien nəha Iesu rɨməni pen tukwe in, nənə mɨrərɨɡ mamevən. 51 Nəpɨn rameiwaiu pen imwəni, iotukwininari me səvənhi həuvehe, mhəvisau pen min mə tɨni ramɨru. 52 Ro iamɨnhi irə in rəres pen irəha i nəfe taem tɨni rɨnəsanɨn irə.

Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Nərineiv ia wan klok ia nəruarəv nemhəien raraka irə.”

53  *Tata səvəi iəkunouihi nəha rukurən mə ia nəpɨn atukwatukw nəha Iesu rɨməni pen tukwe in mə, “Nərɨm trɨpkemhə mhə.” Ro iamɨnhi irə in mɨne nərmama pam səməme kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi həni nɨpərhienien ia Iesu.

54  *In i nɨmtətien sə ro kəru irə Iesu rɨno nəpɨn rier ia tənə Jutia muvehe ia tənə Kalili.

5

Fwe nui Petsata Iesu ro iərmama riti sə ramemhə ruvehe məsanɨn.

1 Kurirə irə nəveɡɨnien asori riti səvəi nəkur Isrel ruvehe nənə Iesu rutə pen fwe Jerusalem. 2 Nui riti fwe ia Jerusalem rametɨmw rerɨn ipaka tɨ kwəruə nəha kani mə Kwəruə Səvəi Sipsip Me. Ia nəɡkiariien Hipru kani nui nəha mə Petsata. Ia nɨkarkare nui nəha kɨno nari krirum ia kəpwier həmwhen ia tənimwə me. 3 Nərmama kamhemhə həpɨk kamhəmak teɡɨn tənimwə me nəha. Nepwɨn nənimenraha rɨfwə. Nepwɨn nɨsunraha rərfe. Nepwɨn nɨpəri nɨpwranraha remhə. Irəha kamheitenhi nui nəha trɨkiu. 4 Nəpɨn nepwɨn aɡelo riti səvəi Iərɨmənu reiwaiu ia reri nui nəha mo rɨkiu. Nənə iərmama sə rukupwən meiwaiu ia reri nui nəfe nemhəien ro in raraka irə. Nənə in ruvehe məsanɨn.

5 Iərmama riti nəha ikɨn nemhəien səvənhi narə irə nuk toti-eit. 6 Nəpɨn Iesu rətoni iəmə nəha raməmak ia kwopun nəha, mukurən mə rɨnəmak tui, in rɨni pen tukwe in mə, “Ikokeikei mə tikuvehe məsanɨn?”

7 Iəmə sə ramemhə rɨni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Sin truvehi iou meiwaiu ia nui nəpɨn nui rɨkiukiu irə? Iərmama riti riwən. Nənə nəpɨn iakuə takevən, mətə iərməpə iti rukupwən ia nirak meiwaiu ia nui.”

8  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ərer, muvehi səim nɨməhan, mavən.” 9 Nənə təkwtəkwuni a mwi iəmə nəha ruvehe məsanɨn, muvehi nɨməhan səvənhi, mavən. Nəpɨn nəha ia Sapat. 10  *Ro iamɨnhi irə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həni pen tɨ iəmə i Iesu rɨno in rəsanɨn mə, “Ipwet i Sapat. Rəpwəh natukwatukwien ia Loa səkɨtaha mə tikuvehi səim nɨməhan.”

11 Mɨreɡi in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Mətə iəmə sə rɨno iou iakəsanɨn, in rɨni pehe tukw iou i mə takuvehi nɨməhan səiou mavən.”

12 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Sin nə iəmə rɨni pehe tukw ik i mə tikuvehi nɨməhan səim mavən?”

13 Mətə iəmə nəha rɨreirei mə sin nəha rɨno in ruvehe məsanɨn. In rɨreirei tɨ nəri nə mə Iesu rukurau akwauakw a, nərmama həpɨk anan ia kwopun nəha.

14  *Kurirə irə Iesu rətui iəmə nəha mətoni ia nimwə səvəi Kumwesən, mɨni pen tukwe in mə, “Ətə ro, ikɨnəsanɨn! Tikevən maraka ia noien ərəha, kamo nərəhaien riti rasori məpi raka sə kupwən ruvehi ik.” 15 Iəmə nəha rier mevən mɨni pen tɨ nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mə Iesu nəha rɨno in ruvehe məsanɨn.

Nɨmɨruien kauvehi ruku pen ia Tɨni Kumwesən

16  *Nənə tɨ nəri nə mə Iesu ramo narimnari me nəha ia Sapat, nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kənamhəni ərəha in. 17  *Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Səiou Tata ramowok ia nəpɨn me. Ro pen iou mwi takaməkeikei mowok.” 18  *Nəɡkiariien nəha ro nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kənamhəmwur pɨk mə tuhousi əpune Iesu, tɨ nəri nə mə in rɨpkərui mhə Loa səvəi Sapat əpa, mətə rɨni mwi Kumwesən mə Tata səvənhi, mamo in rəmwhen a mwi Kumwesən.

19  *Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i Tɨni Kumwesən ko rəpwəh no atukwien nari riti, mətə rukurən noien əpa nəfe nari rətə Tata səvənhi ramo. Nəfe nəɡhɨn Tata Kumwesən ramo, nəri nəha Tɨni mwi ramo. 20  *Iakɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Tata Kumwesən rokeikei pɨk Tɨni, maməseni Tɨni rətoni narimnari me pam sə in ramo. Nənə in trəseni Tɨni rətoni narimnari me nepwɨn hasori mwi mə kɨmiaha tihətoni mhərkərinari irə. 21  *Tata Kumwesən ramo nərmama səməme həuvamhə hətui mwi. In rauvei pen nɨmɨruien mɨnraha. Rəmwhen a mwi Tɨni rukurən nuvei penien nɨmɨruien m nərmama səməme rerɨn raɡien mə truvei pen mɨnraha. 22  *Tata Kumwesən rəpwəh nəkiriien noien səvəi iərmama riti, mətə wok səvəi nəkiriien noien səvəi iərmama, in rɨnəmri pen pam ia rəɡi Tɨni 23  *mə nərmama me pam tuhəsiai Tɨni rəmwhen kamhəsiai Tata səvənhi. Iərmama sə rɨpkɨsiai mhə Tɨni Kumwesən, rɨpkɨsiai mhə Tata səvənhi sə rɨnərhi pehe in ruvehe.

24  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Iərmama sə ramreɡi nəɡkiariien səiou, mamɨni nɨpərhienien ia Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe, nɨmɨruien rerɨn rɨnarə raka irə. Ia nəpɨn nəha tukərpwɨn noien ərəha me irə, tɨpkɨni mhə mə iərmama nəha traməkeikei memhə. Mətə in rɨnaraka raka ia nemhəien muvəuvehe tɨ nɨmɨruien. 25  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Nəpɨn riti nəha rauvehe, ruvəuvehe, nəpɨn sə nərmama həuvamhə tuhəreɡi reri Tɨni Kumwesən irə, nənə səməme kamhəreɡi tuhəmɨru mwi. 26 Tata Kumwesən in nukune nɨmɨruien. Ro pen in rɨnəseni Tɨni mə Tɨni mwi in nukune nɨmɨruien. 27  *Tata Kumwesən rɨməuvei pen nasoriien m Tɨni mɨni mə trəkiri noien səvəi nərmama, mərpwɨn pen mɨnraha. In rauvehi nasoriien iamɨnha irə tɨ nəri nə mə Tɨni nə in nə Iəməti Iərmama.

28 Nənimemiaha trəpwəh nierien ia nəɡkiariien i. Nəpɨn riti nəha rauvehe nəpɨn sə nərmama həuvamhə tuhəreɡi reri Tɨni Kumwesən, 29  *nənə mharaka ia kwopun kɨmənɨmwi irəha ikɨn. Səməme kənamho noien amasan tuhətui mwi mhəuvehi nɨmɨruien. Səməme kənamho noien ərəha tuhətui mwi tukərpwɨn noien ərəha me səvənraha. 30  *Iou ko iakəpwəh no atukwien nari riti. Iakaməkiri noien səvəi nərmama mamesi pen a nəfe iakamreɡi. Nənə nəkiriien səiou ratukwatukw tɨ nəri nə mə iapkəmwur mhə tɨ nəfe iakokeikei, mətə iakaməmwur tɨ nəfe Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe rokeikei. 31  *Trɨni mɨnuə iakərer irapw məɡkiari atukw ia nirak nəɡkiariien səiou ko kɨpkɨni mhə nɨpərhienien irə.”

Nəri sə ramahatən pen mə Iesu in nəfe iərmama

32  *“Mətə riti nəha ramərer irapw məɡkiari ia nirak. Iakukurən mə nəɡkiariien səvənhi ro nɨpərhienien.

33 Fwe kupwən kɨmiaha hiərhi pen nərmama nepwɨn həuvən tɨ Jon. In rərer irapw məɡkiari ia nirak mə nɨpərhienien i iou nəfe iərmama. 34  *Iapkəɡkiari mhə iamɨnhi irə mɨne tɨ nəri nə mə iakamətɨɡite ia iərmama riti mə trɨni irapw mə iou sin, rekəm. Mətə iakamɨni Jon mə kɨmiaha tihəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi nənə mhəuvehi nɨmɨruien. 35 Jon nəha rəmwhen ia nari riti rauək, mukuraan. Rerɨmiaha rɨnaɡien tɨ nukuraanien səvənhi nəpɨn ouihi a.

36  *Mətə nari riti nəha ikɨn ramɨni irapw iou mə iou sin rɨskai mwi məpi raka nəɡkiariien səvəi Jon. In nə wok me sə Tata Kumwesən rɨnəseni iou mə tako. Wok me i iakamo kamhəni irapw iou mə nɨpərhienien Tata Kumwesən rɨnərhi pehe iou iakuvehe.

37  *Nənə Tata Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe, in mwi ramərer irapw, maməɡkiari ia nirak mə iou sin. Mətə kɨmiaha hiəpkreɡi raka mhə rerɨn, mhəpkətə raka mhə mwi nənimen. 38  *Nəɡkiariien səvənhi rɨpkarə mhə ia rerɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia iərmama sə in rɨnərhi pehe i. 39  *Kɨmiaha hiaməvsini pɨk Nəkukuə Ikinan. Rerɨmiaha ramrhi mə ia nəɡkiariien me nəha tihəuvehi nɨmɨruien rerɨn. Mətə nəɡkiariien me nəha kwa həɡkiari ia nirak, 40 mətə kɨmiaha hiəpwəh nokeikeiien mə tihəuvehe tukw iou mhəuvehi nɨmɨruien.

41 Iakəpwəh noien nəri anan ia nəɡnəɡɨniien səvəi nərmama, 42 mətə iakukurən kɨmiaha. Nokeikeiien səvəi Kumwesən riwən ia rerɨmiaha. 43  *Iou iakɨməuvehe ia nəɡhi Tata səiou, mətə kɨmiaha hiəpkəsevər mhə ia rerɨmiaha tukw iou. Mətə mə iərməpə riti truvehe ia nəɡhɨn əpa kɨmiaha tihəsevər ia rerɨmiaha tukwe. 44  *Kɨmiaha tihəfo mhəni nɨpərhienien ia nirak? Rəknekɨn tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiokeikei mə tihəuvehi nəɡnəɡɨniien səkɨmiaha me, mətə hiəpkəmwur mhə mho nari riti mə Kumwesən i Kumwesən pərhien trəɡnəɡɨni kɨmiaha tukwe.

45  *Rerɨmiaha trəpwəh nɨrhiien mə iou takɨni irapw noien ərəha me səkɨmiaha ia nəmri Tata Kumwesən. Iərmama riti nəha ikɨn in trɨni irapw noien ərəha me səkɨmiaha. In nəha Moses sə hiaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha irə. 46  *Rɨpɨnuə kɨmiaha hiəməni nɨpərhienien ia Moses, tihəni mwi nɨpərhienien ia nirak, tɨ nəri nə mə in rɨmərai nəɡkiariien me kamhəɡkiari ia nirak. 47  *Mətə kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien me səvənhi sə in rɨmərai. Ro iamɨnhi irə tihəfo mhəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien me səiou?”

6

Iesu rəkwməni nərman me irəha pam faef-taosen

1 Kurirə ia narimnari me nəha, Iesu rəpi sɨmwɨn ia nui asori fwe Kalili, muvarei ia nɨkaren pen. Nui nəha nəɡhɨn riti mwi mə Nui Asori Səvəi Taepirias. 2 Nərmama həpɨk kamhəkurirə in tɨ nəri nə mə irəha hənətoni nɨmtətien me nəha ramo ia nərmama kamhemhə. 3 Nənə Iesu rutə ia təkuər riti maməkure ikɨn irəha nərmama me səvənhi. 4  *(Ia nəpɨn nəha, nəveɡɨnien asori riti səvəi nəkur Isrel nəɡhɨn nə Pasova ruvəuvehe ipaka.)

5 Iesu rəti pen mamətə mə nərmama həpɨk kamhəuvehe mə tuhətə in. Ro pen rɨni pen tɨ Filip i mə, “Tsəuvehi nəmri nəveɡɨnien pəku pwəh nərmama me i hani?” 6 (Iesu ruvəukurən raka nəfe in tro, mətə rɨni nəɡkiariien nəha mə trətoni mə Filip trəfni irə.)

7 Mɨreɡi Filip rɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə kuvehi nəmri nəveɡɨnien ia silin kɨno ia silva irəha pam tu-hantret, mətə rəpwəh ihi nəmwhenien. Irəha kuatia kuatia tuhani ouihi a.”

8 Iərmama riti səvəi Iesu nəɡhɨn nə Antru piəvi Saemon Pita. In rɨni pen tɨ Iesu i mə, 9 “Təmaruə riti ia kwopun i sənəni bred krirum kɨno ia pale mɨne nəmu kəru. Mətə sə nəha rɨpkəmwhen mhə tɨ nərmama me i. Irəha həpɨk anan.”

10 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha tiho nərmama me həkure.” Ia kwopun nəha nurhi rɨpɨk ikɨn. Nərmama həkure. Nəpɨn kəvsini nərman əpa irəha pam ipaka faef-taosen. 11 Nənə Iesu ruvehi bred me nəha krirum məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, muvei pen m nərmama me nəha səməme kamhəkure. Ro mwi iamɨnhi irə ia nəmu mi nəha kəru. Irəha hani reste irəha.

12 Nəpɨn hənani raka nari tɨpwɨnraha rəsisi, Iesu rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Kɨmiaha tihəuvən mhəuvehi nɨpərpəri nəveɡɨnien sə hənani mhəpwəh. Rərəha souraha nɨpərɨn.” 13 Ro iamɨnhi irə irəha həuvən mhəuvehi nɨpərpəri bred krirum kɨno ia pale nərmama hənani mhəpwəh, mhəvai pen ia tənərɨpw me irəha pam twelef.

14  *Nəpɨn nərmama me hətoni nɨmtətien nəha Iesu rɨno, həni mə, “Nɨpərhienien iəmə i in i profet nəha kɨməni mə truvehe ia tɨprənə i.” 15  *Iesu rukurən mə irəha hokeikei mə tuhəuvehe mhəkwtəmhiri in, mho in mə iəmə asori sə trərɨmənu ia nirəha. Ro iamɨnhi irə in rəpwəh irəha, mevən in əpa fwe ia təkuər.

Iesu ravən ia təkure nui asori

16 Nəpɨn rɨnaməruarəv, nərmama me səvənhi heiwaiu mhəuvən ia nui asori Kalili, 17 mhəputə ia nɨtətə ouihi, mhəier, mənamhəpi sɨmwɨn ia nui asori, mamhəuvən fwe taon nəha Kapaneam. Rɨnəpitəv, mətə Iesu rəpwəh ihi nuveheien tɨ nirəha. 18 Nui asori ruvehe mɨnaməsəsau tɨ nəri nə mə nɨmətaɡi asori riti rɨskəmter. 19 Nəpɨn irəha həsuə mhəuvən isipwɨn kwopti rəmwhen ia kilometa krirum uə sikis, hətoni Iesu ravən ia təkure nui, mauvehe ipaka tɨ nɨtətə ouihi səvənraha. Irəha hətoni həhekɨr. 20 Mətə in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəpwəh nehekɨrien. Iou a i.” 21 Ro iamɨnhi irə rerɨnraha raɡien həuvehi in mhəuvehi utə ia nəkwai nɨtətə ouihi səvənraha. Nənə təkwtəkwuni a mwi nɨtətə ouihi səvənraha ruvarei ia tənə nəha kamhəuvən ikɨn.

22 Kɨni rakwakwi irə, nərmama nepwɨn kamharə ihi ia nɨkare nui asori ipaka tɨ kwopun nəha nərmama me səvəi Iesu həməier ikɨn. Nərmama me nəha hətoni mə nərineiv nɨtətə ouihi kuatia a ramərer ia kwopun nəha. Irəha həukurən mə Iesu rɨnapkəputə mhə irə irəha nərmama me səvənhi, mətə nərmama me səvənhi irəha əpa hənəsuə mamhəuvən. 23  *Nɨtətə ouihi me nepwɨn həier ia taon Tiperias, mhəuvehe ipaka tɨ kwopun nəha Iərɨmənu səkɨtaha rɨməni vivi Kumwesən tɨ bred, nənə nərmama hani. 24 Ro iamɨnhi irə nəpɨn nərmama hətoni mə Iesu mɨne nərmama me səvənhi həiwən ia kwopun nəha, həputə ia nɨtətə ouihi me nəha, mhəuvən fwe Kapaneam, mamhətui Iesu.

Iesu in nəveɡɨnien kauvehi nɨmɨruien irə

25 Nəpɨn irəha hətoni in ia nɨkare nui asori, həni pen tukwe in mə, “Iahatən. Ikɨməuvehe nesən ia kwopun i?”

26  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiamətui iou tɨ nəfe? Tɨ nəri nə mə hiənətə nɨmtətien me nepwɨn? Rekəm! Mətə iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə kɨmiaha hiamətui iou tɨ nəri nə mə hiənani bred tɨpwɨmiaha rəsisi. 27  *Tihəpwəh nəmwurien mə tihəuvehi nəveɡɨnien sə ramərɨr mətə tihəmwur mə tihəuvehi nəveɡɨnien sə raməmak rerɨn mauvei pehe nɨmɨruien rerɨn. Nəveɡɨnien nəha Iəməti Iərmama truvei pehe m kɨmiaha. Iəməti Iərmama in nəha Tata Kumwesən rɨnəmri pen raka mak səvənhi irə.”

28 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Kɨmaha tahaməkeikei mhəfo irə, mho narimnari me nəha Kumwesən rokeikei?”

29  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “In i nəri Kumwesən rokeikei. Kɨmiaha tihəni nɨpərhienien ia iəmə sə in rɨnərhi pehe i.”

30  *Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Ro iamɨnhi irə tiko nəfe nɨmtətien pwəh kɨmaha iahətoni, nənə mhəni nɨpərhienien ia niram? Nəfe nari tiko? 31  *Kaha kupwən me səkɨtaha hənani nəveɡɨnien nəha mana fwe kwopun akwesakwes ikɨn. Nəɡkiariien riti kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan ramɨni iamɨnhi irə mə, ‘In ruvei pen mɨnraha nəveɡɨnien sə ruku pen ia neiai mə tuhani.’ ”

32 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Rɨpko mhə Moses ruvei pehe m kɨmiaha nəveɡɨnien sə ruku pen ia neiai, mətə Tata səiou rauvei pehe m kɨmiaha nəveɡɨnien pərhien sə ruku pen ia neiai. 33 Nəveɡɨnien i Kumwesən rauvei pehe m kɨmiaha in i iəmə rukrutə ia neiai meiwaiu pehe. In rauvei pehe nɨmɨruien m nərmama ia tɨprənə i.”

34  *Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Tikuvei pehe nəveɡɨnien nəha m kɨmaha ia nəpɨn me.”

35  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou nəveɡɨnien sə kauvehi nɨmɨruien irə. Iərmama sə rauvehe tukw iou nukumhə trɨpkahi mhə in, nənə iərmama sə rani nɨpərhienien ia nirak trɨpkəkwakwa mhə mwi ia nəpɨn riti. 36  *Mətə iakuvəni pehe raka tukumiaha i mə kɨmiaha hiənətə raka iou, mətə hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirak. 37  *Nərmama me pam səməme Tata Kumwesən rauvei pehe miou tuhəuvehe tukw iou. Nənə iərmama sə ruvehe tukw iou tapkəkoui irapw mhə in ia nəpɨn riti. 38  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iou iapkukrutə mhə ia neiai meiwaiu pehe mə tako narimnari me sə iou əpa iakokeikei, mətə iakukrutə ia neiai meiwaiu pehe mə tako narimnari me Iəmə sə rɨnərhi pehe iou rokeikei. 39  *Nənə in i nəri Iəmə sə rɨnərhi pehe iou rokeikei. Nərmama me pam səməme in ruvei pehe miou takəpwəh nətə wauien ia nirəha riti, mətə ia nəpɨn sampam tako irəha pam hətui mwi ia nemhəien. 40  *Nɨpərhienien nəri i in i Tata səiou rokeikei. Nərmama me pam səməme hətə Tɨni, mhəni nɨpərhienien irə, tuhəuvehi nɨmɨruien rerɨn. Ia nəpɨn sampam tako irəha hətui mwi ia nemhəien.”

41 Mɨreɡi nəkur Isrel kamhəɡkiari afafa mɨnraha me, mamhəni ərəha Iesu tɨ nəri nə mə in rəɡkiari mɨni iamɨnhi irə mə, “Iou nəveɡɨnien sə rukrutə ia neiai meiwaiu pehe.” 42  *Irəha həni mə, “Rosi Iesu əpa nəha tɨni Josef uə? Kɨtaha səukurən tata mɨne mama səvənhi. Ro iamɨnhi irə rəfo in ramɨni təkwtəkwuni mɨnuə ‘Iou iakɨməukruutə ia neiai meiwaiu pehe?’ ”

43 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tihəpwəh nəɡkiari afafaien m kɨmiaha me iamɨnhi irə. 44  *Iərmama riti riwən ko ruvehe atukw tukw iou, mətə Tata Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou traməkeikei mɨvi in ruvehe tukw iou, nənə ia nəpɨn sampam tako in rətui mwi ia nemhəien. 45  *Kɨmərai pen ia nəkukuə me səvəi profet kupwən me mə, ‘Irəha pam nə Kumwesən trahatən irəha.’ Ro iamɨnhi irə nərmama me səməme kamhətərɨɡ ia Tata Kumwesən mamhəuvehi nukurənien tuhəuvehe tukw iou. 46  *Nəɡkiariien nəha nɨpwran rɨpko mhə mə iərmama riti rɨnətə raka Tata Kumwesən, rekəm. Iərmama əpa sə ruku pen ia Kumwesən, in nə rɨnətə Tata Kumwesən. 47  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Iərmama sə rani nɨpərhienien ia nirak nɨmɨruien rerɨn rɨnarə raka irə. 48  *Iou nəveɡɨnien kauvehi nɨmɨruien irə. 49 Kaha me səkɨmiaha hənani nəveɡɨnien nəha mana fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn, nənə mhemhə. 50 In i nəveɡɨnien sə rukrutə ia neiai meiwaiu pehe mə iərmama ko rəni nənə məpwəh nemhəien. 51 Iou nəveɡɨnien sə ramɨru rukrutə ia neiai meiwaiu pehe. Trɨni mɨnuə iərmama riti rəni nəveɡɨnien i in trɨmɨru rerɨn. Nənə nəveɡɨnien sə takuvei pen mə nərmama ia tɨprənə i tuhəuvehi nɨmɨruien in i nɨpwrak.”

52 Iesu rɨni nəɡkiariien nəha, nənə nəkur Isrel me hənaməvisə mɨnraha me, mhəni mə, “Iəmə nəha trəfo muvei pehe nɨpwran m kɨtaha sani?”

53 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Kɨmiaha tihaməkeikei mhani nɨpwrai Iəməti Iərmama, mhənɨmwi nɨten. Mə kɨmiaha hiəpwəh, nɨmɨruien riwən ia kɨmiaha. 54 Iərmama sə raməni nɨpwrak mamənɨmwi nɨtek, nɨmɨruien rerɨn rɨnarə raka irə, nənə ia nəpɨn sampam iou tako in rətui mwi ia nemhəien. 55 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nɨpwrak in nəveɡɨnien pərhien mɨne nɨtek in nənɨmwien pərhien. 56 Iərmama sə raməni nɨpwrak, mamənɨmwi nɨtek, rəpwit əknekɨn ia nirak iakəpwit əknekɨn irə. 57  *Tata Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe in ramɨru. Iou iakauvehi nɨmɨruien ruku pen irə. Ia noien nəha rəmwhen a mwi iərmama sə kəkwməni in ia nɨpwrak mɨne nɨtek truvehi nɨmɨruien ruku pen ia nirak. 58 In i nəveɡɨnien sə rukrutə ia neiai meiwaiu pehe. Ropə ia mana nəha kaha kupwən me hənani, mhemhə. Iərmama sə raməni nəveɡɨnien i trɨmɨru rerɨn.” 59 Iesu rɨni nəɡkiariien me nəha ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel nəpɨn ramahatən nərmama me fwe Kapaneam.

Nərmama həpɨk həpwəh Iesu mhavən kɨrkɨri

60 Nərmama kamhəkurirə ia Iesu həpɨk həreɡi nəɡkiariien nəha həni mə, “Nəɡkiariien nəha rɨskai. Sin ko rətərɨɡ irə?”

61 Mətə Iesu ruvəukurən atukw raka ia rerɨn mə nərmama me səvənhi rerɨnraha rɨpkaɡien mhə tɨ nəɡkiariien nəha, kamhəsiwənəsiwən tukwe. Ro pen in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo? Rosi nəɡkiariien i ro kɨmiaha hiəmwei ia nahatətəien səkɨmiaha? 62  *Mə nəɡkiariien nəha rɨskai tukumiaha, tihəfətərɨɡ irə mə hiətoni Iəməti Iərmama rutə mwi ia kwopun rɨnamarə ikɨn kupwən? 63  *Nənɨmwɨn Ikinan əpa rauvei pehe nɨmɨruien. Nɨpwrai iərmama ko rɨpko mhə nəri nəha. Nəɡkiariien me i iakɨməni pehe tukumiaha i ho nənɨmwɨn mhəuvei pehe nɨmɨruien. 64  *Mətə kɨmiaha nepwɨn hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirak.” (Iesu rɨni ianhi tɨ nəri nə mə ruvəukurən raka fwe kupwən nɨsɨmə nəha ia nirəha tuhəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə mɨne sin nəha truvei pen in ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki in.) 65  *Nənə Iesu rarə mɨni mwi mə, “Kɨmiaha nepwɨn hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirak. Ro pen iakɨməni pehe tukumiaha i mə iərmama riti riwən ko ruvehe atukw tukw iou trɨni mɨnuə Tata Kumwesən rɨpkəseni mhə in.”

66 Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien nəha nərmama me səvənhi həpɨk həpwəh in mhərərɨɡ, mhəpwəh mwi nukurirəien in. 67 Ro pen Iesu rɨni pen tɨ səvənhi nərmama me twelef mə, “Kɨmiaha mwi hiokeikei mə tihəpwəh iou mamhəuvən?”

68 Mɨreɡi Saemon Pita rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Kɨmaha tihəuvən tɨ sin? Ik əpa ikauvehi nəɡkiariien sə rauvei pehe nɨmɨruien rerɨn. 69  *Kɨmaha iahəuvəuvehe raka mhəni nɨpərhienien ia niram, mhəuvəukurən raka mə ik nə Iəmə Ikinan səvəi Kumwesən.”

70 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha i twelef nərmama me səiou, iakɨnərpwi rəɡɨk ia kɨmiaha, mətə kɨmiaha riti in iəremhə.” 71 In raməɡkiari ia Jutas tɨni Saemon Iskariot, tɨ nəri nə mə Jutas riti ia twelef nərmama səvəi Iesu truvei pen Iesu ia reɡi nərmama səməme haməmwəki in.

7

Iesu revən ia nəveɡɨnien asori nəha nəkur Isrel kamho tənimwə me irə

1  *Kurirə irə Iesu ramavən mamərkurau ia tənə Kalili, məpwəh nokeikeiien mə trevən ia tənə Jutia, tɨ nəri nə mə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhətui in mə tuhousi əpune. 2  *Ipaka tɨ nəveɡɨnien asori nəha səvəi nəkur Isrel nəɡhɨn nə Nəveɡɨnien səvəi Tənimwə Me. 3 Ro pen piəvi Iesu me həni pen tukwe in mə, “Tikier ia kwopun i, mevən ia tənə Jutia, mə səim me nərmama me irəha mwi tuhətoni narimnari me i sə ikamo. 4 Trɨni mɨnuə iərmama riti rokeikei mə nərmama tuhəukurən in, ko in rɨpkərkwafə mhə narimnari me sə in ramo. Ikamo narimnari me i, ramasan mə iko ia nəmri nərmama pam ia tɨprənə i pwəh hətə ik.” 5  *(Piəvi Iesu me həni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə irəha mwi həpkɨni mhə nɨpərhienien irə.)

6  *Ro pen Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəpɨn səiou rɨpkuvehe mhə ihi, mətə nəpɨn səkɨmiaha rauvehe ia nəpɨn me. 7  *Nərmama ia tɨprənə i ko həpkəmwəki mhə kɨmiaha, mətə irəha kamhəmwəki iou, tɨ nəri nə mə iakaməɡkiari ia nirəha, mamɨni mə noien me səvənraha hərəha. 8 Ramasan mə kɨmiaha hiəutə mhəuvən ia nəveɡɨnien asori. Mətə iou tapkevən mhə ia nəveɡɨnien asori nəha, tɨ nəri nə mə nəpɨn səiou rɨpkuvehe mhə ihi.” 9 Iesu rɨni pam nəɡkiariien i, nənə mamo a ia tənə Kalili.

10 Mətə nəpɨn piəvni me həuvəutə raka mhəuvavən ia nəveɡɨnien asori, in mwi rutə mevən, mɨpkavən irapw mhə mətə ravən afafa. 11  *Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhətui in ia nəveɡɨnien asori, mamhəni mə, “In pəku?”

12 Nənə nərmama kamhəsiwən mamhəɡkiari pɨk ia Iesu. Nepwɨn həni mə, “In iəmə amasan.” Nepwɨn mwi həni mə, “Rekəm. In rameikuə ia nərmama.” 13  *Mətə iərmama riti riwən rɨni irapw Iesu ia nəmri nərmama, tɨ nəri nə mə irəha həhekɨr nəmə asori me səvəi nəkur Isrel.

Iesu fwe ia nəveɡɨnien asori ramahatən nərmama me

14 Nəpɨn nəha kamo nəveɡɨnien asori irə ruvehi nəfwakiien riti. Ia kurkwai nəfwakiien nəha Iesu rutə mevən ia nimwə səvəi Kumwesən, mɨnamahatən nərmama me. 15  *Ro iamɨnhi irə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hərkərinari, mhəni mə, “Rəfo iəmə i rukurən amasan narimnari me i ia Nəkukuə Ikinan mətə kɨpkahatən raka mhə in?”

16  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəɡkiariien i iakamahatən nərmama me irə rɨpko mhə nəɡkiariien səiou, mətə nəɡkiariien səvəi Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe. 17 Trɨni mɨnuə iərmama riti rokeikei mə tro nəkwai Kumwesən, in trətə sas nəɡkiariien i iakamahatən nərmama me irə mə ruku pen tɨ Kumwesən uə iakani irapw nəɡkiariien atukw səiou. 18  *Iərmama sə rani irapw nəɡkiariien atukw səvənhi raməmwur mə nərmama tuhəuvehi utə nəɡhɨn. Mətə iərmama sə raməmwur mə nərmama tuhəuvehi utə nəɡhi iəmə sə rɨnərhi pehe in, in nəha iərmama sə rani nɨpərhienien. Ia reri iərmama nəha neikuəien riwən. 19  *Moses rɨməuvei pehe Loa m kɨmiaha uə rekəm? Ouəh nɨpərhienien, mətə kɨmiaha riti riwən ramesi pen Loa nəha. Rəfo hiaməmwur mə tihousi əpune iou?”

20  *Mɨreɡi nərmama me həni mə, “Iəremhə riti ramarə ia niram! Sin raməmwur mə trousi əpune ik?”

21  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakɨno nɨmtətien kuatia a kɨmiaha pam hiamərkərinari irə. 22  *Moses rɨməni pen tukumiaha mə nəpɨn iəkunouihi riti iərman səkɨmiaha ruvehi nəpɨn səvənhi eit kuvehi ninhum min. Nənə tɨ loa nəha nəri auər a mə nəpɨn eit rəmak pen ia Sapat kɨmiaha tihaməuvehi ninhum m nəkwərhakwərha me səkɨmiaha. (Nɨpərhienien rɨpko mhə Moses rɨməkupwən mo noien nəha, mətə kaha kupwən me haməkupwən mho.) 23  *Mə kɨmiaha hiaməuvehi ninhum m iəkunouihi ia Sapat kamo hiərui loa səvəi Moses, rəfo niemaha raməpi kɨmiaha tɨ nəri nə mə ia Sapat iakɨno iərman riti nɨpwran me pam ruvehe məsanɨn? 24  *Kɨmiaha tihəpwəh nəkiriien nari ia noien i sə hiamətoni əpa, mətə tihaməkeikei mhəkiri nari ia noien sə ratukwatukw.”

Iesu in Kristo sə Kumwesən rɨməni mə trərhi pehe i uə rekəm?

25  *Ro iamɨnhi irə nəkur Jerusalem me nepwɨn həni mə, “Rosi iəmə i in i nəmə asori me kamhəmwur mə tuhousi əpune uə? 26 Hətoni ro in raməɡkiari ia nəmri nərmama me pam, mətə irəha həpkɨnise mhə in. Rosi nəmə asori me həukurən pərhien mə iəmə i in Kristo uə? 27  *Mətə kɨtaha səukurən kwopun sə iəmə i ruku pen ikɨn. Nəpɨn iəmə nəha Kristo trier pehe, iərmama riti trɨpkukurən mhə kwopun ruku pen ikɨn.”

28  *Ro iamɨnhi irə nəpɨn Iesu ramahatən nərmama ia nimwə səvəi Kumwesən, in rəkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Rerɨmiaha ramrhi mə hiəukurən iou, mhəukurən mwi kwopun iakuku pen ikɨn, mətə kɨmiaha hiəreirei. Iou iapkuvehe mhə ia nətərɨɡien atukw səiou. Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe in pərhien. Kɨmiaha hiəreirei in. 29 Iou iakukurən in, tɨ nəri nə mə iakuku pen irə, nənə in rərhi pehe iou iakuvehe.”

30  *Ro iamɨnhi irə nəmə asori me kamhəmwur mə tuhəkwtəmhiri Iesu, mətə iərmama riti riwən rəkwtəmhiri in tɨ nəri nə mə nəpɨn səvənhi rɨpkuvehe mhə ihi. 31  *Mətə nərmama həpɨk ia kwopun nəha həni nɨpərhienien ia Iesu, mamhəni mə, “Nəpɨn iəmə nəha Kristo trier pehe, in trəpwəh noien nɨmtətien me rɨpɨk mwi məpi raka səməme iəmə i rɨno.”

32 Farisi me həreɡi nərmama me kamhəsiwən mamhəni narimnari me i ia Iesu. Ro pen irəha mɨne pris asori me hərhi pen iotukwininari me nepwɨn həuvən mə tuhəkwtəmhiri in.

33  *Ia nəpɨn nəha Iesu rɨni mə, “Takarə nəpɨn ouihi a kɨtaha m kɨmiaha nənə mevən tɨ Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe. 34  *Kɨmiaha tihətui iou, mhəpwəh nətoniien iou, tɨ nəri nə mə kwopun takarə ikɨn ko kɨmiaha hiəpkəuvən mhə ikɨn.”

35 Ro iamɨnhi irə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həɡkiari mɨnraha me, mamhəni mə, “In nəha təkwtəkwuni iəmə i trevən pəku səpwəh nətoniien in? Rosi trevən ia tənəmtənə me ia kwopun me nəha nəkur Isrel kamharə ikɨn irəha nəkur Kris, mahatən nəkur Kris uə? 36 In rɨni iamɨnhi irə mə, ‘Kɨmiaha tihətui iou, mhəpwəh nətoniien iou. Kwopun takarə ikɨn ko kɨmiaha hiəpkəuvən mhə ikɨn.’ ?Nəɡkiariien nəha nɨpwran rəfo irə?”

37  *Nəpɨn sampam səvəi nəveɡɨnien asori nəha, in nə nəpɨn sə rasori ia nəpɨn me nepwɨn, Iesu rɨskəmter, məkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rəkwakwa, uvehe tukw iou, mənɨmwi. 38  *Iərmama sə rani nɨpərhienien ia nirak, Nəkukuə Ikinan ruvəni raka iamɨnhi irə mɨnuə nui sə rauvei pen nɨmɨruien trier fwe ia rerɨn maiu rəmwhen ia nui arɨs me.” 39  *Iesu rɨni nəɡkiariien i maməɡkiari ia Nənɨmwɨn Ikinan. In i Nənɨmwɨn sə nərmama səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu tuhəuvehi. Mətə ia nəpɨn nəha kəpwəh ihi nuvei penien Nənɨmwɨn nəha mɨnraha, tɨ nəri nə mə kɨpkuvehi utə mhə ihi Iesu rɨrərɨɡ pen fwe ia neiai.

40  *Nəpɨn irəha həreɡi nəɡkiariien me nəha, nərmama nepwɨn həni mə, “Nɨpərhienien iəmə i in profet nəha kɨməni mə truvehe.”

41  *Nepwɨn həni mə, “In i Kristo.” Mətə nepwɨn həni mə, “Rekəm. Iəmə nəha Kristo trɨpkuku pen mhə ia tənə Kalili. 42  *Nəkukuə Ikinan rɨni mə Kristo truku pen ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt. In trətui ia Petlehem, rukwənu səvəi Kiɡ Tevɨt ia tənə Jutia.” 43  *Ro iamɨnhi irə nərmama me nəha həuai irəha me tɨ Iesu. 44  *Nepwɨn hokeikei mə tuhəkwtəmhiri in, mətə iərmama riti riwən rəkwtəmhiri.

Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu

45  *Ia nəpɨn nəha iotukwininari me nəha hərərɨɡ mhəuvehe tɨ pris asori me mɨne Farisi me, nənə nəmə asori me i həres pen irəha i mə, “Rəfo kɨmiaha hiəpwəh nuvehiien Iesu mhəuvehi mhəuvehe?”

46  *Mɨreɡi iotukwininari me həni mə, “Kɨmaha iahəpkreɡi raka mhə iərmama riti raməɡkiari rəmwhen ia iəmə nəha.”

47 Mɨreɡi Farisi me həni pen tɨ nirəha i mə, “Rosi in reikuə ia kɨmiaha, mo kɨmiaha mwi hiəruei uə? 48  *Rəfo? Kɨmiaha hiətoni iəmə asori riti səkɨtaha uə Farisi riti rɨni nɨpərhienien irə? Rekəm! 49 Mətə nərmama me nəha səməme kamhəkurirə in həreirei Loa səvəi Moses. Ro pen Kumwesən raməkwein ərəha ia nirəha.”

50  *Nikotimas, iəmə sə rɨmavən mətə Iesu fwe kupwən, in riti ia Farisi me i. In rɨni pen tɨ nirəha i mə, 51  *“Loa səkɨtaha raməfni irə? Ko kɨtaha səkiri iərmama riti mə noien səvənhi rərha mətə səpkukupwən mhə mhəreɡi nəɡkiariien səvənhi, mhətui nəfe noien in ramo?”

52  *Mɨreɡi irəha həni mə, “Rosi ik mwi ik iəmə Kalili uə? Əvsini Nəkukuə Ikinan mətoni ro mə profet riti trɨpkutə mhə fwe tənə Kalili.”

53 Nərmama havən kɨrkɨri, mamhəuvən fwe imwənraha me.

8

1  *Mətə Iesu revən ia Təkuər Olif.

Pran sə ramo əpnapen nari irau iərman riti rɨpko mhə iərman səvənhi

2 Kɨni rakwakwi irə, ia nəpnəpɨn in rɨrərɨɡ mevən ia nimwə səvəi Kumwesən. Nərmama me pam həuvehe tukwe, nənə in rəkure, mɨnamahatən irəha. 3 Ia nəpɨn nəha nahatən me səvəi Loa mɨne Farisi me həuvehi pran riti sə kətə pui in ramo əpnapen nari irau iərman riti rɨpko mhə səvənhi. Irəha həuvehi mhəuvehe mhərpwi irapw in ia nəmri nərmama me pam, 4 nənə mhəni pen tɨ Iesu i mə, “Iahatən. Kətə pui prən i ramo əpnapen nari irau iərman riti rɨpko mhə səvənhi. 5  *Ia Loa səkɨtaha Moses rɨməni mɨnuə kɨtaha tsaməkeikei mhəkwi əpune nɨpran me səməme kamho iamɨnhi irə. Mətə ik mə tso nəfe ia pran i?” 6  *Irəha həni nəɡkiariien nəha mə tuhəreɡi mə Iesu trəfni irə. Hokeikei mə in trəfwəkour ia nəɡkiariien səvənhi, nənə irəha həukurən nɨni ərəhaien in tukwe.

Mətə Iesu rərpəsuk mɨnamrai pen nəkukuə ia tɨprənə ia nukwai rəɡɨn. 7  *Mətə irəha kamhəmwur a mamhəres in. Ro iamɨnhi irə in rɨskəmter, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sin ia kɨmiaha nərəhaien səvənhi riwən? Pwəh in rukupwən mərarki pen kəruəterei ia prən i.” 8 Nənə in rərpəsuk mwi mɨnamrai nəkukuə ia tɨprənə ia nəkwai rəɡɨn.

9  *Nənə nəpɨn irəha həreɡi nəɡkiariien nəha, havən mamhəuvən kuatia kuatia. Nərɡharə me həkupwən ntəmaruə me həkurirə, mhəpwəh Iesu əpa mɨne prən nəha ramərer. 10 Iesu rɨskəmter, mɨni pen tɨ prən i mə, “Prən i. Irəha isə? Riti rɨpkɨni mhə mə tikemhə?”

11  *Mɨreɡi prən i rɨni mə, “Rekəm, iəmə asori. Riti rɨpkɨni mhə.”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iou mwi iakəpwəh nɨniien mə tikemhə, mətə tiko mamevən məpwəh nərəhaien.”

Iesu in nukuraanien sə raməhiəpwɨn nərmama ia tɨprənə

12  *Iesu rəɡkiari mwi m Farisi me mɨni mə, “Iou nukuraanien sə raməhiəpwɨn nərmama ia tɨprənə i. Iərmama sə rakurirə iou trəpwəh navənien ia nəpitəvien, mətə trətoni nukuraanien sə kauvehi nɨmɨruien irə.”

13 Mɨreɡi Farisi me həni pen tɨ Iesu i mə, “Ikamərer irapw maməɡkiari atukw ia niram iamɨnhi irə, mətə nɨpəri nəɡkiariien səim riwən tukw ik, ro pen nəɡkiariien səim ko kɨpkɨni mhə nɨpərhienien irə!”

14  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Pərhien iakamərer irapw maməɡkiari atukw ia nirak, mətə nəɡkiariien səiou ko kɨni nɨpərhienien irə, tɨ nəri nə mə iakukurən kwopun iakuku pen ikɨn mɨne kwopun iakamevən ikɨn. Mətə kɨmiaha hiəreirei kwopun iakuku pen ikɨn uə kwopun iakamevən ikɨn. 15  *Kɨmiaha hiaməkiri nari ia nətərɨɡien səvəi iərmama a, mətə iou iapkəkiri mhə iərmama riti. 16  *Mətə trɨni mɨnuə iakəkiri iərmama riti, nəkiriien səiou ro nɨpərhienien tɨ nəri nə mə rɨpko mhə iou əpa iakaməkiri in, mətə iou mɨne Tata sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe. 17  *Hiəukurən nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Loa səkɨmiaha rɨni iamɨnhi irə mə, ‘Iərmama kəru krouərer irapw rouni nəɡkiariien kuatia tukɨni nɨpərhienien irə.’ 18  *Təkwtəkwuni nəha iou mɨne Tata Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe kɨmrau iarouərer irapw rouəɡkiari ia nirak rouni nəɡkiariien kuatia.”

19  *Mɨreɡi irəha həni pen tɨ Iesu i mə, “Səim isə Tata?”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha hiəuvəreirei iou, mhəuvəreirei mwi Tata səiou. Kamo hiəpkukurən iou, ko hiəukurən mwi Tata səiou.” 20  *Iesu rɨməni nəɡkiariien me i nəpɨn in ramahatən nərmama fwe ia nimwə səvəi Kumwesən ia kwopun kamerukw pen mane səvəi nəfwakiien ikɨn, mətə iərmama riti rəpwəh nəkwtəmhiriien in tɨ nəri nə mə nəpɨn səvənhi tukəkwtəmhiri in irə rɨpkuvehe mhə ihi.

21  *Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, “Iou takəpwəh kɨmiaha mamevən. Kɨmiaha tihətui iou mhemhə kɨmiaha noien ərəha me səkɨmiaha. Kɨmiaha tihəpkəuvən mhə ia kwopun nəha iakamevən ikɨn.”

22  *Ro iamɨnhi irə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həni mə, “Nəɡkiariien nəha in rani mə kwopun nəha ramevən ikɨn, kɨtaha tsəpkəuvən mhə ikɨn, nɨpwran rəfo irə? Rosi in trousi əpune atukw a in uə?”

23  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha imwəmiaha inhərɨpw. Iou imwak irənhə. Kɨmiaha nərmama səvəi tɨprənə i. Iou rɨpko mhə iou iərmama səvəi tɨprənə i. 24 Iakuvəni raka tukumiaha i mə kɨmiaha tihemhə kɨmiaha noien ərəha me səkɨmiaha. Iakɨməni iamɨnha irə tɨ nəri nə kɨmiaha tihaməkeikei mhəni nɨpərhienien ia nirak mə iou i in i. Mə hiəpwəh tihemhə kɨmiaha noien ərəha me səkɨmiaha.”

25 Mɨreɡi irəha həres pen in mə, “Ik sin nə?”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou iərmama i iakani pehe tukumiaha i fwe kupwən meste pehe ipwet. 26  *Səiou me nəɡkiariien me rɨpɨk iakukurən nɨniien ia kɨmiaha. Narimnari me rɨpɨk hiəno iakukurən nəkiriien mə hərəha. Mətə Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe nəɡkiariien səvənhi ro nɨpərhienien, nənə iou iakani irapw tɨ nərmama ia tɨprənə i nəfe nəɡkiariien iakreɡi in rɨməni pehe tukw iou i.”

27 Mətə irəha həreirei mə Iesu raməɡkiari ia Tata Kumwesən. 28  *Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəpɨn kɨmiaha tihəuvehi utə raka iou, Iəməti Iərmama, tihəukurən mə iou i in i. Kɨmiaha tihəukurən mwi mə iapko əpa raka mhə nari riti, mətə iakəɡkiari mamesi pen a nəfe Tata Kumwesən rahatən iou irə. 29  *Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe in ramarə kɨmrau min. In rɨpkəpwəh mhə iou iakamavən əpa, tɨ nəri nə mə nəpɨn me pam iakamo narimnari me səməme rerɨn ramaɡien tukwe.” 30  *Nəpɨn Iesu rani nəɡkiariien me nəha nərmama həpɨk həni nɨpərhienien irə.

Nɨpwnəti Epraham me

31 Ro iamɨnhi irə Iesu rɨni pen tɨ nəkur Isrel me i səməme həni nɨpərhienien irə mə, “Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiamrɨpɨn mamho nəɡkiariien səiou, kɨmiaha atukwatukw nə nərmama me səiou. 32 Nənə kɨmiaha tihəukurən nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien, nəɡkiariien pərhien i trɨfi nari ia kɨmiaha.”

33  *Mɨreɡi irəha həni pen tɨ Iesu i mə, “Kɨmaha kwənəkwus me səvəi Epraham. Iərmama riti rɨpko raka mhə slef ia kɨmaha. Rəfo ikɨni nəɡkiariien i mə nəɡkiariien pərhien trɨfi nari ia kɨmaha?”

34  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i iərmama sə ramo noien ərəha, noien ərəha səvənhi ramərɨmənu irə mamoslef irə. 35 Slef riti in ko rəpwəh narə rerɨnien ia nəkwai nimwə səvəi iəmə asori səvənhi, mətə tɨni əpa rukurən narə rerɨnien ikɨn. 36 Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə Tɨni Kumwesən rɨfi nari ia kɨmiaha, in trɨfi pərhien nari ia kɨmiaha. 37  *Iakukurən mə kɨmiaha kwənəkwus me səvəi Epraham, mətə hiaməmwur mə tihousi əpune iou tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəpwəh nokeikeiien mə tihəreɡi nəɡkiariien səiou. 38 Iou iakaməɡkiari ia nəfe iakɨnətoni kɨmrau Tata səiou, mətə kɨmiaha hiamo nəfe hiamreɡi tata səkɨmiaha rɨməni pehe tukumiaha.”

39  *Mɨreɡi irəha həni pen tɨ Iesu i mə, “Səkɨmaha tata Epraham.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨni mɨnuə kɨmiaha nɨpwnəti Epraham pərhien me, tihamo nəfe noien in rɨnamo fwe kupwən. 40 Iou i iəmə sə iakani irapw tukumiaha nəɡkiariien pərhien sə iakreɡi ruku pen tɨ Kumwesən. Mətə təkwtəkwuni kɨmiaha hiaməmwur mə tihousi əpune iou. Epraham rɨpko mhə noien i. 41  *Kɨmiaha hiamo a nəfe noien tata səkɨmiaha rɨno.”

Mɨreɡi irəha həni pen tɨ Iesu i mə, “Rɨpko mhə kɨmaha iəkun iərmwɨn me. Kumwesən in əpa tata səkɨmaha.”

Nɨpwnəti Setan me

42  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨni mɨnuə Kumwesən in tata pərhien səkɨmiaha, kɨmiaha tihokeikei iou tɨ nəri nə mə iou iakuku pen irə muvehe ia kwopun i. Iapkuvehe mhə ia nətərɨɡien atukw səiou, mətə in rɨnərhi pehe iou iakuvehe. 43  *Rəfo kɨmiaha hiəreirei nɨpwrai nəɡkiariien i iakani? Hiəreirei tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəpkokeikei anan mhə mə tihətərɨɡ ia nəɡkiariien səiou. 44 Kɨmiaha nɨpwnəti Setan me. Hiokeikei mə tihamo a nəkwai tata səkɨmiaha. Fwe kupwən muvehe meste pehe ipwet mɨne in iərmama sə ramousi əpune nərmama. In raməmwəki nɨpərhienien tɨ nəri nə mə nɨpərhienien riwən irə. Nəpɨn in rameikuə, in ramesi pen a noien səvənhi, tɨ nəri nə mə in iərmama səvəi neikuəien, in nukune neikuəien me pam. 45 Mətə iou iakani a nəɡkiariien pərhien ro pen kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirak. 46  *Sin ia kɨmiaha rukurən no puiien noien ərəha riti iakɨno? Trɨni mɨnuə iakani a nəɡkiariien pərhien me rəfo kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirak? 47  *Iərmama sə ruku pen ia Kumwesən, in ramətərɨɡ ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Mətə kɨmiaha hiəpkuku pen mhə ia Kumwesən ro pen hiəpkətərɨɡ mhə nəɡkiariien səvənhi.”

Epraham rɨpkətui pehe mhə ihi mətə Iesu rɨnarə raka

48  *Mɨreɡi nəkur Isrel həni pen tukwe in mə, “Kɨmaha iahaməni atukwatukw ik iəmə Sameria iəremhə ramarə ia niram uə rekəm?”

49 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iəremhə riwən ia nirak. Iou iakamsiai tata səiou, mətə kɨmiaha hiəpkɨsiai mhə iou. 50  *Iou iapkəmwur mhə mə nərmama tuhəuvehi utə nəɡhɨk. Riti nəha ikɨn in raməmwur tukwe. In Iəmə sə raməkiri nərmama. 51  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Iərmama sə ramo nəɡkiariien səiou trɨpkemhə mhə ia nəpɨn riti.”

52 Mɨreɡi nəkur Isrel həni pen tukwe in mə, “Təkwtəkwuni nəha kɨmaha iahəukurən mə iəremhə riti ramarə ia niram! Epraham ruvamhə, profet me həuvamhə mwi, mətə ik ikani mə iərmama sə ramo nəɡkiariien səim trɨpkemhə mhə ia nəpɨn riti. 53  *Rəfo? Ik ikasori məpi raka tata səkɨtaha Epraham fwe ruvamhə raka? Profet kupwən me irəha mwi həuvamhə raka! Ikuə ik nəfe iərmama?”

54 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨni mɨnuə iakuvehi utə atukw a iou nɨsiaiien sə kuvei pehe miou ro nəri auər a i. Mətə Tata səiou in nə Iəmə sə rauvehi utə iou. Kɨmiaha hiaməkwein in mə Kumwesən səkɨmiaha, 55  *mətə kɨmiaha hiəuvəreirei in. Iou iakukurən in. Trɨni mɨnuə iakɨni mə iakreirei in, iou iəmə iakameikuə rəmwhen ia kɨmiaha. Mətə iou iakukurən in, mamo nəɡkiariien səvənhi. 56 Tata səkɨmiaha Epraham rɨnaɡien pɨk nəpɨn rɨməreɡi mə trətoni nəpɨn sə takuvehe irə. In rətoni nənə rerɨn raɡien.”

57 Mɨreɡi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həni pen tukwe in mə, “Nuk səim rɨpkeste mhə ihi fifti! Ikəfo mətoni Epraham?”

58  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i nəpɨn Epraham rɨpkətui pehe mhə ihi, iou iakɨnarə raka.” 59  *Iesu rɨni nəɡkiariien nəha ro pen irəha həpeki kəruəterei me mə tuhəkwi in irə, mətə Iesu rərkwafə mier ia nimwə səvəi Kumwesən mamevən.

9

Iesu romasan iərmama riti nənimen rɨfwə

1 Nəpɨn riti Iesu rukurau mətoni iərmama riti nəpɨn rɨnətui pehe irə nənimen rɨfwə. 2  *Nənə nərmama me səvəi Iesu həres pen Iesu i mə, “Iahatən. Sin rɨno nərəhaien ro iəmə i rɨnətui pehe nənimen rɨfwə, in uə səvənhi tata mɨne mama?”

3  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Rɨpko mhə nərəhaien səvəi iəmə i uə nərəhaien səvəi tata mɨne mama səvənhi, mətə in rɨnətui pehe nənimen rɨfwə mə Kumwesən rukurən noien nərmama hətoni nɨskaiien səvənhi nəpɨn tromasan in. 4  *Nəpɨn ia ran kɨtaha tsaməkeikei mho wok me səvəi Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe. Nəpitəvien rauvehe. Iərmama riti ko rɨpko mhə wok ia nəpɨn nəha. 5  *Nəpɨn iakamarə ia tɨprənə, iou nukuraanien sə raməhiəpwɨn nərmama ia tɨprənə.”

6  *Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, mərɡəvəsi tɨprənə, mo nəmtɨɡei ia nɨsəkwan, nənə muvehi nəmtɨɡei nəha, mahakwi pen ia nəmri iəmə nəha, 7  *mɨni pen tukwe in mə, “Evən ia nui Saeloam, maikuas raka nəmtɨɡei ia nənimem.” Nəhaɡ nəha Saeloam nɨpwran mə “Kərhi pen.” Ro pen iəmə nəha revən, maikuas raka nəmtɨɡei ia nənimen, mɨrərɨɡ muvehe mamətə nari.

8 Nənə nəkur imwəni me mɨne səməme hənətoni in ramase mane fwe kupwən kamhəni mə, “Rosi iəmə nəha in nəha fwe kupwən raməkure mamase mane uə rekəm?”

9 Irəha nepwɨn kamhəni mə, “Kwa in nə!”

Mətə nepwɨn həni mə, “Rekəm. Rɨpko mhə in, mətə iərmama riti rəmwhen irə.”

Mətə iəmə nəha rɨni mə, “Kwa iou i iəmə nəha hiaməni!”

10 Ro pen irəha həni pen tukwe in mə, “Kɨnəfo irə nənimem rətui?”

11 Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, “Iəmə nəha nəɡhɨn nə Iesu ro nəmtɨɡei, mahakwi pehe ia nənimek, mɨni pehe tukw iou i mə, ‘Evən ia nui Saeloam, maikuas raka nəmtɨɡei ia nənimem.’ Ro pen iakevən maikuas raka, nənə mətə nari.”

12 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Iəmə nəha in pəku?”

Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, “Iakreirei.”

Farisi me həres iəmə nəha mə kɨnəfo irə nənimen rɨnamasan

13 Irəha həiri iəmə nəha fwe kupwən nənimen rɨfwə mhəuvən tɨ Farisi me. 14  *(Sapat riti nəha Iesu rɨno nəmtɨɡei mo nəmri iərmama nəha rətui.) 15 Ro iamɨnhi irə Farisi me kənamhəres pen mwi iəmə nəha mə, “Ikɨnəfo mətə nari?”

Mɨreɡi in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “In rahakwi pehe nəmtɨɡei ia nənimek, iakaikuas raka irə, nənə təkwtəkwuni iakətə nari.”

16  *Mɨreɡi Farisi me nepwɨn kamhəɡkiari ia Iesu, mamhəni mə, “Iəmə i rɨpko mhə Kumwesən rərhi pehe in tɨ nəri nə mə in rɨpkɨsiai mhə Sapat.” Mətə Farisi me nepwɨn mwi kamhəni mə, “Rəfo? Ko iəmə ərəha riti ro nɨmtətien me iamɨnhi? Rekəm!” Nənə irəha həuai irəha me tɨ nəɡkiariien nəha.

17  *Ro iamɨnhi irə irəha həni pen mwi tɨ iəmə nəha nənimen rɨfwə fwe kupwən mə, “Ikaməfni irə ia iəmə nəha rɨno nənimem rətui? In nəfe iərmama?”

Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, “In profet riti.”

18 Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həpwəh nokeikeiien mə tuhəni nɨpərhienien ia iəmə nəha mə fwe kupwən nənimen rɨfwə, mətə təkwtəkwuni nəha ramətə nari. Ro pen həkwein tata mɨne mama səvənhi, 19 mhəres pen irau i mə, “Rəfo? In i tɨnɨmirau? Ko kɨmirau irouni mə nɨpərhienien nəpɨn rɨnətui pehe irə nənimen rɨfwə? Nənə mə ro nɨpərhienien rəfo in ramətə nari təkwtəkwuni?”

20 Mɨreɡi tata mɨne mama səvənhi krouni mə, “Kɨmrau iaroukurən mə tɨnɨmrau i. Iaroukurən mwi mə nəpɨn rɨnətui pehe irə nənimen rɨfwə. 21 Mətə təkwtəkwuni in ramətə nari kɨmrau iaroureirei mə rəfo irə. Iaroureirei mwi mə sin rɨno nənimen rətui. Ramasan mə kɨmiaha hiəres pen in i. In ruvəpwinari raka. Pwəh in rɨni nəɡkiariien səvənhi.” 22  *(Tata mɨne mama səvənhi krouni nəɡkiariien me nəha tɨ nəri nə mə krouhekɨr nəmə asori me səvəi nəkur Isrel. Irəha hənərai sun raka mɨnuə iərmama sə trɨni irapw mə Iesu in Kristo, tuhəkoui irapw in, mhəpwəh nəseniien mwi in ruvnimwə pehe ia nimwəfwaki səvənraha.) 23 Nəri nəha ro irau krouni ianhi mə, “In ruvəpwinari raka. Ramasan mə kɨmiaha hiəres pen in i.”

24  *Ro iamɨnhi irə irəha həkwein pen mwi iəmə nəha fwe kupwən nənimen rɨfwə nənə mhəni pen tukwe in mə, “Tikuvehi utə nəɡhi Kumwesən, mɨni nɨpərhienien. Kɨmaha iahəukurən mə iəmə i in iəmə ərəha.”

25 Mɨreɡi in rɨni mə, “Iou iakreirei mə iəmə nəha in iəmə ərəha uə rekəm. Mətə nəri kuatia iou iakukurən. Kupwən nənimek rɨfwə, mətə təkwtəkwuni nəha iakamətə nari.”

26 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “In rɨno nəfe ia niram? Məfo irə mo nənimem rətui?”

27 Mɨreɡi in rɨni mə, “Iakuvəni pehe raka tukumiaha i, mətə kɨmiaha hiəpkreɡi mhə. Rəfo hiokeikei mə tihəreɡi mwi? Rosi kɨmiaha mwi hiokeikei mə tihəuvehe mho kɨmiaha nərmama me səvənhi uə?”

28 Mɨreɡi irəha həni ərəha iəmə nəha, mhəni mə, “Ik iərmama riti səvənhi, mətə kɨmaha nərmama me səvəi Moses. 29  *Kɨmaha iahəukurən mə Kumwesən rɨnəɡkiari m Moses, mətə iəmə i kɨmaha iahəreirei mə in ruku pəku.”

30 Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, “Kwa nəri i ro nari riti. Kɨmiaha hiəreirei mə iəmə i ruku pəku, mətə in rɨno nənimek rətui. 31  *Kɨtaha səukurən mə Kumwesən rɨpkreɡi mhə nəfwakiien me səvəi nəkur ərəha me, mətə trɨni mɨnuə iərmama riti ramsiai Kumwesən, mamo nəkwan, Kumwesən ramreɡi nəfwakiien me səvənhi. 32 Fwe kupwən kɨno tɨprənə meste pehe ipwet kɨpkreɡi raka mhə mə iərmama riti ro nəmri iərmama sə nənimen rɨfwə rətui. 33  *Mə iəmə i rɨpkuku pen mhə tɨ Kumwesən in ko rɨpko mhə nari riti.”

34  *Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Kwa ik iəmə ərəha fwe nəpɨn ikɨnətui pehe irə meste pehe ipwet. Ikuə tikəfo? Tikahatən kɨmaha uə?” Nənə irəha həkoui irapw in ia nimwəfwaki, mhəpwəh nəseniien mwi in ruvnimwə pehe.

Iesu ruvehe ia tɨprənə i mə truai nərmama

35 Kɨni pen tɨ Iesu i mə irəha həkoui irapw iəmə nəha iamɨnhi. Ro pen in revən mətui iəmə nəha, mətoni, mɨni pen tukwe in mə, “Ikɨni nɨpərhienien ia Iəməti Iərmama uə rekəm?”

36 Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, “Iəmə asori. Ni pehe ro tukw iou i mə sin nə Iəməti Iərmama pwəh iakɨni nɨpərhienien irə.”

37  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ikɨnətə raka in. Iou i sə iakaməɡkiari mik, iou Iəməti Iərmama.”

38 Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, “Iərɨmənu. Iakɨni nɨpərhienien ia niram.” Nənə in rɨnɨmwi nukurhun mi ia nəmri Iesu, mɨsiai in.

39  *Iesu rɨni mə, “Iou iakuvehe ia tɨprənə i mə takəkiri nərmama. Səməme nənimenraha rɨfwə tuhətui mhətə nari, mətə səməme hamətə nari nənimenraha truvehe mɨfwə.”

40  *Farisi me nepwɨn ipaka tɨ Iesu həreɡi nəɡkiariien nəha, nənə mhəni pen tukwe in mə, “Kɨmaha mwi nənimemaha rɨfwə uə rekəm?”

41  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ko nəmrɨmiaha rɨfwə ko nərəhaien səkɨmiaha riwən. Mətə tɨ nəri nə mə təkwtəkwuni kɨmiaha hiaməni mə hiamətə nari nərəhaien səkɨmiaha raməmak ihi ia kɨmiaha.”

10

Iəmə sə ramətui tɨ sipsip me səvənhi

1 “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Iərmama sə rɨpkukurau mhə ia kwəruə muvnimwə ia koupə səvəi sipsip me, mətə rəputə ia kwopun əpə iti mati pen ia nəkwai koupə nəha, iərmama nəha in iərmama sə ramakres, mamousi iərmama. 2 Mətə iərmama sə rukurau ia kwəruə muvnimwə ia koupə, in iərmama sə ramətui tɨ sipsip me. 3 Iərmama sə ramərer ia kwəruə raməsevər ia təpinhə tɨ iərmama nəha. Sipsip me kamhəreɡi rerɨn. In raməkwein nəɡhi sipsip me səvənhi kuatia kuatia, nənə miri irəha mhəier. 4  *Nəpɨn in riri səvənhi sipsip me pam mhəier, makupwən ia nirəha, nənə sipsip me kamhəkurirə in, tɨ nəri nə mə həukurən rerɨn. 5 Iərməpə riti sipsip me tuhəpwəh nukurirəien in, mətə tuhap raka irə tɨ nəri nə mə həreirei rerɨn.” 6  *Iesu rɨni nusipekɨnien i tɨ nirəha, mətə irəha həreirei nəfe nəha rani.

7 Ro pen Iesu rɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Iou kwəruə səvəi sipsip me. 8  *Irəha pam səməme haməkupwən ia nirak mhəuvehe irəha nərmama səməme kənamhakres, mamhousi iərmama, mətə sipsip me həpkətərɨɡ mhə irəha. 9  *Iou kwəruə. Trɨni mɨnuə iərmama riti ruvnimwə pehe ia nirak, in trarə amasan, mukurən nuvnimwə peheien, mɨtei irapw, mətui nəveɡɨnien sənəni. 10 Iərmama nəha ramakres rauvehe a mə trakres, mousi əpune sipsip me, mouraha irəha. Mətə iou iakuvehe mə irəha tuhəuvehi nɨmɨruien nənə mhəuvehi asori.

11  *Iou iərmama sə iakamətui amasan tɨ sipsip me. Iərmama sə ramətui amasan tɨ sipsip me rerɨn raɡien a mə tremhə tɨ sipsip me səvənhi. 12  *Mətə iərmama sə kamərəku pen min mə trətui tɨ sipsip me rɨpko mhə in iərmama pərhien sə ramətui tɨ sipsip me tɨ nəri nə mə sipsip me nəha səvəi iərməpə. Nəpɨn iərmama nəha rətə kuri əprmɨn riti rauvehe, rəpwəh sipsip me maiu map. Nənə kuri əprmɨn nəha ruvehe muvehi nepwɨn, mɨrɨpwi kɨrkɨri nepwɨn. 13 Iərmama nəha raiu map tɨ nəri nə mə in iərmama riti kamərəku a in. In ro nəri auər a ia sipsip me nəha.

14  *Iou iərmama sə ramətui amasan tɨ sipsip me. Iou iakukurən sipsip me səiou, sipsip me səiou həukurən mwi iou. 15  *Ia noien nəha rəmwhen a mwi Tata Kumwesən rukurən iou, iou mwi iakukurən Tata Kumwesən, nənə iou rerɨk raɡien a mə takemhə tɨ sipsip me səiou. 16  *Səiou me nepwɨn sipsip me həiwən ia koupə i. Takaməkeikei mɨpeki pehe mwi irəha, nənə irəha tuhəreɡi rerɨk. Ro iamɨnhi irə sipsip me nəha tuhəuvehe mho touen kuatia. Iərmama kuatia tramətui tɨ nirəha. 17  *Tata Kumwesən rokeikei pɨk iou tɨ nəri nə mə rerɨk raɡien a mə takemhə tɨ nirəha. Takemhə tɨ nirəha, nənə marə muvehi mwi nɨmɨruien səiou rɨrərɨɡ. 18  *Rɨpko mhə iərmama riti truvehi raka nɨmɨruien səiou, mətə iou atukw takəseni pen nɨmɨruien səiou rəmwhen sə iakokeikei. Iakauvehi nasoriien tɨ nəseniien nɨmɨruien səiou, mauvehi mwi nasoriien tɨ nuvehiien mwi nɨmɨruien səiou rɨrərɨɡ. In i nəri Tata səiou rɨməni tukw iou i mə takaməkeikei mo.”

19  *Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha nənə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həuai mwi irəha me tukwe. 20  *Irəha həpɨk həni mə, “Iəmə nəha iəremhə ramarə irə. In ramarməri. Rəfo kɨmiaha hiamətərɨɡ in?”

21 Mətə irəha nepwɨn həni mə, “Rekəm. Iərmama sə iəremhə riti ramarə irə ko rɨpkəɡkiari mhə iamɨnhi. Ko iəremhə riti ro iərmama nənimen rɨfwə rətui mətə nari?”

Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hənuə tuhəkwi əpune Iesu ia kəruəterei

22 Nəpɨn nəha ruvəuvehe nəkur Isrel kamho nəveɡɨnien asori nəha kani mə Nəveɡɨnien səvəi Tetekesen. Kamho nəveɡɨnien nəha fwe Jerusalem ia nəpɨn səvəi nəkwieiien. 23 Iesu ramavən ia kwopun riti ia nimwə səvəi Kumwesən kani mə Vranda səvəi Solomon. 24  *Nənə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həuvehe mheikurkurau irə, mhəni pen tukwe in mə, “Kɨmaha tahameitenhi ik mɨnesən? Trɨni mɨnuə ik Kristo sə Kumwesən rɨməni mə trərhi pehe i, ni pehe tukumaha i, məpwəh nərkwafəien.”

25  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakuvəni raka tukumiaha i, mətə kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirak. Narimnari me nəha səməme iakamo ia nəɡhi Tata səiou kamhahatən pen mə iou sin. 26  *Mətə kɨmiaha hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirak tɨ nəri nə mə rɨpko mhə kɨmiaha sipsip me səiou. 27  *Sipsip me səiou kamhəreɡi rerɨk. Iou iakukurən irəha, nənə irəha kamhəkurirə iou. 28  *Iakauvei pen nɨmɨruien rerɨn mɨnraha. Irəha tuhəpkemhə mhə ia nəpɨn riti. Iərmama riti riwən truvehi raka irəha ia rəɡɨk. 29 Tata səiou sə ruvei pehe irəha miou, nɨskaiien səvənhi rəpi raka nərmama me pam. Iərmama riti riwən ko ruvehi raka irəha ia rəɡɨn. 30 Iou mɨne Tata səiou kɨmrau kuatia.”

31  *Ia nəpɨn nəha nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həpeki mwi kəruəterei me mə tuhəkwi əpune in. 32 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakɨno raka noien amasan me rɨpɨk ia nəmrɨmiaha Tata Kumwesən ruvei pehe mə tako. Sə rəfo nəha mə tihəkwi əpune iou tukwe?”

33  *Mɨreɡi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həni pen tukwe in mə, “Kɨmaha tahəpkəkwi əpune mhə ik tɨ noien amasan riti sə ikɨno, mətə kɨmaha tahəkwi əpune ik tɨ nəri nə mə ikani ərəha Kumwesən. Ik iərmama a, mətə ikani mə ik Kumwesən.”

34  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rosi kɨmiaha hiəpkəvsini raka mhə nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Loa səkɨmiaha uə? Rɨni iamɨnhi irə mɨnuə ‘Iakɨni mɨnuə kɨmiaha nə kumwesən me.’ 35-36  *Kɨtaha səukurən mə nəfe Nəkukuə Ikinan rani ko kɨpkətefi mhə. Ro iamɨnhi irə mə Kumwesən rɨnəkwein nərmama me nəha səməme in rɨməuvei pen nəɡkiariien səvənhi mɨnraha mɨnuə ‘kumwesən me,’ rəfo kɨmiaha hiaməni ərəha iou? Iou iərmama i Kumwesən ruvərfi raka iou, mərhi pehe iou iakuvehe ia tɨprənə i, mətə kɨmiaha hiaməni mə iakani ərəha in, tɨ nəri nə mə iakɨni mə, ‘Iou Tɨni Kumwesən.’ 37 Mə iou iapko mhə narimnari me səiou Tata rokeikei mə tako rərəha mə kɨmiaha hiəni nɨpərhienien ia nirak. 38  *Mətə mə iakamo narimnari me nəha, pərhien hiəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nirak, mətə tihaməkeikei mhəni nɨpərhienien ia narimnari me nəha sə iakamo. Ia noien i kɨmiaha tihəukurən, mhəukurən amasan mə Tata Kumwesən in i ia nirak iou nə irə.”

39  *Irəha haməmwur mwi mə tuhəkwtəmhiri Iesu, mətə in ramkeies raka ia rəɡɨnraha, 40  *mavən məpi sɨmwɨn mwi ia nui arɨs Jotan, mevən ia kwopun nəha Jon ramo paptaes ikɨn fwe kupwən, mamarə ia kwopun nəha. 41 Nərmama həpɨk həuvehe tukwe, mhəni mə, “Jon rɨpko nɨmtətien riti, mətə nəɡkiariien me pam səməme in rɨməni ia iəmə i ho nɨpərhienien.” 42  *Ro pen nərmama həpɨk ia kwopun nəha həni nɨpərhienien ia Iesu.

11

Iesu ro Lasaros rətui mwi ia nemhəien səvənhi

1  *Iərmama riti ramemhə nəɡhɨn nə Lasaros. Imwəni fwe Petani. Petani in rukwənu səvəi Meri mɨne piəvi Meri nəɡhɨn nə Marta. 2  *Meri nəha in pran sə rɨnətəɡi pen senta ia nɨsui Iərɨmənu səkɨtaha, mahakwi raka ia nɨmwai nukwənen. Lasaros nəha in kɨtiriməni. 3  *Lasaros ramemhə iamɨnhi irə ro pen kɨtiriməni mi nəha krouərhi pen nəɡkiariien riti revən tɨ Iesu, rouni mə, “Iərɨmənu. Ik riti sə ikokeikei pɨk ramemhə.”

4  *Mətə nəpɨn Iesu rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rɨni mə, “Nemhəien i ko rɨpko mhə Lasaros remhə anan. Ramarə irə mə nərmama tuhətoni nasoriien səvəi Kumwesən. Nemhəien i in suatuk sə Kumwesən truvehi utə nəɡhi Tɨni irə.”

5 Iesu rokeikei pɨk Marta mɨne piəvni Meri mɨne kɨtirimənrau Lasaros. 6 Ro iamɨnhi irə nəpɨn in rɨreɡi mə Lasaros ramemhə, in rarə mwi nəpɨn kəru mwi ia kwopun nəha in ramarə ikɨn.

7 Nəpɨn nəha kəru rukurau nənə in rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə, “Pwəh səuvən mwi fwe tənə Jutia.”

8  *Mɨreɡi nərmama me səvənhi həni pen tukwe in mə, “Iahatən. Təkwtəkwuni a kwərha nəmə asori me ia Jutia hokeikei mə tuhəkwi əpune ik ia kəruəterei me. Mətə ikokeikei mə tikrərɨɡ mevən mwi fwe ikɨn?”

9  *Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kɨmiaha hiəukurən mə aoa twelef ia ran. Trɨni mɨnuə iərmama riti ramavən ia ran, trɨpkapəti mhə tɨ nəri nə mə in ramətə nukuraanien sə raməhiəpwɨn nərmama ia tɨprənə i. 10  *Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti ramavən ia nəpɨn in trapəti tɨ nəri nə mə nukuraanien nəha riwən irə.”

11  *Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, marɨpɨn mani pen tɨ nirəha i mə, “Kɨtaha riti Lasaros ramapri, mətə iakɨnamevən takəsuəpwiri in.”

12 Mɨreɡi nərmama me səvənhi həni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Trɨni mɨnuə in ramapri in truvehe məsanɨn.” 13 (Iesu rəɡkiari ia Lasaros mə ruvamhə, mətə rerɨnraha ramrhi mə nɨpwrai nəɡkiariien səvənhi mə in ramapri a.)

14 Ro pen Iesu rɨni pen atukwatukw tɨ nirəha i mə, “Lasaros ruvamhə. 15 Nənə nəpɨn rerɨk rɨrhi kɨmiaha, iakaɡien mə iou iapkarə mhə ia kwopun nəha nəpɨn remhə irə. Nəri nəha trasitu ia kɨmiaha mo kɨmiaha hiəni nɨpərhienien ia nirak. Mətə pwəh səuvən tukwe.”

16  *Ro iamɨnhi irə Tomas nəha kani in mə “Mwirmwir,” rɨni pen tɨ nərmama me nəha irəha min kamhəkurirə ia Iesu mə, “Ramasan. Pwəh kɨtaha pam səuvən mhemhə kɨtaha min.”

Iesu rəɡkiari vivi m Marta mɨne Meri

17 Nənə Iesu rapirapw ia Petani mətoni Lasaros rɨnəmak nəpɨn kefə raka ia nɨpəɡi kəruəterei. 18  *Rukwənu nəha Petani ipaka tɨ Jerusalem, kavən rəmwhen ia kilometa kahar. 19 Nəkur Isrel me həpɨk həməuvehe tɨ Marta mɨne Meri mə tuhəɡkiari vivi mɨnrau tɨ nəri nə mə kɨtirimənrau ruvamhə. 20 Ro iamɨnhi irə nəpɨn Marta rɨreɡi mə Iesu rauvehe, in revən mətə in. Mətə Meri raməkure a ia nəkwai nimwə.

21  *Marta rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iərɨmənu. Ko ramo ik ia kwopun i ko kɨtirimak rəpwəh nemhəien. 22 Mətə iou iakukurən mə təkwtəkwuni nəfe nəɡhɨn tikəres Kumwesən tukwe, in truvei pehe mik.”

23 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Kɨtirimam trətui mwi ia nemhəien səvənhi.”

24  *Mɨreɡi Marta rɨni pen tukwe in mə, “Iou iakukurən mə in trətui mwi ia nəpɨn sampam, nəpɨn nərmama tuhətui mwi ia nemhəien.”

25 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iou iərmama i iakamo nərmama səməme həuvamhə hətui mwi ia nemhəien. Iou nɨmɨruien. Iərmama sə rani nɨpərhienien ia nirak nəri auər a mə remhə mətə trɨmɨru. 26  *Nənə iərmama sə ramɨru, mani nɨpərhienien ia nirak, trɨpkemhə mhə ia nəpɨn riti. Ikɨni nɨpərhienien ia nəɡkiariien i?”

27  *Mɨreɡi Marta rɨni pen tukwe in mə, “Ouəh, Iərɨmənu. Iakani nɨpərhienien mə ik iəmə i kani mə Kristo. Ik Tɨni Kumwesən. Ik iəmə i profet kupwən me həməni mə tikuvehe ia tɨprənə i.”

28 Marta rɨni nəɡkiariien nəha, nənə mərari mevən mə trəkwein piəvni Meri. In revən məɡkiari afafa min, mɨni mə, “Iahatən səkrau in i ruvəuvehe, maməres ik.” 29  *Nənə nəpɨn Meri rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rɨskəmter akwauakw, mevən tɨ Iesu. 30 Iesu rɨpkuvehe mhə ihi ia rukwənu nəha, mətə ramərer ihi ia kwopun nəha Marta rɨnətoni in ikɨn. 31 Nəkur Isrel me nəha səməme kamhəkure irəha Meri ia nəkwai nimwə mamhəɡkiari vivi min, hətoni Meri rɨskəmter akwauakw mier irapw iruə. Ro pen irəha həkurirə in. Rerɨnraha ramrhi mə rosi in ramevən mə trasək ia kwopun kɨnərkwafə nɨpwrai kɨtiriməni ikɨn.

32  *Nəpɨn Meri ruvehe ia kwopun nəha Iesu ramərer ikɨn, mətoni, in rɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, mɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Ko ramo ik ia kwopun i ko kɨtirimak rəpwəh nemhəien.”

33 Ia nəpɨn nəha Meri ramasək. Nəkur Isrel me nəha səməme həuvehe irəha min irəha mwi kamhasək. Iesu rətoni rerɨn rərkwəpɨr, meiahaɡ əfi tukwe, 34 mɨni mə, “Kɨmiaha hiənərkwafə nɨpwran pəku?”

Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Uvehe mətoni.”

35  *Iesu rasək.

36 Ro pen nəkur Isrel me həni mə, “Hətoni ro. Rosi in rokeikei pɨk anan Lasaros.”

37  *Mətə irəha nepwɨn həni mə, “Iəmə i rɨnomasan raka iərmama riti nənimen rɨfwə. Rəfo in rɨpkomasan mhə mwi Lasaros mə trəpwəh nemhəien?”

Iesu ro Lasaros rətui mwi ia nemhəien

38  *Ro iamɨnhi irə Iesu rɨreɡi mwi rərəha anan. In ruvehe ia kwopun kɨnərkwafə nɨpwrai Lasaros ikɨn. Kɨnərkwafə nɨpwran ia nɨpəɡi kəruəterei riti. Nənə kəruəterei riti mwi ramərer tukuahaɡ tərhui nɨpəɡ nəha. 39 Iesu rɨni mə, “Həuvehi raka kəruəterei nəha.”

Mətə Marta, kɨtiriməi iəmə nəha sə ruvamhə, rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. In ruvəpein raka. In i nəpɨn sə ro kefə səvənhi.”

40  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Rosi ikɨnenouenou nəfe iakɨməni pehe tukw ik uə? Trɨni mɨnuə ikɨni nɨpərhienien ia nirak, tikətə nasoriien səvəi Kumwesən.”

41 Ro iamɨnhi irə irəha həuvehi raka kəruəterei nəha. Nənə Iesu rəkwətə, mɨni mə, “Tata. Iakani tanak tukw ik tɨ nəri nə mə ikuvəreɡi raka iou. 42  *Iakukurən mə ikamreɡi iou ia nəpɨn me pam, mətə iakani nəɡkiariien i mə trasitu ia nərmama me i kamhərer kuraukurau. Iakuə irəha tuhəni nɨpərhienien mə ikɨnərhi pehe iou.”

43 Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, rəkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Lasaros! Ier irapw!” 44 Nənə iəmə nəha sə ruvamhə rier irapw. Tɨnari me nəha sə kɨnərkwi rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi irə mɨne sə nəha kɨnərkwi nənimen irə kamhəmak ihi ia nɨpwran. Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həfi raka tɨnari irə, pwəh ravən.”

Nəmə asori me hərai sun mə tuhousi əpune Iesu

45  *Nəkur Isrel me nəha səməme həməuvehe mhəti pehe Meri irəha həpɨk hətoni nəfe Iesu rɨno, nənə mhəni nɨpərhienien ia Iesu. 46  *Mətə irəha nepwɨn həuvən tɨ Farisi me, mhəni pen nəfe Iesu rɨno. 47 Ro iamɨnhi irə pris asori me mɨne Farisi me housəsɨmwɨn nəmə asori me səvəi nəkur Isrel, mhəni mə, “Kɨtaha tsəfo i? Kwa iəmə i ramo nɨmtətien me rɨpɨk. 48 Trɨni mɨnuə kɨtaha səseni in ramo iamɨnhi irə marɨpɨn, nərmama me pam tuhəni nɨpərhienien irə. Nənə nəkur Rom tuhəuvehe mhouraha nimwəfwaki səkɨtaha mɨne nərmama me səkɨtaha.”

49 Mətə irəha riti nəɡhɨn nə Kaeafas in rauvehi wok səvəi pris asori anan ia nuk nəha. In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəreirei nari. 50  *Rəfo kɨmiaha hiəpkətə mhə mhəukurən? Ko iərmama kuatia remhə tɨ nəkur Isrel ramasan məpi raka kousi əpune kɨtaha nəkur Isrel me pam.”

51  *Kaeafas rɨpkɨni atukw mhə nəɡkiariien i, mətə in rauvehi wok səvəi pris asori anan ia nuk nəha, mani irapw nəɡkiariien sə ruku pen tɨ Nənɨmwɨn Ikinan. Nəri nəha rɨpkier pehe mhə ihi, mətə in rukupwən mɨni irapw mə Iesu tremhə tɨ nəkur Isrel. 52  *Mətə in trɨpkemhə mhə tɨ nirəha əpa nəkur Isrel, in tremhə mwi tɨ nɨpwnəti Kumwesən me səməme kamharə kɨrkɨri ia tənəmtənə me, nənə mousəsɨmwɨn irəha ia kusen kuatia. 53  *Ia nəpɨn nəha nəmə asori me nəha hənamrai sun mə tuhousi əpune Iesu.

54  *Ro iamɨnhi irə Iesu rəpwəh navən irapwien ia nəmri nəkur Isrel ia tənə Jutia, mətə in rəpwəh tənə səvənraha mevən ia taon riti nəɡhɨn nə Efrem. Taon nəha ipaka tɨ kwopun akwesakwes ikɨn. Iesu ramarə ikɨn irəha nərmama me səvənhi.

55  *Nəveɡɨnien asori nəha səvəi nəkur Isrel nəɡhɨn nə Pasova ruvəuvehe ipaka. Ro pen nərmama həpɨk həier ia kwopun me mhəutə pen fwe Jerusalem mə tuho irəha həmher ia nəmri Kumwesən kurirə Pasova ruvehe. 56  *Irəha kamhərer ia nimwə səvəi Kumwesən, mamhətui Iesu, mamhəɡkiari mɨnraha me, mamhəni mə, “Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ irə? Rosi ko in rɨpkuvehe mhə ia nəveɡɨnien asori uə?” 57 Irəha həni ianhi tɨ nəri nə mə pris asori me mɨne Farisi me həuvəni raka nəkwanraha mə trɨni mɨnuə iərmama riti rukurən kwopun Iesu ramarə ikɨn traməkeikei mɨni pen tɨ nirəha i nənə irəha tuhəuvən mhəkwtəmhiri in.

12

Meri rətəɡi pen senta ia nɨsui Iesu

1  *Nəpɨn sikis a mwi nəveɡɨnien asori nəha Pasova ruvehe. Ro pen Iesu revən ia Petani, imwei Lasaros. Lasaros nə iəmə sə Iesu rɨnəsuəpwiri in ia nemhəien. 2  *Irəha həpnəpenə nəveɡɨnien riti sənəi Iesu fwe ikɨn. Marta rasui raka nəveɡɨnien. Lasaros in mwi riti ia nərmama me nəha səməme kamhani pəri nari irəha min. 3  *Ia nəpɨn nəha Meri ruvehi nɨpəri senta kɨno ia nat atukwatukw nənimen rutə pɨk. In ruvehi mətəɡi pen ia nɨsui Iesu mi, nənə mɨnamrai nɨsun mi ia nɨmwai nukwənen. Nəkwai nimwə ruvehe mukuər ia nɨpeki senta.

4  *Mətə iərmama riti səvəi Iesu, nəɡhɨn nə Jutas Iskariot, iəmə nəha rɨpko mhə tui truvei pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki in, in rɨni mə, 5  *“Rəfo kɨpkəmri pen mhə nəmri nari ia senta nəha? Kukurən nuvehiien silin me kɨno ia silva irəha pam tri hantret, kuvei pen m nərmama nautə səvənraha riwən.” 6 Jutas rɨpkɨni mhə nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə in rokeikei mə trasitu ia nərmama nautə səvənraha riwən. Mətə in rɨni nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə in rauvehi tənərɨpw irəha kamhəvai pen mane irə, nənə nəpɨn nepwɨn ramakres afafa nɨpərɨn səvənhi.

7  *Mətə Iesu rɨni mə, “Əpwəh nəskiien prən i. In rɨno nəri i rerɨn ramrhi nəpɨn tukɨnɨmwi iou irə. 8  *Nərmama nautə səvənraha riwən tiharə kɨmiaha mɨnraha nəpɨn me, mətə iou tapkarə pəri mhə kɨtaha m kɨmiaha nəpɨn me.”

9  *Nəkur Isrel me həpɨk həreɡi mə Iesu in ia kwopun nəha, həreɡi həuvən tukwe. Irəha həpkəuvən mhə mə tuhətoni Iesu əpa, mətə həuvən mə tuhətoni mwi Lasaros. Lasaros nə in iəmə sə Iesu rɨnəsuəpwiri in ia nemhəien. 10 Pris asori me hərai sun mə tuhousi əpune Lasaros mwi, 11  *tɨ nəri nə mə nəkur Isrel me həpɨk, nəpɨn hətoni mə in ruvəmɨru mwi, həni nɨpərhienien ia Iesu, nənə mhəpwəh nukurirəien nəmə asori me səvənraha.

Iesu revən mapirapw fwe ia Jerusalem nərmama həɡnəɡɨni in

12 Kɨni rakwakwi irə, nərmama me nəha səməme həuvən tɨ nəveɡɨnien asori nəha Pasova həreɡi mə Iesu rauvehe ia Jerusalem. Nərmama me nəha həpɨk. 13  *Həuvehi nɨmwai nəmwɨr mhəuvehi mhəier ia taon mhəuvən mhətə in rauvehe ia suatuk, kamhəkwein əpwəmwɨs mə,

“Səɡnəɡɨni Kumwesən!

Səkwein amasan ia iəmə i rauvehe ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha!

Səkwein amasan irə, in kiɡ səvəi nəkur Isrel!”

14 Iesu rətə kwəti toɡki riti nənə rəkure irə. Nəri nəha ramesi pen nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan. Rɨni iamɨnhi irə mɨnuə,

15 “Nəkur Saeona tihəpwəh nehekɨrien.

Hətə ro kiɡ səkɨmiaha rauvehe,

maməkure ia kwəti toɡki riti.”

16  *Ia nəpɨn nəha nərmama me səvəi Iesu həreirei nɨpwrai narimnari me i. Mətə kurirə irə, kuvehi utə raka Iesu revən fwe ia neiai, rerɨnraha rɨrhi mə kɨmərai pen narimnari me i ia Nəkukuə Ikinan raməɡkiari irə. Rerɨnraha rɨrhi mwi mə nərmama me həno narimnari me i irə.

17  *Iesu rɨno Lasaros rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Nərmama me nəha səməme kamhərer irəha min ia nəpɨn nəha in rɨnəkwein Lasaros irə mə trier ia nɨpəɡi kəruəterei irəha kamhərɨpɨn mamhəni irapw nəfe irəha hənətoni. 18 Nərmama həpɨk hənuə tuhətoni Iesu tɨ nəri nə mə irəha kamhəreɡi mə in rɨno nɨmtətien nəha. 19  *Ro iamɨnhi irə Farisi me kamhəni pen tɨ nirəha me i mə, “Hətoni ro, kɨtaha ko səpko anan mhə nari riti! Təkwtəkwuni nəha nərmama me pam kamhəkurirə in!”

Iesu rɨni irapw mə traməkeikei memhə

20 Nəkur Kris me nepwɨn nəha ikɨn kamhəfwaki irəha nərmama me nəha səməme həməutə pen fwe Jerusalem tɨ nəveɡɨnien asori. 21  *Nəkur Kris me nəha həuvehe tɨ Filip. (Filip imwəni fwe Petsaeta ia tənə Kalili.) Həuvehe mhəni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Kɨmaha iahokeikei mə tahətoni Iesu.” 22 Ro iamɨnhi irə Filip revən mɨni pen tɨ Antru, nənə rouevən rouni pen tɨ Iesu.

23  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Təkwtəkwuni nəha nəpɨn sə Kumwesən truvehi utə nəɡhi Iəməti Iərmama irə ruvəuvehe. 24  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Nuni nari riti ko rɨpkukuə mhə kwənkwan trɨni mɨnuə rɨpkukupwən mhə mɨmwei irapw ia tɨprənə memhə. Mətə mə remhə trukuə kwənkwan rɨpɨk. 25  *Iərmama sə rokeikei pɨk nɨmɨruien səvənhi trarfai irə, mətə iərmama sə rəmwəki nɨmɨruien səvənhi ia tɨprənə i in trəkwtəmhiri nɨmɨruien səvənhi mamevən muvehi nɨmɨruien rerɨn. 26  *Iərmama sə ramo tukwini nari miou traməkeikei mukurirə iou. Nənə kwopun pəku iakamarə ikɨn iərmama sə ramo tukwini nari miou in mwi trarə ikɨn. Iərmama sə ramo tukwini nari miou Tata Kumwesən trɨsiai in.

27  *Təkwtəkwuni nəha iakreɡi rərəha anan. Nənə takəfni mwi irə? Ko iakɨni mə ‘Tata uvehi raka nəmisəien sə rauvehe tukw iou’? Rekəm, kwa in nə iakɨməuvehe tukwe mə nəpɨn i treste iou iamɨnhi irə. 28  *Tata uvehi utə nəɡhɨm!”

Təkwtəkwuni a mwi kreɡi nəɡkiariien riti ruku pen ia neiai muvehe. Nəɡkiariien nəha rɨni mə, “Iou iakuvəuvehi utə raka nəɡhɨk, nənə təkwtəkwuni nəha takuvehi utə mwi.” 29  *Nərmama səməme kamhərer ipaka tukwe həreɡi həni mə, “Kwa karuəruə!” Nepwɨn həni mə, “Aɡelo riti rəɡkiari pen min.”

30  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “nəɡkiariien nəha rɨpkuvehe mhə mə iou takreɡi. Mətə ruvehe mə kɨmiaha tihəreɡi. 31  *Təkwtəkwuni nəha rɨno nəpɨn sə Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me kamo ia tɨprənə i. Təkwtəkwuni nəha in trəkoui irapw Setan sə ramərɨmənu ia tɨprənə i. 32  *Nənə iou, nəpɨn kuvehi utə iou iakaraka ia tɨprənə, takvi pehe nərmama pam həuvehe tukw iou.” 33  *Iesu rɨni nəɡkiariien i mani əuenhɨn mə trəfemhə irə.

34  *Ro pen nərmama həni pen tukwe in mə, “Kɨmaha iahəuvəreɡi raka ia Loa səkɨtaha mə nəpɨn Kristo truvehe in tramarə rerɨn. Rəfo ikani mə tukuvehi utə Iəməti Iərmama? Sin nəha Iəməti Iərmama nəha?”

35  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nukuraanien sə raməhiəpwɨn kɨmiaha trarə nəpɨn ouihi a mwi kɨmiaha min. Havən nəpɨn nukuraanien i ramarə ihi kɨmiaha min, kamo nəpitəvien ruvehe mousəman kɨmiaha. Iərmama sə ramavən ia nəpitəvien rɨreirei kwopun ramevən ikɨn. 36  *Nəpɨn nukuraanien i ramarə ihi kɨmiaha min, tihəni nɨpərhienien irə. Ia suatuk nəha kɨmiaha tihəuvehe mho nɨpwnəti nukuraanien ia kɨmiaha.” Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me i, in rəpwəh irəha, mevən mərkwafə.

Nəkur Isrel həpwəh nɨniien nɨpərhienien ia Iesu

37 Iesu rɨno auər a nɨmtətien me rɨpɨk ia nəmri nəkur Isrel mətə irəha həpkɨni mhə nɨpərhienien irə. 38  *Noien i rier pehe iamɨnhi mə nəɡkiariien i Profet Aesea rɨməni fwe kupwən truvehe mukuə irə. In rɨməni iamɨnhi irə mɨnuə,

“Iərɨmənu. Sin rɨni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səkɨmaha?

Iərɨmənu ro pui nɨskaiien səvənhi m sin?”

39  *Ro iamɨnhi irə irəha ko həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu tɨ nəri nə mə Profet Aesea rɨməni mwi mɨnuə,

40 “Kumwesən rɨno nənimenraha rɨfwə,

nənə məsisəɡ ia nətərɨɡien səvənraha.

In rɨno iamɨnhi kamo irəha hətə nari ia nənimenraha,

mhəukurən nari ia rerɨnraha,

mhərərɨɡ,

nənə tako irəha həuvehe mhəsanɨn.”

41  *Profet Aesea rɨməni nəɡkiariien me i tɨ nəri nə mə in rɨnətoni nasoriien səvəi Iesu, nənə məɡkiari irə.

42  *Mətə pərhien nəmə asori me həpɨk kwopti irəha mwi həni nɨpərhienien ia Iesu. Mətə tɨ nəri nə mə kamhəhekɨr Farisi me, həpwəh nɨni irapwien. Irəha həpwəh nokeikeiien mə Farisi me tuhərhi irapw irəha ia nimwəfwaki səvənraha. 43  *Nəmə asori me i hokeikei mə nərmama tuhaməmwur ia nəɡnəɡɨniien irəha. Irəha hokeikei sə nəha məpi raka mə Kumwesən trəɡnəɡɨni irəha.

44  *Ia nəpɨn nəha Iesu rəkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Iərmama sə rani nɨpərhienien ia nirak, rɨpkɨni əpa mhə nɨpərhienien ia nirak, mətə rani nɨpərhienien ia Iəmə sə rɨnərhi pehe iou. 45  *Nənə iərmama sə ramətə iou, ramətə mwi Iəmə sə rɨnərhi pehe iou. 46  *Iou iakɨməuvehe ia tɨprənə i iakəmwhen ia nukuraanien. Ro iamɨnhi irə, iərmama sə rani nɨpərhienien ia nirak trɨpkarə mhə ia nəpitəvien.

47  *Iərmama sə ramreɡi nəɡkiariien me səiou, məpwəh noien nəfe iakani, tapkərpwɨn mhə noien ərəha səvənhi. Iou iapkuvehe mhə ia tɨprənə i mə takərpwɨn noien ərəha səvəi nərmama, mətə iakuvehe mə takuvehimɨru irəha. 48  *Mətə iərmama sə rauvei pehe təkutan miou, məpwəh mwi nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien me səiou, nari riti nəha ikɨn tukərpwɨn pen min tukwe. Ia nəpɨn sampam tukərpwɨn pen min tɨ nəri nə mə rɨni nəri auər a ia nəɡkiariien səiou sə iakɨməni. 49 Tro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəɡkiariien me i səiou rɨpkuku pehe mhə ia nirak a. Mətə Tata Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe, in nə rɨməni pehe nəkwan tukw iou i mə nəfe noien səvəi nəɡkiariien takesi pen mɨne nəfe nəɡkiariien takɨni. 50  *Nənə iakukurən mə nəɡkiariien i səvənhi in nə nukune nɨmɨruien rerɨn. Ro iamɨnhi irə nəfe iakani, mani makurirə a nəfe nəɡkiariien Tata Kumwesən rɨməni pehe tukw iou i.”

13

Iesu raikuas ia nɨsui nərmama me səvənhi

1  *Trakwakwi tuko nəveɡɨnien asori nəha Pasova. Iesu rukurən mə nəpɨn səvənhi ruvəuvehe ipaka na trəpwəh tɨprənə i mevən tɨ Tata Kumwesən. Nəpɨn me in ramokeikei nərmama me səvənhi səməme kamharə ia tɨprənə i, mamokeikei irəha nəpɨn me meste pehe nəpɨn in tremhə irə.

2  *Ia nəruarəv Iesu mɨne nərmama me səvənhi kamhani pəri nari. Setan rɨnəmri pen raka nətərɨɡien riti ia reri Jutas Iskariot, tɨni Saemon, mə truvei pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki in. 3  *Iesu rukurən mə Tata Kumwesən ruvəuvei pen raka narimnari me pam ia rəɡɨn. In rukurən mwi mə fwe kupwən in rəpwəh Kumwesən muvehe, nənə təkwtəkwuni in trɨrərɨɡ mevən mwi tɨ Kumwesən. 4 Ro iamɨnhi irə in rɨskəmter ia kwopun nəha kamhani pəri nari ikɨn, muvehi raka karkahu səvənhi, nənə muvehi tɨnari riti mwi kamərai raka nəpwtɨɡien irə, mətoti. 5 Mətoti pam, mɨvi pen nui ia nari kamaikuas ia nɨsui iərmama irə, nənə mɨnamaikuas ia nɨsui nərmama me səvənhi, nənə mamrai raka nəpwtɨɡien ia tɨnari sə in rɨnətoti irə.

6 Nəpɨn in ruvehe tɨ Saemon Pita, Pita rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Ikuə tikaikuas mwi ia nɨsuk mi?”

7 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Nəri i iakamo ikreirei təkwtəkwuni, mətə kurirə ikɨn tikukurən.”

8 Mɨreɡi Pita rɨni pen tukwe in mə, “Rekəm. Ko iakəpwəh nəseniien ik ikaikuas ia nɨsuk mi ia nəpɨn riti.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Mə iapkaikuas mhə ia niram, tukəpwəh nɨniien mwi mə ik iərmama riti səiou.”

9 Mɨreɡi Saemon Pita rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Mə ro iamɨnhi irə, tikəpwəh naikuas əpaien ia nɨsuk mi, mətə tikaikuas mwi ia tɨpaɡe rəɡɨk mi mɨne nukwənek.”

10  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iərmama sə rɨnaru raka traru mwi tɨ nəfe? Nɨpwran rɨnəmher pam raka, mətə nɨsun mi əpa traməkeikei maikuas mwi ia nirau. Kɨmiaha hiənəmher raka, mətə rɨpko mhə kɨmiaha pam.” 11 Iesu ruvəukurən raka sin ia nirəha truvei pen in ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki in. Ro pen in rɨni ianhi mə, “Rɨpko mhə kɨmiaha pam hiəmher.”

12 Nəpɨn Iesu raikuas pam ia nɨsunraha, rarkahu mwi karkahu səvənhi, mevən mwi məkure ia təmwhekɨn, nənə mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəukurən nɨpwrai nəri i iako m kɨmiaha? 13  *Kɨmiaha hiaməkwein iou mə ‘Iahatən’ mɨne ‘Iərɨmənu.’ Nənə hiaməni atukwatukw a, tɨ nəri nə mə nɨpərhienien iou Iahatən səkɨmiaha mɨne Iərɨmənu səkɨmiaha. 14  *Ro iamɨnhi irə mə iou iakɨnaikuas ia nɨsumiaha iamɨnhi, ramasan mə kɨmiaha mwi tihaikuas ia nɨsumiaha me. 15  *Iou iako noien i mahatən kɨmiaha irə mə kɨmiaha tiho rəmwhen iou iakɨno m kɨmiaha. 16  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Iərmama sə ramo tukwini nari rɨpkasori mhə ia iəmə asori səvənhi. Iərmama sə kamərhi in tɨ nuvehiien nəɡkiariien in rɨpkasori mhə ia iərmama sə ramərhi in. 17  *Təkwtəkwuni nəha kɨmiaha hiəukurən amasan narimnari me i, ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə hio iamɨnha irə, kɨmiaha rerɨmiaha traɡien.”

Iesu rɨni irapw mə tukuvei pen in ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki in

18  *“Iou iapkəɡkiari mhə ia kɨmiaha pam. Iakukurən amasan səməme iakɨnərpwi rəɡɨk ia nirəha. Mətə nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan traməkeikei muvehe mukuə. Rɨni mə, ‘Iərmama sə kupwən iarouəni nari kɨmrau min, mətə təkwtəkwuni nəha in ruvəuvehe mɨnəmwəki iou.’

19  *Iou iakani irapw nəri i tukumiaha təkwtəkwuni, nəpɨn rəpwəh ihi nier peheien. Mətə nəpɨn trier pehe irə, nənə kɨmiaha tihəni nɨpərhienien ia nirak mə iou i in i. 20  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i. Iərmama sə raməsevər ia rerɨn tɨ iərmama riti səiou sə takərhi pen i rəmwhen mə raməsevər mwi ia rerɨn tukw iou. Nənə iərmama sə raməsevər ia rerɨn tukw iou rəmwhen mə raməsevər mwi ia rerɨn tɨ Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe.”

21  *Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, rɨreɡi rərəha fwe ia rerɨn, mɨni irapw mə, “Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə kɨmiaha riti truvei pen iou ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki iou.”

22 Nənə nərmama me səvənhi həti pen mhətoni irəha me, mhəreirei mə Iesu rani sin. 23  *Irəha riti Iesu rokeikei pɨk, in raməkure ipaka tɨ Iesu. 24 Ro pen Saemon Pita ruini pen kənkapwə min mə trəres ro Iesu mə iərmama sin nəha in rani.

25 Ro iamɨnhi irə iərmama nəha rəkure pəpən ipaka tɨ Iesu, məres in mə, “Iərɨmənu, sin nəha ikani?”

26 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iərmama sə takəkwsen bred meitesi ia nɨse nari muvei pen min, iərmama nəha i nəha.” Nənə in ruvehi nɨpəri bred riti, meitesi ia nɨse nari, muvei pen m Jutas tɨni Saemon Iskariot. 27  *Nənə Jutas ruvehi bred, təkwtəkwuni a mwi Setan ruvnimwə ia rerɨn.

Nənə Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Nəfe nəha ikuə tiko, iko akwauakw.” 28 Iesu rɨni nəɡkiariien nəha tɨ Jutas, mətə nərmama me nəha kamhani pəri nari irəha min həreirei mə rɨni pen tɨ nəfe. 29  *Nepwɨn rerɨnraha rɨrhi mə rosi Iesu rɨməni pen tukwe in mə trevən muvehi nəmri nəveɡɨnien riti uə trevən muvei pen mane nepwɨn m nərmama nautə səvənraha riwən. Rerɨnraha rɨrhi iamɨnhi tɨ nəri nə mə Jutas ramətui tɨ tənərɨpw sə irəha kamhəvai pen mane me səvənraha irə. 30 Ro iamɨnhi irə nəpɨn Jutas ruvehi raka bred, rərer, mier akwauakw a. Ia nəpɨn nəha ruvəpitəv.

Saemon Pita trɨni mə rɨreirei Iesu

31  *Nəpɨn Jutas ruvəier raka, Iesu rɨni mə, “Təkwtəkwuni nəha rɨno nəpɨn sə tukuvehi utə nəɡhi Iəməti Iərmama irə, nənə na in truvehi utə nəɡhi Kumwesən. 32  *Trɨni mɨnuə in ruvehi utə nəɡhi Kumwesən, Kumwesən in mwi truvehi utə in revən marə irau min. In tro təkwtəkwuni a mwi.

33  *Nɨpwnətɨk me. Ko iapkarə əpwəmwɨs mhə kɨtaha m kɨmiaha. Kɨmiaha tihəpkətui iou, mətə takɨni pehe mwi nəɡkiariien kuatia a m kɨmiaha nəha təkwtəkwuni sə iakɨməni pen m nəmə asori me səvəi nəkur Isrel fwe kupwən. Iakɨməni pen tɨ nirəha i mə, ‘Kɨmiaha ko hiəpkəuvən mhə nəha kwopun iakamevən ikɨn.’

34  *Nəɡkiariien vi riti takuvei pehe m kɨmiaha təkwtəkwuni mə tiho. Kɨmiaha tihaməkeikei mhokeikei kɨmiaha me. Rəmwhen iou iakokeikei kɨmiaha ia noien a mwi nəha kɨmiaha tihaməkeikei mhokeikei kɨmiaha me. 35 Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiokeikei kɨmiaha me iamɨnhi irə, nərmama me pam tuhəukurən mə kɨmiaha nərmama me səiou.”

36  *Nənə Saemon Pita rəres pen in mə, “Iərɨmənu, tikevən pəku?”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Kwopun pəku iakamevən ikɨn nəha təkwtəkwuni, ko ipkukurirə mhə iou mətə kurirə irə tipkukurirə iou.”

37 Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Iərɨmənu takəpwəh nukurirəien ik nəha təkwtəkwuni tɨ nəfe? Iou rerɨk raɡien a mə takemhə tukw ik.”

38 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ikɨni mə rerɨm raɡien a mə tikemhə tukw iou? Iakani nɨpərhienien tukw ik i kurirə rəiə rakaka tikɨni m kahar mə ikreirei iou.”

14

Iesu raməɡkiari vivi m nərmama me səvənhi

1  *Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mɨnuə, “Rerɨmiaha rəpwəh nəpouien. Kɨmiaha tihaməkeikei mhəni nɨpərhienien ia Kumwesən, mhəni mwi nɨpərhienien ia nirak. 2 Ia nəkwai nimwə səvəi Tata səiou nəkwan rɨpɨk. Iakɨnamevən takəpnəpenə ia kwopun riti səkɨmiaha. Nəɡkiariien i ro nɨpərhienien. Mə neikuəien ko iakəpwəh nɨniien tukumiaha. 3  *Takevən məpnəpenə ia kwopun riti səkɨmiaha, məpnəpenə pam nənə mɨrərɨɡ pehe mwi mɨpeki pehe kɨmiaha ia nirak mə kɨmiaha tiharə ia kwopun iakamarə ikɨn. 4 Kwopun nəha iakamevən ikɨn kɨmiaha hiəuvəukurən raka suatuk səvənhi.”

Iesu in suatuk tɨ nevənien tɨ Tata Kumwesən

5 Mɨreɡi Tomas rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Kɨmaha iahəreirei kwopun nəha ikamevən ikɨn. Tahəfukurən suatuk ramevən ia kwopun nəha?”

6  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iou suatuk. Iou nɨpərhienien. Iou nɨmɨruien. Iərmama riti ko rɨpkevən atukw mhə tɨ Tata Kumwesən trɨni mɨnuə iou iapkuvehi mhə in mevən. 7  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəukurən iou, tihəukurən mwi səiou Tata. Təkwtəkwuni mamevən hiəuvəukurən raka in, mhənətoni raka in.”

8 Mɨreɡi Filip rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu. Ahatən ro Tata Kumwesən pwəh kɨmaha iahətoni. Nəri nə in nə kɨmaha iahokeikei.”

9  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Filip, iakɨnarə tui kɨtaha m kɨmiaha, mətə ikamreirei ihi iou? Iərmama sə ramətoni iou, ramətoni Tata səiou. Rəfo ikɨni mə ‘Ahatən ro Tata Kumwesən pwəh kɨmaha iahətoni’? 10  *Kwa iou nə ia Tata Kumwesən, Tata Kumwesən in i ia nirak. Ipkɨni mhə nɨpərhienien irə uə? Nəɡkiariien me i səməme iakani pehe tukumiaha i rɨpko mhə nəɡkiariien atukw səiou, mətə Tata Kumwesən ia nirak ramo wok me səvənhi. 11  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhəni nɨpərhienien ia nirak nəpɨn iakɨni iamɨnhi irə mɨnuə ‘Iou nə ia Tata Kumwesən, Tata Kumwesən in i ia nirak.’ Mə rekəm tihaməkeikei mhəni nɨpərhienien ia nirak tɨ nəri nə mə hiamətoni wok me i iakamo. 12  *Iakani nɨpərhienien tukumiaha i iərmama sə rani nɨpərhienien ia nirak, in mwi tro wok me i iakamo. Ouəh pərhien in tro wok asori me məpi raka wok me i iakamo tɨ nəri nə mə iakamevən tɨ Tata Kumwesən. 13  *Nəfe nari kɨmiaha tihəres ia nəɡhɨk, iou tako mə wok me i Tɨni Kumwesən ramo truvehi utə nəɡhi Tata səvənhi. 14 Trɨni mɨnuə hiəres nari riti miou ia nəɡhɨk, iou tako.”

Iesu rɨni mə traməkeikei mərhi pehe Nənɨmwɨn Ikinan

15  *“Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiokeikei iou, tihaməkeikei mho nəɡkiariien me səiou. 16  *Nənə takəres Tata Kumwesən, nənə in truvei pehe Iasitu riti mwi m kɨmiaha in trarə rerɨn kɨmiaha min. 17  *Iasitu nə in nə Nənɨmwɨn nə nukune nɨpərhienien. Nərmama səvəi tɨprənə i ko həpkuvehi mhə Nənɨmwɨn nə tɨ nəri nə mə irəha həpkətoni mhə, mhəreirei in. Mətə kɨmiaha hiəukurən in, tɨ nəri nə mə in ramarə kɨmiaha min nənə trɨpkarə ia rerɨmiaha. 18  *Iou tapkəpwəh mhə kɨmiaha rəmwhen ia nəkwərhakwərha kemhə təni irəha. Takrərɨɡ mwi tukumiaha. 19  *Trɨpko mhə tui nərmama səvəi tɨprənə i tuhəpkətoni mhə iou, mətə kɨmiaha tihətoni iou. Nənə tɨ nəri nə mə iou iakamɨru, kɨmiaha mwi tihəmɨru. 20  *Tro nəpɨn səvəi narimnari me i, nənə kɨmiaha tihəukurən mə iou nə ia Tata səiou, kɨmiaha i ia nirak, nənə iou nə ia kɨmiaha. 21  *Iərmama sə ruvəreɡi raka nəɡkiariien me səiou, trɨni mɨnuə ramo nəɡkiariien me nəha, in nəha iərmama sə rokeikei pərhien iou. Iərmama sə rokeikei pərhien iou iamɨnhi irə, səiou Tata trokeikei in, nənə iou mwi takokeikei in, mo pui pen iou min.”

22  *Mɨreɡi Jutas (rɨpko mhə Jutas Iskariot) rəres pen Iesu i mə, “Iərɨmənu. Tikəfo mo pui ik m kɨmaha əpa, mətə tikəpwəh no puien ik m nərmama səvəi tɨprənə?”

23  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə iərmama riti rokeikei iou, in tro nəɡkiariien səiou, nənə səiou Tata trokeikei in, kɨmrau Tata səiou tarouvehe tukwe, iarauo rukwənu səkɨmrau mhararə kɨmrahar min. 24  *Iərmama sə rəpwəh nokeikeiien iou, in trəpwəh noien nəɡkiariien me səiou. Nəɡkiariien i sə hiamreɡi rɨpko mhə nəɡkiariien atukw səiou, mətə in i nəɡkiariien səvəi Tata Kumwesən sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe.

25 Narimnari me i iakani irapw tukumiaha i nəpɨn iakamarə ihi kɨtaha m kɨmiaha. 26  *Mətə Nənɨmwɨn Ikinan i in Iasitu sə Tata Kumwesən trərhi pehe i ia nəɡhɨk, in trahatən kɨmiaha ia narimnari me pam. In tro rerɨmiaha ramrhi narimnari me i iakani pehe tukumiaha mə kɨmiaha tihəpwəh nenouenouien irə. 27  *Na takəpwəh kɨmiaha, mətə iakəmri nəmərinuien tramarə tukumiaha. Nəmərinuien i səiou sə iakauvei pehe rɨpkəmwhen mhə ia nəmərinuien sə nərmama səvəi tɨprənə i tuhəuvei pehe. Rerɨmiaha rəpwəh nəpouien, məpwəh nehekɨrien.

28  *Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka nəɡkiariien səiou. Iakɨməni pehe tukumiaha i mə, ‘Iou tapkəpwəh kɨmiaha, mətə kurirə takrərɨɡ pehe tukumiaha.’ Trɨni mɨnuə hiokeikei pərhien iou, nənə rerɨmiaha traɡien a mə tihətoni iou iakamevən tɨ Tata Kumwesən, tɨ nəri nə mə in rasori məpi raka iou. 29  *Iou iakani pehe raka narimnari me i tukumiaha nəha təkwtəkwuni kurirə həier pehe, ro iamɨnhi nəpɨn həier pehe tihəni nɨpərhienien ia nirak. 30  *Ko iapkəɡkiari əpwəmwɨs mhə m kɨmiaha nəha təkwtəkwuni tɨ nəri nə mə Setan i iərɨmənu səvəi tɨprənə i rɨnauvehe. In rɨpkasori mhə ia nirak, 31  *mətə nərmama səvəi tɨprənə i tuhaməkeikei mhəukurən mə iakokeikei Tata Kumwesən ro pen iakamesi pen atukwatukw nəfe nəɡkiariien sə in rɨməni pehe tukw iou i mə tako. Həuvehe pwəh saraka ia kwopun i.”

15

Nukune nei pərhien mɨne rəɡrəɡɨn me

1  “Iou iakəmwhen ia nukune nei nəha krep sə ro nɨpərhienien i. Səiou Tata in rəmwhen ia iərmama sə raməpərhi nei nəha. 2  *Rəɡi nei me pam səməme həpkukuə mhə in ramərai raka irəha. Rəɡi nei me pam səməme kamhəukuə in raməpərhi amasan mə trukuə kwənkwan rɨpɨk mwi. 3  *Kɨmiaha hiəmwhen ia rɨɡi nei nəha, nənə iakɨnəpərhi raka kɨmiaha ia nəɡkiariien me səməme iakani pehe tukumiaha. 4  *Tihəpwit əknekɨn ia nirak, nənə iou takəpwit əknekɨn ia kɨmiaha. Rɨɡi nei ko rəpwəh nukuəien trɨni mɨnuə rɨpkərer əknekɨn mhə ia nɨpren. Ia noien nəha rəmwhen a mwi nɨmɨruien səkɨmiaha ko rɨpkukuə mhə kwənkwan trɨni mɨnuə hiəpwəh nəpwit əknekɨnien ia nirak.

5  *Iou i, iou nukune nei nəha krep. Kɨmiaha nə rəɡrəɡɨn me. Iərmama sə rəpwit əknekɨn ia nirak, nənə iakəpwit əknekɨn irə, iərmama i in trukuə kwənkwan me rɨpɨk. Mətə kɨmiaha ko hiəpko mhə nari riti trɨni mɨnuə hiəpkəpwit əknekɨn mhə ia nirak. 6  *Iərmama sə rɨpkəpwit əknekɨn mhə ia nirak in rəmwhen ia rɨɡi nei riti sə kɨnərai raka ruvɨmhiə. Rɨɡi nei me səməme həuvəmhiə iamɨnhi, tukɨpeki irəha kərki pen irəha ia napw. 7  *Trɨni mɨnuə hiəpwit əknekɨn ia nirak, nənə nəɡkiariien me səiou ramarə ia rerɨmiaha, nəfe hiokeikei, hiəukurən nəresien, nənə tuko m kɨmiaha. 8  *Nɨmɨruien səkɨmiaha traməkeikei mukuə kwənkwan me rɨpɨk. Nərmama me tuhətoni mhəukurən mə pərhien kɨmiaha i nərmama me səiou. Ia noien nəha tihəuvehi utə nəɡhi Tata səiou.

9 Iakokeikei kɨmiaha rəmwhen Tata Kumwesən rokeikei iou. Həpwit əknekɨn ia nokeikeiien səiou. 10  *Trɨni mɨnuə hiamo nəɡkiariien me səiou, nənə tihəpwit əknekɨn ia nokeikeiien səiou, rəmwhen iou iakɨno nəɡkiariien me səvəi Tata səiou maməpwit əknekɨn ia nokeikeiien səvənhi. 11  *Iakani irapw narimnari me i tukumiaha mə rerɨmiaha tramaɡien rəmwhen iou rerɨk ramaɡien, nənə naɡienien i səkɨmiaha trasori pɨk. 12  *Nəɡkiariien səiou sə iakani pehe tukumiaha i mə tiho ro iamɨnhi irə: Hokeikei kɨmiaha me rəmwhen iou iakokeikei kɨmiaha. 13  *Samarə iərmama riti rəseni kousi əpune in mə nemhəien səvənhi truvehimɨru in me nepwɨn hiəukurən mə nokeikeiien riti mwi riwən rasori məpi raka nokeikeiien nəha. 14  *Trɨni mɨnuə hiamo narimnari me i iakani pehe tukumiaha, ramahatən mə iou me nepwɨn nə kɨmiaha. 15 Iou tapkəkwein mhə mwi kɨmiaha mə iotukwininari me səiou tɨ nəri nə mə iotukwininari rɨreirei narimnari me səməme iəmə asori səvənhi ramo. Mətə təkwtəkwuni nəha takəkwein kɨmiaha mə iou me nepwɨn tɨ nəri nə mə narimnari me pam səməme iakɨməreɡi səiou Tata ramɨni iakuvəni pehe raka tukumiaha. 16 Kɨmiaha hiəpkukupwən mhə mhərpwi rəɡɨmiaha ia nirak, mətə iou iakukupwən mərpwi rəɡɨk ia kɨmiaha, muvehi utə kɨmiaha mə tihəuvən nɨmɨruien səkɨmiaha trukuə rəmwhen ia nei, nənə kwənkwamiaha trarə. Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə hiəres nari riti m Tata Kumwesən ia nəɡhɨk, nənə in truvei pehe m kɨmiaha. 17  *Nəɡkiariien səiou sə iakani pehe tukumiaha i mə tiho ro iamɨnhi irə: Hokeikei kɨmiaha me.”

Nərmama səvəi tɨprənə tuhəmwəki nərmama me səvəi Iesu

18  *“Trɨni mɨnuə nərmama səvəi tɨprənə i kamhəmwəki kɨmiaha, rerɨmiaha trɨrhi mə fwe kupwən irəha hənaməmwəki mwi iou. 19  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha nərmama səvəi tɨprənə i, irəha tuhokeikei kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səvənraha. Mətə rɨpko mhə kɨmiaha nərmama səvəi tɨprənə i. Iou iakɨnərpwi rəɡɨk ia kɨmiaha mə kɨmiaha tiharaka ia nərmama səvəi tɨprənə i. Ro iamɨnhi irə nərmama səvəi tɨprənə i kamhəmwəki kɨmiaha. 20  *Rerɨmiaha trɨrhi nəɡkiariien i iakuvəni raka tukumiaha i mə, ‘Iərmama sə ramo tukwini nari rɨpkasori mhə ia iəmə asori səvənhi.’ Irəha hənometə iou, ro iamɨnhi irə hiəukurən mə tuhometə mwi kɨmiaha. Irəha hənəpwəh noien nəɡkiariien me səiou, ro iamɨnhi irə hiəukurən mə tuhəpwəh mwi noien nəɡkiariien me səkɨmiaha. 21  *Nərmama me səvəi tɨprənə i tuho narimnari me i ia kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha i nərmama me səiou. Irəha tuhometə kɨmiaha tɨ nəri nə mə həreirei Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe. 22 Trɨni mɨnuə iakəpwəh nuveheien məɡkiari mɨnraha, nərəhaien səvənraha triwən. Mətə təkwtəkwuni nəha iakuvəuvehe raka, ko həpkərkwafə mhə noien ərəha səvənraha. 23  *Iərmama sə raməmwəki iou, in raməmwəki mwi səiou Tata. 24  *Iakɨno narimnari me i ia nənimenraha, narimnari me sə iərməpə riti ko rɨpko mhə. Trɨni mɨnuə iapko mhə iamɨnhi nərəhaien səvənraha triwən. Mətə təkwtəkwuni irəha hənətə raka iou, mamhəmwəki kɨmrau Tata səiou. 25 Mətə nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Loa səvənraha traməkeikei muvehe mukuə. Rɨni iamɨnhi irə mə, ‘Iou iapko mhə nari riti ia nirəha, mətə irəha həmwəki iou.’

26  *Iasitu riti nəha ikɨn Tata Kumwesən truvei pehe iou takərhi pehe i tukumiaha. Iasitu nəha in nə Nənɨmwɨn nə nukune nɨpərhienien sə ramier ia Tata Kumwesən. Nəpɨn truvehe, trərer irapw məɡkiari ia nirak. 27  *Nənə kɨmiaha mwi tihaməkeikei mhərer irapw mhəɡkiari ia nirak, tɨ nəri nə kɨtaha miou sənarə fwe ia nukune wok səiou muvehe meste pehe təkwtəkwuni.”

16

1 “Iakani pehe narimnari me i tukumiaha mə nahatətəien səkɨmiaha trəpwəh nɨmweiien. 2  *Irəha tuhəpkərhi irapw kɨmiaha ia nimwəfwaki me səvənraha. Pərhien nəpɨn nəha ikɨn rauvehe, nəpɨn nərmama tuhousi əpune kɨmiaha rerɨnraha rɨrhi mə kamho wok amasan riti səvəi Kumwesən. 3  *Irəha tuho noien me nəha tɨ nəri nə mə həreirei Tata səiou mhəreirei mwi iou. 4  *Mətə iou iakukupwən mɨni pehe narimnari me i tukumiaha mə nəpɨn tuko narimnari me i ia kɨmiaha nənə rerɨmiaha trɨrhi mə iakuvəni pehe raka tukumiaha. Iou iapkɨni pehe mhə narimnari me i tukumiaha fwe kupwən tɨ nəri nə mə iakɨnamarə kɨtaha m kɨmiaha.”

Narimnari me Nənɨmwɨn Ikinan truvehe mo

5  *“Təkwtəkwuni nəha iakɨnamevən tɨ Iəmə sə rɨnərhi pehe iou iakuvehe, mətə kɨmiaha riti rɨpkəres mhə iou mə, ‘Ikamevən pəku?’ 6 Tɨ nəri nə mə iakani pehe narimnari me i tukumiaha, rerɨmiaha rəmisə pɨk. 7  *Mətə iakani nɨpərhienien tukumiaha i ramasan pɨk tukumiaha mə takevən. Trɨni mɨnuə iapkevən mhə, nənə Iasitu trɨpkuvehe mhə tukumiaha. Mətə trɨni mɨnuə iakevən, nənə takərhi pehe in ruvehe tukumiaha. 8 Nənə nəpɨn in truvehe, tro pui nərmama səvəi tɨprənə i hətə sas narimnari me ia nɨkaren səvəi noien ərəha, noien atukwatukw, mɨne nərpwɨnien noien ərəha. 9  *In tro pui irəha hətə sas narimnari ia nɨkaren səvəi noien ərəha tɨ nəri nə mə irəha həpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nirak. 10  *In tro pui irəha hətə sas narimnari ia nɨkaren səvəi noien atukwatukw, tɨ nəri nə mə iakamevən tɨ Tata Kumwesən, nənə kɨmiaha tihəpkətə mhə mwi iou. 11  *In tro pui irəha hətə sas narimnari me ia nɨkaren səvəi nərpwɨnien noien ərəha tɨ nəri nə mə Setan sə ramərɨmənu ia tɨprənə i, Kumwesən ruvəni raka mə trərpwɨn noien ərəha səvənhi.

12  *Narimnari me rɨpɨk mwi nəha ikɨn takɨni pehe tukumiaha. Mətə ko hiəpkreɡi pam mhə nəha təkwtəkwuni. 13  *Nəpɨn Nənɨmwɨn i in nukune nɨpərhienien truvehe, in triri pen kɨmiaha ia nɨpərhienien me pam. In ko rɨpkɨni atukw a mhə nəɡkiariien səvənhi, mətə nəfe nəɡkiariien in rɨreɡi in trɨni. Nənə in trɨni irapw tukumiaha narimnari me səməme tuhəpkuvehe. 14 In truvehi nəfe səiou iakuvei pen min, nənə mɨni irapw tukumiaha i. Ia noien nəha in truvehi utə nəɡhɨk. 15 Narimnari me pam səvəi Tata Kumwesən, irəha narimnari me səiou. Ro pen iakani nəɡkiariien i mə, ‘In truvehi nəfe səiou iakuvei pen min, nənə mani irapw tukumiaha i.’ 16  *Trɨpko mhə tui hiəpwəh nətoniien iou, kurirə irə trɨpko mhə tui nənə hiətoni mwi iou.”

17 Iesu rɨni nəɡkiariien nəha nənə nərmama nepwɨn səvənhi kamhəres irəha me i mə, “Nəɡkiariien nəha nɨpwran rəfo irə? In rɨni pehe tukutaha i mə trɨpko mhə tui səpwəh nətoniien in, kurirə irə trɨpko mhə tui nənə sətoni mwi in. In rɨni mwi mə, ‘tɨ nəri nə mə iakamevən tɨ Tata Kumwesən.’ ” 18 Ro iamɨnhi irə irəha kamhəni mə, “Nəɡkiariien i ‘trɨpko mhə tui,’ nɨpwran rəfo irə? Kɨtaha səreirei nəfe nəha in raməɡkiari irə.”

19 Iesu ruvəukurən raka mə irəha hokeikei mə tuhəres in nari riti, ro pen in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Rəfo? Iou iakɨməni mə, ‘Trɨpko mhə tui hiəpwəh nətoniien iou, kurirə irə trɨpko mhə tui nənə hiətoni mwi iou.’ ?Hiaməres kɨmiaha me tɨ nɨpwrai nəɡkiariien i? 20 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə kɨmiaha tihəreɡi rərəha mhasək, mətə nərmama səvəi tɨprənə i tuhaɡien. Kɨmiaha tihəreɡi rərəha anan, mətə nəmisəien səkɨmiaha truvsini pehe ia naɡienien. 21  *Nəpɨn pran sə rɨpəmpəm nəpɨn səvənhi rukwakwa mə trərhi tɨni, in trɨreɡi rərəha tɨ nəri nə mə rɨno nəpɨn səvənhi mə trɨreɡi nəmisəien ia nɨpwran. Mətə kurirə nəpɨn tɨni rɨnətui, nənə in renouenou ia nəmisəien nəha. In rerɨn ramaɡien pɨk, tɨ nəri nə mə tɨni rɨnətui pehe ia tɨprənə i. 22  *Noien nəha rəmwhen a ia kɨmiaha. Təkwtəkwuni nəha rerɨmiaha rəmisə, mətə kurirə irə iou takətoni mwi kɨmiaha, nənə rerɨmiaha traɡien. Iərmama riti ko rɨpko mhə mwi rerɨmiaha rəpou. 23  *Ia nəpɨn nəha sə truvehe, tihəpkəres mhə mwi nari riti miou. Iakani nɨpərhienien tukumiaha i trɨni mɨnuə hiəres Tata Kumwesən nari riti ia nəɡhɨk, in truvei pehe m kɨmiaha. 24  *Meste pehe təkwtəkwuni hiəpkəres mhə Tata Kumwesən nari riti ia nəɡhɨk. Ramasan mə hiəres. In truvei pehe nəfe nari hiaməres i mə rerɨmiaha traɡien.

25  *Iou iakani narimnari me i tukumiaha ia nusipekɨnien me. Mətə nəpɨn nəha ikɨn sə truvehe iou takəpwəh mwi nəɡkiariien m kɨmiaha ia nusipekɨnien me, mətə takəɡkiari ia Tata Kumwesən m kɨmiaha ia noien riti sə kɨmiaha tihəukurən amasan in. 26 Ia nəpɨn nəha kɨmiaha tihəres ia nəɡhɨk. Həreɡi ro nəɡkiariien i sə iakani pehe tukumiaha. Iapkɨni mhə iamɨnhi irə mə iou takəɡkiari m Tata Kumwesən məres tukwini səkɨmiaha. 27  *Rekəm. Kwa Tata Kumwesən in rokeikei kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiokeikei iou, nənə mamhəni nɨpərhienien mə iakuku pen tukwe in. 28 Pərhien iakuku pen tɨ Tata Kumwesən muvehe ia tɨprənə i. Nənə təkwtəkwuni takəpwəh tɨprənə i mɨrərɨɡ mevən tɨ Tata Kumwesən.”

29 Mɨreɡi nərmama me səvənhi həni mə, “Təkwtəkwuni ipkusipekɨn mhə. Ikani atukwatukw a tukumaha. 30  *Təkwtəkwuni kɨmaha iahəukurən mə ik ikukurən pam narimnari me. Iərmama riti trəres pehe nəresien riti tukw ik tɨ nəfe? Kurirə in rəres ik i, mətə ikuvəukurən raka nətərɨɡien səvənhi. Nəri i ro kɨmaha iahəni nɨpərhienien mə ikuku pen tɨ Kumwesən.”

31 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha mə, “Kɨmiaha hiəni nɨpərhienien ia nirak nəha təkwtəkwuni? 32  *Həreɡi ro, nəpɨn nəha rauvehe, ruvəuvehe raka, nəpɨn sə nərmama tuhərpwi kɨmiaha irə, hiaiu kɨrkɨri pam, mhəuvən kuatia kuatia imwəmiaha me, mhəpwəh əpa iou. Mətə ko iapkavən əpa mhə tɨ nəri nə mə kɨmrau səiou Tata.

33  *Iakuvəni raka narimnari me i tukumiaha mə in i ia nirak tihəuvehi nəmərinuien. Ia tɨprənə i tuko nəmisəien m kɨmiaha, mətə tihəpwəh nehekɨrien, iou iakuvəuvehi irapw raka nɨskaiien səvəi tɨprənə i.”

17

Iesu raməfwaki tɨ in atukw

1  *Iesu rɨni pam nəɡkiariien me i, məkwətə ia nɨmaɡouaɡou, mɨni mə,

“Tata, nəpɨn səiou ruvəuvehe raka. Uvehi utə nəɡhi nərɨm mə in mwi truvehi utə nəɡhɨm. 2  *Ikɨməuvehi pen nasoriien min mə trərɨmənu ia nərmama me pam, nənə muvei pen nɨmɨruien rerɨn m səməme ik ikɨməuvehi pen irəha min. 3  *Nənə nɨmɨruien rerɨn i nɨpwran mə nərmama tuhəukurən ik Kumwesən əpa pərhien, mhəukurən mwi Iesu Kristo sə ikɨnərhi pehe i. 4  *Iou iakuvəuvehi utə raka nəɡhɨm ia tɨprənə i, mo pam wok sə ikuvei pehe miou mə tako. 5  *Nənə təkwtəkwuni, Tata, uvehi utə iou iakuvehe marə krau mik. Uvei pehe nasoriien miou rəmwhen ia sə iakɨnauvehi kupwən krau mik nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi.

Iesu raməfwaki tɨ nərmama me səvənhi

6 Nərmama me i səməme hənaraka ia nərmama səvəi tɨprənə, ikuvei pehe irəha miou, iou iakɨno pui pen raka nəɡhɨm mɨnraha. Kupwən irəha səim. Ikuvei pehe irəha miou, nənə irəha həno nəɡkiariien səim. 7 Təkwtəkwuni nəha, irəha həukurən mə narimnari me pam səməme ikuvei pehe miou kamhəuku pehe tukw ik. 8  *Nəɡkiariien me səməme ikɨməni pehe tukw iou i, iou iakuvəni pen raka tɨ nirəha, nənə irəha həuvehi. Irəha həukurən mə iakɨməuku pehe pərhien tukw ik, nənə həni nɨpərhienien mə ik ikɨnərhi pehe iou. 9  *Iou iakaməfwaki tɨ nirəha. Iapkəfwaki mhə tɨ nərmama me səvəi tɨprənə, mətə iakaməfwaki tɨ nərmama me nəha səməme ikɨməuvehi pehe irəha miou, tɨ nəri nə mə irəha nərmama me səim. 10  *Nərmama me səiou irəha pam nə səim. Nərmama me səim irəha pam nə səiou. Nənə irəha həuvəuvehe raka mamhəuvehi utə nəɡhɨk. 11  *Trɨpko mhə tui iakəpwəh narəien ia tɨprənə i, mauvehe tukw ik, mətə nərmama me i tuhamarə ia tɨprənə i. Tata Ikinan, tikətui amasan tɨ nirəha ia nəɡhɨm, nəhaɡ sə ikɨməseɡi pehe miou. Tiko iamɨnhi irə mə irəha tuhəuvehe mho kuatia rəmwhen krau krauo kuatia. 12  *Nəpɨn iakɨnamarə kɨmaha mɨnraha iakamətui amasan tɨ nirəha ia nəɡhɨm, nəhaɡ sə ikɨməseɡi pehe miou. Iou iakɨnərer tukuahaɡ tɨ nirəha, nənə irəha riti rəpwəh nərueiien. Iərmama kuatia a ia nirəha rəruei, in nəha iərmama sə tukouraha in mə nəɡkiariien ia Nəkukuə Ikinan truvehe mukuə.

13  *Təkwtəkwuni iakɨnauvehe tukw ik, mətə iakamɨni nəɡkiariien me i nəpɨn iakamarə ihi ia tɨprənə mə irəha mwi rerɨnraha traɡien rəmwhen ia iou rerɨk ramaɡien. 14  *Iou iakuvəuvei pen raka nəɡkiariien səim mɨnraha. Ro iamɨnhi irə nərmama səvəi tɨprənə kamhəmwəki irəha, tɨ nəri nə mə rɨpko mhə irəha nərmama səvəi tɨprənə rəmwhen a ia iou rɨpko mhə iou iərmama səvəi tɨprənə. 15  *Iapkəres mhə ik mə tikuvehi raka irəha ia tɨprənə i, mətə iakokeikei mə tikərəpinhə iəremhə ərəha nəha Setan mə in trəpwəh nevənien mouraha irəha. 16 Rɨpko mhə irəha nərmama səvəi tɨprənə rəmwhen a ia iou rɨpko mhə iou iərmama səvəi tɨprənə. 17 Tiko nəɡkiariien səim kani mə nɨpərhienien rəpərhi irəha pwəh həuvehe mhəmher, mho nərmama ikinan səim. 18  *Ik ikɨnərhi pehe iou iakuvehe ia tɨprənə i. Ia noien nəha iakərhi pen irəha həuvən ia tənəmtənə me. 19  *Iakuvei pehe nɨmɨruien pam səiou mik mə takasitu ia nərmama me i. Iakuə irəha mwi tuhəuvehe mhəmher, mho nərmama ikinan pərhien səim.”

Iesu raməfwaki tɨ nərmama me səməme tuhəni nɨpərhienien irə

20 “Iapkəfwaki əpa mhə tɨ nərmama me i, mətə iakaməfwaki mwi tɨ nərmama səməme tuhəreɡi nəvisauien səvənraha, nənə həreɡi həni nɨpərhienien ia nirak tukwe. 21  *Tata iakəfwaki mə irəha pam tuhəuvehe mho kuatia rəmwhen a ia krau, ik ia nirak iou ia niram. Iakəfwaki mə irəha tuhəuvehe mho kuatia a kɨtaha mik mə nərmama səvəi tɨprənə tuhəni nɨpərhienien mə ik ikɨnərhi pehe iou. 22  *Nasoriien i sə ikɨməuvehi pehe miou iakauvei pen mɨnraha mə irəha tuhəuvehe mho kuatia rəmwhen krau kuatia 23 iou ia nirəha ik ia nirak. Iakuə irəha tuhəuvehe mho kuatia ia narimnari me pam mə nərmama me səvəi tɨprənə tuhətoni mhəukurən mə ik ikɨnərhi pehe iou, mhəukurən mwi mə ikokeikei nərmama me i səiou rəmwhen ikokeikei iou.

24  *Tata iakokeikei mə nərmama me i səməme ikɨməuvehi pehe miou irəha mwi tuharə kɨmaha mɨnraha ia kwopun iakamevən ikɨn. Iakokeikei mə irəha tuhətoni nasoriien səiou sə ikɨməuvehi pehe miou tɨ nəri nə mə ikɨnokeikei iou nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi.

25  *Tata noien səim ratukwatukw. Nɨpərhienien nərmama səvəi tɨprənə i həreirei ik, mətə iou iakukurən ik. Nənə nərmama me i səiou həukurən mə ik ikɨnərhi pehe iou. 26 Iou iakɨno pui pen nəɡhɨm mɨnraha, nənə takarɨpɨn mamo pui pen nəɡhɨm iamɨnhi irə mə nokeikeiien i sə ikɨnokeikei iou irə tramarə ia nirəha, nənə iou mwi ia nirəha.”

18

Kəkwtəmhiri Iesu

1  *Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, mier irəha nərmama me səvənhi, mhəuvən mhəpi sɨmwɨn ia nəkwətənə nəha nəɡhɨn nə Ketron. Nəkwai nɨmai riti nəha ikɨn. Iesu mɨne nərmama me səvənhi həuvən pen fwe ia rerɨn.

2  *Jutas, iəmə nəha ruvei pen Iesu ia rəɡi nərmama səməme kamhəmwəki in, in mwi rukurən kwopun nəha, tɨ nəri nə mə nəpɨn me rɨpɨk Iesu mɨne nərmama me səvənhi hənamousəsɨmwɨn irəha me ikɨn. 3  *Ro iamɨnhi irə Jutas riri naruaɡən me nepwɨn səvəi nəkur Rom mɨne nərmama me nepwɨn səməme pris asori me mɨne Farisi me hərhi pen irəha. In riri irəha həuvən ia nəkwai nɨmai nəha, mhəuvehi kwənhiə me mɨne nuksepək mɨne narimnari me səvəi naruaɡənien.

4 Iesu ruvəukurən raka narimnari me pam sə tuko irə. Ro pen raraka ia nərmama me səvənhi mevən, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiamətui sin?”

5 Mɨreɡi irəha həni mə, “Iesu iəmə Nasaret.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou i in i.” (Jutas iəmə sə ruvei pen Iesu ia rəɡi nərmama me i kamhəmwəki in kamhərer irəha mɨnraha.) 6 Nəpɨn Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iou i in i,” irəha havən təkutanraha mhəmwei irapw ia tɨprənə.

7 Nənə Iesu rəres mwi irəha mə, “Kɨmiaha hiamətui sin?”

Mɨreɡi həni mə, “Iesu iəmə Nasaret.”

8 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Iakuvəni raka tukumiaha i mə iou i in i. Mətə mə hiamətui iou, ramasan mə hiəpwəh nərmama me i səiou me pwəh hərərɨɡ mhəuvən imwənraha me.” 9  *In rɨni iamɨnhi irə mə nəɡkiariien i sə in rɨməni kupwən truvehe mukuə. “Tata. Iapkətə wau mhə ia nirəha riti sə ikɨməuvehi pehe miou.”

10  *Saemon Pita səvənhi riti nau səvəi naruaɡənien. In reivi nau nəha, mərai iərmama riti sə ramo tukwini nari m pris asori anan, mərai raka nɨfreɡɨn mwatuk. (Iotukwininari nəha nəɡhɨn nə Malkas.)

11  *Mətə Iesu rɨni pen tɨ Pita i mə, “Ərpwi pen nau səim ia təmwhekɨn. Iou takaməkeikei mɨreɡi nəmisəien i rəmwhen ia kap riti sə Tata Kumwesən ruvei pehe miou mə takənɨmwi.”

Iesu rərer ia nəmri pris asori anan nəɡhɨn nə Anas

12 Nənə naruaɡən me səvəi nəkur Rom mɨne nəmə asori me səvənraha mɨne iotukwininari me səvəi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həkwtəmhiri Iesu, mhərihi tərini, 13 mhəkupwən mhəiri in mhəuvən tɨ Anas. Irəha həiri pen in tɨ Anas tɨ nəri nə mə Anas in kaka səvəi Kaeafas, iəmə sə rauvehi wok səvəi pris asori anan ia nuk nəha. 14  *Kaeafas in iəmə nəha rɨməni pen tɨ nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mɨnuə ko iərmama kuatia remhə tɨ nəkur Isrel ramasan məpi raka kousi əpune nərmama həpɨk.

Saemon Pita rɨni mə in rɨreirei Iesu

15  *Saemon Pita rukurirə Iesu. Iərmama riti mwi səvəi Iesu rukurirə mwi. Pris asori anan rukurən iəmə nəha mo pen kəseni in rukurirə ia Iesu rouuvnimwə pehe ia nɨkare nimwə səvəi pris asori anan. 16 Mətə Pita ramərer a fwe iruə ia kwəruə. Ro iamɨnhi irə iərmama nəha səvəi Iesu pris asori anan rukurən in rier mwi mevən iruə, məɡkiari m pran sə ramərer tukuahaɡ ia kwəruə mə trəseni Pita pwəh ruvnimwə pehe.

17 Prən sə ramərer tukuahaɡ ia kwəruə rɨni pen tɨ Pita i mə, “Ik mwi iərmama riti səvəi iəmə nəha uə rekəm?”

Mɨreɡi Pita rɨni mə, “Rekəm. Rɨpko mhə iou iərmama riti səvənhi.”

18 Nəpɨn nə nəpɨn səvəi nəkwieiien. Ro pen slef me mɨne iotukwininari me hərkwumen napw, mamhərer kuraukurau irə, mamhərhiəpw. Pita revən mərer irəha mɨnraha, mamərhiəpw mwi.

Pris asori rəres Iesu nəresien me nepwɨn

19 Nənə pris asori anan raməres Iesu nəresien me nepwɨn ia nɨkaren səvəi nərmama me səvənhi mɨne nəɡkiariien sə in ramahatən irəha irə.

20  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Iou iakɨməni irapw nəɡkiariien me səiou ia nəmri nərmama me pam. Ia nəpɨn me iakamahatən irəha ia nəkwai nimwəfwaki me mɨne ia nimwə səvəi Kumwesən, kwopun mi nəha nəkur Isrel me kamhousəsɨmwɨn irəha me ikɨn. Iapkɨni mhə nəɡkiariien səiou ia kwopun afafa. 21 Rəfo ikaməres pehe miou? Ramasam mə tikəres pen səməme nəha sə həuvəreɡi raka iou mə nəfe iakɨməni pen tɨ nirəha i. Irəha həukurən nəfe iakɨməni.”

22  *Nəpɨn Iesu rɨni nəɡkiariien me i, iotukwininari riti səvəi pris asori anan ramərer ipaka tukwe rəpwi nənimen, mɨni mə, “Rəfo ikaməɡkiari skai mɨne pris asori anan iamɨnhi?”

23 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Mə nəɡkiariien i iakɨni rɨpkatukwatukw mhə, ni irapw kwopun nəha iakəfwəkour ikɨn. Mətə mə nəɡkiariien i iakɨni ratukwatukw a ikəpwi iou tɨ nəfe?” 24 Nənə Anas rərhi pen Iesu revən tɨ pris asori anan Kaeafas. Kɨpkɨfi raka mhə nəkwus sə kɨnərihi tərini rəɡɨn mi irə.

Pita rɨni mwi mə in rɨreirei Iesu

25 Saemon Pita ramərer ihi ia nɨkare napw mamərhiəpw. Ro iamɨnhi irə irəha həni pen tukwe in mə, “Ik mwi iərmama riti səvəi iəmə nəha uə rekəm?”

Mɨreɡi in rɨni mə, “Rekəm. Rɨpko mhə iou iərmama riti səvənhi.”

26  *Nərmama me nəha səməme kamho tukwini nari m pris asori anan irəha anan riti ia kwənəkwus sə Pita rərai raka nɨfreɡɨn rəres mə, “Iakɨnətoni ik kɨmirau iəmə nəha ia nɨmei nəmhien uə rekəm?”

27  *Mɨreɡi Pita rɨni mwi mə, “Rekəm. Rɨpko mhə iou.” Təkwtəkwuni a mwi rəiə rakaka.

Iesu rərer ia nəmri Paelat

28 Ia nəpnəpɨn anan, nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həiri Iesu, mhəier ia nimwə səvəi Kaeafas, mhəuvən ia nimwə səvəi Paelat. (Paelat in iəmə Rom sə ramərɨmənu ia tənə Jutia. Nimwə səvənhi nəɡhɨn nə mə Praetoream.) Irəha atukwatukw həpkuvnimwə mhə kamo həuvehe mhəmkemɨk ia nɨkaren səvəi nəfwakiien səvənraha, nənə mhəpwəh naniien nəveɡɨnien nəha Pasova. 29 Ro iamɨnhi irə Paelat rier irapw iruə mə trətə irəha, mɨni mə, “Nəfe i noien ərəha iəmə i ro kɨmiaha hiamərpwi tukwe?”

30 Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Rɨpkamo iəmə i rɨpko mhə noien ərəha riti, ko kɨmiaha iahəpkuvehi mhə in mhəuvehe tukw ik.”

31  *Mɨreɡi Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Ramasam mə kɨmiaha atukwatukw a hiəuvehi iəmə i, mhəkiri noien səvənhi pwəh resi pen loa səkɨmiaha.”

Mɨreɡi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həni pen tukwe in mə, “Mətə kɨnise kɨmaha ko iahəpkousi əpune iərmama riti.” 32  *Nəri i rier pehe iamɨnhi mə nəɡkiariien Iesu ruvəni raka truvehe mukuə, nəɡkiariien sə raməɡkiari ia nemhəien səvənhi mə trəfemhə irə.

33 Ro iamɨnhi irə Paelat rɨrərɨɡ muvnimwə mwi ia nimwə səvənhi, məkwein Iesu, mɨni pen tukwe in mə, “Ik kiɡ səvəi nəkur Isrel?”

34 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Ik atukw ikani ianhi uə nərməpə kamhəni iou mamhəni pehe tukw ik i?”

35  *Mɨreɡi Paelat rɨni mə, “Rɨpko mhə iou iəmə Isrel riti. Nəkur imwam me a mɨne pris asori me həuvei pehe ik ia rəɡɨk. Nəfe noien ərəha ikɨno?”

36 Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Nɨtətə səiou iakamərɨmənu irə rɨpkəmwhen mhə ia nɨtətə me səvəi kiɡ me ia tɨprənə i. Ko nɨtətə sə iakamərɨmənu irə rəmwhen ia nɨtətə me səvəi kiɡ me ia tɨprənə i, iotukwininari me səiou ko hənaruaɡən raka mhəpwəh nəseniien iou mə takevən ia rəɡi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel. Mətə nɨtətə səiou iakamərɨmənu irə rɨpkəmwhen mhə ia nɨtətə me səvəi kiɡ me ia tɨprənə i.”

37  *Mɨreɡi Paelat rɨni pen tukwe in mə, “Ro ianhi ik kiɡ riti?”

Mɨreɡi Iesu rɨni mə, “Ik ikani mə iou kiɡ riti. Iakɨnətui pehe ia tɨprənə i tɨ nəri kuatia, mə takɨni irapw nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien. Iərmama sə ramərer ia nɨpərhienien ramətərɨɡ nəɡkiariien səiou.”

38 Mɨreɡi Paelat rɨni pen tukwe in mə, “Nəfe nə nɨpərhienien?” Nənə nəpɨn Paelat rɨni pam nəɡkiariien i, rɨrərɨɡ mevən mwi mətə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel fwe iruə, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iapkətə mhə nari riti in ro rərəha. 39 Mətə noien riti səkɨmiaha hiamo ia Pasova me pam. Hiaməni pehe tukw iou i nəɡhi iərmama riti sə raməmak ia kalapus, nənə iakəseni in rier irapw mamevən. Ro iamɨnhi irə kɨmiaha hiokeikei mə takəseni iəmə i in kiɡ səkɨmiaha nəkur Isrel rier mamevən?”

40 Mɨreɡi irəha həkwein əpwəmwɨs mwi mə, “Rekəm! Kɨmaha iahəpwəh nokeikeiien iəmə nəha! Kɨmaha iahokeikei Parapas!” (Parapas in iəmə ramakres, mamousi iərmama.)

19

1 Ia nəpɨn nəha Paelat ruvehi Iesu mɨni nəkwan mə naruaɡən me səvənhi tuhərisi in. 2  *Ro pen irəha həuvehi in mhərisi, nənə mhəuvehi rəhi mhəuvnhi kəfəfau səvəi kiɡ irə, mhəfəfau pen ia kənkapwə, nənə mhəuvehi mwi karkahu riti rəruerəv məpwəmwɨs məmwhen ia karkahu səvəi kiɡ, mharkahu pen min, 3  *mhəuvehe ipaka tukwe, mamhəni mə, “Ik kiɡ səvəi nəkur Isrel kɨmaha iahəsiai ik!” Irəha həni ianhi, nənə mhəpwi in.

4  *Paelat rɨrərɨɡ revən mwi iruə, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Hətə ro. Iakauvehi in mauvehe təkwtəkwuni mə tihətoni in mhəukurən mə iapkətə mhə nari riti ro rərəha.” 5 Ro iamɨnhi irə Iesu rier irapw pehe iruə, məfəfau ia rəhi nəha kuvnhi kəfəfau səvəi kiɡ irə, markahu karkahu nəha rəpwəmwɨs kala səvənhi rəmwhen ia tihinatis. Nənə Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Hətə ro! Iəmə i in i!”

6  *Nəpɨn pris asori me mɨne iotukwininari me səvənraha hətoni Iesu, həkwein əpwəmwɨs mə, “Ərui tərini pen in ia nei kamarkuaui! Ərui tərini pen in ia nei kamarkuaui!”

Mɨreɡi Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha əpa tihəuvehi in mhərui tərini pen ia nei kamarkuaui. Kwa iou iapkətə mhə nari riti ro rərəha.”

7  *Mɨreɡi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həni pen tukwe in mə, “Səkɨmaha riti loa. Loa nəha rani mə iəmə i traməkeikei memhə tɨ nəri nə mə rɨni mə in Tɨni Kumwesən.”

8 Nəpɨn Paelat rɨreɡi nəɡkiariien i, rɨreɡi rehekɨr pɨk mwi. 9  *Ro pen rɨrərɨɡ muvnimwə mwi ia nimwə səvənhi, mɨni pen tɨ Iesu i mə, “Ik iəmə pəku?” Mətə Iesu rəpnapen. 10 Ro pen Paelat rɨni pen tukwe in mə, “Rəfo ipkəɡkiari mhə miou? Rosi ikreirei mə iakauvehi nasoriien iakukurən nəseniien ikier mamevən, nənə iakauvehi mwi nasoriien iakukurən nɨniien mə tukərui tərini pen ik ia nei kamarkuaui?”

11  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ko ipkasori mhə ia nirak iamɨnhi trɨni mɨnuə Kumwesən rɨpkuvei pehe mhə nasoriien nəha mik. Ro iamɨnhi irə iəmə nəha rɨməuvei pehe iou ia rəɡɨm nərəhaien sə in rɨno rərəha məpi raka nərəhaien i ikamo.”

12  *Ia nəpɨn nəha mamevən Paelat raməmwur mə trəseni Iesu rier mamevən, mətə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhəkwein əpwəmwɨs mə, “Trɨni mɨnuə ikəseni iəmə i rier mamevən, Kiɡ Sisaa ko rɨpkɨni mhə mə in riti nə ik. Iərmama sə rɨni mə in kiɡ riti ramərui nəkwai Kiɡ Sisa.”

13 Ro iamɨnhi irə nəpɨn Paelat rɨreɡi nəɡkiariien me nəha, riri Iesu mier irapw iruə, məkure ia kwopun raməkiri nəɡkiariien ikɨn. Kani kwopun nəha mə Kwopun keipeni kəruəterei me ikɨn. Nənə nəɡkiariien Hipru rani mə Kapata. 14 Ro kurkwai nəpɨn ia ran ia nəpɨn nəha kaməpnəpenə narimnari me irə səvəi nəveɡɨnien asori nəha Pasova. Paelat rɨni pen tɨ nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mə, “Hətə ro in i kiɡ səkɨmiaha.”

15 Mɨreɡi irəha həkwein əpwəmwɨs mə, “Uvehi raka iəmə i! Uvehi raka iəmə i! Ərui tərini pen in ia nei kamarkuaui!”

Mɨreɡi Paelat rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiokeikei mə takərui tərini pen kiɡ səkɨmiaha ia nei kamarkuaui?”

Mɨreɡi pris asori me həni mə, “Sisa əpa in kiɡ səkɨmaha. Kiɡ riti mwi riwən.”

16 Ro pen Paelat ruvei pen Iesu ia rəɡi naruaɡən me səvənhi mə tuhərui tərini pen in ia nei kamarkuaui.

Kərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui

17 Nənə irəha həuvehi Iesu, mhəier ia taon, raməvrani nei kamarkuaui səvənhi, mamevən meste kwopun nəha kani mə Kerhə ia Iərmama. Ia nəɡkiariien Hipru rani mə Kolkota. 18 Ia kwopun nəha irəha hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui, mhərui tərini pen mwi iərmama kəru ia nei kamarkuaui irəhar min, riti ia nɨkaren mwatuk, riti ia nɨkaren mour, Iesu ia kurkwanrau.

19 Paelat rɨrai nəɡkiariien riti, mɨni nəkwan mə tuhərui pen ia nei kamarkuaui səvəi Iesu. Nəɡkiariien nəha rɨni iamɨnhi irə mə:

IESU, IƏMƏ NASARET, KIG SƏVƏI NƏKUR ISREL.

20 Nəkur Isrel me həpɨk həvsini nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə kwopun nəha hərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui ikɨn ipaka tɨ taon. Kɨmərai pen nəɡkiariien nəha ia nəɡkiariien mirəhar i Hipru mɨne Latin mɨne Krik.b 21 Ro iamɨnhi irə pris asori me səvəi nəkur Isrel həni pen tɨ Paelat i mə, “Tikəpwəh nɨrai penien mə ‘Kiɡ səvəi Nəkur Isrel.’ Mətə tikaməkeikei mɨrai pen mə, ‘Iəmə i rɨni mə in Kiɡ səvəi Nəkur Isrel.’ ”

22 Mɨreɡi Paelat rɨni mə, “Rekəm. Nəfe iakɨmərai pen iakɨmərai pen.”

23 Nəpɨn naruaɡən me hənərui tərini pen raka Iesu ia nei kamarkuaui, həuvehi tɨnari me səvənhi, mhəuai ia kusen kefə. Kusen riti səvəi iaruaɡən riti. Irəha həuvehi mwi karkahu əpwəmwɨs səvənhi, mətə iərmama sə rɨmətiri karkahu nəha rɨpkrɨpɨn mhə tɨnari me. Rɨmətiri fwe irənhə meiwaiu meste inhərɨpw ia tɨnari kuatia.

24 Ro iamɨnhi irə naruaɡən me həni pen tɨ nirəha me i mə, “Pwəh səpwəh neitehiien, mətə pwəh səuini pen kəpwier me pwəh rahatən mə sin truvehi səvənhi.” Noien nəha rier pehe mə nəɡkiariien ia Nəkukuə Ikinan truvehe mukuə, nəɡkiariien sə rɨni iamɨnhi irə mɨnuə,

“Irəha həuai tɨnari me səiou ia nirəha me,

nənə mhəuini pen kəpwier me tɨ karkahu səiou.”

In i narimnari me nəha naruaɡən me nəha həno.

25  *Mama səvəi Iesu, mɨne piəvi mama səvənhi, mɨne Meri pran səvəi Klopas, mɨne Meri Maktala, irəha kamhərer ipaka tɨ nei kamarkuaui səvəi Iesu. 26  *Iərmama riti səvəi Iesu, sə Iesu rokeikei pɨk in, in mwi ramərer ipaka. Nəpɨn Iesu rətoni iəmə nəha mɨne mama səvənhi, rɨni pen tɨ mama səvənhi mə, “Prən i. Iəmə i in i nərɨm.” 27 Nənə rɨni pen tɨ iərmama səvənhi mə, “Prən i in i mama səim.” Ro iamɨnhi irə ia nəpɨn atukwatukw nəha mamevən iərmama nəha səvəi Iesu ramətui amasan tɨ prən nəha rəmwhen ia in mama səvənhi.

Iesu remhə

28  *Iesu rɨni pam nəɡkiariien i, mukurən mə narimnari me pam səməme in ruvehe mə tro, rɨno pam. Nənə mə tro nəɡkiariien ia Nəkukuə Ikinan ruvehe mukuə, in rɨni mə, “Iakɨnəkwakwa.” 29  *Nari riti raməkure ikɨn rukuər ia waen sə rəfiə. Ro pen irəha heitesi pen koten riti ia waen nəha, mhəpiri pen ia rəɡi nei riti kani mə hisop, nənə mhəuvehi utə pen ia tərhui Iesu. 30 Nəpɨn Iesu ruvətɨmwi raka waen nəha, rɨni mə, “Narimnari me pam iakɨno pam.” Nənə in rərpəsuk, məseni pen nɨmɨruien səvənhi, memhə.

31  *Nəpɨn nəha kaməpnəpenə irə narimnari me səvəi nəveɡɨnien asori nəha Pasova. Trakwakwi irə Sapat riti sə rasori musəpə ia Sapat me nepwɨn. Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həpwəh nokeikeiien mə nɨpwrai nəmə me nəha kahar tuamharəɡher ia nei kamarkuaui ia nəpɨn nəha. Ro pen həuvən mhəres Paelat mə trətefi nɨsunraha mə irəhar tuharemhə akwauakw nənə irəha həukurən nuvehi rakaien nɨpwranraha. 32 Ro iamɨnhi irə naruaɡən me nepwɨn həuvən mhətefi nɨsui iəmə mi nəha kəru kərui tərini pen irau ia nei kamarkuaui irəhar Iesu. Hətefi sə rukupwən məɡher, nənə mhətefi mwi sə rukurirə i. 33 Mətə nəpɨn irəha həuvehe tɨ Iesu, mhətoni mə ruvamhə raka, həpwəh nətefiien nɨsun mi. 34 Mətə iaruaɡən riti ia nirəha rəpi nɨkau irə ia nitei, nənə təkwtəkwuni a mwi netə mɨne nui krouier. 35  *Iərmama riti nəha ikɨn rɨnətə narimnari me nəha ia nənimen. In rɨnəɡkiari raka irə, mə kɨmiaha mwi hiəukurən nɨniien nɨpərhienien irə. Nəɡkiariien səvənhi ro nɨpərhienien. Nənə in rukurən mə in rani nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien. 36  *Kɨno narimnari me nəha mə nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan truvehe mukuə. Rɨni mə, “Tukəpwəh nətefiien nɨkəkrin riti.” 37  *Nənə nəɡkiariien riti mwi ia Nəkukuə Ikinan rɨni mə, “Irəha tuhəti pen mhətoni iəmə nəha hənəpi in ia nitei.”

Kərkwafə nɨpwrai Iesu

38  *Kɨno pam narimnari me nəha nənə iəmə Aramatia riti nəɡhɨn nə Josef revən məres Paelat mə trəseni in ruvehi raka nɨpwrai Iesu. Josef in iərmama riti səvəi Iesu, mətə ramərkwafə in tɨ nəri nə mə ramhekɨr nəmə asori me səvəi nəkur Isrel. Paelat rəseni, ro pen Josef revən muvehi raka nɨpwrai Iesu. 39  *Nikotimas, iəmə sə rɨmavən mətə Iesu ia nəpɨn, in mwi revən irau Josef, mauvehi kuse nari penpen mi nəha mɨr mɨne alos.c Kuse nəri nəha in rauvehi nɨpamien səvənhi ipaka tɨ toti kilo. 40 Irau krouvehi nɨpwrai Iesu rouveɡi ia tɨnari kani mə linen irəhar nari penpen mi nəha mɨr mɨne alos. Noien nəha ramesi pen nəfe nəkur Isrel kamho ia iərmama remhə. 41 Nənə nəmhien riti ipaka tɨ kwopun nəha kɨnərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui ikɨn. Ia reri nəmhien nəha nɨpəɡi kəruəterei riti sə vi kɨpkərkwafə raka mhə nɨpwrai iərmama remhə irə. 42 Nəpɨn nəha nəpɨn nəkur Isrel kamhəpnəpenə tɨ Sapat irə. Nənə tɨ nəri nə mə nɨpəɡi kəruəterei nəha ipaka, irau krouəmri pen nɨpwrai Iesu irə.

20

Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi

1  Sante ia nəpnəpɨn anan rapitpitəv ihi, Meri Maktala revən ia nɨpəɡi kəruəterei kɨnərkwafə nɨpwrai Iesu ikɨn, mətoni mə kəruəterei sə ramərer tukuahaɡ tərhui nɨpəɡ nəha kɨnəpəkɨr raka raka i. 2  *Ro pen Meri raiu mevən tɨ Saemon Pita mɨne iərmama riti mwi səvəi Iesu, sə Iesu rokeikei pɨk in, nənə mɨni pen tɨ nirau i mə, “Irəha həuvehi raka nɨpwrai Iərɨmənu səkɨtaha ia nɨpəɡi kəruəterei, nənə kɨmaha iahəreirei mə həmri pen in pəku.”

3 Ro iamɨnhi irə Pita rier irau in riti nəha in mwi iərmama riti səvəi Iesu, krauaiu rauevən fwe ia nɨpəɡ. 4 Irau krauaiu pərpəri rauevən, mətə iəmə nəha in mwi iərmama riti səvəi Iesu rəvtənhi Pita, mukupwən mier pen fwe ia nɨpəɡ, 5 mərpəsuk, məti puvnimwə, mətoni tɨnari me nəha linen kamhəmak, mətə in rɨpkuvnimwə mhə. 6 Nənə Saemon Pita rukurirə in muvehe, muvnimwə ia nɨpəɡ, mətoni tɨnari me nəha linen kamhəmak. 7  *In rətoni mwi tɨnari nəha kɨməveɡi kənkapwə Iesu irə rɨpkəmak pəri mhə irəha tɨnari me nəha linen, mətə kɨnərfe kəmri ia kwopun əpə. 8 Nənə iərmama nəha səvəi Iesu, sə rukupwən mier pen fwe ia nɨpəɡ, in mwi ruvnimwə mətoni narimnari me nəha, nənə mɨni nɨpərhienien irə. 9  *(Mətə meste pehe nəpɨn nəha irau kroureirei ihi nɨpwrai nəɡkiariien me nəha ia Nəkukuə Ikinan səməme kamhəni mə Iesu traməkeikei mətui mwi ia nemhəien səvənhi.)

Meri Maktala rətoni Iesu

10 Nənə iərmama mi nəha səvəi Iesu krourərɨɡ rauevən fwe imwənrau. 11 Mətə Meri ramərer iruə ia nɨpəɡi kəruəterei mamasək. In ramasək ihi, mərpwəsuk, məti puvnimwə ia nɨpəɡ, 12 mətoni aɡelo mi kəru tɨnari səvənrau rəpsan krauəkure ia kwopun nɨpwrai Iesu rɨnaməmak ikɨn, riti ia kənkapwə riti ia nɨsun.

13 Nənə irau krouni pen tukwe in mə, “Prən i. Ikamasək tɨ nəfe?”

Mɨreɡi Meri rɨni pen tɨ nirau i mə, “Irəha həuvehi raka nɨpwrai Iərɨmənu səiou, nənə iakreirei mə hənəmri pen in pəku.” 14  *Meri rɨni pam nəɡkiariien i, muvsini in, mətoni Iesu ramərer ia kwopun nəha, mətə rɨreirei mə Iesu nəha.

15 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Prən i. Ikamasək tɨ nəfe? Ikamətui sin?”

Mətə Meri rerɨn rɨrhi mə iəmə nə iəmə sə ramətui tɨ nəmhien nəha. Ro pen rɨni pen tukwe in mə, “Iəmə asori. Trɨni mɨnuə ik ikɨməuvehi raka nɨpwran, ni pehe tukw iou i kwopun nəha ikɨnəmri pen ikɨn, nənə iou takevən muvehi raka.”

16 Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Meri.”

Meri ruvsini in, məɡkiari pen min ia nəɡkiariien Hipru, mɨni mə, “Raponi.” (Raponi nɨpwran mə Iahatən.)

17  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Tikəpwəh nəɡherien ia nirak. Iapkutə mhə ihi mevən tɨ Tata Kumwesən. Mətə tikevən mətə piak me, mɨni pen tɨ nirəha i mə iakani iamɨnhi irə mə, ‘Iakautə mamevən tɨ Tata səiou mɨne Tata səkɨmiaha. Iakamevən tɨ Kumwesən səiou mɨne Kumwesən səkɨmiaha.’ ”

18 Ro pen Meri Maktala revən, mɨni irapw tɨ nərmama me səvəi Iesu mə, “Iakɨnətə Iərɨmənu səkɨtaha,” marə mɨni mwi narimnari me i Iesu rɨməni pen tukwe.

Nərmama me səvəi Iesu hətoni in

19  *Nəpɨn nəha Sante. Ia nəruarəv nərmama me səvəi Iesu housəsɨmwɨn irəha me ia nəkwai nimwə riti, mhərəpinhə əknekɨn ia təpinhə me tɨ nəri nə mə həhekɨr nəmə asori me səvəi nəkur Isrel. Ia nəpɨn nəha Iesu ruvehe mərer ia kurkwanraha, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəmərinuien tramarə tukumiaha.” 20  *In rɨni pam nəɡkiariien i, nənə mahatən təmwki nil ia rəɡɨn mi mɨne təmwki nitei ia nɨkau irə. Nəpɨn nərmama me səvənhi hətoni Iərɨmənu səvənraha, rerɨnraha raɡien.

21  *Nənə Iesu rɨni pen mwi tɨ nirəha i mə, “Nəmərinuien tramarə tukumiaha. Tata Kumwesən rərhi pehe iou iakuvehe. Ia noien nəha iou mwi iakamərhi pen kɨmiaha tihəuvən.” 22 Nəpɨn in rɨni pam nəɡkiariien i, reiahaɡ pen ia nirəha, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həuvehi Nənɨmwɨn Ikinan. 23  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəni pen tɨ iərmama riti mə ‘Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səim,’ nənə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien. Rəmwhen a mwi trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəni pen tɨ iərmama riti mə, ‘Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səim,’ nənə Kumwesən trərpwɨn pen min.”

Iesu mɨne Tomas

24  *Ia nəpɨn nəha Tomas, riti ia nərmama me twelef səvəi Iesu, kani mwi in mə “Mwirmwir” riwən irəha mɨnraha nəpɨn Iesu rɨməuvehe irə. 25 Ro pen nərmama me səvəi Iesu səməme hənətoni in həni pen tɨ Tomas i mə, “Kɨmaha iahənətə Iərɨmənu səkɨtaha.”

Mətə Tomas rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Takaməkeikei mətoni təmwki nil ia rəɡɨn mi, mɨrapi ruei nil mi nəha ia nəkwai rəɡɨk. Təmwki nitei ia nɨkau irə takaməkeikei mɨrapi ia rəɡɨk. Mə iapko mhə iamɨnhi ko iapkɨni mhə nɨpərhienien irə.”

26 Nəfwakiien riti ruvehe mukurau, nərmama me səvəi Iesu həuvnimwə mwi ia nimwə nəha, Tomas irəha mɨnraha. Nəri auər a hərəpinhə əknekɨn ia təpinhə me, mətə Iesu ruvehe mərer ia kurkwanraha, mɨni mə, “Nəmərinuien tramarə tukumiaha.” 27 Marə mɨni pen tɨ Tomas i mə, “Osə pehe nəkwai rəɡɨm, mɨrapi rəɡɨk mi. Osə pehe rəɡɨm, mɨrapi nɨkau ia nirak. Tikaməkeikei mɨni nɨpərhienien, məpwəh nɨniien mwi mə neikuəien.”

28 Mɨreɡi Tomas rɨni mə, “Iərɨmənu səiou mɨne Kumwesən səiou.”

29  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ikani nɨpərhienien ia nirak tɨ nəri nə mə ikətə iou. Nərmama me nəha səməme həpkətə mhə iou, mətə kamhəni nɨpərhienien ia nirak, rerɨnraha traɡien.”

Rəfo Jon rɨmərai nəkukuə i?

30  *Iesu rɨno nɨmtətien me rɨpɨk mwi ia nəmri nərmama me səvənhi iapkrai pen mhə irəha ia nəkukuə i. 31  *Mətə səməme i iakɨmərai pen ia nəkukuə i iakrai pen mə kɨmiaha tihəni nɨpərhienien ia Iesu mə in nə Kristo, Tɨni Kumwesən. Iakuə kɨmiaha tihəni nɨpərhienien irə, nənə mhəuvehi nɨmɨruien ia nəɡhɨn.

21

Iesu rier irapw mwi ia nəmri nərmama nepwɨn səvənhi

1 Kurirə ikɨn Iesu rier irapw mwi ia nəmri nərmama me səvənhi ia nɨkare nui asori Taepirias. In rier irapw ia nəmrɨnraha iamɨnhi irə: 2  *Nəpɨn riti Saemon Pita, mɨne Tomas sə kani in mə “Mwirmwir,” mɨne Nataniel sə ruku pen ia Kena ia tənə Kalili, mɨne tɨni Sepeti mi, mɨne iərmama kəru mwi səvəi Iesu housəsɨmwɨn irəha me ia kwopun kuatia. 3 Nənə Saemon Pita rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakamevən takvi nəmu me.”

Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Itə. Pwəh kɨtaha pam səuvən.” Ro pen irəha heiwaiu mhəputə ia nɨtətə ouihi riti, mhəuvən mhəvi net meste rɨran, mətə həpkuvi mhə nəmu riti.

4 Nəpɨn rɨnamran Iesu ramərer ia nɨkare nui asori, mətə nərmama me səvənhi həreirei mə Iesu nəha.

5  *Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəkwərhakwərha me, nəmu riti nə hiəvi uə?”

Mɨreɡi həni mə, “Rekəm.”

6 Mɨreɡi in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Herukw ro net səkɨmiaha ia nɨkare nɨtətə ouihi mwatuk, nənə tihətoni nepwɨn.” Ro iamɨnhi irə irəha herukw irapw net, mhəuvəreirei nɨvi utəien mwi tɨ nəri nə mə nəmu me həuvəukuər ia nəkwai net.

7  *Nənə iərmama səvəi Iesu, sə nəha Iesu rokeikei pɨk in, rɨni pen tɨ Pita i mə, “Kwa Iərɨmənu nəha səkɨtaha.” Ia nəpɨn nəha Saemon Pita rɨməpeki raka tɨnari me səvənhi maməvi nəmu me, mətə nəpɨn rɨreɡi mə Iərɨmənu nəha, in ruvei pen mwi tɨnari me səvənhi, məruərau irapw ia nui, meiai muvarei. 8 Nərmama səvəi Iesu ia nəkwai nɨtətə ouihi həsuə a mhəuvarei, mhəvkəkini net sə nəmu me həukuər irə. Rɨpko mhə irəha isipwɨn tɨ nɨkare nui, mətə həsuə a rəmwhen ia hantret meta. 9 Nəpɨn həuvarei irə hətoni bred mɨne nəmu me ramrɨmər pen ia nukumheəv ia napw.

10 Nənə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həpeki nəmu me nepwɨn sə hiəpkuvi a i, mhəpeki mhəuvehe.”

11  *Ro iamɨnhi irə Saemon Pita rəputə ia nɨtətə ouihi, muvi parei net rukuər ia nəmu asori me irəha pam wan hantret fifti tri. Nəri auər a mə nəmu me həpɨk iamɨnhi, mətə net rɨpkəpəruəpəruə mhə. 12 Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həuvehe mhani nari.” Ia nəpɨn nəha nərmama me səvənhi həhekɨr. Irəha riti riwən rəres in mə, “Ik sin i?” Irəha həuvəukurən raka mə in nə Iərɨmənu səvənraha. 13  *Nənə Iesu ruvehe, muvehi bred, muvei pen mɨnraha, marə mo mwi iamɨnhi ia nəmu me. 14  *In i nəpɨn sə ro kahar irə Iesu rier irapw ia nəmri nərmama me səvənhi nəpɨn rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi.

Iesu mɨne Saemon Pita

15  *Nəpɨn irəha hənani raka nari, Iesu rɨni pen tɨ Saemon Pita i mə, “Saemon, tɨni Jon, ikokeikei pərhien iou məpi raka irəha i uə rekəm?”

Mɨreɡi Pita rɨni pen tukwe in mə, “Ouəh, Iərɨmənu, ikukurən mə iakokeikei pərhien ik.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Əkwməni kwəti sipsip me səiou.”

16  *Nənə Iesu rəres mwi sə ro kəru irə, mɨni mə, “Saemon, tɨni Jon, ikokeikei pərhien iou uə rekəm?”

Mɨreɡi Pita rɨni pen tukwe in mə, “Ouəh, Iərɨmənu, ikukurən mə iakokeikei pərhien ik.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Ətui amasan tɨ sipsip me səiou.”

17  *Nənə Iesu rəres mwi sə ro kahar irə, mɨni mə, “Saemon, tɨni Jon, ikokeikei pərhien iou uə rekəm?”

Pita rɨreɡi rərəha tɨ nəri nə mə Iesu rəres sə ro kahar irə mɨnuə “Ikokeikei pərhien iou uə rekəm?” Ro pen rɨni pen tukwe in mə, “Iərɨmənu, ikukurən narimnari me pam, mukurən mwi mə iakokeikei pərhien ik.”

Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Əkwməni sipsip me səiou. 18 Iakani nɨpərhienien tukw ik i fwe kupwən nəpɨn ikɨnamouihi irə ikɨnamarkahu atukw səim, mamavən ia kwopun pəku ikokeikei, mətə nəpɨn tikərɡharə, tikus atukw rəɡɨm mi, nənə iərmama əpə iti trarkahu pehe mik, muvehi ik ikevən ia kwopun sə ipkokeikei mhə mə tikevən ikɨn.” 19  *(Iesu rɨni nəɡkiariien i mahatən nəfe nemhəien Pita tremhə irə muvehi utə nəɡhi Kumwesən.) Nəpɨn rɨni pam, mɨni pen tɨ Pita i mə, “Kurirə iou.”

20  *Ia nəpɨn nəha Pita rəti kurirə, mətoni iərmama riti səvəi Iesu, sə Iesu rokeikei pɨk in, rakurirə ia nirau. Iərmama nə in nə iərmama sə fwe kupwən raməkure ipaka tɨ Iesu nəpɨn kamhani pəri nari irə, nənə məres pen in mə, “Iərɨmənu, sin nə truvei pen ik ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki ik?” 21 Nəpɨn Pita rətoni iəmə nəha rakurirə ia nirau, rɨni pen tɨ Iesu i mə, “Iərɨmənu mətə rəfo ia iəmə nəha?”

22  *Mɨreɡi Iesu rɨni pen tukwe in mə, “Rəfo ikəres iəmə nəha miou? Trɨni mɨnuə iakokeikei mə in trɨmɨru mamevən meste nəpɨn sə takuvehe irə, səkɨmrau min əpa. Mətə ik tikukurirə iou.” 23 Ro iamɨnhi irə nəɡkiariien riti rauvirɨs ia piəvtaha me mə iərmama nəha səvəi Iesu trɨpkemhə mhə. Mətə Iesu rɨpkɨni pen mhə tɨ Pita i mɨnuə “Iəmə nəha trɨpkemhə mhə.” In rɨni mə, “Rəfo ikəres iəmə nəha miou? Trɨni mɨnuə iakokeikei mə in trɨmɨru mamevən meste nəpɨn sə takuvehe irə, səkɨmrau min əpa.”

24  *Iərmama nəha səvəi Iesu in a mwi nəha rani irapw narimnari me i, mamrai nəɡkiariien me i. Nənə kɨtaha səukurən mə nəɡkiariien səvənhi ro nɨpərhienien.

25  *Nənə narimnari me rɨpɨk mwi nəha ikɨn Iesu rɨno. Tuko kɨrai pen pam irəha ia nəkukuə, rosi ko təkure tɨprənə i rɨpkəmwhen mhə mə trəkwtəmhiri nəkukuə me pam.

* 1:1: Jon 17:5, 1Jon 1:1-2, Rev 19:13

a 1:1: Uə “Nəɡkiariien rɨnarə raka.”

* 1:3: 1Kor 8:6, Kol 1:16-17, Hip 1:2

* 1:4: Jon 5:26

* 1:5: Jon 3:19

* 1:6: Mat 3:1, Luk 1:13-17,76

* 1:8: Jon 1:20

* 1:9: Jon 8:12, 1Jon 2:8

* 1:10: Jon 1:3, 17:25

* 1:12: Kal 3:26

* 1:13: Jon 3:3-6, Jem 1:18, 1Pit 1:23

* 1:14: Aes 60:1-2, Kal 4:4, Fil 2:7, Hip 2:14, Luk 9:32, Jon 2:11

b 1:14: Uə “Nəɡkiariien ruvehe mo iərmama i nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrataha.”

* 1:15: Jon 1:27,30, Mat 3:11

* 1:16: Kol 2:10

* 1:17: Eks 34:28, Rom 6:14, 10:4

* 1:18: Eks 33:20, Jon 6:46, 1Tim 6:16, 1Jon 4:12, Mat 11:27

* 1:20: Jon 3:28

c 1:20: Nəhaɡ nəha “Kristo” raməɡkiari ia iəmə nəha profet kupwən me həməni mə truvehe muvehimɨru nərmama.

* 1:21: Dut 18:15,18, Mat 11:14, Jon 6:14, 7:40

* 1:23: Aes 40:3

d 1:23: Uə “Kɨmiaha tihaməkeikei mhəmri atukwatukw suatuk səvəi Iərɨmənu səkɨtaha.”

* 1:25: Mat 21:25, Jon 1:33

* 1:27: Jon 1:15, Wok Me 13:25

* 1:28: Mat 3:6, Jon 10:40

* 1:29: Aes 53:6-7, Jon 1:40, 1Pit 1:18-19

* 1:30: Jon 1:15

* 1:32: Mat 3:16

* 1:33: Luk 3:2-3

* 1:34: Mat 3:17, 17:5, Mat 27:54

* 1:36: Jon 1:29

* 1:40: Mat 4:18-20

* 1:41: 1Saml 2:10, Sam 2:2, Jon 4:25

e 1:41: Nəɡkiariien mi nəha “Mesaea” mɨne “Kristo” krouəmnəmwhen a. Mesaea nəɡkiariien Hipru. Kristo nəɡkiariien Krik. Nəhaɡ mi nəha krouəɡkiari ia iəmə nəha profet kupwən me həməni mə Kumwesən trərhi pehe i ruvehe muvehimɨru nərmama.

* 1:42: Mat 16:18, Mak 3:16

* 1:43: Mat 8:22, Mak 2:14

* 1:45: Dut 18:18, Aes 7:14, 9:6, Jer 23:5, Esik 34:23

* 1:46: Jon 7:41,52

* 1:48: Sam 32:2

* 1:49: Mat 14:33, 16:16, Mat 27:42, Mak 3:11

* 1:51: Jen 28:12

* 2:1: Jon 1:43

* 2:4: Mat 12:48, Jon 19:26

* 2:5: Jon 7:30, 8:20

* 2:6: Mak 7:3-4

* 2:11: Luk 9:32, Jon 1:14, 4:54, Jon 11:40

* 2:12: Mat 4:13

* 2:13: Eks 12:1-27, Jon 6:4, 11:55

* 2:17: Sam 69:9

* 2:19: Mat 21:23, 26:61, Mat 27:40, Wok Me 6:14

* 2:21: 1Kor 6:19

* 2:22: Luk 24:6-8, Jon 12:16, 14:26

* 2:23: Jon 7:31

* 2:25: Mak 2:8

* 3:1: Jon 7:50, 19:39

* 3:2: Mat 22:16, Jon 9:16

* 3:3: Mat 18:3, 1Pit 1:23

* 3:5: Esik 36:25-27, Taet 3:5

* 3:6: Sam 51:5, Jon 1:13

* 3:8: Pri 11:5

* 3:11: Jon 3:32, 8:26

* 3:12: Luk 22:67

* 3:13: Prov 30:4, Rom 10:6

* 3:14: Nam 21:9, Jon 8:28, 12:32

* 3:15: Jon 20:31

* 3:16: Jon 3:36, 10:28, Rom 5:8, 8:32, 1Jon 4:9-10

* 3:17: Luk 19:10, Jon 5:22, 12:47, Wok Me 17:31

* 3:18: Jon 3:36, 5:24

* 3:19: Jon 1:5,9, 8:12

* 3:20: Efes 5:11-13

a 3:21: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien ia vas 21 in i mə: “Mətə iərmama sə ramo nɨpərhienien ruvehe ia nukuraanien mə nukuraanien trəhiəpwɨn kətoni mə noien me sə in ramo, mətə Kumwesən rɨnasitu irə mə tro.”

* 3:22: Jon 4:1-2

* 3:24: Mat 4:12

* 3:26: Jon 1:26-34

* 3:27: Jon 19:11, 1Kor 4:7, Hip 5:4

* 3:28: Jon 1:20,23, Mat 11:10

* 3:29: Mat 9:15

* 3:31: Jon 8:23, 1Jon 4:5

* 3:32: Jon 3:11

* 3:34: Jon 1:32

* 3:35: Mat 11:27, Jon 5:20, 10:17

* 3:36: Jon 3:16-18, 1Jon 5:12, Luk 3:7

* 4:1: Jon 3:22,26

* 4:5: Luk 9:52, Jen 33:19, Jos 24:32

* 4:9: Esra 4:1-5, Esra 9:1-10:44, Luk 9:52-53

* 4:10: Jon 4:26

* 4:11: Jon 7:37-38, Rev 21:6

* 4:12: Jon 8:53

* 4:14: Jon 6:35

* 4:19: Jon 7:40, 9:17, 1Kor 14:24-25

* 4:20: Dut 12:5-14, Sam 122:1-5

* 4:22: 2Kinɡ 17:29-41, Aes 2:3, Rom 9:4-5

* 4:24: 2Kor 3:17, Rom 12:1, Fil 3:3

* 4:25: Jon 1:41

* 4:26: Mak 14:61-62, Jon 9:37

* 4:34: Jon 6:38, 17:4

* 4:35: Luk 10:2

* 4:42: 1Jon 4:14

* 4:43: Jon 4:40

* 4:44: Mat 13:57

* 4:45: Jon 2:23

* 4:46: Jon 2:1-11

* 4:47: Mat 8:5-6

* 4:48: Jon 2:18, 1Kor 1:22

* 4:50: Mat 8:13, Mak 7:29

* 4:53: Wok Me 16:14-15,31

* 4:54: Jon 2:11,23

* 5:8: Mat 9:6

* 5:10: Jon 9:14, Neh 13:19, Jer 17:21, Luk 13:14

* 5:14: Jon 8:11

* 5:16: Mat 12:14

* 5:17: Jon 9:4

* 5:18: Mat 26:4, Jon 7:1,30, Jon 10:30,33

* 5:19: Jon 5:30, 8:28

* 5:20: Jon 3:35

* 5:21: Rom 4:17, Efes 2:5, Jon 11:25

* 5:22: Jon 3:17, 5:27, Jon 9:39, Wok Me 10:42

* 5:23: Fil 2:10-11, 1Jon 2:23

* 5:24: Jon 3:15-18, Jon 8:51, 1Jon 3:14

* 5:25: Mat 8:22, Efes 2:5-6

* 5:27: Jon 1:4, 5:22

* 5:29: Dan 12:2, Mat 16:27, Jon 6:40, Wok Me 24:15

* 5:30: Jon 5:19, 6:38

* 5:31: Jon 8:13-14

* 5:32: Jon 5:36-37, 1Jon 5:9

* 5:34: Jon 1:19-34, Jon 3:27-30

* 5:36: Jon 3:2, Jon 10:25,38, Jon 14:11

* 5:37: Mat 3:17, Jon 5:32, 8:18

* 5:38: Jon 6:29

* 5:39: Luk 24:27,44, Wok Me 13:27, 2Tim 3:15-17, 1Pit 1:10-11

* 5:43: Mat 24:5

* 5:44: Jon 12:43

* 5:45: Dut 31:26-27

* 5:46: Dut 18:15, Wok Me 3:22

* 5:47: Luk 16:31

* 6:4: Jon 2:13

* 6:14: Dut 18:15, Jon 5:46

* 6:15: Jon 18:36, Mat 14:23

* 6:23: Jon 6:11

* 6:26: Jon 6:11-12

* 6:27: Jon 4:14, Jon 6:48-58

* 6:29: 1Jon 3:23

* 6:30: Mat 16:1, Jon 2:18

* 6:31: Eks 16:14-15, Nam 11:7-9, Sam 78:24

* 6:34: Jon 4:15

* 6:35: Jon 4:14, Jon 6:48-58

* 6:36: Jon 20:29

* 6:37: Jon 17:6-8, Mat 11:28

* 6:38: Mat 26:39, Jon 4:34

* 6:39: Jon 10:28-29, Jon 17:12

* 6:40: Jon 11:24

* 6:42: Mat 13:55

* 6:44: Jon 6:65

* 6:45: Aes 54:13

* 6:46: Jon 1:18

* 6:47: Jon 3:15-16

* 6:48: Jon 6:31,58

* 6:57: Jon 15:4-5, 1Jon 3:24

* 6:62: Jon 3:13, Wok Me 1:9-11

* 6:63: 2Kor 3:6

* 6:64: Jon 13:11

* 6:65: Jon 6:44

* 6:69: Mat 14:33, 16:16, Mak 1:24, Jon 1:49

* 7:1: Jon 5:18

* 7:2: Lev 23:34

* 7:5: Mat 13:55, Wok Me 1:14

* 7:6: Jon 2:4

* 7:7: Jon 15:18

* 7:11: Jon 11:56

* 7:13: Jon 9:22, 12:42, Jon 19:38, 20:19

* 7:15: Mat 13:54, Luk 2:47

* 7:16: Jon 12:49, 14:10

* 7:18: Jon 5:44, 8:50

* 7:19: Wok Me 7:53, Rom 2:21-24

* 7:20: Jon 8:48,52, Jon 10:20

* 7:21: Jon 5:16

* 7:22: Lev 12:3, Jen 17:9-13

* 7:23: Jon 5:8-10,16

* 7:24: Lev 19:15, Aes 11:3-4, Jon 8:15

* 7:25: Jon 5:18

* 7:27: Jon 7:41, 9:29

* 7:28: Mat 11:27, Jon 8:55

* 7:30: Jon 7:44, 8:20, Jon 13:1

* 7:31: Jon 2:23, 8:30, Jon 10:42, 11:45, Jon 12:11,42

* 7:33: Jon 13:33

* 7:34: Jon 8:21, 13:36, Jon 17:24

* 7:37: Lev 23:36, Aes 55:1, Jon 4:10,14

* 7:38: Aes 58:11, Sek 14:8

* 7:39: Jon 16:7, 20:22, Wok Me 2:4

* 7:40: Jon 6:14

* 7:41: Jon 1:46, 4:29

* 7:42: Sam 89:3-4, Maeka 5:2, Mat 2:5-6

* 7:43: Jon 9:16

* 7:44: Jon 7:30

* 7:45: Jon 7:32

* 7:46: Mak 1:22

* 7:48: Jon 12:42

* 7:50: Jon 3:1-2

* 7:51: Dut 1:16

* 7:52: Jon 7:41-42

* 8:1: Luk 21:37

* 8:5: Lev 20:10, Dut 22:22-24

* 8:6: Mat 22:15

* 8:7: Dut 17:7

* 8:9: Mat 22:22

* 8:11: Jon 5:14

* 8:12: Aes 49:6, Jon 1:4-9, 9:5, Jon 12:46

* 8:14: Jon 5:31-32, Jon 7:28, 9:29

* 8:15: Jon 7:24, 12:47

* 8:16: Jon 5:30, 8:29

* 8:17: Dut 17:6, 19:15

* 8:18: 1Jon 5:9

* 8:19: Jon 14:7

* 8:20: Jon 7:30

* 8:21: Jon 7:34,36, Jon 13:33

* 8:22: Jon 7:35

* 8:23: Jon 3:31

* 8:26: Jon 7:28, 12:49

* 8:28: Jon 3:14, 5:19

* 8:29: Jon 8:16, 16:32

* 8:30: Jon 7:31

* 8:33: Mat 3:9

* 8:34: Rom 6:16,20, 2Pit 2:19

* 8:37: Jon 5:18

* 8:39: Mat 3:9

* 8:41: Dut 32:6, Aes 63:16, 64:8

* 8:42: 1Jon 5:1, Jon 16:28

* 8:43: Rom 8:7, 1Jon 3:8

* 8:46: 2Kor 5:21, 1Pit 2:22, 1Jon 3:5

* 8:47: Jon 18:37, 1Jon 4:6

* 8:48: Mak 3:21-22, Jon 7:20

* 8:50: Jon 5:41

* 8:51: Jon 5:24, Jon 6:40,47

* 8:53: Jon 4:12

* 8:55: Jon 7:28-29

* 8:58: Jon 1:1

* 8:59: Jon 10:31

* 9:2: Eks 20:5, Esik 18:20, Luk 13:2,4

* 9:3: Jon 11:4

* 9:4: Jon 5:17,20, Jon 11:9, 12:35

* 9:5: Mat 5:14, Jon 8:12

* 9:6: Mak 8:23

* 9:7: 2Kinɡ 5:10

* 9:14: Luk 13:14

* 9:16: Jon 3:2, 7:43, Jon 9:31-33

* 9:17: Jon 4:19

* 9:22: Jon 7:13

* 9:24: Jos 7:19

* 9:29: Jon 8:14

* 9:31: Sam 34:15, Sam 66:18, Aes 1:15, Prov 15:29

* 9:33: Jon 9:16

* 9:34: Sam 51:5, Jon 9:2

* 9:37: Jon 4:26

* 9:39: Jon 3:17, Jon 8:15-16, Mat 13:11-15

* 9:40: Mat 15:14, 23:26

* 9:41: Jon 15:22

* 10:4: Jon 10:27

* 10:6: Jon 16:25

* 10:8: Jer 23:1-2, Esik 34:2-3

* 10:9: Sam 118:20, Jon 14:6

* 10:11: Sam 23:1, Rev 7:17

* 10:12: Wok Me 20:29

* 10:14: Jon 10:27, 2Tim 2:19

* 10:15: Mat 11:27, Jon 15:13, 1Jon 3:16

* 10:16: Aes 56:8, Jon 11:52, 1Pit 2:25, Esik 34:23, Esik 37:24

* 10:17: Fil 2:8-9

* 10:18: Jon 5:26, 14:31, Jon 19:11

* 10:19: Jon 7:43

* 10:20: Jon 7:20, 8:48

* 10:24: Wok Me 3:11, 5:12, Luk 22:67

* 10:25: Jon 4:26, 5:36, Jon 10:38

* 10:26: Jon 6:64, 8:45

* 10:27: Jon 8:47, 10:3

* 10:28: Jon 3:16, 6:39, Jon 18:9

* 10:31: Jon 8:59

* 10:33: Lev 24:16, Mat 26:65, Jon 5:18

* 10:34: Sam 82:6

* 10:35-36: Mat 5:18

* 10:38: Jon 14:10-11

* 10:39: Luk 4:30, Jon 8:59

* 10:40: Jon 1:28

* 10:42: Jon 7:31

* 11:1: Luk 10:38-39

* 11:2: Jon 12:3

* 11:3: Jon 11:36

* 11:4: Jon 9:3, 11:40

* 11:8: Jon 8:59

* 11:9: Jon 9:4-5

* 11:10: 1Jon 2:11

* 11:11: Mat 9:24

* 11:16: Mak 14:31

* 11:18: Mat 21:17

* 11:21: Jon 11:32

* 11:24: Jon 5:29

* 11:26: Jon 8:51

* 11:27: Jon 6:69

* 11:29: Jon 11:20

* 11:32: Jon 11:21

* 11:35: Luk 19:41

* 11:37: Jon 9:6

* 11:38: Mat 27:60

* 11:40: Jon 11:4,23-26

* 11:42: Jon 12:30

* 11:45: Jon 4:48, 7:31

* 11:46: Luk 16:31

* 11:50: Jon 18:14

* 11:51: Jen 50:20

* 11:52: Jon 10:16, 17:21, 1Jon 2:2

* 11:53: Jon 5:18

* 11:54: Jon 7:1

* 11:55: 2Kron 30:17, Wok Me 21:26

* 11:56: Jon 7:11

* 12:1: Jon 11:1,43

* 12:2: Luk 10:40

* 12:3: Luk 7:37-38

* 12:4: Jon 18:3

* 12:5: Mat 19:21

* 12:7: Jon 19:40

* 12:8: Dut 15:11

* 12:9: Jon 11:43-44

* 12:11: Jon 11:45

* 12:13: Mat 27:42, Jon 1:49

a 12:15: Nəɡkiariien i ‘Saeon’ nəɡhi Jerusalem.

* 12:16: Jon 2:22

* 12:17: Jon 11:43-44

* 12:19: Jon 11:48

* 12:21: Jon 1:44, Luk 19:3, 23:8

* 12:23: Jon 13:31-32, Jon 17:1

* 12:24: 1Kor 15:36

* 12:25: Mat 16:25

* 12:26: Jon 14:3, 17:24

* 12:27: Sam 6:3, 42:5, Mat 26:38

* 12:28: Mat 3:17

* 12:29: Wok Me 23:9

* 12:30: Jon 11:42

* 12:31: Jon 9:39, 14:30

* 12:32: Jon 3:14

* 12:33: Jon 18:32

* 12:34: Sam 89:4,36, Sam 110:4, Aes 9:7, Dan 7:14

* 12:35: Jon 7:33, 8:12, 1Jon 2:10-11

* 12:36: Efes 5:8

* 12:38: Rom 10:16

* 12:39: Mat 13:15

* 12:41: Aes 6:1

* 12:42: Jon 7:48, 9:22

* 12:43: Jon 5:44

* 12:44: Mat 10:40

* 12:45: Jon 14:9

* 12:46: Jon 8:12, 12:35

* 12:47: Jon 3:17, 8:15

* 12:48: Hip 4:12

* 12:50: Jon 8:26,28

* 13:1: Jon 7:30, 12:23, Jon 15:13, 1Jon 3:16, Fil 2:8

* 13:2: Luk 22:3, Jon 13:27

* 13:3: Jon 3:35, 16:28

* 13:10: Jon 15:3, Jon 6:64,70-71

* 13:13: Mat 23:8,10

* 13:14: Mat 20:28, Luk 22:27

* 13:15: Fil 2:5, Kol 3:13, 1Pit 2:21

* 13:16: Mat 10:24

* 13:17: Mat 7:24, Jem 1:25

* 13:18: Sam 41:9

* 13:19: Jon 14:29, 16:4

* 13:20: Mat 10:40

* 13:21: Jon 12:27

* 13:23: Jon 19:26, 20:2, Jon 21:7,20

* 13:27: Jon 13:2

* 13:29: Jon 12:6

* 13:31: Jon 12:23

* 13:32: Jon 17:5

* 13:33: Jon 7:33-34

* 13:34: Jon 15:12,17, 1Jon 3:23, 2Jon 5

* 13:36: Jon 7:34, Jon 21:18-19

* 14:1: Jon 14:27

* 14:3: Jon 12:26, 17:4

* 14:6: Jon 11:25, Rom 5:1-2, Hip 10:20

* 14:7: Jon 8:19

* 14:9: Jon 12:45, Kol 1:15, Hip 1:3

* 14:10: Jon 12:49, 14:24

* 14:11: Jon 10:38, 14:20

* 14:12: Mak 16:19-20

* 14:13: Mat 7:7, Jon 15:16

* 14:15: Jon 15:10, 1Jon 5:3

* 14:16: Jon 14:26, 15:26, Jon 16:7

* 14:17: Mat 10:20, Jon 16:13, Rom 8:26

* 14:18: Jon 14:3

* 14:19: Jon 16:16

* 14:20: Jon 17:21-23

* 14:21: Jon 15:10, 16:27

* 14:22: Wok Me 10:41-42

* 14:23: Mat 18:20, Jon 13:34, 2Kor 6:16, Efes 3:17

* 14:24: Jon 7:16

* 14:26: Jon 14:16

* 14:27: Jon 14:1, 16:33, Fil 4:7

* 14:28: Jon 14:3, 16:28, Jon 20:17, Luk 24:52

* 14:29: Jon 13:19

* 14:30: Jon 12:31, 16:11, Efes 2:2

* 14:31: Jon 10:18, 12:49, Mat 26:46

* 15:2: Mat 3:10

* 15:3: Jon 13:10

* 15:4: Jon 6:56

* 15:5: Jon 15:16, 2Kor 3:5

* 15:6: Mat 7:19, 13:42

* 15:7: Mat 7:7

* 15:8: Mat 5:16

* 15:10: Jon 14:15, 1Jon 2:5

* 15:11: Jon 17:13

* 15:12: Jon 13:34

* 15:13: Jon 10:11, 1Jon 3:16

* 15:14: Mat 12:50

* 15:17: Jon 13:34

* 15:18: Mat 10:22, 1Jon 3:13

* 15:19: 1Jon 4:5, Jon 17:14

* 15:20: Jon 13:16

* 15:21: Mat 5:11, Mak 13:13

* 15:23: Luk 10:16

* 15:24: Jon 9:41, 14:11

* 15:26: Jon 14:26

* 15:27: Luk 1:2, Wok Me 1:8,21-22

* 16:2: Mat 24:9, Luk 6:22, Jon 9:22

* 16:3: Jon 15:21

* 16:4: Jon 13:19

* 16:5: Jon 7:33, 13:36

* 16:7: Jon 14:16

* 16:9: Jon 3:18

* 16:10: Wok Me 5:31, Rom 4:25

* 16:11: Jon 12:31

* 16:12: 1Kor 3:1-2

* 16:13: Jon 14:26, 1Jon 2:27

* 16:16: Jon 14:19

* 16:21: Aes 26:17

* 16:22: Aes 66:14

* 16:23: Mat 7:7

* 16:24: Jon 15:11

* 16:25: Jon 10:6

* 16:27: Jon 14:21,23

* 16:30: Jon 2:25

* 16:32: Mat 26:31,56, Jon 8:29

* 16:33: Jon 14:27, Rom 5:1, 2Tim 3:12, 1Jon 5:4

* 17:1: Jon 11:41, 12:23

* 17:2: Mat 11:27

* 17:3: 1Jon 5:20

* 17:4: Jon 4:34

* 17:5: Jon 1:1, 17:24

* 17:8: Jon 16:30

* 17:9: Jon 6:37,44

* 17:10: Jon 16:15

* 17:11: Jon 10:30, 17:21

* 17:12: Jon 6:39, 13:18, Jon 18:9

* 17:13: Jon 15:11

* 17:14: Jon 15:19

* 17:15: Mat 6:13, 2Tes 3:3, 1Jon 5:18

* 17:18: Jon 20:21

* 17:19: Hip 10:10

* 17:21: Jon 4:11, Kal 3:28

* 17:22: Wok Me 4:32

* 17:24: Jon 12:26, 17:5

* 17:25: Jon 8:55

* 18:1: Mat 26:36

* 18:2: Luk 21:37

* 18:3: Jon 7:45

* 18:9: Jon 6:39, Jon 17:12

* 18:10: Luk 22:38

* 18:11: Mat 26:39

* 18:14: Jon 11:49-51

* 18:15: Jon 20:3, 21:20, Wok Me 3:1, Mat 26:58

* 18:20: Mat 26:55, Jon 7:26

* 18:22: Wok Me 23:2

* 18:26: Jon 18:10

* 18:27: Jon 13:38

* 18:31: Jon 19:6-7, Wok Me 18:15

* 18:32: Mat 20:19, Jon 3:14, 12:33

* 18:35: Jon 1:11

* 18:37: 1Tim 6:13, Jon 8:47

* 19:2: Luk 23:11

* 19:3: Jon 18:22

* 19:4: Jon 18:38

* 19:6: Jon 18:31

* 19:7: Lev 24:16, Jon 5:18

* 19:9: Mat 26:62-63, Mat 27:12, Luk 23:9

* 19:11: Jon 10:18, Wok Me 2:23, Rom 13:1

* 19:12: Luk 23:2, Wok Me 17:7

a 19:12: Sisa in kiɡ səvəi nəkur Rom ramərɨmənu ia tənəmtənə me.

b 19:20: Hipru nəɡkiariien səvəi nəkur Isrel. Latin nəɡkiariien səvəi nəkur Rom. Krik nəɡkiariien səvəi nəkur Kris.

* 19:25: Mat 27:55-56

* 19:26: Jon 13:23

* 19:28: Sam 22:15

* 19:29: Sam 69:21

* 19:31: Dut 21:22-23

* 19:35: Jon 21:24

* 19:36: Eks 12:46, Nam 9:12, Sam 34:20

* 19:37: Sek 12:10, Rev 1:7

* 19:38: Jon 7:13

* 19:39: Jon 3:1-2

c 19:39: Mɨr mɨne alos kaməmri pen ia nɨpwrai iərmama remhə. Nɨpekɨnrau rapein amasan.

* 20:2: Jon 13:23

* 20:7: Jon 11:44

* 20:9: Wok Me 2:24-32, 1Kor 15:4

* 20:14: Luk 24:16, Jon 21:4

* 20:17: Rom 8:29, Hip 2:11-12

* 20:19: Jon 19:38

* 20:20: Jon 16:22, 19:34, 1Jon 1:1

* 20:21: Jon 17:18

* 20:23: Mat 16:19

* 20:24: Jon 11:16, 14:5, Jon 21:2

* 20:29: 1Tes 1:8

* 20:30: Jon 21:25

* 20:31: Jon 3:15, Rom 1:17, 1Jon 5:13

* 21:2: Jon 1:45-51, Jon 20:24

* 21:5: Jon 20:14, Luk 24:41

* 21:7: Jon 13:23, Mat 14:29

* 21:11: Luk 5:6

* 21:13: Jon 6:11

* 21:14: Jon 20:19,26

* 21:15: Mat 26:33, Jon 1:42

* 21:16: Wok Me 20:28

* 21:17: Jon 13:38, 16:30

* 21:19: Mat 16:24-25, Mak 1:17, 2Pit 1:14

* 21:20: Jon 13:23-25

* 21:22: Mat 16:28

* 21:24: Jon 19:35

* 21:25: Jon 20:30

Wok Me

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Wok Me

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Wok me in nəkukuə səro kəru irə sə Luk rɨmərai. Luk rɨmərai nəkukuə i revən tɨ in riti nəɡhɨn nə Teofilas. Ia nəkukuə i kɨtaha sətoni nukune nəfwakiien səvəi Iesu Kristo mɨne rɨnəfuvehe mevən ia tənəmtənə me. Nəkukuə i raməɡkiari ia wok səvəi Pita mɨne Pol, irau aposol mi səvəi Iesu Kristo. Pita in aposol riti sə ramətui amasan tɨ nakalasia me fwe Jerusalem nəpɨn nəfwakiien rɨməuvehe vi a. Pol in aposol riti sə Kumwesən rərhi pen i revən ia tənəmtənə me. Wok me nəɡhɨn riti mwi mə Wok Me Səvəi Nənɨmwɨn Ikinan. Kani nəhaɡ nəha tɨ nəri nə mə nəkukuə i raməɡkiari ia nuveheien mɨne wok səvəi Nənɨmwɨn Ikinan. Wok me rani irapw nəɡkiariien sə nakalasia me fwe kupwən hənaməvisau irə. Wok me raməɡkiari ia nəkur Isrel mɨne həfo mhəpwəh nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo. Rani mwi mə Kumwesən rəfo mərhi pen aposol me həuvən tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, nənə irəha həni nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan səvənhi. Wok me raməɡkiari mwi ia nəkur Rom səməme hənamərɨmənu ia kwopun me fwe kupwən. Rani mə irəha həfo mhəmwəki nakalasia me səvəi Iesu.

1

Iesu revən fwe ia neiai

1  *Iou riti Teofilas:

Ia nəkukuə kupwən səiou sə iakuvərai raka mik iakuvəni raka narimnari me pam Iesu ramo mɨne nəɡkiariien me pam ramahatən nərmama me irə fwe kupwən. Iakɨməni fwe ia nukune wok səvənhi muvehe 2  *meste nəpɨn nəha in raməvəhaɡ m aposol me səvənhi səməme in rɨnərpwi rəɡɨn ia nirəha. In raməvəhaɡ mɨnraha, mauvei pen nəɡkiariien riti rauku pen tɨ Nənɨmwɨn Ikinan. Nəpɨn ruvei pen pam, kuvehi utə in revən fwe ia neiai. 3  *Nəpɨn Iesu ruvəreɡi raka nəmisəien səvənhi, rarə mwi nəpɨn foti. Ia nəpɨn me nəha ramier irapw tɨ aposol me nəha. Nəpɨn rɨpɨk ramərer ia nəmrɨnraha, mamo irəha hamətoni mə ruvəmɨru pərhien. Irəha kamhətə in, nənə in rani narimnari me ia nɨkaren səvəi nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.

4  *Nəpɨn riti raməni pəri nari irəha mɨnraha, nənə mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tihəpwəh nierien ia Jerusalem, mətə tihameitenhi Nənɨmwɨn Ikinan sə Tata səiou rɨno raka promes mə truvei pehe m kɨmiaha. Hiəuvəreɡi raka iou iakaməɡkiari irə fwe kupwən, mamɨni mə, 5  *‘Jon rɨno paptaes ia nui, mətə rɨpko mhə tui Kumwesən tro paptaes ia kɨmiaha ia Nənɨmwɨn Ikinan.’ ”

6  *Nənə nəpɨn riti mwi, nəpɨn aposol me housəsɨmwɨn irəha me, kamhəres pen Iesu i mə, “Iərɨmənu, tikərɨmənu ia nəkur Isrel nəha təkwtəkwuni rəmwhen ia kiɡ kupwən me səvənraha uə rekəm?”

7  *Mətə Iesu rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tata səiou rauvehi nasoriien mɨnəmri raka nəpɨn me pam. Rɨpko mhə səkɨmiaha tihəukurən mə tɨnesən nəpɨn me nəha tuhəier irapw. 8  *Mətə nəpɨn Nənɨmwɨn Ikinan truvehe ia kɨmiaha, tihəuvehi nɨskaiien. Nənə tihaməkeikei mhəuvən, mhəvisau irapw iou fwe Jerusalem, mɨne ia kwopun me pam fwe ia tənə Jutia mɨne Sameria, mhəuvən mheste tənəmtənə me pam.”

9  *Nəpɨn Iesu rɨni pam nəɡkiariien me nəha, kuvehi utə in rautə. Nərmama me səvənhi kamhəti pen mamhətoni in meste nəpuə riti rousəman. Kurirə irə həpkətoni mhə mwi in.

10  *Nəpɨn Iesu rautə mamevən, irəha kamhəkwətə ihi ia nɨmaɡouaɡou, nənə təkwtəkwuni a iəmə mi kəru səvənrau tɨnari rəpsan krouier irapw tɨ nirəha, rouərer ia nɨkarenraha, 11  *rouni mə, “Nəmə Kalili! Rəfo hiamərer ia kwopun i, mamhəti utə ia nɨmaɡouaɡou? Iesu i sə kuvehi raka tukumiaha, kuvehi utə revən fwe ia neiai, in truvehe rəmwhen a mwi hiənətoni rautə ia nɨmaɡouaɡou mamevən.”

Matias truvehi təmwki Jutas

12  *Kurirə ikɨn aposol me həier ia təkuər nəha kani mə Təkuər Olif mhərərɨɡ mamhəuvən fwe Jerusalem. (Təkuər nəha Olif raməkure ipaka tɨ Jerusalem rəmwhen ia wan kilometa.) 13  *Nəpɨn irəha həier pen fwe taon, mhəutə pen fwe ia rum nəha irənhə kwopun kamharə ikɨn. Nəɡhɨnraha me i: Pita, Jon, Jemes, Antru, Filip, Tomas, Patolomiu, Matiu, Jemes tɨni Alfeas, Saemon (iəmə sə kupwən rakurirə ia səməme haməmwur mə tuhəkoui irapw nəkur Rom), mɨne Jutas tɨni Jemes. 14  *Ia nəpɨn me nərmama me nəha nətərɨɡien səvənraha kuatia. Kamhousəsɨmwɨn irəha me, mamhəfwaki. Meri, mama səvəi Iesu, mɨne piəvi Iesu me, mɨne nɨpran səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu irəha mɨnraha.

15 Nəpɨn me nepwɨn həukurau, nənə piəvtaha me housəsɨmwɨn irəha me ia kwopun kuatia. (Irəha pam ipaka tɨ wan hantret twenti.) Nənə Pita rɨskəmter ia rerɨnraha mɨni mə, 16  *“Nərman, piak me, fwe kupwən Nənɨmwɨn Ikinan ruvei pen nəɡkiariien səvənhi m Kiɡ Tevɨt mə trukupwən mɨni irapw Jutas, iəmə sə rɨməiri nərmama me həuvən mhəkwtəmhiri Iesu. Nəɡkiariien nəha ruvəuvehe muvəukuə raka, tɨ nəri nə mə nəɡkiariien me pam kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan tuhaməkeikei mhəuvehe mhəukuə. 17 Jutas nəha fwe kupwən Iesu rɨnərpwi rəɡɨn irə mə truvehe mo aposol riti səvənhi kɨmaha min.”

18  *(Iəmə nəha rɨno noien ərəha, muvehi mane irə, muvehi mevən muvehi nəmri tɨprənə i. Fwe ia tɨprənə nəha in rɨmwei irapw, tɨpwɨn rəpəruə, nəninhə irə rier. 19 Nərmama səməme kamharə fwe Jerusalem həreɡi nəvisauien səvənhi, nənə həuvei pen nəɡhi kwopun nəha ia nəɡkiariien səvənraha mə Akeltama. Nɨpwrai nəɡkiariien nəha in i mə Tɨprənə sə Netə Rɨnaiu Ikɨn.)

20 Pita rɨrɨpɨn nəɡkiariien mɨni mə, “Nəɡkiariien i sə kɨmərai pen ia nəkukuə nəha Ol Sam raməɡkiari ia Jutas. Rɨni mə,

‘Pwəh səvənhi rukwənu ruvehe mərkun.

Iərmama trəpwəh narəien ikɨn.’

Kɨmərai pen mwi mə,

‘Pwəh iərmama riti mwi ruvehi təmwhekɨn,

mo səvənhi wok.’

21-22  *Ro iamɨnhi irə kɨtaha tsaməkeikei mhəuvehi utə iərmama riti truvehi təmwki Jutas. Kɨmaha min tahəvisau irapw mə iahənətoni ia nəmrɨmaha mə Iesu rɨnətui mwi pərhien ia nemhəien səvənhi. Pwəh səuvehi utə iərman riti sə rɨnakurirə ia kɨmaha ia nəpɨn me pam nəha Iesu Iərɨmənu səkɨtaha rɨnamavən kɨmaha min. Rɨnostat mukurirə ia kɨmaha ia nəpɨn nəha Jon rɨnamo paptaes ia nərmama muvehe meste nəpɨn nəha kuvehi utə Iesu revən fwe ia neiai.”

23 Pita rɨni pen pam, nənə irəha həni irapw nəɡhi iərmama kəru. Nəɡhɨnrau Josef mɨne Matias (Josef nəha kaməkwein mwi in mə Pasapas mɨne Jastas.) 24  *Nənə irəha həfwaki, mhəni mə, “Iərɨmənu, ikukurən nətərɨɡien səvəi nərmama me pam. Tiko mahatən ro m kɨmaha i mə iərman mi sə pəku nəha ikokeikei mə 25 truvehe mo in aposol, muvehi təmwki Jutas, iəmə sə rɨnəpwəh wok nəha mə trevən ia kwopun atukwatukw səvənhi.” 26 Nənə irəha həuini nəri sə ramahatən pen nari mə sin nəha truvehi wok nəha. Nənə nəri nəha rahatən pen mə Matias. Nənə həvsini pen in irəha aposol me eleven.

2

Nəpɨn asori nəha Pentekos

1  *Nəpɨn asori nəha Pentekosa ruvəuvehe. Ia nəpɨn nəha nərmama pam səvəi Iesu housəsɨmwɨn irəha me ia kwopun kuatia. 2 Təkwtəkwuni a həreɡi nari riti rəmwhen ia nɨmətaɡi asori ruku pen ia nɨmaɡouaɡou muvnimwə masori ia nimwə nəha kamhəkure ikɨn. 3  *Hətə nərami napw me həivə kɨrkɨri, mhəuvən, mhərer ia kənkapwənraha kuatia kuatia. 4  *Irəha pam rerɨnraha ruvehe mukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan. Nənə Nənɨmwɨn nəha ruvei pen nəɡkiariien mɨnraha hənaməɡkiari ia nəɡkiariien me səpəmsəpə.

5 Ia nəpɨn nəha nəkur Isrel me həpɨk kamharə fwe Jerusalem. Irəha nəha nəməfwaki me həməuku pen fwe ia tənəmtənə me mhəuvehe. 6 Nəpɨn həreɡi narimnari me nəha, housəsɨmwɨn pen irəha me ipaka tukwe. Irəha hamərkərinari tɨ nəri nə mə nəɡkiariien me səvənraha səpəmsəpə sə hənətui pen irə, irəha kamhəreɡi nərmama me səvəi Iesu kamhəɡkiari ia nəɡkiariien me nəha. 7  *Nənimenraha rier. Həreirei, mamhəni pen tɨ nirəha me i mə, “Hətə ro. Nərmama me nəha kamhəɡkiari irəha pam nəkur Kalili. 8 Mətə rəfo kɨtaha saməreɡi kamhəɡkiari ia nəɡkiariien me səkɨtaha me səpəmsəpə sə sənətui pehe irə? 9  *Kɨtaha i nəmə Patia, mɨne nəmə Metia, mɨne nəmə Elam. Kɨtaha nepwɨn samarə ia Mesopotemia, mɨne Jutia, mɨne Kapatosia, mɨne Pontas, mɨne Esia, 10-11 mɨne Frijia, mɨne Pamfilia, mɨne Ijip, mɨne Krit, mɨne Arepia, mɨne tənə nəha Lipia ipaka tɨ Saerin. Kɨtaha nepwɨn həuku pen fwe ia Rom. Kɨtaha nepwɨn nəkur Isrel atukwatukw, nənə kɨtaha nepwɨn rɨpko mhə kɨtaha nəkur Isrel, mətə samarə ia narəien səvənraha. Mətə kɨtaha pam saməreɡi nərmama me nəha kamhəɡkiari ia nəɡkiariien me səkɨtaha me, mamhəni irapw wok asori me Kumwesən rɨno.” 12 Nənə irəha nənimenraha rier. Həreirei, mamhəres pen irəha me i mə, “Nəri nəha nɨpwran rəfo irə?”

13 Mətə irəha me nepwɨn harɨs, mhəni mə, “Nərmama me nəha kamhənɨmwi waen, mamhakonə irə!”

Nəvisauien səvəi Pita

14 Mətə Pita rɨskəmter irəha Eleven Aposol me, məɡkiari asori, mɨni pen tɨ nirəha i mɨnuə, “Nəmə Jutia mɨne kɨmiaha pam nərmama hiamarə ia Jerusalem, tiho mhətərɨɡ ro iou, pwəh iakɨni pehe nɨpwrai nəri nəha tukumiaha i. 15 Hiaməni mə nərmama me i hakonə ia waen, mətə rekəm. Irəha həpwəh nakonəien. Kwa naen klok a i ia nəpnəpɨn. 16 Nəri nəha hiamətoni ramesi pen nəɡkiariien i Joel Profet rɨməni fwe kupwən:

17 Kumwesən rɨni mə, ‘Tramevən ipaka tɨ nəpɨn sampam,

iou takərhi irapw nənɨmwɨn səiou trevən tɨ nərmama me pam.

Nɨpwnətɨmiaha me nərman mɨne nɨpran tuhəni irapw nəɡkiariien sə ruku pen tɨ Nənɨmwɨn səiou.

Ntəmaruə me səkɨmiaha me tuhətə vison me.

Nərɡharə me səkɨmiaha me tuhəməkrəha.

18 Ia nəpɨn nəha nərmama me səiou kani irəha mə iotukwininari me,

nəri auər a mə irəha nərman uə nɨpran,

mətə takərhi irapw Nənɨmwɨn səiou trevən tɨ nirəha,

nənə irəha tuhəni irapw nəɡkiariien sə ruku pen tɨ Nənɨmwɨn səiou.

19 Tako narimnari me fwe irənhə ia nɨmaɡouaɡou.

Nərmama tuhətoni, mhərkərinari irə.

Ia təkure tənə tako nɨmtətien me:

netə, mɨne napw, mɨne nɨse napw.

20 Meri truvehe mɨpitəv.

Məkwə truvehe məruerəv məmwhen ia netə.

Kurirə irə nəpɨn səvəi Iərɨmənu truvehe.

Nəpɨn nəha trasori mopə ia nəpɨn me pam.

21  *Ia nəpɨn nəha nərmama me pam səməme tuhəkwein ia Iərɨmənu

in truvehimɨru irəha.’

22  *Nəmə Isrel tiho ro mhəreɡi nəɡkiariien me i. Iesu nəha iəmə Nasaret Kumwesən rɨnahatən atukwatukw m kɨmiaha i mə in pərhien rərhi pehe i ruvehe tukumiaha. Nəpɨn Iesu rɨnamavən ia rerɨmiaha fwe kupwən, Kumwesən rauvei pen nɨskaiien min, ramo nɨmtətien me mɨne narimnari asori me hiamətoni hiamərkərinari irə rəmwhen hiəuvəukurən raka. 23  *Nəpɨn Kumwesən ruvei pen Iesu ia rəɡɨmiaha, in ro iamɨnhi irə mamesi pen a nətərɨɡien səvənhi mɨne nəfe in ruvəukurən raka fwe kupwən mə tro. Nənə kɨmiaha hiousi əpune Iesu ia noien nəha hiəno irə. Hiəmri pen in ia rəɡi nəmə ərəha me, nənə hərui tərini pen in ia nei kamarkuaui. 24  *Mətə Kumwesən rɨfi Iesu ia nəmisəien səvəi nemhəien, mo in rətui mwi. In rɨno iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nemhəien ko rɨpkəkwtəmhiri mhə Iesu. 25 Rəmwhen ia nəɡkiariien i Kiɡ Tevɨt rɨməni irə mɨnuə:

‘Iakamətə ik krau mik Iərɨmənu səiou ia nəpɨn me.

Ikamarə ipaka tukw iou.

Nari riti riwən tro iou iakətəmnɨmwɨn.

26 Ro iamɨnhi irə rerɨk raɡien pɨk.

Tərhuk raməɡnəɡɨni ik Iərɨmənu səiou.

Nɨpwrak mwi trarə amasan, məpwəh nehekɨrien,

27  *tɨ nəri nə mə nəpɨn takemhə

tikəpwəh nəpwəhien iou iakarə Imwei Nəkur Həuvamhə.

Tikəpwəh nəseniien nɨpwrai iəmə ikinan səim rɨmərɨr.

28 Ikɨnahatən raka iou ia suatuk me səvəi nɨmɨruien.

Tiko iou krau mik krauarə rerɨk ramaɡien.’

29  *Piak me, iakuə takɨni pehe tukumiaha i mə Kiɡ Tevɨt, kaha kupwən səkɨtaha, in rɨpkəɡkiari atukw a mhə irə. In ruvamhə. Kuvənɨmwi raka. Səvənhi kref raməmak ihi. Fwe tui meste pehe ipwet mɨne samətoni. 30  *Mətə in profet riti. Rukurən amasan mə Kumwesən rɨməuvehi kwəsuahi mɨni pen tukwe in mɨnuə tɨ nəpɨn riti in ro kwənəkwus riti səvənhi ruvehi təmwhekɨn mərɨmənu. 31  *Kiɡ Tevɨt rɨməkupwən mətoni Kristob nəha mə trətui mwi ia nemhəien səvənhi. In nəha Kiɡ Tevɨt rəɡkiari irə ia Ol Sam nəpɨn rɨni mɨnuə ‘Kumwesən trəpwəh nəpwəhien in ramarə Imwei Nəkur Həuvamhə. Nɨpwran trɨpkɨmərɨr mhə.’ 32  *Iesu nəha, Kumwesən rɨnəsuəpwiri in ia nemhəien səvənhi. Kɨmaha i iahənətoni, mamhəni irapw mə ro nɨpərhienien. 33  *Kumwesən, tata səvəi Iesu, ruvehi utə in mukurei pen in ia nɨkaren mwatuk. In ruvei pen Nənɨmwɨn Ikinan min rəmwhen rɨno raka promes fwe kupwən mə tro. Iesu ruvehi Nənɨmwɨn nəha, mərhi pehe i. Nəri nəha hiamətə, mamhəreɡi Nənɨmwɨn Ikinan nəha. 34 Kiɡ Tevɨt rəpwəh nutəien fwe ia neiai, mətə in atukwatukw nəha rəɡkiari ia Kristo, mɨni mə,

‘Kumwesən rɨni pen tɨ Iərɨmənu səiou mə,

Əkure ia nɨkarek mwatuk

35 meste tako nərmama səməme haməmwəki ik həuvehe,

tikərpwi utə tɨpaɡe nɨsum mi ia nirəha.’

36  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha pam nəkur Isrel tihaməkeikei mhəukurən mə Iesu nəha hiənərui tərini pen ia nei kamarkuaui, in nəha təkwtəkwuni Kumwesən ro in ruvehe mo Iərɨmənu mɨne Kristo.”

37  *Nəpɨn nərmama me nəha həreɡi nəɡkiariien səvəi Pita, rerɨnraha rəpou pɨk. Həres pen Pita mɨne aposol me i mə, “Piak me, təkwtəkwuni nəha tahəfo nəha?”

38  *Mɨreɡi Pita rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha mhəuvehe pwəh iaho paptaes ia kɨmiaha ia nəɡhi Iesu Kristo. Tiho iamɨnhi irə mɨne nənə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səkɨmiaha. Kɨmiaha tihəuvehi Nənɨmwɨn Ikinan. 39  *Promes nəha raməmak tukumiaha, maməmak mwi tɨ nərɨmiaha me, mɨne nərmama səməme kamharə isipwɨn. Raməmak tɨ nərmama me pam səməme Iərɨmənu Kumwesən səkɨtaha trəkwein ia nirəha.”

40  *Pita rɨni irapw nəɡkiariien me rɨpɨk mwi tɨ nirəha i, maməkeikei mɨnraha, mamɨni mə, “Nərmama ipwet mɨne hamo noien ikou. Tiharaka ia nirəha tɨ nəri nə mə Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səvənraha.” 41  *Ia nəpɨn nəha nərmama me həpɨk həmwhen ia 3000 həni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Pita, mhəuvehe, ko paptaes ia nirəha.

Narəien səvəi nərmama me səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu

42  *Ia nəpɨn me irəha kamhousəsɨmwɨn irəha me, mamhətərɨɡ nəɡkiariien sə aposol me kamhahatən irəha irə. Kamhəkwsen bred, mamhani pəri nari, mamhəfwaki pəri. 43  *Nərmama me pam kamhəhekɨr, tɨ nəri nə mə Kumwesən rauvei pen nɨskaiien m aposol me səvəi Iesu. Ia nɨskaiien nəha irəha kamho nɨmtətien me rɨpɨk mɨne narimnari me nərmama kamhətoni hamərkərinari irə. 44  *Nərmama me pam səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu, kamharə pəri ia kwopun kuatia, mamhəuai narimnari me səvənraha mɨnraha me. 45 Irəha kamhəmri pen nəmri nari ia səvənraha tɨprənə mɨne nautə me mamhəuvehi mane irə. Nəpɨn nari riti riwən tɨ nirəha riti, kamhəuai mane nəha, mamhəuvei pen m iərmama nəha. 46  *Ia nəpɨn me kamhavən pəri, mamhəuvən fwe ia nimwə səvəi Kumwesən. Fwe ia nəkwai nimwə me səvənraha, kamhəkwsen bred, mamhani pəri nari. Rerɨnraha raɡien. 47  *Kamhəɡnəɡɨni Kumwesən. Nəpɨn nərmama me hətoni irəha, kamhəsiai irəha. Ia nəpɨn me Iərɨmənu rauvehimɨru nərmama me nepwɨn mwi, nənə həuvehe mho kuatia irəha mɨnraha.

3

Pita romasan iərmama riti nɨsun mi krouemhə

1  *Ia nəpɨn riti, tri klok ia nəruarəv, nəpɨn səvəi nəfwakiien ruvəuvehe. Pita mɨne Jon krouutə pen fwe ia nimwə səvəi Kumwesən. 2  *Iərmama riti fwe ikɨn. Nəpɨn rɨnətui pehe nɨsun mi krouemhə ko rɨpkavən mhə. Ia nəpɨn me in me nepwɨn həuvehi mhəkure pen i ia nɨkare nimwə səvəi Kumwesən ipaka tɨ təpinhə nəha kani mə Təpinhə sə Ramasan. Nəpɨn nərmama me kamhəuvehe mə tuhəuvnimwə, iərmama nəha ramase mane mɨnraha. 3 Pita mɨne Jon krouvehe ipaka mə trouuvnimwə ia nimwə səvəi Kumwesən. Nəpɨn iərmama nəha rətoni, rase mane mɨnrau. 4  *Pita mɨne Jon krouəti pen rouətə in. Pita rɨni mə, “Tiko məti pehe mətə kɨmrau.” 5 Iərmama nəha rəti pen mətə irau. Rerɨn ramrhi mə rosi trouvei pen nari riti min.

6  *Mətə Pita rɨni pen tukwe in mə, “Səiou silva mɨne kol riwən, mətə nəfe iakauvehi takuvei pehe mik. Ia nəɡhi Iesu Kristo, iəmə Nasaret, tiko mərer mavən.” 7 Pita ruvehi rəɡɨn mwatuk mɨvi utə. Təkwtəkwuni a iərmama nəha nɨsun mi krouvehe rouskai. 8  *Rɨskəmter mavən, mukurirə ia Pita mɨne Jon, mharuvnimwə ia nimwə səvəi Kumwesən. Ramavən, maməruərau utə, maməɡnəɡɨni Kumwesən. 9 Nərmama me pam həti pen mhətə iərmama nəha ramavən maməɡnəɡɨni Kumwesən. 10 Hətə həukurən mə iərmama nəha in nəha raməkure rerɨn mamase mane fwe ia nɨkare nimwə səvəi Kumwesən ipaka tɨ Təpinhə sə Ramasan. Irəha hərkərinari irə. Nənimenraha rier tɨ nəfe kɨno irə.

Pita raməvisau fwe ia nimwə səvəi Kumwesən

11 Iərmama nəha raməɡher pen ia Pita mɨne Jon. Nərmama pam haiu mhəuvehe tɨ nirəhar fwe ia kwopun nəha kani mə Vranda səvəi Solomon. Nənimenraha rier. 12 Nəpɨn Pita rətə nərmama me nəha, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nəmə Isrel. Rəfo hiamərkərinari ia iərmama i? Hiaməti pehe mamhətə kɨmrau tɨ nəfe? Hiaməfətərɨɡ irə? Ko kɨmrau iaromasan iərmama i ia səkɨmrau atukw nɨskaiien uə tɨ nəri nə mə kɨmrau iəmə ikinan mi? Rekəm! 13  *Kumwesən səvəi Epraham mɨne Aesak mɨne Jekop, Kumwesən səvəi kaha kupwən me səkɨtaha, in ruvehi utə nəɡhi Iesu, iəmə sə ramo tukwini nari min. Iesu nəha hiəuvei pen ia rəɡi nəkur Rom. Nəpɨn Paelat rɨni mə trəseni Iesu rier irapw ia kalapus, hiərer ia nənime Paelat, mamhəni mə hiəpwəh nokeikeiien mə tro iamɨnhi irə. 14 Iesu nəha in iəmə atukwatukw mɨne iəmə ikinan, mətə kɨmiaha hiənəpwəh in, mhəres pen Paelat i mə trɨpkəseni mhə in rier irapw ia kalapus mətə trəseni a iərmama sə rɨnousi əpune iərmama rier irapw. 15  *Ia noien nəha hiənousi əpune Iəmə sə in Nukune Nɨmɨruien. Mətə Kumwesən rɨno in rətui mwi ia nemhəien. Kɨmaha iahənətoni nəri nəha, mamhəni irapw mə ro nɨpərhienien. 16 Nəɡse nəɡhi Iesu nəha in nəha rɨno nɨsui iəmə i krouvehe rouskai. Hiamətoni iəmə i, mhəukurən in. In rɨni nɨpərhienien ia nəɡhi Iesu, mo pen ramərer ia nəmrɨmiaha nɨpwran rɨnəsanɨn pam.

17  *Piak me iakukurən mə ia nəpɨn nəha hiənousi əpune Iesu, kɨmiaha mɨne nəmə asori me səkɨmiaha hiəreirei nəfe nəha hiamo. 18  *Mətə ia noien nəha hiəno irə Kumwesən rɨno nəɡkiariien me səvənhi sə in rɨməuvei pen m profet kupwən me səvənhi həuvəuvehe mhəuvəukuə. Profet me nəha haməkupwən mhəni irapw mə Kristo səvənhi traməkeikei mɨreɡi nəmisəien. 19  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha pwəh Kumwesən raikuas raka nərəhaien me səkɨmiaha. 20 Trɨni mɨnuə hio iamɨnha irə, nəpɨn səvəi napwɨsien truku pen ia nəmri Kumwesən. In trərhi pehe Kristo sə kɨməni irapw fwe kupwən mə truvehe tukumiaha. Kristo nəha iakani in Iesu. 21 In traməkeikei marə fwe ia neiai meste Kumwesən tro narimnari me həuvehe mho sə vi rəmwhen ia profet ikinan me səvənhi fwe kupwən həməni. 22  *Moses rɨməni mə, ‘Iərɨmənu Kumwesən səkɨmiaha truvehi utə profet riti rəmwhen ruvehi utə iou. Profet nəha truku pen ia kɨmiaha in piəvɨmiaha riti. Tihaməkeikei mhətərɨɡ ia narimnari me pam profet nəha trɨni pehe tukumiaha i. 23 Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwəh nətərɨɡien ia profet nəha, Kumwesən truvehi raka in, məpwəh nəvsini penien in ia nərmama me səvənhi.’

24 Samuel mɨne profet me pam səməme hənəkurirə pen i mhəuvehe həməni narimnari me i kamo ipwet mɨne. 25  *Nəkur Isrel, kɨmiaha nə nɨpwnəti profet kupwən me. Kɨmiaha nə nɨpwnəti kaha kupwən me. Promes nəha Kumwesən rɨməuvei pen mɨnraha in nə promes səkɨmiaha. In rɨməni pen tɨ Epraham i mə, ‘Iərmama riti truku pen ia kwənəkwus səim. Namasanien səiou truku pen irə, mevən tɨ nərmama me pam ia tənəmtənə me.’ 26  *Nəpɨn Kumwesən ruvehi utə Tɨni, in rukupwən mərhi pehe i tukumiaha nəkur Isrel mə trəkwein amasan m kɨmiaha, mo hiəpwəh nərəhaien me səkɨmiaha.”

4

Pita mɨne Jon krouərer ia nəmri nəmə asori me

1  *Nəpɨn Pita mɨne Jon krauəɡkiari ihi m nərmama, pris me mɨne Satusi mea həuvehe irəha iəmə asori səvəi naruaɡən me səməme kamhətui tɨ nimwə səvəi Kumwesən. 2  *Niemaha rəpi irəha tɨ nəri nə mə Pita mɨne Jon krauahatən nərmama me, rauni mə Iesu rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. Ia nəɡkiariien nəha krauahatən pen mə nərmama səməme həuvamhə tuhətui mwi. 3  *Nəmə asori me nəha həkwtəmhiri irau, mətə tɨ nəri nə mə rɨnaməruarəv, hosə pen irau ia kalapus mə trouəmak fwe ikɨn roueste trakwakwi. 4  *Mətə nərmama me səməme həməreɡi nəɡkiariien səvənrau, həpɨk ia nirəha həni nɨpərhienien ia Iesu. Kəvsini nərman me əpa səməme həni nɨpərhienien ia Iesu, irəha pam ipaka faef-taosen.

5 Kɨni rakwakwi irə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mɨne elta me mɨne nahatən me səvəi Loa housəsɨmwɨn irəha me fwe Jerusalem. 6 Irəha housəsɨmwɨn irəha me irəha pris asori anan nəɡhɨn nə Anas, mɨne Kaeafas, mɨne Jon, mɨne Aleksanta, mɨne sin sin mwi irəha kwənəkwus səvəi pris asori anan. 7  *Irəha həuvehi Pita mɨne Jon, mhərpwi irapw irau ia kurkwanraha, mhəres pen irau i mə, “Sin ruvei pehe nɨskaiien m kɨmirau uə irauo nəri i ia nəɡhi sin?”

8  *Ia nəpɨn nəha Pita rerɨn ruvehe mukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mɨne elta me. 9 Təkwtəkwuni hiaməres pehe kɨmrau i ia namasanien sə iarouo m iərmama i nɨsun mi krouemhə. Hiaməres mə iarouəfo irə ro in ruvehe məsanɨn. 10  *Ramasan. Kɨmiaha pam i tihaməkeikei mhəukurən. Nəkur Isrel me pam mwi tuhaməkeikei mhəukurən. Iəmə i ramərer ia nəmrɨmiaha nɨsun mi krouskai, tɨ nəri nə mə iaromasan in ia nəɡhi Iesu Kristo, iəmə Nasaret. Hiənərui tərini pen in ia nei kamarkuaui, remhə, mətə Kumwesən rɨno in rətui mwi ia nemhəien səvənhi. 11  *Iesu in iəmə nəha Nəkukuə Ikinan raməɡkiari irə, mamɨni mə,

‘Kəruəterei nəha kɨmiaha nəmə hiamuvrhəkɨn nimwə hiənuə rərəha, mhəpwəh,

təkwtəkwuni nəha ruvəuvehe mɨno kəruəterei sə rəpi raka pam kəruəterei me,

məkwtəmhiri əknekɨn pam nimwə.’ ”

12  *Pita rɨrɨpɨn nəɡkiariien mɨni mə, “Iesu əpa rauvehi nɨskaiien tɨ nuvehimɨruien kɨtaha. Ia tənəmtənə me pam, iərmama riti mwi riwən Kumwesən rərhi pehe i mɨni mə tsaməkeikei mhahatətə ia nəɡhɨn mə in truvehimɨru kɨtaha.”

13 Nəpɨn nəmə asori me hətoni mə Pita mɨne Jon krouəpwəh nehekɨrien ia nəmrɨnraha, hərkərinari irə. Hənətə sas mə irau iəmə auər a mi. Krouəpwəh nevənien ia kwopun sə kaukurən nari ikɨn. Irəha hamətərɨɡ tukwe, mhəukurən mə irau nəha krɨnamavən pəri irəha Iesu fwe kupwən. 14 Mətə ko həpwəh nɨniien nəɡkiariien riti, tɨ nəri nə mə hətoni iəmə nəha krɨnomasan nɨsun mi ramərer ia nɨkarenrau. 15 Ia nəpɨn nəha nəmə asori me həni mə irəhar tuharevən fwe iruə. Nəpɨn harier irə, kamhəɡkiari mɨnraha me mə, 16  *“Tso nəfe ia iəmənmi nəha? Nəkur Jerusalem me pam həukurən mə krɨno nɨmtətien asori nəha. Ko kɨtaha səpwəh nɨniien mə neikuəien. 17 Mətə rərəha mə nəɡkiariien nəha truvirɨs mevən mwi tɨ nərmama me. Pwəh sənise pen əknekɨn tɨ nirau i mə trouəpwəh mwi nɨniien nəɡhi Iesu i tɨ iərmama riti mwi.”

18  *Irəha həkwein irəhar haruvnimwə pehe mwi. Həni pen tɨ Pita mɨne Jon mə trouəpwəh mwi nɨniien uə nahatənien nərmama me ia nəɡhi Iesu.

19  *Mɨreɡi Pita mɨne Jon krouni mə, “Kɨmiaha əpa tihaməkeikei mhəkiri mə ratukwatukw ia nəmri Kumwesən mə kɨmrau taro nəkwan uə nəkwamiaha. 20 Mətə kɨmaha ko iahəpwəh nəkwumwi təriniien tərhumaha. Tahaməkeikei mhəvisau irapw nəfe iahənətə mhəreɡi.”

21 Nənə nəmə asori me hənise əknekɨn pen tɨ nirau i, mhərhi pen irau krauevən, mhəpkətə mhə suatuk riti tɨ nousiien irau. Rəknekɨn tɨ nirəha tɨ nəri nə mə nərmama me haməɡnəɡɨni Kumwesən tɨ nəfe irau krɨno ia iəmə nəha nɨsun mi krouemhə. 22 Iəmə nəha krɨnomasan in ia nəɡhi Iesu nuk səvənhi rəpi raka foti.

Nərmama me səvəi Iesu həfwaki

23 Nəpɨn Pita mɨne Jon krouier, krouevən rouətə nərmama me səvəi Iesu, nənə rouəvisau narimnari me pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həməni pen tɨ nirau i. 24  *Nəpɨn irəha həreɡi, housəsɨmwɨn irəha me mhəfwaki pəri m Kumwesən, mhəni mə, “Iərɨmənu Asori ikɨno neiai mɨne tɨprənə mɨne təsi mɨne narimnari me pam ia nirəhar. 25 Fwe kupwən, nəɡkiariien səim sə ruku pen ia Nənɨmwɨn Ikinan, rier ia nɨpəɡi nəkwai iərmama səim sə ro tukwini nari mik, kaha səkɨmaha Kiɡ Tevɨt, mɨni mə,

‘Rəfo nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel niemaha raməpi irəha?

Rəfo nərmama me ia tɨprənə i haməkure tɨ nətərɨɡien səvənraha, mətə hamo teki nari?

26 Kiɡ me ia tɨprənə i həpnəpenə tɨ naruaɡənien.

Nəmə asori me pam housəsɨmwɨn irəha me,

mamhəni ərəha Iərɨmənu,

mamhəni ərəha mwi Kristo səvənhi.’

27  *Kumwesən, nəɡkiariien nəha ro nɨpərhienien. Ia taon i Jerusalem, Kiɡ Herot mɨne Ponjes Paelat hənousəsɨmwɨn pəri irəha nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mɨne nəkur Isrel. Irəha hənousəsɨmwɨn irəha me, mhəmwəki Iesu iəmə ikinan səim sə ramo tukwini nari mik. 28  *Irəha həno narimnari me nəha mamhesi pen atukwatukw nəfe ikɨməni mə tuko ia nətərɨɡien səim. 29  *Mətə Iərɨmənu, təkwtəkwuni tikreɡi ro nəɡkiariien skai me nəha nəmə asori me həməni pehe tukumaha i. Kɨmaha iahase ik mə tikasitu ia kɨmaha. Kɨmaha i nərmama iahamo tukwini nari mik. Pwəh iahəvisau irapw nəɡkiariien səim, mhəpwəh nehekɨrien. 30 Osə pehe rəɡɨm əsanɨn, momasan nərmama səməme nemhəien rarə ia nirəha. Ia nəɡhi Iesu, iəmə ikinan sə ramo tukwini nari mik, pwəh kɨmaha iaho nɨmtətien me mɨne narimnari me nərmama tuhətoni, hərkərinari irə.”

31  *Nəpɨn həfwaki pam, Kumwesən rɨkiukiu ia kwopun nəha kamhəkure ikɨn. Rerɨnraha ruvehe mukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan. Nənə həuvən mhəni irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən, mhəpwəh nehekɨrien.

Nərmama me səvəi Iesu hasitu ia nirəha me

32  *Ia nəpɨn nəha nərmama səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu, rerɨnraha mɨne nətərɨɡien səvənraha ro a kuatia. Riti ia nirəha riwən raməpwtɨɡ tɨ nautə me səvənhi, mɨni mə səvənhi əpa. Mətə həuai narimnari me mhəuvehi rəmwhen ia nirəha me. 33  *Aposol me kamhəvisau irapw skai mə Iesu Iərɨmənu rɨnətui pərhien mwi ia nemhəien səvənhi. Nənə Kumwesən ramasitu asori ia nirəha ia namasanien səvənhi. 34  *Nərmama me səvəi Iesu riti ia nirəha riwən rɨni mə nari riwən təni tukwe, tɨ nəri nə mə sin sin ia nirəha səvənraha tɨprənə uə nimwə rarə həmri pen nəmri nari irə. Nəpɨn kuvehi nənimen, həuvehi mane, 35 mhəuvən, mhəfate pen ia nɨsui aposol me. Nənə aposol me həuai, mhəuvei pen m nərmama səməme nari riwən tɨ nirəha.

36  *Iərmama riti nəha ikɨn nəɡhɨn nə Josef. In iəmə Isrel sə ruku pen ia kwənəkwus səvəi Livae. Rɨnətui ia tənə əmwerɨs nəha Saepras. Aposol me həseɡi pen nəɡhɨn sə vi mə Panapas. Nɨpwrai nəɡkiariien nəha in i mə Iəmə sə Ramərpwi Əknekɨn Nərmama. 37 Josef i rəmri pen nəmri nari ia tɨprənə səvənhi. Nəpɨn kuvehi nənimen, ruvehi mane, mevən, mɨfate pen ia nɨsui aposol me.

5

Ananaeas mɨne pran səvənhi Safaera

1 Mətə iərmama riti nəɡhɨn nə Ananaeas mɨne pran səvənhi Safaera krouəmri pen nəmri nari ia səvənrau tɨprənə. 2  *Nəpɨn kuvehi nənimen, krouvehi mane, rouni pəri mə trouvehi raka nɨpərɨn səvənrau. Kurirə irə Ananaeas ruvehi nɨpərɨn a, mevən, mɨfate pen ia nɨsui aposol me, mameikuə mə mane me pam nəha rauvei pen.

3  *Pita rɨni mə, “Ananaeas, rəfo ikəseni Setan ruvehe mukuər ia rerɨm, mamo ikameikuə ia Nənɨmwɨn Ikinan? Nəmri tɨprənə sə kuvei pehe mik, rəfo ikəkwtəmhiri nɨpərɨn səim? 4 Nəpɨn ikəpwəh nəmri penien ihi nəmri nari irə, tɨprənə ramo ihi səim irə. Nəpɨn ikuvehi mane, ia nəpɨn nəha mwi mane nəha ramo ihi səim irə. Mətə rəfo rerɨm rɨrhi mə tiko noien i? Ikəpwəh neikuəien ia nirak, mətə ikeikuə ia Kumwesən.”

5-6 Nəpɨn Ananaeas rɨreɡi nəɡkiariien nəha, təkwtəkwuni a mwi rɨmwei memhə. Ntəmaruə me nepwɨn həskəmter, mhəveɡi nɨpwran, mhəuvehi mhəier, mhəuvən mhənɨmwi. Nərmama me həreɡi həhekɨr.

7 Nəpɨn aoa kahar rukurau, pran səvəi Ananaeas ruvnimwə pehe, mətə rəpwəh nukurənien mə səvənhi iərman ruvamhə. 8 Pita rɨni pen tukwe in mə, “Tiko mɨni pehe ro tukw iou i mə nəmri tɨprənə sə kuvei pehe m kɨmirau, in pam i?”

Mɨreɡi Safaera rɨni mə, “Ouəh, nəmri tɨprənə ihi nəha?”

9 Mətə Pita rɨni pen tukwe in mə, “Rəfo kɨmirau iərman səim irouni pəri mə tirouni mə mane me pam i? Ikukurən mə ko ikeikuə ia Nənɨmwɨn səvəi Iərɨmənu? Ətə ro! Nərmama səməme hamənɨmwi səim iərman, irəha fwe ia kwəruə. Tuhəuvehi mwi ik, mhəuvən fwe iruə.”

10 Təkwtəkwuni a Safaera rɨmwei ia nɨsui Pita memhə. Nəpɨn ntəmaruə me həuvnimwə pehe, hətə raməmak muvamhə. Nənə həuvehi, mhəier, mhənɨmwi ia nɨkare səvənhi iərman. 11 Nakalasia me mɨne nərmama səməme həreɡi nəri nəha, irəha pam həhekɨr asori.

Aposol me kamho nɨmtətien me

12  *Ia nəpɨn nəha aposol me kamhavən ia reri nərmama me, mamho nɨmtətien me rɨpɨk mɨne narimnari me rɨpɨk nərmama hətoni mhərkərinari irə. Ia nəpɨn me nərmama səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu kamhousəsɨmwɨn irəha me ia vranda səvəi Solomon ia nimwə səvəi Kumwesən. 13 Nəpɨn nərmama əpnapen a hətoni irəha, həɡnəɡɨni irəha, mətə həpwəh nevənien ipaka, tɨ nəri nə mə həhekɨr. 14  *Mətə nərman me həpɨk mɨne nɨpran me həpɨk kamhəuvehe tɨ Iesu Iərɨmənu, mamhəni nɨpərhienien irə. 15 Aposol me kamho nɨmtətien me rɨpɨk ia Jerusalem. Ro pen nərmama me kamhəuvehi nərmama səməme nemhəien rarə ia nirəha, mhəuvehi, mhəuvən fwe ia suatuk, mhəmri pen irəha ia təkure nɨkoukau me mɨne kafete me. Irəha kamho iamɨnhi irə mɨnuə Pita ruvehe mukurau mətə nənɨmwɨn a trukurau pen ia nirəha, nənə irəha həuvehe mhəsanɨn. 16  *Nərmama me fwe ia rukwənu me ipaka tɨ Jerusalem, irəha mwi kamhəuvehi nərmama me səvənraha səməme nemhəien rarə ia nirəha mɨne səməme nənɨmwɨn ərəha me kamharə ia nirəha, kamhəuvehi irəha, mhəuvehe, nənə aposol me ho irəha pam həuvehe mhəsanɨn.

Nəmə asori me kamhometə aposol me

17  *Ia nəpɨn nəha pris asori anan mɨne Satusi me nepwɨn housəsɨmwɨn pəri irəha me. Rerɨnraha ramrhi ərəha aposol me səvəi Iesu. 18 Mo pen həkwtəmhiri irəha, mhəuvehi puvnimwə irəha ia kalapus. 19  *Mətə ia nəpɨn irə aɡelo riti səvəi Iərɨmənu ruvehe məsevər ia təpinhə me səvəi nimwə nəha, miri irapw aposol me, mɨni pen tɨ nirəha i mə, 20 “Tihəuvən mhərer ia nimwə səvəi Kumwesən, mamhəni irapw tɨ nərmama me nəɡkiariien me pam ia nɨkaren səvəi nɨmɨruien vi i.”

21 Ia nəpɨn rɨnamran həuvən fwe ia nimwə səvəi Kumwesən mamhahatən nərmama rosi aɡelo rɨməni pen tukunraha i.

Nəpɨn pris asori anan mɨne in me nepwɨn həuvehe, housəsɨmwɨn nəmə asori me səvəi nəkur Isrel. Nəmə asori me nəha hərhi pen nərmama nepwɨn mə tuhəuvən fwe kalapus, mhəuvehi aposol me, mhəuvehi mhəuvehe. 22 Mətə nəpɨn nərmama me nəha kərhi pen irəha həuvən ia kalapus, həpwəh nətoniien aposol me. Nənə hərərɨɡ, mhəni pen tɨ nəmə asori me i mə, 23 “Kɨmaha iahəuvən mhətoni kalapus rəsisəɡ əknekɨn. Nərmama səməme kamhətui tɨ kwopun nəha kamhərer tukuahaɡ pam ia kwəruə me. Mətə nəpɨn həsevər ia təpinhə, kɨmaha iahəuvnimwə, mətə nərmama me nəha həiwən.”

24 Nəpɨn pris asori me mɨne iəmə asori səvəi naruaɡən me səməme kamhətui tɨ nimwə səvəi Kumwesən həreɡi nəɡkiariien nəha, nətərɨɡien səvənraha rəvsausɨni pɨk tɨ aposol me. Həreirei mə nəfe ro irəha.

25 Ia nəpɨn nəha iərmama riti ruvnimwə pehe, mɨni pen tɨ nirəha i mə “Nəmə me nəha hiənəsisəɡ tukuahaɡ ia nirəha, irəha fwe ia nimwə səvəi Kumwesən kamhahatən nərmama me.” 26  *Nənə iəmə asori səvəi naruaɡən me səməme kamhətui tɨ nimwə səvəi Kumwesən rɨskəmter, miri naruaɡən me nepwɨn səvənhi, mhəuvən, mhəkwtəmhiri aposol me, mhəiri irəha mhəuvehe. Mətə həpwəh nousiien irəha, tɨ nəri nə mə həhekɨr nərmama me. Kamo nərmama me həkwi irəha ia kəruəterei.

27 Irəha həuvehi aposol me mhəuvehe, mhərpwi irapw irəha ia nəmri nəmə asori me. Nənə pris asori anan rəɡkiari mɨnraha, 28  *mɨni mə, “Iahəuvəni pehe raka nəɡkiariien skai tukumiaha i mə tihəpwəh rə nahatənien nərmama ia nəɡhi iəmə nəha. Mətə hiənərui nəkwamaha. Hətə ro. Təkwtəkwuni nəha nərmama me pam ia Jerusalem həuvəreɡi raka nəɡkiariien səkɨmiaha. Rəfo mə tihərukwi pehe nemhəien səvəi iəmə nəha ia kɨmaha.”

29  *Mətə Pita mɨne aposol me həni pen tɨ nəmə asori me i mə, “Kɨmaha tahaməkeikei mho nəkwai Kumwesən, rɨpko mhə nəkwai nərmama. 30  *Kɨmiaha hiənousi əpune Iesu ia noien nəha hiəno irə, mhərukwi utə ia nei kamarkuaui. Mətə Kumwesən səvəi kaha kupwən me səkɨtaha rɨno rətui mwi ia nemhəien səvənhi. 31  *Kumwesən i ruvəuvehi utə raka in mukurei pen in ia nɨkaren mwatuk mə in iəmə sə triri nərmama mɨne iəmə sə truvehimɨru nərmama. Kumwesən ro iamɨnha irə mə truvei pehe nəpɨn m kɨtaha nəkur Isrel. Trɨni mɨnuə sərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨtaha, Kumwesən trenouenou noien ərəha me səkɨtaha, məpwəh nərɨpwɨnien. 32  *Kɨmaha iahənətə narimnari me nəha, mamhəvisau irapw mə ro nɨpərhienien. Nənɨmwɨn Ikinan sə Kumwesən rauvei pen m nərmama səməme hamo nəkwan in mwi ramərer kɨmaha min.”

33  *Nəpɨn nəmə asori me həreɡi nəɡkiariien səvəi aposol me niemaha rəpi irəha. Hənuə tuhousi əpune irəha. 34  *Mətə iəmə asori riti nəha ikɨn ia rerɨnraha nəɡhɨn nə Kamaliel. In Farisi riti. In iahatən riti sə ramahatən Loa səvəi Moses. Nərmama pam kamhəsiai in. In rɨskəmter, mɨni pen tɨ naruaɡən me mə, “Tiho mhəuvehi nəmə i mhəier. Pwəh kɨmaha iahəɡkiari ouihi a.” 35 Nəpɨn aposol me həier irə, Kamaliel rəɡkiari pen m nəmə asori me i mə, “Nəmə Isrel, tihətərɨɡ amasan tɨ nəfe hiamo ia nəmə me i. 36  *Rerɨmiaha trɨrhi Teutas fwe kupwən.a Rɨni mə in iərmama riti. Nərmama həpɨk, ipaka tɨ 400, həuvən mhəkurirə i. Mətə kousi əpune iəmə nəha. Nərmama səməme kamho nəkwan havən kɨrkɨri. Kusen səvənraha rəsas miwən. 37  *Kurirə ikɨn, ia nəpɨn sə kaməvsini nərmama me irə, Jutas iəmə Kalilib rərer mɨvi nərmama həpɨk həuvən mhəkurirə i. Mətə in mwi kousi əpune. Nərmama səməme kamho nəkwan havən kɨrkɨri. 38 Ro iamɨnhi irə iakuə takɨni pehe tukumiaha i mə, nəmə me i hamərer ia nəmrɨtaha ipwet, ramasan mə tihəpwəh irəha, mhəfi raka rəɡɨmiaha ia nirəha. Trɨni mɨnuə nəri nəha hamo ruku pen tɨ iərmama, trəsas miwən. 39 Mətə trɨni mɨnuə Kumwesən ramərer kurirə ia nirəha, ko hiəpwəh nɨniseien irəha. Tihətərɨɡ amasan tɨ nəfe hiamo ia nəmə me i. Kɨtaha səreirei, mətə rərəha mə tihətə sas kurirə mə hiamousari m Kumwesən.”

40  *Ro iamɨnhi irə nəmə asori me ho rosi Kamaliel rɨməni pen tɨ nirəha i. Həkwein mwi aposol me həuvnimwə pehe, mhərisi irəha, mhənise pen əknekɨn tɨ nirəha mə tuhəpwəh nəvisauien mwi m nərmama ia nəɡhi Iesu, nənə mhəfi raka rəɡɨnraha ia nirəha.

41  *Aposol me həier ia nəmri nəmə asori me səvəi nəkur Isrel, mamhaɡien, tɨ nəri nə mə Kumwesən rətə irəha mə həmwhen ko naurɨsien mɨnraha tɨ nəɡhi Iesu. 42  *Nənə ia nəpɨn me kamhəuvən fwe ia nimwə səvəi Kumwesən, mamhəuvən mwi ia nimwə me, mamhərɨpɨn, mamhahatən nərmama me, mamhəvisau mɨnraha mə Iesu in Kristo.

6

Nasituien me irəha pam sefen

1  *Nərmama me səvəi Iesu həuvehe mhəpɨk mwi. Ia nəpɨn nəha nəkur Isrel səməme kamhəɡkiari ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris həvisə irəha nəkur Isrel səməme kamhəɡkiari ia nəɡkiariien Hipru. Nəkur Isrel səməme kamhəɡkiari ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris həni mə ia nəpɨn me, nəpɨn kauvei pen mane mɨne nəveɡɨnien m nərmama me trasitu ia nirəha, kɨpkuvei pen mhə m nɨpran me səvənraha səməme nərman me səvənraha həuvamhə. 2 Ro iamɨnhi irə, aposol me twelef həkwein pen nərmama me səvəi Iesu mə irəha pam tuhəuvehe. Nəpɨn həuvehe, aposol me həni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmaha iahaməvisau irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Rɨpkatukwatukw mhə mə tahəpwəh wok nəha mhəuvehe mhəsui raka nəveɡɨnien. 3  *Ro pen piəvmaha me, kɨmiaha tihərpwi rəɡɨmiaha ia nərman me sefen ia kɨmiaha nəɡhɨnraha ramasan, rerɨnraha rukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan, nukurənien səvənraha rəpwəmwɨs. Kɨmaha tahəuvehi utə irəha mə tuhəsui raka nəveɡɨnien. 4 Mətə wok səkɨmaha tahaməfwaki, mamhəvisau irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən ia nəpɨn me.”

5  *Nərmama me pam səvəi Iesu rerɨnraha raɡien tɨ nəɡkiariien nəha səvəi aposol me. Hərpwi rəɡɨnraha ia Stifen, iərman riti nahatətəien səvənhi rɨskai, rerɨn rukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan. Hərpwi mwi rəɡɨnraha ia Filip, mɨne Prokoras, mɨne Nikanor, mɨne Timon, mɨne Pamenas, mɨne Nikolas, iəmə Antiok. Rɨpko mhə in iəmə Isrel, mətə ramarə ia narəien səvənraha. 6  *Irəha həiri nərman me nəha sefen, mhəuvehe, mhərer ia nəmri aposol me. Aposol me həmrutə rəɡɨnraha ia nirəha, məfwaki mɨnraha.

7  *Ia nəpɨn nəha nəɡkiariien səvəi Kumwesən rauvirɨs mamevən. Nərmama me səvəi Iesu fwe Jerusalem həuvehe mhəpɨk mwi. Pris me nepwɨn həuvehi nahatənien səvəi Iesu, mhahatətə irə. Pris me nəha həpɨk kwopti.

Nəkur Isrel həkwtəmhiri Stifen

8  *Stifen in iərmama riti Kumwesən rauvei pen nɨskaiien min, mamasitu irə ia namasanien səvənhi. Nəpɨn riti Stifen ramavən ia reri nərmama, mamo nɨmtətien asori me mɨne narimnari me nərmama hətoni, hamərkəri asori nari irə. 9  *Mətə nərmama me nepwɨn nəha ikɨn. Irəha nərmama səvəi nimwəfwaki riti səvəi nəkur Isrel kani mə Nimwəfwaki Səvəi Nərmama Me Kɨnɨfi Raka Nari ia Nirəha.a Nepwɨn həuku pen fwe Saerin mɨne Aleksantria. Nepwɨn mwi həuku pen fwe Silisia mɨne Esia. Irəha həskəmter mamhousari m Stifen. 10  *Mətə rəknekɨn tɨ nirəha. Ko həpkousi tərini mhə nəɡkiariien səvənhi, tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn Ikinan rauvei pen nukurənien min.

11  *Ro iamɨnhi irə hərəku pen nərmama nepwɨn mə tuheikuə irə. Nərmama me nəha həskəmter, mhəni mə, “Kɨmaha iahəreɡi iəmə i raməɡkiari ərəha ia Moses mɨne Kumwesən.”

12 Nəpɨn nərmama me mɨne nəmə asori me səvənraha mɨne nahatən me səvəi Loa həreɡi nəɡkiariien nəha, niemaha rəpi irəha. Həuvən tɨ Stifen, mhəkwtəmhiri, mhəuvehi mhəuvən, mhərpwi irapw in ia nəmri nəmə asori me səvəi nəkur Isrel. 13  *Irəha hərpwi irapw nərmama nepwɨn mə tuheikuə ia Stifen. Nərmama me nəha həni mə, “Ia nəpɨn me iəmə i ramɨni ərəha kwopun ikinan i mɨne Loa səvəi Moses. 14 Iahəreɡi rɨni mə Iesu nəha iəmə Nasaret in trousi testesi nimwə səvəi Kumwesən, mərarki narəien sə Moses rɨməuvei pehe m kɨtaha, məmri səpə riti.”

15 Nəmə asori me pam səvəi nəkur Isrel haməkure ia nousəsɨmwɨnien səvənraha, mamhəti pen mamhətə Stifen, mhətoni mə nənimen rəmwhen ia nəmri aɡelo riti.

7

Nəvisauien səvəi Stifen

1 Ia nəpɨn nəha pris asori anan rɨni pen tɨ Stifen i mə, “Rəfo irə? Nəɡkiariien i ro nɨpərhienien?”

2  *Mɨreɡi Stifen rɨni mə, “Piak me mɨne tata me, həreɡi ro. Fwe kupwən, nəpɨn kaha kupwən səkɨtaha Epraham rɨpkevən mhə ihi fwe Haran, Kumwesən asori rier irapw tukwe fwe Mesopotemia, 3  *mɨni pen tukwe in mə, ‘Tikier ia tənə imwam mɨne nəkur imwam, mier mevən fwe ia tɨprənə takahatən ik irə.’

4  *Epraham rier ia tənə Koltia,a mevən marə fwe ia taon nəha Haran. Nəpɨn səvənhi tata remhə, Kumwesən rərui irapw mwi in ruvehe marə ia tɨprənə i sə hiamarə irə ipwet mɨne. 5  *Mətə ia nəpɨn nəha Kumwesən rɨpkuvei pen mhə tɨprənə riti ia kwopun i mə tro səvənhi irə. Rɨpkuvei pen anan mhə kwənpərɨn riti min. Mətə rɨno promes a mə trɨpkuvei pen min mɨne nɨmwipwɨni me səməme tuhətui kurirə. Nəpɨn Kumwesən rɨməni promes nəha, tɨni Epraham ramiwən ihi. 6  *Nəɡkiariien sə Kumwesən rɨməni pen tɨ Epraham i ro iamɨnhi irə: ‘Nɨmwipwɨm me tuhəuvən mharə ia tɨprənə səvəi nərməpə. Nəkur ia kwopun nəha tuhəuvehi pen wok skai mɨnraha, mhometə irəha meste nuk fo hantret.’ 7  *Kumwesən rarə mɨni mwi mə, ‘Mətə iou takərpwɨn noien ərəha səvəi nəkur me nəha nɨmwipwɨm me tuhowok skai mɨnraha. Kurirə irə nɨmwipwɨm me tuhəier ia tənə nəha, mhəuvehe, mhəfwaki pehe miou ia kwopun i.’ 8  *Ia nəpɨn nəha Kumwesən rɨni mə Epraham mɨne kwənəkwus me səvənhi tukaməkeikei kuvehi ninhum mɨnraha. Noien nəha rahatən pen promes nəha Kumwesən rɨməuvei pen m Epraham. Kurirə irə tɨni Epraham rətui, nəɡhɨn nə Aesak. Nəpɨn ruvehi nəpɨn eit səvənhi, səvənhi tata ruvehi ninhum min. Nənə Aesak rərəhi Jekop. Nənə Jekop rərəhi nərman me irəha pam twelef. Irəha me nəha kaha kupwən me səkɨtaha.

9  *Kaha kupwən me nəha səkɨtaha, rerɨnraha ramrhi ərəha piəvnraha Josef. Həuvehi pen in ia rəɡi nərmama me nepwɨn, mhəuvehi mane irə. Nərmama me nəha həuvehi Josef, mhəuvən fwe Ijip. Ia kwopun nəha Josef ramowok slef, mətə Kumwesən ramarə tukwe, 10  *mauvehi raka in ia nɨpəmpəmien me pam səvənhi. Nəpɨn Josef revən mərer ia nəmri Fero, kiɡ səvəi nəkur Ijip, Kumwesən ruvei pen namasanien mɨne nukurənien min. Ro pen Fero ruvei pen nasoriien m Josef. Nənə Josef ruvehe mo in iəmə asori ramətui amasan tɨ nəkur Ijip, nənə mamətui amasan mwi tɨ narimnari me sə kamo ia nəkwai nimwə səvəi Kiɡ Fero.

11  *Kurirə ikɨn nəpɨn səvəi nukumhə ruvehe muvehi pam nəkur Ijip mɨne nəkur Kenan, mamo nərmama həmisə pɨk. Kaha kupwən me səkɨtaha hənamətui sənənraha nəveɡɨnien, mətə ruvəivən. 12  *Nəpɨn Jekop rɨreɡi nəvisauien mə nəveɡɨnien fwe Ijip, rərhi pen kaha kupwən me səkɨtaha mə tuhəuvən fwe ikɨn. Ro səvi tɨ nirəha tɨ nevənien ia kwopun nəha. 13  *Nəpɨn irəha həuvən səro kəru irə, nənə Josef rɨni pui in tɨ piəvni me, nənə Kiɡ Fero ruvehe mukurən nərmama ia kwənəkwus səvəi Josef. 14  *Kurirə irə Josef rərhi pen nəɡkiariien revən tɨ səvənhi tata Jekop irəha nərmama me pam ia kwənəkwus səvənhi mə tuhəuvehe fwe Ijip. Irəha pam sefenti-faef nərmama. 15  *Nəpɨn Jekop rɨreɡi nəɡkiariien nəha, reiwaiu mevən fwe Ijip. Kurirə ikɨn in mɨne kaha kupwən me səkɨtaha hemhə fwe ikɨn. 16  *Nənə həuvehi nɨpwranraha mhərərɨɡ mhəuvən fwe taon nəha Sekem, mhənɨmwi irəha fwe ikɨn ia nɨpəɡ riti sə Epraham rɨməuvehi nənimen tɨ nɨpwnəti iəmə asori riti nəɡhɨn nə Hamor.

17  *Ruvəuvehe ipaka tɨ nəpɨn nəha Kumwesən truvei pen tɨprənə m kaha kupwən me səkɨtaha rəmwhen rɨno promes m Epraham fwe kupwən. Ia nəpɨn nəha nərmama me səkɨtaha fwe Ijip həuvehe mhasori mhəpɨk. 18  *Nənə kiɡ əpə ruvehe mərɨmənu ia nəkur Ijip, mətə rɨnapkukurən mhə Josef. 19  *In reikuə ia kaha kupwən me səkɨtaha, mamərhiərhi irəha mə tuhərui irapw nəkwərhakwərha me sə həpkətui a i mə tuhemhə.

20  *Ia nəpɨn atukwatukw nəha Moses rətui. In ramasan pɨk ia nəmri Kumwesən. Səvənhi tata mɨne mama krouətui amasan tukwe ia nəkwai nimwə səvənrau meste in ruvehi məkwə kahar. 21  *Nəpɨn irau krouəmri irapw iruə, prən ouihi səvəi Kiɡ Fero rətoni, mərəhi səvənhi, mətui amasan tukwe rəmwhen mə in tɨni anan. 22 Kɨnahatən Moses ia nukurənien me pam səvəi nəkur Ijip. Səvənhi nəɡkiariien mɨne wok krouəsanɨn.

23 Nəpɨn Moses reste nuk foti, rerɨn rɨrhi mə trevən mətoni piəvni me nəkur Isrel. 24  *In revən mətoni iəmə Ijip riti ramousi piəvni riti, mətə rɨpkatukwatukw mə tro irə iamɨnha irə. Ro pen Moses revən mə trasitu ia piəvni, mərpwɨn pen noien səvəi iəmə Ijip ramo. Rousi iəmə Ijip nəha, mousi əpune. 25 Moses rerɨn rɨrhi mə piəvni me tuhətoni mhəukurən mə Kumwesən ramərhi pen in mə truvehi raka irəha ia rəɡi nəkur Ijip. Mətə irəha həpkətə sas mhə irə. 26 Kɨni rakwakwi irə Moses revən mwi mətoni iəmə Isrel kəru krouousi irau me. In revən mə trəmri nəmərinuien tɨ nirau i, mɨni mə, ‘Iəmənmi kɨmirau piəvmirau me a. Rəfo irouousi kɨmirau me?’

27 Mətə iəmə sə ramousi ərəha anan piəvni rəsuə raka Moses, mɨni mə, ‘Sin rɨməuvehi utə ik mə tikərɨmənu ia kɨmaha məkiri noien səkɨmaha? 28 Rosi ikuə tikousi əpune iou rəmwhen ikɨnousi əpune iəmə Ijip nərineiv?’ 29  *Nəpɨn Moses rɨreɡi nəɡkiariien nəha, rap fwe Ijip, mevən mo in iərmama pwɨspwɨs ia tənə Mitia. Ia kwopun nəha tɨni kəru krouətui, iərman mi.

30  *Kurirə irə nuk foti rukurau, nənə aɡelo riti səvəi Kumwesən rier pen tɨ Moses i fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn, ipaka tɨ təkuər Sinae, mamərer ia nei riti napw rauək irə, mətə rɨpkahi əmwesi mhə. 31 Moses rətoni nei nəha rərkərinari irə. Nənə nəpɨn revən ipaka tukwe mə trəspau irə, reri Iərɨmənu ruvehe, mɨni mə, 32 ‘Iou Kumwesən səvəi kaha kupwən me səim. Kumwesən səvəi Epraham mɨne Aesak mɨne Jekop.’ Moses rɨreɡi, mətə rehekɨr mətəmnɨmwɨn, məpwəh nəti penien mətoni.

33 Nənə Iərɨmənu rɨni pen tukwe in mə, ‘Uvehi raka səim put, tɨ nəri nə mə tɨprənə nə iakamərer ikɨn ro ikinan i. 34 Iou iakɨnətə raka nərmama me səiou fwe Ijip. Kamometə irəha. Iakuvəreɡi raka nasəkien səvənraha. Nənə iou iakeiwaiu irapw pehe i mə takuvehi raka irəha ia rəɡi nəkur Ijip. Tiko muvehe, təkwtəkwuni takərhi pen ik ikevən fwe Ijip.’

35 In nəha Moses sə kupwən nəkur Isrel həpwəh nokeikeiien in, mhəni pen tukwe in mə, ‘Sin rɨməuvehi utə ik mə tikərɨmənu ia kɨmaha məkiri noien səkɨmaha?’ Mətə Moses nəha in nəha Kumwesən rərhi pen aɡelo riti səvənhi rier pen tukwe ia kwəti nei, mərhi pen in revən mə trərɨmənu ia nəkur Isrel, muvehi raka irəha ia rəɡi nəkur Ijip. 36  *Moses nəha riri irəha mhəier ia Ijip, mhəuvən fwe ia Təsi Əruverəv, mhəuvən mharə nuk foti fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn. Nənə ia kwopun me nəha ramo nɨmtətien me mɨne narimnari me nərmama hətoni hamərkərinari irə.

37  *Moses nəha in nəha rɨməni pen tɨ nəkur Isrel i mə, ‘Kumwesən truvehi utə profet riti rəmwhen ruvehi utə iou. Profet nəha truku pen ia kɨmiaha in piəvɨmiaha riti.’b 38  *Moses nəha in nəha ramarə irəha nəkur Isrel nəpɨn kamhavən fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn. In ramarə irəha kaha kupwən me səkɨtaha nəpɨn aɡelo nəha rəɡkiari min ia Təkuər Sinae. Kumwesən ruvei pen nəɡkiariien sə ramɨru m Moses mə truvei pehe m kɨtaha.

39  *Mətə kaha kupwən me səkɨtaha həpwəh nokeikeiien mə tuho nəkwai Moses. Həsuə karen in. Nənə rerɨnraha rɨnamrhi Ijip. Hokeikei mə tuhərərɨɡ mhəuvən fwe ikɨn. 40  *Ro pen həni pen tɨ Eron i mə, ‘Tiko kumwesən me nepwɨn, pwəh həiri kɨtaha, tɨ nəri nə mə səreirei mə Moses nəha rɨməiri raka kɨtaha ia tənə Ijip ruvəwəku.’ 41  *Ia nəpɨn nəha irəha ho nənɨmwi kau riti. Nəpɨn həno pam, həpeki pehe nərimɨru me mə tuhousi əpune irəha mhəuvei pen m nənɨmwi kau nəha. Irəha haməɡnəɡɨni nəri nəha həno ia rəɡɨnraha. 42  *Ro iamɨnhi irə Kumwesən ruvehi pen təkutan mɨnraha, məpwəh irəha həuvən mhəfwaki pen m meri, məkwə, mɨne kəməhau me. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia nəkukuə səvəi profet me rani:

‘Nəkur Isrel. Ia nəpɨn nəha hiənarə nuk foti fwe kwopun akwesakwes ikɨn,

nərimɨru me səməme hiamousi əpune, mamhəmri utə ia təkure nɨfatə, hiəuvei pehe miou uə rekəm?

Rekəm. Hiəpwəh nuvei peheien miou.

43 Mətə hiaməuvehi nimwə tapolen səvəi kumwesən nəha Molek,

mɨne kəməhau səvəi kumwesən nəha səkɨmiaha Refan.

Irau mi nəha kumwesən eikuə mi sə hiəno ia rəɡɨmiaha mə tihaməfwaki pen mɨnrau.

Kɨmiaha hiamo iamɨnhi ro pen takuvehi raka kɨmiaha ia tɨprənə səkɨmiaha hiəuvən ia nɨkare Papilon.’

44  *Fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn, Kumwesən rɨməni pen tɨ Moses i mə traməkeikei mo nimwə tapolen riti. Moses ro, mesi pen atukwatukw rəmwhen ia Kumwesən rɨno rətoni. Kurirə ikɨn kaha kupwən me səkɨtaha həuvehi nimwə tapolen nəha mamhəuvən. 45  *Nəpɨn Josua riri kaha kupwən me səkɨtaha mə tuhəuvehe mhəuvehi raka tɨprənə ia rəɡi nəmə Kenan, həuvehi nimwə tapolen nəha, mhəuvehi mhəuvehe. Irəha kənamhəuvehe ia Kenan, Kumwesən raməkoui irapw nəmə ikɨn. Nimwə Tapolen nəha raməmak iamɨnhi meste nəpɨn səvəi Kiɡ Tevɨt. 46  *Kiɡ Tevɨt nəha Kumwesən rerɨn raɡien tukwe. In rɨni pen tɨ Kumwesən i mə, ‘Ik Kumwesən səvəi Jekop. Ko ikəseni iou iako nimwə riti sə tikamarə irə?’ 47  *Mətə Kumwesən rəpwəh nəseniien. Kiɡ Tevɨt rɨpko mhə nimwə riti səvəi Kumwesən. Solomon ro.

48 Mətə kɨtaha səukurən mə Kum wesən sə rasori anan, in rɨpkarə mhə ia nəkwai nimwə me səməme nərmama həno ia rəɡɨnraha. Rəmwhen ia nəɡkiariien i Profet Aesea rɨməni mə,

49 ‘Neiai in jea səiou sə iakaməkure irə mamərɨmənu.

Tɨprənə in nəri sə iakamərpwi utə tɨpaɡe nɨsuk mi irə.

Kɨmiaha ko hio nimwə riti mə takarə irə?

Kɨmiaha ko hio kwopun riti mə takapwɨs ikɨn?

50 Həni ro, sin rɨno narimnari me pam i?

Iou əpa Kumwesən iakɨno.’ ”

51  *Stifen rɨni pen tɨ nəmə asori me i mə, “Kɨmiaha i kəmkapwəmiaha rɨskai. Nətərɨɡien səkɨmiaha rɨpitəv hiəmwhen ia nərmama səməme həreirei Iərɨmənu. Hiəpkreɡi mhə nəɡkiariien səvənhi. Hiamo rəmwhen kaha kupwən me səkɨmiaha. Ia nəpɨn me hiamənise nəfe nari Nənɨmwɨn Ikinan rani pehe tukumiaha i. 52  *Rəfo? Profet riti nəha ikɨn kaha kupwən me səkɨmiaha həpkometə mhə in? Rekəm! Həmwəki pam irəha, mhousi əpune səməme haməkupwən mhəni irapw mə Iəmə Atukwatukw riti truvehe. Nənə nəpɨn Iəmə Atukwatukw nəha ruvehe, kɨmiaha hiəuvei pen in ia rəɡi nəmə Rom. Ia noien nəha hiousi əpune in. 53  *Kɨmiaha hiəuvəuvehi raka Loa səvəi Kumwesən sə naɡelo me həuvei pehe fwe kupwən, mətə hiamərui Loa nəha ia nəpɨn me.”

Kəkwi əpune Stifen ia kəruəterei

54  *Nəpɨn nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həreɡi Stifen raməɡkiari, niemaha rəpi pɨk irəha. Kamhahi tərini revɨnraha tukwe. 55  *Mətə Stifen rerɨn ruvehe mukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan. Rəkwətə ia nɨmaɡouaɡou, mətoni nukuraanien asori ruku pen ia kwopun Kumwesən ramarə ikɨn, mətoni mwi Iesu ramərer ia nɨkare Kumwesən mwatuk. 56  *Stifen rɨni mə, “Hətoni ro. Kəpuapen reitehi. Iakamətə Iəməti Iərmama fwe ia neiai ramərer ia nɨkare Kumwesən mwatuk.”

57 Mətə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel hasək əpwəmwɨs, mho tukuahaɡ nəkwəreɡɨnraha. Irəha pam haiu, mhəuvən mə tuhəkwtəmhiri Stifen. 58  *Irəha həkwtəmhiri Stifen, mhəuvehi, mhəier ia Jerusalem, mənamhəkwi in ia kəruəterei mə tremhə. Nərmama səməme haməuəsi Stifen həpeki raka karkahu əpwəmwɨs me səvənraha, mhəfate pen ia nɨsui iərmama riti nəɡhɨn nə Sol.

59  *Nəpɨn kamhəkwi Stifen, raməfwaki mɨni mə, “Iesu Iərɨmənu, tikuvehi nənɨmwɨk.” 60  *Kurirə irə rɨnɨmwi nukurhun mi, məkwein əpwəmwɨs, mɨni mə, “Iərɨmənu, tikəpwəh nərpwɨnien noien ərəha i irəha kamho ia nirak.” Nəpɨn rɨni iamɨnhi irə, in remhə.

8

1-2  *Sol rerɨn raɡien a mə irəha housi əpune Stifen iamɨnhi. Nəpɨn Stifen ruvamhə raka, nəmə əfwaki me nepwɨn hənɨmwi nɨpwran mhasək asori tukwe.

Kɨnamometə nərmama me səvəi Iesu fwe Jerusalem

Ia nəpɨn nəha nərmama me nepwɨn həskəmter, mənamhometə asori nakalasia me fwe Jerusalem. Ro pen nakalasia me pam hap kɨrkɨri mhəuvən fwe ia kwopun me ia tənə Jutia mɨne Sameria. Aposol me əpa kamharə fwe Jerusalem. 3  *Sol mwi ramousari mə trouraha nakalasia me, mauvnimwə ia nimwə me kuatia kuatia, maməkwtəmhiri nərman mɨne nɨpran, mauvehi puvnimwə irəha ia kalapus.

Filip raməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu fwe Sameria

4  *Mətə irəha nəha hənap kɨrkɨri, mamhəuvən ia kwopun me, mamhəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu. 5 Filip reiwaiu pehe ia taon riti fwe Sameria, maməvisau irapw Iesu Kristo m nərmama me fwe ikɨn. 6 Nərmama pam kamhətərɨɡ amasan tɨ nəfe Filip rani, tɨ nəri nə mə raməɡkiari mamo nɨmtətien me. 7  *Nərmama həpɨk nənɨmwɨn ərəha me həier ia nirəha, mamhasək əpwəmwɨs. Nərmama həpɨk mwi nɨsunraha me hemhə, ko həpkavən mhə, həuvehe mhəsanɨn. 8 Ro pen nəkur ia taon nəha rerɨnraha raɡien asori.

9 Mətə iərmama riti nəɡhɨn nə Saemon, rɨnarə tui kwopti ia taon nəha, mamo nɨmtətien me ia nɨskaiien səvəi nəremhə me, mamo nəkur Sameria nənimenraha ramier. Saemon rani mə in iəmə asori. 10 Nəkur Sameria me pam kamhətərɨɡ ia nəɡkiariien səvənhi. Nəkwərhakwərha me men meste nəmə asori me kamhəni mə, “Iəmə i rauvehi nɨskaiien səvəi kumwesən nəha kani mə kumwesən asori.” 11 Irəha kamhətərɨɡ ia nəɡkiariien səvəi Saemon, tɨ nəri nə mə nəpɨn rɨpɨk ramo nɨmtətien me ia nɨskaiien səvəi nəremhə me, mamo nənimenraha ramier. 12 Mətə nəpɨn Filip raməvisau irapw Iesu Kristo mɨne nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, nərman me mɨne nɨpran me həni nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan səvənhi. Nənə ko paptaes ia nirəha. 13 Saemon in mwi rɨni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Filip. Nəpɨn kɨno raka paptaes irə, Saemon rukurirə ia Filip, mamətoni nɨmtətien me mɨne narimnari asori me Filip ramo ia nɨskaiien səvəi Kumwesən. Nəpɨn rətoni, nənimen rier.

14 Kurirə irə, nəpɨn aposol me fwe Jerusalem həreɡi mə nəkur Sameria həuvəni raka nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən, hərhi pen Pita mɨne Jon mə trouevən rouətə irəha. 15 Irau kroueiwaiu pen fwe Sameria, rouəfwaki tɨ nirəha mə irəha tuhəuvehi Nənɨmwɨn Ikinan, tɨ nəri nə mə 16 Nənɨmwɨn Ikinan rɨpkeiwaiu mhə ihi ia nirəha. Mətə kɨno paptaes əpa ia nirəha ia nəɡhi Iesu Iərɨmənu. 17  *Nəpɨn Pita mɨne Jon krouəmrutə rəɡɨnrau ia nukwənenraha, həuvehi Nənɨmwɨn Ikinan.

18 Saemon rətoni mə aposol mi nəha krouəmrutə rəɡɨnrau ia nukwənenraha, nənə Kumwesən ruvei pen Nənɨmwɨn Ikinan mɨnraha. Ia nəpɨn nəha rətoni, Saemon ruvehi mane mə truvei pen mɨnrau, 19 mɨni mə, “Rouvei pehe mwi nasoriien nəha miou. Iakokeikei mə takəmrutə rəɡɨk ia nukwəne nərmama pwəh irəha həuvehi Nənɨmwɨn Ikinan.”

20 Mɨreɡi Pita rɨni pen tukwe in mə, “Pwəh kɨmirau mane səim irouen ia napw, tɨ nəri nə mə ikuə tikuvehi nəmri nəri sə Kumwesən rauvei pen auər a m nərmama. 21  *Ikiwən ia wok i səkɨmaha, tɨ nəri nə mə nətərɨɡien səim rɨpkatukwatukw mhə ia nəmri Kumwesən. 22 Tikəpwəh noien ərəha i ikamo, məfwaki m Iərɨmənu, məres mə ko in renouenou nərəhaien səim, məpwəh nərpwɨnien nətərɨɡien ərəha i ikuə tiko. 23  *Iakɨni iamɨnhi irə, tɨ nəri nə mə iakətə mə rerɨm ramakres pɨk. Nərəhaien rɨnərkwi ik.”

24 Mɨreɡi Saemon rɨni mə, “Kɨmirau tirouəfwaki miou, rouəres Iərɨmənu mə narimnari me i irauni tuhəpwəh nesteien iou.”

25 Kurirə ikɨn Pita mɨne Jon krouni irapw nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu ia taon nəha, rouni mə ro nɨpərhienien i. Nəpɨn krouni sampam, krourərɨɡ rauevən fwe Jerusalem. Ia suatuk krauəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu m nərmama me ia rukwənu me ia tənə Sameria.

Filip mɨne iəmə Itiopia riti

26 Ia nəpɨn nəha aɡelo riti səvəi Iərɨmənu rɨni pen tɨ Filip i mə, “Tikərer, mevən fwe prehia meste suatuk sə raku pen ia Jerusalem meiwaiu pen fwe Kasa.” (Suatuk nəha rukurau ia kwopun akwesakwes ikɨn.) 27  *Filip rərer mamevən, mətoni iəmə Itiopiab riti. Iəmə nəha in Yunikc riti. In iəmə asori. Ramətui amasan tɨ mane səvəi Kantis, prən asori sə ramərɨmənu ia nəkur Itiopia. Iəmə nəha ruvavən raka fwe Jerusalem məfwaki m Kumwesən, 28 nənə mɨrərɨɡ mamevən fwe imwəni. In raməkure ia kat riti hos ravi, maməvsini nəkukuə nəha Profet Aesea rɨmərai. 29 Nənə Nənɨmwɨn Ikinan rɨni pen tɨ Filip i mə, “Tiko mevən ipaka tɨ kat nəha hos ravi.”

30 Ro pen Filip raiu mevən ipaka tukwe, mɨreɡi iəmə nəha raməvsini nəkukuə nəha Profet Aesea rɨmərai. Nənə rəres pen in i mə, “Ikaməvsini nəkukuə nəha, mukurən nɨpwran uə rekəm?”

31  *Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, “Iou takəfukurən nɨpwran? Iərmama riti riwən mə trəusiəre pui pehe miou.” Rɨni pen tɨ Filip i mə trəputə məkure irau min.

32 Nəɡkiariien ia Nəkukuə Ikinan iəmə Itiopia nəha raməvsini in i mə:

“Ho irə rəmwhen ia in sipsip riti, mhəiri, mhəuvən mə tuhousi əpune.

Rəmwhen ia kwəti sipsip sə kaməkihi raka nɨmwherɨn ramərer mamətərɨɡ a,

in mwi rəpwəh nəɡkiariien.

33 Ho naurɨsien min, mhəuvei pen nərpwɨnien riti sə rɨpkatukwatukw mhə.

Iərmama riti riwən trəɡkiari ia tɨni me,

tɨ nəri nə mə housi əpune in, nɨmɨruien səvənhi rukwakwa a ia tɨprənə i.”

34 Iəmə Itiopia nəha rɨni pen tɨ Filip i mə, “Ni pehe ro tukw iou i mə sin nəha profet i raməɡkiari irə? In raməɡkiari atukw a irə uə raməɡkiari ia iərməpə?” 35 Nənə Filip rɨnaməɡkiari. Ro stat ia nəɡkiariien nəha iəmə Itiopia raməvsini ia Nəkukuə Ikinan, Filip raməvisau nəɡkiariien amasan səvəi Iesu min.

36  *Irau krauesi suatuk nəha, rauevən, roueste kwopun riti nui ikɨn. Iəmə Itiopia rɨni mə, “Ətə ro, nui nəha. Ko iako paptaes uə nari riti nəha ro tukuahaɡ iou?”

37 Mɨreɡi Filip rɨni pen tukwe in mə, “Trɨni mɨnuə ikahatətə pərhien ia Iesu, ikukurən noien paptaes.”

Mɨreɡi iəmə nəha rɨni mə, “Iakani nɨpərhienien ia Iesu mə in Tɨni Kumwesən.”d

38 Ia nəpɨn nəha iəmə Itiopia rɨni mə kat səvənhi sə hos ravi trərer. Irau Filip kroueiwaiu irapw ia nui. Filip ro paptaes irə. 39  *Nəpɨn irau krouutə pehe ia nui, Nənɨmwɨn səvəi Iərɨmənu ruvehi raka Filip. Iəmə Itiopia rəpwəh mwi nətoniien, mətə ramesi pen suatuk səvənhi mamevən mamaɡien. 40  *Mətə Filip rətoni mə in ramərer fwe taon nəha Astot. Kurirə ikɨn in revən ia rukwənu me, maməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu meste nari fwe taon nəha Sisaria.

9

Sol rɨni nɨpərhienien ia Iesu

1  *Ia nəpɨn nəha Sol raməɡkiari skai ihi, mamɨni mə trousi əpune nərmama me səvəi Iərɨmənu. Rɨskəmter, mevən tɨ pris asori anan, 2 məres pen in mə trɨrai nəkukuə me nepwɨn həuvən tɨ nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel fwe Tamaskes. Trɨni mɨnuə Sol rətoni nərmama me nepwɨn fwe ikɨn kamhesi pen Suatuk səvəi Iesu, nərman uə nɨpran, nəkukuə me nəha tuhəni sas pen mə Sol rauvehi nasoriien tɨ nəkwtəmhiriien irəha, mɨpeki pen irəha fwe Jerusalem. 3 Sol rauvehe ipaka tɨ Tamaskes. Ia nəpɨn nəha nukuraanien riti ruku pen ia nɨmaɡouaɡou, məhiəpwɨn kurau kurau irə. 4 Sol rɨmwei irapw ia tɨprənə, mɨreɡi reri iərmama riti raməɡkiari mamɨni mə, “Sol, Sol, rəfo ikamometə Iou?”

5  *Mɨreɡi Sol rəres mə, “Iəmə asori, ik sin i?”

Mɨreɡi rɨni mə, “Iou i Iesu sə ikamometə. 6 Mətə tikərer, mevən fwe Tamaskes. Iərmama riti fwe ikɨn trɨni pehe tukw ik i nəfe nari tikaməkeikei mo.”

7 Nərmama səməme kamhəkurirə ia Sol kamhərer kwənamrɨɡ. Irəha hamreɡi reri iərmama riti, mətə həpwəh nətoniien nɨpwran. 8 Sol rɨskəmter, mətui, mətə rəpwəh nətoniien nari. Ro pen irəha həuvehi rəɡɨn, mhəiri, mhəuvən fwe Tamaskes. 9 Sol rəpwəh nətoniien nari meste nəpɨn kahar, mɨpkəni mhə nari, mɨpkənɨmwi mhə nari riti.

10 Iərmama riti səvəi Iesu ramarə ia Tamaskes nəɡhɨn nə Ananaeas. Iərɨmənu rɨni pen tukwe in ia vison riti mə, “Ananaeas.”

Mɨreɡi rɨni mə, “Iou fa, Iərɨmənu.”

11  *Mɨreɡi Iərɨmənu rɨni pen tukwe in mə, “Tikərer mevən fwe ia nimwə səvəi Jutas. Nimwə nəha ramərer ia suatuk nəha kani mə Suatuk Atukwatukw. Tikevən fwe ikɨn məres iəmə Tasas riti nəɡhɨn nə Sol. In raməfwaki, 12 mɨnətə vison riti. Ia vison nəha rətoni iərmama riti nəɡhɨn nə Ananaeas ruvnimwə pehe, məmrutə rəɡɨn mi irə mə trətə mwi nari.”

13  *Mɨreɡi Ananaeas rɨni mə, “Mətə Iərɨmənu, nərmama həpɨk hənəvisau raka iərmama nəha miou, mhəni irapw noien ərəha me ramo ia nərmama me səim fwe Jerusalem. 14  *Pris asori me həuvei pen nasoriien min mə truvehe ia kwopun i məkwtəmhiri nərmama səməme kamhəfwaki pehe mik.”

15  *Mətə Iərɨmənu rɨni pen tukwe in mə, “Tiko mevən, iakɨnərpwi raka rəɡɨk irə. In trɨni irapw nəɡhɨk tɨ nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, mɨne kiɡ me, mɨne nəkur Isrel mwi. 16  *Iou tako in rətoni mə traməkeikei mɨreɡi nəmisəien asori tɨ nəɡhɨk.”

17 Ia nəpɨn nəha Ananaeas revən, muvnimwə ia nimwə nəha, məmri pen rəɡɨn mi ia Sol, mɨni mə, “Sol, piak, Iesu Iərɨmənu sə rɨməier pehe tukw ik ia suatuk nəha ikesi pen mauvehe, in i rərhi pehe iou mə takomasan nənimem. Nənə rerɨm truvehe mukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan.” 18 Ananaeas rɨni iamɨnhi irə, nənə təkwtəkwuni a nari riti rəmwhen ia rɨrevi nəmu raraka fwe ia nənime Sol mi. Sol rətə mwi nari, mɨskəmter, ko paptaes irə. 19 Nənə rəni nari, mɨreɡi nɨskaiien səvənhi ruvehe mwi, nənə mamarə nəpɨn me nepwɨn fwe Tamaskes irəha nərmama me səvəi Iesu.

Sol fwe Tamaskes mɨne Jerusalem

20 Sol revən atukwatukw muvnimwə ia nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel, maməvisau irapw Iesu, mamɨni mə, “In Tɨni Kumwesən.” 21  *Nəpɨn nərmama me həreɡi, irəha pam hərkərinari ia Sol, mhəni mə, “Kwa iəmə i ramouraha nərmama me fwe Jerusalem səməme kamhəkwein nəɡhi Iesu i. Nənə ruvehe ia kwopun i mə trəkwtəmhiri irəha muvi irəha həuvən tɨ pris asori me. Mətə təkwtəkwuni rɨnəfo nəha?”

22  *Mətə Sol ruvehe mɨskai pɨk, mamo nərmama me hətoni mə nɨpərhienien Iesu in Kristo. Ro pen nəkur Isrel me fwe Tamaskes səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu ko həpkɨni mhə nəɡkiariien riti.

23  *Nəpɨn rɨpɨk rukurau, nənə nəkur Isrel hərai sun mə tuhousi əpune Sol. 24 Mətə Sol rɨreɡi nətərɨɡien səvənraha. Ia nəpɨn mɨne ia ran, irəha kamhərer mwatuk ia kwəruə me səvəi taon, mamheitenhi in mə tuhousi əpune. 25  *Mətə nəpɨn riti ia nəpɨn, nərmama nepwɨn səməme kamhəkurirə ia Sol, həvai pen Sol ia tənərɨpw, mhəuvehi irapw ia nɨkare nəpai sə rukurau kurau ia Tamaskes.

26  *Sol revən fwe Jerusalem. Nəpɨn rapirapw fwe ikɨn, raməmwur mə tuhousəsɨmwɨn pəri irəha nərmama me səvəi Iesu. Mətə irəha pam kamhəhekɨr i, mhəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə mə in iərmama riti səvəi Iesu. 27  *Mətə Panapas ruvehe, miri in rouen rouətə aposol me. Nənə Panapas rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Sol i rɨnətə Iərɨmənu ia suatuk, rɨnəɡkiari min. Fwe Tamaskes, Sol raməvisau irapw nəɡhi Iesu, məpwəh nehekɨrien.”

28 Ro pen Sol ramarə irəha mɨnraha, mamavən fwe ia Jerusalem, maməvisau ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha, məpwəh nehekɨrien. 29 Nəpɨn riti Sol raməɡkiari irəha nəkur Isrel səməme kamhəni nəɡkiariien Kris, mamhousari mɨnraha me. Mətə hənuə tuhousi əpune in. 30  *Nəpɨn piəvtaha me həreɡi, həuvehi Sol, mheiwaiu mhəuvən fwe ia təsi ia taon nəha Sisaria, mhərhi pen i ramevən fwe taon nəha Tasas.

31 Ia nəpɨn nəha nakalasia me pam fwe tənə Jutia, mɨne tənə Kalili, mɨne tənə Sameria hamarə ia nəmərinuien. Iərmama riti riwən ramometə irəha. Nənɨmwɨn Ikinan ramasitu ia nirəha, mamərpwi əknekɨn irəha. Nəpɨn irəha kamhavən, mamhəsiai Iərɨmənu səvənraha, in ramo irəha kamhəpɨk mwi.

Aeneas mɨne Tokas

32 Pita ramevən ia kwopun me maməti pen nakalasia me. Ia nəpɨn nəha reiwaiu pehe mwi fwe ia taon nəha Lita mə trəti pen nərmama me səvəi Kumwesən fwe ikɨn. 33 Iərmama riti ia taon nəha nəɡhɨn nə Aeneas. Nuk eit ramapri a ia kafete. Nɨsun mi krouemhə ko rɨpkavən mhə. 34 Pita rɨni pen tukwe in mə, “Aeneas, Iesu Kristo tro amasan nɨpwram. Ərer, mərfe səim kafete.” Təkwtəkwuni a Aeneas rərer. 35 Nərmama me pam fwe Lita mɨne Saron hətoni iəmə nəha hərərɨɡ mhəuvehe tɨ Iərɨmənu.

36 Ia taon nəha Jopa, pran riti ramahatətə ia Iesu. Nəɡhɨn nə Tapita. Nɨpwrai nəhaɡ nəha ia nəɡkiariien Kris in i mə Tokas. Ia nəpɨn me prən nəha ramo wok amasan, mamasitu ia nərmama səməme nautə səvənraha riwən. 37 Ia nəpɨn riti, in ruvehi nemhəien riti, memhə. Irəha haikuas ia nɨpwran, mhəmri pen ia nəkwai nimwə səvənhi ia rum riti fwe irənhə. 38 Taon nəha Jopa ipaka tɨ taon nəha Lita. Nəpɨn nərmama me səvəi Iesu fwe Jopa həreɡi Pita mə in fwe Lita, hərhi pen iərmama kəru mə trouevən rouni pen tukwe in mə tiruvehe akwauakw, mətoni ro irəha.

39 Ro iamɨnhi irə Pita rərer, mukurirə ia nirau i. Nəpɨn harapirapw fwe imwei Tokas, həiri in mhəuvən fwe ia rum nəha irənhə. Nɨpran səməme nərman me səvənraha həuvamhə kamhərer kuraukurau Pita mamhasək, mamhasansani karkahu me mɨne tɨnari me Tokas rɨmətiri ia nəpɨn ramarə ihi irəha mɨnraha.

40  *Pita rɨni pen tɨ nirəha i mə tuhəuvən fwe iruə. Nəpɨn həier irə, in rɨnɨmwi nukurhun mi məfwaki, muvsini, məti pen mətoni nɨpwrai prən nəha, mɨni mə, “Tapita, tiko mərer!” Tapita rɨfi nənimen. Nəpɨn rətoni Pita, rɨskəmter, məkure. 41 Pita ruvehi rəɡɨn, mɨvi utə rərer. Kurirə irə Pita rəkwein pen nərmama me səvəi Kumwesən mɨne nɨpran me səməme nərman me səvənraha həuvamhə həuvehe. Irəha hətoni mə Tapita ruvəmɨru. 42 Kurirə irə kaməvisau nəri nəha ia kwopun me pam ia Jopa. Nərmama həpɨk həni nɨpərhienien ia Iərɨmənu. 43  *Nənə Pita rarə əpwəmwɨs ia Jopa irau iərmama riti sə ramo narimnari me ia teki kau. Iərmama nəha nəɡhɨn nə Saemon.

10

Kumwesən rəɡkiari m Konilias

1  *Iərmama riti, nəɡhɨn nə Konilias, ramarə fwe Sisaria. In iaruaɡən riti səvəi Rom. In rasori ia naruaɡən me irəha pam hantret. Kani irəha mə Naruaɡən me səvəi Itali. 2 Konilias in iəməfwaki riti. In mɨne nərmama pam ia nəkwai nimwə səvənhi kamhəsiai Kumwesən. Konilias rauvei pen mane asori m nəkur Isrel trasitu ia nirəha. Ia nəpɨn me raməfwaki m Kumwesən səvənraha. 3  *Nəpɨn riti, ipaka tɨ tri klok ia nəruarəv, Konilias rətoni vison riti. Ia vison nəha aɡelo riti səvəi Kumwesən ruvnimwə pehe, mɨni mə, “Konilias.”

4 Konilias rəti pen mətoni aɡelo nəha, mehekɨr, mɨni mə, “Iəmə asori, rəfo?”

Mɨreɡi aɡelo rɨni mə, “Kumwesən ruvəreɡi raka nəfwakiien me səim, mətoni narimnari me səim sə ikauvei pen m nərmama səməme nautə səvənraha riwən. Rerɨn ramrhi ik. 5 Təkwtəkwuni tikərhi pen nərmama me nepwɨn həuvən fwe taon nəha Jopa pwəh həiri iərmama riti nəɡhɨn nə Saemon kani mwi in mə Pita mhəiri mhəuvehe. 6  *In ramarə ia nimwə səvəi iərmama riti sə ramo narimnari me ia teki kau. Nəɡhɨn nə Saemon. Nimwə səvənhi ipaka tɨ təsi.”

7 Nəpɨn aɡelo rəpwəh in mamevən, Konilias rəkwein iərmama kəru sə krauo tukwini nari min, məkwein mwi iaruaɡən riti ia nirəha səməme kamho nəkwan. Iaruaɡən nəha in mwi iəməfwaki riti. Irəhar haruvehe 8 nənə Konilias rɨni irapw narimnari me pam mɨnrahar, mərhi pen irəhar, harevən fwe Jopa.

Pita rətoni vison riti

9 Kɨni rakwakwi irə, ia kurkwai nəpɨn ia ran, nəpɨn irəhar haruvehe ipaka tɨ taon nəha Jopa, Pita rutə pen fwe təkure nimwə mə trəfwaki. 10 Rɨreɡi nukumhə rɨnahi, mokeikei mə trəni nari. Nəpɨn irəha kamhəuvani ihi nəveɡɨnien sənəni, in rətoni vison riti. 11  *Ia vison nəha rətoni kəpuapen reitehi, nənə, nari riti rəmwhen ia tapolen asori kauvehi ia kona kefə səvənhi rameiwaiu irapw pehe ia tɨprənə. 12 Ia nəkwai tapolen nəha, nərimɨru me səpəmsəpə mɨne snek me mɨne menu me i kamhəivə ia nɨmaɡouaɡou. 13 Pita rɨreɡi reri iərmama riti rɨni mə, “Pita, tiko mərer, mousi əpune nəri nə riti, məni.”

14  *Mətə Pita rɨni mə, “Rekəm, Iərɨmənu! Iou iapkəni mhə ihi nari riti ikɨməni mə tukəpwəh nəniien, uə nari riti sə rəmkemɨk ia nənimem.”

15  *Mɨreɡi reri iərmama nəha rəɡkiari mwi min mə, “Nəfe Kumwesən rɨməni mə rəmher, tikəpwəh nɨniien mə rəmkemɨk.”

16 Nəɡkiariien nəha ruvehe tɨ Pita m kahar, nənə tapolen nəha kuvehi utə revən fwe ia neiai.

17 Kurirə ikɨn Pita ramətərɨɡ mə trəfukurən nɨpwrai vison nəha in rɨnətoni. Iərmama kahar Konilias rərhi pen irəhar, harətui, mharənətə raka nimwə səvəi Saemon, mamharərer ia kwəruə səvənhi fwe iruə. 18 Irəhar harəkwein pen, mharəres mə, “Iərmama riti nəɡhɨn nə Saemon kani mwi in mə Pita ramarə ia kwopun i uə rekəm?”

19  *Pita rerɨn ramrhi ihi vison nəha rɨnətoni mamətərɨɡ tukwe. Ia nəpɨn nəha Nənɨmwɨn Ikinan rɨni pen tukwe in mə, “Ətə ro. Iərmama kahar fwe kamharətui ik. 20 Tikərer, meiwaiu, mevən kɨmiaha mɨnrahar. Tikəpwəh nehekɨrien, tɨ nəri nə mə iou iakərhi pehe irəhar haruvehe.”

21 Ro iamɨnhi irə Pita reiwaiu, mevən tɨ iəmənmirəhar nəha, mɨni mə, “Iou i iərmama nə hiamarətui. Hiaruvehe tɨ nəfe?”

22  *Mɨreɡi harni pen tukwe in mə, “Konilias, iəmə asori riti səvəi naruaɡən me, rərhi pehe kɨmrahar. In iəmə atukwatukw sə ramsiai Kumwesən. Nəkur Isrel me pam həɡnəɡɨni in mə in iəmə amasan riti. Aɡelo ikinan riti səvəi Kumwesən rɨni pen tɨ Konilias i mə trəkwein pehe ik mə tikevən fwe nimwə səvənhi pwəh in rɨreɡi nəɡkiariien səim.”

23  *Mɨreɡi Pita rɨni pen tɨ nirəhar i mə “Kɨmirəhar tiharuvnimwə pehe pwəh sapri. Trakwakwi a saməuvən.”

Pita revən mətoni Konilias məvisau nəɡkiariien amasan min

Kɨni rakwakwi irə, Pita rətui ia nəpnəpɨn, mhəier irəha mɨnrahar. Piəvtaha me nepwɨn səməme kamharə fwe Jopa həkurirə in. 24 Nənə rakwakwi mwi irə, həuvən mhapirapw fwe ia Sisaria. Konilias rameitenhi irəha. In rɨnoeite raka nərmama ia kwənəkwus səvənhi mɨne in me nepwɨn fwe ia nəkwai nimwə səvənhi. 25 Nəpɨn Pita ruvehe ipaka tɨ nimwə səvəi Konilias, Konilias ruvehe, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nənimen, mamsiai in. 26  *Mətə Pita rɨvi utə, mɨni mə, “Ərer, iou iakəmwhen a ia niram.”

27 Irau krouəɡkiari, rouuvnimwə. Nəpɨn Pita rəti pen mətoni nərmama həpɨk hənousəsɨmwɨn raka irəha me, 28 in rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha i hiəuvəukurən raka mə Loa səkɨmaha nəkur Isrel raməsisəɡ əknekɨn kɨmaha. Ko iahəpkuvnimwə mhə ia nəkwai nimwə me səvəi nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel uə mamhavən pəri kɨmaha mɨnraha. Mətə Kumwesən ro iakətoni mə ko iakəpwəh nɨniien mə iərmama riti in rəmkemɨk ia nənimen. 29 Ro pen nəpɨn hiəkwein iou mə takuvehe, iakuvehe a, məpwəh nɨniien nari riti. Nənə təkwtəkwuni iakuə takəres kɨmiaha i mə hiəkwein pehe iou tɨ nəfe?”

30  *Mɨreɡi Konilias rɨni mə, “Irəkahar ia nəruarəv, rəmwhen təkwtəkwuni, iakaməfwaki ia nəkwai nimwə səiou. Nənə iakətə iərmama riti ramərer ia nənimek. Tɨnari səvənhi rəpsan. 31 Rɨni pehe tukw iou i mə, ‘Konilias, Kumwesən ruvəreɡi raka nəfwakiien me səim. Rerɨn ramrhi narimnari me səim sə ikauvei pen m nərmama səməme nautə səvənraha riwən. 32 Tikərhi pen nərmama nepwɨn həuvən fwe taon nəha Jopa mə tuhəres iərmama riti nəɡhɨn nə Saemon Pita. Ramarə ia nimwə səvəi iərmama riti nəɡhɨn mwi nə Saemon. In iəmə sə ramo narimnari me ia teki kau. Nimwə səvənhi ipaka tɨ təsi.’ 33 Aɡelo nəha rɨni iamɨnhi, ro pen təkwtəkwuni a irə iakərhi pehe nərmama me nepwɨn tukw ik. Ik iko noien amasan muvehe tukumaha i. Təkwtəkwuni kɨmaha pam iahaməkure ia kwopun i ia nəmri Kumwesən, mamheitenhi mə tahəreɡi nəfe nəɡkiariien in ruvei pehe mik mə tikɨni pehe tukumaha i.”

34  *Ia nəpɨn nəha Pita rɨnaməɡkiari mɨni mɨnuə, “Iakətə pərhien mə Kumwesən ramo rəmnəmwhen ia nərmama me pam. 35  *Trɨni mɨnuə iərmama riti ramsiai in, mamo noien amasan, Kumwesən trəkwein amasan irə. Nəri auər a mə iəmə nəha in iəmə Isrel uə in iərməpə. 36-37  *Kɨmiaha hiəukurən nəɡkiariien nəha Kumwesən rɨnərhi pen tɨ nəkur Isrel. Raməvisau nəɡkiariien amasan səvəi nəmərinuien kauvehi raku pen tɨ Iesu Kristo sə in Iərɨmənu səvəi narimnari me pam. Kɨnostat kɨni irapw nəɡkiariien amasan nəha ia tənə Kalili fwe kupwən nəpɨn Jon rɨnəvisau raka mə nərmama tuhaməkeikei mho paptaes. Kɨni irapw fwe ia kwopun me pam ia tənə Jutia. 38  *Kɨmiaha hiəukurən mwi navənien səvəi Iesu, iəmə Nasaret. Fwe kupwən, Kumwesən ruvei pen Nənɨmwɨn Ikinan mɨne nɨskaiien min. Nənə tɨ nəri nə mə Kumwesən ramarə tukwe, Iesu ramevən ia kwopun me, mamo noien amasan. Nərmama səməme kamharə ia rəɡi Setan, in rapeki raka irəha, mamomasan irəha.

39 Kɨmaha i iahənətoni narimnari me nəha Iesu rɨno fwe tənə səvəi nəkur Isrel mɨne ia Jerusalem. Irəha hərui tərini pen in ia nei kamarkuaui, remhə. 40  *Mətə ia nəpɨn səro kahar irə, Kumwesən ro in rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Kurirə irə Iesu rier irapw tɨ nərmama. 41  *In rɨpkier irapw mhə tɨ nərmama me pam, mətə rier irapw tukumaha i səməme Kumwesən rɨnərpwi rəɡɨn ia kɨmaha mɨni mə tahətoni. Nəpɨn Iesu rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi, kɨmaha iahani pəri nari, mhənɨmwi pəri kɨmaha min. 42  *In rɨni pehe tukumaha i mə tahaməkeikei mhəvisau m nərmama, mhəni irapw mə Kumwesən ruvəuvehi utə raka in. Iesu nəha in nəha iərmama sə trəkiri noien me səvəi nərmama me pam, nərmama kamhəmɨru mɨne səməme həuvamhə. 43  *Profet kupwən me pam həɡkiari ia Iesu nəha, mamhəni mə nərmama səməme kamhahatətə irə, tɨ nəri nə mə kamhəni nɨpərhienien ia nəɡhɨn, Kumwesən trenouenou noien ərəha me səvənraha, məpwəh nərpwɨnien.”

44  *Nəpɨn Pita raməɡkiari ihi, Nənɨmwɨn Ikinan reiwaiu ia nərmama me pam nəha kamhətərɨɡ ia nəɡkiariien səvənhi. 45 Nəkur Isrel me nəha kamhəni nɨpərhienien ia Iesu haməuku pen fwe Jopa irəha Pita hamərkərinari tɨ nəri nə mə Kumwesən rərhi irapw Nənɨmwɨn Ikinan, muvei pen mwi m nərmama me nəha rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 46  *Hamərkəri asori nari ia nirəha tɨ nəri nə mə kamhəreɡi irəha kamhəɡkiari ia nəɡkiariien me səpəmsəpə, mamhəɡnəɡɨni Kumwesən tɨ narimnari amasan me sə rɨno.

Ia nəpɨn nəha Pita rɨni mə, 47  *“Ko iərmama riti rəsisəɡ nərmama me nəha mɨni mə tuhəpwəh noien paptaes ia nui? Irəha həuvəuvehi raka Nənɨmwɨn Ikinan rəmwhen mwi ia kɨtaha.” 48  *Ro iamɨnhi irə Pita rɨni nəkwan mə tukaməkeikei ko paptaes ia nirəha ia nəɡhi Iesu Kristo. Nəpɨn kɨno raka paptaes ia nirəha, həres pen Pita mə trarə pəpɨm irəha mɨnraha.

11

Pita raməɡkiari m nakalasia me fwe Jerusalem

1 Aposol me mɨne piəvtaha me fwe ia tənə Jutia həreɡi mə nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, irəha mwi həuvəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən. 2 Ia nəpɨn nəha Pita rutə pen fwe Jerusalem. Nəkur Isrel me nepwɨn fwe ikɨn kamhəni nɨpərhienien ia Iesu, mamhəni mwi mə nərmama me i rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhaməkeikei mhəuvən kuvehi ninhum mɨnraha tɨ Loa səvəi Moses. Nəkur Isrel me i həski Pita, 3  *mhəni pen tukwe mə, “Rəfo ikuvnimwə məni pəri nari kɨmiaha nərmama me nəha kəpwəh nuvehiien ninhum mɨnraha?”

4 Pita rɨskəmter, mɨni pen tɨ nirəha i narimnari me sə kɨno. In rɨni fwe nukunen muvehe, mɨni mə, 5  *“Kupwən, iakaməfwaki fwe taon nəha Jopa. Nənə iakətoni vison riti. Nari riti rəmwhen ia tapolen asori kauvehi ia kona kefə səvənhi ruku pen ia neiai meiwaiu irapw pehe ipaka tukw iou. 6 Iakəti pen mətə amasan ia nəkwan mətoni nərimɨru me sə həpou mɨne sə kamhəhekɨr mɨne snek me mɨne menu me sə kamhəivə ia nɨmaɡouaɡou. 7 Nənə iakreɡi reri iərmama riti rɨni pehe tukw iou i mə, ‘Pita, tikərer, mousi əpune nəri nə riti, məni.’

8 Mətə iakɨni mə, ‘Rekəm, Iərɨmənu! Iou iapkəni mhə ihi nari riti ikɨməni mə tukəpwəh nəniien, uə nari riti sə rəmkemɨk ia nənimem.’

9 Mɨreɡi reri iərmama nəha ruku pen fwe ia neiai, mɨni mwi mə, ‘Nəfe nari Kumwesən rɨməni mə rəmher, tikəpwəh mwi nɨniien mə rəmkemɨk.’ 10 Nəɡkiariien nəha ruvehe tukw iou m kahar. Nənə kuvehi utə tapolen nəha revən mwi fwe ia neiai.

11 Təkwtəkwuni a irə, iərmama kahar haruvehe mharapirapw ia nimwə nəha iakamarə irə. Iərmama riti fwe Sisaria rɨnərhi pehe irəhar haruvehe tukw iou. 12  *Nənə Nənɨmwɨn Ikinan rɨni pehe tukw iou i mə, ‘Tikevən kɨmiaha mɨnrahar, məpwəh nehekɨrien.’ Ro pen iakevən. Piəvtaha me i sikis irəha mwi həkurirə ia nirak. Iahəuvən, mhəuvnimwə ia nimwə səvəi iərmama riti fwe Sisaria. Nəɡhɨn nə Konilias. 13 Nənə in rɨni pehe tukumaha i mə rɨnətə aɡelo riti ramərer ia nəkwai nimwə səvənhi, mani pen tukwe in mə, ‘Tikərhi pen nərmama nepwɨn həuvən fwe taon nəha Jopa mhəiri iərmama riti nəɡhɨn nə Saemon Pita mhəiri mhəuvehe. 14  *In trɨni pehe nəɡkiariien riti tukw ik. Nəɡkiariien nəha truvehimɨru ik mɨne nərmama me pam ia nəkwai nimwə səim.’

15  *Nənə ia nəpɨn nəha iakɨnaməɡkiari irə, Nənɨmwɨn Ikinan reiwaiu ia nirəha, mo rəmwhen rɨno ia kɨtaha fwe kupwən. 16  *Ia nəpɨn nəha rerɨk rɨrhi nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu. In rɨməni mə ‘Jon rɨno paptaes ia nui, mətə Kumwesən tro paptaes ia kɨmiaha ia Nənɨmwɨn Ikinan.’ 17 Fwe kupwən, nəpɨn kɨtaha i nəkur Isrel səni nɨpərhienien ia Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha, Kumwesən ruvei pehe Nənɨmwɨn Ikinan m kɨtaha. Nənə sətoni ruvei pen rəmwhen a mwi m nərmama me nəha rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Ro iamɨnhi irə iou nəfe iərmama mə takərer məsisəɡ Kumwesən?”

18  *Pita rəɡkiari pam. Nənə nəpɨn həreɡi nəɡkiariien nəha, həpwəh mwi nəɡkiariien, mətə kamhəɡnəɡɨni Kumwesən mə, “Nəri nəha Kumwesən rɨno raka suatuk səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, irəha mwi ko hərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha, nənə mhəuvehi nɨmɨruien.”

Nakalasia me fwe Antiok

19  *Nərmama me səvəi Iesu səməme hənap kɨrkɨri fwe kupwən, tɨ nəri nə mə kousi əpune Stifen nənə kənamometə mwi irəha, hap mhəuvən isipwɨn mheste nari fwe Fonisia, mɨne Saepras, mɨne Antiok, mamhəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu m nəkur Isrel əpa. 20 Mətə nepwɨn, nəkur Saepras mɨne Saerin, həuvehe ia Antiok, mamhəvisau irapw Iesu Iərɨmənu m nəkur Kris mwi. 21  *Nɨskaiien səvəi Iərɨmənu ramarə mwi tɨ nirəha. Ro iamɨnhi irə nərmama həpɨk həni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənraha, mhərari, mhəuvehe tɨ Iərɨmənu.

22  *Nəpɨn kəvisau pen m nakalasia me fwe Jerusalem mə nərmama me nepwɨn fwe Antiok həuvəni nɨpərhienien ia Iərɨmənu, hərhi pen Panapas ramevən fwe ikɨn. 23  *Nəpɨn Panapas rier pen fwe Antiok, mətoni namasanien səvəi Kumwesən ramarə pərhien tɨ nirəha, rerɨn raɡien. In rərpwi əknekɨn irəha mamɨni mə, “Kɨmiaha pam tihaməkeikei mhəkwtəmhiri əknekɨn Iərɨmənu. Nətərɨɡien səkɨmiaha trəpwəh nɨmweiien.” 24  *Panapas in iəmə amasan riti. Rerɨn rukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan. Nahatətəien səvənhi rɨskai. In rɨvi nərmama həpɨk həuvehe tɨ Iərɨmənu.

25  *Kurirə irə rier mevən fwe Tasas mə trətui Sol. 26  *Nəpɨn rətoni, riri Sol rourərɨɡ rouvehe mwi ia Antiok. Meste nuk kuatia irau krouarə irəha nakalasia me fwe ikɨn, rouahatən nərmama me həpɨk. Fwe ia Antiok kɨməkupwən kɨseɡi pen nəhaɡ nəha “Kristin me” m nərmama me səvəi Iesu.

27  *Ia nəpɨn nəha profet me nepwɨn həuku pen fwe Jerusalem, mheiwaiu pehe Antiok. 28  *Irəha riti nəɡhɨn nə Akapus rɨskəmter. Nənɨmwɨn Ikinan ruvei pen nəɡkiariien min mə trukupwən mɨni irapw mə rɨpko mhə tui nukumhə asori riti trahi nərmama pam ia tɨprənə i. (Nukumhə nəha ruvehe ia nəpɨn nəha Klotias ramərɨmənu ia nɨtətə səvəi nəkur Rom.) 29 Akapus rɨni irapw nəɡkiariien nəha ro pen piəvtaha me fwe Antiok rerɨnraha ramrhi mə tuhəuvei pen mane me nepwɨn rəmwhen tɨ nirəha kuatia kuatia, mhərhi pen i revən trasitu ia nərmama me səvəi Iesu səməme kamharə fwe ia tənə Jutia. 30  *Nənə ho. Həuvei pen mane ia rəɡi Sol mɨne Panapas mə irau trouvehi, rouevən rouvei pen m elta me səvəi nəfwakiien fwe Jerusalem.

12

Kiɡ Herot rousi əpune Jemes

1 Ia nəpɨn nəha Kiɡ Herota rɨnamometə nakalasia me nepwɨn, 2 mɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə tuhəuvən mhəkwtəmhiri Jemes piəvi Jon. Irəha həuvən mhəkwtəmhiri, mhərai əpune in ia nau. 3  *Nəpɨn Herot rətoni mə nəkur Isrelb rerɨnraha raɡien tɨ noien nəha, in revən, mərhi pen nərmama me səvənhi mə tuhəuvən mhəkwtəmhiri mwi Pita. Nometəien nəha kɨno ia nəpɨn atukwatukw səvəi Pasova mɨne nəveɡɨnien asori nəha nəkur Isrel hani bred sə yis riwən irə. 4 Nəpɨn həkwtəmhiri Pita, həuvehi puvnimwə ia kalapus. Herot ruvehi pen in ia rəɡi naruaɡən me kusen kefə. Naruaɡən me kefə ia kusen kuatia. Rerɨn rɨrhi mə nəveɡɨnien asori tro sampam, nənə in rɨvi irapw Pita ia nəmri nərmama. 5  *Pita raməmak ia kalapus, mətə nakalasia me kamhəfwaki m Kumwesən tukwe, mhəpkapwɨs mhə.

Aɡelo riti riri raka Pita ia kalapus

6  *Herot rerɨn ramrhi mə trakwakwi rɨvi irapw Pita ia nəmri nərmama. Ia nəpɨn nəha, ia nəpɨn, Pita ramapri ia kurkwai iaruaɡən mi kəru. Kərihi tərini in ia jen kəru. Iaruaɡən mi kəru krouərer ia təpinhə səvəi kalapus rouətui tɨ nərmama me fwe imwə mə riti trəpwəh napien. 7 Təkwtəkwuni a aɡelo riti səvəi Iərɨmənu rier irapw. Nɨpwran rəhiapw məhiəpwɨn rum nəha Pita ramapri ikɨn. Aɡelo nəha rousi nɨkare Pita, məsuəpwiri in, mɨni mə, “Əskəmter akwauakw!” Ia nəpɨn nəha jen rier raka ia rəɡi Pita.

8 Nənə aɡelo rɨni pen tukwe in mə, “Ətoti, muvehi pen səim put.” Pita rətoti, muvehi pen səvənhi put. Nənə aɡelo rɨni pen tukwe in mə, “Arkahu ia səim karkahu əpwəmwɨs, mukurirə iou.” 9 Pita rier irapw ia rum səvənhi mukurirə aɡelo nəha, mɨpkukurən mhə mə nəfe nəha aɡelo ramo irə ro nɨpərhienien, mətə rerɨn rɨrhi mə raməməkrəha. 10  *Irau krouəpi raka iaruaɡən sə ramərer kupwən mamətui tɨ nərmama me mə riti trəpwəh napien, rouəpi raka mwi iaruaɡən sə resi pen, roueste təpinhə sampam kɨno ia aean. Nərmama me kamhəukurau irə mamhəuvən fwe taon. Təpinhə nəha rəsevər atukw a tɨ nirau i, nənə irau krouier irapw, rouevən roueste suatuk riti. Təkwtəkwuni a aɡelo rəpwəh Pita mamevən.

11 Ia nəpɨn nəha Pita rətə mukurən nəfe kɨno min, mɨni mə, “Təkwtəkwuni nəha iakukurən mə nɨpərhienien. Iərɨmənu rərhi irapw pehe aɡelo səvənhi, muvehi raka iou ia rəɡi Herot mɨne ia narimnari me sə nəkur Isrel rerɨnraha ramrhi mə tuko ia nirak.”

12  *Nəpɨn Pita rukurən, revən ia nimwə səvəi Meri, mama səvəi Jon sə nəɡhɨn riti mwi nə Mak. Nərmama həpɨk hənousəsɨmwɨn raka irəha me fwe ikɨn, mamhəfwaki. 13 Pita revən mɨkunkun ia təpinhə ia kwəruə fwe iruə. Rota, pran riti sə ramasitu, mamo tukwini nari fwe ia nəkwai nimwə səvəi Meri, in rɨreɡi, mevən ipaka tɨ təpinhə mamətərɨɡ. 14 Nəpɨn rɨreɡi reri Pita, rukurən mə Pita nəha. Nənə rerɨn raɡien pɨk. Rota rəpwəh nəsevərien ia təpinhə, mətə raiu a, mɨrərɨɡ, mevən fwe nəkwai nimwə, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Pita i ramərer iruə.”

15  *Mɨreɡi irəha həni pen tukwe in mə, “Ikamenɨn.” Mətə Rota rɨni mə, “Rekəm, iakani pərhien.” Mɨreɡi həni mə, “Rosi aɡelo nəha səvənhi uə?”

16 Mətə Pita rakunkun ihi ia təpinhə. Nənə irəha həuvən, mhəsevər ia təpinhə. Nəpɨn hətoni Pita, nənimenraha rier. 17  *Ia nəpɨn nəha Pita ruvehi utə rəɡɨn mɨrɨpwi tete irəha mə tuhafafa. Kurirə irə rɨni irapw Iərɨmənu rɨnəfuvehi raka in ia kalapus, marə mɨni mwi mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhəvisau pen narimnari me i m Jemesc mɨne piəvtaha me.” Nənə Pita rier, mevən ia kwopun əpə riti.

18  *Kɨni rakwakwi irə, ia nəpnəpɨn, naruaɡən me fwe ia kalapus kamhəhekɨr, mhəreirei mə Pita ruvəku. 19 Nəpɨn Herot ramətui amasan Pita, mətoni mə riwən, rəres pen naruaɡən me səməme kamhərer tukuahaɡ nərmama me fwe ia kalapus mə Pita ruvəwəku, mətə irəha həreirei. Ro pen Herot rɨni nəkwan mə tukousi əpune irəha. Kurirə ikɨn in rier ia tənə Jutia, meiwaiu pen fwe taon nəha Sisaria, mamarə fwe ikɨn.

Herot remhə

20  *Ia nəpɨn nəha Herot niemaha raməpi pɨk tɨ nəkur Taea mɨne Saeton. Ro pen nəkur asori me səvəi taon mi nəha housəsɨmwɨn irəha me ia kwopun kuatia. Irəha həkupwən mhətoni Plastus, iərmama riti sə ramətui tɨ nimwə asori səvəi Kiɡ Herot. Irəha həres pen in i mə trasitu ia nirəha. Nəpɨn hənəres raka nasituien səvənhi, irəha min həuvən mhətoni Herot, mhəres pen in mə trəmri nəmərinuien, tɨ nəri nə mə nəkur Taea mɨne Saeton haməkwməni nərmama me fwe ia tənə səvənraha ia nəveɡɨnien sə rautə ia tənə səvəi Herot i.

21 Nənə Herot rəmri nəpɨn riti səvənhi trəɡkiari irə. Ia nəpɨn nəha rarkahu tɨnari səvəi kiɡ, məkure ia kwopun raməkiri nəɡkiariien ikɨn, maməɡkiari mɨnraha. 22 Mɨreɡi irəha həkwein əpwəmwɨs mə, “Reri kumwesən riti nəha. Rɨpko mhə reri iərmama.” 23  *Təkwtəkwuni a aɡelo riti səvəi Kumwesən rousi Herot, tɨ nəri nə mə Herot rɨpkuvehi utə mhə nəɡhi Kumwesən. Nənə irər me hani nəninhə irə, remhə.

24  *Ia nəpɨn nəha nəɡkiariien səvəi Kumwesən rauvirɨs mamevən. Nərmama həpɨk mwi həni nɨpərhienien irə.

25  *Panapas mɨne Sol krɨno sampam ia wok sə kɨnərhi pen irau tukwe. Kurirə irə krouier ia Jerusalem, rourərɨɡ, rouevən fwe Antiok. Jon sə nəɡhɨn riti mwi nə Mak irəhar mɨnrau.

13

Kumwesən rərpwi rəɡɨn ia Panapas mɨne Sol mə irau trouwok səvənhi

1  *Nakalasia me fwe Antiok, nepwɨn profet me mɨne nepwɨn nahatən me: Panapas, mɨne Sol, mɨne Simeon (Simeon in iəmə pitəv), mɨne Lusias (iəmə Saerin), mɨne Manaen (in rɨməpwinari pəri irau Herot Antipas, iəmə asori sə ramərɨmənu ia tənə Kalili). 2  *Ia nəpɨn riti, irəha həpkani mhə nari, mamhəfwaki m Iərɨmənu. Nənə Nənɨmwɨn Ikinan rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Tihəmri əpə Panapas mɨne Sol. Iakɨnəkwein irau mə trouwok riti səiou.”

3  *Ro iamɨnhi irə irəha həpwəh mwi naniien nari, mhəmrutə rəɡɨnraha ia nirau, mhəfwaki mɨnrau, mhərhi pen irau mə trouevən rouowok.

Panapas mɨne Sol fwe Saepras

4  *Nəpɨn Nənɨmwɨn Ikinan rɨnərhi pen raka Panapas mɨne Sol, irau kroueiwaiu pen fwe taon nəha Selusia. Ia kwopun nəha krouəputə ia nɨtətə riti rouevən fwe ia tənə əmwerɨs nəha Saepras. 5  *Nəpɨn krouapirapw fwe taon nəha Salamis, krouevən rouni irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən fwe ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel. Jonmak ramarə irəhar mɨnrau, mamasitu ia nirau.

6 Irəhar harevən mharəpi sɨmwɨn ia tənə əmwerɨs nəha, mharier pen ia taon nəha Pafos. Ia kwopun nəha harətoni kleva riti nəɡhɨn nə Parjisas. In iəmə Isrel riti. Ramɨni mə in profet, mətə neikuəien. 7 Kleva nəha ramowok irau Sejas Polas, iəmə Rom riti sə ramərɨmənu ia tənə əmwerɨs nəha Saepras, mukurən mwi nari. Nəpɨn riti Sejas Polas rəkwein Panapas mɨne Sol, in rokeikei mə trɨreɡi nəɡkiariien səvəi Kumwesən. 8  *Mətə Parjisas sə nəɡhɨn riti mwi mə Elimas (nɨpwrai nəhaɡ nəha kleva) in ramərai raka nəɡkiariien səvənrau, mamousari mə truvsini nətərɨɡien səvəi iəmə asori nəha mə trəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia Iesu. 9 Mətə Sol (kani mwi in mə Pol) rerɨn ruvehe mukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan. In rəti pen mətoni kleva nəha, 10 mɨni mə, “Ik tɨni Setan. Ik iəmə ikəmwəki narimnari amasan me pam. Rerɨm rukuər ia neikuəien mɨne nɨfeifeiien ərəha me. Nəpɨn me pam ikamo suatuk atukwatukw səvəi Iərɨmənu, ramikou. 11  *Ətə ro! Təkwtəkwuni nəha rəɡi Iərɨmənu raməmak ia niram. Nənimem trɨfwə. Tikəpwəh mwi nətoniien nɨranien rəpwəmwɨs kwopti.” Təkwtəkwuni a nari riti rəmwhen nɨse napw rɨpitəv muvehe muveɡi nənimen. Parjisas raman, mamətui iərmama riti truvehi rəɡɨn miri in. 12 Nəpɨn iəmə asori nəha Sejas rətoni, nənimen rier tɨ nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu sə krɨnouahatən in irə. Nənə in rɨni nɨpərhienien irə.

Pol mɨne in me nepwɨn həuvən fwe Antiok ia Pisitia

13  *Ia nəpɨn nəha Pol mɨne in me nepwɨn həputə ia nɨtətə riti fwe Pafos, mhəier, mhəuvən fwe Peka, taon riti ia profens nəha Pamfilia. Ia kwopun nəha Jonmak rəpwəh irəha mɨrərɨɡ mevən fwe Jerusalem. 14 Irəha həier fwe Peka, mhavən, mhəuvən fwe taon nəha Antiok ia profens nəha Pisitia. Ia Sapat həuvnimwə ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel, mhəkure. 15  *Iərmama riti rəvsini irapw nəɡkiariien me nepwɨn ia Loa səvəi Moses mɨne nəɡkiariien me nepwɨn ia nəkukuə me səvəi profet kupwən me. Nəpɨn iərmama nəha rəvsini pam, nəmə asori me səvəi nimwəfwaki nəha hərhi pen nəɡkiariien revən tɨ Pol mɨne in me nepwɨn mɨni mə, “Piəvmaha me, trɨni mɨnuə nəɡkiariien riti hiənuə tihəni irapw mhasitu ia nərmama, həni irapw.”

16  *Ro iamɨnhi irə Pol rɨskəmter, muvehi utə rəɡɨn, mɨni mə: “Kɨmiaha nəkur Isrel mɨne kɨmiaha rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel mətə hiaməsiai Kumwesən səkɨmaha. Kɨmiaha pam tihətərɨɡ iou. 17  *Fwe kupwən Kumwesən səkɨmaha nəkur Isrel rɨnərpwi rəɡɨn ia kaha kupwən me səkɨmaha. Nəpɨn nəkwərhakwərha me səvənraha həuvən mamharə fwe ia tənə Ijip, ro irəha həuvehe mhəpɨk. Ia nɨskaiien səvənhi, in riri raka irəha. 18  *Ia nuk foti, in ramarə irəha mɨnraha fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn. Irəha kamho noien ərəha, mətə in rɨpkəpwəh mhə irəha 19  *Kurirə irə in rousi əpune nərmama me nəha kamharə ia tənə Kenan. Nərmama me nəha haməuku pen ia kwənəkwus me irəha pam sefen. Nəpɨn Kumwesən rousi əpune irəha mo sampam, in ruvei pen tənə səvənraha m kaha kupwən me səkɨmaha. Nənə ro səvənraha i. 20  *Narimnari me nəha ruvehi nuk me irəha pam ipaka tɨ fo hantret fifti mɨne.

Kurirə ikɨn Kumwesən ruvehi utə nərmama me nəha kani irəha mə ‘Jaj me.’ Irəha həiri kaha kupwən me səkɨmaha, mhəuvehe mheste nəpɨn səvəi Samuel Profet. 21  *Ia nəpɨn nəha kaha kupwən me səkɨmaha həres pen Kumwesən mə ko rəseni kiɡ riti rərɨmənu ia nirəha. Nənə Kumwesən ruvei pen Sol, tɨni Kis, mɨnraha. Sol nə ruku pen ia kwənəkwus səvəi Penjamin. In ramərɨmənu ia nirəha meste nuk foti. 22  *Kurirə ikɨn Kumwesən ruvehi raka Sol nəha, nənə muvehi utə Tevɨt mə truvehe mo kiɡ səvənraha. Kumwesən rəɡkiari irə, mɨni mə, ‘Iakɨnətə raka mə Tevɨt, tɨni Jese, in iərmama riti sə rerɨk rokeikei. In tro pam nəfe iakɨni pen tukwe.’

23  *Rəmwhen mə Kumwesən rɨno raka promes kupwən mə tro, in rərhi pehe iərmama riti ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt mə truvehe muvehimɨru nəkur Isrel. Iərmama nəha Iesu. 24  *Ia nəpɨn nəha Iesu rəpwəh ihi noien wok səvənhi, Jon raməvisau irapw m nəkur Isrel me pam mə irəha tuhaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha, nənə mho paptaes. 25  *Nəpɨn Jon ruvehe ipaka tɨ noien sampam ia wok səvənhi, ramɨni mə, ‘Rerɨmiaha ramrhi iou mə iou sin? Rɨpko mhə iou iərmama sə hiameitenhi. Mətə tihətərɨɡ iou. Iərmama riti nəha rauvehe kurirə ia nirak. Iapkəmwhen mhə mə takɨfi raka put ia nɨsun.’

26  *Nərman, piak me, kɨtaha səməme səməuku pen ia kwənəkwus səvəi Epraham, mɨne kɨmiaha iesa rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel, mətə hiaməsiai Kumwesən səkɨmaha, tukutaha i, Kumwesən rərhi pehe nəɡkiariien i sə rauvehimɨru nərmama. 27  *Nəpɨn Iesu ruvehe, nərmama səməme kamharə fwe Jerusalem mɨne nəmə asori me səvənraha həpkətə sas mhə in, mhəreirei mwi nɨpwrai nəɡkiariien səvəi profet kupwən me kaməvisau irapw ia Sapat me pam. Ro iamɨnhi irə irəha ho nəɡkiariien me nəha həuvehe mhəukuə. Həkiri Iesu mə traməkeikei memhə. 28  *Irəha həpkətə mhə noien ərəha riti rɨno rəmwhen mə tukousi əpune in tukwe, mətə kamhəmwur ihi a, mhəres pen Paelat mə trəseni pen Iesu ia rəɡi nərmama me səvənhi mə tuhousi əpune. 29  *Nəpɨn ho pam nəfe Nəkukuə Ikinan rɨməni mə tuko irə, həuvehi raka nɨpwran ia nei kamarkuaui, mhəmri pen ia nɨpəɡi kəruəterei riti. 30  *Mətə Kumwesən rɨno in rətui mwi ia nemhəien. 31  *Nəpɨn Iesu rətui mwi, rier irapw tɨ nərmama səməme hənaməkurirə in fwe ia tənə Kalili meste Jerusalem. Irəha hətə in ia nəpɨn rɨpɨk. Təkwtəkwuni irəha kamhəvisau irapw Iesu m nəkur Isrel.

32  *Kɨmaha iahəuvehe ia kwopun i, mamhəvisau irapw nəɡkiariien amasan i m kɨmiaha. Nəfe Kumwesən rɨno raka promes tɨ səkɨtaha kaha kupwən me mə in tro, 33 rɨno m kɨtaha i nɨpwnəti kaha kupwən me. In rɨno Iesu rətui mwi ia nemhəien. Rəmwhen mwi nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Ol Sam sə rasori kəru rani:

‘Ik nərɨk.

Ipwet iakuvehe mo iou tata səim.’

34 Kumwesən ruvəni raka ia Nəkukuə Ikinan mə tro Iesu rətui mwi ia nemhəien. Nənə in trɨpkemhə mhə mwi. Nɨpwran trɨpkɨmərɨr mhə. Kumwesən rɨni iamɨnhi irə mɨnuə:

‘Nɨpərhienien takuvei pehe nari amasan anan me mik səməme iakɨno raka promes m Kiɡ Tevɨt kupwən.’

35  *Nənə Kiɡ Tevɨt rɨmərai pen nəɡkiariien riti mwi ia Nəkukuə Ikinan. Rɨməni mə,

‘Tikəpwəh nəseniien nɨpwrai iəmə ikinan səim rɨmərɨr.’

36  *Nəpɨn Kiɡ Tevɨt ramɨru ihi, ramo nəkwai Kumwesən. Kurirə irə remhə. Kɨnɨmwi ia kwopun kanɨmwi kaha me səvənhi ikɨn. Nɨpwran rɨmərɨr. 37 Mətə Iesu, iəmə nəha Kumwesən rɨnəsuəpwiri in ia nemhəien, nɨpwran rɨpkɨmərɨr mhə.

38  *Ro iamɨnhi irə, piak me, tihaməkeikei mhəukurən nəfe i iakamɨni irapw tukumiaha i. Iesu i rukurən nuvehi rakaien nərəhaien me səkɨmiaha, mo Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien. Loa səvəi Moses ko rɨpkɨfi raka mhə nərəhaien me pam səkɨmiaha. 39  *Mətə nərmama me pam səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu, in trɨfi raka nərəhaien me pam səvənraha. 40 Kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiari, mamhətərɨɡ amasan ia nəɡkiariien i, kamo nəɡkiariien i profet me həməni treste kɨmiaha.

41 ‘Hətə amasan kɨmiaha nəmə hiamarɨs əkenhɨn ia nirak.

Ia nəpɨn səkɨmiaha tako nari riti.

Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni amasan nəri tukumiaha,

kɨmiaha tihəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə.

Tihərkərinari irə, mhemhə.’ ”

Nərmama me rerɨnraha raɡien mə tuhəreɡi nəɡkiariien amasan

42-43  *Nəkur Isrel həfwaki pam fwe ia nəkwai nimwəfwaki səvənraha. Nəpɨn Pol mɨne Panapas krouier irapw, həres pen irau i mə ko krouvehe mwi ia nɨkare Sapat, rouni irapw mwi nəɡkiariien nəha tɨ nirəha. Nəkur Isrel həpɨk mɨne nərmama me həpɨk səməme rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, mətə kamharə ia narəien səvəi nəkur Isrel, irəha kamhəkurirə ia Pol mɨne Panapas. Nənə irau krouəɡkiari mɨnraha rauni mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvehi namasanien səvəi Kumwesən, mharə irə, mamhəuvən.”

44 Ia nɨkare Sapat irə ipaka nərmama me pam ia taon nəha housəsɨmwɨn irəha me mə tuhəreɡi nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu. 45  *Nərmama me nəha həpɨk. Nəpɨn nəkur Isrel hətoni, rerɨnraha rɨrhi ərəha Pol. Nəpɨn in rəɡkiari, irəha kamhəni səpə, mamhəni ərəha in.

46  *Mətə Pol mɨne Panapas krouəpwəh nehekɨrien. Irau krouni mə, “Kɨmrau iarouəkeikei roukupwən rouni irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən tukumiaha i nəkur Isrel. Mətə rəfo? Hiəpkokeikei mhə mə tihəuvehi nɨmɨruien rerɨn? Hətə ro! Tɨ nəri nə mə hiamərarki karen nəɡkiariien səkɨmrau iamɨnhi, kɨmrau trouəpwəh kɨmiaha, rouevən rouni irapw nəɡkiariien i tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 47 Iərɨmənu ruvəni pehe raka tukumaha i mə tahaməkeikei mho iamɨnhi. In rɨməni mɨnuə:

‘Tako ik ikəmwhen ia nukuraanien,

məhiəpwɨn nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.

Tikɨni pen tɨ nərmama me ia tənəmtənə me mə takuvehimɨru irəha.’ ”

48  *Nəpɨn nərmama me nəha rɨpko mhə irəha nəkur Isrel həreɡi nəɡkiariien nəha, rerɨnraha raɡien. Həni mə nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu ramasan pɨk. Nənə sin sin ia nirəha Kumwesən rɨnərpwi raka rəɡɨn ia nirəha mə tuhəuvehi nɨmɨruien rerɨn, irəha həni nɨpərhienien ia Iesu.

49 Ia nəpɨn nəha nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu rauvirɨs mamevən ia kwopun me ipaka tɨ taon nəha. 50  *Mətə nəkur Isrel həuvən tɨ nɨpran asori me nepwɨn səməme kamharə ia narəien səvəi nəkur Isrel mɨne nəmə asori me səvəi taon nəha, mhəvi irəha mə tuhometə Pol mɨne Panapas. Nəkur asori me nəha hərhi irapw irau ia tənə səvənraha. 51  *Mətə irau krounouini raka nɨməkwrur ia nɨsunrau, rouahatən pen mə nərmama me ia taon nəha həno noien ərəha. Kurirə ikɨn krauevən fwe taon nəha Ikoniam. 52 Nənə nərmama me səvəi Iesu fwe Antiok rerɨnraha raɡien mukuər ia Nənɨmwɨn Ikinan.

14

Pol mɨne Panapas fwe Ikoniam

1 Fwe taon nəha Ikoniam Pol mɨne Panapas irau pəri krouuvnimwə ia nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel rouəvisau. Nəvisauien səvənrau ramasan pɨk. Ro pen nərmama həpɨk, nəkur Isrel mɨne nəkur Kris mwi, həni nɨpərhienien ia Iesu. 2  *Mətə nəkur Isrel səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənrau ho nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel niemaha rəpi irəha tɨ piəvtaha me. 3  *Ro pen Pol mɨne Panapas krouarə əpwəmwɨs fwe ikɨn, rouəvisau irapw Iesu Iərɨmənu rouəpwəh nehekɨrien. Ia nəpɨn nəha Iesu Iərɨmənu rauvei pen nɨskaiien mɨnrau, krauo nɨmtətien me mɨne narimnari me nərmama me hətoni mhərkərinari irə. Nəpɨn nərmama me hətoni, mhətə sas ia nəɡkiariien səvənrau sə raməvisau irapw namasanien səvəi Iesu mə ro nɨpərhienien. 4 Nərmama ia taon nəha həuai irəha ia kusen kəru. Nepwɨn hərer irəha nəkur Isrel səməme həpwəh nɨniien nɨpərhienien ia Iesu. Nepwɨn hərer irəha aposol mi nəha.

5  *Ia nəpɨn nəha nəkur Isrel nepwɨn mɨne nərmama nepwɨn rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mɨne nəmə asori me səvənraha kamhəni mə tuhouraha irau, mhəkwi əpune irau. 6-7  *Mətə irau kroureɡi, rouap, rouevən fwe Listra mɨne Tepe, taon mi kəru fwe ia profens nəha Likaonia. Fwe ia taon mi nəha mɨne ia rukwənu me ipaka tɨ nirau, Pol mɨne Panapas krouəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu.

Pol mɨne Panapas fwe Listra

8  *Fwe Listra, iərmama riti raməkure. Nəpɨn rɨnətui irə, nɨsun mi krouemhə. Ko rɨpkavən mhə. 9  *Iərmama nəha ramətərɨɡ ia nəɡkiariien səvəi Pol. Nənə Pol rəti pen mamətə in, mukurən mə iərmama nəha ramahatətə ia Iesu mə Iesu nɨskaiien səvənhi rəmwhen mə tromasan nɨsun mi. 10 Ro pen Pol rəɡkiari asori mɨni mə, “Tiko mɨskəmter, mərer ia nɨsum mi.” Təkwtəkwuni a iərmama nəha rɨskəmter, mavən.

11  *Nəpɨn nərmama me hənətoni nəfe Pol rɨno, həkwein əpwəmwɨs ia nəɡkiariien səvəi nəkur Likaonia, mhəni mə, “Kwa, kumwesən me həneiwaiu irapw pehe tukutaha, mhəmwhen ia nərmama me.” 12 Irəha həkwein Panapas mə Sus, kumwesən riti səvənraha. Nənə tɨ nəri nə mə Pol raməvisau irapw nəɡkiariien, həkwein pen in mə Heremes, kumwesən riti mwi səvənraha. 13 Nimwəfwaki səvəi kumwesən nəha Sus, ramərer iruə ia taon nəha. Pris riti sə ramowok fwe ikɨn, ruvehi kau me nepwɨn mɨne tihi nei me nepwɨn, muvehi muvehe tɨ kwəruə səvəi taon nəha. Rokeikei mə in mɨne nərmama me tuhousi əpune kau me nəha mho pen nɨsiaien mhəfwaki pen m Panapas mɨne Pol.

14 Mətə nəpɨn aposol mi nəha kroureɡi nəɡkiariien nəha, kroueitehi tɨnari səvənrau, rouaiu, rouevən fwe ia kurkwai nərmama, rouəkwein əpwəmwɨs, rouni mə, 15  *“Nərman me, rəfo hiamo iamɨnhi irə? Kɨmrau iarouəmwhen a ia kɨmiaha. Iarouvehe mə trouəvisau irapw nəɡkiariien amasan m kɨmiaha mə kɨmiaha tihaməkeikei mhəpwəh kumwesən eikuə me, mhərərɨɡ mhəuvehe tɨ Kumwesən sə ramɨru. In əpa rɨno neiai, mɨne tɨprənə, mɨne təsi, mɨne narimnari me pam səməme kamharə ia nirəhar. 16  *Fwe kupwən, in rɨnəseni nərmama me ia tənəmtənə me mə hamesi pen a suatuk me səvənraha mamhəuvən. 17  *Mətə ia nəpɨn me in ramo hiamətoni noien amasan səvənhi. In ramərhi irapw pehe nesən, mamo nəmhien ro nɨpwran ia nəpɨn atukwatukw səvənhi. In rauvei pehe nəveɡɨnien m kɨmiaha, mamo rerɨmiaha ramaɡien.” 18 Pol mɨne Panapas krouni nəɡkiariien nəha, mətə ipaka ko kroupkɨnise mhə nərmama me mə tuhəpwəh nousi əpuneien kau me nəha tɨ nəfwakiien mɨnrau.

19  *Mətə nəkur Isrel me nepwɨn həuku pen fwe Ikoniam mɨne Antiok ia profens nəha Pisitia, mhəuvehe tɨ Listra, mhəvi nərmama həpɨk həuvən mhəkwtəmhiri Pol, mhəkwi ia kəruəterei, mhəvkəkini, mhəuvən fwe iruə ia taon, mhəpwəh. Rerɨnraha rɨrhi mə ruvamhə. 20 Mətə nəpɨn nərmama me səvəi Iesu həuvehe mhərer kuraukurau irə, Pol rɨskəmter, mevən mwi ia taon. Kɨni rakwakwi irə, irau Panapas krouier, rouevən fwe taon nəha Tepe.

Pol mɨne Panapas krourərɨɡ rouevən fwe Antiok ia profens nəha Siria

21  *Pol mɨne Panapas krouəvisau irapw nəɡkiariien amasan fwe ia Tepe, ravi nərmama həpɨk həuvehe mho irəha nərmama me səvəi Iesu. Kurirə ikɨn krourərɨɡ rouevən fwe Listra, mɨne Ikoniam, mɨne Antiok ia profens nəha Pisitia. 22  *Ia kwopun me nəha irau krauo nətərɨɡien səvəi nərmama me səvəi Iesu ruvehe mɨskai mwi. Krouəvəhaɡ mɨnraha mə tuhərer əknekɨn ia nahatətəien səvənraha, rauni mə, “Saməkeikei mhəukurau ia nəmisəien me rɨpɨk kurirə səuvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə.” 23  *Ia kwopun me pam krouvehi utə elta me mə tuhətui amasan tɨ nakalasia me. Nəpɨn krouvehi utə irəha, krouəpwəh nəniien nari, rouəfwaki, rouəmri pen irəha ia rəɡi Iərɨmənu səvənraha sə kamhahatətə irə. 24 Irau krouəpi sɨmwɨn ia profens nəha Pisitia, roueiwaiu pehe ia profens nəha Pamfilia, 25 rouevən ia taon nəha Peka, rouəvisau irapw nəɡkiariien amasan fwe ikɨn. Nəpɨn krouəvisau irapw pam, kroueiwaiu rouevən fwe taon nəha Atalia.

26  *Ia kwopun nəha krouəputə ia nɨtətə riti, rouier, rouevən fwe Antiok ia profens Siria. Kwopun nəha kupwən nərmama me hənəfwaki tɨ nirau, mhəmri pen irau ia rəɡi Kumwesən, mamhase in mə namasanien səvənhi tramarə tɨ nirau, marə mwi tɨ wok sə krɨno pam. 27  *Irau krouapirapw fwe ikɨn, rouoeite nakalasia me, rouni pen tɨ nirəha i narimnari me Kumwesən rɨno irəhar mɨnrau, rouni mə in rɨnəsevər ia təpinhə mə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel həuvehe mhahatətə ia Iesu. 28 Nənə krouarə əpwəmwɨs mwi kwopti ia kwopun nəha irəha nərmama me səvəi Iesu.

15

Nəmə asori me səvəi nəfwakiien housəsɨmwɨn irəha me fwe ia Jerusalem

1  *Mətə nəkur Isrel me nepwɨn həier fwe tənə Jutia mheiwaiu pehe ia Antiok. Irəha kamhahatən nərmama me səvəi Iesu səməme rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvən kuvehi ninhum m kɨmiaha rəmwhen ia Loa səvəi Moses rani. Mə hiəpwəh, Kumwesən trɨpkuvehimɨru mhə kɨmiaha.” 2  *Pol mɨne Panapas krauousari irəha mɨnraha mamhəɡkiari pɨk tɨ nəɡkiariien nəha. Kurirə ikɨn, nakalasia me fwe Antiok hərpwi rəɡɨnraha ia Pol mɨne Panapas mɨne nərmama me nepwɨn mwi, mhəni mə irəha tuhəutə pen fwe ia Jerusalem mhətoni aposol me mɨne elta me səvəi nəfwakiien tɨ nəɡkiariien nəha. 3 Nəpɨn nakalasia me hərhi pen irəha, irəha hənaməuvən fwe Jerusalem. Ia rukwənu me ia nɨkare suatuk fwe ia tənə Fonisia mɨne tənə Sameria kamhəni sas pen mə nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel irəha mwi həuvəni nɨpərhienien ia Iesu. Nəɡkiariien nəha ro piəvtaha me rerɨnraha raɡien. 4  *Kurirə irə, nəpɨn irəha həier pen fwe Jerusalem, aposol me mɨne elta me səvəi nəfwakiien mɨne nakalasia me hətoni irəha rerɨnraha raɡien. Nənə Pol mɨne Panapas mɨne səməme hənəkurirə ia nirau həni pen tɨ nirəha i narimnari me Kumwesən rɨno mɨnraha.

5 Mətə Farisi me nepwɨn səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu həskəmter, mhəni mə, “Nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu tuhaməkeikei mhəuvən kuvehi ninhum mɨnraha. Kɨmiaha tihaməkeikei mhəni pen tɨ nirəha i mə tuhəkurirə ia Loa səvəi Moses.”

6 Aposol me mɨne elta me səvəi nəfwakiien housəsɨmwɨn irəha me, mamhəɡkiari tɨ nəresien nəha. 7  *Nəpɨn həɡkiari əpwəmwɨs, Pita rɨskəmter, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Piak me, kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə fwe kupwən Kumwesən rərpwi rəɡɨn ia nirak ia kusen səkɨtaha, muvei pehe nəpɨn miou iakevən mɨnəvisau raka m nərmama me nepwɨn rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Nəpɨn irəha həreɡi nəɡkiariien amasan səvəi Iesu ruku pen ia tərhuk, həni nɨpərhienien irə. 8  *Nənə Kumwesən sə rukurən amasan nətərɨɡien səvəi nərmama rahatən amasan tukutaha i mɨnuə rerɨn raɡien tɨ nuvehiien irəha, mo irəha nərmama me səvənhi. In ruvei pen Nənɨmwɨn Ikinan mɨnraha rəmwhen a mwi rɨməuvei pehe m kɨtaha i fwe kupwən. 9  *In rɨpkopəiti mhə ia nirəha, mətə raikuas ia rerɨnraha, tɨ nəri nə mə irəha həni nɨpərhienien ia Iesu rəmwhen rɨno m kɨtaha i. 10  *Rəfo hiənuə tiho Kumwesən niemaha rəpi? Hiokeikei mə tsəmri pen Loa səvəi Moses ia nurai nərmama me səvəi Iesu səməme rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, mətə Loa nəha rəmwhen ia katipə sə rɨpam. Kɨtaha i nəkur Isrel mɨne kaha kupwən me səkɨtaha ko səpkəvrani mhə. 11  *Mətə kɨtaha saməni nɨpərhienien ia nəɡkiariien i. Iesu Iərɨmənu səkɨtaha truvehimɨru kɨtaha ia namasanien səvənhi rəmwhen a mwi in tro ia nirəha.”

12  *Pita rəɡkiari pam. Kurirə irə nərmama me ia nəkureien nəha həkure afafa, mamhətərɨɡ Pol mɨne Panapas. Irau krauni amasan tɨ nirəha i nəfe Kumwesən rɨno nəpɨn irau krauəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu m nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Krouni mə in rɨməuvei pen nɨskaiien mɨnrau, krauo nɨmtətien me mɨne narimnari me nərmama me hətoni, mhərkərinari irə.

13  *Nəpɨn irau krouəɡkiari pam, Jemes rərer mɨni mə, “Piak me, tihətərɨɡ iou. 14  *Saemon ruvəni amasan raka tukutaha i mə rəfo fwe kupwən Kumwesən revən tɨ nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə trɨpeki raka nepwɨn mə irəha nərmama me səvənhi. 15 Profet kupwən me həməni mə in tro iamɨnha irə. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan, rani mə,

16 ‘Kurirə ia nəri, iou takrərɨɡ

muvehi utə nɨtətə səvəi Kiɡ Tevɨt sə rɨməmwei.

Nɨtətə sə in rɨnamərɨmənu irə kɨneitehi rəmwhen ia nimwə,

iou takuvrhəkɨn mwi, momasan.

17-18 Tako iamɨnhi mɨnuə nərmama ia tənəmtənə me tuhəuvehe tukw iou.

Nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel,

irəha pam səməme iakɨnəkwein raka irəha, tuhəuvehe.

In i nəɡkiariien səiou. Iou Iərɨmənu. Iako nərmama həuvəukurən raka narimnari me i fwe kupwən.’ ”

19 Nənə Jemes rɨni mə, “Ro iamɨnhi irə nəkiriien səiou mə nərmama me nəha rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, mətə kamhərərɨɡ mamhəuvehe tɨ Kumwesən, rərəha mə kɨtaha tso rəknekɨn tɨ nirəha. 20  *Mətə pwəh sərai nəkukuə riti revən tɨ nirəha. Ia nəkukuə nəha tsəni pen tɨ nirəha i mə irəha tuhəpwəh naniien nəveɡɨnien i rəmkemɨk sə kɨməuvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha. Nərman me tuhəpwəh niri əpnapenien nɨpran. Nɨpran me tuhəpwəh nesi pen əpnapenien nərman. Irəha tuhəpwəh naniien nərimɨru riti sə kətiri nɨpətəkinuan remhə mətə netə raməmak ihi ia nusan. Nənə irəha tuhəpwəh naniien netə.

21  *Natuakəmien me nəha rɨnəmwhen, tɨ nəri nə mə fwe tui muvehe meste pehe ipwet mɨne, ia Sapat me pam nərmama me kamhəvsini Loa səvəi Moses ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel. Ia taon me pam kamhəvisau irapw nəɡkiariien səvənhi.”

Nəkukuə sə revən tɨ nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel

22 Aposol me, mɨne elta me səvəi nəfwakiien, mɨne nakalasia me pam fwe Jerusalem həni sɨmwɨn mə tuhərpwi rəɡɨnraha ia nərmama nepwɨn ia nirəha, mhərhi pen irəha həuvən irəha Pol mɨne Panapas fwe Antiok. Hərpwi rəɡɨnraha ia Saelas mɨne Jutas (nəɡhɨn riti mwi nə Pasapas). Iəmənmi nəha, piəvtaha me kamhəsiai pɨk irau. 23 Irəha həuvei pen nəkukuə nəha mɨnrau mə trouvehi rouevən. Nəkukuə nəha rɨni mə:

Aposol me mɨne elta me səvəi nəfwakiien, piəvmiaha me fwe Jerusalem.

Iahərhi pehe nəkukuə i tukumiaha piəvmaha me səməme rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel, hiamarə fwe Antiok mɨne Siria, mɨne Silisia.

Iahaməni ramasan tukumiaha.

24  *Kɨmaha iahəreɡi mə nərmama nepwɨn həməier ia kɨmaha, mhəuvehe tukumiaha, mho kɨmiaha hiəreɡi rərəha tɨ nəɡkiariien səvənraha.

Irəha ho nətərɨɡien səkɨmiaha rəvsausɨni pɨk, mətə kɨmaha iahəpkuvei pen mhə nəɡkiariien riti mə tuhəuvehe mhəni pehe tukumiaha i.

25 Ro pen kɨmaha iahousəsɨmwɨn kɨmaha me mhəni sɨmwɨn mə tahərpwi rəɡɨmaha ia iərmama kəru, mhərhi pehe i tukumiaha.

Irau trouvehe tukumiaha irəha Panapas mɨne Pol, iəmənmi nəha sokeikei pɨk irau. 26 Ipaka krouemhə tɨ wok səvəi Iesu Kristo, Iərɨmənu səkɨtaha.

27 Iəmənmi nəha iahamərhi pehe irau tukumiaha irau i Jutas mɨne Saelas.

Irau trouvehe rouni nəɡkiariien kuatia rəmwhen ia nəɡkiariien i iahamrai.

28  *Rerɨmaha raɡien tɨ nesi penien nətərɨɡien i Nənɨmwɨn Ikinan rɨnahatən kɨmaha irə.

In rɨni mə kɨmaha tahəpwəh nəmrutəien nəri sə rɨpam ia nuramiaha, mətə natuakəmien me a i:

29  *Kɨmiaha tihəpwəh naniien nəveɡɨnien sə kɨməuvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha.

Kɨmiaha nərman tihəpwəh niri əpnapenien nɨpran.

Kɨmiaha nɨpran tihəpwəh nesi pen əpnapenien nərman.

Kɨmiaha tihəpwəh naniien nərimɨru riti sə kətiri nɨpətəkinuan remhə mətə netə raməmak ihi ia nusan.

Tihəpwəh naniien netə.

Trɨni mɨnuə hiətui amasan tukumiaha, mhəpwəh nəruiien natuakəmien me i, tihəreɡi ramasan.

In i nəɡkiariien səkɨmaha sampam.

30 Nəmə asori me i hərhi pen irau heiwaiu irəha Pol mɨne Panapas mhəuvən fwe Antiok. Nəpɨn hapirapw fwe ikɨn, hoeite nakalasia me, mhəuvei pen nəkukuə mɨnraha. 31 Irəha həvsini nəkukuə nəha, rerɨnraha raɡien tɨ nasituien səvənhi. 32  *Jutas mɨne Saelas irau profet mi. Krouəvəhaɡ m piəvtaha me ia nəɡkiariien me rɨpɨk, rouərpwi əknekɨn irəha. 33 Irau krouarə əpwəmwɨs kwopti ia kwopun nəha. Kurirə ikɨn piəvtaha me fwe Antiok hase Kumwesən mə nəmərinuien səvənhi tramarə tɨ nirau. Nənə həsəkɨr mɨnrau, mhərhi pen irau krourərɨɡ rouevən fwe Jerusalem rouətə nərmama me səməme hənərhi irau. 34  a 35 Mətə Pol mɨne Panapas irau krouarə pəpɨm fwe Antiok. Irəha nərmama me nepwɨn mwi kamhahatən nərmama me, mamhəvisau irapw nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu.

Pol mɨne Panapas krouəpwəh irau me

36 Nəpɨn nepwɨn rukurau, Pol rɨni pen tɨ Panapas i mə, “Pwəh krau krourərɨɡ pen mwi, rouətə piəvtaha me fwe ia taon me pam nəha krouvəvisau raka nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu mɨnraha, rouətoni ro irəha mə kamhəfarə irə.” 37  *Nənə Panapas rokeikei mə Jon sə nəɡhɨn riti mwi nə Mak trukurirə ia nirau, 38  *mətə Pol rəpwəh nokeikeiien, tɨ nəri nə mə fwe kupwən Jonmak rɨpkarə mhə irəhar mɨnrau meste wok səvənrahar rɨno sampam. Mətə fwe Pamfilia rəpwəh irau mɨrərɨɡ. 39 Nənə Pol mɨne Panapas krouousari mɨnrau me, rouəpwəh irau me. Panapas ruvehi Mak, rouəputə ia nɨtətə riti, rouier, rouevən fwe Saepras. 40  *Mətə Pol rərpwi rəɡɨn ia Saelas mə trukurirə in. Kurirə irə piəvtaha me həmri pen irau ia rəɡi Iərɨmənu, mhase in mə namasanien səvənhi tramarə tɨ nirau i. Nənə Pol rier irau Saelas, 41 mevən ia kwopun me ia profens mi nəha Siria mɨne Silisia, mamərpwi əknekɨn nakalasia me.

16

Timoti rukurirə Pol mɨne Saelas

1  *Ia nəpɨn nəha Pol revən fwe taon mi nəha Tepe mɨne Listra. Ia Listra iərmama riti səvəi Iesu nəɡhɨn nə Timoti. Mama səvənhi in prən Isrel. In mwi rani nɨpərhienien ia Iesu. Mətə tata səvəi Timoti in iəmə Kris. 2  *Piəvtaha me fwe Listra mɨne Ikoniam kamhəni Timoti mə in iəmə amasan riti. 3  *Pol rokeikei mə Timoti trukurirə in rouier rauevən. Ro pen in ruvehi ninhum m Timoti tɨ nəri nə mə nəkur Isrel fwe ikɨn həukurən mə tata səvəi Timoti in iəmə Kris riti. 4  *Nəpɨn Pol mɨne in me nepwɨn həier pen fwe ia taon me, haməvisau irapw m nərmama me səvəi Iesu natuakəmien me nəha aposol me mɨne elta me səvəi nəfwakiien fwe Jerusalem həməni. Kamhahatən nakalasia me mə irəha tuhaməkeikei mhesi pen. 5  *Ia noien nəha nakalasia me pam ia kwopun me fwe ikɨn nahatətəien səvənraha ruvehe mɨskai. Ia nəpɨn me irəha həuvehe mhəpɨk mwi.

Pol rətoni nəməkrəhaien riti

6  *Pol mɨne in me nepwɨn həuvən mhəpi sɨmwɨn ia profens mi nəha Frijia mɨne Kalesia, tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn Ikinan rɨnise irəha mə tuhəpwəh nevənien mhəvisau nəɡkiariien amasan fwe ia profens nəha Esia. 7  *Nəpɨn irəha həuvehe ipaka tɨ profens nəha Misia, həmwur mə tuhəuvən fwe ia profens nəha Pitinia. Mətə Nənɨmwɨn səvəi Iesu rɨpkəseni mhə irəha. 8 Ro pen həukurau ia profens nəha Misia, mheiwaiu mhəuvehe ia taon nəha Troas. 9 Ia nəpɨn Pol rətə nəməkrəhaien riti. Iəmə Masetonia riti ramərer, mamase in mə, “Tikuvehe ro i ia Masetonia, masitu ia kɨmaha.” 10 Nəpɨn Pol rɨnətə pam nəməkrəhaien nəha, təkwtəkwuni a mwi kɨmaha iahənaməpnəpenə mə tahəier, mhəuvən fwe Masetonia, tɨ nəri nə mə iahəreɡi mə Kumwesən raməkwein kɨmaha mə tahəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu m nərmama me fwe ikɨn.

Litia rɨni nɨpərhienien ia Iesu

11 Kɨmaha iahəputə ia nɨtətə riti, mhəier ia Troas, mhaiu atukwatukw mhəuvən fwe tənə əmwerɨs nəha Samotres. Kɨni rakwakwi irə iahaiu mhəuvən fwe ia taon nəha Neapolis. 12 Iahəier ia kwopun nəha mhavən mhəuvən fwe Filipae, taon asori riti ia tɨprənə səvəi Masetonia profens. Nərmama me ia taon nəha irəha sitisin me səvəi Rom. Kɨmaha iahapirapw fwe Filipae, mharə ikɨn nəpɨn rɨpɨk.

13 Nəpɨn riti ia Sapat iahəier irapw ia kwəruə asori səvəi taon nəha, mhəuvən ia nɨkare nui arɨs ia kwopun riti iahəukurən mə nərmama kamhəfwaki ikɨn. Iahəuvən, mhəkure, mamhəvisau pen Iesu m nɨpran me səməme hənousəsɨmwɨn raka irəha me fwe ikɨn. 14 Pran riti sə ramətərɨɡ ia kɨmaha nəɡhɨn nə Litia. Ruku pen ia taon nəha Tuatira. Səvənhi fwe stoa kauvehi nəmri tɨnari sə kala səvənhi tihinatis. Ia nəpɨn me Litia raməfwaki m Kumwesən. Iərɨmənu rəsevər ia nətərɨɡien səvəi prən i, rɨni nɨpərhienien ia nəfe Pol rani. 15  *Nəpɨn kɨno raka paptaes ia Litia irəha nərmama me pam ia nəkwai nimwə səvənhi, Litia rɨni pehe tukumaha i mə, “Mə hiəukurən mə iakamahatətə pərhien ia Iərɨmənu, ramasan pwəh hiəuvehe mharə ia nəkwai nimwə səiou.” In raməkeikei pehe m kɨmaha, nənə iahəuvən.

Kuvehi puvnimwə Pol mɨne Saelas ia kalapus fwe Filipae.

16  *Nəpɨn riti iahaməuvən fwe kwopun nəha kaməfwaki ikɨn, mhəpi raka pran riti kamo slef irə. Nənɨmwɨn ərəha ramarə irə, mamo prən nəha ramətoni narimnari me səməme kamhərkwafə. Prən nəha rauvehi mane asori səvəi nəmə asori me səvənhi, tɨ nəri nə mə nərmama kamhərəku in tɨ nɨniien narimnari me səməme tuhəpkuvehe. 17  *Kɨmaha Pol iahamavən. Prən nəha rakurirə kɨmaha, maməkwein əpwəmwɨs, mamɨni mə, “Nərmama me i kamho tukwini nari m Kumwesən Asori, mamhəni irapw tukumiaha i mə tihəfo in ruvehimɨru kɨmiaha.” 18  *Ia nəpɨn me rɨpɨk prən nəha ramo iamɨnhi. Pol rɨreɡi rɨnəpou irə, ruvsini, məɡkiari pen m nənɨmwɨn ərəha mə, “Ia nəɡhi Iesu Kristo iakani pehe tukw ik i mə tikier ia prən i.” Təkwtəkwuni a nənɨmwɨn ərəha rier.

19 Nəpɨn nəmə asori me səvəi prən nəha hənamətoni mə tuhəpwəh nuvehiien mwi mane ia prən nəha, həkwtəmhiri Pol mɨne Saelas, mhəvi irau, mhəuvən tɨ nəmə asori me fwe ia kurkwai taon nəha. 20  *Irəha həvi irapw irau ia nəmri iəmə asori mi səvəi Rom, mhəni pen tɨ iəmə asori mi nəha mə, “Iəmənmi irau iəmə Isrel mi. Kraurukwumen nərəhaien ia taon i səkɨtaha, 21 rauni irapw narəien me nepwɨn rɨpkatukwatukw mhə tukutaha i nəkur Rom mə tsəuvehi uə tsarə irə, tɨ nəri nə mə kamhərui loa səkɨtaha.”

22  *Nərmama me ia kwopun nəha irəha mwi həskəmter, mamhəni ərəha irau. Ro iamɨnhi irə iəmə asori mi nəha səvəi Rom krouni pen tɨ naruaɡən me nepwɨn mə tuhəuvehi raka tɨnari səvənrau, mhousi irau. 23 Nənə housi pɨk irau. Kurirə irə həuvehi puvnimwə irau ia kalapus, mhəni pen tɨ iərmama sə ramətui tɨ kalapus mə, “Tikətui amasan tɨ iəmənmi.” 24 Nəpɨn iərmama sə ramətui tɨ kalapus rɨreɡi nəɡkiariien nəha, ruvehi irau, mevən fwe ia rum riti fwe imwə ia nəkwai kalapus, muvehi pen nɨsunrau nei asori rəkure tərini.

Kumwesən ruvehi raka Pol mɨne Saelas ia kalapus

25 Ia kurkwai nəpɨn, Pol mɨne Saelas krouəfwaki, rouəni nɨpu me, rouəɡnəɡɨni Kumwesən. Nərmama me fwe ia kalapus kamhətərɨɡ ia nirau. 26 Təkwtəkwuni a nɨmwnɨmwien asori ruvehe. Kalapus rɨkiukiu pɨk. Təpinhə me pam həuvehe mhəkwaɡ. Jen me pam səməme kamhəkwtəmhiri nərmama me həsas. 27  *Ia nəpɨn nəha nɨmwnɨmwien rɨkiu irə, iərmama sə ramətui tɨ kalapus rətui, mətə təpinhə me pam həkwaɡ. Rerɨn rɨrhi mə nərmama me ia kalapus hənap. Ro pen reivi raka nau səvənhi mə trəpi əpune atukw a in. 28 Mətə Pol rəkwein asori, mɨni mə, “Tikəpwəh nousi əpune atukwien ik. Kɨmaha pam a i.”

29 Iərmama sə ramətui tɨ kalapus rəres laet me nepwɨn, maiu, mevən, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nəmri Pol mɨne Saelas, mehekɨr mətəmnɨmwɨn. 30  *Kurirə irə rɨskəmter, miri raka irau mharevən fwe iruə, məres pen irau i mə, “Iəmə asori mi, takaməkeikei məfo irə mə Kumwesən ruvehimɨru iou?”

31 Mɨreɡi krouni mə, “Tikaməkeikei mɨni nɨpərhienien ia Iesu Iərɨmənu, nənə Kumwesən truvehimɨru ik mɨne nərmama me pam ia nəkwai nimwə səim.” 32 Nənə irau krouni irapw nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu revən tukwe mɨne nərmama me pam fwe ia nəkwai nimwə səvənhi. 33  *Ia nəpɨn nəha nəpɨn anan, mətə iərmama nəha ruvehi irau, maikuas ia təmwki nousiien ia nɨpwranrau. Kurirə irə in mɨne nərmama me ia nəkwai nimwə səvənhi ko paptaes ia nirəha. 34 Nəpɨn kɨno pam paptaes ia nirəha, iərmama nəha riri Pol mɨne Saelas, harutə pen ia nimwə səvənhi. In ruvei pen nəveɡɨnien mɨnrau. In mɨne nərmama me pam ia nəkwai nimwə səvənhi rerɨnraha raɡien pɨk, tɨ nəri nə mə təkwtəkwuni nəha hənahatətə ia Kumwesən.

35 Nəpɨn nəha ruvəran iəmə asori mi səvəi Rom krouərhi polis me nepwɨn, rouni mə, “Pwəh iəmənmi nə krouier ia kalapus.” 36 Iərmama sə ramətui tɨ kalapus rəvisau pen nəɡkiariien səvənrau m Pol, mɨni mə, “Iəmə asori mi səvəi Rom krouərhi nəɡkiariien riti mə takəseni kɨmirau irouier. Ro pen tirouier rauevən. Pwəh nəmərinuien ramarə tukumirau.”

37  *Mətə Pol rɨni pen tɨ polis me i mə, “Nəfe nəha? Kɨmrau sitisin mi səvəi Rom. Iəmə asori mi səvəi Rom kroupkətə mhə nari riti iarouo rərəha. Mətə hənousi raka kɨmrau ia nəmri nərmama me, mhəuvehi puvnimwə kɨmrau ia kalapus. Mətə təkwtəkwuni irau krouokeikei mə trouvehi raka kɨmrau iarouevən afafa. Rekəm! Pwəh irau əpa krouvehe, rouvehi raka kɨmrau.”

38 Polis me nəha həuvən mhəni pen tɨ iəmə asori mi nəha səvəi Rom nəfe Pol rɨməni. Nəpɨn irau kroureɡi mə Pol mɨne Saelas irau sitisin mi səvəi Rom, krouhekɨr.

39  *Irau krouevən rouni pen sore tɨ Pol mɨne Saelas. Kurirə irə krouiri irapw irau fwe ia kalapus, rouni pen tɨ nirau i mə trouəpwəh taon səvənraha rauevən. 40 Ro iamɨnhi irə Pol mɨne Saelas krouier irapw ia kalapus, rouevən fwe ia nimwə səvəi Litia. Nəpɨn krouətə piəvtaha me fwe ikɨn, krouəvəhaɡ mɨnraha. Kurirə irə krouier.

17

Pol mɨne Saelas krouevən fwe Tesalonaeka

1  *Ia nəpɨn nəha Pol mɨne Saelas krouəpi sɨmwɨn ia taon kəru nəha Amfipolis mɨne Apolonia, rouevən fwe taon nəha Tesalonaeka. Ia kwopun nəha nimwəfwaki riti səvəi nəkur Isrel ramərer. 2 Pol ruvnimwə rəmwhen ramo ia nəpɨn me. Ia Sapat kahar raməɡkiari irəha mɨnraha. In ramahatən vas me ia Nəkukuə Ikinan, maməusiəre pui pen nɨpwran, 3  *mamɨni amasan tɨ nirəha i mɨnuə Nəkukuə Ikinan rani pərhien mə Kristo traməkeikei mɨreɡi nəmisəien ia nɨpwran, memhə, marə mətui mwi. Pol rɨni mə, “Iesu nəha iakani pehe tukumiaha i in nə Kristo.” 4  *Nəkur Isrel me nepwɨn mɨne nɨpran asori me həpɨk mɨne nəkur Kris həpɨk səməme kamhəfwaki m Kumwesən irəha həreɡi mə nəɡkiariien nəha ro nɨpərhienien. Nənə həuvehe mhəkurirə Pol mɨne Saelas.

5 Mətə nəkur Isrel me nepwɨn rerɨnraha ramrhi ərəha irau. Həuvən fwe ia maket mhəiri nərmama nepwɨn kənkapwənraha rɨskai. Irəha həuvehe mhəpɨk, mhousəsɨmwɨn irəha me, mamho nurɨɡrɨɡien asori ia taon nəha. Həuvən mheitehi raka təpinhə ia nimwə səvəi iərmama riti nəɡhɨn nə Jeson, mamhətui Pol mɨne Saelas mə tuhəvi irapw irau ia nəmri nərmama. 6  *Nəpɨn həpkətə mhə irau, həkwtəmhiri Jeson mɨne piəvtaha me nepwɨn mwi, mhəvi irapw irəha, mhəuvən mhərer ia nəmri nəmə asori me səvəi taon nəha. Irəha həkwein asori, mhəni mə, “Iəmənmi nəha Pol mɨne Saelas krauo pɨk nərəhaien ia kwopun me, rouvəuvehe mwi ia taon i səkɨtaha. 7  *Jeson i rɨməuvehi irau krouevən ia nimwə səvənhi. Mətə irau krouərui loa me səvəi Kiɡ Sisa, rauni mə kiɡ riti mwi nəha ikɨn nəɡhɨn nə Iesu.” 8 Nəpɨn nəmə asori me mɨne nərmama me həreɡi nəɡkiariien nəha, niemaha rəpi irəha. 9 Nəmə asori me həni mə Jeson mɨne in me nepwɨn tuhaməkeikei mhəuvei pen mane mɨnraha. Nənə nəpɨn həuvei pen pam mane, nəmə asori me həfi raka rəɡɨnraha ia nirəha.

Pol mɨne Saelas krouevən fwe Perea

10 Ia nəpɨn nəha ruvəpitəv, piəvtaha me hərhi pen Pol mɨne Saelas krouevən fwe taon nəha Perea. Nəpɨn krouevən rouapirapw fwe ikɨn, krouuvnimwə ia nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. 11  *Nəkur Isrel fwe Perea irəha hamasan mhəpi raka nəkur Isrel fwe Tesalonaeka, tɨ nəri nə mə rerɨnraha raɡien tɨ nɨreɡiien nəɡkiariien səvəi Pol mɨne Saelas. Ia nəpɨn me kamhəvsini amasan Nəkukuə Ikinan mə tuhətoni mə nəɡkiariien səvənrau ro nɨpərhienien uə rekəm. 12 Ro pen həpɨk ia nirəha həni nɨpərhienien ia Iesu. Nɨpran Kris me i irəha nɨprən asori me həpɨk həni nɨpərhienien. Nəmə Kris mwi həpɨk.

13  *Mətə nəpɨn nəkur Isrel fwe Tesalonaeka həreɡi mə Pol revən mwi fwe Perea, mamɨni irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən fwe ikɨn, həuvən mwi fwe Perea, mamhərhiərhi nərmama me mə tuhəni ərəha Pol mɨne Saelas. 14 Ro pen piəvtaha me ia Perea hərhi irapw akwauakw Pol ramevən fwe ia təsi. Mətə Saelas mɨne Timoti krauarə a fwe ia Perea. 15 Nənə nərmama nepwɨn həkurirə Pol, mhəuvən irəha min meste nari fwe taon nəha Atens. Nəpɨn nəha hənamrərɨɡ irə, Pol rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha tihəuvən mhəni pen tɨ Saelas mɨne Timoti mə trouvehe akwauakw rouətə iou.”

Pol fwe Atens

16 Nəpɨn Pol rameitenhi ihi Saelas mɨne Timoti fwe Atens, rerɨn rəpou, tɨ nəri nə mə ramətə taon nəha rukuər ia nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha. 17  *Ro pen ia Sapat me in rauvnimwə ia nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel, maməɡkiari m nəkur Isrel mɨne nəməfwaki me nepwɨn mwi, mamousari mə truvi irəha həuvehe tɨ Iesu. Ia nəpɨn me ramevən fwe kwopun kamo maket ikɨn, maməɡkiari irəha nərmama əpnapen me, mamousari mə truvi mwi irəha. 18 Nəpɨn riti Pol raməɡkiari m nahatən me nepwɨn kani irəha mə Epikurien me mɨne Stoik me. Nəpɨn irəha həreɡi nəɡkiariien səvənhi, kamhousari irəha min. Nepwɨn kamhəni mə, “Nəfe i iarməri i ramɨni?” Nepwɨn mwi kamhəni mə, “Rosi raməɡkiari ia kumwesən me kɨtaha səreirei.” Irəha həni nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə Pol raməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu, mamɨni mə in rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. 19 Irəha həiri Pol, mhəuvən tɨ nəmə asori me nəha kamhəkiri nəɡkiariien kani nousəsɨmwɨnien səvənraha mə Areopakus. Nəmə asori me nəha həni pen tɨ Pol i mə, “Kɨmaha iahokeikei mə tahəukurən nəfe nəha nəɡkiariien vi ikamahatən. 20 Narimnari me nepwɨn ikamɨni kɨmaha iahəreɡi ropəiti. Ro pen iahokeikei mə tahəukurən nɨpwrai nəɡkiariien me nəha səim.” 21 Irəha həni nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə nəpɨn me nəmə Atens mɨne nərməpə səməme kamharə fwe ikɨn, hokeikei mə tuhaməkure a, mamhətərɨɡ ia nəɡkiariien vi, mamhəɡkiari tɨ nɨpwran.

22 Ia nəpɨn nəha Pol rərer ia nəmri nəmə asori me nəha kani nousəsɨmwɨnien səvənraha mə Areopakus, mɨni mə, “Nəmə Atens, iakɨnətə raka mə kɨmiaha hiaməskai pɨk tɨ nəfwakiien m kumwesən me səpəmsəpə. 23 Nəpɨn iakamavən ia taon i səkɨmiaha, maməspau ia nənɨmwi nari me səməme hiaməfwaki pen mɨnraha, iakətə mwi nɨfatə riti. Kɨmərai pen nəɡkiariien riti ia nɨkaren rani mə:

NƗFATƏ I SƏVƏI KUMWESƏN NƏHA IAHƏREIREI IN

Kumwesən nəha hiaməfwaki pen min mətə hiəreirei, təkwtəkwuni nəha takəvisau pehe m kɨmiaha i.

24  *Kumwesən sə rɨno tɨprənə i mɨne narimnari me pam irə, in ramərɨmənu ia neiai mɨne tɨprənə, mɨpkarə mhə ia nimwəfwaki me səməme nərmama ho ia rəɡɨnraha. 25  *Nərmama me həpko tukwini pen mhə nari min ia rəɡɨnraha rəmwhen kamo ia iərmama sə raməres nari. Rekəm! In əpa rauvei pen nɨmɨruien mɨne neiahaɡien mɨne narimnari me pam m nərmama me. 26 Fwe ia nukune narəien, in rɨno iərmama kuatia a mə nərmama me pam tuhəuku pen irə, mhəuvən, mharə ia tənəmtənə me ia təkure tɨprənə i. In əpa rɨməkupwən məmri mak səvəi tɨprənə səvənraha, mɨni mwi mə tuharə ikɨn meste tɨnesən. 27  *Kumwesən rɨno iamɨnhi irə mə irəha tuho rəmwhen iərmama nənimen rɨfwə. Tuhamərapərap nari, nənə mhərapi in. Mətə pərhien, Kumwesən rɨpkarə mhə isipwɨn tukutaha. 28 Rəmwhen ia iərmama riti kupwən rɨməni mə, ‘In nukune nɨmɨruien səkɨtaha, mɨne nukune navənien səkɨtaha, mɨne nukune narimnari me pam samo.’ Rəmwhen mwi ia nəɡkiariien i nərmama me nepwɨn səkɨmiaha səməme kamhərai nɨpu me həməni mə, ‘Kɨtaha mwi nɨpwnətɨn me.’

29  *Trɨni mɨnuə nɨpərhienien i kɨtaha i nɨpwnəti Kumwesən me, ratukwatukw mə ko səni Kumwesən in rəmwhen ia nənɨmwi nari sə reri iərmama ramrhi, nənə ro ia nukurənien səvənhi ia kol mɨne silva mɨne kəruəterei? Rekəm! 30  *Fwe kupwən, nəpɨn nərmama həreirei Kumwesən, Kumwesən raməti karen. Mətə təkwtəkwuni, in ramɨni pen tɨ nərmama ia kwopun me pam mə irəha tuhaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha. 31  *Irəha tuhaməkeikei mho iamɨnhi irə, tɨ nəri nə mə in rɨnəmri raka nəpɨn riti. Ia nəpɨn nəha iərmama riti sə in rɨnərpwi raka rəɡɨn irə trəkiri ia natukwatukwien nərmama me pam ia tɨprənə i tɨ noien me səvənraha. Kumwesən rɨnahatən raka nərmama me pam sin nəha iərmama nəha, tɨ nəri nə mə rɨno rətui mwi ia nemhəien səvənhi.”

32 Nəpɨn nəmə Atens həreɡi nəɡkiariien nəha mə iərmama riti rətui mwi ia nemhəien, nepwɨn harɨs irə. Mətə nepwɨn həni pen tɨ Pol i mə, “Kɨmaha iahokeikei mə tahəreɡi mwi nəɡkiariien səim.” 33 Nənə Pol rəpwəh irəha mamevən. 34 Mətə nərman me nepwɨn həkurirə i, mamhəni nɨpərhienien ia Iesu. Nərman me nəha riti nəɡhɨn nə Taionusios. In iəmə asori riti sə raməkure irəha nəmə asori me ia nousəsɨmwɨnien nəha kani mə Areopakus. Pran riti nəɡhɨn nə Tamaris mɨne nərmama me nepwɨn mwi həkurirə ia Pol, mamhəni nɨpərhienien ia Iesu.

18

Pol revən fwe Korin

1 Pol rəɡkiari pam fwe Atens, mier, mevən fwe taon nəha Korin. 2  *Ia kwopun nəha revən mətoni iəmə Isrel riti nəɡhɨn nə Akwila. Akwila rɨnətui fwe profens nəha Pontas. Fwe kupwən, in mɨne pran səvənhi Prisila krauarə fwe ia tənə Itali ia taon nəha Rom, mətə tɨ nəri nə mə Klotias, iəmə asori səvəi nəkur Rom, rɨni mə nəkur Isrel me pam tuhaməkeikei mhəier ia Rom, irau krouier, nənə rouvehe ia Korin. Irau krouarə nəpɨn ouihi a ia Korin, nənə Pol ruvehe mətə irau. 3  *Nənə tɨ nəri nə mə wok səvənhi sə rauvehi mane irə rəmwhen a mwi wok səvənrau, ramarə irəhar mɨnrau, mamharo pəri wok. Irəhar haro nimwə tapolen me. 4 Nənə ia Sapat me pam fwe ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel, Pol raməɡkiari pɨk, mamousari mə trɨvi nəkur Isrel mɨne nəkur Kris mə tuhəuvehe mhəni nɨpərhienien ia Iesu.

5  *Saelas mɨne Timoti krouier ia Masetonia, roueiwaiu pehe ia Korin. Ia nəpɨn nəha Pol rəpwəh noien nimwə tapolen me, maməvisau irapw a nəɡkiariien amasan ia nəpɨn me pam, mamɨni irapw tɨ nəkur Isrel mə Iesu in Kristo. 6  *Mətə irəha həni ərəha Pol, mhəpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi. Nəpɨn ho iamɨnhi, Pol rounouini raka nɨməkwrur ia səvənhi karkahu, mɨni pen tɨ nirəha i mə, “Trɨni mɨnuə Kumwesən rərpwɨn noien ərəha səkɨmiaha, ramarə ia kɨmiaha əpa. Iou iakiwən ia kɨmiaha. Təkwtəkwuni nəha mamevən takevən tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.”

7 Ro pen Pol rəpwəh irəha, mevən muvnimwə ia nimwə səvəi iərmama riti nəɡhɨn nə Titias Jastas. Rɨpko mhə Titias in iəmə Isrel, mətə raməfwaki m Kumwesən. Nimwə səvənhi ipaka tɨ nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. 8  *Iəmə asori səvəi nimwəfwaki nəha nəɡhɨn nə Krispas. In mɨne nərmama me pam ia nəkwai nimwə səvənhi həni nɨpərhienien ia Iərɨmənu. Nəkur Korin həpɨk kamhətərɨɡ ia nəɡkiariien səvəi Pol, mhəni nɨpərhienien ia Iesu, nənə ko paptaes ia nirəha.

9-10  *Ia nəpɨn riti ia nəpɨn, Iərɨmənu rəɡkiari pen m Pol ia nəməkrəhaien riti, mɨni mə, “Iakamarə tukw ik. Tikəpwəh nehekɨrien, mətə tikaməmwur, mamɨni irapw nəɡkiariien səiou, məpwəh napwɨsien. Iərmama riti riwən trouraha ik, tɨ nəri nə mə səiou me nərmama həpɨk ia taon i.” 11 Ro pen Pol rarə ia kwopun nəha meste nuk kwatia məkwə sikis, mamahatən nərmama ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən.

Pol rərer ia nəmri Kalio

12 Nəpɨn Kalio ramərɨmənu ia tənə Akaea, nəkur Isrel housəsɨmwɨn irəha me, mhəkwtəmhiri Pol, mhəuvehi, mhəuvən fwe ia kwopun Kalio raməkiri nəɡkiariien ikɨn. 13 Irəha həni mə, “Iəmə i ramousari mə truvi nərmama həuvehe mhəfwaki pen m Kumwesən ia noien riti sə ramərui loa səkɨmaha.”

14 Mətə nəpɨn Pol rɨnaməkwaɡ mə trəɡkiari, Kalio rɨni pen tɨ nəkur Isrel i mə, “Kɨmiaha nəkur Isrel, trɨni mɨnuə iərmama riti ro nari riti rɨpkatukwatukw mhə, mərui loa səvəi nəkur Rom, takaməkeikei mamətərɨɡ ia kɨmiaha. 15  *Mətə tɨ nəri nə mə hiamousari tɨ nəɡkiariien me mɨne nahaɡ me ia loa səkɨmiaha, ramarə a ia kɨmiaha. Tihəmri amasan. Iakəpwəh nokeikeiien mə takəkiri narimnari me sə ro iamɨnha irə.” 16 Nənə Kalio rəkoui irapw irəha həier ia kwopun nəha in raməkiri nəɡkiariien ikɨn. 17 Nəpɨn həuvən fwe iruə, nərmama me fwe iruə həkwtəmhiri Sostenes, iəmə asori səvəi nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. Irəha hənamousi in ipaka tɨ kwopun nəha Kalio raməkiri nəɡkiariien ikɨn, mətə Kalio ro nəri auər a ia narimnari me nəha kamho.

Pol rɨrərɨɡ pen fwe Antiok ia profens nəha Siria

18  *Pol rarə nəpɨn rɨpɨk fwe Korin irəha piəvtaha me, nənə rəpwəh irəha, meiwaiu pehe ia taon nəha Keɡkria. Ia kwopun nəha in rərai nukwənen, mahatən pen mə natuakəmien riti səvənhi sə rɨməuvehi kwəsuahi tukwe ia nəmri Kumwesən rɨno sampam. Kurirə irə in rəputə ia nɨtətə riti irəhar Akwila mɨne Prisila, mharier, mharevən fwe Siria. 19-21  *Nəpɨn irəhar harapirapw fwe Efesas, Pol revən ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel, maməɡkiari mɨnraha, mamousari mə truvi irəha həuvehe tɨ Iesu. Irəha həres pen in mə tuharə kwopti irəha min, mətə Pol rɨpkəseni mhə. Nəpɨn nəha rɨnaməpwəh irəha irə, rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Mə ratukwatukw ia nətərɨɡien səvəi Kumwesən, iou takrərɨɡ pehe mwi tukumiaha.” Nənə rəputə ia nɨtətə riti mier fwe Efesas, məpwəh Akwila mɨne Prisila irau krouarə fwe ikɨn.

22 Pol rier fwe Efesas meiwaiu pehe ia taon nəha Sisaria, muvarei mutə pen fwe Jerusalem. Nəpɨn rɨnətə raka nakalasia me fwe ikɨn, reiwaiu pen fwe Antiok. 23 Pol rarə nəpɨn nepwɨn fwe ikɨn, nənə mier mevən ia kwopun me fwe ia profens mi nəha Kalesia mɨne Frijia, mamərpwi əknekɨn nərmama me səvəi Iesu.

Apolos fwe Efesas mɨne Korin

24 Ia nəpɨn nəha iəmə Isrel riti ruvehe ia Efesas nəɡhɨn nə Apolos. Rɨnətui fwe taon riti kani mə Aleksantria. In iərmama riti səvəi nəɡkiariien, mukurən amasan nəfe Nəkukuə Ikinan rani. 25  *Nərmama nepwɨn hənahatən raka in ia Suatuk səvəi Iesu Iərɨmənu. Ia nəpɨn me in rɨreɡi rəsanɨn tɨ nəvisauien. Nənə nəpɨn ramahatən nərmama me, nəɡkiariien səvənhi ia nɨkaren səvəi Iesu ratukwatukw a, mətə in rukurən a paptaes nəha Jon rɨno fwe kupwən. 26  *Nəpɨn Apolos ruvehe ia Efesas, rɨnaməvisau ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel məpwəh nehekɨrien. Mətə nəpɨn Prisila mɨne Akwila kroureɡi nəɡkiariien səvənhi, krouiri in, rouevən fwe nimwə səvənrau. Nənə krouni pen amasan Suatuk səvəi Kumwesən tukwe mə in trukurən amasan mwi.

27  *Kurirə ikɨn Apolos rokeikei mə trevən fwe profens Akaea. Ia nəpɨn nəha piəvtaha me fwe Efesas hasitu irə, mhərai nəkukuə riti, mhərhi pen i revən tɨ nərmama me səvəi Iesu fwe Akaea. Həni pen tɨ nirəha i mə tuhəuvehi Apolos revən fwe rukwənu me səvənraha. Nəpɨn Apolos rapirapw fwe ikɨn, ramasitu asori ia nərmama səməme namasanien səvəi Kumwesən rɨno irəha həni nɨpərhienien ia Iesu. 28  *Apolos ramasitu asori ia nirəha, tɨ nəri nə mə ia nəmri nərmama me in ramousi tərini nəɡkiariien səvəi nəkur Isrel, mamahatən ia Nəkukuə Ikinan mə Iesu in Kristo.

19

Pol revən fwe Efesas

1  *Nəpɨn Apolos ramarə ihi ia Korin, Pol rukurau parei meiwaiu pehe ia Efesas, mətə nərmama me nepwɨn səvəi Iesu fwe ikɨn. 2  *In rəres pen irəha i mə, “Rəfo? Fwe kupwən, nəpɨn hiəni nɨpərhienien ia Iesu, hiəuvehi Nənɨmwɨn Ikinan uə rekəm?”

Mɨreɡi həni mə, “Rekəm. Kɨmaha iahəpkreɡi raka mhə mə Nənɨmwɨn Ikinan rarə.”

3 Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Ro iamɨnhi nəfe nəha paptaes kɨmiaha hiəuvehi?”

Mɨreɡi həni mə, “Kɨmaha iahəuvehi paptaes səvəi Jon.”

4  *Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Paptaes nəha Jon rɨno səvəi nərmama səməme həuvərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha. Mətə Jon rɨni irapw mə nərmama me tuhaməkeikei mhəni nɨpərhienien ia iərmama sə trɨpkukurirə i muvehe. Iərmama nəha Jon rəɡkiari irə in nəha Iesu.” 5 Nərmama me nəha həreɡi nəɡkiariien nəha, ko paptaes ia nirəha ia nəɡhi Iesu Iərɨmənu. 6  *Nəpɨn Pol rəmrutə rəɡɨn mi ia nirəha, Nənɨmwɨn Ikinan ruvehe ia nirəha, nənə kənamhəɡkiari ia nəɡkiariien me səpəmsəpə, mənamhəni irapw nəɡkiariien sə raku pen tɨ Nənɨmwɨn Ikinan. 7 Nərmama me nəha rosi irəha pam twelef.

8 Ia taon nəha Efesas, Pol rauvnimwə ia nəkwai nimwəfwaki səvəi nəkur Isrel. Ia məkwə kahar, ia Sapat me pam, rani irapw nəɡkiariien amasan fwe ikɨn, məpwəh nehekɨrien. In raməvisau, mamousari mə trɨvi irəha həuvehe mhəni nɨpərhienien ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. 9  *Mətə nərmama nepwɨn kənkapwənraha rɨskai. Həpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi, mamhəni ərəha suatuk səvəi Iesu ia nəmri nərmama me fwe nəkwai nimwəfwaki. Ro pen Pol rəpwəh irəha, muvehi nərmama me səvəi Iesu, mamhəuvən irəha min. Ia nəpɨn me pam ramahatən nərmama me fwe ia nəkwai skur riti kani mə Skur səvəi Tiranas. 10  *Pol ramahatən nərmama me iamɨnhi irə meste nuk kəru. Ro pen nərmama me pam fwe profens Esia, nəkur Isrel mɨne nəkur Kris, həreɡi nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu.

11  *Ia nəpɨn me rɨpɨk Kumwesən rauvei pen nɨskaiien m Pol, nənə Pol ramo nɨmtətien me nepwɨn ropəiti. 12  *Nərmama me həpeki raka nɨpəri tɨnari me sə Pol rɨrai raka nɨseseien irə uə tɨnari me sə rɨnarkahu raka i, həuvehi, mhəuvən mhəmri pen ia nərmama səməme nemhəien rarə ia nirəha. Nənə nemhəien me səvənraha haraka ia nirəha. Nənɨmwɨn ərəha me həier ia nirəha.

Tɨni Skeva me

13-14  *Nəmə Isrel me nepwɨn irəha pam sefen. Irəha nɨpwnəti pris asori anan riti səvəi nəkur Isrel nəɡhɨn nə Skeva. Ia nəpɨn me kamhəuvən ia kwopun me, mamhəkoui irapw nənɨmwɨn ərəha me ia nərmama. Nəpɨn riti hənuə tuhəkoui irapw irəha ia nəɡhi Iesu Iərɨmənu. Ro iamɨnhi irə həuvən mhərer ia nəmri iərmama riti nənɨmwɨn ərəha rarə irə, həni pen tɨ nənɨmwɨn ərəha i mə, “Kɨmaha iahəni pehe tukw ik i ia nəɡhi Iesu, iəmə nəha Pol raməvisau i, tikier ia iərmama i.”

15  *Mətə nənɨmwɨn ərəha rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Iakukurən Iesu, mukurən mwi Pol. Mətə kɨmiaha nɨsɨməme i?” 16 Nənə iəmə nəha nənɨmwɨn ərəha ramarə irə rivə pen ia nirəha. Nəɡsen rasori məpi raka nəɡsenraha pam. Ramousi irəha. Nənə irəha hap raka ia nimwə nəha. Tɨnari səvənraha ruvəiwən. Nɨpwranraha rəpəruəpəruə.

17  *Nəkur Isrel me pam mɨne nəkur Kris me pam səməme kamharə ia Efesas həreɡi nəvisauien səvəi noien nəha. Nəpɨn həreɡi, həhekɨr asori. Nənə nərmama me həuvehi utə nəɡhi Iesu Iərɨmənu rutə mwi. 18 Nərmama səməme həni nɨpərhienien ia Iesu həpɨk həuvehe mamhəni pui noien ərəha me səvənraha ia nəmri nərmama me. 19 Nepwɨn ia nirəha səməme hənamo nahak fwe kupwən həpeki nəkukuə me səvənraha səvəi nahak, mhəpeki mhəuvehe, mhəuvani ia nəmri nərmama me pam. Nənə nərmama me həvsini nəmri nəkukuə me nəha, mhətə mə rutə pɨk. 20  *Ro iamɨnhi irə nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu rɨskai pɨk muvirɨs mamevən.

Nurɨɡrɨɡien asori fwe Efesas

21  *Kurirə ia narimnari me nəha, Pol rerɨn ramrhi mə trəpi sɨmwɨn ia profens mi nəha Masetonia mɨne Akaea, mevən fwe Jerusalem. In rɨni mə, “Nəpɨn takevən raka fwe Jerusalem, takaməkeikei mətoni mwi Rom.” 22  *In rərhi pen Timoti mɨne Erastas, iəmə mi sə krouasitu irə, krouevən fwe Masetonia. Mətə in rarə ouihi a mwi fwe ia Esia.

23  *Ia nəpɨn nəha krukwumen naruaɡənien riti fwe Efesas tɨ Suatuk səvəi Iesu. 24  *Iərmama riti nəɡhɨn nə Temetrius. In iərmama sə ramo narimnari me ia silva. Ia nəpɨn me ramo nimwə ouihi me ia silva, mauvnhi nimwəfwaki səvəi kumwesən eikuə riti. In pran kani mə Atemis. Temetrius mɨne nərmama me səməme kamhowok irəha min kamhəmri pen nəmri nari ia nimwə ouihi me nəha, mamhəuvehi mane asori me irə. 25 Nəpɨn riti Temetrius roeite nərmama me pam səməme kamho narimnari me ia silva. In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Nərman, hiəuvəukurən raka mə kɨtaha saməuvehi mane asori ia wok i səkɨtaha. 26  *Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka nəɡkiariien səvəi iəmə nəha Pol, mhənətə raka narimnari me nəha in ramo. Rɨpko mhə ia taon əpa i Efesas, mətə ipaka rukurau pam ia profens i Esia, in ravi nərmama me həpɨk həpwəh nətərɨɡien səvənraha, mhəkurirə in. In rani mə nənɨmwi kumwesən me i nərmama kamho ia rəɡɨnraha rɨpko mhə irəha kumwesən pərhien me. 27 Kɨtaha tsaməkeikei mhəsiari kamo Pol ro nərmama həni ərəha wok i səkɨtaha. Rukurən noien mwi nərmama hətə ərəha nimwəfwaki səvəi kumwesən asori səkɨtaha Atemis. Nənə pəpɨm nəpɨn riti rukurən nuvehi rakaien nəhaɡ nəha Atemis, mo ruvehe mo nəri auər a i. Mətə nərmama me pam ia Esia mɨne ia kwopun me pam ia tɨprənə i kamhəfwaki m prən i.”

28 Nəpɨn nərmama me həreɡi nəɡkiariien nəha, niemaha rəpi pɨk irəha. Həskəmter, mənamhəkwein asori, mə, “Səɡnəɡɨni Atemis, kumwesən səvəi nəkur Efesas.” 29  *Nərəhaien nəha raiu mevən meste kwopun pam ia taon nəha. Nərmama me haiu, mhəuvən, mhəkwtəmhiri Kaius mɨne Aristakas, iəmə Masetonia mi nəha kamharavən pəri irəhar Pol. Həkwtəmhiri irau, mhəvi irau, mhəuvən fwe kwopun asori riti kamrai sun nəɡkiariien ikɨn. 30 Pol rokeikei mə trevən ia reri nərmama məɡkiari, mətə nərmama me səvəi Iesu həpkəseni mhə. 31  *Nəmə asori me nepwɨn mwi səvəi Esia, səməme həukurən amasan Pol, hərhi pen nəɡkiariien min, mamhase in mə trəpwəh nevənien fwe kwopun nəha kamrai sun ikɨn.

32 Fwe nəkwai kwopun nəha kamrai sun ikɨn, nurɨɡrɨɡien asori. Nərmama kamhəkwein əpwəmwɨs. Nepwɨn kamhəni nəɡkiariien riti, nepwɨn kamhəni əpə. Irəha həpɨk həreirei mə hənousəsɨmwɨn irəha me tɨ nəfe. 33 Ia nəpɨn nəha nəkur Isrel hərui irapw iərmama riti nəɡhɨn nə Aleksanta. Nərmama nepwɨn hətoni, həni pen tukwe in mə trəɡkiari. Nəpɨn Aleksanta rɨskəmter ia nəmri nərmama me pam, ruvehi utə rəɡɨn, mokeikei mə trɨni irapw nəɡkiariien səvəi nəkur Isrel. 34 Mətə nəpɨn nərmama me hətə sas Aleksanta mə in iəmə Isrel, irəha pam kamhəkwein əpwəmwɨs, rerɨnraha kuatia a, mamhəni mə, “Səɡnəɡɨni Atemis, kumwesən səvəi nəkur Efesas. Səɡnəɡɨni Atemis, kumwesən səvəi nəkur Efesas.” Irəha kamhəkwein əpwəmwɨs iamɨnhi mhəuvehi aoa kəru.

35 Kurirə irə iəmə asori riti səvəi Efesas rɨskəmter mɨnise irəha. Nəpɨn həuvehe mhafafa, in rɨni mə, “Nəmə Efesas, nərmama me pam həukurən mə nimwəfwaki səvəi kumwesən asori nəha Atemis ramərer ia taon i səkɨtaha. Kɨtaha i nəkur Efesas samətui amasan tukwe. Samətui amasan mwi tɨ kəpwier ikinan nəha rɨməukrutə ia nɨmaɡouaɡou meiwaiu pehe. 36 Iərmama riti riwən ko rɨpkɨni mhə mə iakameikuə. Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhafafa, mhəpwəh noien nari riti kurirə tihəmisə irə. 37 Kɨmiaha hiəməuvehi iəmənmi nəha, mhəuvehe ia kwopun i. Mətə irau kroupkakres mhə nari riti ia nimwəfwaki riti səkɨtaha, rouəpwəh nɨni ərəhaien Atemis, prən nəha in kumwesən səkɨtaha. 38 Trɨni mɨnuə Temetrius mɨne nərmama səməme kamhowok irəha min hənətə nəri ərəha riti iərmama riti rɨno, pwəh həuvən fwe nimwə me nəha kaməkiri nəɡkiariien ikɨn. Nimwə me nəha kamhəkwaɡ a. Nəmə asori me səməme kamhəkiri nəɡkiariien irəha fwe ikɨn. 39 Mətə trɨni mɨnuə hiokeikei nari riti mwi, tihaməkeikei mheitenhi nəpɨn nəha nəmə asori me kamhousəsɨmwɨn irəha me irə. Ia nəpɨn nəha tihəmri amasan. 40 Kɨtaha tsaməsiari, kamo tukɨni mə samərui loa ipwet, mamhərukwumen nərəhaien asori. Nənə tsəfni ia nəmri nəmə asori me? Nəɡkiariien səkɨtaha riwən tsəni mə səfo mamho nurɨɡrɨɡien asori i.” 41 Nəpɨn iəmə asori nəha rɨni pam nəɡkiariien nəha, rərhi pen nərmama me kamhəuvən.

20

Pol revən fwe profens mi nəha Masetonia mɨne Akaea

1  Nəpɨn nurɨɡrɨɡien asori nəha rɨneiwaiu, Pol rəkwein nərmama me səvəi Iesu həuvehe rəvəhaɡ mɨnraha. Nəpɨn rəvəhaɡ pam mɨnraha, rəsəkɨr mɨnraha, mier, mamevən fwe Masetonia. 2 In ramevən ia kwopun me ia profens nəha, mamɨni nəɡkiariien me rɨpɨk, maməvəhaɡ m nərmama me səvəi Iesu fwe ikɨn. Kurirə irə in ruvehe ia profens nəha Akaea. 3 Pol ruvehi məkwə kahar fwe ikɨn. Nəpɨn rɨnaməpnəpenə mə trəputə ia nɨtətə riti, mevən fwe profens nəha Siria, in rɨreɡi mə nəkur Isrel hənərai sun mə tuhousi əpune in ia nəkwai nɨtətə nəha. Ro pen in rəpwəh, mɨni mə in travən a məpi sɨmwɨn ia profens nəha Masetonia tɨ nɨrərɨɡien mevən fwe Siria. 4  *Nərmama nepwɨn mwi həkurirə in: Sopata, tɨni Piras iəmə Perea; mɨne Aristakas irau Sekantas, iəmə Tesalonaeka mi; mɨne Kaius iəmə Tepe, irau Timoti; mɨne iəmə Esia kəru nəha Tikikas mɨne Trofimas. 5 Irəha nəha həkupwən mhəuvən mamheitenhi kɨmaha fwe Troas. 6 Nəpɨn nəveɡɨnien asori nəha nəkur Isrel kamhani bred sə yis riwən irə rukurau, kɨmaha iahəputə ia nɨtətə riti mhəier ia Filipae. Nəpɨn krirum rukurau, nənə iahəuvən mheste irəha fwe Troas, mamharə fwe ikɨn mhəuvehi nəfwakiien kuatia.

Pol ramo navənien səvənhi sampam fwe Troas

7  *Ia Sapat riti, ia nəpɨn, kɨmaha iahousəsɨmwɨn kɨmaha me mə tahəkwsen bred. Pol ramahatən nərmama me. Tɨ nəri nə mə trakwakwi rəpwəh irəha, rəɡkiari əpwəmwɨs meste kurkwai nəpɨn. 8 Kɨmaha iahousəsɨmwɨn kɨmaha me ia nəkwai nimwə ia kwopun riti fwe irənhə. Ia kwopun nəha laet me rɨpɨk rauək. 9 Təmaruə riti nəha ikɨn. Nəɡhɨn nə Iutikas. Raməkure utə ia ruei winto. Nəpɨn Pol raməɡkiari pɨk mamevən, napriien ruvehi təmaruə nəha. Ravi kəviəmu, mɨmwei irapw fwe ia stori kahar, meiwaiu mouini. Nərmama me heiwaiu mə tuhəuvehi utə, mətə ruvamhə. 10  *Mətə Pol reiwaiu irapw, mɨnɨmwi nukurhun mi ia nɨkaren, mərəui əmwesi, mɨni mə, “Tihəpwəh nɨreɡiien rərəha, in ruvəmɨru mwi.” 11 Kurirə ikɨn, nəpɨn Pol rutə mevən mwi fwe irənhə, rəkwsen bred, maməni pəri nari irəha mɨnraha. In rəɡkiari mwi meste rɨnamran, məpwəh irəha mamevən. 12 Nənə irəha həiri təmaruə nəha Iutikas, mamhəuvən fwe ia rukwənu. Rerɨnraha raɡien mə in ruvəmɨru mwi.

Irəha həier ia Troas mhəuvən fwe Maelitas

13 Pol rokeikei mə travən a, mukurau parei, mevən fwe taon nəha Asos. Ro iamɨnhi irə in rərhi pen kɨmaha iahəputə ia nɨtətə, mhəkupwən irə, mhəuvən, mamheitenhi in fwe ikɨn. 14 Nəpɨn in rier pehe tukumaha fwe Asos, rəputə ia nɨtətə kɨmaha min, nənə iahəuvən fwe taon nəha Mitulen. 15 Kɨni rakwakwi irə iahəier ia kwopun nəha, mhəuvehe, mhaiu iruə ia tənə əmwerɨs nəha Kios. Nəpɨn kuatia rukurau, iahəuvehe ia tənə əmwerɨs nəha Samos. Nəpɨn kuatia mwi rukurau, iahəuvehe ia taon nəha Maelitas. 16  *Kɨmaha iahaiu iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Pol rɨməni mə tahəukurau iruə mhəpwəh nuvareiien fwe Efesas. Rəpwəh nokeikeiien mə trouraha nəpɨn səvənhi fwe profens nəha Esia, tɨ nəri nə mə in ramevən akwauakw mə trukupwən mapirapw fwe Jerusalem kurirə nəpɨn asori nəha Pentekos.

Pol rəvəhaɡ m elta me səvəi nəfwakiien fwe Efesas

17  *Nəpɨn kɨmaha iahəuvarei fwe Maelitas, Pol rərhi pen nəɡkiariien revən fwe Efesas, məres elta me səvəi nəfwakiien mə tuhəuvehe mhətə in. 18  *Irəha həuvehe, nənə Pol rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə iakɨnəfarə irə kɨtaha m kɨmiaha fwe iakɨməuvehe ia Esia meste iakəpwəh kɨmiaha mamevən. 19  *Iakamo wok səvəi Iərɨmənu, mɨpkəfiəutə mhə iou. Ia nəpɨn me nɨse nənimek ramaiu tukumiaha. Ia nəpɨn me iakamreɡi ramərəha, tɨ nəri nə mə nəkur Isrel hənuə tuhousi əpune iou. 20 Kɨmiaha hiəukurən mə iapkərkwafə mhə ia nəɡkiariien me nepwɨn sə tuhasitu ia kɨmiaha. Mətə nəpɨn iakaməvisau uə iakamahatən kɨmiaha ia nəmri nərmama me uə ia nəkwai nimwə me səkɨmiaha, iakani irapw pam tukumiaha. 21 Iakaməvisau pen pəri m nəkur Isrel mɨne nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə irəha tuhaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha, mhəuvehe tɨ Kumwesən, nənə mhahatətə ia Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha.

22  *Nənə hətə ro. Təkwtəkwuni nəha iakamevən fwe Jerusalem, tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn Ikinan raməkeikei miou. Iou iakreirei nəfe treste iou ia kwopun nəha. 23  *Mətə in a i iakukurən. Ia taon me pam sə iakamevən ikɨn, Nənɨmwɨn Ikinan ramahatən amasan iou, mamɨni mə tukousi iou, kuvehi puvnimwə iou ia kalapus. 24  *Mətə iou iakətoni mə nɨmɨruien səiou ro nəri auər a tukw iou. Iapkətərɨɡ pɨk mhə i. Iakokeikei a mə takeste nusvenhi suatuk səiou, mo sampam ia wok nəha Iesu Iərɨmənu ruvei pehe miou. In rɨni mə takaməkeikei mɨni irapw tɨ nərmama nəɡkiariien i sə raməvisau namasanien səvəi Kumwesən.

25 Nənə hətə ro. Təkwtəkwuni nəha iakukurən mə kɨmiaha pam i səməme iakuvəukurau raka ia nɨmwrhenɨmiaha, məvisau nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə m kɨmiaha, tihəpkətə mhə mwi nənimek ia nəpɨn riti. 26  *Ro pen ia nəpɨn i ipwet iakani irapw tukumiaha i mə trɨni mɨnuə Kumwesən rərpwɨn noien ərəha me səkɨmiaha, ramarə ia kɨmiaha. Iou iakiwən ia kɨmiaha, 27 tɨ nəri nə mə iapkərkwafə mhə nari riti tukumiaha. Iakuvəni irapw pam narimnari me Kumwesən rokeikei. 28  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhətə amasan kɨmiaha me, mamhətə amasan mwi sipsip me pam səməme Nənɨmwɨn Ikinan rɨnəmri pehe ia rəɡɨmiaha. Tihaməkeikei mhəiri amasan nakalasia me səvəi Kumwesən, tɨ nəri nə mə in rɨnərəku raka irəha ia nɨten. 29  *Iakuvəukurən raka mə nəpɨn takaraka ia kɨmiaha, nərmama me nepwɨn həmwhen ia kuri əprmɨn me tuhəuvehe ia rerɨmiaha, mhərɨpwi kɨmiaha nərmama me səvəi Iesu, rəmwhen mə kɨmiaha sipsip me. 30  *Nənə kɨmiaha i nərmama nepwɨn tuhəskəmter, mheikuə mə tuhəvi raka nərmama me səvəi Iesu, həuvən mhəkurirə ia nirəha. 31  *Ro iamɨnhi irə, kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiari. Rerɨmiaha tramrhi mə nuk kahar iakəpwəh napwɨsien, mətə ia nəpɨn mɨne ia ran iakamahatən kɨmiaha kuatia kuatia. Nɨse nənimek ramaiu tukumiaha.

32  *Təkwtəkwuni nəha iakaməmri pen kɨmiaha ia rəɡi Kumwesən. Rerɨmiaha traməkeikei mamrhi nəɡkiariien sə raməvisau namasanien səvənhi. Nəɡkiariien nəha rɨskai, mukurən nərpwi əknekɨnien kɨmiaha, muvei pehe narimnari amasan me səməme Kumwesən rɨməni mə truvei pen m nərmama me səvənhi. 33  *Rerɨk rɨpkakres mhə mane uə tɨnari səvəi iərmama riti. 34  *Kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə iou iakɨnowok ia rəɡɨk mə takuvehi narimnari me səvəi narəien səiou mɨne səvəi iou me nepwɨn. 35  *Ia noien me pam səiou, iakamahatən kɨmiaha mə kɨtaha tsaməkeikei mhəmwur iamɨnhi irə, mamhasitu ia nərmama həpkɨskai mhə. Rerɨtaha traməkeikei mamrhi nəɡkiariien i səvəi Iesu Iərɨmənu. In rɨməni mə, ‘Nəriariien nari ramasan pɨk məpi raka nuvehiien a nari.’ ”

36  *Nəpɨn Pol rəɡkiari pam, rɨnɨmwi nukurhun mi, məfwaki irəha mɨnraha. 37 Irəha pam hasək, mhəkwtəmhiri Pol, mhakei min. 38  *Rerɨnraha rəpou pɨk tɨ nəɡkiariien nəha rɨməni mə tuhəpkətoni mhə mwi nənimen. Nənə havən pəri irəha min, mhəuvən ramevən ia nɨtətə.

21

Pol revən fwe Jerusalem

1 Kɨmaha iahəsəkɨr raka mɨnraha, mhəputə ia nɨtətə, mhəier, nənə mhəuvən atukwatukw ia tənə əmwerɨs nəha Kos. Kɨni rakwakwi irə, iahəuvən ia tənə əmwerɨs nəha Roj. Nənə iahəier ia kwopun nəha, mhəuvən ia taon nəha Patara. 2  Ia kwopun nəha iahətoni nɨtətə riti rɨnamevən fwe tənə Fonisia. Nənə iahəputə irə, mhəier, 3 mhəuvən mheste iahəti pen mhətoni tənə əmwerɨs nəha Saepras. Nənə iahəukurau ia nɨkaren saot, mhəuvən fwe profens nəha Siria, nənə mheiwaiu pehe ia taon nəha Taea. Nɨtətə səkɨmaha rərer ia kwopun nəha, tɨ nəri nə mə tukpeki parei kaɡo səvənhi fwe ikɨn. 4  *Kɨmaha iahəuvarei, mhəuvən mamhətui nərmama me səvəi Iesu. Mhətoni irəha, nənə Nənɨmwɨn Ikinan ro irəha hətoni nəfe tuko ia Pol fwe Jerusalem. Ro pen irəha həni pen tɨ Pol i mə trəpwəh nevənien. Iaharə fwe Taea kɨmaha mɨnraha meste nəfwakiien kuatia. 5 Nəpɨn səkɨmaha sampam tahəier irə iahəuvehi suatuk səkɨmaha mamhəuvən, nərman me pam irəha nɨpran me səvənraha mɨne nəkwərhakwərha me səvənraha havən kɨmaha mɨnraha. Iahəier ia taon, mhəuvən fwe nɨpəkɨr. Nənə ia kwopun nəha, iahənɨmwi nukurhumaha mhəfwaki. 6  *Nəpɨn iahəsəkɨr raka m kɨmaha me, iahəputə ia nɨtətə, mhəier. Nənə irəha hərərɨɡ mhəuvən fwe imwənraha.

7 Nɨtətə səkɨmaha rier ia Taea, maiu, muvehe ia taon nəha Toleme. Nənə iahəuvarei, mhəuvən mhətoni piəvtaha me fwe ikɨn, mharə kɨmaha mɨnraha nəpɨn pekɨn. 8  *Kɨni rakwakwi irə, iahəputə mwi ia nɨtətə, mhəier, mhəuvehe ia taon nəha Sisaria. Iahəuvarei, mhəuvnimwə ia nimwə səvəi Filip, iərmama riti sə raməvisau irapw nəɡkiariien amasan. In riti ia nərman me nəha irəha pam sefen. Fwe kupwən aposol me hənərpwi rəɡɨnraha ia nirəha mə tuhasitu ia nirəha.a Iaharə kɨmaha min. 9  *Səvənhi prən ouihi me kefə. Həpkesi pen mhə ihi iərman. Ia nəpɨn me kamhəni irapw nəɡkiariien sə raku pen tɨ Nənɨmwɨn Ikinan.

10  *Kɨmaha iaharə mheste nəpɨn kahar uə kefə ia kwopun nəha, profet riti nəɡhɨn nə Akapus ruku pen fwe Jutia meiwaiu pehe 11  *mətə kɨmaha. Nənə in ruvehi kətoti səvəi Pol, mərihi atukw a rəɡɨn mi mɨne nɨsun mi irə, nənə mɨni mə, “Nənɨmwɨn Ikinan rani mə, ‘Nəkur Isrel fwe Jerusalem tuhərihi iamɨnhi iərmama sə səvənhi i kətoti, nənə mhəuvehi pen in ia rəɡi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.’ ”

12  *Nəpɨn iahəreɡi nəɡkiariien nəha, kɨmaha mɨne nərmama ia kwopun nəha iahasək, mamhəres Pol mə trəpwəh nutə penien fwe Jerusalem. 13  *Mətə Pol rɨni mə, “Rəfo hiamasək iamɨnhi irə, mamho rerɨk ramərkwəpɨr? Iakɨnəpnəpenə raka mə tukərihi iou iamɨnhi. Mətə rɨpko mhə in əpa nəha. Trɨni mɨnuə kousi əpune iou fwe Jerusalem tɨ nəɡhi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha, iakɨnəpnəpenə raka.” 14 Nənə nəpɨn iahətə mə ko iahəpkɨnise mhə in, iahəpwəh, nənə mhəni mə, “Pwəh tuko rəmwhen Iərɨmənu rokeikei.”

15 Kɨmaha iaharə rəpwəmwɨs kwopti ia kwopun nəha. Nənə kurirə irə iahəpnəpenə narimnari me səkɨmaha, nənə mhəier mhəutə pen fwe Jerusalem. 16 Nərmama nepwɨn səvəi Iesu fwe Sisaria həuvən kɨmaha mɨnraha, mhəiri pen kɨmaha iahəuvən fwe nimwə səvəi Mɨnason. In iəmə Saepras riti. Rɨməuvehe mo in iərmama riti səvəi Iesu fwe tui. Kɨmaha iahapri fwe nəkwai nimwə səvənhi.

17 Nəpɨn kɨmaha iahəuvehe ia Jerusalem, piəvtaha me hətə kɨmaha. Rerɨnraha raɡien. 18  *Kɨni rakwakwi irə, Pol ruvnimwə kɨmaha min mevən mətə Jemes. Elta me səvəi nəfwakiien irəha mwi fwe ikɨn. 19  *Pol rɨni ramasan tɨ nirəha i, marə mɨni mwi narimnari me kuatia kuatia sə Kumwesən rɨno ia nəpɨn nəha Pol rɨnamowok fwe kwopun me səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.

20  *Nəpɨn irəha həreɡi, həɡnəɡɨni Kumwesən, nənə mhəni pen tɨ Pol i mə, “Piəvmaha, ikɨnətə raka mə nəkur Isrel me taosen m taosen həuvəni raka nɨpərhienien ia Iesu. Nənə irəha pam həskai tɨ Loa səvəi Moses. 21  *Irəha həuvəreɡi raka nərmama kamhəni ik mə ikamevən ia kwopun me səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, mamahatən nəkur Isrel me pam ia kwopun me nəha mə tuhəpwəh Loa səvəi Moses. Irəha həreɡi mə ikamɨni pen tɨ nirəha i mə tuhəpwəh nuvehiien ninhum m nəkwərhakwərha me səvənraha uə nesi penien narəien səkɨtaha nəkur Isrel. 22 Irəha tuhəreɡi mə ikuvəuvehe raka ia kwopun i. Ro iamɨnhi irə, kɨtaha tsəfo irəha? 23 Tiko nəri kɨmaha tahəni pehe tukw ik i. Nərman kefə ia kwopun i. Fwe kupwən həuvehi kwəsuahi ia nəmri Kumwesən mamhatuakəm tukwe. 24  *Tikuvehi nəmə me i, mo nəfe Loa səvəi Moses rani tɨ noien kɨmiaha mɨnraha hiəmher ia nəmri Kumwesən, muvehi tukwini nəmri narimnari me səvənraha, mo pam, nənə irəha tuhərai nukwənenraha rahatən pen mə natuakəmien səvənraha həno pam. Ia noien nəha nərmama me tuhətoni mhəukurən mə nəɡkiariien me nəha kamɨni ia niram ro neikuəien i. Ikamesi pen ihi Loa səvəi Moses. 25  *Mətə nərmama me nəha kamhəni nɨpərhienien ia Iesu, səməme rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, kɨmaha iahənərhi pen raka nəkukuə riti mɨnraha, mhəni pen nəkwamaha tɨ nirəha i. Iahəni mə irəha tuhəpwəh naniien nəveɡɨnien sə kɨməuvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha. Tuhəpwəh naniien netə. Tuhəpwəh naniien nərimɨru riti sə kətiri nɨpətəkinuan remhə, mətə netə raməmak ihi ia nusan. Nərman me tuhəpwəh niri əpnapenien nɨpran. Nɨpran me tuhəpwəh nesi pen əpnapenien nərman.”

26  *Kɨni rakwakwi irə, Pol ruvehi nərman me nəha kefə, mevən, mɨnamo nəfe Loa səvəi Moses rani tɨ noien irəha mɨnraha həmher ia nəmri Kumwesən. In ruvnimwə ia nimwə səvəi Kumwesən, mɨni sas pen tɨ pris me mə nəpɨn sefen trukurau, nənə in mɨne nərman me nəha kefə tuhəmher. Ia nəpɨn nəha nərman me nəha kefə tuhəuvei pen nərimɨru me səvənraha kuatia kuatia mə tukousi əpune kuvei pen m Kumwesən.

Nərmama me həkwtəmhiri Pol

27  *Ipaka nəpɨn me nəha sefen həukurau pam. Nənə nəkur Isrel me nepwɨn səməme həuku pen fwe ia Esia hətoni Pol ia nimwə səvəi Kumwesən. Nənə nəpɨn hətoni, həkwtəmhiri in, mamhərhiərhi nərmama me, 28  *mamhəkwein əpwəmwɨs mə, “Nəmə Isrel, hasitu! Iəmə i in i ramahatən nərmama ia kwopun me, mamɨni ərəha kɨtaha nəkur Isrel, mamɨni ərəha mwi loa səkɨtaha mɨne kwopun i. Təkwtəkwuni nəha riri nəkur Kris me nepwɨn həuvnimwə pehe i ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən. Ia noien nəha in ramo kwopun ikinan i ruvehe məmkemɨk ia nəmri Kumwesən.” 29  *(Irəha həni nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə fwe kupwən hətoni iəmə Efesas nəha Trofimas ramavən irau Pol fwe ia taon. Rerɨnraha rɨrhi mə Pol riri in muvnimwə pehe ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən.)

30 Nəɡkiariien nəha ro nəkur Jerusalem hərer, mhaiu mhəuvehe. Irəha həkwtəmhiri Pol, mhəvi, mhəier irapw ia nimwə səvəi Kumwesən. Təkwtəkwuni a pris me hərəpinhə. 31 Nərmama me nəha kamhousi Pol mə tuhousi əpune. Ia nəpɨn nəha nəɡkiariien rutə mevən tɨ iaruaɡən səvəi Rom sə in rasori ia naruaɡən me irəha taosen. In rɨreɡi mə nərmama me pam ia Jerusalem kamho nurɨɡrɨɡien asori. 32 Təkwtəkwuni a riri naruaɡən me nepwɨn səvənhi mɨne nəmə asori me səvənraha haiu mheiwaiu tɨ nərmama me. Nəpɨn nərmama me hətoni iəmə asori nəha mɨne naruaɡən me səvənhi, irəha həpwəh nousiien Pol.

33  *Iəmə asori səvəi naruaɡən me revən tɨ Pol, mɨni pen tɨ naruaɡən me səvənhi mə tuhəkwtəmhiri in, mhərihi ia jen kəru. Nənə in rəres pen nərmama me i mə, “Nəfe i iərmama? Rɨno nəfe?” 34 Nərmama ia nəkuər nəha nepwɨn kamhəni nəɡkiariien riti, nepwɨn kamhəni səpə. Mətə rəknekɨn tɨ iəmə asori səvəi naruaɡən me ko rɨpkreɡi atukwatukw mhə nari riti tɨ nəri nə mə nurɨɡrɨɡien rasori. Ro iamɨnhi irə in rɨni pen tɨ naruaɡən me səvənhi mə tuhəuvehi Pol, mhəuvehi, mhəuvnimwə ia nimwə səvəi naruaɡən me. 35 Nəpɨn Pol reste kwopun nəha kavən kautə ikɨn, naruaɡən me həvrani in mamhəutə. Irəha ho iamɨnha irə, tɨ nəri nə mə nərmama me niemaha raməpi pɨk irəha. 36  *Kamhəkurirə ia Pol mɨne naruaɡən me, mamhəkwein əpwəmwɨs mə, “Housi əpune iəmə nəha.”

37 Ipaka naruaɡən me həuvehi Pol mhəuvnimwə ia nimwə səvənraha, nənə Pol rɨni pen tɨ iəmə asori səvəi naruaɡən me i mə, “Ko iakəɡkiari ro mik?”

Mɨreɡi iəmə asori səvəi naruaɡən me rɨni mə, “Kwa ikukurən nəɡkiariien səvəi nəkur Kris. 38  *Rosi ik iəmə Ijip nəha fwe kupwən ikrukwumen naruaɡənien riti kɨmiaha nəkur Rom, miri nərman me səməme kamhousi əpune iərmama, irəha pam fo-taosen, hiəuvən fwe kwopun akwesakwes ikɨn?”

39 Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Rekəm. Iou iəmə Isrel. Iakɨnətui fwe profens nəha Silisia ia taon nəha Tasas. Iou sitisen riti səvəi taon asori nəha. Iakase ik mə ko ikəseni ro iou iakəɡkiari m nərmama me nəha.”

40 Iəmə asori səvəi naruaɡən me rəseni Pol. Nənə Pol rərer nəha kavən kautə ikɨn, muvehi utə rəɡɨn, mɨrɨpwi tete nərmama me. Nəpɨn irəha həuvehe mhafafa, rəɡkiari mɨnraha ia nəɡkiariien Hipru, mɨni mə,

22

Pol rɨni irapw nəɡkiariien səvənhi tɨ nəkur Isrel

1 “Tata me mɨne piak me, hətərɨɡ ro iou, pwəh iakɨni irapw nəɡkiariien səiou tukumiaha i.” 2 Nəpɨn irəha həreɡi Pol raməɡkiari mɨnraha ia Hipru, nəɡkiariien ihi səvənraha, həuvehe mhafafa mwi.

Nənə in rɨnamɨni mə, 3  *“Iou iəmə Isrel. Iakɨnətui fwe Silisia, ia taon nəha Tasas, mətə iakɨməpwinari ia taon i Jerusalem mo skur ia skur səvəi iahatən nəha Kamaliel. In rɨnahatən iou ia loa səvəi kaha kupwən me səkɨtaha mə takesi pen atukwatukw. Ia nəpɨn nəha iakɨskai mə tako narimnari me səməme Kumwesən rokeikei rəmwhen ia kɨmiaha i ipwet mɨne. 4  *Fwe kupwən, iakamometə nərmama me nəha səməme kamhesi pen Suatuk səvəi Iesu. Iakaməkwtəmhiri irəha, nəri auər a mə nərman uə nɨpran, mauvehi puvnimwə irəha ia kalapus mə tukousi əpune irəha. 5 Pris asori anan mɨne nəmə asori me səkɨtaha nəkur Isrel tuhəni mə iakani pərhien. Nəpɨn riti iakɨməuvehi nəkukuə me səvənraha həmərai m piəvtaha me fwe Tamaskes. Iakier, mamevən ia kwopun nəha mə takəkwtəmhiri nərmama me səvəi Iesu, mərihi irəha ia jen, miri irəha mɨrərɨɡ, muvehe mwi ia Jerusalem mə tukousi irəha.

6 Ia nəpɨn nəha iakɨnauvehe ipaka tɨ Tamaskes, ipaka kurkwai nəpɨn ia ran, təkwtəkwuni a nukuraanien asori ruku pen ia nɨmaɡouaɡou, məhiəpwɨn iou. 7 Iakɨmwei irapw ia tɨprənə, mɨreɡi reri iərmama riti rɨni pehe tukw iou i mə, ‘Sol, Sol, rəfo ikamometə iou?’

8 Mɨreɡi iakɨni mə, ‘Iəmə asori, ik sin i?’

Mɨreɡi rɨni pehe tukw iou i mə, ‘Iou Iesu, iəmə Nasaret sə ikamometə.’ 9 Nərmama kɨmaha mɨnraha hətoni nukuraanien nəha, mətə həpkreɡi amasan mhə nəfe nəha reri iərmama nəha rani pehe tukw iou i.

10 Nənə iakəres pen in i mə, ‘Iərɨmənu, takəfo nəha təkwtəkwuni?’

Mɨreɡi Iərɨmənu rɨni pehe tukw iou i mə, ‘Tikərer, mevən fwe Tamaskes. Iərmama riti fwe ikɨn trɨni pehe tukw ik i narimnari me pam i Kumwesən ruvərfi raka mə tiko.’ 11 Ia nəpɨn nəha ko iapkətə mhə nari, tɨ nəri nə mə nukuraanien sə raməhiəpwɨn iou raməhiapw pɨk. Ro pen nərmama kɨmaha mɨnraha həuvehi rəɡɨk, mhəiri iou, mhəuvən fwe Tamaskes.

12 Ia kwopun nəha iərmama riti nəɡhɨn nə Ananaeas. In iəməfwaki riti ramsiai Loa səkɨtaha. Nəkur Isrel me pam səməme kamharə fwe Tamaskes kamhəni amasan in. 13 In ruvehe mərer ipaka tukw iou, mɨni pehe tukw iou i mə, ‘Sol, piak, tiko mətə nari.’ Təkwtəkwuni a mwi irə, iakətə nari, məti pen mətoni in.

14 Nənə in rɨni mə, ‘Kumwesən i səvəi kaha kupwən me səkɨtaha rɨnərpwi raka rəɡɨn ia niram, mɨni mə tikaməkeikei mukurən narimnari me sə in rokeikei, mətoni Iəmə Atukwatukw nəha səvənhi, nənə mɨreɡi rerɨn atukwatukw rəɡkiari. 15 Ro iamɨnhi irə, ik tikuvehe mo iərmama riti səvənhi. Tikaməkeikei məvisau irapw m nərmama me pam narimnari me sə ikɨnətoni mɨreɡi. 16  *Təkwtəkwuni nəha, ikameitenhi nəfe? Əskəmter, mo paptaes. Tikəfwaki m Iesu, pwəh in raikuas raka nərəhaien me səim.’

17 Nəpɨn iakrərɨɡ muvehe mwi ia Jerusalem, iakevən maməfwaki ia nimwə səvəi Kumwesən. Nənə iakətoni vison riti. 18  *Ia vison nəha iakətə Iərɨmənu raməɡkiari pehe miou mə, ‘Tikap akwauakw, mier ia Jerusalem. Nərmama me i tuhəpkreɡi mhə nəɡkiariien səim nəpɨn ikəvisau irapw iou mɨnraha.’

19  *Mɨreɡi iakɨni mə, ‘Iərɨmənu, irəha həukurən amasan iou mə fwe kupwən iakamevən fwe nəkwai nimwəfwaki me pam səvəi nəkur Isrel, maməkwtəmhiri nərmama səməme kamhəni nɨpərhienien ia niram. Iakamousi irəha, mauvehi puvnimwə irəha ia kalapus. 20  *Stifen, iərmama sə raməvisau irapw ik, nəpɨn nɨten rɨnaiu irə, iou mwi iakamərer ia kwopun nəha, mamətui tɨ karkahu me səvəi nərmama səməme kamhəkwi əpune in. Rerɨk raɡien a tɨ nəfe nəha kamho.’

21  *Mətə Iərɨmənu rɨni pehe tukw iou i mə, ‘Tiko mier. Takərhi pen ik ikevən tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.’ ”

22  *Nərmama me kamhətərɨɡ amasan ia Pol, mətə nəpɨn həreɡi nəɡkiariien nəha, həɡkiari asori, mhəni mə, “Həuvehi raka iəmə nə, mhousi əpune! Tihəpwəh nəpwəhien in rɨmɨru!”

23 Irəha kamhəkwein əpwəmwɨs, mamhərarki əpnapen tɨnari me səvənraha mamhərarki utə nɨməkwrur. 24 Ro iamɨnhi irə iəmə asori səvəi naruaɡən me rɨni pen tɨ naruaɡən me səvənhi mə tuhəuvehi Pol, mhəuvehi mhəuvnimwə ia nimwə səvəi naruaɡən me. In rɨni mə tuhaməkeikei mhərisi in pwəh rɨni irapw mə rəfo nərmama me kamhəkwein əpwəmwɨs pen irə iamɨnhi irə. 25  *Naruaɡən me hərihi tərini Pol mə tuhərisi. Iaruaɡən riti sə ramərer ipaka in rasori ia naruaɡən me irəha hantret. Pol rɨni pen tukwe in mə, “Noien i hiamo ratukwatukw ia loa səvəi nəkur Rom uə rekəm? Hiənuə tihərisi sitisin riti səvəi Rom, mətə kɨpkətə raka mhə nari riti rərəha rɨno.”

26 Nəpɨn iaruaɡən nəha rɨreɡi nəɡkiariien nəha, revən tɨ iəmə asori səvənhi, mɨni pen tukwe in mə, “Nəfe nəha ikamo? Iəmə nəha in sitisin riti səvəi Rom.”

27 Ro pen iəmə asori səvəi naruaɡən me revən ipaka tɨ Pol, mɨni pen tukwe in mə, “Ni amasan ro tukw iou i mə pərhien ik sitisin riti səvəi Rom?”

Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Ouəh.”

28 Mɨreɡi iəmə asori səvəi naruaɡən me rɨni mə, “Rəfo? Iou iakɨnərəku mane asori mə takuvehe mo iou sitisin səvəi Rom.”

Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Mətə nəpɨn iakɨnətui irə iou sitisin səvəi Rom.”

29  *Ia nəpɨn a mwi nə naruaɡən me səməme hənərer ipaka mə tuhərisi Pol, irəha həhekɨr, mharaka irə. Nənə iəmə asori səvənraha, in mwi rehekɨr, tɨ nəri nə mə rətə mə Pol in sitisin riti səvəi Rom, mətə rɨnərihi tərini in ia jen.

Pol rərer ia nəmri nəmə asori me səvəi nəkur Isrel

30 Mətə iəmə asori səvəi naruaɡən me rokeikei mə trɨreɡi atukwatukw nəɡkiariien nəha mə nəkur Isrel kamhəni ərəha Pol tɨ nəfe. Kɨni rakwakwi irə rərhi pen nəɡkiariien revən tɨ pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel mə tuhaməkeikei mhousəsɨmwɨn irəha me. Kurirə irə rɨni pen tɨ naruaɡən me səvənhi mə tuhəfi raka rəɡɨnraha ia Pol. Nənə ruvehi Pol, mevən, rərer ia nəmri nəmə asori me səvəi nəkur Isrel.

23

1  *Ia nəpɨn nəha Pol rəti pen mətoni nəmə asori me səvəi nəkur Isrel, mɨni mə, “Piak me, fwe kupwən meste pehe ipwet mɨne iakamarə, mamousari mə rerɨk tramasan məmher ia nəmri Kumwesən.” 2  *Nəpɨn Pol rɨni iamɨnhi, pris asori anan Ananaeas rɨni pen tɨ nərmama səməme kamhərer ipaka tɨ Pol mə riti trəpwi tərhun. 3  *Riti ia nirəha ro, nənə Pol rɨni pen tɨ pris asori anan i mə, “Kumwesən trəpwi ik. Ikəmwhen ia nɨkare nimwə kuvrhəkɨn ia prikis. Kahakwi amasan iruə ia prasta, mətə fwe imwə rɨmərməru. Rəfo ikaməkure mə tikəkiri iou tɨ nətoniien mə iakamesi pen Loa səvəi Moses uə rekəm, mətə ikamərui loa nəha, mamɨni mə riti trəpwi iou?”

4 Mɨreɡi nərmama ipaka tɨ Pol həni mə, “Rəfo ikaməski pris asori anan səvəi Kumwesən?”

5  *Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Piak me, sori. Iapkukurən mhə mə in pris asori anan. Kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan mə ‘Tikəpwəh nɨni ərəhaien iəmə asori səkɨmiaha.’ ”

6  *Pol ruvəukurən raka mə nərmama ia nousəsɨmwɨnien nəha səvəi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel nepwɨn Satusi me mɨne nepwɨn Farisi me. Ro iamɨnhi irə rəɡkiari asori ia kwopun nəha, mɨni mə, “Piak me, iou Farisi riti. Tata səiou mɨne kaha me səiou irəha mwi Farisi me. Iakamərer ia nəmrɨmiaha ipwet mə tihəkiri nəɡkiariien səiou, tɨ nəri nə mə iou iakaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səiou ia nəɡkiariien nəha səkɨtaha ramɨni mə nərmama səməme həuvamhə tuhətui mwi ia nemhəien.” 7 Nəpɨn Pol rɨni iamɨnhi, nousəsɨmwɨnien səvənraha reitehi. Farisi me mɨne Satusi me hənaməski irəha me. 8  *(Irəha kamhəski irəha me tɨ nəri nə mə Satusi me kamhəni mə nərmama səməme həuvamhə tuhəpwəh nətuiien mwi. Kamhəni mwi mə naɡelo me mɨne nənɨmwi nərmama me həiwən. Mətə Farisi me kamhəni nɨpərhienien ia nirəha pam.)

9  *Nəmə asori me ia nousəsɨmwɨnien nəha nəɡkiariien səvənraha rutə pɨk. Nahatən me nepwɨn səvəi Loa, irəha mwi Farisi me, həskəmter, mamhəni irapw skai mə, “Kɨmaha iahətoni mə noien ərəha riwən ia iəmə i. Rosi nənɨmwɨn riti uə aɡelo riti rəɡkiari min uə?” 10 Nəvisəien səvənraha ruvehe masori. Hənamousi irəha me. Nəpɨn iəmə asori səvəi naruaɡən me rətoni, rehekɨr mə irəha tuhousi Pol mheitehi nɨpwran. Ro pen rərhi pen naruaɡən me səvənhi heiwaiu irapw mhəuvehi raka Pol ia rəɡɨnraha, mhəuvehi mhəuvən fwe nəkwai nimwə səvəi naruaɡən me.

11  *Nənə ia nəpɨn Iərɨmənu rier pen tɨ Pol, mɨni mə, “Tikəpwəh nehekɨrien. Ik ikuvəni irapw raka iou ia Jerusalem. Tikaməkeikei mɨni irapw mwi iou fwe Rom iamɨnhi.”

Nəkur Isrel me nepwɨn hərai sun mə tuhousi əpune Pol

12 Kɨni rakwakwi irə nəkur Isrel me nepwɨn housəsɨmwɨn irəha me, mhərai sun mə tuhousi əpune Pol. Həuvehi kwəsuahi ia nəmri Kumwesən mə tuhəpwəh naniien nari, mhəpwəh nənɨmwiien nari riti mheste tuhousi əpune raka Pol. 13 Nərmama me nəha hərai sun iamɨnhi irəha həpi raka foti. 14 Irəha həuvən tɨ pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel, həni pen tɨ nirəha i mə, “Kɨmaha iahəuvəuvehi raka kwəsuahi ia nəmri Kumwesən mə tahəpwəh naniien nari mheste tahousi əpune raka Pol. 15  *Ro pen kɨmiaha mɨne nəmə asori me səməme kamhəkure ia nousəsɨmwɨnien səvəi nəmə asori me səvəi nəkur Isrel tihərhi pen nəɡkiariien revən tɨ iəmə asori səvəi naruaɡən me. Tihəres pen in mə triri Pol meiwaiu pehe mwi tukumiaha. Tiheikuə irə mə hiokeikei mə tihəreɡi mwi Pol rəɡkiari. Nənə kɨmaha tahərer mwatuk tukwe mə tahousi əpune in ia suatuk.”

16 Mətə kənkwənien Pol rɨreɡi nəfe tuho irə. Ro pen revən, muvnimwə ia nimwə səvəi naruaɡən me, mɨni pui pen tɨ Pol i.

17 Pol rəkwein iaruaɡən riti sə in rasori ia naruaɡən me irəha hantret, mɨni pen tukwe in mə, “Ko ikuvehi iəkunouihi i mevən tɨ iəmə asori səim. Nəɡkiariien riti nəha trɨni pen tukwe in.”

18 Ro iamɨnhi irə ruvehi in mevən tɨ səvənhi iəmə asori, mɨni mə, “Pol, iəmə nəha fwe ia kalapus, rəkwein iou, məres iou mə takuvehi iəkunouihi i muvehe tukw ik, nəɡkiariien riti nəha trɨni pehe tukw ik i.”

19 Nənə iəmə asori səvəi naruaɡən me ruvehi rəɡi iəkunouihi nəha, miri raka, məres pen in əpa mə, “Nəfe nəha ikuə tikɨni pehe tukw iou i?”

20 Mɨreɡi rɨni mə, “Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həuvərai sun raka mə trakwakwi həres ik mə ko ikiri Pol, meiwaiu, mevən fwe ia nousəsɨmwɨnien səvənraha. Irəha tuheikuə ia niram mə irəha hokeikei mə tuhəreɡi Pol rəɡkiari mwi. 21 Mətə tikəpwəh nəseniien irəha, tɨ nəri nə mə nərman me səvənraha həpi raka foti tuhərkwafə ia suatuk mamheitenhi in. Nərman me nəha həuvəuvehi raka kwəsuahi ia nəmri Kumwesən mə tuhəpwəh naniien nari, mhəpwəh nənɨmwiien nari riti mheste tuhousi əpune raka Pol. Nənə təkwtəkwuni nəha hənəpnəpenə raka, mamheitenhi a nəɡkiariien səim mə tikəfni irə.”

22 Mɨreɡi iəmə asori səvəi naruaɡən me rɨni mə, “Tikəpwəh nɨniien tɨ iərmama riti mə ikuvəni pehe raka nəɡkiariien nəha tukw iou i.” Nənə in rərhi pen kənkwənien Pol ramevən.

Kərhi pen Pol revən tɨ iəmə asori nəha Filiks

23 Ia nəpɨn nəha iəmə asori səvəi naruaɡən me rəkwein iaruaɡən mi kəru səvənhi, mɨni pen tɨ nirau i mə, “Tirouevən rouni pen tɨ naruaɡən me irəha pam fo-hantret-sefenti mə tuhəpnəpenə tɨ nevənien fwe Sisaria. Tuhəier ia naen klok ia nəpɨn. Hantret kəru tuhavən. Sefenti tuhəkure ia hos me. Hantret kəru tuhəuvehi nitei. 24 Pwəh həpnəpenə mwi ia hos me nepwɨn səvəi Pol trəkure ia nirəha. Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvehi in ia namasanien, mhəuvən tɨ Filiks, iəmə Rom sə ramərɨmənu ia tənə Jutia.” 25 Nənə iəmə asori səvəi naruaɡən me rɨrai nəkukuə riti, mɨni iamɨnhi irə mɨnuə:

26 “Filiks, ik iəmə asori pərhien. Iou, Klotias Lisias, iakrai nəkukuə i ruvehe tukw ik. 27  *Kupwən, nəkur Isrel həkwtəmhiri iəmə i, mamhousi in. Ipaka housi əpune, mətə kɨmaha naruaɡən me səiou iahəuvehe mhəuvehi raka in ia rəɡɨnraha. Kurirə ikɨn, iakreɡi mə in sitisin riti səvəi Rom. 28  *Nənə iakokeikei mə takukurən amasan həni ərəha in tɨ nəfe noien. Ro pen iakiri in, mevən ia nəkureien səvəi nəmə asori me səvənraha. 29  *Nənə iakətoni mə in rɨpko mhə nari riti rərəha mə tukousi əpune in tukwe uə trəmak ia kalapus tukwe. Mətə irəha həni ərəha a in tɨ nəresien me nepwɨn ia loa səvənraha. 30  *Kurirə ikɨn, iakreɡi mə nəkur Isrel hənərai sun mə tuhousi əpune iəmə i. Nəpɨn iakreɡi, iakərhi pehe akwauakw in mə truvehe tukw ik. Iakɨni pen tɨ nərmama səməme kamhəni ərəha in mə irəha mwi tuhaməkeikei mhəuvehe tukw ik, mhəni irapw ia nənimem nəfe nəha noien iəmə i rɨno rerɨnraha rɨpkaɡien mhə tukwe. In i nəɡkiariien səiou sampam.”

31 Kurirə irə naruaɡən me ho nəkwai iəmə asori səvənraha, mhəuvehi Pol ia nəpɨn, mhəuvehi mhəuvən mheste nari fwe kwopun nəha Antipatris. 32 Kɨni rakwakwi irə, irəha səməme kamhavən a, hərərɨɡ mamhəuvən fwe nimwə səvəi naruaɡən me. Naruaɡən me səməme kamhəkure ia hos me, irəha əpa həuvehi Pol mamhəuvən. 33 Nəpɨn irəha hapirapw fwe Sisaria, mhəuvən tɨ Filiks, mhəuvei pen nəkukuə nəha iəmə asori səvənraha rɨmərai, mhəmri pen mwi Pol ia rəɡi Filiks. 34 Filiks rəvsini nəkukuə nəha, marə məres pen Pol i mə, “Ik iəmə pəku?”

Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Imwak fwe profens nəha Silisia.”

Mɨreɡi Filiks 35 rɨni mə, “Nəpɨn nərmama səməme kamhəni ərəha ik tuhəuvehe, iou takreɡi ik tikɨni irapw nəɡkiariien səim.” Nənə Filiks rɨni pen tɨ səvənhi naruaɡən me mə tuhəuvehi puvnimwə Pol ia nimwə asori sə Herot rɨno fwe kupwən,a nənə mhərer tukuahaɡ.

24

Nəkur Isrel hərer ia nəmri Filiks, mhəni ərəha Pol

1 Nəpɨn krirum rukurau, nənə pris asori anan Ananaeas reiwaiu pehe ia Sisaria irəha nəmə asori me nepwɨn səvəi nəkur Isrel mɨne iərmama riti səvəi nəɡkiariien nəɡhɨn nə Tetalas. Irəha həuvehe mə tuhərer ia nəmri Filiks, mhəni irapw nəfe nəha Pol rɨno rerɨnraha rɨpkaɡien mhə tukwe. 2 Kəkwein Pol ruvnimwə pehe, nənə Tetalas rani irapw nəɡkiariien səvəi nəkur Isrel tɨ Filiks i, mamɨni mə, “Tɨ nəri nə mə ikamərɨmənu amasan ia kɨmaha, iahamarə əpwəmwɨs ia nəmərinuien. Ikɨnəmri amasan narimnari me rɨpɨk mo narəien səkɨmaha nəkur Isrel ruvehe mamasan mwi. 3 Iəmə asori Filiks, ia nəpɨn me rerɨmaha raɡien tɨ narimnari me nəha ikamo, iahaməni tanak tukw ik. 4 Iou iapkokeikei mhə mə takouraha nəpɨn səim, mətə iakase ik mə tikapi kɨmaha, mətərɨɡ ro ia nəɡkiariien kwakwa səkɨmaha. 5  *Kɨmaha iahətoni mə iəmə i, in iəmə ərəha riti. Ia kwopun me pam rarukwumen nərəhaien, mamo nəkur Isrel kamhəski irəha me. In iəmə asori riti səvəi nərmama me nəha hənati irapw ia nəfwakiien atukwatukw səkɨmaha, mamhesi pen iəmə Nasaret nəha. 6-7  *Nəpɨn riti in raməmwur mə trərui loa səkɨmaha, mo nimwəfwaki səkɨmaha ruvehe məmkemɨk ia nəmri Kumwesən, nənə iahəkwtəmhiri in tukwe. 8 Trɨni mɨnuə ikəres pen iəmə i, ikukurən nɨreɡiien raməɡkiari ia narimnari me pam i iahaməni irə.” 9 Nənə nəkur Isrel hasitu ia Tetalas, mhəni mə narimnari me nəha Tetalas rani ro nɨpərhienien.

10 Ia nəpɨn nəha Filiks ranuanu pen m Pol mə trəɡkiari. Nənə Pol rɨni mə, “Iou iakukurən amasan mə nuk rɨpɨk ik iəmə asori sə iakaməkiri nəɡkiariien səvəi nəkur Isrel ia kwopun i. Ro pen rerɨk raɡien mə takɨni irapw nəɡkiariien səiou ia nənimem. 11  *Ikukurən nətəien mə rɨpkəpi raka mhə ihi nəpɨn twelef iou iakɨməutə pen fwe Jerusalem mə takəfwaki. 12 Ia nəpɨn nəha nəkur Isrel həpkətoni mhə iou iakamousari m iərmama riti. Həpkətoni mhə iou iakarukwumen nərəhaien riti ia nimwə səvəi Kumwesən uə ia nimwəfwaki me səvənraha uə ia kwopun me fwe ia taon. 13 Nəɡkiariien me i kamhəni ia nirak təkwtəkwuni rəknekɨn tɨ nirəha mə tuho ikətoni mə nɨpərhienien. 14  *Mətə nəri takɨni pehe tukw ik i ro nɨpərhienien. Iou iərmama riti iakamərer pen ia kuse nəfwakiien i kani mə Suatuk səvəi Iesu. Ia suatuk nəha iakaməfwaki pen m Kumwesən səvəi kaha kupwən me səkɨmaha. Irəha i kamhəni mə suatuk nəha suatuk ikou. Mətə iou iakani nɨpərhienien ia nəɡkiariien me pam kɨmərai pen ia Loa səvəi Moses mɨne nəkukuə me səvəi profet kupwən me. 15  *Iakaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səiou ia Kumwesən mameitenhi rəmwhen mwi ia nəmə me i mə tɨ nəpɨn riti in ro nərmama səməme həuvamhə hətui mwi, nəkur amasan mɨne nəkur ərəha. 16  *Mo pen ia nəpɨn me iakamousari məpwəh noien nari riti sə tro iakreɡi fwe ia rerɨk mə iakɨno nərəhaien ia nəmri Kumwesən uə ia nəmri nərmama. 17  *Ia nuk me nepwɨn iapkevən mhə fwe ia Jerusalem. Kurirə irə iakevən ikɨn mə takuvei pen narimnari me nepwɨn m Kumwesən, nənə muvei pen mwi mane trasitu ia nərmama me səiou nəkur Isrel. 18  *Iakevən fwe nimwə səvəi Kumwesən mə tako narimnari me nəha. Nəpɨn iakevən mo pam nəfe Loa səvəi Moses rani tɨ noien iou iakəmher ia nəmri Kumwesən, nəkur Isrel me nepwɨn hətə iou. Nərmama me həpwəh nɨpɨkien kɨmaha mɨnraha, nurɨɡrɨɡien asori riwən. 19  *Mətə nəkur Isrel me nepwɨn səməme həuku pen fwe Esia, irəha mwi fwe nəkwai nimwə nəha. Trɨni mɨnuə irəha hənətə iou iakɨno noien ərəha ramasan pwəh həuvehe mhərer ia nənimem, mhəni irapw. 20 Mə rekəm pwəh nəmə me i həni irapw tukw ik i nəfe iakɨno rɨpkatukwatukw mhə hənətoni ia nəpɨn nəha iakamərer ia nəmri nəmə asori me səvənraha. 21  *Mətə niemaha rəpi irəha tɨ nəɡkiariien kuatia a i iakɨməni. Nəpɨn iakamərer ia nəmrɨnraha, iakəɡkiari asori, mɨni mə, ‘Ipwet, iakamərer ia nəmrɨmiaha mə tihəkiri nəɡkiariien səiou, tɨ nəri nə mə iakani pərhien mə nərmama səməme həuvamhə tuhətui mwi.’ ”

22  *Filiks rukurən amasan suatuk nəha səvəi Iesu. Ro pen ro sampam ia nəɡkiariien, mɨni mə, “Nəpɨn Lisias, iəmə asori səvəi naruaɡən me, truku pen fwe Jerusalem meiwaiu pehe i, iakɨni irapw nətərɨɡien səiou ia nəɡkiariien me i səkɨmiaha.” 23  *Nənə Feliks rɨni pen tɨ iaruaɡən riti səvənhi mə, “Tikətui amasan tɨ iərmama i, mətə ikukurən nuvehi rakaien jen ia rəɡɨn, məseni in pwəh ravən auər a kwopti. Trɨni mɨnuə in me nepwɨn həuvehe mə tuhasitu irə, tikəpwəh nɨniseien irəha.”

Pol rəɡkiari m Filiks mɨne Trusila

24 Nəpɨn nepwɨn rukurau, Feliks ruvehe irau pran səvənhi nəɡhɨn nə Trusila. In prən Isrel. Filiks rərhi pen nəɡkiariien mə Pol truvehe. Nənə in rɨreɡi Pol rəɡkiari ia nahatətəien ia Iesu Kristo. 25 Mətə nəpɨn Pol raməɡkiari ia noien atukwatukw, mɨne noien sə iərmama rəsisəɡ noien ərəha ia nɨmɨruien səvənhi, mɨne nəpɨn sə rauvehe Kumwesən trəkiri nərmama tɨ noien me səvənraha, Filiks rehekɨr, mɨni pen tɨ Pol i mə, “Təkwtəkwuni nəmwhen. Tiko mevən. Tɨ nəpɨn riti, səiou wok riwən, iakəkwein mwi ik.” 26 Ia nəpɨn mwi nəha, Filiks ramətərɨɡ mə rosi Pol truvei pen mane min mə trəseni in rier ia kalapus mamevən. Ro pen raməkwein Pol ia nəpɨn me, maməɡkiari irau min.

27  *Nuk kəru rukurau, nənə Filiks rəpwəh wok sə rauvehi, mətə rəpwəh Pol raməmak ia kalapus, tɨ nəri nə mə rokeikei mə tro nəkur Isrel həreɡi ramasan tukwe. Nənə Posias Festas ruvehi təmwheki Filiks.

25

Pol rɨnuə trevən mərer ia nəmri Kiɡ Sisa

1 Nəpɨn Festas ruvehe ia profens səvənhi, muvehi nəpɨn kahar fwe Sisaria, nənə mier mutə pen fwe Jerusalem. 2  *Ia kwopun nəha pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhəni ərəha Pol, mamhəres Festas i mə 3  *trasitu ia nirəha mərhi Pol rutə pehe ia Jerusalem. Irəha hənərai sun raka mə tuhərkwafə ia suatuk, mhousi əpune in. 4 Mətə Festas rɨni mə, “Pol fwe Sisaria ia kalapus. Rɨpko mhə tui, iou iakrərɨɡ mevən fwe ikɨn. 5 Ramasan mə nəmə asori me ia kɨmiaha heiwaiu mhəuvən fwe Sisaria kɨmaha mɨnraha. Nənə mə iəmə nəha rɨno nari riti rərəha, pwəh irəha həni pehe tukw iou i.”

6 Festas rarə nəpɨn eit uə ten irəha mɨnraha. Kurirə ikɨn reiwaiu pen fwe Sisaria. Kɨni rakwakwi irə in revən məkure ia kwopun sə kaməkiri nəɡkiariien ikɨn, nənə mɨni pen tɨ naruaɡən me mə tuhəuvehi Pol mhəuvehe. 7  *Nəpɨn Pol ruvehe, nəkur Isrel səməme həier ia Jerusalem mheiwaiu pehe, mhərer kuraukurau irə, mənamhəni irapw narimnari me rɨpɨk rərəha anan Pol rɨno, mətə rəknekɨn tɨ nirəha mə tuho Festas rətə mə nɨpərhienien.

8 Ia nəpɨn nəha Pol rɨni irapw nəɡkiariien səvənhi, mɨni mə, “Iapko mhə nari riti rərəha mərui loa səvəi nəkur Isrel uə loa səvəi nimwə səvəi Kumwesən, uə loa səvəi Kiɡ Sisa.”

9  *Mətə Festas rokeikei mə tro nəkur Isrel rerɨnraha raɡien tukwe. Ro pen rɨni pen tɨ Pol i mə, “Rəfo? Rerɨm raɡien mə tikutə pen fwe Jerusalem, nənə ia kwopun nəha tikərer ia nənimek mə takəkiri nəɡkiariien səim mɨne nəɡkiariien me i kamhəni ərəha ik irə?”

10 Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Kwopun i iakamərer ikɨn, Kiɡ Sisa rɨməni mə tikəkiri nəɡkiariien səvəi sitisin me səvəi Rom ikɨn. Ratukwatukw mə tikəkiri nəɡkiariien səiou ia kwopun i. Ikuvəukurən amasan raka mə iapko mhə nari ərəha riti, mouraha nəkur Isrel i. 11 Mə pərhien iou iəmə ərəha riti sə iakɨno narimnari me nepwɨn loa səvəi nəkur Rom rani mə takemhə tukwe, ramasan. Iapkəres mhə ik mə tikuvehi raka iou ia nemhəien. Mətə mə nəɡkiariien səvənraha kamhəni ia nirak ro neikuəien i, iərmama riti riwən ko ruvei pen iou ia rəɡɨnraha. Iou iakokeikei mə takevən mərer ia nəmri Kiɡ Sisa pwəh in rɨreɡi nəɡkiariien səiou.”

12 Nənə Festas rəɡkiari irəha nərmama me səvənhi. Nəpɨn həɡkiari pam, rɨni pen tɨ Pol i mə, “Ikɨni mə ikokeikei mə tikətoni Kiɡ Sisa tɨ nəɡkiariien səim. Ramasan, takərhi pen ik, tikevən mətoni Kiɡ Sisa.”

Pol rərer ia nəmri Akripa

13 Nəpɨn nepwɨn rukurau, Kiɡ Akripa mɨne kɨtiriməni Pernis krouvehe ia Sisaria rouevən rouətə Festas. 14  *Krouarə ia kwopun nəha nəpɨn rɨpɨk. Ia nəpɨn nəha Festas rɨni irapw tɨ Kiɡ Akripa narimnari me kɨno ia Pol, mɨni mə, “Iərmama riti ia kwopun i nəpɨn Filiks ramevən, məpwəh rəmak ia kalapus. 15 Nəpɨn iakevən fwe Jerusalem, pris asori me mɨne nəmə asori me səvəi nəkur Isrel həuvehe mamhəni ərəha in, mamhəres iou mə takousi əpune. 16 Mətə iakɨni pen tɨ nirəha i mə narəien səvəi nəkur Rom ropə. Trɨni mɨnuə kɨni iərmama riti mə rɨnərui loa, ko iapkəseni akwauakw mhə in mə tukousi əpune. Takaməkeikei mukupwən mousəsɨmwɨn in mɨne nərmama səməme kamhəni ərəha in ia kwopun kuatia. Iərmama nəha traməkeikei muvehi nəpɨn səvənhi pwəh in trɨni irapw nəɡkiariien səvənhi ia nɨkaren səvəi nəɡkiariien me nəha nərmama kamhəni ərəha in irə.

17 Ro iamɨnhi irə, nəpɨn irəha həuvehe i, iapko mhə tanpen irə, mətə rakwakwi irə iakevən məkure ia kwopun kaməkiri nəɡkiariien ikɨn, nənə mɨni pen tɨ naruaɡən me mə tuhəuvən mhəuvehi iəmə nəha mhəuvehi mhəuvehe. 18 Nəpɨn nərmama səməme kamhəni ərəha Pol həskəmter, nətərɨɡien səiou mə irəha tuhəni irapw narimnari me nepwɨn sə rərəha anan in rɨno. Mətə həpko mhə iamɨnhi. 19  *Irəha həskəmter, mamhousari irəha min tɨ nəresien me nepwɨn ia nɨkaren səvəi nəfwakiien səvənraha, mamhousari mwi tɨ iərmama riti nəɡhɨn nə Iesu. Ruvamhə, mətə Pol rɨni mə rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. 20  *Nəpɨn iakreɡi nəɡkiariien me nəha, iakuvəreirei mə takəfətoni nɨpərhienien irə. Ro pen iakəres pen iəmə i mə ‘Rerɨm raɡien mə tikevən fwe Jerusalem, nənə takəkiri nəɡkiariien səim mɨne nəɡkiariien səvənraha fwe ikɨn?’ 21 Mətə Pol rɨni mə rekəm. In rokeikei mə tramo a ia kalapus pwəh Kiɡ Sisa rɨreɡi nəɡkiariien səvənhi, məkiri. Ro pen iakɨni pen tɨ nərmama me səiou mə tuhətui amasan tukwe fwe ia kalapus meste takərhi pen revən tɨ Kiɡ Sisa.”

22 Nəpɨn Festas rɨni pen pam, Akripa rɨni pen tukwe in mə, “Iou mwi iakokeikei mə takreɡi iəmə nəha rəɡkiari.”

Mɨreɡi Festas rɨni mə, “Ramasan, pwəh trakwakwi ikreɡi.”

23  *Kɨni rakwakwi irə, nukupwənien asori riri Akripa mɨne Pernis mɨne nəmə asori me səvəi naruaɡən me mɨne nəmə asori me səvəi taon nəha həuvnimwə ia nəkwai nimwə sə kamreɡi nəɡkiariien ikɨn. Nənə Festas rɨni pen tɨ nərmama me səvənhi mə tuhəuvehi Pol mhəuvnimwə pehe. 24  *Nəpɨn Pol ruvnimwə pehe, Festas rɨni mə, “Kiɡ Akripa mɨne kɨtaha pam ia kwopun i. Hiətə iəmə i. Nəkur Isrel me pam fwe Jerusalem kamhəni pehe tukw iou i, mamhəni asori mə takaməkeikei mousi əpune. Nənə kurirə ho mwi iamɨnhi ia kwopun i Sisaria. 25 Mətə iapkətə mhə nari riti rɨno rərəha mə tukousi əpune in tukwe. Nənə tɨ nəri nə mə rɨnokeikei mə trevən fwe Rom pwəh Kiɡ Sisa rəkiri nəɡkiariien səvənhi, iakuə takərhi pen i revən, 26 mətə iou iakreirei mə takrai pen nəfe ia nəkukuə ia nɨkaren səvəi iəmə i, mərhi pen i, revən tɨ Kiɡ Sisa. Ro pen iakuvehi iəmə i, muvehe, mərpwi irapw in ia nənimem, Kiɡ Akripa, mɨne ia nəmrɨmiaha pam. Iakuə nəpɨn səreɡi, mhəkiri pam nəɡkiariien səvənhi, tihəuvei pehe nətərɨɡien riti miou pwəh iakrai pen ia nəkukuə. 27 Trɨni mɨnuə iakərhi pen iərmama riti sə raməmak ia kalapus revən tɨ iəmə asori səkɨtaha, mətə iapkrai pen atukwatukw mhə nəfe nəha loa in rɨnərui, tukw iou iakreɡi rɨpkatukwatukw mhə.”

26

Akripa rəseni Pol mə trəɡkiari

1 Akripa rɨni pen tɨ Pol i mə, “Iakəseni ik, ikɨni nəɡkiariien səim.” Nənə Pol ruvehi utə rəɡɨn mɨnani irapw nəɡkiariien səvənhi, mɨnamɨni mə, 2 “Kiɡ Akripa. Iakamərer ia nənimem ipwet mə takɨni irapw nəɡkiariien səiou tɨ nəɡkiariien me pam i nəkur Isrel kamhəni ərəha iou irə. Rerɨk raɡien, 3 tɨ nəri nə mə ik ikukurən amasan narəien səvəi nəkur Isrel mɨne nousariien me səvənraha. Ro pen iakase ik tiko nətərɨɡien səim rəpwəmwɨs, mətərɨɡ ia nirak.

4 Nəkur Isrel me pam həukurən amasan narəien səiou. Nəpɨn iakɨnamouihi, iakamarə kɨmaha mɨnraha fwe imwak ikɨn. Kurirə ikɨn iakamavən kɨmaha mɨnraha fwe ia Jerusalem. 5  *Irəha həuvəukurən raka iou fwe kupwən. Mə rerɨnraha raɡien tɨ nɨniien, tuhəni iou mə pərhien iakɨnarə ia narəien səvəi Farisi me. Farisi me həskai tɨ Loa səvəi Moses mhəpi raka təmwei nəfwakiien me nepwɨn səkɨmaha nəkur Isrel. 6  *Nənə təkwtəkwuni iakamərer ia kwopun i mə tikəkiri nəɡkiariien səiou, tɨ nəri nə mə iakaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səiou ia promes nəha Kumwesən rɨməni pen tɨ kaha kupwən me səkɨmaha. 7 Promes nəha kwənəkwus me twelef səkɨmaha kamhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənraha irə, mamhəfwaki skai ia nəpɨn mɨne ia ran, mamheitenhi mə tuhəuvehi. Promes əpa nəha, Kiɡ Akripa, tɨ nəri nə mə iakaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səiou irə, nəkur Isrel me i kamhəni ərəha iou. 8 Kɨmiaha i, Kumwesən rukurən noien nərmama səməme həuvamhə hətui mwi. Rəfo rəknekɨn tukumiaha tɨ nɨniien nɨpərhienien irə?

9  *Fwe kupwən, iou mwi rerɨk ramrhi mə takaməkeikei mo narimnari me nepwɨn, mouraha nəɡhi Iesu, iəmə Nasaret. 10 In nəha noien səiou sə iakɨnamo fwe ia Jerusalem. Pris asori me həməuvei pehe nasoriien miou, nənə iakəkwtəmhiri nərmama səvəi Iesu həpɨk, muvehi puvnimwə irəha ia kalapus. Nəpɨn kamhəni mə tukousi əpune irəha, iou mwi iakɨni mə ratukwatukw, pwəh housi əpune. 11 Nəpɨn rɨpɨk iakamousi irəha fwe ia nəkwai nimwəfwaki me səvəi nəkur Isrel, mamousari mə tako irəha həni ərəha Iesu. Iakaməmwəki pɨk irəha. Ro pen iakamevən mwi fwe ia taon me isipwɨn mə takometə irəha.

12 Nəpɨn riti pris asori me həuvei pehe nasoriien miou, mhərhi pen iou mə takevən fwe Tamaskes. 13 Kiɡ Akripa, fwe ia suatuk, ia kurkwai nəpɨn ia ran, iakətə nukuraanien ruku pen ia nɨmaɡouaɡou, məhiəpwɨn iou mɨne nərmama me səməme haməkurirə ia nirak. Raməhiapw pɨk məpi raka meri. 14 Ia nəpɨn nəha kɨmaha pam iahəmwei ia tɨprənə, nənə iakreɡi reri iərmama riti rəɡkiari pehe miou ia nəɡkiariien Hipru, mɨni mə, ‘Sol, Sol, rəfo ikamometə iou? Ikamo a nəmisəien mik. Ikəmwhen ia kau nəha nəpɨn iəmə asori səvənhi raməpi ia nei əhiə, ramerukw kurirə nɨsun, nei əhiə raməpi.’

15 Mɨreɡi iakɨni mə, ‘Iəmə asori, ik sin i?’

Mɨreɡi Iərɨmənu rɨni mə, ‘Iou i Iesu sə ikamometə. 16 Mətə tiko mɨskəmter, mərer ia nɨsum mi. Iou iakier pehe tukw ik i iamɨnhi irə mɨnuə takuvehi utə ik, ikuvehe mo iərmama sə ramo tukwini nari miou. Tikaməkeikei mɨni irapw tɨ nərmama me narimnari me sə iako ikətoni ipwet mɨne narimnari me sə tako ikətoni. 17 Takuvehi raka ik ia rəɡi nəkur Isrel mɨne ia rəɡi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Iakamərhi pen ik tɨ nirəha i. 18  *Tikaməkeikei mevən mo nənimenraha rukuraan. Pwəh həpwəh nəpitəvien, mhərari, mhəuvehe tɨ nukuraanien. Pwəh həpwəh nɨskaiien səvəi Setan, mhərari, mhəuvehe tɨ Kumwesən. Nənə Kumwesən trenouenou noien ərəha me səvənraha, nənə irəha tuhəuvehi kwopun riti səvənraha irəha nərmama me i Kumwesən raməmri əpə irəha mə irəha nəkur ikinan me səvənhi, tɨ nəri nə mə kamhahatətə ia nirak.’

19 Ro iamɨnhi irə, Kiɡ Akripa, iakəpwəh nəruiien vison nəha ruku pen ia neiai. 20  *Mətə iakukupwən fwe Tamaskes, nənə fwe Jerusalem, mɨne ia kwopun me nepwɨn mwi fwe ia tənə Jutia, mɨne ia tənə me səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Iakəvisau irapw mə nərmama me tuhaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha, mhəuvehe tɨ Kumwesən, mho noien amasan me səməme tuhahatən pen mə irəha həuvərərɨɡ pərhien ia rerɨnraha. 21  *Nənə tɨ noien nəha iakamo, nəkur Isrel me i həkwtəmhiri iou fwe ia nimwə səvəi Kumwesən, mamhousari mə tuhousi əpune iou. 22 Mətə Kumwesən ramasitu ia nirak ia nəpɨn me. Ro pen iakamərer ia kwopun i ia nəmrɨmiaha ipwet, maməvisau m nəmə asori me mɨne nəmə auər a me. Nəɡkiariien i iakani rɨpko mhə nəɡkiariien əpə riti, mətə iakani a narimnari me səməme profet me mɨne Moses həməni kupwən mə tuko. 23  *Irəha həməni mə Kristo traməkeikei mɨreɡi nəmisəien, memhə, mukupwən ia nərmama me pam mətui mwi ia nemhəien, nənə məvisau irapw nəɡkiariien amasan sə trəhiəpwɨn nəkur Isrel mɨne nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.”

24 Nəpɨn Pol rani irapw nəɡkiariien səvənhi iamɨnhi irə, Festas rəɡkiari asori, mɨni mə, “Pol ikamarməri. Nukurənien me rɨpɨk kɨnahatən ik irə hamo ik ikamarməri.”

25 Mətə Pol rɨni mə, “Festas, iəmə asori, iakəpwəh narməriien. Nəɡkiariien me i iakani ho nɨpərhienien anan. 26  *Kiɡ Akripa, ikukurən narimnari me i. Ro pen iakukurən nəɡkiariien mik, məpwəh nehekɨrien. Ia nətəien səiou rosi ikɨnətə pam raka narimnari me i, tɨ nəri nə mə həpkier irapw mhə ia kwopun afafa. 27 Kiɡ Akripa, rəfo? Ikamɨni nɨpərhienien ia profet me səvəi nəkur Isrel? Iakukurən mə ikani nɨpərhienien ia nirəha.”

28 Mɨreɡi Akripa rɨni pen tɨ Pol i mə, “Ikukurən mə ia nəpɨn ouihi kwərha ko ikuvi iou iakuvehe mo iou Kristin?”

29 Mɨreɡi Pol rɨni mə, “Iakəpwəh nəfwaki penien m Kumwesən tukw ik əpa, mətə tukumiaha pam i hiamətərɨɡ ia səiou nəɡkiariien ipwet. Iakaməres mə nəpɨn ouihi uə nəpɨn əpwəmwɨs, kɨmiaha pam tihəuvehe mhəmwhen ia nirak. Jen me i a sə kɨnərihi iou irə, iakəpwəh nokeikeiien mə tukərihi kɨmiaha irə.”

30 Ia nəpɨn nəha Kiɡ Akripa mɨne Festas mɨne Pernis mɨne nərmama səməme kamhəkure irəha mɨnraha həskəmter, 31  *mhəier. Nəpɨn həier pam, həni pen tɨ nirəha me i mə, “Iəmə nəha rɨpko mhə nari riti sə tukousi əpune in tukwe uə tukuvehi puvnimwə in ia kalapus tukwe.” 32  *Nənə Akripa rɨni pen tɨ Festas i mə, “Rɨpkəpwəh a nəresien mə Kiɡ Sisa trəkiri nəɡkiariien səvənhi, səseni rier irapw ia kalapus mamevən.”

27

Nəmə Asori me hərhi Pol mə trevən fwe Rom

1  *Nəmə asori me həni mə kɨmaha tahəputə ia nɨtətə riti, mhəuvən fwe Itali. Irəha həuvehi Pol mɨne nərmama nepwɨn səməme kamhəmak ia kalapus, mhəuvehi mhəuvei pen ia rəɡi iaruaɡən riti nəɡhɨn nə Julias. In rasori ia naruaɡən me irəha hantret. Kani irəha mə Naruaɡən me səvəi Kiɡ Sisa. 2  *Nɨtətə riti sə ruku pen fwe Antramitiam muvehe mɨnamevən fwe kwopun me fwe Esia. Iahəputə irə mhəier. Iəmə Masetonia riti sə ruku pen ia taon nəha Tesalonaeka ruvehe kɨmaha min. Nəɡhɨn nə Aristakas. 3  *Kɨni rakwakwi irə iahapirapw fwe taon nəha Saeton. Julias rerɨn rəpou tɨ Pol, məseni in ruvarei mətoni in me nepwɨn. Nənə irəha hasitu irə. 4 Nəpɨn iahəputə mwi ia nɨtətə səkɨmaha mhəier ia kwopun nəha, iahaiu teɡɨn nɨkare tənə əmwerɨs nəha Saepras, tɨ nəri nə mə nɨmətaɡi raməpwi nɨtətə. 5 Iahəpi sɨmwɨn ia təsi nəha iruə ia profens mi nəha Silisia mɨne Pamfilia. Kurirə ikɨn iaheiwaiu pehe ia taon nəha Maera ia profens nəha Lisia mhəuvarei. 6 Ia kwopun nəha iəmə asori səvəi naruaɡən me rətoni nɨtətə riti sə ruku pen fwe Aleksantria mɨnamevən fwe Itali. Nənə ruvei pen kɨmaha irə.

7 Nɨtətə nəha ramaiu məru. Nəpɨn rɨpɨk rukurau, nənə iahaməmwur mhapirapw iruə ia taon nəha Nitas. Mətə ia kwopun nəha nɨmətaɡi rɨskai. Ko nɨtətə rɨpkərer mhə. Ro pen iahaiu teɡɨn tənə əmwerɨs nəha Krit, mhəukurau ia poen nəha Salmone. 8 Iahəmwur, mhaiu, mhesi pen nɨkare Krit, mhəuvehe ia kwopun riti kani mə Pasis Amasan ipaka tɨ taon nəha Lasea. 9 Ia naiuien səkɨmaha iahənouraha raka nəpɨn rɨpɨk. Rɨpko mhə nəpɨn amasan tɨ nɨrɨpɨn penien naiuien səkɨmaha mamhəuvən, tɨ nəri nə mə nəpɨn asori səvəi nəkur Isrel kani mə Nəpɨn Kauvehi Raka Nərəhaien Irəaruvəukurau raka. Nəpɨn səvəi nɨmətaɡi ruvəuvehe ipaka. Ro iamɨnhi irə Pol rəɡkiari pen m nərmama, mɨni mə, 10  *“Nərman, trɨni mɨnuə saməsuə mamhəuvən, iakətə mə narimnari me rɨpɨk trəmwhenɨmw. Rɨpko mhə kaɡo əpa mɨne nɨtətə, mətə tukouraha mwi nɨmɨruien me səkɨtaha.” 11 Mətə iəmə asori səvəi naruaɡən me rɨpkətərɨɡ mhə ia nəɡkiariien səvəi Pol, mətə ramətərɨɡ ia kapten səvəi nɨtətə mɨne iəmə i səvənhi nəha nɨtətə. 12 Nənə tɨ nəri nə mə rəknekɨn tɨ nɨtətə me mə tuhərer ia pasis nəha ia nəpɨn səvəi nəkwieiien, nərmama me həpɨk ia nɨtətə səkɨmaha hokeikei mə tahəier ia kwopun nəha, mharkut mə ko iaheste Finiks, pasis riti mwi fwe Krit sə raməti pen saotwes mɨne notwes. Həni mə pwəh nɨtətə səkɨmaha rərer afafa fwe ikɨn meste nəpɨn səvəi nəkwieiien rukurau.

Nɨmətaɡi asori rousi nɨtətə

13 Nəpɨn mətaɡi natoɡə rərer, mavən ouihi a, kru me səvəi nɨtətə səkɨmaha həreɡi mə rosi ko haiu mheste Finiks. Ro pen həuvehi utə aean sə hənosə irapw i raməkwtəmhiri nɨtətə. Nənə iahəier, mhaiu parei a, mamhesi pen nɨkare tənə əmwerɨs nəha Krit. 14 Mətə rɨpko mhə tui, mətaɡi asori riti kani mə Nɨpərapu rɨskəmter muku parei, 15 muəsi nɨtətə, məkəkini nɨpəseɡɨn. Iaharkut mə tahəkəkini nɨtətə, raiu atukwatukw, mətə rəknekɨn. Ro pen iahəpwəh, mhəmak pen ia nɨmətaɡi, mamhəuvən. 16 Iahəuvən ipaka tɨ tənə əmwerɨs ouihi nəha Kaota, mhaiu teɡɨn. Ia kwopun nəha kru me həmwur mhəuvehi utə kwəti bot səvəi nɨtətə. 17 Nəpɨn həuvəuvehi utə raka kwəti bot nəha mhəmri amasan, hosə irapw nəkwus rukurau irapw ia nɨtətə mutə pehe ia nɨkaren. Həvi tərini mə trəkwtəmhiri nɨpwrai nɨtətə. Kurirə ikɨn həhekɨr mə nɨmətaɡi trouini ərori pen nɨtətə ia nɨmaha fwe ia kwopun riti kani mə Sirtis. Ro pen həvi əse nivən, mhəmak pen ia nɨmətaɡi mamhəuvən. 18 Nɨmətaɡi nəha rasori pɨk, mauəsi pɨk kɨmaha. Ro pen rakwakwi irə kru me hənamərarki irapw kaɡo me. 19 Kɨni neis irə, həuvehi nore nɨtətə me ia rəɡɨnraha, mhərarki irapw. 20 Ia nəpɨn me rɨpɨk, iahəpkətə mhə meri ia ran mɨne kəməhau me ia nəpɨn. Mətaɡi nəha ramavən a, mamousi kɨmaha. Ro pen iahəreɡi mə na tahemhə pam.

21 Ia nəpɨn nəha tui kwopti, kɨmaha pam iahəpkani mhə nari. Nənə Pol rərer ia nəmrɨmaha mɨni mə, “Nərman, hiəpkətərɨɡ iou. Səpkəpwəh a nəputəien ia nɨtətə i, mhəier ia Krit, ko ramasan. Ko narimnari me həpkərəha mhə, mhəmwhenɨmw iamɨnhi. 22  *Mətə təkwtəkwuni iakani pehe tukumiaha i mə tihəpwəh nehekɨrien. Kɨmiaha riti trɨpkouraha mhə nɨmɨruien səvənhi, mətə nɨtətə a trəmwhenɨmw. 23 Kumwesən sə iakaməfwaki min in səvənhi iou. Nərineiv ia nəpɨn aɡelo riti səvənhi rier pehe tukw iou, 24  *mɨni mə, ‘Pol tikəpwəh nehekɨrien. Tikaməkeikei mərer ia nəmri Kiɡ Sisa fwe Rom. Ətə ro. Kumwesən ramasan tukw ik. Truvehimɨru ik kɨmiaha nərmama me pam ia nɨtətə i.’ 25 Ro iamɨnhi irə, nərman, tihəpwəh nehekɨrien. Iakahatətə ia Kumwesən səiou. In truvehimɨru kɨtaha pam i rəmwhen atukwatukw aɡelo nəha səvənhi rɨməni pehe tukw iou i. 26  *Mətə tsaməkeikei mhaiu mhəuvehi pekɨn nɨmaha ia tənə əmwerɨs riti.”

27 Nɨmətaɡi asori nəha rousi kɨmaha, məpwi irapw kɨmaha ia nəkwai təsi nəha kani mə Təsi Atrias.b Nəpɨn səro fotin irə, ia kurkwai nəpɨn, kru me rerɨnraha rɨrhi mə rosi iahənamuvehe ipaka tɨ tənə riti. 28 Ro pen irəha hosə irapw kwənəkwus riti let raməɡher pen ia nusvenhɨn, mhətoni mə təsi reiwaiu rəmwhen ia toti sefen meta. Həfwini ouihi a, mhosə irapw mwi, mhətoni mə təsi reiwaiu rəmwhen ia twenti eit meta. 29 Irəha həhekɨr mə kamo nɨtətə səkɨmaha rouini ərori pen ia nɨmaha riti. Ro iamɨnhi irə həuvən fwe kurirə ia nɨtətə, mhosə irapw aean kefə tuhəvi tərini nɨtətə, mamhəfwaki mə trɨran akwauakw. 30 Ia nəpɨn nəha kru me hokeikei mə tuhəivə raka ia nɨtətə mhap. Harhɨr irapw kwəti bot ia təsi, mamheikuə mə tuhəuvən fwe nɨpəseɡi nɨtətə, mhosə irapw aean me nepwɨn mwi tuhəvi tərini nɨtətə. 31  *Mətə Pol rɨni pen tɨ iəmə asori səvəi naruaɡən me mɨne naruaɡən me səvənhi mə, “Nəmə me nəha tuhamo a ia nəkwai nɨtətə. Kamo Kumwesən trɨpkuvehimɨru mhə kɨmiaha.” 32 Ro iamɨnhi irə naruaɡən me həuvən mhərai əmwesi nəkwus me səvəi kwəti bot, mharaka irə ramevən.

33 Ipaka rɨnamran, Pol raməkeikei mɨnraha mə tuhani nari, mamɨni mə, “Ipwet səneste nəpɨn fotin, mətə kɨmiaha hiəpkani mhə ihi nari. 34  *Ro iamɨnhi irə iakani pehe tukumiaha i mə tihaməkeikei mhani nari, pwəh rasitu ia kɨmiaha. Kɨmiaha riti trɨpkemhə mhə.” 35  *Pol rɨni iamɨnhi irə, nənə mərer ia nəmrɨnraha, muvehi bred, məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, məkwsen, mɨnaməni. 36 Nənə irəha hətoni, hənaməpwəh nehekɨrien. Irəha pam mwi hənamani nari. 37 (Kɨmaha pam tu-hantret-sefenti-sikis nərmama ia nəkwai nɨtətə nəha.) 38 Nəpɨn hani nari nəmwhen, həuvehi pak flaoa me fwe ia nəkwai nɨtətə, mhərarki irapw fwe ia təmwei təsi mə tuho nɨtətə rəruvərevə.

39 Nəpɨn rɨnamran, kru me həti pen mhətoni tənə riti. Həreirei mə nəfe nəha tənə, mətə hətə pasis riti nɨpəkɨr fwe ikɨn. Nənə hənuə ko həuvehi nɨtətə, mhəuvarei fwe ikɨn. 40 Ro pen hərai əmwesi raka nəkwus ia aean me səməme kamhəvi tərini nɨtətə, həmwhenɨmw. Həfi raka kwənəkwus ia niveiə mi sə krouəkəkini nɨtətə. Həvi nivən fwe ia nɨpəseɡi nɨtətə, rutə mə nɨmətaɡi trəkure irə. Nənə iahənamuvən mə tahəuvarei. 41 Mətə iahəuvən ia kwopun rəkwətə ikɨn, mhəuvehi pekɨn nɨmaha. Nɨpəseɡi nɨtətə rəkəkir pen əknekɨn ia nɨmaha. Kurirə irə təsi rɨnaməpwi ərori.

42 Ia nəpɨn nəha naruaɡən me kamhərai sun mə tuhousi əpune nərmama me səməme hamarə ia kalapus. Kamo heiai mhəuvarei mhap. 43 Mətə iəmə asori səvəi naruaɡən me rokeikei mə truvehimɨru Pol. Ro pen rɨnise nətərɨɡien səvəi naruaɡən me, marə mɨni pen tɨ nərmama səməme həukurən neiaiien mə tuhəivə irapw, mheiai, mhəuvarei. 44  *Səməme heiai mhəreirei, irəha tuhəkurirə, mheiai pen ia nɨpərpəri timpa mɨne nore nɨtətə me nepwɨn.

28

Pol fwe Molta

1  Nəpɨn kɨmaha iahəuvarei amasan a, iahəreɡi mə tənə nəha nəɡhɨn nə Molta. 2  *Nəkur Molta hamasitu asori ia kɨmaha. Irəha həse napw, mamhəni pehe tukumaha pam i mə tahəuvən mhərhiəpw irə, tɨ nəri nə mə nesən ramauər, nəkwieiien rasori. 3 Ia nəpɨn nəha Pol ruvehi kuse nei mhiə, mousə pen ia napw. Snek riti sə ramahi əpune iərmama rɨreɡi nəpnəpanien, rier irapw fwe ia kuse nei nəha, mahi rəɡi Pol. 4 Nəpɨn nəkur Molta hətoni snek nəha raməɡher pen ia rəɡɨn, həni pen tɨ nirəha me i mə, “Hətə ro. Rosi iəmə nəha in iəmə sə ramousi əpune iərmama. Pərhien in rousari mukurau ia təsi asori, mətə kumwesən me ko həpkəseni mhə in rɨmɨru.” 5  *Mətə Pol rouniətukus pen snek nəha ia napw, mɨreɡi ramasan a. 6 Nəkur Molta kamhərer mamheitenhi mə rəɡi Pol trəsisi uə Pol trɨmwei memhə təkwtəkwuni. Hərer əpwəmwɨs mamheitenhi, mətə həpkətə mhə nari riti sə rərəha ro Pol. Ro pen irəha harə mhərari ia nətərɨɡien səvənraha, mhəni mwi mə, “Kumwesən riti nəha!”

7 Kwopun nəha iahəuvarei ikɨn ipaka tɨ tɨprənə səvəi iərmama riti nəɡhɨn nə Puplias. In iəmə asori səvəi nərmama me ia tənə əmwerɨs nəha Molta. In ramasan tukumaha, miri kɨmaha mevən fwe imwəni, mamətui amasan tukumaha meste nəpɨn kahar. 8 Ia nəpɨn nəha tata səvəi Puplias ramapri a ia nɨməhan səvənhi, mɨreɡi rərəha, maməkwiei fifa, mamaiu netə. Mətə Pol ruvnimwə pehe, məmrutə rəɡɨn mi irə, məfwaki, in ruvehe məsanɨn. 9 Kurirə irə nəkur Molta me pam səməme nemhəien rarə ia nirəha, irəha mwi həuvehe tɨ Pol, nənə in ro irəha həuvehe mhəsanɨn. 10 Irəha həsiai kɨmaha, mhəuvei pehe narimnari me rɨpɨk m kɨmaha. Nəpɨn iahənaməpnəpenə irə mə tahəputə ia nɨtətə riti mhəier ia kwopun nəha, nəfe nəɡhɨn riwən təni kɨmaha, nəkur Molta həuvehi, mhəmri pen ia nəkwai nɨtətə.

Pol rier ia Molta mevən fwe Rom

11 Kɨmaha iahəuvehi məkwə kahar fwe Molta. Kurirə irə iahəputə ia nɨtətə riti sə rɨnərkwafə fwe ikɨn meste nəpɨn səvəi nəkwieiien ruvehe mukurau. Nɨtətə nəha ruku pen fwe Aleksantria. Kɨməseɡi pen nəɡhɨn nə mə Kasto mɨne Polakis kumwesən kəru irau mwirmwir mi. 12 Iahəputə ia nɨtətə nəha mhəier mhəuvən mhapirapw fwe taon nəha Saerakus, nənə mhəuvehi nəpɨn kahar fwe ikɨn. 13 Nənə mhəier mwi, mhəuvən mhapirapw fwe taon nəha Rejiam. Kɨni rakwakwi irə, mətaɡi uritoɡə rɨskəmter, nənə iahərɨpɨn mamhəuvən. Nəpɨn kəru rukurau, nənə iahapirapw ia taon nəha Puteoli. 14 Ia kwopun nəha kɨmaha iahətoni piəvɨtaha me nepwɨn. Həres pehe kɨmaha i mə tuharə kɨmaha mɨnraha səvəi nəfwakiien kuatia. Kurirə irə iahavən mənamhəuvən fwe ia Rom. 15 Piəvtaha me fwe Rom, nəpɨn həreɡi mə kɨmaha iahənamuvehe, həier, mhəuvehe tukumaha, mheste maket səvəi Apias mɨne kwopun nəha kɨno nimwə kahar ikɨn kamərəku pen kamapri irə. Nəpɨn Pol rətoni irəha, rɨni tanak tɨ Kumwesən. Rerɨn raɡien. 16  *Iahəuvən mhapirapw fwe Rom, nənə kəseni Pol ramarə in əpa irau iaruaɡən kuatia sə ramətui tukwe.

17  *Nəpɨn kahar rukurau, Pol rəkwein nəmə asori me səvəi nəkur Isrel me fwe Rom mə tuhəuvehe. Irəha həuvehe, mhousəsɨmwɨn irəha me, nənə Pol rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Piak me, iou iapko mhə nari riti, mouraha kɨtaha nəkur Isrel, uə iapko mhə nari riti, mouraha narəien səkɨtaha sə kaha kupwən me həməuvei pehe. Mətə irəha fwe Jerusalem həkwtəmhiri iou, mhəuvei pen iou ia rəɡi nəkur Rom. 18  *Nəpɨn nəkur Rom me nəha hənəres raka iou nəresien me rɨpɨk, hənuə tuhəfi raka rəɡɨnraha ia nirak, tɨ nəri nə mə həpkətə mhə nari riti iakɨno rərəha tuhousi əpune iou tukwe. 19  *Mətə nəkur Isrel həni mə rekəm. Nənə iakreɡi mə noien nəha səvənraha raməkeikei miou. Iakəres pen iəmə asori səvəi nəkur Rom mə ko in rəseni iou iakuvehe i pwəh Kiɡ Sisa rəkiri nəɡkiariien səiou. Iakəres pen iamɨnhi, mətə səiou riti nəɡkiariien riwən takɨni muəsi nəkur imwak me i. 20  *Kɨno iamɨnhi irə ia nirak. Ro pen iakəres mə takətə kɨmiaha ipwet, məɡkiari m kɨmiaha. Iakuə takɨni sas pehe tukumiaha i mə hənərihi iou ia jen i tɨ Kristo, iəmə nəha kɨtaha nəkur Isrel saməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə mə truvehe.”

21 Pol rɨni pen pam, nənə irəha həni pen tukwe in mə, “Kɨmaha iahəpkuvehi mhə nəkukuə me nepwɨn sə nəkur Jutia həmərai, mhərhi pehe i tɨ nɨniien ik. Piəvtaha me nepwɨn həiwən həuku pen fwe ikɨn, mhəuvehe, mhəvisau pehe ik uə həməni ərəha ik. 22  *Mətə kɨmaha iahokeikei mə tahəreɡi nətərɨɡien səim, tɨ nəri nə mə iahəukurən mə ia kwopun me pam kamhəni ərəha kuse nəfwakiien nəha kamɨni mə Suatuk səvəi Iesu.” 23 Ro iamɨnhi irə irəha Pol hərkwəpɨn. Nənə ia nəpɨn nəha nəkur Isrel həpɨk həuvehe tɨ Pol ia nimwə nəha ramarə ikɨn. Nənə in rəɡkiari mɨnraha nəpɨn pekɨn. In raməvsini Loa səvəi Moses mɨne nəkukuə me səvəi profet kupwən me, maməɡkiari ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, mamousari mə tro irəha hətoni mə pərhien Iesu in Kristo. 24 Irəha me nepwɨn həni nɨpərhienien ia nəfe Pol rani, mətə nepwɨn həpkɨni mhə nɨpərhienien irə. 25  *Nənə tɨ nəri nə mə nətərɨɡien səvənraha rɨpkuvehe mhə mo kuatia, irəha həpwəh mənamhəuvən. Nəɡkiariien sampam Pol rɨni pen tɨ nirəha i, in i mə, “Nəɡkiariien sə Nənɨmwɨn Ikinan rɨməuvei pen m Profet Aesea fwe kupwən mə trɨni irapw tɨ kaha kupwən me səkɨmiaha in ratukwatukw a. 26 Kumwesən rɨməni pen tɨ profet i mɨnuə:

‘Evən mɨni irapw tɨ nərmama me i,

mə iou Kumwesən iakamɨni mə,

Tihəreɡi, mhəreɡi, mhəreɡi, mətə tɨ nəpɨn riti tihəpkreɡi sas mhə.

Tihətoni, mhətoni, mhətoni, mətə tɨ nəpɨn riti tihəpkətə sas mhə.

27 Tro iamɨnhi irə, tɨ nəri nə mə reri nərmama me i ruvəskai raka.

Hənəsisəɡ raka ia nəkwəreɡɨnraha mɨne nənimenraha.

Mətə trɨni mɨnuə həpwəh noien iamɨnha irə,

nəfe nəɡhɨn tuhəukurən nətoniien ia nənimenraha

nənə mhəreɡi ia nəkwəreɡɨnraha,

uə tuhəukurən ia rerɨnraha,

nənə mhərari mhəuvehe tukw iou, nənə tako irəha həuvehe mhəsanɨn.’ ”

28  *Pol rarə mɨni mwi mə, “Kɨmiaha tihaməkeikei mhəukurən nəri. Kumwesən rauvehimɨru nərmama me səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu. Nəɡkiariien sə raməvisau irapw i ruvavən raka tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Irəha tuhətərɨɡ irə.”

29-30  *Pol rarə fwe ikɨn nuk kəru ia nimwə riti sə ramərəku pen, mamapri irə, maməsevər ia nimwə səvənhi tɨ nərmama me pam səməme haməuvehe tukwe. 31  *In raməvisau irapw nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, mamahatən nərmama ia nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo, Iərɨmənu səkɨtaha. Nəpɨn Pol raməɡkiari, in rɨpkhekɨr mhə. Iərmama riti riwən rɨnise in.

* 1:1: Luk 1:3

* 1:2: Mak 16:19, Luk 24:49-51

* 1:3: Luk 24:36-49, Wok Me 10:41

* 1:4: Luk 24:49, Jon 14:16-17, Wok Me 2:33

* 1:5: Mat 3:11

* 1:6: Luk 24:21

* 1:7: Mak 13:32

* 1:8: Mat 28:19, Luk 24:48, Wok Me 2:32, 3:15, Wok Me 5:32

* 1:9: Jon 6:62

* 1:10: Luk 24:4

* 1:11: Mat 26:64, Luk 21:27

* 1:12: Luk 24:50-53

* 1:13: Mat 10:2-4

* 1:14: Jon 6:42, 7:5

* 1:16: Sam 41:9

* 1:18: Mat 27:3-10

* 1:21-22: Jon 15:27

* 1:24: Jon 2:25

* 2:1: Lev 23:15-21, Dut 16:9-11

a 2:1: Wok Me 2:1; 20:16, Fas Korin 16:8, Lev 23:15-21, Dut 16:9-12, Nam 28:26-31.

* 2:3: Mat 3:11

* 2:4: Wok Me 4:31, Wok Me 10:44-46, Wok Me 19:6, Mak 16:17

* 2:7: Wok Me 1:11

* 2:9: 2Tim 1:15

* 2:21: Rom 10:13

* 2:22: Jon 3:2

* 2:23: Wok Me 4:28, 1Pit 1:20

* 2:24: Wok Me 3:15

* 2:27: Wok Me 13:35

* 2:29: 1Kinɡ 2:10, Wok Me 13:36

* 2:30: 2Saml 7:12, Sam 89:3-4, Sam 132:11

* 2:31: Sam 16:10

b 2:31: Nəɡkiariien i ‘Kristo’ nəɡkiariien riti səvəi nəkur Kris kupwən. Nɨpwran mə iəmə kətəɡi pen oel ia nukwənen. Fwe kupwən nəpɨn tuhəmter kiɡ riti, hətəɡi pen oel ia nukwənen. Ətoni ro Fas Samuel 10:1 mɨne Fas Samuel 16:13. Nənə profet kupwən me həməni mə iərmama riti truku pen ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt, nənə in truvehe mo kiɡ irə. Nəkur Isrel kamheitenhi iəmə nəha truvehe. Kani nəɡhɨn nə mə ‘Kristo.’ Ətoni ro ikɨn Seken Samuel 7:12.

* 2:32: Wok Me 1:8

* 2:33: Wok Me 1:4, 7:55-56

* 2:36: Wok Me 5:30-31

* 2:37: Luk 3:10,12, Wok Me 16:30

* 2:38: Luk 24:47, Wok Me 3:19

* 2:39: Aes 57:19

* 2:40: Dut 32:5, Fil 2:15

* 2:41: Wok Me 2:47, 4:4, Wok Me 5:14

* 2:42: Wok Me 20:7

* 2:43: Wok Me 5:11

* 2:44: Wok Me 5:12, 6:8, Wok Me 4:32-35

* 2:46: Luk 24:53

* 2:47: Wok Me 2:41, 6:7, Wok Me 11:21,24

* 3:1: Wok Me 10:3,9,30

* 3:2: Jon 9:1, Wok Me 14:8

* 3:4: Wok Me 14:9

* 3:6: Wok Me 3:16, 4:10, Wok Me 16:18

* 3:8: Jon 5:14, Wok Me 14:10

* 3:13: Eks 3:6,15, Mat 22:32, Luk 23:13-25, Wok Me 2:23, 7:32

* 3:15: Wok Me 1:8, 2:36, Wok Me 4:10

* 3:17: Luk 23:34, 1Tim 1:13

* 3:18: Luk 24:27

* 3:19: Wok Me 2:38

* 3:22: Dut 18:15,18-19, Wok Me 7:37

* 3:25: Jen 22:18, Kal 3:8

* 3:26: Wok Me 13:46

* 4:1: Luk 22:4,52

a 4:1: Əvsini mwi Mak 12:18. Satusi me həni mə iərmama sə ruvamhə ko rɨpkətui mhə mwi ia nemhəien səvənhi.

* 4:2: Wok Me 23:8

* 4:3: Wok Me 3:1

* 4:4: Wok Me 2:41

* 4:7: Mat 21:23

* 4:8: Mat 10:19-20

* 4:10: Wok Me 3:6,13-16

* 4:11: Mat 21:42

* 4:12: Mat 1:21

* 4:16: Jon 11:47

* 4:18: Wok Me 5:28,40

* 4:19: Wok Me 5:29

* 4:24: Eks 20:11, Neh 9:6, Sam 146:6

* 4:27: Mat 27:1-2, Luk 23:7-11, Wok Me 3:13

* 4:28: Wok Me 2:23

* 4:29: Efes 6:19

* 4:31: Wok Me 2:4

* 4:32: Wok Me 2:44

* 4:33: Wok Me 2:47

* 4:34: Wok Me 2:45

* 4:36: Wok Me 11:22-26, Wok Me 13:2-3

* 5:2: Wok Me 4:34-35

* 5:3: Jon 13:2

* 5:12: Wok Me 2:43, 14:3

* 5:14: Wok Me 2:41, 21:20

* 5:16: Mak 6:56, Wok Me 19:11-12

* 5:17: Wok Me 4:1-2,6

* 5:19: Wok Me 12:7-10

* 5:26: Mat 14:5

* 5:28: Wok Me 4:18, Mat 27:25

* 5:29: Wok Me 4:19

* 5:30: Wok Me 3:15

* 5:31: Wok Me 2:33-34, Efes 1:20, Hip 2:10, 12:2

* 5:32: Wok Me 1:8

* 5:33: Wok Me 7:54

* 5:34: Wok Me 22:3

* 5:36: Wok Me 21:38

a 5:36: Teutas in iərmama riti rɨməiri nərmama me səvənhi mə tuhəuvən mharuaɡən irəha nəkur Rom. Rəpwəh nokeikeiien mə nəkur Rom tuhərɨmənu ia nəkur Isrel.

* 5:37: Luk 2:1-2

b 5:37: Jutas in iəmə Kalili riti. Fwe kupwən rɨməiri nərmama me səvənhi həuvən mharuaɡən irəha nəkur Rom.

* 5:40: Wok Me 4:18

* 5:41: Mat 5:10-12, 1Tes 4:13

* 5:42: Wok Me 9:22, 17:3

* 6:1: Wok Me 4:35

* 6:3: 1Tim 3:7

* 6:5: Wok Me 8:5

* 6:6: Wok Me 13:3, 14:23

* 6:7: Wok Me 2:41, 16:5

* 6:8: Wok Me 2:43

* 6:9: 2Tim 1:15

a 6:9: Nərmama me nəha səməme kamhəfwaki ia nimwəfwaki nəha irəha nəkur Isrel. Fwe kupwən kamoslef ia nirəha, nənə kɨnɨfi raka nari ia nirəha. Həpko mhə mwi slef ia nirəha.

* 6:10: Luk 21:15

* 6:11: Mat 26:59-61

* 6:13: Jer 26:11

* 7:2: Jen 11:31

* 7:3: Jen 12:1

* 7:4: Jen 11:31-12:5

a 7:4: Koltia nəɡhɨn riti mwi Papilon.

* 7:5: Jen 12:7, 15:18, Jen 17:8, Dut 2:5

* 7:6: Jen 15:13-14, Eks 12:40

* 7:7: Eks 3:12

* 7:8: Jen 17:9-14, Jen 21:4

* 7:9: Jen 37:11,28, Jen 39:1-3, Jen 39:21-23

* 7:10: Jen 41:37-44, Sam 105:21

* 7:11: Jen 41:54

* 7:12: Jen 42:1-5

* 7:13: Jen 45:1-4,16

* 7:14: Jen 45:9-11, Jen 46:27

* 7:15: Jen 46:1-7, Jen 49:33

* 7:16: Jen 23:2-20, Jen 33:19, Jos 24:32

* 7:17: Eks 1:7

* 7:18: Eks 1:8

* 7:19: Eks 1:10-22

* 7:20: Eks 2:2, Hip 11:23

* 7:21: Eks 2:3-10

* 7:24: Eks 2:11-15

* 7:29: Eks 2:21-22, Eks 18:3-4

* 7:30: Eks 3:1-10

* 7:36: Eks 7:3, 14:21, Nam 14:33

* 7:37: Wok Me 3:22

b 7:37: Profet nəha Moses rɨməni mə trɨpkuvehe in nəha Iesu. Əvsini mwi Dut 18:15.

* 7:38: Eks 19:3, Dut 5:5, 9:10, Wok Me 7:53

* 7:39: Nam 14:3

* 7:40: Eks 32:1,23

* 7:41: Eks 32:2-6

* 7:42: Jer 19:13

* 7:44: Eks 25:40

* 7:45: Jos 3:14-17, Jos 23:9, 18:1

* 7:46: 2Saml 7:1-16, Sam 132:1-5

* 7:47: 1Kinɡ 6:1

* 7:51: Eks 32:9, Jer 9:26, Aes 63:10

* 7:52: 2Kron 36:16, Mat 23:31

* 7:53: Wok Me 7:38, Kal 3:19, Hip 2:2

* 7:54: Wok Me 5:33

* 7:55: Mat 22:44, Wok Me 2:33-34, Wok Me 5:31

* 7:56: Kol 3:1

* 7:58: Wok Me 22:20

* 7:59: Sam 31:5, Luk 23:46

* 7:60: Luk 23:34

* 8:1-2: Wok Me 7:58, 8:4, Wok Me 11:19

* 8:3: Wok Me 9:1,13, 22:4, Wok Me 26:9-11

* 8:4: Wok Me 6:5

* 8:7: Mat 10:1, Mak 16:17

* 8:17: Wok Me 19:6

* 8:21: Sam 78:37

* 8:23: Hip 12:15

a 8:26: Uə “mevən fwe ia saot.”

* 8:27: Aes 56:3-7

b 8:27: Itiopia tənə riti fwe Afrika.

c 8:27: Nɨpwrai nəɡkiariien nəha “Yunik,” in i mə “Iəmə sə kɨnərai raka nəren.” Fwe kupwən kamo noien nəha ia nərman me səməme hamowok ipaka tɨ pran asori riti sə ramərɨmənu ia nərmama.

* 8:31: Jon 16:13

* 8:36: Wok Me 10:47

d 8:37: Ia Niutestamen me nepwɨn səməme kɨmərai tui ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris nəɡkiariien me nəha ia vas 37 riwən.

* 8:39: 1Kinɡ 18:12

* 8:40: Wok Me 21:8

* 9:1: Wok Me 8:3

* 9:5: Wok Me 5:39, 1Kor 15:8

* 9:11: Wok Me 21:39, 16:9

* 9:13: Wok Me 8:3

* 9:14: Wok Me 9:1-2,21, 1Kor 1:2

* 9:15: Wok Me 25:13, 27:24, Rom 1:5

* 9:16: 2Kor 11:23-28

* 9:21: Wok Me 8:3

* 9:22: Wok Me 17:3, Wok Me 18:5,28

* 9:23: Wok Me 23:12

* 9:25: 2Kor 11:32-33

* 9:26: Kal 1:17-19

* 9:27: Wok Me 9:4,20, 1Kor 9:1, 15:8

* 9:30: Wok Me 11:25, Kal 1:21

* 9:40: Mak 5:40-41

* 9:43: Wok Me 10:6

* 10:1: Mat 8:5, Wok Me 27:1,3

* 10:3: Wok Me 3:1

* 10:6: Wok Me 9:43

* 10:11: Wok Me 11:5-17

* 10:14: Lev 11:1-47, Esik 4:14

* 10:15: Mak 7:15,19

* 10:19: Wok Me 11:12, 13:2

* 10:22: Wok Me 10:1-2

* 10:23: Wok Me 10:45, 11:12

* 10:26: Wok Me 14:13-15, Rev 19:10

* 10:30: Wok Me 3:1, 1:10

* 10:34: 1Saml 16:7, Rom 2:11, Kal 2:6

* 10:35: Jon 9:31

* 10:36-37: Sam 107:20, Aes 52:7, Rev 17:14, Mat 4:12-17

* 10:38: Mat 3:16, Luk 4:17-20

* 10:40: 1Kor 15:4-7

* 10:41: Jon 14:19,22-24, Jon 15:27, Wok Me 1:8, Luk 24:42-43

* 10:42: Wok Me 17:31, 2Tim 4:1, 1Tes 4:5

* 10:43: Aes 33:24, Aes 53:5-6, Jer 31:34, Dan 9:24

* 10:44: Wok Me 11:15, 15:8

* 10:46: Wok Me 2:4, 19:6

* 10:47: Wok Me 8:36

* 10:48: Wok Me 2:38

* 11:3: Wok Me 10:28, Kal 2:12

* 11:5: Wok Me 10:9-48

* 11:12: Wok Me 10:23,45

* 11:14: Wok Me 16:31

* 11:15: Wok Me 2:4

* 11:16: Wok Me 1:5

* 11:18: Wok Me 13:48, 14:27

* 11:19: Wok Me 8:1-4

* 11:21: Wok Me 2:41

* 11:22: Wok Me 4:36

* 11:23: Wok Me 13:43

* 11:24: Wok Me 2:41, 6:5

* 11:25: Wok Me 9:30

* 11:26: 1Tes 4:16

* 11:27: Wok Me 13:1, 15:32

* 11:28: Wok Me 21:10

* 11:30: Wok Me 12:25

a 12:1: Herot i mwipwi Herot nəha rɨnousi əpune nəkwərhakwərha me nəpɨn Iesu rətui irə.

* 12:3: Wok Me 4:3

b 12:3: Ro stat ia Wok Me sə rasori twelef mamevən nəpɨn rɨpɨk nəɡkiariien i “nəkur Isrel” raməɡkiari ia nəkur Isrel səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu.

* 12:5: Jem 5:16

* 12:6: Wok Me 5:23

* 12:10: Wok Me 5:19

* 12:12: Wok Me 12:25, 15:37

* 12:15: Wok Me 26:24, Mat 18:10

* 12:17: Wok Me 13:16, 19:33, Wok Me 21:40

c 12:17: Jemes i in Jemes piəvi Iesu.

* 12:18: Wok Me 5:22-24

* 12:20: 1Kinɡ 5:11, Esik 27:17

* 12:23: Dan 5:20

* 12:24: Aes 55:11, Wok Me 6:7, 19:20

* 12:25: Wok Me 11:29-30, Wok Me 12:12, 15:37

* 13:1: Wok Me 11:27

* 13:2: Wok Me 9:15

* 13:3: Wok Me 6:6

* 13:4: Wok Me 15:39

* 13:5: Wok Me 12:12, 13:13

* 13:8: 2Tim 3:8

* 13:11: Wok Me 9:8

* 13:13: Wok Me 13:5, 15:38

* 13:15: Wok Me 15:21

* 13:16: Wok Me 12:17

* 13:17: Eks 1:7, 6:6, Eks 12:51

* 13:18: Eks 16:35, Nam 14:34, Dut 1:31

* 13:19: Dut 7:1, Jos 14:1

* 13:20: Jaj 2:16, 1Saml 3:20

* 13:21: 1Saml 8:5,19, 1Saml 10:20-24

* 13:22: 1Saml 13:14, 1Saml 16:13, Sam 89:20

* 13:23: 2Saml 7:12-16, Aes 11:1

* 13:24: Mat 3:1-2

* 13:25: Jon 1:20,27

* 13:26: Wok Me 13:16

* 13:27: Jon 16:3, Wok Me 3:17

* 13:28: Mat 27:22-23

* 13:29: Mat 27:59-60

* 13:30: Wok Me 2:24

* 13:31: Wok Me 1:3,8

* 13:32: Wok Me 13:23

* 13:35: Wok Me 2:27

* 13:36: Wok Me 2:29

* 13:38: Wok Me 10:43

* 13:39: Rom 10:4

* 13:42-43: Wok Me 11:23, 14:22

* 13:45: Wok Me 14:2

* 13:46: Luk 7:30, Wok Me 3:26, 18:6

* 13:48: Wok Me 11:18

* 13:50: Wok Me 17:4,12

* 13:51: Mat 10:14, Wok Me 18:6

* 14:2: Wok Me 13:45

* 14:3: Mak 16:20, Wok Me 19:11, Hip 2:4

* 14:5: Wok Me 14:19, 2Tim 3:11

* 14:6-7: Mat 10:23

* 14:8: Jon 9:1, Wok Me 3:2

* 14:9: Wok Me 3:4, Mat 9:28

* 14:11: Wok Me 28:6

* 14:15: Wok Me 10:26, Sam 146:6

* 14:16: Wok Me 17:30

* 14:17: Sam 147:8, Jer 5:24

* 14:19: Wok Me 17:13, 2Kor 11:25, 2Tim 3:11

* 14:21: Mat 28:19

* 14:22: Mat 7:14, Wok Me 11:23, 15:32, Wok Me 18:23, 1Tes 3:3

* 14:23: Wok Me 13:3

* 14:26: Wok Me 13:1-2, Wok Me 15:40

* 14:27: Wok Me 15:4,12, Wok Me 11:18

* 15:1: Kal 5:2

* 15:2: Wok Me 11:30, Kal 2:1

* 15:4: Wok Me 14:27

* 15:7: Wok Me 10:1-43

* 15:8: Wok Me 10:44, 11:15

* 15:9: Wok Me 10:34-35

* 15:10: Mat 11:30, Kal 3:10, 5:1

* 15:11: Kal 2:16, Efes 2:5-8

* 15:12: Wok Me 14:27

* 15:13: Kal 2:9

* 15:14: Wok Me 15:7-9

* 15:20: Jen 9:4, Eks 34:15-17, Lev 17:10-16

* 15:21: Wok Me 13:15

* 15:24: Wok Me 15:1

* 15:28: Mat 23:4

* 15:29: Wok Me 15:20

* 15:32: Wok Me 11:27, 13:1, Wok Me 14:22

a 15:34: Niutestamen me nepwɨn sə kupwən kɨmərai ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris rani iamɨnhi ia vas toti-fo mə, “Mətə Saelas rətə mə ramasan mə pwəh ramo pəpɨm ia kwopun nəha Antiok.”

* 15:37: Wok Me 12:12,25

* 15:38: Wok Me 13:13, Kol 4:10

* 15:40: Wok Me 4:36, 13:4, Wok Me 14:26

* 16:1: Wok Me 14:6, 2Tim 1:5

* 16:2: Fil 2:19-22

* 16:3: Kal 2:3-5

* 16:4: Wok Me 15:23-29

* 16:5: Wok Me 2:47

* 16:6: Wok Me 18:23

* 16:7: 2Tim 1:15

* 16:15: Wok Me 16:33, 18:8

* 16:16: Wok Me 19:24

* 16:17: Mak 1:24,34

* 16:18: Mak 16:17

* 16:20: Mak 13:9, Wok Me 17:6, Mat 5:11

* 16:22: 2Kor 11:25, Fil 1:30, 1Tes 2:2

* 16:27: Wok Me 12:18-19

* 16:30: Wok Me 2:37

* 16:33: Wok Me 16:15

* 16:37: Wok Me 22:25

* 16:39: Mat 8:34

* 17:1: 1Tes 1:1,2

* 17:3: Luk 24:26, Wok Me 3:18, 9:22

* 17:4: Wok Me 13:50

* 17:6: Wok Me 16:20

* 17:7: Luk 23:2, Jon 19:12

* 17:11: Jon 5:39

* 17:13: Wok Me 13:50, 14:19

* 17:17: Wok Me 18:19

* 17:24: 1Kinɡ 8:27, Wok Me 7:48

* 17:25: Sam 50:12, Aes 42:5

* 17:27: Dut 32:8, Aes 55:6, Sam 145:18, Jer 23:23

* 17:29: Aes 40:18-20, Aes 44:10-17, Wok Me 19:26

* 17:30: Wok Me 14:16

* 17:31: Sam 9:8, 96:13, Wok Me 10:42

* 18:2: Rom 16:3

* 18:3: Wok Me 20:34, 1Kor 4:12

* 18:5: Wok Me 17:14-15, Wok Me 9:22

* 18:6: Wok Me 13:46,51, Wok Me 20:26

* 18:8: 1Kor 1:14

* 18:9-10: 1Kor 2:3, Jos 1:9, Aes 41:10, Jer 1:8, Jon 10:16

* 18:15: Wok Me 23:29, Wok Me 25:18-19, Jon 18:31

* 18:18: Wok Me 21:24

* 18:19-21: Wok Me 17:17, Rom 1:10, 1Kor 4:19, Jem 4:15

* 18:25: Rom 12:11, Wok Me 19:3

* 18:26: Wok Me 19:8

* 18:27: 2Kor 3:1, Kol 4:10

* 18:28: Wok Me 9:22

* 19:1: 1Kor 3:6

* 19:2: Wok Me 2:38, 8:16

* 19:4: Mat 3:11

* 19:6: Wok Me 8:17, Wok Me 10:44,46

* 19:9: 2Kor 6:14-18

* 19:10: 2Tim 1:15

* 19:11: Wok Me 14:3

* 19:12: Wok Me 5:15

* 19:13-14: Mak 9:38

* 19:15: Mak 1:24,34

* 19:17: Wok Me 5:5,11

* 19:20: Wok Me 12:24

* 19:21: Wok Me 23:11, Rom 1:13

* 19:22: Rom 16:23, 2Tim 4:20

* 19:23: 2Kor 1:8

* 19:24: Wok Me 16:16

* 19:26: Wok Me 17:29, 2Tim 1:15

* 19:29: Wok Me 20:4, 27:2, Kol 4:10, Flm 24

* 19:31: 2Tim 1:15

* 20:4: Wok Me 19:29, 21:29, Efes 6:21

* 20:7: Wok Me 2:42,46

* 20:10: 1Kinɡ 17:21

* 20:16: 2Tim 1:15

* 20:17: Wok Me 18:21

* 20:18: Wok Me 18:19, 19:10

* 20:19: Wok Me 20:3

* 20:22: Wok Me 19:21

* 20:23: Wok Me 9:16, Wok Me 21:4,11

* 20:24: Wok Me 21:13, 2Tim 4:7

* 20:26: Wok Me 18:6

* 20:28: 1Tim 4:16, 1Tes 5:2-4

* 20:29: Mat 7:15, Jon 10:12

* 20:30: 1Jon 2:19

* 20:31: Mak 13:37, Wok Me 19:8,10, 1Tes 2:11

* 20:32: Wok Me 26:18

* 20:33: 1Saml 12:3, 1Kor 9:11-12

* 20:34: Wok Me 18:3, 1Tes 2:9

* 20:35: Mat 10:8

* 20:36: Wok Me 21:5

* 20:38: Wok Me 20:25

* 21:4: Wok Me 20:23

* 21:6: Wok Me 20:36

* 21:8: Wok Me 6:5, 8:40

a 21:8: Wok Me 6:5

* 21:9: Wok Me 2:17

* 21:10: Wok Me 11:28

* 21:11: Jon 21:18, Wok Me 20:23, 21:33

* 21:12: Mat 16:22

* 21:13: Wok Me 20:24

* 21:18: Wok Me 15:2,13, Kal 1:19

* 21:19: Wok Me 15:12

* 21:20: Wok Me 15:1,5

* 21:21: Wok Me 16:3, Kal 2:3

* 21:24: Nam 6:1-20, Wok Me 18:18

* 21:25: Wok Me 15:29

* 21:26: 1Kor 9:20

* 21:27: 2Tim 1:5

* 21:28: Esik 44:7, Wok Me 6:13

* 21:29: Wok Me 20:4, 2Tim 4:20

* 21:33: Wok Me 20:23

* 21:36: Luk 23:18, Wok Me 22:22

* 21:38: Wok Me 5:36-37

* 22:3: Wok Me 5:34, Rom 10:2

* 22:4: Wok Me 8:3, 22:19

* 22:16: Wok Me 2:21

* 22:18: Wok Me 9:29-30

* 22:19: Wok Me 8:3, 26:9-11

* 22:20: Wok Me 8:1

* 22:21: Wok Me 9:15, 13:2

* 22:22: Wok Me 21:36

* 22:25: Wok Me 16:37

* 22:29: Wok Me 16:38

* 23:1: Wok Me 24:16

* 23:2: Jon 18:22-23

* 23:3: Mat 23:27

* 23:5: Eks 22:28

* 23:6: Wok Me 4:2, Wok Me 24:15,21, Wok Me 26:5

* 23:8: Mat 22:23

* 23:9: Wok Me 25:25

* 23:11: Wok Me 18:9, 19:21, Wok Me 27:24, Wok Me 28:16,23

* 23:15: Wok Me 25:3

* 23:27: Wok Me 21:30-33, Wok Me 22:25-27

* 23:28: Wok Me 22:30

* 23:29: Wok Me 18:14-15

* 23:30: Wok Me 24:5-8

a 23:35: Herot sə rousi əpune nəkwərhakwərha me nəpɨn Iesu rətui irə, ruvamhə raka. Mətə Herot nəha in nəha rɨno nimwə asori riti fwe Sisaria. Nənə nəpɨn Pol revən fwe ikɨn, nimwə nəha rəmwhen ia nimwə səvəi Provens. Kavmen ramowok fwe ikɨn. Nɨpəri nimwə nəha rəmwhen mwi ia kalapus.

* 24:5: Wok Me 17:6

* 24:6-7: Wok Me 21:28-30

* 24:11: Wok Me 21:17

* 24:14: Wok Me 24:5

* 24:15: Jon 5:28-29

* 24:16: Wok Me 23:1

* 24:17: Rom 15:25-26, Kal 2:10

* 24:18: Wok Me 21:26-27

* 24:19: 2Tim 1:15

* 24:21: Wok Me 23:6

* 24:22: Wok Me 23:26

* 24:23: Wok Me 27:3, Wok Me 28:16,30

* 24:27: Wok Me 25:9

* 25:2: Wok Me 24:1, 25:15

* 25:3: Wok Me 23:15

* 25:7: Wok Me 24:5-6,13

* 25:9: Wok Me 24:27

* 25:14: Wok Me 24:27

* 25:19: Wok Me 18:15

* 25:20: Wok Me 25:9

* 25:23: Mat 10:18, Mak 13:9

* 25:24: Wok Me 25:2,7, Wok Me 22:22

* 26:5: Fil 3:5-6

* 26:6: Wok Me 23:6, 28:20

* 26:9: Wok Me 8:3

* 26:18: Aes 35:5, Aes 42:7,16, Efes 2:2, Kol 1:13, Wok Me 20:32

* 26:20: Mat 3:8

* 26:21: Wok Me 21:30-31

* 26:23: Luk 24:44-47, 1Kor 15:20

* 26:26: Jon 18:20

* 26:31: Wok Me 23:29, 25:25

* 26:32: Wok Me 25:11

* 27:1: Wok Me 25:12

* 27:2: Wok Me 19:29, Kol 4:10, Flm 24

* 27:3: Wok Me 24:23

a 27:9: Əvsini mwi Lev 16:30; 23:27-28, Nam 25:9.

* 27:10: Wok Me 27:22

* 27:22: Wok Me 27:10,31

* 27:24: Wok Me 23:11

* 27:26: Wok Me 28:1

b 27:27: Təsi Atrias nəɡhɨn riti mwi Təsi Metiterenian.

* 27:31: Wok Me 27:22

* 27:34: Mat 10:30

* 27:35: Mat 15:36, 1Tim 4:4-5

* 27:44: Wok Me 27:22-25

* 28:2: 2Kor 11:27

* 28:5: Mak 16:18

* 28:16: Wok Me 24:23

* 28:17: Wok Me 25:8

* 28:18: Wok Me 26:31

* 28:19: Wok Me 25:11

* 28:20: Wok Me 24:15, Wok Me 26:6-7

* 28:22: Wok Me 24:14

* 28:25: Mat 13:14

* 28:28: Sam 67:2, Luk 3:6, Wok Me 13:46, 18:6

* 28:29-30: Wok Me 28:16

* 28:31: Wok Me 28:23

Rom

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Rom

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Pol ramavən maməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo ia kwopun me. Navənien səvənhi səro kahar irə rɨno sampam nənə in rɨrai nəkukuə i revən tɨ nakalasia me fwe Rom ia nuk 56 uə 57. Ia navənien səvəi Pol in rokeikei mə trukupwən mevən fwe Jerusalem nənə mevən mwi fwe taon Rom mɨne tənə Spen. In rɨrai nəkukuə i mə irəha tuhəpnəpenə tɨ nuveheien səvənhi. Nəɡkiariien asori ia nəkukuə i in i natukwatukwien. Pol ramahatən ia nəkukuə i mə: 1) iərmama riti riwən ratukwatukw; 2) Iesu Kristo əpa in ratukwatukw, məmher; 3) trɨni mɨnuə səni nɨpərhienien ia Iesu Kristo, in truvehi raka kɨtaha ia nɨskaiien səvəi nərəhaien, nənə muvei pehe nɨmɨruien vi m kɨtaha, nənə mo kɨtaha satukwatukw ia nəmri Kumwesən; 4) kɨtaha nakalasia me tsaməkeikei mharə ia narəien sə ro ikinan sə Kumwesən rokeikei.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Iou Pol. Iou iərmama riti sə iakamo tukwini nari m Iesu Kristo. Kumwesən rɨnəkwein iou mə aposol, nənə məmri karen iou mə iou iərmama takəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvənhi. 2  *Nəɡkiariien amasan i, in ruvəni raka tui ia nəɡkiariien me səvəi profet me səvənhi səməme kamharə ia Nəkukuə Ikinan. 3-4  *Nəɡkiariien amasan nəha raməɡkiari ia Tɨni, in nəha Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha. In rɨməuvehe iərmama riti rɨməuku pen ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt. In rɨmamhə nənə Kumwesən rahatən mə in Tɨni atukwatukw nəpɨn ro in rətui mwi ia nemhəien səvənhi ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan. 5  *Ia Kristo, Kumwesən ro ramasan m kɨmaha, muvehi pehe wok amasan m kɨmaha mə kɨmaha aposol me. Rɨməuvei pehe wok i m kɨmaha mə tahəkwein ia nərmama ia tənəmtənə me pam mə tuhəni nɨpərhienien irə, mho nəkwan. Nənə nəpɨn irəha kamho iamɨnha irə, mamhəuvehi utə nəɡhi Iesu.

6 Wok i rɨneste kɨmiaha mwi. Kɨmiaha nərmama Kumwesən rɨnəkwein ia kɨmiaha mə kɨmiaha səvəi Iesu Kristo. 7  *Nəkukuə i rauvehe tukumiaha pam fwe taon nəha Rom. Kumwesən rokeikei kɨmiaha, məkwein kɨmiaha mə kɨmiaha nərmama ikinan me səvənhi. Pwəh Kumwesən tata səkɨtaha, mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha trouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha.

Pol rokeikei mə trevən mətoni nərmama me səvəi Iesu Kristo ia taon nəha Rom

8  *Kurirə iakəɡkiari iakuə ia nəɡhi Iesu Kristo takɨni vivi Kumwesən səiou tukumiaha pam tɨ nəri nə mə nərmama ia tənəmtənə me pam kamhəreɡi nəvisauien ia nahatətəien səkɨmiaha. 9  *Kumwesən sə iakamo tukwini nari min ia rerɨk pam tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien amasan səvəi Tɨni, in rɨnətə raka noien səiou mukurən mə ia nəpɨn me pam iakani kɨmiaha 10  *ia nəfwakiien me səiou. Iakaməres mə trɨni mɨnuə nətərɨɡien pərhien səvəi Kumwesən, in trəsevər ia suatuk riti pwəh iakuvehe mətoni kɨmiaha rəmwhen iakɨneitenhi tui mə tako.

11 Iakokeikei pɨk mə takuvehe mətoni kɨmiaha muvehi pehe nasituien riti səvəi Nənɨmwɨn Ikinan pwəh rərpwi əknekɨn mwi kɨmiaha. 12 Nɨpwrai nəɡkiariien i mə nahatətəien səkɨmiaha rukurən nasituien ia nirak nənə səiou mwi rukurən nasituien ia kɨmiaha. 13  *Piak me ramasan mə tihəukurən mə nəpɨn rɨpɨk rerɨk ramrhi mə takuvehe məti pehe ia kɨmiaha, mətə nəpɨn me pam narimnari me rɨpɨk raməsisəɡ iou tɨ nuveheien. Iakokeikei mə wok səiou trukuə mo kwənkwan ia nɨmɨruien səkɨmiaha rəmwhen ia nɨmɨruien səvəi nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel ia kwopun me.

14 Iou iərmama riti sə takaməkeikei məvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən m nərmama me pam, nərmama səməme həukurən nəɡkiariien səvəi nəkur Kris mɨne noien səvənraha, mɨne nərmama səməme irəha həreirei, mɨne səməme irəha həukurən amasan nari, mɨne səməme həpwəh nukurən amasanien nari. 15 Ro iamɨnhi irə iakokeikei pɨk mə takəvisau irapw mwi nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən m kɨmiaha fwe taon nəha Rom.

16  *Iakaməɡkiari iamɨnhi irə iou iapkaurɨs anan mhə tɨ nəɡkiariien amasan nəha tɨ nəri nə mə nəɡkiariien amasan nəha in nɨskaiien səvəi Kumwesən tɨ nuvehimɨruien nərmama me pam səməme kamhəni nɨpərhienien irə, rɨməkupwən muvehe tɨ nəkur Isrel, kurirə revən tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 17  *Ia nəɡkiariien amasan səvənhi, Kumwesən ramo nərmama kamhətoni suatuk sə in rɨnəmri irəha tuhesi pen tro irəha hatukwatukw ia nənimen. Suatuk nəha in nahatətəien fwe nukunen mamevən meste nəkrəkwerɨn sampam.a Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iərmama sə ratukwatukw ia nəmri Kumwesən ia nahatətəien səvənhi,

in truvehi nɨmɨruien.”

Kumwesən niemaha raməpi tɨ noien ərəha me səvəi nərmama

18  *Kumwesən fwe ia neiai ramo nərmama kamhətoni mə niemaha raməpi pɨk in. In ramərpwɨn noien ərəha me pam səvəi nərmama səməme kamhərui nəkwan mamhərer tukuahaɡ ia nɨpərhienien səvənhi ia noien ərəha me səvənraha. 19  *In ramərpwɨn noien ərəha me səvənraha tɨ nəri nə mə irəha həukurən nətoni atukwatukwien narimnari me pam səməme nərmama həukurən nətoniien Kumwesən irə. Kamho iamɨnha irə tɨ nəri nə mə Kumwesən atukw rɨnahatən atukwatukw irəha irə. 20  *Fwe nukune narəien muvehe meste pehe ipwet mɨne nərmama me pam həukurən nətoniien ia nənimenraha narimnari me səməme Kumwesən rɨno ia neiai mɨne tɨprənə, nənə ro iamɨnhi irə nəri auər a mə irəha ko həpkətoni mhə Kumwesən ia nənimenraha, mətə həukurən nətoniien ia narimnari me nəha mə nɨskaiien səvənhi ramevən a mɨpko mhə sampam mɨne nɨpərhienien mə in Kumwesən. Ro iamɨnhi irə nəɡkiariien riti riwən ko irəha həni.

21  *Irəha həuvəukurən raka Kumwesən, mətə həpwəh nuvehi utəien nəɡhɨn mə in Kumwesən, nənə mhəpwəh nɨniien tanak tukwe in. Mətə rerɨnraha ruvehe mɨpkrhi amasan mhə nari, nənə nətərɨɡien səvənraha ruvehe mɨreirei nari rəmwhen mə kamharə ia nəpitəvien. 22  *Irəha kamhəni mə həukurən nari, mətə irəha həreirei nari, 23  *mhənəpwəh nəfwakiien m Kumwesən asori sə trɨpkemhə mhə ia nəpɨn riti, nənə mhəuvən mhəfwaki pen m nənɨmwi nari me səməme həmwhen ia iərmama sə tremhə, uə menu me, uə nərimɨru me səməme kamhavən uə kamhərkou.

24  *Ro iamɨnhi irə Kumwesən rəpwəh irəha, məseni irəha mə irəha tuhamesi pen a noien ərəha me səməme rerɨnraha rokeikei pɨk mə tuho. Ro pen irəha kamho ia nirəha me noien me ia nɨpwranraha sə ro a naurɨsien. 25  *Irəha hənəpwəh nɨpərhienien səvəi Kumwesən, mhəkwtəmhiri neikuəien, nənə mamhəfwaki pen m narimnari me səməme Kumwesən rɨno ia neiai mɨne tɨprənə, mamho tukwini nari mɨnraha, mətə həpwəh nəfwakiien m Kumwesən sə rɨno neiai mɨne tɨprənə, mhəpwəh no tukwiniien nari min. In nə Kumwesən sə kaməɡnəɡɨni rerɨn in. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

26 Tɨ noien nəha irəha kamho, Kumwesən rəpwəh irəha, məseni irəha mə irəha tuhamesi pen a noien ərəha me səməme rerɨnraha rokeikei pɨk mə tuho sə ro a naurɨsien. Ro iamɨnhi irə nɨpran me nepwɨn səvənraha kamhəpwəh noien i ratukwatukw, noien sə pran ramesi pen iərman səvənhi, nənə mhəuvən mamho noien i rɨpkatukwatukw mhə, noien sə pran ramiri pran. 27  *Ia noien a mwi nəha, nərman me nepwɨn səvənraha kamhəpwəh noien i ratukwatukw, noien sə iərman ramiri pran səvənhi, nənə mhəuvən rerɨnraha ramevən pɨk ia nirəha me. Nərman kamho noien me nepwɨn ia nirəha me sə ro a naurɨsien. Mətə Kumwesən ruvəuvei pen raka nərpwɨnien mɨnraha resi pen atukwatukw noien ərəha me səvənraha.

28 Tɨ nəri nə mə nərmama həpkokeikei mhə mə tuhəukurən Kumwesən, in rəpwəh irəha, məseni irəha mə irəha tuhamesi pen a nətərɨɡien ikou me səvənraha, mamho noien me həpwəh nəmwhenien. 29 Rerɨnraha rukuər ia noien ərəha mɨne noien ourour me pam. Irəha kamhəpwtɨɡ tɨ nautə səvənraha, mamhəmwəki nərmama. Rerɨnraha rukuər ia nakresien, nousi əpuneien iərmama, nəvisəien, neikuəien, mɨne nətuiien suatuk tɨ nourahaien iərmama. Irəha kamhəni nɨkare nərmama, 30 mamhouraha nəɡhi nərmama ia neikuəien me. Irəha kamhəmwəki Kumwesən. Irəha kamhəkwaɡ raka ia nəɡkiariien, mamhəfiəutə ia nirəha, mamhərpwi irəha ia nəpɨn me. Irəha kamhətui suatuk tɨ noien noien ərəha me səməme nərmama həpwəh ihi nukurənien. Irəha kamhərui nəkwai tata mɨne mama. 31 Ia rerɨnraha irəha həreirei nari. Irəha kamhətefi nəɡkiariien me səvənraha. Nokeikeiien səvənraha riwən tɨ iərmama. Irəha həpwəh nətərɨɡien nasəkien səvəi nərmama tɨ nasituien ia nirəha. 32 Irəha həuvəukurən raka mə nəɡkiariien atukwatukw səvəi Kumwesən rani mə nərmama səməme kamho noien me i iamɨnha irə tuhaməkeikei mhemhə, mətə irəha kamhəmwur pen ia noien me nəha. Rɨpko mhə noien əpa nəha irəha kamho, mətə kamhəseni mwi nərmama me səməme kamho noien me nəha mə ramasan a.

2

Kumwesən ramərpwɨn noien ərəha səvəi nərmama ia noien atukwatukw

1  *Ro pen nəri auər a mə ik nəfe iərmama, ikamo noien riti rəpwəh nəmwhenien nəpɨn ikaməkiri noien səvəi iərməpə. Trɨni mɨnuə ikɨni pen tɨ iərmama riti mə səvənhi noien rərəha, mətə ia nəɡkiariien nəha ikani ikamousi atukw a ik. Ik nə iərmama sə ikaməkiri noien səvənhi, mətə ik mwi ikamo noien ərəha rəmwhen irə. 2 Kɨtaha səukurən mə Kumwesən ramo noien sə ratukwatukw a nəpɨn ramərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama sə ro me iamɨnha irə. 3 Ik sə ikaməkiri noien səvəi nərməpə, nətərɨɡien səim rəfo? Mə ik mwi ikamo noien ərəha me nəha irəha kamho, nəpɨn Kumwesən trəkiri noien ərəha me səim ko ikap raka irə? Rekəm! 4  *Uə rosi ikamətə ərəha noien i sə Kumwesən ramo ia niram uə? In ramo ramasan pɨk tukw ik, nənə məpwəh nəmwəki akwauakwien ik, nətərɨɡien səvənhi rəpwəmwɨs tukw ik. Ikukurən uə rekəm mə ramo noien amasan me mik mə noien nəha triri pen ik ikevən məpwəh noien ərəha me səim mɨrərɨɡ ia rerɨm?

5 Mətə tɨ nəri nə mə kəmkapwə rɨskai, ikəpwəh narakaien ia noien ərəha me səim mɨrərɨɡ ia rerɨm. Nənə ro iamɨnhi irə ikamoeite niemaha sə tukuvei pehe mik ia nəpɨn səvəi niemaha. Ia nəpɨn nəha Kumwesən tro nərmama hətoni nəkiriien səvənhi sə ratukwatukw, 6  *tɨ nəri nə mə in trərəku nərmama kuatia kuatia resi pen nəfe noien me həno. 7  *Nərmama me səməme kamhərer əknekɨn tɨ noien noien amasan ia nəpɨn me mə tuhəuvehi nəɡnəɡɨniien, mɨne nɨsiaiien, mɨne nɨmɨruien i nemhəien riwən irə, Kumwesən truvei pen nɨmɨruien rerɨn mɨnraha. 8 Mətə nərmama me səməme kamho a nari rerɨnraha rokeikei, nənə, mamhəuvei pen təkutanraha m nɨpərhienien, mamhesi pen a noien ərəha me, Kumwesən truvei pen niemaha asori səvənhi mɨnraha. 9  *Nərmama me pam səməme kamho noien ərəha, Kumwesən tro nəmisəien mɨnraha, mo nəknekɨnien mɨnraha, trukupwən ia nəkur Isrel kurirə nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 10 Mətə nərmama me pam səməme kamho noien amasan, Kumwesən truvei pen nəɡnəɡɨniien, mɨne nɨsiaien, mɨne nəmərinuien mɨnraha, trukupwən ia nəkur Isrel, kurirə nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 11  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən tro rəmnəmwhen pam ia nərmama me pam.

12 In trərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel nəri auər a həpkuvehi mhə Loa səvəi Moses. Nənə nəkur Isrel me kamhəuvehi Loa nəha, Kumwesən trəkiri noien me səvənraha ia nəɡkiariien səvəi Loa nəha, nənə mərpwɨn noien ərəha me səvənraha irə. 13  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə rɨpko mhə nərmama səməme kamhəreɡi Loa nəha irəha nə hatukwatukw ia nəmri Kumwesən, mətə nərmama me səməme kamho nəri Loa nəha rani, irəha nəha Kumwesən trɨni irapw mə irəha hatukwatukw. 14  *Nɨpərhienien nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel irəha həpwəh nuvehiien Loa səvəi Moses, mətə nəpɨn me nepwɨn irəha kamhesi pen a nətərɨɡien səvənraha, mamho nəri sə ratukwatukw rəmwhen a ia Loa nəha rani. Irəha həmwhen ia loa riti ramiri atukw a irəha, nəri auər a irəha həpkuvehi mhə Loa nəha. 15 Noien səvənraha ramahatən pen mə nɨpwrai Loa nəha ikɨn kɨmərai pen raməmak ia rerɨnraha tɨ nəri nə mə nəpɨn nepwɨn irəha həreɡi pen fwe ia rerɨnraha mə həno noien ərəha, nəpɨn nepwɨn mwi mə həno noien amasan. 16  *Irəha tuhəreɡi pen nəri me i iamɨnha irə fwe ia rerɨnraha ia nəpɨn nəha Kumwesən trəseni Iesu Kristo irə mə trəkiri nətərɨɡien me səvəi nərmama, nətərɨɡien me səməme kamhərkwafə. Nəɡkiariien i ramesi pen nəɡkiariien amasan sə iakaməvisau irapw i.

Nəkur Isrel mɨne Loa səvəi Moses

17  *Mətə mə ik iərmama riti nə ikani mə ik iəmə Isrel rəfo ia niram? Ik ikətɨɡite ia Loa səvəi Moses, maməfiəutə ik mə ik ikukurən Kumwesən, nənə in rukurən ik. 18 Ik ikani mə ikuvəukurən raka nəfe Kumwesən rokeikei mə tiko, nənə, mukurən suatuk sə ratukwatukw amasan tɨ nəri nə mə Loa nəha rɨnahatən ik irə. 19 Ikani mə ik iərmama ikamiri nərmama me səməme nənimenraha rɨfwə, nənə maməhiəpwɨn suatuk səvəi nərmama səməme kamhavən ia kwopun rɨpitəv ikɨn, 20  *nənə mamahatən nərmama me səməme həreirei nari mɨne nəkwərhakwərha me. Ik ikani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ikauvehi Loa sə nukurənien mɨne nɨpərhienien me pam kamharə irə. 21  *Ik ikamahatən nərmama əpə me, mətə rəfo ipkahatən atukw a mhə ik? Ikamahatən nərmama me mə irəha tuhəpwəh nakresien, mətə ikamakres uə rekəm? 22 Ikamahatən nərmama me mə irəha tuhəpwəh nakresien pran səvəi iərməpə, mətə ikamakres pran səvəi iərməpə uə rekəm? Ikaməmwəki nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha, mətə ikamakres ia narimnari me ia nimwəfwaki me səvəi nənɨmwi nari me nəha uə rekəm? 23 Ikaməfiəutə ik ia Loa səvəi Moses, mətə ikamərui Loa nəha mamouraha nəɡhi Kumwesən uə rekəm? 24  *Ouəh, ikamo noien ərəha me pam nəha. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel kamhəni ərəha nəɡhi Kumwesən tɨ noien ərəha me səkɨmiaha.”

25  *Ik iəmə Isrel, trɨni mɨnuə ikamesi pen Loa səvəi Moses, noien nəha kɨno ia niram kuvehi ninhum mik tɨ Loa nəha rukurən nasituien ia niram. Mətə mə ikamərui Loa nəha, nənə rəmwhen a mə kəpwəh nuvehiien ninhum mik. 26  *Ia noien a mwi nəha, iərmama riti rɨpko mhə in iəmə Isrel, kəpwəh nuvehiien ninhum min, mətə ramesi pen narimnari me səməme Loa nəha rani, Kumwesən trətoni mə kuvəuvehi raka ninhum min, nənə in iərmama səvənhi. 27 Iərmama sə rɨpko mhə in iəmə Isrel, kəpwəh nuvehiien ninhum min, mətə ramesi pen Loa nəha, in trəkiri ik mə noien səim rərəha. Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəri auər a mə ik ikauvehi Loa sə kɨmərai, nənə kuvehi ninhum mik, mətə ikamərui Loa nəha. 28  *Iərmama i in iəmə Isrel ia nɨpwran iruə rɨpko mhə in iəmə Isrel pərhien, nənə, noien pərhien səvəi nuvehiien ninhum m iərmama rɨpko mhə in nari riti sə kamo ia nɨpwrai iərmama iruə. 29  *Mətə iərmama i in iəmə Isrel pərhien ia rerɨn in iəmə Isrel. Nənə noien pərhien səvəi nuvehiien ninhum m iərmama, in nari riti raməmak ia reri iərmama Nənɨmwɨn Ikinan ramo, mətə rɨpko mhə Loa ramo. Nənə rɨpko mhə nərmama kamhəɡnəɡɨni iərmama nəha, mətə Kumwesən əpa raməɡnəɡɨni in.

3

Kumwesən ramo noien atukwatukw ia nəpɨn me

1 Mə ro iamɨnhi irə, rəfo noien nəha ramasan mə iərmama riti in iəmə Isrel? Uə rəfo noien nəha ramasan mə kuvehi ninhum min? 2  *Trɨni mɨnuə iərmama riti in iəmə Isrel ramasan pɨk anan. Nəri sə ramasan mukupwən, nəkur Isrel irəha nə nərmama Kumwesən rɨnəmri pen nəɡkiariien səvənhi ia rəɡɨnraha mə tuhətui amasan tukwe.

3  *Nɨpərhienien irəha me nepwɨn həpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien nəha, mətə noien nəha irəha həno, mhəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi, ko rɨpkɨnise mhə ia Kumwesən mə trəpwəh noien nəɡkiariien səvənhi. 4 Rekəm! Nəri auər a nərmama me pam ia tɨprənə kamheikuə, mətə Kumwesən rɨpkeikuə mhə. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan raməɡkiari ia Kumwesən mani mɨnuə:

“Nəpɨn ikaməɡkiari, nəɡkiariien səim trahatən mə ik ikatukwatukw.

Nəpɨn nərmama tuhəkiri noien me səim, mhəni mə ikɨno noien ərəha me, mətə ik tikəsisəɡ ia tərhunraha.”

5 Mətə mə noien ərəha səkɨtaha ramahatən pen mə Kumwesən ramo noien atukwatukw ia nəpɨn me nənə kɨtaha tsəfni irə? Rɨpkatukwatukw mhə trɨni mɨnuə Kumwesən ruvei pehe niemaha m kɨtaha? Iakaməres iamɨnha irə mamesi pen nətərɨɡien səvəi nərmama nepwɨn. 6 Mətə nətərɨɡien nəha rɨpkatukwatukw mhə. Trɨni mɨnuə nətərɨɡien nəha ro nɨpərhienien, nənə Kumwesən trəfəkiri nərmama ia tɨprənə tɨ noien me səvənraha? 7 Mətə rəfo iərmama riti rɨni mə, “Trɨni mɨnuə iakeikuə, nənə neikuəien səiou rahatən pen mə Kumwesən rani a nɨpərhienien, nənə nərmama kamhəuvehi utə nəɡhɨn tukwe, rəfo Kumwesən raməkiri ihi mə iou səiou noien rərəha?” 8  *Nənə rəfo iərmama riti rɨni mə, “Ramasan mə kɨtaha tsamo a noien ərəha pwəh rukuə ia namasanien.” Nɨpərhienien, nərmama nepwɨn kamhəni ərəha nəɡhɨmaha, mamheikuə mə kɨmaha iahaməɡkiari iamɨnha irə. Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvənraha, nənə, ratukwatukw a mə in tro.

Iərmama riti riwən ratukwatukw

9  *Ro pen, rəfo? Kɨmaha nəkur Isrel iahatukwatukw ia nəmri Kumwesən mhəpi raka nərmama nepwɨn? Rekəm! Iakuvəni raka mə nɨskaiien səvəi noien ərəha ramərɨmənu ia nərmama me pam, nəkur Isrel mɨne nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 10  *Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iərmama riti riwən ratukwatukw, kwatia anan riwən.

11 Iərmama riti riwən rukurən nari.

Iərmama riti riwən ramətui ia Kumwesən.

12 Nərmama me pam anan kamhəuvei pen təkutanraha m Kumwesən,

irəha pam həpkamasan mhə tɨ nari riti.

Iərmama riti riwən anan ramo noien amasan,

kwatia anan riwən.”

13  *“Rukwinau ia nirəha rəmwhen ia nɨpəɡi kəruəterei raməkwaɡ sə kɨnərkwafə pen nɨpwrai iərmama remhə ikɨn,

ia nəpɨn me kamhəni nəɡkiariien ia nəramɨnraha, mamheikuə ia nərmama.”

“Ia tərhunraha pirapw nɨsəkwai snek, snek sə ramahi əpune iərmama”

14 “Nɨpəɡi nəkwanraha rukuər ia nəkunanien iərmama mɨne nəɡkiariien əfiə.”

15  *“Nɨsunraha me kamhaiu akwauakw tɨ nousi əpuneien iərmama.

16 Ia kwopun me pam kamhəuvən ikɨn, irəha kamhouraha narimnari, mamho nərmama kamhəreɡi rərəha.

17 Irəha həreirei anan suatuk səvəi nəmərinuien.”

18 “Irəha həpwəh nehekɨrien Kumwesən.”

19 Kɨtaha səukurən mə narimnari me pam səməme Loa səvəi Moses rani narimnari me nəha səvəi nərmama me nəha Kumwesən rɨməuvei pen Loa nəha mɨnraha. Loa nəha raməɡkiari mɨnraha, maməsisəɡ ia tərhunraha pam, mamo nərmama pam ia təkure tɨprənə hətoni mə noien səvənraha rərəha ia nəmri Kumwesən. 20  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama riti sə tratukwatukw ia nəmri Kumwesən ia nesi penien Loa riwən, mətə ia Loa kɨtaha pam səukurən mə kɨtaha samo noien ərəha.

Nərmama səməme kamhahatətə ia Iesu Kristo irəha hatukwatukw ia nəmri Kumwesən

21  *Mətə təkwtəkwuni Kumwesən rɨno raka nərmama kamhətoni suatuk sə in rɨnəmri tuhesi pen tro irəha hatukwatukw ia nənimen. Suatuk nəha rɨpko mhə in i tuhesi pen Loa səvəi Moses. Mətə nəɡkiariien me ia Loa nəha mɨne nəɡkiariien me səvəi profet me fwe kupwən kamhəɡkiari ia suatuk nəha mə ro nɨpərhienien. 22  *Suatuk nəha in i nərmama tuhahatətə ia Iesu Kristo. Nərmama me pam səməme kamhəni nɨpərhienien irə Kumwesən ramo irəha hatukwatukw ia nənimen. Nəri auər a mə irəha nəfe nərmama tɨ nəri nə mə irəha pam həmnəmwhen a. 23  *Nərmama me pam həno noien ərəha nənə mharfai ia suatuk atukwatukw səvəi Kumwesən sə ramasan mamser, 24  *mətə ia namasanien səvənhi Kumwesən ramasitu ia nirəha, mamo irəha hatukwatukw ia nənimen tɨ nəri nə mə Iesu Kristo rɨnərəku suatuk səvənraha, meivi nari ia nirəha ia nemhəien səvənhi. 25  *Kumwesən rərhi pehe Kristo ruvehe nɨten raiu tɨ nuvehi rakaien noien ərəha me səvəi nərmama. Nənə Kumwesən ruvehi raka noien ərəha me səvəi nərmama nəpɨn irəha hahatətə ia Kristo mə in rɨmamhə tɨ nirəha. Kumwesən rɨno suatuk nəha mə trahatən mə noien səvənhi ratukwatukw tɨ nəri nə mə nətərɨɡien səvənhi rəpwəmwɨs in rəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səvəi nərmama səməme həno fwe kupwən. 26 Kumwesən ro iamɨnha irə ipwet mɨne mə trahatən mə in ratukwatukw, nənə in ramɨni nərmama me pam səməme kamhahatətə ia Iesu mə irəha hatukwatukw ia nənimen.

27  *Ro iamɨnhi irə nəfe mwi nəha ikɨn kɨtaha səukurən nəfiəutəien kɨtaha tukwe? Nari riti mwi riwən! Tɨ nəfe? Tɨ nəri nə mə kɨtaha səpkatukwatukw ia nəmri Kumwesən ia noien me səkɨtaha, mətə kɨtaha satukwatukw ia nənimen ia nahatətəien səkɨtaha. 28  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨtaha saməni nɨpərhienien ia nəɡkiariien i mə iərmama sə ramahatətə ia Iesu in ratukwatukw ia nəmri Kumwesən, mətə rɨpko mhə ia nesi penien Loa. 29  *Uə rəfo? Kumwesən in Kumwesən səvəi nəkur Isrel əpa? Rosi in mwi Kumwesən səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel uə? Ouəh, in mwi Kumwesən səvənraha, 30  *tɨ nəri nə mə Kumwesən kuatia a. Nənə in trɨni irapw mə nərmama me i kamhahatətə ia Iesu Kristo irəha hatukwatukw ia nənimen. Noien nəha tro rəmwhen a mwi ia nəkur Isrel mɨne nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 31  *Rəfo nəha təkwtəkwuni ia Loa nəha? Nahatətəien nəha ramo Loa nəha in nəri auər a? Rekəm! Mətə nəpɨn samahatətə ia Kumwesən, samesi pen atukwatukw suatuk pərhien səvəi Loa.

4

Epraham ruvehe matukwatukw ia nəmri Kumwesən ia nahatətəien səvənhi

1 Epraham kaha kupwən səkɨmaha nəkur Isrel, kɨtaha tsəɡkiari irə mhəfni irə? In rɨnətoni nəfe nari ia nɨmɨruien səvənhi? 2 In rətoni mə Kumwesən rɨməni mə in ratukwatukw ia nənimen, mətə rɨpko mhə ia noien me səvəi Epraham. Trɨni mɨnuə Epraham ratukwatukw ia noien me səvənhi, nənə in rukurən nəfiəutəien in tukwe. Mətə ia nəmri Kumwesən Epraham ko rɨpkəfiəutə mhə in tukwe. 3  *Nəkukuə Ikinan rani nəfe? “Epraham rɨni nɨpərhienien ia Kumwesən, nənə tɨ nəri nə mə in rahatətə iamɨnhi, Kumwesən rətə in mə in ratukwatukw ia nənimen.”

4  *Iərmama sə ramo wok tɨ nərəkuien, nərəkuien nəha səvənhi rɨpko mhə nari riti sə kuvei pen auər a min, mətə nərəkuien nəha sə kuvei pen min in rɨno wok tukwe. 5 Mətə iərmama sə rəpwəh noien wok tɨ nərəkuien, mətə ramətɨɡite ia Kumwesən sə rani nəkur ərəha mə irəha hatukwatukw ia nənimen, rəmwhen mə Kumwesən ruvei pen auər a nari riti min. Tɨ nəri nə mə iərmama nəha ramahatətə iamɨnhi, Kumwesən ramətə in mə in ratukwatukw ia nənimen. 6 Kiɡ Tevɨt fwe kupwən, in mwi rɨnəɡkiari ia noien nəha nəpɨn rɨnəkwein amasan ia iərmama sə Kumwesən ramətə in mə in ratukwatukw ia nənimen, mətə rɨpko mhə ia noien me sə iərmama nəha ramo. 7 In rɨməni mə,

“Nərmama me i səməme Kumwesən rɨnenouenou noien ərəha me səvənraha,

nənə mɨnousəman nərəhaien me səvənraha

irəha rerɨnraha traɡien.

8 Iərmama i sə Kumwesən trɨpkəvsini mhə noien ərəha me səvənhi,

in rerɨn traɡien.”

9  *Nəɡkiariien nəha Kiɡ Tevɨt rɨnəkwein amasan m nərmama irə, in səvəi nəkur Isrel me a, uə nəɡkiariien nəha səvəi nərmama me mwi i rɨpko mhə irəha nəkur Isrel? Ouəh, səvəi nərmama me mwi rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Kɨtaha saməni nəɡkiariien səvəi Nəkukuə Ikinan sə rani mə, “Epraham rɨni nɨpərhienien ia Kumwesən. Nənə tɨ nəri nə mə in rahatətə iamɨnhi, Kumwesən rətə in mə in ratukwatukw ia nənimen.” 10 Mətə Kumwesən rɨməni nesən mə Epraham in ratukwatukw, nəpɨn kuvəuvehi raka ninhum min, uə ia nəpɨn kəpwəh ihi nuvehiien ninhum min? Kumwesən rɨməkupwən mɨni raka iamɨnha irə kurirə kuvehi ninhum min. 11  *Nənə kuvehi ninhum m Epraham tɨ nəfe? Ro iamɨnha irə rahatən pen mə Epraham rɨnatukwatukw raka ia nəmri Kumwesən ia nahatətəien səvənhi nəpɨn kəpwəh ihi nuvehiien ninhum min. Ro iamɨnhi irə in tata səvəi nərmama me pam səməme kəpwəh ihi nuvehiien ninhum mɨnraha mətə kamhəni nɨpərhienien ia Kristo, nənə ia suatuk nəha həuvehe nərmama Kumwesən ramətə irəha mə hatukwatukw ia nənimen. 12  *Nənə in tata səvəi nərmama nepwɨn mwi səməme kuvəuvehi raka ninhum mɨnraha, nərmama me nəha irəha nəkur Isrel. Mətə rɨpko mhə səvənraha tata tɨ nəri nə mə kɨməuvehi ninhum mɨnraha, mətə tɨ nəri nə mə irəha kamhesi pen suatuk səvəi nahatətəien. Fwe kupwən tata səvənraha Epraham ramesi pen suatuk nəha nəpɨn kəpwəh ihi nuvehiien ninhum min.

13  *Kumwesən rɨno promes m Epraham mɨne kwənəkwus me səvənhi mə tɨ nəpɨn riti tɨprənə i truvehe mo səvənraha irə. Promes nəha rɨpkuvehe mhə tɨ Epraham tɨ nəri nə mə Epraham ramesi pen Loa, mətə ruvehe tukwe tɨ nəri nə mə in rahatətə nənə Kumwesən rɨni mə in ratukwatukw ia nənimen. 14  *Trɨni mɨnuə promes nəha ruvehe mo nɨpərhienien irə tɨ nərmama səməme kamhesi pen Loa, nərmama tuhahatətə tɨ nəfe? Nahatətəien in nari riti ro a tekɨn a, nənə promes nəha ruvehe mo nəri auər a irə. 15  *Loa ravi pehe niemaha səvəi Kumwesən, mətə mə loa riwən ko iərmama rəpwəh nətefiien loa.

16  *Ro iamɨnhi irə promes nəha ruvehe tɨ Epraham ia suatuk səvəi nahatətəien mə promes nəha truvehe ia namasanien sə Kumwesən raməriari pehe irə m kɨtaha nənə mo nari riti sə nɨpwnəti Epraham me pam tuhəuvehi səvənraha, rɨpko mhə nɨpwnəti Epraham əpa i Kumwesən rɨməuvei pen Loa mɨnraha, mətə nɨpwnəti Epraham me i səməme kamhesi pen suatuk səvəi nahatətəien səvəi Epraham tɨ nəri nə mə in tata səkɨtaha pam. 17  *Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Iakɨno ik tata səvəi kwənəkwus me həpɨk.” In tata səkɨtaha ia nəmri Kumwesən i Epraham rɨməni nɨpərhienien irə, Kumwesən sə rauvei pen nɨmɨruien m nərmama səməme həuvamhə, nənə in rukurən noien narimnari me səməme həiwən həuvehe mharə.

18  *Kumwesən rɨno promes m Epraham mə in truvehe tata səvəi kwənəkwus me həpɨk, nənə nɨmwipwɨni me tuhəpɨk mhəpi raka kəməhau me. Nənə Epraham rəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənhi ia Kumwesən mahatətə əknekɨn irə mə nəɡkiariien səvənhi ro nɨpərhienien. Nəri auər a rəknekɨn mə promes nəha truvehe mo nɨpərhienien irə, 19  *mətə nahatətəien səvəi Epraham rəpwəh neiwaiuien nəpɨn in rətoni nɨpwran mə rɨnərɡharə mɨnəmwhen mə tremhə tɨ nəri nə mə nuk səvənhi wan hantret, uə nəpɨn in rətoni Sera mukurən mə rɨnəprənemə ko rɨpkərəhi mhə iəkunouihi. 20 Epraham rəpwəh nəmkiəmkiien tɨ promes nəha Kumwesən rɨməuvei pen min, mətə ruvehe mɨskai ia nahatətəien səvənhi nənə maməɡnəɡɨni Kumwesən. 21 In rukurən amasan ia rerɨn mə Kumwesən rauvehi nɨskaiien tɨ noien promes səvənhi ruvehe mo nɨpərhienien. 22  *Nənə tɨ nəri nə mə Epraham rahatətə ia Kumwesən iamɨnhi, Nəkukuə Ikinan rani mə, “Kumwesən rətə in mə in ratukwatukw ia nənimen.” 23 Nəɡkiariien i sə rani mə, “Kumwesən rətə in mə in ratukwatukw ia nənimen,” kɨnapkrai mhə səvəi Epraham əpa, 24  *mətə kɨmərai mwi mə səkɨtaha nərmama səməme Kumwesən ramətə kɨtaha mə kɨtaha satukwatukw ia nənimen. Kɨtaha nərmama saməni nɨpərhienien ia Kumwesən sə rɨno Iesu Iərɨmənu səkɨtaha rətui mwi ia nemhəien səvənhi. 25  *Kɨnəseni pehe Iesu ruvehe memhə tɨ noien ərəha me səkɨtaha, nənə Kumwesən ro in rətui mwi ia nemhəien mə in tro suatuk mə kɨtaha satukwatukw ia nənimen.

5

Nəmərinuien mɨne naɡienien

1  *Nənə tɨ nəri nə mə kɨtaha səuvəuvehe mhənatukwatukw raka ia nəmri Kumwesən ia nahatətəien səkɨtaha, ro pen təkwtəkwuni kɨtaha min samarə ia nəmərinuien, nəmərinuien i Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo rɨnəmri. 2  *Tɨ nəri nə mə kɨtaha samahatətə ia Iesu Kristo, in rɨpeki puvnimwə pehe kɨtaha ia namasanien i kɨtaha samərer irə təkwtəkwuni mɨne. Nənə ia nəpɨn me kɨtaha samaɡien, mamhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha ia Kumwesən, mamheitenhi mə nasoriien səvənhi trier pehe tukutaha. 3  *Nənə nari riti mwi, kɨtaha saməreɡi nəmisəien me, rerɨtaha ramaɡien a tukwe, tɨ nəri nə mə kɨtaha səukurən mə nəmisəien ramo kɨtaha samərer əknekɨn. 4 Nənə nərer əknekɨnien iamɨnha irə ramo Kumwesən rerɨn ramaɡien tukutaha. Nənə mə rerɨn ramaɡien tukutaha, noien nəha ramo kɨtaha saməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə. 5  *Nənə mə nətərɨɡien səkɨtaha raməmak əknekɨn ia Kumwesən, rerɨtaha ko rɨpkəpou mhə, tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn Ikinan sə Kumwesən rɨməuvei pehe m kɨtaha rərəmɨn pehe nokeikeiien səvəi Kumwesən ia rerɨtaha.

6 Fwe kupwən, nəpɨn nɨskaiien səkɨtaha ramiwən ihi, nənə ia nəpɨn atukwatukw səvənhi Kristo remhə tɨ nəkur ərəha me. 7 Rəknekɨn anan mə iərmama riti trəseni nɨmɨruien səvənhi memhə tɨ iərmama riti mwi nəri auər a mə iərmama nəha in tremhə tukwe in iərmama atukwatukw. Mətə rosi iərmama riti rukurən nəseni penien nɨmɨruien səvənhi memhə tɨ iərmama riti mwi sə noien səvənhi ramasan anan tɨ nərmama. 8  *Mətə Kumwesən rahatən nokeikeiien asori səvənhi m kɨtaha ia Kristo. Nəpɨn kɨtaha samo ihi noien ərəha, nənə in ruvehe memhə tukutaha.

9  *Nənə tɨ nəri nə mə təkwtəkwuni mɨne kɨtaha sənatukwatukw raka ia nəmri Kumwesən ia nɨte Kristo, ro a nukurənien irə mə Kumwesən niemaha trɨpkəpi mhə mwi tukutaha, mətə Iesu Kristo truvehimɨru kɨtaha. 10  *Fwe kupwən nəpɨn kɨtaha saməmwəki ihi Kumwesən, in ro suatuk ia nemhəien səvəi Tɨni mə kɨtaha tsəuvehe in me nepwɨn. Ro pen təkwtəkwuni səuvəuvehe in me nepwɨn ro a nukurənien irə mə in truvehimɨru kɨtaha ia nɨmɨruien səvəi Tɨni. 11 Nənə rɨpko mhə nəri əpa nəha, mətə nari riti mwi, ia nəpɨn me kɨtaha samaɡien tɨ nəfe Kumwesən rɨno. In rɨnəriari pehe namasanien i saməuvehi rauku pen tɨ Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo. Namasanien nəha ramo mə in me nepwɨn i kɨtaha.

Atam ruvei pehe nemhəien, mətə Kristo ruvei pehe nɨmɨruien

12  *Fwe tui anan, noien ərəha rɨməuvehe ia tɨprənə i rɨməuku pen tɨ iərmama kuatia nə Atam. Nənə tɨ nəri nə mə iərmama nəha rɨno noien ərəha, in remhə. Nənə ro pen kwənkwai noien nəha nərmama me pam tuhaməkeikei memhə tɨ nəri nə mə irəha pam kamho noien ərəha. 13  *Nɨpərhienien nərmama ia tɨprənə i kamho noien ərəha kurirə Kumwesən rɨpkuvei pehe Loa səvəi Moses, mətə Kumwesən rəpwəh nəvsini penien noien ərəha me səvənraha tɨ nəri nə mə Loa ramiwən ihi. 14  *Mətə nemhəien ramərɨmənu ihi ia nəpɨn nəha. Fwe Atam meste pehe Moses nərmama me pam hemhə, nəri auər a mə irəha nepwɨn noien ərəha me səvənraha həpkəmwhen mhə ia noien ərəha səvəi Atam. Atam in iərmama riti kamətə pen Iesu Kristo irə sə truvehe kurirə irə.

15 Mətə nəri sə Kumwesən rɨnəriari pehe auər a i m nərmama ropə iti ia noien ərəha səvəi Atam. Noien ərəha səvəi iərmama kuatia i Atam ruvei pehe nemhəien tɨ nərmama həpɨk, nənə nəri i ro nari asori. Mətə nəri asori sə rəpi raka, in i namasanien səvəi Kumwesən mɨne nəri sə rɨnəriari pehe auər a i m nərmama həpɨk, nənə nəri nəha rɨməuvehe ia namasanien səvəi iərmama kuatia a in i Iesu Kristo. 16 Nənə nəri sə Kumwesən rɨnəriari pehe auər a i m nərmama in ropə iti ia kwənkwai noien ərəha səvəi iərmama kuatia a nəha Atam. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Atam rɨno noien ərəha kuatia, nənə Kumwesən rəkiri in tɨ noien səvənhi, mɨni mə nərmama me pam tuhaməkeikei mhemhə. Mətə kurirə, nəpɨn nərmama həpɨk ho noien ərəha rɨpɨk nənə Kumwesən rəriari pehe auər a nəri amasan m kɨtaha, mo mə kɨtaha tsatukwatukw ia nənimen nənə mhəuvehi nɨmɨruien. 17 Nɨpərhienien mə noien ərəha səvəi iərmama kuatia a Atam rɨno nemhəien ramərɨmənu ia nərmama me pam, nənə nəri i ro nari asori. Mətə Iesu Kristo rɨno nari riti rasori məpi raka. Nərmama me pam səməme kamhəuvehi namasanien asori səvəi Kumwesən sə rɨnəriari pehe auər a i m nərmama, in i namasanien sə ramo irəha hatukwatukw ia nənimen, irəha tuhəuvehi nɨmɨruien mharə irə mamhərɨmənu tɨ nəri i Iesu Kristo rɨno.

18  *Ro iamɨnhi irə sətoni mə noien ərəha kuatia a səvəi Atam rɨno mə nərmama me pam tuhaməkeikei mhemhə. Rəmwhen a mwi noien atukwatukw kuatia a səvəi Kristo rɨno suatuk mə nərmama tuhəukurən mhəuvehe mhatukwatukw ia nəmri Kumwesən. Nənə natukwatukwien nəha ramo mə nərmama pam həukurən nuvehiien nɨmɨruien. 19  *Iərmama kuatia rɨnərui nəkwai Kumwesən, nənə noien nəha ro nərmama həpɨk həuvehe nəkur ərəha. Rəmwhen a mwi iərmama kuatia rɨno nəkwai Kumwesən nənə noien nəha tro nərmama həpɨk həuvehe mhatukwatukw ia nəmri Kumwesən.

20  *Kumwesən rɨməuvei pehe Loa səvəi Moses mə noien ərəha truvehe masori, nənə mə nərmama tuhəukurən noien ərəha me səvənraha. Mətə nəpɨn noien ərəha rɨməuvehe masori, nənə namasanien səvəi Kumwesən ruvehe masori məpi raka mwi, 21  *mə rəmwhen ia noien ərəha rɨnamərɨmənu ia nərmama me pam mavi pehe nemhəien ia nirəha fwe kupwən, ipwet mɨne namasanien səvəi Kumwesən rukurən nərɨmənuien, mamo nərmama hatukwatukw ia nəmri Kumwesən, nənə irəha həuvehi nɨmɨruien rerɨn ruku pen tɨ Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha.

6

Ia nɨkaren səvəi noien ərəha nərmama me səvəi Iesu Kristo həuvamhə raka

1  *Ro pen kɨtaha tsəfni irə? Ramasan mə kɨtaha tsaməmwur pen a ia noien ərəha pwəh namasanien səvəi Kumwesən ruvehe masori mwi ia kɨtaha? 2  *Rekəm! Ia nɨkaren səvəi noien ərəha kɨtaha səuvamhə raka. Tsəfo mhəuvən mharə mwi irə? 3  *Hiəukurən uə rekəm? Kɨtaha pam səməme kɨno paptaes ia kɨtaha tɨ nuveheien mho kuatia ia Iesu Kristo, ia paptaes nəha səuvehe mho kuatia kɨtaha min ia nemhəien səvənhi. 4  *Ro pen ia nəpɨn nəha kɨno paptaes ia kɨtaha, rəmwhen mə kɨtaha səuvamhə kɨtaha Kristo, nənə kɨnɨmwi kɨtaha min, mə rəmwhen Kristo rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi ia nɨskaiien səvəi Tata səvənhi, kɨtaha mwi səukurən nuvehiien nɨmɨruien vi, mharə irə, mamhavən.

5  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə səməuvehe mho kuatia kɨtaha min ia nemhəien səvənhi, nənə tsəuvehe mwi mho kuatia kɨtaha min ia noien sə Kumwesən rɨno in rətui mwi ia nemhəien səvənhi. 6  *Kɨtaha səukurən mə nəpɨn kɨnərui tərini pen Kristo ia nei kamarkuaui, kərui tərini pen irəha nɨmɨruien akuas me səkɨtaha mə trouraha noien akuas ia nɨpwrataha sə rokeikei pɨk noien ərəha. Nənə rɨno mə noien ərəha trəpwəh mwi nərɨmənuien ia kɨtaha, 7  *tɨ nəri nə mə iərmama sə remhə, nɨskaiien səvəi noien ərəha rɨpkərɨmənu mhə mwi irə.

8 Mətə mə kɨtaha səmamhə kɨtaha Kristo, saməni nɨpərhienien irə mə tsəmɨru mwi kɨtaha min. 9 Kɨtaha səukurən mə Kumwesən rɨno Kristo rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Ro pen Kristo trɨpkemhə mhə mwi ia nəpɨn riti. Nemhəien ko rɨpkərɨmənu mhə mwi irə. 10  *In remhə m kuatia a mə trətefi nɨskaiien səvəi noien ərəha, mətə ipwet mɨne in ramɨru irau Kumwesən.

11  *Ia noien a mwi nəha rerɨmiaha traməkeikei mamrhi mə ia nɨkaren səvəi noien ərəha kɨmiaha hiəuvamhə raka, mətə ia nɨkaren səvəi Kumwesən kɨmiaha hiaməmɨru tɨ nəri nə mə hiəuvəuvehe mhəno kuatia kɨmiaha Iesu Kristo. 12  *Ro pen noien ərəha trəpwəh nərɨmənuien ia nɨpwramiaha me səməme tuhemhə. Kɨmiaha tihəpwəh noien noien ərəha me nəha nɨpwramiaha me hokeikei pɨk. 13  *Tihəpwəh nəseni penien nɨpwramiaha me həuvən ia rəɡi noien ərəha mə noien ərəha truvehi mo nərəhaien me ia nɨpwramiaha, mətə tihəseni pen kɨmiaha m Kumwesən rəmwhen ia nərmama səməme kɨməpeki raka irəha ia nemhəien mhəpeki pen ia nɨmɨruien. Tihəseni pen nɨpwramiaha me ia rəɡɨn mə in truvehi mo noien atukwatukw ia nɨpwramiaha. 14  *Noien ərəha trəpwəh nərɨmənuien ia kɨmiaha tɨ nəri nə mə hiəpkarə teɡɨn mhə Loa səvəi Moses mətə hiamarə teɡɨn namasanien səvəi Kumwesən.

Noien atukwatukw ramərɨmənu ia nərmama me səvəi Iesu Kristo

15  *Nənə rəfo? Ramasan mǝ kɨtaha tsamo a noien ərəha tɨ nəri nə mə səpkarə teɡɨn mhə Loa səvəi Moses mətə samarə teɡɨn namasanien səvəi Kumwesən? Rekəm! 16  *Hiəukurən uə rekəm? Trɨni mɨnuə hiəseni pen kɨmiaha kərkwi tərini kɨmiaha mə tihamo nəkwai iərmama riti, nənə, kɨmiaha nə iotukwininari me səvəi iərmama nəha hiamo nəkwan. Suatuk kəru tɨ nesi penien. Ia suatuk riti kɨmiaha iotukwininari me səvəi noien ərəha, nənə suatuk nəha ramevən tɨ nemhəien. Nənə ia suatuk riti mwi kɨmiaha iotukwininari me hiamo nəkwai Kumwesən, nənə suatuk nəha ramevən tɨ natukwatukwien ia nəmri Kumwesən. 17 Mətə kɨtaha səni tanak tɨ Kumwesən mə nəri auər a fwe kupwən noien ərəha rɨnərkwi tərini kɨmiaha hiamo nəkwan, mətə kurirə hio nəɡkiariien pərhien sə kɨnahatən kɨmiaha irə ia rerɨmiaha pam. 18  *Kɨməfi raka noien ərəha ia kɨmiaha, hiəuvəuvehe raka mhəno kɨmiaha iotukwininari me səvəi noien atukwatukw.

19 Iakaməɡkiari ia noien riti sə nərmama həukurən, in i noien səvəi iotukwininari mɨne iəmə asori, tɨ nəri nə mə nətərɨɡien səkɨmaha rɨpkəmwhen mhə tɨ nukurənien narimnari me səvəi Kumwesən. Fwe kupwən hiənəseni pen nɨpwramiaha me kərkwi tərini irəha kamho nəkwai noien əmkemɨk mɨne noien ərəha sə rautə mamasori. Mətə ipwet mɨne tihəseni pen nɨpwramiaha me pwəh kərkwi tərini irəha kamho a noien sə ratukwatukw, nənə kɨmiaha tihəuvehe mhəmher mho nərmama ikinan me səvəi Kumwesən. 20 Fwe kupwən, noien ərəha rɨnərkwi tərini kɨmiaha hiamo nəkwan. Ia nəpɨn nəha noien atukwatukw rɨpkərɨmənu mhə ia kɨmiaha. 21  *Namasanien riti riwən hiaməuvehi rɨməuku pen tɨ noien ərəha me səməme hiamaurɨs tukwe nəha təkwtəkwuni. Kwənkwai noien ərəha me nəha, in nə nemhəien a. 22 Mətə təkwtəkwuni, kɨməfi raka noien ərəha ia kɨmiaha. Kɨmiaha hiəuvəuvehe mhəno raka iotukwininari me səvəi Kumwesən. Namasanien sə hiaməuvehi ruku pen tukwe in nə kɨmiaha tihəuvehe mhəmher mho nəkur ikinan me səvənhi. Nənə kwənkwai namasanien nəha in nə nɨmɨruien rerɨn. 23  *Ro iamɨnha irə tɨ nəri nə mə nərəkuien səvəi noien ərəha in nə nemhəien, mətə nəri sə Kumwesən raməriari pehe auər a i, in nə nɨmɨruien rerɨn saməuvehi raku pen tɨ Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha.

7

Loa ko rɨpkəkwtəmhiri mhə iərmama sə ruvamhə raka

1 Piak me, iakaməɡkiari m kɨmiaha səməme hiəukurən noien səvəi loa. Kɨmiaha hiəukurən uə rekəm? Loa rərkwi tərini iərmama riti nəpɨn in ramɨru ihi. 2 Rəmwhen ia nəri i. Pran riti sə rɨnerə raka loa rərkwi tərini irau səvənhi iərman nəpɨn iərman səvənhi ramɨru, mətə trɨni mɨnuə iərman səvənhi remhə, nənə kɨfi raka loa nəha irə sə rɨnərkwi tərini irau səvənhi iərman. 3 Mətə trɨni mɨnuə in ramesi pen iərman əpə riti nəpɨn səvənhi iərman ramɨru ihi, kani in mə pran sə rɨnerə raka kamakres i. Mətə trɨni mɨnuə iərman səvənhi remhə, kɨfi raka loa nəha ia prən nəha. Nənə trɨni mɨnuə in ramesi pen iərman əpə, kəpwəh nɨniien in mə pran sə rɨnerə raka kamakres i.

4  *Piak me, kɨmiaha mwi hiəmwhen ia prən nəha nemhəien rɨfi nari irə. Fwe kupwən iərman səkɨmiaha in nə Loa səvəi Moses, mətə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvamhə raka ia nɨpwrai Kristo, təkwtəkwuni kɨmiaha hiəukurən nesi penien iərman əpə, iərman əpə nə in nə Kristo sə Kumwesən rɨno rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Kɨtaha samesi pen in mə rəmwhen ia nei rukuə kwənkwan kɨtaha mwi səukurən nukuəien noien amasan me səvəi Kumwesən. 5  *Fwe kupwən nəpɨn kɨtaha samarə, mamhesi pen a noien ərəha səvəi nɨpwrataha, noien ərəha me nəha kɨtaha sokeikei pɨk Loa nəha raməsuəpwiri irəha kamhərɨmənu ia nɨpwrataha, mamhəukuə kwənkwan nə nemhəien. 6  *Ia nəpɨn nəha, Loa nəha raməkwtəmhiri kɨtaha rəmwhen samarə ia kalapus, mətə ipwet mɨne nəpwəh nəkwtəmhiriien kɨtaha, tɨ nəri nə mə rəmwhen mə kɨtaha səuvamhə raka. Təkwtəkwuni kɨtaha samo tukwini nari m Kumwesən, mhəpwəh nesi penien suatuk akuas səvəi Loa nəha kɨmərai, mətə kɨtaha samesi pen suatuk vi səvəi Nənɨmwɨn Ikinan.

Loa in ramasan mətə nərmama nɨskaiien səvənraha riwən

7  *Ro pen kɨtaha tsəfni irə? Tsəni mə Loa səvəi Moses rərəha? Rekəm! Kwa Loa nəha ramahatən iou mə noien ərəha rəfo irə. Mə Loa nəha riwən ko iapkukurən mhə. Trɨni mɨnuə Loa nəha rɨpkɨni mhə mə, “Rerɨm trəpwəh nakresien narimnari me səvəi iərməpə,” nənə ko iapkukurən mhə mə noien nəha rəfo irə. 8  *Mətə noien ərəha rɨnətoni suatuk ia nəɡkiariien nəha səvəi Loa, mo rerɨk fwe imwə ramakres narimnari me səpəmsəpə səvəi iərməpə. Mətə trɨni mɨnuə Loa riwən, noien ərəha ro nəri emhə irə. 9  *Fwe kupwən, iakamreirei ihi Loa nəha, iakamɨru a. Mətə nəpɨn nəɡkiariien səvəi Loa nəha ruvehe, noien ərəha ruvehe mɨmɨru nənə iou iakemhə. 10  *Nəɡkiariien nəha səvəi Loa rɨməuvehe mə tro iərmama rɨmɨru, mətə iou iakətoni mə ro iou iakemhə.

11  *Noien ərəha rɨnətoni suatuk ia nəɡkiariien nəha səvəi Loa reikuə ia nirak, nənə ia noien nəha rousi əpune iou. 12  *Ro pen Loa in ro ikinan, nənə, nəɡkiariien səvənhi ro ikinan, matukwatukw, mamasan. 13  *Nənə rəfo iərmama riti rɨni mə, “Rəfo mə Loa in nəri amasan riti, mətə ro iou iakemhə?” Mətə rekəm, nəɡkiariien nəha rɨpkatukwatukw mhə! Nəpɨn iakukurən nəɡkiariien səvəi Loa sə ramasan, noien ərəha sə rerɨk rokeikei ro iou iakemhə. Nənə təkwtəkwuni iakukurən mə noien ərəha me səiou irəha noien ərəha pərhien. Nənə nəpɨn iakətoni nəɡkiariien səvəi Loa, iakukurən mə noien ərəha rərəha anan.

14  *Kɨtaha səukurən mə Loa rɨməuku pen tɨ Kumwesən, mətə iou iərmama a, nɨskaiien səiou riwən. Iou iakəmwhen a ia iərmama riti sə noien ərəha rɨnərki tərini mamərɨmənu ia nirak. 15  *Iou iapkukurən mhə narimnari me səməme iakamo. Nəri amasan me səməme iakokeikei mə tako ipko mhə, mətə iakamo a nəri sə iapkokeikei mhə. 16 Nənə mə iakamo nəfe iapkokeikei mhə, iakaməseni a mə Loa nəha ramasan. 17 Ro iamɨnhi irə rɨpko mhə iou pərhien i sə iakamo noien ərəha, mətə noien ərəha sə ramarə ia nirak ramo. 18  *Iakukurən mə iou iərmama a, nəri amasan riti riwən ramarə ia nirak. Nəri auər a mə nəpɨn nepwɨn iakokeikei mə tako nəri amasan riti, mətə ko iapko mhə. 19 Nəfe nəɡhɨn iakamo rɨpko mhə nəri amasan sə iakokeikei mə tako, mətə iakamo a noien ərəha sə iapkokeikei mhə mə tako. 20 Nənə trɨni mɨnuə iako nəfe nəɡhɨn sə iapkokeikei mhə mə tako, rɨpko mhə iou pərhien i iakamo, mətə noien ərəha sə ramarə ia nirak ramo.

21 Ro pen iakamətoni mə ramo iamɨnhi irə ia nəpɨn me pam. Nəpɨn iakokeikei mə tako nəri amasan, mətə iakamo a noien ərəha. 22 Iou iakokeikei pɨk Loa səvəi Kumwesən fwe imwə ia rerɨk. 23  *Mətə iakamətoni ia nɨpwrak noien riti mwi sə ramaruaɡən irau noien səvəi nətərɨɡien səiou. Nənə noien nəha rərkwi iou, mamo iou iakamo a nəfe noien ərəha səvəi nɨpwrak rokeikei. 24 Eh, iou iəmə iapkreɡi mhə ramasan! Sin trasitu ia nirak mə nɨpwrak i sə tro iou iakemhə trɨpkərɨmənu mhə ia nirak? 25  *Iakɨni tanak tɨ Kumwesən. Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha in tro!

Ro pen noien səiou ro iamɨnhi irə: Ia nətərɨɡien səiou iakamo nəfe Loa səvəi Kumwesən rani, mətə ia nɨpwrak iakamo nəkwai noien ərəha.

8

Nɨmɨruien vi səvəi Nənɨmwɨn Ikinan

1 Mətə təkwtəkwuni nəha, nərmama səməme həməuvehe mho kuatia irəha Iesu Kristo nərpwɨnien riwən sə Kumwesən tro mɨnraha tɨ noien ərəha, 2  *tɨ nəri nə mə ia nəpɨn me Nənɨmwɨn Ikinan rauvei pen nɨmɨruien mɨnraha kamhəuvehi raku pen tɨ Iesu Kristo. Noien nəha Nənɨmwɨn Ikinan ramo rɨneivinari ia nirak iakɨnaraka raka ia nɨskaiien səvəi noien ərəha mɨne nemhəien. 3  *Loa səvəi Moses rɨreirei neiviien nari ia nərmama iamɨnha irə tɨ nəri nə mə noien ərəha səvəi nɨpwranraha ramouraha nəɡse Loa nəha. Mətə nəri sə Loa nəha rɨreirei noien Kumwesən rɨno. In i rɨnərhi pehe Tɨni atukwatukw mə tremhə tɨ noien ərəha. Nənə Tɨni ruvehe iərmama nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrai nərmama ərəha me, nənə, Kumwesən rərpwɨn noien ərəha me səvənraha ia nɨpwrai Tɨni. 4  *In ro iamɨnha irə mə nəɡkiariien atukwatukw me ia Loa nəha tuhəuvehe mho nɨpərhienien ia kɨtaha, kɨtaha nərmama me i samarə mhəpkesi pen mhə noien ərəha səvəi nɨpwrataha mətə samarə mamhesi pen Nənɨmwɨn Ikinan.

5 Nərmama səməme kamharə mamhesi pen noien ərəha səvəi nɨpwranraha, narimnari me nəha noien ərəha səvəi nɨpwranraha rokeikei kamhərɨmənu ia nətərɨɡien səvənraha, mətə nərmama səməme kamharə mamhesi pen Nənɨmwɨn Ikinan, narimnari me nəha Nənɨmwɨn Ikinan rokeikei kamhərɨmənu ia nətərɨɡien səvənraha. 6  *Trɨni mɨnuə iərmama riti noien ərəha səvəi nɨpwran ramərɨmənu ia nətərɨɡien səvənhi, noien nəha trukuə kwənkwan, in nə iərmama nəha tremhə. Mətə trɨni mɨnuə Nənɨmwɨn Ikinan ramərɨmənu ia nətərɨɡien səvənhi, noien nəha trukuə kwənkwan in nə nɨmɨruien mɨne nəmərinuien. 7  *Trɨni mɨnuə noien ərəha səvəi nɨpwrai iərmama ramərɨmənu ia nətərɨɡien səvəi iərmama, nətərɨɡien səvəi iərmama trɨpkeiwaiu mhə mɨsiai Loa səvəi Kumwesən. Nɨpərhienien mə in rɨreirei anan noien. 8 Nənə nərmama me səməme noien ərəha səvəi nɨpwranraha ramərɨmənu ia nirəha ko həpko mhə reri Kumwesən raɡien.

9  *Mətə kɨmiaha i, noien ərəha səvəi nɨpwramiaha rɨpkərɨmənu mhə ia kɨmiaha iamɨnha irə, rekəm. Kɨmiaha nərmama Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən ramarə ia rerɨmiaha, ro pen hiamarə mamho nəkwan. Trɨni mɨnuə iərmama riti Nənɨmwɨn səvəi Kristo rɨpkarə mhə ia rerɨn, iərmama nəha rɨpko mhə in iərmama riti səvəi Kristo. 10  *Mətə mə Kristo ramarə ia rerɨmiaha, nəri auər a nɨpwramiaha traməkeikei memhə tɨ noien ərəha, mətə nənɨmwɨmiaha ramɨru tɨ noien atukwatukw. 11 Kumwesən rɨno Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Nənə trɨni mɨnuə Nənɨmwɨn səvənhi ramarə ia rerɨmiaha, Kumwesən sə rɨno Kristo rətui mwi ia nemhəien səvənhi, in truvei pehe mwi nɨmɨruien m nɨpwramiaha me səməme tuhemhə.

12 Ro pen piak me, nari riti nəha ikɨn kɨtaha tsaməkeikei mho. Nəri nəha in i tsamarə mamhesi pen a Nənɨmwɨn Ikinan. Rərəha mə tsamarə mamhesi pen noien ərəha səvəi nɨpwrataha. 13  *Trɨni mɨnuə hiamarə mamhesi pen noien ərəha səvəi nɨpwramiaha, tihaməkeikei mhemhə. Mətə trɨni mɨnuə ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan hiamousi əpune noien ərəha me səməme hiamo ia nɨpwramiaha, nənə tihəmɨru. 14 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama me pam səməme Nənɨmwɨn Ikinan ramiri irəha, irəha nɨpwnəti Kumwesən me. 15  *Nənə Nənɨmwɨn Ikinan i Kumwesən ruvəuvei pehe raka m kɨmiaha in rɨpko mhə kɨmiaha hiəhekɨr Kumwesən rəmwhen ia nərmama me i kɨnərkwi tərini irəha kamho nəkwai nəmə asori me səvənraha, mamhəhekɨr irəha. Mətə Nənɨmwɨn nəha ro kɨmiaha hiəuvehe nɨpwnəti Kumwesən me. Ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn nəha, kɨtaha samasək Kumwesən mə, “Rɨmɨmaha, Tata!” 16  *Nənɨmwɨn nəha in rani pehe tɨ nənɨmwɨtaha mə nɨpərhienien kɨtaha nɨpwnəti Kumwesən me. 17  *Nənə mə kɨtaha nɨpwnəti tata riti, tsaməkeikei mhəuvehi nautə səvəi tata. Nɨpərhienien, Kumwesən truvei pehe nautə səvənhi m kɨtaha, nənə kɨtaha tsəuvehi pəri nautə nəha kɨtaha Kristo. Mətə mə kɨtaha tsəuvehi pəri nautə kɨtaha Kristo, tsaməkeikei mhəuvehi pəri mwi nəmisəien kɨtaha min, nənə ro iamɨnhi irə Kumwesən truvehi utə kɨtaha, kɨtaha mwi tsəuvehi nasoriien kɨtaha Kristo.

Nasoriien sə trier pehe tukətoni ia nərmama me səvəi Iesu Kristo

18  *Ia nətərɨɡien səiou, nəpɨn rerɨtaha ramrhi nasoriien sə trier pehe tukətə ia kɨtaha, nənə nəmisəien me i kɨtaha saməuvehi ipwet mɨne ho nəri auər a ia nirəha. 19  *Təkwtəkwuni neiai mɨne tɨprənə mɨne narimnari me pam səməme Kumwesən rɨno kamhəti pen min mamheitenhi nəpɨn sə tuhətoni nɨpwnəti Kumwesən me tuhəier pehe irə. 20  *Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə neiai mɨne tɨprənə mɨne narimnari me pam səməme Kumwesən rɨno həuvəuvehe mhəuvəreirei mə Kumwesən rɨnəmri irəha tɨ nəfe. Nənə ro iamɨnha irə tɨ nəri nə mə rɨpko mhə narimnari me nəha hokeikei mə tuho iamɨnha irə, mətə tɨ nəri nə mə Kumwesən in rokeikei iamɨnha irə. In ro irəha həuvehe mhəreirei mə in rɨnəmri irəha tɨ nəfe mə irəha tuhəti pen min mamheitenhi 21  *nəpɨn sə in trɨfi nari ia nirəha. Ia nəpɨn nəha irəha tuharaka ia noien i rərkwi tərini irəha, noien sə ro mə irəha kamhəmərɨr auər a. Nənə nəpɨn Kumwesən trɨfi raka nari ia nirəha, tuhaɡien asori irəha nɨpwnəti Kumwesən me səməme kɨməfi mwi nari ia nirəha.

22 Kɨtaha səukurən mə fwe kupwən anan meste pehe nəha təkwtəkwuni, neiai mɨne tɨprənə mɨne narimnari me pam səməme Kumwesən rɨno kamhasək rəmwhen ia pran riti sə ramreɡi nəmisəien mə trərəhi tɨni. 23  *Nənə rɨpko mhə narimnari me əpa nəha səməme Kumwesən rɨno irəha kamhasək iamɨnha irə. Kɨtaha i Nənɨmwɨn Ikinan rɨməkupwən mo səvənhi wok ia kɨtaha, kɨtaha mwi saməreɡi nəmisəien nəha rerɨtaha fwe imwə ramasək, sameitenhi Kumwesən mə tresi kɨtaha səuvehe nɨpwnətɨn me. Ia nəpɨn nəha in trɨfi nari ia nɨpwrataha. 24  *Fwe kupwən, ia nəpɨn nəha Kumwesən rɨməuvehimɨru kɨtaha irə, kɨtaha saməti pen narimnari me nəha mamheitenhi. Trɨni mɨnuə iərmama riti ruvehi nari riti sə in rameitenhi, nənə treitenhi mwi tɨ nəfe? 25 Mətə kɨtaha saməti pen nari riti sə səpkətoni mhə ihi, nənə mho nətərɨɡien səkɨtaha rəpwəmwɨs mameitenhi mə trier pehe.

26 Ia noien a mwi nəha, Nənɨmwɨn Ikinan mwi ramasitu ia kɨtaha nərmama me i nɨskaiien səkɨtaha riwən, tɨ nəri nə mə kɨtaha səreirei mə nəfe noien ratukwatukw mə kɨtaha tsesi pen mhəfwaki, mətə Nənɨmwɨn Ikinan nəha in əpa raməɡkiari m Kumwesən ia nəpɨn me tukutaha, mamasək ia nasəkien me ko kɨpkreɡi mhə. 27  *Nənə Kumwesən sə ramətə pui reri nərmama, in rukurən nətərɨɡien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan, tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn nəha raməɡkiari m Kumwesən tɨ nərmama me səvənhi, mamesi pen nəkwai Kumwesən.

Nari riti riwən truvehi raka kɨtaha ia nokeikeiien səvəi Iesu Kristo

28  *Kɨtaha səukurən mə narimnari me pam səməme kamhəuvehe, Kumwesən ramo kamhəuvehe mə tuho nəri amasan m nərmama hokeikei in, səməme in rɨnəkwein ia nirəha mesi pen nətərɨɡien səvənhi. 29  *Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə nərmama səməme Kumwesən ruvəukurən raka irəha fwe tui anan, in rəmri əpə irəha mə irəha tuhəuvehe mhəmwhen ia Tɨni. Kumwesən ro iamɨnha irə mə Tɨni truvehe mo nəmritaik ia piəvni me həpɨk. 30 Nənə səməme in rəmri əpə irəha, in rəkwein irəha. Nənə səməme in rəkwein irəha, in rɨni mə irəha hatukwatukw ia nənimen. Nənə səməme in rɨni mə irəha hatukwatukw ia nənimen, in ruvehi utə irəha həuvehi nasoriien.

31  *Ro pen kɨtaha tsəfni ia narimnari me i? Kumwesən ramarə tukutaha, nənə iərmama riti riwən rɨskai məpi raka sə trəmwəki kɨtaha. 32  *In rɨpkhekɨr mhə tɨ Tɨni atukwatukw mə tremhə tukutaha pam, mətə in rɨnəseni a irə. Nənə in rɨməuvei pehe Tɨni m kɨtaha, nənə in trɨpkəkwtəmhiri əknekɨn mhə mwi narimnari me nepwɨn mwi səvənhi, in truvei pehe a m kɨtaha. 33  *Kɨtaha nərmama me i Kumwesən rɨmərfi kɨtaha mə səvənhi, iərmama riti riwən rukurən nɨniien nəɡkiariien me nepwɨn ia kɨtaha mə kɨtaha səno noien ərəha, tɨ nəri nə mə Kumwesən əpa in ruvəni raka mə kɨtaha satukwatukw ia nənimen. 34  *Iərmama riti riwən rukurən nɨniien mə kɨtaha səno noien ərəha tsaməkeikei mhemhə tukwe. Iesu Kristo trɨpkɨni mhə iamɨnha irə, kwa in remhə tukutaha, nənə kurirə irə Kumwesən ro in rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Nənə təkwtəkwuni Kristo in fwe ia nɨkare Kumwesən mwatuk, raməɡkiari tukwini səkɨtaha m Kumwesən. 35 Nənə iərmama riti riwən rukurən nuvehi rakaien kɨtaha tɨ nokeikeiien səvəi Kristo. Nəri auər a mə səreɡi nəmisəien, uə sarə ia nəpɨn əknekɨn, uə nərmama hometə kɨtaha, uə nukumhə rahi, uə nautə səkɨtaha riwən, uə ipaka semhə, uə nərmama housi əpune kɨtaha, mətə narimnari me i ko həpkuvehi raka mhə kɨtaha tɨ nokeikeiien səvənhi. 36  *Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Tɨ nəɡhɨm, Kumwesən, kamousi əpune kɨmaha ia nəpɨn me pam.

Kamətə kɨmaha iahəmwhen ia sipsip me səməme tukousi əpune irəha.”

37  *Nɨpərhienien, ia narimnari me pam nəha Kristo sə rokeikei pɨk kɨtaha ramo kɨtaha saməskai mhəpi raka. 38 Iou iakukurən amasan mə nemhəien uə nɨmɨruien, uə naɡelo me uə nəremhə me, uə narimnari me səməme haməuvehe nəha təkwtəkwuni uə narimnari me səməme tuhəpkuvehe, uə nɨskaiien me, 39 uə narimnari me fwe irənhə uə narimnari me fwe inhərɨpw Imwei Nəkur Həuvamhə, uə narimnari me səməme Kumwesən rɨno kamharə ia neiai mɨne tɨprənə, ko irəha pam həpkuvehi raka mhə kɨtaha tɨ nokeikeiien sə Kumwesən ramo m kɨtaha tɨ nəri nə mə səməuvehe mho kuatia kɨtaha Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha.

9

Noien sə Kumwesən rarfi nərmama me səvənhi irə

1 Iakani pərhien ia nəmri Kristo iapkeikuə mhə. Iakamreɡi Nənɨmwɨn Ikinan fwe ia rerɨk mə nəɡkiariien i iakamɨni ro nɨpərhienien. 2 Rerɨk rərkwəpɨr məmisə pɨk ia nəpɨn me pam 3  *tɨ səiou me nərmama me nəkur Isrel, tɨ nəri nə mə irəha həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu Kristo. Irəha həmwhen ia piak me tɨ nəri nə mə ia nɨpwramaha kɨmaha kwənəkwus kuatia. Trɨni mɨnuə ko Kumwesən ruvehi raka iou ia rəɡi Kristo, mo suatuk mɨnraha həuvehe mho kuatia irəha min, mətə iou rerɨk raɡien a mə tuko iamɨnha irə ia nirak. 4  *Nəkur Isrel me nəha, Kumwesən rɨnəkwein irəha mə nɨpwnətɨn me, mo pui pen nasoriien səvənhi mɨnraha, muvei pen nəɡkiariien me səvənhi sə rɨnərihi tərini əknekɨn irəha, nənə muvei pen Loa səvənhi mɨnraha, mɨne nəfwakiien fwe ia nimwə tapolen, mɨne promes me səvənhi. 5  *Kaha kupwən me səvənraha irəha nəha Epraham, Aesak, mɨne Jekop. Nənə ia nɨpwran Kristo ruku pen ia kwənəkwus səvənraha. In Kumwesən sə rasori ia narimnari me pam. Pwəh nəɡnəɡɨniien revən tukwe in ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

6  *Nɨpərhienien nəkur Isrel me həpɨk həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu Kristo, mətə ia noien nəha rɨpko mhə mə nəɡkiariien səvəi Kumwesən ruvəmwei. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama me nəha ia kwənəkwus səvəi Isrel rɨpko mhə irəha pam nəha Isrel pərhien. 7  *Nənə nərmama me nəha ia kwənəkwus səvəi Epraham, rɨpko mhə irəha pam nəha nɨpwnəti Epraham me. Mətə Kumwesən rɨməni pen tɨ Epraham i mə, “Kwənəkwus me səim tuhəuku pen ia Aesak.” 8  *Nɨpwrai nəɡkiariien nəha in i mə nəkwərhakwərha me səməme hətui pehe ia nəɡse nɨpwrai iərmama rɨpko mhə irəha nəha nɨpwnəti Kumwesən me, mətə nəkwərhakwərha me səməme hətui pehe ia nəɡse promes səvəi Kumwesən kaməvsini irəha mə kwənəkwus me səvəi Epraham. 9  *Ro iamɨnha irə tɨ nəri nə mə in i nəfe Kumwesən rɨməni: “Ia nəpɨn atukwatukw nəha takrərɨɡ pehe mwi irə nənə Sera rɨnərəhi raka nərɨm riti iərman.”

10  *Mətə rɨpko mhə in əpa nəha. Takəɡkiari mwi ia Repeka. In rərəhi mwirmwir Jekop mɨne Isau. Tata səvənrau nə Aesak, kaha kupwən səkɨmaha. 11-12  *Mətə nəpɨn mwirmwir mi nəha krouəpwəh ihi nətuiien, nənə rouəpwəh ihi noien nari riti ramasan uə rərəha, Kumwesən ruvəni pen raka tɨ Repeka i mə, “Nərɨm sə rasori tro tukwini nari m nərɨm sə rouihi.” Nənə nəɡkiariien nəha ramahatən amasan mə Kumwesən rarfi nərmama mamesi pen a nətərɨɡien səvənhi maməkwein irəha, mətə rɨpko mhə tɨ noien me irəha kamho. 13  *Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Jekop iakokeikei, mətə Isau iakəmwəki.”

14 Ro pen kɨtaha tsəfni irə? Tsəni mə noien səvəi Kumwesən rɨpkatukwatukw mhə? Rekəm! Kɨtaha ko səpkɨni mhə iamɨnha irə. 15 Mətə fwe kupwən Kumwesən rəɡkiari m Moses, mɨni mə,

“Trɨni mɨnuə iakokeikei mə takapi iərmama riti, takapi in,

trɨni mɨnuə iakokeikei mə tako ramasan m iərmama riti, nənə tako ramasan min.”

16  *Ro pen sətoni mə noien sə Kumwesən rarfi iərmama irə rəpwəh nesi penien nokeikeiien uə nɨseseien səvəi iərmama, mətə ramesi pen a napiien səvəi Kumwesən. 17  *Ia Nəkukuə Ikinan, Kumwesən rɨni pen tɨ Fero, kiɡ səvəi nəkur Ijip mə,

“Iakɨməuvehi utə ik tɨ nari kuatia a,

mə nərmama tuhətoni nɨskaiien səiou ia niram, nənə mhəni irapw nəɡhɨk ia tənəmtənə me pam.”

18  *Ro pen sətoni mə Kumwesən ramesi pen a nətərɨɡien səvənhi. Trɨni mɨnuə rokeikei mə trapi iərmama riti, in trapi. Trɨni mɨnuə rokeikei mə tro iərmama riti kənkapwə ruvehe mɨskai, in tro kənkapwə ruvehe mɨskai.

19 Mətə kɨmiaha riti trɨni pehe tukw iou i mə: “Mə ro iamɨnhi irə, rəfo Kumwesən rani ihi mə noien səkɨtaha rərəha? Iərmama riti riwən ko rɨnise nəkwan.” 20  *Mətə ik sin i? Ik iərmama a. Rəfo ikaməkwaɡ raka ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən iamɨnhi? Rerɨm trɨrhi ro tekinari kɨno ia nɨse tɨprənə rərpwu muvehe mɨskai. Ko rɨni pen tɨ iərmama rɨno mə, “Ikɨnəfo mo iou iamɨnhi irə?” Rekəm! 21  *Iərmama sə ramo tekinari me ia nɨse tɨprənə iamɨnhi, in rasori ia nɨse tɨprənə, mukurən nuvehiien nɨse tɨprənə riti mo tekinari kəru irə, riti səvəi nəpɨn amasan, nənə riti mwi səvəi wok auər a me.

22 Mətə Kumwesən in mwi rɨno rəmwhen ia iərmama sə ramo tekinari ia nɨse tɨprənə. In rɨno nərmama nepwɨn mə trouraha irəha. Nənə ia nəpɨn me in ramo nətərɨɡien səvənhi raməpwəmwɨs mameitenhi nəpɨn trərpwɨn noien ərəha me səvənraha mə nərmama tuhətoni niemaha səvənhi. 23  *In tro iamɨnha irə mo nərmama hətoni nasoriien səvənhi rasori pɨk anan, in truvei pen m nərmama me i rɨnapi irəha, səməme in rɨməkupwən məpnəpenə ia nirəha mə tuhəuvehi nasoriien. 24 Iakaməɡkiari ia kɨtaha i nərmama səməme in rɨnəkwein ia kɨtaha, rɨpko mhə nəkur Isrel əpa mətə nərmama mwi rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 25 Rəmwhen ia nəɡkiariien sə Kumwesən rɨməni ia nəkukuə səvəi Profet Hosea, rani mə,

“Nərmama me i rɨpko mhə irəha nərmama me səiou, takəkwein irəha mə, ‘Səiou me nərmama.’

Nənə nərmama me i iakɨnəpwəh nokeikeiien irəha fwe kupwən, takəkwein irəha mə, ‘Nərmama keikei me səiou.’ ”a

26 Nənə rani mwi mə:

“Ia kwopun atukwatukw nəha kɨməni pen tɨ nirəha i mə,

‘Rɨpko mhə kɨmiaha nərmama me səiou,’

tukəkwein irəha mə, ‘Kumwesən sə ramɨru nɨpwnətɨn me nə kɨmiaha.’ ”

27 Nənə Profet Aesea rəɡkiari ia nəkur Isrel ia nəɡkiariien i rani mə,

“Nəri auər a mə nəkur Isrel tuhəpɨk rəmwhen ia nɨpəkɨr ia nɨkare təsi,

mətə tukuvehimɨru a kwənkwan nepwɨn,

28 tɨ nəri nə mə Iərɨmənu tro pam akwauakw a

nəfe nəɡhɨn rɨməni mə tro ia təkure tɨprənə i.”

29 Nənə rəmwhen ia nəɡkiariien i Profet Aesea rɨməni fwe kupwən mə:

“Iərɨmənu sə rauvehi nɨskaiien me pam rɨməuvehimɨru kɨtaha me nepwɨn nəkur Isrel.

Mə in rɨnapko mhə iamɨnhi,

ko kɨtaha səmwhen ia nəkur Sotom

kɨtaha səuvəuvehe raka mhənəmwhen ia nəkur Komora.”

Nəkur Isrel me həpɨk həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu Kristo

30  *Ro pen kɨtaha tsəfni irə? Nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel həpkousari mhə mə tuhatukwatukw ia nəmri Kumwesən, mətə tɨ nəri nə mə irəha həni nɨpərhienien ia Iesu Kristo nənə Kumwesən ro irəha hatukwatukw ia nənimen. 31  *Mətə nəkur Isrel housari pɨk ia suatuk səvəi nesi penien Loa mə irəha tuhatukwatukw ia nəmri Kumwesən, mətə irəha həpwəh natukwatukwien. 32  *Tɨ nəfe? Tɨ nəri nə mə irəha kamhousari pɨk mə tuhatukwatukw ia nəmri Kumwesən ia noien me səvənraha, mətə həpkesi pen mhə suatuk səvəi nahatətəien. Irəha hənapəti raka ia kəruəterei sə nərmama kamhapəti irə. 33  *Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Hətoni ro! Iakaməmri kəruəterei riti fwe Saeon sə nərmama tuhapəti irə,

kəpwier sə tro irəha həmwei,

nənə iərmama sə rani nɨpərhienien irə, in trɨpkaurɨs mhə.”

10

1 Piak me, ia rerɨk iakokeikei pɨk mə Kumwesən truvehimɨru nəkur Isrel, nənə ia nəpɨn me pam iakaməfwaki tukwe. 2 Iakəseni mə pərhien irəha kamhaɡien pɨk tɨ Kumwesən, mətə noien səvənraha rɨpkesi pen mhə nukurənien. 3 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə irəha həpkukurən amasan mhə mə tuhəfo mhəuvehe mhatukwatukw ia nəmri Kumwesən. Nənə suatuk səvəi natukwatukwien Kumwesən rɨnəmri, in i nahatətəien ia Iesu Kristo, irəha həpkɨsiai mhə irə, mətə irəha kamhousari mə tuhəmri atukw səvənraha riti, in i nesi penien Loa. 4  *Mətə Kristo in rɨno sampam ia noien səvəi nesi penien Loa mə nərmama me pam səməme kamhəni nɨpərhienien irə həukurən nuveheien mhatukwatukw ia nəmri Kumwesən.

5  *Moses raməɡkiari ia natukwatukwien sə raku pen tɨ Loa ia nəɡkiariien i sə in rɨmərai mə, “Iərmama sə ramo nəɡkiariien me səvəi Loa, in truvehi nɨmɨruien ia nəɡkiariien me nəha.” 6  *Mətə natukwatukwien sə raku pen tɨ nahatətəien rani mə, “Rerɨmiaha trəpwəh nɨrhiien nəɡkiariien i mə, ‘Sin trevən fwe irənhə ia neiai’ ” muvehi Kristo meiwaiu pehe? 7 “uə ‘Sin trevən fwe inhərɨpw ia nɨpəɡ sə rameiwaiu nukunen riwən’ ” muvehi raka Kristo ia reri nəkur həuvamhə muvehi mutə pehe? 8 Natukwatukwien sə raku pen tɨ nahatətəien rɨpkɨni mhə iamɨnha irə, mətə rani mə, “Nəɡkiariien nəha ipaka tukw ik. In fwe ia tərhum mɨne ia rerɨm.” In i nəɡkiariien i səvəi nahatətəien kɨmaha iahaməvisau irapw i. 9 Trɨni mɨnuə ikɨni irapw ia tərhum mə “Iesu in Iərɨmənu,” nənə mɨni nɨpərhienien irə fwe imwə ia rerɨm mə Kumwesən rɨno in rətui mwi ia nemhəien səvənhi, nənə Kumwesən truvehimɨru ik. 10 Nəpɨn iərmama riti ruvehi Iesu ia rerɨn mɨni nɨpərhienien irə, Kumwesən trɨni irapw in mə in ratukwatukw ia nənimen. Nənə in truvehimɨru mwi iərmama sə rani irapw ia tərhun mə Iesu in Iərɨmənu səvənhi. 11  *Rəmwhen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Nərmama me pam səməme kamhəni nɨpərhienien ia iərmama nəha, irəha tuhəpkaurɨs mhə.” 12  *Nəɡkiariien nəha səvəi nərmama pam nəri auər a mə ik iəmə Isrel uə rɨpko mhə ik iəmə Isrel. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Iərɨmənu kuatia a i ramərɨmənu ia nərmama me pam, maməriari pen ia namasanien səvənhi m nərmama səməme kamhəkwein in. 13  *Rəmwhen ia nəɡkiariien i Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Nərmama me pam səməme kamhəkwein ia nəɡhi Iərɨmənu,

in truvehimɨru irəha.”

14 Mətə nərmama tuhəfo mhəkwein ia Iərɨmənu trɨni mɨnuə həpkɨni mhə nɨpərhienien irə? Nənə tuhəfo mhəni nɨpərhienien irə trɨni mɨnuə həpwəh nɨreɡiien nəvisauien sə raməɡkiari irə? Nənə tuhəfo mhəreɡi trɨni mɨnuə iərmama riti səvəi nəvisauien riwən? 15  *Nənə nərmama tuhəfo mhəvisau trɨni mɨnuə Kumwesən rəpwəh nərhi penien irəha? Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Ramasan pɨk anan nəpɨn nərmama kamhəuvehe

mə tuhəvisau nəɡkiariien amasan!”

16  *Mətə rɨpko mhə nəkur Isrel me pam həməni nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan nəha. Rəmwhen ia nəɡkiariien səvəi Profet Aesea rani mə, “Iərɨmənu, nərmama houihi a həni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səkɨmaha.” 17  *Ro pen nahatətəien raku pen ia nəri kamreɡi, nənə nəri kamreɡi raku pen ia nəɡkiariien sə kaməvisau ia Kristo. 18 Mətə iakaməres mə nəkur Isrel həuvəreɡi raka nəɡkiariien nəha uə rekəm? Ouəh, həuvəreɡi. Rəmwhen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Nərmama me pam həuvəreɡi raka rerɨnraha,

nəɡkiariien me səvənraha həuvavən mhəneste tənəmtənə me pam.”

19 Nənə iakaməres nəresien riti mwi mə nəkur Isrel həuvəukurən raka uə rekəm? Ouəh, həuvəukurən. Moses rɨməkupwən mɨni irapw nəɡkiariien i səvəi Kumwesən mə,

“Iou tako ramasan m nərmama nepwɨn ia tənə əpə iti,

kɨmiaha tihətoni mhəmwəki irəha.

Tako ramasan m nərmama nepwɨn həreirei nari,

kɨmiaha tihətoni niemaha rəpi kɨmiaha.”

20 Nənə Profet Aesea rɨni amasan mwi nəɡkiariien səvəi Kumwesən mə,

“Nərmama səməme həpwəh nətuiien iou, hənətoni iou.

Iakɨno pui pen iou m nərmama səməme həpwəh nəresien iou.”

21 Mətə ia nəkur Isrel Kumwesən rani mə,

“Ia nəpɨn mə pam iakavi atukw rəɡɨk mə takasitu ia nərmama me i

səməme kamhərui nəkwak, mamhəni ərəha iou.”

11

Nəkur Isrel kwənkwan nepwɨn nəha ikɨn Kumwesən rɨmərfi irəha

1  *Ro iamɨnhi irə iakaməres mə pərhien Kumwesən rɨməuvei pen təkutan m nərmama me səvənhi? Rekəm! Hətoni ro iou. Iou iəmə Isrel. Iou iakuku pen ia kwənəkwus səvəi Epraham mɨne kwənəkwus səvəi Penjamin. 2 Kumwesən rɨnəpwəh nuvei penien təkutan m nərmama me səvənhi səməme in ruvəukurən raka irəha fwe tui anan. Hiəukurən uə rekəm nəfe Nəkukuə Ikinan rani ia Profet Elaeja ia nəpɨn nəha raməɡkiari m Kumwesən tɨ noien ərəha me səməme nəkur Isrel kamho? 3  *In rɨni mə,

“Iərɨmənu, irəha hənousi əpune profet me səim,

mhousi testesi nɨfatə me səim.

Iou əpa iakamarə,

nənə irəha haməmwur mwi mə tuhousi əpune iou.”

4  *Mətə Kumwesən rɨməni pen nəfe tɨ Profet Elaeja? In rɨməni mə,

“Iakaməkwtəmhiri əknekɨn nərman me sefen taosen irəha nərmama me səiou.

Irəha həpkɨnɨmwi mhə nukurhunraha mhəsiai kumwesən eikuə i Paal.”

5  *Nənə rəmwhen a mwi ipwet mɨne nəkur Isrel kwənkwan nepwɨn nəha ikɨn səməme Kumwesən rɨmərfi irəha ia namasanien səvənhi. 6  *In rɨmərfi irəha ia namasanien səvənhi, mətə rɨpko mhə mə rɨrfi irəha tɨ noien me səməme irəha kamho. Trɨni mɨnuə rɨrfi irəha tɨ noien me səməme irəha kamho, nənə namasanien sə trəriari irə mɨnraha riwən rəmwhen mə ramərəku irəha tɨ wok səvənraha.

7  *Ro pen, rəfo? Nəri nəha nəkur Isrel kamhətui, irəha həpwəh nətoniien. Mətə nərmama səməme Kumwesən rɨmərfi irəha, irəha hətoni mhəuvehi. Səməme nəha nepwɨn səməme həpwəh nətoniien, Kumwesən ro irəha kənkapwənraha ruvehe mɨskai. 8 Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Kumwesən ro nətərɨɡien səvənraha rapri meste pehe ipwet,

irəha ko həpkətoni mhə mwi nari riti ia nənimenraha,

mhəpwəh mwi nɨreɡiien nari riti ia nəkwəreɡɨnraha.”

9  *Nənə Kiɡ Tevɨt rani mə,

“Pwəh tepol sə irəha kamhani nari irə ruvehe mo kwənkru sə trousi tərini irəha

mɨne net sə tuhəvsausɨni pen irəha irə.

Pwəh ruvehe mo nəri sə tro irəha həmwei,

mɨne nəri sə tro irəha həuvehi nərpwɨnien tɨ noien ərəha me səvənraha.

10 Pwəh nənimenraha rɨfwə həpwəh mwi nətoniien nari.

Pwəh irəha həreɡi rərəha ia nəpɨn me rəmwhen ia iərmama ramikou tɨ təkutan.”

Rɨɡi nei Kumwesən rɨrɨpɨn pen ia nɨpwren

11  *Ro pen iakaməres mə nəkur Isrel hənapəti mhəmwei ko həpkərer mhə mwi? Rekəm, irəha həukurən nərerien mwi. Mətə tɨ nəri nə mə irəha ho noien ərəha, Kumwesən rauvehimɨru nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə tro nəkur Isrel rerɨnraha revən ia namasanien nəha mə tuhəuvehi səvənraha. 12 Noien ərəha sə nəkur Isrel həno ro namasanien revən ia tənəmtənə me. Nɨmweiien səvənraha ro namasanien revən tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Mə ro iamɨnhi irə tukəfo nəpɨn nəkur Isrel me pam tuhərərɨɡ mwi tɨ Kumwesən? Kumwesən tro mɨnraha namasanien rasori mwi.

13 Təkwtəkwuni iakaməɡkiari m kɨmiaha nərmama rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel. Iou aposol səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, ro pen iakəɡnəɡɨni wok i sə Kumwesən rɨməuvei pehe miou. 14 Iakamo iamɨnhi irə mə tako iou me nepwɨn nəkur Isrel rerɨnraha revən ia namasanien i kamo m kɨmiaha nənə mhokeikei mə tuhəuvehi səvənraha, nənə ia noien nəha takuvehimɨru irəha nepwɨn. 15 Mə noien i Kumwesən rɨno mərarki nəkur Isrel ro nərmama ia tənəmtənə me həuvehe mho in me nepwɨn, tukəfo nəpɨn in rɨpeki pehe mwi nəkur Isrel? Noien nəha trukuə noien i nərmama tuhətui mwi ia nemhəien. 16  *Trɨni mɨnuə nərmama həmri karen nɨkare bred səvəi nəveɡɨnien vi mə səvəi Kumwesən, nənə bred pəpwiə səvəi Kumwesən. Nənə ia nəɡkiariien səvəi nei, trɨni mɨnuə nukune nei səvəi Kumwesən, rəɡrəɡɨn me mwi səvəi Kumwesən.a

17  *Mətə kəteftefi raka rəɡrəɡi nei nəha nepwɨn, nənə kuvehi kɨmiaha, kɨmiaha rəɡrəɡi nei olif sə rəprmɨn, krɨpɨn pen kɨmiaha ia təmwhekɨnraha mə tihəuvehi pəri namasanien səvəi nukune olif nəha. 18  *Nənə ro iamɨnhi irə rərəha mə kɨmiaha hiaməfiəutə ia kɨmiaha mamhətə ərəha rəɡrəɡi olif nəha. Mə hiaməfiəutə ia kɨmiaha iamɨnhi, rerɨmiaha tramrhi mə nukune nei raməkwməni kɨmiaha, mətə rɨpko mhə kɨmiaha rəɡrəɡi nei tihəkwməni nukune nei. 19 Rosi kɨmiaha riti trəfiəutə in mə, “Kɨnəteftefi raka rɨɡi nei me nepwɨn kuvehi iou krɨpɨn iou ia təmwhekɨnraha.” 20  *Nɨpərhienien kɨnəteftefi raka irəha, tɨ nəri nə mə irəha həpwəh nahatətəien ia Kumwesən, mətə ik ikamərer ia təmwhekɨnraha tɨ nəri nə mə iakamahatətə irə. Ro iamɨnhi irə tikəpwəh nəfiəutəien ik, mətə tikaməkeikei mehekɨr. 21 Trɨni mɨnuə Kumwesən rɨnəteftefi raka rəɡrəɡi nei atukwatukw tɨ nəri nə mə hənəpwəh nahatətəien, in trətefi raka mwi ik mə ik ikəpwəh nahatətəien.

22  *Ro pen sətoni mə Kumwesən rukurən noien ramasan m nərmama, mətə rukurən noien mwi rəknekɨn mɨnraha. In ramo rəknekɨn m nərmama səməme haməmwei raka, mətə in ramo ramasan tukumiaha. Nənə trɨni mɨnuə kɨmiaha hiamesi pen noien amasan səvənhi, in trɨrɨpɨn mamo ramasan tukumiaha. Mətə trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəpwəh noien iamɨnha irə, nənə in trətefi raka mwi kɨmiaha. 23 Nənə trɨni mɨnuə nəkur Isrel hərərɨɡ pehe mwi mhəni nɨpərhienien ia Iesu Kristo, nənə Kumwesən trɨrɨpɨn mwi irəha ia nukunen, tɨ nəri nə mə in rauvehi nɨskaiien tɨ noien iamɨnha irə. 24 Nɨpwrai nəɡkiariien i mə kɨmiaha nərmama rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel hiəmwhen ia rɨɡi nei əprmɨn i olif sə Kumwesən rɨnərai raka, nənə mɨrɨpɨn pen ia nei nəha olif fwe ia nəmhien səvənhi. Noien nəha rɨpko mhə noien atukwatukw riti səvəi nei tɨ nuvehiien rɨɡi nei əpə riti mɨrɨpɨn pen ia nei əpə riti. Mətə nəkur Isrel həmwhen ia rɨɡi nei nəha olif fwe ia nəmhien. Nənə təkwtəkwuni rɨməru mə Kumwesən trɨrɨpɨn mwi irəha ia nukunenraha atukwatukw.

Kumwesən truvehimɨru nəkur Isrel me pam

25  *Piak me, nəɡkiariien pərhien riti Kumwesən rɨnərkwafə i fwe kupwən iakokeikei mə kɨmiaha tihəukurən, tɨ nəri nə mə rərəha kɨmiaha hiaməfiəutə ia kɨmiaha mə hiəukurən nari. Kumwesən rɨno nəkur Isrel me nepwɨn kənkapwənraha ruvehe mɨskai, mətə noien nəha trəpwəh nəmakien ia nəpɨn me. Nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel səməme tuhəuvehe tɨ Kumwesən tuhaməkeikei mhəuvehe pam, nənə, noien nəha ramo nəkur Isrel kənkapwənraha rɨskai tro sampam. 26  *Nənə kurirə irə, Kumwesən truvehimɨru pam nəkur Isrel. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iərmama sə truvehimɨru nərmama truku pen fwe Saeon.

In truvehi raka noien ərəha səvəi kwənəkwus me səvəi Jekop.”

27 “Nənə in i promes səiou tako mɨnraha

ia nəpɨn nəha takuvehi raka noien ərəha me səvənraha.”

28 Nəkur Isrel hənəpwəh nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo, nənə ro iamɨnhi irə irəha həmwhen ia nərmama kamhəmwəki Kumwesən. Nəri nəha ro iamɨnhi irə trasitu ia kɨmiaha nərmama rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel. Mətə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨmərfi kaha kupwən me səvənraha, ro pen in ramokeikei ihi irəha. 29 Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn Kumwesən ruvərfi raka nərmama, məriari auər a narimnari me mɨnraha, ko rɨpkərari mhə mwi ia nətərɨɡien səvənhi. 30 Kɨmiaha i nərmama rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel fwe kupwən hiamərui nəkwai Kumwesən, mətə təkwtəkwuni Kumwesən rapi kɨmiaha tɨ nəri nə mə nəkur Isrel hənərui nəkwan. 31 Ia noien a mwi nəha, tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnapi kɨmiaha ipwet mɨne nənə nəkur Isrel kamhərui nəkwai Kumwesən, ro pen Kumwesən trapi mwi irəha. 32  *Nərmama me pam kamhərui nəkwai Kumwesən. Rəmwhen mə Kumwesən rərihi irəha kamharə ia kalapus. In ro iamɨnha irə mə in rukurən napiien irəha pam.

Nəɡkiariien sampam kəɡnəɡɨni Kumwesən irə

33 Hətoni ro, nautə mɨne nukurənien mɨne nətərɨɡien səvəi Kumwesən harəmwhenɨmw pɨk!

Samətui nəkiriien me səvənhi mɨne suatuk me səvənhi ko səpkətə pam mhə!

34  *“Sin rukurən nətə puiien nətərɨɡien səvəi Kumwesən,

uə sin rukurən nəvəhaɡien min?”

35 “Uə sin ruvəuvei pen raka nari riti min ia nəpɨn riti

mə Kumwesən traməkeikei mərpwɨn pen min?” Iərmama riti riwən!

36  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno narimnari me pam,

nənə narimnari me pam kamharə tɨ nəri nə mə nɨskaiien səvənhi raməkwtəmhiri irəha,

narimnari me pam in rɨno mə səvənhi.

Pwəh nəɡnəɡɨniien revən tukwe in ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

12

Pwəh səuvei pen nɨmɨruien səkɨtaha m Kumwesən

1  *Piak me, tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno narimnari me i ia napiien səvənhi ro pen iakaməres skai m kɨmiaha mə tihaməkeikei mhəuvei pen nɨpwramiaha me min rəmwhen ia nari riti sə ramɨru mo ikinan i kauvei pen m Kumwesən ia təkure nɨfatə rerɨn ramaɡien tukwe. In i suatuk atukwatukw sə tihəfwaki m Kumwesən irə. 2  *Tihəpwəh nuvehiien noien səvəi nərmama ia tɨprənə i, mətə pwəh Kumwesən ro nətərɨɡien səkɨmiaha ruvehe mərməvi hiəsehu ro ia noien akuas səkɨmiaha. Mə hio iamɨnha irə hiəukurən nəkiriien noien me, mhətoni mə sə pəku nəha nəkwai Kumwesən, noien sə ramasan, rerɨn raɡien tukwe, matukwatukw pam.

3  *Nənə tɨ nəri nə mə Kumwesən rasitu ia nirak ia namasanien səvənhi, iou iakani pehe tukumiaha pam mə rerɨmiaha trəpwəh nɨrhiien mə kɨmiaha iərmama riti. Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvehi irapw nətərɨɡien səkɨmiaha, mhəkiri mə ik nəfe iərmama pwəh resi pen atukwatukw nahatətəien sə Kumwesən rɨməuvei pehe mik rasori uə rouihi. 4  *Nɨpwrai iərmama nɨpərpərɨn me həpɨk, nənə nɨpərpərɨn me nəha səvənraha wok səpəmsəpə. 5  *Rəmwhen a mwi kɨtaha səpɨk, mətə kɨtaha səmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia, tɨ nəri nə mə kɨtaha səməuvehe mho kuatia kɨtaha Kristo. Kɨtaha kuatia kuatia samərɨpɨn pen ia kɨtaha me rəmwhen ia nɨpərpəri nɨpwrai iərmama, 6  *mamhəuvehi nɨskaiien me səpəmsəpə resi pen namasanien sə Kumwesən rɨnəriari irə m kɨtaha. Ro iamɨnhi irə kɨtaha tsaməkeikei mhəuvehi nɨskaiien me nəha mhasitu ia kɨtaha me irə. Trɨni mɨnuə iərmama riti rauvehi nɨskaiien tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien sə raku pen tɨ Kumwesən, pwəh in rɨni irapw nəɡkiariien nəha mesi pen nahatətəien səvənhi. 7 Trɨni mɨnuə iərmama riti rauvehi nɨskaiien tɨ no tukwiniien nari, pwəh in ro tukwini nari. Trɨni mɨnuə iərmama riti rauvehi nɨskaiien tɨ nahatənien, pwəh in rahatən. 8  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rauvehi nɨskaiien tɨ nuvehi utəien nətərɨɡien səvəi iərmama, pwəh in ruvehi utə. Trɨni mɨnuə iərmama riti rauvehi nɨskaiien tɨ nəriariien nautə, pwəh in rəriari rasori. Trɨni mɨnuə iərmama riti rauvehi nɨskaiien tɨ niriien nakalasia me, pwəh in riri irəha mɨsese tukwe. Trɨni mɨnuə iərmama riti rauvehi nɨskaiien tɨ nasituien ia nərmama, pwəh in rasitu ia nirəha ia rerɨn aɡien.

Nokeikeiien

9  *Pwəh nokeikeiien səkɨmiaha hiamokeikei nərmama irə ro nokeikeiien pərhien. Tihaməkeikei mhəmwəki noien sə rərəha, mhəkwtəmhiri əknekɨn noien sə ramasan. 10  *Tihaməkeikei mhokeikei kɨmiaha me rəmwhen mə kɨmiaha piəvmiaha me, mhəsiai kɨmiaha me. 11  *Tihaməkeikei mho wok səvəi Iərɨmənu səkɨtaha ia nəpɨn me pam rəmwhen ia napw rauək ia rerɨmiaha mhəpwəh nəpouien. 12  *Rerɨmiaha traməkeikei maɡien ia nəpɨn me tɨ nəri nə mə hiaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha ia Kumwesən. Trɨni mɨnuə hiəuvehi nəmisəien, tihaməkeikei mho nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs, nənə mhəfwaki ia nəpɨn me. 13  *Trɨni mɨnuə nərmama nepwɨn səvəi Kumwesən səvənraha narimnari riwən, tihaməkeikei masitu ia nirəha, mhətə amasan iəpwɨspwɨs me səməme kamhəuvehe imwəmiaha.

14  *Tihəkwein amasan ia nərmama səməme kamhometə kɨmiaha. Tihəkwein amasan ia nirəha, mhəpwəh nəkwein ərəhaien ia nirəha. 15  *Nəpɨn nərmama kamhaɡien, kɨmiaha mwi tihaɡien kɨmiaha mɨnraha. Nənə nəpɨn nərmama rerɨnraha rəpou, kɨmiaha mwi tihasək kɨmiaha mɨnraha. 16  *Ramasan mə hiamarə nətərɨɡien səkɨmiaha truvehe mo kuatia. Tihəpwəh nəfiəutəien ia kɨmiaha, mətə tihəuvehi nətərɨɡien sə reiwaiu. Rerɨmiaha trəpwəh nɨrhiien mə kɨmiaha hiəukurən pɨk nari.

17  *Trɨni mɨnuə iərmama riti ramo rərəha ia kɨmiaha, tihəpwəh nərpwɨnien noien səvənhi. Tihousari mə tiho noien sə nərmama pam tuhətoni mə ramasan. 18  *Kɨmiaha tihousari mho narimnari me pam səməme hiəukurən noien mə tiharə ia nəmərinuien ia nəpɨn me kɨmiaha nərmama pam. 19  *Nərmama keikei me, tihəpwəh nərpwɨnien noien ərəha səvəi iərmama riti, mətə tihəpwəh a pwəh Kumwesən ruvei pen niemaha səvənhi min. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmərai pen nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Iou takərpwɨn noien ərəha səvəi nərmama, nɨpərhienien iou tako.” 20  *Mətə tiho iamɨnhi irə:

“Trɨni mɨnuə iərmama riti sə raməmwəki ik nukumhə rahi, tikaməkeikei məkwməni.

Trɨni mɨnuə rəkwakwa, tikaməkeikei mhəuvei pen nui min rənɨmwi.

Ia noien nəha tiko in raurɨs pɨk anan.”

21 Tihəpwəh nəseniien noien ərəha mə truvehi irapw nɨskaiien səkɨmiaha, mətə ia noien amasan tihəuvehi irapw nɨskaiien səvəi noien ərəha.

13

Pwəh nərmama pam həsiai nərmama asori me səməme kamhərɨmənu

1  *Pwəh nərmama pam həsiai nərmama asori me səməme kamhərɨmənu. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərɨmənuien ruku pen əpa tɨ Kumwesən, nənə, nərmama me pam səməme kamhərɨmənu Kumwesən rɨnəmri irəha. 2 Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə iərmama riti rərui nəkwai nərmama kamhərɨmənu, in rɨnərui nəri sə Kumwesən rɨməuvehi utə. Nənə nərmama səməme kamho iamɨnha irə tukərpwɨn noien ərəha səvənraha. 3  *Nərmama səməme kamho noien amasan tuhəhekɨr nərmama kamhərɨmənu tɨ nəfe? Mətə nərmama səməme kamho noien ərəha irəha nəha tuhekɨr. Ikokeikei mə tikəpwəh nehekɨrien ia iərmama sə ramərɨmənu? Tikaməkeikei mo noien amasan, nənə in trəɡnəɡɨni ik tukwe. 4  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama sə ramərɨmənu in ramo tukwini nari m Kumwesən, mamo nari amasan ramasitu ia niram. Mətə trɨni mɨnuə ikamo noien ərəha, tikaməkeikei mehekɨr tɨ nəri nə mə nɨskaiien sə in rauvehi tɨ nərpwɨnien noien ərəha ro nɨpərhienien. Iərmama sə ramərɨmənu in ramo tukwini nari m Kumwesən, mamərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama. Nənə noien nəha ramahatən pen niemaha səvəi Kumwesən. 5 Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiai nərmama səməme kamhərɨmənu. Tihəpko mhə tɨ nəri nə mə hiamhekɨr əpa niemaha səvəi Kumwesən, mətə tiho mwi tɨ nəri nə mə hiəukurən mə in noien atukwatukw. 6 Ro iamɨnhi irə kɨmiaha hiamərəku pen mwi takis me, tɨ nəri nə mə nərmama səməme kamhərɨmənu irəha nərmama kamho tukwini nari m Kumwesən mamho wok səvənhi. 7  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvei pen m nərmama me pam nəfe səvənraha. Iərmama sə rauvehi mane səvəi takis me səpəmsəpə, tihaməkeikei mhərəku pen takis me nəha min. Iərmama sə kamsiai, tihaməkeikei mhəsiai. Nənə iərmama sə kamo nəkwan, tihaməkeikei mho nəkwan.

Kɨtaha tsaməkeikei mhokeikei kɨtaha me

8  *Rɨpkamasan mhə mə tiho kaon m nərmama nepwɨn. Mətə nari riti nəha ikɨn sə rəmwhen ia kaon səkɨmiaha tihaməkeikei mho. In i kɨmiaha tihaməkeikei mhokeikei kɨmiaha me. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama sə ramokeikei piəvni in ramo narimnari me pam Loa səvəi Kumwesən rani. 9 Loa nəha rani mə, “Tikəpwəh nakresien pran səvəi iərməpə,” “Tikəpwəh nousi əpuneien iərmama,” “Tikəpwəh nakresien,” “Rerɨm trəpwəh nakresien narimnari səvəi iərmama riti,”* nənə Loa me nepwɨn mwi nəha ikɨn. Mətə nəɡkiariien riti nəha in rəuiui pam irəha, rani mə, “Tikaməkeikei mokeikei piam rəmwhen ikokeikei atukw a ik.” 10  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rokeikei piəvni, ko rɨpko mhə nərəhaien min. Ro pen iərmama sə ramokeikei nərmama in ramo narimnari me pam Loa səvəi Kumwesən rani.

11  *Kɨmiaha tihaməkeikei mho iamɨnha irə tɨ nəri nə mə hiəukurən nəpɨn i samarə irə nəha təkwtəkwuni mə rɨno raka nəpɨn atukwatukw sə tihətui mhəpwəh mwi napriien. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn sə Kumwesən truvehimɨru kɨtaha irə ruvəuvehe ipaka, in ipaka mwi məpi raka fwe kupwən nəpɨn səpkuvehe vi a mhəni nɨpərhienien ia Iesu Kristo. 12  *Trɨpko mhə tui nəpitəvien ro sampam nənə nukuraanien ruvehe. Ro pen pwəh saraka ia noien me səvəi nəpitəvien nənə mho noien me səvəi nukuraanien. Noien me nəha həmwhen ia karkahu iərmama rarkahu irə mo tukuahaɡ nɨpwran tɨ naruaɡənien. 13  *Pwəh kɨtaha so noien amasan me rəmwhen ia nərmama səməme kamhavən ia nukuraanien. Tsəpwəh noien lafet ərəha me, mhəpwəh nənɨmwiien nənɨmwiien skai mhakonə irə, mhəpwəh nakresien nɨpran, mhəpwəh noien nəfe nəɡhɨn nətərɨɡien ərəha səkɨtaha rokeikei, mhəpwəh nəvisəien, nənə rerɨtaha trəpwəh nɨrhi ərəhaien kɨtaha me. 14  *Mətə tiharkahu Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo rəmwhen karkahu səkɨmiaha, nənə rerɨmiaha trəpwəh mwi nɨrhiien suatuk me nepwɨn səvəi noien ərəha səvəi nɨpwramiaha mə tiho nəfe rokeikei.

14

Tukəfo ia iərmama nahatətəien səvənhi rɨpkɨskai mhə

1  *Trɨni mɨnuə iərmama riti nahatətəien səvənhi rɨpkɨskai mhə ruvehe tukumiaha, nənə kɨmiaha tihaməkeikei mhəsevər ia rerɨmiaha tukwe, mətə tihəpwəh nəvisəien kɨmiaha min tɨ nətərɨɡien me səvənhi. 2  *Iərmama riti rɨni nɨpərhienien mə in rukurən nəniien nəveɡɨnien me pam, mətə iərmama riti mwi nahatətəien səvənhi rɨpkɨskai mhə in raməni a nəveɡɨnien ia nəmhien. 3  *Pwəh iərmama sə raməni nəveɡɨnien me pam rəpwəh nətoni ərəhaien iərmama sə rɨpkəni mhə nəveɡɨnien me pam. Nənə pwəh iərmama sə in rɨpkəni mhə nəveɡɨnien me pam rəpwəh nɨniien mə iərmama sə raməni nəveɡɨnien me pam ramo noien ərəha. In trəpwəh nɨniien iamɨnha irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnəsevər raka ia rerɨn tɨ iərmama nəha, mɨnəseni raka in ruvehe tukwe in. 4  *Ik nəfe iərmama mə tikɨni mə iərmama sǝ ramo tukwini nari səvəi iərmama əpə riti mwi rɨno noien ərəha? Ia nəmri Iərɨmənu a səvənhi in trərer uə trɨmwei. Nənə in trərer tɨ nəri nə mə Iərɨmənu səvənhi rukurən noien mə in trərer.

5  *Iərmama riti raməkiri mə nəpɨn kuatia ropə ia nəpɨn me nepwɨn, mətə iərmama riti mwi raməkiri mə nəpɨn me pam həmnəmwhen a. Pwəh nərmama kuatia kuatia hətərɨɡ ia nətərɨɡien me səvənraha mə sə pəku nəha ro nɨpərhienien. 6 Iərmama sə rerɨn ramrhi mə nəpɨn kuatia ropə ia nəpɨn nepwɨn, in ramo noien nəha mə trɨsiai Iərɨmənu səkɨtaha. Nənə iərmama sə raməni nəveɡɨnien me pam raməni mə trɨsiai Iərɨmənu səkɨtaha, tɨ nəri nə mə in rani tanak m Kumwesən tɨ nəveɡɨnien sənəni. Nənə iərmama sə rɨpkəni mhə nəveɡɨnien me pam in mwi raməpwəh nəniien tɨ nɨsiaiien Iərɨmənu səkɨtaha, nənə in mwi rani tanak m Kumwesən tɨ nəveɡɨnien sənəni. 7 Iərmama riti rɨpkərɨmənu atukw mhə ia nɨmɨruien səvənhi, nəri auər a mə in ramɨru uə in remhə. 8  *Trɨni mɨnuə kɨtaha saməmɨru, nɨmɨruien səkɨtaha in səvəi Iərɨmənu səkɨtaha. Nənə trɨni mɨnuə kɨtaha semhə, nemhəien səkɨtaha in səvəi Iərɨmənu səkɨtaha. Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə saməmɨru uə səuvamhə, kɨtaha səvəi Iərɨmənu səkɨtaha. 9 Kristo rɨmamhə marə mətui mwi tɨ nəri, mə in truvehe Iərɨmənu səvəi nərmama səməme kamhəmɨru mɨne səməme həuvamhə raka. 10  *Ro pen rəfo ikaməkiri noien səvəi piam mə rərəha? Uə ik, rəfo ikamətə ərəha piam? Kɨtaha pam tsərer ia nəmri Kumwesən, in trəkiri kɨtaha tɨ noien me səkɨtaha. 11 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri mə nə nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iou Iərɨmənu iakamɨru, iakani nɨpərhienien

mə nərmama me pam tuhənɨmwi nukurhunraha ia nənimek,

nənə nərmama me pam tuhəni irapw mə iou, iou Kumwesən.”

12  *Nəɡkiariien nəha nɨpwran mə kɨtaha pam tsaməkeikei mhəni irapw noien me səkɨtaha ia nəmri Kumwesən.

13 Ro iamɨnhi irə pwəh kɨtaha səpwəh mwi nəkiriien noien me səkɨtaha me mə rərəha mətə pwəh səuvehi nətərɨɡien riti sə rani mə tsəpwəh noien nari riti ia nəpɨn riti sə tro piəvtaha riti rapəti mɨmwei. 14  *Iou iakukurən amasan mə nəveɡɨnien me pam hamasan a tɨ nəniien həpko mhə iərmama riti rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən. Iesu Iərɨmənu səkɨtaha rasitu ia nirak mo iakuvehe mɨni nɨpərhienien ia nəri nəha. Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti rerɨn rɨrhi mə nari riti rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən, nəri nəha rəmkemɨk atukw a tukwe in. 15  *Nəpɨn iko piam riti rɨreɡi rərəha tɨ nəveɡɨnien me səməme ikaməni ramahatən pen mə ikɨnəpwəh narəien i sə ikamarə irə mamo nokeikeiien. Tikəpwəh noien mə nəri ikɨməni trouraha piam riti sə Kristo rɨmamhə tukwe. 16  *Nənə tikəpwəh noien mə nəri ikətoni mə ramasan a tukɨni ərəha. 17 Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rɨpko mhə in nə nəniien nari mɨne nənɨmwiien nari, mətə nɨtətə nəha in nə natukwatukwien, mɨne nəmərinuien, mɨne naɡienien sə Nənɨmwɨn Ikinan rauvei pehe. 18 Iərmama sə ramo tukwini nari m Kristo ia suatuk iamɨnha irə Kumwesən rerɨn ramaɡien tukwe, nənə nərmama mwi həukurən nɨniien mə noien səvənhi ratukwatukw.

19  *Ro pen pwəh sousari tɨ noien sə raməmri nəmərinuien mɨne narimnari me səməme tuhasitu ia kɨtaha tɨ nuvrhəkɨnien kɨtaha me səuvehe mhəutə. 20  *Tikəpwəh nəseniien nəveɡɨnien sənam rouraha wok səvəi Kumwesən. Nəveɡɨnien me pam hamasan a həpko mhə iərmama riti rəmkemɨk ia nəmri Kumwesən, mətə rɨpkatukwatukw mhə mə tiko piam rɨmwei tɨ nəniien nari. 21 Ro iamɨnha irə ramasan mə tikəpwəh nəniien nusai nari uə ikəpwəh nənɨmwiien nənɨmwiien skai rəmwhen ia waen uə noien nari riti mwi sə tro piam rapəti mɨmwei.

22 Nahatətəien səim tɨ narimnari me nəha ramasan mə tikəkwtəmhiri ramarə a tukw ik mɨne Kumwesən. Trɨni mɨnuə iərmama riti ramesi pen noien sə in rukurən mə ramasan a, mɨpkreɡi mhə rərəha tukwe, in rerɨn traɡien. 23  *Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti nətərɨɡien səvənhi ramo kəru tɨ nəveɡɨnien riti, nənə in raməni, ramo noien ərəha ia nəmri Kumwesən, tɨ nəri nə mə in raməni nəveɡɨnien nəha, mətə rəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə mə ratukwatukw a mə tro iamɨnhi irə. Nəfe nəɡhɨn iərmama rəpwəh nɨniien nɨpərhienien irə mə ratukwatukw a mə tro, trɨni mɨnuə ramo, ramo noien ərəha ia nəmri Kumwesən.

15

1 Kɨtaha nərmama nahatətəien səkɨtaha rɨskai tsaməkeikei mhasitu ia nərmama nahatətəien səvənraha rəpwəh nɨskaiien, mhəvrani nari pəmpəm me səvənraha, nənə mhəpwəh nəvraniien mə rerɨtaha traɡien tukwe. 2  *Mətə pwəh kɨtaha sousari mə tso piəvtaha me rerɨnraha raɡien, mho ramasan mɨnraha, mhəuvrhəkɨn irəha həuvehe mhəutə. 3  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kristo rɨpkousari mhə mə tro rerɨn əpa raɡien. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Nɨni ərəhaien me nərmama səpəmsəpə kamhəni ia niram,

həuvehe mhəmak ia nirak.”

4  *Kɨtaha səukurən mə nəɡkiariien me pam səməme kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan fwe kupwən kɨmərai pen irəha mə tuhəvəhaɡ m kɨtaha mə tsəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha ia Kumwesən. Kɨtaha səukurən noien noien nəha tɨ nəri nə mə samərer əknekɨn ia nəpɨn me nənə nəɡkiariien me səvəi Nəkukuə Ikinan kamhəuvehi utə nətərɨɡien səkɨtaha.

5 Kumwesən əpa ramasitu ia kɨtaha mə tsərer əknekɨn ia nəpɨn me, nənə in əpa rauvehi utə nətərɨɡien səkɨtaha. Nənə təkwtəkwuni iakaməres in mə trasitu ia kɨmiaha ia nətərɨɡien səkɨmiaha mə truvehe mo kuatia rəmwhen ia noien səvəi Iesu Kristo. 6 Nənə iakaməres iamɨnha irə mə kɨmiaha pam rerɨmiaha rukurən nuveheien məmwhen ia reri iərmama kuatia a tɨ nuvehi utəien nəɡhi Kumwesən i in Kumwesən mɨne Tata səvəi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha.

7  *Ro pen mə piəvtaha riti ruvehe tukumiaha tihəsevər ia rerɨmiaha tukwe rəmwhen ia Kristo rɨnəsevər ia rerɨn tukumiaha nəpɨn hiəuvən tukwe in. Tiho iamɨnha irə pwəh nərmama həuvehi utə nəɡhi Kumwesən. 8  *Iakani pehe tukumiaha i mə Kristo rɨməuvehe iərmama sə ro tukwini nari m nəkur Isrela mə trahatən mə Kumwesən in nɨpərhienien, nənə mə tro promes me səməme Kumwesən rɨno m kaha kupwən me səvəi nəkur Isrel həuvehe mho nɨpərhienien. 9  *Nənə in rɨməuvehe mə tro nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel həuvehi utə nəɡhi Kumwesən tɨ napiien səvənhi. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Ro iamɨnhi irə takəɡnəɡɨni ik ia reri nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel,

takəni nɨpu muvehi utə nəɡhɨm.”

10 Nənə in rani mwi mə:

“Kɨmiaha nərmama me rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel tihaɡien kɨmiaha nərmama me səvənhi.”

11 Nənə rani mwi mə:

“Kɨmiaha nərmama me pam i rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel tihəɡnəɡɨni Kumwesən,b

kɨmiaha pam ia kwənəkwus me pam tihəuvei pen nəɡnəɡɨniien min.”

12  *Nənə Profet Aesea rani mwi mə:

“Nuai nei riti trukwesər ia Jese muvehe, mutə, mərɨmənu ia nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.

Nərmama me nəha tuhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənraha irə.”

13 Kumwesən əpa ramasitu ia kɨtaha mə tsəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə. Nənə təkwtəkwuni iakaməres in mə tro rerɨmiaha raɡien məpwiuən nəpɨn kɨmiaha hiəni nɨpərhienien ia Iesu Kristo. Iakaməres mə in tro iamɨnha irə mə ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan kɨmiaha hiəukurən nuveheien mhəskai mwi tɨ nəmri pen əknekɨnien nətərɨɡien səkɨmiaha irə.

Pol in aposol riti səvəi Iesu Kristo

14 Piak me, iou iakukurən amasan mə nɨmɨruien səkɨmiaha rukuər ia namasanien, nənə hiaməuvehi nukurənien me pam, nənə hiəmwhen tɨ nəvəhaɡien m kɨmiaha me. 15 Nəɡkiariien me nepwɨn ia nəkukuə i həknekɨn kwopti, mətə iakətɨɡase mɨrai pen m kɨmiaha mə tako a pwəh rerɨmiaha ramrhi. Ratukwatukw a mə takəɡkiari iamɨnha irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨməuvei pehe namasanien səvənhi miou, 16  *muvehi utə iou irə mə iou aposol riti səvəi Iesu Kristoc kərhi pen iou iakamevən tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Iou iakamowok rəmwhen ia pris riti, maməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən. Rəmwhen ia pris rauvei pen narimnari me m Kumwesən ia təkure nɨfatə, iou mwi iakauvei pen nari riti min. Nəri nəha iakauvei pen m Kumwesən in i nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Nənə iakokeikei mə Nənɨmwɨn Ikinan tro irəha həuvehe mhəmher, mho ikinan i, nənə Kumwesən rerɨn traɡien tɨ nuvehiien irəha.

17 Tɨ nəri nə mə iou aposol riti səvəi Iesu Kristo, ro pen iakukurən nəfiəutəien iou tɨ wok səvəi Kumwesən. 18  *Mətə rəknekɨn mə takəɡkiari ia nari riti iou atukw iakɨno. Takɨni a nəfe Kristo rɨno ia nirak tɨ nuviien nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel həuvehe mho nəkwai Kumwesən. Kristo rɨno wok ia nəɡkiariien səiou mɨne noien me səiou. 19 Nənə in rɨno wok ia nɨskaiien səvəi nɨmtətien me mɨne narimnari me kamətoni kamərkərinari irə. In rɨno irəha pam ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan. Ro pen iakɨni irapw pam nəɡkiariien amasan səvəi Kristo, iakɨməkupwən fwe Jerusalem mevən ia kwopun me pam meste pen tənə nəha Ilirikam. 20  *Nənə ia nəpɨn me iakokeikei mə takəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən ia kwopun me nepwɨn səməme kɨpkreɡi raka mhə nəɡhi Kristo ikɨn. Iakəpwəh nokeikeiien mə takuvrhəkɨn nari ia təkure nəri sə iərməpə rɨnəmri irapw. 21 Mətə rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Nərmama səməme kɨpkɨni irapw mhə iərmama nəha mɨnraha, irəha tuhətoni in

nənə nərmama səməme həpkreɡi raka mhə, irəha tuhəukurən.”

22  *Noien i iakamo mamevən ia kwopun me səpəmsəpə nəpɨn rɨpɨk raməsisəɡ iou tɨ nuveheien mətoni kɨmiaha.

Pol rokeikei mə trətoni nakalasia me fwe taon nəha Rom

23 Mətə təkwtəkwuni wok səiou ia kwopun i rɨno sampam. Ia nuk me rɨpɨk iakokeikei mə takuvehe mətoni kɨmiaha. 24  *Ro iamɨnhi irə rerɨk rɨrhi mə takuvehe mətoni kɨmiaha nəpɨn takevən ia tənə i Spen. Nəpɨn takuvehe tsarə nəpɨn kwakwa a, nənə iakokeikei mə tihasitu ia nirak ia navənien səiou. 25  *Mətə təkwtəkwuni iakamevən fwe Jerusalem mə takasitu ia nərmama me səvəi Kumwesən fwe ikɨn. 26  *Nakalasia me fwe ia profens mi nəha Masetonia mɨne Akaea rerɨnraha raɡien həuvei pehe mane me nepwɨn trasitu ia nərmama me səvəi Kumwesən fwe Jerusalem səməme nautə səvənraha riwən. 27  *Rerɨnraha raɡien a tɨ noien nəha. Nənə nɨpərhienien səvənraha kaon rarə tɨ nəkur Isrel tɨ nəri nə mə irəha həuvehe mamhəuvehi pəri narimnari amasan me səvəi nəkur Isrel ramasitu ia nənɨmwɨnraha. Ro iamɨnhi irə ratukwatukw mə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel irəha mwi tuhasitu ia nəkur Isrel, mhəuvei pen narimnari amasan me səvənraha trasitu ia nɨpwranraha. 28 Takuvehi mane i həməuvei pehe miou mevən muvei pen mɨnraha. Nənə nəpɨn iako sampam ia nəri i, iakier mevən ia tənə i Spen, nənə ia navənien səiou takuvehe mətoni kɨmiaha. 29  *Nənə iakukurən mə nuveheien səiou sə takuvehe tukumiaha irə, trukuər ia narimnari amasan me səvəi Kristo mə kɨmiaha tihəreɡi ramasan.

30  *Piak me, tɨ nəri nə mə kɨtaha samahatətə ia Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha, nənə Nənɨmwɨn Ikinan ramo kɨtaha samokeikei kɨtaha me, iakaməres kɨmiaha mə tihəfwaki əknekɨn m Kumwesən tukw iou rəmwhen iou mwi iakaməfwaki tukwe. 31 Tihəfwaki mə Kumwesən truvehi raka iou ia rəɡi nəkur Jutia səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu. Nənə tihəfwaki mwi mə nəpɨn takevən mier pen fwe Jerusalem, nərmama me səvəi Kumwesən fwe ikɨn rerɨnraha traɡien tɨ nasituien səiou. 32 Nənə ia noien nəha, trɨni mɨnuə nəkwai Kumwesən pərhien, takuvehe mətoni kɨmiaha ia naɡienien, nənə kɨtaha pam rerɨtaha traɡien. 33 Pwəh Kumwesən i in nukune nəmərinuien tramarə tukumiaha. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

16

Pol rani ramasan revən tɨ nərmama me səpəmsəpə fwe taon nəha Rom

1 Iou iakani pehe tukumiaha i mə kɨtirimətaha Fipi, ramasitu ia wok səvəi nəfwakiien fwe Keɡkria, in prən amasan riti. 2 Ramasan mə tihəuvehi in ruvehe mo kuatia kɨmiaha min ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha, noien nəha ratukwatukw mə nərmama me səvəi Kumwesən tuho. Trɨni mɨnuə nari riti səvənhi riwən, ramasan mə tihasitu irə, tɨ nəri nə mə in rɨnasitu ia nərmama həpɨk, masitu mwi ia nirak.

3  *Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Prisila mɨne Akwila, kɨmrahar mɨnrau iamharo pəri wok səvəi Iesu Kristo. 4 Irau krɨnouərer irapw mə trouemhə tɨ nasituien ia nirak. Rɨpko mhə iou əpa, mətə iou mɨne nakalasia me pam səməme rɨpko mhə irəha nəkur Isrel kɨmaha iahaməni tanak tɨ nirau. 5  *Tihəni tukwini ramasan səiou revən mwi tɨ nakalasia me səməme kamhousəsɨmwɨn irəha me fwe ia nimwə səvənrau.

Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ iərmama keikei səiou Epainetas, in rɨməkupwən mɨni nɨpərhienien ia Kristo fwe ia profens nəha Esia.

6 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Meri, in raməmwur pɨk tɨ nasituien ia kɨmiaha.

7 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Antronikas mɨne Junias kɨmrahar nəkur Isrel kɨmrahar mɨnrau iamharevən ia kalapus. Aposol me kamhəsiai irau, irau krɨməkupwən ia nirak rouni nɨpərhienien ia Kristo.

8 Tihəni tukwini ramasan səiou ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha revən tɨ Ampliatas keikei səiou.

9 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Urpanas, kɨtaha min samo pəri wok səvəi Kristo. Tihəni tukwini ramasan səiou revən mwi tɨ Stakis keikei səiou.

10 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Apeles, in rɨnahatən pen raka mə in iərmama pərhien səvəi Kristo.

Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Aristopolas mɨne nərmama me ia nəkwai nimwə səvənhi.

11 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Herotion iəmə Isrel riti mwi.

Tihəni tukwini ramasan səiou ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha revən tɨ Narkisos mɨne nərmama me ia nəkwai nimwə səvənhi. 12 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Trifaena mɨne Trifosa, prən mi nəha krauo wok səvəi Iərɨmənu səkɨtaha.

Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Persis keikei, pran riti sə ramo pɨk wok səvəi Iərɨmənu səkɨtaha.

13  *Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Rufas, iərmama riti sə raməmwur pɨk tɨ noien wok səvəi Iərɨmənu səkɨtaha.

Tihəni tukwini ramasan səiou revən mwi tɨ mama səvənhi. In rɨno ramasan miou rəmwhen ia mama atukwatukw səiou.

14 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Asukritas mɨne Flekon, mɨne Heremes mɨne Patropas mɨne Heremas mɨne piəvtaha me nepwɨn səməme kamharə irəha mɨnraha. 15 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ Filolokas, mɨne Julia mɨne Nereas irau kɨtiriməni, mɨne Olimpas, mɨne nərmama me nepwɨn səvəi Kumwesən səməme kamharə irəha mɨnraha.

16  *Tihəni ramasan tukumiaha me, mhakei m kɨmiaha me ia nakeiien sə rəmher. Nakalasia me pam səvəi Kristo kamhəni ramasan tukumiaha.

17  *Piak me, iakaməɡkiari skai m kɨmiaha mə tihaməsiari tɨ nərmama nepwɨn nəha ikɨn. Irəha kamhərukwumen nəvisəien me, mamhouraha nahatətəien səvəi nərmama, mamhahatən nəɡkiariien sə ropə ia nəɡkiariien i kɨnahatən raka kɨmiaha irə. Tihəpwəh nevənien ipaka tɨ nirəha, 18  *tɨ nəri nə mə nərmama səməme kamho iamɨnha irə, irəha həpko tukwini mhə nari m Kristo Iərɨmənu səkɨtaha, mətə irəha kamho tukwini nari m tɨpwɨnraha. Nənə ia nəɡkiariien əsien me mɨne nəɡkiariien me həpwəh nəmwhenien, irəha kamheikuə ia nərmama me səməme həpkukurən amasan mhə nari. 19  *Nərmama həuvəreɡi raka nəvisauien mə kɨmiaha hiamo nəkwai Kristo, ro pen rerɨk raɡien pɨk tukumiaha. Mətə iakokeikei pɨk mə tihəukurən amasan nari tɨ noien atukwatukw me, nənə mhəpwəh nevənien ia noien ərəha me.

20  *Kumwesən in nukune nəmərinuien trɨpko mhə tui in trəseni kɨmiaha hieivə tesi Setan ia nɨsumiaha. Pwəh namasanien səvəi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha tramarə tukumiaha.

21  *Timoti iərmama sə iarauo pəri wok kɨmrau min rani ramasan tukumiaha.

Nənə Lusias mɨne Jeson mɨne Sosipata, irəhar nəkur imwak mirəhar, harni mwi ramasan tukumiaha.

22 Iou Tertius i iakmərai tukwini nəɡkiariien səvəi Pol ia nəkukuə i iakani ramasan tukumiaha ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha.

23  *Iəmə i Kaius rani ramasan tukumiaha. Iou Pol, iakamarə ia nimwə səvənhi, nənə nakalasia me kamhousəsɨmwɨn irəha me ia nimwə səvənhi irəha pam kamhəni ramasan tukumiaha. Erastas i ramərɨmənu ia mane me səvəi taon nəha mɨne piəvtaha Kwotas, irau mwi krauni ramasan tukumiaha. 24  a

25  *Pwəh səuvehi utə nəɡhi Kumwesən revən fwe irənhə ia nəpɨn me. In əpa rukurən noien kɨmiaha hiərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨmiaha. Noien nəha ramesi pen nəɡkiariien amasan səiou mɨne nəvisauien ia Iesu Kristo. Ramesi pen mwi nəɡkiariien səvəi Kumwesən sə nɨpwran rɨnərkwafə fwe tui, 26 mətə təkwtəkwuni mɨne Kumwesən rɨno pui nərmama hətoni. In Kumwesən sə ramarə rerɨn. Profet me səvənhi me fwe kupwən həmərai pen nəɡkiariien nəha səvənhi ia nəkukuə me səvənraha. In rɨni mə nəɡkiariien nəha traməkeikei mevən tɨ nərmama ia tənəmtənə me pam mə irəha tuhahatətə irə mho nəkwan. 27  *Kumwesən əpa in Kumwesən, in əpa rukurən nari. Pwəh nəɡnəɡɨniien revən tukwe in ia nuk nuk me tɨ nəri i Iesu Kristo rɨno. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

* 1:1: Wok Me 9:15, 13:2, Kal 1:15

* 1:2: Rom 16:25-26

* 1:3-4: Mat 22:42, Wok Me 13:33, Rom 9:5, 2Tim 2:8

* 1:5: Wok Me 26:16-18, Rom 15:18, Kal 2:7-9

* 1:7: Nam 6:25-26, 1Kor 1:2, 2Kor 1:1, Efes 1:2

* 1:8: 1Tes 1:8

* 1:9: Efes 1:16, Fil 1:8, 1Tes 2:5,10

* 1:10: Wok Me 19:21, Rom 15:23,32

* 1:13: Wok Me 19:21, Jon 15:16

* 1:16: Sam 119:46, Mak 8:38, 1Kor 1:18-24, Wok Me 13:46

* 1:17: Rom 3:21-22, Hab 2:4

a 1:17: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien i ia vas 17 in i mə, “Ia nəɡkiariien amasan səvənhi Kumwesən ramo nərmama kamhətoni natukwatukwien səvənhi sə raku pen tɨ nahatətəien mamevən ia nahatətəien.”

* 1:18: Efes 5:6, Kol 3:6, 2Tes 2:12

* 1:19: Wok Me 14:15-17, Wok Me 17:24-28

* 1:20: Job 12:7-9, Sam 19:1, Hip 11:3

* 1:21: Efes 4:17-18

* 1:22: Jer 10:14, 1Kor 1:20

* 1:23: Dut 4:15-19, Sam 106:20

* 1:24: Wok Me 14:16

* 1:25: Jer 13:25, Jer 16:19, Rom 9:5

* 1:27: Lev 18:22, Lev 20:13, 1Kor 6:9

* 2:1: Mat 7:1-2, Jon 8:7

* 2:4: Efes 1:7, 2:9, 2Tes 3:15

* 2:6: Mat 16:27, Jon 5:29, 2Kor 5:10

* 2:7: 2Tes 1:8

* 2:9: Rom 1:16

* 2:11: Efes 6:9, 1Pit 1:17

* 2:13: Mat 7:21, 1Jon 3:7

* 2:14: Wok Me 10:35

* 2:16: 2Tim 2:8

* 2:17: Jem 2:19

* 2:20: 2Tim 3:5,15, Mat 15:14, Luk 18:9

* 2:21: Sam 50:16-21, Mat 23:3-4

* 2:24: Aes 52:5, Esik 36:20

* 2:25: Jer 4:4, 9:25

* 2:26: Kal 5:6

* 2:28: Jon 7:24, 8:39

* 2:29: Dut 30:6, Kol 2:11, 1Kor 4:5, 2Kor 10:18

* 3:2: Sam 147:19-20, Rom 9:4

* 3:3: Rom 9:6, 11:29, 2Tim 2:13

* 3:8: Rom 6:1,15

* 3:9: Rom 1:18-2:24, Rom 3:23

* 3:10: Sam 53:1-3, Pri 7:20

* 3:13: Sam 140:3

* 3:15: Prov 1:16

* 3:20: Sam 143:2, Rom 7:7, Kal 2:16

* 3:21: Wok Me 10:43

* 3:22: Rom 1:17, Kal 2:16

* 3:23: Rom 3:9, 5:2

* 3:24: Rom 5:1, Efes 2:8

* 3:25: Efes 1:7

* 3:27: 1Kor 1:31

* 3:28: Kal 2:16

* 3:29: Rom 10:12

* 3:30: Dut 6:4, Rom 4:11-12, Kal 3:20

* 3:31: Mat 5:17, Rom 8:4

* 4:3: Jen 15:6, Kal 3:6, Jem 2:23

* 4:4: Rom 11:6

* 4:9: Rom 4:3

* 4:11: Jen 17:10-11

* 4:12: Mat 3:9

* 4:13: Jen 17:4-6, Jen 22:17-18, Kal 3:29

* 4:14: Kal 3:18

* 4:15: Rom 3:20, 5:13, Rom 7:8

* 4:16: Kal 3:7

* 4:17: Jen 17:5, Aes 48:13

* 4:18: Hip 11:1, Jen 15:5

* 4:19: Jen 17:17

* 4:22: Jen 15:6

* 4:24: Rom 15:4, 1Pit 1:21

* 4:25: Aes 53:4-5, 1Kor 15:17

* 5:1: Rom 3:24,28, Rom 4:24

* 5:2: Efes 2:18, 3:12

* 5:3: Jem 1:2-3, 1Tes 1:5-7

* 5:5: Sam 22:5, 25:20, Hip 6:18-19

* 5:8: Jon 3:16, 1Jon 4:10

* 5:9: Rom 1:18, 2:5,8

* 5:10: Rom 8:7-8

* 5:12: Jen 2:17, Jen 3:6,19, Rom 6:23

* 5:13: Rom 4:15

* 5:14: 1Kor 15:21-22, 1Kor 15:45

* 5:18: 1Kor 15:22

* 5:19: Aes 53:11

* 5:20: Rom 4:15, Kal 3:19

* 5:21: Rom 6:23

* 6:1: Rom 3:5-8

* 6:2: 1Tes 4:1

* 6:3: Kal 3:27

* 6:4: Kol 2:12

* 6:5: Fil 3:10-11

* 6:6: Kal 5:24

* 6:7: 1Tes 4:1

* 6:10: Hip 9:26-28, 1Pit 3:18

* 6:11: 2Kor 5:15, Kal 2:19, 1Pit 2:24

* 6:12: Jen 4:7

* 6:13: Rom 12:1, Efes 2:5, 5:14

* 6:14: 1Jon 3:6

* 6:15: Rom 6:1

* 6:16: Jon 8:34, 2Pit 2:19

* 6:18: Jon 8:32

* 6:21: Rom 7:5, 8:6,13

* 6:23: Rom 5:12,15

* 7:4: Rom 6:2,11, Kal 2:19

* 7:5: Rom 6:21

* 7:6: Rom 8:2, 6:4

* 7:7: Eks 20:17, Dut 5:21

* 7:8: Rom 4:15

* 7:9: Jem 1:15

* 7:10: Lev 18:5, Rom 10:5

* 7:11: Jen 3:13, Hip 3:13

* 7:12: 1Tim 1:8

* 7:13: Rom 5:20

* 7:14: Sam 51:5, Jon 3:6

* 7:15: Kal 5:17

* 7:18: Jen 6:5, 8:21

* 7:23: Kal 5:17, Jem 4:1, 1Tes 2:11

* 7:25: 1Kor 15:57

* 8:2: Rom 7:23-24

* 8:3: Wok Me 13:38, 15:10, Fil 2:7, Hip 4:15

* 8:4: Kal 5:16,25

* 8:6: Rom 6:21

* 8:7: Mat 12:34, Jon 8:43, 12:39, Jem 4:4

* 8:9: 1Kor 3:16, 12:3

* 8:10: Kal 2:20, Efes 3:17, 1Tes 4:6

* 8:13: Kal 6:8, Kol 3:5

* 8:15: 2Tim 1:7, Mak 14:36

* 8:16: 2Kor 1:22

* 8:17: Kal 4:5-7, Rev 21:7

* 8:18: Rom 5:2, 2Kor 4:17

* 8:19: Kol 3:4

* 8:20: Jen 3:17-19

* 8:21: 2Tes 3:13, 1Jon 3:2

* 8:23: 2Kor 5:2-4, Kal 5:5

* 8:24: 2Kor 5:7

* 8:27: Sam 139:1, 1Kor 4:5

* 8:28: Efes 1:11

* 8:29: Kol 1:18, Hip 1:6

* 8:31: Sam 118:6

* 8:32: Jon 3:16

* 8:33: Aes 50:8

* 8:34: Sam 110:1, Wok Me 7:55-56, 1Jon 2:1

* 8:36: 2Kor 4:11

* 8:37: Jon 16:33

* 9:3: Eks 32:32

* 9:4: Eks 4:22, Dut 7:6, 14:1-2

* 9:5: Mat 1:1-16, Jon 1:1, Rom 1:25

* 9:6: Nam 23:19, Rom 2:28

* 9:7: Jen 21:12

* 9:8: Kal 4:23

* 9:9: Jen 18:14

* 9:10: Jen 25:21

* 9:11-12: Jen 25:23

* 9:13: Mal 1:2-3

* 9:16: Efes 2:8

* 9:17: Eks 9:16

* 9:18: Eks 4:21, 9:12, Eks 14:4

* 9:20: Aes 29:16, 45:9

* 9:21: Jer 18:6

* 9:23: Rom 8:29, Efes 1:3-12

a 9:25: Uə “Pran i kəpwəh nokeikeiien in fwe kupwən, takəkwein in mə, ‘Pran keikei səiou.’ ” Hos 1:6; 2:23

* 9:30: Rom 10:20

* 9:31: Rom 10:2-3

* 9:32: Aes 8:14

* 9:33: 1Tes 2:6, Rom 10:11

* 10:4: Mat 5:17, Jon 3:18

* 10:5: Rom 7:10, Kal 3:12

* 10:6: Dut 30:12-14

* 10:11: Rom 9:33

* 10:12: Wok Me 15:9

* 10:13: Joel 2:32

* 10:15: Aes 52:7

* 10:16: Aes 53:1, Jon 12:38

* 10:17: Jon 17:20

* 11:1: 1Saml 12:22, Sam 94:14, Fil 3:5

* 11:3: 2Kinɡ 19:10,14

* 11:4: 1Kinɡ 19:18

* 11:5: Rom 9:27

* 11:6: Kal 3:18

* 11:7: Rom 9:31

* 11:9: Sam 35:8

* 11:11: Wok Me 13:46, Rom 10:19

* 11:16: Nam 15:17-21, Esik 44:30

a 11:16: Nəɡkiariien i, nɨpwran mə trɨni mɨnuə Epraham mɨne kaha kupwən me səvəi nəkur Isrel irəha nərmama me səvəi Kumwesən, nənə nərmama ia kwənəkwus səvənraha irəha mwi nərmama me səvəi Kumwesən.

* 11:17: Efes 2:11-19

* 11:18: Jon 4:22

* 11:20: Rom 12:16

* 11:22: Jon 15:2,4, Hip 3:14

* 11:25: Rom 12:16, Luk 21:24, Jon 10:16

* 11:26: Mat 23:39, Sam 14:7

* 11:32: Kal 3:22, 1Tim 2:4

* 11:34: Aes 40:13, 1Kor 2:16

* 11:36: 1Kor 8:6

* 12:1: Rom 6:11,13, 1Tes 2:5, Jon 4:24

* 12:2: Efes 4:23, Efes 5:10,17

* 12:3: 1Kor 12:11, Efes 4:7

* 12:4: 1Kor 12:12

* 12:5: 1Kor 12:27, Efes 4:25

* 12:6: 1Kor 12:4-11, 1Tes 4:10-11

* 12:8: 2Kor 9:7

* 12:9: 1Tim 1:5, 1Pit 1:22, Amos 5:15

* 12:10: 2Tes 1:7, Fil 2:3

* 12:11: Wok Me 18:25, Rev 3:15

* 12:12: 1Tes 5:17

* 12:13: Hip 13:2

* 12:14: Mat 5:44, Wok Me 7:60, 1Kor 4:12

* 12:15: Sam 35:13

* 12:16: Rom 15:5, 11:20, Prov 3:7, Aes 5:21

* 12:17: 1Tes 5:15

* 12:18: Mak 9:50, Hip 12:14

* 12:19: Dut 32:35, Mat 5:39, Rom 13:4, 1Tes 1:6-7, Hip 10:30

* 12:20: Prov 25:21-22, Mat 5:44

* 13:1: Taet 3:1, Prov 8:15, Jon 19:11

* 13:3: 1Tes 2:13-14, 1Tes 3:13

* 13:4: Rom 12:19

* 13:7: Mat 22:21

* 13:8: Mat 22:39-40, Jem 2:8

* 13:9: Eks 20:13-15, 17, Dut 5:17-19, Dut 5:21

* 13:10: 1Kor 13:4-7

* 13:11: Efes 5:14, 1Tes 5:6-7

* 13:12: 1Jon 2:8, Efes 5:11, 6:11

* 13:13: Luk 21:34, Efes 5:18

* 13:14: Kal 3:27

* 14:1: Rom 15:7

* 14:2: Jen 1:29, 9:3

* 14:3: Kol 2:16

* 14:4: Mat 7:1, Jem 4:11-12

* 14:5: Kal 4:10

* 14:8: Luk 20:38, Kal 2:20, 1Tes 5:10

* 14:10: Mat 25:31-32, Wok Me 17:31, 2Kor 5:10, Fil 2:10-11

* 14:12: Kal 6:5

* 14:14: Wok Me 10:15, Taet 1:15

* 14:15: 1Kor 8:11-13

* 14:16: Taet 2:5

* 14:19: Rom 12:18, Rom 15:2

* 14:20: 1Kor 8:13

* 14:23: Taet 1:15

* 15:2: Rom 14:19, 1Kor 9:19, 1Kor 10:24,33

* 15:3: Sam 69:9

* 15:4: Rom 4:23-24, 1Kor 10:11

* 15:7: Rom 14:1

* 15:8: Mat 15:24

a 15:8: Uə nərmama kuvehi ninhum mɨnraha

* 15:9: Wok Me 3:25, Rom 11:30, 2Saml 22:50

b 15:11: Uə Iərɨmənu

* 15:12: Rev 5:5

* 15:16: Rom 1:5, 12:3, Rom 11:13, Fil 2:17

c 15:16: Uə iərmama sə ramo tukwini nari m Iesu Kristo

* 15:18: 2Kor 3:5

* 15:20: 2Kor 10:15-16

* 15:22: Rom 1:10-13

* 15:24: 1Kor 16:6

* 15:25: Wok Me 19:21

* 15:26: 1Kor 16:1, 2Kor 8:1, 2Kor 9:2,12, Wok Me 24:17

* 15:27: Rom 9:4, 1Kor 9:11

* 15:29: Rom 1:11

* 15:30: 2Kor 1:11, Kol 4:3, 2Tes 3:1

* 16:3: Wok Me 18:2,18,26

* 16:5: 1Kor 16:15,19, 2Tim 1:15

* 16:13: Mak 15:21

* 16:16: 1Kor 16:20, 1Tes 5:14

* 16:17: Mat 7:15, Taet 3:10

* 16:18: Fil 3:19, Kol 2:4, 2Tes 2:3

* 16:19: Rom 1:8, Mat 10:16, 1Kor 14:20

* 16:20: Rom 15:33, Jen 3:15

* 16:21: Wok Me 16:1-2, Wok Me 19:22, 20:4

* 16:23: 1Kor 1:14

a 16:24: Niutestamen me nepwɨn kɨmərai pen ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris fwe kupwən nəɡkiariien riti ia vas 24 rani iamɨnhi irə mɨnuə: “Pwəh namasanien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo tramarə tukumiaha pam.”

* 16:25: Efes 1:9, 3:5,9, Kol 1:26, Rom 1:5

* 16:27: 1Tim 1:17, Jut 25

Fas Korin

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Fas Korin

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Nəkukuə i kani mə Fas Korin Pol rɨmərai revən tɨ nakalasia me fwe Korin ia nuk 55. Pol ramarə fwe Efesas mərhi pen nəkukuə i revən tɨ nakalasia me fwe Korin tɨ nɨrɨpwenien nəkukuə səvənraha. Korin raməmak ia nɨkare təsi Metiterenian. In taon asori riti. Səvənhi nautə rasori. Mətə noien səvəi nəkur Korin rərəha. Ia tənəmtənə me pam nərmama həukurən mə Korin in taon ərəha riti. Tɨ nəri nə mə nakalasia me fwe Korin həuvehe vi a mhahatətə ia Iesu Kristo, rəknekɨn tɨ nirəha tɨ noien noien amasan. Irəha kamho ihi noien ərəha. Nakalasia me fwe Korin haməvisə mɨnraha me. Irəha nepwɨn kamho noien ərəha anan. Pol rɨrai nəkukuə i məɡkiari skai mɨnraha mamahatən irəha mə irəha tuhəfarə irə. In rɨrai nəɡkiariien me nepwɨn ia nəkukuə i mə trahatən irəha ia narəien səvənraha. Trɨni mɨnuə irəha hesi pen nəɡkiariien me nəha nənə tuhəukurən noien amasan mɨne noien ərəha.

1

1 Iou Pol, iou aposol riti səvəi Iesu Kristo, tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno rəmwhen ia sə in rokeikei, məkwein iou mə tako wok i, mɨne piəvtaha Sostenes.

2  *Nəkukuə i rauvehe tukumiaha nakalasia me səvəi Kumwesən fwe taon nəha Korin, kɨmiaha nərmama me i Iesu Kristo rɨnəpərhi kɨmiaha hiəmher, nənə Kumwesən rɨnəkwein kɨmiaha mə nəkur ikinan me səvənhi, kɨmiaha mɨne nərmama ia kwopun me pam səməme hiaməfwaki m Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha sə in Iərɨmənu səkɨtaha pam.

3  *Pwəh Kumwesən Tata səkɨtaha mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha trouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha.

Pol rani vivi Kumwesən tɨ nakalasia me fwe Korin

4 Ia nəpɨn me iakani vivi Kumwesən tukumiaha, tɨ nəri nə mə rɨnəriari pehe namasanien səvənhi m kɨmiaha ia Iesu Kristo, 5 mo hiəuvehe mhəmwhen ia iərmama riti nautə səvənhi rasori. Nautə nəha in nəha nɨniien me pam mɨne nukurənien me pam hiaməuvehi raku pen tɨ Iesu Kristo. 6 Kumwesən rɨnəriari namasanien nəha m kɨmiaha iamɨnha irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiaməni mə nəɡkiariien sə raməvisau Kristo ro nɨpərhienien. 7  *Ro pen kɨmiaha hiəuvəuvehi raka nɨskaiien me pam səməme Nənɨmwɨn Ikinan rauvehi pehe, hiaməuvehi mamheitenhi nəpɨn nəha tukətoni Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo trier pehe. 8  *In tro kɨmiaha hiərer əknekɨn meste nəpɨn sampam mə tukəpwəh nətoniien noien ərəha riti ia kɨmiaha ia nəpɨn nəha Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha truvehe mwi irə. 9  *Kumwesən ramo nəɡkiariien səvənhi ia nəpɨn me. In rɨnəkwein kɨmiaha, mo kɨmiaha hiəuvehe mho kuatia kɨmiaha tɨni, Iesu Kristo, sə in Iərɨmənu səkɨtaha.

Nakalasia me fwe Korin kamheitehieitehi kusen səvənraha

10  *Piak me, ia nəɡhi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha iakaməres skai tukumiaha mə kɨmiaha pam tihəni a nari kuatia, mhəpwəh noien mə nətərɨɡien riti truvehe meitehi kɨmiaha. Mətə nəpɨn me nətərɨɡien səkɨmiaha mɨne rerɨmiaha trouvehe rouo kuatia. 11 Iakani iamɨnhi irə, piak me, tɨ nəri nə mə nəkur imwei Kloe nepwɨn haməni pehe tukw iou i mə kɨmiaha hiaməvisə. 12  *Nɨpwrai nəɡkiariien sə iakani ro iamɨnhi irə. Kɨmiaha kuatia kuatia hiaməɡkiari. Riti rani mə, “Iou iərmama səvəi Pol.” Riti rani mə, “Iou iərmama səvəi Apolos.” Riti rani mə, “Iou iərmama səvəi Pita.” Riti rani mə, “Iou iərmama səvəi Kristo.”

13 Hiənuə ko hieitehieitehi Kristo iamɨnha irə? Rəfo? Kɨnərui tərini pen iou Pol ia nei kamarkuaui tukumiaha? Uə kɨno baptaes ia kɨmiaha ia nəɡhi Pol? 14  *Iou iakamɨni tanak tɨ Kumwesən mə iapko mhə paptaes ia kɨmiaha riti, mətə iakɨno a paptaes ia Krispas mɨne Kaius. 15 Rerɨk raɡien iamɨnha irə tɨ nəri nə mə iərmama riti ko rɨpkɨni mhə mə kɨno baptaes irə ia nəɡhɨk. 16  *(Nɨpərhienien iakɨno mwi paptaes ia Stefanas mɨne nərmama me fwe ia nəkwai nimwə səvənhi. Kurirə ia in, iakenouenou mə iakɨno mwi baptaes ia iərmama riti uə rekəm.) 17  *Kɨmiaha hiəukurən mə Kristo rɨpkərhi pehe mhə iou mə tako paptaes ia nərmama, mətə rərhi pehe iou mə takəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvənhi. Iakaməvisau irapw nəɡkiariien amasan nəha mɨpkesi pen mhə nukurənien səvəi iərmama kamo nei kamarkuaui səvəi Kristo ruvehe nɨskaiien səvənhi riwən.

Kristo in nukurənien mɨne nɨskaiien səvəi Kumwesən

18  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəvisauien Kristo ia nei kamarkuaui ro narɨsien i tɨ nərmama səməme kamhəuvən mə tuhemhə, mətə tukutaha i nərmama səməme Kumwesən rauvehimɨru kɨtaha, nəvisauien nəha in nɨskaiien səvəi Kumwesən. 19 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iou takouraha nukurənien səvəi nərmama səməme həukurən amasan nari,

nənə mo nəri auər a ia nukurənien səvəi nahatən me.”

20  *Iərmama sə rukurən amasan nari in pəku? Iahatən pəku səvəi Loa? Iərmama sə rarɨpwen nəresien me ia tɨprənə i in pəku? Həiwən! Kumwesən rɨno nukurənien səvəi nərmama ia tɨprənə i ruvehe mo narɨsien irə. 21  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ia nukurənien səvəi Kumwesən in rɨno mə nərmama səvəi tɨprənə i tuhəpwəh nukurənien in ia nukurənien səvənraha. Mətə Kumwesən rerɨn raɡien mə truvehimɨru nərmama səməme kamhəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien i kɨtaha saməvisau irə, nəɡkiariien sə nərmama haməni mə ro narɨsien irə. 22  *Nəkur Isrel hokeikei mə tuhətoni nɨmtətien me. Nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel kamhətui nukurənien, 23  *mətə kɨtaha saməvisau Kristo kɨnərui tərini pen in ia nei kamarkuaui. Nəɡkiariien nəha nəkur Isrel kamhapəti irə mamhəmwei, nənə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel kamhəni mə nəɡkiariien nəha ro narɨsien i. 24  *Mətə nərmama səməme Kumwesən rɨnəkwein irəha, nəkur Isrel nepwɨn mɨne nərmama nepwɨn rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, irəha hənətoni mə Kristo in nɨskaiien səvəi Kumwesən mɨne nukurənien səvəi Kumwesən. 25  *Noien nəha səvəi Kumwesən sə nərmama kamhəni mə ro narɨsien i rukurən nari məpi raka nukurənien səvəi nərmama pam. Nənə noien nəha səvəi Kumwesən sə nərmama kamhəni mə nɨskaiien səvənhi riwən rɨskai məpi raka noien səvəi nərmama pam.

26  *Piak me, rerɨmiaha tramrhi nəpɨn Kumwesən rɨnəkwein kɨmiaha irə fwe kupwən. Ia nəpɨn nəha kɨmiaha hiəpɨk hiəpkukurən mhə nari ia nəmri nərmama. Kɨmiaha hiəpɨk hiəpkuvehi mhə nɨskaiien, rɨpko mhə kɨmiaha hiəpɨk nɨpwnəti nəmə asori me nepwɨn. 27 Mətə Kumwesən rɨmərfi narimnari me səməme nərmama ia təkure tɨprənə i haməni mə ro narɨsien i, mə ia noien nəha in tro naurɨsien m nərmama səməme həukurən nari. In rɨmərfi narimnari me səməme nərmama ia təkure tɨprənə i haməni mə nɨskaiien səvənraha riwən, mə ia noien nəha in tro naurɨsien m nərmama səməme nɨskaiien səvənraha rarə. 28 In rɨmərfi narimnari auər a me, mɨne narimnari me kamətə ərəha irəha, mə ia noien nəha in tro nərmama me kamətə irəha mə irəha nərmama anan me nepwɨn tuhəuvehe mho nərmama auər a ia nirəha. 29  *Kumwesən rɨno iamɨnhi irə mə iərmama riti riwən trəɡkiari ərpwi ia nənimen. 30  *Mətə in rɨno kɨmiaha hiəuvehe mho kuatia kɨmiaha Iesu Kristo. Nənə Kristo in nukurənien səkɨtaha ruku pen tɨ Kumwesən. In rɨno kɨtaha səuvehe mhatukwatukw ia nəmri Kumwesən. In rɨno kɨtaha səuvehe mho nəkur ikinan me səvənhi. In rɨnərəku suatuk mɨfi raka nari ia kɨtaha. 31  *Ro iamɨnhi irə, rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Pwəh iərmama sə raməɡkiari ərpwi, trəɡkiari ərpwi a ia narimnari me səməme Iərɨmənu səkɨtaha rɨno.”

2

1  *Piak me, nəpɨn iakɨməuvehe tukumiaha, iakuvehe mɨni irapw tukumiaha nəɡkiariien i Kumwesən rɨnərkwafə irə fwe kupwən, mətə iapkɨni irapw mhə nəɡkiariien uə nukurənien sə rutə pɨk, rekəm. 2  *Nəpɨn iakɨnamarə kɨtaha m kɨmiaha, rerɨk rɨskai mə tapkɨni irapw mhə mwi nari riti, mətə Iesu Kristo a mɨne nemhəien səvənhi ia nei kamarkuaui. 3  *Nəpɨn iakɨməuvehe mətoni kɨmiaha, nɨskaiien səiou riwən anan, mamhekɨr ia nəpɨn me, mamətəmnɨmwɨn. 4  *Nənə nəɡkiariien səiou mɨne nəvisauien səiou, iapkɨni irapw mhə mesi pen nukurənien səvəi nərmama tɨ nuvi peheien kɨmiaha. Mətə nəpɨn iakɨnəɡkiari, hiətoni nɨskaiien səvəi Kumwesən mɨne wok səvəi Nənɨmwɨn Ikinan. 5 Iakɨno iamɨnha irə mə nahatətəien səkɨmiaha trəpwəh nərer penien ia nukurənien səvəi nərmama, mətə trərer pen ia nɨskaiien səvəi Kumwesən.

Nukurənien sə rauku pen tɨ Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən

6  *Mətə nɨpərhienien, nərmama me i həuvəskai raka ia nɨmɨruien səvənraha, kɨmaha iahaməvəhaɡ mɨnraha ia nukurənien. Mətə nukurənien nəha rɨpkuku pehe mhə tɨ tɨprənə i uə ia nəmə asori me səməme kamhərɨmənu ia tɨprənə i. Nəmə asori me nəha tuhəuvehe mho nəmə auər a ia nirəha. 7  *Mətə kɨmaha iahaməɡkiari ia nukurənien səvəi Kumwesən sə rɨnamərkwafə fwe kupwən nərmama me həpkətoni mhə. Nukurənien nəha Kumwesən rɨnəmri raka fwe tui anan mə truvehi utə kɨtaha irə tsəuvehi nasoriien. 8  *Nərmama səməme kamhərɨmənu ia tɨprənə i irəha pam həpkukurən mhə nəɡkiariien nəha. Ko həpkukurən həpkərui tərini pen mhə Iərɨmənu asori səkɨtaha ia nei kamarkuaui. 9 Mətə rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iərmama riti riwən rɨnətə raka ia nənimen,

uə ruvəreɡi raka ia nəkwəreɡɨn,

uə rerɨn ruvərhi raka

nəfe Kumwesən rɨnəpnəpenə irə mə truvei pen m nərmama səməme hokeikei in.”

10  *Mətə Kumwesən rɨno pui pehe narimnari me nəha m kɨtaha ia Nənɨmwɨn səvənhi.

Nənɨmwɨn səvənhi rukurən noien iamɨnha irə tɨ nəri nə mə in ramətə pui narimnari me pam, mamətə pui mwi nətərɨɡien səvəi Kumwesən sə rəmwhenɨmw. 11  *Narimnari me səməme iərmama rerɨn ramrhi, nənɨmwɨn əpa səvənhi fwe imwə rukurən. Ia noien a mwi nəha, narimnari me nəha səməme Kumwesən rerɨn ramrhi, Nənɨmwɨn əpa səvənhi rukurən. 12  *Nənɨmwɨn i kɨməuvei pehe m kɨtaha rɨpko mhə Nənɨmwɨn səvəi tɨprənə i, mətə Nənɨmwɨn sə raku pen tɨ Kumwesən. Kɨməuvei pehe m kɨtaha mə tsəukurən nəfe Kumwesən rauvei pehe auər a m kɨtaha. 13  *In i nəɡkiariien i kɨmaha iahaməni irapw. Nənə nukurənien səvəi nərmama rɨpkahatən mhə kɨmaha ia nəɡkiariien me nəha, mətə Nənɨmwɨn nəha rɨnahatən kɨmaha irə. Nənə iahaməni irapw nəɡkiariien pərhien me səvənhi ia nəɡkiariien me səməme in rauvei pehe. 14  *Iərmama sə Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən riwən irə ko rɨpkuvehi mhə narimnari me Nənɨmwɨn nəha raməriari pehe i. In rətoni narimnari me nəha ho a narɨsien irə. Ko rɨpkukurən mhə irəha tɨ nəri nə mə kaukurən narimnari me nəha ia Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən. 15  *Iərmama Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən ramarə irə raməkiri mamətə sas narimnari me pam, mətə iərmama riti riwən ko rəkiri noien səvəi iərmama nəha. 16  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Sin rukurən nətərɨɡien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha

mə trahatən in?”

Mətə kɨtaha saməuvehi nətərɨɡien səvəi Kristo.

3

Kumwesən əpa trəkiri wok səvəi nərmama me səvənhi

1  *Piak me, fwe kupwən, nəpɨn iakɨnamarə kɨtaha m kɨmiaha, ko iapkəɡkiari mhə m kɨmiaha rəmwhen iakaməɡkiari m nərmama Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən rɨnarə raka ia nirəha, mətə iakɨnəɡkiari m kɨmiaha rəmwhen mə kɨmiaha nərmama me a səvəi tɨprənə, uə kɨmiaha nəkwərhakwərha me a ia nɨmɨruien vi səkɨmiaha ia Kristo. 2  *Nəpɨn iakɨnamahatən kɨmiaha rəmwhen iakauvei pehe a nəveɡɨnien mərməru m kɨmiaha. Iapkuvei pehe mhə nəveɡɨnien sɨkai m kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəpkəmwhen mhə tɨ nəniien nəveɡɨnien sɨkai. Nənə nɨpərhienien təkwtəkwuni hiəpwəh ihi nəmwhenien tɨ nənien nəveɡɨnien sɨkai. 3  *Noien səkɨmiaha rəmwhen a ia noien səvəi nərmama səvəi tɨprənə i. Kɨmiaha hiamətərɨɡ ərəha ia kɨmiaha me, mamhəvisə m kɨmiaha me. Noien nəha hiamo ramahatən pen mə kɨmiaha nərmama me a, noien səkɨmiaha rəmwhen a ia nərmama nepwɨn səvəi tɨprənə i. 4  *Nəpɨn iərmama riti rɨni mə, “Iou iərmama səvəi Pol,” nənə riti mwi rɨni mə, “Iou iərmama səvəi Apolos,” noien nəha ramahatən pen mə kɨmiaha nərmama me a səvəi tɨprənə.

5 Hətoni ro. Apolos in nəfe iərmama? Pol in nəfe iərmama? Kɨmrau iotukwininari mi a iarɨnouasitu ia kɨmiaha mə tihəni nɨpərhienien ia Iesu. Kɨmrau iarauo wok sə Iərɨmənu səkɨtaha rɨməuvei pehe m kɨmrau kuatia kuatia mə trouo. 6 Rəmwhen mə iou iakɨnəpwei nuni nari, nənə Apolos in rɨnəfwi ia nui, mətə Kumwesən rɨno rutə. 7 Ro iamɨnhi irə iərmama sə raməpwei nuni nari, uə iərmama sə raməfwi ia nui, in nəri auər a, mətə Kumwesən in nukune wok nəha, tɨ nəri nə mə in ramo narimnari haməmɨru mamhəutə. 8 Iərmama sə raməpwei nuni nari mɨne iərmama sə raməfwi ia nui irau krouəmnəmwhen a. Kumwesən trərəku irau mesi pen atukwatukw wok sə irau kro. 9  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmrau iotukwininari mi səvəi Kumwesən iarauo pəri wok. Nənə kɨmiaha hiəmwhen ia nəmhien səvəi Kumwesən uə nimwə səvəi Kumwesən.

10  *Ia namasanien səvəi Kumwesən sə rɨnəriari pehe irə miou, iako rəmwhen ia iərmama sə rukurən amasan nuvrhəkɨnien nimwə, məmri irapw nəri skai riti tukuvrhəkɨn pen nimwə ia təkuren, nənə təkwtəkwuni iərməpə rauvrhəkɨn pen nimwə ia təkure nəri skai nəha iakɨnəmri irapw. Pwəh nərmama hətui amasan mə kamhəfo mamhəuvrhəkɨn pen nimwə irə. 11  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama riti ko rɨpkəmri irapw mhə nəri skai riti sə tukuvrhəkɨn pen nimwə irə ropə ia nəri skai nəha kɨnəmri irapw raka. Nəri skai nəha in nəha Iesu Kristo. 12 Nərmama nepwɨn haməuvehi narimnari me səməme tuhəuvrhəkɨn nimwə irə rərer kɨni tui rəmwhen ia aean mi nəha kol mɨne silva mɨne kəpwier amasan me səməme nənimenraha rəknekɨn. Nərmama me nepwɨn mwi haməuvehi narimnari me səməme ko həpkərer əpwəmwɨs mhə rəmwhen ia nei mɨne niɡ mɨne nɨmwai nari. 13  *Tukətoni wok səvəi nərmama kuatia kuatia tɨ nəri nə mə nəpɨn səvəi Kristo tro pui irəha. Ia nəpɨn nəha napw trahi wok səvəi nərmama kuatia kuatia mahatən pen wok səvənraha mə ramasan uə rərəha. 14 Trɨni mɨnuə napw rəpwəh nahi əmwesiien wok sə iərmama riti ruvrhəkɨn pen ia təkure nəri skai kɨnəmri irapw, iərmama nəha truvehi nərəkuien riti. 15 Mətə trɨni mɨnuə napw rahi əmwesi wok səvəi iərmama riti, iərmama nəha trarfai ia nərəkuien səvənhi. Mətə Kumwesən truvehimɨru in rəmwhen ia iərmama riti sə napw rɨnahi nimwə səvənhi mɨne narimnari me səvənhi nənə in əpa ramɨru.

16  *Hiəukurən uə rekəm? Nimwə səvəi Kumwesən in nə kɨmiaha. Nənɨmwɨn Ikinan ramarə ia kɨmiaha. 17 Trɨni mɨnuə iərmama riti rouraha nimwə səvəi Kumwesən, Kumwesən trouraha in. Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə nimwə səvəi Kumwesən ro ikinan i, nənə nimwə nəha in nə kɨmiaha.

18 Rərəha mə iərmama riti treikuə atukw a irə. Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rerɨn ramrhi mə in rukurən nari nəha təkwtəkwuni ia nəmri nərmama, ramasan mə pwəh ruvehe iərmama riti nərmama harɨs irə. Ia suatuk nəha in truvehe mukurən nari. 19  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nukurənien səvəi nərmama ia tɨprənə i ro narɨsien i ia nəmri Kumwesən. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Kumwesən ramo mə nərmama səməme həukurən nari

noien ikou me səvənraha trousi tərini irəha rəmwhen ia kwənkru.”

20  *Nəkukuə Ikinan rani mwi mə,

“Iərɨmənu rukurən mə nətərɨɡien səvəi nərmama səməme həukurən nari

ho a nəri auər a ia nirəha.”

21 Ro iamɨnhi irə tihəpwəh nɨniien mə kɨmiaha nərmama səvəi iərmama i uə kɨmiaha nərmama səvəi iərmama nəha mə tihəuvehi utə atukw a kɨmiaha tukwe. Kumwesən rauvei pehe narimnari me pam mə trasitu ia kɨmiaha. 22 Pol uə Apolos uə Pita uə təkure tɨprənə uə nɨmɨruien uə nemhəien uə nəpɨn ipwet mɨne uə nəpɨn sə trɨpkuvehe, mətə irəha pam səkɨmiaha, 23 kɨmiaha nəha səvəi Kristo, nənə Kristo in səvəi Kumwesən.

4

Aposol me səvəi Kristo

1  *Ro iamɨnhi iərmama riti trəfətə kɨmaha irə? In trətə kɨmaha rəmwhen ia kɨmaha iotukwininari me səvəi Kristo. Nəɡkiariien me i səvəi Kumwesən hənamərkafə fwe kupwən, Kumwesən rɨnəmri pehe nəɡkiariien me nəha ia rəɡɨmaha mə tahətui amasan tukwe. 2  *Nənə kɨmiaha hiəukurən nərmama me səməme iəmə asori riti rəmri pen narimnari me səvənhi ia rəɡɨnraha hamətui tukwe, irəha tuhaməkeikei mho wok səvənraha ramasan mə nəpɨn iəmə asori rətoni wok səvənraha nənə rɨni nɨpərhienien ia nirəha. 3 Mətə tukw iou, ro a nəri ouihi riti trɨni mɨnuə kɨmiaha uə nərmama əpə me nepwɨn hənuə tuhəkiri noien səiou. Iou mwi ko iapkəkiri atukw mhə noien səiou iamɨnhi irə. 4  *Ia nətərɨɡien səiou, iou iakɨno a sə ramasan, mətə rɨpko mhə iakani mə iakatukwatukw. Iərɨmənu səkɨtaha in əpa ratukwatukw tɨ nəkiriien noien səiou. 5  *Ro iamɨnhi irə tihəpwəh nəkiri akwauakwien noien səvəi nərmama ia nəpɨn sə rɨpkatukwatukw mhə mə tukəkiri noien səvəi nərmama irə. Tihəfwini meste nəpɨn Iərɨmənu səkɨtaha truvehe irə. In truvehe mɨpeki irapw narimnari səməme hamərkwafə ia nəpitəvien, mɨpeki pehe ia nukuraanien, nənə mɨni irapw nətərɨɡien afafa me səvəi nərmama ia nukuraanien. Ia nəpɨn nəha Kumwesən trəɡnəɡɨni nərmama kuatia kuatia mesi pen atukwatukw noien amasan me səməme həno.

6  *Piak me, iakɨməni nəɡkiariien me i ia kɨmrau Apolos mə trasitu ia kɨmiaha. Iakokeikei mə tihəuvehi nukurənien ia kɨmrau nənə mhəukurən nɨpwrai nəɡkiariien i sə rani mə, “Tikamevən məpwəh nəpi rakaien nəfe kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan.” Rərəha mə tihərpwi kɨmiaha tɨ iərmama riti mamhəni ərəha riti. 7  *Rəfo? Kɨmiaha hiasori mhəpi raka nərmama me pam? Rekəm! Kɨmiaha hiəpkuvehi mhə nari riti sə ruku pehe atukw tukumiaha. Narimnari me pam səməme hiaməuvehi, Kumwesən rauvei pehe auər a m kɨmiaha. Ro pen rɨpkəmwhen mhə mə tihaməɡkiari ərpwi.

8  *Rəfo nəha? Rosi kɨmiaha hiəuvəukuər raka uə? Rosi nautə səkɨmiaha ruvəuvehe mɨnasori raka uə? Rosi kɨmiaha hiənəvtənhi raka kɨmaha mhəuvehe mho kiɡ me ia kɨmiaha uə? Kamo hiamərɨmənu pərhien kɨmaha iahokeikei pwəh sərɨmənu pəri kɨtaha m kɨmiaha. 9  *Kɨmaha aposol me, mətə iakamətoni mə Kumwesən ruvehi irapw kɨmaha inhərɨpw anan. Kɨmaha iahəmwhen ia nərmama səməme kɨnəkiri raka irəha mə tuhaməkeikei mhemhə. Rəmwhen mə iahamərer ia nəmri naɡelo me mɨne nərmama me pam səvəi tɨprənə mə irəha tuhəspau ia noien səvəi nemhəien səkɨmaha. 10  *Kɨmaha nərmama səvəi Kristo ro pen nərmama kamharɨs ia kɨmaha mə kɨmaha iahəreirei nari. Mətə rəfo? Rosi kɨmiaha hiəukurən nari tɨ nəri nə mə hiəuvəuvehe mhəno kuatia kɨmiaha Kristo uə? Kɨmaha nɨskaiien səkɨmaha riwən. Mətə rəfo? Rosi nɨskaiien səkɨmiaha rarə uə? Nərmama kamhəni ərəha kɨmaha. Mətə rəfo? Rosi irəha kamhəsiai kɨmiaha uə? 11  *Meste pehe ipwet mɨne nukumhə ramahi kɨmaha, kɨmaha iahaməkwakwa, mamharkahu ia tɨnari eitehi me, nərmama hamousi kɨmaha, nimwə səkɨmaha riwən. 12  *Kɨmaha iahaməsese mamhowok ia rəɡɨmiaha tɨ nuvehiien nəveɡɨnien sənəmaha. Nəpɨn nərmama həni ərəha kɨmaha, kɨmaha iahəkwein amasan ia nirəha. Nəpɨn nərmama hometə kɨmaha, kɨmaha iahəseni a mhərer əknekɨn. 13  *Nəpɨn nərmama houraha nəɡhɨmaha ia neikuəien, mətə kɨmaha iahəɡkiari pen amasan a mɨnraha. Meste pehe ipwet mɨne ia nəmri nərmama kamətə kɨmaha rəmwhen ia nəri əmkemɨk me səməme kamərarki mɨne nɨpware narimnari me pam ia təkure tɨprənə i.

14 Iapkrai mhə nəɡkiariien me i mə tako kɨmiaha hiaurɨs, rekəm. Kɨmiaha hiəmwhen ia nɨpwnətɨk keikei me səiou ro pen iakaməvəhaɡ m kɨmiaha. 15  *Nahatən me səkɨmiaha həpɨk səməme tuhahatən kɨmiaha ia Kristo. Rosi irəha həmwhen ia tata karen i səkɨmiaha irəha pam ten taosen, mətə tata atukwatukw səkɨmiaha kuatia a, in i iou, tɨ nəri nə mə iou iakɨməuvehe mo tata səkɨmiaha ia Iesu Kristo nəpɨn iakɨnaməvisau pehe nəɡkiariien amasan səvənhi m kɨmiaha fwe kupwən. 16  *Ro pen iakani pehe tukumiaha i mə ramasan mə tihəuvnhi iou. 17  *Ro iamɨnhi irə iakərhi pehe Timoti ruvehe tukumiaha. In nərɨk keikei riti ia Iərɨmənu səkɨtaha. Iou iakukurən nətɨɡiteien irə. In trahatən mwi kɨmiaha ia suatuk me səiou ia Iesu Kristo, suatuk me nəha iakamahatən nakalasia me irə ia kwopun me pam.

18 Kɨmiaha me nepwɨn hiamərpwi kɨmiaha tɨ nəri nə mə rerɨmiaha ramrhi mə tapkuvehe mhə mətoni kɨmiaha. 19  *Mətə trɨpko mhə tui iakuvehe mətoni kɨmiaha trɨni mɨnuə Iərɨmənu səkɨtaha rəseni iou. Nənə iou tapkreɡi mhə nəɡkiariien me səvəi nərmama səməme hamərpwi irəha, mətə takuvehe mətə sas ia nɨskaiien səvənraha. 20  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rɨpko mhə nɨtətə səvəi nəɡkiariien, mətə nɨtətə səvəi nɨskaiien. 21 Nənə hiokeikei nəfe? Takuvehe mətoni kɨmiaha mərisi kɨmiaha uə takuvehe masitu ia kɨmiaha ia noien məru tɨ nəri nə mə iakokeikei kɨmiaha?

5

Kɨmiaha tihərhi irapw iərmama sə ramo noien ərəha ia nɨmwrhenɨmiaha

1  *Kɨməni pehe tukw iou i mə kɨmiaha riti ramo noien riti rərəha anan. Kɨpkətoni mhə nərmama səməme həreirei Kumwesən kamho noien ərəha nəha. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərman riti rɨməiri pran kurirə səvəi tata səvənhi krauarə pəri nəha təkwtəkwuni. 2 Nənə kɨmiaha hiamərpwi kɨmiaha tukwe mə ramasan a! Mətə rəfo kɨmiaha hiəpkreɡi mhə rərəha mhasək tukwe? Iəmə sə rɨno noien nəha, kɨmiaha tihaməkeikei mhərhi irapw in ia nɨmwrhenɨmiaha. 3  *Təkwtəkwuni iapkarə mhə kɨtaha m kɨmiaha ia nɨpwrak, mətə ia nənɨmwɨk iakamarə kɨtaha m kɨmiaha. Trɨni mɨnuə iakamarə kɨtaha m kɨmiaha, iakuvəni raka ia nəɡhi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha nəfe tso ia iəmə nəha. 4  *Nəpɨn hiousəsɨmwɨn kɨmiaha me, nənə ia nənɨmwɨk iou mwi iakamarə kɨtaha m kɨmiaha, nənə ia nɨskaiien səvəi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha, 5  *kɨmiaha tihəmri pen iəmə nəha ia rəɡi Setan mə tukouraha nɨpwran. Tiho iamɨnha irə mə tukuvehimɨru nənɨmwi iəmə nəha ia nəpɨn nəha Iərɨmənu səkɨtaha Iesu truvehe irə.

6  *Noien sə hiaməɡkiari mamhərpwi kɨmiaha irə rɨpkamasan mhə. Hiəukurən uə rekəm? Yis ouihi raməse bred pəpwiə. 7  *Tihəuvehi raka yis akuas mə kɨmiaha tihəmwhen ia bred vi sə yis riwən irə. Nɨpərhienien kɨmiaha hiəmwhen ia bred nəha tɨ nəri nə mə Kristo, kwəti sipsip səkɨtaha səvəi nəveɡɨnien asori nəha Pasova, kɨnousi əpune nɨten ruvehimɨru kɨtaha. 8  *Ro pen pwəh kɨtaha tso nəveɡɨnien asori nəha, mhəpwəh nəmwəkiien kɨtaha me, mhəpwəh noien ərəha. Noien me nəha həmwhen ia yis akuas. Mətə pwəh so nəveɡɨnien asori nəha mho noien sə rəmher matukwatukw rəmwhen ia bred sə yis riwən irə.

9  *Iakuvərai raka nəkukuə riti m kɨmiaha, mɨni mə tihəpwəh navən pəriien kɨmiaha nərman mɨne nɨpran səməme kamhəiri əpnapen irəha me, 10 mamhəpwtɨɡ tɨ nautə səvənraha, mamhakres, mamhəfwaki m nənɨmwi nari me. Rɨpko mhə nɨpwrai nəɡkiariien nəha səiou mə kɨmiaha tihəpwəh navən pəriien kɨmiaha nərmama me səvəi tɨprənə i səməme kamho noien ərəha me nəha. Rəknekɨn ko hiəpkaraka mhə ia nirəha tɨ nəri nə mə kɨtaha mɨnraha samarə ko səpkaraka mhə ia təkure tɨprənə i. 11  *Mətə nəkukuə sə iakɨmərai m kɨmiaha, nɨpwran ro iamɨnhi irə mə tihəpwəh navən pəriien kɨmiaha nərman mɨne nɨpran səməme kamhəni mə irəha nəkur əfwaki me, mətə kamhəiri əpnapen irəha me, mamhəpwtɨɡ tɨ nautə səvənraha, mamhəfwaki m nənɨmwi nari me, mamhəni neikuəien mamhouraha nəɡhi iərmama irə, mamhənɨmwi pɨk nənɨmwiien skai mamhakonə irə, mamhakres. Kɨmiaha tihəpwəh nəkure pəriien kɨmiaha nərmama me nəha mhani nari kɨmiaha mɨnraha.

12-13  *Rɨpko mhə səiou nəha wok mə takəkiri noien səvəi nərmama iruə me. Kumwesən əpa trəkiri noien səvənraha. Mətə kɨmiaha nakalasia me kɨmiaha nərmama me i nəkwai nimwə nənə tihaməkeikei mhəkiri noien me səkɨmiaha me. Rəmwhen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Tihərhi irapw iərmama sə ramo noien ərəha ia nɨmwrhenɨmiaha.”

6

Nakalasia me mɨne nəvisəien me səvənraha

1 Nəpɨn kɨmiaha mi kəru krouəski irau me, nənə ro naurɨsien mə irau trouvehi nəvisəien səvənrau rouevən tɨ nərmama səməme həreirei Kumwesən mə tuhəkiri nəɡkiariien səvənrau. Irau trouəkeikei rouuvehi nəvisəien səvənrau rouevən tɨ nərmama səvəi Kumwesən pwəh irəha həkiri. 2  *Hiəukurən uə rekəm? Ia nəpɨn sə trɨpkuvehe nərmama me səvəi Kumwesən tuhəkiri nərmama ia təkure tɨprənə i tɨ noien me səvənraha. Trɨni mɨnuə kɨmiaha tihəkiri nərmama ia təkure tɨprənə i rəfo, ko hiəpkəkiri atukw mhə noien kwərhakwərha me səkɨmiaha? 3 Hiəukurən uə rekəm? Kɨtaha tsəkiri naɡelo me tɨ noien me səvənraha. Mə ro iamɨnhi irə, noien me səvəi tɨprənə i haməru a tɨ nəkiriien. 4 Ro pen rəfo kɨmiaha hiaməuvən tɨ nərmama me nəha səməme nakalasia me həpkɨsiai mhə irəha mə irəha tuhəkiri kɨmiaha tɨ nəvisəien me səkɨmiaha sə ro me iamɨnha irə? 5 Iakani nəɡkiariien nəha ramo naurɨsien m kɨmiaha. Rəfo, kɨmiaha riti riwən sə nukurənien səvənhi rəmwhen mə trəmri amasan nəvisəien səvəi piəvtaha mi kəru? 6 Mətə piəvtaha mi krouəvisə mɨnrau me rouuvehi rouevən tɨ nərmama səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Kristo mə irəha tuhəkiri nəɡkiariien səvənrau.

7  *Noien nəha hiaməuvən tɨ iərmama riti mə trəkiri kɨmiaha tɨ nəvisəien me səkɨmiaha ramahatən pen me hiənarfai raka ia suatuk səvəi Kumwesən ia nɨmɨruien səkɨmiaha. Rəfo, trɨni mɨnuə iərmama riti ramo rərəha ia niram, ramasan mə tikenouenou a irə. Trɨni mɨnuə rameikuə ia niram, mamakres mik, ikenouenou a mwi irə. 8 Mətə rekəm. Kɨmiaha piəvmiaha me a, mətə hiamo rərəha ia kɨmiaha me, mamheikuə ia kɨmiaha me, mamhakres m kɨmiaha me.

9  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəukurən. Nərmama səməme həpkatukwatukw mhə irəha ko həpkuvimwə mhə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Tihəpwəh neikuə atukwien ia kɨmiaha. Nərman mɨne nɨpran səməme kamhəiri əpnapen irəha me, mɨne nərmama səməme kamhəfwaki m nənɨmwi nari me, mɨne nərman mɨne nɨpran səməme kamhakres ia nirəha me, mɨne nərman səməme kamhəiri atukw a irəha me, 10 mɨne rakres me, mɨne nərmama səməme kamhəpwtɨɡ tɨ nautə səvənraha, mɨne nərmama səməme kamhənɨmwi pɨk nənɨmwiien skai mamhakonə, mɨne nərmama səməme kamhəni neikuəien mamhouraha nəɡhi iərmama irə, mɨne nərmama səməme kamheikuə mamhakres, irəha ko həpkuvnimwə mhə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. 11  *Fwe kupwən kɨmiaha me nepwɨn hiənamo iamɨnha irə. Mətə təkwtəkwuni nəha, ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo mɨne ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan, Kumwesən rɨnəpərhi raka kɨmiaha hiəmher. In rɨno hiəuvehe nəkur ikinan me səvənhi, muvəni raka mə kɨmiaha hiatukwatukw ia nənimen.

Nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me rərəha ia nəmri Kumwesən

12  *Kamɨni mə, “Narimnari me pam ramasan a iou iakukurən noien,” nɨpərhienien, mətə rɨpko mhə irəha pam tuhasitu. “Narimnari me pam ramasan a iou iakukurən noien,” mətə iou ko iapkəseni mhə mə nari riti trərkwi iou, mamərɨmənu ia nirak. 13  *Kamɨni mə, “Nəveɡɨnien kɨno səvəi tɨpwi iərmama, nənə tɨpwi iərmama kɨno səvəi nəveɡɨnien.” Nɨpərhienien, mətə Kumwesən trouraha irau pəri. Nɨpwrai iərmama komhə kɨno mə iərman triri əpnapen nɨpran irə, mətə kɨno nɨpwrai iərmama mə trəɡnəɡɨni Iərɨmənu irə, nənə Iərɨmənu ramarə tɨ nɨpwrai iərmama. 14  *Kumwesən rɨno Iərɨmənu səkɨtaha rətui mwi ia nemhəien, nənə ia nɨskaiien səvənhi in tro mwi kɨtaha sətui mwi. 15  *Hiəukurən uə rekəm? Nɨpwrataha irəha nɨpəri nɨpwrai Kristo. Nənə rerɨmiaha rɨrhi mə ko iakuvehi nɨpwrak i sə in nɨpəri nɨpwrai Kristo mevən mo kuatia irə irau pran ia suatuk? Rekəm! Ko rɨpko mhə iamɨnhi irə mɨne. 16  *Hiəukurən uə rekəm? Iərmama sə ramiri pran ia suatuk, irau krouvehe rouəmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Irau trouvehe rouəmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia.” 17  *Mətə iərmama sə rauvehe mamo kuatia irau Iərɨmənu səkɨtaha, in ruvehe mo kuatia irau min ia nənɨmwɨn.

18 Tiharaka mhəpwəh nevənien ipaka tɨ noien i sə iərman ramiri əpnapen nɨpran. Noien ərəha me nepwɨn səməme iərmama ramo, irəha fwe iruə ko həpkuvnimwə mhə ia nɨpwrai iərmama. Mətə iərman sə ramiri əpnapen nɨpran ramo noien ərəha riti ia nɨpwran atukw. 19  *Hiəukurən uə rekəm? Nɨpwramiaha rəmwhen ia nimwə riti səvəi Nənɨmwɨn Ikinan fwe ia rerɨmiaha. Kumwesən ruvei pehe Nənɨmwɨn nəha m kɨmiaha. Nənə rɨpko mhə səkɨmiaha atukw a nə nɨpwramiaha. 20  *Kumwesən rɨnərəku raka kɨmiaha ia nərəkuien riti rəknekɨn. Ro pen tihaməkeikei mhəuvehi utə nəɡhi Kumwesən ia nəfe hiamo ia nɨpwramiaha.

7

Nerəien

1 Ia nɨkaren səvəi nəresien me nəha hiəmərai mhərhi pehe miou. Ramasan mə iərman riti trəpwəh niriien pran. 2 Mətə nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen pɨk irəha me ro pen ramasan mə iərman riti traməkeikei miri pran riti səvənhi, nənə pran riti traməkeikei mesi pen iərman riti səvənhi. 3 Iərman traməkeikei mapri irau pran səvənhi trɨni mɨnuə pran rokeikei, nənə pran traməkeikei mapri irau iərman səvənhi trɨni mɨnuə iərman rokeikei. 4 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə pran rəpwəh nərɨmənu atukwien ia nɨpwran, mətə iərman səvənhi ramərɨmənu irə. Rəmwhen a mwi iərman in rəpwəh nərɨmənu atukwien ia nɨpwran, mətə pran səvənhi ramərɨmənu irə. 5 Rɨpkamasan mhə mə pran uə iərman rehekɨr tɨ nɨpwran trɨni mɨnuə riti rokeikei. Mətə trɨni mɨnuə irau pəri krouəseni mə trouəpwəh napri pəriien nəpɨn ouihi a tɨ nəfwakiien, nənə ramasan a. Mətə irau trouəkeikei rouvehe rouapri pəri mwi kamo rɨməru tɨ Setan mə tro irau kroumwei ia nərəhaien tɨ nəri nə mə irau kroupkɨskai mhə. 6 Nəɡkiariien nəha iakɨni mə, “Trouəpwəh napri pəriien nəpɨn ouihi a tɨ nəfwakiien,” ramarə a ia kɨmiaha mə tiho uə tihəpwəh noien, rɨpko mhə loa riti. 7  *Iakreɡi mə ko nərmama me pam həmwhen a ia nirak, səiou pran riwən, ramasan, mətə Kumwesən rəpwəh nuvei penien nɨskaiien m nərmama me pam mə tuharə əpa. Riti rauvehi nɨskaiien mə tro iamɨnhi irə, riti mwi mə tro iamɨnha irə.

8 Nərmama səməme həpkarə pəri mhə mɨne səməme nərman uə nɨpran me səvənraha həuvamhə raka, iakani mə ramasan mə irəha tuhəpwəh narə pəriien rəmwhen a ia nirak. 9  *Mətə trɨni mɨnuə rəknekɨn tɨ nirəha mə tuhavən ia suatuk atukwatukw nənə ramasan mə irəha tuhaməkeikei mharə pəri pwəh iərman rerɨn rəpwəh nevən pɨkien ia pran, pran rerɨn rəpwəh nevən pɨkien ia iərman.

10  *Nərmama me səməme kamharə pəri, iakani pehe tukumiaha i, rɨpko mhə nəɡkiariien səiou mətə səvəi Iərɨmənu səkɨtaha, mə pran trəpwəh nəpwəhien iərman səvənhi. 11 Mətə trɨni mɨnuə pran rəpwəh iərman səvənhi, in trəpwəh mwi narə pərien irau iərman riti mwi, mətə mə rəfo in trɨrərɨɡ pen a mwi tɨ iərman səvənhi. Nənə iərman trəpwəh nəpwəhien pran səvənhi.

12 Trɨni mɨnuə piəvtaha riti pran səvənhi rɨpkahatətə mhə ia Kristo, mətə rəseni mə trouarə irau iərman nəha, iərman trəpwəh nəpwəhien prən nəha. Nəɡkiariien i iakani rɨpko mhə səiou mətə səvəi Iərɨmənu səkɨtaha. 13 Trɨni mɨnuə pran riti səvənhi iərman rəpwəh nahatətəien ia Kristo, mətə rəseni mə trouarə irau prən nəha, prən nəha trəpwəh nəpwəhien in. 14 Kɨmiaha hiəukurən. Iərman sə rɨpkahatətə mhə ia Kristo, nahatətəien səvəi pran səvənhi rɨno raka iərman nəha ruvehe məmwhen ia nari riti kɨnəmri əpə ro ikinan i səvəi Kumwesən. Nənə pran sə rɨpkahatətə mhə ia Kristo, nahatətəien səvəi iərman səvənhi rɨno raka prən nəha ruvehe məmwhen ia nari riti kɨnəmri əpə ro ikinan i səvəi Kumwesən. Mə rɨpko mhə iamɨnhi irə nəkwərhakwərha me səvənrau tuhəmkemɨk ia nəmri Kumwesən, mətə təkwtəkwuni irəha həuvəuvehe mhəno ikinan i.

15  *Mətə trɨni mɨnuə sə nəha rɨpkahatətə mhə ia Kristo rokeikei mə irau trouəpwəh irau me, pwəh ro iamɨnhi irə. Piəvtaha riti uə kɨtirimətaha riti nari riti mwi riwən rərihi irau pran uə iərman sə rɨnəpwəh in iamɨnha irə. Mətə Kumwesən rɨnəkwein kɨtaha mə tsarə ia nəmərinuien. 16  *Ik pran sə ikamahatətə ia Kristo, tikəfukurən? Rosi tikuvehimɨru iərman səim uə? Nənə ik iərman sə ikamahatətə ia Kristo, tikəfukurən? Rosi tikuvehimɨru pran səim uə?

17  *Mətə nəri kuatia i mə pwəh kɨmiaha kuatia kuatia tihamarə ia narəien sə Iərɨmənu səkɨtaha rɨməuvei pehe m kɨmiaha fwe kupwən sə hiənamarə irə ia nəpɨn nəha in rɨnəkwein ia kɨmiaha. In i nəvəhaɡien səiou iakauvei pen m nakalasia me pam. 18 Kɨmiaha səməme kuvəuvehi raka ninhum m kɨmiaha fwe kupwən, kurirə Kumwesən rəkwein ia kɨmiaha, rərəha mə ipwet mɨne hiaməmwur mə tihamərkwafə noien nəha kɨno m kɨmiaha. Kɨmiaha səməme kəpwəh nuvehiien ninhum m kɨmiaha fwe kupwən, kurirə Kumwesən rəkwein kɨmiaha, rərəha mə ipwet mɨne tihəuvən mə tukuvehi ninhum m kɨmiaha. 19  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ro nəri auər a irə mə kuvehi ninhum m iərmama uə kəpwəh nuvehiien, mətə nəri anan riti in i tsaməkeikei mho nəɡkiariien me səvəi Kumwesən. 20 Kɨmiaha kuatia kuatia tihaməkeikei mharə a ia narəien sə hiənamarə irə fwe kupwən ia nəpɨn nəha Kumwesən rɨnəkwein ia kɨmiaha. 21 Trɨni mɨnuə ik slef riti nəpɨn Kumwesən rəkwein ik, tikəpwəh nətərɨɡ pɨkien. Mətə trɨni mɨnuə ikukurən suatuk sə tukɨfi nari ia niram, ikesi pen. 22  *Kɨmiaha hiəukurən. Trɨni mɨnuə Iərɨmənu rəkwein ia iərmama riti sə in slef, iərmama nəha rəmwhen ia iərmama riti kuvəfi raka raka nari irə in səvəi Iərɨmənu. Ia noien a mwi nəha, trɨni mɨnuə Iərɨmənu rəkwein ia iərmama riti sə rɨpko mhə in slef, iərmama nəha in slef riti səvəi Kristo. 23 Kumwesən rɨnərəku raka kɨmiaha ia nərəkuien riti nənimen rəknekɨn. Ro pen tihəpwəh nuveheien mho kɨmiaha slef me səvəi nərmama. 24 Piak me, nəfe narəien kɨmiaha kuatia kuatia hiənamarə irə fwe kupwən ia nəpɨn nəha Kumwesən rɨnəkwein ia kɨmiaha, ramasan mə tihamarə a irə kɨmiaha Kumwesən.

25  *Ia nɨkaren səvəi nəresien nəha mə rəfo ia nəkur vi me səməme həpkarə pəri mhə ihi, iou iapkuvehi atukwatukw mhə nəɡkiariien riti tɨ Iərɨmənu səkɨtaha. Mətə takɨni nətərɨɡien səiou, nənə tɨ nəri nə mə Iərɨmənu səkɨtaha rɨnapi pɨk tukw iou, ro pen hiəukurən nɨniien nɨpərhienien ia nəfe takɨni. 26 Ia nətəien səiou, tɨ nəri nə mə kɨtaha samarə ia nəpɨn əknekɨn ipwet mɨne, ramasan mə iərmama riti tramarə a iamɨnhi irə mamevən. 27 Ik iərmama sə ikɨnarə pəri raka kɨmirau pran, tikəpwəh neitehiien narəien səim. Nənə ik iərmama sə ikəpwəh ihi narə pəriien kɨmirau pran, tikəpwəh nətuiien pran riti səim. 28  *Mətə trɨni mɨnuə ikuə tikarə pəri kɨmirau pran, ipko mhə noien ərəha. Nənə trɨni mɨnuə pran vi riti rɨnuə trarə pəri irau iərman, in rɨpko mhə noien ərəha. Mətə nərmama səməme kamho iamɨnha irə tuhəreɡi nəmisəien ia təkure tɨprənə i, nənə iakəpwəh nokeikeiien mə tihəreɡi nəmisəien me nəha.

29  *Piak me, in i nɨpwrai nəɡkiariien səiou. Nəpɨn səvəi tɨprənə i ruvəuvehe muvəkwakwa. Ro pen ipwet mɨne muvehe mamevən nərman me səvənraha me fwe nɨpran me tuhamarə rəmwhen mə nɨpran me səvənraha me həiwən. 30 Nərmama səməme rerɨnraha rəpou, irəha tuhamarə rəmwhen mə rerɨnraha rəpwəh nəpouien. Nərmama səməme rerɨnraha raɡien, irəha tuhamarə rəmwhen mə rerɨnraha rəpwəh naɡienien. Nərmama səməme kamhəuvehi nəmri narimnari me, irəha tuhamarə rəmwhen mə rɨpko mhə səvənraha. 31  *Nərmama səməme kamho narimnari me səvəi tɨprənə i, irəha tuhamarə rəmwhen mə narimnari me nəha rɨpko mhə nɨmɨruien ihi səvənraha. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə tɨprənə i səvəi təkwtəkwuni mɨne rɨnauvehe triwən.

32 Nənə iakokeikei mə tihəpwəh nətərɨɡ pɨkien tɨ nari riti səvəi tɨprənə i. Iərman səvənhi pran riwən, in ramətərɨɡ pɨk tɨ narimnari me səvəi Iərɨmənu mə trəfo mo reri Iərɨmənu raɡien. 33 Mətə iərman səvənhi fwe pran in ramətərɨɡ pɨk tɨ narimnari me səvəi tɨprənə mə trəfo mo reri pran səvənhi raɡien. 34 Nənə nətərɨɡien səvənhi ro kəru. Rəmwhen a mwi pran səvənhi iərman riwən, uə pran vi, in ramətərɨɡ pɨk tɨ narimnari me səvəi Iərɨmənu mə in trəfo marei tɨ Iərɨmənu səkɨtaha ia nɨpwran mɨne nənɨmwɨn. Mətə pran səvənhi fwe iərman, in ramətərɨɡ pɨk tɨ narimnari me səvəi tɨprənə mə trəfo mo reri iərman səvənhi raɡien. 35 Iapkɨni pehe mhə nəɡkiariien me i mə takərkouani pehe nəkwus ia kɨmiaha, mətə iakani tɨ namasanien səkɨmiaha. Iakokeikei mə tiharə ia noien atukwatukw, mamho tukwini nari m Iərɨmənu səkɨtaha, mho a nətərɨɡien səkɨmiaha irə kuatia.

36 Mətə trɨni mɨnuə iərman riti mɨne pran vi riti kɨmərfi irau mə trouarə pəri, nənə iərman rɨni mə trouəpwəh pəpɨm, mətə rerɨn rɨrhi mə rɨpko mhə noien atukwatukw ia prən nəha, nənə trɨni mɨnuə prən nəha rarə amasan a meste nuk me nepwɨn, nənə iərman rerɨn rɨrhi mə traməkeikei miri prən nəha, nənə ramasan a, in rukurən niriien. In rɨpko mhə noien ərəha. Ramasan mə irau trouarə pəri.a 37 Mətə mə iərman nəha rəpwəh nokeikeiien mə trarə pəri irau prən vi nəha kɨmərfi mə səvənhi, iərmama riti riwən sə raməkeikei min mə trəpwəh niriien prən nəha, mətə in nə nətərɨɡien atukw a səvənhi, iərman nəha in mwi ro noien amasan. 38 Ro iamɨnhi irə iərman sə riri pran vi səvənhi, in ramo noien amasan. Nənə iərman sə rɨpkiri mhə pran in ramo noien amasan məpi raka.

39  *Pran sə rɨnerə raka kɨnərkwi tərini irau iərman səvənhi nəpɨn iərman səvənhi ramɨru. Mətə trɨni mɨnuə iərman səvənhi ruvamhə, kɨfi nari irə rukurən nesi penien iərman riti mwi sə in rokeikei, mətə nari kwatia in traməkeikei mesi pen iərman riti sə ramahatətə ia Iərɨmənu səkɨtaha. 40 Mətə ia nətərɨɡien səiou trɨni mɨnuə in ramarə a iamɨnhi irə mɨne məpwəh nesi penien iərman riti mwi rerɨn traɡien. Rerɨk rɨrhi mə Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən ruvei pehe nətərɨɡien nəha miou.

8

Nəveɡɨnien i kauvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha

1  *Ia nɨkaren səvəi nəveɡɨnien i kauvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha, kɨtaha səukurən mə kɨtaha pam saməuvehi nukurənien. Nukurənien in nari riti sə iərmama raməfiəutə in tukwe, mətə nokeikeiien rauvrhəkɨn iərmama ruvehe mautə. 2  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rerɨn ramrhi mə rukurən pɨk nari, in rɨpkukurən anan mhə narimnari me səməme in traməkeikei mukurən. 3  *Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti rokeikei Kumwesən, Kumwesən rukurən in.

4  *Rəfo ia nəveɡɨnien i kauvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha? Ko sani nəveɡɨnien me nəha uə rekəm? Kɨtaha səukurən mə nənɨmwi nari sə kaməfwaki pen min ramahatən pen nɨpwrai nari riti sə rɨpkɨmɨru mhə. Səukurən mwi mə Kumwesən riti mwi riwən mətə kuatia a. 5 Mətə kumwesən eikuə me i kamɨni mə kamharə ia neiai mɨne ia təkure tɨprənə i ko kamharə pərhien ko rəfo? Nɨpərhienien i mə kamɨni mə “kumwesən me” mɨne “iərɨmənu me” irəha həpɨk, 6  *mətə tukutaha i, səkɨtaha Kumwesən kuatia a, Tata Kumwesən. In nukune narimnari me pam. Ro iamɨnhi irə nɨmɨruien səkɨtaha səvənhi. Iərɨmənu səkɨtaha kuatia a, Iesu Kristo. Narimnari me pam həuku pen irə mharə. Ro iamɨnhi irə nɨmɨruien səkɨtaha ruku pen tukwe.

7 Mətə nərmama pam həpkukurən amasan mhə nəri nəha. Nərmama nepwɨn nəha ikɨn irəha hənaməfwaki pɨk m nənɨmwi nari me fwe kupwən. Ro pen ipwet mɨne nəpɨn hani nəveɡɨnien i kauvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha, rerɨnraha rɨrhi mə haməsiai ihi nənɨmwi nari me nəha. Irəha həreɡi pen ia nirəha mə həno noien ərəha tɨ nəri nə mə nahatətəien səvənraha rɨpkɨskai mhə. 8  *Mətə nəveɡɨnien ko rɨpkuvehi mhə kɨtaha səuvehe ipaka tɨ Kumwesən. Sani uə səpkani mhə ro nəri auər a irə.

9  *Kuvəfi raka nari ia kɨmiaha hiəukurən nəniien nəveɡɨnien me nəha, mətə tihaməkeikei a mhətui amasan tukwe. Rərəha mə noien səkɨmiaha tro nərmama səməme nahatətəien səvənraha rɨpkɨskai mhə həmwei ia noien ərəha. 10 Ik sə ikukurən mə ikukurən nəniien nəveɡɨnien i kauvei pen m nənɨmwi nari sə kaməfwaki pen min. Trɨni mɨnuə iərmama riti nahatətəien səvənhi rɨpkɨskai mhə rətoni ikaməni nəveɡɨnien me nəha, truvi mwi in rəni rɨno noien ərəha. 11  *Trɨni mɨnuə iko iamɨnha irə, nukurənien nəha səim trouraha iərmama i nahatətəien səvənhi rɨpkɨskai mhə, in piəvtaha riti sə Kristo rɨmamhə tukwe. 12 Ia suatuk nəha kɨmiaha hiamo noien ərəha ia Kristo tɨ nəri nə mə hiamo noien ərəha ia piəvtaha me. Rəmwhen hiamo noien riti mamhəuəsi irəha irə nəpɨn nahatətəien səvənraha rɨpkɨskai mhə. 13  *Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə nəveɡɨnien riti sə iakaməni ramo piak mə trɨmwei ia nərəhaien, ramasan mə takəpwəh nənien mwi nəveɡɨnien nəha nəpɨn riti mə in trəpwəh nɨmweiien.

9

Pol raməɡkiari m nərmama me səməme kamhəkiri noien səvənhi mə rəpwəh nəmwhenien

1  *Iou iərmama riti sə iakukurən noien nəfe iakokeikei uə rekəm? Ouəh! Iou aposol riti uə rekəm? Ouəh! Iou iakɨnətoni Iesu Iərɨmənu səkɨtaha ia nənimek uə rekəm? Ouəh! Kɨmiaha nə kwənkwai wok me səiou sə iakamo tukwini m Iərɨmənu səkɨtaha uə rekəm? Ouəh! 2  *Rosi nərmama nepwɨn kamhətoni iou mə ko mhə iou aposol, mətə kɨmiaha ko hiəpkətə mhə iamɨnha irə. Nɨmɨruien səkɨmiaha sə hiaməuvehe mho kuatia kɨmiaha Iərɨmənu səkɨtaha ramahatən pen mə iou aposol pərhien riti.

3 In i nəɡkiariien səiou takɨni pen tɨ nərmama me i səməme kamhəkiri noien səiou mə rəpwəh nəmwhenien. 4  *Kɨmiaha hiaməni mə rɨpkatukwatukw mhə mə tihəuvei pehe nəveɡɨnien mɨne nəri kamənɨmwi m kɨmaha tɨ wok səkɨmaha, mətə ratukwatukw a mə tihəuvei pehe narimnari me nəha. 5  *Kɨmiaha hiaməni mə rɨpkatukwatukw mhə mə ia navənien səkɨmaha tahəiri nɨpran me səkɨmaha həkurirə ia kɨmaha rəmwhen ia aposol me nepwɨn mwi mɨne piəvi Iərɨmənu səkɨtaha me mɨne Pita kamho, mətə ratukwatukw a mə kɨmaha taho iamɨnha irə. 6 Uə rəfo, rosi rerɨmiaha rɨrhi mə iou mɨne Panapas kɨmrau əpa trouəkeikei rauo atukw wok tɨ narəien səkɨmrau? Nətərɨɡien nəha rɨpkatukwatukw mhə.

7 Sin ramo iaruaɡən in mətə rəpwəh nokeikeiien mə tukərəku in irə? Uə sin raməmhu mətə rɨpkuvehi mhə nəveɡɨnien riti sənəni ia nəmhien nəha? Uə sin raməkwməni nərimɨru me mətə rəpwəh ihi nənien riti? 8 Rerɨmiaha rɨrhi mə narimnari me səməme iakaməɡkiari irə haməuku pen a ia nətərɨɡien səvəi iərmama? Rekəm! Loa rani a nari kuatia. 9  *Kɨmərai pen nəɡkiariien i ia Loa səvəi Moses rani mə, “Tihəpwəh nərihi təriniien tərhui kau nəpɨn rameivə testesi kwənuni wit mə tekɨn trier raka.” Rəfo, Kumwesən rerɨn ramrhi a kau me, 10  *uə in rɨni nəɡkiariien nəha rerɨn ramrhi mwi kɨtaha? Ouəh, kɨmərai nəɡkiariien nəha tukutaha. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama səməme haməkupwən mhəmhu ia nəmhien, nənə səməme həkurirə mhavən ia nəmhien nəha, nətərɨɡien səvənraha kuatia a mə tuhəuvehi nəveɡɨnien ia nəmhien nəha. 11  *Ia wok səkɨmaha kɨmaha iahəmwhen ia iərmama riti rɨnəpwei nuni nari ia nəmhien. Nəmhien nəha in nə kɨmiaha. Nəri sə iahənəpwei in nə narimnari me səməme tuhasitu ia nənɨmwɨmiaha. Ro iamɨnhi irə ratukwatukw mə kɨmiaha tihəuvei pehe narimnari me tuhasitu ia nɨpwramaha. Noien nəha rəmwhen ia iərmama sə ramesi kwənkwai nari ia nəmhien sə rɨməsese tukwe. 12  *Rosi nərmama əpə me nepwɨn həukurən nəresien nəveɡɨnien tukumiaha nənə ratukwatukw a tɨ nəri nə mə irəha kamhasitu ia kɨmiaha, mamho wok səvəi Kumwesən. Mətə rəfo ia kɨmaha? Nəresien səkɨmaha ratukwatukw anan məpi raka irəha.

Mətə kɨmaha iahəpko mhə ia kɨmiaha rəmwhen mə kɨmaha iahəukurən noien. Kɨmaha iahəpwəh nokeikeiien mə taho nari riti rəsisəɡ ia nəɡkiariien amasan səvəi Kristo. Ro pen nəfe nari sə rɨpam rauvehe tukumaha mətə iahaməvrani. 13  *Hiəukurən uə rekəm? Nərmama səməme kamho wok ia nimwə səvəi Kumwesən haməuvehi nəveɡɨnien sənənraha ia nimwə nəha. Nənə səməme kamhəvi netə ia nɨfatə, irəha kamhani nɨpərpəri nərimɨru me i səməme kamhousi əpune irəha mamhəuvei pen m Kumwesən. 14  *Ia suatuk kuatia Iərɨmənu səkɨtaha rɨməni nəkwan mə nərmama səməme kamhəni irapw nəɡkiariien amasan səvənhi, nərmama me nəha səməme kamhəreɡi irəha tuhaməkeikei mhəuvei pen narimnari me səvəi narəien səvənraha.

15  *Mətə iou iapko anan mhə narimnari me nəha ratukwatukw a mə tako. Nənə nəkukuə i iakamrai təkwtəkwuni iapkrai mhə mə takəres nərəkuien sə ro iamɨnha irə. Iakaməɡkiari ərpwi kwopti mə iakani irapw nəɡkiariien amasan kɨpkərəku mhə iou irə. Nənə iakəpwəh nokeikei ananien mə takesi pen suatuk əpə. Nemhəien ramasan məpi raka suatuk əpə. 16  *Trɨni mɨnuə iakaməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo, takəɡkiari ərpwi tɨ nəfe? Kɨnəmri pehe wok nəha ia rəɡɨk takaməkeikei mo. Aueh nəmisəien asori truvehe tukw iou trɨni mɨnuə iakəpwəh nəvisau irapwien nəɡkiariien amasan nəha! 17  *Trɨni mɨnuə iou iakɨmərfi wok i mə tako, nənə ratukwatukw a mə takuvehi nərəkuien irə. Mətə in Kumwesən sə rɨmərfi iou məmri wok i ia rəɡɨk, nənə ro pen takaməkeikei mo. 18 Nənə nəfe nəha nərəkuien səiou? In i mə iakaməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo mauvei pen auər a m nərmama irəha həpwəh nərəkuien iou irə. Ratukwatukw a mə takuvehi nərəkuien irə, mətə iou iakəpwəh.

19  *Nɨpərhienien iərmama riti rɨpkərɨmənu mhə ia nirak, mətə iou iakɨməuvehi irapw atukw iou mə iou iərmama riti sə iakamo tukwini nari m nərmama me pam mə takuvi pehe nərmama həpɨk həuvehe tɨ Kristo. 20  *Nəpɨn iakavən kɨmaha nəkur Isrel, iakuvehe məmwhen ia nirəha mə takuvi pehe irəha həuvehe tɨ Kristo. Irəha kamharə teɡɨn Loa səvəi Moses, ro pen nəpɨn iakavən kɨmaha mɨnraha iakuvehe məmwhen ia nirəha. Nɨpərhienien i iou iapkarə teɡɨn mhə Loa səvəi Moses, mətə iakuvehe məmwhen ia nirəha mə takuvi pehe irəha həuvehe tɨ Kristo. 21  *Nəpɨn iakavən kɨmaha nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, həpkuvehi mhə Loa nəha, iakuvehe məmwhen ia nirəha. Mətə iakəpwəh nərarkiien Loa səvəi Kumwesən, rekəm. Iakamarə teɡɨn Loa səvəi Kristo. Iakamo iamɨnhi irə mə takuvi pehe irəha həuvehe tɨ Kristo. 22  *Nəpɨn iakavən kɨmaha nərmama nahatətəien səvənraha rəpwəh nɨskaiien, iakuvehe məmwhen ia nirəha, mə takuvi pehe irəha həuvehe tɨ Kristo. Nərmama me pam noien səvənraha səpəmsəpə, mətə nəpɨn iakavən kɨmaha mɨnraha iakuvehe məmwhen ia nirəha, mə ia suatuk me pam takuvi pehe nepwɨn həuvehe tɨ Kristo. 23 Iakamo iamɨnhi irə tɨ nəɡkiariien amasan səvəi Kristo, mə iou mwi takuvehi namasanien me səməme həuku pen ia nəɡkiariien amasan nəha.

24 Hiəukurən uə rekəm? Ia naiuien, nərmama me pam hamaiu, mətə kuatia a trəvtənhi nərmama me pam kuvei pen nərəkuien min. Nənə ramasan mə tihaiu ia noien səvəi naiuien mə tihəuvehi nərəkuien nəha.

25  *Nərmama me pam səməme kamhaiu, ia narimnari me pam kamho tuhaməkeikei mharei tukwe. Irəha kamho mə tuhəuvehi nərəkuien sə triwən, mətə kɨtaha samo mə tsəuvehi nərəkuien sə ramarə rerɨn. 26 Ro iamɨnhi irə, rəmwhen ia naiuien, iou iapkaiu əpnapen mhə. Nənə rəmwhen ia iərmama sə ramərui iərmama, iou iapkarkuai mhə rəmwhen ia iərmama sə ramərui kwənmahan. 27  *Mətə iakamo nəmisəien m nɨpwrak mə nɨpwrak truvehe mɨskai mo rəmwhen sə iakokeikei. Iakamo iamɨnhi irə kamo nəpɨn iakɨnəvisau raka m nərmama mə tuhəuvehe mhaiu ia naiuien nəha, mətə kurirə irə iakərui natuakəmien me səvəi naiuien nəha nənə kərarki iou ia naiuien.

10

Noien səvəi nəkur Isrel fwe kupwən trəsuəpwiri kɨtaha

1  *Piak me, iakokeikei mə tihəukurən mə nəpɨn kaha kupwən me səkɨmaha həməier fwe Ijip, irəha pam havən teɡɨn nəpuə riti.* Irəha pam həpi sɨmwɨn ia təsi əruerəv. 2 Ia nəpuə nəha mɨne təsi Kumwesən ro paptaes ia nirəha pam mə irəha nərmama me səvəi Moses. 3  *Irəha pam hani nəveɡɨnien kuatia a sə Kumwesən ruvei pen mɨnraha. 4  *Irəha pam hənɨmwi nui kuatia a sə Kumwesən ruvei pen mɨnraha. Irəha hamənɨmwi nui ia kəpwier səvənhi sə rakurirə ia nirəha,* nənə kəpwier nəha in Kristo. 5  *Irəha pam həno iamɨnha irə, mətə Kumwesən rerɨn rɨpkaɡien mhə tɨ nirəha həpɨk, ro pen irəha hemhə əpnapen a fwe ia kwopun akwesakwes.

6  *Narimnari me nəha həmwhen ia nɨmtətien me səməme tuhəsuəpwiri kɨtaha. Rərəha mə kɨtaha tsokeikei noien ərəha me rəmwhen irəha hənamo fwe kupwən. 7  *Rərəha mə kɨtaha tsəfwaki m nənɨmwi nari me rəmwhen irəha nepwɨn hənamo fwe kupwən. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Nərmama me nəha irəha həkure mhani nari, mhənɨmwi, kurirə irə həskəmter mamhotanis.” 8  *Rərəha mə kɨtaha tsəiri əpnapen nɨpran rəmwhen irəha nepwɨn hənamo fwe kupwən, nənə irəha pam twenti-tri-taosen həmamhə ia nəpɨn kuatia a. 9  *Rərəha mə kɨtaha tseipweipwi Iərɨmənu səkɨtahaa rəmwhen irəha me nepwɨn hənamo fwe kupwən, nənə snek me hahi əpune irəha. 10  *Rərəha mə kɨtaha tsəɡkiari əɡkiari mhəni ərəha Kumwesən rəmwhen irəha me nepwɨn hənamo fwe kupwən, nənə aɡelo sə ramousi əpune iərmama rousi əpune irəha.

11  *Narimnari me nəha həier pehe ia nərmama me nəha fwe kupwən mhəmwhen ia nɨmtətien riti tukunraha, mətə kɨmərai pen ia nəkukuə mə trəvəhaɡ m kɨtaha nərmama me i səməme samarə təkwtəkwuni nəpɨn sampam rɨnauvehe ipaka. 12 Ro iamɨnhi irə iərmama sə rerɨn ramrhi mə ramərer əknekɨn traməkeikei maməsiari kamo in mwi rɨmwei ia noien ərəha me nəha. 13  *Narimnari me nəha səməme kamhəuvehe ia nɨmɨruien səkɨmiaha mə tuhətə sas ia nahatətəien səkɨmiaha kamhəuvən tɨ nərmama me pam. Mətə nəpɨn me pam Kumwesən ramo nəɡkiariien səvənhi, nənə in trɨpkəseni mhə narimnari me nəha həuvehe mhəskai ia nɨmɨruien səkɨmiaha mhəpi raka nɨskaiien səkɨmiaha. Mətə nəpɨn narimnari me nəha tuhəuvehe ia nɨmɨruien səkɨmiaha, Kumwesən tro suatuk riti mə hiəukurən nuvehiien nərerien səkɨmiaha mə narimnari me nəha tuhəpwəh noien kɨmiaha hiəmwei ia noien ərəha.

Nakalasia me tuhəpwəh nuveheien mho kuatia irəha nəremhə me

14  *Ro iamɨnhi irə nərmama keikei me səiou, tiharaka mhəpwəh nevənien ipaka mə tihəfwaki m nənɨmwi nari me. 15 Kɨmiaha nərmama səməme hiəukurən nari, tihəkiri ro nəɡkiariien səiou mə ramasan uə rərəha. 16  *Kap amasan nəha saməɡnəɡɨni Kumwesən tukwe, nəpɨn kɨtaha sənɨmwi irə, səuvehe mho kuatia kɨtaha Kristo ia nɨten. Bred nəha saməkwsen, nəpɨn sani, səuvehe mho kuatia kɨtaha Kristo ia nɨpwran. 17  *Kɨtaha səpɨk, mətə səmwhen a ia nɨpwrai iərmama kuatia, tɨ nəri nə mə bred kuatia a, nənə kɨtaha pam sani bred nəha.

18  *Rerɨmiaha tramrhi ro nəkur Isrel. Irəha kamhani nusai nərimɨru me nəha səməme kɨnousi əpune irəha kauvei pen m Kumwesən ia təkure nɨfatə. Ro pen irəha həuvehe mho kuatia ia noien nəha ho ia nɨfatə. 19  *Nɨpwrai nəɡkiariien səiou rəfo irə? Rɨpko mhə nɨpwran i mə nəveɡɨnien i kauvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha in nari riti uə nənɨmwi nari sə kaməfwaki pen min in nari riti, rekəm. 20  *Mətə nəɡkiariien səiou nɨpwran in i mə nəpɨn nərmama kamhousi əpune nərimɨru me mamhəuvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha, irəha kamhəuvei pen m nəremhə me mhəpkuvei pen mhə m Kumwesən. Nənə iakəpwəh nokeikeiien mə tihəuvehe mho kuatia kɨmiaha nəremhə me. 21  *Kɨmiaha ko hiəpkənɨmwi mhə ia kap səvəi Iərɨmənu səkɨtaha irau kap səvəi nəremhə me. Kɨmiaha ko hiəpkəkure mhə mhani nari ia tepol səvəi Iərɨmənu səkɨtaha irau tepol səvəi nəremhə me. 22  *Rərəha mə kɨtaha tsəkurirə nəremhə me mho Iərɨmənu səkɨtaha niemaha rəpi rəmwhen ia iərman pran səvənhi revən tɨ iərməpə. Rərəha mə rerɨtaha rɨrhi mə kɨtaha səskai mhəpi raka in.

Tiho narimnari me pam mhəuvehi utə nəɡhi Kumwesən

23  *Kamɨni mə, “Narimnari me pam ramasan a kɨtaha səukurən noien,” nɨpərhienien, mətə rɨpko mhə irəha pam tuhasitu. “Narimnari me pam ramasan a kɨtaha səukurən noien,” mətə rɨpko mhə irəha pam tuhəuvrhəkɨn iərmama ruvehe mutə. 24  *Rərəha mə kɨmiaha riti trətui suatuk tɨ nasituien ia in əpa, mətə traməkeikei mətui mwi suatuk tɨ nasituien ia nərmama nepwɨn mwi.

25 Nusai nərimɨru me pam səməme kauvehi nənimen ia kwopun kauvehi nəmri nusai nərimɨru me ikɨn kɨmiaha hiəukurən naniien. Tihani mhəpwəh nəresien tukwe ia nətərɨɡien səkɨmiaha mə hiamo noien ərəha uə rekəm. 26  *Tihəpwəh nəresien tukwe tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə, “Tɨprənə i mɨne narimnari me pam irə səvəi Iərɨmənu səkɨtaha.”

27  *Trɨni mɨnuə iərmama riti sə rɨpkahatətə mhə ia Kristo rəres ik mə tikevən məni nari kɨmirau min fwe ia nimwə səvənhi, nənə rerɨm raɡien mə tikevən, ikevən məni a nəfe nəveɡɨnien truvei pehe mik, məpwəh nəresien tukwe ia nətərɨɡien səim mə ikamo noien ərəha uə rekəm. 28  *Mətə tikəfo trɨni mɨnuə kɨmirau iərmama nəha irauəni pəri nari, nənə in ruvei pehe nusai nərimɨru riti mik, mɨni pehe tukw ik i ianhi mə, “Nusai nərimɨru i kɨməuvei pen m nənɨmwi nari riti sə kaməfwaki pen min”? Trɨni mɨnuə iərmama nəha rɨni pui pehe nəri nəha mik iamɨnhi irə, ramasan mə rerɨm tramrhi iərmama nəha, mamrhi mwi nətərɨɡien səvənhi. 29 Trɨni mɨnuə nətərɨɡien səvənhi rətə mə ikaməni nusai nərimɨru nəha mamsiai nənɨmwi nari sə kaməfwaki pen min, nənə tikəpwəh nəniien, mətə rerɨm a trukurən mə ramasan a. Rosi iərmama riti trəres iamɨnhi irə mə, “Kuvəfi raka raka nari ia nirak, mətə rəfo nətərɨɡien səvəi iərməpə rəsisəɡ iou mə takəpwəh noien rəmwhen sə iakokeikei? 30  *Trɨni mɨnuə iakani tanak m Kumwesən tɨ nəveɡɨnien, rəfo kani ərəha iou tɨ nari riti sə iakuvəni raka tanak m Kumwesən tukwe?”

31  *Nukune nəɡkiariien me pam nəha ro iamɨnhi irə. Nəfe tiho, uə nəfe nəveɡɨnien tihani, uə nəfe nari tihənɨmwi, tihaməkeikei mho ia noien sə rauvehi utə nəɡhi Kumwesən. 32  *Tihəpwəh noien mə nəkur Isrel, uə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, uə nakalasia me səvəi Kumwesən ho rəmwhen ia iərmama riti sə rapəti mɨmwei. 33  *Tiho noien nəha rəmwhen ia noien səiou sə iakaməmwur mə tako reri nərmama me pam raɡien ia noien me pam səməme iakamo. Iakamo iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iapkətui atukw mhə namasanien səiou, mətə iakamətui namasanien səvəi nərmama həpɨk mə Kumwesən truvehimɨru irəha.

11

1  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvnhi iou rəmwhen ia iou iakauvnhi Kristo.

Nɨpran me tuhəfo irə nəpɨn nakalasia me housəsɨmwɨn irəha me tɨ nəfwakiien

2 Iakaməɡnəɡɨni kɨmiaha tɨ nəri nə mə hiəpkenouenou mhə iou ia nəpɨn me, nənə mamhəkwtəmhiri noien me səməme iakɨnahatən kɨmiaha irə.

3  *Mətə iakokeikei mə kɨmiaha tihəukurən mə kənkapwə nərman me pam nə in nə Kristo, kənkapwə pran nə in nə iərman səvənhi, nənə kənkapwə Kristo nə in nə Kumwesən. 4 Trɨni mɨnuə iərman riti ruveɡi kənkapwə maməfwaki uə mani irapw nəɡkiariien sə Kumwesən rɨməuvei pen min, ramo aurɨs Kristo. 5 Mətə pran sə rəpwəh nuveɡiien kənkapwə maməfwaki uə rani irapw nəɡkiariien sə Kumwesən rɨməuvei pen min, in ramo aurɨs iərman səvənhi. Noien nəha rəmwhen mə kɨnəkihi nukwəne prən nəha rɨpwiə. 6 Trɨni mɨnuə pran riti rəpwəh nokeikeiien mə truveɡi kənkapwə iamɨnha irə ramasan mə trərai a nukwənen. Mətə tɨ nəri nə mə ro a naurɨsien mə pran trəkihi nɨmwai nukwənen uə tro kɨpwiə ia kənkapwə, nənə ramasan mə trauveɡi a kənkapwə. 7  *Rərəha mə iərman riti truveɡi kənkapwə tɨ nəri nə mə iərman in rəmwhen ia nənɨmwi nari riti kamətə pen Kumwesən irə mɨne noien amasan səvəi Kumwesən irə. Mətə pran kamətə pen noien amasan səvəi iərman irə. 8  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə fwe kupwən Kumwesən rɨpkuvehi mhə pran mo iərman irə, mətə in ruvehi iərman mo pran irə. 9  *Nənə Kumwesən rəpwəh noien iərman mə in iasitu səvəi pran mətə rɨno pran mə in iasitu səvəi iərman. 10 Ro pen pran traməkeikei muveɡi kənkapwə mə naɡelo me tuhətoni mə in ramsiai iərman səvənhi.

11 Mətə tukutaha i səməuvehe mho kuatia kɨtaha Iərɨmənu səkɨtaha, pran ko rɨpko əpa mhə narimnari, nənə iərman mwi ko rɨpko əpa mhə narimnari, irau trouo pəri wok. 12 Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə fwe kupwən Kumwesən ruvehi iərman mo pran irə, mətə təkwtəkwuni iərman rətui pehe ia pran. Nənə narimnari me pam haməuku pen tɨ Kumwesən. 13 Həkiri ro nəri i mə pran sə raməfwaki m Kumwesən, məpwəh nuveɡiien kənkapwə, noien nəha ratukwatukw uə rekəm? 14 Noien səkɨtaha nərmama ramahatən kɨmiaha ia nəri i takɨni uə rekəm? Iərman sə nukwənen rəpwəmwɨs ramo aurɨs in, 15 mətə trɨni mɨnuə pran riti nukwənen rəpwəmwɨs, rerɨn traɡien tukwe, tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨməuvei pen nɨmwai nukwənen min mə trauveɡi kənkapwə. 16 Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti rokeikei mə trəvisə ia noien nəha iakani, nənə iou takɨni iamɨnhi irə mə noien riti mwi riwən nakalasia me səvəi Kumwesən ia kwopun me hamo, mətə həmnəmwhen a.

Nəveɡɨnien ikinan

17 Ia nəɡkiariien me i takɨni pehe tukumiaha nəha təkwtəkwuni, tapkəɡnəɡɨni mhə kɨmiaha tɨ nəri nə mə nousəsɨmwɨnien səkɨmiaha rɨpkasitu mhə ia kɨmiaha mətə ramouraha a kɨmiaha. 18  *Nəri kɨməkupwən kɨni pehe tukw iou i iakreɡi mə nəpɨn kɨmiaha nakalasia me hiamousəsɨmwɨn kɨmiaha me, nənə mamheitehieitehi kɨmiaha me. Nənə rerɨk rɨrhi mə nəɡkiariien me nəha nepwɨn ho nɨpərhienien, 19  *tɨ nəri nə mə tihaməkeikei meitehieitehi kɨmiaha me nənə tukətə mə nɨsɨmə nəha ia kɨmiaha kamho noien atukwatukw. 20 Nəpɨn hiamousəsɨmwɨn kɨmiaha me mə tihani nəveɡɨnien ikinan səvəi Iərɨmənu səkɨtaha, rɨpko mhə nəveɡɨnien nəha hiamani. 21 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha kuatia kuatia hiaməmwur ia nənien nari. Kɨmiaha nepwɨn nukumhə ramahi irəha. Nepwɨn kamhənɨmwi nənɨmwiien skai mamhakonə. 22  *Rəfo, rosi nimwə me səkɨmiaha riwən mə tihəkupwən mhəuvən mhəveɡɨn mhənɨmwi fwe ikɨn uə? Uə rəfo, rosi hiamətə ərəha a nakalasia me səvəi Kumwesən, nənə hiokeikei mə tiho aurɨs nərmama nautə səvənraha riwən uə? Takəfni pehe m kɨmiaha? Takəɡnəɡɨni kɨmiaha tɨ noien nəha? Rekəm, ko iapkəɡnəɡɨni mhə kɨmiaha!

23 Iou iakɨnahatən raka kɨmiaha ia nəɡkiariien sə Iərɨmənu səkɨtaha rɨməuvei pehe miou. Iakɨni mə ia nəpɨn kurirə kəseni pen Iesu Iərɨmənu səkɨtaha ia rəɡi nərmama səməme haməmwəki in, in ruvehi bred, 24 məfwaki mɨni vivi Kumwesən tukwe, nənə məkwsen, mɨni mə, “In i nɨpwrak sə takuvei pen tukumiaha. Kɨmiaha tihaməkeikei mamho iamɨnhi irə mə rerɨmiaha ramrhi iou.” 25  *Rəmwhen a mwi nəpɨn irəha hani raka nari, in ruvehi kap waen, mɨni mə, “Kap i in i nəɡkiariien vi səvəi Kumwesən nɨtek trərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien nəha. Tihamarə mamhəuvən nəpɨn tihamənɨmwi ia kap i tihaməkeikei mamho iamɨnhi irə rerɨmiaha tramrhi iou.” 26 Ro iamɨnhi irə nəpɨn hiani bred i, uə hiamənɨmwi kap waen i, hiaməni irapw nemhəien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha. Tihamo iamɨnhi irə mamhəuvən mheste in truvehe mwi.

27  *Ro iamɨnhi irə iərmama sə raməni bred uə ramənɨmwi kap waen i səvəi Iərɨmənu səkɨtaha ia noien riti sə rəpwəh natukwatukwien, in ramo noien ərəha, mamo nəri auər a ia nɨpwrai Iərɨmənu səkɨtaha sə ro ikinan i, mamo mwi nəri auər a ia nɨten sə ro ikinan i. 28  *Ro pen iərmama riti traməkeikei mukupwən məkiri atukw a noien səvənhi kurirə rəni bred nəha, mənɨmwi kap waen nəha. 29 In traməkeikei mo iamɨnha irə tɨ nəri nə mə iərmama sə raməni bred nəha, mamənɨmwi kap waen nəha, mətə rɨpkətə sas mhə nɨpwrai Iərɨmənu səkɨtaha, in ravi pehe atukw a nərpwɨnien sə Kumwesən tro min tɨ noien ərəha səvənhi. 30 Nəri nəha rɨno mə təkwtəkwuni nəha kɨmiaha hiəpɨk hiaməpou mamhemhə irə, nənə kɨmiaha nepwɨn həuvamhə raka. 31 Mətə trɨni mɨnuə kɨtaha səkupwən mhəkiri atukw a noien səkɨtaha kurirə sani nəveɡɨnien ikinan, Iərɨmənu səkɨtaha ko rəpwəh nərpwɨnien noien ərəha səkɨtaha. 32  *Nəpɨn Iərɨmənu səkɨtaha rərpwɨn noien ərəha səkɨtaha, in ramo mə trəkoui atukwatukw kɨtaha irə, mə nəpɨn trərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama ia tɨprənə i, nənə kɨtaha tsəpkuvehi mhə nərpwɨnien nəha kɨtaha mɨnraha.

33 Ro pen piak me, nəpɨn hiousəsɨmɨn kɨmiaha me mə tihani nəveɡɨnien ikinan, tiheitenhi kɨmiaha me. 34 Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti nukumhə rahi, ramasan mə trəni nari fwe imwəni, mə nəpɨn hiousəsɨmwɨn kɨmiaha me, Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha səkɨmiaha.

Narimnari me nepwɨn mwi nəha ikɨn ia noien nəha, mətə takuvei pehe nəɡkiariien tukwe nəpɨn takuvehe.

12

Nɨskaiien me səməme Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən rauvei pehe

1 Ia nɨkaren səvəi nɨskaiien me səməme Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən rauvei pehe, piak me, iakokeikei mə kɨmiaha tihaməkeikei mhəukurən. 2  *Kɨmiaha hiəukurən mə fwe kupwən, nəpɨn hiəpkahatətə mhə ihi ia Kristo, nari riti ruvi pen kɨmiaha mə tihəfwaki m nənɨmwi nari me səməme həpkəɡkiari mhə, mətə hiaməuvən a. 3  *Ro pen iakokeikei mə kɨmiaha tihəukurən. Iərmama sə Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən ramiri in ko rɨpkɨni mhə mə “Iesu in rərəha.” Nənə iərmama sə Nənɨmwɨn Ikinan rəpwəh niriien in, ko in rəpwəh nɨniien mə “Iesu in Iərɨmənu.”

4  *Kɨtaha saməuvehi nɨskaiien me səpəmsəpə, mətə Nənɨmwɨn i səvəi Kumwesən sə rauvei pehe nɨskaiien me nəha in kuatia a. 5  *Kɨtaha samo tukwini nari ia suatuk me səpəmsəpə, mətə Iərɨmənu i samo tukwini nari min in kuatia a. 6 Kɨtaha samo wok me rɨpɨk səpəmsəpə, mətə Kumwesən kuatia a ramo wok ia nɨmɨruien səvəi nərmama me pam mə irəha tuho pam wok me nəha.

7  *Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən rauvei pehe nɨskaiien me səvənhi m kɨtaha kuatia kuatia, mauvei pehe mə nɨskaiien me nəha tuhasitu ia kɨtaha pam. 8 Iərmama riti, Nənɨmwɨn rauvei pen nɨskaiien min mə trɨni irapw nəɡkiariien sə nukurənien rarə irə. Riti mwi, Nənɨmwɨn kuatia a rauvei pen nɨskaiien min mə trɨni irapw nətərɨɡien amasan. 9 Riti mwi, Nənɨmwɨn kuatia a rauvei pen nɨskaiien min mə trahatətə əknekɨn ia Kumwesən. Riti mwi, Nənɨmwɨn kuatia a rauvei pen nɨskaiien min tɨ noien nərmama səməme hamemhə həuvehe mhəsanɨn. 10  *Riti mwi, Nənɨmwɨn rauvei pen nɨskaiien min tɨ noien nɨmtətien me səpəmsəpə. Riti mwi, Nənɨmwɨn rauvei pen nɨskaiien min tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən ruvei pehe. Riti mwi, Nənɨmwɨn rauvei pen nɨskaiien min tɨ nəkiriien nənɨmwɨn me səpəmsəpə. Riti mwi, Nənɨmwɨn rauvei pen nɨskaiien min tɨ nəɡkiariien ia nəɡkiariien me səpəməpə, nənə mauvei pen m iərmama riti mwi nɨskaiien tɨ nɨniien nɨpwrai nəɡkiariien me nəha. 11  *Nɨskaiien me nəha, irəha pam haməuku pen a ia Nənɨmwɨn kuatia a, nənə in rauvei pehe m kɨtaha kuatia kuatia mamesi pen a nəfe in rokeikei.

12  *Nɨpwrai iərmama kuatia a, mətə nourenouren me rɨpɨk. Nənə nəri auər a nourenouren me səpəmsəpə, mətə hamərɨpɨn ia nɨpwrai iərmama kuatia a. Nənə ro iamɨnhi irə rəmwhen a ia Kristo. 13  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn kuatia a rɨno paptaes ia kɨtaha pam ia nɨpwrai Kristo kuatia, nəkur Isrel uə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, slef me uə nərmama komhə irəha slef me. Kumwesən rɨno mə kɨtaha pam səuvehi Nənɨmwɨn kuatia a rarə ia kɨtaha rəmwhen ia nui kamənɨmwi.

14 Nɨpwrai iərmama komhə nouren kuatia a, mətə nourenouren me rɨpɨk. 15 Trɨni mɨnuə nɨsun rɨni mə, “Rɨpko mhə iou rəɡɨn nənə ro pen rɨpko mhə iou nɨpəri nɨpwrai iərmama riti,” nəɡkiariien nəha ko rəpwəh noien mə nɨsun komhə in nɨpəri nɨpwrai iərmama. 16 Nənə trɨni mɨnuə nɨfreɡɨn rɨni mə, “Rɨpko mhə iou nənimen nənə ro pen rɨpko mhə iou nɨpəri nɨpwrai iərmama riti,” nəɡkiariien nəha ko rəpwəh noien mə nɨfreɡɨn komhə in nɨpəri nɨpwrai iərmama. 17 Trɨni mɨnuə nɨpwrai iərmama riti in nənimen me pam, nənə trəfo mɨreɡi nari? Nənə trɨni mɨnuə nɨpwrai iərmama riti in nɨfreɡɨn me pam, in trəfo mɨreɡi nari? 18 Mətə rekəm, Kumwesən rɨno nɨpwrai iərmama nourenouren me rarə rəmwhen in rokeikei. 19 Trɨni mɨnuə nourenoure nɨpwrai iərmama nə kuatia a, nənə nɨpwran pəku? In riwən. 20 Mətə nɨpərhienien nourenouren me rɨpɨk, mətə nɨpwran kuatia a.

21 Nənimen ko rɨpkɨni pen mhə tɨ rəɡɨn mə, “Iou iakəpwəh ik, iou iakɨnəmwhen raka.” Nənə kənkapwə ko rɨpkɨni pen mhə tɨ nɨsun mi mə, “Iou iakəpwəh kɨmirau, iou iakɨnəmwhen raka.” 22 Rɨpko mhə iamɨnhi irə. Nourenoure nɨpwrataha me səməme rerɨtaha ramrhi mə həpou anan, mətə irəha tuhaməkeikei mharə. 23 Nənə nourenoure nɨpwrataha me səməme rerɨtaha ramrhi mə irəha nəri auər a me, samasan pen mɨnraha. Nənə nourenoure nɨpwrataha me samaurɨs tukwe, səuvən ia tɨnari tukwe. 24 Mətə nourenoure nɨpwrataha me səməme həpko mhə naurɨsien, səpwəh a iamɨnhi irə. Mətə Kumwesən rɨnousəsɨmwɨn nourenoure nɨpwrataha me, nənə mauvehi utə səməme samo pen a irəha hasori mhəpi raka nourenoure nɨpwrataha nepwɨn. 25 Nənə ia noien nəha, nourenoure nɨpwrataha me ko həpwəh neitehieitehiien irəha me, mətə irəha tuhətoni amasan pam irəha me. 26 Trɨni mɨnuə nouren riti ramreɡi nəmisəien, nənə nouren me pam tuhəreɡi nəmisəien irəha min. Nənə trɨni mɨnuə kauvei pen nɨsiaiien m nouren riti nouren me pam tuhaɡien irəha min.

27  *Nɨpwrai nəɡkiariien i mə kɨmiaha pam nɨpwrai Kristo, nənə kɨmiaha kuatia kuatia kɨmiaha nourenoure nɨpwran me. 28  *Nənə ia nousəsɨmwɨnien səvəi nakalasia me Kumwesən rɨnəmri pen nərmama me ia kwopun me səvənraha. In rɨnəmri kupwən aposol me, profet me kamhəkurirə pen irəha, nənə nahatən me kamhəkurirə pen mwi irəha. Irəha raka nənə nərmama kamho nɨmtətien me, nənə nərmama kamhomasan nərmama kamhemhə, nənə nərmama kamhasitu ia nərmama, nənə nərmama kamhəkəkini nakalasia me ia nəfe wok kamho, nənə nərmama kamhəɡkiari ia nəɡkiariien əpə me. 29 Rɨpko mhə irəha pam aposol me, uə profet me, uə nahatən me. Rɨpko mhə irəha pam nərmama səvəi noien nɨmtətien me, 30 uə kamhəuvehi nɨskaiien tɨ noien nərmama kamhemhə həuvehe mhəsanɨn. Irəha pam həpkuvehi mhə nɨskaiien tɨ nəɡkiariien ia nəɡkiariien əpə me, uə nɨskaiien tɨ nɨni irapwien nɨpwrai nəɡkiariien əpə me nəha. 31  *Mətə tihousari əknekɨn mə tihəuvehi nɨskaiien me nəha Nənɨmwɨn rauvei pehe səməme hasori mhəpi raka nɨskaiien me nepwɨn.

Mətə təkwtəkwuni takɨni pehe suatuk sə ramasan məpi raka.

13

Noien səvəi nokeikeiien

1 Trɨni mɨnuə iakaməɡkiari ia nəɡkiariien əpə me səvəi nərmama mɨne naɡelo me, mətə nokeikeiien riwən ia nirak, iou iakəmwhen a ia təmtəm riti kauəsi ramierɨɡ asori, uə bel kauəsi ramasək. 2  *Trɨni mɨnuə iakauvehi nɨskaiien tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, uə iakukurən pam nɨpwrai narimnari me səməme kamhərkwafə mɨne nukurənien me pam, uə nahatətəien sə iakauvehi rɨskai məmwhen mə takuvehi raka təkuər me irə, mətə nokeikeiien riwən ia nirak, iou iakəmwhen a ia nəri auər a. 3  *Trɨni mɨnuə iakɨpeki pen pam narimnari me səiou m nərmama me səməme nautə səvənraha riwən, uə iakəseni nɨpwrak mə napw trahi, mətə nokeikeiien riwən ia nirak, noien nəha iakɨno ko rɨpkasitu mhə ia nirak.

4 Noien səvəi nokeikeiien ikamo nətərɨɡien səim raməpwəmwɨs, nənə mamo ramasan m nərmama, ik rerɨm rəpwəh nɨrhi ərəhaien nərmama, uə ipkəɡkiari ərpwi mhə, nənə məpwəh nuvehi utəien ik. 5  *Noien səvəi nokeikeiien ikəpwəh no penien nərmama, mɨpkəmwur mhə tɨ tɨpwɨm, mɨpko akwauakw mhə niemaha, uə ikəpwəh nəkwtəmhiri əknekɨnien nərəhaien sə iərmama riti rɨno mik ia rerɨm. 6  *Rerɨm rɨpkaɡien mhə tɨ noien sə rɨpkatukwatukw mhə, mətə rerɨm ramaɡien a tɨ nɨpərhienien. 7  *Noien səvəi nokeikeiien ikəvrani nəfe nəɡhɨn kamo mik, ia nəpɨn me ikani nɨpərhienien ia Kumwesən, maməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səim irə. Nəpɨn nərəhaien reste ik, mətə ikamərer əknekɨn.

8 Noien səvəi nokeikeiien ko rɨpkiwən mhə ia nəpɨn riti. Mətə noien səvəi nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, uə noien səvəi nəɡkiariien ia nəɡkiariien əpə me, uə noien səvəi nukurənien nari, noien mirəhar nəha tuhariwən. 9 Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ipwet mɨne nukurənien səkɨtaha ro nɨpərpərɨn, nənə nəɡkiariien me i Kumwesən rauvei pehe saməni irapw ro nɨpərpərɨn. 10 Mətə nəpɨn sə pekɨn trier pehe, sə ro nɨpərpərɨn triwən. 11 Nəpɨn iakɨnamouihi, iakaməɡkiari rəmwhen ia iəkunouihi, nukurənien səiou rəmwhen səvəi iəkunouihi, nənə noien səvəi nətərɨɡien səiou rəmwhen səvəi iəkunouihi. Mətə nəpɨn iakuvehe masori, iakəmri noien me səvəi iəkunouihi ia təkutak. 12  *Ipwet mɨne kɨtaha samətoni rəmwhen saməti pen ia klas sə rakwhakw, mətə ia nəpɨn nəha tsətoni rəmwhen saməti pen ia nəmrɨtaha atukwatukw. Ipwet mɨne iakukurən a nɨpərɨn, mətə ia nəpɨn nəha takukurən amasan pam rəmwhen ia Kumwesən rukurən amasan pam iou nəha təkwtəkwuni. 13  *Nənə təkwtəkwuni noien mirəhar i kahar hamarərer: noien səvəi nahatətəien, noien səvəi neitenhiien nəri amasan mə truvehe, mɨne noien səvəi nokeikeiien. Mətə noien sə ramasan pɨk anan ia nirəhar in i noien səvəi nokeikeiien.

14

Nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe mɨne nəɡkiariien əpə me

1  *Pwəh nokeikeiien nəri hiamousari tukwe ia nɨmɨruien səkɨmiaha. Nɨskaiien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rauvei pehe, ramasan mə rerɨmiaha tramevən ia nirəha, mətə sə ramasan pɨk anan rerɨmiaha tramevən irə in i nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe. 2 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama sə raməɡkiari ia nəɡkiariien əpə riti, in rɨpkəɡkiari mhə m nərmama, mətə raməɡkiari m Kumwesən. Pərhien iərmama riti riwən sə rukurən nəɡkiariien sə in rani, mətə ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan, in rani irapw nəɡkiariien me nepwɨn nɨpwran rərkwafə. 3 Mətə iərmama sə ramɨni irapw nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, in raməɡkiari m nərmama, nənə mauvrhəkɨn irəha, mamərpwi əknekɨn irəha, mauvehi utə nətərɨɡien səvənraha. 4 Iərmama sə raməɡkiari ia nəɡkiariien əpə riti, in ramasitu atukw a irə. Mətə iərmama sə rani irapw nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, in ramasitu ia nakalasia me. 5  *Iakokeikei mə kɨmiaha pam anan tihəɡkiari ia nəɡkiariien əpə me, mətə ramasan pɨk mə tihəni irapw nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe. Iərmama sə rani irapw nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, in ramasitu pɨk ia nakalasia me məpi raka iərmama sə raməɡkiari ia nəɡkiariien əpə me. Mətə nɨpərhienien trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni irapw nɨpwrai nəɡkiariien əpə nəha, noien nəha trasitu mwi ia nakalasia me.

6 Piak me, trɨni mɨnuə iakuvehe mətoni kɨmiaha, nənə maməɡkiari m kɨmiaha ia nəɡkiariien əpə me iamɨnha irə, takəfo masitu ia kɨmiaha? Hiəukurən mə takaməkeikei muvehe mɨni pui pehe nari vi riti m kɨmiaha, uə nukurənien riti, uə nəɡkiariien riti Kumwesən ruvei pehe, uə nahatənien riti. Mə rekəm, ko iapkasitu anan mhə ia kɨmiaha. 7 Rerɨmiaha tramrhi ro narimnari me i həpkɨmɨru mhə mətə rerɨnraha fwe ikɨn rəmwhen ia tərhe nau uə kitar. Trɨni mɨnuə rerɨnraha rɨpkatukwatukw mhə, nənə iərmama riti trəfo mukurən nəfe nɨpu kamhani? 8 Uə kisɨpw i kaməse tɨ nəsuəpwiriien nərmama tɨ naruaɡənien trɨni mɨnuə rerɨn rəpwəh nasək amasanien mo nukurənien i m nərmama, nənə sin trəpnəpenə tɨ naruaɡənien? 9 Rəmwhen a ia kɨmiaha. Trɨni mɨnuə hiaməɡkiari ia nəɡkiariien sə nərmama həreirei, tuhəfo mhəukurən nɨpwrai nəɡkiariien sə hiaməni? Kɨmiaha hiaməɡkiari a m kwənmahan, nərmama həpkukurən mhə nɨpwran. 10 Pərhien, nəɡkiariien me rɨpɨk ia təkure tɨprənə i, nənə irəha pam nɨpwranraha fwe ikɨn. 11 Mətə trɨni mɨnuə iapkukurən mhə nɨpwrai nəɡkiariien sə iərmama riti rani pehe tukwe iou, iou iəpwɨspwɨs tukwe in, nənə in iəpwɨspwɨs tukw iou. 12 Rəmwhen a ia kɨmiaha. Rerɨmiaha ramevən pɨk ia nɨskaiien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rauvei pehe, nənə ro pen tihousari mə tihəuvrhəkɨn nakalasia me ia nɨskaiien me səməme tuhasitu pɨk ia nirəha.

13 Ro iamɨnhi irə iərmama sə raməɡkiari ia nəɡkiariien əpə riti, in traməkeikei məfwaki məres nɨskaiien tɨ nɨni irapwien nɨpwran. 14 Trɨni mɨnuə iakaməfwaki mani irapw nəɡkiariien əpə me, nənɨmwɨk fwe imwə raməfwaki, mətə ia nətərɨɡien səiou iapkukurən mhə nɨpwrai nəɡkiariien me i iakani. 15  *Ro iamɨnhi takəfo irə? Takəfwaki ia nənɨmwɨn, məfwaki mwi ia nətərɨɡien səiou. Takani nɨpu ia nənɨmwɨn, məni mwi nɨpu ia nətərɨɡien səiou. 16 Mə rekəm, trɨni mɨnuə ikəfwaki ia nənɨmwɨn ia nəɡkiariien əpə məɡnəɡɨni Kumwesən, iərmama auər a riti ia kwopun nəha, in trəfo mɨni “Ouəh” ia nəfwakiien səim? Rəknekɨn tɨ nəri nə mə in rɨreirei nəri ikani. 17 Nɨpərhienien nəfwakiien səim səvəi nɨniien tanak m Kumwesən ramasan pɨk, mətə ko rɨpkasitu anan mhə ia iərmama nəha.

18 Iakani tanak m Kumwesən mə iakaməɡkiari ia nəɡkiariien əpə me məpi raka kɨmiaha pam. 19 Mətə ia nousəsɨmwɨnien səvəi nakalasia me, trɨni mɨnuə iakahatən nərmama ia kwopi nəɡkiariien me krirum a səməme həukurən ramasan məpi raka mə iakɨni kwopi nəɡkiariien me ten-taosen ia nəɡkiariien əpə sə həreirei.

20  *Piak me, rərəha mə tihəmwhen ia nəkwərhakwərha ia nətərɨɡien səkɨmiaha. Ramasan mə tihəreirei noien ərəha rəmwhen ia nəkwərhakwərha me, mətə ia nətərɨɡien səkɨmiaha tihaməkeikei mhəmwhen ia nərmama həuvəpwinari raka. 21 Kɨmərai pen nəɡkiariien riti ia nəkukuə səvəi Loa rani mə,

“Iou takəɡkiari m nərmama me i.

Nəɡkiariien səiou trier ia nərmama səməme kamhəni nəɡkiariien əpə me,

mier mwi ia tərhui iəpwɨspwɨs me.

Nəri auər a mə takəɡkiari mɨnraha iamɨnhi irə,

mətə irəha tuhəpkətərɨɡ mhə iou.

Iou Iərɨmənu iakani iamɨnhi irə.”

22 Ro iamɨnhi irə sətoni mə nɨskaiien tɨ nɨniien nəɡkiariien əpə me ro nɨmtətien riti ramevən tɨ nərmama səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Kristo. Rɨpkevən mhə tɨ nərmama səməme haməni nɨpərhienien irə. Mətə nɨskaiien tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe ro nɨmtətien riti ramevən tɨ nərmama səməme haməni nɨpərhienien ia Kristo. Rɨpkevən mhə tɨ nərmama səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien irə. 23  *Ro iamɨnhi irə, trɨni mɨnuə nərmama iruə me uə səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Kristo həuvnimwə pehe ia kwopun kɨmiaha nakalasia me hiamousəsɨmwɨn ikɨn, nənə mhətoni kɨmiaha pam hiaməɡkiari ia nəɡkiariien əpə me, rəfo? Irəha tuhəni mə kɨmiaha hiamarməri. 24  *Mətə trɨni mɨnuə kɨmiaha pam hiaməni irapw nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, nənə iərmama riti sə rɨpkɨni mhə nɨpərhienien ia Kristo uə iərmama iruə riti ruvnimwə pehe, nəɡkiariien səkɨmiaha pam tro in rukurən mə in iərmama riti sə ramo noien ərəha, nənə in trəkiri noien səvənhi. 25  *Nəɡkiariien me nəha səkɨmiaha trɨni pui nətərɨɡien səvənhi in ramərkwafə irə fwe ia rerɨn, nənə ro iamɨnha irə iərmama nəha treiwaiu nənimen trɨrapi tɨprənə, in truvei pen nɨsiaiien səvənhi m Kumwesən, mani irapw mə Kumwesən ramarə pərhien tukumiaha.

Tihousəsɨmwɨn kɨmiaha me tɨ nəfwakiien, mhəfwaki, mhesi pen suatuk tukwe

26  *Ro iamɨnhi irə, piak me, rəfo? Nəpɨn hiamousəsɨmwɨn kɨmiaha me tɨ nəfwakiien, kɨmiaha kuatia kuatia, riti rəni nɨpu, riti ramahatən, riti rani irapw nari riti Kumwesən rɨno pui pen min, riti raməɡkiari ia nəɡkiariien əpə riti, riti mwi rani irapw nɨpwrai nəɡkiariien nəha. Tihaməkeikei mho narimnari me nəha mhasitu ia kɨmiaha me irə. 27 Trɨni mɨnuə nərmama me nepwɨn haməɡkiari ia nəɡkiariien əpə me, ramasan mə iərmama kəru a uə kahar həɡkiari. Nəpɨn iərmama riti rəɡkiari, in əpa rəɡkiari meste ro sampam, kurirə riti rəɡkiari. Nənə iərmama riti traməkeikei mɨni irapw nɨpwrai nəɡkiariien me nəha. 28 Mətə trɨni mɨnuə iərmama riwən tɨ nɨni irapwien nɨpwrai nəɡkiariien me nəha, iərmama sə raməɡkiari ia nəɡkiariien əpə, in trəpwəh nəɡkiari asoriien ia nəmri nakalasia me, in trəɡkiari afafa a pwəh irau əpa Kumwesən kroureɡi.

29  *Nərmama səməme kamhəuvehi nɨskaiien tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, ramasan mə kəru a uə kahar həɡkiari, nənə nərmama nepwɨn həkiri amasan nəɡkiariien sə haməni. 30 Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti sə raməkure kɨmiaha min rɨreɡi mə Kumwesən ro pui nəɡkiariien riti min, nənə iərmama sə raməɡkiari trəpwəh nəɡkiariien. 31 Ro iamɨnhi irə, kɨmiaha pam hiəukurən nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, riti rukupwən məɡkiari raka nənə riti. Tiho iamɨnha irə mə nərmama me pam tuhəuvehi nukurənien, nənə trasitu ia nərmama me pam. 32 Kɨmiaha hiəukurən. Nərmama səməme kamhəuvehi nɨskaiien tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe, irəha hamərɨmənu atukw a ia nənɨmwɨnraha me, mhəukurən nəɡkiariien, mhəukurən mwi nafafaien. 33 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨpko mhə in Kumwesən səvəi noien nɨreireiien ia nari, mətə in Kumwesən səvəi nəmərinuien.

Rəmwhen ia nakalasia me pam, nəpɨn kamhousəsɨmwɨn irəha me, 34  *nɨpran tuhəpwəh nəɡkiariien ia nousəsɨmwɨnien me nəha. Rəpwəh natukwatukwien mə tuhəɡkiari, mətə tuhaməkeikei mheiwaiu mho nɨsiaiien rəmwhen Loa səvəi Moses rani. 35 Trɨni mɨnuə hokeikei mə tuhəukurən nari riti, tuhaməkeikei mhəres tɨ səvənraha me nərman fwe ia rukwənu. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ro naurɨsien mə pran trəɡkiari ia nousəsɨmwɨnien səvəi nakalasia me.

36 Rəfo? Rerɨmiaha rɨrhi mə nəɡkiariien səvəi Kumwesən rɨməkupwən ia kɨmiaha muvehe? Uə rerɨmiaha rɨrhi mə nəɡkiariien səvəi Kumwesən rɨməuvehe a tukumiaha? 37  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rerɨn rɨrhi mə in profet riti, uə Nənɨmwɨn Ikinan rɨməuvei pen nɨskaiien riti min, ramasan. Mətə in traməkeikei mukurən mə nəɡkiariien i iakamrai m kɨmiaha in nəkwai Iərɨmənu səkɨtaha. 38 Trɨni mɨnuə rəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien i, tukəpwəh mwi nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi.

39 Ro iamɨnhi irə, piak me, nɨskaiien sə tihokeikei pɨk, in i nɨni irapwien nəɡkiariien sə Kumwesən rauvei pehe. Mətə tihəpwəh nɨniseien nɨskaiien i sə nərmama haməɡkiari ia nəɡkiariien əpə me. 40  *Narimnari me pam səməme hiamo, tihaməkeikei mho ia noien sə ratukwatukw mhesi pen suatuk tukwe.

15

Kristo rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi

1 Piak me, iakokeikei mə tako kɨmiaha hiəukurən nəɡkiariien amasan sə iakɨnəvisau irə m kɨmiaha fwe kupwən. Nəɡkiariien amasan i kɨmiaha hiəuvəni raka nɨpərhienien irə mamhərer irə. 2 Trɨni mɨnuə hiaməkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien amasan i iakɨnəvisau raka m kɨmiaha, Kumwesən truvehimɨru kɨmiaha irə. Mətə trɨni mɨnuə hiaraka ia nəɡkiariien amasan i, nənə hiəuvəni auər a nɨpərhienien irə.

3  *Narimnari me səməme iakɨməreɡi, iou iakuvəni raka tukumiaha. Iakɨməni mə nəri sə tihaməkeikei mhəkupwən mhəukurən in i mə Kristo rɨmamhə tɨ noien ərəha me səkɨtaha ramesi pen nəɡkiariien me kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan. 4  *Kɨmənɨmwi nənə rətui mwi ia nemhəien səvənhi ia nəpɨn sə ro kahar irə ramesi pen nəɡkiariien me kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan. 5  *Nənə in rɨməkupwən mier irapw tɨ Pita, marə mier irapw mwi tɨ nərmama səvənhi twelef. 6 Kurirə irə in rier irapw mwi tɨ piəvtaha me həpɨk həpi raka faef hantret ia nəpɨn kuatia a. Irəha həpɨk haməmɨru ihi, mətə nepwɨn həuvamhə raka. 7  *Nəpɨn in rier irapw raka tɨ nirəha, marə mier irapw mwi tɨ Jemes, nənə mier irapw mwi tɨ aposol me pam. 8  *Kurirə ia nirəha pam, in rier irapw mwi tukw iou, mətə iou iakəmwhen ia iəkunouihi əmtəmetə riti rɨpkətui mhə ia nəpɨn atukwatukw səvənhi.

9  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iou inhərɨpw anan ia aposol me pam, nənə iakəpwəh nəmwhenien mə nərmama tuhəkwein iou mə iou aposol riti, tɨ nəri nə mə iakɨnamometə nakalasia me səvəi Kumwesən fwe kupwən. 10  *Mətə Kumwesən rɨnasitu ia nirak ia namasanien səvənhi, mo iakuvehe mo iamɨnhi irə nəha təkwtəkwuni. Nənə namasanien səvənhi sə rɨno miou rəpwəh nuvehe əpnapenien, mətə rukuə kwənkwan. Nɨpərhienien, iakɨno wok məpi raka aposol me pam, mətə rɨpko mhə ia nɨskaiien atukw səiou, mətə ia namasanien sə Kumwesən rauvei pehe miou. 11 Ro iamɨnhi irə nəri auər a mə iou iakani irapw nəɡkiariien amasan i m kɨmiaha, uə irəha haməni irapw m kɨmiaha, mətə nəɡkiariien kuatia a i səkɨmaha pam iahaməni irapw tukumiaha nənə hiəuvəni raka nɨpərhienien irə.

Nərmama səməme həuvamhə tuhətui mwi ia nemhəien

12 Kɨmiaha hiəukurən mə ia nəɡkiariien səkɨmaha, kɨmaha iahaməni irapw mə Kristo rɨnətui mwi ia nemhəien. Mə iahaməvisau iamɨnha irə, rəfo kɨmiaha nepwɨn hiaməni mə nərmama səməme həuvamhə ko həpkətui mhə mwi? 13 Trɨni mɨnuə nərmama səməme həuvamhə ko həpkətui mhə mwi, nənə ko Kristo mwi rəpwəh nətuiien ia nemhəien. 14 Nənə trɨni mɨnuə Kristo rəpwəh nətuiien ia nemhəien, wok i səkɨmaha sə iahaməni irapw nəɡkiariien amasan ro nəri auər a irə rəmwhen a mwi ia nahatətəien səkɨmiaha. 15  *Nari riti mwi, trɨni mɨnuə Kristo rəpwəh nətuiien ia nemhəien, kɨmaha iahəneikuə ia Kumwesən, tɨ nəri nə mə iahaməni irapw mə Kumwesən rɨno Kristo rətui mwi ia nemhəien. Trɨni mɨnuə nəɡkiariien nəha ro nɨpərhienien mə nərmama səməme həuvamhə ko həpkətui mhə mwi ia nemhəien, nənə Kumwesən ko rəpwəh noien mwi Kristo rətui ia nemhəien. 16 Trɨni mɨnuə nərmama səməme həuvamhə raka ko həpkətui mhə mwi ia nemhəien, nənə ko Kristo rɨpkətui mhə mwi ia nemhəien. 17 Trɨni mɨnuə Kristo rɨpkətui mhə mwi ia nemhəien, nənə nahatətəien səkɨmiaha nɨpwran riwən, kɨmiaha hiamarə ihi ia noien ərəha me səkɨmiaha. 18 Nənə trɨni mɨnuə nəɡkiariien nəha ro nɨpərhienien, nərmama səməme haməni nɨpərhienien ia Kristo fwe kupwən həuvamhə raka, irəha həuvəiwən ko həpkətui mhə mwi. 19 Kɨtaha saməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha ia Kristo, mətə mə noien nəha səvəi nɨmɨruien a i səvəi tɨprənə, rərəha anan tukutaha məpi raka nərmama me nepwɨn.

20  *Mətə nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien ro iamɨnhi irə. Kristo rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. In rukupwən mətui mwi rəmwhen ia nukwai nei kukupwən kesi. Nərmama səməme həuvamhə raka irəha tuhətui mwi ia nemhəien kurirə. 21  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nemhəien rɨməuvehe ia iərmama riti, nənə ia suatuk kuatia a, nətuiien mwi ia nemhəien rɨməuvehe ia iərmama riti. 22 Nərmama me pam tuhemhə tɨ nəri nə mə haməuku pen ia Atam. Ia noien a mwi nəha, nərmama me pam səməme haməuvehe mho kuatia irəha Kristo tuhətui mwi ia nemhəien. 23  *Mətə irəha nəha tuhətui mwi ia nəpɨn atukwatukw səvənraha. Kristo in rɨməkupwən mətui mwi. Nəpɨn in truvehe mwi irə, nərmama me səvənhi tuhətui mwi. 24 Nənə nəpɨn sampam truvehe, Kristo trouraha nənɨmwɨn me pam səməme kamhəuvehi nərɨmənuien mɨne nasoriien. In trouraha nɨskaiien me pam. Kurirə irə in raraka ia nɨtətə sə in ramərɨmənu irə revən ia rəɡi Tata Kumwesən. 25  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kristo traməkeikei mamərɨmənu meste Kumwesən trəmri narimnari me pam səməme in raməmwəki irəha kamharə inhərɨpw ia tɨpaɡe nɨsui Kristo mi. 26  *Sə trouraha sampam ia nirəha nemhəien. Nənə nemhəien triwən mwi. 27  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə, “Kumwesən rɨnəmri narimnari me pam kamharə inhərɨpw ia tɨpaɡe nɨsun mi.” Mətə ro nukurənien i mə nəɡkiariien nəha sə rani mə “narimnari me pam,” kɨpkəvsini pen mhə Kumwesən ia narimnari me nəha. In rɨnəmri pen narimnari me nəha kamharə inhərɨpw ia tɨpaɡe nɨsui Kristo mi. 28 Narimnari me pam tuheiwaiu Kristo trərɨmənu ia nirəha. Irəha pam tuheiwaiu raka, nənə Tɨni Kumwesən truvehi irapw atukw a in, meiwaiu marə teɡɨn nərɨmənuien səvəi Tata səvənhi sə rɨnəmri irapw narimnari me pam ia tɨpaɡe nɨsun mi. Ro iamɨnhi irə mɨne Kumwesən trərɨmənu ia narimnari me pam.

29 Rəfo ia nərmama səməme kamo paptaes ia nirəha tɨ nərmama səməme həuvamhə raka? Trɨni mɨnuə nərmama səməme həuvamhə raka tuhəpkətui mhə mwi ia nəpɨn riti, nənə rəfo kamo paptaes ia nərmama tɨ nirəha? 30  *Rəmwhen a ia kɨmaha. Rəfo iahaməuvehi pekɨn nəpɨn sɨkai me ia nɨmɨruien səkɨmaha ia nəpɨn me pam? 31 Iakani kwəsuahi piak me mə nəpɨn rɨpɨk nərmama haməmwur mə tuhousi əpune iou! Rerɨk raɡien pɨk tukumiaha tɨ nəri nə mə hiəməuvehe mho kuatia kɨmiaha Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha. Nənə mo pen nəɡkiariien i iakani ro nɨpərhienien. 32  *Ia kwopun i Efesas, rəmwhen mə iakaruaɡən kɨmaha nəri əprmɨn me. Mətə rəfo? Trɨni mɨnuə nərmama səməme həuvamhə ko həpkətui mhə mwi, iakɨnaruaɡən tɨ nəfe? Trɨni mɨnuə nərmama səməme həuvamhə ko həpkətui mhə mwi, ramasan mə tihesi pen a nəɡkiariien i sə rani mə,

“Pwəh sani nari mhənɨmwi,

tɨ nəri nə mə trakwakwi semhə.”

33 Tihəpwəh neikuə atukwien ia kɨmiaha. Nəɡkiariien i kamɨni ro nɨpərhienien. “Nəpɨn nərmama səvənraha noien ramasan havən pəri irəha nərmama səməme noien səvənraha rərəha, səməme noien səvənraha rərəha houraha noien amasan səvənraha.” 34  *Hərərɨɡ pehe mwi mhəuvehi atukwatukw nətərɨɡien səkɨmiaha sə ratukwatukw, nənə mharaka ia noien ərəha me. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha nepwɨn hiamreirei ihi Kumwesən, nənə ro naurɨsien asori m kɨmiaha.

Nərmama tuhətui mwi ia nemhəien mətə nɨpwranraha trəfo irə?

35  *Mətə iərmama riti trəres nəresien i mə, “Nərmama səməme həuvamhə tuhəfo mhətui mwi? Nɨpwranraha trəfo irə?” 36 Ik iərmama ikreirei nari, nuni nari sə ikəpwei traməkeikei memhə kurirə ruverə mutə. 37 Nənə nəri sə ikəpwei ropə ia nɨpwran sə trutə. Sə ikəpwei in nə nuni nari, rosi nuni wit uə nuni nari riti mwi. 38  *Mətə Kumwesən rauvei pen nɨpwran rəmwhen sə in rokeikei. Nənə nuni nari me kuatia kuatia, in rauvei pen nɨpwranraha me. 39 Rəmwhen a mwi nusai nari rəpwəh nəmnəmwhenien, mətə nusai nari səpəmsəpə. Nusai iərmama ropə ia səi nərimɨru me, uə menu me, uə nəmu me. 40 Narimnari me ia nɨmaɡouaɡou ho nɨpwranraha. Rəmwhen a mwi narimnari me ia təkure tɨprənə i ho nɨpwranraha. Mətə narimnari me nəha kamətə fwe ia nɨmaɡouaɡou kamhəser ropə ia nɨpwrai narimnari me nəha kamətə ia təkure tɨprənə. 41 Nukuraanien səvəi meri ropə ia nukuraanien səvəi məkwə mɨne nəhiapwien səvəi kəməhau me. Nəhiapwien səvəi kəməhau me nepwɨn hopə ia səvəi nepwɨn mwi.

42 Tro mwi iamɨnhi irə ia nəpɨn nəha nərmama səməme həuvamhə tuhətui mwi. Iərmama sə kɨmənɨmwi nɨpwran trɨmərɨr, mətə nəpɨn in trətui mwi nɨpwran trɨpkɨmərɨr mhə mwi. 43  *Iərmama sə kɨmənɨmwi nɨpwran rɨpkamasan mhə, mətə nəpɨn in trətui mwi nɨpwran tramasan. Iərmama sə kɨmənɨmwi nɨpwran nɨskaiien səvənhi riwən, mətə nəpɨn in trətui mwi nɨpwran trɨskai. 44 Nəpɨn kɨmənɨmwi iərmama nɨpwran ro nusan, mətə nəpɨn in trətui mwi nɨpwran tro nənɨmwɨn.

Trɨni mɨnuə nɨpwrai iərmama sə ro nusan, nənə nɨpwrai iərmama sə ro nənɨmwɨn in mwi fwe ikɨn. 45  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmərai pen nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Iərmama sə rɨməkupwən, Atam, in rɨməuvehe iərmama riti sə ramɨru.” Atam sampam, in i Kristo, rɨməuvehe mo in nənɨmwɨn i rauvei pehe nɨmɨruien. 46 Mətə rɨpko mhə nɨpwrataha i sə ro nənɨmwɨn trukupwən, mətə nɨpwrataha sə ro nusan, nənə kurirə irə nɨpwrataha sə ro nənɨmwɨn. 47  *Iərmama sə rɨməkupwən in səvəi tɨprənə i. Kumwesən rɨno in ia tɨprənə. Mətə iərmama sə rɨməkurirə rɨməuku pen ia neiai. 48 Nərmama me pam səvəi tɨprənə, nɨpwranraha rəmwhen ia nɨpwrai iərmama nəha Kumwesən rɨno ia tɨprənə. Nərmama səməme tuhəuvən ia neiai, nɨpwranraha trəmwhen ia nɨpwrai iərmama sə rɨməuku pen ia neiai. 49 Təkwtəkwuni kɨtaha səmwhen ia iərmama nəha sə Kumwesən rɨno ia tɨprənə. Ia noien a mwi nəha kɨtaha tsəmwhen a mwi ia iərmama nəha sə rɨməuku pen fwe ia neiai muvehe.

50  *Iakani irapw tukumiaha, piak me, nɨpwrai iərmama sə ro nusan mo nɨten ko rɨpkuvnimwə mhə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Rəmwhen a mwi nəri mərɨr ko rɨpkuvehi mhə nəri sə ramarə rerɨn. 51-52  *Həreɡi ro. Nəɡkiariien i iakani pehe tukumiaha i nəha təkwtəkwuni in nəɡkiariien riti sə rɨnamərkwafə fwe kupwən. Rɨpko mhə kɨtaha pam tsemhə, mətə nəpɨn kisɨpw sampam trasək kɨtaha pam tsəuvehe mhərməvi. Kurirə iərmama riti rapri m kuatia ia nənimen, mətə nəri nəha rɨno sampam akwauakw a. Nəpɨn kisɨpw sampam trasək, nənə nərmama səməme həuvamhə tuhətui mwi mhəpwəh mwi nemhəien, nənə kɨtaha tsəuvehe mhərməvi. 53  *Nɨpwrataha sə ro nəri mərɨr i traməkeikei muvehe mo nəri sə ko rɨpkɨmərɨr mhə. Nɨpwrataha i səvəi nemhəien traməkeikei muvehe mo nəri sə ramarə rerɨn. 54  *Nɨpərhienien, nɨpwrataha sə ro nəri mərɨr i traməkeikei muvehe mo nəri sə ko rɨpkɨmərɨr mhə. Nɨpwrataha i səvəi nemhəien traməkeikei muvehe mo nəri sə ramarə rerɨn. Nəpɨn nəri nəha truvehe mo sampam, nənə nəɡkiariien sə kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan ruvehe mo nɨpərhienien, rani mə, “Nemhəien ruvəiwən. Kuvəuvehi irapw in ia naruaɡənien.”

55 “Eh, nemhəien, tikəfo masori ia kɨmaha?

Eh, nemhəien, tikəfo mo nəmisəien m kɨmaha?”

56  *Nəri sə nemhəien rauvehi nɨskaiien səvənhi irə tɨ noien nəmisəien m iərmama in nə noien ərəha, nənə nəri sə noien ərəha rauvehi nɨskaiien səvənhi irə in nə Loa. 57 Mətə pwəh səni tanak m Kumwesən sə rauvei pehe m kɨtaha noien i saməuvehi raku pen tɨ Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo, noien sə ramo kɨtaha səskai mhəpi raka nemhəien.

58  *Ro pen piak keikei me, kɨmiaha tihaməkeikei mhərer əknekɨn, mhəpwəh nəseniien nari riti rɨkiukiu ia kɨmiaha. Nəpɨn me tihamo wok səvəi Iərɨmənu səkɨtaha ia rerɨmiaha pam, tɨ nəri nə mə hiəukurən mə wok səvəi Iərɨmənu səkɨtaha sə hiamo hiəpko auər a mhə.

16

Mane səvəi nasituien ia nərmama me səvəi Kumwesən

1  *Ia nɨkaren səvəi mane səvəi nasituien ia nərmama me səvəi Kumwesən fwe Jerusalem, tihaməkeikei mho rəmwhen sə iakɨməni pen tɨ nakalasia me fwe ia profens nəha Kalesia. 2 Ia Sante me pam, kɨmiaha pam kuatia kuatia tihaməkeikei mhəmri karen mane me nepwɨn. Iərmama sə rauvehi mane asori trəmri karen rɨpɨk. Iərmama sə rauvehi mane ouihi trəmri karen ouihi a. Ro iamɨnhi irə nəpɨn iakuvehe ko hiəpkəmwur mhə mwi mə tiho pam nəri nəha ia nəpɨn kuatia. 3 Tihərui irapw kɨmiaha me nepwɨn mə tuhəuvehi mane mhəuvən. Nənə nəpɨn iakuvehe, iakrai nəkukuə mɨni irapw irəha tɨ nəkur Jerusalem nənə mərhi pen irəha həpeki mane mhəuvən fwe ikɨn. 4 Trɨni mɨnuə iakətoni mə ramasan mə iou mwi takevən, nənə irəha tuhəkurirə iou.

Pol raməres narimnari me nepwɨn mə nəkur Korin tuhaməkeikei mho

5  *Kurirə iakuvehe məti pehe kɨmiaha, takevən raka fwe profens nəha Masetonia, tɨ nəri nə mə takaməkeikei mukupwən mevən fwe Masetonia. 6  *Rosi takarə kwopti kɨtaha m kɨmiaha mə rəfo sarə a meste nəpɨn səvəi nəkwieiien tro sampam. Nənə hiəukurən nasituien ia nirak ia navənien səiou sə iakamevən pen me ikɨn. 7  *Iapkokeikei mhə mə takuvehe mətoni kɨmiaha nənə mier mwi, mətə iakokeikei mə takuvehe sarə kwopti trɨni mɨnuə Iərɨmənu səkɨtaha rəseni iou. 8 Mətə takarə a ia kwopun i ia Efesas meste nəpɨn səvəi Pentekos, 9  *tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnəsevər ia suatuk tukw iou mə tako wok amasan sə trukuə kwənkwan rɨpɨk, nəri auər a mə nərmama həpɨk haməmwur mə tuhəsisəɡ iou tɨ noien wok.

10  *Trɨni mɨnuə Timoti ruvehe mətoni kɨmiaha, hio ramasan min, mhəuvei pen nɨsiaiien min, tɨ nəri nə mə in ramo wok səvəi Iərɨmənu səkɨtaha rəmwhen a ia nirak. 11  *Rərəha mə tihamətoni in rəmwhen mə in iərmama auər a riti. Mətə tihaməkeikei mhasitu irə ia navənien səvənhi nəpɨn in rɨrərɨɡ muvehe mətoni iou. Iou iakameitenhi piəvtaha me irəha Timoti mə tuhəuvehe mhətoni iou.

12  *Ia nɨkaren səvəi piəvtaha Apolos, iakɨməni pen tukwe in mə in traməkeikei mukurirə piəvtaha me muvehe mətoni kɨmiaha. Mətə in rəpwəh nokeikeiien mə truvehe nəha təkwtəkwuni, mətə in truvehe ia nəpɨn sə ratukwatukw tukwe.

13  *Hətui mhəpwəh napriien, nənə mhərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨmiaha, mhəpwəh nehekɨrien, mho mə hiəskai. 14 Narimnari me pam səməme hiamo, tiho ia nokeikeiien.

15  *Kɨmiaha hiəukurən mə Stefanas mɨne nərmama ia nəkwai nimwə səvənhi, irəha haməkupwən mhəni nɨpərhienien ia Iesu fwe profens nəha Akaea, nənə irəha həmwur pɨk tɨ nasituien ia nərmama me səvəi Kumwesən. Piak me, iakuə takɨni pehe tukumiaha i mə 16  *tihəuvei pen nɨsiaiien m nərmama sə ro me iamɨnha irə, mɨne nərmama me pam səməme kamhowok mamhəsese pəri irəha mɨnraha. 17 Nəpɨn Stefanas, Fotunatas, mɨne Akaekas harier pehe rerɨk raɡien, tɨ nəri nə mə nari auər a mə kɨmiaha hiəiwən, mətə nəpɨn iakətoni irəhar rəmwhen mə iakɨnətoni kɨmiaha. 18  *Irəhar haro iou iakuvehi napwɨsien ia rerɨk rəmwhen irəhar haro mwi ia kɨmiaha. Nərmama me iamɨnha irə, ramasan mə tihəɡnəɡɨni irəha pwəh nərmama hətoni mhəukurən irəha.

Nəɡkiariien sampam

19  *Nakalasia me ia profens fwe Esia haməni ramasan tukumiaha. Akwila mɨne Prisila krouokeikei pɨk mə trouni ramasan tukumiaha ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha irəha nakalasia me səməme hamousəsɨmwɨn irəha me ia nimwə səvənrau. 20  *Piəvtaha me pam ia kwopun i haməni ramasan tukumiaha. Tihəni ramasan tukumiaha me mhakei m kɨmiaha me ia nakeiien sə rəmher.

21  *Iou Pol, iakamrai nəɡkiariien i səvəi nɨniien ramasan tukumiaha, mamrai ia rəɡɨk atukwatukw.

22  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwəh nokeikeiien Iərɨmənu səkɨtaha, pwəh Kumwesən rəkwein ərəha irə. Iərɨmənu səkɨtaha, uvehe rə!

23 Pwəh namasanien səvəi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha ramarə tukumiaha.

24 Pwəh nokeikeiien səiou ramarə tukumiaha pam səməme hiəuvəuvehe mhəno kuatia kɨmiaha Iesu Kristo. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

* 1:2: 1Kor 6:11, Wok Me 9:14

* 1:3: Rom 1:7

* 1:7: Luk 17:30, 2Tes 1:7, Taet 2:13

* 1:8: Fil 1:6, 1Tes 3:13, 5:23

* 1:9: 1Jon 1:3, 1Kor 10:13, 1Tes 5:24

* 1:10: Fil 2:2

* 1:12: 1Kor 3:4, Wok Me 18:24-28, Jon 1:42

* 1:14: Wok Me 18:8, Rom 16:23

* 1:16: 1Kor 16:15

* 1:17: Mat 28:19, Jon 4:2

* 1:18: 2Kor 4:3, Rom 1:16

* 1:20: Aes 19:12, Aes 33:18, Aes 44:25, Job 12:17

* 1:21: Mat 11:25

* 1:22: Mat 12:38, Wok Me 17:28,32

* 1:23: Rom 9:32, 1Kor 2:14

* 1:24: Kol 2:3

* 1:25: 2Kor 13:4

* 1:26: Mat 11:25, Jon 7:48, Jem 2:1-5

* 1:29: Rom 3:27, Efes 2:9

* 1:30: Jer 23:5-6, Jon 17:19, 2Kor 5:21

* 1:31: Jer 9:24, 2Kor 10:17

* 2:1: 1Kor 1:17

* 2:2: Kal 6:14

* 2:3: Wok Me 18:9, 2Kor 10:1

* 2:4: 1Tes 1:5

* 2:6: Efes 4:13, Fil 3:15

* 2:7: Rom 16:25

* 2:8: Luk 23:34, Jem 2:1

* 2:10: Mat 13:11

* 2:11: Prov 20:27

* 2:12: Jon 16:13-14

* 2:13: 1Kor 2:4

* 2:14: Jon 8:47, 14:17, 1Kor 1:23

* 2:15: 1Jon 2:20

* 2:16: Rom 11:34

* 3:1: Jon 16:12

* 3:2: Hip 5:12-13, 1Tes 2:2

* 3:3: 1Kor 1:10-11, 1Kor 11:18

* 3:4: 1Kor 1:12

* 3:9: Mat 13:3-9, Efes 2:20-22

* 3:10: 1Kor 15:10, 2Tes 3:15

* 3:11: Aes 28:16, 1Tes 2:4-6

* 3:13: 1Kor 4:5, 2Tes 1:7-10

* 3:16: 1Kor 6:19, 2Kor 6:16

* 3:19: Job 5:13

* 3:20: Sam 94:11

* 4:1: Taet 1:7

* 4:2: Luk 12:42

* 4:4: Sam 143:2

* 4:5: 1Kor 3:8

* 4:6: Rom 12:3

* 4:7: Rom 12:6

* 4:8: Rev 3:17,21

* 4:9: Rom 8:36, Hip 10:33

* 4:10: 1Kor 3:18

* 4:11: 2Kor 11:23-27

* 4:12: Wok Me 18:3, 1Kor 9:14-15, 2Tes 3:8, Sam 109:28, Mat 5:44

* 4:13: Krae 3:45

* 4:15: Kal 4:19

* 4:16: Fil 3:17, 1Tes 1:6

* 4:17: Wok Me 19:22

* 4:19: Wok Me 18:21

* 4:20: 1Kor 2:4

* 5:1: Lev 18:7-8, Dut 22:30, Dut 27:20

* 5:3: Kol 2:5

* 5:4: Mat 16:19, 2Kor 13:10

* 5:5: 1Tim 1:20, 1Tes 4:6

* 5:6: Kal 5:9

* 5:7: Eks 13:7, 12:21, Aes 53:7, 1Pit 1:19

* 5:8: Dut 16:3

* 5:9: Mat 18:17, 2Tes 3:14

* 5:11: 2Tes 3:6, Taet 3:10, 2Jon 10

* 5:12-13: Dut 13:5, 17:7, Dut 22:24, Mak 4:11

* 6:2: Dan 7:22, Mat 19:28, Rev 2:26, 3:21, 20:4

* 6:7: Mat 5:39, 1Tes 5:15, 1Tes 3:9

* 6:9: Kal 5:19-21, Efes 5:5, Rev 22:15

* 6:11: Taet 3:3-7

* 6:12: 1Kor 10:23

* 6:13: 1Tes 4:3-5

* 6:14: Rom 8:11, 1Kor 15:20, 2Kor 4:14

* 6:15: Rom 12:5, Efes 5:30

* 6:16: Mat 19:5

* 6:17: Jon 17:21-23, Rom 8:9-11

* 6:19: 1Kor 3:16

* 6:20: 1Kor 7:23, 1Pit 1:18-19, Fil 1:20

* 7:7: Mat 19:12

* 7:9: 1Tim 5:14

* 7:10: Mat 5:32, 19:9

* 7:15: Rom 14:19

* 7:16: 1Tes 3:1

* 7:17: 1Kor 7:20,24

* 7:19: Rom 2:25, Kal 5:6, 6:15

* 7:22: Flm 16, Efes 6:6, 1Tes 2:16

* 7:25: 1Tim 1:12-13

* 7:28: Luk 21:33

* 7:29: Rom 13:11

* 7:31: 1Jon 2:17

a 7:36: Suatuk riti mwi tɨ nuvsiniien nəɡkiariien i ia vas 36-38 ro iamɨnhi irə: “Trɨni mɨnuə iərman riti ia nətərɨɡien səvənhi rətə mə rɨpkatukwatukw mhə mə trəkwtəmhiri əknekɨn prən ouihi vi səvənhi, nənə mətə mə nuk səvəi prən ouihi vi nəha rɨnəmwhen raka, nənə iərman nəha rɨreɡi rəmwhen mə in trevən merə, ramasan mə tro rəmwhen sə rokeikei, maraka irə pwəh revən merə. Mə ro ianha irə rɨpko mhə noien ərəha. Mətə iərman sə nətərɨɡien səvənhi rɨskai, nari riti rɨpkəkeikei mhə min, rɨnətərɨɡ raka irə fwe ia rerɨn mə trəkwtəmhiri əknekɨn prən ouihi vi nəha səvənhi məpwəh nəseniien mə trevən merə, iərmama nəha in mwi ramo noien amasan. Ro iamɨnhi irə, iərman sə ruvei pen prən ouihi vi səvənhi mə trevən merə, in ramo noien amasan. Nənə iərman sə rəkwtəmhiri əknekɨn prən ouihi vi səvənhi mə trəpwəh nevənien merə, in ramo noien amasan məpi raka.

* 7:39: Rom 7:2-3

* 8:1: Wok Me 15:29

* 8:2: Kal 6:3

* 8:3: Kal 4:9

* 8:4: 1Kor 10:19, Kal 4:8, Dut 4:35,39, Dut 6:4

* 8:6: Mal 2:10, 1Kor 12:5,6, Efes 4:5,6, Jon 1:3

* 8:8: Rom 14:17

* 8:9: Rom 14:13-15, Kal 5:13

* 8:11: Rom 14:15,20

* 8:13: Rom 14:21

* 9:1: Wok Me 22:17-18, Wok Me 26:16, 1Kor 15:8

* 9:2: 2Kor 3:2-3

* 9:4: Luk 10:8, 1Kor 9:13-14

* 9:5: Jon 1:42

* 9:9: Dut 25:4, 1Tim 5:18

* 9:10: 2Tim 2:6

* 9:11: Rom 15:27

* 9:12: Wok Me 20:34-35, 2Kor 11:9, 1Kor 13:7

* 9:13: Nam 18:8,31, Dut 18:1-3

* 9:14: Mat 10:10, Luk 10:7, Kal 6:6

* 9:15: Wok Me 18:3

* 9:16: Jer 20:9

* 9:17: 1Kor 4:1

* 9:19: Mat 20:26-27

* 9:20: Wok Me 21:20-26

* 9:21: Kal 2:3

* 9:22: 2Kor 11:29, Rom 11:14

* 9:25: Fil 3:14, 2Tim 4:7-8, 2Tim 2:4-5, Jem 1:12, 1Tes 5:4

* 9:27: Rom 8:13, 13:14

* 10:1: Eks 13:21-22, Eks 14:22-29

* 10:1: Eks 13:20-21, Sam 105:39

* 10:3: Eks 16:35

* 10:4: Eks 17:6, Nam 20:11

* 10:4: Nam 20:2-17

* 10:5: Nam 14:26-30, Hip 3:17, Jut 5

* 10:6: 1Kor 10:11, Nam 11:4,34

* 10:7: Eks 32:6

* 10:8: Nam 25:1-9

* 10:9: Nam 21:5-6

a 10:9: Uə “Rərəha mə kɨtaha tseipweipwi Kristo.”

* 10:10: Nam 16:41-49, Hip 3:11,17

* 10:11: 1Kor 10:6, 1Tes 4:7

* 10:13: 1Kor 1:9

* 10:14: 1Jon 5:21

* 10:16: Mat 26:26-28

* 10:17: Rom 12:5, Efes 4:16

* 10:18: Lev 7:6

* 10:19: 1Kor 8:4

* 10:20: Dut 32:17, Rev 9:20

* 10:21: 2Kor 6:15-16

* 10:22: Dut 32:21

* 10:23: 1Kor 6:12

* 10:24: Rom 15:2

* 10:26: Sam 24:1

* 10:27: Luk 10:8

* 10:28: 1Kor 8:7

* 10:30: 1Tim 4:4

* 10:31: Kol 3:17

* 10:32: Rom 14:13

* 10:33: 1Kor 9:20-22

* 11:1: 1Kor 4:16

* 11:3: Jen 3:16, Efes 5:23, 1Kor 3:23

* 11:7: Jen 1:26-27, Jem 3:9

* 11:8: Jen 2:21-23, 1Tim 2:13

* 11:9: Jen 2:18

* 11:18: 1Kor 1:10-12, 1Kor 3:3

* 11:19: Dut 13:3, 1Jon 2:19

* 11:22: Jem 2:5-6

* 11:25: Eks 24:6-8, Sek 9:11, Hip 8:8-13

* 11:27: Hip 10:29

* 11:28: Mat 26:22, 2Kor 13:5

* 11:32: Hip 12:5-6

* 12:2: Hab 2:18-19

* 12:3: 1Jon 4:2-3

* 12:4: Rom 12:6, Efes 4:4

* 12:5: Efes 4:11

* 12:7: 1Kor 14:26

* 12:10: Wok Me 2:4, 1Kor 14:5

* 12:11: Rom 12:3, 1Kor 7:7

* 12:12: 1Kor 10:17

* 12:13: Kal 3:28

* 12:27: Rom 12:5, Efes 5:30

* 12:28: Efes 4:11-12

* 12:31: 1Kor 14:1

* 13:2: Mat 17:20

* 13:3: Mat 6:2

* 13:5: Fil 2:4

* 13:6: Rom 12:9

* 13:7: Rom 15:1, 1Tes 4:8, 1Kor 9:12

* 13:12: 2Kor 5:7, Jem 1:23

* 13:13: 1Tes 1:3, 1Jon 4:16

* 14:1: 1Kor 12:31, 1Kor 14:39

* 14:5: Nam 11:29

* 14:15: Efes 5:19

* 14:20: Efes 4:14, Fil 3:15

* 14:23: Wok Me 2:13

* 14:24: Jon 16:8

* 14:25: Aes 45:14, Sek 8:23, Jon 4:19

* 14:26: 1Kor 12:8-10, Efes 4:12

* 14:29: Wok Me 17:11, 1Tes 5:21

* 14:34: 1Kor 11:3, 1Tim 2:12, Taet 2:5

* 14:37: 1Jon 4:6

* 14:40: Kol 2:5

* 15:3: Aes 53:8-9

* 15:4: Mat 12:40, Wok Me 2:24-32

* 15:5: Luk 24:34, Mat 28:16-17

* 15:7: Luk 24:50

* 15:8: Wok Me 9:3-6, 1Kor 9:1

* 15:9: Efes 3:8, 1Tim 1:15

* 15:10: Wok Me 8:3, 2Kor 6:1, 2Kor 11:5,23

* 15:15: Wok Me 1:22, 4:33, Wok Me 5:32

* 15:20: Kol 1:18

* 15:21: Rom 5:12,18

* 15:23: 1Tes 4:16, Rev 20:5

* 15:25: Mat 22:44

* 15:26: Rev 20:14, 21:4

* 15:27: Sam 8:6

* 15:30: Rom 8:36

* 15:32: 2Kor 4:10-11, Luk 12:19-20

* 15:34: Rom 13:11, Wok Me 26:8, 1Kor 6:5

* 15:35: Jon 12:24

* 15:38: Jen 1:11

* 15:43: Fil 3:20-21

* 15:45: Jen 2:7, Jon 6:63, 2Kor 3:6,17

* 15:47: Jen 2:7

* 15:50: 1Kor 6:13

* 15:51-52: Mat 24:31, 1Tes 4:15-17

* 15:53: 2Kor 5:4

* 15:54: Aes 25:8

* 15:56: Rom 6:14, 7:13

* 15:58: 2Kron 15:7, Rev 14:13

* 16:1: Rom 15:25-26, 2Kor 8:1-9, Kal 2:10

* 16:5: Wok Me 19:21

* 16:6: Rom 15:24, Taet 3:12

* 16:7: Wok Me 18:21

* 16:9: Wok Me 19:8-10, 2Kor 2:12, Kol 4:3, Rev 3:8

* 16:10: 1Kor 4:17

* 16:11: 1Tim 4:12

* 16:12: 1Kor 1:12, 3:6

* 16:13: Sam 31:24, Efes 6:10

* 16:15: Rom 16:5, 1Kor 1:16

* 16:16: 1Tes 5:12

* 16:18: Fil 2:29

* 16:19: 2Tim 1:15, Wok Me 18:2,18,26, Rom 16:5

* 16:20: Rom 16:16, 2Kor 13:12

* 16:21: Kol 4:18, 2Tes 3:17

* 16:22: Kal 1:8-9

Seken Korin

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Seken Korin

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Pol rɨmərai nəkukuə i kani mə Seken Korin. In ruvərai raka Fas Korin məkwə nepwɨn həukurau nənə in rɨrai mwi sə i mərhi pen i revən. Nakalasia me fwe Korin kamheitehieitehi ihi kusen səvənraha, mamho ihi noien ərəha me. Pol revən fwe Korin mətə rarə ouihi a tɨ nəri nə mə irəha həpkrərɨɡ mhə ia noien ərəha me səvənraha. Nənə nəkur əfwaki me nepwɨn həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Pol mə in aposol pərhien riti səvəi Kumwesən. Nəpɨn Pol rəpwəh irəha mevən fwe profens Masetonia, in rerɨn raɡien pɨk nəpɨn Taetas ruvehi nəɡkiariien amasan muvehe mə nakalasia me fwe Korin hənətə sas ia noien ərəha me səvənraha nənə mhərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha. Nəpɨn Pol rɨreɡi nəɡkiariien nəha, in rɨrai nəkukuə sə ro kəru irə revən tɨ nəkur Korin. Ia nɨpəri nəkukuə i sə rakupwən Pol rɨni pen tɨ nəkur Korin mə rerɨn raɡien tɨ nəri nə mə irəha hənəpwəh noien ərəha me səvənraha mamho noien amasan sə Kumwesən rokeikei. Ia nɨpəri nəkukuə sə rakurirə Pol raməɡkiari atukw a ia in mɨne nərmama səməme kamhəmwəki in mamhəni ərəha in.

1

1  *Iou Pol. Iou aposol riti səvəi Iesu Kristo, tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨməni nəkwan mə tako, mɨne piəvtaha Timoti.

Nəkukuə i rauvehe tukumiaha nakalasia me səvəi Kumwesən fwe taon nəha Korin, mɨne nərmama me pam səvəi Kumwesən fwe profens nəha Akaea.

2  *Pwəh Kumwesən Tata səkɨtaha, mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha, krouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha.

Kumwesən sə in nukune noien səvəi nasituien

3  *Pwəh səɡnəɡɨni Kumwesən i in Kumwesən mɨne Tata səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo, in Tata sə in nukune napiien, nənə in Kumwesən sə in nukune noien səvəi nasituien me pam. 4 In ramasitu ia kɨmaha ia nəmisəien me pam səkɨmaha, mə kɨmaha iahəukurən nasituien ia nərmama ia nəmisəien me səpəmsəpə səməme irəha haməreɡi. Nənə kɨmaha tahasitu ia nirəha ia noien səvəi nasituien sə Kumwesən rɨno m kɨmaha. 5  *Rəmwhen a ia nəmisəien sə Kristo rɨməuvehi, nəmisəien nəha rauvehe pɨk mwi ia nɨmɨruien səkɨmaha. Ia noien a mwi nəha, tɨ nəri nə mə kɨmaha iahaməuvehe mho kuatia kɨmaha Kristo, Kumwesən ramasitu pɨk ia kɨmaha, nənə noien nəha ramevən mwi tɨ nərmama nepwɨn. 6  *Trɨni mɨnuə kɨmaha iahamreɡi nəmisəien, mətə in nə trasitu ia kɨmiaha muvehimɨru kɨmiaha. Trɨni mɨnuə Kumwesən rasitu ia kɨmaha ramo mə kɨmaha iahəukurən nasituien ia kɨmiaha. Nənə kwənkwai nasituien nəha raukuə ia nɨmɨruien səkɨmiaha, nənə nəpɨn hiarə ia nəmisəien kuatia a tsarə irə trasitu ia kɨmiaha mə tihərer əknekɨn ia nəpɨn me. 7 Kɨmaha iahənəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmaha ia Kumwesən tukumiaha mə tihərer əknekɨn. Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨtaha pam samarə ia narəien kuatia a mə kɨmiaha tihəreɡi nəmisəien sə iahamarə irə, nənə ia noien a mwi nəha Kumwesən trasitu ia kɨmiaha rəmwhen ramasitu ia kɨmaha.

8  *Piak me, kɨmaha iahokeikei mə tihəukurən amasan nəpɨn sɨkai sə iahənarə irə ia profens nəha Esia. Nəpɨn nəha rɨskai pɨk tukumaha, mo rerɨmaha rɨrhi mə ko iahəpkɨmɨru mhə mamhəuvən. 9 Kɨmaha iahamreɡi rəmwhen kɨnəkiri raka kɨmaha mə tahemhə. Mətə narimnari me nəha haməuvehe mə kɨmaha tahəpwəh nətɨɡiteien ia nɨskaiien atukw səkɨmaha, mətə tahətɨɡite ia Kumwesən sə ramo nərmama hemhə hətui mwi. 10  *Ia nəpɨn nəha ipaka kɨmaha iahemhə, mətə in rɨməuvehimɨru kɨmaha. Nənə in trauvehimɨru kɨmaha iamɨnhi irə mamevən. Iahənəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmaha irə mə in truvehimɨru mwi kɨmaha. 11 Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhasitu ia kɨmaha mhəfwaki tukumaha. Tiho iamɨnha irə mə nərmama həpɨk tuhəni tanak m Kumwesən tɨ narimnari amasan me səməme in tro m kɨmaha tɨ nəri nə mə nərmama həpɨk hənəfwaki tukumaha.

Pol rərari ia nətərɨɡien səvənhi mɨne nəfe tro

12  *Nari riti kɨmaha iahaməɡkiari ərpwi irə. Kɨmaha iahamreɡi fwe ia rerɨmaha mə ro nɨpərhienien. In i mə noien səkɨmaha ia təkure tɨprənə iahəno m nərmama nepwɨn, mhəno mwi m kɨmiaha rəpi raka, in noien sə raməmak irapw ia kwopun ukuraan. Iahaməni a nəɡkiariien pərhien rəmwhen sə Kumwesən rokeikei. Iahəpkəɡkiari mhə ia nukurənien səkɨmaha səvəi tɨprənə, mətə iahaməɡkiari ia namasanien səvəi Kumwesən. 13-14  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iahəpkrai mhə nəɡkiariien riti sə rɨskai tukumiaha tɨ nəvsiniien, uə tɨ nukurənien nɨpwran. Təkwtəkwuni hiəuvəukurən nətərɨɡien səkɨmaha kwopti, mətə iakokeikei pɨk mə nəpɨn riti tihəukurən pam. Nənə ia noien nəha, nəpɨn Iesu Iərɨmənu səkɨtaha truvehe mwi, kɨmiaha tihaɡien tukumaha rəmwhen a mwi mə kɨmaha iahamaɡien tukumiaha.

15-16  *Tɨ nəri nə mə iakukurən mə hiamaɡien tukumaha, nətərɨɡien kupwən səiou mə takevən fwe profens nəha Masetonia, mukupwən muvehe mətoni kɨmiaha, nənə nəpɨn takrərɨɡ takuvehe mwi mətoni kɨmiaha. Ro pen tihəuvehi namasanien m kəru, nənə kurirə irə tihasitu ia nirak ia suatuk səiou tɨ nevənien fwe ia tənə Jutia. 17 Mətə iakɨnəpwəh. Ro pen rosi rerɨmiaha rɨrhi mə nəpɨn iakamətərɨɡ mə tako iamɨnha irə nətərɨɡien səiou ramaiuaiu? Uə rosi iakəmwhen a ia nərmama nepwɨn səvəi tɨprənə kamhəni nəɡkiariien mi nəha “Ouəh” mɨne “Rekəm” ia nəɡkiariien kuatia a?

18 Kɨmiaha hiəukurən mə Kumwesən ramo nəɡkiariien səvənhi ia nəpɨn me. Nənə kɨmaha mwi nəɡkiariien səkɨmaha tukumiaha rɨpko mhə “Ouəh” mɨne “Rekəm.” 19  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Tɨni Kumwesən i Iesu Kristo sə iahamarəvisau irapw tukumiaha kɨmrahar Saelas mɨne Timoti, rɨpko mhə “Ouəh” mɨne “Rekəm,” mətə ia Kristo, nəpɨn me pam nəɡkiariien səkɨmaha in nə “Ouəh.” 20  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə promes me pam səvəi Kumwesən həuvehe mho nɨpərhienien i ia Iesu Kristo. Kɨtaha səuvəuvehe mhəno kuatia kɨtaha min, ro pen səukurən nɨniien “Ouəh” tɨ nuvehi utəien nəɡhi Kumwesən. 21 Kumwesən a ramo kɨmaha iahamərer əknekɨn ia Kristo kɨtaha m kɨmiaha. In rɨmərfi kɨtaha, 22  *məmri Nənɨmwɨn səvənhi ia rerɨtaha rahatən pen mə kɨtaha nərmama me səvənhi. Tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn nəha ramarə ia rerɨtaha, nənə, kɨtaha səukurən amasan mə Kumwesən truvei pehe pam narimnari amasan me səməme rɨnəmri karen mə səkɨtaha.

23  *Təkwtəkwuni iakaməkwein Kumwesən mə trɨreɡi nəɡkiariien i səiou. Trɨni mɨnuə iapkɨni mhə nɨpərhienien, pwəh in rərpwɨn noien ərəha səiou. Iou iakɨnapkuvehe mhə fwe Korin tɨ nəri nə mə iapkokeikei mhə mə takɨni nəɡkiariien sɨkai riti tukumiaha. 24  *Kɨmaha iahəpwəh nokeikeiien mə tahərɨmənu ia nahatətəien səkɨmiaha, rekəm. Mətə taho wok kɨtaha m kɨmiaha tɨ naɡienien səkɨmiaha, tɨ nəri nə mə hiənərer əknekɨn raka ia nahatətəien səkɨmiaha.

2

1  *Ro pen iakuvəni raka ia rerɨk mə ko iapkuvehe mhə mwi mətoni kɨmiaha mo rerɨmiaha rəmisə. 2 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha a hiamo rerɨk ramaɡien, mətə trɨni mɨnuə iako rerɨmiaha rəmisə, nənə iərmama riti riwən sə tro rerɨk raɡien. 3 Nənə iakɨmərai nəkukuə nəha mə nəpɨn iakuvehe mətoni kɨmiaha tapkreɡi mhə rerɨk rəmisə. Iakəpwəh nokeikeiien mə nərmama səməme tuhaməkeikei mho rerɨk raɡien, tuho rerɨk rəmisə. Iou iakuvəukurən raka mə kɨtaha kuatia a, nənə nəpɨn rerɨk raɡien, kɨmiaha mwi rerɨmiaha traɡien. 4  *Ro pen nəpɨn iakɨmərai nəkukuə nəha m kɨmiaha rerɨk rəmisə pɨk tukumiaha, mərkwəpɨr, nɨse nənimek raiu tukumiaha. Iapkrai mhə nəkukuə nəha mə tro rerɨmiaha rəmisə, mətə iakɨmərai mə tihəukurən nokeikeiien i səiou rasori tukumiaha.

Nakalasia me fwe Korin tuhaməkeikei mhenouenou noien ərəha sə iərmama nəha rɨno

5  *Mətə iərmama nəha rɨno noien ərəha, in rɨpko mhə rerɨk rəmisə, mətə rɨno mə kɨmiaha pam rerɨmiaha rəmisə kwopti. Iakani nəɡkiariien i məpwəh nokeikeiien mə trɨskai pɨk tɨ iərmama nəha, 6 tɨ nəri nə mə nərpwɨnien nəha kɨmiaha hiəpɨk hiəno min tɨ noien ərəha səvənhi rɨnəmwhen raka. 7 Təkwtəkwuni nəha tihaməkeikei mhenouenou noien ərəha səvənhi nənə mhomasan rerɨn, mə rerɨn trəpwəh nəmisə pɨkien muvehi irapw nətərɨɡien səvənhi. 8 Iakaməres kɨmiaha mə tiho pwəh in rukurən nokeikeiien səkɨmiaha tukwe. 9  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə in nə nəri iakɨmərai nəkukuə nəha tukwe, mə takətoni ro kɨmiaha mə tiho nəkwak ia narimnari me pam uə rekəm. 10 Trɨni mɨnuə hiənenouenou noien ərəha səvəi iərmama riti, iou mwi takenouenou irə. Trɨni mɨnuə iərmama nəha rɨno nəri ərəha me nepwɨn mə iou takaməkeikei menouenou noien səvənhi, mətə iou iakɨnenouenou raka noien səvənhi ia nəmri Kristo tɨ nasituien ia kɨmiaha. 11  *Iakamo noien nəha kamo Setan rouraha kɨtaha ia neikuəien me səvənhi. Iakani iamɨnhi tɨ nəri nə mə kɨtaha səuvəukurən raka nətərɨɡien me səvənhi səməme in ramesi pen.

Kumwesən ramo nərmama kamhəukurən Kristo ia aposol me səvənhi

12  *Nəpɨn iakevən fwe ia taon nəha Troas mə takəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo, iakətoni mə Iərɨmənu səkɨtaha rɨnəsevər ia təpinhə miou mə tako wok fwe ikɨn. 13  *Mətə iakamətərɨɡ pɨk mɨpkapwɨs mhə, tɨ nəri nə mə iapkətoni mhə piak Taetas ia kwopun nəha. Nənə iakəsəkɨr mɨnraha mier mevən fwe ia profens nəha Masetonia.

14 Mətə iakaməɡnəɡɨni Kumwesən tɨ nəri nə mə ia nəpɨn me in ramiri kɨmaha ia Kristo, mamo kɨmaha iahəmwhen ia nərmama me i kamhəkurirə ia kiɡ riti sə rɨnaruaɡən pam, mamrərɨɡ pen fwe imwəni. Ia nəpɨn me Kumwesən ramo nukurənien ia Kristo rauku pen ia kɨmaha mamevən ia kwopun me. Nərmama kamhəreɡi nukurənien nəha rəmwhen ia nari riti kamreɡi nɨpekɨn. 15  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmaha iahəmwhen ia nɨmwəkmwəki nari nɨpekɨn rapein amasan Kristo rauvani tɨ nəɡnəɡɨniien Kumwesən nɨse napw irə ramevən tɨ nərmama səməme Kumwesən rauvehimɨru irəha, mamevən mwi tɨ səməme kamhəuvən mə tuhemhə. 16  *Səməme kamhəuvən mə tuhemhə həreɡi kɨmaha iahəmwhen ia nɨpeki nɨse napw nəha sə rauku pen ia nemhəien mamevən tɨ nemhəien. Səməme Kumwesən rauvehimɨru irəha həreɡi kɨmaha iahəmwhen ia nɨse napw nəha sə rauku pen ia nɨmɨruien mamevən tɨ nɨmɨruien. Wok nəha wok asori. Sin rukurən noien? 17  *Kɨmaha iahəpkəmwhen mhə ia nərmama me nəha həpɨk kamhəni irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən tɨ nuvehiien a mane, rekəm. Mətə Kumwesən rɨnərhi pehe kɨmaha. Ia Kristo kɨmaha iahaməni irapw nəɡkiariien amasan səvənhi ia nəmri Kumwesən, nənə nəɡkiariien səkɨmaha rauku pen a ia rerɨmaha sə ratukwatukw.

3

Nəkukuə riti kɨmərai rani sas ia Pol mɨne in me nepwɨn

1  *Rosi rerɨmiaha rɨrhi mə iahənaməfiəutə mwi kɨmaha ia nəmrɨmiaha, mətə rɨpko mhə iamɨnhi irə. Nəpɨn nərmama pwɨspwɨs me həuvehe imwəmiaha, tuhaməkeikei mhəuvehi nəkukuə riti kɨmiaha me nepwɨn həmərai tɨ nɨni irapwien irəha tukumiaha, tɨ nəri nə mə hiəreirei irəha. Nənə nəpɨn həier mhəpwəh kɨmiaha, tuhaməkeikei mhəuvehi nəkukuə səkɨmiaha tɨ noien kɨmiaha me nepwɨn həukurən irəha. Kɨmiaha hiənuə tiho iamɨnhi irə ia kɨmaha? Rekəm! 2  *Kɨmiaha atukwatukw hiəmwhen ia nəkukuə səkɨmaha rani sas ia kɨmaha. Nəkukuə nəha kɨmərai pen ia rerɨmaha, nərmama pam tuhəvsini mhəukurən. 3  *Ro nukurənien i tukunraha hətoni mə Kristo əpa rɨmərai nəkukuə nəha, məmri pehe ia rəɡɨmaha mə tahərhi pen i ramevən. In rɨpkrai mhə nəkukuə nəha ia nəri kamrai nari irə, mətə rɨmərai nəkukuə nəha ia Nənɨmwɨn i in səvəi Kumwesən sə ramɨru. Nənə rɨpkrai pen mhə ia kəruəterei sə rɨpwiəpwiə, mətə rɨmərai pen ia reri nərmama.

4  *Kɨmaha iahəpkehekɨr mhə mə tahəni iamɨnhi irə, tɨ nəri nə mə kɨmaha iahəuvəuvehe mhəno kuatia kɨmaha Kristo, nənə mamhahatətə əknekɨn ia Kumwesən. 5 Kɨmaha iahəmwhen tɨ noien wok i, mətə ko iahəpkɨni mhə mə nari riti rauku pehe atukw a tukumaha. Kɨmaha iahəmwhen tɨ nəri nə mə Kumwesən ramasitu ia kɨmaha. 6  *In rɨno kɨmaha iahənəmwhen tɨ noien wok kɨmaha iotukwininari me səvəi nəɡkiariien vi səvənhi sə in rɨnərihi tərini əknekɨn. Nəɡkiariien vi nəha rɨpkuku pen mhə ia Loa sə kɨmərai, mətə rɨməuku pen ia Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Loa sə kɨmərai ramousi əpune iərmama, mətə Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən rauvei pehe nɨmɨruien.

Nəɡkiariien vi kɨnərihi tərini əknekɨn ramser pɨk anan rɨnəpi raka Loa

7  *Fwe kupwən, nəpɨn Loa sə kɨmərai pen ia kəruəterei kəru rɨməuvehe vi a, rɨməuvehe irau nukuraanien səvəi Kumwesən. Nukuraanien nəha rəhiəpwɨn nənime Moses ramser pɨk. Nəkur Isrel ko həpkəti əter pen mhə ia nənime Moses, nəri auər a mə nukuraanien nəha ia nənimen rɨnameiwaiu. Noien səvəi Loa nəha ramo mə iərmama remhə, mətə rɨməuvehe irau nukuraanien səvəi Kumwesən. 8  *Mə ro iamɨnhi irə rəfo ia noien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan? Tukətoni nukuraanien səvəi Kumwesən irə ramser pɨk məpi raka. 9  *Nəɡkiariien akuas səvəi Loa sə raməkiri nərmama mə tuhaməkeikei mhemhə kamətə nukuraanien səvəi Kumwesən irə ramser, mətə mə ro iamɨnhi irə nəɡkiariien vi kɨnərihi tərini əknekɨn sə ramo nərmama hatukwatukw ia nəmri Kumwesən, tukətoni mwi nukuraanien səvəi Kumwesən irə ramser pɨk məpi raka. 10  *Nɨpərhienien, nəɡkiariien akuas səvəi Loa sə kamətoni nukuraanien səvəi Kumwesən irə, təkwtəkwuni nəha kəpwəh nətoniien nukuraanien nəha irə, tɨ nəri nə mə nəɡkiariien vi kɨnərihi tərini əknekɨn ramser pɨk anan rɨnəpi raka Loa nəha. 11 Nəɡkiariien akuas səvəi Loa rɨməuvehe irau nukuraanien səvəi Kumwesən, mətə triwən mwi rəmwhen ia nukuraanien sə rɨməser ia nəmri Moses. Mətə nəɡkiariien vi Kumwesən rɨnərihi tərini əknekɨn trarə rerɨn, mɨser pɨk məpi raka.

12 Tɨ nəri nə mə kɨmaha iahəukurən amasan nəri nəha mə ro iamɨnhi irə, ro pen kɨmaha iahamətɨɡase, 13  *mhəpkəmwhen mhə ia Moses. In rɨnousəman nənimen ia tɨnari əɡeiɡei mə nəkur Isrel tuhəpwəh nətoniien mə nukuraanien sə raməhiəpwɨn nənimen rɨnamiwən. 14  *Mətə nətərɨɡien səvəi nəkur Isrel me nəha fwe kupwən kɨnərəpinhə i. Nənə meste pehe nəha ipwet mɨne nəpɨn irəha həvsini nəɡkiariien akuas səvəi Loa, irəha həpkreɡi sas mhə nəfe rani, tɨ nəri nə mə nari riti ramərəpinhə nətərɨɡien səvənraha rəmwhen ia tɨnari əɡeiɡei sə rɨnousəman nənime Moses. Mətə Kristo əpa rukurən nuvehi rakaien nəri nəha ia nətərɨɡien səvəi iərmama nəpɨn iərmama ruvehe mo kuatia irau min. 15 Ouəh meste pehe nəha ipwet mɨne, nəpɨn həvsini Loa səvəi Moses, nari riti raməsisəɡ ia nətərɨɡien səvənraha rəmwhen ia tɨnari əɡeiɡei nəha sə rɨnousəman nənime Moses fwe kupwən. 16  *Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti ruvsini in muvehe tɨ Iərɨmənu səkɨtaha, tɨnari nəha trier raka. 17  *Iərɨmənu nəha səkɨtaha in Nənɨmwɨn Ikinan. Nənə kwopun Nənɨmwɨn Ikinan ramarə ikɨn, in rafi nari ia nərmama. 18  *Kɨtaha pam i səpkuveɡi mhə nəmrɨtaha rəmwhen ia Moses, mətə nəmrɨtaha ramser kamətə nukuraanien səvəi Iərɨmənu ia kɨtaha. Ia nəpɨn me in rauvsini nɨmɨruien səkɨtaha mə tsəuvehe mhəmwhen irə sarə ia nukuraanien riti mharə mhəuvən mwi ia riti. Noien i rauku pen tɨ Iərɨmənu səkɨtaha in nə Nənɨmwɨn Ikinan.

4

Kumwesən ruvei pen wok m aposol me

1  *Kumwesən rapi tukumaha nənə muvei pehe wok i m kɨmaha ro pen tahəpwəh nəpouien i. 2  *Kɨmaha iahəuvəuvei pen raka təkutamaha ia noien afafa me mɨne noien me səməme ho naurɨsien. Iahəpkavən mhə ia noien səvəi neikuəien, uə iahəpkuvsini mhə nəɡkiariien səvəi Kumwesən, rekəm. Mətə kɨmaha iahaməni irapw nəɡkiariien pərhien ia nəmri nərmama me pam mə irəha tuhəkiri noien səkɨmaha mhəukurən ia rerɨnraha mə kɨmaha iahamo noien atukwatukw ia nəmri Kumwesən. 3 Rosi nəɡkiariien amasan sə iahaməni irapw ramərkwafə tɨ nərmama nepwɨn, mətə ramərkwafə a tɨ nərmama səməme kamhəuvən mə tuhemhə. 4  *Irəha ko həpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan nəha, tɨ nəri nə mə Setan i, iəremhə sə ramərɨmənu ia tɨprənə i, rɨnousəman nətərɨɡien səvənraha, mamo irəha həpwəh nətoniien nukuraanien sə raməhiəpwɨn irəha. Nukuraanien nəha rauku pen ia nəɡkiariien amasan sə raməvisau nasoriien səvəi Kristo. Kristo nəha in rəmwhen atukwatukw ia Kumwesən. 5  *Kɨmaha iahəpkəvisau atukw mhə kɨmaha, mətə iahaməvisau Iesu Kristo mə in Iərɨmənu, nənə kɨmaha nərmama iahamo tukwini nari m kɨmiaha ia nəɡhi Iesu. 6  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən nəha rɨməni mə, “Pwəh nukuraanien ruək məhiəpwɨn kwopun rɨpitəv ikɨn,” in raməhiapw ia rerɨmaha, mə kɨmaha iahəukurən nətoniien nukuraanien səvəi Kumwesən, nənə iahətoni nukuraanien nəha ramser ia nənime Kristo.

Aposol me həpkɨskai mhə ia nɨskaiien atukw səvənraha

7  *Mətə kɨmaha iahaməuvehi nəri amasan nəha ia nɨpwramaha me i kɨno ia tɨprənə həpkɨskai mhə. Ro iamɨnhi irə mə trahatən pen mə nɨskaiien amasan nəha rəpi raka rɨməuku pen tɨ Kumwesən, rɨpkuku pehe mhə tukumaha. 8  *Ia nəpɨn me kɨmaha iahamreɡi rərəha ia narimnari me rɨpɨk, mətə iahəpkɨmwei mhə. Nəpɨn me nepwɨn iahəreirei suatuk, mətə iahaməmwur mhəpwəh nəpwəhien. 9 Nərmama hamo nərəhaien m kɨmaha, mətə Kumwesən rɨpkəpwəh mhə kɨmaha. Hamousi kɨmaha, mətə həpkouraha mhə kɨmaha. 10  *Ia nəpɨn me rəmwhen mə kɨmaha iahaməuvehi nemhəien səvəi Iesu ia nɨpwramaha, ro iamɨnhi irə mə nərmama həukurən nətoniien mwi nɨmɨruien səvəi Iesu ia nɨpwramaha. 11  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmaha iahamarə, nəpɨn me pam kauvei pen kɨmaha mə tahemhə tɨ nəɡhi Iesu. Ro iamɨnhi irə mə nərmama tuhətoni nɨmɨruien səvənhi ia nɨpwramaha sə trɨpkemhə ia nəpɨn riti. 12 Noien nəha nɨpwran mə nemhəien ramowok ia kɨmaha, mətə nɨmɨruien ramowok ia kɨmiaha.

13  *Nəkukuə Ikinan rani mə, “Iakɨnahatətə ro pen iakani.” Ia noien kuatia a səvəi nahatətəien kɨmaha mwi iahənahatətə ro pen iahaməni. 14  *Kɨmaha iahəukurən amasan mə Kumwesən sə rɨno Iərɨmənu səkɨtaha rətui mwi ia nemhəien, in tro kɨmaha mɨne kɨmiaha, kɨtaha pam sətui mwi ia nemhəien kɨtaha Iesu, nənə mərpwi irapw kɨtaha ia nənimen. 15  *Narimnari me i, kɨmaha iahamo ramasitu ia kɨmiaha mə nəpɨn namasanien səvəi Kumwesən rɨvi pehe nərmama həpɨk mwi həuvehe tɨ Kristo, nənə nərmama həpɨk mwi tuhəni tanak tɨ Kumwesən, mhəuvehi utə nəɡhɨn irənhə anan.

16  *Narimnari me nəha ho kɨmaha iahəpwəh nəpouien i. Nəri auər a mə nɨpwramaha iruə ramevən mə trərəha, mətə rerɨmaha fwe imwə Kumwesən ramo mə ramərməvi ia nəpɨn me. 17  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəmisəien me i saməreɡi ia təkure tɨprənə i irəha nəri auər a, həpkarə əpwəmwɨs mhə, mətə haməpnəpenə ia kɨtaha tɨ narəien rerɨn sə raməhiapw mamasan pɨk məpi raka. 18  *Nənə ro iamɨnhi irə, nənimemaha həpkərer pen mhə ia narimnari me kamətoni, mətə hamərer pen ia narimnari me kɨpkətoni mhə. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə narimnari me kamətoni irəha narimnari me səvəi təkwtəkwuni a, tuhəpkiwən, mətə narimnari me kɨpkətoni mhə irəha tuharə rerɨn.

5

Nɨpwrataha sə vi fwe ia neiai

1  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nɨpwrataha rəmwhen ia nimwə tapolen samarə irə səvəi nəpɨn ouihi a ia tɨprənə i. Nənə kɨtaha səukurən mə trɨni mɨnuə nɨpwrataha i ruvehe memhə mərəha, mətə fwe ia neiai nɨpwrataha vi fwe ikɨn sə rəmwhen ia nimwə riti rɨpko mhə iərmama rɨno mətə Kumwesən a rɨno nənə in trarə rerɨn. 2  *Nəpɨn samarə ia nɨpwrataha i, saməreɡi rərəha, mamhəvi kwakwa neiahaɡien tukwe, mamhokeikei anan mə tsəuvən mharə ia nimwə vi nəha fwe ia neiai. 3 Kɨtaha tsarkahu nɨpwrataha vi nəha rəmwhen ia karkahu, tɨpkətə mhə mə samavən auər a. 4  *Nəpɨn samarə ihi ia nimwə tapolen i səkɨtaha ia tɨprənə i, saməreɡi rərəha pɨk, mamhəvi neiahaɡien tukwe, mhəpwəh nokeikeiien mə tukuvehi raka nɨpwrataha i rəmwhen ia karkahu. Mətə sokeikei mə tukarkahu pehe nɨpwrataha sə fwe ia neiai mə nɨpwrataha i sə ko rɨpkarə rerɨn mhə truvehe mərməvi marə rerɨn. 5  *Kumwesən əpa rɨno kɨtaha tɨ narimnari me nəha. In rɨməuvei pehe Nənɨmwɨn Ikinan m kɨtaha. Tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn nəha ramarə ia kɨtaha, nənə, kɨtaha səukurən amasan mə Kumwesən truvei pehe pam narimnari amasan me səməme rɨnəmri karen mə səkɨtaha. 6  *Ro iamɨnhi irə kɨtaha samətɨɡase ia nəpɨn me, mamhəukurən mə nəpɨn samo imwətaha ia nɨpwrataha i, səpkarə mhə fwe imwei Iərɨmənu. 7  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨtaha samarə ia nahatətəien, səpkarə mhə ia nəfe samətoni. 8  *Kɨtaha samətɨɡase mamhəreɡi mə ko səpwəh nɨpwrataha i mhəuvən mho imwətaha fwe ia neiai kɨtaha Iərɨmənu səkɨtaha sə nəha ramasan pɨk məpi raka. 9  *Ro iamɨnhi irə mɨne nəri auər a mə samarə kɨtaha min uə səpkarə mhə kɨtaha min, mətə saməmwur mə rerɨn traɡien tukutaha. 10  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨtaha pam tsaməkeikei mhərer kupwən ia nəmri Kristo mə in trəkiri noien me səkɨtaha. Kɨtaha kuatia kuatia tsəuvehi nərəkuien resi pen noien me səno ia narəien i samarə irə ia nɨpwrataha i, noien amasan uə noien ərəha.

Kumwesən rɨno suatuk ia Kristo mə kɨtaha səukurən nuveheien mho in me nepwɨn

11  *Nənə təkwtəkwuni kɨmaha iahəuvəukurən amasan mamhəhekɨr Iərɨmənu səkɨtaha. Ro pen iahaməmwur mə tahəvi pehe nərmama. Kumwesən rukurən amasan kɨmaha. Rerɨk rɨrhi mə kɨmiaha mwi hiəukurən amasan kɨmaha. 12  *Kɨmaha iahəpwəh nokeikeiien mə tahəuvehi utə kɨmaha ia nənimemiaha, mətə tahəuvei pehe nətərɨɡien səkɨmaha mə rəfo rerɨmiaha traɡien tukumaha. Nənə təkwtəkwuni hiəukurən nɨrɨpwenien nəɡkiariien səvəi nərmama səməme hamərpwi irəha tɨ noien sə nərmama kamhətoni, mətə rerɨnraha rɨpkrhi mhə nəri sə ramarə ia reri iərmama. 13 Trɨni mɨnuə rerɨmiaha rɨrhi mə iahamarməri, mətə kwa iahamo wok səvəi Kumwesən. Nənə trɨni mɨnuə rerɨmiaha rɨrhi mə iahəukurən nari, mətə kwa iahamasitu ia kɨmiaha. 14 Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nokeikeiien səvəi Kristo ramərɨmənu ia kɨmaha. Kɨmaha iahəukurən amasan mə iərmama kuatia a rɨmamhə tɨ nərmama pam, nənə ro pen rəmwhen mə nərmama me pam həuvamhə. 15  *Nənə rɨmamhə tɨ nərmama pam mə səməme kamhəmɨru tuhəpwəh noien narimnari me səməme irəha a hokeikei, mətə irəha tuhaməkeikei mho noien me səməme Iesu rokeikei. In rɨmamhə tɨ nirəha, nənə mətui mwi ia nemhəien.

16 Ro pen ipwet mɨne kɨmaha iahəpkəkiri mhə nərmama ia noien sə nərmama səvəi tɨprənə haməkiri nərmama irə. Nɨpərhienien kɨmaha iahənəkiri Kristo ia noien nəha ia nəpɨn riti, mətə təkwtəkwuni iahəpko mhə mwi. 17  *Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə iərmama riti ruvehe mo kuatia irau Kristo, in rɨməuvehe mo in iərmama vi. Noien akuas səvənhi ruvəiwən, nənə noien vi ruvəuvehe. 18  *Narimnari me pam nəha haməuku pen tɨ Kumwesən. In rɨno suatuk ia Kristo mə kɨmaha tahəpwəh mwi nəmwəkien in mhəuvehe in me nepwɨn. Nənə in rɨnəmri pehe wok i ia rəɡɨmiaha, mə kɨmaha tahəvi pehe mwi nərmama səməme haməmwəki in həuvehe in me nepwɨn. 19  *Nəɡkiariien sə iahaməvisau i mamhəni mə Kumwesən rɨno suatuk ia Kristo mə tro nərmama səməme haməmwəki in ia tɨprənə i həuvehe in me nepwɨn, nənə məpwəh nəvsiniien noien ərəha me səvənraha. Nənə muvei pehe nəɡkiariien i m kɨmaha mə tahəni irapw mə Kumwesən rɨno raka suatuk tɨ nərmama haməmwəki in mə tuhəuvehe in me nepwɨn. 20 Ro pen kɨmaha nərmama səməme iahaməɡkiari tukwini səvəi Kristo. Rəmwhen mə Kumwesən raməkwein nərmama ia nəɡkiariien səkɨmaha. Nənə iahaməres kɨmiaha ia nəɡhi Kristo mə tihəpwəh nəmwəkiien Kumwesən nənə mhəuvehe in me nepwɨn. 21  *Kristo noien ərəha səvənhi riwən. Mətə tɨ nasituien ia kɨtaha, Kumwesən ro in ruvehe məmwhen ia noien ərəha. In ro iamɨnhi irə mə ia Kristo kɨtaha tsəukurən nuveheien mhəmwhen ia noien atukwatukw səvəi Kumwesən.

6

1  *Kɨmaha iahamo wok pəri kɨmaha Kumwesən. Ro pen iahaməres kɨmiaha mə nəpɨn Kumwesən raməriari pehe namasanien səvənhi m kɨmiaha, tihəpwəh nuvehiien rəmwhen ia nəri auər a, 2  *tɨ nəri nə mə Kumwesən rani mə,

“Ia nəpɨn səvəi nasituien ia iərmama, iakreɡi kɨmiaha.

Ia nəpɨn səvəi nuvehimɨruien iərmama, iakasitu ia kɨmiaha.”

Hətə ro. Təkwtəkwuni rɨno nəpɨn səvəi Kumwesən tɨ nasituien ia iərmama. Təkwtəkwuni rɨno nəpɨn səvəi nuvehimɨruien iərmama.

Pol mɨne in me nepwɨn kamhəreɡi rərəha ia narimnari me rɨpɨk

3 Kɨmaha iahəpko mhə nari riti mə iərmama riti trɨmwei irə, tɨ nəri nə mə iahəpwəh nokeikeiien mə tukɨni ərəha wok səkɨmaha. 4  *Mətə ia narimnari me pam səməme kɨmaha iahamo iahamahatən pen mə kɨmaha iotukwininari me pərhien səvəi Kumwesən, mamhərer əknekɨn ia nəpɨn səvəi nəmisəien, mɨne nəpɨn skai me, mɨne nəpɨn iahamreɡi rərəha. 5  *Nərmama hənousi kɨmaha, nənə kuvei pen kɨmaha ia kalapus, nənə karɨpwi kɨmaha mə tukousi kɨmaha. Iahəno pɨk wok, mhəpwəh napriien ia nəpɨn, nukumhə rahi kɨmaha. 6  *Ro nukurənien i mə kɨmaha iotukwininari me pərhien səvəi Kumwesən tɨ nəri nə mə iahamo wok noien səkɨmaha rəmher, kɨmaha iahəukurən nari, nətərɨɡien səkɨmaha rəpwəmwɨs, iahamo ramasan m nərmama, Nənɨmwɨn Ikinan rukuər ia rerɨmaha, kɨmaha iahokeikei nərmama ia nokeikeiien pərhien, 7  *mamhəni a nɨpərhienien, nənə nɨskaiien səvəi Kumwesən ramarə ia kɨmaha. Kɨmaha iahamo noien atukwatukw rəmwhen ia narimnari me səvəi naruaɡənien iahaməuvehi ia rəɡɨmaha mwatuk mɨne mour. 8 Nərmama nepwɨn haməsiai kɨmaha, nepwɨn hamo aurɨs kɨmaha. Nepwɨn haməni ərəha kɨmaha, nepwɨn haməni amasan kɨmaha. Nepwɨn haməni mə kɨmaha ieikuə me, mətə kɨmaha iahaməni a nəɡkiariien pərhien. 9  *Kamo m kɨmaha rəmwhen mə kɨmaha nərmama kreirei kɨmaha, mətə kɨmaha kukurən amasan kɨmaha. Kamo m kɨmaha rəmwhen mə iahəuvamhə raka, mətə hətə ro iahaməmɨru ihi. Kamousi kɨmaha, mətə kɨpkousi əpune mhə ihi kɨmaha. 10  *Kɨmaha iahamreɡi rərəha, mətə ia nəpɨn me rerɨmaha ramaɡien. Nautə səkɨmaha riwən, mətə iaho nərmama həpɨk nautə səvənraha rɨpɨk. Nari riti səkɨmaha riwən, mətə iahaməuvehi narimnari me pam.

11 Nəkur Korin, kɨmaha iahaməni pehe pam nəɡkiariien me m kɨmiaha mhəpkəpwəh mhə riti. Nənə iahamokeikei kɨmiaha ia rerɨmaha pam. 12 Kɨmaha iahəpkəsisəɡ mhə nokeikeiien səkɨmaha tukumiaha, mətə kɨmiaha hiaməsisəɡ səkɨmiaha tukumaha. 13  *Təkwtəkwuni nəha iakaməɡkiari m kɨmiaha rəmwhen mə nɨpwnətɨk atukwatukw me nə kɨmiaha. Ratukwatukw a mə kɨmiaha mwi tihokeikei kɨmaha ia rerɨmiaha pam.

Kumwesən sə ramɨru nimwə səvənhi nə kɨtaha

14  *Kɨmiaha tihəpwəh nuvehiien rəɡɨmiaha me kɨmiaha nərmama səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Kristo mho pəri wok. Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəukurən. Noien amasan mɨne noien ərəha trouəfo rouo pəri nari riti? Uə nukuraanien mɨne nəpitəvien trouəfo rouavən pəri? 15 Kristo mɨne Setan trouəfo rouni nəɡkiariien kuatia? Uə iərmama sə rani nɨpərhienien ia Kristo mɨne iərmama sə rɨpkɨni mhə nɨpərhienien irə trouəfo ro nari ia nətərɨɡien kuatia? 16  *Nimwə səvəi Kumwesən tukəfo kəfwaki m nənɨmwi nari me ikɨn? Kumwesən sə ramɨru nimwə səvənhi nə kɨtaha. Rəmwhen Kumwesən rɨməni mə,

“Takarə kɨmaha nərmama me səiou,

nənə mavən kɨmaha mɨnraha,

iou takuvehe Kumwesən səvənraha,

irəha tuhəuvehe nərmama me səiou.”

17  *Nənə Iərɨmənu səkɨtaha rɨməni mə,

“Ro iamɨnhi irə, tiharaka ia nirəha,

mhavən isipwɨn tɨ nirəha,

mhəpwəh nɨrapiien nəri sə rəmkemɨk ia nənimek,

rerɨk raɡien mə takuvehi kɨmiaha,

18  *iou takuvehe tata səkɨmiaha,

nənə kɨmiaha tihəuvehe nɨpwnətɨk me.

Iou Iərɨmənu sə iakauvehi nɨskaiien me pam,

iakani nəɡkiariien nəha.”

7

1 Nərmama keikei me səiou, promes me i səkɨtaha. Ro pen pwəh səpərhi atukw a kɨtaha, mhəpeki raka narimnari me pam səməme hamo nɨpwrataha mɨne nənɨmwɨtaha həmkemɨk ia nəmri Kumwesən. Pwəh so mə noien səkɨtaha ratukwatukw pam, mo ikinan i, tɨ nəri nə mə kɨtaha samhekɨr Kumwesən.

Naɡienien səvəi Pol

2  *Tihəsevər ia rerɨmiaha tukumaha. Kɨmaha iahəpko mhə rərəha ia iərmama riti. Iahəpkɨvi pen mhə iərmama riti ia kwopun ərəha ikɨn. Iahəpkəmwur mhə mə tahəuvehi nari riti səvəi iərmama riti ia noien ikou. 3  *Iou iapkɨni mhə nəɡkiariien i, mɨni mə hiəno noien ərəha, rekəm. Iakuvəni raka tukumiaha i mə nəri auər a mə tsəmɨru pəri uə tsemhə pəri, mətə kɨmiaha hiamarə ia nətərɨɡien səkɨmaha ia nəpɨn me. 4 Iou iakamahatətə əknekɨn ia kɨmiaha. Ia nəpɨn me rerɨk ramaɡien tukumiaha. Ia nəmisəien me pam səkɨmaha, kɨmiaha hiamo rerɨk raməpwiuən, mamaɡien pɨk.

5  *Nəpɨn iahaməuvehe ia profens Masetonia iahəpkapwɨs mhə, mətə ia nəpɨn me nərəhaien rauvehi kɨmaha, nərmama hənuə tuhəvisə m kɨmaha, nənə kɨmaha iahekɨr. 6  *Mətə Kumwesən sə rauvehi utə nətərɨɡien səvəi iərmama sə rerɨn rəpou, ruvehi utə nətərɨɡien səkɨmaha ia nuveheien səvəi Taetas. 7 Rɨpko mhə nuveheien a səvənhi ruvehi utə nətərɨɡien səkɨmaha, mətə rerɨmaha raɡien mwi tɨ nəɡkiariien səkɨmiaha sə hiəməni pen tukwe in rɨməuvehi utə mwi nətərɨɡien səvənhi. In rɨməni pehe tukumaha mə hiokeikei pɨk mə tihətoni iou, nənə mɨni mə rerɨmiaha rəpou pɨk, hiamərer mwatuk mə tihənise nəɡkiariien ərəha me kamɨni ia nirak. Nəpɨn iakreɡi narimnari me nəha rerɨk raɡien pɨk.

8  *Rosi nəkukuə kupwən səiou ro kɨmiaha hiəreɡi rərəha, mətə iou iapkreɡi mhə rərəha tukwe. Mətə kupwən iakreɡi rərəha tukwe, tɨ nəri nə mə iakətoni mə nəkukuə nəha rɨno kɨmiaha hiəreɡi rərəha, mətə səvəi nəpɨn ouihi a. 9 Mətə təkwtəkwuni rerɨk ramaɡien, mətə rɨpko mhə rerɨk ramaɡien mə iakɨno kɨmiaha hiəreɡi rərəha, mətə tɨ nəri nə mə nəpɨn hiəreɡi rərəha, hiərərɨɡ ia noien ərəha səkɨmiaha. Kɨmiaha hiəpkouraha mhə kɨmiaha, tɨ nəri nə mə nəpɨn hiəreɡi rərəha, mətə hiaməti pen ia Kumwesən. 10  *Nəpɨn səreɡi rərəha rəmwhen sə Kumwesən rokeikei trukuə kwənkwan in i kɨtaha tsəpwəh noien ərəha me səkɨtaha mhəuvehe Kumwesən ruvehimɨru kɨtaha. Nənə rerɨtaha trəpwəh nəpouien tɨ noien nəha. Mətə nəpɨn səreɡi rərəha rəmwhen nərmama səvəi tɨprənə kamhəreɡi trukuə kwənkwan in i kɨtaha tsemhə. 11 Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka rərəha rəmwhen sə Kumwesən rokeikei. Nənə hətə ro nəfe raukuə ia kɨmiaha. Hiamo akwauakw mə tukətoni kɨmiaha mə nərəhaien riwən ia kɨmiaha, niemaha raməpi kɨmiaha tɨ noien ərəha səvəi iərmama nəha, kɨmiaha hiaməhekɨr, mamhokeikei pɨk mə tihətə iou, rerɨmiaha raməreuən, mamhərer mwatuk tɨ nəkoui atukwatukwien iərmama sə ramo noien ərəha. Ia noien me pam səkɨmiaha hiənahatən mə hiəpko mhə nari riti rərəha ia narimnari me i. 12 Iakɨmərai nəkukuə nəha m kɨmiaha, mətə iapkrai mhə m iərmama i sə rɨno noien ərəha. Nənə iapkrai mhə mwi m iərmama sə iərmama nəha rɨno noien ərəha irə, rekəm. Iakɨmərai mə tihətə sas ia nəmri Kumwesən mə hiamokeikei pərhien kɨmaha. 13 Ro iamɨnhi irə narimnari me pam nəha haməuvehi utə nətərɨɡien səkɨmaha. Ouəh, nəɡkiariien səvəi Taetas ruvehi utə nətərɨɡien səkɨmaha.

Nari riti mwi, rerɨmaha raɡien pɨk nəpɨn iahətoni naɡienien səvənhi, tɨ nəri nə mə kɨmiaha hio nətərɨɡien səvənhi rapwɨs. 14 Fwe kupwən iakɨməni pen tukwe in mə iakamərpwi iou tukumiaha, nənə kɨmiaha hiəpko mhə iou iakaurɨs. Narimnari me pam səməme iahəməni tukumiaha ho nɨpərhienien. Ia noien a mwi nəha, narimnari me pam ia kɨmiaha iahəməni pen tɨ Taetas i, mamhərpwi kɨmaha tukwe, ho nɨpərhienien. 15  *Taetas rerɨn ramrhi ihi mə kɨmiaha pam anan hiəno nəkwan, nənə mhehekɨr mhətəmnɨmwɨn nəpɨn hiəseni in mə truvehe mətoni kɨmiaha. Nəpɨn rerɨn rɨrhi narimnari me nəha, nokeikeiien səvənhi ramasori pɨk anan mwi tukumiaha. 16 Rerɨk ramaɡien pɨk tukumiaha tɨ nəri nə mə iakani nɨpərhienien ia kɨmiaha mə kɨmiaha hiamo noien atukwatukw.

8

Nakalasia me fwe Korin tuho sampam ia wok sə həno vi a ia nuk kurirə

1  *Piak me, kɨmaha iahokeikei mə tihəukurən namasanien səvəi Kumwesən sə raməriari pen irə m nakalasia me fwe profens Masetonia mə irəha həukurən nasituien ia nərmama nepwɨn mwi. 2 Irəha hənarə ia nəpɨn sɨkai riti rəknekɨn tɨ nirəha, mətə rerɨnraha ramaɡien a ia nəpɨn me. Nautə səvənraha riwən, mətə housəsɨmwɨn mane asori mhəuvei pen m nakalasia me ia kwopun me. 3 Iakani nɨpərhienien tukumiaha i mə irəha həuvei pen mane səvənraha sə raməmak rəmwhen a, harə mhəuvei pen asori anan mwi. Rerɨnraha raɡien a mə pwəh ho. 4  *Irəha hənəres kɨmaha nəpɨn rɨpɨk mə tahəseni pwəh irəha hasitu ia wok səvəi nuvei penien mane m nərmama me səvəi Kumwesən fwe Jerusalem. 5 Rerɨmaha rɨpkrhi mhə mə irəha tuho rasori iamɨnha irə, mətə həno. Irəha haməkupwən mhəuvei pen nɨmɨruien səvənraha m Iərɨmənu səkɨtaha, kurirə həuvei pehe mwi nɨmɨruien səvənraha m kɨmaha ia noien sə Kumwesən rokeikei. 6 Nəpɨn hiəno vi a wok nəha tɨ nousəsɨmwɨnien mane nəha, rerɨmiaha raɡien a tukwe. Tɨ nəri nə mə Taetas ramiri kɨmiaha irə, iahaməni pen tukwe in mə tro wok kɨmiaha min meste wok nəha ro sampam. 7  *Ia narimnari me pam kɨmiaha hiaməuvehi raməpi raka anan. Ia noien səvəi nahatətəien, noien səvəi nəɡkiariien, mɨne noien səvəi nukurənien, kɨmiaha hiəuvehi rəpi raka. Kɨmiaha hiəskai mwi tɨ nasituien, nənə mhokeikei pɨk mwi kɨmaha. Ro iamɨnhi irə kɨmaha iahokeikei mə ia nokeikeiien səkɨmiaha tihasitu asori mwi ia wok i.

8 Iapkɨni mhə mə tihaməkeikei mho. Mətə iakamahatən m kɨmiaha mə nərmama əpə me rerɨnraha raɡien tɨ nasituien ia wok nəha. Nənə təkwtəkwuni nəha iakuə takətə sas ia nokeikeiien səkɨmiaha mə ro nɨpərhienien rəmwhen ia nokeikeiien səvənraha uə rekəm. 9  *Kɨmiaha hiəukurən amasan namasanien səvəi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha sə rɨnəriari pehe irə m kɨmiaha. Nautə səvənhi rasori, mətə rɨno tukumiaha mə nautə səvənhi riwən. Nənə tɨ nəri nə mə in rɨno mə nautə səvənhi riwən, nənə mo kɨmiaha nautə səkɨmiaha rasori.

10 In i nətərɨɡien səiou sə trasitu ia kɨmiaha ia narimnari me i. Ramasan mə tiho sampam ia wok sə hiəno vi a ia nuk kurirə. Rerɨmiaha rɨməkupwən mɨrhi mə tiho wok nəha, nənə kɨmiaha hiaməkupwən mho. 11 Ramasan mə təkwtəkwuni tihaməmwur ia noien wok nəha mho sampam irə. Ramasan mə tihəskai mwi tɨ noien sampam irə rəmwhen ia nətərɨɡien səkɨmiaha rɨməskai fwe kupwən tɨ noien. Nənə ramasan mə tiho ia mane me səkɨmiaha. 12  *Trɨni mɨnuə rerɨmiaha raɡien tɨ nuvei penien, Kumwesən rerɨn traɡien tɨ nuvehiien a narimnari me səməme hiaməuvehi mamhəuvei pen min. In rɨpkəres mhə narimnari me səməme həiwən tukumiaha.

13 Iakəpwəh nokeikeiien mə nɨmɨruien səvəi nərmama nepwɨn trɨməru tɨ nəri nə mə haməuvehi mane me səkɨmiaha, mətə nɨmɨruien səkɨmiaha trɨskai tɨ nəri nə mə hiənasitu ia nirəha, rekəm. Iakokeikei mə trəmnəmwhen a tukumiaha pam. 14  *Təkwtəkwuni, tɨ nəri nə mə narimnari me səkɨmiaha ruvəpɨk, ramasan mə tihasitu ia nərmama nepwɨn səməme narimnari me səvənraha riwən. Nənə trɨni mɨnuə nəpɨn nepwɨn səkɨmiaha riwən nənə səvənraha rasori, irəha tuhasitu mwi ia kɨmiaha. In i suatuk nərmama tuhəuvehi rəmnəmwhen a. 15  *Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iərmama sə rousəsɨmwɨn nəveɡɨnien rɨpɨk, mətə rəmwhen a rɨpkəpi raka mhə.

Nənə iərmama sə rousəsɨmwɨn nəveɡɨnien rouihi, mətə rəmwhen a rɨpkiwən mhə.”

Kərhi pen Taetas revən fwe Korin

16 Iakani tanak m Kumwesən tɨ Taetas, tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno in rerɨn rokeikei pɨk mə trasitu ia kɨmiaha rəmwhen iakokeikei. 17 Nənə Taetas rerɨn raɡien mə tro narimnari me nəha səməme iahaməni pen tukwe, mətə nari riti mwi, rerɨn raɡien pɨk mə trasitu ia kɨmiaha. Nənə nətərɨɡien a səvənhi mə truvehe mətoni kɨmiaha. 18 Nənə tahərhi pehe mwi piəvtaha riti mwi ruvehe irau min. Iərmama nəha raməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo, nakalasia me pam haməɡnəɡɨni in tukwe. 19 Rɨpko mhə nəri əpa nəha, mətə nakalasia me hənərpwi rəɡɨnraha ia iərmama nəha mə truvehe kɨmaha min iahəuvehi mane sə rerɨmiaha raɡien hiəuvei pehe. Kɨmaha tahəuvehi mane nəha, mhəuvehi mhəuvən, mhəuvei pen m nakalasia me fwe Jerusalem, mhəuvehi utə nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha irə, nənə mamhahatən mə rerɨmaha raɡien pɨk tɨ nasituien. 20 Kɨmaha iahamətui amasan tɨ mane asori i kamo iərmama riti rɨni ərəha kɨmaha mə iahənəfo irə ia mane. 21 Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmaha iahaməmwur mə taho nəri atukwatukw, mətə rɨpko mhə ia nəmri Iərɨmənu a səkɨtaha, mətə ia nəmri nərmama me mwi.

22 Nənə tahərhi pehe piəvtaha riti mwi ruvehe irəhar iəmənmi i. Iərmama nəha, kɨmaha iahaməmwur mə tahətə sas irə nəpɨn rɨpɨk. Nənə ia nəpɨn me kɨmaha iahətoni mə rerɨn raɡien pɨk mə trasitu. Nənə təkwtəkwuni nəha rerɨn raɡien pɨk mwi mə trasitu ia nirau, tɨ nəri nə mə in rɨni nɨpərhienien ia kɨmiaha. 23 Kɨmiaha hiəuvəukurən raka Taetas. In ramo wok pəri kɨmrau min tɨ nasituien ia kɨmiaha. Nənə piəvtaha mi səməmi kroukurirə in, irau iəmə mi sə nakalasia me hənərhi irapw irau, nənə irau krauvehi utə nəɡhi Kristo. 24  *Ramasan mə tiho ramasan ia nirəhar pwəh irəhar mɨne nakalasia me pam hətoni nokeikeiien səkɨmiaha mə ro nəri pərhien riti. Pwəh irəha hətoni mə nəɡkiariien səkɨmaha iahaməni mamhəuvehi utə nəɡhɨmiaha irə ro nɨpərhienien.

9

1  *Trɨni mɨnuə iapkrai mhə nəkukuə i m kɨmiaha, ramasan a tɨ nəri nə mə hiəuvəukurən raka wok i səvəi nasituien ia nakalasia me fwe Jerusalem. 2 Iou iakukurən mə hiokeikei mə tihasitu. Iakauvehi utə noien amasan səkɨmiaha ia nəmri nəkur Masetonia, mani pen tɨ nirəha mə ia nuk kurirə kɨmiaha fwe Akaea hiənərer mwatuk tɨ nasituien. Nəpɨn hətoni rerɨmiaha raɡien pɨk tɨ nasituien, ro mwi irəha həpɨk hokeikei mə tuhasitu mwi. 3 Mətə təkwtəkwuni nəha iakərhi pehe piəvtaha me i mə irəhar tuharuvehe mharətoni kɨmiaha mə kɨmiaha tihəuvei pen mane me nəha mɨnraha rəmwhen iakuvəni raka tukumiaha. Ro iamɨnhi irə nəɡkiariien səkɨmaha səvəi nuvehi utəien noien amasan səkɨmiaha rɨpko mhə nəri auər. 4 Mətə trɨni mɨnuə hiəpko mhə, nəpɨn iakuvehe kɨmaha nəkur Masetonia nepwɨn, tuhətoni mə hiəpko mhə ihi. Noien nəha tro kɨmaha iahaurɨs tɨ nəri nə mə iahəuvəuvehi utə raka kɨmiaha. Tro kɨmiaha hiaurɨs mwi məpi raka. 5 Ro pen rerɨk rɨrhi mə takaməkeikei məres piəvtaha mirəhar mə irəhar tuharukupwən mharuvehe mharətoni kɨmiaha nənə mharo sampam ia wok tɨ nuvei peheien mane sə hiəuvəni raka mə tihəuvei pen. Mətə iakokeikei mə mane nəha sə tihəuvei pen ruku pen a ia rerɨmiaha mə tihəuvei pen rɨpko mhə iərmama riti raməkeikei m kɨmiaha mə tihəuvei pen.

Kumwesən ramokeikei iərmama sə rauvei pen nasituien m nərmama ia rerɨn aɡien

6  *Tihəpwəh nenouenouien nəri i. Iərmama sə rəpwei ouihi nuni nari tresi ouihi. Iərmama sə rəpwei rɨpɨk tresi rɨpɨk. 7 Kɨmiaha kuatia kuatia tihaməkeikei mhəuvei pen nəfe hiaməni ia rerɨmiaha mə tihəuvei pen. Trɨni mɨnuə rerɨm rɨpkaɡien mhə tukwe, rəpwəh namasanien mə tikuvei pen. Trɨni mɨnuə ikuvei pen tɨ nəri nə mə iərmama riti raməkeikei mik mə tikuvei pen, rɨpkamasan mhə mwi. Iakɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rokeikei iərmama i rauvei pen ia rerɨn aɡien. 8 Kumwesən rukurən nəriari peheien namasanien me pam anan m kɨmiaha mə ia nəpɨn me ia narimnari me pam tihəuvehi narimnari me pam səməme hatukwatukw mə tihaməkeikei mhəuvehi, nənə mhəuvehi rɨpɨk mwi mə tihauai m nərmama. 9  *Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“In ruai narimnari me səvənhi rɨpɨk m nərmama nautə səvənraha riwən,

nənə noien amasan səvənhi ramarə rerɨn.”

10  *Kumwesən in rauvei pen nuni nari m iərmama sə raməmhu, mauvei pen nəveɡɨnien tɨ nəniien. Ia suatuk kuatia a in truvei pehe narimnari rɨpɨk m kɨmiaha mo rasori mwi mə kɨmiaha hiəukurən nasituien ia nərmama nepwɨn mwi. In tro kwənkwan rɨpɨk sə ruku pen ia noien atukwatukw səkɨmiaha. 11  *Ia narimnari me pam ia nɨmɨruien səkɨmiaha, Kumwesən truvei pehe namasanien səvənhi m kɨmiaha mə kɨmiaha hiəukurən nəriariien ia nəpɨn me. Nəpɨn kɨmaha tahəuvehi nasituien səkɨmiaha, mhəuai, mhəuvei pen m nərmama, irəha tuhəni tanak m Kumwesən tukwe.

12  *Wok amasan i sə hiamo trɨpkasitu əpa mhə ia nakalasia me səməme narimnari me səvənraha riwən, mətə tro nərmama həpɨk rerɨnraha raɡien, nənə həni tanak m Kumwesən tukwe. 13 Tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiamo wok amasan i, ro pen hiamo pui noien səkɨmiaha m nərmama həpɨk. Irəha tuhəuvehi utə nəɡhi Kumwesən tukwe tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiamo pərhien noien səvəi nərmama səməme haməni nɨpərhienien ia nəɡkiariien amasan səvəi Kristo, rerɨmiaha raɡien hiəuvei pen mane asori səkɨmiaha mɨnraha mɨne nərmama me. 14 Irəha tuhəfwaki tukumiaha, nənə mhokeikei kɨmiaha, tɨ nəri nə mə hətoni mə Kumwesən rɨnəriari pehe namasanien səvənhi m kɨmiaha rəpi raka anan mə tihasitu ia nirəha. 15 Pwəh səni tanak m Kumwesən tɨ nəfe in rɨməuvei pehe m kɨtaha ramasan pɨk məpi raka.

10

Pol raməɡkiari m nərmama nepwɨn kamhəni ərəha in

1  *Nərmama nepwɨn haməni mə nəpɨn kɨtaha m kɨmiaha nətərɨɡien səiou reiwaiu, mətə nəpɨn iakier məpwəh kɨmiaha, noien sə iakamo m kɨmiaha rɨskai pɨk. Mətə iou Pol, iakokeikei mə takɨni nari riti tukumiaha i. Kristo, in nətərɨɡien səvənhi reiwaiu. In iərmama riti noien səvənhi ramasan mɨməru. Ia noien a mwi nəha 2  *iakaməres kɨmiaha mə tiho noien səkɨmiaha ratukwatukw mə nəpɨn iakuvehe, iakəpwəh nəɡkiari skaiien m kɨmiaha. Mətə iakukurən amasan mə takəɡkiari skai m nərmama me nepwɨn səməme haməni mə iahamesi pen noien səvəi tɨprənə i. 3 Nɨpərhienien, kɨmaha iahamarə ia tɨprənə i, mətə iahamaruaɡən, mhəpkesi pen mhə noien kamaruaɡən irə səvəi tɨprənə i. 4  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə narimnari me səkɨmaha iahamərer irə mamharuaɡən rɨpko mhə narimnari me səvəi tɨprənə i, mətə həskai ia nɨskaiien səvəi Kumwesən. Ia narimnari me nəha kɨmaha iahaməuvehi irapw kwopun skai me kamərkwafə ikɨn. Iahaməuvehi irapw mwi nəɡkiariien eikuə me 5 mɨne nəɡkiariien ərpwi me səməme hamənise nərmama tɨ nukurənien Kumwesən. Iahamaruaɡən ia nətərɨɡien me pam səvəi nərmama, mamho irəha həuvehe mho nəkwai Kristo. 6  *Nəpɨn kɨmiaha tihamo nəkwai Kristo ia narimnari me pam, kɨmaha tahamərer mwatuk tɨ nəkoui atukwatukwien kɨmiaha trɨni mɨnuə hio mwi noien ərəha me.

7 Kɨmiaha hiaməkiri nari mamhesi pen a nəfe hiamətoni iruə, mətə tihaməkeikei mhəukurən nəri i. Trɨni mɨnuə iərmama riti rukurən pərhien mə in iərmama səvəi Kristo, nənə in trətərɨɡ amasan mwi mə kɨmaha mwi nərmama səvəi Kristo iahəmwhen irə. 8  *Nəri auər a mə iakaməɡkiari mamərpwi iou kwopti tɨ nasoriien sə Iərɨmənu səkɨtaha rɨməuvei pehe miou, mətə ko iapkaurɨs mhə tukwe. Rɨməuvei pehe nasoriien nəha miou mə takuvrhəkɨn kɨmiaha hiəuvehe mhəutə, mətə rɨpkuvei pehe mhə nasoriien nəha miou mə takuvehi irapw kɨmiaha. 9 Iakəpwəh nokeikeiien mə kɨmiaha tihətə mə iakamrai nəkukuə me i mə kɨmiaha tihəhekɨr. 10 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama nepwɨn haməni iou mə, “Nəkukuə səvənhi rɨskai mɨpam, mətə nəpɨn ramavən kɨtaha min, rɨpko mhə in iəmə sɨkai riti, nənə nəɡkiariien səvənhi ro nəri auər a irə.” 11  *Pwəh nərmama sə ro me iamɨnha irə həukurən nəri i. Nəfe kɨmaha iahamərai ia nəkukuə nəpɨn iahamarə isipwɨn, tahamo rəmwhen nəpɨn samarə pəri.

12  *Rəknekɨn tukumaha ko iahəpkərer mhə kɨmaha nərmama me nəha səməme haməɡnəɡɨni atukw a irəha. Rəknekɨn mwi tukumaha ko iahəpkətə əmwhen mhə kɨmaha mɨnraha. Nərmama me nəha hamətə əmwhen irəha me mamhəkiri irəha me mə sin in iəmə asori mɨne sin rɨpko mhə in iəmə asori. Mətə nəpɨn kamho iamɨnha irə ramahatən pen mə həpkukurən mhə nari. 13  *Mətə kɨmaha tahəpkəɡkiari ərpwi mhə məpi raka nari. Kɨmaha tahəɡkiari ərpwi əpa tɨ wok sə Kumwesən rɨməuvei pehe m kɨmaha. Wok i kɨmaha iahamo rɨneste raka mwi kɨmiaha. 14 Ro pen kɨmaha iahəukurən nəɡkiari ərpwiien. Nəpɨn iahamo iamɨnhi irə, iahəpwəh nəpi rakaien wok səkɨmaha, tɨ nəri nə mə kɨmaha nə nərmama iahaməkupwən mhəuvehi nəɡkiariien amasan səvəi Kristo mhəuvehe tukumiaha. 15  *Kɨmaha iahəpkəɡkiari ərpwi mhə tɨ wok sə iərməpə rɨno, mətə iahaməɡkiari ərpwi a ia wok sə Kumwesən rɨnəmri pehe m kɨmaha. Kɨmaha iahokeikei mə nahatətəien səkɨmiaha truvehe masori, ro pen wok səkɨmaha ia rerɨmiaha truvehe masori mwi, 16  *mo kɨmaha iahəukurən nəvisauien nəɡkiariien amasan səvəi Kristo ia tənə me ia kwopun səkɨmiaha mevən evən mwi. Ia noien nəha kɨmaha iahəpko mhə wok ia kwopun riti sə iərmama riti rɨno raka wok ikɨn, nənə mhəpkəɡkiari ərpwi mhə tɨ wok səvəi iərməpə. 17  *Mətə Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Pwəh iərmama sə raməɡkiari ərpwi,

trəɡkiari ərpwi a ia narimnari me səməme Iərɨmənu səkɨtaha rɨno.”

18  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨpkəseni mhə iərmama sə raməɡnəɡɨni atukw a in, mətə kaməseni iərmama sə Iərɨmənu səkɨtaha raməɡnəɡɨni in.

11

Pol raməɡkiari ia nərmama nepwɨn komhə irəha aposol pərhien me səvəi Kristo

1 Iakokeikei mə tihəpwəh nəpouien iou pwəh iakɨni narməriien səiou kwopti m kɨmiaha. Hətərɨɡ iou mhəpwəh nəpouien. 2  *Rerɨk ramevən pɨk ia kɨmiaha məpwəh nokeikeiien mə tihəkurirə iərməpə. Noien nəha səiou raku pen tɨ Kumwesən. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə iakɨmərfi kɨmiaha mə tihesi pen iərman kuatia a in nə Kristo. Iakɨno iamɨnha irə mə takuvei pen kɨmiaha min hiəmwhen ia prən vi riti rəmher ramreirei ihi iərman. 3  *Mətə iakamhekɨr kɨmiaha kamo hiəmwhen ia If, prən nəha sə snek rɨneikuə irə ia nəɡkiariien əsien səvənhi. Iakamhekɨr mə kamo iərmama riti rɨvi pen nətərɨɡien səkɨmiaha ia kwopun əpə nənə hiəpwəh nokeikeiien i ratukwatukw məmher sə hiamo m Kristo. 4  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə rerɨmiaha raɡien a hiaməseni nərmama nepwɨn kamhəuvehe mamhəvisau m kɨmiaha Iesu riti sə ropə ia Iesu i kɨmaha iahaməni irapw. Rerɨmiaha raɡien a hiaməseni irəha kamhəuvei pehe m kɨmiaha nənɨmwɨn riti uə nəɡkiariien amasan riti sə ropə ia Nənɨmwɨn i mɨne nəɡkiariien amasan i kɨmiaha hiəuvəuvehi raka tukumaha. 5  *Nərmama me nəha kamhəuvehe tukumiaha, kɨmiaha hiaməni mə irəha “aposol asori me,” mətə ia nətərɨɡien səiou iapkətoni mhə mə irəha hasori mhəpi raka iou. 6  *Rosi kɨpkahatən amasan mhə iou ia nəɡkiariien, mətə iakukurən amasan nukune nəɡkiariien amasan. Kɨmaha iahənahatən kɨmiaha ia nəri nəha ia noien me pam nəpɨn rɨpɨk.

7  *Nəpɨn iakɨnani irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən m kɨmiaha, iapko mhə mə tihərəku iou tukwe. Iou iakuvehi irapw atukw a iou tɨ nuvehi utəien kɨmiaha. Nənə rəfo? Noien nəha in noien ərəha riti? Rekəm! 8  *Nəpɨn iakɨnamo wok kɨtaha m kɨmiaha, nakalasia me ia kwopun əpə me kamhərəku iou. Ipaka rəmwhen mə iakamakres mɨnraha tɨ nasituien ia kɨmiaha. 9  *Nənə nəpɨn iakamarə kɨtaha m kɨmiaha, nari riti səiou riwən, iapkəres mhə iərmama riti tɨ nasituien tɨ nəri nə mə piəvtaha me səməme haməuku pen ia Masetonia haməpeki pehe səiou me narimnari səməme həiwən. Ro pen iapkəres mhə nari riti tukumiaha, nənə mɨpkuvei pehe mhə wok sɨkai m kɨmiaha tɨ nətoniien iou, nənə takamo iamɨnha irə ia nəpɨn me. 10  *Iou iakamərpwi iou tɨ nəri nə mə iakaməvisau irapw nəɡkiariien amasan kɨpkərəku mhə iou irə. Rəmwhen ia nɨpərhienien səvəi Kristo ramarə ia nirak, iakani pərhien mə iou tapko əpəiti mhə mwi ia kwopun riti ia profens Akaea. 11 Rəfo iakəpwəh nəresien nari riti tukumiaha? Tɨ nəri nə mə iapkokeikei mhə kɨmiaha? Rekəm! Kumwesən rukurən mə iakokeikei kɨmiaha. 12 Ia noien i sə iakamo takarɨpɨn mamo nəha təkwtəkwuni mə trɨnise nəɡkiariien səvəi nərmama me nəha səməme haməfiəutə ia nirəha mə irəha aposol me. Iakokeikei mə tako rəknekɨn tɨ nirəha tɨ nɨniien mə kamho wok ia noien i kɨmaha iahamo wok irə. 13  *Nərmama me iamɨnha irə, irəha aposol eikuə me. Hameikuə ia nərmama ia wok səvənraha, mamhəuvsini noien səvənraha tɨ noien mə nərmama tuhətoni mə irəha həmwhen ia aposol me səvəi Kristo. 14 Mətə nənimetaha trəpwəh nierien ia noien nəha. Nəri auər a mə Setan, mətə rukurən nuvsiniien noien səvənhi tɨ noien mə nərmama tuhətoni mə in rəmwhen ia aɡelo riti səvəi nukuraanien. 15 Ro pen rɨpko mhə nari riti sə nənimetaha trier tukwe trɨni mɨnuə iotukwininari me səvəi Setan həuvsini noien səvənraha mə tuho nərmama hətoni irəha rəmwhen mə irəha iotukwininari me səvəi noien atukwatukw. Nəpɨn sampam səvənraha tuhəuvehi nərpwɨnien tresi pen a noien me səvənraha.

Pol raməɡkiari ərpwi tɨ nəmisəien me səvənhi

16  *Iaksmwatuk mwi. Pwəh iərmama riti riwən rerɨn rɨrhi mə iou iakamarməri. Mətə trɨni mɨnuə rerɨmiaha rɨrhi iamɨnha irə, nənə hiəseni iou pwəh iako noien səvəi narməriien kwopti, nənə məɡkiari ərpwi kwopti. 17 Nəɡkiariien i səiou, Iərɨmənu səkɨtaha rɨpkɨni pehe mhə miou mə takɨni. Mətə iakaməɡkiari a rəmwhen ia iarməri riti. 18 Nərmama həpɨk haməfiəutə ia nirəha tɨ noien me səvəi tɨprənə, nənə ro iamɨnhi irə, iou mwi takəɡkiari ərpwi. 19 Rerɨmiaha rɨrhi mə hiəukurən amasan nari, nənə ro pen hiaməseni a nərmama me səməme hamarməri. 20 Nəri auər a mə nərmama me nəha hərkwi kɨmiaha mə tiho nəkwanraha, uə hamakres m kɨmiaha, uə haməuəsi kɨmiaha rəmwhen ia kwənkru, uə haməuvehi utə irəha ia nənimemiaha, uə haməpwi nənimemiaha, mətə rerɨmiaha raɡien a tɨ nəseniien irəha ho iamɨnha irə. 21  *Iou iakamaurɨs tɨ nɨniien mə kɨmaha nɨskaiien səkɨmaha riwən ko iahəpko mhə noien me nəha ia kɨmiaha.

Iakaməɡkiari rəmwhen ia iarməri riti, mətə nəfe nəɡhɨn sə nərmama me nəha hokeikei mə tuhəfiəutə irəha tukwe, iou mwi takəɡkiari ərpwi tukwe. 22 Irəha nəkur Hipru? Iou mwi. Irəha nəkur Isrel? Iou mwi. Irəha kwənəkwus me səvəi Epraham? Iou mwi. 23  *Irəha iotukwininari me səvəi Kristo? Iou mwi, mətə iou iakəpi raka irəha. Rosi iakaməɡkiari rəmwhen ia iarməri riti, mətə iakɨno pɨk wok məpi raka irəha. Nənə kuvei pen iou ia kalapus nəpɨn rɨpɨk rəpi raka irəha. Kərisi iou rəpi raka irəha. Nənə ipaka iakemhə nəpɨn rɨpɨk. 24  *Nəpɨn krirum nəkur Isrel hərisi iou m toti-naen. 25  *Nəpɨn kahar nəkur Rom həuəsi iou ia kwərɡi nei. Nəpɨn riti kəkwi iou ia kəruəterei. Nəpɨn kahar iakevən ia nɨtətə nənə nɨtətə rəmwhenɨmw. Nəpɨn riti iakeiai fwe ia təmwei təsi nəpɨn pekɨn riti ia nəpɨn mɨne ia ran. 26  *Nəpɨn me pam iakamavən tɨ noien wok səiou, maməsiari tɨ iapiwən asori me ia nəkwətənə me, nənə mamarə ia kwopun ərəha ikɨn imwei rakres me, mɨne ia kwopun ərəha ikɨn imwei nəkur imwak me nəkur Isrel, mɨne ia kwopun ərəha ikɨn imwei nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, mɨne ia kwopun ərəha ikɨn ia taon asori, mɨne ia kwopun ərəha ikɨn ia kwopun akwesakwes ikɨn, mɨne ia kwopun ərəha ikɨn fwe ia təsi, mɨne ia kwopun ərəha ikɨn imwei nərmama səməme haməni mə iou me nepwɨn nəha irəha, mətə hameikuə. 27  *Iakɨnowok pɨk mɨsese, nənə nəpɨn rɨpɨk iapkapri mhə ia nəpɨn. Nəpɨn me nepwɨn nukumhə rahi iou, nənə iakəkwakwa. Nəpɨn rɨpɨk nəveɡɨnien sənak riwən. Nənə nəpɨn rɨpɨk iakaməkure tɨnari me səiou rɨpkəmwhen mhə tɨ nəkwieiien. 28  *Narimnari nepwɨn mwi səməme iapkɨni mhə, mətə riti ia nirəha in i ia nəpɨn me rerɨk ramrhi pɨk nakalasia me ia kwopun me, iakamreɡi rəmwhen ia nəri pam riti iakaməvrani. 29  *Nəpɨn iərmama riti rɨpkɨskai mhə, nənə iou mwi iakamreɡi mə iapkɨskai mhə. Nəpɨn ko iərmama riti rɨmwei ia nərəhaien, nənə rerɨk raməmisə pɨk tukwe.

30  *Iou takaməkeikei məɡkiari ərpwi, mətə takəɡkiari ərpwi a tɨ narimnari me səməme kamhahatən pen mə nɨskaiien səiou riwən. 31  *Kumwesən i in Kumwesən mɨne Tata səvəi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha sə kaməɡnəɡɨni in ia nəpɨn me ia nuk nuk me, in rukurən mə iou iapkeikuə mhə. 32  *Fwe taon nəha Tamaskes iəmə asori sə ramarə teɡɨn Kiɡ Aretas rokeikei mə trəkwtəmhiri iou. Rəmri naruaɡən me səvənhi ia kwəruə asori səvəi taon mə tuhəkwtəmhiri iou mhəuvehi puvnimwə iou ia kalapus. 33 Mətə kɨməvai pen iou ia tənərɨpw asori riti krukwi pen nəkwus irə kuvei pen ia ruei nəpai riti, nəpai sə ramərer kuraukurau ia taon nəha, karaka mərməru ia nəkwus reiwaiu, nənə iakap iəmə asori nəha rəpwəh nəkwtəmhiriien iou.

12

Pol raməɡkiari ia vison me səməme Kumwesən rɨnəriari pen min

1 Takaməkeikei məɡkiari ərpwi nəri auər a mə noien nəha ko rɨpko mhə nari riti ramasan. Mətə takaməkeikei mevən mɨni vison me nepwɨn mɨne narimnari me nepwɨn Iərɨmənu səkɨtaha rɨno pui miou. 2 Iakukurən iərman riti sə rɨməni nɨpərhienien ia Kristo.a Nuk fotin rukurau raka, Kumwesən rɨməuvehi in mevən fwe irənhə ia neiai nəha sə ro kahar irə. Iakreirei mə revən ia nɨpwran uə nənɨmwɨn rier ia nɨpwran mevən, Kumwesən əpa rukurən. 3 Iakɨni mwi mə iakreirei mə revən ia nɨpwran uə nənɨmwɨn rier ia nɨpwran mevən, Kumwesən əpa rukurən. Mətə iakukurən mə iəmə nəha, 4 Kumwesən rɨməuvehi utə revən fwe kwopun nəha Parataes, nənə in rɨməreɡi nəɡkiariien afafa me səməme iərmama rɨreirei nɨniien. 5  *Iou takəɡkiari ərpwi tɨ sə ro iamɨnha irə, mətə tapkəɡkiari ərpwi mhə tukw iou atukw. Narimnari me səməme kamhahatən pen mə nɨskaiien səiou riwən, irəha əpa nə takəɡkiari ərpwi tukwe. 6  *Mətə rəfo? Trɨni mɨnuə iakokeikei mə takəɡkiari ərpwi, komhə iou iərmama riti iakamarməri, tɨ nəri nə mə nəɡkiariien sə iakani ro nɨpərhienien. Mətə iapkəɡkiari ərpwi mhə iamɨnha irə tɨ nəri nə mə iakəpwəh nokeikeiien mə iərmama riti truvehi utə iou irənhə məpi raka nəri sə ratukwatukw. Iakokeikei mə trətoni iou rəmwhen ia nəfe tako uə takɨni.

7  *Vison me nəha Iərɨmənu rɨno pui miou rɨpɨk.b Tɨ nɨniseien iou mə takəpwəh nəfiəutəien iou ia vison me nəha iakɨnətoni, kuvei pehe nari riti miou rəmwhen ia təsi nɨmɨrhi riti raməpi nɨpwrak, məmwhen mwi ia iəremhə riti ruku pen tɨ Setan mamo nəmisəien miou. Kuvei pehe nəri nəha miou mə takəpwəh nəfiəutəien iou ia narimnari me nəha Iərɨmənu səkɨtaha rɨno pui miou. 8 Iakɨnəres Iərɨmənu səkɨtaha m kahar mə truvehi raka nəri nəha pwəh rəpwəh noien nəmisəien miou. 9  *Mətə Iərɨmənu rɨni pehe tukw iou i mə, “Namasanien səiou rɨnəmwhen raka trasitu ia niram. Nəpɨn nɨskaiien səim riwən, nɨskaiien səiou truvehe masori ia niram.” Ro pen rerɨk ramaɡien mə takəɡkiari ərpwi ia nɨmɨruien səiou sə nɨskaiien riwən irə, mə nɨskaiien səvəi Kristo trarə ia nɨmɨruien səiou. 10 Ro pen iou rerɨk ramaɡien a ia nəpouien me, nɨni ərəhaien me, nəpɨn skai me, nometəien me, mɨne nərəhaien me nepwɨn mwi səməme kamo ia nirak tɨ nəri nə mə iou iərmama riti səvəi Kristo. Rerɨk ramaɡien a tɨ nəri nə mə nəpɨn nɨskaiien səiou riwən, nənə nəpɨn nəha in nəha iakauvehi nɨskaiien.

Pol raməɡkiari skai m nəkur Korin

11  *Təkwtəkwuni iakaməɡkiari iakəmwhen ia iərmama riti ramarməri, mətə kɨmiaha hiənəkeikei miou tɨ noien iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ratukwatukw mə tihəɡnəɡɨni iou, mətə hiənəpwəh noien. Rosi iou iəmə auər a, mətə aposol me nəha səməme hiaməni mə irəha hasori, iou iapkətoni anan mhə mə irəha hasori anan ia nirak. 12  *Nəpɨn iakɨnamarə kɨtaha m kɨmiaha, iakamo nɨmtətien me səməme kamhahatən mə iou aposol pərhien riti. Iakɨnamo nɨmtətien me, mɨne narimnari me səməme nərmama hətoni nənimenraha rier. Iakɨnamo narimnari me nepwɨn mwi ia nɨskaiien səvəi Kumwesən ia rerɨmiaha, nənə mo nətərɨɡien səiou rəpwəmwɨs. 13  *Noien amasan sə iakɨno m kɨmiaha rəmwhen a iakɨno m nakalasia me pam, mətə nari kuatia ropə in nə iapkəres mhə mane tukumiaha. Mə noien nəha rərəha enouenou ia nərəhaien səiou.

14  *Təkwtəkwuni iakamərer mwatuk mə takuvehe məti pehe kɨmiaha səro kahar irə. Nənə tapkəres mhə mane tukumiaha, tɨ nəri nə mə iakəpwəh nokeikeiien nautə səkɨmiaha, mətə iakokeikei a kɨmiaha. Həreɡi ro. Rɨpko mhə wok səvəi nəkwərhakwərha me mə tuhəmri karen mane sə trasitu ia tata mɨne mama səvənraha kurirə. Mətə wok səvəi tata mɨne mama irau tro iamɨnha irə rasitu ia nəkwərhakwərha me səvənrau. 15  *Ro pen rerɨk ramaɡien mə takuvei pehe pam narimnari me səiou m kɨmiaha, nənə muvei pen mwi nɨmɨruien səiou tukumiaha. Nokeikeiien səiou rasori tukumiaha, mətə səkɨmiaha rouihi a tukw iou. Noien nəha rəpwəh natukwatukwien! 16 Kɨmiaha hiəukurən mə nɨpərhienien iou iapkəres mhə mane m kɨmiaha, mətə rosi kɨmiaha nepwɨn hiaməni mə iakɨno noien ikou me, muvehi kɨmiaha ia neikuəien me rəmwhen ia kwənkru. 17 Rəfo? Iakakres m kɨmiaha ia nərmama me nəha iakɨnərhi pehe irəha həuvehe tukumiaha? Rekəm! 18  *Iakɨnəres Taetas mə truvehe mətoni kɨmiaha, nənə mərhi pehe piəvtaha riti irau min. Mətə Taetas nəha in rɨpkakres mhə m kɨmiaha. Kɨmiaha hiəukurən mə kɨmrau min irauavən pəri nətərɨɡien səkɨmrau mɨne noien kuatia.

19 Rosi rerɨmiaha rɨrhi mə ia nəɡkiariien me pam nəha kɨmaha iahaməɡkiari m kɨmiaha, mamhənise nəɡkiariien ərəha me nepwɨn səməme kamɨni ia kɨmaha, mətə rekəm. Ia nəmri Kumwesən kɨmaha iahaməɡkiari, mamhəni rəmwhen sə Kristo rokeikei. Nərmama keikei me, narimnari me pam səməme iahamo, mətə iahamo mə tahəuvrhəkɨn kɨmiaha hiəuvehe mhəutə. 20  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iakamhekɨr mə kamo nəpɨn takuvehe, takətoni mə hiopə, hiəpko mhə noien sə iakokeikei. Nənə kɨmiaha mwi tihətoni mə iakopə, iapko mhə noien sə hiokeikei. Iakamhekɨr mə takətoni kɨmiaha nepwɨn hiaməvisə, nepwɨn rerɨnraha ramrhi ərəha irəha me, nepwɨn niemaha raməpi irəha, nepwɨn kamhətərɨɡ əpa tɨ nirəha, nepwɨn kamhəni neikuəien mamhouraha nəɡhi iərmama irə, nepwɨn kamhəni nɨkare iərmama, nepwɨn kamhərpwi irəha, mamho əpnapen noien me. 21  *Iakamhekɨr mə kamo nəpɨn takuvehe mwi Kumwesən səiou ro iou iakaurɨs ia nəmrɨmiaha. Nənə rerɨk trərkwəpɨr iakasək tukumiaha me nepwɨn səməme hənamo noien ərəha fwe kupwən, nənə mhəpwəh nɨrərɨɡien ia noien ərəha me səvənraha səməme kamho ia nəpɨn me. Irəha kamho noien me səməme həmkemɨk, irəha nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me, mamho mwi noien ərəha nepwɨn mwi.

13

Nəɡkiariien sə Pol rani tɨ nəsuəpwiriien nakalasia me fwe Korin

1  *In i navənien səiou səro kahar irə takuvehe mətoni kɨmiaha. Nəkukuə Ikinan rani mə, “Nəpɨn iərmama riti rarukwi pen nəɡkiariien ia iərmama riti, iərmama kəru uə kahar tuhaməkeikei mhəni nəɡkiariien kuatia, nənə nərmama tuhəukurən mə nəɡkiariien nəha karukwi pen ia iərmama nəha ro nɨpərhienien.”

2 Iakokeikei mə takɨni nəɡkiariien riti tukumiaha səməme fwe kupwən hiamo noien ərəha, iakokeikei mə takɨni mwi tukumiaha pam. Iakuvəni raka nəɡkiariien i tukumiaha kupwən nəpɨn iakɨməuvehe tukumiaha sə ro kəru irə, nənə təkwtəkwuni iakamarə isipwɨn tukumiaha, mətə iakokeikei mə takɨni mwi. Trɨni mɨnuə iakuvehe mətoni mwi kɨmiaha, mətə kɨmiaha nepwɨn hiamo ihi noien ərəha, tako rɨskai mɨnraha məkoui atukwatukw irəha irə. 3 Tako iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə hiamətui nari riti sə tako trahatən pen mə nɨpərhienien i Kristo raməɡkiari ramier ia nəɡkiariien səiou. Nəfe Kristo ramo m kɨmiaha rɨpkəpou mhə tukwe, mətə in ramo kamətə nɨskaiien səvənhi ia kɨmiaha. 4  *Nɨpərhienien, nəpɨn kɨnərui tərini pen in ia nei kamarkuaui, nɨskaiien səvənhi riwən. Mətə ipwet mɨne in ramɨru ia nɨskaiien səvəi Kumwesən. Kɨmaha nɨskaiien səkɨmaha riwən rəmwhen mwi ia Kristo fwe kupwən. Mətə nəpɨn tahəuvehe mhətoni kɨmiaha, tihətoni mə kɨmaha iahaməmɨru ia nɨskaiien səvəi Kumwesən rəmwhen a ia Kristo ipwet mɨne.

5  *Ramasan mə kɨmiaha atukw tihətə amasan kɨmiaha me, mhəkiri noien səkɨmiaha, mhətə sas mə hiaməkwtəmhiri pərhien noien səvəi nahatətəien uə rekəm. Tihaməkeikei mhəukurən mə Iesu Kristo in fwe ia rerɨmiaha, mətə mə nahatətəien səkɨmiaha ro neikuəien i, Kristo in riwən fwe ia rerɨmiaha. 6 Nənə rerɨk ramrhi mə tihətə sas ia kɨmaha mə nahatətəien səkɨmaha rɨpko mhə neikuəien i. 7 Mətə kɨmaha iahaməfwaki m Kumwesən mə kɨmiaha riti trɨpko mhə nari riti rərəha. Kɨmaha iahəpkəfwaki mhə iamɨnhi irə mə tuko kəɡnəɡɨni kɨmaha mə wok səkɨmaha ramasan, rekəm. Mətə iahokeikei mə kɨmiaha tiho noien sə ratukwatukw nəri auər a mə ia nətəien səvəi nərmama nepwɨn həni mə wok səkɨmaha rərəha. 8  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə ko iahəpko mhə nari riti sə rəsisəɡ nɨpərhienien, mətə iahəukurən a noien nəri sə rauvehi utə nɨpərhienien. 9 Nəri auər a mə kamətə kɨmaha mə nɨskaiien səkɨmaha riwən, mətə mə kɨmiaha hiəskai rerɨmaha raɡien. Ro iamɨnhi irə iahaməfwaki mə tihəuvehe matukwatukw amasan. 10  *Iakamarə isipwɨn tukumiaha mɨrai nəkukuə i mərhi pehe i tukumiaha. Iako iamɨnha irə mə nəpɨn takuvehe tapko mhə rɨskai m kɨmiaha. Iou aposol riti, Kumwesən ruvei pehe nasoriien nəha miou mə takuvrhəkɨn kɨmiaha hiəuvehe mhəutə, mətə in rɨpkuvei pehe nasoriien nəha miou mə takouraha kɨmiaha hiewaiu.

Nəɡkiariien sampam

11  *Piak me, in i nəɡkiariien sampam səiou iakɨni məsəkɨr m kɨmiaha. Kɨmiaha tihaməkeikei mheipeni suatuk me səkɨmiaha, mhəreɡi nəɡkiariien səiou, mho nətərɨɡien səkɨmiaha pwəh ruvehe mo kuatia, mharə ia nəmərinuien, nənə Kumwesən səvəi nokeikeiien mɨne nəmərinuien tramarə tukumiaha.

12  *Həni ramasan tukumiaha me mhakei m kɨmiaha me ia nakeiien sə rəmher. 13 Nərmama me pam səvəi Kumwesən kamhəni pehe ramasan tukumiaha.

14 Pwəh namasanien səvəi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha mɨne nokeikeiien səvəi Kumwesən mɨne no pəriien nari səvəi Nənɨmwɨn Ikinan tramarə tukumiaha pam.

* 1:1: 1Kor 1:1

* 1:2: 1Kor 1:3

* 1:3: Efes 1:3, 1Tes 1:3, Rom 15:5

* 1:5: Sam 34:19, Sam 94:19

* 1:6: 2Kor 4:15

* 1:8: Wok Me 19:23, 1Kor 15:32

* 1:10: 2Tim 4:18

* 1:12: Hip 13:18, 2Kor 2:17, 1Kor 1:17

* 1:13-14: 2Kor 5:12, Fil 2:16

* 1:15-16: 1Kor 16:5-6

* 1:19: Wok Me 18:5

* 1:20: Rev 3:14

* 1:22: 1Jon 2:27, Efes 1:13-14, 2Kor 5:5, Rom 8:16-17

* 1:23: Rom 1:9, 2Kor 11:31

* 1:24: 1Tes 5:3

* 2:1: 1Kor 4:21, 2Kor 12:21

* 2:4: Wok Me 20:31

* 2:5: 1Kor 5:1

* 2:9: 2Kor 7:15, 10:6

* 2:11: Luk 22:31

* 2:12: Wok Me 14:27, 1Kor 16:9

* 2:13: Wok Me 20:1

* 2:15: 1Kor 1:18

* 2:16: Luk 2:34, 2Kor 3:5-6

* 2:17: 2Kor 1:12, 1Tes 4:11

* 3:1: 2Kor 5:12, Wok Me 18:27, Rom 16:1

* 3:2: 1Kor 9:2

* 3:3: Eks 24:12, Jer 31:33, Esik 36:26-27

* 3:4: 2Kor 2:16

* 3:6: Jer 31:31, 1Kor 11:25, Jon 6:63, Rom 7:6

* 3:7: Eks 34:30

* 3:8: Kal 3:2,5

* 3:9: Dut 27:26, Rom 1:17, 3:21

* 3:10: Eks 34:29

* 3:13: Eks 34:33-35

* 3:14: Rom 11:25

* 3:16: Rom 11:23,26

* 3:17: Jon 8:32,36, Rom 8:2, Kal 5:1

* 3:18: Eks 16:7, 24:17

* 4:1: 2Kor 3:6

* 4:2: 2Kor 2:17, 1Tes 2:5, 1Kor 1:18

* 4:4: Efes 2:2, Kol 1:15, Hip 1:3

* 4:5: 2Kor 1:24

* 4:6: Jen 1:3, Aes 9:2, 2Kor 3:18

* 4:7: 2Kor 5:1

* 4:8: 2Kor 1:8, 7:5

* 4:10: 1Kor 15:31

* 4:11: Rom 8:36

* 4:13: Sam 116:10

* 4:14: 1Kor 6:14

* 4:15: 2Kor 1:3-6

* 4:16: Efes 3:16

* 4:17: Rom 8:17-18

* 4:18: Kol 1:16, Hip 11:1-3

* 5:1: 2Kor 4:7, 2Pit 1:13-14

* 5:2: Rom 8:23

* 5:4: 1Kor 15:53-54

* 5:5: Rom 8:16,23

* 5:6: Hip 11:13-16

* 5:7: 1Kor 13:12

* 5:8: Fil 1:23

* 5:9: Kol 1:10, 1Tes 4:1

* 5:10: Pri 12:14, Rom 2:16, 14:10

* 5:11: 2Kor 4:2

* 5:12: 2Kor 3:1, 1:14

* 5:15: 1Tim 2:6, Rom 14:7-8

* 5:17: Rom 8:1,10, Kal 6:15, Aes 43:18, Rev 21:5

* 5:18: Rom 5:10

* 5:19: Rom 3:23-25, Kol 1:19-20

* 5:21: Jon 8:46, Hip 4:15, Kal 3:13, 1Kor 1:30, Fil 3:9

* 6:1: 2Kor 5:20

* 6:2: Luk 4:19-21

* 6:4: 2Kor 4:2

* 6:5: 2Kor 11:23-27

* 6:6: 1Tim 4:12

* 6:7: 1Kor 2:4

* 6:9: 2Kor 4:10, Sam 118:18

* 6:10: 2Kor 7:4, Fil 2:17, Kol 1:24

* 6:13: 1Kor 4:14

* 6:14: Efes 5:7,11

* 6:16: 1Kor 3:16, Lev 26:12, Esik 37:27

* 6:17: Rev 18:4

* 6:18: 2Saml 7:14, Aes 43:6, Jer 31:9, Rev 1:8

* 7:2: Wok Me 20:33, 2Kor 12:17

* 7:3: 2Kor 6:11-12

* 7:5: 2Kor 2:13

* 7:6: 2Kor 1:3-4

* 7:8: 2Kor 2:4

* 7:10: Mat 27:3-5, Hip 12:16-17

* 7:15: 2Kor 2:9

* 8:1: Rom 15:26

* 8:4: 2Kor 9:1-2

* 8:7: 1Kor 1:5, 1Kor 16:1-2

* 8:9: Mat 8:20, Fil 2:6-7

* 8:12: Mak 12:43

* 8:14: 2Kor 9:12

* 8:15: Eks 16:18

* 8:24: 2Kor 7:13-14

* 9:1: 2Kor 8:1-7

* 9:6: Prov 11:24, 22:9, Rom 12:8

* 9:9: Sam 112:9

* 9:10: Aes 55:10, Hos 10:12

* 9:11: 2Kor 1:11, 4:15

* 9:12: 2Kor 8:14

* 10:1: 1Kor 2:3

* 10:2: 1Kor 4:21

* 10:4: Efes 6:13-17

* 10:6: 2Kor 2:9

* 10:8: 2Kor 13:10, 2Kor 12:6

* 10:11: 2Kor 13:2,10

* 10:12: 2Kor 3:1, 5:12

* 10:13: Rom 12:3

* 10:15: Rom 15:20

* 10:16: Wok Me 19:21

* 10:17: 1Kor 1:31

* 10:18: 1Kor 4:4-5

* 11:2: Efes 5:26-27

* 11:3: Jen 3:4,13

* 11:4: Kal 1:8-9

* 11:5: 1Kor 15:10, 2Kor 12:11, Kal 2:6

* 11:6: 1Kor 2:1,13, Efes 3:4

* 11:7: 1Kor 9:12,18

* 11:8: Fil 4:15-18

* 11:9: 2Kor 12:13

* 11:10: 1Kor 9:15

* 11:13: 2Kor 2:17, Fil 3:2

* 11:16: 2Kor 12:6

* 11:21: Fil 3:5

* 11:23: Wok Me 16:23, 1Kor 15:10

* 11:24: Dut 25:3

* 11:25: Wok Me 16:22, 14:19

* 11:26: Wok Me 9:23, 14:5

* 11:27: 1Kor 4:11, 2Kor 6:5

* 11:28: Wok Me 20:18-21,31

* 11:29: 1Kor 9:22

* 11:30: 2Kor 12:5

* 11:31: 2Kor 1:23

* 11:32: Wok Me 9:23-25

a 12:2: Ia kwopun i Pol raməɡkiari ia iərman riti, mətə iərman nə in nə Pol.

* 12:5: 2Kor 11:30

* 12:6: 1Kor 10:8, 1Kor 11:16

* 12:7: Job 2:6

b 12:7: Narimnari me i Pol raməɡkiari irə Kumwesən rɨno pui pen min ia vison me rətoni fwe ia neiai sə ro kahar irə.

* 12:9: Fil 4:11-13

* 12:11: 2Kor 11:5

* 12:12: Rom 15:19

* 12:13: 2Kor 11:9

* 12:14: 2Kor 13:1

* 12:15: Fil 2:17

* 12:18: 2Kor 8:6,16-18

* 12:20: 2Kor 2:1-4

* 12:21: 2Kor 13:2

* 13:1: 2Kor 12:14, Mat 18:16, 1Tim 5:19

* 13:4: Fil 2:7-8

* 13:5: 1Kor 11:28

* 13:8: 1Kor 13:6

* 13:10: 2Kor 2:3, 10:8

* 13:11: Rom 15:33

* 13:12: Rom 16:16

Kalesia

1

2

3

4

5

6

Kalesia

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Pol rɨmərai nəkukuə i revən tɨ nakalasia me ia profens riti səvəi Rom kani mə Kalesia. Nakalasia me ia Kalesia nətərɨɡien səvənraha raməvsausɨni pɨk tɨ nahatən eikuə me nəɡhɨnraha mə Juteiaisa me. Nahatən eikuə me nəha həni pen tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə Kumwesən trəpwəh nuvehimɨruien irəha. Irəha həni mə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhaməkeikei mhesi pen loa səvəi nəkur Isrel rəmwhen ia kuvehi ninhum mɨnraha, mɨne nəniien nari, mɨne nousəsɨmwɨnien ia nəpɨn səvəi nəveɡɨnien asori me səvəi nəkur Isrel. Nahatən eikuə me nəha həni mwi mə Pol rɨpkuvehi mhə nasoriien səvəi Kumwesən. Ro iamɨnhi irə tuhəpwəh nətərɨɡien in. Ia nukune nəkukuə i Pol rɨməni pen tɨ nəkur Kalesia mə nəfe nəɡkiariien amasan in raməvisau. In rani mwi mə Kumwesən ruvei pen nasoriien min. Ko kɨpkuvehimɨru mhə kɨtaha trɨni mɨnuə samesi pen Loa səvəi Moses. Mətə tukuvehimɨru kɨtaha nəpɨn səni nɨpərhienien ia Iesu Kristo. Nahatətəien in nəha suatuk tɨ nuvehiien nɨmɨruien vi. Pol rɨni mə tsahatətə ia Iesu Kristo, mho nokeikeiien, nənə mharə ia Nənɨmwɨn Ikinan.

1

1  *Iou Pol. Iou aposol riti. Nərmama me həpkəkwein mhə iou mə takowok i. Iərmama riti rəpwəh nuvehi utəien iou, mətə Iesu Kristo mɨne səvənhi Tata Kumwesən sə rɨno rətui mwi ia nemhəien səvənhi, irau nəha krouvehi utə iou. 2 Iou mɨne piəvmiaha me nepwɨn kɨmaha mɨnraha ia kwopun i iahamrai nəkukuə i rauvehe tukumiaha nakalasia me fwe profens nəha Kalesia. 3  *Nəfwakiien səiou mə Kumwesən tata səkɨtaha mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha trouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha. 4  *Iesu rɨnəseni nɨmɨruien səvənhi memhə tɨ noien ərəha me səkɨtaha. In rɨno iamɨnha irə mə truvehi raka kɨtaha ia nɨtətə ərəha i samarə irə ipwet mɨne. In remhə mesi pen nəkwai Kumwesən Tata səkɨtaha. 5 Pwəh nəɡnəɡɨniien revən tukwe ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

Nəɡkiariien amasan sə ro nɨpərhienien kuatia a

6 Iou iakərkərinari ia kɨmiaha tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnəkwein kɨmiaha mə tihəuvehe mharə teɡɨn namasanien səvəi Kristo, mətə nəpɨn ouihi a rukurau, nənə kɨmiaha hiəuvei pen təkutamiaha min, mamhəuvən tɨ nəɡkiariien amasan riti mwi. 7  *Iakɨni iamɨnhi irə mətə nəɡkiariien amasan riti mwi riwən. Nəɡkiariien amasan sə ro nɨpərhienien kuatia a. Mətə nərmama nepwɨn nəha ikɨn kamho kɨmiaha hiamhekɨr pɨk. Irəha hokeikei mə tuhəuvsini nəɡkiariien amasan səvəi Kristo ruvehe nəɡkiariien əpə riti. 8  *Mətə iakani pehe tukumiaha i trɨni mɨnuə kɨmaha riti uə aɡelo riti sə ruku pen ia neiai trəvisau pehe m kɨmiaha nəɡkiariien amasan riti ropə ia nəɡkiariien amasan nəha iahənəvisau raka m kɨmiaha i, pwəh iərmama nəha revən ia napw. 9 Kɨmaha iahəuvəni raka nəɡkiariien i tukumiaha fwe kupwən, nənə təkwtəkwuni takɨni mwi. Trɨni mɨnuə iərmama riti raməvisau m kɨmiaha nəɡkiariien amasan riti ropə ia nəɡkiariien amasan nəha hiəuvəuvehi raka, pwəh iərmama nəha revən ia napw. 10  *Kɨmiaha hiaməfətərɨɡ irə? Ipwet mɨne iakaməmwur mə sin trəkwein amasan ia nirak, iərmama uə Kumwesən? Rerɨmiaha ramrhi mə iakaməmwur tɨ nəfe, mə tako nərmama rerɨnraha raɡien tukw iou uə? Trɨni mɨnuə iakaməmwur ihi mə tako nərmama rerɨnraha raɡien tukw iou rɨpko mhə iou pərhien iərmama riti sə iakamo tukwini nari m Kristo.

Pol ramɨni irapw mə kɨnəfo irə ruvehe mo aposol riti

11  *Piak me, iakokeikei mə kɨmiaha tihəukurən nəri. Nəɡkiariien amasan i iakɨnəvisau m kɨmiaha rɨpko mhə nəvisauien səvəi iərmama. 12  *Iapkuvehi mhə ruku pen tɨ iərmama riti. Iərmama riti rɨpkahatən mhə iou irə. Mətə iakɨməuvehi ia nəpɨn nəha Iesu Kristo rier pehe tukw iou. 13  *Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka noien səiou sə iakɨnəfo irə kupwən ia nəpɨn nəha iakɨnaməfwaki ihi ia nəfwakiien səvəi nəkur Isrel. Iakɨnamometə pɨk nakalasia me səvəi Kumwesən, mamousari mə takouraha irəha. 14  *Ia nəpɨn nəha iakɨnauvehe mamskai ia nəfwakiien səvəi nəkur Isrel məpi raka iou me nepwɨn tɨ nəri nə mə iakamousari pɨk mamesi pen narəien nəha kaha kupwən me səiou həməuvei pehe. 15  *Mətə Kumwesən sə ruvərfi raka iou fwe ia tɨpwi mama səiou, in rəkwein iou, tɨ nəri nə mə rerɨn ramasan tukw iou. 16  *Nəpɨn rəkwein iou irə, rerɨn raɡien tɨ nəseniien iou iakətə Tɨni mə takəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvənhi m nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Nənə nəpɨn iakətoni Tɨni, təkwtəkwuni a iapkevən mhə tɨ iərmama riti mə trahatən iou. 17 Iapkevən mhə fwe Jerusalem mə takətoni nərmama me nəha haməkupwən ia nirak mho irəha aposol me. Mətə iakier mevən fwe tənə nəha Arepia. Kurirə irə iakrərɨɡ mwi mevən fwe Tamaskes. 18  *Nəpɨn nuk kahar rukurau, nənə iakutə pen fwe Jerusalem mə takətoni Pita. Iakuvehi nəfwakiien kəru fwe ikɨn kɨmrau min. 19  *Mətə iapkətoni mhə aposol me nepwɨn mwi, Jemes əpa, piəvi Iərɨmənu səkɨtaha. 20 (Nəɡkiariien i iakamrai rauvehe tukumiaha ia nəmri Kumwesən iakəpwəh neikuəien irə.) 21  *Nəpɨn iakier ia Jerusalem, iakevən fwe ia kwopun me ia profens mi nəha Siria mɨne Silisia. 22 Ia nəpɨn nəha, nakalasia me səvəi Kristo ia tənə Jutia həpkətə raka mhə iou, mhəreirei ihi iou. 23 Kamhəreɡi a nərmama me kamhəvisau iamɨnhi mə, “Iəmə i kupwən ramometə kɨtaha, təkwtəkwuni raməvisau irapw nahatətəien səkɨtaha sə kupwən ramousari mə trouraha.” 24 Nənə irəha həɡnəɡɨni Kumwesən tukwe iou.

2

Pol revən məɡkiari irəha aposol me nepwɨn fwe Jerusalem

1  *Nəpɨn nuk fotin rukurau, iakutə pen fwe Jerusalem kɨmrau Panapas. Iakiri mwi Taetas ruvehe kɨmrahar min. 2 Iakutə pen iamɨnhi tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnahatən raka iou iakɨnətoni mə takaməkeikei mevən. Nənə iakevən mətoni nəmə asori me səvəi nakalasia me. Nəpɨn kɨmaha əpa, iakɨni pen amasan tɨ nirəha i nəɡkiariien amasan səiou sə iakamɨni irapw tɨ nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Iakamo iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iakəpwəh nokeikeiien mə narimnari me səməme iakamo mɨne iakɨno raka, iakamo auər a. 3  *Ia nəpɨn nəha Taetas kɨmrau min. Nɨpərhienien in iəmə Kris, mətə irəha həpwəh nɨniien mə tukaməkeikei kuvehi ninhum min. 4  *Mətə noien səvəi nuvehiien ninhum m iərmama kɨmaha iahəɡkiari irə tɨ nəri nə mə nərmama me nepwɨn kamhəkurirə afafa kɨtaha, mamheikuə mə irəha piəvtaha me. Irəha həuvehe mamhətə afafa kɨtaha, tɨ nəri nə mə Iesu Kristo rɨneivinari ia kɨtaha. Nənə hokeikei mə tuhətoni mə saməfarə irə. Irəha hənuə tuhəsisəɡ mwi kɨtaha ia natuakəmien me səvənraha. 5 Mətə kɨmaha iahəpwəh nəseni ananien irəha mə tuhasori ia kɨmaha, tɨ nəri nə mə iahokeikei mə nəɡkiariien amasan i sə ro nɨpərhienien trarə amasan tukumiaha mamevən.

6  *Ia nəpɨn nəha, nərmama nepwɨn fwe ikɨn kani irəha mə nəmə asori me. (Mə irəha hasori mhəfo pen irə, mətə iakəpwəh nətərɨɡ penien irə. Iou iakukurən mə Kumwesən ramo rəmnəmwhen a ia nərmama me pam.) Nəmə asori me nəha həpwəh nɨniien nəɡkiariien riti mhərɨpɨn pen ia nəɡkiariien amasan sə iakaməvisau irapw i. 7  *Irəha həpko mhə iamɨnhi irə, mətə hətə sas mə Kumwesən rəmri pehe nəɡkiariien amasan səvənhi ia tɨpaɡe rəɡɨk mə takəvisau irapw irə ramevən tɨ nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Noien nəha Kumwesən ro miou rəmwhen a mwi sə rɨno raka m Pita. Pita nəha raməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən ramevən tɨ nəkur Isrel. 8 Nəmə asori me nəha hətə sas mə Kumwesən ramasitu ia kɨmrau pəri ia wok mi nəha iarauo. Ramasitu ia Pita ia wok səvənhi sə in ramo in aposol riti səvəi nəkur Isrel, mamasitu mwi ia nirak ia wok səiou sə iakamo iou aposol riti səvəi nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. 9  *Nənə Jemes, mɨne Pita, mɨne Jon, iəmə mirəhar nəha kani irəhar mə pos me səvəi nimwəfwaki, nəpɨn irəhar harənətə Kumwesən ramasitu ia nirak ia namasanien səvənhi, harosə pehe rəɡɨnrahar mwatuk m kɨmrau Panapas rəmwhen mə kɨmaha kusen kuatia. Nənə kɨmaha pam iahəseni mə tahəuai kɨmaha me. Kɨmrau Panapas tarouevən rouəvisau m nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, nənə irəha tuhəuvən mhəvisau m nəkur Isrel. 10  *Mətə nəɡkiariien kuatia a həməni pehe tukumrau i mə rerɨmrau tramrhi nərmama me nautə səvənraha riwən, iarouasitu ia nirəha. Mətə nəri nəha iakɨnətə raka takaməkeikei mo. Rerɨk raɡien tukwe.

Pol rəɡkiari skai m Pita

11 Mətə nəpɨn Pita ruvehe ia Antiok, iakərer ia nənimen, məɡkiari skai min, tɨ nəri nə mə ramo noien riti rəpwəh nəmwhenien. 12  *Nəpɨn rɨməuvehe vi a ia Antiok, raməni pəri nari irəha piəvtaha me səməme rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Mətə kurirə irə Jemes rərhi nərmama nepwɨn həuvehe. Nəpɨn hapirapw, Pita rɨnaməpwəh nəni pəriien nari irəha nərmama me rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, nənə mɨnamərer əpə ia nirəha. In ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə rehekɨr nəkur Isrel me nəha səməme kamhəni mə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhaməkeikei mhəuvən kuvehi ninhum mɨnraha tɨ Loa səvəi Moses. 13 Nənə piəvtaha me nepwɨn səməme irəha nəkur Isrel həhekɨr mwi, mhəkurirə ia Pita ia noien nəha ramo. Panapas mwi in rehekɨr, mukurirə irəha. 14 Mətə nəpɨn iakətoni mə irəha həpkesi pen mhə nəɡkiariien amasan sə ro nɨpərhienien, iakəɡkiari skai m Pita ia nəmrɨnraha pam. Iakɨni pen tukwe in mə, “Pita. Ik iəmə Isrel, mətə ikɨnəpwəh raka narəien səvəi nəkur Isrel, mamarə ia narəien səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Ro iamɨnhi irə rəfo təkwtəkwuni ikamərhiərhi nərmama me i rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə tuharə ia narəien səvəi nəkur Isrel? 15 Ia nətuiien səkrau krɨnouətui pehe iəmə Isrel mi. Rɨpko mhə krau iərmama mi səvəi kwənəkwus əpə riti sə nəkur Isrel kamhəni mə kwənəkwus səvəi nəkur ərəha me. 16  *Mətə krau krouukurən mə iərmama sə ramesi pen Loa səvəi nəkur Isrel rɨpkatukwatukw mhə ia nəmri Kumwesən, mətə iərmama sə ramahatətə ia Iesu Kristo, in əpa nə ratukwatukw ia nənimen.a Nətərɨɡien nəha rɨno mə kɨtaha mwi nəkur Isrel səni nɨpərhienien ia Iesu Kristo. Kɨtaha samahatətə ia Kristo tɨ nəri nə mə noien iamɨnha irə tro kɨtaha satukwatukw ia nəmri Kumwesən. Mətə səpkətɨɡite mhə ia nesi penien Loa, tɨ nəri nə mə iərmama riti riwən ko ruvehe matukwatukw ia nəmri Kumwesən nəpɨn ramesi pen Loa. 17 Kɨtaha i nəkur Isrel səuvəuvehe raka tɨ Iesu mə in tro kɨtaha satukwatukw ia nəmri Kumwesən. Mətə mə kɨtaha sətoni mə kɨtaha nəkur ərəha rəmwhen ia nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel, rəfo irə? Kristo ro kɨtaha səuvehe nərmama kamho noien ərəha? Rekəm! 18 Mətə trɨni mɨnuə iakuvrhəkɨn mwi Loa nəha sə fwe kupwən iakɨneitehi, noien nəha iakamo ramahatən pen mə pərhien iou iərmama sə iakamərui Loa. 19  *Ia nɨkaren səvəi Loa, iakuvamhə raka. Loa nəha rousi əpune iou. Nənə tɨ nəri nə mə iakuvamhə raka ia nɨkaren səvəi Loa, iakukurən nɨmɨruien ia nɨkaren səvəi Kumwesən. Rəmwhen mə kɨnərui tərini pen iou ia nei kamarkuaui kɨmrau Kristo. 20  *Rɨpko mhə iou iakamɨru təkwtəkwuni, mətə Kristo ramɨru ia nirak. Nɨmɨruien sə iakamarə irə təkwtəkwuni ia tɨprənə i, iakamarə irə, mamahatətə ia Tɨni Kumwesən. In rokeikei iou memhə tukw iou. 21 Ko iapkərarki mhə namasanien i səvəi Kumwesən sə ruvei pehe miou. Trɨni mɨnuə Loa in suatuk iərmama tresi pen tɨ nuveheien matukwatukw ia nəmri Kumwesən, ro iamɨnhi irə Kristo remhə auər a.”

3

Sin ro nɨfeifeiien ro nəkur Kalesia hətə wau ia nəɡkiariien pərhien?

1 Nəkur Kalesia, kɨmiaha hiamarməri! Kɨnəvisau raka Iesu Kristo m kɨmiaha rəmwhen hiənətoni ia nəmrɨmiaha mə remhə ia nei kamarkuaui. Mətə nɨsɨmə nəha həno nɨfeifeiien mhəuvehi raka kɨmiaha? 2 Iakuə takəres nəresien riti tukumiaha i. Fwe kupwən, nəpɨn hiəuvehe vi a mhəuvehi Nənɨmwɨn Ikinan, hiamo nəfe noien ro Kumwesən ruvei pehe Nənɨmwɨn nəha m kɨmiaha? Rosi hiamesi pen Loa səvənhi uə? Kɨmiaha hiəukurən mə rɨpko mhə iamɨnhi. Mətə kɨmiaha hiəreɡi nəɡkiariien amasan səvənhi, mhəni nɨpərhienien irə, ro pen Kumwesən ruvei pehe Nənɨmwɨn səvənhi m kɨmiaha. 3 Rəfo kɨmiaha hiamarməri iamɨnhi irə? Fwe kupwən, nəpɨn hiəuvehe vi a mhahatətə ia Iesu, hiamətɨɡite ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan. Mətə rəfo nəha təkwtəkwuni, ko hiəuvehe mhatukwatukw ia nɨskaiien atukw səkɨmiaha? 4 Mətə rəfo ia nəmisəien me həpɨk hiəuvəreɡi raka tɨ Iesu? Hiaməreɡi auər a uə? 5 Kumwesən sə rauvei pehe Nənɨmwɨn Ikinan m kɨmiaha, nənə mamo nɨmtətien me ia nəmrɨmiaha, in ramo noien me nəha tɨ nəfe? Tɨ nəri nə mə hiamesi pen Loa? Rekəm! Mətə in ramo noien me nəha tɨ nəri nə mə nəpɨn hiəreɡi nəɡkiariien amasan səvəi Iesu, hiəni nɨpərhienien irə. 6  *Rerɨmiaha tramrhi Epraham fwe kupwən. Nəkukuə Ikinan rani mə Epraham “rɨni nɨpərhienien ia Kumwesən. Nənə tɨ nəri nə mə in rahatətə iamɨnhi, Kumwesən rətə in mə in ratukwatukw ia nənimen.” 7 Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mhəukurən mə nərmama səməme kamhahatətə, irəha nəha nɨpwnəti Epraham me. 8 Nəkukuə Ikinan ruvəni raka fwe kupwən mə Kumwesən trɨni nərmama i rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə irəha hatukwatukw ia nənimen tɨ nəri nə mə kamhahatətə irə. Nəpɨn noien nəha rɨpkuvehe mhə ihi, Nəkukuə Ikinan rɨnəvisau pen nəɡkiariien amasan i m Epraham. Rɨni mə, “Nərmama ia tənəmtənə me pam tuhəuvehi namasanien səiou truku pen ia kwənəkwus səim.” 9 Ro iamɨnhi irə sətoni mə Kumwesən raməkwein amasan ia nərmama səməme kamhahatətə irə rəmwhen raməkwein amasan ia Epraham tɨ nəri nə mə Epraham ramahatətə irə. 10  *Mətə nərmama me pam səməme kamhətɨɡite ia nesi penien Loa mə tro irəha hatukwatukw ia nəmri Kumwesən, Kumwesən raməkwein ərəha ia nirəha. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəɡkiariien i sə kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rəuiui irəha. Rɨni mə, “Kumwesən trəkwein ərəha ia nərmama me pam həpko mhə narimnari me pam kɨmərai pen ia nəkukuə səvəi Loa.” 11  *Nənə ruvehe mɨno nukurənien i tɨ nərmama mə iərmama riti riwən ko resi pen Loa nənə muvehe matukwatukw ia nəmri Kumwesən. Rɨno nukurənien i tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə, “Iərmama sə ratukwatukw ia nəmri Kumwesən ia nahatətəien səvənhi, in truvehi nɨmɨruien.”

12  *Mətə Loa in ropə ia nahatətəien. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Loa rani mə, “Iərmama sə ramo narimnari me pam nəha Loa rani truvehi nɨmɨruien irə.” 13  *Mətə Kristo ruvəfi raka nari ia kɨtaha. Loa nəha ko rɨpkəkwein ərəha mhə mwi ia kɨtaha, tɨ nəri nə mə Iesu rɨməuvehi təmwkɨtaha, muvehe mo in iərmama sə Kumwesən raməkwein ərəha irə. Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Trɨni mɨnuə kousi əpune iərmama riti nɨpwran rəɡher ia nei, ramahatən pen mə Kumwesən raməkwein ərəha irə.” 14 Mətə təkwtəkwuni, tɨ nəri nə mə Iesu Kristo remhə iamɨnhi, namasanien sə Kumwesən rɨməuvei pen m Epraham ko ruvehe tɨ nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Tɨ nəri nə mə kɨtaha samahatətə ia Iesu, səukurən nuvehiien Nənɨmwɨn nəha Kumwesən ruvəni raka mə truvei pehe m kɨtaha.

Promes mɨne Loa

15 Piak me, iakuə takɨni noien riti səkɨtaha nərmama, mahatən nəri nəha iakaməɡkiari irə. Nəpɨn iərmama kəru krourai sun nəɡkiariien riti nənə rouərihi nɨpekə tukwe, rəknekɨn tɨ iərmama riti mə trɨfi nɨpekə səvənrau, mərihi atukw a səvənhi riti. 16  *Fwe kupwən, Kumwesən rɨno promes me səvənhi m Epraham mɨne mwipwɨni. Kumwesən rəpwəh nɨniien mə ramo promes me səvənhi m Epraham mɨne “nɨmwipwɨni me.” Nəɡkiariien i mə “Nɨmwipwɨni me” ramɨni nərmama həpɨk. Mətə Kumwesən rɨni mə ramo promes me səvənhi m Epraham “mɨne mwipwɨni.” Nəɡkiariien i “mwipwɨni” ramɨni iərmama kuatia. Mwipwi Epraham nəha Kumwesən rəɡkiari irə in nə Kristo. 17  *Nɨpwrai nəɡkiariien səiou ro iamɨnhi: Fwe kupwən, Kumwesən rɨno promes riti səvənhi m Epraham, marə mɨni mwi mə nəɡkiariien nəha səvənhi traməkeikei mukuə. Nəpɨn nuk fo-hantret-toti rukurau, nənə Loa ruvehe. Mətə Loa nəha ko rɨpkousi ərəɡrəɡi mhə promes nəha Kumwesən rɨnəmri raka m Epraham fwe kupwən. 18  *Trɨni mɨnuə kɨtaha saməuvehi narimnari me sə Kumwesən rauvei pehe tɨ nəri nə mə samesi pen Loa, noien nəha ramahatən pen mə promes nəha səvəi Kumwesən ruvehe muvəiwən. Nənə ko səpkuvehi mhə narimnari me nəha ruku pen tɨ promes nəha. Mətə Epraham ruvehi narimnari me nəha Kumwesən rɨməuvei pen min tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno promes mə tro iamɨnhi.

Kumwesən rɨməuvei pehe Loa tɨ nəfe?

19  *Ro iamɨnhi irə Kumwesən rɨməuvei pehe Loa tɨ nəfe? Tɨ nəri nə mə nərmama kamho noien ərəha me, ro pen in rɨrɨpɨn pen Loa ia promes səvənhi, mə Loa traməmak meste mwipwi Epraham sə promes səvənhi rɨnəɡkiari irə truvehe. Nəpɨn Loa ruvehe irə, naɡelo me həuvei pen m Moses, nənə kɨmaha iahəuvehi ia rəɡi Moses, iəmə sə ramərer ia nɨmwrhenhi Kumwesən mɨne kɨmaha. 20 Mətə iərmama sə ramərer ia nɨmwrhenhi iərmama kəru iamɨnha irə mə truvi sɨmwɨn irau, rɨpko mhə səvəi iərmama kuatia nə in, mətə Kumwesən in kuatia a.

21  *Ro iamɨnhi irə kɨtaha tsəɡkiari ia narimnari me i mhəfni irə? Loa səvəi Kumwesən rərəha mətə promes me səvəi Kumwesən hamasan? Rekəm, kɨtaha ko səpkɨni mhə iamɨnhi irə. Trɨni mɨnuə Kumwesən rɨməuvei pehe loa riti sə rukurən nuvei peheien nɨmɨruien, kɨtaha tsesi pen loa nəha nənə mhəuvehe mhatukwatukw ia nəmri Kumwesən. 22  *Mətə rɨpko mhə iamɨnhi irə. Nəkukuə Ikinan rani mə noien ərəha rəuiui nərmama me pam, mərihi tərini irəha. Ro iamɨnhi irə narimnari me pam Kumwesən rɨno promes mə truvei pehe m kɨtaha, kɨtaha səukurən nuvehiien tɨ nəri nə mə səni nɨpərhienien ia Iesu Kristo. 23  *Fwe kupwən, nəpɨn Kristo rɨpkuvehe mhə ihi mə tsahatətə irə, kɨtaha samarə teɡɨn Loa səvəi Moses. Loa nəha raməkwtəmhiri kɨtaha. Rəmwhen mə samarə ia kalapus mamheitenhi mheste Kristo trɨpkier pehe tukutaha mə tsahatətə irə. 24  *Fwe kupwən, Loa nəha rasori ia kɨtaha, mamətui tukutaha. Sənamarə teɡɨn Loa nəha meste Kristo ruvehe. Nənə nəpɨn Kristo ruvehe, kɨtaha sahatətə irə mə tsəuvehe mhatukwatukw ia nəmri Kumwesən. 25 Mətə təkwtəkwuni nəha, tɨ nəri nə mə Kristo ruvəuvehe raka, nənə samahatətə irə, səpkarə teɡɨn mhə Loa. 26  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha pam nə nɨpwnəti Kumwesən me tɨ nəri nə mə hiamahatətə ia Iesu Kristo. 27  *Kɨmiaha pam sə hiəno raka paptaes mə tihəuvehe mho kuatia kɨmiaha Kristo, hiəuvəuvehi raka Kristo rəmwhen hiamarkahu karkahu. 28  *Nənə təkwtəkwuni rɨpko mhə kɨmiaha nepwɨn nəkur Isrel mɨne nepwɨn rɨpko mhə nəkur Isrel. Rɨpko mhə kɨmiaha nepwɨn nərmama səməme hiamo slef mɨne nepwɨn hiəpko mhə slef. Rɨpko mhə kɨmiaha nepwɨn nɨpran mɨne nepwɨn nərman. Iakɨni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha pam kuatia a ia Iesu Kristo. 29  *Trɨni mɨnuə səvəi Kristo nə kɨmiaha, nɨpwnəti Epraham me nə kɨmiaha. Kɨmiaha nə nəkwərhakwərha me tihəuvehi narimnari amasan me nəha Kumwesən rɨno raka promes mə truvei pen m Epraham.

4

Kɨmiaha nə nɨpwnəti Kumwesən me

1 Nɨpwrai nəɡkiariien səiou ro iamɨnhi irə. Nəpɨn iərmama remhə, nautə me pam səvənhi səvəi tɨni. Mətə trɨni mɨnuə tɨni ramouihi ihi, ko in rɨpkasori mhə ia nautə me nəha, mətə in rəmwhen a ia slef. 2 Nəpɨn ramouihi ihi trarə teɡɨn nəmə asori me nepwɨn. Irəha tuhətui amasan tɨ nautə səvənhi meste nəpɨn nəha tata səvənhi rɨməni. 3  *Rəmwhen a mwi ia kɨtaha. Nəpɨn sənaməkwərhakwərha ihi samarə teɡɨn nənɨmwɨn me i irəha nukune noien me səvəi tɨprənə i. Irəha kamhərɨmənu ia kɨtaha səmwhen ia slef me. 4 Mətə nəpɨn atukwatukw nəha Kumwesən rɨməni ruvehe, nənə in rərhi pehe Tɨni. Pran riti rərəhi. Rətui pehe, marə teɡɨn Loa səvəi Moses, 5  *mə in trərəku raka səməme kamharə teɡɨn Loa nəha. Kumwesən ro iamɨnhi irə mə tresi kɨtaha səuvehe mho nɨpwnətɨn me. 6  *Tɨ nəri nə mə nɨpwnətɨn me i kɨtaha, rərhi pehe Nənɨmwɨn səvəi Tɨni ruvehe mamarə ia rerɨtaha. Ia Nənɨmwɨn nəha kɨtaha saməkwein Kumwesən mə, “Rɨmɨmaha, Tata!” 7  *Ro iamɨnhi irə rɨpko mhə kɨmiaha hiamo ihi slef ia kɨmiaha, mətə kɨmiaha nɨpwnəti Kumwesən me. Tɨ nəri nə mə kɨmiaha nɨpwnəti Kumwesən me, ro pen Kumwesən truvei pehe m kɨmiaha narimnari me nəha rɨməni mə truvei pen m nɨpwnətɨn me.

Pol rerɨn rəpou tɨ nəkur Kalesia

8  *Fwe kupwən, nəpɨn kɨmiaha hiamreirei Kumwesən, hiəmwhen ia slef me səvəi kumwesən eikuə me. 9 Mətə təkwtəkwuni nəha hiəuvəuvehe mhəuvəukurən raka Kumwesən, uə ramasan mwi iakɨni mə təkwtəkwuni Kumwesən ruvəukurən raka kɨmiaha. Mətə rəfo hiamrərɨɡ mwi tɨ nənɨmwɨn me i irəha nukune narəien kupwən səkɨmiaha. Irəha nəɡsenraha riwən. Ho nəri auər a. Hiokeikei mə tihəmwhen mwi ia slef me səvənraha uə? 10  *Hiaməsiai nəpɨn ikinan me, mɨne məkwə me, mɨne nuk me. 11 Iakamhekɨr tukumiaha. Rosi iakɨnəmwur auər a ia kɨmiaha uə? 12-13  *Piak me, iakase kɨmiaha mə tihaməkeikei mhəuvehi noien səiou. Hətə ro. Iakuvəuvehi raka noien səkɨmiaha. Kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə fwe kupwən iakɨməuvehe tukumiaha tɨ nəri nə mə nemhəien riti rarə ia nɨpwrak. Ia nəpɨn nəha iakɨməkupwən məvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Iesu m kɨmiaha. Mətə kɨmiaha hiəpko mhə nəmisəien miou. 14 Nɨpərhienien nemhəien səiou rɨskai, hiamarkut pɨk irə, mətə hiəpwəh nəmwəkiien iou tukwe, uə hiəpkərhi irapw mhə iou, rekəm. Hiəuvehi puvnimwə pehe iou rəmwhen ia iou aɡelo riti səvəi Kumwesən, uə iou nəha Iesu Kristo. 15 Ia nəpɨn nəha rerɨmiaha raɡien pɨk. Mətə naɡienien nəha səkɨmiaha ruvəwəku? Iakani pehe tukumiaha i mə pərhien fwe kupwən trɨni mɨnuə rɨməru tukumiaha, hiəpkukumwiri raka a nənimemiaha mhəuvei pehe miou iakomasan səiou irə. 16  *Mətə rəfo nəha təkwtəkwuni? Rosi tɨ nəri nə mə iakamɨni pehe tukumiaha i nəɡkiariien pərhien hiaməmwəki iou tukwe uə? 17 Nərmama me nəha kamhəmwur pɨk tukumiaha, mətə həpko mhə tɨ nəri amasan riti. Irəha hokeikei mə tuhəvi raka kɨmiaha mə tihaməmwur əpa tɨ nirəha. 18 Ramasan mə hiaməmwur tɨ noien narimnari me, mətə tihaməkeikei mhəmwur tɨ noien amasan. Nəɡkiariien nəha ro nɨpərhienien ia nəpɨn me, nəri auər a mə samarə kɨtaha miou uə səpkarə mhə kɨtaha miou. 19 Nəkwərhakwərha me səiou. Iakreɡi iakaməmisə pɨk mwi tukumiaha rəmwhen ia pran təkutan raməmisə mə trərəhi iəkunouihi. Takreɡi iamɨnhi meste kɨmiaha tihəuvehi noien atukwatukw səvəi Kristo ia nɨmɨruien səkɨmiaha. 20 Ko ramo kɨtaha m kɨmiaha nəha təkwtəkwuni, nənə ko iapkəɡkiari skai mhə m kɨmiaha. Mətə iou iakamarə isipwɨn, iakreirei mə takəfo masitu ia kɨmiaha.

Pol rusipekɨn ia Heka mɨne Sera

21 Kɨmiaha səməme hiokeikei mə tiharə teɡɨn Loa səvəi Moses, tiho mhəni pehe ro tukw iou i. Hiəuvəreɡi raka nəfe Loa nəha rani uə rekəm? 22  *Kɨmərai pen iamɨnhi mə Epraham tɨni kəru iərman. Pran sə in slef rərəhi riti, nənə pran sə rɨpko mhə in slef rərəhi riti. 23  *Tɨni slef rətui rəmwhen ia nəkwərhakwərha me nepwɨn a. Mətə tɨni prən nəha rɨpko mhə in slef rətui tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno promes iamɨnha irə ia prən nəha. 24  *Nəɡkiariien nəha ro nɨpərhienien irə, mətə ramasan mə iakusipekɨn irə. Prən mi nəha kəru krouəmwhen ia nəɡkiariien kəru Kumwesən rɨnərihi tərini əknekɨn. Prən nəha Heka rəmwhen ia Loa səvəi Moses sə Kumwesən rɨməuvei pen fwe təkuər Sinae. Loa nəha ramərəhi nəkwərhakwərha, mətə irəha slef me. 25 Heka rəmwhen ia təkuər Sinae fwe Arepia, məmwhen mwi ia taon nəha Jerusalem ipwet mɨne, tɨ nəri nə mə taon nəha ro slef irə, nənə nəkwərhakwərha me səvənhi irəha mwi slef me. 26  *Mətə Jerusalem nəha fwe ia neiai rəmwhen ia prən nəha rɨpko mhə in slef. Nənə in nə mama səkɨtaha. 27 Rəmwhen ia nəɡkiariien i kɨmərai pen ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Aɡien, pran sə ipkəkwəhakwen mhə! Əkwein əpwəmwɨs, maɡien, pran sə ipkəmisə raka mhə tɨ nərəhiien iəkunouihi! Nəkwərhakwərha me səvəi prən nəha kɨnəpwəh in, tuhəpɨk mhəpi raka nəkwərhakwərha me səvəi prən sə səvənhi fwe iərman.” 28  *Piak me, kɨmiaha nə nɨpwnəti Kumwesən me. Hiəmwhen ia Aesak, iəkunouihi sə rɨnətui tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno promes mə tro iamɨnhi. 29 Mətə fwe kupwən, iəkunouihi nəha Ismael sə rɨnətui rəmwhen ia nəkwərhakwərha me nepwɨn, ramometə iəkunouihi nəha Aesak sə rɨnətui ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən. Rəmwhen a mwi ipwet mɨne. 30  *Mətə Nəkukuə Ikinan raməfni irə? Rani mə, “Ərhi irapw prən nəha in slef irau tɨni, tɨ nəri nə mə tɨni slef nəha ko rɨpkɨpeki pəri mhə nautə səvəi tata səvənhi irau tɨni prən nəha rɨpko mhə in slef.” 31  *Ro pen, piak me, rɨpko mhə kɨtaha nɨpwnəti prən nəha in slef, mətə kɨtaha nɨpwnəti prən nəha rɨpko mhə in slef.

5

1  *Kristo rɨneivi raka nari ia kɨtaha. In rɨno noien nəha mə nari riti trəpwəh nəsisəɡien mwi kɨtaha. Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhərer əknekɨn, mhəpwəh nəseniien Loa nəha rəkwtəmhiri kɨmiaha hiəuvehe mwi mho slef ia kɨmiaha.

2 Həreɡi ro, iou Pol iakani pehe tukumiaha i, trɨni mɨnuə hiəseni kuvehi ninhum m kɨmiaha tɨ Loa nəha, nemhəien səvəi Kristo trɨpkasitu anan mhə ia kɨmiaha. 3 Iakuə takɨni irapw mwi tukumiaha i. Trɨni mɨnuə iərman riti rəseni kuvehi ninhum min tɨ Loa nəha, in traməkeikei mesi pen pam nəfe Loa nəha rani. 4 Ik sə ikuə tikesi pen Loa nəha mə tikuvehe matukwatukw ia nəmri Kumwesən, kɨnərai raka ik. Ikɨnəpwəh noien kuatia kɨmirau Kristo, mɨnəpwəh namasanien səvəi Kumwesən. 5 Mətə kɨtaha i saməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha ia Kumwesən mə in tro kɨtaha satukwatukw ia nənimen tɨ nəri nə mə samahatətə ia Kristo. Nənɨmwɨn Ikinan ramo kɨtaha saməskai mə tsameitenhi meste nəri nəha trier irapw. 6  *Nəpɨn səuvehe mho kuatia kɨtaha Iesu Kristo, nəri auər a mə iərmama riti kuvehi ninhum min uə kɨpkuvehi mhə ninhum min. Mətə nəri asori kɨtaha tsaməkeikei mhahatətə ia Iesu, nənə mhokeikei Kumwesən mɨne nərmama me. 7  *Fwe kupwən, kɨmiaha hiamaiu amasan. Sin rərer tukuahaɡ kɨmiaha mɨnise kɨmiaha mə tihəpwəh nesi penien nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien? 8 Noien nəha rɨpkuku pen mhə tɨ Kumwesən sə raməkwein kɨmiaha. 9  *Kɨmiaha tihaməsiari. “Yis ouihi trəsə bred asori rəsisi.” 10  *Mətə iou iakətɨɡite ia Iərɨmənu səkɨtaha mə nətərɨɡien səkɨmiaha trɨpkuvehe mhə mopə ia nətərɨɡien səiou. Iərmama nəha rameikuə ia kɨmiaha, iou iakreirei mə in sin, mətə Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvənhi. 11  *Piak me, hətərɨɡ ro, trɨni mɨnuə iakaməvisau ihi mə nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhaməkeikei mhəuvən kuvehi ninhum mɨnraha, rəfo nəkur Isrel kamhometə ihi iou? Trɨni mɨnuə iakaməvisau ihi nəɡkiariien nəha, ko niemaha rɨpkəpi mhə irəha. Mətə niemaha raməpi irəha tɨ nəri nə mə iakaməvisau irapw nemhəien səvəi Iesu ia nei kamarkuaui. 12 Nərmama me nəha səməme kamhəni mə tihaməkeikei mhəuvən kuvehi ninhum m kɨmiaha tɨ Loa, iakreɡi mə ko irəha hərai raka mwatuk səvənraha, rerɨk raɡien!

13  *Piak me, Kumwesən rɨnəkwein raka kɨmiaha, mɨneivi raka nari ia kɨmiaha. Mətə tihəpwəh nɨniien iamɨnhi irə mə, “Loa nəha rəpwəh nəkwtəmhiriien iou, ro pen iakukurən noien narimnari me i noien ərəha səvəi nɨpwrak rokeikei.” Kɨmiaha tihəpwəh nɨniien iamɨnhi irə, mətə tihaməkeikei mho tukwini nari m kɨmiaha me, tɨ nəri nə mə hiokeikei kɨmiaha me. 14  *Nəɡkiariien riti nəha ia Loa səvəi Moses rəuiui loa me pam. In i nəɡkiariien i rani mə, “Tikaməkeikei mokeikei piam rəmwhen ikokeikei atukw a ik.” 15 Mətə trɨni mɨnuə hiamahiahi kɨmiaha me rəmwhen ia kuri me, tihaməsiari kamo hiouraha pam kɨmiaha me.

Nənɨmwɨn Ikinan mɨne noien ərəha səvəi nɨpwrai iərmama

16  *Mətə iakani pehe tukumiaha i mə tihaməkeikei mhəuvehi nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan mharə irə. Nəpɨn hiamo iamɨnhi irə tihəpko mhə narimnari me i noien ərəha səvəi nɨpwramiaha rokeikei. 17  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə noien ərəha səvəi nɨpwrai iərmama rokeikei narimnari me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rəpwəh nokeikeiien. Rəmwhen a mwi Nənɨmwɨn Ikinan rokeikei narimnari me i noien ərəha səvəi nɨpwrai iərmama rəpwəh nokeikeiien. Noien ərəha səvəi nɨpwrai iərmama mɨne Nənɨmwɨn Ikinan irau krouəmwəki irau me. Ro pen rəknekɨn tukumiaha mə tiho narimnari me hiokeikei mə tiho. 18  *Mətə trɨni mɨnuə Nənɨmwɨn Ikinan ramiri kɨmiaha, Loa nəha ko rɨpkəkwtəmhiri mhə mwi kɨmiaha. 19  *Nərmama me i noien ərəha səvəi nɨpwranraha ramiri irəha rɨməru a tɨ nətoniien. Irəha nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me. Irəha kamho noien me nepwɨn həmkemɨk mɨne nəfe nari nətərɨɡien ərəha səvənraha rokeikei. 20 Irəha kamhəfwaki m nənɨmwi nari me, mamho nahak, mamhəmwəki irəha me, mamhəvisə. Rerɨnraha ramrhi ərəha irəha me. Niemaha raməpi irəha. Irəha kamhəfiəutə ia nirəha me, mamho nərmama həmwəki irəha me mhərai narəien səvənraha. 21 Rerɨnraha ramakres. Irəha kamhənɨmwi nənɨmwiien skai mamhakonə irə, mamho lafet ərəha me, mamho mwi narimnari me nepwɨn iamɨnhi. Iou takɨni pehe tukumiaha i nəɡkiariien i iakuvəni raka fwe kupwən. Nərmama səməme kamho noien iamɨnha irə tuhəpwəh nuvnimwəien ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. 22  *Mətə nərmama səməme Nənɨmwɨn Ikinan ramiri irəha həukuə kwənkwanraha sə ramasan me i. Irəha hokeikei nərmama. Rerɨnraha raɡien. Irəha kamharə ia nəmərinuien, mamho nətərɨɡien səvənraha rəpwəmwɨs. Rerɨnraha ramasan tɨ nərmama. Irəha kamho noien amasan. Ia nəpɨn me irəha kamhəkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien səvənraha mɨne nəfe həni mə tuho. 23  *Noien səvənraha ramasan məpou. Irəha kamhəkoui atukw a irəha mə tuhəpko mhə noien ərəha. Loa riti riwən raməsisəɡ kɨmiaha mə tihəpwəh noien iamɨnha irə. 24  *Nərmama me səvəi Iesu Kristo rəmwhen mə hənərui tərini pen raka noien ərəha səvəi nɨpwranraha mɨne narimnari me nəha noien ərəha nəha rokeikei pɨk ia nei kamarkuaui. 25  *Nənɨmwɨn Ikinan rauvei pehe nɨmɨruien vi m kɨtaha. Ro iamɨnhi irə pwəh səkurirə Nənɨmwɨn nəha. 26  *Rərəha mə saməfiəutə ia kɨtaha me, uə samo niemaha m kɨtaha me, uə rerɨtaha ramakres narimnari me səkɨtaha me.

6

Kɨmiaha tihasitu ia kɨmiaha me

1  *Piak me, trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rɨmwei ia nərəhaien, kɨmiaha səməme hiəuvəskai ia Nənɨmwɨn Ikinan tihaməkeikei mhəiri məru in, pwəh rɨrərɨɡ mwi tɨ suatuk amasan. Mətə tihaməsiari kamo kɨmiaha mwi tihəreɡi noien ərəha ruvi nətərɨɡien səkɨmiaha mo kɨmiaha hiəmwei. 2  *Tihasitu ia kɨmiaha me mhəvrani nari pəmpəm me səkɨmiaha me. Noien nəha tiho nənə mhesi pen nəkwai Kristo. 3 Rərəha mə iərmama auər a riti rerɨn tramrhi atukw a in, mamɨni iamɨnhi irə mə, “Eh, iou iərmama riti.” Iərmama sə ramo noien nəha rameikuə atukw a irə. 4  *Iərmama riti traməkeikei mətə sas əpa ia wok səvənhi mə rəmwhen. Mə wok səvənhi ramasan, rukurən nəfiəutə atukwien in tɨ səvənhi əpa wok. Mətə rərəha raməfiəutə atukw a in tɨ wok səvəi iərməpə. 5  *Iakɨni iamɨnhi tɨ nəri nə mə nərmama kuatia kuatia tuhaməkeikei mhətui amasan tɨ səvənraha wok. 6  *Iərmama sə kamahatən in ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən, nəpɨn ruvehi nari amasan riti, ramasan mə ruvehi pen nɨpərɨn m iahatən səvənhi.

Nəfe nuni nari iərmama trəpwei tresi əpa mwi nukwan

7 Kɨmiaha tihəpwəh neikuə atukwien ia kɨmiaha. Hiəukurən mə ko hiarɨs ia Kumwesən? Rekəm! Nəfe nuni nari iərmama trəpwei tresi əpa mwi nukwan. 8 Trɨni mɨnuə iərmama rəpwei noien ərəha sə nɨpwran rokeikei, noien nəha səvənhi truvei pen nukwan min, in nə iərmama nəha tremhə. Mətə trɨni mɨnuə iərmama rəpwei noien amasan sə Nənɨmwɨn Ikinan rokeikei, Nənɨmwɨn Ikinan truvei pen nukwan min, in nə nɨmɨruien rerɨn. 9  *Kɨtaha tsaməkeikei mho noien amasan, mhəpwəh nəpouien irə, tɨ nəri nə mə tsesi nukwai noien nəha samo ia nəpɨn atukwatukw səvənhi. 10 Ro iamɨnhi irə, rɨno nəpɨn səvənhi pwəh so noien amasan, mhasitu ia nərmama me pam. Irənhə irə, tsaməkeikei mho iamɨnhi irə ia nərmama me nəha irəha piəvtaha me mɨne kɨtirimətaha me tɨ nəri nə mə irəha mwi kamhahatətə ia Iesu.

Nəɡkiariien sampam

11 Hətoni ro nukwai nəkukuə me i həpwinari. Iakrai atukw ia rəɡɨk ia nəkukuə səkɨmiaha. 12  *Nərmama me nəha səməme kamhərhiərhi kɨmiaha mə tihəuvən kuvehi ninhum m kɨmiaha tɨ Loa səvəi Moses, irəha kamho noien nəha mə nəkur Isrel tuhəɡnəɡɨni irəha. Irəha həpwəh nokeikeiien mə nəkur Isrel tuhometə irəha, ro pen həpwəh nəvisauien nemhəien səvəi Kristo ia nei kamarkuaui. 13 Nərmama me nəha səməme kuvəuvehi raka ninhum mɨnraha tɨ Loa səvəi Moses, irəha mwi həpwəh nesi penien Loa nəha. Mətə hokeikei mə tuhəuvehi ninhum m kɨmiaha, nənə kurirə irə tuhəfiəutə ia nirəha ia nəmri nəkur Isrel tɨ noien nəha kɨno ia nɨpwramiaha. 14  *Mətə iou takəpwəh nəfiəutəien ia nirak. Takəfiəutə a ia nei kamarkuaui səvəi Iesu Kristo, Iərɨmənu səkɨtaha. Ia nei kamarkuaui nəha iakuvamhə raka mɨnəpwəh raka noien me səvəi tɨprənə i. 15  *Ro nəri auər a mə iərman kuvehi ninhum min uə kɨpkuvehi mhə ninhum min, mətə nari pərhien in i mə Kumwesən ro nɨmɨruien səvəi iərmama ruvehe mo sə vi irə. 16 Nərmama me pam səməme kamhəkurirə nəɡkiariien nəha pwəh nəmərinuien mɨne napiien trouarə tɨ nirəha, pwəh trouarə mwi tɨ Isrel səvəi Kumwesən.

17  *Iakəpwəh nokeikeiien mə iərmama tro iou iakəmwur mwi. Iakuvəuvehi raka təmwki nousiien ia nɨpwrak tɨ nəri nə mə iou iərmama riti səvəi Iesu.

18 Piak me, pwəh namasanien səvəi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha tramarə tukumiaha. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

* 1:1: Kal 1:11-12

* 1:3: Rom 1:7, Fil 1:2

* 1:4: Kal 2:20, 1Tim 2:6, Taet 2:14, 1Jon 5:19

* 1:7: Wok Me 15:1,24

* 1:8: 1Kor 16:22

* 1:10: 1Tes 2:4

* 1:11: Mat 16:17

* 1:12: Kal 1:1

* 1:13: Wok Me 8:3

* 1:14: Wok Me 22:3

* 1:15: Aes 49:1, Jer 1:5, Rom 1:1

* 1:16: Wok Me 9:3-6, Kal 2:7

* 1:18: Jon 1:42, Wok Me 9:26

* 1:19: Mat 13:55

* 1:21: Wok Me 9:30

* 2:1: Wok Me 15:2

* 2:3: Wok Me 16:3

* 2:4: Kal 1:7, Kal 5:1,13

* 2:6: Wok Me 10:34

* 2:7: Wok Me 22:21

* 2:9: Jon 1:42

* 2:10: Wok Me 11:29-30

* 2:12: Wok Me 11:3

* 2:16: Wok Me 15:10-11, Rom 3:20-28, Rom 4:5, 11:6, Kal 3:11

a 2:16: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien nəha ia vas 16 in i mə “Mətə krau kroukurən mə iərmama rɨpkatukwatukw mhə ia nəmri Kumwesən ia nesi penien Loa, mətə nahatətəien ia Iesu Kristo ramo in ratukwatukw ia nənimen.”

* 2:19: Rom 7:6

* 2:20: Jon 13:1, Kal 1:4

* 3:6: Rom 4:3

* 3:10: Dut 27:26

* 3:11: Rom 1:17, Kal 2:16

* 3:12: Rom 10:5

* 3:13: Rom 8:3, 2Kor 5:21, Kal 4:5, Dut 21:23

* 3:16: Wok Me 7:5

* 3:17: Eks 12:40

* 3:18: Rom 4:14, 11:6

* 3:19: Rom 5:20, Wok Me 7:38

* 3:21: Rom 8:2-4

* 3:22: Rom 3:9-19, Rom 11:32

* 3:23: Kal 4:3

* 3:24: Rom 10:4

* 3:26: Jon 1:12

* 3:27: Rom 6:3, 13:14

* 3:28: Rom 10:12, 1Kor 12:13

* 3:29: Rom 4:13

* 4:3: Kal 3:23, Kol 2:20

* 4:5: Kal 3:13

* 4:6: Rom 8:15-16

* 4:7: Rom 8:17, Kal 3:29

* 4:8: 1Kor 8:4-6

* 4:10: Rom 14:5, Kol 2:16

* 4:12-13: 1Kor 2:3

* 4:16: Amos 5:10

* 4:22: Jen 16:15, 21:2

* 4:23: Rom 9:7-9

* 4:24: Rom 8:15, Kal 5:1

* 4:26: Hip 12:22, Rev 3:12, Rev 21:2,10

* 4:28: Rom 9:7, Kal 3:29

* 4:30: Jen 21:10, Jon 8:35

* 4:31: Kal 3:29

* 5:1: Jon 8:32,36, Kal 2:4, 5:13, Wok Me 15:10

* 5:6: 1Kor 7:19, Kal 6:15

* 5:7: Kal 1:6

* 5:9: 1Kor 5:6

* 5:10: Kal 1:7, 2Kor 11:15

* 5:11: 1Kor 1:23

* 5:13: 1Tes 2:16

* 5:14: Mat 5:43, Rom 13:9

* 5:16: Rom 8:4, Kal 5:25

* 5:17: Rom 7:15-23, 1Tes 2:11

* 5:18: Rom 6:14, 8:14

* 5:19: 1Kor 6:9-10

* 5:22: Efes 5:9

* 5:23: 1Tim 1:9

* 5:24: Rom 6:6, Kol 3:5, 1Tes 2:11

* 5:25: Rom 8:4

* 5:26: Fil 2:3

* 6:1: Mat 18:15, Jem 5:19

* 6:2: Rom 15:1

* 6:4: 1Kor 11:28

* 6:5: Rom 14:12

* 6:6: 1Kor 9:11,14

* 6:9: 1Tes 3:13

* 6:12: Kal 5:11, Fil 3:18

* 6:14: 1Kor 1:31, 2:2

* 6:15: Kal 5:6, 2Kor 5:17

* 6:17: 2Kor 4:10

Efesas

1

2

3

4

5

6

Efesas

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Ia nuk 60 Pol ramarə ia kalapus fwe taon nəha Rom nuk kəru, nənə mɨrai nəkukuə i revən tɨ nakalasia me rukurau ia taon nəha Efesas. Efesas in taon asori riti. Nəɡkiariien asori səvəi Pol ia nəkukuə i in i mə nəkur Isrel mɨne nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel tuhəuvehe mhəmwhen nɨpwrai iərmama kuatia ia Kristo. Noien nəha ramesi pen nətərɨɡien sə Kumwesən rɨnamərkwafə irə fwe kupwən. Pol rɨni mə səuvehe mho kuatia ia Iesu Kristo, ro pen tsaməkeikei mhokeikei kɨtaha me. Pol ramahatən kɨtaha mə tsaməkeikei mharə ia nokeikeiien rəmwhen ia iərman rokeikei səvənhi pran, mɨne tata mɨne mama krouokeikei səvənrau iəkunouihi, mɨne slef trokeikei səvənhi iəmə asori. Pol raməɡkiari mwi ia nakalasia me. Rɨpko mhə nousəsɨmwɨnien əpa səvənraha fwe Efesas, mətə nərmama səməme hahatətə ia Iesu Kristo rukurau ia tɨprənə i. Pol rɨni mə Iesu rokeikei kɨtaha rəmwhen kɨtaha sokeikei nɨpwrataha mɨne rəmwhen ia iərman rokeikei pran səvənhi. Ia nəkukuə i rusipekɨn ia nakalasia me mɨni mə irəha həmwhen ia nɨpwrai Kristo, mhəmwhen ia nimwə riti sə Kumwesən rauvrhəkɨn, mhəmwhen mwi ia pran səvəi Kristo.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Iou Pol. Iou aposol riti səvəi Iesu Kristo tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno rəmwhen ia sə in rokeikei muvehi utə iou mə tako.

Nəkukuə i rauvehe tukumiaha nərmama me səvənhi ia taon nəha Efesas kɨmiaha hiamahatətə pərhien ia Iesu Kristo.

2  *Nəfwakiien səiou mə Kumwesən tata səkɨtaha mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha, trouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha.

Kumwesən rəkwein amasan ia kɨtaha səməme səməuvehe mho kuatia kɨtaha Kristo

3  *Pwəh səɡnəɡɨni Kumwesən i in Kumwesən mɨne Tata səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo. In rɨnəkwein amasan ia kɨtaha nərmama səməme səməuvehe mho kuatia kɨtaha Kristo, məriari pehe ia nənɨmwɨtaha mɨne narimnari amasan me pam səməme kamhəuku pen ia nɨtətə ia neiai. 4  *In ruvərfi raka kɨtaha fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi, mə tsəuvehe mho kuatia kɨtaha Kristo, nənə mhəuvehe mho nəkur ikinan me səvənhi, tsatukwatukw pam ia nənimen. Tɨ nəri nə mə in rokeikei kɨtaha, 5  *in rɨnəmri əpə raka kɨtaha fwe tui anan, mə kɨtaha tsəuvehe mho nɨpwnətɨn me ia Iesu Kristo. Noien nəha ramesi pen nətərɨɡien amasan səvənhi mɨne nəfe in rokeikei mə tro. 6  *Kumwesən ro iamɨnhi irə mə tsaməɡnəɡɨni in tɨ namasanien səvənhi sə ramasan məpi raka. In rəriari pehe auər a namasanien nəha m kɨtaha saməuvehi raku pen tɨ Tɨni keikei. 7  *Tɨ nəri nə mə kɨtaha səməuvehe mho kuatia kɨtaha min, nɨten rɨfi nari ia kɨtaha, mo Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səkɨtaha. Noien nəha ramesi pen namasanien səvənhi sə rasori pɨk anan. 8 In rətəɡi irapw namasanien nəha m kɨtaha rəpi raka, mo kɨtaha səukurən mhətə sas ia narimnari me pam. 9  *In ro pui pehe m kɨtaha nəfe in rɨnamərkwafə i fwe kupwən mokeikei mə tro. Nəri nəha ramesi pen nətərɨɡien amasan səvənhi sə in tro kɨni nəɡhi Kristo irə. 10  *Kumwesən tro nəri nəha ia nəpɨn atukwatukw səvənhi, mousəsɨmwɨn narimnari me pam ia neiai mɨne ia tɨprənə həuvehe Kristo trasori ia nirəha.

11  *Kumwesən rɨmərfi kɨmaha mwi mə kɨmaha tahəuvehe nərmama səvənhi, mho kuatia kɨmaha Kristo. In ro iamɨnha irə mesi pen nətərɨɡien səvənhi sə in ruvəukurən raka fwe tui anan. In Kumwesən sə ramo narimnari me pam mamesi pen nətərɨɡien səvənhi mɨne nəfe rokeikei mə tro. 12 Nənə in rokeikei mə kɨmaha səməme iahəməukupwən mhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmaha ia Kristo tahaməkeikei mhəɡnəɡɨni in tɨ nasoriien səvənhi. 13  *Nənə kɨmiaha mwi hiəməuvehe mho kuatia kɨmiaha min nəpɨn hiəreɡi nəɡkiariien pərhien, nəɡkiariien amasan sə Kumwesən rauvehimɨru kɨmiaha irə. Tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəni nɨpərhienien ia Kristo, Kumwesən rəmri pen mak səvənhi ia kɨmiaha rahatən pen mə kɨmiaha nərmama me səvənhi. Mak nə in nə Nənɨmwɨn Ikinan sə Kumwesən rɨməni mə truvei pehe. 14  *Tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn Ikinan ramarə ia kɨtaha, nənə, kɨtaha səukurən amasan mə Kumwesən truvei pehe pam narimnari amasan me nəha in rɨnəmri karen mə səkɨtaha. Kɨtaha tsəuvehi narimnari amasan me nəha nəpɨn Kumwesən trɨfi anan nari ia kɨtaha. Pwəh səɡnəɡɨni in tɨ nasoriien səvənhi!

Nəfwakiien mɨne nɨni viviien

15-16  *Ro pen, ia nəpɨn me pam iakani vivi Kumwesən tukumiaha, məpwəh nəpwəhien, tɨ nəri nə mə iakuvəreɡi raka kamɨni nahatətəien səkɨmiaha ia Iərɨmənu səkɨtaha Iesu, mɨne nokeikeiien səkɨmiaha sə ramevən tɨ nərmama me pam səvənhi. Ia nəpɨn me pam iakani kɨmiaha ia nəfwakiien me səiou, 17  *maməres Kumwesən səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo, Tata sə ramasan pɨk, mə in truvei pehe Nənɨmwɨn səvənhi m kɨmiaha. Nənɨmwɨn nəha tro kɨmiaha hiəukurən nari, mo pui Kumwesən m kɨmiaha mə tihəukurən amasan in. 18  *Iakaməres mə fwe imwə ia rerɨmiaha nəmrɨmiaha trukuraan mə tihətə sas nəri nəha Kumwesən rɨnəkwein kɨmiaha tukwe mɨni mə tihəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha irə. Tihətə sas mwi ia narimnari amasan me rɨpɨk səməme in truvei pen m nərmama me səvənhi, 19  *mɨne nɨskaiien səvənhi sə rasori anan ia kɨtaha nərmama saməni nɨpərhienien ia Kristo. Nɨskaiien nəha rəmwhen ia nɨskaiien asori səvənhi 20  *sə in rɨno Kristo irə rətui mwi ia nemhəien səvənhi, marə mo mwi in rəkure ia nɨkaren mwatuk ia nɨtətə ia neiai. 21 Kwopun Kristo raməkure ikɨn in fwe irənhə anan məpi raka pam nənɨmwɨn me səməme kamhəuvehi nasoriien mɨne nərɨmənuien, məpi raka pam nəmə skai me mɨne nərɨmənu me. Rəmwhen a mwi nəhaɡ sə Kumwesən rɨməuvei pen min in irənhə anan məpi raka nahaɡ me pam səməme kamɨni. Rɨpko mhə nəhaɡ me əpa i səməme kamɨni ia nəpɨn i ipwet mɨne mətə nəhaɡ me nəha mwi səməme tukɨni ia nəpɨn sə trɨpkuvehe. 22  *Kumwesən rɨnəmri narimnari me pam kamharə inhərɨpw ia tɨpaɡe nɨsui Kristo nənə mo in ruvehe masori ia narimnari me pam. Ro iamɨnhi irə mə trasitu ia nakalasia me səvənhi. 23  *Nakalasia me nəha irəha nə nɨpwrai Kristo, Kristo rukuər ia nirəha, nənə ia noien a mwi nəha in rukuər ia narimnari me pam.

2

Kumwesən rɨməuvehimɨru kɨtaha ia namasanien səvənhi

1  *Fwe kupwən kɨmiaha hiəmwhen mə hiəuvamhə raka tɨ nəri nə mə hiamərui nəkwai Kumwesən, nənə mamho noien ərəha me. 2  *Fwe kupwən hiamavən mamho noien ərəha me nəha, mamhesi pen suatuk səvəi tɨprənə i, mamhəkurirə iəremhə asori sə ramərɨmənu ia nənɨmwɨn ərəha me ia nɨmaɡouaɡou. In nəha nənɨmwɨn sə ramowok nəha təkwtəkwuni ia reri nərmama səməme kamhərui nəkwai Kumwesən. 3  *Fwe kupwən kɨtaha pam səmwhen a ia nirəha. Noien ərəha me rerɨtaha rokeikei pɨk kamhəiri kɨtaha samo nəfe nəɡhɨn nɨpwrataha mɨne nətərɨɡien səkɨtaha krouokeikei. Ro pen ia noien səkɨtaha kɨtaha səmwhen a ia nərmama me pam səməme hamo niemaha raməpi pɨk Kumwesən. 4 Mətə Kumwesən napiien səvənhi rasori. Nokeikeiien rokeikei kɨtaha irə rasori pɨk anan, 5 mo in ruvei pehe nɨmɨruien m kɨtaha nəpɨn səmwhen ia nərmama həuvamhə raka ia noien ərəha me, sətui mwi ia nemhəien kɨtaha Kristo. (Kumwesən rɨnasitu ia kɨmiaha ia namasanien səvənhi nənə muvehimɨru kɨmiaha.) 6  *Nənə ia noien nəha sə Kumwesən ro kɨtaha səməuvehe mho kuatia kɨtaha Iesu Kristo, in ruvehi utə kɨtaha min, səkure kɨtaha min ia nɨtətə ia neiai. 7  *In rokeikei mə ia nəpɨn me səməme kamhəuvehe in trukurən noien nərmama hətoni namasanien i səvənhi rasori pɨk anan irau nokeikeiien krauvehe tukutaha ia Iesu Kristo. 8  *Kumwesən rɨnasitu ia kɨmiaha ia namasanien səvənhi, nənə muvehimɨru kɨmiaha, tɨ nəri nə mə hiaməni nɨpərhienien ia Kristo. Narimnari me nəha rɨpko mhə kɨmiaha atukw hiəno, mətə rəmwhen ia nari riti sə Kumwesən rɨməuvei pehe auər a m kɨmiaha. 9  *Ro pen ko iərmama riti rɨpkəfiəutə atukw mhə in tukwe, tɨ nəri nə mə rɨpko mhə kɨmiaha hiəno narimnari me nəha. 10  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨtaha nərmama Kumwesən rɨno wok ia nɨmɨruien səkɨtaha, mo kɨtaha səuvehe mho kuatia kɨtaha Iesu Kristo mə kɨtaha tsamo noien amasan me. Kumwesən rɨnəpnəpenə raka ia noien amasan me nəha fwe kupwən mə kɨtaha tsamarə mamho.

Nəkur Isrel mɨne nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel

11  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha nərmama rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel ia nɨpwramiaha rerɨmiaha tramrhi narəien kupwən səkɨmiaha. Nəkur Isrel kamɨni irəha mə nərmama kauvehi ninhum mɨnraha irəha kamhəni ərəha kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨpkuvehi mhə ninhum m kɨmiaha. Nuvehiien ninhum nəha iakani kamo ia nɨpwrai iərmama, nərmama kamho ia rəɡɨnraha. 12  *Kɨmiaha rerɨmiaha tramrhi mə fwe kupwən kɨmiaha hiamarə Kristo riwən tukumiaha, kɨmiaha nəkur iruə me, rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel, kɨmiaha nəkur pwɨspwɨs me, ko hiəpkuvehi mhə narimnari me səməme Kumwesən rɨno promes fwe kupwən mə truvei pen m nərmama me səvənhi. Fwe kupwən narəien səkɨmiaha ia təkure tɨprənə i nari amasan riti riwən irə sə tihameitenhi mə truvehe, nənə hiəreirei anan Kumwesən. 13  *Fwe kupwən kɨmiaha hiaməuvən isipwɨn tɨ Kumwesən, mətə təkwtəkwuni hiaməuvehe mho kuatia kɨmiaha Iesu Kristo, nənə mhəuvehe ipaka tɨ Kumwesən ia nɨte Kristo.

14  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kristo in nə nəmərinuien səkɨtaha in rɨno kɨtaha nəkur Isrel mɨne səməme rɨpko mhə kɨtaha nəkur Isrel səuvehe mho kuatia. Nəpai kɨno ia kəruəterei sə fwe kupwən ro kɨtaha saməmwəki kɨtaha me, rərpɨfi kɨtaha səpkuvehe mhə mho kuatia, Kristo rɨnousi ətestesi nəpai nəha rɨmwei ia nemhəien səvənhi. 15  *In ruvehi raka Loa səvəi nəkur Isrel irəha natuakəmien me irə, mə in rukurən nuvi sɨmwɨnien ia nɨpwran nəkur Isrel mɨne nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel krouvehe iərmama vi riti ia nirau. Ia noien nəha in rəmri nəmərinuien. 16  *Ia nei kamarkuaui in rousəsɨmwɨn kɨtaha pəri ia nɨpwran kuatia, mɨpeki kɨtaha səuvehe tɨ Kumwesən, mousi əpune noien i saməmwəki kɨtaha me. 17  *In rɨməuvehe məvisau nəɡkiariien amasan səvəi nəmərinuien revən tɨ nərmama isipwɨn tɨ Kumwesən, nənə məvisau mwi nəɡkiariien nəha revən tɨ nərmama ipaka tukwe. 18  *Nənə tɨ nəri nə mə kɨtaha səməuvehe mho kuatia kɨtaha min, kɨtaha nəkur Isrel mɨne səməme rɨpko mhə kɨtaha nəkur Isrel kɨtaha pam səukurən nuvnimwəien ia Nənɨmwɨn kuatia mhəuvən tɨ Tata Kumwesən.

19  *Ro iamɨnhi irə rɨpko mhə kɨmiaha nəkur iruə me rəmwhen sə fwe kupwən, rɨpko mhə kɨmiaha nərmama pwɨspwɨs me, mətə kɨmiaha hiəuvəuvehe mhəno kuatia kɨmiaha nərmama ikinan me səvəi Kumwesən, kɨmiaha nərmama ia nəkwai nimwə səvənhi. 20  *Kuvrhəkɨn nimwə nəha ia təkure nəri sə aposol me mɨne profet me hənəmri irapw. Iesu Kristo in rəmwhen ia kəruəterei nəha kukupwən kukurei pen ia kona kostat kuvrhəkɨn nimwə irə. 21  *In raməkwtəmhiri pam nimwə nəha, mamo nimwə nəha rautə muvehe mo nimwə ikinan irə səvəi Iərɨmənu. 22  *Tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəməuvehe mho kuatia kɨmiaha min, in rauvehi mwi kɨmiaha, mauvrhəkɨn pen kɨmiaha ia nimwə nəha, mə tihəuvehe mhəmwhen ia nimwə sə Kumwesən ramarə irə ia Nənɨmwɨn.

3

Pol in iərmama sə raməvisau m nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel

1  *Ro iamɨnhi irə, iou Pol, iərmama səvəi Iesu Kristo sə iakamarə ia kalapus tukumiaha nərmama rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel, iakaməfwaki tukumiaha.

2  *Rosi kɨmiaha hiəuvəreɡi raka mə Kumwesən rɨno ramasan miou, muvei pehe wok i miou mə takasitu ia kɨmiaha. 3  *Rəmwhen ia nəɡkiariien sə iakuvrai raka, məɡkiari ouihi a irə, iakani mə Kumwesən rɨno pui pehe nari riti miou nari sə fwe kupwən ramərkwafə. 4 Nəpɨn hiəvsini nəɡkiariien nəha, nənə tihəukurən nɨpwrai nəɡkiariien səiou ia nəɡkiariien i raməɡkiari ia Kristo, nəɡkiariien sə ramərkwafə 5 kɨpkɨni irapw mhə tɨ nɨpwnəti nərmama me fwe kupwən, mətə təkwtəkwuni Kumwesən rɨno pui nəɡkiariien nəha m aposol ikinan me mɨne profet me səvənhi. In rɨno pui pen mɨnraha ia Nənɨmwɨn səvənhi. 6  *Nəɡkiariien nəha ro iamɨnhi irə. Nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel həuvəuvehe mhəno kuatia irəha nəkur Isrel nənə tuhəuvehi pəri nautə amasan me səməme Kumwesən rɨnəmri karen mə səvəi nərmama me səvənhi. Irəha tuhəuvehi pəri nəfe Kumwesən rɨno promes irə ia nəɡkiariien amasan səvənhi truku pen ia Iesu Kristo.

7  *Iou iasitu riti sə iakaməvisau irapw nəɡkiariien amasan nəha. Noien nəha ramesi pen namasanien i Kumwesən ruvei pehe auər a miou ia nɨskaiien səvənhi. 8  *Nəri auər a mə iou inhərɨpw anan ia nərmama me pam səvəi Kumwesən, mətə in ruvei pehe namasanien nəha miou mə takəvisau m nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel nautə me səvəi Kristo ko səpkətə pam mhə. 9  *Takaməkeikei mamo nərmama me pam hətə mhəukurən mə Kumwesən rəfo mo nətərɨɡien səvənhi sə fwe kupwən ramərkwafə rier pehe. Ia nuk nuk me fwe kupwən Kumwesən sə rɨno narimnari me pam rɨnərkwafə nətərɨɡien nəha. 10  *Kumwesən ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə təkwtəkwuni rokeikei mə tro nənɨmwɨn me səməme kamhəuvehi nasoriien mɨne nərɨmənuien ia nɨmaɡouaɡou hətoni nukurənien səvənhi. Nukurənien nəha səvənhi suatuk me səvənhi səpəmsəpə. Nənə irəha tuhətoni nukurənien səvənhi nəpɨn irəha tuhətoni nakalasia me səvənhi. 11 In i ramesi pen nətərɨɡien səvənhi sə rɨnarə raka fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi, nənə rɨməuvehe mo nɨpərhienien irə ia Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha. 12  *Tɨ nəri nə mə kɨtaha samahatətə irə, kɨtaha səməuvehe mho kuatia kɨtaha min, nənə ro iamɨnhi irə kɨtaha səukurən nuveheien mhərer ia nəmri Kumwesən mhəpwəh nehekɨrien. 13  *Ro pen iakaməres kɨmiaha mə tihəpwəh noien nətərɨɡien səkɨmiaha rɨmwei ia nəmisəien sə iakamarə irə ia kwopun i. Iakamreɡi nəmisəien tukumiaha, nənə nəmisəien sə iakamarə irə truvehi utə kɨmiaha.

Pol raməfwaki tɨ nərmama me səvəi Iesu fwe Efesas

14 Mətə ia narimnari me nəha səməme iakuvəni raka, iakɨnɨmwi nukurhuk mi ia nəmri Tata Kumwesən, 15 sə in əpa in nukune nahaɡ me səvəi nərmama me pam ia neiai mɨne təkure tɨprənə. 16  *In rauvehi nasoriien sə rasori pɨk. Iakaməres in mə truvei pehe nɨskaiien m kɨmiaha tihəuvehi ruku pen tɨ Nənɨmwɨn səvənhi, nənə tro rerɨmiaha rɨskai tihərer əknekɨn. 17  *Iakaməres in mə Kristo tramarə ia rerɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiamahatətə irə. Iakaməres in mə tro nɨmɨruien səkɨmiaha rərer pen ia noien i səvəi Kristo sə ramokeikei nərmama, rəmwhen mə nuai nei raməkwtəmhiri tɨprənə, rəmwhen mə nimwə rəpwit pen əknekɨn ia tɨprənə sə ramərer ikɨn. 18  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha nərmama me pam səvəi Kumwesən tihəukurən amasan nokeikeiien səvəi Kristo, rəmwhenɨmw pɨk, məpwəmwɨs pɨk, masori pɨk, mutə pɨk. 19  *Nokeikeiien nəha səvəi Kristo iərmama ko rɨpkukurən pam mhə tɨ nəri nə mə rəpi raka nukurənien səvəi iərmama. Mətə iakaməfwaki mə tihəukurən amasan nokeikeiien nəha mə Kumwesən rukuər ia rerɨmiaha ia noien amasan me pam səvənhi.

20  *Təkwtəkwuni pwəh səuvehi utə nəɡhi Kumwesən! Ia nɨskaiien səvənhi sə ramo wok ia rerɨtaha, in rukurən noien narimnari rəpi raka anan narimnari me pam səməme rerɨtaha ramrhi uə saməres in tukwe. 21 Pwəh nəɡnəɡɨniien revən tukwe in ia nuk nuk me mɨpko mhə sampam tɨ namasanien səvənhi kamətə ia nakalasia me mɨne Iesu Kristo. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

4

Nərmama me səvəi Iesu Kristo həuvəuvehe mhəno kuatia

1  *Ro pen iou iərmama sə iakamarə ia kalapus tɨ Iərɨmənu səkɨtaha, iakamase kɨmiaha mə tihaməkeikei mharə ia narəien sə ratukwatukw rəmwhen sə Kumwesən rɨnəkwein kɨmiaha mə tiho. 2  *Tihamarə mamhəuvehi irapw nətərɨɡien səkɨmiaha ia nəpɨn me, mhəpwəh nəfiəutəien kɨmiaha. Ia nəpɨn me pam tiho nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs, mhokeikei kɨmiaha me, nənə, mhəpwəh nəseniien niemaha rəpi akwauakw kɨmiaha. 3  *Nənɨmwɨn Ikinan rɨno kɨmiaha hiəuvehe mho kuatia, ro pen tihəmwur mharə ia nəmərinuien nəha sə rukurən noien kɨmiaha hiəuvehe mho kuatia ia nəpɨn me. 4  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nɨpwrai Kristo kuatia a, Nənɨmwɨn kuatia a, rəmwhen a mwi nəri kuatia a ramasan hiameitenhi mə truvehe sə Kumwesən rɨnəkwein kɨmiaha tukwe. 5  *Nənə Iərɨmənu kuatia a, nahatətəien kuatia a, paptaes kuatia a, 6  *Kumwesən səkɨtaha pam kuatia a, in Tata səkɨtaha pam. In ramərɨmənu ia kɨtaha pam, mamo wok ia nɨmɨruien səkɨtaha pam, nənə mamarə ia rerɨtaha pam. 7  *Mətə kɨtaha kuatia kuatia saməuvehi nɨskaiien me səpəmsəpə ramesi pen namasanien sə Kristo rɨnəriari irə m kɨtaha. 8  *Rəmwhen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Nəpɨn in rutə mevən fwe irənhə anan,

nənə miri nərmama səməme ruvehi irapw nɨskaiien səvənraha ia naruaɡənien,

miri irəha mevən kamho kalapus fwe imwəni,

nənə məriari pen narimnari amasan me m nərmama.”

9  *Mətə nəɡkiariien i sə rani mə, “In rutə,” nɨpwran rani mə in rɨneiwaiu pehe ia tɨprənə i inhərɨpw anan. 10 Iərmama i sə rɨneiwaiu pehe, in iərmama kuatia sə rɨməutə mwi fwe irənhə anan məpi raka neiai mə in trukuər ia narimnari me pam. 11  *Nənə in rɨməuvei pen nɨskaiien me səpəmsəpə m nərmama mə nepwɨn tuhəuvehe mho aposol ia nirəha, nepwɨn tuhəuvehe mho profet ia nirəha, nepwɨn tuhəuvehe mho irəha nərmama səvəi nɨni irapwien nəɡkiariien amasan, nepwɨn tuhəuvehe mho pasta ia nirəha mɨne nahatən me. 12  *Kuvei pen nɨskaiien me nəha mɨnraha mə irəha tuhasitu mhəpnəpenə ia nərmama me səvəi Kumwesən həukurən noien wok səvənhi. Wok nəha in nəha wok səvəi nuvrhəkɨnien nɨpwrai Kristo. 13  *Irəha tuho wok irə meste kɨtaha pam səuvehe mho kuatia ia nahatətəien səkɨtaha mɨne nukurənien səkɨtaha ramo nukurənien tɨ Tɨni Kumwesən, nənə kɨtaha səmwhen ia iərmama sə ruvəpwinari mhəmwhen a mwi ia Kristo.

14  *Nənə ro iamɨnhi irə kɨtaha tsəpkəmwhen mhə mwi ia nəkwərhakwərha, nahatənien eikuə me səvəi nərmama səməme kamho ikouikou tɨ niriien nərmama ia mour ko həpko mhə kɨtaha səmwhen ia kɨnu riti sə təsi rauvsiniuvsini nənə nɨmətaɡi raməpwi irapw mamevən. 15 Mətə kɨtaha tsaməkeikei mamhəni irapw nəɡkiariien pərhien, mamhəni irapw ia nokeikeiien, nənə mhəuvehe mhəpwinari ia narimnari me pam mhəmwhen ia Kristo. Kristo in kənkapwə, 16 nənə kɨtaha səmwhen ia nɨpwran. In ramo kɨtaha səuvehe mho kuatia mhəmwhen ia nɨpwrai iərmama kuvi tərini nɨpərpərɨn me ia kwopun nɨkəkrin me kamhərɨpɨn ikɨn, nənə nəpɨn nɨpərpəri nɨpwran nəha kamho wok me səvənraha kuatia kuatia, nɨpwran pam ruvehe mɨpwinari, nənə mamo in atukw ruvehe mamskai mwi ia nokeikeiien.

Kɨtaha tsaməkeikei mharə mhəmwhen ia nɨpwnəti nukuraanien me

17  *Ro pen ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha iakani pehe skai tukumiaha mə kɨmiaha tihəpwəh mwi narəien rəmwhen ia nərmama səməme həreirei Kumwesən. Irəha kamharə mamhesi pen nətərɨɡien səvənraha sə ro nəri auər a irə. 18  *Nətərɨɡien səvənraha raməmak ia nəpitəvien. Irəha isipwɨn tɨ nɨmɨruien səvəi Kumwesən tɨ nəri nə mə kənkapwənraha rɨskai, həreirei nari. 19  *Irəha hənəpwəh naurɨsien, mhəseni pen atukw a irəha ia noien ərəha mamho noien əmkemɨk me səpəmsəpə, ko kɨpkuvi raka mhə irəha irə tɨ nəri nə mə hokeikei pɨk.

20 Mətə nəpɨn kɨnahatən kɨmiaha ia Kristo, nahatənien nəha ropə anan ia sə nəha! 21 Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka nəɡkiariien səvənhi. Tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səvənhi, nərmama hənahatən raka kɨmiaha ia nəɡkiariien pərhien sə ruku pen tɨ Iesu, 22  *mhahatən kɨmiaha mə tihaməkeikei mharaka ia noien akuas me səkɨmiaha səməme hiənamo ia narəien səkɨmiaha fwe kupwən. Noien me nəha hiamokeikei pɨk kamheikuə ia kɨmiaha mamhouraha kɨmiaha. 23  *Nɨmɨruien mɨne nətərɨɡien səkɨmiaha tuhaməkeikei mhəuvehe mhərməvi mwi. 24  *Nənə kɨmiaha tihaməkeikei mharkahu ia nɨmɨruien vi. Nɨmɨruien vi nəha in nəha iərmama vi sə Kumwesən rɨno mə trəmwhen irə. In rɨno iərmama nəha mə tratukwatukw pərhien, məmher.

25  *Kɨmiaha pam tihaməkeikei mhəpwəh noien səvəi neikuəien, nənə mamhəni a nɨpərhienien m kɨmiaha me, tɨ nəri nə mə kɨtaha pam kuatia ia nɨpwrai Kristo. 26  *Trɨni mɨnuə niemaha raməpi kɨmiaha, rərəha mə hio noien ərəha riti. Tihəpwəh nuvehiien niemaha meste meri rivə, 27 kamo hiəuvei pen kwənmahan m Setan. 28  *Iərmama sə ramakres traməkeikei məpwəh noien nəha. In traməkeikei mamsese, mamowok sə ramasan ia rəɡɨn mə in rukurən nasituien ia nərmama nautə səvənraha riwən.

29  *Tihəpwəh nɨniien nəɡkiariien ərəha ia tərhumiaha, mətə tihəni a nəɡkiariien amasan sə rukurən nasituien ia nərmama səməme həpou həuvehe mhəskai mwi. Nəɡkiariien nəha rukurən nasituien ia nərmama səməme kamhəreɡi. 30  *Tihəpwəh noien Nənɨmwɨn Ikinan rɨreɡi rərəha tukumiaha, tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn nəha rəmwhen ia mak riti sə Kumwesən rɨnəmri raka ia kɨmiaha ramahatən pen mə ia nəpɨn sampam in treivinari ia kɨmiaha. 31  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəpwəh nəɡkiariien əfiə me pam, mɨne niemaha, mɨne nətəpaharien, mɨne nɨniien nɨkare iərmama irəha nəmwəkiien me pam. 32  *Kɨmiaha tihaməkeikei mho ramasan m kɨmiaha me, nənə mho rerɨmiaha rɨməru tukumiaha me. Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti ro rərəha m kɨmiaha riti mwi, tihenouenou irə rəmwhen ia Kumwesən rɨnenouenou ia noien ərəha me səkɨmiaha tɨ nəri nə mə hiəuvəuvehe mhəno kuatia kɨmiaha Kristo.

5

1  *Ro pen tihousari mə tihəmwhen ia Kumwesən tɨ nəri nə mə kɨmiaha nɨpwnətɨn me in rokeikei pɨk kɨmiaha. 2  *Tihamarə mamho nokeikeiien rəmwhen ia Kristo rokeikei kɨtaha nənə muvehe memhə tukutaha. Nemhəien səvənhi rəmwhen ia nəri kauvani ia təkure nɨfatə nɨpekɨn rapein amasan kauvei pen m Kumwesən.

3  *Tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səvəi Kumwesən nənə tihəpwəh anan noien nari riti mə tukɨni ərəha kɨmiaha tukwe. Iakani noien ərəha me rəmwhen ia nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me, mɨne noien ərəha me pam səməme ro a naurɨsien, mɨne noien i iərmama rerɨn ramakres. 4  *Rɨpkamasan mhə mə tihəni nəɡkiariien sə ro naurɨsien tɨ nɨniien, uə nəɡkiariien ərəha, uə nəfkəmanəien ərəha, uə naien. Nəɡkiariien me iamɨnha irə rɨpkatukwatukw mhə mə tihəni. Mətə tihəni tanak m Kumwesən tɨ narimnari səməme in ramo m kɨmiaha. 5  *Tihaməkeikei mhəukurən nəri i mə pran uə iərman sə ramo əpnapen nari, uə iərmama sə ramo noien ərəha sə ro a naurɨsien, uə iərmama sə rerɨn ramakres, (iərmama nəha rəmwhen mə raməfwaki pen m nənɨmwi nari), kwopun riti səvənhi riwən mə trevən muvehi ia nɨtətə sə Kristo mɨne Kumwesən krauərɨmənu irə. 6  *Tihəpwəh nəseniien mə iərmama riti truvei pen kɨmiaha ia nəɡkiariien eikuə me səvənhi səməme nɨpərhienien riwən irə. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə noien ərəha me nəha kamho Kumwesən niemaha raməpi, nənə in trərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama səməme kamhərui nəkwan. 7 Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihəpwəh navən pəriien kɨmiaha nərmama me səməme ho iamɨnha irə.

8  *Fwe kupwən kɨmiaha hiamarə ia nəpitəvien, mətə təkwtəkwuni tɨ nəri nə mə hiəuvəuvehe tɨ Iərɨmənu səkɨtaha, hiənarə ia nukuraanien. Ro iamɨnhi kɨmiaha tihaməkeikei mharə mhəmwhen ia nɨpwnəti nukuraanien me, 9 tɨ nəri nə mə nukwai nukuraanien kamətoni ia noien me pam səməme hamasan, mhatukwatukw, mho nɨpərhienien. 10  *Nənə tihousari mhətui ia noien me səməme Iərɨmənu səkɨtaha rerɨn raɡien tukwe. 11  *Tihəpwəh nukurirəien nərmama me səvəi nəpitəvien mhəpwəh noien noien ərəha kɨmiaha mɨnraha. Nəri amasan riwən ia noien me nəha. Mətə tihəuvehi noien me nəha mhəuvehe ia nukuraanien. 12 Nɨpərhienien ro a naurɨsien mə tɨkɨni narimnari me səməme irəha kamho afafa, 13  *mətə narimnari me pam nukuraanien raməhiəpwɨn həuvehe mho nɨpwran kamətoni. 14  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn nukuraanien raməhiəpwɨn nari riti, nəri nəha ruvehe mo nukuraanien irə. Ro iamɨnhi irə kani mə,

“Ik sə ikamapri, ikətui rə,

mətui mwi ia nemhəien səim,

pwəh Kristo rəhiəpwɨn ik.”

15 Ro pen tihətui amasan tɨ narəien səkɨmiaha mə hiaməfarə irə. Rərəha hiamarə mhəmwhen nərmama həreirei nari, mətə tihaməkeikei mharə mhəmwhen ia nərmama səməme həukurən nari. 16 Nənə trɨni mɨnuə hiətoni suatuk səvəi namasanien, hiesi pen tɨ nəri nə mə ipwet mɨne samarə ia nəpɨn ərəha. 17  *Həpwəh nɨreireiien nari, mətə tihəmwur mhəukurən nəri sə Iərɨmənu səkɨtaha rokeikei. 18  *Tihəpwəh nakonəien nənɨmwiien skai rəmwhen ia waen tɨ nəri nə mə tro kəmkapwəmiaha rətə wau miri pen kɨmiaha ia noien ərəha. Mətə pwəh Nənɨmwɨn Ikinan rukuər ia kɨmiaha. 19  *Tihəɡkiari m kɨmiaha me ia nɨpu me ia nəkukuə nəha Ol Sam, mɨne nɨpu me səvəi nəfwakiien, mɨne nɨpu me səməme kamhəuku pen ia Nənɨmwɨn Ikinan. Nənə tihani nɨpu me ia rerɨmiaha tɨ nəɡnəɡɨniien Iərɨmənu. 20  *Ia nəɡhi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha, tihaməni tanak m Tata Kumwesən tɨ narimnari me pam ia nəpɨn me.

21  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiai kɨmiaha me tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiaməsiai Kristo.

Nɨpran me mɨne nərman me səvənraha

22  *Kɨmiaha nɨpran me, tihaməkeikei mhəsiai nərman me səkɨmiaha rəmwhen hiaməsiai Iərɨmənu səkɨtaha. 23  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə iərman in kənkapwə rasori ia pran səvənhi rəmwhen ia Kristo in kənkapwə rasori ia nakalasia me səvənhi. Nakalasia me nəha irəha həmwhen ia nɨpwrai Kristo, nənə in rauvehimɨru irəha. 24 Rəmwhen ia nakalasia me kamhəsiai Kristo, pwəh nɨpran mwi kamhəsiai nərman me səvənraha ia narimnari me pam.

25  *Kɨmiaha nərman me, tihaməkeikei mhokeikei nɨpran me səkɨmiaha rəmwhen ia Kristo rokeikei nakalasia me səvənhi, nənə məseni nɨmɨruien səvənhi tɨ nirəha. 26  *In rɨmamhə tɨ nirəha mə trəmri karen irəha mə səvəi Kumwesən, məpərhi irəha ia nui irau nəɡkiariien səvənhi. 27  *In rɨno iamɨnha irə mə in trukurən nərpwi irapwien nakalasia me səvənhi ia nənimen, irəha tuhəmwhen ia pran riti tɨnari səvənhi ramasan pɨk, nəmkemɨkien uə nəri pitəv uə nari riti iamɨnhi riwən, mətə irəha tuhəmher, mhatukwatukw pam. 28 Ia noien a mwi nəha, nərman tuhaməkeikei mhokeikei nɨpran me səvənraha rəmwhen mə irəha kamhokeikei atukw a nɨpwranraha. Iərman sə rokeikei pran səvənhi, in rokeikei atukw a in. 29 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama riti riwən sə raməmwəki atukw ia nɨpwran, mətə in raməni amasan nari mə tro nɨpwran ruvehe mɨskai, nənə mamətui amasan tɨ nɨpwran rəmwhen ia Kristo in ramətui amasan tɨ nakalasia me səvənhi, 30  *tɨ nəri nə mə kɨtaha səmwhen ia nɨpərpəri nɨpwran. 31  *Rəmwhen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Ro iamɨnhi irə iərman traraka ia tata mɨne mama səvənhi,

mevən rouarə pəri irau pran səvənhi,

nənə irau trouvehe rouəmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia.”

32  *Nəɡkiariien nəha rani nari riti rasori nɨpwran rərkwafə, mətə iou iakani mə raməɡkiari ia Kristo mɨne nakalasia me səvənhi. 33 Mətə raməɡkiari mwi ia kɨmiaha kuatia kuatia. Ro pen iərman traməkeikei mokeikei pran səvənhi rəmwhen ramokeikei atukw a in, nənə pran traməkeikei mɨsiai iərman səvənhi.

6

Nəkwərhakwərha me irəha tata me mɨne mama me səvənraha

1  *Kɨmiaha nəkwərhakwərha me səvəi Iərɨmənu, tihaməkeikei mho nəkwai tata mɨne mama me səkɨmiaha tɨ nəri nə mə noien i ratukwatukw mə kɨmiaha tiho. 2  *“Tikɨsiai səim tata mɨne mama.” In i loa kɨməkupwən kɨni irau promes riti. 3  *Promes nəha rani mə, “Trɨni mɨnuə ikamo iamɨnha irə, narimnari me ia nɨmɨruien səim tuhaiu amasan, nənə nɨmɨruien səim ia tɨprənə i trəpwəmwɨs.” 4  *Kɨmiaha tata me, tihəpwəh noien nəkwərhakwərha me səkɨmiaha niemaha rəpi irəha, mətə tihətoni amasan irəha, mhəkoui amasan irəha, nənə mhahatən irəha ia suatuk səvəi Iərɨmənu.

Slef me mɨne nəmə asori me səvənraha

5  *Kɨmiaha slef me, tihaməkeikei mho nəkwai nəmə asori me səkɨmiaha ia təkure tɨprənə i mhehekɨr mhətəmnɨmwɨn, nənə tiho ia rerɨmiaha pam rəmwhen a mə iəmə asori səkɨmiaha in Kristo. 6 Tihəpwəh noien nəpɨn kamhətoni a kɨmiaha rəmwhen ia nərmama səməme kamhəmwur mə tuho nərmama rerɨnraha raɡien, mətə tiho nəkwanraha rəmwhen mə kɨmiaha slef me səvəi Kristo, nənə mamho nəkwai Kumwesən ia rerɨmiaha pam. 7 Tiho wok səkɨmiaha ia nətərɨɡien amasan rəmwhen a mə Iərɨmənu in iəmə asori səkɨmiaha, rɨpko mhə iərmama a riti in iəmə asori səkɨmiaha. 8  *Kɨmiaha hiəukurən mə Iərɨmənu truvei pen nərəkuien m nərmama me pam tɨ noien amasan me səməme həno, nəri auər a mə in slef uə rɨpko mhə in slef.

9  *Nənə kɨmiaha nəmə asori me, tihaməkeikei mhətoni amasan mwi slef me səkɨmiaha iamɨnha irə, mhəpwəh nəɡkiari skaiien mɨnraha mə tuho nəkwamiaha, tɨ nəri nə mə hiəukurən mə iəmə asori səkɨmiaha mɨnraha kuatia a fwe ia neiai, nənə in tro rəmnəmwhen m nərmama me pam.

Narimnari me səvəi naruaɡənien Kumwesən rɨpeki pehe m kɨtaha

10  *Səiou nəɡkiariien sampam ro iamɨnhi irə. Tihərer əknekɨn ia Iərɨmənu səkɨtaha mɨne nɨskaiien asori səvənhi. 11  *Tihaməkeikei mharkahu narimnari me pam səvəi naruaɡənien səməme Kumwesən rɨpeki pehe m kɨmiaha, mə hiəukurən nərerien mhənise neikuəien me səvəi Setan. 12  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨtaha səpkaruaɡən mhə kɨtaha nərmama, mətə samaruaɡən kɨtaha nənɨmwɨn me səməme kamhəuvehi nasoriien mɨne nərɨmənuien. Irəha i nənɨmwɨn skai me səməme kamhərɨmənu ia noien me səvəi nəpitəvien ia təkure tɨprənə i mɨne nənɨmwɨn ərəha me ia nɨmaɡouaɡou. 13 Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mharkahu ia narimnari me pam səvəi naruaɡənien səməme Kumwesən rɨpeki pehe m kɨmiaha, mə nəpɨn nərəhaien sə Setan ramo ruvehe hiəukurən nərerien mhənise nərəhaien nəha. Nənə nəpɨn hiənaruaɡən pam, tihərer əknekɨn. 14  *Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mhərer mwatuk tɨ naruaɡənien. Tihəkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien pərhien rəmwhen kətoti sə hiərihi tərini kurkwamiaha irə. Tiho noien atukwatukw rəmwhen ia aean sə ramo tukuahaɡ kwənpwenhɨmiaha. 15  *Tihəvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi nəmərinuien rəmwhen ia put skai sə rauveɡi nɨsumiaha. 16 Tihahatətə ia Kumwesən rəmwhen ia nari sə hiaməuvehi mamhərkwafə pen irə. Ia nəri nəha hiəukurən no tukuahaɡien nukwai nɨfaɡə me napw rauək ia nirəha səməme iəremhə asori ramerukw ia nirəha. 17  *Tihəni nɨpərhienien ia Kumwesən mə in rauvehimɨru kɨmiaha rəmwhen ia kəfəfau kɨno ia aean sə ramo tukuahaɡ kəmkapwəmiaha. Tihəkwtəmhiri nəɡkiariien me səvəi Kumwesən rəmwhen ia nau səvəi naruaɡənien sə Nənɨmwɨn Ikinan rauvei pehe m kɨmiaha. 18  *Tihəfwaki ia nəpɨn me ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan, mamhəfwaki mamhəres narimnari me səpəmsəpə. Tihamo noien nəha, mamhətui a, mhəpwəh nəpouien, nənə mamhəfwaki tɨ nərmama me pam səvəi Kumwesən.

19  *Tihəfwaki mwi tukw iou mə nəpɨn iakuə takəɡkiari Kumwesən in truvei pehe nəɡkiariien miou mə takɨni irapw nəɡkiariien nəha məpwəh nehekɨrien. Nənə takɨni irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo sə rɨnamərkwafə fwe kupwən. 20  *Təkwtəkwuni tɨ nəri nə mə iakaməvisau irapw nəɡkiariien amasan nəha ia nəɡhi Kristo, ro pen iakamarə ia kalapus. Həfwaki ro tukw iou mə takarɨpɨn mamɨni irapw nəɡkiariien amasan nəha məpwəh nehekɨrien rəmwhen sə ratukwatukw mə tako.

Nəɡkiariien sampam

21  *Iou iakokeikei mə kɨmiaha tihəreɡi nəɡkiariien səiou mɨne nəfe iakamo ia kwopun i. Ro pen takərhi pehe Tikikas ruvehe. In piəvtaha keikei riti sə kɨmaha iahəukurən nətɨɡiteien irə, ramasitu mamo tukwini nari m Iərɨmənu səkɨtaha. In trɨni pehe tukumiaha narimnari me pam. 22 Takərhi pehe in tukumiaha tɨ noien i, mə in tro kɨmiaha hiəreɡi ramasan, mɨni irapw tukumiaha mə kɨmaha iahaməfarə irə.

23 Pwəh Tata Kumwesən mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha trouəriari pehe nəmərinuien mɨne nokeikeiien m kɨmiaha, rauo nahatətəien səkɨmiaha rɨskai. 24  *Pwəh Kumwesən trəriari pen namasanien səvənhi m nərmama me pam səməme hokeikei Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha ia nokeikeiien sə trɨpkiwən mhə.

* 1:1: Rom 1:1,7, 1Kor 1:1, Kol 1:1, Wok Me 18:19-21, Wok Me 19:1

* 1:2: 2Kor 1:2, Kol 1:2

* 1:3: Efes 2:6

* 1:4: Jon 15:16, 17:24, 2Tes 2:13, Efes 5:27, Kol 1:22

* 1:5: Jon 1:12

* 1:6: Mat 3:17, Kol 1:13

* 1:7: Efes 2:7, Kol 1:14,20

* 1:9: Rom 16:25

* 1:10: Kal 4:4, Kol 1:16,20

* 1:11: Rom 8:28-29

* 1:13: Kol 1:4-6, Efes 4:30

* 1:14: 2Kor 1:22

* 1:15-16: Kol 1:3-4, 1Tes 1:2

* 1:17: Kol 1:9

* 1:18: Efes 4:4, Kol 1:12

* 1:19: Kol 1:11

* 1:20: 2Kor 13:4, Kol 2:12, Hip 1:3, Kol 1:16, 2:10

* 1:22: Sam 8:6, Mat 28:18

* 1:23: Efes 4:10,15, Rom 12:5, Kol 1:18

* 2:1: Kol 1:21, 2:13

* 2:2: Kol 3:7, Taet 3:3, Jon 12:31, Efes 5:6, 6:12

* 2:3: Kol 3:6

* 2:6: Kol 2:12

* 2:7: Efes 1:7

* 2:8: Jon 4:10, Hip 6:4

* 2:9: 1Kor 1:29-31, 2Tim 1:9

* 2:10: Taet 2:14

* 2:11: Efes 5:8

* 2:12: Kol 1:21, Rom 9:4, 1Tes 4:13

* 2:13: Kol 1:20

* 2:14: Aes 9:6, 1Kor 12:13, Kol 2:14

* 2:15: 2Kor 5:17, Kol 1:20,22

* 2:16: Sek 9:10

* 2:17: Aes 57:19

* 2:18: Efes 3:12

* 2:19: Efes 3:6, Hip 12:22-23

* 2:20: Mat 16:18, 1Kor 3:11

* 2:21: Efes 4:15-16, Kol 2:19, 1Kor 3:16

* 2:22: 1Tes 2:5

* 3:1: Efes 4:1, Fil 1:7,13, Flm 1,9

* 3:2: Kol 1:25

* 3:3: Efes 1:9-10, Kol 1:26

* 3:6: Efes 2:13,16-19

* 3:7: Kol 1:23,25

* 3:8: 1Kor 15:9-10, Kal 1:16, Efes 1:7

* 3:9: Rom 16:25

* 3:10: Rom 11:33, 1Pit 1:12

* 3:12: Jon 14:6, Rom 5:2, Hip 4:16

* 3:13: Kol 1:24

* 3:16: Kol 1:11

* 3:17: Jon 14:23, Kol 1:23, 2:7

* 3:18: Kol 2:2

* 3:19: Kol 2:10

* 3:20: Kol 1:29

* 4:1: Efes 3:1, Kol 1:10

* 4:2: Kol 3:12-13

* 4:3: Kol 3:14-15

* 4:4: Rom 12:5, Efes 2:16,18

* 4:5: Jon 10:16

* 4:6: 1Kor 12:6

* 4:7: Rom 12:3,6

* 4:8: Kol 2:15

* 4:9: Jon 3:13

* 4:11: 1Kor 12:28

* 4:12: 2Tim 3:17

* 4:13: Kol 1:28

* 4:14: 1Kor 14:20

* 4:17: 1Pit 1:14, Rom 1:21

* 4:18: Efes 2:12

* 4:19: Kol 3:5

* 4:22: Rom 8:13, Kol 3:9

* 4:23: Rom 12:2

* 4:24: Jen 1:26, Kol 3:10

* 4:25: Kol 3:8-9, Sek 8:16

* 4:26: Sam 4:4, Jem 1:19-20

* 4:28: 1Tes 4:11

* 4:29: Efes 5:4, Kol 3:8, 4:6

* 4:30: Aes 63:10, 1Tes 5:19, Efes 1:13-14

* 4:31: Kol 3:8

* 4:32: Mat 6:14, Mat 18:22-35, Kol 3:12-13

* 5:1: Mat 5:48

* 5:2: Rom 14:15, Kal 2:20, Hip 10:10, Eks 29:18

* 5:3: Kol 3:5

* 5:4: Efes 4:29

* 5:5: 1Kor 6:9-10, Kol 3:5

* 5:6: Kol 2:4,8, Rom 1:18

* 5:8: Efes 2:11,13, Kol 1:13, 1Tes 2:9, Jon 12:36

* 5:10: Rom 12:2

* 5:11: 2Jon 10-11

* 5:13: Jon 3:20-21

* 5:14: Aes 26:19, 60:1, Rom 13:11

* 5:17: Rom 12:2, Kol 1:9

* 5:18: Luk 21:34

* 5:19: Kol 3:16, Sam 33:2-3

* 5:20: Kol 3:17

* 5:21: 1Tes 5:5

* 5:22: Kol 3:18, 1Tes 3:1

* 5:23: 1Kor 11:3, Efes 1:22

* 5:25: Kol 3:19, 1Tes 3:7, Kal 1:4

* 5:26: Taet 3:5, Hip 10:10

* 5:27: 2Kor 11:2, Kol 1:22

* 5:30: 1Kor 6:15, Efes 1:22-23

* 5:31: Mat 19:5

* 5:32: Rev 19:7

* 6:1: Kol 3:20

* 6:2: Mat 15:4

* 6:3: Dut 5:16

* 6:4: Kol 3:21, Dut 6:7, 20-25, Sam 78:4, Prov 22:6

* 6:5: Kol 3:22-23, Taet 2:9-10, 1Tes 2:18

* 6:8: 2Kor 5:10, Kol 3:24-25

* 6:9: Kol 4:1, Rom 2:11

* 6:10: 1Kor 16:13

* 6:11: Rom 13:12, 2Kor 10:4, Efes 4:14

* 6:12: Jon 14:30, 1Tes 5:8-9

* 6:14: Aes 11:5, 59:17, 1Tes 5:8

* 6:15: Aes 40:9, Neham 1:15, Rom 10:15

* 6:17: 1Tes 5:8, Aes 49:2, Hip 4:12

* 6:18: Luk 18:1, Kol 4:2, 1Tes 5:17

* 6:19: Wok Me 4:29, Kol 4:3-4, 2Tes 3:1

* 6:20: 2Kor 5:20, Flm 9

* 6:21: Wok Me 20:4, Kol 4:7-8, 2Tim 4:12

* 6:24: 1Tes 1:8

Filipae

1

2

3

4

Filipae

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Ia nuk i 60, Pol ramarə ia kalapus fwe Rom nənə mɨrai nəkukuə me i Filipae, Kolosi, Filimon, mɨne Efesas. Nəkur Filipae hərəhi pen Epafrotaetas ruvehi nari riti mevən muvei pen m Pol. Nəpɨn Epafrotaetas ramarə fwe Rom, in ramemhə pɨk. Nənə nakalasia me fwe Filipae rerɨnraha rəpou tukwe. Nəpɨn in rəsanɨn, Pol rərhi pen in ruvehi nəkukuə i mevən fwe Filipae. Pol rokeikei pɨk nakalasia me fwe Filipae. In raməɡkiari mɨnraha rəmwhen mə in tata səvənraha. Pol rɨni tanak mɨnraha tɨ nokeikeiien mɨne nasituien səvənraha. Nəri auər a Pol ramarə fwe ia kalapus, mətə səvənhi nəkukuə raməɡkiari pɨk ia naɡienien. Nəpɨn rɨpɨk nəkukuə i raməɡkiari ia “naɡienien” mɨne “nəɡnəɡɨniien.” Pol rɨni irapw nətəien səvənhi ia nɨkaren səvəi nɨmɨruien səvəi ipwet mɨne samarə irə ia təkure tɨprənə i. In rɨni mə, “Trɨni mɨnuə iakɨmɨru, nɨmɨruien səiou in səvəi Kristo. Nənə trɨni mɨnuə iakemhə, ramasan pɨk anan mwi” (1:21). Rəmwhen ia nəkukuə me pam səvənhi, ia nəkukuə i Pol rauvehi utə nətərɨɡien səvəi nakalasia me, maməvəhaɡ mɨnraha mə irəha tuhaməkeikei mharə pwəh nətərɨɡien səvənraha kuatia. Irəha tuhaməkeikei mharə mamho nəkwai Kumwesən.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Iou Pol mɨne Timoti, kɨmrau iərmama mi səvəi Iesu Kristo iarauo tukwini nari min.

Nəkukuə i rauvehe tukumiaha pam nərmama me səvəi Iesu Kristo səməme hiamarə ia taon nəha Filipae, mauvehe mwi tɨ nəmə asori me nəha kamhətui amasan tukumiaha mɨne tikon me.

2  *Pwəh Kumwesən Tata səkɨtaha mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha trouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha.

Pol raməfwaki m Kumwesən tɨ nəkur Filipae

3  *Nəpɨn me, nəpɨn rerɨk ramrhi kɨmiaha, iakani tanak m Kumwesən tukumiaha. 4 Nənə nəpɨn me pam, nəpɨn iakaməfwaki tukumiaha, iakaməfwaki rerɨk ramaɡien 5 tɨ nəri nə mə fwe iakɨnərer vi a mani irapw nəɡkiariien amasan muvehe meste pehe ipwet mɨne saməuvehi pəri rəɡɨtaha me tukwe. 6  *Nənə iakukurən amasan mə Kumwesən sə rɨno stat ia noien amasan ia kɨmiaha, in traməkeikei mamo noien nəha mamevən meste tro sampam irə ia nəpɨn sə Iesu Kristo truvehe irə.

7 Nəpɨn me rerɨk ramrhi kɨmiaha, nənə ratukwatukw a mə iakamo iamɨnhi irə, tɨ nəri nə mə kɨmiaha pam hiamasitu ia nirak ia wok i Kumwesən rɨməuvei pehe miou ia namasanien səvənhi mə tako. Nənə nəpɨn iakamarə ia kalapus, mɨne nəpɨn iakamərer irapw ia nəmri nərmama, maməvisau mə nəɡkiariien amasan ro nɨpərhienien i, kɨmiaha hiamasitu ia nirak ia wok i. 8  *Kumwesən rukurən mə nəɡkiariien i iakani ro nɨpərhienien. Iakokeikei mə takətoni kɨmiaha tɨ nəri nə mə iakokeikei pɨk kɨmiaha rəmwhen a ia Iesu Kristo rokeikei kɨmiaha.

9 Nənə in i nəfwakiien səiou mə nokeikeiien səkɨmiaha truvehe masori mwi irəhar nukurənien mɨne nəkiri amasanien nari tuharuvehe mharasori ia kɨmiaha 10  *mə kɨmiaha hiəukurən nətə sasien nəfe noien ramasan pɨk mə tiho. Nənə ia noien nəha kɨmiaha tihəmher, tukəpwəh nətoniien noien ərəha riti ia kɨmiaha ia nəpɨn sə Kristo truvehe irə, 11  *kɨmiaha tihəukuər ia noien atukwatukw me səməme Iesu Kristo rɨno həukuə ia kɨmiaha, nərmama tuhətoni mhəuvehi utə nəɡhi Kumwesən mhəɡnəɡɨni in tukwe.

Pol in fwe ia kalapus

12  *Piak me, iakokeikei mə tihəukurən mə iakamarə ia kalapus, mətə noien i rɨnasitu pɨk mo nəɡkiariien amasan səvəi Kristo ruvirɨs mwi mamevən. 13  *Ro pen naruaɡən me səməme kamhətui tɨ nimwə səvəi Kiɡ Sisa mɨne nərmama həpɨk mwi həuvəukurən raka mə iakamarə ia kalapus tɨ nəri nə mə iou iərmama riti sə iakamo tukwini nari m Kristo. 14 Narəien səiou ia kalapus ramasitu ia piəvtaha me həpɨk, mamo irəha hahatətə əknekɨn mwi ia Iərɨmənu səkɨtaha, nənə mamo nətərɨɡien səvənraha rɨskai tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien səvəi Kumwesən mhəpwəh nehekɨrien.

15 Nɨpərhienien nepwɨn kamhəni irapw Kristo tɨ nəri nə mə irəha kamhəmwəki iou nənə mhokeikei mə irəha tuhasori ia nirak. Mətə nepwɨn kamhəni irapw Kristo ia nətərɨɡien amasan. 16 Nərmama me i nətərɨɡien səvənraha ramasan irəha kamhəni irapw Kristo tɨ nəri nə mə hokeikei iou, nənə mhəukurən mə kɨnəmri iou iakamarə ia kalapus mə takərer irapw tɨ nəɡkiariien amasan səvəi Kristo mə ro nɨpərhienien i. 17 Mətə nepwɨn səməme kamhəmwəki iou həpkɨni irapw mhə Kristo ia rerɨnraha pərhien. Irəha kamho iamɨnhi irə mamhokeikei mə tuhəuvehi utə atukw a irəha, nənə rerɨnraha ramrhi mə tuho nərəhaien miou nəpɨn iakamarə ia kalapus. 18 Mətə nəri auər a mə kamho ia noien atukwatukw uə rekəm, mətə kamhəni irapw Kristo nənə ro iamɨnhi irə iou rerɨk ramaɡien.

Pərhien, nənə takaɡien mwi 19  *tɨ nəri nə mə iakukurən amasan mə nəri i tro Kumwesən ruvehimɨru iou ia nəfwakiien me səkɨmiaha mɨne nasituien səvəi Nənɨmwɨn səvəi Iesu Kristo. 20  *Iou iakukurən amasan, maməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səiou ia Kumwesən, mə in trəpwəh nəseniien iou iako nari riti takaurɨs tukwe. Iakokeikei mə ia nəpɨn me takətɨɡase rəmwhen iakamo təkwtəkwuni, nənə nəri auər a mə tukɨni mə takɨmɨru uə takemhə, mətə noien sə iakamo ia nɨpwrak truvehi utə nəɡhi Kristo. 21  *Trɨni mɨnuə iakɨmɨru, nɨmɨruien səiou in səvəi Kristo. Nənə trɨni mɨnuə iakemhə, ramasan pɨk anan mwi. 22  *Trɨni mɨnuə iakəpwəh nemhəien, iakukurən noien wok me nepwɨn sə trukuə kwənkwan. Mətə iakreirei mə sə pəku nəha iakokeikei. 23  *Təkwtəkwuni nəha nətərɨɡien səiou ro kəru. Iakokeikei pɨk mə takemhə, məpwəh nɨpwrak, nənə marə kɨmrau Kristo. Iakreɡi mə sə nəha ramasan pɨk məpi raka. 24 Mətə iakətoni mə narimnari me nepwɨn nəha takaməkeikei mo masitu ia kɨmiaha, ro pen iakukurən amasan mə tapkemhə mhə. 25 Tɨ nəri nə mə iakukurən mə nəri i ro nɨpərhienien, nənə iakukurən mə takamɨru a marɨpɨn mamarə kɨtaha m kɨmiaha pam, nənə mamasitu ia kɨmiaha mə tihəuverə mwi, nənə rerɨmiaha traɡien mwi ia nahatətəien səkɨtaha. 26 Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihəukurən nəɡnəɡɨni pɨkien mwi Iesu Kristo tukw iou, tɨ nəri nə mə takuvehe mwi tukumiaha.

27  *Mətə nəri kuatia i mə pwəh narəien səkɨmiaha hiamarə irə ratukwatukw amasan mesi pen nəɡkiariien amasan səvəi Kristo. Nənə nəri auər a mə takuvehe mətoni kɨmiaha uə takəpwəh nuveheien, mətə pwəh iakreɡi mə hiamərer əknekɨn ia Nənɨmwɨn kuatia, nətərɨɡien səkɨmiaha kuatia, hiamousari pəri mə tihasitu ia nərmama mə tuhahatətə ia nəɡkiariien amasan, 28 nənə mhəpwəh nehekɨrien ia nərmama səməme haməmwəki kɨmiaha. Noien nəha tiho ro nɨmtətien i irəha tuhətoni mhəukurən mə tukouraha irəha, mətə tukuvehimɨru kɨmiaha, nənə nəri i ruku pen tɨ Kumwesən. 29  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨnəseni pehe m kɨmiaha mə kɨmiaha nərmama hiaməni nɨpərhienien ia Kristo mamho tukwini nari min, mətə kɨnəseni pehe mə kɨmiaha mwi tihəuvehi nəmisəien tukwe. 30  *Kɨmiaha hiamreɡi nəmisəien sə hiənətoni kɨno miou fwe kupwən, nənə təkwtəkwuni hiamreɡi mə kamo ihi nəmisəien nəha miou. Rəmwhen mə kɨtaha samaruaɡən pəri ia naruaɡənien riti.

2

Nətərɨɡien səkɨtaha traməkeikei məmwhen ia nətərɨɡien səvəi Iesu Kristo

1 Rerɨmiaha rɨskai ia Kristo tɨ nəri nə mə hiəuvəuvehe mhəno kuatia kɨmiaha min uə rekəm? Ouəh! Hiamreɡi ramasan ia nokeikeiien səvənhi uə rekəm? Ouəh! Nənɨmwɨn Ikinan ramarə ia kɨmiaha uə rekəm? Ouəh! Hiamo ramasan m kɨmiaha me nənə mamhapi tukumiaha me uə rekəm? Ouəh! 2 Mə ro iamɨnhi irə iakokeikei mə tiho rerɨk pwəh raɡien mwi. Kɨmiaha pam tihaməkeikei mhəuvehe mho kuatia ia nətərɨɡien səkɨmiaha, mho nokeikeiien m kɨmiaha me, mho pəri nari ia nətərɨɡien kuatia rəmwhen mə kɨmiaha iərmama kuatia. 3  *Tihəpwəh noien nari riti ia nətərɨɡien səkɨmiaha əpa, uə mho mhəuvehi utə kɨmiaha irə, mətə tiheiwaiu nənə mhətərɨɡ ia kɨmiaha me nepwɨn rəpi raka kɨmiaha atukw. 4  *Nənə tihasitu ia kɨmiaha me tɨ nɨmɨruien me səkɨmiaha. Rɨpkamasan mhə mə iərmama riti ramətui amasan tɨ nɨmɨruien əpa səvənhi.

5 Nətərɨɡien səkɨmiaha traməkeikei məmwhen ia nətərɨɡien səvəi Iesu Kristo:

6  *Nɨpərhienien in Kumwesən pərhien,

mətə in rɨpkəmwur mhə mə trəkwtəmhiri əknekɨn noien nəha sə in mɨne Kumwesən krouəmnəmwhen a,

7  *in rəmri karen nasoriien səvənhi,

muvehi noien səvəi iərmama sə ramo tukwini nari,

mətui pehe ia tɨprənə i nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrai nərmama.

8  *Nənə nəpɨn kamətə in mə ramarə ia narəien səvəi iərmama,

in ruvehi irapw atukw in,

mamo nəkwai Kumwesən ia narimnari me pam meste memhə, nɨpərhienien remhə ia nei kamarkuaui.

9  *Ro iamɨnhi irə Kumwesən ruvehi utə in revən fwe irənhə anan,

muvei pen nahaɡ min sə rəpi raka pam nahaɡ me,

10  *mə ia nəɡhi Iesu narimnari me pam səməme kamhəmɨru ia kwopun me pam ia neiai, mɨne tɨprənə, mɨne Imwei Nəkur Həuvamhə,

tuhənɨmwi nukurhunraha mhəuvei pen nɨsiaien min,

11  *nənə irəha pam tuhəni irapw mə Iesu Kristo in Iərɨmənu,

nənə noien nəha truvehi utə nəɡhi Tata Kumwesən.

Nərmama me səvəi Iesu Kristo kamhəser rəmwhen ia kəməhau me

12  *Nərmama keikei me səiou. Nəpɨn iakamarə ihi kɨtaha m kɨmiaha, hiamo nəkwak ia nəpɨn me. Nənə təkwtəkwuni nəha iakamarə isipwɨn tukumiaha, kɨmiaha tihaməkeikei mhousari mho nəkwak mamhəuvən. Tihəhekɨr mhətəmnɨmwɨn mamho narimnari me nəha Kumwesən rɨməuvehimɨru kɨmiaha tukwe. 13  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə in nə Kumwesən fwe ia rerɨmiaha ramo kɨmiaha hiokeikei noien narimnari me kamhesi pen nətərɨɡien amasan səvənhi.

14 Ia narimnari me pam səməme hiamo, tihəpwəh nəɡkiari əɡkiariien tukwe mhəpwəh nəvisəien m kɨmiaha me tukwe. 15 Ia noien nəha kɨmiaha nɨpwnəti Kumwesən me tihatukwatukw, mhəmher, tukəpwəh nətoniien noien ərəha riti səkɨmiaha nəpɨn hiamarə ia kurkwai nərmama ikou me səməme kamho noien ərəha. Ia rerɨnraha kɨmiaha hiaməser mhəmwhen ia kəməhau me ia nɨmaɡouaɡou, 16 mamhəuvei pen nəɡkiariien səvəi nɨmɨruien mɨnraha. Kɨmiaha tiho iamɨnhi irə mə nəpɨn sə Kristo truvehe irə iou rerɨk traɡien tukumiaha, nənə iakukurən mə iapkaiu auər a mhə uə iapkɨsese auər a mhə. 17  *Nahatətəien səkɨmiaha rəmwhen ia nari riti hiaməuvei pen m Kumwesən kauvani ia təkure nɨfatə. Trɨni mɨnuə kousi əpune iou nɨtek raiu rəmwhen ia waen kətəɡi irapw ia nəri nəha, mətə iou iakokeikei a mamaɡien kɨtaha m kɨmiaha. 18  *Nənə ia noien kuatia kɨmiaha tihaməkeikei mhokeikei a mamhaɡien kɨtaha miou.

Timoti mɨne Epafrotaetas

19 Trɨni mɨnuə Iesu Iərɨmənu səkɨtaha rəseni, iakokeikei mə trɨpko mhə tui iakərhi pehe Timoti ruvehe mətoni kɨmiaha mə nəpɨn in rɨrərɨɡ muvehe məvisau pehe kɨmiaha miou, nənə iou mwi rerɨk traɡien. 20 Iərmama riti mwi riwən ia kwopun i nətərɨɡien səvənhi rəmwhen ia səvəi Timoti, in rerɨn ramrhi pɨk kɨmiaha. 21  *Nərmama əpə me kamhətərɨɡ a ia wok me səvənraha, mhəpwəh nətərɨɡien ia wok səvəi Iesu Kristo. 22 Mətə Timoti noien səvənhi ramasan pɨk. Kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə in ramasitu ia nirak ia wok səvəi nəɡkiariien amasan səvəi Kristo rəmwhen iəkunouihi ramo wok irau tata səvənhi. 23 Ro iamɨnhi irə rerɨk ramrhi mə nəpɨn iakukurən mə nari riti tro iou, iakərhi pehe in ruvehe mətoni kɨmiaha. 24 Nənə iakətɨɡite ia Iərɨmənu səkɨtaha mə trɨpko mhə tui iou mwi iakuvehe mətoni kɨmiaha.

25  *Mətə rerɨk ramrhi mə takaməkeikei mərhi pehe Epafrotaetas rɨrərɨɡ muvehe mətoni kɨmiaha. In piak sə kɨmrau min iarauo pəri wok nənə rauaruaɡən pəri. Fwe kupwən hiənərhi pehe in ruvehe muvei pehe narimnari me nepwɨn masitu ia nirak irə ia nəɡhɨmiaha. 26 In rokeikei pɨk mə trətoni pam kɨmiaha. In ramreɡi rərəha anan tɨ nəri nə mə hiəreɡi mə in ramemhə. 27 Pərhien nemhəien riti rɨməuvehi ipaka remhə, mətə Kumwesən rapi in mapi mwi iou nənə momasan in ia nemhəien səvənhi. Mətə trɨni mɨnuə rɨmamhə pərhien iou takreɡi rərəha pɨk anan mwi. 28 Ro iamɨnhi irə iakokeikei pɨk mə takərhi pehe in nəpɨn hiətoni rerɨmiaha traɡien mwi, nənə iou mwi nətərɨɡien sə iakamreɡi rərəha irə tukumiaha truvehe miwən. 29  *Ro iamɨnhi irə nəpɨn in truvehe tukumiaha, kɨmiaha tihaməkeikei mhəsevər ia rerɨmiaha tukwe ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha mhaɡien asori. Nənə tihəuvei pen nɨsiaien m nərmama sə ro me iamɨnha irə, 30 tɨ nəri nə mə ipaka in remhə tɨ wok səvəi Kristo. In rɨpkhekɨr mhə tɨ nɨmɨruien səvənhi ia nəpɨn skai me mə trasitu ia nirak nəpɨn suatuk səkɨmiaha riwən tɨ nasituien.

3

Kɨtaha saməfiəutə kɨtaha tɨ Iesu Kristo əpa

1  *Piak me, iakuə takəɡkiari ia nari riti mwi. Kɨmiaha tihaməkeikei mhaɡien tɨ Iərɨmənu səkɨtaha. Iou iakuvəni raka nəɡkiariien me i tukumiaha fwe kupwən, nənə təkwtəkwuni iakamrai pen mwi ia nəkukuə i. Rɨpkɨskai mhə tukw iou tɨ noien tɨ nəri nə mə iakukurən mə trasitu ia kɨmiaha.

2  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiari tɨ nərmama me nəha irəha həmwhen ia kuri me. Tihaməkeikei mhəsiari tɨ nirəha tɨ nəri nə mə noien səvənraha rərəha. Irəha kamhəni mə tukaməkeikei kuvehi ninhum m nərmama tɨ nahatən penien mə irəha nərmama me səvəi Kumwesən.a 3  *Mətə kɨtaha i nərmama pərhien me səvəi Kumwesən səməme Nənɨmwɨn səvənhi ramarə ia rerɨtaha mamo kɨtaha saməfwaki ia nɨpərhienien. Kɨtaha saməfiəutə kɨtaha tɨ Iesu Kristo əpa, səpwəh nətɨɡite ananien ia noien me kɨno ia nɨpwrataha iruə. 4  *Nɨpərhienien iou iakukurən nəfiəutəien iou tɨ narimnari me iamɨnha irə.

Trɨni mɨnuə iərmama riti nəha rerɨn ramrhi mə in rukurən nəfiəutəien in tɨ nɨpwran, iou iakukurən nəfiəutəien iou məpi raka. 5  *Kaha me səiou irəha nəkur Isrel atukwatukw, nənə iakɨməuku pen ia kwənəkwus səvəi Penjamin. Nəpɨn iakɨnətui muvehi nəpɨn eit, nənə kuvehi ninhum miou. Trɨni mɨnuə kani nəkur Isrel atukwatukw me, kwa iou riti ia nirəha. Kupwən iou Farisi riti, nənə iakamesi pen amasan Loa səvəi Moses. 6  *Iakɨnokeikei pɨk nəfwakiien səvənraha mamometə nakalasia me səvəi Iesu Kristo. Ia nɨkaren səvəi natukwatukwien nəha kauvehi raku pen tɨ Loa səvəi Moses kɨpkətə mhə noien ərəha riti səiou.

7  *Mətə narimnari me pam nəha səməme iakɨnamətɨɡite ia nirəha fwe kupwən nənə rerɨk rɨrhi mə hamasan pɨk anan, mətə təkwtəkwuni nəha iakətoni mə ho a nəri auər a me ia nirəha tɨ nəri nə mə iakukurən narimnari me Kristo rɨno. 8 Mətə rɨpko mhə sampam ia kwopun nəha. Təkwtəkwuni iakətoni mə narimnari me pam ho a nəri auər a ia nirəha tɨ nəri nə mə iakətoni nari riti sə in ramasan pɨk anan in i mə iakukurən Iesu Kristo Iərɨmənu səiou. Iakɨnəpwəh narimnari me pam nəha tɨ Iesu. Iakətoni narimnari me pam nəha həmwhen ia nəri pein. Iakɨnaraka ia nirəha mə iou iakukurən nuvehiien Kristo, 9  *nənə tukətoni iou mə iou iərmama riti sə iakɨməuvehe mo kuatia kɨmrau min, iapkatukwatukw mhə ia nəmri Kumwesən ia nɨskaiien atukw səiou ia noien səvəi nesi penien Loa, mətə iakatukwatukw ia nənimen tɨ nəri nə mə iakamahatətə ia Kristo. Nərmama səməme kamhahatətə iamɨnhi Kumwesən ramo irəha həuvehe mhatukwatukw ia nənimen. 10  *Iakokeikei mə takukurən amasan mwi Kristo mɨne nɨskaiien sə rɨno in rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Nənə iakokeikei mə nəmisəien me səvəi Kristo tuko mwi ia nirak pwəh iakuvehe məmwhen irə ia nemhəien səvənhi 11  *mesi pen suatuk nəha meste Kumwesən tro mwi iou iakətui ia nemhəien.

Naiuien səvəi Pol

12  *Iou iapkɨni mhə mə iakɨneste raka noien nəha, uə iakɨnatukwatukw raka, rekəm. Mətə tɨ nəri nə mə Iesu Kristo ro iou iakuvehe mo iou iərmama səvənhi, iakamousari mə tako noien səvənhi ruvehe noien səiou. 13 Piak me, tukwe iou, ia nətəien səiou, iapkuvehi raka mhə narimnari me nəha. Mətə nəri kuatia i iakamo. Iakamenouenou ia narimnari me ia təkutak, iakaməmwur pɨk mauvehi nɨseseien tɨ nəri sə raməmak kupwən ia nirak. 14  *Iakamaiu pen atukwatukw tɨ kwopun tako sampam ia naiuien səiou ikɨn mə takuvehi nəri amasan riti tukuvei pehe miou. Nəri amasan nəha in i nɨmɨruien rerɨn sə Kumwesən rɨnəkwein kɨtaha tukwe mə tsəuvən fwe irənhə mhəuvehi ruku pen tɨ Iesu Kristo.

15  *Nənə kɨtaha pam nərmama səməme səuvəskai raka ia nɨmɨruien səkɨtaha tsaməkeikei mhəuvehi nətərɨɡien me nəha. Mətə trɨni mɨnuə kɨmiaha nepwɨn nətərɨɡien səkɨmiaha ropə, Kumwesən tro pui pehe nəri nəha m kɨmiaha hiətoni. 16  *Mətə nəri kuatia i mə pwəh səkwtəmhiri əknekɨn nəfe səuvəuvehi raka mhəpwəh narakaien irə.

17  *Piak me, kɨmiaha tihəuvehe mho kuatia mhesi pen təmwki nɨsuk sə iakɨno raka hiətoni, nənə mhətoni amasan səməme kamhesi pen təmwki nɨsumaha. 18  *Iakuvəni pehe raka nəɡkiariien i tukumiaha nəpɨn rɨpɨk, nənə təkwtəkwuni iakani pehe mwi nɨse nənimek ramaiu. Nərmama həpɨk nəha irəha həpwəh nokeikeiien mə tuhəreɡi kaməvisau nemhəien səvəi Kristo ia nei kamarkuaui. 19  *Ia nəpɨn sampam tukouraha irəha. Kumwesən səvənraha in nə tɨpwɨnraha. Irəha kamhəfiəutə irəha tɨ noien me sə ro a naurɨsien. Nətərɨɡien səvənraha ramevən a tɨ narimnari me ia təkure tɨprənə i. 20  *Mətə kɨtaha nərmama imwətaha fwe ia neiai. Kɨtaha sameitenhi iərmama riti truku pen ikɨn muvehimɨru kɨtaha. Iərmama nəha in i Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha. 21  *In truvsini nɨpwrataha i sə rəpou, mo rəmwhen ia nɨpwran sə rɨskai mamser. In tro iamɨnhi irə ia nɨskaiien səvənhi sə in ramo narimnari me pam irə səvəi tɨprənə i kamhəsiai in mamho nəkwan.

4

1  *Ro pen piak keikei me kɨmiaha tihaməkeikei mhərer əknekɨn iamɨnhi irə ia Iərɨmənu səkɨtaha. Kɨmiaha nərmama keikei me səiou iakamokeikei pɨk mə takətoni kɨmiaha. Hiamo rerɨk ramaɡien. Iakamreɡi ramasan tukumiaha rəmwhen ia iərmama sə kəfəfau pen kəfəfau səvəi nɨsiaiien irə.

Pol raməvəhaɡ m nəkur Filipae

2 Iuotia mɨne Sintike, iakaməɡkiari vivi m kɨmirau mə tirouəmwur mə nətərɨɡien səkɨmirau truvehe mo kuatia tɨ nəri nə mə kɨmirau pəri irouahatətə ia Iərɨmənu səkɨtaha. 3  *Iakaməres ik mwi, iərmama sə ikɨno pəri wok krau mik,a tikasitu ia prən mi i, tɨ nəri nə mə iakɨno pɨk wok kɨmrahar mɨnrau, krɨnouasitu ia nirak rouni irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo kɨmaha Klemen mɨne piak me nepwɨn mwi səməme hənasitu ia wok, nəɡhɨnraha fwe ia nəkukuə səvəi nɨmɨruien.

4  *Tihaɡien ia nəpɨn me tɨ Iərɨmənu səkɨtaha. Iakɨni mwi mə tihaɡien. 5  *Pwəh nərmama hətoni noien səkɨmiaha mə ramasan məpou. Trɨpko mhə tui Iərɨmənu səkɨtaha rɨrərɨɡ pehe mwi. 6  *Rerɨmiaha trəpwəh nɨrhi pɨkien narimnari me. Nəri auər a mə nəri ouihi uə nəri asori, mətə narimnari me pam səməme hiokeikei tihəfwaki tukwe. Tihəfwaki mhəres Kumwesən mhəni tanak tukwe in. 7  *Nənə Kumwesən truvei pehe m kɨmiaha nəmərinuien sə rasori pɨk məpi raka nukurənien me pam səvəi nərmama. Nəmərinuien nəha trərɨmənu amasan ia rerɨmiaha mɨne nətərɨɡien səkɨmiaha tɨ nəri nə mə hiamahatətə ia Iesu Kristo.

8  *Piak me, nəfe nəɡhɨn ro nɨpərhienien, nəfe nəɡhɨn ro nɨsiaien, nəfe nəɡhɨn ratukwatukw, nəfe nəɡhɨn rəmher, nəfe nəɡhɨn kamɨni mə ramasan musəpə kamokeikei, trɨni mɨnuə nari riti nəha ikɨn ratukwatukw mə tukəɡnəɡɨni irə, tihətərɨɡ ia narimnari me nəha. 9  *Nəfe nəɡhɨn hiəuvəreɡi mhətoni iakɨnahatən kɨmiaha irə ia nəɡkiariien mɨne noien səiou kɨmiaha tihaməkeikei mho nənə Kumwesən i in nukune nəmərinuien tramarə tukumiaha.

Pol rəɡnəɡɨni nəkur Filipae tɨ nasituien səvənraha

10 Iərɨmənu səkɨtaha ro iou iakamaɡien pɨk tɨ nəri nə mə fwe tui kwopti hiəpkasitu mhə ia nirak, mətə təkwtəkwuni nəha rerɨmiaha ramrhi mwi iou. Rɨpko mhə nɨpwrai nəɡkiariien səiou mə kɨmiaha hiənenouenou iou, mətə suatuk riwən mə tihasitu ia nirak. 11  *Iapkɨni mhə iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə narimnari me səiou riwən, rekəm. Iou iakuvəukurən raka suatuk rerɨk ramaɡien a ia nəpɨn me pam nəri auər a mə narəien səiou ramasan uə rərəha. 12 Iou iakɨnarə raka ia narəien i narimnari me səiou riwən irə mukurən, nənə mukurən raka mwi narəien i narimnari me səiou rɨpɨk irə məpi raka iou. Nəfe narəien iakamarə irə, nəri auər a mə nəveɡɨnien sənak rasori uə rouihi, uə nautə səiou rasori uə rouihi, mətə iakukurən pam raka narəien tukwe mamaɡien a. 13  *Tɨ nəri nə mə Kristo rɨməuvei pehe nɨskaiien səvənhi miou, nənə iakukurən narəien ia narəien me pam.b

14 Mətə kɨmiaha hiəno noien amasan nəpɨn hiənasitu ia nirak ia nərəhaien sə iakɨnarə irə. 15  *Nɨpərhienien, kɨmiaha nəkur Filipae hiəuvəukurən raka mə nəpɨn hiənamreɡi vi a nəɡkiariien amasan səvəi Kristo, nəpɨn iakɨməier ia profens Masetonia, kɨmiaha əpa hiənasitu ia nirak ia mane. Nakalasia me nepwɨn ia kwopun riti mwi həiwən sə hasitu ia nirak. 16 Nəpɨn iakamarə ia taon nəha Tesalonaeka rɨpko mhə nəpɨn kuatia a hiamərhi pehe mane miou. 17 Rɨpko mhə iakamətui mane mə tihəuvei pehe miou, mətə iakokeikei mə nasituien i səkɨmiaha trukuə kwənkwan, in nə Kumwesən trəɡnəɡɨni kɨmiaha tukwe. 18  *Iakɨməuvehi pam narimnari me səməme hiənərhi pehe miou, nənə rəmwhen məpi raka. Nəpɨn Epafrotaetas rɨməuvehi narimnari me muvehe muvei pehe miou, təkwtəkwuni nəha narimnari me səiou həuvəpɨk. Narimnari me nəha hiəməuvei pehe miou rəmwhen ia nəri kauvani ia təkure nɨfatə nɨpekɨn rapein amasan kauvei pen m Kumwesən in ruvehi rerɨn ramaɡien tukwe. 19 Nənə Kumwesən səiou sə nautə səvənhi rasori, mauvehi nɨskaiien fwe ia neiai, in truvehi pehe m kɨmiaha nəfe nəɡhɨn riwən təni kɨmiaha tɨ nəri nə mə hiəməuvehe mho kuatia kɨmiaha Iesu Kristo.

20 Pwəh nəɡnəɡɨniien revən tɨ Kumwesən Tata səkɨtaha ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

Nəɡkiariien sampam

21 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ nərmama me pam səvəi Iesu Kristo. Piəvtaha me i kɨmaha mɨnraha, irəha mwi həni ramasan tukumiaha. 22  *Nərmama me pam səvəi Kumwesən ia kwopun i kamhəni ramasan tukumiaha, nənə nərmama nepwɨn mwi səməme kamhəni nɨpərhienien ia Kristo fwe ia nimwə səvəi Kiɡ Sisa kamhəni ramasan tukumiaha. 23 Pwəh namasanien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo tramarə tukumiaha.

* 1:1: Wok Me 16:12-40

* 1:2: Rom 1:7, Kal 1:3, Flm 3

* 1:3: Rom 1:8, 1Kor 1:4

* 1:6: 1Kor 1:8, Fil 2:13

* 1:8: Rom 1:9, 2Kor 1:23

* 1:10: Hip 5:14, Fil 1:6, 2:16, 1Tes 5:23

* 1:11: Jon 15:8

* 1:12: 2Tim 2:9

* 1:13: Wok Me 28:30, Efes 3:1

* 1:19: 2Kor 1:11

* 1:20: 1Tes 4:16

* 1:21: Kal 2:20

* 1:22: Rom 1:13

* 1:23: 2Kor 5:8

* 1:27: Efes 4:1, 1Tes 2:12, Fil 4:3

* 1:29: Wok Me 16:19-40

* 1:30: Fil 1:13

* 2:3: Kal 5:26, Rom 12:10

* 2:4: 1Kor 10:24,33

* 2:6: Jon 1:1-2, 17:5

* 2:7: 2Kor 8:9, Jon 1:14

* 2:8: Rom 8:3, Jon 10:17, Hip 5:8, 12:2

* 2:9: Wok Me 2:33, Efes 1:20-21, Hip 1:3-4

* 2:10: Rom 14:11

* 2:11: Rom 10:9

* 2:12: Sam 2:11, 1Pit 1:17

* 2:13: Jon 15:5, 1Kor 12:6, 15:10, 2Kor 3:5, 1Tes 2:13

* 2:17: Rom 15:16, 2Tim 4:6

* 2:18: Fil 3:1, 4:4

* 2:21: 2Tim 4:10

* 2:25: Fil 4:18

* 2:29: 1Kor 16:16,18, 1Tim 5:17

* 3:1: Fil 2:18

* 3:2: Sam 22:16,20, Rev 22:15

a 3:2: Nərmama nepwɨn nəha irəha kamhəuvehi ninhum m nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə trahatən pen mə irəha nərmama me səvəi Kumwesən. Mətə aposol me həni me rekəm, nahatətəien ia Iesu Kristo in suatuk ro ik ikuvehe iərmama səvəi Kumwesən.

* 3:3: Rom 2:29

* 3:4: 2Kor 11:18,21

* 3:5: Luk 1:59, Rom 11:1, 2Kor 11:22, Wok Me 23:6

* 3:6: Wok Me 8:3

* 3:7: Mat 13:44,46

* 3:9: Rom 3:21-22

* 3:10: Rom 6:3-5, Rom 8:17, Kal 6:17

* 3:11: Wok Me 4:2, Rev 20:5-6

* 3:12: 1Tim 6:12,19, Wok Me 9:5-6

* 3:14: 1Kor 9:24

* 3:15: 1Kor 2:6

* 3:16: Kal 6:16

* 3:17: 1Kor 4:16, 1Tes 1:7, 1Tes 5:3

* 3:18: 1Kor 1:23, Kal 6:12

* 3:19: Rom 16:18, Rom 8:5-6

* 3:20: Efes 2:6,19

* 3:21: Rom 8:29, 1Kor 15:28, 1Kor 15:43-53

* 4:1: 1Tes 2:19-20

* 4:3: Sam 69:28, Luk 10:20, Rev 20:12

a 4:3: Kɨpkukurən mhə mə sin nəha iərmama nəha Pol raməɡkiari irə krɨnouwok irau min fwe taon nəha Filipae.

* 4:4: Fil 3:1

* 4:5: Hip 10:25,37, Jem 5:8-9

* 4:6: Mat 6:25-34, Kol 4:2

* 4:7: Aes 26:3, Jon 14:27, Kol 3:15

* 4:8: Rom 12:17

* 4:9: Rom 16:20, 1Kor 14:33, 1Tes 5:23

* 4:11: 1Tim 6:6

* 4:13: 2Kor 12:10, 2Tim 4:17

b 4:13: Uə “Iakukurən noien narimnari me pam.”

* 4:15: 2Kor 11:9

* 4:18: Fil 2:25, Esik 20:41, Efes 5:2

* 4:22: Fil 1:13

Kolosi

1

2

3

4

Kolosi

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Kolosi in nəkukuə sə ro kahar i Pol rɨmərai nəpɨn in ramarə ia kalapus fwe Rom ia nəpɨn riti ipaka tɨ nuk 59 uə 60. Epafras revən fwe Rom mɨni pen tɨ Pol mə nahatən eikuə me nepwɨn fwe Kolosi kamhahatən nərmama mə nahatətəien səvənraha ia Kristo rɨpkəmwhen mhə. Nahatən eikuə me nəha hamahatən irəha mə tuhəfwaki m naɡelo me, mhesi pen natuakəmien me nepwɨn, mhəsiai mwi nəpɨn ikinan me nepwɨn. Pol rɨrai nəkukuə i revən tɨ nirəha mə tuhaməkeikei mhərər əknekɨn, mhəpwəh nətərɨɡien ia nahatən eikuə me nəha. Kristo in rasori ia narimnari me pam. Nemhəien səvəi Kristo in əpa ruvehimɨru kɨtaha tɨ noien ərəha me səkɨtaha. Iesu rɨfi nari ia kɨtaha tsəpwəh mwi nɨsiaiien natuakəmien me səvəi iərmama.

1

1  *Iou Pol, iou aposol riti səvəi Iesu Kristo tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨməni nəkwan mə tako, mɨne piəvtaha Timoti. 2  *Nəkukuə i rauvehe tukumiaha nərmama me səvəi Kumwesən fwe taon nəha Kolosi.

Kɨmiaha nə piəvmaha me hiəməuvehe mho kuatia kɨmiaha Kristo, hiamahatətə pərhien irə.

Pwəh Kumwesən Tata səkɨtaha trəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha.

Nəɡnəɡɨniien mɨne nəfwakiien

3 Nəpɨn me pam, nəpɨn kɨmaha iahaməfwaki tukumiaha, iahaməni tanak tɨ Kumwesən i in Tata səvəi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha. 4 Iahaməni tanak tukwe in tɨ nəri nə mə iahəuvəreɡi raka mə kɨmiaha hiamahatətə əknekɨn ia Iesu Kristo nənə mamhokeikei pɨk nərmama me səvəi Kumwesən. 5 Nahatətəien mɨne nokeikeiien səkɨmiaha ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə hiəukurən amasan ia rerɨmiaha mə Kumwesən truvei pehe nəfe nari sə rɨnəpnəpenə irə m kɨmiaha fwe ia neiai. Hiəuvəreɡi raka narimnari me nəha ia nəɡkiariien pərhien, in i nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo. 6 Ia kwopun me pam ia təkure tɨprənə nərmama kamhəni irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo, nənə raukuə mamo kwənkwan mauverə mamo amasan nɨmɨruien səvəi nərmama me həpɨk. Rəmwhen a mwi ia kɨmiaha nəpɨn hiamreɡi mhəukurən nɨpərhienien nəha ia namasanien səvəi Kumwesən, nənə rauverə mwi mukuə ia nɨmɨruien səkɨmiaha. 7 Epafras rɨnahatən kɨmiaha ia nəɡkiariien nəha. In iərmama riti səkɨmaha iahokeikei pɨk in, iahamo tukwini pəri nari kɨmaha min. Kɨmaha iahəukurən nətɨɡiteien irə, ramasitu ia wok səvəi Kristo maməɡkiari tukwini səkɨmaha. 8 In rɨməni pehe tukumaha i mə nokeikeiien səkɨmiaha rasori raku pen tɨ Nənɨmwɨn Ikinan.

9  *Ro iamɨnhi irə nəpɨn iahəreɡi nəvisauien nəha, nənə iahaməfwaki tukumiaha ia nəpɨn me pam, mamhəres mə kɨmiaha tihəuvehe mhəukurən amasan pam nəkwai Kumwesən ia nukurənien sə raku pen tɨ Nənɨmwɨn səvənhi. 10  *Ro iamɨnhi irə mɨne kɨmiaha tihamarə ia narəien atukwatukw sə ramo Iərɨmənu səkɨtaha rerɨn ramaɡien, mamhəukuə kwənkwamiaha ia noien amasan me pam, nənə ia nəpɨn me nukurənien səkɨmiaha truvehe masori mwi hiəukurən amasan mwi Kumwesən. 11  *Iahaməfwaki mə nɨskaiien asori səvəi Kumwesən tro kɨmiaha hiəskai nəpɨn nərəhaien truvehe, pwəh hiərer əknekɨn ia nəpɨn me pam, nənə mho nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs, nənə mamho kɨmiaha hiamaɡien 12  *mamhəni tanak tɨ Tata Kumwesən tɨ nəri nə mə in rɨno kɨmiaha mə hiəukurən nuvehi pəriien nautə kɨmiaha nərmama ikinan me səvənhi. In rɨnəmri karen nautə nəha ia kwopun rukuraan ikɨn. 13  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə in rɨpeki raka kɨtaha ia nɨskaiien səvəi nəpitəvien, mɨpeki pen kɨtaha ia nɨtətə sə Tɨni keikei ramərɨmənu irə. 14  *Tɨni rɨfi nari ia kɨtaha, mo mə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səkɨtaha.

Kristo in rasori ia narimnari me pam

15  *Tɨni Kumwesən in rəmwhen atukwatukw ia Tata səvənhi sə səpkətoni mhə. In nəmritaik sə in rasori ia neiai mɨne tɨprənə mɨne narimnari me pam. 16  *In rasori tɨ nəri nə mə in rɨno pam narimnari me nəha, narimnari me səməme samətoni mɨne səməme səpkətoni mhə, kiɡ me, uə ieni mə, uə nənɨmwɨn me səməme kamhəuvehi nasoriien mɨne nərɨmənuien. Narimnari me pam nəha, Tɨni Kumwesən rɨno irəha mə səvənhi. 17  *In rɨməkupwən marə ia narimnari me pam, nənə narimnari me pam kamharə tɨ nəri nə mə nɨskaiien səvənhi raməkwtəmhiri irəha. 18  *In rasori ia nakalasia me səvənhi irəha həmwhen ia nɨpwran in kənkapwə. In nukunen, iərmama sə rɨməkupwən mətui mwi ia nemhəien səvənhi, ro pen in ramasan ia narimnari me pam mukupwən. 19  *Kumwesən ramarə pam ia reri Tɨni mukuər irə. Nənə Kumwesən rerɨn raɡien pwəh ro iamɨnhi irə. 20  *Rerɨn raɡien rɨpeki narimnari me pam ia təkure tɨprənə mɨne ia neiai hənəvisə irəha min, muvi sɨmwɨn pehe irəha ia tɨni, nənə məmri nəmərinuien ia nɨten sə rɨnaiu ia nei kamarkuaui.

21  *Fwe kupwən kɨmiaha hiamarə isipwɨn tɨ Kumwesən. Hiaməmwəki in tɨ nəri nə mə rerɨmiaha ramrhi ərəha in, nənə mamho noien ərəha me. 22  *Mətə təkwtəkwuni, tɨ nəri nə mə Tɨni ruvehe iərmama məmwhen ia kɨtaha, memhə, ro pen Kumwesən ro kɨmiaha hiəuvehe in me nepwɨn. In ro iamɨnhi irə mə trərpwi irapw kɨmiaha ia nənimen hiatukwatukw pam,a mhəmher, kəpwəh nətoniien noien ərəha riti səkɨmiaha. 23  *Mətə tihaməkeikei mhəmwur pen ia nahatətəien səkɨmiaha, mamhərer əknekɨn irə, mhəpwəh nɨkiukiuien, mhəpwəh narakaien ia noien sə hiaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha ia nəɡkiariien amasan nəha hiəuvəreɡi raka mɨne nəfe rani. Kɨnəvisau irapw raka nəɡkiariien amasan nəha ia kwopun me ia tɨprənə. Iou Pol, iou iərmama riti sə iakamasitu ia wok nəha.

Pol ramasitu mamsese tɨ nakalasia me səvəi Iesu Kristo

24  *Təkwtəkwuni rerɨk raɡien a mə kamo nəmisəien miou tukumiaha.b Ia nəmisəien me i iakamreɡi ia nɨpwrak, iakamrɨpɨn pen a mamo sampam ia nəmisəien me səvəi Kristo səməme in rɨməreɡi tɨ nɨpwran. Nɨpwran nə in nə nakalasia me səvənhi. 25  *Iou iərmama riti sə iakamasitu ia nakalasia me nəha. Kumwesən rɨnəmri pehe wok i ia rəɡɨk mə takasitu ia kɨmiaha, məvisau irapw pam nəɡkiariien səvənhi m kɨmiaha. 26  *Nəɡkiariien nəha in nəɡkiariien riti səvəi Kumwesən rɨnərkwafə tɨ nərmama fwe kupwən, mətə təkwtəkwuni nəha Kumwesən rɨno pui m nərmama me səvənhi. 27  *Kumwesən rokeikei mə tro nərmama me nəha səvənhi hətoni mhəukurən mə nəɡkiariien nəha in rɨnərkwafə i truvei pen nautə amasan m nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel. Nautə amasan nəha Kristo ia rerɨmiaha, iəmə sə hiamətɨɡite irə truvei pehe nasoriien m kɨmiaha ia neiai.

28  *Kristo nəha, kɨmaha iahaməni irapw in, mamhəvəhaɡ m nərmama me pam, mamhahatən nərmama me pam ia nukurənien me pam, mə irəha pam tuhəuvehe mhəmruə ia noien səvəi Kristo, nənə iahərpwi irapw irəha ia nəmri Kumwesən. 29  *Ia noien nəha iakaməmwur mamsese tukwe mamesi pen nɨskaiien asori səvəi Kristo sə ramo wok ia nɨmɨruien səiou.

2

1 Iakokeikei mə tihəukurən mə iou iakamsese pɨk tukumiaha nəkur Kolosi, mɨne nəkur Laotisia, mɨne nakalasia me pam səməme həpkətoni raka mhə nənimek ia nəpɨn riti. 2  *Iakokeikei mə takasitu ia nirəha pwəh həreɡi ramasan fwe ia rerɨnraha, mhəuvehe mho kuatia mhokeikei irəha me, mhəukurən amasan nɨpwrai nəɡkiariien pərhien nənə mhəuvehi namasanien me pam səvəi noien i. Ro iamɨnhi irə irəha tuhəukurən nɨpwrai nəɡkiariien sə Kumwesən rɨnərkwafə i fwe kupwən. Nəɡkiariien nəha in Kristo, 3  *iəmə sə Kumwesən rɨnərkwafə pen nukurənien amasan me pam səvənhi irə. 4  *Iakaməɡkiari iamɨnhi irə m kɨmiaha tɨ nəsisəɡien ia nəɡkiariien eikuə me səvəi nərmama sə rəsien mavi raka nətərɨɡien səkɨmiaha. 5  *Nɨpərhienien, nɨpwrak rɨpkarə mhə kɨmiaha min, mətə iakamarə kɨtaha m kɨmiaha ia nənɨmwɨk. Nənə rerɨk raɡien pɨk tɨ nəri nə mə iakamətoni mə nətərɨɡien səkɨmiaha kuatia a, nənə hiamahatətə əknekɨn ia Kristo.

Nərmama me səvəi Kristo nɨmɨruien səvənraha ruvəuvehe muvəukuər raka

6 Tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəməuvehi Iesu Kristo mə in Iərɨmənu səkɨmiaha, nənə tihaməkeikei mharə ia narəien kuatia kɨmiaha min. 7  *Tihəkwtəmhiri əknekɨn in rəmwhen ia nuai nei raməkwtəmhiri əknekɨn tɨprənə. Nɨmɨruien səkɨmiaha traməkeikei mərer əknekɨn irə rəmwhen ia nimwə sə ramərer əknekɨn ia tɨprənə. Nahatətəien səkɨmiaha traməkeikei mɨskai ia nəpɨn me pam rəmwhen kɨnahatən raka kɨmiaha irə. Nənə ia nəpɨn me pam tihaməkeikei mhəni tanak m Kumwesən.

8  *Nərmama nepwɨn nəha irəha kamhəni mə hokeikei pɨk nukurənien. Mətə nəɡkiariien səvənraha ro neikuəien i, nɨpwran riwən, tɨ nəri nə mə ramesi pen a nahatənien səvəi nərmama mɨne nənɨmwɨn me i irəha nukune noien me səvəi tɨprənə i. Nəɡkiariien səvənraha rɨpkesi pen mhə nəvisauien ia Kristo. Tihamətui amasan mə nərmama me nəha tuhəpwəh nərkwiien kɨmiaha ia nəɡkiariien me səvənraha.

9  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama nəha Kristo, Kumwesən ramarə pam ia nɨpwran mukuər irə. 10  *Nənə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəməuvehe mho kuatia kɨmiaha min nɨmɨruien səkɨmiaha ruvəukuər raka nari riti mwi riwən tihaməkeikei mhətui. Kristo in rasori ia nənɨmwɨn me pam səməme kamhəuvehi nasoriien mɨne nərɨmənuien. 11  *Nənə tɨ nəri nə mə hiəməuvehe mho kuatia kɨmiaha min, kuvəuvehi raka ninhum m kɨmiaha. Mətə nuvehiien ninhum nəha iakani rɨpko mhə sə nəha iərmama riti ro ia rəɡɨn, rekəm. Iakani nuvehiien ninhum nəha Kristo rɨno mərai raka noien ərəha səvəi nɨpwramiaha. 12  *Nənə nəpɨn kɨno paptaes ia kɨmiaha, kɨnɨmwi kɨmiaha kɨmiaha min. Ia paptaes nəha kɨməuvehi utə mwi kɨmiaha hiətui mwi ia nemhəien kɨmiaha min, tɨ nəri nə mə hiamahatətə ia nɨskaiien səvəi Kumwesən. Ia nɨskaiien nəha in rɨno Kristo rətui mwi ia nemhəien səvənhi.

Ia nei kamarkuaui Kumwesən rɨfi nari ia nərmama me səvənhi

13  *Kɨmiaha nərmama rɨpko mhə kɨmiaha nəkur Isrel kəpwəh nuvehiien ninhum m kɨmiaha ia nɨpwramiaha, fwe kupwən rəmwhen mə hiəuvamhə raka tɨ nəri nə mə hiənamo noien ərəha me, mətə Kumwesən ruvei pehe nɨmɨruien vi m kɨmiaha nəpɨn rɨno Kristo rətui mwi ia nemhəien səvənhi. In rɨnenouenou raka noien ərəha me pam səkɨtaha. 14  *Nəkukuə nəha rərəha ia kɨtaha kɨmərai pen noien ərəha me irə səkɨtaha mə tukərpwɨn pehe m kɨtaha, Kumwesən ruvəuvehi raka raka nəkukuə nəha irau nəɡkiariien me səvəi Loa səməme kamhərkwi kɨtaha, mərui tərini pen ia nei kamarkuaui. Ro pen in rɨfi nari ia kɨtaha. 15  *Ia nei kamarkuaui Kumwesən rətefi nɨskaiien səvəi nənɨmwɨn me səməme kamhəuvehi nasoriien mɨne nərɨmənuien. Rəmwhen mə rərihi tərini rəɡɨnraha, miri irapw irəha ia nəmri nərmama, mahatən pen mə ruvəuvehi irapw nɨskaiien səvənraha ia naruaɡənien.

16  *Ro pen tihəpwəh nəseniien iərmama riti rəkiri noien səkɨmiaha ia nɨkaren səvəi nəfe hiamani uə hiamənɨmwi, uə ia nɨkaren səvəi nəfe hiamo ia nəpɨn ikinan me, uə nəpɨn səvəi məkwə vi, uə sapat. 17  *Narimnari me nəha həmwhen a ia nənɨmwi nari sə rəpwəh ihi nier peheien, mətə nɨpwran in Kristo. 18 Nərmama nepwɨn nəha irəha kamhəni mə nərmama tuhaməkeikei mhəuvehi irapw nətərɨɡien səvənraha nənə mhəfwaki m naɡelo me. Irəha kamhəni nəɡkiariien nəha mamhərer ia nəməkrəhaien me səvənraha səməme hənətoni. Kɨmiaha tihəpwəh nukurirəien irəha kamo hiarfai ia nəfe nari hiamaiu tukwe. Nərmama me nəha kamhəfiəutə ia nirəha tɨ nəri nɨpwran riwən, mamhəni nəfe ruku pen tɨ nətərɨɡien atukw səvənraha. 19  *Irəha həpkəkwtəmhiri əknekɨn mhə Kristo, mətə in rəmwhen ia kənkapwə iərmama. Kɨtaha səmwhen ia nɨpwrai iərmama nəha kwənəkwus me hərkwi tərini kwopun nɨkəkrin me rɨrɨpɨn ikɨn. Nəpɨn Kristo raməkwməni kɨtaha nənə kɨtaha pam səuverə ia nuverəien sə ruku pen tɨ Kumwesən.

20 Kɨmiaha hiəuvamhə raka kɨmiaha Kristo. Hiənaraka raka raka ia nənɨmwɨn me i irəha nukune noien me səvəi tɨprənə i. Mə ro iamɨnhi irə rəfo kɨmiaha hiamarə ihi rəmwhen kɨmiaha nərmama me səvəi tɨprənə? Rəfo kɨmiaha hiaməsiai natuakəmien me i kamhəni iamɨnhi irə mə, 21 “Tikəpwəh nuvehiien, məpwəh nəni əɡhanien, məpwəh nɨrapiien”? 22  *Natuakəmien me nəha kamhəni nəveɡɨnien mɨne narimnari me hiani uə hiəuvehi nənə triwən mwi. Kamhesi pen nətərɨɡien mɨne nahatənien səvəi iərmama. 23 Nɨpərhienien, rosi nərmama me nepwɨn kamhətə mə natuakəmien me nəha ho nukurənien i tɨ nəri nə mə ikamesi pen maməmwur mə tikəfwaki skai m Kumwesən, mauvehi irapw nətərɨɡien səim, nɨpwram raməmisə i. Mətə natuakəmien me nəha ko həpkasitu mhə mhəsisəɡ noien ərəha səvəi nɨpwrataha.

3

Nərmama me səvəi Iesu Kristo tuhaməkeikei mharkahu ia nɨmɨruien vi

1  *Tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨno kɨmiaha hiətui mwi ia nemhəien kɨmiaha Kristo, ro pen təkwtəkwuni nəha tihaməkeikei mhətui narimnari me fwe irənhə ia kwopun nəha Iesu raməkure ikɨn ia nɨkare Kumwesən mwatuk. 2  *Nətərɨɡien səkɨmiaha traməkeikei məmak ia narimnari me fwe irənhə, mətə trəpwəh nəmakien ia narimnari me ia təkure tɨprənə i. 3  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvamhə raka, nɨmɨruien səkɨmiaha kɨnərkwafə pen ia Kumwesən kɨmiaha Kristo. 4  *Nɨmɨruien pərhien səkɨtaha in nə Kristo. Nənə nəpɨn Kristo trɨrərɨɡ pehe mwi, Kumwesən tro nərmama pam hətoni Kristo mɨne kɨtaha, nənə irəha tuhətoni namasanien mɨne nɨskaiien səvənhi.

5 Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mhəpwəh anan noien ərəha səvəi tɨprənə me i: nɨpran mɨne nərman kamhəiri əpnapen irəha me, irəha kamho noien ərəha sə ro a naurɨsien, mamhokeikei pɨk irəha me tɨ noien ərəha, nətərɨɡien səvənraha rukuər ia noien ərəha, rerɨnraha ramakres (noien nəha rəmwhen mə kamhəfwaki pen m nənɨmwi nari me). 6 Noien me nəha kamho niemaha raməpi Kumwesən. Trɨpko mhə tui in ruvehe mərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama me nəha səməme kamhərui nəkwan. 7 Fwe kupwən kɨmiaha mwi hiamarə mamho noien ərəha me nəha nəpɨn noien ərəha me nəha kamhərɨmənu ia kɨmiaha. 8  *Mətə təkwtəkwuni nəha tihaməkeikei mharaka pam ia nirəha: niemaha, nətəpaharien, nəmwəkiien iərmama, nɨniien nɨkare iərəmə, mɨne nəɡkiariien əmkemɨk sə raku pen ia tərhui iərəmə. 9  *Tihəpwəh neikuəien ia kɨmiaha me, tɨ nəri nə mə hiənəpwəh raka nɨmɨruien akuas səkɨmiaha mɨne noien ərəha me səvənhi, 10  *nənə mharkahu ia nɨmɨruien vi. Nɨmɨruien vi nəha in nəha iərmama vi sə Kumwesən rɨno, mamərməvi ia nətərɨɡien səvənhi mə truvehe məmwhen irə. 11  *Tɨ nəri nə mə kɨtaha səuvəuvehe mhəno nərmama vi me ia kɨtaha nəri auər a mə ik iəmə Isrel uə rɨpko mhə ik iəmə Isrel, kuvehi ninhum mik uə kɨpkuvehi mhə ninhum mik, ikukurən amasan nari uə ipkukurən amasan mhə nari, ik slef uə rɨpko mhə ik slef, mətə Kristo in narimnari me pam, mamarə ia rerɨtaha pam.

12  *Kɨmiaha nərmama Kumwesən rɨmərfi kɨmiaha. Kɨmiaha nərmama ikinan mɨne nərmama keikei me səvənhi. Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvehi pen nɨmɨruien vi nəha səkɨmiaha rəmwhen ia karkahu səkɨmiaha. Kɨmiaha tihaməkeikei mhapi tɨ nərmama, mho ramasan mɨnraha, mhəuvehi irapw nətərɨɡien səkɨmiaha, mhəpkəfiəutə mhə ia kɨmiaha, mho nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs, 13  *mhəpwəh nəseniien niemaha rəpi akwauakw kɨmiaha. Trɨni mɨnuə iərmama riti ro rərəha ia kɨmiaha riti ramasan mə hienouenou i. Iərɨmənu səkɨmiaha rɨnenouenou noien ərəha me səkɨmiaha. Ro pen kɨmiaha mwi tihaməkeikei mhenouenou noien ərəha me səkɨmiaha me. 14  *Nənə irənhə ia noien me pam nəha, tiharkahu nokeikeiien sə ravi tərini amasan narimnari me pam həuvehe mho kuatia.

15  *Nənə pwəh nəmərinuien səvəi Kristo rərɨmənu ia rerɨmiaha, tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnəkwein ia kɨmiaha mə tihəuvehe mhousəsɨmwɨn rəmwhen nɨpwrai iərmama kuatia mharə ia nəmərinuien nəha. Nənə ia nəpɨn me kɨmiaha tihaməkeikei mhəni tanak m Kumwesən. 16  *Pwəh nəɡkiariien səvəi Kristo ramarə pəpwiə ia rerɨmiaha, hiamahatən mamhəvəhaɡ m kɨmiaha me ia nukurənien me pam. Tihani nɨpu me ia nəkukuə nəha Ol Sam, mɨne nɨpu me səvəi nəfwakiien, mɨne nɨpu me səməme kamhəuku pen tɨ Nənɨmwɨn Ikinan, mhəɡnəɡɨni Kumwesən mə rerɨmiaha raɡien tukwe. 17  *Narimnari me pam səməme hiamo, mɨne nəɡkiariien me pam səməme hiaməni, tihamo mamhəni ia nəɡhi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha, mamhəni tanak m Tata Kumwesən tukwe.

Nəvəhaɡien revən tɨ nakalasia me ia nimwə me səvənraha

18  *Kɨmiaha nɨpran me, tihaməkeikei mhəsiai nərman me səkɨmiaha. In nə noien atukwatukw nɨpran me kamhahatətə ia Iərɨmənu tuho.

19  *Kɨmiaha nərman me, tihaməkeikei mhokeikei nɨpran me səkɨmiaha, mhəpwəh nometəien irəha.

20  *Kɨmiaha nəkwərhakwərha me, tihaməkeikei mho nəkwai tata mɨne mama me səkɨmiaha ia narimnari me pam, tɨ nəri nə mə noien i ramo Iərɨmənu səkɨtaha rerɨn ramaɡien.

21  *Kɨmiaha tata me, tihəpwəh noien nəkwərhakwərha me səkɨmiaha niemaha rəpi irəha, kamo nətərɨɡien səvənraha rɨmwei.

22  *Kɨmiaha slef me, tihaməkeikei mho nəkwai nəmə asori me səkɨmiaha ia tɨprənə i ia narimnari me pam, mətə tihəpwəh noien nəpɨn kamhətoni a kɨmiaha rəmwhen ia nərmama səməme kamhəmwur mə tuho nərmama rerɨnraha raɡien, mətə tiho ia rerɨmiaha pam mhehekɨr Iərɨmənu səkɨtaha. 23 Nəfe nəɡhɨn hiamo, tiho ia rerɨmiaha pam rəmwhen hiamo tukwini nari m Iərɨmənu səkɨtaha, rɨpko mhə hiamo tukwini nari m nərmama. 24 Kɨmiaha hiəukurən mə Iərɨmənu səkɨtaha truvei pehe nərəkuien atukwatukw səvəi narimnari me səməme hiamo. Nərəkuien nəha in rɨnəmri karen raka mə səvəi nərmama me səvənhi. Iərɨmənu pərhien sə hiamo tukwini nari min in nə Kristo. 25  *Mətə iərmama sə ramo rərəha truvehi atukwatukw mwi nərəkuien səvəi noien ərəha səvənhi, tɨ nəri nə mə Kumwesən ramo raməmnəmwhen m nərmama me pam.

4

1  *Kɨmiaha nəmə asori me, tihaməkeikei mho ratukwatukw m slef me səkɨmiaha pwəh rəmnəmwhen a. Tiho iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə hiəukurən mə kɨmiaha mwi hiamarə teɡɨn iəmə asori riti. Iəmə asori nəha in fwe ia neiai.

Nəvəhaɡien me nepwɨn mwi

2  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəfwaki m Kumwesən ia nəpɨn me. Nəpɨn tihəfwaki irə, tihəpwəh napriien, mamhəni tanak m Kumwesən. 3  *Tihaməfwaki mwi tukumaha mə Kumwesən trəsevər ia təpinhə tukumaha pwəh iahəni irapw nəvisauien ia Kristo sə fwe kupwən ramərkwafə. Nəɡkiariien i in i iakɨnani irapw nənə kuvehi puvnimwə iou ia kalapus tukwe. 4  *Tihəfwaki mə takɨni irapw nəɡkiariien nəha trəmher amasan rəmwhen a mə takaməkeikei mo iamɨnhi irə. 5  *Kɨmiaha tihaməkeikei mho nari ia nukurənien ia nəmri nərmama iruə me mhəpwəh nətə wauien ia nəpɨn riti səkɨmiaha tɨ nuvi peheien irəha. 6  *Pwəh nəɡkiariien səkɨmiaha ramasan ia nəpɨn me məsien rəmwhen ia nəveɡɨnien kuvei pen sol irə, nənə tihaməkeikei mhəukurən amasan mə tihəfo irə mhərɨpwen nəɡkiariien səvənraha kuatia kuatia.

Nəɡkiariien sampam

7  *Tikikas trəvisau irapw pam noien me səiou ia kwopun i m kɨmiaha. In piəvtaha keikei riti sə kɨmaha iahəukurən nətɨɡiteien irə, ramasitu mamo tukwini nari m Iərɨmənu səkɨtaha kɨmaha min. 8  *Takərhi pehe in tukumiaha tɨ noien i, mə in tro kɨmiaha hiəreɡi ramasan, mɨni irapw tukumiaha mə iahaməfarə irə. 9  *In truvehe irau Onesimas, piəvtaha keikei i kɨmaha iahəukurən nətɨɡiteien irə, in iərmama riti səkɨmiaha. Irau trouəvisau narimnari me pam ia kwopun i m kɨmiaha.

10  *Aristakas in ramarə ia kalapus kɨmrau min, in rani ramasan tukumiaha. Mak, piəvi Panapas sə karen, in mwi rani ramasan tukumiaha. Mak nəha, kɨmaha iahəuvəni pehe raka tukumiaha i mə kɨmiaha tihaməkeikei mhəsevər ia rerɨmiaha tukwe trɨni mɨnuə ruvehe tukumiaha. 11 Nənə Josua Jastas in mwi rani ramasan tukumiaha. Ia kwənəkwus me səvəi nəkur Isrel səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu, iəmənmirəhar i irəhar əpa kamharowok kɨmaha mɨnraha ia nɨkaren səvəi nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə, nənə irəhar harnasitu pɨk ia nirak. 12 Epafras, iərmama riti səkɨmiaha sə ramo tukwini nari m Iesu Kristo, in mwi rani ramasan tukumiaha. Ia nəpɨn me rerɨn ramrhi kɨmiaha ia nəfwakiien me səvənhi, maməres Kumwesən mə kɨmiaha tihərer əknekɨn mhəmruə nənə mhəukurən amasan narimnari me pam səməme Kumwesən rokeikei. 13 Iou iakəseni mə nɨpərhienien in ramo wok skai tɨ nasituien ia kɨmiaha, mɨne nəkur Laotisia, mɨne nəkur Hierapolis. 14 Luk, tokta keikei səkɨtaha, mɨne Temas, irau krauni ramasan tukumiaha. 15 Tihəni tukwini ramasan səiou revən tɨ piəvtaha me fwe Laotisia, mɨne prən nəha Nimfa, mɨne nakalasia me səməme kamhousəsɨmwɨn irəha me ia nəkwai nimwə səvənhi.

16 Nəpɨn tihəvsini raka nəkukuə i səiou, nənə tihaməkeikei mhərhi pen i revən tɨ nəkur Laotisia mə irəha tuhəvsini mwi m nakalasia me fwe ikɨn. Ia noien a mwi nəha, kɨmiaha tihaməkeikei mhəvsini mwi nəkukuə səvəi nəkur Laotisia.

17  *Nənə tihaməkeikei mhəni pen tɨ Akipas mə in traməkeikei mo pam wok sə Iərɨmənu səkɨtaha rɨməuvei pen min.

18  *Iou Pol iakauvehi nəri kamrai nari irə mamrai a ia rəɡɨk nəɡkiariien səvəi nɨniien ramasan m kɨmiaha. Tihəpwəh nenouenouien jen me i kɨnərihi iou irə. Pwəh namasanien tramarə tukumiaha.

* 1:1: Efes 1:1

* 1:2: Rom 1:7

* 1:9: Efes 1:9,16,17, Fil 1:9

* 1:10: Fil 1:27, Efes 2:10

* 1:11: Efes 1:19, 3:16

* 1:12: Efes 1:11,18

* 1:13: Luk 22:53, Efes 2:2

* 1:14: Efes 1:6,7

* 1:15: 2Kor 4:4, Jon 1:18

* 1:16: Jon 1:3,10

* 1:17: Jon 1:1, 8:58

* 1:18: Efes 1:22-23, Wok Me 26:23, Rev 1:5

* 1:19: Jon 1:16, Kol 2:9

* 1:20: Efes 1:10, 2:16, Rom 5:1, Efes 1:7, 2:13, 1Jon 2:2

* 1:21: Rom 5:10, Efes 2:12, 4:18

* 1:22: Efes 2:14-16, Efes 5:27

a 1:22: Uə “kɨmiaha nəkur ikinan me səvənhi.”

* 1:23: Efes 3:17, Hip 3:14, Mak 16:15, 1Tim 3:16

* 1:24: Efes 3:13

b 1:24: Pol raməmak fwe ia kalapus nəpɨn rɨrai nəkukuə i. Kalapus nəha in nəha nəmisəien sə Pol raməɡkiari irə ia vas 24.

* 1:25: Efes 3:2,7-8

* 1:26: Rom 16:25-26, Efes 3:3-5,9-10

* 1:27: Efes 1:18, 1Tim 1:1

* 1:28: Efes 4:13

* 1:29: Efes 3:7,20, Fil 4:13

* 2:2: Efes 3:4,18, Kol 1:26

* 2:3: Aes 45:3, 1Kor 1:24,30, Efes 3:19

* 2:4: Rom 16:18, Efes 5:6, Kol 2:8

* 2:5: 1Kor 5:3

* 2:7: Efes 3:17, Efes 2:20-22

* 2:8: Kol 2:3

* 2:9: Jon 1:14,16

* 2:10: Efes 1:21-22

* 2:11: Rom 2:29

* 2:12: Rom 6:4, Efes 1:19-20, Kol 3:1

* 2:13: Efes 2:1,4-5

* 2:14: Efes 2:14-16, 1Pit 2:24

* 2:15: Kol 1:13

* 2:16: Rom 14:1-12

* 2:17: Hip 8:5, 10:1

* 2:19: Efes 2:21, Efes 4:15-16

* 2:22: Aes 29:13, Mat 15:9

* 3:1: Kol 2:12, Mak 12:36, 16:19, Efes 1:20

* 3:2: Mat 6:33

* 3:3: Rom 6:2, 2Kor 5:14

* 3:4: Fil 1:21, 1Kor 15:43, 1Jon 3:2

* 3:8: Efes 4:25-31, 5:4

* 3:9: Efes 4:22,25

* 3:10: Efes 4:24

* 3:11: Kal 3:28

* 3:12: 1Tes 2:9, Efes 4:2,32

* 3:13: Efes 4:32, 5:2

* 3:14: Rom 13:8-10, 1Kor 13:13, Efes 4:3

* 3:15: Fil 4:7, 1Kor 12:13,27, Efes 4:4

* 3:16: Efes 5:19

* 3:17: 1Kor 10:31, Efes 5:20

* 3:18: Efes 5:22

* 3:19: Efes 5:25

* 3:20: Efes 6:1

* 3:21: Efes 6:4

* 3:22: Efes 6:5-8

* 3:25: Rom 2:11

* 4:1: Lev 25:43,53, Efes 6:9

* 4:2: Efes 6:18, Fil 4:6

* 4:3: Rom 15:30, Efes 6:19, 1Kor 16:9

* 4:4: Efes 6:20

* 4:5: Efes 5:15-16, 1Tes 4:11-12

* 4:6: Efes 4:29, 1Pit 3:15

* 4:7: Efes 6:21

* 4:8: Efes 6:22

* 4:9: Flm 10-12

* 4:10: Wok Me 19:29, 12:12, Wok Me 13:13, Flm 24

* 4:17: Flm 2

* 4:18: 1Kor 16:21

Fas Tesalonaeka

1

2

3

4

5

Fas Tesalonaeka

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Pol ramavən maməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo ia kwopun me. Ia navənien səvənhi sə ro kəru irə rərpwi vi a nousəsɨmwɨnien səvəi nakalasia me fwe Tesalonaeka. In rarə fwe ikɨn nəfwakiien kahar nənə mier tɨ nəri nə mə nəkur Isrel həmwəki in, mhometə in. Ia nuk 51 Timoti rərhi pen nəkukuə riti revən tɨ Pol maməɡkiari ia narəien səvəi nakalasia me fwe Tesalonaeka. Pol ramarə fwe Korin nəpɨn in ruvehi nəkukuə səvəi Timoti. In rokeikei mə truvehi utə nətərɨɡien səvəi nəkur Tesalonaeka ro pen rɨrai nəkukuə i. Pol rɨnaməɡnəɡɨni nəkur Tesalonaeka tɨ nəri nə mə hamərər əknekɨn ia nahatətəien səvənraha nəpɨn nərmama hamometə irəha. In ramahatən irəha ia narəien sə ratukwatukw ia nəmri Kumwesən, mamahatən mwi irəha ia nuveheien səvəi Iesu. Kɨtaha səreirei mə Iesu truvehe ia nəfe nəpɨn. Ro pen tsaməmwur ia noien amasan meste nuveheien səvəi Iesu Kristo.

1

1  *Iou Pol, Saelas, mɨne Timoti.

Nəkukuə i rauvehe tukumiaha nakalasia me fwe Tesalonaeka. Kɨmiaha nərmama səvəi Kumwesən tata səkɨtaha mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha.

Pwəh namasanien mɨne nəmərinuien krauarə tukumiaha.

Kɨni vivi Kumwesən tɨ nahatətəien səvəi nəkur Tesalonaeka

2  *Nəpɨn me pam iahaməni kɨmiaha ia nəfwakiien me səkɨmaha, nənə mamhəni vivi Kumwesən tukumiaha pam, 3  *tɨ nəri nə mə ia nəmri Kumwesən Tata səkɨtaha rerɨmaha ramrhi noien amasan səkɨmiaha sə ruku pen ia nahatətəien, mɨne nəmwurien səkɨmiaha sə ruku pen ia nokeikeiien, mɨne nərerien səkɨmiaha sə hiamərer əknekɨn irə tɨ nəri nə mə hiəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha ia Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo.

4 Piak me, Kumwesən rokeikei kɨmiaha, nənə muvərfi raka kɨmiaha mə kɨmiaha nərmama me səvənhi. Kɨmaha iahəukurən amasan mə nəri nəha ro nɨpərhienien 5  *tɨ nəri nə mə nəpɨn nəɡkiariien amasan sə iahaməvisau irapw i rɨməuvehe tukumiaha fwe kupwən, rɨpkuvehe mhə ia nəɡkiariien a, mətə ruvehe mwi ia nəɡsen, mɨne Nənɨmwɨn Ikinan, mɨne ia suatuk riti sə rahatən pen mə hiamahatətə pərhien irə. Nənə nəpɨn iahənarə kɨtaha m kɨmiaha, hiəukurən mə iahənəfarə irə. Iahəno a narimnari me rasitu ia kɨmiaha. 6  *Nənə ia nəpɨn nəha hiəuvehe mhəmwhen a ia kɨmaha mɨne Iərɨmənu səkɨtaha, tɨ nəri nə mə nəpɨn kuvei pehe nəɡkiariien səvəi Kumwesən m kɨmiaha nənə hiəuvehi nərmama ho nəmisəien asori m kɨmiaha, mətə Nənɨmwɨn Ikinan ro rerɨmiaha raɡien a. 7  *Ia noien nəha hiənahatən suatuk amasan riti m nərmama me pam səməme kamhahatətə fwe profens mi nəha Masetonia mɨne Akaea mə tuhesi pen noien səkɨmiaha. 8  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiənəvisau irapw raka nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu kuvəreɡi ia kwopun me rəmwhen ia kisɨpw rasək. Rɨpko mhə fwe Masetonia əpa mɨne Akaea, mətə nərmama ia kwopun me pam həuvəreɡi raka kamɨni mə hiənəfo mhəuvehe mhahatətə ia Kumwesən. Ro iamɨnhi irə kɨmaha tahəni nəɡkiariien riti tɨ nəfe. 9  *Nərmama me pam nəha kamhəɡkiari ia kɨtaha, mamhəni mə nəpɨn iahəuvehe mhətə kɨmiaha fwe kupwən, hiəsevər ia rerɨmiaha tukumaha, nənə mharaka ia nənɨmwi nari me səkɨmiaha səməme hiaməfwaki pen mɨnraha, mhəuvehe mhəkurirə Kumwesən səkɨmaha. Irəha kamhəni mə ipwet mɨne hiamo tukwini nari m Kumwesən pərhien sə ramɨru, 10  *mamheitenhi tɨni sə in rɨno rətui mwi ia nemhəien. Tɨni nəha Iesu sə truku pen ia neiai, muvehe, muvehi raka kɨtaha tɨ niemaha səvəi Kumwesən ia nəpɨn rauvehe.

2

Wok sə Pol rɨno fwe Tesalonaeka

1  *Piak me, kɨmiaha hiəukurən mə nəpɨn iahəuvehe mhətoni kɨmiaha fwe kupwən, nuveheien səkɨmaha rɨpko mhə nəri auər a irə. 2  *Hiəukurən mə nəpɨn iahamarə ihi fwe Filipae, nərmama ho nəmisəien m kɨmaha, mhəni ərəha kɨmaha. Mətə Kumwesən səkɨtaha rɨno nətərɨɡien səkɨmaha rɨskai iahəuvehe mhəni irapw nəɡkiariien amasan səvənhi tukumiaha ia nəmri nərmama həpɨk səməme həmwəki nəɡkiariien nəha. 3 Nənə hiəukurən mə nəɡkiariien səkɨmaha iahənəvisau irapw m kɨmiaha rier ia tərhumaha tɨ nəfe? Tɨ nəri nə mə iahərkwafə nətərɨɡien ərəha riti ia rerɨmaha, uə iahəmwur mə taheikuə ia kɨmiaha, uə taho nɨfeifeiien m kɨmiaha? Rekəm! 4  *Iahəpwəh noien iamɨnha irə, mətə ia nəpɨn me iahaməni nəɡkiariien sə Kumwesən rokeikei, tɨ nəri nə mə in rɨnətə raka kɨmaha mə iahəmwhen, rəmri pehe nəɡkiariien amasan səvənhi ia tɨpaɡe rəɡɨmaha. Ro iamɨnhi irə iahəpkəmwur mhə mə nərmama rerɨnraha traɡien tukumaha, mətə iahaməmwur mə Kumwesən sə ramətə nətərɨɡien səkɨmaha rerɨn traɡien tukumaha. 5  *Rəmwhen kɨmiaha hiəuvəukurən raka kɨmaha iahəpkuvehe mhə mhəni nəɡkiariien əsien me tukumiaha, uə nəɡkiariien sə tahəvi kɨmiaha irə hiəuvehe mhəuvei pehe mane m kɨmaha. Kumwesən mwi rukurən mə nəɡkiariien i ro nɨpərhienien! 6  *Nənə iahəpkəmwur mhə mə taho nərmama həɡnəɡɨni kɨmaha. Iahəpwəh noien iamɨnhi irə ia kɨmiaha uə ia nərmama nepwɨn mwi.

7 Nənə nari riti tɨ nəri nə mə kɨmaha aposol me səvəi Kristo iahəukurən nɨniien mə tihaməkeikei mhəsiai kɨmaha rəmwhen ia nəmə asori me, mətə iahəpko mhə iamɨnhi irə. Nəpɨn iahamarə kɨtaha m kɨmiaha fwe kupwən, noien səkɨmaha rɨməru rəmwhen ia mama riti sə ramətui amasan tɨ nɨpwnətɨn me. 8 Iahokeikei pɨk kɨmiaha, ro pen ia nəpɨn me nəha rerɨmaha raɡien tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən tukumiaha. Mətə rɨpko mhə in əpa i, rerɨmaha raɡien a mwi tɨ nuvei peheien nɨmɨruien səkɨmiaha m kɨmiaha tɨ nəri nə mə iahokeikei pɨk kɨmiaha.

9  *Piak me, rerɨmiaha ramrhi wok skai sə iahəno uə rekəm? Nəpɨn iahaməni irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kumwesən tukumiaha, iahamo wok ia rəɡɨmaha ia nəpɨn mɨne ia ran mə tahəpwəh nəres peheien nari riti tukumiaha.

10 Kɨmiaha mɨne Kumwesən mwi hiəukurən mə nəɡkiariien i ro nɨpərhienien! Nəpɨn iahamarə kɨtaha m kɨmiaha nərmama hiamahatətə ia Kumwesən, noien səkɨmaha ro ikinan, matukwatukw, məmher. 11 Hiəukurən mə iahəno m kɨmiaha rəmwhen ia tata riti ramo m nɨpwnətɨn me. 12 Iahamərpwi əknekɨn kɨmiaha, mamhəuvehi utə nətərɨɡien səkɨmiaha, nənə mamhəɡkiari skai m kɨmiaha mə tiharə ia narəien sə ratukwatukw ia nəmri Kumwesən. In raməkwein kɨmiaha mə tihəuvehe ia nəkwai nɨtətə sə in ramərɨmənu irə mamhəhiapw.

13  *Nari riti mwi nəha ikɨn ia nəpɨn me pam iahaməni vivi Kumwesən tukwe. Nəpɨn iahəni pehe nəɡkiariien səvəi Kumwesən tukumiaha, kɨmiaha hiəreɡi, mhəuvehi nəɡkiariien nəha, mhəni nɨpərhienien irə. Hiəpkuvehi mhə nəɡkiariien nəha rəmwhen ia nəɡkiariien səvəi iərmama, mətə hiəuvehi atukwatukw mhəukurən mə nəɡkiariien i in pərhien nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Nəɡkiariien nəha rauverə ia kɨmiaha səməme hiaməni nɨpərhienien irə. 14  *Piak me, hiəukurən nakalasia me səvəi Kumwesən fwe tənə Jutia kamhəni nɨpərhienien ia Iesu Kristo. Kɨmiaha hiəuvəuvehe mhənəmwhen raka ia nirəha. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəmisəien me nəha nəkur Isrel həno mɨnraha nəkur imwəmiaha me həno rəmwhen a mwi ia kɨmiaha. 15  *Nəkur Isrel me nəha irəha hənousi əpune Iesu Iərɨmənu səkɨtaha, mɨne profet kupwən me, nənə mhəkoui irapw kɨmaha iahəier. Kumwesən rerɨn rɨpkaɡien anan mhə tɨ nirəha. Irəha kamhəmwəki nərmama me pam, 16  *mamhəmwur mə tuhənise kɨmaha iahəpwəh nəɡkiariien m nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel kamo Kumwesən ruvehimɨru irəha. Ia noien nəha kamhakutan pen noien ərəha səvənraha meste trukuər. Mətə təkwtəkwuni nəha niemaha səvəi Kumwesən ruvəuvehe mɨneste irəha.

Pol rokeikei pɨk mə trətoni mwi nəkur Tesalonaeka

17  *Piak me, fwe kupwən kɨmaha iahənəpwəh kɨmiaha ia nɨpwramaha mhəuvən isipwɨn tukumiaha səvəi nəpɨn ouihi, mətə nətərɨɡien səkɨmaha raməmak ihi ia kɨmiaha. Ia nəpɨn nəha iahaməmwur pɨk mə tahərərɨɡ mhətoni mwi kɨmiaha tɨ nəri nə mə iahokeikei pɨk kɨmiaha. 18 Iahənokeikei mə tahəuvehe mhətoni kɨmiaha, iou, Pol, iakani pərhien mə iakɨnəmwur nəpɨn rɨpɨk, mətə Setan rəsisəɡ kɨmaha. 19  *Nəfe nəha iahaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmaha irə, uə nəfe nəha naɡienien səkɨmaha mɨne kəfəfau səvəi nɨsiaiien sə tahərpwi kɨmaha tukwe ia nəmri Iərɨmənu səkɨtaha Iesu nəpɨn in truvehe irə? Rosi kɨmiaha nə uə? 20 Ouəh nɨpərhienien, kɨmiaha nə nərmama iahamərpwi kɨmaha tukumiaha, nənə rerɨmaha ramaɡien tukumiaha.

3

1  *Nəpɨn kɨmaha iahəuvavən isipwɨn tukumiaha, rerɨmaha rəpou pɨk tɨ nəri nə mə iahəreirei mə hiamarə amasan uə rekəm. Ro iamɨnhi irə iahəni sɨmwɨn mə iou mɨne Saelas trauarə kɨmrau əpa ia taon nəha Atens, 2  *mətə Timoti truvehe mətoni kɨmiaha. In piəvtaha riti sə ramo wok səvəi Kumwesən kɨmaha min, iahaməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo. Kɨmaha iahərhi pehe in tukumiaha mə trasitu ia kɨmiaha muvehi utə nətərɨɡien səkɨmiaha, nənə mərpwi əknekɨn kɨmiaha ia nahatətəien səkɨmiaha, 3  *mə nəmisəien me i kamo m kɨmiaha tuhəpwəh noien kɨmiaha riti rɨmwei. Hiəuvəukurən raka mə nəri in i kɨmərfi raka mə tuko m kɨtaha iamɨnhi irə. 4  *Nəpɨn iahamarə kɨtaha m kɨmiaha fwe kupwən iahaməni pehe tukumiaha mə tuko nəmisəien m kɨtaha. Nənə hiəukurən amasan mə ruvəuvehe mɨno nɨpərhienien irə rəmwhen iahəməni tukumiaha i. 5  *Ro iamɨnhi irə nəpɨn rerɨk rəpou pɨk tɨ nəri nə mə iakreirei mə hiamarə amasan uə rekəm nənə iakərhi pehe Timoti mə truvehe mətoni ro nahatətəien səkɨmiaha mə ramskai ihi uə rekəm. Iakamhekɨr mə ia suatuk riti Setan sə raməmwur mə tro nərmama həmwei ia nərəhaien rɨno raka kɨmiaha hiəmwei ia nərəhaien, nənə wok səkɨmaha tro nəri auər a irə.

Timoti rɨrərɨɡ pehe məvisau nəɡkiariien amasan riti m Pol mɨne Saelas

6  *Təkwtəkwuni nəha Timoti ruvərərɨɡ pehe mwi tukumaha, nənə məvisau pehe m kɨmaha nəɡkiariien amasan i raməɡkiari ia nahatətəien mɨne nokeikeiien səkɨmiaha. In rɨməni pehe tukumaha i mə rerɨmiaha ramrhi ihi kɨmaha ia naɡienien, nənə mhokeikei mə tihətoni kɨmaha rəmwhen a ia kɨmaha iahokeikei mə tahətoni kɨmiaha. 7  *Ro iamɨnhi irə, piak me, nəri auər a iahamreɡi rərəha ia nəmisəien me i kamo m kɨmaha, mətə nəɡkiariien səvəi nahatətəien səkɨmiaha rɨməuvehi utə nətərɨɡien səkɨmaha tukumiaha. 8 Nəpɨn kɨmaha iahəreɡi mə kɨmiaha hiamərer əknekɨn tɨ Iərɨmənu səkɨtaha iahəreɡi mə iahəuvehi mwi nɨmɨruien. 9 Ia nəmri Kumwesən səkɨtaha rerɨmaha ramaɡien tukumiaha. Naɡienien nəha rasori pɨk mamo kɨmaha iahaməni vivi Kumwesən tukumiaha. 10 Ia nəpɨn me pam ia nəpɨn mɨne ia ran iahaməfwaki skai mə tahətoni mwi kɨmiaha, mhahatən kɨmiaha ia nəfe hiəreirei ihi mə nahatətəien səkɨmiaha trɨskai mwi.

11  *Nənə pwəh Kumwesən tata səkɨtaha, mɨne Iesu Iərɨmənu səkɨtaha, trouo suatuk riti səkɨmaha tɨ nuveheien mhətoni kɨmiaha. 12 Pwəh Iərɨmənu səkɨtaha tro nokeikeiien i hiamo m kɨmiaha me mɨne nərmama me pam ruvehe masori mwi rəmwhen ia nokeikeiien səkɨmaha rasori tukumiaha. 13  *Ia noien i in tro rerɨmiaha rɨskai. Nənə ia nəpɨn nəha Iesu Iərɨmənu səkɨtaha truvehe irə irəha nərmama ikinan me səvənhi, tihərer ia nəmri Kumwesən tata səkɨtaha, mhatukwatukw, mhəmher.

4

Nəfe nəha noien nəkur əfwaki me tuho Kumwesən rerɨn raɡien tɨ nirəha

1  *Piak me, takaməkeikei məɡkiari ia narimnari nepwɨn. Iahənahatən raka kɨmiaha ia nəfe noien sə tiho mə Kumwesən rerɨn raɡien tukumiaha. Nɨpərhienien i hiəno raka. Nənə təkwtəkwuni iahaməres kɨmiaha nənə mamhəres skai ia nəɡhi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha mə tihamo a iamɨnhi irə mamhəuvən. 2 Hiəuvəukurən raka nəvəhaɡien me nəha səməme iahəuvei pehe m kɨmiaha fwe kupwən ia nəɡhi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha.

3  *Nəri in i nəkwai Kumwesən mə kɨmiaha tihəmher, mho nəkur ikinan me səvənhi ia kɨmiaha. Tihəpwəh nesi penien suatuk səvəi nɨpran mɨne nərman səməme kamhəiri əpnapen irəha me. 4 Kurirə kɨmiaha kuatia kuatia hiəiri pran tihəkupwən mhəukurən noien sə rəmher, mo ikinan, mo nɨsiaiien kamiri pran irə. 5 Tihəpwəh niriien pran ia suatuk sə hiaməkurirə a nəfe nɨpwramiaha rokeikei pɨk rəmwhen ia nərmama səməme həreirei Kumwesən kamho. 6  *Ia narimnari me nəha, kɨmiaha riti trəpwəh noien rərəha ia piəvni makres səvənhi pran uə tɨni. Iərɨmənu səkɨtaha trərpwɨn noien ərəha səvəi nərmama me nəha səməme kamho noien nəha rəmwhen iahəuvəni skai raka tukumiaha. 7  *Kumwesən rɨpkəkwein mhə kɨtaha mə tsamesi pen noien sə rəmkemɨk, mətə noien sə rəmher, mo ikinan i. 8  *Ro pen iərmama sə ruvei pen təkutan m nəvəhaɡien i, rɨpko mhə ruvei pen təkutan m iərmama, mətə ruvei pen təkutan m Kumwesən sə rauvei pehe Nənɨmwɨn Ikinan səvənhi m kɨmiaha.

9  *Mətə ia nɨkaren səvəi nokeikeiien sə hiamo m piəvtaha me kɨmaha tahərai nəkukuə tukumiaha tɨ nəfe. Kumwesən rɨnahatən raka kɨmiaha mə tihaməkeikei mhokeikei kɨmiaha me. 10  *Nənə pərhien hiokeikei piəvtaha me pam fwe Masetonia. Mətə piak me iahaməres pehe mə tihamo a iamɨnhi irə mamhəuvən.

11  *Tihaməkeikei mamhəmwur mamharə ia narəien afafa, mamhətui atukw a tɨ narimnari me səkɨmiaha, nənə mamho wok ia rəɡɨmiaha rəmwhen a iahəuvəni raka tukumiaha i. 12  *Ia noien nəha nərmama iruə me tuhətoni noien sə hiamo ia nəpɨn me mə ratukwatukw a. Nənə tihəpwəh nətɨɡiteien ia nərməpə me mə tuhəuvei pehe nəfe riwən təni kɨmiaha.

Nuveheien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha

13  *Piak me, kɨmaha iahokeikei mə tihaməkeikei mhəukurən kaməfo ia nərmama me i səməme həuvamhə mə tihəpwəh nasəkien tɨ nirəha rəmwhen ia nərmama səməme nari amasan riti riwən kamheitenhi mə truvehe. 14  *Kɨtaha saməni nɨpərhienien mə Iesu rɨmamhə marə mətui mwi ia nemhəien səvənhi. Ro pen səukurən mə tuko mwi iamɨnhi irə ia nərmama me i səməme həməni nɨpərhienien ia Iesu meste hemhə. Kumwesən trɨpeki irəha hərərɨɡ mwi irəha Iesu. 15  *Nəɡkiariien i iahaməni pehe tukumiaha i təkwtəkwuni in nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha. Kɨtaha i nərmama səməme saməmɨru ihi meste nuveheien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha, kɨtaha ko səpkukupwən mhə ia nərmama səməme həuvamhə raka. 16  *Iərɨmənu səkɨtaha truku pen fwe ia neiai mameiwaiu pehe. Ia nəpɨn nəha in trɨni nəkwan, aɡelo sə in rasori ia naɡelo me trəkwein, kisɨpw səvəi Kumwesən trasək, nənə nərmama səməme həməni nɨpərhienien ia Kristo meste hemhə irəha tuhəkupwən mhətui mwi ia nemhəien səvənraha. 17 Kurirə irə kɨtaha i səməme saməmɨru ihi tukuvehi kɨtaha səutə kɨtaha mɨnraha. Tsəutə i nəpuə me tsətoni Iərɨmənu səkɨtaha ia nɨmaɡouaɡou. Nənə tsarə rerɨn kɨtaha Iərɨmənu səkɨtaha. 18 Ro pen tihəni nəɡkiariien me i tukumiaha me mhəuvehi utə nətərɨɡien səkɨmiaha me irə.

5

1  *Mətə piak me, ia nɨkaren səvəi nəpɨn atukwatukw narimnari me nəha tuhəier pehe irə kɨmaha tahərai nəkukuə tukumiaha tɨ nəfe. 2  *Kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə nəpɨn i kani mə Nəpɨn səvəi Iərɨmənu truvehe rəmwhen ia rakres sə rauvehe ia nəpɨn. 3  *Nəpɨn nərmama kamhəni mə, “Narimnari me pam həmərinu, nari riti tro nehekɨrien i riwən,” nənə, nərəhaien truvehe akwauakw tɨ nirəha rəmwhen ia pran sə təkutan rɨnaməmisə tɨ nərəhiien tɨni. Nənə ko irəha həpkap mhə.

4 Mətə piak me, kɨmiaha hiəpkarə mhə ia nəpitəvien rəmwhen ia nirəha. Rɨpkatukwatukw mhə mə nəpɨn nəha tro kɨmiaha hiərkərinari rəmwhen ia rakres riti. 5  *Kɨmiaha nɨpwnəti nukuraanien me mɨne nɨranien. Rɨpko mhə kɨtaha nɨpwnəti nəpitəvien me mɨne nəpɨn. 6 Ro iamɨnhi pwəh səpwəh nəmwhenien ia nərmama me i kamhapri, mətə pwəh samətui a, mhəpwəh noien rəmwhen ia nərmama me i kamhənɨmwi nənɨmwiien skai mamhakonə irə. 7 Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama me i kamhapri, irəha kamhapri ia nəpɨn. Nənə nərmama səməme kamhənɨmwi nənɨmwiien skai mamhakonə irə, irəha kamho noien nəha ia nəpɨn. 8 Mətə kɨtaha i nɨpwnəti nukuraanien me. Pwəh sətui mhəpwəh nakonəien nənɨmwiien skai. Pwəh səkwtəmhiri noien səvəi nahatətəien mɨne nokeikeiien. Noien nəha rəmwhen ia tɨnari kɨno ia aean ramo tukuahaɡ kwənpwenhi iərmama tɨ naruaɡənien. Pwəh səmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha ia Kumwesən mamheitenhi in mə truvehimɨru kɨtaha. Noien nəha rəmwhen ia kəfəfau kɨno ia aean ramo tukuahaɡ kənkapwə iərmama tɨ naruaɡənien. 9  *Kumwesən rɨpkrfi mhə kɨtaha mə niemaha səvənhi truvehe tukutaha, mətə rɨmərfi kɨtaha mə Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha truvehimɨru kɨtaha. 10  *In rɨmamhə tukutaha mə saməmɨru uə səuvamhə raka tsəukurən narəien kɨtaha min.a 11  *Ro iamɨnhi irə tihəuvehi utə nətərɨɡien səkɨmiaha me, nənə mhərpwi əknekɨn kɨmiaha me rəmwhen sə hiamo ipwet mɨne.

Nəvəhaɡien me sampam

12  *Piak me, iahaməres pehe m kɨmiaha mə tihəsiai nərmama me nəha kamhəsese kɨmiaha mɨnraha, səməme Iərɨmənu səkɨtaha rɨməuvehi utə irəha hasori ia kɨmiaha, nənə mamhəvəhaɡ m kɨmiaha. 13 Tihəsiai amasan irəha mhokeikei irəha tɨ wok sə kamho. Kɨmiaha tihaməkeikei mharə ia nəmərinuien, mhəpwəh nəvisəien m kɨmiaha me. 14  *Nənə piak me iahaməni pehe tukumiaha i mə tihaməkeikei mhəɡkiari skai m nərmama səməme kamharpaha. Nərmama səməme rerɨnraha rəpou tihəɡkiari vivi mɨnraha mhəuvehi utə nətərɨɡien səvənraha. Hasitu ia nərmama səməme nɨskaiien səvənraha riwən. Niemaha trəpwəh nəpi akwauakwien kɨmiaha, mətə tiho nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs tɨ nirəha pam. 15  *Trɨni mɨnuə nərmama kamho rərəha ia kɨmiaha, mətə tihəpwəh nərpwɨnien tai noien səvənraha. Nəpɨn me pam tihaməkeikei mhousari mə tiho ramasan m kɨmiaha me mɨne nərmama me pam.

16  *Rerɨmiaha traməkeikei mamaɡien ia nəpɨn me pam, 17  *nənə, mhəɡkiari m Kumwesən ia nəfwakiien ia nəpɨn me pam. 18  *Nəpɨn me pam tihəni tanak tɨ Kumwesən nəri auər a mə hiamarə ia namasanien uə nərəhaien. Tiho iamɨnhi tɨ nəri nə mə in i nəkwai Kumwesən sə in rokeikei mə kɨmiaha nərmama səvəi Iesu Kristo tiho.

19  *Tihəpwəh nɨniseien Nənɨmwɨn Ikinan. 20  *Tihəpwəh nətə ərəhaien nəɡkiariien səvəi iərmama riti sə rɨni mə Kumwesən rɨməuvei pen nəɡkiariien nəha min. 21 Hətoni amasan nənə mhəkiri amasan narimnari me pam, nənə, mhəkwtəmhiri əknekɨn nəri amasan, 22 nənə, mhəpwəh narimnari me pam səməme hərəha.

23  *Pwəh Kumwesən əpa i Kumwesən səvəi nəmərinuien ro kɨmiaha hiəuvehe mhəmher pam. Pwəh in ro nənɨmwɨn me pam səkɨmiaha, mɨne nɨmɨruien me pam səkɨmiaha, mɨne nɨpwramiaha me pam tuhatukwatukw ia nəpɨn Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo truvehe irə. 24 Kumwesən rɨnəkwein raka kɨmiaha, nənə, kɨmiaha hiəukurən nətɨɡiteien irə mə in tro narimnari me nəha.

25  *Piak me, tihəfwaki tukumaha. 26  *Tihəni ramasan tɨ piəvtaha me, mhakei mɨnraha ia nakeiien sə rəmher. 27 Ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha iakani skai tukumiaha i mə tihəvsini irapw nəkukuə i m piəvtaha me pam.

28 Pwəh namasanien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo tramarə tukumiaha.

* 1:1: Wok Me 17:1-10, 2Tes 1:1

* 1:2: Fil 1:3-4, Kol 1:3, 2Tes 1:11

* 1:3: 1Kor 13:13, Kol 1:4-6

* 1:5: 1Kor 2:4-5, 1Kor 4:20

* 1:6: 1Kor 4:16, 2Tes 3:9, Wok Me 17:5-9

* 1:7: 1Tes 5:3

* 1:8: Rom 1:8

* 1:9: Wok Me 14:15

* 1:10: Taet 2:13, Wok Me 17:31, 1Tes 5:9

* 2:1: 1Tes 1:5,9

* 2:2: Wok Me 16:19-24, Wok Me 17:1-9

* 2:4: 1Tim 1:11, Kal 1:10, Jer 11:20

* 2:5: Wok Me 20:33, 2Tes 2:3, Rom 1:9, 1Tes 2:10

* 2:6: Jon 5:41,44

* 2:9: Wok Me 20:34, 1Kor 4:12

* 2:13: 1Tes 1:2, 2Tes 2:13, Kal 1:11-12

* 2:14: Wok Me 17:5

* 2:15: Wok Me 2:23, 7:52

* 2:16: Mat 23:32-33

* 2:17: 1Tes 3:10

* 2:19: Fil 2:15-16, 4:1, 2Tes 1:4

* 3:1: Wok Me 17:15

* 3:2: Wok Me 16:1-3

* 3:3: Efes 3:13, 2Tim 3:12

* 3:4: Wok Me 14:22

* 3:5: Fil 2:16

* 3:6: Wok Me 18:5

* 3:7: 2Tes 1:4

* 3:11: 2Tes 2:16

* 3:13: Fil 1:10, 2Tes 1:7,10

* 4:1: 2Tes 3:6

* 4:3: 1Tes 5:23, Hip 10:10, 1Pit 1:16

* 4:6: Sam 94:1

* 4:7: 2Tes 2:13-14, 1Pit 1:15-16

* 4:8: Luk 10:16, Esik 36:27, Esik 37:14, 2Kor 1:22

* 4:9: Jon 13:34

* 4:10: 2Tes 3:4

* 4:11: Efes 4:28, 2Tes 3:8,12

* 4:12: 1Kor 5:12-13, Kol 4:5

* 4:13: Efes 2:12

* 4:14: Rom 14:9, 1Kor 15:3-4,12

* 4:15: 1Kor 15:51

* 4:16: 1Tes 1:10, 2Tes 1:7, 1Kor 15:52

* 5:1: Mat 24:36

* 5:2: Mat 24:42-44, 2Tes 3:10, Rev 3:3

* 5:3: Esik 13:10, Mat 24:39, Luk 21:34-35, Jon 16:21-22

* 5:5: Rom 13:12, Efes 5:9

* 5:9: 1Tes 1:10, 2Tes 2:14

* 5:10: Rom 14:8-9, 1Tes 4:14

a 5:10: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien i ia vas 10 in i mə: “In rɨmamhə tukutaha mə samapri uə samətui tsəukurən narəien kɨtaha min.”

* 5:11: Jut 20

* 5:12: 1Kor 16:18, 1Tim 5:17

* 5:14: 2Tes 3:6,11,15

* 5:15: Prov 20:22, Rom 12:17, 1Tes 3:9

* 5:16: Fil 4:4

* 5:17: Luk 18:1

* 5:18: Efes 5:20

* 5:19: Efes 4:30

* 5:20: 1Kor 14:1,39

* 5:23: 1Kor 1:9, 2Tes 3:3

* 5:25: Kol 4:3, 2Tes 3:1

* 5:26: Rom 16:16

Seken Tesalonaeka

1

2

3

Seken Tesalonaeka

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Nəkukuə i Seken Tesalonaeka Pol rɨmərai. In ramarə fwe Korin muvərai raka Fas Tesalonaeka, məkwə me nepwɨn həukurau, nənə in rərhi pen sə i revən. Nərmama nepwɨn həpkukurən amasan mhə nəɡkiariien səvəi Pol. Rerɨnraha rɨrhi mə Iesu truvehe akwauakw. Nənə irəha həpwəh wok səvənraha mheitenhi Iesu. Pol rɨrai nəkukuə i mə irəha tuhəukurən mə nuveheien səvəi Iesu trəfo irə. In rɨni mə tuhaməmwur ia noien wok meste Iesu truvehe.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Iou Pol, Saelas, mɨne Timoti.

Nəkukuə i rauvehe tukumiaha nakalasia me fwe Tesalonaeka.

Kɨmiaha nərmama səvəi Kumwesən Tata səkɨtaha mɨne Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo.

2  *Pwəh Kumwesən Tata səkɨtaha mɨne Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo trouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha.

Nəɡnəɡɨniien mɨne nəfwakiien

3  *Piak me, nəpɨn me pam kɨmaha iahaməreɡi mə tahaməkeikei mhəni vivi Kumwesən tukumiaha pam. Ratukwatukw mə tahamo iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn me pam nahatətəien səkɨmiaha ruvehe mamskai mwi, nənə nəpɨn me pam nokeikeiien səkɨmiaha kuatia kuatia hiamo m kɨmiaha me ruvehe mamasori mwi. 4  *Ro pen iahaməni irapw tɨ nakalasia me səvəi Kumwesən ia kwopun me pam mə rerɨmaha raɡien pɨk tukumiaha. Kɨmaha iahaməni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn me pam hiamərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨmiaha, nəri auər a mə nərmama me kamhometə kɨmiaha, nənə, mamho nəmisəien me rɨpɨk m kɨmiaha.

5  *Narimnari me i ramahatən pen mə nəkiriien səvəi Kumwesən ratukwatukw a nənə ro pen tukətə kɨmiaha mə hiəmwhen tihəuvnimwə ia nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə. Kamo nəmisəien m kɨmiaha nəha təkwtəkwuni tɨ nɨtətə nəha. 6  *Mətə Kumwesən in ratukwatukw. Nərmama me i kamho nəmisəien m kɨmiaha, in trərpwɨn pen mwi nəmisəien mɨnraha, 7  *nənə, muvei pehe napwɨsien m kɨtaha m kɨmiaha səməme hiamreɡi rərəha. Kɨtaha tsəuvehi napwɨsien nəha nəpɨn tukətoni Iesu Kristo rier pehe irə irəha naɡelo skai me səvənhi 8  *ia napw sə nəɡsen rasori. In trərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama səməme həreirei Kumwesən mɨne nərmama səməme həpwəh nesi penien nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha. 9  *Irəha tuhəuvehi nərpwɨnien riti sə trouraha irəha ia nuk nuk me fwe kwopun riti tɨpkətə mhə nəmri Iərɨmənu səkɨtaha ikɨn mɨne nukuraanien ia nəsanɨnien asori səvənhi. 10  *Irəha tuhəuvehi nərpwɨnien nəha nəpɨn in truvehe irə. Ia nəpɨn nəha nərmama ikinan me səvənhi tuhəɡnəɡɨni in. Nərmama me pam səməme həni nɨpərhienien irə tuhətoni in, nənə nənimenraha trier. Kɨmiaha mwi tiho mwi iamɨnha irə tɨ nəri nə mə hiəuvəni raka nɨpərhienien ia nəɡkiariien səkɨmaha.

11  *Nəpɨn me pam iahaməfwaki tukumiaha mə Kumwesən səkɨtaha trəvsini kɨmiaha mə kɨmiaha nərmama me səvənhi. Iahaməres mə nəfe nətərɨɡien amasan uə nəfe noien amasan ruku pen ia nahatətəien hiokeikei mə tiho, in tro irəha pam həuvehe mhəukuə ia nɨskaiien səvənhi. 12  *Ia noien nəha nərmama tuhəuvehi utə nəɡhi Iesu Iərɨmənu səkɨtaha tukumiaha, mhəuvehi utə mwi nəɡhɨmiaha tukwe resi pen namasanien səvəi Kumwesən səkɨtaha mɨne Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo.

2

Iərmama kani mə Iəmə sə Ramərui Loa

1  *Piak me, ia nɨkaren səvəi nuveheien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo mɨne nəpɨn tukousəsɨmwɨn kɨtaha irə səuvən mhətoni in, kɨmaha iahaməres kɨmiaha 2 mə tihəpwəh nehekɨr akwauakwien, mhəpwəh nɨreɡiien rərəha trɨni mɨnuə hiəreɡi kani mə nəpɨn səvəi Iərɨmənu ruvəuvehe raka. Nəri auər a mə tihəreɡi nəɡkiariien nəha ruku pen tɨ nənɨmwɨn riti uə nəvisauien riti uə ia nəkukuə riti sə kani mə kɨmaha iahərhi pehe i tukumiaha. 3  *Tihəpwəh nəseniien iərmama riti reikuə ia kɨmiaha ia suatuk riti iamɨnha irə tɨ nəri nə mə nəpɨn nəha trɨpkuvehe mhə meste nəpɨn nəha kamɨni trukupwən muvehe nərmama tuhəskəmter mhəni ərəha Kumwesən, nənə iərmama nəha kani mə Iəmə sə Ramərui Loa tukətoni trier pehe, in nəha iərmama sə tukouraha in. 4  *Nəpɨn trier pehe irə, in trɨni ərəha pam narimnari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha mɨne narimnari me pam səməme kamɨni kumwesən ia nirəha. In truvehi utə atukw a in irənhə ia narimnari me nəha, muvnimwə məkure ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən, nənə mɨni mə in Kumwesən.

5 Rəfo? Hiənenouenou mə nəpɨn iakɨnamarə kɨtaha m kɨmiaha, iakamɨni pehe narimnari me i tukumiaha? 6 Nənə hiəuvəukurən raka nəfe ramo tukuahaɡ iərmama nəha təkwtəkwuni mə ia nəpɨn atukwatukw səvənhi tukətoni in trier pehe. 7 Ipwet mɨne nərmama kamhərui afafa raka Loa, mətə iərmama sə ramo tukuahaɡ irəha mə tuhəpwəh noien ia kwopun rukuraan ikɨn, in tro iamɨnhi irə meste Kumwesən ruvehi raka in. 8  *Ia nəpɨn nəha tukətoni Iəmə sə Ramərui Loa trier pehe. Mətə Iərɨmənu səkɨtaha Iesu trəse əpune in ia nɨmətaɡi truku pen ia tərhun. Nəpɨn Iesu trier pehe irə nuveheien səvənhi trouraha iərmama nəha. 9  *Iəmə sə Ramərui Loa truvehe mo narimnari me ia nɨskaiien səvəi Setan. In tro nɨmtətien eikuə me, mɨne narimnari me səməme kamərkərinari irə, 10 mɨne nɨfeifeiien me səpəmsəpə səməme həpkatukwatukw mhə. Ia noien nəha in treikuə ia nərmama səməme kamhesi pen suatuk səvəi nemhəien. Kumwesən trouraha irəha tɨ nəri nə mə kamhəni mə həpwəh nokeikeiien nəɡkiariien pərhien sə rukurən nuvehimɨruien irəha. 11  *Tɨ noien nəha səvənraha, Kumwesən trərhi pen nɨfeifeiien skai riti tɨ nirəha mə tro irəha həni nɨpərhienien ia neikuəien. 12 Ro iamɨnhi irə nərmama me pam səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien pərhien, mətə rerɨnraha raɡien tɨ noien sə rɨpkatukwatukw mhə, Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səvənraha.

Nəkur Tesalonaeka tuhaməkeikei mhərer əknekɨn

13  *Mətə piak me, Iərɨmənu səkɨtaha rokeikei kɨmiaha. Ia nəpɨn me pam kɨmaha tahaməkeikei mhəni vivi Kumwesən tukumiaha tɨ nəri nə mə in rɨmərfi kɨmiaha fwe tui mə truvehimɨru kɨmiaha. Nənə in ruvehimɨru kɨmiaha ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn səvənhi sə ro hiəuvehe mhəmher, mho nəkur ikinan me səvənhi, nənə muvehimɨru kɨmiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien pərhien səvənhi. 14 Kumwesən rɨnəkwein ia kɨmiaha tɨ narimnari me nəha ia nəɡkiariien amasan sə iahaməvisau irapw mə tihəuvehi pəri nasoriien sə Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo rauvehi fwe ia neiai. 15 Ro iamɨnhi irə, piak me, tihərer əknekɨn, mhəkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien me səməme hiəuvəreɡi raka iahamahatən kɨmiaha irə ia tərhumaha mɨne ia nəkukuə.

16 Kumwesən Tata səkɨtaha rokeikei kɨtaha, maməriari pehe namasanien səvənhi m kɨtaha. Ia nəpɨn me pam in rauvehi utə nətərɨɡien səkɨtaha, nənə mamo kɨtaha saməreɡi ramasan tɨ nəri nə mə saməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə. Iakəfwaki pen min mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha maməres mə irau 17  *trouvehi utə rerɨmiaha nənə rauo kɨmiaha hiəskai tɨ noien noien amasan mɨne nɨniien nəɡkiariien amasan me pam.

3

Kaməres nəfwakiien

1  *Piak me, in i nəɡkiariien sampam. Tihəfwaki tukumaha mə nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha trevən akwauakw ia kwopun me pam, nənə, nərmama tuhəsiai mhesi pen rəmwhen a ia kɨmiaha hiaməsiai mamhesi pen. 2 Tihəfwaki tukumaha mə Kumwesən truvehi raka kɨmaha tɨ nəkur ərəha me, tɨ nəri nə mə komhə nərmama pam kamhahatətə ia Kumwesən. 3  *Mətə kɨtaha səukurən nətɨɡiteien ia Iərɨmənu səkɨtaha. In tro kɨmiaha hiəskai, nənə mətui amasan tukumiaha tɨ Setan mə trəpwəh nourahaien kɨmiaha. 4  *Nənə kɨmaha iahəukurən amasan ia nəmri Iərɨmənu səkɨtaha mə təkwtəkwuni nəha kɨmiaha hiamo nəfe iahaməni, nənə, tihamo iamɨnhi irə mamhəuvən. 5 Pwəh Iərɨmənu səkɨtaha triri rerɨmiaha ia nokeikeiien səvəi Kumwesən, mo hiərer əknekɨn ia nərerien səvəi Kristo.

Kɨnise narpahaien

6  *Nənə təkwtəkwuni piak me, iahəni pehe nəkwamaha tukumiaha i ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo mə tihaməkeikei mhərer isipwɨn tɨ piəvtaha me səməme kamharpaha, mhəpwəh nesi penien nəɡkiariien sə iahənəvəhaɡ raka m kɨmiaha irə. 7  *Kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə tihamo rəmwhen a ia kɨmaha. Nəpɨn iahənamarə kɨtaha m kɨmiaha fwe kupwən, iahəpkarpaha mhə. 8  *Kɨmaha iahəpkani mhə nəveɡɨnien sə iərmama riti ruvei pehe auər a m kɨmaha. Mətə ia nəpɨn mɨne ia ran iahaməsese mamhowok. Iahəpwəh nokeikeiien mə tahəuvei pehe wok skai m kɨmiaha tɨ nəkwməniien kɨmaha. 9  *Hiəukurən mə ramasan a ko iahəres pehe nasituien iamɨnhi, mətə iahəpko mhə. Iahəuvei pehe noien səkɨmaha m kɨmiaha rəmwhen ia noien riti sə tihəuvnhi. 10  *Nənə nəpɨn iahənamarə kɨtaha m kɨmiaha, iahəuvei pehe nəɡkiariien i m kɨmiaha mə, “Trɨni mɨnuə iərmama rəpwəh noien wok, kəpwəh nuvehi penien nəveɡɨnien min.”

11  *Iahaməni iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iahamreɡi mə nərmama nepwɨn nəha irəha kamharə kɨmiaha mɨnraha mamharpaha, mamhəɡkiari pɨk, mhəpko mhə wok. 12  *Ro pen nərmama səməme kamho iamɨnhi irə, kɨmaha iahaməni pen tɨ nirəha i, nənə mamhəɡkiari skai mɨnraha ia nəɡhi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo mə tuhaməkeikei mharə afafa, mamho wok tɨ nuvehiien nəveɡɨnien sənənraha. 13  *Nənə kɨmiaha piak me tiho noien sə ratukwatukw mhəpwəh nəpouien i.

14  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwəh nesi penien nəɡkiariien səkɨmaha ia nəkukuə i, nənə, tihaməkeikei mho pwəh nərmama həukurən mə in sin. Nənə mhəpwəh nevənien ipaka tukwe pwəh raurɨs tɨ noien səvənhi. 15  *Mətə tihəpwəh nəmwəkiien i tɨ nəri nə mə in piəvmiaha riti, nənə ramasan mə tihərpwi atukwatukw in.

Nəɡkiariien sampam

16  *Pwəh Iərɨmənu səvəi nəmərinuien in əpa truvei pehe nəmərinuien m kɨmiaha ia nəpɨn me pam ia noien me pam. Pwəh Iərɨmənu səkɨtaha tramarə tukumiaha pam. 17  *Iou Pol iakamrai nəɡkiariien i ia rəɡɨk mamɨni ramasan tukumiaha. Ia nəkukuə me pam iakamrai iamɨnhi irə mə tihəukurən nɨraiien səiou. In i nɨraiien səiou iakamrai iamɨnhi irə. 18 Pwəh namasanien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo tramarə tukumiaha pam.

* 1:1: 1Tes 1:1

* 1:2: Rom 1:7

* 1:3: 1Tes 1:2-3, 2Tes 2:13

* 1:4: 2Kor 7:4, 1Tes 2:19, Rev 1:9

* 1:5: Fil 1:28

* 1:6: Rom 12:19, Rev 18:6-7

* 1:7: Mat 25:31, 1Tes 3:13, 4:16

* 1:8: Sam 79:6, Aes 66:15, Rom 2:8, 1Tes 4:17

* 1:9: Aes 2:10,19,21

* 1:10: Kol 3:4, 1Tes 3:13

* 1:11: Kol 1:9, 1Tes 1:2-3

* 1:12: Aes 24:15, Mal 1:11

* 2:1: 1Tes 4:13-17

* 2:3: 1Tim 4:1, 1Jon 2:18, 4:3, Jon 17:12

* 2:4: Dan 11:36, Esik 28:2

* 2:8: Job 4:9, Aes 11:4, Rev 19:15

* 2:9: Mat 24:13, Rev 13:11-13

* 2:11: 2Tim 4:4

* 2:13: 2Tes 1:3, Jon 15:16, Efes 1:4, 1Tes 4:7, 5:9

* 2:17: 1Tes 3:13

* 3:1: 1Tes 5:25

* 3:3: 1Tes 5:24

* 3:4: 2Kor 7:16, Kal 5:10, 1Tes 4:10

* 3:6: Mat 18:17, Rom 16:17

* 3:7: Fil 3:17, 1Tes 1:6

* 3:8: 1Tes 2:9

* 3:9: 1Kor 9:4, 1Tes 1:6

* 3:10: 1Tes 4:11

* 3:11: 1Tim 5:13

* 3:12: 1Tes 4:11

* 3:13: Kal 6:9

* 3:14: 1Kor 5:9,11

* 3:15: 1Tes 5:14

* 3:16: 1Tes 5:23

* 3:17: 1Kor 16:21

Fas Timoti

1

2

3

4

5

6

Fas Timoti

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Nəkukuə me i Pol rɨmərai, Fas mɨne Seken Timoti mɨne Taetas, kani mə nəkukuə me səvəi pasta me, tɨ nəri nə mə haməɡkiari ia wok mɨne noien səvəi pasta me. Timoti rɨnətui fwe Listra. Səvənhi tata iəmə Kris, mətə səvənhi mama pran Isrel. Səvənhi mama ramahatən in ia Nəkukuə Ikinan ia nouihiien səvənhi. Pol ramevən maməvisau irapw nəɡkiariien amasan səvəi Kristo. Ia navənien səvənhi sə ro kəru irə Timoti rukurirə in. In ramasitu ia Pol ia wok səvənhi. Nəpɨn Pol rɨmərai nəkukuə i, Timoti ramo wok rəmwhen ia iahatən mɨne iəmə asori səvəi nakalasia me fwe Efesas. Timoti in təmaruə riti, mətə ruvehi wok səvəi niriien nakalasia me. Ro pen Pol rɨrai nəkukuə i revən tukwe. Ia nəkukuə i Pol ramasitu irə maməvəhaɡ min ia wok səvənhi. Pol raməvəhaɡ min mə traməkeikei məsiari tɨ nahatən eikuə me mɨne nahatənien me səvənraha səməme həpwəh natukwatukwien. Pol rokeikei pɨk Timoti, ro pen ruvei pen nəvəhaɡien me min mə trəfo irə tɨ nəri nə mə in iərmama riti səvəi Kumwesən.

1

1  *Iou Pol. Iou aposol riti səvəi Iesu Kristo. Kumwesən sə rauvehimɨru kɨtaha mɨne Iesu Kristo sə saməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə irau krouni nəkwanrau mə tako.

2  *Iakamrai nəkukuə i mik, Timoti. Ia nahatətəien səkrau ikəmwhen ia nərɨk pərhien. Pwəh Tata Kumwesən mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha trouəriari pehe namasanien mɨne napiien mɨne nəmərinuien mik.

Timoti trɨnise nahatən eikuə me

3  *Fwe kupwən, ia nəpɨn iakɨnamevən fwe profens Masetonia, nənə, iakɨni pehe tukw ik i mə tikamarə pəpɨm ia taon nəha Efesas. Nərmama nepwɨn nəha ikɨn hamarə irəha kamhahatən nərmama ia nəɡkiariien sə ropə ia nəɡkiariien atukwatukw. Mətə ik tikɨnise irəha mə tuhəpwəh noien noien nəha. 4  *Tikɨni pen tɨ nirəha i mə tuhəpwəh nətərɨɡ pɨkien ia kwənaɡei eikuə me mɨne nəɡkiariien sə rani pɨk kwənəkwus me səvəi kaha kupwən me. Nəɡkiariien me nəha kamhəvi pehe a nəvisəien me. Ko həpkasitu mhə ia iərmama riti mə tro wok səvəi Kumwesən. Wok nəha nərmama səməme kamhahatətə a kamho. 5 Tikəvəhaɡ m nərmama me səkɨtaha mə irəha tuhaməkeikei mhokeikei irəha me. Pwəh rerɨnraha rəmher. Pwəh irəha hamo a noien me səməme irəha həukurən mə ramasan. Pwəh irəha hahatətə pərhien ia Kumwesən. 6 Nərmama nepwɨn hənəpwəh noien me i, mhənəti karen, mhəuvavən tɨ nəɡkiariien sə nɨpwran riwən. 7  *Irəha hokeikei pɨk nahatənien Loa, mətə həreirei nɨpwrai nəfe kamhəni, nəri auər a mə kamhəɡkiari skai tukwe mə həukurən.

8  *Kɨtaha səukurən mə Loa in ramasan, mətə nərmama tuhaməkeikei mhahatən nərmama irə ia noien atukwatukw səvənhi. 9 Kɨtaha səukurən mwi mə kɨpkəmri mhə Loa raməmak tɨ nəkur atukwatukw me, mətə kəmri Loa raməmak tɨ nəkur kamhərui loa, mɨne nəkur kənkapwənraha rɨskai, mɨne nəkur həpkahatətə mhə ia Kumwesən, mɨne nəkur kamho noien ərəha, mɨne nəkur həpko mhə nəkur ikinan me, mɨne nəkur həpkəmher mhə, mɨne nəkur kamhousi əpune tata mɨne mama səvənraha, mɨne nəkur kamhousi əpune nərmama. 10  *Kəmri Loa raməmak tɨ nərman mɨne nɨpran səməme kamhəiri əpnapen irəha me, mɨne nərman səməme kamhəiri atukw a irəha me, mɨne nərmama kamhakres iərmama mə tuhoslef irə, mɨne ieikuə me, mɨne nəkur kamheikuə ia kwopun kaməkiri nəɡkiariien ikɨn, mɨne nəkur kamho noien ərəha me nepwɨn mwi. Ouəh, nɨpərhienien kəmri Loa raməmak tɨ nəkur kamho narimnari me pam nəha sə ramərarki nəɡkiariien kamahatən nərmama irə sə ratukwatukw. 11  *Kumwesən in rasori mukuraan nərmama kamhəɡnəɡɨni in. Nəɡkiariien atukwatukw nəha iakani raməmak ia nəɡkiariien amasan səvənhi. In rɨnəmri pehe nəɡkiariien nəha ia rəɡɨk, nənə iakaməvisau irapw i.

Iesu rɨnapi Pol

12  *Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha sə ramo iakɨskai tɨ noien wok səvənhi, iakani tanak tukwe in tɨ nəri nə mə in rɨnəkiri iou mə iakəmwhen, mətɨɡite ia nirak, məmri iou iakamo tukwini nari min. 13 Fwe kupwən, iou iərmama riti sə iakani ərəha nəɡhɨn, nənə mamometə nərmama me səvənhi, mamousi pɨk irəha. Mətə in rapi iou tɨ nəri nə mə iapkɨni mhə ihi nɨpərhienien irə, nənə, mɨreirei mə nəfe nəha iakamo. 14 Iərɨmənu səkɨtaha rətəɡi irapw namasanien səvənhi ia nirak rasori pɨk irəhar nahatətəien mɨne nokeikeiien sə ruku pen tɨ Iesu Kristo.

15  *In i nəɡkiariien pərhien, nənə, kɨtaha pam tsaməkeikei mhəni nɨpərhienien irə. Iesu Kristo rɨməuvehe ia tɨprənə i mə truvehimɨru nərmama ərəha me. Iou iəmə iakərəha anan məpi raka pam irəha. 16 Mətə Iesu Kristo rɨnapi iou mə iou iakərəha anan rəmwhen ia nɨmtətien riti sə ramahatən mə nətərɨɡien səvənhi rəpwəmwɨs mɨpko mhə sampam ramevən tɨ nərmama ərəha me, pwəh nərmama nepwɨn hətoni mho rəmwhen sə iakɨno həni nɨpərhienien irə, nənə in truvei pen nɨmɨruien rerɨn mɨnraha. 17  *Kumwesən in Iərɨmənu rerɨn. In rɨpkemhə mhə. Ko səpkətoni mhə. Nənə in əpa in Kumwesən. Pwəh nɨsiaien mɨne nəɡnəɡɨniien krauevən tukwe in ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

18  *Nəɡkiariien i iakani pehe tukw ik i təkwtəkwuni, nərɨk Timoti, rəmwhen a ia nəɡkiariien me nəha profet me nepwɨn həməni ia niram fwe kupwən. Tikuvehi nəɡkiariien me i pwəh hasitu ia niram ia naruaɡənien amasan sə ikamaruaɡən irə. 19  *Tikaməkeikei məkwtəmhiri əknekɨn nahatətəien səim, məpwəh noien nari riti sə tro ik ikreɡi fwe ia rerɨm mə ikɨno nərəhaien. Nərmama nepwɨn ho noien me nepwɨn sə həukurən mə rərəha, nənə ia noien nəha hənouraha nahatətəien səvənraha rəmwhen ia nɨtətə sə rəpəruə ia nɨmaha. 20  *Iəmə mi nəha Hameneus mɨne Aleksanta irau mwi nəha irəha mɨnraha. Iou iakɨnəseni raka irau mə krouəmak ia rəɡi Setan pwəh krouukurən mə trouəpwəh nɨni ərəhaien Kumwesən.

2

Nəvəhaɡien me ia nɨkaren səvəi nəfwakiien

1 Nəri sə iakokeikei mə takukupwən mɨni ro iamɨnhi irə. Tikəvəhaɡ m nərmama me səkɨtaha mə irəha tuhaməkeikei mhəfwaki m Kumwesən tɨ nərmama me pam, nənə mhəres in mə trasitu ia nirəha, muvei pen nəfe riwən tɨ nirəha. Nənə tuhaməkeikei mhəni mwi tanak ramevən tɨ Kumwesən tɨ nirəha. 2  *Irəha tuhəfwaki tɨ kiɡ me mɨne nərmama me pam səməme kamhəuvehi nasoriien mə kɨtaha tsarə ia nəmərinuien mɨne narəien afafa, mharə irə, mhəsiai Kumwesən, nənə mhesi pen noien atukwatukw me. 3 Noien i ramasan nənə nəpɨn Kumwesən səkɨtaha sə rauvehimɨru kɨtaha trətoni rerɨn raɡien. 4  *In rokeikei mə truvehimɨru nərmama me pam, nənə mokeikei mə irəha tuhəuvehe mhəukurən nəɡkiariien pərhien səvənhi. 5 Kumwesən kuatia a ramarə, nənə, Iərmama kuatia a ramərer ia nɨmwrhenhi Kumwesən mɨne nərmama mavi sɨmwɨn irəha. Iərmama nəha in nəha Iesu Kristo 6  *sə rɨməuvei pehe atukw a in ia nəpɨn atukwatukw tɨ nərəkuien suatuk səvəi nərmama me pam mə trɨfi irəha ia noien ərəha me səvənraha. Nənə ramahatən mə Kumwesən rokeikei mə truvehimɨru nərmama me pam. 7  *Nəri in i kuvehi utə iou tukwe aposol mɨne iahatən səvəi nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel mə takəvisau irapw nəɡkiariien amasan mɨnraha sə raməɡkiari ia nahatətəien mɨne nɨpərhienien. (Iakani pərhien iapkeikuə mhə.)

8 Ro iamɨnhi irə iakokeikei mə ia kwopun me pam nərman me tuhəuvehi utə rəɡɨnraha rəmher, mo ikinan i, nənə mhəfwaki m Kumwesən. Irəha tuho iamɨnha irə mhəpwəh niemaha mɨne nəvisəien.

9  *Nənə iakokeikei mə nɨpran me tuharkahu ia tɨnari sə ratukwatukw a, rɨpko mhə tɨnari kavi nətərɨɡien səvəi nərman irə, uə tɨnari kamarkahu i kamərpwi tukwe. Rərəha mə ho nɨmwai nukwənenraha mə tuhərpwi tukwe uə həuvehi pen marəmarə me kɨno ia kol mɨne perel me, uə harkahu tɨnari nənimen rutə pɨk. 10  *Irəha tuhaməkeikei mharkahu ia noien amasan me rəmwhen ia karkahu səvənraha, tɨ nəri nə mə in i noien atukwatukw sə nɨpran me səməme kamhəni mə irəha hokeikei Kumwesən tuho.

11 Nəpɨn kamahatən nakalasia me, pwəh nɨpran me hafafa mhəpwəh nəɡkiariien, mhəsiai nahatən me, mhəuvehi nukurənien. 12  *Iou iapkəseni mhə mə nɨpran tuhahatən uə hərɨmənu ia nərman. Irəha tuhaməkeikei mhafafa, 13  *tɨ nəri nə mə fwe kupwən Kumwesən rɨməkupwən mo Atam kurirə ro If. 14  *Nənə rɨpko mhə Atam nə Setan rɨməkupwən meikuə irə nənə ro nəkwan, mətə If rɨno nəkwai Setan nənə mərui nəɡkiariien səvəi Kumwesən. 15 Mətə mə pran raməmwur pen ia nahatətəien, mɨne nokeikeiien, mɨne noien sə rəmher mo ikinan i, nənə in prən afafa, nəpɨn raməmisə tɨ tɨni mə trətui, Kumwesən trətui amasan tukwe muvehimɨru in.

3

Noien səvəi elta me mɨne tikon me

1  *In i nəɡkiariien pərhien. Trɨni mɨnuə iərmama riti rokeikei mə truvehe iəmə asori sə ramətui tɨ nakalasia me, nənə, in rɨnokeikei wok riti sə ramasan. 2  *Iəmə asori sə rauvehi wok nəha noien səvənhi traməkeikei mo iamɨnhi irə. Kəpwəh nətəien noien ərəha riti irə. In səvənhi pran kuatia a. Rɨpko mhə in iərmama sə ramənɨmwi pɨk, mətə in nətərɨɡien səvənhi raməmak amasan ia nəpɨn me. In iərmama sə kamsiai in. In iərmama sə raməsevər ia rukwənu səvənhi tɨ nərmama pwɨspwɨs me. In iahatən amasan riti. 3 Iərmama sə ramənɨmwi pɨk uə ramousi iərmama ko rɨpkuvehi mhə wok i. Mətə iərmama sə noien səvənhi ramasan məpou, rəpwəh nəvisəien, mɨpkokeikei pɨk mhə mane, in rukurən nuvehiien wok i. 4 In traməkeikei miri amasan nərmama kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi, nənə mo nɨpwnətɨn me tuhəsiai in mho nəɡkiariien səvənhi. 5 Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨreirei niri amasanien nərmama kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi, nənə, trəfo miri amasan nakalasia me səvəi Kumwesən? In rɨreirei noien. 6 Iərmama rahatətə vi a ia Iesu rɨpkəmwhen mhə mə truvehi wok i kamo rərpwi tukwe mɨmwei pen ia nərəhaien sə Setan rɨno nənə Kumwesən rərpwɨn noien ərəha səvənhi. 7  *Rəmwhen a mwi iərmama sə rauvehi wok iamɨnhi nərmama me fwe iruə tuhaməkeikei mhəni amasan in kamo in rɨmwei pen ia kwənkru səvəi Setan nənə kɨni ərəha in.

8 Ia noien a mwi nəha tikon me noien səvənraha traməkeikei mo iamɨnhi irə. Irəha nərmama səməme kamsiai irəha. Nəɡkiariien səvənraha rɨpko mhə kəru. Həpkənɨmwi pɨk mhə nənɨmwiien skai rəmwhen ia waen. Irəha həpkokeikei pɨk mhə mane. 9 Irəha tuhaməkeikei mhəkwtəmhiri noien səvəi nahatətəien Kumwesən rɨno pui pehe ia nətərɨɡien səvənraha sə rəmher. 10 Nərmama səməme hokeikei mə tuhəuvehi wok səvəi tikon, nakalasia me tuhaməkeikei mhəkupwən mhətə amasan irəha. Trɨni mɨnuə həpkətə mhə noien ərəha riti ia nirəha, nənə, irəha həukurən nuvehiien wok nəha.

11  *Ia noien a mwi nəha nɨpran me səvəi tikon mea noien səvənraha traməkeikei mo iamɨnhi irə. Irəha nɨpran me səməme kamsiai irəha. Rɨpko mhə irəha nɨpran me səvəi nɨniien nɨkare iərmama uə nɨpran me səvəi nənɨmwiien, mətə irəha nɨpran me səməme nərmama həukurən nətɨɡiteien ia nirəha ia narimnari me pam.

12 Iərmama riti sə rauvehi wok səvəi tikon traməkeikei miri pran kuatia a, nənə, miri amasan nɨpwnətɨn me mɨne nərmama pam kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi. 13 Nərmama səməme kamho amasan wok səvəi tikon nəɡhɨnraha tramasan irə, nənə, irəha tuhəpkehekɨr anan mhə mhəɡkiari ia nahatətəien səvənraha sə ruku pen tɨ Iesu Kristo.

14 Təkwtəkwuni nəha, nəpɨn iakamrai nəkukuə i mik, rerɨk ramrhi mə trɨpko mhə tui iakuvehe mətoni ik. 15  *Mətə trɨni mɨnuə iapkuvehe akwauakw mhə, nənə, nəkukuə i tro nukurənien i mik mə nəfe nəha noien ratukwatukw nərmama me ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən tuho. Nərmama ia nəkwai nimwə nəha kani irəha mə nakalasia me səvəi Kumwesən sə ramɨru, irəha həmwhen ia pos asori mɨne nəri skai kauvrhəkɨn nimwə ia təkuren, mamhɨrhan nəɡkiariien pərhien. 16  *Nənə nɨpərhienien nəɡkiariien i kɨno pui pehe in nukune nahatətəien səkɨtaha rani nari riti rasori, mani mə,

“In rɨməier pehe tukutaha nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrataha.

Nənɨmwɨn Ikinan rahatən amasan mə in iəmə atukwatukw.

Naɡelo me hətoni in.

Kəvisau irapw nəɡkiariien səvənhi ia tənəmtənə me.

Nərmama me i ia təkure tɨprənə i həni nɨpərhienien irə.

Kuvehi utə in revən fwe ia neiai.”

4

Pol raməvəhaɡ m Timoti

1  *Nənɨmwɨn Ikinan rani irapw amasan mə tramevən ipaka tɨ nəpɨn sampam nənə nərmama nepwɨn tuharaka ia nahatətəien səvənraha, mhəuvən mhətərɨɡ pɨk ia nənɨmwɨn me səməme kamheikuə mɨne nəɡkiariien me səməme nəremhə me kamhahatən. 2 Nəɡkiariien me nəha ieikuə me nepwɨn tuhəni irapw. Nətərɨɡien səvəi ieikuə me nəha rɨnərəha anan ro pen həpkreɡi sas mhə fwe ia rerɨnraha noien ərəha me səməme irəha kamho. 3  *Irəha tuhənise iərman tɨ niriien pran, nənə, mhənise mwi irəha tɨ nəniien nəveɡɨnien me nepwɨn. Mətə Kumwesən rɨno nəveɡɨnien me nəha mə tukəni. Nənə nərmama səməme kamhəukurən nəɡkiariien pərhien, həni nɨpərhienien irə, həukurən nuvehiien, mhəfwaki mhəni vivi Kumwesən tukwe, mhani. 4  *Nəveɡɨnien me pam Kumwesən rɨno ramasan a. Nari riti riwən nərmama tuhəpwəh nənien. Nərmama həukurən nənien nəveɡɨnien me pam trɨni mɨnuə həfwaki mhəni vivi Kumwesən tukwe. 5 Nəɡkiariien səvəi Kumwesən mɨne nəfwakiien iamɨnhi krauo nəveɡɨnien me pam hamasan a tɨ nəniien.

6 Trɨni mɨnuə ikani irapw nəɡkiariien i m piəvtaha me, ik iərmama riti sə ikamo tukwini amasan nari m Iesu Kristo. Nənə ramahatən mə ikɨmruə ia nəɡkiariien pərhien me səvəi nahatətəien səkɨtaha mɨne nəɡkiariien amasan kamahatən nərmama irə sə ikɨnesi pen raka. 7  *Tikəpwəh nətərɨɡien ia kwənaɡei eikuə me səməme nərmama həpkɨsiai mhə ia Kumwesən kamhəni. Nəpɨn me pam tikaməkeikei mamarkut mamo noien me səməme Kumwesən rokeikei. 8  *Ikukurən trɨni mɨnuə ikamarkut mə nɨpwram trɨskai, noien nəha ramasan. Mətə trɨni mɨnuə ikamarkut nəpɨn me pam mə tiko noien me səməme Kumwesən rokeikei, noien nəha ramasan məpi raka. Trasitu ia niram ia nɨmɨruien səvəi ipwet mɨne mɨne nɨmɨruien sə truvehe kurirə.

9  *In i nəɡkiariien pərhien nənə kɨtaha pam tsaməkeikei mhəni nɨpərhienien irə. 10  *Kɨtaha samarkut mamhəsese tɨ nəɡkiariien i mə sənəmri pen əknekɨn raka nətərɨɡien səkɨtaha ia Kumwesən sə ramɨru. In rauvehimɨru nərmama pam, mətə in rauvehimɨru pərhien irəha səməme kamhəni nɨpərhienien irə.

11 Tikəvəhaɡ m nərmama mahatən narimnari me i. 12  *Pwəh nərmama tuhəpwəh nətə puiien ik tɨ nəri nə mə ik təmaruə a riti, mətə tikəmwur ia nəpɨn me mə ik iərmama riti nəkur əfwaki me həukurən nukurirəien təmwki nɨsum ia nəɡkiariien, ia noien, ia nokeikeiien, ia nahatətəien, mɨne ia noien sə ratukwatukw məmher. 13 Tikaməkeikei mo wok i səvəi nəvsiniien Nəkukuə Ikinan m nərmama. Tikəvisau mahatən irəha ia nəɡkiariien pərhien. Pwəh ruvehe mo səim wok tramərer kupwən ia nɨmɨruien səim meste takuvehe. 14  *Timoti, Kumwesən rɨməuvei pehe nasituien səvənhi mik tɨ noien wok səvənhi. In rɨməuvei pehe nasituien nəha nəpɨn elta me səvəi nəfwakiien hənəmri utə rəɡɨnraha ia niram. Ia nəpɨn nəha profet me nepwɨn irəha mwi həməni irapw nəɡkiariien sə Kumwesən rɨməni ia niram. Tikəpwəh nəpwəhien nasituien nəha raməmak auər a.

15  *Tikaməkeikei mo narimnari me nəha iakani. Tikamarə mamo wok me nəha pwəh nərmama pam hətoni nɨmɨruien səim mɨne wok səim rautə amasan. 16 Tikətui amasan tukw ik mɨne nəɡkiariien sə ikamahatən nərmama me irə. Nəpɨn me pam tiko iamɨnhi irə. Trɨni mɨnuə iko, nənə, tikuvehimɨru ik mɨne nərmama səməme kamhətərɨɡ ik.

5

Nɨpran me nərman me səvənraha hemhə mhəpwəh irəha

1  *Tikəpwəh nəɡkiari skaiien m nərɡharə me, mətə tikəɡkiari amasan mɨnraha rəmwhen mə irəha tata me səim. Tikəɡkiari m ntəmaruə me rəmwhen mə irəha piam me, 2 məɡkiari m nɨprənemə me rəmwhen mə irəha mama me səim. Tikəɡkiari m nɨpran vi me rəmwhen mə irəha kɨtirimam me. Nəɡkiariien sə tikɨni pen tɨ nirəha i traməkeikei matukwatukw pam məmher.

3 Nɨpran me nərman me səvənraha hemhə mhəpwəh irəha səməme kamharə əpa, nakalasia me tuhaməkeikei mhasitu ia nirəha. 4 Mətə mə nɨpwnəti nɨpran me nəha fwe uə nɨmwipwɨnraha me, tikahatən irəha i pwəh həukurən mə nəri sə irəha tuhəkupwən mho mhəsiai Kumwesən irə, in i tuhətui amasan tɨ nərmama səməme kamharə ia nəkwai nimwə me səvənraha. Noien nəha rəmwhen mə kamhərpwɨn tai nasituien m tata me səvənraha mɨne mama me mɨne kaha me. (Noien nəha ramasan ia nəmri Kumwesən mamo rerɨn raɡien.) 5  *Mətə pran sə iərman səvənhi remhə məpwəh in əpa anan ramarə, in raməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənhi ia Kumwesən. Ia nəpɨn me pam ia nəpɨn mɨne ia ran raməfwaki m Kumwesən mə trasitu irə. 6 Mətə pran sə ro iamɨnhi, trɨni mɨnuə ramətərɨɡ pɨk tɨ narimnari me səvəi nɨpwran tɨ nɨreɡiien ramasan irə, in ramɨru, mətə ia nənɨmwɨn rəmwhen mə ruvamhə raka. 7 Tikuvei pen nəvəhaɡien me i mɨnraha mə irəha tuhaməkeikei mamho. Pwəh kəpwəh nətoniien nərəhaien riti ia nirəha. 8 Iərmama riti traməkeikei mətui amasan tɨ nəkur imwəni me, nənə mukupwən mətui amasan tɨ səməme kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi. Mətə trɨni mɨnuə rɨpko mhə, ramahatən pen mə in rɨpkahatətə pərhien mhə ia Kumwesən. In rərəha məpi raka iərmama sə rɨpkahatətə mhə.

9 Trɨni mɨnuə pran riti səvənhi iərman remhə məpwəh in, mətə nuk səvənhi rɨpkeste mhə ihi sikisti, tikəpwəh nɨrai penien nəɡhɨn ia nəkukuə səvəi nasituien. Ikukurən nɨrai penien nəɡhɨn trɨni mɨnuə fwe kupwən səvənhi iərman kuatia a, 10  *nənə nəɡhɨn ramasan ia noien amasan me səvənhi, rəmwhen mə rɨnətui amasan tɨ nɨpwnətɨn me mamevən meste həpwinari, maməsevər ia rukwənu səvənhi tɨ nərmama pwɨspwɨs me, mamaikuas ia nɨsui nərmama me səvəi Kumwesən, mamasitu ia iavən ərəha me. Trɨni mɨnuə ramo noien amasan me pam iamɨnhi, ikukurən nɨrai penien nəɡhɨn ia nəkukuə nəha.

11 Mətə tikəpwəh nɨrai penien səməme həpkəprənemə mhə. Kurirə trɨni mɨnuə nətərɨɡien səvəi nesi penien mwi iərman ruvehe mɨskai ia rerɨnraha məpi raka nətərɨɡien səvənraha ia Kristo, nənə irəha hənuə tuhesi pen mwi nərman, 12 nənə tukəkiri irəha mɨnuə həno noien ərəha mhərui nəɡkiariien səvənraha mɨne nəfe həməni fwe kupwən mə tuho. 13  *Nənə rərəha mwi tɨ nəri nə mə tuhəuvehe mho irəha rarpaha me, mhəuvən ia nimwə riti mhəier mhəuvən ia riti. Nənə tuhəpkuvehe əpa mhə mho irəha rarpaha me, mətə tuhəuvehe mwi mho irəha nɨpran me kamhəni nɨkare iərmama, nənə mhəpwəh noien wok, mamhəni nəɡkiariien me rɨpkatukwatukw mhə mə tuhəni. 14  *Ro iamɨnhi irə iakani pen tɨ nɨpran me nəha səməme həpkəprənemə mhə mə ramasan tuhesi pen mwi nərman, mhərəhi nɨpwnətɨnraha me, mhətui amasan tɨ nərmama səməme kamharə ia nəkwai nimwə me səvənraha. Nənə trɨni mɨnuə ho iamɨnha irə, nənə nərmama səməme haməmwəki kɨtaha ko həpkɨni mhə nəɡkiariien ərəha riti mhəuəsi kɨtaha irə. 15 Mətə nɨpərhienien nɨpran me nepwɨn hənəpwəh raka suatuk atukwatukw nənə mamhəkurirə Setan təkwtəkwuni.

16 Nɨpran me i səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu tuhaməkeikei mhətui amasan tɨ nɨpran me i ia kwənəkwus səvənraha səməme nərman me səvənraha hemhə mhəpwəh irəha. Irəha tuhəpwəh naraka penien irəha m nakalasia me mə tuhamətui amasan tɨ nirəha. Nənə ro iamɨnhi irə nakalasia me tuhəukurən nasituien ia nɨpran me i səməme nərman me səvənraha hemhə mhəpwəh irəha əpa anan kamharə.

17  *Nəmə asori me səvəi nəfwakiien səməme kamhəiri amasan nakalasia me, nakalasia me tuhaməkeikei mhəsiai irəha, nənə mhərəku irəha. Tuhəkupwən mho iamɨnhi irə ia elta me səməme kamhəsese mamhəvisau mamhahatən. 18  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə, “Tihəpwəh nərihi təriniien tərhui kau nəpɨn rameivə testesi kwənuni wit mə tekɨn trier raka.” Nənə Nəkukuə Ikinan rani mwi mə, “Iərmama sə ramowok ratukwatukw mə tukərəku in.” 19  *Tikəpwəh nətərɨɡien nəɡkiariien səvəi iərmama kuatia a sə rani mə elta riti səvəi nəfwakiien ramo noien ərəha, mətə mə iərmama kəru uə kahar kamharni, nənə, ikətərɨɡ ia səvənrahar nəɡkiariien. 20  *Nənə elta me nəha səməme kamho noien ərəha, tikɨnise irəha ia nəmri nərmama pam mə elta me nepwɨn mwi tuhəhekɨr noien noien ərəha.

21 Ia nəmri Kumwesən, Iesu Kristo, naɡelo me səməme Kumwesən rɨmərfi raka irəha, iakani pehe tukw ik i mə tikaməkeikei mamesi pen nəɡkiariien me səiou ia noien sə ratukwatukw. Tikəpwəh noien noien əpə iti m iərmama riti, nənə, mo mwi səpə iti m iərmama riti mwi. Mətə tiko rəmnəmwhen ia nirəha pam.

22 Tikəpwəh nəmri utə akwauakwien rəɡɨm mi ia iərmama riti məfwaki pen min mə truvehi wok səvəi nəfwakiien. Trɨni mɨnuə in iərmama riti səvənhi fwe ikɨn nərəhaien, nənə, səvənhi nərəhaien trarə ia niram rəmwhen mə ik mwi ikɨməuvehi nərəhaien səvənhi. Mətə ia nəpɨn me pam tikəmher.

23 (Rɨpkamasan mhə mə tikamənɨmwi a nui, mətə ramasan mə tikənɨmwi ouihi waen kwopti pwəh rasitu ia tɨpwɨm mɨne nemhəien me sə ramo ik ia nəpɨn me.) 24 Noien ərəha me səvəi nərmama nepwɨn həuvəier irapw raka, nəri auər a mə nəpɨn sə Kumwesən trərpwɨn noien ərəha irə rɨpkuvehe mhə ihi, mətə noien ərəha me səvəi nərmama nepwɨn tuhəpkier irapw kurirə. 25 Rəmwhen a mwi noien amasan me səvəi nərmama nepwɨn həuvəier irapw raka nənə səməme kamhərkwafə ihi təkwtəkwuni, irəha mwi tuhaməkeikei mhəier irapw.

6

Slef me tuhaməkeikei mhəsiai nəmə asori me səvənraha

1  *Pwəh slef me pam həsiai amasan nəmə asori me səvənraha kamo nərmama nepwɨn həni ərəha nəɡhi Kumwesən mɨne nəɡkiariien səkɨtaha samahatən nərmama irə. 2  *Slef me səməme nəmə asori me səvənraha kamhəni nɨpərhienien ia Iesu irəha tuhəpwəh noien nəha kamhəni mə, “Eh, iəmə asori nəha in piəvtaha a riti,” nənə, irəha tuhəpkɨsiai amasan mhə. Mətə irəha tuhaməkeikei mho pɨk mwi wok ia rerɨnraha pərhien, tɨ nəri nə mə səvənraha iəmə asori in iərmama riti sə rani nɨpərhienien ia Iesu, nənə irəha hokeikei in. Tikahatən narimnari me i, mɨni pen tɨ nərmama mə tuhaməkeikei mamho.

Noien səvəi nokeikei pɨkien mane

3  *Trɨni mɨnuə iərmama riti ramahatən nərmama, nəɡkiariien səvənhi traməkeikei mesi pen nəɡkiariien atukwatukw səvəi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha mɨne nəɡkiariien kamahatən nərmama irə sə ro ikinan i. Mə in ramahatən nəɡkiariien me nepwɨn ropə ia nəɡkiariien nəha, 4 in ramərpwi in, mɨpkukurən anan mhə nari. Nətərɨɡien səvənhi ramemhə rokeikei pɨk nəɡkiariien tɨ nəresien me səməme kamhəvi pehe nəmwəkiien mɨne nəvisəien. Noien nəha ro nərmama kamhəni ərəha nəɡhɨnraha me, nənə, mamhətərɨɡ ərəha ia nirəha me, 5  *ia nəpɨn me pam kamhousari. Noien nəha səvəi nərmama səməme nətərɨɡien səvənraha rərəha. Irəha kamhəruei ia nəɡkiariien pərhien, mamhəni mə noien nəkwai Kumwesən in suatuk riti səvəi nuvehiien mane mɨne nautə.

6  *Nɨpərhienien, trɨni mɨnuə kɨtaha samo nəkwai Kumwesən, noien nəha trasitu asori ia kɨtaha, mətə tsaməkeikei mamhaɡien a, nəri auər a mə səkɨtaha nautə rouihi a uə rasori. 7  *Səukurən mə nəpɨn sənətui pehe ia tɨprənə i, nənə, mhəpkuvehi mə nari riti mhəuvehe. Nənə nəpɨn tsemhə irə, ko səpkuvehi mhə mwi nari riti mhərərɨɡ. 8  *Mətə trɨni mɨnuə sənətaha nəveɡɨnien mɨne tɨnari səkɨtaha rəmwhen a, nənə kɨtaha tsaɡien. 9  *Nərmama səməme hokeikei pɨk mə nautə səvənraha trasori, nənə rɨməru a tɨ nirəha mə tuho noien ərəha me rɨpɨk. Rəmwhen ia kwənkru riti rəkure tərini irəha ia təpuapəɡ səvəi nərəhaien, nənə, irəha hokeikei mə tuho narimnari me rɨpɨk səməme həpkamasan mhə tɨ nirəha mamhouraha irəha. Nənə nokeikeiien səvəi narimnari ərəha me nəha trouraha nɨmɨruien səvənraha. 10  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə noien səvəi nokeikei pɨkien mane in nukune noien ərəha me səpəmsəpə. Noien nəha ruvəiri raka raka nərmama nepwɨn ia nahatətəien səkɨtaha, mo irəha ho noien me rɨpɨk təkwtəkwuni rerɨnraha raməmisə tukwe rəmwhen mə həpi atukw a irəha ia nau.

Pol raməvəhaɡ m Timoti

11  *Mətə ik iərmama səvəi Kumwesən tikaraka məpwəh nevənien ipaka tɨ noien ərəha me nəha. Tikamarə mamo natukwatukwien, mamo nəkwai Kumwesən, mamahatətə ia Kristo, mamo nokeikeiien, mamərer əknekɨn, mamo ik iəmə noien səim ramasan məpou. 12  *Naruaɡənien amasan səvəi nahatətəien, tikaruaɡən irə, muvehi əknekɨn nɨmɨruien rerɨn sə Kumwesən rɨnəkwein ik tukwe fwe kupwən nəpɨn ikɨməni irapw amasan nahatətəien səim ia nəmri nərmama həpɨk. 13  *Kumwesən in nukune nɨmɨruien. Iesu Kristo in iərmama sə rɨməni irapw amasan nəɡkiariien pərhien ia nəmri Ponjes Paelat. Ia nənimenrau iakani pehe tukw ik i mə 14 tikaməkeikei mo nəɡkiariien i kuvei pehe mik. Tiko ia suatuk sə rəmher. Pwəh nərmama həpwəh nətoniien nərəhaien riti ia niram. Tiko iamɨnhi irə mamevən meste Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo truvehe mwi. 15  *Nuveheien səvənhi Kumwesən tro rier pehe ia nəpɨn atukwatukw səvənhi. In Kumwesən sə kaməɡnəɡɨni in. In əpa ramərɨmənu ia narimnari me pam. In Kiɡ sə rasori ia kiɡ me. Nənə in Iərɨmənu sə rasori ia nərɨmənu me. 16  *In əpa rɨpkemhə mhə mamarə rerɨn ia kwopun riti rukuraan ikɨn, nənə, iərmama riti ko rɨpkevən mhə ipaka. Iərmama riti rɨpkətoni raka mhə in, nənə, tɨpkətoni mhə mwi. Pwəh nɨsiaiien mɨne nərɨmənuien sə trɨpkiwən mhə krauevən tukwe in. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

17  *Tikəɡkiari m nərmama me nautə səvənraha rasori ia nɨtətə səvəi ipwet mɨne, mɨni pen tɨ nirəha i mə tuhəpwəh nuvehi utə pɨkien irəha, mhəpwəh nəmri pen əknekɨnien nətərɨɡien səvənraha ia nautə, nautə səvəi təkwtəkwuni a mətə trakwakwi riwən. Irəha tuhaməkeikei mhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənraha ia Kumwesən sə rauvei pehe narimnari me rɨpɨk m kɨtaha mə rerɨtaha traɡien.

18 Tikɨni pen tɨ nirəha i mə tuhaməkeikei mho noien amasan. Pwəh noien amasan me nəha səvənraha hasori mhəmwhen ia nautə səvənraha. Irəha tuhaməkeikei mhasitu mhəriari m nərmama. 19  *Noien nəha rəmwhen mə hənoeite nautə me rɨpɨk sə trasitu ia nirəha kurirə. Nənə irəha həukurən nuvehiien nɨmɨruien i nɨmɨruien pərhien.

20  *Timoti, Kumwesən rɨnəmri pehe raka nəɡkiariien amasan səvənhi ia rəɡɨm. Tikaməkeikei mətui amasan tukwe, məpwəh nətərɨɡien ia nəɡkiariien auər a me səvəi tɨprənə i uə nəɡkiariien me kani mə nəɡkiariien sə kauvehi nukurənien irə, mətə rekəm neikuəien. 21  *Nərmama nepwɨn kamhəkurirə ia nukurənien nəha, nənə, mhənəpwəh nahatətəien səvənraha.

Pwəh namasanien tramarə tukumiaha.

* 1:1: Kol 1:27

* 1:2: Wok Me 16:1-3, Taet 1:4

* 1:3: Fil 2:24

* 1:4: 1Tim 4:7, Taet 1:14

* 1:7: 1Tim 6:4,20, Taet 1:10

* 1:8: Rom 7:12,16

* 1:10: Taet 1:9

* 1:11: 1Tim 6:15

* 1:12: Wok Me 9:15, Kal 1:15-16, 1Kor 15:9-10, Kal 1:13

* 1:15: Luk 15:2, 19:10

* 1:17: Rom 16:27

* 1:18: 1Tim 6:12, Jut 3

* 1:19: 1Tim 3:9

* 1:20: 2Tim 2:17, 2Tim 4:14, 1Kor 5:5

* 2:2: Efes 6:18, Fil 4:6

* 2:4: Esik 18:23, 1Tim 4:10, 2Tes 3:9, Rom 3:29-30, Hip 12:24

* 2:6: Kal 1:4

* 2:7: Wok Me 9:15, Kal 2:7-8, 2Tim 1:11

* 2:9: 1Tes 3:3-5

* 2:10: 1Tim 5:10

* 2:12: 1Kor 14:34

* 2:13: Jen 2:7,22, 1Kor 11:8-9

* 2:14: 2Kor 11:3

* 3:1: Wok Me 20:28

* 3:2: Taet 1:6-9

* 3:7: 2Kor 8:21

* 3:11: Taet 2:3

a 3:11: Suatuk riti mwi tɨ nuvsiniien nəɡkiariien i ro iamɨnhi irə. “Ia noien a mwi nəha, tikon nɨpran me noien səvənraha traməkeikei mo iamɨnhi irə. Irəha nɨpran me səməme kamsiai irəha. Rɨpko mhə irəha nɨpran me səvəi nɨniien nɨkare iərmama uə nɨpran me səvəi nənɨmwiien, mətə irəha nɨpran səməme nərmama həukurən nətɨɡiteien ia nirəha ia narimnari me pam.”

* 3:15: Efes 2:19-22

* 3:16: Jon 1:14, Mak 16:19

* 4:1: 2Tim 3:1, 2Tes 3:3, 1Jon 2:18, Jut 18

* 4:3: Jen 9:3, Rom 14:6, 1Kor 10:30-31

* 4:4: Jen 1:31, Wok Me 10:15

* 4:7: 1Tim 1:4, 6:20, 2Tim 2:16

* 4:8: 1Tim 6:6

* 4:9: 1Tim 1:15

* 4:10: 1Tim 2:3-4

* 4:12: Taet 2:15

* 4:14: 2Tim 1:6, Wok Me 6:6, 8:17

* 4:15: 1Tim 5:22

* 5:1: Lev 19:32

* 5:5: Luk 2:37, 18:7

* 5:10: Hip 13:2

* 5:13: 2Tes 3:11

* 5:14: 1Kor 7:9

* 5:17: 1Kor 16:18

* 5:18: 1Kor 9:9, Mat 10:10

* 5:19: 2Kor 13:1

* 5:20: Kal 2:14, Efes 5:11

* 6:1: Efes 6:5

* 6:2: Flm 16

* 6:3: 2Tim 1:13, Kal 1:6-9

* 6:5: 2Tim 3:8, 4:4, Taet 1:14

* 6:6: 1Tim 4:8, Fil 4:11-12, Hip 13:5

* 6:7: Job 1:21, Pri 5:15

* 6:8: Prov 30:8

* 6:9: Prov 23:4, 28:22

* 6:10: Efes 5:5

* 6:11: 2Tim 2:22

* 6:12: 1Kor 9:25-26, 1Tim 1:18, 2Tim 4:7

* 6:13: Jon 18:36-37, Jon 19:11

* 6:15: Dut 10:17, Rev 17:14

* 6:16: Eks 33:20

* 6:17: Sam 62:10, Luk 12:20

* 6:19: Mat 6:20

* 6:20: 1Tim 4:7, 2Tim 1:14

* 6:21: 1Tim 1:6, 2Tim 2:18

Seken Timoti

1

2

3

4

Seken Timoti

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Nəpɨn Pol ruvərai raka Fas Timoti mɨne Taetas kətoni mə kəkwtəmhiri mwi in kuvei puvnimwə ia kalapus. Nənə in rɨrai Seken Timoti ia kalapus fwe Rom. Pol rukurən mə nəpɨn səvənhi ruvəkwakwa mə tremhə ro pen rɨrai nəkukuə i revən tɨ Timoti. Pol rəpwəh nokeikeiien mə trətoni a Timoti, mətə rokeikei mə trətoni nənə muvehi utə nətərɨɡien səvənhi tɨ nəri nə mə in rokeikei mə nəpɨn tremhə Timoti truvehi təmwhekɨn ia wok səvənhi. Pol ramahatən Timoti ia niriien nakalasia me maməvəhaɡ min mə trərer isipwɨn tɨ nahatən eikuə me. Pol raməvəhaɡ m Timoti mə Timoti traməkeikei məkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien i kamahatən nakalasia me səvəi Kristo irə.

1

1  *Iou Pol. Iou aposol riti səvəi Iesu Kristo tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨməni nəkwan mə tako. In rərhi pen iou mə takəvisau irapw nɨmɨruien sə in rɨməni mə truvei pehe m kɨtaha ruku pen tɨ Iesu Kristo.

2  *Nəkukuə i rauvehe tukw ik, Timoti, nərɨk keikei.

Pwəh Kumwesən Tata səkɨtaha mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha trouəriari pehe namasanien mɨne napiien mɨne nəmərinuien mik.

Pol raməvəhaɡ m Timoti

3  *Ia nəpɨn mɨne ia ran, nəpɨn iakaməfwaki, rerɨk ramrhi rerɨn ik, nənə iakani vivi Kumwesən tukw ik. Iakamo tukwini nari min, mamo a noien me səməme iakukurən mə hatukwatukw ia nənimen rəmwhen ia kaha kupwən me səiou hənamo. 4 Nəpɨn rerɨk ramrhi nɨse nənimem sə rɨnaiu, iakokeikei pɨk mə takətoni ik, nənə rerɨk raɡien. 5  *Rerɨk ramrhi nahatətəien pərhien səim, in nəha nahatətəien sə kaha pran səim Loes mɨne mama səim Iunis kroukupwən rouahatətə irə, nənə təkwtəkwuni iakukurən amasan mə ik mwi ikamahatətə irə. 6  *Ro iamɨnhi irə iakuə tako pwəh rerɨm ramrhi nəri fwe ia rerɨm ramo ikamskai tɨ noien wok səvəi Kumwesən. Kumwesən rəriari nəri nəha mik fwe kupwən nəpɨn iakəmri utə rəɡɨk mi ia niram. Tikaməkeikei meireiri nəri nəha pwəh ruək. 7  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨpkuvei pehe mhə m kɨtaha nənɨmwɨn riti sə ramo kɨtaha samhekɨr, mətə in ruvei pehe m kɨtaha nənɨmwɨn riti sə ramo kɨtaha saməskai, mamhokeikei kɨtaha me, mamhəkoui atukw kɨtaha mə tsəpko mhə noien ərəha.

8  *Ro iamɨnhi irə tikəpwəh naurɨsien tɨ nɨni irapwien Iərɨmənu səkɨtaha, məpwəh naurɨsien mwi tukw iou, iərmama riti səvənhi sə iakamarə ia kalapus tukwe. Mətə pwəh krau pəri kroureɡi nəmisəien tɨ nəɡkiariien amasan səvənhi. Kumwesən truvei pehe nɨskaiien mik mə tiko iamɨnhi. 9  *In rɨməuvehimɨru kɨtaha, nənə, məkwein kɨtaha ia nəkweinien sə ro ikinan i. In rɨpko mhə iamɨnhi irə ia kɨtaha tɨ noien me səkɨtaha, mətə in ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə resi pen a nətərɨɡien atukw səvənhi sə in ruvəukurən raka fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi. Ia nəpɨn nəha in ruvəni raka mə truvei pehe namasanien səvənhi m kɨtaha truku pen tɨ Iesu Kristo. 10  *Nənə təkwtəkwuni sətoni namasanien nəha ro m kɨtaha, tɨ nəri nə mə Iəmə sə rauvehimɨru kɨtaha rɨməier pehe. Iəmə nəha in nə Iesu Kristo sə rɨno sampam ia noien iərmama remhə, nənə ia nəɡkiariien amasan səvənhi ramo nərmama me hətoni mə tuhəfo mhəuvehi nɨmɨruien rerɨn. 11  *Kumwesən rɨnərpwi rəɡɨn ia nirak, mɨni mə iou aposol riti sə takaməkeikei məvisau nəɡkiariien amasan nəha, mahatən nərmama me irə. 12 Nənə tɨ nəri nə mə iakamo iamɨnhi irə, iakamreɡi rərəha i ia kalapus. Mətə iapkaurɨs mhə, tɨ nəri nə mə iakukurən iəmə sə iakani nɨpərhienien irə. In rəmri pehe nəɡkiariien amasan səvənhi ia rəɡɨk, nənə iakukurən amasan mə trətui amasan tukwe mamevən meste nəpɨn səvənhi.

13  *Timoti, tikaməkeikei məkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien me i səməme ikuvəreɡi raka iakɨni pehe tukw ik i. Nəɡkiariien me nəha hatukwatukw, mamhahatən suatuk sə tikesi pen. Tikaməmwur pen ia noien mi nəha nahatətəien mɨne nokeikeiien sə krauku pen tɨ Iesu Kristo. 14  *Ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan sə ramarə ia rerɨtaha tikaməkeikei mətui amasan tɨ nəri amasan sə kəmri pehe ia rəɡɨm.

15 Ikuvəukurən raka mə nərmama pam fwe profens Esia hənəpwəh iou mhəuvavən. Iəmə mi nəha Fukelas mɨne Hemokenes irəha mɨnraha.

16  *Mətə iakaməfwaki mə Iərɨmənu səkɨtaha trapi nərmama me ia nəkwai nimwə səvəi Onesiforas, tɨ nəri nə mə nəpɨn rɨpɨk in ramomasan iou, nənə mɨpkaurɨs mhə iou mɨne jen me kɨnərihi iou irə. 17 Mətə nəpɨn rapirapw ia Rom, ramətui əmisə iou mamevən meste mətə iou. 18  *Iakəfwaki mə Kumwesən trəseni in rətoni Iərɨmənu səkɨtaha trapi in ia nəpɨn səvənhi. Nənə ikukurən amasan mə rasitu pɨk ia nirak fwe ia Efesas.

2

1 Ro iamɨnhi irə, nərɨk, ik tikaməkeikei muvehi namasanien i raku pen tɨ Iesu Kristo pwəh ro ikɨskai. 2 Nənə nəɡkiariien sə ikuvəreɡi raka iakɨnahatən kɨmiaha irə ia nəmri nərmama me həpɨk, tikaməkeikei məmri pen ia rəɡi nəmə me nepwɨn ikukurən nətɨɡiteien ia nirəha mə tuhahatən nepwɨn mwi. 3  *Tikəmisə krau mik rəmwhen ik iaruaɡən amasan riti səvəi Iesu Kristo. 4 Ikukurən noien səvəi iaruaɡən. Nəpɨn ramaruaɡən, ko rəpwəh nuvehiien mwi wok me nepwɨn, tɨ nəri nə mə raməmwur mə iəmə asori səvənhi rerɨn traɡien. 5  *Iərmama səvəi naiuien traməkeikei mesi pen natuakəmien me səvəi naiuien. Mə rəpwəh ko kɨpkəfəfau pen mhə kəfəfau səvəi nɨsiaiien irə. 6  *Nənə iərmama sə raməmhu pɨk ratukwatukw mə in trukupwən mesi kwənkwai nari sə rutə ia nəmhien səvənhi. 7 Rerɨm tramrhi nəfe iakamɨni pehe tukw ik i. Iərɨmənu səkɨtaha truvei pehe nukurənien mik, nənə tikukurən narimnari me pam.

8  *Rerɨm tramrhi Iesu Kristo. In iəmə sə rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. In kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt. In i nəɡkiariien amasan sə iakaməvisau irapw. 9  *Iou iakamreɡi nəmisəien tɨ nəɡkiariien amasan i. Kɨnərihi iou ia jen rəmwhen ia iou iəmə iakamərui loa, mətə nəɡkiariien səvəi Kumwesən ko kɨpkərihi mhə ia jen. 10  *Ro iamɨnhi irə, nəri auər a mə kamo nəmisəien me ia nirak, mətə takaməkeikei mamərer əknekɨn ia nəpɨn me tɨ nəri nə mə rerɨk ramrhi nərmama me nəha səməme Kumwesən ruvərfi raka irəha. Ikokeikei mə irəha mwi tuhəuvehi nɨmɨruien vi sə raku pen tɨ Iesu Kristo, nənə mharə rerɨn irəha min ia nukuraanien asori səvənhi.

11  *In i nəɡkiariien pərhien:

Trɨni mɨnuə səmamhə kɨtaha Iesu,

nənə tsaməkeikei mwi mhəmɨru pəri kɨtaha min.

12  *Trɨni mɨnuə samərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨtaha,

nənə tsaməkeikei mwi mhərɨmənu pəri kɨtaha min.

Trɨni mɨnuə səni mə səreirei in,

nənə in mwi traməkeikei mɨni mə in rɨreirei kɨtaha.

13  *Trɨni mɨnuə kɨtaha səmwei ia nahatətəien səkɨtaha,

in traməkwtəmhiri ihi kɨtaha,

tɨ nəri nə mə in ko rɨpkətefi mhə nəɡkiariien me səvənhi.

Iərmama sə ramo tukwini amasan nari m Kumwesən

14  *Tiko nərmama me səim pwəh rerɨnraha ramrhi narimnari me i ikani. Tikɨni pen tɨ nirəha i ia nəmri Kumwesən mə tuhəpwəh nousariien tɨ nəɡkiariien me. Noien nəha ko rɨpko mhə nari amasan riti, mətə ramouraha a nərmama səməme kamhətərɨɡ. 15  *Tikəmwur mə ik iərmama riti səvəi wok sə nəpɨn Kumwesən ramətə wok səim ko rɨni mə “Wok səim ramasan.” Nənə tikəpwəh nɨreɡiien ikaurɨs tɨ wok səim, tɨ nəri nə mə ikamahatən atukwatukw nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien. 16  *Mətə nəɡkiariien auər a me səvəi tɨprənə i, ik tikəpwəh nɨniien. Nəɡkiariien me nəha tuhəiri pen nərmama həuvən isipwɨn tɨ Kumwesən. 17  *Nəɡkiariien səvəi nərmama səməme kamhəɡkiari iamɨnhi truvirɨs rəmwhen ia nɨmwapw ruvehe masori. Nəɡkiariien səvəi iəmə mi nəha Hameneus mɨne Faelitas ro iamɨnhi. 18 Irau krɨnouəpwəh raka nəɡkiariien pərhien rauni mə nəpɨn sə Kumwesən tro nərmama me pam hətui mwi ia nemhəien ruvəuvehe raka. Ia nəɡkiariien nəha səvənrau krauouraha nahatətəien səvəi nərmama me nepwɨn. 19  *Mətə nəri əknekɨn Kumwesən rɨnəmri kauvrhəkɨn nimwə ia təkuren rəpwəh nɨkiuien. Nənə kɨmərai pen nəɡkiariien me i ia nɨkaren: Riti mə, “Iərɨmənu ruvəukurən raka mə nərmama əfo me nəha səvənhi.” Nənə riti mwi mə, “Pwəh nərmama pam səməme kamhəni nɨpərhienien ia nəɡhi Iərɨmənu həpwəh noien ərəha.”

20  *Ia nəkwai nimwə asori riti nəri kaməni pen nari me irə səpəmsəpə. Rɨpko mhə səməme nəha əpa kɨno ia aean mi nəha kol mɨne silva, mətə nepwɨn mwi nəha ikɨn kɨnərai ia nɨpəri nei, nepwɨn mwi kɨno ia nɨse tɨprənə rərpwu muvehe mɨskai. Nepwɨn kaməni nari irə ia nəpɨn ikinan me. Nepwɨn kaməni nari irə ia nəpɨn auər a me. 21  *Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwəh noien ərəha me, məpərhi in, in truvehe məmwhen ia nəri kaməni pen nari irə sə kɨnəmri əpə mə səvəi nəpɨn ikinan me. Kɨnəpnəpenə raka irə mə iəmə asori səvəi nimwə nə rukurən nuvehiien mo noien amasan me pam irə.

22  *Mətə noien ərəha me ntəmaruə me hokeikei pɨk, ik tikaraka məpwəh nevənien ipaka tɨ nirəha. Ia nəpɨn me pam tikaməkeikei mamo noien atukwatukw, mamahatətə ia Kumwesən, mamokeikei nərmama, mamarə ia nəmərinuien. Tikamarə mamo noien me nəha kɨmiaha nərmama me nəha səməme kamhəkwein Iərɨmənu ia rerɨnraha sə ratukwatukw məmher. 23  *Tikərer isipwɨn tɨ nəresien me nəha nərmama həreirei nari kamhəni. Ikukurən mə nəresien me nəha kamhəvi pehe nəvisəien me. 24  *Mətə noien səvəi iərmama sə ramo tukwini nari m Iərɨmənu traməkeikei mopə. Rɨpko mhə in iərmama səvəi nəvisəien, mətə in iərmama sə ramasan tɨ nərmama pam. In iərmama sə rukurən nahatənien nərmama, nənə niemaha rɨpkəpi akwauakw mhə in. 25  *In iərmama sə raməɡkiari məru tɨ nəmri atukwatukwien nərmama səməme haməmwəki in, pwəh Kumwesən rəseni irəha hərərɨɡ ia noien ərəha, mhəuvehe mhəukurən nəɡkiariien pərhien. 26 Ia noien nəha irəha ko həier irapw ia kwənkru səvəi Setan in rɨməuvehi irəha irə mamo irəha hamo nəkwan.

3

Tramevən ipaka tɨ nəpɨn sampam

1  *Mətə tikaməkeikei mukurən nəri. Tramevən ipaka tɨ nəpɨn sampam narəien ia tɨprənə i truvehe məknekɨn. 2  *Nərmama tuhokeikei atukw a irəha me, nənə mhokeikei pɨk mane. Irəha tuhəfiəutə atukw irəha me, nənə mhərpwi pɨk irəha me. Irəha tuhəni nəɡkiariien ərəha mhəuəsi nərmama me i. Irəha tuhərui nəkwai tata mɨne mama səvənraha. Nəpɨn tukuvei pen nari amasan riti mɨnraha, irəha tuhəpkɨni mhə tanak tukwe. Irəha tuhəpko mhə nəkur ikinan me ia nirəha. 3 Irəha tuhəpkapi mhə tɨ nərmama, mətə tuhərpwɨn a tai nərəhaien səvənraha. Irəha tuhəni nɨkare nərmama. Irəha tuhəreirei nari, mamho pen a nari ia nəpɨn me, mhəpkokeikei mhə noien amasan. 4 Irəha tuhəuvsini təkutanraha m piəvnraha me, mho akwauakw noien ərəha, mhəpkətərɨɡ mhə tɨ noien səvənraha mɨne nəfe kamho. Irəha rerɨnraha trukuər ia nəɡnəɡɨniien atukw irəha me, mhokeikei pɨk narimnari me nɨpwranraha ramreɡi ramasan irə, nənə, mhəpkokeikei mhə Kumwesən. 5  *Ia nəmri nərmama tukətoni irəha həmwhen ia nəkur əfwaki me, mətə nəɡse Nənɨmwɨn səvəi nəfwakiien riwən ia nirəha. Nənə ik tikaməkeikei mərer isipwɨn tɨ nərmama səməme hamo iamɨnhi irə.

6  *Irəha me nepwɨn kamhəuvnimwə ia nəkwai nimwə me mamheikuə ia nɨpran me. Nɨpran me nəha nəɡsenraha riwən, həuvəpəmpəm ia noien ərəha me, nənə narimnari ərəha me səpəmsəpə hokeikei pɨk ramiri irəha. 7 Kamahatən irəha ia nukurənien ia nəpɨn me, mətə ko irəha həpkukurən amasan mhə nəɡkiariien pərhien ia nəpɨn riti. 8  *Ikukurən klepa mi nəha Janes mɨne Jampres sə krauni ərəha Moses fwe kupwən. Nərmama me i iakani, irəha həmwhen ia nirau, mamhəni ərəha nəɡkiariien pərhien. Irəha nərmama me nətərɨɡien səvənraha rikou, həpkahatətə pərhien mhə ia Kumwesən. 9 Mətə irəha tuhəpkarə əpwəmwɨs mhə. Nərmama me pam tuhətə sas noien ikou me səvənraha rəmwhen ia nərmama me hənətə sas noien ikou səvəi Janes mɨne Jampres fwe kupwən.

Nəvəhaɡien sampam

10 Mətə ik, Timoti, nəpɨn ikɨnakurirə ia nirak fwe kupwən, ikuvəreɡi raka nahatənien səiou, mɨnətə raka noien səiou sə iakamarə mamo. Ikɨnətə raka nəfe iakaməmwur tukwe ia nɨmɨruien səiou. Ikɨnətə raka nahatətəien səiou, mɨne nətərɨɡien səiou sə iakaməfo mo raməpwəmwɨs. Ikɨnətə raka nokeikeiien səiou, mukurən mwi nərerien səiou sə iakamərer əknekɨn irə ia nəpɨn me. 11  *Ikɨnətə raka nometəien me mɨne nəmisəien me kɨno ia nirak fwe ia taon me nəha Antiok mɨne Ikoniam mɨne Listra. Kɨnamometə iou iamɨnhi irə, mətə Iərɨmənu səkɨtaha ruvehi raka iou tɨ nəmisəien me pam nəha. 12  *Nɨpərhienien, nərmama me pam səməme hokeikei mə tuhəuvehe mho kuatia irəha Iesu Kristo, nənə mamharə ia narəien sə Kumwesən rokeikei, tukaməkeikei kometə irəha. 13 Mətə nərmama ərəha me mɨne nərmama eikuə me narəien səvənraha sə rɨnərəha raka trɨpkuvehe mərəha mwi. Irəha tuhameikuə ia nərmama me, nənə mamheikuə atukw a mwi ia nirəha. 14  *Mətə ik tikaməkeikei məkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien sə kɨnahatən raka ik irə. Ikuvəni raka nɨpərhienien ia nəɡkiariien nəha, mamahatətə əknekɨn irə, mukurən amasan nərmama səməme hənahatən ik irə. 15  *Fwe ia nouihiien səim ikuvəukurən raka nəɡkiariien me səvəi Nəkukuə Ikinan. Nəɡkiariien me nəha kamhəuvei pehe nukurənien mik. Nukurənien nəha ramiri pen ik ikevən mahatətə ia Iesu Kristo mə Kumwesən truvehimɨru ik. 16  *Nəɡkiariien me pam ia Nəkukuə Ikinan haməuku pen tɨ Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən.a Nəɡkiariien me nəha hamasitu ia kɨtaha. Kɨtaha səukurən nɨniien nəɡkiariien me nəha mhahatən nərmama, mhəni pui noien ərəha me səvənraha, mhəkoui atukwatukw irəha, mhəvəhaɡ mɨnraha ia noien atukwatukw. 17 Nəpɨn samo iamɨnha irə tro iərmama səvəi Kumwesən ruvehe məmwhen tɨ noien wok amasan me pam.

4

Timoti traməkeikei məvisau irapw nəɡkiariien amasan

1  *Timoti, təkwtəkwuni iakaməɡkiari pehe mik rəmwhen krau krouərer ia nəmri Kumwesən mɨne Iesu Kristo. Ikukurən Iesu Kristo in iərmama sə trəkiri nərmama me pam tɨ noien me səvənraha, nərmama səməme kamhəmɨru mɨne səməme həuvamhə raka. In trier pehe mwi mərɨmənu ia nɨtətə səvənhi. Tɨ nəri nə mə tro iamɨnhi irə, ro pen iakani pehe tukw ik i mə 2  *tikaməkeikei məvisau irapw nəɡkiariien səvənhi, mamərer mwatuk tukwe ia nəpɨn me pam, nəpɨn nərmama hokeikei mə tuhəreɡi mɨne nəpɨn nərmama həpwəh nokeikeiien mə tuhəreɡi. Tikɨni pui noien ərəha me səvənraha, mɨnise pen əknekɨn tɨ nirəha mə tuhəpwəh, muvei pen nəɡkiariien sə trasitu ia nirəha, mo iamɨnhi irə səim nətərɨɡien rəpwəmwɨs, nənə, mahatən amasan irəha. 3  *Tikaməkeikei mamo iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn riti trɨpkuvehe nərmama me tuhəpkətərɨɡ mhə nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien, mətə irəha tuhesi pen nətərɨɡien atukw səvənraha, nənə mhətui nahatən me səməme tuhəni nəɡkiariien sə nəkwəreɡɨnraha rəfiəfiə tɨ nɨreɡiien. 4  *Irəha tuhəpwəh nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien, nənə mhəuvən mhəkurirə kwənaɡei eikuə me. 5 Mətə ik, tikaməkeikei mo nətərɨɡien səim pwəh raməmak amasan ia nəpɨn me. Tikərer əknekɨn ia nəmisəien me sə kamo ia niram, nənə mo wok i səvəi nəvisauien nəɡkiariien amasan, nənə mo pam wok səim sə Kumwesən ruvei pehe mik mə tiko.

6  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə trɨpko mhə tui nɨtek raiu rəmwhen ia waen i kətəɡi pen ia təkure nɨfatə kuvei pen m Kumwesən. Səiou nəpɨn takier irə ruvəuvehe ipaka. 7  *Ia nɨmɨruien səiou rəmwhen mə iakamaruaɡən ia naruaɡənien amasan riti. Rəmwhen mə iakamaiu ia naiuien əknekɨn riti. Nənə təkwtəkwuni iakɨno sampam irə, nənə iakamahatətə ihi. 8  *Təkwtəkwuni kɨnəpnəpenə kəfəfau riti fwe səiou kaməfəfau pen ia nəmə atukwatukw me. Iərɨmənu səkɨtaha raməkiri atukwatukw nari in truvei pehe kəfəfau nəha miou ia nəpɨn səvənhi. Trɨpkuvei pehe əpa mhə miou, mətə truvei pen mwi m nərmama me pam səməme hokeikei in nənə mamheitenhi in mə truvehe mwi.

Pol rokeikei mə Timoti trevən mətoni in

9  *Tikaməmwur muvehe mətə akwauakw iou, 10  *tɨ nəri nə mə Temas rokeikei pɨk anan narəien ipwet mɨne səvəi tɨprənə i, nənə mɨnəpwəh iou, muvavən fwe Tesalonaeka. Kresens ruvavən fwe Kalesia, nənə Taetas ruvavən fwe Talmesia. 11  *Təkwtəkwuni Luk əpa ramarə kɨmrau min. Nəpɨn tikauvehe irə tikiri Mak kɨmirau min, tɨ nəri nə mə in rukurən nasituien mo tukwini nari miou. 12  *Iakɨnərhi pen Tikikas ruvavən fwe Efesas. 13  *Nənə nəpɨn tikauvehe irə, tikuvehi karkahu səiou səvəi nəkwieiien iakɨnəpwəh raməmak ia nimwə səvəi Karpas fwe Troas. Tikuvehi mwi nəkukuə me. Iakokeikei pɨk mə tikuvehi səməme nəha kɨmərai pen ia teki nəni.

14  *Fwe kupwən, Aleksanta, iəmə sə ramo nari ia aean, ro pɨk nəmisəien miou. Iərɨmənu trərpwɨn noien ərəha me nəha rɨno miou. 15 Nənə ik mwi tikaməkeikei məsiari in, tɨ nəri nə mə fwe kupwən in raməmwur mə trɨnise nəɡkiariien səkɨtaha.

16  *Nəpɨn iakɨnərer vi ia nəmri iəmə asori ia kwopun i mə takɨni irapw nəɡkiariien səiou ia nɨkaren səvəi nəɡkiariien me nəha kamɨni ərəha iou irə, iərmama riti riwən ruvehe mərer ia nɨkarek mə trasitu. Mətə irəha pam hap raka ia nirak. (Iakəfwaki mə Kumwesən trəpwəh nərpwɨnien noien nəha mɨnraha.) 17  *Mətə ia nəpɨn nəha Iərɨmənu səkɨtaha ramərer ipaka tukw iou, mauvei pehe nɨskaiien miou, mə iou iakukurən nəvisau irapwien nəɡkiariien me pam səvənhi, nənə nərmama me pam səməme həreirei Kumwesən həukurən nɨreɡiien. Nənə in ruvehi raka iou ia nərəhaien nəha rəmwhen mə ruvehi raka iou ia nəkwai laeon. 18 Iərɨmənu səkɨtaha truvehi raka iou ia noien ərəha me pam nərmama hənuə tuho ia nirak. In trətə amasan iou meste in ruvehi iou mevən fwe ia nɨtətə sə in ramərɨmənu irə fwe ia neiai. Pwəh nəɡnəɡɨniien revən tukwe in ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

Nəɡkiariien sampam

19  *Tikɨni pen tɨ Prisila mɨne Akwila mɨne nərmama me pam ia nəkwai nimwə səvəi Onesiforas mə iakɨni ramasan tɨ nirəha i.

20  *Erastas rɨpkukurirə mhə iou. In ramarə a fwe Korin. Nənə iakɨnəpwəh Trofimas fwe Maelitas, tɨ nəri nə mə in ramemhə. 21 Tikaməmwur muvehe akwauakw tukw iou kurirə nəpɨn səvəi nəkwieiien ruvehe.

Iupulas, Putens, Linus, Klautia mɨne piəvtaha me pam ia kwopun i həni ramasan tukw ik.

22 Pwəh Iərɨmənu səkɨtaha tramarə ia rerɨm, məriari pehe namasanien m kɨmiaha pam.

* 1:1: Efes 1:1

* 1:2: 1Tim 1:2

* 1:3: Fil 3:5, Wok Me 23:1

* 1:5: Wok Me 16:1

* 1:6: 1Tim 4:14

* 1:7: Rom 8:15

* 1:8: Rom 1:16

* 1:9: Efes 2:8-9, Taet 3:5

* 1:10: 1Kor 15:55-57, Hip 2:14

* 1:11: 1Tim 2:7

* 1:13: 1Tim 1:10, 1Tim 4:6, 6:3, Taet 1:9, 2:1

* 1:14: 1Tim 6:20

* 1:16: 2Tim 4:16

* 1:18: Jut 21

* 2:3: 2Tim 1:8, 4:5

* 2:5: 2Tim 4:8

* 2:6: 1Kor 9:7,10

* 2:8: 1Kor 15:4,20, Rom 1:3

* 2:9: Efes 3:1,13, Fil 1:12-14

* 2:10: Kol 1:24

* 2:11: 2Kor 4:11

* 2:12: Mat 10:33

* 2:13: Rom 3:3-4, Nam 23:19, Taet 1:2

* 2:14: 1Tim 6:4, Taet 3:9

* 2:15: 1Tim 4:6, Taet 2:7-8

* 2:16: 1Tim 4:7

* 2:17: 1Tim 1:20

* 2:19: Nam 16:5,26, Jon 10:14, 1Kor 8:3, Aes 52:11

* 2:20: 1Kor 3:12

* 2:21: 2Tim 3:17

* 2:22: 1Tim 6:11

* 2:23: 1Tim 4:7

* 2:24: 1Tim 3:3, Taet 1:7

* 2:25: 1Tim 2:4

* 3:1: 1Tim 4:1

* 3:2: Rom 1:29-31

* 3:5: Mat 7:15,21, Rom 2:19-20, Taet 1:16

* 3:6: Taet 1:11

* 3:8: 2Tim 2:25, Eks 7:11,22, 1Tim 6:5

* 3:11: Wok Me 13:50, Wok Me 14:5,19, Sam 34:19

* 3:12: Mat 16:24, Jon 15:20, Wok Me 14:22

* 3:14: 2Tim 2:2

* 3:15: Jon 5:39, 2Pit 1:20-21

* 3:16: Rom 15:4, 2Tim 2:21

a 3:16: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien i ia vas 16 ro iamɨnhi irə: Nəɡkiariien me pam ia Nəkukuə Ikinan Kumwesən rɨneiahaɡ pehe irə.

* 4:1: Wok Me 10:42, Rom 14:9-10

* 4:2: Wok Me 20:20,31

* 4:3: 1Tim 4:1, 2Tim 1:13

* 4:4: 1Tim 4:7

* 4:6: Fil 2:17

* 4:7: 1Tim 6:12

* 4:8: 1Kor 9:24-25, Rev 2:10

* 4:9: 2Tim 1:4

* 4:10: Kol 4:14, Taet 1:4

* 4:11: Kol 4:14, Wok Me 15:37-39

* 4:12: Efes 6:21-22

* 4:13: Wok Me 20:6

* 4:14: 1Tim 1:20, Sam 62:12, Prov 24:12, Rom 2:6

* 4:16: 2Tim 1:15

* 4:17: Wok Me 23:11, 27:23, Dan 6:22

* 4:19: Wok Me 18:2, 2Tim 1:16-17

* 4:20: Wok Me 19:22, 20:4

Taetas

1

2

3

Taetas

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Taetas in riti nəha Pol. Iasitu riti səvəi Pol. Nəpɨn nepwɨn in ramavən irau Pol. Nakalasia me fwe tənə əmwerɨs riti kani mə Krit, Taetas in iəmə asori riti səvənraha. Nəkukuə i rəmwhen ia nəkukuə mi səvəi Timoti. Nakalasia me fwe Krit həpkukurən amasan mhə noien səvəi nəfwakiien tɨ nəri nə mə irəha həpkuvehe vi a mhahatətə ia Kristo. Ro pen iərmama traməkeikei mevən masitu ia nirəha. Pol rɨni pen tɨ Taetas mɨne nakalasia me fwe ikɨn mə tuhəfarə irə. Pol rɨni pen tɨ Taetas mə trahatən irəha ia nɨpərhienien. In rahatən mwi Taetas ia niriien nakalasia me.

1

Pol ramrai nəkukuə i m Taetas

1 Iou Pol, iou iərmama riti sə iakamo tukwini nari m Kumwesən, nənə iou aposol riti səvəi Iesu Kristo. In rərhi pen iou mə takasitu ia nərmama me səməme Kumwesən ruvərfi raka irəha. In rokeikei mə takasitu ia nirəha ia nahatətəien səvənraha, nənə masitu mwi ia nirəha mə tuhəukurən nəɡkiariien pərhien sə ramahatən noien me Kumwesən rokeikei. 2  *In rərhi pen iou mə takasitu ia nirəha pwəh həmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənraha ia nɨmɨruien rerɨn. Fwe tui, nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi, Kumwesən sə rɨpkeikuə mhə ruvəni raka mə truvei pen nɨmɨruien rerɨn nəha mɨnraha, 3  *nənə ia nəpɨn atukwatukw səvənhi in ro pui nɨmɨruien nəha ia nəɡkiariien səvənhi. Kumwesən sə rauvehimɨru kɨtaha rəmri pehe nəɡkiariien nəha ia rəɡɨk mɨni nəkwan mə takəvisau irapw irə.

4  *Nəkukuə i rauvehe tukw ik Taetas. Ia nahatətəien səkrau ikəmwhen ia nərɨk pərhien. Pwəh Kumwesən Tata səkɨtaha mɨne Iesu Kristo sə rauvehimɨru kɨtaha trouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien mik.

Wok sə Taetas ramo ia tənə Krit

5 Iakɨnəpwəh ik ia tənə Krit mə tikəmri atukwatukw narimnari me səməme krau krɨpko mhə sampam irə. Rəmwhen iakɨməni pehe tukw ik i, tikaməkeikei mevən ia rukwənu me pam muvehi utə elta me səvəi nəfwakiien. 6  *Ikukurən nuvehi utəien iərmama riti trɨni mɨnuə noien səvənhi ratukwatukw pam, səvənhi pran kuatia, nɨpwnətɨn me kamhəni nɨpərhienien ia Iesu, kɨpkɨni mhə irəha mə kənkapwənraha rɨskai, uə həpwəh nɨsiaiien tata mɨne mama səvənraha. 7  *Iəmə asori sə ramətui tɨ nakalasia me ramo tukwini nari m Kumwesən, ro iamɨnhi irə noien səvənhi traməkeikei matukwatukw pam. Rərəha mə kənkapwə rɨskai, uə niemaha raməpi akwauakw in, uə ramənɨmwi pɨk, uə ramousi iərmama, uə ramo noien ikou mauvehi mane irə. 8 Mətə iərmama sə rauvehi wok i traməkeikei mo iamɨnhi irə: In raməsevər ia rukwənu səvənhi tɨ nərmama pwɨspwɨs me. In rokeikei noien amasan, nənə mukurən nari. In ramo noien atukwatukw mɨne noien sə rəmher mo ikinan i. In ramatuakəm amasan. 9  *In traməkeikei məkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien pərhien sə kɨnahatən in irə. Ia noien nəha in rukurən nasituien ia nərmama, mahatən irəha ia nəɡkiariien atukwatukw, mukurən mwi nəmri atukwatukwien nərmama səməme kamhəni nəɡkiariien sə ropə ia nəɡkiariien nəha.

10  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama həpɨk kənkapwənraha rɨskai. Irəha kamhəni nəɡkiariien me nepwɨn nɨpwran riwən, mamheikuə ia nərmama. Pərhien nəkur Isrel me nepwɨn nəha irəha kamho iamɨnhi irə mhəpi raka nərmama me nepwɨn. Irəha kamhəni mə tukaməkeikei kuvehi ninhum m nərmama tɨ nahatən penien mə irəha nərmama me səvəi Kumwesən. 11  *Tikərəpinhə rə ia nəɡkiariien səvənraha, tɨ nəri nə mə irəha kamhouraha nərmama pam ia nəkwai nimwə nepwɨn, mamhahatən nərmama ia nəɡkiariien sə rɨpkatukwatukw mhə mə tukahatən. Irəha kamho mə tuhəuvehi mane irə, mhəpwəh naurɨsien i. 12 Iəmə Krit riti kupwən in profet riti səvənraha, in mwi rɨməni iamɨnhi mə, “Nəkur Krit irəha nərmama səvəi neikuəien ia nəpɨn me pam. Irəha həmwhen ia nəri əprmɨn me. Irəha rarpaha me. Nəpɨn me irəha hokeikei mə tuhamani a nari.” 13  *Nəɡkiariien səvəi profet nəha ro a nɨpərhienien. Ro iamɨnhi irə tikəɡkiari skai mɨnraha pwəh irəha həuvehe mhahatətə ia nəɡkiariien sə ratukwatukw, 14  *mhəpwəh nesi penien kwənaɡei me səvəi nəkur Isrel mɨne natuakəmien me səvəi nərmama me səməme hənəpwəh nəɡkiariien pərhien. 15  *Nərmama səməme həmher ia nəmri Kumwesən nari riti riwən sə tro irəha həuvehe mhəmkemɨk. Mətə nərmama səməme həmkemɨk ia nəmri Kumwesən tɨ nəri nə mə həpwəh nɨniien nɨpərhienien ia Iesu, nənə noien riti riwən sə tro irəha həmher. Ro iamɨnhi irə nətərɨɡien səvənraha ramevən əpa tɨ nərəhaien, həreirei nəkiriien noien me. 16  *Irəha həni mə həukurən Kumwesən, mətə noien səvənraha ramahatən pen mə rekəm irəha həreirei in. Nərmama me nəha hərəha anan, mamhərui nəkwai Kumwesən. Irəha ko həpko mhə nari amasan riti.

2

Taetas traməkeikei mahatən nəɡkiariien sə ratukwatukw

1  *Mətə ik Taetas nəɡkiariien səim traməkeikei mesi pen nəɡkiariien kamahatən nərmama irə sə ratukwatukw. 2 Tikahatən nərɡharə me mə rərəha irəha nərmama səvəi nənɨmwiien. Irəha tuhaməkeikei mhəukurən nari, pwəh nərmama həsiai irəha. Irəha tuhaməkeikei mamhahatətə pərhien, mamhokeikei nərmama, mamhərer əknekɨn ia nəpɨn me.

3  *Ia noien kuatia a, tikahatən nɨprənemə me mə irəha tuhaməkeikei mho noien sə ro ikinan i rəmwhen sə Kumwesən rokeikei. Rərəha mə irəha kamhəni nɨkare nərmama, uə kamhənɨmwi pɨk nənɨmwien skai rəmwhen ia waen. Irəha tuhaməkeikei mhahatən nəɡkiariien sə ramasan, 4 mamhəvəhaɡ m nɨpran me səməme harə vi a irəha nərman mə irəha tuhaməkeikei mhokeikei səvənraha me nərman me mɨne nɨpwnətɨnraha me. 5  *Irəha tuhaməkeikei mhəvəhaɡ m nɨpran me i mə irəha tuhəuvehe mho irəha nɨpran me səməme həukurən nari, mhəmher, mamhətui amasan tɨ narimnari me fwe ia rukwənu, nənə mamhəsiai nərman me səvənraha. Nəpɨn kamho noien sə ro iamɨnhi, nənə, tuhərəpinhə ia nərmama me mə tuhəpwəh nɨni ərəhaien nəɡkiariien səvəi Kumwesən.

6 Ia noien kuatia a mwi, tikəɡkiari amasan m ntəmaruə me mə irəha tuhaməkeikei mho narimnari me sə ramahatən pen mə irəha həukurən nari. 7  *Nənə ik, ia narimnari me pam, tikamo a noien sə ramasan pwəh irəha hesi pen nəfe ikamo. Nəpɨn tikahatən, nɨmɨruien səim traməkeikei matukwatukw mo nəɡkiariien səim rɨpam mo nərmama həsiai irə. 8  *Tikaməkeikei mamɨni a nəɡkiariien pərhien mə nərmama tuhəpwəh nətoniien təkutai nəɡkiariien səim mhəni ərəha. Pwəh in tro nərmama səməme haməmwəki ik tuhaurɨs tukwe tɨ nəri nə mə irəha həpkətoni mhə noien ərəha riti səim, nənə, mhəpwəh nɨni ərəhaien kɨtaha.

9  *Tikahatən slef me mə irəha tuhaməkeikei mho nəkwai nəmə asori me səvənraha ia narimnari me pam pwəh rerɨnraha raɡien tɨ wok səvənraha. Slef me tuhəpwəh nɨniien tai nəɡkiariien səvəi nəmə asori me səvənraha, 10  *nənə, mhəpwəh nakresien mɨnraha. Mətə nəpɨn me pam irəha tuhaməkeikei mho amasan nari pwəh nəmə asori me səvənraha tuhəni nɨpərhienien ia wok səvənraha. Noien me nəha tuho ia narimnari me pam rəmwhen mə kaməkwani pen tihinari me ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən, Kumwesən sə rauvehimɨru kɨtaha.

11 Krau kraukurən mə namasanien səvəi Kumwesən ruvəier pehe raka tɨ nərmama me pam. In nəha namasanien sə rauvehimɨru nərmama irə. 12  *Namasanien nəha raməvəhaɡ m kɨtaha mə tsəni rekəm ia noien me səməme Kumwesən raməmwəki mɨne noien ərəha me səvəi tɨprənə i nərmama hokeikei pɨk. Ia nɨtətə i ipwet mɨne kɨtaha tsaməkeikei mharə, mamhəukurən nari, mamho noien atukwatukw mɨne noien me səməme Kumwesən rokeikei, 13  *nənə, mamhəfwini nəpɨn amasan nəha kɨtaha saməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə. Nəpɨn amasan nəha in nə nəpɨn sə Iesu Kristo trier pehe irə irau nɨskaiien səvənhi. Iesu nə in Kumwesən asori səkɨtaha rauvehimɨru kɨtaha. 14  *In rɨnəseni nɨmɨruien səvənhi memhə tukutaha mə truvehi raka kɨtaha ia noien ərəha me pam, nənə, məpərhi kɨtaha səmher mhəuvehe mho kɨtaha nərmama səvənhi əpa səskai tɨ noien amasan me.

15  *Narimnari me i ik tikamahatən nərmama me irə. Tikuvehi utə nətərɨɡien səvənraha, məɡkiari mɨnraha tɨ nɨniseien noien ərəha me səvənraha. Ikauvehi nasoriien tɨ noien nəri i. Pwəh iərmama riti rɨpko mhə nəri auər a ia niram, məpwəh mwi nətəien təkutam.

3

Noien amasan me səməme Taetas traməkeikei məvəhaɡ m nakalasia me irə

1  *Taetas. Tiko a pwəh rerɨnraha ramrhi mə tuhəsiai nəmə asori me mɨne nərmama səməme kamhərɨmənu ia nirəha. Tuhaməkeikei mho nəkwanraha, nənə mhərer mwatuk ia nəpɨn me tɨ noien amasan me pam. 2  *Irəha tuhəpwəh nɨni ərəhaien iərmama riti. Ia nəpɨn me tuhaməkeikei mharə ia nəmərinuien, mhəpwəh nəvisəien, nənə mheiwaiu mhasitu ia nərmama me pam.

3  *Irəha tuhaməkeikei mho iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə fwe kupwən kɨtaha mwi səreirei nari, mamhərui nəkwai Kumwesən. Kameikuə ia kɨtaha səpwəh nətəien suatuk atukwatukw. Noien ərəha me nepwɨn sokeikei pɨk mhəreɡi ramasan irə kamhərɨmənu ia kɨtaha. Ia narəien səkɨtaha samo pɨk nərəhaien. Rerɨtaha ramakres narimnari me səvəi nərmama. Kaməmwəki kɨtaha nənə kɨtaha saməmwəki kɨtaha me. Fwe kupwən noien səkɨtaha ro iamɨnha irə, 4  *mətə Kumwesən sə rauvei pehe nɨmɨruien vi m kɨtaha rərhi pehe namasanien mɨne nokeikeiien səvənhi rier pehe tukutaha. 5  *Ia nəpɨn nəha Kumwesən ruvehimɨru kɨtaha. Mətə in rɨpkuvehimɨru mhə kɨtaha tɨ nəri nə mə samo noien amasan me, rekəm. In ruvehimɨru kɨtaha tɨ nəri nə mə rapi kɨtaha. In ruvehimɨru kɨtaha nəpɨn Nənɨmwɨn Ikinan raikuas raka noien ərəha me səkɨtaha, sətui mwi, mhəuvehe mhərməvi mwi. 6  *Kumwesən rətəɡi irapw Nənɨmwɨn nəha ruvehe mukuər ia kɨtaha muku pen tɨ Iesu Kristo. Iesu nəha in iərmama sə rauvei pehe nɨmɨruien vi m kɨtaha. 7  *In rasitu ia kɨtaha ia namasanien səvənhi, mo kɨtaha satukwatukw ia nəmri Kumwesən mə kɨtaha tsəuvehi nɨmɨruien rerɨn sə sənəmri pen əknekɨn raka nətərɨɡien səkɨtaha irə. 8 Nəɡkiariien i in nəɡkiariien pərhien. Nənə iakokeikei mə tikahatən amasan nərmama me ia narimnari me i. Pwəh nərmama səməme həməni nɨpərhienien ia Kumwesən tuhamarə mamho noien amasan me. Narimnari me i hamasan pɨk mamhasitu ia nərmama.

9  *Mətə nəresien me nərmama həreirei nari kamhəni, mɨne nəɡkiariien me kamhəni ia kwənəkwus səvəi kaha kupwən me, mɨne nəvisəien me kamhəvisə mɨnraha me tɨ nɨpwrai Loa səvəi Moses, tikaməkeikei mərer isipwɨn tɨ nirəha, tɨ nəri nə mə ko həpkasitu mhə, namasanien səvənraha riwən. 10  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni nəɡkiariien iamɨnhi meitehi kɨmiaha irə, tikevən mɨnise. Mə ro mwi iamɨnhi, nənə, tikevən mɨnise mwi. Trɨni mɨnuə ikɨnise m kəru, mətə raməkeikei ia noien səvənhi, nənə, tikərer pen isipwɨn tukwe, məpwəh. 11  *Ikukurən mə iərmama sə ramo iamɨnhi irə, in iəmə rərəha, mamo noien ərəha. Noien səvənhi ramo pui atukw a in mə in iərmama riti Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvənhi.

Nəɡkiariien sampam səvəi Pol

12  *Takərhi pehe iərman mi i riti Atemas uə Tikikas truvehe mətoni ik. Nəpɨn truvehe irə, tikaməkeikei mətoni akwauakw a suatuk mə tikuvehe mətoni iou fwe taon nəha Nikopolis, tɨ nəri nə mə iou iakokeikei mə takevən marə fwe ikɨn ia nəpɨn səvəi nəkwieiien. 13  *Iərmama mi kəru nəɡhɨnrau nə Apolos mɨne Sinas, Sinas in iərmama riti sə ramowok ia nɨkaren səvəi loa səvəi nəkur Rom, irau krauavən ia navənien səvənrau, mətə tikasitu ia nirau mə nari riti trəpwəh niwən təniien ia nirau. 14  *Ramasan mə ikahatən nərmama me səkɨtaha mə irəha tuharə mamhəmwur mamho noien amasan me mamhasitu ia nərmama nepwɨn səməme narimnari me səvənraha rɨpkəmwhen mhə. Rərəha mə nərmama me səkɨtaha tuhamarə auər a.

15 Nərmama me pam səməme kamharə kɨmaha mɨnraha həni ramasan tukw ik. Nənə ik tikɨni tukwini ramasan səkɨmaha revən tɨ nərmama me səməme hokeikei kɨmaha mamhahatətə ia Iesu.

Pwəh namasanien tramarə tukumiaha pam.

* 1:2: Kol 1:27

* 1:3: Efes 1:9-10, Taet 2:10, 3:4, 1Tim 1:1,11

* 1:4: 2Kor 8:23, Kal 2:3, 2Tim 1:2, 4:10, Rom 1:7

* 1:6: 1Tim 3:2-7, 2Tim 2:24-26

* 1:7: 1Kor 4:1

* 1:9: 2Tim 4:3, Taet 2:1

* 1:10: 1Tim 4:7

* 1:11: Jon 10:12, 1Tes 5:2, 2Tim 3:6

* 1:13: 2Tim 4:2

* 1:14: 1Tim 4:7

* 1:15: Mat 15:11, Rom 14:20

* 1:16: 2Tim 3:5, 1Jon 1:6, 2:4

* 2:1: Taet 1:9

* 2:3: 1Tim 3:11

* 2:5: Efes 5:22

* 2:7: 1Tim 4:12, 1Tes 5:3

* 2:8: 1Tes 2:15

* 2:9: 1Tim 6:1

* 2:10: Taet 1:3

* 2:12: 1Jon 2:16, Efes 1:4

* 2:13: 1Kor 1:7, Fil 3:20

* 2:14: Kal 1:4, Eks 19:5, Dut 7:6, Sam 130:8, Esik 37:23, 1Tes 2:9

* 2:15: 1Tim 4:12

* 3:1: Rom 13:1-7, 1Tes 2:13-14

* 3:2: Fil 4:5

* 3:3: 1Kor 6:11, Efes 2:2, 5:8

* 3:4: Taet 1:3

* 3:5: 2Tim 1:9, Efes 5:26, Jon 3:5

* 3:6: Wok Me 2:17-18

* 3:7: Rom 3:24

* 3:9: 2Tim 2:14,16,23

* 3:10: Mat 18:15-17, 2Jon 10

* 3:11: 1Tim 6:3-5

* 3:12: Efes 6:21-22

* 3:13: Wok Me 18:24, 1Kor 3:5-6, 1Kor 16:12

* 3:14: Efes 4:28, Taet 2:14, Mat 7:19

Filimon

Filimon

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Filimon in iəmə asori riti səvəi nakalasia me fwe Kolosi. In riti nəha Pol. Onesimas, in slef riti səvəi Filimon. In rakres mane səvəi Filimon nənə map mevən fwe Rom. Nəpɨn in ramarə fwe Rom, in rətoni Pol, mɨni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Iesu Kristo. Pol rərhi pen Onesimas ruvehi nəkukuə i mevən muvei pen m Filimon. Pol rəres skai m Filimon mə trəpwəh nərpwɨnien noien ərəha səvəi Onesimas nənə mo in rəmwhen ia piəvni. Nəkukuə i rukwakwa. Filimon, Efesas, Kolosi, mɨne Filipae kani mə nəkukuə me səvəi kalapus tɨ nəri nə mə Pol ramarə ia kalapus fwe Rom ia nuk 59-61 mɨrai nəkukuə me i.

1

1  *Iou Pol iakamarə ia kalapus tɨ nəɡhi Iesu Kristo. Kɨmrau piəvtaha Timoti iarouni ramasan tukw ik Filimon. Ik iərmama i kɨtahar mik samaro pəri wok. Kɨmrau iarouokeikei ik. 2  *Nənə iarouni mwi ramasan tɨ kɨtirimətaha Apia, mɨne piəvtaha Akipas, iəmə sə kɨtaha min səmwhen ia naruaɡən me. Iarouni ramasan tɨ nakalasia me pam nəha səməme kamhousəsɨmwɨn irəha me ia nəkwai nimwə səim. 3  *Iarouəfwaki mə Kumwesən tata səkɨtaha mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha trouəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien pwəh irau krauarə tukumiaha.

Pol raməkwein amasan ia Filimon

4  *Filimon. Ia nəpɨn me, nəpɨn rerɨk ramrhi ik ia nəfwakiien me səiou, iakani vivi Kumwesən, 5 tɨ nəri nə mə iakamreɡi kamɨni nokeikeiien səim sə ikamo m nərmama me pam səvənhi mɨne nahatətəien səim ikauvehi ia Iesu Iərɨmənu səkɨtaha. 6  *Iakamreɡi mwi mə ikaməriari ia rerɨm pam tɨ nəri nə mə ikamahatətə. Iakəfwaki mə noien nəha trasitu ia niram mo ikukurən amasan mwi narimnari amasan me pam kauvei pehe saməuvehi rauku pen tɨ Kristo. 7  *Piak, iakaməfwaki iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nokeikeiien səim ro nərmama me səvəi Kumwesən rerɨnraha raɡien. Nənə nəpɨn iakreɡi, iou mwi rerɨk raɡien. Ruvehi utə mwi nətərɨɡien səiou.

Nəresien səvəi Pol

8 Filimon, iakuə takəres nari riti mik. Iakukurən nɨniien nəkwak tukw ik ia nəɡhi Kristo mə nəfe tikaməkeikei mo, 9  *mətə nokeikeiien səkrau, ko iapko mhə iamɨnhi. Iakuə takəres a ik. Təkwtəkwuni iou Pol iakɨnərɡharə, nənə rəmwhen iakuvəni raka iakamarə ia kalapus tɨ Iesu Kristo, 10  *iakaməres nari riti mik ia nɨkaren səvəi Onesimas,a in i səim slef. In ruvehe mətoni iou ia kalapus, nənə iakuvehe məmwhen ia tata səvənhi, in ruvehe nərɨk. 11 (Fwe kupwən in rɨpkasitu mhə ia niram, mətə təkwtəkwuni nəha in rukurən nasituien ia krau pəri.)

12 Təkwtəkwuni iakamərhi pehe iəmə i, iəmə sə iakokeikei pɨk, rɨrərɨɡ muvehe tukw ik. 13  *Iakokeikei mə takəkwtəmhiri əknekɨn ramarə kɨmrau min mə truvehi təmwhekɨm, mamo tukwini nari miou nəpɨn iakamarə ia kalapus tɨ nəɡkiariien amasan. 14  *Mətə iapkokeikei mhə mə tako nari riti sə ipkəseni mhə irə. Trɨni mɨnuə ikamo nəri amasan iakokeikei mə truku pen ia rerɨm aɡien, mətə rɨpko mhə nəri iakaməkeikei mik tukwe mə tiko. 15 Rosi Onesimas rɨnap məpwəh ik nəpɨn ouihi a mə tikuvehi mwi rouarə rerɨn kɨmirau min. 16  *Nənə təkwtəkwuni in rɨpko mhə slef əpa riti səim, mətə in rəpi raka slef. In piəvtaha keikei riti. Iou iakokeikei pɨk in, mətə ik tikokeikei pɨk in rəpi raka tɨ nəri nə mə in slef səim, mətə irənhə mwi irə in piam, tɨ nəri nə mə in ruvəuvehe mamahatətə ia Iərɨmənu səkɨtaha.

17 Ro pen trɨni mɨnuə ikamətə iou rəmwhen ia ik riti sə krauo pəri wok, tikuvehi in ia rerɨm pam rəmwhen a mə ikauvehi iou. 18 Trɨni mɨnuə rɨno nari riti rərəha ia niram, uə rɨməuvehi nari riti mɨpkuvehi mhə nənimen, tikəmri pen ia kaon səiou. 19  *Iou, Pol, iakamrai nəɡkiariien i ia rəɡɨk, iou tapkərəku. (Mətə tikəpwəh nenouenouien mə səim kaon rarə tɨ nəri nə mə iou iakɨnasitu ia niram ikuvehi nɨmɨruien vi.) 20 Ouəh, piak, iakokeikei mə tikasitu ia nirak, mo rerɨk raɡien, tɨ nəri nə mə krau pəri krauahatətə ia Kristo Iərɨmənu səkɨtaha. 21 Iakamrai nəkukuə i mik, mukurən amasan mə tiko nəkwak. Iakukurən mə tiko rəpi raka nəfe nəɡhɨn iakaməres i.

22  *Nənə tikəpnəpenə mwi kwopun riti səiou takapri ikɨn. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iakameitenhi Kumwesən mə trəseni nəfwakiien me səkɨmiaha, mo suatuk miou iakrərɨɡ pehe tukumiaha.

Nəɡkiariien sampam səvəi Pol

23  *Epafras i iou riti sə kɨmrau min iarouarə ia kalapus tɨ nəɡhi Iesu Kristo in rɨni ramasan tukw ik. 24  *Nənə Mak mɨne Aristakas, mɨne Temas, mɨne Luk iou me nepwɨn səməme iahamo pəri wok, irəha mwi həni ramasan tukw ik. 25 Iakəfwaki mə namasanien səvəi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha tramarə tukumiaha.

* 1:1: Efes 3:1

* 1:2: Kol 4:17, 2Tim 2:3

* 1:3: Kal 1:3

* 1:4: Rom 1:8-9

* 1:6: Fil 1:9, Kol 1:9

* 1:7: 2Kor 7:4

* 1:9: Flm 1

* 1:10: Kol 4:9, 1Kor 4:15

a 1:10: Nɨpwrai nəhaɡ nəha Onesimas in i mə Iəmə sə Ramasitu.

* 1:13: Fil 2:30

* 1:14: 2Kor 9:7, 1Tes 5:2

* 1:16: 1Tim 6:2

* 1:19: 1Kor 16:21, Kal 6:11

* 1:22: Fil 1:25, 2:24

* 1:23: Kol 1:7

* 1:24: Kol 4:10,14, 1Tim 4:10-11

Hipru

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Hipru

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Səreirei mə sin rɨmərai nəkukuə i. Iərmama riti rɨmərai ia nuk 60. Ia nəpɨn nəha nərmama kamhometə nakalasia me fwe Rom. Kɨmərai pen nəkukuə i revən tɨ nəkur Isrel nepwɨn səməme haməni nɨpərhienien ia Iesu. Səpkukurən mhə mə irəha hamarə pəku rosi fwe tənə Isrel uə taon nəha Rom. Kamo nəmisəien mɨnraha ro pen irəha na tuhəpwəh nahatətəien səvənraha ia Iesu mhərərɨɡ mhesi pen mwi Loa səvəi Moses. Nəkukuə i kani mə Hipru raməɡkiari m nəkur Isrel mə nahatətəien səvənraha ia Iesu Kristo ramasan pɨk məpi raka nahatətəien kupwən səvənraha. Iesu in Tɨni Kumwesən. In rasori məpi raka naɡelo me, Moses, Josua, mɨne pris me. Iesu in rɨmamhə m kuatia a rɨnəmwhen tɨ nuvehi rakaien noien ərəha. Nemhəien səvənhi rousi raka noien səvəi pris kupwən me səməme haməvi netə tɨ noien ərəha ia nəpɨn səvəi Oltestamen. Japta 11 raməɡkiari ia nahatətəien səvəi nərmama ia Oltestamen. Nəpɨn nəkur Isrel səməme haməni nɨpərhienien ia Kristo həvsini nəkukuə i, ruvehi utə nətərɨɡien səvənraha ia nahatətəien səvənraha. Nənə həni nɨpərhienien ia Kumwesən ia nəpɨn səvəi nəmisəien.

1

1 Fwe kupwən, nəpɨn rɨpɨk mɨne ia suatuk me səpəmsəpə, Kumwesən rəɡkiari m kaha me səkɨtaha, nəɡkiariien səvənhi ruku pen ia profet me səvənhi, 2  *mətə nəpɨn kurirə rɨnauvehe ipaka, nənə in rəɡkiari m kɨtaha, nəɡkiariien səvənhi ruku pen ia Tɨni sə rɨmərfi mə trərɨmənu ia narimnari me pam səvəi Tata səvənhi. Ia Tɨni, in rɨno neiai mɨne tɨprənə mɨne narimnari me pam. 3  *Tɨni Kumwesən kamətə pen nukuraanien asori səvəi Kumwesən irə, tɨ nəri nə mə in rəmwhen atukwatukw ia Tata səvənhi ia narimnari me pam, maməkwtəmhiri narimnari me pam ia nəɡkiariien əsanɨn səvənhi. Nəpɨn rɨnaikuas raka noien ərəha me səvəi nərmama, nənə mevən fwe ia neiai, məkure ia nɨkare Kumwesən asori mwatuk.

Tɨni Kumwesən in rasori məpi raka naɡelo me

4  *Tɨni Kumwesən ruvehe mɨnasori raka məpi raka naɡelo me rəmwhen mə nəhaɡ Kumwesən rɨməuvei pen min rasori məpi raka nəɡhɨnraha. 5  *Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨpkɨni anan mhə tɨ aɡelo riti səvənhi mə,

“Ik nərɨk,

təkwtəkwuni iakuvəuvehe tata atukwatukw səim.”

Kumwesən rɨpkɨni anan mhə tɨ aɡelo riti mə,

“Iou takuvehe tata səim,

nənə ik tikuvehe nərɨk.”

6  *Mətə nəpɨn Kumwesən rɨnərhi pehe tɨni sə rɨməkupwən mətui ruvehe ia tɨprənə i, nənə mɨni mə,

“Pwəh naɡelo me pam səiou hənɨmwi nukurhunraha, mhəsiai in.”

7 Mətə in rəɡkiari ia naɡelo me mɨni mə,

“In ramo naɡelo me səvənhi həmwhen ia nɨmətaɡi me,

mamo səvənhi iotukwininari me həmwhen ia nərami napw me.”

8 Mətə rɨnaməɡkiari ia tɨni nənə mani mə,

“Kumwesən nərɨmənuien səim tramarə rerɨn ia nuk nuk me.

Ik ikamərɨmənu ia nərmama me səim ia noien atukwatukw.

9 Ik ikokeikei a natukwatukwien

nənə məmwəki noien ərəha.

Ro pen Kumwesən, Kumwesən səim, rɨnəmri kupwən ik,

nənə ik ikasori ia ik me nepwɨn.

Nənə rɨno pen oel ia kəmkapwə ramahatən pen mə ik kiɡ,

mamo rerɨm ramaɡien məpi raka ik me nepwɨn.”

10 Nənə Kumwesən rɨni pen mwi tɨ tɨni mə,

“Iərɨmənu, fwe nukune narəien ikɨnəmri tɨprənə i,

nənə narimnari me ia nɨmaɡouaɡou ikɨno irəha ia rəɡɨm mi.

11 Narimnari me pam i tuhəpkiwən,

irəha tuhakuas mhəmwhen ia tɨnari sə rɨmərɨr,

mətə ik ikamarə rerɨn a.

12 Ik tikərfe irəha rəmwhen kamərfe tɨnari,

tuko irəha rəmwhen karkahu kuvehi raka karkahu pen səpə,

mətə ik ikamarə a iamɨnhi irə mamevən ia nuk nuk me

ko ipkemhə mhə nəpɨn riti.”

13 Kumwesən rɨpkɨni pen anan mhə tɨ aɡelo riti səvənhi mə,

“Əkure ia nɨkarek mwatuk

meste tako nərmama səməme haməmwəki ik həuvehe,

tikərpwi utə tɨpaɡe nɨsum mi ia nirəha.”

14  *Mətə naɡelo me, irəha nəfe? Irəha nənɨmwɨn me kamho tukwini nari m Kumwesən. In rərhi pehe irəha mə tuhəuvehe mhasitu ia nərmama səməme in truvehimɨru irəha.

2

Kɨtaha tsaməkeikei mhətərɨɡ amasan tɨ nəfe səuvəreɡi raka

1 Ro iamɨnhi irə kɨtaha tsaməkeikei mhətərɨɡ amasan mwi tɨ nəfe səuvəreɡi raka, kamo kɨtaha saraka mərməru irə. 2  *Kɨtaha sənətə raka mə nəɡkiariien səvəi Loa naɡelo me həuvei pen m kaha kupwən me səkɨtaha ro nɨpərhienien. Nərmama me pam səməme həno noien ərəha uə hənərui nəɡkiariien nəha, kuvei pen nərpwɨnien sə ratukwatukw mɨnraha. 3  *Ro pen tsəfo mhap tɨ nərpwɨnien sə Kumwesən tro m kɨtaha trɨni mɨnuə so nəri auər a ia nəɡkiariien i ramasan pɨk maməvisau suatuk sə in rauvehimɨru nərmama irə? Iərɨmənu səkɨtaha rɨməkupwən mɨni irapw nəɡkiariien nəha. Kurirə irə nərmama me i səməme həməreɡi, irəha hahatən kɨtaha ia nəɡkiariien nəha mə ro nɨpərhienien. 4  *Kumwesən in mwi ro kɨtaha sətoni mə nəɡkiariien nəha ro nɨpərhienien i. In ro nɨmtətien me mɨne narimnari me nərmama hətoni nənimenraha rier tukwe, nənə muvei pen nɨskaiien me səvəi Nənɨmwɨn Ikinan m nərmama resi pen nətərɨɡien səvənhi.

Iesu rɨməuvehe iərmama nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrataha

5 Rɨpko mhə naɡelo me Kumwesən rɨməuvehi utə irəha mə tuhərɨmənu ia tɨprənə vi sə trɨpkuvehe, tɨprənə nəha saməɡkiari irə. 6 Nəɡkiariien riti sə raməmak ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iərmama in nəri auər a,

mətə rerɨm tramrhi in,

tikəpwəh nenouenouien irə,

nənə ik ikamətui amasan tɨ iəməti iərmama.

7 Ia nəpɨn kwakwa a ik ikɨməuvehi irapw in reiwaiu inhərɨpw anan ia naɡelo me,

nənə məfəfau pen nasoriien mɨne nɨsiaien ia kənkapwə,

8  *məmri narimnari me pam kamharə inhərɨpw ia tɨpaɡe nɨsun mi.”

Nəɡkiariien i sə rani mə Kumwesən rəmri narimnari me pam kamharə inhərɨpw ia tɨpaɡe nɨsui iərmama nɨpwran mə Kumwesən rɨpkəpwəh mhə kuatia mə iərmama trəpwəh nərɨmənuien irə. Mətə kɨtaha səpkətoni mhə ihi iərmama ramərɨmənu ia narimnari me pam. 9  *Mətə nari kuatia sənətoni in i Iesu sə Kumwesən rɨməuvehi irapw in reiwaiu anan ia naɡelo me səvəi nəpɨn kwakwa a. Nənə təkwtəkwuni nəha kɨnəfəfau pen nasoriien mɨne nɨsiaiien ia kənkapwə tɨ nəri nə mə rɨməuvehi nəmisəien memhə. Ouəh, ia namasanien səvəi Kumwesən in remhə muvehi təmwki nərmama pam.

10  *Kumwesən sə rɨno narimnari me pam mə narimnari me nəha səvənhi, in ro noien riti ramasan pɨk in i ro Iesu rɨreɡi nəmisəien me. Nəmisəien me nəha həno Iesu ruvehe matukwatukw məmwhen. In iərmama sə rukupwən mousi əmwesi nəkwus tɨ nuvehimɨruien nɨpwnəti Kumwesən me həpɨk. Kumwesən truvehi utə irəha tuhəuvən mharə ia kwopun ramser. 11  *Iesu ramo nərmama me səvənhi həuvehe mho nəkur ikinan me mə irəha nərmama me səvəi Kumwesən noien ərəha səvənraha riwən. Nənə Iesu mɨne nərmama me səvənhi səvənraha tata kuatia a. Ro pen Iesu rɨpkaurɨs mhə mə trəkwein irəha mə piəvni me 12 nəpɨn raməɡkiari iamɨnhi irə mɨnuə,

“Iou takɨni irapw nəɡhɨm tɨ piak me.

Ia nɨmwrhenhi nousəsɨmwɨnien səvənraha takəɡnəɡɨni ik.”

13 In rani mwi mə,

“Iou takəmri pen nahatətəien səiou ia Kumwesən.”

Nənə mani mwi mə,

“Ətə ro. Iou i kɨmaha nəkwərhakwərha me səməme Kumwesən rɨməuvei pehe irəha miou.”

14  *Tɨ nəri nə mə nəkwərhakwərha me nəha nusanraha mɨne nɨtenraha rarə, ro pen Iesu in mwi ruvehe mo in iərmama rəmwhen a ia nirəha nusan mɨne nɨten rarə. In ro iamɨnha irə mə tremhə, nənə ia nemhəien səvənhi trouraha iəremhə sə rauvehi nɨskaiien səvəi noien iərmama remhə. Iəremhə nəha Setan. 15 Tɨ nəri nə mə nərmama haməhekɨr nemhəien, nehekɨrien səvənraha raməkwtəmhiri tərini irəha nəpɨn me pam ia nɨmɨruien səvənraha. Rəmwhen a mə irəha slef me. Mətə Iesu rɨmamhə mə truvei raka irəha, tuhəpwəh mwi noien irəha slef me. In ruvəfi nari ia nirəha. 16  *Rɨno nukurənien irə mə Iesu rɨpkasitu mhə ia naɡelo me, mətə rɨnasitu ia kwənəkwus me səvəi Epraham. 17  *Ro pen in rɨməuvehe məmwhen a ia piəvni me ia noien me pam, mə ia nɨkaren səvəi wok səvəi Kumwesən, in rukurən nuveheien pris asori anan riti sə trapi tɨ nərmama me səvənhi, nənə irəha həukurən nətɨɡiteien irə traikuas raka noien ərəha me səvənraha. 18 Tɨ nəri nə mə in ruvəreɡi raka nəmisəien ia nəpɨn nəha kɨnameipweipwi in ia noien ərəha ro pen in rukurən nasituien ia səməme kameipweipwi irəha ia noien ərəha ipwet mɨne.

3

Iesu in rasori məpi raka Moses

1 Ro pen, piak ikinan me, nərmama me Kumwesən ia neiai rɨnəkwein pəri ia kɨtaha m kɨmiaha, hətərɨɡ ro ia Iesu, aposol mɨne pris asori anan səvəi nəɡkiariien səkɨtaha sə saməni irapw. 2 Kumwesən rɨməuvehi utə in mə tro wok i, nənə in ro nəkwai Kumwesən ia narimnari me pam, rəmwhen ia Moses fwe kupwən in rɨno nəkwai Kumwesən ia wok me pam səvənhi ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən. 3 Mətə Iesu in rasori məpi raka Moses rəmwhen iəmə sə ruvrhəkɨn nimwə riti in rasori məpi raka nimwə nəha. 4 Ouəh nɨpərhienien, nimwə me pam kuatia kuatia iərmama ruvrhəkɨn, mətə Iəmə sə rɨməuvrhəkɨn narimnari me pam in nəha Kumwesən. 5  *Moses in iotukwininari riti sə ro nəkwai Kumwesən ia wok me pam səvənhi ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən, nənə mukupwən mɨni irapw narimnari me səməme Kumwesən trəɡkiari mwi irə kurirə ikɨn. 6  *Kristo, in mwi ro nəkwai Kumwesən ia narimnari me pam. Mətə rɨpko mhə in iotukwininari a riti ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən rəmwhen ia Moses. In Tɨni Kumwesən sə ramərɨmənu ia nimwə nəha. Nənə trɨni mɨnuə kɨtaha saməkwtəmhiri noien i samo, noien sə samahatətə əknekɨn ia Kumwesən, mamhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə, in i rahatən pen mə kɨtaha nimwə səvənhi.

Tihəpwəh noien kəmkapwəmiaha rɨskai

7 Ro pen rəmwhen ia Nənɨmwɨn Ikinan rani,

“Ipwet, trɨni mɨnuə hiəreɡi reri Kumwesən,

8  *hiəpwəh noien kəmkapwəmiaha rɨskai,

rəmwhen ia kaha kupwən me səkɨmiaha hənamo mamhərui nəkwai Kumwesən,

nəpɨn irəha hameipweipwi in fwe ia kwopun akwesakwes.

9 Kwopun nəha, ia nəpɨn me meste nuk foti, kaha kupwən me səkɨmiaha hamətoni narimnari me səməme iakamo mɨnraha,

mətə irəha hameipweipwi iou, mamhokeikei mə tuhətoni mwi nɨskaiien səiou.

10 Ro pen niemaha rəpi iou tɨ nərmama me nəha,

nənə iakɨni mə, ‘Ia nəpɨn me pam irəha kamhəuvən mamharikou ia rerɨnraha.

Irəha həpkesi pen mhə suatuk me səiou.’

11  *Niemaha rəpi pɨk iou, iakuvehi kwəsuahi mɨni mə,

‘Irəha tuhəpkuvnimwə mhə ia nəpɨn riti mhəuvehi napwɨsien səiou.’ ”

12 Piak me, tihətui amasan, kamo kɨmiaha riti rerɨn ruvehe mərəha, məpwəh nɨniien nɨpərhienien ia nəɡkiariien pərhien, miri pen in mə trəpwəh Kumwesən sə ramɨru, mevən isipwɨn tukwe. 13 Mətə nəɡkiariien nəha Nənɨmwɨn Ikinan rɨməni mə “ipwet” ramarə ihi, ramasan mə kɨmiaha tihaməkeikei mamhəɡkiari m kɨmiaha me mamhərpwi əknekɨn kɨmiaha me ia nəpɨn me, mə noien ərəha trəpwəh neikuəien ia kɨmiaha riti mo kənkapwə rɨskai. 14  *Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə kɨtaha tsaməkeikei mhahatətə əknekɨn ia Kristo rəmwhen səno fwe kupwən nəpɨn səuvehe vi a mhahatətə irə. Trɨni mɨnuə səkwtəmhiri noien nəha səkɨtaha meste nɨmɨruien səkɨtaha ro sampam, rahatən pen mə nɨpərhienien kɨtaha nərmama me səvəi Kristo, saməuvehi pəri narimnari me kɨtaha min. 15  *Nəɡkiariien səvəi Nəkukuə Ikinan rani iamɨnhi irə:

“Ipwet, trɨni mɨnuə hiəreɡi reri Kumwesən,

hiəpwəh noien kəmkapwəmiaha rɨskai,

rəmwhen ia kaha kupwən me səkɨmiaha hənamo mamhərui nəkwai Kumwesən.”

16  *Nɨsɨmə me nəha həməreɡi reri Kumwesən mətə həpwəh noien nəkwan? Irəha pam səməme Moses rɨməiri irapw irəha fwe tənə Ijip uə rekəm? Ouəh, irəha nəha. 17  *Nɨsɨmə me nəha həno Kumwesən niemaha rəpi nuk foti? Irəha səməme həno noien ərəha, nənə nɨpwranraha rɨmwei pen ia kwopun akwesakwes hemhə uə rekəm? Ouəh, irəha nəha. 18  *Nɨsɨmə me nəha Kumwesən raməɡkiari mɨnraha mauvehi kwəsuahi mə irəha tuhəpkuvnimwə mhə ia nəpɨn riti mhəuvehi napwɨsien səvənhi? In raməɡkiari m nərmama səməme hənərui nəkwan. 19 Ro iamɨnhi irə sətoni mə kɨnise irəha həpkuvnimwə mhə tɨ nəri nə mə irəha həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Kumwesən.

4

Napwɨsien riti nəha ikɨn nərmama me səvəi Kumwesən həukurən nuvehiien ipwet

1 Mətə kɨtaha i, Kumwesən ruvəni raka tukutaha mə kɨtaha səukurən nuvnimwəien mhəuvehi napwɨsien səvənhi, nənə nəɡkiariien nəha ramərer maməsevər tukutaha. Ro pen pwəh səhekɨr. Rərəha mə tukəkiri kɨmiaha riti kətə mə rəpwəh nesteien napwɨsien nəha. 2 Kɨtaha səuvəreɡi raka nəɡkiariien amasan riti rəmwhen nərmama me nəha fwe kupwən həməreɡi. Mətə nəɡkiariien nəha irəha həməreɡi rɨpkasitu mhə ia nirəha, tɨ nəri nə mə irəha həməreɡi a mətə həpwəh nahatətəien irə. 3  *Mətə kɨtaha səməme səuvəni raka nɨpərhienien ia nəɡkiariien nəha saməuvnimwə mamhəuvehi napwɨsien nəha Kumwesən raməɡkiari irə mamɨni mə,

“Niemaha rəpi pɨk iou, iakuvehi kwəsuahi, mɨni mə,

‘Irəha tuhəpkuvnimwə mhə ia nəpɨn riti mhəuvehi napwɨsien səiou.’ ”

In rɨni iamɨnhi irə nəri auər a mə rɨno pam wok me səvənhi ia nəpɨn rɨnəmri tɨprənə irə. 4  *Kɨtaha səukurən mə rɨno pam raka wok me nəha iamɨnha irə tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan raməɡkiari ia nəpɨn sə ro sefen irə, mani mə, “Ia nəpɨn səro sefen, Kumwesən rapwɨs ia wok me pam səvənhi.” 5  *Nənə rani mwi ia kwopun i mə, “Irəha tihəpkuvnimwə mhə ia nəpɨn riti mhəuvehi napwɨsien səiou.”

6 Nərmama səməme haməkupwən mhəreɡi nəɡkiariien amasan, irəha həpkuvnimwə mhə mhəpkuvehi mhə napwɨsien nəha tɨ nəri nə mə irəha hənərui nəkwai Kumwesən. Mətə napwɨsien nəha raməmak ihi mə nərmama nepwɨn mwi irəha həukurən nuvnimwəien mhəuvehi. 7 Ro nukurənien i mə ro iamɨnha irə tɨ nəri nə mə nuk rɨpɨk rukurau nənə Kumwesən rəmri mwi nəpɨn riti mwi kani mə “Ipwet.” Kiɡ Tevɨt rɨməni irapw nəri nəha ia nəɡkiariien i iakuvəni raka, rani mə,

“Ipwet, trɨni mɨnuə hiəreɡi reri Kumwesən,

hiəpwəh noien kəmkapwəmiaha rɨskai.”

8  *Fwe kupwən, Josua rɨpkuvei pen mhə napwɨsien mɨnraha ia tənə Kenan. Ko ruvei pen mɨnraha Kumwesən ko rɨpkɨni mhə mwi nəpɨn əpə riti mwi kurirə. 9 Mətə Kumwesən rɨni nəpɨn əpə riti mwi. Ro iamɨnhi irə napwɨsien riti nəha ikɨn raməmak ihi nərmama me səvəi Kumwesən həukurən nuvnimwəien mhəuvehi. Napwɨsien nəha rəmwhen ia sapat, 10  *tɨ nəri nə mə iərmama sə truvnimwə muvehi napwɨsien nəha səvəi Kumwesən, in mwi trapwɨs ia wok səvənhi rəmwhen ia Kumwesən rɨnapwɨs ia wok səvənhi fwe kupwən. 11 Ro pen pwəh kɨtaha sousari əknekɨn mə tsəuvnimwə mhəuvehi napwɨsien nəha. Rərəha mə kɨtaha riti tresi pen noien səvəi nəkur kupwən me səməme hənərui nəkwai Kumwesən mhəmwei.

12  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nəɡkiariien səvəi Kumwesən ramɨru mamo nɨpwran, məhiə məpi raka nau səvəi naruaɡənien sə rəhiə ia nɨkaren pəri mi, mamərai ərori iərmama meste fwe imwə anan ia kwopun nɨmɨruien mɨne nənɨmwɨn krauarə ikɨn, meste kwopun nɨkəkrin me hərɨpɨn ikɨn mɨne nui fwe imwə ia nɨkəkrin me, maməkiri nətərɨɡien me mɨne noien afafa me ia reri iərmama. 13 Nari riti riwən sə Kumwesən rɨno ko rərkwafə ia nənimen, mətə in ramətə pam irəha. Nənə in nəha trəres kɨtaha mə sənəfarə irə ia nɨmɨruien səkɨtaha.

Iesu in pris asori anan riti

14  *Ro pen pwəh səkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien səkɨtaha sə saməni irapw tɨ nəri nə mə səuvəuvehi pris asori anan riti səkɨtaha in rasori. In i Iesu, Tɨni Kumwesən sə rutə məpi raka nɨmaɡouaɡou mevən fwe ia neiai. 15 Pris asori anan nəha səkɨtaha rukurən amasan mə nɨskaiien səkɨtaha riwən, nənə ramapi tukutaha, tɨ nəri nə mə narimnari me pam həneipweipwi raka in. Mətə nari kuatia in rɨpko mhə noien ərəha. 16  *Ro pen pwəh səpwəh nehekɨrien. Pwəh səuvən ipaka tɨ jea sə Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu, jea sə namasanien raku pen ikɨn. Ia kwopun nəha in trapi kɨtaha, muvei pehe namasanien m kɨtaha nəpɨn samətui in mə trasitu ia kɨtaha.

5

1 Kɨtaha səukurən mə ia narəien səvəi nəkur Isrel nəpɨn me pam Kumwesən rarfi iərmama riti ia reri nərmama mauvehi utə in mə truvehe mo in pris asori anan. Pris asori anan nəha tro suatuk səvəi nərmama həuvən tɨ Kumwesən. In rauvei pen tukwini narimnari me səvənraha m Kumwesən ia təkure nɨfatə, nənə mavi netə tɨ nuvehi rakaien noien ərəha me səvənraha. 2  *Nərmama səməme hamreirei nari mamhəuvən ia mour, pris asori anan nəha rukurən noien rɨməru tɨ nirəha tɨ nəri nə mə in mwi rɨpkɨskai mhə mamo noien ərəha nəpɨn rɨpɨk. 3  *Ro iamɨnhi irə in traməkeikei muvi netə tɨ nuvehi rakaien noien ərəha me səvənhi, nənə marə mo mwi səvəi nərmama.

4  *Nənə iərmama riti ko rɨpkuvehi utə atukw mhə in mə tro wok səvəi pris asori anan, mətə Kumwesən rəkwein in mə tro rəmwhen rɨnəkwein ia Eron fwe kupwən. 5  *Rəmwhen a mwi Kristo rɨpkuvehi utə atukw mhə in mə in pris asori anan, mətə Kumwesən rɨmərfi, nənə mɨni pen tukwe in mə,

“Ik nərɨk.

Təkwtəkwuni iakuvehe tata atukwatukw səim.”

6  *Nənə ia kwopun riti mwi ia Nəkukuə Ikinan in rani mə,

“Ik pris riti rəmwhen ia Melkisetek fwe kupwən,

tikauvehi wok i ia nəpɨn me mɨne ia nuk nuk me.”

7  *Ia nɨmɨruien səvənhi ia təkure tɨprənə i Iesu raməfwaki m Kumwesən maməres nari, mamasək əpwəmwɨs nɨse nənimem ramaiu. Kumwesən rauvehi nɨskaiien tɨ nuvehimɨruien in mə trəpwəh nemhəien. Nənə in ramsiai Kumwesən mamo nəkwan, ro pen Kumwesən rɨreɡi in. 8 Nɨpərhienien Iesu in Tɨni Kumwesən, mətə rɨməreɡi nəmisəien. Ro pen nəmisəien səvənhi ro in rukurən amasan nɨpwrai noien nəkwai Kumwesən. 9 Nənə nəpɨn ruvehe mɨnatukwatukw pam, in ruvehe nukune nɨmɨruien rerɨn kauvehimɨru nərmama me pam irə səməme kamho nəkwan. 10  *Nənə Kumwesən ruvei pen nahaɡ i min mə in pris asori anan rəmwhen ia pris nəha Melkisetek fwe kupwən.

Nəɡkiariien kani kaməsuəpwiri irəha irə

11 Kɨmaha iahaməuvehi nəɡkiariien rɨpɨk mə tahəni mhəɡkiari ia nəri nəha, mətə rəknekɨn tɨ nɨni amasan pamien tukumiaha, tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiarpaha nɨreɡiien nari riti nənə mhəukurən. 12  *Kɨnahatən raka kɨmiaha tui ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Təkwtəkwuni ratukwatukw a mə kɨmiaha tihahatən nərmama me irə, mətə kɨmiaha ko hiəpko mhə. Təkwtəkwuni nəha tukaməkeikei kahatən mwi kɨmiaha ia nukune nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Kɨmiaha hiamesɨs a ko hiəpkani mhə nəveɡɨnien skai. 13 Mətə iərmama sə ramesɨs ihi iamɨnha irə trəfo mukurən nəɡkiariien səvəi natukwatukwien? Rəknekɨn tɨ nəri nə mə in iəkunouihi. 14  *Mətə nəveɡɨnien sɨkai sənəi nəkur həuvəmruə raka səməme kamhəkiri noien me ia nəpɨn me, nətərɨɡien səvənraha ruvəuvehe muvəukurən sə ramasan mɨne sə rərəha.

6

1 Ro pen ramasan mə tsəpkahatən mhə mwi nukune nahatənien səvəi nahatətəien ia Kristo, mətə pwəh səuvən atukwatukw tɨ nəɡkiariien me səməme ho kɨtaha səuvehe mhəmruə. Kɨtaha səuvərərɨɡ raka ia noien emhə me, mhənahatətə raka ia Kumwesən. Rəmwhen a mə sənəpərhi raka təmwki nimwə. Nəpɨn nəha təkwtəkwuni səvəi nɨrɨpesuien nimwə. 2  *Kɨtaha səuvəukurən raka nahatənien me səvəi noien me səpəmsəpə səvəi paptaes, nənə mhəuvəukurən raka noien səvəi nəmri penien rəɡi iərmama ia kənkapwə iərmama məfwaki tukwe. Nənə kɨtaha səuvəukurən raka mə nərmama tuhətui mwi ia nemhəien, nənə mhəuvəukurən mwi mə Kumwesən trəkiri noien me səvəi nərmama, nənə muvei pen nərpwɨnien rerɨn m nərmama səməme kamho noien ərəha. Narimnari me i, sənəɡkiari raka irə. Rɨpkamasan mhə mə tsəsmwatuk mwi ia nəɡkiariien kuatia me ia nəpɨn me. 3 Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə Kumwesən rəseni kɨtaha, nənə kɨtaha tsəuvehe kɨtaha nərmama səməme səuvəmruə raka.

4 Hiəukurən mə nərmama nepwɨn nəha irəha həuvəuvehe raka ia nukuraanien, mhənənɨmwi əɡhan raka namasanien sə Kumwesən rauvei pehe auər a raku pen ia neiai, həuvəuvehi pəri raka Nənɨmwɨn Ikinan kɨtaha mɨnraha, 5  *mhənənɨmwi əɡhan raka nəɡkiariien səvəi Kumwesən mə ramasan, mhəuvəreɡi raka nɨskaiien səvəi nɨtətə sə trɨpko mhə tui ruvehe, 6  *mətə təkwtəkwuni hənəpwəh nahatətəien səvənraha mhəuvərərɨɡ. Irəha tuhəfo mhərərɨɡ mwi ia noien ərəha səvənraha mhəuvehe mwi tɨ Kumwesən? Suatuk riti mwi riwən. Rəmwhen a mə irəha hənərui tərini pen mwi Tɨni Kumwesən ia nei kamarkuaui, mhəuvehi utə mwi in, mho aurɨs in ia nəmri nərmama.

7 Tɨprənə sə rauvehi amasan nui səvəi nesən sə rətəɡətəɡ irapw irə nəpɨn rɨpɨk, mukuə narimnari me sə trasitu ia nərmama səməme haməmhu irə, Kumwesən trəkwein amasan irə. 8  *Mətə mə tɨprənə nəha rukuə nurhi ərəha me sə ro rɨrevɨn, rɨpkamasan mhə mwi tɨ nari riti, rɨnamevən a tukəkwein ərəha irə. Ia nəpɨn sampam səvənhi napw trahi əmwesi pam narimnari səməme kamharə irə.

9 Nərmama keikei me, kɨmaha iahaməɡkiari iamɨnhi irə, mətə iahəukurən amasan ia kɨmiaha mə noien səkɨmiaha ramasan mwi məpi raka tɨprənə ərəha nəha. Kɨmiaha hiamo narimnari me səməme kamhahatən pen mə Kumwesən ruvəuvehimɨru pərhien kɨmiaha. 10  *Kumwesən ko rɨpkenouenou mhə narimnari me səməme hiəno tɨ nəri nə mə noien səvənhi ratukwatukw a ia nəpɨn me pam. Nənə in ko rɨpko mhə nəri auər a ia noien amasan səvəi nokeikeiien sə hiəno min, nənə mamho ihi, nəpɨn hiənasitu ia nərmama me səvənhi. 11  *Nənə kɨmaha iahokeikei mə kɨmiaha kuatia kuatia rerɨmiaha traɡien tɨ noien iamɨnha irə mamhəuvən meste tihəuvehi nəfe hiaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha irə. 12 Kɨmaha iahəpwəh nokeikeiien mə tiharpaha, mətə iahokeikei mə tihəmwhen ia nərmama səməme hamahatətə, nənə nətərɨɡien səvənraha rəpwəmwɨs, nənə həukurən nuvehiien narimnari me səməme Kumwesən rɨno promes mə truvei pen mɨnraha.

Promes səvəi Kumwesən traməkeikei muvehe mukuə

13 Nəpɨn Kumwesən rɨno promes m Epraham fwe kupwən, nahaɡ riti mwi riwən mə in truvehi mo nəɡkiariien səvənhi rɨpam, tɨ nəri nə mə nəɡhi Kumwesən rasori məpi raka nahaɡ me pam. Ro pen Kumwesən ruvehi atukw a kwəsuahi ia nəɡhɨn, 14  *mani mə, “Iakani nɨpərhienien mə iou takəkwein amasan ia niram, mo nərmama ia kwənəkwus səim tuhəpɨk.” 15 Tɨ nəri nə mə nətərɨɡien səvəi Epraham rəpwəmwɨs, in reitenhi meste ruvehi narimnari me nəha Kumwesən rɨno promes mə truvei pen min.

16  *Nəpɨn iərmama ruvehi kwəsuahi ia nəɡhi iəmə asori riti səvənhi, nənə kwəsuahi nəha səvənhi rərihi nəɡkiariien səvənhi rɨpam. Nənə nərmama tuhaməkeikei mhəni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi, ko həpkəvisə mhə mwi tukwe. 17 Kumwesən rɨməuvehi kwəsuahi ia nəɡhɨn iamɨnhi irə, tɨ nəri nə mə in rokeikei mə tro nərmama me i səməme tuhəuvehi nəfe in rɨno promes həukurən amasan mə nətərɨɡien səvənhi ko kɨpkuvsini mhə nəpɨn riti. 18  *Nəɡkiariien mi nəha promes mɨne kwəsuahi ko krɨpkuvsini mhə ia nəpɨn riti. Ia nəɡkiariien mi nəha Kumwesən ko rɨpkeikuə mhə. Kɨtaha nərmama me i sənap raka mhəuvən mamhərkwafə ipaka tɨ Kumwesən, nəɡkiariien mi nəha krouasitu asori ia kɨtaha, rauo mə kɨtaha tsəkwtəmhiri əknekɨn noien i samo, noien sə sameitenhi nəri amasan i Kumwesən rɨnəmri kupwən ia kɨtaha. 19 Nəri amasan nəha sameitenhi raməkwtəmhiri nɨmɨruien səkɨtaha rəmwhen ia aean sə ravi tərini nɨtətə. Kɨtaha sameitenhi nəri amasan nəha rəmwhen mə kɨtaha səuvəuvnimwə raka ia kwopun ikinan anan sə tɨnari ramo tukuahaɡ fwe ia neiai ia nimwə səvəi Kumwesən. 20  *Iesu ruvəuvnimwə raka ia kwopun nəha. In ruvnimwə tukwini səkɨtaha mə trəsevər ia suatuk səkɨtaha. In ruvəuvehe raka mɨno pris asori anan irə rəmwhen ia Melkisetek fwe kupwən, nənə in trauvehi ia nəpɨn me ia nuk nuk me.

7

Pris asori anan nəha Melkisetek

1  *Fwe kupwən, iəmə i Melkisetek, in kiɡ səvəi Salem, nənə in pris səvəi Kumwesən i in rasori pɨk anan. Nəpɨn Epraham rɨmavən ia naruaɡənien irəha kiɡ me, nənə in ruvehi irapw irəha, nənə in rɨrərɨɡ mɨnauvehe, Melkisetek ramevən mətoni ia suatuk, nənə rəfwaki məres Kumwesən mə trəkwein amasan ia Epraham. 2 Nənə Epraham roueite nautə me pam ia kusen ten nənə muvei pen kusen kuatia m Melkisetek. Nahaɡ i Melkisetek nɨpwran i mə Kiɡ səvəi Natukwatukwien. Nənə nəɡhɨn riti mwi kaməkwein in irə mə kiɡ səvəi Salem. Nɨpwran mə Kiɡ səvəi Nəmərinuien. 3  *Nəkukuə Ikinan rɨpkəɡkiari mhə ia tata səvənhi mɨne mama səvənhi mɨne kwənəkwus me səvənhi, nənə mɨpkɨni mhə nəpɨn rɨnətui irə mɨne nəpɨn rɨmamhə irə. Rəmwhen mə in rɨpkemhə mhə, in ramo ihi wok səvəi pris. Ro iamɨnhi irə ikətoni mə in rəmwhen ia Tɨni Kumwesən, in pris rerɨn riti.

4 Rerɨmiaha trɨrhi ro Melkisetek mə in nəfe iəmə asori. Epraham kaha kupwən səkɨtaha rɨnoeite nautə me səvəi kiɡ me səməme rɨməuvehi irapw irəha ia naruaɡənien, muai ia kusen ten muvei pen kusen kuatia m Melkisetek. 5  *Kɨtaha səukurən mə ia nuk me pam nəkur Isrel tuhaməkeikei mhəuai nautə me səvənraha ia kusen ten mhəuvei pen kusen kuatia m kwənəkwus me səvəi Livae səməme irəha pris me rəmwhen ia Loa səvəi Kumwesən rani. Nəri auər a mə pris me nəha irəha kwənəkwus me səvəi Epraham, mətə piəvnraha me tuhaməkeikei mhəuvei pen nautə me nəha mɨnraha. 6 Melkisetek, rɨpko mhə in kwənəkwus riti səvəi Livae, mətə Epraham rɨməuai nautə me nəha ia kusen ten muvei pen kuatia min. Nənə Melkisetek rəfwaki m Kumwesən mə trəkwein amasan ia Epraham i Kumwesən rɨno promes me min. 7 Nənə nərmama pam həukurən. Iərmama sə rauvehi nahaɡ asori trəfwaki mə Kumwesən trəkwein amasan ia iərmama sə in inhərɨpw irə. 8 Nənə pris me i ipwet mɨne səməme kauai nautə me kusen ten kauvei pen kuatia mɨnraha, irəha nərmama me a səməme tuhəpkemhə. Mətə Melkisetek i kuai nautə me kusen ten kuvei pen kuatia min, Nəkukuə Ikinan rani mə in ramɨru. 9 Rosi kɨtaha səukurən nɨniien mə Livae, iəmə i nəkur Isrel ipwet mɨne kamhəuai nautə me səvənraha kusen ten mamhəuvei pen kusen kuatia m kwənəkwus me səvənhi, rəmwhen mə Livae atukwatukw nəha fwe kupwən rɨməuai nautə nəha səvəi Epraham kusen ten muvei pen m Melkisetek. 10 Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə nɨpərhienien Livae rɨnəpwəh ihi nətuiien ia nəpɨn nəha Melkisetek rɨnətoni Epraham ia suatuk, mətə in rɨnəmak raka ia nɨtea kaha nəha səvənhi Epraham.

Iesu Kristo in rəmwhen ia Melkisetek

11 Wok səvəi pris me nəha kamhəuku pen ia kwənəkwus səvəi Livae in nukune Loa sə Kumwesən rɨməuvei pen m nəkur Isrel. Mətə wok səvəi pris me nəha rəpwəh nəmwhenien, ko irəha həpkəmri atukwatukw pam mhə nari. Ro pen pris əpə riti traməkeikei muvehe, mɨpkəmwhen mhə ia Eron, mətə in rəmwhen ia Melkisetek. 12 Nənə hiəukurən nəpɨn kuvsini noien səvəi nɨrfiien pris, nənə tukaməkeikei kuvsini mwi Loa. 13 Traməkeikei mo iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə kɨtaha saməɡkiari ia Iərɨmənu səkɨtaha sə rɨməuku pen ia kwənəkwus əpə riti. Iərmama riti riwən ia kwənəkwus nəha rɨno raka wok səvəi pris ia nɨfatə. 14  *Nərmama həuvəukurən raka mə in rɨməuku pen ia kwənəkwus səvəi Juta. Nəpɨn Loa səvəi Moses raməɡkiari ia wok səvəi pris me, rɨpkəɡkiari anan mhə ia kwənəkwus nəha. 15 Ruvehe mo mwi nukurənien irə mə kuvsini noien səvəi nɨrfiien pris tɨ nəri nə mə pris riti mwi ruvəuvehe raka in rəmwhen ia Melkisetek. 16 In rɨməuvehe pris mɨpkesi pen mhə loa nəha sə rani kwənəkwus səvəi pris me, mətə resi pen nɨskaiien səvəi nɨmɨruien i ko rɨpkiwən mhə ia nəpɨn riti. 17  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan raməɡkiari irə, mamɨni mə,

“Ik pris riti rəmwhen ia Melkisetek fwe kupwən,

nənə tiko wok səvəi pris ia nəpɨn me ia nuk nuk me.”

18 Nəɡkiariien nəha rɨnəmri karen loa kupwən, tɨ nəri nə mə nɨskaiien səvənhi riwən, in rɨpkasitu mhə, ko rɨpko mhə nari riti. 19  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Loa səvəi Moses rɨreirei nəmri atukwatukwien nari riti. Nənə təkwtəkwuni nəha, noien əpə riti sə in ramasan məpi raka ruvəuvehi təmwhekɨn mə kɨtaha tsəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə. Noien nəha in suatuk səkɨtaha tɨ nevənien ipaka tɨ Kumwesən.

20 Nari riti mwi Kumwesən rɨməuvehi kwəsuahi muvehi utə noien nəha. Nəpɨn nərmama me nəha fwe kupwən həuvehe mho irəha pris me, nuvehiien kwəsuahi riwən. 21  *Mətə nəpɨn Iesu rɨməuvehe mo in pris, Kumwesən rɨməuvehi kwəsuahi mɨni mə:

“Iərɨmənu rɨməuvehi kwəsuahi riti,

nənə ko rɨpkərari mhə mwi ia nətərɨɡien səvənhi.

Ik tiko wok səvəi pris ia nəpɨn me ia nuk nuk me.”

22  *Kumwesən rɨməuvehi kwəsuahi iamɨnhi irə, mo Iesu ruvehe iərmama sə rəmri nəɡkiariien i kɨnərihi tərini əknekɨn irə ramasan məpi raka.

23 Nari riti mwi, pris kupwən me həpɨk, tɨ nəri nə mə kuatia tro wok mamevən memhə nənə riti ruvehi təmwhekɨn. Irəha həpkuvehi mhə wok rəpwəmwɨs. 24 Mətə Iesu, in truvehi wok səvəi pris ia nuk nuk me mɨpko mhə sampam, tɨ nəri nə mə in ramarə rerɨn. 25  *Ro iamɨnhi irə in rukurən nuvehimɨruien nərmama me səməme kamhəuvən tɨ Kumwesən ia suatuk sə in rɨno. In rukurən nuvehimɨruien irəha ia nuk nuk me mɨpko mhə sampam tɨ nəri nə mə in ramarə rerɨn, maməɡkiari tukwini səvənraha m Kumwesən.

26  *Pris asori anan riti sə ro iamɨnhi in rəmwhen tɨ nasituien ia kɨtaha tɨ nəri nə mə in iəmə ikinan, in rɨpko mhə noien ərəha uə noien əmkemɨk. In ropə ia nərmama səməme kamho noien ərəha, nənə kɨməuvehi utə in, in rasori məpi raka irəha fwe ia neiai. 27  *In ropə ia pris asori anan me nəha. Nəpɨn me pam irəha tuhaməkeikei mhəkupwən mhəvi netə tɨ naikuas rakaien ia noien ərəha me səvənraha kurirə həpko səvəi nərmama tɨ naikuas rakaien noien ərəha me səvənraha. Mətə Iesu rɨməvi netə m kuatia a rɨnəmwhen ko rɨpko mhə mwi ia nəpɨn riti mwi. In rɨno noien nəha nəpɨn rɨnəseni nɨmɨruien səvənhi memhə. 28  *Loa rauvehi utə pris asori anan me səməme həpkɨskai mhə. Mətə kwəsuahi səvəi Kumwesən, sə rukurirə ia Loa, in ruvehi utə Tɨni sə ramasan məmwhen tɨ noien wok nəha ia nuk nuk me mɨpko mhə sampam.

8

Iesu in pris asori anan səkɨtaha

1  *Kɨmaha iahaməɡkiari ia nəri i, mətə nukunen ro iamɨnhi irə. Səkɨtaha riti pris asori anan rəmwhen a ia sə i iahaməni. In fwe ia neiai. Jea nəha Kumwesən asori raməkure irə mamərɨmənu, pris asori anan nəha səkɨtaha rɨnəkure ia nɨkare jea nəha mwatuk. 2 In ramo wok ia nəkwai kwopun ikinan, in i nimwə tapolen pərhien sə Kumwesən rɨməvi fwe ia neiai. Rɨpko mhə iərmama rɨməvi nimwə tapolen nəha.

3 Pris asori anan me pam səməme Loa rɨməuvehi utə irəha wok səvənraha fwe ikɨn. Irəha haməuvei pen narimnari me m Kumwesən, mamhəvi netə ia nɨfatə səvənhi. Ia suatuk kuatia a, pris asori anan səkɨtaha, in mwi traməkeikei muvei pen nari riti m Kumwesən. 4 Trɨni mɨnuə in ramarə ihi ia tɨprənə i, ko rɨpkuvehe mhə mo in pris riti, tɨ nəri nə mə pris me hənarə raka mə tuhəuvei pen narimnari m Kumwesən rəmwhen Loa rani. 5  *Pris me nəha, irəha kamho wok səvənraha ia nəkwai nimwə sə rauvnhi a narimnari me səməme kamharə ia neiai. Ro pen nəpɨn Kumwesən rɨməni pen tɨ Moses fwe kupwən mə trɨvi nimwə tapolen, mɨni mə,

“Tikaməkeikei mətui amasan mə tiko narimnari me i səvəi nimwə tapolen

resi pen atukwatukw nəfe iakɨnahatən raka ik irə fwe ia təkuər.”

6  *Mətə təkwtəkwuni Kristo rɨməuvehi wok səvəi pris sə ramasan məpi raka wok səvəi pris kupwən me. Rəmwhen a mwi nəɡkiariien sə in rɨnərihi tərini əknekɨn ramasan məpi raka nəɡkiariien kupwən, tɨ nəri nə mə ramərer utə ia promes me səməme hamasan mhəpi raka.

7 Nəɡkiariien sə kɨməkupwən kərihi tərini əknekɨn rɨpkatukwatukw pam mhə. Ko ratukwatukw pam tukərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien vi riti tɨ nəfe? 8 Mətə Kumwesən rɨnətoni mə irəha həpkatukwatukw mhə nəpɨn rani mə,

“Nəpɨn nəha ikɨn rauvehe

sə takərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien vi riti

nəkur Isrel mɨne nəkur Juta tuharə irə.

9 Nəɡkiariien nəha rɨpkəmhwen mhə ia nəɡkiariien nəha iakɨnərihi tərini əknekɨn

mə kaha me səvənraha tuharə irə,

ia nəpɨn nəha iakɨməuvehi rəɡɨnraha

miri irapw irəha fwe tənə Ijip.

Irəha həpkəkwtəmhiri mhə nəɡkiariien səiou,

nənə ro pen iakenouenou irəha. Iou Iərɨmənu iakani iamɨnha irə.

10  *Nənə iou Iərɨmənu iakani mə nəɡkiariien səiou takərihi tərini əknekɨn ia nəpɨn sə truvehe nəkur Isrel tuharə irə ro iamɨnhi irə:

Takəmri pen loa me səiou ia nətərɨɡien səvənraha,

nənə mɨrai pen ia rerɨnraha.

Iou takuvehe mo iou Kumwesən səvənraha,

nənə irəha tuhəuvehe mho irəha nərmama me səiou.

11 Ko irəha riti rɨpkevən mhə mahatən nəkur imwəni me uə piəvni mə, ‘Ik tikaməkeikei mukurən Iərɨmənu i.’

Ko rɨpkahatən mhə irəha iamɨnhi tɨ nəri nə mə irəha pam tuhəukurən iou,

iərmama sə in inhərɨpw anan ia nirəha, mevən meste iərmama sə in rasori ia nirəha.

12  *Iou takapi irəha tɨ noien me səvənraha səməme həpkatukwatukw mhə,

nənə rerɨk trɨpkrhi mhə mwi noien ərəha me səvənraha ia nəpɨn riti.”

13 Nəpɨn Kumwesən raməɡkiari ia nəɡkiariien nəha in trərihi tərini əknekɨn mə in nəɡkiariien vi, nɨpwran i mə nəɡkiariien rɨməkupwən mərihi tərini əknekɨn rɨnakuas. Nənə nəri sə rɨnakuas, rɨnəpwəh nəmwhenien, nənə trɨpko mhə tui riwən.

9

Nimwə tapolen kaməfwaki irə ia tɨprənə i

1  *Nəɡkiariien nəha Kumwesən rɨməkupwən mərihi tərini əknekɨn fwe kupwən səvənhi me fwe ikɨn loa kamhahatən mə tukəfwaki irə, nənə səvənhi riti nimwə tapolen kaməfwaki irə ia tɨprənə i. 2  *Nimwə tapolen nəha kɨməvi kərpɨfi nəkwan kəru. Nəkwan sə kukupwən kuvnimwə ikɨn kani mə Kwopun Ikinan. Ia kwopun nəha nəri kamhiai pen napw irə raməhiapw mɨne tepol kaməmri utə bred ikinan irə. 3  *Nəkwan sə ro kəru irə, kɨməvi tukuahaɡ tɨnari irə, kani mə Kwopun ikinan anan. 4  *Kwopun nəha, nɨfatə riti fwe ikɨn kɨno ia kol, kauvani nɨmwəkmwəki nari nɨpekɨn rapein amasan ia təkuren. Pokis riti fwe ikɨn kɨməveɡi nɨkarkaren me ia kol. Ia nəkwai pokis nəha tɨkinari riti kɨno ia kol nəveɡɨnien nəha kani mə mana rukuər irə. Rɨɡi nei nəha rɨno tihin mahatən pen Eron mə in pris, in mwi ia nəkwai pokis nəha. Kəruəterei mi kəru nəha kɨmərai pen loa me ten ia nirau irau mwi fwe ikɨn.

5  *Ia təkure pokis nəha nənɨmwi Jerupim kəru nəha ikɨn səməmi krouahatən pen mə Kumwesən raməmak fwe ikɨn. Tərəɡɨnrau krouvi atukw i rəuiui kwopun nəha Kumwesən rauvehi raka noien ərəha me səvəi nərmama ikɨn. Mətə təkwtəkwuni nəha nəpɨn riwən tɨ nɨniien narimnari me i mərai kwərhakwərha. 6  *Nəpɨn hənəmri amasan pam narimnari me nəha, ia nəpɨn me pam pris me kamhəuvnimwə mamhəier ia kwopun ikinan, mamho wok səvənraha. 7  *Mətə kwopun ikinan anan, pris asori anan in əpa rauvnimwə ikɨn. Mətə ko rɨpkevən mhə ia nəpɨn me. In rauvnimwə ia kwopun nəha nəpɨn kuatia ia nuk me. Nənə nəpɨn in rauvnimwə traməkeikei muvehi netə, mevən muvei pen m Kumwesən tɨ noien ərəha səvənhi mɨne noien ərəha səvəi nərmama həno mhəreirei. 8  *Ia narimnari me nəha, Nənɨmwɨn Ikinan ramahatən mə suatuk tɨ nuvnimwəien ia kwopun ikinan anan rɨpkəsevər mhə ihi nəpɨn nimwə tapolen rɨnamərer ihi fwe kupwən. 9  *In rəmwhen ia nənɨmwi nari riti sə ramahatən pen nəpɨn i samarə irə təkwtəkwuni. Nɨpwran mə narimnari me səməme pris me kamhəuvei pen m Kumwesən mɨne nərimɨru me səməme kamhousi əpune irəha kavi nɨtenraha tɨ noien ərəha həreirei nəmri atukwatukwien nətərɨɡien səvəi nərmama səməme kamhəuvehe tɨ nəfwakiien. 10  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə noien səvəi narimnari me nəha raməɡkiari a ia nəveɡɨnien mɨne nənɨmwien mɨne naikuasien me səpəmsəpə. Narimnari me nəha səvəi nɨpwrai iərmama a. Kɨnəmri narimnari me nəha mə tuharə mheste Kumwesən tro narimnari me pam həuvehe mhərməvi mwi.

Nɨte Iesu Kristo

11  *Mətə təkwtəkwuni nəha Kristo ruvəuvehe raka. In pris asori anan sə rɨməpeki narimnari amasan me muvehe. In rɨməuvnimwə ia nimwə tapolen sə ramasan anan mwi məpi raka sə kupwən. Nimwə tapolen nəha rɨpko mhə nari riti sə nərmama həno ia rəɡɨnraha, nənə rɨpko mhə nari riti səvəi tɨprənə i sə Kumwesən rɨno. 12 Nəpɨn Kristo rɨməuvnimwə ia kwopun ikinan anan, in rɨno m kuatia a nəmwhen ko rɨpkuvnimwə mhə mwi, tɨ nəri nə mə in rɨpkuvehi mhə nɨte nəni mɨne nɨte kwəti kau muvnimwə, mətə in rɨməuvehi atukw a nɨten muvnimwə, mo suatuk tɨ nɨfi rakaien kɨtaha ia noien ərəha me səkɨtaha, nənə suatuk nəha trarə rerɨn. 13  *Kɨmiaha hiəukurən. Nɨte nəni mɨne nɨte kau mɨne nɨmwrakw ia kwəti kau kɨməuvani əmwesi ia nɨfatə, trɨni mɨnuə pris riti ruvi rərəɡi pen ia iərmama sə rɨməuvehe məmkemɨk ia nəmri Kumwesən, nənə ia noien nəha in ruvehe məmher mwi. 14  *Mə ro nɨpərhienien i rəfo ia nɨte Kristo? In rukurən noien məpi raka. Ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn sə ramarə rerɨn, Kristo rɨməuvei pen atukw a in m Kumwesən rəmwhen ia nərimɨru nərəhaien riwən irə kousi əpune kuvei pen m Kumwesən. Nɨte Kristo traikuas ia rerɨmiaha tɨ noien emhə me mə kɨmiaha hiəukurən no tukwiniien nari m Kumwesən sə ramɨru.

15  *Ro pen Kristo in iəmə sə ravi sɨmwɨn nərmama mɨne Kumwesən ia nəɡkiariien vi sə kɨnərihi tərini əknekɨn. In ravi sɨmwɨn irəha iamɨnha irə mə səməme Kumwesən raməkwein ia nirəha həukurən nuvehiien narimnari me nəha tuhəpkiwən mhə səməme Kumwesən ruvəni raka mə truvei pen m nərmama me səvənhi. Tɨ nəri nə mə Kristo rɨmamhə, ro pen nemhəien səvənhi rɨneivinari ia nirəha, tukəpwəh nərpwɨnien noien ərəha me səməme həno nəpɨn nəɡkiariien kɨməkupwən kərihi tərini əknekɨn fwe kupwən rauiui ihi irəha.

16 Kɨmiaha hiəukurən. Trɨni mɨnuə iərmama riti rərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien riti mə tukəfuai nautə me səvənhi nəpɨn tremhə irə, iərmama nəha traməkeikei mukupwən memhə kurirə irə ko nəɡkiariien sə rɨnərihi tərini əknekɨn. 17 Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəɡkiariien sə ro iamɨnhi ro nəri auər a irə nəpɨn iərmama nəha ramɨru ihi. 18 Rəmwhen a mwi nəɡkiariien sə Kumwesən rɨməkupwən mərihi tərini əknekɨn ruvehe mo nəɡkiariien riti tukaməkeikei ko, mətə mə netə rɨpkaiu mhə nəɡkiariien nəha ro nəri auər a irə. 19  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn Moses rɨni irapw pam raka nəɡkiariien me səvəi Loa m nərmama, nənə kurirə irə in ruvehi nɨmwheri sipsip sə kɨno rəruerəv mɨne rɨɡi nei nəha hisop, meitesi pen ia nɨte kwəti kau mɨne nɨte nəni sə rɨnərapi ia nui, nənə mɨvi rərəɡi pen netə ia nəkukuə səvəi Loa mɨne ia nərmama me pam, 20  *nənə mɨni pen tɨ nirəha mə, “In i netə trərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien i Kumwesən rɨməni pehe tukumiaha i mə tiho.” 21  *Ia noien a mwi nəha Moses ruvi rərəɡi pen netə ia nimwə tapolen mɨne narimnari me pam ikɨn səvəi nəfwakiien. 22  *Nɨpərhienien i, ia noien səvəi Loa nəha, ipaka nari m nari me pam netə rəpərhi irəha həuvehe mhəmher. Nənə trɨni mɨnuə netə rəpwəh naiuien, Kumwesən ko rɨpkenouenou mhə noien ərəha me.

23  *Ro pen netə raiu tɨ nəpərhiien narimnari me nəha həuvehe mhəmher. Mətə nimwə tapolen nəha mɨne narimnari me səvənhi irəha həuvnhi a narimnari me fwe ia neiai. Mətə narimnari me səvəi nəfwakiien fwe ia neiai, nɨte nərimɨru riti rɨpkəmwhen mhə tɨ nəpərhiien irəha həuvehe mhəmher. Tukaməkeikei kuvehi netə riti sə ramasan məpi raka. 24  *Kristo rɨpkuvnimwə mhə ia nimwə tapolen ia tɨprənə i sə nərmama həno ia rəɡɨnraha mhəuvnhi a nimwə tapolen pərhien irə, mətə Kristo ruvnimwə atukwatukw ia neiai, nənə təkwtəkwuni nəha in ramərer ia nəmri Kumwesən maməɡkiari tukwini səkɨtaha. 25 Pris asori anan səvəi nəkur Isrel rauvnimwə ia kwopun ikinan anan ia nuk me pam mauvehi nɨte nərimɨru me, mətə Iesu rɨpko mhə iamɨnha irə. In ruvnimwə m kuatia a muvei pen nɨmɨruien səvənhi m Kumwesən. 26 Ko rauvnimwə nəpɨn me nɨpwran mə in trauvehi nəmisəien ia nei kamarkuaui ia nəpɨn me fwe kɨnəmri vi a tɨprənə muvehe meste pehe təkwtəkwuni. Mətə təkwtəkwuni nəha, trɨpko mhə tui tɨprənə i ro sampam, in rier pehe m kuatia a muvei pen nɨmɨruien səvənhi tɨ nuvehi rakaien noien ərəha, nənə ko rɨpkuvei pen mhə mwi ia nəpɨn riti. 27  *Kumwesən rɨnəmri raka mə nərmama me pam tuhaməkeikei mhemhə m kuatia a, nənə kurirə irə in trəkiri irəha tɨ noien me səvənraha. 28 Ia noien a mwi nəha, Kristo rɨməuvei pen nɨmɨruien səvənhi m kuatia a tɨ nuvehi rakaien noien ərəha səvəi nərmama həpɨk. Nənə in trier pehe mwi ia nuveheien sə ro kəru irə, rɨpko mhə tɨ nuvehi rakaien noien ərəha, mətə in truvehe mwi tɨ nuvehi mɨruien nərmama səməme hameitenhi in.

10

1  *Narimnari me səvəi Loa həmwhen a ia nənɨmwi nari m nari amasan me səməme trɨpko mhə tui həuvehe, rɨpko mhə nɨpwrai narimnari me. Ia nuk me pam pris me nəha səvəi nəkur Isrel kamho a nari kuatia, mamhəvi netə tɨ noien ərəha. Mətə nɨte nərimɨru me nəha rɨreirei noien nərmama səməme kamhəuvehe tɨ Kumwesən hatukwatukw ia nənimen. 2 Ko ro nərmama me i səməme kamhəfwaki həuvehe mhatukwatukw pərhien, tukaikuas irəha m kuatia a ia netə nəha, nənə kurirə irə irəha tuhəpkreɡi mhə mwi mə noien ərəha raməmak ia nirəha, nənə tukousi əpune mwi nərimɨru me kuvi nɨtenraha tɨ nəfe. Kukurən nəpwəhien noien nəha. 3 Ro iamɨnhi irə, ia nuk me pam, irəha kamhəvi auər a netə, mətə ko həpkenouenou mhə noien ərəha me səvənraha, 4  *tɨ nəri nə mə nɨte nəni mɨne kau ko rɨpkuvehi raka anan mhə noien ərəha.

5 Ro pen, nəpɨn Kristo rɨnauvehe ia tɨprənə i, rɨni pen tɨ Kumwesən mə,

“Ik ikəpwəh nokeikeiien noien nəha kamousi əpune nərimɨru me kauvei pehe mik,

uə noien nəha kauvei pehe narimnari nepwɨn mwi mik,

mətə ikɨnəpnəpenə ia nɨpwrak.

6 Nərimɨru me nəha kauvani əmwesi nɨpwranraha pam ia təkure nɨfatə

mɨne nərimɨru me nəha kavi nɨtenraha tɨ noien ərəha,

ik rerɨm rɨpkaɡien mhə tɨ nirəha.

7 Nənə iakɨni mə, ‘Kumwesən, ətə ro, iou iakauvehe mə tako nəkwam

rəmwhen atukwatukw ia nəɡkiariien kɨmərai pen ia nəkukuə səvəi Loa səim sə raməɡkiari ia nirak.’ ”

8 Ia nəɡkiariien nəha irənhə, Kristo rɨməkupwən mɨni mə, “Ik ikəpwəh nokeikeiien noien nəha kamousi əpune nərimɨru me kauvei pehe mik, uə noien nəha kauvei pehe narimnari nepwɨn mwi mik. Nərimɨru me nəha kauvani əmwesi nɨpwranraha pam ia təkure nɨfatə, mɨne nərimɨru me nəha kavi nɨtenraha tɨ noien ərəha, ik rerɨm rɨpkaɡien mhə tɨ nirəha.” (In rɨni nəɡkiariien nəha nəri auər a mə nuvei penien narimnari me nəha m Kumwesən ramesi pen nəfe Loa rani.) 9 Mətə Kristo rani mwi mə, “Kumwesən, ətə ro, iou iakauvehe mə tako nəkwam.” Ia nəɡkiariien nəha səvənhi ramousi raka nəkwai Kumwesən sə kupwən, mə in trəmri nəkwai Kumwesən sə kurirə. 10  *Nənə nəkwai Kumwesən sə nəha sə kurirə rɨnaikuas raka noien ərəha me səkɨtaha nəpɨn Iesu Kristo rɨməuvei pen nɨpwran m Kumwesən m kuatia a, nənə ko rɨpkuvei pen mhə mwi nəpɨn riti mwi.

11  *Nəpɨn me pam pris me kamhərer mamho wok səvənraha, mamho a nəri kuatia ia nəpɨn me, mamhəvi nɨte nərimɨru me, netə sə rɨreirei naikuas rakaien noien ərəha me ia nəpɨn riti. 12 Mətə Kristo rɨnəseni nɨmɨruien səvənhi memhə m kuatia a tɨ naikuas rakaien noien ərəha me səvəi nərmama ia nuk nuk me mɨpko mhə sampam, nənə kurirə irə in revən məkure ia nɨkare Kumwesən mwatuk. 13  *Ia kwopun nəha in treitenhi meste Kumwesən tro nərmama səməme haməmwəki in həuvehe in trərpwi utə tɨpaɡe nɨsun mi ia nirəha. 14 Iakani iamɨnhi irə mɨne tɨ nəri nə mə Kristo nɨten rɨnaiu m kuatia a mo nərmama me səvənhi hatukwatukw ia nənimen ia nuk nuk me. Nərmama me nəha irəha nəha rɨno irəha ho ikinan.

15 Nənə Nənɨmwɨn Ikinan mwi rani pehe tukutaha mə nəri nəha ro nɨpərhienien. Rani mə,

16  *“Iərɨmənu rani mə, ‘Nəɡkiariien səiou takərihi tərini əknekɨn

ia nəpɨn sə truvehe nəkur Isrel tuharə irə ro iamɨnhi irə:

Takəmri pen loa me səiou ia nətərɨɡien səvənraha,

nənə mɨrai pen ia rerɨnraha.’ ”

17  *Nənə in rani mwi mə,

“Iou rerɨk trɨpkrhi mhə mwi ia nəpɨn riti

noien ərəha me mɨne noien ourour me səvənraha.”

18 Mə Kumwesən rɨnenouenou raka nərəhaien me nəha, nənə tukvi mwi netə tɨ noien ərəha tɨ nəfe. Tukəpwəh a noien nəha. 19  *Piak me, təkwtəkwuni nəha ia nɨte Iesu kɨtaha səukurən nuvnimwəien ia kwopun ikinan anan mhəpwəh nehekɨrien, 20  *mhesi pen suatuk vi sə ramɨru Iesu rɨnəsevər irə tukutaha ia nɨpwran mə tsəukurau ia tɨnari nəha raməɡher tukuahaɡ kwopun ikinan anan. 21 Kɨtaha səuvəuvehi pris riti səkɨtaha in rasori mamərɨmənu ia nimwə səvəi Kumwesən. 22  *Narimnari me nəha ho nɨpərhienien. Ro pen pwəh səuvən ipaka tɨ Kumwesən mhəpwəh nərkwafəien neikuəien ia rerɨtaha, mhahatətə əknekɨn irə, nənə rerɨtaha sə fwe kupwən ramrhi noien ərəha me səkɨtaha ruvehe məmher ia nɨte Kristo, nənə nɨpwrataha mwi rəmher, tɨ nəri nə mə sənaru raka ia nui əmher. 23  *Pwəh səkwtəmhiri əknekɨn nɨni irapwien nəri amasan sə sameitenhi, mhəpwəh nɨkiukiuien, tɨ nəri nə mə Kumwesən sə rɨməni mə truvei pehe nəri amasan nəha m kɨtaha ramo nəɡkiariien səvənhi ia nəpɨn me. 24 Pwəh sətərɨɡ mə tsəfo mhasitu ia kɨtaha me mho nokeikeiien mɨne noien amasan me. 25  *Rɨpkamasan mhə mə tsəpwəh noien səvəi nousəsɨmwɨnien kɨtaha me rəmwhen ia nərmama nepwɨn kamho, mətə pwəh sərpwi əknekɨn kɨtaha me, mamho ia nəpɨn me tɨ nəri nə mə kɨtaha səukurən mə nuveheien səvəi Iesu ruvəuvehe ipaka.

26  *Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə kɨtaha səuvəukurən raka nɨpərhienien. Trɨni mɨnuə samo nəri auər a irə, mamhəmwur pen ia noien ərəha, nənə netə riti mwi riwən anan mə traiu maikuas raka noien ərəha səkɨtaha. 27  *Trɨni mɨnuə kɨtaha saməmwur pen ia noien ərəha, nəri kuatia a tsaməti pen i mamheitenhi. Nəri nəha ro nehekɨrien i. In nə nəpɨn Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə mɨne napw i raməpnəpan pɨk trahi nərmama səməme haməmwəki in. 28  *Kɨmiaha hiəukurən. Trɨni mɨnuə iərmama riti ramərui Loa səvəi Moses, nənə iərmama kəru uə kahar tuharni irapw in, nənə in traməkeikei memhə. Ko kɨpkapi mhə tukwe. 29  *Mətə rəfo ia iərmama sə ramavən avən ia Tɨni Kumwesən? Kumwesən ruvəni raka nəɡkiariien vi səvənhi tukutaha, nənə nɨte Tɨni rərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien nəha. Mətə rəfo ia iərmama sə ro nəri auər a ia netə nəha sə rɨno in ruvehe məmher mo ikinan i? Nənɨmwɨn Ikinan rauai namasanien səvənhi m nərmama, mətə rəfo ia iərmama sə rani ərəha Nənɨmwɨn nəha? Iərmama nəha nərpwɨnien sə Kumwesən tro min tɨ noien ərəha səvənhi trɨskai məpi raka nərpwɨnien səvəi iərmama sə ramərui Loa səvəi Moses. 30  *Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə kɨtaha səuvəukurən raka mə Kumwesən rɨməni mə, “Iou takərpwɨn noien ərəha səvəi nərmama, nɨpərhienien iou tako.”* Nənə in rɨməni mwi mə “Iərɨmənu in trəkiri noien me səvəi nərmama me səvənhi.” 31 Kumwesən in ramɨru. Trɨni mɨnuə saməmak ia rəɡɨn mə in trərpwɨn noien ərəha me səkɨtaha, nari nəha in nari riti səvəi nehekɨrien.

32 Mətə rerɨmiaha tramrhi nəpɨn kupwən, nəpɨn hiəpkuvehe vi a ia nukuraanien. Nəpɨn nəha nəpɨn skai. Kamo nəmisəien me m kɨmiaha, mətə hiəpwəh nɨmweiien. 33  *Nəpɨn me nepwɨn nərmama kamhəni ərəha kɨmiaha ia nəmri nərmama, nənə mamho rərəha ia kɨmiaha. Nəpɨn me nepwɨn kɨmiaha hiamərer kɨmiaha nərmama səməme kamho rərəha ia nirəha iamɨnhi irə. 34  *Kɨmiaha hiaməuvehi pəri nəmisəien kɨmiaha nərmama səməme hamarə ia kalapus. Nəpɨn nərmama hənakres narimnari me səkɨmiaha, mətə rerɨmiaha raɡien a tukwe, tɨ nəri nə mə hiəuvəukurən raka mə narimnari nepwɨn nəha ikɨn səkɨmiaha, səməme hamasan mhəpi raka, nənə narimnari me nəha tuharə rerɨn.

35 Ro iamɨnhi irə tihaməkeikei mhərer əknekɨn, tɨ nəri nə mə nərəkuien fwe ikɨn səkɨmiaha ramarə sə tihəuvehi. 36  *Tihaməkeikei mho nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs mə tiho narimnari me səməme Kumwesən rokeikei. Nənə tihəpkuvehi nəfe in ruvəni raka mə truvei pehe m kɨtaha. 37 Ro iamɨnhi irə rəmwhen ia Nəkukuə Ikinan rani mə trɨpko mhə tui,

“Iərmama i kamɨni mə truvehe, truvehe, in trɨpko mhə tɨpwə.

38  *Mətə iərmama atukwatukw səiou trɨmɨru ia nahatətəien səvənhi,

nənə trɨni mɨnuə ramavən rərɨɡ rərɨɡ,

nənə rerɨk trɨpkaɡien mhə tukwe.”

39 Mətə kɨtaha i səpko mhə iamɨnha irə. Ko səpkavən rərɨɡ rərɨɡ mhə mə Kumwesən trouraha kɨtaha, rekəm. Kɨtaha nərmama səvəi nahatətəien ia Kumwesən tsəuvehi nɨmɨruien.

11

Kaha kupwən me hənahatətə ia Kumwesən

1  *Nahatətəien ia Kumwesən ikukurən amasan mə tikuvehi narimnari amasan me ikameitenhi, mani nɨpərhienien ia narimnari me ipkətə mhə ia nənimem. 2 Nahatətəien iamɨnhi in nəha nəfe kaha kupwən me həno ro Kumwesən rəɡnəɡɨni irəha.

3  *Nahatətəien ro kɨtaha səukurən amasan mə Kumwesən rɨno neiai mɨne tɨprənə mɨne narimnari me pam ia nəɡkiariien səvənhi, mo narimnari me nəha kamətoni həuku pen ia narimnari me kɨpkətoni mhə. 4  *Epel in rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen ruvei pen nari riti m Kumwesən sə ramasan məpi raka səvəi Ken. Nənə tɨ nəri nə mə in rɨnahatətə ia Kumwesən iamɨnhi irə, nənə Kumwesən rɨni irapw mə in iəmə atukwatukw riti, nənə rerɨn raɡien tɨ nuvehiien narimnari me səvənhi. Nɨpərhienien iəmə nəha ruvamhə raka, mətə noien səvəi nahatətəien səvənhi raməɡkiari ihi m kɨtaha.

5  *Inok rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen kuvehi utə in mə trɨpkemhə mhə, nənə kɨpkətoni mhə mwi in tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨməuvehi raka in ia tɨprənə i revən fwe ia neiai. Mətə nəpɨn kɨpkuvehi raka mhə ihi in, Nəkukuə Ikinan rani mə Kumwesən rerɨn raɡien tukwe. 6 Mətə trɨni mɨnuə iərmama rɨpkahatətə mhə ia Kumwesən, in trəfo mo Kumwesən rerɨn raɡien tukwe? In rɨreirei anan noien, tɨ nəri nə mə iərmama riti rokeikei mə truvehe tɨ Kumwesən, in traməkeikei mɨni nɨpərhienien mə Kumwesən ramarə nənə mamo ramasan m nərmama səməme haməmwur mə tuhətoni in.

7  *Noa rɨnahatətə ia Kumwesən. Ro iamɨnhi irə nəpɨn Kumwesən rɨnani pen narimnari me min fwe kupwən səməme nərmama həpwəh ihi nətoniien, Noa ramsiai, mamo nəkwan, nənə muvrhəkɨn nɨtətə asori riti mə truvehimɨru nərmama səməme kamharə ia nəkwai nimwə səvənhi. Ia noien i, Noa ramo pui noien ərəha me səvəi nərmama ia tɨprənə, nənə muvehe iərmama riti sə ratukwatukw ia nəmri Kumwesən tɨ nəri nə mə ramahatətə irə.

8  *Epraham rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen nəpɨn Kumwesən rəkwein in mə trevən ia tənə əpə riti tukuvei pen min, ro nəkwan, mier, mɨreirei mə rauəku. 9  *In rɨnahatətə ia Kumwesən ro pen in rarə ia tənə nəha Kumwesən rɨno promes mə truvei pen min. Mətə rɨnamarə ia kwopun nəha ia nimwə tapolen rəmwhen a iəpwɨspwɨs riti. Nənə Aesak mɨne Jekop irau nəha Kumwesən rɨno promes mɨnrahar pəri, irau mwi krauarə a ia nimwə tapolen. 10 Epraham rɨno iamɨnha irə tɨ nəri nə mə in rameitenhi mə trevən ia taon riti sə ramərer ia təkure nəri skai riti. Taon nəha, Kumwesən rɨno mak irə, nənə mɨno raka ramarə.

11  *Sera rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen Kumwesən ruvei pen nɨskaiien min mə tro tɨpwɨn. Nəri auər a mə Sera in rɨnəprənemə anan, mətə rərəhi tɨni tɨ nəri nə mə in rɨnətɨɡite ia Kumwesən sə rɨno promes min. 12  *Ro pen sətoni mə iərmama kuatia a i Epraham rɨnərɡharə ipaka remhə, mətə rərəhi iəkunouihi riti, nənə nərmama ia kwənəkwus səvənhi həuvehe mhəpɨk mhəmwhen ia kəməhau me ia kəpuapen uə nɨpəkɨr ia nɨkare təsi ko kɨpkəvsini pam mhə irəha.

13  *Nərmama me i irəha pam kamhahatətə ia Kumwesən. Mətə nəpɨn irəha hemhə, irəha həpwəh ihi nuvehiien narimnari me nəha səməme Kumwesən rɨno promes mə truvei pen mɨnraha. Irəha hamətoni mə narimnari me nəha haməmak isipwɨn ihi tɨ nirəha, mətə rerɨnraha ramaɡien pɨk mə tuhətoni. Nənə irəha haməni irapw mə hamarə ia tɨprənə i mətə irəha həmwhen a iəpwɨspwɨs me. Tɨprənə i rɨpko mhə imwənraha pərhien. 14 Nəpɨn nərmama haməɡkiari iamɨnha irə ramahatən pen mə irəha hamətui imwənraha atukwatukw. 15 Kamo rerɨnraha ramrhi tənə nəha həməier irə mə in nəha imwənraha atukwatukw ko hərərɨɡ mwi. 16  *Mətə irəha həpkrərɨɡ mhə tɨ nəri nə mə hokeikei tənə əpə riti sə ramasan məpi raka, in nəha fwe ia neiai. Ro pen Kumwesən rɨpkaurɨs mhə mə irəha tuhəkwein in mə Kumwesən səvənraha, tɨ nəri nə mə in rɨnəpnəpenə raka ia taon riti səvənraha.

17 Epraham rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen nəpɨn Kumwesən raməkiri nahatətəien səvənhi, rəmrutə Aesak ia təkure nɨfatə. Ia nəpɨn nəha Epraham i Kumwesən rɨno promes me min ramərer mwatuk mə trousi əpune tɨni anan kuatia. 18 Kumwesən ruvəni raka tukwe mə, “Epraham, nɨmwipwɨm me səməme tuhəuku pen ia Aesak irəha nə takəvsini irəha mə kwənəkwus me səim.” 19  *Mətə Epraham ramərer mwatuk mə trousi əpune tɨni, tɨ nəri nə mə rerɨn rarhi mə Kumwesən rukurən noien iərmama rətui mwi ia nemhəien. Ro pen nəpɨn ruvehi raka tɨni ia nɨfatə rəmwhen mə in rɨnətui mwi ia nemhəien.

20  *Aesak rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen rəfwaki mə Kumwesən trəkwein amasan ia Jekop mɨne Isau, mamɨni irapw narimnari me səməme tuhəpkuvehe ia nəpɨn riti.

21  *Jekop rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen nəpɨn ipaka remhə, in rəfwaki mə Kumwesən trəkwein amasan ia tɨni Josef mi. In rɨnərpwi kaskɨn mərer əmakəmak, nənə maməɡnəɡɨni Kumwesən.

22  *Josef rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen nəpɨn ipaka remhə, in rəɡkiari ia nəpɨn nəha sə kwənəkwus me səvəi nəkur Isrel tuhəier fwe tənə Ijip, mɨni mə tuhəfo ia nɨkəkrin me.

23  *Tata mɨne mama səvəi Moses krɨnouahatətə ia Kumwesən, ro pen nəpɨn Moses rətui, irau krouətoni mə in iəkunouihi amasan riti, nənə krouərkwafə i roueste məkwə kahar. Nənə irau kroupkhekɨr mhə nəruien nəɡkiariien səvəi kiɡ.

24  *Moses rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen nəpɨn in rupwinari, rəpwəh nəseniien mə tukəkwein in tɨni prən ouihi səvəi Fero, kiɡ səvəi nəkur Ijip. 25 In revən marə irəha nərmama me səvəi Kumwesən muvehi pəri nəmisəien irəha mɨnraha. In rokeikei sə nəha məpi raka mə in tramreɡi ramasan ia naɡienien i kamreɡi ramasan irə nəpɨn ouihi a, naɡienien səvəi noien ərəha. 26  *Ia nətəien səvənhi, kamo naurɨsien min tɨ Kristo sə trɨpkuvehe ramasan məpi raka nautə me pam ia tənə Ijip. Nətəien səvənhi ro iamɨnha irə tɨ nəri nə mə in raməti pen ia nərəkuien sə Kumwesən truvei pen min. 27  *Moses rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen in rier ia tənə Ijip məpwəh nehekɨrien ia kiɡ nəha sə niemaha raməpi pɨk. In rɨpkəti ərari mhə mə trɨrərɨɡ, mətə ramərer əknekɨn rəmwhen mə in ramətoni Kumwesən i iərmama rɨpkətoni mhə ia nənimen. 28  *In rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen rəmri nəveɡɨnien asori nəha Pasova, məmri mwi noien i nəkur Isrel ho pen netə ia təpinhə ia nimwə me səvənraha kamo aɡelo sə trouraha nəmritaik me rɨrapi irəha hemhə.

29  *Nəkur Isrel me nəha hənahatətə ia Kumwesən, ro pen irəha həpi sɨmwɨn ia təsi əruerəv. Irəha hənavən mhəpi sɨmwɨn rəmwhen hamavən ia tɨprənə əvəhak. Mətə nəpɨn nəkur Ijip haməmwur mə tuhəkurirə irəha, təsi rɨrərɨɡ muvehe mousəman irəha həmwhenɨmw.

30  *Nəkur Isrel hənahatətə ia Kumwesən, ro pen havən mhəkuraukurau ia nəpai səvəi taon Jeriko meste nəpɨn sefen, nənə nəpai nəha rərkwəpɨr məsas.

31  *Rehap pran səvəi suatuk in rɨnahatətə ia Kumwesən, ro pen in rɨpkemhə mhə irəha nəkur Jeriko səməme hənərui nəkwai Kumwesən. Nəkur Isrel həpwəh nousi əpuneien prən nəha tɨ nəri nə mə rerɨn raɡien mə truvehi iəmə Isrel mi nəha səməmi krɨməuvehe mə trouətoni afafa taon nəha. Irau krauevən fwe ia nimwə səvənhi.

32 Mətə ko iapkəɡkiari mhə mwi rəpwəmwɨs. Səiou nəpɨn riwən mə takəɡkiari ia Kiteon, Parak, Samson, Jefta, Kiɡ Tevɨt, Samuel, mɨne profet me. 33  *Nərmama kupwən me nəha hamahatətə ia Kumwesən, nənə ro pen həuvehi irapw kiɡ me ia naruaɡənien, mho noien atukwatukw me, mhəuvehi nəfe Kumwesən rɨno promes mɨnraha, mhəsisəɡ ia tərhui laeon me, 34  *mhousi əfi napw asori sə rauək, mhap mhəvtənhi nərmama səməme hənuə tuhərai əpune irəha ia nau səvəi naruaɡənien. Irəha nərmama nɨskaiien səvənraha riwən, mətə Kumwesən ruvei pen nɨskaiien mɨnraha, nənə irəha həuvehe mhəskai tɨ naruaɡənien, mho naruaɡən me səvəi tənə əpə me hap. 35  *Nɨpran nepwɨn nəha ikɨn səməme hənahatətə ia Kumwesən, Kumwesən ro nɨpwnətɨnraha me hətui mwi ia nemhəien. Nərmama nepwɨn mwi səməme hənahatətə ia Kumwesən, irəha hənəseni nərmama səməme haməmwəki irəha ho nəmisəien asori ia nɨpwranraha. Irəha həpkəpwəh mhə nahatətəien səvənraha mə nərmama səməme haməmwəki irəha heivi nari ia nirəha. Irəha hamahatətə ia Kumwesən mə in tro irəha hətui mwi ia nemhəien səvənraha ia nɨmɨruien riti sə ramasan məpi raka. 36  *Nənə irəha me nepwɨn, nərmama haməfkəmanə ia nirəha, mamhərisi irəha. Nənə irəha me nepwɨn, nərmama hərihi irəha ia jen, nənə mhəuvehi puvnimwə irəha ia kalapus. 37  *Irəha me nepwɨn kɨnəkwi əpune irəha ia kəruəterei. Nənə kərai əmwesi irəha nepwɨn ia so ro nɨpərɨn kəru. Nənə irəha me nepwɨn, kɨnərai əpune irəha ia nau səvəi naruaɡənien. Nənə irəha me nepwɨn hənamarə mamharkahu ia teki nəni mɨne sipsip, nautə səvənraha riwən anan. Nəpɨn me nərmama hamouraha irəha, mamho rərəha anan ia nirəha. 38 Irəha nərmama amasan me. Tɨprənə i rɨpkəmhwen mhə mə irəha tuharə ikɨn. Irəha hamarə əpnapen a fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn, mɨne ia təkuər me, mɨne ia nɨpəɡi kəpwier me, mɨne ia nɨpəɡi tənə me.

39 Nɨpərhienien i nərmama kupwən me nəha, irəha pam kani amasan nəɡhɨnraha ipwet mɨne tɨ nahatətəien səvənraha, mətə nəpɨn hənamarə irə həpkuvehi mhə nəfe kɨno promes irə, 40 tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnətə raka fwe kupwən nəfe tro m kɨtaha ramasan məpi raka. Nənə ia nətərɨɡien səvənhi, in rokeikei mə trukupwən mo kɨtaha mɨnraha səuvehe mho kuatia. Ia noien nəha in rukurən noien kɨtaha mɨnraha səuvehe mhatukwatukw pam.

12

Kumwesən raməkoui atukwatukw nɨpwnətɨn me

1  *Nərmama me nəha hənahatətə ia Kumwesən irəha həmwhen ia iərmama riti sə rani irapw nəfe rɨnətoni ia nənimen mə kɨtaha səukurən nɨniien nɨpərhienien irə. Irəha həpɨk kamhərer kuraukurau ia kɨtaha. Ro iamɨnhi irə pwəh səfraka nari pəmpəm me pam, mɨne noien ərəha sə raməkwtəmhiri əknekɨn kɨtaha, nənə mhaiu ia naiuien nəha Kumwesən rɨnəmri kupwən ia kɨtaha məpwəh nəpouien. 2  *Ia nəpɨn me tsaməti pen a ia Iesu nəha in nukune nahatətəien səkɨtaha fwe nukunen meste nəkrəkwerɨn. In rəti ərɡarɨɡ pen ia nei kamarkuaui mətoni naɡienien sə in traɡien irə kurirə. Ro iamɨnhi irə in revən ia nei kamarkuaui mo nəri auər a ia naurɨsien tuko min. Nənə təkwtəkwuni nəha in raməkure ia nɨkare jea mwatuk sə Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu.

3 Ramasan mə rerɨmiaha tramrhi Iesu mə rɨnəfərer əknekɨn nəpɨn nərmama ərəha me kamhəmwəki in, mamho noien ərəha irə, kamo kɨmiaha hiəreɡi hiənəpou ia nɨmɨruien səkɨmiaha mhəpwəh. 4 Nərmama me səməme kamho noien ərəha kamho nəmisəien m kɨmiaha. Rəmwhen mə hiamərer ia naruaɡənien riti. Mətə kɨmiaha riti rɨpkemhə mhə ihi ia naruaɡənien nəha. 5 Kɨmiaha tihəpwəh nenouenouien nəɡkiariien i raməkwein tɨni ia kɨmiaha. Rani mə,

“Nərɨk, nəpɨn Iərɨmənu raməkoui atukwatukw ik, tikəpwəh noien nəri auər a irə.

Rerɨm trəpwəh nəpouien nəpɨn ranise skai noien ərəha səim.

6  *Trɨni mɨnuə Iərɨmənu rokeikei pɨk iərmama riti, nənə traməkeikei məkoui atukwatukw.

Nənə in traməkeikei mo nəmisəien m iərmama sə raməkwein i mə tɨni mə trəpwəh noien ərəha səvənhi.”

7  *Ro pen tihərer əknekɨn ia nəpɨn sɨkai me. Kumwesən rauvei pehe nəpɨn sɨkai me nəha tɨ nəkoui atukwatukwien kɨmiaha. Noien nəha ramahatən pen mə Kumwesən ramo kɨmiaha rəmwhen mə kɨmiaha nɨpwnətɨn me. Iəkunouihi riti riwən sə tata səvənhi rɨpkəkoui atukwatukw mhə in. 8 Kumwesən raməkoui atukwatukw pam nɨpwnətɨn atukwatukw me. Trɨni mɨnuə Kumwesən rəpwəh noien iamɨnha irə ia kɨmiaha nənə nɨpwran nə mə rɨpko mhə nɨpwnətɨn atukwatukw me nə kɨmiaha. 9 Ia nɨkaren səkɨtaha nərmama, səkɨtaha me fwe tata me hənəkoui atukwatukw kɨtaha fwe kupwən, nənə səsiai irəha. Mətə rəfo ia Tata səvəi nənɨmwɨtaha? Ramasan mə kɨtaha tseiwaiu mhəsiai mwi in mhəpi raka nənə mhəmɨru. 10 Tata me səkɨtaha fwe kupwən hənəkoui atukwatukw kɨtaha nəpɨn kwakwa a ia nətərɨɡien a səvənraha. Mətə Kumwesən raməkoui atukwatukw kɨtaha mə trasitu ia kɨtaha, mo kɨtaha səuvehe mho nəkur ikinan me rəmwhen irə. 11  *Kɨmiaha hiəukurən. Noien i nəkoui atukwatukwien iərmama nəpɨn kamo ro nəmisəien i. Rɨpko mhə nari riti kamreɡi ramasan irə, mətə kurirə irə trukuə kwənkwan ia nɨmɨruien səvəi nərmama səməme kɨnəkoui irəha irə mheste həpwinari. Kwənkwan nə in i nəmərinuien mɨne natukwatukwien.

12  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha hiənəpou rəɡɨmiaha remhə tihaməkeikei mhəuvehi utə rəɡɨmiaha. Mə nukurhumiaha rɨnəpou həvi atukw i pwəh rɨskai. 13  *Tiho suatuk atukwatukw me nɨsumiaha travən irə mə sin ia kɨmiaha nɨsun rərəha nɨsun ko rɨpkərəha anan mhə mier raka mətə trɨpkamasan mwi.

Tihaməsiari kamo hiameikuə a nɨreɡiien Kumwesən raməɡkiari

14  *Tihəmwur mə tiharə amasan ia nəmərinuien kɨmiaha nərmama me pam, nənə mhəmwur mə tiho nɨmɨruien səkɨmiaha ro ikinan. Iərmama sə rɨpko mhə ikinan, ko rɨpkətoni mhə nəmri Iərɨmənu nəpɨn riti. 15  *Tihətui amasan kamo kɨmiaha riti rarfai ia namasanien səvəi Kumwesən. Tihətui amasan kamo kɨmiaha riti ruvehe məmwhen ia nuai nei akonə riti sə rukwesər mutə mukuə kwənkwan rərəha. Iərmama sə ro iamɨnha irə tro nərmama həpɨk həuvehe mhəmkemɨk ia noien ərəha. 16  *Tihətui amasan kamo kɨmiaha nərman mɨne nɨpran hiəiri əpnapen kɨmiaha me. Tihətui amasan kamo kɨmiaha riti ro nəri auər a ia narimnari ikinan me rəmwhen Isau rɨno. In rəmri pen nəmri nari ia nasoriien səvəi nəmritaik kuvehi nənimen ia nəveɡɨnien plet kuatia. 17  *Kɨmiaha hiəukurən mə kurirə in rokeikei mə truvehi mwi nasoriien nəha, nənə markut pɨk mə tata səvənhi trəkwein amasan irə, mətə rekəm. Nəri auər a mə Isau rɨnasək pɨk tukwe, mətə ko rɨpkrərɨɡ mhə ia noien nəha sə rɨno.

18  *Kɨmiaha hiəpkuvehe mhə ia təkuər riti rəmwhen təkuər Sinae. Fwe kupwən nəkur Isrel həuvən ia təkuər nəha, mhətoni napw rauək. Nəpitəvien reiwaiu mahakwi nari. Həreɡi nɨmətaɡi asori, 19  *mɨne nasəkien səvəi kisɨpw. Həreɡi mwi reri Kumwesən raməɡkiari mɨnraha. Nəpɨn həreɡi nəɡkiariien səvənhi, həni mə irəha həpwəh nokeikeiien mə tuhəreɡi mwi nəɡkiariien nəha. 20  *Irəha həhekɨr mətəmnɨmwɨn tɨ nəɡkiariien nəha rɨməni mə,

“Trɨni mɨnuə nari riti rɨrapi təkuər i, nəri auər mə nərimɨru a riti,

mətə tukaməkeikei kəkwi əpune ia kəruəterei.”

21  *Nəpɨn Moses rətoni narimnari me nəha, in mwi rɨreɡi rərəha nənə mɨni mə, “Iou iakɨnehekɨr iakɨnehekɨr, mɨnamətəmnɨmwɨn.”

22  *Mətə kɨmiaha hiəuvəuvehe ia təkuər i Saeon, mɨne taon i imwei Kumwesən sə ramɨru. In i Jerusalem vi fwe ia neiai, kwopun naɡelo me həpɨk hamousəsɨmwɨn irəha me ikɨn mamhaɡien ia nəpɨn me. 23  *Hiəuvəuvehe ia nousəsɨmwɨnien asori səvəi nərmama me səvəi Kumwesən səməme həmwhen ia nəmritaik me səvənhi, kɨmərai pen nəɡhɨnraha fwe ia neiai. Hiəuvəuvehe tɨ Kumwesən sə trɨpkəkiri noien səvəi nərmama me pam. Hiəuvəuvehe tɨ nənɨmwi nərmama amasan me kɨno həuvehe mhatukwatukw pam. 24  *Hiəuvəuvehe tɨ Iesu sə ravi sɨmwɨn nərmama mɨne Kumwesən ia nəɡkiariien vi kɨnərihi tərini əknekɨn. Nənə hiəuvəuvehe tɨ netə sə kɨməvi tɨ noien ərəha raməɡkiari mani nəri amasan məpi raka nəfe nɨte Epel rani.

25  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhətui amasan kamo hieikuə a nɨreɡiien Kumwesən nəha raməɡkiari m kɨmiaha. Nəkur kupwən me nəha səməme heikuə a nɨreɡiien nəɡkiariien səvənhi sə iərmama ia təkure tɨprənə rani tɨ nəsuəpwiriien irəha, mətə ko həpkap mhə nəpɨn Kumwesən rərpwɨn noien ərəha səvənraha. Nənə trɨni mɨnuə kɨtaha seikuə a nɨreɡiien nəɡkiariien səvəi Kumwesən sə ruku pen fwe ia neiai muvehe mə trəsuəpwiri kɨtaha, tsəfo map nəpɨn trərpwɨn noien ərəha səkɨtaha? 26  *Ia nəpɨn nəha fwe kupwən reri Kumwesən rɨməkiukiu ia tɨprənə, mətə təkwtəkwuni nəha in rəɡkiari m kɨtaha mɨni mə, “Nəpɨn riti mwi nəha ikɨn, iou takɨkiukiu mwi ia tɨprənə. Ia nəpɨn nəha rɨpko mhə tɨprənə əpa trɨkiukiu, neiai mwi trɨkiukiu.” 27 Nəɡkiariien nəha Kumwesən rɨməni mə, “Nəpɨn riti mwi,” nɨpwran i mə in trɨkiukiu ia narimnari me ia tɨprənə i səməme in rɨno mə truvehi raka irəha. Mətə narimnari me səməme həpwəh nɨkiukiuien irəha tuharə rerɨn.

28 Ro pen pwəh səni tanak tɨ Kumwesən. Nari riti riwən ko rɨkiukiu ia nɨtətə sə in ramərɨmənu irə. Nənə in ruvəuvei pehe raka nɨtətə nəha m kɨtaha. Ramasan mə tsəfwaki min ia noien sə rerɨn raɡien tukwe ia nɨsiaiien mɨne nehekɨrien, 29  *tɨ nəri nə mə “Kumwesən səkɨtaha rəmwhen ia napw asori riti sə ramahi əmwesi narimnari me pam.”

13

Nəvəhaɡien sampam

1  *Nokeikeiien i hiamokeikei piəvtaha me irə pwəh ramo a iamɨnhi irə. 2  *Tihəpwəh nenouenouien mə tihətoni amasan tɨ iəpwɨspwɨs me səməme haməuvehe imwəmiaha. Nərmama nepwɨn fwe kupwən həno noien nəha, mhəuvehi puvnimwə naɡelo me nepwɨn ia nəkwai nimwə me səvənraha, mətə həreirei anan mə irəha naɡelo me. 3  *Rerɨmiaha tramrhi nərmama səməme hamarə ia kalapus rəmwhen mə kɨmiaha mwi hiamarə ia kalapus kɨmiaha mɨnraha. Rerɨmiaha tramrhi nərmama səməme nərmama əpə me hamo irəha həreɡi rərəha anan ia nɨpwranraha. Rerɨmiaha tramrhi irəha tɨ nəri nə mə kɨmiaha mwi hiamreɡi rərəha ia nɨpwramiaha rəmwhen ia nirəha.

4  *Pwəh nərmama pam həsiai narəien səvəi pran mɨne iərman səməmi krouarə pəri. Iərman mɨne pran səməmi krauarə pəri irau trousiai napri pəriien səvənrau ia nəpɨn me. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvəi nərman mɨne nɨpran səməme kamhəiri əpnapen irəha me uə səməme kamhakres irəha me. 5  *Tihamarə mhəpwəh nokeikei pɨkien mane. Rerɨmiaha traməkeikei maɡien a tɨ narimnari me nəha hiaməuvehi rəmwhen tɨ nəri nə mə Kumwesən ruvəni raka mə,

“Ko iapkəpwəh mhə ik,

məpwəh nap rakaien ia niram nəpɨn riti.”

6  *Ro iamɨnhi irə kɨtaha səukurən nɨniien nəɡkiariien i, mhəpwəh nəmkiəmkiien mə,

“Iərɨmənu in iasitu səiou,

ro pen iou iakəpwəh nehekɨrien.

Nəfe iərmama rukurən noien miou?”

7  *Rerɨmiaha tramrhi nəmə asori me səkɨmiaha səməme haməkupwən mhahatən kɨmiaha ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Hətərɨɡ ro mə hənəfarə irə mheste hemhə. Hətərɨɡ irə nənə mhəuvnhi nahatətəien səvənraha. 8  *Iesu Kristo in ramo a iamɨnhi irə mɨne ia nərineiv, ipwet, nənə tramarə a iamɨnhi irə mɨne ia nuk nuk me mɨpko mhə sampam.

9  *Tihəpwəh nəseniien nahatənien vi me səpəmsəpə həvi raka kɨmiaha ia suatuk atukwatukw. Iakani iamɨnha irə tɨ nəri nə mə ramasan mə reri iərmama fwe imwə namasanien sə Kumwesən rauvei pehe auər a trasitu irə mo ruvehe mɨskai. Rərəha mə truvehe mɨskai ia natuakəmien me səvəi nəveɡɨnien. Natuakəmien me nəha həreirei nasituien ia nərmama səməme kamhesi pen. 10 Nɨfatə səkɨtaha rarə. Mətə pris me səməme kamho wok səvənraha fwe imwə ia nimwə tapolen, kɨpkəseni mhə irəha mə tuhani nəveɡɨnien riti ia nɨfatə nəha səkɨtaha.

11  *Ia noien səvəi pris asori anan səvəi nəkur Isrel, nəpɨn rousi əpune raka nərimɨru, nənə muvehi nɨten, muvnimwə fwe kwopun ikinan anan, nənə muvei pen m Kumwesən tɨ naikuas rakaien noien ərəha səvəi nərmama. Mətə kurirə irə həuvehi raka nɨpwrai nərimɨru nəha mhəuvehi mhəuvani əmwesi fwe iruə kwopun nərmama həpkarə mhə ikɨn. 12  *Ia noien a mwi nəha, Iesu rɨməreɡi nəmisəien ia taon fwe iruə, mə ia nɨten atukwatukw in trəpərhi nərmama me səvənhi, mo irəha nəkur ikinan me. 13  *Ro iamɨnhi irə pwəh kɨtaha səuvən mhətoni in ia kwopun nəha fwe iruə, mhəreɡi rərəha kɨtaha min ia noien i nərmama həno aurɨs in. 14  *Kɨmiaha hiəukurən. Ia təkure tɨprənə i taon atukwatukw riti səkɨtaha riwən sə tramarə rerɨn. Mətə kɨtaha samətui ia taon səkɨtaha sə trɨpkuvehe.

15  *Ro iamɨnhi irə ia nəpɨn me pam pwəh kɨtaha saməni irapw nəɡhi Iesu mə in Iərɨmənu səkɨtaha. Noien nəha rəmwhen ia nɨmwək mwəki nari kauvani ia təkure nɨfatə nɨpekɨn rapein amasan kauvei pen m Kumwesən tɨ nəɡnəɡɨniien in. 16  *Tihəpwəh nenouenouien mə tiho noien amasan, nənə mhəriari səkɨmiaha me narimnari. Noien nəha mwi rəmwhen ia nɨmwəkmwəki nari kauvani ia təkure nɨfatə nɨpekɨn rapein amasan kauvei pen m Kumwesən rerɨn ramaɡien tukwe. 17  *Tihaməkeikei mho nəkwai nəmə asori me səkɨmiaha nənə mhəsiai irəha. Irəha nəha hamətui amasan tɨ nɨmɨruien səkɨmiaha mhəpwəh napwɨsien, tɨ nəri nə mə irəha tuhaməkeikei mhəni irapw tɨ Kumwesən mə haməuvehi wok nəha mhəfo irə. Tihaməkeikei mho rerɨnraha raɡien tɨ wok nəha. Trɨni mɨnuə hiəpwəh noien rerɨnraha raɡien tɨ wok nəha, noien nəha ko rɨpkasitu anan mhə ia kɨmiaha.

18  *Tihaməkeikei mhəfwaki tukumaha. Kɨmaha iahəukurən amasan mə noien səkɨmaha ratukwatukw a, nənə iahokeikei anan mə tahamo a noien amasan ia nəpɨn me. 19 Iou iakokeikei anan mə tihaməkeikei mhəres Kumwesən mə iou takrərɨɡ pehe akwauakw a tukumiaha.

20 Kumwesən in nukune nəmərinuien. In rɨno Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Iesu in iəmə asori sə ramətui amasan tɨ sipsip me səvənhi. Nɨten kɨnərihi tərini əknekɨn nəɡkiariien irə, nəɡkiariien i tramarə rerɨn. 21 Təkwtəkwuni iakaməfwaki m Kumwesən mə truvei pehe narimnari amasan me pam m kɨmiaha səməme tuho kɨmiaha hiəmwhen tɨ noien nəkwan. Iakaməres in mə ia nasituien səvəi Iesu Kristo in tramo wok ia rerɨtaha mamo nəfe noien ramasan ia nənimen. Pwəh nəɡnəɡɨniien ramevən tɨ Iesu ia nuk nuk me. Ouəh pwəh ro iamɨnhi.

22 Piak me, iakaməres kɨmiaha mə tihəpwəh nəpou akwauakwien tɨ nɨreɡiien nəɡkiariien səiou iakamərpwi əknekɨn kɨmiaha irə, nəkukuə i iakɨmərai m kɨmiaha rəpwəh nəpwəmwɨsien.

23 Iakokeikei mə tihəukurən mə piəvtaha nəha Timoti, irəha hənəseni raka in rier ia kalapus. Trɨni mɨnuə in truvehe akwauakw nənə kɨmrau min tarouvehe.

24 Kɨmiaha tihəni tukwini ramasan səkɨmaha revən tɨ nəmə asori me pam səkɨmiaha mɨne nərmama me pam səvəi Kumwesən nə imwəmiaha. Piəvtaha me ia tənə Itali haməni ramasan tukumiaha.

25 Pwəh namasanien tramarə tukumiaha pam.

* 1:2: Sam 2:8, Mat 21:38, Jon 1:3

* 1:3: 2Kor 4:4, Wok Me 2:33-34, Kol 1:20, Hip 8:1

* 1:4: Fil 2:9

* 1:5: Wok Me 13:33, Hip 5:5, 1Kron 17:13

* 1:6: Rom 8:29, Sam 97:7

* 1:14: Sam 34:7, 91:11

* 2:2: Kal 3:19

* 2:3: Hip 10:29, 12:25

* 2:4: Mak 16:20, 1Kor 12:4,11

* 2:8: 1Kor 15:27

* 2:9: Fil 2:8-9

* 2:10: Rom 11:36

* 2:11: Mat 25:40, Mak 3:35, Jon 20:17

* 2:14: Jon 12:31, 1Jon 3:8, Rev 12:10

* 2:16: Aes 41:8-9

* 2:17: Fil 2:7, Hip 2:14, 1Jon 2:2, 4:10

* 3:5: Nam 12:7

* 3:6: Kol 1:23, Hip 3:14

* 3:8: Eks 17:7, Nam 20:2-5

* 3:11: Nam 14:21-23

* 3:14: Hip 3:6

* 3:15: Hip 3:7-8

* 3:16: Nam 14:1-35

* 3:17: 1Kor 10:10

* 3:18: Hip 3:11

* 4:3: Hip 3:11

* 4:4: Jen 2:2

* 4:5: Sam 95:11

* 4:8: Dut 31:7, Jos 22:4

* 4:10: Hip 4:4

* 4:12: 1Pit 1:23, Efes 6:17, Rev 1:16, 19:15, Jon 12:48

* 4:14: Hip 3:1, 10:23

* 4:16: Hip 10:19

* 5:2: Hip 4:15

* 5:3: Lev 9:7, 16:6

* 5:4: Eks 28:1

* 5:5: Hip 1:5

* 5:6: Hip 6:20, 7:1,17

* 5:7: Mat 26:39-46, Fil 2:6-8

* 5:10: Hip 5:6

* 5:12: 1Kor 3:1-3

* 5:14: Rom 16:19, Fil 1:10

* 6:2: Hip 9:14

* 6:5: 1Tes 2:3

* 6:6: Mat 12:31, Hip 10:26-27, 1Jon 5:16

* 6:8: Jen 3:17-18

* 6:10: Hip 10:32-34

* 6:11: Hip 3:14

* 6:14: Jen 22:16-17

* 6:16: Eks 22:10-11

* 6:18: Nam 23:19, 1Saml 15:29

* 6:20: Lev 16:2-3, Lev 16:12,15, Hip 5:6

* 7:1: Jen 14:17-20

* 7:3: Sam 110:4

* 7:5: Nam 18:21

a 7:10: Uə “in fwe ia nɨpwrai kaha səvənhi”

* 7:14: Jen 49:10, Aes 11:1, Mat 2:6, Rev 5:5

* 7:17: Hip 5:6

* 7:19: Hip 9:9

* 7:21: Hip 5:6

* 7:22: Hip 8:6, 12:24

* 7:25: Rom 8:34

* 7:26: Hip 3:1

* 7:27: Hip 5:3

* 7:28: Hip 5:1-2

* 8:1: Hip 1:3, 3:1, Hip 10:12, 12:2

* 8:5: Kol 2:17, Hip 9:23, Eks 25:40

* 8:6: Hip 7:22; 9:15; 12:24

* 8:10: Hip 10:16

* 8:12: Hip 10:17

* 9:1: Eks 26:1-30

* 9:2: Eks 25:23-40

* 9:3: Eks 26:31-33

* 9:4: Eks 16:33, Eks 25:10-16, Eks 30:1-6, Nam 17:8-11, Dut 10:3-5

* 9:5: Eks 25:18-22

* 9:6: Nam 18:2-6

* 9:7: Eks 16:2-34

* 9:8: Hip 10:19

* 9:9: Hip 10:1-2

* 9:10: Lev 11:2,25, Lev 15:18, Nam 19:11-13

* 9:11: Hip 3:1, 10:1

* 9:13: Lev 16:3,14-16, Hip 10:4, Nam 19:9,17-19

* 9:14: 1Pit 1:18-19, 1Jon 1:7, Hip 6:1

* 9:15: 1Tim 2:5, Hip 8:6

* 9:19: Eks 24:3, 6-8, Lev 14:4,6

* 9:20: Eks 24:8

* 9:21: Lev 8:15,19

* 9:22: Lev 17:11, Efes 1:7

* 9:23: Hip 8:5, 10:1

* 9:24: 1Jon 2:1

* 9:27: Fil 3:20, Hip 10:10, 1Pit 2:24

* 10:1: Hip 8:5

* 10:4: Hip 9:13

* 10:10: Hip 9:12,28

* 10:11: Eks 29:38

* 10:13: Hip 1:3, Sam 110:1

* 10:16: Hip 8:10

* 10:17: Hip 8:12

* 10:19: Hip 4:16

* 10:20: Mat 27:51, Hip 9:8

* 10:22: Lev 8:30, Esik 36:25, Efes 5:26

* 10:23: Hip 4:14

* 10:25: Hip 3:13

* 10:26: Hip 6:4-8

* 10:27: Aes 26:11

* 10:28: Dut 17:6, 19:15

* 10:29: Eks 24:8, Hip 13:20

* 10:30: Rom 12:19, Dut 32:36, Sam 135:14

* 10:30: Dut 32:35

* 10:33: 1Kor 4:9

* 10:34: Mat 6:20, Mat 19:21,29

* 10:36: Luk 21:19, Hip 6:12

* 10:38: Rom 1:17, Kal 3:11

* 11:1: Rom 4:18, 2Kor 5:7

* 11:3: Jen 1:1, Sam 33:6, 2Tes 3:5

* 11:4: Jen 4:3-10

* 11:5: Jen 5:24

* 11:7: Jen 6:13-22, Jen 7:1, 1Pit 3:20, Rom 3:22, 4:13

* 11:8: Jen 12:1-5, Wok Me 7:2-4

* 11:9: Jen 26:3, Jen 35:12,17

* 11:11: Jen 18:11-14, Jen 21:2

* 11:12: Rom 4:19, Jen 15:5, 22:17, Dut 10:22

* 11:13: Jen 23:4, 1Kron 29:15, Sam 39:12, 1Tes 2:11

* 11:16: Eks 3:6,15, Mak 12:26

* 11:19: Rom 4:17

* 11:20: Jen 27:27-29, Jen 27:39-40

* 11:21: Jen 48:15-16

* 11:22: Jen 50:24-25, Eks 13:19

* 11:23: Eks 1:22, 2:2

* 11:24: Eks 2:10-12

* 11:26: Hip 10:34-35

* 11:27: Eks 12:51, Eks 14:13,14, Rom 1:20, 1Tim 1:17, Hip 11:1

* 11:28: Eks 12:21-30

* 11:29: Eks 14:21-31

* 11:30: Jos 6:12-21

* 11:31: Jos 2:1-21, Jos 6:21-25, Jem 2:25

* 11:33: Dan 6:22

* 11:34: Dan 3:23-27

* 11:35: 1Kinɡ 17:17-24, 2Kinɡ 4:18-37

* 11:36: 1Kinɡ 22:24-27, Jer 20:2, 37:15, Jer 38:6

* 11:37: 2Kron 24:21

* 12:1: Rom 7:21, 1Kor 9:24-25

* 12:2: Hip 1:3

* 12:6: Rev 3:19

* 12:7: Dut 8:5, 2Saml 7:14

* 12:11: Jem 3:17-18

* 12:12: Aes 35:3

* 12:13: Prov 4:26

* 12:14: Sam 34:14, Rom 12:18

* 12:15: Wok Me 8:23

* 12:16: Jen 25:33-34

* 12:17: Jen 27:30-40

* 12:18: Eks 19:16-20, Dut 4:11-12

* 12:19: Eks 20:18-21, Dut 5:22-27

* 12:20: Eks 19:12-13

* 12:21: Dut 9:19

* 12:22: Kal 4:26, Rev 5:11

* 12:23: Luk 10:20

* 12:24: Hip 8:6, 10:22, 1Tes 1:2, Jen 4:10

* 12:25: Hip 2:1-3, Hip 10:26-29

* 12:26: Eks 19:18, Sam 68:8, Haɡ 2:6

* 12:29: Dut 4:24, 9:3, Aes 33:14

* 13:1: Jon 13:34

* 13:2: Rom 12:13, 1Tes 4:9, Jen 18:1-8, Jen 19:1-3

* 13:3: Mat 25:36, Hip 10:34

* 13:4: Kal 5:19,21, Efes 5:5

* 13:5: 1Tim 6:8, Jos 1:5

* 13:6: Sam 27:3, 146:5

* 13:7: 1Kor 4:16, Hip 6:12

* 13:8: Efes 4:14

* 13:9: Rom 14:17

* 13:11: Lev 16:27

* 13:12: Mat 21:39, Jon 19:17

* 13:13: Hip 11:26, 12:2

* 13:14: Hip 11:10,16, Hip 12:22

* 13:15: 2Kron 29:31, Sam 50:14,23, Hos 14:2

* 13:16: Fil 4:18

* 13:17: Esik 3:17, 1Tes 5:12

* 13:18: Wok Me 24:16, 2Kor 1:12

Jemes

1

2

3

4

5

Jemes

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Ia nuk 48 Jemes rɨməkupwən mɨrai nəkukuə i ia nəkukuə me pam ia Niutestamen. Jemes in piəvi Iesu. In iəmə asori riti ia nəmə asori me səvəi nakalasia me fwe Jerusalem. Nəkukuə səvənhi revən tɨ nakalasia me pam rɨpkevən mhə tɨ nousəsɨmwɨnien səvənraha kuatia. Jemes rɨmərai nəkukuə i mə trahatən nakalasia me ia noien səvəi nərmama səməme kamhahatətə ia Kristo. In rɨni mə trɨni mɨnuə nahatətəien səvəi iərmama riti ro nɨpərhienien, tukətoni ia noien səvənhi. Jemes ramahatən nərmama ia narimnari me mɨni mə niemaha trəpwəh nəpiien irəha. Irəha tuhəpwəh nɨni ərəhaien irəha me. Irəha tuho rəmnəmwhen a ia nirəha me. Irəha tuhətui amasan tɨ nəfe nəramɨnraha rani. Irəha tuhəpwəh nəfiəutəien irəha. Irəha tuho nətərɨɡien səvənraha rəpwəmwɨs nənə mhəfwaki.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Iou Jemes. Iou iərmama riti sə iakamo tukwini nari m Kumwesən mɨne Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha. Iakamərhi pehe nəkukuə i rauvehe tukumiaha kwənəkwus twelef səvəi nəkur Isrel hiamarə kɨrkɨri ia tənəmtənə me. Iakani ramasan tukumiaha.

Nahatətəien mɨne nukurənien

2  *Piak me, narimnari me səpəmsəpə tuhəuvehe mho nəmisəien m kɨmiaha. Nəpɨn tihətoni, rerɨmiaha traməkeikei maɡien. 3  *Kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə nəpɨn nəmisəien ruvehe mə tro mətə sas ia nahatətəien səkɨmiaha, noien nəha tro hiəuvehe mhəskai mwi tɨ nərer əknekɨnien ia nahatətəien səkɨmiaha. 4 Nənə kɨmiaha tihaməkeikei mhərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨmiaha ia nəpɨn me mheste pen nəpɨn sə tihəuvehe mhatukwatukw mhəmwhen, nari riti mwi ko rɨpkiwən təni mhə kɨmiaha. 5  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti nukurənien səvənhi rəpwəh nəmwhenien, ramasan mə in trəres Kumwesən sə rauvei pen auər a narimnari me m nərmama me pam mɨpkətə ərəha mhə irəha. Nənə Kumwesən trasitu irə, mo nukurənien səvənhi ruvehe məpwəmwɨs mwi. 6  *Mətə nəpɨn iərmama nəha trəres i, in traməkeikei mahatətə ia Kumwesən, məpwəh nəmkiəmkiien, tɨ nəri nə mə iərmama sə raməmkiəmki nari rəmwhen ia peiau ia təsi nɨmətaɡi raməpwi raməsəsau əpnapen. 7 Iərmama iamɨnhi ko rəpwəh nətəien mə truvehi nari riti ruku pen tɨ Iərɨmənu, 8 tɨ nəri nə mə nətərɨɡien səvənhi ro kəru ko rɨpkərer mhə ia nari kuatia ia noien me sə in ramo.

Iərmama auər a mɨne iərmama sə nautə səvənhi rasori

9  *Trɨni mɨnuə piəvtaha riti nautə səvənhi riwən, ramasan mə rerɨn traɡien nəpɨn Kumwesən truvehi utə in. 10  *Rəmwhen a mwi trɨni mɨnuə piəvɨtaha riti nautə səvənhi rasori, ramasan mə rerɨn traɡien nəpɨn Kumwesən truvehi irapw in. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama nautə səvənhi rasori traukei məmwhen ia tihi nurhi. 11 Nəpɨn meri rutə məpnəpan pɨk mənhi nurhi, nurhi trɨmhiə, tihin traukei məsas, namasanien səvənhi triwən. Ia noien nəha rəmwhen a mwi iərmama nautə səvənhi rasori. Nəpɨn ramavən mamowok səvənhi, in tremhə, nautə səvənhi triwən.

Kumwesən ko rɨpko mhə iərmama rɨmwei ia nərəhaien

12  *Nəpɨn nəmisəien truvehe mə tro mətə sas ia nahatətəien səvəi iərmama riti, trɨni mɨnuə iərmama nəha ramərer əknekɨn ia nahatətəien səvənhi, rerɨn traɡien. Nəpɨn nəmisəien nəha traraka irə, Kumwesən truvei pen nɨmɨruien rerɨn min rəmwhen kəfəfau pen kəfəfau səvəi nɨsiaiien m iərmama riti. In rɨno raka promes mə truvei pen nɨmɨruien rerɨn nəha m nərmama me səməme hokeikei in. 13 Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨreɡi noien ərəha ravi nətərɨɡien səvənhi, iərmama nəha trəpwəh nɨniien mə, “Kumwesən rərhi pehe nəri i, mavi nətərɨɡien səiou irə mə takɨmwei.” In trəpwəh nɨniien nəɡkiariien nəha tɨ nəri nə mə noien ərəha ko rɨpkɨvi mhə nətərɨɡien səvəi Kumwesən, nənə rɨpko mhə noien səvəi Kumwesən mə trɨvi nətərɨɡien səvəi iərmama irə. 14  *Mətə iərmama trɨreɡi noien ərəha ravi nətərɨɡien səvənhi nəpɨn rerɨn atukw ramrhi noien ərəha sə in rokeikei mə tro. In nə ravi nətərɨɡien səvənhi mamiri raka in. 15 Nəpɨn iərmama rerɨn rɨnamrhi noien ərəha sə in rokeikei pɨk mə tro, noien ərəha nəha truvi nətərɨɡien səvənhi mo in rɨmwei. Nənə noien ərəha truvehe masori ia nɨmɨruien səvənhi mukuə kwənkwan nə iərmama nəha tremhə. 16 Piak keikei me. Kɨmiaha tihəpwəh nəseniien iərmama riti reikuə ia kɨmiaha. 17  *Narimnari me pam səməme hamasan mhatukwatukw kauvei pehe m kɨtaha kamhəuku pen fwe ia neiai. Kumwesən ramərhi irapw pehe narimnari me nəha. In rɨno meri, mɨne məkwə, mɨne kəməhau me ia nɨmaɡouaɡou. Noien səvənhi ko rəpwəh nərariien, uə in ko rəpwəh nərariien muvei pehe təkutan m kɨtaha, məpwəh kɨtaha samarə ia nəpitəvien. 18  *Tɨ nəri nə mə Kumwesən rokeikei in rərhi pehe nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien. Nəɡkiariien nəha ro kɨtaha səuvehe mhəno nəkwərhakwərha me səvənhi. Kumwesən ro iamɨnhi irə mə ia narimnari me pam in rɨno kɨtaha tsəmwhen ia kwənkwai nei me sə vi tukukupwən kesi.

Kɨmiaha tihaməkeikei mhətərɨɡ ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən mho nəfe rani.

19 Piak keikei me, rerɨmiaha tramrhi nəɡkiariien i. Nəpɨn kɨmiaha hiaməɡkiari, tihaməkeikei mhətərɨɡ amasan, mhəpwəh nəɡkiari akwauakwien. Kɨmiaha tihəpwəh nəseniien niemaha rəpi akwauakw kɨmiaha, 20  *tɨ nəri nə mə niemaha səvəi iərmama ko rɨpkukuə pehe mhə nukwan sə ratukwatukw rəmwhen Kumwesən rokeikei. 21  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhərarki raka noien me pam səməme həmkemɨk mɨne noien ərəha me nəha həpɨk ia nɨmɨruien səkɨmiaha. Tiheiwaiu mhətərɨɡ amasan tɨ nəɡkiariien nəha kɨnəpwei rəmwhen ia nuni nari ia rerɨmiaha. Nəɡkiariien nəha rukurən nuvehimɨruien kɨmiaha. 22  *Mətə tihaməkeikei mho nəfe nəɡkiariien nəha rani. Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiamətərɨɡ a irə, hiameikuə atukw a ia kɨmiaha. 23 Trɨni mɨnuə iərmama riti ramətərɨɡ a ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən, mətə rəpwəh noien nəfe rani, in rəmwhen ia iərmama sə ramətə nənimen ia klas. 24 Nənə nəpɨn rətə raka nənimen, məpwəh mevən, təkwtəkwuni a mwi renouenou mə nənimen rɨnəfo irə. 25  *Mətə iərmama sə raməti pen ia loa atukwatukw nəha sə rameivinari ia nərmama, nənə raməti pen mamətə ia nəpɨn me, mɨpko mhə in iərmama sə ramətərɨɡ a nənə menouenou i, mətə in ramo nəfe loa nəha rani, iərmama sə ramo iamɨnhi Kumwesən trəkwein amasan irə ia nəfe wok səvənhi ramo. 26  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rerɨn ramrhi mə in iərmama səvəi nəfwakiien, mətə rɨpkətə amasan mhə tɨ nəfe nəramɨn ramɨni, in rameikuə atukw a irə. Nəfe nari in ramo mamsiai Kumwesən irə ramo auər a. 27 Kumwesən in Tata səkɨtaha. Noien i nəkur əfwaki me tuho mhəsiai in irə sə ratukwatukw məmher ia nənimen, in i irəha tuhaməkeikei mhasitu ia nɨpran me səməme nərman me səvənraha hemhə mhəpwəh irəha, mhasitu ia nəkwərhakwərha kemhə təni irəha, nənə mhətui amasan mwi tɨ nɨmɨruien səvənraha mə noien ərəha me səvəi tɨprənə i tuhəpwəh noien irəha həuvehe mhəmkemɨk.

2

Kɨmiaha tiho rəmnəmwhen a ia kɨmiaha me

1  *Piak me, kɨmiaha hiənahatətə raka ia Iərɨmənu asori səkɨtaha Iesu Kristo. Ro pen kɨmiaha tihəpkopəiti mhə ia kɨmiaha me, mətə tiho rəmnəmwhen a. 2 Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiousəsɨmwɨn kɨmiaha me, nənə iəmə kəru krouuvnimwə pehe, riti tɨnari səvənhi ramasan, ruvei pen riɡ kɨno ia kol, riti nautə səvənhi riwən, tɨnari səvənhi rəpəruəpəruə, kɨmiaha tihaməkeikei mho rəmnəmwhen a ia nirau. 3 Rərəha mə hiəsiai iəmə tɨnari səvənhi ramasan, mhəni pen tukwe in mə, “Uvehe, məkure i ia kwopun amasan ikɨn,” mhəni ərəha iəmə i nautə səvənhi riwən mə, “Ərer pen fwe,” uə “Əkurei irapw ia nɨsuk.” 4 Nəpɨn kɨmiaha hiamo noien me iamɨnhi, hiətoni mə kɨmiaha nepwɨn hiasori mhəpi raka kɨmiaha nepwɨn. Nənə hiaməkiri nərmama ia nətərɨɡien ərəha səkɨmiaha. 5  *Piak keikei me, hətərɨɡ ro. Kumwesən ruvərfi raka nərmama nautə səvənraha riwən ia təkure tɨprənə i mə nahatətəien səvənraha trɨskai. In ruvərfi raka mwi irəha mə tuhəuvnimwə pen ia nɨtətə sə in ramərɨmənu irə. Nɨtətə nəha Kumwesən rɨməni mə nərmama səməme hokeikei in tuhəuvnimwə pen irə. 6 Mətə kɨmiaha hiamətə ərəha a nərmama me nəha nautə səvənraha riwən. Mətə nɨsɨmə nəha kamho nəmisəien m kɨmiaha? Nɨsɨmə nəha kamhəvi irapw kɨmiaha ia kwopun kaməkiri nəɡkiariien ikɨn? Kwa nərmama me nəha nautə səvənraha rasori kamho iamɨnhi irə. 7 Irəha nəha kamhəni ərəha nahaɡ asori səvəi Iesu, nəhaɡ sə Kumwesən rɨnəkwein kɨmiaha irə. 8  *Mətə loa asori səvəi Iərɨmənu səkɨtaha raməmak ia Nəkukuə Ikinan rani mə, “Tikaməkeikei mokeikei piam rəmwhen ikokeikei atukw ik.” Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiamesi pen pərhien nəɡkiariien nəha, hiamo noien amasan. 9  *Mətə trɨni mɨnuə hiamopəiti ia nərmama nepwɨn, hiamo noien ərəha, nənə loa nəha tro pui kɨmiaha, mɨni mə kɨmiaha nərmama sə hiamərui Loa. 10  *Trɨni mɨnuə iərmama riti ramarkut mə tresi pen pam nəfe Loa səvəi Kumwesən rani, mətə rapəti ia nəɡkiariien kuatia a, rəmwhen mə in rɨnərui nəɡkiariien me pam ia Loa nəha. 11  *Kumwesən nəha sə rɨməni mə, “Tikəpwəh nakresien pran səvəi iərməpə,” Kumwesən nəha in nəha rɨməni mwi mə, “Tikəpwəh nousi əpuneien iərmama.” Trɨni mɨnuə ikəpwəh nakresien pran səvəi iərməpə, mətə ikamousi əpune iərmama, ik iərmama ikamərui ihi Loa səvəi Kumwesən. 12  *Nəɡkiariien me səkɨmiaha mɨne noien me səkɨmiaha tuhaməkeikei mhesi pen loa sə rameivinari ia kɨmiaha. Kɨmiaha tihaməkeikei mho iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən trəkiri kɨmiaha ia loa nəha. 13  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rəpwəh napiien nərmama nəpɨn raməkiri irəha tɨ noien me səvənraha, Kumwesən trəpwəh napiien in nəpɨn trəkiri in tɨ noien me səvənhi. Napiien tɨ iərmama ramasan məpi raka nəkiriien in tɨ noien me səvənhi.

Nahatətəien sə rɨpko mhə nari riti ro nəri auər a i

14  *Piak me, trəfo masitu ia iərmama riti trɨni mɨnuə rani mə ramahatətə ia Iesu Kristo mətə in rɨpko mhə nari riti, ko nahatətəien sə ro iamɨnhi irə ruvehimɨru in? Rekəm! 15  *Trɨni mɨnuə piəvtaha riti uə kɨtirimətaha riti ramarə ərəha tɨnari səvənhi riwən nəveɡɨnien sənəni rəpwəh nəmwhenien, 16 tihaməkeikei mhəuvei pen tɨnari uə nəveɡɨnien min. Trɨni mɨnuə hiəpwəh nuvehi penien nari riti min, mhəni pen a tukwe in mə, “Evən ia nəmərinuien, məpwəh nəkwieiien, məni amasan nari,” nəɡkiariien nəha trəfasitu irə? Ro nəri auər a i. 17  *Ia noien nəha rəmwhen a mwi nahatətəien əpa trɨni mɨnuə rɨpko mhə nari riti remhə. 18  *Mətə iərmama riti trəɡkiari iamɨnhi irə mɨni mə, “Ik səim nə nahatətəien, mətə iou səiou nə noien me.” Itə. Ko iko ro iakətoni nahatətəien səim mətə ipko mhə nari riti? Rəknekɨn. Mətə iou iakukurən noien ikətoni ia noien me səiou mə iakamahatətə pərhien. 19  *Ik ikani nɨpərhienien ia Kumwesən mə in kuatia a. Ramasan. Nəremhə me irəha mwi kamhəni nɨpərhienien irə, nənə kamhəhekɨr mamhətəmnɨmwɨn. 20 Ik iərmama ikreirei nari. Nahatətəien sə rɨpko mhə nari riti ro nəri auər a i. Ikokeikei mə tako ikətoni mə nəri nəha ro nɨpərhienien i? 21  *Rerɨm trɨrhi ro kaha kupwən səkɨtaha Epraham. In ratukwatukw ia nəmri Kumwesən ia noien me səvənhi uə rekəm? Ouəh, Kumwesən rɨməni mə in ratukwatukw ia nənimen nəpɨn rɨnaməmrutə tɨni, Aesak, ia təkure nɨfatə. 22  *Ikətoni mə nahatətəien səvəi Epraham mɨne noien me səvənhi krauo nari kuatia. Noien me səvənhi həno nahatətəien səvənhi ruvehe matukwatukw məmwhen. 23  *Nənə nəɡkiariien i səvəi Nəkukuə Ikinan ruvehe mukuə. Rɨni mə, “Epraham rɨni nɨpərhienien ia Kumwesən. Nənə tɨ nəri nə mə in rahatətə iamɨnhi, Kumwesən rətə in mə in ratukwatukw ia nənimen.” Kurirə irə kəkwein Epraham mə in riti nə Kumwesən. 24 Ro iamɨnhi irə hiamətoni mə iərmama in ratukwatukw ia nəmri Kumwesən ia noien me, rɨpko mhə ia nahatətəien əpa.

25  *Rəmwhen a mwi rerɨmiaha trɨrhi ro prən nəha Rehap, pran səvəi suatuk. In ratukwatukw ia nəmri Kumwesən ia noien me səvənhi uə rekəm? Ouəh, Kumwesən rɨməni mə in ratukwatukw ia nənimen nəpɨn prən nəha rɨnəsevər ia nimwə səvənhi tɨ iəmə kəru sə kɨnərhi pen irau krouevən rouətə afafa Jeriko. Nənə kurirə irə rərhi pen irau krauesi pen suatuk əpə iti rauevən. 26  *Nɨpwrai iərmama neiahaɡien riwən irə ruvamhə. Ia noien nəha rəmwhen a mwi nahatətəien əpa sə rɨpko mhə nari riti remhə.

3

Ik tikətui amasan tɨ nəfe nəramɨm rani

1  *Piak me, rərəha mə kɨmiaha hiəpɨk hiəuvehe mho nahatən me ia kɨmiaha. Kɨmiaha hiəukurən mə nəpɨn Kumwesən trəkiri kɨmaha nahatən me tro rɨskai mwi m kɨmaha məpi raka nərmama me nepwɨn. 2 Nəpɨn rɨpɨk kɨtaha pam samapəti, mətə iərmama sə rəpwəh nəfwəkourien ia nəɡkiariien səvənhi in iəmə atukwatukw pərhien. Iərmama sə raməkoui amasan nəramɨn rɨməru tukwe in tɨ nəkouiien mwi nɨpwran me pam. 3 Kɨtaha saməuvei pen fraetel ia nəkwai hos me mə tuho nəkwataha. Ia noien nəha saməkoui nɨpwrai hos me pam. 4 Hətə ro mwi nɨtətə me. Nɨpwranraha rasori. Nɨmətaɡi asori me kamhəpwi irapw irəha. Mətə nəri sə raməkəkini irəha irə rouihi a. Kamhəuvən ia kwopun pəku iəmə sə raməkəkini nɨtətə rokeikei. 5 Ia noien nəha rəmwhen a mwi nəramɨtaha rouihi ia nɨpwrataha, mətə raməfiəutə pɨk nari. Rerɨmiaha tramrhi nəri. Nukumheəv ouihi rukurən nurkwumenien napw asori sə ramahi əmwesi nei mhiə me rɨpɨk. 6  *Nənə nəramɨtaha rəmwhen ia napw. Rərəha anan ia nɨpwrataha me pam, mamo nɨpwrataha me pam ruvehe məmkemɨk. Kwopun napw asori rauək ikɨn ramhiai pehe napw ia nəramɨtaha. Nənə nəramɨtaha ramhiai pen napw ia nɨmɨruien pam səkɨtaha. 7 Nəri əprmɨn me pam həukurən nuveheien mhəmweimwei. Nərmama me həno raka noien nəha ia nirəha me pam, menu me, uə snek me, uə nəmu me. 8  *Mətə iərmama riti riwən ko ro nəramɨn ruvehe mɨmweimwei. Nərami iərmama nəri ərəha riti ko rɨpkapwɨs mhə. Rukuər ia nəri akonə sə ramousi əpune iərmama. 9  *Ia nəramɨtaha saməɡnəɡɨni Kumwesən Tata səkɨtaha.a Nənə ia nəramɨtaha mwi saməkwein ərəha ia nərmama Kumwesən rɨno irəha həmwhen irə. 10 Nəkwataha kuatia, krouəɡnəɡɨni Kumwesən irə, nənə krouarə rouəkwein ərəha mwi ia nərmama. Piak me, noien me nəha mə trɨpko mhə iamɨnhi. 11 Rəfo, ia nəmri nui kuatia ko nui mɨne təsi irau pəri krouapour? 12 Rəfo, piak me, ko niemɨs rukuə nukwai olif, uə nei nəha krep rukuə nukwai niemɨs? Rekəm! Rəmwhen mwi kwopun kakwəhi təsi ikɨn ko kɨpkukwəhi mhə mwi nui ikɨn.

Nukurənien sə ruku pen ia neiai

13 Sin ia kɨmiaha rukurən nari, uə nukurənien səvənhi rəpwəmwɨs? Iərmama nəha traməkeikei mo noien amasan, məpwəh nəfiəutəien in. Noien nəha trahatən pen mə in rukurən pərhien nari. 14 Mətə trɨni mɨnuə rerɨmiaha ramrhi ərəha kɨmiaha me uə hiamətərɨɡ atukw a ia kɨmiaha me mə tihəfo mhəutə mhəpi raka nərmama nepwɨn, kɨmiaha tihəpwəh nəfiəutəien ia kɨmiaha me mə hiəukurən nari, tɨ nəri nə mə ia noien nəha hiameikuə a mhəpwəh nɨniien nɨpərhienien. 15  *Iərmama sə ramo noien nəha rɨpkuvehi mhə nukurənien sə ruku pen ia neiai, mətə in ruvehi nukurənien sə ruku pen ia tɨprənə i. Nənɨmwɨn Ikinan rɨpkuvei pen mhə nukurənien nəha min, mətə ruku pen ia nəremhə me. 16 Nəpɨn nərmama rerɨnraha ramrhi ərəha irəha me uə irəha kamhətərɨɡ atukw a ia nirəha mə tuhəfo mhəutə mhəpi raka nərmama nepwɨn, ia kwopun kamharə ikɨn tihətoni kamho pripri ia narimnari me, mamho mwi noien ərəha me pam. 17 Mətə iərmama sə ruvehi nukurənien nəha ruku pen ia neiai noien səvənhi ropə. Nəri sə rakupwən nətərɨɡien səvənhi rəmher. In iərmama sə raməmri nəmərinuien. Noien səvənhi ramasan məpou. In ramsiai nətərɨɡien səvəi nərmama me səpəmsəpə. In ramapi pɨk tɨ nərmama. Nukurənien səvəi iərmama nəha rukuə nukwan rɨpɨk sə ramasan ia nɨmɨruien səvənhi. In ramo rəmnəmwhen ia nərmama me pam, məpwəh neikuəien. 18  *Nəpɨn nərmama səməme kamhəmri nəmərinuien kamharə ia nəmərinuien rəmwhen mə kamhəpwei nuni nari riti. Nuni nari nəha trutə mukuə kwənkwan nə narəien sə ratukwatukw.

4

Iərmama sə rokeikei pɨk noien səvəi tɨprənə i

1  *Nəfe nəha nukune naruaɡənien me mɨne nukune nəvisəien me səkɨmiaha? Rosi in i uə rekəm? Ia rerɨmiaha kɨmiaha hiokeikei pɨk mə tihəreɡi ramasan ia narimnari me pam, nənə noien nəha ramo kɨmiaha hiaməvisə ia nəpɨn me. 2 Hiokeikei nari riti, mətə rəknekɨn tɨ nuvehiien, ro pen hiousi əpune iərmama tukwe. Rerɨmiaha rakres nari riti səvəi iərməpə, mətə rəknekɨn tɨ nuvehiien, ro pen hiəvisə, mamharuaɡən tukwe. Kɨmiaha hiəpwəh nuvehiien nəfe hiokeikei, tɨ nəri nə mə hiəpkəres pen mhə Kumwesən i. 3 Trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəres pen i, hiəpwəh nuvehiien, tɨ nəri nə mə hiaməres, mətə nətərɨɡien səkɨmiaha rɨpkatukwatukw mhə. Narimnari me nəha hiaməres pen Kumwesən mə truvei pehe m kɨmiaha, hiokeikei mə tihəuvehi nənə mhəuvehi nəmri nari sə nətərɨɡien ərəha səkɨmiaha rokeikei. 4  *Kɨmiaha hiəmwhen prən i sə raməpwəh səvənhi iərman mamesi pen iərman əpə. Rəfo? Rosi kɨmiaha hiəreirei mə iərmama sə rokeikei pɨk noien me səvəi tɨprənə i truvehe iərmama sə raməmwəki Kumwesən? Ro iamɨnhi irə trɨni mɨnuə iərmama riti ia kɨmiaha rɨnuə trokeikei pɨk noien me səvəi tɨprənə i in trəmwəki Kumwesən. 5  *Rəfo? Rosi kɨmiaha hiəreirei nəɡkiariien i raməmak ia Nəkukuə Ikinan? Rani mə,

“Nənɨmwɨn nəha Kumwesən rɨnəmri raməmak ia rerɨtaha rokeikei pɨk

mə kɨtaha səvəi Kumwesən əpa.”

Nənə nəɡkiariien nəha rɨpko mhə nəri auər a i. 6  *Mətə Kumwesən raməriari pehe namasanien m kɨtaha rasori pɨk. Ro pen Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Kumwesən rerɨn rɨpkaɡien mhə tɨ nərmama səməme kamhəfiəutə ia nirəha,

mətə raməriari pen namasanien səvənhi m nərmama səməme kamhəuvehi irapw irəha.”

7  *Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mheiwaiu, mharə teɡɨn Kumwesən, mhəni rekəm tɨ Setan, nənə in trəpwəh kɨmiaha map. 8  *Kɨmiaha tihəuvehe ipaka tɨ Kumwesən, nənə in truvehe ipaka tukumiaha. Kɨmiaha nəkur ərəha me tihaməkeikei mhərkwerɨɡ. Kɨmiaha nətərɨɡien səkɨmiaha ro kəru tihaməkeikei mho rerɨmiaha rəmher. 9 Ramasan mə tihəreɡi rərəha, mhasək, mhəkwein əpwəmwɨs. Pwəh narɨsien səkɨmiaha ruvehe mo nasəkien irə. Pwəh naɡienien səkɨmiaha ruvehe mo nəpouien irə. 10  *Kɨmiaha tihaməkeikei mheiwaiu mhənɨmwi nukurhumiaha ia nəmri Kumwesən, nənə in truvehi utə kɨmiaha.

Kɨmiaha tihəpwəh nɨni ərəhaien kɨmiaha me

11 Piak me, kɨmiaha tihəpwəh nɨni ərəhaien kɨmiaha me. Iərmama sə rani ərəha piəvni uə rani piəvni mə ramo noien ərəha, iərmama nəha ramɨni ərəha Loa səvəi Kumwesən, mamɨni mə Loa nəha rəpwəh nəmwhenien. Mətə nəpɨn ikani loa nəha mə rəpwəh nəmwhenien, ikəpwəh noien nəfe Loa nəha rani, mətə ikamo ik iəmə sə ikasori ia Loa nəha. 12  *Iərmama kuatia in əpa rauvehi nasoriien mə trəmri Loa, məkiri noien me səvəi nərmama, nənə mərpwɨn tai noien me səvənraha. Iərmama nəha in nəha rauvehimɨru nərmama, mamouraha mwi irəha. Mətə ik sin i? Rəfo ikaməkiri noien me səvəi piam?

Ik tikətɨɡite ia Kumwesən ia nəfe tiko trakwakwi tɨneis mɨne

13  *Tihətərɨɡ ia nirak kɨmiaha səməme hiaməni mə, “Ipwet uə trakwakwi tsəuvən ia taon i uə taon nəha, mharə nuk kuatia, mho pisnes fwe ikɨn, mhəuvehi mane.” 14  *Kɨmiaha tihəfukurən nəfe trɨmwei irapw trakwakwi? Nəfe nəha nɨmɨruien səkɨmiaha? Kɨmiaha hiəmwhen ia nɨse napw sə ruvehe nəpɨn ouihi a nənə marə miwən mwi. 15  *Mətə nəɡkiariien sə ratukwatukw mə kɨmiaha tihəni ro iamɨnhi irə, “Trɨni mɨnuə nəkwai Kumwesən pərhien, tsarə mho narimnari me i uə narimnari me nəha.” 16 Mətə ipwet mɨne kɨmiaha hiaməɡkiari mamhəfiəutə ia kɨmiaha. Nəɡkiariien sə raməfiəutə nərmama iamɨnhi rərəha. 17  *Iərmama sə rukurən nəfe noien ratukwatukw mə tro, mətə in rəpwəh noien, in ramo nərəhaien.

5

Nəvəhaɡien ramevən tɨ nərmama nautə səvənraha rasori

1  *Kɨmiaha nərmama nautə səkɨmiaha rasori tihətərɨɡ ia nirak. Ramasan mə kɨmiaha tihasək mhəkwein əpwəmwɨs tɨ nəmisəien me nəha səməme kamhəuvehe tuheste kɨmiaha. 2  *Nautə səkɨmiaha ruvəmərɨr. Uvnə me hənani raka tɨnari me səkɨmiaha. 3 Kol mɨne silva səkɨmiaha rɨnopwei raka. Nopweiien nəha səvənraha trahatən pen mə nɨpərhienien kɨmiaha hiəno noien ərəha, nənə trahi nɨpwramiaha rəmwhen ia napw. Ipaka nəpɨn sampam i, mətə kɨmiaha hiamoeite ihi nautə me səkɨmiaha. 4  *Hətə ro! Nərmama me səməme kamhowok həno raka wok fwe ia nəmhien me səkɨmiaha, mətə kɨmiaha hiəpwəh nərəkuien irəha. Nərəkuien nəha səvənraha ramasək mani mə kɨmiaha hiəno noien ərəha. Iərɨmənu sə rauvehi nɨskaiien me pam ruvəreɡi raka ia nəkwəreɡɨn nasəkien səvəi nərmama səməme kamhesi nəveɡɨnien sə ruvəmruə fwe ia nəmhien me səkɨmiaha. 5  *Ia tɨprənə i kɨmiaha hiəpwəh nɨseseien. Nəfe nautə me kɨmiaha hiokeikei mə tihəuvehi hiaməuvehi. Hiaməkwməni atukw a kɨmiaha hiaməsisi mhəmwhen ia kau me səməme rɨpko mhə tui kousi əpune irəha. 6 Kɨmiaha hiaməkiri nəmə atukwatukw me mə tuhaməkeikei mhemhə. Hiamousi əpune irəha, nənə həpwəh nəsisəɡien kɨmiaha.

Nətərɨɡien səkɨmiaha trəpwəmwɨs

7  *Piak me, kɨmiaha tihaməkeikei mho nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs, mamheitenhi mheste nuveheien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha. Hətoni ro iərmama sə raməmhu raməfo mamo nətərɨɡien səvənhi raməpwəmwɨs mameitenhi nəveɡɨnien amasan sə rutə pehe ia tɨprənə. Ko rɨpkesi akwauakw mhə, mətə tro nətərɨɡien səvənhi rəpwəmwɨs meste nesən kupwən rauər nənə məkwə me nepwɨn həuvehe mhəukurau nənə nesən sə ro kəru irə rauər mwi. 8  *Kɨmiaha mwi tihaməkeikei mho nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs mɨskai tɨ nəri nə mə nuveheien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha ruvəuvehe ipaka. 9  *Piak me, kɨmiaha tihəpwəh nɨni ərəhaien kɨmiaha me kamo Kumwesən rərpwɨn noien ərəha me səkɨmiaha. Hətə ro! Iəmə sə trərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama ruvəuvehe ipaka. Ramərer a ia kwəruə. 10 Piak me, rerɨmiaha tramrhi profet me nəha fwe kupwən haməɡkiari ia nəɡhi Iərɨmənu. Nəpɨn kamo nəmisəien mɨnraha, ho nətərɨɡien səvənraha rəpwəmwɨs. 11  *Ia nətəien səkɨtaha nərmama səməme kamhərer əknekɨn ia nahatətəien səvənraha ia nəpɨn me Kumwesən ramo irəha hamaɡien. Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka noien səvəi Jop. Nəpɨn ramarə ia nəmisəien me rɨpɨk, rərer əknekɨn ia nahatətəien səvənhi. Nənə hiənətə raka nəfe Iərɨmənu rɨno min kurirə ikɨn. Iərɨmənu rerɨn ramərkwəpɨr pɨk tɨ nərmama. In ramapi tɨ nirəha.

Kɨmiaha tihəpwəh nakutanien ia nəɡkiariien me

12  *Mətə piak me, irənhə ia narimnari me pam, trɨni mɨnuə kɨmiaha hiəni promes riti tihəpwəh nakutanien ia nəɡkiariien səkɨmiaha mə tiho nərmama hətoni kɨmiaha hiaməni pərhien. Tihəpwəh nɨniien nɨtətə ia neiai uə tɨprənə i uə nari riti mwi mə tiho noien nəha. Mətə trɨni mɨnuə hiəseni nari riti, tihəni a mhəseni mə “Ouəh.” Trɨni mɨnuə hiəpkəseni mhə nari riti, tihəni a mə “Rekəm.” Mə kɨmiaha hiaməɡkiari əpnapen, Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səkɨmiaha.

Nəfwakiien sə ramo nɨpwran

13  *Rəfo? Riti ia kɨmiaha raməmisə? Ramasan mə rəfwaki. Riti ia kɨmiaha rerɨn ramaɡien? Ramasan mə rəni nɨpu, məɡnəɡɨni Kumwesən. 14  *Riti ia kɨmiaha ramemhə? Ramasan mə rəkwein elta me səvəi nəfwakiien pwəh irəha hətəɡi pen oel irə ia nəɡhi Iərɨmənu mhəfwaki tukwe. 15  *Nənə nəfwakiien səvəi nərmama səməme kamhahatətə ia Kumwesən truvehimɨru iərmama sə ramemhə. Iərɨmənu tromasan iərmama nəha. Trɨni mɨnuə iərmama nəha rɨno noien ərəha me, Iərɨmənu trenouenou noien ərəha me nəha məpwəh nərpwɨnien. 16 Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihəni pen tukumiaha me i noien ərəha me səməme hiəno, nənə mhəfwaki tukumiaha me mə Kumwesən tro kɨmiaha hiəuvehe mhəsanɨn. Nəpɨn iərmama sə ramo noien atukwatukw raməfwaki, nəfwakiien səvənhi nəɡsen rasori mamo nɨpwran. 17  *Profet Elaeja in iərmama rəmwhen a ia kɨtaha. Rəfwaki skai mə nesən trəpwəh nauərien. Nənə nesən rɨpkauər mhə ia tənə nəha nuk kahar məkwə sikis. 18  *Nənə kurirə ikɨn rəfwaki mwi, nənə nesən rukrutə ia nɨmaɡouaɡou, kwənkwai narimnari me həutə mwi ia tɨprənə.

Iərmama sə rəruei

19  *Piak me, trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rəpwəh nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien məruei, nənə kɨmiaha riti mwi riri in mɨrərɨɡ, 20  *iakokeikei mə rerɨmiaha tramrhi nəri i. Iərmama sə ramiri raka iəmə ərəha ia suatuk sə raməruei irə mɨrərɨɡ, in rauvehimɨru iəmə ərəha nəha mə trəpwəh nemhəien. Kumwesən trenouenou noien ərəha me həpɨk səvəi iəmə ərəha nəha, məpwəh nərɨpwɨnien.

* 1:1: Kal 1:19, Wok Me 15:23, 1Tes 1:1

* 1:2: Rom 5:3-5

* 1:3: 1Tes 1:7

* 1:5: Prov 2:3-6

* 1:6: Mak 11:24

* 1:9: Jem 2:5

* 1:10: Aes 40:6-7, 1Pit 1:24

* 1:12: 2Tim 4:8

* 1:14: Rom 7:7-10

* 1:17: Mat 7:11

* 1:18: Jon 1:13

* 1:20: Pri 7:9

* 1:21: Kol 3:8, 1Tes 2:1

* 1:22: Mat 7:26, Rom 2:13

* 1:25: Rom 8:2, Jem 2:12, Jon 13:17

* 1:26: Sam 34:13, Sam 141:3

* 2:1: Wok Me 10:34, Jem 2:9

* 2:5: 1Kor 1:26-28

* 2:8: Mat 19:19, Kal 5:14

* 2:9: Dut 1:17

* 2:10: Mat 5:19

* 2:11: Eks 20:13-14, Rom 13:9

* 2:12: Kal 6:2, Jem 1:25, 1Tes 2:16

* 2:13: Mat 5:7, Mat 18:32-35

* 2:14: Mat 7:21

* 2:15: 1Jon 3:17

* 2:17: Jem 2:20,26

* 2:18: Kal 5:6

* 2:19: Mat 8:29

* 2:21: Jen 22:9-12

* 2:22: Hip 11:17-18

* 2:23: Rom 4:3,9,22, 2Kron 20:7, Aes 41:8

* 2:25: Hip 11:31

* 2:26: Jem 2:17

* 3:1: Luk 12:47

* 3:6: Mat 12:36-37, Mat 15:11,18-19

* 3:8: Rom 3:13

* 3:9: 1Kor 11:7

a 3:9: Nəɡkiariien səvəi nəkur Kris kupwən rɨni iamɨnhi irə mɨnuə ‘Iərɨmənu Tata səkɨtaha.’

* 3:15: Jem 1:5,17

* 3:18: Mat 5:9, Aes 32:17, Hip 12:11

* 4:1: Rom 7:23

* 4:4: Rom 8:7, 1Jon 2:15

* 4:5: Eks 20:3,5

* 4:6: 1Tes 5:5

* 4:7: Efes 6:12

* 4:8: Sek 1:3, Mal 3:7, Aes 1:16

* 4:10: Job 5:11, 1Tes 5:6

* 4:12: Rom 2:1, 14:4

* 4:13: Luk 12:18-20

* 4:14: Prov 27:1, Sam 39:5,11

* 4:15: Wok Me 18:21

* 4:17: Luk 12:47

* 5:1: Luk 6:24

* 5:2: Mat 6:19

* 5:4: Dut 24:14-15, Mal 3:5

* 5:5: Luk 16:25, Jer 12:3, 25:34

* 5:7: Luk 21:19, Dut 11:14, Jer 5:24, Joel 2:23

* 5:8: Rom 13:11-12, Hip 10:25, 1Tes 4:7

* 5:9: Mat 24:33

* 5:11: Eks 34:6, Sam 103:8, Sam 111:4

* 5:12: Mat 5:34-37

* 5:13: Kol 3:16

* 5:14: Mak 6:13

* 5:15: Mak 16:18

* 5:17: 1Kinɡ 17:1, Luk 4:25

* 5:18: 1Kinɡ 18:42-45

* 5:19: Kal 6:1

* 5:20: Sam 51:13, Prov 10:12, 1Tes 4:8

Fas Pita

1

2

3

4

5

Fas Pita

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Nəkukuə i Pita rɨmərai. Pita in iərmama riti ia twelef nərmama me səvəi Iesu. In rɨmərai nəkukuə i mərhi pen i revən tɨ nakalasia me səməme kamharə parei fwe profens riti səvəi Rom kani mə Esia Maenor. Pita rokeikei mə truvehi utə nətərɨɡien səvənraha tɨ nəri nə mə nərmama me nepwɨn kamhometə irəha tɨ nahatətəien səvənraha. Pita rokeikei mə rerɨnraha tramrhi mə Iesu rokeikei pɨk irəha, nənə muvehi nəmisəien tɨ nirəha. Irəha tuhəkurirə noien səvəi Iesu. Irəha tuho iamɨnha irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨmərfi irəha mə irəha nərmama me səvənhi nənə Iesu remhə tɨ nirəha. Pita rɨni pen tɨ nirəha mə tuhaməkeikei mharə ia narəien sə ro ikinan. In rɨni pen mwi tɨ nirəha mə ia tɨprənə i nərəhaien rasori, mətə tuhaməkeikei mhərer əknekɨn, mho nətərɨɡien səvənraha rəpwəmwɨs, mhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənraha ia Kumwesən, nənə mheitenhi narimnari amasan me səməme tuhəpkuvehe kurirə.

1

1  *Iou Pita, iou aposol riti səvəi Iesu Kristo.

Iakamrai nəkukuə i rauvehe tukumiaha nərmama pwɨspwɨs me səməme hiamarə kɨrkɨri ia profens me i Pontas, mɨne Kalesia, mɨne Kapatosia, mɨne Esia, mɨne Pitinia. 2  *Kɨmiaha i nərmama Kumwesən rɨmərfi kɨmiaha resi pen nətərɨɡien səvənhi sə in ruvəukurən raka fwe kupwən. In rɨmərfi kɨmiaha mə Nənɨmwɨn səvənhi tro kɨmiaha hiəuvehe mhəmher, mho nəkur ikinan me səvənhi, nənə, tihəuvehe mho nəkwai Iesu Kristo, tukəfwiəfwi kɨmiaha ia nɨten.

Nəfwakiien səiou mə Kumwesən trəriari pehe namasanien mɨne nəmərinuien rasori mwi m kɨmiaha.

Pwəh səɡnəɡɨni Kumwesən tɨ nɨmɨruien vi

3  *Pwəh səɡnəɡɨni Kumwesən i in Kumwesən mɨne Tata səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo! Napiien səvənhi rasori tukutaha. In ro kɨtaha sətui mwi ia nɨmɨruien vi, nənə, mo kɨtaha səmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨtaha irə. In ro iamɨnha irə nəpɨn ro Iesu Kristo rətui mwi ia nemhəien səvənhi. 4  *Kumwesən ro kɨtaha sətui mwi mə tsəuvehi nautə amasan me in truvei pen m nərmama me səvənhi. Nautə amasan me nəha ko həpkɨmərɨr mhə, mhəpkəmkemɨk mhə, nənə nukuraanien səvənraha ko rɨpkiwən mhə. Kɨnəmri amasan nautə me nəha fwe ia neiai tukuvei pehe m kɨmiaha. 5  *Kɨmiaha nərmama səməme Kumwesən ro tukuahaɡ kɨmiaha ia nɨskaiien səvənhi tɨ nəri nə mə hiamahatətə irə. In trətui amasan tukumiaha meste tihəuvehi nɨmɨruien vi sə kɨnəpnəpenə raka irə tukətoni rier pehe ia nəpɨn sampam. 6  *Ramasan mə rerɨmiaha raɡien tɨ narimnari me i. Mətə təkwtəkwuni rosi narimnari me səpəmsəpə tuhəuvehe mho nəmisəien m kɨmiaha ia nəpɨn ouihi a. 7  *Narimnari me i kamhəuvehe trahatən pen mə kɨmiaha hiamahatətə pərhien. Aean i kol, nəri auər a mə trɨpkiwən mwi nəpɨn riti, mətə nərmama tuhaməkeikei mhəuvani ia napw tɨ nətə sasien mə in kol pərhien uə rekəm. Ia noien nəha rəmwhen a mwi nahatətəien səkɨmiaha sə ramasan məpi raka kol, tukaməkeikei ko kɨmiaha həreɡi nəmisəien me tɨ nətə sasien mə hiamahatətə pərhien uə rekəm. Nənə mə hiamahatətə pərhien, nəpɨn tukətoni Iesu Kristo rier pehe irə, Kumwesən trəɡnəɡɨn kɨmiaha, muvehi utə nəɡhɨmiaha, nənə, muvei pehe nɨsiaiien m kɨmiaha. 8  *Nəri auər a mə hiəpkətoni mhə Iesu Kristo, mətə hiokeikei in. Nənə nəri auər a hiəpkətoni mhə nəha təkwtəkwuni, mətə hiaməni nɨpərhienien irə, nənə, mamhaɡien. Naɡienien nəha hiamreɡi rasori pɨk anan iərmama riti ko rɨpkɨni mhə ia nəɡkiariien. 9  *Rerɨmiaha ramaɡien iamɨnha irə tɨ nəri nə mə hiaməuvehi nəri i sə hiamahatətə irə, in i mə Kumwesən truvehimɨru kɨmiaha.

10  *Profet kupwən me hamətui ia suatuk i Kumwesən truvehimɨru nərmama irə, nənə mamhəres mə tukəfo irə. Ia nəɡkiariien sə Kumwesən rɨməuvei pen mɨnraha, irəha həni irapw mə Kumwesən trasitu ia kɨmiaha ia namasanien səvənhi. 11  *Nəpɨn Nənɨmwɨn səvəi Kristo sə ramarə ia nirəha rɨməkupwən mɨni irapw nəmisəien me səməme Kristo trɨreɡi ia nɨpwran mɨne nasoriien sə tukuvei pen min truvehe kurirə, profet me haməmwur mə tuhəukurən mə nəfe suatuk mɨne nəfe nəpɨn narimnari me nəha tuhəier pehe. 12  *Kumwesən rɨno pui pen m profet me nəha mə nəɡkiariien me səməme irəha kamhəni həpkəɡkiari mhə ia nəpɨn səvənraha mə trasitu ia nirəha, mətə haməɡkiari ia nəpɨn səkɨmiaha trasitu ia kɨmiaha. Narimnari me i profet kupwən me həməni təkwtəkwuni hiəuvəreɡi raka rɨməuku pen ia tərhui nərmama səməme hənəvisau nəɡkiariien amasan səvəi Kristo m kɨmaha. Nəɡkiariien səvənraha rɨməuku pen ia Nənɨmwɨn Ikinan sə Kumwesən rərhi pehe i. Narimnari me i naɡelo me irəha mwi hokeikei mə tuhətoni mhəukurən.

Kumwesən sə rɨnəkwein kɨmiaha in iəmə ikinan, in rəmher

13 Ro pen tihaməkeikei mho nətərɨɡien səkɨmiaha rərer mwatuk tɨ noien wok, mho nətərɨɡien səkɨmiaha pwəh rukurən amasan. Tihəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha ia namasanien sə Kumwesən truvei pehe m kɨmiaha nəpɨn tukətoni Iesu Kristo rier pehe. 14  *Tiho nəkwai Kumwesən rəmwhen ia nəkwərhakwərha me səməme kamho nəkwai tata me. Fwe kupwən kɨmiaha hiəreirei nari, nənə mamho noien ərəha me səməme rerɨmiaha rokeikei pɨk. Mətə təkwtəkwuni tihəpwəh nəseniien ia nətərɨɡien me nəha ravi raka mwi kɨmiaha. 15 Kumwesən sə rɨnəkwein ia kɨmiaha in Iəmə ikinan, in rəmher. Ro iamɨnhi irə kɨmiaha mwi tihaməkeikei mho kɨmiaha nəkur ikinan me, mhəmher ia narimnari me pam səməme hiamo. 16  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə, “Tihaməkeikei mho kɨmiaha nəkur ikinan me, mhəmher, tɨ nəri nə mə iou Iəmə ikinan iakəmher.”

17  *Kɨmiaha hiaməkwein Kumwesən mə “Tata.” Mətə in Kumwesən ramo rəmnəmwhen ia nərmama me pam. Trərpwɨn noien me səvənraha tresi pen atukwatukw nəfe irəha həno. Ro iamɨnhi irə mɨne, nəpɨn kɨmiaha hiamarə ihi ia təkure tɨprənə i, tihaməkeikei mhehekɨr in, mamho noien sə ramasan. 18  *Kɨmiaha hiəukurən mə kɨneivinari ia kɨmiaha hiəuvəier raka ia narəien ərəha nəha kaha kupwən me səkɨmiaha həməuvei pehe m kɨmiaha. Mətə kɨpkərəku raka mhə kɨmiaha ia nari riti sə truvehe mərəha məmwhen ia kol mɨne silva, 19  *rekəm. Mətə kɨnərəku raka kɨmiaha ia nɨte Kristo in nəri keikei ramasan pɨk. Kristo in rəmwhen ia kwəti sipsip sə ratukwatukw pam, nemhəien uə nərəhaien riwən anan irə. 20  *Kumwesən ruvərfi raka in fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi, nənə təkwtəkwuni rɨpko mhə tui nəpɨn sampam ruvehe kətoni in rier pehe masitu ia kɨmiaha. 21  *Ia Kristo kɨmiaha hiaməni nɨpərhienien ia Kumwesən sə rɨno in rətui mwi ia nemhəien səvənhi nənə muvei pen nasoriien min. Ro iamɨnhi irə Iəmə sə hiamahatətə irə, mamhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha irə, in i Kumwesən.

22  *Kɨmiaha hiamesi pen nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien mamhokeikei pərhien piəvtaha me. Ia noien nəha hiənəpərhi raka nɨmɨruien me səkɨmiaha həmher. Mətə kɨmiaha tihaməkeikei mhərɨpɨn mamhokeikei pərhien kɨmiaha me ia rerɨmiaha pam. 23  *Kɨmiaha hiənətui mwi rəmwhen nəkwərhakwərha me, nənə, nɨmɨruien vi sə hiənətui mwi irə rɨpkuku pen mhə tɨ tata riti sə tremhə, mətə ruku pen tɨ Tata riti sə trɨpkemhə mhə. Nəɡkiariien səvəi Kumwesən sə ramɨru mamarə rerɨn rɨno kɨmiaha hiətui mwi. 24  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Nərmama me pam həmwhen ia nurhi,

nənə namasanien səvənraha rəmwhen ia tihi nurhi.

Nurhi nəha ramaukei, nənə tihin me kamhəsas,

25 mətə Nəɡkiariien səvəi Iərɨmənu ramarə ia nuk nuk me.”

Nənə in i nəɡkiariien sə kɨnəvisau m kɨmiaha.

2

1  *Ro pen kɨmiaha tihaməkeikei mhəpwəh noien ərəha me pam. Tihəpwəh mwi neikuəien, mhəpwəh mwi noien nətərɨɡien səkɨmiaha ro kəru. Tihəpwəh mwi nəmwəkien ia kɨmiaha me, mhəpwəh mwi nɨniien nɨkaremiaha me. 2  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvehe mhokeikei pɨk nəɡkiariien səvəi Kumwesən sə rəmher mhəmwhen iəkunouihi əmtəmetə me i kamhasək mə tuhesɨs. Nəɡkiariien i tro kɨmiaha hiəuvehe mhəpwinari, nənə, Kumwesən ruvehimɨru kɨmiaha. 3  *Nəkukuə Ikinan rani mə, “Kɨmiaha hiənani əɡhan namasanien səvəi Iərɨmənu mhətoni mə ramasan pɨk anan.”

Kristo in kəruəterei mɨru

4  *Həuvehe tɨ Kristo. In nəha kəruəterei mɨru nəha nərmama me həni mə rərəha, mhəpwəh, mətə ia nəmri Kumwesən in kəruəterei keikei anan sə in rɨmərfi. 5  *Kɨmiaha mwi hiəmwhen ia kəruəterei mɨru me kauvrhəkɨn nimwə ia nirəha, nimwə sə Nənɨmwɨn ramarə irə. Ia nimwə nəha, kɨmiaha hiəmwhən ia pris ikinan me kamhousi əpune nərimɨru me mamhəuvei pen m Kumwesən. Mətə narimnari me səməme kɨmiaha hiaməuvei pen rɨpko mhə nɨpwrai nari mətə kwa nənɨmwɨn. Nənə Kumwesən raməkwein amasan ia narimnari me nəha hiaməuvei pen min tɨ nəri nə mə hiaməuvei pen ia nəɡhi Iesu Kristo. 6  *Rəmwhen ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Hətoni ro. Iakaməmri kəruəterei riti fwe Saeon,a

in kəruəterei keikei anan sə iou iakɨmərfi, kəruəterei nəha tukostat kuvrhəkɨn nimwə irə,

nənə iərmama sə trɨni nɨpərhienien irə, in trɨpkaurɨs mhə.”

7  *Ro iamɨnhi irə, kəruəterei nəha in nəri keikei tukumiaha nərmama səməme hiaməni nɨpərhienien irə, mətə nərmama səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien irə, kəruəterei nəha rəmwhen ia nəɡkiariien i ia Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Kəruəterei nəha nəmə kamhəuvrhəkɨn nimwə hənuə rərəha, mhəpwəh,

təkwtəkwuni nəha ruvəuvehe mɨno kəruəterei sə rəpi raka pam kəruəterei me, məkwtəmhiri əknekɨn pam nimwə.”

8  *Nənə Nəkukuə Ikinan rani mwi mə,

“In i kəruəterei riti sə nərmama tuhapəti irə,

mɨne kəpwier sə tro irəha həmwei”

Irəha kamhapəti irə tɨ nəri nə mə kamhərui nəɡkiariien səvəi Kumwesən mamhesi pen a nəfe Kumwesən ruvəukurən raka fwe kupwən məmri mə tuho.

9  *Mətə kɨmiaha nərmama ia kwənəkwus i Kumwesən rɨmərfi kɨmiaha, kɨmiaha pris me səvəi kiɡ, kɨmiaha nərmama ikinan me ia kusen kuatia, kɨmiaha nərmama me səvəi Kumwesən əpa. Kɨno kɨmiaha iamɨnha irə mə kɨmiaha hiəukurən nɨni irapwien narimnari amasan me Kumwesən rɨno. In rɨnəkwein ia kɨmiaha mə tiharaka ia nəpitəvien mhəuvehe ia nukuraanien amasan səvənhi. 10  *Fwe kupwən, kɨmiaha nərmama auər a me, mətə təkwtəkwuni kɨmiaha nərmama me səvəi Kumwesən. Fwe kupwən, kɨmiaha nərmama napiien səvəi Kumwesən riwən tukumiaha, mətə təkwtəkwuni kɨmiaha nərmama napiien səvənhi ramarə tukumiaha.

11  *Nərmama keikei me, kɨmiaha hiəmwhen iəpwɨspwɨs me mɨne nərmama imwənraha riwən ia tɨprənə i. Ro pen iakani pehe tukumiaha i mə tihəpwəh nəseniien noien ərəha me nəha nɨpwramiaha rokeikei pɨk səməme kamharuaɡən ia nəpɨn me mə tuhouraha nɨmɨruien səkɨmiaha. 12  *Təkwtəkwuni nərmama səməme həreirei Iərɨmənu kamhəni ərəha kɨmiaha mə kɨmiaha nəkur ərəha me. Ro iamɨnhi irə narəien səkɨmiaha hiamarə irə ia nənimenraha traməkeikei matukwatukw, pwəh irəha hətoni noien amasan me səkɨmiaha, nənə mhəuvehi utə nəɡhi Kumwesən ia nəpɨn nəha in truvehe irə.

Nərmama me səvəi Iesu Kristo tuhaməkeikei mhəsiai nərmama səməme kamhərɨmənu

13  *Tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səvəi Iərɨmənu səkɨtaha, tihaməkeikei mhəsiai nərmama me pam səməme haməuvehi nasoriien mamhərɨmənu. Tihəsiai ia kiɡ sə in rasori anan, 14 mhəsiai mwi ia nəmə asori me səməme in ramərhi irapw irəha kamhərɨmənu ia nəɡhɨn. Nəmə asori me nəha, kiɡ ramərhi irapw irəha mə tuho nəmisəien m nərmama səməme kamho noien ərəha, nənə mhəɡnəɡɨni səməme kamho noien amasan. 15  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhəsiai nəmə asori me pam tɨ nəri nə mə Kumwesən rokeikei mə noien amasan me səkɨmiaha trəsisəɡ tərhui nərmama me i həreirei nari. Pwəh irəha həpwəh mwi nɨniien nəɡkiariien arməri me. 16  *Ramasan mə hiamarə mhəmwhen ia nərmama kɨneivinari ia nirəha, mətə tihəpwəh nɨniien mə, “Eh, kɨneivinari ia nirak. Iakukurən noien nəfe noien ərəha iakokeikei.” Kɨmiaha tihaməkeikei mamharə mhəmwhen ia iotukwininari me səvəi Kumwesən. 17  *Tihəsiai nərmama me pam. Tihokeikei piəvtaha me, nənə tihəhekɨr mhəsiai Kumwesən, nənə tihəsiai kiɡ sə ramərɨmənu.

18  *Kɨmiaha slef me, tihaməkeikei mho nəkwai nəmə asori me səkɨmiaha, nənə mhəuvei pen nɨsiaien mɨnraha. Tiho iamɨnhi irə mɨnraha pam, nəmə asori me səməme kamho rɨməru mamasan m kɨmiaha mɨne nəmə asori me səməme kamho noien skai me m kɨmiaha. 19 Rəfo hiamo a narimnari me səməme hatukwatukw mətə nəmə asori me səkɨmiaha kamho rərəha ia kɨmiaha? Trɨni mɨnuə hiəukurau ia nəpɨn skai me nəha, mamhəti pen a m Kumwesən, Kumwesən trəkwein amasan ia kɨmiaha. 20  *Trɨni mɨnuə hiamo noien ərəha, kamo nəmisəien m kɨmiaha tukwe, hiamo nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs tɨ nuvehiien nəmisəien nəha, noien nəha ko kəpwəh nəɡnəɡɨniien kɨmiaha tukwe. Mətə mə kɨmiaha hiamo a noien amasan, nənə kamo nəmisəien m kɨmiaha tukwe, Kumwesən trəkwein amasan ia kɨmiaha trɨni mɨnuə hio nətərɨɡien səkɨmiaha rəpwəmwɨs tɨ nuvehiien nəmisəien nəha. 21  *Kumwesən rɨnəkwein ia kɨmiaha mə tihəuvehi nəmisəien, tɨ nəri nə mə Kristo in mwi rɨməuvehi nəmisəien tukumiaha. In rɨməkupwən mahatən noien atukwatukw nəha mə kɨmiaha tihesi pen a təmwheki nɨsun. 22  *Nəkukuə Ikinan rani mə,

“In rɨpko mhə noien ərəha riti,

kɨpkreɡi mhə neikuəien riti ia tərhun.”

23  *Nəpɨn nərmama həni nəɡkiariien ərəha irə, mətə in rɨpkəski mhə irəha. Nəpɨn in rɨreɡi nəmisəien ia nɨpwran, mətə in rɨpkɨni mhə mə trərpwɨn tai nərəhaien. Mətə rɨnəmri pen narimnari me pam ia rəɡi Kumwesən sə raməkiri atukwatukw nari. 24  *In rɨməuvehi noien ərəha me səkɨtaha ia nɨpwran ia nei kamarkuaui mə ia nɨkaren səvəi noien ərəha kɨtaha tsemhə nənə ia nɨmɨruien səkɨtaha tsamo noien atukwatukw. Nəmisəien me səvənhi rɨməreɡi ia nɨpwran rɨno kɨmiaha hiəuvehe mhəsanɨn. 25  *Fwe kupwən kɨmiaha hiəmwhen ia sipsip me səməme hənəruei, mətə təkwtəkwuni kərari ia kɨmiaha hiəvərərɨɡ mhəuvəuvehe tɨ Iərmama ramətui tɨ sipsip me, in i Iərmama ramətui tɨ nɨmɨruien səkɨmiaha.

3

Nɨpran mɨne nərman me səvənraha

1  *Ia noien a mwi nəha, kɨmiaha nɨpran me tihaməkeikei mhəsiai nərman me səkɨmiaha. Nənə trɨni mɨnuə irəha nepwɨn həpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi Kumwesən, mətə noien a səkɨmiaha truvi irəha həuvehe mhahatətə. Noien səkɨmiaha rəmwhen məpi raka mə hiəɡkiari mɨnraha. 2 Nəpɨn irəha hətoni mə noien səkɨmaha rəmher, hiaməsiai irəha, nənə noien nəha truvi irəha həuvehe mahatətə. 3  *Rərəha mə hiamasan pen ia nɨpwramiaha iruə ia noien nəha sə hiamərəri nɨmwai nukwənemiaha, mamhəuvei pen marəmarə me kɨno ia kol mɨne tɨnari amasan me. 4 Mətə tihamasan pen imwə ia rerɨmiaha sə kɨpkətoni mhə. Ramasan mə tihəuvehe mho nɨpran səməme nətərɨɡien səkɨmiaha rəpou mafafa. Noien iamɨnha irə ramasan anan ia nəmri Kumwesən mɨpkiwən mhə. 5 In i noien səvəi nɨpran ikinan me fwe kupwən səməme hənəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənraha ia Kumwesən. Irəha hənaməsiai nərman me səvənraha, nənə ia noien nəha hənamamasan pen ia rerɨnraha. 6  *Rəmwhen ia Sera, in rɨno nəkwai Epraham, nənə maməkwein in mə iəmə asori səvənhi. Nənə kɨmiaha nɨpwnəti Sera me trɨni mɨnuə hiamo noien amasan, mhəpkehekɨr mhə nari riti sə ramo nehekɨrien.

7  *Ia noien a mwi nəha, kɨmiaha nərman me tihaməkeikei mharə kɨmiaha nɨkare rəɡɨmiaha me, mhəukurən mə irəha pran nɨskaiien səvənraha rɨpkɨskai pɨk mhə rəmwhen ia iərman. Kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvei pen nɨsiaiien mɨnraha, tɨ nəri nə mə kɨmiaha mɨnraha tihəuvehi pəri nəri amasan i nɨmɨruien rerɨn. Tiho iamɨnha irə pwəh nari riti trəpwəh nəsisəɡien nəfwakiien me səkɨmiaha

Nəmisəien kamreɡi tɨ noien amasan

8 Nəɡkiariien sampam. Kɨmiaha pam tihaməkeikei mho nətərɨɡien səkɨmiaha ruvehe mo kuatia, tihapi kɨmiaha me, mhokeikei kɨmiaha me, mho rerɨmiaha rɨməru tukumiaha me, mhəuvehi irapw nətərɨɡien səkɨmiaha. 9  *Trɨni mɨnuə nərmama kamho rərəha ia kɨmiaha, mətə tihəpwəh nərpwɨnien tai nərəhaien. Trɨni mɨnuə nərmama hai m kɨmiaha, mətə tihəpwəh nərpwɨnien. Mətə tihəkwein amasan a ia nirəha. Tiho iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnəkwein kɨmiaha mə tiho noien nəha, mə hiəuvehi namasanien səvənhi. 10 Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Iərmama sə rokeikei nɨmɨruien amasan,

nənə mokeikei mə trɨreɡi ramasan ia nəpɨn me pam,

in traməkeikei məpwəh nɨniien mwi nəɡkiariien ərəha me ia nəramɨn,

məpwəh mwi neikuəien ia tərhun.

11 In traməkeikei mɨrərɨɡ ia noien ərəha me səvənhi, nənə mo a narimnari amasan me.

In traməkeikei mətui suatuk səvəi nəmərinuien, nənə mukurirə i.

12 In traməkeikei mo iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Iərɨmənu ramətoni amasan nərmama səməme hatukwatukw,

nənə mamətərɨɡ amasan ia nəfwakiien səvənraha,

mətə in raməmwəki səməme kamho noien ərəha.”

13 Trɨni mɨnuə hiəskai pɨk tɨ noien amasan me, sin trouraha kɨmiaha? Iərmama riti riwən! 14  *Mətə trɨni mɨnuə nəpɨn me nepwɨn nərmama kamho kɨmiaha hiamreɡi rərəha ia nɨpwramiaha tɨ noien atukwatukw səkɨmiaha, mətə ia nətərɨɡien səkɨmiaha, kɨmiaha tihəreɡi ramasan. Tihəpwəh nehekɨrien ia nirəha, mhəpwəh nətərɨɡ pɨkien. 15 Mətə ia rerɨmiaha tihəsiai Kristo mə in Iərɨmənu səkɨmiaha. Tihərer mwatuk ia nəpɨn me pam tɨ nɨrɨpwenien nəɡkiariien səvəi nɨsəməme nəha nərmama səməme tuhəres ia kɨmiaha mə rəfo hiaməmri pen əknekɨn nətərɨɡien səkɨmiaha ia Iesu. 16  *Mətə tihəɡkiari məru mɨnraha ia nɨsiaiien, mhəpwəh noien nari riti sə tro hiəreɡi fwe ia rerɨmiaha mə hiəno nərəhaien. Tiho əpa noien amasan me tɨ nəri nə mə kɨmiaha nərmama me səvəi Kristo. Trɨni mɨnuə hiamo iamɨnhi irə nərmama me i kamhəni nɨkaremiaha mə noien səkɨmiaha rərəha tuhaurɨs tɨ nəɡkiariien ərəha me səvənraha. 17  *Trɨni mɨnuə ia nətərɨɡien səvəi Kumwesən mə hiaməuvehi nəmisəien tɨ noien amasan me səkɨmiaha, ramasan pɨk anan mwi məpi raka mə hiaməuvehi nəmisəien tɨ noien ərəha me səkɨmiaha. 18  *Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kristo rɨmamhə tɨ noien ərəha me. Rɨmamhə nəpɨn kuatia a rɨnəmwhen. Ko rɨpkemhə mhə mwi ia nəpɨn riti. In iərmama atukwatukw anan, mətə rɨmamhə tɨ nərmama həpkatukwatukw mhə mə truvehi kɨmiaha hiəuvən tɨ Kumwesən. Hənousi əpune in nənə nɨpwran remhə, mətə Nənɨmwɨn ro in rətui mwi ia nemhəien səvənhi, 19 nənə ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn nəha in revən mɨni irapw nəɡkiariien riti tɨ nənɨmwɨn me i ia kalapus, 20  *səməme hənamərui nəkwai Kumwesən fwe kupwən anan nəpɨn Kumwesən ramo nətərɨɡien səvənhi raməpwəmwɨs mameitenhi ia nəpɨn Noa rɨnauvrhəkɨn nɨtətə. Nərmama eit a, irəha kamhəmak ia nəkwai nɨtətə, Kumwesən rɨməuvehimɨru irəha ia nui. 21  *Nui nəha, in nə nənɨmwi paptaes sə rauvehimɨru kɨmiaha nəha təkwtəkwuni. Paptaes i rɨpko mhə nɨpwran i mə rɨnaikuas raka nəmtɨɡei ia nɨpwrai iərmama, mətə nɨpwran mə hiəres Kumwesən mə rerɨmiaha truvehe mamasan məmher. Paptaes nəha rukurən nuvehimɨruien kɨmiaha iamɨnha irə tɨ nəri nə mə Iesu Kristo rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. 22  *Iesu nəha, in ruvavən raka fwe ia neiai, maməkure ia nɨkare Kumwesən mwatuk, naɡelo me, mɨne nənɨmwɨn me səməme kamhəuvehi nasoriien mɨne nɨskaiien kamhəsiai in, mamho nəkwan.

4

Narəien kamarə irə kamesi pen nəkwai Kumwesən

1  *Nəpɨn Kristo ramarə ia tɨprənə i, in rɨreɡi nəmisəien ia nɨpwran. Ro pen kɨmiaha mwi tihaməkeikei mhəuvehi nətərɨɡien rəmwhen ia səvənhi mə tro kɨmiaha hiəskai, tɨ nəri nə mə nərmama səməme kamhəreɡi nəmisəien ia nɨpwranraha rəmwhen ia Kristo, irəha həpwəh mwi noien noien ərəha. 2  *Ro pen nəpɨn hiamarə ia tɨprənə i, tihəpwəh nesi penien noien ərəha me səməme rerɨmiaha rokeikei, mətə tihesi pen suatuk səvəi noien nəkwai Kumwesən. 3  *Nəpɨn sə ruvəuvehe muvəukurau raka hiənarə irə rɨnəpwəmwɨs mɨnəmwhen. Ia nəpɨn nəha kɨmiaha hiənamo noien ərəha me səməme nərmama həreirei Kumwesən hokeikei pɨk. Hiaməiri əpnapen kɨmiaha me, mamho noien ərəha me nɨpwramiaha rokeikei, mamhənɨmwi nənɨmwiien skai mamhakonə irə, mamhətui pɨk nərəhaien, mamho lafet ərəha me, nənə mamhəfwaki m nənɨmwi nari me noien i in noien ərəha anan. 4 Ipwet mɨne nərmama me nəha həreirei Kumwesən nənimenraha ramier tɨ nəri nə mə kɨmiaha tihəpkaiu mhə mhəuvən kɨmiaha mɨnraha, mhəpko mhə noien ərəha me sə rasori pɨk anan. Nənə irəha kamhəni ərəha kɨmiaha tukwe. 5  *Mətə irəha tuhaməkeikei mhəni irapw tɨ Kumwesən mə hənəfarə irə. In ramərer mwatuk mə trəkiri nərmama həuvamhə mɨne səməme kamhəmɨru. 6  *Ro pen kɨnəvisau raka mwi nəɡkiariien amasan səvəi Kristo m nərmama səməme həuvamhə, mə nəri auər a haməuvehi nərpwɨnien ia nɨpwranraha mhemhə rəmwhen ia nərmama pam, mətə ia nənɨmwɨnraha kamharə mamhesi pen nəkwai Kumwesən.

7  *Nəpɨn sə narimnari me pam tuhəiwən irə ruvəuvehe ipaka. Ro pen tihəpwəh nakonəien ia nənɨmwiien skai. Nətərɨɡien səkɨmiaha traməkeikei məmak amasan mə hiəukurən nəfwakiien. 8  *Nəri sə tihəkupwən mho in i tihaməkeikei mhokeikei kɨmiaha me ia rerɨmiaha pam tɨ nəri nə mə nokeikeiien ramousəman noien ərəha me həpɨk hiəpkətoni mhə. 9  *Ramasan mə tihəsevər ia rukwənu me səkɨmiaha tukumiaha me, mhəpwəh nəɡkiari əɡkiari pɨkien tukwe. 10  *Kɨmiaha kuatia kuatia hiaməuvehi nari riti sə Kumwesən rɨməuvei pehe m kɨmiaha ramo hiamskai tɨ noien wok səvənhi. Ro iamɨnhi irə tihaməkeikei mho rəmwhen ia iotukwininari sə ramətui amasan tɨ nautə səvəi iəmə asori səvənhi, nənə, mhəuvehi namasanien me i səpəmsəpə Kumwesən rɨnəriari pehe, mhasitu ia kɨmiaha me irə. 11  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti in iərmama səvəi nəvisauien, ramasan mə in trəvisau mɨni irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti in iərmama səvəi nasituien, ramasan mə in trasitu, mo ia nəsanɨnien sə Kumwesən rauvei pen min. Mə kɨmiaha hio iamɨnha irə, nərmama tuhətə narimnari me hiamo nənə mhəɡnəɡɨni Kumwesən tɨ Iesu Kristo. Pwəh nasoriien mɨne nərɨmənuien krauevən tukwe in ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

Nəmisəien kamo m nərmama me səvəi Iesu Kristo

12  *Nərmama keikei me. Rərəha mə hiamərkərinari ia nəmisəien i rəmwhen ia napw sə rauvehe tukumiaha nəha təkwtəkwuni mə tro mətə sas ia nahatətəien səkɨmiaha. Hiəukurən mə rɨpko mhə kɨmiaha əpa hiamreɡi nəmisəien me iamɨnha irə. 13  *Mətə ramasan mə rerɨmiaha traɡien tɨ nəri nə mə nəmisəien me i hiamreɡi həmwhen a ia səməme Kristo rɨməreɡi. Trɨni mɨnuə hiamo iamɨnhi irə, nənə rerɨmiaha traɡien pɨk anan nəpɨn tukətoni in rier pehe ia nɨskaiien səvənhi. 14  *Trɨni mɨnuə nərmama kamhəni ərəha kɨmiaha tɨ nəɡhi Kristo, nənə, rerɨmiaha traɡien, tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn asori səvəi Kumwesən ramarə ia kɨmiaha. 15 Mətə rərəha mə kɨmiaha riti rousi əpune iərmama, uə rakres, uə rərui loa, uə rani neikuəien mamouraha nəɡhi iərmama irə. Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti ro iamɨnhi irə, ratukwatukw a mə tuko nəmisəien min. 16  *Mətə trɨni mɨnuə kamo nəmisəien m kɨmiaha riti tɨ nəri nə mə in iərmama riti səvəi Kristo, ramasan mə iərmama nəha trəpwəh naurɨsien, mətə pwəh in rɨni nəɡhi Kristo muvehi utə Kumwesən irə. 17  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn sə Kumwesən trəkiri noien me səvəi nərmama irə ruvəuvehe nəha təkwtəkwuni, nənə in trukupwən məkiri noien me səkɨtaha nərmama səməme samarə ia nəkwai nimwə səvənhi. Trɨni mɨnuə rukupwən ia kɨtaha, nənə trəfo ia nərmama səməme kamhərui nəɡkiariien amasan səvənhi? In trəkiri noien me səvənraha kurirə ikɨn, mo rɨskai mwi mɨnraha məpi raka. 18  *Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Trɨni mɨnuə rəknekɨn tɨ nərmama atukwatukw me mə tuhəuvehi nɨmɨruien,

nənə rəfo ia nərmama səməme həpkɨsiai mhə Kumwesən mamho noien ərəha, irəha tuhəfa mhəuvehi nɨmɨruien?”

19  *Ro iamɨnhi irə nərmama səməme kamhəreɡi nəmisəien, mətə tɨ nəri nə mə nətərɨɡien səvəi Kumwesən, ramasan mə irəha tuhaməmwur pen ia noien amasan, nənə, mhəmri pen nɨmɨruien səvənraha ia rəɡi Kumwesən mə trətui amasan tukwe. Irəha həukurən nətɨɡiteien irə. In Kumwesən rɨno neiai mɨne tɨprənə mɨne narimnari me pam.

5

Nəvəhaɡien revən tɨ elta me səvəi nəfwakiien mɨne ntəmaruə me

1  *Nənə iakokeikei mə takəɡkiari kwopti m kɨmiaha elta me səvəi nəfwakiien. Iou elta riti səvəi nəfwakiien iakəmwhen a ia kɨmiaha. Iakɨnətoni Kristo ia nənimek nəpɨn rɨreɡi nəmisəien me ia nɨpwran. Narimnari asori me i rɨpko mhə tui həier pehe iou mwi takətoni. 2  *Kɨmiaha tihaməkeikei mhətui amasan tɨ nərmama me səvəi Kumwesən səməme in rɨnəmri irəha ia rəɡɨmiaha. Irəha həmwhen ia sipsip me səvənhi. Rərəha mə tihətui amasan tɨ nirəha rerɨmiaha rəpwəh naɡienien, mətə tihətui amasan tɨ nirəha rerɨmiaha raɡien rəmwhen Kumwesən rokeikei. Nənə rerɨmiaha trəpwəh nɨrhiien mə tihəuvehi mane irə. Mətə tihətui amasan a tɨ nirəha tɨ nəri nə mə rerɨmiaha ramaɡien mə tihasitu. 3  *Nənə rərəha mə tihəfiəutə kɨmiaha me, mamhərɨmənu ia sipsip me i səməme Kumwesən rɨnəmri irəha ia rəɡɨmiaha, mətə tiho noien sə ratukwatukw mamasan mə irəha həukurən nətoniien mhesi pen noien səkɨmiaha. 4  *Iəmə sə rasori anan ia nərmama səməme kamhətui tɨ sipsip me trier pehe, nənə nəpɨn nəha in trəɡnəɡɨni kɨmiaha muvei pehe nasoriien m kɨmiaha sə trɨpkiwən mhə.

5  *Ia noien a mwi nəha kɨmiaha ntəmaruə me tihaməkeikei mhəsiai elta me səvəi nəfwakiien. Kɨmiaha pam anan tihəuvehi irapw nətərɨɡien səkɨmiaha reiwaiu mhasitu ia kɨmiaha me, tɨ nəri nə mə Nəkukuə Ikinan rani mə,

“Kumwesən rerɨn rɨpkaɡien mhə tɨ nərmama səməme kamhəfiəutə ia nirəha,

mətə raməriari pen namasanien səvənhi m nərmama səməme kamhəuvehi irapw irəha.”

6  *Ro pen kɨmiaha tihəuvehi irapw atukw kɨmiaha, mharə teɡɨn rəɡi Kumwesən əsanɨn, mə in truvehi utə kɨmiaha ia nəpɨn atukwatukw səvənhi. 7  *Nənə tihəuvehi pam katipə pəmpəm me səkɨmiaha mhəuvehe mhəmri pen m Kumwesən tɨ nəri nə mə nəpɨn me rerɨn ramrhi kɨmiaha.

8  *Hətui mhətui amasan tɨ nəri nə mə iəremhə asori Setan raməmwəki kɨmiaha. In rəmwhen ia laeon riti sə raməkri asori mamavən mamətui iərmama mə trəni. 9  *Tihərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨmiaha mhəpwəh nəseniien in, tɨ nəri nə mə hiəukurən mə ia kwopun me pam ia tɨprənə i kamo nəmisəien m piəvtaha me tɨ nəɡhi Iesu rəmwhen a ia nəmisəien me i kamo m kɨmiaha.

10  *Kumwesən in nukune namasanien me pam. In rɨnəkwein ia kɨmiaha hiəuvehe mho kuatia kɨmiaha Kristo mə tiharə kɨmiaha min ia nasoriien səvənhi sə trɨpkiwən mhə. Kurirə ia nəmisəien kwakwa nəha hiamreɡi, in tromasan kɨmiaha, məmri əknekɨn kɨmiaha hiəuvehe mhəskai mhəpwəh nɨkiukiuien. 11 Pwəh in rərɨmənu ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

Nəɡkiariien sampam

12 Saelas i kɨmrau min, iakamətoni mə in piəvtaha riti iakukurən nətɨɡiteien irə, in rɨnasitu ia nirak mɨrai pen nəɡkiariien səiou ia nəkukuə i. Iakamərhi pehe nəkukuə i tukumiaha, mamərpwi əknekɨn kɨmiaha, mani irapw mə in i namasanien pərhien səvəi Kumwesən tihərer əknekɨn irə. 13  *Pran sə ramarə ia Papilona Kumwesən rɨmərfi kɨmiaha min, in rani ramasan tukumiaha, nənə nərɨk Mak, in mwi rani ramasan tukumiaha. 14  *Tihəni ramasan tukumiaha me, mhakei m kɨmiaha me ia nakeiien sə rahatən nokeikeiien. Pwəh nəmərinuien tramarə tukumiaha pam nərmama me səvəi Kristo.

* 1:1: Jem 1:1, 2Tim 1:15

* 1:2: Rom 8:29, 2Tes 2:13, Hip 12:24

* 1:3: 2Kor 1:3

* 1:4: Kol 1:12

* 1:5: Jon 10:28, 17:11

* 1:6: 1Tes 5:10, Jem 1:2

* 1:7: Job 23:10, Prov 17:3, Aes 48:10, Sek 13:9, Mal 3:3, Jem 1:3

* 1:8: Jon 20:29, 2Kor 5:7

* 1:9: Rom 6:22

* 1:10: Mat 13:16-17

* 1:11: Sam 22, Aes 53, Luk 24:26-27

* 1:12: Efes 3:10

* 1:14: Rom 12:2, Efes 2:3, 4:17-18

* 1:16: Lev 11:44-45, Mat 5:48

* 1:17: Mat 6:9, Rom 2:11, 2Tim 4:14, Rev 2:23

* 1:18: 1Kor 6:20

* 1:19: Wok Me 20:28, Hip 9:12-14, 1Tes 1:2

* 1:20: Wok Me 2:23, Efes 1:4

* 1:21: Jon 14:6, Rom 4:24, 5:1-2, Rom 10:9

* 1:22: Jon 13:34, Rom 12:10

* 1:23: Jon 1:13, Hip 4:12

* 1:24: Jem 1:10-11

* 2:1: Efes 4:22, Jem 1:21

* 2:2: Mat 18:3, 1Kor 3:2

* 2:3: Sam 34:8

* 2:4: Mat 21:42, Aes 28:16

* 2:5: Efes 2:21-22, Eks 19:6, Aes 61:6, Rev 1:6, Rom 12:1

* 2:6: Rom 9:33, Efes 2:20

a 2:6: Seaon in Jerusalem

* 2:7: Mat 21:42

* 2:8: Rom 9:33

* 2:9: Aes 9:2, Aes 40:20-21, 1Tes 2:5, Taet 2:14, Wok Me 26:18, Efes 5:8

* 2:10: Rom 9:25

* 2:11: Sam 39:12, Kal 5:17,24, Jem 4:1

* 2:12: Mat 5:16, Luk 19:44

* 2:13: Taet 3:1

* 2:15: 1Pit 3:16

* 2:16: Kal 5:13

* 2:17: Rom 12:10, Prov 24:21, Mat 22:21

* 2:18: Efes 6:5

* 2:20: 1Pit 3:14,17, 1Tes 4:14

* 2:21: Mat 16:24, Jon 13:15

* 2:22: Jon 8:46

* 2:23: Aes 53:7, 1Tes 3:9

* 2:24: Hip 9:28, Rom 6:2,11, Aes 53:5

* 2:25: Aes 53:6, Esik 34:5-6, Mat 9:36, Jon 10:14

* 3:1: Taet 2:5

* 3:3: 1Tim 2:9

* 3:6: Jen 18:12

* 3:7: Efes 5:25

* 3:9: Mat 5:44, 1Tes 5:15, 1Pit 2:23

* 3:14: Aes 8:12-13, Mat 5:10, 1Tes 2:20, 4:14

* 3:16: 1Tes 2:12

* 3:17: 1Tes 2:20

* 3:18: Rom 6:10, Efes 2:18

* 3:20: Jen 6-7

* 3:21: Hip 10:22

* 3:22: Mat 22:44, Efes 1:20-21

* 4:1: Rom 6:2,7

* 4:2: 1Jon 2:16

* 4:3: Efes 2:2-3

* 4:5: Wok Me 10:42

* 4:6: Rom 8:10, 1Kor 5:5

* 4:7: Rom 13:11-12, 1Kor 10:11, 1Jon 2:18

* 4:8: 1Pit 1:22, Jem 5:20

* 4:9: Hip 13:2

* 4:10: Rom 12:6-8

* 4:11: 1Kor 10:31

* 4:12: 1Tes 1:6-7

* 4:13: Wok Me 5:41, Rom 8:17, 2Tim 2:12, Jem 1:2

* 4:14: Sam 89:50-51, 1Tes 2:20

* 4:16: Wok Me 11:26, Fil 1:20

* 4:17: Jer 25:29, 2Tes 1:8

* 4:18: Luk 23:31

* 4:19: Sam 31:5

* 5:1: Rom 8:17

* 5:2: Jon 21:15-17, Wok Me 20:28, Flm 14, Taet 1:11

* 5:3: 2Kor 1:24, Fil 3:17, Taet 2:7

* 5:4: Hip 13:20, 1Kor 9:25

* 5:5: Efes 5:21, Jem 4:6

* 5:6: Mat 23:12, Jem 4:10

* 5:7: Sam 55:22, Mat 6:25-30

* 5:8: 1Tes 5:6

* 5:9: Efes 6:11-13, Jem 4:7

* 5:10: 1Tes 2:12, 1Tes 1:6

* 5:13: 2Tim 4:11

a 5:13: Ia vas 13 Pita rɨni nəɡkiariien i mə, “Pran sə ramarə ia Papilon.” Rɨpko mhə Papilon taon asori nəha Oltestamen raməɡkiari irə, mətə rosi Pita rani Papilon in taon nəha Rom. Pran sə ramarə fwe ikɨn in nəha nakalasia me səvəi Iesu Kristo ia taon nəha.

* 5:14: 1Kor 16:20

Seken Pita

1

2

3

Seken Pita

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Nəpɨn riti ipaka tɨ nuk 66, Pita rɨrai nəkukuə sə ro kəru irə revən tɨ nakalasia me fwe profens nəha kani mə Esia Maenor. Nəmisəien sə kɨnamo ia nakalasia me nəha fwe Esia Maenor rɨno sampam. Mətə nahatən eikuə me həuvehe mwi tɨ nirəha. Pita rɨni pen tɨ nakalasia me mə irəha tuhəukurən amasan nari nənə mhərer əknekɨn ia nahatətəien səvənraha. Noien nəha trəkoui raka nahatən eikuə me tɨ nirəha. Pita rɨni pen mə Kumwesən trouraha nahatən eikuə me. Tɨ nəri nə mə Iesu Kristo truvehe mwi, Pita rɨni pen tɨ nakalasia me mə tuharə ia narəien sə ro ikinan.

1

1 Iou Saemon Pita, iou iərmama riti sə iakamo tukwini nari m Iesu Kristo, nənə, iou aposol riti səvənhi.

Iakamrai nəkukuə i m kɨmiaha nərmama me səməme hiaməuvehi nahatətəien riti sə krouamasan pɨk rouəmnəmwhen a ia nahatətəien səkɨmaha. Hiaməuvehi nahatətəien ia noien atukwatukw səvəi Kumwesən mɨne iərmama sə rauvehimɨru kɨtaha Iesu Kristo.

2  *Pwəh namasanien mɨne nəmərinuien krouvehe rouasori mwi tukumiaha tɨ nəri nə mə hiəukurən Kumwesən mɨne Iesu Iərɨmənu səkɨtaha.

Noien me nərmama tuho trahatən pen mə irəha həukurən amasan Iesu Kristo

3  *Ia nɨskaiien səvəi Kumwesən, in ruvei pehe m kɨtaha narimnari me pam səməme tsaməkeikei mhəuvehi səvəi nɨmɨruien mɨne noien me səməme hatukwatukw nənə rerɨn raɡien tukwe. Narimnari me nəha həməier pehe tukutaha tɨ nəri nə mə kɨtaha səukurən Kumwesən sə in rɨnəkwein kɨtaha mə tsəuvehi pəri nasoriien səvənhi mɨne namasanien səvənhi. 4 Ia narimnari me nəha, in rɨməuvei pehe m kɨtaha promes keikei me səvənhi hasori pɨk. In rɨməuvei pehe promes me i mə tihəuvehi pwəh hasitu ia kɨmiaha hiaraka ia noien ərəha me səvəi tɨprənə i səməme kamhouraha nərmama tɨ nəri nə mə irəha hokeikei pɨk mə tuho, nənə hiəukurən nuveheien mho kuatia ia nɨmɨruien səvəi Kumwesən.

5 Ro iamɨnha irə kɨmiaha tihaməkeikei mhousari mhakutan pen noien me i ia nahatətəien səkɨmiaha. Tihəkupwən mhakutan pen noien amasan, nənə, nəpɨn hiənakutan pen raka i, hiakutan pen mwi nukurənien, 6  *nənə, nəpɨn hiənakutan pen raka i, hiakutan pen mwi noien i sə hiaməkoui atukw kɨmiaha, nənə, nəpɨn hiənakutan pen raka i, hiakutan pen mwi nərerien sə hiamərer əknekɨn irə ia nəpɨn me, nənə, nəpɨn hiənakutan pen raka i, hiakutan pen mwi noien i sə hiamo narimnari me səməme Kumwesən rokeikei, 7 nənə, nəpɨn hiənakutan pen raka i, hiakutan pen mwi nokeikeiien i sə hiamokeikei piəvtaha me irə, nənə, nəpɨn hiənakutan pen raka i, hiakutan pen mwi nokeikeiien i sə hiamokeikei nərmama me pam irə. 8 Ramasan mə tiho noien me nəha. Nəpɨn noien me nəha rasori pɨk ia nɨmɨruien səkɨmiaha, ro kɨmiaha hiəpkarə auər a mhə, mətə kɨmaha tihəukurən amasan Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha, nənə nɨmɨruien səkɨmiaha trukuə mo kwənkwan. 9 Mətə iərmama sə rɨpko mhə noien me nəha in rəmwhen iərmama sə nənimen rɨfwə ko rɨpkəti pen mhə isipwɨn, nənə in rɨnenouenou mə Iesu rɨnaikuas raka noien ərəha me səvənhi səməme in rɨno fwe kupwən.

10 Ro iamɨnhi irə piak me tihaməkeikei mhousari əknekɨn mə tiho noien me nəha, nənə ramahatən pen mə Kumwesən rɨmərfi pərhien kɨmiaha, məkwein kɨmiaha mə kɨmiaha nərmama me səvənhi. Ro pen trɨni mɨnuə hiamo noien me nəha ko hiəpkɨmwei mhə nəpɨn riti. 11 Nənə nəpɨn Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha truvehe irə, in truvehimɨru kɨmiaha, nənə, məseni kɨmiaha hiəuvnimwə ia nɨtətə səvənhi sə in trərɨmənu irə ia nuk nuk me.

Nəɡkiariien səvəi profet me ia Nəkukuə Ikinan

12  *Ro pen nəpɨn me pam takaməkeikei mo a pwəh rerɨmiaha ramrhi narimnari me i, nəri auər a mə hiəukurən nənə mamhərer əknekɨn ia nɨpərhienien sə hiəuvəuvehi raka. 13  *Nəpɨn iakamɨru ihi ia nɨpwrak i, rerɨk ramrhi mə ratukwatukw mə takɨni nəɡkiariien i məsuəpwiri kɨmiaha irə pwəh rerɨmiaha ramrhi, 14  *tɨ nəri nə mə iakukurən mə trɨpko mhə tui iakemhə, məpwəh nɨpwrak i rəmwhen ia Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha ruvəni pehe raka tukw iou i. 15 Nənə takaməkeikei məmwur nəha təkwtəkwuni mə tihəpwəh nenouenouien ia narimnari me i nəpɨn iakuvamhə raka mier ia tɨprənə i.

16  *Nəpɨn iahaməni irapw tukumiaha mə Iesu Kristo truvehe mwi ia nɨskaiien, iahəpkɨni mhə kwənaɡei me irə səməme iərmama rani a ia nətərɨɡien səvənhi, mətə kɨmrahar iaharənətoni atukwatukw ia nənimemrahar nɨskaiien mɨne nukuraanien asori səvənhi. 17-18  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə fwe kupwən, kɨmrahara iahamaravən ia təkuər ikinan kɨmaha Iesu. Ia nəpɨn nəha Tata Kumwesən ruvei pen nɨsiaien m Iesu, nənə mo nukuraanien rəhiapw mier ia nɨpwran, nənə reri Kumwesən rɨni mə, “In i nərɨk keikei, rerɨk raɡien pɨk tukwe.” Kɨmrahar iaharreɡi nəɡkiariien nəha ruku pen fwe ia neiai muvehe.

19 Kɨtaha səukurən mwi mə nəɡkiariien səvəi profet kupwən me ro nɨpərhienien. Ramasan mə kɨmiaha tihətərɨɡ amasan irə tɨ nəri nə mə nəɡkiariien səvəi profet kupwən me rəmwhen ia laet sə raməhiapw ia nəpitəvien. Laet nəha traməhiapw iamɨnha irə meste ruvəran pen ia nəpɨn asori nəha nənə koufətəteiə rutə ia rerɨmiaha. 20  Nəri sə tihəkupwən mhəukurən ro iamɨnhi irə. Nəɡkiariien me pam səvəi profet me ia Nəkukuə Ikinan riti riwən in nəɡkiariien atukw səvəi profet riti. 21  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə profet me hənapkɨni irapw mhə nətərɨɡien atukw səvənraha, mətə irəha nərmama səməme Nənɨmwɨn Ikinan riri irəha mo irəha həni irapw nəɡkiariien sə ruku pen tɨ Kumwesən.

2

Nahatən eikuə me Kumwesən trouraha irəha

1  *Mətə fwe kupwən profet eikuə me nəha ikɨn ia reri nəkur Isrel. Ia noien a mwi nəha kɨmiaha tihətoni nahatən eikuə me ia rerɨmiaha. Irəha tuhəuvehe afafa, mhahatən kɨmiaha ia neikuəien me səməme tuhouraha nari. Irəha tuhəni mə rekəm rɨpko mhə Iesu in iəmə asori sə rɨnərəku raka irəha meivinari ia nirəha. Tɨ noien nəha kamho Kumwesən trouraha akwauakw irəha. 2 Nərmama həpɨk tuhəkurirə pen nahatən eikuə me nəha ia noien ərəha sə irəha kamho ramo naurɨsien. Ro iamɨnhi irə nərmama nepwɨn mwi tuhəni ərəha suatuk səvəi nɨpərhienien. 3  *Tɨ nəri nə mə nahatən eikuə me nəha hokeikei pɨk mane, irəha tuhəni neikuəien me m kɨmiaha mə tihəuvei pen mane mɨnraha. Kumwesən ruvəni raka tui ia Nəkukuə Ikinan mə trərpwɨn noien ərəha me səvənraha, nənə, mɨnərer mwatuk mə trouraha irəha məpwəh napriien.

4  *Kɨmiaha hiəukurən. Fwe kupwən, nəpɨn naɡelo me nepwɨn həno noien ərəha, Kumwesən rɨpkəkwtəmhiri mhə nərpwɨnien səvənraha, mətə rɨnərihi irəha ia jen, mərarki pen irəha ia kwopun riti fwe inhərɨpwa mə tuhamarə ikɨn ia nəpitəvien meste nəpɨn in trərpwɨn noien ərəha me irə. 5  *Nənə Kumwesən rɨpkəkwtəmhiri mhə nərpwɨnien səvəi nərmama kupwən me səməme kamhərui nəkwan ia nəpɨn səvəi Noa, mətə rɨnouraha irəha ia nui asori. Mətə Noa rɨməni irapw nəɡkiariien səvəi noien atukwatukw, nənə Kumwesən ruvehimɨru in mɨne nərmama me səvənhi irəha pam sefen. 6  *Nənə Kumwesən rɨno nərpwɨnien tɨ nərəhaien səvəi nəkur Sotom mɨne Komora, rɨməuvani taon mi nəha ia napw krouo nɨmwrakw ia nirau. In ro iamɨnha irə mə trahatən nəfe tro m nərmama səməme kamhərui nəkwan. 7  *Mətə in rɨməuvehimɨru Lot. Iəmə nəha in iəmə atukwatukw, nənə rerɨn raməmisə tɨ noien ərəha sə ramo naurɨsien səvəi nəkur ərəha me nəha ikɨn. 8 In ramarə irəha mɨnraha, mamətoni noien ərəha me nəha kamho, mamreɡi nəɡkiariien ərəha me nəha kamhəni, ia nəpɨn me pam rerɨn sə ratukwatukw raməmisə pɨk tukwe. 9  *Narimnari me nəha ramahatən mə Iərɨmənu rukurən nuvehimɨruien nərmama me səməme kamhəsiai in, mamho noien me sə in rokeikei, nənə rukurən nɨpeki rakaien irəha ia nərəhaien sə kamharə irə. Mətə nərmama səməme həpkatukwatukw mhə Kumwesən rukurən nərpwɨnien noien ərəha me səvənraha təkwtəkwuni, marə mo tukuahaɡ mwi irəha rəmwhen ia nərmama ia kalapus, mamevən meste in truvei pen nərpwɨnien sampam mɨnraha ia nəpɨn kurirə. 10  *Kumwesən truvei pen nərpwɨnien m nərmama ərəha me pam, mətə truvei pen nərpwɨnien asori mɨnraha nəha səməme kamhesi pen noien əmkemɨk me nɨpwranraha rokeikei pɨk, mamhətə ərəha nasoriien sə kauvehi kamərɨmənu irə.

Nahatən eikuə me nəha səməme iakaməɡkiari ia nirəha, irəha kamhərpwi irəha, mamho kənkapwənraha, mamhəni nəɡkiariien ərəha me ia naɡelo me ia neiai mhəpwəh nehekɨrien. 11  *Nəri auər a mə naɡelo me nəha irəha həskai nənə nəɡsenraha rasori məpi raka nərmama me nəha, mətə irəha həpkɨni ərəha mhə irəha riti ia nəmri Iərɨmənu. 12  *Mətə nahatən eikuə me nəha kamhəni ərəha narimnari me səməme irəha həpkukurən mhə. Irəha həmwhen ia nəri əprmɨn me nətərɨɡien səvənraha riwən, mətə kamho a nari sə hokeikei. Nəri əprmɨn me nəha kɨməkwəhi irəha mə kwənkru trousi tərini irəha, kousi əpune irəha. Kumwesən trouraha mwi nahatən eikuə me nəha rəmwhen ia nəri əprmɨn me nəha.

13  *In trərəku irəha ia nərəhaien tɨ nəri nə mə irəha həno nərəhaien m nərmama. Ia nətəien səvənraha noien i ramasan pɨk mə ia rukwəsikər tuhani pɨk nari mhənɨmwi pɨk. Irəha həmwhen ia tɨnari əmkemɨk, uə təmwki nɨmwapw sə ramo aurɨs kɨmiaha. Irəha həuvehe mhani nari kɨmiaha mɨnraha, mətə kamheikuə ia kɨmiaha rerɨnraha raɡien a. 14 Ia nəmrɨnraha kamhətə pɨk nɨpran me, mamhakres irəha, mhəpkapwɨs mhə ia noien ərəha. Irəha kamhəvi nərmama səməme nətərɨɡien səvənraha rɨpkɨskai mhə mə tuhəuvən mho noien ərəha. Rerɨnraha rokeikei pɨk mane. Kɨnahatən amasan irəha irə. Irəha nɨpwnəti nərəhaien Kumwesən raməkwein ərəha ia nirəha! 15  *Irəha hənəpwəh suatuk sə ratukwatukw, nənə mhəikou mamhesi pen suatuk səvəi Palam tɨni Peor, iərmama sə rokeikei pɨk nuvehiien mane ia noien ərəha. 16  *Mətə toɡki riti rɨnəski tɨ noien ərəha me səvənhi. Kɨtaha səukurən mə toɡki rɨpkəɡkiari mhə, mətə Kumwesən rɨno toɡki rəɡkiari ia reri iərmama mə trɨnise noien ikou səvəi profet nəha.

17  *Nahatən eikuə me nəha həmwhen ia nəmri nui me səməme hənamə, uə nəpuə sə nɨmətaɡi rɨməpeki raka nənə nesən riwən irə. Kumwesən rɨnəpnəpenə raka ia nəpitəvien asori mə səvənraha. 18  *Irəha kamhəfiəutə ia nirəha me, mamhəni nəɡkiariien arməri me, mamhəvi nəmə me səməme həpkaraka a i ia nəkur kamharə ia nəpitəvien mə tuhəuvehe mho noien ərəha me sə ramo naurɨsien nɨpwranraha rokeikei pɨk. 19  *Irəha kamhəni pen tɨ nəmə me nəha mə tukeivinari ia nirəha, mətə nahatən eikuə me nəha irəha slef me səvəi noien sə ramouraha nərmama. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə iərmama riti in slef səvəi nəfe noien sə ramərɨmənu irə. 20  *Iesu Kristo in Iərɨmənu səkɨtaha, nənə, in mwi Iərmama sə rauvehimɨru kɨtaha. Nərmama səməme həukurən in həukurən narakaien ia noien əmkemɨk me səvəi tɨprənə i. Mətə mə hərərɨɡ pen mwi kurirə ikɨn, noien me nəha hərkwi mwi irəha, mamhəuvehi irapw nɨskaiien səvənraha, tuharə ia narəien sə rərəha məpi raka narəien sə kupwən. 21  *Trɨni mɨnuə irəha hamreirei anan suatuk səvəi natukwatukwien, ramasan pɨk məpi raka mə irəha həuvəukurən suatuk nəha nənə kurirə irə həuvsini pen təkutanraha ia nəɡkiariien ikinan sə Kumwesən rɨməuvei pen mɨnraha. 22  *Noien səvəi nərmama me nəha ramahatən mə nəɡkiariien i kamɨni rerɨn ro nɨpərhienien: “Kuri reuə mɨrərɨɡ pen maməni newəien səvənhi. Kɨnəvərui raka pɨkə revən mamaru mwi ia nəmtɨɡei.”

3

Nəpɨn nəha kani mə nəpɨn səvəi Iərɨmənu

1  *Nərmama keikei me, in i nəkukuə səiou sə ro kəru irə rauvehe tukumiaha. Iakɨmərai irau pəri mə takəsuəpwiri nətərɨɡien atukwatukw səkɨmiaha ia nirau, pwəh rerɨmiaha ramrhi 2  *nəfe profet ikinan me fwe kupwən haməkupwən mhəni irapw mə tuhəier pehe mɨne nəɡkiariien i Iərɨmənu sə rauvehimɨru kɨtaha rɨməni pehe tukumiaha ia tərhui aposol me səkɨmiaha.

3  *Nəri sə tihəkupwən mhəukurən ro iamɨnhi irə. Tramevən ipaka tɨ nəpɨn sampam nərmama nepwɨn tuhəuvehe irəha tuhamesi pen nəfe noien ərəha me nətərɨɡien səvənraha rokeikei. Irəha tuharɨs ia Kumwesən, 4  *mhəni mə, “Rəfo? Rɨməni mə truvehe mwi, mətə in pəku? Nəpɨn kaha me səkɨtaha həmamhə meste pehe nəha təkwtəkwuni narimnari me pam həpkopəiti mhə kamho a iamɨnhi irə. Fwe kupwən anan, nəpɨn kɨno tɨprənə meste pehe təkwtəkwuni, narimnari me pam kamho a nari kuatia.” 5  *Kamhəni iamɨnha irə mətə irəha həpkokeikei mhə mə tuhətərɨɡ fwe tui anan ia nəɡkiariien səvənhi Kumwesən ro neiai mɨne tɨprənə, nənə mo tɨprənə rutə ia kurkwai nui, muvehi nui mo kwopun me pam ia təkure tɨprənə irə, 6  *nənə marə makiətənɨmw mwi tɨprənə kupwən, mouraha ia nui nəha. 7 Nəɡkiariien nəha səvəi Kumwesən raməkwtəmhiri neiai mɨne tɨprənə krauarə təkwtəkwuni. Irau trouarə roueste nəpɨn in truvani irau ia napw ia nəpɨn sə in trərpwɨn noien ərəha me irə səvəi nərmama səməme kamhərui nəkwan, mouraha irəha.

8  *Mətə nərmama keikei me, tihəpwəh nenouenouien nari kuatia i mə ia nətərɨɡien səvəi Iərɨmənu nəpɨn kuatia rəmwhen ia nuk wan-taosen, nənə nuk wan-taosen rəmwhen ia nəpɨn kuatia. 9  *Nərmama nepwɨn rerɨnraha rɨrhi mə Iərɨmənu ramo tɨpwə tɨ noien nəɡkiariien səvənhi ruvehe mukuə, mətə rɨpko mhə iamɨnhi irə. In ramo nətərɨɡien səvənhi raməpwəmwɨs mə trameitenhi kɨmiaha. In rəpwəh nokeikeiien mə iərmama riti tremhə kouraha in, mətə rokeikei mə nərmama pam tuhərərɨɡ ia noien ərəha me səvənraha mhəuvehe tukwe.

10  *Mətə nəpɨn i kani mə nəpɨn səvəi Iərɨmənu truvehe rəmwhen ia rakres. Ia nəpɨn nəha, tsəreɡi nurɨɡrɨɡien asori. Kəpuapen triwən. Napw trahi meri mɨne məkwə mɨne kəməhau me. Irəha tuharɨs mhəiwən. Nənə nəpnəpanien tro tɨprənə mɨne narimnari me pam kamharə irə tuhəiwən.

11 Tɨ nəri nə mə Kumwesən trouraha pam narimnari me nəha ia noien nəha, hiəukurən mə tihəfarə irə. Kɨmiaha tihaməkeikei mharə ia narəien sə ro ikinan i, mamho narimnari me səməme Kumwesən rokeikei, 12  *mamheitenhi nəpɨn i kani mə nəpɨn səvəi Kumwesən, nənə, mamhəmwur ia noien wok sə tro nəpɨn nəha truvehe akwauakw. Ia nəpɨn nəha nəpnəpanien tro kəpuapen mouraha narimnari me pam irə. Nənə napw trahi meri mɨne məkwə mɨne kəməhau me. Irəha tuharɨs mhəiwən. 13  *Mətə kɨtaha sameitenhi nəɡkiariien səvəi Kumwesən mə truvehe mukuə. In rɨməni mə tro neiai vi mɨne tɨprənə vi, kwopun riti sə narimnari me hatukwatukw a tuhamarə ikɨn.

14 Ro pen nərmama keikei me, tɨ nəri nə mə hiameitenhi narimnari me i tihousari əknekɨn mə Kumwesən trəpwəh nətoniien nəmkemɨkien riti ia nɨmɨruien səkɨmiaha, uə noien ərəha riti triwən ia nɨmɨruien səkɨmiaha, nənə tiharə ia nəmərinuien kɨmiaha min. 15  *Tihaməkeikei mhəukurən mə nətərɨɡien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha rəpwəmwɨs tɨ neitenhiien kɨtaha. In ramo mə truvehimɨru nərmama nepwɨn mwi. Rəmwhen ia nəɡkiariien sə piəvtaha keikei Pol rɨmərai m kɨmiaha mesi pen nukurənien sə Kumwesən rɨməuvei pen min. 16 Ia nəkukuə me pam səvənhi raməɡkiari ia narimnari me nəha. Ia nəkukuə me nəha, narimnari me nepwɨn nəha ikɨn həknekɨn tɨ nukurənien. Nərmama səməme həreirei nari nətərɨɡien səvənraha ramaiuaiu, irəha kamhəuvsini nəɡkiariien me səvəi Pol, ia noien a mwi nəha irəha kamhəuvsini mwi nəɡkiariien me nepwɨn ia Nəkukuə Ikinan. Nənə Kumwesən trouraha irəha tukwe.

17  *Ro iamɨnhi irə, nərmama keikei me, tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvəukurən raka nəri i kurirə rier pehe, tihaməkeikei mhəsiari kamo nəɡkiariien ərəha me səvəi nərmama səməme kamhərui nəkwai Kumwesən həvi raka kɨmiaha ia kwopun səkɨmiaha hiamərer əknekɨn ikɨn, nənə, hiəmwei. 18  *Mətə tihəuverə ia namasanien mɨne nukurənien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu Kristo. In nəha iərmama sə rauvehimɨru kɨtaha.

Pwəh nasoriien revən tukwe in ipwet mɨne ia nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi!

* 1:2: Jut 2

* 1:3: 1Tes 2:9

* 1:6: Kal 5:22-23

* 1:12: Jut 5

* 1:13: 2Tes 3:1

* 1:14: 2Kor 5:1, Jon 21:18-19

* 1:16: Mat 17:1-5

* 1:17-18: Mat 17:5

a 1:17-18: Irəhar nə Pita, Jemes, mɨne Jon

* 1:21: 2Tim 3:16, 1Pit 1:11

* 2:1: Mat 24:11, Jut 4

* 2:3: Rom 16:18, 1Tes 2:5

* 2:4: Jut 6

a 2:4: Ia nəɡkiariien Krik, kwopun nəha inhərɨpw sə Pita rani nəɡhɨn nə Tartaros. Nəkur Kris həməni kwopun nəha mə kwopun kamərpwɨn noien ərəha me ikɨn səvəi nənɨmwɨn ərəha me mɨne nərmama me səməme hənərui nəkwai Kumwesən.

* 2:5: Jen 6-8, 8:18, 2Tes 3:6

* 2:6: Jen 19:24, Jut 7

* 2:7: Jen 19:1-16

* 2:9: 1Kor 10:13, Jut 6

* 2:10: Jut 7-8,16

* 2:11: Jut 9

* 2:12: Jut 10

* 2:13: Jut 12

* 2:15: Nam 22:7, Jut 11, Rev 2:14

* 2:16: Nam 22:28-35

* 2:17: Jut 12-13

* 2:18: Jut 16

* 2:19: Jon 8:34

* 2:20: Mat 12:45

* 2:21: Luk 12:47-48

* 2:22: Prov 26:11

* 3:1: 2Pit 1:13

* 3:2: Jut 17

* 3:3: 1Tim 4:1, Jut 18

* 3:4: Aes 5:19, Esik 12:22, Mat 24:48

* 3:5: Jen 1:6-9

* 3:6: Jen 7:11-21, 2Tes 2:5

* 3:8: Sam 90:4

* 3:9: Hab 2:3, 1Tim 2:4

* 3:10: 1Tes 5:2, Mat 24:29,35

* 3:12: Aes 34:4

* 3:13: Aes 65:17, Aes 66:22, Rev 21:1,27

* 3:15: Rom 2:4, 2Tes 3:9

* 3:17: Mak 13:5,33, 1Kor 10:12

* 3:18: Jut 25

Fas Jon

1

2

3

4

5

Fas Jon

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Jon in aposol riti sə Iesu rokeikei pɨk. In rɨrai nəkukuə me i Jon, Fas Jon, Seken Jon, mɨne Namba Tri Jon. In rɨrai nəkukuə me nəha ipaka tɨ nuk 90. Fas Jon rəvəhaɡ m nakalasia me mɨni mə irəha tuhaməkeikei mhəsiari tɨ nahatən eikuə me kamo nahatən eikuə me həkoui irapw irəha ia suatuk atukwatukw. Nahatən eikuə me nəha kamhəni mə Iesu rɨpko mhə in Kristo, Tɨni Kumwesən. Həni mə Kumwesən rɨpkuvehe mhə mo in iərmama rəmwhen ia kɨtaha. Jon rokeikei mə nakalasia me tuhəukurən mə Iesu in Kumwesən mɨne in mwi iərmama. Jon rokeikei mə truvehi utə nətərɨɡien səvəi nakalasia me pwəh hərer əknekɨn ia nahatətəien səvənraha ia Iesu Kristo mamho nokeikeiien. In rɨni mə kɨtaha tsaməkeikei mhokeikei kɨtaha me, mamhəsiai nəɡkiariien me səvəi Kumwesən. Trɨni mɨnuə samo iamɨnha irə, səukurən mə kɨtaha nɨpwnəti Kumwesən me.

1

Nəɡkiariien səvəi Nɨmɨruien

1  *Nəɡkiariien i səkɨmaha raməvisau Nəɡkiariien sə rɨnarə raka fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi. Kɨmaha iahəuvəreɡi raka Nəɡkiariien nəha, mhətoni ia nənimemaha, mhəspau irə, mhərapi ia rəɡɨmaha. Nəɡkiariien nəha in Nɨmɨruien. 2  *Nɨmɨruien i rɨməier pehe tukumaha. Kɨmaha iahənətoni mhəukurən mə in nɨpərhienien. Nənə təkwtəkwuni iahaməni irapw Nɨmɨruien Rerɨn i tukumiaha. Fwe kupwən in rɨnamarə irau Tata Kumwesən, nənə marə mier pehe tukumaha. 3 Iahaməni irapw tukumiaha narimnari me i iahənətoni mhəreɡi mə kɨmiaha tihəuvehe mho pəri nari kɨtaha m kɨmiaha. Pərhien kɨmaha iahamo pəri nari kɨmaha Tata Kumwesən mɨne Tɨni, Iesu Kristo. 4  *Nəɡkiariien me i iahamrai rauvehe tukumiaha mə tro rerɨmaha raɡien.

Navənien ia nukuraanien

5  *Nəɡkiariien i kɨmaha iahəreɡi in rɨməni pehe tukumaha, nənə iahaməni pehe tukumiaha, mə Kumwesən in nukuraanien nəpitəvien riwən anan irə. 6  *Trɨni mɨnuə kɨtaha səni mə samo pəri nari kɨtaha min, mətə ia navənien səkɨtaha samavən ia nəpitəvien, nənə sameikuə. Noien səkɨtaha rɨpkesi pen mhə nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien. 7  *Mətə trɨni mɨnuə ia navənien səkɨtaha samavən ia nukuraanien rəmwhen in ramarə ia nukuraanien, nənə kɨtaha samo pəri nari, nɨte Tɨni, Iesu, ramaikuas raka noien ərəha me pam səkɨtaha, mo kɨtaha səmher. 8  *Trɨni mɨnuə kɨtaha səni mə səpko mhə noien ərəha, sameikuə atukw a ia kɨtaha me, nənə nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien riwən ia kɨtaha. 9 Mətə kɨtaha səukurən nətɨɡiteien ia Kumwesən, noien səvənhi ratukwatukw. Ro iamɨnhi irə, trɨni mɨnuə səni irapw noien ərəha me səkɨtaha min, nənə in trenouenou noien ərəha me səkɨtaha, maikuas raka noien me pam i səno həpkatukwatukw mhə, mo kɨtaha səmher. 10 Trɨni mɨnuə kɨtaha səni mə səpko mhə noien ərəha, samo Kumwesən mə in ieikuə riti, nənə nəɡkiariien səvənhi riwən ia kɨtaha.

2

1  *Nɨpwnətɨk me. Iakamrai nəɡkiariien me i tukumiaha mamɨnise kɨmiaha mə tihəpwəh noien ərəha. Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti ro noien ərəha, iərmama riti nəha ikɨn trasitu ia kɨtaha, məɡkiari tukwini səkɨtaha m Tata Kumwesən. Iərmama nəha in nəha Iesu Kristo, in iəmə atukwatukw. 2  *In remhə nɨten raikuas raka noien ərəha me səkɨtaha. In rɨpkemhə mhə mə nɨten traikuas raka əpa noien ərəha me səkɨtaha, mətə in remhə mwi mə nɨten traikuas raka noien ərəha me səvəi nərmama me ia tənəmtənə me pam.

3 Kɨtaha səfukurən mə səuvəuvehe mhəuvəukurən pərhien Kumwesən? Trɨni mɨnuə samo nəɡkiariien me səvənhi, noien nəha ramahatən pen. 4  *Iərmama sə rani mə in rukurən Kumwesən mətə rɨpko mhə nəɡkiariien me səvənhi, in ieikuə, nənə nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien riwən irə. 5 Mətə trɨni mɨnuə iərmama riti ramo nəɡkiariien səvəi Kumwesən, in pərhien iərmama i ramokeikei Kumwesən ia noien sə ratukwatukw pam. Kɨtaha səfukurən mə səpwit əknekɨn ia Kumwesən? Noien i sə takɨni ramahatən pen. 6 Iərmama sə rani mə in rəpwit əknekɨn ia Kumwesən traməkeikei mavən ia navənien kuatia nəha Iesu rɨnavən irə.

Nəɡkiariien vi

7  *Nɨpwnətɨk keikei me. Nəɡkiariien i iakamrai m kɨmiaha rɨpko mhə nəɡkiariien vi riti, mətə in nəɡkiariien akuas sə hiəuvəreɡi raka kɨnani fwe nukunen. Nəɡkiariien akuas i in nəɡkiariien i sə hiəuvəreɡi raka. 8  *Mətə ia nətoniien riti mwi, nəɡkiariien i iakamrai rauvehe tukumiaha, in nəɡkiariien vi. Kɨnətoni ia suatuk vi riti ia nɨmɨruien səvəi Iesu mɨne səkɨmiaha tɨ nəri nə mə nəpitəvien rɨnakurau mamevən, nukuraanien pərhien ruvəuvehe maməhiapw.

9  *Iərmama sə rani mə in ramarə ia nukuraanien mətə raməmwəki piəvni, in ramarə ihi ia nəpitəvien. 10  *Iərmama sə ramokeikei piəvni in ramarə ia nukuraanien, nənə nari riti riwən ia narəien səvənhi tro in rapəti mɨmwei. 11  *Mətə iərmama sə raməmwəki piəvni in ramarə ia nəpitəvien, mamavən ia nəpitəvien, mɨreirei kwopun ramevən ikɨn, tɨ nəri nə mə nəpitəvien rəuiui nənimen.

12  *Nəkwərhakwərha me. Iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha,

tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnenouenou raka noien ərəha me səkɨmiaha tɨ nəri Iesu rɨno.

13  *Tata me. Iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvəukurən raka Iərmama sə rɨnarə raka fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi.

Ntəmaruə me. Iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvəuvehi irapw raka nɨskaiien səvəi iəremhə ərəha Setan.

14 Nəkwərhakwərha me. Iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvəukurən raka Tata Kumwesən.

Tata me. Iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəuvəukurən raka Iərmama sə rɨnarə raka fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi.

Ntəmaruə me. Iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha,

tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəskai,

nəɡkiariien səvəi Kumwesən ramarə ia rerɨmiaha,

nənə hiəuvəuvehi irapw raka nɨskaiien səvəi iəremhə ərəha Setan.

Tɨprənə i mɨne noien me kamo ia tɨprənə i

15  *Tihəpwəh nokeikeiien noien me səvəi tɨprənə i uə narimnari me səvəi tɨprənə i. Trɨni mɨnuə iərmama riti rokeikei noien me səvəi tɨprənə i, in rɨpkokeikei pərhien mhə Tata Kumwesən. 16  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn me pam nərmama me səvəi tɨprənə i kamho nəfe noien ərəha nɨpwranraha rokeikei. Nəpɨn me pam rerɨnraha ramevən ia nəfe nənimenraha rətoni hokeikei mə tuhəuvehi. Irəha kamhərpwi irəha tɨ nautə me səvənraha. Noien me pam nəha həpkuku pen mhə tɨ Tata Kumwesən, mətə kamhəuku pen tɨ tɨprənə i. 17  *Noien me səvəi tɨprənə i mɨne narimnari me nərmama səvəi tɨprənə i hokeikei hənaməuvehe tuhəiwən, mətə iərmama sə ramo nəkwai Tata Kumwesən ramarə rerɨn.

Profet eikuə me

18  *Nɨpwnətɨk me. Nəpɨn sampam i samarə irə. Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka mə iərmama riti truvehe məmwəki pɨk Kristo. Təkwtəkwuni mɨne nəha nərmama həpɨk səməme kamhəmwəki pɨk Kristo həuvəuvehe raka. Noien i ro nukurənien i tukutaha səukurən mə pərhien nəpɨn sampam i samarə irə. 19  *Nərmama me nəha hənəpwəh kɨtaha mhəier, tɨ nəri nə mə rɨpko mhə irəha nərmama me pərhien səkɨtaha. Trɨni mɨnuə irəha nərmama pərhien me səkɨtaha ko kamhərɨpɨn, mamharə kɨtaha mɨnraha. Mətə irəha hənəpwəh kɨtaha mhəier, mho nukurənien i mə rɨpko mhə irəha nərmama me pərhien səkɨtaha.

20  *Mətə kɨmiaha hiəuvəuvehi raka Nənɨmwɨn i Kristo Ikinan rɨnətəɡi pen ia kɨmiaha, ro pen kɨmiaha pam hiəuvəukurən nari. 21 Rɨpko mhə iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiəreirei nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien, rekəm. Mətə iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha tɨ nəri nə mə hiəuvəukurən raka nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien, nənə hiəukurən mwi mə neikuəien riti ko rɨpkuku pen mhə irə. 22  *Sin in ieikuə? Iərmama sə rani mə rɨpko mhə Iesu in Kristo in ieikuə. Iərmama iamɨnha irə in raməmwəki pɨk Kristo, mani neikuəien ia Tata Kumwesən mɨne Tɨni. 23  *Iərmama sə rani neikuəien ia Tɨni Kumwesən, Tata Kumwesən rɨpkarə mhə tukwe. Mətə iərmama sə rani irapw Tɨni Kumwesən, Tata Kumwesən in mwi ramarə tukwe.

24 Nəɡkiariien nəha kɨmiaha hiəməreɡi kɨnani fwe nukunen tihətui amasan tukwe pwəh rəpwit əknekɨn ia rerɨmiaha ia nəpɨn me. Trɨni mɨnuə nəɡkiariien nəha hiəməreɡi kɨnani fwe nukunen rəpwit əknekɨn ia rerɨmiaha nəpɨn me, kɨmiaha mwi tihəpwit əknekɨn ia Tɨni Kumwesən mɨne Tata səvənhi. 25  *Nənə in i nəri Kumwesən rɨməni mə traməkeikei muvei pehe m kɨtaha: nɨmɨruien rerɨn.

26 Iakamrai nəɡkiariien i rauvehe tukumiaha, maməɡkiari ia nərmama me nəha səməme kamhəmwur mə tuheikuə ia kɨmiaha. 27  *Kɨmiaha hiəuvəuvehi raka Nənɨmwɨn sə Kristo rɨnətəɡi pen ia kɨmiaha. Nənɨmwɨn nəha rɨnarə raka ia kɨmiaha ro pen hiəpkətui mhə mwi iərmama riti mə trahatən kɨmiaha. Mətə nənɨmwɨn sə Kristo rɨnətəɡi pen ia kɨmiaha ramahatən kɨmiaha ia narimnari me pam. Nənə narimnari me nəha ramahatən kɨmiaha irə ro nɨpərhienien rɨpko mhə neikuəien. Ro iamɨnhi irə tihəpwit əknekɨn ia Kristo rəmwhen ia Nənɨmwɨn nəha rɨnahatən kɨmiaha irə.

Nɨpwnəti Kumwesən me

28  *Ouəh nɨpwnətɨk me. Tihəpwit əknekɨn ia Kristo mə nəpɨn in trier pehe irə kɨtaha tsəpwəh nehekɨrien, ia nuveheien səvənhi kɨtaha tsəpwəh naurɨsien ia nənimen. 29  *Kɨmiaha hiəuvəukurən raka mə noien səvəi Kumwesən ratukwatukw. Ro iamɨnhi irə hiəuvəukurən mwi mə nərmama səməme kamho noien atukwatukw irəha nɨpwnətɨn me.

3

Kumwesən rokeikei pɨk kɨtaha

1  *Hətoni ro Kumwesən rokeikei pɨk kɨtaha! Nokeikeiien səvənhi rasori pɨk tukutaha ro pen in raməkwein kɨtaha mə nɨpwnətɨn me. Pərhien kɨtaha nɨpwnətɨn me. Nərmama səvəi tɨprənə i həreirei kɨtaha tɨ nəri nə mə həreirei Kumwesən. 2  *Nɨpwnətɨk keikei me. Təkwtəkwuni nəha kɨtaha səuvəuvehe raka mhəno nɨpwnəti Kumwesən me ia kɨtaha, mətə rəpwəh ihi noien nukurənien i mə tsəuvehe mhəfo irə. Mətə nari kuatia kɨtaha səukurən. Nəpɨn Kristo trier pehe irə, kɨtaha tsəuvehe mhəmwhen irə, tɨ nəri nə mə nəpɨn nəha kɨtaha tsətoni in ia nənimetaha. 3 Nərmama me pam səməme kamhəmri pen əknekɨn nətərɨɡien səvənraha ia Kristo mə tuhəuvehe mhəmwhen irə kamho noien səvənraha rəmher rəmwhen ia noien səvənhi rəmher.

4 Iərmama sə ramo noien ərəha in ramərui Loa səvəi Kumwesən. Iakani iamɨnhi tɨ nəri nə mə nəɡkiariien i “noien ərəha” nɨpwran i nəruien Loa səvəi Kumwesən. 5  *Nənə kɨmiaha hiəukurən mə Kristo rɨməier pehe mə truvehi raka noien ərəha me. Hiəukurən mə noien ərəha riwən irə. 6  *Ro iamɨnhi irə iərmama sə rəpwit əknekɨn ia Kristo ko rɨpkəmwur pen mhə ia noien ərəha. Iərmama sə raməmwur pen ia noien ərəha rɨpkətə raka mhə Kristo mɨpkukurən raka mhə mwi in.

7  *Nɨpwnətɨk me. Tihəpwəh nəseniien iərmama riti reikuə ia kɨmiaha. Iərmama sə ramo noien atukwatukw, in iəmə atukwatukw rəmwhen ia Kristo in iəmə atukwatukw.

8  *Iərmama sə raməmwur pen ia noien ərəha, in tɨni Setan, tɨ nəri nə mə fwe ia nukune narəien mauvehe Setan ramo noien ərəha. Nəri i in i Tɨni Kumwesən rɨməier pehe tukwe mə trouraha noien me Setan ramo. 9  *Iərmama sə in tɨni Kumwesən ko rɨpkəmwur pen mhə ia noien ərəha tɨ nəri nə mə nɨmɨruien səvəi Kumwesən ruvəuvehe mɨno raka kuatia irau nɨmɨruien səvənhi. In trɨpkəmwur pen mhə ia noien ərəha tɨ nəri nə Kumwesən in Tata səvənhi. 10 Kɨtaha səfukurən mə nɨsɨmə nəha nɨpwnəti Setan, nɨsɨmə nəha nɨpwnəti Kumwesən? Noien i ramahatən pen. Iərmama sə rɨpko mhə noien atukwatukw, məpwəh nokeikeiien piəvni rɨpko mhə in tɨni Kumwesən. In tɨni Setan.

Sokeikei kɨtaha me

11  *Nəɡkiariien i in i kɨmiaha hiəuvəreɡi raka kɨnani fwe nukunen mə kɨtaha tsaməkeikei mhokeikei kɨtaha me. 12  *Kɨtaha tsəpwəh nəmwhenien ia Ken. In iərmama səvəi Setan. In rousi əpune piəvni anan. Ken rousi əpune piəvni tɨ nəfe? In rousi əpune tɨ nəri nə mə noien sə piəvni ramo ramasan, mətə noien sə in ramo rərəha. 13  *Piak me, nənimemiaha trəpwəh nierien nəpɨn tihətoni nərmama səvəi tɨprənə i kamhəmwəki kɨmiaha. 14  *Kɨtaha səukurən mə səuvəier raka ia nemhəien mhəuvehe ia nɨmɨruien. Səukurən nəri i tɨ nəri nə mə samokeikei piəvtaha me. Iərmama sə nokeikeiien riwən irə in ramarə ihi ia nemhəien. 15  *Iərmama sə raməmwəki piəvni in rəmwhen ia iərmama sə ramousi əpune iərmama. Nənə kɨmiaha hiəukurən mə iərmama sə ramousi əpune iərmama nɨmɨruien rerɨn riwən irə.

16  *Kɨtaha səfukurən nəri nokeikeiien? Iesu Kristo rɨnahatən kɨtaha irə nəpɨn rɨnəseni pehe nɨmɨruien səvənhi tukutaha. Nənə ratukwatukw mwi mə kɨtaha tsəseni pen nɨmɨruien səkɨtaha tɨ piəvtaha me. 17  *Trɨni mɨnuə iərmama riti səvənhi narimnari me səvəi tɨprənə i rasori rətə piəvni riti nari riwən tukwe, mətə in ramo nəri auər a irə, nokeikeiien səvəi Kumwesən trəfo marə irə? 18  *Nɨpwnətɨk me. Rərəha mə samokeikei nərmama ia tərhutaha a. Kɨtaha tsaməkeikei mhokeikei pərhien irəha, mho narimnari me trasitu ia nirəha. 19 Trɨni mɨnuə samo iamɨnha irə, kɨtaha səukurən mə kɨtaha nərmama səvəi nɨpərhienien. Nənə səukurən nuveheien ia nəmri Kumwesən rerɨtaha fwe imwə rəpwəh nehekɨrien. 20 Nəri auər a mə səreɡi ia rerɨtaha mə səno noien riti rərəha, mətə tsəpwəh nehekɨrien tɨ nəri nə mə Kumwesən in rasori məpi raka rerɨtaha, nənə mukurən pam narimnari.

21  *Nɨpwnətɨk keikei me. Trɨni mɨnuə kɨtaha səreɡi ia rerɨtaha mə səpko mhə noien riti rərəha, tsəpwəh nehekɨrien ia nəmri Kumwesən. 22  *Nənə nəfe nəɡhɨn kɨtaha tsəres, in truvehi pehe m kɨtaha, tɨ nəri nə mə samo nəɡkiariien me səvənhi mɨne nəfe rerɨn ramaɡien tukwe. 23  *Nənə in i nəɡkiariien səvənhi sə in rɨməni mə tso. Kɨtaha tsaməkeikei mhəni nɨpərhienien ia nəɡhi Tɨni, Iesu Kristo, nənə mamhokeikei kɨtaha me rəmwhen in ruvəni raka tukutaha i. 24  *Iərmama sə ramo nəɡkiariien me səvənhi rəpwit əknekɨn ia Kumwesən, nənə Kumwesən rəpwit əknekɨn irə. Kɨtaha səfukurən mə Kumwesən rəpwit əknekɨn ia kɨtaha? Nənɨmwɨn sə in rɨməuvei pehe m kɨtaha ramo kɨtaha səukurən.

4

Nətə sasien ia nənɨmwɨn me

1  *Nɨpwnətɨk keikei me. Tihəpwəh nɨniien nɨpərhienien ia profet me pam, mətə tihəkupwən mhətə sas raka ia nirəha mə nənɨmwɨn sə ramarə ia nirəha ruku pen pərhien tɨ Kumwesən uə rekəm. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə profet eikuə me həpɨk həuvavən pam ia tənəmtənə me. 2  *Noien nəha sə tro kɨmiaha hiəreɡi sas mə nənɨmwɨn səvəi Kumwesən ramarə ia iərmama ro iamɨnhi irə. Trɨni mɨnuə iərmama rani mə nəpɨn Iesu Kristo rɨməuvehe ia tɨprənə i nipwran rəmwhen ia nɨpwrai iərmama, iərmama nəha Nənɨmwɨn sə raku pen tɨ Kumwesən ramarə irə. 3  *Mətə nərmama me pam səməme həpwəh nɨni irapwien Iesu Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən rɨpkarə mhə ia nirəha. Nənɨmwɨn sə ramarə ia nirəha nənɨmwɨn səvəi iərmama sə raməmwəki pɨk Kristo. Kɨmiaha hiəuvəreɡi raka mə iərmama nəha truvehe, mətə təkwtəkwuni nəha nənɨmwɨn səvənhi ruvəuvehe raka ia tɨprənə i.

4  *Nɨpwnətɨk me. Kɨmiaha nə nərmama me səvəi Kumwesən. Hiəuvəuvehi irapw raka nɨskaiien səvəi profet eikuə me nəha tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn sə ramarə ia kɨmiaha nɨskaiien səvənhi rasori məpi raka nənɨmwɨn sə ramarə ia tɨprənə i. 5  *Irəha nərmama səvəi tɨprənə, ro pen nəɡkiariien səvənraha səvəi tɨprənə, nənə nərmama səvəi tɨprənə kamhətərɨɡ ia nirəha. 6  *Mətə kɨtaha nərmama me səvəi Kumwesən. Ro iamɨnhi irə iərmama sə rukurən Kumwesən ramətərɨɡ ia kɨtaha, mətə iərmama rɨpko mhə in iərmama səvəi Kumwesən in rəpwəh nətərɨɡien ia kɨtaha. Noien i ro kɨtaha sətə sas Nənɨmwɨn sə rani nɨpərhienien mɨne nənɨmwɨn sə rameikuə.

Kumwesən rɨməkupwən mokeikei kɨtaha

7  *Nɨpwnətɨk keikei me. Pwəh kɨtaha sokeikei kɨtaha me tɨ nəri nə mə nokeikeiien raku pen tɨ Kumwesən. Iərmama sə ramo nokeikeiien in tɨni Kumwesən in rukurən Kumwesən. 8  *Iərmama sə nokeikeiien səvənhi riwən in rɨreirei Kumwesən tɨ nəri nə mə Kumwesən in nukune nokeikeiien. 9  *Kumwesən rɨnəfo mo kɨtaha sətoni nokeikeiien səvənhi? In rɨnərhi pehe Tɨni anan kuatia ruvehe ia tɨprənə i mo suatuk m kɨtaha səuvehi nɨmɨruien irə. 10  *Nəri i in nokeikeiien pərhien. Rɨpko mhə kɨtaha sənokeikei Kumwesən, mətə Kumwesən rɨnokeikei kɨtaha, mərhi pehe Tɨni remhə nɨten raikuas raka noien ərəha me səkɨtaha. 11  *Nɨpwnətɨk keikei me. Kumwesən rokeikei pɨk kɨtaha ro iamɨnhi irə kɨtaha mwi tsaməkeikei mhokeikei kɨtaha me. 12  *Iərmama riti rɨpkətoni raka mhə Kumwesən. Mətə mə kɨtaha samokeikei kɨtaha me, Kumwesən rəpwit əknekɨn ia kɨtaha, nənə nokeikeiien səvənhi ruvehe matukwatukw pam ia kɨtaha.

13  *Kɨtaha səfukurən mə səpwit əknekɨn ia Kumwesən in rəpwit əknekɨn ia kɨtaha? Kɨtaha səukurən tɨ nəri nə mə in rɨməuvei pehe Nənɨmwɨn səvənhi m kɨtaha. 14  *Nənə kɨmaha iahənətoni raka mamhəni irapw mə nɨpərhienien Tata Kumwesən rɨnərhi pehe Tɨni ruvehe mə truvehimɨru nərmama ia tɨprənə. 15  *Iərmama sə rani irapw mə Iesu in Tɨni Kumwesən, Kumwesən rəpwit əknekɨn irə, nənə in mwi rəpwit əknekɨn ia Kumwesən. 16  *Kɨtaha səuvəukurən raka nokeikeiien i Kumwesən ramo m kɨtaha, səuvəuvehe raka mhəni nɨpərhienien irə. Kumwesən in nukune nokeikeiien. Ro iamɨnhi irə iərmama sə ramarə ia nokeikeiien in rəpwit əknekɨn ia Kumwesən, Kumwesən rəpwit əknekɨn irə. 17  *Nəpɨn nokeikeiien ruvehe matukwatukw pam ia kɨtaha, noien i tro kɨtaha səpwəh nehekɨrien ia nəpɨn Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me irə səvəi nərmama. Kɨtaha tsəpwəh nehekɨrien nəpɨn nəha, tɨ nəri nə mə ia tɨprənə i noien səkɨtaha rəmwhen ia noien səvəi Kristo. 18 Iərmama sə ramokeikei Kumwesən ko rɨpkhekɨr mhə in. Nəpɨn kɨtaha səukurən amasan mə Kumwesən ramokeikei kɨtaha, kɨtaha tsəpwəh nehekɨrien. Iərmama ramhekɨr tɨ nəri nə mə rerɨn ramrhi nərpwɨnien nəha Kumwesən tro, mətə iərmama sə ramhekɨr iamɨnhi irə rɨpkukurən amasan mhə ihi mə Kumwesən ramokeikei in.

19 Kɨtaha samokeikei kɨtaha me tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨməkupwən mokeikei kɨtaha. 20 Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨni mə ramokeikei Kumwesən, mətə raməmwəki ihi piəvni, in ieikuə riti. Iərmama sə rəpwəh nokeikeiien piəvni sə ramətoni ia nənimen in ko rɨpkokeikei mhə Kumwesən sə rɨpkətoni mhə. 21  *Nənə nəɡkiariien i in i Iesu rɨməuvei pehe m kɨtaha. Iərmama sə ramokeikei Kumwesən traməkeikei mokeikei mwi piəvni.

5

Iərmama sə rani nɨpərhienien ia Iesu Kristo

1  *Nərmama me pam səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu mə in Kristo sə Kumwesən rɨməni mə trərhi pehe i, irəha nɨpwnəti Kumwesən me. Nənə kɨmiaha hiəukurən mə iərmama sə ramokeikei tata riti in ramokeikei mwi nɨpwnətɨn me. 2 Kɨtaha tsəfukurən mə samokeikei pərhien nɨpwnəti Kumwesən me? Trɨni mɨnuə samokeikei Kumwesən, nənə mamho nəɡkiariien me səvənhi, noien nəha ramahatən pen mə kɨtaha samokeikei pərhien irəha. 3  *Trɨni mɨnuə samokeikei Kumwesən nɨpwran i tsamo nəɡkiariien me səvənhi. Nənə nəɡkiariien me səvənhi həpkɨpam mhə tukutaha, 4  *tɨ nəri nə mə kɨtaha pam nɨpwnəti Kumwesən me saməuvehi irapw nɨskaiien səvəi noien ərəha me kamo ia tɨprənə i. Nəri sə saməskai irə rauvehi irapw nɨskaiien səvəi noien ərəha me kamo ia tɨprənə i in i nahatətəien səkɨtaha. 5  *Sin ko ruvehi irapw nɨskaiien səvəi noien ərəha me kamo ia tɨprənə i? Iərmama sə rani nɨpərhienien mə Iesu in Tɨni Kumwesən, iərmama nəha in əpa ko ruvehi irapw nɨskaiien səvəi noien ərəha me kamo ia tɨprənə i.

6  *Iesu Kristo in iərmama sə rɨməuvehe ko paptaes irə ia nui marə memhə mwi nɨten raiu. Rɨpko mhə in iərmama sə rɨməuvehe ko paptaes əpa irə ia nui, rekəm. Mətə in iərmama sə rɨməuvehe ko paptaes irə ia nui marə memhə mwi nɨten raiu. Nənɨmwɨn Ikinan rani irapw mə nəri nəha ro nɨpərhienien, tɨ nəri nə mə Nənɨmwɨn Ikinan in nukune nɨpərhienien. 7 Nəri kahar hamarni irapw nəri nəha mə ro nɨpərhienien, 8  *Nənɨmwɨn Ikinan mɨne nui mɨne netə. Nənə nəɡkiariien səvənrahar kwatia. 9  *Nəpɨn me kɨtaha saməni nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvəi iərmama, mətə nəɡkiariien səvəi Kumwesən ro nəɡsen məpi raka, tɨ nəri nə mə nəɡkiariien nə nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Nənə in ruvəuvei pehe raka nəɡkiariien səvənhi raməɡkiari ia Tɨni. 10  *Iərmama sə rani nɨpərhienien ia Tɨni Kumwesən rauvehi nəɡkiariien nəha ia rerɨn. Mətə iərmama sə rɨpkɨni mhə nɨpərhienien ia Kumwesən, in rani Kumwesən mə ieikuə riti, tɨ nəri nə mə in rɨpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien sə Kumwesən ruvəuvei pehe raka raməɡkiari ia Tɨni. 11 Nəfe nəha nəɡkiariien? Nəɡkiariien i in i. Kumwesən rɨməuvei pehe nɨmɨruien rerɨn m kɨtaha, nənə nɨmɨruien nəha saməuvehi ruku pen tɨ Tɨni. 12  *Iərmama sə rauvehi Tɨni Kumwesən rauvehi mwi nɨmɨruien, mətə iərmama sə rɨpkuvehi mhə Tɨni Kumwesən rɨpkuvehi mhə nɨmɨruien.

Nɨmɨruien rerɨn

13  *Iakamrai nəɡkiariien me i rauvehe tukumiaha. Kɨmiaha nərmama səməme hiaməni nɨpərhienien ia nəɡhi Tɨni Kumwesən. Iakokeikei mə kɨmiaha tihəukurən mə hiəuvəuvehi raka nɨmɨruien rerɨn. 14  *Nənə təkwtəkwuni, trɨni mɨnuə kɨtaha səfwaki m Kumwesən, nari riti nəha ikɨn ramasitu ia kɨtaha mə tsəpwəh nehekɨrien. Nəri nəha in i Kumwesən ruvəni raka mə trɨreɡi nəfwakiien səkɨtaha, mətə nəfwakiien səkɨtaha traməkeikei mhesi pen atukwatukw nətərɨɡien səvənhi mɨne nəfe in rokeikei mə tro. 15 Trɨni mɨnuə səukurən mə in trɨreɡi nəfwakiien səkɨtaha, nəfe nəɡhɨn tsəres in i, nənə səuvəukurən raka mə tsəuvehi.

16  *Trɨni mɨnuə kɨmiaha riti rətoni piəvni riti ramo noien ərəha mətə rɨpko mhə noien ərəha sə ramiri pen in mə tremhə, kɨmiaha tihəfwaki tukwe pwəh Kumwesən ruvei pen nɨmɨruien min. Mətə noien ərəha riti nəha ikɨn sə ramiri pen iərmama mə tremhə. Nənə iou iapkɨni mhə mə tihəfwaki tɨ nərmama səməme kamho noien ərəha nəha. 17 Nərmama me pam səməme kamho noien sə rɨpkatukwatukw mhə kamho noien ərəha, mətə noien ərəha me nepwɨn nəha ikɨn səməme həpkiri pen mhə irəha mə tuhemhə.

18  *Kɨtaha səukurən mə iərmama sə in tɨni Kumwesən, Tɨni Kumwesən atukwatukw rauvehi amasan in. Ro iamɨnhi irə iərmama nəha ko rɨpkəmwur pen mhə ia noien ərəha, iəremhə ərəha Setan rɨreirei nɨrapiien in. 19  *Kɨtaha səukurən mə kɨtaha nɨpwnəti Kumwesən me, mətə nərmama səvəi tɨprənə irəha pam kamharə ia rəɡi iəremhə ərəha Setan. 20  *Kɨtaha səukurən mwi mə Tɨni Kumwesən rɨməuvehe, muvei pehe nukurənien m kɨtaha mə tsəukurən Kumwesən i Kumwesən pərhien. Nənə kɨtaha səuvəuvehe raka mhəpwit əknekɨn ia Kumwesən nəha. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə səpwit əknekɨn ia Tɨni, Iesu Kristo. In nə Kumwesən pərhien. In nə nɨmɨruien rerɨn.

21  *Nɨpwnətɨk me. Tihətui amasan tukumiaha me mhəpwəh nəfwakiien m nənɨmwi nari me.

* 1:1: Jon 1:1-2,4, 1Jon 2:13-14

* 1:2: Jon 1:14

* 1:4: Jon 16:24

* 1:5: 1Tim 6:16, Jem 1:17

* 1:6: 1Jon 2:4

* 1:7: Jon 3:21, Aes 2:5, Hip 9:14, Rev 1:5, 7:14

* 1:8: Sam 32:5, Prov 28:13

* 2:1: Hip 7:25, 9:24

* 2:2: Jon 1:29, 11:52, Kol 1:20, 1Jon 4:10,14

* 2:4: 1Jon 1:6,8

* 2:7: 2Jon 5-6, 1Jon 2:24, 3:11

* 2:8: Jon 13:34, Rom 13:12, Jon 1:9

* 2:9: 1Jon 3:10,15, 1Jon 4:20

* 2:10: Jon 11:9, Rom 14:13

* 2:11: Jon 11:10, 12:35

* 2:12: 1Kor 6:11

* 2:13: 1Jon 1:1

* 2:15: Rom 8:7

* 2:16: Rom 13:14, Jem 4:16, 1Tes 2:11

* 2:17: Mat 7:21, 1Kor 7:31

* 2:18: 1Tes 4:7, Mat 24:5,24, 2Jon 7

* 2:19: Wok Me 20:30, 1Kor 11:19

* 2:20: 1Kor 2:15, 1Jon 2:27

* 2:22: 1Jon 4:3, 2Jon 7

* 2:23: Jon 5:23, 15:23, 1Jon 4:15, 5:1, 2Jon 9

* 2:25: Jon 3:15, 6:40

* 2:27: Jon 16:13

* 2:28: 1Jon 3:2, 4:17

* 2:29: 1Jon 3:7,10

* 3:1: Jon 1:12-13, Jon 16:3

* 3:2: 2Kor 3:18, Fil 3:21

* 3:5: 2Kor 5:21, 1Pit 2:22-24, 1Jon 2:2

* 3:6: Rom 6:1-2,14, 1Jon 3:9

* 3:7: 1Jon 2:29

* 3:8: Jon 8:44

* 3:9: 1Jon 5:18

* 3:11: Jon 13:34

* 3:12: Jen 4:8

* 3:13: Mat 5:11-12, Jon 5:18-19

* 3:14: Jon 5:24, 1Jon 2:11, Mat 5:21-22

* 3:15: Rev 21:8

* 3:16: Jon 13:1, Kal 1:4, 1Tes 2:8

* 3:17: Dut 15:7

* 3:18: Jem 2:15-16

* 3:21: Hip 4:16

* 3:22: Mat 21:22

* 3:23: Jon 6:29, 13:34

* 3:24: Rom 8:9, 1Jon 4:13

* 4:1: Mat 7:15, 1Jon 2:18, 2Jon 7, 1Tes 5:21

* 4:2: 1Kor 12:3

* 4:3: 1Jon 2:18, 2Jon 7

* 4:4: Mat 12:29, 1Jon 5:4-5

* 4:5: Jon 15:19

* 4:6: Jon 8:47

* 4:7: 1Jon 2:29

* 4:8: 1Jon 4:16

* 4:9: Jon 3:16

* 4:10: Rom 5:8-10, 1Jon 2:2

* 4:11: Mat 18:33

* 4:12: Jon 1:18, 1Jon 2:5-6

* 4:13: 2Kor 1:22, 1Jon 3:24

* 4:14: Jon 3:17

* 4:15: 1Jon 5:5

* 4:16: 1Jon 4:8

* 4:17: 1Jon 2:28

* 4:21: Mat 5:44-45, Mak 12:29-31

* 5:1: 1Jon 4:15

* 5:3: Jon 14:15,23-24, 2Jon 6, Mat 11:30

* 5:4: Jon 16:33

* 5:5: Rom 8:37, 1Jon 4:4

* 5:6: Jon 1:29-34; 19:34

* 5:8: Jon 15:26

* 5:9: Jon 5:32-37; 8:18

* 5:10: Kal 4:6

* 5:12: Jon 3:36

* 5:13: Jon 20:31

* 5:14: Jon 14:13, 16:23, 1Jon 3:21-22

* 5:16: Mat 12:31

* 5:18: 1Jon 3:9, Jon 17:5

* 5:19: 1Jon 4:6

* 5:20: Jon 17:3

* 5:21: 1Kor 10:14

Seken Jon

Seken Jon

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Jon rɨrai nəkukuə i kani mə Seken Jon revən tɨ pran sə Kumwesən rɨmərfi mɨne nɨpwnətɨn me. Səreirei mə rɨrai nəkukuə i revən tɨ pran əfwaki riti mɨne nərmama me ia nəkwai nimwə səvənhi uə nəfwakiien riti mɨne nakalasia me səvənhi. Nəkukuə i raməɡkiari ia nokeikeiien sə nakalasia me tuho mɨnraha me. Jon rɨni mə nəpɨn iko nokeikeiien ikamo nəkwai Kumwesən. Nənə nəɡkiariien səvəi Kumwesən rani mə tsarə ia nokeikeiien. Jon ramahatən mwi mə Iesu in Tɨni Kumwesən in iərmama in Kumwesən. Nakalasia me tuharaka ia nərmama me səməme kamhəni mə Iesu in iərmama a, rɨpko mhə in Kumwesən.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Iou elta səvəi nəfwakiien. Iakamrai nəkukuə i rauvehe tukw ik pran asori sə Kumwesən ruvərfi raka ik. Rauvehe mwi tɨ nɨpwnətɨm me. Iakokeikei pərhien kɨmiaha. Nənə rɨpko mhə iou əpa, mətə nərmama me pam səməme həukurən nəɡkiariien pərhien, irəha mwi hokeikei kɨmiaha. 2 Kɨmaha iahokeikei kɨmiaha iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəɡkiariien pərhien ramarə ia rerɨtaha, nənə trarə rerɨn tukutaha. 3 Pwəh Kumwesən Tata səkɨtaha, mɨne Tɨni, Iesu Kristo, trouəriari pehe namasanien, mɨne napiien, mɨne nəmərinuien m kɨtaha. Pwəh irəhar hararə tukutaha ia nɨpərhienien mɨne nokeikeiien.

Kɨtaha tsokeikei kɨtaha me

4  *Iou iakamaɡien asori, tɨ nəri nə mə iakətoni nɨpwnətɨm me nepwɨn kamhesi pen nəɡkiariien pərhien rəmwhen ia Tata səkɨtaha rɨməni pehe tukutaha i mə tsaməkeikei mho. 5  *Nənə təkwtəkwuni kɨtirimak iakani pehe tukw ik mə kɨtaha tsaməkeikei mhokeikei kɨtaha me. Nəɡkiariien i iakamrai mik rɨpko mhə nəɡkiariien ro sə vi tukutaha, rekəm. Səuvəreɡi raka nəɡkiariien i fwe kupwən. 6  *Kɨtaha tsəfo mho nərmama hətoni mhəukurən mə kɨtaha samarə pərhien ia nokeikeiien i sə iakaməɡkiari irə? Kɨtaha tsaməkeikei mho nəɡkiariien me səvəi Kumwesən. Nənə in i nəɡkiariien səvənhi rəmwhen kɨmiaha hiəuvəreɡi raka fwe kupwən. Kɨtaha tsaməkeikei mharə ia nokeikeiien.

Kɨmiaha tihaməsiari tɨ nahatən eikuə me

7  *Nahatən eikuə me həpɨk həuvəier raka mamhəuvən ia kwopun me ia tɨprənə i. Nahatən me i həpkɨni mhə nɨpərhienien mə nəpɨn Iesu Kristo rɨməuvehe nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrai iərmama pərhien. Iərmama iamɨnhi in iərmama sə rameikuə raməmwəki pɨk Kristo. 8 Kɨmiaha tihətə amasan kɨmiaha me mhəpwəh nəseniien irəha heikuə ia kɨmiaha, kamo kɨmiaha hiarfai ia nəfe kɨtaha sənəmwur tukwe. Ramasan mə kɨmiaha tihəuvehi nərəkuien pam səkɨmiaha. 9  *Iərmama sə rəpi raka nəɡkiariien me sə Kristo rɨnahatən nərmama me səvənhi irə, mamrɨpɨn nəɡkiariien me nepwɨn mwi sə raku pen ia nətərɨɡien atukw səvənhi, Kumwesən riwən tukwe. Mətə iərmama sə ramesi pen amasan nahatənien me səvəi Kristo, Tata Kumwesən mɨne Tɨni, irau pəri krauarə tukwe. 10  *Trɨni mɨnuə iərmama riti ruvehe tukumiaha, mətə nəɡkiariien sə ramahatən nərmama irə ropə ia nəɡkiariien i, tihəpwəh nuvehiien in ruvnimwə ia nimwə me səkɨmiaha. Kɨmiaha tihəpwəh nɨniien ramasan tukwe, 11 tɨ nəri nə mə iərmama sə ramɨni ramasan tɨ iərmama iamɨnhi, rəmwhen a in mwi ramasitu ia noien ərəha me səvənhi.

Nəɡkiariien sampam

12  *Nəɡkiariien me i rɨpɨk iakuə takrai mɨni pehe tukumiaha, mətə iakəpwəh nokeikeiien mə takrai pen ia nɨmwai nəkukuə. Rerɨk ramrhi mə takaməkeikei muvehe tukumiaha, nənə kɨtaha sətə nəmrɨtaha me mhəɡkiari. Tako iamɨnhi mə rerɨtaha pam traɡien. 13 Piam i sə Kumwesən ruvərfi raka in, nɨpwnətɨn me həni ramasan tukw ik.

* 1:1: 1Tes 5:1, 3Jon 1

* 1:4: 3Jon 3

* 1:5: 1Jon 2:7, 3:11

* 1:6: 1Jon 5:3

* 1:7: 1Jon 4:1-3

* 1:9: 1Jon 2:23

* 1:10: Efes 5:11, 2Tes 3:6

* 1:12: 3Jon 13-14

Nampa Tri Jon

Nampa Tri Jon

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Jon rɨrai nəkukuə i kani mə Nampa Tri Jon revən tɨ in riti nəɡhɨn nə Kaius. Kaius in iəmə asori riti səvəi nakalasia me. Ia nousəsɨmwɨnien səvəi nakalasia me fwe imwei Kaius iərman riti nəɡhɨn nə Tiotrefes. In rəpwəh nokeikeiien mə nakalasia me tuhəsevər ia rukwənu səvənraha tɨ nərmama səməme haməvisau nəɡkiariien səvəi Kumwesən ia kwopun me. Jon rɨrai nəkukuə i mə trəɡnəɡɨni Kaius mɨni tanak tukwe tɨ nasituien səvənhi. In rɨrai mwi nəkukuə i mə trəɡkiari skai m Tiotrefes mə in rɨpkasitu mhə. Jon rɨni mə traməkeikei mevən akwauakw fwe ikɨn masitu ia nirəha.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Iou elta səvəi nəfwakiien. Iakamrai nəkukuə i rauvehe tukw ik Kaius keikei. Iakokeikei pərhien ik. 2 Piak keikei. Iakəfwaki maməres mə tikamarə amasan ia narimnari me pam. Iakaməres mwi mə tikəsanɨn a nemhəien riti trɨpkuvehi mhə ik rəmwhen ikamarə amasan ia nɨmɨruien səim.

Jon rerɨn raɡien tɨ noien amasan səvəi Kaius

3  *Rerɨk raɡien nəpɨn iakreɡi piəvtaha me nepwɨn həuvehe mhəni irapw nɨpərhienien səim. Irəha həni mə ia nəpɨn me ikamesi pen nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien. 4 Nəpɨn iakreɡi mə nɨpwnətɨk me kamhesi pen nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien rerɨk raɡien pɨk məpi raka nəpɨn rerɨk raɡien tɨ narimnari me nepwɨn. 5 Piak keikei. Ia nəpɨn me pam ikamo noien amasan, mamasitu ia piəvtaha me səməme həuvehe tukw ik nəri auər a mə ikreirei irəha. 6  *Irəha həuvəni irapw raka nokeikeiien səim ia nəmri nakalasia me ia kwopun i. Trɨni mɨnuə nepwɨn mwi həuvehi suatuk səvənraha mhəuvehe tukw ik, ramasan mə tikamasitu mwi ia nirəha ia noien sə Kumwesən rokeikei. 7  *Tiko iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə irəha həuvəier imwənraha mə tuhəuvən mhəvisau irapw nəɡhi Iesu Kristo. Nənə ia suatuk səvənraha irəha həpkuvehi mhə nasituien riti ruku pen tɨ nərmama səməme həreirei Kumwesən. 8 Kɨtaha tsaməkeikei mhasitu ia nərmama me ho iamɨnhi mə kɨtaha tsəuvehi rəɡɨtaha me mho kuatia tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien.

Tiotrefes mɨne Temetrius

9 Iakuvərai raka nəkukuə riti ruvehe tɨ nakalasia me nə imwam. Mətə Tiotrefes, iəmə sə rokeikei mə trakupwən ia nirəha, rɨpkətərɨɡ mhə nəɡkiariien səiou. In rɨpkətərɨɡ mhə irə tɨ nəri nə mə in ramo nəri auər a ia nasoriien səkɨmaha. 10 Trɨni mɨnuə iakuvehe, takɨni irapw narimnari me sə in ramo. Takɨni irapw nəɡkiariien ərəha me sə in ramɨni mauəsi kɨmaha irə. Rɨpko mhə in a nə in ramo. Mətə nəpɨn piəvtaha me həuvehe, in rɨpkəsevər mhə ia nimwə səvənhi tɨ nirəha, nənə mamɨnise mwi nərmama səməme hokeikei mə tuho, mamərhi irapw irəha ia nəmri nakalasia me. 11  *Piak keikei. Tikəpwəh nesi penien noien ərəha, mətə tikesi pen noien amasan. Iərmama sə ramo noien amasan in səvəi Kumwesən. Iərmama sə ramo noien ərəha in rɨreirei Kumwesən. 12  *Mətə nərmama pam kamhəni amasan Temetrius. Noien səvənhi ramahatən pen mə in ramesi pen nəɡkiariien sə ro nɨpərhienien. Kɨmaha mwi iahaməni mə in iəmə amasan riti. Nənə kɨmiaha hiəukurən mə nəfe kɨmaha iahaməni ro nɨpərhienien.

Nəɡkiariien sampam

13  *Nəɡkiariien me i rɨpɨk iakuə takrai mɨni pehe tukw ik, mətə iakəpwəh nokeikeiien mə takrai pen ia nɨmwai nəkukuə. 14 Rerɨk ramrhi mə trɨpko mhə tui iakuvehe tukw ik, nənə krau krouətə nəmrɨrau me rouəɡkiari. 15 Iakəfwaki mə nəmərinuien tramarə tukw ik. Nənə ik me nepwɨn ia kwopun i həni pehe ramasan tukw ik. Tikɨni tukwini ramasan səkɨmaha revən tɨ piəvtaha me nepwɨn nə kɨmiaha mɨnraha.

* 1:1: 2Jon 1

* 1:3: 2Jon 4

* 1:6: Taet 3:13

* 1:7: 1Kor 9:12,15

* 1:11: 1Jon 3:6-10

* 1:12: Jon 19:35

* 1:13: 2Jon 12

Jut

Jut

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Jut rəmwhen ia Jemes, in piəvi Iesu. In rɨrai nəkukuə i məɡkiari ia nahatən eikuə me səməme Pita raməɡkiari ia nirəha ia nəkukuə səvənhi sə ro kəru irə. Jut in mwi rɨni mə nakalasia me tuhaməkeikei mhəsiari kamo nahatən eikuə me nəha həkoui irapw irəha ia suatuk atukwatukw. Nahatən eikuə me nəha haməni mə Iesu rɨpko mhə in Tɨni Kumwesən. Irəha kamhəiri pen nərmama ia noien ərəha. Jut rɨni mə Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvəi nahatən eikuə me mouraha irəha. Rəmwhen in rɨnərpwɨn raka noien ərəha səvəi naɡelo ərəha me mɨne nərmama ərəha me ia nəpɨn səvəi Oltestamen.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Iou Jut. Iou iərmama riti sə iakamo tukwini nari m Iesu Kristo. Piak nə Jemes. Iakamrai nəkukuə i rauvehe tukumiaha nərmama me i Tata Kumwesən rɨnokeikei kɨmiaha, məkwein ia kɨmiaha. Iesu Kristo in ramətui amasan tukumiaha. 2  *Pwəh Kumwesən trəriari pehe napiien, nəmərinuien, mɨne nokeikeiien m kɨmiaha. Pwəh irəhar harasori mwi tukumiaha.

Nəkur ərəha me mɨne nərpwɨnien sə Kumwesən tro mɨnraha

3  *Piak keikei me. Fwe kupwən iakokeikei pɨk mə takrai nəkukuə i m kɨmiaha, məɡkiari ia suatuk səkɨtaha pəri Kumwesən rauvehimɨru kɨtaha irə. Mətə təkwtəkwuni iakreɡi mə takaməkeikei mɨrai nəɡkiariien i, mɨni pehe tukumiaha mə tihaməkeikei mhousari mhəkwtəmhiri əknekɨn nəɡkiariien i kɨtaha samahatətə irə. In i nəɡkiariien pərhien sə Kumwesən rɨməuvei pen m nərmama me səvənhi, nənə trɨpkuvei pen mhə mwi ia nəpɨn riti mwi. 4  *Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nərmama nepwɨn həuvəuvehe afafa raka ia nousəsɨmwɨnien səkɨmiaha. Irəha nəkur ərəha me. Kamhəkoui namasanien i Kumwesən rauvehimɨru kɨtaha irə ruvehe mo nari riti sə raməseni irəha həukurən noien nəfe nəɡhɨn nətərɨɡien ərəha səvənraha rokeikei. Irəha kamhəuvsini təkutanraha m Iesu Kristo, mətə in əpa nəha Iəmə asori mɨne Iərɨmənu səkɨtaha. Kuvərai pen raka tui ia Nəkukuə Ikinan nəfe nərpwɨnien Kumwesən truvei pen mɨnraha.

5  *Iakuə tako rerɨmiaha rɨrhi nari m nari me nepwɨn səməme hiəuvəukurən raka. Fwe tui Iərɨmənu rɨməuvehimɨru nəkur Isrel, miri raka irəha ia tənə Ijip, mətə kurirə rousi əpune irəha nəha səməme həpkɨni mhə nɨpərhienien ia nəɡkiariien səvənhi. 6  *Nənə rerɨmiaha trɨrhi ro naɡelo me nəha fwe kupwən səməme həpkəkwtəmhiri mhə nasoriien sə kauvei pen mɨnraha, mətə haraka irə, mhəpwəh kwopun atukwatukw səvənraha. Kumwesən rɨnərihi irəha ia jen me səməme tuhəpkiwən mhə, məmri pen irəha fwe inhərɨpw ia kwopun rɨpitəv ikɨn. Tuhamarə ikɨn meste nəpɨn asori sə Kumwesən trərpwɨn noien ərəha irə. 7  *Nənə tihəpwəh nenouenouien taon mi nəha Sotom mɨne Komora mɨne rukwənu me ipaka fwe kupwən. Napw rahi pam nərmama me ikɨn tɨ nəri nə mə nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me, nərman me kamhəiri atukw a irəha me. Nərmama me nəha həmwhen ia nahatən penien riti sə ramahatən pen nərmama səməme Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səvənraha ia napw sə rauək rerɨn.

8  *Ia noien me nəha rəmwhen a mwi nərmama me i iakaməɡkiari ia nirəha kamhəkurirə nəməkrəhaien me səvənraha, mamho noien əmkemɨk ia nɨpwranraha, mamhəni mə Iərɨmənu in rɨpkasori mhə ia nirəha, nənə mamhəni ərəha mwi naɡelo me fwe ia neiai. 9  *Mətə Mikael i, aɡelo sə rasori ia naɡelo me pam, in rɨpko mhə iamɨnhi. Fwe kupwən, nəpɨn krouəvisə irau Setan mə sin truvehi nɨpwrai Moses mɨnɨmwi, in rɨpkuvehi utə mhə in mɨni nəɡkiariien ərəha riti muəsi Setan i. Mətə in rɨni a mə, “Pwəh Iərɨmənu trɨnise ik.” 10  *Mətə nərmama me i, trɨni mɨnuə həreirei nɨpwrai nari riti, tuhaməkeikei mhəni ərəha. Irəha həmwhen ia nəri əprmɨn me səvənraha nətərɨɡien riwən. Hamo a nəfe narimnari me rerɨnraha rokeikei, nənə noien nəha ramouraha a irəha.

11  *Aueh, trərəha anan tɨ nirəha! Irəha kamhesi pen suatuk nə Ken* rɨnesi pen. Irəha hokeikei pɨk mane mamhəmwei ia nərəhaien nəha Palam* rɨno. Irəha atukw a kamhouraha irəha tɨ nəri nə mə kamhərer mamhəni ərəha Kumwesən rəmwhen ia Kora rɨno.

12  *Irəha həmwhen ia nɨpitəvpitəvien me ia kurkwamiaha. Nəpɨn hiamousəsɨmwɨn kɨmiaha me ia nokeikeiien, mamhani pəri nari, irəha həpkehekɨr mhə, mamhətərɨɡ atukw a tɨ nirəha. Irəha həmwhen ia nəpuə me nɨmətaɡi rameikwi pehe irəha, mətə nesən riwən. Irəha həmwhen ia nei me həpkukuə mhə ia nəpɨn sə nei raukuə irə. Ro iamɨnhi irə tukeivi utə irəha irəha ruenhɨnraha me nənə tuhemhə anan. 13  *Irəha həmwhen ia peiau peiau asori me ia təsi. Noien səvəi naurɨsien səvənraha rameiai rəmwhen ia nɨsəkwai təsi. Irəha həmwhen ia kəməhau səməme kamhəivə. Kumwesən rɨnəpnəpenə raka kwopun pitəv anan riti səvənraha tuharə rerɨn ikɨn.

14  *Inok, iərmama sə ro sefen ruku pen ia kwənəkwus səvəi Atam, rɨni irapw nəɡkiariien sə Kumwesən ruvei pen min, mukupwən məɡkiari ia nərmama me i, mɨni mə,

“Hətə ro! Iərɨmənu rauvehe irəha naɡelo ikinan me səvənhi irəha taosen m taosen.

15 In rauvehe mə trərpwɨn noien ərəha səvəi nərmama me pam.

Nəfe noien ərəha me irəha həno ia suatuk sə rəpwəh nəmwhenien ia nənimen,

uə nəfe nəɡkiariien skai me nəkur ərəha me səməme kamho noien ərəha həməni irə,

in tro pui pam, muvei pen nərpwɨnien mɨnraha.”

16  *Nərmama me i kamho nəɡkiariien me tɨ nɨni ərəhaien nari. Ko irəha həpkafafa mhə. Kamhesi pen nəfe noien ərəha nətərɨɡien səvənraha rokeikei. Kamhəfiəutə atukw a ia nirəha me. Kamhəɡnəɡɨni nərmama, mətə ho a mə nərmama tuhasitu ia nirəha.

Rerɨmiaha tramrhi nəɡkiariien səvəi aposol me

17  *Mətə piak keikei me, rerɨmiaha traməkeikei mɨrhi nəfe aposol me səvəi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha həuvəni raka fwe kupwən mə trier irapw. 18  *Həməni pehe tukumiaha i mə, “Tramevən ipaka tɨ nəpɨn sampam nərmama nepwɨn tuhəuvehe. Irəha tuharɨs ia kɨmiaha, mamhesi pen nəfe noien ərəha nətərɨɡien səvənraha rokeikei, mamho narimnari me həpwəh nəmwhenien ia nəmri Kumwesən.” 19  *Nərmama me i tuhəvisə mheitehi kusen səkɨmiaha. Irəha nərmama me səvəi tɨprənə i. Nənɨmwɨn Ikinan riwən ia nirəha.

20  *Mətə piak keikei me, kɨmiaha tihaməkeikei mhərpwi əknekɨn kɨmiaha me, mho nahatətəien səkɨmiaha rɨskai. Nahatətəien nəha ruku pen tɨ Kumwesən, nənə ro ikinan i. Nəpɨn me tihaməkeikei mhəfwaki ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan, 21 mhəpwəh narakaien ia nokeikeiien səvəi Kumwesən. Tiho iamɨnhi mamheitenhi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha. In truvehe mapi kɨmiaha, nənə muvei pehe nɨmɨruien rerɨn m kɨmiaha.

22 Nərmama səməme nahatətəien səvənraha rɨpkɨskai mhə, kɨmiaha tihaməkeikei mhapi irəha. 23  *Nərmama səməme kamho noien ərəha me, tihaməkeikei mhəuvehi raka irəha ia noien ərəha me səvənraha. Tihəuvehimɨru irəha pwəh həpwəh nevənien fwe ia napw. Nərmama nepwɨn mwi tihaməkeikei mhapi irəha, mhehekɨr mwi irəha. Nəri auər a mə tɨnari səvənraha, mətə tihəhekɨr i, mhəpwəh nɨrapiien, tɨ nəri nə mə rəmkemɨk ia nərəhaien səvənraha.

Nəɡkiariien sampam

24  *Kumwesən in əpa trəkwtəmhiri kɨmiaha mə tihəpwəh nɨmweiien. In əpa tro hiəuvən mhərer ia nənimen ia kwopun səvənhi sə raməhiapw, kɨmiaha tihatukwatukw pam, mamhaɡien asori. 25  *Kumwesən i sə rauvehimɨru kɨtaha ia nəɡhi Iesu Kristo Iərɨmənu səkɨtaha in əpa Kumwesən. Pwəh nəɡnəɡɨniien, mɨne nərɨmənuien, mɨne nɨskaiien, mɨne nasoriien həuvən əpa tukwe fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi, ipwet mɨne, mamevən meste nuk nuk me. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi.

* 1:1: Mat 13:55

* 1:2: 2Tes 1:2

* 1:3: 1Tim 1:18

* 1:4: Kal 2:4, 2Tes 2:1

* 1:5: 2Tes 1:12, 1Kor 10:5

* 1:6: 2Tes 2:4,9

* 1:7: Jen 19:1-25, 2Tes 2:6,10

* 1:8: 2Tes 2:10

* 1:9: Dan 10:13,21, Dan 12:1, 2Tes 2:11, Rev 12:7, Sek 3:2

* 1:10: 2Tes 2:12

* 1:11: 1Jon 3:12, 2Tes 2:15, Nam 16:1-35

* 1:11: Jen 4:3-8

* 1:11: Nam 31:16

* 1:12: 2Tes 2:13,17, Esik 34:8

* 1:13: 2Tes 2:17, Aes 57:20

* 1:14: Jen 5:21-24, Dut 33:2, Mat 25:31

* 1:16: 2Pit 2:10,18

* 1:17: 2Tes 3:2

* 1:18: 2Tes 3:3

* 1:19: 1Kor 2:14

* 1:20: Kol 2:7, 1Tes 5:11

* 1:23: Amos 4:11, Sek 3:2, Rev 3:4

* 1:24: Fil 1:10, 2Tes 3:14

* 1:25: Rom 16:27, 2Tes 3:18

Revelesen

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Revelesen

Nəɡkiariien sə rani mə nəfe i nəkukuə

Jon in aposol riti səvəi Iesu Kristo. Nəpɨn kɨnərhi irapw in revən fwe tənə əmwerɨs riti nəɡhɨn nə Patmos nənə mɨrai nəkukuə i Revelesen. Jon rokeikei mə truvehi utə nətərɨɡien səvəi nakalasia me səməme kamo nəmisəien mɨnraha tɨ nahatətəien səvənraha ia Iesu Kristo. Jon rokeikei mə nakalasia me tuhəukurən mə Kumwesən ramərɨmənu ia nəfe kamo ia tɨprənə i. Ia nəkukuə i Nənɨmwɨn raməɡkiari mamo səukurən mə Iesu Kristo in Iərɨmənu. In ramərɨmənu ia nərmama me pam mɨne narimnari me pam, mamərɨmənu mwi ia nərmama səməme haməuvehi nɨskaiien asori ia tɨprənə i. Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama mɨne Setan ia kwopun napw rauək ikɨn. Kumwesən tro nɨtətə sə in ramərɨmənu irə trier irapw. In tro mwi neiai vi riti mɨne tɨprənə vi riti.

1

Nəɡkiariien sə rakupwən

1  *Nəkukuə i raməɡkiari ia nari m nari me səməme Iesu Kristo rɨno pui. Kumwesən rɨməuvei pen narimnari me i min mə in trahatən səvənhi iotukwininari me irə pwəh irəha hətoni mhəukurən narimnari me nəha rɨpko mhə tui tuhaməkeikei mhəier pehe. Iesu rərhi pen aɡelo səvənhi revən məvisau pen narimnari me i m səvənhi iotukwininari riti nəɡhɨn nə Jon. 2 Jon nə rɨrai pen ia nəkukuə i narimnari me pam sə in rɨnətoni. In i nəɡkiariien səvəi Kumwesən mɨne nəɡkiariien sə Iesu Kristo rɨni mə ro nɨpərhienien. 3  *Pwəh Kumwesən rəkwein amasan ia iərmama sə trəvsini irapw nəɡkiariien me ia nəkukuə i. Pwəh in rəkwein amasan mwi ia səməme tuhəreɡi mhesi pen nəfe kɨmərai pen ia nəkukuə i. Iakani iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə nəpɨn sə narimnari me i tuhəier pehe irə ruvəuvehe ipaka.

Jon rɨrai nəkukuə i revən tɨ nakalasia me ia taon me nəha sefen ia profens Esia

4  *Iou Jon iakamrai nəkukuə i rauvehe tukumiaha nakalasia me ia taon me nəha sefen ia profens Esia. Iakəfwaki mə Kumwesən sə rɨnarə fwe kupwən, marə ipwet mɨne, mamevən meste trɨpkiwən mhə, in truvei pehe namasanien mɨne nəmərinuien m kɨmiaha. Iakəfwaki mə nənɨmwɨn me nəha sefen kupwən ia jea sə in raməkure irə mamərɨmənu, 5  *mɨne Iesu Kristo irəha mwi tuho iamɨnhi irə. Iesu Kristo in iərmama i rɨməni irapw nəfe in rɨnətoni mɨreɡi nərmama həukurən nətɨɡiteien ia nəɡkiariien səvənhi. In iərmama i rɨməkupwən mətui ia nərmama me səməme həuvamhə. In iərmama i ramərɨmənu ia kiɡ me səvəi tɨprənə i. In ramokeikei kɨtaha, muvi nɨten meivinari ia kɨtaha irə mə noien ərəha me səkɨtaha ko həpkəkwtəmhiri mhə mwi kɨtaha. 6  *In ro kɨtaha səmwhen ia kiɡ me mɨne pris me ia nəmri Tata Kumwesən səvənhi. Pwəh nasoriien mɨne nərɨmənuien krauevən tukwe in ia nuk nuk me. Ouəh pwəh ro iamɨnhi.

7  *Hətə ro. In rauvehe ia reri nəpuə me.

Nərmama me pam tuhətoni in ia nənimenraha.

Irəha səməme hənəpi in ia nitei,

mɨne nərmama ia kwənəkwus me pam ia təkure tɨprənə i tuhətoni,

rerɨnraha rəpou hasək tukwe.

Ouəh pwəh ro iamɨnhi.

8  *Kumwesən səkɨtaha rani iamɨnhi irə mə, “Iou i Alfa mɨne Omeka.a Iakɨnarə fwe kupwən, marə ipwet mɨne, mamevən meste tapkiwən mhə. Iakauvehi nɨskaiien me pam.”

Jon rətoni Iəməti Iərmama

9  *Iou Jon piəvmiaha riti. Kɨtaha miou samarə pəri ia nəkwai nɨtətə Iesu ramərɨmənu irə. Iakamərer əknekɨn kɨtaha m kɨmiaha ia nəmisəien me səməme kamo m kɨtaha tɨ nəɡhɨn. Nəpɨn riti fwe kupwən kəmri pen iou iakarə ia tənə əmwerɨs riti nəɡhɨn nə Patmos.b Irəha həmri pen iou fwe ikɨn tɨ nəri nə mə iakaməvisau irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən mɨne nəɡkiariien sə Iesu rɨni mə ro nɨpərhienien. 10 Ia nəpɨn səvəi Iərɨmənu səkɨtaha iakətoni vison riti Nənɨmwɨn rəriari miou. Ia vison nəha iakreɡi iərmama riti raməɡkiari ia təkutak rerɨn rasori rəmwhen ia kisɨpw, 11 mɨni mə, “Rai pen ia nəkukuə nəfe ikamətoni, nənə mərhi pen nəkukuə nəha revən tɨ nakalasia me səməme kamharə ia taon me nəha sefen. Nəɡhi taon me nəha Efesas mɨne Smana mɨne Pekamam mɨne Tuatira mɨne Satis mɨne Filatelfia mɨne Laotisia.”

12  Iakuvsini iou mə takətoni mə sin nəha raməɡkiari pehe miou. Nəpɨn ikuvsini iou mətoni nəri laet raməkure utə irə irəha pam sefen kɨno ia kol. 13  *Ia kurkwanraha iərmama riti rəmwhen ia iəməti iərmama riti. Tɨnari səvənhi rəpwəmwɨs. Rəkwani nari kɨno ia kol rukurau ia kwənpwenhɨn. 14  *Nɨmwai nukwənen rəpsan rəmwhen ia nɨmwheri sipsip. Rəpsan pɨk rəmwhen ia nɨsəkwai təsi.c Nənimen mi krouəmwhen ia nərami napw. 15 Nɨsun mi krauser rouəmwhen ia aean nəha prons sə kuvani ia napw mə sə rərəha traiu raka. Rerɨn rəmwhen ia nui asori sə ramivə mamierɨɡ. 16  *In rauvehi kəməhau me sefen ia rəɡɨn mwatuk. Nau səvəi naruaɡənien rəhiə ia nɨkaren mi ruku pen ia nɨpəɡi nəkwan mier. Nənimen rəmwhen ia meri sə raməhiapw ia rukwəsikər.

17 Nəpɨn iakətoni iəmə nəha iakmwei irapw ia nɨsun mi rəmwhen iakemhə. Mətə in rəmri pehe rəɡɨn mwatuk ia nirak, mɨni mə, “Tikəpwəh nehekɨrien. Iou iərmama i iakɨnarə raka kupwən, nənə takarə mwi kurirə. 18  *Iou iərmama i iakamɨru. Fwe kupwən iakɨmamhə, mətə ətə ro təkwtəkwuni iakuvəmɨru takɨmɨru ia nuk nuk me. Iou iakasori ia Noien Iərmama Remhə, masori mwi ia Imwei Nəkur Həuvamhə.d

19  *Ro pen tikaməkeikei mɨrai pen ia nəkukuə narimnari me i ikamətoni, səməme kamo ipwet mɨne, mɨne səməme tuhəuvehe kurirə. 20  *Takɨni pehe tukw ik i nɨpwrai kəməhau me i irəha pam sefen ikamətə ia rəɡɨk mwatuk mɨne nɨpwrai nəri laet raməkure utə irə irəha pam sefen kɨno ia kol. Kəməhau me nəha sefen irəha nəha naɡelo me səvəi nakalasia me səməme kamharə ia taon me nəha sefen. Nənə nəri laet raməkure utə irə irəha pam sefen kɨno ia kol irəha nəha nakalasia me səməme kamharə ia taon me nəha sefen.”

2

Nəɡkiariien ramevən tɨ nakalasia me fwe Efesas

1  *“Rai nəkukuə riti revən tɨ aɡelo səvəi nakalasia me ia taon nəha Efesas, mɨni pen mɨnuə:

Nəɡkiariien i səvəi iərmama sə rauvehi kəməhau sefen ia rəɡɨn mwatuk, nənə, mamavən ia kurkwai nəri laet raməkure utə irə irəha pam sefen kɨno ia kol. 2  *Iou iakukurən noien me səkɨmiaha. Iakukurən mə hiaməmwur pɨk mamhərer əknekɨn ia nəpɨn me. Iakukurən mə hiamərəpinhə ia nəkur ərəha. Hiənəkiri noien səvəi nərmama me nəha kamhəni mə irəha aposol me mətə rɨpko mhə irəha pərhien, nənə, hiənətoni raka mə irəha kamheikuə. 3 Iakukurən mə ia nəpɨn me kamo nəmisəien m kɨmiaha tɨ nəɡhɨk, mətə hiamərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨmiaha mhəpwəh nəpouien.

4 Mətə nari riti nəha ikɨn hiamo rɨpkatukwatukw mhə ia nənimek. Kɨmiaha hiənəpwəh nokeikeiien kupwən səkɨmiaha. 5  *Ro iamɨnhi irə rerɨmiaha tramrhi nərerien sə hiənərer irə fwe kupwən kurirə hiəmwei. Tihərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha, mho narimnari me nəha sə hiənamo fwe kupwən. Trɨni mɨnuə hiəpwəh nɨrərɨɡien ia noien ərəha me səkɨmiaha, nənə takuvehe tukumiaha muvehi raka səkɨmiaha nəri laet raməkure utə irə ia təmwhekɨn. 6  *Mətə nari kuatia nəha ikɨn hiamo ramasan. Kɨmiaha hiəmwəki noien me nəha nərmama səvəi Nikolas kamho rəmwhen iou mwi iakəmwəki.

7  *Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan ia nəɡkiariien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rani pen tɨ nakalasia me. Iərmama sə trɨskai meste naruaɡənien rukurau, iou takəseni in rəni nukwai nei kauvehi nɨmɨruien irə ramərer ia kwopun nəha Parataes səvəi Kumwesən.”

Nəɡkiariien ramevən tɨ nakalasia me fwe Smana

8  *“Rai nəkukuə riti revən tɨ aɡelo səvəi nakalasia me ia taon nəha Smana, mɨni pen mɨnuə:

Nəɡkiariien i səvəi iərmama sə rɨnarə raka kupwən, nənə trarə mwi kurirə. In remhə mətui mwi. 9  *Iou iakukurən nəmisəien səkɨmiaha. Iakukurən mə səkɨmiaha nautə riwən. (Mətə ia nənimek nautə səkɨmiaha rasori anan.) Iakukurən nəɡkiariien ərəha me nəha nərmama nepwɨn kamhəni ia kɨmiaha. Irəha kamhəni mə irəha nəkur Isrel, mətə rekəm. Nousəsɨmwɨnien səvənraha səvəi Setan. 10  *Tihəpwəh nehekɨrien nəmisəien i trɨpko mhə tui reste kɨmiaha. Həreɡi ro. Setan trɨpkosə pen kɨmiaha nepwɨn ia kalapus mə tro mətə sas ia nahatətəien səkɨmiaha. Tihəreɡi nəmisəien ia nəpɨn me i irəha pam ten. Kɨmiaha tihaməkeikei mhərer əknekɨn nəri auər a trɨni mɨnuə kousi əpune kɨmiaha, nənə iou takuvei pehe nɨmɨruien m kɨmiaha rəmwhen kəfəfau pen kəfəfau amasan ia kənkapwə iərmama sə rəvtənhi nərmama ia naiuien.

11  *Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan ia nəɡkiariien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rani pen tɨ nakalasia me. Iərmama sə trɨskai meste naruaɡənien rukurau in trəpwəh nemhəien ia nemhəien sə ro kəru irə.”

Nəɡkiariien ramevən tɨ nakalasia me fwe Pekamam

12  *“Rai nəkukuə riti revən tɨ aɡelo səvəi nakalasia me ia taon nəha Pekamam, mɨni pen mɨnuə:

Nəɡkiariien i səvəi iərmama sə rauvehi nau səvəi naruaɡənien rəhiə ia nɨkaren pəri mi. 13  *Iou iakukurən kwopun hiamarə ikɨn. Jea sə Setan raməkure irə mamərɨmənu in nəha ia kwopun nəha, mətə kɨmiaha hiamuvehi əknekɨn nəɡhɨk ia nəpɨn me, mhəpwəh nərkwafəien i mə hiamahatətə ia nirak. Pərhien hiəpwəh mwi nərkwafəien i fwe kupwən nəpɨn Antipas ramarə ihi. In iərmama riti səiou iakukurən nətɨɡiteien irə. Rɨnərer irapw məɡkiari ia nirak kousi əpune in ia taon səkɨmiaha, kwopun Setan ramarə ikɨn. 14  *Mətə narimnari me nepwɨn nəha ikɨn hiamo həpkatukwatukw mhə ia nənimek. Kɨmiaha me nepwɨn kamhəkurirə nahatənien səvəi Palam. Palam nəha in rɨnahatən Kiɡ Palak mə in trərhiərhi nəkur Isrel pwəh irəha ho noien ərəha, mhani nəveɡɨnien sə kɨməuvei pen m nənɨmwi nari me sə kaməfwaki pen mɨnraha, nənə, mhəiri əpnapen irəha me. 15 Ia noien nəha kɨmiaha nepwɨn mwi kamhəkurirə nahatənien səvəi nərmama me səvəi Nikolas. 16 Ro iamɨnhi irə tihərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha. Mə hiəpwəh, trɨpko mhə tui iakuvehe tukumiaha, mousi nərmama me nəha, mərai irəha ia nau səvəi naruaɡənien sə ruku pen ia nɨpəɡi nəkwak mier.

17  *Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan ia nəɡkiariien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rani pen tɨ nakalasia me. Iərmama sə trɨskai meste naruaɡənien rukurau takuvehi nəveɡɨnien i ramərkwafə, nəɡhɨn nə mana, muvehi muvei pen min. Nənə takuvei pen mwi kəpwier əpsan riti min sə kɨmərai pen nəhaɡ vi irə. Nəhaɡ vi nəha nərmama həreirei. Iərmama sə truvehi kəpwier nəha in əpa trukurən.”

Nəɡkiariien ramevən tɨ nakalasia me ia Tuatira

18  *“Rai nəkukuə riti revən tɨ aɡelo səvəi nakalasia me ia taon nəha Tuatira, mɨni pen mɨnuə:

Nəɡkiariien i nəɡkiariien səvəi Tɨni Kumwesən sə nənimen mi krauəhiapw rəmwhen ia napw, nənə nɨsun mi krouəmwhen ia aean i pras sə kɨnahakwi kahakwi amasan. 19 Iou iakukurən noien me səkɨmiaha. Iakukurən nokeikeiien səkɨmiaha, mɨne nahatətəien səkɨmiaha, mɨne nasituien sə hiamo m nərmama. Iakukurən mə hiamərer əknekɨn ia nəpɨn me. Iakukurən mə noien amasan me hiamo ipwet mɨne irəha həpɨk mhəpi raka noien amasan me hiənamo fwe kupwən.

20  *Mətə nari riti nəha ikɨn hiamo rɨpkatukwatukw mhə ia nənimek. Kɨmiaha hiaməseni noien səvəi pran nəha Jesepel. In rani mə in profet riti, mətə nahatənien səvənhi rameikuə ia iotukwininari me səiou, mamo irəha nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me, nənə mamhani nəveɡɨnien sə kɨməuvei pen m nənɨmwi nari me səməme kaməfwaki pen mɨnraha. 21 Iakeitenhi pran nəha mə in trɨrərɨɡ ia noien ərəha səvənhi, mətə in rəpwəh nokeikeiien mə tro iamɨnha irə. 22 Ro pen, hətoni ro, takuvei pen nemhəien skai riti min, mərarki irapw in raməmisə a ia nɨməhan səvənhi. Nərmama me nəha kamho əpnapen nari irəha min takərarki pen irəha ia nəmisəien asori. Tako iamɨnha irə trɨni mɨnuə irəha həpwəh nɨrərɨɡien ia noien ərəha me səvəi prən nəha. 23  *Nənə nɨpwnəti prən nəha takousi əpune irəha. Ro iamɨnhi irə nakalasia me pam tuhəukurən mə iou i iərmama iakamətə pui nətərɨɡien səvəi nərmama mɨne rerɨnraha me, nənə takərpwɨn pehe nərəkuien m kɨmiaha kuatia kuatia resi pen a noien me səkɨmiaha. 24 Mətə iakukurən mə kɨmiaha me nepwɨn fwe Tuatira hiəpkukurirə mhə nəɡkiariien səvəi Jesepel. Hiəreirei nəɡkiariien me nəha kamɨni mə, ‘Nəɡkiariien anan me səvəi Setan in ramərkwafə ia təkutan.’ Iakani pehe tukumiaha i mə nari pam riti mwi riwən sə takəmri pehe ia kɨmiaha mə tiho, 25  *mətə tihaməkeikei mhəkwtəmhiri əknekɨn nəri sə hiəuvəuvehi raka meste takuvehe.

26 Iərmama sə trɨskai meste naruaɡənien rukurau, mamo mwi nəfe iakɨməni mə tro mevən meste nəpɨn sampam, iərmama nəha takuvei pen nasoriien min, in trasori ia nərmama ia tənəmtənə me.

27  *‘In truvehi nəri skai riti sə rəmwhen ia nep ramahatən pen nasoriien səvəi kiɡ. In tramərɨmənu ia nirəha, maməteftefi irəha rəmwhen kamousi testesi tekinari me i kɨno ia nɨse tɨprənə.’

28  *Nɨpərhienien iou takuvei pen nasoriien min rəmwhen Tata səiou rɨməuvei pehe miou. Nənə takuvei pen mwi kəməhau i kofətəteia min. 29 Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan ia nəɡkiariien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rani pen tɨ nakalasia me.”

3

Nəɡkiariien ramevən tɨ nakalasia me fwe Satis

1  *“Rai nəkukuə riti revən tɨ aɡelo səvəi nakalasia me ia taon nəha Satis, mɨni pen mɨnuə:

Nəɡkiariien i səvəi iərmama sə rauvehi nənɨmwɨn me səvəi Kumwesən irəha pam sefen, nənə mauvehi mwi kəməhau me irəha pam sefen. Iou iakukurən noien me səkɨmiaha. Iakukurən mə kani nəɡhɨmiaha mə kɨmiaha hiaməmɨru, mətə rekəm. Kɨmiaha hiəuvamhə raka. 2 Hətui rə! Trɨpko mhə tui noien amasan me səkɨmiaha hiənamo fwe kupwən tuhəiwən anan. Mətə tihaməkeikei mhousari mə tihəuvehi utə mwi noien me səkɨmiaha mho həuvehe mhəskai, tɨ nəri nə mə iakəpwəh ihi nətoniien noien amasan riti sə hiəno mhəuvən mho sampam irə nənə ratukwatukw ia nəmri Kumwesən səiou. 3  *Ro pen rerɨmiaha tramrhi nəɡkiariien sə hiəuvəuvehi raka mhəreɡi kɨnahatən kɨmiaha irə fwe kupwən. Tiho nəɡkiariien nəha, mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha. Trɨni mɨnuə hiəpwəh nətuiien, takuvehe tukumiaha rəmwhen ia rakres, nənə tihəreirei nəfe nəpɨn takuvehe tukumiaha irə.

4  *Mətə kɨmiaha nepwɨn a nə ia Satis tɨnari səvənraha rɨpkəmkemɨk mhə ia noien ərəha. Irəha tuhavən irəha miou ia tɨnari əpsan tɨ nəri nə mə irəha hatukwatukw. 5  *Iərmama sə trɨskai meste naruaɡənien rukurau in trarkahu ia tɨnari əpsan, nənə ko iapkuvehi raka mhə nəɡhɨn ia nəkukuə səvəi nɨmɨruien. Ia nəmri Tata səiou mɨne nəmri naɡelo me takɨni irapw nəɡhɨn mə in iərmama riti səiou. 6 Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan ia nəɡkiariien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rani pen tɨ nakalasia me.”

Nəɡkiariien ramevən tɨ nakalasia me fwe Filatelfia

7  *“Rai nəkukuə riti revən tɨ aɡelo səvəi nakalasia me ia taon nəha Filatelfia, mɨni pen mɨnuə:

Nəɡkiariien me i səvəi Iəmə Ikinan, Iəmə sə rani nɨpərhienien. In rauvehi ki səvəi Kiɡ Tevɨt. Trɨni mɨnuə rəsevər ia təpinhə riti, iərmama riti ko rɨpkərəpinhə mhə. Nənə trɨni mɨnuə in rərəpinhə ia təpinhə riti, iərmama riti ko rɨpkəsevər mhə. 8  *Iou iakukurən noien me səkɨmiaha. Hətoni ro. Iakɨnəsevər ia təpinhə riti tukumiaha, təpinhə i iərmama riti ko rɨpkərəpinhə mhə. Iakukurən mə nɨskaiien səkɨmiaha rouihi a, mətə hiaməkwtəmhiri nəɡkiariien səiou, mhəpwəh nərkwafəien mə kɨmiaha nərmama me səiou. 9  *Həreɡi ro. Nərmama me nəha ia nousəsɨmwɨnien səvəi Setan həni mə irəha nəkur Isrel (mətə rekəm irəha ieikuə me) iou tako irəha həuvehe mhənɨmwi nukurhunraha ia nɨsumiaha, mhəsiai kɨmiaha, nənə mhəukurən mə iou iakokeikei kɨmiaha. 10  *Nənə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiaməkwtəmhiri nəɡkiariien səiou, mamhərer əknekɨn ia nəpɨn me, iou mwi takəkwtəmhiri kɨmiaha, mamarə tukumiaha ia nəpɨn sə rɨpko mhə tui ruvehe nərmama me pam ia təkure tɨprənə tuhəreɡi nəmisəien irə mə trətə sas ia nahatətəien səvənraha.a

11  *Trɨpko mhə tui iakuvehe. Tihəkwtəmhiri əknekɨn narimnari me səməme hiəuvəuvehi raka mə iərmama riti trəpwəh nakresien nərəkuien səkɨmiaha sə hiamaiu tukwe. 12  *Iərmama sə trɨskai meste naruaɡənien rukurau, iou tako in rəmwhen ia nei skai riti krɨpesu nimwə səvəi Kumwesən səiou irə. Nənə in trɨpkier mhə ia nimwə nəha ia nəpɨn riti. Nənə takrai pen nəɡhi Kumwesən səiou irə, mɨne nəɡhi taon səvəi Kumwesən səiou irə. Taon nəha in Jerusalem vi sə truku pen ia neiai meiwaiu pehe. Nənə takrai pen mwi nəɡhɨk vi ia iərmama nəha. 13 Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan ia nəɡkiariien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rani pen tɨ nakalasia me.”

Nəɡkiariien ramevən tɨ nakalasia me fwe Laotisia

14  *“Rai nəkukuə riti revən tɨ aɡelo səvəi nakalasia me ia taon nəha Laotisia, mɨni pen mɨnuə:

Nəɡkiariien i səvəi iərmama i kani nɨpərhienien irə. In iərmama sə rɨməni irapw nəfe in rɨnətoni mɨreɡi nərmama həukurən nətɨɡiteien ia nəɡkiariien səvənhi mə ro nɨpərhienien, nənə in nukune narimnari me pam səməme Kumwesən rɨno. 15  *Iou iakukurən noien me səkɨmiaha. Iakukurən mə kɨmiaha hiəmwhen ia nui əreuən. Hiəpwəh nəkwieiien mhəpwəh nəpnəpanien. Iakuə ko hiəkwiei uə hiəpnəpan ramasan. 16 Mətə kɨmiaha hiəreuən a, mhəpwəh nəpnəpanien, mhəpwəh nəkwieiien. Ro pen takərɡavəs raka ia kɨmiaha, 17  *tɨ nəri nə mə hiaməni mə nautə səkɨmiaha rasori, narimnari me pam rarə tukumiaha, tihətui nari riti mwi tɨ nəfe. Mətə hiəreirei mə ia nənimek kɨmiaha nautə səvənraha riwən, nənimemiaha rɨfwə, tɨnari riwən ia nɨpwramiaha, nɨmapwmapw me ro kɨmiaha, nərmama hətoni kɨmiaha rerɨnraha raməpou. 18  *Ro iamɨnhi irə iakaməvəhaɡ m kɨmiaha mə tihaməkeikei mhəuvehi nəmri aean i kol tukw iou, kol i kosə pen ia napw rahi raka sə rərəha məpwəh sə rəmher. Tiho iamɨnhi irə mə nautə səkɨmiaha trasori. Nənə tihaməkeikei mhəuvehi nəmri tɨnari əpsan me tukw iou, mharkahu irə, pwəh ruveɡi nɨpwramiaha sə ramo naurɨsien ia nəmri nərmama. Nənə tihaməkeikei mhəuvehi mwi nəmri nari i ramomasan nəkwai nəmri iərmama, mahakwi nəmrɨmiaha irə, pwəh nəmrɨmiaha rətui hiətoni amasan nari.

19  *Nərmama səməme iakokeikei irəha, iakaməɡkiari skai mɨnraha, mamərpwi atukwatukw irəha. Ro iamɨnhi irə tiho rerɨmiaha pwəh ruvehe məpnəpan, mapwor, nənə mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨmiaha. 20  *Həreɡi ro! Iakamərer ia kwəruə, makunkun təpinhə tɨ nuvnimwəien. Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨreɡi rerɨk, nənə məsevər ia təpinhə, iou takuvnimwə pehe kɨmrau min trouəni pəri nari.

21  *Iərmama sə trɨskai meste naruaɡənien rukurau, takəseni in rəkure kɨmrau min ia jea səiou rouərɨmənu. Tako irə rəmwhen kɨno ia nirak. Iakuvəskai raka ia naruaɡənien meste rukurau, nənə təkwtəkwuni iakaməkure kɨmrau səiou Tata ia jea səvənhi rouərɨmənu. 22 Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan ia nəɡkiariien me səməme Nənɨmwɨn Ikinan rani pen tɨ nakalasia me.”

4

Jea riti fwe ia neiai Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu

1  *Iakɨnətə pam narimnari me i, nənə məti pen mətoni təpinhə riti ia neiai raməkwaɡ. Nənə iərmama nəha iakuvəreɡi raka rerɨn fwe kupwən rəɡkiari pehe mwi miou, rerɨn rupwinari rəmwhen ia reri kisɨpw, mɨni mə, “Utə pehe ia kwopun i. Iakuə takahatən narimnari me səməme tuhəuvehe kurirə pwəh ikətoni.” 2  *Təkwtəkwuni mwi iakətoni vison riti Nənɨmwɨn rəriari miou. Jea riti kərpwi ramərer ia neiai, Iəmə iti raməkure irə mamərɨmənu. 3  *Iəmə nəha raməkure irə ramser rəmwhen ia kəpwier amasan mi kəru jaspa mɨne kanilian. Nənə mərarən riti rukuraukurau ia jea səvənhi makuraan rəmwhen ia kəpwier amasan riti emeral. 4  *Jea me nepwɨn mwi irəha pam twenti-fo hərer kuraukurau jea nəha. Nəmə asori me irəha pam twenti-fo kamhəkure ia jea me nəha. Tɨnari me səvənraha həpsan. Ia kənkapwənraha kəfəfau me səvəi nɨsiaiien kɨno ia kol. 5  *Iəmə nəha raməkure ia kurkwan mamərɨmənu, nouapɨrien mɨne karuəruə mɨne nərkərɨkien kamharuku pen ia jea səvənhi. Kupwən ia jea səvənhi nərami napw irəha pam sefen kamhəuək. Nərami napw me nəha irəha nənɨmwɨn me səvəi Kumwesən irəha pam sefen. 6  *Nənə kupwən ia jea səvənhi nari riti mwi fwe ikɨn rəmwhen ia təsi, mətə rəmwhen ia klas sə rəriri məmher. Nərimɨru me nepwɨn irəha pam kefə kamhərer kuraukurau jea səvənhi nukwai nənimenraha həpɨk ia nɨpwranraha kupwən mɨne kurirə. 7 Nərimɨru me nəha sə kupwən irə rəmwhen ia laeon, sə ro kəru irə rəmwhen ia kau, sə ro kahar irə kənkapwə rəmwhen ia kənkapwə iərmama, nənə sə ro kefə irə rəmwhen ia mɨrup sə ramivə. 8  *Nərimɨru me nəha kefə kuatia kuatia tərəɡɨnraha me sikis, nənə ia reri tərəɡɨnraha me mɨne təkurenraha nukwai nənimenraha həpɨk. Nəpɨn me pam, ia nəpɨn mɨne ia ran, irəha həpkapwɨs mhə tɨ noskafəien i mə,

“Iəmə ikinan, Iəmə ikinan, Iəmə ikinan,

Iərɨmənu Kumwesən sə rauvehi nɨskaiien me pam!

In rɨnarə fwe kupwən, marə ipwet mɨne, mamevən meste trɨpkiwən mhə.”

9  *Ia nɨpu nəha, nərimɨru me nəha kamhəɡnəɡɨni Iəmə sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu. Irəha kamhəsiai in, mamhəni vivi Iəmə sə ramarə ia nuk nuk me. Nəpɨn irəha kamho iamɨnhi irə, 10  *nənə nəmə asori me nəha twenti-fo heiwaiu mhənɨmwi nukurhunraha ia nəmri Iəmə sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu. Irəha kamhəsiai Iəmə sə ramarə ia nuk nuk me, mamhərki pen səvənraha kəfəfau me səvəi nɨsiaiien kupwən ia jea səvənhi, mamhoskafə iamɨnhi irə mə,

11 “Iərɨmənu mɨne Kumwesən səkɨmaha ikamasan pɨk.

Ikɨno narimnari me pam,

mesi pen nətərɨɡien səim mo irəha kamharə.

Pwəh nəɡnəɡɨniien mɨne nɨsiaiien mɨne nɨskaiien haruvehe tukw ik ia nəpɨn me.”

5

Kwəti sipsip mɨne nɨmwai nəkukuə kɨnərfe

1  *Nənə iakətoni Iəmə sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu in rauvehi nɨmwai nəkukuə riti ia rəɡɨn mwatuk. Nɨmwai nəkukuə nəha kɨmərai pen nari ia nɨkaren pəri mi, nənə kərfe kuvi tərini m sefen. 2 Nənə iakətoni aɡelo riti nəɡsen rasori raməɡkiari asori mamɨni irapw mə, “Sin ratukwatukw mə treitehi raka nəri me nəha sefen kɨməvi tərini nɨmwai nəkukuə irə nənə məsevər ia nɨmwai nəkukuə?” 3 Mətə iərmama riti riwən ia neiai, uə ia tɨprənə, uə ia reri tɨprənə, in ratukwatukw mə ko rəsevər ia nɨmwai nəkukuə i kɨnərfe məti pen irə. 4 Nənə rerɨk rərkwəpɨr iakasək tɨ nəri nə mə kɨpkətoni mhə iərmama riti ratukwatukw mə ko rəsevər ia nɨmwai nəkukuə kɨnərfe məti pen irə. 5  *Mɨreɡi nəmə asori me nəha irəha riti rɨni pehe tukw iou mə, “Əpwəh nasəkien. Mətoni ro. Iərmama sə rɨməkupwən ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt, kani nəɡhɨn mə ‘Laeon səvəi Juta,’ in ruvəskai raka meste naruaɡənien rukurau. Ro pen in rukurən nuvehiien nɨmwai nəkukuə nəha kɨnərfe kuvi tərini m sefen məsevər irə.”

6  *Nənə iakəti pen mətoni kwəti sipsip riti ramərer ipaka tɨ jea səvəi Iəmə nəha raməkure mamərɨmənu ia kurkwai nərimɨru me nəha kefə mɨne nəmə asori me nəha twenti-fo. Kwəti sipsip nəha iakətə rəmwhen mə kɨnousi əpune raka. Kənkəpati sefen, nənə, nukwai nənimen sefen. Nukwai nənimen me nəha irəha nəha nənɨmwɨn me nəha sefen səvəi Kumwesən in rɨnərhi pen irəha həuvən ia kwopun me ia təkure tɨprənə. 7  *Nənə kwəti sipsip nəha revən tɨ Iəmə sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu, muvehi raka nɨmwai nəkukuə nəha kɨnərfe ia rəɡɨn mwatuk. 8  *Nəpɨn ruvehi nɨmwai nəkukuə nəha kɨnərfe, nənə nərimɨru me nəha kefə mɨne nəmə asori me nəha twenti-fo hənɨmwi nukurhunraha mheiwaiu ia nəmri kwəti sipsip. Irəha pam kamhəuvehi nəri kauəsi kaməni nɨpu irə, mamhəuvehi mwi pesɨn me kɨno ia kol. Pesɨn me nəha kamhəuvehi həukuər ia nɨmwəkmwəki nari kauvani nɨpekɨn rapein amasan. Nɨse napw irə rəmwhen ia nəfwakiien me səvəi nərmama me səvəi Kumwesən. 9  *Irəha kamhoskafə ia nɨpu vi riti, mamhəni mə,

“Ratukwatukw mə ik tikuvehi nɨmwai nəkukuə i kɨnərfe,

nənə məsevər irə.

Ik ikəmwhen tɨ nəri nə mə kɨnousi əpune ik,

nənə nɨtem sə rɨnaiu ikuvehi nəmri nərmama me irə, irəha səvəi Kumwesən.

Irəha nərmama səməme haməuku pen ia kwənəkwus me pam, mɨne nəɡkiariien me pam, mɨne teki nərmama me pam, mɨne tənəmtənə me pam.

10  *Ik ikɨno irəha həuvehe mhəmwhen ia kiɡ me mɨne pris me ia nəmri Kumwesən səkɨmaha,

nənə irəha tuhərɨmənu ia tɨprənə.”

11  *Nənə iakəti pen mɨreɡi reri naɡelo me həpɨk həpɨk. Irəha kamhərer kuraukurau ia Iəmə sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu, mɨne nərimɨru me, mɨne nəmə asori me. Naɡelo me nəha irəha taosen m taosen uə ten-taosen m ten-taosen, 12  *kamhoskafə əpwəmwɨs, mamhəni mə,

“Kwəti sipsip sə kɨnousi əpune, in ramasan pɨk.

Pwəh nɨskaiien, mɨne nautə, mɨne nukurənien, mɨne nərɨmənuien, mɨne nɨsiaiien, mɨne nasoriien, mɨne nəɡnəɡɨniien həuvən tukwe in ia nəpɨn me.”

13  *Nənə iakreɡi narimnari me pam səməme Kumwesən rɨno ia neiai, ia təkure tɨprənə, ia reri tɨprənə, ia reri təsi, iakreɡi narimnari me pam səməme kamharə ia kwopun me nəha kamhoskafə, mamhani nɨpu mə,

“Iəmə sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu mɨne kwəti sipsip,

pwəh nəɡnəɡɨniien, mɨne nɨsiaiien, mɨne nasoriien, mɨne nɨskaiien, həuvən tɨ nirau ia nuk nuk me.”

14 Nənə nərimɨru me nəha kefə həni mə, “Pwəh ro iamɨnhi!” Nənə nəmə asori me hənɨmwi nukurhunraha mheiwaiu, mhəuvei pen nɨsiaiien səvənraha mɨnrau.

6

Kwəti sipsip rəsevər ia nɨmwai nəkukuə sə kɨnərfe

1  *Ia nəpɨn nəha iakəti pen mətoni kwəti sipsip reitehi raka nəri nəha riti sə kɨməvi tərini nɨmwai nəkukuə irə. Meitehi raka pam, nənə iakreɡi nərimɨru me nəha kefə riti rəɡkiari rerɨn rupwinari rəmwhen ia karuəruə mɨni mə, “Uvehe!” 2  *Nənə iakəti pen mətoni hos əpsan riti. Iəmə sə raməkure irə rauvehi nɨfaɡə. Kuvei pen kəfəfau səvəi nɨsiaiien min. In rier mamevən rəmwhen iərmama riti sə rɨnaruaɡən pam, nənə traruaɡən mwi muvehi irapw nɨskaiien səvəi nərməpə.

3 Nənə kwəti sipsip reitehi raka nəri sə ro kəru irə kɨməvi tərini nɨmwai nəkukuə irə. Meitehi raka pam, nənə iakreɡi nərimɨru me nəha kefə sə ro kəru irə rɨni mə, “Uvehe!” 4 Nənə hos riti mwi ruvehe hos əruerəv. Iərmama sə raməkure irə kuvei pen nau asori riti səvəi naruaɡənien min. Kɨnəseni in mə trevən mo nərmama ia təkure tɨprənə haruaɡən mhousi əpune irəha me.

5 Nənə kwəti sipsip reitehi raka nəri sə ro kahar irə kɨməvi tərini nɨmwai nəkukuə irə. Meitehi raka pam, nənə iakreɡi nərimɨru me nəha kefə sə ro kahar irə rɨni mə, “Uvehe!” Nənə iakəti pen mətoni hos pitəv riti. Iərmama sə raməkure irə rauvehi nəri sə kaməkiri nari irə. 6 Nənə iakreɡi reri iərmama riti ruku pen ia kurkwai nərimɨru me nəha kefə, mamɨni mə, “Evən. Kɨnəseni ik mə tiko nukumhə ravən ia tənəmtənə me. Nərmama tuhərarki mane asori tɨ nuvehiien nəveɡɨnien rouihi a. Mətə tikəpwəh nourahaien nukune nei me nəha olif kamo oel ia nukwan mɨne nukune nəkwus me nəha krep kamo waen irə.”

7 Nənə kwəti sipsip reitehi raka nəri sə ro kefə irə kɨməvi tərini nɨmwai nəkukuə irə. Meitehi raka pam, nənə iakreɡi nərimɨru me nəha kefə sə ro kefə irə rɨni mə, “Uvehe!” 8  *Nənə iakəti pen mətoni hos əmrakw riti. Iərmama sə raməkure irə nəɡhɨn nə Noien Iərmama Remhə. In riti nəɡhɨn nə Imwei Nəkur Həuvamhə rakurirə irə rauevən. Kɨnəseni pen nərmama pam ia təkure tɨprənə ia rəɡɨnrau. Irau troueven rouəvsini irəha kefə kefə, rouo kuatia remhə rouəpwəh kahar kamharɨmɨru. Nepwɨn tuhemhə ia naruaɡənien. Nepwɨn nəveɡɨnien triwən tɨ nirəha hemhə. Nepwɨn nemhəien truvehi irəha hemhə. Nepwɨn nəri əprmɨn me tuhahi əpune irəha.

9 Nənə kwəti sipsip reitehi raka nəri sə ro krirum irə kɨməvi tərini nɨmwai nəkukuə irə. Meitehi raka pam, nənə iakəti pen fwe nɨsui nɨfatə pirapw mətoni nərmama səməme kɨnousi əpune irəha tɨ nəri nə mə kamhəni irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən, mamhəni mə in ro nɨpərhienien. 10  *Irəha kamhəkwein əpwəmwɨs mə, “Iərɨmənu asori. Ik Iəmə ikinan. Ik nɨpərhienien. Nərmama ia təkure tɨprənə hənousi əpune kɨmaha. Ikafwini mə tɨnesən ikərpwɨn pen noien ərəha səvənraha?” 11  *Irəha həni iamɨnha irə, nənə kuvei pen tɨnari əpsan mɨnraha kuatia kuatia, kɨni pen tɨ nirəha i mə tuhapwɨs ouihi a mwi meste tukukupwən kousi əpune pam piəvnraha me nepwɨn mwi səməme hənamo tukwini pəri nari irəha mɨnraha fwe kupwən.

12  *Nənə kwəti sipsip reitehi raka nəri sə ro sikis irə kɨməvi tərini nəkukuə irə. Meitehi raka pam, nənə iakəti pen mətoni nɨmwnɨmwien asori riti ravən. Meri ruvehe mɨpitəv mɨpitəv. Məkwə ruvehe məruerəv rəmwhen ia netə. 13  *Nənə kəməhau me fwe irənhə ia neiai həsas mheiwaiu ia tɨprənə rəmwhen ia nei riti nɨmətaɡi asori rɨkiukiu irə nukwan me həsas. 14  *Kəpuapen ruvehe miwən məmwhen ia nɨmwai nəkukuə iərmama ruvehi mərfe raka i. Nənə təkuər me mɨne tənə əmwerɨs me haraka ia təmwhekɨnraha me.

15  *Nənə kiɡ me ia tɨprənə, mɨne ieni me, mɨne nəmə asori me səvəi naruaɡən me, mɨne nərmama nautə səvənraha rasori, mɨne nərmama nəɡsenraha rasori, irəha mɨne nərmama pam nəri auər a mə irəha slef uə həpko mhə irəha slef, həuvən ia təkuər me mhərkwafə ia nɨpəɡi kəpwier me mɨne reri kəpwier me, 16  *mamhəkwein pen təkuər me mɨne kəpwier me mamhəni mə, “Tiho mhəsas mhəkure tərini kɨmaha, mhərkwafə kɨmaha, pwəh iəmə nəha raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu rəpwəh nətoniien kɨmaha, pwəh niemaha səvəi kwəti sipsip rəpwəh nesteien kɨmaha. 17  *Kwa nəpɨn asori səvəi niemaha səvənrau ruvəuvehe. Sin nəɡhɨn ko rərer irapw?”

7

Aɡelo rəmri pen mak səvəi Kumwesən ia nəkur Isrel irəha pam 144,000

1  *Kurirə ia narimnari me i iakətoni naɡelo me kefə kamhərer ia təkure tɨprənə i riti ia nɨkaren pesu, riti ia nɨkaren parei, riti ia nɨkaren prehi, riti ia nɨkaren peraha. Irəha kamhəkwtəmhiri nɨmətaɡi me pam nəha kefə mə nɨmətaɡi triwən ia təkure tɨprənə mɨne təsi mɨne nei me. 2 Nənə iakəti pen mətoni aɡelo riti mwi ruku peraha mauvehi nari riti tromak ia nərmama irə trahatən pen mə Kumwesən sə ramɨru səvənhi me nərmama me nə irəha. Aɡelo i rəkwein əpwəmwɨs naɡelo me nəha kefə səməme kɨnəseni irəha mə tuhouraha tɨprənə mɨne təsi. 3  *In rɨni pen tɨ nirəha i mə, “Həpəpɨm narakaien nɨmətaɡi pwəh rəpwəh nourahaien tɨprənə mɨne təsi mɨne nei me. Pwəh iako pen raka mak səvəi Kumwesən səkɨtaha ia nɨpwənai iotukwininari me səvənhi me.” 4  *Nənə iakreɡi kɨni nərmama me nəha səməme həuvehi mak səvəi Kumwesən irəha pam wan-hantret-foti-fo-taosen. Nərmama me nəha komak ia nirəha həuku pen pam ia kwənəkwus me səvəi nəkur Isrel.

5 Ia kwənəkwus səvəi Juta, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Ia kwənəkwus səvəi Rupen, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Ia kwənəkwus səvəi Kat, nərmama irəha pam twelef-taosen.

6 Ia kwənəkwus səvəi Aser, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Ia kwənəkwus səvəi Naftali, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Ia kwənəkwus səvəi Manase, nərmama irəha pam twelef-taosen.

7 Ia kwənəkwus səvəi Simeon, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Ia kwənəkwus səvəi Livae, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Ia kwənəkwus səvəi Isakar, nərmama irəha pam twelef-taosen.

8 Ia kwənəkwus səvəi Sepulun, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Ia kwənəkwus səvəi Josef, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Nənə, ia kwənəkwus səvəi Penjamin, nərmama irəha pam twelef-taosen.

Nərmama həpɨk tɨnari səvənraha rəpsan

9  *Kurirə ia narimnari me i iakəti pen mətoni nərmama həpɨk ko kɨpkəvsini pam mhə irəha. Irəha haməuku pen ia tənəmtənə me pam, mɨne kwənəkwus me pam, mɨne teki nərmama me pam, mɨne nəɡkiariien me pam. Kamhərer ia nəmri Iəmə sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu mɨne ia nəmri kwəti sipsip. Irəha kamharkahu tɨnari əpsan me, mamhəuvehi nɨmwai nəmwɨr me ia rəɡɨnraha, 10  *mamhəkwein əpwəmwɨs mamhəni mə,

“Kumwesən səkɨmaha sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu

irau kwəti sipsip, irau nəha krɨno suatuk tɨ nuvehimɨruien kɨtaha!”

11 Naɡelo me pam hərer kuraukurau ia jea Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu, nənə, mhərer kuraukurau mwi ia nəmə asori me, mɨne nərimɨru me nəha kefə. Nənə irəha hənɨmwi nukurhunraha kupwən ia jea səvəi Kumwesən, mheiwaiu nənimenraha rɨrapi tɨprənə, nənə, mamhəsiai in, 12  *mamhəni mə,

“Pwəh ro iamɨnhi!

Pwəh nɨni viviien, mɨne nəɡnəɡɨniien,

mɨne nukurənien, mɨne tanak, mɨne nɨsiaiien,

mɨne nərɨmənuien, mɨne nɨskaiien,

həuvən tɨ Kumwesən səkɨtaha ia nuk nuk me.

Pwəh ro iamɨnhi!”

13  *Nənə nəmə asori me nəha riti ia nirəha rəres iou mə, “Nɨsɨmə nəha kamharkahu ia tɨnari əpsan me? Irəha haməuku pəku?”

14  *Mɨreɡi iakɨni mə, “Iəmə asori. Ik a ikukurən.”

Mɨreɡi rɨni mə, “Irəha nərmama me nəha səməme kamhəier ia nəpɨn nəha kɨməni mə truvehe nərmama tuhəreɡi nəmisəien irə rasori pɨk anan. Irəha hənaikuas ia tɨnari me səvənraha mho həpsan ia nɨte kwəti sipsip. 15  *Ro pen irəha kamhərer ia nəmri Kumwesən sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu. Irəha həmwhen ia pris me səməme kamho tukwini pen nari min ia nəpɨn mɨne ia ran ia nəkwai nimwə səvənhi. Nənə Kumwesən sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu in trəuiui irəha nəpɨn me pam.

16  *‘Nukumhə trɨpkahi mhə mwi irəha.

Irəha tuhəpkəkwakwa mhə mwi.

Nukwəsikər trɨpkənhi mhə irəha,

uə nəpnəpanien asori səvəi meri trɨpkənhi mhə irəha,

17  *tɨ nəri nə mə kwəti sipsip nəha ia kurkwai jea sə Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu in trətui amasan tɨ nirəha rəmwhen iərmama riti sə ramətui amasan tɨ sipsip me səvənhi.

In triri irəha mhəuvən tɨ nəmri nuimɨru me.

Nənə Kumwesən trɨrai raka pam nɨse nəmrɨnraha.’ ”

8

Kwəti sipsip reitehi raka nəri sə ro sefen irə kɨməvi tərini nɨmwai nəkukuə irə

1  *Nəpɨn kwəti sipsip reitehi raka nəri sə ro sefen irə kɨməvi tərini nɨmwai nəkukuə irə, nənə kwənamrɨɡ fwe ia neiai meste nɨpəri aoa riti.

2 Nənə iakətoni naɡelo me nəha sefen səməme kamhərer ia nəmri Kumwesən ia nəpɨn me kɨməpeki pen kisɨpw kuatia kuatia mɨnraha.

3-4  * *Aɡelo riti mwi nəha ikɨn rauvehi nari riti kɨno ia kol. Nəri nəha rukuər ia nɨmwəkmwəki nari kauvani nɨpekɨn rapein amasan. Kuvei pen nɨmwəkmwəki nari nəha min mə truvani ia təkure nɨfatə nəha kɨno ia kol ramərer kupwən ia jea sə Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu pwəh nɨse napw irə rousəsɨmwɨn irəha nəfwakiien me səvəi nərmama me pam səvənhi. Ro iamɨnhi irə aɡelo nəha ruvehe mərer pen ia nɨfatə nəha, muvani nɨmwəkmwəki nari nəha rɨpɨk, nənə nɨse napw irə rousəsɨmwɨn irəha nəfwakiien me səvəi nərmama me səvəi Kumwesən, həutə ia nəmri Kumwesən. 5  *Nənə aɡelo nəha ruvehi nukumheəv rauək ia təkure nɨfatə, mərki pen i ia nəri nəha in rauvehi rukuər, mərarki irapw ia təkure tɨprənə i, nənə nouapɨrien rəhiapw, karuəruə rərkwəpahar, kreɡi nərkərɨkien, nɨmwnɨmwien ravən.

Kisɨpw me irəha pam sefen

6 Nənə naɡelo me nəha sefen səməme kamhəuvehi kisɨpw kamhəpnəpenə tɨ nəseien kisɨpw. 7  *Naɡelo me nəha sə kupwən rəse kisɨpw səvənhi, nənə aes mɨne napw mɨne netə ho a kərapi irə kətəɡi irapw ia tɨprənə i. Ruək mahi nɨpəri tɨprənə, məpwəh nɨpərɨn kəru, nənə mahi nei me nɨpərɨnraha kuatia, məpwəh nɨpərɨnraha kəru, nənə mahi pam nurhi merə me.

8  *Aɡelo sə ro kəru irə rəse kisɨpw səvənhi, nənə nari riti rəmwhen ia təkuər asori rauək kərarki pen ia təmwei təsi. Nənə nɨpəri təsi kwatia ruvehe mo netə irə, nɨpərɨn kəru krouamasan. 9 Nərimɨru me ia təmwei təsi nɨpərɨnraha kuatia hemhə, nɨpərɨnraha kəru kamhəmɨru, nənə nɨtətə me səməme kamhaiu ia təsi ko koeite irəha pam kuai irəha ia kusen kahar harəmnəmwhen a kusen kuatia ruvehe mərəha kəru krouamasan.

10 Aɡelo sə ro kahar irə rəse kisɨpw səvənhi, nənə kəməhau asori riti rauək rəmwhen ia kwənhiə rier raka ia neiai, meiwaiu məsas pen ia nui arɨs me mɨne nəmri nui me, mouraha nɨpərɨn riti məpwəh kəru krouamasan a. 11  *Kəməhau nəha nəɡhɨn nə Nəfiəien. Nui me nəha reste irəha həuvehe mhəfiə. Nənə nərmama həpɨk hemhə tɨ nəri nə mə hənɨmwi nui əfiə.

12  *Aɡelo sə ro kefə irə rəse kisɨpw səvənhi, nənə nari riti ro meri mɨne məkwə mɨne kəməhau me ro pen həpwəh nuəkien ia nəpɨn pekɨn. Ia ran meri rauək ia nɨpərɨn kəru, məpwəh nuəkien ia nɨpərɨn kuatia. Ia nəpɨn məkwə mɨne kəməhau me kamhəuək ia nɨpərɨn kəru, məpwəh nuəkien ia nɨpərɨn kuatia.

13  *Nənə iakəti pen mətoni mɨrup riti ramivə irənhə ia nɨmaɡouaɡou. Iakreɡi ramasək əpwəmwɨs, mamɨni mə, “Aueh! Aueh! Aueh! Naɡelo mirəhar nəha na tuharəse kisɨpw me səvənrahar. Trərəha anan tukumiaha nərmama səməme hiamarə ia təkure tɨprənə.”

9

1  *Aɡelo sə ro krirum irə raməse kisɨpw səvənhi, nənə iakətoni kəməhau riti rukrutə ia neiai mɨmwei irapw ia təkure tɨprənə. Kɨməuvei pen ki riti min. Ki nəha səvəi nəsevərien ia nɨpəɡ sə rameiwaiu nukunen riwən. 2  *Kəməhau nəha rəsevər ia nɨpəɡ nəha nənə nɨse napw ruku pen fwe ikɨn mutə rəmwhen ia nɨse napw sə rasori pɨk anan. Meri mɨne nɨmaɡouaɡou kroupitəv ia nɨse napw sə ruku pen ia nɨpəɡ nəha. 3  *Nənə kəmnhəvt me həier raka ia nɨse napw nəha mheiwaiu ia tɨprənə. Kɨməuvei pen nɨskaiien mɨnraha mə tuhəpi nərmama ia nɨpikɨnraha, mho nəmisəien mɨnraha rəmwhen ia mimi nəha skopion sə ramərkou ia tɨprənə. 4  *Kɨməni pen tɨ kəmnhəvt me i mɨnuə tuhəpwəh nourahaien nurhi mɨne nei me mɨne narimnari me səməme kamhəuverə ia təkure tɨprənə, mətə tuhouraha əpa nərmama me nəha səməme mak səvəi Kumwesən riwən ia nɨpwənanraha. 5 Kɨnəseni irəha mə tuhəpi nərmama mho nəmisəien mɨnraha meste məkwə krirum, mətə tuhəpwəh nəpi əpuneien irəha. Nəmisəien nəha tuhəreɡi rərəha irə rəmwhen ia nəmisəien səvəi mimi nəha skopion nəpɨn rəpi iərmama riti. 6  *Ia nəpɨn me nəha nərmama tuhətui suatuk tɨ nemhəien, mətə ko həpkətoni mhə. Tuhokeikei mə tuhemhə, mətə ko həpkemhə mhə.

7  *Kəmnhəvt me nəha, iakətə irəha həmwhen ia hos me kamhərer mwatuk tɨ naruaɡənien. Ia nukwənenraha kəfəfau me həmwhen ia kəfəfau səvəi nɨsiaiien kɨno ia kol. Nənimenraha rəmwhen ia nəmri nərmama. 8  *Nukwənenraha rəpwəmwɨs rəmwhen ia nukwəne pran. Revɨnraha rəhiə rəmwhen ia revi laeon. 9  *Səvənraha karkahu kɨno ia aean kamhəveɡi kwənpwenhɨnraha irə səvəi naruaɡənien. Tərəɡɨnraha kamhəpuk pɨk rəmwhen hos me səməme kamhəvkəkini kat me mamhaiu mamhəuvən tɨ naruaɡənien. 10 Nɨpikɨnraha ro revɨn irə rəmwhen ia nɨpiki mimi nəha skopion. Nɨskaiien səvənraha tuho nəmisəien m nərmama irə meste məkwə krirum raməmak ia nɨpikɨnraha. 11 Səvənraha riti nəha ikɨn iəmə asori ramərɨmənu ia nirəha. In nə aɡelo səvəi nɨpəɡ sə rameiwaiu nukunen riwən. Ia nəɡkiariien Hipru nəɡhi aɡelo nəha Apoton. Ia nəɡkiariien Krik nəɡhɨn nə Apolion (nɨpwran mə Kərietaha).

12  *Aueh! Nərəhaien kupwən ruvehe muvavən. Mətə aueh, aueh, hətə ro! Nərəhaien kəru mi nəha ikɨn troupkuvehe mwi.

13  *Aɡelo sə ro sikis irə rəse kisɨpw səvənhi, nənə iakreɡi reri iərmama riti ruku pen ia nɨpəseɡi nɨfatə nəha kefə sə kɨno ia kol ramərer kupwən ia Kumwesən. 14  *Reri iərmama nəha rəɡkiari m aɡelo i ro sikis irə sə rauvehi kisɨpw nəha, mɨni pen tukwe in mə, “Fi nari ia naɡelo me nəha kefə səməme kɨnərihi irəha fwe kupwən kamharə fwe nui arɨs asori nəha Iufretes.” 15  *Ro iamɨnhi irə kɨfi nari ia naɡelo me nəha kefə. Kɨnəpnəpenə raka ia naɡelo me nəha kamheitenhi aoa nəha, nəpɨn nəha, məkwə nəha, mɨne nuk nəha, mə tukɨfi nari ia nirəha həuvən mhəvsini pam nərmama ia təkure tɨprənə, mhəuai irəha ia kusen kahar harəmnəmwhen a, mhousi əpune riti mhəpwəh kəru. 16 Nənə iakreɡi kɨni mə naruaɡən me səvənraha səməme kamhəkure ia hos irəha pam tu-hantret-milian.

17 Ia vison səiou iakətoni hos me nəha mɨne nərmama səməme kamhəkure ia hos me. Irəha harkahu ia tɨnari səvəi naruaɡənien kɨno ia aean, mhəveɡi kwənpwenhɨnraha irə. Tɨnari me nəha rəruerəv, mo plu, makwes. Kənkapwə hos me nəha həmwhen ia kənkapwə laeon me. Napw mɨne nɨse napw mɨne təpisi ərəha kamharuku pen ia nɨpəɡi nəkwanraha mamharier 18 mharousi əpune pam nərmama ia tənəmtənə me ia kusen kuatia mharəpwəh kusen kəru. 19 Nɨskaiien səvəi hos me nəha in nəha ia nɨpəɡi nəkwanraha mɨne nɨpikɨnraha, tɨ nəri nə mə nɨpikɨnraha rəmwhen ia snek sə ro kənkapwə ia nusvenhɨn. Ia nɨpikɨnraha me ho nəmisəien m nərmama.

20  *Mətə nərmama me i səməme nərpwɨnien mirəhar nəha harəpwəh nousi əpuneien irəha, irəha həpkəpwəh mhə kumwesən eikuə me nəha həno ia rəɡɨnraha. Irəha kamhəmwur pen a mamhəfwaki pen m nəremhə me mɨne nənɨmwi nari me səməme kɨno ia kəruəterei mɨne nei, kɨno mwi ia aean me i kol, silva, mɨne pras. Irəha nənɨmwi nari me a. Həpkətoni mhə nari, mhəpkreɡi mhə nari, mhəpkavən mhə. 21 Nərmama me i həpkəpwəh mhə noien ərəha me nepwɨn mwi səvənraha. Mətə kamhəmwur pen a mamhousi əpune nərmama, mamho nahak mɨne noien səvəi klepa, mamhakres, irəha nərman mɨne nɨpran kamhəiri əpnapen irəha me.

10

Aɡelo sə rauvehi kwəti nɨmwai nəkukuə riti kɨnərfe

1 Nənə iakətoni aɡelo riti mwi nəɡsen rasori rukrutə ia neiai meiwaiu pehe. Nəpuə riti ruveɡi nɨpwran. Mərarən riti rukuraukurau ia kənkapwə. Nənimen raməhiapw rəmwhen ia meri. Nɨsun mi krouəmwhen ia pos asori mi krauuək. 2 Kwəti nɨmwai nəkukuə riti sə kɨnərfe raməmak ia rəɡɨn. In ruvi atukw i, mərpwi pəri nɨsun mi mwatuk ia təsi nənə nɨkaren mour ia tɨprənə, 3 marə məkwein əpwəmwɨs, rerɨn rəmwhen ia laeon sə ramasək asori. Nəpɨn rəkwein iamɨnhi, karuəruə rərkwəpahar m sefen. 4  *Karuəruə rərkwəpahar raka m sefen, iakəpnəpenə mə takrai pen ia nəkukuə nəɡkiariien sə rani, mətə iakreɡi reri iərmama riti rukrutə ia neiai mamɨni mə, “Ərkwafə ia nəɡkiariien i karuəruə rani, məpwəh nɨrai penien ia nəkukuə.”

5  *Nənə aɡelo sə iakətoni ramərer pen ia təsi mɨne tɨprənə ruvehi utə rəɡɨn mwatuk mahatən pen fwe ia neiai, 6  *mɨni mə, “Kumwesən ramarə ia nuk nuk me. In rɨno neiai, tɨprənə, təsi, mɨne narimnari me pam səməme kamharə ia nirəhar. Iakani kwəsuahi ia nəɡhɨn mə nəpɨn ruvəkwakwa. Kumwesən ko rɨpkəfwini mhə mwi, 7  *mətə nəpɨn aɡelo sə ro sefen irə trəse kisɨpw səvənhi, nəɡkiariien nəha Kumwesən rɨnərkwafə nɨpwran truvehe mukuə rosi in rɨməni pen tɨ iotukwininari me səvənhi profet kupwən me.”

8 Nənə iakreɡi mwi reri iərmama nəha ruku pen ia neiai mani pehe tukw iou i mə, “Evən muvehi nɨmwai nəkukuə nəha sə kɨnərfe raməmak ia rəɡi aɡelo nəha ramərer pen ia təsi mɨne tɨprənə.”

9  *Ro iamɨnhi irə iakevən məres pen aɡelo nəha mə truvei pehe miou nɨmwai nəkukuə ouihi nəha sə kɨnərfe. In rɨni pehe tukw iou i mə, “Tikuvehi məni. Trouraha tɨpwɨm, mətə ia nəkwam tikreɡi rəsien rəmwhen ia sukapak.” 10 Nənə iakuvehi raka nɨmwai nəkukuə ouihi nəha sə kɨnərfe ia rəɡi aɡelo, məni. Iakaməni mɨreɡi ia nəkwak rəsien rəmwhen ia sukapak, mətə nəpɨn iakətɨɡai pam, nənə iakreɡi tɨpwɨk ruvehe mərəha. 11 Nənə kɨni pehe tukw iou i mə, “Tikaməkeikei məɡkiari mwi rəmwhen ia profet, mɨni irapw nəfe treste nərmama həpɨk, nərmama ia teki nərmama səpəmsəpə, mɨne kwənəkwus me səpəmsəpə, mɨne nəɡkiariien me səpəmsəpə, mɨne kiɡ me.”

11

Iəmə mi kəru krouərer irapw tɨ nəɡkiariien pərhien

1  *Ia nəpɨn nəha kuvei pehe nari riti miou rəmwhen ia niɡ kauvehi mak səvəi nari irə, nənə kɨni pehe tukw iou i mə, “Evən muvehi mak səvəi nimwə səvəi Kumwesən mɨne nɨfatə səvənhi, məvsini nərmama səməme kamhəfwaki fwe ikɨn. 2  *Mətə tikəpwəh nuvehiien mak ia nɨkare nimwə nəha iruə. Tikəpwəh nuvehiien mak səvənhi, tɨ nəri nə mə kuvəuvei pen raka kwopun nəha m nərmama həreirei Kumwesən,a nənə irəha tuheivə testesi taon ikinan səvənhi meste məkwə foti-tu.” 3 Iou takərhi pen iərman mi kəru səiou səməmi krouərer irapw tukw iou. Iəmə mi nəha trouarkahu tɨnari sə rahatən pen mə krauasək tɨ nərəhaien, nənə rouarə rouəvisau irapw nəɡkiariien sə takuvei pen mɨnrau meste nəpɨn irəha pam wan-taosen tu-hantret-sikisti. 4  *Irau nəha nukune nei mi olif, mɨne nəri mi laet raməkure utə ia nirau səməmi krouərer ia nəmri Kumwesən Iərɨmənu səvəi tɨprənə. 5  *Trɨni mɨnuə iərmama riti raməmwur mə trouraha irau, nənə nərami napw truku pen ia nɨpəɡi nəkwanrau mier mahi əpune nərmama səməme haməmwəki irau. Iərmama sə raməmwur mə trouraha irau traməkeikei memhə iamɨnha irə. 6  *Iəmə mi nəha krauvehi nɨskaiien tɨ nəsisəɡien ia nəpuə mə nesən trəpwəh nauərien nəpɨn irau krauni irapw nəɡkiariien me səvəi Kumwesən. Irau krauvehi mwi nɨskaiien tɨ nuvsiniien nui me həuvehe mho netə ia nirəha, nənə rouukurən mwi nuvehi peheien nemhəien me səpəmsəpə həuvehe mhouraha nərmama ia təkure tɨprənə i. Irau krouukurən noien narimnari me nəha ia nəpɨn me a rəmwhen mə irau krauokeikei.

7  *Nəpɨn irau krouni irapw pam raka nəɡkiariien səvənrau, nənə nərimɨru fwe ia nɨpəɡ sə rameiwaiu nukunen riwən, in trukrirapw mutə maruaɡən mɨnrau, muvehi irapw nɨskaiien səvənrau, mousi əpune irau. 8  *Nɨpwranrau mi trouəmak ia suatuk səvəi taon asori nəha, kwopun nəha kɨnərui tərini pen Iərɨmənu səvənrau ia nei kamarkuaui ikɨn. Kɨməuvsini nəɡhi taon nəha kɨni mə “Sotom” uə “Ijip” ramahatən pen nərəhaien ia kwopun nəha. 9 Nənə nərmama səməme haməuku pen ia teki nərmama me səpəmsəpə, mɨne nəɡkiariien me səpəmsəpə, mɨne kwənəkwus me səpəmsəpə, tuhəspau ia nɨpwranrau meste nəpɨn kahar mɨne nɨpərɨn, nənə, kɨpkəseni mhə nɨpwranrau mə tukɨnɨmwi. 10 Nərmama me ia təkure tɨprənə tuhaɡien pəri, mho lafet, mhəriari pen narimnari amasan me mɨnraha me, tɨ nəri nə mə profet kəru nəha səməmi krɨno nəmisəien asori m nərmama ia təkure tɨprənə krouvamhə.

11  *Mətə nəpɨn kahar mɨne nɨpərɨn ruvehe mukurau, nənə iakətoni Kumwesən ruvei pen nɨmɨruien mɨnrau kroueiahaɡ mwi rouərer ia nɨsunrau. Nənə nərmama me pam səməme hətoni irau həhekɨr asori. 12  *Nənə irəha həreɡi reri iərmama riti rupwinari ruku pen ia neiai mɨni pen tɨ nirau i mə, “Rouutə pehe i.” Nənə nəpuə riti ruvehi irau mutə mevən ia neiai. Nərmama səməme kamhəmwəki irau kamhərer mamhətoni irau krauutə.

13  *Ia nəpɨn nəha təkwtəkwuni a mwi nɨmwnɨmwien asori riti ravən, makiə fifi nari ia kwopun kuatia ia taon nəha, məpwəh kwopun naen hamasan. Nɨmwnɨmwien ravən nərmama sefen taosen hemhə. Nərmama me pam səməme həpkemhə mhə həhekɨr mhətəmnɨmwɨn, mhəuvehi utə nəɡhi Kumwesən sə ramarə ia neiai.

14  *Aueh, nərəhaien sə ro kəru irə ruvehe muvavən! Mətə aueh, hətə ro, nərəhaien sə ro kahar irə trɨpko mhə tui ruvehe!

Aɡelo sə ro sefen irə rəse kisɨpw səvənhi

15  *Aɡelo sə ro sefen irə rəse kisɨpw səvənhi, nənə iakreɡi nərmama nepwɨn fwe ia neiai kamhəɡkiari rerɨnraha rupwinari mamhəni mə,

“Nərɨmənuien kamərɨmənu irə ia təkure tɨprənə i təkwtəkwuni ruvehe məmak ia rəɡi Kumwesən səkɨtaha mɨne Kristo səvənhi.

Nənə in trərɨmənu ia nuk nuk me.”

16  *Nənə nəmə asori me nəha twenti-fo səməme kamhəkure ia jea me səvənraha ia nəmri Kumwesən hənɨmwi nukurhunraha mheiwaiu, mhəuvei pen nɨsiaiien səvənraha revən tukwe, 17  *mamhəni mə,

“Iərɨmənu Kumwesən sə rauvehi nɨskaiien me pam.

Ik ikɨnarə fwe kupwən muvehe meste mwi ipwet mɨne.

Kɨmaha iahaməni tanak tukw ik,

tɨ nəri nə mə ikɨməuvehi nɨskaiien asori səim,

nənə mɨnamərɨmənu nəha təkwtəkwuni.

18  *Nərmama ia tənəmtənə me niemaha rəpi pɨk irəha,

mətə niemaha asori səim ruvəuvehe.

Rɨno nəpɨn səim tikəkiri nərmama səməme həuvamhə,

mərəku pen səim iotukwininari me, profet me mɨne nəkur ikinan me, mɨne nərmama me pam səməme kamhəsiai nəɡhɨm,

nəri auər a mə irəha kamhəuvehi nasoriien uə həpkuvehi mhə nasoriien.

Nənə rɨno nəpɨn səim tikouraha nərmama me nəha səməme kamhouraha nari ia təkure tɨprənə.”

19  *Ia nəpɨn nəha kəsevər ia nimwə səvəi Kumwesən fwe irənhə ia neiai. Ia nəkwai nimwə nəha kətoni pokis səvəi nəɡkiariien i Kumwesən rɨnərihi tərini əknekɨn. Nənə nouapɨrien rəhiapw, karuəruə rərkwəpahar, kreɡi nərkərɨkien, nɨmwnɨmwien ravən, aes rəsas rəmwhen ia nesən asori.

12

Pran riti mɨne snek asori riti

1 Nənə kətoni nɨmtətien asori riti rier irapw fwe ia nɨmaɡouaɡou. Pran riti rarkahu ia meri rəmwhen ia tɨnari səvənhi, mərpwi utə nɨsun mi ia məkwə, nənə məfəfau ia kəfəfau riti səvəi nɨsiaiien kɨno pen kəməhau twelef irə. 2  *Prən nəha ramreɡi nəmisəien mamasək əpwəmwɨs tɨ nəri nə mə rɨno tɨpwɨn na trərəhi tɨni. 3  *Nənə nɨmtətien riti mwi rier irapw ia nɨmaɡouaɡou. Iakətə snek asori riti rəruerəv. Kənkapwə irəha pam sefen. Kənkəpati irəha pam ten. Nənə kəfəfau pen kəfəfau səvəi nɨsiaiien ia kənkapwə me. 4 Nɨpikɨn reiesi raka kuse kəməhau riti məpwəh kusen kəru. Səməme nəha nɨpikɨn reiesi raka irəha həsas ia təkure tɨprənə. Nənə snek asori nəha revən mərer kupwən ia pran nəha na trərəhi iəkunouihi mə nəpɨn tɨni trətui snek asori nəha trəni. 5  *Prən nəha rərəhi tɨni iərman. In iərman sə truvehi nəri skai rəmwhen ia nep ramahatən pen nasoriien səvəi kiɡ, rauvehi mamərɨmənu ia nərmama ia tənəmtənə me pam. Nəpɨn tɨni prən nəha rɨnətui raka, nənə Kumwesən ruvehi in, muvehi utə irənhə ia jea səvənhi mə trərɨmənu. 6  *Nənə prən nəha rap mevən fwe kwopun akwesakwes. Kwopun riti fwe ikɨn Kumwesən rɨnəpnəpenə raka tɨ prən nəha mə trarə ikɨn. Tukətui amasan tukwe ia kwopun nəha keste nəpɨn wan-taosen tu-hantret-sikisti.

7  *Nənə naruaɡənien riti rɨskəmter fwe ia neiai. Mikael mɨne naɡelo me səvənhi kənamhousi snek asori, nənə snek asori mɨne naɡelo me səvənhi kənamhousi mwi irəha. 8 Mətə Mikael mɨne naɡelo me səvənhi həuvehi irapw nɨskaiien səvəi snek asori. Kwopun riti səvənraha riwən mwi fwe ia neiai. 9  *Kuvehi snek asori nəha kərarki irapw pehe ia təkure tɨprənə. In snek tui kani mə Iəremhə uə Setan sə rameikuə ia nərmama ia tənəmtənə me pam. Kərarki irapw in irəha naɡelo me səvənhi heiwaiu ia təkure tɨprənə.

10  *Nənə iakreɡi iərmama riti fwe ia neiai rerɨn rupwinari, mɨni mə,

“Təkwtəkwuni nəha Kumwesən səkɨtaha truvehimɨru kɨtaha!

Təkwtəkwuni nəha in tro sətoni mə in rauvehi nɨskaiien, nənə, təkwtəkwuni nəha in ramərɨmənu!

Nənə təkwtəkwuni nəha Kristo səvənhi tro sətoni mə in rasori ia narimnari me pam!

Ro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Setan sə rani ərəha piəvtaha me ia nəpɨn mɨne ia ran ia nəmri Kumwesən,

kɨnərarki irapw in ia neiai.

11 Piəvtaha me hənaruaɡən raka irəha min,

mhəuvehi irapw nɨskaiien səvənhi ia nɨte kwəti sipsip,

mhəuvehi irapw mwi nɨskaiien səvənhi tɨ nəri nə mə həni irapw nəɡkiariien pərhien.

Irəha həpkokeikei pɨk mhə nɨmɨruien səvənraha,

mətə hənərer mwatuk a tɨ nemhəien.

12  *Ro iamɨnhi irə, ik neiai mɨne nərmama səməme kamharə ia niram tiho mhaɡien!

Mətə aueh ik tɨprənə mɨne təsi! Tiroureɡi rərəha anan tɨ nəri nə mə Setan rɨneiwaiu pehe tukumirau!

Niemaha raməpi pɨk in tɨ nəri nə mə rukurən mə nəpɨn səvənhi ruvəkwakwa.”

13 Nəpɨn snek asori nəha rətoni mə kɨnərarki irapw in ia təkure tɨprənə, nənə rɨnarɨpwi prən nəha sə rɨnərəhi tɨni iərman. 14  *Mətə kuvei pen tərəɡi mɨrup kəru m prən nəha mə trivə irə mevən fwe imwəni ia kwopun akwesakwes. Tukamətui amasan tukwe ia kwopun nəha keste nuk kahar mɨne nɨpərɨn mə snek asori trəpwəh nourahaien in. 15 Snek asori nəha rɨruai nui asori riti ia tərhun rəmwhen ia iapiwən mə trukurirə pen prən nəha, muvehi map. 16 Mətə tɨprənə rasitu ia pran nəha, meitehi, mətɨɡai pam nui sə snek asori ruvəruai irə ia tərhun. 17  *Ro pen snek asori niemaha rəpi anan tɨ pran nəha. In rəpwəh in mevən mə traruaɡən irəha kwənəkwus me nepwɨn səvənhi. Irəha nəha nərmama səməme kamho nəɡkiariien me səvəi Kumwesən mɨne nəɡkiariien Iesu rɨməni irapw mə ro nɨpərhienien. 18 In revən mərer ia nɨkare təsi.

13

Nərimɨru riti sə rukrirapw ia reri təsi mutə

1  *Iakətoni nərimɨru riti rukrirapw ia reri təsi mutə. Kənkəpati me irəha pam ten. Kənkapwə me irəha pam sefen. Nənə kəfəfau pen kəfəfau səvəi nɨsiaiien ia kənkəpati me. Kɨmərai pen nəhaɡ me ia kənkapwə me kuatia kuatia, nəhaɡ me səməme kamhəni ərəha Kumwesən. 2  *Nərimɨru nəha rəmwhen ia pusi asori nəha kani mə lepet. Nɨsun me həmwhen ia nərimɨru nəha kani mə pea. Nɨpəɡi nəkwan rəmwhen ia nɨpəɡi nəkwai laeon. Nənə snek asori nəha ruvei pen nɨskaiien səvənhi min. In ruvei pen mwi jea sə in raməkure irə mamərɨmənu mɨne nasoriien sə rasori m nərimɨru nəha. 3  *Kənkapwə nərimɨru nəha riti iakətoni mə kɨnəpi əpune raka, mətə rarə mɨmɨru mwi təmwki nau ruvehe mɨnamə. Nərmama me pam ia təkure tɨprənə nənimenraha rier tukwe, nənə həkurirə nərimɨru nəha. 4 Irəha pam hənɨmwi nukurhunraha ia nəmri snek asori, mhəsiai in, tɨ nəri nə mə in ruvei pen nasoriien səvənhi m nərimɨru nəha. Irəha hənɨmwi mwi nukurhunraha ia nəmri nərimɨru nəha, mhəsiai in, mhəni mə, “Sin rəmwhen ia nərimɨru nəha? Sin rukurən naruaɡənien irau min?”

5  *Kɨnəseni nərimɨru nəha mɨnuə trəɡkiari ərpwi mɨni ərəha Kumwesən. Kɨməuvei pen nasoriien min in rukurən noien nəfe nəɡhɨn in rokeikei mə tro meste məkwə foti-tu. 6 In rani ərəha pɨk Kumwesən, mɨne nəɡhɨn, mɨne imwəni fwe ia neiai, mɨne nərmama səməme kamharə ikɨn. 7  *Kɨnəseni in mə traruaɡən irəha nərmama me səvəi Kumwesən muvehi irapw nɨskaiien səvənraha. Nənə kɨməuvei pen mwi nasoriien min mə trərɨmənu ia nərmama me pam, nərmama səvəi kwənəkwus me pam, mɨne teki nərmama me pam, mɨne nəɡkiariien me pam, mɨne tənəmtənə me pam.

8  *Nərmama me pam ia təkure tɨprənə səməme nəɡhɨnraha riwən ia nəkukuə səvəi nɨmɨruien tuhənɨmwi nukurhunraha ia nəmri nərimɨru nəha mhəsiai in. Fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi kuvərai pen raka nəɡhi nərmama ia nəkukuə nəha səvəi kwəti sipsip sə kɨnousi əpune.

9 Iərmama sə nəkwəreɡɨn rarə traməkeikei mətərɨɡ amasan.

10  *Iərmama sə kɨmərfi mə trevən ia kalapus

traməkeikei mevən.

Iərmama sə kɨmərfi mə tukərai əpune ia nau səvəi naruaɡənien,

tukaməkeikei kərai əpune.

Tɨ nəri nə mə tro iamɨnhi irə mɨne ro pen nərmama me səvəi Kumwesən tuhaməkeikei mhərer əknekɨn ia nahatətəien səvənraha ia nəpɨn me.

Nərimɨru riti sə rukrirapw ia reri tɨprənə mutə

11 Nənə iakətoni mwi nərimɨru riti mwi rukrirapw ia reri tɨprənə mutə. Kənkəpati kəru krouəmwhen ia kwəti sipsip riti. Rəɡkiari rerɨn rəmwhen ia snek asori riti. 12 Nərimɨru sə rɨməkupwən muvehe ruvei pen nasoriien me pam səvənhi min. Ramərer ia nəmri nərimɨru sə rɨməkupwən muvehe, maməkeikei m nərmama me pam ia təkure tɨprənə mə tuhənɨmwi nukurhunraha ia nənimen mhəsiai nərimɨru sə rɨməkupwən muvehe kɨnəpi əpune kənkapwə riti mətə rarə mɨmɨru mwi təmwki nau ruvehe mɨnamə. 13  *Nərimɨru sə rɨməkurirə muvehe ramo nɨmtətien asori me, mɨni napw rukrutə ia neiai meiwaiu pehe ia tɨprənə ia nəmri nərmama. 14  *In ramərer ia nəmri nərimɨru sə rɨməkupwən muvehe mamo nɨmtətien me kɨnəseni pen in mə tro. Ia noien nəha in reikuə ia nərmama me səməme kamharə ia təkure tɨprənə mamɨni pen tɨ nirəha i mɨnuə tuhaməkeikei mhəuvrhəkɨn nari riti mhəuvnhi nərimɨru sə kɨnəpi əpune in ia nau mətə rarə mɨmɨru mwi. 15  *Nənə nəri nəha kɨməuvnhi nərimɨru nəha irə kəseni nərimɨru sə rɨməkurirə muvehe mə treiahaɡ pen irə pwəh rəɡkiari. Nənə nənɨmwi nari nəha rəɡkiari skai mɨni mə tukaməkeikei kousi əpune nərmama me pam səməme həpkɨnɨmwi mhə nukurhunraha ia nənimen mhəsiai in. 16 Nənə in raməkeikei m nərmama me pam, nərmama kamhəuvehi nasoriien mɨne nərmama həpkuvehi mhə nasoriien, nərmama nautə səvənraha rasori mɨne nərmama nautə səvənraha riwən, nərmama kamoslef ia nirəha mɨne nərmama kɨpko mhə slef ia nirəha. In raməkeikei mɨnraha mə tuhəuvehi mak riti ia rəɡɨnraha mwatuk uə ia nɨpwənanraha. 17  *Mak nəha in nəha nəɡhi nərimɨru nəha uə nampa sə ramahatən nəɡhɨn. Trɨni mɨnuə iərmama riti mak nəha riwən irə, ko rɨpkuvehi mhə nəmri nari riti, məpwəh nəmri penien nəmri nari ia nari riti.

18 Ro iamɨnhi irə tikaməkeikei mo nukurənien səim rəpwəmwɨs mwi tɨ nukurənien nampa səvəi nərimɨru nəha. Nənə trɨni mɨnuə nukurənien səim rəmwhen tikukurən nɨniien nɨpwran. Nampa nəha sikis-hantret-sikisti-sikis, ramahatən iərmama riti.

14

Kwəti sipsip mɨne səvənhi nərmama me irəha pam 144,000

1  *Nənə iakəti pen fwe ia təkuər Saeon, mətoni kwəti sipsip ramərer ia təkuren, nərmama wan-hantret-foti-fo-taosen kamhərer irəha min. Kɨmərai pen nəɡhi kwəti sipsip mɨne Tata səvənhi ia nɨpwənanraha. 2  *Nənə iakreɡi reri iərmama riti fwe ia neiai raməɡkiari, rerɨn rəmwhen ia nui sə ramivə mamierɨɡ, məmwhen mwi ia karuəruə ramərkwəpahar asori. Reri iərmama nəha iakreɡi rəmwhen ia nərmama me i kamhəuəsi nəri kauəsi kaməni nɨpu irə. 3  *Irəha kamhərer kupwən ia jea sə Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu ipaka tɨ nərimɨru me nəha kefə mɨne nəmə asori me nəha twenti-fo, mamhani nɨpu vi riti. Iərmama riti rɨpkukurən mhə nɨpu nəha, nərmama me a nəha irəha wan-hantret-foti-fo-taosen səməme Kumwesən rɨfi nari ia nirəha mɨpeki raka irəha ia təkure tɨprənə, irəha həukurən. 4  *Irəha i nərmama me i səməme hənatuakəm amasan, mhəmher, tɨ nəri nə mə həpkiri raka mhə pran. Irəha nərmama vi a. Irəha kamhəkurirə kwəti sipsip mamhəuvən ia kwopun me pam in ramevən ikɨn. Nərmama me pam, mətə kɨfi nari ia nirəha i, kɨpeki raka irəha həmwhen ia kwənkwai nei kukupwən kesi kuvehi pen m Kumwesən mɨne kwəti sipsip. 5  *Nənə ia tərhunraha kɨpkətə mhə neikuəien riti tɨ nəri nə mə irəha hatukwatukw pam.

Naɡelo me kahar

6 Nənə iakətoni mwi aɡelo riti mwi ramivə irənhə ia nɨmaɡouaɡou mauvehi nəɡkiariien amasan riti sə ramarə rerɨn trəvisau irapw i m nərmama səməme kamharə ia təkure tɨprənə, nərmama səvəi tənəmtənə me pam, mɨne kwənəkwus me pam, mɨne nəɡkiariien me pam, mɨne teki nərmama me pam. 7  *In rəɡkiari rerɨn rupwinari mɨni mə, “Həsiai Kumwesən, mhəɡnəɡɨni in, tɨ nəri nə mə nəpɨn atukwatukw səvənhi ruvəuvehe mə trərpwɨn noien me səvəi nərmama. In rɨno neiai mɨne tɨprənə mɨne təsi mɨne nəmri nui me. Kɨmiaha tihaməkeikei mhənɨmwi nukurhumiaha me ia nənimen mhəsiai in.”

8  *Aɡelo riti sə ro kəru irə rukurirə mwi aɡelo nəha, muvehe, mamɨni mə, “In ruvəmwei! Taon asori nəha Papilon ruvəmwei! Taon nəha rəmwhen ia pran riti səvəi suatuk rɨvi nərmama ia tənəmtənə me pam həuvehe mhənɨmwi waen irəha min. Waen nəha sənmwɨn in nə noien ərəha sə nərman me kamho irəha min.”

9  *Nənə aɡelo riti mwi sə ro kahar irə, rukurirə pen mwi irau, rɨni nəɡkiariien i rerɨn rupwinari mə, “Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨnɨmwi nukurhun mi ia nəmri nərimɨru mɨne nəri kuvrhəkɨn kuvnhi nərimɨru irə, mɨsiai in, muvehi mak səvənhi ia nɨpwənan uə rəɡɨn, 10  *niemaha səvəi Kumwesən treste in. Niemaha nəha rəmwhen ia waen riti sə rɨskai pɨk Kumwesən ruvi pen ia kap səvənhi muvehi pen m iərmama nəha rənɨmwi. Nənə in trɨreɡi nəmisəien ia napw mɨne təpisi ərəha, trouahi in ia nəmri naɡelo ikinan me mɨne kwəti sipsip. 11  *Nɨse napw sə ramo nəmisəien mɨnraha rautə ia nuk nuk me. Nərmama me i səməme hənɨmwi nukurhunraha ia nəmri nərimɨru, mhənɨmwi mwi nukurhunraha ia nəmri nəri kuvrhəkɨn kuvnhi nərimɨru irə, mhəsiai in, uə sin nəɡhɨn ruvehi mak sə rahatən nəɡhi nərimɨru, irəha tuhəreɡi nəmisəien ia nəpɨn mɨne ia ran mhəpwəh napwɨsien.” 12  *Tɨ nəri nə mə tro iamɨnhi irə mɨne ro pen nərmama me i səvəi Kumwesən kamho nəɡkiariien me səvənhi, nənə mamhahatətə ia Iesu, tuhaməkeikei mhərer əknekɨn ia nəpɨn me.

13  *Nənə iakreɡi reri iərmama riti ruku pen ia neiai mɨni mə, “Rai pen nəɡkiariien i ia nəkukuə: Ipwet mɨne mamevən trɨni mɨnuə nərmama me səvəi Iərɨmənu hemhə rerɨnraha traɡien.”

Nənə Nənɨmwɨn Ikinan rɨni mə, “Ouəh pərhien. Irəha tuhapwɨs mhəpwəh mwi nəmwurien tɨ nəri nə mə noien amasan me səvənraha tuhəkurirə pen irəha.”

Kumwesən treivə testesi nərmama rəmwhen kamo ia tɨpwe krep sə rɨmarei

14  *Iakəti pen mətoni mwi nəpuə riti rəpsan nənə iərmama riti raməkure utə ia nəpuə nəha. Iərmama nəha rəmwhen ia iəməti iərmama riti. In raməfəfau ia kəfəfau səvəi nɨsiaiien kɨno ia kol, mauvehi nau ikou riti rəhiə. 15  *Nənə aɡelo riti mwi rier ia nimwə səvəi Kumwesən, maməkwein əpwəmwɨs iərmama nəha raməkure utə ia nəpuə mamɨni mə, “Uvehi nau ikou səim, mərai raka nərmama ia təkure tɨprənə. Nəpɨn tukərai raka irəha irə ruvəuvehe tɨ nəri nə mə irəha həmwhen ia nəveɡɨnien sə ruvəmruə ia nəmhien.” 16 Ro iamɨnhi irə iərmama sə raməkure utə ia nəpuə ruini pen nau ikou səvənhi ia təkure tɨprənə, mərai raka nərmama ia təkure tɨprənə rəmwhen kamo ia nəveɡɨnien sə ruvəmruə ia nəmhien. 17 Aɡelo riti mwi rier ia nimwə səvəi Kumwesən fwe ia neiai, mauvehi mwi nau ikou riti səvənhi rəhiə. 18  *Nənə aɡelo riti mwi rier, in aɡelo sə ramətui tɨ napw ia təkure nɨfatə. In rier məkwein əpwəmwɨs aɡelo sə rauvehi nau ikou mɨni mə, “Uvehi nau ikou səim, mərai raka nərmama ia təkure tɨprənə rəmwhen kamo ia tɨpwe krep sə rɨmarei.” 19 Ro iamɨnhi irə aɡelo nəha ruini pen nau ikou səvənhi ia təkure tɨprənə, mərai raka nərmama ia təkure tɨprənə rəmwhen kamo ia tɨpwe krep sə rɨmarei, nənə mərarki pen irəha ia kwopun asori riti. Tukeivə testesi irəha ikɨn rəmwhen kamo ia tɨpwe krep sə rɨmarei mə nɨsen trarɨs. Kwopun nəha iruə ia taon, kwopun sə Kumwesən truvehi irapw niemaha səvənhi ikɨn. 20  *Nənə keivə testesi nərmama me nəha rəmwhen kamo ia tɨpwe krep sə rɨmarei mə nɨsen trarɨs. Nɨtenraha rier ia kwopun nəha maiu meste nari fwe tri-hantret kilometa. Ko hos ravən irə netə nəha rutə meste tərhun.

15

Naɡelo irəha sefen kamhəuvehi nərpwɨnien irəha sefen

1  *Iakəti pen fwe ia neiai mətoni mwi nɨmtətien riti mwi rasori iakərkərinari irə. Naɡelo irəha sefen kamhəuvehi nərpwɨnien me irəha sefen. Nərpwɨnien me nəha irəha sampam tɨ nəri nə mə nəpɨn tuhəier pam nənə niemaha səvəi Kumwesən riwən. 2  *Nənə iakətoni nari riti rəmwhen ia təsi kɨno ia klas ko kərapi irə irau napw. Iakətoni mwi nərmama nepwɨn kamhərer ia nɨkarkare təsi nəha. Nərmama me nəha hənəpwəh nəseniien nərimɨru mɨne nəri kuvrhəkɨn kuvnhi nərimɨru irə mɨne nampa sə ramahatən nəɡhɨn mə trasori ia nirəha. Irəha kamhərer ia nɨkarkare təsi kɨno ia klas. Ia rəɡɨnraha kamhəuvehi nəri kauəsi kaməni nɨpu irə Kumwesən rɨməuvei pen mɨnraha. 3  *Irəha kamhani nɨpu səvəi Moses iərmama sə ro tukwini nari m Kumwesən, mɨne nɨpu səvəi kwəti sipsip, mamhani mə,

“Iərɨmənu Kumwesən sə ikauvehi nɨskaiien me pam,

narimnari me səməme ikamo hasori kətoni kamərkərinari irə!

Ik kiɡ sə ikamərɨmənu ia tənəmtənə me,

suatuk me səim ikamesi pen suatuk me səvəi natukwatukwien mɨne nɨpərhienien!

4  *Nərmama me pam tuhaməkeikei mhəsiai ik, mhəuvehi utə nəɡhɨm,

tɨ nəri nə mə ik əpa Iəmə ikinan.

Nərmama ia tənəmtənə me pam tuhəuvehe mhənɨmwi nukurhunraha ia nənimem mhəsiai ik

tɨ nəri nə mə ikɨno raka noien atukwatukw me səim nərmama hənətoni.”

5  *Irəha hani raka nɨpu nəha, nənə iakəti pen mətoni kəsevər ia kwopun ikinan anan ia nəkwai nimwə tapolen fwe ia neiai. 6  *Naɡelo me nəha irəha sefen həier ia nimwə tapolen nəha, mamhəpeki nərpwɨnien me nəha sefen. Tɨnari səvənraha kɨno ia linen sə rəpsan mamser. Həkwani nari kɨno ia kol rukurau ia kwənpwenhɨnraha. 7  *Nənə nərimɨru me nəha kefə riti rɨpeki pen pesɨn me səməme kɨno ia kol muvei pen kuatia kuatia m naɡelo me nəha sefen. Pesɨn me nəha həukuər ia niemaha səvəi Kumwesən, Kumwesən sə ramarə ia nuk nuk me. 8  *Ia nəpɨn nəha nimwə tapolen ruvehe mukuər ia nɨse napw, tɨ nəri nə mə Kumwesən ramarə ikɨn, mamser, mamo nəɡsen. Iərmama riti ko rɨpkuvnimwə mhə ia nimwə nəha meste nərpwɨnien me sefen səməme naɡelo sefen kamhəpeki tuho sampam irə.

16

Pesɨn me irəha sefen həukuər ia niemaha səvəi Kumwesən

1  *Nənə iakreɡi reri iərmama riti raməɡkiari asori fwe ia nimwə səvəi Kumwesən, mamɨni pen tɨ naɡelo me nəha sefen mə, “Həuvən mətəɡi irapw ia təkure tɨprənə pesɨn me nəha sefen həukuər ia niemaha səvəi Kumwesən.” 2  *Aɡelo sə rakupwən revən mətəɡi irapw pesɨn səvənhi ia təkure tɨprənə. Nənə nərmama me nəha səməme mak səvəi nərimɨru ramarə ia nirəha, mɨne səməme kamhənɨmwi nukurhunraha ia nəmri nəri kɨməuvrhəkɨn kuvnhi nərimɨru irə, mamhəsiai in, nɨpwranraha ruvehe mukuər ia nɨmwapw me. Nɨmwapw me nəha hərəha mamho nəmisəien mɨnraha.

3  *Aɡelo sə ro kəru irə rətəɡi irapw pesɨn səvənhi ia təsi, nənə təsi ruvehe mo netə irə rəmwhen ia nɨte iərmama ruvamhə, narimnari me kamhəmɨru ia reri təsi hemhə pam.

4  *Aɡelo sə ro kahar irə rətəɡi irapw pesɨn səvənhi ia nui arɨs me mɨne nəmri nui me, nənə irəha həuvehe mho netə ia nirəha. 5-6  *Nənə iakreɡi aɡelo sə ramərɨmənu ia nui me rɨni mə,

“Kumwesən Ikinan. Ik ikɨnarə fwe kupwən muvehe meste mwi ipwet mɨne.

Təkwtəkwuni ikamo noien atukwatukw,

mamərpwɨn noien ərəha me i,

mauvei pen netə mɨnraha hamənɨmwi.

In i nərəkuien atukwatukw səvənraha,

tɨ nəri nə mə irəha hənousi əpune nərmama me səim mɨne profet me səim nɨtenraha raiu.”

7  *Nənə iakreɡi reri iərmama riti ruku pen ia nɨfatə ramɨni mə,

“Ouəh pərhien Iərɨmənu Kumwesən sə ikauvehi nɨskaiien me pam,

nəkiriien me səim hatukwatukw mho nɨpərhienien!”

8 Nənə aɡelo sə ro kefə irə rətəɡi irapw pesɨn səvənhi ia meri, nənə Kumwesən rəseni nukwəsikər mə trənhi nərmama rəmwhen ia napw. 9  *Nəpnəpanien səvəi nukwəsikər rahi irəha, nənə irəha həni ərəha nəɡhi Kumwesən sə ramərɨmənu ia nərpwɨnien me nəha. Irəha həpwəh nɨrərɨɡien ia noien ərəha me səvənraha, mhəpwəh nuvehi utəien nəɡhɨn.

10  *Aɡelo sə ro krirum irə rətəɡi irapw pesɨn səvənhi ia jea sə nərimɨru raməkure irə mamərɨmənu, nənə kwopun me pam ia nəkwai nɨtətə sə nərimɨru ramərɨmənu irə həuvehe mhəpitəv pam. Nərmama kamhəreɡi nəmisəien, mamhahi nəramɨnraha tukwe. 11  *Irəha kamhəni ərəha Kumwesən fwe ia neiai tɨ nəmisəien me mɨne nɨmwapw me səvənraha, mhəpwəh nɨrərɨɡien ia noien ərəha me səvənraha.

12  *Nənə aɡelo sə ro sikis irə rətəɡi irapw pesɨn səvənhi ia nui arɨs asori nəha nəɡhɨn nə Iufretes, nənə nui arɨs nəha ramə, mo suatuk səvəi kiɡ me havən irə mhəuku peraha. 13 Ia nəpɨn nəha iakətoni nənɨmwɨn əmkemɨk kahar harəmwhen ia frok. Riti rier ia nɨpəɡi nəkwai snek asori, riti rier ia nɨpəɡi nəkwai nərimɨru, nənə riti rier ia nɨpəɡi nəkwai profet eikuə. 14  *Nənɨmwɨn mirəhar nəha irəhar nəremhə me kamharo nɨmtətien me. Irəhar harier, mharevən tɨ kiɡ me ia tənəmtənə me pam, mharousəsɨmwɨn irəha mə tuharuaɡən ia nəpɨn asori səvəi Kumwesən, Kumwesən sə rauvehi nɨskaiien me pam.

15  *“Həreɡi ro! Iou iakauvehe rəmwhen ia rakres! Iərmama sə ramətui a məpwəh napriien rerɨn traɡien. Rərəha in rɨpeki raka tɨnari səvənhi tɨ napriien kətoni in ramavən auər a nənə in raurɨs tukwe.”

16  *Nəremhə mirəhar nəha harousəsɨmwɨn pen kiɡ me nəha ia kwopun riti nəɡkiariien Hipru rani mə, “Amaketon.”

17  *Aɡelo sə ro sefen irə rətəɡi pen pesɨn səvənhi ia nɨmaɡouaɡou, nənə iakreɡi Kumwesən raməɡkiari fwe ia nəkwai nimwə səvənhi. Rerɨn ruku pen ia jea sə in raməkure irə mamərɨmənu, mamɨni mə, “In i sampam!” 18  *Nənə nouapɨrien rəhiapw, karuəruə rərkwəpahar, kreɡi nərkərɨkien, nɨmwnɨmwien asori riti ravən. Nɨmwnɨmwien nəha rasori pɨk anan. Fwe Kumwesən rɨno iərmama ia təkure tɨprənə meste pehe nəpɨn nəha kɨpkətoni raka mhə nɨmwnɨmwien riti ro iamɨnhi irə ia nəpɨn riti. 19  *Nɨmwnɨmwien nəha ravən meitehi taon asori nɨpərɨn kahar, nənə taon me ia tənəmtənə me həsas pam. Kumwesən rerɨn rɨrhi taon asori nəha Papilon, nənə in ruvehi pen kap riti rukuər ia waen maməkeikei min mə trənɨmwi pam. Waen nəha in niemaha səvəi Kumwesən rəpi pɨk in tɨ taon nəha. 20  *Tənə əmwerɨs me pam hap mhəiwən. Kɨpkətoni mhə mwi təkuər me. 21  *Aes me səməme həmwhen ia kəpwier asori həukrutə ia nɨmaɡouaɡou mhəsas pen ia nərmama. Ko kəkiri kəpwier me nəha kuatia kuatia nɨpamien səvənhi rəmwhen ia fifti kilo. Nəpɨn nərmama hətoni aes me nəha kamhəsas pen ia nirəha iamɨnhi irə, irəha həni ərəha Kumwesən, tɨ nəri nə mə nərpwɨnien nəha in ramo mɨnraha rɨskai pɨk anan.

17

Taon asori Papilon rəmwhen ia pran səvəi suatuk

1  *Nənə naɡelo me nəha sefen kamhəuvehi pesɨn me nəha sefen riti ia nirəha ruvehe mɨni pehe tukw iou i mə, “Uvehe ro. Prən asori fwe raməkure ia nui me həpɨk, iakuə takahatən nərpwɨnien səvənhi pwəh ikətoni. Prən nəha in pran səvəi suatuk. 2  *Kiɡ me ia təkure tɨprənə həno əpnapen raka nari irəha min. Noien ərəha sə prən nəha ramo irəha nərman me rəmwhen ia waen riti. Nərmama ia təkure tɨprənə hənənɨmwi raka waen nəha mamhakonə irə.”

3  *Nənə ia vison nəha Nənɨmwɨn rəriari miou, iakətə aɡelo nəha ruvehi iou iarouevən fwe ia kwopun akwesakwes ikɨn. Ia kwopun nəha iakətoni pran riti raməkure utə ia nərimɨru riti. Nərimɨru nəha rəruerəv pɨk kɨrai pen nəhaɡ me ia nɨpwran me pam. Nəhaɡ me nəha kamhəni ərəha Kumwesən. Nərimɨru nəha kənkapwə sefen, kənkəpati ten. 4  *Pran nəha tɨnari səvənhi rəmwhen ia tihi natis, məruerəv pɨk. In ramo pen marəmarə me ia nɨpwran, marəmarə me nənimen rutə pɨk kɨno ia kol mɨne kəpwier amasan me mɨne perel me. In rauvehi kap riti ia rəɡɨn kɨno ia kol. Kap nəha rukuər ia noien me nərman me kamho irəha min hərəha pɨk mhəmkemɨk ia nəmri Kumwesən. 5  *Ia nɨpwənan kɨrai pen nəɡhɨn riti sə nɨpwran rərkwafə. Rani mə,

TAON ASORI PAPILON

MAMA SƏVƏI NƗPRAN ME PAM SƏVƏI SUATUK

NUKUNE NOIEN ME PAM SƏMƏME HƏRƏHA PƗK IA TƏKURE TƗPRƏNƏ

6  *Nənə iakətoni mə prən nəha rɨnousi əpune nərmama me səvəi Kumwesən mɨne irəha səməme həməni irapw Iesu. Rəmwhen in rɨnənɨmwi nɨtenraha mamakonə irə. Nəpɨn iakətoni prən nəha iakərkəri asori nari irə. 7  *Mətə aɡelo rɨni pehe tukw iou i mə, “Ikamərkərinari iamɨnhi irə tɨ nəfe? Iou takəusiəre pui pehe nɨpwrai nəri nəha ikamətoni, mo nukurənien i mə sin nəha prən nəha mɨne nəfe nəha nərimɨru nəha in raməkure irə kənkapwə sefen kənkəpati ten. 8  *Nərimɨru nəha ikətoni ramɨru fwe kupwən, mətə təkwtəkwuni ruvamhə, trɨpko mhə tui rukrirapw ia nɨpəɡ sə rameiwaiu nukunen riwən mutə mier mevən kousi əpune. Nərmama kamharə ia təkure tɨprənə səməme kɨpkrai pen raka mhə nəɡhɨnraha fwe tui nəpɨn tɨprənə ramiwən ihi ia nəkukuə səvəi nɨmɨruien, irəha tuhətoni nərimɨru nəha, nənə hərkərinari irə tɨ nəri nə mə ramɨru fwe kupwən, mətə təkwtəkwuni ruvamhə, nənə trɨpkuvehe mwi. 9 Iərmama traməkeikei mukurən nari tɨ nukurənien nɨpwrai nəɡkiariien i. Kənkapwə nərimɨru nəha irəha sefen irəha nə təkuər me səməme pran nəha raməkure utə ia nirəha. Irəha mwi kiɡ me. 10 Kiɡ me irəha krirum həuvəmwei raka, kuatia ramɨru nəha təkwtəkwuni mɨne, nənə riti mwi rəpwəh ihi nuveheien. Nəpɨn truvehe traməkeikei marə ouihi a. 11 Nərimɨru i sə ramɨru fwe kupwən, mətə təkwtəkwuni ruvamhə, in mwi in kiɡ riti sə ramo eit irə, mətə in mwi in kiɡ riti səvəi kiɡ me nəha sefen. In trevən kousi əpune in. 12  *Kənkəpati me nəha ten ikətoni, irəha kiɡ me ten həpwəh ihi nərɨmənuien, mətə irəha tuhəpkuvehi nasoriien mhərɨmənu ia nəpɨn ouihi a irəha nərimɨru nəha. 13 Nətərɨɡien səvənraha kuatia, nənə irəha tuhəuvei pen nɨskaiien səvənraha mɨne nasoriien səvənraha m nərimɨru nəha. 14  *Irəha tuharuaɡən irəha kwəti sipsip, mətə kwəti sipsip truvehi irapw nɨskaiien səvənraha tɨ nəri nə mə in Iərɨmənu sə rasori ia nərɨmənu me pam, nənə, in Kiɡ sə rasori ia kiɡ me pam. Nərmama me nəha kamhərer irəha min irəha nəha nərmama səməme in rɨnəkwein irəha, mərpwi rəɡɨn ia nirəha, nərmama səməme in rukurən nətɨɡiteien ia nirəha.”

15  *Nənə aɡelo rɨni pehe mwi tukw iou i mə, “Ikətoni nui me nəha pran səvəi suatuk raməkure ia nirəha. Nui me nəha irəha nərmama həpɨk tekɨnraha səpəmsəpə, nəɡkiariien me səvənraha səpəmsəpə, həuku pen ia kwənəkwus me səpəmsəpə. 16  *Nərimɨru nəha mɨne kənkəpati me nəha ten səməme ikətoni, irəha tuhəmwəki pran səvəi suatuk, mhəpeki raka pam narimnari me səvənhi, mhəpwəh in ramaiu auər a. Irəha tuhani nusan mhəuvani əmwesi in ia napw. 17 Irəha tuho iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnəmri ia nətərɨɡien səvənraha mə tuho rəmwhen sə in rokeikei. Nətərɨɡien səvənraha truvehe mo kuatia i, nənə irəha tuhəuvei pen nɨskaiien səvənraha m nərimɨru mə trərɨmənu meste nəɡkiariien səvəi Kumwesən ruvehe mukuə. 18 Prən nəha ikətoni in taon asori nəha sə ramərɨmənu ia kiɡ me pam ia təkure tɨprənə.”

18

1 Kurirə ia narimnari me i, iakətoni aɡelo riti mwi rukrutə ia neiai mameiwaiu pehe. In rauvehi nasoriien sə rasori. Nukuraanien sə ruku pen irə raməhiəpwɨn pam tɨprənə. 2  *Rəkwein əpwəmwɨs mɨni mə,

“In ruvəmwei! Taon asori nə Papilon ruvəmwei!

Təkwtəkwuni nəha nəremhə me kamharə ikɨn.

In kwopun nənɨmwɨn ərəha me mɨne menu me səməme həmkemɨk kaməmwəki irəha kamhərkwafə ikɨn.

3  *Taon nəha rəmwhen ia pran riti səvəi suatuk.

Nərmama me pam ia tənəmtənə me hənənɨmwi raka waen sənmwɨn.

Waen nəha in noien ərəha sə nərman me kamho irəha min.

Kiɡ me ia təkure tɨprənə həno əpnapen raka nari irəha prən nəha.

Nərmama ia təkure tɨprənə səməme kamhəmri pen nəmri nari ia narimnari

irəha nautə səvənraha ruvəuvehe mɨnasori ruku pen tɨ noien ərəha me səvəi prən nəha.”

4  *Nənə iakreɡi mwi reri iərmama riti fwe ia neiai rɨni mə,

“Həier irə nərmama me səiou

mɨnuə noien ərəha səvənhi trəpwəh nuvehi pekɨnien kɨmiaha,

nənə kɨmiaha tihəpwəh nuvehiien nərpwɨnien riti səvənhi.

5  *Noien ərəha me səvənhi rasori rutə ipaka rɨrapi neiai,

ro pen Kumwesən rəpwəh nenouenouien nərəhaien me səvənhi.

6  *Kɨmiaha tiho irə rəmwhen rɨno ia kɨmiaha.

Narimnari me səməme in rɨno ia kɨmiaha,

kɨmiaha tihaməkeikei mhərpwɨn pen m kəru min.

In rɨməvi pen nənɨmwiien skai kuatia ia kap səkɨmiaha,

kɨmiaha tihaməkeikei mhəvi pen nənɨmwien skai ia kap səvənhi m kəru.

7  *Taon nəha rəmwhen ia pran riti sə rauvehi utə atukw a in,

mamarə ia narəien sə rukuər ia narimnari amasan me.

Ro iamɨnhi irə kɨmiaha tihaməkeikei mhəuvei pen nəmisəien mɨne nasəkien min rəmwhen irə.

In rani ia rerɨn mə,

‘Iou prən asori iakaməkure ia kwopun i mamərɨmənu.

Rɨpko mhə iou pran sə iərman səvənhi ruvamhə.

Ko iapkasək mhə ia nəpɨn riti.’

8  *Prən nəha ramərpwi atukw a in iamɨnhi irə ro pen nərpwɨnien me səvənhi tuhəuvehe ia nəpɨn kuatia a:

nemhəien, nasəkien, mɨne nukumhə.

Napw trahi prən nəha,

tɨ nəri nə mə Iərɨmənu Kumwesən sə rauvei pen nərpwɨnien min nɨskaiien səvənhi rasori.”

9  *Nəpɨn kiɡ me səvəi tɨprənə səməme həno əpnapen raka nari irəha prən nəha nənə mharə irəha min ia narəien sə rukuər ia narimnari amasan me tuhətoni nɨse napw sə ramahi in, nənə rerɨnraha trəpou hasək tukwe. 10  *Nəmisəien səvənhi tro irəha həhekɨr, nənə mhərer pen a isipwɨn mə,

“Aueh taon asori!

Aueh Papilon taon sə nəɡsem rasori!

Nərpwɨnien səim ruvəuvehe ia aoa kuatia a.”

11  *Nərmama me ia təkure tɨprənə kamhəmri pen nəmri nari ia narimnari tuhasək tɨ prən nəha tɨ nəri nə mə iərmama riti mwi riwən truvehi nəmri narimnari me səvənraha. 12  *Narimnari me səvənraha rəmwhen ia aean mi nəha kol mɨne silva, mɨne kəpwier amasan me, mɨne perel me, mɨne tɨnari amasan nəha linen, mɨne tɨnari sə ro tihi natis irə, mɨne tɨnari nəha silik, mɨne tɨnari sə rəruerəv pɨk, mɨne nei me səpəmsəpə nɨpekɨnraha rapein amasan, mɨne narimnari me səpəmsəpə kɨno ia kənkəpati elefen, mɨne narimnari me səpəmsəpə kɨno ia nei nənimen rutə pɨk, mɨne aean me nepwɨn rəmwhen ia prons, mɨne kəpwier amasan nəha mapil, 13 mɨne teki nei sinamon, mɨne nɨmwai nari kavi rərəɡi pen ia nəveɡɨnien, mɨne nɨmwəkmwəki nari kuvani nɨpekɨn rapein amasan, mɨne nɨse nei mi nəha fraɡkinsens mɨne mɨr, mɨne waen, mɨne oel, mɨne flaoa, mɨne kwənuni wit, mɨne kau me mɨne sipsip me, mɨne hos me mɨne kat me hos me kamhəvi, mɨne slef me, slef me nə irəha nərmama.

14 “Narimnari amasan me pam səməme nətərɨɡien səim ramevən ia nirəha,

hənəpwəh ik mhəuvavən.

Nautə me pam səim mɨne marəmarə me pam səim ikɨnətə wau raka ia nirəha,

nənə ko ipkətoni mhə mwi irəha ia nəpɨn riti.”

15  *Nərmama me nəha səməme kamhəmri pen nəmri nari ia narimnari me nəha həpeki nautə rɨpɨk ruku pen tɨ prən nəha. Irəha tuhəhekɨr nəmisəien səvəi prən nəha, mhərer pen a isipwɨn tukwe in, mamhasək əpwəmwɨs 16  *mə,

“Aueh! Aueh taon asori!

In rəmwhen ia pran ramarkahu ia tɨnari amasan i kani mə linen

sə ro tihi natis irə raməruerəv pɨk.

In ramo pen marəmarə me ia nɨpwran,

marəmarə me nənimen rutə pɨk kɨno ia kol, mɨne kəpwier amasan me, mɨne perel me.

17-18  *Mətə kouraha pam nautə me səvənhi ia aoa kuatia a.”

Nənə nəmə səməme kamhəkəkini nɨtətə ia təsi, mɨne nərmama səməme kamhərəku nɨtətə mamhəputə, mɨne nəmə səməme kamhowok ia nəkwai nɨtətə, mɨne nərmama səməme nɨtətə rapeki narimnari səvənraha muvehe mɨpeki parei kamhəmri pen nəmri nari ia nirəha, mamhəuvehi mane irə, irəha pam hətoni nɨse napw sə ramahi prən nəha, mhərer pen a isipwɨn tukwe in, mamhasək əpwəmwɨs, mamhəni mə,

“Taon asori riti riwən rəmwhen ia taon nəha!”

19  *Irəha hərki pen nɨməkwrur ia kənkapwənraha, rerɨnraha rəpou, kamhasək, mamhəni mə,

“Aueh! Aueh taon asori!

Nərmama me pam səməme nɨtətə səvənraha ramaiu ia təsi,

irəha nautə səvənraha ruvehe masori ia narimnari me səim!

Mətə kouraha pam narimnari me səim ia aoa kuatia a.”

20  *Mətə nɨpu riti mwi rani iamɨnhi irə mɨnuə,

“Kɨmiaha ia nɨtətə ia neiai, kɨmiaha nərmama me səvəi Kumwesən, mɨne aposol me mɨne profet me,

rerɨmiaha traməkeikei maɡien,

tɨ nəri nə mə Kumwesən rɨnərpwɨn noien ərəha prən nəha rɨno ia kɨmiaha!”

21  *Nənə aɡelo riti nəɡsen rasori ruvehi kəruəterei asori riti mərarki pen i ia nəkwai təsi mɨni mə,

“Tukəraki irapw akwauakw taon asori nəha Papilon iamɨnhi irə,

nənə tukəpwəh nətoniien mwi in ia nəpɨn riti.

22  *Ia niram taon Papilon tɨpkreɡi mhə mwi nərmama səməme kamhəuəsi nəri kauəsi kaməni nɨpu irə,

uə nərmama səməme kamhəse tərhe nau mɨne kisɨpw.

Ia niram tɨpkətoni mhə mwi iərmama sə ramarpəkau amasan narimnari me.

Tɨpkreɡi mhə mwi kəpwier ramərari maməkwai ətestesi kwənuni wit kamo flaoa i.

23  *Nukuraanien səvəi laet trɨpkəhiapw mhə mwi ia niram,

nənə tɨpkreɡi mhə mwi reri iərman mɨne pran səməmi krauni sɨmwɨn tɨ narəien vi səvənrau.

Tro iamɨnhi irə tɨ nəri nə mə fwe kupwən nərmama me səim səməme kamhəmri pen nəmri nari ia narimnari irəha kamhəuvehi nasoriien ia təkure tɨprənə.

Nərmama ia tənəmtənə me pam hətoni nɨmtətien me nəha ikɨno ia nɨskaiien səvəi iəremhə reikuə ia nirəha.

24  *Ia taon nəha Papilon Kumwesən rətoni nɨte profet me mɨne nərmama me səvənhi.

Nərmama me pam ia təkure tɨprənə səməme kɨnousi əpune irəha Kumwesən rətoni nɨtenraha ia taon nəha.”

19

Nərmama fwe ia neiai həɡnəɡɨni Kumwesən

1 Kurirə ia narimnari me i iakreɡi reri nari riti rəmwhen ia nərmama həpɨk fwe ia neiai, kamhəɡkiari rerɨnraha rupwinari mamhəni mə,

“Pwəh səɡnəɡɨni Iərɨmənu Kumwesən səkɨtaha!

In rauvehimɨru kɨtaha. Nasoriien mɨne nɨskaiien səvənhi əpa.

2  *Nəkiriien me səvənhi ho nɨpərhienien, mhatukwatukw.

In rɨnərpwɨn raka noien ərəha səvəi taon asori nəha Papilon,

tɨ nəri nə mə taon nəha rəmwhen ia pran səvəi suatuk

rouraha nərmama ia təkure tɨprənə i ia noien ərəha səvənhi.

Kumwesən ruvəuvei pen raka nərpwɨnien min,

tɨ nəri nə mə kousi əpune səvənhi iotukwininari me ia taon nəha.”

3  *Nənə irəha həɡkiari asori mwi mə,

“Pwəh səɡnəɡɨni Iərɨmənu!

Nɨse napw sə ramahi taon nəha rautə ia nuk nuk me ko rɨpkiwən mhə.”

4  *Ia nəpɨn nəha nəmə asori me nəha twenti-fo mɨne nərimɨru me nəha kefə hənɨmwi nukurhunraha ia nəmri Kumwesən sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu, mhəsiai in, mhəni mə,

“Ouəh! Pwəh səɡnəɡɨni Iərɨmənu!”

5  *Nənə reri iərmama riti ruku pen ia jea Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu, mɨni mə,

“Kɨmiaha nərmama hiamo tukwini nari m Kumwesən, mamhəsiai in,

nəri auər a mə hiaməuvehi nasoriien uə hiəpkuvehi mhə nasoriien,

kɨmiaha pam tihaməkeikei mhəɡnəɡɨni Kumwesən səkɨtaha!”

6  *Nənə iakreɡi nari riti rəmwhen ia nərmama həpɨk kamhəɡkiari, rerɨnraha rəmwhen ia nui sə ramivə mamierɨɡ, mɨne karuəruə ramərkwəpahar. Irəha həni mə,

“Pwəh səɡnəɡɨni Iərɨmənu Kumwesən səkɨtaha

tɨ nəri nə mə in rauvehi nɨskaiien me pam, mamərɨmənu!

7 Pwəh saɡien, mhaɡien pɨk, mhəuvehi utə nəɡhɨn,

tɨ nəri nə mə nəpɨn ruvəuvehe tukiri pen vi a pran m kwəti sipsip!

Pran səvənhi rɨnəpnəpenə pam raka,

8  *mamarkahu ia tɨnari amasan nəha linen kuvei pen min rəpsan məmher.”

(Tɨnari amasan nəha linen ramahatən pen noien atukwatukw me səvəi nərmama me səvəi Kumwesən.)

9  *Nənə aɡelo nəha rɨni pehe tukw iou i mə, “Rai pen nəɡkiariien i ia nəkukuə. ‘Nərmama səməme kɨnəkwein ia nirəha mɨnuə tuhəuvən ia nəveɡɨnien asori səvəi kwəti sipsip irəha rerɨnraha traɡien.’ ” Nənə aɡelo nəha rarə mɨni mwi tukw iou i mə, “Nəɡkiariien me i nəɡkiariien pərhien səvəi Kumwesən.” 10 In rɨni iamɨnhi irə, nənə iakɨnɨmwi nukurhuk mi ia nɨsun mə takɨsiai in, mətə in rɨni pehe tukw iou mə, “Tikəpwəh noien iamɨnhi irə! Krau iotukwininari mi a, kɨtaha piam me səməme kamhəuvehi nəɡkiariien i Iesu rɨni mə ro nɨpərhienien. Tikaməkeikei mɨnɨmwi nukurhum mi ia nəmri Kumwesən əpa, mɨsiai in, tɨ nəri nə mə nəɡkiariien i Iesu rɨni mə ro nɨpərhienien in nukune nəɡkiariien me səvəi profet me.”

Iərmama sə raməkure ia hos əpsan

11  *Nənə iakətoni kəsevər ia neiai. Iakəti pen mətoni hos əpsan riti. Iəmə sə raməkure irə nəɡhɨn nə “Iəmə sə Kamətɨɡite Irə. In rani nɨpərhienien.” Nəpɨn in rəkiri nərmama uə raruaɡən, mətə in ramo ia noien sə ratukwatukw a. 12  *Nənimen mi krouəmwhen ia nərami napw. Ia təkure kənkapwə kəfəfau səvəi nɨsiaiien me həpɨk. Kɨrai pen nəhaɡ riti irə, mətə iərmama riti rɨpkukurən mhə nahaɡ nəha, in əpa in rukurən. 13  *In ramarkahu ia tɨnari riti kɨneitesi ia netə. Nəɡhɨn sə kaməkwein in irə in nə “Nəɡkiariien səvəi Kumwesən.” 14 Naruaɡən me ia neiai kamhəkure ia hos əpsan me mamhəkurirə in, mamharkahu ia tɨnari amasan nəha linen rəpsan məmher. 15  *Iərmama nəha nau riti səvəi naruaɡənien rəhiə ruku pen ia nɨpəɡi nəkwan mamier. Ia nau nəha in truvehi irapw nɨskaiien səvəi nərmama ia tənəmtənə me, nənə muvehi nəri skai riti sə rəmwhen ia nep ramahatən pen nasoriien səvəi kiɡ, rauvehi mamərɨmənu ia nirəha. In tro rɨskai anan ia nirəha rəmwhen kamo ia tɨpwei krep sə rɨmarei nərmama kamheivə testesi mə nɨsenraha trarɨs. Noien nəha in nəha Kumwesən i rauvehi nɨskaiien me pam truvehi irapw niemaha asori səvənhi irə. 16  *Kɨmərai pen nəɡhɨn ia tɨnari səvənhi mɨne nuvan mə:

KIG SƏ RASORI IA KIG ME. IƏRƗMƏNU SƏ RASORI IA NƏRƗMƏNU ME.

17  *Nənə iakəti pen mətoni aɡelo riti ramərer pen ia meri. In raməkwein əpwəmwɨs mani pen tɨ menu me səməme kamhəivə ia nɨmaɡouaɡou mə, “Həuvehe mhousəsɨmwɨn kɨmiaha me tɨ nəveɡɨnien asori səvəi Kumwesən. 18 Həuvehe mhani nɨpwrai kiɡ me, mɨne nəmə asori me səvəi naruaɡən me, mɨne nərmama nəɡsenraha rasori, mɨne hos me, mɨne nərmama səməme kamhəkure ia hos me. Həuvehe mhani nɨpwrai nərmama me pam: irəha səməme ko slef ia nirəha mɨne səməme kɨpko mhə slef ia nirəha, irəha səməme kamhəuvehi nasoriien mɨne səməme həpkuvehi mhə nasoriien.”

19  *Nənə iakətoni nərimɨru nəha, mɨne kiɡ me səvəi tɨprənə, mɨne naruaɡən me səvənraha housəsɨmwɨn irəha me mə tuharuaɡən irəha Iəmə sə raməkure ia hos mɨne naruaɡən me səvənhi. 20  *Nənə naruaɡən me səvəi Iəmə nəha həuvən mhəkwtəmhiri nərimɨru nəha, mɨne profet eikuə nəha sə rɨnamo nɨmtətien me fwe kupwən nəpɨn rɨnamərer irau nərimɨru nəha. (In rɨnamo nɨmtətien me nəha, mameikuə ia nərmama səməme kamhəuvehi mak səvəi nərimɨru nəha, mɨne səməme kamhənɨmwi nukurhunraha ia nəmri nəri kuvrhəkɨn kuvnhi nərimɨru irə mhəsiai in.) Irəha həkwtəmhiri irau, mhərarki pen mɨru a irau ia kwopun əmwhenɨmw nəha napw mɨne təpisi ərəha krauuək ikɨn. 21  *Nənə kiɡ me mɨne naruaɡən me səvənraha, Iəmə sə raməkure ia hos rərai əpune irəha ia nau səvəi naruaɡənien sə ruku pen ia nɨpəɡi nəkwan mamier. Nənə menu me pam hani nɨpwranraha tɨpwɨnraha rəsisi amasan.

20

Nuk wan-taosen

1  *Nənə iakətoni aɡelo riti rukrutə ia neiai mameiwaiu pehe, mauvehi ki riti ia rəɡɨn, ki səvəi nɨpəɡ sə rameiwaiu nukunen riwən. In rauvehi mwi jen asori riti. 2  *In rəkwtəmhiri snek asori, snek sə rɨnarə raka tui nəɡhɨn nə Iəremhə uə Setan. Aɡelo nəha rəkwtəmhiri, mərihi səvəi nuk wan-taosen, 3  *mərarki pen ia nɨpəɡ sə rameiwaiu nukunen riwən, nənə məsisəɡ əknekɨn irə mɨnuə snek asori nəha trəpwəh mwi neikuəien ia nərmama ia tənəmtənə me meste nuk wan-taosen ro sampam. Nəpɨn nuk wan-taosen ro sampam, tukaməkeikei kɨfi nari irə səvəi nəpɨn ouihi a.

4  *Nənə iakətoni jea me nepwɨn səvəi nəmə asori me. Nəmə asori me səməme kamhəkure ia jea me nəha, kuvei pen nasoriien mɨnraha tuhaməkiri noien me mamhərpwɨn. Nənə iakətoni nənɨmwi nərmama səməme kɨnərai əmwesi kənkapwənraha tɨ nəri nə mə irəha kamhərer irapw tɨ nɨni irapwien nəɡkiariien amasan səvəi Iesu mɨne nəɡkiariien səvəi Kumwesən. Irəha həpwəh nɨnɨmwiien nukurhunraha ia nɨsiaiien ia nəmri nərimɨru uə ia nəmri nəri kuvrhəkɨn kuvnhi nərimɨru irə, mhəpwəh nuvehiien mak səvənhi ia nɨpwənanraha mɨne rəɡɨnraha. Iakətoni irəha həuvehe mhəmɨru mwi, nənə mamhərɨmənu irəha Kristo meste nuk wan-taosen. 5 In i nəpɨn sə Kumwesən rɨməkupwən mo nərmama irə hətui mwi ia nemhəien. Mətə nərmama həuvamhə səməme in rɨpko mhə irəha hətui mwi ia nəpɨn nəha tuhəpkətui mhə mwi ia nemhəien meste nuk wan-taosen ro sampam. 6  *Nərmama me i səməme Kumwesən rɨməkupwən mo irəha hətui mwi ia nemhəien, irəha rerɨnraha traɡien, tɨ nəri nə mə irəha nəkur ikinan me səvənhi. Irəha tuhəpkemhə mhə mwi ia nemhəien sə ro kəru i, mətə irəha tuho pris me ia nirəha, pris me səvəi Kumwesən mɨne Kristo, nənə mhərɨmənu irəha min ia nuk wan-taosen.

Setan trevən ia napw

7 Nənə nəpɨn nuk wan-taosen ro sampam, tukɨfi nari ia Setan rier irapw ia kwopun kɨnəsisəɡ əknekɨn in ikɨn. 8  *In trier irapw, mevən meikuə ia kwənəkwus me nəha səməme kamharə ia nɨkare təkure tɨprənə i kefə, nəɡhɨnraha Kauk mɨne Makauk, nənə mousəsɨmwɨn irəha mə tuharuaɡən. Nərmama me nəha tuhəpɨk məmwhen ia nɨpəkɨr ia təsi. 9  *Iakətoni mə irəha həuvən ia kwopun me pam ia tɨprənə, mhərer kuraukurau kwopun nərmama me səvəi Kumwesən kamharə ikɨn mɨne taon sə Kumwesən rokeikei pɨk. Mətə napw riti rukrutə ia neiai meiwaiu pehe mahi irəha. 10  *Nənə kuvehi Setan, iəremhə sə rɨneikuə ia nirəha, kuvehi, kərarki pen ia kwopun əmwhenɨmw nəha napw mɨne təpisi ərəha krauuək ikɨn. In nəha kwopun nəha kɨnərarki pen raka nərimɨru ikɨn mɨne profet eikuə. Nənə tuko nəmisəien mɨnrahar ia nəpɨn mɨne ia ran ia nuk nuk me.

Kumwesən rəkiri nərmama səməme həuvamhə, mərpwɨn noien me səvənraha

11 Ia nəpɨn nəha iakətoni jea asori riti rəpsan mɨne Iəmə sə raməkure irə mamərɨmənu. Tɨprənə mɨne neiai krouap tɨ nənimen kɨpkətoni mhə mwi irau. 12  *Nənə iakətoni nərmama həuvamhə səməme fwe kupwən kamhəuvehi nasoriien mɨne səməme həpkuvehi mhə nasoriien, irəha pam kamhərer ia nəmri Iəmə sə raməkure ia jea səvənhi mamərɨmənu. Nənə krɨpweɡi nəkukuə me nepwɨn. Krɨpweɡi mwi nəkukuə riti mwi, nəkukuə səvəi nɨmɨruien. Nənə Iəmə nəha rəkiri nərmama həuvamhə mesi pen nəɡkiariien kɨmərai pen ia nəkukuə me nəha, mərpwɨn atukwatukw noien me irəha həno fwe kupwən. 13  *Təsi raraka ia nərmama həuvamhə səməme kamharə irə. Noien Iərmama Remhə mɨne Imwei Nəkur Həuvamhə irau mwi krouaraka ia nərmama səməme kamharə ia nirau. Irəha pam hətui mwi ia nemhəien səvənraha, nənə Iəmə nəha rəkiri irəha kuatia kuatia, mərpwɨn atukwatukw noien me irəha həno fwe kupwən. 14  *Nənə kuvehi Noien Iərmama Remhə mɨne Imwei Nəkur Həuvamhə kərarki pen irau ia kwopun əmwhenɨmw nəha napw rauək ikɨn. Nəri nəha in nəha nemhəien sə ro kəru i. 15  *Nərmama me pam səməme kɨpkətoni mhə nəɡhɨnraha ia nəkukuə səvəi nɨmɨruien kərarki pen irəha ia kwopun əmwhenɨmw nəha napw rauək ikɨn.

21

Jerusalem vi

1  *Nənə iakətoni neiai vi mɨne tɨprənə vi, tɨ nəri nə mə neiai akuas mɨne tɨprənə akuas krouvehe rouiwən. Nənə təsi riwən mwi. 2  *Nənə iakətoni taon ikinan səvəi Kumwesən, in nə Jerusalem vi, rukrutə tɨ Kumwesən ia neiai mameiwaiu pehe. Taon ikinan nəha ramser rəmwhen ia tɨnari sə pran rarkahu irə ia nəpɨn tukiri pen vi a in kuvei pen m iərman səvənhi. 3  *Nənə iakreɡi reri iərmama riti rupwinari ruku pen ia jea sə Kumwesən raməkure irə mamərɨmənu, rɨni mə, “Hətə ro! Təkwtəkwuni nəha Kumwesən rɨno rukwənu səvənhi irəha nərmama. In tramarə irəha mɨnraha, nənə irəha tuhəuvehe nərmama me səvənhi. Kumwesən in tramarə tɨ nirəha, nənə muvehe Kumwesən səvənraha. 4  *In trɨrai raka pam nɨse nənimenraha. Noien iərmama remhə mɨne nasəkien mɨne nəmisəien triwən, tɨ nəri nə mə narimnari tui me həuvehe mhəuvəiwən.”

5  *Nənə Iəmə sə raməkure ia jea mamərɨmənu rɨni mə, “Hətə ro! Iakamo narimnari me pam həuvehe mhərməvi.” Nənə in rarə mɨni mwi mə, “Rai pen nəɡkiariien i ia nəkukuə, tɨ nəri nə mə nəɡkiariien me i ho nɨpərhienien nərmama həukurən nətɨɡiteien ia nirəha.”

6  *Nənə in rərari mɨni pehe tukw iou i mə, “Təkwtəkwuni nəha kɨno sampam ia narimnari me pam! Iou i Alfa mɨne Omeka,a nukunen mɨne nəkrəkwerɨn. Nərmama səməme həkwakwa iou takuvei pen nui mɨnraha. Nui nəha kɨpkuvehi mhə nənimen. Nəmri nui nəha rauvei pehe nui kauvehi nɨmɨruien irə. 7  *Iərmama sə trɨskai meste naruaɡənien rukurau, iou takuvei pen narimnari me səməme iakuvəni pen raka tukwe in. Iou takuvehe Kumwesən səvənhi, nənə in truvehe nərɨk. 8  *Mətə nərmama səməme kamhəhekɨr ia nərmama, mhəpwəh nahatətəien, mamho noien əmkemɨk, mamhousi əpune nərmama, mamhakres pran, mamho klepa, mamhəuvehi nahak, mamhəfwaki m nənɨmwi nari me, mɨne ieikuə me pam, imwənraha atukwatukw fwe ia kwopun əmwhenɨmw nəha napw mɨne təpisi ərəha krauuək ikɨn. Nəri nəha in nemhəien sə ro kəru irə.”

9  *Nənə naɡelo me nəha sefen kamhəpeki pesɨn me nəha sefen həukuər ia nərpwɨnien irəha sefen (nənə nərpwɨnien me nəha irəha nərpwɨnien sampam Kumwesən tro m nərmama), riti ia naɡelo me nəha rɨni pehe tukw iou i mə, “Uvehe ro. Iakuə takahatən prən nəha, in pran səvəi kwəti sipsip, pwəh ikətoni.” 10  *Nənə ia vison nəha Nənɨmwɨn rəriari miou iakətoni aɡelo nəha ruvehi iou iarouevən fwe ia təkuər riti rasori məpwəmwɨs. Nənə in rahatən taon ikinan nəha Jerusalem iakətoni ruku pen tɨ Kumwesən ia neiai mameiwaiu pehe. 11  *Taon ikinan nəha rukuraan ia nukuraanien səvəi Kumwesən. Ramserser rəmwhen ia kəpwier amasan riti kani mə tiaspa rəmher rəmwhen ia klas. 12  *Nəpai riti rasori məpwəmwɨs rukuraukurau irə. Ia nəpai nəha kwəruə me irəha twelef. Naɡelo me twelef kamhərer ia kwəruə me nəha. Ia kwəruə me nəha kɨmərai pen nəɡhi kwənəkwus me səvəi nəkur Isrel irəha twelef. 13 Kwəruə me nəha kahar ia nɨkare taon nəha peraha, kahar mwi ia nɨkaren prehi, kahar ia nɨkaren pesu, nənə kahar ia nɨkaren parei. 14 Kəpwier asori me irəha twelef kamhəkwtəmhiri əknekɨn nukune nəpai nəha səvəi taon nəha. Nənə kɨmərai pen nəɡhi aposol me twelef səvəi kwəti sipsip ia kəpwier me nəha.

15  *Aɡelo sə raməɡkiari miou rauvehi nari riti kɨno ia kol truvehi mak səvəi taon irə mɨne nəpai səvənhi mɨne kwəruə me ia nəpai nəha. 16 Nɨkare taon nəha irəha kefə. Nasoriien səvəi nɨkarkaren me mɨne nəpwəmwɨsien səvənraha rutə həmnəmwhen a. Aɡelo nəha ruvehi nəri nəha rauvehi ia rəɡɨn, muvehi mak səvəi nɨkarkaren me, mətoni irəha kuatia kuatia nasoriien səvənhi mɨne nəpwəmwɨsien səvənhi rutə tu-taosen-fo-hantret kilometa. 17 In ruvehi mwi nɨkɨmkɨmien səvəi nəpai nəha mətoni rəmwhen ia sikisti-sikis mita. Mita nəha sə aɡelo nəha rauvehi mak səvəi nari irə rəmwhen a mwi ia mita nəha nərmama kamhəuvehi mak səvəi nari irə. 18 Nəpai nəha kɨno ia kəpwier amasan i tiaspa, nənə kuvrhəkɨn taon ia kol atukwatukw, kol sə rəmher məmwhen ia klas. 19  *Kəpwier asori me səməme kamhəkwtəmhiri əknekɨn nukune nəpai səvəi taon nəha kəfəri pen irəha ia kəpwier amasan me səpəmsəpə. Kɨməkupwən kəmri pen kəpwier amasan i tiaspa, sə ro kəru irə kəmri pen kəpwier amasan i safaia, sə ro kahar irə kəmri pen kəpwier amasan i akat, sə ro kefə irə kəmri pen kəpwier amasan i emeral, 20 sə ro krirum irə kəmri pen kəpwier amasan i onikis, sə ro sikis irə kəmri pen kəpwier amasan i kanilian, sə ro sefen irə kəmri pen kəpwier amasan i krisolaet, sə ro eit irə kəmri pen kəpwier amasan i malakait, sə ro naen irə kəmri pen kəpwier amasan i topas, sə ro ten irə kəmri pen kəpwier amasan i kalsetoni, sə ro eleven irə kəmri pen kəpwier amasan i takwoes, nənə sə ro twelef irə kəmri pen kəpwier amasan i ametis. 21 Kwəruə me nəha twelef təpinhə me səvənraha kɨno ia perel irəha twelef. Təpinhə kwatia kwatia ko ia perel kwatia kwatia. Nənə suatuk me fwe imwə ia taon nəha kɨno ia kol atukwatukw, kol sə rəmher məmwhen ia klas.

22  *Nənə iapkətoni mhə nimwə riti kaməfwaki ikɨn ia nəkwai taon nəha, tɨ nəri nə mə nimwəfwaki səvənhi in nə Iərɨmənu Kumwesən sə rauvehi nɨskaiien me pam mɨne kwəti sipsip. 23  *Ia taon nəha irəha tuhəpkətui mhə mwi meri mɨne məkwə mə trouəhiəpwɨn irəha tɨ nəri nə mə nukuraanien səvəi Kumwesən raməhiəpwɨn pam taon nəha, nənə kwəti sipsip in nə laet səvənhi. 24  *Nərmama ia tənəmtənə me tuhavən ia nukuraanien səvənhi, nənə kiɡ me ia təkure tɨprənə tuhəpeki nautə amasan me səvənraha mhəuvnimwə ia taon nəha. 25  *Kwəruə me səvəi taon nəha tukəpwəh nərəpinhəien irəha ia nəpɨn riti, tɨ nəri nə mə nəpɨn ia nəpɨn triwən ia kwopun nəha. 26  *Nərmama ia tənəmtənə me tuhəpeki nautə amasan me səvənraha mɨne narimnari me nərmama həməuvei pen mɨnraha ia nɨsiaiien, nənə mhəpeki mhəuvnimwə ia taon nəha. 27  *Narimnari me səməme həmkemɨk ia nəmri Kumwesən, mɨne nərmama səməme kamho narimnari səvəi naurɨsien, mɨne nərmama səməme kamheikuə, irəha tuhəpwəh nuvnimwəien ia taon nəha ia nəpɨn riti. Mətə nərmama me a i səməme kɨmərai pen nəɡhɨnraha ia nəkukuə səvəi nɨmɨruien sə kwəti sipsip rauvehi irəha əpa nəha tuhəuvnimwə ia taon nəha.

22

Nui arɨs kauvehi nɨmɨruien irə

1  *Nənə aɡelo rarə mahatən mwi nui arɨs riti iakətoni. Nui ia nui arɨs nəha nui kauvehi nɨmɨruien irə. Nui nəha rəmher rəmwhen ia klas, raiu maku pen fwe ia jea sə Kumwesən mɨne kwəti sipsip krauəkure irə rouərɨmənu, 2  *mamesi pen suatuk ia kurkwai taon nəha. Nənə iakətoni nei kauvehi nɨmɨruien irə ramərer ia nɨkarkare nui nəha, maukuə m twelef ia nuk me pam ia məkwə me pam. Nənə nərmama ia tənəmtənə me pam kamhətɨmwi nɨmwan tɨ nomasanien nemhəien me. 3 Ia nəkwai taon nəha tukəpwəh mwi nətoniien nari riti sə Kumwesən raməkwein ərəha irə. Jea sə Kumwesən mɨne kwəti sipsip krauəkure irə rouərɨmənu trərer ikɨn. Nənə iotukwininari me səvənhi tuhamo nəkwan. 4  *Irəha tuhətoni nənimen, nənə tukrai pen nəɡhɨn ia nɨpwənanraha. 5  *Nəpɨn ia nəpɨn triwən. Irəha tuhəpkətui mhə meri uə nari riti mwi truvei pen nukuraanien mɨnraha, tɨ nəri nə mə Iərɨmənu Kumwesən səvənraha in trukuraan muvei pen nukuraanien mɨnraha, nənə irəha tuhərɨmənu ia nuk nuk me. 6  *Nənə aɡelo nəha rɨni pehe tukw iou i mə, “Nəɡkiariien me i ho nɨpərhienien nərmama həukurən nətɨɡiteien ia nirəha. Iərɨmənu Kumwesən səvəi nənɨmwi profet kupwən me rɨnərhi pehe iou aɡelo səvənhi mə takuvehe mahatən narimnari me trɨpko mhə tui həier pehe pwəh səvənhi iotukwininari me hətoni.”

Trɨpko mhə tui Iesu ruvehe

7  *“Həreɡi ro! Trɨpko mhə tui iakuvehe. Iərmama sə ramo nəɡkiariien me səməme Kumwesən ruvei pehe, kamhəmak ia nəkukuə i, in rerɨn traɡien.”

8  *Iou Jon, iou iakɨməreɡi mətoni narimnari me i. Nəpɨn iakreɡi mətoni raka narimnari me i, nənə iakɨnɨmwi nukurhuk mi ia nəmri aɡelo sə rahatən iou irə mə takɨsiai in. 9 Mətə in rɨni pehe tukw iou i mə, “Əpwəh noien iamɨnha irə! Krau iotukwininari mi a səvəi Kumwesən kɨtaha piam me i profet me mɨne nərmama me səməme kamho nəɡkiariien me ia nəkukuə i. Nɨmwi nukurhum mi ia nəmri Kumwesən, mɨsiai in!”

10  *Nənə in rarə mɨni mwi tukw iou i mə, “Tikəpwəh nərkwafəien ia nəɡkiariien me i Kumwesən ruvei pehe mik kamhəmak ia nəkukuə i tɨ nəri nə mə narimnari me i trɨpko mhə tui həier pehe. 11  *Nərmama səməme kamho noien ərəha pwəh kamhəmwur pen ia noien ərəha. Nərmama səməme kamho noien əmkemɨk pwəh kamhəmwur pen ia noien əmkemɨk. Nərmama səməme kamho noien atukwatukw pwəh kamhəmwur pen ia noien atukwatukw. Nərmama səməme kamho noien əmher pwəh kamhəmwur pen ia noien əmher.

12  *Həreɡi ro! Trɨpko mhə tui iakuvehe! Takuvehi nərəkuien səiou, muvehe, muvei pen m nərmama me pam resi pen narimnari me irəha həno. 13  *Iou i Alfa mɨne Omeka,a nukunen mɨne nəkrəkwerɨn. Iakɨnarə raka kupwən, nənə takarə mwi kurirə.

14  *Nərmama səməme haikuas tɨnari səvənraha rəpsan, irəha rerɨnraha traɡien. Takəseni irəha hani nukwai nei kauvehi nɨmɨruien irə, nənə mhəukurau ia kwəruə me səvəi taon nəha mhəuvnimwə. 15  *Mətə nərmama nepwɨn nəha ikɨn ko həpkuvnimwə mhə. Irəha nəha nərmama səməme həmkemɨk rəmwhen ia kuri me, mamho klepa, mamho nahak. Nərman mɨne nɨpran səməme kamhəiri əpnapen irəha me irəha nəha ko həpkuvnimwə mhə. Nərmama me pam səməme kamhousi əpune nərmama, mamhəfwaki m nənɨmwi nari me, mamhokeikei pɨk noien səvəi neikuəien tuharə fwe iruə.

16  *Iou, Iesu, iakɨnərhi pehe aɡelo səiou mə truvehe mɨni irapw narimnari me i tukumiaha nakalasia me. Iou i kiɡ sə iakɨməuku pen ia kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt. Iou iakəmwhen ia kəməhau kofətəteia sə rukuraan.”

17  *Nənɨmwɨn Ikinan mɨne pran səvəi kwəti sipsip krauni mə, “Uvehe!” Nənə pwəh iərmama sə ramreɡi nəɡkiariien i, in mwi rɨni mə, “Uvehe!” Nənə pwəh iərmama sə rəkwakwa ruvehe. Iərmama sə rokeikei pwəh in rənɨmwi auər a nui sə kauvehi nɨmɨruien irə.

18  *Iou, Jon, iakaməɡkiari skai m nərmama səməme kamhəreɡi nəɡkiariien me Kumwesən ruvei pehe miou kamhəmak ia nəkukuə i. Trɨni mɨnuə iərmama riti rakutan pen atukw nəɡkiariien riti səvənhi ia nəɡkiariien me i, Kumwesən truvei pen min nərpwɨnien me i nəkukuə i raməɡkiari irə makutan pen mwi. 19  *Trɨni mɨnuə iərmama riti rɨpeki raka nəɡkiariien me nepwɨn ia nəkukuə i, Kumwesən trɨpeki raka namasanien me i nəkukuə i raməɡkiari irə iərmama nəha trɨpkuvehi mhə riti. Namasanien me nəha nukwai nei kauvehi nɨmɨruien irə mɨne kwopun riti ia taon ikinan nəha.

20  *Iərmama sə rani irapw narimnari me i rɨni mə, “Pərhien trɨpko mhə tui iakuvehe!”

Ouəh, pwəh ro iamɨnhi! Uvehe rə Iərɨmənu Iesu!

21 Pwəh namasanien səvəi Iərɨmənu səkɨtaha Iesu tramarə tɨ nərmama me pam. Ouəh, pwəh ro iamɨnhi!

* 1:1: Dan 2:28-29, Rev 1:19, 22:6

* 1:3: Rev 22:7,10

* 1:4: Eks 3:14-15, Rev 1:8, 3:1, Rev 4:5,8, 5:6, Rev 11:17, 16:5, Aes 11:2

* 1:5: Jon 18:37, Kol 1:18, Sam 89:27, Rev 3:14, 17:14, 1Jon 1:7, 4:10

* 1:6: 1Tes 2:5,9, Rev 5:10, 20:6

* 1:7: Mat 24:30, Jon 19:34-37

* 1:8: Rev 1:4, 15:3, Rev 21:6, 22:13

a 1:8: Alfa in leta sə rukupwən ia alfapet səvəi nəkur Kris. Omeka in leta sampam. Nahaɡ i kaməkwein Kumwesən irə nɨpwran mə in nukunen mɨne nəkrəkwerɨn. Əvsini mwi Rev 21:6, 22:13.

* 1:9: Rev 6:9

b 1:9: Patmos in tənə əmwerɨs riti kəmri pen Jon fwe ikɨn rəmwhen mə in ramarə ia kalapus.

* 1:13: Dan 7:13, 10:5

* 1:14: Dan 7:9, 10:6, Rev 2:18, 19:12, Rev 14:2

c 1:14: Nəɡkiariien səvəi nəkur Kris ramɨni iamɨnhi irə mɨnuə “Rəpsan pɨk rəmwhen ia sno.”

* 1:16: Hip 4:12, Rev 1:20, Rev 2:12,16, Rev 19:15,21

* 1:18: Aes 44:6, 48:12, Rev 2:8, 22:13

d 1:18: Nəɡkiariien səvəi nəkur Kris ramɨni iamɨnhi irə mɨnuə “Iou iakauvehi ki me səvəi Noien Iərmama Remhə mɨne Imwei Nəkur Həuvamhə.”

* 1:19: Rev 1:1

* 1:20: Rev 1:16, 2:1, Rev 3:1

* 2:1: Rev 1:16; 20

* 2:2: Rev 2:19, Rev 3:1,8,15, 1Jon 4:1

* 2:5: Rev 2:16,22, Rev 3:3,19

* 2:6: Sam 139:21

* 2:7: Jen 2:9, Rev 22:2,14,19

* 2:8: Rev 1:17

* 2:9: 2Kor 11:14-15, Jem 2:5, Rev 3:9

* 2:10: Mat 10:28, 2Tim 4:8, Jem 1:12, Rev 3:11

* 2:11: Rev 20:14, 21:8

* 2:12: Aes 49:2, Rev 1:16

* 2:13: Rev 3:8

* 2:14: Nam 22-24, Nam 25:1-2, Nam 31:16, 2Tes 2:15

* 2:17: Eks 16:4,14-15, Jon 6:48-50, Aes 62:2, Rev 3:12, 19:12

* 2:18: Rev 1:14-15

* 2:20: 1Kinɡ 16:31, 2Kinɡ 9:22, Rev 2:14

* 2:23: Sam 7:9, Jer 11:20, Jer 17:10, 2Tim 4:14, Rev 20:12-13

* 2:25: Rev 3:11

* 2:27: Rev 12:5

* 2:28: Rev 22:16

* 3:1: Rev 1:4,16, 2:2

* 3:3: Rev 2:5, 1Tes 5:2

* 3:4: Jut 23

* 3:5: Mat 10:32, Luk 10:20

* 3:7: Aes 22:22

* 3:8: 1Kor 16:9, Rev 2:2

* 3:9: Rev 2:9, Aes 45:14, Aes 49:23, Aes 60:14

* 3:10: Luk 21:19, 2Tim 2:12

a 3:10: Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien ia vas ten rɨni iamɨnhi irə mɨnuə: “Nənə tɨ nəri nə mə kɨmiaha hiaməkwtəmhiri nəɡkiariien səiou, mamhərer əknekɨn ia nəpɨn me, iou mwi takəkwtəmhiri kɨmiaha, məpwəh nəseniien hiətoni nəpɨn sə rɨpko mhə tui ruvehe nərmama me pam ia təkure tɨprənə tuhəreɡi nəmisəien irə mə trətə sas ia nahatətəien səvənraha.”

* 3:11: Rev 2:10,16

* 3:12: Aes 62:2, 65:15, Esik 48:35, Rev 14:1, 21:2

* 3:14: Rev 1:5, 19:11, Kol 1:15

* 3:15: Rom 12:11, Rev 2:2

* 3:17: Hos 12:8, 1Kor 4:8, Luk 12:21

* 3:18: Aes 55:1, Jem 2:5, Rev 3:5, 4:4, Rev 16:15

* 3:19: 1Kor 11:32, Rev 2:5

* 3:20: Jon 14:23, 1Jon 2:24

* 3:21: Mat 19:28

* 4:1: Rev 1:1,10

* 4:2: Sam 47:8, Aes 6:1, Rev 4:9

* 4:3: Esik 1:28

* 4:4: Aes 24:23, Rev 3:18, 6:11

* 4:5: Esik 1:13, Rev 1:4, 8:5, Rev 11:19, 16:18

* 4:6: Esik 1:5-10,22, Esik 10:14

* 4:8: Aes 6:2,3, Esik 1:18, 10:12, Rev 1:4,8

* 4:9: Dan 4:34, 6:26, Dan 12:7, Rev 4:2,10

* 4:10: Rev 4:9, Rev 5:1,7,13, Rev 6:16, Rev 7:10,15, Rev 19:4, 21:5

* 5:1: Rev 4:2,10, Aes 29:11, Esik 2:9-10

* 5:5: Jen 49:9, Aes 11:1,10, Rev 22:16

* 5:6: Sek 4:10, Jon 1:36, Rev 1:4, 5:12, Rev 13:8

* 5:7: Rev 4:2,10

* 5:8: Rev 8:3-4, 14:2, Rev 15:2, Sam 141:2

* 5:9: Sam 33:3, 40:3, Sam 96:1, 98:1, Sam 144:9, Rev 14:3

* 5:10: Eks 19:6, Aes 61:6, Rev 1:6, 20:6, Rev 22:5

* 5:11: Dan 7:10, Hip 12:22

* 5:12: 1Kron 29:11, Rev 5:6

* 5:13: Rev 4:2,10

* 6:1: Rev 4:6, 5:1

* 6:2: Sek 1:8, 6:1-6

* 6:8: Jer 15:1-3, Esik 5:12,17, Esik 14:21, Esik 33:27

* 6:10: Rev 16:7, Dut 32:43, Sam 79:10

* 6:11: Rev 3:18, 7:9,13, Rev 19:14

* 6:12: Mat 24:29, Wok Me 2:20, Rev 8:12

* 6:13: Aes 34:4

* 6:14: Aes 34:4, Rev 16:20

* 6:15: Aes 2:10,19,21

* 6:16: Luk 23:30, Rev 4:2,10

* 6:17: Joel 2:11, Neham 1:6, Mal 3:2

* 7:1: Jer 49:36, Dan 7:2

* 7:3: Esik 9:4,6, Rev 9:4

* 7:4: Rev 14:1,3

* 7:9: Rev 3:18

* 7:10: Rev 4:2,10

* 7:12: Rev 5:12, 11:17

* 7:13: Rev 3:18

* 7:14: Mat 24:21

* 7:15: Rev 4:2,10

* 7:16: Aes 49:10

* 7:17: Sam 23:2, Aes 25:8, Jon 10:11, Rev 5:6, 21:4

* 8:1: Hab 2:20

* 8:3-4: Rev 5:8, Eks 30:1-3, Rev 9:13

* 8:3-4: Rev 5:8

* 8:5: Lev 16:12, Eks 19:16-19, Rev 4:5, 11:19, Rev 16:18

* 8:7: Eks 9:23-26, Esik 38:22, Joel 2:30

* 8:8: Eks 7:20-21

* 8:11: Jer 9:15

* 8:12: Rev 6:12-13

* 8:13: Rev 9:12, 11:14

* 9:1: Rev 20:1

* 9:2: Jen 19:28, Eks 19:18, Joel 2:2,10

* 9:3: Eks 10:12,15

* 9:4: Rev 7:3

* 9:6: Job 3:21, Jer 8:3, Rev 6:16

* 9:7: Joel 2:4

* 9:8: Joel 1:6

* 9:9: Joel 2:5

* 9:12: Rev 8:13

* 9:13: Rev 8:3

* 9:14: Rev 16:12

* 9:15: Rev 8:7-12

* 9:20: Rev 16:9,11, Aes 2:8,20, 1Kor 10:19-20, Sam 115:4-7, Sam 135:15-17, Dan 5:23

* 10:4: Dan 8:26, Dan 12:4,9

* 10:5: Dut 32:40, Dan 12:7

* 10:6: Neh 9:6, Sam 146:6

* 10:7: Dan 9:6,10, Amos 3:7

* 10:9: Esik 2:8; 3:1-3

* 11:1: Esik 40:3, Sek 2:1-2

* 11:2: Luk 21:24, Rev 12:6, 13:5

a 11:2: Nərmama həreirei Kumwesən. Suatuk riti mwi tɨ nɨniien nəɡkiariien nəha in i mə “Nərmama ia tənəmtənə me” uə “Nərmama rɨpko mhə irəha nəkur Isrel.”

* 11:4: Sek 4:3,11-14

* 11:5: 2Saml 22:9, 2Kinɡ 1:10, Sam 97:3, Jer 5:14

* 11:6: 1Kinɡ 17:1, Eks 7:17-20, 1Saml 4:8

* 11:7: Dan 7:21, Rev 12:17, Rev 13:1,7, 17:8

* 11:8: Luk 13:34

* 11:11: Esik 37:5,10

* 11:12: 2Kinɡ 2:11

* 11:13: Rev 8:5, 16:18

* 11:14: Rev 9:12

* 11:15: Eks 15:18, Sam 10:16, Dan 2:44, Obad 21

* 11:16: Rev 4:4,10

* 11:17: Rev 1:4,8, 15:3

* 11:18: Sam 2:1, 46:6, Rom 2:5, Rev 10:7, 19:5, Sam 115:13

* 11:19: Hip 9:4, Rev 8:5, 15:5, Rev 16:21

* 12:2: Maeka 4:10

* 12:3: Dan 7:7

* 12:5: Sam 2:9, Rev 19:15

* 12:6: Rev 11:2-3

* 12:7: Jut 9

* 12:9: Jen 3:1,14, Luk 10:18, 22:31, Rev 20:2

* 12:10: Job 1:11, Sek 3:1

* 12:12: Aes 44:23, Aes 49:13

* 12:14: Dan 7:25, 12:7

* 12:17: Rev 11:7, 14:12

* 13:1: Rev 12:3, Rev 17:3,7-12

* 13:2: Dan 7:4-6

* 13:3: Rev 17:8

* 13:5: Dan 7:8,25, Dan 11:36, Rev 11:2

* 13:7: Rev 11:7

* 13:8: Sam 69:28, Rev 3:5, 5:6, Rev 17:8, Rev 20:12,15, Rev 21:27

* 13:10: Jer 15:2, 43:11, Mat 26:52, Rev 14:12

* 13:13: Mat 24:24, 1Kinɡ 18:24-39

* 13:14: Dut 13:1,4, Rev 19:20

* 13:15: Dan 3:4-6

* 13:17: Rev 14:9,11, Rev 16:2, 19:20, Rev 20:4

* 14:1: Rev 3:12, 7:3,4

* 14:2: Esik 1:24, 43:2, Rev 1:15, 19:6

* 14:3: Sam 149:1, Aes 42:10, Rev 5:9, 7:4

* 14:4: Efes 5:27

* 14:5: Sam 32:2, Sef 3:13

* 14:7: Rev 10:6

* 14:8: Aes 21:9, Jer 51:7,8, Rev 17:2, 18:2,3

* 14:9: Rev 13:12-17

* 14:10: Jen 19:24, Sam 11:6, 75:8, Aes 51:17,22, Jer 25:15, Esik 38:22, Rev 15:7, 16:19, Rev 19:20, 20:10, Rev 21:8

* 14:11: Aes 34:10, Rev 13:12-17, Rev 19:3

* 14:12: Rev 12:17, 13:10

* 14:13: 1Kor 15:58, Hip 4:10

* 14:14: Dan 7:13

* 14:15: Joel 3:13

* 14:18: Joel 3:13

* 14:20: Aes 63:3, Krae 1:15, Rev 19:15

* 15:1: Lev 26:21, Rev 15:6-7

* 15:2: Rev 4:6, 5:8

* 15:3: Eks 15:1, Rev 11:17, 16:7, Sam 92:5, Sam 139:14, Sam 145:17

* 15:4: Jer 10:6-7, Sam 86:9

* 15:5: Eks 38:21

* 15:6: Rev 15:1

* 15:7: Rev 14:10

* 15:8: 1Kinɡ 8:10-11, Aes 6:4, Esik 44:4

* 16:1: Aes 66:6, Rev 16:17, Sam 69:24, Jer 10:25, Sef 3:8

* 16:2: Eks 9:10, Dut 28:35, Rev 13:12-17

* 16:3: Eks 7:17-21

* 16:4: Sam 78:44

* 16:5-6: Sam 79:3, Sam 119:137, Aes 49:26, Rev 1:4

* 16:7: Sam 19:9, Rev 15:3, 16:14, Rev 19:2

* 16:9: Rev 9:20-21, Rev 16:21

* 16:10: Eks 10:22, Aes 8:22

* 16:11: Rev 9:20-21, Rev 16:21

* 16:12: Aes 11:15, Jer 50:38

* 16:14: Rev 16:7, Rev 19:6,15,19

* 16:15: Rev 3:3,18

* 16:16: Jaj 5:19, Sek 12:11

* 16:17: Rev 16:1

* 16:18: Rev 4:5

* 16:19: Rev 14:10

* 16:20: Rev 6:14

* 16:21: Eks 9:24, Rev 11:19, Rev 16:9,11

* 17:1: Jer 51:12-13, Rev 17:15

* 17:2: Aes 23:17, Rev 14:8

* 17:3: Rev 13:1

* 17:4: Jer 51:7, Rev 18:16

* 17:5: Rev 14:8

* 17:6: Rev 18:24, 19:2

* 17:7: Rev 13:1

* 17:8: Dan 12:1, Rev 11:7, 13:8

* 17:12: Dan 7:24

* 17:14: 1Tim 6:15

* 17:15: Aes 8:7, Jer 47:2

* 17:16: Rev 18:8

* 18:2: Rev 14:8, Aes 13:21, Aes 34:11, Jer 50:39

* 18:3: Rev 14:8

* 18:4: Aes 48:20, Jer 50:8, Jer 51:6,45, 2Kor 6:17

* 18:5: Jen 18:20-21, Jer 51:9

* 18:6: Sam 137:8, Jer 50:15,29, 2Tes 1:6

* 18:7: Aes 47:7-9

* 18:8: Jer 50:34, Rev 17:16

* 18:9: Rev 17:2, Esik 27:30-35

* 18:10: Esik 26:17, Dan 4:30

* 18:11: Esik 27:36

* 18:12: Esik 27:12,13,22

* 18:15: Esik 27:31,36

* 18:16: Rev 17:4

* 18:17-18: Esik 27:27-29,32

* 18:19: Esik 27:30-34

* 18:20: Aes 44:23, Dut 32:43, Jer 51:48

* 18:21: Jer 51:63-64, Esik 26:21

* 18:22: Aes 24:8, Esik 26:13

* 18:23: Jer 7:34, 16:9, Jer 25:10, Aes 47:9

* 18:24: Jer 51:49, Mat 23:35, Rev 17:6

* 19:2: Rev 6:10, 16:7

* 19:3: Rev 14:11

* 19:4: Rev 4:2,10

* 19:5: Sam 22:23, Sam 134:1, Sam 135:1, Rev 11:18

* 19:6: Rev 11:15, 14:2, Rev 15:3, 21:2

* 19:8: Aes 61:10

* 19:9: Mat 22:2-3, Wok Me 10:25-26, Rev 22:8-9

* 19:11: Rev 1:5, 6:2, Sam 96:13, Aes 11:4

* 19:12: Rev 1:14, 2:17

* 19:13: Aes 63:1-3, Jon 1:1,14

* 19:15: Rev 1:16, 12:5, Rev 14:20, 4:8, Rev 21:22

* 19:16: Rev 17:14

* 19:17: Esik 39:17-20

* 19:19: Sam 2:2

* 19:20: Rev 13:12-17, Rev 20:10,15, Aes 30:33

* 19:21: Rev 19:17-18

* 20:1: Rev 9:1

* 20:2: Rev 12:9

* 20:3: Jut 6

* 20:4: Dan 7:9,22,27, 1Kor 6:2, Rev 13:17

* 20:6: Rev 1:6

* 20:8: Esik 38:2,9, Esik 38:15-16

* 20:9: 2Kinɡ 1:10, Esik 39:6

* 20:10: Jen 19:24, Sam 11:6, Rev 19:20, 21:8

* 20:12: Dan 7:9-10, Mat 25:31-46, Wok Me 17:31, 2Kor 5:10, Rev 13:8

* 20:13: Rom 2:6, 1Pit 1:17, Rev 2:23, 22:12

* 20:14: 1Kor 15:26,55

* 20:15: Rev 13:8, 19:20

* 21:1: 2Tes 3:13

* 21:2: Aes 52:1, 61:10, Hip 11:16, 12:22, Rev 3:12

* 21:3: 2Kron 6:18, Sek 2:10, 2Kor 6:16, Rev 7:17

* 21:4: Aes 35:10, Aes 65:19

* 21:5: 2Kor 5:17, Rev 4:2,10

* 21:6: Sam 36:9, Jer 2:13, Jon 7:37, Rev 1:8,17; 22:17

a 21:6: Alfa in leta sə rukupwən ia alfapet səvəi nəkur Kris. Omeka in leta sampam. Nəhaɡ i kaməkwein Kumwesən irə nɨpwran mə in nukunen mɨne nəkrəkwerɨn. Əvsini mwi Rev 21:6; 22:13.

* 21:7: 2Saml 7:14

* 21:8: Mat 25:41, Hip 10:38-39, Rev 19:20; 21:27; 22:15

* 21:9: Rev 15:1

* 21:10: Esik 40:2, Rev 21:2

* 21:11: Aes 60:1-2,19

* 21:12: Esik 48:30-35

* 21:15: Rev 11:1

* 21:19: Aes 54:11-12

* 21:22: Rev 15:3

* 21:23: Aes 60:19-20, Rev 22:5

* 21:24: Aes 60:3,5

* 21:25: Aes 60:11

* 21:26: Sek 14:7, Rev 22:5

* 21:27: Aes 52:1, 1Kor 6:9-10, Rev 13:8, 21:8

* 22:1: Esik 47:1

* 22:2: Joel 3:18, Sek 14:8, Jen 2:9, Esik 47:12, Rev 22:14,19

* 22:4: Sam 42:2, Mat 5:8, Rev 3:12

* 22:5: Dan 7:18,27, Rev 5:10, 20:6, Rev 21:23,25

* 22:6: Rev 1:1

* 22:7: Rev 1:3, 2:16

* 22:8: Rev 19:10

* 22:10: Rev 1:3, 10:4

* 22:11: Dan 12:10

* 22:12: Aes 40:10, 2Kor 11:15, Rev 2:16,23

* 22:13: Rev 1:8,17; 21:6

a 22:13: Alfa in leta sə rukupwən ia alfapet səvəi nəkur Kris. Omeka in leta sampam. Nahaɡ i kaməkwein Kumwesən irə nɨpwran mə in nukunen mɨne nəkrəkwerɨn. Əvsini mwi Rev 21:6; 22:13.

* 22:14: Rev 22:2

* 22:15: Rev 21:17

* 22:16: Nam 24:17, Rom 1:3, Rev 2:28, 5:5

* 22:17: Sinɡ 8:14, Rev 21:6

* 22:18: Dut 4:2, 12:32, Rev 15:1,6

* 22:19: Rev 22:2

* 22:20: Rev 2:16

Diksonari

Nɨpəri nəkukuə sə rani nɨpwrai nəɡkiariien me (Diksonari)

Aɡelo: Naɡelo me irəha nənɨmwɨn me Kumwesən rɨno irəha kamho tukwini nari min. Naɡelo me kamhəɡnəɡɨni Kumwesən fwe ia neiai (Mat 2:14). Nəpɨn me nepwɨn naɡelo me həɡkiari m nərmama, mhəvisau pen mɨnraha nəɡkiariien sə Kumwesən rokeikei mə tuhəreɡi (Dan 9:20-23, Mak 16:5-8, Luk 1:26, Wok Me 1:9-11). Kumwesən ramərhi pehe naɡelo me kamhəuvehe mamhasitu ia nərmama səməme tuhəuvehi nɨmɨruien rerɨn (Hip 1:14).

Mətə naɡelo me nepwɨn nəha ikɨn həpwəh no tukwiniien nari m Kumwesən. Irəha naɡelo ərəha me. Kani mwi irəha mə nəremhə me. Iəremhə i in rasori ia nirəha nəɡhɨn nə Setan. Wok səvəi Setan mɨne naɡelo me səvənhi kamheikuə ia nərmama ia tənəmtənə me. Irəha həpwəh nokeikeiien mə nərmama tuhəni nɨpərhienien ia Iesu Kristo (2Kor 4:3-4, Rev 20:1-3; 7-8). Tukamevən tukərarki pen naɡelo ərəha me ia kwopun napw asori rauək rerɨn ikɨn. Nərmama səməme kamhəkurirə ia naɡelo ərəha me nəha tukərarki pen mwi irəha həuvən ia kwopun nəha (Mat 25:41).

Aposol: Nəɡkiariien i aposol nɨpwran in i mə Iərmama sə kɨnərhi pen in. Aposol riti rauvehi nasoriien maməɡkiari tukwini səvəi iəmə asori sə rɨnərhi pen in. Iesu rɨməuvei pen nasoriien m nərmama səvənhi twelef mə irəha aposol me səvənhi. Wok səvəi aposol me səvəi Iesu ro iamɨnhi irə. Irəha hənətoni ia nənimenraha mə Iesu rɨnətui mwi ia nemhəien səvənhi. Irəha həməni irapw nəɡkiariien amasan səvənhi. Nənə mhərpwi nousəsɨmwɨnien vi me səvəi nakalasia me ia kwopun me. Nənə nəpɨn rɨpɨk irəha ho nɨmtətien me ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan. Nɨmtətien me nəha ho nukurənien i mə nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo ro nɨpərhienien (Mak 16:19-20, Rom 15:19, Hip 2:4).

Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi. Nəpɨn nepwɨn rukurau nənə, in rier irapw tɨ Pol məkwein in mə in truvehi wok səvəi aposol. Nərmama kuatia kuatia me nəha ikɨn rəmwhen ia Panapas sə nərmama kamhəkwein irəha mə aposol. Nəri auər a həpkətoni mhə Iesu Kristo. Nənə nəpɨn səvsini nəɡkiariien nəha aposol ia nəkukuə i Wok Me, nɨpwran rani mə nərmama me i twelef səvəi Iesu hənavən irəha min. Nənə ia nəkukuə i, Pol rɨni mə in mwi aposol riti səvəi Iesu mətə in rɨpkavən mhə irəha nərmama me nəha twelef. Nəkukuə nəha raməɡkiari pɨk ia aposol mi Pita mɨne Pol. (Mat. 10:1-4; Mak 3:13-19; Luk 6:12-16).

Elta: Elta me irəha nəmə asori me kamhətui tɨ nakalasia me ia nousəsɨmwɨnien me səvənraha. (1Tim 3:1-7)

Epikurien me mɨne Stoik me: Irəha nahatən me səvəi nəkur Kris fwe tui anan kamhətui nɨpərhienien. Ia nəpɨn nəha Niutestamen raməɡkiari irə nəkur Kris həpɨk hənamesi pen nahatənien səvəi nahatən me nəha. Epikurien me həməni mə nukune nɨmɨruien amasan in i mə nərmama tuhətui narimnari me səməme hamo iərmama riti rerɨn ramaɡien. Stoik me həməni mə rekəm iərmama traməkeikei məmwur mə rerɨn trəpwəh naɡienien məpwəh mwi nəmisəien nəri auər a narəien səvənhi rəfo irə ramasan uə rərəha. (Wok Me 17:18)

Farisi: Farisi me mɨne nahatən me səvəi loa irəha nəmə asori me səvəi nəkur Isrel ia nəpɨn səvəi Iesu. Irəha həukurən amasan loa me pam səməme Kumwesən rɨməuvei pen m Moses, nənə mamhahatən mə nərmama tuhaməkeikei mhesi pen əknekɨn loa me pam nəha ia noien sə ratukwatukw amasan. Irəha kamhahatən mwi noien me mɨne loa me nepwɨn səməme kamrɨpɨn pen ia loa sə Kumwesən rɨməuvei pen. Irəha haməfiəutə pɨk irəha nənə rerɨnraha rɨrhi mə irəha hasori ia nərmama me pam. Irəha həməni mə noien səvənraha ramasan. Mətə nɨpərhienien irəha həpɨk kamho noien səvəi kəuətkəsuə. Irəha hənəmwəki Iesu nənə mhokeikei mə tuhousi əpune in. Əvsini mwi nəɡkiariien i Satusi ia diksonari i.

Herot: Ia Niutestamen kaməkwein nərmama kefə nəɡhɨnraha i Herot.

(1) Herot asori. In kiɡ səvəi nəkur Jutia nəpɨn Iesu rɨnətui. In raməmwur mə trousi əpune Iesu nəpɨn in ramouihi (Mat. 2:1-22; Luk 1:9).

(2) Herot Antipas. In tɨni Herot asori. In ramərɨmənu ia tənə Kalili nəpɨn Iesu ramavən mani irapw nəɡkiariien səvəi Kumwesən mamo nɨmtətien me. Herot Antipas riri Herotias. In rɨnərhi pen iaruaɡən riti səvənhi revən mərai raka kənkapwə Jon Paptaes fwe ia kalapus (Mak 6:14-29). Nəmə asori me səvəi nəkur Isrel haməuvehi Iesu mhəuvən tɨ Herot Antipas mə in trɨni mə Iesu traməkeikei memhə (Luk 23:6-12).

(3) Herot Akripa sə rukupwən. In tɨni Aristopolas. Piəvni Herot Antipas. In rɨno nərəhaien m nakalasia me nəpɨn Iesu rɨnətui raka ia nemhəien. Rɨnousi əpune Jemes i piəvi Jon (Wok Me 12:1-23).

(4) Herot Akripa sə resi pen. In tɨni Herot Akripa sə rukupwən. Kurirə Pol revən fwe Rom mə Kiɡ Sisa trəkiri nəɡkiariien səvənhi, Herot i rɨreɡi nəɡkiariien səvəi Pol ia nəmri Festas (Wok Me 25:13-26:2; 26:19, 27-32).

Hosana: Kupwən nɨpwrai nəɡkiariien i Hosana kani mə uvehimɨru. Nənə kurirə irə nɨpwran ruvehe mə əɡnəɡɨni uə ni vivi.

Iəməti Iərmama: Nəɡkiariien i Iəməti Iərmama in nəhaɡ riti. Iesu rani pɨk nəɡkiariien nəha, mani atukw a in. Iesu in Iəməti Iərmama. Nɨpwran mə in iərmama rəmwhen a ia kɨtaha, mətə nəhaɡ nəha ramahatən pen mwi mə in Kristo, iərmama i profet kupwən me həməni mə truvehe. Ia nəməkrəhaien səvənhi Profet Taniel rɨnətoni iəməti iərmama riti revən mərer ia nəmri Kumwesən, nənə Kumwesən ruvei pen nasoriien min trərɨmənu ia nərmama ia tənə m tənəmepam (Dan 7:13-14).

Iesu: Nɨpwrai nəhaɡ i Iesu in i iərmama sə rauvehimɨru nərmama. Kumwesən rɨnəkwein tɨni Meri mə Iesu tɨ nəri nə mə in truvehimɨru nərmama me səvənhi muvehi raka nərəhaien me səvənraha (Mat 1:21). Nəhaɡ me nepwɨn səvəi Iesu kaməkwein in mə Iesu Kristo, Tɨni Kumwesən, Iəməti Iərmama, Kwənəkwus səvəi Kiɡ Tevɨt.

Iotukwininari: Ia nəpɨn səvəi Niutestamen iotukwininari me səpəmsəpə. Nepwɨn kɨnərkwi tərini irəha kamho auər a wok səvəi iəmə asori. Iotukwininari me nəha həreirei noien nətərɨɡien atukw səvənraha, mətə iərməpə ramərɨmənu ia nirəha. Kani mwi irəha mə slef me. Iotukwininari me nepwɨn mwi nəha ikɨn kamho wok səvəi nərməpə mətə kamhəuvehi nərəkuien irə (Luk 15:19). Kɨpkərihi tərini mhə irəha mə irəha slef me, mətə irəha həseni a mə iərməpə trɨni nəkwan tɨ nirəha i nənə irəha tuho rerɨnraha raɡien a.

Isrel: Isrel nəhaɡ vi riti sə Kumwesən rɨməuvei pen m Jekop tɨni Aesak mɨne Repeka. Kaha səvəi Isrel in nə Epraham. Isrel tɨni iərman twelef. Nənə irəha i kaha kupwən me səvəi nəkur Isrel. Kwopun sə hamarə ikɨn kani mwi mə tənə Isrel. Kupwən kani tɨprənə i mə Kenan.

Kamel: In nərimɨru riti kaməkure irə rəmwhen ia hos. Mətə in rupwinari ouihi a ia hos. In rəmwhen tɨ navənien fwe kwopun akwesakwes ikɨn. Rapeki nari pam me kamo tɨnari ia nɨmwherɨn.

Kəfəfau səvəi nɨsiaiien: Kəfəfau səvəi nɨsiaien Nəkukuə Ikinan raməɡkiari irə riti kəfəfau kɨno ia nɨmwai nei uə tihinari me, nənə kəfəfau pen ia kənkapwə iərmama riti tɨ nəɡnəɡɨniien in. Rəmwhen ia iərmama riti sə rəvtənhi nərmama ia naiuien. Kəfəfau riti mwi in kəfəfau səvəi kiɡ sə kɨno ia kol sə ramserser. Kəfəfau pen kəfəfau nəha ia kənkapwə kiɡ ramahatən pen mə in rasori kamsiai in.

Kiɡ Sisa: In nəɡhi iərmama sə ramərɨmənu ia nəkur Rom fwe kupwən.

Kol: In kəpwier sə ramserser pɨk. Kamo narimnari me irə nənimenraha rutə pɨk rəmwhen ia riɡ, uə nari krukwi pen ia nɨfreɡi iərmama, uə kwənari sə kaməkwani.

Krep: Krep in nei riti kəpwei rutə muvirɨs rəmwhen ia nəkwus. Kamo waen irə. Raukuə nukwan ramo tɨpwen.

Kristo: Ia nəɡkiariien səvəi nəkur Kris fwe kupwən nɨpwran rani mə iərmama sə Kumwesən rɨmərfi mə trərhi pehe i ruvehe muvehimɨru nərmama. Nəkur Isrel həpɨk həni Iesu mə rɨpko mhə in Kristo, in iərmama auər a. Mətə narəien səvəi Iesu rɨno nəɡkiariien me səvəi profet tui me həuvehe mhəuvəukuə. Nəpɨn Iesu rɨnətui ia nemhəien səvənhi, ramahatən mə Iesu in Kristo (Rom 1:14).

Kwopun akwesakwes ikɨn: Nəpɨn kaməɡkiari ia kwopun akwesakwes ikɨn ia Niutestamen nɨpwran mə kwopun nəha nərmama həiwən ikɨn. Narimnari me həpkutə amasan mhə ikɨn.

Kwopun ikinan: Rum riti ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən.

Kwopun ikinan anan: Rum riti mwi ia nəkwai nimwə səvəi Kumwesən.

Loa səvəi Moses: Nəɡkiariien nəha Loa, uə Loa sə kɨmərai, nɨpwran rani mə Kumwesən rɨməuvei pen Loa me m nəkur Isrel. Nəɡhi nəkukuə krirum səməme hamarə ia Oltestamen. Nəɡhɨnraha ia Bislama Jenesis, Eksodas, Levitikas, Namba, mɨne Dutronome. Nəkukuə me nəha krirum həmwhen ia nukune loa me pam səvənraha nəkur Isrel.

Mastat: In nei sə kauvei pen nunɨn ia nəveɡɨnien mə trapein amasan. Nunɨn rouihi anan ia nuni nei me (Mat 13:31).

Mesaea: Nɨpwran rəmwhen ia Kristo uə Iəməti Iərmama. Kumwesən rɨnərhi pehe mə truvehe muvehimɨru nərmama.

Nənɨmwɨn Ikinan: Nənɨmwɨn Ikinan in Nənɨmwɨn i rɨməuku pen tɨ Tata Kumwesən mɨne Tɨni. Kani in mə Iasitu (Jon 14:15-17). Ramarə ia reri nərmama me i kamhəni nɨpərhienien ia Iesu Kristo (Rom 8:9). Nənɨmwɨn Ikinan in Kumwesən (Mat 28:29, Wok Me 5:3-4).

Nənɨmwi nari sə kaməfwaki pen min: Nənɨmwi nari nepwɨn kuvnhi nərimɨru me irə, kuvnhi nərmama irə, uə kumwesən kwərhakwərha me, uə nəri əpə riti. In nari riti sə nərmama kamho ia nei, uə aean riti, uə ia kəruəterei. Nərmama ho mamhəfwaki pen mɨnraha, mamhəvi netə ramevən tɨ nənɨmwi nari me nəha. Kumwesən raməmwəki noien i nərmama kamhəfwaki pen m nənɨmwi nari me. (Eks 20:4-5, Kol 3:5-6, Efes 5:5-6, 1Jon 5:21)

Nakalasia: Misi Watt rɨnakres nəɡkiariien i fwe kupwən. Nukune nəɡkiariien i nəɡkiariien Krik sə rani mə eklessia. Nɨpwran in i mə nərmama me i Kumwesən rɨnəkwein irəha həuvehe nərmama me səvənhi. Ia Inɡlis kani nəɡkiariien i mə the Church. Bislama rani mə Jyos. Nəɡkiariien me nepwɨn ia tənə kamhəni mə Nimwəfwaki. Mətə kɨmaha iahaməni mə nakalasia me. Kwopun me nepwɨn iahaməni mə nousəsɨmwɨnien səvəi nakalasia me. Iahaməni iamɨnha irə mə nərmama tuhəukurən mə Jyos səvəi Kumwesən rɨpko mhə nimwə riti, mətə kwa nərmama. Kwopun iərmama kəru uə kahar səvəi Iesu housəsɨmwɨn irəha me ikɨn Iesu ramarə tɨ nirəha ia kwopun nəha nəri auər a mə nimwəfwaki riti riwən (Mat 18:20).

Neai: In i kwopun kɨtaha nakalasia me tsəuvən mharə fwe ikɨn kɨtaha Kumwesən ia nəpɨn riti. Neai rɨpko mhə neai sə samətoni məkwə mɨne kəməhau me irə, rekəm. Neai in kwopun Kumwesən ramarə ikɨn.

Nɨtətə ia neai: Ia nəkukuə Matiu rɨmərai nəɡkiariien i nɨtətə ia neiai nɨpwran mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə (Mat 13:31-33, Luk 13:18-20). Ia kwopun me nepwɨn mwi ia Niutestamen nɨpwran mə kwopun Kumwesən ramarə ikɨn fwe ia neiai (Efes 2:6).

Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə: Kumwesən in kiɡ sə ramərɨmənu rerɨn ia narimnari me pam fwe ia neiai mɨne ia təkure tɨprənə (Sam 145:13, Dan 4:34-35). Ro iamɨnhi irə kɨtaha səukurən nɨniien mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rɨnarə raka nənə trɨpkiwən mhə. Mətə ia nətəien riti mwi kɨtaha sətoni mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə rɨpkuvehe mhə ihi. Nərəhaien rasori ia tɨprənə i. Nərmama kamhərui nəkwai Kumwesən. Setan ramo noien ikou me səvənhi. Kɨtaha sameitenhi mə nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə trier pehe. Kiɡ sə ramərɨmənu ia nɨtətə səvəi Kumwesən in nəha Iesu. Nəpɨn in truvehe mwi irə kɨtaha tsəni mə, “Təkwtəkwuni nəha Kumwesən səkɨtaha truvehimɨru kɨtaha! Təkwtəkwuni nəha in tro sətoni mə in rauvehi nɨskaiien, nənə, təkwtəkwuni nəha in ramərɨmənu! Nənə təkwtəkwuni nəha Kristo səvənhi tro sətoni mə in rasori ia narimnari me pam!” (Rev 12:10). Nərmama səməme kamhəni nɨpərhienien ia Iesu Kristo tuhəuvnimwə ia nɨtətə nəha. Irəha tuhamarə rerɨn irəha Iərɨmənu səvənraha. Mətə nərmama səməme kamhərui nəkwai Kristo tuhəpkuvnimwə mhə ia nɨtətə nəha (Mat 25:34; 36, 1Kor 6:9-11, Rev 21:5-8).

Nəveɡɨnien Ikinan: Kurirə Iesu remhə ia nei kamarkuaui in rəkwein nərmama me səvənhi həuvehe mhani pəri nari irəha min ia nəveɡɨnien asori səvəi Pasova. In rɨməuvehi bred məkwsen, muvei pen m nərmama me səvənhi hani. Nənə rɨməuvehi waen, muvei pen mɨnraha hənɨmwi. Bred mɨne waen krouahatən pen nemhəien səvəi Iesu. Kɨnousi əpune nɨpwran nɨten rɨnaiu tukutaha. Nəpɨn tsani bred nənə mhənɨmwi waen nəha kɨtaha nakalasia me rerɨtaha traməkeikei mɨrhi nemhəien səvənhi ia nei kamarkuaui. (Mak 14:12-26, Matiu 26:17-30, Luk 22:7-23, 1 Kor 11:23-25)

Nimwə səvəi Kumwesən: Fwe kupwən nimwə riti səvəi Kumwesən rɨnərer fwe tənə Isrel ia taon asori səvənraha Jerusalem. Fwe ikɨn, pris me səvəi nəkur Isrel haməvi netə tɨ naikuas rakaien nərəhaien me səvəi nərmama me səvəi Kumwesən. Mətə ia nuk 70 naruaɡən me səvəi nəkur Rom həuvehe mhousi testesi pam nimwə nəha. Nəkwai nimwə nəha rum kəru. Rum riti kani mə kwopun ikinan. Nənə rum riti mwi kani mə kwopun ikinan anan.

Nəveɡɨnien asori kani mə Pentekos: Pentekos in nəveɡɨnien asori riti səvəi nəkur Isrel. Irəha hamo nəveɡɨnien asori nəha nəpɨn 50 kurirə nəveɡɨnien asori kani mə Pasova. Nəpɨn Iesu rɨnamarə irə nəkur Isrel kamho nəveɡɨnien asori nəha kamhəɡnəɡɨni Kumwesən tɨ nəveɡɨnien vi fwe nəmhien. Nəpɨn nəha Pentekos, in nəha nəpɨn Nənɨmwɨn Ikinan rɨməuvehe irə mukuər ia reri nərmama səvəi Iesu (Wok Me 2:1-4; 20:16, 1Kor 16:8).

Nəveɡɨnien asori kani mə Pasova: Pasova in nəveɡɨnien asori riti səvəi nəkur Isrel. Irəha hamo nəveɡɨnien asori nəha rerɨnraha ramrhi nəpɨn nəha Kumwesən rɨməiri raka kaha kupwən me səvənraha ia tənə Ijip. Ia nəpɨn nəha rɨməiri raka irəha irə in rousi əpune nɨpwnəti nəkur Ijip me nəmritaik me, mətə in rəpwəh nousi əpune nɨpwnəti nəkur Isrel me tɨ nəri nə mə hənahakwi pen netə ia kwəruə ia nimwə me səvənraha. Noien nəha Kumwesən rɨno rahatən pen wok sə Iesu Kristo truvehe mo muvehimɨru nərmama ia nɨten.

Nəveɡɨnien asori səvəi pret yis riwən irə: In nəveɡɨnien asori riti səvəi nəkur Isrel. Nəpɨn nəkur Isrel həməier fwe Ijip haməuvani pret nəha yis riwən irə mə irəha tuhəuvani akwauakw mə həier fwe Ijip tɨ nəri nə mə bred nəha yis riwən irə ramafə akwauakw a. (Matiu 26:17, Mak 4:1-12, Luk 22:1-7)

Nui Asori Kalili; Nui Asori Taepirias: In nui asori riti fwe prehi ia tənə Isrel. Nəpwəmwɨsien səvənhi rəmwhen ia 22 kilometa. Nasoriien səvənhi rəmwhen ia 12 kilometa. Mavi rəmwhen ia təsi. Peiau peiau fwe ikɨn səvənhi. Kani mə Lek Kenesaret ia Luk 5:1. Ia Jon 6:1 nəɡhɨn riti mwi Taepirias.

Nuvehiien ninhum: In noien riti səvəi nəkur Isrel hamo fwe tui muvehe meste pehe ipwet mɨne. Ropə ia noien i nəkur ia Tənə kamho. Kupwən anan Kumwesən rɨno promes riti irau Epraham mə in Kumwesən səvənhi nənə Epraham mɨne nɨmwipwɨni me irəha nɨpwnəti Kumwesən me. Kumwesən rɨni pen tɨ Epraham ia Jenesis 17 mə tukuvehi ninhum m nərman kəmri karen irəha mə irəha nərmama me səvənhi. Trɨni mɨnuə iərman rətui muvehi nəpɨn eit, kuvehi ninhum min rahatən pen mə rauvehi nəvəhaɡien sə Kumwesən rɨməuvei pen m Epraham. Ia nəpɨn səvəi Oltestamen nuvehiien ninhum ramahatən pen mə iərman in kwənəkwus riti səvəi Epraham. Mətə Pol rahatən mə noien səvəi nuvehiien ninhum ro nəri auər a təkwtəkwuni. Nuvehiien ninhum ko rɨpkuvehi mhə ik ikevən ia neai. Mətə tikɨni nɨpərhienien ia Iesu Kristo pwəh Iesu ruvehi raka nərəhaien ia rerɨm. Noien iamɨnha irə in nəha noien pərhien səvəi nuvehiien ninhum m iərmama. (Rom 2:25-29, Kal 6:15-16, Kol 2:11)

Nuviien netə: Fwe kupwən nərmama haməuvehi nərimɨru me səpəmsəpə rəmwhen ia mak, kau, uə sipsip, mhəuvehi mhəuvən, mhəuvei pen m pris me mə tuhəuvani əmwesi ia təkure nɨfatə, mhəvehi raka nərəhaien me səvənraha. Nəpɨn me nepwɨn mwi kamhəuvei pen nərimɨru me iamɨnha irə ia təkure nɨfatə tɨ nəɡnəɡɨniien Kumwesən irə. Mətə trɨni mɨnuə nərimɨru sə ramemhə uə rərəha ko kəpwəh nuvei penien m Kumwesən ia təkure nɨfatə səvənhi. Noien nəha ro nɨmtətien sə ramahatən pen mə nɨte Iesu traikuas raka nərəhaien me.

Perel: In kəpwier amasan riti sə raməmak ia nəkwai nari riti fwe ia təsi kamo kwənari ia nənimen mɨne nari krukwi pen ia nɨfreɡi iərmama.

Pokis səvəi nəɡkiariien i Kumwesən rɨnərihi tərini əknekɨn: Pokis i ramahatən pen Loa səvəi Moses. Loa nəha nəɡkiariien i Kumwesən rɨnərihi tərini əknekɨn, məmri nəkur Isrel hənamarə irə fwe kupwən. Kɨməuvrhəkɨn pokis nəha ia timpa nənə kuveɡi nɨkarkaren me ia kol. Ia nəkwai pokis nəha tekinari riti kɨno ia kol nəveɡɨnien nəha kani mə mana rukuər irə. Rɨɡi nei nəha rɨno tihin mahatən pen Eron mə in pris, in mwi ia nəkwai pokis nəha. Kəruəterei mi kəru nəha kɨmərai pen loa me ten ia nirau irau mwi fwe ikɨn. Nəpɨn nəkur Isrel həier ia kwopun riti mhəuvən ia kwopun riti mwi, nənə mamhəuvehi pokis i. Nəpɨn harə ia kwopun riti nənə mhəmri pen pokis nəha ia nimwə tapolen sə ro ikinan. Pokis i mɨne narimnari me ia nəkwan irəha pam ho ikinan tɨ nəri nə mə irəha həmwhen ia nɨmtətien riti kamətə pen nəɡkiariien irə sə Kumwesən rɨnərihi tərini əknekɨn. Nəpɨn haməuvrhəkɨn nimwə səvəi Kumwesən fwe Jerusalem, nənə pokis i raməmak fwe kwopun sə ro ikinan anan ia nimwə səvəi Kumwesən. (Eks 25:10-22; 9:4; 16:31-33, Hip 9:4-5; Rev 11:19)

Paal: Paal in kumwesən eikuə riti səvəi nəkur ia Kenan. (Rom 11:4)

Pielsepul: Pielsepul in nəha Setan. Fwe kupwən Farisi me həmwəki Iesu, mhəni ərəha in mə raməkoui irapw nəremhə me ia nərmama ia nɨskaiien səvəi Pielsepul. Irəha həpkɨni mhə nɨpərhienien ia Iesu mə in raməkoui irapw nəremhə me ia nərmama ia nɨskaiien səvəi Nənɨmwɨn Ikinan. (Mak 3:22, Luk 11:15)

Pris: Fwe kupwən nəkur Isrel həier ia tənə Ijip, Kumwesən riri pen irəha həuvən ia təkuər Sinae. Ia kwopun nəha in rɨni nəkwan mə irəha tuhəuvrhəkɨn nimwə tapolen riti. Nənɨmwɨn səvənhi tramərer pen ia nimwə tapolen nəha ia nəkwai rum sə ro ikinan anan. Kumwesən rərpwi rəɡɨn ia Eron mə in mɨne kwənəkwus səvənhi tuhəuvehe mho wok səvəi pris me. Irəha tuhərer ia nɨmwrhenhi Kumwesən mɨne nərmama me səvənhi, mhəvi netə tɨ nərəhaien. Trɨni mɨnuə nərmama hokeikei mə tuhəuvei pen nari riti m Kumwesən, pris me tuhəuvehi nəri nəha mhəuvei pen tukwini səvənraha ia təkure nɨfatə səvəi Kumwesən. Ia nəpɨn səvəi Iesu fwe kupwən pris me kamho wok me iamɨnha irə ia nimwə səvəi Kumwesən fwe ia Jerusalem. Mətə ipwet mɨne pris asori anan səkɨtaha in i Iesu Kristo. In əpa ramərer ia nɨmwrhenhi Kumwesən mɨne nərmama me səvənhi mavi sɨmwɨn irəha.

Pris asori: In pris riti sə ramərɨmənu ia pris me nepwɨn səvəi nəkur Isrel.

Pris asori anan: In pris kuatia a sə in rasori ia pris me pam. Ia nuk me pam ia nəpɨn kuatia a in rauvehi nɨte sipsip muvnimwə ia kwopun sə ro ikinan anan ia nimwə səvəi Kumwesən mə truvehi raka nərəhaien me səvəi nəkur Isrel.

Profet: In iərmama riti sə Kumwesən rauvei pen nəɡkiariien min mə trɨni irapw. Nəpɨn rɨpɨk profet me ia nəpɨn səvəi Oltestamen kamhəni irapw narimnari me səməme həpkuvehe mhə ihi.

Sapat: In nəpɨn səvəi nəkur Isrel kamhəfwaki irə. Sapat ramo stat ia 6 klok ia Fraete ia nəruarəv mevən meste Sapat ia nəruarəv ia 6 klok. Ia Sapat nərmama həpko anan mhə wok riti. Irəha hamapwɨs. Nəpɨn nəha in nəpɨn ikinan səvəi nəkur Isrel. Nəɡkiariien i sapat ia nəɡkiariien səvəi nəkur Isrel fwe kupwən nɨpwran rani mə apwɨs. Fwe kupwən, nəpɨn Kumwesən rɨno tɨprənə, Nəkukuə Ikinan rani mə in rɨno wok nəpɨn sikis nənə nəpɨn sə ro sefen irə in ro sampam, mapwɨs. Nəpɨn sə ro sefen irə ia nəfwakiien in nəpɨn səvənhi. Nənə loa me səməme in rɨməuvei pen m Moses rani irapw mə nəpɨn sə ro sefen irə in nəpɨn ikinan səvənhi sə nərmama me səvənhi tuhəpwəh noien wok riti irə. Nənə noien sə nərmama tuhapwɨs ia nəpɨn nəha rɨnahatən raka mə irəha nərmama me səvəi Kumwesən. Ia Niutestamen, Iesu rɨməni irapw mə in ramərɨmənu ia Sapat (Mat 12:8, Mak 2:28, Luk 6:5). Mətə nəmə asori me səvəi nəkur Isrel haməmwəki in tɨ nəri nə mə in rɨno nərmama nepwɨn səməme hamemhə həsanɨn ia Sapat. Nənə irəha həni mə noien nəha in rɨno rɨnərui loa. Nənə in ro mwi narimnari me nepwɨn səm əme rerɨnraha rɨrhi mə rɨpkatukwatukw mhə mə tuko ia Sapat.

Sameria; iəmə Sameria: Fwe kupwən nəkur Isrel haməmwəki nəkur Sameria. Ia nəpɨn nəha rəknekɨn tɨ nəkur Isrel mə tuhavən fwe imwəi nəkur Sameria tɨ nəri nə mə ia nətəien səvənraha nəkur Sameria irəha həmkemɨk ia nəmri Kumwesən. Trɨni mɨnuə havən fwe imwənraha nənə irəha mwi tuhəmkemɨk.

Satusi: Irəha həmwhen ia pati riti. Nepwɨn kamho wok səvəi politik. Nepwɨn kamho wok səvəi nuviien netə ia təkure nɨfatə səvəi Kumwesən. Nepwɨn kamhətui tɨ nimwə səvəi Kumwesən. Irəha nəmə asori me səvəi nəkur Isrel. Irəha hamesi pen a loa səvəi Moses səməme kamharə fwe Jenesis, Eksodas, Levitikas, Namba, mɨne Dutronome. Irəha həni mə nəpɨn iərmama remhə rɨno sampam. Nənɨmwɨn ko rɨpkevən mhə ia kwopun riti. Irəha həni mwi mə naɡelo me mɨne nəremhə me həiwən (Wok Me 23:8).

Setan: Nəɡkiariien i Setan rakupwən ia nəɡkiariien Hipru. In nəɡkiariien səvəi nəkur Isrel. Nɨpwran mə iəremhə sə raməmwəki iərmama. Setan kupwən in aɡelo riti səvəi Kumwesən. Mətə Kumwesən rɨnərhi irapw in ia neai tɨ nəri nə mə in ramaruaɡən irau Kumwesən mə in trərɨmənu ia Kumwesən (Aes 14:12-15, Esk 28:11-19).

Sinae: In təkuər riti ia tənə Ijip. Kwopun nəha Kumwesən rɨməuvei pen Loa səvənhi m Moses fwe ikɨn (Hip 12:18-24).

Tikon: In iərmama sə ramasitu ia nakalasia me ia nousəsɨmwɨnien me səvənraha. Kɨməkupwən kuvehi utə tikon me mə tuhasitu ia nakalasia me ia Wok Me 6:1-7. (Filipae 1:1, 1 Tim 3:8; 10-12, Rom 16:1)

Vranda səvəi Solomon: In kwopun riti ia nimwə səvəi Kumwesən. Kwopun nəha nəpɨn me pam nəmə asori me səvəi nəkur Isrel kamhəɡkiari ia loa səvəi Kumwesən ikɨn. Ia nəpɨn səvəi Iesu kɨno nəpai asori ia kəpwier rukurau ia nimwə səvəi Kumwesən. Fwe imwə kɨno tənɨfiə ia nɨkaren me pam. Kwopun nəha nərmama kamhəuvehi nəmri nərimɨru me ikɨn tɨ nuviien netə irə. Kwopun nəha kaməvriwei mane me ikɨn. (Luk 9:45-46, Jon 2:14-16)

Wit: Nari riti rəmwhen ia rais. Rutə rəmwhen ia nurhi mətə ro nukwan. Kaməkwaiəkwai, raməsas maməpwəh tekɨn. Kaməkwai testesi kwənkwan kamo flaoa irə.

Nɨpwrai nɨniien me ia Niutestamen

Paptaes

Mat 28:18-20

Wok Me 10:44-48

Kal 3:26-27

Jon 3:22

Wok Me 16:14-15; 31-33

Kol 2:12

Jon 4:1-2

Wok Me 19:1-7

1Pit 3:20-22

Wok Me 2:37-42

Wok Me 22:12-16

Wok Me 8:12; 36-38

Rom 6:1-4

Narəien ia nəkwai nimwə

Tata mɨne mama

Efes 6:4

Kol 3:21

1Tim 3:4-5

Nəkwərhakwərha me

Mat 15:3-6

Efes 6:1-3

1Tim 5:4; 8 Luk 2:51

Kol 3:20

Hip 12:7-11

Nɨpran me səməme nərman me səvənraha hemhə mhəpwəh irəha

Wok Me 6:1

1Kor 7:39-40

Jem 1:27 Rom 7:2-3

1Tim 5:3-16

Nerəien

Mat 19:4-6

Kol 3:18-19

Hip 13:4 1Kor 7:1-16

1Tes 4:3-8

Taet 2:3-5 1Pit 3:1-7

Efes 5:21-33

Nərmama asori me səməme kamhərɨmənu (uə Kavmen)

Mat 22:15-22

Rom 13:1-7

Taet 3:1 Wok Me 5:27-29

1Tim 2:1-4

1Pit 2:13-17

Nərmama kamhometə nakalasia me səvəi Iesu Kristo

Mat 5:10-12

1Kor 4:11-13

1Pit 3:13-17 Mak 13:9-13

2Kor 4:8-11

1Pit 4:12-19 Luk 12:4-9

Fil 1:28-29

1Jon 4:7-12; 16 Jon 15:18-21

2Tes 1:4-8

Rev 2:10 Wok Me 5:41

2Tim 3:10-13 Rom 8:35-37

Hip 10:32-39 Rom 12:12-14; 17-21

Hip 12:3-4

Kumwesən

Noien səvəi Kumwesən

Mak 10:27

Rom 11:33-36

1Pit 1:14-17 Mak 12:29-30

1Kor 8:4-6

1Jon 1:5 Luk 1:37

2Kor 1:3

1Jon 4:7-12; 16 Luk 6:35-36

1Tim 1:17

Jut 24-25 Jon 4:24

1Tim 6:15-16

Rev 4:8-11 Wok Me 14:14-17

Hip 4:13

Rev 15:3-4 Wok Me 17:22-31

Hip 10:30-31 Rom 1:18-23

Jem 1:17

Kumwesən ramasitu ia kɨtaha

Mat 6:25-34

Rom 8:28

Hip 1:3 Mat 10:29-31

Rom 11:36

Jem 4:13-16 Wok Me 14:15-17

Kol 1:17

Kumwesən rɨno neiai mɨne tɨprənə

Mat 19:4

Wok Me 17:24-26

Hip 1:2 Jon 1:3

1Kor 8:6

Hip 11:3 Wok Me 14:15

Kol 1:15-16

Rev 4

Kumwesən trəkiri nərmama tɨ noien me səvənraha

Mat 7:21-23

Rom 2:1-11

Hip 9:27-28 Mat 16:24-27

Rom 14:10-12

Hip 10:26-31 Mat 25:31-46

1Kor 3:10-15

1Pit 1:17 Jon 3:18-21

1Kor 4:5

1Pit 4:3-5 Jon 5:24-29

2Kor 5:9-10

Rev 20:11-15 Wok Me 17:30-31

2Tes 1:5-10

Kumwesən ramɨni nərmama me i kamhahatətə ia Iesu mə irəha hatukwatukw ia nənimen

Wok Me 13:38-39

Rom 5:1-19

Kal 3:6-9 Rom 1:16-17

Kal 2:16

Taet 3:7 Rom 3:21-26

Kumwesən rauvehimɨru nərmama

Jon 3:16-17

Rom 5:1-11

1Tim 1:15-16 Wok Me 2:37-39

Rom 10:9-13

1Tim 2:3-7

Efes 2:1-10

1Pit 1:3-5

Nəfwakiien m nənɨmwi nari me, mɨne noien səvəi klepa

Mat 4:10

1Kor 6:9-11

1Tes 1:9-10

Wok Me 13:4-12

1Kor 8:1-13

1Jon 5:21 Wok Me 17:22-31

1Kor 10:1-22

Rev 21:8 Wok Me 19:11-20

2Kor 6:14-18

Rev 22:15 1Kor 5:11

Kal 5:19-21

Mane

Mat 6:19-21, 24-34

1Tim 6:6-10, 17-19

Jem 2:1-9 Luk 12:13-21, 32-34

Hip 13:5-6

Jem 5:1-6 Wok Me 20:35

Nənɨmwɨn səvəi Kumwesən

Mat 28:19

Wok Me 8:14-17

Efes 1:13-14, 17 Mak 1:9-11

Wok Me 10:44-48

Efes 3:16 Mak 3:28-30

Wok Me 13:2-4

Efes 4:3-4, 30 Luk 1:35

Wok Me 15:28

Efes 5:18-20 Luk 3:16

Wok Me 16:7-10

Efes 6:17-18 Luk 4:1

Wok Me 19:1-7

1Tes 1:5-6 Luk 11:13

Rom 5:5

1Tes 5:19 Luk 12:12

Rom 7:6

2Tes 2:13 Jon 1:32-34

Rom 8:9-16; 26-27

Taet 3:5-6 Jon 3:5-8

1Kor 2:4, 9-16

Hip 2:4 Jon 7:37-39

1Kor 3:16

Hip 9:14 Jon 14:15-17, 26

1Kor 6:11, 19

1Pit 1:2; 11 Jon 15:26

1Kor 12:1-13

2Pit 1:20-21 Jon 16:7-15

2Kor 1:21-22

1Jon 2:20 Jon 20:19-23

2Kor 5:5

1Jon 3:24 Wok Me 1:4-5, 8

2Kor 13:14

1Jon 4:13 Wok Me 2:1-18; 38-39

Kal 3:2-5

1Jon 5:6-8 Wok Me 4:31

Kal 4:6 Wok Me 5:3-5

Kal 5:16-18; 22-25

Nakresien pran səvəi iərməpə

Mat 5:27-30

1Kor 6:9-20

1Tes 4:1-8 Jon 8:2-11

Kal 5:19

Hip 13:4 Rom 13:8-10

Efes 5:3

Jut 7 1Kor 5:9-11

Kol 3:5-6

Kwopun napw asori rauək ikɨn

Mat 10:28

Luk 16:23-26

Rev 20:10-15 Mat 13:41-42; 47-50

2Tes 1:9

Rev 21:8 Mat 25:41

Nəkukuə Ikinan səvəi Kumwesən

Mat 4:1-4

Rom 15:4

Hip 4:12 Mat 5:17-20

Rom 16:26

1Pit 1:22-25 Mat 22:29

Kol 3:16

2Pit 1:19-21 Jon 8:31-32

1Tes 2:13

2Jon 9-10 Jon 20:31

1Tim 4:13

Rev 1:3 Wok Me 20:32

2Tim 3:14-17

Nəveɡɨnien Ikinan

Mat 26:26-30

Luk 22:14-20

1Kor 11:17-34 Mak 14:22-26

1Kor 10:14-22

Nəveɡɨnien me

Mak 7:14-23

Rom 14:1-23 1Kor 8:1-13

1Tim 4:1-4

Nəɡkiariien amasan səvəi Iesu Kristo

Wok Me 20:24

Kal 1:6-12

1Tes 1:5 Rom 1:2-4, 16-17

Efes 1:13

2Tes 2:14 1Kor 1:17-25

Fil 1:27

2Tim 1:8-11 1Kor 15:1-7

Kol 1:5-6

2Tim 2:8-10

Nahatətəien

Iərmama sə ramahatətə ia Iesu Kristo truvehi nɨmɨruien rerɨn

Jon 1:12

Jon 20:31

Rom 10:9-10 Jon 3:15-18, 36

Wok Me 4:12

Kal 2:16 Jon 6:47

Wok Me 16:30-31

Efes 2:8-9 Jon 14:6

Rom 3:20-22

Pwəh sərer əknekɨn ia nahatətəien səkɨtaha

Mak 11:22-25

Rom 14:22-23

Hip 11:1-40 Luk 17:5-6

1Kor 13:13

Jem 1:2-8 Jon 14:1

2Kor 5:6-7

Jem 2:14-26 Rom 5:1-2

Kal 5:6

1Pit 1:3-9

Nemhəien

Jon 6:39-40

1Kor 15:12-58

Rev 14:13 Jon 11:17-27

2Kor 5:1-10

Rev 21:1-4 Jon 14:1-4

Fil 1:20-24

Rev 22:1-5 Rom 8:10-11; 38-39

1Tes 4:13-18 Rom 14:7-9

Hip 2:14-15

Pwəh səɡnəɡɨni Kumwesən, mhəni vivi in, mhəni tanak tukwe

Luk 17:11-19

Fil 4:4-7

1Tes 5:18 Jon 6:11

Kol 2:7

1Tim 2:1 Rom 1:21

Kol 3:17

1Tim 4:4-5 Efes 5:20

Kol 4:2

Nəmə asori me i kamhətui tɨ nakalasia me

Noien səvəi elta me səvəi nəfwakiien

Wok Me 6:1-6

1Tim 3:1-13

Taet 1:5-9 Wok Me 14:23

Nəɡkiariien sə ramevən tɨ elta me səvəi nəfwakiien

Mat 28:18-20

1Tes 2:1-12

2Tim 3:10–4:5 Luk 22:24-27

1Tim 4:1-16

Taet 2:7-8 Wok Me 20:17-35

2Tim 2:1-26

1Pit 5:1-4

Nɨsiaiien elta me səvəi nəfwakiien

1Kor 9:14

1Tes 5:12-13

Hip 13:7,17 Kal 6:6

1Tim 5:17-22

Nəpwəhien pran

Mat 5:31-32

Luk 16:18

1Kor 7:10-16 Mat 19:3-9

Rom 7:2-3

Nəpwəhien nəveɡɨnien tɨ nəfwakiien

Mat 6:16-18

Wok Me 13:1-3

Wok Me 14:23 Mak 2:18-20

Nasituien

Mat 6:1-4

1Kor 10:24

Hip 13:1-3, 16 Mat 7:12

2Kor 8:1-15

Jem 1:27 Mat 25:31-46

2Kor 9:1-15

Jem 2:15-16 Luk 3:10-11

Kal 6:9-10

1Jon 3:16-18 Luk 6:38

Fil 4:14-19 Wok Me 11:27-30

Hip 10:24

Rərəha mə kɨtaha tsənɨmwi nənɨmwiien skai mhakonə irə

Rom 13:13

Kal 5:19-21

Taet 1:7 1Kor 5:11

Efes 5:18

1Pit 4:3-5 1Kor 6:9-11

1Tim 3:1-3

Nəfwakiien m Kumwesən

Noien səvəi nəfwakiien

Mat 6:5-13

Jon 16:23-26

1Tim 4:4-5 Mat 7:7-11

Rom 8:26-27

Hip 4:16 Mat 18:19-20

Rom 12:12

Hip 10:19-22 Mak 11:24-25

Efes 2:18

Jem 1:5-8 Luk 11:1-13

Efes 6:18

Jem 4:2-3 Luk 18:1-8

Fil 4:6-7

Jem 5:13-18 Luk 21:36

Kol 4:2

1Pit 4:7 Jon 14:13-14

1Tes 5:17

1Jon 3:21-22 Jon 15:7

1Tim 2:1-4; 8

1Jon 5:14-15

Nəfwakiien me nepwɨn ia Nəkukuə Ikinan

Mat 11:25-26

Wok Me 16:25

Fil 1:3-5, 9-11 Mat 14:23

Wok Me 20:36

Kol 1:9-12 Mat 19:13-15

Wok Me 21:5

Kol 4:3-4 Mak 1:35

Rom 1:9-10

1Tes 3:9-13 Luk 5:16

Rom 10:1-2

2Tes 1:11-12 Luk 6:12

Rom 15:30-33

2Tes 3:1-5 Luk 22:32, 39-46

2Kor 12:7-10

Hip 5:7 Jon 11:41-42

Efes 1:15-20

Hip 7:25 Jon 17:1-26

Efes 3:14-21 Wok Me 4:24-31

Efes 6:19-20

Nətərɨɡien səkɨtaha traməkeikei meiwaiu

Mat 5:3-12

Luk 18:9-14

Kol 3:12-13 Mat 18:1-5

Efes 4:2

Jem 4:5-10 Luk 14:7-11

Fil 2:3-11

1Pit 5:5-7

Nakalasia me

Noien səvəi nakalasia me

Mat 16:13-20

1Kor 12:12-30

Kol 3:12-17 Jon 13:34-35

Kal 5:22-26

1Tes 5:16-17 Jon 14:27

Efes 1:22-23

Hip 10:24-25 Wok Me 2:41-42

Efes 2:19-22

1Pit 2:4-10 Rom 12:4-8

Efes 4:1-16

Rev 19:5-10 Rom 12:9-13

Kol 1:18

Nakalasia me səvəi Iesu Kristo həmwhen ia nɨpwrai iərmama kuatia

Mat 18:19-20

Efes 1:22-23

1Tim 4:13 Wok Me 2:41-47

Efes 4:11-16

Hip 10:24-25 Rom 12:4-8

Kol 3:15-17

Nəmisəien me i saməreɡi ia tɨprənə i

Rom 8:18-25, 28

Jem 1:2-4

1Pit 2:19-21 2Kor 1:4

1Pit 1:6-9

1Pit 5:8-10 2Kor 4:16-18

Noien səvəi nərpwɨnien noien ərəha

Kumwesən trərpwɨn noien ərəha me səvəi nərmama

Mat 26:28

Wok Me 26:18

Hip 10:17-18 Mak 11:25-26

Efes 1:7

1Jon 1:8-2:2 Wok Me 5:31

Kol 1:13-14 Wok Me 10:43

Kol 2:13-14

Kɨtaha tsaməkeikei mhenouenou noien ərəha me nəha nərmama kamho m kɨtaha, mhəpwəh nərpwɨnien

Mat 6:12-15

Luk 6:37

Efes 4:31-32 Mat 18:21-35

Luk 17:3-4

Kol 3:13 Mak 11:25

2Kor 2:5-11

Nomasanien iərmama

Mat 4:23-25

Wok Me 8:4-8

2Kor 12:7-10 Mat 9:35

Wok Me 19:11-16

1Tim 5:23 Mat 11:2-5

Wok Me 28:8-9

2Tim 4:20 Wok Me 3:1-6

1Kor 12:9, 29-30

Jem 5:14-15

Nokeikeiien

Kumwesən ramokeikei nərmama me pam

Jon 3:16

Efes 2:4-5

1Jon 4:9 Rom 5:8

Kɨtaha tsaməkeikei mhokeikei Kumwesən

Mat 22:37-38

Jon 14:21

1Jon 5:3 Mak 12:28-30

1Pit 1:8

Kɨtaha tsaməkeikei mhokeikei nərmama

Mat 5:43-48

1Jon 2:9-11

1Jon 4:7-21 Mat 22:39

Jon 15:12-17

1Kor 13:1-13 Jon 13:34-35

Rom 12:9-10

1Kor 16:14 1Tes 4:9-10

Rom 13:8-10

Kal 5:13-14 1Pit 4:8

1Jon 3:11-18

Noien nəkwai Kumwesən

Jon 14:15, 21, 23-24

1Pit 1:14-16

1Jon 3:22-24 Jon 15:10-17

1Jon 2:3-8

2Jon 5-6 Rom 13:8-10

Noien ərəha

Nəfe nəha noien ərəha?

Rom 1:18-32

Efes 2:1-3

Jem 4:17 Rom 8:5-8

Efes 5:3-5

1Pit 4:3 Kal 5:19-21

Kol 3:5-10

1Jon 3:4-5

Nərmama me pam həno raka noien ərəha

Jon 8:7-9

Rom 5:12

1Jon 1:8-10 Rom 3:9-20; 23

Kal 3:22

Kumwesən trərpwɨn noien ərəha səvəi nərmama

Mat 10:28

Rom 6:23

Hip 10:26-31 Mat 13:41-42

Kal 6:7-8

1Pit 1:17 Jon 3:18-20; 36

Kol 3:5-6

1Pit 4:3-5 Wok Me 17:30-31

2Tes 1:7-9

Jut 7 Rom 1:18-19

Hip 9:27

Rev 20:11-15

Kɨtaha tsaməkeikei mhərərɨɡ ia noien ərəha me səkɨtaha

Mat 4:17

Wok Me 2:37-40

2Kor 7:8-11 Mak 6:12

Wok Me 3:19-20

2Pit 3:9 Luk 13:1-5

Wok Me 17:29-31

Rev 9:20-21 Luk 15:1-31

Wok Me 20:21 Luk 24:45-47

Wok Me 26:19-20

Nɨtətə ia neiai (uə Nɨtətə sə Kumwesən ramərɨmənu irə)

Suatuk səvəi nevənien ia nɨtətə ia neiai

Mat 19:16-30

Jon 17:2-3

Efes 2:1-6 Luk 10:25-28

Jon 20:31

Kol 2:13 Jon 3:1-16

Rom 5:21

Kol 3:1-4 Jon 5:19-29

Rom 6:5-14

2Tim 1:10 Jon 10:10

Rom 8:10-17

Taet 3:4-7 Jon 11:25-26

2Kor 5:17

1Pit 1:23 Jon 14:6

Kal 2:20

1Jon 5:11

Nɨtətə ia neiai ramasan pɨk

Luk 12:32-34

Kol 3:1

Rev 21:22–22:5 Jon 14:1-3

1Pit 1:4-5

Rev 22:14-15 2Kor 5:1-8

Rev 4:1-11 Fil 1:23

Rev 21:1-4

Nousi əpuneien nərimɨru me kauvei pen m Kumwesən

Mat 9:13

Rom 12:1

Hip 9:6–10:18 Mak 12:33

Setan

Noien səvəi Setan

Mat 13:19

2Kor 2:10-11

2Tes 2:9-12 Mat 25:41

2Kor 4:4

1Pit 5:8-9 Luk 4:1-13

2Kor 11:13-15

1Jon 3:8-10 Luk 22:3-4

Efes 2:2

Rev 12:7-12 Jon 8:42-44

1Tes 2:18

Rev 20:1-3

Setan in iəremhə i raməmwur mə tro nərmama həmwei ia nərəhaien

Mat 4:1-11

2Kor 12:7-10

Hip 12:1-2 Mat 6:13

Efes 3:20-21

Jem 4:7 Luk 22:31-32

Efes 6:10-18

1Pit 1:5 Jon 17:14-19

Fil 4:13

1Pit 5:8-11 Rom 8:31-39

1Tes 3:5-8

1Jon 4:4 Rom 12:12

2Tes 3:3

1Jon 5:3-5 Rom 16:19-20

2Tim 1:7-8

Rev 12:7-12 1Kor 10:12-13

Hip 2:18 1Kor 16:13

Hip 4:14-16

Suatuk tɨ nuveheien nɨpwnəti Kumwesən me

Jon 1:12-13

Kal 4:6-7

1Jon 3:1-3 Rom 8:14-17

Hip 12:5-11

Kristo nɨten rɨnaikuas raka nərəhaien me səvəi nərmama me səvənhi

Mat 26:26-29

Efes 1:7

1Jon 1:6-7 Rom 3:25

Hip 9:11-14

Rev 7:14-17 Rom 5:9-10

Iesu Kristo

Iesu in Tɨni Kumwesən

Mat 11:27-30

Jon 20:26-31

Kol 2:9-10 Mat 16:13-17

Wok Me 3:13-16

Hip 1:1-14 Luk 1:35

Wok Me 4:10-12

Hip 7:26-28 Jon 1:1-18

1Kor 3:11

1Jon 2:1-2 Jon 5:19-29

2Kor 4:4-6

1Jon 5:20 Jon 6:35-40

2Kor 5:21

Rev 1:12-18 Jon 8:58

Kal 4:4-5

Rev 19:11-16 Jon 11:25-27

Fil 2:5-11 Jon 17:1-5

Kol 1:15-20

Iesu rɨməuvehe ia tɨprənə i nɨpwran rəmwhen ia nɨpwrataha

Jon 1:14

Luk 2:1-20

Fil 2:6-7 Luk 1:26-38

Mat 2:1-23

Hip 2:14-18 Mat 1:18-25

Kal 4:4-5

Iesu rɨno nɨmtətien me

Mat 8:1-15, 23-33

Mak 1:21-28

Luk 22:50-51 Mat 9:1-7, 18-33

Mak 7:32-37

Jon 2:1-11 Mat 12:9-14, 22

Mak 8:22-25

Jon 4:46-54 Mat 14:15-32

Luk 5:4-8

Jon 5:5-9 Mat 15:22-28, 32-38

Luk 7:11-15

Jon 9:1-7 Mat 17:14-18

Luk 13:10-13

Jon 11:11-44 Mat 20:29-34

Luk 14:1-4

Jon 21:4-6 Mat 21:18-22

Luk 17:12-14

Wok Me 2:22

Kɨnəkiri Iesu tɨ noien səvənhi kuvei pen nərpwɨnien sə rɨpkatukwatukw mhə min

Mat 26:47-68

Mak 15:1-20

Jon 18:1-14, 19-24 Mat 27:1-2, 11-31

Luk 22:47-53

Jon 18:28–19:16 Mak 14:43-65

Luk 22:63–23:25

Kɨnərui tərini pen Iesu ia nei kamarkuaui

Mat 27:32-56

Luk 23:26-49

Jon 19:17-37 Mak 15:21-41

Kɨmənɨmwi nɨpwrai Iesu

Mat 27:57-66

Luk 23:50-56

Jon 19:38-42 Mak 15:42-47

Iesu rətui mwi ia nemhəien səvənhi

Mat 28: 1-20

Wok Me 2:24-32

Wok Me 17:2-3, 30-31 Mak 16:1-8

Wok Me 3:15

Rom 1:4 Luk 24:1-49

Wok Me 4:10, 33

Rom 4:24-25 Jon 20:1–21:14

Wok Me 10:39-43

1Kor 15:3-8; 12-21 Wok Me 1:3-8

Wok Me 13:29-39

Rev 1:18

Iesu rɨrərɨɡ mevən fwe ia neiai

Luk 24:50-51

Efes 1:20-23

Hip 7:25-26 Wok Me 1:9-11

Fil 2:9-11

Hip 10:12-14 Wok Me 2:32-36

Hip 1:3-11

1Pit 3:22 Wok Me 5:30-31

Hip 2:9 Rom 8:34

Hip 4:14-16

Iesu trɨrərɨɡ pehe mwi ia tɨprənə i

Mat 24:29-44

1Tes 1:9-10

2Tim 4:8 Jon 14:1-3

1Tes 3:13

Hip 9:28 Wok Me 1:10-11

1Tes 4:13–5:11

2Pit 3:1-18 Wok Me 3:19-21

2Tes 1:6-10

1Jon 3:1-3 Fil 3:20-21

2Tes 2:1-4

Rev 1:7 Kol 3:4

1Tim 6:13-15

Rev 22:12-13