^

Uwien ya Jɔtiefɛ̀nku ya gbɔnku

The New Testament in the Ngangam language of Togo

copyright © 2011 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Ngangam
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2011, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Ngangam

© 2011, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-04-30

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

f30fbe0b-cda1-5a60-a4ee-8be80c6caef6

Matie

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tigbɛmɔnmɔnt tà

Matie

kɛle' tù nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Matie yé Yesu Kristo ya panpaankaab piik nin bile nnɔ ya uba nɛ. U kɛle' uʼgbɔnku kuu ki de' binib bà nnɔ lii yé Sufmbɛ nɛ ki pekre' ki paan' Kristo ya sɛn bo.

U wuɔn' kugbɔnku kuu ni ki ye Yesu nɛ yé uyo bo Uwien là pùon' Sufmbɛ ki ye u li sɔn wà wɔ ń baa kí lá ŋmiɛn bɛ kí li yé biʼbɛr nnɔ. U kɛle' Kujɔtiekpaaku ya gbɔnku ya gbɛr kuʼni tù yɛbe, ki wuɔn' Yesu sɔnsɔn' tù len' nà nnɔ ma bo, ki tɔke' ki ye Uwien ya bɛl nɛkn' ní ŋɔ.

Kugbɔnku kuu ya cincinm, liyul 1 kí tì baa iyul 2, Matie lienh Yesu ya màam nin uʼbuwaam bo nɛ. Yesu yé ubɛr nɛ ki baa' wɔ ń ñɛn binib biʼbiɛre ni.

Kí cin iyul 3:1 kí tì baa iyul 4:11, Matie lienh San sìi' Yesu Uwien ya ñunm ma bo nin Satan biike' wɔ ma bo nɛ.

Kí cin iyul 4:12 kí tì baa 18: 35, Matie lienh Yesu tien' nà Galile ya tinfɛnm ni nnɔ nɛ. U pɔn' mikpɛnjɛnm mà yɛbe nɛ ki wɔkn' binib Uwien ya bɛl ya gbɛr, ki cère' biwiɛnb faake' ki yɛbe.

Kí cin iyul 19 kí tì baa iyul 25, Yesu jon' Yerusalɛm bó, ki tì wɔkn' binib Uwien ya gbɛr niʼbó. U wɔkn' binib ugbengbenyo ya gbɛr, ki tɔke' bɛ ki ye bi la cère uba ń lɛre kí tuln bɛ.

Kí cin iyul 26 kí tì baa iyul 28, Matie lienh Sufmbɛ ya ciɛnb cuo' Yesu, ki cère' bi bun' wɔ tibuur, ki kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo nin u mɛkre' ma bo ya gbɛr nɛ.

1

Yesu ya yaajɛb ya yel

(Luk 3:23-38)

1 *Yesu Kristo ya yaajɛb ya yel ya gbɔnku sɔ nɔ. U là yé *Dafid ya yaabil nɛ, nɛ Dafid mɔ yé *Abraham ya yaabil. 2 *Abraham là maa' *Isaak, nɛ *Isaak mɔ maa' *Sakɔb, *Sakɔb mɔ maa' Suda nin uʼninjiɛb. 3 Suda mɔ maa' Farɛs nin Sera. Biʼnaa ya yel si Tamar. Farɛs mɔ maa' Ɛsilɔm, Ɛsilɔm mɔ maa' Alam, 4 Alam mɔ maa' Aminadab, Aminadab mɔ maa' Nasɔn, Nasɔn mɔ maa' Salima, 5 Salima mɔ maa' Bos. Uʼnaa ya yel si Lahab. Bos mɔ maa' Yobɛd. Uʼnaa ya yel si Lut. Yobɛd mɔ maa' Yɛse, 6 Yɛse mɔ maa' ubɛr *Dafid. *Dafid mɔ maa' Salomɔn. Uʼnaa là yé Yuri ya po nɛ, nɛ *Dafid taa' wɔ ki kuɔn'. 7 Salomɔn mɔ maa' Erobowam, Erobowam mɔ maa' Abiya, Abiya mɔ maa' Asafu, 8 Asafu mɔ maa' Yosafat, Yosafat mɔ maa' Yolam, Yolam mɔ maa' Osiyas, 9 Osiyas mɔ maa' Yowatam, Yowatam mɔ maa' Ahas, Ahas mɔ maa' Esekiyas, 10 Esekiyas mɔ maa' Manase, Manase mɔ maa' Amos, Amos mɔ maa' Yosiyas, 11 Yosiyas mɔ maa' Yekoniya nin uʼninjiɛb uyo wà Israyɛl yaab ya nɛnnɛndb là tɔn' nin bɛ lituɔl ki cuo' bɛ ki jon' *Babilonn nnɔ. 12 Bi cuo' bɛ ki jon' Babilonn ma nnɔ, ni ya puoli bó nɛ Yekoniya maa' Salatiɛl, Salatiɛl mɔ maa' Sorobabɛl, 13 Sorobabɛl mɔ maa' Abiyud, Abiyud mɔ maa' Eliyakim, Eliyakim mɔ maa' Asɔ, 14 Asɔ mɔ maa' Sadɔk, Sadɔk mɔ maa' Akim, Akim mɔ maa' Eliyud, 15 Eliyud mɔ maa' Eleyasaa, Eleyasaa mɔ maa' Matan, Matan mɔ maa' *Sakɔb, 16 *Sakɔb mɔ maa' *Yosɛf, wà yé Mari ya cɛ nnɔ. Mari mɔ maa' *Yesu wà bi yih wɔ *Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nnɔ.

17 Kí ñɛ *Abraham kí li ŋmɔŋmɔbe kí tì baa *Dafid, bi là te yaajɛb piik nin binan nɛ. Kí ñɛ *Dafid kí li ŋmɔŋmɔbe kí tì baa uyo wà Israyɛl yaab ya nɛnnɛndb là cuo' bɛ ki jon' Babilonn nnɔ, biʼmɔ là te yaajɛb piik nin binan nɛ. Uyo wà biʼnɛnnɛndb là cuo' bɛ ki jon' Babilonn nnɔ kí li ŋmɔŋmɔbe kí tì baa *Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo ya yo, biʼmɔ là te yaajɛb piik nin binan nɛ.

Yesu ya màam ya gbɛr

(Luk 2:1-7)

18 Bi maa' Yesu Kristo ma bo sɔ. Bi là pun' uʼnaa Mari ujɛ uba nɛ bi yih wɔ *Yosɛf. Wa laan là kuɔn' wɔ, nɛ *Mifuoñaanm cère' u punbe'. 19 Uʼcɛ *Yosɛf yé ugbɛmɔ̀ndaan ma nnɔ, nɛ kí yíe wɔ ń bɔle kí ŋɔre wɔ ŋɔ tigbɛr nnɔ la ñɛ saali. 20 U maaleh nnɔ ma nnɔ, nɛ ki laa' Yonbdaan ya tond uba tidɛknt ni. Utond nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «*Yosɛf, *Dafid ya yaabile, la fɛnge kí ye ŋa ń taa aʼpo Mari kí baa aʼden, kimɛ *Mifuoñaanm nɛ cère' u punbe'. 21 U li maa kibujɛbuk, nɛ á yin kɛ̀ *Yesu*, kimɛ wɔn nɛ li ñɛn uʼbol yaab biʼbiɛre ni.»

22 Nɛn kɛ là tien' ŋɔ Yonbdaan là cère' uʼñɔbonsɔknl len' nà nnɔ, nɛ̀ ń tien nɛ. U là len' ki ye: 23 «Ujɛfaan wà ŋa bɛn jɛ li punbe kí maa kibujɛbuk. Bi li yin kɛ̀ Emaniɛl.» Niʼtingi si: « ‹Uwien te nin tɛ.› »

24 Nɛ *Yosɛf fìnde', ki tien' Yonbdaan ya tond tɔke' wɔ ki ye wɔ ń tien nà nnɔ, nɛ ki taa' uʼpo Mari, 25 ka duɔn' nin wɔ haali u tì maa' kibujɛbuk, nɛ u yin' kɛ̀ Yesu.

2

Bibɛnbɛnb biba baa' ki puke' Yesu

1 Tɔ, bi maa' *Yesu Bɛtelɛm ya du ni nɛ, Sude ya tinfɛnm ni, uyo wà Herod yé ubɛr nnɔ. Bi maa' *Yesu ma nnɔ, nɛ binib bà ŋmɔbe mibɛnm iŋmaabii bo ya biba ñɛn' lɛnpuoli bó ní ki baa' Yerusalɛm, 2 nɛ ki niire' ki ye: «Bi maa' kibuk kà kì yé Sufmbɛ ya bɛr nnɔ te lɛ saan-i? Kimɛ ti laa' kiʼŋmaabil lɛnpuoli bó nɛ ki baa' tí puke kɛ̀.» 3 Ubɛr Herod nin Yerusalɛm ya nib kɛ cii' tigbɛr nnɔ ma nnɔ, nɛ tù bɛke' bɛ cɛɛn. 4 Nɛ u yin' *Sufmbɛ nin *bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb kɛ, ki niire' bɛ ki ye bi li maa Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo lɛ saan-i?

5 Nɛ bi ye: «Bɛtelɛm ya du wà te Sude ya tinfɛnm ni nnɔ ni, kimɛ *Uwien ya ñɔbonsɔknl là kɛle' ki ye Uwien ye:

6 ‹Sin Bɛtelɛm ya du wà te Sude ya tinfɛnm ni nnɔ,

ŋa mɔnbe ki yé dufɛnm Sude ya tinfɛnm ya du kɛ ni,

kimɛ ubɛr li ñɛ sin ni nɛ,

kí li yé wà li likeh nʼnib Israyɛl yaab.› »

7 Nɛn bo nɛ Herod bɔle' ki yin' bibɛnbɛnb nnɔ, ki niire' bɛ liŋmaabil nnɔ cinbe ki puɔ' uyo wà, 8 nɛ ki sɔn' bɛ Bɛtelɛm bó ki ye: «Li joh mɛn kí tì nuun kí bɛnde kibuk nnɔ ya gbɛr mɔnmɔnm. Ni laa' kɛ̀ la, ní liɛbe ní kí lá tɔke nni, nʼmɔ ń jo kí tì puke kɛ̀.»

9 U len' ki gben', nɛ bi siere' ki bure'. Bi joh ma nnɔ nɛ ki laa' liŋmaabil là bi là laa' lɛ̀ lɛnpuoli bó nnɔ, le bɛ usɛn ki tì baa' kibuk nnɔ te nà saan nnɔ, nɛ ki sere' niʼsaan paaki. 10 Bi laa' lɛ̀ nnɔ ma nnɔ, nɛ biʼyɛnm sɔnge' ki tì kɛnde'. 11 Bi kɔn' iden nnɔ, nɛ ki laa' kibuk nnɔ nin kiʼnaa Mari. Bi gbaan', ki puke' kibuk nnɔ, ki ñɛn' biʼkɔl ni tibonmɔnmɔnt ki de' kɛ̀. Bi de' kɛ̀ miñɔ̀km nin liŋubl liba bi yih lɛ̀ ansan nin mikpɔm miba bi yih mɛ̀ miir*.

12 Ni ya puoli bó nɛ Uwien tɔke' bɛ tidɛknt ni ki ye bi la liɛbe ubɛr Herod bó. Nɛn bo nɛ bi ñɛn' usɛnpaankɛ ki kun'.

Bi taa' Yesu ki sɛn' ki jon' Esipt bó

13 Bi kun' ma nnɔ nɛ *Yosɛf laa' Yonbdaan ya tond uba tidɛknt ni. Nɛ utond nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «Fii kí taa kibuk kiɛ nɔ nin kiʼnaa kí sɛn kí jo *Esipt bó, kí tì ń li te niʼbó, kí li gu lidaali là n li tɔke ŋɛ kí ye á liɛbe ní, kimɛ ubɛr Herod li nuun kibuk nnɔ wɔ ń ku kɛ̀.»

14 Nɛn saan nɛ Yosɛf fii' ki taa' kibuk nnɔ nin kiʼnaa kuñɔnku ki jon' *Esipt, 15 ki tì te niʼbó haali Herod tì kpo'. Nì tien' ŋɔ Yonbdaan là cère' uʼñɔbonsɔknl len' nà nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. U là ye: «Uwien ye: ‹N yin' nʼbuk kɛ̀ ń ñɛ ní *Esipt ni.› »

Ubɛr Herod ku' mubujɛbumu

16 Tɔ, Herod bɛnde' ki ye bibɛnbɛnb nnɔ lɛre' wɔ ma nnɔ, nɛ uʼbenku ni ben' ki gbien', nɛ u cère' uʼsojambɛ ku' Bɛtelɛm ya du nin uʼdugbaan kɛ ya bujɛbumu mùa kɛ ŋmɔbe ibin ile nin mùa ŋa laan baa' ibin ile nnɔ. U là niire' bibɛnbɛnb nnɔ bi cinbe ki laa' liŋmaabil nnɔ uyo wà. Nɛn nɛ cère' u jiɛ' ki kpaan' ibin ile. 17 U ku' mubumu nnɔ ma nnɔ nɛ nì tien' *Uwien ya ñɔbonsɔknl Seremi là len' ma ki ye:

18 «Bi cii' imuɔ bó Lama ya du ni,

udaan uba muɔh ikumuɔ,

ki kpìɛndeh ki gbiekeh.

Lasɛl nɛ muɔh uʼbumu bo,

uba ŋa ń fre kí suon wɔ,

kimɛ uʼbumu ŋa ji te.»

Bi taa' Yesu ki siere' Esipt ni

19 Nì tete, nɛ Herod tì kpo'. U kpo' ma nnɔ, nɛ *Yosɛf laa' Yonbdaan ya tond uba tidɛknt ni, *Esipt ni. 20 Nɛ u tɔke' wɔ ki ye: «Fii kí taa kibuk nnɔ nin kiʼnaa kí liɛbe Israyɛl ya du bó, kimɛ binib bà là nuunh bɛ ń ku kɛ̀ nnɔ kpo'-a.»

21 Nɛ u fii' ki taa' kibuk nnɔ nin kiʼnaa, ki liɛbeh Israyɛl ya du bó. 22 *Yosɛf cii' ubɛr Herod ya bijɛ Akelayus teke' uʼbaa ya bɛl Sude ya tinfɛnm ni. Nɛn bo nɛ u fɛnge', ka yíe wɔ ń baa niʼbó, nɛ Uwien wuɔn' wɔ tidɛknt ni nɛ u bure' Galile ya tinfɛnm bó. 23 U tì baa', nɛ ki kɔ udu uba ni, bi yih wù Nasarɛt. Nì tien' nnɔ ŋɔ *Uwien ya ñɔbonsɔknb là len' nà nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. Bi là len' ki ye: «Bi li yin wɔ Nasarɛt ya du ya nil nɛ.»

3

San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ ya gbɛr

(Mark 1:1-8; Luk 3:1-18; San 1:19-28)

1 San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ baa' uyo uba ki te kupenpelku ni, Sude ya tinfɛnm ni, ki kpaandeh ki teh: 2 «Lèbre mɛn niʼtetem, kimɛ Uwien ya bɛl nɛkn' ní ŋɔ.» 3 *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là len' San ya gbɛr ki ye:

«Udaan uba te kupenpelku ni ki wuureh ki teh:

‹Tùɔre mɛn Yonbdaan ya sɛn,

kí cubn uʼsɛngbɛmu kí de wɔ.› »

4 San là guo liliɛrl là nnɔ, bi taa' ñɔkma ya kobr nɛ ki lon' lɛ̀. U là gbin kugbɔnku ya ningbɛnl nɛ uʼciɛk ni. Uʼjier là si inacu nin tisiir nɛ. 5 Binib ñɛh ní Yerusalɛm nin Sude ya tinfɛnm kɛ nin Sudɛn ya kpenl ya tinfɛnm kɛ ni, ki bàareh uʼsaan, 6 ki kpiireh biʼbiɛre, nɛ u siih bɛ Uwien ya ñunm, Sudɛn ya kpenl ni.

7 San laa' *Farisiɛnmbɛ nin Saduseyɛnmbɛ bàareh uʼsaan ki yɛbe ki yíe wɔ ń sìi bɛ Uwien ya ñunm. Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Iwaalɛb ninbi, ŋmɛ nɛ wuɔn' nɛ ni li tien ma kí ñɛ Uwien ya benpiebe wà we ní nnɔ ni? 8 Li sɔnh mɛn itùon yà wɔngeh ki teh ni mɔnbe ki lèbre' niʼtetem, 9 ki la li maaleh niʼyɛnm ni ki teh: ‹Tiʼyaajɛ si *Abraham ma nnɔ, nì dɛ̀kre' nɛ›, kimɛ n tɔkeh nɛ nɛ, Uwien li fre kí cère itɛn yiɛ nɔ ń kpɛnde *Abraham ya yaabii. 10 Uwien bonde' liyɛl ŋɔ wɔ ń kpìkre isiin. Isiin yà kɛ ŋa lùonh biimɔnmɔn la, u li gɛ yì kí wiɛ umu ni nɛ. 11 Min taah miñunm nɛ ki siih nɛ Uwien ya ñunm, ki wɔngeh ki teh ni lèbre' niʼtetem. Ama wà li paan nʼpuoli bó ní nnɔ ŋmɔbe mituɔm ki cɛn' nni. Ma kpɛ ń cɛkre uʼtacaan. Wɔn nɛ lá li cère *Mifuoñaanm nin umu ń jiire ní niʼbo. 12 U taa' kiyonyiek wɔ ń tì lende uʼji. U li taa mijibim kí cùɔn ubɔnbuɔn ni, kí taa tifent kí wiɛ umu wà ŋa ń kpiin ni.»

San sìi' Yesu Uwien ya ñunm

(Mark 1:9-11; Luk 3:21-22)

13 Tɔ, u ya yo nɛ *Yesu ñɛn' Galile ya tinfɛnm bó ní ki baa' San saan, Sudɛn ya kpenl saan ŋɔ San ń sìi wɔ Uwien ya ñunm. 14 San ŋa tuo', nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Sin wà bi li sìi min Uwien ya ñunm nnɔ, aʼmɔ ji liɛbe' ki baa' min saan-ii?» 15 Nɛ *Yesu ye: «Tuo kí tien nnɔ fɛnfɛnnɔ. Nnɔ nɛ ti li fre kí tien Uwien yíe nà kɛ.» Nɛ San tuo' ki sìi' wɔ Uwien ya ñunm. 16 U sìi' *Yesu ma nnɔ nɛ u ñɛn' miñunm ni i ya tàan bo. Kutaaku yàare', nɛ u laa' *Uwien ya Fuoñaanm jiinh ní ki naan unɛnjel, ki lá kɛ̀le' uʼbo. 17 Nɛ uniɛke uba ñɛn' paaki bó ní ki ye: «Nʼbijɛ sɔ, n yíe wɔ, nɛ nʼyɛnm sɔnge uʼbo.»

4

Satan biike' Yesu

(Mark 1:12-13; Luk 4:1-13)

1 U ya yo nɛ *Mifuoñaanm tuke' *Yesu ki jon' kupenpelku ni ŋɔ usɛnpol ń tì biike wɔ. 2 *Yesu lòle' buñɔbu iwien pinan nin tiñɔnt pinan. Ni ya puoli bó nɛ mikònm cuo' wɔ, 3 nɛ *usɛnpol unibiikl baa' uʼsaan, ki lá tɔke' wɔ ki ye: «A yé *Uwien ya Bijɛ la, cère itɛn yiɛ ń kpɛnde kpɔnɔ.»

4 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹Nil ŋa li fuobe jier baba bo; u li fuobe iñɔbon yà kɛ ñɛh Uwien ya ñɔbu ni nnɔ mɔ bo nɛ.› »

5 Nɛ *usɛnpol taa' wɔ ki jon' Uwien ya du Yerusalɛm ni, ki tì duon' wɔ *Uwien ya duku ya paaki lekleki, 6 nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «A yé *Uwien ya Bijɛ la, maabe kí ci tingi, kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

‹Sin bo, Uwien li cère uʼtondb ń guɔre ŋɛ,

ŋɔ aʼtaal la mɛ tɛnl.› »

7 Nɛ *Yesu ye: «Nì tí kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni mɔ ki ye: ‹Ŋa ń biike aʼYonbdaan Uwien.› »

8 *Usɛnpol tí taa' wɔ ki tì don' lijɔfɔfɔkrl liba bo, ki wuɔn' wɔ uŋɛndun ya bɛl kɛ nin iʼfaal, 9 nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «A gbaan' nʼnintuɔli ki puke' nni la, n li taa nɛn kɛ kí de sin nɛ.»

10 Nɛ *Yesu ye: «Sin, Satan, siere nʼsaan, kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

‹A li gbaan kí kpiɛke aʼYonbdaan Uwien nɛ,

kí li pukeh wɔn baba.› »

11 Nɛn saan nɛ *usɛnpol siere' ki dàan' wɔ. Nɛ *Uwien ya tondb baa' ki lá toreh wɔ.

Yesu cin' uʼtuonl Galile ni

(Mark 1:14-15; Luk 4:14-15)

12 *Yesu cii' bi cuo' San ki tì pɛkn', nɛ u siere' niʼsaan ki liɛbe' Galile ya tinfɛnm bó. 13 U bure' ki tì baa' Nasarɛt, ki gɛ̀bre' ki tì te Kapɛrnawum ya du ni. Udu nnɔ te miñunciɛnm saan nɛ, Sabulɔn nin Nɛftali ya tinfɛnm ni. 14 U kɛ̀le' niʼsaan ma nnɔ, nɛ nì tien' *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là len' ma ki ye:

15 «Sabulɔn nin Nɛftali yaabɛ,

ninbi bà kɔ ki kpieke Galile ya ñunciɛnm,

Sudɛn ya kpenpuol bó nnɔ,

mitinfɛnm mà bi yih mɛ̀ bà ŋa yé Sufmbɛ ya tinfɛnm nnɔ.

16 Binib bà là te licinñunl ni nnɔ,

bi laa' kuwenwenciɛnku.

Binib bà mikuum là kpàakeh bɛ, miʼjinjinku yiin biʼbo nnɔ,

kuwenwenku wende' biʼbo.»

17 Kí ñɛ u ya yo kí taa kí li joh, nɛ *Yesu cin' ki kpaandeh ki teh: «Lèbre mɛn niʼtetem, kimɛ Uwien ya bɛl nɛkn' ní ŋɔ.»

Yesu yin' bijɛnbɛb binan bɛ ń paan uʼbo

(Mark 1:16-20; Luk 5:1-11)

18 *Yesu cuonh ki kpàakeh Galile ya ñunciɛnm, nɛ ki laa' ninjiɛb bile, bi te ki wiɛnh bubɛbu. Bi là yé bijɛnbɛb nɛ. Bi yih uba Simɔn, ki baanh wɔ Piɛr*, ki yih uʼninjɛ Andre. 19 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Paan mɛn nʼbo ní, ŋɔ ń cère ní li taakeh binib ki dienh nni.» 20 Bi dàan' biʼbàan i ya tàan bo, nɛ ki paan' uʼbo.

21 U jɛnde' waamu, nɛ ki tí laa' ninjiɛb bile mɔ, Sebede ya bijiɛb Saak nin uʼninjɛ San. Bɛn nin biʼbaa Sebede te biʼñɛrbu ni, ki tùɔreh biʼbàan. Nɛ *Yesu yin' bɛ. 22 Nɛ bi dàan' biʼbaa nin buñɛrbu nnɔ i ya tàan bo, ki paan' uʼbo.

Yesu kpaandeh Uwien ya gbɛr, ki buuh biwiɛnb

(Luk 6:17-19)

23 Nɛ *Yesu cuonh Galile ya tinfɛnm kɛ ni, ki kɔh Sufmbɛ ya táan ya dur ni, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr, ki kpaandeh Uwien ya bɛl ya gbɛmɔnmɔnt, nɛ ki buuh iwìɛn kɛ ya bol. 24 Nɛ uʼyel kpienh Siri ya tinfɛnm kɛ ni. Bi tukeh binib bà bun iwìɛn kɛ ya bol ki bàareh uʼsaan nɛ u buuh biʼkɛ. Bɛn si: isɛnpol ŋaake bà nin bà luh libinbil nin bà ya gbɛnɛnt faan'. 25 Nɛ inigociɛn ñɛn' ní Galile ya tinfɛnm ni nin mitinfɛnm mà bi yih mɛ̀ Idu Piik nnɔ ni nin Yerusalɛm ni nin Sude ya tinfɛnm ni nin Sudɛn ya kpenpuol bó, nɛ ki paan' uʼbo.

5

Yesu wɔknh uʼpanpaankaab lijuɔl bo

Uwien ya mɔnm te binib bà bo

(Luk 6:20-23)

1 *Yesu laa' inigol nnɔ ma nnɔ, nɛ ki don' ki tì kɛ̀le' lijuɔl liba bo. Uʼpanpaankaab taan' uʼsaan, 2 nɛ u cin' ki wɔknh bɛ ki teh:

3 «Binib bà ŋmɔbe ijiinyɛnmaale nnɔ,

Uwien ya mɔnm te biʼbo,

kimɛ *Uwien ya bɛl yé biʼyaal nɛ.

4 Binib bà muɔh nnɔ, Uwien ya mɔnm te biʼbo,

kimɛ Uwien li sɔnge biʼyɛnm.

5 Binib bà jiindeh biʼba tingi nnɔ, Uwien ya mɔnm te biʼbo,

kimɛ uŋɛndun wuu li yé bi ya faal nɛ.

6 Binib bà ya nun mɔ́n bɛ ń li yé binimɔ̀nb nnɔ,

Uwien ya mɔnm te biʼbo,

kimɛ bi lá li lɛ bi yíe nà.

7 Binib bà muɔh biʼtɔb micɛcɛkm nnɔ,

Uwien ya mɔnm te biʼbo,

kimɛ Uwien li muɔ bɛ micɛcɛkm.

8 Binib bà taa' biʼba ki de' Uwien, biʼfɛ̀l bo ŋa ŋmɔbe jɔknt nnɔ,

Uwien ya mɔnm te biʼbo,

kimɛ bɛn nɛ li lɛ Uwien.

9 Binib bà nuunh uyɛnduɔn ya sɛn nnɔ,

Uwien ya mɔnm te biʼbo,

kimɛ Uwien li yin bɛ uʼbumu.

10 Binib bà jinh ijɛnd biʼnimɔ̀nt bo nnɔ,

Uwien ya mɔnm te biʼbo,

kimɛ bɛn nɛ si Uwien ya bɛl.

11 «Binib sukreh nɛ, ki jɛ̀ndeh nɛ, ki lienh niʼbo iñɔbonbil kɛ ya bol min bo la, Uwien ya mɔnm te niʼbo. 12 Li te mɛn uyɛnsɔnge ni, kí li poknh, kimɛ ni li lɛ lisuul là yɛbe paaki bó. Bi là jɛ̀nde' *Uwien ya ñɔbonsɔknb bà là te uyo bo nnɔ mɔ nnɔ nɛ.»

Ninbi nɛ yé miyaam nin kuwenwenku uŋɛndun wuu ni

(Mark 9:50; Luk 14:34-35)

13 «Ninbi nɛ yé uŋɛndun wuu ya yaam. Ama miyaam saa' ka ji ŋmɛ la, niba ŋa te kí ji ń fre kí ŋmaake mɛ̀. Ma ji yé bonn, bi li wule mɛ̀ nɛ, nɛ binib ń li taanh miʼbo ki gɛ̀breh.

14 «Ninbi nɛ yé uŋɛndun wuu ya wenwenku. Udu wà te ligbɛngbɛnl bo ŋa ŋmɔbe bɔlm. 15 Unil sɛ' lifrl la, wa ń taa sɛnku kí cubn liʼbo. U li taa lɛ̀ kí tuɔn likpɛnkpɛnl bo nɛ, lɛ̀ ń li wendeh bà kɛ te iden ni. 16 Niʼmɔ ya wenwenku ń li wendeh binib ya nun bó, bɛ ń li lɛnh ni teh nà nì mɔn nnɔ, ŋɔ kí pɛ̀ke niʼBaa wà te paaki bó.»

Yiko ya wɔknm

17 «La maaleh mɛn ki teh n baa' ń lá gben *yiko nin Uwien ya ñɔbonsɔknb ya gbɛr nɛ. Ma baa' ń lá gben tù. N baa' ń lá tien tù cinbe ki ye ma bo nɛ. 18 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, yiko nnɔ uba kpein mɔnɔn ŋa ń juore fɛnm, uʼkɛ lì li tien nɛ. Kutaaku nin kitink li wuɔke kí kpaan ma kɛ la, yiko nnɔ ya gbɛyɔyɔl liba mɔnɔn ŋa ń juore fɛnm. 19 Nɛn bo, wà kɛ kɛnde' yiko nnɔ ni uba bo waamu mɔnɔn, ki wɔkn' binib bɛ ń li teh uʼyaam la, u li yé uwaal nɛ Uwien ya bɛl ni. Wà kɛ tuo' *yiko nnɔ, ki wɔkn' binib nnɔ la, u li yé uciɛn nɛ Uwien ya bɛl ni. 20 N tɔkeh nɛ nɛ, niʼnimɔ̀nt ŋa cɛn' *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ yaar la, na lì li kɔ *Uwien ya bɛl ni.»

La cère mɛn niʼbenku ni ń li beh tɔb bo

21 «Ni cii' bi là tɔke' uyo bo yaab ki ye: ‹La ku nil. Unil ku' uʼtɔ la, bi li bu wɔ tibuur nɛ.› 22 Ama min tɔkeh nɛ ki teh wà kɛ ya benku ni ben' uʼtɔ bo la, bi li bu wɔ tibuur nɛ. Wà kɛ tɔke' uʼtɔ ki ye u yé fɛnm la, tibuur ya ciɛnb li bu wɔ tibuur nɛ. Wà kɛ tɔke' uʼtɔ ki ye u yé uwaar la, u kpɛ wɔ ń kɔ umu wà ŋa ń kpiin ni nɛ. 23 Nɛn bo, a joh á pu Uwien mipum uʼponpuol bo, ki tì tiɛre' ki ye sin nin aʼtɔ ŋmɔbe mimaam la, 24 taa aʼpum nnɔ kí ble liʼsaan, kí jo ní tì gben mɛ̀ kí yaan, kí liɛbe ní kí lá pu Uwien aʼpum nnɔ.

25 «Sin nin unil ŋmɔbe mimaam nɛ u tuke mɛ̀ ki joh tibuur la, taan nin wɔ buñɔbu tonm, uyo wà ni laan te usɛn ni. Nnɔ ŋa ñí la, u li taa ŋɛ kí tì ŋukn tibuur ya ciɛn, uʼmɔ ń taa ŋɛ kí ŋukn lipɛkl ya ciɛn wɔ ń pɛkn ŋɛ. 26 N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, ŋa tì pɛ̀n' ki gben' tibuur ya like la, ŋa ń ñɛ len.»

Linaŋmaal ya gbɛr

27 «Ni cii' bi là tɔke' uyo bo yaab ki ye: ‹La teh naŋmaal.› 28 Ama min tɔkeh nɛ ki teh wà kɛ liike' upii ŋɔ uʼmɛnku kɔn' uʼni la, u duɔn' nin upii nnɔ ŋɔ uʼfɛ̀l ni. 29 Nɛn bo, aʼnɔjienunbu nɛ cèreh a biih la, lìkre bù kí wiɛ kí jɛnde aʼba saan. Aʼgbɛnɛnt ya niba bó juore' fɛnm la, nì tu nin aʼgbɛnɛnt kɛ ń kɔ umu wà ŋa ń kpiin ni. 30 Aʼnɔjie nɛ cèreh a biih la, cere wù kí wiɛ kí jɛnde aʼba saan. Aʼgbɛnɛnt ya niba bó juore' fɛnm la, nì tu nin aʼgbɛnɛnt kɛ ń kɔ umu wà ŋa ń kpiin ni.»

Ujɛ la wiɛ uʼpo

(Matie 19:9; Mark 10:11-12; Luk 16:18)

31 «Bi tí là liɛbe' ki ye: ‹Unil wiɛ' uʼpo la, wɔ ń kɛle kugbɔnku kí de wɔ, kí wuɔn kí ye u wiɛ' wɔ nɛ.› 32 Ama min tɔkeh nɛ ki teh ujɛ wà kɛ ya po ŋa tien' naŋmaal ŋɔ u wiɛ' wɔ la, u sureh upii nnɔ wɔ ń kpɛnde unaŋmaa nɛ. Ujɛ wà kuɔn' bi wiɛ' upii wà la, u tien' linaŋmaal nɛ.»

Yesu len' ipòl ya gbɛr

33 «Ni tí cii' bi là tɔke' uyo bo yaab ki ye: ‹La pole tonnɛnku bo. A pole' Uwien la, á tien a pole' ki ye bà.› 34 Ama min tɔkeh nɛ ki teh ni la lì ń pole. Ni la pole taaku, kimɛ kutaaku yé Uwien ya bɛrbiɛk nɛ. 35 Ni la pole tink mɔ, kimɛ kitink yé Uwien ya tàan paandeh nà bo nɛ. Ni la pole Yerusalɛm mɔ, kimɛ Yerusalɛm yé Uwien Ubɛrciɛn ya du nɛ. 36 La pole aʼyul, kimɛ ŋa ń fre kí cère aʼyurku kuba mɔnɔn ń kpɛnde kuyupenpienku, ka ń fre kí cère kù ń kpɛnde kuyubɔnbɔnku mɔ. 37 Niʼlenm ni, nì yé imɔ̀n la, ní ye ‹imɔ̀n›. Nì tí yé kutonnɛnku la, ní ye nì yé ‹kutonnɛnku›. Ni ji pukn' nà kɛ la, nì yé usɛnpol, ubiɛrɔ yaann nɛ.»

La teh mɛn biɛre ki tuukeh fɛ̀n

(Luk 6:29-30)

38 «Ni tí cii' bi là tɔke' uyo bo yaab ki ye: ‹Unil fiɛ' uʼtɔ ya nunbu la, bɛ ń fiɛ uʼmɔ yaabu. Unil fekre' uʼtɔ ya ñinl la, bɛ ń fekre uʼmɔ yaal.› 39 Ama min tɔkeh nɛ ki teh unil tien' ŋɛ mibiɛrm la, la jiin wɔ biɛrm. Unil kpɔ̀be' aʼnɔjiekpiɛnku la, pekre aʼnɔgɛnkpiɛnku mɔ kí de wɔ. 40 Unil taa' ŋɛ ki jon' tibuur wɔ ń tì fie aʼliɛrwawaal la, cɛ̀be wɔ aʼliɛrgbenku mɔ. 41 Unil wɔbn' ŋɛ ki ye á tuke uʼtukl kí pìɛre wɔ kɔnsini uba la, pìɛre wɔ kɔnsini ule. 42 Wà miɛ' ŋɛ nibonn la, pu wɔ. Wà mɔ yíe á kpende wɔ nibonn la, la sikre wɔ buɔn.»

Li yíe mɛn niʼnɛnnɛndb

(Luk 6:27-28, 32-36)

43 «Ni tí cii' bi là tɔke' uyo bo yaab ki ye: ‹Li yíe wà yíe ŋɛ, kí li nɛn wà nɛn ŋɛ.› 44 Ama min tɔkeh nɛ ki teh: ‹Li yíe mɛn niʼnɛnnɛndb, kí li kàareh ki dienh binib bà jɛ̀ndeh nɛ, 45 ŋɔ kí li yé niʼBaa wà te paaki bó ya bumu, kimɛ wɔn nɛ cèreh uʼwien puɔreh ki wendeh bibiɛrdɛnb nin binimɔ̀nb, ki cèreh utaa mɔ niih ki dienh binimɔ̀nb nin bibiɛrdɛnb.› 46 Ni yíe bà yíe nɛ baba la, ni li lɛ li lɛ suul ba? Bilɛnpotekb mɔnɔn ŋa teh nnɔ-ɔɔ? 47 Ni fuondeh niʼyaab baba la, bɛ lèbre'? Bà ŋa yé Sufmbɛ mɔnɔn ŋa teh nnɔ-ɔɔ? 48 Nɛn bo, ninbi li te mɛn mɔnmɔnm kí tì gben tɛn niʼBaa wà te paaki bó te ma bo.»

6

Ni li punh mipum ma bo

1 «Li bɛn mɛn, ki la teh nimɔ̀nt binib ya nun bó ki nuunh bɛ ń lɛ kí pɛ̀ke nɛ. Ni teh nnɔ la, na ń lɛ suul niʼBaa wà te paaki bó saan.

2 «A pun' ucɛcɛkdaan nibonn la, la cuonh ki kpaandeh niʼkɛ saan tɛn iñuɔn ilele ya nib teh ma itáan ya dur ni nin isɛnjɛ ni ŋɔ binib ń lɛ kí pɛ̀ke bɛ. N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, bi laa' biʼsuul ŋɔ. 3 A pun' ucɛcɛkdaan nibonn la, la cère aʼnɔgɛn ń li bɛn aʼnɔjie de' nà. 4 Pu wɔ lididikl bo. AʼBaa wà lɛnh a teh nà lididikl bo nnɔ nɛ li su ŋɛ.»

Ni li kàareh ma bo

(Luk 11:2-4)

5 «Ni kàareh la, ni la li te tɛn iñuɔn ilele ya nib. Bi yíe bɛ ń li sieh itáan ya dur ni nin isɛnnaan ni nɛ ki kàareh ŋɔ binib ń li lɛnh bɛ. N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, bi laa' biʼsuul ŋɔ. 6 Sin wɔn, a tì ń yíe á kàare la, kɔ aʼduku ni, kí pìin, kí kàare aʼBaa wà ŋa lɛnh wɔ nnɔ. AʼBaa wà lɛnh a teh nà lididikl bo nnɔ nɛ li su ŋɛ.

7 «Ni kàareh la, ni la li kàareh ki ñɔbleh ki tɛkreh tɛn bà ŋa pɛ Uwien ya sɛn bo. Bi maaleh ki teh bi lienh ki gbiekeh nɛ la, Uwien li cenge biʼbó. 8 La teh mɛn tɛn bɛn, kimɛ niʼBaa bɛn nà wiɛbe nɛ kí lɛ na laan miɛ' wɔ nɛ̀. 9 Ní li kàareh ki teh nɔ:

‹TiʼBaa wà te paaki bó,

cère binib kɛ ń li boh aʼyel,

10 Cère aʼbɛl ń baa ní,

cère aʼyíem ń tien tingi ni tɛn paaki bó.

11 De tɛ dinnɔ ya wentunl ya jier,

12 fère tɛ tiʼbiil,

tɛn tiʼmɔ fèreh ma bà biih tɛ nnɔ.

13 La cère tí lu mibiikm ni.

Ama fie tɛ usɛnpol ubiɛrɔ ya nuɔ ni*.

[Kimɛ sin nɛ si libɛl nin ufaa nin ukpiɛke

uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm.]†›

14 «Kimɛ ni fèreh binib biʼbiil la, niʼBaa wà te paaki bó mɔ li fère nɛ niʼyaal. 15 Ama na fèreh binib biʼbiil la, niʼBaa mɔ ŋa ń fère nɛ niʼyaal.»

Ni lòle' buñɔbu la, ni li teh ma bo

16 «Ni lòle' buñɔbu la, ni la li saah niʼnun bó tɛn iñuɔn ilele ya nib. Bi saah biʼnun bó ŋɔ binib ń bɛnde kí ye bi lùo buñɔbu nɛ. N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, bi laa' biʼsuul ŋɔ. 17 Sin wɔn, a lòle' buñɔbu la, fɛnde aʼnun bó, kí luobe aʼyur mikpɔm, 18 ŋɔ binib la bɛnde kí ye a lùo ñɔbu. Ama aʼBaa wà te aʼsaan lididikl bo nɛ bɛn. Wɔn wà lɛnh a teh nà lididikl bo nnɔ nɛ li su ŋɛ.»

Paaki bó ya faal

(Luk 12:33-34)

19 «La li nuunh mɛn ní lɛ lifaal kí gbien uŋɛndun wuu ni. Kimɛ likuotuul nin uyonyon li saa lɛ̀. Nɛ Binasub mɔ li lɔnbe kí kɔ kí suu lɛ̀. 20 Ama li nuunh mɛn lifaal là yɛbe paaki bó. Nɛn bó kuotuul ŋa ń mɔ lɛ̀, nasu mɔ ŋa ń lɔnbe kí kɔ kí suu lɛ̀. 21 Kimɛ aʼfaal te nà saan la, aʼfɛ̀l mɔ dɔ nɛn saan nɛ.»

Bununbu yé tigbɛnɛnt ya frl nɛ

(Luk 11:34-36)

22 «Bununbu yé tigbɛnɛnt ya frl nɛ. Aʼnun mɔn la, aʼgbɛnɛnt kɛ te kuwenwenku ni nɛ. 23 Ama aʼnun ŋa mɔn la, aʼgbɛnɛnt kɛ te licinñunl ni nɛ. Aʼnun yà cèreh a te kuwenwenku ni nnɔ ŋa ji lɛnh la, a te licinñunl là ni nnɔ ji li te milɛ bo?»

Nil ŋa ń fre kí li pɛ cɛnbaambɛ bile bo

(Luk 16:13; 12:22-31)

24 «Nil ŋa ń fre kí li pɛ cɛnbaambɛ bile bo. U li nɛn uba nɛ, kí li yíe utɔ. U li se uba ya ciɛk bó nɛ, kí li likeh utɔ fɛnm. Na ń fre kí li pɛ Uwien bo ki liɛbe' ki pɛ ilike mɔ bo.»

La cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n tijier nin tiwɛngolkaar bo

25 «Nɛn bo nɛ n tɔkeh nɛ ki teh ni la cère nɛ̀ ń li wiɛbe nɛ ni li tien ma kí li fuobe bo, ki la li maaleh ki teh: ‹Ti li ji ba?› Ki la cère nɛ ń li wiɛbe nɛ niʼgbɛnɛnt bo, ki la li maaleh ki teh: ‹Ti li gole ba?› Limiɛl ŋa cɛn' tijier-ii? Tigbɛnɛnt mɔ ŋa cɛn' tiwɛngolkaar-ii? 26 Liike mɛn inuɔn yà laanh paaki bó te ma bo. Ya koh, ka ceh ki cɔngeh bɔnbuɔn ni. Ama niʼBaa wà te paaki bó nɛ jindeh yì. Na nín cɛn' yì pelpel-ii? 27 Niʼni ŋmɛ nɛ uʼnìinm ni, u li fre kí fɔkn uʼmiɛl waamu mɔnɔn kí pukn-i?

28 «Bɛ bo nɛ ni cèreh nì wiɛbe nɛ tiwɛngolkaar bo? Maale mɛn kí liike kumuɔku ni ya sir puh ma bo, ta sɔnh tuonl, ka loh kpɛlcɛr. 29 Ama n tɔkeh nɛ nɛ, ubɛr Salomɔn nin uʼfàaciɛnl kɛ, wa là gole' kpɛlcɛr tù mɔn ki baa' mipuum nnɔ ya miba mɔnɔn. 30 Uwien cèreh timɔsir tà te dinnɔ kubaaku ni, ki li wun teke umu puh mipúmɔnmɔnm la, bɛ li cère wa ń tien ninbi binib mimɔnm kí cɛn timuɔr-i? Niʼtekjim nɛ pɔre' nɛ. 31 Nɛn bo, ni la cère nɛ̀ ń li wiɛbe nɛ, ki la li maaleh ki teh: ‹Ti li ji ba? Ti li ñu ba? Ti li gole ba?› 32 Kimɛ bà ŋa pɛ Uwien ya sɛn bo ya nun nɛ mɔ́n tu ya bont kɛ bo. NiʼBaa wà te paaki bó bɛn ki ye ni ciɛke tibont nnɔ kɛ. 33 Laan li nuunh mɛn *Uwien ya bɛl, kí li teh Uwien yíe nà, u li taa tibont nnɔ kɛ kí pukn nɛ. 34 Nɛn bo, la cère mɛn nɛ̀ ń li wiɛbe nɛ wenli wà we ní nɔ bo. Wenli nɛ ni li wun maale wenli ya gbɛr bo. Lidaali là kɛ nin liʼjɛnd nɛ.»

7

La biindeh mɛn tɔb

(Luk 6:37-38, 41-42)

1 «La biindeh mɛn nib ŋɔ Uwien mɔ la biin nɛ. 2 Ni biindeh binib ma bo la, Uwien mɔ li biin nɛ nnɔ nɛ. Ni taah nà ki bìkreh tibont ki dienh binitɔb nnɔ Uwien mɔ li taa nɛn nɛ kí biike kí de nɛ. 3 Bɛ tien' a lɛnh kumuɔku kùa te aʼtɔ ya nunbu ni, ka ji lɛnh jaantɛlkɛ wà puɔn aʼyaabu ni? 4 A li tien mila kí tɔke aʼtɔ kí ye: ‹Cère ń ñɛn kumuɔku kùa te aʼnunbu ni nɔ›, ŋɔ jaantɛlkɛ puɔn aʼyaabu ni? 5 Sin iñuɔn ilele ya nilɔ, kpiɛ kí ñɛn jaantɛlkɛ wà puɔn aʼnunbu ni nnɔ, kí li lɛnh mɔnmɔnm, kí yaan kí fre kí ñɛn kumuɔku aʼtɔ yaabu ni.

6 «La taah mɛn tibont tà yé Uwien yaar ki dienh isɛngbɛle, ŋɔ ì la lá liɛbe kí kɛ̀kɛ̀re nɛ. La taah mɛn niʼlaan ki dienh fangambɛ, ŋɔ bi la tɛtɛ iʼbo.»

Li miɛh mɛn, kí li nuunh, kí li ñih kunagɛnku

(Luk 11:9-13)

7 «Li miɛh mɛn, bi li pu nɛ; li nuunh mɛn, ni li lɛ; li ñih mɛn kunagɛnku, bi li pìire. 8 Kimɛ wà kɛ miɛh la, bi punh wɔ nɛ. Wà kɛ nuunh la, u lɛnh nɛ. Wà kɛ mɔ ñih kunagɛnku la, bi pìireh nɛ. 9 Niʼni ŋmɛ ya buk miɛ' wɔ kpɔnɔ la, u li de kɛ̀ litɛnl-i? 10 Bii kì miɛ' wɔ ujɛn la, u li de kɛ̀ uwɛ? 11 Ninbi bibiɛrdɛnb, ni bɛn ki dienh niʼbumu nà mɔn la, bɛ li tien niʼBaa wà te paaki bó ŋa ń cère binib bà miɛh wɔ nà mɔn nnɔ bɛ ń lɛ nɛ̀!

12 «Nɛn bo, ni yíe binib ń li teh nɛ nà kɛ nnɔ, niʼmɔ ń li teh bɛ nɛn. *Yiko ya gbɔnku nin Uwien ya ñɔbonsɔknb wɔknh nà kɛ nnɔ ya tingi nínɔ.»

Ni li ñɛ bunañɔbu bùa kí kɔ

(Luk 13:24)

13 «Ñɛ mɛn bunañɔbu bùa wiɛbe kí kɔ, kimɛ bunañɔbu bùa piɛ nin usɛn wà piɛ jondeh tɛ fɛnm bó nɛ. Binib kpìendeh usɛn wà piɛ nɛ ki yɛbe. 14 Bunañɔbu bùa nin usɛn wà joh limiɛl bó nnɔ ŋa piɛ. Binib bà nuunh ki lɛnh u ya sɛn ŋa yɛbe.»

Binib ya tetem nɛ li cère bɛ ń bɛnde bi yé bidɛnb bà

(Luk 6:43-44)

15 «Liike mɛn niʼyul bo nin bitonnɛnñɔbonsɔknb. Bi bàareh niʼsaan ki te suoo tɛn ipe nɛ, ama ki nín ji yé ikɛ̀r ki bre. 16 Biʼtùon nɛ li cère ní bɛnde bi yé binib bà ya bol. Ba pɔ̀h cɛcɛ bɛnɛnk bo. Ka pɔ̀h kɛnkɛn mɔ konkonbu bo. 17 Nɛn bo, busumɔnmɔnbu kɛ lùonh ibii yà mɔn nɛ. Busubu bùa ŋa mɔn mɔ lùonh ibii yà ŋa mɔn nɛ. 18 Busumɔnmɔnbu ŋa ń fre kí lùon ibii yà ŋa mɔn. Busubu bùa ŋa mɔn mɔ ŋa ń fre kí lùon ibii yà mɔn. 19 Busubu bùa kɛ ŋa lùonh ibii yà mɔn la, bi li gɛ bù kí wiɛ umu ni nɛ. 20 Nɛn bo, binib ya tùon nɛ li cère ní bɛnde bi yé binib bà ya bol.»

Uwien ya bɛl ni ya kɔm ya gbɛr

(Luk 13:25-27)

21 «Na yé wà kɛ yih nni ki teh: ‹Yonbdaan, Yonbdaan›, nɛ li kɔ Uwien ya bɛl ni. Ama wà teh nʼBaa wà te paaki bó yíe ma bo, nɛ li kɔ uʼbɛl ni. 22 Lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ, binib bà yɛbe li tɔke nni kí ye: ‹Yonbdaan, Yonbdaan, a ya yel bo ŋa ñí nɛ ti sɔkn' Uwien ya gbɛr, ki ŋɔre' isɛnpol binib saan, ki tien' miyɔkm ya bont-ii?› 23 Nɛ n li tɔke bɛ kí ye: ‹Jɛnde mɛn nʼsaan, ma bɛn nɛ fiebu. Ni yé bà teh nà bre nɛ.› »

Binib bile mɛn' biʼdur ma bo

(Luk 6:47-49)

24 «Tɔ, wà kɛ ciih nʼgbɛr tuu nɔ, ki teh tù ye ma la, u naan ujɛ wà ŋmɔbe miyɛnfuom, ki mɛn' uʼduku kutɛntiɛku bo nɛ. 25 Utaa nii', miwuɔm kɔn', ki puube' ki yile' kuduku nnɔ bo, kutafaaku mɔ fii' ki lɛkn' kuʼbo. Kù se kutɛntiɛku bo ma nnɔ, nɛ ka lu'.

26 «Ama wà kɛ ciih nʼgbɛr tuu nɔ, ka teh tù ye ma la, u naan ujɛjɔr wà mɛn' uʼduku litɛngbil bo nɛ. 27 Utaa nii', miwuɔm kɔn', ki puube' ki yile' kuduku nnɔ bo, kutafaaku mɔ fii' ki lɛkn' kuʼbo, nɛ kù lu' kpɛlkpɛl.»

Yesu ya wɔknm ŋmɔbe mituɔm

28 *Yesu wɔkn' ki tì gben', nɛ u wɔkn' linigol nnɔ iñɔbon yà nnɔ cuo' bɛ miyɔkm cɛɛn. 29 Kimɛ wa wɔknh bɛ tɛn *Yiko ya wɔnwɔknb wɔknh ma bo, u wɔknh bɛ tɛn unil wà du u wɔknh nà nnɔ bo nɛ.

8

Yesu cère' ujend uba lùore'

(Mark 1:40-45; Luk 5:12-16)

1 *Yesu jiinh lijuɔl bo, nɛ linigociɛnl pɛ uʼbo. 2 Tɔ, ujend uba baa' ki lá gbaan' uʼnintuɔli, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, a yíe la, a li fre kí cère ń lùore.» 3 Nɛ *Yesu tɛnde' uʼnuɔ ki mɛ' wɔ, nɛ ki ye: «N yíe, lùore.» Nɛ u pɔk ki lùore' i ya tàan bo. 4 Nɛ *Yesu ye: «Liike aʼyul bo ki la tɔke nil, ama jo kí tì lɛ utɔtuɔrkɛ, kí tien lituɔrl tɛn Moyis là ye bɛ ń li teh ma bo. Nɛn nɛ li wuɔn kí ye a lùore'.»

Yesu buu' sojaciɛn uba ya tonsɔnl

(Luk 7:1-10)

5 *Yesu cuonh ki tì kɔh Kapɛrnawum ya du ni uyo wà nnɔ, nɛ sojambɛ kobk ya ciɛn uba baa' uʼsaan ki gbáan' wɔ ki ye: 6 «Yonbdaan, nʼtonsɔnl nɛ wɔbe' ki dɔ iden, ki wɔlndeh cɛɛn.» 7 Nɛ *Yesu ye: «Min li jo kí tì buu wɔ.» 8 Nɛ u tɔke' *Yesu ki ye: «O, Yonbdaan, ma kpɛ á baa kí kɔ nʼden. A lì len' mɔnɔn ki ye ‹Faake› la, nʼtonsɔnl nnɔ li faake nɛ. 9 Kimɛ min mɔnɔn ŋmɔbe binib bà yé nin nni biciɛnb, nɛ ki mɔ yé sojambɛ biba ya ciɛn. N tɔke' uba ki ye: ‹Li joh› la, u joh nɛ, n tɔke' utɔ ki ye ‹Dɛn› la, u bàareh nɛ. N tí tɔke' nʼtonsɔnl ki ye wɔ ń tien nà la, u teh nɛn nɛ.»

10 *Yesu cii' uʼñɔbon ma nnɔ, nɛ nì cuo' wɔ miyɔkm, nɛ u tɔke' binib bà pɛ uʼbo nnɔ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ma laan laa' nil wà ŋmɔbe miɛ ya tekjim Israyɛl yaab ni mɔnɔn. 11 N tɔkeh nɛ nɛ, binib yɛbe ki li ñɛ lɛnpuoli bó ní nin nintuɔli bó ní, kí lá kɛ̀le kí ji *Abraham nin *Isaak nin Sakɔb saan tijier *Uwien ya bɛl ni. 12 Ama bi li ñɛn bà bi li si *Uwien ya bɛl nnɔ kí wiɛ saali licinñunl ni. Nɛn saan nɛ bi li te ki muɔh, ki ŋmɔnh iñɔgbɛn.» 13 *Yesu tɔke' sojambɛ ya ciɛn nnɔ ki ye: «Li kunh. Nɛ̀ ń tien' ŋɛ tɛn a teke' nni ki jin' ma bo.» Nɛ uciɛn nnɔ ya tonsɔnl faake' i ya tàan bo.

Yesu buu' binib bà bun iwìɛn kɛ ya bol

(Mark 1:29-34; Luk 4:38-41)

14 *Yesu jon' Piɛr den, nɛ ki laa' Piɛr ya cɔbnaa dɔ ki bun, uʼgbɛnɛnt ton. 15 *Yesu mɛ' uʼnuɔ, nɛ uʼgbɛnɛnt sɔnge'. Nɛn saan nɛ u fii' ki cɛ̀nde' wɔ.

16 Niʼdaali ya tajuɔku, nɛ bi tuke' binib ligol ki baa' Yesu saan isɛnpol ŋaake bɛ. *Yesu ŋɔre' isɛnpol nnɔ nin uʼñɔmaam, nɛ ki cère' bà kɛ bun nnɔ faake'. 17 U tien' nnɔ ŋɔ uñɔbonsɔknl Esayi là len' nà nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. U là len' ki ye: «Wɔn nɛ ñɛn' tiʼjiint, ki teke' tiʼwìɛn kɛ ki tuke'.»

Binib bà yíe bɛ ń paan Yesu bo ya gbɛr

(Luk 9:57-62)

18 Tɔ, *Yesu laa' linigol guɔn' wɔ, nɛ u tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Cère mɛn tí puore kí jo miñunciɛnm ya gbaatɔl bó.» 19 Yiko ya wɔnwɔknl uba baa' uʼsaan, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, a joh nà bó kɛ la, n li pɛ aʼbo nɛ.» 20 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Iŋɛk ŋmɔbe ifɛle, inuɔn mɔ ŋmɔbe titer, ama *Unil ya Bijɛ wɔn ŋa ŋmɔbe u li kpɔ̀kn nà saan yul.»

21 Nɛ uʼpanpaankaab ya uba mɔ tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, cɛ̀be nni ń jo kí tì sube nʼbaa ŋɔ kí liɛbe ní kí paan aʼbo.» 22 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Li pɛ nʼbo, kí cère bitɛnkpiib ń li subeh biʼtɔb.»

Yesu cère' kutafaaku ŋmile'

(Mark 4:35-41; Luk 8:22-25)

23 *Yesu kɔn' buñɛrbu nɛ uʼpanpaankaab mɔ paan' uʼbo. 24 Bi joh ma nnɔ nɛ kutafaabiiku kuba fii' miñunm bo ki cèreh iñungbegbel fih ki yildeh buñɛrbu nnɔ bo. Nin nɛn kɛ ŋɔ *Yesu wɔn dɔ nɛ ki gɔh. 25 Nɛ bi baa' ki lá fìnde' wɔ, ki tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, ŋmiɛn tɛ, ti benh tí luo nɛ.» 26 Nɛ u ye: «Bɛ tien' ni sɛn' bujɛwaanbu? Niʼtekjim nɛ pɔre' nɛ.» Nɛn saan nɛ u fii' ki tiɛn' kutafaaku nin miñunm bo. Nɛ kutafaaku nin miñunm kɛ ŋmile' cim. 27 Nì cuo' binib miyɔkm, nɛ bi niireh ki teh: «U yé bɛ ya nitunbu sɔ, kutafaaku nin miñunm kɛ tì boh wɔ?»

Yesu ŋɔre' isɛnpol binib bile saan

(Mark 5:1-20; Luk 8:26-39)

28 Bi tì baa' miñunciɛnm ya gbaatɔl, Gadara yaab ya tinfɛnm ni, nɛ binib bile ñɛn' ikul bó ní ki cende' wɔ. Isɛnpol nɛ là ŋaake bɛ. Bi là bre cɛɛn nɛ, nɛ nib ŋa kaabe ki ñɛh niʼbó ya sɛn. 29 Bi laa' *Yesu ma nnɔ, nɛ ki wuureh i ya tàan bo ki teh: «Uwien ya Bijɛ, tinbi nin sin tu lɛ nɛ? A baa' á lá jɛ̀nde tɛ nɛ uyo ŋa laan baa'-aa!»

30 Tɔ, fangambɛ biba mɔ là te ka fɔke nin niʼsaan ki yɛbe ka dindin, bi kpaah bɛ. 31 Nɛ isɛnpol nnɔ gbáan' *Yesu ki ye: «A ŋɔre' tɛ binib biɛ saan la, á cɛ̀be tɛ tí jo kí tì kɔ fangambɛ biɛ nɔ.» 32 Nɛ *Yesu ye: «Li joh mɛn.» Nɛ ì siere' binib nnɔ saan, ki tì kɔn' fangambɛ nnɔ. I ya tàan bo, nɛ fangambɛ nnɔ kɛ sɛn' ki tinde' ligbɛngbɛnl, ki tì lu' miñunm ni ki luo'.

33 Bà kpaah fangambɛ nnɔ sɛn' ki jon' udu bó, ki tì tɔke' binib *Yesu cère' bijɛb nnɔ faake' ma bo nin nà kɛ tien'. 34 Udu nnɔ ya nib kɛ ñɛn' ki lá tuobe' *Yesu usɛn ni, nɛ ki gbáan' wɔ ki ye wɔ ń ñɛ biʼtinfɛnm ni.

9

Ujɛ uba ya tàan nin uʼnuɔ faan' Yesu cère u faake'

(Mark 2:1-12; Luk 5:17-26)

1 *Yesu liɛbe' ki kɔn' buñɛrbu ki tí puore' miñunciɛnm ki kun' uʼdu ni. 2 Nɛ bi tuke' ujɛ uba linagɛnl bo uʼtàan nin uʼnuɔ kɛ faan' ki baa' uʼsaan. U laa' bi teke' wɔ ki jin' ma nnɔ, nɛ u tɔke' ujɛ wà ya tàan nin uʼnuɔ faan' nnɔ ki ye: «Nʼbukɛ, cuo aʼba, n fère' ŋɛ aʼbiɛre ŋɔ.»

3 Nɛn saan nɛ *Yiko ya wɔnwɔknb biba maaleh ki teh: «Ujɛ wuɔ sukreh Uwien nɛ.»

4 *Yesu bɛnde' biʼyɛnmaale, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni ŋmɔbe yii ya yɛnmaalbiɛre? 5 Ni lɛ ba nɛ faa? Ń tɔke wɔ kí ye n fère' wɔ uʼbiɛre nɛ faa bii wɔ ń fii kí cuon nɛ faa? 6 Nɛn bo, n li wuɔn nɛ kí ye *Unil ya Bijɛ ŋmɔbe mituɔm uŋɛndun wuu ni wɔ ń fère binib biʼbiɛre.» Nɛ ki tɔke' wà ya nuɔ nin uʼtàan faan' nnɔ ki ye: «Fii, kí yuure aʼnagɛnl, kí li kunh.»

7 Nɛ u fii', ki kun'. 8 Linigol nnɔ laa' nnɔ ma nnɔ, nɛ nì cuo' bɛ bujɛwaanbu, nɛ bi pɛ̀ke' Uwien u de' binib mituɔm mà nnɔ bo.

Yesu yin' Matie wɔ ń paan uʼbo

(Mark 2:13-17; Luk 5:27-32)

9 *Yesu siere' niʼsaan ki joh ma nnɔ, nɛ ki laa' ulɛnpotekl uba kɛ lɛnpotekbùol, bi yih wɔ Matie. Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Paan nʼbo ní.» Nɛ u fii' ki paan' uʼbo.

10 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu te Matie den ki jinh tijier. Bilɛnpotekb ligol nin bibiɛrdɛnb mɔ baa' ki kɛ wɔn nin uʼpanpaankaab saan, ki jinh. 11 *Farisiɛnmbɛ laa' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki niire' uʼpanpaankaab ki ye: «Bɛ tien' niʼcɛnbaa tɛ ki jinh nin bilɛnpotekb nin bibiɛrdɛnb-i?»

12 *Yesu cii' bi len' ma bo, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Binib bà ŋmɔbe laanfiɛ ŋa nuunh dɔktiɛ, bà bun nɛ nuunh dɔktiɛ.» 13 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Uwien ŋa yíe bɛ ń li teh tuɔrɛ ki dienh wɔ, ama u yíe bɛ ń li muɔh tɔb micɛcɛkm nɛ. Nɛn bo, li joh mɛn kí tì bɛnge iñɔbon yiɛ nɔ ya tingi. Kimɛ ma baa' ń yin nimɔ̀nb, n baa' ń yin bibiɛrdɛnb nɛ.»

Uñɔlòle ya gbɛr

(Mark 2:18-22; Luk 5:33-39)

14 Tɔ, San ya panpaankaab baa' ki lá niire' Yesu ki ye: «Bɛ tien' tinbi nin *Farisiɛnmbɛ lùoh buñɔbu, nɛ a ya panpaankaab bɛn ŋa lùoh?» 15 Nɛ u jiin' bɛ ye: «Binib bà bi yin' bɛ upiikuɔn li fre kí li te uyɛnsaa ni uyo wà piicɛ laan te biʼsaan-ii? Ama uyo uba we ní bɛ ń ñɛn piicɛ nnɔ biʼsaan. U ya yo nɛ bi li lòle buñɔbu.»

16 Nɛ ki tí ye: «Uba ŋa ń taa kpɛlcɛfɛ̀nku ya jenl, kí lekn liliɛrkpaal. U tien' nnɔ la, kukpɛlcɛfɛ̀nku ya jenl nnɔ li kɛre liliɛrkpaal nnɔ nɛ libònl nnɔ ń yɛbre kí pukn. 17 Uba mɔ ŋa ń taa midaam mà ŋa laan muɔ' ki ben' kí piɛke iyɔkpaan ni. U tien' nnɔ la, iyɔl nnɔ li kpiɛre kí saa, nɛ midaam nnɔ mɔ ń wule kí ñɛnde. Bi piɛkeh midaam mà ŋa laan muɔ' ki ben' iyɔfɛ̀n ni nɛ. Bi tien' nnɔ la, liyɔl nnɔ ŋa ń saa, midaam nnɔ mɔ ŋa ń wule.»

Yesu cère' upii uba faake', ki mɛkre' kibupiik kiba mɔ

(Mark 5:21-43; Luk 8:40-56)

18 *Yesu te ki lienh, nɛ uciɛn uba baa', ki lá gbaan' uʼnintuɔli ki tɔke' wɔ ki ye: «Nʼbisɛ kpo' itàan yiɛ bo nɛ. Ama dɛn kí taa aʼnuɔ kí paan uʼbo, ŋɔ wɔ ń liɛbe kí li fuobe.» 19 Nɛ *Yesu fii' ki paan' uʼbo nin uʼpanpaankaab.

20-21 Tɔ, upii uba mɔ là te niʼsaan, ki laa' tifɛr ibin piik nin ile ta gben'. U maale' uʼyɛnm ni ki ye: «N mɛ' uʼwɛngolkaar mɔnɔn la, n li faake nɛ.» Nɛ ki baa' *Yesu ya puoli bó ní, ki nɛkn' wɔ, nɛ ki mɛ' uʼwɛngolkaar ya ñɔgbɛn.

22 *Yesu jiɛbe' ki laa' wɔ, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Nʼbisɛ, cuo aʼba. Aʼtekjim nɛ ŋmiɛn' ŋɛ.» Nɛ u pɔk ki faake' i ya tàan bo.

23 *Yesu tì baa' uciɛn nnɔ den, nɛ ki laa' biwopieb nin linigol te niʼsaan ki ŋmɔbe kuwaaku ki gbien'. 24 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ñɛ mɛn saali, kimɛ kibupiik nnɔ ŋa kpo', kì gɔh nɛ.» U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ bi lɛh wɔ. 25 Bi ŋɔre' linigol nnɔ ki ñɛn' saali, nɛ u kɔn' kibupiik nnɔ dɔ kuduku kùa ni nnɔ, ki cuo' kiʼnuɔ, nɛ kì fii'. 26 Nɛ tigbɛr nnɔ yɛre' ki gbe mitinfɛnm nnɔ ni niʼkɛ saan.

Yesu cère' ijùɔn ile likre'

27 *Yesu siere' niʼsaan ki bure'. U joh ma nnɔ, nɛ ijùɔn ile pɛ uʼbo, ki wuureh ki teh: «*Dafid ya yaabile*, muɔ tɛ micɛcɛkm.»

28 *Yesu tì baa' iden, ijùɔn nnɔ nɛkn' wɔ, nɛ u niire' yɛ̀ ki ye: «Ni teke' ki jin' ki ye n li fre kí likre nɛ-ɛɛ?» Nɛ ì jiin' wɔ ki ye: «A li fre, Yonbdaan.» 29 Nɛ u mɛ' iʼnun, ki tɔke' yɛ̀ ki ye: «Nɛ̀ ń tien nɛ tɛn ni teke' nni ki jin' ma bo.» 30 Nɛ ì likre'. Nɛn saan nɛ u tùɔre' ki kpɛkpɛ' iʼbo ki ye ì la tɔke nil. 31 Ama bi ñɛn' ma nnɔ, nɛ ki lienh uʼbó mitinfɛnm nnɔ ni niʼkɛ saan.

Yesu buu' ulɛntɛb uba

32 Tɔ, uyo wà bi ñɛh nnɔ, nɛ bi tuke' ní ujɛ uba usɛnpol cère' uʼlɛnl tɛbe' ki baa' *Yesu saan. 33 *Yesu ŋɔre' usɛnpol nnɔ, nɛ u ji freh ki lienh. Nì cuo' linigol miyɔkm cɛɛn, nɛ bi ye: «Ta laan laa' niɛ ya bonn tinbi Israyɛl yaab ni.»

34 Ama *Farisiɛnmbɛ bɛn lienh ki teh isɛnpol ya ciɛn nɛ de' wɔ mituɔm u ŋuɔh isɛnpol binib saan.

Yesu muɔh inigol micɛcɛkm

35 *Yesu cuonh iducɛnciɛn kɛ ni nin iduwawaale ni, ki wɔknh binib itáan ya dur ni, ki kpaandeh Uwien ya bɛl ya gbɛmɔnmɔnt, ki buuh iwìɛn kɛ ya bol. 36 U laa' inigol, nɛ ki muɔ' bɛ micɛcɛkm cɛɛn, kimɛ bi dɔre', biʼyɛnm saa', nɛ bi te tɛn ipe yà ŋa ŋmɔbe wa kpaah yɛ̀. 37 Nɛ u tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Tijier ben' ki yɛbe, ama bà li taan tù ŋa ji yɛbe. 38 Nɛn bo, gbáan mɛn ukpɛdaan wɔ ń sɔn bitonsɔnb bɛ ń tì taan uʼjier.»

10

Yesu ya tondb piik nin bile

(Mark 3:13-19; Luk 6:12-16)

1 Nɛ *Yesu yin' uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ ní, ki de' bɛ mituɔm bɛ ń li ŋuɔh isɛnpol binib saan, kí li buuh iwìɛn kɛ ya bol.

2 Uʼtondb piik nin bile nnɔ ya yel sɔ: ukpiɛk, Simɔn wà bi yih wɔ Piɛr nnɔ nin uʼninjɛ Andre, Sebede ya bijiɛb Saak nin uʼninjɛ San, 3 Filip nin Batelemi, Toma nin Matie ulɛnpotekl, Alfe ya bijɛ Saak nin Tade, 4 Simɔn wà ya nun mɔ́n uʼdu ya gbɛr* bo nin Sudas Iskariyɔt wà lá li kuɔre Yesu nnɔ.

Yesu sɔn' uʼtondb piik nin bile

(Mark 6:7-13; Luk 9:1-6)

5 *Yesu sɔn' uʼtondb piik nin bile nnɔ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «La jo mɛn bà ŋa yé Sufmbɛ ya du ni. Niʼtaal la tɛ Samari ya tinfɛnm ya du uba mɔnɔn ni. 6 Ama li joh mɛn Israyɛl yaab saan, kimɛ bɛn nɛ te tɛn ipe yà tùre' usɛn. 7 Ni joh la, ní li kpaandeh ki teh Uwien ya bɛl nɛkn' ní ŋɔ! 8 Kí li buuh biwiɛnb, kí li mɛkreh bitɛnkpiib, kí li cèreh ijend lùoreh, kí li ŋuɔh isɛnpol binib saan. Ni laa' mituɔm nnɔ ma, na pɛ̀n' niba. Niʼmɔ ń li buuh binib, ki la li nuunh paaku. 9 Ni joh la, ni la tuke ñɔ̀km, ki la tuke like ya kur, ki la cùɔn likbu buba nin buʼtɔbu; 10 ki la tuke sɛnjokɔl, ki la tuke liɛr ile, ki la tuke tacaan, ki la ŋuuke gbien, kimɛ utonsɔnl kɛ jinh uʼtuonl bo nɛ.

11 «Ni tì baa' udu wà ni la, ní nuun unimɔ̀n wà li teke nɛ uʼden, kí li te nɛn saan kí tì baa' uyo wà ni li siere udu nnɔ ni. 12 Ni kɔn' iden yà ni la, ní fuonde iden nnɔ ya nib kí ye: ‹Li te mɛn uyɛnduɔn ni.› 13 Iden nnɔ ya nib teke' nɛ la, uyɛnduɔn nnɔ li yé biʼyu nɛ. Ama ba teke' nɛ la, u li juore niʼyu nɛ. 14 Iden yà ya nib bii udu wà ya nib ŋa teke' nɛ, ka teke' niʼgbɛr mɔ la, ñɛ mɛn nɛ̀ kí kpakpaare niʼtàan ya tɛngunku† kí wiɛ nɛ̀. 15 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ, binib nnɔ ya tudɛre li cɛn Sodɔm nin Gomɔr ya du ya nib yu.»

Bi li jɛ̀nde Yesu ya nib ma bo

(Mark 13:9-13; Luk 21:12-17)

16 «N sɔnh nɛ ma nɔ, ni li te tɛn ipe nɛ te ikɛ̀r ya siik ni. Nɛn bo, ní li ceke tɛn iwɛ, kí li te suoo tɛn inɛnjel. 17 Li bɛn mɛn binib bó, bi lá li cuo nɛ kí jon tibuur, kí ñì nɛ inalɛbe biʼtáan ya dur ni. 18 Min bo, bi lá li tuke nɛ kí jo tibuur idu ya ciɛnb nin bibɛrb saan. Nnɔ nɛ ni li yé nʼmɔ̀nkunb bɛn nin bà ŋa yé Sufmbɛ kɛ saan. 19 Bi cuo' nɛ ki jon' tibuur la, la nìin mɛn ni li len ma bo bii ni li len kí ye bà. Uyo lá baa' la, ni li bɛnde ni li len kí ye bà. 20 Kimɛ na yé ninbi nɛ li len, niʼBaa *Uwien ya Fuoñaanm nɛ li cère ní len.

21 «U ya yo nɛ unil li kuɔre uʼninjɛ, bɛ ń ku wɔ. Baa mɔ li kuɔre uʼbuk, bɛ ń ku kɛ̀. Mubumu mɔ li fii kí sere muʼnaambɛ nin muʼbaambɛ bo, kí cère bɛ ń ku bɛ. 22 Min bo nɛ binib kɛ li nɛn nɛ. Ama wà kɛ li mìnde kí li ŋmɔŋmɔbe kí tì fɔre nnɔ, wɔn nɛ li ŋmɛre. 23 Bi jɛ̀ndeh nɛ udu uba ni la, ní sɛn kí jo udutɔ ni. N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, *Unil ya Bijɛ li baa ní kí lɛ na laan bòn' Israyɛl ya du kɛ.

24 «Wà bɛngeh ŋa ń cɛn wà wɔknh wɔ. Utonsɔnl mɔ ŋa ń cɛn uʼcɛnbaa. 25 Nì kpɛ wà bɛngeh ń li te tɛn wà wɔknh wɔ nɛ, utonsɔnl mɔ ń li te tɛn uʼcɛnbaa. Bi yin' ududaan isɛnpol ya ciɛn Bɛlsebul la, ba ń yin uʼden yaab mɔ nà cɛn' nnɔ-ɔɔ?»

Li fɛnge mɛn Uwien baba

(Luk 12:2-7)

26 «Nɛn bo, la fɛnge mɛn nib. Niba ŋa te ki buɔ ŋɔ ba lá li ñɛn nɛ̀ upaan bo. Tigbɛr tuba mɔ ŋa te kí juore kí li buɔ ŋɔ ba lá li bɛnde tù. 27 N tɔkeh nɛ nà licinñunl ni nnɔ, kpaande nɛ̀ mɛn kuwenwenku ni. N bunbeh nɛ nà litubl ni nnɔ, kpaande nɛ̀ mɛn kudulɛkaaku ya paaki. 28 La fɛnge mɛn nib, kimɛ bi kuuleh tigbɛnɛnt baba nɛ. Ba ń fre kí ku naank. Li fɛnge mɛn wà li fre kí ku tigbɛnɛnt nin kinaank kɛ umu wà ŋa ń kpiin ni. 29 Bi li fre kí kuɔre inuɔn ile iŋɛ nɛ? Nin nɛn kɛ ŋɔ uba mɔnɔn ŋa ń lu kí kpo ŋɔ niʼBaa ŋa bɛn. 30 Ninbi wɔn, Uwien bɛn haali niʼyur mɔnɔn ya ñɔbu. 31 Nɛn bo, la fɛnge mɛn. Ni cɛn' inuɔn ligol.»

Li lienh binib ya nun bó ki teh a yé Yesu yɔ

(Luk 12:8-9)

32 «Wà kɛ lienh binib ya nun bó ki teh u yé nʼyɔ la, nʼmɔ li len nʼBaa wà te paaki bó ya nun bó kí ye udaan mɔ yé nʼyɔ nɛ. 33 Ama wà kɛ lienh binib ya nun bó ki teh wa yé nʼyɔ la, nʼmɔ li len nʼBaa wà te paaki bó ya nun bó kí ye udaan mɔ ŋa yé nʼyɔ.»

Na yé ñɔkpaan, nì yé lituɔl nɛ

(Luk 12:51-53; 14:26-27)

34 «Ni la li maaleh ki teh n tuke' uñɔkpaan nɛ ki baa' uŋɛndun wuu ni. N tuke' lituɔl nɛ ki baa'. 35 N baa' ń pàare kibujɛbuk nin kiʼbaa nɛ, kí pàare kibupiik nin kiʼnaa, kí pàare yaabisɛ mɔ nin uʼcɛ ya naa. 36 Unil den yaab nɛ li yé uʼnɛnnɛndb.

37 «Wà kɛ yíe uʼnaa bii uʼbaa ki cɛn' min la, wa kpɛ wɔ ń li yé nʼyɔ. Unil wà kɛ mɔ yíe uʼbisɛ bii uʼbijɛ ki cɛn' min la, uʼmɔ ŋa kpɛ wɔ ń li yé nʼyɔ. 38 Wà kɛ ŋa yuunh uʼdɔpɔnpɔn ki bukeh ki paakeh nʼbo la, wa kpɛ wɔ ń li yé nʼyɔ.‡

39 «Wà nuunh wɔ ń fie uʼmiɛl la, wɔn nɛ li kpo kí juore fɛnm. Wà li tuo kí kpo min bo nnɔ, wɔn nɛ li lɛ limiɛl.»

Uwien li su binib ma bo

(Mark 9:41)

40 «Unil teke' nɛ la, u teke' min nɛ. Unil teke' nni la, u teke' wà sɔn' nni ní nnɔ nɛ. 41 Unil teke' *Uwien ya ñɔbonsɔknl ki ye u yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl ma nnɔ nɛ cère' u teke' wɔ la, u li lɛ *Uwien ya ñɔbonsɔknl ya suul. Unil teke' unimɔ̀n ki ye u yé unimɔ̀n ma nnɔ nɛ cère' u teke' wɔ la, u li lɛ unimɔ̀n ya suul. 42 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, wà kɛ de' ibaan yiɛ nɔ ya uba kiñunyibuok baba mɔnɔn, ki ye u yé nʼpanpaankɛ ma nnɔ nɛ cère' u de' wɔ la, wà ń lúo uʼsuul fiebu.»

11

San wà siih binib Uwien ya ñunm sɔn' uʼpanpaankaab Yesu saan

(Luk 7:18-35)

1 *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab piik nin bile bi li tien ma ki tì gben' ma nnɔ, nɛ ki siere' niʼsaan, ki jon' ki tì wɔknh binib Uwien ya gbɛr, ki kpaandeh tù mitinfɛnm nnɔ ya du ni.

2 Tɔ, San wà siih binib Uwien ya ñunm te lipɛkl ni uyo wà nnɔ nɛ ki cii' *Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo ya tùon bó. Nɛ ki sɔn' uʼpanpaankaab uʼsaan, ki ye bɛ ń tì niire wɔ kí ye 3 wɔn nɛ yé wà li baa ní* nnɔ bii bi li guure utɔ nɛ?

4 Bi tì niire' Yesu, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Liɛbe mɛn kí tì tɔke San ni cii' nà nin ni laa' nà: 5 ijùɔn likreh, iwɔ̀b cuonh, ijend lùoreh, igbaan ciih, bitɛnkpiib mɛkreh, nɛ bijiinb ciih Uwien ya gbɛmɔnmɔnt. 6 Wà ŋa tùre' Uwien ya sɛn min bo la, Uwien ya mɔnm te uʼbo.»

7 San ya panpaankaab liɛbeh uyo wà nnɔ, nɛ *Yesu cin' ki tɔkeh linigol San ya gbɛr ki teh: «Ni là jon' kupenpelku ni ní tì liike ba? Ni là jon' ní tì liike limuɔnl là mitafaam jèngeh lɛ̀ nɛ-ɛɛ? 8 Ni nín là jon' ní tì liike ba? Ni là jon' ní tì liike unil wà guo tikpɛlcɛmɔnmɔnt nɛ-ɛɛ? Binib bà guoh tikpɛlcɛmɔnmɔnt kɔh bibɛrb den nɛ. 9 Tɔ, ni nín là jon' ní tì liike ni lɛ bonn nɛ? Ni là jon' ní tì liike *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ-ɛɛ? N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, u cɛn' *Uwien ya ñɔbonsɔknl mɔnɔn. 10 Kimɛ wɔn San bo nɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹Liike, n li sɔn nʼtond wɔ ń liere ŋɛ, kí lá tùɔre aʼsɛn.› 11 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ba laan maa' nil uba u cɛn' San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ. Ama unil wà yé uwaal Uwien ya bɛl ni cɛn' wɔ. 12 Kí ñɛ San là siih binib Uwien ya ñunm uyo wà kí lá baa fɛnfɛnnɔ, bi piikeh Uwien ya bɛl nin ufaa nɛ, nɛ bà faa nuunh bɛ ń fie lɛ̀†. 13 *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛ nin yiko là len' nì li te ma bo, kí lá baa San ya yo. 14 Ni yíe ní cii mɔnmɔnm la, ní li bɛn kí ye San yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl *Eli wà bi li liɛbe ní nnɔ nɛ. 15 Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.

16 «N li taa ba kí nɛnge fɛnfɛnnɔ ya nib-i? Bi naan tɛn mubumu nɛ kɛ kidaak ni ki jeleh, ki tɔkeh muʼtɔmu

17 ki teh: ‹Ti piebe' nɛ liwol,

nɛ na ŋɔn' ciɛk.

Ti gɛn' ikuyuon,

nɛ na kpiɛnde'.›

18 «Kimɛ San baa' ki kùɔ tijier tubambɛ, ki lùoh buñɔbu, ka ñuh daam, nɛ bi ye usɛnpol nɛ ŋaake wɔ. 19 *Unil ya Bijɛ baa' ki jinh ki ñuh, nɛ bi ye: ‹Liike mɛn ujɛ wuɔ yé ufɔnfuɔb nɛ, ki yé udɛyibl, ki jɔreh nin bilɛnpotekb nin bibiɛrdɛnb.› Tɔ, Uwien ya tùon nɛ wɔngeh uʼyɛnfuom mɔn ki kpɛ ma bo.»

Nì bre idu yà ŋa tuo' ki teke' Yesu ki jin' nnɔ bo

(Luk 10:13-15)

20 Tɔ, *Yesu cin' ki kɔnh nin idu iba ya nib. U là tien' miyɔkm ya bont tù yɛbe idu nnɔ ni, nɛ iʼnib ŋa lèbre' biʼtetem. Nɛn nɛ cère' u kɔnh nin bɛ. 21 U len' ki ye: «Korasinn yaabɛ, nì bre niʼbo. Bɛtsayida yaabɛ, nì bre niʼmɔ bo. Kimɛ ni laa' miyɔkm ya bont tà niʼbùol nɔ, Tir nin Sidɔn yaab mɔ bi là laa' tù la, bi bi tien' tɛn bi kɛ mikuum nɛ, ki pùnpùkn' mifɛntɛm, ŋɔ kí wuɔn kí ye bi lèbre' biʼtetem nì wuɔke'. 22 N tɔkeh nɛ nɛ, lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ, ni ya tudɛre li cɛn Tir nin Sidɔn yaab yu. 23 Ninbi Kapɛrnawum yaabɛ, ni maaleh ki teh Uwien li duon nɛ paaki nɛ-ɛɛ? U li jiin nɛ kutɛnkpiiku ni nɛ. Kimɛ ni laa' miyɔkm ya bont tà niʼbùol nɔ, Sodɔm yaab mɔ bi là laa' tù la, biʼdu nnɔ bi biɛ ki te nɛ haali nin dinnɔ. 24 N tɔkeh nɛ nɛ, lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ, ni ya tudɛre li cɛn Sodɔm yaab yu.»

Dɛn mɛn Yesu saan kí lɛ lifuorl

(Luk 10:21-22)

25 U ya yo nɛ *Yesu len' ki ye: «Baa, sin kutaaku nin kitink ya Yonbdaan, a bɔle' tibont tà biyɛnfodɛnb nin bibɛnbɛnb nnɔ, a taa' tù ki wuɔn' biwaab nɛ. Nɛn bo nɛ n pɛ̀keh ŋɛ. 26 Imɔ̀n, Baa, a yíe nɛ ki tien' nnɔ.

27 «Tɔ, nʼBaa nɛ taa' tibont kɛ ki ŋukn' nni. NʼBaa ŋa ñí la, uba ŋa bɛn min uʼBijɛ yé udaan wà. Min uʼBijɛ ŋa ñí la, uba mɔ ŋa bɛn nʼBaa yé udaan wà. Binib bà n yíe ki taa' nʼBaa ki wuɔn' bɛ nnɔ mɔ bɛn u yé udaan wà.

28 «Ninbi bà kɛ tuke ituk ì kpiɛke ki jii' nnɔ, dɛn mɛn nʼsaan, n li de nɛ lifuorl. 29 Buke mɛn nʼnajɛdɛbiku, kí cère ń wɔkn nɛ, kimɛ n te suoo nɛ, ki ŋmɔbe liyɛnguol. Ni li lɛ lifuorl nʼsaan, 30 kimɛ nʼnajɛdɛbiku ya bukm ŋa faa. Nʼtukl mɔ ŋa kpiɛke.»

12

Saba ya daali ya gbɛr

(Mark 2:23-28; Luk 6:1-5)

1 *Saba uba ya daali, *Yesu nin uʼpanpaankaab gɛ̀breh ikpàan iba ni. Mikònm cuo' uʼpanpaankaab, nɛ bi cin' ki coh ijifen* ki cienh ki nukeh ki ŋmɔnh. 2 *Farisiɛnmbɛ laa' bi teh nnɔ ma nnɔ, nɛ bi tɔke' *Yesu ki ye: «Liike aʼpanpaankaab teh yiko ye bi la teh nà *Saba ya daali ma.» 3 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Na kaan' *Uwien ya gbɔnku ni *Dafid là tien' ma bo nɛ-ɛɛ? Mikònm là cuo' wɔn nin uʼnib, 4 nɛ u kɔn' Uwien ya ninbonl ni, ki taa' kpɔnɔ wà bi taa' ki de' Uwien nnɔ wɔn nin bɛn ŋmɔn'. Ama bitɔtuɔrkaab baba ŋa ñí la, wɔn nin uʼnib ŋa ŋmɔbe sɛn bɛ ń ŋmɔn kpɔnɔ nnɔ. 5 Bii na kaan' nà kɛle' yiko ya gbɔnku ni nɛ? Nì kɛle' ki ye *Saba ya daali la, bitɔtuɔrkaab kɛndeh *Saba ya daali ya yiko bo nɛ Uwien ya duku† ni, ama uba ŋa biindeh bɛ. 6 N tɔkeh nɛ nɛ, unil te niɛ saan nɔ ki cɛn' Uwien ya duku‡. 7 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹Uwien ŋa yíe bɛ ń li teh tuɔrɛ ki dienh wɔ ama u yíe bɛ ń li muɔh tɔb micɛcɛkm nɛ.› Ni bi bɛn iñɔbon nnɔ ya tingi la, na bi li biindeh binib bà ŋa ŋmɔbe biil nɔ. 8 Tɔ, *Unil ya Bijɛ nɛ ŋmɔbe usɛn wɔ ń wuɔn bi li tien nà *Saba ya daali.»

Ujɛ uba ya nuɔ faan', Yesu cère u faake' Saba ya daali

(Mark 3:1-6; Luk 6:6-11)

9 Tɔ, *Yesu siere' niʼsaan, nɛ ki kɔn' biʼtaanl ya duku ni. 10 Ujɛ uba mɔ te len uʼnuɔ uba faan'. Nɛ bi niire' Yesu ki ye: «Unil ŋmɔbe usɛn wɔ ń buu uwiɛn Saba ya daali-ii?» Kimɛ bi là nuunh bi li dule nà bo kí biin wɔ nɛ. 11 Nɛ u ye: «Niʼni ŋmɛ nɛ ŋmɔbe upebaab, nɛ upe nnɔ lu' kubùoku ni *Saba ya daali la, wa ń ñɛn wɔ? 12 Unil ŋa cɛn' upe-ee? Nɛn nɛ wuɔn' ki ye tiʼyiko ye unil ŋmɔbe usɛn wɔ ń tien nà mɔn *Saba ya daali.» 13 Nɛ ki tɔke' ujɛ wà ya nuɔ faan' nnɔ ki ye: «Tɛnde aʼnuɔ.» U tɛnde' uʼnuɔ nɛ u jire' uʼciɛm tɛn uʼtɔ. 14 Nɛn saan nɛ *Farisiɛnmbɛ nnɔ ñɛn' ki taan' ki kɛle' bɛ ń gbiere kí liike bi li tien ma kí ku Yesu.

Yesu yé Uwien ya tonsɔnl nɛ

15 *Yesu cii' ma nnɔ nɛ ki siere' niʼsaan. Linigociɛnl paan' uʼbo, nɛ u buu' biʼni biwiɛnb kɛ, 16 ki kpɛkpɛ' biʼbo ki ye bi la cère bɛ ń bɛnde wɔ. 17 U tien' nnɔ ŋɔ *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là len' nà nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. U là len' ki ye Uwien ye:

18 «Nʼtonsɔnl sɔ nɔ,

N yíe wɔ,

Nʼyɛnm sɔnge uʼbo,

nɛ n gɛ̀nde' wɔ.

N li jiin nʼFuoñaanm uʼbo,

ŋɔ wɔ ń li tɔkeh inibol kɛ n li bu binib tibuur ma bo.

19 Wa ń li nuunh gbɛr, ka ń li wuureh,

ba ń cii uʼwaaku bó isɛnjɛ ni.

20 Wa ń tonde limuɔnl là kuɔ' ki gbàabe,

ka ń kpiin lifrl là benh lɛ̀ ń kpiin,

u li te nnɔ nɛ kí tì baa uyo wà

u li cère nibonmɔ̀nn ń liere usɛn.

21 «Wɔn bo nɛ inibol kɛ li ŋmɔbe lidɛndɛnl.»

Biba ye Yesu ŋmɔbe Bɛlsebul ya tuɔm nɛ

(Mark 3:20-30; Luk 11:14-23)

22 U ya yo nɛ bi tuke' ní ujɛ uba ki baa' *Yesu saan. Usɛnpol nɛ cère' u yé ujuɔn, uʼlɛnl mɔ tɛbe'. *Yesu buu' wɔ, nɛ u ji freh ki lienh, ki lɛnh mɔ. 23 Nì cuo' linigol nnɔ kɛ miyɔkm, nɛ bi lienh ki teh: «Ujɛ wuɔ ŋa lii yé *Dafid ya yaabil-ii?»

24 Ama *Farisiɛnmbɛ cii' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki lienh ki teh isɛnpol ya ciɛn Bɛlsebul nɛ dienh wɔ mituɔm u ŋuɔh isɛnpol binib saan. 25 *Yesu bɛn biʼyɛnmaale ma nnɔ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Libɛl là kɛ ya nib bore' tɔb ki kɔnh biʼŋmiɛl ni la, libɛl nnɔ li juore fɛnm nɛ. Udu uba ya nib bii iden iba ya nib mɔ bore' tɔb, ki kɔnh biʼŋmiɛl ni la, udu nnɔ bii iden nnɔ mɔ li juore fɛnm nɛ. 26 Nɛn bo, Satan liɛbe' ki ŋuɔh wɔn Satan binib saan la, u kɔnh nin uʼba nɛ, nɛ uʼbɛl li tien mila ka ń juore fɛnm-i? 27 Ni len' ki ye isɛnpol ya ciɛn *Bɛlsebul nɛ de' nni mituɔm n ŋuɔh isɛnpol binib saan. Tɔ, ŋmɛ nín de' niʼpanpaankaab mɔ mituɔm bi ŋuɔh isɛnpol binib saan-i? Niʼpanpaankaab teh ma bo nɛ li wuɔn kí ye ni ŋmɔbe imɔ̀n bii na ŋmɔbe. 28 Ama *Uwien ya Fuoñaanm nɛ dienh nni mituɔm n ŋuɔh isɛnpol. Nɛn nɛ wuɔn' ki ye Uwien ya bɛl baa' ní niʼsaan. 29 Mitɔm la, uba ŋa ń fre kí kɔ ufɛfaa den, kí fie uʼbont, ka ŋmɔbe tuɔm mà u li kpiɛ kí lòle wɔ kí yaan. U lòle' wɔ la, u ya yo nɛ u li fre kí kɔ uʼden kí fie uʼbont.

30 «Wà kɛ ŋa se nʼciɛk bó la, u nɛn nni nɛ. Wà kɛ ŋa taakeh ki toreh nni la, u kpiɛndeh nɛ. 31 Nɛn bo, n tɔkeh nɛ nɛ, Uwien li fère binib biʼbiɛre kɛ, kí fère bɛ bi sukreh wɔ isuk yà kɛ. Ama unil suke' *Mifuoñaanm mɛn la, Uwien ŋa ń fère wɔ. 32 Unil len' *Unil ya Bijɛ bo fɛnfɛnm la, Uwien li fère wɔ. Ama unil len' *Mifuoñanm mɛn bo fɛnfɛnm la, Uwien ŋa ń fère wɔ kitink kiɛ bo, ka ń fère wɔ paaki bó mɔ.»

Busubu nin buʼbii ya gbɛr

(Luk 6:43-45)

33 «Ní li bɛn kí ye busubu mɔn la, buʼbii mɔ li mɔn nɛ. Bù bre la, buʼbii mɔ li bre nɛ. Busubu ya bii nɛ li cère bɛ ń bɛnde bù yé busubu bùa ya bol. 34 Iwaalɛb ninbi, ni bre ma nnɔ, ni li tien mila kí len iñɔbon yà mɔn-i? Kimɛ unil kɛ len' ki kun' nà bó la, nì ñɛn' iyɛnmaale yà te uʼfɛ̀l bo nɛ. 35 Unimɔ̀n ya yɛnmaalmɔnmɔn nɛ cèreh u teh nà mɔn, nɛ ubiɛrdaan ya yɛnmaalbiɛre cèreh u teh nà bre.

36 «N tɔkeh nɛ nɛ, lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ, nɛn daali nɛ u li niire bɛ bi là len' ñɔbonfɛnfɛnm wà kɛ nnɔ ya gbɛr. 37 Aʼlenm bo, nɛ Uwien li bù ŋɛ ugbɛmɔ̀ndaan bii u li biin ŋɛ.»

Bi yíe Yesu ń tien miyɔkm ya bonn

(Mark 8:11-12; Luk 11:29-32)

38 U ya yo nɛ *Yiko ya wɔnwɔknb biba nin *Farisiɛnmbɛ biba tɔke' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa, ti yíe á tien miyɔkm ya bonn niba nɛ tí lɛ.» 39 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ninbi fɛnfɛnnɔ ya nibɛ, ni yé binibiɛrb nɛ, ka cuube Uwien saan, nɛ ki nuunh ní lɛ miyɔkm ya bonn. *Uwien ya ñɔbonsɔknl *Sonas ya yɔkm ya bonn baba ŋa ñí la, na ji li lɛ yɔkm ya bontɔnn niba. 40 Sonas là tien' ujɛnciɛn ya benku ni iwien ita nin tiñɔnt tuta ma nnɔ, nnɔ nɛ *Unil ya Bijɛ mɔ li tien kitink ni iwien ita nin tiñɔnt tuta. 41 Uwien li bu binib tibuur lidaali là nnɔ, Ninif yaab li fii kí sere fɛnfɛnnɔ ya nib ya nun bó kí biin bɛ. Kimɛ *Sonas là kpaande' Ninif ya du ni Uwien ya gbɛr ma nnɔ, bi là cii' nɛ ki lèbre' biʼtetem. Ama unil te niɛ saan nɔ ki cɛn' *Sonas.§ 42 Uwien li bu binib tibuur lidaali là nnɔ, *Seba ya piibɛr li fii kí biin fɛnfɛnnɔ ya nib, kimɛ u là ñɛn' ní fɔnfɔkm nɛ wɔ ń lá cenge Salomɔn ya yɛnfogbɛr. Ama unil te niɛ saan nɔ ki cɛn' Salomɔn.»*

Isɛnpol liɛbe' unil bo la, nì bre uʼbo ma bo

(Luk 11:24-26)

43 «Usɛnpol siere' unil saan la, u cuonh ki lindeh kupenpelku ni nɛ, ki nuunh u li kɛ̀le nà saan kí fuore. U tì luo' la, 44 nɛ wɔ ń ye u li liɛbe ki tì kɔ u là ñɛn' nà saan nnɔ nɛ. U li liɛbe ní kí lɛ niba ŋa te uʼkɔnkuɔn nnɔ ni, bi tùɔre' ki ŋɛ̀re' wù, ki tien' tibonmɔnmɔnt len. 45 Nɛn saan nɛ u li jo kí tì taa ní isɛnpol ilole yà bre ki cɛn' wɔn, iʼkɛ ń lá li ŋaake unil nnɔ bo, kí cère wɔ ń juore fɛnm kí cɛn u là te mikpiɛkm ma bo. Nì li te nnɔ nɛ fɛnfɛnnɔ ya nibiɛrb mɔ bo.»

Yesu ya naa nin uʼninjiɛb

(Mark 3:31-35; Luk 8:19-21)

46 *Yesu laan biɛ ki lienh nin linigol nnɔ, nɛ uʼnaa nin uʼninjiɛb baa' ki lá se saali ki nuunh bɛ ń tɔke wɔ tigbɛr. 47 [Nɛ linigol nnɔ ni uba tɔke' wɔ ki ye: «Aʼnaa nin aʼninjiɛb se saali ki nuunh bɛ ń tɔke ŋɛ tigbɛr.»] 48 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Ŋmɛ yé nʼnaa? Bi lɛ yé nʼninjiɛb-i?» 49 Nɛ ki tɛnde' uʼnuɔ ki wuɔn' uʼpanpaankaab ki ye: «Liike mɛn, nʼnaa nin nʼninjiɛb sɔ. 50 Unil wà kɛ teh nʼBaa wà te paaki bó yíe ma la, wɔn nɛ yé nʼninjɛ, ki yé nʼninsɛ, ki yé nʼnaa.»

13

Wà plè' tibonbuor ya bim ya kpɛnjɛnm

(Mark 4:1-9; Luk 8:4-8)

1 Nɛn daali nɛ *Yesu ñɛn' ki jon' ki tì kɛ̀le' miñunciɛnm ya gbaal. 2 Linigociɛnl taan' uʼsaan, nɛ u kɔn' ki kɛ̀le' buñɛrbu buba ni. Linigol nnɔ kɛ se miñunm ya gbaal. 3 Nɛ u tɔkeh bɛ tibont tù yɛbe mikpɛnjɛnm ni. U tɔkeh bɛ ki teh: «Ukpaal uba nɛ là jon' wɔ ń tì plè tibonbuor ya bim. 4 U plèh ma nnɔ, miba lu' usɛngbɛ, nɛ inuɔn baa' ki lá ki jin' mɛ̀. 5 Mitɔm lu' kutɛntiɛku bo, tɛnbim ŋa yɛbe nà saan. Tɛnbim ŋa yɛbe ma nnɔ, nɛ mì pɛn' tonm. 6 Uwien ñɛn' ki tonge', nɛ ki sɛ' mɛ̀. Ma ŋmɔbe ñaan mɔnmɔnm ma nnɔ, nɛ mì waan', ki kpo'. 7 Mitɔm mɔ lu' kujɛgorku ni. Nɛ kujɛgorku kpére', ki wɔbn', ki ku' mɛ̀. 8 Mitɔm mɔ lu' kitinmɔnmɔnk bo, nɛ ki lùon'. Miba lùon' kokobk, mitɔm piluoluob, mitɔm mɔ pitata.

9 «Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.»

Bɛ tien' Yesu pɔh binib mikpɛnjɛnm-i?

(Mark 4:10-12; Luk 8:9-10)

10 Nɛ uʼpanpaankaab baa' ki lá niire' wɔ ki ye: «Bɛ tien' a pɔh bɛ mikpɛnjɛnm-i?» 11 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Uwien cère' ninbi nɛ bɛnde' uʼbɛl ya gbɛbɔlkaar, ama wa cère' bɛn bɛnde'. 12 Kimɛ wà ŋmɔbe la, bi li de wɔ kí pukn, nɛ wɔ ń li ŋmɔbe kí gbien. Wà ŋa ŋmɔbe la, bi li fie u ŋmɔbe nà waamu nnɔ mɔnɔn nɛ. 13 Nɛn nɛ cère' n pɔh bɛ mikpɛnjɛnm. Kimɛ bi likeh nɛ ka lɛnh, ki cengeh ka ciih, ka bɛndeh niʼtingi mɔ. 14 Bi te nnɔ ŋɔ *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là len' nà nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. U là ye:

‹Ni li ciih ka bɛndeh niʼtingi,

kí li likeh ka lɛnh.

15 Kimɛ udu wuu ya nib ya yul faa nɛ.

Bi kpɛ biʼtub nɛ,

ki ŋuun',

ka yíe biʼnun ń lɛ,

ka yíe biʼtub ń cii,

ka yíe bɛ ń bɛnde niʼtingi biʼyɛnm ni,

ka yíe bɛ ń lèbre biʼtetem,

ŋɔ ń buu bɛ.› »

16 «Ninbi wɔn, Uwien ya mɔnm te niʼbo, kimɛ niʼnun lɛnh, niʼtub mɔ ciih. 17 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, *Uwien ya ñɔbonsɔknb nin bigbɛmɔ̀ndɛnb ligol là yíe bɛ ń lɛ ni lɛnh nà nɔ, nɛ ka laa' nɛ̀, ki yíe bɛ ń cii ni ciih nà nɔ, nɛ ka cii' nɛ̀.»

Wà plè' tibonbuor ya bim ya kpɛnjɛnm ya tingi

(Mark 4:13-20; Luk 8:11-15)

18 «Ninbi, cenge mɛn wà plè' tibonbuor ya bim ya kpɛnjɛnm ya tingi. 19 Wà kɛ ciih Uwien ya bɛl ya gbɛr, ka bɛndeh tuʼtingi la, usɛnpol ubiɛrɔ bàareh nɛ, ki ñɛndeh bi bule' nà uʼfɛ̀l ni nnɔ. Mibim mà lu' usɛngbɛ nnɔ ya tingi nínɔ. 20 Mibim mà lu' kutɛntiɛku bo nnɔ mɔ yé unil wà ciih Uwien ya gbɛr, ki teknh tù tontonm nin uyɛnsɔnge, 21 ama ka cèreh tù kpaakeh ñaan uʼfɛ̀l ni, ka wuɔkreh uʼni mɔ nɛ. Liwɔbl bii ijɛnd tu' wɔ tuʼbo la, u pɔk kí taa tù kí wiɛ nɛ. 22 Mibim mà lu' kujɛgorku ni nnɔ mɔ yé unil wà ciih tigbɛr nnɔ, uŋɛndun ya gbɛr nin lifaal ya yɛnmaale yà lɛreh binib nnɔ, wɔbndeh tù, ki cèreh ta ń fre kí sɔn tuonl nɛ. 23 Mibim mà lu' kitinmɔnmɔnk bo nnɔ mɔ yé unil wà ciih tigbɛr nnɔ, ki bɛndeh tuʼtingi ki te tɛn mibim mà lùonh nɛ. Miba lùonh kokobk, mitɔm piluoluob, mitɔm mɔ pitata.»

Utɛlmɛntɛ ya kpɛnjɛnm

24 *Yesu tí pɔn' linigol nnɔ mikpɛnjɛntɔm ki ye: «Uwien ya bɛl naan ukpaal wà plè' ifi uʼkpàabu ni nɛ. 25 Binib tì duɔn' ki gùɔn' uyo wà nnɔ, nɛ uʼnɛnnɛnd baa' ki taa' utɛlmɛntɛ ki plè' ki ŋmɛ̀re' ifi nnɔ ni, nɛ ki bure'. 26 Ifi nnɔ tì kpére' ki maa' ma nnɔ, nɛ bi laa' utɛlmɛntɛ mɔ te iʼni. 27 Nɛ ukpaal nnɔ ya tonsɔnb niire' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, ŋa là plè' ifi baba nɛ aʼkpàabu ni-ii? Utɛlmɛntɛ wuɔ mɔ ñɛn' la?› 28 Nɛ u ye: ‹Nʼnɛnnɛnd nɛ tien' nnɔ.› Nɛ bi niire' wɔ ki ye: ‹A yíe tí jo kí tì ŋɛŋɛbe wɔ-ɔɔ?› 29 Nɛ u ye: ‹Hnhn. Dàan mɛn. Ni ye ní ŋɛbe utɛlmɛntɛ nnɔ la, nba la ni li ŋɛbe kí kpɔbe ifi iba. 30 Cère mɛn ifi nnɔ nin utɛlmɛntɛ nnɔ kɛ ń li te kí tì be. Nì tì kpaan' uceceyo la, n li tɔke bifiiceb kí ye bɛ ń kpiɛ kí ŋɛŋɛbe utɛlmɛntɛ nnɔ kí lòlòle, kí tì sɛ, ŋɔ kí yaan kí ce ifi nnɔ kí tì cùɔn nʼbɔnbuɔn ni.› »

Mibim mà ñilke ya kpɛnjɛnm

(Mark 4:30-32; Luk 13:18-19)

31 *Yesu tí pɔn' bɛ mikpɛnjɛntɔm ki ye: «Uwien ya bɛl naan mibim mà bi yih mɛ̀ mutaar ujɛ uba taa' mɛ̀ ki bule' uʼkpàabu ni nɛ. 32 Mɛn nɛ yé mibim mà ñilke tikpinsir kɛ ya bim ni. Ama mì pɛn' la, mì li kpére kí gɛ̀bre kpinsiiku kɛ kpinsiiku, kí tien busubu nɛ inuɔn ń li bàareh ki lá tereh buʼsigben bo ki kɔh.»

Kpɔnɔ ya ñɔke ya kpɛnjɛnm

(Luk 13:20-21)

33 *Yesu tí pɔn' bɛ mikpɛnjɛntɔm ki ye: «Uwien ya bɛl naan kpɔnɔ ya ñɔke wà upii uba bun' kpɔnɔyom mà dindin, ki taa' wù ki tien' len, nɛ kpɔnɔ nnɔ kɛ nuule' nɛ.»

Bɛ tien' Yesu pɔh binib mikpɛnjɛnm-i?

(Mark 4:33-34)

34 *Yesu tɔkeh inigol niʼkɛ mikpɛnjɛnm ni nɛ. Wa tɔkeh bɛ tuba ka pɔn' bɛ kpɛnjɛnm. 35 U teh nnɔ ŋɔ *Uwien ya ñɔbonsɔknl là len' nà nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. U là yé:

«N li yàare nʼñɔbu kí pɔ mikpɛnjɛnm,

kí kpiire tibonbɔlkaar tà là te

haali uŋɛndun ya cincinyo nnɔ.»

Utɛlmɛntɛ ya kpɛnjɛnm ya tingi

36 *Yesu dàan' linigol nnɔ, ki liɛbe' ki kun'. Nɛ uʼpanpaankaab baa' uʼsaan ki niire' wɔ ki ye: «Tɔke tɛ utɛlmɛntɛ wà te ifi ni nnɔ ya kpɛnjɛnm ya tingi.» 37 Nɛ u ye: «Ukpaal wà plè' ifi nnɔ yé *Unil ya Bijɛ nɛ. 38 Bukpàabu nnɔ yé uŋɛndun wuu nɛ. Ifi nnɔ yé Uwien ya bɛl ni ya nib nɛ. Utɛlmɛntɛ nnɔ yé usɛnpol ubiɛrɔ ya nib nɛ. 39 Ukpaal ya nɛnnɛnd wà plè' utɛlmɛntɛ nnɔ yé usɛnpol nɛ. Lifiicel yé uŋɛndun ya gbenm nɛ. Nɛ bifiiceb nnɔ yé *Uwien ya tondb. 40 Utɛlmɛntɛ ya ŋɛbm kí tì sɛ nnɔ yé uŋɛndun ya gbenm lá li te ma bo nɛ. 41 *Unil ya Bijɛ li sɔn ní uʼtonsɔnb Uwien ya tondb uŋɛndun wuu ni, bɛ ń lá cuo bà tulndeh binib nin bibiɛrdɛnb kɛ kí ñɛn bɛ uʼbɛl ni, 42 kí tì wiɛ umuciɛn ni. Nɛn saan nɛ bi li muɔh ki ŋmɔnh iñɔgbɛn. 43 U ya yo nɛ binimɔ̀nb li te biʼBaa ya bɛl ni ki windeh tɛn uwien. Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.»

Lifaal là buɔ ya kpɛnjɛnm

44 «Uwien ya bɛl naan lifaal là buɔ bukpàabu buba ni nɛ. Unil uba laa' lifaal nnɔ, nɛ ki taa' lɛ̀ ki nɛbre' ki bɔle'. Nì ŋmaake' wɔ ki tì kɛnde', nɛ u jon' ki tì kuɔre' uʼbont kɛ, ki liɛbe' ki tì dɛ' bukpàabu nnɔ.»

Lilɛnbimɔnmɔnl ya kpɛnjɛnm

45 «Uwien ya bɛl liɛbe' ki naan ukpenkpend wà cuonh ki nuunh ilɛnbii* yà mɔn wɔ ń dɛ nɛ. 46 U tì laa' lilɛnbimɔnmɔnl là ŋmɔbe kudaaku ki gbien', nɛ ki jon' ki tì kuɔre' uʼbont kɛ, ki liɛbe' ki tì dɛ' lɛ̀.»

Bubɛbu ya kpɛnjɛnm

47 «Uwien ya bɛl tí liɛbe' ki naan bubɛbu nɛ bi wiɛ' bù miñunm ni, ki cuo' ijɛn kɛ ya bol. 48 Bù gbe ijɛn ma nnɔ, nɛ bi dɛre' bù ki ñɛn' liwɛl bo, ki kɛ̀le' ki gɛ̀ngɛ̀nde' bi jinh yà ki kpìen' ikpɛncub ni, ki taa' ba jinh yà ki wiɛ'. 49 Uŋɛndun ya gbenm mɔ lá li te nnɔ nɛ. Uwien ya tondb lá li baa uŋɛndun ni, kí bore bibiɛrdɛnb nin binimɔ̀nb 50 kí taa bibiɛrdɛnb kí wiɛ umuciɛn ni. Nɛn saan nɛ bi li muɔh ki ŋmɔnh iñɔgbɛn.»

Tibonkpaar nin tibonfɛ̀nt ya gbɛr

51 *Yesu niire' uʼpanpaankaab ki ye: «Ni cii' niʼkɛ ya tingi-ii?» Nɛ bi tuo' hnn. 52 Nɛ u ye: «Nnɔ nɛ *Yiko ya wɔnwɔknl wà kɛ paan' Uwien ya bɛl ya gbɛr bo la, u naan udendaan wà ñɛndeh uʼfaal ni tibonkpaar nin tibonfɛ̀nt nɛ.»

Nasarɛt ya nib ŋa teke' Yesu ki jin'

(Mark 6:1-6; Luk 4:16-30)

53 Tɔ, *Yesu pɔn' mikpɛnjɛnm nnɔ ki tì gben' ma nnɔ, nɛ ki siere' niʼsaan, 54 ki liɛbe' uʼdu ni, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr biʼtaanl ya duku ni. Uʼwɔknm cuo' bɛ miyɔkm, nɛ bi niireh tɔb ki teh: «U laa' la miɛ ya yɛnfuom-i? U laa' la miɛ ya tuɔm ki teh miyɔkm ya bont-i? 55 Kanpinta ya bijɛ ŋa ñí-ii? Ba yih uʼnaa Mari-ii? Saak nin *Yosɛf nin Simɔn nin Sudas ya ninjɛ ŋa ñí-ii? 56 Uʼninsiɛb kɛ ŋa te niɛ saan-ii? U nín laa' nɛn kɛ lɛ saan-i?» 57 Nnɔ nɛ biʼyɛnm ŋa ŋmaake' uʼbo, nɛ ba teke' uʼgbɛr.

Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «*Uwien ya ñɔbonsɔknl kɛ ñɔbonsɔknl ya tiɛma du ni yaab nin uʼden yaab baba nɛ ŋa boh wɔ.» 58 Ba teke' wɔ ki jin' ma nnɔ, nɛ wa tien' yɔkm ya bont tù yɛbe niʼsaan.

14

San wà là siih binib Uwien ya ñunm ya kuum

(Mark 6:14-29; Luk 9:7-9)

1 U ya yo nɛ Galile ya bɛr Herod, cii' bi lienh *Yesu bó, 2 nɛ ki tɔke' uʼtonsɔnb ki ye: «San wà là siih binib Uwien ya ñunm nnɔ nɛ. U mɛkre' bitɛnkpiib ni nɛ. Nɛn nɛ cère' u ŋmɔbe mituɔm ki teh miyɔkm ya bont.»

3 Tɔ, nà cère' Herod len' nnɔ si: u là sɔn' uʼsojambɛ bi tì cuo' San, ki lòle' wɔ tikudɔkr, ki pɛkn', ŋɔ nɛ̀ ń ŋmaake uʼninjɛ Filip ya po Herodiyad nɛ. 4 Kimɛ San là tɔke' Herod ki ye wa ŋmɔbe sɛn wɔ ń taa uʼninjɛ Filip ya po Herodiyad kí kuɔn. 5 San là len' nnɔ nɛ Herod yíe wɔ ń ku wɔ, ama ki ji fɛnge Sufmbɛ, kimɛ bi lienh ki teh San yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ.

6 Herod maa' uwien wà nnɔ gɔbre' ki baa', nɛ u tien' kunacenku. Herodiyad ya bisɛ baa' ki lá ŋɔn' kiciɛk Herod nin u yin' bà kunacenku nnɔ ya nun bó. Herod ya yɛnm sɔnge' uʼbo, 7 nɛ u pole' ki ye u miɛ' wɔ nà kɛ la, u li de wɔ.

8 Nɛ uʼnaa sure' wɔ u tɔke' Herod ki ye: «N yíe á tùkre San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ ya yul nɛ, kí kpìen kikɛnsɛnk ni kí de nni.» 9 U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ nì saa' ubɛr Herod ya yɛnm. Ama u pole' bicɛnb ya nun bó ma nnɔ, nɛn nɛ cère' wa yìe'. 10 Nɛn saan nɛ u sɔn' soja uba ki ye wɔ ń jo lipɛkl bó kí tì tùkre San ya yul ní. 11 Soja nnɔ tuke' liʼyul nnɔ ní kikɛnsɛnk ni, ki lá de' ujɛfaan nnɔ. Nɛ uʼmɔ taa' ki tì de' uʼnaa. 12 San ya panpaankaab baa' ki lá yuure' uʼgbɛnɛnt ki tì sube', nɛ ki jon' ki tì tɔke' *Yesu tigbɛr nnɔ.

Yesu jin' linigociɛnl liba

(Mark 6:30-44; Luk 9:10-17; San 6:1-14)

13 *Yesu cii' nnɔ ma nnɔ, nɛ wɔn nin uʼpanpaankaab kɔn' buñɛrbu ki bure' biʼbaba nib ŋa te nà bó. Inigol cii' u bure', nɛ ki ñɛn' idu ni, ki cuon' ki paan' uʼbo. 14 *Yesu ñɛn' buñɛrbu ni uyo wà nnɔ, nɛ ki laa' linigociɛnl liba. Nɛ ki muɔ' bɛ micɛcɛkm cɛɛn, ki buu' biʼni bà bun.

15 Nì juɔre', nɛ uʼpanpaankaab baa' ki lá tɔke' wɔ ki ye: «Ti te ñiɛn ŋa te nà saan nɛ, nɛ nì gɛ̀bre' tijier ya ji yo ma nɔ, cère linigol liɛ lɛ̀ ń jo idu ni kí tì dɛ tijier kí ji.» 16 Nɛ u ye: «Na ciɛke bɛ ń jo, ninbi bugbɛn, de bɛ mɛn bɛ ń ji.» 17 Nɛ bi ye: «Ti ŋmɔbe kpɔnɔ uŋun nin ijɛn ile baba nɛ.» 18 Nɛ u ye: «Taa ní mɛn.» 19 Nɛ ki tɔke' linigol nnɔ ki ye lɛ̀ ń kɛ̀le timuɔr bo tingi ni. Nɛ ki yuure' kpɔnɔ uŋun nin ijɛn ile nnɔ, ki yaare' ki liike' paaki, ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ', ki taa' ki de' uʼpanpaankaab, nɛ bi gbiire' linigol nnɔ. 20 Biʼkɛ ŋmɔn' ki gbo', nɛ bi tantaan' kpɔnɔjen nin ijɛnjen yà sìen' nnɔ, ki gbien' ikpɛncub piik nin ile. 21 Binib bà jin' tijier nnɔ, bijɛb là li baa tɛn itur iŋun. Ba kaan' piib nin bumu.

Yesu cuonh miñunm bo

(Mark 6:45-52; San 6:15-21)

22 I ya tàan bo, nɛ *Yesu wɔbn' uʼpanpaankaab ki ye bɛ ń liɛbe kí kɔ buñɛrbu nnɔ kí liere wɔ usɛn, kí puore miñunciɛnm kí jo ligbaatɔl, ŋɔ wɔ ń cɛ̀be linigol nnɔ kí yaan. 23 U cɛ̀be' lɛ̀, nɛ ki don' lijuɔl bo uʼbaba wɔ ń kàare. Nì tì biire' ki laa' u biɛ ki te lijuɔl nnɔ bo nɛ. 24 U ya yo ki laa' uʼpanpaankaab mɔ te buñɛrbu ni ki jɛnde' liwɛl ŋɔ. Kutafaaku fii' ki tobreh bɛ, iñungbegbel jèngeh buñɛrbu nnɔ. 25 Ikuojɛ muɔh uyo wà nnɔ, nɛ u cuonh miñunm bo, ki tuo biʼsaan. 26 Uʼpanpaankaab laa' u cuonh miñunm bo ma nnɔ, nɛ biʼfɛ̀l sɛn' cɛɛn. Bi maaleh ki teh nì yé ufɛnfɛnd nɛ, nɛ ki wuure' ijɛnwaanwuure.

27 Nɛ u tɔke' bɛ i ya tàan bo ki ye: «Cuo mɛn niʼba. Min *Yesu nɛ. La sɛn mɛn jɛwaanbu.» 28 Nɛ Piɛr ye: «Yonbdaan, nì mɔnbe ki yé sin nɛ la, cère nʼmɔ ń cuon miñunm bo kí baa aʼsaan.» 29 Nɛ *Yesu ye: «Dɛn.» Nɛ u ñɛn' buñɛrbu ni, ki cuonh miñunm bo ki joh *Yesu saan. 30 Ama u laa' kutafaaku joh ki faa ma nnɔ, bujɛwaanbu cuo' wɔ, nɛ u cin' ki feleh ki kɔh miñunm ni, nɛ ki wuure' ki ye: «Yonbdaan, ŋmiɛn nni.» 31 *Yesu tɛnde' uʼnuɔ ki cuo' wɔ i ya tàan bo nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Aʼtekjim nɛ pɔre' ŋɛ. Bɛ tien' a jieh?» 32 Biʼkɛ bile kɔn' buñɛrbu ni uyo wà nnɔ, nɛ kutafaaku nnɔ go. 33 Nɛn saan nɛ bà te buñɛrbu ni nnɔ gbaan' *Yesu ya nintuɔli ki ye: «Imɔ̀n, a mɔnbe ki yé Uwien ya Bijɛ nɛ.»

Yesu cère' biwiɛnb faake' Genesarɛt ya tinfɛnm ni

(Mark 6:53-56)

34 Bi tì baa' miñunciɛnm ya gbaatɔl, Genesarɛt ya tinfɛnm ni, nɛ ki ñɛn' buñɛrbu ni. 35 Niʼsaan ya nib bɛnde' Yesu, nɛ ki sɔnkn' mitinfɛnm nnɔ ya nib kɛ, bi taa' biwiɛnb kɛ ki baa' uʼsaan, 36 ki gbáanh wɔ ki teh wɔ ń cère biwiɛnb ń mɛ uʼliɛrku ya ñɔgbɛn baba. Bà kɛ mɛ' uʼliɛrku ya ñɔgbɛn nnɔ kɛ faake' nɛ.

15

Yesu nin Sufmbɛ ya yaajɛbok ya gbɛr

(Mark 7:1-13)

1 Tɔ, *Farisiɛnmbɛ nin *Yiko ya wɔnwɔknb biba ñɛn' Yerusalɛm bó ki baa' *Yesu saan, nɛ ki niire' wɔ ki ye: 2 «Bɛ tien' aʼpanpaankaab saah tiʼyaajɛbok-i? Kimɛ bi jinh tijier nɛ ka nire' ki paan' iyaajɛbok ye ma bo.» 3 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ninbi kɛndeh Uwien ya wɔbl bo niʼyaajɛbok bo? 4 Kimɛ Uwien là len' ki ye: ‹Li boh aʼnaa nin aʼbaa›, ki tí len' ki ye: ‹Unil tɔke' uʼnaa bii uʼbaa liñɔbonbil la, bɛ ń ku wɔ.› 5 Ama ninbi wɔknh binib ki cèreh wà kɛ lienh ki teh u bi li de uʼnaa bii uʼbaa nà nnɔ, wa ji li fre kí de wɔ nɛ̀, nì yé Uwien yaann nɛ. 6 Nɛ udaan ŋa ji boh uʼnaa nin uʼbaa. Nnɔ nɛ ni taah niʼyaajɛbok ki lèbeh Uwien ya gbɛr. 7 Ninbi iñuɔn ilele ya nibɛ, *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là len' niʼgbɛr ma nnɔ, u là ŋmɔbe imɔ̀n nɛ. U là len' ki ye Uwien ye:

8 ‹Binib biɛ pɛ̀keh nni buñɔbu ni nɛ,

biʼyɛnm ŋa nɛke nʼsaan.

9 Bi pukeh nni fɛnm nɛ,

ki wɔknh binib iyaajɛbok baba.› »

Tibont tà kuɔndeh unil tijɔknt

(Mark 7:14-23)

10 *Yesu yin' linigol nnɔ, nɛ ki tɔke' lɛ̀ ki ye: «Li cengeh mɛn, ŋɔ kí cii n li tɔke nɛ tigbɛr tà nɔ ya tingi. 11 Tibont tà kɔh unil ya ñɔbu ni ŋa ń fre kí kuɔn wɔ jɔknt. Tà ñɛh uʼñɔbu ni nnɔ, tun nɛ kuɔndeh wɔ tijɔknt.»

12 Nɛn saan nɛ *Yesu ya panpaankaab nɛkn' wɔ ki tɔke' wɔ ki ye: «A bɛn aʼlenm miɛ wire' *Farisiɛnmbɛ-ɛɛ?»

13 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Kusiiku kùa kɛ nʼBaa wà te paaki bó ŋa caan' kù la, u li ŋɛbe kù nɛ. 14 La tɔnge bɛ mɛn. Bi yé ijùɔn nɛ ki dìɛh ijùɔn. Ujuɔn dìɛh ujuɔn la, biʼkɛ bile li lu kubùoku ni nɛ.» 15 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Tɔke tɛ mikpɛnjɛnm nnɔ ya tingi.» 16 Nɛ u ye: «Niʼmɔ ŋa laan biɛ ki bɛn tibont ya tingi nɛ-ɛɛ? 17 Na bɛn ki ye tibont tà kɔh unil ya ñɔbu ni nnɔ kɔh uʼpuoku ni nɛ, nɛ u joh kunincɛnku ki ñɛndeh tù-uu? 18 Ama tibont tà te unil ya fɛ̀l ni nnɔ, nɛ ñɛh uʼñɔbu ni, ki kuɔndeh wɔ tijɔknt. 19 Kimɛ iyɛnmaalbiɛre nin linikul nin linaŋmaal nin lisɔnsɔndl nin bunasubu nin kutonnɛnku nin isuk kɛ ñɛh unil ya fɛ̀l ni nɛ. 20 Tuu ya bont nɛ kuɔndeh unil tijɔknt. Kí ji tijier ka ń nire kí paan iyaajɛbok ye ma bo wɔn ŋa ń fre kí kuɔn nil jɔknt.»

Upii uba teke' Yesu ki jin', ka yé Suf

(Mark 7:24-30)

21 *Yesu siere' niʼsaan, nɛ ki bure' Tir nin Sidɔn ya tinfɛnm bó. 22 Tɔ, upii uba là te mitinfɛnm nnɔ ni ki yé Kanaan ya pii, ki baa' ki lá wuureh ki teh: «Yonbdaan, *Dafid ya yaabile*, muɔ nni micɛcɛkm. Usɛnpol nɛ ŋaake nʼbisɛ ki jɛ̀ndeh wɔ cɛɛn.»

23 *Yesu ŋa gɛre' wɔ. Nɛ uʼpanpaankaab nɛkn' wɔ ki tɔke' wɔ ki ye wɔ ń ŋɔre upii bugbɛn, u pɛ biʼbo ki ŋmɔbe kuwaaku nɛ. 24 Nɛ *Yesu ye: «Uwien sɔn' nni ní ń lá tore Israyɛl yaab baba nɛ, kimɛ bɛn nɛ te tɛn ipe yà tùre' usɛn».

25 Ama upii nnɔ baa' ki lá gbaan' uʼnintuɔli nɛ ki gbáanh wɔ ki teh: «Yonbdaan, tore nni.» 26 Nɛ *Yesu ye: «Na mɔn bɛ ń taa mubumu ya jier ki wiɛ' isɛngbɛle.» 27 Nɛ upii nnɔ ye: «Yonbdaan, nì yé imɔ̀n nɛ, ama isɛngbɛle mɔnɔn jinh ijieyɔyɔl yà ñɛh iʼdɛnb ya tebl bo ki luh nnɔ nɛ.» 28 Nɛ *Yesu ye: «Upii, a teke' nni ki jin' nì yɛbe. Nɛ̀ ń tien a yíe ma bo.» Nɛ uʼbisɛ pɔk ki faake' i ya tàan bo.

Yesu cère' biwiɛnb faake' ki yɛbe

29 *Yesu siere' niʼsaan ki tì baa' Galile ya ñunciɛnm ya gbaal, nɛ ki don' lijuɔl bo ki kɛ̀le'. 30 Nɛ binib bàareh uʼsaan ki yɛbe, ki tukeh ní idiɛn nin ijùɔn nin itɛjenb nin igbaanlɛntɛb nin biwiɛntɔb bi yɛbe, ki lá blinh *Yesu ya nintuɔli. Nɛ u cèreh biʼkɛ faakreh. 31 Binib nnɔ laa' igbaanlɛntɛb lienh, itɛjenb jire' iʼciɛm, idiɛn cuonh cucul, ijùɔn mɔ lɛnh ma nnɔ nɛ nì cuo' bɛ miyɔkm, nɛ bi pɛ̀keh Israyɛl yaab ya Wien.

Yesu tí jin' linigociɛnl liba

(Mark 8:1-10)

32 Nɛ *Yesu yin' uʼpanpaankaab ki tɔke' bɛ ki ye: «Linigol liɛ nɔ ŋmɔbe nni micɛcɛkm cɛɛn nɛ. Bi te nʼsaan ma wienta sɔ, ba ji ŋmɔbe niba bɛ ń ji. Ma yíe ń cɛ̀be bɛ bɛ ń li kunh, ka jin' niba ŋɔ kí tì dɔre usɛn ni.» 33 Nɛ bi ye: «Ti te ñiɛn ŋa te nà saan nɛ. Ti li lɛ la kpɔnɔ wɔ ń li yɛbe kí de liɛ ya nigol lɛ̀ ń ŋmɔn kí gbo?» 34 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ni ŋmɔbe kpɔnɔ uŋɛ?» Nɛ bi ye: «Ulole nin mujɛnwawaamu mɔ waamu.» 35 Nɛ u tɔke' linigol nnɔ ki ye lɛ̀ ń kɛ̀le tingi ni, 36 nɛ ki yuure' kpɔnɔ ulole nin mujɛnwawaamu nnɔ, ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ', ki taa' ki de' uʼpanpaankaab, bi gbiire' linigol nnɔ. 37 Biʼkɛ ŋmɔn' ki gbo', nɛ bi tantaan' tijenjent tà sìen' nnɔ, ki gbien' ikɛndɛn ilole. 38 Binib bà ŋmɔn' nnɔ, bijɛb là te itur inan nɛ. Ba kaan' piib nin bumu.

39 U cɛ̀be' linigol nnɔ, nɛ ki kɔn' buñɛrbu ki bure' Magadan ya tinfɛnm bó.

16

Bi yíe Yesu ń tien miyɔkm ya bonn

(Mark 8:11-13; Luk 12:54-56)

1 *Farisiɛnmbɛ nin Saduseyɛnmbɛ biba baa' *Yesu saan, ki yíe bɛ ń biike wɔ, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye wɔ ń tien miyɔkm ya bonn, kí wuɔn bɛ kí ye uʼtuɔm ñɛn' Uwien saan nɛ. 2 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «[Kutaajuɔku ni laa' kutaaku wien la, ni tɔkeh ki teh taa ŋa ń nii nɛ. 3 Nɛ kutɛnŋaaku ni laa' kutaaku biike la, ni tɔkeh ki teh utaa li nii dinnɔ. Ni likeh kutaaku bo, nɛ ki bɛndeh utaa li nii bii wa ń nii. Nɛ ka ji li fre kí sekn kí bɛnde tibont tà teh fɛnfɛnnɔ nɔ ya tingi-ii?]* 4 Ninbi fɛnfɛnnɔ ya nibɛ, ni yé binibiɛrb nɛ, ka cuube Uwien saan, nɛ ki nuunh ní lɛ miyɔkm ya bonn. *Uwien ya ñɔbonsɔknl Sonas ya yɔkm ya bonn baba ŋa ñí la, na ji li lɛ yɔkm ya bontɔnn niba.» U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki siere' ki dàan' bɛ.

Yesu lienh Farisiɛnmbɛ nin Saduseyɛnmbɛ ya kpɔnɔ ya ñɔke bó

(Mark 8:14-21)

5 *Yesu ya panpaankaab joh bɛ ń puore miñunciɛnm ma nnɔ, bi sunde' ka tuke' kpɔnɔ. 6 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Li bɛn mɛn *Farisiɛnmbɛ nin Saduseyɛnmbɛ ya kpɔnɔ ya ñɔke bó.» 7 Nɛ bi maaleh ki teh: «Ta tuke' kpɔnɔ ma nnɔ nɛ cère' u len' nnɔ.»

8 *Yesu bɛnde' bi maaleh ki teh bà, nɛ ki niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni lienh ki teh na tuke' kpɔnɔ? Niʼtekjim nɛ pɔre' nɛ. 9 Na laan biɛ ki cii' tibont ya tingi nɛ-ɛɛ? Na tiɛn n là taa' kpɔnɔ uŋun ki jin' bijɛb itur iŋun ma nnɔ, ni là tantaan' nà sìen' nnɔ ikpɛncub ubiɛn wà nɛ-ɛɛ? 10 Na tiɛn n là taa' kpɔnɔ ulole ki jin' bijɛb itur inan ma nnɔ, ni là tantaan' nà sìen' nnɔ ikɛndɛn ubiɛn wà nɛ-ɛɛ? 11 N ye ní li bɛn *Farisiɛnmbɛ nin Saduseyɛnmbɛ ya kpɔnɔ ya ñɔke bó ma nnɔ, na bɛn ki ye ma lienh kpɔnɔ ya gbɛr-ii?»

12 Nɛn saan nɛ bi bɛnde' ki ye wa lienh kpɔnɔ ya ñɔke ya gbɛr, ama u ye bɛ ń li bɛn Farisiɛnmbɛ nin Saduseyɛnmbɛ ya wɔknm bó nɛ.

Piɛr len' ki ye Yesu yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ

(Mark 8:27-30; Luk 9:18-21)

13 *Yesu tì baa' Sesare Filip ya tinfɛnm ni nin uʼpanpaankaab, nɛ ki niire' bɛ ki ye: «Binib lienh ki teh *Unil ya Bijɛ yé ŋmɛ?» 14 Nɛ bi jiin' wɔ ki ye: «Biba lienh ki teh a yé San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ nɛ. Bitɔb lienh ki teh a yé *Eli nɛ. Bitɔb mɔ lienh ki teh a yé Seremi bii Uwien ya ñɔbonsɔknb ya uba nɛ.» 15 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ninbi nín teh n yé ŋmɛ?» 16 Nɛ Simɔn Piɛr jiin' wɔ ki ye: «A yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ. A yé wɔn Uwien wà fuobe ya Bijɛ nɛ.» 17 Nɛ *Yesu ye: «Simɔn, Sonas ya bijɛ, Uwien ya mɔnm te aʼbo. Na yé nisaal nɛ kpiire' ki wuɔn' ŋɛ. NʼBaa wà te paaki bó nɛ kpiire' ki wuɔn' ŋɛ. 18 Piɛr, n ye a yé litɛnpenl nɛ. Nɛ li ya tɛnpenl bo nɛ n li sien nʼtaanl yaab tɛn kuduku se litɛnpuul bo ma bo. Mikuum ya tuɔm ŋa ń faake nin nʼtaanl nnɔ. 19 N li de ŋɛ Uwien ya bɛl ya dupien. A yìe' nibonn nà uŋɛndun wuu ni la, bi li yìe nɛ̀ paaki bó mɔ nɛ. A tuo' nibonn nà uŋɛndun wuu ni la, bi li tuo nɛ̀ paaki bó mɔ nɛ.»

20 Nɛn saan nɛ *Yesu kpɛkpɛ' biʼbo ki ye bi la tɔke nil kí ye u yé *Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo.

Yesu len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó

(Mark 8:31–9:1; Luk 9:22-27)

21 Kí ñɛ u ya yo nɛ *Yesu cin' ki tɔkeh uʼpanpaankaab ki teh nì kpɛ wɔ ń jo Yerusalɛm, *Sufmbɛ ya ciɛnb nin *bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb ń tì jɛ̀nde wɔ kí gbien, kí ku wɔ, nɛ wienta daali wɔ ń mɛkre bitɛnkpiib ni.

22 Nɛn saan nɛ Piɛr taa' wɔ ki jɛnde', ki tì kɔnh nin wɔ ki teh: «Yonbdaan, Uwien ń cère nɛ̀ ń tien mitafaam kí gɛ̀bre. U la cère nɛ̀ ń tu ŋɛ.»

23 Nɛ *Yesu jiɛbe' ki tɔke' Piɛr ki ye: «Paare nʼpuoli; Satan, a lìeke nni usɛn nɛ. Kimɛ aʼyɛnmaale ŋa ñɛn' Uwien saan, ì yé binib yi nɛ.»

24 Nɛ ki tɔke uʼpanpaankaab ki ye: «Unil yíe wɔ ń paan nʼbo la, u la tɔnge uba, wɔ ń li yuunh uʼdɔpɔnpɔn ki bukeh, kí li paakeh nʼbo†. 25 Kimɛ wà kɛ yíe wɔ ń fie uʼmiɛl la, wɔn nɛ li kpo kí juore fɛnm. Ama wà kɛ li tuo kí kpo min bo la, wɔn nɛ li lɛ limiɛl. 26 Unil laa' uŋɛndun wuu ni ya bont kɛ ŋɔ ki tì luo' limiɛl la, u laa' bɛ ya kpɛle nɛ? Bii unil li taa bà kí pɛ kí teke uʼmiɛl-i? 27 Lidaali liba, Unil ya Bijɛ lá li baa ní, kí li tɔke nin uʼtonsɔnb Uwien ya tondb, kí li ŋmɔbe uʼBaa Uwien ya kpiɛke. U ya yo nɛ u li jiin unil kɛ u sɔn' ma bo. 28 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, binib bà se niɛ saan nɔ ya biba li lɛ *Unil ya Bijɛ we ní uʼbɛl ni nɛ kí yaan kí kpo.»

17

Yesu ya gbɛnɛnt lèbre'

(Mark 9:2-13; Luk 9:28-36)

1 Iwien iluob gɛ̀bre', nɛ *Yesu taa' Piɛr nin Saak nin uʼninjɛ San ki jɛnde' ki tì don' lijɔfɔfɔkrl liba bo. 2 Uʼgbɛnɛnt lèbre' biʼnun bó nɛ uʼnun bó windeh tɛn uwien. Uʼwɛngolkaar pende' tɛn kuwenwenku. 3 Nɛ bi laa' Moyis nin Eli puɔ' uʼsaan bi tɔkeh tigbɛr. 4 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, ti te niɛ saan ma nɔ, nì mɔn nɛ. A yíe la, á cère ń pɔ niɛ saan ininbon* ita, sin liba, Moyis liba, *Eli mɔ liba.»

5 U lienh uʼñɔbu ŋa laan lu' nɛ kutɛwɔlgbɔnpenpienku kuba baa' ki lá pibn' biʼbo. Nɛ bi cii' uniɛke uba bó kutɛwɔlgbɔnku nnɔ ni u ye: «NʼBijɛ sɔ nɔ, n yíe wɔ; nɛ nʼyɛnm sɔnge uʼbo. Li cengeh mɛn uʼbó.»

6 Uʼpanpaankaab cii' uniɛke nnɔ bó ma nnɔ, nɛ bujɛwaanbu cuo' bɛ ki tì kɛnde', nɛ bi pùon' tingi ni. 7 *Yesu baa' ki lá mɛ' bɛ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Fii mɛn. La cère mɛn jɛwaanbu ń li ŋmɔbe nɛ.» 8 Bi yaare' ma nnɔ, ba ji laa' nitɔ, bi laa' Yesu baba nɛ.

9 Bi jiinh lijuɔl nnɔ ya tingi ma nnɔ, nɛ *Yesu kpɛkpɛ' biʼbo ki ye: «Ni la tɔke uba ni laa' nà nɔ, kí tì baa uyo wà Unil ya Bijɛ li mɛkre bitɛnkpiib ni nnɔ.»

10 Nɛ uʼpanpaankaab nnɔ niire' wɔ ki ye: «Bɛ tien' *Yiko ya wɔnwɔknb lienh ki teh *Eli li baa nɛ kí yaan Kristo ń baa ní?» 11 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «*Eli li mɔnbe kí baa kí lá tùɔre tibont kɛ nɛ kí yaan. 12 N tɔkeh nɛ nɛ, *Eli baa' ŋɔ. Ama ba bɛnde' wɔ, nɛ ki tien' wɔ bi yíe ma bo. Bi jɛ̀nde' wɔ ma bo nnɔ, bi li jɛ̀nde *Unil ya Bijɛ mɔ nnɔ nɛ.»

13 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ, nɛ uʼpanpaankaab bɛnde' ki ye u lienh San wà là siih binib Uwien ya ñunm nnɔ ya gbɛr nɛ.

Yesu ŋɔre' usɛnpol kibuk kiba saan

(Mark 9:14-29; Luk 9:37-43)

14 Tɔ, *Yesu nin uʼpanpaankaab nnɔ tì baa' linigol saan uyo wà nnɔ, nɛ ujɛ uba baa' ki lá gbaan' uʼnintuɔli, 15 ki tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, muɔ nʼbuk micɛcɛkm. Kì luh libinbil nɛ ki jɛ̀ndeh ki gbiekeh. Kì sɔbe ki luh umu nin miñunm ni nɛ. 16 N tuke' kɛ̀ ki baa' ní aʼpanpaankaab saan, nɛ ba fre' ki cère' kì faake'.» 17 Nɛ *Yesu ye: «Ninbi fɛnfɛnnɔ ya nibɛ, na teke' Uwien ki jin', ki yé binib bà bre. N li wuɔke niʼsaan kí tì kpaan mila nɛ? N li ŋmɔbe sukle niʼbo kí tì kpaan mila nɛ?» Nɛ ki ye: «Taa mɛn kibuk nnɔ ní.» 18 Bi taa' kɛ̀ ní, nɛ u tiɛn' usɛnpol wà ŋaake kɛ̀ nnɔ bo, nɛ u siere' kiʼsaan. Nɛ kì faake' i ya tàan bo.

19 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu ya panpaankaab baa' ki lá niire' wɔ biʼbaba bo ki ye: «Bɛ tien' tinbi ŋa fre' ki ŋɔre' usɛnpol nnɔ?» 20 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Niʼtekjim nɛ ŋa yɛbe. Nɛn nɛ cère' na fre' ki ŋɔre' wɔ. N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ni bi ŋmɔbe mitekjim mì waa tɛn kusiiku kùa bi yih kù mutaar nnɔ ya bim mɔnɔn la, ni bi li fre kí tɔke lijuɔl liɛ kí ye: ‹Siere niɛ saan, kí tì sere niɛ bó,› nɛ lɛ̀ ń siere. Na bi li gbɛle niba. 21 [Ama usɛnpol wuɔ ya bol wɔn, na lòle' ñɔbu ki kàare' la, na ń fre kí ŋɔre wɔ.]»†

Yesu tí len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó

(Mark 9:30-32; Luk 9:43b-45)

22 Lidaali liba, *Yesu nin uʼpanpaankaab taan' Galile ni, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Bi li taa *Unil ya Bijɛ kí ŋukn binib, 23 bɛ ń ku wɔ. Ama wienta daali, u li mɛkre bitɛnkpiib ni.» Nɛ biʼyɛnm saa' ki gbien'.

Uwien ya duku ya lɛnpo

24 *Yesu nin uʼpanpaankaab baa' Kapɛrnawum ya du ni. Nɛ binib bà teknh Uwien ya duku ya lɛnpo nnɔ baa' ki lá niire' Piɛr ki ye: «Aʼcɛnbaa wɔn ŋa pɛ̀h Uwien ya duku ya lɛnpo nɛ-a?» 25 Nɛ u ye: «U pɛ̀h nɛ.»

Piɛr tì baa' iden, nɛ *Yesu kpiɛ' ki niire' ki ye: «Simɔn, uŋɛndun wuu ya bɛrb teknh biʼdu ya nib saan nɛ lɛnpo bii bicɛnb saan-i? A maaleh ki teh ba?»‡ 26 Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Bi teknh bicɛnb saan nɛ.» Nɛ *Yesu ye: «Nnɔ la, biʼdu ya nib bɛn fuoreh nɛ-a! 27 Ama ta yíe tí bii bɛ. Li joh miñunciɛnm bó kí tì wiɛ ufebe. A li cuo ujɛnkpiɛk wà nnɔ, á yàare' uʼñɔbu, a li lɛ bulikbu uʼñɔbu ni. Á taa kí tì pɛ̀ min nin sin bo.»

18

Ŋmɛ yé unikpɛkpiɛk-i?

(Mark 9:33-37; Luk 9:46-48)

1 U ya yo nɛ *Yesu ya panpaankaab baa' ki lá niire' wɔ ki ye: «Ŋmɛ yé unikpɛkpiɛk Uwien ya bɛl ni?» 2 Nɛ u yin' kibuk kiba, ki taa' kɛ̀ ki sien' biʼsiik ni, 3 nɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, na cère' niʼtetem te tɛn mubumu yaam la, na ń kɔ *Uwien ya bɛl ni. 4 Unil wà kɛ jiin' uʼba tingi ki te tɛn kibuk kiɛ nɔ te ma bo la, u ya daan nɛ yé unikpɛkpiɛk Uwien ya bɛl ni. 5 Wà kɛ teke' kibuk tɛn kiɛ nʼyel bo la, u teke' min nɛ.»

La cère ubaan uba ń tùre Uwien ya sɛn

(Mark 9:42-48; Luk 17:1-2)

6 «Ama ibaan yà teke' nni ki jin' nɔ, unil cère' iʼni uba tùre' Uwien ya sɛn la, bi bi taa' linɛ̀ciɛnl, ki jɔn' uʼtule ni, ki ture' wɔ ki wiɛ' miñunciɛnm ya lùɔl ni la, nì bi li tu udaan bo. 7 Mibiikm yé nibonn nà bre uŋɛndun bo nɛ. Mibiikm lì li tuu ki te nɛ. Ama nì bre unil wà cèreh mibiikm bàareh nnɔ bo.

8 «Aʼnuɔ bii aʼtaal nɛ cèreh a biih la, cere tù kí wiɛ kí jɛnde aʼba saan. A ŋmɔbe unuɔ uba bii litaal liba, ŋɔ ki laa' limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm la, nì tu nin á li ŋmɔbe inuɔ ile nin itàan ile, ŋɔ kí kɔ umu wà ŋa ń kpiin ni. 9 Aʼnunbu nɛ cèreh a biih la, lìkre bù kí wiɛ kí jɛnde aʼba saan. A ŋmɔbe bununbu buba, ki laa' limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm la, nì tu nin á li ŋmɔbe inun ile, ŋɔ kí kɔ umu wà ŋa ń kpiin ni.»

Upe wà bole' ya kpɛnjɛnm

(Luk 15:3-7)

10 «Li bɛn mɛn ki la yin ibaan yiɛ ya uba fɛnm. N tɔkeh nɛ nɛ, *Uwien ya tondb bà gu bɛ nnɔ tuu ki tiɛn biʼbó nʼBaa wà te paaki bó ya nun bó nɛ. 11 [Unil ya Bijɛ baa' uŋɛndun wuu ni wɔ ń lá ŋmiɛn binib bà tùre' Uwien ya sɛn nɛ.]*

12 «Unil ŋmɔbe ipe kobk, iʼni uba bole' la, ni maaleh ki teh u li tien mila? Wa ń cère ipe piwɛ nin iwɛ nnɔ kupekpaabaaku ni, kí jo kí tì nuun wà bole' nnɔ-ɔɔ? 13 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, u tì laa' wɔ la, uʼyɛnm li sɔnge upebaab nnɔ bo, kí cɛn ipe piwɛ nin iwɛ yà ŋa bole' nnɔ bo. 14 Nnɔ nɛ, niʼBaa wà te paaki bó ŋa yíe ibaan yiɛ ya uba ń tùre.»

Aʼtɔ bii' ŋɛ la, a li tien ma bo

15 «Aʼtɔ bii' ŋɛ la, ñikn kí jo kí tì lɛ wɔ niʼlele bo, kí tɔke wɔ uʼbiil. U cii' ki de' ŋɛ la, tigbɛr nnɔ gben' nínɔ. 16 U yìe', ka cii' ki de' ŋɛ la, ñikn kí taa unil uba bii bile, kí kpɔbn aʼba bó, kí tí ń jo uʼsaan kí tì lɛ wɔ, ŋɔ ní gben tigbɛr nnɔ, kimɛ nì kɛle' Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹Bi ye bɛ ń gben tigbɛr tà kɛ la, bi li cenge bimɔ̀nkunb bile bii bita bó nɛ kí yaan kí gben tù.› 17 Ama u yìe', ka cii' ki de' biʼmɔ la, taa tù kí tɔke *Kristo ya taanl yaab. U yìe', ka cii' ki de' biʼmɔ la, á liike wɔ tɛn unil wà ŋa bɛn Wien bii ulɛnpotekl.

18 «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ni yìe' nibonn nà kɛ uŋɛndun wuu ni la, bi li yìe nɛ̀ paaki bó mɔ nɛ. Ni tuo' nibonn nà kɛ uŋɛndun wuu ni la, bi li tuo nɛ̀ paaki bó mɔ nɛ.

19 «N tí tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, niʼni bile kpaan' buñɔbu uŋɛndun wuu ni, ki kàare' ki miɛ' nʼBaa wà te paaki bó nà kɛ la, u li de bɛ nɛ̀ nɛ. 20 Kimɛ binib bile bii bita taan' nà saan nʼyel bo la, n te biʼsiik ni.»

Utonsɔnl wà ŋa tuo' ki fère' uʼtɔ ya gbɛr

21 Nɛn saan nɛ Piɛr baa' ki lá niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, nʼtɔ biih nni la, n li fère wɔ bolm miŋɛ nɛ? N li fère wɔ haali bolm milole nɛ-ɛɛ?» 22 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Na yé á fère wɔ bolm milole; fère wɔ haali pilolole bolm milole.

23 «Nɛn bo, Uwien ya bɛl naan ubɛrciɛn wà yíe wɔ ń bɛnde uʼfaal kpɛ ma uʼtonsɔnb saan nnɔ nɛ. 24 U cin' ma nnɔ, bi taa' ní uʼtonsɔnl uba nɛ, u kɔn' lifɛ̀nl ni uʼcɛnbaa saan ilike tibɔtɔr tibɔtɔr ta dindin. 25 Wa ŋmɔbe like kí pɛ̀ lifɛ̀nl nnɔ ma nnɔ, nɛ uʼcɛnbaa ye lifɛ̀nl nnɔ bo, bɛ ń taa wɔn nin uʼpo nin uʼbumu nin u ŋmɔbe tibont tà kɛ kí kuɔre, kí taa ilike ní. 26 Nɛ utonsɔnl nnɔ gbaan' uʼcɛnbaa ya nintuɔli, ki gbáanh wɔ ki teh: ‹Nʼcɛnbaa, ñikn kí tien sukle. N li pɛ̀ ŋɛ n kɔn' lifɛ̀nl là ni aʼsaan nnɔ kɛ.› 27 Nɛ uʼcɛnbaa muɔ' wɔ micɛcɛkm cɛɛn, ki cɛ̀be' wɔ lifɛ̀nl nnɔ, nɛ ki taa' wɔ ki wiɛ'.

28 «Ama utonsɔnl nnɔ ñɛn' saali, ki laa' uʼtonsɔntɔ uba u ŋmɔbe uʼfɛ̀nl ilike kubɔtuɔku, nɛ u cuo' wɔ, ki sɛre' uʼtule ni, ki tɔke' wɔ ki ye: ‹Pɛ̀ nni a ŋmɔbe nʼfɛ̀nl là nnɔ kɛ.› 29 Nɛ uʼtonsɔntɔ nnɔ gbaan' uʼnintuɔli, ki gbáanh wɔ ki teh: ‹Ñikn kí tien sukle. N li pɛ̀ ŋɛ.› 30 Nɛ wa tuo', ki cuo' wɔ ki tì pɛkn', wɔ ń li te len haali nin uyo wà u li tì pɛ̀ lifɛ̀nl nnɔ. 31 Uʼtonsɔntɔb laa' nì tien' ma, biʼyɛnm saa' ki gbien', nɛ bi jon' ki tì tɔke' biʼcɛnbaa nà kɛ tien'. 32 Nɛn saan nɛ biʼcɛnbaa yin' wɔ, ki tɔke' wɔ ki ye: ‹Utonsɔnbiɛrɔ sin! A gbáan' nni ma nnɔ, nɛ n cɛ̀be' ŋɛ aʼfɛ̀nl kɛ. 33 Aʼmɔ ŋa bi li muɔ aʼtonsɔntɔ micɛcɛkm tɛn n muɔ' ŋɛ ma bo-oo?› 34 Uʼcɛnbaa ya benku ni ben' uʼbo, nɛ u cère' bi dɛre' uʼtub ki taa' wɔ ki tì pɛkn', wɔ ń li te len haali nin uyo wà u li tì pɛ̀ lifɛ̀nl nnɔ kɛ kí gben.

35 «Niʼni wà kɛ ŋa fèreh uʼtɔ uʼbiil nin uʼfɛ̀l kɛ la, nʼBaa wà te paaki bó mɔ li dɛre uʼtub nnɔ nɛ.»

19

Uwien taan' nà la, nil la bore nɛ̀

(Mark 10:1-12)

1 *Yesu len' ki tì gben' uyo wà nnɔ, nɛ ki ñɛn' Galile ya tinfɛnm ni, ki jon' Sude ya tinfɛnm mà te Sudɛn ya kpenpuol bó nnɔ ni. 2 Linigociɛnl paan' uʼbo, nɛ u tì cère' biʼni bà yé biwiɛnb faake'.

3 *Farisiɛnmbɛ biba nɛkn' wɔ, ki yíe bɛ ń biike wɔ, nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Ujɛ ŋmɔbe usɛn wɔ ń wiɛ uʼpo maam kɛ maam bo-oo?» 4 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Na kaan' nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nɛ-ɛɛ? Nì kɛle' ki ye micincinm Uwien là ñɛn' bɛ ma nnɔ, ‹u là ñɛn' ujɛ nin upii nɛ›, 5 nɛ ki ye: ‹Nɛn nɛ cère' ujɛ kuɔn' upii la, u li dàan uʼnaa nin uʼbaa, wɔn nin uʼpo ń taan, nɛ bɛn bile nnɔ ń taan kí tien unibaab.› 6 Nnɔ nɛ ba ji te nib bile, bi ji yé unibaab nɛ. Tɔ, Uwien taan' nà la, nil la bore nɛ̀.»

7 Nɛ bi liɛbe' ki niire' wɔ ki ye: «Bɛ tien' Moyis là ye unil ye wɔ ń wiɛ uʼpo la, wɔ ń kɛle kugbɔnku kí de wɔ kí wuɔn kí ye u wiɛ' wɔ nɛ?» 8 Nɛ *Yesu ye: «Niʼyufaa bo nɛ cère' Moyis là de' nɛ usɛn ní li wiɛnh niʼpuob. Ama micincinm na là te nnɔ. 9 N tɔkeh nɛ nɛ, ujɛ wà ya po ŋa tien' naŋmaal ŋɔ u wiɛ' wɔ ki tí kuɔn' upiitɔ la, ujɛ nnɔ tien' linaŋmaal nɛ.»

10 Nɛ *Yesu ya panpaankaab tɔke' wɔ ki ye: «Ujɛ nin uʼpo ya gbɛr te nnɔ la, ujɛ ŋa bi kuɔn' pii la, nì bi tu.» 11 Nɛ *Yesu ye: «Nib kɛ ŋa ń fre kí tien ni len' nà nɔ. Uwien de' bà mituɔm bi la kuɔn piib nnɔ, bɛn nɛ li tuo. 12 Isɛn yà cèreh binib ŋa kuɔndeh piib ŋa tɛtɛ. Biba te, bi maa' bɛ, ba yé jɛb. Bitɔb te, bi fàare' bɛ nɛ. Bitɔb mɔ te, ka kuɔndeh piib Uwien ya bɛl ya tuonl bo nɛ. Wà kɛ li fre kí cii la, wɔ ń cii.»

Yesu nin mubumu

(Mark 10:13-16; Luk 18:15-17)

13 Nɛn saan nɛ bi tukeh mubumu ki bàareh *Yesu saan ŋɔ wɔ ń taa uʼnuɔ kí paan muʼbo, kí kàare kí de mù. Nɛ uʼpanpaankaab kɔnh nin bɛ. 14 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Cère mɛn mubumu mù ń li bàareh nʼsaan. La piendeh mù mɛn, kimɛ binib bà te tɛn mubumu nɛ si Uwien ya bɛl.» 15 U taa' uʼnuɔ ki paan' muʼbo ki gben', nɛ ki siere' niʼsaan.

Ufàadaan uba ya gbɛr

(Mark 10:17-31; Luk 18:18-30)

16 Tɔ, unacenfaan uba baa' *Yesu saan, ki niire' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, n li tien milɛ mɔnm ŋɔ kí lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm-i?» 17 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Bɛ tien' a niireh nni nà mɔn bo? Wà mɔn te uba nɛ. A yíe á lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm la, li boh *iwɔb.» 18 Nɛ u ye: «I lɛ wɔb-i?» Nɛ *Yesu ye: «La ku nil, ki la teh naŋmaal, ki la suh, ki la nɛndeh nib bo, 19 kí li boh aʼnaa nin aʼbaa, kí li yíe aʼtɔ tɛn a yíe aʼba ma bo.» 20 Nɛ unacenfaan nnɔ ye: «N boh niʼkɛ nɛ. Bɛ biɛ ki pɔre' nni?» 21 Nɛ *Yesu ye: «A yíe á li yé unimɔ̀n kí tì gben la, jo kí tì kuɔre a ŋmɔbe tibont tà, kí taa ilike kí de bicɛcɛkdɛnb, kí li ŋmɔbe lifaal paaki bó, ŋɔ kí baa kí lá paan nʼbo.» 22 Unacenfaan nnɔ cii' nnɔ ma nnɔ, uʼyɛnm saa', nɛ u siere' ki bure', kimɛ u ŋmɔbe lifaal ki gbien'.

23 Nɛ *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, nì faa ki gbien' nin ufàadaan ń kɔ Uwien ya bɛl ni.» 24 Nɛ ki ye: «N tí tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, nì faa nin ufàadaan ń kɔ *Uwien ya bɛl ni ki cɛn' ñɔkma ń càare' mikpɛlpienbonm ni.» 25 Uʼpanpaankaab cii' nnɔ ma nnɔ, nì bɛke' bɛ cɛɛn, nɛ bi ye: «Nì te nnɔ la, ŋmɛ li fre kí ŋmɛre?» 26 *Yesu caan' biʼbo inun, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Binib nɛ ŋa ń fre, Uwien wɔn ŋa gbɛle' niba.»

27 Nɛ Piɛr ye: «Tinbi wɔn la, ti dàan' tiʼbont kɛ nɛ ki paan' aʼbo-a! Ti li lɛ bɛ ya kpɛle?» 28 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, Unil ya Bijɛ lá li kɛ̀le kibɛrbiɛk bo, kí li ŋmɔbe ukpiɛke kí gbien uŋɛndunfaan ni. U ya yo nɛ ninbi bà pɛ nʼbo nnɔ mɔ li kɛ̀le mubɛrbiɛmu piik nin mule bo, kí bu Israyɛl yaab ya baamul piik nin ile nnɔ tibuur. 29 Wà kɛ dàan' uʼden bii uʼninjiɛb bii uʼninsiɛb bii uʼnaa bii uʼbaa bii uʼbumu bii uʼkpàan nʼyel bo la, u li lɛ niʼkɛ bolm kobk, ki li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm mɔ. 30 Bisɛnlierb lá li paan puoli ki yɛbe. Puoli yaab mɔ lá li liere usɛn ki yɛbe.»

20

Ufàadaan uba pɛ̀n' uʼpaatieb ma bo

1 «Uwien ya bɛl naan ufàadaan wà fii' kutɛnŋɛsɔnsɔnku wɔ ń tì nuun paatieb bɛ ń lá sɔn uʼkpàabu ni ya tuonl nɛ. 2 U laa' biba, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: ‹N li pɛ̀ nɛ liwentunl ya paaku nɛ›. Bi tuo' nɛ u wuɔn' bɛ uʼkpàabu. 3 Uwien pende', nɛ u jon' kidaak bó ki tì laa' bitɔb se kiʼni, ka ŋmɔbe tuonl. 4 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: ‹Niʼmɔ ń jo kí tì sɔn nʼkpàabu ni. Ni sɔn ki kpaan' ma bo la, n li pɛ̀ nɛ nnɔ nɛ›, 5 nɛ bi bure'. Liwenyul, nɛ u tí liɛbe' kidaak bó, ki tì laa' bitɔb mɔ se kiʼni, nɛ u tɔke' biʼmɔ nnɔ. Uwien dere', nɛ u tí liɛbe' kidaak bó, ki tí tì tien' nnɔ. 6 Uwien mɔ́ndeh uyo wà nnɔ, nɛ u tí liɛbe' kidaak bó, ki tí tì laa' bitɔb mɔ tí se kiʼni, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: ‹Bɛ tien' nɛ ni tun' ki se nɔ nnɔ ka sɔnh niba?› 7 Nɛ bi ye: ‹Ta laa' wà li de tɛ tuonl nɛ› Nɛ u ye: ‹Niʼmɔ ń li joh kí tì sɔn nʼkpàabu ni.›

8 «Uwien lu' ma nnɔ, nɛ ufàadaan nnɔ tɔke' uʼtonsɔnb ya ciɛn ki ye: ‹Yin paatieb nnɔ ní kí lá pɛ̀ bɛ biʼpaaku. Cin kí li paanh bà paan' puoli bó ní nnɔ kí tì fɔre bà liere' usɛn.› 9 Bà baa' liwenmɔ́nl nnɔ baa' bɛ ń lá teke biʼpaaku, nɛ u pɛ̀n' wà kɛ liwentunl ya paaku. 10 Bà liere' usɛn nnɔ mɔ baa' bɛ ń lá teke biʼpaaku ki maaleh ki teh bi li lɛ kí gɛ̀bre puoli bó yaab nnɔ nɛ. Nɛ u pɛ̀n' biʼmɔ wà kɛ liwentunl ya paaku. 11 Bi teke' biʼpaaku ma nnɔ, nɛ ki kɔnh nin ufàadaan nnɔ 12 ki teh: ‹Bà paan' puoli bó nnɔ sɔn' kukurku kuba kpein nɛ. Tinbi ya gbɛn nɛ ben' liwentunŋmɛnl. Kutòntònku nii' tɛ. Nɛ a cère' tinbi nin bɛn ya paaku kpɛ-a!› 13 Nɛ ufàadaan nnɔ tɔke' biʼni uba ki ye: ‹Nʼjɔ, ma jin' ŋɛ. A bi tuo' ki ye a li teke liwentunl ya paaku nɛ. Na te nnɔ-ɔɔ? 14 Teke aʼlike kí li kunh. N yíe ń de puoli bó yaab tɛn n de' ŋɛ ma bo nɛ. 15 Ma ŋmɔbe sɛn ń taa nʼlike kí tien n yíe ma bo-oo? N ŋmɔbe tinimɔ̀nt ma nnɔ nɛ cère' a ŋmɔbe iponponbe-ee?› »

16 Tɔ, *Yesu tɔke' ki ye: «Nnɔ nɛ puoli bó yaab lá li liere usɛn, nɛ bisɛnlierb mɔ lá li paan puoli bó.»

Yesu len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó nta bo

(Mark 10:32-34; Luk 18:31-34)

17 *Yesu yíe wɔ ń dùo Yerusalɛm bó, nɛ ki taa' uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ, ki ñɛn' ugbɛ. Bi joh ma nnɔ nɛ u tɔkeh bɛ ki teh: 18 «Li cengeh mɛn, ti doh Yerusalɛm bó nɛ. Ti tì baa' la, bi li taa Unil ya Bijɛ kí ŋukn bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb, bɛ ń bu wɔ tibuur, kí ye u kpɛ bɛ ń ku wɔ, 19 nɛ kí taa wɔ kí ŋukn bà ŋa yé Sufmbɛ, bɛ ń lɛ̀ wɔ, kí ñì wɔ inalɛbe, kí yaan kí kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo, nɛ wienta daali wɔ ń mɛkre bitɛnkpiib ni.»

Yesu ya panpaankaab bile ya naa ya miɛbu

(Mark 10:35-45)

20 Nɛn saan nɛ Sebede ya bijiɛb bile ya naa taa' bɛ ní *Yesu saan, ki lá gbaan' uʼnintuɔli, ki ye wɔ ń pu wɔ nibonn niba. 21 Nɛ u niire' wɔ ki ye: «A yíe ba?» Nɛ u ye: «A lá jin' aʼbɛl la, á cère nʼbijiɛb bile biɛ ń li kɛ aʼsaan. Uba ń li kɛ aʼnɔjie bó, utɔ mɔ aʼnɔgɛn bó.» 22 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Na bɛn ni miɛh nni nibonn nà. Ni li fre kí ji n li ji ijɛnd yà nnɔ-ɔɔ?»* Nɛ bi ye: «Ti li fre.» 23 Nɛ u ye: «Imɔ̀n, ni li ji n li ji ijɛnd yà nnɔ. Ama binib bà li kɛ̀le nʼnɔjie bó nin nʼnɔgɛn bó nnɔ wɔn na yé min nɛ li gɛ̀nde bɛ. NʼBaa nɛ li de mifɛnm nnɔ u bonde' mɛ̀ ki ble' binib bà nnɔ.»

24 Nɛ uʼpanpaankaab piik bà sìen' nnɔ cii' Sebede ya bijiɛb nnɔ tɔke' *Yesu ki ye bà, nɛ biʼbenku ni ben' biʼbo. 25 Nɛ *Yesu yin' bɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Ni bɛn nì te ma uŋɛndun wuu ni. Bà yé idu ya bɛrb nnɔ wɔbndeh iʼnib nɛ, nɛ bà ŋmɔbe ticiɛnt nnɔ wɔngeh bɛ biʼtuɔm kpɛ ma bo. 26 Na ń li te nnɔ ninbi ni. Niʼni wà yíe wɔ ń li yé uciɛn la, wɔ ń tien uʼba niʼtonsɔnl. 27 Wà yíe wɔ ń li yé usɛnlier la, wɔ ń tien uʼba uʼyonb. 28 Kimɛ *Unil ya Bijɛ ŋa baa' uŋɛndun wuu ni bɛ ń sɔn kí de wɔ. U baa' wɔn nɛ ń sɔn kí de binib, kí kpo ŋɔ kí dɛ binib bà yɛbe kí wiɛ.»

Yesu likre' ijùɔn ile

(Mark 10:46-52; Luk 18:35-43)

29 *Yesu nin uʼpanpaankaab ñɛh Seriko ya du ni uyo wà nnɔ nɛ linigociɛnl paan' biʼbo. 30 Ijùɔn ile kɛ sɛngbaal ki cii' bi ye *Yesu nɛ gɛ̀breh, nɛ ì wuureh ki teh: «Yonbdaan, *Dafid ya yaabile, muɔ tɛ micɛcɛkm.» 31 Nɛ linigol nnɔ tɛngeh iʼbo ki teh yɛ̀ ń ŋmile, ama ì tùɔreh ki wuureh nɛ ki teh: «Yonbdaan, *Dafid ya yaabile, muɔ tɛ micɛcɛkm.» 32 Nɛ *Yesu sere' ki yin' ijùɔn nnɔ, nɛ ki niire' yɛ̀ ki ye: «Ni yíe ń tien bà kí de nɛ?» 33 Nɛ ì ye: «Yonbdaan, ti yíe tí likre nɛ.» 34 *Yesu muɔ' yɛ̀ micɛcɛkm cɛɛn, ki mɛ' iʼnun, nɛ ì likre' i ya tàan bo, ki paan' uʼbo.

21

Binib kpiɛkreh Yesu u tì kɔn' Yerusalɛm ni

(Mark 11:1-11; Luk 19:28-40; San 12:12-19)

1 *Yesu nin uʼpanpaankaab tì nɛke Yerusalɛm, ki tuo' Bɛtifaaje ya du, u te Olifi ya siin ya juɔl bó. Bi tì tuo' niʼsaan ma nnɔ, nɛ *Yesu sɔn' uʼpanpaankaab ni bile 2 ki tɔke' bɛ ki ye: «Li joh mɛn udu wà te inun bó nɔ ni. Ni tì kɔn' uʼni la, ni li pɔk kí lɛ uŋuunñɔ uba lùo, uʼbuk se uʼsaan. Ní lore wɔ, kí taa wɔn nin uʼbuk kɛ ní. 3 Unil ye nɛ niba la, ní ye: ‹Yonbdaan nɛ ciɛke yì.› Bi li pɔk kí cère ní taa yì kí bure nɛ.»

4 Nì tien' ŋɔ *Uwien ya ñɔbonsɔknl là len' nà nnɔ nɛ̀ ń tien. Nɛ u là ye:

5 «Tɔke mɛn Siyɔn yaab kí ye biʼbɛrciɛn we ní.

U te suoo nɛ, ki jɛke uŋuunñɔ nin uʼbuk.»

6 Nɛ *Yesu ya panpaankaab bile nnɔ bure', ki tì tien' u len' ma nnɔ, 7 ki tuke' uŋuunñɔ nin uʼbuk nnɔ ki baa' Yesu saan, nɛ ki taa' biʼliɛr ki paan' iʼbo, *Yesu jɛ̀ke'. 8 Binib ligol taah biʼliɛr ki pɛ̀reh usɛn ni. Bitɔb mɔ bɛreh tifɛr kí lá pɛ̀reh. 9 Nɛ linigol là le usɛn nin là pɛ puoli nnɔ wuureh ki teh: «Osana*, *Dafid ya yaabil. Uwien ya mɔnm ń li te wà we ní Yonbdaan ya yel bo nnɔ bo. Osana, Uwien wà te paaki bó.»

10 Tɔ, *Yesu tì baa' Yerusalɛm ni ma nnɔ, nɛ udu nnɔ kɛ jènge', binib niireh ki teh: «U lɛ daan bɛ nɛ?» 11 Nɛ linigol nnɔ ye: «U yé *Yesu *Uwien ya ñɔbonsɔknl wà ñɛn' Nasarɛt Galile ya tinfɛnm ni nnɔ nɛ.»

Yesu ŋɔre' ikpenkpend Uwien ya duku ya luo bo

(Mark 11:15-19; Luk 19:45-48; San 2:13-22)

12 *Yesu kɔn' Uwien ya duku ya luo bo, nɛ ki ŋɔre' binib bà kuɔreh tiwɛnt nin bà daanh nnɔ kɛ ki ñɛn'. Ki tuture' bilikkpendb ya teb nin bà kuɔreh inɛnjel nnɔ mɔ ya biɛmu ki gbɔ̀be'.

13 Nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni

ki ye: ‹Bi li yin uʼduku ikaare ya duku nɛ,

ama ninbi taah kù ki teh binasub ya tantaanbùol nɛ.› »

14 Nɛn saan nɛ ijùɔn nin iwɔ̀b bàareh *Yesu saan Uwien ya duku ya luo bo, nɛ u cèreh ì faakreh. 15 *Bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb laa' *Yesu tien' miyɔkm ya bont tà nnɔ, ki cii' mubumu wuureh Uwien ya duku ya luo bo ki teh: «Osana, *Dafid ya yaabil» ma nnɔ, nɛ biʼbenku ni ben' uʼbo. 16 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Ŋa ciih mubumu muu lienh ki teh ba nɛ-ɛɛ?» Nɛ u ye: «N ciih. Na laan kaan' *Uwien ya gbɔnku ni nì kɛle' nà saan ki ye: ‹Uwien cère' mubumu nin mucɛnfɛndmu pɛ̀keh wɔ nnɔ nɛ-ɛɛ?› » 17 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki siere' ki dàan' bɛ, ki ñɛn' Yerusalɛm ni, ki jon' ki tì gɔn' Betani ya du ni.

Yesu wiɛ' bukɛnkɛnbu buba miŋùum

(Mark 11:12-14, 20-24)

18 Nì faa', *Yesu liɛbeh Yerusalɛm bó ma nnɔ, nɛ mikònm cuo' wɔ. 19 U laa' bukɛnkɛnbu buba se sɛngbaal, nɛ u jon' buʼsaan, ka laa' kɛnkɛn buʼbo. U laa' tifɛr baba nɛ buʼbo, nɛ ki tɔke' bù ki ye: «Ŋa ji li lùon bil fiebu.» Nɛ busubu nnɔ kuore' buʼkɛkɛ i ya tàan bo.

20 Uʼpanpaankaab laa' nnɔ ma nnɔ, nɛ nì cuo' bɛ miyɔkm cɛɛn. Nɛ bi ye: «O! Bɛ tien' busubu nnɔ pɔk ki kuore' nɔ nnɔ?» 21 Nɛ *Yesu ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ni teke' Uwien ki jin', ka maaleh milele la, niʼmɔ li fre kí tien nnɔ. Na yé ni li tien nɛn baba nɛ. Ni tɔke' lijuɔl liɛ ki ye lɛ̀ ń fii kí tì lu miñunciɛnm ni la, nì li tien nnɔ nɛ. 22 Ni miɛ' Uwien nibonn nà kɛ niʼkaare ni, ki teke' ki jin' la, u li de nɛ nɛ̀.»

Bi niire' Yesu wà de' wɔ usɛn wɔ ń tien u teh nà nɔ

(Mark 11:27-33; Luk 20:1-8)

23 *Yesu kɔn' Uwien ya duku ya luo bo, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr, nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb nɛkn' wɔ ki niire' wɔ ki ye: «A ŋmɔbe usɛn á tien a teh nà nɔ-ɔɔ? Ŋmɛ nɛ de' ŋɛ u ya sɛn-i?» 24 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nʼmɔ li niire nɛ iniire iba kpein nɛ. Ni fre' ki jiin' nni la, nʼmɔ li tɔke nɛ n ŋmɔbe usɛn wà ki teh n teh nà nɔ. 25 San là siih binib Uwien ya ñunm ma nnɔ, ŋmɛ là de' wɔ usɛn-i? Uwien bii binib-i?» Nɛn saan nɛ bi tɔkeh tɔb ki teh: «Ti ye Uwien nɛ de' wɔ usɛn la, u li niire tɛ kí ye bɛ tien' ta là teke' wɔ ki jin'-i? 26 Ti tí ye binib nɛ de' wɔ usɛn la, ti fɛnge linigol nnɔ mɔ, kimɛ biʼkɛ maaleh ki teh San là yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ.» 27 Nɛ bi jiin' wɔ ki ye: «Ta bɛn.» Nɛ *Yesu mɔ jiin' bɛ ki ye: «Nʼmɔ ŋa bɛn, ka ń tɔke nɛ n ŋmɔbe usɛn wà ki teh n teh nà nɔ mɔ.»

Ninjiɛb bile ya kpɛnjɛnm

28 *Yesu tí len' ki ye: «Maale mɛn kí liike n li tɔke nɛ nà nɔ ya tingi. Ujɛ uba nɛ là te ki ŋmɔbe bijiɛb bile, nɛ ki tɔke' uciɛn ki ye: ‹Nʼbukɛ, jo kí tì sɔn bukpàabu ni dinnɔ.› Nɛ u ye: 29 ‹Ma we.› Nì pukn' waamu, nɛ u lèbre' uʼyɛnmaale ki jon' ukpàabó. 30 Nɛ ujɛ nnɔ jon' uwaal saan ki tɔke' mɔ ki ye: ‹Nʼbukɛ, jo kí tì sɔn bukpàabu ni dinnɔ.› Nɛ u ye: ‹Nʼbaa, n li jo,› nɛ ka jon'.» 31 Nɛ *Yesu niire' bɛ ki ye: «Mubumu mule nnɔ ni, ki lɛ tien' kiʼbaa yíe nà?» Nɛ bi jiin' ki ye: «Ukpiɛke nnɔ.» Nɛ u ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, *bilɛnpotekb nin ijɛnkpend li kpiɛ kí kɔ Uwien ya *bɛl ni nin nɛ. 32 Kimɛ San baa' ní ki lá wuɔn' nɛ usɛn wà mɔn, nɛ na teke' wɔ ki jin'. Ama bilɛnpotekb nin ijɛnkpend nɛ teke' wɔ ki jin'. Nin ni laa' bi teke' wɔ ki jin' ma kɛ nnɔ na lèbre' niʼtetem, ní teke wɔ kí ji.»

Bikpàab bà bre ya kpɛnjɛnm

(Mark 12:1-12; Luk 20:9-19)

33 «Li cengeh mɛn mikpɛnjɛntɔm. Udendaan uba nɛ là te ki ŋmɔbe bukpàabu, ki caan' bukpàabu nnɔ ni tisir tà bi taah tuʼbii ki ŋɛh fɛn nnɔ, nɛ ki bɛke' ki linde' bù, ki gbin' kubùoku kùa bi li ŋmɛngeh isibii nnɔ buʼni, ki caan' kininbɛntaak buʼni, ki taa' bù ki guun' bikpàab biba, nɛ ki bure' usɛn. 34 Uyo wà isibii nnɔ tì ben' nnɔ, nɛ u sɔn' uʼtonsɔnb bikpàab nnɔ saan, bɛ ń tì teke wɔn ukpɛdaan ya bó ní. 35 Bitonsɔnb nnɔ tì baa' ma nnɔ, nɛ bikpàab nnɔ cuo' bɛ, ki ñi' uba, ki ku' utɔ, ki yèke' utɔ itɛn. 36 Nɛ ukpɛdaan nnɔ tí sɔn' bitonsɔntɔb bi yɛbe ki gɛ̀bre' bikpiɛkb nnɔ. Nɛ bikpàab nnɔ tí tì tien' biʼmɔ nnɔ. 37 Nɛ u fɔre' ki sɔn' uʼbijɛ biʼsaan, ki maaleh ki teh u yé uʼbijɛ ma nnɔ, bi li tì bo wɔ nɛ. 38 Ama bikpàab nnɔ laa' uʼbijɛ we ní ma nnɔ, nɛ bi tɔke' tɔb ki ye: ‹Wɔn nɛ yé uʼfaajil, cère mɛn tí ku wɔ, ŋɔ lifaal nnɔ ń juore tiʼyaal.› 39 Nɛ bi cuo' wɔ, ki ñɛn' ukpɛgbɛ, ki tì ku' wɔ.» 40 *Yesu niire' ki ye: «Tɔ, ukpɛdaan nnɔ lá baa' ní uyo wà la, u li tien bikpàab nnɔ mila?» 41 Nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb nnɔ jiin' wɔ ki ye: «U li ku bibiɛrdɛnb bugbɛn mikubiɛrm nɛ, kí taa uʼkpàabu nnɔ kí de bikpɛtɔb bɛ ń li dienh wɔ isibii uyo wà u yíe.»

42 Nɛ *Yesu ye: «Na kaan' *Uwien ya gbɔnku ni nì kɛle' nà saan ki ye:

‹Litɛnl là bidumɛb wiɛ' lɛ̀ nnɔ,

lɛn nɛ lá tien' litɛnkpiɛkl là co kuduku nnɔ nɛ-ɛɛ?

Yonbdaan nɛ tien' nnɔ,

nɛ nì ŋmɔbe kuñuɔrku tiʼnun bó.›

43 «Nɛn nɛ cère' n tɔkeh nɛ ki teh Uwien li fie uʼbɛl niʼsaan, kí taa lɛ̀ kí de linibol là li teh u yíe nà. 44 [Wà kɛ lu' litɛnl nnɔ bo la, u li kɔkuɔ nɛ. Litɛnl nnɔ lu' wà bo la, lì li mɛmɛre wɔ nɛ.]»†

45 Bitɔtuɔrciɛnb nin *Farisiɛnmbɛ cii' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki bɛnde' ki ye *Yesu tɔkeh bi ya gbɛr nɛ. 46 Nɛ biʼnun mɔ́n bɛ ń cuo wɔ, ama bi fɛnge' linigol nnɔ, kimɛ linigol nnɔ tuo' ki ye *Yesu yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ.

22

Tipiikuɔnjier ya kpɛnjɛnm

(Luk 14:15-24)

1 *Yesu tí pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: 2 «Uwien ya *bɛl naan ubɛr wà tien' uʼbijɛ ya piikuɔn, 3 ki sɔn' uʼtonsɔnb bɛ ń tì yin binib bà u yíe bɛ ń baa kí lá ji nnɔ nɛ. Bi yin' bɛ, nɛ bi yìe' ka baa'. 4 Nɛ u tí sɔn' bitonsɔntɔb bɛ ń tì tɔke bɛ kí ye u bonde' uʼjier kɛ ki gben'-a. U kòre' uʼnajɛ nin uʼwɛnkobr tà gbenge, ki bonde' tibont kɛ ki gben'-a, ki ye bɛ ń baa ní, 5 nɛ ba tɔnge'. Biba bure' biʼkpàan bó, bitɔb mɔ bure' biʼkpenkpende. 6 Bà sìen' nnɔ cuo' bitonsɔnb nnɔ, ki jɛ̀nde' bɛ, ki ku' bɛ. 7 Ubɛr nnɔ ya benku ni ben' ki gbien', nɛ u sɔn' uʼsojambɛ, bi tì ku' binikub nnɔ, ki sɛ' biʼdu. 8 Nɛ u tɔke' uʼtonsɔnb ki ye: ‹Upiikuɔn ya jier bonde'-a. Ama binib bà n yin' bɛ nnɔ ŋa kpɛ bɛ ń ji tijier nnɔ. 9 Li joh mɛn udu ni nin isɛnnaan, kí tì yin ní ni li lɛ binib bà kɛ, bɛ ń baa kí lá ji upiikuɔn ya jier nnɔ.› 10 Nɛ uʼtonsɔnb nnɔ jon' udu ni nin isɛnnaan, ki tì yin' ní bi laa' bà nnɔ kɛ, bà mɔn nin bà bre kɛ. Nɛ bi baa' ki gbe kuduku kùa bi jinh tijier kuʼni nnɔ.

11 «Ubɛr kɔn' wɔ ń liike binib bà baa' bɛ ń ji tijier nnɔ, nɛ ki laa' ujɛ uba ŋa guo upiikuɔn nnɔ ya kpɛlcɛr. 12 Nɛ u niire' wɔ ki ye: ‹Nʼjɔ, a tien' mila ki kɔn' ní niɛ saan, ka guo piikuɔn ya kpɛlcɛr-i?› Nɛ wa jiin' wɔ. 13 Nɛ ubɛr nnɔ tɔke' uʼtonsɔnb ki ye bɛ ń cuo wɔ, kí lòle uʼnuɔ nin uʼtàan, kí ñɛn wɔ kí tì wiɛ saali licinñunl ni. Nɛn saan nɛ u li te ki muɔh, ki ŋmɔnh iñɔgbɛn. 14 Kimɛ binib bà Uwien yih bɛ nnɔ yɛbe nɛ, ama u gɛ̀ndeh bà nnɔ nɛ ŋa yɛbe.»

Sesa ya lɛnpolike

(Mark 12:13-17; Luk 20:20-26)

15 Tɔ, *Farisiɛnmbɛ jon' ki tì taan' ki gbiere' ki liike' bi li tien ma kí dɛle kí cuo *Yesu miyɛnfuom ni. 16 Nɛ ki sɔn' biʼpanpaankaab nin ubɛr Herod yaab ya biba *Yesu saan. Nɛ bi tì tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti bɛn ki ye a tɔkeh tigbɛmɔ̀nt nɛ, ki wɔngeh tɛ Uwien ya sɛn mɔnmɔnm, ka fɛnge uba, ka boh uba ki cɛn' utɔ. 17 Nɛn bo, tɔke tɛ a maaleh ma bo. Ti ŋmɔbe usɛn tí li pɛ̀h lɛnpo ki dienh ubɛrciɛn Sesa* bii ta ŋmɔbe?»

18 *Yesu bɛn biʼcekn kpɛ ma bo, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Ninbi iñuɔn ilele ya nibɛ, bɛ tien' ni bìkreh nni? 19 Wuɔn nni mɛn lɛnpo ya likbu.» Bi taa' milikbim miba ki wuɔn' wɔ nɛ, 20 u niire' bɛ ki ye: «Ŋmɛ ya nɛnnɛnku nin uʼyel te miʼbo?» 21 Bi ye: «Ubɛrciɛn Sesa,» nɛ u ye: «Taa mɛn nà yé Sesa yaann kí de Sesa, kí taa nà mɔ yé Uwien yaann kí de Uwien.» 22 Bi cii' nnɔ ma nnɔ, nì cuo' bɛ miyɔkm cɛɛn, nɛ bi dàan' wɔ ki bure'.

Bitɛnkpiib ya mɛkrm ya gbɛr

(Mark 12:18-27; Luk 20:27-40)

23 Nɛn daali nɛ Saduseyɛnmbɛ biba baa' *Yesu saan. Bɛn nɛ lienh ki teh bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre nnɔ. Bi niire' wɔ iniire 24 ki ye: «Cɛnbaa, Moyis là len' ki ye: ‹Unil ya ninjɛ kpo' ki cère' uʼpo, ka ŋmɔbe buk la, wɔ ń kere ukpopii nnɔ, kí maa mubumu kí de uʼninjɛ wà kpo' nnɔ.› 25 Tɔ, ninjiɛb bilole biba nɛ là te tiʼni, nɛ ukpiɛk lá kuɔn' upii, ki kpo' ka maa' buk. Nɛ ulie kere' ukpopii nnɔ, 26 ki mɔ kpo' ka maa' buk. Wà tɔ uʼbo nnɔ mɔ tien' nnɔ. Biʼkɛ bilole tien' nnɔ, ki kpo' ka maa' buk. 27 Nɛ upii nnɔ mɔ tì tonde' ki kpo'. 28 Tɔ, bitɛnkpiib lá mɛkre' uyo wà la, ŋmɛ li si upii nnɔ? Kimɛ biʼkɛ kuɔn' wɔ ki tì bòn' nɛ.» 29 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Na bɛn nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni, ka bɛn Uwien ya tuɔm kpɛ ma bo. Nɛn nɛ cèreh ni tùreh. 30 Bitɛnkpiib lá mɛkre' la, jɛb ŋa ń kuɔn piib, piib mɔ ŋa ń kun cɛr. Bi li te tɛn *Uwien ya tondb nɛ paaki bó. 31 Bitɛnkpiib ya mɛkrm mɛn la, na kaan' Uwien là tɔke' nɛ tigbɛr tà nnɔ nɛ-ɛɛ? 32 U là ye: ‹Min nɛ yé *Abraham nin *Isaak nin *Sakɔb ya Wien.› Uwien ŋa yé tɛnkpiib ya Wien, u yé bà fuobe ya Wien nɛ.»

33 Linigol nnɔ cii' *Yesu tɔke' bɛ nnɔ ma nnɔ, nɛ nì cuo' bɛ miyɔkm cɛɛn.

Li lɛ wɔbl yé likpiɛkl-i?

(Mark 12:28-34; Luk 10:25-28)

34 *Farisiɛnmbɛ cii' *Yesu len' ki jin' *Saduseyɛnmbɛ, nɛ ki taan' uʼsaan. 35 Biʼni bà bɛn yiko mɔnmɔnm nnɔ ya uba, nuunh wɔ ń dɛle kí cuo *Yesu nɛ ki niire' wɔ ki ye: 36 «Cɛnbaa, yiko ya gbɔnku ni, li lɛ wɔbl cɛn' wɔbl kɛ wɔbl-i?» 37 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: « ‹Li yíe aʼYonbdaan Uwien nin aʼfɛ̀l kɛ nin aʼtetem kɛ nin aʼyɛnmaale kɛ.› 38 Lɛn nɛ yé liwɔbkpiɛkl ki cɛn' wɔbl kɛ wɔbl. 39 Liwɔbliel naan likpiɛkl là sɔ: ‹Li yíe aʼtɔ tɛn a yíe aʼba ma bo.› 40 Moyis ya gbɔnt kɛ nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb là len' nà kɛ nnɔ te iwɔb ile yà ni sɔ.»

Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nin Dafid ya gbɛr

(Mark 12:35-37; Luk 20:41-44)

41 *Farisiɛnmbɛ taan' ma nnɔ, nɛ *Yesu niire' bɛ 42 ki ye: «Ni maaleh *Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo bo ki teh ba? Ŋmɛ ya yaabil si wɔ?» Nɛ bi ye: «*Dafid ya yaabil nɛ.» 43 Nɛ u ye: «U yé *Dafid ya yaabil la, nì tien' mila, *Mifuoñaanm là cère' *Dafid yin' wɔ Yonbdaan-i? Kimɛ *Dafid là len' ki ye:

44 ‹Yonbdaan Uwien tɔke' nʼYonbdaan ki ye:

Kɛ̀le nʼnɔjie bó,

kí tì baa' uyo wà n li cère á tɛ aʼnɛnnɛndb kɛ bo litaal.›

45 «*Dafid là yin' Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo uʼYonbdaan la, u ji tien' mila ki liɛbe' ki yé uʼyaabil-i?» 46 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ, uba mɔnɔn ŋa fre' ki laa' ñɔbonl ki jiin' wɔ. Kí ñɛ nɛn daali ma, uba ŋa ji kaabe' ki niire' wɔ niire.

23

Li bɛn mɛn Yiko ya wɔnwɔknb nin Farisiɛnmbɛ bó

(Mark 12:38-40; Luk 11:43-45; 20:45-47)

1 Nɛn saan nɛ *Yesu tɔke' inigol nin uʼpanpaankaab ki ye: 2 «Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ nɛ ŋmɔbe usɛn bɛ ń li tɔkeh Moyis ya yiko ya tingi. 3 Nɛn bo, bi tɔkeh nɛ nà kɛ nnɔ, ní li tuonh, kí li teh bi ye ma. Ni nín la sɔnh bi sɔnh ma bo, kimɛ bi lienh nà nnɔ ba teh nɛn. 4 Bi lùoh ituk yà kpiɛke nɛ ki cèreh binib tukeh, ama bɛn bugbɛn ŋa toh bɛ ń taa biʼnɔbil mɔnɔn kí mɛ yɛ̀. 5 Bi teh biʼbont kɛ binib nɛ ń li ñuɔreh bɛ. Nɛn bo nɛ bi taah Uwien ya gbɛr ya ñɔbon ki teh itil* iba ni, ì piɛ ki cɛn' biʼtɔb yɛ, ki ñiɛh ki pìɛndeh biʼliɛr ya ñɔgbɛn. 6 Bi yíe bɛ ń li kaah binikpɛkpiɛkb ya kànkàan nɛ tinacent ni, ki yíe bɛ ń li kaah inun bó ya biɛmu bo itáan ya dur ni, 7 ki yíe binib ń li gbaandeh ki fuondeh bɛ mudaamu ni, ki yih bɛ ‹Cɛnbaa›. 8 Ninbi la li nuunh binib ń li yih nɛ cɛnbaa, kimɛ ni ŋmɔbe Cɛnbaa uba kpein nɛ. Niʼkɛ yé ninjiɛb nɛ. 9 Ni la yih uba niʼbaa uŋɛndun wuu ni, kimɛ ni ŋmɔbe Baa uba kpein nɛ, u te paaki bó. 10 Ni la li nuunh uba ń li yih nɛ uʼciɛn, kimɛ ni ŋmɔbe uciɛn uba kpein nɛ. Wɔn nɛ yé Uwien ya Nigɛndkɛ *Kristo. 11 Niʼni wà yé usɛnlier la, wɔ ń li yé niʼtonsɔnl. 12 Wà kpiɛke' uʼba la, Uwien li yuɔn wɔ. Wà jiin' uʼba tingi la, Uwien li kpiɛke wɔ.»

Nì bre iñuɔn ilele ya nib bo

(Mark 12:40; Luk 11:39-42, 44, 47-52; 20:47)

13 *Yesu tí len' ki ye: «Ninbi, *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ, iñuɔn ilele ya nibɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni piindeh bunañɔbu binib la kɔ Uwien ya bɛl ni nɛ. Ninbi ŋa ń kɔ len, ka ń tuo binib bà yíe bɛ ń kɔ nnɔ mɔ ń kɔ. [ 14 Ninbi *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ, iñuɔn ilele ya nibɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni jinh ki pendeh bikpopiib, nɛ ki kàareh nì wuɔkreh, ki lɛreh ki teh ni yé binimɔ̀nb nɛ. Nɛn bo nɛ Uwien li dɛre niʼtub kí cɛn u li dɛre binitɔb ya tub ma bo.]†

15 «Ninbi *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ, iñuɔn ilele ya nibɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni cuonh niʼkɛ saan, ki puonh ikpen, niʼnun mɔ́n ní lɛ unil uba kpein mɔnɔn kí tien wɔ unil wà pɛ yiko bo nɛ. Ni tì laa' wɔ la, nɛ ni teh wɔ unil wà kpɛ utudɛre umu wà ŋa ń kpiin ni bolm mile ki cɛn' ninbi.

16 «Ninbi bisɛnwuɔnjuɔnbɛ, nì bre niʼbo; ni tɔkeh ki teh: ‹Unil pole' Uwien ya duku la, na yé niba,› ki liɛbe' ki teh: ‹Unil pole' miñɔ̀km mà te kuʼni nnɔ la, wɔ ń tien u pole' ki ye ma nnɔ.› 17 Ninbi ijɔrjùɔn, ni lɛ bonn cɛn' nitɔnn-i? Miñɔ̀km nnɔ bii Uwien ya duku kùa cère' miñɔ̀km nnɔ yé Uwien yaam-i? 18 Ni tí tɔkeh ki teh: ‹Unil pole' Uwien ya ponpuol la, na yé niba,› ki liɛbe' ki teh: ‹Unil pole' tibonpukaar tà te liʼbo nnɔ la, wɔ ń tien u pole' ki ye ma nnɔ.› 19 Ninbi ijùɔn, ni lɛ bonn cɛn' nitɔnn-i? Tibonpukaar nnɔ bii Uwien ya ponpuol là cère' tibonpukaar nnɔ yé Uwien yaar-i? 20 Nɛn bo, unil pole' Uwien ya ponpuol la, u pole' Uwien ya ponpuol ki kpɔbn' nà kɛ te liʼbo nnɔ mɔ nɛ. 21 Unil pole' Uwien ya duku la, u pole' Uwien ya duku ki kpɔbn' Uwien wà te kuʼni nnɔ mɔ nɛ. 22 Unil pole' kutaaku la, u pole' Uwien ya biɛk ki kpɔbn' Uwien wà kɛ̀ kiʼbo nnɔ mɔ nɛ.

23 «Ninbi *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ, iñuɔn ilele ya nibɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni gbiinh niʼninjo nin niʼkɛn nin niʼmɔsiyuole bolm piik nɛ, ki taah miba ki dienh Uwien, nɛ ki dàandeh nà yé nibonmɔ̀nn yiko nnɔ ni. Nɛn si: tinimɔ̀nt nin micɛcɛkm ya muɔm nin mitekjim mà mɔn. Ni bi li teh nɛn nɛ, ki la sunde tibontɔr tà sìen' nnɔ bó. 24 Ninbi bisɛnwuɔnjuɔnbɛ, ni cɛh ki ñɛndeh uŋmaŋmaasi nɛ. Ama ki ji ñuh ki kpɔbeh ñɔkmaŋmɛn.

25 «Ninbi *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ, iñuɔn ilele ya nibɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni ñikndeh ki cɛndeh isɛn nin tiyer ya puoli nɛ. Ama tù gbe ni sun' tibont tà nin niʼnunfɔke cèreh ni lɛnh tà nɛ. 26 Ninbi Farisiɛnjuɔnmbɛ, kpiɛ mɛn kí cɛnde tuʼbenku ni, kí yaan tuʼpuoli bó mɔ ń wende.

27 «Ninbi *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ, iñuɔn ilele ya nibɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni naan ikul yà bi pende' yɛ̀ nɛ. Saali mɔn, nɛ benku ni gbe inikpɔb nin tijɔknt kɛ ya bol. 28 Niʼmɔ te nnɔ nɛ. Binib likeh nɛ la, bi teh ni yé binimɔ̀nb nɛ, ama iñuɔn ilele ya gbɛr nin itùonbiɛrɛ nɛ gbe niʼfɛ̀l bo.»

29 «Ninbi *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ, iñuɔn ilele ya nibɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni mɛh *Uwien ya ñɔbonsɔknb bà là te uyo bo nnɔ ya kul nɛ, ki mɔngreh binimɔ̀nb ya kul, 30 nɛ ki lienh ki teh: ‹Ti bi là te tiʼyaajɛb ya yo la, ta bi li tuo tinbi nin bɛn ń kpaan buñɔbu kí ku *Uwien ya ñɔbonsɔknb.› 31 Ni lienh nà nnɔ nɛ wɔngeh ki teh ni yé binib bà là ku' *Uwien ya ñɔbonsɔknb nnɔ ya yaabii. 32 Niʼyaajɛb là sɔn' itùonbiɛrɛ yà nnɔ, sɔn mɛn kí tonde yɛ̀. 33 Iwɛ ninbi, ni yé iwaalɛb nɛ, ni li tien mila kí ñɛ utudɛre wà li tu nɛ umu wà ŋa ń kpiin ni? 34 Nɛn bo nɛ n li sɔn *biñɔbonsɔknb nin biyɛnfodɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb niʼsaan. Ni li ku biba, kí kpɛ bitɔb idɔpɔnpɔn bo, kí ñì bitɔb mɔ inalɛbe niʼtáan ya dur ni, kí li tuɔnh idu ki jɛ̀ndeh bɛ. 35 Nɛn nɛ cère' Uwien li dɛre niʼtub binib bà bi là ku' bɛ ba bii' niba nnɔ kɛ bo, kí cin unimɔ̀n Abɛl, ki tì baa' Baraki ya bijɛ Sakari, wà ni là ku' wɔ Uwien ya duku ya dubenku nin Uwien ya ponpuol ya sɛsiɛke nnɔ. 36 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, Uwien li dɛre fɛnfɛnnɔ ya nib ya tub tibont nnɔ kɛ bo.»

Yesu kpìɛndeh Yerusalɛm bo

(Luk 13:34-35)

37 Nɛ ki ye: «Yerusalɛm, Yerusalɛm, a kuuleh *Uwien ya ñɔbonsɔknb, ki yèkreh u sɔnh binib bà aʼsaan itɛn ki kuuleh bɛ. Uyo kɛ n là yíe ń taan aʼnib nʼba saan tɛn ukuoñɔ taakeh uʼbumu uʼfiɛbe ni ma bo, nɛ ba tuo'. 38 Liike mɛn Uwien sɛln' nɛ niʼkɔnkuɔn ma. 39 N tɔkeh nɛ nɛ, na ji li lɛ nni kí tì baa uyo wà ni li len ki ye: ‹Uwien ya mɔnm ń li te wà we ní Yonbdaan ya yel bo nnɔ bo.› »

24

Bi lá li bere Uwien ya duku

(Mark 13:1-2; Luk 21:5-6)

1 *Yesu siere' Uwien ya duku ya luo bo ki ñɛn' ki joh, nɛ uʼpanpaankaab nɛkn' wɔ ki wuɔn' wɔ bi mɛn' Uwien ya duku ma bo. 2 Nɛ u ye: «Ni laa' tibont tuu kɛ-a? N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, kuduku kuu nɔ ya tɛnl liba mɔnɔn ŋa lá li juore kí li pɛ tɔl bo, bi lá li bere kuʼkɛ nɛ.»

Ijɛnd ya yo lá li te ma bo

(Mark 13:3-13; Luk 21:7-19)

3 Yesu jon' ki tì kɛ̀le' Olifi ya siin ya juɔl bo, nɛ uʼpanpaankaab baa' uʼsaan biʼbaba, ki lá niire' wɔ ki ye: «Tɔke tɛ, tibont nnɔ kɛ lá li tien uyo wà. Ku lɛ dìɛku ba li wuɔn tɛ kí ye nì kpaan' aʼbabaayo nin uŋɛndun ya gbenm-i?» 4 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Li bɛn mɛn, ki la cère uba ń tuln nɛ. 5 Kimɛ binib lá li baa ki yɛbe, kí li ŋmɔbe nʼyel ki teh bi yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ, kí tuln binib bi yɛbe. 6 Ni li cii binib tɔh lituɔl kɔnkɔnm bii fɔnfɔkm. Cuo mɛn niʼba, ki la cère niʼfɛ̀l ń li tiinh, kimɛ ti ya bont kɛ li tien nɛ kí yaan, na laan yé gbengbenyo. 7 Linibol liba li jɛ̀ke linibotɔl. Libɛl liba ya nib mɔ li jɛ̀ke libɛtɔl yaab. Mikònm li lu idu ya yɛbe ni, kitink li jènge bùol, bùol. 8 Nɛn kɛ li te tɛn imɛrwiɛn ya cincinm nɛ.

9 «U ya yo nɛ bi lá li cuo nɛ, kí jɛ̀nde nɛ, kí ku nɛ. Min bo nɛ inibol kɛ li nɛn nɛ. 10 U ya yo nɛ binib bà yɛbe li wiɛ nʼsɛn, kí li kuɔreh tɔb, kí li nɛn tɔb. 11 Bitonnɛnñɔbonsɔknb li baa ki yɛbe kí lɛre binib bi yɛbe. 12 Itùonbiɛrɛ li yɛbreh ki joh nɛ. Nɛn nɛ li cère binib bà yɛbe ya yíem ń waake. 13 Ama wà kɛ li mìnde kí li ŋmɔŋmɔbe kí tì fɔre nnɔ, wɔn nɛ li ŋmɛre. 14 Bi li kpaande *Uwien ya bɛl ya gbɛmɔnmɔnt tuu uŋɛndun kɛ ni inibol kɛ ń cii, nɛ kí yaan uŋɛndun ń gben.»

Nibonn nà ŋmɔbe ijuɔke ya gbɛr

(Mark 13:14-23; Luk 21:20-24)

15 «Tɔ, ni li lɛ ijuɔke ya bonn nà saah tibont tà kɛ mɔn nnɔ se Uwien ya duku ya dubenku ni tɛn *Uwien ya ñɔbonsɔknl Daniɛl là len' nibonn nnɔ bo ma bo.» (Wà kɛ kàanh la, wɔ ń li ciih niʼtingi.) 16 Uyo nnɔ lá baa' la, binib bà te Sude ya tinfɛnm ni nnɔ, bɛ ń sɛn kí jo ijuɔn bó. 17 Wà te kudulɛkaaku ya paaki la, u la jiire kí kɔ iden ni, kí taa niba. 18 Wà mɔ te ikpàan bó la, u la ji ń liɛbe kí kun, wɔ ń tì taa uʼliɛrgbenku. 19 U ya yo bipiib bà punbe nin bà ŋmɔbe mubumu mùa ŋaanh, li ŋmɔbe micɛcɛkm nɛ. 20 Li kàareh mɛn, Uwien la cère ní sɛn kusɛnañuɔku bii *Saba ya daali. 21 Kimɛ binib li ji ijɛnd kí gbien. Haali uŋɛndun ya cincinm, kí lá baa fɛnfɛnnɔ, nib ŋa laan jin' i ya jɛnd ya bol, ka ji lì li ji yɛ̀ fiebu. 22 Uwien ŋa bi kùore' ijɛnd nnɔ ya wien bo la, uba mɔnɔn ŋa bi li ŋmɛre. U gɛ̀nde' binib bà nnɔ bo nɛ cère' u kùore' iwien nnɔ bo.

23 «U ya yo unil tɔke' nɛ ki ye: ‹Liike mɛn, *Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo te niɛ saan› bii, ‹u te niɛ bó› la, ni la tuo. 24 Kimɛ bitonnɛnmɔ̀nkunb li baa. Biba li ye bi yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ. Bitɔb li ye bi yé *Uwien ya ñɔbonsɔknb nɛ. Bi li tien micincilnm ya bont nin miyɔkm ya bont, kí tuln binib. Bi li nuunh nì tuo' la, bɛ ń tuln Uwien gɛ̀nde' binib bà nnɔ mɔnɔn nɛ. 25 Li bɛn mɛn, n kpiɛ' ki tɔke' nɛ tigbɛr nnɔ ŋɔ.

26 «Nɛn bo, bi tɔke' nɛ ki ye: ‹Liike mɛn *Kristo te kupenpelku ni› la, la jo mɛn. Bi tí tɔke' nɛ ki ye: ‹U buɔ niɛ saan› la, la teke mɛn kí ji. 27 Utɛmɛknde ñɛh lɛnpuoli bó ki tì bàareh nintuɔli bó ma bo nnɔ, Unil ya Bijɛ ya baam mɔ lá li te nnɔ nɛ. 28 «Liwɛnkpil te nà saan la, inɛnyobl taakeh nɛn saan nɛ.»

Unil ya Bijɛ ya baam ya gbɛr

(Mark 13:24-27; Luk 21:25-28)

29 «I ya dɛn ya jɛnd gɛ̀bre' la, i ya tàan bo,

‹uwien li biike,

uŋmaal ŋa ji li wien,

iŋmaabii li cecere kí lu,

tibont tà ŋmɔbe mituɔm paaki bó li jènge.›

30 U ya yo bi li lɛ Unil ya Bijɛ ya dìɛku te paaki bó ní. Nɛ inibol yà kɛ te utingbɛn bo nnɔ ń muɔ kí kpiɛnde. Bi li lɛ *Unil ya Bijɛ te titɛwɔlgbɔnt ni ki we ní, ki ŋmɔbe ukpiɛke nin ufaa ki gbien'. 31 Linatunciɛnl li muɔ uyo wà nnɔ, u li sɔn uʼtonsɔnb Uwien ya tondb bɛ ń jo lɛnpuoli nin nintuɔli nin ugɛn nin ujie bó, kí cin utingbaan uba kí tì baa utɔ, kí taan Uwien gɛ̀nde' binib bà nnɔ kɛ.»

Bukɛnkɛnbu ya kpɛnjɛnm

(Mark 13:28-31; Luk 21:29-33)

32 «Bukɛnkɛnbu ya tetem yé mikpɛnjɛnm nɛ niʼbo. Ni lá laa' bù tɔh isigben ki teh tifɛr la, ni bɛn ki ye nì nɛke uñalɛnd nɛ.* 33 Nnɔ nɛ, ni lá laa' nɛn kɛ la, ní li bɛn kí ye *Unil ya Bijɛ nɛkn' niʼnañuɔn saan ŋɔ†. 34 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, tibont nnɔ kɛ li tien kí lɛ fɛnfɛnnɔ ya nib biɛ ŋa laan kpo' ki gben'. 35 Kutaaku nin kitink li gben. Ama nʼgbɛr tun ŋa ŋmɔbe tù ń gben.»

Uba ŋa bɛn lidaali là Unil ya Bijɛ li baa ní

(Mark 13:32-37; Luk 17:26-30, 34-36)

36 «Ama uba ŋa bɛn tibont nnɔ li tien lidaali là bii uyo wà. Paaki bó, Uwien ya tondb ŋa bɛn. UʼBijɛ mɔ ŋa bɛn, Uwien Baa baba nɛ bɛn. 37 *Nowe ya yo là te ma bo nnɔ, Unil ya Bijɛ ya baam mɔ lá li te nnɔ nɛ. 38 Nowe ya yo, uyo wà miwuɔm ŋa laan là jin' kitink nnɔ, binib là jinh nɛ ki ñuh, bijɛb kuɔndeh bipiib, bipiib mɔ kunh ticɛr, ki tì baa' lidaali là Nowe kɔn' buñɛrciɛnbu. 39 Ba là bɛn ki ye niba li tien bɛ, ki tì baa' uyo wà miwuɔm kun' nin biʼkɛ. Uyo wà Unil ya Bijɛ lá li baa ní nnɔ, nì li te nnɔ nɛ. 40 U ya yo, bijɛb bile li bɔ bukpàabu ni, bi li taa uba kí dàan utɔ. 41 Bipiib bile li nàanh unɛgɔn uba bo, bi li taa uba kí dàan utɔ. 42 Nɛn bo, la gɔh mɛn, kimɛ na bɛn lidaali là Yonbdaan li baa ní. 43 Ni bɛn ki ye ududaan bi bɛn uyo wà unasu li baa la, wa bi li dɔ ki gɔh, u bi li kɛ ki gu nɛ nasu la kɔ uʼden. 44 Nɛn bo, niʼmɔ ń bonde kí li gu, kimɛ uyo wà na maaleh ki teh Unil ya Bijɛ li baa ní nnɔ, u ya yo nɛ u li baa ní.»

Utonsɔnl wà mɔn nin wà bre ya gbɛr

(Luk 12:41-48)

45 «U lɛ tonsɔnl ba nɛ ŋmɔbe mibɛnm uʼcɛnbaa du uʼbo? Wɔn si: wà ya cɛnbaa de' wɔ ticiɛnt wɔ ń li likeh uʼden yaab, kí li loh bɛ tijier uyo wà nì kpɛ nɛ. 46 Utonsɔnl nnɔ ya cɛnbaa baa' ki laa' u sɔnh lituonl nnɔ liʼdonbó la, Uwien ya mɔnm li te utonsɔnl bugbɛn bo. 47 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, uʼcɛnbaa li de wɔ ticiɛnt wɔ ń li likeh uʼbont kɛ. 48 Ama utonsɔnl nnɔ bre la, u li maale uʼfɛ̀l ni kí ye uʼcɛnbaa li wuɔke, 49 nɛ kí cin kí li ñih uʼtonsɔntɔb, ki pɛ bidɛyib bo, ki jinh, ki ñuh. 50 Utonsɔnl nnɔ ya cɛnbaa li baa ní lidaali là nin uyo wà wa maaleh ki teh u li baa ní. 51 U li bien uʼgbɛnɛnt cɛɛn kí cère wɔ ń lɛ iñuɔn ilele ya nib li lɛ utudɛre wà nnɔ. Nɛn saan nɛ u li te ki muɔh, ki ŋmɔnh iñɔgbɛn.»

25

Bijɛfɛ̀nb piik ya kpɛnjɛnm

1 «Tɔ, Uwien ya bɛl li naan bijɛfɛ̀nb piik bà taa' biʼfr, bɛ ń tì tuobe wà ŋmɔbe upiikuɔn nnɔ usɛn bó nɛ.* 2 Biʼni biŋun yé ijɔr, nɛ biŋun mɔ yé biceknb. 3 Ijɔr nnɔ taa' biʼfr, ka tuke kpɔm. 4 Biceknb nnɔ taa' biʼfr, ki tuke mikpɔm mɔ ki kpaabe. 5 Piicɛ nnɔ wuɔke' ma nnɔ, migùɔnm cuo' bɛ nɛ bi gùɔn'.

6 «Kuyɔku ya siik, nɛ bi cii' bi wuureh ufaa bo ki teh: ‹Liike mɛn, piicɛ nɛkn' ní ŋɔ. Ñɛ mɛn kí tuobe wɔ usɛn bó.› 7 Nɛ bijɛfɛ̀nb piik nnɔ kɛ fìnde', ki bondeh biʼfr. 8 Nɛn saan nɛ ijɔr iŋun nnɔ tɔke' biceknb biŋun nnɔ ki ye: ‹Pu tɛ mɛn mikpɔm, tiʼfr benh yɛ̀ ń kpiin nɛ.› 9 Nɛ biceknb nnɔ ye: ‹Nì yé fɛnm! Tiʼkpɔm ŋa ń baa tinbi nin ninbi kɛ. Li joh mɛn bà kuɔreh mikpɔm saan kí tì dɛ.› 10 Bi bure' bɛ ń tì dɛ, nɛ piicɛ baa' ní. Nɛ biceknb biŋun bà bonde' nnɔ paan' piicɛ nnɔ bo, ki kɔn' bi teh nà saan upiikuɔn nnɔ, nɛ bi pìin'.

11 «Tɔ, ijɔr nnɔ mɔ lá baa' ní, nɛ ki ye: ‹Cɛnbaa, Cɛnbaa, pìire tí kɔ.› 12 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: ‹N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ma bɛn nɛ.›

13 «Nɛn bo, la gɔh mɛn! Kimɛ na bɛn lidaali là bii uyo wà nɛ.»

Bitonsɔnb bita ya kpɛnjɛnm

(Luk 19:11-27)

14 «*Uwien ya bɛl tí naan ujɛ wà joh usɛn, ki yin' uʼtonsɔnb ki taa' uʼfaal ki de' bɛ nnɔ nɛ. 15 U taa' milikbim itur iŋun ki de' uba, ki taa' itur ile ki de' utɔ, ki taa' liturl liba ki de' utɔ mɔ. U de' biʼkɛ bi li fre kí sɔn ma bo nɛ, nɛ ki pɔk ki siere' ki bure'. 16 Wà teke' itur iŋun nnɔ, i ya tàan bo nɛ u tien' ukpenkpende, ki laa' kpɛle itur iŋun ki pukn'. 17 Wà teke' itur ile nnɔ mɔ tien' ukpenkpende ki laa' kpɛle itur ile ki pukn'. 18 Ama wà teke' liturl liba nnɔ jon' ki tì gbin' kubùoku, nɛ ki taa' uʼcɛnbaa ya likbim nnɔ ki subn'.

19 «Nì tete, nɛ bitonsɔnb nnɔ ya cɛnbaa lá liɛbe' ní, ki yíe wɔ ń bɛnde uʼfaal kpɛ ma biʼsaan. 20 Nɛ utonsɔnl wà là teke' itur iŋun nnɔ tuke' ní, itur iŋun ki pukn', ki lá tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, a là de' nni itur iŋun nɛ. Liike, nʼmɔ tien' ukpenkpende ki laa' kpɛle itur iŋun ki pukn', yin sɔ.› 21 Nɛ uʼcɛnbaa ye: ‹Nì mɔn, a yé utonsɔnmɔnmɔn nɛ, ki sɔn' lituonl mɔnmɔnm. A tien' mɔnmɔnm tibont tà waa ni. N li tien ŋɛ tibont tà yɛbe ya ciɛn. Dɛn kí li poknh nin nni.› 22 Nɛ utonsɔnl wà là teke' itur ile nnɔ mɔ tuke' ní, ki lá tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, a là de' nni itur ile nɛ. Liike, nʼmɔ tien' ukpenkpende ki laa' kpɛle itur ile ki pukn', yin sɔ.› 23 Nɛ uʼcɛnbaa ye: ‹Nì mɔn, a yé utonsɔnmɔnmɔn nɛ, ki sɔn' lituonl mɔnmɔnm. A tien' mɔnmɔnm tibont tà waa ni. N li tien ŋɛ tibont tà yɛbe ya ciɛn. Dɛn kí li poknh nin nni.› 24 Nɛ utonsɔnl wà là teke' liturl liba nnɔ mɔ tuke' ní, ki lá tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, n bɛn aʼbó aʼgbɛr faa nɛ. Ŋa bule' nà saan la, a ceh nɛn saan nɛ. Ŋa cokn' nà saan la, a woreh nɛn saan nɛ. 25 Nɛn nɛ cère' n sɛn' bujɛwaanbu, ki taa' aʼlikbim, ki gbin' kubùoku ki subn'. Liike, aʼlikbim sɔ.› 26 Nɛ uʼcɛnbaa ye: ‹Utonsɔnbiɛrɔ sin, ukpaayuon sin, a len' ki ye a bɛn nʼbó, ki ye ma bule' nà saan la, n ceh nɛn saan nɛ, ma cokn' nà saan la, n woreh nɛn saan nɛ. 27 A bɛn nnɔ ma nnɔ, bɛ tien' ŋa nín taa' nʼlikbim ki tì ble' banki ŋɔ n lá baa ní la, ń lɛ nʼlikbim nin kpɛle kí pukn-i?› 28 Nɛ ki ye: ‹Fie mɛn uʼturl liba nnɔ, kí taa kí pukn wà ŋmɔbe itur piik nnɔ. 29 Kimɛ wà kɛ ŋmɔbe la, bi li pukn wɔn nɛ, wɔ ń li ŋmɔbe ki gbien'. Wà ŋa ŋmɔbe la, bi li tonde kí fie u ŋmɔbe nà waamu nnɔ mɔnɔn nɛ. 30 Utonsɔnbiɛrɔ wuɔ wɔn, wa ŋmɔbe kpɛle; ñɛn wɔ mɛn kí tì wiɛ saali licinñunl ni. Nɛn saan nɛ u li te ki muɔh, ki ŋmɔnh iñɔgbɛn.› »

Unil ya Bijɛ li bu binib tibuur

31 «*Unil ya Bijɛ li baa ní, ki li tɔke nin Uwien ya tondb kɛ. U ya yo nɛ u li ŋmɔbe ukpiɛke ki gbien', kí kɛ̀le uʼbɛrbiɛk bo tɛn ubɛrciɛn. 32 Bi li taan uŋɛndun ya nib kɛ uʼnun bó, nɛ wɔ ń bore bɛ tɛn upekpaal boreh ipe nin iwɔ̀b ma bo, 33 kí taa ipe kí jon nʼnɔjie bó, kí taa iwɔ̀b kí jon uʼnɔgɛn bó. 34 Nɛn saan nɛ ubɛrciɛn li tɔke bà te uʼnɔjie bó nnɔ kí ye: ‹Ninbi bà nʼBaa tien' nɛ uʼmɔnm nnɔ, dɛn mɛn kí lá ji libɛl là u là bonde' lɛ̀ ki ble' nɛ haali uŋɛndun ya cincinm nnɔ. 35 Kimɛ mikònm là cuo' nni, nɛ ni de' nni tijier n jin'. Uñuñun là cuo' nni, nɛ ni de' nni miñunm n ñun'. N là yé ucaan, nɛ ni teke' nni. 36 N là te liñil, nɛ ni de' nni tiwɛngolkaar n gole'. N là bun, nɛ ni baa' ki lá fuonde' nni. N là te lipɛkl ni, nɛ ni baa' nʼsaan.› 37 Nɛ binimɔ̀nb nnɔ li niire nni kí ye: ‹Yonbdaan, u lɛ yo ba nɛ ti là laa' ŋɛ mikònm ŋmɔbe ŋɛ, ti de' ŋɛ a jin'-i? Ki laa' ŋɛ uñuñun ŋmɔbe ŋɛ, ti de' ŋɛ a ñun'-i? 38 Ki laa' ŋɛ a yé ucaan, ti teke' ŋɛ? Ki laa' ŋɛ a te liñil, ti de' ŋɛ tiwɛngolkaar a gole'? 39 Ki laa' ŋɛ a bun bii a te lipɛkl ni, ti baa' ki lá fuonde' ŋɛ?› 40 Nɛ ubɛrciɛn li jiin bɛ kí ye: ‹N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ni là tien' nnɔ ki de' nʼyaab ibaan nnɔ ma nnɔ, ni tien' ki de' min nɛ.›

41 «Nɛ kí tɔke bà te nʼnɔgɛn bó nnɔ kí ye: ‹Ninbi bà Uwien wiɛ' nɛ miŋùum nnɔ, jɛnde mɛn nʼsaan, kí tì kɔ Uwien sɛ̀re' umu wà wa ń kpiin, ki ble' usɛnpol nin uʼtondb nnɔ ni. 42 Kimɛ mikònm là cuo' nni, nɛ na de' nni jier n jin'. Uñuñun là cuo' nni, nɛ na de' nni ñunm n ñun'. 43 N là yé ucaan, nɛ na teke' nni. N là te liñil, nɛ na de' nni wɛngolkaar n gole'. N là bun bii n là te lipɛkl ni, nɛ na baa' ki lá fuonde' nni.› 44 Nɛ biʼmɔ li niire nni kí ye: ‹Yonbdaan, u lɛ yo ba nɛ ti là laa' ŋɛ, mikònm ŋmɔbe ŋɛ bii uñuñun ŋmɔbe ŋɛ bii a yé ucaan bii a te liñil bii a bun bii a te lipɛkl ni, nɛ ta tore' ŋɛ?› 45 Nɛ n li jiin biʼmɔ kí ye: ‹N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, na là tore' nʼyaab ibaan nnɔ ma nnɔ, na tore' min nɛ.› 46 Bi li lɛ utudɛre wà ŋa ŋmɔbe gbenm. Ama binimɔ̀nb nnɔ bɛn li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ.»

26

Bi kpaan' iyɛ bɛ ń ku Yesu

(Mark 14:1-2; Luk 22:1-2; San 11:45-53)

1 Uyo wà *Yesu len' niʼkɛ ki tì gben' nnɔ nɛ ki tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: 2 «Ni bɛn ki ye iwien ile gɛ̀bre' la, tinbi Sufmbɛ li jele tiʼPak ya nacenku. U ya yo nɛ bi li taa Unil ya Bijɛ kí ŋukn binib, bɛ ń tì kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo.»

3 Tɔ, bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb taan' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn Kayif den u luo bo 4 ki kpaan' iyɛ ki ye bi li bɔle nɛ kí cuo Yesu, kí ku wɔ. 5 Nɛ ki tɔkeh tɔb ki teh: «Ti la cuo wɔ mɛn kunacenku nnɔ ya yo. Ti cuo' wɔ u ya yo la, udu ya nib li kpre.»

Upii uba wule' Yesu ya yul bo lɛfina

(Mark 14:3-9; San 12:1-8)

6 *Yesu là te Betani ya du ni, Simɔn, ujend den. 7 U jinh uyo wà nnɔ nɛ upii uba kɔn' ní ki tuke lɛfina uba uʼdaaku faa cɛɛn alabaat* ya dingl ni, bi yih lɛfina nnɔ naar. Upii nnɔ taa' lɛfina nnɔ kɛ ki wuwule' *Yesu ya yul bo. 8 Uʼpanpaankaab laa' nnɔ ma nnɔ nɛ biʼbenku ni ben', nɛ bi ye: «Bɛ tien' u ñɛ̀nde' lɛfina wuɔ nɔ? 9 Ti bi li fre kí kuɔre wɔ kí lɛ ilike yì ń li yɛbe kí taa kí de bijiinb-a!»

10 *Yesu bɛnde' bi lienh nà bo, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni ŋaabeh upii wuɔ ya yɛnm nɔ nnɔ? U tien' nni nà mɔn nɛ. 11 Bijiinb lì li te niʼsaan uyo kɛ nɛ; ama min ŋa ń li te niʼsaan uyo kɛ. 12 U taa' lɛfina wuɔ ki wule' nʼgbɛnɛnt bo ma nnɔ, u bonde' nʼsubm nɛ. 13 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, bi li kpaande tigbɛmɔnmɔnt tuu uŋɛndun ni nà saan kɛ nnɔ, bi li len u tien' nà nɔ bó, ŋɔ binib ń li tiɛn uʼbó.»

Sudas yíe wɔ ń kuɔre Yesu

(Mark 14:10-11; Luk 22:3-6)

14 *Yesu ya panpaankaab piik nin bile ya uba, bi yih wà Sudas Iskariyɔt nnɔ jon' *bitɔtuɔrciɛnb saan, 15 ki tì niire' bɛ ki ye: «N taa' *Yesu ki ŋukn' nɛ la, ni li de nni ba?» Nɛ bi kaan' ilike ya kur pita ki de' wɔ. 16 Nɛn daali nɛ u cin' ki nuunh u li ñɛ isɛn yà kí taa *Yesu kí ŋukn bɛ.

Yesu nin uʼpanpaankaab jele' Pak ya nacenku

(Mark 14:12-21; Luk 22:7-14, 21-23; San 13:21-30)

17 Kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke ya nacenku ya cincindaali, nɛ *Yesu ya panpaankaab nɛkn' wɔ ki niire' wɔ ki ye: «A yíe tí tien ŋɛ Pak ya nacenku ya jier lɛ saan-i?» 18 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Ní jo udu bó udaan uba saan, kí tì tɔke wɔ ki ye: ‹TiʼCɛnbaa ye uʼyo baa'-a, wɔn nin uʼpanpaankaab li baa kí lá ji Pak ya nacenku ya jier a ya den nɛ.› » 19 Nɛ uʼpanpaankaab tien' u tɔke' bɛ ma bo, nɛ ki tien' kunacenku nnɔ ya jier.

20 Nì juɔre' nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ kɛ̀le' ki jinh. 21 Bi jinh uyo wà nnɔ, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, niʼni uba li kuɔre nni.» 22 Biʼyɛnm saa' ki gbien', nɛ biʼkɛ niireh wɔ jɛjɛ ki teh: «Yonbdaan, n teh min ŋa ñí-a?» 23 Nɛ u ye: «Min nin wà taan' ki paan' lisɛnl ni nɔ nɛ li kuɔre nni. 24 Unil ya Bijɛ li kpo tɛn nì kɛle' uʼbo *Uwien ya gbɔnku ni ki ye ma bo nnɔ nɛ. Ama unil wà li kuɔre wɔ nnɔ, nì bre udaan bo. Ba bi maa' wɔ mɔnɔn la, nì bi li tu.» 25 Nɛ Sudas wà li kuɔre wɔ nnɔ mɔ niire' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, n teh min ŋa ñí-a?» Nɛ *Yesu ye: «A ye nnɔ.»

Yonbdaan ya jier

(Mark 14:22-26; Luk 22:14-20; 1 Korɛnt 11:23-25)

26 Bi te ki jinh tijier ma nnɔ, nɛ *Yesu yuure' kpɔnɔ, ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ', ki taa' ki de' bɛ, ki ye: «Teke mɛn kí ŋmɔn, nà sɔ yé nʼgbɛnɛnt.» 27 Nɛ ki taa' midaam mɔ, ki faare' Uwien, ki taa' ki de' bɛ, ki ye: «Niʼkɛ ń ñu mɛn, 28 nà sɔ yé nʼsɛ̀m. Mɛn nɛ wɔngeh ki teh Uwien cuo' nin binib kujɔtieku. Mì li puube binib bà yɛbe ya kpɛle bo ŋɔ Uwien ń fère bɛ biʼbiɛre. 29 N tɔkeh nɛ nɛ, ma ji li faa kí ñu daam†, haali kí tì baa lidaali là min nin ninbi li liɛbe kí taan kí ñu mɛ̀ midɛfɛ̀nm nʼBaa ya bɛl ni.»

30 Bi gɛn' Uwien ya yuon ki gben', nɛ ki ñɛn' ki don' Olifi ya siin ya juɔl bo.

Yesu tɔke' Piɛr ki ye u li niɛ kí ye wa bɛn wɔ

(Mark 14:27-31; Luk 22:31-34; San 13:36-38)

31 Tɔ, *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Kuñɔnku kuu nɔ, nà li tu nni nnɔ li cère niʼkɛ ń sɛn kí dàan nni, kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹N li ku upekpaal, nɛ upepɛke kɛ ń yɛre.› 32 Ama uyo wà n li mɛkre bitɛnkpiib ni nnɔ, n li liere nɛ kí jo Galile.» 33 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Nà li tu ŋɛ nnɔ li cère biʼkɛ ń sɛn kí dàan ŋɛ mɔnɔn la, min ŋa ń sɛn kí dàan ŋɛ fiebu.» 34 Nɛ *Yesu ye: «N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, kuñɔnku kuu, a li niɛ bolm mita kí ye ŋa bɛn nni nɛ kí yaan ukuojɛ ń muɔ.» 35 Nɛ Piɛr ye: «Haali bi li ku min nin sin kɛ mɔnɔn la, ma ń niɛ kí ye ma bɛn ŋɛ.» Nɛ uʼpanpaankaab kɛ mɔ len' nnɔ.

Yesu kàare' niba saan bi yih nɛ̀ Gɛtsemani

(Mark 14:32-42; Luk 22:39-46)

36 Tɔ, *Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' niba saan, bi yih nɛ̀ Gɛtsemani. Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Juore mɛn niɛ saan, ń jɛnde kí tì kàare.» 37 Nɛ ki taa' Piɛr nin Sebede ya bijiɛb bile ki bure'. Bujɛwaanbu cin' ki kɔh wɔ nɛ uʼyɛnm saah, 38 nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nʼyɛnm saa' ki tì kɛnde' tɛn mikuum nɛ benh nin nni. Niʼmɔ ń juore niɛ saan, ki la gɔh.»

39 U jɛnde' waamu, nɛ ki pùon', ki kàareh ki teh: «O, nʼBaa, nì tuo' la, á cère ijɛnd yiɛ ń jɛnde nni. Ama la cère nɛ̀ ń li yé min yíe ma bo, cère nɛ̀ ń li yé sin yíe ma bo.»

40 U liɛbe' ní uʼpanpaankaab bita nnɔ saan, ki laa' bi dɔ ki gɔh nɛ, nɛ u tɔke' Piɛr ki ye: «O! Na ń fre kí la gùɔn kukurku kuba mɔnɔn-ii? 41 La gɔh mɛn, kí li kàareh ŋɔ ki la lu biikm ni. Niʼyɛnm yíe, ama mituɔm nɛ pɔre' nɛ.»

42 Nɛ ki tí jɛnde' waamu, ki kàare' nle bo ki ye: «O, nʼBaa, na ń tuo á jɛnde nʼsaan ijɛnd yiɛ nɔ la, cère aʼyíem ń tien.» 43 U tí liɛbe' ní uʼpanpaankaab bita nnɔ saan, ki laa' bi tí gɔh nɛ, kimɛ migùɔnm nɛ ñɔ̀nde' bɛ.

44 Nɛ u dàan' bɛ, ki tí jɛnde' waamu, nɛ ki kàare' nta bo nin i ya ñɔbonbaab. 45 U tí liɛbe' ní uʼpanpaankaab nnɔ saan, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Ni biɛ ki fuoreh nɛ ki gɔh-a! Uyo nɛkn' ní ŋɔ! Bi li taa Unil ya Bijɛ kí ŋukn bibiɛrdɛnb. 46 Fii mɛn tí jo. Liike mɛn, wà kuɔre' nni nnɔ nɛkn' ní ŋɔ.»

Yesu ya cuom

(Mark 14:43-50; Luk 22:47-53; San 18:3-12)

47 U laan biɛ ki lienh nɛ Sudas uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ ya uba baa' ní nin linigociɛnl bi tuke mujusiemu nin ilɛnbɛn. Bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb nɛ sɔn' bɛ ní. 48 Sudas wà kuɔre' *Yesu nnɔ tɔke' linigol nnɔ ki ye: «Ni lá laa' n jon' ki tì lɔkn' wà la, wɔn nínɔ, ní cuo wɔ.»

49 U pɔk ki cuon' ki nɛkn' Yesu, nɛ ki ye: «Cɛnbaa, n fuondeh ŋɛ,» nɛ ki lɔkn' wɔ. 50 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Nʼjɔ, tien a baa' á tien nà.»

Nɛn saan nɛ binib nnɔ nɛkn' ki lá cuo' Yesu. 51 Bà te Yesu saan nnɔ ya uba nɛ̀re' uʼjusiek ki gɛ' ki paare' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ya tonsɔnl uba ya tubl. 52 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «jiin aʼjusiek nnɔ kí cùɔn kiʼtuɔku ni, kimɛ wà kɛ kuuleh nin kijusiek la, kijusiek nɛ li ku uʼmɔ. 53 Ŋa bɛn ki ye n miɛ' nʼBaa Uwien la, u li sɔn ní uʼtondb icɛk icɛk piik nin ile nʼsaan fɛnfɛnnɔ-ɔɔ?‡ 54 N tien' nnɔ la, nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ li tien mila kí tien-i?»

55 Nɛn saan nɛ u tɔke' linigol nnɔ ki ye: «Ni tuke mujusiemu nin ilɛnbɛn ní lá cuo nni tɛn n yé udukond nɛ-a! N là kaah idaan kɛ *Uwien ya duku ya luo bo ki wɔknh binib, nɛ na cuo' nni u ya yo. 56 Nɛn kɛ tien' ŋɔ *Uwien ya ñɔbonsɔknb là kɛle' nà *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ.»

Nɛn saan nɛ uʼpanpaankaab kɛ sɛn' ki dàan' wɔ.

Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab bun' Yesu tibuur

(Mark 14:53-65; Luk 22:54-55, 63-71; San 18:13-14, 19-24)

57 Binib bà cuo' *Yesu nnɔ taa' wɔ ki jon' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn Kayif den, *Yiko ya wɔnwɔknb nin Sufmbɛ ya ciɛnb taan' nà saan nnɔ. 58 Piɛr pɛ *Yesu bo, ki te fɔnfɔkm, ki tì baa' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn den nɛ ki kɔn' ki tì kɛ̀le' biguguurb saan, wɔ ń liike nì li gben ma bo. 59 Bitɔtuɔrciɛnb nin tibuur ya cɛkl yaab kɛ nuunh bi li dule kutonnɛnku kùa bo kí biin Yesu ŋɔ kí ku wɔ nɛ. 60 Nin binib baa' ki lá nɛn' uʼbo kutonnɛnku ki yɛbe ma kɛ nnɔ, ba laa' uʼbiil. Mifɔfɔrm nɛ biñɔŋmaadɛnb bile baa' 61 ki lá len' ki ye: «Ujɛ wuɔ len' ki ye: ‹N li fre kí bere Uwien ya duku, kí liɛbe kí mɛ kù iwien ita.› »

62 Nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn fii' ki sere', ki tɔke' *Yesu ki ye: «Ŋa ń len kí jiin-ii? Ŋa ŋmɔbe tuba á len kí jiin binib bà biindeh ŋɛ nɔ-ɔɔ?» 63 *Yesu ŋmin, nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn tɔke' wɔ ki ye: «Uwien wà fuobe ya yel bo, a yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo, ki yé Uwien ya Bijɛ nɛ la, tɔke tɛ.» 64 Nɛ *Yesu ye: «Sin nɛ ye nnɔ. Ama n tɔkeh nɛ nɛ, kí ñɛ fɛnfɛnnɔ kí taa kí li joh, ni li lɛ Unil ya Bijɛ kɛ Uwien, mituɔm kɛ ya daan ya jie bó, ki li lɛ wɔ titɛwɔlgbɔnt ni paaki bó, u we ní.»

65 U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn kɛre' wɔn bugbɛn ya liɛrl,§ nɛ ki ye: «U suke' Uwien nɛ. Ta ji nuunh mɔ̀nkunl. Ni cii' u suke' Uwien ma bo. 66 Ni maaleh mila?» Nɛ bi ye: «U kpɛ mikuum nɛ.»

67 Nɛn saan nɛ bi cɛreh uʼnun bó tiñinsɛnt, ki kureh wɔ, nɛ bitɔb mɔ kpɔ̀breh wɔ itɛnpɛ, 68 ki tɔkeh wɔ ki teh: «A yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo la, bukre wà ñi' ŋɛ.»

Piɛr niɛ' ki ye wa bɛn Yesu

(Mark 14:66-72; Luk 22:56-62; San 18:15-18, 25-27)

69 Tɔ, Piɛr kɛ uluo bo, nɛ upiitonsɔnl uba baa' ki lá tɔke' wɔ ki ye: «Aʼmɔ là te nin Galile ya *Yesu wuɔ nɛ.» 70 Nɛ Piɛr niɛ' biʼkɛ ya nun bó ki ye: «Ma bɛn a ye á ye bà.» 71 U joh bunañɔjɛbu bó, nɛ upiitonsɔntɔ laa' wɔ, ki tɔke' binib bà te niʼsaan nnɔ ki ye: «Ujɛ wuɔ mɔ là te nin Nasarɛt ya *Yesu nɛ.» 72 Nɛ u tí niɛ' ki pole' ki ye: «Ma bɛn ujɛ bugbɛn.»

73 Nì pukn' waamu, nɛ binib bà te niʼsaan nnɔ baa' ki lá tɔke' wɔ ki ye: «Nì yé imɔ̀n nɛ, aʼmɔ yé *Yesu yaab ya uba nɛ; aʼlenm nɛ wɔngeh a yé nà bó yɔ.» 74 Nɛ Piɛr cin' ki niɛh ki poleh ki teh «Ma bɛn ujɛ wuɔ nɔ. N nɛn' la, Uwien la dàan nni.» Nɛ ukuojɛ pɔk ki muɔ' i ya tàan bo. 75 Nɛn saan nɛ Piɛr tiɛre' *Yesu bi tɔke' wɔ ma ki ye: «A li niɛ bolm mita kí ye ŋa bɛn nni nɛ kí yaan ukuojɛ ń muɔ nnɔ.» Nɛ ki ñɛn' saali, ki tì muɔ' ki gbiɛnde' cɛɛn.

27

Bi tuke Yesu ki jon' Pilat saan tibuur

(Mark 15:1; Luk 23:1-2; San 18:28-32)

1 Nì faa' kutɛnŋɛsɔnsɔnku, nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb kɛ kɛ̀le' ki bonde' ki liike' bi li tien ma kí ku Yesu. 2 Bi lòle' wɔ, nɛ ki taa' wɔ ki tì ŋukn' gobina Pilat.

Sudas kpo' ma bo

(Itùon 1:18-19)

3 Tɔ, Sudas wà kuɔre' *Yesu nnɔ laa' bi bun' *Yesu tibuur ki ye u kpɛ mikuum ma nnɔ, uʼyɛnm ŋaabe' ki gbien', nɛ u jiin' ilike ya kur pita nnɔ, wɔ ń tì de bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb, 4 nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «N bii' nɛ. N kuɔre' unil wà ŋa ŋmɔbe biil nɛ.» Nɛ bi ye: «Na yé ti ya gbɛr, aʼyaar nínɔ.» 5 Nɛ u taa' ilike ya kur nnɔ ki wiɛ' Uwien ya duku ni, ki siere', nɛ ki jon' ki tì jɔn' uʼba.

6 Tɔ, bitɔtuɔrciɛnb gɛ̀ngɛ̀nde' ilike ya kur nnɔ, nɛ ki ye: «Nì yé misɛ̀m ya like nɛ. Tiʼyiko ŋa ń tuo tí taa yì kí kpìen Uwien ya duku ya liklɛkl ni.» 7 Bi gbiere' ki liike' bi li tien yì ma, nɛ ki taa' yì ki dɛ' umaar ya kpàabu, bɛ ń li subeh bicɛnb. 8 Nɛn bo nɛ bi yih niʼsaan «Misɛ̀m ya kpàabu» haali nin fɛnfɛnnɔ.

9 Nì tien' *Uwien ya ñɔbonsɔknl Seremi là len' ma ki ye: «Bi taa' ilike ya kur pita nɛ; Israyɛl yaab là kpaan' udaan ya daaku ubiɛn wà nnɔ, 10 nɛ ki dɛ' umaar ya kpàabu. Yonbdaan là tɔke' nni ki ye nnɔ nɛ.»

Pilat bun' Yesu tibuur

(Mark 15:2-5; Luk 23:3-5; San 18:33-38)

11 *Yesu se gobina Pilat ya nun bó, nɛ u niire' wɔ ki ye: «Sin, a yé Sufmbɛ ya bɛr nɛ-ɛɛ?» Nɛ Yesu jiin' wɔ ki ye: «Sin nɛ ye nnɔ.» 12 Bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb biindeh Yesu, ama wa len' tuba. 13 Nɛ Pilat tɔke' wɔ ki ye: «Ŋa ciih bi biindeh ŋɛ mibiinm mà kɛ ya bol-ii?» 14 Ama *Yesu ŋa jiin' wɔ ñɔbonl liba mɔnɔn. Nɛn nɛ cuo' wɔ miyɔkm cɛɛn.

Bi bun' Yesu tibuur ki ye u kpɛ mikuum

(Mark 15:6-15; Luk 23:13-25; San 18:39–19:16)

15 Sufmbɛ ya Pak ya nacenku kɛ nacenku ya yo la, Pilat tì ń ñɛn lipɛkl ya nil wà linigol yíe wɔ nɛ kí wiɛ. 16 U ya yo ki laa' unil uba te lipɛkl ni uʼyel kpére', bi yih wɔ *Yesu Barabas. 17 Linigol taan' ma nnɔ, nɛ Pilat niire' lɛ̀ ki ye: «Ni yíe ń ñɛn ŋmɛ lipɛkl ni? *Yesu Barabas bii *Yesu wà bi yih wɔ *Kristo nnɔ?» 18 Pilat niire' nnɔ, kimɛ u bɛn ki ye bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb ŋmɔbe kinɛnk nɛ *Yesu bo. Nɛn nɛ cère' bi taa' wɔ ki lá ŋukn' wɔ.

19 Uyo wà Pilat kɛ ki buh *Yesu tibuur nnɔ, nɛ uʼpo sɔn' ki tɔke' wɔ ki ye: «La taa aʼgbɛr kí kuɔn ujɛ wà ŋa ŋmɔbe biil nɔ ya gbɛr ni. Kimɛ ujɛ bugbɛn bo, n dɛkn' tidɛknt kuñɔnku kuu tù wiɛbe nni cɛɛn.»

20 Ama bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb sure' linigol nnɔ ki ye lɛ ń tɔke Pilat wɔ ń wiɛ bɛ Barabas, kí ku Yesu. 21 Nɛ Pilat tí niire' bɛ ki ye: «Bijɛb bile biɛ ni, ni yíe ń wiɛ u la?» Nɛ bi ye: «Wiɛ Barabas.» 22 Nɛ Pilat niire' bɛ ki ye: «Nnɔ la, *Yesu wà bi yih wɔ *Kristo nnɔ, n li tien wɔ mila?» Nɛ biʼkɛ ye: «Bɛ ń kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo.» 23 Nɛ u tí niire' bɛ ki ye: «U tɛ́n ki bii' li lɛ biil nɛ?» Nɛ bi tùɔreh ki wuureh ki gbiekeh ki teh: «Bɛ ń kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo.»

24 Pilat laa' wa ń fre kí tien niba, bi kpireh ki joh nɛ, nɛ u taa' miñunm, ki nire' biʼnun bó, nɛ ki ye: «Ma te ujɛ wuɔ ya kuum ni. Nì yé ni ya gbɛr nɛ.» 25 Nɛ biʼkɛ ye: «Cère uʼkuum ń li yé tinbi nin tiʼbumu ya gbɛr.» 26 Pilat wiɛ' bɛ Barabas, ki cère' uʼsojambɛ ñi' *Yesu inalɛbe, nɛ u taa' wɔ ki de' bɛ bɛ ń tì kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo.

Sojambɛ lɛh Yesu

(Mark 15:16-20; San 19:2-3)

27 Tɔ, Pilat ya sojambɛ nnɔ taa' *Yesu ki kɔn' Pilat den uluo bo, nɛ ki taan' biʼcɛkl ya sojambɛ kɛ, ki guɔn' ki linde' wɔ, 28 ki gore' wɔ, nɛ ki taa' kuliɛrmɔ́nmɔ́nku kuba ki goln' wɔ, 29 ki taa' ikonkon ki lònlòn' uyukpɛkpiɛ ki kpɛle' uʼyul, ki taa' lilɛnbɛnl ki ŋukn' uʼnɔjie ni, nɛ ki gbaandeh uʼnun bó, ki lɛh wɔ ki teh: «Sufmbɛ ya bɛrɔ, ti fuondeh ŋɛ-a!» 30 Nɛ ki cɛreh uʼbo tiñinsɛnt, ki taah lilɛnbɛnl nnɔ ki kpaakeh uʼyul bo. 31 Bi lɛ̀' wɔ ki tì gben', nɛ ki gore' kuliɛrmɔ́nmɔ́nku nnɔ, ki taa' uʼwɛngolkaar ki jiin' ki goln' wɔ, nɛ ki taa' wɔ ki bure' bɛ ń tì kpɛ udɔpɔnpɔn bo.

Bi kpɛ' Yesu udɔpɔnpɔn bo

(Mark 15:21-32; Luk 23:26-43; San 19:17-27)

32 Bi tì ñɛh udu ni ma nnɔ, nɛ ki cende' ujɛ uba bi yih wɔ Simɔn, u yé Sirɛnn ya du ya nil nɛ. Bi cuo' ujɛ bugbɛn ki wɔbn' wɔ, wɔ ń tuke *Yesu ya dɔpɔnpɔn. 33 Bi tì baa' niba saan, bi yih nɛ̀ Golgota, niʼtingi si: «Kuyukpɔbku ya Bùol.» 34 Nɛ ki taa' midaam mà cuuke' nà to kɛrkɛri ki de' Yesu, ki ye wɔ ń ñu. U lèn', nɛ ki yìe' ka ñun'.

35 Sojambɛ nnɔ kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo. Nɛ ki taa' uʼwɛngolkaar ki fùɔre' imúɔn ki gbiire' tù, 36 nɛ ki kɛ niʼsaan ki gu wɔ. 37 Bi là kɛle' nà cère' bi kpɛ' wɔ nnɔ ki tɛbn' uʼdɔpɔnpɔn bo uʼyul bó. Bi là kɛle' ki ye: «Sufmbɛ ya bɛr *Yesu sɔ nɔ.» 38 Bi kpɛ' idukond ile mɔ uʼsaan idɔpɔnpɔn bo, bi kpɛ' uba uʼnɔjie bó, ki kpɛ' uʼtɔ uʼnɔgɛn bó.

39 Binib bà gɛ̀breh niʼsaan nnɔ sukreh wɔ ki gònbeh iyul ki tɔkeh wɔ 40 ki teh: «Sin wà ye a li bere Uwien ya duku kí liɛbe kí mɛ kù iwien ita nnɔ, ŋmiɛn aʼba-a! A yé Uwien ya Bijɛ la, jiire ní udɔpɔnpɔn wuu bo-a!»

41 Nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin Yiko ya wɔnwɔknb nin Sufmbɛ ya ciɛnb mɔ lɛh wɔ ki teh: 42 «U ŋmiɛn' binitɔb nɛ, ka ń fre kí ŋmiɛn uʼba-a! U yé Israyɛl yaab ya bɛr la, wɔ ń jiire ní udɔpɔnpɔn wuu bo fɛnfɛnnɔ, ŋɔ tí teke wɔ kí ji. 43 U du Uwien bo nɛ, ki tɔke' ki ye u yé Uwien ya Bijɛ. Uwien yíe wɔ la, wɔ ń ŋmiɛn wɔ fɛnfɛnnɔ.»

44 Nɛ idukond yà bi kpɛ' yɛ̀ uʼsaan idɔpɔnpɔn bo nnɔ mɔ sukreh wɔ nnɔ.

Yesu ya kuum udɔpɔnpɔn bo

(Mark 15:33-41; Luk 23:44-49; San 19:28-30)

45 Tɔ, kuwensiiku ya yo nɛ nì ci' ki bìike' utingbɛn kɛ bo ki tì baa' kutaajuɔku tikur tuta ya yo. 46 Nì tuoh tikur tuta ya yo nɛ *Yesu wuure' ufaa bo ki ye: «Eli, Eli, lama sabaktani?» Niʼtingi si: «NʼWien, nʼWien, bɛ tien' a wiɛ' nni?»

47 Binib bà se niʼsaan nnɔ ya biba ŋa cii' u wuure' ki ye bà mɔnmɔnm nɛ ki ye: «U lii yih Eli nɛ.» 48 Nɛ biʼni uba sɛn' i ya tàan bo ki jon' ki tì yuure' ticitɔnt, ki lá sèkn' midɛŋmiŋmiikm miba ni, ki taa' ki tuun' lilɛnbɛnl bo, ki tɛnde' ki kòle' uʼñɔbu ki ye wɔ ń muɔre. 49 Nɛ bà sìen nnɔ ye: «Dàan, tí liike *Eli li baa kí lá ŋmiɛn wɔ bii wa ń baa.»

50 Nɛn saan nɛ *Yesu tí wuure' ufaa bo, nɛ ki kpo'. 51 U ya yo nɛ kukpɛlcɛkpɛkpiɛku kùa bore' Uwien ya duku ni bolm mile nnɔ kɛre' kuʼsiik ni paaki ki tì ci' tingi. Kitink jènge', itɛn yɛyɛkre', 52 ikul bibiire', nɛ Uwien cère' binib bà là pɛ uʼsɛn bo ki kpo' nnɔ mɛkre' ki yɛbe. 53 Bi ñɛn' ikul ni, nɛ *Yesu mɛkre' uyo wà bitɛnkpiib ni nnɔ, bi kɔn' Uwien ya du Yerusalɛm ni, ki cère' binib laa' bɛ ki yɛbe.

54 Sojambɛ kobk ya ciɛn nin sojambɛ bà te *Yesu saan ki gu wɔ nnɔ laa' kitink jènge' ma, ki laa' tibont tà kɛ tien' nnɔ, nɛ nì cuo' bɛ bujɛwaanbu ki gbien', nɛ bi ye: «Imɔ̀n, ujɛ wuɔ mɔnbe ki yé Uwien ya Bijɛ nɛ.» 55 Bipiib biba mɔ là te niʼsaan ki yɛbe, ki se fɔnfɔkm ki likeh. Bi là ñɛn' haali Galile nɛ ki pɛ uʼbo ki toreh wɔ. 56 Biʼni biba si: Mari Madelɛnn nin Saak nin *Yosɛf ya naa Mari nin Sebede ya bijiɛb ya naa.

Yesu ya subm

(Mark 15:42-47; Luk 23:50-56; San 19:38-42)

57 Nì juɔre', nɛ ufàadaan uba baa' ní ki yé Arimate ya nil, bi yih wɔ *Yosɛf. U mɔ là yé *Yesu ya panpaankɛ nɛ. 58 U jon' Pilat saan ki tì tɔke' wɔ ki ye u tuo' la, wɔ ń cɛ̀be wɔ *Yesu ya gbɛnɛnt. Nɛ Pilat de' usɛn ki ye bɛ ń cɛ̀be wɔ tù. 59 Nɛ *Yosɛf taa' *Yesu ya gbɛnɛnt, ki taa' kukpɛlcɛfɛ̀nku ki tɛntɛn' tù, 60 ki taa' tù ki tì ble' ufɛle uba ni, ki binde' kutɛngbengbenku kuba, ki bìin' bufɛnañɔbu nɛ ki bure'. U là cère' bi cube' ufɛle nnɔ kujɔtɛnku kuba ya kɛle ni nɛ ki de' wɔn bugbɛn. Ba laan là sube' nil len.* 61 Mari Madelɛnn nin Maritɔ nnɔ mɔ là te niʼsaan, ki kɛ likul nnɔ ya nun bó.

Sojambɛ gu Yesu ya kul

62 Lidaali là bi bondeh *Saba ya daali nnɔ gɛ̀bre', nì faa' nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Farisiɛnmbɛ taan' ki jon' Pilat saan, 63 ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti tiɛre' ki ye utonnɛndaan nnɔ là fuobe ma nnɔ, u là ye u kpo' la, wienta daali u li mɛkre bitɛnkpiib ni. 64 Nɛn bo, cère sojambɛ ń li gu uʼkul, ki tì baa' wienta daali, ŋɔ uʼpanpaankaab la baa kí lá suu kí ñɛn uʼgbɛnɛnt, kí tɔke binib kí ye u mɛkre' bitɛnkpiib ni nɛ. Bi tien' nnɔ la, ku ya tonnɛnfɔrkaaku li cɛn kukpiɛku.» 65 Nɛ Pilat ye: «Sojambɛ sɔ. Li joh mɛn ki tì cère bɛ ń li gu uʼkul ni yíe ma bo.» 66 Nɛ bi bure' ki tì pɔle' ki diɛke' litɛnl là bi likul nnɔ, ki cère' sojambɛ nnɔ gu.

28

Yesu mɛkre' bitɛnkpiib ni

(Mark 16:1-10; Luk 24:1-12; San 20:1-10)

1 *Saba ya daali gɛ̀bre', kutaaku kùa li faa nnɔ, nɛ Mari Madelɛnn nin Maritɔ wɔre' ki fii' ki jon' bɛ ń tì gɔnde likul nnɔ. 2 I ya tàan bo nɛ kitink jènge' ki gbien', nɛ Yonbdaan ya tond uba ñɛn' paaki bó ní, ki lá biire' litɛnl nnɔ ki binde' lɛ̀, ki kɛ̀le' liʼbo. 3 U windeh tɛn utɛmɛknde, nɛ uʼwɛngolkaar pìen tein. 4 Sojambɛ bà gu likul nnɔ laa' wɔ ma nnɔ, bujɛwaanbu cuo' bɛ cɛɛn. Biʼgbɛnɛnt ŋɔh, nɛ bi fìfìke'.

5 Nɛ utond nnɔ tɔke' bipiib nnɔ ki ye: «Ninbi, la fɛnge mɛn. N bɛn ni nuunh *Yesu wà bi là kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo nnɔ nɛ. 6 Wa ji te niɛ saan. U mɛkre' tɛn u là len' ma bo nɛ. Dɛn mɛn, kí liike u là dɔ nà saan. 7 Jo mɛn tonm kí tì tɔke uʼpanpaankaab kí ye u mɛkre', ki liere' bɛ ki bure' Galile bó ŋɔ. Bi li tì lɛ wɔ nɛn bó nɛ. N ŋmɔbe tun nɛ ń tɔke nɛ.»

8 Nɛ bipiib nnɔ pɔk ki siere' likul nnɔ saan; bujɛwaanbu ŋmɔbe bɛ, ama biʼyɛnm mɛn sɔnge cɛɛn nɛ bi tiinh ki joh bɛ ń tì tɔke *Yesu ya panpaankaab Uwien ya tond nnɔ tɔke' bɛ nà nnɔ.

9 Bi joh ma nnɔ nɛ *Yesu cende' bɛ usɛn ni, ki fuonde' bɛ. Nɛ bi gbaan' uʼnintuɔli, ki cuo' uʼtàan ki puke' wɔ. 10 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «La fɛnge mɛn. Li joh mɛn kí tì tɔke nʼpanpaankaab kí ye bɛ ń li joh Galile. Bi li tì lɛ nni nɛn bó nɛ.»

Bi pɛ̀n' Sojambɛ ilike bɛ ń tɔke kí ye Yesu ŋa mɛkre'

11 Uyo wà bipiib nnɔ joh nnɔ, nɛ sojambɛ bà gu *Yesu ya kul nnɔ ya biba jon' Yerusalɛm, ki tì tɔke' bitɔtuɔrciɛnb bi laa' nà kɛ. 12 Nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin Sufmbɛ ya ciɛnb taan' ki kɛ̀le' ki gbiere', nɛ ki ñɛn' ilike ì yɛbe ki de' sojambɛ nnɔ, 13 ki tɔke' bɛ ki ye: «Li joh mɛn kí li tɔkeh binib ki teh ni dɔ kuñɔnku ki gɔh, nɛ uʼpanpaankaab baa' ki lá sun' ki ñɛn' wɔ likul nnɔ ni. 14 Pilat cii' la, tinbi nɛ li duɔn uʼyɛnm kí ñɛn nɛ len.»

15 Sojambɛ nnɔ teke' ilike nnɔ, nɛ ki jon' ki tì tien' bi tɔke' bɛ ki ye ma bo. Nɛn bo nɛ bi kpaandeh tigbɛr nnɔ Sufmbɛ ni haali nin dinnɔ.

Yesu sɔn' uʼpanpaankaab uŋɛndun ni niʼkɛ saan

(Mark 16:14-18; Luk 24:36-49; San 20:19-23; Itùon 1:6-8)

16 Tɔ, *Yesu ya panpaankaab piik nin uba nnɔ jon' Galile ni, lijuɔl là *Yesu là yiɛn' bɛ liʼbo nnɔ bo. 17 Bi laa' wɔ ma nnɔ, nɛ ki gbaan' uʼnintuɔli ki puke' wɔ. Ama biʼni biba jieh. 18 Nɛ *Yesu nɛkn' bɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Uwien de' nni mituɔm kɛ paaki nin tingi. 19 Nɛn bo, li joh mɛn inibol kɛ saan, kí tì tien bɛ nʼpanpaankaab, kí sìi bɛ Uwien ya ñunm, Baa nin Bijɛ nin *Mifuoñaanm ya yel bo, 20 kí wɔkn bɛ bɛ ń li boh n tɔke' nɛ nà kɛ nnɔ. Ní li bɛn kí ye n te niʼsaan uyo kɛ kí tì baa uŋɛndun ya gbenm.»

* 1:21 Yesu ya tingi si: Uwien ŋmiɛndeh binib nɛ.

* 2:11 Miir yé mikpɔm miba ya bol nɛ. Bi taah kusiiku kuba ya bol ya siim nɛ ki teh mɛ̀. Miʼdaaku faa cɛɛn nɛ.

* 4:18 Piɛr ya tingi si: litɛnpenl nɛ.

* 6:13 Bi li fre kí lɛbre fie tɛ usɛnpol ubiɛrɔ ya nuɔ ni kí ye ñɛn' tɛ mibiɛrm ni mɔ.

† 6:13 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni: kimɛ sin nɛ si libɛl nin ufaa nin ukpiɛke uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm ŋa te tuʼni.

* 9:27 Dafid ya yaabile yé miyinm mà uyo uba la, bi taah mɛ̀ ki yih Uwien là pùon' ki ye u li sɔn wà ní wɔ ń li yé ubɛr nnɔ nɛ. Bi kɛle' tigbɔnt tà Grɛkmbɛ ya lenm ni nnɔ, bi kɛle' ki ye Dafid ya Bijɛ nɛ.

* 10:4 Yesu ya yo, Sufmbɛ ni, biba ya nun là mɔ́n biʼdu ya gbɛr bo nɛ, nɛ bi mɔ̀h bɛ ń fie biʼdu Erom yaab saan.

† 10:14 Sufmbɛ bo kí kpakpaare itàan ya tɛngunku ya tingi si: nà kɛ ji tu unil la, nì yé uʼyaar nɛ, na ji yé uba yaar.

‡ 10:38 *Yesu ya yo, bi là ye bɛ ń kpɛ unil la, wɔn bugbɛn nɛ tukeh uʼdɔpɔnpɔn ki joh bi li tì kpɛ wɔ nà saan.

* 11:3 Bi ye Wà li baa ní la, bi niireh Uwien là pùon' ki ye u li sɔn wà ní wɔ ń lá ŋmiɛn Sufmbɛ nnɔ nɛ.

† 11:12 Migbiirm miɛ ya ciim te bolm mile bo nɛ: Kí ñɛ San là siih binib Uwien ya ñunm uyo wà kí lá baa fɛnfɛnnɔ, bi piikeh Uwien ya bɛl nin ufaa nɛ, nɛ bà faa nuunh bɛ ń fie lɛ̀ bii kí ñɛ San là siih binib Uwien ya ñunm uyo wà kí lá baa fɛnfɛnnɔ, binib ya nun mɔ́n bɛ ń kɔ Uwien ya bɛl ni nin ufaa nɛ.

* 12:1 Bi yin' nà ijifen migbiirm miɛ ni nnɔ yé *Sufmbɛ donbó ya jier tuba nɛ bi yih tù ble.

† 12:5 Migbiirm miɛ ni bi ye Uwien ya duku la, ba niireh kuduku nnɔ ya benku ni baba, bi niireh iluo mɔ nɛ. Nà saan kɛ bi ye Uwien ya duku la, bi sɔbe ki niireh iluo nnɔ nɛ.

‡ 12:6 Bi li fre kí lɛbre Unil te niɛ saan nɔ ki cɛn' Uwien ya duku kí ye nà cɛn' Uwien ya duku te niɛ saan nɔ mɔ.

§ 12:41 Liike 12:6.

* 12:42 Liike 12:6.

* 13:45 Bi yin' nà lilɛnbil nnɔ yé nibonn nà windeh nɛ. Bi wokreh miñunciɛnm ya wɛnfuobk kiba nɛ ki ñɛndeh nɛ̀.

* 15:22 Liike 9:27.

* 16:3 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni 16:2a-3 ŋa te tuʼni.

† 16:24 Liike 10:38.

* 17:4 Sufmbɛ là taah tiwɛngbɔnt bii tikpɛlcɛjɔjuɔkt nɛ ki pɔh ininbon.

† 17:21 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 21 ŋa te tuʼni.

‡ 17:25 Yesu ya yo ya bɛrb ŋa là teknh biʼdu ya nib lɛnpo. Bi là teknh bi jɛ̀keh idu yà nnɔ ya nib nin bicɛnb nɛ lɛnpo.

* 18:11 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 11 ŋa te tuʼni.

* 20:22 Yesu taa' kunɛnnɛnku kuba nɛ ki wuɔn' ijɛnd nnɔ yɛbe ki kpɛ ma bo. Kun si: kí ñu kijɛndyiek ni.

* 21:9 Osana ya tingi si: Uwien si ukpiɛke nɛ.

† 21:44 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 44 ŋa te tuʼni.

* 22:17 Bi là yih Erom yaab ya bɛrciɛn kɛ bɛrciɛn Sesa nɛ.

* 23:5 Sufmbɛ là kiɛh Uwien ya gbɛr ya ñɔbon nɛ ki teh itil ni ki kpiɛh biʼyutun.

† 23:14 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 14 ŋa te tuʼni.

* 24:32 Sufmbɛ donbó ya kɛnkɛnde teh nnɔ nɛ.

† 24:33 Bi li fre kí lɛbre Unil ya Bijɛ nɛkn' niʼnañuɔn saan ŋɔ kí yé nà li tien nnɔ ya yo baa' ŋɔ, nì li tien nɛ.

* 25:1 Uyo bo, *Sufmbɛ ya piikuɔndaali, piicɛ nin uʼyul nɛ là tì ń jo kí taa uʼjɛkpen kí tì kuɔn.

* 26:7 Alabaat yé litɛnl liba ya bol nɛ liʼdaaku faa cɛɛn.

† 26:29 Midaam nnɔ yé isibii ya daam mà bi yih mɛ̀ fɛn nnɔ nɛ.

‡ 26:53 Erom ya sojacɛkl liba ya sojambɛ là li baa tɛn itur iluob.

§ 26:65 Sufmbɛ bo kí kɛre liliɛrl ya tingi si: unil ya benku ni ben' bii u te uyɛnsaa ni nɛ.

* 27:60 Sufmbɛ là subeh bitɛnkpiib nnɔ nɛ.

Mark

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tigbɛmɔnmɔnt tà

Mark

kɛle' tù nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Mark ŋa yé Yesu ya tondb piik nin bile nnɔ ya uba. Ama u cii' Yesu ya gbɛr Piɛr nin Pɔl saan nɛ, kimɛ u tien' biʼsaan ki wuɔke'. U kɛle' kugbɔnku kuu ki de' binib bà nnɔ ya biba ŋa yé Sufmbɛ. Wa kɛle' kuʼni bi maa' Yesu ma bo, ka kɛle' Yesu len' tigbɛr tà nnɔ mɔ nì fɔke, ama u tùɔre' ki kɛle' Yesu sɔnsɔn' itùon yà nin u tien' miyɔkm ya bont tà kɛ, ki wuɔn' Yesu buu' biwiɛnb nin wɔn nin Sufmbɛ ya ciɛnb finfinde' ma bo nɛ.

Mark cin' uʼgbɔnku ma nnɔ, u wuɔn' ki ye Yesu yé Uwien ya Bijɛ nɛ (1:1), ki tì tonde' nin wɔn Yesu, Uwien ya Bijɛ ya kuum udɔpɔnpɔn bo ya gbɛr (15:39).

Bi li fre kí gbiire Mark ya gbɔnku ibɔk ile. Libɔkkpiɛkl cinh liyul 1:1 kí tì baa iyul 8:26 nɛ libɔkliel cinh iyul 8:27 kí tì baa 16:20. Kugbɔnku kuu ya bɔkkpiɛkl ni (1:1–8:26), Yesu buu' biwiɛnb, ki ŋɔre' isɛnpol binib saan, ki wɔkn' binib Uwien ya gbɛr. Ama wa yíe binib ń bɛnde u yé udaan wà nɛ ka toh binib mɔ ń tɔke u yé udaan wà. Kugbɔnku kuu ya bɔkliel ni (8:27–16:20), Mark yíe wɔ ń wuɔn binib kí ye Yesu yé Uwien ya Bijɛ nɛ. U yé Uwien ya Bijɛ ma nnɔ, nɛ cère' u teh miyɔkm ya bont.

Imɔ̀n, Yesu yé Uwien ya Bijɛ nɛ, ama u tuo' ki tien' uʼba unisaal ki tuo' Uwien ya ñɔbu bó, ki jin' ijɛnd ki tì kpo' udɔpɔnpɔn bo.

1

San wà siih binib Uwien ya ñunm ya gbɛr

(Matie 3:1-12; Luk 3:1-18; San 1:19-28)

1 *Uwien ya Bijɛ *Yesu Kristo ya gbɛmɔnmɔnt ya cinm. 2 Tù cin' tɛn *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là kɛle' ma uʼgbɔnku ni ki ye:

«Liike, n li sɔn nʼtond wɔ ń liere ŋɛ,

kí lá tùɔre aʼsɛn.

3 Udaan uba te kupenpelku ni ki wuureh ki teh:

‹Tùɔre mɛn Yonbdaan ya sɛn,

kí cubn uʼsɛngbɛnmu kí de wɔ.› »

4 Nnɔ nɛ San wà siih binib Uwien ya ñunm baa' ki te kupenpelku ni, ki kpaandeh ki teh: «Lèbre mɛn niʼtetem, ń sìi nɛ Uwien ya ñunm ŋɔ Uwien ń fère nɛ niʼbiɛre.» 5 Nɛ Sude ya tinfɛnm yaab kɛ nin Yerusalɛm yaab kɛ bàareh uʼsaan ki kpiireh biʼbiɛre, nɛ u siih bɛ Uwien ya ñunm Sudɛn ya kpenl ni.

6 San là guo liliɛrl là nnɔ bi taa' ñɔkma ya kobr nɛ ki lòn' lɛ̀. U là gbin kugbɔnku ya ningbɛnl nɛ uʼciɛk ni. U là jinh inacu nin tisiir nɛ. 7 U là tɔkeh linigol nnɔ ki teh: «Uba li paan nʼpuoli bó ní ki ŋmɔbe mituɔm ki cɛn' nni. Ma kpɛ ń bùɔn kí lore uʼtacɛningbɛn. 8 Min taa' miñunm nɛ ki sìi' nɛ Uwien ya ñunm. Wɔn nɛ lá li cère *Mifuoñaanm ń jiire ní niʼbo.»

San sìi' Yesu Uwien ya ñunm

(Matie 3:13–4:11; Luk 3:21-22; 4:1-13)

9 Tɔ, i ya dɛn nɛ *Yesu ñɛn' Nasarɛt, udu wà te Galile ya tinfɛnm ni nnɔ ki baa' San saan. Nɛ San sìi' wɔ Uwien ya ñunm Sudɛn ya kpenl ni. 10 *Yesu ñɛh miñunm ni uyo wà nnɔ nɛ ki laa' kutaaku kɛre', ki laa' *Mifuoñaanm jiinh ní ki naan unɛnjel, ki lá kɛ̀le' uʼbo. 11 Nɛ uniɛke uba ñɛn' paaki bó ní ki ye: «Sin, a yé nʼbijɛ nɛ, n yíe ŋɛ nɛ nʼyɛnm sɔnge aʼbo.»

Satan biike' Yesu

12 I ya tàan bo, nɛ *Mifuoñaanm taa' *Yesu ki jon' kupenpelku ni. 13 U là tien' len iwien pinan nɛ, nɛ *Satan bìkreh wɔ. U te nin kumuɔku ni ya wɛnt nɛ, nɛ Uwien ya tondb toreh wɔ.

Yesu cin' uʼtuonl Galile ni

14 Tɔ, nì tete nɛ bi lá cuo' San ki pɛkn'. Ni ya puoli bó nɛ *Yesu jon' Galile ki tì kpaandeh Uwien ya gbɛmɔnmɔnt, 15 ki teh: «Uyo baa'-a! Uwien ya bɛl nɛkn' ní ŋɔ. Lèbre mɛn niʼtetem, kí teke tigbɛmɔnmɔnt kí ji.»

Yesu yin' bijɛnbɛb binan bɛ ń paan uʼbo

(Matie 4:18-22; Luk 4:14-15; 5:1-11)

16 *Yesu cuonh ki kpàakeh Galile ya ñunciɛnm, nɛ ki laa' Simɔn nin uʼninjɛ Andre te ki wiɛnh bubɛbu. Bi là yé bijɛnbɛb nɛ. 17 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Paan mɛn nʼbo ní, ŋɔ ń cère ní li taakeh binib ki dienh nni.» 18 Bi dàan' biʼbàan i ya tàan bo, nɛ ki paan' uʼbo.

19 U jɛnde' waamu ki pukn', nɛ ki tí laa' Sebede ya bijiɛb Saak nin uʼninjɛ San te biʼñɛrbu ni, ki tùɔreh biʼbàan. 20 *Yesu yin' bɛ i ya tàan bo nɛ bi dàan' biʼbaa Sebede nin uʼtonsɔnb buñɛrbu nnɔ ni, ki paan' uʼbo.

Yesu ŋɔre' usɛnpol ujɛ uba saan

(Luk 4:31-37)

21 Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' Kapɛrnawum ya du ni. *Saba ya daali nɛ *Yesu kɔn' biʼtaanl ya duku ni, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr. 22 Nì cuo' binib bà cengeh uʼbó nnɔ miyɔkm cɛɛn, kimɛ wa wɔknh bɛ tɛn *Yiko ya wɔnwɔknb wɔknh ma bo, u wɔknh bɛ tɛn unil wà du u wɔknh nà bo nɛ.

23 Ujɛ uba mɔ là te *Sufmbɛ ya taanl ya duku nnɔ ni usɛnpol ŋaake wɔ, nɛ u wuure' 24 ki ye: «Nasarɛt ya Yesu, tinbi nin sin tu lɛ nɛ? A baa' á lá boln tɛ nɛ-ɛɛ? N bɛn a yé udaan wà. A yé Uwien ya Niñaan nɛ.» 25 Nɛ *Yesu tiɛn' uʼbo ki ye: «Ŋmile, kí siere ujɛ wuɔ saan.» 26 Nɛ usɛnpol nnɔ ñɔnñɔnge' ujɛ nnɔ nin ufaa, ki wuure' ki gbien', nɛ ki siere' uʼsaan. 27 Nɛ nì cuo' biʼkɛ miyɔkm cɛɛn. Nɛn saan nɛ bi niireh tɔb ki teh: «Nì yé bɛ sɔ? U wɔknh miwɔknfɛ̀nm nɛ ki du miʼbo-a, ki wɔbndeh isɛnpol mɔnɔn ì tuonh uʼñɔbu bó-a!» 28 Nɛn bo nɛ *Yesu ya yel kpére' Galile ya tinfɛnm ni niʼkɛ saan.

Yesu buu' binib bà bun iwìɛn kɛ ya bol

(Matie 8:14-17; Luk 4:38-41)

29 *Yesu nin bà pɛ uʼbo nnɔ ñɛn' litaanl ya duku nnɔ ni, nɛ ki jon' Simɔn nin Andre den. Saak nin San mɔ pìɛre' bɛ. 30 Tɔ, Simɔn ya cɔbnaa dɔ ki bun, uʼgbɛnɛnt ton. Nɛ bi pɔk ki tɔke' *Yesu ki ye u bun, 31 nɛ u baa' uʼsaan ki cuo' uʼnuɔ ki fin' wɔ. Uʼgbɛnɛnt sɔnge' nɛ u cɛ̀nde' bɛ.

32 Niʼdaali ya tajuɔku uwien lu' ma nnɔ, nɛ bi tukeh bà bun iwìɛn kɛ ya bol nin isɛnpol ŋaake bà nnɔ kɛ ya bol ki bàareh *Yesu saan. 33 Udu nnɔ ya nib kɛ là taan' Simɔn nin Andre den nɛ bunañɔbu saan. 34 Nɛ *Yesu buu' binib bà bun iwìɛn kɛ ya bol bi yɛbe, ki ŋɔre' isɛnpol binib saan ì yɛbe ka cèreh ì lienh, kimɛ ì bɛn wɔ.

Yesu tɔke' binib Uwien ya gbɛr Galile ya tinfɛnm ni

(Luk 4:42-44)

35 Utɛnŋafaa nɛ *Yesu fii' nì bìike ki ñɛn' ki jon' nib ŋa te nà saan ki tì kàareh. 36 Nɛ Simɔn nin uʼtɔntɔknlieb mɔ fii' ki ñɛn', ki nuunh wɔ, 37 bi tì laa' wɔ ma nnɔ, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Binib kɛ nuunh ŋɛ nɛ.» 38 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Tí jo mɛn nitɔnn bó, itengbaan yà te kɔnkɔnm nnɔ ni ŋɔ ń tì tɔke Uwien ya gbɛr niʼmɔ bó. Kimɛ nɛn bo nɛ n baa'.» 39 Nɛ ki taa' bɛ ki jon' Galile ya tinfɛnm kɛ ni, ki tì kɔh Sufmbɛ ya táan ya dur ni, ki kpaandeh Uwien ya gbɛr, ki ŋuɔh isɛnpol binib saan.

Yesu cère' ujend uba lùore'

(Matie 8:1-4; Luk 5:12-16)

40 Ujend uba baa' *Yesu saan, nɛ ki gbaan' uʼnintuɔli, ki gbáan' wɔ ki ye: «A yíe la, a li fre kí cère ń lùore.» 41 Yesu muɔ' wɔ micɛcɛkm cɛɛn, nɛ ki tɛnde' uʼnuɔ, ki mɛ' wɔ, ki tɔke' wɔ ki ye: «N yíe, lùore.» 42 I ya tàan bo nɛ lijendl nnɔ pɔk ki gben' nɛ u lùore'. 43 Nɛn saan nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye wɔ ń li joh, nɛ ki kpɛkpɛ' uʼbo, 44 ki ye: «Liike aʼyul bo ki la tɔke nil, ama jo tí tì lɛ utɔtuɔrkɛ, kí tien milùorm ya tuɔrl tɛn Moyis là ye bɛ ń li teh ma bo. Nɛn nɛ li wuɔn kí ye a lùore'.» 45 Ama ujɛ nnɔ bure' ma nnɔ, u tì kpaandeh tigbɛr nnɔ niʼkɛ saan nɛ. U tien' nnɔ ma nnɔ, nɛ *Yesu ŋa ji li fre kí kɔ du uba ni, ka bɔle'. U là juonh idugbaan nɛ nib ŋa te nà saan. Nɛ binib ñɛh niʼkɛ bó ki bàareh uʼsaan.

2

Ujɛ uba ya tàan nin uʼnuɔ faan' Yesu cère' u faake'

(Matie 9:1-8; Luk 5:17-26)

1 Iwenkàankɛ gɛ̀bre', nɛ *Yesu liɛbe' ki jon' Kapɛrnawum ya du bó. Binib cii' u te u càan' iden yà nnɔ ni, 2 nɛ linigol taan' niʼsaan ki yɛbe haali fɛnm ŋa ji tì te nañɔbu ni mɔnɔn. Nɛ u tɔkeh bɛ Uwien ya gbɛr. 3 Tɔ, binib biba tuke' ujɛ uba uʼtàan nin uʼnuɔ kɛ faan' ki baa' Yesu saan. Binib binan nɛ là tuke' wɔ. 4 Linigol nnɔ bo ba ń fre kí taa wɔ kí nɛ̀nde *Yesu ma nnɔ, nɛ ki don' u te kudulɛkaaku kùa ni nnɔ ya paaki, ki cube' libònl u se nà saan nnɔ, nɛ ki taa' ujɛ nnɔ ki kuɔn' ki yekn' nin linagɛnl nnɔ ki ble' *Yesu ya nun bó. 5 *Yesu laa' bi teke' wɔ ki jin' ma nnɔ, nɛ u tɔke' ujɛ nnɔ ki ye: «Nʼbukɛ, n fère' ŋɛ aʼbiɛre ŋɔ.»

6 *Yiko ya wɔnwɔknb biba kɛ niʼsaan ki maaleh biʼfɛ̀l ni ki teh: 7 «Bɛ tien' ujɛ wuɔ lienh nɔ nnɔ? U sukreh Uwien nɛ. Uwien baba ŋa ñí la, ŋmɛ li fre kí fère binib biʼbiɛre?» 8 *Yesu pɔk ki bɛnde' uʼyɛnm ni bi maaleh ma bo nɛ ki niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni maaleh nɔ nnɔ niʼyɛnm ni? 9 Ni lɛ ba faa? Ń tɔke ujɛ wuɔ kí ye n fère' wɔ uʼbiɛre nɛ faa bii wɔ ń fii kí yuure uʼnagɛnl kí li cuonh nɛ faa? 10 Nɛn bo, n li wuɔn nɛ kí ye Unil ya Bijɛ ŋmɔbe mituɔm uŋɛndun wuu ni wɔ ń fère binib biʼbiɛre.» Nɛ ki tɔke' ujɛ wà ya nuɔ nin uʼtàan faan' nnɔ ki ye: 11 «N lienh sin nɛ, fii kí yuure aʼnagɛnl, kí li kunh.»

12 I ya tàan bo nɛ u fii' ki yuure' uʼnagɛnl ki ñɛn' saali biʼkɛ ya nun bó. Nì cuo' biʼkɛ miyɔkm cɛɛn nɛ bi pɛ̀keh Uwien ki teh: «Ti fii' ma, ta laan laa' niɛ ya bonn ya tunbu.»

Yesu yin' Lefi wɔ ń paan uʼbo

(Matie 9:9-13; Luk 5:27-32)

13 *Yesu liɛbe' ki jon' Galile ya ñunciɛnm ya gbaal, nɛ binib ligol bàareh uʼsaan, u tɔkeh bɛ Uwien ya gbɛr. 14 U joh ma nnɔ nɛ ki laa' ulɛnpotekl uba kɛ lɛnpotekbùol, bi yih wɔ Lefi u yé Alfe ya bijɛ. Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Paan nʼbo ní.» Nɛ u fii' ki paan' uʼbo.

15 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu te Lefi den ki jinh tijier. Bilɛnpotekb ligol nin bibiɛrdɛnb mɔ là kɛ wɔn nin uʼpanpaankaab saan ki jinh tijier, kimɛ bi là paakeh uʼbo ki yɛbe. 16 *Yiko ya wɔnwɔknb biba, bà yé *Farisiɛnmbɛ nnɔ laa' *Yesu nin bilɛnpotekb nin bibiɛrdɛnb tɛ ki jinh tijier ma nnɔ nɛ bi niire' uʼpanpaankaab ki ye: «Bɛ tien' u tɛ ki jinh nin bilɛnpotekb nin bibiɛrdɛnb-i?»

17 *Yesu cii' bi len' ma bo, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Binib bà ŋmɔbe laanfiɛ ŋa nuunh dɔktiɛ, bà bun nɛ nuunh dɔktiɛ. Ma baa' ń yin nimɔ̀nb, n baa' ń yin bibiɛrdɛnb nɛ.»

Uñɔlòle ya gbɛr

(Matie 9:14-17; Luk 5:33-39)

18 Uyo uba nɛ San ya panpaankaab nin *Farisiɛnmbɛ là lùo buñɔbu, nɛ binib biba baa' ki lá niire' *Yesu ki ye: «Bɛ tien' San ya panpaankaab nin *Farisiɛnmbɛ yaab lùoh buñɔbu aʼyaab bɛn ŋa lùoh?» 19 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Binib bà bi yin' bɛ upiikuɔn li fre kí lòle buñɔbu uyo wà piicɛ laan te biʼsaan-ii? Piicɛ laan te biʼsaan la, ba ń fre kí lòle ñɔbu. 20 Ama uyo uba we ní bɛ ń ñɛn piicɛ nnɔ biʼsaan ufaa. U ya yo nɛ bi li lòle buñɔbu.» 21 Nɛ ki tí ye: «Uba ŋa ń taa kpɛlcɛfɛ̀nku ya jenl kí lekn liliɛrkpaal. U tien' nnɔ la, kukpɛlcɛfɛ̀nku ya jenl nnɔ li kɛre liliɛrkpaal nnɔ nɛ libònl nnɔ ń yɛbre kí pukn. 22 Uba mɔ ŋa ń taa midaam mà ŋa laan muɔ' ki ben' kí piɛke iyɔkpaan ni. U tien' nnɔ la, midaam nnɔ li kpiɛn iyɔl nnɔ, kí wule kí ñɛnde nɛ iyɔl nnɔ mɔ ń saa. Bi piɛkeh midaam mà ŋa laan muɔ' ki ben' iyɔfɛ̀n ni nɛ.»

Saba ya daali ya gbɛr

(Matie 12:1-8; Luk 6:1-5)

23 *Saba uba ya daali nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab gɛ̀breh ikpàan iba ni. Bi cuonh ki joh ma nnɔ nɛ uʼpanpaankaab coh ijifen* ki cienh. 24 Nɛ *Farisiɛnmbɛ niire' *Yesu ki ye: «Bɛ tien' aʼpanpaankaab teh yiko kùɔn' nà *Saba ya daali?» 25 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Na laan kaan' *Dafid là tien' ma bo nɛ-ɛɛ? Wɔn nin uʼnib ŋa là ŋmɔbe jier ma mikònm cuo' bɛ nnɔ 26 u kɔn' Uwien ya ninbonl ni, uyo wà Abiyatar là yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn nnɔ, ki taa' kpɔnɔ wà bi taa' ki de' Uwien nnɔ ki ŋmɔn', nɛ ki de' wɔn nin bà tɔke nnɔ biʼmɔ ŋmɔn'. Ama bitɔtuɔrkaab baba nɛ là ŋmɔbe usɛn bɛ ń ŋmɔn kpɔnɔ nnɔ.» 27 Nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Unisaal bo nɛ Uwien sien' *Saba ya daali, na yé *Saba ya daali bo nɛ Uwien ñɛn' unisaal. 28 Nɛn bo, Unil ya Bijɛ nɛ ŋmɔbe usɛn wɔ ń wuɔn bi li tien nà haali *Saba ya daali mɔnɔn.»

3

Ujɛ uba ya nuɔ uba faan', Yesu cère' u faake' Saba ya daali

(Matie 12:9-14; Luk 6:6-11)

1 *Saba uba ya daali nɛ *Yesu tí liɛbe' ki kɔn' *Sufmbɛ ya taanl ya duku ni. Ujɛ uba mɔ te len uʼnuɔ uba faan'. 2 Nɛ bi sekndeh ki likeh u li cère ujɛ nnɔ ń faake *Saba ya daali bii wa ń cère wɔ ń faake, kimɛ bi là nuunh bi li dule nà bo kí biin wɔ nɛ. 3 Nɛ *Yesu tɔke' ujɛ wà ya nuɔ faan' nnɔ ki ye: «fii kí sere siik ni.» 4 Nɛ ki niire' bɛ ki ye: «*Saba ya daali la, unil ŋmɔbe usɛn wɔ ń tien nà mɔn bii nà bre nɛ? U ŋmɔbe usɛn wɔ ń ŋmiɛn unil bii wɔ ń ku wɔ nɛ?» Ba jiin' wɔ. 5 Nɛ u liike' bɛ ki gɔbre' ki bòn' nin ubenpiebe, uʼyɛnm saa' biʼyufaa bo, nɛ u tɔke' ujɛ wà ya nuɔ faan' nnɔ ki ye: «Tɛnde aʼnuɔ.» U tɛnde' uʼnuɔ nɛ u jire' uʼciɛm. 6 Nɛn saan nɛ *Farisiɛnmbɛ ñɛn', ki taan' ki kɛ̀le' i ya tàan bo nin Herod yaab bɛ ń gbiere kí liike bi li tien ma kí ku Yesu.

Linigol taan' Yesu saan

7 Nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab siere' niʼsaan ki bure' miñunciɛnm bó, nɛ linigociɛnl paan' uʼbo. Linigol nnɔ ñɛn' ní Galile ya tinfɛnm ni nin Sude ya tinfɛnm ni 8 nin Yerusalɛm ni nin Idume ya tinfɛnm ni nin mitinfɛnm mà te Sudɛn ya kpenpuol nnɔ ni nin Tir nin Sidɔn ya tinfɛnm ni nɛ. Bi là yɛbe cɛɛn nɛ. Bi cii' *Yesu teh miyɔkm ya bont ma nnɔ nɛ cère' bi baa' uʼsaan. 9 Nɛ u tɔke' uʼpanpaankaab ki ye bɛ ń taa buñɛrbu kí pùkn miñunm bo wɔ ń kɔ ŋɔ linigol nnɔ la pɛbe wɔ. 10 Kimɛ u là cère' binib faake ki yɛbe ma nnɔ nɛ biwiɛnb kɛ kpiɛleh bɛ ń nɛ̀nde kí mɛ wɔ. 11 Isɛnpol yà ŋaake binib nnɔ laa' wɔ la, ì cèreh bi gbaandeh uʼnintuɔli nɛ ki wuureh ki teh: «A yé Uwien ya Bijɛ nɛ.» 12 Ama *Yesu tɛngeh isɛnpol nnɔ bo nɛ ki teh ì la cère binib ń bɛnde u yé udaan wà.

Yesu gɛ̀nde' uʼtondb piik nin bile

(Matie 10:1-4; Luk 6:12-16)

13 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu don' lijuɔl bo, ki yin' u yíe binib bà nnɔ. Bi baa' uʼsaan, 14 nɛ u gɛ̀nde' binib piik nin bile bɛ ń li tuu ki te uʼsaan, nɛ ki yin' bɛ uʼtondb. U gɛ̀nde' bɛ wɔ ń li sɔnh bɛ bi tì tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt nɛ, 15 kí li ŋmɔbe mituɔm ki ŋuɔh isɛnpol binib saan. 16 U gɛ̀nde' binib piik nin bile bà nnɔ ya yel sɔ: Simɔn, u baan' wɔ Piɛr 17 nin Sebede ya bijiɛb Saak nin uʼninjɛ San, u baan' bɛ Bowanɛrgɛs, niʼtingi si: «itɛtiɛn ya nib» 18 nin Andre nin Filip nin Batelemi nin Matie nin Toma nin Alfe ya bijɛ Saak nin Tade nin Simɔn wà ya nun mɔ́n uʼdu ya gbɛr bo 19 nin Sudas Iskariyɔt wà lá li kuɔre wɔ nnɔ.

Biba ye Yesu ŋmɔbe Bɛlsebul ya tuɔm nɛ

(Matie 12:22-32; Luk 11:14-23; 12:10)

20 *Yesu kun' nɛ linigol tí taan' uʼsaan haali wɔn nin uʼpanpaankaab ŋa tì ŋmɔbe fɛnm bɛ ń ji jier mɔnɔn. 21 Uʼden yaab cii' nì te nnɔ nɛ bi baa' bɛ ń taa wɔ. Kimɛ bi maaleh ki teh u waare' nɛ.

22 Tɔ, Yiko ya wɔnwɔknb bà ñɛn' Yerusalɛm bó ní nnɔ lienh ki teh Bɛlsebul nɛ ŋaake wɔ. Wɔn isɛnpol ya ciɛn nɛ dienh wɔ mituɔm u ŋuɔh isɛnpol binib saan. 23 Nɛ u yin' bɛ ki pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: «*Satan li tien mila kí ŋɔre wɔn *Satan? 24 Libɛl liba ya nib bore' tɔb ki kɔnh biʼŋmiɛl ni la, libɛl nnɔ li juore fɛnm nɛ. 25 Iden iba mɔ ya nib bore' tɔb ki kɔnh biʼŋmiɛl ni la, iden nnɔ li juore fɛnm nɛ. 26 Nɛn bo nɛ *Satan liɛbe' ki kɔnh nin uʼba la, u li gben kí juore fɛnm nɛ.

27 «Uba ŋa ń fre kí kɔ ufɛfaa den kí fie uʼbont ka ŋmɔbe tuɔm mà u li kpiɛ kí lòle wɔ kí yaan. U lòle' wɔ la, u ya yo nɛ u li fre kí kɔ uʼden kí fie uʼbont kɛ. 28 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, Uwien li fère binib biʼbiɛre kɛ, kí fère bɛ bi suke' wɔ isuk ì yɛbe ki kpɛ ma kɛ. 29 Ama, unil suke' *Mifuoñaanm mɛn la, Uwien ŋa ń fère wɔ, uʼbiɛre li juore uʼbo nɛ haali uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm.» 30 Bi tɔke' wɔ ki ye usɛnpol nɛ ŋaake wɔ ma nnɔ, nɛ cère' u len' nnɔ.

Yesu ya naa nin uʼninjiɛb

(Matie 12:46-50; Luk 8:19-21)

31 Tɔ, *Yesu ya naa nin uʼninjiɛb baa' ní ki lá te saali, nɛ ki sɔn' bɛ ń tì yin wɔ. 32 Linigol kɛ ki guɔn' wɔ, nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Aʼnaa nin aʼninjiɛb [nin aʼninsiɛb]* te saali ki nuunh ŋɛ.» 33 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ŋmɛ nɛ yé nʼnaa? Bi lɛ yé nʼninjiɛb-i?» 34 Ki liike' ki bòn' binib bà kɛ ki guɔn' wɔ nnɔ nɛ ki ye: «Liike mɛn, nʼnaa nin nʼninjiɛb sɔ. 35 Unil wà kɛ teh Uwien yíe nà la, wɔn nɛ yé nʼninjɛ, ki yé nʼninsɛ, ki yé nʼnaa.»

4

Wà plè' tibonbuor ya bim ya kpɛnjɛnm

(Matie 13:1-9; Luk 8:4-8)

1 *Yesu tí liɛbe' ki jon' Galile ya ñunciɛnm ya gbaal ki tì wɔknh binib Uwien ya gbɛr. Linigociɛnl tí taan' uʼsaan nɛ u kɔn' ki kɛ̀le' buñɛrbu ni miñunm bo. Linigol nnɔ kɛ te miñunm ya gbaal. 2 Nɛ u wɔknh bɛ tibont tù yɛbe mikpɛnjɛnm ni, ki tɔkeh bɛ ki teh: 3 «Li cengeh mɛn, ukpaal uba nɛ jon' wɔ ń tì plè tibonbuor ya bim. 4 U plèh ma nnɔ, miba lu' usɛngbɛ, nɛ inuɔn baa' ki lá jin' mɛ̀. 5 Mitɔm lu' kutɛntiɛku bo, tɛnbim ŋa yɛbe nà saan. Tɛnbim ŋa yɛbe ma nnɔ, nɛ mì pɛn' tonm. 6 Uwien ñɛn' ki tonge', nɛ ki sɛ' mɛ̀. Ma ŋmɔbe ñaan mɔnmɔnm ma nnɔ, nɛ mì waan', ki kpo'. 7 Mitɔm mɔ lu' kujɛgorku ni. Nɛ kujɛgorku kpére' ki wɔbn' mɛ̀ nɛ ma lùon'. 8 Mitɔm mɔ lu' kitinmɔnmɔnk bo, ki pɛn', ki kpére', ki lùon'. Miba lùon' pitata, mitɔm piluoluob, mitɔm mɔ kokobk.» 9 Nɛ ki tí ye: «Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.»

Bɛ tien' Yesu pɔh binib mikpɛnjɛnm-i?

(Matie 13:10-17; Luk 8:9-10)

10 *Yesu nin uʼtondb piik nin bile nin binib bà tuu ki paakeh uʼbo nnɔ tì te biʼbaba ma nnɔ, nɛ bi niire' wɔ mikpɛnjɛnm nnɔ ya tingi. 11 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Uwien nɛ cère' ninbi bɛnde' uʼbɛl ni ya gbɛbɔlkaar. Binib bà ŋa te uʼbɛl ni nnɔ wɔn, nì yé bɛn bo mikpɛnjɛnm baba nɛ, 12 ŋɔ

‹bɛ ń li likeh ka lɛnh,

kí li cengeh ka ciih niʼtingi,

nnɔ ŋa ñí la, bi cii' niʼtingi,

ki lèbre' biʼtetem la,

Uwien li fère bɛ biʼbiɛre nɛ.› »

Wà plè' tibonbuor ya bim ya kpɛnjɛnm ya tingi

(Matie 13:18-23; Luk 8:11-15)

13 *Yesu niire' bɛ ki ye: «Na cii' mikpɛnjɛnm miɛ ya tingi la, ni li tien mila kí cii mà kɛ sìen' nnɔ ya tingi? 14 Mikpɛnjɛnm nnɔ ya tingi sɔ: ukpaal nnɔ te tɛn unil wà tɔkeh binib Uwien ya gbɛr nɛ. 15 Mibim mà lu' usɛngbɛ nnɔ yé binib bà ciih Uwien ya gbɛr, *Satan bàareh i ya tàan bo ki lá ñɛndeh tù biʼfɛ̀l ni nɛ. 16 Mibim mà lu' kutɛntiɛku bo nnɔ mɔ yé binib bà ciih Uwien ya gbɛr, ki teknh tù tontonm nin uyɛnsɔnge, 17 ama ka cèreh tù kpaakeh ñaan biʼfɛ̀l ni nɛ, nɛ ta wuɔkreh biʼni mɔ. Liwɔbl bii ijɛnd tu' bɛ tuʼbo la, bi pɔk kí wiɛ Uwien ya sɛn nɛ. 18 Mibim mà lu' kujɛgorku ni nnɔ mɔ yé binib bà ciih Uwien ya gbɛr, 19 nɛ uŋɛndun wuu ya gbɛr nin lifaal ya yɛnmaale yà lɛreh binib nnɔ nin tibont kɛ ya yɛnmaale kɔh biʼfɛ̀l ni, ki wɔbndeh tù, ki cèreh ta ń fre kí sɔn tuonl. 20 Mibim mà lu' kitinmɔnmɔnk bo nnɔ mɔ yé binib bà ciih tigbɛr nnɔ, ki teknh tù, ki te tɛn mibim mà lùonh nɛ. Miba lùonh pitata, mitɔm piluoluob, mitɔm mɔ kokobk.»

Lifrl ya kpɛnjɛnm

(Luk 8:16-18)

21 Nɛ *Yesu tí tɔke' bɛ ki ye: «Unil sɛ' lifrl la, u li taa kusɛnku kí cubn li bo-oo? Bii u li taa lɛ̀ kí sien igado ya tingi-ii? Wa ń taa lɛ̀ kí tuɔn likpɛnkpɛnl bo ka-aa? 22 Kimɛ niba ŋa te ki buɔ ŋɔ ba lá li lɛ nɛ̀, niba mɔ ŋa ń juore kí li buɔ ŋɔ ka lá li ñɛ upaan bo. 23 Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.»

24 U tí tɔke' bɛ ki ye: «Liike mɛn niʼyul bo nin ni ciih tigbɛr tà nɔ. Ni taah nà ki bìkreh tibont ki dienh binitɔb nnɔ Uwien mɔ li taa nɛn nɛ kí biike kí de nɛ. U li biike kí gɛ̀bre nnɔ mɔnɔn kí de nɛ. 25 Kimɛ wà ŋmɔbe la, bi li de wɔ kí pukn nɛ. Wà ŋa ŋmɔbe la, bi li tonde kí fie u ŋmɔbe nà waamu nnɔ mɔnɔn nɛ.»

Kitink cèreh tibonbuor pɛh ma bo ya kpɛnjɛnm

26 Yesu tí len' ki ye: «Uwien ya bɛl naan tibonbuor ya bim mà ujɛ uba bule' mɛ̀ uʼkpàabu ni nɛ. 27 U gɔh-ɔɔ, u likeh ñɔnku nin wien ni-ii, mibim nnɔ pɛh nɛ ki kpienh, wa bɛn mì teh ma bo. 28 Kitink nɛ cèreh mì pɛh, ki cinh ki kpienh, kí tì pobe kí maa, kí tien ijifen, kí fɔre nin mibim. 29 Nì lá ben' ki kpaan' micem la, nɛ wɔ ń taa puoko kí jo kí tì ce.»

Mibim mà ñilke ya kpɛnjɛnm

(Matie 13:31-32, 34; Luk 13:18-19)

30 *Yesu tí len' ki ye: «Ti li taa ba kí nɛnge Uwien ya bɛl-i? Ti li taa milɛ kpɛnjɛnm ba kí nɛnge lɛ̀? 31 Lì naan mibim mà bi yih mɛ̀ mutaar nnɔ nɛ. Mɛn nɛ yé mibim mà ñilke tikpinsir kɛ ya bim ni kitink bo. 32 Ama bi bule' mɛ̀ la, mì li pɛ kí kpére kí gɛ̀bre kpinsiiku kɛ kpinsiiku, kí tien isigben yà gbenge. Inuɔn li fre kí tere isigben nnɔ ya sɔnge ni kí li kɔ mɔnɔn.»

33 *Yesu taah mikpɛnjɛnm ma sɔ ya bol mì yɛbe ki tɔkeh binib Uwien ya gbɛr, bi li fre kí cii ma bo. 34 Wa tɔkeh bɛ tuba ka pɔn' bɛ kpɛnjɛnm. Ama wɔn nin uʼpanpaankaab lá te biʼbaba la, nɛ u tɔkeh bɛ mikpɛnjɛnm nnɔ kɛ ya tingi.

Yesu cère' kutafaaku ŋmile'

(Matie 8:23-27; Luk 8:22-25)

35 Niʼdaali ya taajuɔku, uwien benh wù ń kɔ ma nnɔ, nɛ Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Cère mɛn tí puore kí jo miñunciɛnm ya gbaatɔl bó.» 36 U cɛ̀be' linigol nnɔ, nɛ uʼpanpaankaab kɔn' uʼsaan buñɛrbu ni ki tuke' wɔ ki bure'. Iñɛrtɔ mɔ là pɛ biʼbo. 37 Bi joh ma nnɔ nɛ kutafaabiiku kuba fii', ki cèreh iñungbegbel fih ki yildeh buñɛrbu nnɔ bo, nɛ miñunm kuonh buʼni haali bù tì benh bù ń gbe. 38 Nin nɛn kɛ ŋɔ *Yesu wɔn dɔ buñɛrbu ni nɛ puoli bó ki gɔh ki kuu liyukukul. Nɛ bi baa' ki lá fìnde' wɔ ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti benh tí luo, nɛ ŋa tɔnge-ee?» 39 Nɛn saan nɛ u fìnde', ki tiɛn' kutafaaku nnɔ bo, nɛ ki tɔke' miñunm nnɔ ki ye: «Duɔn suoo.» Nɛ kutafaaku go, niʼkɛ ŋmile' cim. 40 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni sɛn' bujɛwaanbu nɔ nnɔ? Na laan biɛ ki ŋmɔbe tekjim nɛ-ɛɛ?» 41 Bujɛwaanbu cuo' bɛ ki gbien' nɛ bi niireh tɔb ki teh: «U cinbe ki yé bɛ ya nitunbu sɔ, kutafaaku nin miñunm kɛ tì boh wɔ?»

5

Usɛnpol ŋaake ujɛ uba Yesu ŋɔre' wɔ

(Matie 8:28-34; Luk 8:26-39)

1 *Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' miñunciɛnm ya gbaatɔl, Gerasa yaab ya tinfɛnm ni. 2 U ñɛh buñɛrbu ni uyo wà nnɔ nɛ ujɛ uba pɔk ki ñɛn' ikul bó ní ki cendeh wɔ. Usɛnpol nɛ là ŋaake wɔ. 3 U là kɔ bi subeh binib tijɔlulnt tà ni nnɔ nɛ. Bi lòle' wɔ tikudɔkr mɔnɔn la, u cienh tù nɛ. Nɛn bo nɛ uba ŋa ji là li fre kí cuo wɔ. 4 Bi là taah mugbiɛmu nin tikudɔkr nɛ ki lùoh wɔ, nɛ u cienh tikudɔkr nnɔ ki kɔ̀h mugbiɛmu nnɔ. Uba ŋa là li fre wɔ. 5 U là tuu ki te ikul nnɔ ni nin igbɛngbɛn bo nɛ ñɔnku nin wien ni ki wuureh, ki taah itɛn ki bungreh uʼba.

6 U te fɔnfɔkm, ki laa' Yesu, nɛ ki sɛn' ki lá gbaan' uʼnintuɔli, 7 ki wuure' ufaa bo ki ye: «Yesu, Uwien wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ya Bijɛ, min nin sin tu lɛ nɛ? N gbáanh ŋɛ nɛ, Uwien bo, la jɛ̀nde nni.» 8 Yesu tɔke' usɛnpol nnɔ ki ye wɔ ń siere ujɛ nnɔ saan ma nnɔ nɛ cère' u len' nnɔ. 9 Nɛn saan nɛ *Yesu niire' wɔ ki ye: «Bi yih ŋɛ ba?» Nɛ u ye: «Ti yɛbe ma nnɔ, bi yih nni Ligol nɛ,» 10 ki tùɔreh ki gbáanh wɔ ki teh u la ŋɔre bɛ kí ñɛn mitinfɛnm nnɔ ni.

11 Tɔ, fangambɛ biba mɔ là te niʼsaan ligbɛngbɛnl bo ki yɛbe ka dindin, bi kpaah bɛ. 12 Nɛ isɛnpol nnɔ gbáan' *Yesu ki ye wɔ ń cɛ̀be yɛ̀, yɛ̀ ń jo kí tì kɔ fangambɛ biɛ nɔ. 13 U tuo', nɛ ì siere' ujɛ nnɔ saan, ki tì kɔn' fangambɛ nnɔ. Nɛ fangambɛ nnɔ kɛ sɛn' ki tinde' ligbɛngbɛnl, ki tì lu' miñunm ni ki luo'. Fangambɛ nnɔ là li baa tɛn itur ile.

14 Bà kpaah fangambɛ nnɔ sɛn' ki jon' udu ni nin idugbaan ki tì tɔke' binib tigbɛr nnɔ. Bi cii' tù ma nnɔ, nɛ ki baa' bɛ ń lá liike nà tien'. 15 Bi baa' *Yesu saan ki laa' ujɛ wà isɛnpol yà yɛbe là ŋaake wɔ nnɔ ya yɛnm jire' u kɛ ki guo, nɛ bujɛwaanbu cuo' bɛ. 16 Nɛ binib bà là te niʼsaan ki laa' *Yesu cère' ujɛ nnɔ faake' ma bo nin nà tien' fangambɛ nnɔ tɔke' bɛ niʼkɛ. 17 Nɛ bi gbáan' *Yesu ki ye wɔ ń ñɛ biʼtinfɛnm ni.

18 Nɛ u liɛbe' ki kɔn' buñɛrbu. U liɛbeh wɔ ń tì kɔ buñɛrbu ma nnɔ nɛ ujɛ wà isɛnpol là ŋaake wɔ nnɔ gbáanh wɔ ki teh wɔ ń cère wɔ ń paan uʼbo. 19 Nɛ u yìe', ki tɔke' wɔ ki ye: «Liɛbe kí kun kí tì tɔke aʼden yaab Yonbdaan muɔ' ŋɛ micɛcɛkm ki tien' nà kɛ ki de' ŋɛ nnɔ.» 20 Nɛ u bure' ki gɛ̀breh mitinfɛnm mà bi yih mɛ̀ Idu Piik nnɔ ni, ki tɔkeh binib *Yesu tien' nà kɛ ki de' wɔ. Nɛ nì cuo' biʼkɛ miyɔkm cɛɛn.

Yesu cère' upii uba faake', ki mɛkre' kibupiik kiba mɔ

(Matie 9:18-26; Luk 8:40-56)

21 *Yesu liɛbe' ki puore' miñunciɛnm ya gbaatɔl nin buñɛrbu nɛ linigociɛnl taan' uʼsaan miñunm nnɔ ya gbaal. 22 Nɛn saan nɛ *Sufmbɛ ya taanl ya duku ya ciɛn uba baa', bi yih wɔ Yayirus. U laa' *Yesu ma nnɔ, nɛ ki gbaan' uʼnintuɔli, 23 ki gbáan' wɔ cɛɛn ki ye: «Nʼbisɛ benh wɔ ń kpo nɛ. N gbáanh ŋɛ nɛ, dɛn kí taa aʼnuɔ kí paan uʼbo wɔ ń faake kí li fuobe.» 24 Nɛ *Yesu paan' uʼbo ki bure', linigociɛnl pɛ uʼbo ki pɛbeh wɔ ikɛle kɛ.

25 Tɔ, upii uba mɔ là te niʼsaan, ki laa' tifɛr ibin piik nin ile ta gben'. 26 U là jon' dɔktiɛmbɛ ligol saan, ki laa' ijɛnd kɛ ya bol biʼnuɔ ni, ki ñɛnde' uʼlike kɛ ki tì gben' na tungreh, ama uʼwìɛn nnɔ kpireh ki joh nɛ. 27-28 U cii' bi lienh *Yesu bó, nɛ u maale' uʼyɛnm ni ki ye: «N mɛ' uʼwɛngolkaar mɔnɔn la, n li faake nɛ.» Nɛ ki pɛ *Yesu bo linigol nnɔ ni, ki tì mɛ' uʼwɛngolkaar. 29 Uʼfɛr nnɔ pɔk ki gben' i ya tàan bo, nɛ u bɛnde' uʼgbɛn ni ki ye uʼwìɛn nnɔ gben'-a! 30 U ya yo nɛ *Yesu mɔ pɔk ki bɛnde' ki ye mituɔm miba ñɛn' uʼni, nɛ ki jiɛbe' linigol nnɔ ni ki niire' ki ye: «Ŋmɛ mɛ' nʼwɛngolkaar-i?» 31 Nɛ uʼpanpaankaab tɔke' wɔ ki ye: «A laa' linigol liɛ pɛbeh ŋɛ ikɛle kɛ ma bo nɛ a niireh ki teh ŋmɛ mɛ' ŋɛ-ɛɛ?» 32 Nɛ u jiɛbeh ki likeh niʼkɛ saan wɔ ń lɛ udaan wà mɛ' wɔ. 33 Upii nnɔ bɛn nibonn nà tien' wɔ ma nnɔ, nɛ bujɛwaanbu cuo' wɔ uʼgbɛnɛnt ŋɔh. Nɛ u baa' ki lá gbaan' *Yesu ya nintuɔli, ki tɔke' wɔ tigbɛmɔ̀nt kɛ. 34 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Nʼbisɛ, aʼtekjim nɛ ŋmiɛn' ŋɛ. Li joh nin uyɛnduɔn. Aʼwìɛn nnɔ gben' nínɔ.»

35 *Yesu laan te ki lienh, nɛ binib biba ñɛn' Yayirus donbó ki lá tuobe' bɛ usɛn ni nɛ ki tɔke' Yayirus ki ye: «Aʼbisɛ kpo'-a! La ji ń li ŋmɔbe Cɛnbaa yɛnŋaabe.» 36 *Yesu cii' bi len' ma bo. Nin nɛn kɛ u tɔke' wɔ ki ye: «La fɛnge, teke nni kí ji baba.» 37 Nɛ ka cère' binib kɛ paan' uʼbo, u cère' Piɛr nin Saak nin Saak ya ninjɛ San baba nɛ paan' uʼbo. 38 Bi tì baa' Yayirus den nɛ ki cii' kuwaaku bó. Binib te niʼsaan ki yɛbe, ki muɔh ki kpìɛndeh cɛɛn. 39 *Yesu kɔn' iden nnɔ ni nɛ ki niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni muɔh ki ŋmɔbe kuwaaku nɔ nnɔ? Kibuk nnɔ ŋa kpo', kì gɔh nɛ.»

40 U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ bi lɛh wɔ. Nɛn saan nɛ u ŋɔre' biʼkɛ ki ñɛn' saali, nɛ ki taa' kibuk nnɔ ya naa nin kiʼbaa nin uʼpanpaankaab bita nnɔ ki kɔn' kì te kuduku kùa ni nnɔ, 41 nɛ ki cuo' kiʼnuɔ, ki tɔke' kɛ̀ biʼlenm ni ki ye: «Talita kumi,» niʼtingi si: «Kibupiikɛ, n tɔkeh ŋɛ nɛ fii!»

42 Nɛ kì fii' ki sere' i ya tàan bo, ki cuonh. Bi laa' nnɔ ma nnɔ, nɛ nì cuo' biʼkɛ miyɔkm ki tì kɛnde'. Kì là yé ibin piik nin ile ya bupiik nɛ. 43 Nɛ *Yesu kpɛkpɛ' biʼbo, ki ye bi la tɔke nil, nɛ ki ye bɛ ń de kɛ̀ tijier kɛ̀ ń ji.

6

Nasarɛt ya nib ŋa teke' Yesu ki jin'

(Matie 13:53-58; Luk 4:16-30)

1 *Yesu siere' niʼsaan ki liɛbe' uʼdu ni nɛ uʼpanpaankaab paan' uʼbo. 2 *Saba ya daali nɛ u kɔn' biʼtaanl ya duku ni, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr. Nì cuo' linigol là cenge uʼbó nnɔ miyɔkm cɛɛn, nɛ bi niireh tɔb ki teh: «U laa' nɛn kɛ lɛ saan-i? U laa' la miɛ ya yɛnfuom-i? U teh miyɔkm ya bont tà nɔ, u teh mila ki teh tù? 3 Kanpinta ŋa ñí-ii? Mari ya bijɛ ŋa ñí-ii? Saak nin Yosɛ nin Sud nin Simɔn ya ninjɛ ŋa ñí-ii? Uʼninsiɛb ŋa te niɛ saan-ii?» Nnɔ nɛ biʼyɛnm ŋa ŋmaake' uʼbo nɛ ba teke' uʼgbɛr. 4 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «*Uwien ya ñɔbonsɔknl kɛ ñɔbonsɔknl ya du ni yaab nin uʼdensɛn yaab nin uʼdencɛnl yaab baba nɛ ŋa boh wɔ.» 5 U taa' uʼnuɔ ki paan' biwiɛnb biba bo nɛ bi faake' baba ŋa ñí la, wa ji fre ki tien' yɔkm ya bontɔnn niʼsaan. 6 Ba teke' wɔ ki jin' ma nnɔ nɛ nì cuo' wɔ miyɔkm cɛɛn.

Yesu sɔn' uʼpanpaankaab piik nin bile

(Matie 10:5-15; Luk 9:1-6)

U siere' niʼsaan nɛ ki cuonh itengbaan ni ki wɔknh binib tigbɛmɔnmɔnt. 7 U yin' uʼpanpaankaab piik nin bile nɛ ki sɔn' bɛ bilele, ki de' bɛ mituɔm bɛ ń li ŋuɔh isɛnpol binib saan. 8 Nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Ni joh la, ni la tuke jier, ki la tuke kɔl, ki la cùɔn like, ki la tuke niba nin nitɔnn, ní li tuke ugbien baba, 9 kí cɛke itacaan, ki la tuke liɛr ile mɔ. 10 Ni tì baa' nà kɛ saan bi teke' nɛ iden yà ni la, ni la lèbre den kí tì baa' lidaali là ni li siere niʼsaan. 11 Nà saan ya nib ŋa teke' nɛ ki yìe' niʼgbɛr la, ní siere nɛ̀ kí kpakpaare niʼtàan ya tɛngunku* kí wiɛ nɛ̀. Nɛn nɛ li yé niʼsaan ya nib bo kudìɛku.»

12 Nɛ uʼpanpaankaab bure' ki tì kpaandeh tigbɛmɔnmɔnt ki teh: «Lèbre mɛn niʼtetem.» 13 Nɛ ki ŋuɔh isɛnpol ì yɛbe binib saan ki taah mikpɔm ki faanh biwiɛnb bi yɛbe, nɛ bi faakreh.

San wà siih binib Uwien ya ñunm ya kuum

(Matie 14:1-12; Luk 9:7-9)

14 Tɔ, *Yesu ya yel kpienh niʼkɛ saan haali ubɛr Herod mɔnɔn tì cii', kimɛ bi lienh *Yesu bo ki teh San wà là siih binib Uwien ya ñunm nnɔ nɛ mɛkre' bitɛnkpiib ni. Nɛn nɛ cère' u ŋmɔbe mituɔm ki teh miyɔkm ya bont. 15 Bitɔb lienh ki teh u yé Eli nɛ. Bitɔb mɔ teh u yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl tɛn biñɔbonsɔkntɔb bà là te uyo bo nnɔ nɛ. 16 Herod cii' *Yesu ya gbɛr ma nnɔ nɛ ki ye: «N là cère' bi tùkre' San wà ya yul nnɔ wɔn nɛ mɛkre' bitɛnkpiib ni.»

17 Nà cère' Herod len' nnɔ si: wɔn nin uʼyul nɛ là cère' uʼsojambɛ cuo' San ki lòle' wɔ tikudɔkr ki pɛkn', uʼpo Herodiyad bo. Kimɛ Herodiyad là yé Herod ya ninjɛ Filip ya po nɛ, nɛ u taa' wɔ ki kuɔn'. 18 Tɔ, San tɔke' Herod ki ye wa ŋmɔbe sɛn wɔ ń taa uʼninjɛ ya po. 19 Nɛn bo nɛ Herodiyad là nɛn San ki yíe wɔ ń ku wɔ, ka ń fre, 20 kimɛ Herod là boh San nɛ, ki bɛn ki ye u yé unimɔ̀n nɛ, ki yé Uwien ya nil, nɛ ka sɛ̀ uʼbo. Herod là cengeh San ya gbɛr la, wa ji tì bɛn u maaleh ki teh bà, ama u nín yíe wɔ ń li tuu ki cengeh uʼbó nɛ.

21 Ama lidaali liba Herodiyad laa' u li dule nà bo. Herod maa' uwien wà nnɔ gɔbre' ki baa', nɛ u tien' tijier tù yɛbe, ki yin' binikpɛkpiɛkb nin uʼsojaciɛnb nin Galile ya tinfɛnm ya ciɛnb bɛ ń baa kí lá ji. 22 Bi te ki jinh ma nnɔ nɛ Herodiyad ya bisɛ baa' ki lá ŋɔn' kiciɛk biʼkɛ ya nun bó. Ubɛr Herod nin bà kɛ jinh uʼsaan tijier nnɔ ya yɛnm sɔnge' uʼbo. Nɛ u tɔke' ujɛfaan nnɔ ki ye: «Miɛ nni a yíe nà, ń de ŋɛ.» 23 Nɛ ki pole' ki ye: «A miɛ' nni nà kɛ la, n li de ŋɛ nɛ̀ nɛ; haali nì yé nʼbɛl ya gbiirm bolm mile mɔnɔn la, n li tuo.»

24 Nɛ ujɛfaan nnɔ ñɛn' ki tì niire' uʼnaa ki ye: «Nʼnaa, n li tɔke wɔ kí ye wɔ ń de nni ba?» Nɛ u tɔke' uʼbisɛ ki ye: «Tɔke kí ye a yíe San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ ya yul nɛ.»

25 Nɛ u pɔk ki liɛbe' ki kɔn' i ya tàan bo ubɛr Herod saan, ki tɔke' wɔ ki ye: «N yíe itàan yiɛ bo á tùkre San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ ya yul nɛ kí kpìen kikɛnsɛnk ni kí de nni.» 26 U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ nì saa' ubɛr Herod ya yɛnm ki gbien'. Ama u pole' bicɛnb ya nun bó ma nnɔ nɛn nɛ cère' wa yìe'. 27 Nɛn saan nɛ u sɔn' soja uba i ya tàan bo wɔ ń jo kí tì gɛ kí tùkre San ya yul ní. Nɛ soja nnɔ jon' lipɛkl ni ki tì cuo' San ki tùkre' liyul, 28 ki kpìen' kikɛnsɛnk ni, ki lá de' ujɛfaan nnɔ. Nɛ uʼmɔ taa' ki tì de' uʼnaa. 29 San ya panpaankaab cii' nì te nnɔ, nɛ ki baa' ki lá yuure' uʼgbɛnɛnt, ki tì sube'.

Yesu jin' linigociɛnl liba

(Matie 14:13-21; Luk 9:10-17; San 6:1-14)

30 Tɔ, *Yesu ya tondb liɛbe' ki taan' uʼsaan, nɛ ki tɔke' wɔ bi tien' nà kɛ nin bi wɔkn' binib nà kɛ. 31 Binib mɔ te niʼsaan ki yɛbe, biba joh, bitɔb liɛbeh. Nɛn bo nɛ wɔn nin uʼpanpaankaab ŋa laa' fɛnm mɔnɔn bɛ ń ji jier. Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Cère mɛn tí bure nib ŋa te nà saan kí tì ń li te tiʼba kí fuore waamu.» 32 Nɛn saan nɛ bi kɔn' buñɛrbu ki bure' biʼbaba nib ŋa te nà bó.

33 Ama binib laa' bi cubn' nà bó, bà yɛbe bɛnde' bɛ nɛ ki ñɛn' idu kɛ ni, ki sɛn' ki kpiɛ' ki baa' niʼsaan nin bɛ. 34 *Yesu baa' ki ñɛn' buñɛrbu ni uyo wà nnɔ nɛ ki laa' linigociɛnl liba. Nɛ ki muɔ' bɛ micɛcɛkm cɛɛn, kimɛ bi te tɛn ipe yà ŋa ŋmɔbe wà kpaah yɛ̀ nɛ. Nɛn bo nɛ u cin' ki tɔkeh bɛ tigbɛr tù yɛbe. 35 Uwien benh wù ń kɔ ma nnɔ nɛ uʼpanpaankaab baa' ki lá tɔke' wɔ ki ye: «Ti te ñiɛn ŋa te nà saan nɛ, nɛ uwien mɔ benh wù ń kɔ ma nɔ, 36 cère binib biɛ nɔ ń jo mudufifiirmu nin itengbaan yà kɔkuɔ niɛ saan nɔ ni kí tì dɛ niba kí ji.» 37 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ninbi bugbɛn de bɛ mɛn bɛ ń ji.» Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «A yíe tí ñɛn iwentun kobiile ya tuonl ya paaku nɛ kí dɛ kpɔnɔ kí lá de bɛ, bɛ ń ŋmɔn-ii?» 38 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ni ŋmɔbe kpɔnɔ uŋɛ? Jo mɛn kí liike.» Nɛ bi bure' ki tì liike', ki liɛbe' ní ki lá tɔke' wɔ ki ye: «Ti ŋmɔbe kpɔnɔ uŋun nin ijɛn ile nɛ.»

39 Nɛ u tɔke' uʼpanpaakaab ki ye bɛ ń cère binib nnɔ kɛ ń kɛ̀le timɔsɔngt bo icɛk icɛk. 40 Nɛ bi kɛ̀kɛ̀le' icɛk icɛk binib piŋunŋun nin binib kokobk. 41 Nɛn saan nɛ u yuure' kpɔnɔ uŋun nin ijɛn ile nnɔ, ki yaare' ki liike' paaki, nɛ ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ', ki taa' ki de' uʼpanpaankaab bɛ ń gbiire binib nnɔ kɛ. Bi gbiire' ijɛn ile nnɔ mɔ ki tí taa' ki de' biʼkɛ. 42 Biʼkɛ ŋmɔn' ki gbo', 43 nɛ bi tantaan' kpɔnɔjenjent nin tijɛnjenjent tà sìen' nnɔ, ki gbien' ikpɛncub piik nin ile. 44 Binib bà jin' tijier nnɔ bijɛb là te itur iŋun nɛ.

Yesu cuonh miñunm bo

(Matie 14:22-33; San 6:15-21)

45 I ya tàan bo nɛ *Yesu wɔbn' uʼpanpaankaab ki ye bɛ ń liɛbe kí kɔ buñɛrbu nnɔ kí liere wɔ usɛn kí puore miñunciɛnm ya gbaatɔl kí jo Bɛtsayida ya du ni ŋɔ wɔn bugbɛn ń cɛ̀be linigol nnɔ lɛ̀ ń kun. 46 U cɛ̀be' linigol nnɔ ma nnɔ nɛ ki don' lijuɔl bo wɔ ń tì kàare.

47 Uʼpanpaankaab joh ma nnɔ nì tì biire' ki laa' buñɛrbu nnɔ te miñunm ya siik ni nɛ; nɛ *Yesu te liwɛl bo uʼbaba. 48 U laa' kutafaaku tobreh bɛ, nì faa biʼbo ki gbien' ba ji li fre kí kùre. Ukuojɛmuɔyo nɛ u cuonh miñunm bo ki joh biʼsaan ki tì nɛkn' bɛ ki benh wɔ ń gɛ̀bre. 49-50 Bi laa' unil cuonh miñunm bo ma nnɔ bi maaleh ki teh nì yé ufɛnfɛnd nɛ. Bujɛwaanbu cuo' bɛ ki gbien' nɛ bi wuure'.

Nɛ u tɔke' bɛ i ya tàan bo ki ye: «Cuo mɛn niʼba, Min *Yesu nɛ, la sɛn mɛn jɛwaanbu.» 51 Nɛ ki kɔn' biʼsaan buñɛrbu ni. U kɔn' buñɛrbu ni nɛ kutafaaku nnɔ go. Nɛ nì bɛke' bɛ cɛɛn. 52 Biʼyɛnm là libe' ma nnɔ nɛ cère' ba bɛnde' u taa' kpɔnɔ ki tien' miyɔkm ya bonn nà nnɔ ya tingi.

Yesu cère' biwiɛnb faake' Genesarɛt ya tinfɛnm ni

(Matie 14:34-36)

53 Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' miñunciɛnm ya gbaatɔl, Genesarɛt ya tinfɛnm ni, ki ñɛn' buñɛrbu ni, nɛ ki lòle' bù. 54 Bi ñɛn' buñɛrbu ni uyo nnɔ nɛ binib bɛnde' *Yesu i ya tàan bo. 55 Nɛ ki tiinh ki joh mitinfɛnm nnɔ ni niʼkɛ saan, ki tukeh biwiɛnb inagɛn bo. Bi cii' u te nà saan la, nɛ bi taah bɛ ki joh uʼsaan. 56 U jon' iducɛnciɛn ni bii itengbaan ni la, bi taah biwiɛnb nɛ ki lá siendeh binib taakeh nà saan, ki gbáanh wɔ ki teh wɔ ń cère biwiɛnb ń mɛ uʼliɛrku ya ñɔgbɛn baba. Bà kɛ mɛ' uʼliɛrku ya ñɔgbɛn nnɔ kɛ faake' nɛ.

7

Yesu nin Sufmbɛ ya yaajɛbok ya gbɛr

(Matie 15:1-9)

1 *Farisiɛnmbɛ nin *Yiko ya wɔnwɔknb biba ñɛn' Yerusalɛm bó, ki baa' ki lá taan' *Yesu saan. 2 Bi laa' *Yesu ya panpaankaab biba jinh inɔbɔnjɔkn, niʼtingi si: ba nire' ki paan' iyaajɛbok ye ma bo. 3 Tɔ, *Farisiɛnmbɛ nin Suftɔb kɛ pɛ biʼyaajɛbok bo nɛ. Ba nire' ki paan' biʼyaajɛbok ye ma bo la, ba ń ji jier. 4 Nɛ bi ñɛn' kidaak ki baa' ka sɔkre' biʼba ki paan' biʼyaajɛbok ye ma bo la, ba ń ji jier. Bi liɛbe' ki ŋmɔbe iyaajɛboktɔ mɔ ì yɛbe: tɛn tiñunñuwɛnt nin icùɔn nin tikur ya sɛ̀n ya cɛndm.

5 Nɛ *Farisiɛnmbɛ nin *Yiko ya wɔnwɔknb nnɔ niire' *Yesu ki ye: «Bɛ tien' aʼpanpaankaab ŋa pɛ tiʼyaajɛbok ye ma bo?» 6 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Ninbi iñuɔn ilele ya nibɛ, Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là len' niʼgbɛr ma nnɔ, u là ŋmɔbe imɔ̀n nɛ. U là len' ki ye Uwien ye:

‹Binib biɛ pɛ̀keh nni buñɔbu ni nɛ,

biʼyɛnm ŋa nɛke nʼsaan.

7 Bi pukeh nni fɛnm nɛ,

ki wɔknh binib iyaajɛbok baba.›

8 Nɛ *Yesu tí tɔke' bɛ ki ye: ‹Ni wiɛnh *Uwien ya wɔbl, nɛ ki boh iyaajɛbok.› » 9 Nɛ ki tí tɔke' bɛ ki ye: « ‹Ninbi ya bùol, kí wiɛ *Uwien ya wɔbl, kí paan niʼyaajɛbok bo ŋa faa-a!› 10 Kimɛ Moyis là len' ki ye: ‹Li boh aʼnaa nin aʼbaa›, ki tí len' ki ye: ‹Unil tɔke' uʼnaa bii uʼbaa liñɔbonbil la, bɛ ń ku wɔ.› 11 Ama ninbi wɔknh binib ki cèreh bi lienh ki teh bi bi li de biʼnaambɛ nin biʼbaambɛ nà nnɔ, ji yé ‹kɔrban nɛ› ba ji li fre kí de bɛ nɛ̀. Kɔrban ya tingi si: nì yé Uwien yaann nɛ. 12 Nɛn bo, ninbi nɛ cèreh ba toreh biʼnaambɛ nin biʼbaambɛ. 13 Nnɔ nɛ ni taah niʼyaajɛbok ki lèbeh Uwien ya gbɛr, ki tɔkeh yɛ̀ niʼtɔb ki nɛbreh, ki teh tibontɔr tɛn tuu nɔ tù yɛbe.»

Tibont tà kuɔndeh unil tijɔknt

(Matie 15:10-20)

14 Yesu tí yin' linigol nnɔ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Niʼkɛ ń li cengeh nʼbó ŋɔ kí cii n li tɔke nɛ tigbɛr tà nɔ ya tingi. 15 Tibont tà kɔh unil ya ñɔbu ni ŋa ń fre kí kuɔn wɔ jɔknt. Tà ñɛh uʼfɛ̀l ni nnɔ, tun nɛ kuɔndeh wɔ tijɔknt. 16 [Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.]»*

17 U siere' ki dàan' linigol nnɔ ki tì kɔn' iden iba ni. U ya yo nɛ uʼpanpaankaab niire' wɔ mikpɛnjɛnm nnɔ ya tingi. 18 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Niʼmɔ ŋa laan biɛ ki bɛn tibont ya tingi nɛ-ɛɛ? Na bɛn ki ye tibont tà kɔh unil ya ñɔbu ni ŋa ń fre kí kuɔn wɔ jɔknt-ii? 19 Kimɛ ta kɔh uʼfɛ̀l ni, tù kɔh uʼpuoku ni nɛ, nɛ u joh kunincɛnku ki ñɛndeh tù.» *Yesu len' nnɔ ma nnɔ, u wuɔn' ki ye jier tuba ŋa kùɔ nɛ.

20 U tí ye: «Tibont tà ñɛh unil ya fɛ̀l ni nnɔ, tun nɛ kuɔndeh wɔ tijɔknt. 21 Kimɛ tibonbiɛrt ñɛh unil ya fɛ̀l ni nɛ. Tun si: iyɛnmaalbiɛre nin lisɔnsɔndl nin bunasubu nin linikul 22 nin linaŋmaal nin ununfɔke nin mibiɛrm nin milɛrkjim nin fɛnfɛnm nin mituom nin isuk nin tigbengt nin mijɔ̀rtetem. 23 Tibonbiɛrt tuu kɛ ñɛh unil ya fɛ̀l ni nɛ, ki kuɔndeh wɔ tijɔknt.»

Upii uba teke' Yesu ki jin', ka yé Suf

(Matie 15:21-28)

24 *Yesu siere' niʼsaan, nɛ ki jon' Tir ya tinfɛnm ni. U kɔn' iden iba ni, ka yíe uba ń bɛnde kí ye u te niʼsaan ama wa fre' ki bɔle' uʼba. 25 Tɔ, upii uba là te mitinfɛnm nnɔ ni usɛnpol ŋaake uʼbisɛ. U cii' *Yesu bó, nɛ ki baa' i ya tàan bo ki lá gbaan' uʼnintuɔli. 26 Upii nnɔ ŋa yé Suf, bi maa' wɔ Siri ya tinfɛnm ya kɛle wà bi wù Fenisi nnɔ ni nɛ. U gbáan' *Yesu ki ye wɔ ń ŋɔre usɛnpol wà ŋaake uʼbisɛ nnɔ. 27 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Cère mubumu ń ji kí gbo kí yaan, kimɛ na mɔn bɛ ń taa mubumu ya jier kí wiɛ isɛngbɛle.» 28 Nɛ upii nnɔ ye: «Yonbdaan, nì yé imɔ̀n nɛ, ama isɛngbɛle jinh mubumu ya jieyɔyɔl yà luh tingi ni nnɔ nɛ.» 29 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Aʼñɔbonmɔnmɔnl liɛ bo, li jo, usɛnpol nnɔ dàan' aʼbuk ŋɔ.»

30 U liɛbe' ki kun', ki tì baa' ki laa' usɛnpol nnɔ mɔnbe ki dàan' uʼbuk ŋɔ, kì dɔ kuduku ni.

Yesu cère' ugbaanlɛntɛb uba faake'

31 *Yesu tí siere' Tir ya tinfɛnm ni, ki ñɛn' Sidɔn ya du ni, ki jon' Galile ya ñunciɛnm ya kɛle wà te mitinfɛnm mà bi yih mɛ̀ Idu Piik nnɔ bó. 32 Tɔ, binib biba tuke' ugbaanlɛntɛb uba ki baa' uʼsaan, ki gbáan' wɔ ki ye wɔ ń taa uʼnuɔ kí paan uʼbo. 33 Nɛ *Yesu taa' wɔ ki ñɛn' linigol nnɔ ni, ki jon' ugbɛ, ki taa' uʼnɔbii ki tuun' ugbaan nnɔ ya tub ni, ki sìi' tiñinsɛnt ki mɛ uʼlɛnl, 34 ki yaare' ki liike' paaki, ki fuore' ki jiin', nɛ ki ye «Efata,» niʼtingi si: «Ñɛre.»

35 Nɛ uʼtub ñɛre' i ya tàan bo, uʼlɛnl mɔ tɛbre', nɛ u cin' ki lienh mɔnmɔnm. 36 Nɛ *Yesu kpɛkpɛ' biʼbo ki ye bi la tɔke uba. Nin u kpɛpkɛ' biʼbo ma kɛ nnɔ, bi tùɔreh ki kpaandeh tù nɛ. 37 Nì cuo' binib miyɔkm ki tì kɛnde' nɛ bi lienh ki teh: «U teh nà kɛ nnɔ mɔn nɛ, haali ki tì cèreh igbaan mɔnɔn ciih, ki cèreh bilɛntɛb mɔ lienh.»

8

Yesu tí jin' linigociɛnl liba

(Matie 15:32-39)

1 I ya dɛn nɛ, linigociɛnl liba tí taan' *Yesu saan. Ba ŋmɔbe niba bɛ ń ji, nɛ u yin' uʼpanpaankaab ki tɔke' bɛ ki ye: 2 «Linigol liɛ nɔ ŋmɔbe nni micɛcɛkm cɛɛn nɛ. Bi te nʼsaan ma wienta sɔ. Ba ji ŋmɔbe niba bɛ ń ji. 3 Biba ñɛn' ní fɔnfɔkm nɛ. N cɛ̀be' bɛ bi kunh ka jin' niba la, bi li tì dɔre usɛn ni.» 4 Nɛ uʼpanpaankaab jiin' wɔ ki ye: «Ti te ñiɛn ŋa te nà saan nɛ. Ŋmɛ li fre kí lɛ tijier niɛ saan kí de binib biɛ kɛ bɛ ń ji kí gbo?» 5 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ni ŋmɔbe kpɔnɔ uŋɛ?» Nɛ bi ye: «Ulole.» 6 Nɛ u tɔke' linigol nnɔ ki ye lɛ̀ ń kɛ̀le tingi ni, nɛ ki yuure' kpɔnɔ ulole nnɔ, ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ' ki taa' ki de' uʼpanpaankaab, bɛ ń gbiire linigol nnɔ. Nɛ bi taa' ki gbiire' bɛ. 7 Bi ŋmɔbe mujɛnwawaamu muba mɔ. Nɛ u yuure' muʼmɔ, ki faare' Uwien, nɛ ki ye bɛ ń taa muʼmɔ kí gbiire linigol nnɔ. 8 Biʼkɛ ŋmɔn' ki gbo', nɛ bi tantaan' tijenjent tà sìen' nnɔ, ki gbien' ikɛndɛn ilole. 9 Binib nnɔ là li baa tɛn itur inan. Nɛn saan nɛ u cɛ̀be' bɛ, 10 nɛ wɔn nin uʼpanpaankaab kɔn' buñɛrbu i ya tàan bo ki bure' Dalmanuta ya tinfɛnm bó.

Bi yíe Yesu ń tien miyɔkm ya bonn

(Matie 16:1-4)

11 *Farisiɛnmbɛ baa' ki lá cin' ki niɛh nin *Yesu miniɛm. Bi yíe bɛ ń biike wɔ nɛ ki tɔke' wɔ ki ye wɔ ń tien miyɔkm ya bonn nà li wuɔn kí ye uʼtuɔm ñɛn' Uwien saan nɛ. 12 *Yesu fuore' ki jiin', nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Bɛ tien' fɛnfɛnnɔ ya nib biɛ nuunh bɛ ń lɛ miyɔkm ya bonn-i? N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ba ń lɛ yɔkm ya bonn niba.» 13 Nɛ ki siere' biʼsaan ki liɛbe' ki kɔn' buñɛrbu ki joh wɔ ń tì puore miñunciɛnm.

Yesu lienh Farisiɛnmbɛ nin Herod ya kpɔnɔ ya ñɔke bó

(Matie 16:5-12)

14 Tɔ, Yesu ya panpaankaab là sunde' ka tuke' kpɔnɔ. Kpɔnɔ uba kpein nɛ là te biʼsaan buñɛrbu ni. 15 *Yesu kpɛkpɛ' biʼbo ki ye: «Li bɛn mɛn *Farisiɛnmbɛ nin Herod ya kpɔnɔ ya ñɔke bó.» 16 Nɛ bi tɔkeh tɔb ki teh: «Ta tuke' kpɔnɔ ma nnɔ nɛ cère u len' nnɔ.»

17 *Yesu bɛnde' bi tɔkeh tɔb ki teh bà, nɛ ki niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni tɔkeh tɔb ki teh na tuke' kpɔnɔ? Na laan biɛ ki freh ki sekndeh tibont nɛ-ɛɛ? Bii na ciih tuʼtingi nɛ? Niʼyɛnm biɛ ki liibe nɛ-ɛɛ? 18 Ni ŋmɔbe inun, bɛ tien' na lɛnh-i? Ni ŋmɔbe itub, bɛ tien' na ciih-i? Na tiɛn, 19 n là taa' kpɔnɔ uŋun ki kɔkuɔ', ki gbiire' binib itur iŋun ma nnɔ, ni là tantaan' nà sìen' nnɔ ki gbien' ikpɛncub ubiɛn wà nɛ-ɛɛ?» Nɛ bi ye: «Piik nin ile.» 20 Nɛ u liɛbe' ki niire' bɛ ki ye: «Na tiɛn n là taa' kpɔnɔ ulole ki kɔkuɔ', ki gbiire' binib itur inan ma nnɔ, ni là tantaan' tijenjent tà sìen' nnɔ ki gbien' ikɛndɛn ubiɛn wà nɛ-ɛɛ?» Nɛ bi ye: «Ilole.» 21 Nɛ u ye: «Na laan biɛ ki ciih tibont ya tingi nɛ-ɛɛ?»

Yesu likre' ujuɔn uba Bɛtsayida ya du ni

22 Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' Bɛtsayida ya du ni, nɛ bi tuke' ujuɔn uba ki baa' *Yesu saan, ki gbáan' wɔ ki ye wɔ ń taa uʼnuɔ kí mɛ wɔ. 23 *Yesu cuo' uʼnuɔ, nɛ ki dɛ̀re' wɔ ki ñɛn' udu ni, ki sii' tiñinsɛnt, ki sèkn ujuɔn nnɔ ya nun, ki taa' uʼnuɔ ki paan' uʼbo, ki niire' wɔ ki ye: «A lɛnh nibonn-ii?» 24 U likre', nɛ ki ye: «N lɛnh binib ama bi naan isiin nɛ ki cuonh.» 25 Nɛ *Yesu liɛbe' ki taa' uʼnuɔ ki pi' uʼnun bó, u faake' nɛ ki tùɔre' ki ŋɛbe' inunbii ki caan' ki ji lɛnh tibont kɛ mɔnmɔnm. 26 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye wɔ ń li kun ki la liɛbe udu nnɔ ni*.

Piɛr len' ki ye Yesu yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo

(Matie 16:13-20; Luk 9:18-21)

27 *Yesu nin uʼpanpaankaab siere' niʼsaan ki bure' iduwawaale yà te ka fɔke nin Sesare Filip ya tinfɛnm nnɔ bó. Bi joh ma nnɔ nɛ u niire' bɛ ki ye: «Binib lienh ki teh n yé ŋmɛ nɛ?» 28 Nɛ bi jiin' wɔ ki ye: «Biba lienh ki teh a yé San wà siih binib Uwien ya ñunm nɛ. Bitɔb lienh ki teh a yé Eli nɛ. Bitɔb mɔ lienh ki teh a yé *Uwien ya ñɔbonsɔknb ya uba nɛ.» 29 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ninbi nín teh n yé ŋmɛ nɛ?» Nɛ Piɛr jiin' wɔ ki ye: «A yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ.» 30 Nɛn saan nɛ *Yesu kpɛkpɛ' biʼbo ki ye bi la tɔke nil u yé udaan wà.

Yesu len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó

(Matie 16:21-28; Luk 9:22-27)

31 Ni ya puoli bó nɛ Yesu cin' ki tɔkeh uʼpanpaankaab ki teh: «Nì kpɛ Unil ya Bijɛ ń ji ijɛnd kí gbien nɛ. *Sufmbɛ ya ciɛnb nin bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb li wiɛ uʼgbɛr, kí ku wɔ, nɛ wienta daali wɔ ń mɛkre bitɛnkpiib ni.» 32 U tɔke' bɛ tigbɛr nnɔ tù wien nɛ. Nɛn saan nɛ Piɛr taa' wɔ ki jɛnde', ki tì kɔn' nin wɔ ki ye u la lienh ki teh nnɔ. 33 Ama *Yesu jiɛbe' ki liike' uʼpanpaankɛtɔb nɛ ki tiɛn' Piɛr bo ki ye: «Paare nʼpuoli, Satan. Kimɛ aʼyɛnmaale ŋa ñɛn' Uwien saan, ì yé binib yi nɛ.» 34 Nɛ ki yin' linigol nin uʼpanpaankaab ki tɔke' bɛ ki ye: «Unil yíe wɔ ń paan nʼbo la, u la tɔnge uʼba, wɔ ń li yuunh uʼdɔpɔnpɔn ki bukeh ki paakeh nʼbo. 35 Kimɛ wà kɛ yíe wɔ ń fie uʼmiɛl la, wɔn nɛ li kpo kí juore fɛnm. Ama wà kɛ li tuo kí kpo min nin tigbɛmɔnmɔnt tuu bo nnɔ, wɔn nɛ li lɛ limiɛl. 36 Unil laa' uŋɛndun wuu ni ya bont kɛ ŋɔ ki tì luo' limiɛl la, u laa' bɛ ya kpɛle nɛ? 37 Unil li taa bà kí pɛ̀ kí teke uʼmiɛl-i? 38 Unil ye min nin nʼgbɛr ŋmɔbe wɔ ifɛ fɛnfɛnnɔ ya nib bà ŋa cuube Uwien saan, ki yé bibiɛrdɛnb nnɔ saan la, udaan mɔ lá li ŋmɔbe nni ifɛ nɛ uyo wà Unil ya Bijɛ lá li baa ní nin Uwien ya tondb, wɔ ń li ŋmɔbe uʼBaa Uwien ya kpiɛke nnɔ.»

9

1 U tí tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ninbi bà se niɛ saan nɔ ya biba li lɛ Uwien ya bɛl we ní nin mituɔm nɛ kí yaan kí kpo.»

Yesu ya gbɛnɛnt lèbre'

(Matie 17:1-13; Luk 9:28-36)

2 Iwien iluob gɛ̀bre', nɛ *Yesu taa' Piɛr nin Saak nin San ki jɛnde' ki tì don' lijɔfɔfɔkrl liba bo biʼbaba. Uʼgbɛnɛnt lèbre' biʼnun bó, 3 nɛ uʼwɛngolkaar pende' kponkpon, ki windeh tein. Uba ŋa te uŋɛndun wuu ni kí fre kí tien kukpɛlciɛku kù ń li pìen nnɔ. 4 Nɛ bi laa' Eli nin Moyis puɔ' uʼsaan bi tɔkeh tigbɛr. 5 Nɛn saan nɛ Piɛr tɔke' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa, ti te niɛ saan ma nɔ, nì mɔn nɛ. Cère tí pɔ ininbon ita, sin liba, Moyis liba, Eli mɔ liba.» 6 Piɛr ŋa bɛn u li len kí ye bà, kimɛ bujɛwaanbu cuo' wɔn nin bipanpaankɛtɔb nnɔ ki gbien'-a.

7 Kutɛwɔlgbɔnku kuba baa' ki pibn' biʼbo, nɛ bi cii' uniɛke uba bó kutɛwɔlgbɔnku nnɔ ni u ye: «NʼBijɛ sɔ nɔ, n yíe wɔ, li cengeh mɛn uʼbó.» 8 I ya tàan bo nɛ bi jiɛbe' ki liike', ka ji laa' nitɔ, bi laa' *Yesu baba nɛ se biʼsaan.

9 Bi jiinh lijuɔl nnɔ ya tingi ma nnɔ, nɛ *Yesu kpɛkpɛ' biʼbo ki ye bi la tɔke uba bi laa' nà nɔ kí tì baa uyo wà Unil ya Bijɛ li mɛkre bitɛnkpiib ni nnɔ. 10 Nɛ bi tuo' u ye ma nnɔ, ama ki ji niireh tɔb ki teh u ye wɔ ń ye ba nɛ ki ye «kí mɛkre bitɛnkpiib ni?» 11 Nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Bɛ bo nɛ Yiko ya wɔnwɔknb lienh ki teh Eli li baa nɛ kí yaan Kristo ń baa ní?» 12 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Eli li mɔnbe kí kpiɛ kí baa kí lá tùɔre tibont kɛ nɛ kí yaan. Ama nì nín tien' mila ki liɛbe' ki kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye binib li jɛ̀nde Unil ya Bijɛ kí gbien, kí yuɔn wɔ? 13 N tɔkeh nɛ nɛ, Eli baa' ní ŋɔ. Nɛ bi tien' wɔ bi yíe ma bo. Bi tien' wɔ tɛn nì kɛle' ma uʼbo *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nɛ.»

Yesu ŋɔre' usɛnpol kibuk kiba saan

(Matie 17:14-21; Luk 9:37-43)

14 Tɔ, *Yesu nin uʼpanpaankaab bita nnɔ tì baa' uʼpanpaankɛtɔb saan, nɛ ki laa' linigociɛnl se ki guɔn' bɛ. *Yiko ya wɔnwɔknb biba mɔ te, ki niɛh nin bɛ miniɛm. 15 Linigol nnɔ laa' *Yesu i ya tàan bo ma nnɔ, nɛ nì cuo' biʼkɛ miyɔkm cɛɛn. Nɛ bi sɛn' ki jon' ki tì fuonde' wɔ. 16 Nɛ u niire' uʼpanpaankaab ki ye: «Ninbi nin bɛn niɛh bɛ bo?»

17 Nɛ linigol nnɔ ni, ujɛ uba tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, n tuke' nʼbuk nɛ ki baa' aʼsaan. Usɛnpol uba nɛ ŋaake kɛ̀, ki tien' kɛ̀ ulɛntɛb. 18 U cuo' kɛ̀ nà saan la, u gbɔ̀breh kɛ̀ nɛ, nɛ kuñinsɛnjujuku puubeh kiʼñɔbu bó, kì ŋmɔnh iñin, kiʼgbɛnɛnt mɔ tɛreh. N gbáan' aʼpanpaankaab bɛ ń ŋɔre usɛnpol nnɔ, nɛ ba fre'.» 19 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Ninbi fɛnfɛnnɔ ya nibɛ, na teke' Uwien ki jin'. N li wuɔke niʼsaan kí tì kpaan mila nɛ? N li ŋmɔbe sukle niʼbo kí tì kpaan mila nɛ?» Nɛ ki ye: «Taa mɛn kibuk nnɔ ní.»

20 Nɛ bi taa' kɛ̀ ki baa' uʼsaan. Usɛnpol nnɔ laa' *Yesu ma nnɔ nɛ ki cère' kiʼgbɛnɛnt ŋɔh pepebu, kì lu' ki bindeh, kuñinsɛnjujuku puubeh kiʼñɔbu bó. 21 Nɛ *Yesu niire' kiʼbaa ki ye: «Nì cin' kɛ̀ ma nì wuɔke'-aa?» Nɛ kiʼbaa ye: «Nì cin' kɛ̀ haali kiʼbuwaam ni nɛ. 22 U sɔbe ki gbɔ̀breh kɛ̀ umu nin miñunm ni nɛ, ki nuunh wɔ ń ku kɛ̀. A li fre la, á muɔ tɛ micɛcɛkm kí tore tɛ.» 23 Nɛ *Yesu ye: «Bɛ tien' a ye n li fre la? Wà teke' ki jin' ŋa ń gbɛle niba.» 24 Nɛ kibuk nnɔ ya baa wuure' i ya tàan bo ki ye: «N teke' ŋɛ ki jin', tore nni, kimɛ nʼtekjim nɛ pɔre' nni.»

25 *Yesu laa' linigol nnɔ tiinh ki taakeh ní, nɛ u tiɛn' usɛnpol nnɔ bo ki ye: «Usɛnpol wà teh binib igbaanlɛntɛb nnɔ n tɔkeh ŋɛ nɛ, dàan kibuk kiɛ, ki la ji ń ŋɛkn kɛ̀ lidaali liba.» 26 Usɛnpol nnɔ wuure', nɛ ki cère' kibuk nnɔ ya gbɛnɛnt ŋɔh pepebu, nɛ ki dàan' kɛ̀. Kì dɔ ki naan utɛnkpii, nɛ binib bà yɛbe ye kì kpo'-a! 27 Ama *Yesu cuo' kiʼnuɔ ki fin' kɛ̀. Nɛ kì fii' ki sere'.

28 *Yesu kun' ma nnɔ nɛ uʼpanpaankaab niire' wɔ biʼbaba bo ki ye: «Bɛ tien' tinbi ŋa fre' ki ŋɔre' usɛnpol nnɔ?» 29 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Yiɛ ya sɛnpol ya bol wɔn, ikaare baba ŋa ñí la, bonn ŋa te kí fre kí ŋɔre yɛ̀.»

Yesu tí len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó

(Matie 17:22-23; Luk 9:43-45)

30 Yesu nin uʼpanpaankaab siere' niʼsaan, nɛ ki cuon' ki càare' Galile ya tinfɛnm. *Yesu ŋa yíe uba ń li bɛn u te nà saan, 31 kimɛ u yíe wɔ ń wɔkn uʼpanpaankaab nɛ. U tɔke' bɛ ki ye: «Bi li taa Unil ya Bijɛ kí ŋukn binib, bɛ ń ku wɔ. Ama wienta daali u li mɛkre bitɛnkpiib ni.» 32 Uʼpanpaankaab ŋa cii' uʼlenm nnɔ ya tingi nɛ ka kaabe' bɛ ń niire wɔ mɔ.

Ŋmɛ yé unikpɛkpiɛk-i?

(Matie 18:1-5; Luk 9:46-48)

33 Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' Kapɛrnawum ya du ni, nɛ ki kɔn' kuduku kuba ni. Bi te kuduku nnɔ ni ma nnɔ, nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ni bi niɛh bɛ bo usɛn ni?» 34 Nɛ bi se ki ŋmin, kimɛ bi bi niɛh ticiɛnt bo nɛ usɛn ni. 35 Nɛn saan nɛ u kɛ̀le' ki yin' uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ kɛ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Unil yíe wɔ ń li yé usɛnlier la, wɔ ń tien uʼba biʼkɛ ya gbaarkɛ, kí li yé biʼkɛ ya tonsɔnl.» 36 Nɛ ki taa' kibuk kiba ki sien' biʼsiik ni, ki yuure' kɛ̀ ki bibe', ki tɔke' bɛ ki ye: 37 «Wà kɛ teke' kibuk tɛn kiɛ nʼyel bo la, u teke' min nɛ. Wà kɛ teke' nni la, na yé u teke' min nɛ, u teke' wà sɔn' nni ní nnɔ nɛ.»

Wà ŋa nɛn tɛ la, u se tiʼciɛk bó nɛ

(Luk 9:49-50)

38 Nɛn saan nɛ San tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti laa' unil uba u ŋuɔh isɛnpol binib saan aʼyel bo. Wa pɛ tiʼbo ma nnɔ nɛ ti pien' wɔ.» 39 Nɛ *Yesu ye: «La ji ń pien wɔ mɛn, kimɛ nil ŋa ń fre kí tien miyɔkm ya bonn nʼyel bo ŋɔ kí pɔk kí len nʼbo nà bre i ya tàan bo. 40 Wà ŋa nɛn tɛ la, u se tiʼciɛk bó nɛ. 41 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, wà kɛ de' nɛ kiñunyibuok ki ye ni yé Kristo yaab ma nnɔ nɛ la, wa ń lúo uʼsuul fiebu.»

La cère ubaan uba ń tùre Uwien ya sɛn

(Matie 18:6-9; Luk 17:1-2)

42 «Ama ibaan yà teke' nni ki jin' nɔ, unil cère' iʼni uba tùre' Uwien ya sɛn la, bi bi taa' linɛ̀ciɛnl, ki jɔn' uʼtule ni, ki ture' wɔ ki wiɛ' miñunciɛnm ni la, nì bi li tu udaan bo. 43 Aʼnuɔ nɛ cèreh a biih la, cere wù. A ŋmɔbe unuɔ uba ŋɔ ki laa' limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm la, nì tu nin á li ŋmɔbe inuɔ ile, ŋɔ kí kɔ umucɛnciɛn wà ŋa ń kpiin ni. 44 [Niʼsaan, ‹Mu ŋa ń kpiin. Ininbiɛb yà ŋmɔnh tigbɛnɛnt mɔ ŋa ń kpo.›]* 45 Aʼtaal nɛ cèreh a biih la, cere lɛ̀. A ŋmɔbe litaal liba ŋɔ ki laa' limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm la, nì tu nin á li ŋmɔbe itàan ile, ŋɔ kí kɔ umu wà ŋa ń kpiin ni. [ 46 Niʼsaan, ‹Mu ŋa ń kpiin. Ininbiɛb yà ŋmɔnh tigbɛnɛnt mɔ ŋa ń kpo.›]† 47 Aʼnunbu nɛ cèreh a biih la, lìkre bù. A ŋmɔbe bununbu buba ki kɔn' Uwien ya bɛl ni la, nì tu nin á li ŋmɔbe inun ile, ŋɔ kí kɔ umu wà ŋa ń kpiin ni. 48 Niʼsaan, ‹Mu ŋa ń kpiin. Ininbiɛb yà ŋmɔnh tigbɛnɛnt mɔ ŋa ń kpo.›

49 «Umu nɛ li cère unil kɛ ń ŋmaake tɛn miyaam. 50 Miyaam yé nibonn nà mɔn nɛ. Ama mì saa' ka ji ŋmɛ la, niba ŋa te kí ji ń fre kí ŋmaake mɛ̀. Ní li ŋmɛ tɛn miyaam, kí li ŋmɛ nin tɔb.»

10

Uwien taan' nà la, nil la bore nɛ̀

(Matie 19:1-12; Luk 16:18)

1 *Yesu siere' niʼsaan, nɛ ki jon' Sude ya tinfɛnm mà te Sudɛn ya kpenpuol bó nnɔ ni. Inigol tí taan' uʼsaan, nɛ u tí wɔkn' bɛ tɛn u tí ń teh ma bo.

2 *Farisiɛnmbɛ biba nɛkn' wɔ ki yíe bɛ ń biike wɔ, nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Ujɛ ŋmɔbe usɛn wɔ ń wiɛ uʼpo-oo?» 3 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Moyis là ye ní li teh mila?» 4 Nɛ bi ye: «Moyis là ye ujɛ yíe wɔ ń wiɛ uʼpo la, wɔ ń kɛle kugbɔnku kí de wɔ kí wuɔn kí ye u wiɛ' wɔ.» 5 Nɛ *Yesu ye: «Niʼyufaa bo nɛ cère' Moyis là kɛle' ki ye ní li teh nnɔ. 6 Ama micincinm, uyo wà Uwien là ñɛn' uŋɛndun wuu nnɔ, ‹u là ñɛn' ujɛ nin upii nɛ. 7 Nɛn nɛ cère' ujɛ kuɔn' upii la, u li dàan uʼnaa nin uʼbaa, 8 nɛ bɛn bile nnɔ ń taan kí tien unibaab.› Nnɔ nɛ ba ji te nib bile, bi ji yé unibaab nɛ. 9 Tɔ, Uwien taan' nà la, nil la bore nɛ̀.»

10 Bi tì baa' iden nɛ uʼpanpaankaab mɔ liɛbe' ki niire' wɔ tigbɛr nnɔ bo. 11 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Ujɛ wà wiɛ' uʼpo, ki tí kuɔn' upiitɔ la, ujɛ nnɔ yé ujɛnaŋmaa nɛ uʼpo ukpiɛk nnɔ bo. 12 Upii wà fii' uʼcɛ saan, ki tì kun' ujɛtɔ la, upii nnɔ yé upiinaŋmaa nɛ.»

Yesu nin mubumu

(Matie 19:13-15; Luk 18:15-17)

13 Tɔ, binib tukeh mubumu, ki bàareh *Yesu saan ŋɔ wɔ ń mɛ mù, nɛ uʼpanpaankaab kɔnh nin bɛ. 14 U laa' bi kɔnh nin bɛ ma nnɔ, na ŋmaake' wɔ, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Cère mɛn mubumu mù ń li bàareh nʼsaan. La piendeh mù mɛn, kimɛ binib bà te tɛn mubumu nɛ si Uwien ya bɛl. 15 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, wà kɛ ŋa teke' Uwien ya bɛl ya gbɛr kibuk yaam la, wa ń kɔ liʼni.» 16 Nɛn saan nɛ u yuunh mubumu nnɔ, ki taah uʼnuɔ ki paakeh muʼbo, ki teh mù Uwien ya mɔnm.

Ufàadaan uba ya gbɛr

(Matie 19:16-30; Luk 18:18-30)

17 *Yesu siereh uyo wà nnɔ, nɛ ujɛ uba sɛn' ki baa' ki lá gbaan' uʼnintuɔli, ki niire' wɔ ki ye: «Cɛnbaa wà mɔn, n li tien mila kí lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm-i?» 18 Nɛ *Yesu niire' wɔ ki ye: «Bɛ tien' a yih nni wà mɔn-i? Uwien baba ŋa ñí la, uba ŋa mɔn. 19 A bɛn iwɔb yà ye: ‹La ku nil, ki la teh naŋmaal, ki la suh, ki la nɛndeh nib bo, ki la jinh nib, kí li boh aʼnaa nin aʼbaa nnɔ.› 20 Nɛ ujɛ nnɔ ye: «Cɛnbaa, n boh niʼkɛ haali nʼbuwaam ni nɛ.» 21 *Yesu liike' wɔ, uʼyɛnm sɔnge' uʼbo, nɛ u tɔke' wɔ ki ye: «Nibonn niba nɛ pɔre' ŋɛ. Jo kí tì kuɔre a ŋmɔbe tibont tà kɛ nnɔ, kí taa ilike nnɔ kí de bicɛcɛkdɛnb, kí li ŋmɔbe lifaal paaki bó, ŋɔ kí baa kí lá paan nʼbo.» 22 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ, nɛ ujɛ nnɔ saa' uʼnun bó, ki siere' ki bure' nin uyɛnsaa, kimɛ u ŋmɔbe lifaal ki gbien'.

23 *Yesu jiɛbe' ki liike' uʼpanpaankaab, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Nì faa ki gbien' nin binib bà ŋmɔbe lifaal nnɔ ń kɔ Uwien ya bɛl ni.» 24 U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ miyɔkm cuo' uʼpanpaankaab cɛɛn, nɛ u tí tɔke' bɛ ki ye: «Nʼbumu, Uwien ya bɛl ni ya kɔm faa cɛɛn nɛ. 25 Nì faa nin ufàandaan ń kɔ Uwien ya bɛl ni ki cɛn' ñɔkma ń càare mikpɛlpienbonm ni.» 26 Nì tùɔre' ki bɛke' bɛ cɛɛn, nɛ bi tɔkeh tɔb ki teh: «O, nì te nnɔ la, ŋmɛ li fre kí ŋmɛre?» 27 *Yesu caan' biʼbo inun, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Binib nɛ ŋa ń fre, Uwien wɔn ŋa ń gbɛle niba, u li fre kí tien niʼkɛ.»

28 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Tinbi wɔn la, ti dàan' tibont kɛ nɛ ki paan' aʼbo-a!» 29 Nɛ *Yesu ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil wà kɛ dàan' uʼden bii uʼninjiɛb bii uʼninsiɛb bii uʼnaa bii uʼbaa bii uʼbumu bii uʼkpàan min nin tigbɛmɔnmɔnt bo la, 30 u li lɛ iden nin ninjiɛb nin ninsiɛb nin naambɛ nin mubumu nin ikpàan, niʼkɛ bolm kobk fɛnfɛnnɔ, ama u li lɛ ijɛnd mɔ. Nɛ uyo wà we ní nnɔ, u lá li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. 31 Bisɛnlierb lá li paan puoli ki yɛbe. Puoli bó yaab mɔ lá li liere usɛn ki yɛbe.»

Yesu tí len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó nta bo

(Matie 20:17-19; Luk 18:31-34)

32 *Yesu nin uʼpanpaankaab doh Yerusalɛm bó, nɛ u le usɛn. Bi joh ma nnɔ uʼpanpaankaab ya yɛnm saa' nɛ bujɛwaanbu cuo' bà mɔ pɛ uʼbo nnɔ. Nɛn saan nɛ u tí yin' uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ uʼba saan nɛ ki cin' ki tɔkeh bɛ nà li tì tu wɔ niʼbó. 33 U tɔke' bɛ ki ye: «Li cengeh mɛn, ti doh Yerusalɛm bó nɛ. Ti tì baa' la, bi li taa Unil ya Bijɛ kí ŋukn bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb, bɛ ń bu wɔ tibuur, kí ye u kpɛ mikuum, kí taa wɔ kí ŋukn bà ŋa yé Sufmbɛ. 34 Bi li lɛ̀ wɔ, kí cɛre uʼbo tiñinsɛnt, kí ñì wɔ inalɛbe, kí yaan kí ku wɔ, nɛ wienta daali wɔ ń mɛkre bitɛnkpiib ni.»

Saak nin San ya miɛbu

(Matie 20:20-28)

35 Tɔ, Sebede ya bijiɛb Saak nin San nɛkn' Yesu, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti yíe á tuo kí tien ti li miɛ ŋɛ nà nɛ.» 36 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ni yíe ń tien ba nɛ kí de nɛ?» 37 Nɛ bi ye: «A lá jin' aʼbɛl la, á cère tiʼni uba ń li kɛ aʼnɔjie bó, utɔ mɔ ń li kɛ aʼnɔgɛn bó.» 38 Nɛ u ye: «Na bɛn ni miɛh nibonn nà. Ni li fre kí ji n li ji ijɛnd yà nnɔ-ɔɔ?» Bii ni li fre kí kɔ n li kɔ micɛcɛkm mà ni nnɔ ni-ii? * 39 Nɛ bi ye: «Ti li fre.» Nɛ u ye: «Imɔ̀n, ni li ji n li ji ijɛnd yà nnɔ, ki li kɔ n li kɔ micɛcɛkm mà ni nnɔ ni. 40 Ama binib bà li kɛ̀le nʼnɔjie nin nʼnɔgɛn bó nnɔ wɔn, na yé min nɛ li gɛ̀nde bɛ. Uwien nɛ li de mifɛnm nnɔ u bonde' mɛ̀ ki ble' binib bà nnɔ.»

41 Uʼpanpaankaab piik bà sìen' nnɔ cii' Saak nin San tɔke' wɔ ki ye bà, nɛ biʼbenku ni cin' ki beh biʼbo. 42 Nɛn saan nɛ u yin' bɛ uʼba saan ki tɔke' bɛ ki ye: «Ni bɛn nì te ma uŋɛndun wuu ni. Bà yé idu ya bɛrb wɔbndeh iʼnib nɛ, nɛ bà ŋmɔbe ticiɛnt nnɔ wɔngeh bɛ biʼtuɔm kpɛ ma bo. 43 Na ń li te nnɔ ninbi ni. Niʼni wà yíe wɔ ń li yé uciɛn la, wɔ ń tien uʼba niʼtonsɔnl. 44 Niʼni wà yíe wɔ ń li yé usɛnlier la, wɔ ń tien uʼba niʼkɛ ya yonb. 45 Kimɛ Unil ya Bijɛ ŋa baa' uŋɛndun wuu ni bɛ ń sɔn kí de wɔ. U baa' wɔn nɛ ń sɔn kí de binib, kí kpo ŋɔ kí dɛ binib bà yɛbe kí wiɛ.»

Yesu likre' Bartime

(Matie 20:29-34; Luk 18:35-43)

46 *Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' Seriko ya du ni. Bi ñɛh uʼni uyo wà nnɔ nɛ linigociɛnl paan' biʼbo. Ujuɔn uba kɛ sɛngbaal ki miɛh, bi yih wɔ Bartime, u yé Time ya bijɛ. 47 U cii' bi ye Nasarɛt ya *Yesu nɛ gɛ̀breh, nɛ u cin' ki wuureh ki teh: «Yesu, *Dafid ya yaabile, muɔ nni micɛcɛkm.»

48 Linigol nnɔ tɛngeh uʼbo ki teh wɔ ń ŋmile, ama u tùɔreh ki wuureh nɛ ki teh: «*Dafid ya yaabile, muɔ nni micɛcɛkm.» 49 Nɛ *Yesu sere' ki ye: «Yin wɔ mɛn ní.» Nɛ bi yin' wɔ ki tɔke' wɔ ki ye: «Cuo aʼba! Fii kí sere, u yih ŋɛ.»

50 Nɛ u wiɛ' uʼliɛrgbenku, ki fii' wukbu, ki baa' *Yesu saan. 51 *Yesu niire' wɔ ki ye: «A yíe ń tien ba kí de ŋɛ?» Nɛ u ye: «Cɛnbaa, n yíe ń likre nɛ.» 52 Nɛ *Yesu ye: «Li joh, aʼtekjim nɛ ŋmiɛn' ŋɛ.» U likre' i ya tàan bo, nɛ ki paan' *Yesu bo.

11

Binib kpiɛkreh Yesu u tì kɔn' Yerusalɛm ni

(Matie 21:1-11; Luk 19:28-40; San 12:12-19)

1 *Yesu nin uʼpanpaankaab tì nɛke Yerusalɛm ki tuo' Bɛtifaaje nin Betani ya du. Ì te Olifi ya siin ya juɔl bó nɛ. Bi tì tuo' niʼsaan ma nnɔ, nɛ u sɔn' uʼpanpaankaab ni bile 2 ki tɔke' bɛ ki ye: «Li joh mɛn udu wà te inun bó nɔ ni. Ni tì kɔn' uʼni la, ni li pɔk kí lɛ uŋuunfanfaan uba lùo. Uba ŋa laan jɛ̀ke' wɔ. Ní lore wɔ kí taa ní. 3 Unil niire' nɛ ki ye bɛ tien' ni loreh wɔ la, ní ye: ‹Yonbdaan nɛ ciɛke wɔ. U li jiin wɔ ní fɛnfɛnnɔ wuɔ.› »

4 Bi bure', nɛ ki tì laa' uŋuunfanfaan nnɔ lùo iden iba saali bunañɔbu saan ki nɛke usɛn. Nɛ bi cin' ki loreh wɔ. 5 Binib bà se niʼsaan nnɔ ya biba niire' bɛ ki ye: «Ni teh ba sɔ? Bɛ tien' ni loreh uŋuunfanfaan wuɔ nɔ?» 6 Nɛ bi jiin' bɛ *Yesu bi ye bɛ ń ye ma nnɔ. Nɛ binib nnɔ cɛ̀be' bɛ bi bure', 7 ki tuke' uŋuunfanfaan nnɔ ki baa' *Yesu saan, nɛ ki taa' biʼliɛr ki paan' uʼbo, *Yesu jɛ̀ke'. 8 Nɛn saan nɛ biba taah biʼliɛr ki pɛ̀reh usɛn ni ki yɛbe. Bitɔb kɔh kumuɔku ni, ki bɛreh tifɛr ki mɔ lá pɛ̀reh. 9 Bà le usɛn nnɔ nin bà pɛ puoli nnɔ kɛ wuureh ki teh: «Osana*, Uwien ya mɔnm ń li te wà we ní Yonbdaan ya yel bo nnɔ bo. 10 Uwien ya mɔnm ń li te tiʼyaajɛ *Dafid ya bɛl là we ní nnɔ bo. Osana, Uwien wà te paaki bó.»

11 Tɔ, *Yesu tì baa' Yerusalɛm, ki kɔn' Uwien ya duku† ya luo bo, ki liike' tibont kɛ. Uwien benh wù ń kɔ ma nnɔ, nɛ wɔn nin uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ ñɛn' ki bure' Betani ya du bó.

Yesu wiɛ' bukɛnkɛnbu buba miŋùum

(Matie 21:18-19)

12 Kutaaku faa', nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab ñɛn' Betani ya du ni ki bure'. Bi joh ma nnɔ nɛ mikònm tì cuo' wɔ. 13 U laa' bukɛnkɛnbu buba tì se fɔnfɔkm ki ŋmɔbe tifɛr. Nɛ u jon' wɔ ń tì liike u li lɛ niba buʼbo bii wa ń lɛ. U tì baa' buʼnintuɔli, ki laa' tifɛr baba nɛ buʼbo. Kimɛ na là yé kɛnkɛn ya lònlùonyo. 14 Nɛ u tɔke' busubu nnɔ ki ye: «Uba ŋa ji li lɛ bil liba aʼbo fiebu.» Nɛ uʼpanpaankaab cii' u len' ki ye bà.

Yesu ŋɔre' binib Uwien ya duku ya luo bo

(Matie 21:12-17; Luk 19:45-48; San 2:13-22)

15 Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' Yerusalɛm. Nɛ *Yesu kɔn' Uwien ya duku ya luo bo, ki cin' ki ŋuɔh binib bà kuɔreh tiwɛnt nin bà daanh tiwɛnt nnɔ ki ñɛndeh; ki tureh bilikkpendb ya teb nin bà kuɔreh inɛnjel nnɔ ya biɛmu ki gbɔ̀breh. 16 Wa cèreh nib tukeh wɛnt ki gɛ̀breh Uwien ya duku ya luo bo.

17 Nɛn saan nɛ u tɔke' bɛ ki ye:

«Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

‹Bi li yin nʼduku inibol kɛ ya kaare ya duku nɛ›,

ama ninbi taa' kù ki tien' binasub ya tantaanbùol nɛ.»

18 Bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb cii' *Yesu tien' ma bo. Nɛ bi nuunh bi li tien ma kí ku wɔ, ama ki ji fɛnge wɔ. Kimɛ uʼwɔknm sɔnge linigol nnɔ ya yɛnm cɛɛn nɛ. 19 Nì juɔre' ma nnɔ, nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab tí siere' udu nnɔ ni.

Yesu wiɛ' bukɛnkɛnbu bùa miŋùum nnɔ kuore'

(Matie 21:20-22)

20 Kutɛŋɛsɔnsɔnku, nɛ bi cuonh ki gɛ̀breh bukɛnkɛnbu nnɔ saan, ki laa' bù kuore' paaki ki tì ci' tingi. 21 Nɛ Piɛr tiɛre' nà wun tien', nɛ ki tɔke' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa, liike, a wun wiɛ' bukɛnkɛnbu bùa miŋùum nnɔ, kuore'-a!» 22 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Teke mɛn Uwien kí ji. 23 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil wà kɛ li tɔke lijuɔl liɛ kí ye lɛ̀ ń fii kí tì lu miñunciɛnm ni, ki teke' ki jin' ki ye nì li tien tɛn u len' ma bo, ka maaleh milele la, nì li tien nnɔ nɛ. 24 Nɛn bo nɛ n tɔkeh nɛ ki teh ni miɛ' Uwien nibonn nà kɛ niʼkaare ni la, ní li du kí ye ni laa' nɛ ŋɔ, nɛ ni li mɔnbe kí lɛ nɛ̀ nɛ. 25 Uyo wà ni te ki kàareh, kí lá tiɛre ki ye uba ŋmɔbe nɛ tigbɛr tà kɛ la, ní fère udaan ŋɔ niʼBaa wà te paaki bó nnɔ mɔ ń fère nɛ niʼbiil. [ 26 Ama na fère' niʼtɔb la, niʼBaa wà te paaki bó mɔ ŋa ń fère nɛ.]»‡

Bi niire' Yesu wà de' wɔ usɛn wɔ ń tien u teh nà nɔ?

(Matie 21:23-27; Luk 20:1-8)

27 Yesu nin uʼpanpaankaab tí liɛbe' ki baa' Yerusalɛm ni. *Yesu kɔn' ki cuonh Uwien ya duku ya luo bo, nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb baa' uʼsaan, 28 ki niire' wɔ ki ye: «A ŋmɔbe usɛn á tien a teh nà nɔ-ɔɔ? Ŋmɛ nɛ de' ŋɛ usɛn á tien nɛ̀?» 29 Nɛ u ye: «Nʼmɔ li niire nɛ iniire iba kpein nɛ. Ni fre' ki jiin' nni la, nʼmɔ li tɔke nɛ n ŋmɔbe usɛn wà ki teh n teh nà nɔ. 30 San là siih binib Uwien ya ñunm ma nnɔ, ŋmɛ nɛ là de' wɔ usɛn-i? Uwien bii binib nɛ? Tɔke nni mɛn.»

31 Nɛn saan nɛ bi tɔkeh tɔb ki teh: «Ti ye Uwien nɛ de' wɔ usɛn la, u li niire tɛ kí ye: ‹Bɛ tien' ta là teke' wɔ ki jin'-i?› 32 Ta ń fre kí ye binib mɔ sɔ.» Bi fɛnge linigol nnɔ mɔ, kimɛ biʼkɛ tuo' ki ye San là cinbe ki yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ. 33 Nɛ bi tɔke' *Yesu ki ye: «Ta bɛn.» Nɛ uʼmɔ ye: «Nʼmɔ ŋa bɛn, ka ń tɔke nɛ wà de' nni usɛn ń tien n teh nà nɔ mɔ.»

12

Bikpàab bà bre ya kpɛnjɛnm

(Matie 21:33-46; Luk 20:9-19)

1 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: «Ujɛ uba nɛ là ŋmɔbe bukpàabu, ki caan' bukpàabu nnɔ ni tisir tà bi taah tuʼbii ki ŋɛh fɛn nnɔ, nɛ ki bɛke' ki linde' bù, ki gbin' kubùoku kùa bi li ŋmɛngeh isibii nnɔ buʼni, ki caan' kininbɛntaak buʼni, ki taa' bù ki guun' bikpàab biba, nɛ ki bure' usɛn. 2 Uyo wà isibii nnɔ tì ben' nnɔ, nɛ u sɔn' utonsɔnl uba bikpàab nnɔ saan, wɔ ń tì teke wɔn ukpɛdaan ya bó ní. 3 Utonsɔnl nnɔ tì baa' nɛ bi cuo' wɔ ki ñi', ki ŋɔre' wɔ, u liɛbe' inuɔkuon. 4 Ukpɛdaan nnɔ tí sɔn' utonsɔntɔ biʼsaan. Nɛ bi tì ñiñi' ki cube' uʼyul, ki susuke' wɔ. 5 U tí liɛbe' ki sɔn' utonsɔntɔ biʼsaan. Wɔn tì baa' ma, bi ku' wɔ nɛ. U liɛbe' ki sɔnsɔn' bitonsɔnb biʼsaan bi yɛbe, bi tí ñiñi' biba, ki kuku' bitɔb. 6 Uʼbijɛ baba nɛ ji sìen' uʼsaan, u yíe uʼbijɛ nnɔ cɛɛn. Nɛ u fɔre' ki sɔn' wɔ biʼsaan, ki maaleh ki teh u yé uʼbijɛ ma nnɔ, bi li tì bo wɔ nɛ. 7 Ama bikpàab nnɔ laa' uʼbijɛ nnɔ we ní ma nnɔ, nɛ bi tɔke' tɔb ki ye: ‹Wɔn nɛ yé uʼfaajil, cère mɛn tí ku wɔ ŋɔ lifaal nnɔ ń juore tiʼyaal.› 8 Nɛ bi cuo' wɔ ki ku', ki ñɛn' ki tì wiɛ' kpɛgbaal.

9 «Tɔ, ukpɛdaan nnɔ li tien mila? U li baa kí lá ku bikpàab nnɔ nɛ, kí taa bukpàabu nnɔ kí guun bikpɛtɔb. 10 Na kaan' *Uwien ya gbɔnku ni nì kɛle' nà saan ki ye:

‹Litɛnl là bidumɛb wiɛ' lɛ̀ nnɔ,

lɛn nɛ lá tien' litɛnkpiɛkl là co kuduku nnɔ nɛ-ɛɛ?

11 Yonbdaan nɛ tien' nnɔ,

nɛ nì ŋmɔbe kuñuɔrku tiʼnun bó.› »

12 *Sufmbɛ ya ciɛnb bɛnde' ki ye *Yesu pɔn' bɛn nɛ mikpɛnjɛnm. Nɛn bo nɛ biʼnun mɔ́n bɛ ń cuo wɔ, ama bi fɛnge' linigol nnɔ nɛ ki siere' ki dàan' wɔ.

Sesa ya lɛnpolike

(Matie 22:15-22; Luk 20:20-26)

13 Bi sɔn' *Farisiɛnmbɛ biba nin ubɛr Herod yaab ya biba *Yesu saan bɛ ń tì dɛle wɔ, wɔ ń len kí lòle uʼba. 14 Bi tì baa' nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti bɛn ki ye a tɔkeh tigbɛmɔ̀nt nɛ, ka fɛnge uba, ka boh uba ki cɛn' uʼtɔ. A wɔngeh tɛ Uwien ya sɛn mɔnmɔnm nɛ. Tɔ, ti ŋmɔbe usɛn tí li pɛ̀h lɛnpo ki dienh ubɛrciɛn Sesa bii ta ŋmɔbe?* Tí li pɛ̀h bii ti la pɛ̀h?»

15 *Yesu bɛn ki ye bi yé iñuɔn ilele ya nib nɛ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni bìkreh nni? Taa mɛn milikbim miba ní ń liike.» 16 Bi taa' ní; nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ŋmɛ ya nɛnnɛnku nin uʼyel te miʼbo?» Nɛ bi ye: «Ubɛrciɛn Sesa.» 17 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Taa mɛn nà yé Sesa yaann kí de Sesa, kí taa nà mɔ yé Uwien yaann, kí de Uwien.» U len' nnɔ ma nnɔ nɛ nì cuo' bɛ miyɔkm cɛɛn.

Bitɛnkpiib ya mɛkrm ya gbɛr

(Matie 22:23-33; Luk 20:27-40)

18 Nì ya puoli nɛ Saduseyɛnmbɛ biba baa' *Yesu saan. Bɛn nɛ lienh ki teh bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre nnɔ. 19 Bi tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, Moyis là kɛle' yiko ki de' tɛ ki ye: ‹Unil ya ninjɛ kpo' ki cère' uʼpo, ka ŋmɔbe buk la, wɔ ń kere ukpopii nnɔ, kí maa mubumu kí de uʼninjɛ wà kpo' nnɔ.› 20 Tɔ, ninjiɛb bilole biba nɛ là te, nɛ ukpiɛk lá kuɔn' upii, ki kpo', ka maa' buk. 21 Wà tɔ uʼbo nnɔ kere' ukpopii nnɔ ki mɔ kpo' ka maa' buk. Wà mɔ tɔ wɔn bo nnɔ mɔ kere' wɔ ki mɔ kpo' ka maa' buk. 22 Bijɛb bilole nnɔ kɛ tien' nnɔ ki kpo' ka maa' buk. Upii nnɔ mɔ tì fɔre' ki kpo'. 23 Tɔ, bitɛnkpiib lá mɛkre' uyo wà la, ŋmɛ li si upii nnɔ? Kimɛ biʼkɛ bilole kuɔn' wɔ ki tì bòn' nɛ.»

24 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Na bɛn nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ya tingi, ka bɛn Uwien ya tuɔm kpɛ ma bo. Nɛn nɛ cèreh ni tùreh. 25 Bitɛnkpiib lá mɛkre' la, jɛb ŋa ń kuɔn piib, piib mɔ ŋa ń kun cɛr. Bi li te tɛn Uwien ya tondb nɛ paaki bó. 26 Bitɛnkpiib ya mɛkrm mɛn la, na kaan' Moyis ya gbɔnku ni nà saan Uwien là len' nin Moyis kufɛtuku kuba saan kù teknh umu ka wih nnɔ nɛ-ɛɛ? U là tɔke' Moyis ki ye: ‹Min nɛ yé *Abraham nin *Isaak nin Sakɔb ya Wien.› 27 Uwien ŋa yé tɛnkpiib ya Wien, u yé bà fuobe ya Wien nɛ. Ninbi lienh ki teh bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre ma nnɔ ni tùre' kpɛlkpɛl nɛ.»

Li lɛ wɔbl yé wɔbkpiɛkl-i?

(Matie 22:34-40; Luk 10:25-28)

28 *Yiko ya wɔnwɔknl uba là te niʼsaan ki cii' bi niɛh nin tɔb ma, nɛ ki laa' *Yesu jiin' bɛ mɔnmɔnm ma bo. U nɛkn' *Yesu ki niire' wɔ ki ye: «Iwɔb kɛ nni li lɛ yé likpiɛkl-i?» 29 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Liwɔbkpiɛkl si: ‹Ninbi Israyɛl yaabɛ, li cengeh mɛn: Yonbdaan Uwien baba nɛ yé Yonbdaan. 30 Li yíe aʼYonbdaan Uwien nin aʼfɛ̀l kɛ nin aʼtetem kɛ nin aʼyɛnmaale kɛ nin aʼtuɔm kɛ.› 31 Liwɔbl là tɔ si: ‹Li yíe aʼtɔ tɛn a yíe aʼba ma bo.› Wɔbl liba ŋa te ki gɛ̀bre' liɛ ya wɔbl.»

32 Nɛ u tɔke' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa, a tɔke' tigbɛmɔ̀nt nɛ. A tɔke' ki ye Yonbdaan Uwien yé Uwenbaabe nɛ, uba ŋa te ki pukn' uʼbó ma nnɔ, tù te nɛ. 33 Unil yíe Uwien nin uʼfɛ̀l kɛ nin uʼyɛnmaale kɛ nin uʼtuɔm kɛ, ki yíe uʼtɔ tɛn u yíe uʼba ma bo la, nɛn nɛ mɔn ki cɛn' wɔ ń li taah tiwɛnt ki teh ituɔrɛ ki wìndeh ki dienh Uwien nin mipum kɛ ya bol.» 34 *Yesu laa' u len' nin mibɛnm, nɛ u tɔke' wɔ ki ye: «Ŋa fɔke nin Uwien ya bɛl.» Nɛn gɛ̀bre' ma nnɔ, uba ŋa ji kaabe' ki niire' *Yesu niire ki pukn'.

Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nin Dafid ya gbɛr

(Matie 22:41-46; Luk 20:41-44)

35 *Yesu là te Uwien ya duku ya luo bo, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr ma nnɔ, nɛ ki niire' bɛ ki ye: «Nì tien' mila *Yiko ya wɔnwɔknb lienh ki teh Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo yé *Dafid ya yaabil-i? 36 Mifuoñanm là cère' *Dafid bugbɛn len' ki ye:

‹Yonbdaan Uwien tɔke' nʼYonbdaan ki ye:

Kɛ̀le nʼnɔjie bó,

kí tì baa uyo wà

n li cère á tɛ aʼnɛnnɛndb bo litaal.›

37 *Dafid mɔnɔn là yin' Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo uʼYonbdaan la, u ji tien' mila ki liɛbe' ki yé uʼyaabil-i?» Linigociɛnl cengeh *Yesu ya gbɛr, nɛ nì ŋmɛ lɛ̀ cɛɛn.

Li bɛn mɛn Yiko ya wɔnwɔknb bó

(Matie 23:1-36; Luk 20:45-47)

38 Yesu wɔknh bɛ Uwien ya gbɛr, nɛ ki tɔkeh bɛ ki teh: «Li bɛn mɛn *Yiko ya wɔnwɔknb bó. Bi yíe bɛ ń li guoh tiliɛrgbengt nɛ ki gaakeh, ki yíe binib ń li gbaandeh ki fuondeh bɛ mudaamu ni, 39 ki yíe bɛ ń li kaah binikpɛkpiɛkb ya kànkàan itáan ya dur ni nin tinacent ni. 40 Bɛn nɛ jinh ki pendeh bikpopiib, ki kàareh nì wuɔkreh, ki bɔndeh binib ya nun bó. Nɛn bo nɛ Uwien li tùɔre kí dɛre biʼtub cɛɛn.»

Ukpopiicɛcɛkdaan uba ya pum

(Luk 21:1-4)

41 Tɔ, *Yesu kɛ ki nɛke Uwien ya pum ya likkpienbùol, nɛ ki likeh linigol nnɔ kpìendeh len ilike ma bo. Bifàadɛnb bà yɛbe bàareh ki kpìendeh ilike len ì yɛbe. 42 Ukpopiicɛcɛkdaan uba mɔ baa' ki lá kpìen' milikbim mile ma baa' gbɔnku kuba mɔnɔn. 43 Nɛ *Yesu yin' uʼpanpaankaab ki tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ukpopiicɛcɛkdaan wuɔ kpìen' ilike ki cɛn' bà kɛ kpìen' nnɔ. 44 Kimɛ biʼkɛ de' ka pɔkre' biʼlike ya pɔkl. Ama wɔn yé ucɛcɛkdaan nɛ, ki tonde' u ŋmɔbe nà kɛ nnɔ ki lá kpìen'.»

13

Bi lá li bere Uwien ya duku

(Matie 24:1-2; Luk 21:5-6)

1 *Yesu siere' Uwien ya duku ya luo bo ki ñɛn', nɛ uʼpanpaankaab ni uba tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, liike itɛn yiɛ gbenge ki kpɛ ma bo-a! Liike bi taa' yɛ̀ ki mɛn' tidur tù ŋmɔbe kuñuɔrku ma bo-a!» 2 Nɛ u tɔke' wɔ ki ye: «A laa' tiduciɛnt tuu nɔ-ɔɔ? Bi lá li bere tuʼkɛ nɛ, tɛnl liba mɔnɔn ŋa lá li juore kí li pɛ tɔl bo.»

Ijɛnd ya yo lá li te ma bo

(Matie 24:3-14; Luk 21:7-19)

3 Yesu jon' ki tì kɛ̀le' Olifi ya siin ya juɔl bo, Uwien ya duku ya nuun bó, nɛ Piɛr nin Saak nin San nin Andre baa' uʼsaan biʼbaba, ki lá niire' wɔ ki ye: 4 «Tɔke tɛ, tibont nnɔ kɛ lá li tien uyo wà? Ku lɛ dìɛku ba li wuɔn kí ye uyo nnɔ baa'.» 5 Nɛ u cin' ki tɔkeh bɛ ki teh: «Li bɛn mɛn, ki la cère uba ń tuln nɛ. 6 Kimɛ binib lá li baa ki yɛbe kí li ŋmɔbe nʼyel ki teh bi yé min nɛ, kí tuln binib bà yɛbe. 7 Ni lá cii binib tɔh lituɔl kɔnkɔnm ni bii fɔnfɔkm la, ni la cère niʼfɛ̀l ń li tiinh. Kimɛ tu ya bont kɛ li tien nɛ kí yaan, na laan yé gbengbenyo. 8 Kimɛ linibol liba li jɛ̀ke linibotɔl. Libɛl liba ya nib mɔ li jɛ̀ke libɛtɔl yaab. Kitink li jènge bùol, bùol. Mikònm mɔ li lu. Nì li te tɛn imɛrwiɛn ya cincinm nɛ.

9 «Ninbi bɛn wɔn, li bɛn mɛn. Bi lá li cuo nɛ kí jon tibuur, kí ñì nɛ itáan ya dur ni. Min bo, bi lá li tuke nɛ kí jo tibuur idu ya ciɛnb nin bibɛrb saan. Nnɔ nɛ ni li yé nʼmɔ̀nkunb biʼsaan. 10 Bi li kpaande tigbɛmɔnmɔnt tuu inibol kɛ saan nɛ kí yaan. 11 Bi cuo' nɛ ki jon' tibuur la, ni la pɔk kí li yɔke ni li len kí ye bà. Uyo nnɔ lá baa' la, *Mifuoñaanm nɛ li tɔke nɛ ni li len kí ye bà. Na yé ninbi nɛ li len, *Mifuoñaanm nɛ li len. 12 U ya yo nɛ unil li kuɔre uʼninjɛ, bɛ ń ku wɔ. Baa mɔ li kuɔre uʼbuk, bɛ ń ku kɛ̀. Mubumu mɔ li fii kí sere muʼnaambɛ nin muʼbaambɛ bo, kí cère bɛ ń ku bɛ. 13 Min bo nɛ binib kɛ li nɛn nɛ. Ama wà kɛ li mìnde kí li ŋmɔŋmɔbe kí tì fɔre nnɔ, wɔn nɛ li ŋmɛre.»

Nibonn nà ŋmɔbe ijuɔke ya gbɛr

(Matie 24:15-28; Luk 21:20-24)

14 «Ni li lɛ ijuɔke ya bonn nà saah tibont tà kɛ mɔn nnɔ se na bi li sere nà saan. (Wà kɛ kàanh la, wɔ ń li ciih niʼtingi.) Uyo nnɔ lá baa' la, bà li te Sude ya tinfɛnm ni nnɔ, bɛ ń sɛn kí jo ijuɔn bó. 15 Wà te kudulɛkaaku ya paaki la, u la jiire kí kɔ iden ni, kí taa niba. 16 Wà mɔ te ikpàan bó la, u la liɛbe kí kun, wɔ ń tì taa uʼliɛrgbenku. 17 U ya yo bipiib bà punbe nin bà ŋmɔbe mubumu mùa ŋaanh, li ŋmɔbe micɛcɛkm nɛ. 18 Li kàareh mɛn, Uwien la cère nɛ̀ ń tien kusɛnañuɔku. 19 I ya dɛn binib li ji ijɛnd kí gbien. Haali uŋɛndun ya cincinm kí lá baa fɛnfɛnnɔ, nib ŋa laan jin' i ya jɛnd ya bol, ka ji lì li ji yɛ̀ fiebu. 20 Yonbdaan ŋa bi kùore' ijɛnd nnɔ ya wien bo la, uba mɔnɔn ŋa bi li ŋmɛre. U gɛ̀nde' binib bà nnɔ bo nɛ cère' u kùore' iwien nnɔ bo.

21 «U ya yo unil tɔke' nɛ ki ye: ‹Liike mɛn, Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo te niɛ saan› bii ‹u te niɛ bó› la, ni la tuo. 22 Kimɛ bitonnɛnmɔ̀nkunb li baa. Biba li ye bi yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ. Bitɔb li ye bi yé *Uwien ya ñɔbonsɔknb nɛ. Bi li tien micincilnm ya bont nin miyɔkm ya bont, kí tuln binib. Bi li nuunh nì tuo' la, bɛ ń tuln Uwien gɛ̀nde' binib bà nnɔ mɔnɔn nɛ. 23 Ninbi li bɛn mɛn. N kpiɛ' ki tɔke' nɛ tigbɛr nnɔ kɛ ŋɔ.»

Unil ya Bijɛ ya baam ya gbɛr

(Matie 24:29-31; Luk 21:25-28)

24 «Ama, ijɛnd nnɔ ya yo gɛ̀bre' la,

uwien li bìike,

uŋmaal ŋa ji li wien,

25 Iŋmaabii li cecere kí lu,

tibont tà ŋmɔbe mituɔm paaki bó li jènge.

26 U ya yo nɛ bi li lɛ Unil ya Bijɛ te titɛwɔlgbɔnt ni, ki we ní, ki ŋmɔbe ufaa nin ukpiɛke ki gbien'. 27 U ya yo nɛ u li sɔn Uwien ya tondb bɛ ń jo lɛnpuoli nin nintuɔli nin ugɛn nin ujie bó, kí cin utingbaan uba kí tì baa utɔ, kí taan Uwien gɛ̀nde' binib bà nnɔ kɛ.»

Bukɛnkɛnbu ya kpɛnjɛnm

(Matie 24:32-35; Luk 21:29-33)

28 «Bukɛnkɛnbu ya tetem yé mikpɛnjɛnm nɛ niʼbo. Ni lá laa' bù tɔh isigben, ki bundeh la, ni bɛn ki ye nì nɛke uñalɛnd nɛ*. 29 Nnɔ nɛ, ni lá laa' tibont tuu teh la, ní li bɛn kí ye Unil ya Bijɛ nɛkn' niʼnañuɔn saan ŋɔ†. 30 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, tibont nnɔ kɛ li tien kí lɛ fɛnfɛnnɔ ya nib biɛ ŋa laan kpo' ki gben'. 31 Kutaaku nin kitink li gben. Ama nʼgbɛr tun ŋa ŋmɔbe tù ń gben.»

Uba ŋa bɛn lidaali là Unil ya Bijɛ li baa ní

(Matie 24:36-44)

32 «Ama uba ŋa bɛn tibont nnɔ li tien lidaali là bii uyo wà. Paaki bó, Uwien ya tondb ŋa bɛn. UʼBijɛ mɔnɔn ŋa bɛn, Uwien Baa baba nɛ bɛn. 33 Li bɛn mɛn ki la gɔh, kimɛ na bɛn uyo nnɔ. 34 Nì naan ujɛ wà joh usɛn ki tɔke' uʼtonsɔnb ki ye bɛ ń li likeh uʼden mɔnmɔnm, ki wuɔn' wà kɛ u li sɔn lituonl là, ki tɔke' uʼnañɔguurl ki ye u la gɔh, ki yaan ki bure' nɛ. 35 Nɛn bo, la gɔh mɛn, kimɛ na bɛn uyo wà ududaan li baa ní. U li baa ní kutajuɔku-uu, kuyɔku-uu, ukuojɛmuɔyo-oo, kutɛnŋaaku-uu, na bɛn. 36 Li bɛn mɛn, ŋɔ u la lá lure kí baa kí lɛ ni dɔ ki gɔh. 37 N tɔkeh nɛ nà nɔ n tɔkeh binib kɛ nɛ, la gɔh mɛn.»

14

Bi kpaan' iyɛ bɛ ń ku Yesu

(Matie 26:1-5; Luk 22:1-2; San 11:45-53)

1 Nì sìen' iwien ile bɛ ń jele *Sufmbɛ ya Pak ya nacenku. U ya yo nɛ bi ŋmɔnh kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke. *Bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb nuunh bi li tien ma kí bɔle kí cuo *Yesu kí ku wɔ, 2 nɛ ki tɔkeh tɔb ki teh: «Ti la cuo wɔ mɛn kunacenku nnɔ ya yo. Ti cuo' wɔ u ya yo la, udu ya nib li kpre.»

Upii uba wule' Yesu ya yul bo lɛfina

(Matie 26:6-13; San 12:1-8)

3 Tɔ, *Yesu là te Betani ya du ni, Simɔn ujend den ki jinh tijier. U jinh uyo wà nnɔ nɛ upii uba kɔn' ní ki tuke lɛfina uba uʼdaaku faa cɛɛn alabaat* ya dingl ni, bi yih lɛfina nnɔ naar. Upii nnɔ kpɔbre' lidingl nnɔ ya tule, ki taa' lɛfina nnɔ kɛ ki wuwule' *Yesu ya yul bo. 4 Binib bà te niʼsaan nnɔ ya biba ya benku ni ben', nɛ bi niireh tɔb ki teh: «Bɛ tien' u ñɛ̀nde' lɛfina wuɔ nɔ? 5 Bi bi li fre kí kuɔre wɔ kí lɛ nɛ̀ ń gɛ̀bre iwentun kobiita ya paaku kí taa kí gbiire bijiinb-a!» Nɛ ki kɔnh nin upii nnɔ. 6 Nɛ *Yesu ye: «Cère wɔ mɛn wɔ ń fuore. Bɛ tien' ni ŋaabeh uʼyɛnm nɔ nnɔ? U tien' nà mɔn nɛ ki de' nni-a! 7 Bijiinb lì li te niʼsaan uyo kɛ nɛ. Ni yíe ní tore bɛ uyo wà la, ni li fre kí tore bɛ; ama min ŋa ń li te niʼsaan uyo kɛ. 8 U tien' u li fre kí tien nà nɛ. U taa' lɛfina nnɔ ki wule' nʼbo ki kpiɛ' ki bonde' nʼgbɛnɛnt ŋɔ bɛ ń sube nni nɛ. 9 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, bi li kpaande tigbɛmɔnmɔnt tuu uŋɛndun ni nà saan kɛ nnɔ, bi li len u tien' nà nɔ bó, ŋɔ binib ń li tiɛn uʼbó.»

Sudas yíe wɔ ń kuɔre Yesu

(Matie 26:14-16; Luk 22:3-6)

10 *Yesu ya panpaankaab piik nin bile ya uba, bi yih wà Sudas Iskariyɔt nnɔ jon' ki tì laa' bitɔtuɔrciɛnb ki ye u li taa *Yesu kí ŋukn bɛ. 11 Bi cii' nnɔ ma nnɔ biʼyɛnm sɔnge' cɛɛn, nɛ bi pùon' ki ye bi li de wɔ ilike. Nɛ u bure' ki tì nuunh u li ñɛ isɛn yà kí taa *Yesu kí ŋukn bɛ.

Yesu nin uʼpanpaankaab jele' Sufmbɛ ya Pak ya nacenku

(Matie 26:17-25; Luk 22:7-14, 21-23; San 13:21-30)

12 Kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke ya nacenku ya cincindaali, lidaali là bi kòreh *Sufmbɛ ya Pak ya pefanfaan nnɔ nɛ *Yesu ya panpaankaab niire' wɔ ki ye: «A yíe tí tien ŋɛ kunacenku nnɔ ya jier lɛ saan-i?» 13 Nɛ u tɔke' uʼpanpaankaab ni bile ki ye: «Ní jo udu bó. Ni tì kɔn' uʼni la, ni li lɛ ujɛ uba u tuke liñuncuɔl ki cendeh nɛ. Ní paan uʼbo, 14 kí tì kɔ u li kɔ iden yà ni nnɔ ni kí tɔke udendaan kí ye: ‹TiʼCɛnbaa ye wɔn nin uʼpanpaankaab li ji kunacenku nnɔ ya jier ku lɛ duku ni?› 15 U li wuɔn nɛ lidutɔtuɔl ya paaki ya duciɛnku kuba bi bonde' kù ŋɔ, tibont kɛ te kuʼni. Ní tien tɛ kunacenku nnɔ ya jier kun ni.» 16 Bi bure' ki tì baa' udu nnɔ ni, nɛ ki laa' *Yesu tɔke' bɛ ki ye bi li lɛ nà kɛ nnɔ, nɛ ki tien' kunacenku nnɔ ya jier.

17 Nì juɔre' nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ baa' ki kɔn' kuduku nnɔ ni. 18 Bi kɛ ki jinh uyo wà nnɔ nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ninbi bà te ki jinh nʼsaan nɔ ni ya uba nɛ li kuɔre nni.»

19 Biʼyɛnm saa' ki gbien', nɛ bi niireh wɔ jɛjɛ ki teh: «N teh min ŋa ñí-a?» 20 Nɛ u ye: «Ninbi piik nin bile biɛ ni ya uba nɛ li kuɔre nni. Min nin udaan nɛ taan' ki paan' lisɛnl ni nɔ. 21 Unil ya Bijɛ li kpo tɛn nì kɛle' uʼbo *Uwien ya gbɔnku ni ki ye ma bo nnɔ nɛ. Ama unil wà li kuɔre wɔ nnɔ nì bre udaan bo. Ba bi maa' wɔ mɔnɔn la, nì bi li tu uʼbo.»

Yonbdaan ya jier

(Matie 26:26-30; Luk 22:14-20; 1 Korɛnt yaab 11:23-25)

22 Bi te ki jinh tijier ma nnɔ, nɛ *Yesu yuure' kpɔnɔ, ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ', ki taa' ki de' bɛ, ki ye: «Teke mɛn. Nà sɔ yé nʼgbɛnɛnt.» 23 Nɛ ki taa' midaam mɔ, ki faare' Uwien, ki taa' ki de' bɛ, biʼkɛ ñun'. 24 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nà sɔ yé nʼsɛ̀m. Mɛn nɛ wɔngeh ki teh Uwien cuo' nin binib kujɔtieku. Mì li puube binib bà yɛbe ya kpɛle bo.» 25 Nɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ma ji li ñu sibii ya daam haali kí tì baa lidaali là n li liɛbe kí ñu mɛ̀ midɛfɛ̀nm Uwien ya bɛl ni.»

Yesu tɔke' Piɛr ki ye u li niɛ kí ye wa bɛn wɔ

(Matie 26:31-35; Luk 22:31-34; San 13:36-38)

26 Bi gɛn' Uwien ya yuon ki gben' nɛ ki ñɛn' ki don' Olifi ya siin ya juɔl bo. 27 Nɛn saan nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Niʼkɛ li sɛn kí dàan nni, kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹N li ku upekpaal nɛ ipe kɛ ń yɛre.› 28 Ama uyo wà n li mɛkre bitɛnkpiib ni nnɔ, n li liere nɛ kí jo Galile.» 29 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Biʼkɛ li sɛn kí dàan ŋɛ mɔnɔn la, min ŋa ń sɛn.» 30 Nɛ *Yesu ye: «N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, kuñɔnku kuu a li niɛ bolm mita kí ye ŋa bɛn nni nɛ kí yaan ukuojɛ ń muɔ kí lere.» 31 Nɛ Piɛr ñiikeh ki lienh ki teh: «Haali bi li ku min nin sin kɛ mɔnɔn la, ma ń niɛ kí ye ma bɛn ŋɛ.» Nɛ bitɔb bà sìen nnɔ kɛ len' nnɔ.

Yesu kàare' niʼba saan bi yih nɛ̀ Gɛtsemani

(Matie 26:36-46; Luk 22:39-46)

32 Tɔ, *Yesu nin uʼpanpaankaab tì baa' niba saan, bi yih nɛ̀ Gɛtsemani. Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Juore mɛn niɛ saan, ń jo kí tì kàare.» 33 Nɛ ki taa' Piɛr nin Saak nin San ki bure'. Bujɛwaanbu cin' ki kɔh wɔ nɛ uʼyɛnm saah. 34 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nʼyɛnm saa' ki tì kɛnde' tɛn mikuum nɛ benh nin nni. Niʼmɔ ń juore niɛ saan, ki la gɔh.»

35 U jɛnde' ki jon' inun bó waamu, nɛ ki pùon' ki kàareh ki teh nì li tuo la, Uwien la cère' ijɛnd yiɛ ya yo ń baa ní, 36 ki lienh ki teh: «O, nʼBaa, a li fre kí tien nibonn kɛ. Cère ijɛnd yiɛ ń jɛnde nni. Ama la cère nɛ̀ ń li yé min yíe nà, cère' nɛ̀ ń li yé sin yíe nà.»

37 U liɛbe' ní uʼpanpaankaab bita nnɔ saan, ki laa' bi dɔ ki gɔh nɛ, nɛ u tɔke' Piɛr ki ye: «Simɔn, a gɔh nɛ-ɛɛ? Ŋa ń fre kí la gùɔn kukurku kuba mɔnɔn-ii? 38 La gɔh mɛn, kí li kàareh ŋɔ ki la lu biikm ni. Niʼyɛnm yíe, ama mituɔm nɛ pɔre' nɛ.»

39 Nɛ ki tí jɛnde' waamu, ki kàare' nin i ya ñɔbonbaab. 40 U tí liɛbe' ní uʼpanpaankaab bita nnɔ saan, ki laa' bi tí gɔh nɛ, kimɛ migùɔnm nɛ ñɔ̀nde' bɛ, ba bɛn bi li jiin kí ye bà.

41 U tí jon' ki kàare' ki liɛbe' ní nta bo, ki tɔke' bɛ ki ye: «Ni biɛ ki fuoreh nɛ ki dɔ ki gɔh-a! Nì dɛ̀kre'-a! Uyo baa'-a! Bi li taa Unil ya Bijɛ kí ŋukn bibiɛrdɛnb. 42 Fii mɛn tí jo. Liike mɛn, wà kuɔre' nni nnɔ nɛkn' ní ŋɔ.»

Yesu ya cuom

(Matie 26:47-56; Luk 22:47-53; San 18:3-12)

43 U laan biɛ ki lienh nɛ Sudas uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ ya uba nin linigol pɔk ki puɔ' uʼbo ki tuke mujusiemu nin ilɛnbɛn. Bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb nɛ sɔn' bɛ ní. 44 Sudas wà kuɔre' *Yesu nnɔ tɔke' linigol nnɔ ki ye: «Ni lá laa' n jon' ki tì lɔkn' wà la, wɔn nínɔ. Ní cuo wɔ, kí tùɔre kí li ŋuuke wɔ ki joh.»

45 Tɔ, Sudas tì baa' nɛ ki pɔk ki nɛkn' *Yesu nɛ ki ye: «Cɛnbaa,» nɛ ki lɔkn' wɔ. 46 Nɛ bi cuo' Yesu. 47 Bà te niʼsaan nnɔ ya uba nɛ̀re' kijusiek ki gɛ' ki paare' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ya tonsɔnl uba ya tubl. 48 Nɛ *Yesu tɔke' bà baa' bɛ ń lá cuo wɔ nnɔ ki ye: «Ni tuke mujusiemu nin ilɛnbɛn ní lá cuo nni tɛn n yé udukond nɛ-a! 49 Idaan kɛ n là te niʼsaan Uwien ya duku ya luo bo nɛ ki wɔknh binib, nɛ na cuo' nni u ya yo. Tɔ, ni cuo' nni fɛnfɛnnɔ, ŋɔ nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ.»

50 Nɛn saan nɛ uʼpanpaankaab kɛ sɛn' ki dàan' wɔ. 51 Unacenfaan uba mɔ là pɛ uʼbo ki fifike' bukpɛlbu. Bi ye bɛ ń cuo unacenfaan nnɔ ki tì dɛ̀kre nin uʼkpɛlbu, 52 nɛ u dàan' bù ki sɛn' liñil ki bure'.

Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab bun' Yesu tibuur

(Matie 26:57-68; Luk 22:54-55, 63-71; San 18:13-14, 19-24)

53 Bi taa' *Yesu ki jon' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn den. Bitɔtuɔrciɛnb kɛ nin *Sufmbɛ ya ciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb mɔ taan' niʼsaan. 54 Piɛr pɛ *Yesu bo, ki te fɔnfɔkm ki tì baa' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn den, ki kɔn' ki kɛ̀le' biguguurb saan ki lokreh umu. 55 Bitɔtuɔrciɛnb nin tibuur ya cɛkl yaab kɛ nuunh bi li dule nà bo kí biin *Yesu ŋɔ kí ku wɔ. Bi tien' ma kɛ ba laa' uʼbiil. 56 Binib ligol nɛn' uʼbo kutonnɛnku kɛ ya bol ama biʼgbɛr nnɔ ŋa cende'. 57 Biʼni biba fii' ki sere' ki nɛn' uʼbo ki ye: 58 «Ti cii' u len' ki ye u li bere Uwien ya duku kùa binib mɛn' kù nnɔ, kí mɛ kutɔku iwien ita, nib ŋa ń mɛ kun.» 59 U ya sɛn ni mɔnɔn biʼgbɛr ŋa cende'.

60 Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn fii' ki sere' binib nnɔ kɛ ya siik ni, nɛ ki niire' *Yesu ki ye: «Ŋa ń len kí jiin-ii? Ŋa ŋmɔbe tuba á len kí jiin binib bà biindeh ŋɛ nɔ-ɔɔ?» 61 Nɛ *Yesu ŋmin ka gɛre'. Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn tí niire' wɔ ki ye: «A yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ-ɛɛ? A yé ti pɛ̀keh wà nnɔ ya Bijɛ nɛ-ɛɛ?» 62 Nɛ *Yesu ye: «N yé wɔn nɛ. Ni li lɛ Unil ya Bijɛ kɛ Uwien, mituɔm kɛ ya daan ya jie bó, ki li lɛ u te titɛwɔlgbɔnt ni paaki bó, ki we ní.»

63 U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn kɛre' wɔn bugbɛn ya liɛrl†, nɛ ki ye: «Ta ji nuunh mɔ̀nkunl. 64 Ni cii' u suke' Uwien ma bo. Ni maaleh mila?» Nɛ biʼkɛ ye u bii' ki kpɛ mikuum.

65 Biʼni biba cin' ki cɛreh uʼbo tiñinsɛnt ki taa' kukpɛlciɛku ki pibn' uʼnun bó, ki kureh wɔ, ki tɔkeh wɔ ki teh: «Bukre' wà kure' ŋɛ.» Nɛ biguguurb nnɔ taa' wɔ nin itɛnpɛ.

Piɛr niɛ' ki ye wa bɛn Yesu

(Matie 26:69-75; Luk 22:56-62; San 18:15-18, 25-27)

66 Piɛr te uluo bo uyo wà nnɔ, nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ya piitonsɔnl uba baa' 67 ki laa' Piɛr lokreh umu, nɛ u tùɔre' ki liike' wɔ ki ye: «Aʼmɔ là te nin Nasarɛt ya *Yesu wuɔ nɛ.» 68 Nɛ Piɛr niɛ' ki ye: «Ma bɛn, ka cii' aʼlenm nnɔ ya tingi.» Nɛ ki siere' ki kɔn' kunakuuku ni. [U ya yo nɛ ukuojɛ muɔ'.]‡

69 Upiitonsɔnl nnɔ tí laa' wɔ nɛ ki tí tɔke' binib bà te niʼsaan nnɔ ki ye: «Ujɛ wuɔ mɔ yé *Yesu yaab ya uba nɛ.» 70 Nɛ Piɛr tí niɛ' nle bo.

Nì tí pukn' waamu nɛ binib bà te uʼsaan nnɔ mɔ tɔke' wɔ ki ye: «Nì yé imɔ̀n nɛ, a yé *Yesu yaab ya uba nɛ, kimɛ aʼmɔ yé Galile ya nil nɛ.» 71 Nɛ Piɛr cin' ki niɛh ki poleh ki teh: «Ma bɛn ni lienh unil wà ya gbɛr nɔ, n nɛn' la, Uwien la dàan nni» 72 Nɛ ukuojɛ pɔk ki muɔ' i ya tàan bo ki lere'. Nɛn saan nɛ Piɛr tiɛre' *Yesu bi tɔke' wɔ ma ki ye: «A li niɛ bolm mita kí ye ŋa bɛn nni nɛ kí yaan ukuojɛ ń muɔ kí lere» nnɔ, nɛ ki muɔ' cɛɛn.

15

Bi tuke Yesu ki jon' Pilat saan tibuur

(Matie 27:1-2, 11-14; Luk 23:1-5; San 18:28-38)

1 Nì faa' kutɛnŋɛsɔnsɔnku, nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb nin tibuur ya cɛkl yaab kɛ kɛ̀le' ki bonde' bi li tien ma bo. Bi lòle' *Yesu, nɛ ki taa' wɔ ki tì ŋukn' Pilat. 2 Pilat niire' wɔ ki ye: «Sin, a yé *Sufmbɛ ya bɛr nɛ-ɛɛ?» Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Sin nɛ ye nnɔ.»

3 Tɔ, Bitɔtuɔrciɛnb nnɔ biin' wɔ isɛn yà yɛbe ni. 4 Nɛ Pilat tí niire' wɔ ki ye: «Ŋa ń len kí jiin-ii? Cenge bi biindeh ŋɛ mibiinm mà kɛ ya bol-a!» 5 Ama *Yesu ŋa ji jiin' ñɔbonl, nɛ nì cuo' Pilat miyɔkm.

Bi bun' Yesu tibuur ki ye u kpɛ mikuum

(Matie 27:15-26; Luk 23:13-25; San 18:39–19:16)

6 *Sufmbɛ ya Pak ya nacenku kɛ nacenku ya yo la, Pilat li ñɛn lipɛkl ya nil wà linigol yíe wɔ nɛ kí wiɛ. 7 U ya yo ki laa' ujɛ uba te lipɛkl ni bi yih wɔ Barabas. Wɔn nin binib bà là pɛ uʼbo nnɔ là kpìin' kukpiinku nɛ ki ku' unil uba. Nɛn bo nɛ bi là pɛkn' bɛ. 8 Linigol nnɔ baa' Pilat saan ki tɔke' wɔ ki ye wɔ ń tien u tì ń teh ma kunacenku nnɔ ya yo. 9 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ni yíe ń wiɛ nɛ *Sufmbɛ ya bɛr nɛ-ɛɛ?» 10 U niire' nnɔ, kimɛ u bɛn ki ye bitɔtuɔrciɛnb ŋmɔbe kinɛnk nɛ *Yesu bo, nɛn nɛ cère' bi taa' wɔ ki ŋukn' wɔ.

11 Ama bitɔtuɔrciɛnb bɛn sureh linigol nnɔ nɛ ki teh bɛ ń tɔke Pilat wɔ ń wiɛ bɛ Barabas. 12 Nɛ Pilat tí niire' bɛ ki ye: «Nnɔ la, ujɛ wà ni yih wɔ *Sufmbɛ ya bɛr nnɔ n li tien wɔ mila?» 13 Nɛ bi wuure' ki ye: «Kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo!» 14 Nɛ Pilat tí niire' bɛ ki ye: «U tɛ́n ki bii' li lɛ biil nɛ?» Nɛ bi tùɔreh ki wuureh ki gbiekeh ki teh: «Kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo!»

15 Pilat yíe wɔ ń sɔnge biʼyɛnm nɛ ki wiɛ' Barabas. U cère' uʼsojambɛ ñi' *Yesu inalɛbe, nɛ u taa' wɔ ki de' bɛ bɛ ń tì kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo.

Sojambɛ lɛh Yesu

(Matie 27:27-31; San 19:2-3)

16 Sojambɛ nnɔ taa' wɔ ki kɔn' Pilat den uluo bo, nɛ ki yin' biʼcɛkl ya sojambɛ kɛ ki taan', 17 ki taa' kuliɛrmɔ́nmɔ́nku* kuba ki goln' wɔ, nɛ ki taa' ikonkon ki lònlòn' uyukpɛkpiɛ ki kpɛle' uʼyul, 18 nɛ ki teh tɛn bi pɛ̀keh wɔ nɛ ki teh: «*Sufmbɛ ya bɛrɔ, ti fuondeh ŋɛ-a!» 19 Ki taah lilɛnbɛnl ki kpaakeh uʼyul bo, ki cɛreh uʼbo tiñinsɛnt nɛ ki gbaandeh uʼnun bó ki gòndeh. 20 Bi lɛ̀' wɔ ki tì gben', nɛ ki gore' kuliɛrmɔ́nmɔ́nku nnɔ, ki taa' uʼwɛngolkaar ki jiin' ki goln' wɔ, nɛ ki taa' wɔ ki ñɛn' ki bure' bɛ ń tì kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo.

Bi kpɛ' Yesu udɔpɔnpɔn bo

(Matie 27:32-44; Luk 23:26-43; San 19:17-27)

21 Bi joh ma nnɔ nɛ ki tì cende' ujɛ uba bi yih wɔ Simɔn, u yé Sirɛnn ya du ya nil nɛ, ki ñɛn' ikpàan bó ní. U yé Alɛksand nin Lufus ya baa nɛ. Bi cuo' ujɛ bugbɛn ki wɔbn' wɔ, wɔ ń tuke *Yesu ya dɔpɔnpɔn. 22 Bi taa' *Yesu ki tì baa' niba saan, bi yih nɛ̀ Golgota, niʼtingi si: «Kuyukpɔbku ya Bùol.» 23 Nɛ ki taa' midaam mà cuuke' uñɔke wà bi yih wù miir nnɔ ki de' wɔ ki ye wɔ ń ñu. Nɛ u yìe' ka ñun'. 24 Sojambɛ nnɔ kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo. Nɛ ki taa' uʼwɛngolkaar bɛ ń tì gbiire nɛ ki fùɔre' imúɔn ki liike' wà kɛ li ji nà bó. 25 Nì là te kutɛnŋaaku tikur tiwɛ nɛ, nɛ bi kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo. 26 Bi là kɛle' nà cère' bi kpɛ' wɔ nnɔ ki tɛbn' uʼdɔpɔnpɔn bo uʼyul bó. Bi là kɛle' ki ye: «*Sufmbɛ ya bɛr.» 27 Bi kpɛ' idukond ile mɔ idɔpɔnpɔn bo Yesu saan. Bi kpɛ' uba uʼnɔjie bó, ki kpɛ' utɔ uʼnɔgɛn bó. [ 28 Nɛ nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ tien'. Nì kɛle' ki ye: «Bi kaan' wɔ ki kpɔbn' idukond bó nɛ.»]†

29 Binib bà gɛ̀breh niʼsaan nnɔ sukreh wɔ ki gònbeh iyul ki tɔkeh wɔ ki teh: «Sin wà là ye a li bere Uwien ya duku kí liɛbe kí mɛ kù iwien ita nnɔ 30 ŋmiɛn aʼba, kí jiire ní udɔpɔnpɔn wuu bo-a!»

31 Bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb mɔ lɛh wɔ ki teh: «U ŋmiɛn' binitɔb nɛ, ka ń fre kí ŋmiɛn uʼba-a! 32 Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo, Israyɛl yaab ya bɛrɔ, jiire ní udɔpɔnpɔn wuu bo fɛnfɛnnɔ, tí lɛ ŋɔ kí teke ŋɛ kí ji-a!» Nɛ bi kpɛ' idukond yà uʼsaan idɔpɔnpɔn bo nnɔ mɔ sukreh wɔ nnɔ.

Yesu ya kuum udɔpɔnpɔn bo

(Matie 27:45-56; Luk 23:44-49; San 19:28-30)

33 Tɔ, kuwensiiku ya yo nɛ nì ci' ki bìike' utingbɛn kɛ bo ki tì baa' kutaajuɔku tikur tuta ya yo. 34 Tikur tuta ya yo nɛ *Yesu wuure' ufaa bo ki ye: «Elowi, Elowi, lama sabaktani?» Niʼtingi si: «NʼWien, nʼWien, bɛ tien' a wiɛ' nni?»

35 Binib bà se niʼsaan nnɔ ya biba ŋa cii' u wuure' ki ye ba mɔnmɔnm nɛ ki ye: «Li cengeh mɛn u yih Eli nɛ.» 36 Biʼni uba sɛn' ki jon' ki tì yuure' ticitɔnt ki lá sèkn' midɛŋmiŋmiikm miba ni, ki taa' ki tuun' lilɛnbɛnl bo, ki tɛnde' ki kòle' uʼñɔbu ki ye wɔ ń muɔre, nɛ ki ye: «Dàan mɛn, tí liike Eli li baa kí lá jiin wɔ bii wa ń baa.»

37 Nɛn saan nɛ *Yesu wuure' ufaa bo, nɛ ki kpo'. 38 U ya yo nɛ kukpɛlcɛkpɛkpiɛku kùa bore' Uwien ya duku ni bolm mile nnɔ kɛre' kuʼsiik ni paaki ki tì ci' tingi. 39 Sojambɛ kobk ya ciɛn wà se *Yesu ya nun bó nnɔ laa' u kpo' ma bo nɛ ki ye: «Imɔ̀n, ujɛ wuɔ mɔnbe ki yé Uwien ya Bijɛ nɛ.»

40 Bipiib biba mɔ là te niʼsaan, ki se fɔnfɔkm ki likeh. Biʼni uba si Mari Madelɛnn, utɔ si Saakbuk nin Yosɛ ya naa Mari, utɔ mɔ si Salome. 41 *Yesu là te Galile ma nnɔ, nɛ bipiib nnɔ là pɛ uʼbo, ki sɔnh itùon ki toreh wɔ. Bipiib bà là pɛ uʼbo ki tì baa' Yerusalɛm nnɔ mɔ là te niʼsaan ki yɛbe.

Yesu ya subm

(Matie 27:57-61; Luk 23:50-56; San 19:38-42)

42-43 Nì juɔre' ma nnɔ nɛ ujɛ uba baa' ní bi yih wɔ Yosɛf u yé Arimate ya nil, ki yé tibuur ya cɛkl yaab ya uba binib boh wɔ cɛɛn. Uʼmɔ là gu Uwien ya bɛl li baa ní uyo wà nnɔ nɛ. Nì là yé kutaaku kùa li faa *Saba ya daali, uyo wà bi bondeh *Saba ya daali nnɔ nɛ. Yosɛf jon' Pilat saan nin lifɛ̀l ki tì tɔke' wɔ ki ye u tuo' la, wɔ ń cɛ̀be wɔ *Yesu ya gbɛnɛnt. 44 Pilat cii' bi ye *Yesu kpo' ŋɔ ma nnɔ nɛ nì cuo' wɔ miyɔkm. Nɛn saan nɛ u yin' sojambɛ kobk ya ciɛn ki niire' wɔ ki ye: «*Yesu kpo' ma nì wuɔke'-aa?» 45 Nɛ u tɔke' wɔ u kpo' uyo wà. Pilat cii' u kpo' uyo wà ma nnɔ, nɛ ki de' Yosɛf usɛn wɔ ń tì taa uʼgbɛnɛnt. 46 Nɛ Yosɛf jon' ki tì dɛ' kukpɛlciɛku kuba, nɛ ki jiin' *Yesu ya gbɛnɛnt udɔpɔnpɔn bo, ki taa' kù ki tɛntɛn' tù, ki taa' ki tì ble' ufɛle uba ni. Bi là cube' ufɛle nnɔ kujɔtɛnku kuba ya kɛle ni nɛ, nɛ ki binde' kutɛngbengbenku kuba, ki bìin' bufɛnañɔbu‡. 47 Nɛ Mari Madelɛnn nin Yosɛ ya naa Mari laa' bi ble' *Yesu nà saan.

16

Yesu mɛkre' bitɛnkpiib ni

(Matie 28:1-8; Luk 24:1-12; San 20:1-10)

1 *Saba ya daali gɛ̀bre' ma nnɔ, nɛ Mari Madelɛnn nin Saak ya naa Mari nin Salome jon' ki tì dɛ' mikpɔm mà ya nu ŋmɛ bɛ ń tì faan *Yesu ya gbɛnɛnt. 2 Saba ya daali gɛ̀bre', kutaaku kùa li faa nnɔ, nɛ bipiib nnɔ wɔre' ki fii' nì bìike ki bure' likul nnɔ bó ki tì baa' ki laa' uwien te ki puɔreh. 3 Bi joh ma nnɔ nɛ ki niireh tɔb ki teh: «Ŋmɛ li tì biire tɛ kutɛnku nnɔ?» 4 Bi tì tuo niʼsaan sɔ, ki liike' ki laa' kutɛnku nnɔ ŋa ji bi. Kù là yé kutɛncɛnciɛnku nɛ. 5 Bi tì baa' ki kɔn' likul nnɔ ni nɛ ki laa' unacenfaan uba kɛ unɔjie bó ki guo kuliɛrpenpienku. Nɛ bujɛwaanbu cuo' bɛ cɛɛn.

6 Nɛn saan nɛ unacenfaan nnɔ tɔke' bɛ ki ye: «La cère mɛn nɛ̀ ń cuo nɛ jɛwaanbu. Ni nuunh Nasarɛt ya *Yesu wà bi là kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo nnɔ nɛ. U mɛkre'-a! Wa ji te niɛ saan. Liike mɛn, bi là taa' wɔ ki ble' nà saan sɔ. 7 Li joh mɛn, kí tì tɔke Piɛr nin uʼpanpaankɛtɔb kí ye u liere' bɛ ki bure' Galile bó ŋɔ. Bi li tì lɛ wɔ nɛn bó nɛ tɛn u là tɔke' bɛ ma bo.»

8 Nì bɛke' bipiib nnɔ cɛɛn nɛ bi ñɛn' likul nnɔ ni ki tiinh biʼgbɛnɛnt kɛ ŋɔh. Bujɛwaanbu cuo' bɛ ma nnɔ nɛ ba tɔke' nil.

Yesu mɛkre' ki cère' bi laa' wɔ

(Matie 28:9-10; San 20:11-18; Luk 24:13-35)

[ 9 *Saba ya daali gɛ̀bre', kutaaku kùa li faa nnɔ ya tɛŋaaku, *Yesu mɛkre' ma nnɔ nɛ ki kpiɛ' ki taa' uʼba ki wuɔn' Mari Madelɛnn. Wɔn nɛ yé upii wà isɛnpol ilole là ŋaake wɔ, *Yesu ŋɔre' yɛ̀ nnɔ. 10 U jon' *Yesu yaab saan ki laa' bi te uyɛnsaa ni, ki kɛ ki muɔh. Nɛ u tɔke' bɛ ki ye u laa' Yesu. 11 Bi cii' u ye u laa' *Yesu u fuobe, nɛ ba teke' ki jin'.

12 Ni ya puoli bó nɛ biʼni bile là cuonh ki joh udugbaan bó. Bi joh ma nnɔ nɛ *Yesu cère' bi laa' wɔ. Wa te tɛn u là te ma uyo wà Mari Madelɛnn laa' wɔ nnɔ. 13 Bi liɛbe' biʼtɔb saan ki tì tɔke' bɛ ki ye bi laa' Yesu, nɛ ba tí teke' ki jin'.

Yesu cère' uʼpanpaankaab piik nin uba laa' wɔ

(Matie 28:16-20; Luk 24:36-49; San 20:19-23; Itùon 1:6-8)

14 *Yesu fɔre' ki cère' uʼpanpaankaab piik nin uba laa' wɔ uyo wà bi te ki jinh tijier. U kɔn' nin bɛ ki ye bɛ tien' ba teke' binib bà laa' wɔ u mɛkre' nnɔ len' nà nnɔ ki jin-i? Nɛ ki ye biʼyul nɛ faa. 15 Nɛ ki tí tɔke' bɛ ki ye: «Li joh mɛn uŋɛndun ni niʼkɛ saan kí li kpaandeh tigbɛmɔnmɔnt binib kɛ saan. 16 Wà kɛ li teke kí ji kí cère bɛ ń sìi wɔ Uwien ya ñunm nɛ li ŋmɛre. Wà kɛ ŋa teke' ki jin' la, Uwien li dɛre uʼtub. 17 Binib bà kɛ li teke kí ji nnɔ li tien miyɔkm ya bont. Nʼyel bo, bi li ŋɔre isɛnpol, ki li len milencɛnm, 18 ki li cuo iwɛ ya ń tien bɛ niba. Bi ñun' uñɔkñɛndkɛ la, wa ń tien bɛ niba. Bi li taa biʼnuɔ kí paan biwiɛnb bo nɛ bɛ ń faake.»

Uwien taa' Yesu ki don' paaki bó

(Luk 24:50-53; Itùon 1:9-11)

19 Yonbdaan *Yesu tɔke' bɛ tigbɛr ki tì gben' nɛ Uwien cère' u don' paaki bó, ki tì kɛ̀le' uʼjie bó. 20 Nɛn saan nɛ uʼpanpaankaab joh niʼkɛ saan ki tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt. Nɛ Yonbdaan toreh bɛ ki cèreh bi teh miyɔkm ya bont. Nɛn nɛ wɔngeh ki teh bi lienh tigbɛr tà nnɔ te nɛ.]*

* 2:23 Liike Matie 12:1.

* 3:32 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nin aʼninsiɛb ŋa te tuʼni.

* 6:11 Sufmbɛ bo kí kpakpaare itàan ya tɛngunku ya tingi si: nà kɛ ji tu unil la, nì yé uʼyaar nɛ, na ji yé uba yaar.

* 7:16 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 16 ŋa te tuʼni.

* 8:26 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nì kɛle' ki ye: «La tì tɔke nil tigbɛr nnɔ udu ni nɛ.»

* 9:44 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 44 ŋa te tuʼni.

† 9:46 Liike 9:44.

* 10:38 Yesu taa' tinɛnnɛnt tule nɛ ki wuɔn' ijɛnd nnɔ yɛbe ki kpɛ ma bo. Tun si: kí ñu kijɛndyiek ni bii kí lùo ijɛnd ni.

* 11:9 Liike Matie 21:9.

† 11:11 Liike Matie 12:5.

‡ 11:26 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba migbiirm 26 ŋa te tuʼni.

* 12:14 Liike Matie 22:17.

* 13:28 Liike Matie 24:32.

† 13:29 Liike Matie 24:33.

* 14:3 Liike Matie 26:7.

† 14:63 Liike Matie 26: 65.

‡ 14:68 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni u ya yo nɛ ukuojɛ muɔ' ŋa te tuʼni.

* 15:17 U ya yo, bibɛrb là guoh tiliɛrmɔ́nt tà ya daaku faa nɛ.

† 15:28 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 28 ŋa te tuʼni.

‡ 15:46 Liike Matie 27:60.

* 16:20 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 9 kí tì baa 20 ŋa te tuʼni.

Luk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Tigbɛmɔnmɔnt tà

Luk

kɛle' tù nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Bi yih wà kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ Luk nɛ. Wa yé Yesu ya tondb piik nin bile nnɔ ya uba. Ama u tùɔre' ki nuun' bà là pɛ Yesu bo saan nɛ ki bɛnde' uʼgbɛr cin' ma bo nin tù tì fɔre' ma bo. U là tɔke nin Pɔl uʼsɛn ya jom ni ma nnɔ nɛ cère' u bɛnde' tù ki pukn'.

U kɛle' kugbɔnku kuu ki de' binib bà nnɔ ŋa yé Sufmbɛ. Bi teke' Yesu ki jin' nɛ. Nɛn nɛ cère' u tɔkeh bɛ iñɔbonfafaa ya tingi nin Sufmbɛ ya yaajɛtentienm mà ba bɛn mɛ̀ nnɔ.

Luk kɛle' kugbɔnku kùa nɔ pɛ Matie nin Mark yaar bo nɛ, ama u kɛle' tigbɛr tuba ta te Matie nin Mark nin San ya gbɔnt ni. Tun si: Yesu jon' ki fuonde' Mart nin Mari (10:38-42) nin Samari ya jɛnimɔ̀n ya gbɛr (10:29-37) nin ujɛ wà ya buk bole' u liɛbe' ki laa' kɛ̀ nnɔ ya gbɛr (15:11-32).

Luk bo, Yesu Kristo nɛ yé Yonbdaan nɛ, ki yé Uwien sɔn' wà wɔ ń lá ŋmiɛn binib. Imɔ̀n, Uwien mɛkre' wɔn Yesu nɛ, ki de' wɔ mituɔm tibont kɛ bo. Luk ya gbɔnku ya gbɛr tì tonde' Yerusalɛm ni nɛ (iyul 24) nin Yesu ya kuum udɔpɔnpɔn bo nin uʼmɛkrm bitɛnkpiib ni.

1

Nà cère' Luk kɛle' kugbɔnku kuu nɔ

1 Ni bɛn ki ye binib bà yɛbe ñikn' ki kɛle' tigbɔnt ni tibont tà là tien' tiʼni nnɔ. 2 Bi kɛle' tù tɛn binib bà là te tuʼcincinyo ki laa' tù tien' ma bo, ki yé binib bà kpaandeh Uwien ya gbɛr nnɔ là wɔkn' tɛ ma bo nɛ. 3 Nɛ nʼmɔ tùɔre' ki nuun' ki bɛnde' tù cin' ma bo, nɛ ki maale' ki ye nì mɔn nʼmɔ ń paan tuʼbo mɔnmɔnm kí kɛle tù tentien ma bo, kí de sin uciɛn Teofil, 4 ŋɔ aʼmɔ ń bɛnde kí ye bi wɔkn' ŋɛ tigbɛr tà nnɔ mɔnbe ki te nɛ.

Uwien ya tond uba len' ki ye bi li maa San

5 Uyo wà Herod là yé Sude ya bɛr nnɔ, ki laa' utɔtuɔrkɛ uba te, ki yé Abiya ya cɛkl yaab ya uba, bi yih wɔ Sakari; ki yih uʼpo Elisabɛt, u yé Arɔn ya yaabil. 6 Biʼkɛ bile là yé binib bà cuube nɛ Uwien ya nun bó, ki boh Yonbdaan ya wɔb, ki teh u yíe nà kɛ mɔnmɔnm. 7 Ama ba là ŋmɔbe buk, kimɛ Elisabɛt là yé uŋɔl nɛ, nɛ biʼkɛ bile là pore'-a.

8 Nì kpaan' Sakari ń sɔn lituonl Uwien ya nun bó, kimɛ uʼcɛkl li sɔn itùon Uwien ya nun bó uyo wà nnɔ baa'. 9 Nɛ bitɔtuɔrkaab ya tentienm bo, bi fùɔre' imúɔn, nì lu' Sakari bo, nɛ bi gɛ̀nde' wɔ, wɔ ń kɔ Yonbdaan ya dubenku ni, kí tì sɛ liŋubl. 10 Uyo wà u te ki siɛnh liŋubl nnɔ, Uwien ya nib ligol te saali nɛ ki kàareh. 11 Nɛn saan nɛ Yonbdaan ya tond uba baa' uʼsaan, ki se bi siɛnh liŋubl liponpuol là bo nnɔ ya jie bó. 12 Sakari laa' wɔ ma nnɔ, nì bɛke' wɔ, nɛ bujɛwaanbu cuo' wɔ. 13 Nɛ utond nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «Sakari, la cère' nɛ̀ ń cuo ŋɛ jɛwaanbu. Uwien cii' aʼkaare bó. Aʼpo Elisabɛt li maa kibujɛbuk, nɛ á yin kɛ̀ San. 14 Kì li cère aʼyɛnm ń sɔnge kí gbien, nɛ binib bà yɛbe mɔ li pokn kiʼmàam bo. 15 Kì li yé unikpɛkpiɛk nɛ Yonbdaan ya nun bó. Ka ń ñu sibii ya daam, ka ń ñu dɛfɛfaam kɛ dɛfɛfaam. *Mifuoñaanm li te kiʼbo ki gbien' haali kiʼnaa ya benku ni nɛ. 16 Kì li cère Israyɛl yaab bà yɛbe ń liɛbe kí paan Yonbdaan Uwien bo. 17 Kì li ŋmɔbe *Uwien ya Fuoñaanm nin mituɔm tɛn *Uwien ya ñɔbonsɔknl Eli nɛ. Kì li liere Yonbdaan usɛn, kí cère bibaambɛ ń liɛbe kí taan nin biʼbumu buñɔbu, kí cère binib bà ŋa tuo' Uwien ya ñɔbu bó ń li ŋmɔbe iyɛnmaale tɛn binimɔ̀nb, kí cère binib ń li yé binib bà bonde' bɛ ń teke Yonbdaan.»

18 Nɛ Sakari tɔke' utond nnɔ ki ye: «Bɛ li cère ń bɛnde kí ye a len' nà nɔ, nì te? Kimɛ min pore'-a nɛ nʼpo mɔ pore'.» 19 Nɛ utond nnɔ jiin' wɔ ki ye: «N yé Uwien ya tond Gabriɛl nɛ, ki te Uwien ya nun bó ki sɔnh uʼtùon. U sɔn' nni ní ń lá tɔke ŋɛ tigbɛmɔnmɔnt tuu nɛ. 20 Tɔ, aʼlɛnl li tɛbe, ŋa ji li freh ki lienh kí tì baa uyo wà nibonn nnɔ ń tien, kimɛ ŋa teke' ki jin' ki ye n tɔke' ŋɛ tigbɛr tà nɔ ya yo lá baa' la, tù li tien.»

21 U ya yo ki laa' linigol nnɔ gu Sakari li ñɛ ní Uwien ya duku ni uyo wà nɛ. U wuɔke' ka ñɛn' ní ma nnɔ nɛ nì bɛke' bɛ cɛɛn. 22 U lá ñɛn' ní ka ji freh ki lienh, nɛ bi bɛnde' ki ye u laa' niba nɛ tidɛknt yaam Uwien ya duku ni. Nɛ u wɔngeh bɛ migbaam, ka freh ki lienh.

23 Sakari ya tùon ya wien tì gben' nɛ u liɛbe' uʼden. 24 Nì tete nɛ uʼpo Elisabɛt lá punbe', ki bɔle' uʼba ki tì baa' iŋmaale iŋun, 25 nɛ ki maale' uʼyɛnm ni ki ye: «A laa'-aa! Uyo wà Yonbdaan yíe nɛ ki muɔ' nni, ki ñɛn' nni ifɛ ni binib ya nun bó.»

Uwien ya tond tɔke' Mari ki ye u li maa Yesu

26 Elisabɛt ya tɛnpunbe ya ŋmaalluob ni, nɛ Uwien sɔn' uʼtond Gabriɛl Galile ya tinfɛnm ya du uba ni, bi yih wù Nasarɛt. 27 U là sɔn' wɔ ujɛfaan uba saan nɛ wa bɛn jɛ, bi yih wɔ Mari. Bi là pun' wɔ ujɛ uba nɛ u yé *Dafid ya yaabil, bi yih wɔ Yosɛf. 28 Utond nnɔ baa' ki kɔn' Mari den, nɛ ki ye: «N fuondeh ŋɛ Mari. Yonbdaan tien' ŋɛ tinimɔ̀nt ki gbien', nɛ ki te nin ŋɛ.» 29 Mari cii' iñɔbon nnɔ ma nnɔ nɛ nì bɛke' wɔ cɛɛn, u maaleh wɔ ń bɛnde ifuonde nnɔ ya tingi si bà. 30 Nɛ utond nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «Mari, la cère nɛ̀ ń cuo ŋɛ jɛwaanbu, kimɛ Uwien tien' ŋɛ tinimɔ̀nt nɛ. 31 Liike-a! A li punbe, kí maa kibujɛbuk kí yin kɛ̀ Yesu. 32 Kì li yé unikpɛkpiɛk nɛ, bi li yih kɛ̀ Uwien wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ya Bijɛ nɛ. Yonbdaan Uwien li de wɔ uʼyaajɛ *Dafid ya bɛl. 33 U li yé ubɛr nɛ Sakɔb ya yaabii bo uyo kɛ. Nɛ uʼbɛl nnɔ ŋa ń li ŋmɔbe gbenm.» 34 Nɛn saan nɛ Mari tɔke' utond nnɔ ki ye: «Nì li tien mila kí tuo, kimɛ ma bɛn jɛ-a?» 35 Nɛ utond nnɔ jiin' wɔ ki ye: «*Mifuoñaanm li jiire ní aʼbo, nɛ Uwien wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ya tuɔm ń lèkn aʼbo tɛn usɔnge. Nɛn nɛ cère' a li maa kibuk kà nnɔ, li yé uñaan, bi li yih kɛ̀ Uwien ya Bijɛ nɛ. 36 Liike, aʼpuole Elisabɛt punbe' ma uʼŋmaalluob sɔ. Wɔn wà bi là yih wɔ uŋɔl nnɔ punbe' uʼpor ni nɛ. 37 Kimɛ Uwien ŋa gbɛle' niba.» 38 Nɛn saan nɛ Mari jiin' utond nnɔ ki ye: «N yé Yonbdaan ya piitonsɔnl nɛ. Nɛ̀ ń tien tɛn a len' ma nɔ.» U ya yo nɛ utond nnɔ siere' ki dàan' wɔ.

Mari jon' ki tì fuonde' Elisabɛt

39 I ya dɛn nɛ Mari pɔk ki bure' ijuɔn bó, Sude ya tinfɛnm ya du uba ni. 40 U tì baa' ki kɔn' Sakari den, nɛ ki fuonde' Elisabɛt. 41 Elisabɛt cii' ifuonde nnɔ ma nnɔ, nɛ uʼbuk nukbe' uʼbenku ni. *Mifuoñaanm jiire' ní uʼbo ki gbien', 42 nɛ u len' ufaa bo ki ye: «Uwien tien' ŋɛ uʼmɔnm ki cɛn' bipiib kɛ, ki tien' mimɔnm kibuk kà te aʼbenku ni nnɔ mɔ bo. 43 Nʼmɔ ya ba nɛ nʼYonbdaan ya naa baa' nʼsaan-i? 44 Kimɛ uyo wà aʼfuonde lu' nʼtubl ni nnɔ, nɛ nʼbuk nukbe' nʼbenku ni nin uyɛnsɔnge. 45 Sin wà teke' ki jin' ki ye Yonbdaan tɔke' ŋɛ nà nnɔ li tien nnɔ, Uwien ya mɔnm te aʼbo.»

Mari gɛn' iyuon ki donde' Yonbdaan

46 Nɛ Mari ye:

«N ñɛngeh Yonbdaan,

47 ki ŋmɔbe uyɛnsɔnge ki gbien',

Uwien, nʼŊmiɛnl bo.

48 U tiɛre' min uʼtonsɔnpiijiin bó,

fɛnfɛnnɔ kí taa kí li joh,

binib kɛ li len kí ye Uwien ya mɔnm te nʼbo.

49 Kimɛ mituɔm kɛ ya daan tien' nni

tibont tà ŋmɔbe ukpiɛke,

uʼyel si: Uñaan nɛ.

50 U li tuu ki teh binib bà boh wɔ tinimɔ̀nt nɛ,

haali uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm.

51 U wuɔn' binib uʼtuɔm,

ki ŋɔre' binib bà maaleh ki teh

bi yé binikpɛkpiɛkb nnɔ.

52 U ñɛn' bibɛrciɛnb biʼbɛl ni,

ki kpiɛke' bijiinb.

53 U de' binib bà mikònm ŋmɔbe bɛ tibont na ŋmɔbe fuul,

ki ŋɔre' bifàadɛnb bi bure' inɔpien.

54 U tiɛre' uʼnimɔ̀nt bó,

ki tore' uʼtonsɔnb Israyɛl yaab,

55 tɛn u là ye u li tuu ki teh ma

ki dienh tiʼyaajɛ *Abraham nin uʼyaabii nnɔ.»

56 Mari tien' Elisabɛt saan nì baa' tɛn iŋmaale ita,

nɛ ki liɛbe' ki kun'.

San wà siih binib Uwien ya ñunm ya màam

57 Elisabɛt ya mamaayo baa', nɛ u maa' kibujɛbuk. 58 Uʼden yaab nin uʼkɔnkuɔnlieb cii' Yonbdaan muɔ' wɔ micɛcɛkm ki gbien', nɛ wɔn nin bɛn kɛ pokn'.

59 Kibuk nnɔ ya wienniin daali, nɛ bi baa' bɛ ń jiɛ kiʼpunl, ki yíe bɛ ń yin kɛ̀ Sakari tɛn kiʼbaa. 60 Nɛ kiʼnaa yìe', ki ye bi li yin kɛ San nɛ. 61 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye ba yih aʼden ya nil uba li ya yel-a. 62 Nɛ bi niire' kiʼbaa migbaam ki ye u yíe wɔ ń yin uʼbuk li lɛ yel ba?

63 Nɛ u wuɔn' bɛ ki ye bɛ ń de wɔ kudɔbipɛnpɛnku kuba wɔ ń kɛle kuʼbo. Bi de' wɔ, nɛ u kɛle' ki ye: «kiʼyel si San» nɛ. Nɛ nì cuo' biʼkɛ miyɔkm. 64 I ya tàan bo nɛ Sakari ya lɛnl tɛbre', nɛ u cin' ki lienh, ki pɛ̀keh Uwien. 65 Nɛn saan nɛ bujɛwaanbu cuo' binib bà kɛ kɔ ka fɔke nin niʼsaan nnɔ. Sude ya tinfɛnm ya du yà kɛ te ijuɔn bó nnɔ ya nib lienh tigbɛr nnɔ. 66 Tù de' binib bà kɛ cii' tù nnɔ iyɛnmaale. Nɛ bi maaleh biʼyɛnm ni ki teh: «Kibuk kiɛ lá li yé bɛ ya nitunbu sɔ?» Kimɛ Yonbdaan ya tuɔm te kiʼbo.

Sakari ya yuon

67 Nɛn saan nɛ *Mifuoñaanm jiire' ní kibuk nnɔ ya baa Sakari bo ki tì gben', ki cère' u sɔkndeh Uwien ya ñɔbon ki teh:

68 «Tí pɛ̀ke mɛn Yonbdaan, tinbi Israyɛl yaab ya Wien,

kimɛ u baa' uʼnib saan, ki teke' bɛ ki wiɛ',

69 ki cère' wà li ŋmiɛn tɛ,

ñɛn' uʼtonsɔnl *Dafid den,

ki ŋmɔbe mituɔm.

70 U là cère' uʼñɔbonsɔknb len' nɛn nɛ uyo bo.

71 Bi là len' ki ye:

‹Uwien ye u li fie tɛ bà se tiʼbo saan,

kí ñɛn tɛ bà kɛ nɛn tɛ ya nuɔ ni.

72 U là muɔ' tiʼyaajɛb micɛcɛkm,

ki tiɛre' uʼjɔtieku bó.›

73 U là pùon' nà sɔ tiʼyaajɛ Abraham:

74 ‹u là ye u li ñɛn tɛ tiʼnɛnnɛndb ya nuɔ ni,

ŋɔ tí li pukeh wɔ ki la fɛnge,

75 kí li pɛ uʼbo mɔnmɔnm,

kí li cuube uʼnun bó,

tiʼfuobm kɛ ni.›

76 ‹Sin, nʼbukɛ, bi li yin ŋɛ

Uwien wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ya ñɔbonsɔknl.

Kimɛ a li liere Yonbdaan,

kí tùɔre uʼsɛn kí de wɔ,

77 kí cère uʼnib ń bɛnde kí ye u li fère bɛ biʼbiɛre, bɛ ń ŋmɛre.›

78 Kimɛ tiʼWien ŋmɔbe tinimɔ̀nt ki gbien'.

Uʼnimɔ̀nt nnɔ bo nɛ u li cère kuwenwenku ń ñɛ paaki bó kí wende tiʼbo tɛn uwien puɔreh ma bo.

79 Kuwenwenku nnɔ li wende binib bà te licinñunl ni, mikuum ya jinjinku yiin biʼbo nnɔ.

Kù li wuɔn tɛ usɛn wà li de tɛ uyɛnduɔn.»

80 Kibuk nnɔ kpienh, nɛ ki lɛnh miyɛnm*. Kì te kupenpelku ni nɛ ki tì baa' uyo wà kì ñɛn' kiʼtuonl upaan bo Israyɛl yaab ya nun bó.

2

Yesu ya màam ya gbɛr

(Matie 1:18-25)

1 Tɔ, i ya dɛn nɛ Erom ya bɛrciɛn Ogust caan' ki ye bɛ ń kàan binib bà kɛ te u ya tinfɛnm bo nnɔ. 2 Bi là kaan' kukɛ̀nkpiɛku buʼgbɛn ma nnɔ ki laa' Kirinus nɛ yé Siri ya tinfɛnm ya gobina. 3 Wà kɛ là li jo kí tì kàan kukɛ̀nku nnɔ uʼyaajɛdu ni nɛ. 4 Nɛn bo nɛ Yosɛf ñɛn' Galile ya tinfɛnm ya du wà bi yih wù Nasarɛt nnɔ ni, ki jon' bi maa' *Dafid udu wà ni u te Sude ya tinfɛnm ni, bi yih wù Bɛtelɛm nnɔ ni, kimɛ Yosɛf bugbɛn yé *Dafid ya yaabil nɛ. 5 U là tɔke nin Mari utɛnpunb ki jon' niʼbó kukɛ̀nku nnɔ nɛ. Bi là pun' Yosɛf u ya jɛfaan nɛ, ama wa laan là kuɔn' wɔ. 6 Bi te Bɛtelɛm ni u yo wà nnɔ, nɛ Mari ya mamaayo baa', 7 u maa' uʼjɛfɛnmɛl kì yé kijɛk ki taa' tikpɛlcɛr ki pɔbn' kɛ̀, ki taa' kɛ̀ ki kpìen' tiwɛnt jinh nà ni, kimɛ fɛnm ŋa là te cɛnduku ni.

Uwien ya tond uba tɔke' biwɛnkpaab Yesu ya màam bó

8 Tɔ, biwɛnkpaab biba là te mitinfɛnm nnɔ ni, ki kɔh ikpàan bó, ki gɔh ki gu biʼwɛnt kuñɔnku. 9 Yonbdaan ya tond uba puɔ' biʼsaan, nɛ Yonbdaan ya wenwenku wende' ki yile' biʼbo, nɛ bujɛwaanbu cuo' bɛ cɛɛn. 10 Nɛn saan nɛ utond nnɔ tɔke' bɛ ki ye: «La fɛnge mɛn, kimɛ n tuke tigbɛmɔnmɔnt nɛ ń lá tɔke nɛ. Tigbɛr nnɔ li sɔnge binib kɛ ya yɛnm kí gbien. 11 Dinnɔ wuɔ nɔ, bi maa' niʼŊmiɛnl *Kristo Yonbdaan, *Dafid ya du ni. 12 Nà sɔ li yé kudìɛku: ni li lɛ kicɛnfɛndk kiba puɔbe tikpɛlcɛr ni ki kpe tiwɛnt jinh nà ni.» 13 Nɛ Yonbdaan ya tondb ligol baa' utondbaab nnɔ saan i ya tàan bo bi pɛ̀keh Uwien ki teh: 14 «Uwien si ukpiɛke paaki bó. Uyɛnduɔn ń li te kitink bo binib bà Uwien yíe bɛ nnɔ bo» 15 Yonbdaan ya tondb nnɔ siere' ki liɛbe' ki don' paaki bó u yo wà nnɔ, nɛ biwɛnkpaab nnɔ ji tɔkeh tɔb ki teh: «Tí jo mɛn Bɛtelɛm, kí tì liike nibonn nà tien' niʼbó ŋɔ Yonbdaan cère' tí bɛnde nɔ.» 16 Nɛ bi pɔk ki bure' ki tì baa' ki laa' Mari nin Yosɛf nin kicɛnfɛndk nnɔ, ki kpe tiwɛnt jinh nà ni. 17 Bi laa' kɛ̀ ma nnɔ, nɛ ki len' Yonbdaan ya tond bi tɔke' bɛ nà kɛ kicɛnfɛndk nnɔ bo nnɔ. 18 Nɛ nì bɛke' binib bà kɛ cii' biwɛnkpaab len' tigbɛr tà nnɔ. 19 Mari wɔn cengeh tigbɛr nnɔ kɛ, nɛ ki tùɔreh ki taah tù ki blinh uʼfɛ̀l bo. 20 Nɛn saan nɛ biwɛnkpaab nnɔ siere' ki liɛbeh, ki pɛ̀keh Uwien, ki kpiɛkreh wɔ, bi cii' nà nin bi laa' nà bo. Kimɛ niʼkɛ tien' tɛn Yonbdaan ya tond bi len' ma bo nɛ. 21 Wienniin daali bi jiɛ' kibuk nnɔ ya punl nɛ ki yin' kɛ̀ Yesu. Kimɛ Yonbdaan ya tond là ye bɛ ń yin kɛ̀ li ya yel nɛ ki yaan bi punbe' kɛ̀.

Bi taa' Yesu ki kɔn' Uwien ya duku ya luo bo ki wuɔn' Uwien

22 Uyo wà nì kpaan' bɛ ń tien tijɔknt ya ñɛnm ya tuɔrl tɛn Moyis ya yiko ye ma bo nnɔ, nɛ Mari nin Yosɛf taa' kibuk nnɔ ki jon' Yerusalɛm, bɛ ń tì wuɔn Yonbdaan. 23 Kimɛ nì kɛle' Yonbdaan ya yiko ya gbɔnku ni ki ye: «Kibujɛbukpiɛk kɛ li yé Yonbdaan yaak nɛ.» 24 Mari nin Yosɛf li tien lituɔrl nnɔ Yonbdaan ya yiko ye ma bo nɛ. U ye bɛ ń li taah kumuɔku ni ya nɛnjel ile bii iden ya nɛnjefanfaan ile nɛ ki teh lituɔrl nnɔ.

25 Tɔ, ujɛ uba là te Yerusalɛm ni, bi yih wɔ Simeyɔn, u yé unil wà cuube nɛ, ki pɛ *Uwien bo mɔnmɔnm, ki gu lidaali là Uwien li ñɛn Israyɛl yaab biʼjɛnd ni. *Mifuoñaanm là te uʼbo, 26 ki tɔke' wɔ ki ye wa ń kpo, ka laa' Yonbdaan ya Nigɛndkɛ Kristo. 27 *Mifuoñaanm cère' u kɔn' Uwien ya duku* ya luo bo. U te len uyo wà nnɔ, nɛ kicɛnfɛndk *Yesu ya naa nin kiʼbaa tuke kɛ̀ ki kɔn' ní, bɛ ń lá tien kɛ̀ lituɔrl Yonbdaan ya yiko ye ma bo, 28 nɛ Simeyɔn teke' kɛ̀ ki ŋuuke, ki pɛ̀keh Uwien ki teh:

29 «Tɔɔ, Yonbdaan, fɛnfɛnnɔ a tien' a là tɔke' nni nà nnɔ.

A li fre kí cère min aʼtonsɔnl ń kpo nin uyɛnduɔn.

30 Kimɛ a cère' nʼnun laa' Uŋmiɛnl.

31 A là bonde' wɔ uŋɛndun ya nib kɛ ya nun bó nɛ.

32 U yé kuwenwenku kùa li cère bà ŋa yé Israyɛl yaab ń bɛnde ŋɛ nɛ.

Wɔn bo nɛ binib li kpiɛke aʼnib Israyɛl yaab.»

33 Kibuk nnɔ ya naa nin kiʼbaa cii' Simeyɔn len' kiʼbo tigbɛr tà nnɔ, nɛ nì bɛke' bɛ. 34 U tien' bɛ Uwien ya mɔnm, ki tɔke' kiʼnaa Mari ki ye: «A li bɛn ki ye kibuk kiɛ bo, tinbi Israyɛl yaab ni bà yɛbe li lu, bà yɛbe mɔ li fii. Kì yé kudìɛku kùa li cère binib ŋa ń len ki cii' tɔb bó nɛ. 35 Kì li cère iyɛnmaale yà buɔ binib bà yɛbe ya fɛ̀l ni ń ñɛ upaan bo. Sin Mari mɔnɔn, nì li wire ŋɛ tɛn bi cɔke' ŋɛ kijuk nɛ.»

36 Upii uba mɔ là te, ki yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl, bi yih wɔ Ann. U yé Fanuyɛl ya bisɛ, ki yé Asɛr ya bol ya nil, ki pore' cɛɛn. U là tien' uʼcɛ saan ibin ilole, nɛ u kpo' ki cère' wɔ, 37 u juore' ki yé ukpopii ki tì baa' ibin piniin nin inan, ka jɛndeh Uwien ya duku, ki pukeh wɔ ñɔnku nin wien ni, ki lùoh buñɔbu, ki kàareh. 38 Tɔ, u ya yo nɛ uʼmɔ baa' ní, ki cin' ki faareh Uwien kibuk nnɔ bo, nɛ ki tɔke' kiʼgbɛr Yerusalɛm ya nib bà kɛ là gu uyo wà Uwien li teke bɛ kí wiɛ nnɔ.

Yosɛf nin Mari liɛbe' ki kun' Nasarɛt

39 *Yesu ya baambɛ tien' Yonbdaan ya yiko ye ma nnɔ kɛ, nɛ ki liɛbe' ki kun' Nasarɛt, biʼdu ni Galile ya tinfɛnm ni. 40 Kibuk nnɔ kpienh, ki faakreh, ki lɛnh miyɛnfuom, nɛ Uwien ya mɔnm te kiʼbo.

Yesu tɔke nin uʼbaambɛ ki jon' Yerusalɛm

41 Binl kɛ binl *Yesu ya baambɛ doh Yerusalɛm bó nɛ ki tì jeleh Pak ya nacenku. 42 *Yesu tì laa' ibin piik nin ile uyo wà nnɔ, nɛ bi tuke' wɔ ki don' Yerusalɛm bó tɛn bi tì ń tuu ki joh ma kunacenku nnɔ. 43 Kunacenku nnɔ ya wien tì gben' ma nnɔ nɛ bi liɛbe' ki kunh biʼdonbó. Ama kibuk *Yesu wɔn là juore' Yerusalɛm ni nɛ, ba bɛn ki ye u juore'. 44 *Yesu ya baambɛ cuon' liwentunŋmɛnl ki maaleh ki teh u lii te bisɛnjotɔb ni nɛ. Bi lá tiɛre' ki liike' ka laa' wɔ, nɛ ki cin' ki nuunh wɔ biʼyaab nin biʼbɛnbɛnkaab kɛ ni. 45 Ba laa' wɔ, nɛ ki pekre' ki nuunh wɔ ki liɛbeh Yerusalɛm. 46 Wienta daali nɛ bi laa' wɔ Uwien ya duku ya luo bo, u kɛ *Yiko ya wɔnwɔknb ya siik ni, ki cengeh biʼwɔknm, ki niireh bɛ iniire. 47 Nì jin' binib bà kɛ cengeh uʼbó nnɔ, kimɛ u ŋmɔbe mibɛnm, nɛ ki jiindeh bɛ mɔnmɔnm. 48 Uyo wà uʼbaambɛ tì laa' wɔ nnɔ, nì bɛke' bɛ cɛɛn, nɛ uʼnaa ye: «Kibukɛ! Bɛ nɛ a tien' tɛ nɔ nnɔ? Liike min nin aʼbaa ya yɛnm saa' ma cɛɛn uyo wà ti nuunh ŋɛ nnɔ-a!» 49 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Bɛ bo nɛ ni nuunh nni? Na bɛn ki ye ń li te nʼBaa den nɛ-ɛɛ?†» 50 Ama ba cii' u tɔke' bɛ liñɔbonl là nnɔ ya tingi.

51 Nɛn saan nɛ *Yesu paan' biʼbo ki liɛbe' Nasarɛt, kimɛ u là boh bɛ nɛ. Uʼnaa taah tigbɛr nnɔ kɛ ki blinh uʼfɛ̀l bo. 52 *Yesu kpienh ki yɛbreh, uʼyɛnfuom pukndeh, nɛ Uwien nin binib kɛ ya yɛnm sɔnge uʼbo.

3

San wà siih binib Uwien ya ñunm ya gbɛr

(Matie 3:1-12; Mark 1:1-8; San 1:19-28)

1 Erom yaab ya bɛrciɛn Tibɛr Sesa ya bɛl ya piikn binlŋun bo, ki laa' Pɔns Pilat nɛ yé Sude ya tinfɛnm ya gobina. Herod mɔ yé Galile ya tinfɛnm ya gobina, uʼninjɛ Filip mɔ yé Iture nin Trakonit ya gobina, nɛ Lisaniyas mɔ yé Abilɛnn yɔ. 2 U yo wà Anni nin Kayif yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛnb nnɔ nɛ Uwien len' nin Sakari ya bijɛ San kupenpelku ni. 3 U cin' ki cuonh mitinfɛnm mà nuɔn Sudɛn ya kpenl nnɔ ni, ki kpaandeh ki teh: «Lèbre mɛn niʼtetem, ń sìi nɛ Uwien ya ñunm ŋɔ Uwien ń fère nɛ niʼbiɛre.» 4 U tien' nnɔ ŋɔ nà kɛle' *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi ya gbɔnku ni nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«Udaan uba te kupenpelku ni ki wuureh ki teh:

‹Tùɔre mɛn Yonbdaan ya sɛn,

kí cubn uʼsɛngbɛnmu kí de wɔ.

5 Bi li taa titɛnt kí gbien tijɔbòr kɛ,

kí bere kí jenge ijuɔn nin igbɛngbɛn kɛ,

kí naare isɛn yà kɛ pɔle',

kí kpɛlke isɛn yà kɛ ŋa kpɛlke.

6 Unisaal kɛ li lɛ Uwien ŋmiɛndeh ma binib.› »

7 Nɛn saan nɛ San tɔkeh linigol là bàareh uʼsaan, ki nuunh wɔ ń sìi bɛ Uwien ya ñunm nnɔ ki teh: «Iwaalɛb ninbi, ŋmɛ nɛ wuɔn' nɛ ni li tien ma kí ñɛ Uwien ya benpiebe wà we ní nnɔ ni? 8 Li sɔnh mɛn itùon yà wɔngeh ki teh ni lèbre' niʼtetem, ki la li maaleh niʼyɛnm ni ki teh: ‹Tiʼyaajɛ si *Abraham ma nnɔ, nì dɛ̀kre' nɛ›, kimɛ n tɔkeh nɛ nɛ, Uwien li fre kí cère itɛn yiɛ nɔ ń kpɛnde *Abraham ya yaabii. 9 Uwien bonde' liyɛl ŋɔ wɔ ń kpìkre isiin. Isiin yà kɛ ŋa lùonh biimɔnmɔn la, u li gɛ yì kí wiɛ umu ni nɛ.»

10 Nɛ inigol nnɔ niireh wɔ ki teh: «Ti nín li tien mila?» 11 Nɛ u jiindeh bɛ ki teh: «Wà ŋmɔbe iliɛr ile la, wɔ ń taa liba kí pu wà ŋa ŋmɔbe. Wà mɔ ŋmɔbe tijier la, wɔ ń pu wà ŋa ŋmɔbe.»

12 Bilɛnpotekb mɔ baa' uʼsaan wɔ ń sìi bɛ Uwien ya ñunm, nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, tiʼmɔ li tien mila?» 13 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «La wɔbndeh mɛn nib bɛ ń li paanh nì gɛ̀breh bi sien' nɛ ubiɛn wà.»

14 Nɛ sojambɛ mɔ niire' wɔ ki ye: «Nɛ tinbi le? Tiʼmɔ li tien mila?» Nɛ u jiin' biʼmɔ ki ye: «La fienh mɛn nib ya bonn, ki la biin wà ŋa ŋmɔbe biil. Cère mɛn niʼyɛnm ń li sɔnge niʼpaaku bo.»

15 Binib là gu Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo ya baam, nɛ ki maaleh biʼyɛnm ni ki teh: «San la lii yé wɔn nɛ-a?» 16 Nɛ San tɔke' biʼkɛ ki ye: «Min taah miñunm nɛ ki siih nɛ Uwien ya ñunm. Ama uba we ní, ki cɛn' nni. Ma kpɛ ń lore uʼtacɛningbɛn. Wɔn nɛ lá li cère *Mifuoñaanm nin umu ń jiire ní niʼbo. 17 U taa' kiyonyiek ŋɔ wɔ ń tì lende uʼji. U li taa mijibim kí cùɔn ubɔnbuɔn ni, kí taa tifent kí wiɛ umu wà ŋa ń kpiin ni.»

18 Tɔ, San liɛbe' ki taa' iñɔbontɔ ì yɛbe ki saake' binib ya gbɛnɛnt, ki tɔke' bɛ tigbɛmɔnmɔnt.

19 U ya yo nɛ gobina Herod là taa' uʼninjɛ ya po Herodiyad, ki kuɔn', ki liɛbe' ki sɔn' itùonbiɛrtɔ mɔ ì yɛbe. Nɛn kɛ bo nɛ San tɔke' wɔ ki ye u bii'. 20 Nɛn bo nɛ Herod cuo' San ki tì pɛkn', ki liɛbe' ki bii' ki pukn'.

San sìi' Yesu Uwien ya ñunm

(Matie 3:13-17; Mark 1:9-11)

21 San là siih binib kɛ Uwien ya ñunm ma nnɔ, nɛ ki sìi' *Yesu mɔ. *Yesu kàareh uyo wà nnɔ, nɛ kutaaku yàare', 22 *Mifuoñaanm jiinh ní ki naan unɛnjel ki lá kɛ̀le' uʼbo, nɛ uniɛke uba ñɛn' paaki bó ní ki ye: «Sin, a yé nʼbijɛ* nɛ, n yíe ŋɛ nɛ nʼyɛnm sɔnge aʼbo.»

Yesu ya yaajɛb ya yel

(Matie 1:1-17)

23 Uyo wà *Yesu baa tɛn ibin pita nnɔ, nɛ ki cin' uʼtuonl. Binib là maaleh ki teh u yé Yosɛf ya bijɛ nɛ. Yosɛf là yé Heli ya bijɛ nɛ, 24 Heli mɔ yé Matat ya bijɛ, Matat mɔ yé Lefi ya bijɛ, Lefi mɔ yé Mɛlki ya bijɛ, Mɛlki mɔ yé Yanayi ya bijɛ, Yanayi mɔ yé Yosɛf ya bijɛ, 25 Yosɛf mɔ yé Matatiyas ya bijɛ, Matatiyas mɔ yé Amos ya bijɛ, Amos mɔ yé Nahum ya bijɛ, Nahum mɔ yé Esili ya bijɛ, Esili mɔ yé Nagayi ya bijɛ, 26 Nagayi mɔ yé Mart ya bijɛ, Mart mɔ yé Matatiyas ya bijɛ, Matatiyas mɔ yé Semeyinn ya bijɛ, Semeyinn mɔ yé Yosɛk ya bijɛ, Yosɛk mɔ yé Yoda ya bijɛ, 27 Yoda mɔ yé Yowanan ya bijɛ, Yowanan mɔ yé Lesa ya bijɛ, Lesa mɔ yé Sorobabɛl ya bijɛ, Sorobabɛl mɔ yé Salatiɛl ya bijɛ, Salatiɛl mɔ yé Neri ya bijɛ, 28 Neri mɔ yé Mɛlki ya bijɛ, Mɛlki mɔ yé Adi ya bijɛ, Adi mɔ yé Kosam ya bijɛ, Kosam mɔ yé Elmadam ya bijɛ, Elmadam mɔ yé Ɛri ya bijɛ, 29 Ɛri mɔ yé *Yesu† ya bijɛ, *Yesu mɔ yé Eliesɛr ya bijɛ, Eliesɛr mɔ yé Yorim ya bijɛ, Yorim mɔ yé Matat ya bijɛ, Matat mɔ yé Lefi ya bijɛ, 30 Lefi mɔ yé Simeyɔn ya bijɛ, Simeyɔn mɔ yé Suda ya bijɛ, Suda mɔ yé Yosɛf ya bijɛ, Yosɛf mɔ yé Yonam ya bijɛ, Yonam mɔ yé Eliyakim ya bijɛ, 31 Eliyakim mɔ yé Meleya ya bijɛ, Meleya mɔ yé Mena ya bijɛ, Mena mɔ yé Matata ya bijɛ, Matata mɔ yé Natan ya bijɛ, Natan mɔ yé *Dafid ya bijɛ, 32 *Dafid mɔ yé Yɛse ya bijɛ, Yɛse mɔ yé Yobɛd ya bijɛ, Yobɛd mɔ yé Bos ya bijɛ, Bos mɔ yé Sala ya bijɛ, Sala mɔ yé Nasɔn ya bijɛ, 33 Nasɔn mɔ yé Aminadab ya bijɛ, Aminadab mɔ yé Adimin ya bijɛ, Adimin mɔ yé Arini ya bijɛ, Arini mɔ yé Ɛsilɔm ya bijɛ, Ɛsilɔm mɔ yé Farɛs ya bijɛ, Farɛs mɔ yé Suda ya bijɛ, 34 Suda mɔ yé Sakɔb ya bijɛ, Sakɔb mɔ yé *Isaak ya bijɛ, *Isaak mɔ yé *Abraham ya bijɛ, *Abraham mɔ yé Tara ya bijɛ, Tara mɔ yé Nakor ya bijɛ, 35 Nakor mɔ yé Seruk ya bijɛ, Seruk mɔ yé Eragawu ya bijɛ, Eragawu mɔ yé Falɛk ya bijɛ, Falɛk mɔ yé Ebɛr ya bijɛ, Ebɛr mɔ yé Sala ya bijɛ, 36 Sala mɔ yé Kayinam ya bijɛ, Kayinam mɔ yé Afaksad ya bijɛ, Afaksad mɔ yé Sɛm ya bijɛ, Sɛm mɔ yé Nowe ya bijɛ, Nowe mɔ yé Lamɛk ya bijɛ, 37 Lamɛk mɔ yé Matusala ya bijɛ, Matusala mɔ yé Enɔk ya bijɛ, Enɔk mɔ yé Yarɛd ya bijɛ, Yarɛd mɔ yé Malelɛl ya bijɛ, Malelɛl mɔ yé Kayinam ya bijɛ, 38 Kayinam mɔ yé Enɔs ya bijɛ, Enɔs mɔ yé Sɛt ya bijɛ, Sɛt mɔ yé Adam ya bijɛ, Adam mɔ yé Uwien ya bijɛ.

4

Satan biike' Yesu

(Matie 4:1-11; Mark 1:12-13)

1 *Mifuoñaanm jiire' ní *Yesu bo ki gbe uʼni. U siere' Sudɛn ya kpenl saan, nɛ mì tuke' wɔ ki jon' kupenpelku ni, 2 nɛ usɛnpol bìkreh wɔ len ki tì baa' iwien pinan. Iwien pinan nnɔ wa jin' niba. Ì gɛ̀bre' ma nnɔ nɛ mikònm cuo' wɔ.

3 Nɛn saan nɛ usɛnpol tɔke' wɔ ki ye: «A yé Uwien ya Bijɛ la, cère litɛnl liɛ ń kpɛnde kpɔnɔ.» 4 *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹Nil ŋa ń li fuobe jier baba bo.› »

5 Nɛ usɛnpol taa' wɔ ki don' nà saan dokre', ki wuɔn' wɔ uŋɛndun ya bɛl kɛ i ya tàan bo, 6 nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «N li de ŋɛ libɛl liɛ ya ciɛnt nin liʼfaal kɛ, kimɛ bi là taa' niʼkɛ ki de' min nɛ. N li fre kí taa nɛ̀ kí de n yíe wà. 7 Nɛn bo, a gbaan' nʼnintuɔli ki puke' nni la, sin nɛ li si niʼkɛ.» 8 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

‹A li gbaan kí kpiɛke aʼYonbdaan Uwien nɛ

kí li pukeh wɔn baba.› »

9 Nɛ *usɛnpol taa' wɔ ki jon' Yerusalɛm, ki tì duon' wɔ *Uwien ya duku ya paaki lekleki, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «A yé *Uwien ya Bijɛ la, maabe kí lá ci tingi ni, 10 kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹Sin bo, Uwien li wɔbn uʼtondb bɛ ń guure ŋɛ.› 11 Ki tí ye: ‹Bi li guɔre ŋɛ ŋɔ aʼtaal la mɛ tɛnl.› » 12 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Nì tí kɛle' mɔ ki ye: ‹Ŋa ń biike aʼYonbdaan Uwien.› »

13 Usɛnpol biike' *Yesu mibiikm kɛ ya bol ki tì gbɛle', nɛ ki laan siere' ki dàan' wɔ.

Yesu cin' uʼtuonl Galile ni

(Matie 4:12-17; Mark 1:14-15)

14-15 *Yesu liɛbe' ní Galile ya tinfɛnm ni nin *Mifuoñaanm ya tuɔm, ki wɔknh *Sufmbɛ ya táan ya dur ni; nɛ binib kɛ kpiɛkreh wɔ. U ya yo nɛ uʼyel kpienh mitinfɛnm nnɔ ni niʼkɛ saan.

Nasarɛt ya nib ŋa teke' Yesu ki jin'

(Matie 13:53-58; Mark 6:1-6)

16 *Yesu baa' Nasarɛt ya du ni, bi wube' wɔ nà saan, nɛ ki kɔn' *Sufmbɛ ya taanl ya duku ni *Saba ya daali tɛn u tì ń teh ma uyo kɛ. U fii' ki sere' wɔ ń kàan *Uwien ya gbɔnku, 17 nɛ bi taa' *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi ya gbɔnku ki de' wɔ. U pɛ̀re' kugbɔnku nnɔ, nɛ ki kaan' nà saan nì kɛle' ki ye:

18 «Yonbdaan ya Fuoñaanm te nʼbo,

kimɛ u gɛ̀nde' nni ń tɔke bijiinb tigbɛmɔnmɔnt nɛ,

ki sɔn' nni ní ń lá tɔke iyonbe kí ye ì li teke iʼyul,

kí tɔke ijùɔn kí ye ì li likre,

kí tɔke bi jɛ̀ndeh bà nnɔ kí ye bi li ñɛ biʼjɛnd ni,

19 kí tɔke binib libinl là Yonbdaan li tien bɛ tinimɔ̀nt.»

20 *Yesu konkonde' kugbɔnku nnɔ, ki jiin' ki de' litaanl ya duku ya tonsɔnl, nɛ ki kɛ̀le'. Binib bà kɛ te kuduku nnɔ ni caan' uʼbo inun, 21 nɛ u cin' ki tɔkeh bɛ ki teh: «Tigbɛr tà ni cii' tù nɔ, dinnɔ nɛ tù tien'.» 22 Nɛ biʼkɛ kun' uʼbo imɔ̀n. U len' iñɔbonmɔnmɔn yà nnɔ bɛke' bɛ cɛɛn, nɛ bi niireh tɔb ki teh: «Wa yé Yosɛf ya bijɛ-ɛɛ?»

23 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N bɛn ki ye ni li pɔ nni mikpɛnjɛnm miɛ nɔ ki ye: ‹Dɔktiɛ, buu aʼba.› Ni tí li tɔke nni kí ye ‹ni cii' n tien' nà kɛ Kapɛrnawum ya du ni nnɔ, ń tien nɛ̀ nʼdu ni mɔ.› » 24 Nɛ ki tí ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ‹*Uwien ya ñɔbonsɔknl kɛ ñɔbonsɔknl ya tiɛma du ni yaab nɛ ŋa teknh uʼgbɛr.› » 25 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, Eli ya yo utaa là sere' ibin ita nin iŋmaale iluob nɛ, nɛ mikònciɛnm lu' uŋɛndun kɛ ni. U ya yo ki laa' bikpopiib po nɛ Israyɛl ya du ni. 26 Nin nɛn kɛ ŋɔ Uwien ŋa là sɔn' Eli biʼni uba mɔnɔn saan. Ama u là sɔn' wɔ Sarɛpta ya du wà te Sidɔn ya tinfɛnm ni nnɔ ya kpopii uba saan nɛ. 27 *Uwien ya ñɔbonsɔknl Elise ya yo ki laa' ijend po nɛ Israyɛl ya du ni, ama Elise ŋa là cère' biʼni uba mɔnɔn lùore', u là cère' Naaman wà yé Siri ya tinfɛnm ya nil nnɔ baba nɛ lùore'.

28 Binib bà kɛ te litaanl ya duku ni nnɔ cii' u len' nà nnɔ nɛ biʼbenku ni ben' uʼbo ki gbien', 29 nɛ bi fii', ki cuo' wɔ ki ñɛn' udu ni, ki taa' wɔ ki tì baa' biʼdu nnɔ te ligbɛngbɛnl là bo nnɔ ya tintinm saan, bɛ ń ture wɔ kí wiɛ liʼtingi. 30 Ama u ñɛn' biʼsiik ni, ki bure'.

Yesu ŋɔre' usɛnpol ujɛ uba saan

31 U tì baa' Galile ya tinfɛnm ya du uba ni bi yih wù Kapɛrnawum, ki cin' ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr *Saba ya daali. 32 Uʼwɔknm nnɔ cuo' binib nnɔ kɛ miyɔkm cɛɛn, kimɛ u du uʼwɔknm nnɔ bo nɛ. 33 Tɔ, ujɛ uba là te Sufmbɛ ya taanl ya duku nnɔ ni usɛnpol ŋaake wɔ. U laa' Yesu, nɛ ki wuure' ufaa bo ki ye: 34 «Ho! Nasarɛt ya Yesu, tinbi nin sin tu lɛ nɛ? A baa' á lá boln tɛ nɛ-ɛɛ? N bɛn a yé udaan wà, a yé Uwien ya Niñaan nɛ.» 35 Nɛ *Yesu tiɛn' uʼbo ki ye: «Ŋmile, kí siere ki dàan ujɛ wuɔ nɔ». Nɛ usɛnpol nnɔ gbɔ̀be' ujɛ nnɔ binib kɛ ya siik ni, ki dàan' wɔ ka tien' wɔ niba. 36 Nɛ nì cuo' biʼkɛ miyɔkm cɛɛn. Nɛn saan nɛ bi niireh tɔb ki teh: «Bɛ ya gbɛr sɔ nɔ? U ŋmɔbe ufaa nin mituɔm nɛ ki wɔbndeh isɛnpol, ì dàandeh binib-a!» 37 Nɛ *Yesu ya yel kpienh mitinfɛnm nnɔ kɛ ni.

Yesu buu' binib bà bun iwìɛn kɛ ya bol

(Matie 8:14-17; Mark 1:29-34)

38 *Yesu ñɛn' litaanl ya duku nnɔ ni, ki jon' Simɔn den, ki laa' Simɔn ya cɔbnaa bun, uʼgbɛnɛnt ton cɛɛn. Bi gbáan' *Yesu ki ye wɔ ń cère wɔ ń faake. 39 Nɛ u gòn' uʼbo, ki tiɛn' iwìɛn nnɔ bo nɛ u faake' ki pɔk ki fii' ki cɛ̀nde' bɛ.

40 Uwien benh wù ń lu uyo wà nnɔ, nɛ bà kɛ yaab bun iwìɛn kɛ ya bol tukeh bɛ ki bàareh *Yesu saan. U taah uʼnuɔ ki paakeh biʼbo, nɛ bi faakreh. 41 U cèreh isɛnpol mɔ dàandeh linigol, ki wuureh ki teh: «A yé Uwien ya Bijɛ nɛ.» Ama *Yesu tɛngeh iʼbo nɛ ka cèreh ì lienh kimɛ ì bɛn ki ye u yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ.

42 Nì faa', nɛ *Yesu siere' ki jon' nib ŋa te nà saan. Nɛ linigol cin' ki nuunh wɔ. Bi tì laa' wɔ, nɛ ka ji yíe wɔ ń siere kí dàan bɛ. 43 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nì kpɛ ń taa Uwien ya bɛl ya gbɛmɔnmɔnt tuu nɔ kí tɔke idutɔ mɔ yaab nɛ, kimɛ nɛn bo nɛ Uwien sɔn nni ní.» 44 Nnɔ nɛ u tɔkeh binib Uwien ya gbɛr *Sufmbɛ ya táan ya dur tà te Sude ya tinfɛnm ni nnɔ ni.

5

Yesu yin' uʼpanpaankɛkpiɛkb

(Matie 4:18-22; Mark 1:16-20; San 1:35-51)

1 Lidaali liba *Yesu là se Genesarɛt ya ñunciɛnm ya gbaal, nɛ linigol pɛbeh wɔ ki nuunh bɛ ń cenge Uwien ya gbɛr. 2 U laa' iñɛrde ile miñunm nnɔ ya gbaal. Bijɛnbɛb ñɛn' iʼni ki te ki sɔkreh biʼbàan. 3 Nɛ *Yesu kɔn' iñɛrde nnɔ ya buba, bù yé Simɔn yaabu, nɛ ki gbáan' wɔ ki ye wɔ ń sule kí kɔ miñunm ni waamu. U sule' ki kɔn', nɛ *Yesu kɛ̀le' buñɛrbu nnɔ ni, ki cin' ki wɔknh inigol Uwien ya gbɛr.

4 U wɔkn' ki tì gben', nɛ ki tɔke' Simɔn ki ye: «Jo miñunm ñɔ nà saan, ní tì wiɛ niʼbàan kí cuo ijɛn.» 5 Nɛ Simɔn jiin' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti jɛ̀nde' kuñɔnŋmɛnku nɛ ka cuo' bonn. Ama sin len' ma nɔ, n li wiɛ.»

6 Bi wiɛ', ki cuo' ijɛn ì yɛbe ka dindin, haali ibàan tì benh yɛ̀ ń kɛre. 7 Nɛ bi kɛnbe' ki yin' biʼjɛnbɛtɔb bà te buñɛrtɔbu ni nnɔ, bɛ ń baa kí tore bɛ. Bi baa', nɛ bi ñɛn' ijɛn nnɔ ki gbien' iñɛrde ile nnɔ kɛ, haali ì tì benh yì ń lin. 8 Simɔn Piɛr laa' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki gbaan' *Yesu ya nun bó, ki tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, jɛnde nʼsaan, kimɛ n yé ubiɛrdaan nɛ.» 9 Bi cuo' ijɛn ì yɛbe ma nnɔ, nɛ nì cuo' Simɔn nin bà kɛ te uʼsaan nnɔ miyɔkm cɛɛn. 10 Miyɔkm cuo' Sebede ya bijiɛb Saak nin San bà yé Simɔn ya tonsɔntɔb nnɔ mɔ. Nɛn saan nɛ *Yesu tɔke' Simɔn ki ye: «La fɛnge, fɛnfɛnnɔ kí taa kí li joh, a ji li taakeh binib nɛ ki dienh nni.» 11 Bi dɛ̀re' biʼñɛrde nnɔ ki ñɛn' ugbɛ, ki dàan' niʼkɛ, nɛ ki paan' uʼbo.

Yesu cère' ujend uba lùore'

(Matie 8:1-4; Mark 1:40-45)

12 Lidaali liba nɛ *Yesu te mitinfɛnm nnɔ ya du uba ni, ujɛ uba mɔ te len lijendl gbe uʼgbɛnɛnt kɛ bo. U laa' Yesu, nɛ ki baa' ki lá pùon' uʼnun bó, ki gbáan' wɔ ki ye: «Yonbdaan, a yíe la, a li fre kí cère ń lùore.» 13 Nɛ *Yesu tɛnde' uʼnuɔ ki mɛ' wɔ, nɛ ki ye: «N yíe, lùore.» Nɛ lijendl nnɔ pɔk ki gben' i ya tàan bo. 14 Nɛ *Yesu kpɛkpɛ' uʼbo ki ye u la tɔke nil nà tien', nɛ ki tɔke wɔ ki ye: «Li jo kí tì lɛ utɔtuɔrkɛ, kí tien milùorm ya tuɔrl tɛn Moyis là ye bɛ ń li teh ma bo. Nɛn nɛ li wuɔn kí ye a lùore'.»

15 *Yesu ya yel tùɔreh ki kpienh, nɛ inigol taakeh uʼsaan bɛ ń cenge uʼgbɛr ki yɛbe, ki nuunh wɔ ń buu biʼni bà yé biwiɛnb. 16 Ama u sɔbe ki siereh biʼsaan nɛ, ki joh nib ŋa te nà saan, ki tì kàareh.

Ujɛ uba ya tàan nin uʼnuɔ faan' Yesu cère' u faake'

(Matie 9:1-8; Mark 2:1-12)

17 Lidaali liba nɛ *Yesu te ki wɔknh Uwien ya gbɛr. *Farisiɛnmbɛ nin *Yiko ya wɔnwɔknb bà ñɛn' Galile nin Sude ya tinfɛnm ya du kɛ ni nin Yerusalɛm bó ní nnɔ mɔ te niʼsaan. Yonbdaan Uwien ya tuɔm cèreh u buuh biwiɛnb. 18 Nɛ bijɛb biba tuke' ujɛ uba linagɛnl bo ki baa' ní. Ujɛ nnɔ ya tàan nin uʼnuɔ nɛ là faan'. Bi nuunh bɛ ń taa wɔ kí kuɔn kuduku ni kí tì ble *Yesu ya nun bó nɛ. 19 Linigol nnɔ bo ba laa' fɛnm bɛ ń kuɔn wɔ Yesu saan ma nnɔ, nɛ ki don' u te kudulɛkaaku kùa ni nnɔ ya paaki, ki cube' libònl, nɛ ki taa' wɔ ki kuɔn' ki yekn' nin linagɛnl nnɔ, ki ble' siik ni *Yesu ya nun bó. 20 *Yesu laa' bi teke' wɔ ki jin' ma nnɔ, nɛ ki tɔke' ujɛ wà ya tàan nin uʼnuɔ faan' nnɔ ki ye: «N fère' ŋɛ aʼbiɛre ŋɔ.»

21 Nɛn saan nɛ *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ cin' ki maaleh ki teh: «U yé ŋmɛ nɛ ki sukreh Uwien nɔ? Uwien baba ŋa ñí la, ŋmɛ li fre kí fère binib biʼbiɛre?» 22 *Yesu bɛnde' biʼyɛnmaale, nɛ ki niire' bɛ ki ye: « ‹Bɛ tien' ni maaleh nɔ nnɔ niʼyɛnm ni?› 23 Ni lɛ ba nɛ faa? Ń tɔke wɔ kí ye n fère' wɔ uʼbiɛre nɛ faa bii wɔ ń fii kí li cuonh nɛ faa? 24 Nɛn bo, n li wuɔn nɛ kí ye Unil ya Bijɛ ŋmɔbe mituɔm uŋɛndun wuu ni wɔ ń fère binib biʼbiɛre. Nɛ ki tɔke' ujɛ wà ya tàan nin uʼnuɔ faan' nnɔ ki ye: ‹N lienh sin nɛ, fii, kí yuure aʼnagɛnl, kí li kunh.› »

25 I ya tàan bo nɛ u pɔk ki fii' biʼnun bó, ki yuure' linagɛnl là u bi dɔ liʼbo nnɔ, ki pɛ̀keh Uwien ki kunh. 26 Nì cuo' biʼkɛ miyɔkm cɛɛn, nɛ bi pɛ̀keh Uwien. Bujɛwaanbu cuo' bɛ, nɛ bi lienh ki teh: «Ti laa' miyɔkm ya bonn dinnɔ.»

Yesu yin' Lefi wɔ ń paan uʼbo

(Matie 9:9-13; Mark 2:13-17)

27 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu siere' niʼsaan ki joh, ki laa' ulɛnpotekl uba bi yih wɔ Lefi, u kɛ lɛnpotekbùol. *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Paan nʼbo ní.» 28 Nɛ u dàan' niʼkɛ, ki fii' ki paan' uʼbo.

29 Lefi tien' tijier uʼden tù yɛbe ki teke' *Yesu kucɛ̀nku. Bilɛnpotekb ligol nin binitɔb mɔ là te tijier nnɔ ya jim. 30 Nà ŋmaake' *Farisiɛnmbɛ nin biʼyaab bà yé *Yiko ya wɔnwɔknb nnɔ, nɛ bi niire' *Yesu ya panpaankaab ki ye: «Bɛ tien' ni jinh, ki ñuh nin bilɛnpotekb nin bibiɛrdɛnb-i?» 31 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Binib bà ŋmɔbe laanfiɛ ŋa nuunh dɔktiɛ, bà bun nɛ nuunh dɔktiɛ. 32 Ma baa' ń yin nimɔ̀nb, n baa' ń yin bibiɛrdɛnb nɛ bɛ ń lèbre biʼtetem.»

Uñɔlòle ya gbɛr

(Matie 9:14-17; Mark 2:18-22)

33 *Farisiɛnmbɛ nnɔ tɔke' *Yesu ki ye: «San ya panpaankaab nin tinbi *Farisiɛnmbɛ yaab sɔbe ki lùoh buñɔbu nɛ, ki kàareh, nɛ aʼyaab bɛn jinh ki ñuh-a!» 34 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Ni li fre kí cère binib bà bi yin' bɛ upiikuɔn nnɔ ń lòle buñɔbu uyo wà piicɛ laan te biʼsaan-ii? 35 Ama uyo uba we ní bɛ ń ñɛn piicɛ biʼsaan. U ya yo nɛ bi li lòle buñɔbu.» 36 Nɛ u tí pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: «Uba ŋa ń jiɛ kí lekre liliɛrfɛ̀nl ya kpɛlciɛku kí lekn likpaal. U tien' nnɔ la, u li saa lifɛ̀nl nnɔ, nɛ lifɛ̀nl ya kpɛlciɛku nnɔ ŋa ń tuo kí cuo nin likpaal nnɔ. 37 Uba mɔ ŋa ń taa midaam mà ŋa laan muɔ' ki ben' kí piɛke iyɔkpaan ni. U tien' nnɔ la, midaam nnɔ li kpiɛn iyɔl nnɔ, kí wule kí ñɛnde nɛ iyɔl mɔ ń saa. 38 Ama bi piɛkeh midaam mà ŋa laan muɔ' ki ben' iyɔfɛ̀n ni nɛ. 39 Wà kɛ ñun' midaam mà muɔ' ki ben' la, wa ji yíe mà ŋa laan muɔ' ki ben', u li ye: ‹Mà muɔ' ki ben' nnɔ nɛ ŋmɛ.› »

6

Saba ya daali ya gbɛr

(Matie 12:1-8; Mark 2:23-28)

1 *Saba uba ya daali, *Yesu nin uʼpanpaankaab gɛ̀breh ikpàan iba ni, nɛ uʼpanpaankaab coh ijifen* ki cienh ki nukeh ki ŋmɔnh. 2 Nɛ *Farisiɛnmbɛ biba niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni teh yiko kùɔn' nà *Saba ya daali?» 3 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Na kaan' *Dafid là tien' ma bo nɛ-ɛɛ? Mikònm là cuo' wɔn nin uʼnib ma nnɔ, 4 u kɔn' Uwien ya ninbonl ni, ki taa' kpɔnɔ wà bi taa' ki de' Uwien nnɔ ki ŋmɔn', ki taa' ki de' uʼnib, biʼmɔ ŋmɔn'. Ama bitɔtuɔrkaab baba nɛ là ŋmɔbe usɛn bɛ ń ŋmɔn kpɔnɔ nnɔ.» 5 Nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Unil ya Bijɛ nɛ ŋmɔbe usɛn wɔ ń wuɔn bi li tien nà Saba ya daali.»

Ujɛ uba ya nuɔ faan', Yesu cère' u faake' Saba ya daali

(Matie 12:9-14; Mark 3:16)

6 *Saba ya dɛtɔl liba, *Yesu tí kɔn' litaanl ya duku ni, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr. Ujɛ uba mɔ te len, uʼnɔjie faan'. 7 *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ sekndeh bɛ ń liike u li cère unil ń faake *Saba ya daali bii wa ń cère, kimɛ bi nuunh bɛ ń lɛ bi li dule nà bo kí biin wɔ nɛ. 8 *Yesu bɛn biʼyɛnmaale ma nnɔ nɛ ki tɔke' ujɛ wà ya nuɔ faan' nnɔ ki ye: «Fii kí sere siik ni.» U fii' ki sere', 9 nɛ *Yesu niire' bɛ ki ye: «*Saba ya daali la, unil ŋmɔbe usɛn wɔ ń tien nà mɔn bii nà bre nɛ? U ŋmɔbe usɛn wɔ ń ŋmiɛn unil bii wɔ ń ku wɔ nɛ?» 10 U liike' biʼkɛ ki gɔbre' ki bòn', nɛ ki tɔke' ujɛ wà ya nuɔ faan' nnɔ ki ye: «Tɛnde aʼnuɔ.» U tɛnde' uʼnuɔ, nɛ u jire' uʼciɛm. 11 Biʼbenku ni ben' cɛɛn, nɛ bi gbiereh bɛ ń liike bi li tien *Yesu ma.

Yesu gɛ̀nde' uʼtondb piik nin bile

(Matie 10:1-4; Mark 3:13-19)

12 Lidaali liba nɛ *Yesu don' lijuɔl bo wɔ ń tì kàare, ki gɔn' ki kàareh 13 nì tì faa', nɛ u yin' uʼpanpaankaab ki gɛ̀nde' biʼni piik nin bile, ki yin' bɛ uʼtondb. 14 Uʼtondb nnɔ ya yel sɔ: Simɔn, wà u yin' wɔ Piɛr nnɔ nin uʼninjɛ Andre nin Saak nin San nin Filip nin Batelemi 15 nin Matie nin Toma nin Alfe ya bijɛ Saak nin Simɔn wà ya nun mɔ́n uʼdu ya gbɛr bo, 16 nin Saak ya bijɛ Sudas nin Sudas Iskariyɔt wà lá li kuɔre Yesu.

Yesu kpaandeh Uwien ya gbɛr, ki buuh biwiɛnb

(Matie 4:23-25)

17 Yesu nin uʼtondb jiinh lijuɔl nnɔ bo, ki lá sere' liʼñiɛl, uʼpanpaankaab yɛbe nà saan nnɔ. Linigociɛnl liba mɔ là te niʼsaan. Lì ñɛn' ní Sude ya tinfɛnm kɛ ni nin Yerusalɛm ni nin Tir ni nin Sidɔn ya du ni nɛ. Idu nnɔ te miñunciɛnm ya gbaal nɛ. 18 Bi baa' bɛ ń cenge uʼgbɛr nɛ, kí nuunh wɔ ń buu biʼni bà yé biwiɛnb. Nɛ u buu' bɛ, ki ŋɔre' isɛnpol mɔ ì ŋmɔbe binib bà ki jɛ̀ndeh nnɔ saan. 19 Linigol nnɔ kɛ nuunh bɛ ń mɛ wɔ, kimɛ mituɔm miba nɛ ñɛh uʼni ki cèreh biʼkɛ faakreh.

Uwien ya mɔnm te niʼbo

(Matie 5:1-12)

20 Nɛn saan nɛ Yesu caan' uʼpanpaankaab bo inun, ki ye:

«Ninbi bijiinbɛ, Uwien ya mɔnm te niʼbo,

kimɛ Uwien ya bɛl yé niʼyaal nɛ.

21 Ninbi bà mikònm ŋmɔbe nɛ fɛnfɛnnɔ nɔ,

Uwien ya mɔnm te niʼbo,

kimɛ ni lá li ji kí gbo.

Ninbi bà muɔh fɛnfɛnnɔ nɔ, Uwien ya mɔnm te niʼbo,

kimɛ ni lá li lɛ̀.

22 «Binib nɛn nɛ,

ka yíe bɛ ń li lɛnh nɛ,

ki sukreh nɛ,

ki saah niʼyel Unil ya Bijɛ bo la, Uwien ya mɔnm te niʼbo.

23 Bi teh nɛ nnɔ la, cère mɛn niʼyɛnm ń li sɔnge ní li poknh,

kimɛ ni li lɛ lisuul là yɛbe paaki bó.

Biʼyaajɛb mɔ là teh nnɔ nɛ Uwien ya ñɔbonsɔknb.»

Nì bre binib bo

24 «Ama ninbi bifàadɛnbɛ, nì bre niʼbo,

kimɛ ni jin' niʼŋmaa ŋɔ.

25 Ninbi bà jinh ki gbiɛh fɛnfɛnnɔ nɔ,

nì bre niʼbo,

kimɛ mikònm lá li cuo nɛ.

Ninbi bà lɛh fɛnfɛnnɔ nɔ,

nì bre niʼbo,

kimɛ niʼyɛnm lá li saa tɛn ni kɛ mikuum nɛ ki muɔh.

26 Binib kɛ pɛ̀keh nɛ la, nì bre niʼbo.

Biʼyaajɛb mɔ là teh nnɔ nɛ bitonnɛnñɔbonsɔknb.»

Li yíe mɛn niʼnɛnnɛndb

(Matie 5:38-48; 7:12a)

27 «N tɔkeh ninbi bà cengeh nni nɔ nɛ, li yíe mɛn niʼnɛnnɛndb, kí li teh bà nɛn nɛ mɔnmɔnm. 28 Li tɔkeh mɛn binib bà wiɛnh nɛ miŋùum ki teh Uwien ń tien bɛ uʼmɔnm, kí li kàareh ki dienh bà sukreh nɛ. 29 Unil kpɔ̀be' aʼkpiɛnku kuba la, pekre kutɔku mɔ kí de wɔ. Unil fie' aʼliɛrgbenku la, cɛ̀be wɔ aʼliɛrwawaal mɔ. 30 Wà kɛ miɛ' ŋɛ nibonn la, pu wɔ. Wà mɔ taa' aʼbonn la, la niire wɔ niʼbó. 31 Ni yíe binib ń li teh nɛ nà nnɔ, niʼmɔ ń li teh bɛ nɛn.

32 «Ni yíe bà yíe nɛ baba la, ni li lɛ ku lɛ pɛnpɛku? Bibiɛrdɛnb mɔnɔn yíe bà yíe bɛ nɛ. 33 Ni teh mɔnmɔnm bà teh nɛ mɔnmɔnm baba nɛ la, ni li lɛ ku lɛ pɛnpɛku? Bibiɛrdɛnb mɔnɔn teh nnɔ nɛ. 34 Ni kpendeh bà ni daan ki ye bi li jiin nɛ baba la, ni li lɛ ku lɛ pɛnpɛku? Bibiɛrdɛnb mɔnɔn kpendeh biʼtɔb nɛ, ki daan ki teh bi li jiin bɛ bi kpende' nà nnɔ. 35 Ama ninbi li yíe mɛn niʼnɛnnɛndb, kí li teh bɛ nà mɔn, kí li kpendeh binib tibont, ki la daan ki ye bi li jiin nɛ tù. Ni teh nnɔ la, ni li lɛ lisuul là yɛbe, nɛ ki li yé Uwien Wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ya bumu. Wɔn mɔnɔn teh bibiɛrdɛnb nin binib bà ŋa faareh wɔ tinimɔ̀nt nɛ. 36 Li teh mɛn tinimɔ̀nt tɛn niʼBaa Uwien teh ma bo.»

La li biindeh mɛn tɔb

(Matie 7:1-5)

37 «La biindeh mɛn nib ŋɔ Uwien mɔ la biin nɛ. La ye mɛn uba kpɛ utudɛre ŋɔ Uwien mɔ la ye niʼmɔ kpɛ utudɛre. Li fèreh mɛn binib biʼbiɛre ŋɔ Uwien mɔ ń fère nɛ niʼyi. 38 Li punh mɛn binib ŋɔ Uwien mɔ ń li punh nɛ. U li gbien niʼyiek kɛ̀ ń gbe wɔ ń yeyeke, kí ñiñi kí gbien nɛ̀ ń wule, nɛ kí de nɛ, kimɛ ni taah nà ki bìkreh tibont ki dienh binitɔb nnɔ Uwien mɔ li taa nɛn nɛ kí biike kí de nɛ.»

39 *Yesu tí pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: «Ujuɔn li fre kí dìɛ uʼjuɔntɔ-ɔɔ? Biʼkɛ bile ŋa ń lu kubùoku ni-ii? 40 Wà bɛngeh ŋa cɛn' wà wɔknh wɔ. Ama wà kɛ bɛnge' ki tì gben' la, u li te tɛn uʼcɛnbaa nɛ.

41 «Bɛ tien' a lɛnh kumuɔku kùa te aʼtɔ ya nunbu ni, ka ji lɛnh jaantɛlkɛ wà puɔn aʼyaabu ni? 42 A li tien mila kí tɔke aʼtɔ kí ye: ‹Cère ń ñɛn kumuɔku kùa te aʼnunbu ni nɔ›, ŋɔ ka lɛnh jaantɛlkɛ wà puɔn aʼyaabu ni nnɔ. Sin iñuɔn ilele ya nilɔ, kpiɛ kí ñɛn jaantɛlkɛ wà puɔn aʼnunbu ni nnɔ, kí li lɛnh mɔnmɔnm, kí yaan kí fre kí ñɛn kumuɔku aʼtɔ yaabu ni.»

Busubu nin buʼbii ya gbɛr

(Matie 7:16-20; 12:33-35)

43 *Yesu tí tɔke' bɛ ki ye: «Busumɔnmɔnbu ŋa ń fre kí lùon ibii yà ŋa mɔn. Busubu bùa ŋa mɔn mɔ ŋa ń fre kí lùon ibii yà mɔn. 44 Busubu ya bii nɛ cèreh bi bɛndeh bù yé busubu bùa ya bol. Ba pɔ̀h kɛnkɛn konkonbu bo, ka pɔ̀h cɛcɛ mɔ bɛnɛnk bo. 45 Unimɔ̀n ya yɛnmaalmɔnmɔn yà te uʼfɛ̀l bo nɛ cèreh u teh nà mɔn, nɛ ubiɛrdaan ya yɛnmaalbiɛre cèreh u teh nà bre, kimɛ unil kɛ len' ki kun' nà bó la, nì ñɛn' iyɛnmaale yà te uʼfɛ̀l bo nɛ.»

Binib bile mɛn' biʼdur ma bo

(Matie 7:24-27)

46 «Bɛ bo nɛ ni yih nni: ‹Yonbdaan, Yonbdaan,› ka teh n tɔkeh nɛ ní li teh ma bo. 47 Wà kɛ baa' nʼsaan, ki ciih nʼgbɛr, ki teh tù ye ma la, n li wuɔn nɛ u naan udaan wà. 48 U naan ujɛ wà yíe wɔ ń mɛ kuduku ŋɔ ki gbin' nì ñuɔke', ki pu' litɛnpuul kutɛntiɛku bo nɛ. Miwuɔm kɔn' ki puube' ki yile' kuduku nnɔ bo, nɛ ka fre' ki jènge' kù, kimɛ udaan nnɔ mɛn' kù mɔnmɔnm nɛ. 49 Ama unil wà ciih nʼgbɛr, ka teh tù ye ma la, u naan ujɛ wà mɛn' kuduku utintɛle bo nɛ. Miwuɔm kɔn', ki puube' ki yile' kuʼbo, nɛ kù pɔk ki lu' kpɛlkpɛl.»

7

Yesu buu' sojaciɛn uba ya tonsɔnl

(Matie 8:5-13)

1 *Yesu tɔke' binib nnɔ tigbɛr ki gben', nɛ ki bure' Kapɛrnawum ya du bó. 2 Sojambɛ kobk ya ciɛn uba là te ki ŋmɔbe utonsɔnl uba ki yíe wɔ cɛɛn. Utonsɔnl nnɔ lá bun ki benh wɔ ń kpo. 3 Sojaciɛn nnɔ cii' bi lienh Yesu bó, nɛ u sɔn' Sufmbɛ ya ciɛnb uʼsaan, bɛ ń tì gbáan wɔ wɔ ń baa kí lá ŋmiɛn uʼtonsɔnl nnɔ. 4 Biciɛnb nnɔ baa' *Yesu saan, nɛ ki tùɔreh ki gbáanh wɔ ki teh: «Sojaciɛn nnɔ kpɛ á tore wɔ nɛ, 5 kimɛ u yíe tiʼdu ya nib, nɛ wɔn nɛ mɛn' tiʼtaanl ya duku.»

6 Nɛn saan nɛ Yesu paan' biʼbo ki bure', ki tì nɛke sojaciɛn nnɔ den, nɛ u sɔn' uʼjɔtieb bi tuobe' wɔ usɛn bó, ki tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, sojaciɛn nnɔ ye a la ji ń jɛ̀nde aʼba, kimɛ wa kpɛ á baa kí kɔ uʼden. 7 Nɛn bo nɛ u maale' ki ye wa kpɛ wɔ ń bugbɛn ń tuobe ŋɛ usɛn bó mɔnɔn. A lì len' ki ye faake la, uʼtonsɔnl nnɔ li faake nɛ. 8 Kimɛ wɔn mɔnɔn ŋmɔbe binib bà yé nin wɔ biciɛnb, nɛ ki mɔ yé sojambɛ biba ya ciɛn. U tɔke' uba ki ye: ‹Li joh› la, u joh nɛ, u tɔke' utɔ ki ye: ‹Dɛn› la, u bàareh nɛ. U tí tɔke' uʼtonsɔnl ki ye: ‹Tien niɛ› la, u teh nɛn nɛ.»

9 *Yesu cii' uʼñɔbon nnɔ ma nnɔ, nì cuo' wɔ miyɔkm, nɛ u jiɛbe' ki liike' linigol là pɛ uʼbo nnɔ ki ye: «N tɔkeh nɛ nɛ, ma laan laa' miɛ ya tekjim ya tunbu Israyɛl yaab mɔnɔn ni.» 10 Binib bà tuobe' *Yesu usɛn bó nnɔ liɛbe' sojaciɛn nnɔ den, ki laa' uʼtonsɔnl nnɔ faake'-a.

Yesu mɛkre' ukpopii uba ya bijɛ

11 Lidaali liba nɛ *Yesu joh udu uba bó, bi yih wù Nayinn, ki tɔke nin uʼpanpaankaab nin binib ligol. 12 U tì tuo wɔ ń kɔ udu nnɔ ni, nɛ ki laa' ukpopii uba ya bubaabk kpo' bi tuke ki joh kukaaku bó, nɛ udu nnɔ ya nib pɛ ka dindin. 13 Yonbdaan laa' ukpopii nnɔ ma nnɔ, nɛ ki muɔ' wɔ micɛcɛkm, ki tɔke' wɔ ki ye: «Ji la muɔh», nɛ 14 ki cuon' ki nɛkn' ikɛliɛn, ki tɛnde' uʼnuɔ ki mɛ' yɛ̀. Binib bà tuke utɛnkpii nnɔ sere', nɛ u ye: «Unacien, n lienh sin nɛ, fii.» 15 U fii' ki kɛ̀le', ki cin' ki lienh, nɛ *Yesu taa' wɔ ki de' uʼnaa. 16 Nɛn saan nɛ bujɛwaanbu cuo' biʼkɛ, nɛ bi pɛ̀keh Uwien ki teh: «Uwien ya ñɔbonsɔknciɛn uba nɛ ñɛn' tiʼni. Uwien nɛ baa' wɔ ń ŋmiɛn uʼnib.»

17 Nɛ bi tɔkeh *Yesu tien' nà nnɔ Sude ya tinfɛnm kɛ ni nin itengbaan yà kɛ nɛke Sude nnɔ ni.

San wà siih binib Uwien ya ñunm sɔn' uʼpanpaankaab Yesu saan

(Matie 11:2-19)

18 San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ ya panpaankaab jon' ki tì tɔke' wɔ tigbɛr nnɔ kɛ. Nɛ u yin' biʼni bile, 19 ki sɔn' bɛ Yonbdaan saan, bɛ ń tì niire wɔ kí ye wɔn nɛ yé wà li baa* ní nnɔ bii bi li guure utɔ nɛ?

20 San ya panpaankaab nnɔ baa' *Yesu saan nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: « ‹San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ nɛ sɔn' tɛ aʼsaan tí lá niire ŋɛ› kí ye: ‹Sin nɛ yé wà li baa ní nnɔ bii ti li guure utɔ nɛ?› » 21 U ya yo ki laa' *Yesu cèreh biwiɛnb bà yɛbe faakreh, ki cèreh iwɔ̀b cuonh, ki ŋuɔh isɛnpol binib saan, ki likreh ijùɔn ì yɛbe; 22 nɛ ki tɔke' San ya panpaankaab nnɔ ki ye: «Liɛbe mɛn kí tì tɔke San ni laa' nà nin ni cii' nà: ijùɔn likreh, iwɔ̀b cuonh, ijend lùoreh, igbaan ciih, bitɛnkpiib mɛkreh, nɛ bijiinb ciih tigbɛmɔnmɔnt. 23 Wà ŋa tùre' Uwien ya sɛn min bo la, Uwien ya mɔnm te uʼbo.»

24 San ya panpaankaab liɛbe' uyo wà nnɔ, nɛ Yesu cin' ki tɔkeh linigol San ya gbɛr ki teh: «Ni là jon' kupenpelku ni ní tì liike ba? Ni là jon' ní tì liike limuɔnl là mitafaam jèngeh lɛ̀ nɛ-ɛɛ? 25 Ni nín là jon' ní tì liike ba? Ni là jon' ní tì liike unil wà guo tikpɛlcɛmɔnmɔnt nɛ-ɛɛ? Binib bà guoh tikpɛlcɛmɔnmɔnt, ki te liwiel ni nnɔ kɔh bibɛrb den nɛ. 26 Tɔ, ni nín là jon' ní tì liike ni lɛ bonn nɛ? Ni là jon' ní tì liike Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ-ɛɛ? N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, u cɛn' Uwien ya ñɔbonsɔknl mɔnɔn. 27 Kimɛ wɔn San bo nɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

‹Liike, n li sɔn nʼtond wɔ ń liere ŋɛ,

kí lá tùɔre aʼsɛn.›

28 «N tɔkeh nɛ nɛ, ba laan maa' nil uba, u cɛn' San. Ama unil wà yé uwaal Uwien ya bɛl ni cɛn' wɔ.

29 «Udu ya nib kɛ, haali nin bilɛnpotekb kɛ cii' San ya gbɛr, ki bɛnde' ki ye Uwien yé ugbɛmɔ̀ndaan, nɛ ki cère' u sìi' bɛ Uwien ya ñunm. 30 Ama Farisiɛnmbɛ nin bà bɛn yiko mɔnmɔnm ŋa tuo' u sìi' bɛ Uwien ya ñunm. Nɛn nɛ wuɔn' ki ye bi yìe' Uwien yíe nà.»

31 Yesu tí len' ki ye: «N nín li taa ba kí nɛnge fɛnfɛnnɔ ya nib-i? Bi naan ba? 32 Bi naan tɛn mubumu nɛ kɛ kidaak ni ki jeleh, ki tɔkeh muʼtɔmu ki teh:

‹Ti piebe' nɛ liwol, nɛ na ŋɔn' ciɛk.

Ti gɛn' ikuyuon, nɛ na muɔ'.›

33 Kimɛ San wà siih binib Uwien ya ñunm baa' ki kùɔ tijier tubambɛ, ka ñuh daam, nɛ ni ye usɛnpol nɛ ŋaake wɔ. 34 Unil ya Bijɛ baa', ki jinh ki ñuh, nɛ ni ye: ‹Liike mɛn ujɛ wuɔ yé ufɔnfuɔb nɛ ki yé udɛyibl, ki jɔreh nin bilɛnpotekb nin bibiɛrdɛnb.› 35 Ama binib bà kɛ tuo' Uwien ya yɛnfuom nɛ bɛn mì mɔn ki kpɛ ma bo.»

Upii uba kpiɛke' Yesu

36 Lidaali liba nɛ Farisiɛn uba yin' *Yesu wɔ ń baa kí lá ji uʼden, nɛ u jon' Farisiɛn nnɔ den, ki tì kɛ ki jinh. 37 Upiisɔnsɔnd uba mɔ là te udu nnɔ ni. U cii' *Yesu te Farisien nnɔ den ki jinh, nɛ ki tuke ní lɛfina uba alabaat† ya dingl ni, 38 ki baa' ki lá sere' *Yesu ya puoli bó uʼtàan saan, ki muɔh, uʼnunsiir luh *Yesu ya tàan bo, ki sèkndeh yɛ̀, nɛ u taah uʼyur ki ŋmireh yɛ̀, ki bibeh yɛ̀, ki taah lɛfina nnɔ ki faanh yɛ̀. 39 Farisiɛn nnɔ laa' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki maale' uʼyɛnm ni ki ye: «Ujɛ wuɔ bi yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl la, u bi li bɛnde upii wà miɛkeh wɔ nɔ yé udaan wà. U bi li bɛnde kí ye u yé usɔnsɔnd nɛ.»

40 Nɛ *Yesu tɔke' Farisiɛn nnɔ ki ye: «Simɔn, n ŋmɔbe tigbɛr tuba ń tɔke ŋɛ.» Nɛ u ye: «Len nʼcɛnbaa» 41 Nɛ *Yesu ye: «Ujɛ uba nɛ kpende' binib bile ilike. U kpende' uba milikbim itur kobiiŋun, ki kpende' utɔ milikbim itur piŋun. 42 Biʼkɛ bile ŋa ń fre kí pɛ̀ wɔ ma nnɔ, nɛ u cɛ̀be' bɛ biʼfɛ̀n. Bijɛb bile nnɔ ni, u lɛ li yíe ulikdaan nnɔ ki cɛn' utɔ.» 43 Nɛ Simɔn jiin' wɔ ki ye: «N maale' ki ye wà ya fɛ̀nl yɛbe nnɔ nɛ li yíe wɔ ki cɛn'.» Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «A tɔke' bù te.» 44 Nɛ ki pekre' upii nnɔ bó, ki tɔke' Simɔn ki ye: «A laa' upii wuɔ-ɔɔ? N kɔn' ní aʼden ma ŋa de' ñunm bɛ ń sɔkre nʼtàan, ama upii wuɔ wɔn, u taa' uʼnunsiir nɛ ki sèkn' yɛ̀, ki taa' uʼyur ki ŋmiŋmire' yɛ̀. 45 Ŋa lɔkn' nni ama n tì kɔn' ní ma wɔn ŋa dàan nʼtàan ya bibm haali nin fɛnfɛnnɔ. 46 Sin ŋa taa' kpɔm mɔnɔn ki fàan' nʼyul, ama wɔn taa' lɛfina nɛ ki fàan' nʼtàan. 47 Nɛn bo, n tɔkeh ŋɛ nɛ, n fère' wɔ uʼbiɛre ì yɛbe ma nnɔ, nɛ cère' u yíe nni ki gbien', kimɛ unil wà n fère' wɔ ibiɛre waamu la, udaan mɔ yíe nni waamu nɛ.» 48 Nɛn saan nɛ u tɔke' upii nnɔ mɔ ki ye: «N fère' ŋɛ aʼbiɛre.» 49 Nɛ wɔn nin binib bà jinh nnɔ maaleh biʼyɛnm ni ki teh: «Ujɛ wuɔ yé ŋmɛ nɛ, ki tì fèreh binib biʼbiɛre?» 50 Nɛ *Yesu tɔke' upii nnɔ ki ye: «Aʼtekjim nɛ ŋmiɛn' ŋɛ. Li joh nin uyɛnduɔn.»

8

Yesu ya tondb nin bipiib biba pìɛreh wɔ

1 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu joh iducɛnciɛn nin iduwawaale ni, ki kpaandeh Uwien ya bɛl ya gbɛmɔnmɔnt, nɛ uʼtondb piik nin bile nnɔ pɛ uʼbo. 2 Bipiib bà u là cère' bi faake' nin u là ŋɔre' bà saan isɛnpol nnɔ mɔ pɛ uʼbo. Bɛn si: Mari wà bi yih wɔ Madelɛnn nnɔ, *Yesu là ŋɔre' isɛnpol ilole wɔn saan nɛ 3 nin Herod ya tonsɔnb ya ciɛn Kusa ya po Sann nin Susann nin bipiitɔb ligol, nɛ biʼkɛ taah biʼbont ki toreh wɔn nin uʼtondb.

Wà plè' tibonbuor ya bim ya kpɛnjɛnm

(Matie 13:1-9; Mark 4:1-9)

4 Tɔ, binib ñɛn' ní idu kɛ ni, ki baa' *Yesu saan, ki taan' ki tien' linigociɛnl, nɛ u pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: 5 «Ukpaal uba nɛ là jon' wɔ ń tì plè tibonbuor ya bim. U plèh ma nnɔ, miba lu' usɛngbɛ, nɛ binib tɛtɛ' miʼbo, nɛ inuɔn baa' ki lá jin' mɛ̀. 6 Mitɔm lu' kutɛntiɛku bo, ki pɛn'. Niʼsaan ŋa sɔnge ma nnɔ, nɛ mipiɛm nnɔ kuore'. 7 Mitɔm mɔ lu' kujɛgorku ni, ki pɛn'. Nɛ mipiɛm nnɔ nin kujɛgorku kɛ kpienh, nɛ kujɛgorku wɔbn', ki ku' mɛ̀. 8 Mitɔm mɔ lu' kitinmɔnmɔnk bo, ki pɛn' ki kpére', nɛ ki lùon' kokobk.» *Yesu len' ki pukn' ki ye: «Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.»

Bɛ tien' Yesu pɔh binib mikpɛnjɛnm-i?

(Matie 13:10-17; Mark 4:10-12)

9 *Yesu ya panpaankaab niire' wɔ mikpɛnjɛnm nnɔ ya tingi. 10 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Uwien nɛ cère' ninbi bɛnde' uʼbɛl ya gbɛbɔlkaar. Ama bitɔb bɛn wɔn, nì yé mikpɛnjɛnm nɛ biʼbo ŋɔ

‹bɛ ń li likeh ka lɛnh,

kí li cengeh ka ciih niʼtingi.› »

Wà plè' tibonbuor ya bim ya kpɛnjɛnm ya tingi

(Matie 13:18-23; Mark 4:13-20)

11 «Mikpɛnjɛnm nnɔ ya tingi sɔ: tibonbuor nnɔ yé Uwien ya gbɛr nɛ. 12 Mibim mà lu' usɛngbɛ nnɔ yé binib bà ciih Uwien ya gbɛr, usɛnpol bàareh ki lá ñɛndeh tù biʼfɛ̀l ni ŋɔ bi la teke Uwien kí ji kí ŋmɛre nɛ. 13 Mibim mà lu' kutɛntiɛku bo nnɔ mɔ yé binib bà ciih Uwien ya gbɛr, ki teknh tù nin uyɛnsɔnge, ama ka cèreh tù kpaakeh ñaan biʼfɛ̀l ni nɛ. Bi teke' Uwien ki jin' nì wuɔke' waamu, mibiikm tu' bɛ la, bi pɔk kí wiɛ Uwien ya sɛn nɛ. 14 Mibim mà lu' kujɛgorku ni nnɔ mɔ yé binib bà ciih Uwien ya gbɛr nɛ ki cèreh uŋɛndun ya gbɛr nin lifaal ya yɛnmaale nin uŋɛndun ya ŋmaa wɔbndeh tigbɛr nnɔ ki cèreh ta fɔreh mɔnmɔnm biʼfɛ̀l ni nɛ. 15 Mibim mà lu' kitinmɔnmɔnk bo nnɔ mɔ yé binib bà ya fɛ̀l bo mɔn, bi ŋmɔbe tigbɛmɔ̀nt, ki cengeh tigbɛr nnɔ, ki taah tù ki blinh biʼfɛ̀l bo, ki ñikndeh ki cèreh tù sɔnh itùon nɛ.»

Yesu sureh binib bɛ ń li cengeh uʼgbɛr

(Mark 4:21-25)

16 *Yesu tí ye: «Uba ŋa ń sɛ frl kí taa lisɛnl kí cubn liʼbo bii kí taa lɛ̀ kí sien gado ya tingi. Ama u li taa lɛ̀ kí tuɔn likpɛnkpɛnl bo nɛ ŋɔ bà kɛ kɔh ní iden ni ń li lɛnh. 17 Kimɛ bonn ŋa te ki buɔ ŋɔ ba lá li lɛ nɛ̀, gbɛr mɔ ŋa te ki buɔ ŋɔ ka lá li ñɛ upaan bo. 18 Nɛn bo, liike mɛn niʼyul bo nin ni cengeh nʼgbɛr ma bo, kimɛ wà ŋmɔbe la, bi li de wɔ kí pukn, wà ŋa ŋmɔbe la, bi li tonde kí fie u maaleh ki teh u ŋmɔbe nà waamu nnɔ mɔnɔn nɛ.»

Yesu ya naa nin uʼninjiɛb

(Matie 12:46-50; Mark 3:31-35)

19 *Yesu ya naa nin uʼninjiɛb baa' ki nuunh wɔ. Linigol te ma nnɔ nɛ ba fre' ki kɔn' ki laa' wɔ. 20 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Aʼnaa nin aʼninjiɛb te saali ki yíe bɛ ń lɛ ŋɛ.» 21 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nʼnaa nin nʼninjiɛb si binib bà kɛ ciih Uwien ya gbɛr ki teh tù ye ma bo nɛ.»

Yesu cère' kutafaaku ŋmile'

(Matie 8:18, 23-27; Mark 4:35-41)

22 Lidaali liba nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab kɔn' buñɛrbu, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Cère mɛn tí puore kí jo miñunciɛnm ya gbaatɔl bó.» Nɛ bi bure'. 23 Bi te miñunm bo ki joh ma nnɔ nɛ *Yesu duɔn' ki gɔh. Kutafaabiiku kuba pɔk ki fii' miñunm bo, ki cèreh miñunm fih ki kɔh buñɛrbu nnɔ ni ki gbiekeh. Nì là yé kinunbɔnk nɛ biʼbo. 24 Nɛ bi baa' ki lá fìnde' *Yesu ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, Cɛnbaa, ti benh tí luo nɛ.» *Yesu fìnde', ki tiɛn' kutafaaku nin iñungbegbel nnɔ bo. Kutafaaku go, iñungbegbel nnɔ lu' nɛ niʼkɛ ŋmile'. 25 Nɛ u niire' uʼpanpaankaab ki ye: «Ń lɛ niʼtekjim-i?» *Yesu tien' nà nnɔ cuo' bɛ miyɔkm, ki cuo' bɛ bujɛwaanbu, nɛ bi niireh tɔb ki teh: «U cinbe ki yé bɛ ya nitunbu sɔ nɔ? U tɛngeh kutafaaku nin miñunm mɔnɔn bo, nɛ niʼkɛ boh wɔ.»

Yesu ŋɔre' isɛnpol ujɛ uba saan

(Matie 8:28-34; Mark 5:1-20)

26 Bi tì baa' Gerasa yaab ya tinfɛnm ni. Mitinfɛnm nnɔ kuo Galile ya ñunciɛnm nɛ. 27 *Yesu ñɛh buñɛrbu ni uyo wà nnɔ, nɛ mitinfɛnm nnɔ ya jɛ uba cende' wɔ. Isɛnpol nɛ là ŋaake wɔ. U cuonh upuntenge nì wuɔke', ka ji te den, ki kɔ bi subeh bitɛnkpiib tijɔlulnt tà ni nnɔ ni. 28 Ujɛ nnɔ laa' *Yesu ma nnɔ nɛ ki gbaan' uʼnintuɔli, nɛ isɛnpol nnɔ cère' u wuure' ufaa bo ki ye: «Yesu, Uwien wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ya Bijɛ, min nin sin tu lɛ nɛ? N gbáanh ŋɛ nɛ, la jɛ̀nde nni.» 29 Yesu tɔke' usɛnpol nnɔ kí ye wɔ ń siere kí dàan ujɛ nnɔ ma nnɔ nɛ cère' u len' nnɔ. Usɛnpol nnɔ cuo' ujɛ bugbɛn nì wuɔke'. Bi là kuɔndeh wɔ mugbiɛmu, ki lùoh wɔ tikudɔkr, u la jo niba saan nɛ, ama u cienh tikudɔkr nnɔ nɛ ki kɔ̀h mugbiɛmu nnɔ. Usɛnpol nnɔ tukeh wɔ ki joh nib ŋa te nà saan nɛ. 30 *Yesu niire' wɔ ki ye: «Bi yih ŋɛ ba?» Nɛ u ye: «Bi yih nni Ligol nɛ.» Isɛnpol ŋaake wɔ ki yɛbe ma nnɔ nɛ cère' u ye nnɔ. 31 Nɛ isɛnpol nnɔ gbáan' *Yesu ki ye u la wɔbn yɛ̀, yɛ̀ ń jo kubùoku* kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn nnɔ ni.

32 Tɔ, fangambɛ biba mɔ là te ligbɛngbɛnl bo ki yɛbe ka dindin, bi kpaah bɛ. Isɛnpol nnɔ gbáan' *Yesu ki ye wɔ ń cɛ̀be yɛ̀, yɛ̀ ń jo kí tì kɔ fangambɛ nnɔ. U tuo', 33 nɛ ì dàan' ujɛ nnɔ, ki jon' ki tì kɔn' fangambɛ nnɔ. Nɛ fangambɛ nnɔ kɛ sɛn' ki tinde' ligbɛngbɛnl nnɔ, ki tì lu' miñunm ni ki luo'.

34 Bà kpaah fangambɛ nnɔ laa' nà tien', nɛ ki sɛn' ki jon' udu ni nin idugbaan, ki tì tɔke' binib tigbɛr nnɔ. 35 Nɛ bi ñɛn' ki joh bɛ ń tì liike nà tien'. Bi tì baa', ki laa' ujɛ wà isɛnpol dàan' wɔ nnɔ ya yɛnm jire' u kɛ *Yesu saan, ki guo, nɛ bujɛwaanbu cuo' bɛ. 36 Binib bà là te niʼsaan ki laa' tibont nnɔ kɛ tentien' ma bo nnɔ tɔke' bɛ *Yesu cère' ujɛ nnɔ faake' ma bo. 37 Nɛ bujɛwaanbu cuo' Gerasa ya tinfɛnm yaab kɛ cɛɛn. Nɛn nɛ cère' bi tɔke' *Yesu ki ye wɔ ń jɛnde biʼsaan. *Yesu liɛbe' ki kɔn' buñɛrbu, wɔ ń bure, 38 nɛ ujɛ wà isɛnpol dàan' wɔ nnɔ gbáanh wɔ ki teh wɔ ń cère wɔ ń paan uʼbo, nɛ *Yesu ŋa tuo', ki tɔke' wɔ ki ye: 39 «Liɛbe kí kun kí tì tɔke binib Uwien tien' nà kɛ ki de' ŋɛ.» Nɛ u bure', ki cuonh udu ni niʼkɛ saan, ki tɔkeh binib *Yesu tien' nà kɛ ki de' wɔ.

Yesu cère' upii uba faake', ki mɛkre' kibupiik kiba mɔ

(Matie 9:18-26; Mark 5:21-43)

40 *Yesu liɛbe' ki baa' miñunciɛnm ya gbaatɔl, nɛ linigol teke' wɔ, kimɛ biʼkɛ là gu wɔ nɛ. 41 Nɛ *Sufmbɛ ya taanl ya duku ya ciɛn uba, bi yih wɔ Yayirus, baa' ki lá gbaan' *Yesu ya nintuɔli, ki gbáan' wɔ ki ye wɔ ń dɛn uʼden, 42 kimɛ uʼbubaabk nɛ bun, ki benh kɛ̀ ń kpo; kì ŋmɔbe ibin piik nin ile nɛ. Nɛ *Yesu paan' uʼbo ki bure'.

U joh ma nnɔ nɛ linigol pɛ uʼbo ki pɛbeh wɔ, wa ji tì freh ki fuoreh. 43 Upii uba mɔ te niʼsaan, ki laa' tifɛr ibin piik nin ile ta gben'. U jon' dɔktiɛmbɛ saan, ki ñɛnde' uʼlike kí tì gben'. Uba ŋa fre' ki buu' wɔ. 44 U baa' *Yesu ya puoli bó, ki lá mɛ' uʼwɛngolkaar ya ñɔgbɛn, nɛ uʼfɛr nnɔ pɔk ki gben' i ya tàan bo. 45 Nɛ *Yesu niire' ki ye: «Ŋmɛ mɛ' nni?» Biʼkɛ niɛ' ki ye ba mɛ' wɔ ma nnɔ nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, linigol là guɔn' ŋɛ nɔ nɛ pɛbeh ŋɛ.» 46 Nɛ *Yesu ye: «Unil uba mɛ' nni, kimɛ n laa' mituɔm miba ñɛn' nni.» 47 Upii nnɔ laa' wa ń fre kí bɔle, bujɛwaanbu cuo' wɔ, uʼgbɛnɛnt ŋɔh, nɛ u baa' ki lá gbaan' *Yesu ya nintuɔli, ki tɔke' wɔ binib kɛ ya nun bó, nà cère' u mɛ' wɔ nin u faake' i ya tàan bo ma bo. 48 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Nʼbisɛ, aʼtekjim nɛ ŋmiɛn' ŋɛ. Li joh nin uyɛnduɔn.» 49 *Yesu laan te ki lienh nɛ unil uba ñɛn' Yayirus donbó ki lá tuobe' bɛ usɛn ni, ki tɔke' Yayirus ki ye: «Aʼbisɛ kpo'-a! La ji ń li ŋmɔbe Cɛnbaa yɛnŋaabe.» 50 *Yesu cii' bi len' ma bo, nin nɛn kɛ ŋɔ u tɔke' Yayirus ki ye: «La fɛnge, teke nni kí ji baba, u li ŋmɛre.»

51 *Yesu tì baa' Yayirus den, nɛ ka cère' binib kɛ paan' uʼbo ki kɔn'. U cère' Piɛr nin San nin Saak nin kibupiik nnɔ ya naa nin kiʼbaa baba nɛ paan' uʼbo ki kɔn'. 52 Binib bà kɛ te niʼsaan nnɔ muɔh kiʼkuum bo nɛ ki kpìɛndeh. Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «La ji muɔh mɛn, ka kpo', kì gɔh nɛ.»

53 Nɛ bi lɛh Yesu, kimɛ bi bɛn ki ye kibuk nnɔ kpo'-a! 54 *Yesu cuo' kiʼnuɔ, ki tɔke' kɛ̀ ki ye: «Nʼbukɛ, fii.» 55 Nɛ kiʼnaank liɛbe' ní i ya tàan bo, kì fii' nɛ *Yesu ye bɛ ń de kɛ̀ tijier kɛ̀ ń ji. 56 Nì cuo' kiʼnaa nin kiʼbaa miyɔkm, nɛ *Yesu kpɛkpɛ' biʼbo ki ye bi la tɔke nil nà tien' nɔ.

9

Yesu sɔn' uʼtondb piik nin bile

(Matie 10:5-15; Mark 6:7-13)

1 *Yesu taan' uʼtondb piik nin bile, ki de' bɛ mituɔm nin usɛn bɛ ń li ŋuɔh isɛnpol kɛ ya bol binib saan, kí li buuh iwìɛn. 2 U sɔn' bɛ, bɛ ń li tɔkeh binib Uwien ya bɛl ya gbɛr, kí li buuh biwiɛnb, 3 nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Ni joh la, ni la tuke bonn. Ni la tuke gbien, ki la tuke kɔl, ki la tuke jier, ki la tuke like, ki la tuke liɛr ile mɔ. 4 Ni tì baa' iden yà kɛ bi teke' nɛ la, ni li te nɛn saan kí tì baa lidaali là ni li siere udu nnɔ ni. 5 Udu wà ya nib ŋa teke' nɛ la, ní kpakpaare niʼtàan ya tɛngunku* kí wiɛ nɛ̀, kí siere. Nɛn nɛ li yé niʼsaan ya nib bo kudìɛku.» 6 Tɔ, bi bure', nɛ ki joh idu ni, ki tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt, ki cèreh biwiɛnb faakreh niʼkɛ saan.

Herod nuunh wɔ ń bɛnde Yesu yé udaan wà

(Matie 14:1-12; Mark 6:14-29)

7 Gobina Herod cii' bi lienh *Yesu teh tibont tà kɛ nnɔ bó, nɛ ka bɛn u li maale kí ye bà. Kimɛ biba lienh ki teh: «San wà là siih binib Uwien ya ñunm nnɔ nɛ mɛkre',» 8 bitɔb lienh ki teh: «Eli nɛ liɛbe' ní», bitɔb mɔ lienh ki teh: «Uwien ya ñɔbonsɔknb bà là te uyo bo nnɔ ya uba nɛ mɛkre' ki liɛbe' ní.» 9 Nɛ Herod ye: «Min bugbɛn nɛ là cère' bi tùkre' San ya yul-a! N cii' bi lienh wà mɔ bó nɔ, uʼmɔ yé ŋmɛ nɛ?» Nɛ ki nuunh wɔ ń lɛ Yesu.

Yesu jin' linigociɛnl liba

(Matie 14:13-21; Mark 6:30-44; San 6:1-14)

10 *Yesu ya tondb liɛbe' ní, ki lá tɔke' wɔ bi tien' nà kɛ, nɛ u taa' bɛ ki jɛnde' bi tì te biʼbaba Bɛtsayida ya du bó ya kɛle. 11 Inigol nnɔ cii' u bure' ma nnɔ nɛ ki paan' uʼbo. *Yesu teke' bɛ, ki tɔkeh bɛ Uwien ya bɛl ya gbɛr, nɛ ki buuh biʼni bà yé biwiɛnb.

12 Uwien benh wù ń lu, nɛ uʼtondb piik nin bile nnɔ nɛkn' wɔ ki tɔke' wɔ ki ye: «Ti te ñiɛn ŋa te nà saan nɛ, cère linigol liɛ ń jo idu bó, kí tì nuun tijier nin gɔgɔbùol.» 13 Nɛ *Yesu ye: «Ninbi bugbɛn, de bɛ mɛn bɛ ń ji.» Nɛ bi ye: «Ti ŋmɔbe kpɔnɔ uŋun nin ijɛn ile baba nɛ, tiʼbugbɛn nɛ ŋa nín jon' ki tì dɛ' tijier ki lá de' biɛ ya nib kɛ ŋa ñí la.» 14 Bijɛb là li baa tɛn itur iŋun. Nɛ *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Cère mɛn linigol nnɔ ń kɛ̀le tingi ni, icɛk icɛk binib piŋunŋun.»

15 Nɛ bi cère' biʼkɛ kɛ̀le' nnɔ. 16 Nɛ *Yesu yuure' kpɔnɔ uŋun nin ijɛn ile nnɔ, ki yaare' ki liike' paaki, ki faare' Uwien tuʼbo, ki kɔkuɔ', ki taa' ki de' uʼpanpaankaab bɛ ń gbiire linigol nnɔ. 17 Biʼkɛ ŋmɔn' ki gbo', nɛ bi tantaan' tijenjent tà sìen' nnɔ, ki gbien' ikpɛncub piik nin ile.

Piɛr ye Yesu yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ

(Matie 16:13-19; Mark 8:27-29)

18 Lidaali liba nɛ *Yesu jɛnde' ki tì kàareh, nɛ uʼpanpaankaab te uʼsaan. U niire' bɛ ki ye: «Inigol lienh ki teh n yé ŋmɛ nɛ?» 19 Nɛ bi jiin' wɔ ki ye: «Biba lienh ki teh a yé San wà siih binib Uwien ya ñunm nnɔ nɛ, bitɔb lienh ki teh a yé Eli nɛ, bitɔb mɔ lienh ki teh Uwien ya ñɔbonsɔnknb bà là te uyo bo nnɔ ya uba nɛ mɛkre' ki liɛbe' ní.» 20 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ninbi nín teh n yé ŋmɛ nɛ?» Nɛ Piɛr jiin' wɔ ki ye: «A yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ.» 21 Nɛ *Yesu tùɔre' ki kpɛkpɛ' biʼbo ki ye bi la tɔke tù nil.

Yesu len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó

(Matie 16:24-28; Mark 8:30–9:1)

22 Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Nì kpɛ Unil ya Bijɛ ń ji ijɛnd kí gbien nɛ. *Sufmbɛ ya ciɛnb nin bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb li wiɛ uʼgbɛr, kí ku wɔ, nɛ wienta daali wɔ ń mɛkre bitɛnkpiib ni.»

23 Nɛ ki tɔke' biʼkɛ ki ye: «Unil yíe wɔ ń paan nʼbo la, u la tɔnge uʼba. Wɔ ń li yuunh uʼdɔpɔnpɔn daan kɛ daan ki bukeh ki paakeh nʼbo. 24 Kimɛ wà kɛ yíe wɔ ń fie uʼmiɛl la, wɔn nɛ li kpo kí juore fɛnm. Ama wà kɛ li tuo kí kpo min bo nnɔ, wɔn nɛ li ŋmɛre. 25 Unil laa' uŋɛndun wuu ni ya bont kɛ ŋɔ ki tì luo' limiɛl la, u laa' bɛ ya kpɛle? 26 Unil ye min nin nʼgbɛr ŋmɔbe wɔ ifɛ la, uyo wà Unil ya Bijɛ lá li baa ní kí li ŋmɔbe wɔn nin uʼBaa nin uʼtondb ya kpiɛke nnɔ, udaan mɔ li ŋmɔbe wɔ ifɛ nɛ. 27 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ninbi bà se niɛ saan nɔ ya biba li lɛ Uwien ya bɛl nɛ kí yaan kí kpo.»

Yesu ya gbɛnɛnt lèbre'

(Matie 17:1-8; Mark 9:2-8)

28 *Yesu len' ki gben' ma nnɔ, iwien iniin gɛ̀bre', nɛ u taa' Piɛr nin San nin Saak, ki don' lijuɔl liba bo wɔ ń tì kàare. 29 U tì te ki kàareh ma nnɔ nɛ uʼnun bó lèbre', uʼwɛngolkaar pende' kponkpon, ki dɔnbeh inun bó. 30 Nɛ bi laa' bijɛ bile uʼsaan bi tɔkeh tigbɛr. Moyis nin Eli nɛ. 31 Biʼmɔ windeh tein. Bi tɔkeh wɔ u li kpo Yerusalɛm ni ma bo ya gbɛr nɛ. 32 U ya yo ki laa' migùɔnm ñɔ̀nde' Piɛr nin u ya tɔb, nɛ bi dɔ ki gɔh. Bi fìnde', nɛ ki laa' *Yesu windeh ki dɔnbeh inun bó, ki laa' bijɛb bile nnɔ mɔ se uʼsaan. 33 Uyo wà, bijɛb nnɔ ye bɛ ń siere *Yesu saan nnɔ, nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti te niɛ saan ma nɔ nì mɔn nɛ. Cère tí pɔ ininbon† ita, sin liba, Moyis liba, Eli mɔ liba.» Piɛr len' nnɔ, kimɛ wa bɛn u li len kí ye bà nɛ.

34 U lienh nnɔ uʼñɔbu ŋa laan lu', nɛ kutɛwɔlgbɔnku kuba baa' ki lá pibn' biʼbo. Kù pibndeh biʼbo uyo wà nnɔ nɛ bujɛwaanbu cuo' Piɛr nin uʼtɔb nnɔ. 35 U ya yo nɛ bi cii' uniɛke uba bó kutɛwɔlgbɔnku nnɔ ni u ye: «NʼBijɛ sɔ nɔ, n gɛ̀nde' wɔn nɛ. Li cengeh mɛn uʼbó.» 36 Uniɛke nnɔ tì ŋmile' uyo wà nnɔ, bi laa' *Yesu baba nɛ ji se. Nɛ bi bɔle' tigbɛr nnɔ biʼba ya bùol, ka tuo' ki tɔke' nil bi laa' nà nnɔ u ya yo.

Yesu ŋɔre' usɛnpol kibuk kiba saan

(Matie 17:14-18; Mark 9:14-27)

37 Kutaaku faa', nɛ bi jiire' ní lijuɔl nnɔ bo. Nɛ linigociɛnl tuobe' *Yesu usɛn bó. 38 Linigol nnɔ ni ujɛ uba wuure' ki ye: «Cɛnbaa, n gbáanh ŋɛ nɛ, muɔ nʼbijɛ, kimɛ u yé nʼbubaabk nɛ. 39 Usɛnpol uba nɛ sɔbe ki coh kɛ̀, ki cèreh kì ciikeh ki wuureh, kiʼgbɛnɛnt tɛreh, kuñinsɛnjujuku ñɛh kiʼñɔbu bó. Usɛnpol nnɔ bungreh kɛ̀ ki gbiekeh, nɛ ka wiɛnh kɛ̀ tonm. 40 N gbáan' aʼpanpaankaab bɛ ń ŋɔre usɛnpol nnɔ kiʼsaan, nɛ ba fre'.»

41 Nɛ *Yesu ye: «Ninbi fɛnfɛnnɔ ya nibɛ, na teke' Uwien ki jin', ki yé binib bà bre. N li wuɔke niʼsaan kí tì kpaan mila nɛ? N li ŋmɔbe sukle niʼbo kí tì kpaan mila nɛ? Nɛ ki tɔke' ujɛ nnɔ ki ye: ‹Taa aʼbijɛ ní.› » 42 Kibuk nnɔ we ní uyo wà nnɔ nɛ usɛnpol nnɔ tí gbɔ̀be' kɛ̀ tingi ni, ki cère' ki tɛreh. Nɛ *Yesu tiɛn' usɛnpol nnɔ bo, ki buu' kibuk nnɔ, ki taa' kɛ̀ ki de' kiʼbaa. 43 Nì cuo' linigol nnɔ kɛ miyɔkm nɛ bi lienh ki teh: «Uwien ŋmɔbe mituɔm.»

Yesu tí len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó

(Matie 17:22-23; Mark 9:30-32)

*Yesu teh nà nnɔ bɛke' linigol nnɔ kɛ, nɛ u tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: 44 «Tùɔre kí cenge mɛn n ye ń tɔke nɛ nà nɔ. Nà ń taande bi li taa Unil ya Bijɛ kí ŋukn binib.» 45 Nɛ ba cii' niʼtingi. Uwien nɛ bɔle' nɛ̀ ŋɔ bi la bɛnde. Nɛ ba kaabe' bɛ ń niire *Yesu niʼtingi mɔ.

Ŋmɛ yé unikpɛkpiɛk-i?

(Matie 18:1-5; Mark 9:33-37)

46 *Yesu ya panpaankaab cin' ki niɛh nin tɔb bɛ ń bɛnde wà yé biʼkɛ ya ciɛn nɛ. 47 *Yesu bɛn biʼyɛnmaale, nɛ ki taa' kibuk kiba ki sien' uʼba saan, 48 ki tɔke' bɛ ki ye: «Wà kɛ teke' kibuk tɛn kiɛ nʼyel bo la, u teke' min nɛ. Wà kɛ teke' nni la, u teke' wà sɔn' nni ní nnɔ nɛ. Imɔ̀n, wà yé uwaal niʼni la, wɔn nɛ yé niʼkɛ ya ciɛn.»

Wà ŋa nɛn nɛ la, u se niʼciɛk bó nɛ

(Mark 9:38-40)

49 Nɛn saan nɛ San tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti laa' unil uba u ŋuɔh isɛnpol binib saan aʼyel bo. Wa pɛ aʼbo tɛn tinbi ma nnɔ nɛ ti pien' wɔ.» 50 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «La ji ń pien wɔ mɛn, kimɛ wà ŋa nɛn nɛ la, u se niʼciɛk bó nɛ.»

Samari yaab biba ŋa teke' Yesu

51 Uyo wà *Yesu li liɛbe kí dùo paaki bó nnɔ nɛkn' ní. Nɛ u caan' ki ye u li jo Yerusalɛm nɛ, pèrm ŋa te len, 52 nɛ ki sɔn' uʼtondb bɛ ń liere usɛn. Bi bure' ki tì baa' Samari ya du uba ni, bɛ ń bonde kí li gu wɔ. 53 Ama udu nnɔ ya nib ŋa teke' wɔ, kimɛ u joh Yerusalɛm bó nɛ. 54 Uʼpanpaankaab Saak nin San laa' nnɔ ma nnɔ nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, a yíe tí cère umu ń jiire ní kí lá wi bɛ-ɛɛ?» 55 Nɛ *Yesu jiɛbe' ki liike' Saak nin San, ki kɔn' nin bɛ. 56 Nɛ wɔn nin uʼpanpaankaab siere' niʼsaan, ki bure' udutɔ bó.

Binib bà yíe bɛ ń paan Yesu bo ya gbɛr

(Matie 8:19-22)

57 Bi joh ma nnɔ nɛ ujɛ uba tɔke' *Yesu ki ye: «A joh nà bó kɛ la, n li pɛ aʼbo nɛ.» 58 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Iŋɛk ŋmɔbe ifɛle, inuɔn mɔ ŋmɔbe titer, ama Unil ya Bijɛ wɔn ŋa ŋmɔbe u li kpɔ̀kn nà saan yul.» 59 U tí tɔke' utɔ mɔ ki ye: «Paan nʼbo ní.» Nɛ u ye: «Yonbdaan, cɛ̀be nni ń jo kí tì sube nʼbaa ŋɔ kí liɛbe ní kí paan aʼbo.» 60 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Cère bitɛnkpiib ń li subeh biʼtɔb. Sin wɔn li joh kí tì li tɔkeh binib Uwien ya bɛl ya gbɛr.»

61 Nɛ utɔ mɔ tí tɔke' *Yesu ki ye: «Yonbdaan, n li paan aʼbo, ama cère ń kun kí tì cɛ̀be nʼden yaab ŋɔ.» 62 Nɛ *Yesu tɔke' uʼmɔ ki ye: «Wà kɛ ŋa teke' Uwien ya tuonl tinɔjɛr tule la, wa kpɛ wɔ ń sɔn Uwien ya bɛl ni ya tuonl.»

10

Yesu sɔn' uʼpanpaankaab pilole nin bile

1 Ni ya puoli bó nɛ Yonbdaan *Yesu liɛbe' ki gɛ̀nde' binib pilole nin bile*, ki sɔn' bɛ, bilele bɛ ń liere kí jo wɔn bugbɛn li jo idu yà kɛ ni nnɔ. 2 Nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Tijier ben' ki yɛbe, ama bà li taan tù ŋa yɛbe. Nɛn bo gbáan mɛn ukpɛdaan wɔ ń sɔn bitonsɔnb bɛ ń tì taan uʼjier. 3 Li joh mɛn. N sɔnh nɛ ma nɔ, ni li te tɛn mupebumu nɛ te ikɛ̀r ya siik ni. 4 Ni la tuke likbu, ki la tuke kɔl, ki la taa tacaan, ki la fuonde nil sɛn ni. 5 Ni kɔn' iden yà la, ní kpiɛ kí fuonde iden nnɔ ya nib kí ye: ‹Li te mɛn uyɛnduɔn ni.› 6 Unil te niʼsaan ki nuunh uyɛnduɔn la, u li lɛ niʼyɛnduɔn nnɔ. Nnɔ ŋa ñí la, niʼyɛnduɔn nnɔ li juore niʼyu nɛ. 7 Ní li te i ya den, ki la lèbre dentɔ, kí li jinh ki ñuh bi dienh nɛ nà, kimɛ utonsɔnl kɛ kpɛ bɛ ń li pɛ̀h wɔ nɛ. 8 Ni kɔn' udu wà ni, bi teke' nɛ la, ní li jinh bi li de nɛ nà, 9 kí li buuh biwiɛnb bà te niʼsaan, kí li tɔkeh bɛ ki teh Uwien ya bɛl nɛkn' bɛ ŋɔ. 10 Ama ni kɔn' udu wà ni, ba teke' nɛ la, jo mɛn binib taakeh nà saan kí tì tɔke bɛ kí ye: 11 ‹Niʼdu wuu ya tɛngunku kùa mɔnɔn tɛbn' tiʼtàan bo nɔ, ti pipre' kun nɛ kí wiɛ niʼbo. Ama ní nín li bɛn kí ye Uwien ya bɛl nɛkn' nɛ ŋɔ.› 12 *Yesu tí tɔke' bɛ ki ye: ‹N tɔkeh nɛ nɛ, lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ, binib nnɔ ya tudɛre li cɛn Sodɔm† yaab yu.› »

Idu yà ŋa tuo' ki teke' Yesu ki jin'

(Matie 11:20-24)

13 *Yesu tí len' ki ye: «Korasinn yaabɛ, nì bre niʼbo. Bɛtsayida yaabɛ, nì bre niʼmɔ bo. Kimɛ ni laa' miyɔkm ya bont tà niʼbùol nɔ, Tir nin Sidɔn yaab mɔ bi là laa' tù la, bi bi tien' tɛn bi kɛ mikuum nɛ, kí pùnpùkn mifɛntɛm ŋɔ kí wuɔn kí ye bi lèbre' biʼtetem nì wuɔke'. 14 Lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ, ni ya tudɛre li cɛn Tir nin Sidɔn yaab yu. 15 Ninbi Kapɛrnawum yaabɛ, ni maaleh ki teh Uwien li duon nɛ paaki nɛ-ɛɛ? U li jiin nɛ kutɛnkpiiku ni nɛ.»

16 *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Wà cengeh niʼgbɛr la, u cengeh nʼyaar nɛ. Wà nɛn nɛ la, u nɛn min nɛ. Wà nɛn nni la, u nɛn wà sɔn' nni ní nɛ.»

Yesu ya panpaankaab pilole nin bile nnɔ liɛbe' ní

17 *Yesu ya panpaankaab pilole nin bile nnɔ liɛbe' ní nin uyɛnsɔnge, ki tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, isɛnpol mɔnɔn tuonh tiʼñɔbu bó nɛ aʼyel bo.» 18 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N laa' *Satan cere' kutaaku bo tɛn utɛmɛknde ki lá lu'. 19 Liike mɛn, n de' nɛ mituɔm ní li taanh iwɛ nin inɛn bo, kí li ŋmɔbe mituɔm ki cɛn' unɛnnɛnd ya tuɔm kɛ. Bonn ŋa ń tien nɛ. 20 La li poknh mɛn isɛnpol tuo' niʼñɔbu bó ma nnɔ bo, ama li poknh mɛn Uwien kɛle' niʼyel paaki bó ma nnɔ bo.»

Yesu ye wɔn bo ŋa ñí la, uba ŋa ń fre kí bɛnde Uwien

(Matie 11:25-27; 13:16-17)

21 U ya yo nɛ *Mifuoñaanm cère' *Yesu ya yɛnm sɔnge cɛɛn nɛ u len' ki ye: «Baa, sin kutaaku nin kitink ya Yonbdaan, a bɔle' tibont tà biyɛnfodɛnb nin bibɛnbɛnb nnɔ, a taa' tù ki wuɔn' biwaab nɛ. Nɛn bo nɛ n pɛ̀keh ŋɛ. Imɔ̀n, Baa, a yíe nɛ ki tien' nnɔ.»

22 *Yesu tí len' ki ye: «NʼBaa nɛ taa' tibont kɛ ki ŋukn' nni. NʼBaa ŋa ñí la, uba ŋa bɛn min uʼBijɛ yé udaan wà. Min uʼBijɛ ŋa ñí la, uba mɔ ŋa bɛn nʼBaa yé udaan wà. Binib bà n yíe' ki taa' nʼBaa ki wuɔn' bɛ nnɔ mɔ bɛn u yé udaan wà.»

23 Nɛ ki jiɛbe' ki liike' uʼpanpaankaab, ki tɔke' bɛn baba ki ye: «Niʼnunbu laa' nà nɔ, Uwien ya mɔnm te niʼbo. 24 N tɔkeh nɛ nɛ, *Uwien ya ñɔbonsɔknb nin bibɛrb ligol là yíe bɛ ń lɛ ni lɛnh nà nɔ, nɛ ka laa' nɛ̀. Bi là yíe bɛ ń cii ni ciih nà nɔ, nɛ ka cii' nɛ̀.»

Samari ya jɛnimɔ̀n uba ya gbɛr

25 Nɛn saan nɛ bà bɛn *yiko mɔnmɔnm nnɔ ya uba fii' ki sere' ki nuunh wɔ ń biike *Yesu nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Uwɔnwɔknlɔ, n li tien mila kí lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm-i?» 26 Nɛ *Yesu niire' wɔ ki ye: «Bɛ kɛle' *Yiko ya gbɔnku ni? A kàanh bɛ len-i?» 27 Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Li yíe aʼYonbdaan Uwien nin aʼfɛ̀l kɛ nin aʼtetem kɛ nin aʼtuɔm kɛ nin aʼyɛnmaale kɛ, kí li yíe aʼtɔ mɔ tɛn a yíe aʼba ma bo.» 28 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «A jiin' mɔnmɔnm. Li teh nnɔ kí lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm.»

29 Ama u yíe wɔ ń wuɔn kí ye u cuube ma nnɔ, nɛ ki tí niire' *Yesu ki ye: «Ŋmɛ nɛ nín yé nʼtɔ?» 30 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Ujɛ uba nɛ là ñɛn' Yerusalɛm ki joh Seriko bó, ki tì lu' idukond ya nuɔ ni. Idukond nnɔ fie' uʼwɛnt kɛ, ki ñi' wɔ u tì benh wɔ ń kpo, nɛ ì siere' ki dàan' wɔ. 31 Nibonn yaam, utɔtuɔrkɛ uba mɔ kpe u ya sɛn ki lá lɛke' uʼbo, nɛ ki lɔke' ki gɛ̀bre'. 32 Nì te pupuki, nɛ Lefi ya bol ya nil uba mɔ kpe u ya sɛn ki mɔ lá lɛke' uʼbo, nɛ ki mɔ lɔke' ki gɛ̀bre'. 33 Ama Samari ya nil uba mɔ là joh usɛn ki tì baa' niʼsaan ki laa' wɔ, nɛ ki muɔ' wɔ micɛcɛkm cɛɛn. 34 U cuon' ki nɛkn' wɔ, ki taa' midaam mà bi yih mɛ̀ fɛn nnɔ ki sɔsɔkre' uʼgbìɛn, ki taa' mikpɔm ki tentien' yɛ̀, ki taa' tikpɛlcɛr ki lòlòle' yɛ̀, ki taa' wɔ ki jɛkn' wɔn bugbɛn ya ŋuun bo, ki taa' wɔ ki jon' ticɛndur tuba saan, ki tì liike' wɔ. 35 Kutaaku faa' nɛ u ñɛn' ilike ki de' ticɛndur nnɔ ya daan, ki tɔke' wɔ ki ye: ‹Liike nni wɔ. A ñɛn' ilike ki pukn' yii bó la, n lá liɛbe' ní la, min bugbɛn nɛ li pɛ̀ ŋɛ.› »

36 Nɛ *Yesu niire' wà bɛn *yiko nnɔ ki ye: «A ya bùol bijɛb bita nnɔ ni, ŋmɛ nɛ yíe wà lu' idukond ya nuɔ ni nnɔ?» 37 Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Wà muɔ' wɔ micɛcɛkm nnɔ.» Nɛ *Yesu ye: «Li joh ki mɔ ń tì ń li teh nnɔ.»

Yesu jon' ki tì fuonde' Mart nin Mari

38 *Yesu nin uʼpanpaankaab te usɛn ni ki joh ma nnɔ nɛ ki tì baa' udu uba ni, nɛ upii uba teke' wɔ uʼden, bi yih wɔ Mart. 39 U ŋmɔbe ninsɛ uba, bi yih wɔ Mari. Mari nnɔ baa' ki lá kɛ̀le' Yonbdaan *Yesu saan, ki cengeh uʼgbɛr. 40 Ama Mart wɔn ya nun mɔ́n tijier ya tienm bo nɛ. Nɛn bo nɛ u kpiere' ní ki lá tɔke' *Yesu ki ye: «Yonbdaan, nʼninsɛ cɛ̀be' min baba nɛ itùon nɛ nà teh ŋɛ niba? Tɔke wɔ wɔ ń tore nni-a!» 41 Nɛ Yonbdaan tɔke' wɔ ki ye: «Mart, Mart, a cère' aʼnun mɔ́n tibont tà yɛbe bo nɛ, nɛn nɛ cère' a jieh. 42 Ama nibonn niba kpein nɛ yé nibonmɔ̀nn. Mari wɔn gɛ̀nde' nɛn nɛ. Uba ŋa ń fie nɛ̀ uʼsaan.»

11

Yesu wɔkn' uʼpanpaankaab bi li kàareh ma bo

(Matie 6:9-13; 7:7-11)

1 Lidaali liba nɛ *Yesu te niba saan ki kàareh. U kàare' ki tì gben', nɛ uʼpanpaankaab ya uba tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, San wà siih binib Uwien ya ñunm wɔkn' uʼpanpaankaab bi li kàareh ma bo nɛ, aʼmɔ ń wɔkn tɛ ti li kàareh ma bo.» 2 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Ni kàareh la, ní li teh:

‹TiʼBaa,

cère binib kɛ ń li boh aʼyel,

cère' aʼbɛl ń baa ní,

3 Li dienh tɛ daanl kɛ daanl ya wentunl ya jier.

4 Fère tɛ tiʼbiɛre, kimɛ tiʼmɔ fèreh bà kɛ biih tɛ nnɔ nɛ.

La cère tí lu mibiikm ni.› »

5 *Yesu tí tɔke' bɛ ki ye: «Tɛntɛn, niʼni uba ń li ŋmɔbe jɔ, nɛ uʼjɔ nnɔ ń baa uʼden kuyɔku ya siik kí len kí ye: ‹Nʼjɔ, kpende nni kpɔnɔ uta, 6 kimɛ nʼjɔ uba nɛ ñɛn' usɛn ki baa' nʼden, nɛ ma ŋmɔbe jier ń de wɔ.› 7 Nɛ uʼjɔ nnɔ ń jiin kuduku ni ki ye: ‹La ŋmɔbe nni yɛnŋaabe, min nin nʼbumu kɛ duɔn' ki piin'-a, ma ń fre kí fii kí de ŋɛ.› 8 N tɔkeh nɛ nɛ, wa ń fii kí de wɔ kujɔtieku bo mɔnɔn la, u li fii kí de wɔ u yíe nà kɛ, u gbien' wɔ uyɛnŋaabe ma nnɔ bo. 9 Nɛn bo nɛ n tɔkeh nɛ, li miɛh mɛn, bi li pu nɛ; li nuunh mɛn, ni li lɛ; li ñih mɛn kunagɛnku, bi li pìire. 10 Kimɛ wà kɛ miɛh la, bi punh wɔ nɛ. Wà kɛ nuunh la, u lɛnh nɛ. Wà kɛ mɔ ñih kunagɛnku la, bi pìireh nɛ. 11 Niʼni uba ya buk miɛ' wɔ ujɛn la, u li de kɛ̀ uwɛ-ɛɛ?* 12 Bii kì miɛ' wɔ lijènl la, u li de kɛ̀ unɛn-ii? 13 Ninbi bibiɛrdɛnb, ni bɛn ki dienh niʼbumu nà mɔn la, bɛ li tien niʼBaa wà te paaki bó ŋa ń cère *Mifuoñaanm ń jiire ní binib bà miɛh wɔ mɛ̀ nnɔ bo!»

Biba ye Yesu ŋmɔbe Bɛlsebul ya tuɔm nɛ

(Matie 12:22-30; Mark 3:20-27)

14 Ujɛ uba nɛ là te usɛnpol cère' uʼlɛnl tɛbe. *Yesu ŋɔre' usɛnpol nnɔ uʼsaan, nɛ u ji freh ki lienh. Nì bɛke' linigol cɛɛn. 15 Ama biʼni biba lienh ki teh u taah isɛnpol ya ciɛn Bɛlsebul ya tuɔm nɛ ki ŋuɔh isɛnpol binib saan.

16 Bitɔb mɔ yíe bɛ ń biike wɔ, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye wɔ ń tien miyɔkm ya bonn nà li wuɔn kí ye uʼtuɔm ñɛn' Uwien saan nɛ. 17 Ama u bɛn biʼyɛnmaale ma nnɔ nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Libɛl là kɛ ya nib bore' tɔb ki kɔnh biʼŋmiɛl ni la, libɛl nnɔ li juore fɛnm nɛ, nɛ liʼnib ya dur ń lulu tuʼtɔr bo. 18 Ni lienh ki teh n taah isɛnpol ya ciɛn Bɛlsebul ya tuɔm nɛ ki ŋuɔh isɛnpol binib saan bii ba? *Satan ya nib tɔh lituɔl biʼŋmiɛl ni la, uʼbɛl li tien mila ka ń juore fɛnm-i? 19 Ni ye min taah isɛnpol ya ciɛn Bɛlsebul ya tuɔm nɛ ki ŋuɔh isɛnpol binib saan la, niʼyaab taa' ŋmɛ ya tuɔm ki ŋuɔh isɛnpol binib saan? Niʼyaab teh ma bo nɛ li wuɔn kí ye na ŋmɔbe mɔ̀n. 20 Ama min taa' Uwien ya tuɔm nɛ ki ŋuɔh isɛnpol binib saan. Nɛn nɛ wuɔn' ki ye *Uwien ya bɛl baa' ní niʼsaan.

21 «Ufɛfaa bɛ̀le' uʼjɛkɔnwɛnt, ki kɛ ki gu uʼden la, niba ŋa ń tien uʼfaal. 22 Ama wà mɔ faa ki cɛn' wɔn pi' wɔ ki faake' nin wɔ la, u li fie uʼjɛkɔnwɛnt tà u du tuʼbo nnɔ kɛ, kí fie uʼfaal mɔ kí gbigbiire binib.

23 «Wà kɛ ŋa se nʼciɛk bó la, u nɛn nni nɛ. Wà kɛ ŋa taakeh ki toreh nni la, u kpiɛndeh nɛ.»

Isɛnpol liɛbe' unil saan la, nì bre uʼbo ma bo

(Matie 12:43-45)

24 «Usɛnpol siere' ki dàan unil la, u cuonh ki lindeh kupenpelku ni nɛ, ki nuunh u li kɛ̀le nà saan kí fuore. U tì luo' la, nɛ wɔ ń ye u li liɛbe kí tì ŋɛkn u là siere' ki dàan wà nnɔ nɛ. 25 U li liɛbe ní kí lɛ bi tùɔre' ki ŋɛ̀ŋɛ̀re' uʼkɔnkuɔn nnɔ, ki tien' tibonmɔnmɔnt len. 26 Nɛn saan nɛ u li jo kí tì taa ní isɛnpol ilole yà bre ki cɛn' wɔn, iʼkɛ ń lá ŋɛkn unil nnɔ kí li te, kí cère wɔ ń juore fɛnm kí cɛn u là te mikpiɛkm ma bo.»

Uwien ya mɔnm li te binib bà bo

27 *Yesu laan biɛ ki lienh, nɛ upii uba len' ufaa bo linigol nnɔ ni ki ye: «Upii wà maa' ŋɛ ki ŋaan' ŋɛ nnɔ Uwien ya mɔnm te uʼbo.» 28 Nɛ *Yesu ye: «Binib bà cengeh Uwien ya gbɛr, ki boh tù nnɔ, Uwien ya mɔnm te bɛn bo nɛ.»

Bi yíe Yesu ń tien miyɔkm ya bonn

(Matie 12:38-42)

29 Binib taakeh *Yesu saan ki yɛbreh, nɛ u len' ki ye: «Fɛnfɛnnɔ ya nib biɛ yé bibiɛrdɛnb nɛ, ki nuunh bɛ ń lɛ miyɔkm ya bonn. *Uwien ya ñɔbonsɔknl Sonas ya yɔkm ya bonn baba ŋa ñí la, ba ji li lɛ yɔkm ya bontɔnn niba. 30 Uwien là tien' Sonas nà nnɔ là yé kudìɛku nɛ Ninif yaab bo. Nnɔ nɛ, u li tien Unil ya Bijɛ nà nnɔ mɔ li yé kudìɛku fɛnfɛnnɔ ya nib bo. 31 Uwien li bu binib tibuur lidaali là nnɔ, Seba ya piibɛr li fii kí biin fɛnfɛnnɔ ya nib, kimɛ u là ñɛn' ní fɔnfɔkm nɛ wɔ ń lá cenge Salomɔn ya yɛnfogbɛr. Ama unil uba te niɛ saan nɔ ki cɛn' Salomɔn. 32 Uwien li bu binib tibuur lidaali là nnɔ, Ninif ya nib mɔ li fii kí biin fɛnfɛnnɔ ya nib, kimɛ Sonas là tɔke' bɛ Uwien ya gbɛr, nɛ bi lèbre' biʼtetem. Ama unil te niɛ saan nɔ ki cɛn' Sonas.»

Inun yé tigbɛnɛnt ya frl nɛ

(Matie 5:15; 6:22-23)

33 «Uba ŋa ń sɛ frl kí taa lɛ̀ kí bɔle bii kí taa kusɛnku kí cubn liʼbo, ama u li taa lɛ̀ kí tuɔn likpɛnkpɛnl bo nɛ ŋɔ bà kɛ kɔh ní iden ni ń li lɛnh. 34 Aʼnunbu yé aʼgbɛnɛnt ya frl nɛ. Aʼnun mɔn la, aʼgbɛnɛnt kɛ te kuwenwenku ni nɛ. Aʼnun ŋa mɔn la, aʼgbɛnɛnt kɛ te licinñunl ni nɛ. 35 Nɛn bo, fìin kí liike kuwenwenku kùa te aʼbo nnɔ la li yé licinñunl-a! 36 Kuwenwenku wendeh ŋɛ, ka sìen' niba saan la, aʼgbɛnɛnt kɛ te kuʼni nɛ. Nì te tɛn lifrl là wien cɛɛn nɛ wendeh ŋɛ.»

Yesu biin' Farisiɛnmbɛ nin Yiko ya wɔnwɔknb

(Matie 23:1-36; Mark 12:38-40)

37 *Yesu len' ki gben', nɛ Farisiɛn uba yin' wɔ wɔ ń baa kí lá ji uʼden, nɛ u jon' Farisiɛn nnɔ den ki tì kɛ ki jinh. 38 Farisiɛn nnɔ laa' *Yesu jinh ka nire' ki paan' iyaajɛbok ye ma bo, nɛ nì cuo' wɔ miyɔkm. 39 Nɛ Yonbdaan tɔke' wɔ ki ye: «*Farisiɛnmbɛ, liike mɛn ni naan ma, ni ñikndeh ki cɛndeh isɛ̀n nin tiyer ya puoli nɛ, ama inasuyɛnmaale nin mibiɛrm nɛ gbe niʼfɛ̀l ni. 40 Ijɔr ninbi, na bɛn ki ye Uwien wà ñɛn' tibont tà ni lɛnh tù nnɔ, wɔn nɛ tien' unisaal ya fɛ̀l mɔ-ɔɔ? 41 Nɛn bo, taa mɛn ni ŋmɔbe tibont tà, kí pu bijiinb ŋɔ niʼbont kɛ la li ŋmɔbe jɔknt.

42 «Ninbi *Farisiɛnmbɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni gbiinh niʼninjo nin niʼgɔ̀nt nin niʼkpinfɛtɔr bolm piik nɛ, ki taah miba ki dienh Uwien, ama ka tɔnge ní li cuube, ka yíe Wien mɔ. Ni bi li teh nɛn nɛ, ki la sunde tibontɔr tà sìen' nnɔ mɔ bó.

43 «Ninbi *Farisiɛnmbɛ, nì bre niʼbo, kimɛ ni yíe ní li kaah binikpɛkpiɛkb ya kànkàan nɛ itáan ya dur ni, ki yíe binib ń li gbaandeh ki fuondeh nɛ mudaamu ni. 44 Nì bre niʼbo, kimɛ ni naan ikul yà bere' nib ŋa ji lɛnh yɛ̀, ki cuonh ki taanh iʼbo ka bɛn nɛ.»

45 Nɛ bà bɛn *yiko mɔnmɔnm nnɔ ya uba tɔke' wɔ ki ye: «Uwɔnwɔknlɔ, a lienh nnɔ ma nɔ, a sukreh tiʼmɔ nɛ-a!» 46 Nɛ *Yesu ye: «Ninbi bà bɛn *yiko mɔnmɔnm nnɔ, nì bre niʼmɔ bo, kimɛ ni cèreh binib tukeh itukkpɛkpiɛk nɛ ka toh niʼbugbɛn ń taa niʼnɔbil mɔnɔn kí mɛ yɛ̀. 47 Nì bre niʼbo, kimɛ ni mɛh *Uwien ya ñɔbonsɔknb bà là te uyo bo nnɔ ya kul nɛ, ki sunde'-a ki ye ni ya yaajɛb nɛ là ku' bɛ. 48 Ni teh nà nɛ wɔngeh ki teh ni tuo' niʼyaajɛb là tien' nà nnɔ nɛ, kimɛ bi là ku' *Uwien ya ñɔbonsɔknb, nɛ ninbi ji mɛh biʼkul. 49 Nɛn bo nɛ Uwien len' nin miyɛnfuom ki ye: ‹N li sɔn nʼñɔbonsɔknb nin bitondb biʼsaan. Bi li ku biʼni biba kí jɛ̀nde bitɔb.› 50 Nɛn nɛ li cère Uwien ń dɛre fɛnfɛnnɔ ya nib ya tub haali uŋɛndun ya cincinyo bi là ku' *Uwien ya ñɔbonsɔknb bà kɛ nnɔ bo ki lá tu fɛnfɛnnɔ, 51 kí cin Abɛl, ki tì baa' Sakari, wà bi là ku' wɔ Uwien ya duku ya luo bo nnɔ. N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, Uwien li dɛre fɛnfɛnnɔ ya nib ya tub binib nnɔ kɛ ya kuum bo.

52 «Ninbi bà bɛn *yiko mɔnmɔnm nnɔ, nì bre niʼbo, kimɛ na dienh nib sɛn bɛ ń bɛnde Uwien. Ninbi ŋa pɛ Uwien ya sɛn bo, nɛ ki piendeh binib bà yíe bɛ ń paan uʼbo nnɔ mɔ.»

53 *Yesu ñɛn' uyo wà nnɔ, nɛ *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ taa' uʼbo ubenpiebe nɛ ki niireh wɔ iniire tigbɛr kɛ ya bol bo, 54 ki nuunh bɛ ń dɛle kí cuo wɔ uʼlenm ni.

12

Li bɛn mɛn iñuɔn ilele ya nib bó

(Matie 10:26-27)

1 U ya yo nɛ binib itur itur taan' *Yesu saan, haali ki tì pɛbeh tɔb. Nɛ *Yesu cin' ki tɔkeh uʼpanpaankaab ki teh: «Li bɛn mɛn *Farisiɛnmbɛ ya kpɔnɔ ya ñɔke bó, bi yé iñuɔn ilele ya nib nɛ. 2 Niba ŋa te ki buɔ ŋɔ ka lá li ñɛ upaan bo. Tigbɛr tuba mɔ ŋa te ki juore' kí li buɔ ŋɔ ba lá li bɛnde tù. 3 Ni len' nà kɛ licinñunl ni la, bi li cii nɛ̀ kuwenwenku ni nɛ. Ni bunbe' nà litubl ni kudubenku bó nnɔ, bi li kpaande nɛ̀ kuduku ya paaki nɛ.»

Li fɛnge mɛn Uwien baba

(Matie 10:28-31)

4 «Ninbi bà yé nʼjɔtieb nnɔ, n tɔkeh ninbi nɛ: la fɛnge mɛn bà kuuleh tigbɛnɛnt, ka ji li fre kí tien niba kí pukn. 5 N li wuɔn nɛ udaan wà nì kpɛ ní li fɛnge wɔ. Li fɛnge mɛn Uwien. Wɔn nɛ li fre kí cère ní kpo nɛ ki ŋmɔbe mituɔm wɔ ń taa nɛ kí wiɛ umu wà ŋa ń kpiin ni. N tɔkeh nɛ nɛ, li fɛnge mɛn wɔn.

6 «Bi li fre kí kuɔre inuɔn iŋun iŋɛ nɛ? Nin nɛn kɛ ŋɔ Uwien ŋa ń sunde iʼni uba mɔnɔn bó. 7 Nɛn bo, la fɛnge mɛn, kimɛ ni cɛn' inuɔn ligol. Uwien bɛn haali niʼyur mɔnɔn ya ñɔbu.»

Li lienh binib ya nun bó ki teh a yé Yesu yɔ

(Matie 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 «N tɔkeh nɛ nɛ, wà kɛ lienh binib ya nun bó ki teh u yé nʼyɔ la, Unil ya Bijɛ mɔ li len Uwien ya tondb ya nun bó kí ye udaan mɔ yé uʼyɔ nɛ. 9 Ama wà kɛ lienh binib ya nun bó ki teh wa yé nʼyɔ la, nʼmɔ li len Uwien ya tondb ya nun bó kí ye udaan mɔ ŋa yé nʼyɔ. 10 Unil len' Unil ya Bijɛ bo fɛnfɛnm la, Uwien li fère wɔ. Ama unil suke' *Mifuoñaanm mɛn la, Uwien ŋa ń fère wɔ.

11 «Bi taa' nɛ ki jon' itáan ya dur ni bii tibuur ya ciɛnb saan bii udu ya ciɛnb saan bɛ ń bu nɛ tibuur uyo wà la, la nìin mɛn ni li len ma bo bii ni li len bà kí ñɛ len. 12 Kimɛ *Mifuoñaanm nɛ li cère ní bɛnde ni li len kí ye bà u ya yo.»

Ufàadɛnjɔr uba ya kpɛnjɛnm

13 Linigol nnɔ ni ujɛ uba tɔke' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa, tɔke nʼninjɛ kí ye wɔ ń gbiire tiʼbaa ya faal kí de nni n ya bó.» 14 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Ujɛ, ŋmɛ de' nni usɛn ń tùɔre niʼgbɛr bii ń gbiire nɛ niʼfaal-i?» 15 Nɛ ki tɔke' linigol nnɔ ki ye: «Li bɛn mɛn ki la cère niʼnun ń li fɔke lifaal bo, kimɛ unil ŋmɔbe lifaaciɛnl mɔnɔn la, na yé lɛn nɛ li cère wa ń kpo.»

16 Nɛ ki pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: «Ufàadaan uba nɛ là te uʼkpàan lùon' cɛɛn. 17 Nɛ u maaleh uʼfɛ̀l ni ki teh: ‹N li tien mila? Kimɛ ma ji ŋmɔbe ń li cùɔn nà saan nʼjier.› 18 Nɛ ki ye: ‹N li tien ma sɔ: n li we nʼbɔnbuɔn kɛ nɛ, kí mɛ icɛnciɛn, kí cùɔn nʼjier nin nʼbont kɛ, 19 nɛ kí ye n ŋmɔbe lifaal lì yɛbe ki li baa nni ibin ibin. Nɛn bo, n li fuoreh nɛ, kí li jinh, ki ñuh, ki poknh.› 20 Nɛn saan nɛ Uwien tɔke' wɔ ki ye: ‹Ujɔr sin, a li kpo kuñɔnku kuu kɛ. A taan' lifaal là kɛ nɔ, ŋmɛ ji li si lɛ̀?› 21 Unil wà kɛ nuunh lifaal ki dòkndeh, ka ŋmɔbe nà yé lifaal Uwien ya nun bó nnɔ yaam mɔ te nnɔ nɛ.»

La cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n tijier nin tiwɛngolkaar bo

22 *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Nɛn bo nɛ n tɔkeh nɛ ki teh ni la cère nɛ̀ ń li wiɛbe nɛ ni li tien ma kí li fuobe bo, ní li maaleh ki teh: ‹Ti li ji ba?› Ki la cère nɛ̀ ń li wiɛbe nɛ niʼgbɛnɛnt bo, ní li maaleh ki teh: ‹Ti li gole ba?› 23 Kimɛ limiɛl cɛn' tijier, nɛ tigbɛnɛnt mɔ cɛn' tiwɛngolkaar. 24 Maale mɛn kí liike ikankaan te ma bo. Ya koh, ka ceh, ka ŋmɔbe bɔnbuɔn, ka ŋmɔbe jieblibùol. Ama Uwien nɛ jindeh yɛ̀. Na nín cɛn' inuɔn-ii? 25 Niʼni ŋmɛ nɛ uʼnìinm ni, u li fre kí fɔkn uʼmiɛl waamu kí pukn-i? 26 Na nín li fre kí tien nibonwawaann ma nɔ, bɛ tien' ni nìinh tibontɔr bo? 27 Maale mɛn kí liike tisir puh ma bo. Ta loh kunkum, ka loh kpɛlcɛr mɔ. Ama n tɔkeh nɛ nɛ, ubɛr Salomɔn nin uʼfàaciɛnl kɛ wa là gole' kpɛlcɛr tù mɔn ki baa' mipuum nnɔ ya miba mɔnɔn. 28 Uwien cèreh timɔsir tà te kubaaku ni dinnɔ ki li wun teke umu puh mipúmɔnmɔnm la, bɛ li cère wa ń tien ninbi binib mimɔnm kí cɛn timuɔr-i? Niʼtekjim nɛ pɔre' nɛ. 29 Ninbi la cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n ni li ji bà nin ni li ñu bà bo, ki la cère iyɛnmaale ń li jɛ̀ndeh nɛ. 30 Kimɛ uŋɛndun yaab bà ŋa pɛ Uwien ya sɛn bo ya nun nɛ mɔ́n tu ya bont kɛ bo. Ama ninbi bɛn wɔn, niʼBaa Uwien bɛn ki ye ni ciɛke tù. 31 Nɛn bo, cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n *Uwien ya bɛl bo, u li taa tibont nnɔ kí pukn nɛ. 32 Kicɛkwawaak ya nibɛ, la fɛnge mɛn, kimɛ niʼBaa Uwien yíe ní li te uʼbɛl ni nɛ.»

Lifaal là ŋa ŋmɔbe gbenm

(Matie 6:19-21)

33 «Kuɔre mɛn ni ŋmɔbe nà, kí taa ilike nnɔ kí pu bijiinb, ŋɔ kí li ŋmɔbe muliksɔrmu mùa ŋa ń saa, kí li ŋmɔbe Uwien saan lifaal là ŋa ŋmɔbe gbenm. Nasu ŋa ń nɛkn nɛn saan, kuotuul mɔ ŋa te niʼsaan kí mɔ lɛ̀. 34 Kimɛ niʼfaal te nà saan la, niʼfɛ̀l mɔ dɔ nɛn saan nɛ.»

Bonde mɛn kí li gu Yonbdaan

35 «Li bondeh mɛn niʼba, ki la cère niʼfr ń kpíin. 36 Li te mɛn tɛn bitonsɔnb bà gu uyo wà biʼcɛnbaa ñɛn' upiikuɔn bó ki lá ñi' kunagɛnku la, bɛ ń pɔk kí pìire nnɔ. 37 Uwien ya mɔnm te bitonsɔnb bà biʼcɛnbaa li baa ki lɛ bà gɔh nnɔ bo. N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, u li taa uʼtonsɔnkpɛlcɛr kí gole kí cère bɛn nɛ ń kɛ̀le, wɔn ń taa tijier kí gbiire bɛ. 38 U baa' kuyɔku ya siik bii ukuojɛmuɔyo mɔnɔn ki laa' bi bonde' la, Uwien ya mɔnm te biʼbo. 39 Ni bɛn ki ye ududaan bi bɛn uyo wà unasu li baa la, wa bi li cère nasu ń kɔ uʼden. 40 Niʼmɔ ń bonde kí li gu, kimɛ uyo wà na maaleh ki teh Unil ya Bijɛ li baa ní nnɔ, u ya yo nɛ u li baa.»

Utonsɔnl wà mɔn nin wà bre ya gbɛr

(Matie 24:45-51)

41 Nɛn saan nɛ Piɛr niire' *Yesu ki ye: «Yonbdaan, a pɔn' tinbi nɛ mikpɛnjɛnm miɛ bii a pɔn' mɛ̀ binib kɛ nɛ?» 42 Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «U lɛ tonsɔnl ba nɛ ŋmɔbe mibɛnm uʼcɛnbaa du uʼbo? Wɔn si: wà ya cɛnbaa li de wɔ ticiɛnt wɔ ń li likeh uʼtonsɔntɔb, kí li loh bɛ tijier uyo wà nì kpɛ nɛ. 43 Utonsɔnl nnɔ ya cɛnbaa baa' ki laa' u sɔnh lituonl nnɔ liʼdonbó la, Uwien ya mɔnm li te utonsɔnl bugbɛn bo. 44 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, uʼcɛnbaa li de wɔ ticiɛnt wɔ ń li likeh uʼbont kɛ. 45 Ama nʼba la, utonsɔnl nnɔ li maale uʼyɛnm ni kí ye uʼcɛnbaa li wuɔke, nɛ kí cin kí li ñih uʼtonsɔntɔb, bijɛb nin bipiib kɛ, kí li jinh, ki ñuh ki yibeh. 46 Utonsɔnl nnɔ ya cɛnbaa li baa ní lidaali là nin uyo wà wa maaleh ki teh u li baa, nɛ kí bien uʼgbɛn cɛɛn, kí cère wɔ ń lɛ bà ŋa tuo' Uwien ya ñɔbu bó li lɛ utudɛre wà nnɔ.

47 «Utonsɔnl wà bɛn uʼcɛnbaa yíe ma, ka bonde' bonn, ka tien' uʼcɛnbaa yíe ma la, bi li bien u ya gbɛn nɛ kí gbien. 48 Ama utonsɔnl wà ŋa bɛn uʼcɛnbaa yíe ma, ki sɔnh lituonl là kpɛ bɛ ń ñì wɔ mɔnɔn la, bi li ñì wɔ waamu nɛ. Nɛn bo nɛ bi de' wà nì yɛbe la, bi niireh wɔn nɛ bi de' wɔ nà nnɔ bó ki gbiekeh. Bi guun' wà tibont tù yɛbe la, bi niireh wɔn nɛ tuʼbó ki gbiekeh.»

Na yé ñɔkpaan, nì yé umaapàare nɛ

(Matie 10:34-36)

49 «N tuke umu nɛ ki lá wiɛ' kitink bo, nɛ n bi yíe wù ń pɔk kí teke nɛ. 50 N li jɛ̀nde kí tì kɛnde. Ma jɛ̀nde' ki tì gben' la, nʼyɛnm ŋa ń duɔn. 51 Ni maaleh ki teh n tuke uñɔkpaan nɛ ki baa' uŋɛndun wuu ni-ii? Na te nnɔ, n tɔkeh nɛ nɛ, n tuke umaapàare nɛ ki baa'. 52 Kimɛ fɛnfɛnnɔ kí taa kí li joh, binib biŋun te iden iba la, bi li pàare tɔb. Bita li nɛn bile, bile nnɔ mɔ li nɛn bita.

53 Bibaa li nɛn uʼbijɛ,

uʼbijɛ mɔ li nɛn wɔ;

binaa li nɛn uʼbisɛ,

uʼbisɛ mɔ li nɛn wɔ;

upii li nɛn uʼyaabisɛ,

uʼyaabisɛ mɔ li nɛn wɔ.»

Binib ŋa ciih Uwien teh tibont tà fɛnfɛnnɔ nɔ ya tingi

(Matie 16:2-3)

54 *Yesu tɔke' linigol nnɔ ki ye: «Ni laa' titɛwɔlgbɔnt te nintuɔli bó la, ni pɔk tɔkeh ki teh: ‹utaa li nii nɛ›, nɛ wɔ ń nii. 55 Mitafaam ñɛn' unɔgɛn bó ní la, ni tɔkeh ki teh kutòntònku li cùun, nɛ kù ń cùun. 56 Ninbi iñuɔn ilele ya nibɛ, ni freh ki sekndeh ki bɛndeh kutaaku nin kitink ya bont teteh ma bo, bɛ tien' na fre' ki sekn' ki bɛnde' Uwien teh tibont tà fɛnfɛnnɔ nɔ ya tingi?»

A bii' unil la, cuo uʼdunl tonm

(Matie 5:25-26)

57 «Bɛ tien' ninbi bugbɛn ŋa freh ki maaleh ki bɛndeh nà mɔn-i? 58 Sin nin unil ŋmɔbe mimaam, nɛ u tuke mɛ̀ kí jo tibuur la, cère ní gben mɛ̀ uyo wà ni laan te usɛn ni. Nnɔ ŋa ñí la, u li taa ŋɛ kí tì ŋukn tibuur ya ciɛn, uʼmɔ ń taa ŋɛ kí tì ŋukn lipɛkl ya ciɛn wɔ ń pɛkn ŋɛ. 59 N tɔkeh ŋɛ nɛ, ŋa tì pɛ̀n' ki gben' tibuur ya like la, ŋa ń ñɛ len.»

13

Lèbre mɛn niʼtetem

1 U ya yo nɛ binib biba baa' ki lá tɔke' *Yesu ki ye Galile yaab biba là te ki teh lituɔrl ki dienh Uwien, nɛ Pilat ku' bɛ. 2 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Ni maaleh ki teh Galile ya nib nnɔ là yé bibiɛrdɛnb ki cɛn' Galile ya nitɔb nɛ cère' bi jɛ̀nde' bɛ nnɔ-ɔɔ? 3 Na te nnɔ. N tɔkeh nɛ nɛ, na lèbre' niʼtetem la, niʼkɛ mɔ li kpo nnɔ nɛ.» 4 *Yesu tí len' ki ye: «Likpɛnkpɛnfɔfɔkrl là lu' ki ku' bijɛb piik nin biniin Silowe ni ma nnɔ, ni maaleh ki teh bi là teh ibiɛre ki cɛn' Yerusalɛm ya nitɔb kɛ nɛ-ɛɛ? 5 Na te nnɔ. N tɔkeh nɛ nɛ, na lèbre' niʼtetem la, niʼkɛ mɔ li kpo nnɔ nɛ.»

Busubu bùa ŋa lùonh ya kpɛnjɛnm

6 Nɛ ki pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: «Bukɛnkɛnbu buba nɛ là se ujɛ uba ya kpàabu ni. Nì tete nɛ u lá baa' wɔ ń liike bù lùon' bii bua lùon'-i? Nɛ ki laa' bua lùon'. 7 Nɛ u tɔke' uʼtonsɔnl wà gu bukpàabu nnɔ ki ye: ‹Ibin ita sɔ n baa' ma kɛ ń pùɔ ikɛnkɛn busubu buu bo la, ma lɛnh bonn. Gɛ bù, la cère bù ń ji ń li se ki teknh kitink ya sensenm fɛnm.› 8 Nɛ utonsɔnl nnɔ tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, dàan bù libinl liɛ nɔ, ń gbii buʼñiɛl, kí nuun tiwɛnt ya bint kí tien bù. 9 Nʼba la, libinl là we ní nɔ, bù li lùon. Bua lùon' la, á ji ń gɛ bù.› »

Yesu cère' upii uba faake' Saba ya daali

10 *Saba uba ya daali nɛ *Yesu te Sufmbɛ ya taanl ya duku kuba ni, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr. 11 Ki laa' upii uba mɔ te len, usɛnpol ŋaake wɔ, ki tien' wɔ uwiɛn ibin piik nin iniin, u bɔ ka freh ki yaareh. 12 *Yesu laa' wɔ, ki yin' wɔ, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Upii, a laa' aʼba,» 13 ki taa' uʼnuɔ ki paan' uʼbo, nɛ u yaare' i ya tàan bo, ki cin' ki pɛ̀keh Uwien.

14 *Yesu cère' upii nnɔ faake' *Saba ya daali ma nnɔ nɛ litaanl ya duku nnɔ ya ciɛn ya benku ni ben' nɛ u tɔke' linigol nnɔ ki ye: «Ni ŋmɔbe iwien iluob nɛ ní li sɔnh itùon. Ni li bàareh i ya wien nɛ u buuh nɛ, na yé *Saba ya daali nɛ ni li bàareh u buuh nɛ.»

15 Nɛ Yonbdaan *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Ninbi iñuɔn ilele ya nibɛ, niʼni ŋmɛ ŋa ñɛndeh uʼnɛ bii uʼŋuun *Saba ya daali ki tì ñundeh? 16 Upii wuɔ yé *Abraham ya yaabil nɛ, nɛ *Satan cère' u bun ibin piik nin iniin ka ń fre kí yaare. Ma bi li cère wɔ ń faake *Saba ya daali bii?» 17 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ nɛ ifɛ cuo' binib bà kɛ niɛh nin wɔ miniɛm nnɔ. Ama linigol nnɔ kɛ ya yɛnm sɔnge' u tien' miyɔkm ya bont tà kɛ nnɔ bo.

Mibim mà ñilke ya kpɛnjɛnm

(Matie 13:31-32; Mark 4:30-32)

18 Nɛn saan nɛ *Yesu ye: «Uwien ya bɛl naan ba? N li taa ba kí nɛnge lɛ̀? 19 Lì naan mibim mà bi yih mɛ̀ mutaar ujɛ uba taa' ki bule' uʼkpàabu ni nɛ. Mì pɛn' ki kpére' ki tɔn' isigben, nɛ inuɔn tereh iʼbo ki kɔh.»

Kpɔnɔ ya ñɔke ya kpɛnjɛnm

(Matie 13:33)

20 *Yesu tí ye: «N tí li taa ba kí nɛnge Uwien ya bɛl-i? 21 Lì naan kpɔnɔ ya ñɔke wà upii uba bun' kpɔnɔyom mà dindin, ki taa' wù ki tien' len, kpɔnɔ nnɔ kɛ nuule' nɛ.»

Ni li ñɛ bunañɔbu bùa kí kɔ

(Matie 7:13-14, 21-23)

22 *Yesu joh Yerusalɛm, nɛ ki ñɛh iducɛnciɛn nin iduwawaale ni ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr. 23 Nɛ udaan uba niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, bà li ŋmɛre ŋa yɛbe nɛ-ɛɛ?» Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: 24 «Cère mɛn niʼnun n li mɔ́n ní ñɛ bunañɔbu bùa wiɛbe kí kɔ. N tɔkeh nɛ nɛ, kimɛ binib bà yɛbe li nuunh bɛ ń ñɛ bù kí kɔ ka ń fre. 25 Uyo uba ududaan lá li fii kí pìin bunañɔbu, nɛ ni juore' kí li se saali ki ñih kunagɛnku ki teh: ‹Yonbdaan, pìire tɛ bunañɔbu.› U li tɔke nɛ kí ye: ‹Ma bɛn ni yé nà bó yaab.› 26 Nɛn saan nɛ ni li lienh ki teh: ‹Tinbi nin sin nɛ là taakeh ki jinh ki ñuh. A là te tiʼdu ya sɛnjɛ ni nɛ ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr.› 27 Nɛ wɔ ń tɔke nɛ kí ye: ‹N tɔkeh nɛ nɛ, jɛnde mɛn nʼsaan, ma bɛn ni yé nà bó yaab. Ninbi, niʼkɛ teh nà bre nɛ.› 28 Nɛn nɛ cère' bi li juon nɛ saali, ní li muɔh ki ŋmɔnh iñɔgbɛn uyo wà ni li lɛ *Abraham nin *Isaak nin Sakɔb nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛ te Uwien ya bɛl ni nnɔ. 29 Binib li ñɛ lɛnpuoli bó ní nin nintuɔli bó ní nin ikɛle kɛ ní kí lá kɛ̀le kí ji tijier Uwien ya bɛl ni. 30 Nnɔ nɛ bà paan' puoli ya biba lá li liere usɛn. Bà mɔ liere' usɛn ya biba lá li paan puoli.»

Yesu kpìɛndeh Yerusalɛm bo

(Matie 23:37-39)

31 U ya yo nɛ *Farisiɛnmbɛ biba nɛkn' *Yesu ki tɔke' wɔ ki ye: «Siere libùol liɛ kí li joh, kimɛ Herod yíe wɔ ń ku ŋɛ nɛ.» 32 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ kí ye: «Li joh mɛn kí tì tɔke u ya tiibe ki ye: ‹Dinnɔ n ŋuɔh isɛnpol binib saan, ki cèreh biwiɛnb faakreh, ki tí li wun tien nnɔ wenli mɔ, nɛ nʼtuonl ń gben wienta daali.› 33 Ama n li cuon dinnɔ nin wenli nin daalibó nɛ kí baa Yerusalɛm, kimɛ na kpɛ *Uwien ya ñɔbonsɔknl ń kpo niba saan, ki kɛnde' Yerusalɛm ni.»

34 Nɛ ki ye: «Yerusalɛm, Yerusalɛm, a kuuleh *Uwien ya ñɔbonsɔknb, ki yèkreh u sɔnh binib bà aʼsaan nnɔ itɛn ki kuuleh bɛ. Uyo kɛ n là yíe ń taan aʼnib nʼba saan tɛn ukuoñɔ taakeh uʼbumu uʼfiɛbe ni ma bo, nɛ ba tuo'. 35 Liike mɛn Uwien sɛln' nɛ niʼkɔnkuɔn ma. N tɔkeh nɛ nɛ, na ji li lɛ nni, kí tì baa uyo wà ni li len kí ye: ‹Uwien ya mɔnm ń li te wà we ní Yonbdaan ya yel bo nnɔ bo.› »

14

Yesu cère' uwiɛn uba faake' Saba ya daali

1 *Saba uba ya daali nɛ *Yesu jon' *Farisiɛnmbɛ ya ciɛn uba den wɔ ń tì ji tijier, nɛ binib bà te niʼsaan nnɔ sieke wɔ. 2 Ujɛ uba mɔ te niʼsaan ki se *Yesu ya nun bó uʼgbɛnɛnt cɔncuɔn', 3 nɛ *Yesu niire' bà bɛn *yiko mɔnmɔnm nnɔ nin *Farisiɛnmbɛ ki ye: «Unil ŋmɔbe usɛn wɔ ń buu biwiɛnb *Saba ya daali bii wa ŋmɔbe?» 4 Bi ŋmin, nɛ *Yesu mɛ' ujɛ nnɔ ki cère' u faake', nɛ u cɛ̀be' wɔ u bure'. 5 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Niʼni ŋmɛ ya buk bii uʼnɛ lu' liñunbunl ni *Saba ya daali la, wa ń ñɛn wɔ i ya tàan bo?» 6 Nɛ ba fre' ki jiin' wɔ uʼniire nnɔ.

Yesu tɔkeh binib ukànkàan ya gbɛr

7 *Yesu laa' bi yin' binib bà tijier ya jim nnɔ gɛ̀ndeh binikpɛkpiɛkb ya kànkàan ki kaah, nɛ u pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: 8 «Unil yin' ŋɛ upiikuɔn ya jier ya jim la, la jo kí tì kɛ̀le binikpɛkpiɛkb ya kànkàan. Nba la, u yin' uba mɔ u cɛn' ŋɛ uʼmɔ ń lá baa ní, 9 nɛ wà yin' niʼkɛ bile nnɔ ń baa kí lá tɔke ŋɛ kí ye: ‹Cère ujɛ wuɔ ń kɛ̀le a kɛ nà saan nɔ.› Nɛ a fii kí tì kɛ̀le puoli bó nin ifɛ. 10 Nɛn bo, unil yin' ŋɛ tijier ya jim la, jo kí tì kɛ̀le puoli bó, ŋɔ wà yin' ŋɛ nnɔ lá baa' la, wɔ ń tɔke ŋɛ kí ye: ‹Nʼjɔ, dɛn inun bó ní.› Nɛn saan nɛ nì li yé aʼbo ukpiɛke sin nin bà kɛ jinh tijier nnɔ ya nun bó. 11 Kimɛ wà kɛ kpiɛkreh uʼba la, Uwien li yuɔn wɔ. Wà kɛ jiindeh uʼba tingi la, Uwien li kpiɛke wɔ.»

12 Nɛ *Yesu tɔke' wà yin' wɔ tijier ya jim nnɔ ki ye: «A ye á yin binib tijier ya jim la, la yin aʼjɔtieb, ki la yin aʼninjiɛb, ki la yin a kpi nin bà, ki la yin aʼkɔnkuɔnlieb bà yé bifàadɛnb, kimɛ biʼmɔ li fre kí yin ŋɛ á ji kí jiin. 13 Ama a ye á yin binib tijier ya jim la, yin bijiinb nin itɛjenb nin iwɔ̀b nin ijùɔn. 14 Uwien ya mɔnm li te aʼbo, kimɛ bɛn ŋa ŋmɔbe niba bɛ ń jiin ŋɛ. Uwien nɛ li su ŋɛ uyo wà u li cère binimɔ̀nb ń mɛkre bitɛnkpiib ni nnɔ.»

Tipiikuɔnjier ya kpɛnjɛnm

(Matie 22:1-10)

15 Wɔn nin binib bà jinh tijier nnɔ ya uba cii' u len' ma bo nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Bà li ji tijier Uwien ya bɛl ni nnɔ, Uwien ya mɔnm te biʼbo.» 16 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Ujɛ uba nɛ là tien' tijier tù yɛbe, ki yin' binib ligol bɛ ń baa kí lá ji. 17 Tijier nnɔ ya jijiyo baa' nɛ u sɔn' uʼtonsɔnl u nɔn' ki tɔke' bɛ kí ye bɛ ń dɛn bi bonde' niʼkɛ ki gben'-a. 18 Nɛ biʼkɛ yìe', a li ye bi kpaan' iyɛ nɛ. Ukpiɛk ye: ‹Tien' nni kafala, ma ń fre kí baa, kimɛ n dɛ' bukpàabu nɛ ki yíe ń jo kí tì liike bù.› 19 Utɔ ye: ‹Tien' nni kafala, ma ń fre kí baa, kimɛ n dɛ' inajɛ piik nɛ ki yíe ń jo kí tì wɔkn yɛ̀.› 20 Utɔ mɔ ye: ‹N laan kuɔn' upii sɔ, nɛn bo nɛ ma ń fre kí baa.› 21 Nɛ utonsɔnl nnɔ liɛbe' uʼcɛnbaa saan, ki tì tɔke' wɔ biʼkɛ len' ma bo. Nɛn saan nɛ uʼcɛnbaa nnɔ ya benku ni ben', nɛ u tɔke' uʼtonsɔnl nnɔ ki ye: ‹Jo tontonm isɛnjɛ nin musɛnbumu ni, kí tì taa ní bijiinb nin itɛjenb nin ijùɔn nin iwɔ̀b, bɛ ń baa kí lá ji.› 22 Nɛ utonsɔnl nnɔ liɛbe' ní ki lá tɔke' uʼcɛnbaa ki ye: ‹Cɛnbaa, n tien' a ye ma nnɔ, ama mifɛnm biɛ ki sìen'.› 23 Nɛ uʼcɛnbaa tɔke' wɔ ki ye: ‹Nnɔ la, jo isɛn ni nin ikpàan ni, kí tì cɛ́kn binib bɛ ń baa ŋɔ nʼden ń gbe. 24 N tɔkeh nɛ nɛ, binib bà n là kpiɛ' ki yin' bɛ nnɔ uba mɔnɔn ŋa ń lèn nʼjier.› »

Dàan mɛn tibont kɛ kí paan Yesu bo

(Matie 10:37-38)

25 *Yesu joh ma nnɔ nɛ binib pɛ uʼbo ki yɛbe. U jiɛbe' ki liike' bɛ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: 26 «Unil baa' wɔ ń paan nʼbo, ka yíe nni ki cɛn' uʼnaa nin uʼbaa nin uʼpo nin uʼbumu nin uʼninjiɛb nin uʼninsiɛb nin uʼmiɛl mɔnɔn la, wa kpɛ wɔ ń li yé nʼpanpaankɛ. 27 Unil wà kɛ ŋa yuunh uʼdɔpɔnpɔn ki bukeh ki paakeh nʼbo la, wa ń fre kí li yé nʼpanpaankɛ. 28 Niʼni ŋmɛ nɛ yíe wɔ ń mɛ kuduku la, wa ń kpiɛ kí kɛ̀le kí bù kí liike uʼlike li baa bii ya ń baa? 29 Wà tien' nnɔ ŋɔ ki pu' kuduku nnɔ ka fre' ki mɛn' ki faa' kù la, binib bà kɛ li lɛ kuduku nnɔ li lɛ̀ wɔ nɛ, 30 kí len kí ye: ‹Liike mɛn udaan wuɔ cin' ki mɛh kuduku nɛ ka fre' ki faa' kù.› 31 U lɛ bɛr ba nɛ ŋmɔbe sojambɛ itur piik ki yíe wɔ ń jo kí tì jɛ̀ke' ubɛrtɔ wà ŋmɔbe sojambɛ itur pile, ŋɔ ka ń kpiɛ kí kɛ̀le kí maale kí liike, u li fre kí taa uʼsojambɛ itur piik nnɔ kí tuobe ubɛrtɔ wà ŋmɔbe sojambɛ itur pile nnɔ bii wa ń fre? 32 U laa' wa ń fre la, wɔn nnɔ laan te fɔkm ma nnɔ, u li sɔn ucɛndɛnduol nɛ wɔ ń cende wɔ usɛn ni kí tɔke wɔ kí ye wɔ ń cère bɛ ń gben tigbɛr nnɔ. 33 Nnɔ nɛ niʼni wà kɛ ŋa dàan' u ŋmɔbe nà kɛ la, wa ń fre kí li yé nʼpanpaankɛ.»

Miyaam ya kpɛnjɛnm

(Matie 5:13; Mark 9:50)

34 «Miyaam yé nibonn nà mɔn nɛ. Ama mì saa' ka ji ŋmɛ la, niba ŋa te kí ji ń fre kí ŋmaake mɛ̀. 35 Mì li juore fɛnm nɛ, ma ji li ŋmɔbe tuonl. Bi li taa mɛ̀ kí wule nɛ. Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.»

15

Upe wà bole' ya kpɛnjɛnm

(Matie 18:12-14)

1 Bilɛnpotekb nin bibiɛrdɛntɔb kɛ nɛkndeh *Yesu saan bɛ ń cenge uʼgbɛr. 2 Nɛ *Farisiɛnmbɛ nin Yiko ya wɔnwɔknb bunbeh uʼbo ki teh: «Ujɛ wuɔ teknh bibiɛrdɛnb nɛ ki taakeh ki jinh nin bɛ.»

3 Nɛn saan nɛ *Yesu pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: 4 «Niʼni ŋmɛ ŋmɔbe ipe kobk ŋɔ uba bole' la, wa ń cère ipe piwɛ nin iwɛ yà sìen' nnɔ kumuɔku ni, kí jo kí tì nuun wà bole' nnɔ haali kí tì lɛ wɔ? 5 U tì laa' wɔ la, uʼyɛnm li sɔnge nɛ wɔ ń yuure wɔ kí buke. 6 U tì baa' iden la, u li yin uʼjɔtieb nin uʼkɔnkuɔnlieb, kí tɔke bɛ kí ye: ‹Cère mɛn tí li poknh, kimɛ n laa' nʼpe wà là bole' nnɔ.› 7 Nnɔ nɛ n tɔkeh nɛ, ubiɛrdaan uba mɔnɔn lèbre' uʼtetem la, Uwien ya yɛnm li sɔnge uʼbo kí cɛn binib piwɛ nin biwɛ bà cuube ka ŋmɔbe bɛ ń lèbre biʼtetem nnɔ bo.»

Bulikbu bùa bole' ya kpɛnjɛnm

8 «U lɛ pii ba ŋmɔbe milikbim piik ŋɔ miba bole' la, wa ń sɛ lifrl, kí ŋɛ̀re kuduku, kí tùɔre kí nuun kí tì lɛ mɛ̀? 9 U tì laa' mɛ̀ la, u li yin uʼjɔtieb nin uʼkɔnkuɔnlieb kí tɔke bɛ kí ye: ‹Cère mɛn tí li poknh, kimɛ n laa' nʼlikbu bùa là bole' nnɔ.› 10 Nnɔ nɛ n tɔkeh nɛ, ubiɛrdaan uba mɔnɔn lèbre' uʼtetem la, Uwien ya tondb li pokn uʼbo.»

Kibuk kà gaare' ya kpɛnjɛnm

11 *Yesu tí ye: «Ujɛ uba nɛ là te ki ŋmɔbe bijiɛb bile. 12 Nɛ uwaal tɔke' uʼbaa ki ye: ‹NʼBaa, gbiire aʼfaal kí taa n lá li ji nà bó kí de nni.› Nɛ uʼbaa gbiire' uʼfaal ki de' biʼkɛ bi ya bó. 13 Na wuɔke', nɛ uwaal nnɔ taan' uʼfaal kɛ, ki bure' fɔnfɔkm udu uba bó, ki tì te niʼbó ki teh fɛnfɛnm, ki ñɛnde' uʼfaal kɛ. 14 U tì ñɛnde' niʼkɛ ki gben', nɛ mikònciɛnm miba lu' udu nnɔ ni. U ya yo nɛ tijiint kɔn' wɔ. 15 Nɛn saan nɛ u jon' udu nnɔ ya jɛ uba saan wɔ ń taa wɔ lituonl, nɛ ujɛ nnɔ jon' wɔ uʼkpàabó u tì gu fangambɛ. 16 U yíe wɔ ń ji fangambɛ nnɔ ya jier mɔnɔn, ama uba ŋa dienh wɔ tù. 17 Nɛ u maale' uʼyɛnm ni ki ye: ‹Nʼbaa ya tonsɔnb kɛ jinh ki gbiɛh nɛ, nɛ mikònm benh mɛ̀ ń ku min niɛ saan. 18 N li fii kí liɛbe nʼbaa bó, kí tì tɔke wɔ kí ye: «NʼBaa, n bii' Uwien, ki bii' aʼmɔ. 19 Ma ji kpɛ á yin nni aʼbijɛ. Li teh nni tɛn n yé aʼtonsɔnb ya uba nɛ.» › 20 Nɛ ki fii' ki liɛbeh uʼbaa bó.

«U tì tuo iden, ki laan biɛ ki te fɔkm, nɛ uʼbaa laa' wɔ, nì cuo' wɔ micɛcɛkm, nɛ u sɛn' ki tuobe' wɔ usɛn bó, ki lɔkn' wɔ. 21 Nɛ uʼbijɛ tɔke' wɔ ki ye: ‹Nʼbaa, n bii' Uwien, ki bii' aʼmɔ. Ma ji kpɛ á yin nni aʼbijɛ.› 22 Ama uʼbaa tɔke' uʼtonsɔnb ki ye: ‹Taa mɛn liliɛrmɔnmɔnl ní tonm kí lá goln wɔ, kí piln wɔ miflìm, kí cɛkn wɔ itacaan, 23 kí taa ní unafanfaan wà gbenge, kí lá kòre, tí jele kunacenku. 24 Kimɛ n là maaleh ki teh nʼbijɛ wuɔ nɔ kpo' nɛ, jaan u fuobe. U là bole' nɛ, nɛ n piire' wɔ.› Nɛ bi cin' ki jeleh kunacenku.

25 «U ya yo ki laa' uʼbijɛ uciɛn te ukpàabó nɛ. U ñɛn' ukpàabó ní ki lá tuo iden, nɛ ki cii' inacenjelgangaan nin kujaanku bó. 26 Nɛ u yin' bitonsɔnb ya uba, ki niire' wɔ nà tien'. 27 Nɛ u tɔke' wɔ ki ye: ‹Aʼwaakɛ nɛ liɛbe' ní. U liɛbe' ní nin laanfiɛ ma nnɔ, nɛ aʼbaa cère' bi kòre' unafanfaan wà gbenge.› 28 U cii' nnɔ ma nnɔ nɛ uʼbenku ni ben', u jɛ' ka kɔn', nɛ uʼbaa ñɛn' ki gbáan' wɔ. 29 Nɛ u tɔke' uʼbaa ki ye: ‹Liike, n sɔnh ŋɛ itùon ibin ibin nɛ, ka yìe' aʼñɔbu bó fiebu, ama ŋa de' nni wɔbuk mɔnɔn, min nin nʼjɔtieb ń jele kunacenku. 30 Ama aʼbijɛ wuɔ, wɔn là paan' ijɛnkpend bo nɛ, ki tì ñɛnde' aʼfaal ki lá liɛbe' ní, nɛ a kòre' wɔ unafanfaan wà gbenge-a!› 31 Nɛ uʼbaa jiin' wɔ ki ye: ‹Nʼbukɛ, sin te nʼsaan uyo kɛ nɛ. Sin nɛ si n ŋmɔbe tibont tà kɛ. 32 Aʼwaakɛ wɔn, n là maaleh ki teh u kpo' nɛ, jaan u fuobe. U là bole' nɛ, nɛ n piire' wɔ. Nɛn bo nɛ nì kpɛ tí jele kunacenku kí pokn.› »

16

Utonsɔnl wà ŋmɔbe miyɛnfuom

1 *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Ufàadaan uba nɛ là te ki ŋmɔbe utonsɔnl uba u likeh uʼbont kɛ. Bi linde' uʼpuoli bó ki lá tɔke' uʼcɛnbaa ki ye u ñɛ̀ndeh uʼfaal nɛ. 2 Nɛ uʼcɛnbaa yin' wɔ ki lá niire' wɔ ki ye: ‹N ciih bi lienh aʼbo bɛ ya gbɛr sɔ? Wuɔn nni a tentien' nʼbont ma bo, kimɛ ŋa ji li yé nʼtonsɔnl.› 3 Nɛ utonsɔnl nnɔ maale' uʼyɛnm ni ki ye: ‹Nʼcɛnbaa li ñɛn nni lituonl ni ma, n li tien mila? Ma ŋmɔbe tuɔm ń ko kpàar-a! Ki ye n li miɛh mɔ la, nì ŋmɔbe nni ifɛ nɛ. 4 Tɔ, n bɛn n li tien ma ŋɔ nʼcɛnbaa ñɛn' nni lituonl ni la, biba ń teke nni biʼden.› 5 Nɛ ki yih bà ŋmɔbe uʼcɛnbaa ya fɛ̀nl nnɔ uba uba, nɛ ki niire' ukpiɛk ki ye: ‹A ŋmɔbe nʼcɛnbaa ya fɛ̀nl iŋɛ?› 6 Nɛ u ye: ‹Mikpɔm tikucinwawaart* kobk.› Nɛ u tɔke' wɔ ki ye: ‹Taa aʼfɛ̀nl ya gbɔnku ní kí kɛ̀le tonm, kí kɛle tikucinwawaart piŋun.› 7 Nɛ ki niire' utɔ ki ye: ‹Sin, aʼmɔ ŋmɔbe uʼfɛ̀nl iŋɛ?› Nɛ u ye: ‹Iji tibɔtɔcɛnciɛnt† kobk.› Nɛ u tɔke' uʼmɔ ki ye: ‹Taa aʼfɛ̀nl ya gbɔnku kí kɛle tibɔtɔcɛnciɛnt piniin.› 8 Utonsɔnl wà ŋa ŋmɔbe gbɛmɔ̀nt nnɔ ya cɛnbaa cii' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki pɛ̀ke' wɔ ki ye u ŋmɔbe miyɛnfuom nɛ ki tien' nnɔ. Kimɛ uŋɛndun wuu ya nib ŋmɔbe miyɛnfuom biʼtɔb bo ki cɛn' bà yé Uwien yaab.

9 «N tɔkeh nɛ nɛ, ní li taah uŋɛndun wuu ni ya faal là lɛreh binib, ki coh binib kujɔtieku, ŋɔ lì lá gben' la, Uwien ń teke nɛ uʼden yà tuu ki te ni. 10 Wà yé unimɔ̀n nibonwawaann ni la, u li yé unimɔ̀n nɛ niboncɛnciɛnn mɔ ni. Wà ŋa yé nimɔ̀n bonwawaann ni la, wa ń li yé nimɔ̀n boncɛnciɛnn mɔ ni. 11 Na yé nimɔ̀nb uŋɛndun wuu ya faal ni la, ŋmɛ ji li de nɛ lifaamɔ̀nl-i? 12 Na likeh utɔ ya bont mɔnmɔnm la, ŋmɛ ji li de nɛ niʼyaar-i?

13 «Utonsɔnl uba ŋa ń fre kí li pɛ cɛnbaambɛ bile bo. U li nɛn uba nɛ, kí li yíe utɔ. U li se uba ya ciɛk bó nɛ, kí li likeh utɔ fɛnm. Na ń fre kí li pɛ Uwien bo ki liɛbe' ki pɛ ilike mɔ bo.»

Yesu len' tigbɛtɔr tù yɛbe

(Matie 11:12-13; 5:31-32; Mark 10:11-12)

14 *Farisiɛnmbɛ cii' *Yesu len' tigbɛr tà kɛ nnɔ nɛ ki lɛh wɔ, kimɛ bi yíe ilike ki gbien'. 15 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ninbi, ni yé binib bà yih niʼba binimɔ̀nb nɛ binib ya nun bó, ama Uwien bɛn niʼfɛ̀l ni te ma bo, kimɛ binib likeh nà tɛn nì yé nibonmɔ̀nn la, nì yé fɛnm nɛ Uwien ya nun bó.

16 «Uwien de' Moyis *yiko wà nnɔ, binib là pɛ wɔn nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb ya gbɛr bo nɛ ki tì baa' San ya yo. Kí ñɛ u ya yo nɛ bi tɔke' binib Uwien ya bɛl ya gbɛmɔnmɔnt, nɛ unil kɛ mɔ̀h ki nuunh wɔ ń kɔ liʼni nin ufaa. 17 Nin nɛn kɛ ŋɔ nì faa nin Yiko ya gbɛyɔyɔl liba mɔnɔn ń juore fɛnm ki cɛn' kutaaku nin kitink ya gbenm.

18 «Ujɛ wà kɛ wiɛ' uʼpo ki tí kuɔn' upiitɔ la, u tien' linaŋmaal nɛ. Upii ya cɛ wiɛ' wɔ, ujɛtɔ kuɔn' wɔ la, ujɛ nnɔ mɔ tien' linaŋmaal nɛ.»

Ufàadaan uba nin Lasaar ya gbɛr

19 «Ufàadaan uba nɛ là te, ki guoh tiwɛnmɔnmɔnt tà ŋmɔbe kudaaku, ki teh tinacent idaan kɛ, ki jinh nà ŋmɛ, ki poknh. 20 Ucɛcɛkdaan uba mɔ là dɔ ufàadaan nnɔ ya nañɔjɛbu saan inɛl yèyèke' wɔ niʼkɛ saan, bi yih wɔ Lasaar. 21 U yíe wɔ ń ji ijieyɔyɔl yà ñɛh ufàadaan nnɔ ya tebl bo ki luh nnɔ mɔnɔn ka ń lɛ. Isɛngbɛle nɛ bàareh ki lá liɛreh uʼnɛl nnɔ. 22 Nì tete nɛ ucɛcɛkdaan nnɔ lá kpo'. Nɛ Uwien ya tondb baa' ki lá yuure' wɔ ki don' paaki bó *Abraham saan. Ufàadaan nnɔ mɔ lá kpo', nɛ bi sube' wɔ. 23 U te kutɛnkpiiku ni ki jɛ̀ndeh, nɛ ki lá yaare' ki laa' *Abraham fɔnfɔkm, ki laa' Lasaar mɔ te uʼsaan. 24 Nɛ u wuure' ki ye: ‹Nʼbaa *Abraham, muɔ nni micɛcɛkm, kí sɔn Lasaar wɔ ń tì taa uʼnɔbijom, kí tuun miñunm ni kí lá sèkn nʼlɛnl, kimɛ n jɛ̀ndeh umu wuu ni ki gbiekeh nɛ.› 25 Nɛ *Abraham tɔke' wɔ ki ye: ‹Nʼbukɛ, tiɛre kí ye a là fuobe ma nnɔ, a là te liwiel ni nɛ, nɛ Lasaar te ijɛnd ni. Fɛnfɛnnɔ Lasaar ji te uyɛnsɔnge ni nɛ niɛ saan, nɛ sin te ijɛnd ni. 26 Nitɔnn mɔ si: kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn nɛ te tinbi nin ninbi ya siik ni, ŋɔ unil yíe wɔ ń ñɛ tiʼsaan kí jo niʼbó la, u la fre, uba mɔ ŋa ń fre kí ñɛ niʼsaan kí baa tiʼbùol.› 27 Nɛ ufàadaan nnɔ tɔke' *Abraham ki ye: ‹Wee, nʼbaa, nì te nnɔ la, n gbáanh ŋɛ nɛ, sɔn Lasaar wɔ ń jo nʼbaa den 28 kimɛ nʼninjiɛb biŋun sìen' niʼbó. Wɔ ń tì gbiere bɛ, ŋɔ bi la baa niɛ saan, ki mɔ ń lá li jɛ̀ndeh.› 29 Nɛ *Abraham tɔke' wɔ ki ye: ‹Bi ŋmɔbe Uwien de' Moyis *yiko wà nnɔ nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb ya gbɛr. Bɛ ń li pɛ *yiko nnɔ bo, kí li cengeh tigbɛr nnɔ teh bà.› 30 Nɛ u ye: ‹Nʼbaa *Abraham, na te nnɔ, ba ń cii, ama unil ñɛn' kutɛnkpiiku ni ki jon' biʼsaan la, bi li lèbre biʼtetem.› 31 Nɛ *Abraham tɔke' wɔ ki ye: ‹Ba paan' Uwien de' Moyis *yiko wà nnɔ bo, ka cenge' *Uwien ya ñɔbonsɔknb ya gbɛr la, unil mɛkre' bitɛnkpiib ni mɔnɔn la, ba ń tuo kí lèbre biʼtetem.› »

17

La cère uba ń tùre Uwien ya sɛn

(Matie 18:6-7, 21-22; Mark 9:42)

1 *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Nà li cère binib ń tùre Uwien ya sɛn ŋa lì li lúo, ama wà li cère utɔ ń tùre nnɔ, nì bre uʼbo. 2 Bi bi taa' linɛ̀ciɛnl ki jɔn' uʼtule ni, ki ture' wɔ ki wiɛ' miñunciɛnm ni la, nì bi li tu uʼbo, nin wɔ ń cère ibaan yiɛ ya uba ń tùre Uwien ya sɛn. 3 Nɛn bo, li bɛn mɛn.

Aʼtɔ bii' ŋɛ la, wuɔn wɔ uʼbiil. U tuo' ki ye u bii' la, á fère wɔ. 4 U bii' ŋɛ uwien uba bolm milole, ki baa' aʼsaan bolm milole ki tɔke' ki ye u bii' ŋɛ la, á fère wɔ.»

Mitekjim ya gbɛr

(Matie 17:19-20)

5 Nɛ uʼtondb tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, cère tiʼtekjim ń yɛbre kí pukn.» 6 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ni bi ŋmɔbe mitekjim mì waa tɛn kusiiku kùa bi yih kù mutaar nnɔ ya bim mɔnɔn la, ni bi li tɔke busubu buu kí ye bù ń ŋɛbe buʼba kí tì caan miñunciɛnm ni, nɛ bù ń tuo niʼñɔbu bó.»

Utonsɔnl bi li sɔnh ma bo uʼcɛnbaa ya bùol

7 «Niʼni ŋmɛ ŋmɔbe utonsɔnl u koh wɔ bukpàabu bii u kpaah wɔ tiwɛnt, ki ñɛn' niʼbó ní la, u li tɔke wɔ kí ye: ‹Dɛn tonm kí lá ji?› 8 Na te nnɔ. U li tɔke wɔ kí ye: ‹Lèbre aʼkpɛlcɛr, kí tien tijier, kí taa kí lá sien nni ń ji kí ñu kí tì gben kí yaan aʼmɔ ń ji kí ñu.› 9 Utonsɔnl tien' uʼcɛnbaa ye wɔ ń tien nà la, u li de wɔ faala-aa? 10 Niʼmɔ yaam te nnɔ nɛ. Ni tien' Uwien ye ní tien nà kɛ la, ní tɔke kí ye: ‹Ti yé bitonsɔnb bà ŋa nuunh bɛ ń pɛ̀ke tɛ nɛ, ti tien' ti bi li tien nà nɛ.› »

Yesu cère' ijend piik lùore'

11 *Yesu joh Yerusalɛm ma nnɔ, nɛ ki ñɛn' Samari nin Galile ya tinbiɛn. 12 U tì kɔh udu uba ni uyo wà nnɔ, nɛ ijend piik tobreh wɔ usɛn bó, ki te fɔnfɔkm, 13 ki lienh ufaa bo ki teh: «Cɛnbaa Yesu, muɔ tɛ micɛcɛkm.» 14 *Yesu laa' yɛ̀ nɛ ki tɔke' yɛ̀ ki ye: «Li joh mɛn bitɔtuɔrkaab saan bɛ ń tì fìin nɛ.»

Ì joh ma nnɔ nɛ ki lùore'. 15 Biʼni uba laa' u lùore' ma nnɔ, nɛ ki liɛbe' ní ki lá pɛ̀keh Uwien ufaa bo, 16 nɛ ki gbaan' *Yesu ya nintuɔli, ki faare' wɔ. Ujɛ bugbɛn yé Samari ya nil nɛ. 17 Nɛn saan nɛ *Yesu ye: «Ijend piik nnɔ kɛ ŋa lùore' bi? Biwɛ nnɔ nín te lɛ saan-i? 18 Ucaan wuɔ baba ŋa ñí la, biʼni uba mɔnɔn ŋa maale' wɔ ń liɛbe ní kí kpiɛke Uwien-a!» 19 Nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Fii, kí li joh, aʼtekjim nɛ ŋmiɛn' ŋɛ.»

Uwien ya bɛl li baa ní

(Matie 24:23-28, 37-41)

20 *Farisiɛnmbɛ niire' *Yesu ki ye: «Uwien ya bɛl li baa ní u lɛ yo ba?» Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Uwien ya bɛl ya baam ŋa yé bonn nà binib lɛnh nɛ̀. 21 Ba ń ye: ‹Liike mɛn lì te niɛ saan bii lì te niɛ bó.› Kimɛ Uwien ya bɛl te niʼni nɛ.»

22 Nɛ ki tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Uyo uba we ní, niʼnun li mɔ́n ní tien Unil ya Bijɛ saan liwentunl liba mɔnɔn, ka ń lɛ wɔ. 23 Bi li tɔke nɛ kí ye: ‹Liike mɛn, u te niɛ bó,› bii ‹U te niɛ saan.› La jo mɛn, ki la jekbeh. 24 Kimɛ utɛmɛknde ñɛh kutaaku ya kɛle uba, ki muɔreh ki tì bàareh ukɛltɔ ma bo nnɔ, Unil ya Bijɛ yaam mɔ li te nnɔ nɛ lidaali là u li baa ní nnɔ. 25 Ama nì kpɛ wɔ ń ji ijɛnd kí gbien nɛ. Fɛnfɛnnɔ ya nib li wiɛ uʼgbɛr nɛ kí yaan tibont nnɔ kɛ ń tien. 26 Nì là te ma bo Nowe ya yo nnɔ, Unil ya Bijɛ ya babaayo mɔ lá li te nnɔ nɛ. 27 Binib là jinh nɛ ki ñuh, bijɛb kuɔndeh bipiib, bipiib mɔ kunh ticɛr, ki tì baa' lidaali là Nowe kɔn' buñɛrciɛnbu, nɛ miwuɔm kɔn' ki jin' biʼkɛ. 28 Bii nì li te tɛn nì là te ma bo Lɔt ya yo nɛ. Binib là jinh nɛ ki ñuh, ki teh ukpenkpende, ki koh tikpàar, ki mɛh tidur. 29 Ama lidaali là Lɔt ñɛn' Sodɔm ya du ni nnɔ, nɛ umu nin mitɛnñɔkjiɛm ñɛn' paaki bó ní utaa yaam ki lá ku' biʼkɛ. 30 Lidaali là Unil ya Bijɛ lá li puɔ niʼbó ní nnɔ, nì li te nnɔ nɛ.

31 «U ya yo wà te kudulɛkaaku ya paaki, uʼwɛnt te kuduku ni la, u la jiire kí kɔ kí taa tù. Wà mɔ te ikpàan bó la, u la liɛbe kí kun. 32 Tiɛre mɛn Lɔt ya po bó. 33 Wà nuunh wɔ ń fie uʼmiɛl la, wɔn nɛ li kpo kí juore fɛnm. Wà li tuo kí kpo min bo nnɔ, wɔn nɛ li lɛ limiɛl. 34 N tɔkeh nɛ nɛ, niʼdaali ya ñɔnku, binib bile li dɔ gado uba bo, bɛ ń taa uba kí dàan utɔ. 35 Bipiib bile li tɛ ki nàanh unɛgɔn uba bo, bɛ ń taa uba kí dàan utɔ. 36 [Bijɛb bile li te bukpàabu ni, bɛ ń taa uba kí dàan utɔ.]*»

37 Nɛ uʼpanpaankaab niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, nì li tien lɛ saan-i?» Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Liwɛnkpil te nà saan la, inɛnyobl taakeh nɛn nɛ.»

18

Ukpopii uba nin tibuur ya nil uba ya gbɛr

1 Nɛ *Yesu pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm, wɔ ń wuɔn bɛ kí ye nì mɔn bɛ ń li kàareh uyo kɛ nɛ, ki la cère biʼgbɛnɛnt ń ŋɛnde. 2 U tɔke' ki ye: «Tibuur ya nil uba nɛ là te udu uba ni, ka fɛnge Wien, ka boh nib. 3 Ukpopii uba mɔ là te udu nnɔ ni, ki bàareh uʼsaan, ki tɔkeh wɔ ki teh: ‹Liike min nin nʼnɛnnɛnd ya gbɛr tuu kí kun nni imɔ̀n.› 4 U tuu ki yìenh nì tì wuɔke', nɛ u maale' uʼyɛnm ni ki ye: ‹Nin ma fɛnge Wien, ka boh nib ma kɛ nnɔ, 5 n li kun wɔ imɔ̀n nɛ, kimɛ u gbien' nni uyɛnŋaabe nɛ. Ma kun' wɔ mɔ̀n la, u li tuu ki bàareh nɛ nʼyɛnm ń tì ñɛ nʼba ni.› »

6 *Yesu tí tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Ni cii' tibuur ya nil wà ŋa buh buur tuʼdonbó nnɔ len' ma bo-a! 7 Uwien nɛ ŋa ji li kun uʼnigɛndkaab bà muɔh ki yih wɔ ñɔnku nin wien ni nnɔ imɔ̀n-ii? U li taande-ee? 8 N tɔkeh nɛ nɛ, u li kun bɛ imɔ̀n na ń taande. Ama Unil ya Bijɛ lá li baa ní uyo wà nnɔ, u li biɛ kí lɛ binib ŋmɔbe mitekjim kitink kiɛ bo-oo?»

Farisiɛn uba nin ulɛnpotekl uba ya gbɛr

9 *Yesu tí pɔn' mikpɛnjɛnm wɔ ń wuɔn binib bà maaleh ki teh bi cuube ki yindeh binitɔb nnɔ. 10 U ye: «Bijɛb bile nɛ don' Uwien ya duku bó, bɛ ń tì kàare. Uba yé Farisiɛn, nɛ utɔ yé ulɛnpotekl. 11 Farisiɛn nnɔ se nɛ ki kàareh uʼyɛnm ni ki teh: ‹Uwien, n faareh ŋɛ nin ma te tɛn binitɔb te ma nnɔ bo. Ma suh, ka teh nà bre, ka teh naŋmaal, ka te tɛn ulɛnpotekl wuɔ nɔ. 12 N lùoh buñɔbu bolm mile nɛ iwien ilole ni. N lɛnh nà kɛ nnɔ, n gbiinh nɛ̀ bolm piik nɛ, ki taah miba ki dienh ŋɛ.› 13 Ama ulɛnpotekl nnɔ, wɔn se fɔnfɔkm nɛ, ka kaabe wɔ ń yaare kí liike paaki bó mɔnɔn, ki gbiknh liyul ki teh: ‹O, Uwien muɔ min ubiɛrdaan micɛcɛkm.› 14 N tɔkeh nɛ nɛ, Uwien bù' ulɛnpotekl nnɔ nɛ ugbɛmɔ̀ndaan, u kun', nà yé Farisiɛn nnɔ, kimɛ wà kɛ kpiɛkreh uʼba la, Uwien li yuɔn wɔ nɛ. Wà kɛ jiindeh uʼba tingi la, Uwien li kpiɛke wɔ nɛ.»

Yesu nin mucɛnfɛndmu

(Matie 19:13-15; Mark 10:13-16)

15 Binib tukeh mucɛnfɛndmu ki bàareh *Yesu saan ŋɔ wɔ ń taa uʼnuɔ kí mɛ mù. Uʼpanpaankaab laa' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki kɔnh nin bɛ. 16 Ama *Yesu cère' bi taa' mù ki baa' uʼsaan, nɛ u ye: «Cère mɛn mubuwawaamu mù ń li bàareh nʼsaan. La piendeh mù mɛn, kimɛ binib bà te tɛn mubumu nɛ si Uwien ya bɛl. 17 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, wà kɛ ŋa teke' Uwien ya bɛl ya gbɛr kibuk yaam la, wa ń kɔ liʼni.»

Ufàadaan uba ya gbɛr

(Matie 19:16-30; Mark 10:17-31)

18 *Sufmbɛ ya ciɛn uba niire' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa wà mɔn, n li tien mila kí lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm-i?» 19 Nɛ *Yesu ye: «Bɛ tien' a yih nni wà mɔn-i? Uwien baba ŋa ñí la, uba ŋa mɔn. 20 A bɛn iwɔb yà ye: ‹La teh naŋmaal, ki la ku nil, ki la suh, ki la nɛndeh nib bo, kí li boh aʼnaa nin aʼbaa nnɔ.› » 21 Nɛ uciɛn nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «N boh niʼkɛ haali nʼbuwaam ni nɛ.» 22 *Yesu cii' nnɔ ma nnɔ nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Nibonn niba biɛ ki pɔre' ŋɛ. Kuɔre a ŋmɔbe tibont tà kɛ, kí taa ilike nnɔ kí de bijiinb, kí li ŋmɔbe lifaal paaki bó, ŋɔ kí baa kí lá paan nʼbo.» 23 Ama u cii' nnɔ ma nnɔ nɛ uʼyɛnm saa' ki gbien', kimɛ uʼfaal yɛbe.

24 *Yesu laa' uʼyɛnm saa' ma nnɔ nɛ u ye: «Nì faa ki gbien' nin binib bà ŋmɔbe lifaal ń kɔ Uwien ya bɛl ni. 25 Nì faa nin ufàadaan ń kɔ Uwien ya bɛl ni ki cɛn' nin ñɔkma ń càare mikpɛlpienbonm ni.» 26 Nɛ binib bà cengeh uʼbó nnɔ ye: «O, nì te nnɔ la, ŋmɛ li fre kí ŋmɛre?» 27 Nɛ *Yesu ye: «Binib nɛ ŋa ń fre, Uwien wɔn ŋa gbɛle' niba.»

28 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Tinbi wɔn la, ti dàan' tiʼfaal nɛ ki paan' aʼbo-a!» 29 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil wà kɛ dàan' uʼden bii uʼpo bii uʼninjiɛb bii uʼnaa bii uʼbaa bii uʼbumu, Uwien ya bɛl bo la, 30 u li lɛ haali kí tì gɛ̀bre tibont tà kɛ u dàan' tù nnɔ fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ. Nɛ uyo wà we ní nnɔ, u li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm mɔ.»

Yesu len' uʼkuum nin uʼmɛkrm bó nta bo

(Matie 20:17-19; Mark 10:32-34)

31 *Yesu nin uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ cuonh ki joh, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Li cengeh mɛn, ti doh Yerusalɛm bó sɔ, *Uwien ya ñɔbonsɔknb là kɛle' nà kɛ Unil ya Bijɛ bo nnɔ li tien nɛ. 32 Kimɛ bi li taa wɔ kí ŋukn bà ŋa yé Sufmbɛ, bɛ ń lɛ̀ wɔ, kí jɛ̀nde wɔ, kí cɛre uʼbo tiñinsɛnt, 33 kí ñì wɔ inalɛbe, kí yaan kí ku wɔ, nɛ wienta daali wɔ ń mɛkre bitɛnkpiib ni.» 34 Uʼpanpaankaab nnɔ ŋa cii' niʼtingi, kimɛ iñɔbon nnɔ ya tingi buɔ nɛ, nɛ ba bɛnde' ì ye yɛ̀ ń ye bà.

Yesu likre' ujuɔn uba

(Matie 20:29-34; Mark 10:46-52)

35 *Yesu tì nɛkn' Seriko ya du ni. Ujuɔn uba là te udu nnɔ ni, ki kaah sɛngbaal ki miɛh binib tibont. 36 U cii' linigol gɛ̀breh ma nnɔ nɛ u niire' ki ye: «Bɛ teh nɔ?» 37 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Nasarɛt ya *Yesu nɛ gɛ̀breh.» 38 Nɛ u yin' ufaa bo ki ye: «Yesu, *Dafid ya yaabile, muɔ nni micɛcɛkm.» 39 Binib bà le *Yesu usɛn nnɔ tɛngeh uʼbo ki teh wɔ ń ŋmile, ama u tùɔreh ki wuureh nɛ ki teh: «*Dafid ya yaabile, muɔ nni micɛcɛkm.» 40 Nɛ *Yesu sere' ki ye bɛ ń taa wɔ ní. U nɛkn' *ma nnɔ nɛ Yesu niire' wɔ ki ye: 41 «A yíe ń tien bà kí de ŋɛ?» Nɛ u ye: «Yonbdaan, n yíe ń likre nɛ.» 42 Nɛ *Yesu ye: «Likre, aʼtekjim nɛ ŋmiɛn' ŋɛ.» 43 U likre' i ya tàan bo, nɛ ki paan' uʼbo, ki pɛ̀keh Uwien. Binib nnɔ kɛ laa' nnɔ ma nnɔ nɛ ki mɔ pɛ̀keh Uwien.

19

Ulɛnpotekl uba teke' Yesu uʼden

1 *Yesu kɔn' Seriko ya du ni, ki joh wɔ ń càare. 2 Ujɛ uba là te len, bi yih wɔ Sase, u yé bilɛnpotekb ya ciɛn nɛ, ki yé ufàadaan mɔ, 3 ki nuunh wɔ ń lɛ *Yesu kí bɛnde wɔ. Ama linigol te ma nnɔ, wa fre' ki laa' wɔ, kimɛ u yé kinijenjenk nɛ. 4 Nɛ u sɛn' ki liere' usɛn ki tì don' busubu buba, *Yesu li gɛ̀bre nà saan, ŋɔ u lá gɛ̀breh la, wɔ ń lɛ wɔ. 5 *Yesu tì baa' niʼsaan, ki yaare' ki liike', nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Sase, jiire ní tonm, kimɛ dinnɔ wuɔ nɔ nì kpɛ ń gɔ aʼden nɛ.»

6 U jiire' ní tonm, nɛ ki teke' *Yesu nin uyɛnsɔnge. 7 Linigol nnɔ laa' nnɔ ma nnɔ nɛ biʼkɛ bunbeh ki teh: «U jon' ki tì càan' ubiɛrdaan nɛ.»

8 Nɛ Sase fii', ki sere', ki tɔke' Yonbdaan ki ye: «Yonbdaan a bɛn-ii! N li gbiire nʼfaal mile kí taa miba kí de bijiinb. N là jin' unil ya bonn la, n li jiin nɛ̀ bolm minan nɛ kí de udaan.» 9 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Dinnɔ Uŋmiɛnl baa' iden yii, kimɛ aʼmɔ yé *Abraham ya yaabil nɛ. 10 Unil ya Bijɛ baa' wɔ ń lá nuun bà bole' nɛ, kí ŋmiɛn bɛ.»

Bitonsɔnb bita ya kpɛnjɛnm

(Matie 25:14-30)

11 Binib bà cengeh *Yesu ya gbɛr nnɔ maaleh ki teh u nɛke Yerusalɛm ma nnɔ, bi li pɔk kí lɛ Uwien ya bɛl i ya tàan bo nɛ, nɛ u tí pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm, 12 ki ye: «Unikpɛkpiɛk uba là yíe wɔ ń jo udu uba bó nì fɔke, bɛ ń tì jin wɔ libɛl wɔ ń liɛbe ní. 13 Nɛn saan nɛ u yin' uʼtonsɔnb piik, ki de' unil kɛ milikbim, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: ‹Taa mɛn kí li teh ukpenkpende, kí tì baa uyo wà n li liɛbe ní.› 14 Uʼdu ni ya nib là nɛn wɔ, nɛ ki sɔn' binib ki ye bɛ ń upaan uʼbo kí tì tɔke ubɛrciɛn kí ye: ‹Ta yíe ujɛ wuɔ ń li ye tiʼbɛr.› 15 Ama u jin' libɛl nnɔ, ki liɛbe' ki kun' ní, nɛ ki yin' uʼtonsɔnb bà u là de' bɛ ilike nnɔ ŋɔ wɔ ń liike wà kɛ tien' ukpenkpende, ki laa' kpɛle wà. 16 Ukpiɛk baa', ki lá tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, a là de' nni milikbim mà nnɔ, n taa' mɛ̀ ki tien' ukpenkpende, ki laa' piik ki pukn'.› 17 Nɛ u tɔke' wɔ ki ye: ‹Nì mɔn. A yé utonsɔnmɔnmɔn nɛ. A tien' unimɔ̀n nibonwawaann ni ma nɔ, n li cère a li likeh idu piik.› 18 Nɛ nle mɔ baa', ki lá tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, a là de' nni milikbim mà nnɔ, n taa' mɛ̀ ki tien' ukpenkpende, ki laa' miŋun ki pukn'.› 19 Nɛ u tɔke' uʼmɔ ki ye: ‹Li yé idu iŋun ya ciɛn.› 20 Nɛ utɔ mɔ baa', ki lá tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, liike, aʼlikbim nnɔ sɔ. N là pɔbn' mɛ̀ kukpɛlciɛku ni nɛ ki bɔle'. 21 Kimɛ n fɛnge ŋɛ nɛ. Aʼgbɛr faa nɛ, a yuunh ŋa ble' nà, nɛ ki ceh ŋa bule' nà.› 22 Nɛ u tɔke' wɔ ki ye: ‹Utonsɔnbiɛrɔ sin, a len' ki lòle' aʼba nɛ. N li ñi nɛn bo nɛ kí bu ŋɛ tibuur. A ye a bɛn nʼbó, nʼgbɛr faa nɛ, n yuunh ma ble' nà, nɛ ki ceh ma bule' nà. 23 Bɛ tien' ŋa nín taa' nʼlike ki tì ble' banki n lá baa' ní la, ń lɛ nʼlike nin kpɛle kí pukn-i?› 24 Nɛ ki tɔke' bà te niʼsaan nnɔ ki ye: ‹Fie mɛn uʼsaan milikbim nnɔ, kí taa kí pukn wà ŋmɔbe milikbim piik nnɔ.› 25 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛnbaa, u ŋmɔbe milikbim piik-a!› 26 Nɛ u ye: ‹N tɔkeh nɛ nɛ, wà kɛ ŋmɔbe la, bi li de wɔn nɛ kí pukn. Wà ŋa ŋmɔbe la, bi li tonde kí fie u ŋmɔbe nà waamu nnɔ mɔnɔn nɛ. 27 Nʼnɛnnɛndb bɛn wɔn, ba là yíe ń li yé biʼbɛr. Nɛn bo, taa mɛn bɛ ní, kí lá kòkòre bɛ nʼnun bó.› »

Binib kpiɛkreh Yesu u tì kɔn' Yerusalɛm ni

(Matie 21:1-11; Mark 11:1-11; San 12:12-19)

28 *Yesu pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm nnɔ ki tì gben', nɛ ki liere' bɛ usɛn bi doh Yerusalɛm bó. 29 U tì nɛkn' Bɛtifaaje nin Betani ya du. Ì te lijuɔl liba saan nɛ, bi yih lɛ̀ Olifi ya siin ya juɔl. Nɛn saan nɛ u sɔn' uʼpanpaankaab bile 30 ki ye: «Li joh mɛn udu wà te inun bó nɔ ni. Ni tì kɔn' uʼni la, ni li lɛ uŋuunfanfaan uba lùo. Uba ŋa laan jɛ̀ke' wɔ. Ní lore wɔ kí taa ní. 31 Unil niire' nɛ ki ye bɛ tien' ni loreh wɔ la, ní tɔke wɔ kí ye: ‹Yonbdaan nɛ ciɛke wɔ.› »

32 *Yesu sɔn' bà nnɔ, bure' ki tì laa' tibont nnɔ kɛ te tɛn u bi tɔke' bɛ ma bo. 33 Bi loreh uŋuunfanfaan nnɔ uyo wà nnɔ, nɛ uʼdɛnb niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni loreh wɔ?» 34 Nɛ bi jiin' bɛ ki ye: «Yonbdaan nɛ ciɛke wɔ.» 35 Nɛ ki tuke wɔ ki baa' *Yesu saan, nɛ ki taa' biʼliɛrgbengt ki paan' uŋuunfanfaan nnɔ bo, ki cère' *Yesu jɛ̀ke'. 36 U joh ma nnɔ nɛ binib taah biʼliɛrgbengt ki pɛ̀reh usɛn ni. 37 U tì nɛkn' Yerusalɛm ki baa' Olifi ya siin ya juɔl ya tintindbùol, nɛ uʼpanpaankaab kɛ ligol cin' ki poknh, ki lienh ufaa bo ki pɛ̀keh Uwien bi là laa' *Yesu tien' miyɔkm ya bont tà kɛ nnɔ bo,

38 ki wuureh ki teh:

«Uwien ya mɔnm ń li te

ubɛr wà we ní Yonbdaan ya yel bo nnɔ bo.

Uyɛnduɔn ń li te paaki bó,

pɛ̀ke mɛn Uwien paaki bó.»

39 *Farisiɛnmbɛ bà te linigol nnɔ ni ya biba tɔke' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa, tɔke aʼpanpaankaab biɛ bɛ ń ŋmile.» 40 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ nɛ, bi ŋmile' mɔnɔn la, itɛn li wuure kí pɛ̀ke nni nɛ.»

Yesu muɔh Yerusalɛm bo

41 *Yesu nɛkn' Yerusalɛm ya du, ki laa' wù ma nnɔ nɛ ki muɔh uʼbo, 42 ki teh: «Yerusalɛm, a bi bɛn uyɛnduɔn ya sɛn dinnɔ la, nì bi li mɔn aʼbo. Ama fɛnfɛnnɔ ŋa ji li lɛ wù, kimɛ u buɔ nɛ. 43 Uyo uba we ní aʼnɛnnɛndb lá li ñɛ niʼkɛ bó ní kí lá jebe ŋɛ, 44 kí ku aʼnib kɛ, kí bere aʼdur kɛ, ka ń cère tɛnl liba ń juore kí li pɛ tɔl bo, kimɛ ŋa bɛnde' uyo wà Uwien baa' wɔ ń tore ŋɛ.»

Yesu ŋɔre' ikpenkpend Uwien ya duku ya luo bo

(Matie 21:12-17; Mark 11:15-19; San 2:13-22)

45 *Yesu kɔn' Uwien ya duku ya luo bo, nɛ ki cin' ki ŋuɔh bà kuɔreh tibont uʼbo nnɔ ki ñɛndeh.

46 Nɛ ki tɔkeh bɛ ki teh:

«Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

‹Nʼduku li yé ikaare ya duku nɛ,

ama ninbi taa' kù ki tien' binasub ya tantaanbùol nɛ.› »

47 Idaan kɛ *Yesu te Uwien ya duku ya luo bo nɛ, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr. Nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb nuunh bɛ ń ku wɔ, 48 ka laa' bi li ñɛ isɛn yà, kimɛ binib kɛ ya nun mɔ́n bɛ ń cenge uʼgbɛr nɛ.

20

Bi niire' Yesu wà de' wɔ usɛn wɔ ń tien u teh nà nɔ

(Matie 21:23-27; Mark 11:27-33)

1 Lidaali liba nɛ *Yesu te Uwien ya duku ya luo bo, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr, ki tɔkeh bɛ tigbɛmɔnmɔnt, nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb baa', 2 ki lá niire' wɔ ki ye: «Tɔke tɛ, a ŋmɔbe usɛn a tien' a teh nà nɔ-ɔɔ? Ŋmɛ nɛ de' ŋɛ u ya sɛn-i?» 3 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Nʼmɔ li niire nɛ iniire iba nɛ. Tɔke nni mɛn. 4 San là siih binib Uwien ya ñunm ma nnɔ, ŋmɛ là de' wɔ usɛn-i? Uwien bii binib nɛ?»

5 Nɛn saan nɛ bi tɔkeh tɔb ki teh: «Ti ye Uwien nɛ de' wɔ usɛn la, u li niire tɛ kí ye: ‹Bɛ tien' ta là teke' wɔ ki jin'-i?› 6 Ti tí ye binib nɛ de' wɔ usɛn la, linigol liɛ li yèke tɛ itɛn kí ku tɛ, kimɛ biʼkɛ tuo' ki ye San là yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ.» 7 Nɛ bi jiin' *Yesu ki ye ba bɛn wà là de' San usɛn. 8 Nɛ uʼmɔ ye: «Nʼmɔ ŋa bɛn, ka ń tɔke nɛ wà de' nni usɛn ń tien n teh nà nɔ mɔ.»

Bikpàab bà bre ya kpɛnjɛnm

(Matie 21:33-46; Mark 12:1-12)

9 Ni ya puoli bó nɛ u pɔn' binib mikpɛnjɛnm ki ye: «Ujɛ uba nɛ là ŋmɔbe bukpàabu, ki caan' bukpàabu nnɔ ni tisir tà bi taah tuʼbii ki ŋɛh fɛn nnɔ, ki taa' bù ki guun' bikpàab biba, nɛ ki bure' usɛn, ki tì wuɔke' niʼbó. 10 Uyo wà isibii nnɔ tì ben' nnɔ, nɛ u sɔn' utonsɔnl uba bikpàab nnɔ saan bɛ ń tì de wɔ u ya bó ní. Ama bikpàab nnɔ tì ñi' wɔ, ki ŋɔre' wɔ u bure' inɔpien. 11 Nɛ u tí sɔn' utonsɔntɔ, bi tí ñi' uʼmɔ, ki suke' wɔ, ki ŋɔre' uʼmɔ u bure' inɔpien. 12 Nɛ u tí liɛbe' ki sɔn' nta, bi tí ñi' uʼmɔ ki bunbunge' wɔ, nɛ ki ŋɔre' wɔ. 13 Nɛ ukpɛdaan nnɔ ye: ‹N li tien mila? N li sɔn nʼbijɛ wà n yíe wɔ nɛ. Nba la, bi li tì bo wɔn.› 14 Ama bikpàab nnɔ laa' uʼbijɛ nnɔ we ní ma nnɔ, nɛ bi tɔke' tɔb ki ye: ‹Wɔn nɛ yé uʼfaajil, cère mɛn tí ku wɔ ŋɔ lifaal nnɔ ń juore tiʼyaal.› 15 Nɛ bi ñɛn' wɔ ukpɛgbɛ, ki tì ku' wɔ.

«Nɛn bo ukpɛdaan nnɔ li tien bɛ mila? 16 U li baa kí lá ku bikpàab nnɔ, nɛ kí taa bukpàabu nnɔ kí guun bikpɛtɔb.»

Linigol nnɔ cii' u len' nnɔ ma nnɔ, nɛ bi ye: «Uwien la cère nɛ̀ ń tien.»

17 *Yesu caan' biʼbo inun nɛ ki ye: «Na te nnɔ la, nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

‹Litɛnl là bidumɛb wiɛ' lɛ̀ nnɔ,

lɛn nɛ lá tien' litɛnkpiɛkl là co kuduku› nnɔ ya tingi si ba?»

18 Wà kɛ lu' litɛnl nnɔ bo la, u li kɔkuɔ nɛ. Litɛnl nnɔ lu' wà mɔ bo la, lì li mɛmɛre wɔ nɛ. 19 *Yiko ya wɔnwɔknb nin bitɔtuɔrciɛnb bɛnde' ki ye *Yesu pɔn' bɛn nɛ mikpɛnjɛnm nnɔ. Nɛn bo nɛ bi nun mɔ́n bɛ ń cuo wɔ i ya tàan bo, nɛ ki fɛnge' linigol nnɔ.

Sesa ya lɛnpolike

(Matie 22:15-22; Mark 12:13-17)

20 U ya yo nɛ bi cin' ki pingeh Yesu, nɛ ki sɔn' bifinfiinb biba uʼsaan, bɛ ń li teh tɛn bi yé binimɔ̀nb nɛ ki yíe bɛ ń cenge uʼgbɛr, ŋɔ kí dule uʼlenm bo kí cuo wɔ, kí ŋukn udu nnɔ ya gobina. Wɔn nɛ ŋmɔbe mituɔm udu nnɔ bo. 21 Nɛ bi baa' ki lá niire' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti bɛn ki ye a lienh nà nin a wɔknh binib nà kɛ nnɔ cuube nɛ, ki bɛn ki ye ŋa boh uba ki cɛn' utɔ, ki wɔknh mɔnmɔnm binib li tien ma kí li pɛ Uwien ya sɛn bo. 22 Tɔke tɛ, ti ŋmɔbe usɛn tí li pɛ̀h lɛnpo ki dienh ubɛrciɛn Sesa bii ta ŋmɔbe?»

23 Ama *Yesu bɛn biʼcekn nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: 24 «Wuɔn nni mɛn milikbim miba.» Bi wuɔn' wɔ, nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ŋmɛ si kunɛnnɛnku nin liyel là te miʼbo nɔ?» Nɛ bi ye: «Ubɛrciɛn Sesa.» 25 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Taa mɛn nà yé Sesa yaann kí de Sesa, kí taa nà mɔ yé Uwien yaann kí de Uwien.» 26 Ba fre' ki laa' bi li dule nà bo kí cuo *Yesu uʼlenm ni binib ya nun bó. Uʼlenm ni, u jiin' biʼniire ma bo nnɔ cuo' bɛ miyɔkm, nɛ ba ji ye niba.

Bitɛnkpiib ya mɛkrm ya gbɛr

(Matie 22:23-33; Mark 12:18-27)

27 Saduseyɛnmbɛ biba mɔ nɛkn' Yesu. Bɛn nɛ lienh ki teh bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre nnɔ. Bi niire' wɔ 28 ki ye: «Cɛnbaa, Moyis là kɛle' yiko ki de' tɛ ki ye: ‹Unil ya ninjɛ kpo' ki cère' uʼpo, ka ŋmɔbe buk la, wɔ ń kere ukpopii nnɔ, kí maa mubumu kí de uʼninjɛ wà kpo' nnɔ.› 29 Tɔ, ninjiɛb bilole biba nɛ là te, nɛ ukpiɛk lá kuɔn' upii, ki kpo', ka maa' buk. 30 Nɛ ulie kere' ukpopii nnɔ, ki mɔ kpo', ka maa' buk. 31 Nta mɔ tien' nnɔ, ki mɔ kpo', ka maa' buk. Bi teteh nnɔ nɛ jɛb bilole nnɔ kɛ tì kuɔn' upii nnɔ ki bòn', ki kpo', ka maa' buk. 32 Upii nnɔ mɔ tì fɔre' ki kpo'. 33 Tɔ, bitɛnkpiib lá mɛkre' uyo wà la, ŋmɛ li si upii nnɔ? Kimɛ biʼkɛ bilole kuɔn' wɔ ki tì bòn' nɛ.»

34 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Uŋɛndun wuu ni nɛ bijɛb kuɔndeh bipiib, bipiib kunh ticɛr. 35 Ama binib bà Uwien ye bi kpɛ bɛ ń mɛkre bitɛnkpiib ni, kí li yé uŋɛndun wà we ní yaab nnɔ; wun ni jɛb ŋa ń kuɔn piib, bipiib mɔ ŋa ń kun cɛr. 36 Ba ji li kpo, kimɛ bi li te tɛn Uwien ya tondb nɛ. Bi li mɛkre ma nnɔ, bi li yé Uwien ya bumu nɛ. 37 Moyis mɔnɔn là wuɔn' tɛ nì wien ki ye bà kpo' li mɛkre. U laa' nà saan kufɛtuku kuba kù teknh umu ka wih nnɔ, u yin' Yonbdaan ki ye *Abraham nin *Isaak nin Sakɔb ya Wien nɛ. 38 Uwien ŋa yé tɛnkpiib ya Wien, u yé bà fuobe ya Wien nɛ, kimɛ wɔn bo biʼkɛ fuobe nɛ.»

39 Nɛ *Yiko ya wɔnwɔknb biba tɔke' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa, a len' mɔnmɔnm.» 40 Nɛ uba ŋa ji kaabe' wɔ ń niire wɔ niire niba bo.

Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nin Dafid ya gbɛr

(Matie 22:41-46; Mark 12:35-37)

41 Nɛ *Yesu niire' bɛ ki ye: «Nì tien' mila, binib lienh ki teh Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo yé *Dafid ya yaabil-i? 42 Kimɛ *Dafid bugbɛn là len' Uwien ya yuon ya gbɔnku ni ki ye:

‹Yonbdaan Uwien tɔke' nʼYonbdaan ki ye:

Kɛ̀le nʼnɔjie bó,

43 kí tì baa uyo wà n li cère á tɛ aʼnɛnnɛndb bo litaal.›

44 *Dafid yih *Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo uʼYonbdaan la, u ji tien' mila ki liɛbe' ki yé uʼyaabil mɔ?»

Li bɛn mɛn Yiko ya wɔnwɔknb bó

(Matie 23:1-36; Mark 12:38-40)

45 Linigol nnɔ cengeh *Yesu ya gbɛr, nɛ u tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: 46 «Li bɛn mɛn *Yiko ya wɔnwɔknb bó. Bi yíe bɛ ń li guoh tiliɛrgbengt nɛ ki gaakeh, ki yíe binib ń li gbaandeh ki fuondeh bɛ mudaamu ni, ki yíe bɛ ń li kaah binikpɛkpiɛkb ya kànkàan itáan ya dur nin tinacent ni. 47 Bɛn nɛ jinh ki pendeh bikpopiib, ki kàareh nì wuɔkreh ŋɔ binib ń ye bi yé binimɔ̀nb. Uwien li dɛre biʼtub kí gbien kí cɛn binitɔb.»

21

Ukpopiicɛcɛkdaan uba ya pum

(Mark 12:41-44)

1 *Yesu liike', ki laa' bifàadɛnb bàareh ki kpìendeh ilike Uwien ya pum ya likkpienbùol, 2 ki laa' ukpopiicɛcɛkdaan uba mɔ baa' ki lá kpìen' milikbim mile. 3 Nɛ u ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ukpopicɛcɛkdaan wuɔ kpìen' ilike ki cɛn' biʼkɛ. 4 Kimɛ biʼkɛ de' ka pɔkre' biʼlike ya pɔkl. Ama wɔn yé ucɛcɛkdaan nɛ, nɛ ki tonde' u ŋmɔbe nà kɛ nnɔ ki baa', ki lá kpìen'.»

Bi lá li bere Uwien ya duku

(Matie 24:1-2; Mark 13:1-2)

5 Binib lienh Uwien ya duku ya gbɛr ki teh bi taa' itɛn yà ki mɛn' kù nnɔ nin binib pun' Uwien tibont tà, bi taa' ki tien' kuʼni nnɔ mɔn cɛɛn. Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: 6 «Ni likeh nà nɔ, uyo uba we ní, tɛnl ŋa ń juore kí li pɛ tɔl bo, bi li bere niʼkɛ nɛ.»

Ijɛnd ya yo lá li te ma bo

(Matie 24:3-14; Mark 13:3-13)

7 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, nì li tien nnɔ u lɛ yo ba? Ku lɛ dìɛku ba li wuɔn tɛ kí ye uyo baa'?» 8 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Li bɛn mɛn, ki la cère uba ń tuln nɛ. Kimɛ binib lá li baa ki yɛbe, kí li ŋmɔbe nʼyel ki teh bi yé min nɛ, kí tɔke kí ye uyo nnɔ baa' ŋɔ. Ni la paan biʼbo. 9 Ni lá cii' binib tɔh lituɔl kɔnkɔnm, ki cii' binib yìenh biʼbɛrb ya ñuɔn bó la, ni la cère nɛ̀ ń cuo nɛ jɛwaanbu, kimɛ tu ya bont kɛ li tien nɛ kí yaan. Ama na yé uŋɛndun li pɔk kí gben i ya tàan bo nɛ.»

10 Nɛn saan nɛ u tí tɔke' bɛ ki ye: «Linibol liba li jɛ̀ke linibotɔl. Libɛl liba ya nib mɔ li jɛ̀ke libɛtɔl yaab. 11 Kitink li jènge kí gbien, nɛ mikònm nin iwiɛnbiɛre mɔ ń lu bùol, bùol. Micincilnciɛnm li tien kutaaku bo.

12 «Ama kí yaan nɛn kɛ ń tien nnɔ, bi li cuo nɛ, kí jɛ̀nde nɛ, kí cère bɛ ń bu nɛ tibuur *Sufmbɛ ya táan ya dur ni, kí taa nɛ kí jon lipɛkl. Min bo nɛ bi lá li tuke nɛ kí jon tibuur bibɛrb nin idu ya ciɛnb saan. 13 Nnɔ nɛ ni li yé nʼmɔ̀nkunb biʼsaan. 14 Taa mɛn kí ble niʼyul ni kí ye na ń li nuunh ni li tì len ma kí ŋmɛre. 15 Kimɛ min nɛ li tɔke nɛ, ni li tì len ma bo nin miyɛnfuom, ŋɔ niʼnɛnnɛndb ya uba la fre kí niɛ nin nɛ, ki la fre kí len kí jiin nɛ. 16 Haali niʼbaambɛ nin niʼnaambɛ nin niʼninjiɛb nin niʼyaab nin niʼjɔtieb mɔnɔn li kuɔre nɛ. Nɛ bi li ku niʼni biba. 17 Min bo nɛ binib kɛ li nɛn nɛ. 18 Ama niʼni uba mɔnɔn ya yul ŋa ń gàare. 19 Ni mìnde' ijɛnd kɛ ni la, ni li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm.»

Bi lá li bere Yerusalɛm ya du

(Matie 24:15-21; Mark 13:14-19)

20 «Ni lá laa' sojambɛ jebe' Yerusalɛm ya du uyo wà la, li bɛn mɛn kí ye bi li bere wù, na ń taande. 21 Uyo nnɔ lá baa' la, bà te Sude ya tinfɛnm ni nnɔ, bɛ ń sɛn kí jo ijuɔn bó. Bà mɔ te Yerusalɛm ni la, bɛ ń sɛn kí ñɛ uʼni. Bà mɔ te idugbaan bó la, bi la ji ń kɔ udu ya benku ni. 22 Kimɛ u ya yo nɛ Uwien li dɛre Yerusalɛm ya nib ya tub, ŋɔ nà kɛ kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ ń tien. 23 U ya yo, bipiib bà punbe' nin bà ŋmɔbe mubumu mùa ŋaanh, li ŋmɔbe micɛcɛkm nɛ, kimɛ Uwien ya benku ni ben' udu nnɔ ya nib bo ma nnɔ, bi li jɛ̀nde kí gbien. 24 Bi li ku biba nin kijusiek, kí cuo bitɔb kí jon inibol kɛ ya du bó, nɛ bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ li ŋuuke Yerusalɛm bugbɛn kí tì baa uyo wà Uwien sien' nnɔ.»

Unil ya Bijɛ ya baam ya gbɛr

(Matie 24:29-31; Mark 13:24-27)

25 «Micincilnm ya bont li tien uwien nin uŋmaal nin iŋmaabii bo. Iñungbegbel li fii miñunciɛnm bo, kí li ŋmɔbe kuwaaku kí gbien, kí ŋaabe binib ya yɛnm ba ji li bɛn bi li tien ma. 26 Tibont tà ŋmɔbe paaki bó mituɔm li jènge, binib li maaleh nà li tu uŋɛndun wuu nɔ bo nɛ biʼfɛ̀l ń sɛn kí tì kɛnde. 27 U ya yo nɛ bi li lɛ Unil ya Bijɛ te kutɛwɔlgbɔnku ni, ki we ní, ki ŋmɔbe ufaa nin ukpiɛke ki gbien'. 28 Ni lá laa' tu ya bont kɛ cin' ki teh la, ní cuo niʼba, kí cère niʼyul ń li cɛ, kimɛ niʼŋmɛŋmɛryo nɛkn' ní ŋɔ.»

Bukɛnkɛnbu ya kpɛnjɛnm

29 Yesu tí pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm ki ye: «Sekn mɛn bukɛnkɛnbu nin isitɔ kɛ. 30 Ni lá laa' ì bundeh la, ninbi nin niʼyul bɛn kí ye nì nɛke uñalɛnd nɛ. 31 Niʼmɔ yaam te nnɔ nɛ. Ni lá laa' tibont nnɔ teh la, ní li bɛn kí ye Uwien ya bɛl nɛkn' ní ŋɔ.

32 «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, tibont nnɔ kɛ li tien, kí lɛ fɛnfɛnnɔ ya nib biɛ ŋa laan kpo' ki gben'. 33 Kutaaku nin kitink li gben, ama nʼgbɛr tun ŋa ŋmɔbe tù ń gben.»

La gɔh mɛn ŋɔ Unil ya bijɛ ya baam la pìln nɛ

34 «Liike mɛn niʼyul bo, ki la cère tidɛyibr nin ujinciɛn nin uŋɛndun ya bont ya nuunm ń yɛbre niʼfɛ̀l ni ŋɔ Unil ya Bijɛ ya babaadaali la pìln nɛ, 35 tɛn bubɛbu pìlndeh ijɛn ma bo, kimɛ Unil ya Bijɛ ya baam li ci binib bà kɛ te utingbɛn bo nɛ. 36 La gɔh mɛn, kí li kàareh uyo kɛ, ŋɔ kí lɛ mituɔm kí ñɛ ijɛnd yà kɛ we ní nnɔ ni, kí fre kí sere Unil ya Bijɛ ya nun bó.»

37 Uwien ni la, *Yesu te Uwien ya duku ya luo bo nɛ ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr, nɛ nì biire' la, u joh ki tì gɔh Olifi ya siin ya juɔl bo. 38 Nɛ udu ya nib kɛ bàareh uʼsaan Uwien ya duku ya luo bo kutɛnŋɛsɔnsɔnku ki cengeh uʼgbɛr.

22

Bi kpaan' iyɛ bɛ ń ku Yesu

(Matie 26:1-5, 14-16; Mark 14:1-2, 10-11; San 11:45-53)

1 Kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke ya nacenku kùa bi yih kù *Sufmbɛ ya Pak nnɔ nɛkn' ní. 2 Nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb nuunh bi li tien ma kí ku Yesu, nɛ ki ji fɛnge udu ya nib.

Sudas yíe wɔ ń kuɔre Yesu

(Mark 14:10-11; Matie 26:14-16)

3 Nɛn saan nɛ *Satan kɔn' Sudas Iskariyɔt ya fɛ̀l ni. U yé *Yesu ya panpaakaab piik nin bile nnɔ ya uba nɛ. 4 U jon' bitɔtuɔrciɛnb nin Uwien ya duku ya guguurb ya ciɛnb saan, wɔ ń tì tɔke bɛ u li tien ma kí taa *Yesu kí ŋukn bɛ. 5 Biʼyɛnm sɔnge' cɛɛn, nɛ bi kpaan' buñɔbu ki ye bi li de wɔ ilike. 6 U tuo', nɛ ki nuunh u li ñɛ isɛn yà kí taa *Yesu kí ŋukn bɛ ki la cère linigol nnɔ ń bɛnde.

Yesu nin uʼpanpaankaab jele' Sufmbɛ ya Pak

(Matie 26:17-29; Mark 14:12-26)

7 Lidaali là bi jeleh kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke ya nacenku nnɔ baa'. Nɛn daali nɛ bi kòreh *Sufmbɛ ya Pak ya pefanfaan. 8 Nɛ *Yesu sɔn' Piɛr nin San ki tɔke' bɛ ki ye: «Jo mɛn kí tì tien tɛ Pak ya jier tí ji.» 9 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «A yíe tí tien kuʼjier lɛ saan-i?» 10 Nɛ u ye: «Cenge mɛn, ni tì kɔn' udu ni la, ni li lɛ ujɛ uba tuke liñuncuɔl ki cendeh nɛ. Ní paan uʼbo, kí tì kɔ u li kɔ iden yà ni nnɔ ni, 11 kí tɔke udendaan ki ye: ‹TiʼCɛnbaa ye wɔn nin uʼpanpaankaab li ji Pak ya nacenku ya jier ku lɛ duku ni?› 12 U li wuɔn nɛ lidutɔtuɔl ya paaki ya duciɛnku kuba, bi bonde' kù ŋɔ. Ní tien kunacenku nnɔ ya jier kun ni.» 13 Bi bure', ki tì baa' ki laa' *Yesu bi tɔke' bɛ ki ye bi li lɛ nà nnɔ kɛ, nɛ ki tien' kunacenku nnɔ ya jier.

Yonbdaan ya jier

(Matie 26:26-30; Mark 14:22-26; 1 Korɛnt 11:23-25)

14 Tijier nnɔ ya jijiyo baa', nɛ *Yesu nin uʼtondb kɛ̀le' ki jinh. 15 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nʼnun là mɔ́n min nin ninbi ń taan kí ji kunacenku ya jier nɛ kí yaan ń jɛ̀nde. 16 N tɔkeh nɛ nɛ, kimɛ ma ji li ji kuʼjier kí tì baa uyo wà kuʼtingi li tùɔre kí wende Uwien ya bɛl ni.»

17 Nɛ ki taa' midaam, ki faare' Uwien ki ye: «Teke mɛn midaam miɛ kí gbiire. 18 N tɔkeh nɛ nɛ, ma ji li faa kí ñu sibii ya daam, kí tì baa uyo wà Uwien ya bɛl li baa ní.»

19 Nɛ ki taa' kpɔnɔ, ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ', ki taa' ki de' bɛ, nɛ ki ye: «Nà sɔ yé nʼgbɛnɛnt, n taa' ki de' nɛ. Li teh mɛn nnɔ kí li tiɛn nʼbó.» 20 Bi jin' ki tì gben', nɛ u taa' midaam mɔ, ki faare' Uwien, nɛ ki ye: Midaam miɛ yé nʼsɛ̀m nɛ, ki wɔngeh ki teh Uwien cuo' nin binib kujɔtiefɛ̀nku. Ninbi bo nɛ mì li puube.

21 «Liike mɛn, wà li kuɔre nni nnɔ kɛ niɛ saan ki jinh nin nni. 22 Unil ya Bijɛ li kpo Uwien sien' wɔ ma bo nɛ. Ama unil wà li kuɔre wɔ nnɔ, nì bre udaan bo. 23 Nɛ uʼpanpaankaab cin' ki niireh tɔb ki teh: ‹Tiʼni ŋmɛ li tien ni ya bonn-i?› »

Yesu ya panpaankaab findeh ticiɛnt bo

(Matie 18:1; 20:25-28; Mark 9:34; 10:42-45)

24 Uyo uba nɛ *Yesu ya panpaankaab findeh nin tɔb wà li yé uciɛn biʼni. 25 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Idu ya bɛrb wɔbndeh iʼnib nɛ, nɛ bà ŋmɔbe ticiɛnt biʼbo cèreh bi yih bɛ binimɔ̀nb. 26 Ninbi yaam ŋa te nnɔ. Wà yé uciɛn niʼni la, wɔ ń tien uʼba uwaal. Wà yé usɛnlier la, wɔ ń tien uʼba utonsɔnl. 27 Wà teh tijier nin wà jinh, ŋmɛ cɛn' utɔ? Na yé wà jinh-ii? Nin nɛn kɛ ŋɔ min te niʼni tɛn utonsɔnl nɛ.

28 «Ninbi nɛ ñikn' ka siere' ki dàan' nni uyo wà kɛ nì faa nʼbo. 29 Nɛn bo, nʼBaa cère' uʼbɛl yé nʼyaal ma nnɔ, nʼmɔ li cère lɛ̀ ń li yé niʼyaal, 30 ŋɔ ní li jinh ki ñuh nin nni nʼbɛl ni, kí kɛ̀le mubɛrbiɛmu bo, kí bu Israyɛl yaab ya baamul piik nin ile nnɔ tibuur.»

Yesu tɔke' Piɛr ki ye u li niɛ kí ye wa bɛn wɔ

(Matie 26:31-35; Mark 14:27-31; San 13:36-38)

31 *Yesu tɔke' Simɔn ki ye: «Simɔn, Simɔn, liike *Satan miɛ' usɛn wɔ ń yoyoke nɛ tɛn bi yoknh kufenku ma bo ki ñɛndeh mibim nɛ. 32 Ama n kàare' ki de' sin ŋɔ aʼtekjim la pɔre ŋɛ. Uyo wà a liɛbe' ní ki paan' nʼbo la, á saake aʼninjiɛb ya gbɛnɛnt.» 33 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, n li tuo bɛ ń pɛkn min nin sin, bii kí kpo nin ŋɛ mɔnɔn-a!» 34 Nɛ *Yesu ye: «Piɛr, n tɔkeh ŋɛ nɛ, dinnɔ mɔnɔn, a li niɛ bolm mita kí ye ŋa bɛn nni nɛ kí yaan ukuojɛ ń muɔ.»

Bonde mɛn niʼba, nì yé lituɔl nɛ niʼbo

35 Nɛ ki niire' bɛ ki ye: «N là sɔn' nɛ ma, ki ye ni la tuke like, ki la tuke kɔl, ki la taa tacaan nnɔ, ni là luo' niba-aa?» Nɛ bi ye: «Ta là luo' niba.» 36 Nɛ u ye: «Fɛnfɛnnɔ wà ŋmɔbe bulikbu la, wɔ ń li tuke. Wà mɔ ŋmɔbe likɔl la, wɔ ń li tuke. Wà ŋa ŋmɔbe jusiek la, wɔ ń kuɔre uʼliɛrku kí dɛ. 37 N tɔkeh nɛ nɛ, kimɛ nà kɛle' nʼbo *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ li tien nɛ.

Nì kɛle' ki ye:

‹Bi kaan' wɔ ki kpɔbn' idukond bó nɛ›,

‹bi li mɔnbe kí tien nni nnɔ nɛ fɛnfɛnnɔ.› »

38 Nɛ bi ye: «Yonbdaan, liike-a mujusiemu mule sɔ.» Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nì li dɛ̀kre.»

Yesu kàare' Olifi ya siin ya juɔl bo

(Matie 26:36-46; Mark 14:32-42)

39 *Yesu ñɛn' niʼsaan ki jon' Olifi ya siin ya juɔl bo tɛn u tì ń joh uyo kɛ ma bo, nɛ uʼpanpaankaab mɔ paan' uʼbo. 40 U tì baa' niʼsaan, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Li kàareh mɛn ŋɔ ki la lu biikm ni.» 41 Nɛ ki dàan' bɛ, ki jɛnde' waamu, ki gbaan' ki kàareh 42 ki teh: «NʼBaa, a yíe la, cère ijɛnd yiɛ ń jɛnde nni. Ama la cère n ya yíem ń tien, cère aʼyaam ń tien.» [ 43 Nɛn saan nɛ Uwien ya tond uba ñɛn' paaki bó ní, ki baa' uʼsaan ki saake' uʼgbɛnɛnt. 44 *Yesu ya yɛnm saa' ki tì kɛnde', nɛ u tùɔre' ki kàare' nin inunmɔ́n; nɛ kutòntònku ñɛh wɔ ki naan misɛ̀m ki tuoreh tingi ni.]*

45 U kàare' ki gben' nɛ ki fii' ki liɛbe' uʼpanpaankaab bita nnɔ saan, ki laa' biʼyɛnm saa' ki gbien', bi dɔ ki gɔh, 46 nɛ u ye: «O! Nì tuo', ni dɔ ki gɔh-ɔɔ? Fii mɛn, kí li kàareh ŋɔ ki la lu biikm ni.»

Yesu ya cuom

(Matie 26:47-56; Mark 14:43-50; San 18:3-11)

47 *Yesu laan biɛ ki lienh nɛ linigol liba puɔ' biʼbo, bi yih wà Sudas, u yé *Yesu ya panpaankaab piik nin bile ya uba nnɔ le bɛ usɛn. U nɛkn' *Yesu nɛ ki lɔkn' wɔ. 48 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Sudas! A li lɔkn Unil ya Bijɛ nɛ kí kuɔre wɔ-ɔɔ!» 49 *Bà te nin Yesu nnɔ laa' nà benh nɛ̀ ń tien, nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, tí taa mujusiemu kí gɛgɛ bɛ-ɛɛ?» 50 Nɛ biʼni uba taa' kijusiek ki gɛ' ki paare' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ya tonsɔnl uba ya nɔjietubl. 51 Nɛ *Yesu ye: «Dàan mɛn, nì li dɛ̀kre», nɛ ki mɛ' utonsɔnl nnɔ ya tubl nnɔ ki cère' u faake'. 52 Nɛ ki tɔke' bitɔtuɔrciɛnb nin Uwien ya duku ya guguurb ya ciɛnb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb bà baa' bɛ ń lá cuo wɔ nnɔ ki ye: «Ni tuke mujusiemu nin ilɛnbɛn ní lá cuo nni tɛn n yé udukond nɛ-a! 53 N là te nin nɛ Uwien ya duku ya luo bo idaan kɛ, nɛ na cuo' nni. Ama fɛnfɛnnɔ ninbi nin ubiɛrɔ ya tuɔm ya yo nɛ baa'.»

Piɛr niɛ' ki ye wa bɛn Yesu

(Matie 26:57-58, 69-75; Mark 14:53-54, 66-72; San 18:12-18, 25-27)

54 Nɛn saan nɛ bi cuo' *Yesu ki taa' wɔ ki jon' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn den. Nɛ Piɛr pɛ biʼbo ki te fɔnfɔkm. 55 Bi sɛ̀re' umu uluo ya siik, nɛ ki kɛ̀le' ki jebe' wù. Piɛr mɔ baa' ki kɛ̀le' biʼni. 56 Upiitonsɔnl uba laa' wɔ u kɛ umu saan, nɛ u caan' uʼbo inun ki ye: «Ujɛ wuɔ nɔ mɔ bi te nin *Yesu nɛ.» 57 Nɛ u niɛ' ki ye: «Upii, ma bɛn wɔ.» 58 Nì pukn' waamu, nɛ unitɔ mɔ laa' wɔ, ki tɔke' wɔ ki ye: «Aʼmɔ yé bi ya uba nɛ.» Nɛ Piɛr ye: «Kayi! Ma yé biʼyɔ.» 59 Nì tien tɛn kukurku kuba, nɛ unitɔ mɔ len' ki ye: «Nì yé imɔ̀n nɛ, ujɛ wuɔ mɔ bi te nin *Yesu nɛ, kimɛ u yé Galile yɔ nɛ.» 60 Nɛ Piɛr jiin' wɔ ki ye: «Ujɛ, ma bɛn a ye a ye bà.» U laan biɛ ki lienh nɛ ukuojɛ pɔk ki muɔ'. 61 U ya yo nɛ Yonbdaan jiɛbe' ki caan' Piɛr bo inun. Nɛ Piɛr tiɛre' Yonbdaan bi tɔke' wɔ ma ki ye: «Dinnɔ, a li niɛ bolm mita kí ye ŋa bɛn nni nɛ kí yaan ukuojɛ ń muɔ nnɔ.» 62 Nɛ u fii' ki ñɛn' saali, ki tì muɔ' ki gbiɛnde' cɛɛn.

Biguguurb sukreh Yesu ki yieke ki ñih wɔ

(Matie 26:67-68; Mark 14:65)

63 Nɛn saan nɛ binib bà gu *Yesu nnɔ lɛh wɔ, ki yieke ki ñih wɔ, 64 ki taa' kukpɛlciɛku ki pibn' uʼnun bó, ki tɔkeh wɔ ki teh: «Bukre' wà ñi' ŋɛ.» 65 Nɛ ki liɛbe' ki sukreh wɔ isuk mɔ ì yɛbe.

Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab bun' Yesu tibuur

66 Nì faa' kutɛnŋɛsɔnsɔnku, nɛ *Sufmbɛ ya ciɛnb nin bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb taan', ki cère' bi taa' *Yesu ki baa' biʼbuur ya cɛkl yaab saan. 67 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «A yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ la, tɔke tɛ.» Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «N tɔke' nɛ mɔnɔn la, na lì li teke kí ji. 68 N tí niire' nɛ iniire mɔ la, na ń jiin nni. 69 Ama kí ñɛ fɛnfɛnnɔ kí taa kí li joh, Unil ya Bijɛ li kɛ̀le Uwien, mituɔm kɛ ya daan ya jie bó.» 70 Nɛ biʼkɛ ye: «Nɛn mɛn la, a yé Uwien ya Bijɛ nɛ-a!» Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Ninbi mɔnɔn len' bù te, n yé wɔn nɛ.» 71 Nɛn saan nɛ bi ye: «Ta ji nuunh mɔ̀nkunl, tinbi mɔnɔn cii' uʼñɔbu ni.»

23

Bi tuke Yesu ki jon' Pilat saan tibuur

(Matie 27:1-2, 11-14; Mark 15:1-5; San 18:28-38)

1 Nɛ biʼkɛ fii', ki taa' *Yesu ki jon' Pilat saan, 2 ki cin' ki biindeh wɔ ki teh: «Ti laa' ujɛ wuɔ sureh tiʼdu ya nib nɛ bɛ ń kpre, ki tɔkeh bɛ ki teh, bi la ji ń li pɛ̀h ubɛrciɛn Sesa lɛnpo, ki teh u yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo, ubɛr nɛ.» 3 Nɛ Pilat niire' wɔ ki ye: «Sin, a yé *Sufmbɛ ya bɛr nɛ-ɛɛ?» Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Sin nɛ ye nnɔ.» 4 Nɛ Pilat tɔke' bitɔtuɔrciɛnb nin linigol nnɔ ki ye: «Ma laa' ujɛ wuɔ ya biil.» 5 Nɛ bi ñiikeh ki teh: «U wɔknh Sude ya tinfɛnm kɛ ni nɛ, ki cèreh binib kpreh. U cin' Galile ya tinfɛnm ni nɛ, ki ŋmɔŋmɔbe ki lá baa' niɛ saan.»

Herod bun' Yesu tibuur

6 Pilat cii' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki niire' ki ye: «Ujɛ bugbɛn yé Galile yɔ nɛ-ɛɛ?» 7 Pilat cii' *Yesu ñɛn' Galile ma nnɔ, nɛ u ye bɛ ń taa wɔ kí jo Herod saan, kimɛ Herod nɛ likeh Galile ya nib, ki te Yerusalɛm ni i ya dɛn. 8 Herod laa' *Yesu ma nnɔ, nɛ uʼyɛnm sɔnge cɛɛn, kimɛ u là cii' uʼbó, nɛ ki nuunh wɔ ń lɛ wɔ nì tì wuɔke', ki daan wɔ ń tien miyɔkm ya bonn ŋɔ wɔ ń lɛ. 9 U niire' *Yesu iniire ì yɛbe, ama *Yesu ŋa jiin' wɔ ñɔbonl. 10 Bitɔtuɔrciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb mɔ te niʼsaan ki biindeh wɔ ufaa bo. 11 Herod nin uʼsɔjambɛ liike' wɔ fɛnm, ki lɛ̀' wɔ, nɛ Herod taa' kuliɛrku kuba, kù mɔn cɛɛn ki goln' wɔ, ki cère' bi taa' wɔ ki jiin' Pilat saan. 12 Herod nin Pilat ŋa là ŋmɛ. Nɛn daali nɛ bi ŋmaake'.

Bi bun' Yesu tibuur ki ye u kpɛ mikuum

(Matie 27:15-26; Mark 15:6-15; San 18:39–19:16)

13 Nɛn saan nɛ Pilat yin' bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb nin udu ya nib, 14 ki tɔke' bɛ ki ye: «Ni taa' ujɛ wuɔ ki baa' nʼsaan ki ye u gaandeh binib nɛ. Nɛn bo nɛ n bun' wɔ tibuur niʼkɛ ya nun bó, ki niire' wɔ iniire ni biindeh wɔ isɛn yà ni nnɔ, ka laa' u bii' bà. 15 Herod mɔ ŋa laa' u bii' bà. Nɛn bo nɛ u jiin' wɔ ní tiʼsaan. Tɔ, wa tien' nà kpɛ kuum. 16 Nɛn bo, n li cère bɛ ń ñì wɔ nɛ, kí taa wɔ kí wiɛ.» 17 [Binl kɛ binl, kunacenku nnɔ ya yo la, Pilat ñɛndeh lipɛkl ya nil uba nɛ ki wiɛnh.]* 18 Nɛ biʼkɛ taan' ki wuure' ki ye: «Ku ujɛ wuɔ nɔ, kí wiɛ tɛ Barabas.» 19 Bi là cuo' Barabas ki pɛkn', kimɛ u là cère' binib kpi' udu ni, nɛ ki ku' unil mɔ.

20 Pilat yíe wɔ ń wiɛ *Yesu ma nnɔ, nɛn nɛ cère' u liɛbe' ki len' nin binib nnɔ. 21 Ama bɛ ń wuureh nɛ ki teh: «Kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo! Kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo!» 22 Nɛ u tí niire' bɛ nta bo ki ye: «U tɛ́n ki bii' li lɛ biil bɛ nɛ? Min ŋa laa' u tien' nà nì kpɛ kuum. N li cère bɛ ń ñì wɔ nɛ, kí taa wɔ kí wiɛ.» 23 Ama bi ñiikeh ki wuureh ufaa bo nɛ ki teh bɛ ń kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo. Bi wuure' ki tì faake' 24 nin Pilat, nɛ u gbɛle' ki tuo' bi ye ma. 25 U pɛkre' Barabas wà là cère' binib kpi' udu ni, ki ku unil mɔ nnɔ ki wiɛ'. Bi là ye wɔ ń wiɛ' wɔn nɛ. Ama *Yesu wɔn, u taa' wɔ ki de' bɛ bɛ ń tì tien wɔ bi yíe ma nɛ.

Bi kpɛ' Yesu udɔpɔnpɔn bo

(Matie 27:32-44; Mark 15:21-32; San 19:17-27)

26 Bi taa' *Yesu ki bure'. Bi joh ma nnɔ nɛ ki tì cende' ujɛ uba bi yih wɔ Simɔn, u yé Sirɛnn ya du ya nil nɛ, ki ñɛn' ikpàan bó ní. Bi cuo' ujɛ bugbɛn ki wɔbn' ki bukn' wɔ udɔpɔnpɔn nɛ u pɛ *Yesu ya puoli bó. 27 Linigociɛnl pɛ *Yesu bo. Biʼni biba yé bipiib nɛ, ki muɔh ki kpìɛndeh uʼbo. 28 *Yesu jiɛbe' ki liike' bɛ, nɛ ki ye: «Yerusalɛm ya piibɛ, la muɔh mɛn min bo, li muɔh mɛn ninbi nin niʼbumu bo. 29 Kimɛ uyo uba we ní bi li len kí ye: ‹Bipiib bà yé iŋɔl, ka maa', ka ŋaan' nnɔ yaam tu.› 30 U ya yo nɛ binib li tɔke ijuɔn kí ye: ‹Bere mɛn kí ñɛkn tiʼbo›, kí tɔke igbɛngbɛn mɔ kí ye: ‹Lèkn mɛn tiʼbo.› 31 Kimɛ bi teh udɔsɔnge nɔ la, bi ji li tien mila udɔkuon-i?»

32 Bi là tuke' idukond ile mɔ, bɛ ń tì taan kí ku yɛn nin Yesu. 33 Bi tì baa' niba saan, bi yih nɛ̀ «Kuyukpɔbku ya Bùol.» Nɛn saan nɛ bi kpɛ' *Yesu udɔpɔnpɔn bo, nɛ ki kpɛ' idukond ile nnɔ mɔ. Bi kpɛ' uba uʼnɔjie bó, ki kpɛ' utɔ uʼnɔgɛn bó. 34 [Nɛ *Yesu ye: «NʼBaa, fère bɛ biʼbiɛre, kimɛ ba bɛn bi teh nà.»]† Sojambɛ taa' uʼwɛngolkaar ki fùɔre' imúɔn ki gbiire' tù. 35 Nɛ udu ya nib se ki likeh. *Sufmbɛ ya ciɛnb bɛn lɛh *Yesu nɛ ki teh: «U ŋmiɛn' bitɔb nɛ. U yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo la, wɔ ń ŋmiɛn uʼba mɔ.» 36 Sojambɛ nnɔ mɔ sukreh wɔ, ki nɛkn' wɔ ki taa' midɛŋmiŋmiikm ki tɛnde' wɔ, 37 nɛ ki ye: «A yé *Sufmbɛ ya bɛr la, ŋmiɛn aʼba-a!» 38 Bi là kɛle' ki tɛbn' uʼyul ya paaki bó, ki ye: «*Sufmbɛ ya bɛr sɔ nɔ.»

39 Idukond yà bi kpɛ' yɛ̀ idɔpɔnpɔn bo nnɔ ya uba mɔ sukreh wɔ ki teh: «Ŋa yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo bi? Ŋmiɛn aʼba ŋɔ kí ŋmiɛn tiʼmɔ!» 40 Nɛ udukondtɔ nnɔ tiɛn' uʼbo ki ye: «Tinbi nin wɔn taan' ki laa' utudɛre uba, nɛ ŋa fɛnge Wien-a! 41 Tinbi yaam kpɛ' utudɛre wuu nɛ, kimɛ bi tien' tɛ tiʼtùon kpɛ ma bo nɛ. Ama wɔn ŋa tien' biɛre iba.» 42 Nɛ ki ye: «Yesu, a lá jin' aʼbɛl uyo wà la, á li tiɛn nʼbó.» 43 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, dinnɔ mɔnɔn a li te nin nni Uwien den nɛ.»

Yesu ya kuum udɔpɔnpɔn bo

(Matie 27:45-56; Mark 15:33-41; San 19:28-30)

44 Nì là tuo kuwensiiku ya yo nɛ, nì ci' ki bìike' utingbɛn kɛ bo ki tì baa' kutaajuɔku tikur tuta ya yo. 45 Wien ŋa ji ñɛh nɛ kukpɛlcɛkpɛkpiɛku kùa bore' Uwien ya duku ni bolm mile nnɔ kɛre' kuʼsiik ni. 46 U ya yo nɛ *Yesu wuure' ufaa bo ki ye: «NʼBaa, n taa' nʼmiɛl ki ŋukn' ŋɛ.» U len' nnɔ ki tì gben', nɛ ki kpo'. 47 Sojambɛ kobk ya ciɛn laa' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki pɛ̀ke' Uwien ki ye: «Ujɛ wuɔ mɔnbe ki yé ugbɛmɔ̀ndaan nɛ.»

48 Binib bà kɛ baa' ligol bɛ ń lá liike nnɔ, laa' tibont tà kɛ tien', nɛ ki liɛbe' ki kunh nin uyɛnsaa. 49 Binib bà kɛ bɛn wɔ nin bipiib bà ñɛn' Galile ya tinfɛnm bó ní, ki pɛ uʼbo nnɔ, se fɔnfɔkm ki likeh.

Yesu ya subm

(Matie 27:57-61; Mark 15:42-47; San 19:38-42)

50-51 Ujɛ uba là te, bi yih wɔ Yosɛf, u ñɛn' *Sufmbɛ ya du uba ni, nɛ bi yih wù Arimate. U là yé *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab ya uba nɛ, ki cuube, ki yé unimɔ̀n, ki gu Uwien ya bɛl li baa ní uyo wà. Wa là tuo' uʼtɔb ye bɛ ń tien ma, nɛ ka kuɔn' uʼba biʼtùon ni. 52 U jon' Pilat saan ki tì tɔke' wɔ ki ye wɔ ń cɛ̀be wɔ *Yesu ya gbɛnɛnt ŋɔ wɔ ń jiin tù udɔpɔnpɔn bo kí tì sube. 53 Pilat tuo', nɛ Yosɛf jiin' *Yesu ya gbɛnɛnt udɔpɔnpɔn bo, ki taa' kukpɛlciɛku ki tɛntɛn' tù, ki taa' ki tì ble' ufɛle ni. Bi là cube' ufɛle nnɔ kujɔtɛnku kuba ya kɛle ni nɛ, ka laan sube' nil len‡. 54 Ni là yé lidaali là bi bondeh Saba nɛ, nɛ Saba bugbɛn benh wɔ ń cin.

55 Bipiib bà là ñɛn' Galile ya tinfɛnm bó ní ki pɛ *Yesu bo nnɔ, paan' Yosɛf bo, ki tì laa' ufɛle nnɔ, ki laa' bi taa' *Yesu ya gbɛnɛnt ki ble' len ma bo. 56 Bipiib nnɔ liɛbe' ki kun', ki tì bonde' lɛfina nin mikpɔm. Nɛ ki juore' ki fuore' *Saba ya daali liwɔbl ye ma bo.

24

Yesu mɛkre' bitɛnkpiib ni

(Matie 28:1-10; Mark 16:1-8; San 20:1-10)

1 *Saba ya daali gɛ̀bre', kutaaku kùa li faa nnɔ, nɛ bipiib nnɔ wɔre' ki fii', ki taa' bi là bonde' mikpɔm mà miʼnu ŋmɛ nnɔ ki jon' likul bó. 2 Bi tì baa', ki laa' kutɛnku kùa bi là taa' ki bìin' likul nnɔ ŋa ji bi. 3 Nɛ bi kɔn' ka laa' Yonbdaan *Yesu ya gbɛnɛnt. 4 Nì bɛke' bɛ cɛɛn nɛ ba ji bɛn bi li ye bà. I ya tàan bo nɛ bi laa' bijɛb bile baa' ki lá sere' biʼsaan, ki guo tikpɛlcɛr tù windeh ki dɔnbeh inun bó. 5 Bujɛwaanbu cuo' bipiib nnɔ, nɛ ba ji kaabe' ki liike' bijɛb nnɔ, nɛ bi niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' ni nuunh unifuob bitɛnkpiib ni? 6 Wa ji te niɛ saan. U mɛkre'-a. Tiɛre mɛn u là tɔke' nɛ ki ye bà uyo wà u laan là te Galile ni nnɔ. 7 U là ye ‹nì kpɛ bɛ ń taa Unil ya Bijɛ kí ŋukn bibiɛrdɛnb, bɛ ń kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo, ŋɔ wienta daali wɔ ń mɛkre bitɛnkpiib ni nɛ.› »

8 Nɛn saan nɛ bipiib nnɔ tiɛre' *Yesu la len' ki ye bà. 9 Bi siere' likul nnɔ saan ki liɛbe' ki kun', ki taa' tigbɛr nnɔ kɛ ki tɔke' *Yesu ya tondb piik nin uba nnɔ nin binitɔb bà kɛ mɔ là pɛ uʼbo nnɔ. 10 Bipiib nnɔ ya yel si: Mari Madelɛnn nin Sann nin Mari Saak ya naa. Bɛn nin bipiitɔb nɛ taa' tigbɛr nnɔ ki tɔke' *Yesu ya tondb. 11 Bi tɔke' bɛ ma nnɔ nɛ bi maaleh ki teh nì yé mijɔ̀rlenm nɛ, nɛ ka teke' tigbɛr nnɔ ki jin'. 12 Nɛn saan nɛ Piɛr fii' ki sɛn' ki jon' likul nnɔ saan, ki gbìen' ki liike', ki laa' kukpɛlciɛku nnɔ baba nɛ dɔ len. Nibonn nà tien' nnɔ cuo' wɔ miyɔkm cɛɛn, nɛ u liɛbe' ki kun'.

Yesu cère' uʼpanpaankaab bile laa' wɔ Emayus ya sɛn ni

(Mark 16:12-13)

13 Nɛn daali nɛ *Yesu ya panpaankaab ya bile joh udu uba bó bi yih wù Emayus. Kí ñɛ Yerusalɛm kí tì baa udu nnɔ nì te tɛn kɔnsini piik nin uba nɛ. 14 Bi joh ma nnɔ nɛ ki lienh tibont tà kɛ tien' nnɔ bó. 15 Bi lienh ki niɛh nin tɔb uyo wà nnɔ, nɛ *Yesu nɛ̀nde' bɛ, bi tɔke ki joh. 16 Nì libe' biʼyɛnm nɛ ba bɛnde' wɔ. 17 U niire' bɛ ki ye: «Ni cuonh ki lienh bɛ ya gbɛr nɛ?» Biʼyɛnm saa' nɛ bi sere'. 18 Biʼni bi yih wà Kleyopas nnɔ jiin' wɔ ki ye: «N maale' ki ye sin baba nɛ te Yerusalɛm ni, ka bɛn nà tien' len idɛn yiɛ nɔ.» 19 Nɛ u ye: «Bɛ ya bonn tien'-i?» Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Ti lienh nà tu' Nasarɛt ya *Yesu nnɔ ya gbɛr nɛ. U là yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ, ki ŋmɔbe mituɔm uʼlenm nin uʼtùon kɛ ni, binib nin Uwien ya nun bó. 20 Ama tiʼyaab bà yé bitɔtuɔrciɛnb nin tiʼdu ya ciɛnb taa' wɔ ki tì ŋukn' Erom ya ciɛnb, bi bun' wɔ ki ye u kpɛ mikuum, nɛ ki kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo. 21 Tinbi là daan ki ye wɔn nɛ li teke tinbi Israyɛl yaab kí wiɛ. Nin tiʼdɛndɛnl kɛ ŋɔ tibont nnɔ kɛ tien' ma dinnɔ wienta sɔ. 22 Ama tiʼcɛkl ya piib biba tɔke' tɛ tigbɛr tuba tù jin' tɛ. Bi wɔre' ki fii' ki jon' likul bó, 23 ka tì laa' *Yesu ya gbɛnɛnt, nɛ ki liɛbe' ní ki lá tɔke' tɛ ki ye Uwien ya tondb biba baa' biʼsaan ki tɔke' bɛ ki ye u fuobe. 24 Nɛ tiʼyaab biba mɔ jon' likul nnɔ bó, ki tì laa' nì te tɛn bipiib nnɔ len' ma nɛ. Ama wɔn wɔn, ba laa' wɔ.»

25 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «O, bijɛbɛ, mibɛnm nɛ pɔre' nɛ. Na teke' *Uwien ya ñɔbonsɔknb là len' nà kɛ nnɔ tonm. 26 Nì kpɛ Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo ń jɛ̀nde nɛ kí yaan Uwien ń kpiɛke wɔ.» 27 Nɛ ki cin' ki tɔkeh bɛ nà kɛ kɛle' uʼbo Uwien ya gbɔnt ni nnɔ. U cin' ki tɔkeh bɛ Moyis là kɛle' nà uʼbo nɛ ki tì baa' *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛ mɔ là kɛle' nà.

28 Bi tì nɛkn' bi joh udu wà ni nnɔ, nɛ *Yesu tien' tɛn u ye wɔ ń gɛ̀bre nɛ. 29 Nɛ bi cɛ́kn' wɔ ki ye wɔ ń juore biʼsaan, uwien benh wù ń lu nɛ, nì li biire na ń wuɔke. Nɛ u juore' biʼsaan. 30 Bi kɛ̀le' bɛ ń ji uyo wà nnɔ, nɛ u yuure' kpɔnɔ, ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ' ki de' bɛ. 31 Nɛn saan nɛ biʼyɛnm cìbre', bi bɛnde' wɔ, nɛ u pɔk ki fele'. 32 Nɛ bi tɔke' tɔb ki ye: «U bi lienh ki tùɔreh ki tɔkeh tɛ *Uwien ya gbɔnku ya gbɛr ya tingi usɛn ni ma nnɔ, nà bi siɛnh tiʼfɛ̀l ni tɛn umu-uu?»

33 Nɛ bi fii' ki liɛbe' Yerusalɛm i ya tàan bo ki tì laa' *Yesu ya tondb piik nin uba nnɔ nin binitɔb taan' ki te. 34 Bi tɔke' bipanpaankaab bile nnɔ ki ye: «Yonbdaan mɔnbe ki mɛkre'. U cère' Simɔn laa' wɔ.» 35 Nɛ bipanpaankaab bile nnɔ mɔ tɔke' bɛ nà tien' usɛn ni, ki tɔke' bɛ ki ye bi bɛnde' wɔ uyo wà u kɔkuɔ' kpɔnɔ nnɔ nɛ.

Yesu cère' uʼpanpaakaab piik nin uba laa' wɔ

(Matie 28:16-20; Mark 16:14-18; San 20:19-23; Itùon 1:6-8)

36 Bi lienh biʼñɔbu ŋa lu', nɛ *Yesu baa' ki lá sere' biʼsiik ni, ki tɔke' bɛ ki ye: «Li te mɛn uyɛnduɔn ni.» 37 Nì fɛ̀nde' bɛ ki gbien', bujɛwaanbu cuo' bɛ, kimɛ bi maaleh ki teh nì yé ufɛnfɛnd nɛ. 38 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' nì cuo' nɛ bujɛwaanbu, ni maaleh milele? 39 Liike mɛn nʼnuɔ nin nʼtàan, min lì nɛ. Mɛ nni mɛn kí liike, ni li lɛ n ŋmɔbe tigbɛnɛnt nin ikpɔb. Fɛnfɛnd ŋa ŋmɔbe gbɛnɛnt ki niireh nin kpɔbl.» 40 U lienh nnɔ uyo wà nnɔ, nɛ ki wɔngeh bɛ uʼnuɔ nin uʼtàan. 41 Nɛn saan nɛ biʼyɛnm sɔnge', ama ba laan teke' ki jin' ki gben', ki biɛ ki te miyɔkm ni. Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Nì ŋmɔbe niba libùol liɛ ní ji-ii?» 42 Bi de' wɔ lijɛnjenpulkaal liba. 43 Nɛ u teke', ki ŋmɔn' biʼnun bó.

44 Nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «N laan là te nin nɛ uyo wà nnɔ, n là tɔke' nɛ ki ye: nì kpɛ Moyis là kɛle' nà nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb là kɛle' nà nin nà kɛ kɛle' Uwien ya yuon ya gbɔnku ni nʼbo nnɔ, kɛ ń tien nɛ.»

45 Nɛn saan nɛ u cìbre' biʼyɛnm bɛ ń fre kí cii nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ ya tingi. 46 Nɛ ki tí tɔke' bɛ ki ye: «Nì kɛle' ki ye nì kpɛ Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo ń jɛ̀nde, kí kpo kí mɛkre bitɛnkpiib ni wienta daali. 47 Bi li tɔke uŋɛndun ya nib kɛ nʼgbɛr, kí ye bɛ ń lèbre biʼtetem ŋɔ Uwien ń fère bɛ biʼbiɛre. Bi li cin Yerusalɛm ni nɛ kí li tɔkeh tù. 48 Ninbi nɛ yé nʼmɔ̀nkunb tibont nnɔ kɛ bo. 49 Min nin nʼyul nɛ li cère ní lɛ nʼBaa là pùon' ki ye u li de nɛ nà nnɔ. Ní li te Yerusalɛm ni, kí tì baa lidaali là ni li lɛ mituɔm mà li ñɛ paaki bó ní nnɔ.»

Yesu don' paaki bó ma bo

(Mark 16:19-20; Itùon 1:9-11)

50 *Yesu taa' bɛ ki jon' Betani ya du bó ya kɛle, ki tì yuon' uʼnuɔ ki tien' bɛ Uwien ya mɔnm. 51 U teh bɛ Uwien ya mɔnm uyo wà nnɔ, nɛ ki dàan' bɛ, Uwien cère' u don' paaki bó. 52 Bi gbaan' ki kpiɛke' wɔ, nɛ ki liɛbe' Yerusalɛm nin uyɛnsɔngciɛn. 53 Bi là tuu ki te Uwien ya duku ya luo bo nɛ ki pɛ̀keh Uwien.

* 1:80 Bi li fre kí lɛbre ki lɛnh miyɛnm kí ye ki pɛ Uwien ya sɛn bo nin kiʼyɛnmaale kɛ mɔ.

* 2:27 Liike Matie 12:5; Mark 11:11.

† 2:49 Bi li fre kí lɛbre ń li te nʼBaa den kí ye ń li sɔnh nʼBaa ya tuonl nɛ mɔ.

* 3:22 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni bi ye: A yé nʼbijɛ nɛ. Dinnɔ n tien' ŋɛ nʼbijɛ.

† 3:29 Migbiirm miɛ ni bi ye *Yesu la, ba niire' Yonbdaan Yesu. Uʼmɔ te uba nɛ.

* 6:1 Liike Matie 12:1.

* 7:19 Liike Matie 11:3.

† 7:37 Liike Matie 26:7.

* 8:31 Sufmbɛ là maaleh ki teh kubùoku kuba nɛ te bi pɛkndeh len isɛnpol ki gu lidaali là Uwien li bu yɛ̀ tibuur.

* 9:5 Sufmbɛ bo kí kpakpaare itàan ya tɛngunku ya tingi si: nà kɛ ji tu unil la, na yé uba yaar, nì ji yé uʼyaar nɛ.

† 9:33 Liike Matie 17:4.

* 10:1 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni bi ye binib pilole nɛ.

† 10:12 Sodɔm yé uyo bo ya du uba nɛ. Uʼnib là teh ibiɛre cɛɛn nɛ.

* 11:11 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nì kɛle' ki ye: Niʼni uba ya buk miɛ' wɔ kpɔnɔ la, u li de kɛ̀ litɛnl-ii?

* 16:6 Bi yih tikucinwawaart nnɔ nɛ bat. Kuba li fre kí teke tɛn litr pita nin uluob.

† 16:7 Bi yih tibɔtɔcɛnciɛnt nnɔ nɛ Kɔr. Kuba li fre kí teke tɛn litr kobiita nin piluob.

* 17:36 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 36 ŋa te tuʼni.

* 22:44 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 43 nin 44 ŋa te tuʼni.

* 23:17 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 17 ŋa te tuʼni.

† 23:34 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni, «NʼBaa, fère bɛ biʼbiɛre, kimɛ ba bɛn bi teh nà» ŋa te tuʼni.

‡ 23:53 Liike Matie 27:60.

San

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Tigbɛmɔnmɔnt tà

San

kɛle' tù nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Yesu ya tond San nɛ kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ. U yíe binib ń bɛnde Yesu yé udaan wà nɛ. Yesu yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ. Wɔn nɛ liɛbe' ki yé Uwien ya Bijɛ.

San kɛle' tigbɛmɔnmɔnt ma bo nnɔ bore' nin Matie nin Mark nin Luk kɛle' tù ma bo. U yíe binib ń tùɔre kí cii Yesu tien' tibont tà nin u len' tà nnɔ ya tingi nɛ. San ya gbɔnku ya cincinm (1:1-18) u tɔkeh binib ki teh Yesu bugbɛn nɛ yé Uwien ya ñɔbonl. U là te nin Uwien nɛ haali ucincinyo nɛ ki baa' ki lá kɔn' nin binib (1:1-18).

San ya gbɔnku gbiire' ibɔk ile nɛ. Libɔkkpiɛkl ni (1:18–12:50), San lienh Yesu tien' miyɔkm ya bont tà nnɔ bó nɛ. U tien' tù ki tì dukn' bolm milole nɛ. Tu ya bont nɛ wɔngeh ki teh Yesu yé Uwien ya Bijɛ. Sufmbɛ ya ciɛnb tuu ki findeh nin wɔ ki teh u taah uʼba ki kpàandeh Uwien nɛ, ki kɛndeh Saba ya daali ya yiko bo. Yesu tɔke' binib ki ye wɔn nɛ yé tijier tà dienh limiɛl, ki yé kuwenwenku kùa wendeh uŋɛndun.

Libɔkliel ni (13:1–21:25), San liɛbe' ki ye Yesu nɛ yé usɛn wà unisaal li kpìen wù kí baa Baa Uwien saan, ki liɛbe' ki ye Yesu siere' uŋɛndun wuu ni ki liɛbe' uʼBaa bó (iyul 13–17). Li ya bɔkl ni San lienh bi cuo' Yesu ma bo, ki bun' wɔ tibuur ki ye u kpɛ mikuum, ki kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn ma bo nɛ. U mɛkre' bitɛnkpiib ni, ki cère' uʼpanpaankaab laa' wɔ u fuobe (iyul 18–21).

1

Yesu Kristo nɛ yé Uwien ya ñɔbonl

1 Uwien ŋa laan là ñɛn' uŋɛndun ma nnɔ ki laa' Liñɔbonl te nɛ. Lì là te nin Uwien nɛ, ki yé Uwien. 2 Lì là te nin Uwien nɛ micincinm. 3 Uwien là ñɛn' tibont kɛ nin lɛn nɛ. Uwien ŋa ñɛn' bonn niba ŋɔ la te niʼñɛnm ni. 4 Lɛn nɛ yé limiɛl ya daan. Limiɛl nnɔ nɛ dienh binib kuwenwenku. 5 Kuwenwenku nnɔ wendeh licinñunl ni, nɛ licinñunl ŋa fre' ki kpiin' kù.*

6 Uwien sɔn' unil uba ní, bi yih wɔ San. 7 U baa' wɔ ń kun kuwenwenku nnɔ bo imɔ̀n nɛ, ŋɔ wɔn bo binib kɛ ń teke kù kí ji. 8 Wɔn ŋa yé kuwenwenku nnɔ, ama u baa' wɔ ń kun kuʼbo imɔ̀n nɛ. 9 Kù yé kuwenwenmɔ̀nku kùa baa' uŋɛndun ni kù ń wende binib kɛ nɛ.

10 Uwien ñɛn' uŋɛndun nin Liñɔbonl nnɔ nɛ. Lì baa' uŋɛndun ni ama uŋɛndun ya nib ŋa bɛnde' lɛ̀. 11 Lì baa' liʼyaab saan, nɛ liʼyaab ŋa teke' lɛ̀. 12 Ama binib bà kɛ teke' lɛ̀ nnɔ, bi teke' lɛ̀ ki jin' nɛ, nɛ lì de' bɛ usɛn bɛ ń li yé Uwien ya bumu. 13 Bi yé Uwien ya bumu ma nnɔ, na yé u maa' bɛ tɛn unisaal maa' mubumu ma bo nɛ, Uwien nɛ yíe ki cère' bi yé uʼbumu.

14 Liñɔbonl nnɔ tien' liʼba unisaal, ki baa' ki lá kɔn' tiʼni, ki teh tinimɔ̀nt cɛɛn, ki tɔkeh tigbɛmɔ̀nt baba. Ti laa' uʼkpiɛke. Ukpiɛke wà uʼBaa Uwien de' wɔ wù, kimɛ u yé uʼbubaabk nɛ. 15 San kun' uʼbo imɔ̀n ki kpaande' ki ye: «N là lienh wɔn bo nɛ ki teh wà li paan nʼbo ní nnɔ cɛn' nni, kimɛ u là te ki laa' ba laan maa' nni.»

16 Uʼnimɔ̀nt ni nɛ u de' tiʼkɛ bupaabu, ki li liɛbe kí de tɛ bù kí pukn. 17 Imɔ̀n, Moyis nɛ là de' tɛ *yiko. Tinimɔ̀nt nin tigbɛmɔ̀nt tun wɔn, *Yesu Kristo nɛ baa' nin tù. 18 Uba ŋa kpele ki laa' Wien. Ama uʼBijɛbaab wà yé Uwien ki te nin Uwien nnɔ nɛ cère' ti bɛnde' wɔ.

San wà siih binib Uwien ya ñunm ya gbɛr

(Matie 3:1-12; Mark 1:1-8; Luk 3:1-18)

19 Sufmbɛ ya ciɛnb bà te Yerusalɛm ni nnɔ sɔn' bitɔtuɔrkaab nin Lefi yaab† San saan, nɛ bi tì niire' wɔ ki ye: «A yé ŋmɛ nɛ?» 20 Nɛ San kun' imɔ̀n ki ye: «Min ŋa yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo.» 21 Nɛ bi liɛbe' ki niire' wɔ ki ye: «A nín yé ŋmɛ? A yé Eli nɛ-ɛɛ?» Nɛ u ye: «Ma yé Eli.» Bi tí niire' wɔ ki ye: «A yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl wà li baa ní nnɔ nɛ-ɛɛ?» Nɛ u ye: «Hnhn.» 22 Nɛ bi tí niire' wɔ ki ye: «A nín yé ŋmɛ nɛ? A bugbɛn tɔke tɛ a yé udaan wà, ŋɔ tí bɛnde ti li tì jiin bà sɔn' tɛ ní nnɔ kí ye bà.»

23 Nɛn saan nɛ San jiin' bɛ ki ye: «N yé

wà wuureh kupenpelku ni ki teh:

‹Tùɔre mɛn kí cubn Yonbdaan ya sɛn,› nnɔ nɛ.

*Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là len' nnɔ nɛ.»

24 Bi sɔn' binib bà San saan nnɔ ya biba là yé *Farisiɛnmbɛ nɛ. 25 Bi liɛbe' ki niire' wɔ ki ye: «Ŋa yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo, ka yé Eli, ka yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl wà li baa ní nnɔ mɔ la, bɛ nín tien' a siih binib Uwien ya ñunm-i?» 26 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Min taah miñunm nɛ ki siih binib Uwien ya ñunm. Ama uba te niʼsiik ni, na bɛn wɔ. 27 U pɛ nʼpuoli bó ní nɛ, ama ma kpɛ ń lore uʼtacɛningbɛn mɔnɔn.»

28 Niʼkɛ là tien' Betani ya du ni nɛ, Sudɛn ya kpenpuol bó. San là siih binib Uwien ya ñunm nɛn saan nɛ.

Yesu nɛ yé Uwien ya Pebuk

29 Kutaaku faa', San laa' *Yesu we ní uʼsaan, nɛ u ye: «Liike mɛn, Uwien ya *Pebuk kà ñɛndeh uŋɛndun ya nib ya biɛre nnɔ sɔ. 30 N là tɔke' wɔn ya gbɛr nɛ ki ye ujɛ uba pɛ nʼpuoli bó ní ki cɛn' nni nnɔ, kimɛ u là te ki laa' ba laan maa' nni. 31 Min mɔnɔn ŋa là bɛn udaan wà nɛ, ama n baa' ki siih binib Uwien ya ñunm ŋɔ Israyɛl yaab nɛ ń bɛnde wɔ.»

32 Nɛ San tɔke' binib ki ye: «N laa' *Mifuoñaanm ñɛn' paaki bó ki jiinh ní, ki naan unɛnjel, ki lá te uʼbo. 33 Min mɔnɔn ŋa là bɛn udaan wà nɛ, ama Uwien wà sɔn' nni ń li siih binib uʼñunm nnɔ, nɛ tɔke' nni ki ye n li lɛ *Mifuoñaanm jiire' ní ki lá te ujɛ uba bo. Wɔn nɛ li cère *Mifuoñaanm ń jiire ní binib bo. 34 N laa', nɛ ki kun' imɔ̀n ki ye wɔn nɛ yé Uwien ya Bijɛ.»

Bà kpiɛ' ki tien' Yesu ya panpaankaab

35 Kutaaku faa', nɛ San tí te niʼsaan nin uʼpanpaankaab bile. 36 U laa' *Yesu gɛ̀breh, nɛ u caan' uʼbo inun, ki ye: «Liike mɛn, Uwien ya Pebuk sɔ.» 37 San ya panpaankaab bile nnɔ cii' u len' nà, nɛ ki paan' *Yesu bo. 38 *Yesu jiɛbe', ki laa' bi pɛ uʼbo, nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ni yíe ba?» Nɛ bi ye: «Rabi, a te lɛ saan-i?» Rabi ya tingi si: Uwɔnwɔknl bii Cɛnbaa nɛ. 39 Nɛ u ye: «Dɛn mɛn, ni li lɛ.» Nì là te kutaajuɔku tikur tunan ya yo nɛ. Bi paan' uʼbo ki tì laa' u te nà saan, nɛ ki juore' uʼsaan ki tonde' niʼdaali ya wentunl.

40 Bijɛb bile bà là cii' San ya lenm ŋɔ ki paan' *Yesu bo nnɔ, bi yih uba Andre, u yé Simɔn Piɛr ya ninjɛ. 41 U kpiɛ' ki jon' ki tì laa' uʼninjɛ Simɔn nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Ti laa' Mɛsi.» Mɛsi ya tingi si: Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ. 42 Nɛ ki taa' wɔ ki baa' *Yesu saan. *Yesu caan' Simɔn bo inun, ki tɔke' wɔ ki ye: «Bi yih ŋɛ Simɔn nɛ, San ya bijɛ. Bi ji li yih ŋɛ Sefas nɛ.» Sefas ya tingi si: Litɛnpenl nɛ.

43 Kutaaku tí faa' nɛ *Yesu yíe wɔ ń jo Galile ya tinfɛnm bó. U laa' Filip nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Paan nʼbo ní.» 44 Filip nnɔ yé Bɛtsayida ya du yɔ nɛ. Andre nin Piɛr mɔ yé nɛn bó yaab nɛ. 45 Filip jon' ki tì laa' Natanayɛl nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Ti laa' unil wà Moyis là kɛle' uʼgbɛr Yiko ya gbɔnku ni nnɔ. *Uwien ya ñɔbonsɔknb mɔ là len' uʼgbɛr. Wɔn si: Nasarɛt ya Yesu, Yosɛf ya bijɛ.» 46 Nɛ Natanayɛl niire' wɔ ki ye: «Nibonmɔnmɔnn li fre kí ñɛ ní Nasarɛt ya du ni-ii?» Nɛ Filip tɔke' wɔ ki ye: «Dɛn kí tì liike.»

47 *Yesu laa' Natanayɛl we ní uʼsaan, nɛ u ye: «Liike mɛn, Israyɛl ya bol ya nil tenten sɔ, u yé ugbɛmɔ̀ndaan nɛ.» 48 Nɛ Natanayɛl niire' wɔ ki ye: «A bɛn nni lɛ saan-i?» Nɛ *Yesu ye: «A bi te bukɛnkɛnbu ni ma nnɔ n kpiɛ' ki laa' ŋɛ nɛ ki yaan Filip yin' ŋɛ.» 49 Nɛ Natanayɛl ye: «Cɛnbaa, a mɔnbe ki yé Uwien ya Bijɛ nɛ. A yé Israyɛl ya bɛrciɛn nɛ.» 50 Nɛ *Yesu ye: «N tɔke' ŋɛ ki ye n laa' ŋɛ bukɛnkɛnbu ni ma nnɔ nɛ a teke' nni ki jin'. A li lɛ miyɔkm ya bont tà yɛbe ki cɛn' niɛ nɔ.» 51 Nɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ni li lɛ kutaaku yɛ, kí lɛ Uwien ya tondb doh kutaaku ki jiinh ní *Unil ya Bijɛ ya yul ya paaki.»

2

Bi tien' upiikuɔn uba Kana ya du ni

1 Wienta daali nɛ bi tien' upiikuɔn uba Kana ya du ni, Galile ya tinfɛnm ni. *Yesu ya naa mɔ là te niʼsaan. 2 Bi là yin' *Yesu nin uʼpanpaankaab mɔ upiikuɔn nnɔ. 3 Midaam là pɔre', nɛ *Yesu ya naa tɔke' wɔ ki ye: «Ba ji ŋmɔbe daam.» 4 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Upii, min nin sin tu lɛ nɛ? Nʼyo ŋa laan baa'-a!» 5 Nɛ uʼnaa tɔke' bitonsɔnb ki ye: «U ye ma la, ní tien nnɔ.»

6 Tɔ, icincɛnciɛn iluob iba là se niʼsaan. Cin kɛ cin là li fre kí teke tɛn icùɔn iniin bii icùɔn piik nin ile. *Sufmbɛ là kuonh i ya cin ni nɛ miñunm ki taah ki sɔkreh biʼba, ki paakeh iyaajɛbok ye ma bo. 7 *Yesu tɔke' bitonsɔnb nnɔ ki ye: «Gbien mɛn icin yii nɔ miñunm.» Nɛ bi gbien' iʼkɛ miɛɛn. 8 Nɛ u ye: «Kon mɛn kí tì de wà likeh kunacenku ya tùon.» Nɛ bi kon' ki tì de' wɔ, 9 ki laa' miñunm nnɔ kpɛnde' midaam ŋɔ. Nɛ u wube' ki liike', ka bɛn mì ñɛn' nà saan. Ama bitonsɔnb bà kon' ki tì de' wɔ nnɔ, bɛn bɛn. Nɛ u yin' piicɛ, 10 ki tɔke' wɔ ki ye: «Wà kɛ ye wɔ ń de midaam la, u kpìɛreh ki dienh mà ŋmɛ nɛ. Binib ñun' ki tì gbo' la, nɛ u ji dienh mà ŋa ŋmɛ ki gbien'. Sin sìen' ma ŋmɛ ki tì kɛnde' nɛ ki yùɔn' ki de'-a!»

11 Nɛn nɛ yé miyɔkm ya bonn nà *Yesu cin' ki tien' nɛ̀. U là tien' miyɔkm ya bonn bugbɛn Kana ni nɛ, Galile ya tinfɛnm ni, ki cère' binib laa' u ŋmɔbe ukpiɛke ma bo. Nɛ uʼpanpaankaab teke' wɔ ki jin'.

12 Ni ya puoli bó nɛ wɔn nin uʼnaa nin uʼninjiɛb nin uʼpanpaankaab jiire' Kapɛrnawum ya du bó, ki tì tien' niʼbó iwenkàankɛ.

Yesu ŋɔre' ikpenkpend Uwien ya duku ya luo bo

(Matie 21:12-13; Mark 11:15-17; Luk 19:45-46)

13 Nì là sìen' waamu nɛ *Sufmbɛ ya Pak ń jele, nɛ *Yesu don' Yerusalɛm bó, 14 ki tì kɔn' Uwien ya duku* ya luo bo, ki laa' binib te uʼbo. Biba kuɔreh inɛ nin ipe nin inɛnjel, bitɔb kpendeh ilike. 15 Nɛ u taa' iŋmi ki tien' unalɛbe yaam, ki ŋɔre' biwɛnkuɔrb nnɔ nin biʼpe nin biʼnɛ nnɔ kɛ ki ñɛn' saali, ki kpɛnkpiɛn' bilikkpendb nnɔ ya like, ki tuture' biʼteb ki gbɔ̀gbɔ̀be'. 16 Nɛ ki tɔke' binɛnjekuɔrb nnɔ ki ye: «Ñɛn mɛn niʼkɛ niɛ saan! Ni la taa nʼBaa ya duku kí tien kukpenkpendduku.» 17 Nɛ uʼpanpaankaab tiɛre' ki ye nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Uwien, nʼnun mɔ́n aʼduku ya gbɛr bo cɛɛn, nɛ nì siɛnh nʼfɛ̀l ni tɛn umu.»

18 Nɛ *Sufmbɛ ya ciɛnb niire' wɔ ki ye: «A li tien mi lɛ yɔkm ya bonn kí wuɔn tɛ kí ye a ŋmɔbe usɛn á tien a teh nà nɔ?» 19 Nɛ u ye: «We mɛn Uwien ya duku kuu, ŋɔ ń taa iwien ita kí liɛbe kí mɛ kù.» 20 Nɛ bi ye: «Bi taa' ibin pinan nin iluob nɛ ki mɛn' Uwien ya duku kuu nɔ, nɛ sin ye a li taa iwien ita kí liɛbe kí mɛ kù-uu?» 21 Ama *Yesu lienh Uwien ya duku kùa bó nnɔ, u niireh uʼgbɛnɛnt nɛ. 22 Uyo wà u mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ, nɛ uʼpanpaankaab tiɛre' ki ye u là len' nnɔ. Nɛ ki teke' nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nin *Yesu ya lenm ki jin'.

Yesu bɛn nà te unil ya fɛ̀l ni

23 *Yesu là te Yerusalɛm ni nɛ Pak ya nacenku nnɔ ya yo, ki tien' miyɔkm ya bont, binib laa', nɛ bà yɛbe teke' wɔ ki jin'. 24 Ama wɔn ŋa du biʼbo, kimɛ u bɛn binib kɛ ya yɛnmaale. 25 Wa nuunh uba ń tɔke wɔ unil ya gbɛr. Kimɛ wɔn bugbɛn bɛn nà te unil ya fɛ̀l ni.

3

Yesu nin Nikodɛm ya gbɛr

1 Ujɛ uba là te bi yih wɔ Nikodɛm, u yé *Farisiɛnmbɛ ya cɛkl ya nil nɛ, ki yé Sufmbɛ ya ciɛnb ya uba. 2 U baa' *Yesu saan kuñɔnku ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ti bɛn ki ye Uwien nɛ sɔn' ŋɛ ní á lá wɔkn tɛ, kimɛ Uwien ŋa te nin nil la, wa ń fre kí tien yɔkm ya bont tɛn a teh ma bo nɔ.» 3 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, ba maa' unil wà ki lere' la*, udaan ŋa ń fre kí lɛ Uwien ya bɛl.» 4 Nɛ Nikodɛm ye: «Unil tien' uciɛn la, bi li tien mila kí maa wɔ kí lere? U li fre kí liɛbe kí kɔ uʼnaa ya benku ni ŋɔ bɛ ń maa wɔ kí lere-ee?» 5 Nɛ *Yesu ye: «N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, ba maa' nil wà miñunm nin *Mifuoñaanm ni la, udaan ŋa ń fre kí kɔ Uwien ya bɛl ni. 6 Unisaal maa' nà la, nì yé unisaal nɛ. *Mifuoñaanm maa' nà la, nì yé *Mifuoñaanm yaann nɛ. 7 La cère n tɔke' ŋɛ ma ki ye nì kpɛ bɛ ń maa nɛ kí lere nnɔ ń cuo ŋɛ miyɔkm. 8 Mitafaam† joh mì yíe nà bó nɛ, nɛ a ciih miʼwaaku bó, ka bɛn mì ñɛn' nà, ki niireh nin mì joh nà. Unil wà kɛ *Mifuoñaanm maa' wɔ la, uʼmɔ yaam te nnɔ nɛ.»

9 Nɛ Nikodɛm niire' wɔ ki ye: «Nì li tien mila kí tien-i?» 10 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «A yé unil wà wɔknh Israyɛl yaab Uwien ya gbɛr, nɛ ka bɛn n len' nà nɔ ya tingi-ii? 11 N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, ti lienh ti bɛn nà nɛ, ki kundeh imɔ̀n tiʼnun laa' nà bo, nɛ na teknh tiʼmɔ̀nkun ki jinh. 12 N tɔkeh nɛ uŋɛndun wuu ni ya gbɛr, nɛ na teknh tù ki jinh. N tɔke' nɛ paaki bó yaar la, ni li tien mila kí teke tù kí ji? 13 Unil ya Bijɛ wà ñɛn' paaki bó ki jiire' ní ŋa ñí la, uba ŋa don' paaki bó.

14 «Bi li fin Unil ya Bijɛ paaki bó tɛn Moyis là fin' ma uwɛ udɔ bo ki caan' kupenpelku ni nnɔ nɛ, 15 ŋɔ unil wà kɛ teke' wɔ ki jin' la, wɔ ń lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm.» 16 Imɔ̀n, Uwien yíe uŋɛndun ya nib ki gbien', nɛ ki taa' uʼBubaabk ki de' ŋɔ wà kɛ teke' wɔ ki jin' la, u la kpo kí juore fɛnm, ama wɔ ń lɛ *limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. 17 Kimɛ Uwien ŋa sɔn' ní uʼBijɛ uŋɛndun ni wɔ ń lá biin uŋɛndun ya nib, u sɔn' wɔ ní wɔ ń lá ŋmiɛn bɛ nɛ. 18 Wà kɛ teke' wɔ ki jin' la, Uwien ŋa ń biin wɔ. Ama wà kɛ ŋa teke' wɔ ki jin' la, Uwien biin' wɔ ŋɔ, kimɛ wa teke' wɔn Uwien ya Bubaabk ki jin'. 19 Uwien ñìikeh nà bo sɔ ki biindeh binib: kuwenwenku baa' uŋɛndun ni, nɛ binib yíe licinñunl ki cɛn' kuwenwenku, kimɛ biʼtùon bre nɛ. 20 Wà kɛ teh nà bre nɛn kuwenwenku nɛ, ka yíe wɔ ń nɛkn kù, kimɛ u jie uʼtùonbiɛrɛ nnɔ li ñɛ upaan bo nɛ. 21 Wà kɛ teh nà mɔn joh kuwenwenku ni nɛ, nɛ binib ń lɛ uʼtùon kí bɛnde kí ye u teh Uwien yíe nà nɛ.

San len' Yesu ya gbɛr ma bo

22 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab jon' Sude ya tinfɛnm ni, ki tì te niʼbó, nɛ u siih binib Uwien ya ñunm. 23 San mɔ là siih binib Uwien ya ñunm, Ɛnɔn ya du ni nɛ, kimɛ miñunm là yɛbe niʼsaan. Udu nnɔ kpieke Salim ya du nɛ. Binib là bàareh uʼsaan, nɛ u siih bɛ Uwien ya ñunm. 24 U ya yo ki laa' ba laan là cuo' San ki tì pɛkn'.

25 San ya panpaankaab findeh nin Suf uba bi sɔkreh biʼba ki paakeh iyaajɛbok ye ma bo nnɔ bo nɛ. 26 San ya panpaankaab baa' ki lá tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, unil wà là te aʼsaan Sudɛn ya kpenpuol bó, a tɔke' binib uʼgbɛr nnɔ, uʼmɔ ji siih binib Uwien ya ñunm nɛ, nɛ binib kɛ ji joh wɔn saan.» 27 Nɛ San tɔke' bɛ ki ye: «Nil ŋa ń fre kí li ŋmɔbe niba ŋɔ Wien ŋa de' wɔ nɛ̀. 28 Ninbi bugbɛn yé nʼmɔ̀nkunb ki ye n là len' ki ye min ŋa yé Uwien ya Nigɛndkɛ *Kristo, ama Uwien sɔn' nni ń liere wɔn nɛ usɛn. 29 Ujɛ kuɔndeh upii la, wɔn si upii. Piicɛ ya jɔ wɔn te ugbɛ nɛ ki cengeh uʼjɔ bó. U tì cii' uʼjɔ ya niɛke bó uyo wà la, nɛ uʼyɛnm ń sɔnge cɛɛn. Nʼmɔ ŋmɔbe u ya yɛnsɔnge nɛ ki tì gben'. 30 Nì kpɛ wɔn *Kristo ya yel ń li tùɔreh ki kpienh, nɛ nʼyaal ń li sondeh.»

Unil wà ñɛn' paaki bó ní ya gbɛr

31 Wɔn wà ñɛn' paaki bó ní nnɔ nɛ cɛn' nà kɛ te. Unil wà ñɛn' uŋɛndun ni yé uŋɛndun ya nil nɛ, ki lienh uŋɛndun ya lenm. Unil wà ñɛn' paaki bó ní nɛ cɛn' nà kɛ te. 32 U kundeh imɔ̀n u laa' nà nin u cii' nà bo nɛ. Ama uba mɔnɔn ŋa teke' uʼmɔ̀nkun nnɔ. 33 Wà kɛ teke' uʼmɔ̀nkun nnɔ la, u tuo' ki ye Uwien yé ugbɛmɔ̀ndaan nɛ. 34 Unil wà Uwien sɔn' wɔ ní nnɔ lienh wɔn Uwien ya gbɛr nɛ, kimɛ Uwien taa' *uʼFuoñaanm ki de' wɔ ki tì gben' nɛ. 35 Uwien Baa yíe uʼBijɛ, nɛ ki taa' nà kɛ te ki ŋukn' wɔ. 36 Wà teke' Uwien ya Bijɛ ki jin' la, u ŋmɔbe limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ. Ama wà ŋa tuo' ki teke' Uwien ya Bijɛ ki jin' la, wa ń lɛ limiɛl nnɔ. Uwien ya mutuol li tuu ki te uʼbo nɛ.

4

Yesu nin Samari ya pii uba ya gbɛr

1 *Yesu cii' binib tɔke' *Farisiɛnmbɛ ki ye u teh binib uʼpanpaankaab ki siih bɛ Uwien ya ñunm ki cɛn' San. 2 Imɔ̀n, *Yesu bugbɛn ŋa là siih nib Uwien ya ñunm. Uʼpanpaankaab nɛ là siih bɛ. 3 *Yesu cii' bi lienh nnɔ ma nnɔ nɛ u siere' Sude ya tinfɛnm ni, ki liɛbeh Galile ya tinfɛnm bó. 4 U joh Galile la, u li ñɛ *Samari ya tinfɛnm ni nɛ.

5 U tì baa' Samari ya du uba ni, bi yih wù Sikar. Sakɔb là de' uʼbijɛ Yosɛf bukpàabu bùa nnɔ ŋa fɔke nin niʼsaan. 6 Sakɔb ya ñunbunl te nɛn saan nɛ. *Yesu cuon' ki jii', nɛ ki kɛ̀le' liñunbunl nnɔ ya ñɔgbel bo. Nì là tuo kuwensiiku ya yo nɛ.

7 Samari ya pii uba baa' wɔ ń lun miñunm, nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Pu nni miñunm ń ñu.» 8 U ya yo ki laa' uʼpanpaankaab jon' udu ya benku ni bɛ ń tì dɛ tijier.

9 Nɛ upii nnɔ ye: «Kí ye bɛ bo? Sin Suf mɔ lá miɛh min Samari ya pii miñunm-ii?» U len' nnɔ, kimɛ Sufmbɛ ŋa là nɛkndeh Samari yaab.

10 Nɛ *Yesu ye: «A bi bɛn Uwien ya paabu, ki tí bi bɛn wà miɛh ŋɛ miñunm nɔ la, sin nɛ bi li miɛ wɔ, nɛ u bi li de ŋɛ mifuobm ya ñunm.*» 11 Nɛ upii nnɔ ye: «Cɛnbaa, ŋa ŋmɔbe bonlunkaann, liñunbunl nnɔ mɔ ñɔ, a li lɛ mifuobm ya ñunm nnɔ lɛ saan-i? 12 Tiʼyaajɛ Sakɔb nɛ là de' tɛ liñunbunl liɛ nɔ. Wɔn nin uʼbijiɛb nin uʼwɛnt kɛ là ñun' liʼñunm. Sin nɛ cɛn' wɔn-ii?» 13 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Wà kɛ ñuh miɛ ya ñunm la, uñuñun li liɛbeh ki coh wɔ nɛ. 14 Ama wà kɛ li ñu n li de wɔ miñunm mà nnɔ, ñuñun ŋa ji li cuo wɔ fiebu. N li de wɔ miñunm mà nnɔ li te tɛn liñunbunl nɛ uʼni, kí li dienh wɔ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm.» 15 Nɛ upii nnɔ ye: «Cɛnbaa, de nni mi ya ñunm, ñuñun ji la cuo nni ŋɔ n ji la bàareh niɛ saan ki luh.»

16 Nɛ *Yesu ye: «Jo kí tì yin aʼcɛ kí liɛbe ní.» 17 Nɛ u ye: «Ma ŋmɔbe cɛ.» Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «A ye ŋa ŋmɔbe cɛ ma nɔ, nì yé imɔ̀n nɛ. 18 Kimɛ a kun' ticɛr ki tì dukn' jɛb biŋun nɛ. A ji te ujɛ wà saan fɛnfɛnnɔ nɔ ŋa yé aʼcɛ. A len' ma nɔ, a tɔke' tigbɛmɔ̀nt nɛ.» 19 Nɛ upii nnɔ ye: «Cɛnbaa, n bɛnde' ki ye a yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ. 20 Tinbi Samari yaab ya yaajɛb puke' Uwien lijuɔl liɛ bo nɛ, nɛ ninbi *Sufmbɛ ye bi li pukeh Uwien nà saan si: Yerusalɛm ni nɛ.»

21 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Upii, teke kí ji kí ye, uyo we ní, nib ŋa ji lá li pukeh Baa Uwien lijuɔl liɛ bo, ka ji li pukeh wɔ Yerusalɛm mɔ ni. 22 Ninbi Samari yaab pukeh Uwien, nɛ ka bɛn wɔ. Tinbi *Sufmbɛ wɔn, ti bɛn wɔ, nɛ ki pukeh wɔ. Kimɛ wà li ŋmiɛn binib kɛ ñɛn' *Sufmbɛ ni nɛ. 23 Uyo we ní, nɛ nì yé fɛnfɛnnɔ nɛ, bipupukmɔ̀nb li pukeh Baa Uwien biʼfɛ̀l ni nɛ imɔ̀nmɔ̀n. Kimɛ Uwien nuunh bi ya nib ya bol nɛ bɛ ń li pukeh wɔ. 24 Uwien ŋa ŋmɔbe gbɛnɛnt, ba lɛnh wɔ. Binib bà kɛ pukeh wɔ nnɔ li pukeh wɔ biʼfɛ̀l ni† nɛ imɔ̀nmɔ̀n.» 25 Nɛ upii nnɔ ye: «N bɛn ki ye Uwien ya Nigɛndkɛ, wà bi yih wɔ *Kristo nnɔ, li baa ní. U lá baa' la, u li tɔke tɛ tibont kɛ ya tingi.» 26 Nɛ *Yesu ye: «Min wà lienh ŋɛ nɔ, n yé wɔn nɛ.»

27 U ya yo nɛ uʼpanpaankaab liɛbe' ní. Bi laa' wɔn nin upii tɔkeh tigbɛr ma nnɔ nɛ nì cuo' bɛ miyɔkm, ama uba ŋa kaabe' ki niire' wɔ ki ye: «A yíe ba uʼsaan-i?» Bii «A tɔkeh wɔ bɛ ya gbɛr-i?»

28 Nɛn saan nɛ upii nnɔ taa' uʼcuɔl ki sien', ki jon' udu ya benku ni, ki tì tɔke' binib ki ye: 29 «Dɛn mɛn kí tì liike ujɛ wà tɔke' nni n tien' nà kɛ nɔ-a! Wa lii yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo-oo?» 30 Nɛ bi ñɛn' udu ni ki joh *Yesu bó.

31 Upii nnɔ liɛbe' udu bó uyo wà nnɔ, nɛ *Yesu ya panpaankaab gbáanh wɔ ki teh: «Cɛnbaa, ji tijier.» 32 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N ŋmɔbe tijier tuba ń ji na bɛn tù.»

33 Nɛ uʼpanpaankaab niireh tɔb ki teh: «Uba nɛ nín tuke' tijier ki lá de' wɔ bii?» 34 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nʼjier si ń tien wà sɔn' nni ní yíe nà nɛ, kí sɔn uʼtuonl kí tì gben. 35 Ninbi pɔh mikpɛnjɛnm ki teh: ‹Nì sìen' iŋmaale inan nɛ nɛ̀ ń kpaan tikpɛjier ya taanm.› Ama min tɔkeh nɛ nɛ: yaare mɛn kí liike, tikpɛjier ben' ki kpaan' mitaanm ŋɔ. 36 Wà taakeh tikpɛjier teknh uʼpaaku nɛ, ki taakeh niʼkɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm bo. Nɛn nɛ li cère wà buuh nin wà taakeh kɛ ń li ŋmɔbe uyɛnsɔnge. 37 Mikpɛnjɛnm mà teh: ‹Uba buuh, nɛ utɔ taakeh› nnɔ yé imɔ̀n nɛ. 38 Kimɛ n sɔn' nɛ ní tì taan tikpɛjier tà na jɛ̀nde' tuʼbo nɛ. Biba nɛ jɛ̀nde' ki sɔn', nɛ ninbi jondeh biʼtontonku bo.»

39 Upii nnɔ tɔke' Samari ya tinfɛnm yaab ki ye *Yesu tɔke' wɔ u tien' nà kɛ ma nnɔ nɛ bi teke' *Yesu ki jin' ki yɛbe, 40 ki baa' uʼsaan, ki gbáan' wɔ ki ye wɔ ń juore biʼsaan, nɛ u tien' nin bɛ iwien ile. 41 Binib teke' wɔ ki jin' wɔn bugbɛn ya lenm bo ki yɛbe ki cɛn' bà teke' wɔ ki jin' upii nnɔ ya lenm bo nnɔ. 42 Nɛ bi tɔke' upii nnɔ ki ye: «Na ji yé a ya lenm baba bo nɛ ti teke' wɔ ki jin'. Tinbi bugbɛn cii' u len' ma bo, ki bɛnde' ki ye u mɔnbe ki yé uŋɛndun ya Ŋmiɛnl nɛ.»

Yesu cère' utonsɔnciɛn uba ya buk faake'

43 Iwien ile nnɔ gɛ̀bre', nɛ *Yesu ñɛn' niʼsaan ki jon' Galile ya tinfɛnm ni. 44 Wɔn bugbɛn nɛ là len' ki ye *Uwien ya ñɔbonsɔknl kɛ ñɔbonsɔknl ya tiɛma du ni yaab nɛ ŋa boh wɔ. 45 Ama u tì baa' Galile ya tinfɛnm ni ma nnɔ, bi teke' wɔ kucɛ̀nku mɔnmɔnm nɛ, kimɛ biʼmɔ là jon' Yerusalɛm bɛ ń tì jele kunacenku ma nnɔ, bi là laa' u tien' nà kɛ kunacenku nnɔ ya yo.

46 U liɛbe' ki baa' Kana ya du ni, Galile ya tinfɛnm ni, u là cère' miñunm kpɛnde' midaam nà saan nnɔ. Gobina ya tonsɔnciɛn uba te Kapɛrnawum ya du ni uʼbijɛ bun. 47 Utonsɔnciɛn nnɔ cii' *Yesu ñɛn' Sude ya tinfɛnm bó ki baa' Galile ya tinfɛnm ni, nɛ u baa' ki gbáan' *Yesu ki ye wɔ ń jo uʼden, kí cère uʼbijɛ ń faake, kimɛ u benh wɔ ń kpo nɛ. 48 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Na laa' yɔkm ya dìɛku nin yɔkm ya bonn la, na lì li teke nni kí ji-a!» 49 Nɛ utonsɔnciɛn nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, jo nʼden tonm! A taande' la, a li tì baa kí lɛ nʼbuk nnɔ kpo'-a.» 50 Nɛ *Yesu ye: «Li kunh, aʼbijɛ faake'-a.»

Ujɛ nnɔ teke' *Yesu tɔke' wɔ nà nnɔ ki jin', nɛ ki liɛbe' ki kùnh. 51 U kùnh ma nnɔ nɛ uʼtonsɔnb tuobe' wɔ usɛn ni ki tɔke' wɔ ki ye: «Aʼbijɛ faake'-a.»

52 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «U lɛ yo ba nɛ uʼgbɛnɛnt tunge'?» Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Wenli kutaajuɔku kukurku kuba ya yo nɛ uʼgbɛnɛnt wun sɔnge'.» 53 Nɛ ujɛ nnɔ bɛnde' ki ye u ya yo nɛ *Yesu wun tɔke' wɔ ki ye uʼbijɛ faake' ŋɔ. Nɛn saan nɛ wɔn nin uʼden yaab kɛ teke' *Yesu ki jin'.

54 Nɛn nɛ tien' miyɔkm ya bonlienn nà *Yesu tien' nɛ̀ uyo wà u ñɛn' Sude ya tinfɛnm ni, ki liɛbe' ní Galile ya tinfɛnm ni nnɔ.

5

Ujɛ uba ya tàan nin uʼnuɔ faan' Yesu cère' u faake'

1 Ni ya puoli bó nɛ Sufmbɛ ya nacenku kuba te Yerusalɛm ni, nɛ *Yesu don' niʼbó. 2 Bi là lùke' kujɛbieku kuba Yerusalɛm ni, kù te bi yih nà saan ipe ya nañɔbu nnɔ. *Sufmbɛ ya lenm ni, bi yih kujɛbieku nnɔ Bɛtsata nɛ. Tininbont tuŋun là se ki guɔn' kù. 3 Biwiɛnb dɔdɔ tininbont nnɔ ni ki yɛbe. Biba yé ijùɔn, bitɔb yé idiɛn, bitɔb mɔ ya nuɔ nin biʼtàan kɛ faan'. [Biʼkɛ là dɔ ki gu uyo wà miñunm li jènge nɛ. 4 Kimɛ uyo uba la, Uwien ya tond uba tì ń jiire ní nɛ kí lá kɔ kujɛbieku nnɔ ni, kí kùkùre miñunm. Uyo wà u baa' ki lá kùreh uwiɛn wà kpiɛ' ki kɔn' la, u bun iwìɛn yà kɛ la, u li faake nɛ.]* 5 Ujɛ uba mɔ là te niʼsaan ki bun ibin pita nin iniin. 6 *Yesu laa' u dɔ, nɛ u bɛnde' ki ye u bunge' nì wuɔke'-a. Nɛ u niire' wɔ ki ye: «A yíe á faake-ee?» 7 Nɛ uwiɛn nnɔ jiin' wɔ ki ye: «Yonbdaan, miñunm lá jèngeh la, ma ŋmɔbe nil wà li taa nni kí kuɔn miʼni. N benh ń kɔ la, nɛ uba ń kpiɛ nin nni kí kɔ.» 8 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Fii, kí yuure aʼnagɛnl, kí li cuonh.» 9 Nɛ u faake' i ya tàan bo, ki yuure' uʼnagɛnl, ki cuonh.

Niʼdaali là yé *Saba ya daali nɛ. 10 Nɛn bo nɛ *Sufmbɛ ya ciɛnb tɔke' ujɛ wà faake' nnɔ ki ye: «Dinnɔ yé *Saba ya daali nɛ, ŋa ŋmɔbe sɛn a yuure' aʼnagɛnl kí tuke.» 11 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ujɛ wà cère' n faake' nnɔ, wɔn nɛ ye ń yuure nʼnagɛnl kí li cuonh.» 12 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «U lɛ daan nɛ ye á yuure aʼnagɛnl kí li cuonh-i?»

13 Nɛ ujɛ wà faake' nnɔ ŋa bɛnde' unil wà nɛ, kimɛ linigol là te niʼsaan ma nnɔ wa bɛnde' *Yesu taa' nà bó.

14 Uyo uba nɛ *Yesu lá laa' wɔ Uwien ya duku ya luo bo, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Liike, fɛnfɛnnɔ a faake'-a! A la ji ń tien biɛre ŋɔ ijɛnd yà cɛn' yiɛ nɔ la tu ŋɛ.» 15 Nɛ ujɛ nnɔ jon' ki tì tɔke' *Sufmbɛ ya ciɛnb ki ye *Yesu nɛ cère' u faake'. 16 Nɛn bo nɛ Sufmbɛ ya ciɛnb cin' ki kɔnh nin Yesu, kimɛ u cère' unil faake' *Saba ya daali. 17 Ama *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «NʼBaa sɔnh itùon nɛ haali nin fɛnfɛnnɔ, nɛ nʼmɔ sɔnh.» 18 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ nɛ Sufmbɛ ya ciɛnb tùɔreh ki nuunh bɛ ń ku wɔ. Na yé u saa' *Saba ya daali ya kuɔl baba nɛ bi nuunh bɛ ń ku wɔ, kimɛ u yin' Uwien wɔn bugbɛn ya Baa ma nnɔ u taa' uʼba ki kpaan' Uwien nɛ.

Uwien de' uʼBijɛ mituɔm

19 Nɛn saan nɛ *Yesu liɛbe' ki tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, Uwien ya Bijɛ ŋa ń fre kí tien niba uʼba bo. U laa' uʼBaa teh nà nnɔ, uʼmɔ teh nɛn nɛ. UʼBaa teh nà nnɔ, uʼmɔ teh nɛn nɛ, 20 kimɛ Baa yíe uʼBijɛ, nɛ ki wuɔn' wɔ u teh nà kɛ. U li wuɔn wɔ itùon yà cɛn' yiɛ nɔ, ŋɔ nɛ̀ ń tùɔre kí cuo nɛ miyɔkm. 21 Uwien Baa mɛkreh bitɛnkpiib, ki cèreh bi fuobe ma nnɔ, nnɔ nɛ uʼBijɛ mɔ li cère u yíe bà nnɔ ń li fuobe. 22 Uwien Baa ŋa buh nil uba buur, u cɛ̀be' uʼBijɛ nɛ tibuur kɛ, 23 ŋɔ binib kɛ ń kpiɛke uʼBijɛ tɛn bi kpiɛkreh uʼBaa ma bo. Unil wà kɛ ŋa kpiɛke' Uwien ya Bijɛ la, wa kpiɛke' uʼBaa wà sɔn' wɔ ní nnɔ mɔ nɛ.

24 «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil wà kɛ cii' nʼgbɛr, ki teke' wà sɔn' nni ní ki jin' la, u laa' limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ. Uwien ŋa ń biin udaan. U ñɛn' mikuum ni nɛ, ki kɔn' mifuobm ni. 25 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, uyo we ní, nɛ nì yé fɛnfɛnnɔ nɛ, bitɛnkpiib li cii Uwien ya Bijɛ ya niɛke bó. Bà li cii nnɔ li lɛ limiɛl. 26 Baa yé limiɛl ya daan ma nnɔ nɛ ki cère' uʼBijɛ mɔ yé limiɛl ya daan, 27 ki de' wɔ ufaa wɔ ń bu binib tibuur, kimɛ u yé Unil ya Bijɛ nɛ. 28 La cère mɛn niɛ kɛ ń cuo nɛ miyɔkm. Uyo we ní, binib bà kɛ te ikul ni nnɔ li cii uʼniɛke bó, 29 kí ñɛ ní. Bà sɔn' lituonmɔnmɔnl nnɔ li mɛkre kí lɛ limiɛl, nɛ bà sɔn' itùonbiɛrɛ nnɔ mɔ li mɛkre ŋɔ Uwien ń bu bɛ tibuur.»

Nà wɔngeh ki teh Yesu mɔnbe ki ñɛn' ní uʼBaa Uwien saan

30 «Ma ń fre kí tien niba nʼba bo. N buh binib tibuur nʼBaa ye ma bo nɛ. Nʼbuur cuube nɛ, kimɛ ma nuunh n yíe nà, n nuunh wà sɔn' nni ní nnɔ yíe nà nɛ. 31 N kundeh nʼba bo imɔ̀n la, na ń tuo nʼmɔ̀nkun nnɔ. 32 Uba nɛ kundeh nʼbo imɔ̀n, nɛ n bɛn ki ye u lienh nʼbo nà nnɔ, yé imɔ̀n nɛ. 33 Ninbi bugbɛn là sɔn' niʼtondb San saan, nɛ u tì len' nʼbo tigbɛmɔ̀nt. 34 Na yé n nuunh unil ya mɔ̀nkun nɛ cère' n tiɛre' nɛ San ya gbɛr. N lienh nnɔ ŋɔ ní ŋmɛre nɛ. 35 San là te tɛn lifrl là bi sɛ' lɛ̀ lì wendeh nɛ. Ninbi bugbɛn là tuo' ki pokn' uʼwenwenku ni uyo uba. 36 Ama niba kundeh nʼbo imɔ̀n, ki cɛn' San ya mɔ̀nkun. Nɛn si: nʼBaa de' nni itùon yà nnɔ n sɔnh yɛn nɛ, nɛ n li sɔn yɛ̀ kí tì gben nɛ. Itùon bugbɛn nɛ wɔngeh ki teh nʼBaa nɛ sɔn' nni ní. 37 NʼBaa wà sɔn' nni ní nnɔ, wɔn bugbɛn kundeh nʼbo imɔ̀n nɛ. Ama na cii' uʼniɛke bó, ka laa' wɔ mɔ. 38 Uʼgbɛr ŋa te niʼfɛ̀l ni, kimɛ na teke' u sɔn' wà ní nnɔ ki jin'. 39 Ni tùɔreh ki fiinh *Uwien ya gbɔnku, ki maaleh ki teh, ni li lɛ kun ni nɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. Kugbɔnku nnɔ nɛ kundeh nʼbo imɔ̀n. 40 Nɛ na yíe ní baa nʼsaan kí lɛ limiɛl nnɔ.

41 «Na yé n nuunh ukpiɛke binib saan nɛ. 42 Ama n bɛn nɛ, ninbi ŋa ŋmɔbe Wien ya yíem niʼfɛ̀l ni. 43 Min baa' nʼBaa ya yel bo nɛ, nɛ na teke' nni. Ama unil baa' wɔn bugbɛn ya yel bo la, ni teknh wɔ nɛ. 44 Ni yíe ní li kpiɛkreh tɔb nɛ, ka nuunh kpiɛke wà ñɛh ní Uwien baba saan nnɔ. Nɛn bo, ni li tien mila kí teke nni kí ji? 45 Ni la maaleh ki teh min nɛ li biin nɛ nʼBaa saan. Ni du Moyis wà bo nnɔ, wɔn nɛ li biin nɛ. 46 Ni bi teke' Moyis ki jin' la, ni bi li teke nʼmɔ kí ji nɛ, kimɛ Moyis là kɛle' n ya gbɛr nɛ. 47 Na teke' Moyis kɛle' nà nnɔ ki jin' ma nnɔ, ni li tien mila kí teke nʼgbɛr kí ji?»

6

Yesu jin' linigociɛnl liba

(Matie 14:13-21; Mark 6:30-44; Luk 9:10-17)

1 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu puore' Galile ya ñunciɛnm mà bi liɛbe' ki yih mɛ̀ Tiberiyad ya ñunciɛnm nnɔ. 2 Binib laa' u teh miyɔkm ya bont, ki cèreh biwiɛnb faakreh ma nnɔ nɛ bi pɛ uʼbo ki yɛbe. 3 Nɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab don' lijuɔl ki tì kɛ̀le'. 4 Nì là sìen' waamu nɛ *Sufmbɛ ya Pak ń jele. 5 *Yesu yaare' ki laa' binib we ní uʼsaan ligol, nɛ u niire' Filip ki ye: «Ti li dɛ tijier lɛ saan ŋɔ binib biɛ ń ji?» 6 Wɔn bugbɛn là bɛn u li tien ma bo, nɛ ki niire' Filip ŋɔ wɔ ń cii u li len kí ye bà. 7 Nɛ Filip jiin' wɔ ki ye: «Ti taa' iwien kobiile ya tuonl ya paaku mɔnɔn ki dɛ' tijier la, ta ń baa unil kɛ ń lɛ finfiimu kí ji.»

8 Nɛ uʼpanpaankaab ya uba, bi yih wà Andre u yé Simɔn Piɛr ya ninjɛ nnɔ tɔke' *Yesu ki ye: 9 «Kibujɛbuk kiba te niɛ saan ki ŋmɔbe kpɔnɔ uŋun nin mujɛnwawaamu mule ama binib biɛ yɛbe ki kpɛ ma nɔ, nì li tien bɛ ba?»

10 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Cère mɛn binib nnɔ kɛ ń kɛ̀le.» Timɔsɔngt là yɛbe niʼsaan, nɛ bi kɛ̀le' tuʼbo. Bijɛb là li baa tɛn itur iŋun. 11 *Yesu yuure' kpɔnɔ nnɔ, ki faare' Uwien, ki gbiire' binib nnɔ, nɛ ki tien' nnɔ mujɛnwawaamu nnɔ mɔ. U là de' biʼkɛ bi yíe ma bo nɛ. 12 Biʼkɛ ŋmɔn' ki gbo', nɛ u tɔke' uʼpanpaankaab ki ye bɛ ń tantaan tijenjent tà sìen' nnɔ ŋɔ niba la ñɛnde. 13 Bi tantaan' binib nnɔ ŋmɔn' kpɔnɔ uŋun nnɔ ki gbo' tijenjent tà sìen nnɔ, ki gbien' ikpɛncub piik nin ile.

14 Binib nnɔ laa' *Yesu tien' miyɔkm ya bonn nnɔ ma nnɔ nɛ ki ye: «Ujɛ wuɔ mɔnbe ki yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl wà li baa uŋɛndun wuu ni nnɔ nɛ.» 15 *Yesu bɛnde' ki ye bi nuunh bɛ ń cuo wɔ kí tien biʼbɛr, nɛ ki siere' biʼsaan, ki liɛbe' ki don' lijuɔl uʼbaba.

Yesu cuonh miñunm bo

(Matie 14:22-33; Mark 6:45-52)

16 Kutaajuɔku juɔre' ma nnɔ nɛ uʼpanpaankaab bure' miñunciɛnm bó, 17 ki tì kɔn' buñɛrbu, ki joh miñunciɛnm ya kpenpuol, Kapɛrnawum ya du bó. Nì biire' ki laa' *Yesu ŋa laan baa' biʼsaan. 18 Kutafaaku fii' ki joh ki gbiekeh, nɛ iñungbegbel fih. 19 Bi kùre' buñɛrbu ki baa' kɔnsini uŋun bii uluob, nɛ ki laa' *Yesu cuonh miñunm bo ki nɛkndeh buñɛrbu nnɔ, nɛ bujɛwaanbu cuo' bɛ. 20 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Min nɛ. La sɛn mɛn jɛwaanbu.» 21 U len' nnɔ ma nnɔ biʼyɛnm sɔnge nɛ bi taa' wɔ buñɛrbu nnɔ ni. Nɛ i ya tàan bo bi pɔk ki baa' ugbɛ, bi li ñɛ nà saan buñɛrbu ni.

Linigol nuunh Yesu

22 Kutaaku faa', nɛ linigol là juore' miñunciɛnm ya gbaatɔl nnɔ tiɛre' ki ye buñɛrbu buba nɛ wun te niʼsaan, ki bɛnde' ki ye bù wun fii' uyo wà nnɔ, *Yesu ŋa kɔn' bù, uʼpanpaankaab baba nɛ wun kɔn' bù ki bure'. 23 Ama iñɛrtɔ ñɛn' Tiberiyad ya du bó ní ki baa' nà saan Yonbdaan wun taa' kpɔnɔ ki faare' Uwien, ki de' binib bi ŋmɔn' nnɔ. 24 Linigol nnɔ laa' *Yesu nin uʼpanpaankaab ŋa ji te niʼsaan ma nnɔ nɛ bi kɔn' iñɛrde nnɔ, ki joh miñunciɛnm ya kpenpuol, Kapɛrnawum ya du bó, bɛ ń tì nuun wɔ.

Yesu nɛ yé limiɛl ya jier

25 Bi tì laa' wɔ miñunciɛnm ya kpenpuol, nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, a baa' niɛ saan u lɛ yo ba?» 26 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ni jin' tijier ki gbo' ma nnɔ, nɛn bo nɛ ni nuunh nni, na yé ni bɛnde' miyɔkm ya bont nnɔ ya tingi nɛ ki nuunh nni. 27 La sɔnh mɛn ki nuunh tijier tà saah. Ama li sɔnh mɛn ki nuunh tijier tà dienh nɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. Unil ya Bijɛ nɛ li de nɛ tijier bugbɛn, kimɛ Baa Uwien bugbɛn wuɔn' ki ye u de' wɔn nɛ uʼtuɔm.»

28 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «Ti li tien mila kí sɔn Uwien yíe itùon yà?» 29 Nɛ *Yesu ye: «Uwien yíe lituonl là si: ní teke min wà u sɔn' nni ní nnɔ nɛ kí ji.» 30 Nɛ bi ye: «A li tien mi lɛ yɔkm ya bonn tí lɛ ŋɔ kí teke ŋɛ kí ji? A li sɔn ba? 31 Tiʼyaajɛb là jin' tijier tà bi yih tù *mann nnɔ kupenpelku ni. Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹U de' bɛ tijier tà ñɛn' paaki bó ní bɛ ń ji.› » 32 Nɛ *Yesu ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, na yé Moyis nɛ là de' nɛ tijier tà ñɛn' paaki bó ní nnɔ. Ama nʼBaa nɛ dienh nɛ tijiemɔ̀nt tà ñɛh paaki bó ní. 33 Kimɛ tijier tà Uwien dienh nɛ tù nnɔ, tun nɛ ñɛh paaki bó ní ki dienh uŋɛndun ya nib limiɛl.» 34 Nɛ bi ye: «Yonbdaan, li dienh tɛ tu ya jier uyo kɛ.» 35 Nɛ u ye: «Min nɛ yé limiɛl ya jier. Wà kɛ baa' nʼsaan la, kònm ŋa ji li cuo wɔ. Wà kɛ teke' nni ki jin' la, ñuñun ŋa ji li cuo wɔ. 36 N kpiɛ' ki tɔke' nɛ ŋɔ: ni laa' nni, ama na nín teke' nni ki jin'. 37 Binib bà kɛ nʼBaa taah bɛ ki dienh nni li baa nʼsaan. Wà kɛ baa' nʼsaan la, ma ń wiɛ wɔ. 38 Kimɛ n ñɛn' paaki bó ní ń lá tien wà sɔn' nni ní yíe nà nɛ, ma baa' ń tien nʼbugbɛn yíe nà. 39 Wà sɔn' nni ní yíe nà si: u de' nni binib bà kɛ nnɔ, n la cère biʼni uba ń bole, ama ń mɛkre biʼkɛ uwenfɔrkɛ ya daali*. 40 Kimɛ nʼBaa yíe nà si: ‹Binib bà kɛ laa' min uʼBijɛ ki teke' nni ki jin' nnɔ ń lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ. Nɛ n li mɛkre bɛ uwenfɔrkɛ ya daali.› »

41 U ya yo nɛ Sufmbɛ ya ciɛnb bunbeh uʼbo, kimɛ u len' ki ye: «Min nɛ yé tijier tà ñɛn' paaki bó ní.» 42 Nɛ ki tɔkeh tɔb ki teh: «Ujɛ wuɔ Yosɛf ya bijɛ *Yesu ŋa ñí-ii? Ti bɛn uʼnaa nin uʼbaa-a! Bɛ tien' u len' ki ye u ñɛn' paaki bó ní?»

43 Nɛ *Yesu liɛbe' ki tɔke' bɛ ki ye: «La bunbeh mɛn tɔb saan. 44 NʼBaa wà sɔn' nni ní nnɔ ŋa dɛ̀re' nil, ki baa' nʼsaan la, nil ŋa ń fre kí baa nʼsaan. Unil wà kɛ baa' nʼsaan la, n li mɛkre udaan uwenfɔrkɛ ya daali. 45 Uwien ya ñɔbonsɔknb là kɛle' ki ye: ‹Uwien li wɔkn biʼkɛ miwɔknm.› Unil wà kɛ cii' nʼBaa len' nà miwɔknm nnɔ ni, ki teke' nɛ̀ la, udaan li baa nʼsaan. 46 Uba ŋa laa' Baa Uwien, wà ñɛn' ní uʼsaan nnɔ baba nɛ laa' wɔ. 47 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil wà teke' nni ki jin' la, u ŋmɔbe limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ. 48 Min nɛ yé limiɛl ya jier. 49 Niʼyaajɛb là jin' tijier tà bi yih tù *mann nnɔ kupenpelku ni. Nin nɛn kɛ ŋɔ bi kpo'. 50 Ama tijier tà ñɛn' paaki bó ní nnɔ, unil jin' tun la, wa ń kpo. 51 Min nɛ yé tijier tà ñɛn' paaki bó ní ki dienh binib limiɛl. Unil jin' tu ya jier la, u li fuobe nɛ uyo kɛ. Nʼgbɛnɛnt nɛ yé tijier tà n li de tù uŋɛndun ya nib ŋɔ bɛ ń lɛ limiɛl.» 52 Nɛn bo nɛ *Sufmbɛ findeh biʼŋmiɛl ni ki teh: «Ujɛ wuɔ li tien mila kí de' tɛ uʼgbɛnɛnt tí ŋmɔn-i?»

53 Nɛ *Yesu ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, na ŋmɔnh Unil ya Bijɛ ya gbɛnɛnt, ka ñuh uʼsɛ̀m la, miɛl ŋa te niʼni. 54 Unil wà ŋmɔnh nʼgbɛnɛnt ki ñuh nʼsɛ̀m la, limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm te uʼni, nɛ n li mɛkre wɔ uwenfɔrkɛ ya daali. 55 Kimɛ nʼgbɛnɛnt yé tijiemɔ̀nt nɛ, nɛ nʼsɛ̀m yé midɛmɔ̀nm. 56 Unil wà ŋmɔnh nʼgbɛnɛnt ki ñuh nʼsɛ̀m la, u tɛ nin nni, nɛ nʼmɔ tɛ nin wɔ. 57 NʼBaa yé limiɛl ya daan nɛ ki sɔn' nni ní, wɔn bo nɛ n fuobe. Nnɔ nɛ unil ŋmɔnh nʼgbɛnɛnt la, min bo nɛ uʼmɔ li fuobe. 58 Tijier tà ñɛn' paaki bó ní te nnɔ nɛ. Ta te tɛn niʼyaajɛb là jin' tà nnɔ. Bɛn kpo'-a. Ama unil jin' tu ya jier la, u li fuobe nɛ uyo kɛ.» 59 *Yesu là wɔknh *Sufmbɛ ya taanl ya duku kùa te Kapɛrnawum ni nnɔ nɛ ki len' nɛn kɛ.

Yesu ya panpaankaab biba siere' uʼsaan

60 Uʼpanpaankaab cii' nnɔ ma nnɔ nɛ biʼni bà yɛbe ye: «Tigbɛr tuu faa nɛ. Ŋmɛ li fre kí cenge tù?»

61 U bɛnde' uʼyɛnm ni ki ye bi bunbeh tigbɛr nnɔ bo, nɛ ki niire' bɛ ki ye: «Nì saa' niʼyɛnm nɛ-ɛɛ? 62 Ni nín ji bi laa' Unil ya Bijɛ liɛbe' ki doh paaki bó u là te nà saan nɛ le? 63 *Mifuoñaanm nɛ dienh limiɛl. Unisaal baba ŋa ń fre kí tien bonn. Tigbɛr tà n tɔke' nɛ nɔ ñɛn' *Mifuoñaanm saan nɛ ki dienh limiɛl. 64 Ama niʼni biba ŋa teke' ki jin'.» Kimɛ *Yesu là bɛn haali micincinm bà ŋa teke' wɔ ki jin', ki bɛn wà lá li kuɔre wɔ mɔ. 65 Nɛ u tí ye: «Nɛn bo nɛ n tɔke' nɛ ki ye nʼBaa ŋa cɛ̀be' wà la, wa ń fre kí baa nʼsaan.»

66 Kí ñɛ u ya yo nɛ uʼpanpaankaab ni bà yɛbe siere' uʼsaan ka ji tɔkeh nin wɔ. 67 Nɛ u niire' piik nin bile nnɔ ki ye: «Niʼmɔ yíe ní siere bi?» 68 Nɛ Simɔn Piɛr jiin' wɔ ki ye: «Yonbdaan, ti siere' la, ti li jo ŋmɛ saan-i? Sin nɛ ŋmɔbe limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm ya gbɛr. 69 Ti teke' ki jin', ki bɛn ki ye sin nɛ yé Uwien ya Niñaan.»

70 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Min nɛ ŋa gɛ̀nde' nɛ piik nin bile-ee? Ama niʼni uba yé usɛnpol nɛ.» 71 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ, u niireh Simɔn Iskariyɔt ya bijɛ Sudas nɛ. Nin Sudas mɔ yé uʼpanpaankaab piik nin bile nnɔ ya uba ma kɛ nnɔ, wɔn nɛ lá li kuɔre wɔ.

7

Yesu ya ninjiɛb ŋa teke' wɔ ki jin'

1 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu cuonh Galile ya tinfɛnm ni, ka yíe wɔ ń jo Sude ya tinfɛnm ni, kimɛ Sufmbɛ ya ciɛnb bà te niʼbó nnɔ nuunh bɛ ń ku wɔ nɛ. 2 Tɔ, nì là sìen' waamu nɛ *Sufmbɛ ń jele kunacenku kùa bi yih kù Ininbon ya nacenku nnɔ. 3 Nɛ uʼninjiɛb tɔke' wɔ ki ye: «Siere niɛ saan, kí li joh Sude ya tinfɛnm bó ŋɔ aʼpanpaankaab mɔ ń tì lɛ a teh miyɔkm ya bont tà. 4 Unil yíe uʼyel ń fii la, wa buɔh u sɔnh nà. A teh miyɔkm ya bont tà nnɔ, cère binib kɛ ń lɛ a teh nà.» 5 Kimɛ bɛn uʼninjiɛb mɔnɔn ŋa là teke' wɔ ki jin'.

6 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Nʼyo ŋa laan baa'. Ninbi wɔn uyo kɛ mɔn niʼbo nɛ. 7 Uŋɛndun ya nib ŋa ń fre kí li nɛn ninbi. Bi nɛn min nɛ, kimɛ n lienh ki teh biʼtùon bre nɛ. 8 Ninbi li joh mɛn kunacenku nnɔ. Min ŋa ń jo, kimɛ nʼyo ŋa laan baa'.» 9 U là tɔke' bɛ nnɔ nɛ ki juore' Galile ya tinfɛnm ni.

Yesu jon' Ininbon ya nacenku ya jelm

10 *Yesu ya ninjiɛb bure' kunacenku nnɔ ma nnɔ nɛ uʼmɔ lɔkre' ki paan'. 11 *Sufmbɛ ya ciɛnb nuunh wɔ kunacenku nnɔ ni, nɛ ki niireh ki teh: «U te lɛ sɔ?»

12 Nɛ linigol nnɔ bunbeh ki tɔkeh tɔb uʼgbɛr. Biba teh u yé unimɔ̀n, nɛ bitɔb teh wa yé nimɔ̀n, u tulndeh binib nɛ. 13 Ama uba ŋa len' uʼgbɛr paan bo, kimɛ bi fɛnge *Sufmbɛ ya ciɛnb nɛ.

14 Bi jele' kunacenku ki tì gbiire' siik ni uyo wà nnɔ, nɛ *Yesu jon' Uwien ya duku bó, ki tì wɔknh binib Uwien ya gbɛr. 15 Nì cuo' *Sufmbɛ miyɔkm, nɛ bi len' ki ye: «Ujɛ wuɔ ŋa bɛnge' gbɔnku-a! U tien' mila ki bɛn kugbɔnku miɛ ya bɛnm-i?» 16 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N wɔknh binib nà nɔ, na yé min bugbɛn ya wɔknm. Nì yé wà sɔn' nni ní nnɔ ya wɔknm nɛ. 17 Unil yíe wɔ ń tien Uwien yíe nà la, u li bɛnde n wɔknh binib nà nɔ, nì yé Uwien ya wɔknm nɛ bii n lienh min bugbɛn ya yel bo nɛ. 18 Unil wà lienh wɔn bugbɛn ya yel bo la, u nuunh uʼtiɛma kpiɛke nɛ. Unil wà nuunh wà sɔn' wɔ ya kpiɛke la, wɔn nɛ yé ugbɛmɔ̀ndaan, ka ŋmɔbe tonnɛnku. 19 Moyis nɛ ŋa là de' nɛ *yiko-oo? Nin nɛn kɛ niʼni uba ŋa pɛ yiko nnɔ bo. Bɛ tien' ni nuunh ní ku nni?»

20 Nɛ linigol nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «Usɛnpol nɛ ŋaake ŋɛ! Ŋmɛ nuunh wɔ ń ku ŋɛ?» 21 Nɛ u ye: «N tien' miyɔkm ya bonn niba kpein nɛ *Saba ya daali, nɛ nì cuo' niʼkɛ miyɔkm. 22 Moyis là ye ní li jɛh ipun. Upunjiɛ ŋa ñɛn' Moyis saan, u ñɛn' niʼyaajɛkpiɛkb saan nɛ. Nɛn bo nɛ *Saba ya daali mɔnɔn, kibuk kà kpaan' ní jiɛ kiʼpunl la, ni jɛh kɛ̀ nɛ. 23 Ni jɛh ipun *Saba ya daali ŋɔ ni la saa Moyis ya yiko nɛ. Nɛ min cère' uwiɛn ya gbɛnɛnt kɛ faake' *Saba ya daali, nɛ niʼbenku ni ben' nʼbo-oo? 24 La likeh mɛn nib ya nun bó ki buh bɛ buur. Cère mɛn niʼbuur ń li cuube.»

Binib nuunh bɛ ń bɛnde Yesu yé udaan wà

25 Yerusalɛm yaab biba lienh ki teh: «Ujɛ wà bi nuunh bɛ ń ku wɔ nnɔ ŋa sɔ-ɔɔ? 26 Wɔn nɛ lienh binib ya nun bó ba teh wɔ niba nɔ! Bii tiʼciɛnb mɔnbe ki bɛnde' ki ye u yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ? 27 *Kristo lá baa' la, uba ŋa ń bɛnde u ñɛn' nà saan. Ama ujɛ wuɔ wɔn tiʼkɛ bɛn u ñɛn' nà saan.»

28 *Yesu te Uwien ya duku ya luo bo, ki wɔknh binib, nɛ ki len' ufaa bo ki ye: «Ni mɔnbe ki bɛn nni ki bɛn n ñɛn' nà saan-a! Nin nɛn kɛ ŋɔ ma baa' nʼba ya baam. Wà sɔn' nni ní nnɔ yé ugbɛmɔ̀ndaan nɛ. Ama ninbi ŋa bɛn wɔ. 29 Min wɔn, n bɛn wɔ, kimɛ n ñɛn' wɔn saan nɛ, nɛ wɔn nɛ sɔn' nni ní.»

30 Nɛn saan nɛ bi nuunh bɛ ń cuo wɔ. Ama uba ŋa tien' wɔ niba, kimɛ uʼyo ŋa laan là baa'. 31 Linigol nnɔ ni binib bà yɛbe nɛ teke' wɔ ki jin', nɛ ki len' ki ye: «Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo lá baa' la, u li tien miyɔkm ya bont kí cɛn ujɛ wuɔ tien' ma bo nɔ-ɔɔ?»

Farisiɛnmbɛ nin bitɔtuɔrciɛnb nuunh bɛ ń cuo Yesu

32 *Farisiɛnmbɛ cii' linigol nnɔ bunbeh *Yesu bo nà kɛ nnɔ, nɛ bɛn nin bitɔtuɔrciɛnb sɔn' biguguurb bɛ ń tì cuo wɔ ní. 33 Nɛ *Yesu tɔke' linigol nnɔ ki ye: «Ma ji li wuɔke niʼsaan, n li liɛbe wà sɔn' nni ní nnɔ bó. 34 Ni lá li nuun nni ka ń lɛ nni, kimɛ na ń fre kí jo n tì li te nà saan nnɔ.»

35 Nɛ *Sufmbɛ niireh tɔb ki teh: «U li jo lɛ saan nɛ ta ń lɛ wɔ? U li jo Grɛkmbɛ ya tinfɛnm mà *Sufmbɛ yɛre' ki te miʼni nnɔ nɛ kí tì ń li wɔknh Grɛkmbɛ-ɛɛ? 36 U len' ki ye ti li nuun wɔ, ka ń lɛ wɔ, ka ń fre kí jo u tì li te nà saan nnɔ. Uʼlenm miɛ nɔ ya tingi si ba?»

Miñunm mà dienh limiɛl ya gbɛr

37 Kunacenku nnɔ ya tontonddaali là yé uwengbenge nɛ. Nɛn daali nɛ *Yesu sere' ki len' ufaa bo ki ye: «Uñuñun ŋmɔbe wà la, wɔ ń dɛn nʼsaan kí ñu. 38 Unil wà teke' nni ki jin' la, miñunm mà dienh limiɛl li puube uʼfɛ̀l ni tɛn likpenl nɛ. Nì kɛle' nnɔ nɛ *Uwien ya gbɔnku ni.» 39 U len' nnɔ ma nnɔ, u niireh *Mifuoñaanm mà Uwien lá li de mɛ̀ binib bà teke' wɔ ki jin' nnɔ nɛ. U ya yo ki laa' *Mifuoñaanm ŋa laan là jiire' ní, kimɛ Uwien ŋa laan là kpiɛke' Yesu.

Yesu bo, binib ŋa len' ki cii' tɔb bó

40 Linigol nnɔ cii' *Yesu len' nà nnɔ nɛ biba len' ki ye: «Ujɛ wuɔ mɔnbe ki yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl wà li baa ní nnɔ nɛ.» 41 Bitɔb ye: «U yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ.» Nɛ bitɔb mɔ ye: «Kristo li fre kí li yé Galile ya nil-ii? 42 Na kɛle' Uwien ya gbɔnku ni ki ye u li yé tiʼyaajɛ *Dafid ya yaabil, kí li yé *Dafid ya du Bɛtelɛm ya nil nɛ-ɛɛ?» 43 Nnɔ nɛ Yesu bo, linigol nnɔ ŋa len' ki cii' tɔb bó, nɛ ki gbiire' icɛk ile. 44 Biʼni biba là nuunh bɛ ń cuo wɔ ufaa bo nɛ, ama uba ŋa tien' wɔ niba.

45 Biguguurb bà bitɔtuɔrciɛnb nin *Farisiɛnmbɛ sɔn' bɛ bɛ ń tì cuo *Yesu nnɔ liɛbe' biʼsaan, nɛ bi niire' bɛ ki ye: «Bɛ tien' na cuo' wɔ ní?» 46 Nɛ bi ye: «Nil uba ŋa laan len' tɛn u ya jɛ.» 47 Nɛ *Farisiɛnmbɛ nnɔ ye: «Ninbi mɔ cère' u tuln' nɛ nɛ-ɛɛ? 48 Biciɛnb nin tinbi *Farisiɛnmbɛ ni, unil te ki teke' wɔ ki jin'-ii? 49 Linigol là teke' wɔ ki jin' nnɔ ŋa bɛn *yiko ya gbɛr nɛ. Bi yé binib bà Uwien wiɛ' bɛ miŋùum nɛ.»

50 Nikodɛm, *Farisiɛnmbɛ ya uba, wà là jon' *Yesu saan uyo uba nnɔ niire' bɛ ki ye: 51 «Tiʼyiko bo, ti li fre kí biin unil, ka kpiɛ' ki bun' wɔ tibuur ki bɛnde' u tien' nà-aa?» 52 Nɛ bi ye: «Sin, aʼmɔ yé Galile yɔ nɛ-ɛɛ? Tùɔre kí fìin *Uwien ya gbɔnku kí liike, a li lɛ Galile ya nil uba mɔnɔn ŋa laan ñɛn' *Wien ya ñɔbonsɔknl?»

Upiinaŋmaa uba ya gbɛr

53 [Nɛ biʼkɛ kùn'.

8

1 *Yesu don' lijuɔl liba bo, bi yih lɛ̀ Olifi ya siin ya juɔl. 2 Nì faa' kutɛnŋɛsɔnsɔnku, nɛ u liɛbe' Uwien ya duku bó. Binib taan' uʼsaan ki yɛbe, nɛ u kɛ̀le' ki wɔknh bɛ Uwien ya gbɛr. 3 Nɛn saan nɛ *Yiko ya wɔnwɔknb nin *Farisiɛnmbɛ tuke' ní upii uba bi pìln' wɔn nin ujɛ, ki lá sien' linigol nnɔ ya nun bó, 4 nɛ ki tɔke' *Yesu ki ye: «Cɛnbaa, upii wuɔ nɔ, bi pìln' wɔn nin jɛ nɛ. 5 Moyis ya yiko ni, nì yé liwɔbl nɛ bɛ ń li yèkreh itɛn kí kuuleh ni ya piibol. Tɔ, sin ye ba?» 6 Bi là len' nnɔ ŋɔ bɛ ń dɛle *Yesu kudiɛku nɛ, kí lɛ bi li dule nà bo kí biin wɔ. Nɛ *Yesu gòn' ki ŋmɔbe uʼnɔbil ki dɛngeh tingi ni.

7 Bi ŋaake ki niireh wɔ ma nnɔ nɛ u yaare' ki tɔke' bɛ ki ye: «Niʼni wà ŋa laan tien' biɛre la, wɔn ń kpiɛ kí wiɛ wɔ litɛnl,» 8 ki liɛbe' ki gòn' ki ŋmɔbe uʼnɔbil ki dɛngeh tingi ni. 9 Bi cii' u len' nnɔ ma nnɔ nɛ biʼkɛ siereh uba uba, ki cin' biciɛnb ki tì fɔre' biwaab, ki tì dàan' *Yesu nin upii nnɔ, u se *Yesu ya nun bó. 10 Nɛ *Yesu yaare' ki niire' wɔ ki ye: «Upii, bi te lɛ saan-i? Uba ŋa biin' ŋɛ-a?» 11 Nɛ u ye: «Yonbdaan, uba ŋa biin' nni.» Nɛ *Yesu ye: «Nʼmɔ ŋa ń biin ŋɛ. Li joh, ki la ji ń li teh biɛre.»]*

Yesu nɛ yé uŋɛndun ya wenwenku

12 *Yesu tí tɔke' linigol ki ye: «Min nɛ yé uŋɛndun ya wenwenku. Unil wà kɛ pɛ nʼbo la, wa ń li cuonh cinñunl ni, ama u li lɛ kuwenwenku kùa dienh limiɛl.

13 «U len' nnɔ ma nnɔ nɛ *Farisiɛnmbɛ tɔke' wɔ ki ye: ‹A kundeh aʼba bo nɛ imɔ̀n. Aʼmɔ̀nkun nnɔ ŋa yé mɔ̀n.› »

14 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N kundeh nʼba bo imɔ̀n mɔnɔn la, nʼmɔ̀nkun nnɔ yé imɔ̀n nɛ, kimɛ n bɛn n ñɛn' nà saan, ki bɛn n joh nà saan mɔ. Ninbi nɛ ŋa bɛn n ñɛn' nà saan, ka bɛn n joh nà saan mɔ. 15 Ni buh tibuur unisaal buh ma bo nɛ. Min ŋa buh uba buur. 16 N li buh binib tibuur mɔnɔn la, nʼbuur cuube nɛ, kimɛ na yé min baba nɛ buh binib tibuur, min nin nʼBaa wà sɔn' nni ní nnɔ nɛ buh binib tibuur. 17 Niʼyiko ni, nì kɛle' ki ye bimɔ̀nkunb bile len' tigbɛbaabt la, biʼmɔ̀nkun nnɔ yé imɔ̀n nɛ. 18 N yé nʼbugbɛn ya mɔ̀nkunl nɛ. Nɛ nʼBaa wà sɔn' nni ní nnɔ mɔ yé nʼmɔ̀nkunl.» 19 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «Aʼbaa te la?» Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Na bɛn nni, ka bɛn nʼBaa mɔ. Ni bi bɛn nni la, ni bi li bɛnde nʼBaa mɔ.»

20 U lienh nnɔ, ki laa' u te Uwien ya duku ya luo bo nɛ, bi dienh Uwien mipum nà saan nnɔ, ki wɔknh binib. Uba ŋa cuo' wɔ, kimɛ uʼyo ŋa laan baa'.

Yesu len' ki ye u ñɛn' ní paaki bó nɛ

21 *Yesu tí tɔke' bɛ ki ye: «N bureh nɛ. Ni li nuun nni, ka ń lɛ nni, kí tì kpo nin niʼbiɛre. N joh nà saan nnɔ, na ń fre kí jo niʼsaan.»

22 Nɛ Sufmbɛ niireh tɔb ki teh: «U ye wɔ ń ku uʼba nɛ bii? Kimɛ u len' ki ye u jo nà saan nnɔ, ta ń fre kí jo niʼsaan.»

23 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ninbi yé kitink bo yaab nɛ. Ama min ñɛn' ní paaki bó nɛ. Ni yé uŋɛndun wuu yaab nɛ, nɛ min ŋa yé uŋɛndun wuu yɔ. 24 Nɛn bo nɛ n tɔke' nɛ ki ye ni li kpo nin niʼbiɛre. Kimɛ na teke' ki jin' ki ye n yé n yé wà ma nnɔ ni li kpo nin niʼbiɛre nɛ.»

25 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «A yé ŋmɛ?» Nɛ u ye: «N tɔke' nɛ micincinm ki ye n yé wà nnɔ, n yé wɔn nɛ. 26 N ŋmɔbe tigbɛr tù yɛbe ń len niʼbo kí biin nɛ. Ama wà sɔn' nni ní nnɔ yé ugbɛmɔ̀ndaan nɛ. N cii' tigbɛr tà uʼsaan nnɔ n tɔkeh tun nɛ uŋɛndun yaab.»

27 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ, ba bɛnde' ki ye u lienh uʼBaa ya gbɛr nɛ. 28 Nɛn saan nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ni li fin Unil ya Bijɛ uyo wà paaki bó nnɔ nɛ kí bɛnde kí ye ‹n yé n yé wà› nɛ. Ni li bɛnde kí ye ma sɔnh niba nʼba bo. N tɔkeh nʼBaa wɔkn' nni nà nɛ. 29 Wà sɔn' nni ní nnɔ te nin nni nɛ. Wa dàan nni nʼbaba, kimɛ n teh nà sɔnge uʼyɛnm nɛ uyo kɛ.» 30 *Yesu lienh nnɔ ma nnɔ nɛ binib teke' wɔ ki jin' ki yɛbe.

Ibiɛre coh binib tiyonbt yaam

31 Nɛ *Yesu tɔke' *Sufmbɛ bà teke' wɔ ki jin' nnɔ ki ye: «Ni pɛ nʼgbɛr bo ka dàan' tù la, ni mɔnbe ki yé nʼpanpaankaab nɛ, 32 ki li bɛnde tigbɛmɔ̀nt. Nɛ tigbɛmɔ̀nt nnɔ li ñɛn nɛ tiyonbt ni.» 33 Nɛ bi ye: «Ti yé *Abraham ya yaabii nɛ. Uba ŋa lì cuo' tɛ yonbt. Bɛ tien' a ye ti li ñɛ tiyonbt ni?» 34 Nɛ u ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, wà kɛ teh ibiɛre la, u yé ibiɛre ya yonb nɛ. 35 Uyonb ŋa ń li tuu ki yé uʼyonbdaan den yɔ. Ama unil maa' uʼbijɛ la, u li tuu ki yé uʼden yɔ uyo kɛ nɛ. 36 Nɛn bo nɛ Uwien ya Bijɛ ñɛn' nɛ tiyonbt ni la, ni li mɔnbe kí ñɛ tuʼni nɛ. 37 N bɛn ki ye ni yé *Abraham ya yaabii nɛ. Ama ni nuunh ní ku nni nɛ, kimɛ na tuo' nʼgbɛr. 38 Min tɔkeh nɛ n laa' nà nʼBaa saan nɛ. Nɛ ninbi teh ni cii' nà niʼbaa saan.» 39 Nɛ bi ye: «Tiʼbaa si *Abraham nɛ.» Nɛ u ye: «Ni bi yé *Abraham ya bumu la, ni bi li sɔnh u là sɔn' ma bo nɛ. 40 N tɔke' nɛ n cii' tigbɛmɔ̀nt tà Uwien saan nnɔ, nɛ ni nuunh ní ku nni. *Abraham ŋa là tien' nnɔ. 41 Ninbi teh tɛn niʼbaa nɛ.» Nɛ bi ye: «Tinbi ŋa yé gbaandbumu. Ti ŋmɔbe Baa uba nɛ. Wɔn si Uwien.» 42 Nɛ u ye: «Niʼbaa bi si Uwien la, ni bi li yíe nni nɛ, kimɛ n ñɛn' ní Uwien saan nɛ. Ma baa' nʼba ya baam, wɔn nɛ sɔn' nni ní. 43 Bɛ tien' na ciih n lienh ki teh bà? Kimɛ na lì yíe ní cenge nʼgbɛr nɛ. 44 Niʼbaa si usɛnpol nɛ, nɛ ni nuunh ní li teh u yíe nà. U yé unikul nɛ haali uŋɛndun ya cinm, ka tɔkeh gbɛmɔ̀nt, kimɛ gbɛmɔ̀nt ŋa te uʼni. Uʼlenm si kutonnɛnku nɛ, kimɛ u yé utonnɛndaan nɛ, ki yé kutonnɛnku ya baa. 45 Ama min tɔkeh tigbɛmɔ̀nt nɛ. Nɛn nɛ cère' na teknh nʼgbɛr ki jinh. 46 Niʼni, ŋmɛ li fre kí wuɔn kí ye n fii' ma, n tien' ibiɛre? N tɔkeh tigbɛmɔ̀nt nɛ. Bɛ tien' na teknh nʼgbɛr ki jinh-i? 47 Unil wà kɛ yé Uwien yɔ la, wɔn nɛ ciih Uwien ya gbɛr. Ninbi ŋa ciih, kimɛ na yé uʼyaab.»

Unil wà kɛ boh Yesu ya gbɛr ŋa ń kpo fiebu

48 *Sufmbɛ tɔke' wɔ ki ye: «Ta bi len'-ii? A yé Samari ya nil nɛ. Usɛnpol nɛ ŋaake ŋɛ.» 49 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Sɛnpol ŋa ŋaake nni. N boh nʼBaa nɛ, nɛ ninbi ŋa boh nni. 50 Min ŋa nuunh ń kpiɛke nʼba; uba nɛ kpiɛkreh nni. Wɔn nɛ si wɔ ń liike tu ya gbɛr. 51 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil boh nʼgbɛr la, wa ń kpo fiebu.»

52 Nɛ *Sufmbɛ tɔke' wɔ ki ye: «Fɛnfɛnnɔ wuɔ ti bɛnde' ki ye usɛnpol nɛ ŋaake ŋɛ. Tiʼyaajɛ *Abraham nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb là kpo', nɛ sin len' ki ye unil boh aʼgbɛr la, wa ń kpo fiebu-a! 53 A cɛn' tiʼyaajɛ *Abraham nɛ-ɛɛ? Wɔn nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛ kpo'. Sin yé ŋmɛ nɛ?» 54 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N bi kpiɛkreh nʼba nɛ la, nʼkpiɛke nnɔ bi yé fɛnm nɛ. NʼBaa nɛ kpiɛkreh nni, wɔn wà ni ye u yé niʼWien nnɔ. 55 Na bɛn wɔ, ama min bɛn wɔ. N bi ye ma bɛn wɔ la, n bi li tien utonnɛndaan tɛn ninbi nɛ. Ama min bɛn wɔ, nɛ ki boh uʼgbɛr. 56 Niʼyaajɛ *Abraham là maale' ki ye u li lɛ nʼyo, nɛ ki pokn'. U laa' nʼyo nnɔ, nɛn bo nɛ u là ŋmɔbe uyɛnsɔnge.» 57 Nɛ *Sufmbɛ ye: «Ŋa baa' ibin piŋun, nɛ ki ye a laa' *Abraham?» 58 Nɛ u ye: «N tɔke' nɛ imɔ̀n nɛ, ba laan là maa' *Abraham ma nnɔ ki laa' n te nɛ.»

59 Nɛn saan nɛ bi gɛ̀nde' itɛn bɛ ń yèke kí ku wɔ, nɛ u lɔkre' ki ñɛn' Uwien ya duku ya luo bo.

9

Yesu likre' ujɛ uba bi maa' wɔ ujuɔn

1 *Yesu cuonh ki joh nɛ ki tì laa' ujɛ uba, bi maa' wɔ ujuɔn. 2 Nɛ uʼpanpaankaab niire' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ujɛ wuɔ nɛ tien' ibiɛre bii uʼnaa nin uʼbaa nɛ tien' ŋɔ bi maa' wɔ ujuɔn-i?» 3 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Na yé ujɛ bugbɛn ya biɛre bo, ka yé uʼnaa bii uʼbaa ya biɛre mɔ bo. Nì te nnɔ ŋɔ unil kɛ ń lɛ Uwien li sɔn lituonl là kí de wɔ nɛ. 4 Nì laan wien ma nɔ, nì kpɛ tí sɔn wà sɔn' nni ní nnɔ ya tuonl nɛ. Nì li biire, nɛ nil ŋa ń fre kí sɔn. 5 N laan te uŋɛndun ni ma nɔ, n yé uŋɛndun ya wenwenku nɛ.»

6 U len' nnɔ ki tì gben', nɛ ki sii' tiñinsɛnt tingi ni, ki taa' uʼnɔbil ki bunbun' titɛnt, ki fàan' ujuɔn nnɔ ya nun, 7 ki tɔke' wɔ ki ye: «Jo kí tì fɛnde kujɛbieku kùa bi yih kù Silowe nnɔ ni.» Silowe ya tingi si: Bi sɔn' wà. Ujuɔn nnɔ jon' ki tì fɛnde' ki liɛbeh ní ma nnɔ, u ji like nɛ.

8 Nɛ ukɔnkuɔnlieb nin binib bà bɛn ki ye u yé wà tì ń miɛh nnɔ niireh tɔb ki teh: «Na yé ujɛ wuɔ nɛ là tì ń kɛ ki miɛh nnɔ-ɔɔ?» 9 Biba ye wɔn nɛ. Bitɔb ye bi naan nɛ, wɔn ŋa ñí. Nɛ wɔn bugbɛn ye: «Min nɛ.» 10 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «Aʼnun likre' mila bo?» 11 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ujɛ wà bi yih wɔ *Yesu nnɔ, wɔn nɛ bun' titɛnt ki fàan' nʼnun, nɛ ki tɔke' nni ki ye ń li joh Silowe ya jɛbieku ni kí tì fɛnde. N jon' ki tì fɛnde', nɛ ki likre'.» 12 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «U te lɛ saan-i?» Nɛ u ye: «Ma bɛn.»

Farisiɛnmbɛ niire' ujuɔn wà likre' nnɔ iniire

13 Nɛ bi taa' wɔ ki jon' *Farisiɛnmbɛ saan. 14 Tɔ, lidaali là *Yesu bun' titɛnt ki likre' ujuɔn nnɔ là yé *Saba ya daali nɛ. 15 Nɛ *Farisiɛnmbɛ mɔ niire' ujɛ wà là yé ujuɔn nnɔ nì tien ma bo ŋɔ u likre'. Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «U bun' titɛnt nɛ ki fàan' nʼnun, nɛ n fɛnde', ki likre'.»

16 Nɛ *Farisiɛnmbɛ ya biba ye: «Ujɛ bugbɛn ŋa ñɛn' ní Wien saan, kimɛ wa boh *Saba ya daali.» Nɛ bitɔb ye: «Unil yé ubiɛrdaan la, wa ń fre kí tien yɔkm ya bont tɛn u teh ma nɔ.» Bi len' ka cii' tɔb bó nɛ ki gbiire' icɛk ile. 17 Nɛ bi liɛbe' ki niire' ujɛ wà là yé ujuɔn nnɔ ki ye: «Sin wà u likre' ŋɛ nnɔ, a maaleh ki teh u yé ŋmɛ nɛ?» Nɛ u ye: «U yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl uba nɛ.»

18 *Sufmbɛ ya ciɛnb ŋa teke' ki jin' ki ye u là yé ujuɔn, nɛ ki likre'. Nɛ ki yin' uʼnaa nin uʼbaa ní 19 ki lá niire' bɛ ki ye: «Niʼbijɛ sɔ nɔ-ɔɔ? Ni maa' wɔ ujuɔn nɛ-ɛɛ? Nì tien' mila u ji likeh fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ?» 20 Nɛ uʼnaa nin uʼbaa ye: «Ti bɛn ki ye tiʼbijɛ nɛ. Ti là maa' wɔ ujuɔn nɛ. 21 Ama ta bɛn nì tien' ma u likre' fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ, ka bɛn udaan wà likre' wɔ mɔ. Wa ji yé buk, niire wɔ mɛn. U li tɔke nɛ uʼgbɛr.» 22 Uʼnaa nin uʼbaa là fɛnge *Sufmbɛ ya ciɛnb ma nnɔ nɛ cère' bi len' nnɔ, kimɛ *Sufmbɛ ya ciɛnb là kpaan' buñɔbu ki ye wà len' ki ye *Yesu yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo la, bi li ŋɔre wɔ biʼtaanl ya duku ni nɛ. 23 Nɛn bo nɛ uʼnaa nin uʼbaa len' ki ye: «Wa ji yé buk, niire wɔ mɛn.»

24 *Farisiɛnmbɛ tí yin' ujɛ wà là yé ujuɔn nnɔ, ki lá tɔke' wɔ ki ye: «Tɔke tigbɛmɔ̀nt Uwien ya nun bó. Tinbi bɛn ki ye ujɛ bugbɛn yé ubiɛrdaan nɛ.» 25 Nɛ u ye: «U yé ubiɛrdaan la, ma bɛn. N bɛn nà nnɔ nɛn si: N là yé ujuɔn nɛ, fɛnfɛnnɔ wuɔ n likre'.» 26 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «U tien' mila ki likre' ŋɛ?» 27 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «N kpiɛ' ki tɔke' nɛ, nɛ na tuo' ní cii. Bɛ bo nɛ ni nuunh ń tí ń liɛbe kí tɔke nɛ? Niʼmɔ la lii nuunh ní tien uʼpanpaankaab nɛ-a?» 28 U len' nnɔ ma nnɔ nɛ bi suke' wɔ, ki tɔke' wɔ ki ye: «Sin nɛ yé uʼpanpaankɛ. Tinbi yé Moyis ya panpaankaab nɛ. 29 Tinbi bɛn ki ye Uwien là tɔke' Moyis nɛ tigbɛr, ama ujɛ wuɔ wɔn, ta bɛn u ñɛn' nà saan.» 30 Nɛ u ye: «Liike mɛn miyɔkm ya bonn-a! U likre' nni, nɛ na bɛn u ñɛn' nà saan-a! 31 Ti bɛn ki ye Uwien ŋa cengeh biɛrdaan ya kaare. Unil boh Uwien ki teh Uwien ya yíem la, Uwien cengeh u ya kaare nɛ. 32 Uŋɛndun ya cincinyo kí lá baa dinnɔ, ta laan cii' nil likre' wà bi maa' wɔ ujuɔn. 33 Ujɛ bugbɛn ŋa bi ñɛn' ní Uwien saan la, wa bi li fre kí tien niba.» 34 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Bi maa' sin a yé ubiɛrdaan, nɛ a yíe á wɔkn tinbi-ii?» Nɛ ki ŋɔre' wɔ ki ñɛn' litaanl ya duku ni.

Bà cinbe ki yé ijùɔn

35 *Yesu cii' bi ŋɔre' wɔ ki ñɛn' litaanl ya duku ni. Nɛ u jon' ki tì laa' wɔ, ki niire' wɔ ki ye: «Sin, a teke' Unil ya Bijɛ ki jin'-ii?» 36 Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, ŋmɛ nɛ yé Unil ya Bijɛ? Tɔke nni ŋɔ ń teke wɔ kí ji.» 37 Nɛ *Yesu ye: «A laa' wɔ; wɔn nɛ tɔkeh ŋɛ tigbɛr nɔ.» 38 Nɛ u ye: «Yonbdaan, n teke' ŋɛ ki jin',» nɛ ki gbaan' uʼnintuɔli ki puke' wɔ.

39 Nɛ *Yesu ye: «N baa' uŋɛndun wuu ni, ń bu tibuur nɛ, kí cère binib bà ŋa lɛnh ń likre, ŋɔ bà like ń juɔn.» 40 Farisiɛnmbɛ bà te uʼsaan nnɔ cii' u len' ma bo, nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Tiʼmɔ yé ijùɔn nɛ-ɛɛ?» 41 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ni bi yé ijùɔn la, na bi li ŋmɔbe biɛre. Ama ni lienh ki teh ni yé binunyaanb nɛ, nɛn bo nɛ ni juore' ki te niʼbiɛre ni.»

10

Yesu nɛ yé upekpaamɔ̀n

1 «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil wà maabe' ki kɔn' upepɛke ni, ka ñɛn' nañɔbu ki kɔn' la, u yé unasu nɛ, ki yé udukond. 2 Ama unil wà ñɛh bunañɔbu ki kɔh nnɔ, wɔn nɛ yé upekpaal. 3 Unil wà gu bunañɔbu nnɔ li pìire wɔ bù nɛ. Ipe bɛn uʼniɛke. U yih wɔn bugbɛn ya pe ya yel, nɛ ki ñɛndeh yɛ̀. 4 U tì ñɛn' uʼpe kɛ la, u le usɛn nɛ ì pɛ uʼbo, kimɛ ì bɛn uʼniɛke. 5 Ya ń paan caan bo. Ì li sɛn wɔ nɛ mɔnɔn, kimɛ ya bɛn cɛnb ya niɛke.»*

6 *Yesu pɔn' bɛ mikpɛnjɛnm miɛ nɔ, ama ba cii' miʼtingi.

7 Nɛ u tí tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, min nɛ yé upepɛke ya nañɔbu. 8 Binib bà kɛ kpiɛ' ki baa' nin nni nnɔ yé binasub nɛ, ki yé idukond, ama ipe ŋa cenge' biʼbó. 9 Min nɛ yé bunañɔbu. Unil ñɛn' min ki kɔn' la, u li ŋmɛre, kí li kɔh ki ñɛh, ki li lɛ u li ji bà. 10 Unasu baa' la, u nuunh wɔ ń suu ipe kí kòkòre kí sasaa nɛ. Min baa' ń lá de yɛ̀ limiɛl nɛ, ŋɔ niba la pɔre iʼfuobm ni.

11 «Min nɛ yé upekpaamɔ̀n. Upekpaamɔ̀n li tuo kí kpo uʼpe bo. 12 Unil wà ŋa cinbe ki yé pekpaal ki kpaah ipe ilike bo, ŋɔ ka yé pedaan mɔ nnɔ, laa' ukɛ̀r we ní la, u li sɛn kí cère yɛ̀ nɛ. Ukɛ̀r li cuo iba, nɛ yà sìen' ń yɛyɛre. 13 Wà kpaah ipe ilike bo nnɔ ŋa tɔnge yɛ̀. Nɛn nɛ cère u li sɛn kí dàan yɛ̀. 14 Min yé upekpaamɔ̀n nɛ, ki bɛn nʼpe, nɛ nʼpe mɔ bɛn nni, 15 tɛn nʼBaa bɛn nni ma, nʼmɔ bɛn wɔ nnɔ. Nɛ min li tuo kí kpo nʼpe bo. 16 N ŋmɔbe ipetɔ yà ŋa yé upepɛke wuu ya pe. N lì li kpaa iʼmɔ nɛ, nɛ ì li cengeh nʼniɛke bó. Iʼkɛ li taan kí tien upepɛke uba nɛ, kí li ŋmɔbe upekpaal uba. 17 NʼBaa yíe nni, kimɛ n li tuo kí kpo, ŋɔ kí liɛbe kí mɛkre. 18 Uba ŋa ń fre kí ku nni. Min nɛ tuo' bɛ ń ku nni. N ŋmɔbe mituɔm ń kpo, ki ŋmɔbe mituɔm ń mɛkre mɔ. NʼBaa nɛ cɛ̀be nni ń tien nnɔ.»

19 *Yesu len' nnɔ nɛ Sufmbɛ ya gbɛr ŋa tí cende'. 20 Biʼni bà yɛbe tɔke' ki ye: «Usɛnpol uba nɛ ŋaake wɔ. U waare' nɛ. Bɛ tien' ni cengeh uʼbó?» 21 Nɛ bitɔb ye: «Uʼlenm ŋa yé unil wà usɛnpol ŋaake wɔ ya lenm. Unil wà usɛnpol ŋaake wɔ li fre kí likre ijùɔn-ii?»

Sufmbɛ ŋa teke' Yesu ki jin'

22 Sufmbɛ là jeleh kunacenku Yerusalɛm ni ki tiɛn bi là tien' lituɔrl ki mɔnge' Uwien ya duku uyo wà nnɔ nɛ. Nì là yé tiwɔrciɛnt ya yo nɛ.† 23 *Yesu là cuonh ki joh ki liɛbeh Salomɔn ya ninbonku ni Uwien ya duku ya luo bo. 24 *Sufmbɛ ya ciɛnb guɔn' wɔ, nɛ ki niire' wɔ ki ye: «A li cère tí li jie nɛ̀ ń tì wuɔke-a? A yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo la, tɔke tɛ imɔ̀n.»

25 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N là tɔke' nɛ, nɛ na teke' nni ki jin'. N sɔnh itùon yà nʼBaa ya yel bo nnɔ nɛ wɔngeh n yé udaan wà. 26 Ninbi ŋa yé nʼpe. Nɛn bo nɛ na teke' nni ki jin'. 27 Nʼpe cengeh nʼniɛke bó. N bɛn yɛ̀, nɛ ì pɛ nʼbo. 28 N dienh nʼpe limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. Ya ń kpo kí juore fɛnm, uba mɔ ŋa ń fre kí fie yɛ̀ nʼsaan. 29 NʼBaa nɛ de' nni yɛ̀; uʼtuɔm cɛn' mituɔm kɛ.‡ Uba ŋa ń fre kí fie bonn wɔn nʼBaa ya nuɔ ni. 30 Min nin nʼBaa te miba nɛ.»

31 Nɛ *Sufmbɛ ya ciɛnb tí yuure' itɛn bɛ ń yèke kí ku wɔ. 32 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N sɔn' niʼnun bó itùonmɔnmɔn ì yɛbe nʼBaa ya yel bo. Li lɛ tuonl bo nɛ ni nuunh ní yèke nni itɛn kí ku nni?» 33 Nɛ *Sufmbɛ ya ciɛnb ye: «Na yé tuonmɔnmɔnl bo nɛ ti nuunh tí yèke ŋɛ itɛn kí ku ŋɛ. A suke' Uwien nɛ. Sin yé unil, nɛ ki taah aʼba ki teh Uwien.» 34 Nɛ u ye: «Nì kɛle' niʼyiko ya gbɔnku ni ki ye ni yé iwien nɛ. 35 Ti bɛn ki ye uba ŋa ń fre kí ŋmire nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni. Tɔ, Uwien là tɔke' binib bà uʼgbɛr nnɔ, u ye bi yé iwien nɛ. 36 Nɛ min wà Uwien gɛ̀nde' nni ki sɔn' nni ní uŋɛndun wuu ni nnɔ, n len' ki ye n yé uʼBijɛ, nɛ ni ye n suke' wɔ-ɔɔ? 37 Ma sɔnh nʼBaa ya tùon la, la teke nni mɛn kí ji. 38 Ama n sɔnh yɛ̀ la, na lì li teke nni kí ji mɔnɔn la, teke mɛn n sɔnh itùon yà nnɔ kí ji, ŋɔ kí bɛnde mɔnmɔnm kí ye nʼBaa tɛ nin nni, nɛ nʼmɔ tɛ nin wɔ.»

39 Nɛn saan nɛ bi tí nuunh bɛ ń cuo wɔ, nɛ u ŋmɛre' biʼnuɔ ni.

40 U liɛbe' ki jon' Sudɛn ya kpenpuol bó, ki tì te San là cin' ki siih binib Uwien ya ñunm nà saan nnɔ. 41 Nɛ binib baa' uʼsaan ki yɛbe, ki len' ki ye: «San ŋa là tien' yɔkm ya bonn niba, ama u là len' ujɛ wuɔ ya gbɛr tà nnɔ yé imɔ̀n nɛ.» 42 Nɛ binib teke' Yesu ki jin' niʼsaan ki yɛbe.

11

Lasaar ya kuum

1-2 Ujɛ uba nɛ là te ki bun, bi yih wɔ Lasaar. U yé Mari nin Mart ya ninjɛ nɛ. Wɔn nin bɛn kɛ là kɔh udu uba ni nɛ, bi yih wù Betani. Mari nnɔ yé upii wà là taa' lɛfina ki wule' Yonbdaan ya tàan bo, ki taa' uʼyur ki ŋmiŋmire' yɛ̀ nnɔ nɛ. 3 Ujɛ nnɔ ya ninsiɛb nnɔ sɔn' bi tì tɔke' *Yesu ki ye: «Yonbdaan, unil wà a yíe wɔ nnɔ bun nɛ.»

4 Yesu cii' ma nnɔ nɛ ki ye: «Iwìɛn bugbɛn ŋa yé kuum. Ama ì li cère binib ń kpiɛke Uwien ŋɔ kí kpiɛke wɔn Uwien ya Bijɛ mɔ.»

5 Yesu là yíe Mart nin uʼninsɛ nin Lasaar ya gbɛr. 6 U cii' Lasaar bun ma nnɔ nɛ u juore' ki tien' u te nà saan nnɔ iwien ile. 7 Iwien ile nnɔ gɛ̀bre' nɛ u tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «Cère mɛn tí liɛbe Sude ya tinfɛnm bó.» 8 Nɛ uʼpanpaankaab ye: «Cɛnbaa, na yé idɛn yiɛ nɛ Sufmbɛ là nuunh bɛ ń yèke itɛn kí ku ŋɛ niʼbó nɛ a tí liɛbeh niʼbó-oo?» 9 Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Uwien uba ŋa te tikur piik nin tule-ee? Unil cuonh uwien ni la, wa ń gbiɛre, kimɛ uŋɛndun wuu ya wenwenku nɛ cèreh u lɛnh. 10 Ama unil cuonh kuñɔnku la, u li gbiɛre nɛ, kimɛ na wien.» 11 Yesu len' nnɔ ki tì gben', nɛ ki tí ye: «Tiʼjɔ Lasaar gùɔn'-a, ama n li jo kí tì fìnde wɔ.» 12 Nɛ uʼpanpaankaab ye: «Yonbdaan, u gùɔn' la, u li faake-a!»

13 Yesu là yíe wɔ ń tɔke kí ye Lasaar kpo' nɛ. Ama uʼpanpaankaab bɛn maaleh ki teh u lienh migɔmɔ̀nm ya gbɛr nɛ. 14 Nɛn saan nɛ *Yesu ji tɔke' bɛ nì wien ki ye: «Lasaar kpo'-a! 15 U kpo', ma te niʼsaan ma nnɔ, ninbi bo nɛ nì tien' nni uyɛnsɔnge, kimɛ nɛn nɛ li cère ní tùɔre kí teke nni kí ji. Tí jo mɛn uʼbó.» 16 Nɛ uʼpanpaankaab ya uba, bi yih wà Toma ki liɛbe' ki yih wɔ lilebl nnɔ tɔke' bitɔb ki ye: «Cère mɛn tiʼmɔ ń jo kí tì kpo nin wɔ.»

Yesu nɛ yé mimɛkrm, ki yé limiɛl

17 *Yesu tì baa' Betani ya du ni uyo wà nnɔ, ki laa' Lasaar tien' likul ni iwien inan nínɔ.* 18 Betani ŋa fɔke nin Yerusalɛm. Nì li te tɛn kɔnsini uta nɛ. 19 Nɛn nɛ cère' Sufmbɛ là baa' Mart nin Mari saan, bɛ ń lá suon bɛ biʼninjɛ ya kuum bo ki yɛbe.

20 Mart cii' *Yesu we ní, nɛ u tobreh wɔ usɛn bó. Ama Mari wɔn juore' ki kɛ iden nɛ. 21 Mart tì tɔke' *Yesu ki ye: «Yonbdaan, a bi te niɛ saan la, nʼninjɛ ŋa bi kpo'. 22 Ama n bɛn ki ye fɛnfɛnnɔ wuɔ mɔnɔn, a miɛ' Uwien nibonn nà kɛ la, u li de ŋɛ nɛ̀ nɛ.» 23 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Aʼninjɛ li mɛkre.» 24 Nɛ Mart ye: «N bɛn ki ye u lá li mɛkre uwenfɔrkɛ ya daali, lidaali là binib li mɛkre nnɔ nɛ.» 25 Nɛ Yesu ye: «Min nɛ yé mimɛkrm ki yé limiɛl. Unil teke' nni ki jin' la, u kpo' mɔnɔn la, u li fuobe nɛ. 26 Wà kɛ fuobe ki teke' nni ki jin' la, wa ń kpo fiebu. A teke' n len' nà nɔ ki jin-ii?» 27 Nɛ Mart ye: «Hnn, Yonbdaan, n teke' ki jin' ki ye a yé Uwien ya Bijɛ nɛ, ki yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo wà li baa ní uŋɛndun ni nnɔ.»

28 Mart len' nnɔ, nɛ ki bure' ki tì yin' uʼninsɛ Mari, ki bunbe' ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa baa' ní, ki yih ŋɛ.»

29 Mari cii' nnɔ ma nnɔ nɛ ki pɔk ki fii', ki jon' uʼsaan. 30 *Yesu ŋa laan kɔn' udu ni, u laan te usɛn ni, Mart tuobe' wɔ nà saan nnɔ nɛ. 31 *Sufmbɛ bà te iden Mari saan, ki suondeh wɔ nnɔ laa' u pɔk ki fii' ki ñɛn' saali ma nnɔ nɛ biʼmɔ paan' uʼbo. Bi là maaleh ki teh u joh likul bó nɛ wɔ ń tì muɔ.

32 Mari tì baa' *Yesu te nà saan uyo wà ki laa' wɔ nnɔ, nɛ ki gbaan' uʼnintuɔli, ki tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, a bi te niɛ saan la, nʼninjɛ ŋa bi kpo'.» 33 Yesu laa' u muɔh, ki laa' *Sufmbɛ bà pɛ uʼbo nnɔ mɔ muɔh ma nnɔ, nɛ uʼyɛnm saa' ki gbien', 34 nɛ u niire' bɛ ki ye: «Ni sube' wɔ lɛ saan-i?» Nɛ bi ye: «Yonbdaan, dɛn kí tì liike-a!»

35 Nɛ saan nɛ Yesu muɔ'. 36 Nɛ *Sufmbɛ ye: «Liike mɛn u là yíe wɔ nì tì kpɛ ma.» 37 Nɛ biʼni biba ye: «Wɔn wà là likre' ujuɔn-ii? Wa bi li fre kí cère Lasaar la kpo-oo?»

38 Nɛn saan nɛ *Yesu ya yɛnm tí saa' ki gbien', nɛ u bure' likul bó. Nì là yé kujɔlulnku nɛ, nɛ litɛnl bi kuʼñɔbu. 39 Yesu ye: «Biire mɛn litɛnl nnɔ.» Ujɛ wà kpo' nnɔ ya ninsɛ Mart tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, u lii nuuke'-a! Kimɛ u tien' len iwien inan sɔ.» 40 Nɛ *Yesu ye: «Ma tɔke' ŋɛ ki ye a teke' nni ki jin' la, a li lɛ Uwien ŋmɔbe ukpiɛke ma bo-oo?» 41 Nɛn saan nɛ bi biire' litɛnl nnɔ, nɛ u yaare' ki liike' paaki ki ye: «NʼBaa, n faareh ŋɛ nin a cenge' nʼbó ma nɔ. 42 N bɛn ki ye uyo kɛ a cengeh nʼbó nɛ. Ama linigol liɛ bo nɛ cère' n len' nnɔ, ŋɔ bɛ ń teke kí ji kí ye sin nɛ sɔn' nni ní.» 43 U len' nnɔ, nɛ ki tiɛn' ufaa bo ki ye: «Lasaar, ñɛ ní!» 44 Nɛ ujɛ wà bi yé utɛnkpii nnɔ ñɛn' likul ni ní, tikpɛlcɛr biɛ ki tɛntɛn' uʼnuɔ nin uʼtàan, kutɔku piibe uʼnun bó. Nɛ Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Ñɛnñɛn mɛn tikpɛlcɛr nnɔ, kí cère wɔ ń li joh.»

Bi kpaan' iyɛ bɛ ń ku Yesu

(Matie 26:1-5; Mark 14:1-2; Luk 22:1-2)

45 Sufmbɛ bà là baa' Mari saan ki laa' Yesu tien' nibonn nà nnɔ, biʼni bà yɛbe teke' wɔ ki jin'. 46 Ama biʼni biba mɔ jon' *Farisiɛnmbɛ saan ki tì tɔke' bɛ *Yesu tien' nà nnɔ. 47 Nɛn saan nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Farisiɛnmbɛ nnɔ yin' biʼbuur ya cɛkl yaab ki taan', nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Ti li tien mila? Kimɛ ujɛ bugbɛn teh miyɔkm ya bont cɛɛn nɛ. 48 Ti cère' u tuu ki teh nnɔ la, binib kɛ li teke' wɔ kí ji, nɛ Erom yaab li baa kí lá bere tiʼWien ya duku, kí gben tiʼbol ya nib kɛ.»

49 Bi yih biʼni uba Kayif, wɔn nɛ là yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn libinl nnɔ, nɛ u tɔke' bitɔb ki ye: «Na bɛn niba, 50 ka bɛn ki ye nì mɔn unibaab ń kpo tiʼdu ya nib bo ŋɔ tiʼbol kɛ la gben-ii?» 51 U len' ma nnɔ, na yé wɔn bugbɛn ya yɛnm ni nɛ u len' nnɔ. U là yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn libinl nnɔ ma nnɔ, nɛ cère' u len' tɛn uñɔbonsɔknl ki ye *Yesu li kpo biʼbol ya nib kɛ bo. 52 Na yé biʼbol ya nib baba bo nɛ u li kpo. U li kpo kí taan Uwien ya bumu mùa yɛre' niʼkɛ saan nnɔ kí tien bɛ unibaab nɛ.

53 Kí ñɛ nɛn daali nɛ bi sien' ki ye bi li ku Yesu nɛ. 54 Nɛn bo nɛ *Yesu ŋa ji cèreh *Sufmbɛ lɛnh wɔ. U siere' niʼsaan ki bure' udu uba bó, bi yih wù Efrayim, wa fɔke nin kupenpelku, nɛ wɔn nin uʼpanpaankaab tì te niʼbó.

55 Nì là sìen' waamu nɛ bɛ ń jele *Sufmbɛ ya Pak ya nacenku. Nɛ binib ñɛn' idugbaan ni ki baa' Yerusalɛm ki yɛbe, bɛ ń lá ñɛn biʼyul bo tijɔknt kí bonde kunacenku nnɔ. 56 Bi te Uwien ya duku ya luo bo ki nuunh Yesu ma nnɔ nɛ ki niireh tɔb ki teh: «Ni maaleh mila? U li baa kunacenku kuu bii wa ń baa?» 57 Bitɔtuɔrciɛnb nin *Farisiɛnmbɛ là len' ki ye unil bɛn u te nà saan la, wɔ ń wuɔn bɛ, bɛ ń jo kí tì cuo wɔ.

12

Mari fàan' Yesu ya tàan lɛfina

(Matie 26:6-13; Mark 14:3-9)

1 Nì là sìen' iwien iluob nɛ Sufmbɛ ń jele biʼPak ya nacenku, nɛ *Yesu jon' Betani ya du ni. Lasaar wà u là mɛkre' wɔ nnɔ, kɔh nɛn ni nɛ. 2 Bi tien' *Yesu tijier niʼsaan. Mart nɛ là gbiinh bɛ tijier nnɔ nɛ Lasaar mɔ yé bà jinh tijier *Yesu saan nnɔ ya uba. 3 Mari taa' lɛfina uba u te litrjenku, uʼdaaku faa cɛɛn, bi yih lɛfina nnɔ naar, ki lá fanfaan' *Yesu ya tàan, ki taa' uʼyur ki ŋmiŋmire' yɛ̀. Lɛfina nnɔ ya nu teke' kuduku kɛ. 4 Nɛ *Yesu ya panpaankaab ya uba, bi yih wà Sudas Iskariyɔt, wɔn wà lá li kuɔre Yesu nnɔ ye: 5 «Bɛ tien' ba ń taa lɛfina nnɔ kí kuɔre kí lɛ iwentun kobiita ya paaku kí taa kí de bijiinb-i?» 6 Na yé Sudas tɔngeh bijiinb nɛ. Kimɛ u là yé unasu nɛ. Wɔn nɛ ŋuuke kiliksɔrk ma nnɔ, u suh bi taah ilike yà ki kpìendeh len nnɔ nɛ. Nɛn nɛ cère' u len' nnɔ. 7 Nɛ *Yesu tɔke' Sudas ki ye: «Cère wɔ wɔ ń fuore. U taa' lɛfina wuɔ wɔ ń bonde nʼsubm nɛ. 8 Bijiinb lì li te niʼsaan uyo kɛ nɛ; ama min ŋa ń li te niʼsaan uyo kɛ.»

9 Sufmbɛ ligol cii' *Yesu te Betani ya du ni, nɛ ki baa' uʼsaan. Na yé Yesu baba bo nɛ bi baa'. Bi nuunh bɛ ń lɛ Lasaar wà *Yesu là mɛkre' wɔ bitɛnkpiib ni nnɔ mɔ nɛ. 10 Nɛn saan nɛ bitɔtuɔrciɛnb sien' ki ye bi li ku Lasaar mɔ, 11 kimɛ wɔn bo nɛ *Sufmbɛ teke' *Yesu ki jin' ki yɛbe, ka ji pɛ bɛn bitɔtuɔrciɛnb bo.

Bi kpiɛkreh Yesu u tì kɔn' Yerusalɛm ni

(Matie 21:1-11; Mark 11:1-11; Luk 19:28-40)

12 Kutaaku faa', nɛ linigociɛnl là baa' Yerusalɛm ni lɛ̀ ń jele kunacenku nnɔ cii' *Yesu we ní, 13 nɛ bi bɛre' mubiɛbisiimu ya fɛr ki tobreh wɔ usɛn bó, ki wuureh ki teh:

«Osana!

Uwien ya mɔnm ń li te wà we ní

Yonbdaan ya yel bo nnɔ bo.

Uwien ya mɔnm ń li te Israyɛl yaab ya bɛr bo.»

14 *Yesu laa' uŋuunfanfaan ki jɛ̀ke' tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

15 «*Siyɔn* yaabɛ, la cère mɛn nɛ̀ ń cuo nɛ jɛwaanbu.

Liike mɛn, niʼbɛrciɛn we ní,

ki jɛke uŋuunfanfaan.»

16 *Yesu ya panpaankaab ŋa laan là cii' niʼtingi u ya yo. Uwien kpiɛke' wɔ uyo wà nnɔ, nɛ bi tiɛre' ki ye nì kɛle' uʼbo nnɔ nɛ *Uwien ya gbɔnku ni, ki bɛnde' ki ye linigol nnɔ tien' wɔ bi bi li tien wɔ ma bo nɛ.

17 Linigol là là te *Yesu saan lidaali là u là mɛkre' Lasaar ki yin' wɔ ki ye wɔ ń ñɛ ní likul ni nnɔ, bɛn nɛ là tɔke' binib tigbɛr nnɔ. 18 Nɛn bo nɛ binib ligol tuobe' wɔ usɛn bó, kimɛ bi là cii' u tien' miyɔkm ya bonn nnɔ ma bo. 19 Nɛn saan nɛ *Farisiɛnmbɛ tɔkeh tɔb ki teh: «Ni laa'-aa? Ninbi ŋa ji li fre kí tien niba. Uŋɛndun ya nib kɛ ji pɛ wɔn bo nɛ.»

Grɛkmbɛ biba nuunh bɛ ń lɛ Yesu

20 Grɛkmbɛ† biba mɔ là baa' Yerusalɛm kunacenku nnɔ ya yo bɛ ń lá puke Uwien. 21 Bi nɛkn' Filip. U yé Bɛtsayida ya du wà te Galile ya tinfɛnm ni nnɔ yɔ nɛ, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Uciɛn, ti yíe tí lɛ *Yesu nɛ.» 22 Nɛ Filip jon' ki tì tɔke' Andre. Nɛ biʼkɛ bile jon' ki tì tɔke' Yesu. 23 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Uyo wà Uwien li kpiɛke Unil ya Bijɛ nnɔ baa' ní ŋɔ. 24 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, bi bule' mijibim ma kpo' la, mì li juore miʼbaba nɛ. Ama mì kpo' la, mì li pɔ̀re kí yɛbre nɛ. 25 Wà kɛ yíe wɔ ń fie uʼmiɛl la, wɔn nɛ li kpo kí juore fɛnm. Ama wà kɛ ŋa tɔngeh uʼmiɛl uŋɛndun wuu ni la, wɔn nɛ li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. 26 Unil yíe wɔ ń sɔn nʼtùon la, udaan ń li pɛ nʼbo. N te nà saan la, nʼtonsɔnl mɔ li te nɛn saan nɛ. Unil sɔnh nʼtùon la, nʼBaa li kpiɛke wɔ.»

Yesu lienh uʼkuum bo

27 «Fɛnfɛnnɔ, nʼyɛnm saa' ki gbien'-a! N li len kí ye ba? N ye: ‹NʼBaa, ñɛ nni ijɛnd yà we ní nɔ ni-ii?› Ama n baa' nɛn bo nɛ ki lá tu' uyo wuu nɔ. 28 NʼBaa, wuɔn aʼkpiɛke.»

Nɛn saan nɛ uniɛke uba ñɛn' paaki bó ní ki ye: «N wuɔn' nʼkpiɛke ŋɔ, ki li liɛbe kí wuɔn wù mɔ nɛ.»

29 Linigol là se niʼsaan ki cii' uniɛke nnɔ bó nnɔ, ya biba ye utaa nɛ dun', nɛ bitɔb ye Uwien ya tond uba nɛ len' wɔ.

30 Nɛ u ye: «Na yé min bo nɛ cère' udaan wà len' nɔ len', ninbi bo nɛ u len'. 31 Fɛnfɛnnɔ wuɔ nɛ Uwien li bu uŋɛndun wuu ya nib tibuur. Fɛnfɛnnɔ nɛ Uwien li ŋɔre wà yé uŋɛndun wuu ya ciɛn nnɔ. 32 Min wɔn, uyo wà bi li fin nni paaki bó nnɔ‡, nɛ n li dɛre binib kɛ kí nɛkn nʼba.» 33 U len' nnɔ ŋɔ wɔ ń wuɔn u li kpo mikuum mà ya bol nɛ.

34 Nɛ linigol nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «Ti cii' *Uwien ya gbɔnku ye Uwien ya Nigɛndkɛ *Kristo li fuobe uyo kɛ nɛ. A tien' mila ki len' ki ye bi li fin Unil ya Bijɛ udɔpɔnpɔn bo paaki bó? Ŋmɛ yé Unil ya Bijɛ bugbɛn-i?» 35 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Kuwenwenku ŋa ji li wuɔke' niʼni. Li cuonh mɛn uyo wà kuwenwenku laan te, ŋɔ licinñunl la pìln nɛ. Unil wà kɛ cuonh licinñunl ni la, wa bɛn u joh nà bó. 36 Kuwenwenku laan te ma nɔ, teke mɛn kù kí ji, ŋɔ kí li yé kuwenwenku yaab.»

*Yesu len' nnɔ, nɛ ki ñɛn' niʼsaan ki jɛnde' ki tì bɔle'.

Sufmbɛ ŋa teke' Yesu ki jin'

37 Nin u là tien' miyɔkm ya bont tù yɛbe biʼnun ni ma kɛ nnɔ, ba teke' wɔ ki jin'. 38 Ba teke' wɔ ki jin' ŋɔ *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là len' nà nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. U là ye:

«Yonbdaan, ŋmɛ tuo' ki teke' ti len' nà nnɔ ki jin'-i?

Ŋmɛ bɛnde' a ŋmɔbe mituɔm ma bo?»

39 Esayi tí là len' nà bo cère' ba lì li fre kí teke kí ji. U là ye:

40 «Uwien juɔn biʼnun,

ki libe' biʼyɛnm,

ŋɔ bi la lɛnh,

ki la cii' niʼtingi biʼyɛnm ni,

ki la lèbre biʼtetem,

ŋɔ wɔ ń buu bɛ.»

41 Esayi là len' nnɔ, kimɛ u là laa' *Yesu ya kpiɛke ma nnɔ nɛ cère' u len' uʼgbɛr.

42 Nin nɛn kɛ, *Sufmbɛ ya ciɛnb bà yɛbe mɔnɔn là teke' *Yesu ki jin'; ama *Farisiɛnmbɛ bo nɛ ba len' upaan bo ki ye bi teke' wɔ ki jin'. Bi là fɛnge' bi li ŋɔre bɛ litaanl ya duku ni nɛ. 43 Kimɛ bi yíe binib ya kpiɛkm ki cɛn' Uwien yaam.

Yesu tɔke' binib tigbɛr tà nnɔ nɛ lá li biin bɛ

44 *Yesu len' ufaa bo ki ye: «Wà kɛ teke' nni ki jin' la, na yé u teke' min baba nɛ ki jin', u teke' wà sɔn' nni ní nnɔ mɔ ki jin' nɛ. 45 Wà kɛ laa' nni la, u laa' wà sɔn' nni ní nnɔ mɔ nɛ. 46 Min yé kuwenwenku nɛ ki baa' uŋɛndun ni, ŋɔ unil wà kɛ teke' nni ki jin' la, u la juore cinñunl ni. 47 Unil cii' nʼgbɛr, ka bon' tù la, na yé min nɛ li biin wɔ, kimɛ ma baa' ń lá biin uŋɛndun ya nib, n baa' ń lá ŋmiɛn bɛ nɛ. 48 Wà kɛ wiɛ' nni, ka teke' nʼgbɛr la, u laa' nibonn nà li biin wɔ. Uwenfɔrkɛ ya daali la, nʼgbɛr nnɔ nɛ li biin wɔ, 49 kimɛ ma tɔkeh nʼbugbɛn ya gbɛr. NʼBaa wà sɔn' nni ní nnɔ, wɔn nɛ tɔke' nni n li len ma bo nin n li wɔkn ma bo. 50 N bɛn ki ye uʼgbɛr dienh binib limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ. Nnɔ nɛ n tɔkeh tà kɛ nɔ n tɔkeh tù nʼBaa tɔke' nni tù ma bo nɛ.»

13

Yesu sɔkre' uʼpanpaankaab ya tàan

1 Nì là sìen' waamu nɛ *Sufmbɛ ya Pak ya nacenku ń jele. *Yesu bɛn ki ye uʼyo baa' wɔ ń ñɛ uŋɛndun wuu ni, kí liɛbe uʼBaa bó. U là yíe uʼnib bà te uŋɛndun ni nnɔ. U là yíe bɛ ki tì gben' nɛ.

2 *Yesu nin uʼpanpaankaab là jinh kutaajuɔku ya jier uyo wà nnɔ ki laa' usɛnpol de' Simɔn Iskariyɔt ya bijɛ Sudas iyɛnmaale ŋɔ wɔ ń kuɔre Yesu. 3 Yesu bɛn ki ye uʼBaa de' wɔ mituɔm tibont kɛ bo, ki bɛn mɔ ki ye u ñɛn' ní Uwien saan nɛ, ki tí liɛbeh Uwien saan. 4 Wɔn nin uʼpanpaankaab kɛ ki jinh, nɛ u fii' ki sere', ki gore' uʼpaaki bó ya liɛrl ki ble', ki taa' kukpɛlciɛku ki gbin' uʼciɛk ni, 5 nɛ ki taa' miñunm ki kuore' kusɛnku ni, ki cin' ki sɔkreh uʼpanpaankaab ya tàan*, ki taah u gbin kukpɛlciɛku kùa nnɔ ki ŋmireh yɛ̀. 6 U tì baa' Simɔn Piɛr saan, nɛ u tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, sin ń lá sɔkre min ya tàan-ii?» 7 Nɛ *Yesu ye: «Fɛnfɛnnɔ ŋa ń cii n teh nà nɔ ya tingi, ama a lá li cii nɛ̀ uyo uba nɛ.» 8 Nɛ Piɛr ye: «Ŋa lì li sɔkre nʼtàan fiebu.» Nɛ *Yesu ye: «Ma sɔkre' aʼtàan la, ŋa ń lɛ gbiin nʼsaan.» 9 Nɛ Simɔn Piɛr ye: «Yonbdaan, nnɔ la, la sɔkre nʼtàan baba. Sɔkre nʼnuɔ nin nʼyul mɔ.» 10 Nɛ *Yesu ye: «Unil sìi' la, wa ń li nuunh wɔ ń pɔk kí sìi kí lere, u li sɔkre uʼtàan baba nɛ, kimɛ uʼgbɛnɛnt kɛ wien nɛ. Niʼmɔ wien nɛ, ama na nín yé niʼkɛ nɛ wien.» 11 Kimɛ *Yesu bɛn udaan wà li kuɔre wɔ, nɛn nɛ cère' u len' ki ye: «Na yé niʼkɛ nɛ wien.»

12 Tɔ, u sɔkre' biʼtàan ki tì gben', ki gole' uʼliɛrl nnɔ, nɛ ki liɛbe' ki tì kɛ̀le', ki niire' bɛ ki ye: «Ni cii' n tien' nɛ nà nɔ ya tingi-ii? 13 Ni yih nni niʼCɛnbaa nin niʼYonbdaan ma nɔ, ni ŋmɔbe imɔ̀n nɛ, kimɛ n yé wɔn nɛ. 14 Min niʼYonbdaan nin niʼCɛnbaa sɔkre' niʼtàan ma nɔ, niʼmɔ ń li sɔkreh niʼtɔb ya tàan nnɔ. 15 Kimɛ min wuɔn' nɛ ni li teh ma nɛ, niʼmɔ ń li teh niʼtɔb tɛn n tien' nɛ ma nɔ. 16 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, utonsɔnl ŋa cɛn' uʼcɛnbaa, utond mɔ ŋa cɛn' wà sɔn' wɔ. 17 Ni bɛnde' n len' nà nɔ ya tingi ma nɔ, ni teh nnɔ la, Uwien ya mɔnm li te niʼbo nɛ.

18 «Ma lienh niʼkɛ bo, min n bɛn n gɛ̀nde' binib bà; ama nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ li tien nɛ. Nì kɛle' ki ye: ‹Min nin unil wà taakeh ki jinh nʼjier nɛ fii' ki sere' nʼbo.› 19 N tɔke' nɛ nibonn nà ŋa laan tien' ya gbɛr fɛnfɛnnɔ, ŋɔ nì lá tien' la, ní bɛnde kí ye ‹n yé n yé wà› nɛ†. 20 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil teke' n sɔn' unil wà la, u teke' min nɛ. Unil teke' nni la, u teke' wà sɔn' nni ní nnɔ nɛ.»

Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye biʼni uba li kuɔre wɔ

(Matie 26:20-25; Mark 14:17-21; Luk 22:21-23)

21 *Yesu len' nnɔ ki tì gben', uʼyɛnm saa' ki gbien', nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, niʼni uba li kuɔre nni.» 22 Nɛ uʼpanpaankaab jiɛbeh ki likeh tɔb, ka bɛn u niireh wà. 23 Bi jinh ma nnɔ, uʼpanpaankaab ni u yíe wà ki gbien' nnɔ nɛ kɛ ki buɔke wɔ. 24 Nɛ Simɔn Piɛr kɛnbe' wɔ ki ye wɔ ń niire *Yesu kí ye u niireh ŋmɛ nɛ? 25 Nɛ uʼpanpaankɛ nnɔ gbìen' *Yesu bo, ki niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, ŋmɛ nɛ?» 26 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «N wɔ́re' kpɔnɔ ki se' ki de' wà la‡, wɔn nínɔ.» Nɛ ki wɔ́re' kpɔnɔ ki se', ki de' Simɔn Iskariyɔt ya bijɛ Sudas. 27 Sudas teke' kpɔnɔ nnɔ uyo wà nnɔ, nɛ *Satan kɔn' uʼfɛ̀l ni. Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Tien a ye á tien nà nnɔ tonm!»

28 Binib bà kɛ ki jinh tijier nnɔ ni uba mɔnɔn ŋa bɛnde' nà cère' *Yesu tɔke' wɔ ki ye nnɔ. 29 Sudas nɛ ŋuuke kiliksɔrk ma nnɔ, biba maale' ki ye *Yesu tɔke' wɔ ki ye wɔ ń jo kí tì dɛ bɛ kunacenku ya bont nɛ, bii wɔ ń jo kí tì de bijiinb nɛ niba. 30 Sudas teke' kpɔnɔ nnɔ ma nnɔ nɛ ki pɔk ki ñɛn' i ya tàan bo. Nì là yé kuñɔnku nɛ.

Yesu gbiereh uʼpanpaankaab bɛ ń li yíe tɔb

31 Sudas ñɛn' uyo wà nnɔ nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Fɛnfɛnnɔ Uwien kpiɛke' Unil ya Bijɛ. Wɔn bo nɛ bi li kpiɛke Uwien mɔ. 32 Wɔn bo nɛ bi kpiɛke' Uwien la, Uwien bugbɛn mɔ li kpiɛke wɔ. U li kpiɛke wɔ fɛnfɛnnɔ nɛ. 33 Nʼbumu, ma ji li wuɔke niʼsaan. Ni li nuun nni, ama n là tɔke' *Sufmbɛ ya ciɛnb nà nnɔ, n ji li tɔke niʼmɔ nɛ̀ fɛnfɛnnɔ, kí ye: ‹Na ń fre kí jo n joh nà saan.› 34 N de' nɛ liwɔbfɛ̀nl nɛ: ‹li yíe mɛn tɔb.› N yíe nɛ ma nnɔ, niʼmɔ ń li yíe tɔb nnɔ. 35 Ni yíe tɔb la, nɛn nɛ li cère binib kɛ ń bɛnde kí ye ni yé nʼpanpaankaab.»

Yesu tɔke' ki ye Piɛr li niɛ kí ye wa bɛn wɔ

(Matie 26:31-35; Mark 14:27-31; Luk 22:31-34)

36 Nɛ Simɔn Piɛr niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, a joh lɛ bó?» Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «N joh nà bó nnɔ ŋa ń fre kí paan nʼbo fɛnfɛnnɔ. A lá li paan nʼbo uyo uba nɛ.» 37 Nɛ Piɛr niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, bɛ bo nɛ ma ń fre kí paan aʼbo fɛnfɛnnɔ? N li tuo kí kpo aʼbo-a!» 38 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «A li mɔnbe kí tuo kí kpo nʼbo-oo? N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, a li niɛ bolm mita kí ye ŋa bɛn nni nɛ kí yaan ukuojɛ ń muɔ.»

14

Yesu nɛ yé usɛn wà joh Uwien saan

1 *Yesu tɔke' uʼpanpaankaab ki ye: «La cère mɛn niʼyɛnm ń saa. Teke mɛn Uwien kí ji, kí teke nʼmɔ kí ji. 2 Mifɛnm yɛbe nʼBaa den. Ma bi yɛbe la, n bi li tɔke nɛ kí ye n joh ń tì bonde mifɛnm kí ble nɛ-ɛɛ? 3 N jon' ki tì bonde' mifɛnm ki ble' nɛ la, n li liɛbe ní, kí lá taa nɛ, ŋɔ niʼmɔ ń tì ń li te min te nà saan. 4 N joh nà bó nnɔ, ni bɛn ni bó ya sɛn.» 5 Nɛ Toma tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, ta bɛn a joh nà bó, ti li tien mila kí bɛnde niʼbó ya sɛn-i?» 6 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Min nɛ yé usɛn wà wɔngeh binib tigbɛmɔ̀nt, ki dienh bɛ limiɛl. Uba ŋa ń fre kí jo nʼBaa saan ka ñɛn' min saan. 7 Ni bi bɛn nni la, ni bi li bɛnde nʼBaa mɔ nɛ. Fɛnfɛnnɔ ni bɛn wɔ, ki laa' wɔ mɔ.»

8 Nɛ Filip tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan, wuɔn tɛ aʼBaa nɛ nì li dɛ̀kre tɛ.» 9 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Filip, n te niʼsaan nì wuɔke' ki kpaan' nɔ, nɛ ŋa bɛn nni-ii! Unil wà laa' nni la, u laa' nʼBaa nɛ. Bɛ tien' a tɔke' ki ye ń wuɔn nɛ nʼBaa? 10 Ŋa teke' ki jin' ki ye n tɛ nin nʼBaa nɛ, nɛ nʼBaa mɔ tɛ nin nni-ii? N tɔkeh nɛ tigbɛr tà nɔ ŋa yé nʼbugbɛn yaar. NʼBaa wà tɛ nin nni nnɔ nɛ sɔnh uʼtùon.

11 «Teke mɛn kí ji kí ye n tɛ nin nʼBaa nɛ, nɛ nʼBaa mɔ tɛ nin nni. Na teke' nʼgbɛr ki jin' la, teke nni mɛn kí ji miyɔkm ya bont nnɔ bo. 12 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, unil wà kɛ teke' nni ki jin' la, u li sɔn itùon yà n sɔn' yɛ̀ nɔ. U li sɔn itùon yà yɛbe nin n sɔn' yà nɔ mɔnɔn, kimɛ n joh nʼBaa bó nɛ. 13 Ni miɛ' nà kɛ nʼyel bo la, n li tien nɛ̀, ŋɔ bɛ ń kpiɛke nʼBaa min uʼbijɛ bo. 14 Ni miɛ' nni * nà kɛ nʼyel bo la, n li tien nɛ̀.»

Uwien li sɔn Utotorl uba ní

15 Ni yíe nni la, ni li boh nʼwɔb nɛ, 16 nɛ n li gbáan nʼBaa wɔ ń de nɛ Utotortɔ wɔ ń li te niʼsaan uyo kɛ. 17 U yé *Mifuoñaanm nɛ, ki yé tigbɛmɔ̀nt ya daan. Uŋɛndun ya nib ŋa ń fre kí teke mɛ̀, kimɛ ba lɛnh mɛ̀, ka bɛn mɛ̀ mɔ. Ama Ninbi wɔn, ni bɛn mɛ̀; mì te niʼsaan, ki li te niʼni mɔ.

18 Ma ń cère nɛ ní li te tɛn mutɛnkpiibumu. N li liɛbe ní niʼsaan. 19 Nì sìen' waamu, uŋɛndun ya nib ŋa ji li lɛ nni, ama ninbi li lɛ nni, kimɛ n fuobe, nɛ niʼmɔ li fuobe. 20 Niʼdaali baa' la, ni li bɛnde kí ye min nin nʼBaa taan' ki yé unibaab nɛ, nɛ ninbi nin min mɔ taan' ki yé unibaab.

21 «Unil wà yíe nni si: wà bɛn nʼwɔb ki boh yɛ̀ nɛ. NʼBaa li yíe unil wà yíe nni, nɛ nʼmɔ li yíe udaan, kí cère udaan ń bɛnde nni.»

22 Nɛ Sudastɔ, wà ŋa yé Sudas Iskariyɔt nnɔ niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, bɛ bo nɛ a li cère tinbi ń bɛnde ŋɛ, ka ń cère uŋɛndun ya nib ń bɛnde ŋɛ?» 23 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Wà yíe nni la, u li boh nʼgbɛr nɛ, nʼBaa li yíe wɔ, nɛ ti li baa uʼsaan, kí li kɔh uʼsaan. 24 Wà ŋa yíe nni la, wa ń li boh nʼgbɛr. Ni cengeh tigbɛr tà nɔ ŋa yé nʼyaar, tù yé nʼBaa wà sɔn' nni ní nnɔ yaar nɛ.

25 «N laan biɛ ki te niʼsaan ma nnɔ nɛ ki tɔke' nɛ tigbɛr tuu nɔ. 26 Ama *Mifuoñaanm mà yé Utotorl nnɔ, nʼBaa li sɔn mɛ̀ ní nʼyel bo. Mɛn nɛ li wɔkn nɛ niʼkɛ, kí tiɛre nɛ n tɔke' nɛ tigbɛr tà nnɔ.

27 «Li te mɛn uyɛnduɔn ni. N dienh nɛ n ŋmɔbe uyɛnduɔn wà nnɔ nɛ; ma dienh nɛ wù tɛn uŋɛndun ya nib dienh ma bo. La cère mɛn niʼyɛnm ń saa, ki la sɛn jɛwaanbu. 28 Ni cii' n tɔke' nɛ ki ye n li jo kí liɛbe ní niʼsaan. Ni yíe nni la, n joh nʼBaa saan ma nnɔ ni bi li ŋmɔbe uyɛnsɔnge nɛ, kimɛ nʼBaa cɛn' nni. 29 N tɔkeh nɛ nibonn nà ŋa laan tien' ya gbɛr fɛnfɛnnɔ, ŋɔ nì lá tien' la, ní teke kí ji nɛ. 30 Ma ji li tɔke nɛ tigbɛr nɛ̀ ń wuɔke, kimɛ uŋɛndun wuu ya ciɛn we ní, wa ń fre kí tien nni niba. 31 Ama nì kpɛ uŋɛndun ya nib ń bɛnde kí ye n yíe nʼBaa, nɛ ki teh u tɔke' nni ma bo. ‹Fii mɛn tí jo.› »

15

Yesu nɛ yé busumɔ̀nbu

1 «Min nɛ yé busumɔ̀nbu* nɛ nʼBaa yé ukpaal wà tùɔreh busubu nnɔ. 2 Isigben yà kɛ te nʼbo ka lùonh nnɔ, u li gɛ yì kí wiɛ nɛ. Ama isigben yà kɛ lùonh nnɔ, u li kpɛkpɛre kí tùɔre yì, nɛ yì ń tùɔre kí lùon. 3 N tɔke' nɛ tigbɛr tà nɔ tùɔre' niʼtetem ŋɔ. 4 Li tɛ mɛn nin nni, tɛn n tɛ nin nɛ ma. Usigben te uʼba, ka tuuke busubu bo la, wà ń fre kí lùon. Nnɔ nɛ niʼmɔ ŋa tɛ nin nni la, na ń fre kí tien bonn.

5 «Min nɛ yé busubu, nɛ ninbi yé isigben. Unil wà kɛ tɛ nin nni, nʼmɔ tɛ nin udaan la, u li te tɛn usigben wà lùonh ki gbiekeh nɛ. Na tɛ nin nni la, na ń fre kí tien bonn. 6 Unil wà ŋa tɛ nin nni la, bi li jɛnde wɔ kí tì wiɛ nɛ wɔ ń kuore tɛn usigben wà ŋa tuuke subu bo. Isigben yà kuore' la, bi gɛ̀ndeh yì ki kpìendeh umu ni nɛ ì wih. 7 Ni tɛ nin nni, ki ŋmɔbe nʼgbɛr niʼfɛ̀l ni, ki miɛ' Uwien ni yíe nà la, u li de nɛ nɛ̀ nɛ. 8 Ni yé nʼpanpaakaab, ki te tɛn isigben yà lùonh ki gbiekeh la, nɛn nɛ kpiɛkreh nʼBaa. 9 NʼBaa yíe nni ma nnɔ nɛ nʼmɔ yíe nɛ. Li te mɛn nʼyíem ni. 10 N boh nʼBaa ya wɔb, nɛ ki te uʼyíem ni. Niʼmɔ boh n ya wɔb la, niʼmɔ li te nʼyíem ni nɛ.

11 «N tɔke' nɛ nɛn kɛ ŋɔ ní li ŋmɔbe uyɛnsɔnge wà n ŋmɔbe wù nnɔ nɛ; ŋɔ niʼyɛnm ń li sɔnge kí tì gben. 12 N yíe ní li teh nà si: li yíe mɛn tɔb tɛn n yíe nɛ ma bo. 13 Nil ŋa ŋmɔbe yíem ki cɛn' wà li tuo kí kpo uʼjɔtieb bo. 14 Ni teh n tɔke' nɛ nà la, ni yé nʼjɔtieb nɛ. 15 Ma ji li yih nɛ nʼtonsɔnb; n li yih nɛ nʼjɔtieb nɛ, kimɛ utonsɔnl ŋa bɛn uʼcɛnbaa ya gbɛr kɛ; ama min tɔke' nɛ tigbɛr tà kɛ n cii' tù nʼBaa saan nnɔ. 16 Na yé ninbi nɛ gɛ̀nde' nni, min nɛ gɛ̀nde' nɛ, ki de' nɛ lituonl kí ye ní li joh, kí li te tɛn isigben yà lùonh isibii yà li tuu ki te. Nɛn bo, ni miɛ' nʼBaa nibonn nà kɛ nʼyel bo la, u li de nɛ nɛ̀ nɛ. 17 N yíe ni li teh nà si: ní li yíe tɔb nɛ.»

Uŋɛndun ya nib li nɛn Yesu nin uʼyaab

18 «Uŋɛndun ya nib nɛn nɛ la, ní li bɛn kí ye bi kpiɛ' ki nɛnde' min nɛ. 19 Ni bi yé uŋɛndun yaab la, uŋɛndun yaab bi li yíe nɛ nɛ, kimɛ uŋɛndun ya nib yíe biʼyaab nɛ. Ama ninbi ŋa yé uŋɛndun yaab. N ñɛn' nɛ uŋɛndun ya nib ni ma nnɔ nɛ cère' bi nɛn nɛ. 20 Li tiɛn mɛn n là tɔke' nɛ nà ki ye: ‹Utonsɔnl ŋa cɛn' uʼcɛnbaa nnɔ.› Bi jɛ̀nde' min la, bi li jɛ̀nde niʼmɔ nɛ. Bi tuo' nʼgbɛr la, bi li tuo niʼmɔ yaar nɛ. 21 Min bo nɛ bi li tien nɛ nɛn kɛ, kimɛ ba bɛn wà sɔn' nni ní. 22 Ma bi baa' ki lá tɔke' bɛ nʼgbɛr la, uba ŋa bi li biin bɛ kí ye bi tien' ibiɛre, ama fɛnfɛnnɔ, ba ji li fre kí dule niba bo kí ye ba tien' biɛre. 23 Unil nɛn nni la, u nɛn nʼBaa mɔ nɛ. 24 Ma bi sɔn' yɔkm ya tùon yà nisaal ŋa laan sɔn' yɛ̀ bi laa' la, uba ŋa bi li biin bɛ kí ye bi tien' biɛre. Ama fɛnfɛnnɔ bi laa' yɛ̀ nɛ ki nɛn min nin nʼBaa kɛ. 25 Ama nɛn kɛ tien' ŋɔ nɛ̀ ń cère nà kɛle' biʼyiko ya gbɔnku † ni nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. Nì kɛle' ki ye: ‹Bi nɛn nni nɛ ka ŋmɔbe bi nɛn nni bà bo.›

26 «Tɔ, nʼBaa li cère ń sɔn Utotorl ní. U yé *Mifuoñaanm nɛ, ki yé tigbɛmɔ̀nt ya daan, ki ñɛn' ní nʼBaa saan. Mì lá baa' uyo wà la, mì li kun nʼbo imɔ̀n. 27 Niʼmɔ li kun nʼbo imɔ̀n, kimɛ ni te nʼsaan haali nʼtuonl ya cincinyo nɛ.»

16

1 «N tɔke' nɛ nɛn kɛ ŋɔ nì lá tien' la, ni la wiɛ niʼtekjim nɛ. 2 Bi li ŋɔre nɛ itáan ya dur ni. Uyo uba mɔnɔn we ní, unil ku' nɛ la, u li maaleh ki teh u tien' lituɔrl nɛ ki de' Uwien. 3 Ba bɛnde' nʼBaa yé udaan wà, ka bɛnde' nʼmɔ yé udaan wà, nɛn nɛ li cère bɛ ń tien' nɛ nnɔ. 4 N tɔke' nɛ bi lá li tien' nɛ ma bo, ŋɔ u ya yo lá baa' la, ní li tiɛn kí ye n là tɔke' nɛ nɛ̀ ŋɔ.»

Mifuoñaanm ya tuonl

«Ma là tɔke' nɛ tù nʼtuonl ya cincinyo, kimɛ min nin ninbi nɛ là te. 5 Ama fɛnfɛnnɔ, n liɛbeh wà sɔn' nni ní nnɔ saan nɛ, nɛ niʼni uba ŋa niire' nni n joh nà bo-a?» 6 Kimɛ n len' ki ye n li bure kí cère nɛ ma nnɔ nɛ niʼyɛnm saa' ki gbien'. 7 Ama n tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, n jon' nɛ la, nì li mɔn niʼbo, kimɛ ma jon' la, Utotorl nnɔ ŋa ń baa ní. N jon' la, n li sɔn wɔ ní niʼsaan. 8 U lá baa' la, u li cère uŋɛndun ya nib ń bɛnde kí ye bi yé bibiɛrdɛnb, kí cère bɛ ń bɛnde kí ye Uwien cuube, kí bɛnde kí ye Uwien li bu bɛ tibuur. 9 U li cère bɛ ń bɛnde kí ye bi yé bibiɛrdɛnb, kimɛ ba teke' nni ki jin'. 10 U li cère bɛ ń bɛnde kí ye Uwien cuube, kimɛ n li jo nʼBaa saan, nɛ na ji li lɛ nni. 11 U li cère bɛ ń bɛnde kí ye bi li bu bɛ tibuur, kimɛ Uwien bun' uŋɛndun wuu ya ciɛn tibuur ŋɔ.

12 «N biɛ ki ŋmɔbe tigbɛr tù yɛbe ń tɔke nɛ, ama tù li kpiɛke nin nɛ fɛnfɛnnɔ. 13 Uyo wà *Mifuoñaanm lá li baa nnɔ; mɛn mà yé tigbɛmɔ̀nt ya daan nnɔ; mì li pekre nɛ tigbɛmɔ̀nt ya sɛn kɛ ni. Ma ń tɔke miʼbugbɛn ya gbɛr, ama mì cii' tà nnɔ, tun nɛ mì li tɔke nɛ. Mì li tɔke nɛ nà lá li tien' ya gbɛr mɔ. 14 Mì li kpiɛke nni, kimɛ mì li taa n ya gbɛr nɛ kí tɔke nɛ. 15 NʼBaa ya bont kɛ yé nʼyaar nɛ, nɛn nɛ cère' n ye mì li taa n ya gbɛr nɛ kí tɔke nɛ.»

Niʼyɛnsaa li kpɛnde uyɛnsɔnge

16 «Nì sìen' waamu, na ji li lɛ nni, nì pukn' waamu la, ni li lɛ nni.»

17 Nɛ uʼpanpaankaab biba niireh tɔb ki teh: «U len' nà nɔ ya tingi si ba? U ye nì sìen' waamu, ta ji li lɛ wɔ, nì pukn' waamu la, ti li lɛ wɔ, ki ye u joh uʼBaa bó! 18 Nɛ ki tí ye ‹U yih ba waamu?› Ta bɛn u ye wɔ ń ye bà?»

19 *Yesu bɛnde' bi yíe bɛ ń niire wɔ iniire, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ni niireh tɔb n len' ma ki ye: ‹nì sìen' waamu, na ji li lɛ nni, nì pukn' waamu la, ni li lɛ nni nnɔ ya tingi nɛ-a?› 20 N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ninbi li muɔ kí kpiɛnde, nɛ uŋɛndun ya nib li pokn. Ninbi ya yɛnm li saa, ama niʼyɛnsaa nnɔ lá li kpɛnde uyɛnsɔnge. 21 Upii benh nin timɛr la, u te uyɛnsaa ni nɛ uʼmɛrwiɛn bo. Ama u tì maa' ki gben' la, uyɛnsɔnge li cère wa ji li tiɛre imɛrwiɛn nnɔ bó, kimɛ unifaan kɔn' uŋɛndun ni. 22 Nì te nnɔ nɛ niʼmɔ bo; fɛnfɛnnɔ, ni te uyɛnsaa ni nɛ. Ama n lá li liɛbe kí lɛ nɛ, nɛ ní li te uyɛnsɔnge ni. Uba ŋa ń fre kí ñɛn niʼyɛnsɔnge nnɔ niʼfɛ̀l ni.

23 «Nɛn daali na ji li niire nni bonn niba bó. N tɔkeh nɛ imɔ̀n nɛ, ni miɛ' nʼBaa nibonn nʼyel bo la, u li de nɛ nɛ̀ nɛ. 24 Na laan miɛ' bonn nʼyel bo haali nin fɛnfɛnnɔ. Miɛ mɛn, ní li lɛ ŋɔ kí lɛ uyɛnsɔnge kí tì gben.»

Yesu faake' nin uŋɛndun

25 «N tɔke' nɛ niʼkɛ mikpɛnjɛnm ni nɛ. Uyo uba we ní ma ji li pɔ kpɛnjɛnm kí tɔke nɛ gbɛr. Ama n li tɔke nɛ nʼBaa ya gbɛr nɛ̀ ń li wien nɛ. 26 Niʼdaali ni li miɛ nʼBaa tibont nʼyel bo. Ma tɔkeh nɛ ki teh min nɛ li miɛ nʼBaa kí de nɛ, 27 kimɛ nʼBaa bugbɛn nɛ yíe nɛ, ni yíe nni, ki teke' ki jin' ki ye n ñɛn' ní wɔn saan ma nnɔ bo. 28 Tɔ, n ñɛn' nʼBaa saan nɛ ki baa' uŋɛndun ni, n tí li ñɛ uŋɛndun ni kí liɛbe nʼBaa bó.»

29 Nɛ uʼpanpaankaab tɔke' wɔ ki ye: «A laa'-aa! Fɛnfɛnnɔ a ji lienh nì wien nɛ, ŋa ji pɔh kpɛnjɛnm. 30 Fɛnfɛnnɔ ti bɛnde' ki ye a bɛn tibont kɛ, ŋa nuunh nil ń niire ŋɛ niire kí yaan á bɛnde u ye wɔ ń niire kí ye bà; nɛn nɛ cère' ti teke' ki jin' ki ye a ñɛn' ní Uwien saan nɛ.» 31 Nɛ *Yesu niire' bɛ ki ye: «Ni teke' ki jin' fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ-ɔɔ? 32 Tɔ, uyo uba we ní, ki lì baa'-a, niʼkɛ li yɛre wà kɛ ń taa u ya bó kí cère nni nʼbaba; ama ma te nʼbaba, kimɛ nʼBaa te nin nni. 33 N tɔke' nɛ tigbɛr tuu nɔ ŋɔ ni tɛ nin nni ma nnɔ, ní li te uyɛnduɔn ni nɛ. Uŋɛndun wuu ni, ni te ijɛnd ni nɛ, ama li co mɛn niʼba, kimɛ n faake' nin uŋɛndun ki gben' uʼtuɔm ŋɔ.»

17

Yesu kàareh Uwien

1 Tɔ, *Yesu len' nnɔ ki gben', nɛ ki yaare' ki liike' paaki bó, ki ye: «NʼBaa, uyo baa', wuɔn aʼBijɛ ya kpiɛke, ŋɔ aʼBijɛ mɔ ń wuɔn aʼkpiɛke. 2 A de' wɔ mituɔm unisaal kɛ bo ŋɔ wɔ ń taa limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm kí de a de' wɔ binib bà nnɔ kɛ nɛ. 3 Limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm si bɛn ń bɛnde kí ye sin baba nɛ yé Uwien imɔ̀n, kí bɛnde *Yesu Kristo wà a sɔn' wɔ ní nnɔ mɔ. 4 Min wuɔn' aʼkpiɛke kitink bo, ki sɔn' a de' nni lituonl là ń sɔn nnɔ ki gben'. 5 NʼBaa, fɛnfɛnnɔ, kpiɛke nni aʼsaan. De nni ukpiɛke wà n là ŋmɔbe wù aʼsaan ki laa' uŋɛndun ŋa laan te nnɔ.

6 «N cère' binib bà a gɛ̀nde' bɛ uŋɛndun ya nib ni, ki de' nni nnɔ bɛnde' a yé udaan wà. Bi là yé aʼyaab nɛ, nɛ a taa' bɛ ki de' nni, nɛ bi boh aʼgbɛr. 7 Fɛnfɛnnɔ, bi bɛnde' ki ye a de' nni nibonn nà kɛ nnɔ ñɛn' aʼsaan nɛ, 8 kimɛ n tɔke' bɛ a tɔke' nni tigbɛr tà nnɔ, nɛ bi teke' tù, ki mɔnbe ki bɛnde' ki ye n ñɛn' ní aʼsaan nɛ, ki teke' ki jin' ki ye sin nɛ sɔn' nni ní.

9 «N kàareh ŋɛ ki dienh bɛn nɛ. Ma kàareh ŋɛ ki dienh uŋɛndun ya nib. Ama n kàareh ŋɛ ki dienh binib bà a de' nni bɛ nnɔ nɛ, kimɛ bi yé aʼyaab nɛ. 10 Nà kɛ yé nʼyaann yé aʼyaann nɛ, nɛ nà kɛ mɔ yé aʼyaann yé nʼyaann nɛ. Bɛn nɛ cèreh binib lɛnh nʼkpiɛke. 11 Ma ji li te uŋɛndun ni, bɛn nɛ li te uŋɛndun ni; min we ní aʼsaan nɛ. NʼBaa uñaan, a de' nni aʼyel là nnɔ, cère liyel bugbɛn ya tuɔm ń li gu bɛ, bɛ ń li yé unibaab tɛn min nin sin yé unibaab ma bo. 12 N là te biʼsaan uyo wà nnɔ, n là gu bɛ nin aʼyel là a de' nni nnɔ ya tuɔm nɛ. N guure' bɛ, nɛ nì kpaan' wà ń kpo kí juore fɛnm nnɔ baba ŋa ñí la, biʼni uba ŋa kpo' ki juore' fɛnm. U kpo' ki juore' fɛnm ŋɔ nà kɛle' aʼgbɔnku ni nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. 13 Fɛnfɛnnɔ, n we ní aʼsaan nɛ. N laan te uŋɛndun ni ma nnɔ nɛ ki lienh nnɔ, ŋɔ bɛ ń li ŋmɔbe uyɛnsɔnge wà n ŋmɔbe wù nnɔ kí tì gben. 14 N tɔke' bɛ aʼgbɛr, nɛ ŋɛndun ya nib nɛnde' bɛ, kimɛ ba yé ŋɛndun yaab, tɛn nʼmɔ ŋa yé ŋɛndun yɔ ma. 15 Ma kàareh ŋɛ ki teh á ñɛn bɛ uŋɛndun ni, ama n kàareh ŋɛ ki teh a la cère usɛnpol ubiɛrɔ nɛ ń tien bɛ niba. 16 Ba yé ŋɛndun yaab tɛn nʼmɔ ŋa yé ŋɛndun yɔ ma. 17 Cère bɛn li cinbe ki yé aʼyaab tigbɛmɔ̀nt bo. Aʼgbɛr nɛ yé tigbɛmɔ̀nt nnɔ. 18 A sɔn' nni ní uŋɛndun ni ma nnɔ, nɛ nʼmɔ sɔn' bɛn uŋɛndun ni. 19 Bɛn bo nɛ n taa' nʼba ki de' ŋɛ, ŋɔ biʼmɔ ń li cinbe ki yé aʼyaab tigbɛmɔ̀nt bo.

20 «Ma kàareh ŋɛ ki dienh bɛn baba, n kàareh ŋɛ ki dienh binib bà bi li tɔke bɛ nʼgbɛr bɛ ń teke nni kí ji nnɔ mɔ nɛ. 21 N kàareh ŋɛ ŋɔ biʼkɛ ń taan kí li yé unibaab nɛ. Tɛn sin nʼBaa a tɛ nin nni ma nʼmɔ tɛ nin ŋɛ nnɔ, cère biʼmɔ ń li tɛ nin tɛ, ŋɔ uŋɛndun ya nib ń teke kí ji kí ye sin nɛ sɔn' nni ní. 22 A de' nni ukpiɛke wà nnɔ, nʼmɔ de' bɛ wù, ŋɔ bɛ ń taan kí li yé unibaab tɛn min nin sin yé unibaab ma, 23 kimɛ n tɛ nin bɛ, nɛ aʼmɔ tɛ nin nni. Nnɔ nɛ bi taan' ki yé unibaab ki tì gben', ŋɔ uŋɛndun ya nib ń bɛnde kí ye sin nɛ sɔn' nni ní, kí bɛnde kí ye a yíe bɛ tɛn a yíe nni ma bo. 24 NʼBaa, a de' nni binib bà nnɔ, n yíe ń te nà saan la, biʼmɔ ń li te nin nni nɛ, kí lɛ a de' nni ukpiɛke wà nnɔ, kimɛ a yíe nni ki laa' ŋa laan ñɛn' uŋɛndun. 25 NʼBaa ugbɛmɔ̀ndaan, uŋɛndun ya nib ŋa bɛn ŋɛ, ama min bɛn ŋɛ. Nɛ biɛ nɔ mɔ bɛn ki ye sin nɛ sɔn' nni ní. 26 N cère' bi bɛnde' a yé udaan wà, ki li liɛbe kí cère bɛ ń bɛnde ŋɛ, ŋɔ a yíe nni miyíem ma nnɔ ń li te biʼni, ŋɔ nʼmɔ ń li tɛ nin bɛ.»

18

Yesu ya cuom

(Matie 26:47-56; Mark 14:43-50; Luk 22:47-53)

1 *Yesu len' nnɔ ki tì gben', nɛ wɔn nin uʼpanpaankaab bure' ki tì puore' kubunbunku kùa bi yih kù Sedrɔn nnɔ. Isiin ya kpàabu buba te niʼsaan, nɛ wɔn nin uʼpanpaankaab kɔn' buʼni. 2 Sudas, wà kuɔre' *Yesu nnɔ, mɔ bɛn niʼsaan, kimɛ *Yesu nin uʼpanpaankaab là sɔbe ki taakeh nɛ̀ nɛ. 3 Nɛ Sudas taa' Erom ya sojacɛkl liba nin Uwien ya duku ya guguurb bà bitɔtuɔrciɛnb nin *Farisiɛnmbɛ sɔn' bɛ nnɔ, bi joh niʼsaan ki tuke ifr nin imɔnafin nin tijɛkɔnwɛnt. 4 *Yesu bɛn nà kɛ li tu wɔ ma nnɔ, nɛ ki tuobe' bɛ usɛn bó, ki niire' bɛ ki ye: «Ni nuunh ŋmɛ?» 5 Nɛ bi ye: «Ti nuunh Nasarɛt ya *Yesu nɛ.» Nɛ u ye: «Min sɔ.» Sudas wà kuɔre' wɔ nnɔ mɔ te biʼni. 6 U len' ki ye wɔn sɔ ma nnɔ, nɛ bi sulnh puoli bó ki luh. 7 *Yesu tí niire' bɛ ki ye: «Ni nuunh ŋmɛ?» Nɛ bi ye: «Ti nuunh Nasarɛt ya *Yesu nɛ.» 8 Nɛ u ye: «N tɔke' nɛ ki ye min sɔ nɔ. Ni nuunh min nɛ la, cère mɛn biɛ bɛ ń li joh.» 9 U len' nnɔ ŋɔ u là len' tigbɛr tà nnɔ tù ń tien nɛ. U là len' ki ye: «NʼBaa a de' nni binib bà nnɔ, ma cère' uba mɔnɔn bole'.»

10 Tɔ, Simɔn Piɛr ŋmɔbe kijusiek, nɛ ki nɛ̀re' ki gɛ' ki paare' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ya tonsɔnl uba ya nɔjietubl. Bi yih utonsɔnl nnɔ Malkus nɛ. 11 Nɛ *Yesu tɔke' Piɛr ki ye: «Jiin aʼjusiek kí cùɔn kiʼtuɔku ni. NʼBaa sien' ki ye ń ji ijɛnd yà nnɔ n la ji yɛ̀-ɛɛ?»

Bi tuke' Yesu ki jon' Anni saan

12 Sojacɛkl nnɔ nin liʼciɛn nin Sufmbɛ ya guguurb nnɔ cuo' *Yesu ki lòle' uʼnuɔ, 13 nɛ ki kpiɛ' ki tuke' wɔ ki jon' Anni saan. Anni yé Kayif ya cuɔjɛ nɛ. Kayif nɛ là yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn libinl nnɔ. 14 Wɔn Kayif nɛ là tɔke' *Sufmbɛ ya ciɛnb ki ye nì mɔn unibaab ń kpo biʼdu ya nib bo nnɔ.

Piɛr niɛ' ki ye wa bɛn Yesu

(Matie 26:69-70; Mark 14:66-68; Luk 22:55-57)

15 Bi tuke *Yesu ki joh ma nnɔ, nɛ Simɔn Piɛr nin *Yesu ya panpaankɛtɔ uba pɛ uʼbo. Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn bɛn *Yesu ya panpaankɛtɔ bugbɛn. Nɛn bo nɛ u paan' *Yesu bo ki kɔn' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn nnɔ den uluo bo. 16 Ama Piɛr wɔn juore' ki se saali nɛ bunañɔbu saan. Nɛ upanpaankɛtɔ wà bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn bɛn wɔ nnɔ jon' ki tì laa' upiitonsɔnl wà gu bunañɔbu nnɔ, nɛ ki cère' Piɛr kɔn'. 17 Nɛ upii nnɔ niire' Piɛr ki ye: «Sin, aʼmɔ ŋa lii yé ujɛ wuɔ ya panpaankaab ya uba-aa?» Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Ma yé uʼpanpaankɛ.»

18 Tiwɔr là te, nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ya tonsɔnb nin biguguurb sɛ̀re' umu, ki lokreh. Nɛ Piɛr mɔ te biʼsaan ki lokreh.

Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn niire' Yesu iniire

(Matie 26:59-66; Mark 14:55-64; Luk 22:66-71)

19 Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn niire' *Yesu iniire uʼpanpaankaab bo nin u wɔknh miwɔknm ma nnɔ bo. 20 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «N len' binib kɛ ya nun bó nɛ, ki wɔkn' uyo kɛ niʼtáan ya dur ni nin Uwien ya duku ya luo bo, *Sufmbɛ kɛ taakeh nà saan. Ma len' gbɛr tuba bɔlm ni. 21 Bɛ tien' a niireh min-i? Niire binib bà cenge' nʼgbɛr n tɔke' bɛ ki ye bà. Bɛn bɛn n tɔke' bɛ ki ye bà mɔnmɔnm.»

22 *Yesu len' nnɔ ma nnɔ, ki laa' biguguurb ya uba se ki nɛke wɔ, nɛ ki kpɔ̀be' wɔ utɛnpɛ, ki niire' wɔ ki ye: «A jiindeh bitɔtuɔciɛnb ya ciɛn nɛ nɔ nnɔ-ɔɔ?» 23 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «N len' nì bre nɛ la, wuɔn nà cère' nì bre; nɛ n tí len' nì mɔn nɛ la, bɛ tien' a ñih nni?»

24 Nɛn saan nɛ Anni cère' bi taa' *Yesu ki jon' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn Kayif saan uʼnuɔ juore' ki lùo.

Piɛr tí niɛ' ki ye wa bɛn Yesu

(Matie 26:71-75; Mark 14:69-72; Luk 22:58-62)

25 Simɔn Piɛr se ki lokreh umu, nɛ bi niire' wɔ ki ye: «Sin, aʼmɔ ŋa lii yé uʼpanpaankaab ya uba-aa?» Nɛ u niɛ' ki ye: «Ma yé uʼpanpaankɛ.» 26 Nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ya tonsɔnb ya uba, wà Piɛr bi gɛ' ki paare' uʼtubl nnɔ ya den yɔ uba tɔke' Piɛr ki ye: «Ma bi laa' ŋɛ uʼsaan bukpàabu nnɔ ni-ii?» 27 Nɛ Piɛr tí niɛ' ki ye wa bɛn Yesu. Nɛ ukuojɛ pɔk ki muɔ' i ya tàan bo.

Bi taa' Yesu ki jon' Pilat saan

(Matie 27:1-2, 11-14; Mark 15:1-5; Luk 23:1-5)

28 Nɛn saan nɛ bi taa' *Yesu ki ñɛn' Kayif den, ki jon' udu nnɔ ya gobina den, bi yih wɔ Pilat. Nì là yé kutɛnŋɛsɔnsɔnku nɛ. *Sufmbɛ ya ciɛnb ŋa là yíe bɛ ń kuɔn biʼba jɔknt ŋɔ kí fre kí jele biʼPak ya nacenku nɛ. Nɛn nɛ cère' ba tuo' ki kɔn' Pilat den*. 29 Nɛn bo nɛ Pilat ñɛn' saali biʼsaan, ki niire' bɛ ki ye: «Ujɛ wuɔ tien' ba ni biindeh wɔ?» 30 Nɛ bi jiin' wɔ ki ye: «Wa bi yé nibiɛrɔ la, ta bi cuo' wɔ ki ŋukn' ŋɛ.» 31 Nɛ Pilat ye: «Ninbi bugbɛn, taa wɔ mɛn kí tì bu wɔ niʼyiko ye ma bo.» Nɛ bi ye: «Tinbi Sufmbɛ ŋa ŋmɔbe sɛn tí ku nil.»

32 Bi len' nà nɔ nɛ wuɔn' ki ye *Yesu là len' nà ki tɔke' binib, u li kpo mikuum mà ya bol nnɔ nɛ ń tien. 33 Pilat tí liɛbe' ki kɔn' tibuur ya duku ni, ki yin' *Yesu ki lá niire' wɔ ki ye: «Sin, a yé *Sufmbɛ ya bɛr nɛ-ɛɛ?» 34 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «A len' nà nɔ, a maale' aʼba nɛ bii bi tɔke' ŋɛ nɛ ki ye n yé *Sufmbɛ ya bɛr-i?» 35 Nɛ Pilat tɔke' wɔ ki ye: «Min ŋa yé Suf-a! Aʼbol ya nib nin bitɔtuɔrciɛnb nɛ taa' ŋɛ ki ŋukn' nni. A tien' bɛ nɛ?» 36 Nɛ *Yesu ye: «Nʼbɛl ŋa yé uŋɛndun wuu ni ya bɛl. Nʼbɛl bi yé uŋɛndun wuu ni ya bɛl la, nʼnib bi li kɔn tijɛr ŋɔ *Sufmbɛ ya ciɛnb la fre kí cuo nni. Ama fɛnfɛnnɔ, nʼbɛl ŋa nín te niɛ saan.» 37 Nɛ Pilat tɔke' wɔ ki ye: «Nɛn mɛn la, a yé ubɛr nɛ-a!» Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «Sin nɛ ye n yé ubɛr. N baa' uŋɛndun wuu ni ń lá tɔke binib tigbɛmɔ̀nt nɛ. Nɛn bo nɛ bi maa' nni. Unil wà kɛ pɛ tigbɛrmɔ̀nt bo nɛ cengeh nʼbó.» 38 Nɛ Pilat niire' wɔ ki ye: «Tigbɛmɔ̀nt si ba?»

Bi bun' Yesu tibuur ki ye u kpɛ mikuum

(Matie 27:15-31; Mark 15:6-20; Luk 23:13-25)

Pilat len' nnɔ ma nnɔ nɛ ki tí ñɛn' *Sufmbɛ bó, ki tì tɔke' bɛ ki ye: «Min ŋa laa' uʼbiil. 39 Ama binl kɛ binl niʼPak ya nacenku ya yo la, n tuu ki ñɛndeh lipɛkl ya nil uba nɛ ki wiɛnh. Nɛn bo, ni yíe ń taa *Sufmbɛ ya bɛr nnɔ nɛ kí wiɛ-ɛɛ?» 40 Nɛ bi wuure' ki ye: «La wiɛ wɔn, wiɛ Barabas.» Barabas nnɔ là yé unil wà yìe' Erom yaab ya ñɔbu bó nɛ.

19

1 Nɛn saan nɛ Pilat cère' bi taa' *Yesu ki ñi' wɔ inalɛbe. 2 Sojambɛ taa' ikonkon ki lònlòn' uyukpɛkpiɛ ki kpɛle' uʼyul, ki taa' kuliɛrmɔ́nmɔ́nku kuba ki goln' wɔ, 3 nɛ ki nɛkndeh wɔ ki tɔkeh wɔ ki teh: «Sufmbɛ ya bɛrɔ, ti fuondeh ŋɛ-a!» Nɛ ki kpɔ̀breh wɔ itɛnpɛ.

4 Nɛ Pilat tí ñɛn' saali, ki tɔke' *Sufmbɛ ki ye: «N li taa wɔ kí ñɛn ní saali niʼsaan ŋɔ ní bɛnde kí ye ma laa' uʼbiil.» 5 Nɛn saan nɛ *Yesu ñɛn' ní saali ki kpiɛ ikonkon ya yukpɛkpiɛ, ki guo kuliɛrmɔ́nmɔ́nku nnɔ. Nɛ Pilat tɔke' bɛ ki ye: «Ujɛ bugbɛn sɔ.»

6 Ama bitɔtuɔrciɛnb nin biguguurb laa' wɔ ma nnɔ nɛ ki wuureh ki teh: «Kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo! Kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo!» Nɛ Pilat tɔke' bɛ ki ye: «Niʼbugbɛn ń taa wɔ kí tì kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo, kimɛ min ŋa laa' u bii' nà nì kpɛ kuum.» 7 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Tinbi ŋmɔbe yiko uba nɛ, nɛ yiko nnɔ bo, u kpɛ mikuum nɛ, kimɛ u taa' uʼba ki tien' Uwien ya Bijɛ nɛ.»

8 Pilat cii' bi ye *Yesu taa' uʼba ki tien' Uwien ya Bijɛ ma nnɔ, nɛ bujɛwaanbu tùɔre' ki cuo' wɔ cɛɛn. 9 Nɛ u tí liɛbe' ki kɔn' tibuur ya duku nnɔ ni ki tí niire' *Yesu ki ye: «Sin, a yé lɛ bó yɔ nɛ?» Ama *Yesu ŋa jiin' wɔ. 10 Nɛ Pilat tɔke' wɔ ki ye: «Ŋa gɛreh min nɛ-ɛɛ? Ŋa bɛn ki ye n ŋmɔbe mituɔm ń wiɛ ŋɛ bii ń kpɛ ŋɛ udɔpɔnpɔn bo-oo?» 11 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Uwien de' ŋɛ mituɔm mà nnɔ baba ŋa ñí la, ŋa ŋmɔbe tuɔm miba nʼbo. Nɛn bo nɛ unil wà taa' nni ki ŋukn' ŋɛ nnɔ ya biil cɛn' aʼyaal.»

12 Nɛn saan nɛ Pilat nuunh u li tien ma kí wiɛ Yesu, ama *Sufmbɛ wuureh nɛ ki teh: «A wiɛ' wɔ la, ŋa ji yé ubɛrciɛn Sesa* ya jɔ, kimɛ unil wà kɛ yih uʼba ubɛr la, u yé Sesa ya nɛnnɛnd nɛ.»

13 Pilat cii' bi len' nnɔ ma nnɔ, nɛ ki tí ñɛn' *Yesu saali, nɛ ki kɛ̀le' tibuur ya biɛk bo, bi yih libùol là «Itɛn ya bɛnbɛnl nnɔ.» *Sufmbɛ ya lenm ni, bi yih niʼsaan ki teh «Gabata» nɛ. 14 Nì là yé lidaali là *Sufmbɛ bondeh biʼPak ya nacenku nnɔ nɛ, ki tuo liwenyul ya yo, nɛ Pilat tɔke' bɛ ki ye: «Niʼbɛr sɔ.» 15 Nɛ bi wuure' ki ye: «U kpɛ mikuum nɛ! U kpɛ mikuum nɛ! Kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo!» Nɛ Pilat niire' bɛ ki ye: «N kpɛ niʼbɛr udɔpɔnpɔn bo-oo?» Nɛ bitɔtuɔrciɛnb jiin' wɔ ki ye: «Ta ŋmɔbe bɛrtɔ ki kɛnde' ubɛrciɛn Sesa bo.» 16 Nɛn saan nɛ Pilat taa' *Yesu ki ŋukn' bɛ bɛ ń tì kpɛ wɔ udɔpɔnpɔn bo. Nɛ bi taa' wɔ ki bure'.

Bi kpɛ' Yesu udɔpɔnpɔn bo

(Matie 27:32-44; Mark 15:21-32; Luk 23:26-43)

17 *Yesu bugbɛn tuke uʼdɔpɔnpɔn ki ñɛn' udu ni, ki joh niba saan, bi yih nɛ̀ «Kuyukpɔbku ya Bùol.» *Sufmbɛ ya lenm ni, bi yih niʼsaan «Golgota» nɛ. 18 Bi kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo nɛn saan nɛ, nɛ ki kpɛ' bijɛb bile mɔ; uba ukɛle uba, utɔ mɔ ukɛltɔ, nɛ *Yesu fo siik ni. 19 Pilat kɛle' mikɛlm miba ki ye: «Nasarɛt ya *Yesu wà yé *Sufmbɛ ya bɛr nnɔ sɔ», nɛ ki cère bi taa' ki tɛbn' uʼdɔpɔnpɔn bo. 20 Nì kɛle' *Sufmbɛ ya lenm ni nin Erom yaab ya lenm ni nin Grɛkmbɛ ya lenm ni nɛ. Bi kpɛ' *Yesu udɔpɔnpɔn bo nà saan nnɔ ŋa fɔke nin udu ni, nɛn nɛ cère' *Sufmbɛ bà yɛbe kaan' mikɛlm nnɔ. 21 Nɛ *Sufmbɛ ya tɔtuɔrciɛnb tɔke' Pilat ki ye: «Ŋa bi li kɛle kí ye *Sufmbɛ ya bɛr, a bi li kɛle kí ye: wɔn nɛ ye u yé *Sufmbɛ ya bɛr nɛ.» 22 Nɛ Pilat tɔke' bɛ ki ye: «N kɛle' nà nɔ n kɛle' nɛ.»

23 Sojambɛ kpɛ' *Yesu udɔpɔnpɔn bo ki gben', nɛ ki gbiire' uʼwɛngolkaar igbiin inan, wà kɛ ugbiin uba ki tì sìen' uʼliɛrfɔfɔkrku. Kuliɛrfɔfɔrku nnɔ ŋa ŋmɔbe ñɛñiɛ kí ñɛ paaki kí tì ci tingi, kimɛ bi là lòn' kù nɛ. 24 Nɛn saan nɛ bi tɔke' tɔb ki ye: «Ti la kɛre kù mɛn, cère mɛn tí fùɔre imúɔn, kí liike wà li ji kù.» Nɛn kɛ tien' ŋɔ nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«Bi gbiire' nʼwɛngolkaar,

nɛ ki fùɔre' imúɔn,

bɛ ń liike wà li ji nʼliɛrku.»

Tɔ, sojambɛ nnɔ tien' nɛn nɛ.

25 *Yesu ya naa nin uʼnaa ya ninsɛ nin Klopas ya po Mari nin Mari Madelɛnn se uʼdɔpɔnpɔn saan. 26 *Yesu laa' uʼnaa nin uʼpanpaankɛ wà u yíe wɔ ki gbien' nnɔ se ki buɔke, nɛ u tɔke' uʼnaa ki ye: «Upii, aʼbijɛ sɔ,» 27 nɛ ki tɔke' uʼpanpaankɛ nnɔ mɔ ki ye: «Aʼnaa sɔ.» Kí ñɛ nɛn daali nɛ uʼpanpaankɛ nnɔ cère' *Yesu ya naa te uʼden.

Yesu ya kuum udɔpɔnpɔn bo

(Matie 27:45-56; Mark 15:33-41; Luk 23:44-49)

28 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu bɛn ki ye fɛnfɛnnɔ u sɔn' uʼtùon kɛ ki gben'-a, nɛ ki len' ki ye: «Uñuñun nɛ ŋmɔbe nni,» ŋɔ nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ ń tien. 29 Licuɔl liba se niʼsaan ki gbe midɛŋmiŋmiikm miba, nɛ bi taa' ticitɔnt ki sèkn' miʼni, ki taa' ki tuun' kusiiku kùa bi yih kù isɔp nnɔ ya lɛnbɛnl bo, ki tɛnde' ki kòle' uʼñɔbu. 30 U muɔre' midaam nnɔ nɛ ki ye: «N tien' niʼkɛ ki gben' nínɔ», ki gòn', nɛ ki kpo'.

Soja uba cɔke' Yesu ya kɛle ni likpaanl

31 Nì là yé lidaali là *Sufmbɛ bondeh biʼSaba nɛ. U ya *Saba là yé uwengbenge nɛ. Nɛn bo nɛ *Sufmbɛ ya ciɛnb ŋa là yíe nikpil ń li te dɔpɔnpɔn bo, nɛ ki tɔke' Pilat ki ye wɔ ń cère uʼsojambɛ ń ñì kí kuɔ bi kpɛ' binib bà nnɔ ya tàan†, kí jiin bɛ. 32 Nɛ sojambɛ nnɔ baa' ki ñi' ki kuɔ' binib bà bi kpɛ' bɛ idɔpɔnpɔn bo nin *Yesu nnɔ ya tàan. Bi ñi' ki kuɔ' ukpiɛk yɛ, ki ñi' ki kuɔ' ulie mɔ yɛ. 33 Ama bi tì baa' *Yesu saan ma nnɔ, ki laa' u kpo'-a, nɛn bo nɛ ba kuɔ' uʼyɛ. 34 Nɛ sojambɛ nnɔ ya uba taa' likpaanl ki cɔke' *Yesu ya kɛle ni. Nɛ misɛ̀m nin miñunm pɔk ki ñɛn' i ya tàan bo. 35 Unil wà laa' tibont nnɔ nɛ tɔke' u laa' nà. U len' nà nɔ yé imɔ̀n nɛ, nɛ u bɛn ki ye u tɔke' tigbɛmɔ̀nt nɛ, ŋɔ niʼmɔ ń teke kí ji. 36 Bi tien' *Yesu nnɔ ŋɔ nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. Nì kɛle' ki ye: «Ba ń kuɔ uʼkpɔbl liba mɔnɔn.» 37 Nì tì liɛbe' ki kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Bi li caan unil wà bi cɔke' wɔ likpaanl nnɔ bo inun.»

Yesu ya subm

(Matie 27:57-61; Mark 15:42-47; Luk 23:50-56)

38 Ni ya puoli bó nɛ Yosɛf wà yé Arimate ya du ya nil nnɔ baa' ki miɛ' Pilat ki ye wɔ ń cɛ̀be wɔ wɔ ń jiin' *Yesu ya gbɛnɛnt udɔpɔnpɔn bo. Pilat tuo', nɛ u jon' ki tì jiin' tù. Yosɛf bugbɛn là yé *Yesu ya panpaankɛ nɛ ka tuo' nil ń bɛnde, kimɛ u là fɛnge *Sufmbɛ ya ciɛnb nɛ. 39 Nikodɛm, wà là baa' *Yesu saan miba kuñɔnku nnɔ mɔ baa', ki tuke' lɛfina. Bi cùuke lɛfina wà bi yih wɔ *miir nnɔ nin bi yih wà alowɛs nnɔ nɛ. Lɛfina nnɔ ya kpiɛke li baa' tɛn kilo pita. 40 Yosɛf nin Nicodɛm taa' kukpɛlciɛku ki tɛntɛn' *Yesu ya gbɛnɛnt, nɛ ki taa' lɛfina nnɔ ki tien' tuʼbo, *Sufmbɛ subeh bitɛnkpiib ma bo. 41 Isiin ya kpàabu buba te bi kpɛ' *Yesu nà saan nnɔ. Bi là gbin' ufɛle uba bukpàabu nnɔ ni ka laan sube' nil len. 42 Nì là yé lidaali là *Sufmbɛ bondeh Saba nɛ, nɛ ufɛle nnɔ mɔ ŋa fɔke nin niʼsaan. Nɛn bo nɛ bi taa' *Yesu ki tì sube' uʼni.

20

Yesu mɛkre' bitɛnkpiib ni

(Matie 28:1-8; Mark 16:1-8; Luk 24:1-12)

1 *Saba ya daali gɛ̀bre', kutaaku kùa li faa nnɔ nɛ Mari Madelɛnn wɔre' ki fii' nì bìike, ki bure' likul nnɔ bó. U tì baa' ki laa' kutɛnku kùa bi là taa' ki bìin' likul nnɔ ŋa ji bi. 2 Nɛ u sɛn' ki jon' Simɔn Piɛr nin *Yesu ya panpaankɛtɔ wà u yíe wɔ ki gbien' nnɔ saan, ki tì tɔke' bɛ ki ye: «Bi ñɛn' Yonbdaan likul nnɔ ni ŋɔ! Ta bɛn bi taa' wɔ ki ble' nà saan!»

3 Nɛn saan nɛ Piɛr nin *Yesu ya panpaankɛtɔ nnɔ ñɛn' ki joh likul nnɔ bó. 4 Bi joh ma nnɔ biʼkɛ bile tiinh nɛ, ama upanpaankɛtɔ nnɔ sɛn' ki cɛn' Piɛr ki kpiɛ' ki baa' liʼsaan, 5 nɛ ki gbìen' ki liike', ki laa' tikpɛlcɛr nnɔ nɛ dɔ len, ama wa kɔn'. 6 Simɔn Piɛr, wà paan' puoli bó ní nnɔ, mɔ baa', nɛ ki kɔn' likul nnɔ ni, ki laa' tikpɛlcɛr nnɔ dɔ len, 7 ki laa' kukpɛlciɛku kùa bi là taa' ki pibn' *Yesu ya yul nnɔ jɛnde' ki dɔ likonkonl, kuʼba. 8 Nɛn saan nɛ upanpaankɛ wà bi kpiɛ' ki baa' likul saan nnɔ mɔ kɔn' ki laa', nɛ ki teke' ki jin'. 9 Kimɛ haali nin u ya yo ba laan là cii' nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye *Yesu lá li mɛkre bitɛnkpiib ni nnɔ ya tingi. 10 Nɛ *Yesu ya panpaankaab nnɔ liɛbe' ki kùn'.

Yesu cère' Mari Madelɛnn laa' wɔ

(Matie 28:9-10; Mark 16:9-11)

11 Tɔ, Mari juore' ki se saali nɛ likul nnɔ saan ki muɔh. U se ki muɔh, nɛ ki lá gbìen' ki liike' liʼni, 12 ki laa' Uwien ya tondb bile bi guo tiwɛnpenpient ki kɛ *Yesu ya gbɛnɛnt là dɔ nà saan nnɔ. Uba kɛ uʼyul là kunh nà bó, nɛ utɔ mɔ kɛ uʼtàan là kunh nà bó nnɔ. 13 Nɛ bi niire' wɔ ki ye: «Upii, bɛ tien' a muɔh?» Nɛ u jiin' bɛ ki ye: «Bi ñɛn' nʼYonbdaan nɛ, ma bɛn bi taa' wɔ ki ble' nà saan.» 14 U len' nnɔ ma nnɔ nɛ ki jiɛbe' ki laa' *Yesu se, ama wa bɛnde' ki ye *Yesu nɛ. 15 Nɛ *Yesu niire' wɔ ki ye: «Upii, bɛ tien' a muɔh? A nuunh ŋmɛ?» Mari maale' ki ye ujɛ wà gu bukpàabu nnɔ nɛ, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Cɛnbaa, sin nɛ taa' wɔ la, wuɔn' nni, a ble' wɔ nà saan ń jo kí taa.» 16 Nɛ *Yesu ye: «Mari.» Nɛ u jiɛbe' ki tɔke' wɔ *Sufmbɛ ya lenm ni ki ye: «Rabuni.» Niʼtingi si «Cɛnbaa.» 17 Nɛ *Yesu ye: «La li co nni*, kimɛ ma laan don' nʼBaa bó, ama jo kí tì tɔke nʼninjiɛb kí ye: n doh nʼBaa wà yé niʼmɔ ya baa nnɔ bó nɛ. U yé nʼWien nɛ, ki yé niʼmɔ ya Wien.» 18 Nɛ Mari Madelɛnn jon' ki tì tɔke' *Yesu ya panpaankaab ki ye: «N laa' Yonbdaan,» nɛ ki tɔke' bɛ *Yesu tɔke' wɔ tigbɛr tà nnɔ.

Yesu cère' uʼpanpaankaab laa' wɔ

(Matie 28:16-20; Mark 16:14-18; Luk 24:36-49)

19 Tɔ, *Saba ya daali gɛ̀bre', kutaaku kùa li faa' nnɔ ya tajuɔku, nɛ *Yesu ya panpaankaab taan' ki te kuduku kuba ni ki pìnpìin' inañuɔn, kimɛ bi là fɛnge *Sufmbɛ ya ciɛnb nɛ. Nɛ *Yesu baa' ki lá sere' biʼsiik ni, ki tɔke' bɛ ki ye: «Li te mɛn uyɛnduɔn ni.» 20 U len' nnɔ, nɛ ki wuɔn' bɛ uʼnuɔ nin uʼkɛle ni ya gbìɛn. Uʼpanpaankaab laa' wɔ ma nnɔ, nɛ biʼyɛnm sɔnge. 21 Nɛ u tí tɔke' bɛ ki ye: «Li te mɛn uyɛnduɔn ni. NʼBaa sɔn' nni ma nnɔ, nɛ nʼmɔ sɔn' ninbi.» 22 U len' nnɔ, nɛ ki piebe' biʼbo, ki tɔke' bɛ ki ye: «Teke mɛn *Mifuoñaanm. 23 Ni fère' binib bà biʼbiɛre la, Uwien mɔ li fère bɛ. Na fère' bà la, Uwien mɔ ŋa ń fère bɛ.»

Toma laa' Yesu nɛ ki teke' ki jin'

24 *Yesu ya panpaankaab piik nin bile ya uba bi yih wà Toma, ki liɛbe' ki yih wɔ lilebl nnɔ, ŋa là te nin bitɔb uyo wà *Yesu baa' biʼsaan nnɔ. 25 Bipanpaankɛtɔb tɔke' wɔ ki ye: «Ti laa' Yonbdaan.» Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ma laa' bi là kpɛ' uʼnuɔ ni ipenjen nà saan ya gbìɛn, ka taa' nʼnɔbil ki tuun' igbìɛn nnɔ ni, ka taa' nʼnuɔ ki tuun' bi là cɔke' uʼkɛle ni nà saan nnɔ ya gbiɛl ni la, ma ń teke kí ji fiebu.»

26 Tɔ, iwien iniin gɛ̀bre', nɛ *Yesu ya panpaankaab tí taan' ki te kuduku ni. Toma mɔ ji te biʼni. Nin inañuɔn pipi ma kɛ nnɔ *Yesu baa' ki lá sere' biʼsiik ni ki ye: «Li te mɛn uyɛnduɔn ni.» 27 Nɛ ki tɔke' Toma ki ye: «Tɛnde aʼnɔbil kí mɛ niɛ saan, kí liike nʼnuɔ ya gbìɛn, kí tɛnde aʼnuɔ kí tuun nʼkɛle ya gbiɛl mɔ ni. Ji la maaleh tɛma, teke kí ji.» 28 Nɛ Toma ye: «A yé nʼYonbdaan nin nʼWien nɛ.» 29 Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «A laa' nni ma nnɔ nɛ ki teke' ki jin'. Bà ŋa laa' nni ki teke' ki jin' nnɔ, Uwien ya mɔnm te biʼbo.»

Nà cère' San kɛle' kugbɔnku kuu

30 *Yesu tien' miyɔkm ya bontɔr mɔ tù yɛbe uʼpanpaankaab ya nun ni. Ba kɛle' tù kugbɔnku kuu ni. 31 Bi kɛle' tuu nɔ ŋɔ ní teke kí ji kí ye *Yesu yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo, ki yé Uwien ya Bijɛ nɛ. Ni teke' wɔ ki jin' la, wɔn bo nɛ ni li lɛ limiɛl.

21

Yesu tí cère' uʼpanpaankaab laa' wɔ

1 Ni ya puoli bó nɛ *Yesu tí cère' uʼpanpaankaab laa' wɔ Tiberiyad ya ñunciɛnm ya gbaal. U cère' bi laa' wɔ ma sɔ: 2 Simɔn Piɛr nin Toma wà bi liɛbe' ki yih wɔ lilebl nnɔ nin Natanayɛl wà ñɛn' ní Kana ya du wà te Galile ya tinfɛnm ni nnɔ nin Sebede ya bijiɛb nin *Yesu ya panpaankaatɔb bile nɛ là taan' ki te. 3 Nɛ Simɔn Piɛr tɔke' bɛ ki ye: «N joh lijɛnbɛl nɛ.» Nɛ bi ye: «Tiʼmɔ li paan aʼbo.» Nɛ bi ñɛn' ki bure' ki tì kɔn' buñɛrbu. Ba cuo' bonn haali kuñɔnŋmɛnku.

4 Nì tì wendeh uyo wà nnɔ, nɛ bi laa' *Yesu se miñunm ya gbaal. Ama uʼpanpaankaab nnɔ ŋa bɛnde' ki ye wɔn nɛ. 5 Nɛ u niire' bɛ ki ye: «Hee! Nacenbɛ, na laa' bonn bi?» Nɛ bi ye: «Ta laa' bonn.» 6 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Wiɛ mɛn bubɛbu buñɛrbu ya jie bó, ni li lɛ.» Bi wiɛ' ki cuo' ijɛn ì yɛbe cɛɛn nɛ ka fre' ki dɛre' bubɛbu nnɔ ki jiin' ní.

7 Nɛ *Yesu ya panpaankɛ wà u yíe wɔ ki gbien' nnɔ tɔke' Piɛr ki ye: «Yonbdaan nɛ.» Simɔn Piɛr cii' Yonbdaan nɛ ma nnɔ, ki laa' u te liñil nɛ, nɛ u taa' uʼliɛrl ki gole', ki lu' miñunm ni ki joh uʼsaan. 8 Uʼpanpaankɛtɔb bà sìen' nnɔ we ní buñɛrbu ni ki diɛh bubɛbu bù gbe ijɛn. Ba là fɔke nin ñunm ya gbaal. Nì li te tɛn mɛta kobk nɛ. 9 Bi tì baa' miñunm ya gbaal ki ñɛn' buñɛrbu ni nɛ ki laa' ikuɔn ya mu uba, ujɛn puu uʼni, ki laa' kpɔnɔ mɔ. 10 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Taa ní mɛn ni cuo' ijɛn yà nɔ ya iba.»

11 Nɛn saan nɛ Simɔn Piɛr liɛbe' buñɛrbu nnɔ ni, ki tì dɛre' bubɛbu ki ñɛn' liwɛl bo, bù gbe ijɛngbengbenge kobk nin piŋun nin ita. Nin ì yɛbe ma kɛ nnɔ, bubɛbu nnɔ ŋa kɛre'. 12 Nɛ *Yesu tɔke' bɛ ki ye: «Dɛn mɛn kí ŋmɔn.» Uʼpanpaankaab ya uba mɔnɔn ŋa tɔnge wɔ ń niire wɔ kí ye: «Sin ŋmɛ nɛ?» Kimɛ bi bɛn ki ye Yonbdaan nɛ. 13 Nɛn saan nɛ *Yesu nɛkn', ki yuure' kpɔnɔ ki de' bɛ, ki taa' ujɛn nnɔ mɔ ki de' bɛ. 14 *Yesu tì mɛkre' bitɛnkpiib ni ki cère' uʼpanpaankaab laa' wɔ ma, bolmta sɔ.

Yesu ye Piɛr ń li likeh uʼnib

15 Bi jin' tijier nnɔ ki gben' uyo wà nnɔ, nɛ *Yesu niire' Simɔn Piɛr ki ye: «Simɔn, San ya bijɛ, a yíe nni ki cɛn' biɛ nɔ-ɔɔ*?» Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Hnn, Yonbdaan, sin mɔnɔn bɛn ki ye n fɛ ŋɛ.» Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Li likeh nʼpebumu». 16 Nɛ ki liɛbe' ki niire' wɔ ki lere' ki ye: «Simɔn, San ya bijɛ, a yíe nni-ii?» Nɛ u tí jiin' wɔ ki ye: «Hnn, Yonbdaan, sin mɔnɔn bɛn ki ye n fɛ ŋɛ.» Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Li yé nʼpekpaal.» 17 Nɛ ki liɛbe' ki niire' wɔ nta ki ye: «Simɔn, San ya bijɛ, a fɛ nni-ii?» Nɛ Piɛr ya yɛnm saa', kimɛ *Yesu niire' wɔ bolmta sɔ ki ye: «A fɛ nni-ii?» Nɛ u jiin' wɔ ki ye: «Yonbdaan, a bɛn tibont kɛ, ki bɛn ki ye n fɛ ŋɛ.» Nɛ *Yesu tɔke' wɔ ki ye: «Li kpaah nʼpe. 18 N tɔkeh ŋɛ imɔ̀n nɛ, a là yé unacenfaan ma nnɔ, a là guoh aʼkpɛlcɛr aʼba nɛ, ki joh a yíe nà bó. Ama a tì pore' uyo wà la, a li yuon aʼnuɔ, nɛ unitɔ ń goln ŋɛ, kí taa ŋɛ kí jo ŋa yíe nà bó.» 19 U len' nnɔ ŋɔ wɔ ń wuɔn, Piɛr lá li kpo mikuum mà ya bol kí kpiɛke Uwien nɛ. U len' nnɔ ki gben', nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Paan nʼbo ní.»

Piɛr niire' Yesu upanpaankɛtɔ nnɔ ya gbɛr

20 Piɛr jiɛbe', ki laa' *Yesu yíe upanpaankɛ wà ki gbien' nnɔ pɛ biʼbo. Upanpaankɛ nnɔ nɛ là gbìen' *Yesu bo, bi là jinh tijier uyo wà nnɔ, ki niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, ŋmɛ ye wɔ ń kuɔre ŋɛ?» 21 Piɛr laa' wɔ ma nnɔ, nɛ ki niire' *Yesu ki ye: «Yonbdaan, bɛ lá li tu wuɔ mɔ?» 22 Nɛ *Yesu jiin' wɔ ki ye: «N yíe wɔ ń li te kí tì baa uyo wà n li baa ní la, nì yé aʼgbɛr-ii? Sin, li pɛ nʼbo ní dee.»

23 Li ya ñɔbonl bo nɛ *Yesu yaab ni bi lienh ki teh uʼpanpaankɛ nnɔ ŋa ń kpo. *Yesu wɔn ŋa tɔke' ki ye wa ń kpo. Ama u tɔke' wɔ ki ye: «N yíe wɔ li te kí tì baa uyo wà n li baa ní la, nì yé aʼgbɛr-ii» nɛ?

24 Upanpaankɛ nnɔ nɛ tɔke' binib tigbɛr tuu, ki kɛle' tù kugbɔnku kuu ni. Nɛ ti bɛn ki ye uʼgbɛr nnɔ yé imɔ̀n nɛ.

25 *Yesu tien' tibont tù yɛbe. Bi bi ye bɛ ń kɛle tuʼkɛ jɛjɛ la, n maale' ki ye uŋɛndun wuu ya fɛnm ŋa ń baa bɛ ń ble bi li kɛle tigbɔnt tà nnɔ.

* 1:5 Bi li fre kí lɛbre licinñunl ŋa fre' ki kpiin' kù kí ye licinñunl ŋa teke' kù mɔ.

† 1:19 Lefi yaab yé binib bà là toreh bitɔtuɔrkaab Uwien ya duku ni nɛ.

* 2:14 Liike Matie 12:5; Mark 11:11; Luk 2:27.

* 3:3 Grɛkmbɛ ya lenm ya ñɔbonl là teh kí maa kí lere nnɔ li fre kí ye kí maa paaki bó mɔ.

† 3:8 Grɛkmbɛ ya lenm ya ñɔbonl là teh Mifuoñaanm nnɔ li fre kí ye mitafaam mɔ.

* 4:10 Grɛkmbɛ ya lenm ya ñɔbonl là te mifuobm ya ñunm nnɔ li fre kí ye miñunbungkaam mɔ.

† 4:24 Grɛkmbɛ ya lenm ya ñɔbonl là teh biʼfɛ̀l ni nnɔ li fre kí ye Mifuoñaanm ya tuɔm bo mɔ.

* 5:4 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 5:3b-4 ŋa te tuʼni.

* 6:39 Uwenfɔrkɛ ya daali yé lidaali là Uwien li bu binib kɛ tibuur nnɔ nɛ.

* 8:11 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 7:53 kí tì baa 8:11 ŋa te tuʼni.

* 10:5 *Yesu ya yo nnɔ upedaan nin uʼyul nɛ là sɔbe ki yé upekpaal. Bi là taakeh biʼpe ki gɔ̀ndeh upepɛke uba ni nɛ, nɛ uguguurl gu yɛ̀. Nì faa' la, nɛ wà kɛ ń baa upepɛke nnɔ saan kí yin uʼpe, yɛ̀ ń ñɛ kí paan uʼbo.

† 10:22 Ba ŋa yé Sufmbɛ là kɔn' Uwien ya duku ni ki kuɔn' kù tijɔnkt, nɛ bi tien' lituɔrl ki liɛbe' ki mɔnge' kù. Sufmbɛ ji la jeleh kunacenku ki tiɛn nɛn bó nɛ.

‡ 10:29 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nì kɛle' ki ye: «NʼBaa de' nni nà nnɔ yɛbe ki cɛn' nibonn kɛ» nɛ.

* 11:17 Liike Matie 27:60.

* 12:15 Bi liɛbe' ki yih Yerusalɛm nɛ Siyɔn.

† 12:20 Migbiirm miɛ ni bi ye Grɛkmbɛ la, bi niireh bà ŋa yé Sufmbɛ nɛ.

‡ 12:32 Bi li fin nni paaki bó nnɔ ya tingi te bolm mile bo nɛ. Miba si: kí fin udɔpɔnpɔn bo. Mitɔm si: kí dùo paaki uʼBaa saan.

* 13:5 Itàan ya sɔkrm là yé liyonbtuonl nɛ.

† 13:19 Liike 8:28.

‡ 13:26 Ki wɔ́re' kpɔnɔ ki se' ki de' unil yé kujɔtieku ya dìɛku nɛ Sufmbɛ bo.

* 14:14 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nni ŋa te tuʼni.

* 15:1 Busubu nnɔ yé tisir tà bi taah tuʼbii ki ŋɛh fɛn nnɔ nɛ.

† 15:25 Bi ye biʼyiko ya gbɔnku la, bi niireh Uwien ya Jɔtiekpaaku ya gbɔnku nɛ. Liike 10:34.

* 18:28 Sufmbɛ kɔn' bà ŋa yé Sufmbɛ den la, bi saa' biʼyiko nɛ, ki kuɔn' biʼba tijɔknt kí tì kpaan uyo uba.

* 19:12 Sesa nɛ là yé Erom yaab likeh mitinfɛnm mà nnɔ kɛ ya bɛrciɛn.

† 19:31 Bi là ñih ki kɔ̀h binib bà bi kpaakeh bɛ idɔpɔnpɔn bo ya tàan ŋɔ bɛ ń kpo tonm nɛ.

* 20:17 Bi li fre kí lɛbre la li co nni kí ye la mɛ nni mɔ.

* 21:15 Grɛkmbɛ ya lenm ya ñɔbonl là ya tingi si: biɛ nɔ nnɔ li fre kí li yé binitɔb bii tibontɔr mɔ.

Itùon

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Yesu ya tondb ya tùon

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Bi yih wà kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ Luk nɛ. Kugbɔnku bugbɛn yé tigbɛmɔnmɔnt tà u kɛle' tù nnɔ ya tutukl nɛ. Kù tɔkeh Yesu ya tondb là kpaande' uʼgbɛmɔnmɔnt uŋɛndun ni ma bo nɛ. Bi cin' ki kpaande' tù Yerusalɛm ni nɛ, ki tuɔn' mitinfɛnm mà guɔn' Yerusalɛm nnɔ, ki ŋmɔŋmɔbe ki tì baa' idu yà kɛ guɔn' Mediterane ya ñunciɛnm nnɔ.

Kugbɔnku kuu cin' nin Yesu ya dùom paaki bó Uwien saan ya gbɛr nɛ (1:9). U cère' Mifuoñaanm jiire' ní uʼtondb bo ki toreh bɛ biʼtùon ni (2:1-12).

Kí cin iyul 2 kí tì baa iyul 12, bi lienh Yesu ya tond Piɛr bo nɛ nì yɛbe. Binib bà là kpiɛ' ki teke' Yesu ki jin' nnɔ kɛ là yé Sufmbɛ nɛ. Sufmbɛ ya ciɛnb là jɛ̀nde' biʼmɔ tɛn bi là jɛ̀nde' Yesu ma bo nɛ. Nin bi jɛ̀ndeh bɛ ma kɛ nnɔ Mifuoñaanm dienh bɛ lifɛ̀l nɛ bi tɔkeh binib Yesu ya gbɛmɔnmɔnt, ki teh miyɔkm ya bont (3-8).

Kí cin iyul 13 kí tì baa kuʼbiɛn, bi ji lienh Pɔl bo nɛ nì yɛbe. Bi lienh Pɔl concuon' ma bo ki tɔke' binib Uwien ya gbɛr nɛ. Pɔl mɔ là yé Suf nɛ, ki yé Farisiɛnmbɛ ya cɛkl ya uba, ki yé unil wà jɛ̀ndeh Kristo ya taanl yaab cɛɛn.

Lidaali liba nɛ u lá joh Damas ya du bó wɔ ń tí ń tì jɛ̀nde bà mɔ teke' Yesu ki jin' niʼbó nnɔ. Nɛ Yesu tì jiɛ' wɔ usɛn ki cère' u tien' uʼyɔ. U ya Pɔl nɛ ji cère' Yesu ya gbɛmɔnmɔnt yɛre' Mediterane ya ñunciɛnm ya tinfɛnm ni, ki ŋmɔŋmɔbe ki tì baa' uduciɛn Erom ni.

1

Yesu pùon' ki ye u li de uʼtondb Mifuoñaanm

1 Nʼjɔ Teofil, nʼgbɔnkpiɛku ni, n tɔke' ŋɛ *Yesu cin' ki tien' nà nin u wɔkn' nà, 2 ki tì baa' lidaali là Uwien taa' wɔ ki don' paaki bó nnɔ. Kí yaan Uwien ń taa wɔ kí dùo paaki bó nnɔ *Mifuoñaanm cère' u wɔkn' binib bà u gɛ̀nde' bɛ ki tien' uʼtondb nnɔ bi li kpe isɛn yà. 3 U kpo' ki mɛkre' bitɛnkpiib ni ma nnɔ, u cère' bɛn nɛ laa' wɔ mibolm mà yɛbe, ki tì baa' iwien pinan, ŋɔ wɔ ń wuɔn bɛ kí ye u mɔnbe ki fuobe. U cère' bi laa' wɔ, nɛ u tɔke' bɛ Uwien ya bɛl ya gbɛr. 4 Lidaali liba wɔn nin bɛn jinh tijier*, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ni la jɛnde Yerusalɛm ni, ama ní li te len, kí tì baa lidaali là nʼBaa Uwien li de nɛ u là pùon' ki ye u li de nɛ nà nnɔ. Ni cii' lipuonl nnɔ min saan nɛ. 5 Ni là cii' n ye: San là taa' miñunm nɛ ki sìi' binib Uwien ya ñunm, ama ninbi wɔn, nì sìen' iwenkàankɛ nɛ, n li cère *Mifuoñaanm nɛ ń jiire ní niʼbo.»

Uwien cère' Yesu don' paaki bó

6 *Yesu ya tondb taan' uʼsaan nɛ ki niire' wɔ ki ye: «Yonbdaan, nɛn mɛn la, fɛnfɛnnɔ nɛ a li fie tinbi Israyɛl yaab ya bɛl, kí jiin kí de tɛ-ɛɛ?»

7 Nɛ *Yesu jiin' bɛ ki ye: «Lidaali là nin uyo wà tibont nnɔ li tien nnɔ ŋa yé niʼgbɛr, Baa Uwien nɛ sien' niʼkɛ u yíe ma bo. 8 Ama uyo wà *Mifuoñaanm li jiire ní niʼbo nnɔ, ni li lɛ mituɔm, kí li yé nʼmɔ̀nkunb Yerusalɛm ni nin Sude ya tinfɛnm kɛ ni nin Samari ya tinfɛnm kɛ ni nin utingbɛn kɛ bo.»

9 U len' nnɔ ma nnɔ nɛ Uwien cère' u doh paaki bó biʼnun ni. Nɛ kutɛwɔlgbɔnku kuba baa' ki lèkn' uʼbo, ba ji laa' wɔ. 10 U doh uyo wà nnɔ nɛ bi juore' ki se ki likeh paaki bó. Bi se ki likeh ma nnɔ nɛ ki laa' i ya tàan bo bijɛb bile se biʼsaan, ki guo tikpɛlcɛpient, 11 ki niire' bɛ ki ye: «Galile yaabɛ, bɛ tien' ni se ki likeh paaki nɔ? Uwien nɛ ñɛn' *Yesu wuɔ niʼsaan ki don' paaki. U li baa ní tɛn ni laa' u doh ma bo nɔ nɛ.»

Yesu ya tondb nin binitɔb taan' bɛ ń kàare

12 Tɔ, *Yesu ya tondb siere' lijuɔl là bi yih lɛ̀ Olifi ya siin ya juɔl nnɔ bo ki liɛbe' Yerusalɛm ni. Lijuɔl nnɔ ŋa fɔke nin Yerusalɛm. Nì lii te kɔnsini uba nɛ. 13 Bi tì baa' Yerusalɛm ni ma nnɔ nɛ ki kɔn' bi tì ń taakeh ki te paaki ya duku kùa ni nnɔ. Piɛr nin San nin Saak nin Andre nin Filip nin Toma nin Batelemi nin Matie nin Alfe ya bijɛ Saak nin Simɔn wà ya nun mɔ́n uʼdu bo ya gbɛr nin Saak ya bijɛ Sudas nɛ kɔn' ki te kuduku nnɔ ni. 14 Bipiib biba mɔ là te biʼni, bi ya uba si: *Yesu ya naa Mari nin *Yesu ya ninjiɛb. Biʼkɛ kpaan' buñɔbu, nɛ ki tuu ki taakeh ki kàareh.

Bi gɛ̀nde' Matiyas ki lère' Sudas ya lènl

15 I ya dɛn nɛ binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ taan' litaanl. Bi là li baa binib kobk nin pile. Nɛ Piɛr fii' ki sere' biʼsiik ni, ki tɔke' bɛ ki ye: 16 «Nʼyaabɛ, nì kpɛ *Mifuoñaanm là cère' *Dafid len' Sudas ya gbɛr tà, bi kɛle' tù *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ ń tien nɛ. Wɔn Sudas nɛ là le ki wɔngeh binib bà cuo' *Yesu nnɔ usɛn. 17 Sudas là yé tinbi *Yesu ya tondb ya uba nɛ. *Yesu là gɛ̀nde' uʼmɔ ki de' wɔ ti sɔnh lituonl là nɔ nɛ.» 18 (Sudas tien' nibonn nà bre, nɛ bi pɛ̀n' wɔ ilike, u taa' ki dɛ' kitink kiba; nɛ ki lu' kiʼbo libenlibl uʼpuoku kpiɛre', nɛ uʼniɛr kɛ ñɛn'. 19 *Yerusalɛm ya nib kɛ cii' tigbɛr nnɔ. Nɛn bo nɛ bi yin' kitink nnɔ biʼlenm ni ki ye: «Akaldama» Niʼtingi si: Misɛ̀m ya tink.) 20 Piɛr tí len' ki ye: «Nì kɛle' iyuon ya gbɔnku kùa te *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ ni ki ye:

‹Uʼden ń tien kulɛngbonku, ŋɔ nil la ji ń li kɔ yì.›

Nì tí kɛle' ki ye:

‹Unitɔ ń lère uʼlènl.›

21 Binib te ki tɔke' nin tɛ uyo wà kɛ Yonbdaan *Yesu là te nin tɛ ti joh niʼkɛ saan nnɔ, 22 ki cin' uyo wà San là siih binib Uwien ya ñunm ki tì baa' lidaali là Uwien ñɛn' wɔ tiʼbùol ki cère' u don' paaki nnɔ. Nì kpɛ bɛn ya uba nɛ ń kpɔbn tiʼbó, kí li yé umɔ̀nkunl Yonbdaan ya mɛkrm bo.»

23 Nɛn saan nɛ bi gɛ̀nde' bijɛb bile. Bi yih uba Yosɛf, ki baanh wɔ Basabas, ki liɛbe' ki baanh wɔ Yustus mɔ, ki yih utɔ Matiyas. 24 Nɛ bi kàare' ki ye: «Yonbdaan, sin nɛ bɛn binib kɛ ya fɛ̀l ni te ma bo. Binib bile biɛ ni, wuɔn tɛ a gɛ̀nde' wà, 25 ŋɔ wɔ ń lère Sudas ya lènl aʼtondb ya tuonl ni, kimɛ Sudas dàan' lɛ̀ nɛ ki jon' u kpɛ wɔn li te nà saan». 26 Bi kàare' Yonbdaan ki gben', nɛ ki fùore' imúɔn bɛ ń liike bi li gɛ̀nde wà. Nɛn nɛ wuɔn' bɛ ki ye bi li gɛ̀nde Matiyas nɛ. Nɛ bi taa' wɔ ki kpɔbn' *Yesu ya tondb piik nin uba nnɔ bó.

2

Mifuoñaanm ya baam

1 *Pantekot ya nacenku ya daali, nɛ binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ kɛ taan' ki te bùol liba. 2 Nɛ bi cii' i ya tàan bo kuwaaku kuba ñɛn' ní kutaaku bó, ki naan tɛn kutafaabiiku, ki lá gbe kuduku kùa bi kɛ kuʼni nnɔ. 3 Nɛn saan nɛ bi laa' nibonn niba baa' ki naan imupien, ki pàareh ki paakeh wà kɛ ya yul bo. 4 Nɛ *Mifuoñaanm kɔn' biʼkɛ ki tì gben', ki cère' bi lienh ilenbol, mì yíe wà kɛ ń len ma bo.

5 U ya yo ki laa' *Sufmbɛ bà pɛ Uwien bo mɔnmɔnm nnɔ te Yerusalɛm ni nɛ. Bi ñɛn' idu yà kɛ te uŋɛndun ni nɛ ki baa'. 6 Bi cii' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya waaku bó ma nnɔ nɛ ki taan' niʼsaan ki yɛbe. Bi cii' bi lienh ma nnɔ nɛ nì bɛke' bɛ ki gbien', kimɛ wà kɛ ciih bi lienh uʼtiɛma lenm nɛ. 7 Nì bɛke' bɛ ki gbien' ba ji bɛn bi li ye bà, ki ñuɔreh binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ, nɛ ki ye: «O, binib bà lienh nɔ, biʼkɛ ŋa yé Galile yaab-ii? 8 Nì tien' mila ŋɔ tiʼni wà kɛ ciih bi lienh uʼyaajɛlenm-i? 9 Tiʼni biba ñɛn' Pat ya du bó ní nɛ, bitɔb ñɛn' Medi ya du bó ní, bitɔb mɔ ñɛn' Elam ya du bó ní, bitɔb mɔ ñɛn' Mesopotami bó ní, bitɔb mɔ yé Sude ya tinfɛnm yaab, bitɔb mɔ ñɛn' Kapadosi ya tinfɛnm bó ní, bitɔb mɔ ñɛn' Pɔnt ya tinfɛnm bó ní, bitɔb mɔ ñɛn' Asi ya tinfɛnm bó ní, 10 bitɔb mɔ ñɛn' Friji ya tinfɛnm bó ní, bitɔb mɔ ñɛn' Panfili bó ní, bitɔb mɔ ñɛn' Esipt bó ní, bitɔb mɔ ñɛn' Libi ya du wà bi yih wù Sirɛnn nnɔ ya tinfɛnm bó ní. Bitɔb mɔ ñɛn' Erom bó ní. 11 Tiʼni, biba yé *Sufmbɛ nɛ, bitɔb mɔ yé Sufkpɛnkpɛnd. Bitɔb mɔ yé Krɛt yaab, bitɔb mɔ yé Arabi yaab. Tiʼkɛ ciih bi lienh tiʼlenm ni nɛ ki tɔkeh Uwien sɔn' itùonciɛn yà nnɔ.» 12 Nì bɛke' bɛ ki gbien', ba ji bɛn bi li maale kí ye bà, nɛ ki niireh tɔb ki teh: «Niʼtingi si ba?» 13 Ama biba mɔ sukreh bɛ nɛ ki teh bi ñun' midaam nɛ ki yibe'.

Piɛr tɔke' linigol Uwien ya gbɛr

14 Nɛn saan nɛ Piɛr nin uʼtɔb piik nin uba nnɔ fii' ki sere', nɛ Piɛr len' ufaa bo, ki tɔke' linigol nnɔ ki ye: «Ninbi *Sufmbɛ nin ninbi bà kɛ te *Yerusalɛm ni nɔ, cenge mɛn nʼbó mɔnmɔnm, ń tɔke nɛ niʼtingi. 15 Ni maaleh ki teh binib biɛ ñun' midaam nɛ ki yibe'-ee? Ba ñun' daam, kimɛ nì laan te kutɛnŋaaku ya kur tuwɛ nɛ. 16 Ama *Uwien ya ñɔbonsɔknl Sowɛl là len' nà nnɔ nɛ teh. U là len' ki ye:

17 ‹Uwien ye: iwenfɔrkɛ yà we ní nɔ;

n li cère nʼFuoñaanm ń baa binib kɛ bo,

niʼbijiɛb nin niʼbisiɛb li sɔnkn nʼñɔbon,

niʼnacenfɛ̀nb nin niʼjɛciɛn li lɛ tibont tidɛknt yaam.

18 U ya yo nɛ n lá li cère nʼFuoñaanm ń baa nʼtonsɔnb,

bijɛb nin bipiib bo,

bɛ ń tien nʼñɔbonsɔknb.

19 N li tien micincilnm kutaaku nin kitink bo,

n li cère misɛ̀m nin umu nin kumuñiijuɔku ń li te,

20 uwien li bìike tɛn licinñunl,

nɛ uŋmaal ń mɔ́nde tɛn misɛ̀m,

kí yaan Yonbdaan ya daali ń baa ní,

u li yé uwengbenge nɛ, ki li ŋmɔbe ukpiɛke.

21 Nɛn daali wà kɛ li muɔ kí yin Yonbdaan ya yel nɛ li ŋmɛre.› »

22 Piɛr tí len' ki pukn' ki ye: «Israyɛl yaabɛ, cenge mɛn nʼbó. Ninbi mɔnɔn bɛn ki ye Uwien cère' Nasarɛt ya *Yesu tien' miyɔkm ya bont nin tibont tà kɛ nisaal ŋa ń fre kí tien tù, ŋɔ wɔ ń wuɔn nɛ *Yesu yé udaan wà nɛ. 23 Bi taa' wɔ ki ŋukn' nɛ, nɛ ni cère' bà ŋa pɛ yiko bo kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo ki ku' wɔ. Uwien là bɛn nɛ ki sien' ki ye nɛ̀ ń tien nnɔ. 24 Ama Uwien mɛkre' wɔ ki ñɛn' wɔ mikuum ya jɛnd ni, kimɛ kuum ŋa ŋmɔbe tuɔm mɛ̀ ń juon wɔ kutɛnkpiiku ni. 25 *Dafid là len' uʼbo ki ye:

‹N tuu ki lɛnh Yonbdaan nʼnun bó nɛ.

U te nʼnɔjie bó,

ŋɔ niba la sɛ́n nʼfɛ̀l nɛ.

26 Nɛn bo nɛ n ŋmɔbe uyɛnsɔnge,

ki lienh miyɛnsɔnglenm,

n bɛn ki ye n li kpo,

ama n ŋmɔbe lidɛndɛnl,

27 kimɛ ŋa ń cère ń juore kutɛnkpiiku ni,

ka ń cère min aʼniñaan ń bùre.

28 A wuɔn' nni limiɛl ya sɛn.

A te nʼsaan ma nnɔ,

a li cère n li ŋmɔbe uyɛnsɔnge kí tì gben nɛ.› »

29 Piɛr tí len' ki ye: «Nʼyaabɛ, nì kpɛ ń tùɔre kí tɔke nɛ tiʼyaajɛ *Dafid ya gbɛr nɛ. U là kpo', nɛ bi sube' wɔ. Uʼkul biɛ ki te tiʼdu ni haali nin dinnɔ. 30 U là yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl nɛ, ki bɛn ki ye Uwien là pùon' ki pole' ki ye u lá li cère uʼyaabil liba ń kɛ̀le uʼbɛrbiɛk bo. 31 Uwien là cère' *Dafid bɛnde' ki ye uʼNigɛndkɛ Kristo lá li mɛkre bitɛnkpiib ni. Nɛn bo nɛ *Dafid là len' uʼbo ki ye:

‹Uwien ŋa cère' u juore' kutɛnkpiiku ni,

ka cère' uʼgbɛnɛnt bùre'.›

32 U ya *Yesu nɛ Uwien mɛkre' wɔ bitɛnkpiib ni, nɛ tiʼkɛ yé bimɔ̀nkunb. 33 UʼBaa Uwien kpiɛke' wɔ, ki taa' wɔ ki kàan' uʼjie bó, ki de' wɔ u là pùon' ki ye u li de wɔ Mifuoñaanm mà nnɔ, nɛ u cère' mì baa' tiʼbo. Ni ciih nà, ki likeh nɛ̀ nɔ, nì yé *Mifuoñaanm ya tuonl nɛ. 34 Ti bɛn ki ye *Dafid ŋa là don' paaki, ama wɔn bugbɛn là len' ki ye:

‹Yonbdaan Uwien tɔke' nʼYonbdaan ki ye:

Kɛ̀le nʼnɔjie bó,

35 kí tì baa uyo wà n li cère á tɛ aʼnɛnnɛndb bo litaal.› »

36 Nɛ Piɛr tí len' ki ye: «Israyɛl yaabɛ, niʼkɛ ń mɔnbe kí bɛnde kí ye ninbi kpɛ' *Yesu wà udɔpɔnpɔn bo nnɔ, Uwien tien' wɔn nɛ Yonbdaan, ki tien' wɔ Kristo uʼNigɛndkɛ.»

37 Linigol nnɔ cii' Piɛr len' nnɔ ma nnɔ nɛ nì jin' bɛ, ki saa' biʼyɛnm ki gbien', nɛ bi niire' Piɛr nin *Yesu ya tondtɔb ki ye: «Tiʼyaabɛ, ti nín li tien mila?»

38 Nɛ Piɛr jiin' bɛ ki ye: «Lèbre mɛn niʼtetem, kí cère tí sìi niʼni wà kɛ Uwien ya ñunm *Yesu Kristo ya yel bo, ŋɔ Uwien ń fère nɛ niʼbiɛre, kí pu nɛ *Mifuoñaanm, 39 kimɛ tiʼYonbdaan Uwien là pùon' lipuonl ki ye u li taa *Mifuoñaanm kí de u yin' binib bà kɛ nnɔ. Bɛn si: ninbi nin niʼbumu nin bà kɛ te fɔkm nnɔ.»

40 Piɛr taah iñɔbontɔ ì yɛbe ki sureh bɛ, ki saakreh biʼgbɛnɛnt ki teh: «Wiɛ mɛn fɛnfɛnnɔ ya nib bà yé bibiɛrdɛnb nnɔ ya gbɛr ŋɔ Uwien ń ŋmiɛn nɛ.»

Binikpiɛkb bà là teke' Yesu ki jin' nnɔ là fuobe ma bo

41 Nɛ bi sìi' binib bà tuo' uʼgbɛr nnɔ Uwien ya ñunm. Niʼdaali binib bà pukn' bà teke' *Yesu ki jin' bó nnɔ li baa tɛn itur ita. 42 Bi tuu ki cengeh *Yesu ya tondb ya wɔknm nin inunmɔ́n nɛ, ki te tɛn bi tɛ naa nin baa, ki taakeh ki jinh tijier*, ki taakeh ki kàareh. 43 Tɔ, Uwien cère' *Yesu ya tondb teh miyɔkm ya bont cɛɛn. Nɛn bo nɛ binib kɛ fɛnge Uwien. 44 Binib bà kɛ teke' *Yesu ki jin' nnɔ kpɛ buñɔbu nɛ, ki taah biʼbont kɛ ki gbiinh tɔb. 45 Bi kuɔreh biʼtinmu nin bi ŋmɔbe tibont tà, nɛ ki taah ilike ki gbiinh tɔb, nì wiɛbe bɛ ma bo. 46 Idaan kɛ bi là kpɛ buñɔbu nɛ, ki tuu ki taakeh Uwien ya duku ya luo bo, ki taakeh tɔb den ki jinh tijier, ki ŋmɔbe uyɛnŋmaa nin lifɛ̀sɔngl, 47 ki pɛ̀keh Uwien, nɛ biʼdu ya nib kɛ yíe biʼgbɛr. Nɛ idaan kɛ Yonbdaan ŋmiɛndeh binib ki pukndeh biʼbó.

3

Piɛr nin San cère' uwɔb uba faake'

1 Lidaali liba nɛ Piɛr nin San joh Uwien ya duku bó tikur tuta ya kaare ya yo. 2 Tɔ, ujɛ uba là te bi maa' wɔ uwɔb. Idaan kɛ bi yuunh wɔ ki lá kaandeh Uwien ya duku ya nañɔbu bùa bi yih bù Bunañɔmɔnmɔnbu nnɔ saan, wɔ ń li miɛh binib bà kɔh Uwien ya duku ya luo bo nnɔ nɛ tibont. 3 U laa' Piɛr nin San tuo bɛ ń kɔ Uwien ya duku ya luo bo, nɛ u miɛ' bɛ nibonn. 4 Piɛr nin San caan' uʼbo inun, nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Liike tɛ.» 5 Nɛ u tùɔre' ki likeh bɛ, ki daan u li lɛ biʼsaan nibonn nɛ. 6 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Ma ŋmɔbe like, ka ŋmɔbe ñɔ̀km. Ama n li de ŋɛ n ŋmɔbe nà nɛ. *Yesu Kristo wà yé Nasarɛt ya nil nnɔ ya yel bo, fii kí cuon!» 7 Nɛ ki cuo' uʼnɔjie, ki fin' wɔ. Nɛ uʼtàan nin uʼtɛgbiɛmu pɔk ki faake' i ya tàan bo. 8 U maabe' ki ci', ki sere', ki cin' ki cuonh, nɛ ki paan' biʼbo ki kɔn' Uwien ya duku ya luo bo, ki cuonh, ki mɛbreh, ki pɛ̀keh Uwien. 9 Linigol kɛ laa' u cuonh ki pɛ̀keh Uwien. 10 Bi bɛnde' ki ye wɔn nɛ tì ń kɛ Uwien ya duku ya Nañɔmɔnmɔnbu saan ki miɛh nnɔ. Bi laa' u faake' ma nnɔ nɛ nì cuo' bɛ miyɔkm nin bujɛwaanbu.

Piɛr lienh nin linigol Uwien ya duku ya luo bo

11 Ujɛ nnɔ ŋa dàan' Piɛr nin San. Nì cuo' binib nnɔ kɛ miyɔkm nɛ bi sɛn' ki baa' biʼsaan kuninbonku* kuba ni, bi yih kù «Salomɔn ya ninbonku.» 12 Tɔ, Piɛr laa' binib nnɔ ma nnɔ, nɛ ki niire' bɛ ki ye: «Israyɛl yaabɛ, bɛ tien' nì cuo' nɛ miyɔkm-i? Bɛ tien' ni likeh tɛ tɛn tiʼtiɛma tuɔm nin ti pɛ Uwien bo mɔnmɔnm ma nnɔ nɛ cère' ujɛ wuɔ faake'? 13 Uwien wà *Abraham nin *Isaak nin Sakɔb nin tiʼyaajɛb là pukeh wɔ nnɔ nɛ kpiɛke' uʼtonsɔnl *Yesu wà ninbi kuɔre' wɔ ki yìe' wɔ Pilat ya nun bó nnɔ. Pilat wɔn là yíe wɔ ń taa wɔ kí wiɛ nɛ, nɛ na tuo'. 14 Ninbi, yìe' wà yé uñaan, ki yé ugbɛmɔ̀ndaan, nɛ ki ji tɔke' Pilat ki ye wɔ ń taa unikul kí wiɛ. 15 Ni ku' wà yé limiɛl ya daan, nɛ Uwien mɛkre' wɔ bitɛnkpiib ni. Tinbi nɛ yé bimɔ̀nkunb. 16 Ti du uʼyel bo ma nnɔ nɛ liyel bugbɛn ya tuɔm cère' ujɛ wà ni likeh wɔ ki bɛn wɔ nɔ faake'. Ti teke' *Yesu ki jin' ma nnɔ nɛ cère' ujɛ wuɔ laa' laanfiɛ ki tì gben' ki se niʼkɛ ya nun bó nɔ.

17 «Nʼyaabɛ, n bɛn ki ye ninbi nin niʼciɛnb ku' *Yesu ma nnɔ, na bɛn nɛ ki sɔn' li ya tuonl. 18 Uwien là cère' uʼñɔbonsɔknb kɛ len' uyo bo ki ye uʼNigɛndkɛ Kristo lá li jɛ̀nde nɛ. Nɛn nɛ tien'. 19 Nɛn bo, lèbre mɛn niʼtetem, kí liɛbe kí paan Uwien bo ŋɔ wɔ ń fère nɛ niʼbiɛre. 20 Nnɔ nɛ Yonbdaan li de nɛ lifuorl, ki li sɔn ní uʼNigɛndkɛ Kristo niʼsaan. Wɔn si *Yesu; u là gɛ̀nde' wɔ ninbi bo nɛ. 21 Nì kpɛ wɔn *Yesu ń li te paaki bó nɛ, kí tì baa uyo wà Uwien li fɛ̀nde tibont kɛ. Nì te tɛn u là cère' uʼñɔbonsɔknb len' nà kɛ uyo bo nnɔ nɛ. 22 Moyis wɔn là len' ki ye: ‹Yonbdaan Uwien li cère niʼni uba ń ñɛ uñɔbonsɔknl niʼbo tɛn min. Ní cenge u li tɔke nɛ nà kɛ. 23 Unil wà kɛ ŋa tuo' uñɔbonsɔknl nnɔ ya ñɔbu bó la, Uwien li ñɛn wɔ uʼnib ni nɛ ki gben' uʼgbɛr.› 24 *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛ, ki cin' Samiɛl nin biñɔbonsɔkntɔb bà paan' uʼbo nnɔ mɔ là len' nà teh idɛn yiɛ nɔ ya gbɛr. 25 Ninbi nɛ yé Uwien ya ñɔbonsɔknb nnɔ ya yaabii, nɛ ki li jonde kujɔtieku kùa u là cuo' kù nin niʼyaajɛb nnɔ bo. U là tɔke' niʼyaajɛ *Abraham ki ye u li tien inibol yà kɛ te utingbɛn bo nnɔ uʼmɔnm u ya yaabii bo nɛ. 26 Mikpiɛkm, ninbi bo nɛ Uwien là gɛ̀nde' uʼtonsɔnl Yesu, ki sɔn' wɔ niʼsaan wɔ ń lá tien nɛ Uwien ya mɔnm, kí ñɛn niʼni wà kɛ uʼtùonbiɛrɛ ni.»

4

Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab bun' Piɛr nin San tibuur

1 Piɛr nin San laan biɛ ki lienh nin linigol nnɔ; u ya yo nɛ bitɔtuɔrkaab nin Uwien ya duguurb ya ciɛn nin Saduseyɛnmbɛ baa' biʼsaan. 2 Biʼbenku ni ben' Piɛr nin San bo, kimɛ bi wɔknh binib ki teh *Yesu mɛkre' bitɛnkpiib ni ma nnɔ, binib bà kpo' mɔ li mɛkre nɛ. 3 Bi cuo' bɛ ki laa' uwien lu' ŋɔ, nɛ bi taa' bɛ ki tì pɛkn' ki cère' bi te len nì tì faa'. 4 Nin nɛn kɛ, binib bà cii' Piɛr nin San len' nà nnɔ, biʼni bà yɛbe teke' *Yesu ki jin'. Bijɛb bà teke' wɔ ki jin' nnɔ li baa tɛn itur iŋun.

5 Kutaaku faa', nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb taan' Yerusalɛm ni. 6 Bà là taan' nnɔ ya biba si: bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn Anni nin Kayif nin San nin Alɛksand nin bitɔtuɔrciɛnb ya cɛkl ya nitɔb kɛ. 7 Bi cère' Piɛr nin San sere' biʼsiik ni nɛ bi niire' bɛ ki ye: «Ni taa' ba ya tuɔm nɛ bii ni taa' ŋmɛ ya yel nɛ ki buu' uwɔb wuɔ nɔ?»

8 Nɛn saan nɛ *Mifuoñaanm cère' Piɛr tɔke' bɛ ki ye: «Bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya ciɛnbɛ, 9 ti tore' uwɔb nnɔ ma nnɔ, nɛ ni buh tɛ tibuur dinnɔ, ki niireh tɛ ki teh ti tien' mila ki buu' wɔ. 10 Tɔ, ninbi nin Israyɛl ya nitɔb kɛ ń bɛnde kí ye Nasarɛt ya *Yesu Kristo wà ninbi kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo nnɔ, Uwien mɛkre' wɔ bitɛnkpiib ni. U ya yel ya tuɔm nɛ cère' ujɛ wuɔ faake' ki se niʼnun bó nɔ. 11 *Yesu bo nɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

‹Litɛnl là ninbi bidumɛb wiɛ' lɛ̀ nnɔ,

lɛn nɛ lá tien' litɛnkpiɛkl là co kuduku.›

12 Miŋmiɛnm ŋa ń ñɛ uba saan ki kɛnde' *Yesu saan, kimɛ *Yesu ya yel baba ŋa ñí la, Uwien ŋa de' nil uba liyel uŋɛndun wuu ni ŋɔ lɛn bo tí fre kí ŋmɛre.»

13 Bi sekn' ki laa' Piɛr nin San ŋa yé nikpɛkpiɛkb udu ni, ka bɛn gbɔnku ki gbien', ki ŋmɔbe lifɛ̀l ki lienh ma nnɔ, nɛ nì cuo' bɛ miyɔkm. Nɛ bi bɛnde' ki ye bɛn nin *Yesu nɛ là te. 14 Tɔ, bi laa' ujɛ wà faake' nnɔ se Piɛr nin San saan ma nnɔ nɛ ba ji bɛn bi li ye bà. 15 Bi cère' bi ñɛn' Piɛr nin San tibuur ya duku nnɔ ni, nɛ bi cin' ki gbiereh 16 ki teh: «Ti li tien mila binib biɛ nɔ? Binib bà kɛ te Yerusalɛm ni bɛn ki ye bi mɔnbe ki tien' miyɔkm ya bonn nɛ, ta ń fre kí niɛ. 17 Ama ta yíe tigbɛr nnɔ ń yɛbre udu ni niʼkɛ saan. Nɛn bo, cère mɛn tí mɔ́nde biʼbo inun kí wɔbn bɛ, bi la ji ń tɔke nil *Yesu ya gbɛr.»

18 Nɛ bi liɛbe' ki yin' bɛ ki kuɔn', ki pien' bɛ ki ye bi la ji ń wɔkn nil *Yesu ya gbɛr, ki la ji ń tɛ uʼyel mɔ. 19 Ama Piɛr nin San tɔke' bɛ ki ye: «Nì kpɛ tí tuo ni ya ñɔbu bó bii Uwien ya ñɔbu bó nɛ? Ninbi mɔnɔn maale mɛn kí liike. Ni lɛ ba mɔn Uwien saan ní-i? 20 Tinbi ŋa ń fre kí li ŋmin kí la tɔke ti laa' nà nin ti cii' nà.» 21 Biciɛnb nnɔ tí mɔ́nde' biʼbo inun nɛ ki taa' bɛ ki wiɛ'. Ba laa' bi li dule nà bo kí dɛre biʼtub, kimɛ udu ya nib kɛ pɛ̀keh Uwien miyɔkm ya bonn nnɔ bo nɛ. 22 Piɛr nin San tien' miyɔkm ya bonn, ki cère' ujɛ wà faake' nnɔ ya bin gɛ̀bre' ibin pinan.

Binib bà teke' Yesu ki jin' nnɔ kàareh

23 Tɔ, bi taa' Piɛr nin San ki wiɛ' ma nnɔ nɛ bi liɛbe' ki jon' biʼtɔb saan, ki tì tɔke' bɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb nnɔ tɔke' bɛ nà nnɔ kɛ. 24 Bi cii' ma nnɔ nɛ biʼkɛ kpaan' buñɔbu, ki kàareh Uwien ki teh: «Yonbdaan, sin nɛ ñɛn' kutaaku nin kitink nin miñunciɛnm, ki ñɛn' tibont tà kɛ te kutaaku bo nin tà kɛ te kitink bo nin tà kɛ te miñunciɛnm ni. 25 Sin nɛ là cère' Mifuoñaanm ya tuɔm bo, aʼtonsɔnl tiʼyaajɛ *Dafid len' ki ye:

‹Bɛ bo nɛ bà ŋa yé *Sufmbɛ ya benku ni ben' ki tì kɛnde'?

Bɛ bo nɛ idu ya nib maaleh yɛnmaalfɛnm-i?

26 Uŋɛndun ya bɛrciɛnb bonde' biʼba,

nɛ idu ya bɛrb taan' biʼtɔb saan,

bɛ ń kɔn nin Yonbdaan nin uʼNigɛndkɛ Kristo tijɛr.›

27 Imɔ̀n nɛ, ubɛr Herod nin Pɔns Pilat nin bà ŋa yé Israyɛl yaab nin Israyɛl yaab là taan' udu wuu ni, ki ku' *Yesu wà yé aʼtonsɔnñaan ki yé aʼNigɛndkɛ nnɔ. 28 Bi taan' ki tien' aʼtuɔm nin aʼyíem bo, a là sien' ki ye nà ń tien nnɔ nɛ. 29 Yonbdaan, fɛnfɛnnɔ gbìen kí liike bi wɔbndeh tɛ liwɔbl là ba, kí de tinbi aʼtonsɔnb lifɛ̀l ŋɔ tí li tɔkeh binib aʼgbɛr ki la fɛnge. 30 Wuɔn aʼtuɔm kí cère biwiɛnb ń faake, miyɔkm ya bont ń li teh, aʼtonsɔnñaan *Yesu ya yel bo.»

31 Bi kàare' ki gben' ma nnɔ nɛ bi taan' ki te nà saan nnɔ jènge'. *Mifuoñaanm baa' biʼkɛ bo, nɛ bi laa' lifɛ̀l ki tɔkeh binib Uwien ya gbɛr.

Binib bà teke' Yesu ki jin' nnɔ taakeh biʼbont ki gbiinh tɔb

32 Linigol là teke' *Yesu ki jin' nnɔ kpɛ buñɔbu nɛ, ki ŋmɔbe iyɛnmaale iba. Uba ŋa lienh ki teh uʼbonn yé uʼbaba yaann. Biʼkɛ là taakeh biʼbont nɛ ki gbiinh. 33 *Yesu ya tondb ŋmɔbe mitɔciɛnm ki kundeh imɔ̀n ki teh Yonbdaan *Yesu mɔnbe ki mɛkre' bitɛnkpiib ni. Nɛ Uwien juokeh biʼkɛ ki gbiekeh. 34 Biʼni uba ŋa te ki luo' niba, kimɛ bà kɛ ŋmɔbe mutinmu bii iden nnɔ kuɔreh nɛ ki taah bi kuɔreh ki lɛnh ilike yà nnɔ, 35 ki lá dienh *Yesu ya tondb, nɛ bi gbiinh, ki dienh unil kɛ nì wiɛbe wɔ ma bo.

36 Ujɛ uba te biʼni, bi yih wɔ Yosɛf. Nɛ *Yesu ya tondb baanh wɔ Banabas, niʼtingi si: «wà sɔngreh binib ya yɛnm.» U yé Lefi ya yaabil nɛ. Bi maa' wɔ Ciip ya du ni nɛ. 37 U ŋmɔbe bukpàabu buba, ki kuɔre' bù, nɛ ki taa' u kuɔre' ki laa' ilike yà nnɔ, ki lá de' *Yesu ya tondb.

5

Ananiyas nin uʼpo Safira ya gbɛr

1 Tɔ, ujɛtɔ mɔ là te biʼni, bi yih wɔ Ananiyas, ki yih uʼpo Safira. U kuɔre' uʼkpàabu buba, ki teke' ilike. 2 Wɔn nin uʼpo kpaan' buñɔbu nɛ u bore' ilike nnɔ ya niba bó ki taa' uʼba, ki tuke' nà bó sìen' nnɔ ki lá de' *Yesu ya tondb. 3 Nɛ Piɛr niire' wɔ ki ye: «Ananiyas, bɛ tien' a taa' aʼfɛ̀l ki cɛ̀be' *Satan nɔ nnɔ, ki lɛre' *Mifuoñaanm, ki bore' bukpàabu nnɔ ya like ya niba bó ki taa' aʼba! 4 Ŋa laan là kuɔre' bukpàabu nnɔ ma nnɔ, bù là yé aʼyaabu nɛ. A kuɔre' bù ma nɔ, ilike nnɔ mɔ yé aʼyi nɛ. Bɛ tien' a maale' aʼfɛ̀l ni á tien nɔ? A lɛre' Uwien nɛ, ŋa lɛre' nib.» 5 Ananiyas cii' iñɔbon nnɔ ma nnɔ, nɛ ki lu' ki kpo'. Nɛ bujɛwaanciɛnbu cuo' binib bà kɛ cii' tigbɛr nnɔ. 6 Nɛn saan nɛ binacenfɛ̀nb baa' ki taa' bukpɛlbu, ki pɔbn' wɔ, ki yuure' ki ñɛn' ki tì sube'.

7 Nì tien' tɛn tikur tuta, nɛ uʼpo kɔn' ní, ka bɛn nà tien'. 8 Nɛ Piɛr niire' wɔ ki ye: «Tɔke nni tigbɛmɔ̀nt, ni kuɔre' bukpàabu bùa nnɔ ya like kɛkɛ sɔ-ɔɔ?» Nɛ u ye: «Hnn, iʼkɛkɛ nínɔ.» 9 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Bɛ tien' sin nin aʼcɛ kɛ kpaan' buñɔbu ki biike' *Yonbdaan ya Fuoñaanm-i? Liike, bà sube' aʼcɛ nnɔ nɛ tuo bunañɔbu nɔ. Bi li yuure aʼmɔ, kí ñɛn.» 10 Nɛ uʼmɔ lu' uʼnun bó i ya tàan bo ki kpo'. Binacenfɛ̀nb nnɔ kɔn' ní ki laa' u kpo', nɛ bi tí yuure' uʼmɔ, ki tì sube' uʼcɛ saan. 11 Bujɛwaanciɛnbu cuo' Kristo ya taanl yaab kɛ nin binib bà kɛ cii' tigbɛr nnɔ.

Yesu ya tondb teh miyɔkm ya bont

12 *Yesu ya tondb teh miyɔkm ya bont udu ya nib ni cɛɛn. Binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ kɛ kpɛ buñɔbu nɛ, ki taan' ki te Salomɔn ya ninbonku* ni. 13 Nitɔb ŋa kaabe' ki taakeh nin bɛ, ama udu ya nib kɛ là pɛ̀keh bɛ nɛ. 14 Nɛ binib ligol, bijɛb nin bipiib kɛ teknh Yonbdaan ki jinh uyo kɛ ki pukndeh biʼbó. 15 *Yesu ya tondb teh miyɔkm ya bont ma nnɔ, nɛ binib yuunh biwiɛnb ki là blinh tikaagbɔnt nin igado bo isɛngbɛ, ŋɔ Piɛr lá gɛ̀breh, uʼjinjinku mɔnɔn lu' biʼbo la, bɛ ń faake. 16 Linigol mɔ tukeh biwiɛnb nin binib bà isɛnpol ŋaake bɛ nnɔ, ki ñɛh ní idu yà nɛke Yerusalɛm nnɔ ni, ki bàareh *Yesu ya tondb saan nɛ bi cèreh biʼkɛ faakreh.

Bi cuo' Yesu ya tondb

17 Tɔ, bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn nin binib bà kɛ pɛ uʼbo ki yé Saduseyɛnmbɛ nnɔ laa' *Yesu ya tondb teh nnɔ ma nnɔ, nɛ bi taa' biʼbo iponponbe, ki jon' 18 ki cuo' bɛ, ki tì pɛkn' udu nnɔ ya pɛkl ni. 19 Ama niʼdaali ya ñɔnku, nɛ Yonbdaan Uwien ya tond baa' ki lá pìire' lipɛkl ya nagɛnku, ki ñɛn' bɛ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: 20 «Li joh mɛn Uwien ya duku ya luo bo, kí tì ń li tɔkeh binib mifuobfɛ̀nm miɛ ya gbɛr kɛ.» 21 Bi tuo' uʼñɔbu bó, nɛ kutɛnŋɛsɔnsɔnku bi kɔn' Uwien ya duku ya luo bo, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr.

Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn nin binib bà pɛ uʼbo nnɔ baa' ki lá yin' *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab bà bi liɛbe' ki yih bɛ Israyɛl ya ciɛnb nnɔ kɛ ki taan', nɛ ki sɔn' biguguurb bɛ ń jo lipɛkl bó kí tì taa *Yesu ya tondb ní. 22 Bi tì baa' niʼsaan ka laa' bɛ, nɛ ki liɛbe' ní ki lá tɔke' ki ye: 23 «Ti tì baa' ki laa' lipɛkl ya duku pi mɔnmɔnm nɛ, biguguurb mɔ se kunagɛnku saan ki gu. Nin nɛn kɛ ti pìire' ma, ta laa' nil uba mɔnɔn len.» 24 Uwien ya duku ya guguurb ya ciɛn nin bitɔtuɔrciɛnb cii' tigbɛr nnɔ ma nnɔ, nɛ nì bɛke' bɛ *Yesu ya tondb bo cɛɛn, kimɛ ba bɛn nì tien' ma† 25 Nɛn saan nɛ unil uba baa', ki tɔke' bɛ ki ye: «Liike mɛn-a! Bijɛb bà ni pɛkn' bɛ nnɔ, bi te Uwien ya duku ya luo bo ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr.» 26 Nɛn saan nɛ Uwien ya duku ya guguurb ya ciɛn nin uʼnib bure' bɛ ń tì cuo *Yesu ya tondb ní. Ba cuo' bɛ nin ufaa, bi tuke' bɛ ní suoo nɛ, kimɛ bi fɛnge udu ya nib la yèke bɛ tɛn nɛ.

27 Bi tuke' bɛ ki tì baa', nɛ ki cère' bi sere' *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab ya nun bó, nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn tɔke' bɛ ki ye: 28 «Ta là wɔbn' ki pien' nɛ ki ye ni la ji ń wɔkn nil *Yesu ya gbɛr-ii? Nɛ ni cère' niʼwɔknm gbe Yerusalɛm ni niʼkɛ saan-a! Ni yíe ní ye ujɛ bugbɛn ya kuum ñɛn' tinbi nɛ-a!»

29 Nɛ Piɛr nin *Yesu ya tondtɔb tɔke' bɛ ki ye: «Nì kpɛ tí tuo Uwien ya ñɔbu bó ki cɛn' nin tí tuo binib ya ñɔbu bó. 30 Ninbi nɛ kpɛ' *Yesu udɔpɔnpɔn bo, ki ku' wɔ, nɛ tiʼyaajɛb ya Wien mɛkre' wɔ bitɛnkpiib ni, 31 ki kpiɛke' wɔ, ki taa' wɔ ki kàan' uʼjie bó, wɔ ń li yé ubɛr, kí li yé Uŋmiɛnl, kí cère Israyɛl yaab ń lèbre biʼtetem ŋɔ Uwien ń fère bɛ biʼbiɛre. 32 Tinbi nɛ yé tigbɛr nnɔ ya mɔ̀nkunb, nɛ Uwien taa' *Mifuoñaanm mà ki de' binib bà boh wɔ nnɔ mɔ yé tuʼmɔ̀nkunl.»

33 *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab cii' bi len' nnɔ ma nnɔ, nɛ biʼbenku ni ben' biʼbo ki tì kɛnde', nɛ bi yíe bɛ ń ku bɛ. 34 Tibuur yaab nnɔ ya uba fii' ki sere' biʼnun bó, bi yih wɔ Gamaliɛl. U yé *Farisiɛnmbɛ ya uba nɛ, ki yé *Yiko ya wɔnwɔknl mɔ, ki ŋmɔbe liyel *Sufmbɛ kɛ saan. U tɔke' bɛ ki ye bɛ ń taa *Yesu ya tondb nnɔ kí ñɛ saali waamu. 35 Bi ñɛn' saali, nɛ u tɔke' tibuur ya cɛkl yaab nnɔ ki ye: «Israyɛl yaabɛ, liike mɛn niʼyul bo nin ni yíe ní tien bijɛb biɛ nà nɔ. 36 Kimɛ ujɛ uba nɛ là te nà laan wuɔke', bi yih wɔ Teyuda. U là yih uʼba unikpɛkpiɛk nɛ, nɛ bijɛb kobiinan pɛ uʼbo. Bi ku' wɔ nɛ binib bà kɛ pɛ uʼbo nnɔ yɛre', nɛ licɛkl nnɔ juore' fɛnm. 37 Ujɛ nnɔ yaam gɛ̀bre', nɛ Galile ya nil uba mɔ fii' ki sure' binib bi paan' uʼbo ki yɛbe, bi yih wɔ Sudas. Nì là yé uyo wà bi kàanh kukɛ̀nku nnɔ nɛ. Bi ku' uʼmɔ, nɛ binib bà kɛ pɛ uʼmɔ bo nnɔ, mɔ yɛre'. 38 Nɛn bo nɛ n tɔkeh nɛ, ji la tuuke mɛn bijɛb biɛ ya gbɛr. Cère bɛ mɛn bɛ ń li joh. Bi lienh nà nɔ nin bi sɔnh lituonl là nɔ yé unisaal yaam nɛ la, nì li juore fɛnm nɛ. 39 Ama nì yé Uwien yaam nɛ la, na ń fre kí pien bɛ. Ni kɔnh nin bɛ tijɛr la, nba la, ni lá li lɛ ni kɔnh nin Uwien nɛ.»

Gamaliɛl len' nnɔ ma nnɔ, nɛ bi tuo'. 40 Bi yin' *Yesu ya tondb, bi liɛbe' ki kɔn' ní, nɛ bi ñi' bɛ, ki pien' bɛ ki ye bi la ji ń li tɔkeh nil *Yesu ya gbɛr, nɛ ki taa' bɛ ki wiɛ'. 41 *Yesu ya tondb siere' biʼsaan nin uyɛnsɔnge, kimɛ bi bɛn nì kpɛ bɛ ń ji ifɛ *Yesu ya yel bo nɛ. 42 Idaan kɛ, bi tuu ki joh Uwien ya duku ya luo bo nin binib den nɛ, ki tì wɔknh binib, ki tɔkeh tigbɛmɔnmɔnt ki teh *Yesu nɛ yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo.

6

Bi gɛ̀nde' jɛb bilole bɛ ń li toreh Yesu ya tondb

1 Idɛn yà binib bà teke' *Yesu ki jin' ya cɛkl yɛbreh ki pukndeh nnɔ, nɛ *Sufmbɛ bà teke' *Yesu ki jin' ki lienh Grɛkmbɛ ya lenm nnɔ cin' ki kɔnh nin Suftɔb bà lienh biʼyaajɛlenm nnɔ* ki teh daan kɛ daan bi gbiinh tibont la, bi sundeh bi ya kpopiib bó nɛ. 2 Nɛ *Yesu ya tondb piik nin bile nnɔ yin' binib bà kɛ teke' *Yesu ki jin' nnɔ ki taan', nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Na mɔn tí juore tijier ya gbiirm bo kí dàan Uwien ya gbɛr ya tɔkm. 3 Nɛn bo, tiʼyaabɛ, gɛ̀nde mɛn niʼni jɛb bilole bà *Uwien ya Fuoñaanm te biʼbo, bi ŋmɔbe miyɛnfuom, ki yé binimɔ̀nb binib ya nun bó, ŋɔ tí cère bɛ ń li sɔnh li ya tuonl. 4 Tinbi *Yesu ya tondb wɔn, tí li mɔ̀ndeh ki kàareh nɛ, kí li tɔkeh binib Uwien ya gbɛr.»

5 *Yesu ya tondb len' nà nnɔ ŋmaake' binib nnɔ kɛ, nɛ bi gɛ̀nde' Etiɛnn, u teke' *Yesu ki jin' mɔnmɔnm, *Mifuoñaanm te uʼbo. Bi gɛ̀nde' Filip nin Prokɔr nin Nikanɔr nin Timɔn nin Pamena nin Antiyɔk ya Nikola, u yé Sufkpɛnkpɛnd. 6 Bi taa' jɛb bilole nnɔ ki wuɔn' *Yesu ya tondb, bi taa' biʼnuɔ ki paan' biʼbo nɛ ki kàare' ki de' bɛ.

7 Uwien ya gbɛr yɛreh niʼkɛ saan, nɛ binib teknh *Yesu ki jinh ki yɛbreh ki pukndeh Yerusalɛm ni. Bitɔtuɔrkaab ligol mɔ tuo' ki teke' *Yesu ki jin'.

Bi cuo' Etiɛnn

8 Uwien juoke' Etiɛnn ki gbien', ki de' wɔ mituɔm ki gbien', ki cère' u teh miyɔkm ya bont udu ya nib ni. 9 *Sufmbɛ bà te litaanl ya duku kùa bi yih kù bà ŋa ji yé yonbe ya taanl ya duku nnɔ, ya biba nin Sirɛnn ya du nin Alɛksandri ya du nin Silisi ya du nin Asi ya tinfɛnm yaab kɛ taan' ki findeh nin Etiɛnn. 10 Ama ba fre' ki faake' nin wɔ, kimɛ u lienh nin *Mifuoñaanm de' wɔ miyɛnfuom mà nnɔ nɛ. 11 Nɛn saan nɛ bi de' bijɛb biba ilike bɛ ń nɛn uʼbo kí ye bi cii' u suke' Moyis nin Uwien. 12 Bi len' nnɔ ma nnɔ nɛ udu ya nib nin biʼciɛnb nin *Yiko ya wɔnwɔknb kpre', nɛ ki bere' ki tì cuo' Etiɛnn, ki taa' wɔ ki jon' *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab saan, 13 nɛ ki tuke' bitonnɛndɛnb ní bi lá len' ki ye: «Uyo kɛ ujɛ wuɔ sukreh Uwien ya duku nɛ, ki saah Moyis ya yiko. 14 Kimɛ ti cii' u len' ki ye Nasarɛt ya *Yesu li we Uwien ya duku kuu, kí lèbre mitetem mà Moyis là wɔkn' tɛ mɛ̀ nnɔ.» 15 Nɛ tibuur ya cɛkl yaab nnɔ kɛ caan' Etiɛnn bo inun ki laa' uʼnun bó te tɛn Uwien ya tond ya nun bó.

7

Etiɛnn len' ki jin' Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab

1 Nɛn saan nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn niire' Etiɛnn ki ye: «Bi len' ma nɔ, tù te-ee?» 2 Nɛ Etiɛnn jiin' ki ye: «Nʼbaambɛ nin nʼninjiɛbɛ, li cengeh mɛn. Uyo wà tiʼyaajɛ *Abraham laan là kɔ Mesopotami ya du ni, ka laan jon' ki tì kɔn' Haraan ya du ni nnɔ, nɛ Uwien wà ŋmɔbe ukpiɛke puɔ' uʼsaan, 3 ki tɔke' wɔ ki ye: ‹Ñɛ aʼdu ni nin aʼyaab ni, kí jo n li wuɔn ŋɛ udu wà nnɔ ni.› 4 Nɛn saan nɛ u fii' Kalde yaab ya du ni, ki tì kɔn' Haraan ya du ni. U te wun ni nɛ haali uʼbaa tì kpo', nɛ Uwien cère' u baa' ki kɔn' udu wà ni kɔ uʼni fɛnfɛnnɔ nɔ. 5 Uwien ŋa de' wɔ tink kiba udu wuu ni, wa de' wɔ tink kì kpɛ nin kutɛpɛnku ya pìɛn mɔnɔn, ama u pùon' ki ye u li taa udu wuu kí de wɔn nin uʼyaabii nɛ, wù ń li yé biʼyu uyo kɛ. Uyo wà Uwien pùon' lipuonl liɛ nnɔ, ki laa' *Abraham ŋa laan ŋmɔbe buk. 6 Nɛ Uwien tɔke' wɔ ki ye: ‹Aʼyaabii lá li tien bicɛnb udutɔ ni, nɛ uʼnib ń taa bɛ kí tien iyonbe, kí jɛ̀nde bɛ ibin kobiinan. 7 Ama min Uwien nɛ li dɛre bi li yé udu wà ya nib ya yonbe nnɔ ya tub. Ni ya puoli bó nɛ aʼyaabii li ñɛ udu nnɔ ni, kí baa kí lá li pukeh nni niɛ saan.› 8 Nɛ Uwien cuo' nin *Abraham kujɔtieku ki tɔke' wɔ ki ye upunjiɛ nɛ yé kudìɛku kùa wɔngeh biʼjɔtieku nnɔ. Nɛn bo nɛ *Abraham maa' *Isaak, nɛ ki jiɛ' uʼpunl wienniin daali. *Isaak mɔ maa' Sakɔb, ki mɔ jiɛ uʼpunl. Sakɔk mɔ tien' nnɔ uʼbijiɛb. Bɛn nɛ yé tiʼyaajɛb piik nin bile nnɔ.

9 «Tiʼyaajɛb nnɔ taa' iponponbe biʼwaakɛ Yosɛf bo, nɛ ki kuɔre' wɔ binib bo wɔ ń tì ń li yé uyonb Esipt bó. Ama Uwien là te nin wɔ, 10 nɛ ki ñɛn' wɔ uʼjɛnd kɛ ni, ki juoke' wɔ, ki de' wɔ miyɛnfuom, ki cère' Esipt ya bɛrciɛn Farahɔn yíe uʼgbɛr; nɛ ki taa' wɔ ki tien' udu nnɔ nin uʼden kɛ ya ciɛn. 11 Tɔ, mikònm miba ya bol lu' Esipt nin Kanaan ya du ni niʼkɛ saan. Nì là yé micɛcɛkciɛnm nɛ binib bo. Tiʼyaajɛb ŋa ji là ŋmɔbe bi li ji bà. 12 Sakɔb cii' tijier te Esipt ni, nɛ u cère' uʼbijiɛb jon' miba ki tì dɛ'. 13 Bi jon' nle ma nnɔ, nɛ Yosɛf cère' uʼninjiɛb bɛnde' wɔ, nɛ Farahɔn mɔ bɛnde' Yosɛf ya bol si là. 14 Nɛn saan nɛ Yosɛf sɔn' bɛ ń tì taa uʼbaa Sakɔb nin uʼden yaab kɛ ní Esipt ni. Bi là te binib pilole nin biŋun nɛ. 15 Sakɔb nin uʼden yaab kɛ jon' ki tì kɔ Esipt ni, nɛ u tì kpo'. Nì tete nɛ uʼbijiɛb, tiʼyaajɛb mɔ tì kpo', 16 nɛ bi taa' bɛ ki tì sube' ufɛle uba ni Sikɛm ya du ni. *Abraham nɛ là taa' ilike ki dɛ' ufɛle nnɔ Sikɛm ni, Hemɔr yaab saan.

17 «Uyo wà Uwien li tien u là pùon' lipuonl là ki de' *Abraham nnɔ nɛkn' ní. U ya yo nɛ tiʼbol ya nib pɔ̀re' ki yɛbre' Esipt ni, 18 ki tì baa' uyo wà ubɛrtɔ teke' libɛl Esipt ni. Wɔn ŋa tu' Yosɛf. 19 U là lɛre' tiʼbol ya nib, ki jɛ̀nde' tiʼyaajɛb, ki wɔbn' bɛ bɛ ń taa biʼcɛnfɛndmu kí tì wiɛ mù ń kpo. 20 U ya yo nɛ bi maa' Moyis, u là yé kibuk kà mɔn Uwien ya nun bó nɛ. Bi wube' kɛ̀ kiʼbaa den iŋmaale ita nɛ. 21 Bi taa' kɛ̀ ki tì wiɛ' uyo wà nnɔ, nɛ Farahɔn ya bisɛ lɛke' kiʼbo, ki yuure' kɛ̀, ki wube' kɛ̀ tɛn uʼtiɛma buk. 22 Bi wɔkn' Moyis Esipt yaab ya yɛnfuom kɛ. U là yé unil wà ŋmɔbe mituɔm uʼlenm ni nin uʼtùon ni nɛ.

23 «Tɔ, uyo wà u laa' ibin pinan nnɔ, nɛ u taa' iyɛnmaale ki jon' wɔ ń tì fuonde uʼyaab Israyɛl yaab. 24 U tì baa' ki laa' Esipt ya nil uba ŋmɔbe Israyɛl yɔ uba ki jɛ̀ndeh, nɛ u teke' Israyɛl yɔ bo, ki ñi' ki ku' Esipt yɔ nnɔ. 25 U tien' nnɔ ki maaleh ki teh uʼyaab li bɛnde kí ye Uwien li cère wɔn nɛ ń ñɛn bɛ biʼnɛnnɛndb ya nuɔ ni, ama ba bɛnde'. 26 Kutaaku faa' sɔ u laa' Israyɛl yaab bile kɔnh. U yíe wɔ ń pàa bɛ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: ‹Niʼninjiɛl nɛ, bɛ tien' ni ŋmɔbe tɔb ki jɛ̀ndeh?› 27 Ama wà ŋmɔbe uʼtɔ ki jɛ̀ndeh nnɔ pe' Moyis ki jɛnde', ki tɔke' wɔ ki ye: ‹Ŋmɛ nɛ kàan' ŋɛ tiʼbɛr ŋɔ a li buh tɛ tibuur-i? 28 A yíe á ku nni tɛn a wun ku' Esipt yɔ ma nnɔ nɛ-a!› 29 U len' nnɔ ma nnɔ nɛ Moyis sɛn' ki jon' Madiyan ya du ni, ki tì kɔ, nɛ ki maa' mubujɛbumu mule niʼbó.

30 «Ibin pinan gɛ̀bre', nɛ Uwien ya tond uba baa' Moyis saan kupenpelku ni, Sinayi ya juɔl saan, ki te kufɛtuku kuba ni kù teknh umu ka wih. 31 Moyis laa' nɛ̀ ma nnɔ, nɛ nì cuo' wɔ miyɔkm. Uyo wà u nɛkndeh wɔ ń liike nnɔ, nɛ ki cii' Yonbdaan len' ki ye: 32 ‹Min nɛ yé aʼyaajɛb ya Wien, ki yé *Abraham nin *Isaak nin Sakɔb ya Wien.› Bujɛwaanbu cuo' Moyis, uʼgbɛnɛnt ŋɔh, nɛ wa ji kaabe' ki liike'. 33 Nɛn saan nɛ Yonbdaan tɔke' wɔ ki ye: ‹Cɛkre aʼtacaan, kimɛ a se nà saan nɔ n te niʼsaan nɛ. 34 Imɔ̀n, n laa' nʼnib Israyɛl yaab ya cɛcɛkm kpɛ ma bo Esipt ni, ki cii' biʼkpiɛnde bó, nɛ ki jiire' ní ń ŋmiɛn bɛ. Fɛnfɛnnɔ li joh, n sɔn' ŋɛ Esipt bó, á tì ñɛn bɛ len nɛ.›

35 «Moyis wà Israyɛl yaab là yìe' wɔ, ki tɔke' ki ye ŋmɛ kàan' wɔ ubɛr wɔ ń li buh bɛ tibuur nnɔ, Uwien tien' wɔn nɛ ubɛr nin Uŋmiɛnl, ki sɔn' wɔ, ki cère' uʼtond wà là baa' uʼsaan kufɛtuku kuba ni nnɔ toreh wɔ. 36 Wɔn nɛ ñɛn' bɛ Esipt ni. U tien' miyɔkm ya bont udu nnɔ ni nin miñunciɛnmɔ́nmɔ́nm saan nin kupenpelku ni ibin pinan. 37 Wɔn Moyis nɛ tɔke' Israyɛl yaab ki ye: ‹Uwien li cère niʼni uba ń ñɛ uñɔbonsɔknl niʼbo tɛn min.› 38 Israyɛl yaab là taan' kupenpelku ni uyo wà nnɔ, wɔn nɛ là te tiʼyaajɛb nin Uwien ya tond wà lienh nin wɔ nnɔ ya siik ni. Utond nnɔ là tɔke' wɔ tigbɛr tà dienh limiɛl Sinayi ya juɔl bo wɔ ń lá tɔke tɛ nɛ. 39 Nin nɛn kɛ tiʼyaajɛb ŋa tuo' ki bon' wɔ. Bi yìe' uʼñɔbu bó, nɛ ki yíe bɛ ń liɛbe Esipt ni, 40 nɛ ki tɔke' Arɔn ki ye: ‹Mɛ tɛ ibule yì ń li le tɛ usɛn, kimɛ Moyis wà ñɛn' tɛ Esipt ni nnɔ, ta bɛn nà tu' wɔ.› 41 U ya yo nɛ bi mɛn' ubul uba u naan kinabuk, ki tùɔre' lituɔrl ki de' wɔ, nɛ ki jele' kunacenku ki pokn' bi mɛn' ubul wà nnɔ bo ki gbien'. 42 Nɛn nɛ cère' Uwien búle' bɛ ibuɔn, ki sɛln' bɛ bi pukeh tiwenwent tà te kutaaku bo nnɔ, tɛn *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni. Bi kɛle' ki ye:

‹Israyɛl yaabɛ, ni là kòre' tiwɛnt ki tien' ituɔrɛ yà

nin ni tien' ituɔrtɔ yà kupenpelku ni ibin pinan nnɔ,

ni là tien' ki de' min nɛ-ɛɛ?

43 Na là tien' ki de' min,

ama ni là yuure' ubul Molok ya ninbonl nɛ ki tuke',

ki yuure' ubul wà naan liŋmaabil bi yih wɔ Erefann nnɔ mɔ.

Ni là mɛn' ibule nnɔ ki ye ni li gbaandeh ki pukeh yin nɛ.

Nɛn bo nɛ n li cère bɛ ń cuo nɛ tiyonbt

kí jon nà bó fɔke ki cɛn' nin *Babilonn.›

44 «Tiʼyaajɛb là te kupenpelku ni ma nnɔ bi là ŋmɔbe bɛn nin Uwien cendeh lininbonl là ni nɛ. Kujɔtieku ya gbɔnku mɔ là te lɛn ni nɛ. Uwien nɛ là tɔke' Moyis ki ye wɔ ń tien lininbonl nnɔ. Nɛ Moyis tien' lɛ̀ Uwien wuɔn' wɔ ki ye lɛ̀ ń li naan ma bo nnɔ. 45 Tiʼyaajɛb là taa' lininbonl nnɔ ki de' biʼyaabii. Nɛ bi teke' lɛ̀ ki ŋuuke ki tì baa' uyo wà Sosuwe yé biʼsɛnlierl nnɔ. Bɛn nin Sosuwe là joh bɛ ń tì teke udu wà, bɛn bo Uwien là ŋɔre' inibol uʼni nnɔ ma nnɔ, bi là tuke lɛ̀ nɛ. Lininbonl nnɔ là te nɛn saan nɛ, ki tì baa' ubɛr *Dafid ya yo. 46 Uwien ya yɛnm sɔnge *Dafid bo, nɛ *Dafid miɛ' wɔ usɛn wɔ ń mɛ kuduku ki de' wɔn Uwien wà yé uʼyaajɛ Sakɔb ya Wien nnɔ*. 47 Uʼbijɛ Salomɔn nɛ mɛn' Uwien kuduku.

48 «Ama Uwien wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ŋa kɔh nib mɛn' tidur tà ni tɛn *Uwien ya ñɔbonsɔknl là len' ma ki ye Uwien ye:

49 ‹Kutaaku nɛ yé nʼbɛrbiɛk,

kitink yé nʼtàan taanh nà bo nɛ,

ni li mɛ bɛ ya dubol nɛ kí de nni,

ŋɔ ń li kɔh kuʼni ki fuoreh?

50 Na yé min nɛ ñɛn' tibont kɛ-ɛɛ?› »

51 Etiɛnn tí len' ki ye: «Niʼyul faa, nɛ niʼfɛ̀l bo te tɛn binib bà ŋa pɛ Wien bo, ka cengeh uʼgbɛr, ki yìenh *Mifuoñaanm uyo kɛ. Ni te tɛn niʼyaajɛb nɛ. 52 Niʼyaajɛb là jɛ̀nde' *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛ, ki ku' binib bà tɔkeh ki teh Uwien ya Gbɛmɔ̀ndaan li baa ní nnɔ. Fɛnfɛnnɔ, u baa' ní, nɛ ni kuɔre' wɔ, ki ku' wɔ. 53 Uwien là sɔn' uʼtondb bi lá de' ninbi nɛ uʼyiko, nɛ na bon' wɔ.»

Bi yèke' Etiɛnn itɛn ki ku' wɔ

54 Etiɛnn len' nnɔ ma nnɔ nɛ biʼbenku ni ben' ki tì kɛnde', nɛ bi gbiɛnh uʼbo inɔbii. 55 Ama *Mifuoñaanm te Etiɛnn bo ma nnɔ, nɛ u yaare' ki liike' kutaaku bo, ki laa' Uwien ya wenwenku windeh, ki laa' *Yesu se Uwien ya jie bó. 56 Nɛ u ye: «Liike mɛn, n laa' kutaaku yɛ, nɛ ki laa' Unil ya Bijɛ† se Uwien ya jie bó.»

57 U len' nnɔ ma nnɔ nɛ bi wuure' ufaa bo, ki pipi' biʼtub, nɛ ki taan' ki bere' ki tì cuo' wɔ, 58 ki ñɛn' wɔ udu nnɔ ni, bɛ ń tì yèke wɔ itɛn kí ku wɔ, nɛ ki gore' biʼliɛrcɛnciɛn ki ble' ki guun' unacenfaan uba bi yih wɔ Sɔl. 59 Bi yèkreh wɔ itɛn uyo wà nnɔ, nɛ u kàareh ki teh: «Yonbdaan Yesu, teke nʼnaank.» 60 Nɛ ki gbaan', ki wuure' ufaa bo ki ye: «Yonbdaan, la tɔnge biʼbiɛre yii nɔ.» U len' nnɔ ki gben', nɛ ki kpo'.

8

1 Sɔl mɔ se bà ku' Etiɛnn nnɔ ya ciɛk bó nɛ.

Sɔl jɛ̀ndeh Kristo ya taanl yaab

Kí ñɛ nɛn daali nɛ bi cin' ki jɛ̀ndeh *Kristo ya taanl yaab bà te Yerusalɛm ni nnɔ ki gbiekeh. Nɛn bo nɛ biʼkɛ yɛre', ki jon' Sude nin Samari ya tinfɛnm ni. *Yesu ya tondb baba nɛ ji là sìen' Yerusalɛm ni. 2 Binib bà pɛ Uwien bo mɔnmɔnm nnɔ nɛ sube' Etiɛnn, ki muɔ' uʼkuum ki gbien'. 3 Sɔl wɔn là ñikndeh wɔ ń bere *Kristo ya taanl nɛ. U joh iden nɛ kí tì coh bijɛb nin bipiib ufaa bo kí tì pɛkndeh.

Filip tɔkeh Uwien ya gbɛmɔnmɔnt Samari ni

4 *Kristo ya taanl yaab yɛre' ma nnɔ, nɛ ki cuonh niʼkɛ saan ki tɔkeh binib uʼgbɛmɔnmɔnt. 5 Filip jon' Samari ya tinfɛnm ya du uba ni ki tì tɔkeh binib Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo ya gbɛr. 6 Udu nnɔ ya nib cengeh Filip bó, ki lɛnh u teh miyɔkm ya bont tà nnɔ mɔ, nɛn nɛ cère' bi pɛ uʼgbɛr bo mɔnmɔnm. 7 Isɛnpol ŋaake binib bi yɛbe nɛ u ŋuɔh yɛ̀ biʼsaan, ì siereh ki wuureh ufaa bo. U cèreh iwɔ̀b nin idiɛn mɔ faakreh ki yɛbe. 8 Nɛn bo nɛ udu nnɔ ya nib ya yɛnm sɔnge' ki gbien'.

9 Ujɛ uba mɔ là te udu nnɔ ni, bi yih wɔ Simɔn, u teh iñɔke nì coh Samari ya tinfɛnm ya nib miyɔkm. U là yih uba unikpɛkpiɛk nɛ. 10 Nɛ binib kɛ tuo' uʼñɔbu bó, ka tuuke wà yé wà, ki lienh uʼbo ki teh: «Uwien ya tuɔm nɛ kpɛnde' unil wuɔ. Bi yih nɛn nɛ mitɔciɛnm.» 11 Bi tuonh uʼñɔbu bó, kimɛ u ñɛn' uyo nɛ ki teh iñɔke nì coh bɛ miyɔkm. 12 Ama Filip baa' ki lá tɔke' bɛ Uwien ya bɛl ya gbɛmɔnmɔnt, ki liɛbe' ki tɔke' bɛ *Yesu Kristo yé udaan wà, bi teke' ki jin' nɛ u sìi' bijɛb nin bipiib kɛ Uwien ya ñunm. 13 Simɔn, uñɔkdaan nnɔ mɔnɔn teke' ki jin', nɛ Filip sìi' uʼmɔ Uwien ya ñunm. Wa ji siereh Filip saan, ki lɛnh u teh miyɔkciɛnm ya bont, nɛ nì coh wɔ miyɔkm cɛɛn. 14 *Yesu ya tondb bà te Yerusalɛm ni nnɔ cii' Samari ya tinfɛnm ya nib mɔ teke' Uwien ya gbɛr ki jin', nɛ bi sɔn' Piɛr nin San niʼbó. 15 Bi tì baa', nɛ ki kàare' ki de' Samari ya nib bà teke' ki jin' nnɔ, ŋɔ Uwien ń de bɛ *Mifuoñaanm. 16 Kimɛ *Mifuoñaanm ŋa laan là jiire' ní biʼni uba mɔnɔn bo. Bi là sìi' bɛ Uwien ya ñunm baba nɛ, Yonbdaan *Yesu ya yel bo. 17 Nɛn saan nɛ Piɛr nin San taa' biʼnuɔ ki paan' biʼbo, ki kàare' ki de' bɛ, nɛ *Mifuoñaanm jiire' ní biʼbo. 18 Simɔn uñɔkdaan nnɔ, laa' *Yesu ya tondb taa' biʼnuɔ ki paan' binib bo, *Mifuoñaanm jiire' ní biʼbo ma nnɔ, nɛ u ye u li de bɛ ilike, 19 bɛ ń de wɔ mituɔm nnɔ, ŋɔ uʼmɔ taa' uʼnuɔ ki paan' unil wà bo la, *Mifuoñaanm ń jiire ní udaan bo. 20 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Sin nin aʼlike kɛ ń juore fɛnm, kimɛ a maale' ki ye a li fre kí taa ilike kí dɛ Uwien ya paabu nɛ. 21 Aʼniba ŋa lì te tigbɛr tuu ni, kimɛ aʼyɛnmaale ŋa cuube Uwien ya nun bó. 22 Lèbre aʼtetem, kí wiɛ aʼbiɛrm miɛ nɔ, kí kàare Yonbdaan, nba la, u li fère ŋɛ aʼyɛnmaalbiɛre yii nɔ. 23 Kimɛ n laa' a ŋmɔbe iponponbe ki gbien', nɛ ibiɛre lùo ŋɛ iŋmi yaam.» 24 Nɛ Simɔn uñɔkdaan nnɔ, tɔke' Piɛr nin San ki ye: «Ni bugbɛn kàare mɛn Yonbdaan kí de nni, ŋɔ ni len' nà nɔ niba la tu nni.» 25 Piɛr nin San kun' Yonbdaan bo imɔ̀n, ki tɔke' binib uʼgbɛr ki tì gben' nɛ ki liɛbeh Yerusalɛm. Bi joh ma nnɔ nɛ ki tɔkeh tigbɛmɔnmɔnt Samari ya tinfɛnm ya du yà yɛbe ni.

Etiyopi ya kɛraciciɛn uba teke' Yesu ki jin'

26 Lidaali liba nɛ Yonbdaan ya tond uba tɔke' Filip ki ye: «Fii, kí taa unɔgɛn bó, kí tì kpìen usɛn wà ñɛh Yerusalɛm ki joh Gasa ya du bó nnɔ. Nib ŋa ji kpìendeh usɛn bugbɛn.» 27 Filip fii' ki bure'. U joh ma nnɔ nɛ ki laa' ujɛfàarkɛ uba, u yé Etiyopi ya kɛraciciɛn uba nɛ. Wɔn nɛ likeh Etiyopi ya piibɛr Kandasi ya faal kɛ. U là baa' Yerusalɛm ni ki puke' Uwien nɛ. 28 U liɛbe' ki kunh ki kaa kutɛnlolku ni, nɛ ki kàanh *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là kɛle' kugbɔnku kùa nnɔ. 29 Nɛ Mifuoñaanm tɔke' Filip ki ye: «Cuon kí nɛkn kutɛnlolku kuu nɔ.» 30 Filip sɛn' ki nɛkn' kù, nɛ ki cii' u kàanh *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi là kɛle' kugbɔnku kùa nnɔ. Nɛ Filip niire' wɔ ki ye: «A kàanh kugbɔnku kùa nɔ, a ciih kuʼtingi-ii?» 31 Nɛ u ye: «Nil ŋa wuɔn' nni kuʼtingi la, n li tien mila kí cii?» Nɛ ki tɔke' Filip ki ye wɔ ń kɔ ní kí kɛ̀le uʼsaan. 32 U kàanh *Uwien ya gbɔnku ni nà saan nnɔ, nì kɛle' ki ye:

«Bi tuke wɔ tɛn bi tuke upe nɛ ki joh bɛ ń tì kòre.

U te tɛn bi gureh kipebuk ya kobr nɛ ka muɔh.

Nnɔ nɛ uʼmɔ ŋa len' tuba.

33 Bi yuɔn' wɔ, nɛ ki mun' wɔ imɔ̀n,

ŋmɛ ji li len uʼyaabii bó?

Kimɛ bi gben' uʼmiɛl uŋɛndun wuu ni ŋɔ.»

34 Nɛ ujɛ nnɔ tɔke' Filip ki ye: «N faare' ŋɛ nɛ, laan tɔke nni, *Uwien ya ñɔbonsɔknl nnɔ len' ŋmɛ ya gbɛr nɛ? Wɔn bugbɛn ya gbɛr nɛ bii u len' uba yaar nɛ?» 35 Nɛn saan nɛ Filip ñi' mikɛlm nnɔ bo ki tɔke' wɔ *Yesu ya gbɛmɔnmɔnt. 36 Bi jojoh ki tì baa' libùol liba miñunm te niʼsaan, nɛ ujɛ nnɔ tɔke' Filip ki ye: «Liike-a, miñunm sɔ-a! A li tuo kí sìi nni Uwien ya ñunm-ii?» 37 [Nɛ Filip ye: «A teke' *Yesu ki jin' mɔnmɔnm la, usɛn te.» Nɛ u ye: «N teke' ki jin' ki ye *Yesu Kristo yé Uwien ya Bijɛ nɛ.»]* 38 Nɛn saan nɛ u cère' bi sien' kutɛnlolku nnɔ, nɛ wɔn nin Filip kɛ bile jiire', ki kɔn' miñunm ni, nɛ Filip sìi' wɔ Uwien ya ñunm. 39 Bi ñɛn' miñunm ni uyo wà nnɔ, nɛ Yonbdaan ya Fuoñaanm taa' Filip ki bure'. Ujɛ nnɔ ŋa ji laa' wɔ nɛ ki liɛbe' ki kɔn' uʼtɛnlolku ni, ki joh nin uyɛnsɔnge. 40 Filip wɔn, bi tì laa' wɔ Asɔt ya du ni nɛ. U ñɛh idu yà kɛ ni nnɔ, u tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt nɛ, ki tì baa' Sesare ya du ni.

9

Sɔl pekre' ki paan' Yesu bo

1 U ya yo ki laa' Sɔl laan biɛ ki ŋmɔbe limutuol binib bà teke' Yonbdaan ki jin' nnɔ bo nɛ, ki nuunh wɔ ń ku bɛ. U jon' bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn saan, 2 wɔ ń kɛle kugbɔnku kí de wɔ usɛn wɔ ń jo *Sufmbɛ ya táan ya dur tà te Damas ya du ni nnɔ. U tì laa' niʼbó binib bà pɛ *Yesu ya sɛn bo, nì yé bijɛb bii bipiib la, wɔ ń cuo bɛ kí lòle, kí taa bɛ ní Yerusalɛm ni.

3 Sɔl joh ki tì nɛke Damas ya du ma nnɔ, nɛ kuwenwenku kuba ñɛn' paaki bó ní i ya tàan bo, ki wende' ki yile' uʼbo. 4 U lu' tingi ni, nɛ ki cii' uniɛke uba bó u teh: «Sɔl, Sɔl, bɛ tien' a jɛ̀ndeh nni?» 5 Nɛ Sɔl niire' ki ye: «Yonbdaan, a yé u lɛ daan nɛ?» Nɛ u tɔke' wɔ ki ye: «Min *Yesu nɛ, a jɛ̀ndeh min nɛ. 6 Ama fii, kí kɔ udu ni, bi li tɔke ŋɛ a li tien ma bo.» 7 Sɔl nin bijɛb bà tɔke nnɔ jeke ki se, ka ji li fre kí len, kimɛ bi cii' uniɛke bó nɛ, ama ba laa' wà lienh. 8 Sɔl fii', uʼnunbii kɛ, ama wa ji lɛnh. Nɛ bi cuo' uʼnuɔ, ki dɛ̀re' wɔ ki kɔn' Damas ya du ni. 9 U tien' iwien ita ka lɛnh, ka jinh, ka ñuh mɔ.

10 Tɔ, unil uba là te Damas ya du ni, ki teke' Yonbdaan ki jin', bi yih wɔ Ananiyas. Yonbdaan yin' wɔ tidɛknt yaam ki ye: «Ananiyas.» Nɛ u ye: «Min sɔ, Yonbdaan.» 11 Nɛ Yonbdaan tɔke' wɔ ki ye: «Fii, kí tì kpìen usɛn wà bi yih wù usɛn wà cuube nnɔ, kí li joh Sudas den, kí tì niire ujɛ uba bó, u te ki kàareh, bi yih wɔ Sɔl. U yé Tars ya du ya nil nɛ. 12 U laa' ujɛ uba tidɛknt yaam, bi yih wɔ Ananiyas, u kɔn' ní uʼsaan, ki lá taa' uʼnuɔ ki paan' uʼbo, wɔ ń likre.» 13 Nɛ Ananiyas jiin' ki ye: «Yonbdaan, n cii' binib len' ujɛ bugbɛn ya gbɛr ki yɛbe. Bi ye u jɛ̀nde' aʼnib ki gbien' Yerusalɛm ni. 14 Bitɔtuɔrciɛnb de' wɔ usɛn u baa' niɛ saan mɔ wɔ ń cuo binib bà taakeh aʼyel bo nnɔ nɛ.» 15 Nin nɛn kɛ Yonbdaan tɔke' wɔ ki ye: «Li joh uʼsaan, kimɛ min nɛ gɛ̀nde' wɔ, wɔ ń cère bà ŋa yé Israyɛl yaab nin biʼbɛrb nin Israyɛl yaab ń bɛnde n yé udaan wà. 16 Min bugbɛn nɛ li wuɔn wɔ u li ji ijɛnd yà kɛ nʼyel bo.» 17 Nɛn saan nɛ Ananiyas fii' ki jon' Sudas den, ki tì kɔn' Sɔl saan, ki taa' uʼnuɔ ki paan' uʼbo, nɛ ki ye: «Nʼninjɛ Sɔl, Yonbdaan *Yesu wà cère' a laa' wɔ usɛn ni, uyo wà a we ní nnɔ nɛ sɔn' nni ní, ń baa kí cère á likre, kí cère *Mifuoñaanm ń jiire ní aʼbo.» 18 Nɛ nibonn niba ñɛn' Sɔl ya nun ni i ya tàan bo ki lu' ki naan tijɛnpɔkr. U ya yo nɛ u likre', ki fii', bi sìi' wɔ Uwien ya ñunm, 19 nɛ u jin' tijier ki laa' mituɔm.

Sɔl kpaande' Uwien ya gbɛr Damas ya du ni

Sɔl tien' Damas ya du ni iwenkàankɛ binib bà teke' Yonbdaan ki jin' nnɔ saan. 20 Nɛ ki cin' i ya tàan bo ki kɔh *Sufmbɛ ya táan ya dur ni, ki tɔkeh binib ki teh *Yesu yé Uwien ya Bijɛ nɛ. 21 Miyɔkm cuo' binib bà kɛ ciih u tɔkeh tigbɛr tà nnɔ, nɛ bi niireh tɔb ki teh: «Bo, na yé wɔn nɛ là jɛ̀ndeh binib bà taakeh *Yesu ya yel bo Yerusalɛm ni nnɔ-ɔɔ? Wa baa' wɔ ń lá cuo bà mɔ te niɛ saan nɔ nɛ, kí lòle bɛ, kí taa bɛ kí jo Yerusalɛm, kí tì ŋukn bitɔtuɔrciɛnb-ii?» 22 Sɔl wɔn tùɔreh ki faakreh nɛ, ki lienh ki jinh *Sufmbɛ bà te Damas ya du ni nnɔ, ki wɔngeh bɛ ki teh *Yesu mɔnbe ki yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ.

23 Iwien yà yɛbe gɛ̀bre', nɛ *Sufmbɛ nnɔ gbiere' ki kpaan' bɛ ń ku Sɔl. 24 Idaan kɛ, ñɔnku nin wien ni, bi kɛ ki gu udu nnɔ ya guon ya nañuɔn nɛ, Sɔl lá ñɛn' ní la, bɛ ń ku wɔ. Nɛ u cii' bi kpaan' uʼbo iyɛ ma bo. 25 Nɛ kuñɔnku kuba, wɔn nin binib bà te nnɔ yuure' wɔ kukɛndɛncɛnciɛnku kuba ni, ki ñɛn' liguonl.

Sɔl liɛbe' Yerusalɛm bó

26 Nɛ Sɔl bure' ki tì baa' Yerusalɛm, ki yíe wɔ ń taan nin binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ; nɛ biʼkɛ fɛnge' wɔ, ka teke' ki jin' ki ye uʼmɔ ji yé unil wà teke' *Yesu ki jin' nɛ. 27 Nɛn saan nɛ Banabas taa' wɔ ki jon' *Yesu ya tondb saan, ki tì tɔke' bɛ Sɔl là laa' Yonbdaan usɛn ni ma bo nin Yonbdaan len' nin wɔ ma bo nin u laa' lifɛ̀l ki tɔke' binib *Yesu ya gbɛr Damas ya du ni ma bo. 28 Banabas tɔke' bɛ ma nnɔ nɛ bi tuo' ki cère' Sɔl nin bɛn te. U tɔkeh nin bɛ ki cuonh Yerusalɛm ni niʼkɛ saan, ki tɔkeh binib Yonbdaan ya gbɛr nin lifɛ̀l. 29 U là tɔke' *Sufmbɛ bà lienh Grɛkmbɛ ya lenm nnɔ mɔ tigbɛr nnɔ, nɛ bi finde' nin wɔ, ki nuunh bɛ ń ku wɔ. 30 Binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ cii' bi nuunh bɛ ń ku Sɔl ma nnɔ, nɛ bi taa' wɔ ki jon' Sesare ya du ni, ki cère' u bure' Tars ya du bó. 31 *Kristo ya taanl yaab bà te Sude ya tinfɛnm ni nin Galile ya tinfɛnm ni nin Samari ya tinfɛnm ni nnɔ kɛ là te uyɛnduɔn ni nɛ, ki faakreh mitekjim ni, ki boh Yonbdaan biʼfuobm ni nɛ, *Mifuoñaanm saakreh biʼgbɛnɛnt ki cèreh bi yɛbreh ki pukndeh.

Piɛr cère' Ene faake'

32 Tɔ, Piɛr joh niʼkɛ saan ma nnɔ, nɛ ki jon' Lida ya du ya nib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ mɔ saan. 33 U laa' ujɛ uba niʼsaan uʼgbɛnɛnt faan' bi yih wɔ Ene. U dɔ kukaagbɔnku bo haali ibin iniin ka freh ki fih. 34 Nɛn saan nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Ene, *Yesu Kristo de' ŋɛ laanfiɛ ŋɔ. Fii, kí gbɔgbɔbe aʼkaagbɔnku.» Nɛ u pɔk ki fii' i ya tàan bo. 35 Binib bà kɛ te Lida ya du ni nin Sarɔnn ya du ni nnɔ laa' wɔ, nɛ ki lèbre' biʼtetem, ki paan' Yonbdaan ya sɛn bo.

Piɛr cère' upii uba mɛkre' Yope ya du ni

36 Upii uba là te Yope ya du ni ki teke' *Yesu ki jin', bi yih wɔ Tabita, ki liɛbe' ki yih uʼyel bugbɛn Grɛkmbɛ ya lenm ni ki teh Dorkas, niʼtingi si: «upiɛcɛl». U là sɔnh itùonmɔnmɔn ì yɛbe, nɛ ki punh bijiinb mipum. 37 Uwien uba sɔ u lá bunge', ki kpo'. Bi sìi' wɔ, nɛ ki taa' wɔ ki tì ble' lidutɔtuɔl ya duku kuba ni paaki. 38 Yope ya du ya nib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ cii' Piɛr te Lida ya du ni. Idu nnɔ ŋa fɔke nin iʼtɔ ma nnɔ, nɛ bi sɔn' bijɛb bile, bɛ ń tì yin Piɛr wɔ ń ñikn kí baa biʼsaan tonm. 39 Bi tì baa' ki tɔke' Piɛr nɛ u fii' ki paan' biʼbo ki bure'. U tì baa' niʼsaan, nɛ bi taa' wɔ ki don' paaki ya duku nnɔ ni. Bikpopiib bà kɛ taan' niʼsaan nnɔ te Piɛr ya nun bó ki muɔh, ki wɔngeh wɔ tikpɛlcɛr tà Dorkas là ñɛle' tù uyo wà u là fuobe nnɔ. 40 Piɛr ŋɔre' biʼkɛ ki ñɛn', nɛ ki gbaan', ki kàare', ki pekre' utɛnkpii nnɔ bó ki len' ki ye: «Tabita, fii.» Nɛ u likre', ki laa' Piɛr, nɛ ki fii' ki kɛ̀le'. 41 Piɛr cuo' uʼnuɔ ki fin' wɔ, nɛ ki yin' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ nin bikpopiib nnɔ, ki taa' wɔ ki wuɔn' bɛ u fuobe. 42 Binib bà kɛ te Yope ya du ni nnɔ cii' tigbɛr nnɔ. Nɛn bo nɛ binib teke' Yonbdaan ki jin' ki yɛbe. 43 Piɛr tien' Yope ya du ni ki wuɔke'. U là te ujɛ uʼba den nɛ, bi yih wɔ Simɔn u yé ugbɔnjɛbl.

10

Kɔrnɛyi laa' Yonbdaan ya tond uba tidɛknt yaam

1 Ujɛ uba là te Sesare ya du ni, bi yih wɔ Kɔrnɛyi. U yé Sojambɛ kobk ya ciɛn nɛ. Bi yih Sojacɛkl nnɔ «Itali ya Sojambɛ nɛ.» 2 Kɔrnɛyi nin uʼden yaab kɛ pɛ Uwien bo mɔnmɔnm nɛ, ki boh wɔ. U punh bijiinb mipum ki gbiekeh, ki kàareh idaan kɛ. 3 Lidaali liba ya tajuɔku tikur tuta ya yo, nɛ u cinbe ki laa' Uwien ya tond uba tidɛknt yaam, u kɔn' ní uʼsaan ki yin' wɔ ki ye: «Kɔrnɛyi.» 4 U liike' Uwien ya tond nnɔ, nɛ bujɛwaanbu cuo' wɔ, nɛ u ye: «Yonbdaan, a ye ba?» Nɛ Uwien ya tond nnɔ tɔke' wɔ ki ye: «Aʼkaare nin a punh bijiinb mipum ma nnɔ nɛ cère' Uwien tiɛre' aʼbó. 5 Fɛnfɛnnɔ, sɔn binib bɛ ń jo Yope ya du ni, kí tì yin ujɛ uba ní, bi yih wɔ Simɔn, ki baanh wɔ Piɛr. 6 U te ugbɔnjɛbl uba den nɛ, bi yih uʼmɔ Simɔn. Iden nnɔ te miñunciɛnm ya gbaal nɛ.» 7 Uwien ya tond wà len' nin Kɔrnɛyi nnɔ bure', nɛ Kɔrnɛyi pɔk ki yin' uʼtonsɔnb ni bile nin uʼsojambɛ bà te uʼsaan idaan kɛ, ki sɔnh wɔ itùon nnɔ ni ya uba, wà pɛ Uwien bo mɔnmɔnm nnɔ, 8 ki tɔke' bɛ u laa' nà nnɔ kɛ, nɛ ki sɔn' bɛ Yope ya du bó.

Uwien wuɔn' Piɛr nibonn niba tidɛknt yaam

9 Kutaaku faa' ki laa' bi te usɛn ni ki nɛke Yope ya du. Kuwensiiku ya yo, nɛ Piɛr don' u te kudulɛkaaku kùa ni nnɔ ya paaki wɔ ń kàare. 10 Mikònm cuo' wɔ, nɛ u yíe wɔ ń ji. Bi teh tijier bɛ ń de wɔ uyo wà nnɔ, nɛ u laa' tidɛknt yaam, 11 kutaaku yɛ, ki laa' nibonn niba, nì naan bukpɛlbu ki piɛ, bi co niʼñɔgbɛn inan nì jiinh ní tingi. 12 Itàan inan ya wɛnt kɛ ya bol nin tiwɛnt tà fuunh kubenku bo kɛ ya bol nin inuɔn kɛ ya bol te nibonn nnɔ bo. 13 Nɛ u cii' uniɛke uba bó u ye: «Piɛr, fii kí ku kí ŋmɔn.» 14 Nɛ Piɛr ye: «Kayi, Yonbdaan, n tì fii' ma, ma ŋmɔn' nibonn nà yé likuɔl, ki yé tijɔknt ya bonn fiebu.» 15 Nɛ uniɛke nnɔ tí ye: «Uwien mɔnge' nà la, la ye nì yé jɔknt.» 16 Uniɛke nnɔ ye nnɔ bolm mita, nɛ nibonn nnɔ pɔk ki liɛbe' ki don' kutaaku. 17 Uyo wà Piɛr te ki maaleh wɔ ń bɛnde u laa' nibonn nà tidɛknt yaam nnɔ ya tingi nnɔ, nɛ binib bà Kɔrnɛyi sɔn' bɛ, bi te ki niireh bɛ ń bɛnde Simɔn den nnɔ baa' niʼsaan, ki lá sere' bunañɔbu ni, 18 nɛ ki yin' ki niire' ki ye: «Ujɛ wà bi yih wɔ Simɔn, ki baanh wɔ Piɛr nnɔ te iden yà sɔ-ɔɔ?» 19 Piɛr laan biɛ ki te ki maaleh u laa' nibonn nà tidɛknt yaam nnɔ ya tingi, nɛ *Mifuoñaanm tɔke' wɔ ki ye: «Liike, bijɛb bita biba nuunh ŋɛ. 20 Fii kí jiire, kí paan biʼbo, ki la jie, kimɛ min nɛ sɔn' bɛ ní.» 21 Nɛ Piɛr jiire', ki tɔke' bijɛb nnɔ ki ye: «Min nɛ yé unil wà ni nuunh wɔ nnɔ. Ni nuunh nni bɛ bo?» 22 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Kɔrnɛyi nɛ sɔn' tɛ ní. U yé Sojambɛ kobk ya ciɛn nɛ, ki yé ugbɛmɔ̀ndaan, ki boh Uwien. *Sufmbɛ kɛ pɛ̀keh wɔ ki gbiekeh nɛ. Uwien ya tond uba tɔke' wɔ ki ye wɔ ń yin ŋɛ, á baa uʼden wɔ ń cenge aʼgbɛr.» 23 Piɛr taa' bɛ ki kɔn', ki cère' bi gɔn'.

Nì faa' nɛ u fii' ki paan' biʼbo. Yope ya du ya nib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya biba pìɛre' wɔ. 24 Nì tí liɛbe' ki faa' nɛ Piɛr baa' Sesare ya du ni. U baa' ki laa' Kɔrnɛyi yin' uʼden yaab nin uʼjɔtiemɔ̀nb bi taan' ŋɔ, ki kɛ ki gu wɔ. 25 Piɛr baa' uyo wà nnɔ, nɛ Kɔrnɛyi tuobe' wɔ, ki lá gbaan' uʼnintuɔli, ki puke' wɔ. 26 Nɛ Piɛr tɔke' wɔ ki ye: «Fii», nɛ ki cuo' wɔ ki fin' ki ye: «Nʼmɔ yé unisaal nɛ.» 27 U lienh nin wɔ ki tì kɔn', nɛ ki laa' binib taan' ki yɛbe. 28 Nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Ninbi, ni bɛn ki ye unil wà kɛ yé Suf ŋa ŋmɔbe sɛn wɔ ń kɔ wà ŋa yé Suf den bii wɔ ń taan nin udaan. Ama min wɔn Uwien wuɔn' nni ki ye n la ye uba yé jɔknt ka kpɛ ń nɛkn wɔ. 29 Nɛn bo nɛ ni yin' nni ma nnɔ, n baa', ka yìe'. N ji niireh nɛ nɛ, ni cinbe ki yin' nni bɛ bo?» 30 Nɛ Kɔrnɛyi tɔke' wɔ ki ye: «Dɛtɔlbó ya tajuɔku tikur tuta ya yo, tɛn wu ya yo, n là te nʼden ki kàareh, nɛ ki laa' ujɛ uba i ya tàan bo, u se nʼnun bó ki guo tikpɛlcɛr tù windeh teen. 31 Nɛ u tɔke' nni ki ye: ‹Kɔrnɛyi, Uwien teke' aʼkaare, ki tiɛre' a punh bijiinb mipum ma nnɔ bó. 32 Nɛn bo, sɔn binib bɛ ń jo Yope ya du ni, kí tì yin ujɛ wà te niʼbó, bi yih wɔ Simɔn, ki baanh wɔ Piɛr nnɔ ní. U te ugbɔnjɛbl uba den nɛ, bi yih uʼmɔ Simɔn, uʼden te miñunciɛnm ya gbaal.› 33 U tɔke' nni ma nnɔ, i ya tàan bo, nɛ n sɔn' bɛ ń tì yin ŋɛ ní. A baa' ma nɔ, nì mɔn. Fɛnfɛnnɔ, tiʼkɛ te niɛ saan Uwien ya nun bó nɛ, ki yíe tí cii tigbɛr tà kɛ u tɔke' ŋɛ á lá tɔke tɛ nnɔ.»

Piɛr tɔke' Uwien ya gbɛr Kɔrnɛyi den

34 Nɛ Piɛr len' ki ye: «Imɔ̀n nɛ, fɛnfɛnnɔ n bɛnde' ki ye Uwien ŋa yíe uba ki cɛn' utɔ. 35 Inibol kɛ ni, unil te ki boh Uwien, ki teh nà cuube la, Uwien ya yɛnm sɔnge uʼbo nɛ. 36 Ni bɛn tigbɛmɔnmɔnt tà Uwien cère' Israyɛl yaab cii' tù nnɔ. Tù yé tigbɛr tà cère' Uwien nin binib taan' buñɔbu kí ñɛ *Yesu Kristo wà yé unil kɛ ya Yonbdaan nnɔ bo nɛ. 37 Ki bɛn San là kpaandeh uyo wà ki teh binib ń lèbre biʼtetem wɔ ń sìi bɛ Uwien ya ñunm nnɔ gɛ̀bre' ma nnɔ, nibonn nà tien', ki cin' Galile ya tinfɛnm ni ki tì baa' Sude ya tinfɛnm kɛ ni. 38 Ki bɛn mɔ ki ye Uwien cère' *Mifuoñaanm te Nasarɛt ya *Yesu bo, ki de' wɔ mituɔm. U là cuonh niʼkɛ saan nɛ ki teh nà mɔn, ki cèreh binib bà kɛ usɛnpol jɛ̀ndeh bɛ nnɔ faakreh, kimɛ Uwien là te nin wɔ. 39 U tien' tibont tà kɛ *Sufmbɛ ya du ni nin Yerusalɛm ni nnɔ, tinbi nɛ yé tuʼmɔ̀nkunb. U ya *Yesu nɛ bi kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo, ki ku' wɔ. 40 Ama wɔn nɛ, Uwien mɛkre' wɔ wienta daali bitɛnkpiib ni, ki cère' binib laa' wɔ. 41 Wa cère' udu ya nib kɛ laa' wɔ, ama Uwien gɛ̀nde' tinbi bà uyoyo ti yé bimɔ̀nkunb nnɔ, u cère' tinbi nɛ laa' wɔ. U mɛkre' bitɛnkpiib ni ma nnɔ, tinbi nin wɔn nɛ taan' ki jin', ki ñun'. 42 U tɔke' tinbi nɛ ki ye tí li kpaandeh ki tɔkeh udu ya nib uʼgbɛr, kí li yé uʼmɔ̀nkunb ki ye Uwien gɛ̀nde' wɔn nɛ, wɔ ń bu binifuob nin bitɛnkpiib kɛ tibuur. 43 *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛ là kun' wɔn *Yesu bo imɔ̀n ki ye wà kɛ teke' wɔ ki jin' la, Uwien li fère udaan uʼbiɛre uʼyel bo.»

Mifuoñaanm jiire' ní bà ŋa yé Sufmbɛ bo

44 Piɛr laan biɛ ki lienh, nɛ *Mifuoñaanm jiire' ní binib bà kɛ cengeh u lienh tigbɛr tà nnɔ bo. 45 Nɛ *Sufmbɛ bà teke' *Yesu ki jin' ki pìɛre' Piɛr nnɔ, laa' Uwien de' bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ mɔ *Mifuoñaanm nɛ nì cuo' bɛ miyɔkm. 46 Bi cii' bi lienh ilenbol ki pɛ̀kɛh Uwien. Nɛn saan nɛ Piɛr len' ki ye: 47 «Uwien de' binib biɛ mɔ *Mifuoñaanm tɛn tinbi ma nɔ, ŋmɛ ji li fre kí ye bi la sìi bɛ Uwien ya ñunm-i?» 48 Nɛ ki de' usɛn bi sìi' biʼkɛ Uwien ya ñunm, *Yesu Kristo ya yel bo. Nɛn saan nɛ bi gbáan' Piɛr ki ye wɔ ń tien biʼsaan iwenkàankɛ kí pukn.

11

Piɛr liɛbe' ní Yerusalɛm ki tɔke' Kristo ya taanl yaab u tien' nà

1 *Yesu ya tondb nin Sude ya tinfɛnm yaab bà kɛ teke' *Yesu ki jin' nnɔ cii' bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ teke' Uwien ya gbɛr ki jin'. 2 Piɛr liɛbe' ní Yerusalɛm u yo wà nnɔ nɛ *Sufmbɛ bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ findeh nin wɔ 3 ki teh: «Bɛ tien' a kɔn' bà ŋa yé *Sufmbɛ den, ki jin' nin bɛ tijier-i?» 4 Nɛn saan nɛ Piɛr taa' tigbɛr cin' ma bo, ki tɔke' bɛ tù tentien' ma bo ki ye: 5 «N là te Yope ya du ni ki kàareh, nɛ ki laa' nibonn niba tidɛknt yaam, nì ñɛn' ní kutaaku bo, ki naan bukpɛlbu ki piɛ, bi co niʼñɔgbɛn inan, nì jiinh ní ki lá nɛkn' nni. 6 N liike' nɛ̀ mɔnmɔnm, nɛ ki laa' itàan inan ya wɛnt kɛ ya bol nin kumuɔku ni ya wɛnt kɛ ya bol nin tiwɛnt tà fuunh kubenku bo kɛ ya bol nin inuɔn kɛ ya bol te nibonn nnɔ bo. 7 Nɛ n cii' uniɛke uba bó u tɔke' nni ki ye: ‹Piɛr, fii kí ku kí ŋmɔn.› 8 Nɛ n ye: ‹Kayi, Yonbdaan, n tì fii' ma, nibonn nà yé likuɔl ki yé tijɔknt ya bonn ŋa laan kɔn' nʼñɔbu ni fiebu.› 9 Nɛ uniɛke nnɔ tí len' kutaaku bo ki ye: ‹Uwien mɔnge' nà la, la ye nì yé jɔknt.› 10 Uniɛke nnɔ ye nnɔ bolm mita, nɛ niʼkɛ liɛbe' ki don' kutaaku. 11 Nɛ i ya tàan bo, bijɛb bita baa' ní ti te* iden yà nnɔ ya nañɔbu saan. Bi sɔn' bɛ Sesare ya du bó ní nɛ bɛ ń lá yin nni. 12 Nɛ *Mifuoñaanm tɔke' nni ki ye ń paan biʼbo, ki la ŋmɔbe gɛ̀ngɛ̀nde. Nɛ tiʼninjiɛb biluob biɛ nɔ pìɛre' nni, ti tì baa' ki kɔn' ujɛ nnɔ den, 13 nɛ u tɔke' tɛ u laa' Uwien ya tond uba baa' uʼden ma bo, ki tɔke' wɔ ki ye wɔ ń sɔn binib bɛ ń jo Yope ya du ni, kí tì yin ujɛ wà bi yih wɔ Simɔn, ki baanh wɔ Piɛr nnɔ ní. 14 U li tɔke wɔ tigbɛr tà li cère wɔn nin uʼden yaab kɛ ń ŋmɛre. 15 N cin' n li lienh, nɛ *Mifuoñaanm pɔk ki jiire' ní biʼbo tɛn mì là jiire' ní tiʼbo micincinm ma nnɔ. 16 Nɛn saan nɛ n tiɛre' Yonbdaan là tɔke' tɛ liñɔbonl là nnɔ. U là ye: ‹San là taa' miñunm nɛ ki sìi' binib Uwien ya ñunm, ama ninbi wɔn, n li cère *Mifuoñaanm nɛ ń jiire ní niʼbo.› 17 Uwien de' tinbi bà teke' Yonbdaan *Yesu Kristo ki jin' bupaabu bùa nnɔ, u de' biʼmɔ bu ya paabaabu nɛ. Min yé ŋmɛ nɛ kí fre kí pien Uwien u la tien u yíe ma?» 18 *Sufmbɛ nnɔ cii' Piɛr len' nnɔ ma nnɔ, nɛ ba ji finde' nin wɔ. Bi pɛ̀ke' Uwien, nɛ ki tɔke' ki ye: «Imɔ̀n, Uwien nɛ mɔnbe ki cère' bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ mɔ lèbre' biʼtetem ki laa' limiɛl.»

Antiyɔk yaab teke' Yesu ki jin'

19 Tɔ, bi ku' Etiɛnn uyo wà nnɔ, nɛ bi cin' ki jɛ̀ndeh binib bà teke' *Yesu ki jin', nɛ bi yɛre' niʼkɛ saan, ki tì baa' Fenisi ya tinfɛnm nin Ciip nin Antiyɔk ya du ni, ki tɔkeh *Sufmbɛ baba *Yesu ya gbɛr. 20 Ama biʼni bà yé Ciip nin Sirɛnn yaab nnɔ baa' Antiyɔk ya du ni, nɛ ki cin' ki tɔkeh bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ mɔ Yonbdaan *Yesu ya gbɛmɔnmɔnt. 21 Bi là ŋmɔbe Yonbdaan ya tuɔm nɛ. Nɛn bo nɛ binib teke' Yonbdaan ki jin', ki lèbre' biʼtetem, ki paan' uʼsɛn bo ki yɛbe. 22 Tigbɛr nnɔ lu' *Kristo ya taanl yaab bà te Yerusalɛm ni nnɔ ya tubl ni, nɛ bi sɔn' Banabas Antiyɔk ya du bó. 23 U tì baa' ki laa' Uwien tien' bɛ tinimɔ̀nt ma nnɔ nɛ uʼyɛnm sɔnge' ki gbien'. Nɛ u saake' biʼkɛ ya gbɛnɛnt ki ye bɛ ń li pɛ Yonbdaan ya sɛn bo nin inunmɔ́n. 24 Banabas là yé unimɔ̀n nɛ, ki teke' *Yesu ki jin', nɛ *Mifuoñaanm te uʼbo. Nɛn bo nɛ binib là teke' Yonbdaan ki jin' ki yɛbe ki pukn' uʼbó.

25 Ni ya puoli bó nɛ Banabas bure' Tars ya du bó wɔ ń tì nuun Sɔl. 26 U tì laa' wɔ, nɛ ki taa' wɔ ki baa' Antiyɔk ya du ni. Banabas nin Sɔl tien' len libinŋmɛnl nɛ ki te Kristo ya taanl yaab ni ki wɔkn' linigol Uwien ya gbɛr. Bi cin' ki yin' binib bà teke' Yesu ki jin' «Kristo yaab» Antiyɔk ya du ni nɛ.

27 U ya yo nɛ *Uwien ya ñɔbonsɔknb biba ñɛn' Yerusalɛm, ki baa' Antiyɔk ya du ni. 28 Bi yih uba Agabus. U fii' ki sere', nɛ *Mifuoñaanm cère' u len' ki ye mikònciɛnm miba li lu utingbɛn kɛ bo. (Mikònciɛnm nnɔ mɔnbe ki lu' ubɛrciɛn Klod ya yo nɛ.) 29 Agabus len' nnɔ ma nnɔ nɛ bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ye unil kɛ ń de u li fre kí de nà, bɛ ń taa kí tì tore bi ya tɔb bà te Sude ya tinfɛnm ni nnɔ. 30 Biʼkɛ de', nɛ bi taa' ki sɔn' Banabas nin Sɔl bɛ ń tì de *Kristo ya taanl ya ciɛnb bà te Sude ni nnɔ.

12

Ubɛr Herod jɛ̀nde' bà teke' Yesu ki jin'

1 U ya yo nɛ ubɛr Herod cin' ki jɛ̀ndeh *Kristo ya taanl yaab biba. 2 U cère' bi ku' San ya ninjɛ Saak nin kijusiek. 3 U tien' nnɔ, ki laa' nì ŋmaake' Sufmbɛ, nɛ u cère' bi tí cuo' Piɛr mɔ. Nì là yé uyo wà *Sufmbɛ jeleh kunacenku kùa bi ŋmɔnh kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke nnɔ nɛ. 4 Bi cuo' wɔ ma nnɔ nɛ ki taa' wɔ ki tì pɛkn'. Nɛ ki cère' Sojambɛ icɛk inan gu wɔ. Cɛkl kɛ cɛkl ŋmɔbe sojambɛ binan nɛ. Herod yíe *Sufmbɛ ya Pak ń gɛ̀bre ŋɔ nɛ wɔ ń ñɛn Piɛr kí bu wɔ tibuur udu ya nib ya nun bó. 5 Piɛr te lipɛkl ni ma nnɔ nɛ *Kristo ya taanl yaab mɔ te ki kàareh Uwien nin inunmɔ́n, ki dienh wɔ.

Uwien ya tond uba ñɛn' Piɛr lipɛkl ni

6 Tɔ, kutaaku kùa li faa ŋɔ Herod ń ñɛn Piɛr kí bu wɔ tibuur nnɔ ya ñɔnku ki laa' Piɛr dɔ sojambɛ bile ya siik ni nɛ ki gɔh, ki lùo tikudɔkr tule. Biguguurb mɔ se bunañɔbu saan ki gu. 7 Nɛ Yonbdaan Uwien ya tond uba pɔk ki puɔ' nɛ uʼwenwenku wende' kuduku nnɔ ni. U ñi' Piɛr ya kɛle ni ki fìnde' wɔ, nɛ ki tɔke' wɔ ki ye: «Fii tonm», nɛ tikudɔkr nnɔ lore' uʼnuɔ ni ki lu'. 8 Nɛ utond nnɔ tí tɔke' wɔ ki ye: «Gbin aʼningbɛnl, kí cɛke aʼtacaan.» Piɛr tien' nnɔ, nɛ u tí ye: «Gole aʼliɛrgbenku kí paan nʼbo ní.» 9 Nɛ Piɛr paan' uʼbo ki ñɛh, ki maaleh ki teh nì yé tidɛknt nɛ. Wa maaleh ki teh utond nnɔ tien' nà nnɔ mɔnbe ki yé imɔ̀n nɛ. 10 Bi ñɛh ma nnɔ nɛ ki gɛ̀bre' uguguurl uba, ki tí gɛ̀bre' ulie, ki tì baa' tikur ya nagɛnku kùa pi saali ya nañɔbu nnɔ. Kunagɛnku nnɔ pìire' kuʼba, nɛ bi ñɛn', ki kpìen' usɛn uba ki cuon' waamu, nɛ utond nnɔ pɔk ki bure' ki dàan' wɔ. 11 Nɛn saan nɛ Piɛr ya nun bó wende', nɛ u ye: «Fɛnfɛnnɔ nɛ n bɛnde' ki ye nì yé tigbɛmɔ̀nt. Yonbdaan nɛ mɔnbe ki sɔn' uʼtond ní u lá fie' nni Herod ya nuɔ ni, ki ñɛn' nni *Sufmbɛ yíe bɛ ń tien nni nà nnɔ ni.»

12 Piɛr cii' nà tien' wɔ nnɔ ya tingi, nɛ ki bure' San wà bi baanh wɔ Mark nnɔ ya naa Mari donbó. Binib taan' niʼsaan ki kàareh ki yɛbe. 13 U tì baa', ki ñi' saali ya nagɛnku, nɛ upiitonsɔnl uba baa' ki lá liike' udaan wà ñih. Bi yih upii nnɔ Loda. 14 U bɛnde' Piɛr ya niɛke, uʼyɛnm sɔnge ki gbien' nɛ wa pìire, ki sɛn' ki liɛbe' uʼtɔb saan, ki tì tɔke' bɛ ki ye Piɛr nɛ se bunañɔbu saan saali. 15 U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ bi tɔke' wɔ ki ye u waare' nɛ. Nin nɛn kɛ u ñiikeh ki teh nì yé imɔ̀n nɛ. Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye nì lii yé Uwien ya tond wà gu wɔ nɛ. 16 Piɛr biɛ ki se ki ñih kunagɛnku, bi pìire' ki laa' wɔn nɛ, nɛ nì bɛke' bɛ cɛɛn. 17 Nɛn saan nɛ u yuon' uʼnuɔ ki wuɔn' bɛ ki ye bɛ ń ŋmile. Bi ŋmile' nɛ u tɔke' bɛ Yonbdaan tien' ma ki ñɛn' wɔ lipɛkl ni, nɛ ki len' ki pukn' ki ye bɛ ń jo kí tì tɔke Saak nin bi ya tɔb tigbɛr nnɔ. Nɛ ki ñɛn' ki bure' niba bó. 18 Nì faa' uyo wà nnɔ, nɛ sojambɛ nnɔ ya yɛnm saa' ki gbien', nɛ bi niireh tɔb ki teh Piɛr wuɔ nín tien' mila? 19 Nɛn saan nɛ Herod cère' bi nuun' wɔ. Bi nuun' wɔ, ka laa', nɛ u yin' biguguurb nnɔ, ki niire' bɛ tigbɛr nnɔ, nɛ ki cère' bi ku' bɛ, nɛ ki siere' Sude ya tinfɛnm ni, ki bure' Sesare ya du bó, ki tì tien' niʼbó idɛn ile.

Ubɛr Herod ya kuum

20 Herod ya benku ni piebe' Tir nin Sidɔn ya nib bo ki gbien'. Nɛ biʼkɛ kpaan' buñɔbu bɛ ń jo kí lɛ wɔ. Bi kpiɛ' ki laa' ujɛ uba nɛ bi yih wɔ Blatus, wɔn nɛ gu Herod ya dugɔkaaku. Wɔn nin bɛn kpaan' tù ŋɔ wɔ ń cuo ubɛr ya dunl tigbɛr nnɔ ń gben nɛ, kimɛ tijier ñɛh Herod ya du ni nɛ ki bàareh biʼdu ni. 21 Bi sien' lidaali là bɛ ń cende tɔb nnɔ baa', nɛ Herod gole' uʼbɛrliɛrl, ki kɛ̀le' uʼbɛrbiɛk bo, nɛ ki cin' ki lienh binib kɛ ya nun bó. 22 U lienh ma nnɔ, nɛ biʼkɛ wuureh ki teh: «Nì yé Uwien ya niɛke nɛ, na yé nisaal yu.» 23 Nɛ Yonbdaan ya tond uba pebe' wɔ i ya tàan bo, ki cère' iwìɛn iba ya bol lu' uʼbo, nɛ ininbiɛb ŋmɔnh wɔ u tì kpo', kimɛ wa kpiɛke' Uwien.

24 U ya yo nɛ Uwien ya gbɛr tùɔre' ki yɛre' ki gbe niʼkɛ saan. 25 Banabas nin Sɔl bɛn wɔn, bi là taa' mipum ki tì de' *Kristo ya taanl ya ciɛnb Yerusalɛm ni ma nnɔ, nɛ ki taa' San wà bi baanh wɔ Mark nnɔ, ki liɛbe' ki jon' Antiyɔk ya du bó.

13

Mifuoñaanm cère' bi gɛ̀nde' Banabas nin Sɔl ki sɔn' bɛ

1 *Kristo ya taanl yaab bà te Antiyɔk ya du ni nnɔ, *Uwien ya ñɔbonsɔknb nin *Yesu ya gbɛr ya wɔnwɔknb te biʼni. Bɛn si: Banabas nin Simeyɔn, bi baanh wɔ unibɔn nin Lusiyus, u yé Sirɛnn ya du ya nil nin Manayɛnn, bi taan' ki wube' wɔn nin Herod Antipas nɛ. Utɔ si Sɔl. 2 Lidaali liba nɛ bi lòle' buñɔbu ki taan' bùol liba ki dondeh Yonbdaan, nɛ *Mifuoñaanm tɔke' bɛ ki ye: «Bore nni mɛn Banabas nin Sɔl biʼba, bɛ ń sɔn n yin' bɛ lituonl là bo nnɔ.» 3 Bi lòle' buñɔbu ki kàare' ki tì gben' ma nnɔ, nɛ ki taa' biʼnuɔ ki paan' Banabas nin Sɔl bo, ki cɛ̀be' bɛ bi bure'.

Banabas nin Sɔl jon' Ciip ya dekl bó

4 Tɔ, *Mifuoñaanm sɔn' Banabas nin Sɔl ma nnɔ, nɛ bi bure' ki tì baa' Selusi ya du ni, ki kɔn' buñɛrciɛnbu, ki bure' Ciip ya dekl bó. 5 Bi tì baa' lidekl nnɔ ya du uba ni bi yih wù Salaminn, nɛ ki kɔh *Sufmbɛ ya táan ya dur ni ki tɔkeh binib Uwien ya gbɛr. San Mark mɔ là tɔke nin bɛ ki toreh bɛ. 6 Bi cuon' ki càare' lidekl nnɔ kɛ, nɛ ki tì baa' ligbaatɔl ya du uba ni, bi yih wù Pafos, ki cende' ujɛ uba, u yé uñɔkdaan, ki yé utonnɛnñɔbonsɔknl. U yé Suf nɛ, bi yih wɔ Bar Yesu. 7 Uñɔkdaan nnɔ là te lidekl nnɔ ya gobina saan nɛ, u yé ununwiendaan, uʼyel si Sɛgiyus Pɔlus. U ciɛke wɔ ń cii Uwien ya gbɛr, nɛ ki cère' bi yin' Banabas nin Sɔl ní. 8 Bar *Yesu nnɔ ya yetɔl si Elimas nɛ. Grɛkmbɛ ya lenm ni Elimas ya tingi si uñɔkdaan nɛ. U jɛh Banabas nin Sɔl ya gbɛr, nɛ ki ñikndeh wɔ ń pien gobina nnɔ u la teke *Yesu kí ji. 9 Nɛ *Mifuoñaanm cère' Sɔl, wà bi liɛbe' ki yih wɔ Pɔl nnɔ caan' Elimas bo inun, 10 ki tɔke' wɔ ki ye: «Utonnɛndaan sin, aʼbiɛre nɛ yɛbre' nin ŋɛ, a yé usɛnpol ya bijɛ nɛ, ki nɛn nà kɛ mɔn. A nuunh á saa Yonbdaan ya gbɛmɔ̀nt kí tì kpaan mila nɛ? 11 Fɛnfɛnnɔ, sin nin Yonbdaan nɛ kòle'. U li cère á juɔn tɛtɛli, ka ji li lɛnh bɔnbɔnl mɔnɔn kí tì baa uyo wà u yíe.» I ya tàan bo, nì tien' tɛn ligunl yaam ki bìike' uʼnun bó, nɛ u yekn' ki juɔn', ki tulnh ki nuunh wà li cuo uʼnuɔ kí diɛ wɔ. 12 Gobina nnɔ laa' nì tien' nnɔ ma nnɔ, nɛ u teke' Yonbdaan ki jin', kimɛ Yonbdaan ya gbɛr tà bi wɔkn' wɔ nnɔ jin' wɔ cɛɛn.

Pɔl nin Banabas jon' Pisidi ya tinfɛnm ya du uba ni bi yih wù Antiyɔk

13 Pɔl nin uʼtɔntɔknlieb kɔn' buñɛrciɛnbu Pafos ya du ni, ki bure' ki tì baa' Pɛje ya du ni, u te Panfili ya tinfɛnm ni. Nɛn saan nɛ San Mark dàan' bɛ ki liɛbe' Yerusalɛm. 14 Pɔl nin Banabas bɛn siere' Pɛje ya du ni, ki bure' ki tì baa' Antiyɔk ya du ni, u te Pisidi ya tinfɛnm ni. *Saba ya daali, nɛ bi kɔn' ki kɛ̀le' biʼtaanl ya duku ni. 15 Bi kaan' Moyis là kɛle' *yiko ya gbɔnku kùa nnɔ ni nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb là kɛle' nà nnɔ ki gben', nɛ litaanl ya duku nnɔ ya ciɛnb sɔn' bɛ ń tì tɔke bɛ kí ye bi ŋmɔbe tigbɛr bɛ ń tɔke kí saake binib ya gbɛnɛnt la, bɛ ń tɔke. 16 Nɛn saan nɛ Pɔl fii' ki sere' ki yuon' unuɔ ki len' ki ye: «Israyɛl yaab nin ninbi bà kɛ boh Uwien nnɔ, li cengeh mɛn. 17 Tinbi Israyɛl ya bol ya Wien nɛ là gɛ̀nde' tiʼyaajɛb, ki cère' bi pɔ̀re' uyo wà bi là te Esipt ni nnɔ. Nɛ Uwien taa' uʼtuɔm ki ñɛn' bɛ uʼni. 18 U jɛ̀nde' nin bɛ kupenpelku ni ibin pinan nɛ, 19 ki yaan ki gben' inibol ilole yà là kɔ Kanaan ya tink bo nnɔ, ki taa' biʼtink nnɔ ki de' tɛ, kì kpɛnde' tiʼyaak.

20 «Kí ñɛ uyo wà Israyɛl yaab là kɔ Esipt ni nnɔ kí tì baa uyo wà Uwien de' bɛ Kanaan ya tink nnɔ, nì tien' tɛn ibin kobiinan nin piŋun nɛ. Ni ya puoli bó nɛ Uwien gɛ̀ndeh biʼni biba ki teh biʼsɛnlierb, ki ŋmɔŋmɔbe ki tì baa' uʼñɔbonsɔknl Samiɛl ya yo. 21 U ya yo nɛ bi ye bi yíe bɛ ń li ŋmɔbe ubɛr, nɛ Uwien gɛ̀nde' Kis ya bijɛ Sawul, u yé Bɛnsamɛn* ya baamul ya nil ki tien' biʼbɛr. U yé biʼbɛr ki tì baa' ibin pinan, 22 nɛ Uwien ñɛn' wɔ libɛl ni, ki taa' *Dafid ki tien' biʼbɛr. Uwien len' wɔn *Dafid bo nɛ ki ye: ‹N laa' Yɛse ya bijɛ *Dafid, u yé unil wà nʼyɛnm sɔnge uʼbo nɛ. U li tien n yíe nà kɛ.› 23 Uwien ñɛn' wɔn *Dafid ya yaabii ni nɛ *Yesu ki tien' Israyɛl yaab ya Ŋmiɛnl kí ñɛ u là pùon' lipuonl là nnɔ bo. 24 San liere' *Yesu usɛn ki baa' ki lá tɔke' Israyɛl yaab ki ye bɛ ń lèbre biʼtetem ŋɔ wɔ ń sìi bɛ Uwien ya ñunm. 25 San là benh wɔ ń gben uʼtuonl ma nnɔ, nɛ ki niire' bɛ ki ye: ‹Ni bɛn n yé ni maaleh ki teh n yé wà nnɔ nɛ-ɛɛ? Na te nnɔ, wɔn pɛ ní nʼpuoli bó nɛ, ama ma nín kpɛ ń lore uʼtacɛningbɛn mɔnɔn.› »

26 Tɔ, nɛ Pɔl tí tɔke' bɛ ki ye: «Nʼyaab *Abraham ya yaabii nin bà ŋa yé *Sufmbɛ ki boh Uwien nnɔ, Uwien là cère' tinbi nɛ cii' tigbɛr tà li cère tí ŋmɛre nnɔ. 27 Nin nɛn kɛ Yerusalɛm ya nib nin biʼbɛrb ŋa bɛnde' *Yesu yé udaan wà, ka cii' *Uwien ya ñɔbonsɔknb là len' nà, bi kàanh nɛ̀ *Saba kɛ Saba ya daali nnɔ ya tingi. Nɛn bo nɛ bi bun' *Yesu tibuur. *Uwien ya ñɔbonsɔknb là len' ki ye bi li tien nnɔ nɛ. 28 Ba laa' bi li dule nà bo kí ye u kpɛ mikuum. Nin nɛn kɛ bi miɛ' Pilat usɛn bɛ ń ku wɔ. 29 Bi tien' wɔ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye bi li tien wɔ ma bo ki gben' ma nnɔ nɛ ki jiin' wɔ udɔpɔnpɔn bo, ki taa' wɔ ki tì sube'. 30 Ama Uwien cère' u mɛkre' bitɛnkpiib ni. 31 *Yesu cère' binib bà là pɛ uʼbo ki ñɛn' Galile ki lá baa' Yerusalɛm nnɔ laa' wɔ iwien yà yɛbe. Fɛnfɛnnɔ bɛn nɛ yé uʼmɔ̀nkunb udu ya nib ya nun bó. 32 Tinbi mɔnɔn tɔkeh nɛ tu ya gbɛmɔnmɔnt nɛ ki teh Uwien là pùon' lipuonl ki de' tiʼyaajɛb nɛ. 33 U tien' lipuonl nnɔ ki de' tinbi bà yé biʼyaabii nɛ; ki mɛkre' *Yesu tɛn nì kɛle' ma Uwien ya yuon ya gbɔnku ni, iyul ile, ki ye:

‹Sin nɛ yé nʼBijɛ.

Dinnɔ nɛ n wuɔn' ki ye n yé aʼBaa.›

34 Uwien cère' *Yesu mɛkre' bitɛnkpiib ni, ka ji li liɛbe len, ki niireh nin wɔ ń bùre. U là len' nɛn nɛ ki ye:

‹N li de nɛ tibont tà n là pùon' ki ye n li de tù *Dafid nnɔ,

tù ñɛn' ní n ya bùol nɛ, ki kpɛ bɛ ń li du tuʼbo.›

35 Nɛn bo nɛ nì tí kɛle' kugbɔnku nnɔ ni niba saan ki ye:

‹Ŋa ń cère aʼniñaan ń bùre.›

36 *Dafid là fuobe uyo wà nnɔ, u là yé Uwien ya tonsɔnl nɛ, ki teh Uwien yíe ma. U tì kpo', nɛ bi sube' wɔ uʼyaajɛb saan, u bùre'. 37 *Yesu wɔn, Uwien mɛkre' wɔ nɛ, wa bùre'. 38-39 Nʼyaabɛ, Moyis ya yiko ŋa là fre' ki bù' nɛ gbɛmɔ̀ndɛnb ama wa kɛ teke' *Yesu ki jin' la, Uwien li bù wɔ ugbɛmɔ̀ndaan nɛ. Ní li bɛn kí ye wɔn bo nɛ bi tɔkeh nɛ ki teh Uwien li fère nɛ niʼbiɛre. 40 Tɔ, liike mɛn niʼyul bo ki la cère *Uwien ya ñɔbonsɔknb là len' nà nnɔ ń tu nɛ. Bi là len' ki ye: 41 ‹Ninbi bà yih bitɔb fɛnm nnɔ, liike mɛn,

kí cère nɛ̀ ń ji nɛ ní juore fɛnm,

kimɛ n li tien miyɔkm ya bonn niba,

uyo wà ni laan fuobe,

unil tɔke' nɛ lituonl nnɔ bó la,

na ń teke kí ji.› »

42 Pɔl nin Banabas ñɛh litaanl ya duku nnɔ ni uyo wà nnɔ, nɛ bi gbáan' bɛ ki ye *Saba wà we ní nnɔ ya daali, bɛ ń tí ń liɛbe ní, kí lá tɔke bɛ tu ya gbɛr. 43 Litaanl nnɔ yaare' uyo wà nnɔ, nɛ *Sufmbɛ ligol nin binib bà yé Sufkpɛnkpɛnd ki pukeh Uwien nnɔ paan' Pɔl nin Banabas bo. Nɛ Pɔl nin Banabas tɔkeh bɛ ki teh Uwien juoke' bɛ ma nnɔ, bɛ ń li tuu ki pɛ uʼsɛn bo mɔnmɔnm.

44 Tɔ, *Saba wà tuɔn' nnɔ ya daali, udu nnɔ ya nib bà yɛbe taan' bɛ ń cenge Yonbdaan ya gbɛr. 45 *Sufmbɛ ya ciɛnb laa' linigol nnɔ taan' ma nnɔ, nɛ bi ponbe' nin bɛ ki gbien', ki sukreh Pɔl, ki saah u tɔkeh tigbɛr tà nnɔ. 46 Nin nɛn kɛ Pɔl nin Banabas laa' lifɛ̀l ki tɔke' bɛ ki ye: «Nì bi kpɛ tí kpiɛ kí tɔke ninbi nɛ Uwien ya gbɛr. Nɛ ni yìe', ka teke' tù, ki maale' ki ye na kpɛ ní lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. Nɛn bo nɛ ti li pekre bà ŋa yé *Sufmbɛ bó. 47 Yonbdaan tɔke' tɛ nà sɔ. U ye:

‹N tien' sin nɛ kuwenwenku á li wende inibol kɛ,

kí cère binib bà kɛ te utingbɛn bo ń ŋmɛre.› »

48 Binib bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ cii' bi len' nnɔ ma nnɔ, nɛ biʼyɛnm sɔnge' ki gbien', nɛ bi pɛ̀keh Yonbdaan ya gbɛr cɛɛn. Nɛ binib bà kɛ Uwien sien' ki ye bɛ ń lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nnɔ, teke' ki jin'. 49 Nɛn saan nɛ Yonbdaan ya gbɛr yɛreh mitinfɛnm nnɔ kɛ ni. 50 *Sufmbɛ bɛn wɔn, bi cère' bipiikpɛkpiɛkb bà te udu nnɔ ni, ki pukeh Uwien nnɔ nin udu nnɔ ya ciɛnb kpre' Pɔl nin Banabas bo, ki jɛ̀nde' bɛ, nɛ ki ŋɔre' bɛ ki ñɛn' biʼdu ni. 51 Pɔl nin Banabas kpakpaare' biʼtàan ya tɛngunku ki wiɛ' nɛ̀†, nɛ ki bure' Ikoniyɔm ya du bó. 52 Binib bà teke' *Yesu ki jin' Antiyɔk ya du ni nnɔ wɔn *Mifuoñaanm te biʼbo nɛ bi ŋmɔbe uyɛnsɔnge ki gbien'.

14

Pɔl nin Banabas te Ikoniyɔm ya du ni

1 Pɔl nin Banabas tì baa' Ikoniyɔm ya du ni, nɛ ki tien' bi bi tien' mà Antiyɔk ni nnɔ. Bi kɔn' *Sufmbɛ ya taanl ya duku ni ki tɔke' binib Uwien ya gbɛr. Nɛn bo nɛ *Sufmbɛ nin Grɛkmbɛ teke' ki jin' ki yɛbe. 2 Ama *Sufmbɛ biba tien' uyufaa, ka teke' ki jin', ki sure' bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ bi kpre' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ bo, ki maaleh biʼbo nà bre. 3 Nin nɛn kɛ Pɔl nin Banabas tien' udu nnɔ ni ki wuɔke'. Bi là ŋmɔbe lifɛ̀l ki lienh ki du Yonbdaan bo nɛ, nɛ u cèreh bi teh miyɔkm ya bont ŋɔ wɔ ń wuɔn kí ye bi tɔkeh uʼjuokm ya gbɛr tà nnɔ yé imɔ̀n nɛ. 4 Ama udu nnɔ ya nib ŋa len' ki cii' tɔb bó, nɛ ki gbiire' icɛk ile. Biba se *Sufmbɛ ya ciɛk bó, nɛ bitɔb mɔ se *Yesu ya tondb ya ciɛk bó. 5 *Sufmbɛ nin biʼciɛnb nin bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ ya biba bonde' bi li tien *Yesu ya tondb ma, ki ye bi li jɛ̀nde bɛ nɛ, kí yèke bɛ itɛn kí ku bɛ. 6 Pɔl nin Banabas cii' bi nuunh bɛ ń tien bɛ ma, nɛ ki sɛn' ki jon' Likawoni ya tinfɛnm ya du Lista nin Dɛbe nin idu nnɔ ya tengbaan ni. 7 Nɛ ki tɔkeh niʼmɔ bó yaab tigbɛmɔnmɔnt nnɔ.

Pɔl nin Banabas te Lista ya du ni

8 Ujɛ uba là te Lista ya du ni, uʼtàan faan wà ń fre kí fii kí sere. Bi maa' wɔ uwɔb nɛ, wa cuon' fiebu. 9 Lidaali liba Pɔl lienh nɛ u cengeh. Pɔl caan' uʼbo inun, ki bɛnde' ki ye uʼtekjim li cère wɔ ń faake. 10 Nɛ ki len' ufaa bo ki ye: «Fii kí sere.» Nɛ ujɛ nnɔ fii' ki maabe' ki ci', ki cin' ki cuonh. 11 Linigol laa' Pɔl tien' nà nnɔ, nɛ ki wuure' Likawoni yaab ya lenm ni ki ye: «Ho! Ibule nɛ kpɛnde' binib ki baa' tiʼsaan-a!» 12 Nɛ bi yin' Banabas *Seyus, ki yin' Pɔl Hɛrmɛs*, kimɛ Pɔl nɛ sɔbe ki lienh. 13 Ubul *Seyus nnɔ ya duku te udu nnɔ ya guon ya nañɔbu saan nɛ saali. Seyus ya tɔtuɔrkɛ tuke' ní inajɛ nin misipuum mà u tien' mɛ̀ uyukpɛkpiɛ yaam ki baa' iguon nnɔ ya nañɔbu saan, ki yíe wɔn nin linigol nnɔ ń tùɔre lituɔrl kí de Banabas nin Pɔl.

14 Ama *Yesu ya tondb Banabas nin Pɔl cii' nnɔ ma nnɔ, biʼyɛnm saa' ki gbien', nɛ bi cuo' biʼliɛr ki kɛre'†, ki sɛn' ki kɔn' linigol nnɔ ya siik ni, nɛ ki wuureh 15 ki teh: «Tiʼjɔtiebɛ, bɛ bo nɛ ni teh niɛ ya bonn-i? Tiʼmɔ yé binib tɛn ninbi nɛ. Ti baa' ki tɔkeh nɛ tigbɛmɔnmɔnt nɛ ki teh niʼbule yii yé fɛnm nɛ, ní wiɛ yì ki paan' Uwien wà fuobe bo. Wɔn nɛ ñɛn' kutaaku nin kitink nin miñunciɛnm nin tibont kɛ. 16 Uyo bo, u là cère' inibol kɛ pɛ ì yíe nà bo nɛ. 17 Nin nɛn kɛ wà dàan' mimɔnm ya tienm ŋɔ wɔ ń wuɔn binib u yé udaan wà. U cèreh utaa niih, tijier teh, ni jinh ki gbuokeh, ki te liwiel ni.» 18 Nin *Yesu ya tondb len' nà kɛ nnɔ bi ñikn' nɛ ki tì pien' linigol nnɔ lì la tùɔre tuɔrl kí de bɛ.

19 Nɛn saan nɛ *Sufmbɛ biba ñɛn' Antiyɔk nin Ikoniyɔm ya du bó ki baa' ní, ki lá sure' linigol nnɔ, ki cère' lì kpre' Pɔl nin Banabas bo, ki yèke' Pɔl itɛn, ki fuun' wɔ ki ñɛn' udu ni, ki maaleh ki teh u kpo' nɛ. 20 Binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ baa' ki lá sere' ki guɔn' wɔ, nɛ u fii', ki liɛbe' ki kɔn' udu nnɔ ni.

Pɔl nin Banabas liɛbe' ki jon' Antiyɔk ya du ni

Kutaaku faa' nɛ Pɔl nin Banabas siere' ki jon' Dɛbe ya du bó, 21 ki tì tɔkeh niʼbó yaab tigbɛmɔnmɔnt nnɔ. Nɛ binib teke' tù ki paan' *Yesu ya sɛn bo ki yɛbe. Bi siere' ki liɛbe' Lista ya du nin Ikoniyɔm ya du nin Antiyɔk ya du wà te Pisidi ya tinfɛnm ni nnɔ ni. 22 Bi gɛ̀breh idu nnɔ ni ma nnɔ, nɛ ki saakreh bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya gbɛnɛnt, ki gbiereh bɛ ki teh bɛ ń li tuu ki ŋmɔbe mitekjim, ki tɔkeh bɛ ki teh ti li jɛ̀nde kí gbien nɛ kí yaan kí kɔ Uwien ya bɛl ni. 23 Nɛn saan nɛ bi gɛ̀nde' *Kristo ya táan kɛ ni biciɛnb, nɛ ki lòle' buñɔbu, ki kàare' ki de' bɛ, ki taa' bɛ ki ŋukn' Yonbdaan wà bi teke' wɔ ki jin' nnɔ.

24 Pɔl nin Banabas ñɛn' Pisidi ya tinfɛnm ni, nɛ ki jon' Panfili ya tinfɛnm ni. 25 Bi tì baa' Pɛje ya du ni ki tɔke' udu nnɔ ya nib Uwien ya gbɛr, nɛ ki bure' Atali ya du bó. 26 Bi tì baa', nɛ ki kɔn' buñɛrciɛnbu, ki puore' miñunciɛnm ki liɛbe' Antiyɔk ya du bó. U ya du ni nɛ *Kristo ya taanl yaab kàare' ki ye Uwien ń juoke bɛ bi sɔn' lituonl là nnɔ bo.

27 Bi tì baa', nɛ ki taan' *Kristo ya taanl yaab, ki tɔke' bɛ Uwien cère' bi tien' tibont tà kɛ nnɔ nin u wuɔn' bà ŋa yé *Sufmbɛ mitekjim ya sɛn ma bo. 28 Pɔl nin Banabas tien' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ saan ki wuɔke'.

15

Bi finde' upunjiɛ bo Antiyɔk ya du ni

1 Tɔ, binib biba ñɛn' Sude ya tinfɛnm bó ní ki baa' Antiyɔk ya du ni, ki lá wɔknh binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ki teh: «Na jiɛ' niʼpun Moyis ya yiko ye ma bo la, Uwien ŋa ń ŋmiɛn nɛ.» 2 Pɔl nin Banabas ŋa tuo', nɛ ki finde' nin bɛ tigbɛr nnɔ bo ki gbien'. Nɛn bo nɛ biʼkɛ tuo' ki ye Pɔl nin Banabas nin binitɔb biba ń jo Yerusalɛm, kí tì lɛ *Yesu ya tondb nin uʼtaanl ya ciɛnb ifinfinde nnɔ bo. 3 Nɛ *Kristo ya taanl yaab bà te Antiyɔk ni nnɔ pìɛre' bɛ*. Bi joh ma nnɔ nɛ ki ñɛh binib bà teke' *Yesu ki jin', ki te Fenisi nin Samari ya tinfɛnm ni nnɔ saan, ki tɔkeh bɛ ki teh bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ lèbre' biʼtetem ki teke' *Yesu ki jin'. Nɛ nì sɔngreh biʼkɛ ya yɛnm ki gbiekeh.

Bi taan' litaanl Yerusalɛm ni

4 Bi tì baa' Yerusalɛm ni, nɛ *Kristo ya taanl yaab nin biʼciɛnb nin *Yesu ya tondb teke' bɛ kucɛ̀nku. Nɛ Pɔl nin Banabas tɔke' bɛ Uwien cère' bi tien' tibont tà kɛ nnɔ. 5 *Farisiɛnmbɛ ya cɛkl yaab bà lèbre' biʼtetem ki teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya biba, fii' ki sere', ki len' ki ye bà ŋa yé *Sufmbɛ ki teke' *Yesu ki jin' nnɔ, nì kpɛ bɛ ń jiɛ biʼpun nɛ, kí li boh Moyis ya yiko. 6 Nɛn saan nɛ *Yesu ya tondb nin uʼtaanl ya ciɛnb taan' bɛ ń liike bi li tien ma tigbɛr nnɔ. 7 Bi finde' ki gbien' ma nnɔ, nɛ Piɛr fii' ki sere', ki tɔke' bɛ ki ye: «Nʼyaabɛ, ni bɛn ki ye Uwien gɛ̀nde' nni niʼni nì wuɔke' ŋɔ bà ŋa yé *Sufmbɛ ń cii uʼgbɛmɔnmɔnt nʼñɔbu ni, kí teke *Yesu kí ji nɛ. 8 Uwien bɛn binib ya fɛ̀l ni te ma bo, nɛ ki de' bɛ *Mifuoñaanm tɛn u là de' tiʼmɔ ma bo ŋɔ wɔ ń wuɔn bɛ, kí ye u gɛ̀nde' bɛ nɛ. 9 Wa bore' tinbi nin bɛn, kimɛ mitekjim bo nɛ u sɔkre' biʼfɛ̀l bo ya jɔknt. 10 Nì te nnɔ la, bɛ tien' fɛnfɛnnɔ ni dɛlkeh Uwien, ki wɔbndeh bɛ, bɛ ń tuke litukl là tinbi nin tiʼyaajɛb ŋa fre' ki tuke' lɛ̀? 11 Ama tinbi wɔn, Yonbdaan *Yesu ya juokm bo nɛ ti teke' wɔ ki jin' ki ŋmɛre'. Nì te nnɔ nɛ bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ ya bùol.»

12 Piɛr len' ki gben', nɛ linigol nnɔ ŋmile', ki cengeh Banabas nin Pɔl li len kí ye bà. Nɛ bi cin' ki tɔkeh bɛ Uwien cère' bi tien' miyɔkm ya bont tà bà ŋa yé *Sufmbɛ ni nnɔ ma bo. 13 Banabas nin Pɔl len' ki gben' ma nnɔ nɛ Saak mɔ ye: «Nʼyaabɛ, cenge mɛn. 14 Simɔn tɔke' tɛ Uwien cin' ki tien' ma bo. U gɛ̀nde' bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ ni binib ki tien' uʼyaab. 15 Nì tien' tɛn *Uwien ya ñɔbonsɔknb là len' ma bo nɛ, kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

16 ‹Yonbdaan là len' ki ye:

*Dafid ya den lu'†, n li liɛbe ní kí mɛ yì,

N li liɛbe ní kí fin lilɛngbenl nnɔ kí cère iden nnɔ ń li se.

17 Nɛn bo nɛ binib bà sìen' kɛ li nuun min Yonbdaan.

Inibol yà kɛ n yin' yɛ̀, yɛ̀ ń li yé nʼyɛ nnɔ li nuun nni.

Yonbdaan nɛ len' nnɔ,

nɛ ki tien' tibont nnɔ kɛ.

18 U cère' binib bɛnde' tibont nnɔ haali uyo bo nɛ.› »

19 Saak tí len' ki ye: «Nɛn bo nɛ n maale' ki ye nì mɔn ti la li wɔbndeh bà ŋa yé *Sufmbɛ, ki lèbre' biʼtetem ki paan' Uwien bo nnɔ nin tiʼyaajɛtentienm. 20 Ama cère mɛn tí kɛle kugbɔnku kí tɔke bɛ kí ye: bi la li jinh bule ya jier, kimɛ tù yé tijɔknt nɛ, ki la teh naŋmaal, ki la ŋmɔnh wɛnkpil, ki la ji sɛ̀m. 21 Kimɛ haali tiʼyaajɛb ya yo kí lá baa dinnɔ, Moyis ŋmɔbe binib bà wɔknh uʼyiko nɛ idu kɛ ni. Bi tuu ki kàanh wɔ nɛ *Saba kɛ *Saba ya daali *Sufmbɛ ya táan ya dur ni.»

Bi kɛle' kugbɔnku ki de' bà ŋa yé Sufmbɛ

22 Nɛn saan nɛ *Yesu ya tondb nin uʼtaanl yaab kɛ nin biʼciɛnb gbiere' ki kpaan' ki gɛ̀nde' bijɛb biba biʼni ki pukn' Pɔl nin Banabas bó bɛ ń sɔn bɛ Antiyɔk ya du bó. Bi gɛ̀nde' Sudas wà bi baanh wɔ Basabas nin Silas nɛ. Bi yé binib bà bi boh bɛ *Kristo ya taanl yaab ni nɛ. 23 Bi de' bɛ kugbɔnku kùa nnɔ bi kɛle' kuʼni ki ye ma sɔ: «Tinbi *Yesu ya tondb nin *Kristo ya taanl ya ciɛnb, fuondeh tiʼyaab bà ŋa yé Sufmbɛ ki te Antiyɔk ya du ni nin Siri ya tinfɛnm ni nin Silisi ya tinfɛnm ni nnɔ. 24 Ti cii' tiʼyaab biba jon' niʼsaan, ki tì tɔke' nɛ tigbɛr tà ŋaabeh niʼyɛnm ki dienh nɛ iyɛnmaale. Ta sɔn' bɛ bɛ ń tì tɔke nɛ gbɛr. 25 Nɛn bo nɛ ti taan' ki kpaan' buñɔbu, ki gɛ̀nde' tiʼni binib, tí sɔn bɛ niʼsaan, bɛn nin Banabas nin Pɔl, tiʼyaab bà ti yíe bɛ nnɔ. 26 Bi yé binib bà ŋa tɔnge' biʼmiɛl Yonbdaan *Yesu Kristo ya tuonl bo nɛ. 27 Ti sɔn' Sudas nin Silas, bɛ ń lá tɔke nɛ buñɔbu ni tigbɛr tà ti kɛle' tù kugbɔnku kuu ni nnɔ nɛ. 28 *Mifuoñaanm tore' tɛ ti kpaan' buñɔbu, ti la wɔbn nɛ kí de nɛ *yiko uba wɔ ń li yé niʼbo litukl kí pukn tibont tà yé niʼbo tibonmɔ̀nt nnɔ bó. Tun si: 29 ni la ŋmɔnh tɔtuɔrnɔnt, ki la jinh sɛ̀m, ki la ŋmɔnh wɛnkpil, ki la teh naŋmaal. Ni cuo' niʼba tu ya bont bo la, nɛn nɛ mɔn. Niʼyaam ń li ŋmɛ.»

30 Tɔ, bi cɛ̀be' bi sɔn' binib bà nnɔ bi bure' Antiyɔk ya du bó. Bi tì baa' niʼbó, nɛ ki taan' *Kristo ya taanl yaab kɛ, ki taa' kugbɔnku nnɔ ki ŋukn' bɛ. 31 Bi kaan' kù ma nnɔ, nɛ biʼkɛ ya yɛnm sɔnge', kimɛ kù saake' biʼgbɛnɛnt. 32 Sudas nin Silas yé *Uwien ya ñɔbonsɔknb ma nnɔ, nɛ ki tɔke' bɛ tigbɛr tù yɛbe ki saake' biʼgbɛnɛnt bɛ ń li pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnmɔnm. 33 Bi wuɔke' niʼsaan waamu nɛ ki yaan binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ cɛ̀be' bɛ bɛ ń liɛbe bà sɔn' bɛ nnɔ saan nin uyɛnduɔn. 34 [Silas wɔn juore' ki te Antiyɔk ya du ni nɛ.]‡

35 Pɔl nin Banabas mɔ juore' Antiyɔk ya du ni, ki tɔkeh nin binib bi yɛbe ki tì wɔknh binib, ki tɔkeh bɛ Yonbdaan ya gbɛr.

Pɔl nin Banabas pàare' tɔb

36 Iwenkàankɛ gɛ̀bre', nɛ Pɔl tɔke' Banabas ki ye: «Cère tí liɛbe idu yà kɛ ni, ti là tɔke' binib Yonbdaan ya gbɛr nnɔ, kí tì fuonde binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ kí liike bi ŋuuke uʼgbɛr ma bo.» 37 Banabas là yíe wɔ ń tuke San wà bi liɛbe' ki yih wɔ Mark nnɔ nɛ. 38 Ama Pɔl ŋa tuo' wɔ ń liɛbe kí tɔke nin San Mark, kimɛ u là siere' ki dàan' bɛ Panfili ya tinfɛnm ni, nɛ ka tore' bɛ biʼtùon ni. 39 Pɔl nin Banabas finde' nin tɔb nì tì ben' ki fiire', nɛ wà kɛ taa' u ya bó. Nɛn saan nɛ Banabas taa' San Mark ki kɔn' buñɛrciɛnbu, ki bure' Ciip ya dekl bó. 40 Nɛ Pɔl gɛ̀nde' Silas wɔ ń pìɛre wɔ. Binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ kàare' Yonbdaan ki ye wɔ ń juoke bɛ, nɛ bi bure', 41 ki ñɛh *Kristo ya táan yà te Siri nin Silisi ya tinfɛnm ni nnɔ saan, ki cèreh iʼnib faakreh mitekjim ni.

16

Timote pìɛre' Pɔl nin Silas

1 Pɔl nin Silas tì baa' Dɛbe nin Lista ya du ni, ki laa' ujɛ uba teke' *Yesu ki jin' ki te mifɛnm nnɔ, bi yih wɔ Timote. Uʼnaa yé Suf nɛ, ki teke' *Yesu ki jin', nɛ uʼbaa yé Grɛk. 2 Binib bà teke' *Yesu ki jin' ki te Lista nin Ikoniyɔm ya du ni nnɔ kɛ pɛ̀keh Timote nɛ. 3 Pɔl yíe Timote ń pìɛre wɔ. *Sufmbɛ bà te niʼsaan nnɔ bo nɛ u jiɛ' Timote ya punl, kimɛ *Sufmbɛ nnɔ kɛ bɛn ki ye Timote ya baa yé Grɛk nɛ. 4 Bi cuonh ki ñɛh idu ni ma nnɔ, nɛ ki tɔkeh binib bà teke' ki jin' ki te iʼni nnɔ, *Yesu ya tondb nin uʼtaanl yaab ya ciɛnb bà te Yerusalɛm ni ñɛn' isɛn yà nnɔ, nɛ ki sureh bɛ bɛ ń li pɛ iʼbo. 5 Nɛn bo nɛ *Kristo ya táan yaab faakreh mitekjim ni, nɛ binitɔb teknh wɔ ki jinh ki pukndeh biʼbó daan kɛ daan.

Uwien yíe Pɔl ń jo Maseduɔnn ya tinfɛnm bó

6 *Mifuoñaanm pien' Pɔl nin uʼtɔntɔknlieb bi la tɔke Uwien ya gbɛr Asi ya tinfɛnm ni. Nɛn bo nɛ bi gɛ̀bre' Friji nin Galasi ya tinfɛnm, 7 ki tì baa' Misi ya tinbiɛn, ki maaleh bɛ ń jo Bitini ya tinfɛnm ni, nɛ *Yesu ya Fuoñaanm ŋa de' bɛ sɛn. 8 Nɛn saan nɛ bi gɛ̀bre' Misi ya tinfɛnm, ki tì baa' Trowas ya du ni. 9 Kuñɔnku nɛ Pɔl laa' Maseduɔnn ya tinfɛnm ya jɛ uba tidɛknt yaam, u se uʼsaan ki gbáanh wɔ ki teh wɔ ń baa ní Maseduɔnn kí lá tore bɛ. 10 Pɔl laa' Maseduɔnn ya jɛ nnɔ tidɛknt yaam ma nnɔ, nɛ ti * pɔk ki bonde' i ya tàan bo, tí jo Maseduɔnn ya tinfɛnm bó, kimɛ ti bɛnde' ki ye Uwien nɛ yin' tɛ niʼbó tí tì tɔke uʼgbɛmɔnmɔnt.

Upii uba teke' Yesu ki jin' Filip ya du ni

11 Nɛn saan nɛ ti kɔn' buñɛrciɛnbu Trowas ya du ni, ki cubn' Samotras ya dekl bó. Kutaaku faa' nɛ ti bure' Neyapoli ya du bó. 12 Nɛ ki ñɛn' nɛn saan, ki jon' Filip ya du bó; u yé Maseduɔnn ya tinfɛnm ya ducɛnciɛn nɛ. Erom yaab nɛ ŋuuke udu nnɔ. Ti tien' uʼni iwenkàankɛ nɛ. 13 *Saba ya daali, nɛ ti ñɛn' udu nnɔ ni, ki jon' ukpen uba ya gbaal. Ti maale' ki ye *Sufmbɛ taakeh nà saan ki kàareh lii te nɛ̀ nɛ. Ti laa' bipiib biba taan' niʼsaan, nɛ ti kɛ̀le' ki tɔke' bɛ Uwien ya gbɛr. 14 Upii uba là te biʼni, bi yih wɔ Lidi. U yé Tiyatiir ya du ya pii nɛ, ki pukeh Uwien, ki kuɔreh ikpɛlde ì mɔn ki yé imɔ́nmɔ́n. Yonbdaan cìbre' uʼyɛnm ki cère' u cenge' mɔnmɔnm, ki tuo' Pɔl len' nà nnɔ. 15 Ti sìi' wɔn nin uʼden yaab kɛ Uwien ya ñunm ma nnɔ, nɛ u tɔke' tɛ ki ye: «Ni tuo' ki ye n mɔnbe ki teke' Yonbdaan ki jin' la, dɛn mɛn, kí li te nʼden.» Nɛ ki cɛ́kn' tɛ ti tuo'.

Bi pɛkn' Pɔl nin Silas Filip ya du ni

16 Lidaali liba nɛ ti tí là joh bi taakeh nà saan ki kàareh nnɔ. Nɛ ujɛfaan uba cende' tɛ usɛn ni, ki yé uyonb; ki ŋmɔbe ipol iba, ki tɔkeh binib nà li wun ń tien. U teh nnɔ nɛ ki lɛnh lifaal lì yɛbe ki dienh uʼcɛnbaambɛ. 17 U paan' tinbi nin Pɔl bo ki wuureh ki teh: «Binib biɛ nɔ yé Uwien wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ya tonsɔnb nɛ. Bi tɔkeh nɛ ni li kpìen usɛn wà kí ŋmɛre nɛ.» 18 U teh nnɔ nɛ idaan kɛ, Pɔl ya benku ni tì piebe', nɛ u jiɛbe' ki tɔke' ipol nnɔ ki ye: «Yesu Kristo ya yel bo, siere mɛn uʼsaan.» Nɛ ì siere' uʼsaan i ya tàan bo. 19 Tɔ, ujɛfaan nnɔ ya cɛnbaambɛ laa' ba ji li fre kí lɛ faal uʼbo, nɛ bi cuo' Pɔl nin Silas, ki tuke' bɛ ufaa bo ki jon' udu nnɔ ya nib taakeh nà saan nnɔ, ŋɔ uʼciɛnb ń bu bɛ tibuur. 20 Nɛ ki taa' bɛ ki wuɔn' Erom yaab ya buur ya ciɛnb ki ye: «Binib biɛ nɔ yé *Sufmbɛ nɛ, ki tuke' fɛnfɛnm ki baa' tiʼdu ni, 21 ki wɔknh mitetem mà ŋa kpɛ tinbi Erom yaab ń tuo mɛ̀, ki niireh nin tí paan miʼbo.»

22 Bi len' nnɔ ma nnɔ nɛ linigol kpre' biʼbo. Tibuur yaab nnɔ dɛre' ki gore' Pɔl nin Silas ya wɛnt, nɛ ki ye bɛ ń ñì bɛ ilɛnbɛn. 23 Bi ñi' bɛ cɛɛn, nɛ ki taa' bɛ ki tì pɛkn', ki tɔke' wà gu lipɛkl nnɔ ki ye wɔ ń li gu bɛ mɔnmɔnm. 24 Bi tɔke' wɔ ma nnɔ nɛ u kuɔn' bɛ lipɛkl ya dubenku ni, ki taa' biʼtàan ki sɛkn' idɔ ya ŋmɔbe ibon ni, ki lòle' ki mɔkn' yì.

25 Nì tì tuo kuyɔku, nɛ Pɔl nin Silas te ki kàareh, ki gɛh iyuon ki pɛ̀keh Uwien, nɛ lipɛkl ya nitɔb cengeh biʼbó. 26 Nɛ kitink jènge' i ya tàan bo ki gbien', ki cère' lipɛkl ya duku ya tɛnpuul mɔ jènge', nɛ liʼnagɛnt kɛ pìpìire'. Tikudɔkr tà lùo lipɛkl ya nib nnɔ kɛ cecere'. 27 Wà gu lipɛkl nnɔ fìnde', ki laa' tinagɛnt yɛyɛ ma nnɔ, nɛ u nɛ̀re' uʼjusiek wɔ ń ku uʼba, ki maaleh ki teh lipɛkl ya nib nnɔ kɛ ñɛn' ki sɛnsɛn' nɛ. 28 Nɛ Pɔl tiɛn' uʼbo ki ye: «La tien aʼba nà bre, tiʼkɛ te niʼsaan.»

29 Wà gu lipɛkl nnɔ ye bɛ ń taa umu ní, nɛ ki tòre' ki kɔn' lipɛkl ya du ni, ki gbaan' Pɔl nin Silas ya nun bó, uʼgbɛnɛnt kɛ ŋɔh. 30 Ni ya puoli bó nɛ u taa' bɛ ki ñɛn' saali, ki niire' bɛ ki ye: «Biciɛnbɛ, n li tien mila kí ŋmɛre?» 31 Nɛ bi jiin' wɔ ki ye: «Teke Yonbdaan *Yesu kí ji, sin nin aʼden yaab kɛ li ŋmɛre.» 32 Nɛn saan nɛ bi tɔke' wɔn nin uʼden yaab kɛ Yonbdaan ya gbɛr. 33 Nɛ u taa' bɛ u ya yo kuñɔnku nnɔ kɛ ki tì sɔkre' bi wun ñiñi' bɛ ma nnɔ ya gbìɛn. Nɛ Pɔl nin Silas sìi' wɔn nin uʼden yaab kɛ Uwien ya ñunm i ya tàan bo. 34 Nɛ u taa' Pɔl nin Silas ki jon' uʼden, ki tì de' bɛ tijier. U teke' Uwien ki jin' ma nnɔ nɛ wɔn nin uʼden yaab te uyɛnsɔnge ni.

35 Kutaaku faa' nɛ Erom ya buur yaab nnɔ sɔn' biʼsojambɛ bɛ ń jo kí tì tɔke wà gu lipɛkl nnɔ wɔ ń taa bijɛb nnɔ kí wiɛ. 36 Wà gu lipɛkl nnɔ tɔke' Pɔl ki ye tibuur yaab sɔn' ki tɔke' nni ki ye ń taa nɛ kí wiɛ. Nɛn bo, ñɛ mɛn kí li joh nin uyɛnduɔn. 37 Nɛ Pɔl ye: «Tibuur yaab cère' bi ñiñi' tinbi Erom yaab binib ya nun bó ka bun' tɛ buur, nɛ ki pɛkn' tɛ. Fɛnfɛnnɔ bi ji yíe bɛ ń bɔle kí wiɛ tɛ ma nɔ, ta ń tuo. Cère tibuur yaab bugbɛn ń baa kí ñɛn tɛ.»

38 Sojambɛ nnɔ liɛbe' ki tì tɔke' tibuur yaab nnɔ Pɔl len' nà nnɔ. Bi cii' Pɔl nin Silas yé Erom yaab ma nnɔ nɛ bujɛwaanbu cuo' bɛ. 39 Nɛ bi baa' Pɔl nin Silas saan ki tien' bɛ kafala, nɛ ki ñɛn' bɛ lipɛkl ni, ki gbáan' bɛ bɛ ń siere udu nnɔ ni. 40 Pɔl nin Silas ñɛn' kupɛnpɛkndu nnɔ ni, nɛ ki jon' Lidi den, ki laa' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ, ki saake' biʼgbɛnɛnt, nɛ ki bure'.

17

Pɔl nin Silas te Tesalonik ya du ni

1 Pɔl nin Silas siere' Filip ya du ni, nɛ ki gɛ̀bre' Anfipolis nin Apoloni ya du ni, ki tì baa' Tesalonik ya du ni. *Sufmbɛ ya taanl ya duku kuba te len. 2 Pɔl kɔn' litaanl ya duku nnɔ ni tɛn u tì ń teh ma bo. Nɛ ki taa' *Saba uta ki tɔkeh bɛ *Uwien ya gbɔnku ya gbɛr. 3 U tɔkeh tigbɛr nnɔ ya tingi ki teh Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo li jɛ̀nde, kí kpo kí mɛkre bitɛnkpiib ni nɛ. Nɛ ki teh n tɔkeh nɛ *Yesu wà ya gbɛr nɔ, wɔn nɛ yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo. 4 *Sufmbɛ biba nin Grɛkmbɛ bà pukeh Uwien nnɔ ligol nin bipiikpɛkpiɛkb mɔ ligol ya yɛnm sɔnge' Pɔl len' nà nnɔ bo, nɛ bi kpɔbn' wɔn nin Silas bó.

5 *Sufmbɛ bà ya yɛnm ŋa sɔnge' Pɔl len' nà nnɔ bo nnɔ, taa' uʼbo iponponbe, nɛ ki taa' idukond isɛnjɛ ni, ki kpɔbn' biʼba bó, ki cère' udu nnɔ ya nib taan' ki yɛbe ki kpre' Pɔl nin Silas bo, ki teh fɛnfɛnm udu ni. Bi jon' ujɛ uba den, bi yih wɔ Sasɔn ki tì kɔn' nin mituɔm, ki nuunh bɛ ń taa Pɔl nin Silas kí jo udu nnɔ ya nib taan' nà saan nnɔ, 6 nɛ ka laa' bɛ. Ba laa' bɛ ma nnɔ nɛ ki cuo' Sasɔn nin binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya biba ufaa bo, ki taa' bɛ ki jon' udu nnɔ ya ciɛnb saan, nɛ ki wuureh ki teh: «Binib bà cuon' ki saa' uŋɛndun kɛ nnɔ, baa' niɛ saan mɔ, 7 nɛ Sasɔn teke' bɛ uʼden. Bi kɛnde' ubɛrciɛn Sesa ya yiko bo, nɛ ki lienh ki teh ubɛrtɔ te, bi yih wɔ Yesu.» 8 Tigbɛr nnɔ cɔke' linigol nin udu nnɔ ya ciɛnb kɛ, 9 nɛ bi teke' Sasɔn nin biʼtɔb nnɔ ilike, ki yaan ki wiɛ' bɛ.

Pɔl nin Silas te Bere ya du ni

10 Nì biire' nɛ binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ cère' Pɔl nin Silas bure' i ya tàan bo Bere ya du bó. Bi tì baa' nɛ ki jon' *Sufmbɛ ya taanl ya duku bó. 11 *Sufmbɛ bà kɔ Bere ya du ni nnɔ teknh tigbɛr ki cɛn' Tesalonik yaab. Nɛn bo nɛ bi teke' Pɔl tɔke' bɛ tigbɛr tà nnɔ mɔnmɔnm, nɛ ki fiinh *Uwien ya gbɔnku daan kɛ daan bɛ ń liike tù te bii ta te. 12 Biʼni binib teke' *Yesu ki jin' ki yɛbe. Nɛ Grɛkmbɛ ya piikpɛkpiɛkb nin bijɛb mɔ teke' wɔ ki jin' ka dindin. 13 Ama uyo wà *Sufmbɛ bà te Tesalonik ya du ni nnɔ cii' Pɔl te Bere ya du mɔ ni ki tɔkeh binib Uwien ya gbɛr nnɔ, nɛ bi jon' niʼmɔ bó ki tí tì cère' linigol kpre'. 14 Nɛn saan nɛ binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ cère' Pɔl siere' i ya tàan bo ki kpìen' usɛn wà joh miñunciɛnm bó nnɔ. Silas nin Timote bɛn juore' Bere ya du ni nɛ. 15 Bà pìɛreh Pɔl nnɔ, pìɛre' wɔ ki tì baa' Atɛnn ya du ni nɛ. Nɛ Pɔl tɔke' bɛ ki ye bi tì baa' la, bɛ ń tɔke Silas nin Timote kí ye bɛ ń baa ní uʼsaan tonm.

Pɔl tɔkeh Uwien ya gbɛr Atɛnn ya du ni

16 Pɔl gu Silas nin Timote Atɛnn ya du ni uyo wà nnɔ, nɛ ki laa' ibule gbe udu nnɔ ni, nɛ uʼyɛnm saa' ki gbien'. 17 U te *Sufmbɛ ya taanl ya duku ni, nɛ wɔn nin *Sufmbɛ nin binib bà pukeh Uwien nnɔ tɔkeh tigbɛr. Idaan kɛ u joh binib taakeh nà saan nɛ ki tɔkeh binib bà bàareh niʼsaan nnɔ *Yesu ya gbɛr. 18 Binib biba mɔ là te niʼsaan ki bɛnge' miyɛnfuom, bɛn nin Pɔl lienh. Biba yé *Epikuryɛnmbɛ, nɛ bitɔb yé *Stoyisiɛnmbɛ. Biba lienh ki teh «Ujɛ wuɔ ñɔñɔbleh ki teh ba nɛ?» Nɛ bitɔb lienh ki teh: «U lii lienh niba bó ya bule ya gbɛr nɛ.» Bi len' nnɔ, kimɛ Pɔl tɔkeh *Yesu ya gbɛmɔnmɔnt nin mimɛkrm ya gbɛr nɛ. 19 Bɛn nin wɔn jon' udu nnɔ ya buur ya bùol, bi yih nà saan Ayeropaji* nnɔ, nɛ bi niire' wɔ ki ye: «A li fre kí tɔke tɛ a wɔknh binib miwɔknfɛ̀nm mà nɔ-ɔɔ?» 20 Kimɛ a kpaakeh tiʼtub nɛ nin aʼgbɛcɛnt tuu, nɛ ti yíe tí cii tuʼtingi. 21 Tɔ, Atɛnn ya du ya nib kɛ nin bicɛnb bà te udu nnɔ ni nnɔ fɛ tigbɛcɛnt ya tɔkm nɛ. Nɛn bo nɛ bi taakeh ki kaah uyo kɛ ki tɔkeh tù.

22 Pɔl fii' ki sere' Ayeropaji ya nib nnɔ ya siik ni, nɛ ki ye: «Atɛnn yaabɛ, n sekn' ki laa' ni pɛ ibule bo cɛɛn nɛ. 23 N cuonh niʼdu ni uyo wà nnɔ nɛ ki likeh niʼponpob, ki tì laa' liba bi kɛle' liʼbo ki ye: ‹Ta bɛn wà nnɔ mɔ yaal sɔ.› Ni pukeh wà, ka bɛn wɔ nnɔ min baa' ń tɔke nɛ u ya gbɛr nɛ. 24 Wɔn nɛ yé Uwien, ki ñɛn' uŋɛndun nin tibont tà kɛ te uʼni nɔ. Wɔn wà yé kutaaku nin kitink ya Yonbdaan nnɔ, ŋa kɔ nib mɛn' tidur tà nnɔ ni. 25 Wa nuunh nil ya torm, niba ŋa pɔre' wɔ, kimɛ wɔn nɛ dienh binib limiɛl nin mitafaam mà bi fuoreh mɛ̀ nɔ nin tibont kɛ. 26 U ñɛn' unibaab nɛ, ki cère' u pɔ̀re' inibol yà te utingbɛn kɛ bo nɔ. Wɔn Uwien nɛ sien' iyo kɛ, ki bobore' inibol kɛ nin iʼkɔnkuɔn. 27 U là tien' nnɔ ŋɔ binib ń li nuunh wɔ nɛ. Nba la, bi ŋanŋaanh kí nuunh wɔ la, bi li tì lɛ wɔ. Imɔ̀n wa lì jɛnde' tiʼni uba mɔnɔn saan. 28 Wɔn bo nɛ ti te, ki fuobe, ki cuonh. Niʼyonyuonb biba mɔ là len' nnɔ nɛ. Bi là len' ki ye: ‹Tiʼmɔ yé Uwien ya bumu nɛ.› 29 Ti yé Uwien ya bumu ma nnɔ, ta bi li maaleh ki teh Uwien naan tɛn ibule nɛ. Unisaal nɛ taa' uʼyɛnmaale nin uʼbɛnm ki kpen' itɛn, ki duore' miñɔ̀km nin ilike ya kurku ki tien' yì. 30 Uwien ŋa tɔnge binib ŋa laan là bɛn wɔ ki teh tibont tà nnɔ. Ama fɛnfɛnnɔ u ji tɔkeh uŋɛndun ya nib kɛ nɛ ki teh bɛ ń lèbre biʼtetem. 31 Kimɛ u sien' lidaali là u li bu uŋɛndun ya nib kɛ tibuur tù ń li cuube. U gɛ̀nde' unil wà li bu binib tibuur nnɔ. U cère' udaan mɛkre' bitɛnkpiib ni ŋɔ wɔ ń wuɔn binib kí ye u mɔnbe ki gɛ̀nde' wɔn nɛ.»

32 Binib nnɔ cii' Pɔl len' ki ye binib li mɛkre bitɛnkpiib ni ma nnɔ, nɛ biba lɛ' wɔ, bitɔb mɔ len' ki ye: «Ti lá li cenge aʼgbɛr tuu uyo uba nɛ.» 33 Nɛ Pɔl siere' biʼsaan ki bure'. 34 Nin nɛn kɛ binib biba teke' *Yesu ki jin', ki kpɔbn' Pɔl bó. Biʼni bi yih uba Denis u yé Ayeropaji ya nil, utɔ mɔ yé upii, bi yih wɔ Damaris nin binitɔb mɔ.

18

Pɔl te Korɛnt ya du ni

1 Pɔl siere' Atɛnn ni, nɛ ki jon' Korɛnt ya du bó. 2 U tì cende' Suf uba bi yih wɔ Akilas nin uʼpo. Bi maa' wɔ Pɔnt ya tinfɛnm ni nɛ, ki yih uʼpo Prisil. Bi ñɛn' Itali ya duciɛn Erom bó nɛ ki baa' na wuɔke'. Kimɛ ubɛrciɛn Klod nɛ là ble' liwɔbl ki ye *Sufmbɛ kɛ ń ñɛ Erom ya du ni. Pɔl nin bɛn cuo' kujɔtieku. 3 Bɛn nin Pɔl ya tuonl kɛ là tɛ nɛ, bi là pɔh ininbon* nɛ. Nɛn bo nɛ Pɔl jon' ki tì te biʼden, bi tɛ ki sɔnh. 4 *Saba kɛ *Saba ya daali Pɔl joh *Sufmbɛ ya taanl ya duku ni nɛ bi tɔkeh tigbɛr, nɛ u ñikndeh *Sufmbɛ nin Grɛkmbɛ ń teke *Yesu kí ji.

5 Silas nin Timote ñɛn' Maseduɔnn ya du bó, ki baa' ní uyo wà nnɔ, nɛ Pɔl taa' uʼba ki de' Uwien ya gbɛr ya tɔkm baba, ki tùɔreh ki tɔkeh *Sufmbɛ ki teh *Yesu nɛ yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo. 6 Ba tuo' Pɔl ya ñɔbu bó, ki sukreh wɔ ma nnɔ, nɛ u gbɛgbɛ' uʼwɛngolkaar ya tɛngunku ki tɔke' bɛ ki ye: «Na ŋmɛre' la, niʼyaar bo, na ñɛn' min. Fɛnfɛnnɔ n li pekre bà ŋa yé *Sufmbɛ bó nɛ.» 7 Pɔl siere' niʼsaan, ki jon' ujɛ uba den, bi yih wɔ Titiyus Yustus, u yé unil wà pukeh Uwien nɛ. Uʼden nin litaanl ya duku nnɔ buɔke nɛ. 8 Litaanl ya duku nnɔ ya ciɛn Krispus nin uʼden yaab kɛ teke' Yonbdaan ki jin'. Korɛnt yaab mɔ cii' Pɔl tɔkeh *Yesu ya gbɛr tà nnɔ, ki teke' ki jin' ki yɛbe, nɛ bi sìi' bɛ Uwien ya ñunm.

9 Kuñɔnku kuba nɛ Yonbdaan tɔke' Pɔl tidɛknt yaam, ki ye: «La li fɛnge, li tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt nnɔ, ki la li ŋmin. 10 N te nin ŋɛ, uba ŋa ń fre kí tien ŋɛ nà bre, kimɛ nʼyaab yɛbe udu wuu ni.» 11 Pɔl tien' niʼsaan libinl liba nin iŋmaale iluob nɛ, ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr.

Bi tuke' Pɔl ki jon' Galiyɔn saan tibuur

12 Tɔ, uyo wà Galiyɔn là yé Akayi ya tinfɛnm ya gobina nnɔ nɛ *Sufmbɛ ya ciɛnb kpaan' Pɔl bo iyɛ, nɛ ki cuo' wɔ, ki jon' tibuur, 13 ki tì tɔke' ki ye: «Ujɛ wuɔ sureh binib bɛ ń li pukeh Uwien yiko ŋa ye ma bo nɛ.» 14 Pɔl yàare' wɔ ń len, nɛ Galiyɔn tɔke' *Sufmbɛ nnɔ ki ye: «U bi bii' libiil liba nɛ, bii u bi tien' kinunbɔnk kiba nɛ la, ninbi Sufmbɛ, n bi li duɔn nʼyɛnm kí cenge niʼbó. 15 Ama ni findeh nin tɔb iñɔbon bo nin binib ya yel bo nin niʼyiko bo wɔn la, nì yé niʼyaar nɛ. Min ŋa yíe n li yé wà li bu tuu ya gbɛr.» 16 Nɛ ki ŋɔre' bɛ ki ñɛn' tibuur ya duku ni. 17 Nɛ binib bà kɛ te niʼsaan nnɔ cuo' litaanl ya duku ya ciɛn, Sɔstɛnn, ki ñih wɔ tibuur ya duku ya nun bó, ama Galiyɔn ŋa lì tɔnge' tù.

Pɔl liɛbe' Antiyɔk ya du bó

18 Pɔl biɛ ki tien' Korɛnt ya du ni ki wuɔke'. U cɛ̀be' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ, nɛ wɔn nin Prisil nin Akilas bure' bɛ ń tì kɔ buñɛrciɛnbu Sankre ya du ni. U kuo' uʼyur wun ni nɛ u là pùon' lipuonl là nnɔ bo. Bi kɔn' buñɛrciɛnbu u ya du ni nɛ ki cubn' Siri ya tinfɛnm bó. 19 Bi tì baa' Efɛs ya du ni nɛ Pɔl dàan' uʼtɔntɔknlieb, ki jon' *Sufmbɛ ya taanl ya duku ni bi tì tɔkeh tigbɛr. 20 Bi gbáan' wɔ wɔ ń tien biʼsaan iwenkàankɛ, nɛ wa tuo', 21 ki cɛ̀be' bɛ, ki tɔke' bɛ ki ye Uwien tuo' la, u tí li liɛbe ní biʼsaan uyo uba. Nɛ ki kɔn' buñɛrciɛnbu ki siere' Efɛs ya du ni, ki bure' 22 ki tí baa Sesare ya du ni. U tì baa' ma nnɔ nɛ ki don' Yerusalɛm bó, ki fuonde' *Kristo ya taanl yaab, nɛ ki ñɛn' niʼbó ki cɔn' Antiyɔk ya du bó. 23 U tien' iwenkàankɛ Antiyɔk ya du ni, nɛ ki tí bure'. U joh ma nnɔ nɛ ki ñɛn' Galasi nin Friji ya tinfɛnm ni, ki faake' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya tekjim.

Apolos jon' Efɛs nin Korɛnt ya du ni

24 Ujɛ uba baa' Efɛs ya du ni, ki yé Suf, bi yih wɔ Apolos. Bi maa' wɔ Alɛksandri ya du ni nɛ. U yé unil wà freh ki lienh nɛ, ki bɛn tigbɛr tà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ mɔnmɔnm. 25 Bi là wɔkn' wɔ u li paan ma bo Yonbdaan ya sɛn bo. Uʼyɛnm pɛ *Yesu ya gbɛr bo cɛɛn, nɛ u tɔkeh tù binib, ki wɔknh bɛ tù te ma bo mɔnmɔnm. Ama u bɛn San là siih binib Uwien ya ñunm ma bo nnɔ baba nɛ. 26 Apolos kɔn' *Sufmbɛ ya taanl ya duku ni, ki cin' ki tɔkeh binib *Yesu ya gbɛr nin lifɛ̀l. Prisil nin Akilas cenge' uʼgbɛr ki gben', nɛ ki taa' wɔ ki jon' biʼden, ki tì tùɔre' ki tɔke' wɔ Uwien ya sɛn ya gbɛr mɔnmɔnm. 27 Apolos yíe wɔ ń jo Akayi ya tinfɛnm bó ma nnɔ nɛ binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ saake' uʼgbɛnɛnt, ki kɛle' kugbɔnku ki de' wɔ wɔ ń tì de biʼtɔb bà te niʼbó nnɔ bɛ ń teke wɔ kucɛ̀nku mɔnmɔnm. U tì baa' niʼbó nɛ ki tore' binib bà teke' *Yesu ki jin' Uwien ya juokm bo nnɔ nì yɛbe. 28 Kimɛ u lienh ki jinh *Sufmbɛ binib kɛ ya nun bó nɛ, nɛ ki ñìikeh nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ bo, ki wɔngeh ki teh *Yesu yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo nɛ.

19

Pɔl tí te Efɛs ya du ni

1 Apolos laan biɛ ki te Korɛnt ya du ni u yo wà nnɔ, nɛ Pɔl ñɛn' ijuɔn ya du bó, ki baa' Efɛs ya du ni, nɛ ki laa' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya biba len, 2 ki niire' bɛ ki ye: «Ni tì teke' *Yesu ki jin' ma nɔ, *Mifuoñaanm jiire' niʼbo ŋɔ-ɔɔ?» Nɛ bi ye: «Tinbi ŋa laan lì cii' nil len' ki ye *Mifuoñaanm te mɔnɔn.» 3 Nɛ Pɔl niire' bɛ ki ye: «Bi sìi' nɛ Uwien ya ñunsii u lɛ ba?» Nɛ bi jiin' wɔ ki ye: «Bi sìi' tɛ San là siih binib Uwien ya ñunsii wà nnɔ nɛ.» 4 Nɛ Pɔl tɔke' bɛ ki ye: «San là siih binib Uwien ya ñunm mitetem ya lèbrm bo nɛ, nɛ ki tɔkeh bɛ ki teh bɛ ń teke wà li paan uʼpuoli bó ní nnɔ kí ji. Niʼtingi si: bɛ ń teke *Yesu kí ji.» 5 Bi cii' Pɔl len' nà nnɔ, nɛ ki cère' u sìi' bɛ Uwien ya ñunm Yonbdaan *Yesu ya yel bo. 6 Pɔl taa' uʼnuɔ ki paan' biʼbo, nɛ *Mifuoñaanm jiire' ní biʼbo, nɛ bi lienh milencɛnm, ki sɔkndeh Uwien ya ñɔbon. 7 Binib nnɔ kɛ là li baa piik nin bile.

8 Pɔl là joh *Sufmbɛ ya taanl ya duku ni, ki tì baa' iŋmaale ita nɛ, ki lienh nin binib ka fɛnge, ki tɔkeh bɛ Uwien ya bɛl ya gbɛr, ki ñikndeh ki sureh bɛ bɛ ń tuo u tɔkeh tigbɛr tà nnɔ. 9 Ama biʼni biba ya yul faa, ba tuo' ki teke' tigbɛr nnɔ, nɛ ki sɛ́reh binib bà teke' *Yesu ki jin' ki pɛ uʼsɛn bo nnɔ linigol ya nun bó. Nɛn bo nɛ Pɔl siere' ki dàan' bɛ, ki taa' bà teke' Yesu ki jin' nnɔ, ki jon' Tiranus ya kɛraduku bó ki tì wɔknh bɛ idaan kɛ. 10 U tien' nnɔ ki tì dukn' ibin ile nɛ. Nɛn bo nɛ Asi ya tinfɛnm ya nib, bà yé *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ kɛ cii' Yonbdaan ya gbɛr.

Sikefa ya bijiɛb ya gbɛr

11 Uwien cère' Pɔl teh miyɔkm ya bonciɛnt cɛɛn, 12 haali bi tì taah mupapaajɛmu nin tikpɛlcɛr tà kɛ mɛ' Pɔl nnɔ mɔnɔn ki tì paakeh biʼwiɛnb bo nin isɛnpol ŋaake binib bà bo, nɛ bi faakreh i ya tàan bo. 13 *Sufmbɛ biba mɔ là te ki cuonh niʼkɛ saan ki ŋuɔh isɛnpol binib saan. Bi yíe bɛ ń taa Yonbdaan *Yesu ya yel, kí li ŋuɔh isɛnpol binib saan, nɛ ki lienh ki teh: «*Yesu wà Pɔl tɔkeh binib uʼgbɛr nnɔ ya yel bo, siere mɛn.» 14 Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn uba nɛ là te ki ŋmɔbe bijiɛb bilole, ki yé Suf, bi yih wɔ Sikefa. Bɛn nɛ là cuonh ki teh nnɔ. 15 Nɛ usɛnpol cère' ujɛ wà u ŋaake wɔ nnɔ tɔke' bɛ ki ye: «N bɛn Yesu, ki bɛn Pɔl yé udaan wà. Ninbi le? Niʼmɔ yé ŋmɛmbɛ nɛ?» 16 Nɛ ki fii' ki ciin' bɛ, ki faake' nin biʼkɛ ki jɛ̀nde' bɛ ki gbien', ki bunbunge' bɛ. Nɛ biʼkɛ sɛn' ki ñɛn' uʼden iñil. 17 Efɛs ya nib, bà yé *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ kɛ cii' tigbɛr nnɔ, bujɛwaanbu cuo' biʼkɛ; nɛ bi kpiɛke' Yonbdaan Yesu. 18 Linigol là teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya biba bàareh ki lá tɔkeh binib ya nun bó bi là teh nà na mɔn nin bi là teh iñɔke ma bo. 19 Bà là teh iñɔke nnɔ ya biba tukeh biʼñɔkgbɔnt ní ki lá taakeh ki cokndeh, ki siɛnh binib kɛ ya nun bó. Bi bù' tigbɔnt nnɔ ya daaku, ki laa' nì te tilikur itur piŋun nɛ. 20 Nnɔ nɛ Yonbdaan ya tuɔm bo, uʼgbɛr yɛre' niʼkɛ saan ki ŋmɔbe mituɔm.

Kukpiinku kpi' Efɛs ya du ni

21 Ni ya puoli bó nɛ Pɔl maale' ki ye u li ñɛ Maseduɔnn nin Akayi ya tinfɛnm bó nɛ kí jo Yerusalɛm. Nɛ ki ye: «N tì baa' niʼbó la, n li jo Erom ya du bó mɔ.» 22 Nɛn saan nɛ u gɛ̀nde' bà toreh wɔ nnɔ ya bile, bi yih uba Timote, ki yih utɔ Erat, ki sɔn' bɛ Maseduɔnn ya tinfɛnm bó. Nɛ wɔn juore' Asi ya tinfɛnm ni ki tien' iwenkàankɛ.

23 U ya yo nɛ kukpiinku kpi' Efɛs ya du ni Yonbdaan ya sɛn bo ki bre cɛɛn. 24 Ujɛ uba là te udu nnɔ ni, bi yih wɔ Demetriyus. U taah ilike ya kur nɛ ki teh muduwawaamu mùa naan tɛn ubul *Atemis ya duku, ki kuɔreh binib bo. Lituonl nnɔ bo bitonsɔnb lɛnh kpɛle cɛɛn nɛ. 25 Demetriyus taan' binib bà kɛ sɔnh lituonl nnɔ nin binib bà mɔ sɔnh li ya tuonbol, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Nʼjɔtiebɛ, ni bɛn ki ye ti fuobe lituonl là bo sɔ-a! 26 Ama Pɔl wɔn lienh ki teh, ibule ŋa yé bonn, binib nɛ mɛh yì. U sure' binib bà bi tuo' uʼñɔbu bó yɛbe. Na yé niɛ saan Efɛs ni baba, Asi ya tinfɛnm kɛ ni nɛ. Ninbi mɔnɔn cii', ki sekn' ki laa' mɔ. 27 U teh nnɔ la, na yé tiʼtuonl baba nɛ li saa. Ubuciɛn *Atemis mɔ ya duku li juore fɛnm nɛ. Atemis wà, Asi ya tinfɛnm ya nib nin uŋɛndun ya nib kɛ pukeh wɔ nnɔ, mɔ ŋa ji li ŋmɔbe kpiɛke.»

28 Binib nnɔ cii nnɔ ma nnɔ nɛ biʼbenku ni ben' ki gbien' nɛ bi wuureh ki teh: «Efɛs yaab ya bul *Atemis yé ubuciɛn nɛ.» 29 Nɛn saan nɛ udu nnɔ ya nib kɛ kpre', ki tɔke ligol ki joh udu nnɔ ya nib taakeh nà saan nnɔ, nɛ ki cuo' Pɔl ya tɔntɔknlieb bile usɛn ni. Bi yih uba Gayus, ki yih utɔ Aristak. Bi yé Maseduɔnn ya tinfɛnm ya nib nɛ. 30 Pɔl yíe wɔ ń jo linigol nnɔ saan, nɛ binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ pien' wɔ. 31 Mitinfɛnm nnɔ ya ciɛnb bà yé Pɔl ya jɔtieb nnɔ mɔ sɔn' ki tɔke' wɔ ki ye u la jo linigol nnɔ taan' nà saan nnɔ. 32 U ya yo nɛ linigol nnɔ ŋmɔbe kuwaaku ki gbien', ka ji bɛn nà bó si nà bó. Biba wuureh ki lienh tuba, biʼtɔb mɔ wuureh ki lienh tutɔr. Biʼni biba ŋa ji là bɛn nà cère' bi taan' niʼsaan mɔnɔn. 33 *Sufmbɛ bà te niʼsaan nnɔ gɛ̀nde' ujɛ uba ki lìen' usɛn, bi yih wɔ Alɛksand. Linigol nnɔ ni biba tɔke' wɔ tigbɛr nnɔ ya tingi, nɛ u yuon' unuɔ ki wuɔn' ki ye u yíe wɔ ń tɔke linigol nnɔ tigbɛr nnɔ ya tingi nɛ.

34 Ama linigol nnɔ bɛnde' ki ye u yé Suf ma nnɔ, nɛ bi taakeh ki wuureh ki tì baa' tɛn tikur tule ki teh: «Efɛs yaab ya bul Atemis yé ubuciɛn nɛ.»

35 Udu nnɔ ya kɛraci cère' linigol nnɔ ŋmile', nɛ u len' ki ye: «Efɛs yaabɛ, unil kɛ bɛn ki ye ninbi Efɛs yaab nɛ gu ubuciɛn Atemis ya duku, ki bɛn ki ye uʼnɛnnɛnku ñɛn' kutaaku bo nɛ ki jiire' ní. 36 Uba ŋa ń fre kí niɛ kí ye ta te. Nɛn bo, ni bi li duɔn niʼyɛnm nɛ, ki la tien niba ka maale'. 37 Kimɛ ninbi nɛ tuke' bijɛb biɛ nɔ ki baa' niɛ saan. Ba saa' niba ubul ya duku ni, ka suke' tiʼbule mɔ. 38 Demetriyus nin uʼtonsɔnb ŋmɔbe tigbɛr nin unil la, tibuur ya bùol te, bà buh tibuur mɔ te, bɛ ń jo nɛn bó kí tì len. 39 Ni tí ŋmɔbe tigbɛtɔr ki pukn' la, bi li tùɔre tù udu ya taanciɛnl là ñɛndeh *yiko nnɔ ni nɛ. 40 Ta bɛn la, dinnɔ ya taanl liɛ bo, tiʼdu ya ciɛnb li biin tɛ kí ye ti nuunh tí kpìin udu nɛ; kimɛ ta ŋmɔbe ti li ñi nà bo kí tɔke nà cère' ti taan'.» U len' nnɔ ki gben', nɛ ki cère' biʼkɛ siere'.

20

Pɔl jon' Maseduɔnn nin Grɛs ya du ni

1 Kukpiinku nnɔ ya waaku tì ŋmile' ma nnɔ, nɛ Pɔl cère' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ taan' uʼsaan, nɛ u saake' biʼgbɛnɛnt, ki cɛ̀be' bɛ ki bure' Maseduɔnn ya tinfɛnm bó. 2 U ñɛh idu yà te mitinfɛnm nnɔ ni, ki tɔkeh binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ tigbɛr tù yɛbe ki saakreh biʼgbɛnɛnt, ki tì baa' Grɛs ya du ni, 3 ki tien' len iŋmaale ita. U là benh wɔ ń kɔ buñɛrciɛnbu uyo wà kí jo Siri ya tinfɛnm bó nnɔ nɛ ki cii' *Sufmbɛ kpaan' uʼbo iyɛ bɛ ń tien wɔ nà bre, nɛ u ye u li liɛbe' kí ñɛ Maseduɔnn ya tinfɛnm bó nɛ. 4 Nɛ binib biba pìɛre' wɔ. Bà pìɛre' wɔ nnɔ ya yel si: Sopatɛr, u yé Bere ya du ya nil nɛ, ki yé Pirus ya bijɛ nin Aristak nin Sekundus, bi yé Tesalonik ya du ya nib nɛ nin Gayus, u yé Dɛbe ya du ya nil nɛ nin Ticik nin Trofim, bi yé Asi ya tinfɛnm ya nib nɛ nin Timote. 5 Binib bugbɛn liere' usɛn ki jon' Trowas ya du ni ki tì gu tɛ*. 6 Tinbi wɔn, kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke ya *nacenku gɛ̀bre' nɛ ki yaan ti kɔn' buñɛrciɛnbu Filip ya du ni. Ti tì tu' bɛ Trowas ya du ni wienŋun daali nɛ, ki tien' len iwien ilole.

Pɔl te Trowas ya du ni

7 *Saba ya daali ya tajuɔku nɛ ti taan' tí ji Yonbdaan ya jier, nɛ Pɔl cin' ki tɔkeh binib Uwien ya gbɛr. Nì faa' la, u li bure ma nnɔ nɛ u tɔke' bɛ tù ki tì baa' kuyɔku ya siik. 8 Ti taan' lidutɔtuɔl liba ya paaki ya duku ni nɛ. Ifr yɛbe kuduku nnɔ ni. 9 Unacenfaan uba kɛ lidutɔtuɔl nnɔ ya dutaaku ya dubonl bo, bi yih wɔ Etikus. Pɔl tɔke' tigbɛr ki wuɔke' ma nnɔ nɛ migùɔnm ñɔ̀nde' unacenfaan nnɔ u gùɔn' ki gbɔkre', nɛ ki cere' ki lu' tingi. Bi jiire' bɛ ń fin wɔ ki laa' u kpo'-a! 10 Nɛn saan nɛ Pɔl jiire' ki bùɔn' ki yuure' wɔ, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye: «Cuo mɛn niʼba, wa kpo'.» 11 Pɔl liɛbe' ki don' kuduku nnɔ ya paaki nɛ ki gbiire' Yonbdaan ya jier bi jin', nɛ u tí tɔke' bɛ tigbɛr ki wuɔke'. Nì tì tuo mifaam, nɛ u bure'. 12 Bi tuke' unacenfaan nnɔ ní u fuobe nɛ unil kɛ ya yɛnm duɔn'.

Pɔl ñɛn' Trowas ki jon' Milɛ

13 Tinbi kɔn' buñɛrciɛnbu, ki liere' usɛn ki bure' Asɔs ya du bó. Pɔl ye ti li taa wɔ buñɛrciɛnbu ni nɛn bó nɛ, kimɛ u là yíe wɔ ń cuon nɛ kí jo niʼbó. 14 U tì tu' tɛ Asɔs ni, nɛ ti taa' wɔ buñɛrciɛnbu nnɔ ni ti bure' Mitilɛnn ya du bó. 15 Ti siere' niʼsaan ki bure', nì ŋmɔŋmɔbe ki tì faa' ki laa' ti gaake Kiyo ya dekl nɛ. Kutaaku faa' nɛ ti baa' lidektɔl saan, bi yih lɛ Samɔs, kutaaku tí liɛbe' ki faa' nɛ ti baa' Milɛ ya du ni. 16 Kimɛ Pɔl ŋa yíe wɔ ń wuɔke Asi ya tinfɛnm ni nɛ ki lɔke' Efɛs ya du. U là benh wɔ ń baa Yerusalɛm tonm nɛ, ki maaleh nì tuo' la, wɔ ń baa len *Pantekot ya nacenku ya daali.

Pɔl cɛ̀be' Kristo ya taanl là te Efɛs ni nnɔ ya ciɛnb

17 Pɔl te Milɛ ya du ni, nɛ ki sɔn' ki yin' *Kristo ya taanl ya ciɛnb bà te Efɛs ya du ni nnɔ. 18 Bi baa' uʼsaan uyo wà nnɔ, nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Kí ñɛ lidaali là nʼtaal tɛ Asi ya tinfɛnm ni nnɔ, ninbi nɛ bɛn n là fuobe nin nɛ idaan kɛ ma bo. 19 N jiin' nʼba tingi nɛ ki sɔn' Yonbdaan ya tuonl nin tinunsiir, ki jin' ijɛnd, kimɛ *Sufmbɛ biba là kpaan' iyɛ bɛ ń li teh nni nà bre nɛ. 20 N tɔke' nɛ *Yesu ya gbɛr binib taakeh nà saan nin niʼden ka bɔle' nɛ tigbɛr tà kɛ li tore nɛ. 21 N tɔke' *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ ki ye bɛ ń lèbre biʼtetem kí paan Uwien ya sɛn bo, kí teke Yonbdaan *Yesu kí ji. 22 Fɛnfɛnnɔ min nɛ te usɛn ni ki joh Yerusalɛm nɔ. *Uwien ya Fuoñaanm nɛ wɔbn' nni ń jo. Ma bɛn nà li tì tu nni niʼbó. 23 Ama n nín bɛn ki ye *Mifuoñaanm tɔkeh nni idu kɛ ni ki teh bi li tì lòle nni niʼbó, kí jɛ̀nde nni mɔ. 24 Ama min ŋa nín tɔngeh nʼmiɛl tɛn lɛn nɛ yé nʼbo nibonmɔ̀nn. N yíe ń sɔn ki tì baa' nʼtuonl ya biɛn nɛ. N yíe ń tien Yonbdaan *Yesu ye ń tien nà nnɔ nɛ. Nɛn si: ń tɔke binib Uwien ya juokm ya gbɛmɔnmɔnt.

25 «N là cuonh ki tɔkeh ninbi bà kɛ Uwien ya bɛl ya gbɛr nnɔ, n bɛn ki ye na ji li lɛ nni. 26 Nɛn bo nɛ n tɔkeh nɛ dinnɔ wuɔ ki teh niʼni wà kɛ kpo' ki juore' fɛnfɛnm la, na ñɛn' min, 27 kimɛ n tɔke' nɛ Uwien yíe nà kɛ, ka bɔle' nɛ niba. 28 Li ŋuuke mɛn niʼba mɔnmɔnm, kí li ŋuuke binib bà *Mifuoñaanm guun' nɛ bɛ nnɔ mɔ mɔnmɔnm. Li likeh bɛ mɛn. Bi yé Uwien ya taanl nɛ. U taa' uʼBijɛ ya sɛ̀m nɛ ki dɛ' lɛ̀. 29 N bɛn ki ye n bure' la, binib li kɔ niʼni, kí li bre tɛn ikɛ̀r, kí li nuunh bɛ ń bere litaanl nnɔ, kí tien liʼnib nà bre ka ń lɔkre uba mɔnɔn. 30 Bitonnɛndɛnb li ñɛ ninbi mɔnɔn ni kí lɛre binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ bɛ ń wiɛ uʼsɛn kí paan bɛn bo. 31 Nɛn bo, la gɔh mɛn, kí li tiɛn kí ye ibin ita sɔ n gbiereh niʼni wà kɛ nin tinunsiir nɛ ñɔnku nin wien ni.

32 «Fɛnfɛnnɔ n taa' nɛ ki ŋukn' Uwien; ki tɔkeh nɛ ki teh ní tiɛre Uwien ya juokm ya gbɛr bó. Tigbɛr nnɔ ŋmɔbe mituɔm, ki li cère ní li faa mitekjim ni, ki li de nɛ lifaal là u bonde' lɛ̀ ki ble' binib bà kɛ yé uʼyaab nnɔ. 33 N là te niʼsaan ma nnɔ, ma binbe' uba ya likbu ki niireh nin uʼwɛngolkaar. 34 Ninbi mɔnɔn bɛn ki ye n ya nɔjɛ bo nɛ min nin nʼtɔntɔknlieb là fuobe. 35 N tuu ki sɔnh ki wɔngeh nɛ ki teh niʼmɔ ń li sɔnh nin inunmɔ́n ŋɔ kí li toreh bijiinb, kí li tiɛn Yonbdaan *Yesu mɔnɔn là len' liñɔbonl là ki ye: ‹Wà dienh ya yɛnm sɔnge ki cɛn' wà teknh nnɔ.› »

36 Pɔl len' ki tì gben', nɛ wɔn nin bɛn kɛ gbaan' nɛ u kàare'. 37 Nɛn saan nɛ biʼkɛ cin' ki muɔh ki joh ki tì lɔkndeh Pɔl. 38 Biʼyɛnm tùɔre' ki saa' u len' liñɔbonl là ki ye ba ji li lɛ wɔ nnɔ bo nɛ, nɛ ki pìɛre' wɔ, wɔ ń tì kɔ buñɛrciɛnbu.

21

Pɔl doh Yerusalɛm bó

1 Ti cɛ̀be' bɛ ma nnɔ nɛ ki kɔn' buñɛrciɛnbu, ki bure' ki cubn' ki tì baa' Kɔs ya dekl; wienle daali nɛ ti baa' Lod ya dekl, ki ñɛn' nɛn saan ki bure' Patara ya du bó. 2 Ti laa' niʼsaan buñɛrciɛnbu buba bù fih bù ń bure Fenisi ya tinfɛnm bó, nɛ ti kɔn' bù ki bure'. 3 Ti jojoh ki tì likeh Ciip ya dekl tiʼnun bó, nɛ ki ŋmiɛke' lɛ̀ unɔgɛn bó, ki cubn' Siri ya tinfɛnm bó, ki tì baa' Tir ya du ni. Bi li ñɛn ituk buñɛrciɛnbu nnɔ ni nɛn saan nɛ. 4 Ti laa' binib bà teke' *Yesu ki jin' udu nnɔ ni, nɛ ki tien' biʼsaan iwien ilole. *Mifuoñaanm cère' bi tɔke' Pɔl ki ye u la dùo Yerusalɛm bó. 5 Iwien ilole nnɔ gɛ̀bre' ma nnɔ, nɛ ti liɛbe' ki bure'. Ti joh tí kɔ buñɛrciɛnbu, nɛ bɛn nin biʼpuob nin biʼbumu kɛ pìɛre' tɛ ki ñɛn' udu nnɔ ni. Tiʼkɛ gbaan' miñunciɛnm nnɔ ya gbaal, ki kàare', 6 nɛ ti cɛ̀be' tɔb, ti kɔn' buñɛrbu nnɔ, nɛ bɛn liɛbe' ki kun'.

7 Ti kɔn' buñɛrciɛnbu mifɔrkaam Tir ya du ni nɛ ki tì baa' Tolemayis ya du ni. Ti jon' ki fuonde' binib bà teke' *Yesu ki jin' ki te niʼsaan nnɔ, nɛ ki tien' biʼsaan uwien uba. 8 Kutaaku faa' nɛ ti tí liɛbe' ki bure' ki tì baa' Sesare ya du ni, ki jon' ki tì te Filip wà tɔkeh *Yesu ya gbɛmɔnmɔnt nnɔ den. U yé bi là gɛ̀nde' jɛb bilole* bà nnɔ ya uba nɛ. 9 U là ŋmɔbe bisiɛb binan nɛ ba bɛn jɛb, ki sɔkndeh Uwien ya ñɔbon. 10 Ti tien' niʼsaan iwenkàankɛ, nɛ *Uwien ya ñɔbonsɔknl uba ñɛn' Sude ya tinfɛnm bó ki baa' ní bi yih wɔ Agabus. 11 U tu' tɛ niʼsaan nɛ ki teke' Pɔl ya ningbɛnl, ki lòle' wɔn Agabus ya tàan nin uʼnuɔ, ki len' ki ye *Mifuoñaanm ye ma sɔ: «Udaan wà si liningbɛnl liɛ nnɔ *Sufmbɛ li tì lòle wɔ nnɔ nɛ Yerusalɛm ni, kí taa wɔ kí ŋukn bà ŋa yé *Sufmbɛ.» 12 Ti cii' nnɔ ma nnɔ nɛ tinbi nin binib bà te niʼsaan nnɔ gbáan' Pɔl ki ye u la dùo Yerusalɛm bó. 13 Nɛ Pɔl ye: «Ni teh bɛ nɔ, ki mɔmuɔh ki saah nʼyɛnm-i? Min bonde' ki gben' nɛ. Bi li tì lòle nni bii bi li tì ku nni Yerusalɛm ni Yonbdaan *Yesu bo mɔnɔn la, n lì li jo nɛ.» 14 Wa tuo' tiʼyaam ma nnɔ nɛ ti dàan' wɔ, ki ye: «Yonbdaan ń tien u yíe ma.»

15 Ti tien' niʼsaan iwenkàankɛ yà nnɔ gɛ̀bre', nɛ ti bonde' ki tì gben' ki don' Yerusalɛm bó. 16 Binib bà teke' *Yesu ki jin' ki te Sesare ya du ni nnɔ ya biba mɔ pìɛre' tɛ. Bi tuke' tɛ ki jon' ujɛ uba den ti tì gɔn', bi yih wɔ Minasɔn, u yé Ciip ya nil nɛ, ki pɛ Yesu ya sɛn bo nì wuɔke'.

Pɔl baa' Yerusalɛm ni ki jon' Saak den

17 Tɔ, ti baa' Yerusalɛm ni ma nnɔ nɛ binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ teke' tɛ nin uyɛnsɔnge. 18 Kutaaku faa' nɛ tinbi nin Pɔl jon' Saak den ki tì fuonde' wɔ. *Kristo ya taanl ya ciɛnb kɛ mɔ là taan' niʼsaan. 19 Pɔl fuonde' bɛ ki tì gben', nɛ ki tɔke' bɛ niʼkɛ dokdoki kí ñɛ uʼtuonl bo Uwien tien' nà bà ŋa yé *Sufmbɛ ya siik ni. 20 Bi cii' Pɔl len' nà nnɔ, nɛ bi pɛ̀ke' Uwien, ki tɔke' wɔ ki ye: «Tiʼninjɛ, a laa'-aa! *Sufmbɛ itur itur nɛ teke' *Yesu ki jin', nɛ biʼkɛ ya nun mɔ́n bɛ ń li boh Moyis ya yiko nɛ. 21 Bi cii' bi ye a wɔknh *Sufmbɛ bà kɛ te inibotɔ ya du ni nnɔ ki teh bi la ji ń li pɛ Moyis ya yiko bo, ki la ji ń li jɛh biʼbumu ya pun, ki la ji ń li pɛ biʼyaajɛbok bo. 22 Ti li tien mila? Bi lì li cii aʼbaam bó nɛ. 23 Tɔ, á tien ti li tɔke ŋɛ nà nɔ. Bijɛb binan biba te tiʼni, ki là pùon' lipuonl; 24 taa bɛ ní jo Uwien ya duku ni, kí tì tien tijɔknt ya ñɛnm ya tuɔrl, á pɛ̀ bi li tì taa tibont tà kí tien lituɔrl nnɔ bo, ŋɔ bɛ ń kuo biʼyur. A tien' nnɔ la, binib kɛ li bɛnde kí ye bi lienh tà aʼbo nnɔ ta te, kí bɛnde kí ye aʼmɔ pɛ Moyis ya yiko bo nɛ. 25 Binib bà ŋa yé *Sufmbɛ ki teke' *Yesu ki jin' nnɔ, bɛn wɔn, ti là maale' ki ye nì mɔn tí kɛle kugbɔnku nɛ kí tɔke bɛ kí ye bi la ŋmɔnh tɔtuɔrnɔnt, ki la ŋmɔnh wɛnkpil, ki la jinh sɛ̀m, ki la teh naŋmaal.»

26 Kutaaku tí faa' nɛ Pɔl taa' bijɛb nnɔ, wɔn nin bɛn tì taan' ki cin' ki teh tijɔknt ya ñɛnm ya tuɔrl nnɔ. Nɛ u kɔn' Uwien ya duku ya luo bo, ki tɔke' utɔtuɔrkɛ lidaali là bi li tien lituɔrl nnɔ kí gben ŋɔ wà kɛ ń de Uwien uʼpum.

Bi cuo' Pɔl Uwien ya duku ya luo bo

27 Tɔ, bi li tien lituɔrl nnɔ kí tì dukn iwien ilole nɛ. Iwien nnɔ tì benh yì ń gben, nɛ *Sufmbɛ bà ñɛn' Asi ya tinfɛnm bó ní nnɔ laa' Pɔl Uwien ya duku ya luo bo, ki cère' linigol kpre' Pɔl bo, nɛ ki cuo' wɔ, 28 ki wuureh ki teh: «Israyɛl yaabɛ, la tuo mɛn, ujɛ wà sɔ cuonh niʼkɛ saan, ki wɔknh binib kɛ miwɔknm mà saah tinbi *Sufmbɛ nin Moyis ya yiko nin Uwien ya duku. U tuke' binib bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔnɔn, ki kɔn' Uwien ya duku ni, ki kuɔn' kù tijɔknt.» 29 Kimɛ bi là laa' Pɔl nin Trofim, wà yé Efɛs ya du ya nil nnɔ tɔke udu ni ma nnɔ nɛ bi maale' ki ye Pɔl taa' wɔ ki kɔn' Uwien ya duku ni nɛ.

30 Kukpiinku kpi' udu ni niʼkɛ saan, nɛ udu nnɔ ya nib sɛn' ki taan' ní, ki cuo' Pɔl, ki dɛre' wɔ ki ñɛn' Uwien ya duku ni, nɛ ki pɔk ki pìin' inañuɔn. 31 Uyo wà bi nuunh bɛ ń ku Pɔl nnɔ, nɛ Erom ya Sojambɛ ya ciɛn cii' bi ye: «Yerusalɛm kɛ kpi' ŋɔ.» 32 I ya tàan bo, nɛ uciɛn nnɔ taa' Sojambɛ nin sojambɛ kobk ya ciɛnb biba, ki tiinh ki joh linigol nnɔ saan. Bi laa' Sojambɛ nnɔ nin biʼciɛn ma nnɔ, nɛ bi dàan' ka ji ñih Pɔl. 33 Nɛn saan nɛ sojambɛ ya ciɛn nnɔ cuon' ki nɛkn' Pɔl, ki cuo' wɔ, ki tɔke' uʼsɔjambɛ ki ye bɛ ń taa tikudɔkr tule kí lòle wɔ, nɛ ki niire' Pɔl yé udaan wà nin u tien' bà. 34 Ama linigol nnɔ ni, biba wuureh ki lienh tuba, nɛ bitɔb mɔ wuureh ki lienh tutɔr. Kuwaaku nnɔ bo nɛ sojambɛ ya ciɛn nnɔ ŋa fre' ki bɛnde' nà tien', nɛ ki tɔke' uʼsɔjambɛ ki ye bɛ ń taa Pɔl kí jo biʼtonsɔnduku saan. 35 Bi tuke wɔ ki joh ki tì baa' kuduku nnɔ ya nañɔkɔkɔl saan, nɛ sojambɛ tì gben' ki yuure' wɔ paaki, kimɛ linigol nnɔ ŋmɔbe kinunbɔnk nɛ. 36 Udu nnɔ ya nib kɛ pɛ puoli nɛ ki wuureh ki teh: «Ku wɔ mɛn! Ku wɔ mɛn!»

Pɔl len' wɔ ń fie uʼba Sufmbɛ saan

37 Bi ye bɛ ń kuɔn Pɔl kuduku nnɔ ni uyo wà nnɔ nɛ u niire' sojambɛ ya ciɛn nnɔ Grɛkmbɛ ya lenm ni ki ye: «A li tuo kí cɛ̀be nni ń tɔke ŋɛ liñɔbonl liba-aa?» Nɛ uciɛn nnɔ niire' wɔ ki ye: «A ciih Grɛkmbɛ ya lenm nɛ-ɛɛ? 38 Nɛn mɛn la, sin ŋa ñí Esipt ya jɛ wà cère' linigol yìe' tiʼdu ya ciɛnb ya ñɔbu bó idɛn yiɛ nɔ ki tuke' binikub itur inan ki jon' kupenpelku ni nnɔ-a?» 39 Nɛ Pɔl ye: «Min yé Suf nɛ, ki maa' Tars ya du wà te Silisi ya tinfɛnm ni, uʼyel kpére' nnɔ ni, ki yé len ya nil. A tuo' la, á cɛ̀be nni ń len nin linigol liɛ nɔ.»

40 U cɛ̀be' Pɔl ki ye wɔ ń len, nɛ Pɔl sere' linañɔkɔkɔl nnɔ bo, ki yuon' unuɔ ki ye bɛ ń ŋmile, bi ŋmile' cim, nɛ u len' bɛ *Sufmbɛ ya lenm ni ki ye:

22

1 «Nʼbaambɛ nin nʼninjiɛbɛ, cenge mɛn fɛnfɛnnɔ n li tɔke nɛ tigbɛr tà kí fie nʼba nɔ.»

2 Bi cii' u lienh bi ya lenm ma nnɔ, nɛ bi tùɔre' ki ŋmile' cim.

Nɛn saan nɛ Pɔl ye: 3 «N yé Suf nɛ, ki maa' Tars ya du wà te Silisi ya tinfɛnm ni nnɔ ni. Ama bi wube' nni udu wà ni sɔ. Gamaliɛl nɛ là wɔkn' nni tiʼyaajɛb ya yiko ya bom mɔnmɔnm. Nɛ nʼnun là mɔ́n Uwien ya tuonl bo, tɛn niʼkɛ ya nun mɔ́n ma liʼbo fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ. 4 N là jɛ̀ndeh binib bà pɛ *Yesu ya sɛn bo nɛ haali bi tì kpuokeh, ki coh bijɛb nin bipiib, ki lùoh bɛ tikudɔkr, ki tì pɛkndeh. 5 Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn nin *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab li fre kí tɔke nɛ kí ye n len' nà nɔ nì yé imɔ̀n nɛ. Bi là kɛle' tigbɔnt mɔnɔn ki de' nni ń tì de *Sufmbɛ bà te Damas ya du ni nnɔ, bɛ ń cɛ̀be nni ń cuo binib bà teke' *Yesu ki jin' ki te niʼbó nnɔ, kí lòle bɛ tikudɔkr kí taa bɛ kí baa Yerusalɛm ni, kí lá dɛre biʼtub.»

Pɔl tɔke' bɛ u teke' Yesu ki jin' ma bo

(Itùon 9:1-19; 26:12-18)

6 «N là joh ki tì nɛkn' Damas ya du, kuwensiiku ya yo, nɛ kuwenwenciɛnku kuba ci' ki ñɛn' paaki bó ní, ki wende' ki yile' nʼbo. 7 N lu' tingi ni, nɛ ki cii' uniɛke uba bó u teh: ‹Sɔl, Sɔl, bɛ tien' a jɛ̀ndeh nni?› 8 Nɛ n niire' ki ye: ‹Yonbdaan, a yé u lɛ daan nɛ?› Nɛ u jiin' nni ki ye: ‹Min Nasarɛt ya *Yesu nɛ, a jɛ̀ndeh min nɛ.› 9 Min nin bà là te nnɔ laa' kuwenwenku nnɔ ama ba cii' wà lienh nni nnɔ ya niɛke bó. 10 Nɛ n tí niire' ki ye: ‹Yonbdaan, n li tien mila?› Nɛ u jiin' nni ki ye: ‹Fii kí jo Damas ya du ni, bi li tì tɔke ŋɛ a li tien nà kɛ.› 11 Kuwenwenku nnɔ wende' nʼnun ni ma nnɔ, ma ji lɛnh, nɛ min nin bà tɔke nnɔ cuo' nʼnuɔ ki dìɛh n tì baa' Damas ya du ni.

12 «Ujɛ uba là te len, bi yih wɔ Ananiyas. U pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnmɔnm, ki boh Moyis ya yiko nɛ *Sufmbɛ bà kɛ kɔ Damas ni nnɔ pɛ̀keh wɔ. 13 U baa' ki sere' nʼsaan nɛ ki tɔke' nni ki ye: ‹Nʼninjɛ Sɔl, likre.› Nɛ n pɔk ki likre' i ya tàan bo ki laa' wɔ. 14 Nɛ u tɔke' nni ki ye: ‹Tiʼyaajɛb ya Wien juɔ' ki gɛ̀nde' ŋɛ, á bɛnde uʼyíem, kí lɛ *Yesu ugbɛmɔ̀ndaan, kí cii uʼniɛke bó. 15 Kimɛ a li yé uʼmɔ̀nkunl nɛ binib kɛ ya nun bó, kí tɔke bɛ a laa' nà nin a cii' nà. 16 Ji la taande, fii kí cère bɛ ń sìi ŋɛ Uwien ya ñunm, á tɛ uʼyel wɔ ń fère ŋɛ aʼbiɛre.›

17 «Ni ya puoli bó nɛ n liɛbe' Yerusalɛm. Lidaali liba nɛ n te Uwien ya duku ni ki kàareh nɛ nì tien' nni tidɛknt yaam, 18 n laa' Yonbdaan nɛ u tɔke' nni ki ye: ‹Fii kí ñɛ Yerusalɛm ni tonm, kimɛ len ya nib ŋa ń teke a li tɔke bɛ nʼgbɛr tà nnɔ.› 19 Nɛ n jiin' wɔ ki ye: ‹Yonbdaan, bi bɛn ki ye min nɛ là joh *Sufmbɛ ya táan ya dur ni, ki coh binib bà teke' ŋɛ ki jin' nnɔ, ki tì pɛkndeh, ki jɛ̀ndeh bɛ ki gbiekeh. 20 Bi là kuuleh aʼmɔ̀nkunl Etiɛnn uyo wà nnɔ, min mɔnɔn là te niʼsaan, ki tuo' ki ye nì mɔn, nɛ ki gu binib bà kuuleh wɔ nnɔ ya wɛngolkaar.› 21 Nɛ u tɔke' nni ki ye: ‹Li joh, kimɛ n li sɔn ŋɛ nà bó fɔke, bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ saan.› »

Ba kaabe' ki ñi' Pɔl kimɛ u yé Erom yɔ nɛ

22 Linigol nnɔ cenge' Pɔl bó ki tì baa' uyo wà u ye Yonbdaan ye wɔ ń jo bà ŋa yé *Sufmbɛ saan nnɔ, nɛ ki cin' ki wuureh ki teh: «Gben mɛn unil wuɔ ya gbɛr kitink bo, kimɛ na kpɛ wɔ ń li fuobe.» 23 Nɛ ki tùɔreh ki wuureh, ki goreh biʼliɛrgbenkt ki wiɛnh, ki yiih titɛnt ki plèh paaki ki teh kutɛngunku. 24 Nɛ Sojambɛ ya ciɛn nnɔ tɔke' uʼsɔjambɛ ki ye bɛ ń taa Pɔl kí kuɔn biʼduku ni, kí ñì wɔ inalɛbe, kí wɔbn wɔ wɔ ń tɔke u tien' bà ŋɔ bi wuureh uʼbo nɔ nnɔ. 25 Bi lòle' Pɔl, bɛ ń ñì wɔ inalɛbe uyo wà nnɔ, nɛ u tɔke' Sojambɛ kobk ya ciɛn wà se uʼsaan nnɔ ki ye: «Ni ŋmɔbe usɛn ní ñì Erom yɔ, ka kpiɛ' ki bun' wɔ tibuur ki laa' uʼbiil-ii?» 26 Sojambɛ kobk ya ciɛn nnɔ cii' nnɔ ma nnɔ nɛ ki jon' biʼciɛn nnɔ saan, ki tì tɔke' wɔ ki ye: «A bi ye á tien bɛ sɔ! Ujɛ nnɔ yé Erom yɔ nɛ.» 27 Nɛ biʼciɛn nnɔ jon' Pɔl saan, ki tì niire' wɔ ki ye: «A yé Erom yɔ nɛ-ɛɛ?» Pɔl tuo'. 28 Nɛ uciɛn nnɔ ye: «Min pɛ̀n' ilike ì yɛbe nɛ ki yaan ki kpɛnde' Erom ya nil.» Nɛ Pɔl ye: «Bi maa' min n yé Erom ya nil nɛ.» 29 Pɔl len' nnɔ ma nnɔ nɛ bà bi li ñì wɔ kí wɔbn wɔ wɔ ń len nnɔ sule' ki sere' i ya tàan bo. Uciɛn nnɔ bɛnde' ki ye u lòle' unil wà nnɔ yé Erom yɔ ma nnɔ nɛ bujɛwaanbu cuo' wɔ.

Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab bun' Pɔl tibuur

30 Tɔ, sojambɛ ya ciɛn nnɔ yíe wɔ ń tùɔre kí bɛnde *Sufmbɛ biindeh Pɔl nibonn nà bo ma nnɔ, kutaaku faa' nɛ u lore' Pɔl, ki cère' bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab kɛ taan', nɛ u cère' Pɔl baa' ki lá sere' biʼnun bó.

23

1 Pɔl caan' tibuur ya ciɛn nnɔ bo inun nɛ ki ye: «Nʼyaabɛ, n bɛn nʼyɛnm ni ki ye ma ŋmɔbe biil Uwien ya nun bó haali nin fɛnfɛnnɔ.» 2 U len' nnɔ ma nnɔ, nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn Ananiyas tɔke' bà se ki nɛke Pɔl nnɔ ki ye bɛ ń ñì uʼñɔbu bó nɛ bi ñi'. 3 Nɛn saan nɛ Pɔl tɔke' wɔ ki ye: «A yíe a li mɔn binib ya nun ni nɛ, Uwien nɛ li ñì sin. A kɛ niɛ saan ki ye a buh nni tibuur tiʼyiko ye ma bo nɛ, nɛ ki kɛnde' *yiko bugbɛn bo ki ye bɛ ń ñì nni.» 4 Nɛ binib bà te niʼsaan nnɔ tɔke' Pɔl ki ye: «A sukreh bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn sɔ-ɔɔ?» 5 Nɛ Pɔl ye: «Weee! Nʼyaabɛ, ma bɛn ki ye u yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn. N bi bɛn la, ma bi li len nnɔ, kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: ‹Ŋa ń len aʼdu ya ciɛn fɛnfɛnm.› »

6 Tɔ, Pɔl bɛn ki ye biʼni biba yé Saduseyɛnmbɛ nɛ, bitɔb mɔ yé Farisiɛnmbɛ. Nɛ u wuure' tibuur ya cɛkl yaab nnɔ ya siik ni ki ye: «Nʼyaabɛ, n yé Farisiɛn nɛ, nɛ nʼbaa mɔ yé Farisiɛn. N ŋmɔbe lidɛndɛnl ki ye bitɛnkpiib li mɛkre. Lidɛndɛnl nnɔ bo nɛ, bi buh nni tibuur.» 7 U len' nnɔ uʼñɔbu ŋa lu', nɛ Farisiɛnmbɛ nin Saduseyɛnmbɛ cin' ki findeh nin tɔb, nɛ linigol nnɔ bore' mile. 8 Saduseyɛnmbɛ bɛn, maaleh ki teh tɛnkpiib ŋa ń mɛkre, Wien ya tondb ŋa te, ciiku mɔ ŋa te, ama *Farisiɛnmbɛ bɛn teh niʼkɛ te nɛ. 9 Bi biɛ findeh nin tɔb, ki ŋmɔbe kuwaaku ki gbien', nɛ *Yiko ya wɔnwɔknb ni bà yé *Farisiɛnmbɛ nnɔ ya biba fii' ki sere' ki len' ufaa bo ki ye: «Ta laa' ujɛ wuɔ ya biil. Nba la, Uwien ya tond bii niba nɛ len' nin wɔ.» 10 Ifinfinde nnɔ brikreh ki joh ma nnɔ, Sojambɛ ya ciɛn nnɔ fɛnge bi la lá dɛre kí tɔnde Pɔl nɛ ki tɔke' uʼsojambɛ ki ye bɛ ń jiire kí jo kí tì ñɛn Pɔl biʼni, kí jiin biʼduku ni.

11 Niʼdaali ya ñɔnku nɛ Yonbdaan baa' Pɔl saan, ki tɔke' wɔ ki ye: «Cuo aʼba. A tɔke' binib nʼgbɛr Yerusalɛm ni ma bo nnɔ, a li tì tɔke tù nnɔ nɛ Erom ya du ni mɔ.»

Sufmbɛ kpaan' iyɛ bɛ ń ku Pɔl

12 Kutaaku faa' nɛ *Sufmbɛ biba taan' ki kpaan' iyɛ ki pole' ki ye ba ku' Pɔl la, ba ń ji ka ń ñu mɔ. 13 Binib bà kpaan' iyɛ nnɔ gɛ̀bre' pinan. 14 Bi jon' bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb saan, ki tì tɔke' bɛ ki ye: «Ti pole' ki ye ta ku' Pɔl la, ta ń ji bonn. 15 Fɛnfɛnnɔ ninbi nin *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab tuo' la, ní sɔn unil wɔ ń jo Sojambɛ ya ciɛn saan kí tì tɔke wɔ kí ye wɔ ń cère Pɔl ń baa niʼsaan, ní tùɔre kí fìin uʼgbɛr. Tinbi bonde' ŋɔ tí ku wɔ, wa ń baa niɛ saan.»

16 Pɔl ya ninsɛ ya bijɛ cii' bi bonde' ma bo, nɛ ki jon' Sojambɛ ya tonsɔnduku bó, ki tì kɔn' ki tɔke' Pɔl. 17 Nɛn saan nɛ Pɔl yin' Sojambɛ kobk ya ciɛn uba, ki tɔke' wɔ ki ye: «Pìɛre unacien wuɔ niʼciɛn saan, kimɛ u ŋmɔbe tigbɛr tuba wɔ ń tɔke wɔ.» 18 Nɛ sojambɛ kobk ya ciɛn nnɔ taa' wɔ ki jon' biʼciɛn nnɔ saan, ki tì tɔke' wɔ ki ye: «Lipɛkl ya nil Pɔl nɛ yin' nni ki tɔke' nni ki ye ń pìɛre unacien wuɔ aʼsaan, u ŋmɔbe tigbɛr tuba wɔ ń tɔke ŋɛ.» 19 Sojambɛ ya ciɛn nnɔ cuo' unacien nnɔ ya nuɔ bi jɛnde', nɛ u niire' wɔ ki ye: «A yíe á tɔke nni bɛ ya gbɛr-i?» 20 Nɛ u ye: «*Sufmbɛ biba bonde', ki ye bi li tɔke ŋɛ kí ye á wun taa Pɔl ní tibuur ya ciɛnb saan, ŋɔ bɛ ń tùɔre kí fìin uʼgbɛr. 21 Bi tɔke' ŋɛ la, a la tuo, kimɛ bijɛb bà nuunh bɛ ń gùbn usɛn bó kí ku Pɔl nnɔ gɛ̀bre' pinan. Bi pole' ki ye ba ku' Pɔl la, ba ń ji ka ń ñu mɔ. Fɛnfɛnnɔ bi bonde' ki gben'-a, bi ji cengeh sin bó nɛ.» 22 Nɛ Sojambɛ ya ciɛn nnɔ tɔke' unacien nnɔ ki ye: «La tɔke nil kí ye a tɔke' nni tigbɛr tù nɔ», nɛ ki cère' u bure'.

Bi taa' Pɔl ki jon' gobina Feliks saan

23 Sojambɛ ya ciɛn nnɔ yin' sojambɛ kobk ya ciɛnb ni bile ki tɔke' bɛ ki ye bɛ ń taa Sojambɛ kobiile nin bitɛnjɛkb pilole nin sojambɛ bà bukeh ikpaan nnɔ kobiile, bɛ ń bonde kí lá bure kuñɔnku tikur tuwɛ ya yo Sesare ya du bó. 24 Ní bonde itaan mɔ kí taa Pɔl kí jo gobina Feliks saan, wɔ ń ñɛ caabu, niba la tien wɔ. 25 Sojambɛ ya ciɛn nnɔ kɛle' kugbɔnku bɛ ń tì de gobina Feliks. U kɛle' ki ye:

26 «Min Klod Lisiyas nɛ fuondeh sin uciɛn, gobina Feliks. 27 *Sufmbɛ là cuo' ujɛ wuɔ ki benh bɛ ń ku wɔ nɛ. N cii' u yé Erom yɔ ma nnɔ nɛ n taa' Sojambɛ ki tì fie' wɔ biʼsaan. 28 N là yíe ń bɛnde bi biindeh wɔ bà bo ma nnɔ, nɛ ki taa' wɔ ki jon' *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab saan. 29 Bi bun' wɔ tibuur, nɛ n bɛnde' ki ye bi biindeh wɔ biʼyiko bo nɛ. Ma laa' u tien' nà, nì kpɛ bɛ ń ku wɔ bii bɛ ń pɛkn wɔ. 30 N cii' bi ye *Sufmbɛ kpaan' iyɛ bɛ ń bɔle kí ku wɔ ma nnɔ nɛ n cère' bi taa' wɔ i ya tàan bo ki baa' aʼsaan, ki tɔke' binib bà biindeh wɔ nnɔ ki ye biʼmɔ ń jo aʼsaan, kí tì tɔke ŋɛ bi biindeh wɔ bà bo.»

31 Tɔ, Sojambɛ nnɔ paan' biʼciɛn tɔke' bɛ nà nnɔ bo, nɛ ki taa' Pɔl kuñɔnku ki jon' Antipatis ya du bó. 32 Kutaaku faa' nɛ Sojambɛ bà cuonh tingi ni nnɔ liɛbe' biʼduku bó, nɛ bitɛnjɛkb nnɔ gɛ̀bre' nin Pɔl ki joh Sesare ya du bó. 33 Bi tì baa' ki taa' kugbɔnku nnɔ ki de' gobina Feliks, nɛ ki taa' Pɔl mɔ ki ŋukn' wɔ. 34 Gobina nnɔ kaan' kugbɔnku nnɔ ki gben', nɛ ki niire' Pɔl ki ye «A yé mi lɛ tinfɛnm bɛ yɔ nɛ?» Nɛ Pɔl ye: «N yé Silisi yɔ nɛ.» U cii' u yé Silisi yɔ ma nnɔ, 35 nɛ u tɔke' wɔ ki ye: «Binib bà biindeh ŋɛ nnɔ mɔ baa' ní la, n li cenge aʼgbɛr.» Ki cère' u te ubɛr Herod là mɛn' kubɛrduku kùa nnɔ ni, nɛ bi gu wɔ.

24

Sufmbɛ biin' Pɔl

1 Iwien iŋun gɛ̀bre', nɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn Ananiyas baa' Sesare ya du ni nin *Sufmbɛ ya ciɛnb biba nin lɔya uba bi yih wɔ Tɛtulus. Nɛ bi biin' Pɔl gobina Feliks ya nun bó. 2 Bi yin' Pɔl u baa' nɛ Tɛtulus cin' ki biindeh wɔ ki teh: «Uciɛn Feliks, sin bo nɛ ti ŋmɔbe uñɔkpaan ki tì gben' kí ñɛ a laa' miyɛnfuom mà ki tuke' milèbrm ki baa' tiʼdu wuu ni nnɔ. 3 Ti lɛnh a teh mimɔnm mà uyo kɛ niʼkɛ saan, nɛ ki faareh ŋɛ. 4 Ma yíe ń len kí wuɔke kí ŋaabe aʼyɛnm. Nɛn bo, n gbáanh ŋɛ aʼnimɔ̀nt bo, á cenge tiʼbo waamu. 5 Ti sekn' ki laa' ujɛ wuɔ yé unibiɛrɔ nɛ. U kpìindeh *Sufmbɛ bà kɛ te uŋɛndun wuu ni nɛ, ki cèreh bi teh fɛnfɛnm. Wɔn nɛ yé licɛkl là pɛ Nasarɛt ya *Yesu ya sɛn bo nnɔ ya ciɛn. 6 U là bikn' wɔ ń kuɔn Uwien ya duku tijɔknt mɔnɔn nɛ ti cuo' wɔ. [Ti là yíe tí bu wɔ tibuur tiʼyiko ye ma bo nɛ. 7 Nɛ Sojambɛ ya ciɛn Lisiyas baa' ki lá taa' ufaa ki fie' wɔ tiʼsaan, 8 ki tɔke' binib bà biindeh wɔ nnɔ ki ye bɛ ń jo aʼsaan.]* Sin mɔnɔn bun' wɔ tibuur la, a li bɛnde ti biindeh wɔ bà bo.» 9 Sufmbɛ taan' Tɛtulus buñɔbu ki ye u len' tà nɔ tù te nɛ.

Pɔl lienh Feliks ya nun bó wɔ ń fie uʼba

10 Nɛn saan nɛ Feliks yuon' unuɔ ki de' Pɔl usɛn wɔ ń len. Nɛ Pɔl ye: «N bɛn ki ye a ŋuuke udu wuu nì tien' ibin yà yɛbe, nɛn bo, n li tɔke ŋɛ nʼgbɛmɔ̀nt nin midum. 11 N don' Yerusalɛm bó ki tì puke' Uwien ma na gɛ̀bre' iwien piik nin ile. A li fre kí niire binib kí liike tù te bii ta te. 12 Nil ŋa laa' n te Uwien ya duku ni bii *Sufmbɛ ya táan ya dur ni bii udu ni niba saan ki findeh nin uba bii ki sureh binib bɛ ń kpre. 13 Ba ń fre kí wuɔn ŋɛ fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ bi biin' nni bà bo. 14 N bɛn nà sɔ ń tɔke ŋɛ: n pɛ *Yesu ya sɛn bo ŋɔ ń li pukeh tiʼyaajɛb ya Wien mɔnmɔnm nɛ, nɛ bɛn *Sufmbɛ lienh ki teh usɛn nnɔ ŋa yé sɛnmɔ̀n. N boh nà kɛ kɛle' *yiko ya gbɔnku ni nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb kɛle' nà kɛ nnɔ mɔ nɛ. 15 N ŋmɔbe lidɛndɛnl là nnɔ, bɛn mɔnɔn ŋmɔbe li ya dɛndɛnbaabl nɛ, ki ye Uwien li mɛkre bitɛnkpiib, bà mɔn nin bà bre kɛ. 16 Nɛn bo nɛ n tuu ki ñikndeh n la li ŋmɔbe biil Uwien nin binib saan.

17 «N tien' ibin yà yɛbe ka te Yerusalɛm ni, nɛ ki liɛbe' ní ń lá pu nʼdu ya jiinb bupaabu, kí tùɔre lituɔrl kí de Uwien. 18 Nɛn saan nɛ bi laa' nni n te uyo wà Uwien ya duku ya luo bo ki teh tijɔknt ya ñɛnm ya tuɔrl nnɔ. Ba laa' nni nin nigol, ka laa' n cère' nib mɔ kpre' ma. 19 Ama *Sufmbɛ bà ñɛn' ní Asi ya tinfɛnm bó ní nnɔ, nɛ là laa' nni. Bi bi ŋmɔbe nʼbo tigbɛr la, bɛn nɛ bi li baa aʼsaan kí là biin nni, 20 bii bɛn bà biindeh nni nɔ, bɛ ń tɔke ŋɛ *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab bun' nni tibuur Yerusalɛm ni ma nnɔ bi laa' nʼbiil li la? 21 Nba la, n là sere' biʼnun bó ma ki wuure' ki len' liñɔbonl là baba ki ye: ‹N teke' ki jin' ki ye Uwien li mɛkre bitɛnkpiib nnɔ bo nɛ ni buh nni tibuur dinnɔ.› »

22 Feliks bɛn *Yesu ya sɛn ya paanm bo ya gbɛr mɔnmɔnm. Nɛn bo nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Liɛbe ní mɛn lidaali liba. Sojambɛ ya ciɛn Lisiyas lá baa' ní la, n li liike niʼgbɛr ya tingi.» 23 Nɛ ki tɔke' Sojambɛ kobk ya ciɛn ki ye wɔ ń li gu Pɔl, ki la li wɔbndeh wɔ isɛn iba ni. Uʼyaab ye bɛ ń tore wɔ la, u la piendeh bɛ.

24 Iwenkàankɛ gɛ̀bre', nɛ Feliks tɔke nin uʼpo Drusil ki baa' tibuur ni. Uʼpo nnɔ yé Suf nɛ. Feliks sɔn' bɛ ń tì yin Pɔl ní wɔ ń lá tɔke bɛ tigbɛr tà li cère bɛ ń teke *Yesu Kristo kí ji ŋɔ bɛ ń cenge. 25 Pɔl te ki lienh ki wɔngeh unil li teh ma kí li cuube nin u li coh uʼba ma bo, kimɛ Uwien li bu binib tibuur ma nnɔ, nɛ bujɛwaanbu cuo' Feliks, nɛ u ye: «Fɛnfɛnnɔ á li fre kí li joh, n lá laa' mifɛnm la, n li liɛbe kí yin ŋɛ.» 26 Feliks daan ki teh nba la Pɔl li de wɔ ilike nɛ. Nɛn bo nɛ u sɔnh ki yih wɔ uyo kɛ bi tɔkeh tigbɛr.

27 Ibinŋmɛn ile gɛ̀bre', nɛ gobina wà bi yih wɔ Pɔsiyus Fɛstus nnɔ baa' ki lá lère' Feliks ya lènl. Feliks yíe wɔ ń sɔnge *Sufmbɛ ya yɛnm ma nnɔ nɛ ki dàan' Pɔl juore' ki paake.

25

Pɔl ye ubɛrciɛn Sesa nɛ li bu uʼbuur

1 Gobina Fɛstus baa' Sesare ya du ni, ki tien' len iwien ita nɛ ki don' Yerusalɛm bó. 2 U tì baa' nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya buur ya cɛkl yaab nnɔ ya sɛnlierb baa' uʼsaan, ki lá biin' Pɔl, ki gbáan' Fɛstus cɛɛn, 3 ki ye u la yìe, wɔ ń ñikn kí cère bɛ ń taa Pɔl kí baa Yerusalɛm ni. Kimɛ bi kpaan' iyɛ u we ní la, bɛ ń ku wɔ usɛn ni nɛ. 4 Nɛ Fɛstus tɔke' bɛ ki ye: «Pɔl laan biɛ ki te lipɛkl ni nɛ Sesare ya du ni. Nɛ min mɔnɔn li liɛbe kí kun i tàan yiɛ bo nɛ. 5 U ŋmɔbe libiil la, cère mɛn niʼciɛnb ń paan nʼbo kí tì biin wɔ nɛn bó.»

6 Fɛstus lii tien' Yerusalɛm ni iwien iniin bii iwien piik nɛ ki yaan ki liɛbe' Sesare ya du bó. Kutaaku faa' nɛ u kɔn' ki kɛ̀le' tibuur ya duku ni ki sɔn' bɛ ń tì taa Pɔl ní. 7 Pɔl baa' ma nnɔ nɛ *Sufmbɛ bà ñɛn' ní Yerusalɛm nnɔ guɔn' wɔ, ki biindeh wɔ nì bre isɛn yà yɛbe ni, ka ń fre kí wuɔn kí ye bi lienh tà nnɔ tù te. 8 Pɔl yíe wɔ ń fie uʼba nɛ ki len' ki ye: «Ma saa' *Sufmbɛ ya yiko, ka saa' Uwien ya duku, ka bii' ubɛrciɛn Sesa mɔ.»

9 Fɛstus yíe wɔ ń sɔnge *Sufmbɛ ya yɛnm, nɛ ki niire' Pɔl ki ye: «A yíe á dùo Yerusalɛm bó bɛ ń tì bu ŋɛ tibuur tigbɛr tuu bo nʼnun bó-oo?» 10 Nɛ Pɔl jiin' wɔ ki ye: «N li sere ubɛrciɛn Sesa ya nun bó uʼbuur ya duku ni nɛ. Bi li bu nni tibuur nɛn saan nɛ. Sin mɔnɔn bɛn mɔnmɔnm ki ye ma bii' *Sufmbɛ niba. 11 N bi bii' bii n bi tien' nibonn nà kpɛ mikuum la, ma bi li nuunh ń ŋmɛre. Ama bi biindeh nni nà bo ŋa yé gbɛmɔ̀nt la, uba ŋa ń fre kí taa nni kí ŋukn bɛ. Ubɛrciɛn Sesa nɛ li bu nʼbuur.» 12 Nɛn saan nɛ Fɛstus nin uʼgbegbierkaab taan' ki liike' tigbɛr nnɔ nɛ u tɔke' Pɔl ki ye: «A ye ubɛrciɛn Sesa nɛ li bu aʼbuur ma nɔ a li jo wɔn saan nɛ.»

Ubɛr Agripa yíe wɔ ń cenge Pɔl ya gbɛr

13 Iwenkàankɛ gɛ̀bre', nɛ ubɛr Agripa nin uʼninsɛ Berenis tɔke ki baa' Sesare ya du ni, bɛ ń fuonde Fɛstus. 14 Bi tien' len idɛn ile ma nnɔ nɛ Fɛstus tɔke' ubɛr Agripa Pɔl ya gbɛr ki ye: «Ujɛ uba te libùol liɛ nɔ, Feliks nɛ là pɛkn' wɔ, u juore' ki te lipɛkl ni. 15 N là jon' Yerusalɛm uyo wà nnɔ nɛ bitɔtuɔrciɛnb nin *Sufmbɛ ya ciɛnb baa' ki lá biin' ujɛ bugbɛn ki ye u kpɛ mikuum nɛ. 16 Nɛ n jiin' bɛ ki ye tinbi Erom yaab ya tentienm ni, bi biin' unil la, ti tì ń kòle' wɔn nin binib bà biindeh wɔ nnɔ nɛ, wɔ ń cii bi biindeh wɔ bà bo, kí cère uʼmɔ ń len u li len ma kí fie uʼba. Ta ń dɛre nil ya tubl ka kpiɛ' ki bun' wɔ buur. 17 N tɔke' bɛ nnɔ, nɛ bi baa' ní. Kutaaku faa' ma, ma taande', n kɔn' ki kɛ̀le' tibuur ya duku ni nɛ, ki sɔn' bi tì taa' ujɛ nnɔ ní. 18 Nɛ binib bà biindeh wɔ nnɔ fii' ki sere' ki guɔn' wɔ ki biindeh wɔ. Min maaleh ki teh bi li biin wɔ nibonn nà bo nnɔ li bre ki tì kɛnde' nɛ, ama na te nnɔ. 19 N laa' bi findeh nin wɔ nà bo nnɔ, yé biʼWien bo ya paanm ya gbɛr nɛ nin ujɛ wà bi yih wɔ *Yesu u kpo' ŋɔ Pɔl lienh ki teh u fuobe nnɔ ya gbɛr nɛ. 20 Ma là bɛn n li tien ma tigbɛr nnɔ. Nɛ n niire' Pɔl ki ye u yíe wɔ ń jo Yerusalɛm bɛ ń tì bu wɔ tibuur tigbɛr nnɔ bo nɛn bó-oo? 21 Ama u ye ubɛrciɛn Sesa nɛ li bu uʼbuur. Nɛn bo nɛ n cère' u te lipɛkl ni, kí tì baa lidaali là n li cère bɛ ń taa wɔ kí jo ubɛrciɛn saan.»

22 Nɛ ubɛr Agripa tɔke' Fɛstus ki ye: «Min mɔnɔn bi yíe ń cenge ujɛ bugbɛn bó.» Nɛ Fɛstus tɔke' wɔ ki ye: «Wenli a li wun cenge uʼbó.»

23 Kutaaku faa' nɛ ubɛr Agripa nin Berenis baa' binikpɛkpiɛkb ya baam, ki tɔke nin sojambɛ ya ciɛnb nin udu nnɔ ni ya ciɛnb, ki lá kɔn' kuduciɛnku kùa ubɛr teknh binib kuʼni nnɔ ni. Nɛ Fɛstus sɔn' bi taa' Pɔl ní. 24 Nɛ ki len' ki ye: «Ubɛr Agripa nin ninbi bà kɛ te nin tɛ niɛ saan nɔ, ni likeh ujɛ wà nɔ, *Sufmbɛ kɛ là baa' nʼsaan Yerusalɛm ni, ki tí baa' niɛ saan mɔ, ki là wuureh ki teh na kpɛ wɔ ń ji li fuobe. 25 Min ya bùol ma laa' u tien' nà nì kpɛ kuum; ama wɔn nin uʼyul ye ubɛrciɛn nɛ li bu uʼbuur ma nnɔ, nɛ n ye nì mɔn ń jon wɔ nɛn bó nɛ. 26 N yíe ń kɛle kugbɔnku kí de ubɛrciɛn kí tɔke wɔ Pɔl ya gbɛr nɛ, ka bɛn n li cinbe kí kɛle kí kun nà bó, nɛn bo nɛ n taa' wɔ ki sien' niʼnun bó. N cinbe ki sien' wɔ sin ubɛr Agripa ya nun bó nɛ, á niire wɔ uʼgbɛr nnɔ te ma bo, ŋɔ n bɛnde' n li kɛle kí kun nà bó. 27 Kimɛ n maale' ki ye nà mɔn ń cère bɛ ń taa' lipɛkl ya nil kí jo Ubɛrciɛn saan ka tɔke' bi biin' udaan nà bo.»

26

Pɔl len' wɔ ń fie uʼba Agripa ya nun bó

1 Tɔ, ubɛr Agripa tɔke' Pɔl ki ye: «A ŋmɔbe usɛn á len kí fie aʼba.»

Nɛ Pɔl yuon' unuɔ ki cin' ki tɔkeh ki teh: 2 «Ubɛr Agripa, nʼyɛnm sɔnge cɛɛn nin n laa' usɛn dinnɔ wuɔ ma ń len aʼnun bó kí fie nʼba *Sufmbɛ biin' nni mibiinm mà kɛ nnɔ ni. 3 N bɛn ki ye a bɛn *Sufmbɛ ya tentienm kɛ, ki bɛn bi findeh nin tɔb nà bo. Nɛn bo nɛ n gbáanh ŋɛ á duɔn aʼyɛnm kí li cengeh n li len kí ye bà.

4 «*Sufmbɛ kɛ bɛn n là te ma nʼnacenfɛ̀nm ni. Bi bɛn haali micincinm n là fuobe ma bo nʼdu ya nib ni nin Yerusalɛm ni. 5 Bi bɛn nni nì wuɔke' ki ye n yé Farisiɛnmbɛ ya cɛkl yɔ nɛ. Li ya cɛkl nɛ boh Moyis ya yiko mɔnmɔnm ki cɛn' icɛktɔ. Bi yíe la, bi li fre kí kun imɔ̀n. 6 N ŋmɔbe lidɛndɛnl Uwien là pùon' lipuonl là ki de' tiʼyaajɛb nnɔ bo nɛ. Nɛn bo nɛ bi buh nni tibuur dinnɔ. 7 Tinbi *Sufmbɛ ya baamul piik nin ile nnɔ kɛ pukeh Uwien ñɔnku nin wien ni, nɛ ki daan ki ye Uwien li tien uʼpuonl nnɔ. Ubɛr Agripa, li ya dɛndɛnl bo nɛ *Sufmbɛ biindeh nni. 8 Ninbi Sufmbɛ, bɛ bo nɛ na teke' ki jin' ki maaleh ki teh Uwien ŋa ń mɛkre tɛnkpiib-i? 9 Min mɔnɔn là maaleh ki teh nì kpɛ, nì tuo' la, ń ñɛ isɛn kɛ kí saa Nasarɛt ya *Yesu ya yel nɛ. 10 N là teh nnɔ nɛ Yerusalɛm ni. Min nin nʼyul là coh Uwien ya nib nɛ ki tì pɛkndeh, kí ñɛ bitɔtuɔrciɛnb de' nni usɛn wà nnɔ bo. Bi là ye bi li ku bɛ la, nʼmɔ se biʼciɛk bó nɛ. 11 Uyo kɛ n là joh *Sufmbɛ ya táan ya dur ni nɛ ki tì jɛ̀ndeh Uwien ya nib, ki wɔbndeh bɛ bɛ ń suke wɔ. Nʼbenku ni là piebe' biʼbo ki gbien', nɛ n joh idu yà ŋa te *Sufmbɛ ya tinfɛnm ni bó, ki tì jɛ̀ndeh bɛ.»

Pɔl tɔke' u teke' Yesu ki jin' ma bo

(Itùon 9:1-19; 22:6-16)

12 «Nnɔ nɛ lidaali liba bitɔtuɔrciɛnb de' nni usɛn ń jo kí tì cuo binib bà teke' *Yesu ki jin' ki te Damas ya du ni nnɔ. 13 Ubɛr Agripa, n là te usɛn ni ki joh Damas bó ma nnɔ, kuwensiiku ya yo nɛ n laa' kuwenwenku kuba ñɛn' paaki bó ní ki windeh ki cɛn' uwien, ki wende' ki yile' min nin nʼtɔntɔknlieb bo. 14 Tiʼkɛ lu' tingi ni, nɛ n cii' uniɛke uba bó u len' *Sufmbɛ ya lenm ni ki ye: ‹Sɔl, Sɔl, bɛ tien' a jɛ̀ndeh nni? Nì bre aʼbo nin á mɔ̀ nin Uwien.› 15 Nɛ n niire' wɔ ki ye: ‹Yonbdaan, a yé u lɛ daan nɛ?› Nɛ u tɔke' nni ki ye: ‹Min *Yesu nɛ, a jɛ̀ndeh min nɛ. 16 Fii kí sere, kimɛ n baa' aʼsaan, ki gɛ̀nde' ŋɛ á sɔn nʼtuonl nɛ, kí li yé n cère' a laa' tibont tà nɔ nin n lá li cère á lɛ tà nnɔ ya mɔ̀nkunl. 17 N sɔnh ŋɛ *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ saan nɛ. N li cère bi la fre kí tien ŋɛ niba. 18 Tì wende biʼnun bó, kí ñɛn bɛ licinñunl ni, kí cère bɛ ń li te kuwenwenku ni, kí fie bɛ *Satan ya nuɔ ni, kí taa bɛ kí ŋukn Uwien, ŋɔ Uwien ń fère bɛ biʼbiɛre, kí de bɛ lifaal là Uwien li de lɛ̀ binib bà teke' min *Yesu ki jin' ki yé uʼyaab nnɔ.› »

Pɔl tɔke' u teke' Yesu ki jin' ki sɔn' itùon yà

19 «Tɔ, ubɛr Agripa, kí ñɛ nɛn daali ma, ma yìe' udaan wà len' nni paaki bó tidɛknt yaam nnɔ ya ñɔbu bó. 20 N kpiɛ' ki tɔke' Damas ya du ya nib nɛ Uwien ya gbɛr, ki tuɔn' Yerusalɛm yaab nin Sude ya tinfɛnm kɛ yaab nin bà ŋa yé Sufmbɛ. N tɔke' bɛ ki ye bɛ ń lèbre biʼtetem kí paan Uwien ya sɛn bo kí sɔn itùon yà wɔngeh ki teh bi mɔnbe ki lèbre' biʼtetem. 21 Nɛn bo nɛ *Sufmbɛ cuo' nni Uwien ya duku ya luo bo, ki nuunh bɛ ń ku nni. 22 Ama Uwien pi nʼbo haali nin dinnɔ, nɛ ki cère' n yé uʼmɔ̀nkunl mubumu nin biciɛnb kɛ ya nun bó. Ma tɔkeh tuba ki kɛnde' *Uwien ya ñɔbonsɔknb nin Moyis là len' ki ye tà li tien nnɔ. 23 N tɔkeh ki teh Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo lì bi li ji ijɛnd nɛ, kí li yé unil wà li kpiɛ kí mɛkre bitɛnkpiib ni, kí li wɔngeh *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ Uwien ya wenwenku.»

24 Pɔl lienh wɔ ń fie uʼba ma nnɔ, nɛ Fɛstus len' ufaa bo ki ye: «Pɔl, a yé uwaar nɛ. Aʼbɛnciɛnm nɛ cère' a waare'.» 25 Nɛ Pɔl jiin' wɔ ki ye: «Uciɛn Fɛstus, ma yé waar. N lienh tigbɛmɔ̀nt nɛ, na yé waarlenm. 26 Ubɛr Agripa bɛn tigbɛr nnɔ. Nɛn bo nɛ n laa' lifɛ̀l ki lienh uʼnun bó. N bɛn ki ye tigbɛr nnɔ tuba ŋa luɔn' wɔ, kimɛ tigbɛr nnɔ ŋa là tien' bɔlm ni. 27 Ubɛr Agripa, a teke' *Uwien ya ñɔbonsɔknb là len' nà nnɔ ki jin'-ii? N bɛn ki ye a teke' ki jin'.»

28 Nɛ Agripa niire' Pɔl ki ye: «Nì sìen' waamu nɛ á sure nni ń tien Kristo yɔ.» 29 Nɛ Pɔl ye: «N kàareh Uwien tuo' la, nì yé fɛnfɛnnɔ bii uyo uba nɛ la, sin nin binib bà kɛ cengeh nʼbó nnɔ, ń tien *Kristo yaab tɛn min nɛ. Ama ma yíe bɛ ń lòle nɛ tikudɔkr tɛn min».

30 Nɛ ubɛr Agripa nin gobina Fɛstus nin Berenis nin binib bà kɛ te kuducɛnciɛnku kùa ubɛr teknh binib kuʼni nnɔ fii', 31 ki ñɛh nɛ ki tɔkeh tɔb ki teh: «Ujɛ wuɔ ŋa tien' nà kpɛ kuum bii pɛkl.» 32 Nɛ Agripa tɔke' Fɛstus ki ye: «Ujɛ bugbɛn ŋa bi ye ubɛrciɛn Sesa nɛ li bu uʼbuur la, ti bi li fre kí wiɛ wɔ.»

27

Bi taa' Pɔl ki bure' Erom ya du bó

1 Tɔ, bi tɔke' ki ye ti li jo Itali bó ma nnɔ, nɛ bi taa' Pɔl nin lipɛkl ya nitɔb ki de' Sojambɛ kobk ya ciɛn uba bi yih wɔ Juliyus. U te sojacɛkl là ni nnɔ ya yel si «Ubɛrciɛn ya Sojambɛ nɛ.» 2 Buñɛrciɛnbu buba là te ki yé Adramiti ya du ya ñɛrbu, ki joh Asi ya tinfɛnm bó, nɛ ti kɔn' bù ki bure'. Tinbi nin ujɛ uba nɛ là tɔke bi yih wɔ Aristak. U yé Maseduɔnn ya tinfɛnm ya nil nɛ, ki kɔ Tesalonik ya du ni. 3 Kutaaku faa' nɛ ti baa' Sidɔn ni. Sojambɛ ya ciɛn Juliyus ŋuuke Pɔl nin tinimɔ̀nt ma nnɔ nɛ ki cɛ̀be' wɔ, wɔ ń jo uʼjɔtieb saan bɛ ń tì teke wɔ kucɛ̀nku. 4 Ti siere' niʼsaan ki joh, kutafaaku tobreh tɛ ma nnɔ, nɛ ti likn' Ciip ya dekl ki nuɔn lɛ̀, 5 ki tì puore' miñunciɛnm mà nuɔn Silisi nin Panfili ya tinfɛnm nnɔ, nɛ ki tì baa' Lisi ya tinfɛnm ya du uba ni bi yih wù Mira. 6 Nɛn saan nɛ Sojambɛ ya ciɛn nnɔ laa' Alɛksandri ya du ya ñɛrciɛnbu buba, bù joh Itali ya du bó, nɛ u cère' ti kɔn' bun.

7 Ti là tien' iwenkàankɛ nɛ ki jɛ̀njɛ̀ndeh ki tì nɛkn' Kinid ya du. Tiʼñɛrbu là joh sosuo nɛ, kimɛ kutafaaku là tobreh tɛ nɛ, nɛ ti wiɛ' ti bi cuube nà bó nnɔ, ki cubn' Salomone ki tì linde' Krɛt ya dekl, ki nuɔn lɛ̀. 8 Ti kpàakeh miñunciɛnm nnɔ nin ijɛnd nɛ, ki ŋmɔŋmɔbe ki tì baa' libùol liba saan bi yih lɛ̀ «ñɛrsienbòmɔnmɔnl», niʼsaan ŋa fɔke nin Lase ya du.

9 Ti wuɔke' usɛn ni nɛ *Sufmbɛ ya ñɔlòle ya yo tì gɛ̀bre'. U ya yo gɛ̀bre' la, uñɛrkure ji ŋmɔbe kinunbɔnk nɛ. Nɛn bo nɛ Pɔl gbiere' bɛ ki ye: 10 «Nʼjɔtiebɛ, n likeh ma nɔ, ti biɛ ki joh nin buñɛrbu buu la, kinunbɔnk li tu tɛ, nɛ na yé buñɛrbu baba nɛ li saa ituk ń ñɛnde, tinbi binib mɔnɔn te len.» 11 Ama Sojambɛ ya ciɛn nnɔ du uñɛrdaan nin uñɛrkurl bo ki cɛn' Pɔl len' nà nnɔ. 12 Nɛ ñɛrsienbùol nnɔ mɔ ŋa mɔn nil ń li te niʼsaan tiwɔrciɛnt ya yo ma nnɔ, bà yɛbe ye nì mɔn bɛ ń bure nɛ, nì tuo' la, bɛ ń baa Krɛt ya ñɛrsienbùol bi yih niʼsaan Feniks. Ñɛrsienbùol nnɔ ŋmɔbe kɔkɔbùon ile nɛ. Liba te nintuɔli bó ugɛn bó, litɔl te nintuɔli bó ujie bó. Bi yíe tiwɔrciɛnt nnɔ ya yo kí lɛ bi te nɛn saan nɛ.

Kutafaabiiku fii' miñunciɛnm bo

13 Kutafaaku kuba ñɛn' ugɛn bó ní, ka faa nɛ bi ye bi bi maale' nà nnɔ li tuo, nɛ ki lore' buñɛrciɛnbu nnɔ ki bure', ki kpàakeh Krɛt ya dekl. 14 Ama bi bure' ma, na taande' nɛ kutafaabiiku kuba fii' lidekl nnɔ bó ní ki yile' biʼbo bi yih kù «Lɛnpuoli ya jie bó ya tafaaku». 15 Kutafaaku nnɔ yile' buñɛrbu nnɔ bo ma nnɔ bua ji li fre kí tuobe kù. Kù pe' tɛ ki cɔn', nɛ ti cère' buñɛrbu nnɔ paan' kuʼbo. 16 Ti jojoh ki tì likn' lidekl liba, bi yih lɛ̀ Koda, nɛ ki ñikn' ki yuure' tiʼñɛrciɛnbu dìɛh buñɛrwawaabu bùa nnɔ 17 ki kpìen' buciɛnbu ni. Nɛ biñɛrkurb taa' iŋmi ki lòle' ki pɔ̀npɔ̀n' ki cuo' buciɛnbu nnɔ ya tingi. Bi là fɛnge nba la, buñɛrbu nnɔ li tì yèke litɛngbil là bi yih lɛ̀ Sirt * nnɔ nɛ. Nɛn bo nɛ bi taa' nà co buñɛrciɛnbu bù la joh tontonm nnɔ ki jɔn' buʼbo ki cùun' miñunm ni, ki cère' bù paan' kutafaaku bo. 18 Kutaaku tí faa' ki laa' kutafaaku biɛ ki joh ki faa, ki jèngeh buñɛrciɛnbu, nɛ bi ñɛn' ituk iba ki wiɛ' miñunm ni. 19 Wienta daali nɛ biñɛrkurb ñɛn' buñɛrciɛnbu bugbɛn ya wɛnt tuba mɔ ki wiɛ' miñunm ni. 20 Ti tien' idɛn yà yɛbe ka laa' wien, ka laa' ŋmaabii mɔ. Kutafaaku nnɔ lì biɛ ki faa nɛ. Ta ji daan ki ye ti li ŋmɛre.

21 Tɔ, nì wuɔke' binib bà te buñɛrciɛnbu ni nnɔ ŋa jin' niba. Nɛn saan nɛ Pɔl fii' ki sere' biʼnun bó ki tɔke' bɛ ki ye: «Nʼjɔtiebɛ, ni bi là tuo' nʼñɔbu bó, ka siere' Krɛt ya dekl ni la, kinunbɔnk kiɛ ŋa bi li tu tɛ, tibont mɔ ŋa bi li ñɛnde. 22 Fɛnfɛnnɔ wuɔ n gbáanh nɛ nɛ, cuo mɛn niʼba kimɛ niʼni uba ŋa ń kpo, buñɛrbu baba nɛ li saa. 23 N yé Uwien ya nil nɛ, nɛ ki pukeh wɔ. Kuñɔnku kuu nɔ u sɔn' uʼtond uba nʼsaan, 24 u lá tɔke' nni ki ye: ‹Pɔl, la sɛn jɛwaanbu. A lì li sere ubɛrciɛn Sesa ya nun bó nɛ. Uwien li juoke ŋɛ kí cère binib bà kɛ te nin ŋɛ buñɛrciɛnbu ni nnɔ ń ŋmɛre.› 25 Nɛn bo, nʼjɔtiebɛ, cuo mɛn niʼba. N teke' Uwien ki jin' ki du ki ye u li tien u tɔke' nni nà nnɔ. 26 Ama kutafaaku li tuke tɛ kí tì gbèn lidekl liba.»

27 Tɔ, piik nin ñɔnkunan sɔ, kutafaaku tuke tɛ ti te Adriyatik ya ñunciɛnm bo. Nì tì tuo kuyɔku nɛ biñɛrkurb maale' ki ye ti nɛkn' liwɛl liba nɛ. 28 Bi yíe bɛ ń bikn kí liike miñunm nnɔ ñɔ ki kpɛ ma bo, nɛ ki taa' uŋmi ki lòle' likuluɔnl liba ki wiɛ' miñunm ni ki bikn' ki laa' nì kpɛ mɛta pita nin ulole nɛ. Ti jɛnde' ki pukn', nɛ bi tí bikn' ki laa' mɛta pile nin uniin. 29 Bi fɛnge nba la, buñɛrciɛnbu nnɔ la tì yèke itɛn nɛ. Nɛn bo nɛ bi lòle' ikuluɔn inan ki jɔn' buñɛrbu nnɔ ya puoli ki cuo' bù ki sien', ki tureh kutaaku ń faa kí tu bɛ. 30 Biñɛrkurb nnɔ nuunh bɛ ń lɔkre kí ñɛ buñɛrciɛnbu nnɔ ni ma nnɔ nɛ ki jiin' buñɛrwawaabu nnɔ ki pùkn' miñunm bo, ki nɛn' ki ye bi joh bɛ ń tì lòle ikuluɔn nɛ kí jɔn buñɛrciɛnbu nnɔ ya nun bó. 31 Nɛ Pɔl tɔke' sojambɛ nin biʼciɛn ki ye: «Binib biɛ ñɛn' buñɛrbu buu ni la, na ń ŋmɛre» 32 Nɛn saan nɛ sojambɛ cere' iŋmi yà lùo buñɛrwawaabu nnɔ, ki cère' bù bure'.

33 Nì wendeh pìpì nɛ Pɔl gbáan' biʼkɛ bɛ ń ñikn kí ji tijier, nɛ ki ye: «Dinnɔ wuɔ nɔ nì tien' iwien piik nin inan sɔ, ni te iyɛnbɛn ni ka jinh niba. 34 Nɛn bo ñikn mɛn kí ji tijier, kimɛ nì li tore nɛ ní ŋmɛre. Niʼni uba mɔnɔn ya yul ŋa ń gàare» 35 Pɔl len' ki gben', nɛ ki taa' kpɔnɔ, ki faare' Uwien biʼkɛ ya nun bó, ki kuɔ' ki cin' ki ŋmɔnh. 36 Nɛn saan nɛ biʼkɛ cuo' biʼba ki mɔ jin' tijier. 37 Ti là te binib kobiile nin pilole nin biluob nɛ buñɛrciɛnbu nnɔ ni. 38 Biʼkɛ jin' ki gbo', nɛ ki ñɛn' tijier tà te buñɛrbu ni nnɔ ki wiɛ' miñunm ni ŋɔ bù ń yuɔke.

39 Uwien puɔ' uyo wà nnɔ, biñɛrkurb ŋa bɛnde' bi te nà saan, ama bi laa' lijaal liba miñunciɛnm ya gbaal. Nɛ bi ye nì tuo' la, bi li cère buñɛrciɛnbu nnɔ ń tì ñɛ nɛn saan nɛ. 40 Nɛ ki cere' ikuluɔn nnɔ ya ŋmi, ki cère' ì juore' miñunm ni. Nɛ ki lore' tiñɛkurlɛnbɛnt ya ŋmi, ki taa' kukpɛlciɛku kuba ki jɔn' buñɛrbu ya nun bó paaki, ki cère' kutafaaku tureh bɛ ki cuube miñunm nnɔ ya gbaal. 41 Bi tì lɛke' litɛngbil liba bo miñunm linde' lɛ̀. Buñɛrbu don' liʼbo, nɛ liñɛryul bubn', bua ji li fre kí jo. Nɛ iñungbegbel fih ki yèkreh ufaa bo ki wieleh buñɛrbu nnɔ ya juul bó.

42 Sojambɛ nnɔ maale' ki ye bi li ku lipɛkl ya nib nnɔ nɛ ŋɔ uba la wo kí ñɛ kí sɛn kí ŋmɛre. 43 Ama sojambɛ ya ciɛn nnɔ yíe wɔ ń ŋmiɛn Pɔl, nɛ ka tuo' bɛ ń tien bi maale' nà nnɔ, nɛ ki ye bà freh ki woh nnɔ ń kpiɛ kí maabe kí lu miñunm ni, kí wo kí puore. 44 Bà sìen' nnɔ mɔ ń cuo idɔyɛk bii iñɛryɔyɔl kí puore. Bi tien' nnɔ nɛ biʼkɛ puore' caabu.

28

Pɔl te Malt ya dekl bo

1 Ti ñɛn' miñunm nnɔ ni ma nnɔ nɛ bi tɔke' tɛ ki ye bi yih lidekl nnɔ Malt nɛ. 2 Lidekl nnɔ ya nib tien' tɛ tinimɔ̀nt cɛɛn. Utaa cin' ki niih, tiwɔr te ma nnɔ, nɛ bi sɛ̀re' umu ki cère' tiʼkɛ jebe' wù. 3 Pɔl wore' tidɔbikuont, ki lá kpìen' umu ni. Umu nnɔ ya wɔl cère' uwɛ ñɛn' tidɔbri nnɔ ni, ki kɛ̀re' Pɔl ya nuɔ ki juore' ki juɔn. 4 Lidekl nnɔ ya nib laa' uwɛ juɔn Pɔl ya nuɔ bo ma nnɔ, nɛ ki tɔkeh tɔb ki teh: «Ujɛ wuɔ lì yé unikul nɛ. U ŋmɛre' ka kpo' miñunciɛnm ni, ama tiʼbul wà cuube nnɔ ŋa ń cère wɔ ń li fuobe.» 5 Nɛn saan nɛ Pɔl gbɛ' uwɛ nnɔ, u lu' umu ni ka cii' uʼluol bó. 6 Bi maaleh ki teh nì li duun nɛ, bii Pɔl li kpo i ya tàan bo nɛ. Bi lilikeh nì tì wuɔke', bi laa' bonn ŋa tien' wɔ, nɛ bi liɛbe' ki maale' ki ye u yé ubul nɛ.

7 Tɔ, lidekl nnɔ ya ciɛn uba là te bi yih wɔ Publiyus. Uʼkpàabu ŋa fɔke nin ti te nà saan nnɔ. Nɛ u teke' tɛ iwien ita, ki cɛ̀nde' tɛ tɛn ti yé uʼjɔtieb nɛ. 8 Publiyus ya baa dɔ ki bun, uʼgbɛnɛnt ton, u juh misɛ̀m. Pɔl jon' u dɔ nà saan nnɔ, ki tì taa' uʼnuɔ ki paan' uʼbo ki kàare' ki de' wɔ, nɛ u faake'. 9 Pɔl tien' nnɔ ma nnɔ, nɛ biwiɛntɔb bà te lidekl nnɔ bo nnɔ baa' uʼsaan, nɛ u cère' biʼmɔ faake'. 10 Binib nnɔ seln' tɛ cɛɛn. Ti ye tí siere uyo wà nnɔ, nɛ bi pun' tɛ nà kɛ ciɛke tɛ.

Pɔl baa' Erom ya du ni

11 Ti là tien' niʼsaan iŋmaale ita nɛ, ki yaan ki kɔn' Alɛksandri ya ñɛrciɛnbu buba ki bure' bù ŋmɔbe ibuleb* ya nɛnnɛnku. Buñɛrciɛnbu nnɔ là juore' niʼsaan tiwɔrciɛnt ya yo nɛ. 12 Ti tì baa' Sirakus ya du ni, ki tien' len iwien ita, 13 nɛ ki ñɛn' len' ki nɔn' miñunciɛnm, ki tì baa' Lɛjiyo ya du ni. Kutaaku faa', kutafaaku kuba fii' ugɛn bó ní, nɛ ti taa' iwien ile ki baa' Pusɔl ya du ni. 14 Ti laa' binib bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ ya biba len, nɛ bi gbáan' tɛ tí tien biʼsaan iwien ilole. Ti tentien' nnɔ nɛ ki tì baa' Erom ya du ni. 15 Binib bà teke' ki jin' ki te Erom ya du ni nnɔ cii' ti we ní nɛ ki tuobe' tɛ usɛn bó. Biba tì tuobe' tɛ Apiyus ya daak saan nɛ, bitɔb mɔ tì tuobe' tɛ Ticɛndur tuta saan. Pɔl laa' bɛ ma nnɔ, nɛ ki faare' Uwien, nɛ uʼgbɛnɛnt saake'. 16 Ti tì baa' Erom ya du ni ma nnɔ, nɛ bi de' Pɔl uʼduku uʼba, ki cère' soja uba gu wɔ.

Pɔl tɔke' Erom yaab Uwien ya gbɛr

17 Iwien ita gɛ̀bre', nɛ Pɔl yin' *Sufmbɛ ya ciɛnb, bi taan', nɛ u tɔke' bɛ ki ye: «Nʼyaabɛ, ma tien' tiʼdu ya nib bonn, ka saa' tiʼyaajɛbok liba. Ama bi cuo' nni Yerusalɛm ni nɛ, ki taa' nni ki ŋukn' Erom yaab. 18 Bi bun' nni tibuur ki laa' ma ŋmɔbe biil, nɛ bi yíe bɛ ń taa nni kí wiɛ, kimɛ ba laa' n tien' nà nì kpɛ bɛ ń ku nni. 19 Ama *Sufmbɛ ŋa tuo' bɛ ń wiɛ nni ma nnɔ nɛ cère' n len' ki ye ubɛrciɛn Sesa nɛ li bu nʼbuur. Na yé n yíe ń biin nʼbol ya nib nɛ. 20 N yin' nɛ ń lá wuɔn nɛ tu ya gbɛr nɛ. Tinbi Israyɛl yaab là ŋmɔbe lidɛndɛnl là nnɔ bo nɛ bi lòle' nni tikudɔkr.»

21 Nɛ bi tɔke' wɔ ki ye: «Sude ya tinfɛnm ya nib ŋa kɛle' aʼgbɛr gbɔnku ni ki de' tɛ. Tiʼyɔ uba mɔ ŋa ñɛn' niʼbó ní, ki lá tɔke' tɛ aʼgbɛr bii ki len' tigbɛbiɛrt tuba aʼbo. 22 Ama ti yíe tí cii aʼñɔbu ni nɛ sin bugbɛn maaleh ki teh bà, kimɛ ti bɛn ki ye idu kɛ ni, binib ŋa tuonh aʼcɛkl ya gbɛr.»

23 Nɛ bi sien' lidaali là bi li liɛbe ní Pɔl saan. Niʼdaali, nɛ bi baa' u te nà saan nnɔ, ki yɛbe cɛɛn. Pɔl cin' kutɛnŋaaku nɛ ki tɔkeh Uwien ya bɛl ya gbɛr ki tì baa' kutaajuɔku. U ñìikeh Moyis nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb là kɛle' nà *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ bo nɛ, ki tɔkeh bɛ *Yesu ya gbɛr ki ñikndeh bɛ ń tuo tù. 24 Biʼni biba tuo' tù, nɛ bitɔb yìe' ka teke' tù ki jin'. 25 Bi tì siereh ka cii' tɔb bó ma nnɔ, nɛ Pɔl len' liñɔbonl liba ki ye: «*Mifuoñaanm là cère' *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi tɔke' niʼyaajɛb tigbɛr tà nnɔ yé tigbɛmɔ̀nt nɛ. 26 Mì là ye: ‹Li joh ki tì tɔke Israyɛl yaab kí ye:

Ni li tùɔre kí cenge ama na ń cii niʼtingi,

ni li tùɔre kí liike ama na ń lɛ,

27 kimɛ binib nnɔ ya yul faa nɛ,

bi kpɛ' biʼtub nɛ,

ki pi' biʼnun,

ka yíe biʼnun ń lɛ,

ka yíe biʼtub ń cii,

ka yíe bɛ ń bɛnde niʼtingi biʼyɛnm ni,

ka yíe bɛ ń lèbre biʼtetem ŋɔ ń buu bɛ.› »

28 Nɛ Pɔl tí tɔke' bɛ ki ye: «Bɛnde mɛn kí ye Uwien sɔn' nni bà ŋa yé *Sufmbɛ saan nɛ ń tì tɔke bɛ miŋmiɛnm ya gbɛr. Bɛn li cengeh tù.»

29 [Pɔl len' nnɔ ma nnɔ, nɛ *Sufmbɛ nnɔ siere' ki findeh nin tɔb ki gbiekeh.]†

30 Pɔl tien' ibinŋmɛn ile nɛ ki te kuduku kùa u paanh kuʼbo nnɔ ni, ki teknh bà kɛ bàareh uʼsaan nnɔ. 31 U tɔkeh binib Uwien ya bɛl ya gbɛr nin Yonbdaan *Yesu Kristo ya gbɛr, ki ŋmɔbe lifɛ̀l ki lienh, nɛ uba ŋa piendeh wɔ.

* 1:4 Bi li fre kí lɛbre wɔn nin bɛn jinh tijier nnɔ kí yé wɔn nin bɛn te mɔ.

* 2:42 Bi taakeh ki jinh tijier tà nnɔ li fre kí li yé Yonbdaan ya jier bii tijiefɛ̀nt tuba.

* 3:11 Bi yih nà saan kuninbonku nnɔ te Uwien ya duku ya luo bo nɛ. Bi là taa' itɛn nɛ ki mɛn' kuʼkpenkpen, ki lɛ' ki yekn' Uwien ya duku ya luo ya guoncɛnciɛnl là guɔn' ki linde' kù nnɔ.

* 5:12 Liike 3:11.

† 5:24 Bi li fre kí lɛbre ba bɛn nì tien' ma kí ye ba bɛn tigbɛr nnɔ li kpaan ma mɔ.

* 6:1 U ya yo binib bà là teknh *Yesu ki jiinh nnɔ, biyɛbnb là yé *Sufmbɛ nɛ. Biʼni biba là lienh Grɛkmbɛ ya lenm nɛ, ki pɛ Grɛkmbɛ ya tentienm bo. Bitɔb lienh biʼyaajɛlenm, ki pɛ biʼyaajɛtentienm bo. Bɛn nɛ là yɛbe.

* 7:46 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni, nì kɛle' ki ye kí mɛ kuduku kí de Sakɔb nɛ.

† 7:56 Bi liɛbe' ki yih Yesu nɛ Unil ya Bijɛ.

* 8:37 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 37 ŋa te tuʼni.

* 11:11 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni, nì kɛle' ki ye n te nɛ.

* 13:21 Bɛnsamɛn yé Sakɔb ya bufɔrkaak nɛ, ki yé Israyɛl yaab ya baamul piik nin ile nnɔ ya liba ya yaajɛ.

† 13:51 Sufmbɛ bo kí kpakpaare itàan ya tɛngunku ya tingi si: nà kɛ ji tu unil la, nì yé uʼyaar nɛ, na ji yé uba yaar.

* 14:12 Grɛkmbɛ ya du ni bi yih ibule ya ciɛn nɛ Seyus, nɛ ki yih iʼtond Hɛrmɛs.

† 14:14 Liike Matie 26:65.

* 15:3 Bi li fre kí lɛbre ki pìɛre' kí ye ki tore' mɔ.

† 15:16 Migbiirm miɛ ya ciim te bolm mile bo nɛ. Dafid ya den lu' bii Dafid ya bɛl lu'.

‡ 15:34 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 34 ŋa te tuʼni.

* 16:10 Wà kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ ye tinbi ma nnɔ, nì wuɔn' ki ye uʼmɔ tɔke nin Pɔl nɛ.

* 17:19 Ayeropaji yé ligbɛngbɛnl liba ya yel nɛ Grɛkmbɛ ya lenm ni. Bi là liɛbe' ki yih binib bà taakeh liʼbo nnɔ mɔ ki teh Ayeropaji yaab nɛ.

* 18:3 Bi là nukeh tigbɔnt nɛ ki pɔh ininbon nnɔ, mitɔm la, bi taah tikpɛlcɛr nɛ ki pɔh yɛ̀.

* 20:5 Liike 16:10.

* 21:8 Liike 6:5.

* 24:8 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 6b-8a ŋa te tuʼni.

* 27:17 Litɛngbil là bi yih lɛ̀ Sirt nnɔ te Libi ya ñunciɛnm ni nɛ, ka fɔke nin ñungbaal.

* 28:11 Ibuleb nnɔ yé Grɛkmbɛ ya bule ya yel nɛ. Bi là maaleh ki teh yin nɛ gu biñɛrkurb miñunciɛnm bo. Bi yih ibuleb nnɔ ya liba Kastɔr, ki yih liʼtɔ mɔ Polus.

† 28:29 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 29 ŋa te tuʼni.

Erom yaab

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kugbɔnku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Erom

yaab nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Yesu ya tond Pɔl nɛ kɛle' kugbɔnku kuu nɔ. U yé Suf nɛ, ki maa' Tars ya du ni. U là bɛn Kujɔtiekpaaku ya gbɔnku ya gbɛr mɔnmɔnm nɛ, ki yé Farisiɛn, ka sɛ̀ yiko ya gbɛr bo. U là jɛ̀ndeh Kristo yaab cɛɛn nɛ. Nɛ ki tí lá joh Damas bó wɔ ń tì jɛ̀nde niʼmɔ bó yaab. Kristo jiɛ' wɔ usɛn, ki tien' wɔ uʼyɔ, nɛ u ji tɔkeh binib wɔn Kristo ya gbɛr.

Pɔl ya sɛn ya jom nta bo nɛ u kɛle' kugbɔnku kuu ki de' Erom yaab. Biʼni biba là teke' Kristo ki jin' ka yé Sufmbɛ. Ama Sufmbɛ bà teke' Kristo ki jin' ki juore' ki pɛ yiko bo ya biba lienh ki teh bà ŋa yé sufmbɛ nnɔ mɔ li boh yiko nnɔ nɛ. Nɛn bo nɛ Pɔl kɛle' kugbɔnku kuu nɔ.

Kí cin liyul 1 kí tì baa iyul 8, Pɔl ye unisaal kɛ yé ubiɛrdaan nɛ. Nɛ yiko ŋa ń fre kí ñɛn nil biɛre ni. Ama unil kɛ li ŋmɛre kí ñɛ mitekjim nin Mifuoñanm ya torm bo nɛ.

Kí cin iyul 9 kí tì baa 11, Pɔl kɛle' Uwien ya nib Israyɛl yaab nin Kristo yaab ya gbɛr nɛ. Kristo yaab ya tekjim te tɛn busubu nɛ. Buʼñaan cin' Sufmbɛ ya bùol nɛ. Ama na yé Sufmbɛ kɛ nɛ teke' Kristo ki jin'. Nin nɛn kɛ ŋɔ Uwien biɛ ki yíe bɛ nɛ ki yih bɛ uʼyaab.

Kí cin iyul 12 kí tì baa 15, Pɔl wuɔn' binib li pukeh Uwien ma bo nin bi li ŋmɛ nin tɔb ma bo, ki sure' bà ya tekjim faa bɛ ń li ciih ki dienh bà ya tekjim ŋa faa nnɔ. U tì fɔre' nin ifuonde nɛ (liyul 16).

1

Ifuonde

1 Min Pɔl nɛ kiɛh nɛ kugbɔnku kuu. N yé *Yesu Kristo ya tonsɔnl nɛ. Uwien nɛ yin' nni ń li yé Yesu Kristo ya tond, ki gɛ̀nde' nni ń li kpaandeh wɔn Uwien ya gbɛmɔnmɔnt. 2 Uwien là pùon' tɛ ti ya gbɛmɔnmɔnt nɛ haali uyoyo, ki cère' uʼñɔbonsɔknb kɛle' tù uʼgbɔnku ni. 3 Tù lienh uʼBijɛ bo nɛ. U tien' uʼba unisaal nɛ bi maa' wɔ *Dafid ya lontunku ni. 4 Ama *Mifuoñaanm bo nɛ Uwien wuɔn' ki ye u yé uʼBijɛ ki cère' u ŋmɔbe mituɔm kí ñɛ uʼmɛkrm bitɛnkpiib ni bo. Wɔn nɛ yé *Yesu Kristo tiʼYonbdaan. 5 Wɔn bo nɛ n laa' mijuokm ki yé uʼtond, ŋɔ uʼyel bo ń li tɔkeh inibol kɛ ki teh bɛ ń teke wɔ kí ji, kí li boh wɔ. 6 Niʼmɔ te inibol nnɔ ni nɛ, kimɛ *Yesu Kristo yin' niʼmɔ nɛ. 7 N kiɛh kugbɔnku kuu ń de ninbi bà kɛ te Erom ya du ni Uwien yíe nɛ, ki yin' nɛ ki tien' uʼyaab nnɔ nɛ. TiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Pɔl nuunh wɔ ń jo kí tì fuonde Kristo yaab bà te Erom ni nnɔ

8 Micincinm n li kpiɛ kí faare nʼWien nɛ. *Yesu Kristo bo nɛ n li faareh wɔ niʼkɛ bo, kimɛ bi lienh uŋɛndun ni niʼkɛ saan niʼtekjim bó. 9 Wɔn Uwien wà n sɔnh nin nʼfɛ̀l kɛ ki dienh wɔ uʼBijɛ ya gbɛmɔnmɔnt ya tɔkm ni nnɔ nɛ yé nʼmɔ̀nkunl ki ye n tuu ki tiɛn niʼbó nʼkaare ni. 10 N kàareh ki miɛh wɔ uyo kɛ ki teh u tuo' la, wɔ ń de nni usɛn ń baa niʼsaan nɛ. 11 Kimɛ nʼnun mɔ́n ń lɛ nɛ kí cère ní lɛ *Mifuoñaanm ya paabu ŋɔ kí tùɔre kí li faa mitekjim ni nɛ. 12 N len' nà nɔ ya tingi si: n baa' niʼsaan la, min nin ninbi, wà kɛ ń saake uʼtɔ ya gbɛnɛnt kí ñɛ ti ŋmɔbe mitekjim ma nnɔ bo nɛ. N ya tekjim ń saake niʼgbɛnɛnt, niʼmɔ yaam ń saake nʼyaar.

13 Nʼyaabɛ, n yíe ní li bɛn kí ye n tuu ki bobndeh ń baa niʼsaan nɛ, ka laan laa' bònl. N yíe nʼtuonl ń cuon niʼmɔ saan tɛn lì cuon' ma inibotɔ saan nnɔ nɛ. 14 Nì yé liwɔbl nɛ nʼbo ń tɔke binib kɛ tigbɛmɔnmɔnt, bà ya nun wende' nin bà ya nun ŋa wende', bà bɛn niba nin bà ŋa bɛn niba mɔ. 15 Nɛn bo nɛ nʼnun mɔ́n ń tɔke ninbi bà te Erom ni mɔ tigbɛmɔnmɔnt nnɔ.

Tigbɛmɔnmɔnt yé Uwien ya tuɔm nɛ

16 Fɛ ŋa ŋmɔbe nni tigbɛmɔnmɔnt ya tɔkm bo. Tù yé Uwien ya tuɔm nɛ, ki li ŋmiɛn binib bà kɛ teke' tù ki jin': bà yé *Sufmbɛ mikpiɛkm nin bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ. 17 Kimɛ tun nɛ wɔngeh Uwien ñìikeh nà bo ki bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb. U ñìikeh mitekjim baba bo nɛ ki bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb tɛn nì kɛle' ma uʼgbɔnku ni ki ye: «Ugbɛmɔ̀ndaan li fuobe uʼtekjim bo nɛ.»

Binib kɛ bre nɛ

18 Uwien wɔngeh haali paaki bó nɛ ki teh uʼmutuol fii' binib bo. Kimɛ bi sɔnh itùonbiɛrɛ nɛ ka pɛ uʼbo, ki piendeh tigbɛmɔ̀nt ya sɛn biʼtùonbiɛrɛ nnɔ bo. 19 Kimɛ bi bɛn unisaal li fre kí bɛnde nà kɛ Uwien bo. Wɔn Uwien nɛ wuɔn' bɛ nɛ̀. 20 Imɔ̀n, haali uŋɛndun ya cincinyo kí lá baa fɛnfɛnnɔ nɔ, nib ŋa kpele ki laa' Wien nin biʼnunbu, ama bi lɛnh u ñɛn' tibont tà nɛ ki bɛndeh ki teh u mɔnbe ki yé Uwien, ki ŋmɔbe mituɔm mà ŋa ŋmɔbe gbenm. Nɛn bo nɛ ba ji li fre kí ye ba bɛn wɔ. 21 Nin bi bɛn wɔ ma kɛ nnɔ, ba kpiɛkreh wɔ ki ye u yé Uwien, ka faareh wɔ mɔ. Ama bi juore' nin biʼyɛnmaalkuon nɛ, ka ŋmɔbe yɛnm, ki te libɔnbɔnl ni. 22 Bi yih biʼba biyɛnfodɛnb nɛ, ki nín ji yé ijɔr. 23 Bi dàan' Uwien wà ŋa ń kpo ya kpiɛkm, nɛ ki lèbe' ki kpiɛkreh unisaal wà li kpo ya nɛnnɛnku nin inuɔn nin itàan inan ya wɛnt nin tiwɛnbɛlnkaar ya nɛnnɛnt.

24 Nɛn bo nɛ Uwien sɛln' bɛ, bi pɛ biʼyɛnm yíe nà bo, ki sɔnh tijɔknt ya tùon, ki jindeh biʼba ifɛ. 25 Bi taa' kutonnɛnku nɛ ki lèbe' Uwien ya gbɛmɔ̀nt, ki pukeh tibont tà Uwien ñɛn' tù, ki sɔnh itùon ki dienh tù, ki dàan' wɔn Uwien wà ñɛn' tibont nnɔ kɛ ki kpɛ kupɛnpɛku uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm nnɔ. Ami.

26 Nɛn bo nɛ Uwien sɛln' bɛ, bɛ ń li sɔnh ifɛ ya tùon biʼyɛnm yíe ma bo. Nɛ biʼpuob teh nà ŋa kpɛ tienm, ki dàan' miduɔnm nin bijɛb, ki duɔndeh nin biʼpiitɔb. 27 Bijɛb mɔ dàan' miduɔnm nin bipiib, biʼmɛnku kɔh bijɛtɔb ni ki gbiekeh, nɛ bi teh nà ŋa kpɛ tienm, ki yé ifɛ nin biʼjɛtɔb. Nɛn bo nɛ bi lɛnh biʼyul bo ya tudɛre wà kpɛ biʼtùonbiɛrɛ nnɔ.

28 Ba tɔnge' Uwien ma nnɔ, nɛ u sɛln' bɛ, bɛ ń li ŋmɔbe yɛnmaalfɛnm, kí li teh nà ŋa kpɛ tienm. 29 Bi cère' mitetem mà kɛ ŋa mɔn ya bol nin mibiɛrm nin ununfɔke nin iponponbe nin linikul nin ikɔ̀nkɔ̀n nin milɛrkjim nin iyɛnmaalbiɛre nɛ yɛbre' nin bɛ. Bi yé bitonnɛndɛnb nɛ, 30 ki yé bitɛnfuonb, ki yé Uwien ya nɛnnɛndb, ki yé bikɛlnbaandɛnb, ki yíe tigbengt nin tinacenkpekuont, ki yé idukond, ka boh biʼnaambɛ nin biʼbaambɛ, 31 ki yé ijɔr, ki yé binib bà ba du biʼbo, ki yé binunkuondɛnb, ka muɔh nil cɛcɛkm. 32 Bi bɛn Uwien sien' ki ye binib teh nnɔ la, bi kpɛ mikuum nɛ. Nin nɛn kɛ bi tuu ki teh nnɔ nɛ, ka juore' nɛn baba bo, ki liɛbe' ki saakreh binitɔb bà mɔ teh nnɔ ya gbɛnɛnt.

2

Uwien li bu unil kɛ tibuur

1 Tɔ, sin unil wà biindeh aʼtɔ nnɔ, a yíe la, á li yé wà kɛ, aʼmɔ te libiil ni nɛ Uwien saan. A biindeh aʼtɔ ma nnɔ a biindeh aʼba nɛ. Kimɛ a biindeh wɔ nà bo nnɔ, aʼmɔ teh nɛn nɛ. 2 Ti bɛn ki ye Uwien diɛh binib bà teh tu ya bont ya tub la, u ŋmɔbe imɔ̀n nɛ. 3 Sin unil wà biindeh binitɔb bà teh tu ya bont, ki mɔ teh tù nnɔ, a maaleh ki teh a li ñɛ tibuur ni Uwien saan nɛ-ɛɛ? 4 Uwien tien' ŋɛ tinimɔ̀nt ki gbien', ki ŋmɔbe aʼbo lifɛ̀sɔngl nin kuminku, nɛ a yin' nɛn kɛ fɛnm-ii? Ŋa bɛn ki ye Uwien tien' ŋɛ tinimɔ̀nt ŋɔ á lèbre aʼtetem nɛ-ɛɛ? 5 Aʼyul faa, ŋa yíe á lèbre aʼtetem ma nnɔ, a bondeh aʼba bo Uwien ya benpiebciɛn nɛ, ki gu lidaali là uʼmutuol li fii binib bo wɔ ń bu bɛ tibuur niʼdonbó nnɔ. 6 Nɛn daali nɛ u li jiin unil kɛ uʼtùon kpɛ ma bo. 7 Binib bà mìndeh ki sɔnh itùon yà mɔn, ki nuunh ukpiɛke nin lisel nin limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm Uwien saan nnɔ, Uwien li cère bɛn nɛ ń li tuu ki fuobe nin wɔ. 8 Ama binib bà pɛ biʼyɛnm yíe nà bo, ki wiɛ' tigbɛmɔ̀nt ya sɛn, ki pɛ tibonbiɛrt ya sɛn bo nnɔ, Uwien ya mutuol li fii, uʼbenku ni ń piebe biʼbo kí gbien. 9 Binib bà kɛ teh nà bre nnɔ, ijɛnd nin micɛcɛkm li lu biʼbo. Nì li lu bà yé *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ kɛ bo nɛ. 10 Ama bà kɛ teh nà mɔn li lɛ ukpiɛke nin lisel nin uyɛnduɔn. Bà yé *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ kɛ li lɛ nɛ, 11 kimɛ Uwien ŋa ŋmɔbe gɛ̀ngɛ̀nde.

12 Binib bà kɛ ŋa bɛn *yiko ki teh nà bre la, bi li kpo, ama Uwien ŋa ń ñi *yiko bo kí bu bɛ buur. Ama binib bà kɛ bɛn *yiko ki teh nà bre nnɔ Uwien li ñi *yiko nnɔ bo nɛ kí bu bɛ tibuur. 13 Kimɛ na yé bà bɛn *yiko nɛ yé bigbɛmɔ̀ndɛnb Uwien saan, ama Uwien bùh bà teh *yiko nnɔ ye ma bo nɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb. 14 Bà ŋa yé *Sufmbɛ, ka bɛn *yiko ŋɔ ki teh *yiko nnɔ ye ma nnɔ, ba bɛn ma ki teh nnɔ, biʼyɛnmaale nɛ yé biʼyiko. 15 Bi teh nnɔ ma nnɔ, nɛn nɛ wɔngeh ki teh yiko ye nà nnɔ te biʼyɛnm ni nɛ. Biʼyɛnm ni bi bɛn nà mɔn nin nà bre. Nɛn bo nɛ biʼyɛnmaale biindeh bɛ uyo uba, ki teknh bɛ uyotɔ mɔ. 16 N tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ wɔngeh ki teh nì lá li te nnɔ nɛ lidaali là Uwien li cère *Yesu Kristo ń bu binib tibuur, kí cère bɛ ń ñɛn nà kɛ buɔ biʼfɛ̀l ni upaan bo nnɔ.

Sufmbɛ nin yiko ya gbɛr

17 Tɔ, sin Suf wà lienh ki teh a yé Suf, ki du *yiko bo baba, ki jɛbnh aʼba ki teh a bɛn Uwien, 18 ki bɛn u yíe nà, ki bɛn nà mɔn nin nà ŋa mɔn, kí ñɛ *yiko bo, 19 ki maaleh ki teh a yé ununyaan nɛ ki dìɛh ijùɔn, ki yé bà te licinñunl ni ya wenwenku, 20 ki wɔknh ijɔr mibɛnm, ki wɔknh mubumu, kimɛ a bɛn *Uwien ya yiko ma nnɔ, a maaleh ki teh a bɛn tibont kɛ nɛ, ki maaleh ki teh a lienh nà kɛ nnɔ yé tigbɛmɔ̀nt nɛ. 21 Tɔ, sin wà wɔknh bitɔb nɔ nnɔ, bɛ tien' ŋa wɔknh aʼba? Sin wà tɔkeh binib ki teh bi la suh nnɔ, bɛ tien' a suh? 22 Sin wà lienh ki teh nib la teh naŋmaal nnɔ, bɛ tien' a teh lɛ̀? Sin wà ŋa yíe á cii bule ya nu nnɔ, bɛ tien' a suh tibudur ya bont-i? 23 A jɛbnh aʼba *yiko bo, ki liɛbe' ki saah wɔ ma nnɔ, a yuɔndeh Uwien nɛ. 24 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Ninbi nɛ cèreh inibotɔ sukreh Uwien.»

25 Tɔ, a jiɛ' aʼpunl ki boh yiko la, upunjiɛ ŋmɔbe kpɛle nɛ. Ama a jiɛ' aʼpunl ki saah yiko la, nì te tɛn ŋa jiɛ' nɛ. 26 Wà ŋa jiɛ' punl, boh *yiko la, Uwien ya bùol nì te tɛn u jiɛ' uʼpunl nɛ. 27 Sin wà yé Suf ki ŋmɔbe yiko, u kɛle' kugbɔnku ni, ki liɛbe' ki jiɛ' aʼpunl mɔ nnɔ, ŋa boh *yiko nnɔ ma nnɔ, wà ŋa jiɛ' punl, ki boh wɔ nnɔ nɛ li bu ŋɛ tibuur. 28 Na yé unil wà yé Suf upaan bo baba nɛ yé Sufmɔ̀n. Na yé wà jiɛ' uʼpunl biʼkɛ laa' u jiɛ' nɛ yé upunjiɛmɔ̀n. 29 Suf ya yɛnm nɛ wɔngeh ki teh u yé Sufmɔ̀n. Upunjiɛmɔ̀n ñɛ lifɛ̀l ni nɛ. U ya punjiɛ ñɛn' *Mifuoñaanm saan nɛ, wa ñɛn' *yiko wà bi kɛle' wɔ kugbɔnku ni nnɔ. Na yé binib nɛ li pɛ̀ke wà yé Sufmɔ̀n, Uwien nɛ li pɛ̀ke wɔ.

3

Uba ŋa te ki yé gbɛmɔ̀ndaan Uwien saan

1 *Sufmbɛ ya kpɛle nín si ba? Bii biʼpunjiɛ ŋmɔbe kpɛle-ee? 2 Niʼkɛ ŋmɔbe kpɛle wà yɛbe nɛ isɛn kɛ ni, kimɛ Uwien kpiɛ' ki taa' uʼgbɛr ki ŋukn' bɛn nɛ. 3 Nì ye nɛ̀ ń wuɔn kí ye ba? Nì ye nɛ̀ ń wuɔn kí ye biʼni biba ŋa paan' Uwien ye ma bo la, nì li pien Uwien u la tien u ye ma bo nɛ-ɛɛ? 4 Na ń tien nnɔ fiebu. Binib kɛ yé bitonnɛndɛnb mɔnɔn la, Uwien wɔn tuu ki yé ugbɛmɔ̀ndaan nɛ tɛn nì kɛle' ma uʼgbɔnku ni ki ye:

«Aʼlenm ni nɛ bi li bɛnde kí ye

a yé ugbɛmɔ̀ndaan.

Bi bun' nin ŋɛ tibuur la,

a li faake nin bɛ.»

5 Tɔ, nì yé ti teh nà ŋa cuube nì wɔngeh ki teh Uwien yé ugbɛmɔ̀ndaan la, ti nín ji li len kí ye ba? Ti li ye Uwien diɛh tiʼtub la, u teh nà ŋa cuube nɛ-ɛɛ? (N lienh binib lienh ma bo nɛ.) 6 Na te nnɔ fiebu. U teh nà ŋa cuube la, u li tien mila kí bu uŋɛndun ya nib tibuur-i?

7 Tɔ, nì yé nʼtonnɛnku wɔngeh Uwien ya gbɛmɔ̀nt ki cèreh binib kpiɛkreh wɔ la, bɛ tien' u diɛh nʼtub ki teh n yé ubiɛrdaan-i? 8 Tí li teh nà bre ŋɔ nɛ̀ ń kpɛnde nà mɔn-ii? Binib biba sukreh tɛ ki teh ti lienh ki teh nnɔ nɛ. Bidɛnb li lɛ utudɛre wà bi kpɛ wù nɛ.

9 Nì ye nɛ̀ ń wuɔn kí ye ba? Nì ye nɛ̀ ń wuɔn kí ye tinbi Sufmbɛ, ti cɛn' binitɔb nɛ-ɛɛ? Na te nnɔ fiebu. N là wɔkn' nɛ ki ye *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ kɛ te ibiɛre ya yonbt ni nɛ. 10 Nɛn nɛ kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni. Nì kɛle' ki ye:

«Uba mɔnɔn ŋa te ki yé gbɛmɔ̀ndaan,

11 uba ŋa te ki ŋmɔbe yɛnfuom,

uba ŋa te ki nuunh Uwien,

12 biʼkɛ dàan' uʼsɛn nɛ,

ki taan' ki juore' fɛnm.

Uba mɔnɔn ŋa te ki teh nà mɔn.

13 Biʼniɛke yɛ tɛn itɛnkpiifɛle nɛ,

biʼlɛn ya tùon si milɛrm baba nɛ,

Biʼñuɔn ŋmɔbe tilɔbr tɛn iwaalɛb nɛ.

14 Iñɔbonbil nin miŋùum baba nɛ gbe biʼñuɔn ni.

15 Biʼtàan ton linikul bo nɛ.

16 Bi ñɛn' nà kɛ saan la, bi saah nɛ,

ki kuɔndeh binitɔb micɛcɛkm ni.

17 Ba bɛn yɛnduɔn ya sɛn.

18 Ba fɛnge Wien.»

19 Tɔ, ti bɛn ki ye *yiko len' nà kɛ nnɔ, u len' ki de' binib bà li boh wɔ nnɔ nɛ, ŋɔ uba la dule niba bo kí ye wa bii'. Nnɔ nɛ uŋɛndun ya nib kɛ li bɛnde kí ye bi ŋmɔbe libiil Uwien saan. 20 Nɛn bo nɛ unil teh *yiko ye ma bo la, na ń cère Uwien ń bù wɔ gbɛmɔ̀ndaan. Yiko cèreh binib bɛndeh nà yé ibiɛre baba nɛ.

Uwien bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb mitekjim bo nɛ

21 Fɛnfɛnnɔ wuɔ Uwien ji wuɔn' u ñɛh usɛn wà ki bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb, na yé u tukndeh *yiko ye ma bo nɛ. Yiko nin Uwien ya ñɔbonsɔknb là juɔ' ki len' nɛn nɛ uʼgbɔnku ni. 22 U bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb biʼtekm *Yesu Kristo kí ji bo nɛ. Bà kɛ teke' *Yesu Kristo ki jin' la, u bùh bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb nɛ. Kimɛ biʼkɛ te miba nɛ. 23 Biʼkɛ tien' ibiɛre nɛ ki luo' Uwien ya kpiɛke. 24 Ama Uwien ya juokm bo nɛ u bù' bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb *Yesu Kristo ya tuɔrl là dɛ' bɛ ki wiɛ' nnɔ bo. Na yé biʼnimɔ̀nt bo nɛ. 25 Uwien taa' wɔn nɛ ki tien' lituɔrl uʼsɛ̀m bo, ki dɛ' bà kɛ teke' wɔ ki jin' ki wiɛ', ki wuɔn' wɔn Uwien ya gbɛmɔ̀nt, ka dɛre' binib ya tub biʼbiɛre bo uyo bo, 26 u là duɔn' uʼyɛnm uyo wà nnɔ. Fɛnfɛnnɔ wuɔ u wuɔn' uʼgbɛmɔ̀nt ki ye wà kɛ teke' *Yesu ki jin' nɛ yé ugbɛmɔ̀ndaan. U tien' nnɔ ŋɔ binib ń bɛnde kí ye wɔn Uwien nɛ yé ugbɛmɔ̀ndaan.

27 Nì te nnɔ la, uba biɛ ki ŋmɔbe u li jɛbn uʼba nà bo-oo? Nì yé fɛnm. Na yé binib ya tùon bo nɛ Uwien bùh bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb, u bùh bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb biʼtekjim bo nɛ. 28 Kimɛ ti bɛn ki ye Uwien bùh unil ugbɛmɔ̀ndaan uʼtekjim bo nɛ, na yé u teh *yiko ye ma bo nɛ u bùh wɔ ugbɛmɔ̀ndaan. 29 Uwien yé *Sufmbɛ baba ya Wien nɛ, ka yé bà ŋa yé *Sufmbɛ ya Wien-ii? U yé biʼmɔ ya Wien nɛ. 30 Kimɛ Uwien te uba nɛ. Wɔn nɛ bùh bà yé *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb mitekjibaabm bo. 31 Ti lienh nà nnɔ, nì ye nɛ ń ye mitekjim bo *yiko ŋa ji yé bonn nɛ-ɛɛ? Nnɔ ŋa ñí! Ti wɔngeh *yiko cinbe ki te ma bo nɛ.

4

Uwien bù' Abraham ugbɛmɔ̀ndaan uʼtekjim bo nɛ

1 Tɔ, ti li ye ba kí taa kí jo tiʼyaajɛ *Abraham ya gbɛr bo? Wɔn nin uʼyul là laa' ba? 2 Nì bi yé uʼtùonmɔnmɔn nɛ cère' Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan la, u bi ŋmɔbe u li jɛbn uʼba nà bo. Ama Uwien ya bùol na te nnɔ. 3 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «*Abraham teke' Uwien ki jin', nɛn bo nɛ Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan.» 4 Unil sɔn' lituonl ki teke' nibonn la, na yé paabu, nì ye uʼpaaku nɛ. 5 Unil wà ŋa nuunh Uwien ń juoke wɔ uʼtùon bo, ama ki teke' wɔn Uwien wà juokeh bibiɛrdɛnb nnɔ ki jin' la, uʼtekjim bo nɛ Uwien li bù wɔ ugbɛmɔ̀ndaan. 6 Nnɔ nɛ *Dafid mɔ là pokn' binib bà Uwien bù' bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb, ka tukn' biʼtùon nnɔ ya mɔnm bo. *Dafid là ye:

7 «Binib bà Uwien fère' bɛ biʼbiil, ki subn' biʼbiɛre bo nnɔ,

uʼmɔnm te biʼbo.

8 Unil wà Yonbdaan ŋa ń tɔnge uʼbiɛre nnɔ uʼmɔnm te udaan bo.»

9 Mimɔnm nnɔ te ki de' bà jiɛ' ipun baba nɛ bii mì te ki de' bà mɔ ŋa jiɛ' nɛ? Tí liɛbe ní *Abraham ya gbɛr bo. Ti ye u teke' Uwien ki jin' ma nnɔ nɛ cère' Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan. 10 U lɛ yo ba nɛ u bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan-i? Uyo wà u jiɛ' uʼpunl nnɔ bii uyo wà wa laan là jiɛ' nɛ? Uyo wà wa laan là jiɛ' nnɔ nɛ. 11 Ni ya puoli bó nɛ Uwien cère' *Abraham jiɛ' uʼpunl. Upunjiɛ nnɔ nɛ yé kudìɛku kùa wɔngeh ki teh *Abraham ya tekjim bo nɛ Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan ki laa' wa laan jiɛ' punl. Nɛn nɛ cère' *Abraham yé binib bà kɛ teke' Uwien ki jin' ka jiɛ' pun ya yaajɛ ŋɔ Uwien ń bù biʼmɔ bigbɛmɔ̀ndɛnb. 12 Binib bà jiɛ' ipun, ka pɛ upunjiɛ baba bo, ama ki tɛkn' *Abraham ya taal ni, ki teke' Uwien ki jin' tɛn *Abraham là teke' Uwien ki jin' ma, ki laa' wà laan jiɛ' punl nnɔ, u yé biʼmɔ ya yaajɛ nɛ.

Uwien pùon' binib bà teke' wɔ ki jin' nnɔ mimɔnm

13 Na yé *Abraham là bon' *yiko nɛ Uwien pùon' ki ye uŋɛndun li yé wɔn nin uʼyaabii ya faal, kimɛ mitekjim bo nɛ Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan. 14 Nì yé Uwien bi pùon' ki ye uŋɛndun li yé bà boh *yiko nnɔ ya faal nɛ la, mitekjim ŋa ji bi li ŋmɔbe kpɛle, lipuonl nnɔ mɔ bi li juore fɛnm nɛ. 15 Kimɛ *yiko ya saam nɛ cèreh Uwien ya mutuol fih binib bo. Yiko ŋa te la, unil li saa wɔ-ɔɔ?

16 Nɛn bo nɛ Uwien pùon' lipuonl mitekjim bo, ŋɔ lɛ̀ ń li yé bupaabu, kí li kpɛ *Abraham ya yaabii kɛ bo. Na yé lì li te kí de bà pɛ *yiko bo baba nɛ, lì li te ki de' bà mɔ teke' Uwien ki jin' tɛn *Abraham nnɔ nɛ. Kimɛ *Abraham yé tinbi bà kɛ teke' Uwien ki jin' nnɔ ya yaajɛ nɛ. 17 Tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «N tien' ŋɛ inibol ligol ya yaajɛ.» *Abraham nɛ yé tiʼkɛ ya yaajɛ Uwien ya nun bó. Wɔn Uwien nɛ mɛkreh bitɛnkpiib, nɛ ki naanh tibont nin uʼñɔbon. 18 Nì là naan lipuonl nnɔ ŋa ń tien nɛ. Nin nɛn kɛ *Abraham tuu ki daan nɛ. U teke' Uwien ki jin' nɛ Uwien tien' wɔ inibol ligol ya yaajɛ. Tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Aʼyaabii li yɛbe ka ŋmɔbe fuul.» 19 Nì là sìen' waamu nɛ wɔ ń lɛ ibin kobk, ki bɛnde' ki ye u nɛke mikuum, nɛ uʼpo Sara mɔ tonde' ki yé uŋɔl. Ama nin nɛn kɛ *Abraham ya dum ŋa kùore' waamu mɔnɔn. 20 *Abraham ŋa maale' milele lipuonl nnɔ bo, uʼdum mɔ ŋa kùore', ama u tùɔreh ki faakreh mitekjim ni nɛ, ki kpiɛkreh Uwien, 21 ki cinbe ki bɛn ki ye Uwien pùon' nà nnɔ, u ŋmɔbe mituɔm mà u li fre kí tien nɛ̀. 22 Nɛn bo nɛ Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan. 23 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Uwien bù' *Abraham ugbɛmɔ̀ndaan.» Na yé *Abraham baba bo nɛ nì kɛle' nnɔ. 24 Nì kɛle' tiʼmɔ bo nɛ. Ti teke' Uwien wà cère' Yonbdaan *Yesu mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ ki jin', nɛ wɔn Uwien bù' tiʼmɔ bigbɛmɔ̀ndɛnb. 25 Uwien cère' wɔn *Yesu nɛ kpo' tiʼbiɛre bo, ki cère' u mɛkre' bitɛnkpiib ni, ŋɔ wɔn bo wɔ ń bù tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb.

5

Uwien cère' binib nin wɔn taan' buñɔbu

1 Tɔ, tiʼtekjim bo nɛ Uwien bù' tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb, ki cère' tiʼYonbdaan *Yesu Kristo bo, tinbi nin wɔn taan' buñɔbu. 2 Wɔn *Yesu Kristo nɛ cère' ti laa' mijuokm Uwien saan, kimɛ ti teke' wɔ ki jin'. Ti fuobe mi ya juokm ni nɛ ki ŋmɔbe lidɛndɛnl ki jɛbnh tiʼba ki teh ti li lɛ ukpiɛke Uwien saan. 3 Na yé nɛn baba bo nɛ ti jɛbnh, ti jɛbnh ijɛnd mɔ ni nɛ. Kimɛ ti bɛn ti ye ijɛnd ni nɛ ti lɛnh lifɛ̀l, 4 nɛ lifɛ̀l cèreh ti ŋmɔbe kuminku, kuminku mɔ dienh tɛ lidɛndɛnl. 5 Lidɛndɛnl nnɔ ŋa ń yuɔn tɛ. Kimɛ Uwien de' tɛ *Mifuoñaanm ma nnɔ, mɛn nɛ cèreh ti bɛndeh tiʼfɛ̀l ni u yíe tɛ ki gbien' ma bo.

6 Imɔ̀n, uyo wà ta là ŋmɔbe tuɔm nnɔ, nɛ *Kristo teke' tinbi bibiɛrdɛnb ya kuum ki kpo'. Uwien nɛ sien' u ya yo. 7 Nì faa nin unil ń teke ugbɛmɔ̀ndaan ya kuum kí kpo. Nba la, uba li kaabe kí kpo unimɔ̀n bo. 8 Ama Uwien wuɔn' ki ye u yíe tɛ, ki cère' *Kristo teke' tiʼkuum ki kpo' uyo wà ti laan là biɛ ki yé bibiɛrdɛnb nnɔ. 9 Fɛnfɛnnɔ, *Kristo ya sɛ̀m bo nɛ Uwien bù' tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb ma nnɔ, bɛ li tien ŋɔ wa ji li ñɛn tɛ Uwien ya benpiebe wà we ní nnɔ ni? 10 Uyo wà ti là yé Uwien ya nɛnnɛndb nnɔ nɛ u cère' tinbi nin wɔn taan' buñɔbu kí ñɛ uʼBijɛ ya kuum bo. Tinbi nin wɔn taan' buñɔbu ma nnɔ, bɛ li tien ŋɔ ta ji li ŋmɛre uʼBijɛ ya fuobm bo? 11 Na yé nɛn baba bo nɛ ti jɛbnh tiʼba, ti jɛbnh Uwien bo mɔ nɛ. Yonbdaan *Yesu Kristo taan' tinbi nin Uwien buñɔbu fɛnfɛnnɔ ma nnɔ, nɛ cère' ti jɛbnh.

Adam nin Kristo ya gbɛr

12 Unibaab bo nɛ ibiɛre cin' uŋɛndun ni. Ibiɛre nnɔ nɛ tuke' mikuum ki baa', nɛ binib kɛ kpuokeh kimɛ biʼkɛ teh ibiɛre nɛ. 13 Kí yaan Uwien ń de Moyis *yiko nnɔ ki laa' ibiɛre te nɛ uŋɛndun ni. Yiko ŋa laan là te ma nnɔ, ba là tɔngeh binib ya biɛre. 14 Ama kí ñɛ Adam ya yo kí tì baa Moyis ya yo mikuum jinh binib nɛ. Nin ba tien' biɛre tɛn Adam là kɛnde' Uwien ya ñɔbu bó ki bii' ma kɛ nnɔ mikuum jinh bɛ nɛ. Adam là yé unil wà we ní nnɔ ya nɛnnɛnku nɛ.

15 Ama Uwien ya paabu nin Adam ya biil ŋa tɛ, ka kpɛ mɔ. Unibaab ya biil bo nɛ mikuum jin' binib bi yɛbe ma nnɔ, bɛ li tien ŋɔ unibaab *Yesu Kristo mɔ bo Uwien ŋa ń juoke binib bi yɛbe, kí de bɛ bupaabu bù ń li yɛbe ka ŋmɔbe bù kpɛ nin bà ni? 16 Uwien ya paabu tien' nà nin unibaab nnɔ ya biɛre tien' nà ŋa tɛ. Wɔn unibaab ya biɛre bo nɛ Uwien ye binib kɛ kpɛ utudɛre. Ama Uwien ya juokm bo nɛ u bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb nin biʼbiɛre yɛbe ma kɛ nnɔ. 17 Unibaab ya biil bo nɛ mikuum ŋmɔbe mituɔm binib kɛ bo kí ñɛ wɔn unibaab nnɔ. Nì te nnɔ la, bɛ li tien ŋɔ binib bà laa' Uwien ya nimɔ̀nciɛnt tà cère' Uwien bù' bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb nnɔ ŋa ji li lɛ Uwien ya fuobm, kí ji libɛl unibaab *Yesu Kristo bo? 18 Unibaab ya biil nɛ tuke' utudɛre ki baa' binib kɛ bo. Nnɔ nɛ unibaab ya tuonmɔnmɔnl mɔ bo, Uwien bùh binib kɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb ki cèreh bi fuobe. 19 Unibaab ŋa bon' Uwien ma nnɔ nɛ cère' binib kɛ yé bibiɛrdɛnb Uwien saan. Nnɔ nɛ unibaab mɔ bon' Uwien ma nnɔ cère' binib kɛ yé bigbɛmɔ̀ndɛnb Uwien saan.

20 Uwien lá taa' *yiko ki baa' nɛ binib ya biil yɛbre' ki gbien'. Ama ibiɛre yɛbe nà saan la, Uwien ya nimɔ̀nt mɔ yɛbe niʼsaan cɛɛn nɛ. 21 Ibiɛre là ŋmɔbe mituɔm nɛ ki tukeh mikuum ki bàareh. Nnɔ nɛ Uwien ya nimɔ̀nt mɔ ŋmɔbe mituɔm ki cèreh binib yé bigbɛmɔ̀ndɛnb uʼsaan, ki li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm kí ñɛ Yonbdaan *Yesu Kristo bo.

6

Ti kpo' nin Kristo ma nnɔ, ti li fuobe nin wɔ mɔ nɛ

1 Tɔ, nì te nnɔ ma nnɔ, nì ye nɛ̀ ń ye ba? Nì ye nɛ̀ ń ye tí li tuu ki teh ibiɛre ŋɔ Uwien ya nimɔ̀nt ń li yɛbreh nɛ-ɛɛ? 2 Na te nnɔ fiebu. Ti ñɛn' ibiɛre ya wɔbl ni ŋɔ, ti li tien mila kí liɛbe kí li fuobe ibiɛre ni? 3 Bii na bɛn ki ye bi sìi' tinbi bà kɛ Uwien ya ñunm ti taan' nin *Yesu Kristo nnɔ ti taan' uʼkuum mɔ nɛ-ɛɛ? 4 Bi sìi' tɛ Uwien ya ñunm ti taan' Kristo ya kuum ma nnɔ, bi taan' ki sube' tinbi nin wɔn nɛ. Nɛ uʼBaa Uwien ya kpiɛke bo, u cère' u mɛkre' bitɛnkpiib ni ŋɔ tiʼmɔ ń li te mifuobfɛ̀nm ni.

5 Nɛ tinbi nin wɔn taan' uʼkuum ma nnɔ, ti li taan uʼmɛkrm mɔ nɛ. 6 Tùɔre mɛn kí li bɛn kí ye bi kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo ma nnɔ, bi kpɛ' tiʼtetekpaam mɔ nin wɔ nɛ. Mitetekpaam nnɔ la ji ń li ŋmɔbe tuɔm ŋɔ ti la ji ń li yé ibiɛre ya yonbe. 7 Imɔ̀n, unil kpo' la, u ñɛn' ibiɛre ya yonbt ni nɛ. 8 Ti kpo' nin Kristo ma nnɔ, ti teke' ki jin' ki ye ti li fuobe nin wɔ mɔ nɛ. 9 Ti bɛn ki ye u mɛkre' bitɛnkpiib ni ma nnɔ, wa ji li kpo, kuum ŋa ji ŋmɔbe tuɔm uʼbo. 10 U kpo' bolm miba kpein nɛ ki gben' ibiɛre ya tuɔm. Fɛnfɛnnɔ u fuobe, nɛ uʼfuobm nnɔ yé Uwien yaam nɛ. 11 Nnɔ nɛ niʼmɔ li bùh niʼba tɛn niʼmɔ kpo' ki ñɛn' ibiɛre ya tuɔm ni, nɛ ki fuobe ki de' Uwien *Yesu Kristo bo.

12 Nɛn bo, ni la ji ń cère ibiɛre ń li ŋmɔbe tuɔm niʼgbɛnɛnt tà li kpo nnɔ bo, ki la ji ń li teh tù yíe nà. 13 Ni la taah niʼgbɛnɛnbɛl ki teh ibiɛre tɛn ì yé itùonbiɛrɛ ya jɛwɛnt nɛ. Ama ni te tɛn binib bà mɛkre' ki liɛbe' ki fuobe ma nnɔ, taa mɛn niʼba kí de Uwien, kí taa niʼgbɛnɛnbɛl kí de wɔ tɛn ì yé itùonmɔnmɔn ya jɛwɛnt nɛ. 14 Na ji li te biɛre ya yonbt ni, kimɛ yiko ŋa ji ŋuuke nɛ, Uwien ya nimɔ̀nt nɛ ji ŋuuke nɛ.

Tí ñɛ ibiɛre ni kí li teh nà mɔn Uwien ya nun bó

15 Nì tingi si ba? Tí li teh ibiɛre kí ye *yiko ŋa ji ŋuuke tɛ, Uwien ya nimɔ̀nt nɛ ji ŋuuke tɛ-ɛɛ? Na te nnɔ fiebu! 16 Na bɛn ki ye a taa' aʼba ki de' unil, ki boh wɔ tɛn a yé uʼyonb la, a mɔnbe ki yé udaan ya yonb nɛ-ɛɛ? A taa' aʼba ki de' ibiɛre la, a yé ibiɛre ya yonb nɛ, nɛ ibiɛre bàareh nin mikuum nɛ. Nì yé a tí taa' aʼba ki de' Uwien, ki boh wɔ la, u li bù ŋɛ ugbɛmɔ̀ndaan nɛ. 17 Tí faare mɛn Uwien. Ninbi bà là yé ibiɛre ya yonbe uyo uba nnɔ, fɛnfɛnnɔ ni ji boh bi wɔkn' nɛ miwɔknm mà Uwien ya sɛn bo nnɔ nin niʼfɛ̀l kɛ nɛ. 18 Uwien ñɛn' nɛ ibiɛre ya yonbt ni, nɛ ki tien' nɛ tigbɛmɔ̀nt ya yonbe. 19 Niʼjiint bo nɛ n taa' minisaaltetem ki tien' kunɛnnɛnku ŋɔ ní fre kí cii. Uyo uba ni là taa' niʼba ki tien' tijɔnkt nin fɛnfɛnm ya yonbe nɛ, ki teh nà ŋa kpe sɛn Uwien ya nun bó ma nnɔ, fɛnfɛnnɔ ní ji ń taa niʼba kí tien tigbɛmɔ̀nt ya yonbe, kí li yé Uwien ya nib imɔ̀nmɔ̀n.

20 Ni là yé ibiɛre ya yonbe ma nnɔ, niba ŋa là wɔbndeh nɛ ní li teh nà cuube Uwien ya nun bó. 21 Ni là teh tibont tà uyo uba nnɔ, tù ji coh nɛ ifɛ nɛ fɛnfɛnnɔ, nɛ tuʼfɔrm là bàareh nin mikuum nɛ. 22 Ama fɛnfɛnnɔ Uwien ñɛn' nɛ ibiɛre ya yonbt ni, ki tien' nɛ u ya yonbe, nɛ ni ji teh tibont tà mɔn uʼnun bó. Nɛ mifɔrm, ni li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. 23 Ibiɛre ya paaku si mikuum nɛ, nɛ Uwien ya paabu si limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm, Yonbdaan *Yesu Kristo bo.

7

Yiko nin Kristo yaab ya gbɛr

1 Nʼyaabɛ, n lienh nin ninbi bà nnɔ, ni yé binib bà bɛn *yiko mɔnmɔnm nɛ. Ni bɛn ki ye unil te *yiko ya wɔbl ni uyo wà u laan fuobe nɛ. 2 Nnɔ nɛ *yiko bo ujɛ laan fuobe la, uʼpo ŋa ŋmɔbe sɛn wɔ ń fii uʼsaan, ama uʼcɛ kpo' la, u ŋmɔbe usɛn wɔ ń liɛbe kí kun ticɛr. 3 Upii nɛbre' ki kun' ticɛr uyo wà uʼcɛ laan fuobe la, bi li yin wɔ upiinaŋmaa nɛ. Ama uʼcɛ kpo' la, wa ji te yiko ya wɔbl ni. U liɛbe' ki kun' ujɛtɔ la, ba ń yin wɔ piinaŋmaa.

4 Nʼyaabɛ, niʼmɔ yaam te nnɔ nɛ. Kristo là kpo' ma nnɔ, niʼmɔ là kpo' nin wɔ nɛ, ka te yiko ya wɔbl ni, ni ji yé uba yaab nɛ. Niʼtingi si: ni ji yé Kristo wà mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ yaab nɛ, ŋɔ tí li sɔnh itùon yà mɔn ki dienh Uwien. 5 Imɔ̀n, uyo wà ti là pɛ minisaaltetem bo nnɔ, *yiko nɛ là cèreh ti lɛnh iyɛnmaalbiɛre, ki teh tibont tà bàareh nin mikuum. 6 Fɛnfɛnnɔ ti te tɛn ti kpo' nɛ ki ñɛn' nà là co tɛ nnɔ ni, ka ji te yiko ya wɔbl ni. Ti ji pɛ Mifuoñaanm wɔngeh tɛ usɛnfaan wà nnɔ bo nɛ, ki sɔnh Uwien ya tuonl; ta ji pɛ Moyis kɛle' yiko wà nnɔ là wɔngeh tɛ usɛnkpaan wà nnɔ bo.

Yiko nɛ cèreh unil bɛndeh ibiɛre

7 Tɔ, nì ye nɛ̀ ń ye ba? Nì ye nɛ̀ ń ye yiko yé ibiɛre ya bonn nɛ-ɛɛ? Na te nnɔ fiebu! Kimɛ *yiko ŋa bi te la, ma bi li bɛnde nà yé ibiɛre ya bonn. Nà bi kɛle' *yiko ya gbɔnku ni ki ye: «La ŋmɔbe nunfɔke la,» ma bi li bɛnde kí ye ununfɔke yé biɛre. 8 Yiko ya wɔbl bo nɛ ibiɛre laa' usɛn ki cère' n ŋmɔbe ununfɔke kɛ ya bol. Yiko ŋa bi te la, biɛre ŋa bi ŋmɔbe tuɔm. 9 Uyo wà ma là bɛn yiko nnɔ, n là fuobe nɛ. Ama n tì bɛnde' *yiko nnɔ ya wɔbl ma nnɔ, nɛ ibiɛre laa' mituɔm nʼbo, 10 nɛ n kpo'. Yiko ya wɔbl là bi li de nni limiɛl nnɔ, baa' nin mikuum nɛ min bo. 11 Kimɛ *yiko ya wɔbl bo nɛ, ibiɛre laa' usɛn, ki lɛre' nni, ki cère' n kpo'. 12 Imɔ̀n, *yiko nin uʼwɔbl ñɛn' Uwien saan nɛ ki mɔn, ki cuube.

13 Tɔ, nà yé nibonmɔnmɔnn nɛ kpɛnde' nʼbo mikuum-ii? Na te nnɔ fiebu! Ibiɛre nɛ cère' n kpo'. Nibonmɔnmɔnn nnɔ bo nɛ ibiɛre laa' usɛn ki ku' nni, ŋɔ yì ń tùɔre kí wuɔn ì yé bà. Yiko nnɔ ya wɔbl nɛ wuɔn' tɛ ibiɛre bre ki gbien' ma bo.

Ibiɛre coh binib tiyonbt ma bo

14 Imɔ̀n, ti bɛn ki ye *yiko ñɛn' Uwien saan nɛ. Min wɔn, n yé unisaal nɛ, nɛ ibiɛre cuo' nni tiyonbt. 15 Ma bɛn n teh nà, kimɛ n yíe ń tien nà la, ma teh nɛn. Ama n nɛn nà nnɔ n teh nɛn nɛ. 16 N teh ma yíe ń tien nà la, nɛn nɛ wuɔn' ki ye n tuo' ki ye *yiko yé nibonmɔnmɔnn nɛ. 17 Nì te nnɔ la, na yé min nɛ teh nnɔ, ibiɛre yà te nni nnɔ nɛ teh nnɔ. 18 N bɛn ki ye bonmɔnmɔnn ŋa te nni, n niireh n yé unisaal ma nnɔ nɛ. N yíe ń tien nà mɔn, ama ma ń fre kí tien nɛ̀. 19 Kimɛ n yíe ń tien mimɔnm mà nnɔ, ma teh mɛ̀. Nà bre, ma yíe ń tien nɛ̀ nnɔ, n teh nɛn nɛ. 20 N teh ma yíe nà la, na yé min nɛ teh, ibiɛre yà te nni nnɔ nɛ teh.

21 Nɛn bo, n laa' n te mitetem mà ni sɔ: min wà yíe ń tien nà mɔn nnɔ, n lɛnh n freh ki teh nà bre baba nɛ. 22 N fɛ *Uwien ya yiko nʼyɛnm ni cɛɛn nɛ, 23 ama n laa' mituɔm miba mɔ te nni, ki mɔ̀h nin nʼyɛnmaalmɔnmɔn, ki cère' ibiɛre yà te nni nnɔ cuo' nni tiyonbt, n te iʼwɔbl ni. 24 Min wuɔ ya cɛcɛkdaan! Ŋmɛ li fie nni ibiɛre yà te nni, ki li baa nin nni mikuum nnɔ saan-i? 25 N faareh Uwien, kimɛ wɔn nɛ li fie nni kí ñɛ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo bo.

Min wɔn nʼyɛnmaale ni, n te *Uwien ya yiko ya yonbt ni nɛ, ama minisaaltetem ya sɛn ni wɔn, n yé ibiɛre ya yonb nɛ ki te iʼyiko ni.

8

Mifuoñaanm nɛ dienh limiɛl

1 Fɛnfɛnnɔ Uwien ŋa ji li dɛre bà yé *Yesu Kristo yaab ya tub. 2 Kimɛ unil yé *Yesu Kristo yɔ la, *Mifuoñaanm ya tuɔm mà dienh limiɛl nnɔ, nɛ ñɛn' udaan ibiɛre nin mikuum ya tuɔm ni. 3 Uwien tien' *yiko ŋa ń fre kí tien nà. Kí ñɛ unisaal ya jiint bo nɛ *yiko ŋa là ŋmɔbe tuɔm. Nɛn bo nɛ ibiɛre bo, Uwien sɔn' ní uʼtiɛma Bijɛ uŋɛndun wuu ni nin tigbɛnɛnt, tù naan tinbi bibiɛrdɛnb yaar. Uwien taa' wɔn nɛ ki tien' lituɔrl ki gben' ibiɛre ya gbɛr. 4 U tien' nnɔ ŋɔ tinbi bà dàan' minisaaltetem ki pɛ *Mifuoñaanm yíe nà bo nɛ ń fre kí tien *yiko ye nà kɛ mɔnmɔnm. 5 Binib bà pɛ minisaaltetem bo nnɔ teh unisaal yíe nà nɛ. Ama bà pɛ *Mifuoñaanm bo nnɔ, bɛn teh mì yíe nà nɛ. 6 Unisaal yíe nà nnɔ bàareh nin mikuum nɛ. Ama *Mifuoñaanm yíe nà nnɔ nɛn dienh limiɛl nin uyɛnduɔn nɛ. 7 Kimɛ binib bà teh unisaal yíe nà nnɔ yé Uwien ya nɛnnɛndb nɛ. Ba boh *Uwien ya yiko, ka lì li fre kí bo wɔ mɔ. 8 Bà pɛ minisaaltetem bo nnɔ ŋa ń fre kí sɔnge Uwien ya yɛnm. 9 Ninbi bɛn wɔn, na pɛ nisaaltetem bo, ni pɛ *Uwien ya Fuoñaanm bo nɛ, kimɛ Uwien ya Fuoñaanm te niʼni. Kristo ya Fuoñaanm ŋa te unil wà ni la, udaan ŋa yé uʼyɔ. 10 Kristo te ninbi ni ma nnɔ, ibiɛre cère' niʼgbɛnɛnt li kpo mɔnɔn la, *Mifuoñaanm nɛ yé niʼmiɛl kí ñɛ Uwien bù' nɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb ma nnɔ bo. 11 Uwien wà cère' *Yesu mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ ya Fuoñaanm te niʼni ma nnɔ, wɔn wà cère' Kristo mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ li de niʼgbɛnɛnt tà lá li kpo nnɔ mifuobm kí ñɛ *uʼFuoñaanm mà te niʼni nnɔ bo.

12 Nʼyaabɛ, nɛn bo nɛ ti ŋmɔbe lifɛ̀nl. Ama ta ŋmɔbe fɛ̀nl nin unisaal ya tetem ŋɔ tí li teh unisaal yíe nà. 13 Kimɛ ni pɛ minisaaltetem bo la, ni li kpo nɛ, ama kí ñɛ *Uwien ya Fuoñaanm bo, ni wiɛ' unisaal yíe nà la, ni li fuobe nɛ. 14 *Uwien ya Fuoñaanm pekreh binib bà kɛ nnɔ nɛ yé Uwien ya bumu. 15 Uwien de' nɛ *uʼFuoñaanm mà nnɔ ŋa co nɛ yonbt ŋɔ ní liɛbe kí sɛn bujɛwaanbu, ama *uʼFuoñaanm nɛ tien' nɛ uʼbumu, nɛ ki cère' ti yih wɔ tiʼBaa.* 16 *Uwien ya Fuoñaanm nin miʼyul nɛ kundeh imɔ̀n tiʼyɛnm ni ki teh ti yé Uwien ya bumu. 17 Ti yé Uwien ya bumu ma nnɔ, ti yé uʼfaajib mɔ nɛ. Ti yé Uwien ya faajib nɛ tinbi nin Kristo kɛ. Ti taan' ki jɛ̀ndeh nin Kristo ma nnɔ, tinbi nin wɔn li taan kí lɛ ukpiɛke mɔ nɛ.

Uwien lá li kpiɛke uʼnib

18 N bɛn ki ye fɛnfɛnnɔ ya jɛnd ŋa ŋmɔbe bɛ ń taa yɛ̀ kí kpaan nin ukpiɛke wà Uwien lá li ñɛn wù upaan bo kí de tɛ nnɔ. 19 Kimɛ Uwien ñɛn' tibont tà kɛ nnɔ gu nin inunmɔ́n nɛ lidaali là Uwien li wuɔn bà yé uʼbumu. 20 Uwien ñɛn' tibont tà kɛ nnɔ juore' fɛnm. Na yé tù yíe nɛ ki juore' fɛnm, wɔn Uwien nɛ cère' tù juore' fɛnm. Ama tù ŋmɔbe lidɛndɛnl ki ye 21 lidaali liba tuʼmɔ li ñɛ mituɔm mà kuuleh tù, ki cèreh tù te tiyonbt ni nnɔ ni, ki mɔ ń lɛ Uwien ya bumu ya kpiɛke, ki li te liwiel ni. 22 Ti bɛn ki ye haali nin fɛnfɛnnɔ Uwien ñɛn' tibont tà kɛ nnɔ jɛ̀ndeh nɛ ki kpìɛndeh tɛn upii nɛ benh nin imɛrwiɛn. 23 Na yé tibont nnɔ baba, tinbi bà Uwien de' tɛ *uʼFuoñaanm, mì yé uʼpaacindkaabu nnɔ, tiʼmɔ kpìɛndeh tiʼfɛ̀l ni nɛ, ki gu lidaali là Uwien li wuɔn kí ye ti mɔnbe ki yé uʼbumu, u dɛ' tɛ ki wiɛ' nnɔ. 24 Ti ŋmɛre' ama nì laan yé lidɛndɛnl nɛ. Unil ŋmɔbe lidɛndɛnl nibonn bo la, wa laan laa' nɛ̀ nɛ. U laa' nɛ̀ la, na ji yé dɛndɛnl uʼbo. 25 Ti ŋmɔbe lidɛndɛnl nibonn bo, ka laan laa' nɛ̀ la, ti li mìnde nɛ kí li gu.

26 Nnɔ nɛ *Uwien ya Fuoñaanm toreh tɛ tiʼjiint ni, kimɛ ta bɛn u yíe tí li kàareh wɔ ma bo. Nɛ *uʼFuoñaanm kàareh wɔ ki dienh tɛ, ki dunh haali nil ŋa ń fre kí lɛ u li taa iñɔbon yà kí tɛkn mì lienh nà nnɔ. 27 Uwien, wà bɛn binib ya fɛ̀l ni te ma bo, bɛn *uʼFuoñaanm ya yɛnmaale. Mɛn nɛ kàareh wɔ u yíe ma bo ki dienh uʼyaab.

28 Ti bɛn ki ye Uwien teh tibont tà kɛ nnɔ u teh tù binib bà yíe wɔ ya mɔnm bo nɛ. Bi yé binib bà u yin' bɛ u là bobn' ma bo nɛ. 29 Kimɛ u là bɛn bɛ ki laa' ba laan maa' bɛ, nɛ ki sien' ki ye bɛ ń li naan uʼBijɛ, ŋɔ uʼBijɛ ń li yé kibukpiɛk libugol ni. 30 Uwien yin' bà nnɔ, u là juɔ' ki gɛ̀nde' bɛn nɛ. U yin' bà nnɔ, u cère' bɛn nɛ yé bigbɛmɔ̀ndɛnb. U cère' bɛn bà yé bigbɛmɔ̀ndɛnb nnɔ, u de' bɛn nɛ ukpiɛke.

Niba ŋa ń fre kí bore tinbi nin Uwien ya yíem

31 Ti li len tu lɛ ba kí pukn-i? Uwien se tiʼciɛk bó la, ŋmɛ ji li fre kí tien tɛ niba? 32 Wa yìe' uʼtiɛma Bijɛ mɔnɔn bo, ama u taa' wɔ ki cɛ̀be' wɔ ń tì kpo tiʼkɛ ya biɛre bo nɛ. U de' tɛ uʼBijɛ ma nnɔ, bɛ li tien u la juoke tɛ kí de tɛ tibont kɛ? 33 Ŋmɛ li fre kí biin Uwien gɛ̀nde' binib bà? Uwien mɔnɔn ye bi yé bigbɛmɔ̀ndɛnb nɛ. 34 Nɛn bo, ŋmɛ li fre kí ye bi kpɛ utudɛre? Yesu Kristo kpo'. Na yé u kpo' baba, u mɛkre' bitɛnkpiib ni mɔ nɛ, ki te Uwien ya jie bó, ki kàareh wɔ ki dienh tɛ. 35 Bɛ li fre kí bore tinbi nin Kristo u la li yíe tɛ? Ijɛnd bii uyɛnsaa bii bi jɛ̀ndeh tɛ ma nnɔ bii mikònm bii micɛcɛkm bii kinunbɔnk bii mikuum-i? 36 Nì te tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«Sin bo nɛ bi kuuleh tɛ idaan kɛ,

ki likeh tɛ tɛn ti yé ipe nɛ bi tuke ki joh bɛ ń tì kòre.»

37 Ama *Yesu Kristo wà yíe tɛ nnɔ ya tuɔm bo nɛ, ti faa ki cɛn' wà kɛ mɔ̀n' ki faake'. 38 Imɔ̀n, n bɛn ki ye niba ŋa te kí fre kí bore tinbi nin Uwien u la yíe tɛ. Mikuum, limiɛl, Uwien ya tondb, paaki bó ya tuɔm kɛ ya bol, fɛnfɛnnɔ ya gbɛr, uyo wà we ní ya gbɛr, mituɔm mà kɛ te ya bol, 39 nà kɛ te paaki bó, nà kɛ te dɛntingi, Uwien ñɛn' nà kɛ nnɔ, niba ŋa te kí fre kí bore tinbi nin Uwien u la yíe tɛ. U wuɔn' tɛ uʼyíem nnɔ kí ñɛ Yonbdaan *Yesu Kristo bo nɛ.

9

Uwien nin uʼnib Israyɛl yaab ya gbɛr

1 Tɔ, n yé Kristo yɔ nɛ ki tɔkeh tigbɛmɔ̀nt, ma nɛndeh. Nʼyɛnm nin *Mifuoñaanm nɛ yé bimɔ̀nkunb ki ye 2 n te uyɛnsaaciɛn ni, nɛ nì wi nʼfɛ̀l ni ki gbiekeh uyo kɛ. 3 Imɔ̀n, n bi yíe Uwien ń wiɛ nni miŋùum kí bore min nin Kristo, nʼyaab bà yé nʼbol ya nib nnɔ bo. 4 Bɛn nɛ yé Israyɛl yaab. Uwien tien' bɛn nɛ uʼbumu, ki de' bɛ uʼkpiɛke, ki cuo' nin bɛ kujɔtieku mibolm mà yɛbe, ki de' bɛ *yiko, ki wuɔn' bɛ bi li pukeh wɔ ma bo, nɛ ki pùon' bɛ ipuon. 5 Israyɛl ya bol cin' nin bi ya yaajɛb nɛ. Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo tien' uʼba unisaal ki ñɛn' bi ya bol ni nɛ. Wɔn nɛ yé Uwien ki ŋmɔbe mituɔm tibont kɛ bo. Wɔn si kupɛnpɛku uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm. Ami.

6 Na yé Uwien ŋa fre' ki tien' u là pùon' lipuonl là nnɔ nɛ. Ama Israyɛl ya yaabii kɛ ŋa cinbe ki yé Israyɛl ya bol ya nib. 7 *Abraham ya yaabii mɔ kɛ ŋa cinbe ki yé Uwien ya puonl ya bumu. Kimɛ Uwien là pùon' *Abraham ki ye uʼbijɛ *Isaak ya bumu baba nɛ li yé uʼyaabiimɔ̀n. 8 Niʼtingi si: na yé unisaal maa' mubumu mùa nɛ yé Uwien ya bumu. Uwien ya puonl ya bumu baba nɛ yé uʼbumu, ki yé *Abraham ya yaabii. 9 Uwien là pùon' *Abraham ki ye ma sɔ: «Nì lá ŋmɛ̀n nɔ la, n li liɛbe ní kí lɛ aʼpo Sara ŋuuke kibujɛbuk nɛ.»

10 Na yé nɛn baba: tiɛre mɛn Lebeka mɔ ya gbɛr. Wɔn nin tiʼyaajɛ *Isaak là maa' ileb nɛ, mù yé mujɛmu. 11-12 Ama ba laan la maa' mubumu nnɔ, ki niireh nin mù ń tien nà mɔn bii nà bre, nɛ Uwien juɔ' ki tɔke' Lebeka ki ye uciɛn lá li tien uwaal ya yonb nɛ. Uwien len' nnɔ ŋɔ wɔ ń wuɔn kí ye wa tukndeh nil ya tuonl bo ki gɛ̀ndeh wɔ, ama uʼyíem bo nɛ u gɛ̀ndeh unil, nɛ miyíem nnɔ ŋa ŋmɔbe lèbrm. 13 Nì te tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni nɛ. Nì kɛle' ki ye: «N yíe Sakɔb, nɛ ki nɛn Esawu.»

14 Nì te nnɔ la, ti nín li len kí ye ba? Ti li ye Uwien teh nà ŋa cuube nɛ-ɛɛ? Na te nnɔ fiebu! 15 Uwien là tɔke' Moyis ki ye: «N yíe ń muɔ unil wà micɛcɛkm la, n muɔh wɔn nɛ. N tí yíe ń tien wà tinimɔ̀nt la, n teh wɔn nɛ.» 16 Nɛn bo, na yé unil ya yíem bo, ka yé uʼñiknm bo nɛ Uwien muɔh wɔ micɛcɛkm. Uwien ya nimɔ̀nt bo nɛ u muɔh unil micɛcɛkm. 17 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye Uwien tɔke' Farahɔn ki ye: «N kàan' ŋɛ ubɛr ŋɔ sin bo ń wuɔn binib n ŋmɔbe mituɔm ma bo nɛ, ŋɔ binib kɛ ń cii nʼyel bó utingbɛn kɛ bo.» 18 Nnɔ nɛ Uwien yíe wɔ ń muɔ wà micɛcɛkm la, u muɔh wɔn nɛ, nɛ u yíe wà ya yul ń li faa la, u cèreh li faa nɛ.

Uwien ya benpiebe nin u muɔh binib micɛcɛkm ma bo

19 Nɛn bo, uba li niire nni kí ye: nì te nnɔ la, bɛ bo nɛ Uwien kɔnh nin binib ki teh ba teh niʼdonbó? Bii u li fre kí ye: ŋmɛ li fre kí pien Uwien u la tien u yíe ma? 20 Tɔ, sin unisaalɔ, a tɛn ki yé ŋmɛ nɛ ki niɛh nin Uwien-i? Timaar li fre kí niire, wà mɛn' tù kí ye «Bɛ tien' a mɛn' tɛ nɔ nnɔ-ɔɔ?» 21 Umaar ŋa ŋmɔbe sɛn wɔ ń tien uʼyɔkr u yíe ma-aa? U li fre kí bore tuba kí mɛ lisɛnl là ŋmɔbe kuñuɔrku, kí taa tutɔr kí mɛ là ŋa ŋmɔbe ñuɔrku.

22 Uwien là yíe wɔ ń wuɔn biba kí ye uʼmutuol fii' biʼbo, ki yíe bɛ ń bɛnde kí ye u ŋmɔbe mituɔm nɛ. Nin nɛn kɛ bà fin' uʼmutuol ki bi kpɛ mikuum nnɔ, u taa' lifɛ̀sɔngl cɛɛn nɛ ki ŋmɔbe bɛ. 23 U là yíe wɔ ń wuɔn bitɔb mɔ kí ye u muɔ' bɛ micɛcɛkm nɛ, ki yíe bɛ ń bɛnde uʼkpiɛke yɛbe ki kpɛ ma bo nɛ. U là bonde' bɛn nɛ wɔ ń de bɛ ukpiɛke nnɔ. 24 Tinbi nɛ yé u bonde' bà nnɔ. Na yé u yin' tɛ *Sufmbɛ ya bol ni baba nɛ, bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ te len nɛ. 25 Nì te tɛn nì kɛle' ma Ose ya gbɔnku ni nnɔ nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«Linibol là ya nib ŋa là yé nʼyaab nnɔ,

n li yin bɛ nʼyaab,

linibol là ma là yíe lɛ̀ nnɔ,

n li yíe lɛ̀.

26 Bi là tɔke' bɛ nà saan ki ye ba yé nʼnib la,

bi li yin bɛ niʼsaan min Uwien wà fuobe ya bumu.»

27 Israyɛl yaab bɛn wɔn, *Uwien ya ñɔbonsɔknl Esayi mɔ là len' biʼgbɛr ki ye: «Israyɛl yaab yɛbe tɛn likpentɛngbil mɔnɔn la, biʼni binikàankaab nɛ li ŋmɛre. 28 Kimɛ Yonbdaan li sɔn uʼtuonl kitink bo u là len' ma bo nnɔ kí tì gben ka ń taande.» 29 Nì liɛbe' ki te tɛn Esayi tí là len' ma ki ye:

«Yonbdaan mituɔm kɛ ya daan

ŋa bi cère' tiʼbol sìen' waamu la,

ti bi kunde' tɛn Sodɔm nin Gomɔr yaab nɛ.»

Israyɛl yaab nin mitekjim ya gbɛr

30 Ti len nà nnɔ ya tingi si ba? Niʼtingi si: bà ŋa yé *Sufmbɛ ka là nuunh Uwien ń bù bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb nnɔ, fɛnfɛnnɔ Uwien bù' bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb biʼtekjim bo nɛ. 31 Ama Israyɛl yaab bɛn là nuunh Uwien ń bù bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb *yiko ya bom bo nɛ ka laa'. 32 Bɛ bo nɛ ba laa'? Kimɛ ba teke' Uwien ki jin', ki maaleh ki teh biʼtùon bo nɛ Uwien li bù bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb. Nnɔ nɛ bi gbiɛre' milum ya tɛnl, 33 tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Liike mɛn, n taa' milum ya tɛnl ki ble' Siyɔn ya du ni. Lì yé litɛnl là binib lɛkeh liʼbo ki luh nɛ. Ama wà du liʼbo la, fɛ ŋa ń ji wɔ.»

10

1 Nʼyaabɛ, nʼnun mɔ́n nà bo n kàareh Uwien si: Israyɛl yaab ń ŋmɛre nɛ. 2 N li fre kí kun biʼbo imɔ̀n kí ye biʼnun mɔ́n Uwien ya tuonl bo, ama ba bɛn bi li sɔn ma bo nɛ. 3 Ba bɛn Uwien bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb isɛn yà ni, nɛ ki nuunh biʼtiɛma sɛn, bɛ ń li yé bigbɛmɔ̀ndɛnb, ki yìe' ka paan' isɛn yà bo Uwien bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb nnɔ bo. 4 Kimɛ Kristo baa' ma yiko ŋa ji ŋmɔbe tuonl. Wà kɛ teke' wɔ ki jin' la, Uwien li bù udaan ugbɛmɔ̀ndaan nɛ.

Wà kɛ teke' Kristo ki jin' li ŋmɛre

5 Bà nuunh bɛ ń li yé bigbɛmɔ̀ndɛnb *yiko bo nnɔ, Moyis là kɛle' biʼgbɛr ki ye: «Unil wà teh *yiko ye ma la, *yiko nnɔ bo nɛ u li fuobe.» 6 Ama bà nuunh bɛ ń li yé bigbɛmɔ̀ndɛnb mitekjim bo nnɔ ya gbɛr wɔn, nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye bi la li maaleh biʼyɛnm ni ki teh: «Ŋmɛ li dùo paaki bó?» Niʼtingi si: ŋmɛ li jiin Kristo ní? 7 Ki la li maaleh mɔ ki teh: «Ŋmɛ li jiire dɛntingi?» Niʼtingi si: ŋmɛ li mɛkre Kristo ní? 8 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye ba? Nì kɛle' ki ye:

«Uwien ya gbɛr nɛke aʼsaan,

ki te aʼñɔbu nin aʼfɛ̀l ni.»

Tigbɛr nnɔ yé mitekjim ya gbɛr tà ti tɔkeh tù binib nnɔ nɛ.

9 A yàare' ki len' binib kɛ ya nun bó ki ye *Yesu nɛ yé Yonbdaan, ki ŋmɔbe midum aʼfɛ̀l ni ki ye Uwien mɛkre' wɔ bitɛnkpiib ni la, Uwien li ŋmiɛn ŋɛ. 10 Kimɛ a ŋmɔbe midum aʼfɛ̀l ni la, Uwien bù' ŋɛ ugbɛmɔ̀ndaan nɛ. Nɛ a yàare' ki len' binib kɛ ya nun bó ki ye *Yesu yé aʼYonbdaan la, Uwien li ŋmiɛn ŋɛ. 11 Imɔ̀n, nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Wà kɛ du uʼbo la, fɛ ŋa ń ji udaan.» 12 Nɛn bo, *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ kɛ te miba nɛ. Biʼkɛ ya Yonbdaan te uba nɛ ki teh bà kɛ muɔh ki yih wɔ mimɔnm. 13 Imɔ̀n: «Wà kɛ li muɔ kí yin Yonbdaan ya yel nnɔ, wɔn nɛ li ŋmɛre.»

14 Tɔ, binib ŋa teke' wɔ ki jin' la, bi li tien mila kí muɔ kí yin wɔ? Ba cii' uʼgbɛr la, bi li tien mila kí teke wɔ kí ji? Unil ŋa kpaande' tù la, bi li tien mila kí cii tù? 15 Ba sɔn' nil wɔ ń tì kpaande tù la, ŋmɛ li kpaande tù? Nì te tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Binib bà tuke tigbɛmɔnmɔnt ki we ní nnɔ ya cènl mɔn cɛɛn nɛ.» 16 Nin nɛn kɛ na yé binib kɛ nɛ tuo' tigbɛmɔnmɔnt nnɔ. Nɛn bo nɛ Esayi là len' ki ye: «Yonbdaan, ŋmɛ tuo' ki teke' ti len' nà nnɔ ki jin'-i?» 17 Nɛn bo, mitekjim ñɛh tigbɛr ya ciim ni nɛ, nɛ tigbɛr nnɔ yé Kristo ya gbɛr nɛ.

18 Tɔ, n niireh nɛ-a, Israyɛl yaab ŋa là cii' nɛ-ɛɛ? Bɛn nɛ là cii'-a!

Nì te tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Bi cii' biʼñɔfaam bó utingbɛn kɛ bo,

biʼñɔbon jon' utingbɛn bo niʼkɛ saan.»

19 Tɔ, n tí niireh nɛ-a, Israyɛl yaab ŋa là cii' niʼtingi nɛ-ɛɛ? Bɛn nɛ là cii' niʼtingi-a! Moyis là len' ŋɔ ki ye Uwien ye:

«N li cère ní li ponbe linibol là ŋa yé niba nnɔ,

kí cère bà ŋa bɛn niba ya bol ń fin niʼmutuol.»

20 Esayi mɔ là mɛnge' lifɛ̀l ki len' ki ye Uwien ye:

«Binib bà ŋa nuunh nni nnɔ, n cère' bɛn nɛ laa' nni.

Binib bà ŋa là niireh nʼbo nnɔ, n taa' nʼba ki wuɔn' bɛn nɛ.»

21 Israyɛl yaab bɛn wɔn, u len' biʼgbɛr ki ye: «N tun' liwentunŋmɛnl, nɛ ki kɛnbeh ki yih linibol là ŋa boh nni ka ciih nʼñɔbu bó nnɔ.»

11

Uwien ŋa wiɛ' Israyɛl yaab

1 Nɛn bo, n niireh nɛ-a, Uwien wiɛ' uʼnib Israyɛl yaab nɛ-ɛɛ? Wa wiɛ' bɛ fiebu. Kimɛ min Pɔl mɔnɔn yé Israyɛl yɔ nɛ, ki yé *Abraham ya yaabil, ki yé Bɛnsamɛn ya lontunku yɔ. 2 Uwien ŋa wiɛ' uʼnib bà uyo bo u là juɔ' ki gɛ̀nde' bɛ nnɔ. Na bɛn nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni Eli bo nɛ-ɛɛ? Nì kɛle' ki ye Eli biin' Israyɛl yaab Uwien saan ki ye: 3 «Yonbdaan, bi kuku' aʼñɔbonsɔknb, ki wewe' aʼponpob. Min baba nɛ sìen', nɛ bi nuunh bɛ ń ku nʼmɔ.» 4 Ama Uwien jiin' wɔ ki ye: «N sìen' nʼba bijɛb bà ŋa gbaan' ki pɛ̀ke' ubul Baal nnɔ itur ilole nɛ.» 5 Nì te nnɔ nɛ haali nin dinnɔ, Israyɛl yaab ni nì sìen' binikàankaab bà Uwien gɛ̀nde' bɛ uʼnimɔ̀nt bo nnɔ nɛ. 6 U là gɛ̀nde' bɛ uʼnimɔ̀nt bo nɛ na yé biʼtùon bo. Nì bi yé biʼtùon bo nɛ la, Uwien ya nimɔ̀nt ŋa ji bi li yé nimɔ̀nt.

7 Nnɔ la, ti nín li ye ba? Israyɛl yaab nuun' nà nnɔ, ba laa' nɛ̀, Uwien gɛ̀nde' bà nnɔ nɛ laa' nɛ̀. Bitɔb nnɔ wɔn, Uwien cère' biʼyul faa nɛ. 8 Nì te tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«Uwien fùɔre' biʼyɛnm,

nɛ ki cère' biʼnun ŋa lɛnh,

biʼtub ŋa ciih kí lá baa fɛnfɛnnɔ wuɔ.»

9 *Dafid mɔ là len' biʼbo ki ye:

«Biʼjier ń li yé biʼbo kudiɛku,

kí li yé biʼbo ticuɔr,

kí li yé bi li lɛke nà bo kí lu,

kí li yé biʼbo utudɛre wà bi kpɛ wù.

10 Cère biʼnun ń bɔnde bi ji la lɛnh,

kí cère bɛ ń li tuu ki niibeh ibuɔn.»

11 Nɛn bo, n niireh nɛ-a, Israyɛl yaab lu' ŋɔ bi la ji ń fii kpɛlkpɛl nɛ-ɛɛ? Na te nnɔ fiebu! Biʼlum nnɔ bo nɛ bà ŋa yé Israyɛl yaab mɔ li ŋmɛre. Nɛn nɛ li fin biʼponponbe. 12 Nì yé *Sufmbɛ ya biil cère' uŋɛndun laa' mimɔnm Uwien saan, nɛ biʼlum cère' bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ laa' lifaal Uwien saan la, bi lá li lɛ miŋmɛrm kí tì gben ma nnɔ, nì ji li te mila bo?

Bà ŋa yé Sufmbɛ ya ŋmɛrm ya gbɛr

13 Tɔ, n ji cinbe ki lienh ninbi bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ nɛ. *Yesu sɔn' nni ń tɔke nɛ uʼgbɛr ma nnɔ, n poknh nʼtuonl bugbɛn bo nɛ, 14 ki daan ki ye nì tuo' la, ń fin nʼbol ya nib ya mutuol ŋɔ kí ŋmiɛn biʼni biʼba nɛ. 15 Nì yé Uwien wiɛ' *Sufmbɛ ki cère' wɔn nin inibotɔ yà te uŋɛndun ni taan' buñɔbu la, u lá li liɛbe kí teke bɛ ma nnɔ, nì ji li te mila bo? Na li yé bitɛnkpiib ya mɛkrm-ii?

16 Tɔ, Uwien si kpɔnɔ ya niba bó la, nì wuɔn' ki ye wɔn si kpɔnɔ nnɔ kɛkɛ nɛ. Uwien si busubu ya ñaan la, nì wuɔn' ki yé wɔn si buʼsigben mɔ nɛ. 17 Israyɛl yaab te tɛn olifi ya sucaankaabu bùa bi cɔre' buʼsigben iba nɛ, ki taa' bà ŋa yé Israyɛl yaab ki te tɛn olifi ya subu bùa pɛn' kumuɔku ni nnɔ ya sigben ki nɛbn' ki kpɔbn' yà sìen' nnɔ bo nɛ. Fɛnfɛnnɔ sin nin yà sìen nnɔ kɛ ji jondeh busubu nnɔ ya ñaan yà jindeh bù nnɔ bo nɛ. 18 Nɛn bo, la jɛbnh aʼba bi cɔre' isigben yà nnɔ bo. A li tien mila kí jɛbn aʼba, kimɛ na yé sin nɛ tuke isiñaan, isiñaan nɛ tuke ŋɛ.

19 Nba la, a li ye: «Bi cɔre' isigben nnɔ ŋɔ bɛ ń taa min nɛ kí nɛbn iʼbùol.» 20 Imɔ̀n, isigben nnɔ ŋa teke' Uwien ki jin', nɛ bi cɔre' yì, sin teke' Uwien ki jin' nɛ bi taa' ŋɛ ki nɛbn' iʼbùol. Ama a la nín li jɛbnh aʼba, á li fɛnge. 21 Kimɛ Uwien cɔre' busubu ya sigbenmɔ̀n la, a bɛn ki ye u li dàan sin wà yé usigbennɛbnkɛ nnɔ nɛ-ɛɛ? 22 Sekn kí bɛnde Uwien ya nimɔ̀nt nin uʼbiɛrm. U bre binib bà ŋa ji pɛ uʼbo nnɔ bo, nɛ ki teh sin wà pɛ uʼbo nnɔ tinimɔ̀nt. A tuu ki pɛ uʼbo la, u li tuu ki teh ŋɛ tinimɔ̀nt nɛ. Nnɔ ŋa ñí la, u li wiɛ aʼmɔ nɛ. 23 Nì te nnɔ nɛ Israyɛl yaab mɔ bo: bi wiɛ' biʼyufaa la, Uwien li jiin bɛ kí nɛbn bi là cɔre' bɛ nà saan nnɔ nɛ. U ŋmɔbe mituɔm wɔ ń jiin bɛ kí nɛbn. 24 Sin wà yé olifi ya subu bùa pɛn' kumuɔku ni ya sigben bi taa' ŋɛ ki nɛbn' olifi ya sucaankaabu bo nnɔ, a yé usigbencaan nɛ, ŋa yé busubu nnɔ ya sigbenmɔ̀n. Nnɔ nɛ Uwien ye wɔ ń jiin kí nɛbn busucaankaabu nnɔ ya sigbenmɔ̀n buʼbo la, na ń li faa.

Israyɛl kɛ li ŋmɛre nɛ

25 Nʼyaabɛ, n yíe ń tɔke nɛ tigbɛbɔlkaar tuba nɛ, ŋɔ ni la li maaleh ki teh ni yé biyɛnfodɛnb. Israyɛl yaab biba lì li ŋmɔbe uyufaa nɛ haali nin uyo wà bà ŋa yé Israyɛl yaab kɛ li paan Uwien ya sɛn bo. 26 Nnɔ nɛ Israyɛl yaab kɛ li ŋmɛre, tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni. Nì kɛle' ki ye:

«Uŋmiɛnl li ñɛ Siyɔn ya du ni nɛ,

kí gben Sakɔb ya yaabii ya biil.

27 N li gben biʼbiɛre,

n li cuo nin bɛ kujɔtieku kùa nnɔ nínɔ.»

28 Tɔ, bi yìe' tigbɛmɔnmɔnt ma nnɔ, nɛ ki kpɛnde' Uwien ya nɛnnɛndb ŋɔ ninbi nɛ ń jonde. Ama Uwien biɛ ki yíe bɛ nɛ kí ñɛ biʼyaajɛb bo, kimɛ wɔn nɛ là gɛ̀nde' bɛ ki tien' uʼyaab. 29 Kimɛ Uwien pun' unil bupaabu bùa la, wa liɛbeh ki teknh bù, u tí yin' unil la, u yin' wɔ nɛ, wa lèbreh uʼyɛnmaale. 30 Imɔ̀n, uyo bo niʼmɔ ŋa là boh Wien. Ama fɛnfɛnnɔ *Sufmbɛ ŋa bon' Uwien ma nnɔ nɛ u muɔ' nɛ micɛcɛkm. 31 Fɛnfɛnnɔ ba bon' Uwien ma nnɔ nɛ Uwien muɔ' nɛ micɛcɛkm. Nɛn nɛ li cère Uwien ń muɔ biʼmɔ micɛcɛkm. 32 Kimɛ Uwien kuɔn' binib kɛ uyufaa ni, ŋɔ wɔ ń muɔ biʼkɛ micɛcɛkm nɛ.

Uwien ya yɛbn ŋa ŋmɔbe kpaanm

33 Bo! Uwien ya faal mɔ laan yɛbe-a!

Uʼyɛnfuom nin uʼbɛnm yɛbe cɛɛn nɛ!

Nil ŋa ń fre kí bɛnde uʼyɛnmaale,

ka ń fre kí bɛnde u teh ma bo mɔ.

34 «Ŋmɛ bɛn Yonbdaan ya yɛnmaale?

Ŋmɛ li fre kí gbiere wɔ?

35 Bii ŋmɛ kpiɛ' ki de' wɔ nibonn,

ŋɔ wɔ ń jiin kí pɛ̀ wɔ?»

36 Nibonn kɛ ñɛn' wɔn saan nɛ. Wɔn nɛ cère' niʼkɛ te, nɛ wɔn si niʼkɛ mɔ. Wɔn si ukpiɛke uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm. Ami.

12

Kristo yɔ li ŋmɔbe mitetem mà

1 Nɛn bo, nʼyaabɛ, Uwien ya nimɔ̀nt bo nɛ n gbiereh nɛ ní taa niʼba kí de Uwien tɛn kitɔtuɔrwɛnk kà fuobe, ki mɔn, ki sɔnge Uwien ya yɛnm. Nɛn nɛ yé mipum ma sɔnge Uwien ya yɛnm. 2 Ni la li te tɛn uŋɛndun wuu ya nib. Ama cère mɛn Uwien ń lèbre niʼyɛnmaale kí de nɛ iyɛnmaalfaan ŋɔ ní li sekndeh kí bɛnde Uwien yíe nà: nà mɔn, ka pɔre' niba, ki sɔnge uʼyɛnm.

3 Tɔ, Uwien de' nni bupaabu bùa nnɔ bo, nɛ n tɔkeh niʼkɛ ki teh ni la li bùh niʼba ki gɛ̀breh ni kpɛ ma bo. Unil kɛ ń tùɔre kí bɛnde u yé wà, ki li bùh uʼba ki kpàandeh Uwien cère' u teke' Kristo ki jin' ma bo. 4 Unisaal ya gbɛnɛnt te tuba nɛ, ki ŋmɔbe igbɛnɛnbɛl ì yɛbe. Ama iʼkɛ ŋa tɛ tùon. 5 Tiʼmɔ yaam te nnɔ nɛ. Nin ti yɛbe ma kɛ nnɔ ti taan' nin Kristo ma nnɔ, ti ji te tigbɛnɛnt tuba nɛ, nɛ wà kɛ yé tigbɛnɛnt nnɔ ya gbɛnɛnbɛl ki tuuke iʼtɔ bo. 6 Uwien ya juokm bo nɛ u de' tiʼkɛ bupaabu jɛjɛ. Nɛn bo, Uwien de' wà uñɔbonsɔkn ya paabu la, udaan ń li sɔkndeh ki kpàandeh Uwien de' wɔ mitekjim ma bo. 7 Uwien de' wà bupaabu wɔ ń li toreh binib la, wɔ ń li toreh. Uwien de' wà bupaabu wɔ ń li wɔknh la, wɔ ń li wɔknh. 8 Uwien de' wà bupaabu wɔ ń li saakreh binib ya gbɛnɛnt la, wɔ ń li saakreh binib ya gbɛnɛnt. Uwien de' wà bupaabu wɔ ń li punh binib tibont la, wɔ ń li punh ki la cuɔleh. Uwien de' wà ticiɛnt wɔ ń li likeh binib la, wɔ ń li sɔnh uʼtuonl mɔnmɔnm. Uwien de' wà bupaabu wɔ ń li muɔh binib micɛcɛkm la, wɔ ń li muɔh bɛ nin lifɛ̀sɔngl.

9 Ní li yíe binib imɔ̀nmɔ̀n. Cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n nà mɔn ya tienm bo, kí li nɛn nà bre. 10 Ní li yíe tɔb tɛn ninjiɛb yíe tɔb ma bo. Ní li ñikndeh ki boh tɔb, ama ní cère mibom ń li kpìɛreh ki ñɛh ninbi. 11 Li yíe mɛn lituonl ki la tiinh gbɛnɛnbien. Cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n Yonbdaan ya tuonl bo. 12 Ni ŋmɔbe lidɛndɛnl là uʼsaan nnɔ cère mɛn niʼyɛnm ń li sɔnge liʼbo. Ní li ŋmɔbe kuminku ijɛnd ni, kí li kàareh uyo kɛ. 13 Ní li toreh Uwien ya nib bà nì pɔre' bɛ, kí cère niʼnun ń li mɔ́n bicɛnb ya tekm bo. 14 Ní li kàareh Uwien wɔ ń tien binib bà jɛ̀ndeh nɛ nnɔ uʼmɔnm. Ní li teh wɔ ń tien bɛ uʼmɔnm, ni la teh wɔ ń wiɛ bɛ ŋùum. 15 Li poknh mɛn nin bà poknh, kí li muɔh nin bà muɔh. 16 Li lienh mɛn ki ciih tɔb bó. La li wɔngeh mɛn niʼba, li jiindeh mɛn niʼba tingi binib ya nun bó, ki la maaleh ki teh ni yé biyɛnfodɛnb.

17 Unil tien' ŋɛ nà bre la, la jiin wɔ nà bre. Li nuunh mɛn ní li teh nà mɔn binib kɛ ya nun bó. 18 Nì yé ni li fre, nɛ nì li ñɛ ninbi nɛ la, li ñikndeh mɛn kí li ŋmɛ nin unil kɛ. 19 Nʼjɔtiebɛ, unil tien' nɛ nà bre la, ninbi nin niʼyul la nuunh ní tu wɔ fɛ̀nl, ama cère mɛn Uwien ya mutuol ń fii wɔ ń tien u li tien ma. Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye Yonbdaan ye: «Min nɛ li tu lifɛ̀nl, min nɛ li jiin unil kɛ uʼtuonl kpɛ ma bo.» 20 Nì liɛbe' ki kɛle' ki ye: «Mikònm ŋmɔbe aʼnɛnnɛnd la, de wɔ wɔ ń ji, uñuñun ŋmɔbe wɔ la, de wɔ miñunm. A teh nnɔ la, ni naan tɛn a woreh imukuɔn nɛ ki cokndeh uʼyul bo.» 21 La cère mibiɛrm ń faake nin ŋɛ. Li faa nin mibiɛrm aʼmɔnm bo.

13

Li boh mɛn udu ya ciɛnb

1 Unil kɛ ń li boh biciɛnb bà likeh udu nnɔ. Kimɛ nil ŋa yé ciɛn ŋɔ Uwien ŋa tien' wɔ ciɛn. Bà kɛ yé udu ya ciɛnb nnɔ, Uwien nɛ tien' bɛ biciɛnb. 2 Nɛn bo, wà kɛ yìe' udu ya ciɛn ya ñɔbu bó la, u yìe' Uwien sien' ki ye nɛn li te ma bo nɛ. Unil teh nnɔ la, u nuunh uʼba bo utudɛre nɛ. 3 Nnɔ nɛ binib bà teh nà mɔn ŋa fɛnge udu ya ciɛnb, bà teh nà bre nɛ fɛnge bɛ. Nɛn bo, ŋa yíe á li fɛnge bɛ la, li teh nà mɔn, ŋɔ bɛ ń li pɛ̀keh ŋɛ. 4 Kimɛ udu ya ciɛnb sɔnh Uwien ya tuonl là li pukn ŋɛ a li te mɔnmɔnm nɛ. Ama a teh nà bre la, li fɛnge. Kimɛ na yé fɛnm nɛ udu ya ciɛnb ŋmɔbe usɛn bɛ ń dɛre aʼtub. Bi diɛh binib ya tub la, bi sɔnh Uwien ya tuonl nɛ bɛ ń wuɔn kí ye Uwien ya mutuol fih bà teh nà bre bo. 5 Nɛn bo, na yé ni boh udu ya ciɛnb ki fɛnge utudɛre baba nɛ. Ama ni boh bɛ kimɛ niʼyɛnm ni, ni bɛn ki ye nɛn nɛ mɔn.

6 Nɛn bo nɛ ni pɛ̀h lɛnpo. Kimɛ lɛnpotekb nnɔ, Uwien nɛ sien' biʼmɔ bɛ ń li sɔnh li ya tuonl nin inunmɔ́n. 7 Li teh mɛn unil kɛ u kpɛ ní li teh wɔ nà. Li pɛ̀h mɛn lɛnpo ki dienh bilɛnpotekb, kí li pɛ̀h tikre ki dienh tikrtekb, kí li boh bà kpɛ ní li boh bɛ, kí li selndeh bà kpɛ ní li selndeh bɛ.

Li yíe mɛn tɔb

8 La ŋmɔbe mɛn uba fɛ̀nl. Lifɛnbaabl là ni li ŋmɔbe lɛ̀ si: ní li yíe tɔb nɛ, kimɛ unil wà yíe uʼtɔ la, udaan bon' *yiko ye nà kɛ nnɔ nɛ. 9 Imɔ̀n, *yiko wà ye: «La teh naŋmaal, ki la ku nil, ki la suh, ki la ŋmɔbe nunfɔke utɔ ya bonn bo» nin wà kɛ sìen' nnɔ taan' ki te yikobaab wà ye: «Li yíe aʼtɔ tɛn a yíe aʼba ma bo» nnɔ ni nɛ. 10 Unil wà ŋmɔbe miyíem ŋa teh uʼtɔ nà bre. Nɛn si unil ŋmɔbe miyíem la, u boh *yiko ye nà kɛ nnɔ nɛ.

Bonde mɛn kí li gu Kristo ya baam

11 Tɔ, n lienh nnɔ kimɛ ni bɛn ti te uyo wà. Nì yé uyo wà ni li fìnde migùɔnm bo nɛ. Kimɛ lidaali là ti li ŋmɛre nnɔ ŋa ji fɔke tɛn lidaali là ti teke' Kristo ki jin' nnɔ. 12 Kuyɔku gɛ̀bre'-a! Kutaaku ya wendm ŋa ji fɔke. Nɛn bo, cère mɛn tí dàan licinñunl ya tuonl, kí bɛ̀le kuwenwenku ni ya jɛwɛnt. 13 Cère mɛn tí li te mɔnmɔnm tɛn binib te ma uwien ni. Cère mɛn ti la li yíe uninfɛnjin, ki la ñuh ki yibeh, ki la teh sɔnsɔndl, ki la teh fɛnfɛnm, ki la kɔnh jɛr, ki la ŋmɔbe nɛnk. 14 Taa mɛn Yonbdaan *Yesu Kristo kí tien niʼliɛrl, ki la ji ń de niʼgbɛnɛnt sɛn tù ń tien tù yíe nà.

14

La biindeh mɛn tɔb jier ya jim bo

1 Tɔ, teke mɛn wà ŋa faa tekjim ni, ki la niɛh nin wɔ u maaleh ma bo. 2 Nba la, uba li fre kí maale kí ye tijier tuba ŋa kùɔ uʼtekjim bo, kí lɛ wà ŋa faa tekjim ni nnɔ kùɔ tinɔnt, nɛ ki jinh tikpinfɛr baba. 3 Wà jinh niʼkɛ nnɔ, la li sɛ́reh wà jinh tijier tubambɛ nnɔ. Wà mɔ ŋa jinh tijier tubambɛ nnɔ, la biindeh wà jinh niʼkɛ nnɔ. Kimɛ Uwien teke' uʼmɔ nɛ. 4 A yé ŋmɛ ki biindeh uʼtɔ ya tonsɔnl-i? U teh nì mɔn bii u teh na mɔn la, nì likeh uʼcɛnbaa nɛ. Nɛ u li tien nɛ̀ ń li mɔn nɛ, kimɛ Yonbdaan li fre kí sere uʼciɛk bó.

5 Nì te nnɔ nɛ iwentun mɔ bo. Uba maaleh ki teh iwentun iba cɛn' iʼtɔ nɛ, utɔ mɔ maaleh ki teh iʼkɛ te miba nɛ. Unil kɛ ń li teh u maaleh ma bo. 6 Unil wà boh liwentunl liba ki cɛn' iʼtɔ la, u boh lɛ̀ ki selndeh Yonbdaan nɛ. Unil wà jinh niʼkɛ la, u jinh ki selndeh Yonbdaan nɛ, kimɛ u faareh Uwien nɛ kí yaan kí ji. Wà mɔ ŋa jinh tijier tubambɛ nnɔ, wa jinh tù ki selndeh Yonbdaan nɛ, kimɛ uʼmɔ ŋa jinh tù ki faareh Uwien nɛ. 7 Tiʼni uba ŋa fuobe ki de' uʼba. Uba mɔ ŋa kpuokeh ki dienh uʼba. 8 Ti fuobe la, ti fuobe ki de' Yonbdaan nɛ. Ti tí kpo' la, ti kpo' ki de' Yonbdaan nɛ. Nɛn bo nɛ ti fuobe bii ti kpo' la, ti yé Yonbdaan yaab nɛ. 9 Kimɛ Kristo kpo' ki mɛkre' bitɛnkpiib ni, ŋɔ wɔ ń li yé bitɛnkpiib nin binifuob kɛ ya Yonbdaan nɛ. 10 Nɛ sin, nì te nnɔ la, bɛ tien' a biindeh aʼtɔ? Aʼmɔ, bɛ tien' a sɛ́reh aʼninjɛ? Tiʼkɛ li jo kí sere Uwien ya nun bó, nɛ wɔ ń bu tɛ tibuur. 11 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Min Yonbdaan wà fuobe nɛ len' ki ye:

nisaal kɛ nisaal li gbaan nʼnintuɔli,

kí yàare uʼñɔbu kí ye min nɛ yé Uwien.»

12 Nɛn saan nɛ unil kɛ li tɔke [Uwien] u tien' ma bo.

Uba la cère uʼtɔ ń tùre Uwien ya sɛn ni

13 Nɛn bo, cère mɛn ti dàan' tɔb ya biinm. Ni li cɛ nà bo si: ni la tien' niba nɛ̀ ń tuln niʼyɔ Uwien ya sɛn ni, kí cère wɔ ń kɔ libiil ni. 14 Yonbdaan *Yesu bo, n mɔnbe ki bɛn ki ye jier tuba ŋa yé jɔknt. Unil ye tijier tuba yé tijɔknt la, tù yé tijɔknt wɔn baba bo nɛ. 15 A jinh tijier ki bɛn ki ye nì li saa aʼtɔ ya yɛnm la, ŋa ji kpe yíem ya sɛn. La cère Kristo kpo' unil wà bo nnɔ ń juore fɛnm a jinh tijier tà nnɔ bo. 16 La cère mɛn nibonn nà mɔn ki de' nɛ nnɔ ń li yé nibonn nà biʼtɔb li suke nɛ niʼbo. 17 Kimɛ Uwien ya bɛl ŋa yé jim nin ñunm ya gbɛr. Lì yé tibont tà *Mifuoñaanm dienh tɛ tù nnɔ ya gbɛr nɛ. Tun si: tigbɛmɔ̀nt nin uyɛnduɔn nin uyɛnsɔnge. 18 Unil ŋmɔbe mi ya tetem, ki sɔnh ki dienh Kristo la, Uwien ya yɛnm sɔnge uʼbo nɛ, nɛ binib pɛ̀keh wɔ.

19 Nɛn bo, cère mɛn tí li nuunh nà li cère tí li kpɛ buñɔbu, ki li cère tiʼni wà kɛ ń li faakreh mitekjim ni. 20 La saah Uwien ya tuonl tijier bo. Imɔ̀n, jier tuba ŋa yé jɔknt, ama nà bre si: unil li ji tijier tà nɛ̀ ń tuln uʼtɔ Uwien ya sɛn ni nɛ. 21 Nà mɔn si: á dàan tinɔnt nin midaam nin tijier tà kɛ li tuln aʼyɔ Uwien ya sɛn ni nɛ. 22 Aʼtekjim bo a ŋmɔbe iyɛnmaale kɛ tu ya bont bo la, cère nɛ̀ ń li te aʼfɛ̀l ni Uwien ya nun bó. Unil wà jɛke' wɔ ń tien nibonn uʼyɛnmaale ŋa biindeh wɔ la, Uwien ya mɔnm te uʼbo nɛ. 23 Ama unil jinh tijier ki jieh la, u biindeh uʼba nɛ Uwien ya nun bó. Udaan jieh ma nnɔ, wa teh mitekjim ye ma bo, kimɛ nà kɛ ŋa yé tekjim yaann yé ibiɛre nɛ.

15

Li toreh mɛn tɔb bɛ ń faake mitekjim ni

1 Tinbi bà faa mitekjim ni nnɔ, nì mɔn tí li toreh bà ŋa faa tekjim ni nnɔ nɛ biʼjiint ni, ki la li nuunh tí li teh tiʼyɛnm yíe ma. 2 Cère mɛn tiʼni wà kɛ ń li teh nà sɔnge uʼtɔ ya yɛnm, ki mɔn ki de' wɔ, kí li toreh wɔ wɔ ń faake mitekjim ni. 3 Kimɛ Kristo ŋa là nuunh wɔ ń li teh uʼyɛnm yíe ma. Tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Bà sukreh ŋɛ nnɔ, ya suk juore' min bo nɛ.» 4 Nà kɛ là kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni uyo bo nnɔ, nì là kɛle' nɛ̀ ń wɔkn tɛ nɛ. Nì là kɛle' nɛ̀ ń de tɛ kuminku nin uyɛnduɔn ŋɔ tí li ŋmɔbe lidɛndɛnl nɛ. 5 Uwien wà yé kuminku nin uyɛnduɔn ya daan nnɔ, ń cère ní li lienh ki ciih tɔb bó *Yesu Kristo yíe ma bo, 6 ŋɔ niʼkɛ ń taa iyɛnmaale iba kí kpaan buñɔbu, kí pɛ̀ke Uwien, tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya Baa.

Kristo baa' unil kɛ bo nɛ

7 Nɛn bo, li teknh mɛn tɔb tɛn Kristo teke' nɛ ma ŋɔ nɛ̀ ń de Uwien ukpiɛke. 8 N tɔkeh nɛ nɛ, Kristo là tien' *Sufmbɛ ya tonsɔnl, ŋɔ Uwien là pùon' biʼyaajɛb nà nnɔ nɛ̀ ń tien nɛ. Nɛn nɛ wɔngeh ki teh Uwien yé umɛmɔ̀ndaan. 9 Kristo baa' ŋɔ bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ ń kpiɛke Uwien kí ñɛ u muɔh binib micɛcɛkm ma nnɔ bo nɛ tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Nɛn bo nɛ n li pɛ̀ke ŋɛ inibol kɛ ni,

kí gɛ̀ iyuon kí donde ŋɛ.»

10 Nì tí kɛle' ki ye:

«Ninbi inibotɔ nnɔ,

li poknh mɛn nin Uwien ya nib.» 11 Nì tí liɛbe' ki kɛle' ki ye:

«Ninbi inibotɔ kɛ,

li pɛ̀keh mɛn Yonbdaan,

inibol kɛ ń li dondeh wɔ.»

12 Esayi mɔ là len' ki ye:

«Unil uba li ñɛ Yɛse ya bol ni,

wɔn nɛ li fii kí li ŋmɔbe mituɔm inibol kɛ bo,

inibol kɛ li ŋmɔbe lidɛndɛnl wɔn bo nɛ.»

13 Uwien wà yé lidɛndɛnl ya daan, ń de nɛ uyɛnsɔnge nin uyɛnduɔn kí gbien isɛn kɛ ni, kí ñɛ niʼtekjim bo, ŋɔ *Mifuoñaanm ya tuɔm ń cère niʼdɛndɛnl nnɔ ń li yɛbreh ki gbiekeh.

Pɔl lienh uʼtuonl bo

14 Nʼyaabɛ, ninbi ya bùol wɔn, min nin nʼyul bɛn nʼyɛnm ni ki ye niʼnimɔ̀nt yɛbe ki gbien', ni ŋmɔbe mibɛnm isɛn kɛ ni, ki li fre kí li gbiereh tɔb. 15 Nin nɛn kɛ n mɛnge' lifɛ̀l ki kɛle' kugbɔnku kuu ni nibɛmbɛ saan, ŋɔ ń tiɛre nɛ tigbɛr tà ni kpiɛ' ki cii' tù ŋɔ nɛ. N kɛle' nnɔ kí ñɛ Uwien là de' nni bupaabu bùa 16 ki tien' nni *Yesu Kristo ya tonsɔnl bà ŋa yé *Sufmbɛ saan nnɔ nɛ. N sɔnh lituonl nnɔ tɛn utɔtuɔrkɛ nɛ, ki tɔkeh bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ Uwien ya gbɛmɔnmɔnt, ŋɔ bɛ ń li yé lituɔrl là *Mifuoñaanm cère' lì yé Uwien yaal, uʼyɛnm sɔnge liʼbo. 17 *Yesu Kristo bo nɛ n li fre kí jɛbn nʼba n sɔnh lituonl là ki dienh Uwien nnɔ bo. 18 Kimɛ ma ń fre kí mɛnge fɛ̀l kí len niba bo, kí kɛnde Kristo taa' nni n sɔn' lituonl là ki cère' bà ŋa yé *Sufmbɛ boh Uwien nnɔ bo. Nʼlenm nin nʼtùon ni nɛ u tien' nɛ̀, 19 kí ñɛ miyɔkm ya bont nin Uwien ya Fuoñaanm ya tuɔm bo. Nnɔ nɛ n fre' ki tɔke' Kristo ya gbɛmɔnmɔnt niʼkɛ saan, ki ñɛn' Yerusalɛm ki tì baa' Iliri ya tinfɛnm ni. 20 Nʼnun là mɔ́n ń tɔke tigbɛmɔnmɔnt nnɔ nib ŋa laan là cii' Kristo ya yel nà saan nnɔ nɛ, kimɛ ma là yíe ń ŋuɔn uba ya tɛnpuul bo. 21 N là yíe ń tien tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«Ba là tɔke' binib bà uʼgbɛr nnɔ li lɛ wɔ,

ba ŋa là cii' uʼgbɛr nnɔ li cii tù.»

Pɔl yíe wɔ ń jo Erom bó

22 Nɛn nɛ là tuu ki piendeh nni ki cère' ma fre' ki baa' niʼsaan. 23 Fɛnfɛnnɔ ma ji ŋmɔbe tuonl iten nnɔ ni. N ñɛn' ibin ibin ki nuunh ń baa niʼsaan, nɛ ka laa' bònl. 24 Ama n yíe ń jo Ɛspaña. N daan n joh nɛ la, ń ñɛ kí lɛ nɛ, kí jonde niʼtɔntɔkn bo waamu ŋɔ ní tore nni ń baa niʼbó.

25 Ama fɛnfɛnnɔ, n laan joh Yerusalɛm nɛ Uwien ya nib ya torm bo. 26 Kimɛ Kristo yaab bà te Maseduɔnn nin Akayi ya tinfɛnm ni nnɔ cɛ̀kre' biʼyɛnm bɛ ń tore Kristo yaab bà yé bijiinb ki te Yerusalɛm ni nnɔ. 27 Imɔ̀n, bi là cɛ̀kre' biʼyɛnm nɛ, nɛ nì li bi kpɛ bɛ ń tore bɛ nɛ. Kimɛ *Sufmbɛ laa' Uwien ya mɔnm mà nnɔ, bi gbiire' mɛ̀ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ nɛ. Nɛn bo nɛ nì kpɛ bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ ń gbiire biʼbont nin Sufmbɛ. 28 N taan' mipum nnɔ ki gben', ki taa' ki jon' Yerusalɛm ki tì de' bɛ la, n li ñɛ niʼsaan nɛ kí yaan kí jo Ɛspaña ya du bó. 29 Nɛ n bɛn ki ye n we ní niʼsaan la, n li baa nin Kristo ya mɔnm mà yɛbe nɛ.

30 Nʼyaabɛ, tiʼYonbdaan *Yesu Kristo bo nin *Mifuoñaanm ya yíem bo, nɛ n gbáanh nɛ, ní tore nni kí li kàareh Uwien ki dienh nni, 31 ŋɔ wɔ ń ñɛn nni Sude ya tugbendɛnb ya nuɔ ni, kí li kàareh wɔ mɔ ki teh wɔ ń cère mipum mà n tuke mɛ̀ ki joh Yerusalɛm bó nnɔ, Uwien ya nib ń tì teke mɛ̀ mɔnmɔnm. 32 Nnɔ nɛ Uwien tuo' la, n li baa niʼsaan nin uyɛnsɔnge, kí fuore waamu. 33 Uwien wà yé uyɛnduɔn ya daan ń li te nin niʼkɛ. Ami.

16

Ifuonde

1 Tɔ, n yíe ní teke tiʼninsɛ Febe nɛ. U yé wà sɔnh Kristo ya taanl là te Sankre ya du ni nnɔ ni nɛ. 2 Yonbdaan ya yel bo, teke mɛn wɔ tɛn nì kpɛ bɛ ń li teknh Uwien ya nib ma bo. Uyo wà kɛ u lá ciɛke ní tore wɔ la, ní tore wɔ. Kimɛ wɔn mɔnɔn là tore' binib bi yɛbe. U là tore' min mɔnɔn.

3 Ní fuonde Prisil nin Akilas kí de nni. Bi yé nʼtonsɔnlieb nɛ *Yesu Kristo ya tuonl ni. 4 Bi là nuunh bɛ ń ŋmiɛn min nɛ ki tì benh bɛ ń kpo. Nɛn bo nɛ n faareh bɛ. Na yé min baba nɛ faareh bɛ, Kristo ya táan yaab bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ mɔ kɛ faareh bɛ nɛ. 5 Ní fuonde Kristo yaab bà taakeh biʼden ki kàareh nnɔ mɔ kí de nni. Ní fuonde nʼjɔ Epayinɛt kí de nni. Wɔn nɛ kpiɛ' ki teke' Kristo ki jin' Asi ya tinfɛnm ni. 6 Ní fuonde Mari kí de nni. Uʼgbɛnɛnt ben' niʼbo cɛɛn nɛ. 7 Ní fuonde nʼninjiɛb Andronikus nin Yuniyas. Min nin bɛn nɛ là te lipɛkl ni. Bi ŋmɔbe liyel *Yesu ya tondb saan. Bi kpiɛ' ki teke' Kristo ki jin' nin nni mɔnɔn.

8 Ní fuonde nʼjɔ Ampliyatus kí de nni. N yíe wɔ ki gbien' Yonbdaan bo nɛ. 9 Ní fuonde nʼjɔ Urbɛn. U yé tiʼtonsɔnlie nɛ Kristo ya tuonl ni. Ní fuonde nʼjɔ Stakis mɔ kí de nni. 10 Ní fuonde Apɛlɛs wà wuɔn' ki ye u mɔnbe ki yé Kristo yɔ nnɔ kí de nni. Ní fuonde Aristobul nin uʼden yaab. 11 Ní fuonde nʼden yɔ Herodiyɔn, kí fuonde Narsis nin uʼden yaab bà pɛ Yonbdaan bo nnɔ. 12 Ní fuonde Trifɛnn nin Trifos bà ya gbɛnɛnt ben' Yonbdaan ya tuonl ni nnɔ, kí fuonde tiʼjɔ Pɛrsid wà mɔ ya gbɛnɛnt ben' Yonbdaan ya tuonl ni nnɔ. 13 Ní fuonde Yonbdaan ya tonsɔnmɔ̀n Lufus nin uʼnaa wà yé nʼmɔ ya naa nnɔ. 14 Ní fuonde Asɛnkirt nin Flegon nin Hɛrmɛs, kí fuonde Patrobas nin Hɛrmas nin tiʼninjiɛb bà te biʼsaan nnɔ. 15 Ní fuonde Filolɔg nin Yuli, kí fuonde Nere nin uʼninsɛ nin Olimpas nin Uwien ya nib bà kɛ te biʼsaan nnɔ. 16 Ní fuonde niʼtɔb mɔnmɔnm. Kristo ya táan yaab kɛ fuondeh nɛ.

Igbierfɔrkɛ

17 Nʼyaabɛ, n gbáanh nɛ nɛ, liike mɛn niʼyul bo nin binib bà boreh nɛ ki cèreh ni tùreh nnɔ. Bɛn nɛ niɛh nin bi là tɔke' nɛ Uwien ya gbɛr tà nnɔ. Ni la nɛkndeh bi ya nib, 18 kimɛ ba yé tiʼYonbdaan Kristo ya tonsɔnb. Bi sɔnh biʼpòr bo nɛ, nɛ ki ŋmɔbe uñɔŋmaa, ki lɛreh binib bà ya bɛnm ŋa yɛbe. 19 Ninbi bɛn wɔn, unil kɛ bɛn ni ŋmɔbe mibom ma bo. Nɛn nɛ cère' nʼyɛnm sɔnge niʼbo. N yíe ní li ŋmɔbe miyɛnfuom kí gbien, kí li teh nà mɔn nɛ, kí li ceke ki lɔkeh nà bre. 20 Na ń wuɔke Uwien, uyɛnduɔn ya daan, li cère ni tɛ kí mɛre *Satan. TiʼYonbdaan *Yesu ń juoke nɛ.

21 Nʼtonsɔnlie Timote fuondeh nɛ. Nʼden yaab Lusiyus nin Sasɔn nin Sosipatɛr mɔ fuondeh nɛ.

22 Min Tɛtiyus wà Pɔl cère' n kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ mɔ fuondeh nɛ Yonbdaan ya yel bo.*

23 Gayus wà teke' min Pɔl nin Kristo ya taanl yaab kɛ ya cɛ̀nku nnɔ mɔ fuondeh nɛ. Erat wà ŋuuke udu wuu ya like nnɔ mɔ fuondeh nɛ. Tiʼninjɛ Katus mɔ fuondeh nɛ.

[ 24 Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ. Ami.]†

25 Cère mɛn tí kpiɛke Uwien. U ŋmɔbe mituɔm mà li cère tí li faa mitekjim ni. N tɔkeh *Yesu Kristo ya gbɛmɔnmɔnt tà nnɔ nɛ ye nnɔ. Tù là buɔ nɛ haali uyo bo nɛ Uwien kpiire' tù, 26 ki cère' fɛnfɛnnɔ tù te upaan bo. *Uwien ya ñɔbonsɔknb là kɛle' tù biʼgbɔnt ni ma nnɔ nɛ cère' tù ji te kuwenwenku ni. Uwien wà tuu ki te nnɔ, nɛ là sien' ki ye inibol kɛ ń cii tù, ŋɔ kí li ŋmɔbe mibɛnm kí teke wɔ kí ji kí li boh wɔ. 27 Uwien baba nɛ yé uyɛnfodaan, ki kpɛ ukpiɛke uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm *Yesu Kristo bo. Ami.

* 8:15 Grɛkmbɛ ya lenm ni bi kɛle' ki ye: Aba nɛ. Liñɔbonl nnɔ ñɛn' *Sufmbɛ ya lenm ni nɛ, nɛ liʼtingi si: Baa.

* 16:22 Pɔl nin uʼyul ŋa cinbe ki kɛle' kugbɔnku bugbɛn. U lienh nɛ ujɛ uba cengeh ki kiɛh bi yih wɔ Tɛtiyus.

† 16:24 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni migbiirm 24 ŋa te tuʼni.

1 Korɛnt yaab

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kugbɔnkpiɛku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Korɛnt

yaab nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Pɔl ya sɛn ya jom nle bo nɛ u caan' Kristo ya taanl là te Korɛnt ni nnɔ. Korɛnt yé Grɛkmbɛ ya ducɛnciɛn ya uba nɛ. Udu nnɔ ya ñɛrsienbùon bo nɛ cère' u là ŋmɔbe lifaal ki gbien'. Binib bà yɛbe là fuobe fɛnfɛnm nɛ udu nnɔ ni, ki pɛ ibule bo.

Pɔl cii' bi ye Kristo yaab ni biba mɔ fuobe fɛnfɛnm nɛ (1:11; 7:11). Udu nnɔ ya nib ya tetem bo nin bi là lienh Kristo yaab bo tigbɛr tà nnɔ, nɛ cère' bi kɛle' kugbɔnku ki niire' Pɔl bi li te ma bo. Nɛ Pɔl kɛle' kugbɔnku kuu ki jiin' bɛ biʼniire nnɔ.

Kí cin liyul 1 kí tì baa iyul 4, Pɔl ye binib bà kɛ tɔkeh Kristo ya gbɛmɔnmɔnt nnɔ, kɛ sɔnh lituonbaabl nɛ. Nɛn bo nɛ nà kpɛ bɛ ń li findeh nin tɔb.

Kí cin iyul 5 kí tì baa iyul 11:16, Pɔl ye Kristo yaab ŋa ji yé yonbe. U ye unil yé Kristo yɔ ki biɛ ki teh fɛnfɛnm la, bɛ ń pien wɔ (iyul 5–6). U wuɔn' bɛ bi li te ma bo upiikuɔn ya sɛn ni (iyul 7) nin bi li fuobe ma bo nin bà ŋa yé Kristo yaab (iyul 8–10). U sureh bɛ bɛ ń li nuunh tɔb ya mɔnm, kí li boh tɔb nɛ, kí li yíe tɔb, ki la ŋmɔbe pàpàare (iyul 13).

Iyul 15 ni, Pɔl ye Uwien mɛkre' Kristo ma nnɔ, u li mɛkre bitɛnkpiib mɔ. Pɔl sureh Korɛnt yaab bɛ ń taan mipum kí tì tore Kristo yaab bà yé bijiinb Yerusalɛm bó. U tì fɔre' nin ifuonde nɛ (16).

1

Ifuonde

1 Uwien ya yíem bo nɛ u yin' min Pɔl, ń li yé *Yesu Kristo ya tond. Min nin tiʼninjɛ Sɔstɛnn nɛ kiɛh kugbɔnku kuu 2 tí de Uwien ya taanl yaab bà te Korɛnt ya du ni nnɔ. U gɛ̀nde' bɛ kí ñɛ *Yesu Kristo bo nɛ ki tien' uʼyaab. U gɛ̀nde' bɛ bɛ ń li ŋmɔbe mitetem mà dɛ̀kre' uʼbo nin binib bà kɛ muɔh ki yih Yonbdaan *Yesu Kristo ya yel niʼkɛ saan nnɔ nɛ. U yé tinbi nin bɛn kɛ ya Yonbdaan nɛ. 3 TiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Pɔl faareh Uwien u tien' Korɛnt yaab mimɔnm mà nnɔ bo

4 N tuu ki faareh nʼWien niʼbo kí ñɛ u tien' nɛ mimɔnm ni yé *Yesu Kristo yaab ma nnɔ bo nɛ. 5 Kimɛ ni yé uʼyaab ma nnɔ nɛ Uwien tien' nɛ mimɔnm ki gbien' isɛn kɛ ni, milenm nin mibɛnm kɛ ni, 6 kí ñɛ bi tɔke' nɛ tigbɛr tà Kristo bo, ni teke' tù, ki cère' tù kpɛ' iñaan niʼni nnɔ bo. 7 Nɛn bo, ninbi bà gu nin inunmɔ́n lidaali là tiʼYonbdaan *Yesu Kristo li ñɛn uʼba upaan bo nnɔ Uwien ya paabu buba mɔnɔn ŋa ji pɔre' nɛ. 8 Wɔn nɛ li cère ní li faa kí tì fɔre ŋɔ lidaali là tiʼYonbdaan *Yesu [Kristo] li baa ní nnɔ bi la lɛ bi li biin nɛ nà bo. 9 Uwien yé umɛmɔ̀ndaan nɛ. Wɔn nɛ yin' nɛ ní taan nin uʼBijɛ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo.

Miborm mà te Kristo ya taanl yaab ni

10 Nʼyaabɛ, tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya yel bo nɛ n sureh nɛ ní li lienh ki ciih tɔb bó, ki la cère borm ń li te niʼni. Ama ní li kpɛ buñɔbu mɔnmɔnm, kí li ŋmɔbe iyɛnmaale iba, kí li kpe usɛn uba. 11 Tɔ, nʼyaabɛ, Kolowe* den yaab tɔke' nni ki ye ifinfinde te niʼni. 12 N ye ń len nà si: niʼni biba lienh ki teh bɛn pɛ Pɔl bo nɛ, bitɔb teh bɛn pɛ Apolos bo nɛ, bitɔb teh bɛn pɛ Piɛr† bo nɛ, bitɔb mɔ teh bɛn pɛ Kristo bo nɛ. 13 Kristo bobore' nɛ-ɛɛ? Bi kpɛ' Pɔl nɛ udɔpɔnpɔn bo niʼbo-oo? Pɔl ya yel bo nɛ bi sìi' nɛ Uwien ya ñunm-ii? 14 N faareh Uwien, Kripus nin Gayus baba ŋa ñí la, ma sìi' uba niʼni Wien ya ñunm. 15 Nɛn bo, uba ŋa ń fre kí ye bi sìi' nɛ Uwien ya ñunm n ya yel bo nɛ. 16 Oo! N sìi' Sitefanas nin uʼden yaab mɔ. Ma teke' ki jin' ki ye n liɛbe' ki sìi' uba Uwien ya ñunm ki pukn'. 17 Kimɛ Kristo ŋa sɔn' nni ń li siih binib Uwien ya ñunm. U sɔn' nni ń li tɔkeh binib uʼgbɛmɔnmɔnt nɛ, ki la tuuke unisaal ya yɛnfogbɛr ŋɔ *Yesu ya kuum udɔpɔnpɔn bo la juore fɛnm.

Yesu Kristo nɛ yé Uwien ya tuɔm nin uʼyɛnfuom

18 Imɔ̀n, Kristo ya kuum udɔpɔnpɔn bo yé tiwaargbɛr nɛ bà pɛ fɛnm ya sɛn bo, ama tinbi bà Uwien ŋmiɛndeh tɛ nnɔ, tinbi bo nì yé Uwien ya tuɔm nɛ. 19 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye Uwien ye:

«N li gben biyɛnfodɛnb ya yɛnfuom,

kí cère bibɛnbɛnb ya bɛnm ń juore fɛnm.»

20 Tɔ, uyɛnfodaan ji te la? Yiko ya wɔnwɔknl ji te la? Miniɛm ya nil ji te la uyo wuu nɔ? Uwien wuɔn' ki ye uŋɛndun ya yɛnfuom yé liwaarl nɛ. 21 Kimɛ uŋɛndun wuu ya nib nin biʼyɛnfuom kɛ ba fre' ki bɛnde' Uwien uʼyɛnfuom ni. Nɛn bo nɛ Uwien cɛ̀kre' uʼyɛnm wɔ ń cère binib bà teke' Kristo ki jin' nnɔ ń ŋmɛre kí ñɛ tiwaargbɛr tà ti kpaandeh tù ki tɔkeh binib nnɔ bo. 22 *Sufmbɛ nuunh bɛ ń lɛ miyɔkm ya bont nɛ, nɛ Grɛkmbɛ nuunh miyɛnfuom. 23 Ama tinbi tɔkeh binib bi kpɛ' Kristo udɔpɔnpɔn bo ma nnɔ ya gbɛr nɛ. Tù yé tigbɛr tà cɔkreh *Sufmbɛ nɛ, ki yé tiwaargbɛr bà ŋa yé *Sufmbɛ bo. 24 Ama Kristo yé Uwien ya tuɔm nin uʼyɛnfuom nɛ binib bà Uwien yin' bɛ nnɔ bo; *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ kɛ. 25 Kimɛ binib yih Uwien ya tuonl là liwaartuonl nnɔ cɛn' unisaal ya yɛnfotuonl, nɛ uʼjiint mɔ ŋmɔbe mituɔm ki cɛn' unisaal ya tuɔm.

26 Nʼyaabɛ, tiɛre mɛn Uwien yin' nɛ ki laa' ni yé bidɛnb bà. Unisaal bo niʼni biyɛnfodɛnb nin inigbengbeng ŋa yɛbe, nɛ ba yé iden yà ŋmɔbe mituɔm yaab mɔ ŋa yɛbe. 27 Ama binib likeh bà ki teh ba bɛn niba nnɔ, Uwien gɛ̀nde' bɛn nɛ wɔ ń jin bi yih bà biyɛnfodɛnb nnɔ ifɛ, ki gɛ̀nde' bi yih bà ijiin nnɔ wɔ ń jin bi yih bà bifɛfaab nnɔ ifɛ. 28 Binib likeh bà ki teh ba ŋmɔbe pukm uŋɛndun ni ki yindeh bɛ, ki yih bɛ fɛnm nnɔ, Uwien gɛ̀nde' bɛn nɛ, ki tien' binib likeh bà ki teh bi ŋmɔbe mipukm nnɔ fɛnm. 29 U tien' nnɔ ŋɔ uba la li jɛbnh uʼba wɔn Uwien ya nun bó nɛ. 30 Wɔn nɛ taan' ninbi nin *Yesu Kristo, ki cère' Kristo yé tiʼbo miyɛnfuom. Wɔn Kristo bo nɛ u bù' tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb, ki gɛ̀nde' tɛ tí li yé uʼyaab, ki dɛ' tɛ ki wiɛ'. 31 Nɛn bo, nì te tɛn nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ nɛ. Nì kɛle' ki ye: «Unil ye wɔ ń wuɔn uʼba la, wɔ ń wuɔn uʼba Yonbdaan bo.»

2

Pɔl tɔkeh binib bi kpɛ' Kristo udɔpɔnpɔn bo ma nnɔ ya gbɛr

1 Nʼyaabɛ, min mɔnɔn là baa' niʼsaan ma nnɔ, ma baa' nin iñɔbon yà ya ciim faa, ka baa' nin binib ya yɛnfuom ń lá tɔke nɛ Uwien ya bonbɔlkaar ya gbɛr, 2 kimɛ ma là jɛke' ń tɔke nɛ gbɛr tuba ki kɛnde' *Yesu Kristo ya gbɛr, wɔn wà bi kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo nnɔ ya gbɛr. 3 N là te niʼsaan ma nnɔ n là yé ujiin nɛ, ki fɛnge, nɛ nʼgbɛnɛnt ŋɔh pepebu. 4 N là te niʼsaan ma nnɔ, na yé n là bɛn milenm nɛ bii n là taa' miyɛnfuom nɛ ki wɔkn' nɛ bii ki tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt nnɔ. Ama *Mifuoñaanm nɛ wɔngeh miʼtuɔm n teh nà kɛ nnɔ ni, 5 ŋɔ niʼtekjim la li pɛ binib ya yɛnfuom bo ama mɛ̀ ń li pɛ Uwien ya tuɔm bo.

Uwien ya yɛnfuom

6 Tɔ, ti nín wɔknh Kristo yaab bà tien' binicekrkaab mitekjim ni nnɔ miyɛnfuom nɛ. Na yé uŋɛndun wuu ya yɛnfuom, ka yé bà ŋmɔbe mituɔm uŋɛndun bo ya yɛnfuom mɔ, kimɛ bi gben' biʼgbɛr. 7 Tinbi tɔkeh Uwien ya yɛnfuom ya gbɛr nɛ. Tù yé tigbɛbɔlkaar tà là juore' ki buɔ nɛ. Kí yaan Uwien ń ñɛn uŋɛndun wuu nnɔ u là juɔ' ki bonde' miyɛnfuom bugbɛn wɔ ń de tɛ ukpiɛke nɛ. 8 Bà ŋmɔbe mituɔm uŋɛndun wuu bo ya uba mɔnɔn ŋa bɛnde' miyɛnfuom nnɔ. Kimɛ bi bi bɛnde' mɛ̀ la, ba bi kpɛ' Yonbdaan ukpiɛke ya daan udɔpɔnpɔn bo. 9 Ama nì te tɛn nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«Uwien bonde' nà ki ble' bà yíe wɔ nnɔ,

nil ya nunbu ŋa tuun' niʼbo,

uʼtubl ŋa cii' niʼbó,

wa lì maale' niʼbó mɔnɔn.»

10 U cère Mifuoñaanm kpiire' nɛn nɛ ki wuɔn' tinbi. Kimɛ mì likeh ki lɛnh nibonn kɛ nɛ, haali tigbɛr tà te Uwien ya fɛ̀l bo mɔnɔn. 11 Na yé unisaal baba ŋa ñí la, ŋmɛ li fre kí bɛnde nà te uʼfɛ̀l bo? Nnɔ nɛ *Uwien ya Fuoñaanm baba ŋa ñí la, uba ŋa bɛn nà te Uwien ya fɛ̀l bo. 12 Tinbi wɔn, ta maaleh tɛn uŋɛndun ya nib maaleh ma bo, ama Uwien nɛ de' tɛ *uʼFuoñaanm ŋɔ tí fre kí bɛnde u punh tɛ bupaabu bùa nnɔ. 13 Ti lienh nibonn nà bo nɔ, ta taah nisaal ya yɛnfuom ya ñɔbon ki lienh. Ama ti lienh *Uwien ya Fuoñaanm ye tí len iñɔbon yà nɛ. Ti teh nnɔ ma nnɔ ti taah iñɔbon yà ñɛh ní *Uwien ya Fuoñaanm saan nɛ ki wɔknh binib bà *Uwien ya Fuoñaanm te biʼni*. 14 Unil wà ŋmɔbe inisaalyɛnmaale baba ŋa ń fre kí teke *Uwien ya Fuoñaanm ya gbɛr. Wɔn bo tù yé tiwaargbɛr nɛ, nɛ wa ń fre kí cii tuʼtingi, kimɛ *Uwien ya Fuoñaanm nɛ cèreh binib bɛndeh tù. 15 Ama wà ŋmɔbe *Uwien ya Fuoñaanm wɔn li fre kí bɛnde tibont kɛ ya tingi, nɛ uba ŋa ń fre kí bɛnde udaan ya yɛnmaale. 16 Nì te tɛn nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«Ŋmɛ bɛn Yonbdaan ya yɛnmaale?

Ŋmɛ li fre kí gbiere wɔ?»

Ama tinbi wɔn, ti ŋmɔbe Kristo ya yɛnmaale nɛ.

3

Uwien ya tonsɔnl ya tuonl

1 Nʼyaabɛ, ma fre' ki len'* nin nɛ tɛn n bi li len ma nin bà ŋmɔbe *Mifuoñaanm nnɔ. Ama n len' nin nɛ tɛn ni yé binib bà pɛ minisaaltetem bo nɛ, ki yé mucɛnfɛndmu Kristo ya sɛn ni. 2 N là de' nɛ mibiim nɛ, ma là de' nɛ jier tà kpiɛke, kimɛ na là li fre kí ji tù. Fɛnfɛnnɔ mɔnɔn na lì li biɛ kí fre kí ji tù, 3 kimɛ ni laan lì biɛ ki pɛ minisaaltetem bo nɛ. Iponponbe nin ikɔ̀nkɔ̀n yà te niʼni nnɔ nɛ wɔngeh ki teh ni biɛ ki ŋmɔbe minisaaltetem nɛ, ki ŋaake ki teh unisaal teh nà baba. 4 Niʼni biba lienh ki teh bɛn pɛ Pɔl bo nɛ, bitɔb lienh ki teh bɛn pɛ Apolos bo ma nnɔ, na pɛ nisaaltetem bo nínɔ-ɔɔ? 5 Apolos yé bɛ nɛ? Bii min Pɔl yé bɛ nɛ? Ti yé Uwien ya tonsɔnb nɛ. Nɛ kí ñɛ tinbi bo Uwien cère' ni teke' *Yesu Kristo ki jin'. Tiʼni wà kɛ sɔn' Yonbdaan de' wɔ lituonl là nɛ. 6 Min Pɔl caan' busubu nɛ, nɛ Apolos jɔke' bù miñunm, ama Uwien nɛ cèreh bù kpienh. 7 Nɛn bo, wà caakeh nin wà jɔknh miñunm kɛ ŋa yé niba, ama Uwien wà cèreh nì kpienh nnɔ nɛ yé niba. 8 Wà caakeh nin wà jɔknh kɛ te miba nɛ, nɛ wà kɛ li lɛ uʼsuul uʼtiɛma tuonl bo nɛ. 9 Kimɛ ti tɛ ki sɔnh Uwien ya tuonl nɛ†. Ni te tɛn Uwien ya kpàabu nɛ, ki te tɛn Uwien ya duku mɔ.

10 Uwien nɛ de' nni bupaabu ki cère' n yé udumɛciɛn wà ŋmɔbe miyɛnfuom, ki pu' kuduku ya tɛnpuul, nɛ uba ji ŋuɔndeh. Ama unil kɛ ń liike uʼyul bo nin u ŋuɔndeh ma bo. 11 Kimɛ uba ŋa ji li fre kí pu tɛnputɔl ki kɛnde' là te nnɔ bo; lɛn si: *Yesu Kristo. 12 Uba li fre kí taa miñɔ̀km bii ilike ya kur bii itɛn yà mɔn ki ŋmɔbe kudaaku kí ŋuɔn litɛnpuul nnɔ bo. Utɔ mɔ li fre kí taa idɔ bii timuɔr bii ikɛk kí caan litɛnpuul nnɔ bo. 13 Unil kɛ ya tuonl lá li ñɛ upaan bo Uwien li bu binib tibuur lidaali là nnɔ nɛ. Kimɛ niʼdaali li baa nin umu nɛ. Umu nnɔ nɛ li bikn wà kɛ ya tuonl kí wuɔn lì yé là ba. 14 Wà kɛ mu ŋa wìn' u ŋuɔn' nà litɛnpuul nnɔ bo la, u li lɛ uʼtuonl ya suul. 15 Wà kɛ umu wìn' u ŋuɔn' nà la, uʼtuonl juore' fɛnm nɛ. Wɔn bugbɛn nín li ŋmɛre ama u li te tɛn unil wà càare' umu ni nɛ ki ŋmɛre'.

16 Na bɛn ki ye ni yé Uwien ya duku nɛ, nɛ *uʼFuoñaanm te niʼni-ii? 17 Unil bere' Uwien ya duku la, Uwien li gben udaan ya gbɛr nɛ, kimɛ kù yé wɔn Uwien ya tiɛma duku nɛ‡, nɛ ninbi nɛ yé kuduku bugbɛn.

18 Uba la lɛreh uʼba. Unil te niʼni ki yih uʼba uyɛnfodaan tɛn uŋɛndun wuu ni ya nib maaleh ma bo la, wɔ ń kpiɛ kí tien uʼba uwaar ŋɔ kí mɔnbe kí li yé uyɛnfodaan. 19 Kimɛ uŋɛndun wuu ya yɛnfuom yé liwaarl nɛ Uwien bo.

Nì te tɛn nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nɛ. Nì kɛle' ki ye:

«U taah biyɛnfodɛnb ya cekn nɛ ki coh bɛ.»

20 Nì tí liɛbe' ki kɛle' ki ye:

«Yonbdaan bɛn biyɛnfodɛnb ya yɛnmaale.

U bɛn ki ye ya yé bonn.»

21 Nɛn bo, uba ji la ŋmɔbe gbengt kí ye wɔn pɛ wuɔ bo bii wuɔ bo, kimɛ nibonn kɛ yé uʼyaann nɛ. 22 Min Pɔl bii Apolos bii Piɛr§ bii uŋɛndun wuu bii limiɛl bii mikuum nin tibont tà te fɛnfɛnnɔ nɔ, haali nin tà we ní nnɔ, ninbi si niʼkɛ. 23 Ama niʼmɔ yé Kristo yaab nɛ, nɛ Kristo mɔ yé Uwien yɔ.

4

Pɔl nin Korɛnt yaab ya gbɛr

1 Nɛn bo, unil kɛ ń li bɛn kí ye ti yé Kristo ya tonsɔnb nɛ, ki yé binib bà Uwien taa' uʼgbɛbɔlkaar kɛ ya bol ki ŋukn' tɛ tí taa tù kí tɔke binib. 2 Tɔ, ni bɛn ki ye bi de' unil lituonl la, nì kpɛ wɔ ń sɔn lɛ̀ niʼdonbó nɛ. 3 Min wɔn, ninbi nɛ li biin nni bii tibuur ya nib mɔnɔn nɛ li biin nni la, nʼbaka ŋa kpe len. Min nin nʼyul ŋa biindeh nʼba. 4 Imɔ̀n, nʼyɛnmaale ŋa jɛ̀ndeh nni niba bo, ama na yé nɛn nɛ wɔngeh ki teh n cuube Uwien ya nun bó. Yonbdaan nɛ yé wà buh nni tibuur. 5 Nɛn bo, la ci mɛn kí bu buur tuʼdaali ŋa laan baa. Guure mɛn Yonbdaan ń baa kí bu tibuur. Wɔn nɛ li ñɛn tibont tà buɔ licinñunl ni upaan bo, kí kpiire iyɛnmaale yà te unil kɛ ya fɛ̀l bo kí wuɔn. Nɛn saan nɛ unil kɛ li lɛ u kpɛ kupɛnpɛku kùa Uwien saan.

6 Nʼyaabɛ, n len' nà nɔ, n taa' min nin Apolos ya gbɛr nɛ kunɛnnɛnku ń gbiere nɛ, ní tɛkn ti ya taal ni ŋɔ ki la teh niba ki tì gɛ̀breh nà kɛle'. Ni la li ŋmɔbe gbengt ki teh ni pɛ uba bo nɛ, ki nɛn utɔ. 7 Bɛ wuɔn' ki ye a cɛn' bitɔb-i? A ŋmɔbe ba ŋɔ Uwien ŋa de' ŋɛ nɛ̀? Uwien nɛ de' ŋɛ nɛ̀ la, bɛ tien' a ji ŋmɔbe tigbengt tɛn uba ŋa de' ŋɛ nɛ̀?

8 Ni laa' ni yíe nà kɛ ŋɔ-a! Ni ji yé bifàadɛnb nɛ-a, ki kpɛnde' biʼbɛrb nɛ tinbi juore' fɛnm-a! Imɔ̀n, n bi yíe ní mɔnbe kí li yé bibɛrb nɛ, ŋɔ tiʼmɔ ń tɛbn nɛ kí li yé bibɛrb. 9 Kimɛ, min bo, nì naan Uwien tien' tinbi Yesu ya tondb, binigbaarkaab nɛ. Ti te tɛn binib bà bi bun' bɛ tibuur ki ye bi kpɛ mikuum nɛ. Imɔ̀n, ti yé tilaar ya bonn nɛ uŋɛndun wuu ni. Uwien ya tondb nin binib kɛ lɛh tɛ nɛ. 10 Kristo bo, tinbi te tɛn iwaar nɛ, nɛ ninbi yé biyɛnfodɛnb kí ñɛ ni yé Kristo yaab ma nnɔ bo-a! Tinbi yé ijiin nɛ, nɛ ninbi yé bifɛfaab. Bi kpiɛkreh ninbi nɛ ki yuɔndeh tinbi. 11 Mikònm nin uñuñun ŋmɔbe tɛ, haali nin fɛnfɛnnɔ wuɔ. Ta ŋmɔbe wɛngolkaar. Binib ñih tɛ, ta ŋmɔbe ti kɔ nà. 12 Ti jɛ̀ndeh ki sɔnh itùon nɛ ki jinh tiʼnɔjɛ bo. Bi sukreh tɛ, nɛ ti teh «Uwien ń tien bɛ uʼmɔnm.» Bi jɛ̀ndeh tɛ, nɛ ti tuonh ijɛnd nnɔ. 13 Bi lienh ki saah tɛ, nɛ ti duɔndeh biʼyɛnm. Bi likeh tɛ tɛn ti yé tinagbokmuɔr nɛ uŋɛndun wuu ni, ki likeh tɛ tɛn ti yé tijɔknt ya bonn nɛ unil kɛ bo haali nin fɛnfɛnnɔ.

14 Ma kɛle' tigbɛr bugbɛn ń jin nɛ ifɛ, ama n nuunh ń pekre nɛ ní kpìen usɛn nɛ, kimɛ ni te tɛn nʼtiɛma bumu nɛ, nɛ n yíe nɛ. 15 Kimɛ ni ŋmɔbe biwɔnwɔknb itur piik mɔnɔn Kristo ya sɛn ni la, niʼbaa te uba nɛ. Min nɛ yé niʼbaa, kimɛ min nɛ tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt nɛ ni teke' *Yesu Kristo ki jin'. 16 Nɛn bo nɛ n gbáanh nɛ, ní tɛkn nʼtaal ni Kristo ya sɛn ni. 17 Nɛn bo nɛ n sɔn' Timote niʼsaan. U sɔnh Yonbdaan ya tuonl niʼdonbó nɛ. N yíe wɔ tɛn nʼtiɛma buk nɛ. U li tiɛre nɛ n fuobe ma bo Kristo ya sɛn ni. N wɔknh nɛn nɛ niʼkɛ saan Kristo ya táan kɛ ni.

18 Niʼni biba là maaleh ki teh ma ji li baa niʼsaan nɛ. Nɛn nɛ cère' bi gbengreh biʼba. 19 Ama Yonbdaan tuo' la, n li baa niʼsaan na ń taande. Binib bà gbengreh biʼba nnɔ n lá baa' la, na yé n li tukn biʼlenm baba bo nɛ, n li tukn kí liike biʼtuɔm mɔ kpɛ ma bo nɛ. 20 Kimɛ Uwien ya bɛl ŋa yé lenm ya gbɛr, lì yé mituɔm ya gbɛr nɛ. 21 Tɔ, ni cinbe ki yíe ba? Ni yíe ń baa niʼsaan nin iningbɛn nɛ bii ń baa kí li ŋmɔbe miyíem nin uyɛnduɔn nɛ?

5

Pɔl kɔnh nin Korɛnt yaab lisɔnsɔndl bo

1 Tɔ, bi lienh niʼkɛ saan ki teh uba te niʼni ki teh lisɔnsɔndl liba ya bol. Bi lienh ki teh udaan diere' uʼbaa ya po nɛ. Haali binib bà ŋa pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnɔn ŋa teh li ya sɔnsɔndl. 2 Nin nɛn kɛ nɛ ni biɛ ki ŋmɔbe tigbengt-a! Ni bi li te tɛn ni kɛ mikuum nɛ, kí ñɛn udaan wà tien' ni ya bonn niʼni. 3 Min ŋa te nin nɛ. Nin nɛ kɛ n likeh ki lɛnh nà kɛ teh niʼni. Nɛn bo, n bun' udaan wà tien' ni ya bonn tibuur n bi te nin nɛ la, n li bu wɔ ma bo ŋɔ. 4 Ní taan litaanl Yonbdaan *Yesu ya yel bo. Ni taan' la, nʼyɛnmaale li te nin nɛ, Yonbdaan *Yesu ya tuɔm mɔ te nin nɛ, 5 ní taa udaan kí cɛ̀be *Satan* wɔ ń ji ijɛnd uʼgbɛn ni ŋɔ uʼnaank ń ŋmɛre lidaali là Yonbdaan li bu binib tibuur nnɔ.

6 Ni gbengreh niʼba nà bo nnɔ ŋa mɔn. Na bɛn ki ye bi bun' kpɔnɔyom, ki taa' kpɔnɔ ya ñɔke waamu ki tien' len la, kpɔnɔ nnɔ kɛ nuuleh nɛ-ɛɛ? 7 Ñɛn mɛn ibiɛre yà te niʼni kí wiɛ tɛn bi wiɛnh ma kpɔnɔ ya ñɔke wà saa', ki la li ŋmɔbe jɔknt, kí li te tɛn kpɔnɔyom mà bi bun' mɛ̀ mifɛ̀nfɛ̀nm ka tien' ñɔke miʼni. Ni mɔnbe ki te tɛn kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke nɛ. Kimɛ Kristo wà yé tiʼPak ya Pebuk nnɔ là taa' uʼba ki tien' lituɔrl ki de' Uwien, tiʼtùonbiɛrɛ bo nɛ. 8 Nɛn bo, tiʼtetem kɛ ni, cère mɛn tí li jeleh kunacenku, kí la li ŋmɔbe biɛre iba nin itɔ. Lisɔnsɔndl nin ibiɛre kɛ ya bol te tɛn kpɔnɔ ya ñɔke nɛ. Ama tí li jeleh nin iyɛnmaalmɔnmɔn nin tigbɛmɔ̀nt. Nɛn nɛ te tɛn kpɔnɔ wà ŋa ŋmɔbe ñɔke.

9 Tɔ, n là kɛle' nʼgbɔnku ni ki ye ni la li ŋmɔbe kànkàan nin isɔnsɔnd. 10 Ma niireh kutataaku ni uŋɛndun ya nib bà yé isɔnsɔnd nin binunfɔkdɛnb nin binasub nin bà pɛ ibule bo nnɔ. Nì bi yé bɛn la, ni bi li ñɛ uŋɛndun wuu ni nɛ. 11 N là kɛle' nà nnɔ ya tingi si: ni la ŋmɔbe kànkàan nin wà yih uʼba Kristo yɔ, ki biɛ ki yé usɔnsɔnd bii ununfɔkdaan bii wà pɛ ubul bo bii utɛnfuon bii udɛyibl bii unasu nɛ. Ni la taan nin ni ya nitunbu kí ji tijier mɔnɔn. 12-13 Na yé min nɛ li bu kí biin bà ŋa yé Kristo yaab, Uwien nɛ li bu kí biin bɛ. Bà yé Kristo yaab bɛn wɔn, ninbi nɛ li bu kí biin bɛn, kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Ñɛn mɛn unibiɛrɔ niʼni.»

6

La taah mɛn tɔb ki joh buur

1 U lɛ sɛn bo nɛ, niʼni wà kɛ nin uʼtɔ laa' tigbɛr la, u taah tù ki joh tibuur ya dɛnb bà ŋa cuube Uwien saan, bɛ ń tì bu tù, ka ń cère Uwien ya nib ń tùɔre tù? 2 Na bɛn ki ye Uwien ya nib nɛ li bu uŋɛndun yaab tibuur-ii? Nì yé ninbi nɛ li bu uŋɛndun yaab tibuur la, bɛ tien' na ji li fre kí tùɔre niʼgbɛwawaar-i? 3 Na bɛn ki ye ti li bu Uwien ya tondb tibuur, ki ji niireh nin fɛnfɛnnɔ wuɔ ya gbɛr-ii? 4 Ni laa' tu ya gbɛr ya bol niʼni la, ni taah binib bà Kristo ya taanl ŋa yíe biʼgbɛr nɛ ki teh niʼbuur ya nib. 5 N len' nà nɔ yé niʼfɛ nɛ. Yɛnfodaan uba mɔnɔn ŋa te ninbi Kristo yaab ni kí li freh ki tùɔreh tigbɛr niʼni-ii? 6 Bɛ tien' niʼni wà nin uʼtɔ laa' tigbɛr la, u taah tù ki joh tibuur ya dɛnb bà ŋa teke' Kristo ki jin' saan ki tì buh tù?

7 Imɔ̀n, ni taah tɔb ki joh tibuur ma nnɔ, nì wuɔn' ki ye na kpìen' sɛn nɛ. Na bi kpɛ unil tien' nɛ nà bre la, ní tuo-oo? Bii u jin' niʼbonn la, ní dàan wɔ-ɔɔ? 8 Ama ninbi nɛ teh binitɔb nà bre, ki jinh ki pendeh bɛ, nɛ bi yé niʼyaab nɛ. 9 Na bɛn ki ye binib bà ya tetem ŋa cuube ŋa ń kɔ Uwien ya bɛl ni-ii? La lɛreh mɛn niʼba. Isɔnsɔnd nin bà pɛ ibule bo nin binaŋmaab nin bijɛb bà taah biʼtɔb ki teh bipiib ki duɔndeh nin bɛ 10 nin binasub nin binunfɔkdɛnb nin bidɛyib nin bitɛnfuonb nin bà fienh biʼtɔb ya bont nnɔ ŋa ń kɔ Uwien ya bɛl ni. 11 Ni là te nnɔ nɛ, niʼkɛ ŋa ñí mɔnɔn la, ama Uwien sìi' ki lùore' nɛ ki bore' nɛ ki tien' uʼyaab ki bù' nɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb, Yonbdaan *Yesu Kristo ya yel bo nin wɔn tiʼWien ya Fuoñaanm bo.

Li teh mɛn nà li kpiɛkreh Uwien

12 «Niba ŋa yé nʼbo kuɔl*.» Nì yé imɔ̀n nɛ, ama na yé niʼkɛ nɛ yé nʼbo nibonmɔnmɔnn. «Niba ŋa yé nʼbo kuɔl». Nì yé imɔ̀n nɛ, ama min ŋa ń taa nʼba kí tien niba ya yonb. 13 «Tijier bo nɛ kupuoku te, kupuoku bo nɛ tijier mɔ te.» Tɔ, Uwien li cère niʼkɛ nile ń gben. Ama tigbɛnɛnt tun ŋa te ki de' sɔnsɔndl, tù te ki de' Yonbdaan nɛ, nɛ Yonbdaan mɔ te ki de' tigbɛnɛnt. 14 Nɛ Uwien wà cère' Yonbdaan mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ li cère uʼtuɔm bo tiʼmɔ ń mɛkre.

15 Na bɛn ki ye niʼgbɛnɛnt yé Kristo ya gbɛnɛnbɛl nɛ-ɛɛ? Ń taa nʼgbɛnɛnt tà yé Kristo ya gbɛnɛnbɛl nnɔ kí tien ujɛnkpend ya gbɛnɛnbɛl-ii? Ma ń tien nnɔ fiebu. 16 Na bɛn ki ye wà kɛ mɔkn' ujɛnkpend la, wɔn nin ujɛnkpend nnɔ taan' ki tien' tigbɛnɛnt tuba nɛ-ɛɛ? Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye ujɛ nin upii taan' la, «bɛn bile nnɔ taan' ki tien' unibaab nɛ.» 17 Ama wà kɛ taan' nin Yonbdaan la, wɔn nin Yonbdaan ya yɛnm taan' ki tien' miyɛnm miba nɛ.

18 Wiɛ mɛn lisɔnsɔndl. Unil teh ibiɛrtɔ la, na likeh uʼgbɛnɛnt. Ama u teh lisɔnsɔndl la, u teh uʼtiɛma gbɛnɛnt nɛ ibiɛre. 19 Na bɛn ki ye niʼgbɛnɛnt yé *Mifuoñaanm ya duku nɛ-ɛɛ? Uwien nɛ de' nɛ mɛ̀, nɛ mì te niʼni. Nɛn bo na ji si niba. 20 Kimɛ Uwien nɛ pɛ̀n' ki ñɛn' nɛ tiʼyonbt ni. Nɛn bo, ní li taah niʼgbɛnɛnt ki sɔnh itùon yà kpiɛkreh wɔn Uwien.

7

Upii nin yiko ya gbɛr

1 Tɔ, tí ji ń liike mɛn ni kɛle' nni kugbɔnku tigbɛr tà bo nnɔ. Nì mɔn ujɛ ń li coh uʼba upii bo nɛ*. 2 Ama linaŋmaal ya pìenm bo, jɛ kɛ jɛ ń li ŋmɔbe uʼpo, pii kɛ pii mɔ ń li ŋmɔbe uʼcɛ. 3 Ujɛ ya mɛnku kɔn' uʼpo ni la, na kpɛ uʼpo ń yìe. Upii mɔ ya mɛnku kɔn' uʼcɛ ni la, na kpɛ uʼcɛ mɔ ń yìe. 4 Upii ŋa si uʼtiɛma gbɛnɛnt, uʼcɛ nɛ si tù. Ujɛ mɔ ŋa si uʼtiɛma gbɛnɛnt, uʼpo nɛ si tù. 5 Uba la yìe kí ye wa ń duɔn nin uʼtɔ. Nì yé ni lá yíe ní lɛ libònl kí kàare nɛ la, ní kpiɛ kí len kí cii tɔb bó, kí laan dàan waamu. Ama ní liɛbe kí tùkre kí li fuobe upii nin uʼcɛ fuobe nin tɔb ma bo. Nnɔ ŋa ñí la, *Satan li biike nɛ, kí ñɛ na ń fre kí cuo niʼba ma nnɔ bo. 6 N len' nà nɔ ŋa yé wɔbl. N de' nɛ usɛn ni yíe la, ní li teh nnɔ nɛ. 7 N bi yíe unil kɛ ń li te tɛn min nɛ†, ama Uwien de' unil kɛ uʼtiɛma paabu nɛ. U de' uba buu ya paabu nɛ, ki de' utɔ mɔ buu ya paabu.

8 N tɔkeh ijɛkpɔk nin ipiikpɔk nin bikpopiib nɛ ki teh nì mɔn bɛ ń juore kí li te tɛn min nɛ. 9 Ama ba ń fre kí cuo biʼba la, bijɛb ń kuɔn bipiib, bipiib mɔ ń kun ticɛr. Kimɛ bijɛb kuɔn' bipiib, bipiib mɔ kun' ticɛr la, nɛn tu nin upii ya mɛnku ń li ŋmɔbe ujɛ u wɔlnh bii ujɛ ya mɛnku ń li ŋmɔbe upii uʼmɔ wɔlnh.

10 Piiciɛb nin bipiib bà ŋmɔbe ciɛbɛ, n li tɔke nɛ nà nɔ yé niʼbo liwɔbl nɛ. Nà ñɛn' min saan, Yonbdaan nɛ ye nnɔ: Upii la fii uʼcɛ saan. 11 Upii fii' uʼcɛ saan la, u la liɛbe kí kun cɛr bii wɔ ń liɛbe kí taan uʼcɛ buñɔbu. Ujɛ mɔ la ŋɔre uʼpo.

12 Bà sìen' nnɔ, na yé Yonbdaan nɛ tɔkeh bɛ, min nin nʼyul nɛ tɔkeh bɛ. Nì yé ujɛ yé Kristo yɔ ŋɔ uʼpo ŋa yé Kristo yɔ ki tuo' ki ye u li te nin wɔ la, u la ŋɔre upii nnɔ. 13 Upii mɔ yé Kristo yɔ ŋɔ uʼcɛ ŋa yé Kristo yɔ ki tuo' ki ye u li te nin wɔ la, u la fii uʼcɛ nnɔ saan. 14 Kimɛ ujɛ ŋa yé Kristo yɔ ŋɔ uʼpo yé Kristo yɔ la, uʼpo nnɔ bo Uwien li tien wɔ tɛn u yé uʼyɔ nɛ. Upii mɔ ŋa yé Kristo yɔ ŋɔ uʼcɛ yé Kristo yɔ la, uʼcɛ nnɔ bo Uwien li tien wɔ tɛn u yé uʼyɔ nɛ. Na bi te nnɔ la, biʼbumu bi li yé bà yé tijɔknt Uwien ya nun bó ya bumu nɛ, ama mù ji yé bà ŋa yé jɔknt Uwien ya nun bó yaamu nɛ.

15 Ama ujɛ wà ŋa yé Kristo yɔ yíe wɔ ń wiɛ uʼpo bii upii wà ŋa yé Kristo yɔ yíe wɔ ń fii uʼcɛ saan la, u li fre kí tien u yíe ma. U ya yo wà yé Kristo yɔ nin wà ŋa yé Kristo yɔ nnɔ ŋa ji tɛ gbɛr. Uwien ŋa yin' nɛ ní li ŋmɔbe uyɛnduɔn nɛ-ɛɛ? 16 Upii, sin bo aʼcɛ bi li ŋmɛre la, a bɛn-ii? Ujɛ, sin bo aʼpo bi li ŋmɛre la, a bɛn-ii?

Uba la nuunh wɔ ń lèbre Uwien sien' wɔ ma bo

17 Nɛn ñɛn' len la, Yonbdaan sien' unil kɛ ma bo la, wɔ ń li fuobe nnɔ. Uwien yin' unil kɛ ki laa' u se usensien wà la, wɔ ń juore kí li se wun ni. N tɔkeh nɛn nɛ Kristo ya táan kɛ ni. 18 Uwien yin' unil ki laa' u jiɛ' uʼpunl ŋɔ la, u la li buɔh binib la bɛnde kí ye u jiɛ'. U yin' wà mɔ ki laa' wa jiɛ' uʼpunl la, u la ji ń jiɛ. 19 Unil jiɛ' uʼpunl bii wa jiɛ' la, nà yé nɛn nɛ yé nibonmɔ̀nn. Ama Uwien ya wɔb ya bom nɛ yé nibonmɔ̀nn. 20 Uwien yin' unil kɛ ki laa' u se usensien wà la, wɔ ń juore kí li se wun ni. 21 Uwien yin' ŋɛ ki laa' a yé uyonb la, la cère nɛ ń li wi ŋɛ. Ama a laa' usɛn á fre kí ñɛ tiyonbt nnɔ ni la, la cère nɛ̀ ń ŋmɛre ŋɛ. 22 Kimɛ Yonbdaan yin' unil ki laa' u te tiyonbt ni la, u ñɛn' udaan ibiɛre ya yonbt ni nɛ, u ji yé uʼyɔ nɛ. Nnɔ nɛ Yonbdaan tí yin' wà mɔ ki laa' wa te yonbt ni la, u ji yé Kristo ya yonb nɛ. 23 Uwien nɛ pɛ̀n' ki ñɛn' niʼkɛ tiʼyonbt ni. Nɛn bo, la ji ń li yé mɛn nib ya yonbe. 24 Tɔ, nʼyaabɛ, Uwien yin' wà kɛ ki laa' u se usensien wà la, wɔ ń juore kí li se wun wɔn Uwien ya nun bó.

Bà ŋa kuɔn' piib nin bà ŋa kun' cɛr ya gbɛr

25 Bà ŋa kuɔn' piib nin bà ŋa kun' cɛr bɛn wɔn, ma ŋmɔbe Yonbdaan ya mɛsɛn ń wuɔn bɛ. Ama n li tɔke bɛ n maaleh ma bo nɛ, kimɛ n yé unil wà Yonbdaan muɔ' nni ki cère' n kpɛ bɛ ń li du nʼbo nɛ.

26 Ti jinh ijɛnd yà fɛnfɛnnɔ nɔ bo, n maale' ki ye nì mɔn wà kɛ ń juore kí li te tɛn u te ma bo nɛ. 27 A ŋmɔbe upii la, la li nuunh sin nin wɔn ń gbiire. Ŋa laan ŋmɔbe pii la, ji la li nuunh á kuɔn. 28 Ama a ye á kuɔn upii la, na yé biɛre. Kijɛfɛ̀nbuk mɔ ye kɛ̀ ń kun ticɛr la, na yé biɛre. Bà kuɔn' bipiib nin bà kun' ticɛr li lɛ ijɛnd biʼfuobm ni. Ma yíe ijɛnd nnɔ ń tu bɛ nɛ cère n len' nnɔ.

29 Nʼyaabɛ, n yíe ń len nà sɔ: uyo wà sìen' nnɔ ŋa ji yɛbe. Nɛn bo, kí ñɛ fɛnfɛnnɔ kí li joh wà ŋmɔbe upii la, wɔ ń tien tɛn wa ŋmɔbe, 30 wà muɔh la, wɔ ń tien tɛn wa muɔh, wà poknh la, wɔ ń tien tɛn wa poknh, wà daanh tibont la, wɔ ń tien tɛn wɔn ŋa si tibont nnɔ, 31 wà jondeh uŋɛndun ni ya bont bo la, wɔ ń tien tɛn wa cinbe ki jondeh tuʼbo, kimɛ uŋɛndun wuu nɔ ji te ma bo nnɔ wa ji li wuɔke.

32 Ma yíe niba ń li wiɛbe nɛ. Wà ŋa ŋmɔbe pii ya nun mɔ́n Yonbdaan ya tùon bo nɛ. Uʼnun mɔ́n u li tien ma bo ŋɔ Yonbdaan ya yɛnm ń li sɔnge uʼbo nɛ. 33 Ama wà ŋmɔbe upii ya nun mɔ́n u li fuobe ma bo uŋɛndun wuu ni nɛ. Uʼnun mɔ́n u li tien ma bo ŋɔ uʼpo ya yɛnm ń li sɔnge uʼbo nɛ, 34 nɛ uʼyɛnmaale gbiire' mile. Upii wà ŋa ŋmɔbe cɛ nin kijɛfɛ̀nbuk ya nun mɔ́n Yonbdaan ya tùon bo nɛ, ki nuunh biʼyɛnmaale nin biʼfɛ̀l kɛ ń li te ki de' Yonbdaan. Ama upii wà ŋmɔbe cɛ ya nun mɔ́n u li fuobe uŋɛndun wuu ni ma bo nɛ, nɛ uʼnun mɔ́n u li tien ma bo ŋɔ uʼcɛ ya yɛnm ń li sɔnge uʼbo.

35 N len' nnɔ ki nuunh niʼtiɛma mɔnm nɛ, ma nuunh ń de nɛ wɔbl. Ama n nuunh ní li teh nà mɔn ki dɛ̀kre' nɛ, kí taa niʼba kí de Yonbdaan kí li te ki de' wɔn baba.

36  ‡ Nì yé unil ŋmɔbe kijɛkpeng uʼmɛnku te kiʼni nì tì kɛnde', wà yíe wɔ ń saa kɛ̀ kí jin kɛ̀ fɛ, ki yíe nibonn kɛ ń li te niʼdonbó la, wɔ ń tien nà mɔn uʼbo. Bɛ ń kuɔn tɔb. Na yé biɛre. 37 Ama unil cɛ̀kre' uʼyɛnm, uba ŋa wɔbn' wɔ, ki yíe nɛ ki gɛ̀nde' ki ye wɔn nin uʼjɛkpeng ń li te, wa ń mɛ kɛ̀ fiebu la, u tien' nì mɔn nɛ. 38 Tɔ, wà kuɔn' uʼjɛkpeng la, u tien' nì mɔn nɛ, ama wa juore' lijɛkpɔkl la, u tien' nì mɔn ki cɛn' u bi kuɔn' la.

39 Uyo wà upii ya cɛ laan fuobe la, u yé uʼcɛ nɛ. Ujɛ nnɔ tì kpo' la, u li fre kí kun u yíe ujɛ wà, ama nì kpɛ ujɛ nnɔ ń li yé Kristo yɔ nɛ. 40 N ya bùol, min maale' ki ye u juore' ka liɛbe' ki kun' jɛ la, u li ŋmɔbe uyɛnsɔnge ki gbien'. Na yé *Uwien ya Fuoñaanm nɛ pekreh nʼmɔ bi?

8

Titɔtuɔrnɔnt ya gbɛr

1 Tɔ, tí ji ń liike mɛn titɔtuɔrnɔnt ya gbɛr. Tun bo wɔn la, ti bɛn ki ye «tiʼkɛ ŋmɔbe mibɛnm nɛ.» Ama mibɛnm cèreh unil gbengreh uʼba nɛ, nɛ miyíem cèreh unil kpienh mitekjim ya sɛn ni. 2 Unil maaleh ki teh u bɛn niba la, wa laan bɛnde' ki kpaan' u bi li bɛnde ma bo. 3 Ama wà yíe Uwien la, Uwien bɛn udaan nɛ.

4 Tɔ, titɔtuɔrnɔnt ya ŋmɔnm wɔn la, ti bɛn ki ye ibule yà kɛ te uŋɛndun wuu ni nɔ ŋa yé bonn, ki bɛn ki ye niba ŋa te ki kɛnde' Uwien bo. 5 Imɔ̀n, tibont te kutaaku nin kitink bo binib taah tù ki teh biʼwien. Imɔ̀n, bɛn bo iwien te ligol nɛ, nɛ yonbdɛnb mɔ ligol. 6 Ama tinbi bo Uwien te uba nɛ ki yé tiʼBaa. Wɔn nɛ ñɛn' tibont kɛ, nɛ wɔn bo nɛ ti fuobe. Yonbdaan mɔ te uba nɛ. Wɔn si *Yesu Kristo. Kí ñɛ wɔn bo nɛ tibont kɛ te, nɛ tiʼmɔ te kí ñɛ wɔn bo nɛ.

7 Ama na yé binib kɛ nɛ ŋmɔbe mi ya bɛnm. Biba paan' ibule bo ki mɛn' nɛ ki dàan' yì na laan wuɔke'. Nɛn bo nɛ bi biɛ ki ŋmɔnh titɔtuɔrnɔnt la, bi maaleh ki teh tù yé titɔtuɔrnɔnt nɛ. Biʼfɛ̀l ŋa co ma nnɔ nɛ biʼyɛnmaale jɛ̀ndeh bɛ, nɛ bi maaleh ki teh tù kuɔndeh bɛ tijɔnkt. 8 Na yé tijier nɛ li cère tí li yé binib bà cuube Uwien ya nun bó. Ti jin' la, na ń pukn tɛ niba, ta tí jin' mɔ la, na ń kùore tɛ niba.

9 Ama ní liike niʼyul bo, ki la cère wà ya tekjim ŋa faa ń lu Uwien ya sɛn ni, kí ñɛ ni ŋmɔbe usɛn ní li teh tibont tà nnɔ bo. 10 Kimɛ unil wà ya tekjim ŋa faa laa', sin wà ŋmɔbe mibɛnm, jinh tijier ibule ya duku ni la, uʼmɔ ya fɛ̀l li cúun nɛ wɔ ń li ŋmɔnh titɔtuɔrnɔnt ki ciibe. 11 Nnɔ nɛ aʼbɛnm nnɔ bo aʼtɔ wà ya tekjim ŋa faa li bole. Nɛ Kristo kpo' uʼmɔ bo nɛ. 12 Ni teh uʼyaab i ya biɛre ya bol, ki saah biʼyɛnm biʼfɛ̀l ŋa co ma nnɔ bo la, ni teh Kristo nɛ ibiɛre. 13 Nɛn bo, n jinh nà li cère nʼtɔ ń lu Uwien ya sɛn ni la, ma ji li ji nɛ̀ fiebu ŋɔ ki la cère nʼtɔ ń lu Uwien ya sɛn ni.

9

Yesu ya tondb ŋmɔbe usɛn wà

1 Ma si nʼba bi? Ma yé *Yesu ya tond bi? Ma laa' Yonbdaan *Yesu bi? Na yé n sɔn' Yonbdaan ya tùon ma nnɔ nɛ cère' ni yé uʼyaab-ii? 2 Ma yé *Yesu ya tond binitɔb bo mɔnɔn la, ninbi bo wɔn n yé wɔ nɛ. Kimɛ ni yé Yonbdaan yaab ma nnɔ nɛ yé kudìɛku kùa wuɔn' ki ye n yé uʼtond.

3 Binib bà biindeh nni nnɔ n li jiin bɛ nà sɔ: 4 Ta ŋmɔbe sɛn tí ji kí ñu tiʼtùon bo bi? 5 Ta ŋmɔbe sɛn wà kɛ ń li ŋmɔbe upii wà yé Kristo yɔ, kí li tɔke nin wɔ bi? Yonbdaan ya tondtɔb nin uʼninjiɛb nin Piɛr* ŋa teh nnɔ nɛ-ɛɛ? 6 Bii min nin Banabas baba nɛ ŋa sɔn' tuontɔl la, ta ń ji? 7 U lɛ soja ba nɛ sɔnh sojatuonl ka teknh paaku fiebu? Bii ŋmɛ nɛ li caan busubu ka ń mɔ buʼbii? Bii ŋmɛ nɛ kpaah tiwɛnt ka ń ñu tuʼbiim-i?

8 N len' nà nɔ yé unisaal ya yɛnmaale baba nɛ-ɛɛ? Yiko ya gbɔnt ni mɔnɔn nà te nnɔ-ɔɔ? 9 Kimɛ Moyis kɛle' yiko ya gbɔnt nnɔ ni ki ye: «A taa unɛ u taanh iji la, ŋa ń lòle uʼñɔbu†.» Uwien tuukeh inɛ ya gbɛr nɛ-ɛɛ? 10 Na yé tinbi bo nɛ Uwien cinbe ki len' nnɔ-ɔɔ? Imɔ̀n, tinbi bo nɛ nì kɛle' nnɔ. Nì kpɛ wà kòn' bukpàabu nin wa gun' buʼji kɛ ń li daan ki ye wà kɛ li lɛ u ya bó nɛ. 11 Ti cère' ni laa' *Mifuoñaanm ya mɔnm ma nnɔ, ni de' tɛ niʼfaal ya niba bó la, nì bre nɛ-ɛɛ? 12 Binitɔb ŋmɔbe usɛn bɛ ń teke tibont niʼsaan la, ta ŋmɔbe usɛn ki cɛn' bɛ-ɛɛ?

Ama tinbi ŋa tɔnge' nɛn kɛ, kimɛ ta yíe niba ń pien Kristo ya gbɛmɔnmɔnt ma nnɔ nɛ cère' ta yíe ti li yé uba bo tukl, nɛ ki ŋmɔbe sukle nibonn kɛ bo. 13 Na bɛn ki ye binib bà sɔnh itùon Uwien ya duku ya luo bo nnɔ biʼjier ñɛh kuduku nnɔ ya luo bo nɛ-ɛɛ? Nɛ bà mɔ sɔnh itùon Uwien ya ponpuol saan nnɔ, mɔ ŋmɔbe bi ya bó nɛ binib tukeh tibont tà ki lá dienh Uwien uʼponpuol bo nnɔ ni. 14 Nnɔ nɛ Yonbdaan là de' usɛn ki ye binib bà kpaandeh tigbɛmɔnmɔnt nnɔ, ń li fuobe tun bo.

15 Ama min ŋa tɔnge' i ya sɛn kɛ. Nɛ n kiɛh kugbɔnku kuu ma nɔ, na yé n nuunh ní de nni n kpɛ ní de nni nà nnɔ nɛ. N kpo' la, nì tu nin uba ń cère ń lúo n jɛbnh nʼba nà bo nnɔ. 16 Kí tɔke binib tigbɛmɔnmɔnt tun wɔn la, na yé ń li jɛbnh nʼba, kimɛ nì yé nʼbo liwɔbl nɛ. Ma tɔke' tù la, nì bre nʼbo nɛ. 17 Min nin nʼyul nɛ bi cɛ̀kre' nʼyɛnm ki sɔnh lituonl bugbɛn la, n bi li nuunh lisuul nɛ. Na yé n yíe nɛ ki sɔnh lɛ̀. Bi niin' nni nɛ n sɔnh lɛ̀, n bi li sɔnh lɛ̀ ma bo. 18 Nɛn bo, nʼsuul si ba? Nʼsuul si ń li tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt tuu ki la nuunh niba nɛ, ki la tuuke n tɔke' binib tigbɛmɔnmɔnt bugbɛn la, n kpɛ bɛ ń de nni tibont tà nnɔ.

19 Ma yé uba ya yonb, ama n taa' nʼba ki tien' binib kɛ ya yonb ŋɔ ń lɛ binib bà yɛbe kí de Kristo nɛ. 20 *Sufmbɛ saan, n teh bi teh ma bo nɛ ŋɔ ń lɛ bɛ kí de Kristo. Imɔ̀n, ma ji te Moyis ya yiko ya wɔbl ni, ama n lá te nin bɛ la, n pɛ bi teh ma bo nɛ ŋɔ ń lɛ bɛ kí de Kristo. 21 Bà ŋa bɛn Moyis ya yiko nnɔ saan mɔ n teh tɛn bɛn nɛ ŋɔ ń lɛ biʼmɔ kí de Kristo. Na yé n kɛnde' *Uwien ya yiko bo nɛ, kimɛ n boh Kristo ya yiko nɛ. 22 Bà ya tekjim ŋa faa' mɔ saan la, n te tɛn bɛn nɛ ŋɔ ń lɛ biʼmɔ kí de Kristo. Nɛn bo, binib kɛ saan n te tɛn bɛn nɛ ŋɔ ń ñikn kí cère biʼni biba ń ŋmɛre. 23 Tigbɛmɔnmɔnt bo nɛ n teh nɛn kɛ, ŋɔ nʼmɔ ń lɛ n ya bó tuʼmɔnm ni.

24 Na bɛn ki ye binib te minɔnsɛnniɛm bo la, biʼkɛ tiinh nɛ, ama unibaab wà li sɛn kí faake nnɔ nɛ li lɛ lisuul-ii? Nɛn bo, niʼkɛ ń li tiinh ki nuunh ní lɛ lisuul. 25 Wà kɛ nuunh wɔ ń niɛ kí sɛn la, u coh uʼba tibont tà yɛbe ni nɛ. U teh nnɔ ŋɔ wɔ ń lɛ lisuul là nnɔ ŋa wuɔkreh. Tinbi wɔn, ti mɔ̀h ki nuunh lisuul là li tuu ki te nɛ. 26 Nɛn bo, min tiinh la, ma ŋaake ki tiinh ka bɛn n joh nà bó, ka te tɛn unɔkuñil wà ñih ka ŋmɔbe u ñih wà. 27 N biendeh nʼgbɛnɛnt ki gbiekeh, ki teh nʼba tɛn uyonb ŋɔ min wà tɔkeh bitɔb tigbɛmɔnmɔnt tuu nnɔ, min bugbɛn la lá lúo n ya bó nɛ.

10

La li ŋmɔbe mɛn Israyɛl yaab là ŋmɔbe mitetem mà kupenpelku ni nnɔ

1 Nʼyaabɛ, n yíe ní li bɛn nà là tu' tiʼyaajɛb nɛ. Kutɛwɔlgbɔnku kuba nɛ là jiire' ní ki wɔngeh biʼkɛ usɛn, nɛ biʼkɛ puore' miñunciɛnm. 2 Kutɛwɔlgbɔnku nin miñunciɛnm nnɔ yé biʼkɛ bo Uwien ya ñunsii nɛ ki tien' bɛ Moyis ya panpaankaab. 3 Biʼkɛ là taan' ki jin' tijiebaabt tà ñɛn' Uwien saan nɛ, 4 ki taan' ki ñun' miñunbaabm mà ñɛn' Uwien saan. Imɔ̀n, biʼkɛ là ñuh miñunm mà nnɔ Uwien nɛ là cère' mì tɔh ki ñɛh kujɔtɛnku kuba ni. Kutɛnku nnɔ yé Uwien yaaku nɛ, nɛ bi là te nà kɛ saan la, kù te nɛ. Kutɛnku nnɔ là yé Kristo nɛ. 5 Nin nɛn kɛ Uwien ya yɛnm ŋa sɔnge' biʼni bà yɛbe bo. Nɛn bo nɛ bi là kpokpo' kupenpelku ni.

6 Tibont tuu là tu' tiʼyaajɛb ŋɔ nɛ̀ ń de tɛ ucekn ŋɔ ti la tien nà bre tɛn bɛn nɛ. 7 Niʼmɔ la li pɛ ibule bo tɛn biʼni biba là tien' ma. Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Binib nnɔ là kɛ̀le' ki jin' ki ñun', nɛ ki fii' ki caan' kujelku.» 8 Ti la li teh mɛn sɔnsɔndl tɛn biʼni biba là tien' ma, ki cère' binib itur pile nin ita kpo' uwien uba nnɔ. 9 Ti la biike mɛn Yonbdaan* tɛn biʼni biba là tien' ma ki cère' iwɛ kɛ̀kɛ̀re' ki ku' bɛ nnɔ. 10 La li ŋulnh mɛn tɛn biʼni biba là ŋulnh ma ki cère' Uwien ya tond wà kuuleh baa' ki kuku' bɛ nnɔ.

11 Tibont tuu nnɔ kɛ là tu' tiʼyaajɛb ŋɔ nɛ̀ ń de binitɔb ucekn nɛ. Bi kɛle' tù ŋɔ tù ń gbiere tinbi bà ŋa ji fɔke nin ugbengbenyo nnɔ nɛ. 12 Nɛn bo, wà maale' ki ye u se mɔnmɔnm mitekjim ya sɛn ni la, wɔ ń li bɛn ki la lu. 13 Mibiikm mà tu' nɛ nɔ, yé mibiikm mà li fre kí tu unisaal kɛ nɛ. Uwien yé umɛmɔ̀ndaan ma nnɔ, wa ń cère mibiikm mà li faake nin nɛ ń tu nɛ. Ama mibiikm lá tu nɛ la, u li de nɛ mituɔm ní juun kí teke, kí wuɔn nɛ ni li kpìen isɛn yà kí ñɛ len.

La li tuuke mɛn ibule nin ituɔrɛ ya gbɛr

14 Nɛn bo, nʼjɔtiebɛ, wiɛ mɛn ibule nin ituɔrɛ ya gbɛr. 15 N lienh nin ninbi bà nnɔ, ni yé biyɛnfodɛnb nɛ. Ninbi mɔnɔn ń maale kí liike n len' nà nɔ ya tingi. 16 Ti jinh Yonbdaan ya jier la, ti ñuh midaam mà, ki faareh Uwien miʼbo nnɔ ŋa taakeh tɛ nin Kristo ya sɛ̀m-ii? Ti kɔ̀h kpɔnɔ wà ki gbiinh ki ŋmɔnh nnɔ ŋa taakeh tɛ nin Kristo ya gbɛnɛnt-ii? 17 Kpɔnɔ nnɔ te kpɔnɔ uba ma nnɔ, nin tí yɛbe ma kɛ nnɔ ti taan' ki tien' tigbɛnɛnt tuba nɛ. Kimɛ tiʼkɛ taakeh ki gbiinh u ya kpɔnɔbaab nɛ.

18 Liike mɛn Israyɛl yaab teh ma bo. Binib bà jinh bi taah tiwɛnt tà ki teh ituɔrɛ liponpuol bo ki dienh Uwien nnɔ, bɛn nin wɔn taakeh nɛ kí ñɛ liponpuol nnɔ bo. 19 N len' nà nɔ ya tingi si ba? N ye ń ye ibule yé niba nɛ-ɛɛ? Bii n ye ń ye bi taah tiwɛnt tà ki punh yì nnɔ ya nɔnt nɛ yé niba? 20 Na te nnɔ. N ye ń ye bi tùɔreh ituɔrɛ yà nnɔ, ba tùɔreh ki dienh Wien, bi tùɔreh ki dienh isɛnpol nɛ. Nɛ ma yíe ninbi nin isɛnpol ń li tɛ gbɛr. 21 Na ń fre kí ñu Yonbdaan ya dɛyiek, kí liɛbe kí ñu isɛnpol yaak mɔ. Na ń fre kí ji Yonbdaan ya jier, kí liɛbe kí ji isɛnpol yaar mɔ. 22 Bii ti yíe tí fin Yonbdaan ya mutuol nɛ? Ti ŋmɔbe mituɔm ki cɛn' wɔ-ɔɔ?

Cère mɛn ni teh nà kɛ ń li kpiɛkreh Uwien

23 Tɔ, «Niba ŋa yé kuɔl†» ama na yé niʼkɛ nɛ yé nibonmɔnmɔnn. «Niba ŋa yé kuɔl.» Ama na yé niʼkɛ nɛ li tore unil wɔ ń kpére mitekjim ya sɛn ni. 24 Uba la nuunh uʼtiɛma mɔnm, ama wɔ ń li nuunh bitɔb yaam. 25 Ni lɛke' tinɔnt tà kɛ bo kidaak ni la, dɛ mɛn kí ŋmɔn, ki la cère' niʼyɛnmaale ń li jɛ̀ndeh nɛ, ní li niireh tù yé bà yaar, 26 kimɛ «Yonbdaan si kitink nin tibont tà kɛ te kiʼbo.»

27 Wà ŋa yé Kristo yɔ yin' nɛ tijier ya jim, ni tuo' ki jon' la, u de' nɛ nà kɛ la, ji mɛn, ki la cère' niʼyɛnmaale ń li jɛ̀ndeh nɛ, ní li niireh tù yé bà yaar. 28 Ama unil tɔke' nɛ ki ye nì yé titɔtuɔrnɔnt la, ni la ji. Wà tɔke' nɛ ki ye nì yé titɔtuɔrnɔnt nnɔ bo nɛ na ń ji ŋɔ udaan ya yɛnmaale la jɛ̀ndeh wɔ. 29 N niireh u ya daan ya yɛnmaale nɛ la jɛ̀ndeh wɔ, ma niireh ninbi yi.

Tɔ, nba la, uba li fre kí maale uʼyɛnm ni kí ye: «Bɛ bo nɛ wa ń fre kí tien u bi ŋmɔbe usɛn wɔ ń tien nà kí ñɛ utɔ ya yɛnmaale bo? 30 N faareh Uwien ki jinh tijier la, bɛ bo nɛ bi li liɛbe kí biin nni n faareh Uwien tijier tà bo nnɔ bo?»

31 Nɛn bo, ni jinh bii ni ñuh bii ni teh nà kɛ la, ní li teh niʼkɛ ki kpiɛkreh Uwien. 32 Nì yé Suf bii wà ŋa Suf bii Uwien ya taanl yɔ nɛ la, ni la cère niʼtentiem ń tuln biʼni uba mɔnɔn. 33 Ní li teh tɛn n teh ma bo. N sɔngreh binib kɛ ya yɛnm tibont kɛ ni nɛ, ka nuunh nʼyul bo ya mɔnm, ki nuunh linigol ya mɔnm ŋɔ bɛ ń ŋmɛre nɛ.

11

1 Tɛkn mɛn nʼtaal ni tɛn n tɛkn' Kristo ya taal ni ma.

Ujɛ nin upii li te ma bo ikaare ni

2 N pɛ̀keh nɛ nin ni tiɛn nʼbó tibont kɛ ni ma, ki pɛ Kristo ya nikpiɛb ya wɔknm mà n là wɔkn' nɛ mɛ̀ nnɔ bo mɔnmɔnm nnɔ. 3 Ama n yíe ní bɛnde kí ye jɛ kɛ jɛ ya ciɛn si Kristo nɛ. Pii kɛ pii mɔ ya ciɛn si ujɛ nɛ, nɛ Kristo mɔ ya ciɛn si Uwien. 4 Ujɛ wà kɛ kàareh bii u sɔkndeh Uwien ya ñɔbon ki cùube nibonn la, u jindeh uʼciɛn nɛ ifɛ. 5 Ama upii wà mɔ kɛ kàareh bii u sɔkndeh Uwien ya ñɔbon, bonn ŋa ŋaake uʼyul bo la, u mɔ jindeh uʼciɛn nɛ ifɛ, kimɛ nì te tɛn u kuo' uʼyur* nɛ. 6 Upii laa' wa ń taa niba kí ŋɛkn uʼyul bo la, wɔ ń tu kí ce uʼyur-a! Ama upii cen' uʼyur bii u kuo' tù la, nì yé uʼbo ifɛ nɛ. Nɛn bo, wɔ ń li taah niba ki ŋɛkndeh uʼyul bo. 7 Ujɛ kàareh la, wa kpɛ wɔ ń li cùube bonn, kimɛ u yé Uwien ya nɛnnɛnku nɛ, ki wɔngeh Uwien ya kpiɛke. Ama upii wɔn wɔngeh ujɛ ya kpiɛke nɛ. 8 Na yé Uwien là taa' upii ya gbɛnɛnt bo nɛ ki tien' ujɛ, u là taa' ujɛ ya gbɛnɛnt bo nɛ ki tien' upii, 9 nɛ na yé upii bo nɛ Uwien là ñɛn' ujɛ ama ujɛ bo nɛ Uwien là ñɛn' upii. 10 Nɛn bo nɛ Uwien ya tondb bo, nì kpɛ upii ń taa niba kí ŋɛkn uʼyul bo kí wuɔn kí ye u ŋmɔbe usɛn wɔ ń tien u teh nà. 11 Tɔ, nin nɛn kɛ Yonbdaan ya sɛn ni wɔn, pii ŋa te la, jɛ ŋa te. Jɛ mɔ ŋa te la, pii ŋa te. 12 Kimɛ nì yé imɔ̀n nɛ, Uwien là taa' ujɛ ya gbɛnɛnt bo nɛ ki tien' upii, nɛ upii mɔ nɛ maah ujɛ. Nɛ nɛn kɛ ñɛn' Uwien saan nɛ.

13 Ninbi mɔnɔn maale mɛn kí liike, upii kàareh niba ŋa ŋaake uʼyul bo la, nì cuube-ee? 14 Uwien ñɛn' tibont ma bo mɔnɔn wuɔn' ki ye ujɛ tuke tiyufɔfɔrkrt la, nì yé ifɛ nɛ. 15 Upii wɔn bo, tiyufɔfɔkrt yé ukpiɛke nɛ. Kimɛ Uwien de' wɔ tiyufɔfɔkrt tù ń li piibe uʼyul bo nɛ. 16 Unil nuunh wɔ ń li niɛh isɛn kɛ ni la, udaan ń li bɛn ki ye tinbi ŋa ŋmɔbe mi ya tetem, Uwien ya táan yaab mɔ ŋa ŋmɔbe mɛ̀.

Yonbdaan ya jier

(Matie 26:26-29; Mark 14:22-25; Luk 22:14-20)

17 Tɔ, n gbiereh nɛ ma nɔ ń li tɔke nɛ usɛn wà bo ma ń pɛ̀ke nɛ, kimɛ ni taakeh niʼtáan la, na teh nà li tore nɛ, ni teh nà li saa nɛ nɛ. 18 Mikpiɛkm n cii' bi ye ni taakeh itáan la, ni ŋmɔbe ipàpàare nɛ. Nɛ n teke' ki jin' ki ye bi tɔke' nni tigbɛr tà nnɔ, tuba yé tigbɛmɔ̀nt nɛ. 19 Imɔ̀n, uyo uba la, nì kpɛ miborm ń li te niʼni ŋɔ bɛ ń bɛnde bà cinbe ki yé bigbɛmɔ̀ndɛnb nɛ. 20 Ni lá taan' la, na yé ni cinbe ki jinh Yonbdaan ya jier nɛ, 21 kimɛ wà kɛ kpiɛleh wɔ ń ji uʼtiɛma jier nɛ. Mikònm ŋmɔbe uba, utɔ mɔ ñun' ki yibe' ŋɔ. 22 Na ŋmɔbe den ní ji kí ñu nɛn bó-oo? Bii ni yindeh Uwien ya taanl yaab nɛ, ki jindeh bijiinb ifɛ? N li len kí ye ba? N li pɛ̀ke nɛ nɛ-ɛɛ? Ma ń pɛ̀ke nɛ u ya sɛn bo.

23 Tɔ, min cii' miwɔknm mà sɔ Yonbdaan saan nɛ ki taa' mɛ̀ ki wɔkn' nɛ. Kuñɔnku kùa bi là li kuɔre Yonbdaan *Yesu nnɔ, nɛ u taa' kpɔnɔ 24 ki faare' Uwien, ki kɔkuɔ', nɛ ki ye: «Nà sɔ yé nʼgbɛnɛnt n taa' ki de' nɛ. Li teh mɛn nnɔ kí li tiɛn nʼbó.» 25 Bi jin' ki tì gben', nɛ u taa' midaam mɔ, ki faare' Uwien, nɛ ki ye: «Midaam miɛ yé nʼsɛ̀m nɛ, ki wɔngeh ki teh Uwien cuo' nin binib kujɔtiefɛ̀nku. Uyo wà kɛ ni ñuh mɛ̀ la, ní li teh nnɔ ki tiɛn nʼbó.» 26 Kimɛ uyo wà kɛ ni ŋmɔnh kpɔnɔ wuɔ, ki ñuh midaam miɛ la, ni tɔkeh binib Yonbdaan ya kuum ya gbɛr nɛ, kí tì baa lidaali là u li baa ní.

27 Nɛn bo nɛ wà kɛ ŋmɔnh Yonbdaan ya kpɔnɔ, ki ñuh uʼdaam, ka boh tijier bugbɛn la, u biindeh uʼba nɛ Yonbdaan ya gbɛnɛnt nin uʼsɛ̀m bo. 28 Nɛn bo, unil kɛ ń tùɔre kí maale kí liike uʼtetem te ma bo kí yaan kí ŋmɔn kpɔnɔ nnɔ, kí ñu midaam nnɔ. 29 Kimɛ unil ŋmɔn' kpɔnɔ nnɔ, ki ñun' midaam nnɔ, ka bùh ki teh nì yé Yonbdaan ya gbɛnɛnt la, u ŋmɔnh, ki ñuh ma nnɔ, u nuunh uʼtiɛma yul bo ya tudɛre nɛ. 30 Nɛn nɛ cère' niʼni bà yɛbe yé biwiɛnb, bitɔb yé ijiin, bà yɛbe mɔ kpo'. 31 Ti tùɔre' ki maale' ki liike' tiʼtetem te ma bo la, Yonbdaan ŋa ń dɛre tiʼtub nnɔ. 32 Ama u diɛh tiʼtub la, u cekndeh tɛ ŋɔ u la lá bu kí biin uŋɛndun ya nib kí yekn tɛ nɛ.

33 Nʼyaabɛ, nɛn bo, ni tì taan' ní ji la, ní li guureh tɔb. 34 Mikònm ŋmɔbe wà la, wɔ ń ji uʼden, ŋɔ ni la lá taan kí li nuunh niʼtiɛma tudɛre.

Tigbɛr tà sìen' nnɔ, n lá baa' la, n li tùɔre tuʼmɔ.

12

Mifuoñaanm ya paabu

1 Tɔ, tí ji ń liike mɛn *Mifuoñaanm ya paabu ya gbɛr. Nʼyaabɛ, ma yíe ní li te ka bɛn Mifuoñaanm dienh bupaabu bùa kɛ ya bol nnɔ ya gbɛr. 2 Ni bɛn ki ye na laan là pɛ Uwien ya sɛn bo ma nnɔ, ibule nɛ là co nɛ ticuɔr nɛ na ń fre kí ŋmɛre iʼsaan, ki bɛn mɔ ki ye ibule nnɔ ŋa lienh. 3 Nɛn bo nɛ n yíe ní tùɔre kí bɛnde kí ye *Uwien ya Fuoñaanm cèreh unil tɔkeh tigbɛr la, wa ń fre kí len kí ye: *Yesu ń juore fɛnm. *Mifuoñaanm ŋa ñí la, nil mɔ ŋa ń fre kí len kí ye: *Yesu yé Yonbdaan.

4 *Mifuoñaanm ya paabu te ibol ibol nɛ, ama mi ya Fuoñaanbaabm nɛ dienh niʼkɛ. 5 Itùon te ibol ibol nɛ, ama wà kɛ sɔnh ki dienh Yonbdaan uba nɛ. 6 Itùon ya sɔnm te ibol ibol nɛ, ama Uwien uba nɛ cèreh unil kɛ sɔnh itùon. 7 *Mifuoñaanm dienh wà kɛ bupaabu nɛ̀ ń li toreh unil kɛ nɛ. 8 *Mifuoñaanm nɛ dienh uba miyɛnfolenm. Mi ya Fuoñaanbaabm nɛ dienh utɔ mɔ mibɛnm. 9 Mɛn nɛ dienh uba mitekjim mà yɛbe, ki dienh utɔ mɔ bupaabu bùa cèreh u buuh biwiɛnb. 10 Mì dienh uba mituɔm wɔ ń li teh miyɔkm ya bont, ki cèreh utɔ mɔ sɔkndeh Uwien ya ñɔbon, ki cèreh utɔ mɔ sekndeh ki bɛndeh nà yé *Mifuoñaanm yaann nin nà ŋa yé Fuoñaanm yaann, ki cèreh uba lienh milencɛnm ibol ibol, ki cèreh utɔ mɔ sɔkndeh milencɛnm nnɔ. 11 Mi ya Fuoñaanbaabm nɛ cèreh tibont nnɔ kɛ teh. Mì dienh unil kɛ bupaabu jɛjɛ mì yíe ma bo nɛ.

Tigbɛnɛnt te tuba nɛ, ama tuʼgbɛnɛnbɛl te ligol nɛ

12 Tɔ, liike mɛn unisaal ya gbɛnɛnt te ma bo. Tù ŋmɔbe igbɛnɛnbɛl ligol nɛ. Nin ì te ligol ma kɛ nnɔ, ì taan' ki tien' tigbɛnɛnbaabt nɛ. Kristo yaam mɔ te nnɔ nɛ. 13 Kimɛ tiʼni bà yé *Sufmbɛ nin bà ŋa yé Sufmbɛ, bà yé iyonbe nin bà ŋa yé yonbe, Mifuoñaanbaabm nɛ jiire' ní tiʼkɛ bo ki yé tiʼbo Uwien ya ñunsii, ki tien' tɛ unibaab. Tiʼkɛ ñun' mi ya Fuoñaanbaabm nɛ tɛn miñunm.

14 Tɔ, tigbɛnɛnt ya gbɛnɛnbɛl ŋa te liba, ì te ligol nɛ. 15 Litaal tɔke' ki ye: «Ma yé nuɔ ma nnɔ, ma yé gbɛnɛnt ya gbɛnɛnbɛl» la, lì li fre kí bore liʼba ki la tuuke gbɛnɛnt bo-oo? 16 Litubl mɔ tɔke' ki ye: «Ma yé nunbu ma nnɔ, ma yé gbɛnɛnt ya gbɛnɛnbɛl» la, lì li fre kí bore liʼba ki la tuuke gbɛnɛnt bo-oo? 17 Tigbɛnɛnt kɛ bi yé bununbu nɛ la, unil bi li teh mila ki ciih? Tù tí bi yé litubl nɛ la, u bi li teh mila ki ciih unu? 18 Ama Uwien tien' tigbɛnɛnt ya gbɛnɛnbɛl kɛ gbɛnɛnbɛl liʼbùol u yíe ma bo nɛ. 19 Tigbɛnɛnt kɛ bi yé ligbɛnɛnbɛl liba la, nì bi li yé tigbɛnɛnt-ii? 20 Nɛn bo, igbɛnɛnbɛl te ligol nɛ ki taan' ki tien' tigbɛnɛnbaabt.

21 Nɛn nɛ cère' bununbu ŋa ń fre kí tɔke unuɔ kí ye: «Ma ciɛke ŋɛ.» Liyul mɔ ŋa ń fre kí tɔke itàan kí ye: «Ma ciɛke nɛ.» 22 Na te nnɔ. Tigbɛnɛnt ya gbɛnɛnbɛl yà bi likeh yɛ̀ tɛn ya yé bonn nnɔ mɔnɔn ŋmɔbe lituonl nɛ. 23 Igbɛnɛnbɛl yà ŋa ŋmɔbe sel nnɔ, ti dienh yɛn nɛ lisel ki cɛn' iʼtɔ. Nɛ tigbɛnɛnt ya naʼsaan yé ifɛ ya bonn nnɔ, ti tùɔreh nɛn saan nɛ mɔnmɔnm. 24 Ama tigbɛnɛnt ya nà saan ŋa yé fɛ ya bonn nnɔ ŋa nuunh mi ya tùɔrm kɛ. Uwien nɛ tien' tigbɛnɛnt nɛ ki de' tigbɛnɛnt ya nà saan ŋa ŋmɔbe sel nnɔ, lisel ki gbien', 25 ŋɔ tigbɛnɛnt ya gbɛnɛnbɛl la boreh iʼtɔ, ama yɛ̀ ń li kpɛ buñɔbu kí li toreh iʼtɔ. 26 Tigbɛnɛnt ya niba saan wi la, niʼkɛ saan wi nɛ. Niba saan laa' lisel la, niʼkɛ saan li ŋmɔbe uyɛnsɔnge nɛ.

27 Ninbi nɛ yé Kristo ya gbɛnɛnt, nɛ unil kɛ yé tigbɛnɛnt nnɔ ya gbɛnɛnbɛl. 28 Uwien cère' binib bà sɔnh uʼtaanl ni si: mikpiɛkm, *Yesu ya tondb, nle bo *Uwien ya ñɔbonsɔknb, nta bo biwɔnwɔknb. Ni ya puoli bó nɛ u de' bà bupaabu bɛ ń li teh miyɔkm ya bont nin u de' bà bupaabu bɛ ń li buuh biwiɛnb nin u de' bà bupaabu bɛ ń li muɔh binib nin u de' bà bupaabu bɛ ń li likeh binitɔb nin u de' bà bupaabu bɛ ń li lienh milencɛnm ibol ibol nnɔ. 29 Biʼkɛ yé *Yesu ya tondb nɛ-ɛɛ? Biʼkɛ yé *Uwien ya ñɔbonsɔknb nɛ-ɛɛ? Biʼkɛ yé biwɔnwɔknb nɛ-ɛɛ? Biʼkɛ teh miyɔkm ya bont nɛ-ɛɛ? 30 Biʼkɛ ŋmɔbe bupaabu bɛ ń li buuh biwiɛnb nɛ-ɛɛ? Biʼkɛ lienh milencɛnm ibol ibol nɛ-ɛɛ? Biʼkɛ sɔkndeh milencɛnm ibol ibol nnɔ nɛ-ɛɛ? 31 Tɔ, cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n bupaabu bùa mɔn ki cɛn' bupaabu kɛ ya bol bo.

Ama fɛnfɛnnɔ n li wuɔn nɛ usɛn wà mɔn ki cɛn' isɛntɔ.

13

Miyíem nɛ cɛn' nibonn kɛ

1 N lienh binib ya lenm nin Uwien ya tondb ya lenm kɛ, ka nín ji yíe nib la, n te tɛn lisɛnbuɔl bii ligangaal là muɔh ki ŋmɔbe kuwaaku nɛ. 2 Nì yé n ŋmɔbe bupaabu ki sɔkndeh Uwien ya ñɔbon, ki bɛn tigbɛr tà kɛ buɔ, ki ŋmɔbe mibɛnm kɛ ya bol, ki ŋmɔbe mitekjim ki tì gben', mì li fre kí cère ijuɔn ń nɛbre iʼbùol ŋɔ ka yíe nib la, ma yé bonn. 3 Nì yé n taa' nʼfaal kɛ ki gbigbiire' binib, ki tuo' bi wìn' nni ŋɔ ka yíe nib la, ma ŋmɔbe kpɛle uba nin utɔ.

4 Unil ŋmɔbe miyíem la, u ŋmɔbe lifɛ̀sɔngl nɛ, ki ŋmɔbe tinimɔ̀nt, ka ŋmɔbe nunfɔke, ka wɔngeh uʼba, ka ŋmɔbe gbengt, 5 ka teh fɛ ya bonn, ka nuunh uʼtiɛma mɔnm, ka yé benpiebdaan, ka ŋuuh nib bo. 6 Uʼyɛnm ŋa sɔnge nà ŋa cuube bo, ama uʼyɛnm pɛ tigbɛmɔ̀nt bo nɛ. 7 Unil ŋmɔbe miyíem la, u ŋmɔbe sukle tibont kɛ ni nɛ, ki du Uwien bo isɛn kɛ ni, ki ŋmɔbe lidɛndɛnl isɛn kɛ ni, ki ŋmɔbe kuminku nà kɛ li tu wɔ bo.

8 Miyíem ŋa ń gben fiebu. Uwien ya ñɔbon ya sɔknm mɛn li gben nɛ. Milencɛnm mà binib lienh mɛ̀ nnɔ mɔ li gben. Mibɛnm mɔ li gben. 9 Fɛnfɛnnɔ wuɔ ti bɛn jenjenku nɛ, nɛ ki sɔkndeh Uwien ya ñɔbon mɔ jenjenku. 10 Ama nà mɔn ki tì gben' lá baa' uyo wà la, ti bɛn nà nin ti teh nà jenjenku nnɔ kɛ li gben nɛ.

11 N là yé kibuk ma nnɔ, n là lienh mibuwaalenm nɛ, ki bɛn tibont ya tingi kibuk bɛn ma bo, ki maaleh kibuk maaleh ma bo. N tì tien' uciɛn, nɛ ki dàan' ibuwaatùon. 12 Fɛnfɛnnɔ, ti lɛnh tibont dɔmudɔmu nɛ, nì te tɛn ti likeh kinunliik kà ŋa lɛnh mɔnmɔnm ni nɛ, nɛ ki lɛnh tijinjint. Ama uyo we ní tí lɛ tù nin tiʼnunbu. Fɛnfɛnnɔ ma laan bɛn tibont ki tì gben'. Ama uyo we ní ń bɛnde tù kí tì gben tɛn Uwien bɛn nni ma bo.

13 Tɔ, mitekjim nin lidɛndɛnl nin miyíem tuu ki te nɛ, ama tibont tuta nnɔ ni miyíem nɛ cɛn' tuʼkɛ.

14

Mifuoñaanm ya paabu li toreh Kristo ya taanl yaab kɛ nɛ

1 Li nuunh mɛn ní li yíe binib, kí cère niʼnun ń li mɔ́n *Mifuoñaanm ya paabu bo; niʼkɛ tu nin bupaabu bùa li cère ní li sɔkndeh Uwien ya ñɔbon. 2 Kimɛ unil lienh milencɛnm la, wa lienh nin nib, u lienh nin Uwien nɛ. Uba ŋa ciih u lienh ki teh bà. *Mifuoñaanm nɛ cèreh u lienh tigbɛr tà buɔ. 3 Ama unil sɔkndeh Uwien ya ñɔbon la, u lienh nin binib nɛ, ki toreh bɛ bi kpienh mitekjim ya sɛn ni, ki saakreh biʼgbɛnɛnt, ki sɔngreh biʼyɛnm. 4 Wà lienh milencɛnm la, u kpiendeh uʼba nɛ mitekjim ya sɛn ni. Ama wà sɔkndeh Uwien ya ñɔbon toreh Kristo ya taanl yaab nɛ bɛ ń kpére mitekjim ya sɛn ni. 5 N yíe niʼkɛ ń li lienh milencɛnm, ama n tùɔre' ki fɛ ní li sɔkndeh Uwien ya ñɔbon nɛ. Wà sɔkndeh Uwien ya ñɔbon cɛn' wà lienh milencɛnm. Ama nì yé unil te kí sɔkn milencɛnm nnɔ la, niʼmɔ li fre kí tore Kristo ya taanl yaab bɛ ń kpére mitekjim ya sɛn ni.

6 Nʼyaabɛ, nì yé n baa' niʼsaan ki lá lienh milencɛnm baba, ka cèreh ni bɛndeh Uwien ya gbɛbɔlkaar, ka cèreh ni bɛndeh gbɛmɔ̀nt, ka sɔkndeh nɛ Uwien ya ñɔbon, ka wɔknh nɛ wɔknm miba nin mitɔm la, n toreh nɛ nínɔ-ɔɔ? 7 Tɔ, maale mɛn kí liike bi taah tibont tà ki jeleh kujelku nnɔ te ma bo. Nì yé liwol bii kubìɛku nɛ tuʼmuɔ ŋa bore' la, bi li tien mila kí bɛnde nà kɛ muɔh ma bo? 8 Unil piebe' butɔbu ya natunl ka piebe' mɔnmɔnm la, ŋmɛ li bonde butɔbu? 9 Niʼmɔ yaam te nnɔ nɛ. Ni lienh iñɔbon ñɛh niʼñuɔn ni nib ŋa ciih iʼtingi la, bi li tien mila kí bɛnde ni ye ní ye bà? Ni lienh ki wiɛnh fɛnm nɛ. 10 Ma bɛn ilenbol ya ñɔbu uŋɛndun wuu ni, ama lenm miba ŋa te ka ŋmɔbe miʼtingi. 11 Ma ciih nil ya lenm la, u yé ucaan nɛ nʼbo, nɛ nʼmɔ yé ucaan uʼbo. 12 Niʼmɔ yaam te nnɔ nɛ. Niʼnun mɔ́n *Mifuoñaanm ya paabu bo ma nɔ, tùɔre mɛn kí li nuunh bù, ama ní li nuunh bupaabu bùa li tore Kristo ya taanl yaab bɛ ń kpére mitekjim ya sɛn ni.

13 Nɛn bo, unil lienh milencɛnm la, wɔ ń li kàareh, Uwien ń de wɔ bupaabu bùa li cère wɔ ń fre kí sɔkn milencɛnm nnɔ. 14 Kimɛ n kàareh milencɛnm ni la, *Mifuoñaanm nɛ cère' n kàareh, nʼbugbɛn ŋa bɛn n teh bà. 15 Nɛn bo, n li tien mila? *Mifuoñaanm cèreh n kàareh milencɛnm ni la, n li kàareh n bɛn milenm mà mɔ ni nɛ. Mì cèreh n gɛh iyuon milencɛnm ni la, n li gɛh n bɛn milenm mà mɔ ni nɛ. 16 Kimɛ *Mifuoñaanm cèreh a faareh Uwien milencɛnm ni baba ŋɔ unil te niʼni, ka bɛn niba Uwien ya sɛn ni la, u li tien mila kí ye «Ami»? Kimɛ wa ciih a lienh ki teh bà. 17 Imɔ̀n, a faareh Uwien nì mɔn cɛɛn nɛ, ama na toreh bitɔb bɛ ń kpére mitekjim ya sɛn ni.

18 N faareh Uwien nin n lienh milencɛnm ki cɛn' niʼkɛ ma nnɔ. 19 Ama n te Kristo ya taanl yaab ni, ki tu ki len' iñɔbon iŋun ì wien ki wɔkn' bɛ la, nì tu nin ń len iñɔbon itur piik milencɛnm ni.

20 Nʼyaabɛ, la te mɛn tɛn mubumu niʼyɛnmaale ni. Nà bre ya tienm wɔn, li te mɛn tɛn mucɛnfɛndmu, ama iyɛnmaale ni wɔn, li maaleh mɛn biciɛnb maaleh ma bo. 21 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye Yonbdaan ye:

«N li cère linibotɔl ya nib nɛ ń len nin nʼnib biɛ milencɛnm,

nin nɛn kɛ ŋɔ,

ba ń cenge nʼbó.»

22 Nɛn bo, milencɛnm ŋa yé dìɛku binib bà teke' Uwien ki jin' nnɔ bo, ama mì yé kudìɛku bà ŋa teke' wɔ ki jin' nnɔ bo nɛ. Uwien ya ñɔbon ya sɔknm mɛn yé kudìɛku bà teke' wɔ ki jin' nnɔ bo nɛ, ma yé dìɛku bà ŋa teke' wɔ ki jin' nnɔ bo.

23 Nì yé Kristo ya taanl yaab kɛ taan' ŋɔ biʼkɛ lienh milencɛnm la, binib bà ŋa bɛn niba Uwien ya sɛn ni bii binib bà ŋa teke' wɔ ki jin', kɔn' ní la, ba ń ye ni yé iwaar-ii? 24 Ama unil kɛ sɔkndeh Uwien ya ñɔbon, wà ŋa teke' wɔ ki jin', bii wà ŋa bɛn niba uʼsɛn ni kɔn' ní la, binib kɛ lienh nà nnɔ nɛ li cère wɔ ń bɛnde kí ye u yé ubiɛrdaan, nɛ uʼyɛnm ń saa uʼbiɛre bo. 25 Uʼfɛ̀l bo ya gbɛr kɛ li ñɛ upaan bo. Nnɔ nɛ u li gbaan, kí puke Uwien, kí ye nì yé imɔ̀n nɛ, Uwien mɔnbe ki te niʼni.

Kristo yaab taan' la, bi la teh tibont ŋmɛrkŋmɛrki

26 Nʼyaabɛ, ti li tien mila? Ni lá taan' la, wà ŋmɔbe iyuon la, wɔ ń gɛ̀. Wà mɔ ŋmɔbe miwɔknm la, wɔ ń wɔkn. Uwien cère' wà bɛnde' uʼgbɛbɔlkaar la, wɔ ń tɔke tù bitɔb. Wà mɔ ŋmɔbe bupaabu wɔ ń len milencɛnm la, wɔ ń len bii wɔ ń sɔkn mɛ̀. Wà teh nà kɛ la, wɔ ń cère nɛ̀ ń li toreh Kristo yaab bɛ ń kpére mitekjim ya sɛn ni. 27 Binib ye bɛ ń len milencɛnm la, nɛ̀ li yé bile bii bita. Nì la gɛ̀bre' binib bita. Bɛ ń li lienh uba uba. Uba mɔ ń li sɔkndeh bi lienh ki teh bà. 28 Nil ŋa te litaanl nnɔ ni kí sɔkn la, bɛ ń li ŋmin, kí li lienh biʼyɛnm ni nin Uwien. 29 Nì yé Uwien ya ñɔbon ya sɔknm mɔ la, bile bii bita ń sɔkn, bitɔb ń fìin kí liike bi sɔkndeh nà nnɔ ya tingi. 30 Uwien cère' unitɔ bɛnde' uʼgbɛbɔlkaar litaanl nnɔ ni, ki ye wɔ ń sɔkn tù la, wà bi lienh nnɔ ń ŋmile. 31 Imɔ̀n, niʼkɛ li fre kí li sɔkndeh Uwien ya ñɔbon ama ní li sɔkndeh uba uba. Ni teh nnɔ la, unil kɛ li bɛnde Uwien ya gbɛr, nɛ nì li saake unil kɛ ya gbɛnɛnt. 32 Unil sɔkndeh Uwien ya ñɔbon la, u li fre kí li coh uʼba. 33 Kimɛ Uwien ŋa yíe fɛnfɛnm, u yíe nibonn kɛ ń li te niʼdonbó nɛ.

Nì te ma Kristo yaab ya táan kɛ ni si: 34 Bipiib li ŋmin nɛ itáan ni. Ba ŋmɔbe sɛn bɛ ń len, bɛ ń li blinh biʼyul, kimɛ nì kɛle' nnɔ nɛ Moyis ya gbɔnt ni. 35 Bi yíe bɛ ń tùɔre kí cii niba ya tingi la, bɛ ń tì niire biʼciɛb idonbó; kimɛ na kpɛ pii ń li lienh Kristo ya taanl ni.

36 Bii Uwien ya gbɛr ñɛn' ninbi saan nɛ-ɛɛ? Ninbi baba nɛ cii' tù-uu? 37 Unil maaleh ki teh u yé *Uwien ya ñɔbonsɔknl bii u maaleh ki teh *Mifuoñaanm te uʼni la, wɔ ń bɛnde kí ye n kɛle' nà nɔ yé Yonbdaan ya wɔbl nɛ. 38 Unil wà ŋa tɔnge' nɛ̀ la, Uwien mɔ ŋa ń tɔnge wɔ.

39 Nʼyaabɛ, nɛn bo, cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n ní li sɔkndeh Uwien ya ñɔbon, ki la pien nil u la len lencɛnm. 40 Ama ní li teh nibonn kɛ niʼdonbó, ki la teh ŋmɛrkŋmɛrki.

15

Kristo ya mɛkrm bitɛnkpiib ni

1 Nʼyaabɛ, n yíe ń tiɛre nɛ n là tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt tà, ni teke' tù, ki ŋuuke tù mɔnmɔnm nnɔ nɛ. 2 Ni ŋuuke tù n là tɔke' nɛ tù ma bo la, tun bo nɛ ni li ŋmɛre. Nnɔ ŋa ñí la, ni teke' ki jin' fɛnm nɛ.

3 N là cii' nà nnɔ n cinde' ki tɔke' nɛ nɛn nɛ. Nɛn si: Tiʼbiɛre bo nɛ Kristo kpo'. Nì là kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye nì lá li tien nnɔ nɛ. 4 Bi sube' wɔ, nɛ wienta daali u mɛkre' bitɛnkpiib ni. Nì là kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye nì lá li tien nnɔ nɛ. 5 U cère' Piɛr* laa' wɔ, ni ya puoli bó nɛ u cère' bitondb piik nin bile nnɔ kɛ laa' wɔ. 6 Nɛ ki liɛbe' ki cère' uʼpanpaankaab mɔ taan' ki laa' wɔ ki gɛ̀bre' binib kobiiŋun. Biʼni bà yɛbe biɛ ki fuobe, nɛ biba mɔ kpo'-a! 7 U liɛbe' ki cère' Saak laa' wɔ, nɛ ki cère' bitondb kɛ mɔ laa' wɔ.

8 Biʼkɛ yaam tì gɛ̀bre', nɛ u cère' min wà te tɛn kibuk kà bi lɔre' kɛ̀ nnɔ mɔ fɔre' ki laa' wɔ. 9 Imɔ̀n, min nɛ yé *Yesu ya tondb kɛ ya gbaarkɛ. Ma kpɛ bɛ ń yin nni *Yesu ya tond mɔnɔn, kimɛ n là jɛ̀ndeh Uwien ya taanl yaab nɛ. 10 Ama Uwien ya juokm bo nɛ n ji te tɛn n te ma fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ. U juoke' nni mijuokm ma nnɔ ŋa juore' fɛnm. Ma juore' fɛnm, kimɛ nʼgbɛnɛnt ben' lituonl ni ki cɛn' biʼkɛ. Na yé n taa' nʼtiɛma tuɔm nɛ ki sɔn' lituonl nnɔ, n laa' Uwien ya juokm mà nnɔ nɛ cère' n sɔn'. 11 Tɔ, nì yé min nɛ bii bɛn nɛ tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt la, tiʼkɛ tɔke' nɛ tigbɛbaabt nɛ, nɛ ni teke' tun nɛ ki jin'.

Uwien li mɛkre bitɛnkpiib

12 Tɔ, ti tɔkeh ki teh Kristo mɛkre' bitɛnkpiib ni nɛ. Nì tien' mila niʼni biba lienh ki teh bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre? 13 Nì yé bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre la, Kristo mɔ ŋa mɛkre' nɛ-a! 14 Kristo ŋa mɛkre' la, ti tɔkeh tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ yé fɛnm nɛ, nɛ niʼtekjim mɔ yé fɛnm nɛ. 15 Bitɛnkpiib ŋa ń mɔnbe kí mɛkre la, nì wɔngeh ki teh ti nɛndeh Uwien bo nɛ-a! Kimɛ ti lienh ki teh u mɛkre' Kristo nɛ, nɛ wa mɛkre' wɔ-a! 16 Tɔ, bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre la, Kristo mɔ ŋa mɛkre' nɛ-a! 17 Nɛ Kristo ŋa mɛkre' la, niʼtekjim yé fɛnm nɛ, nɛ ni juore' ki te niʼbiɛre ni nɛ. 18 Nnɔ la, Kristo yaab bà kpo' nnɔ mɔ juore' fɛnm nɛ. 19 Nì yé ti ŋmɔbe lidɛndɛnl Kristo bo uŋɛndun wuu ni ya fuobm baba bo nɛ la, ti yé bicɛcɛkdɛnb ki cɛn' binib kɛ.

20 Ama imɔ̀n nɛ, Uwien mɔnbe ki mɛkre' Kristo. Wɔn nɛ yé unil wà kpiɛ' ki mɛkre' bitɛnkpiib ni, ki wuɔn' ki ye bitɛnkpiib mɔ lá li mɛkre. 21 Kimɛ unibaab bo nɛ mikuum baa', nɛ unibaab mɔ bo nɛ bitɛnkpiib li mɛkre. 22 Adam bo nɛ binib kɛ kpuokeh, nɛ Kristo mɔ bo nɛ binib kɛ li mɛkre. 23 Ama wà kɛ nin uʼsensien nɛ. Kristo nɛ yé unil wà kpiɛ' ki mɛkre'. U lá baa' la, binib bà yé uʼyaab nnɔ mɔ li mɛkre. 24 Ni ya puoli bó nɛ Kristo li gben nà ŋmɔbe ufaa kɛ ya bol nin nà ŋmɔbe mituɔm kɛ ya bol, kí taa libɛl kí jiin kí de uʼBaa Uwien. Ugbengbenyo nínɔ. 25 Kimɛ u li yé ubɛr nɛ kí tì baa uyo wà Uwien li cère wɔ ń tɛ uʼnɛnnɛndb kɛ bo litaal. 26 Mikuum nɛ yé unɛnnɛndfɔrkɛ wà u li gben uʼgbɛr. 27 Imɔ̀n, Uwien cère' u tɛ' nibonn kɛ bo litaal ŋɔ. Ama bi ye: «U tɛ' nibonn kɛ bo litaal la», nà yé u tɛ' Uwien mɔ bo nɛ, kimɛ Uwien nɛ cère' u tɛ' nibonn kɛ bo litaal. 28 Uyo wà Kristo li yé uciɛn nibonn kɛ bo nnɔ, u ya yo nɛ wɔn Kristo wà yé Uwien ya Bijɛ nnɔ mɔ li jiin ticiɛnt kí de Uwien wà de' wɔ ticiɛnt nibonn kɛ bo nnɔ. Nnɔ nɛ Uwien li tùɔre kí li yé ubɛr nibonn kɛ bo.

29 Tɔ, maale mɛn kí liike binib bà cèreh bi siih bɛ Uwien ya ñunm bitɛnkpiib ya taal ni nnɔ ya gbɛr. Nì yé bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre la, nì li tore bɛ ba? Bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre la, bɛ bo nɛ bi cèreh bi siih bɛ Uwien ya ñunm biʼtaal ni? 30 Nì yé bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre la, bɛ bo nɛ tinbi sɔnh itùon yà cèreh kinunbɔnk tuu ki bàareh tɛ? 31 Nʼyaabɛ, nì yé imɔ̀n nɛ, idaan kɛ mikuum kpàakeh nni nɛ. Nì liɛbe' ki ye imɔ̀n mɔ nɛ ki ye ninbi nɛ yé nʼbo ijɛnjɛbn Yonbdaan *Yesu Kristo ya sɛn ni. 32 Nì yé n mɔ̀n' nin muwɛnbiimu Efɛs ya du bó inisaalyɛnmaale baba bo nɛ la, n kpɛle si ba? Nì yé bitɛnkpiib ŋa ń mɛkre la, cère mɛn tí li jinh kí ñuh-a, kimɛ wenli ti li wun kpo-a!

33 La cère mɛn uba ń lɛre nɛ. «A tɔkeh nin unibiɛrɔ la, aʼmɔ li tì gben kí saa nɛ.» 34 Cuo mɛn niʼba ki la teh mɛn biɛre, kimɛ niʼni biba ŋa bɛn Wien. N len' nà nɔ yé niʼfɛ nɛ.

Bà li mɛkre ya gbɛnɛnt li te ma bo

35 Ama uba li fre kí niire kí ye: «Bitɛnkpiib li mɛkre mila bo? Bi mɛkre' la, biʼgbɛnɛnt li te mila bo?» 36 Ujɔr sin, a bule' nibonbuonn nà kpo' la, na ń pɛ. 37 Nibonbuonn nà a bule' nɛ̀ nnɔ ŋa yé nì pɛn' nà nnɔ, nì yé nì lá li lùon nà nnɔ nɛ. Nba la, a bule' iji nɛ, mitɔm la, tibontɔr. 38 Nɛ Uwien cèreh mibim kɛ pɛh mipiɛm u yíe ma bo. Nɛ bim kɛ bim nin mipiɛm nɛ.

39 Bonn kɛ bonn nin niʼgbɛnɛnt nɛ. Binib ya gbɛnɛnt te tuʼba nɛ, tiwɛnt mɔ yaar tuʼba, inuɔn mɔ yaar tuʼba, ijɛn mɔ yaar tuʼba. 40 Kutaaku bo ya bont te tuʼba, nɛ kitink bo yaar mɔ te tuʼba. Kutaaku bo yaar ya mɔnbe nin kitink bo yaar ya mɔnbe ŋa tɛ. 41 Uwien ya wien te uʼba nɛ, uŋmaal mɔ yu uʼba, iŋmaabii mɔ yu uʼba. Iŋmaabii mɔnɔn kɛ ya wien ŋa kpɛ.

42 Bitɛnkpiib lá mɛkre' la, nì li te nnɔ nɛ. Bi sube' bɛ nin tigbɛnɛnt tà nnɔ li bùre nɛ, ama bi li mɛkre nin tà nnɔ tun ŋa ń bùre. 43 Bi subeh nin tigbɛnɛnt tà nnɔ ŋa ŋmɔbe sel, bi li mɛkre nin tà nnɔ, tun ŋmɔbe ukpiɛke nɛ. Bi subeh nin tigbɛnɛnt tà nnɔ ŋa ŋmɔbe tuɔm, bi li mɛkre nin tà nnɔ, tun ŋmɔbe mituɔm nɛ. 44 Bi subeh nin tigbɛnɛnt tà nnɔ, tù yé tinisaalgbɛnɛnt nɛ. Bi li mɛkre nin tà nnɔ yé *Mifuoñaanm li de tà nɛ. Tinisaalgbɛnɛnt te la, *Mifuoñaanm dienh tà mɔ te nɛ. 45 Nɛn bo nɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Adamkpiɛk là yé unisaal nɛ,» ama Adamfɔrkɛ† wɔn yé *Mifuoñaanm ya daan nɛ ki dienh limiɛl. 46 Nà yé ti li kpiɛ kí li ŋmɔbe *Mifuoñaanm dienh tigbɛnɛnt tà nnɔ nɛ. Ti li ŋmɔbe tinisaalgbɛnɛnt nɛ kí yaan kí lá lɛ *Mifuoñaanm dienh tà nnɔ. 47 Uwien là taa' titɛnt nɛ ki tien' unikpiɛk. U yé titɛnt nɛ. Unilie wɔn, wɔn ñɛn' paaki bó nɛ ki jiire' ní. 48 Bi taa' titɛnt ki tien' unikpiɛk wà nnɔ te ma bo nnɔ, bà yé kitink bo yaab mɔ te nnɔ nɛ. Wà ñɛn' paaki bó ki jiire' ní te ma bo nnɔ, bà li yé paaki bó yaab nnɔ mɔ li te nnɔ nɛ. 49 Ti naan unil wà bi taa' titɛnt ki tien' wɔ ma nnɔ, nnɔ nɛ ti lá li naan wà ñɛn' paaki bó ki jiire' ní nnɔ mɔ.

50 Nʼyaabɛ, n ye ń tɔke nà sɔ: nà ŋmɔbe tigbɛnɛnt nin misɛ̀m ŋa ń fre kí kɔ Uwien ya bɛl ni. Na li bùre nin nà ŋa ń bùre ŋa ń fre kí taan.

51 Cenge mɛn ń tɔke nɛ tigbɛbɔlkaar tuba. Tiʼkɛ ŋa ń kpo kí gben ama tiʼkɛ ya gbɛnɛnt li lèbre nɛ. 52 Tigbɛnɛnt ya lèbrm nnɔ ŋa ń taande nì li tien tɛn bununbu ya kɛnbm nɛ uyo wà bi li piebe linatunfɔrkaarl nnɔ. Bi piebe' linatunfɔrkaarl nnɔ uyo wà la, bitɛnkpiib li mɛkre kí li ŋmɔbe tigbɛnɛnt tà ŋa ń bùre, nɛ Uwien ń lèbre tiʼmɔ ya gbɛnɛnt. 53 Kimɛ nì kpɛ tigbɛnɛnt tà li bùre nnɔ ń kpɛnde tà ŋa ji li bùre nɛ, nɛ tà li kpo nnɔ mɔ ń kpɛnde tà ŋa ji li kpo. 54 Tigbɛnɛnt tà li bùre nnɔ lá kpɛnde' tà ŋa ń bùre ŋɔ tigbɛnɛnt tà li kpo mɔ kpɛnde' tà ŋa ji kpo la, nɛn daali nɛ nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ li tien. Nì kɛle' ki ye:

«Uwien faake' nin mikuum, ki gben' miʼgbɛr.

55 Mikuumɛ, aʼfaa ji te la?

Mikuumɛ, aʼlɔbpìen ji te la?» 56 Ibiɛre nɛ yé mikuum ya lɔbpìen, nɛ yiko bo nɛ ibiɛre ŋmɔbe tiʼbo mituɔm.

57 Nin nɛn kɛ tí faare mɛn Uwien, kimɛ wɔn nɛ dienh tɛ ufaa kí ñɛ Yonbdaan *Yesu Kristo bo.

58 Nɛn bo, nʼyaab bà n yíe bɛ, tùɔre mɛn kí cuo kenken, kí cère niʼnun ń li mɔ́n Yonbdaan ya tuonl bo, ní li tuu ki sɔnh lɛ̀ ki joh inun bó, kí li bɛn ki ye ni sɔnh ki dienh tiʼYonbdaan la, niʼtòntònku ŋa ń juore fɛnm.

16

Bi li taan ilike ma bo kí tore Kristo yaab bà te Yerusalɛm bó

1 Tɔ, mipum mà ni li taan mɛ̀ kí tore Uwien ya nib nnɔ ya gbɛr wɔn, tien mɛn tɛn n là tɔke' Kristo ya táan yaab bà te Galasi ki ye bɛ ń tien ma bo nnɔ. 2 Nawucu kɛ nawucu ya wenkpiɛke ya daali*, niʼni wà kɛ ń li boreh u laa' nà bo ki blinh uʼden niba saan uʼtuɔm kpɛ ma bo. Ni la li gu ń baa ŋɔ kí yaan ní taan mipum nnɔ. 3 Ní gɛ̀nde niʼni biba, n lá baa' la, ń de bɛ tigbɔnt, kí sɔn bɛ, bɛ ń taa ni taan' mipum mà nnɔ kí tì de Kristo yaab bà te Yerusalɛm ni nnɔ. 4 Nì kpɛ nʼmɔ ń jo niʼbó la, n li tɔke nin bɛ.

Pɔl bondeh isɛn ya jom

5 N maaleh ń ñɛ Maseduɔnn nɛ kí baa niʼsaan, kimɛ n li cuon kí càare mi ya tinfɛnm nɛ. 6 Nba la, n li tien niʼsaan iwenkàankɛ bii n li tien niʼsaan kí tì gben tiwɔrciɛnt ya yo nɛ, ŋɔ ní tore nni n fre kí baa n joh nà bó. 7 Ma yíe miɛ bo n baa' niʼsaan la, ń sere itàan bo ki gɛ̀bre', kimɛ Yonbdaan tuo' la, n yíe ń tien niʼsaan iwien ile nɛ.

8 Ama n li juore Efɛs ya du ni, kí tì baa Pantekot ya nacenku ya yo nɛ, 9 kimɛ Uwien pɛkre' usɛn ki de' nni ń sɔn lituonciɛnl udu nnɔ ni nin binɛnnɛndb yɛbe ma kɛ nnɔ.

10 Timote baa' niʼsaan la, ní ñikn kí teke wɔ mɔnmɔnm, kí cère uʼyɛnm ń li dɔ, kimɛ uʼmɔ sɔnh Yonbdaan ya tuonl tɛn min nɛ. 11 Nɛn bo, uba la liike wɔ fɛnm. Ní tore wɔ, ŋɔ wɔ ń liɛbe ní nʼsaan nin uyɛnduɔn, kimɛ n gu wɔn nin tiʼninjiɛb bitɔb ya liɛbm ní nɛ.

12 Tiʼninjɛ Apolos wɔn, n tùɔre' ki sure' wɔ wɔ ń pìɛre tiʼninjiɛb niʼsaan, ama wa yíe wɔ ń baa niʼsaan fɛnfɛnnɔ wuɔ fiebu. U lá laa' usɛn la, u li baa ní.

Igbierfɔrkɛ nin ifuonde

13 La gɔh mɛn, kí li faa mitekjim ni, kí li ŋmɔbe lifɛ̀l, kí li faa. 14 Li teh mɛn tibont kɛ nin miyíem.

15 Nʼyaabɛ, n li liɛbe kí gbiere nɛ usɛn uba mɔ ni. Ni bɛn ki ye Sitefanas nin uʼden yaab nɛ kpiɛ' ki teke' Kristo ki jin' nin Akayi ya tinfɛnm ya nib kɛ, nɛ ki taa' biʼba ki de' Uwien ya nib ya torm. 16 Nɛn bo, li boh mɛn bi ya nib nin bà kɛ taakeh nin bɛ ki sɔnh itùon nin inunmɔ́n nnɔ.

17 Sitefanas nin Fotunatus nin Akayikus ya baam là sɔnge' nʼyɛnm. Na là te nʼsaan ma nnɔ, bɛn nɛ la lère' niʼlènl. 18 Kimɛ bi là duɔn' nʼyɛnm ki duɔn' niʼmɔ yaam. Li pɛ̀keh mɛn bi ya nib. 19 Kristo ya táan yaab bà te niɛ saan Asi ya tinfɛnm ni nnɔ fuondeh nɛ. Akilas nin Prisil nin Kristo ya taanl ya nib bà taakeh biʼden nnɔ mɔ fuondeh nɛ mɔnmɔnm Yonbdaan ya yel bo. 20 Tiʼyaab kɛ fuondeh nɛ. Niʼmɔ ń li fuondeh tɔb mɔnmɔnm. 21 Min Pɔl nin nʼyul nɛ kɛle' ifuonde yii nɔ.† 22 Unil wà ŋa yíe Yonbdaan la, Uwien ń wiɛ wɔ miŋùum. Maranata! Niʼtingi si: Yonbdaan, dɛn! 23 Yonbdaan *Yesu ń juoke nɛ. 24 *Yesu Kristo bo nɛ n yíe niʼkɛ.

* 1:11 Kolowe yé upii nɛ.

† 1:12 Nì kɛle' migbiirm miɛ ni ki yé Kefasi nɛ. Bi liɛbe' ki yih wɔn nɛ Piɛr. Liike San 1:42.

* 2:13 Migbiirm miɛ ya fɔrm ya ciim te bolm mile bo nɛ: ki wɔknh binib bà Uwien ya Fuoñaanm te biʼni bii ki tɔkeh binib Mifuoñaanm ya gbɛr.

* 3:1 Liike Itùon 18:1-17.

† 3:9 Bi li fre lɛbre ti tɛ ki sɔnh Uwien ya tuonl kí ye tinbi nin Uwien tɛ ki sɔnh uʼtuonl mɔ.

‡ 3:17 Bi li fre kí lɛbre kù yé wɔn Uwien ya tiɛma duku nɛ kí ye kù yé kuñaanku mɔ.

§ 3:22 Liike 1:12.

* 5:5 Pɔl ye bɛ ń taa udaan kí cɛ̀be Satan ma nnɔ u ye wɔ ń ye bɛ ń ŋɔre udaan biʼcɛkl ni nɛ.

* 6:12 Niba ŋa yé nʼbo kuɔl yé mikpɛnjɛnm nɛ Korɛnt yaab là pɔh mɛ̀.

* 7:1 Nì mɔn ujɛ ń li coh uʼba upii bo nɛ. Biba maaleh ki teh Korɛnt yaab nɛ len' i ya ñɔbon.

† 7:7 Pɔl ye u bi yíe unil kɛ ń li te tɛn wɔn ma nnɔ u ye wɔ ń ye u bi yíe unil kɛ ń juore kí li yé lijɛkpɔkl tɛn wɔn nɛ.

‡ 7:36 Migbiirm 36 kí tì baa 38 ya gbɛr ya ciim te bolm mile bo nɛ. Biba maaleh ki teh migbiirm bugbɛn lienh wà ŋmɔbe kijɛkpeng ya gbɛr nɛ. Bitɔb maaleh ki teh mì lienh bibaa wà ŋmɔbe bisɛ ka yíe wɔ ń gɛ̀bre cɛr ya kunm bo nɛ.

* 9:5 Liike 1:12.

† 9:9 Israyɛl yaab là yé bɛ ń gu tibont la, bi taah inɛ nɛ ì taanh ki ñɛndeh tibont nnɔ ya bim.

* 10:9 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nì kɛle' ki ye Kristo nɛ.

† 10:23 Liike 6:12.

* 11:5 Pɔl ya yo upii là kuo' uʼyur bii u cen' tù la, nì yé uʼbo ifɛ nɛ.

* 15:5 Liike 1:12.

† 15:45 Bi ye Adamfɔrkɛ la, bi niireh Kristo.

* 16:2 Nawucu ya wenkpiɛke nɛ ji yé Kristo yaab ya fofuordaali.

† 16:21 Kí ñɛ Kugbɔnku kuu ya cinm kí lá baa 16:20 Pɔl lienh nɛ uba kiɛh, ama wɔn nin uʼyul nɛ kɛle' migbiirm 21 ki tì baa' 24.

2 Korɛnt yaab

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kugbɔnlieku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Korɛnt

yaab nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Pɔl kɛle' kugbɔnkpiɛku kùa ki de' Korɛnt yaab nnɔ ya puoli bó nɛ wɔn nin uʼyul jon' niʼbó. U tì baa' nɛ biʼyɛnm ŋa ŋmaake' uʼbo. Biʼni biba mɔnɔn yìe ki ye wa yé Yesu ya tond. Pɔl mɔ ya yɛnm ŋa ŋmaake' biʼbo. Nɛn bo nɛ wa wuɔke' biʼsaan, ki liɛbe' Efɛs ya du bó. U tì baa' nɛ ki kɛle' kugbɔntɔku nin tinunsiir ki de' Tit wɔ ń tì de bɛ. Ku ya gbɔnku bole' nɛ, nil ŋa bɛn nì tien' ma. Tit tuke kugbɔnku nnɔ uyo wà ki joh Korɛnt nnɔ, Pɔl ya yɛnm ŋa dɔ. Tit liɛbe' ní ki lá cende' Pɔl Maseduɔnn ya du ni nɛ, ki tɔke' wɔ ki ye Korɛnt yaab tuo' uʼgbɛr ki lèbre' biʼtetem, nɛ uʼyɛnm ji duɔn' nɛ u kɛle' kugbɔnku kuu kí de bɛ.

Kí cin liyul 1 kí tì baa iyul 7 Pɔl len' ki fie' uʼba, ki ye u yé Kristo ya tond nɛ, nɛ nì yé uʼbo lituonl nɛ. Ijɛnd nin kinunbɔnk tu' wɔ uʼtuonl ni ki yɛbe, ama u juun' ki teke' nɛn kɛ.

Kí cin iyul 8 kí tì baa 9 Pɔl sureh Kristo yaab bà te Korɛnt ya du ni nnɔ bɛ ń pu Kristo yaab bà te Yerusalɛm ni, ka ŋmɔbe niba nnɔ mipum nin tinimɔ̀nt.

Kí cin iyul 10 kí tì baa 13 Pɔl wuɔn' unil li ŋmɔbe mitetem mà, kí li yé Kristo ya tond nɛ. U ya bùol Kristo ya tond yé unil wà jiindeh uʼba tingi ki kpiendeh bitɔb nɛ.

1

Ifuonde

1 Min Pɔl, n yé *Yesu Kristo ya tond nɛ Uwien ya yíem bo. Min nin tiʼninjɛ Timote nɛ kiɛh kugbɔnku kuu tí de Uwien ya taanl yaab bà te Korɛnt ya du ni nnɔ nin bà mɔ kɛ yé uʼyaab ki te Akayi ya tinfɛnm kɛ ni nnɔ. 2 TiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Niʼmɔ ń li duɔndeh niʼtɔb ya yɛnm

3 Tí pɛ̀ke mɛn Uwien tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya Baa. U yé tiʼBaa wà muɔh binib micɛcɛkm ki gbiekeh nɛ, ki yé Uwien wà duɔndeh binib ya yɛnm isɛn kɛ ni. 4 U duɔndeh tiʼyɛnm ijɛnd kɛ ni ŋɔ tiʼmɔ ń li freh ki duɔndeh binib bà lɛnh ijɛnd kɛ ya bol ya yɛnm kí ñɛ tinbi mɔnɔn lɛnh uyɛnduɔn wà uʼsaan nnɔ bo nɛ. 5 Nnɔ nɛ Kristo bo, ti lɛnh ijɛnd ki gbiekeh ma nnɔ wɔn Kristo bo nɛ Uwien duɔndeh tiʼyɛnm mɔ ki gbiekeh. 6 Ti te uyɛnsaa ni la, ti nuunh ninbi ya yɛnduɔn nin niʼŋmɛrm nɛ. Uwien duɔn' tiʼyɛnm ŋɔ tiʼmɔ ń duɔn niʼyaam ní juun kí tuo ti jinh ijɛnd yà nnɔ nɛ. 7 Nɛn bo, ti cinbe ki du niʼbo ki gbien', kimɛ ti bɛn ki ye tinbi nin ninbi taakeh ki jinh ijɛnd ma nnɔ, ti li taan kí li ŋmɔbe uyɛnduɔn mɔ nɛ.

8 Tiʼyaabɛ, ta yíe ní li te ka bɛn ki ye ijɛnd là tu' tɛ Asi ya tinfɛnm ni. Ijɛnd nnɔ ŋa là ŋmɔbe fuul. Ì là faake' nin tɛ cɛɛn nɛ, nɛ ta ji là daan ki ye ti li lɛ limiɛl mɔnɔn. 9 Imɔ̀n, tinbi mɔnɔn là maale' ki ye tiʼkuum ya yo baa' nɛ. Nì là tien' nnɔ ŋɔ ti la ji ń li du tiʼba bo, ama tí li du Uwien wà mɛkreh bitɛnkpiib nnɔ bo nɛ. 10 Wɔn nɛ ñɛn' tɛ mi ya kubiɛrm ni, ki tí li ñɛn tɛ miʼni mɔ. Imɔ̀n, ti du wɔn bo nɛ ki ye u li ñɛn tɛ len. 11 Niʼmɔ toreh tɛ len nɛ nin niʼkaare. Nnɔ nɛ Uwien dienh tɛ mimɔnm kí ñɛ linigol ya kaare bo. Nɛ tinbi bo binib bà yɛbe mɔ li faare Uwien.

Nà cère' Pɔl pien' uʼsɛn ya jom

12 Ti jɛbnh tiʼba nà bo si: ti bɛn tiʼyɛnm ni, ki ye ti ŋmɔbe mitetem mà nnɔ ñɛn' Uwien saan nɛ. Mì wien nɛ, ki cuube uŋɛndun wuu ni, niʼkɛ tu nin ninbi bo. Uwien ya juokm nɛ cère' ti te nnɔ, na yé nisaalyɛnfuom. 13 Ti kɛle' nɛ tigbɛr tà tiʼgbɔnt ni nnɔ, gbɛr tuba ŋa te len ŋɔ ní kàan ka ń fre kí bɛnde tuʼtingi. Nɛ n teke' ki jin' ki ye ni li fre kí bɛnde tuʼkɛ ya tingi 14 tɛn ni cin' ki bɛndeh ma ki teh tinbi nɛ yé niʼjɛnjɛbn, nɛ niʼmɔ li yé tiʼyɛ lidaali là Yonbdaan *Yesu li baa ní nnɔ.

15 N là ŋmɔbe mi ya dum ya bol nɛ ki cɛ̀kre' nʼyɛnm ń kpiɛ kí baa niʼsaan ŋɔ ní tí ń lɛ mimɔnm kí pukn. 16 N ñɛn' niʼsaan la, n li jo Maseduɔnn ya tinfɛnm bó nɛ, kí tí ń liɛbe ní niʼsaan ŋɔ ní de nni nà kɛ ciɛke nni ń fre kí jo Sude ya tinfɛnm bó. 17 N cɛ̀kre' nʼyɛnm ń tien nnɔ ma nnɔ, ma tùɔre' ki maale' nɛ-ɛɛ? Bii n cɛ̀kre' nʼyɛnm ń tien nà nnɔ yé unisaal ya yɛnmaale nɛ, ŋɔ ń ye nɛn nɛ, kí liɛbe kí ye nɛn ŋa ñí? 18 Uwien yé umɛmɔ̀ndaan nɛ. U bɛn ki ye ta tɔkeh nɛ ki teh nɛn nɛ, ki liɛbeh ki teh nɛn ŋa ñí. 19 Kimɛ *Yesu Kristo Uwien ya Bijɛ wà min nin Silfɛn* nin Timote là tɔke' nɛ uʼgbɛr nnɔ ŋa teh nɛn nɛ, kí liɛbe kí ye nɛn ŋa ñí. Ama u tuu ki cɛ ki teh nɛn nɛ. 20 Wɔn bo nɛ Uwien là pùon' ki ye u li tien nà kɛ nnɔ tien'. Wɔn bo mɔ nɛ ti teh «Ami» ki kpiɛkreh Uwien. 21 Wɔn Uwien nɛ cère' tinbi nin ninbi faa mitekjim ni kí ñɛ Kristo bo. Wɔn nɛ gɛ̀nde' tɛ ki tien' uʼyaab, 22 ki tien' uʼdìɛku tiʼbo, ki cère' *Mifuoñaanm te tiʼfɛ̀l bo. Nɛn nɛ wuɔn' ki ye ta ń lúo mimɔnm mà u bonde' mɛ̀ ki ble' tɛ nnɔ.

23 Min wɔn, n taa' Uwien nɛ ki tien' nʼmɔ̀nkunl, n nɛn la, u la dàan nni. Ma là yíe ń len tuba, tù ń saa niʼyɛnm nɛ. Nɛn nɛ cère' ma liɛbe' ní Korɛnt ni. 24 Na yé ti nuunh tí wɔbn nɛ kí wuɔn nɛ ni li teke Uwien kí ji ma bo nɛ, kimɛ ni co mitekjim kenken nɛ. Ama ti nuunh tinbi nin ninbi ń taan kí sɔn ŋɔ ní li ŋmɔbe uyɛnsɔnge nɛ.

2

1 Min cɛ̀kre' nà sɔ nʼyɛnm ni: nì yé n li liɛbe ní niʼsaan, niʼyɛnm ń saa la, ma we ní. 2 Kimɛ min nin yul saa' niʼyɛnm la, ń ji li lɛ ŋmɛ wɔ ń de nni uyɛnsɔnge? Na yé n saa' ninbi bà ya yɛnm nnɔ-ɔɔ? 3 Nɛn bo nɛ n tí là kɛle' nɛ kugbɔnku kuba, kimɛ ma là yíe ń baa nʼyɛnm ń saa ninbi bà bi li de nni uyɛnsɔnge nnɔ bo. N bɛn niʼkɛ ya tetem. Nà li sɔnge nʼyɛnm nnɔ li sɔnge niʼkɛ mɔ yaam nɛ. 4 N là kiɛh nɛ kugbɔnku nnɔ ma nnɔ, nʼyɛnm ŋa là ŋmɛ fiimu nɔ, nì wi nni ki tì kɛnde' nɛ n muɔh brìbrì. Nin nɛn kɛ ŋɔ ma là kɛle' kugbɔnku bugbɛn ń saa niʼyɛnm, n la yíe ní bɛnde n yíe nɛ ki tì kpɛ ma bo nɛ.

Wà bii' nnɔ, ní fère wɔ

5 Unil tien' uyɛnsaa ya bonn la, na yé u saa' min baba ya yɛnm nɛ, u saa' niʼkɛ yaam nɛ. Ma yíe ń len kí tì kɛnde. Na li yé niʼkɛ mɔnɔn la, u saa' niʼni biba yaam. 6 U ya daan wɔn, niʼni bà yɛbe kɔn' nin wɔ ma, nì dɛ̀kre nɛ. 7 Nɛn bo, ni ji bi li fère wɔ uʼbiil nɛ, kí duɔn uʼyɛnm. Nnɔ ŋa ñí la, uʼyɛnm ji li saa kí tì kɛnde nɛ. 8 Nɛn bo nɛ n sureh nɛ ní wuɔn wɔ kí ye ni yíe wɔ. 9 Kimɛ n kiɛh nɛ kugbɔnku kuu ma nɔ, n yíe ń diire kí liike ni boh tibont isɛn kɛ ni bii na boh nɛ. 10 Ni fère' unil wà uʼbiil la, nʼmɔ fère wɔ nínɔ. N fère' wɔ uʼbiil ma nnɔ, na bi ciɛke min ń fère wɔ, ninbi bo nɛ n fère' udaan Kristo ya nun bó, 11 ŋɔ ki la de *Satan usɛn wɔ ń lɛre kí tuln tɛ, kimɛ ti bɛn u maaleh tiʼbo yà.

Pɔl ya yɛnm saa' Trowas ya du ni

12 N là jon' Trowas ya du bó ń tì tɔke Kristo ya gbɛmɔnmɔnt nɛ. Nin Yonbdaan de' nni usɛn ń sɔn lituonl bugbɛn ma kɛ nnɔ, 13 nʼyɛnm ŋa là dɔ, kimɛ ma là laa' nʼninjɛ Tit. Nɛn bo nɛ n là cɛ̀be' udu nnɔ yaab ki bure' Maseduɔnn ya tinfɛnm bó.

Yesu Kristo nɛ mɔ̀n' ki faake'

14 Tɔ, tí faare mɛn Uwien. Uyo kɛ u cèreh ti te binib bà wɔngeh ki teh u mɔ̀n' ki faake' ya cɛkl ni nɛ kí ñɛ Kristo bo. Kí ñɛ tinbi bo nɛ u cèreh binib bɛndeh Kristo ya gbɛr niʼkɛ saan. Uʼgbɛr ya bɛndm nnɔ te tɛn lɛfina wà ya nu ŋmɛ ki joh niʼkɛ saan nɛ. 15 Imɔ̀n, Uwien bo, ti yé Kristo ya lɛfina nɛ ki nu ki ŋmɛ. Bà pɛ miŋmɛrm ya sɛn bo nin bà pɛ usɛn wà li cère bɛ ń juore fɛnm kɛ ciih lɛfina nnɔ ya nu nɛ. 16 Lɛfina nnɔ yé biba bo mikuum ya nu nɛ, ki tukeh mikuum ki bàareh bɛ, ki yé bitɔb bo limiɛl ya nu, ki cèreh bi lɛnh limiɛl. Ŋmɛ li fre kí sɔn li ya tuonl-i? 17 Tinbi ŋa taah Uwien ya gbɛr ya tɔkm ki teh ukpenkpende tɛn binib bà yɛbe teh ma bo. Uwien nɛ sɔn' tɛ. Kristo bo nɛ ti tɔkeh wɔn Uwien ya gbɛr uʼnun bó, jɔknt ŋa te tiʼfɛ̀l bo.

3

Kujɔtiefɛ̀nku ya tuonl

1 Ni maaleh tí biɛ kí taa tiʼba kí wuɔn nɛ nɛ? Bii ni maaleh tí de nɛ tigbɔnt kí wuɔn kí ye ti yé *Yesu ya tondb nɛ? Bii ni maaleh ninbi nɛ ń de tɛ tigbɔnt kí wuɔn kí ye ti yé bɛ, tɛn binib biba teh ma bo? 2 Ninbi nin niʼyul nɛ yé tiʼbo kugbɔnku. Kugbɔnku nnɔ kɛle' tiʼfɛ̀l ni nɛ, nɛ unil kɛ bɛn kù, ki kaan' kù mɔ. 3 Imɔ̀n, ni mɔnbe ki yé Kristo bo kugbɔnku nɛ kí ñɛ tiʼtuonl bo. Kua kɛle' nin sìem, kù kɛle' nin Uwien wà fuobe ya Fuoñaanm nɛ. Kua kɛle' tɛnpɛnpɛn bo, kù kɛle' binib ya fɛ̀l ni nɛ.

4 Kristo bo, ti ŋmɔbe mi ya dum nɛ Uwien ya nun bó. 5 Ta maale' ki ye ti li fre kí tien niba tiʼtiɛma tuɔm bo, ama Uwien nɛ cèreh ti freh ki teh, ti teh nà. 6 Wɔn nɛ de' tɛ mituɔm ki cère' ti yé kujɔtiefɛ̀nku ya tonsɔnb. Kujɔtieku nnɔ ŋa ñɛn' Moyis kɛle' *yiko wà nnɔ, kù ñɛn' *Mifuoñaanm nɛ. Kimɛ *yiko bàareh nin mikuum nɛ, nɛ *Mifuoñaanm dienh limiɛl.

7 Yiko nnɔ là kɛle' itɛnpɛnpɛn bo nɛ, ki ŋmɔbe Uwien ya kpiɛke, ki cère' Moyis ya nun bó windeh. Israyɛl yaab ŋa là li fre kí liike uʼnun bó kí ñɛ ukpiɛke nnɔ bo. Ama ukpiɛke nnɔ ŋa wuɔkreh. Nì yé *yiko wà bàareh nin mikuum ya tuonl là ŋmɔbe u ya kpiɛke la, 8 bɛ li tien *Mifuoñaanm ya tuonl ya kpiɛke ŋa ń cɛn nnɔ? 9 Lituonl là bo Uwien li bu kí biin binib ŋmɔbe ukpiɛke la, bɛ li tien lituonl là li cère wɔ ń bù binib bigbɛmɔ̀ndɛnb ŋa ń li ŋmɔbe kí cɛn nnɔ? 10 Nɛn bo nɛ ukpiɛke wà là windeh uyo bo nnɔ ŋa yé bonn fɛnfɛnnɔ ya kpiɛke wà ŋa ŋmɔbe u ya tɔ nɔ bo. 11 Nì yé nà ŋa wuɔkreh ŋmɔbe ukpiɛke la, bɛ li tien nà tuu ki te ŋa ń li ŋmɔbe ukpiɛke kí cɛn nɛn-i?

12 Ti du li ya dɛndɛnl bo nɛ ki ŋmɔbe lifɛ̀l. 13 Ta teh tɛn Moyis là teh ma bo. U là pibndeh uʼnun bó ŋɔ Israyɛl yaab la lɛ ukpiɛke wà windeh ka ń wuɔke nnɔ ya gbenm nɛ. 14 Ama biʼyɛnm juore' ki liibe nɛ. Haali nin dinnɔ bi kàanh Kujɔtiekpaaku ya gbɔnku la, nà là lìeke biʼnun bó nnɔ biɛ ki te nɛ, na lèkre'. Kristo ŋa ñí la, uba ŋa ń fre kí lèkre nɛ̀. 15 Imɔ̀n, haali nin dinnɔ bi kàanh Moyis ya gbɔnt la, nì te tɛn niba nɛ cùube biʼyɛnm bo. 16 Ama unil pekre' ki paan' Yonbdaan bo nɛ la, uʼyɛnm li cìbre. 17 Kimɛ Yonbdaan yé *Mifuoñaanm nɛ. Nɛ Yonbdaan ya Fuoñaanm te nà saan la, liwiel nɛ te niʼsaan. 18 Tinbi bà kɛ niba ŋa ji lìeke tiʼnun bó nnɔ, ti te tɛn kinunliik nɛ bi likeh ki lɛnh Yonbdaan ya kpiɛke windeh ma bo. Nɛ wɔn wà yé *Mifuoñaanm nnɔ lèbreh tɛ ki cèreh ti nɛngreh wɔ, ki lɛnh ukpiɛke u yɛbreh ki joh.

4

Uwien taa' uʼfaal ki ŋukn' tinbi bà yé isɛncɛb nnɔ nɛ

1 Uwien ya nimɔ̀nt bo nɛ u taa' uʼtuonl ki ŋukn' tɛ. Nɛn bo nɛ tiʼgbɛnɛnt ŋa ŋɛndeh. 2 Ama ti wiɛ' itùon yà yé libɔnbɔnl ni ya tùon ki ŋmɔbe ifɛ nnɔ. Ta taah cekn ki lɛreh nib, ka lèbreh Uwien ya gbɛr ye ma. Ama tinbi tɔkeh tigbɛmɔ̀nt baba nɛ nì wien. Nnɔ nɛ unil kɛ li du tiʼbo Uwien ya nun bó. 3 Nɛ nì yé ti tɔkeh tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ ya tingi biɛ ki buɔ la, tuʼtingi buɔ bà juonh fɛnm nnɔ bo nɛ. 4 Bi yé binib bà ŋa teke' Kristo ki jin' nɛ. *Satan wà yé uŋɛndun wuu ya wien nnɔ nɛ libe' biʼyɛnm ki cère' ba lɛnh tigbɛmɔnmɔnt ya wenwenku. Kuwenwenku nnɔ wɔngeh Kristo wà yé Uwien ya nɛnnɛnku nnɔ ya kpiɛke nɛ.

5 Tɔ, ti tɔkeh nɛ tigbɛr tà nnɔ ŋa lienh tinbi bo, tù lienh *Yesu Kristo bo nɛ ki teh wɔn nɛ yé Yonbdaan. Tinbi bɛn wɔn, ti tɔkeh nɛ ki teh ti yé niʼtonsɔnb nɛ wɔn *Yesu bo. 6 Kimɛ Uwien wà là ye: «Kuwenwenku ń wende licinñunl ni nnɔ», wɔn nɛ wende' tiʼfɛ̀l ni ŋɔ tí bɛnde uʼkpiɛke wà windeh [Yesu] Kristo ya nun bó nnɔ.

7 Tinbi bà yé isɛncɛb nnɔ, Uwien taa' uʼgbɛmɔnmɔnt tà yé lifaaciɛnl nnɔ ki ŋukn' tinbi nɛ. Nɛn nɛ wuɔn' ki ye mituɔm mà ŋa ŋmɔbe mì kpɛ nin bà nnɔ ñɛn' Uwien saan nɛ, ma ñɛn' tinbi saan. 8 Bi pɛbeh tɛ isɛn kɛ ni nɛ, ama ba freh ki mɛreh tɛ. Ti te iyɛnbɛn ni, ama ti tuu ki ŋmɔbe lidɛndɛnl nɛ. 9 Bi bùuh tɛ, ama ba nɛ̀ndeh tɛ. Bi gbɔ̀breh tɛ, ama ba freh ki gbendeh tiʼgbɛr. 10 Uyo kɛ ti jinh *Yesu là jin' ijɛnd yà uʼkuum ni nnɔ nɛ tiʼgbɛn ni, ŋɔ nɛ̀ ń wuɔn kí ye uʼfuobm mɔ te tiʼni. 11 Imɔ̀n, *Yesu bo, mikuum tuu ki kpàakeh tɛ nɛ tiʼfuobm ni uyo kɛ ŋɔ nɛ̀ ń wuɔn kí ye uʼfuobm te tiʼgbɛnɛnt tà li kpo nnɔ ni. 12 Nnɔ nɛ mikuum benh nin tinbi, nɛ ninbi lɛnh mifuobm.

13 Tɔ, nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ tiʼmɔ teke' nɛn nɛ ki jin'. Nì kɛle' ki ye: «N teke' ki jin' ma nnɔ, nɛ ki len'.» Tiʼmɔ teke' ki jin' ma nnɔ, nɛ ki lienh. 14 Imɔ̀n, ti bɛn ki ye Uwien wà mɛkre' Yonbdaan *Yesu nnɔ li mɛkre tiʼmɔ tí li te nin *Yesu wɔ ń taa tinbi nin ninbi kí jo uʼba saan. 15 Ninbi bo nɛ i ya jɛnd kɛ tu' tɛ, ŋɔ Uwien ya mɔnm ń li yɛbreh ki joh, kí cère binib bà yɛbe ń li tùɔreh ki faareh wɔ, ki kpiɛkreh wɔ.

Kí li fuobe mitekjim bo

16 Nɛn bo nɛ tiʼgbɛnɛnt ŋa ŋɛndeh. Tiʼgbɛnɛnt jìinh ki joh mɔnɔn la, tiʼyɛnm ni wɔn, ti fɛ̀ndeh nɛ daan kɛ daan. 17 Kimɛ fɛnfɛnnɔ ya jɛnd ŋa yé bonn nà kpiɛke tiʼbo, ka wuɔkreh mɔ. Ama ì bondeh tɛ tí lɛ ukpiɛke wà yɛbe ka tì ŋmɔbe u kpɛ nin bà, ki li tuu ki te mɔ nɛ. 18 Tinbi ŋa tɔnge bi lɛnh tibont tà, ama ti tɔnge ba lɛnh tà nɛ. Kimɛ bi lɛnh tà nnɔ ŋa wuɔkreh, nɛ ba lɛnh tà nnɔ, tun tuu ki te nɛ.

5

1 Tɔ, ti bɛn ki ye ti fuobe nin tigbɛnɛnt tà kitink kiɛ bo nɔ te tɛn lininbonl nɛ. Lininbonl nnɔ lá bere' la, ti ŋmɔbe iden yà li tuu ki te Uwien bonde' yì ki ble' tɛ paaki bó. Wɔn Uwien nɛ mɛn' iden bugbɛn, na yé nil nɛ mɛn' yì. 2 Ti laan te kitink kiɛ bo ma nɔ, ti jɛ̀ndeh nɛ ki dunh, tiʼnun mɔ́n tí lɛ iden yà te paaki bó nnɔ kí kɔ. Iden nnɔ te tɛn liliɛrl nɛ tí taa kí gole. 3 Ti gole' liliɛrl nnɔ la, ta ji li te ñil. 4 Tiʼgbɛnɛnt laan te tɛn lininbonl kitink kiɛ bo ma nɔ, ti dunh tɛn ti tuke litukl nɛ lì kpiɛke nin tɛ. Na yé ti yíe tí dàan ti ŋmɔbe tigbɛnɛnt tà kitink kiɛ bo nɔ nɛ, ama ti nuunh ti li lɛ tigbɛnɛnt tà paaki bó nnɔ nɛ ń pibn tuʼbo ŋɔ mifuobm ń fuɔbe kí ñɛn nà li kpo tuʼni nnɔ. 5 Uwien nin uʼyul nɛ bonde' tɛ nɛn kɛ. U de' tɛ *Mifuoñaanm ma nnɔ nɛ wuɔn' ki ye ta ń lúo mimɔnm mà u bonde' mɛ̀ ki ble' tɛ nnɔ.

6 Nɛn bo nɛ ti ŋmɔbe lifɛ̀l uyo kɛ. Ama ti bɛn ki ye ti laan ŋmɔbe tiʼgbɛnɛnt tà kitink kiɛ bo nɔ, ti te kucɛ̀nku nɛ, ka nɛke Yonbdaan den. 7 Kimɛ mitekjim nɛ pekreh tɛ, nà yé ti lɛnh nà nɛ pekreh tɛ. 8 Imɔ̀n, ti ŋmɔbe lifɛ̀l, ki bi yíe tí dàan tuu ya gbɛnɛnt nɛ kí jo kí li te Yonbdaan saan. 9 Ama ti juore' ki ŋmɔbe tigbɛnɛnt tuu nɔ bii ti dàan' tù la, tiʼnun mɔ́n nà bo si: tí sɔnge Yonbdaan ya yɛnm nɛ. 10 Kimɛ nì kpɛ tiʼkɛ ń sere Kristo ya nun bó nɛ, wɔ ń bu tɛ tibuur kí cère unil kɛ ń lɛ u kpɛ nà kí ñɛ u tien' nà kitink kiɛ bo. Nì yé nà mɔn bii nà bre nɛ la.

Kristo nɛ taan' binib nin Uwien buñɔbu

11 Ti bɛn Yonbdaan ya bom yé nibonn nà. Nɛn bo nɛ ti sureh binib bɛ ń tuo uʼñɔbu bó. Uwien bɛn tɛ mɔnmɔnm; n du ki ye niʼmɔ bɛn tɛ mɔnmɔnm niʼfɛ̀l ni. 12 Ta nuunh tí liɛbe kí taa tiʼba kí wuɔn nɛ, ama ti yíe ní lɛ ni li ñi nà bo, kí li jɛbnh niʼba kí ñɛ tinbi bo nɛ. Nɛn bo, ni li fre kí jiin binib bà jɛbnh biʼba upaan bo ya bont bo, ki dàandeh nà te lifɛ̀l ni nnɔ bo. 13 Nì yé ti sɔnh liwaartuonl nɛ la, ti sɔnh ki dienh Uwien nɛ. Ti tí sɔnh liyɛnfotuonl nɛ la, ti sɔnh ki dienh ninbi nɛ. 14 Kristo ya yíem nɛ sureh tɛ ki cère' ti ŋmɔbe yii ya yɛnmaale. Yin si: unibaab nɛ teke' binib kɛ ya kuum ki kpo'. Nɛn bo, unil kɛ taan' ki kpo' nin wɔ nɛ. 15 U teke' biʼkɛ ya kuum ki kpo' ŋɔ nɛ̀ ń wuɔn kí ye bà fuobe ŋa ji fuobe ki de' biʼba, ama bi fuobe ki de' wɔn wà teke' biʼkɛ ya kuum ki kpo', ki mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ nɛ.

16 Nnɔ nɛ, ñɛ fɛnfɛnnɔ kí li joh ta ji li bùh nib unisaal bùh binib ma bo. Nì yé uyo uba ti là bùh Kristo unisaal bùh binib ma bo mɔnɔn la, ta ji bùh wɔ nnɔ. 17 Nɛn bo nɛ unil yé Kristo yɔ la, udaan ji yé unifaan nɛ. Nibonkpaann gben'-a! Nibonfɛ̀nn nɛ ji te. 18 Nɛn kɛ ñɛn' Uwien saan nɛ. Wɔn nɛ cère' tinbi nin wɔn taan' buñɔbu kí ñɛ Kristo bo, ki de' tɛ lituonl ki ye tí tɔke binitɔb biʼmɔ ń taan wɔ buñɔbu. 19 Imɔ̀n, Kristo bo Uwien cère' uŋɛndun ya nib nin wɔn taan' buñɔbu. Wa ji tuuke binib ya biil. U de' tɛ lituonl ki ye tí tɔke binitɔb biʼmɔ ń taan wɔ buñɔbu nɛ.

20 Ti se Kristo ya taal ni nɛ ki tɔkeh nɛ tigbɛr tuu, nɛ kí ñɛ tinbi bo Uwien nin uʼyul nɛ lienh nɛ. Ti gbáanh nɛ nɛ, Kristo ya yel bo, taan mɛn nin Uwien buñɔbu. 21 Kristo ŋa là tien' biɛre iba nin itɔ. Uwien là tun' wɔ ti ya biɛre nɛ, ŋɔ kí ñɛ wɔn bo, Uwien ń bù tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb.

6

1 Ti tɛ ki sɔnh Uwien ya tuonl ma nnɔ bo nɛ ti sureh nɛ, ni la cère ni laa' bupaabu bùa uʼsaan nnɔ ń juore fɛnm. 2 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Uyo wà nì kpɛ nnɔ

nɛ n teke' aʼkaare.

Miŋmɛrm ya daali,

nɛ n tore' ŋɛ.»

Tɔ, nì ji kpaan' uyo sɔ, miŋmɛrm ya daali sɔ.

3 Ta yíe ti teh nà ń tuln uba Uwien ya sɛn ni ŋɔ uba ń len tiʼtuonl bo fɛnfɛnm nɛ. 4 Ama tibont kɛ ni, ti wɔngeh ki teh ti yé Uwien ya tonsɔnb nɛ, ki ŋmɔbe kuminku ki gbien' ijɛnd nin liwɔbl nin iyɛnbɛn ni. 5 Ti tuo' tipuɔr nin lipɛkl nin binib kpreh tiʼbo ma nin kujiinku kɛ ya bol, ki père' migùɔnm, ki wɔln' mikònm. 6 Nin nɛn kɛ ŋɔ tiʼtetem wien nɛ. Ti ŋmɔbe mibɛnm Uwien ya sɛn bo, ki ŋmɔbe liyɛnguol, ki teh tinimɔ̀nt. *Mifuoñaanm te nin tɛ, ti yíe binib imɔ̀nmɔ̀n, 7 ki kpaandeh tigbɛr tà yé tigbɛmɔ̀nt, Uwien ya tuɔm te nin tɛ. Ti taah tigbɛmɔ̀nt nɛ ki teh tijɛkɔnwɛnt, ki ñih ki guɔnh. 8 Biba kpiɛkreh tɛ, nɛ bitɔb yuɔndeh tɛ. Biba sukreh tɛ, nɛ bitɔb pɛ̀keh tɛ. Bi yih tɛ bitonnɛndɛnb ama ti yé bigbɛmɔ̀ndɛnb nɛ. 9 Bi teh tɛn ba bɛn tɛ nɛ, ama kí nín bɛn tɛ kɛin. Bi likeh tɛ tɛn ti kpo' ŋɔ, ama ti nín fuobe nɛ. Bi ñih tɛ, ama ba kuuleh tɛ. 10 Bi saah tiʼyɛnm, ama tiʼyɛnm tuu ki sɔnge nɛ. Bi maaleh ki teh ti yé bijiinb nɛ, ama tinbi nɛ cèreh bà yɛbe lɛnh lifaal. Bi maaleh ki teh ta ŋmɔbe niba nɛ, ama ti nín ŋmɔbe niʼkɛ.

11 Ninbi Korɛnt yaabɛ, ta ŋmìɛre' nɛ gbɛr tuba, ti yíe nɛ nin tiʼfɛ̀l kɛ nɛ. 12 Ti ya yɛnm pɛ niʼbo cɛɛn nɛ, ni ya yɛnm nɛ ŋa pɛ tiʼbo. 13 Niʼmɔ ń tien nnɔ kí jiin tɛ. Niʼmɔ ń cère niʼyɛnm ń li pɛ tiʼbo. Ni te tɛn nʼtiɛma bumu ma nnɔ nɛ cère' n len' nɛ nnɔ.

La teh mɛn tɛn bà ŋa pɛ Wien bo

14 La taa mɛn niʼyul kí kpɛle bà ŋa teke' Uwien ki jin', kimɛ ninbi nin bɛn ŋa ń fre kí li tɛ gbɛr. Nà cuube nin nà ŋa cuube li fre kí taan-ii? Kuwenwenku nin licinñunl li fre kí taan-ii? 15 Kristo nin *Satan li fre kí kpaan buñɔbu-uu? Wà teke' Kristo ki jin' nin wà ŋa teke' wɔ ki jin' tɛ tigbɛr-ii? 16 Uwien ya duku nin ibule tɛ-ɛɛ? Nɛ tinbi nɛ yé Uwien wà fuobe ya duku. Wɔn Uwien nɛ len' ki ye:

«N li te biʼsiik ni nɛ ki cuonh nin bɛ,

ki li yé biʼWien,

nɛ bɛ ń li yé nʼnib.»

17 Nɛn bo nɛ Yonbdaan liɛbe' ki len' ki ye:

«Ñɛ mɛn biʼni kí jɛnde bɛ.

La mɛ mɛn jɔknt ya bont,

ŋɔ ń teke nɛ.»

18 Wɔn Yonbdaan mituɔm kɛ ya daan tí len' ki ye:

«N li yé niʼBaa,

nɛ ní li yé nʼbijiɛb nin nʼbisiɛb.»

7

1 Nʼjɔtiebɛ, Uwien là pùon' tinbi nɛ tu ya bont kɛ. Nɛn bo cère mɛn tí ñɛn nà kɛ yé tijɔknt tiʼgbɛnɛnt nin tiʼfɛ̀l ni, kí cère Uwien ń tien tɛ uʼyaab kí tì gben, tí li boh wɔ.

Pɔl ya yɛnm sɔnge Kristo yaab bà te Korɛnt ni nnɔ bo

2 Li ñikndeh mɛn niʼyɛnm ń li pɛ tiʼbo. Ta bii' uba, ka tuln' uba, ka lɛre' ki jin' uba ya bonn. 3 Na yé n nuunh ń biin nɛ, nɛ ki lienh nɔ. Kimɛ n kpiɛ' ki len' ŋɔ ki ye ti fuobe-ee, ti kpo'-oo; tiʼyɛnm pɛ niʼbo nɛ. 4 N du niʼbo ki gbien'. Ninbi nɛ yé nʼbo ijɛnjɛbn. Nʼyɛnm dɔ cɛɛn nɛ. Tiʼjɛnd kɛ ni nʼyɛnm sɔnge cɛɛn nɛ.

5 Tɔ, ti tì baa' Maseduɔnn ya tinfɛnm ni ma, ta laa' fuorl, ama ti jin' ijɛnd kɛ ya bol nɛ len. Ikɔ̀nkɔ̀n là jebe' tɛ niʼkɛ saan nɛ, nɛ bujɛwaanbu mɔ coh tɛ. 6 Ama Uwien wà dienh binib bà ya yɛnm saa' uyɛnduɔn nnɔ cère' Tit baa', nɛ tiʼyɛnm duɔn'. 7 Na yé Tit ya baam baba nɛ duɔn' tiʼyɛnm. U tɔke' tɛ ki ye u laa' uyɛnduɔn wà niʼsaan nnɔ mɔ duɔn' tiʼyɛnm nɛ. U tɔke' tɛ ki ye niʼnun mɔ́n ní tí ń lɛ nni, nɛ ni kɛ tinunsiir bo, ki ye niʼnun mɔ́n ní sere nʼciɛk bó. Nɛn kɛ nɛ cère' nʼyɛnm tùɔre' ki sɔnge' ki gbien'.

8 Nì yé n là kɛle' nɛ kugbɔnku kùa nnɔ saa' niʼyɛnm mɔnɔn la, ma là gbiɛnde' kuʼkɛlm bo. Ama n là gbiɛnde' kù saa' niʼyɛnm ma nnɔ bo nɛ. Imɔ̀n, n là gbiɛnde', kimɛ n là laa' kù saa' niʼyɛnm ama niʼyɛnsaa nnɔ ŋa wuɔke'. 9 Ama fɛnfɛnnɔ nʼyɛnm sɔnge'. Na yé nʼyɛnm sɔnge' kù cère' niʼyɛnm saa' ma nnɔ bo nɛ. Ama nʼyɛnm sɔnge' niʼyɛnsaa nnɔ cère' ni lèbre' mitetem ma nnɔ bo nɛ. Uwien nɛ cère' niʼyɛnm saa'. Nɛn nɛ wuɔn' ki ye ta tien' nɛ nà bre. 10 Kimɛ uyɛnsaa wà sɔnge Uwien ya yɛnm cèreh unil lèbreh mitetem nɛ ki lɛnh limiɛl. U ya yɛnsaa ŋa kpɛ wù ń li wi nil. Ama uyɛnsaa wà ŋa cèreh nil lèbreh mitetem bàareh nin mikuum nɛ. 11 Niʼyɛnsaa nnɔ sɔnge' Uwien ya yɛnm ma nnɔ, na laa' nì tì fɔre' ma bo-oo! Na laa' ni ji teh ni bi li tien nà tonm-ii! Na laa' niʼyɛnm ji saah niʼtùonbiɛrɛ bo, ni gbiɛndeh-ee! Na laa' ni ji fɛnge ibiɛre ya tienm-ii? Na laa' niʼnun mɔ́n ní tí ń lɛ nni-ii? Na laa' niʼnun mɔ́n ní sere nʼciɛk bó-oo? Na laa' ni ji nuunh unil sɔn' itùonbiɛrɛ la, ní dɛre uʼtub-ii? Ni teh nnɔ ma nnɔ, nì wuɔn' ki ye na te tigbɛr nnɔ ni nɛ.

12 N là kɛle' nɛ kugbɔnku ma nnɔ, na yé wà bii nnɔ bo, ka yé u bii' wà nnɔ mɔ bo nɛ n kɛle' kù. Ama n là yíe ń wuɔn ninbi bugbɛn Uwien ya nun bó, kí ye niʼnun mɔ́n ní li se tiʼciɛk bó nɛ. 13 Nɛn nɛ duɔn' tiʼyɛnm.

Na yé nɛn baba nɛ duɔn' tiʼyɛnm. Ni là cère' Tit ya yɛnm dɔ, u ŋmɔbe uyɛnsɔnge ma nnɔ nɛ cère' tiʼyɛnm ti liɛbe' ki sɔnge' ki pukn'. 14 Nì yé ninbi bo n jɛbn' nʼba uʼsaan waamu la, na cuo' nni fɛ. Ti tuu ki tɔkeh nɛ tigbɛmɔ̀nt ma nnɔ, nɛn nɛ wuɔn' ki ye ninbi bo, ti jɛbn' tiʼba Tit saan ma nnɔ ti ŋmɔbe imɔ̀n nɛ. 15 U lá tiɛre' niʼkɛ là boh wɔ ma bo, ki teke' wɔ kucɛ̀nku mɔnmɔnm, ki seln' wɔ ma bo la, u tùɔreh ki yíe nɛ ki pukndeh nɛ. 16 Nʼyɛnm sɔnge' ki gbien', kimɛ n du niʼbo isɛn kɛ ni nɛ.

8

Pɔl sureh Kristo ya táan yaab bɛ ń tore biʼtɔb bà te Yerusalɛm bó nnɔ

1 Tiʼyaabɛ, ti yíe ní bɛnde Uwien tien' Kristo ya táan yaab bà te Maseduɔnn ya tinfɛnm ni mimɔnm mà nnɔ nɛ. 2 Ijɛnd tu' bɛ na ŋmɔbe fuul ama bi juore' ki te uyɛnsɔngciɛn ni nɛ. Nin biʼjiint yɛbe ma kɛ nnɔ, bi de' mipum nin tinimɔ̀nt nì yɛbe. 3 Bi de' biʼtuɔm kpɛ ma bo nɛ. N li fre kí kun imɔ̀n kí ye bi de' ki gɛ̀bre' biʼtuɔm ya biɛn mɔnɔn. Bi cɛ̀kre' biʼyɛnm nɛ ki de', 4 ki tuu ki cɛ ki teh tí cère biʼmɔ ya pum ń li te mipum mà li tore Uwien ya nib bà te Yerusalɛm bó nnɔ ni. 5 Bi tien' nì tì gɛ̀bre' ti là daan bɛ ma bo mɔnɔn. Bi kpiɛ' ki taa' biʼba ki de' Yonbdaan nɛ, ki yaan ki taa' biʼba ki de' tiʼmɔ Uwien yíe ma bo. 6 Nɛn bo nɛ ti gbáan' Tit wɔ ń tùkre u là cin' mipum ya tuonl là niʼsaan nnɔ kí tì gben lɛ̀. 7 Niba ŋa pɔre' nɛ isɛn kɛ ni, kimɛ ni ŋmɔbe mitekjim, ki bɛn ki lienh, ki ŋmɔbe mibɛnm, ki teh ni bi li tien nà kɛ ya bol tonm, ki ŋmɔbe miyíem mà ti là wɔkn' nɛ mɛ̀ nnɔ. Mipum ya sɛn ni mɔ, wuɔn mɛn kí ye ni ŋmɔbe tinimɔ̀nt.

8 N lienh ma nɔ, na yé n wɔbndeh nɛ nɛ, ama n yíe ní bɛnde Uwien ya nitɔb ya nun mɔ́n bɛ ń de mipum ma bo nɛ. N tien' nnɔ ŋɔ ń liike niʼmɔ ŋmɔbe miyíem imɔ̀nmɔ̀n bii na ŋmɔbe nɛ. 9 Kimɛ ni bɛn tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya nimɔ̀nt kpɛ ma bo. U là yé ufàadaan nɛ. Ninbi bo nɛ u tien' uʼba ujiin, ŋɔ uʼjiint nnɔ ń cère ní tien bifàadɛnb. 10 N ŋmɔbe iyɛnmaale yà sɔ tigbɛr tuu bo. Iyɛnmaale nnɔ yé ni ya kpɛle nɛ. Yin si: na yé ni là kpiɛ' ki de' mipum baba nɛ, ninbi nɛ là kpiɛ' ki caan' mipum nnɔ ya gbɛr libinl là gɛ̀bre' nɔ. 11 Tɔ, fɛnfɛnnɔ, ñikn mɛn kí sɔn lituonl nnɔ kí tì gben lɛ̀ niʼtuɔm kpɛ ma bo. Ni là caan' uyo wà ki ye ni li sɔn lɛ̀ nnɔ, ni là cɛ̀kre' niʼyɛnm nɛ. Nɛn bo, li ŋmɔbe mɛn i ya yɛnmaalbaabe kí sɔn lɛ̀ kí tì gben. 12 Kimɛ unil ŋmɔbe iyɛnmaalmɔnmɔn wɔ ń pu la, Uwien li teke uʼpum nnɔ uʼyɛnmaalmɔnmɔn nnɔ bo nɛ, wa ń tɔnge mì yɛbe bii ma yɛbe. 13 Na yé ní pipre niʼbonn kɛ kí de bitɔb ŋɔ kí li cɛknh nɛ. Nì mɔn niʼkɛ yaam ń li kpɛ nɛ. 14 Kimɛ fɛnfɛnnɔ ni ŋmɔbe ki gbien' ma nnɔ, nì mɔn ní tore bà ŋa ŋmɔbe nɛ. Niʼmɔ lá luo' la, biʼmɔ ŋmɔbe ki gbien' la, bɛ ń tore nɛ. Nnɔ nɛ niʼkɛ yaam li kpɛ. 15 Tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Wà là laa' nì yɛbe

ŋa là jin' ki gbɛle'.

Wà mɔ là laa' waamu

mɔ ŋa là jin' nì pɔre' wɔ.»

Bi sɔn' Tit nin uʼtɔntɔknlieb Korɛnt ya du bó

16 Tɔ, tí faare mɛn Uwien nin u cère' Tit mɔ ya nun mɔ́n niʼgbɛr bo ma nnɔ bo. 17 Ti tɔke' Tit wɔ ń jo niʼsaan nɛ u tuo'. Na yé u tuo' baba nɛ, uʼnun là mɔ́n wɔ ń jo niʼsaan nɛ, nɛ u cɛ̀kre' uʼyɛnm wɔ ń jo. 18 Ti li cère tiʼninjɛ uba mɔ ń tɔke nin wɔ kí jo niʼsaan. Kristo ya táan yaab kɛ pɛ̀keh tiʼninjɛ nnɔ nɛ kí ñɛ u sɔn' lituonl là tigbɛmɔnmɔnt ya tɔkm bo nnɔ. 19 Na yé nɛn baba bo, Kristo ya táan yaab mɔnɔn gɛ̀nde' wɔn nɛ wɔ ń tɔke nin tɛ tí taa bi taan' mipum mà nnɔ kí jon Yerusalɛm. Ti li sɔn lituonl bugbɛn kí kpiɛke Yonbdaan nɛ, kí wuɔn kí ye ti ŋmɔbe miyíem tí tore binib. 20 Bi taan' mipum mà ki ŋukn' tɛ nnɔ yé ilikcɛnciɛn nɛ. Ta yíe uba ń lá suke tɛ ilike nnɔ ya sɛn ni. 21 Kimɛ na yé ti nuunh tí li teh nà mɔn Yonbdaan ya nun bó baba nɛ, ti nuunh tí li teh nà mɔn binib ya nun bó mɔ nɛ.

22 Ti sɔn' tiʼninjɛ utɔ mɔ wɔ ń tɔke nin bà joh niʼsaan nnɔ. Isɛn kɛ ni nin itùon kɛ ni, ti laa' uʼnun mɔ́n binib ya torm bo. Fɛnfɛnnɔ u du niʼbo ki gbien' ma nnɔ nɛ uʼnun ji tùɔre' ki mɔ́n wɔ ń jo niʼsaan. 23 Tit wɔn yé nʼtɔntɔknlie nɛ, ki yé nʼtonsɔntɔ niʼsaan. Tiʼninjiɛb bɛn yé Kristo ya táan ya tondb nɛ. Bi sɔnh bɛ ń kpiɛke Kristo nɛ. 24 Nɛn bo, wuɔn bɛ mɛn kí ye ni yíe bɛ, ŋɔ Kristo ya táan yaab kɛ ń bɛnde kí ye ti jɛbnh niʼbo usɛn wà bo nnɔ yé imɔ̀n nɛ.

9

Uwien yíe unil wà punh nin iyɛnmaalmɔnmɔn nɛ

1 Mitorm mà ni li tore Uwien ya nib nnɔ wɔn, na ji ciɛke ń kɛle nɛ gbɔnku. 2 Kimɛ n bɛn niʼnun mɔ́n binib ya torm bo. N là jɛbn' nʼba niʼbo Maseduɔnn ya tinfɛnm yaab saan u ya sɛn ni nɛ, ki tɔke' bɛ ki ye Kristo yaab bà te Akayi ya tinfɛnm ni nnɔ là bonde' ŋɔ bɛ ń de mipum haali libinl là gɛ̀bre' nɔ. Niʼnun là mɔ́n binib ya torm bo ma nnɔ nɛ saake' bà yɛbe ya gbɛnɛnt. 3 Nɛn bo nɛ n sɔn' tiʼninjiɛb biɛ niʼsaan ŋɔ n jɛbn' niʼbo usɛn wà bo nnɔ la juore' fɛnm. Li yé mɛn binib bà mɔnbe ki bonde' ki gben' tɛn n là len' ma bo. 4 Na tien' nnɔ, ki cère' Maseduɔnn ya tinfɛnm yaab tɔke nin nni ki baa' niʼsaan ki laa' na bonde' ki gben' la, ti du niʼbo usɛn wà bo nnɔ li yé tiʼbo ifɛ nɛ, ma yíe ń ye ì li yé niʼyi nɛ. 5 Nɛn bo nɛ n maale' ki ye nì kpɛ ń cɛ̀be tiʼninjiɛb bɛ ń liere tɛ kí baa niʼsaan kí tore nɛ, ní taan mipum mà ninbi nin niʼyul là pùon' ki ye ni li de mɛ̀ nin tinimɔ̀nt nnɔ. Nnɔ nɛ bi li bɛnde kí ye ni cɛ̀kre' niʼyɛnm nɛ ki de', na yé fiem.

6 Bɛnde mɛn kí ye: wà bule' waamu la, u lá li ce waamu nɛ. Wà bule' nì yɛbe la, u lá li ce nì yɛbe nɛ. 7 Wà kɛ ń de u cɛ̀kre' uʼyɛnm wɔ ń de ma bo. U la de nin uyɛnsaa, ki la cère nɛ̀ ń li yé uʼbo liwɔbl mɔ. Kimɛ Uwien yíe wà dienh nin lifɛ̀sɔngl nɛ. 8 Nɛ u ŋmɔbe mituɔm wɔ ń de nɛ mimɔnm kɛ ya bol kí gbien, ŋɔ ní tien nà kɛ ciɛke nɛ uyo kɛ isɛn kɛ ni, kí li biɛ ki ŋmɔbe ki gbien', kí fre kí tien tinimɔ̀nt kɛ ya bol. 9 Tɛn nì kɛle' ma *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«U punh bijiinb nin tinimɔ̀nt nɛ,

nɛ uʼnimɔ̀nt ŋa ŋmɔbe gbenm».

10 Uwien wà dienh ukpaal tibonbuor, ki dienh wɔ tijier nnɔ, wɔn nɛ li de niʼmɔ tibonbuor kí cère tù ń pɔ̀re, kí cère niʼnimɔ̀ntùon ń yɛbre kí gbien. 11 Uwien li cère ní li ŋmɔbe ki gbien' isɛn kɛ ni, kí li teh tinimɔ̀nt kɛ ya bol. Nnɔ nɛ ti taah niʼpum ki tì dienh binib bà nnɔ li faare Uwien. 12 Kimɛ ni sɔnh mitorm ya tuonl là nnɔ ŋa cèreh Uwien ya nib lɛnh nà pɔre' bɛ baba, lì cèreh binib faareh Uwien mɔ ki yɛbe nɛ. 13 Niʼtuonl nnɔ wuɔn' ki ye ni boh Kristo ya gbɛmɔnmɔnt tà ni tɔkeh tù binib kɛ ya nun bó nnɔ, ki taakeh ni ŋmɔbe tibont tà nin tinimɔ̀nt ki toreh bɛn nin binitɔb kɛ. Nɛn bo nɛ bi bɛnde' ki ye ni sɔnh lituonl là nnɔ ŋmɔbe kpɛle nɛ ki kpiɛkreh Uwien. 14 Bi kàareh ki dienh nɛ, ki wɔngeh ki teh bi yíe nɛ ki gbien' kí ñɛ Uwien juoke' nɛ ki gbien' ma nnɔ bo. 15 Tí faare mɛn Uwien uʼpaabu bùa ŋa ŋmɔbe bù kpɛ nin bà nnɔ bo.

10

Pɔl kɔnh uʼba bo

1 Min Pɔl, n ye ń niire nɛ nɛ: niʼni biba lienh ki teh n te niʼsaan uyo wà la, ma kaabe, nɛ ma lá nɛke nɛ la, n ji yé ukaajɛ-a! Kristo ya yɛnguol nin uʼnimɔ̀nt bo nɛ n tɔkeh nɛ ki teh: 2 N faare' nɛ nɛ, la cère mɛn n lá baa niʼsaan la, ń wuɔn nɛ kí ye n yé ukaajɛ. Ama binib bà maaleh ki teh ti ŋmɔbe minisaaltetem nɛ ki sɔnh nnɔ, n li wuɔn bɛn kí ye n yé ukaajɛ. 3 Imɔ̀n, ti yé binib nɛ ama ta mɔ̀h nin nisaaltuɔm. 4 Kimɛ ti ŋmɔbe tijɛkɔnwɛnt tà nnɔ ŋa ñɛn' nisaal saan, tù ñɛn' Uwien saan nɛ ki ŋmɔbe mituɔm. Ti taah tu ya tuɔm nɛ ki gbendeh nà kɛ ŋmɔbe mituɔm ya gbɛr, ki cèreh bitonnɛndɛnb ya yɛnmaale juonh fɛnm, 5 ki gbendeh nà kɛ yé tigbengt ya bonn ki piendeh binib bi la bɛnde Uwien nnɔ ya gbɛr, ki lèbreh unil kɛ ya yɛnmaale wɔ ń li boh Kristo. 6 Ni tì laa' uyo wà ni boh Kristo ki tì gben' la, ti li dɛre wà kɛ ŋa boh wɔ ya tub.

7 Li likeh mɛn tibont tuʼdonbó. Unil du uʼba bo ki ye u yé Kristo yɔ la, wɔ ń taa kí ble uʼyul ni kí ye u yé Kristo yɔ la, tiʼmɔ yé Kristo yaab nɛ. 8 Yonbdaan de' tɛ ticiɛnt tí cère niʼcɛkl ń kpére nɛ, wa ye tí bere lɛ̀. Nì yé n pɛ̀keh nʼba ticiɛnt nnɔ bo nì tì kɛnde' waamu mɔnɔn la, na coh nni fɛ. 9 Ma yíe nɛ̀ ń li naan tɛn n nuunh ń fɛ̀nde nɛ nɛ kí ñɛ tigbɔnt tà n kiɛh nɛ tù nnɔ bo. 10 Kimɛ biba lienh ki teh n kiɛh mimaam mà tigbɔnt ni nnɔ faa nɛ ki cɔkreh binib, ama n ji lá te biʼni la, n yé ujiin nɛ, ki lienh gbɛfɛnm. 11 Wà kɛ lienh nnɔ ń li bɛn kí ye ta nɛke niʼsaan ki kɛle' tigbɔnt ni ki ye ma la, ti tí lá baa' mɔ la, ti li tien nnɔ nɛ.

12 Ta tuo' tí taa tiʼba kí nɛnge binib bà wɔngeh biʼba nnɔ, ki niireh nin tí gɛ̀kn nin bɛ. Ba ŋmɔbe yɛnm. Bi taah biʼba nɛ ki teh kunɛnnɛnku, ki liɛbe' ki taah biʼba ki kpàandeh kù. 13 Tinbi bɛn wɔn, ta ń li jɛbnh tiʼba kí tì kɛnde. Ti li jɛbn tiʼba ki tì kpaan' Uwien sien' tɛ tí sɔn kí kpaan nà saan nnɔ nɛ. Wɔn nɛ cère' ti baa' niʼmɔ saan. 14 Ti là baa' niʼsaan ma nnɔ ta gɛ̀bre' tiʼbiɛn. Ti là kpaan' Uwien sien' tɛ nà saan nɛ. Tinbi nɛ cinbe ki kpiɛ' ki baa' niʼsaan ki tɔke' nɛ Kristo ya gbɛmɔnmɔnt. 15 Ta ń gɛ̀bre tiʼtuonl ya biɛn kí tì ń li jɛbnh tiʼba bitɔb yaal bo. Ama ti daan ki ye ni li kpére mitekjim ni. Nnɔ nɛ ti li sɔn itùon niʼni yɛ̀ ń li yɛbe. Ama ta ń gɛ̀bre Uwien sien' ki ye tí sɔn kí kpaan nà saan. 16 Ti li joh idu yà tɔ niʼyu bo ni, ki tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt, ta ń jo bitɔb sɔn' nà saan, kí li jɛbnh tiʼba biʼtùon bo. 17 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Unil ye wɔ ń wuɔn uʼba la, wɔ ń wuɔn uʼba Yonbdaan bo.» 18 Na yé Yonbdaan ya yɛnm sɔnge unil wà pɛ̀keh uʼba bo nɛ, wɔn Yonbdaan pɛ̀keh wà la, uʼyɛnm sɔnge wɔn bo nɛ.

11

Pɔl nin bà taah biʼba ki teh Yesu ya tondb nnɔ ya gbɛr

1 Tɔ, ni bi tuo' la, ní cɛ̀be nni ń len nin nɛ mijɔ̀rlenm waamu. Ñikn mɛn kí tuo. 2 N yíe nɛ cɛɛn nɛ, ka sɛ̀ niʼbo tɛn Uwien ŋa sɛ̀ niʼbo ma. Kimɛ ni te tɛn ujɛfaan nɛ ń taa nɛ kí pun ujɛ uba kpein, wɔn si Kristo. Wɔ ń teke nɛ tɛn ujɛfaan wà ŋa bɛn jɛ fiebu. 3 Ama n fɛnge nibonn niba nɛ. Nɛn si: uwɛ là taa' ucekn ki lɛre' Ɛfa ma nnɔ, bi la lá taa gbɛfɛnfɛnm uba kí lèbre niʼyɛnmaale kí saa niʼtetem mà cuube ni la ji ń li pɛ Kristo bo niʼdonbó nɛ. 4 Bɛ tien' unitɔ baa' ki lá tɔke' nɛ *Yesu uba ya gbɛr wa yé ti là tɔke' nɛ wà ya gbɛr bii u tí wuɔn' nɛ nà ŋa tɛ nin ni là laa' *Mifuoñaanm ma nnɔ bii u tí tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt tà ŋa tɛ nin ti là tɔke' nɛ tà nnɔ la, ni tuonh-i? 5 Ma laa' bà yih biʼba *Yesu ya tondmɔ̀nb nnɔ cɛn' nni nà. 6 Nba la, milenm ni nɛ ma freh ki lienh mɔnmɔnm ama mibɛnm mɛn ni, na te nnɔ. Ti wuɔn' nɛ isɛn kɛ ni nin ti teh nà kɛ ni, ki ye ti bɛn.

7 N là jiin' nʼba tingi, ki kpien' nɛ, ki tɔke' nɛ Uwien ya gbɛmɔnmɔnt ka teke' niʼsaan bonn ma nnɔ, n bii' nɛ-ɛɛ? 8 N là pende' Kristo ya táantɔ yaab nɛ ki fre' ki sɔn' ki tore' nɛ, kimɛ bɛn nɛ là pɛ̀h nni kupaaku. 9 Uyo wà n là te niʼsaan nnɔ, n là ciɛke tibont ama ma là miɛh uba niba. Kimɛ tiʼninjiɛb bà ñɛn' ní Maseduɔnn ya tinfɛnm bó ní nnɔ de' nni nà kɛ là ciɛke nni. Ma là yíe ń li yé niʼni uba bo tukl isɛn kɛ ni, ka lì li tien uba bo tukl mɔ. 10 Kí ñɛ Kristo ya gbɛmɔ̀nt tà n ŋmɔbe tù nnɔ bo nil ŋa te Akayi ya tinfɛnm ni kí pien nni n la jɛbn nʼba ni ya bonn bo. 11 Bɛ bo nɛ n len' nnɔ? Ma yíe nɛ nɛ-ɛɛ? Uwien wɔn bɛn ki ye n yíe nɛ.

12 N teh nà nɔ, n lì li teh nɛn nɛ, ŋɔ binib bà nuunh bi li dule nà bo kí wuɔn biʼba kí ye tinbi nin bɛn kpɛ nnɔ, la lɛ bi li dule nà bo. 13 Bi ya nib nɛndeh nɛ ki teh bi yé Kristo ya tondb. Bi yé bitonsɔnb bà lɛreh binib nɛ, ki bɔndeh biʼnun bó ki teh bi yé Kristo ya tondb. 14 Bi teh nà nnɔ ŋa yé bonn nà coh yɔkm, kimɛ *Satan mɔnɔn bɔndeh binib ya nun bó nɛ ki teh u yé Uwien ya tond wà yé kuwenwenku. 15 Nɛ uʼtonsɔnb mɔ bɔndeh binib ya nun bó ki teh bi teh nà cuube la, niʼmɔ ŋa yé bonn nà coh yɔkm. Bi tì li fɔre kí lɛ utudɛre wà biʼtùon kpɛ wù nɛ.

Pɔl jɛ̀nde' Yesu Kristo bo

16 N tí ye ń len nɛ kí lere nɛ. Ni la maaleh ki teh n yé ujɔr nɛ. Bii ni tí maale' ki ye n yé ujɔr nɛ la, ní tien sukle nʼbo ŋɔ nʼmɔ ń fre kí jɛbn nʼba waamu. 17 N lienh nà nɔ ŋa yé Yonbdaan yíe ń len ma bo. N lienh tɛn ujɔr nɛ, kimɛ n ŋmɔbe n li ñi nà bo kí jɛbn nʼba. 18 Binib bà yɛbe jɛbnh biʼba minisaaltetem bo ma nnɔ, nʼmɔ li fre kí jɛbn nʼba-a! 19 Ni yih niʼba biyɛnfodɛnb nɛ. Bɛ tien' ni toh ki cengeh ijɔr ya gbɛr ki tuonh iʼñuɔn bó? 20 Kimɛ ni tuonh bi teh nɛ iyonbe, ki jinh ki pendeh nɛ, ki fienh ni ŋmɔbe nà kɛ, ki yindeh nɛ, ki kpɔ̀breh nɛ. 21 N len' nà nɔ, nì yé ifɛ nɛ. Ti gbɛle' tiʼba cɛɛn nɛ ki te nnɔ.

Unil mɛnge' lifɛ̀l ki jɛbn' uʼba nibonn bo la, nʼmɔ li mɛnge lifɛ̀l kí jɛbn nʼba nɛ, haali n lì lienh mijɔ̀rlenm mɔnɔn la. 22 Binib bugbɛn yé Ebrembɛ nɛ-ɛɛ? Nʼmɔ yé wɔn nɛ. Bi yé Israyɛl yaab nɛ-ɛɛ? Nʼmɔ yé wɔn nɛ. Bi yé *Abraham ya yaabii nɛ-ɛɛ? Nʼmɔ yé lɛn nɛ. 23 N ji ye ń tùɔre kí len mijɔ̀rm sɔ. Bi yé Kristo ya tonsɔnb nɛ-ɛɛ? N yé Kristo ya tonsɔnl ki cɛn' bɛ, ki sɔn' ki cɛn' bɛ, bi pɛkn' nni ki cɛn' bɛ, ki ñi' nni ki cɛn' bɛ. N tuu ki lɛnh kinunbɔnk kà li fre kí baa nin nni mikuum. 24 Bolm miŋun, *Sufmbɛ ñi' nni inalɛbe ñinm pita nin miwɛ. 25 Bolm mita, Erom yaab mɔ ñi' nni ilɛnbɛn. Miba, bi yèke' nni itɛn. Bolm mita, buñɛrbu lin' nin nni. Miba mɔ n tien' miñunciɛnm bo liwentunŋmɛnl nin kuñɔnŋmɛnku. 26 Uyo wà kɛ n joh isɛn la, n lɛnh kinunbɔnk kɛ ya bol nɛ. N laa' kinunbɔnk ikpen bo, ki laa' kinunbɔnk idukond saan, ki laa' kinunbɔnk nʼyaab *Sufmbɛ saan, ki laa' kinunbɔnk bà ŋa yé *Sufmbɛ saan, ki laa' kinunbɔnk iducɛnciɛn ni, ki laa' kinunbɔnk nib ŋa kɔ nà saan, ki laa' kinunbɔnk miñunciɛnm bo, ki laa' kinunbɔnk bà nɛndeh ki teh bi yé Kristo yaab nnɔ saan. 27 Nʼgbɛnɛnt ben' itùon ni, kujiinku kɔn' nni. N sɔbe ki pèreh migùɔnm. Mikònm nin uñuñun kɛ cuo' nni, n gɔh ki tɛkreh ka jinh. N ñuh tiwɔr ka ŋmɔbe niba ń ŋɛkn nʼba bo. 28 Ma kaan' ki gben' nà kɛ tu' nni. Ama nʼnun mɔ́n nà bo si: Kristo ya táan kɛ yaab ya gbɛr nɛ ciɛke nni daan kɛ daan. 29 Ŋmɛ yé ujiin ŋɔ ma tien' nʼba tɛn ujiin-i? Ŋmɛ tùre' Uwien ya sɛn ŋɔ na wire' nni ki gbien'-i?

30 Nì kpɛ ń jɛbn nʼba la, n li jɛbn nʼba nʼjiint bo nɛ. 31 Yonbdaan *Yesu ya Baa Uwien wà si kupɛnpɛku uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm nnɔ bɛn ki ye ma nɛndeh. 32 N là te Damas ya du ni ubɛr Aletas ya yo nɛ. Udu nnɔ ya ciɛn là nuunh wɔ ń cuo nni, nɛ ki cère' uʼsojambɛ se udu nnɔ ya guon ya nañɔbu saan ki gu. 33 Ama bi ñɛn' nni likɛndɛncɛnciɛnl ni nɛ udu nnɔ ya guonl là guɔn' wù nnɔ ya dubonl liba, nɛ n ŋmɛre' uʼnuɔ ni.

12

Uwien kpiire' tibont tà ki wuɔn' Pɔl

1 Nì kpɛ ń li jɛbnh nʼba-aa? Na ŋmɔbe kpɛle. Ama n li len tibont tà kɛ Yonbdaan kpiire' tù ki wuɔn' nni nnɔ bo. 2 N bɛn ujɛ uba u yé Kristo yɔ.* Ibin piik nin inan sɔ, Uwien taa' wɔ ki don' paaki ya paaki ya paaki bó. U don' nin uʼgbɛnɛnt nɛ-ɛɛ! Ma bɛn. Wa tí don' nin uʼgbɛnɛnt-ii! Ma bɛn. Uwien nɛ bɛn. 3 Udaan don' nin uʼgbɛnɛnt bii wa don' nin uʼgbɛnɛnt-ii! Ma bɛn. Uwien nɛ bɛn. Ama n bɛn 4 ki ye Uwien taa' wɔ ki don' paaki ki tì baa' wɔn Uwien den. Nɛn saan nɛ u cii' tigbɛr tà nisaal ŋa ń lɛ u li taa iñɔbon yà kí len kí tɛkn tù, ka ŋmɔbe sɛn wɔ ń len tù mɔ. 5 U ya daan bo n li jɛbn nʼba. Ama min bugbɛn bo wɔn n li jɛbn nʼba nʼjiint bo nɛ. 6 N bi yíe ń jɛbn nʼba la, n bi li fre kí jɛbn, nɛ na bi yé nʼbo jɔ̀rm, kimɛ n bi li lienh tigbɛmɔ̀nt baba nɛ. Ama ma jɛbnh nʼba, kimɛ ma yíe uba ń li ŋmɔbe nʼbo iyɛnmaale yà cɛn' u lɛnh n teh nà nin u ciih n lienh nà. 7 Kimɛ Uwien kpiire' tibonmɔnmɔnt ki wuɔn' nni. Uwien ŋa yíe ń li jɛbnh nʼba tibont bugbɛn bo ma nnɔ, nɛ ki cère' *Satan sɔn' nibonn niba, nì lá kɔn' nʼgbɛnɛnt ni, ki cɔkreh nni tɛn ukonkon nɛ̀ ń pien nni n la li jɛbnh nʼba. 8 N gbáan' Yonbdaan bol mita nɛ ki ye wɔ ń ñɛn nɛ̀ nʼgbɛnɛnt ni, 9 ama u tɔke' nni ki ye: «Nʼjuokm li dɛ̀kre ŋɛ. Kimɛ a yé ujiin uyo wà la, u ya yo nɛ n wɔngeh nʼtuɔm.» Nɛn bo, n li tuo kí li jɛbnh nʼba nʼjiin bo. Nnɔ nɛ Kristo ya tuɔm li te nni. 10 Nɛn bo, n lá te tijiint ni bii tisukr ni bii micɛcɛkm ni bii liwɔbl ni bii iyɛnbɛn ni Kristo bo la, nʼyɛnm sɔnge nɛ. Kimɛ uyo wà mituɔm lá pɔre' nni la, u ya yo nɛ n tùɔreh ki lɛnh mituɔm.

Pɔl jieh Kristo yaab bà te Korɛnt ni nnɔ

11 Ni laa'-aa! Ninbi nɛ cère' n lienh mijɔ̀rm. Ninbi nɛ bi li wuɔn binib n yé udaan wà. Nin ma yé niba ma kɛ nnɔ, bà yih biʼba *Yesu ya tondmɔ̀nb nnɔ ŋa cɛn' nni niba. 12 N là te niʼsaan ma nnɔ n là ŋmɔbe kuminku ki gbien', ki teh miyɔkm ya bont kɛ ya bol. Nɛn nɛ wɔngeh ki teh n yé *Yesu ya tond. 13 Kristo ya táantɔ yaab laa' bà ki cɛn' ninbi? Ma là yé niʼbo tukl ma nnɔ nɛ tien' nʼbiil-ii? Nì yé nɛn bo la, fère nni mɛn. 14 N bonde' ki gben' ń baa niʼsaan bolmta sɔ. N baa' la, ma tí lì li yé niʼbo tukl, kimɛ n bàareh ninbi bo nɛ, ma bàareh niʼfaal bo. Na yé mubumu nɛ nuunh lifaal ki blinh muʼbaambɛ, bibaambɛ nɛ nuunh lifaal ki blinh biʼbumu. 15 Min li tuo kí taa n ŋmɔbe nà kɛ, kí sɔn lituonl kí tore nɛ, ki li tuo kí taa min bugbɛn mɔnɔn kí cɛ̀be nɛ. N yíe nɛ ki gbien' la, ninbi yíe nni ma bo nnɔ li kùore nɛ-ɛɛ?

16 Imɔ̀n, ma là yé niʼbo tukl. Ama biba maaleh ki teh n là ŋmɔbe ununwien nɛ, ki taah ucekn ki lɛreh ki jinh nɛ. 17 Liike mɛn binib bà kɛ n sɔn' bɛ niʼsaan nnɔ, n ñi' uba bo ki lɛre' ki jin' nɛ-ɛɛ? 18 N là sɔn' Tit niʼsaan ma ki cère' tiʼninjɛ uba tɔke nin wɔ nnɔ, u la lɛre' ki jin' nɛ-ɛɛ? Min nin wɔn kɛ ŋa là ŋmɔbe iyɛnmaale iba nɛ ki kpe usɛn uba-aa?

19 Ni ñɛn' uyo ki maaleh ki teh ti lienh ki nuunh tí lɛ imɔ̀n nɛ niʼsaan-a! Na te nnɔ. Ti yé Kristo yaab nɛ, ki te Uwien ya nun bó ki lienh. Tiʼjɔtiebɛ, ti teh nɛn kɛ ki nuunh niʼtekjim nɛ ń kpére Uwien ya sɛn ni. 20 Kimɛ n fɛnge n la lá baa' niʼsaan kí lɛ ni te ma bi yíe ní li te ma bo, niʼmɔ ń lɛ n te na bi yíe n li te ma bo nɛ. N fɛnge n la lá baa' kí lɛ ifinfinde nin iponponbe nin ubenpiebe nin kunaniɛrku nin itɛnfuon nin kuñɔkpɔbku nin tigbengt nin fɛnfɛnm nɛ te niʼni nɛ. 21 N liɛbe' ki fɛnge n la lá baa' niʼsaan Uwien cère' ń ji ifɛ niʼbo, kí muɔ binib bà yɛbe, ki tien' ibiɛre ka lèbre' biʼtetem, ki juore' ki teh tijɔknt ya bont, ki pɛ lisɔnsɔndl bo, ki teh fɛnfɛnm kɛ ya bol nnɔ bo nɛ.

13

Igbierfɔrkɛ nin micɛ̀bm

1 N ji we ní niʼsaan bolmta sɔ. Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Bi ye bɛ ń gben tigbɛr tà kɛ la, bi li cenge bimɔ̀nkunb bile bii bita bó nɛ kí yaan kí gben tù.» 2 N là baa' niʼsaan miliem ma nnɔ n là tɔke' binib bà kɛ là tien' ibiɛre nnɔ nin bitɔb kɛ ŋɔ. Fɛnfɛnnɔ ma te niʼsaan, n tí juɔ' ki tɔkeh bɛn nɛ ki teh n lá baa' la, ma ń dàan biʼni uba kpein mɔnɔn. 3 Tɔ, ni nuunh kudìɛku kùa wɔngeh ki teh Kristo nɛ cèreh n lienh-a! Wɔn ŋa yé jiin niʼbo, u yé utɔdaan nɛ niʼni. 4 Imɔ̀n, u là tien' uʼba ujiin nɛ bi kpɛ' wɔ udɔpɔnpɔn bo, ama fɛnfɛnnɔ Uwien ya tuɔm bo nɛ u fuobe. Tinbi bà yé uʼyaab nnɔ mɔ yé bijiinb nɛ. Ama ninbi bo nɛ tiʼmɔ li fuobe nin wɔ kí ñɛ Uwien ya tuɔm bo.

5 Liike mɛn niʼtetem te ma bo, kí fìin niʼba kí liike niʼfuobm kpe mitekjim ya sɛn-ii? Na bɛn ki ye *Yesu Kristo te niʼni-ii? Nba la, ní fìin niʼba kí lɛ na te nnɔ ŋa ñí la. 6 N ŋmɔbe lidɛndɛnl ki ye ni fiin' la, ni li bɛnde kí ye ti ya tuonl ŋa juore' fɛnm. 7 Ti miɛh Uwien wɔ ń cère ni la li teh nà bre nɛ. Na yé ti nuunh tí wuɔn nɛ kí ye ti ŋmɔbe imɔ̀n nɛ; ti nuunh ní li teh nà mɔn nɛ. Nì ye nɛ̀ ń wuɔn kí ye ta ŋmɔbe mɔ̀n mɔnɔn la, na bre. 8 Kimɛ ta ŋmɔbe tuɔm tí pien tigbɛmɔ̀nt ama ti ŋmɔbe mituɔm tí sɔn ŋɔ tù ń li joh inun bó nɛ. 9 Ninbi faa ŋɔ tinbi yé bijiinb la, tiʼyɛnm sɔnge nɛ. Ti miɛh nà tiʼkaare ni si: ní tien binicekrkaab mitekjim ni nɛ. 10 Nɛn nɛ cère' ma laan baa' niʼsaan ma nnɔ n kɛle' kugbɔnku kuu ki de' nɛ. Ma yíe n lá baa' la, ń lɛ nì kpɛ ń wuɔn nɛ kí ye n bre kí ñɛ Yonbdaan de' nni ticiɛnt tà nnɔ bo. U de' nni tù ki ye ń cère niʼcɛkl ń kpére nɛ, wa ye ń bere lɛ̀.

11 Tɔ, nʼyaabɛ, li te mɛn uyɛnsɔnge ni, kí li nuunh ní li yé binicekrkaab mitekjim ni. Li duɔndeh mɛn tɔb ya yɛnm, kí li tɛ iyɛnmaale, kí li ŋmɛ nin tɔb ŋɔ Uwien miyíem nin uyɛnduɔn ya daan ń li te nin nɛ. 12 Li fuondeh mɛn tɔb mɔnmɔnm. Uwien ya nib kɛ fuondeh nɛ. 13 Yonbdaan *Yesu Kristo ya juokm nin Uwien ya yíem nin Mifuoñaanm ya taanm ń li te nin niʼkɛ.

* 1:19 Bi liɛbe' ki yih Silfɛn nɛ Silas. Liike Itùon 15:22, 40.

* 12:2 Pɔl ye ujɛ uba ma nnɔ, u niireh wɔn bugbɛn nɛ.

Galasi yaab

1

2

3

4

5

6

Kugbɔnku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Galasi

yaab nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Pɔl kɛle' kugbɔnku kuu ki de' Kristo ya táan yà te Galasi ya tinfɛnm ni nnɔ nɛ. Udu nnɔ ya nib bà yé Sufmbɛ nin bà ŋa yé Sufmbɛ kɛ teke' Kristo ki jin' nɛ.

Sufmbɛ biba wɔkn' Kristo ya táan nnɔ ni, ki caan' ki ye bà ŋa yé Sufmbɛ ki teke' Kristo ki jin' nnɔ ń paan yiko bo, kí li teh Sufmbɛ teh ma bo.

Nɛn bo nɛ Pɔl kɛle' ki ye na yé yiko bo nɛ Uwien bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb, u bùh bɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb mitekjim bo nɛ.

Kí cin liyul 1 kí tì baa iyul 2, Pɔl lienh wɔn bugbɛn ya gbɛr nɛ. U ye u yé Suf nɛ, ki yé Yesu Kristo ya tond bà ŋa yé Sufmbɛ saan (2:11-21).

Kí cin iyul 3 kí tì baa iyul 4, Pɔl ñìikeh Kujɔtiekpaaku ya gbɔnku bo nɛ ki wɔngeh ki teh Kristo nɛ sɔn' Uwien ya puonl ya tuonl. U liɛbe' ki ye binib yé Kristo yaab la, bɛn nin Uwien taan' buñɔbu nɛ (3:28). Ki ye Kristo yaab ŋa ji ŋmɔbe wuɔ yé Suf, wuɔ ŋa yé Suf, wuɔ yé uyonb, wuɔ ŋa yé yonb, wuɔ yé ujɛ, wuɔ yé upii.

Kí cin iyul 5 kí tì baa iyul 6, Pɔl ye Kristo yaab ŋa ji yé yonbe.

1

Ifuonde

1 Min Pɔl, n yé *Yesu Kristo ya tond nɛ. Na yé nib nɛ gɛ̀nde' nni, ka yé nisaal nɛ cère' n yé uʼtond. TiʼBaa Uwien wà mɛkre' wɔ bitɛnkpiib ni nin *Yesu Kristo bugbɛn nɛ cère' n yé uʼtond. 2 Min nɛ kiɛh kugbɔnku kuu ń de Kristo ya táan yà te Galasi ya tinfɛnm ni nnɔ. Min nin nʼyaab bà kɛ te nʼsaan nnɔ fuondeh nɛ.

3 TiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn. 4 TiʼBaa Uwien ya yíem bo nɛ *Yesu Kristo tuo' ki kpo' tiʼbiɛre bo ŋɔ wɔ ń ñɛn tɛ idɛn yà bre ti te iʼni nɔ ni. 5 Wɔn Uwien nɛ si ukpiɛke uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm. Ami.

Galasi yaab wiɛ' tigbɛmɔnmɔnt

6 Nì jin' nni nɛ nin ni wiɛnh Uwien wà yin' nɛ Kristo ya juokm bo ya gbɛr tontonm ma ki sikreh ki paakeh tigbɛtɔr bo nnɔ. 7 Na yé gbɛmɔnmɔntɔr te nɛ. Binib biba nɛ te, ki saah niʼyɛnm, ki nuunh bɛ ń lèbre Kristo ya gbɛmɔnmɔnt. 8 Ama, nì yé tinbi bii Uwien ya tond mɔnɔn nɛ ñɛn' paaki bó ní ki lá tɔke' nɛ tigbɛr tà bore' nin ti là tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ la, Uwien ń wiɛ wɔ miŋùum. 9 Ti là tɔke' nɛ ŋɔ, nɛ n tí liɛbe' ki tɔkeh nɛ fɛnfɛnnɔ wuɔ ki teh: unil tɔke' nɛ tigbɛr, tù bore' nin ni là cii' tigbɛmɔnmɔnt tà tiʼsaan nnɔ la, Uwien ń wiɛ wɔ miŋùum.

10 Fɛnfɛnnɔ n nuunh binib nɛ ń li pɛ̀keh nni bii Uwien-i? N nuunh binib ya yɛnm nɛ ń li sɔnge nʼbo-oo? N bi biɛ ki nuunh binib ya yɛnm nɛ ń li sɔnge nʼbo la, ma bi li yé Kristo ya tonsɔnl.

Nì tien' ma Pɔl tì yé Yesu Kristo ya tonsɔnl

11 Nʼyaabɛ, n yíe ní bɛnde kí ye n là tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ ŋa ñɛn' nil saan nɛ. 12 Kimɛ ma là cii' tù nil saan, nil ŋa wɔkn' nni tù, ama *Yesu Kristo nɛ kpiire' tù, ki cère' n bɛnde' tù.

13 Ninbi mɔnɔn cii' nʼtetem là te ma uyo wà n là pɛ Uwien bo *Sufmbɛ yaam nnɔ. N là jɛ̀ndeh Uwien ya taanl yaab nì tì kɛnde', nɛ nʼnun mɔ́n ń gben bɛ. 14 Tinbi *Sufmbɛ pɛ Uwien bo ma bo wɔn la, n là cɛn' nʼgbɔnku yaab bi yɛbe, nɛ nʼnun mɔ là mɔ́n tiʼyaajɛbok bo ki cɛn' bɛ. 15 Ama Uwien gɛ̀nde' nni ki laa' ba laan maa' nni. Uʼnimɔ̀nt bo nɛ u yin' nni. Uʼyíem bo nɛ 16 u cère' n bɛnde' uʼBijɛ yé udaan wà ŋɔ ń jo kí tì tɔke bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ uʼgbɛr. I ya tàan bo ma gbìen' uba bo, 17 ka don' Yerusalɛm bó ń tì lɛ bà kpiɛ' ki yé nin nni *Yesu ya tondb nnɔ. Ama n bure' Arabi ya tinfɛnm bó nɛ, ki ñɛn' niʼbó ki liɛbe' ní Damas ya du ni.

18 Tɔ, ibin ita gɛ̀bre', nɛ n don' Yerusalɛm bó ń tì lɛ Piɛr*, ki tien' uʼsaan iwien piik nin iŋun. 19 Saak wà yé Yonbdaan ya ninjɛ nnɔ baba ŋa ñí la, ma là laa' *Yesu ya tond uba ki pukn'.

20 N kiɛh nà ń de nɛ nɔ, Uwien bɛn ki ye ma nɛndeh.

21 Tɔ, n ñɛn' nɛn bó ma nnɔ n jon' Siri nin Silisi ya tinfɛnm bó nɛ.

22 U ya yo ki laa' Kristo ya táan yaab bà te Sude ya tinfɛnm ni nnɔ ŋa laan bɛn nni. 23 Ama bi là cii' nà baba si: «Ujɛ wà là jɛ̀ndeh tɛ nnɔ, ji cuonh ki tɔkeh binib mitekjim ya gbɛmɔnmɔnt tà uʼnun là mɔ́n wɔ ń gben tù nnɔ nɛ.» 24 Nɛn bo nɛ bi pɛ̀keh Uwien nʼbo.

2

Pɔl nin Yesu ya tondtɔb taan' ki kɛ̀le'

1 Ibin piik nin inan gɛ̀bre', nɛ n liɛbe' ki don' Yerusalɛm bó nin Banabas. N là tɔke nin Tit mɔ nɛ. 2 Uwien nɛ là ye ń liɛbe niʼbó, nɛ n jon'. Min nin Kristo yaab ya ciɛnb taan' ki kɛ̀le' tiʼba, nɛ n tùɔre' ki tɔke' bɛ tigbɛmɔnmɔnt tà n kpaandeh tù bà ŋa yé *Sufmbɛ saan nnɔ. Kimɛ ma là yíe n sɔn' nà bii n sɔnh nà nnɔ ń juore fɛnm nɛ.

3 Tɔ, Tit wà n là tɔke nin wɔ nnɔ là yé Grɛk nɛ. Ama Kristo yaab ya ciɛnb nnɔ ŋa là wɔbn' wɔ wɔ ń jiɛ uʼpunl. 4 Ama binib bà yih biʼba *Kristo yaab, ka yé bɛ nnɔ nɛ là yíe wɔ ń jiɛ. Bi taa' miyɛnfuom nɛ ki kɔn' tiʼcɛkl ni bɛ ń pinge kí liike *Yesu Kristo cère' ti teke' tiʼyul ma nnɔ, ti biɛ ki pɛ yiko bo bii ta pɛ. Bi là maaleh bɛ ń liɛbe kí tien tɛ yiko ya yonbe nɛ. 5 Ama ta tuo' biʼñɔbu bó fiebu, ŋɔ tigbɛmɔnmɔnt ya gbɛmɔ̀nt ń juore kí li te tù te ma bo niʼbùol nɛ.

6 Kristo yaab ya ciɛnb bɛn wɔn, bi yé biciɛnb bii ba yé la, na teh nni bonn, kimɛ Uwien ŋa ŋmɔbe gɛ̀ngɛ̀nde. Biciɛnb nnɔ mɔnɔn ŋa là wɔbn' nni ń tien bontɔnn kí pukn. 7 Ama bi bɛnde' ki ye Uwien gɛ̀nde' min nɛ ń li tɔkeh bà ŋa yé *Sufmbɛ *Yesu ya gbɛmɔnmɔnt tɛn u gɛ̀nde' Piɛr mɔ ma wɔ ń li tɔkeh tù Sufmbɛ. 8 Kimɛ wà de' Piɛr mituɔm wɔ ń li tɔkeh *Sufmbɛ tigbɛmɔnmɔnt nnɔ, wɔn nɛ de' nʼmɔ mituɔm ń li tɔkeh tù bà ŋa yé Sufmbɛ nnɔ. 9 Nɛ Saak nin Piɛr* nin San, bà bi bɛn ki ye bi yé Kristo ya táan yaab ya sɛnlierb nnɔ bɛnde' ki ye Uwien de' nni bupaabu, nɛ ki yoke' min nin Banabas ya nuɔ ki wuɔn' ki ye ti kpaan' buñɔbu, tinbi ń jo bà ŋa yé *Sufmbɛ bó, biʼmɔ ń jo *Sufmbɛ bó. 10 Bi ye tí li tiɛn bijiinb bó baba nɛ. Nʼmɔ ya nun là mɔ́n nɛn bo nɛ.

Pɔl nin Piɛr finde' nin tɔb Antiyɔk ya du ni

11 Ama Piɛr là baa' Antiyɔk ya du ni uyo wà nnɔ, nɛ n kòle' ki len' nin wɔ, kimɛ wa là kpìen' sɛn nɛ. 12 Kí yaan binib ń ñɛ Saak saan kí baa ní nnɔ, ki laa' u taakeh ki jinh nin bà ŋa yé *Sufmbɛ nɛ. Ama binib nnɔ lá baa' uyo wà nnɔ, nɛ u dekre' ki tì sere uʼba, kimɛ u là fɛnge' bà cɛ upunjiɛ bo nnɔ nɛ† 13 Nɛ Suftɔb mɔ kpìen' iñuɔn ilele ya sɛn tɛn Piɛr, ki cère' Banabas mɔ tùre' ki paan' biʼbo. 14 Ama n laa' ba pɛ tigbɛmɔnmɔnt ya gbɛmɔ̀nt bo niʼdonbó ma nnɔ, nɛ n tɔke' Piɛr biʼkɛ ya nun bó ki ye: «Sin a yé Suf nɛ, ki teh tɛn wà ŋa yé Suf, ŋa teh tɛn Suf. Bɛ tien' a ji wɔbndeh bà ŋa yé *Sufmbɛ bɛ ń li teh tɛn Sufmbɛ?»

Mitekjim nɛ li cère Uwien ń bù binib bigbɛmɔ̀ndɛnb

15 Bi maa' tinbi ti yé *Sufmbɛ nɛ. Ta te tɛn bà ŋa yé Sufmbɛ, 16 nɛ ti bɛn ki ye na yé unil teh yiko ye ma bo nɛ la, Uwien li bù wɔ ugbɛmɔ̀ndaan, ama wà teke' *Yesu Kristo ki jin' la, Uwien bùh wɔn nɛ ugbɛmɔ̀ndaan. Tiʼmɔ teke' *Yesu Kristo ki jin' ŋɔ Uwien ń bù tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb nɛ. Ti teke' *Yesu Kristo ki jin' ma nnɔ nɛ cère' Uwien bù' tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb. Na yé ti teh yiko ye ma bo nɛ la, Uwien li bù tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb, kimɛ Uwien ŋa bù nil gbɛmɔ̀ndaan kí ye u teh yiko ye ma bo.

17 Nì yé ti nuunh Kristo bo, Uwien ń bù tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb, nɛ bi ye tiʼmɔ yé bibiɛrdɛnb la, nì ye nɛ̀ ń ye Kristo sɔnh ki dienh ibiɛre nɛ-ɛɛ? Na te nnɔ fiebu! 18 Kimɛ n là wiɛ' yiko wà nnɔ n liɛbe' ki paan' uʼbo la, n wuɔn' ki ye min nin nʼyul ŋa teh niʼdonbó nɛ. 19 Min wɔn *yiko bo, n te tɛn utɛnkpii nɛ. Wɔn nɛ cère' n te tɛn utɛnkpii; wa ji ŋmɔbe tuɔm nʼbo. Nì te nnɔ ŋɔ ń fre kí li fuobe Uwien yíe ma bo nɛ. Bi taan' ki kpɛ' min nin Kristo udɔpɔnpɔn bo nɛ. 20 Nɛn bo, n fuobe la, na ji yé min nɛ fuobe, Kristo nɛ fuobe nni. Kimɛ n fuobe fɛnfɛnnɔ wuɔ ma nɔ, Uwien ya Bijɛ wà yíe nni ki teke' nʼkuum ki kpo' nnɔ, n teke' wɔn nɛ ki jin', ki fuobe. 21 Nà yé n ye ń tien Uwien ya paabu fɛnm nɛ, kimɛ nì yé kí ñɛ *yiko bo nɛ Uwien bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb la, Kristo kpo' fɛnm nɛ.

3

Yiko nin mitekjim ya gbɛr

1 Galasi yaabɛ, ni jɔ̀re' nɛ-ɛɛ? Bɛ nɛ fùɔre' niʼyɛnm-i? N tùɔre' ki tɔke' nɛ bi kpɛ' *Yesu Kristo udɔpɔnpɔn bo ma bo ŋɔ! 2 N yíe ní jiin nni iniire yà sɔ baba. Ni teh yiko ye ma bo nɛ cère' Uwien de' nɛ Mifuoñanm bii ni cenge' tigbɛmɔnmɔnt ki teke' tù ki jin' ma nnɔ bo nɛ? 3 Nì tien' mila niʼyɛnm gben' ki tì kpɛ nɔ! Ni là cin' nin *Mifuoñaanm ya tuɔm nɛ, bɛ tien' ni ji nuunh ní tì fɔre nin minisaaltuɔm-i? 4 Ni laa' nà kɛ niʼfuobm ni nnɔ juore' fɛnm nɛ-ɛɛ? Na ń tuo kí juore fɛnm. 5 Uwien dienh nɛ *Mifuoñaanm ki teh miyɔkm ya bont niʼsiik ni ma nnɔ, ni teh yiko ye ma bo nɛ cère' u teh nnɔ bii ni cenge' tigbɛmɔnmɔnt ki teke' tù ki jin' ma nnɔ bo nɛ?

Uwien bù' Abraham ugbɛmɔ̀ndaan uʼtekjim bo nɛ

6 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «*Abraham teke' Uwien ki jin', nɛn bo nɛ Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan.» 7 Nɛn bo, bɛnde mɛn kí ye binib bà teke' Uwien ki jin' nnɔ, bɛn nɛ yé *Abraham ya yaabii. 8 Uwien là juɔ' ki len' uʼgbɔnku ni ki ye u li bù bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ bigbɛmɔ̀ndɛnb biʼtekjim bo nɛ. Nɛn bo nɛ u là juɔ' ki tɔke' *Abraham tigbɛmɔnmɔnt tuu ki ye: «Sin bo nɛ n li tien inibol kɛ mimɔnm.» 9 *Abraham là teke' Uwien ki jin' nɛ u tien' wɔ mimɔnm. Nnɔ nɛ bà mɔ teke' Uwien ki jin' nnɔ, u tien' biʼmɔ mimɔnm tɛn *Abraham.

10 Tɔ, binib bà kɛ teh yiko ye ma bo, ki du nɛn bo nnɔ, bi te Uwien ya ŋùum ni nɛ. Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Wà kɛ ŋa boh nà kɛ kɛle' *yiko ya gbɔnku ni nnɔ la, u te Uwien ya ŋùum ni nɛ.» 11 Nì yé imɔ̀n nɛ, Uwien ŋa ń bù nil gbɛmɔ̀ndaan wɔn Uwien ya nun bó kí ñɛ u teh yiko ye ma nnɔ bo. Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Ugbɛmɔ̀ndaan li fuobe mitekjim bo nɛ.» 12 Ama *yiko ya bom nin mitekjim ŋa tɛ. Nì yé unil teh *yiko ye ma la, yiko nnɔ bo nɛ u li fuobe. 13 Kristo dɛ' tɛ ki wiɛ', ki ñɛn' tɛ *yiko ya ŋùum ni, ki teke' tiʼsensien ki cère' mì lu' wɔn bo nɛ. Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Bi ku' wà kɛ ki lɛkn' udɔ bo la, nì yé miŋùum nɛ uʼbo». 14 Nì tien' nnɔ ŋɔ kí ñɛ *Yesu Kristo bo, bà ŋa yé *Sufmbɛ mɔ ń lɛ Uwien là tien' *Abraham uʼmɔnm mà nnɔ nɛ. Nnɔ nɛ mitekjim bo, tiʼmɔ li lɛ Uwien là pùon' ki ye u li sɔn ní *Mifuoñaanm mà nnɔ.

Yiko ŋa ń pien Uwien ya puonl

15 Nʼyaabɛ, cère mɛn ń taa kunɛnnɛnku kuba binib ya fuobm ni kí wuɔn nɛ. Unil pole' ki kɛle' uʼñɔbonfɔrkaal la, uba ŋa ń fre kí lèbre lɛ̀, ka ń fre kí pukn niba mɔ liʼbo. 16 Tɔ, Uwien là pùon' lipuonl ki de' *Abraham nin uʼyaabil nɛ. Na kɛle' ki ye uʼyaabii tɛn u niireh ligol nɛ, nì kɛle' ki ye uʼyaabil nɛ. Lì te liba nɛ, lɛn si: Kristo. 17 N ye ń ye nà sɔ: Uwien là cuo' nin *Abraham kujɔtieku nɛ ki pùon' ki ye kua ń saa. Nì tien' ibin kobiinan nin ibin pita nɛ ki yaan u de' Moyis *yiko. Yiko nnɔ ŋa ń gben kujɔtieku nnɔ kí cère Uwien ya puonl ń juore fɛnm. 18 Kimɛ nì yé yiko bo nɛ binib li lɛ mimɔnm Uwien saan la, na ji yé puonl bo nɛ bi li lɛ mɛ̀. Ama lipuonl bo nín nɛ Uwien là juoke' *Abraham.

19 Nì te nnɔ la, bɛ bo nɛ Uwien de' *yiko bugbɛn-i? U là de' wɔ ki pukn' ŋɔ binib ń li bɛndeh biʼtùonbiɛrɛ nɛ, kí tì baa uyo wà *Abraham ya yaabil là u là pùon' lipuonl ki de' lɛ̀ nnɔ ń baa ní. Uwien là cère' uʼtondb nɛ taa' *yiko nnɔ ki de' ucɛndɛnduol*, nɛ u taa' ki de' binib. 20 Binib bile ya siik ni nɛ ucɛndɛnduol te. Ama Uwien bugbɛn nɛ là pùon' lipuonl nnɔ ki de' *Abraham, nil ŋa là te biʼsiik ni.

21 Nì te nnɔ la, yiko niɛh nin Uwien là pùon' ipuon yà nnɔ nɛ-ɛɛ? Na te nnɔ fiebu! Yiko nnɔ bi li fre kí cère unisaal ń lɛ limiɛl la, Uwien bi li ñi wɔn bo nɛ kí bù binib bigbɛmɔ̀ndɛnb. 22 Ama *Uwien ya gbɔnku ye ibiɛre ya tuɔm co uŋɛndun ya nib kɛ tiyonbt nɛ. Nɛn bo, Uwien li tien u pùon' ki ye ma nnɔ kí de binib bà teke' *Yesu Kristo ki jin' nnɔ biʼtekjim bo nɛ.

23 Kí yaan Kristo ń baa binib ń teke wɔ kí ji nnɔ, yiko là co tɛ tiyonbt nɛ, ki gu uyo wà Uwien li wuɔn tɛ mitekjim ya sɛn. 24 Nnɔ nɛ *yiko nnɔ là likeh tɛ ki tì baa' uyo wà Kristo baa' ní, ŋɔ Uwien bù' tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb tiʼtekjim bo nnɔ. 25 Ama Kristo tì baa' ma, ti teke' wɔ ki jin' nnɔ yiko ŋa ji likeh tɛ.

26 Ninbi bà kɛ teke' *Yesu Kristo ki jin' nnɔ, ni yé Uwien ya bumu nɛ kí ñɛ niʼtekjim bo. 27 Ninbi bà kɛ bi sìi' nɛ Uwien ya ñunm Kristo ya yel bo nnɔ, ni teke' Kristo ya tetem nɛ. 28 Ni yé *Yesu Kristo yaab ma nnɔ, borm ŋa ji te niʼni. Ninbi *Sufmbɛ nin bà ŋa yé Sufmbɛ, ninbi iyonbe nin bà ŋa yé yonbe, ninbi bijɛb nin bipiib, niʼkɛ yé unibaab nɛ. 29 Ni yé Kristo yaab ma nnɔ, ni yé *Abraham ya yaabii nɛ, ki li lɛ mimɔnm mà Uwien là pùon' mɛ̀ *Abraham nnɔ.

4

Kristo yaab ŋa ji yé yonbe

1 Tɔ, n ye ń ye nà si: kibuk kà li ji lifaal laan yé kibuwawaak uyo wà la, ka cɛn' yonb nin kɛn si lifaal ma kɛ nnɔ. 2 Ama kì laan yé kibuk ma nnɔ, kì li boh binib bà likeh kɛ̀ nin bà likeh kiʼfaal nnɔ nɛ, kí tì baa uyo wà kiʼbaa sien' ki ye kì ji yé uciɛn nnɔ. 3 Tiʼmɔ yaam te nnɔ nɛ. Uyo wà ta laan là teke' Kristo ki jin' nnɔ, ti là yé iyaajɛbok yà te uŋɛndun ni ya yonbe nɛ.* 4 Ama nì lá kpaan' uyo wà Uwien sien' nnɔ, nɛ u sɔn' ní uʼBijɛ, ki cère' upii maa' wɔ, yiko ŋuuke wɔ, 5 ŋɔ wɔ ń dɛ binib bà yiko ŋuuke bɛ nnɔ kí wiɛ. Nnɔ nɛ u tien' tɛ Uwien ya bumu. 6 Ni mɔnbe ki yé uʼbumu nɛ. Nɛn bo nɛ u sɔn' ní uʼBijɛ ya Fuoñaanm tiʼfɛ̀l ni, mì cèreh ti yih Uwien tiʼBaa. 7 Nɛn bo, ŋa ji yé yonb, a ji yé uʼbuk nɛ. A yé uʼbuk ma nnɔ, aʼmɔ li lɛ uʼmɔnm nɛ. Uwien nɛ cère' nì te nnɔ.

Pɔl ya yɛnm saa' Galasi yaab bo

8 Na laan là bɛn Uwien ma nnɔ, ni là pɛ ibule bo nɛ ì co nɛ tiyonbt. Ibule nnɔ ŋa yé Wien. 9 Ama fɛnfɛnnɔ, ni bɛnde' Uwien, wɔn Uwien nɛ cère' ni bɛnde wɔ. Bɛ tien' ni nuunh ní liɛbe kí paan iyaajɛbok bo? Ya ŋmɔbe tuɔm, ka yé niba mɔ? Bɛ tien' ni yíe ní liɛbe kí li yé iʼyonbe? 10 Ni ŋmɔbe ibok nɛ ki tùɔreh ki boh yɛ̀ ibin iba ni nin iŋmaale iba ni nin iwien iba nin uyo uba. 11 Nʼyɛnm saa' niʼbo, kimɛ n likeh n sɔn' lituonl là nin inunmɔ́n ki de' nɛ nnɔ la juore fɛnm nɛ.

12 Nʼyaabɛ, n gbáanh nɛ nɛ, li te mɛn tɛn min, kimɛ n tien' nʼba tɛn ninbi bà yé *Sufmbɛ nɛ. Na bii' nni niba. 13 Ni bɛn ki ye iwìɛn yà là ŋmɔbe nni nnɔ bo nɛ n laa' usɛn ki tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt mikpiɛkm. 14 Nin iwìɛn nnɔ là cère' nʼgbɛnɛnt ŋa ŋmɔbe liikm ma kɛ nnɔ, na là senge' nni, ka liike' nni fɛnm. Ama ni là teke' nni tɛn n yé Uwien ya tond bii n yé *Yesu Kristo nin uʼyul nɛ. 15 Ni là ŋmɔbe uyɛnsɔnge wà nnɔ ji te la? Kimɛ n li fre kí kun nɛ imɔ̀n kí ye ni bi là li fre kí lòkre niʼnunbii mɔnɔn kí de nni la, ni bi là lòkre' yɛ̀ ki de' nni nɛ. 16 Fɛnfɛnnɔ, n tɔkeh nɛ tigbɛmɔ̀nt ma nnɔ nɛ cère' n kpɛnde' niʼnɛnnɛnd-ii?

17 Binib biba te biʼnun mɔ́n bɛ ń li yíe niʼgbɛr ama bi ŋmɔbe iyɛnmaale yà nnɔ ŋa mɔn. Bi nuunh bɛ ń bore min nin ninbi nɛ kí taa nɛ kí mɔkn biʼba. 18 Nì mɔn, niʼnun ń li mɔ́n ní li tuu ki teh nà mɔn uyo kɛ nɛ, na yé n lá te niʼsaan uyo wà baba nɛ la. 19 Nʼbumu, nì liɛbe' ki wi nni niʼbo tɛn imɛrwiɛn nɛ. Nì lì li wi nni nnɔ nɛ kí tì baa uyo wà ni li ŋmɔbe Kristo ya tetem. 20 N bi yíe ń li te niʼsaan fɛnfɛnnɔ wuɔ nɛ, kí bɛnde n li len nɛ ma bo, kimɛ nʼyɛnm nɛ ñɛn' niʼni.

Sara nin Agaar ya gbɛr

21 Tɔke nni mɛn, ninbi bà yíe yiko ń li ŋuuke nɛ nnɔ, na ciih u teh bà nɛ-ɛɛ? 22 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «*Abraham là ŋmɔbe bijiɛb bile nɛ. Upiiyonb là maa' uba, nɛ uʼpo umɔ̀n mɔ maa' utɔ. 23 Upiiyonb nnɔ maa' wà nnɔ u maa' wɔ unisaal yíe ma bo nɛ. Ama uʼpo umɔ̀n maa' wà nnɔ, Uwien nɛ là pùon' ki ye u li maa wɔ. 24 Tigbɛr tuu ya tingi ŋmɔbe imɛsɛn ile nɛ; kimɛ bipiib bile biɛ te tɛn Uwien là cuo' nin binib kujɔtieku kùa bolm mile nnɔ ya nɛnnɛnku nɛ. Kuba si: Uwien là cuo' kùa nin uʼnib Sinayi ya juɔl bo nnɔ nɛ. Agaar nɛ yé ku ya jɔtieku ya nɛnnɛnku, nɛ u maa' mubumu mùa kɛ nnɔ yé iyonbe. 25 Bi ye Agaar la, bi niireh Sinayi ya juɔl là te Arabi ya du ni nnɔ nɛ. Fɛnfɛnnɔ ya Yerusalɛm te tɛn upiiyonb nnɔ nɛ, kimɛ uʼnib yé iyonbe nɛ. 26 Ama Yerusalɛm wà te paaki nnɔ, wun ŋa te tɛn piiyonb. Wun nɛ yé tiʼdu ki te tɛn tiʼnaa. 27 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Upiiŋɔlɔ, li poknh,

sin wà ŋa bɛn mɛrwiɛn nnɔ,

li yiknh nin uyɛnsɔnge,

kimɛ upii wà bi wiɛ' wɔ ya bumu li yɛbe,

ki cɛn' wà ŋmɔbe cɛ yaamu.»

28 Nʼyaabɛ, ninbi bɛn wɔn, Uwien là pùon' lipuonl là nnɔ bo nɛ ni yé uʼbumu tɛn *Isaak. 29 Bi là maa' kibuk kà unisaal yíe ma bo nnɔ là jɛ̀nde' uyo bo bi là maa' kà *Mifuoñaanm ya tuɔm bo nnɔ. Fɛnfɛnnɔ mɔ nì biɛ ki te nnɔ nɛ. 30 Tɔ, nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ki ye ba? Nì kɛle' ki ye: «Ŋɔre upiiyonb nnɔ nin uʼbijɛ, kimɛ upiiyonb nnɔ ya buk ŋa ŋmɔbe sɛn kɛn nin upiimɔ̀n ya buk ń taan kí ji biʼbaa ya faal» 31 Nɛn bo, nʼyaabɛ, ta yé piiyonb ya bumu ama ti yé upiimɔ̀n yaamu nɛ.

5

La liɛbe mɛn kí kɔ yonbt ni

1 *Kristo teke' tɛ ki wiɛ', ŋɔ ti la ji ń li te yonbt ni nɛ. Nɛn bo, gore mɛn ki la cère niba ń liɛbe kí cuo nɛ yonbt.

2 Cenge mɛn, min Pɔl nɛ tɔkeh nɛ ki teh: «Ni tuo' bi jiɛ' niʼpun la, Kristo ŋa ji yé niba niʼbo.» 3 N liɛbe' ki tɔkeh unil wà kɛ tuo' bi jiɛ' uʼpunl nɛ ki teh nì yé liwɔbl nɛ ki de' udaan, wɔ ń li boh yiko nnɔ kɛ kí tì gben. 4 Ninbi bà nuunh Uwien ń bù nɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb yiko bo nnɔ, ni bore' niʼba Kristo saan ŋɔ, nɛ ki mun' niʼba Uwien ya paabu. 5 Tinbi bɛn wɔn, tiʼdɛndɛnl si: Uwien li bù tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb tiʼtekjim bo nɛ. *Mifuoñaanm nɛ cère' ti gu lidɛndɛnl nnɔ ń tien. 6 Kimɛ a yé *Yesu Kristo yɔ la, a jiɛ' aʼpunl bii ŋa jiɛ' la, na ciɛke. Nà ciɛke si: á teke Kristo kí ji ŋɔ aʼtekjim ń cère á li yíe binitɔb nɛ.

7 Ni là cin' mɔnmɔnm nɛ, ŋmɛ nɛ pien' nɛ, ni la ji ń li boh gbɛmɔ̀nt-i? 8 Mi ya pìenm ŋa ñɛn' Uwien wà yih nɛ saan. 9 Kpɔnɔ ya ñɔke waamu mɔnɔn cèreh kpɔnɔ kɛ nuuleh nɛ. 10 Min wɔn, Yonbdaan cère' n ŋmɔbe midum niʼbo ki ye niʼyɛnmaale ŋa bore' nin nʼyi. Ama wà taah fɛnfɛnm ki bàareh niʼni nnɔ yíe la, wɔ ń li yé udaan wà kɛ, u li lɛ utudɛre nɛ.

11 Nʼyaabɛ, n bi biɛ ki tɔkeh binib ki teh bɛ ń li jɛh ipun la, ba ji bi jɛ̀ndeh nni. Kristo ya dɔpɔnpɔn ya gbɛr ŋa ji bi li cère uba ya yɛnm ń saa. 12 Cère mɛn binib bà taah fɛnfɛnm ki bàareh niʼni nnɔ ń li jɛh biʼpun haali kí tì fàare biʼba mɔnɔn!

Li toreh mɛn tɔb, kí cère Mifuoñaanm ń li pekreh nɛ

13 Nʼyaabɛ, ninbi wɔn, Uwien nɛ yin' nɛ ki dɛ' nɛ ki wiɛ'. Ni la dule nɛn bo kí li teh niʼyɛnm yíe nà. Ama ní li yíe tɔb, kí li toreh tɔb. 14 Kimɛ yiko kɛ taan' ki te yiko uba ni nɛ, wɔn si: «Li yíe aʼtɔ tɛn a yíe aʼba ma bo.» 15 Liike mɛn niʼyul bo! Ni te tɛn muwɛnbiimu, ki coh tɔb la, ni joh migbenm nɛ.

16 N tɔkeh nɛ nɛ, cère mɛn Mifuoñaanm ń li pekreh nɛ. Nnɔ nɛ na ji li teh niʼyɛnm yíe nà. 17 Kimɛ unisaal yíe nà bore' nin *Mifuoñaanm yíe nà, nɛ *Mifuoñaanm yíe nà mɔ bore' nin unisaal yíe nà. Unisaal yíe nà ŋa cendeh nin *Mifuoñaanm yíe nà. Nɛn bo nɛ na ń fre kí li teh niʼyɛnm yíe nà. 18 *Mifuoñaanm pekreh nɛ la, yiko ŋa ji ŋmɔbe tuɔm niʼbo.

19 Tɔ, unisaal ya yíem cèreh u sɔnh itùonbiɛrɛ yà nnɔ, ti bɛn yɛ̀. Yɛn si: tijɔknt ya tùon nin linaŋmaal nin lisɔnsɔndl, 20 nin ibule bo ya paanm nin liñɔkjil nin kinɛnk nin likɔ̀nkɔ̀nl nin iponponbe nin ubenpiebe nin kunaniɛrku nin ifinfinde nin umaapàare 21 nin ununfɔke nin tidɛyibr nin unifɛnjin nin itùontɔ yà bre tɛn yiɛ. N là tɔke' nɛ itùonbiɛrɛ nnɔ bó ŋɔ, ki liɛbe' ki tɔkeh nɛ, binib bà kɛ teh tuu ya bont ŋa ń kɔ Uwien ya bɛl ni.

22 Ama *Mifuoñaanm cère' binib yíe tɔb, ki ŋmɔbe uyɛnsɔnge nin uyɛnduɔn nin kuminku, ki ŋmɔbe tinimɔ̀nt, ki muɔh binib micɛcɛkm, ki ŋmɔbe midum, 23 ki ŋmɛ nin tɔb, ki coh biʼba. Yiko ŋa te kí biin binib bà teh tuu ya bont. 24 Binib bà yé Kristo yaab nnɔ, wiɛ' biʼnisaaltetem tɛn bi kpɛ' mɛ̀ Kristo ya dɔpɔnpɔn bo nɛ.

25 *Mifuoñaanm nɛ cère' ti fuobe ma nnɔ, cère mɛn mɛ̀ ń li pekreh tɛ. 26 Cère mɛn ti la li ŋmɔbe nacenkpekuont, ki la li dɛlkeh tɔb, ki la li ŋmɔbe ponponbe tɔb bo.

6

Li toreh mɛn tɔb

1 Nʼyaabɛ, nì yé bi pìln' unil u teh nà bre la, ninbi bà *Mifuoñaanm pekreh nɛ nnɔ, ní tien suoo, kí tore wɔ wɔ ń liɛbe kí kpìen usɛn wà mɔn. Niʼni wà kɛ ń liike uʼyul bo ki mɔ la kɔ biikm ni. 2 Li toreh mɛn tɔb ijɛnd ni. Nnɔ nɛ ni li boh Kristo ya yiko. 3 Unil maaleh ki teh u yé niba nɛ, ka yé la, u lɛreh uʼba nɛ. 4 Wà kɛ ń fìin kí liike uʼtuonl. U laa' lì mɔn la, wɔ ń li pɛ̀keh uʼba uʼtuonl nnɔ bo ki la taa' lɛ̀ ki kpàandeh biʼtɔb yɛ̀. 5 Kimɛ wà kɛ teh nà la, nì likeh wɔn nɛ.

6 Bi wɔknh wà Uwien ya gbɛr ń li ñɛndeh u ŋmɔbe tibont tà kɛ nnɔ ya niba bó ki dienh wà wɔknh wɔ.

7 La lɛreh mɛn niʼba, ba lɛh Wien. Kimɛ unil bule' nà la, u li ce nɛn nɛ. 8 Unil teh uʼyɛnm yíe nà la, u li lɛ uʼyɛnm yíe nà ya suul nɛ. Niʼtingi si: mikuum. Ama unil teh *Mifuoñaanm yíe nà la, u li lɛ *Mifuoñaanm ya suul nɛ. Niʼtingi si: limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. 9 Cère mɛn tí li teh mimɔnm ki la ye ti jii'. Kimɛ ti tuu ki teh mimɔnm la, uyo we ní tí lɛ lisuul. 10 Nɛn bo, ti ŋmɔbe libònl ma nɔ, cère mɛn tí li sɔnh ki nuunh binib kɛ ya mɔnm, niʼkɛ tu nin tiʼyaab bà mɔ teke' Kristo ki jin' nnɔ.

Tigbɛfɔrkaar

11 Liike mɛn, min nin nʼyul nɛ kɛle' nì gbenge ki de' nɛ. 12 Binib bà wɔbndeh nɛ ní li jɛh ipun nnɔ nuunh bɛ ń li teh tibont binib ń li lɛnh biʼyɛnm ń li sɔnge biʼbo, ŋɔ bi la jɛ̀nde bɛ Kristo ya dɔpɔnpɔn ya gbɛr bo baba nɛ. 13 Kimɛ bɛn bà jɛh ipun nnɔ bugbɛn ŋa boh yiko. Bi yíe ni li jɛh ipun ŋɔ bɛ ń li jɛbnh biʼba ki teh bɛn nɛ wɔbn' nɛ ni jiɛ' ipun nɛ. 14 Min wɔn, ma lì li jɛbn nʼba niba bo ki kɛnde' tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya dɔpɔnpɔn bo. Udɔpɔnpɔn nnɔ bo nɛ uŋɛndun wuu ya bont te tɛn tikpir nʼbo, nɛ nʼyɛnm ŋa ji pɛ tuʼbo. 15 Kimɛ unil jiɛ' lipunl bii wa jiɛ' la, na ciɛke. Nà ciɛke si: Uwien ń tien tɛ binifɛ̀nb nɛ. 16 Uwien ń de binib bà kɛ kpe u ya sɛn uyɛnduɔn, kí muɔ bɛ micɛcɛkm. Wɔ ń tien nnɔ uʼnib kɛ*.

17 Tɔ, kí ñɛ dinnɔ kí li joh uba la ji ŋmɔbe nni yɛnŋaabe, kimɛ n jɛ̀nde' *Yesu bo ma nnɔ ya gbìɛn juore' ki te nʼbo nɛ.

18 Nʼyaabɛ, tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ. Ami.

* 1:18 Liike Itùon 9:26.

* 2:9 Liike 1:18.

† 2:12 Pɔl ye bà cɛ upunjiɛ bo ma nnɔ u niireh Sufmbɛ bà teke' Yesu Kristo ki jin' ŋɔ ki cɛ ki ye bà kɛ teke' Yesu Kristo ki jin' nnɔ n li jɛh ipun ki li pɛ bɛn Sufmbɛ ya yaajɛbok bo nnɔ nɛ.

* 3:19 Bi ye ucɛndɛntuol wà nnɔ, bi niireh Moyis nɛ.

* 4:3 Bi lɛbre' iñɔbon yà ki ye: ta laan là teke' Kristo ki jin' uyo wà nnɔ; ì kɛle' Grɛkmbɛ ya lenm ni ki ye: «Ti laan là yé mubumu uyo wà nnɔ nɛ.»

* 6:16 Migbiirm miɛ ni bi lɛbre' liñɔbonl là ki ye uʼnib kɛ nnɔ nì kɛle' Grɛkmbɛ ya lenm ni ki ye: Uwien ya nib Israyɛl yaab nɛ.

Efɛs yaab

1

2

3

4

5

6

Kugbɔnku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Efɛs

yaab nnɔ

Nà wɔngeh Kugbɔnku kuu te ma bo

Pɔl kɛle' kugbɔnku kuu ki de' Kristo ya táan yà te Efɛs ya du ni nin iʼtɔ yà te Asi ya tinfɛnm ni nnɔ nɛ. U là te lipɛkl ni nɛ ki kɛle' kugbɔnku nnɔ (3:1; 4:1). Pɔl taan' u wɔkn' itáan nnɔ miwɔknm mà kɛ nnɔ mijenjenm bo nɛ ki kɛle' kugbɔnku kuu ni. U kɛle' kù ki de' Kristo yaab bà ŋa yé Sufmbɛ nnɔ nɛ. Kugbɔnku kuu ya mɛsɛnkpiɛke si: Efɛs yaab ń bɛnde Uwien bonde' wɔ ń sɔn itùon yà nɛ. Nì yé tibont tà là buɔ, Yesu cère' binib bɛnde' tù nɛ. Uwien bonde' haali uyoyo ŋɔ wɔ ń taan nà kɛ te kitink bo nin kutaaku bo nɛ kí taa kí ŋukn Yesu Kristo.

Kí cin liyul 1 kí tì baa 3, Pɔl tɔke' bɛ ki ye: Yesu Kristo nɛ baa' ki kpo' udɔpɔnpɔn bo ki cère' bɛn nin Uwien taan' buñɔbu, ki gben' kinɛnk kà là te bà yé Sufmbɛ nin bà ŋa yé Sufmbɛ nnɔ ya sɛsiɛke. Nɛn bo, borm ŋa ji te biʼsiik ni.

Kí cin iyul 4 kí tì baa 6, Pɔl tɔkeh Kristo yaab ki teh bɛ ń li ŋmɔbe mitekjim nin uyɛnduɔn wà Uwien de' bɛ wù nnɔ, kí li fuobe mifuobfɛ̀nm. Wà kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ tɔkeh piiciɛb ki teh bɛ ń bɛ ń li yíe biʼpuob tɛn Kristo yíe uʼtáan yaab ma bo, ki kpo' biʼbiɛre bo nnɔ nɛ.

1

Ifuonde

1 Min Pɔl, n yé *Yesu Kristo ya tond nɛ Uwien ya yíem bo. N kiɛh kugbɔnku kuu ń de bà yé Uwien yaab kí ñɛ *Yesu Kristo bo, ki du uʼbo ki te [Efɛs ya du ni] nnɔ nɛ. 2 TiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Uwien tien' tɛ mimɔnm mà Yesu Kristo bo

3 Tí pɛ̀ke mɛn Uwien tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya Baa. Ti yé wɔn Kristo yaab ma nnɔ nɛ Uwien tien' tɛ uʼmɔnm kɛ ya bol. Mimɔnm nnɔ yé paaki bó yaam nɛ, ki yé *Mifuoñaanm yaam. 4 Tɔ, u là cère' ti yé Kristo yaab nɛ ki gɛ̀nde' tɛ ki laa' wa laan ñɛn' uŋɛndun ŋɔ tí li yé uʼyaab, ki la li ŋmɔbe biil uʼnun bó. U yíe tɛ nɛ, 5 ki juɔ' ki gɛ̀nde' tɛ ki tien' tɛ uʼbumu *Yesu Kristo bo. U yíe nɛ ki cɛ̀kre' uʼyɛnm ki tien' nnɔ, 6 ŋɔ tí li pɛ̀keh wɔ u ŋmɔbe ukpiɛke wà nnɔ bo nin u tien' tɛ tinimɔ̀nt tà kí ñɛ uʼBijɛ wà u yíe wɔ nnɔ bo.

7 Wɔn uʼBijɛ ya sɛ̀m bo nɛ u dɛ' tɛ ki wiɛ', ki fère' tɛ tiʼbiɛre, ki wuɔn' tɛ u ŋmɔbe tinimɔ̀nt tù yɛbe ki tì kpɛ ma bo. 8 U tien' tɛ tinimɔ̀nt nnɔ ki gbien', ki de' tɛ miyɛnfuom nin mibɛnm isɛn kɛ ni. 9 U cère' ti bɛnde' tibonbɔlkaar tà uʼyíem bo, u là cɛ̀kre uʼyɛnm wɔ ń tien tù Kristo bo nnɔ. 10 Nì lá kpaan' uyo la, u li tien tibonbɔlkaar tà nnɔ si: u li taan nà kɛ te kutaaku bo nin nà kɛ te kitink bo nnɔ Kristo ń li yé niʼkɛ ya bɛr.

11 Uwien cère' ti yé wɔn Kristo yaab ma nnɔ nɛ ki là juɔ' ki gɛ̀nde' tɛ tí li yé uʼyaab. Uwien teh tibont kɛ u jɛke' ma bo nin u yíe ma bo, 12 ŋɔ tinbi bà kpiɛ' ki ŋmɔbe lidɛndɛnl Kristo bo nnɔ tí li pɛ̀keh wɔn Uwien, u ŋmɔbe ukpiɛke wà nnɔ bo nɛ.

13 Wɔn Kristo bo nɛ niʼmɔ là cii' Uwien ya gbɛr. Tù yé tigbɛmɔ̀nt nɛ, ki yé tigbɛmɔnmɔnt tà cère' ni ŋmɛre'. Ni teke' wɔ ki jin', nɛ Uwien diɛke' nɛ. *Mifuoñaanm mà u là pùon' ki ye u li de nɛ mɛ̀ nnɔ nɛ yé kudìɛku nnɔ. 14 *Mifuoñaanm nnɔ bo, ti bɛn kɛin ki ye ti li lɛ Uwien bonde' lifaal là ki ble' u dɛ' bà ki wiɛ' bi yé yaab nnɔ. Nɛn bo, cère mɛn tí li pɛ̀keh wɔ u ŋmɔbe ukpiɛke wà nnɔ bo.

Pɔl kàareh ki dienh Efɛs yaab

15 Nɛn bo nɛ n cii' ni tùɔre' ki teke' Yonbdaan *Yesu ki jin', ki tùɔre' ki yíe Uwien ya nib kɛ ma nnɔ, 16 nɛ n tuu ki faareh Uwien niʼbo, ki tiɛn niʼbó nʼkaare ni, 17 ki miɛh tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya Wien wà yé tiʼBaa ki ŋmɔbe ukpiɛke nnɔ wɔ ń cère *Mifuoñaanm ń de nɛ miyɛnfuom kí wuɔn nɛ wɔ, ní tùɔre kí bɛnde wɔ. 18 N miɛh wɔ wɔ ń wende niʼnun bó, ní bɛnde lidɛndɛnl là bo u yih nɛ nnɔ; kí bɛnde uʼfaal là mɔn ki ŋmɔbe lisel, u li taa lɛ̀ kí de binib bà yé uʼyaab nnɔ; 19 kí bɛnde kí ye uʼtuɔm yɛbe ka tì ŋmɔbe mì kpɛ nin bà. U taah mɛ̀ ki toreh tinbi bà teke' wɔ ki jin' nnɔ. U wuɔn' mituɔm bugbɛn yɛbe ki kpɛ ma bo, 20 uyo wà u taa' mɛ̀ ki mɛkre' Kristo bitɛnkpiib ni, ki taa' wɔ ki kàan' uʼnɔjie bó paaki bó nnɔ nɛ. 21 Kristo te nɛn saan nɛ ki ŋmɔbe mituɔm ki cɛn' nà kɛ te kutaaku bo ki ŋmɔbe mituɔm kɛ ya bol nin nà kɛ ŋmɔbe ticiɛnt kɛ ya bol. Uʼyel cɛn' iyel yà kɛ te. Na yé fɛnfɛnnɔ ya yel baba, lì cɛn' uyo wà we ní nnɔ mɔ yɛ nɛ. 22 Uwien cère' Kristo nɛ tɛ' tibont kɛ bo litaal, ki tien' wɔ tibont kɛ ya ciɛn. Wɔn nɛ yé uʼtaanl ya yul, 23 nɛ uʼtaanl yé uʼgbɛnɛnt. U te liʼni ki tì gben', nɛ Uwien mɔ te uʼni ki tì gben'.

2

Mifuobfɛ̀nm nin Kristo

1 Uyo uba ni là teh ibiɛre nɛ ki biih Uwien, ki te tɛn bitɛnkpiib uʼnun bó; 2 ki teh tɛn uŋɛndun yaab, ki boh wà yé isɛnpol ya ciɛn ki te kutaaku nin kitink ya sɛsiɛke nnɔ. Fɛnfɛnnɔ u ya ciɛn nɛ ŋuuke uŋɛndun ya nib bà ŋa tuo' Uwien ya ñɔbu bó nnɔ; ki cèreh bi teh u yíe nà. 3 Uyo uba tiʼkɛ mɔ là te tɛn bi ya nib nɛ, ki pɛ minisaaltetem bo, ki teh tiʼyɛnm yíe nà. Tiʼnisaaltetem nnɔ bo, ti là kpɛ Uwien ń dɛre tiʼtub tɛn binitɔb nɛ.

4 Ama Uwien nín muɔh binib micɛcɛkm nì tì kɛnde', ki yíe tɛ ki gbien'. Nɛn bo, 5 tinbi bà là te tɛn bitɛnkpiib Uwien ya nun bó, ka boh wɔ nnɔ, u cère' ti liɛbe' ki fuobe nin Kristo. Uʼjuokm bo nɛ ni ŋmɛre'. 6 Ti yé *Yesu Kristo yaab ma nnɔ nɛ Uwien taan' ki mɛkre' tinbi nin wɔn, ki cère' ti kɛ̀le' wɔn Kristo saan paaki bó. 7 Uwien tien' tɛ nnɔ uʼjuokm bo nɛ kí ñɛ *Yesu Kristo bo, ŋɔ kí ñɛ dinnɔ kí li joh wɔ ń wuɔn kí ye uʼnimɔ̀nt yɛbe ka tì ŋmɔbe tù kpɛ nin bà nɛ. 8 Ni teke' *Yesu ki jin' ma nnɔ, nɛ cère' ni ŋmɛre' Uwien ya juokm bo. Na yé niʼtuɔm bo nɛ ni ŋmɛre', Uwien ya paabu bo nɛ ni ŋmɛre'. 9 Na yé niʼtùon bo nɛ ni ŋmɛre'. Nɛn bo, uba la li jɛbnh uʼba. 10 Kimɛ Uwien nɛ cère' ti ji yé ti yé bidɛnb bà nɔ. Ti yé *Yesu Kristo yaab ma nnɔ nɛ Uwien tien' tɛ binifɛ̀nb ŋɔ tí li sɔnh itùonmɔnmɔn yà u là juɔ' ki bonde' yɛ̀ ki ble' tɛ nnɔ.

Yesu Kristo bo nɛ tiʼkɛ taan' ki tien' unibaab

11 Nɛn bo, tiɛre mɛn kí ye bi maa' nɛ ma na yé Sufmbɛ. U yo uba *Sufmbɛ là yih nɛ bà ŋa jiɛ' pun nɛ, ki yih biʼba bà jiɛ' ipun. Unisaal nɛ jiɛ' biʼpun nɛ upunjiɛ ya dìɛku te biʼbo. 12 Tiɛre mɛn kí ye uyo nnɔ, na là bɛn Kristo, ka là ŋmɔbe sɛn ní li yé Israyɛl yaab, ka là te kujɔtieku kùa Uwien cuo' kù nin uʼnib mibolm mà yɛbe, ki pùon' lipuonl ki de' bɛ nnɔ ni. Na là ŋmɔbe dɛndɛnl, ka bɛn Wien niʼfuobm ni kitink kiɛ bo. 13 Ama ninbi bà là jɛnde' Uwien nnɔ, fɛnfɛnnɔ ni yé *Yesu Kristo yaab ma nnɔ, Uwien cère' ni nɛkn' wɔ kí ñɛ wɔn Kristo ya sɛ̀m bo nɛ.

14 Kimɛ wɔn Kristo nɛ cère' ti ŋmɔbe uñɔkpaan. U taan' *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ ki tien' linibol liba. U kpo' udɔpɔnpɔn bo, ki gben' kinɛnk kà là te tɛn liguonl ki bore' bɛ nnɔ. 15 U cère' *Sufmbɛ ya yiko nin uʼwɔb nin uʼtentienm ŋa ji ŋmɔbe tuɔm. U taan' *Sufmbɛ nin bà ŋa yé *Sufmbɛ ki tien' linibofɛ̀nl bi tɛ nin wɔ. U tien' nnɔ nɛ ki cère' bi ŋmɔbe uñɔkpaan. 16 U kpo' udɔpɔnpɔn bo nɛ ki taan' bà yé Sufmbɛ nin bà ŋa yé Sufmbɛ ki tien' unibaab ki cère' bɛn nin Uwien taan' buñɔbu. U tien' nnɔ nɛ ki gben' kinɛnk kà là bore' bɛ nnɔ. 17 Kristo baa' ki lá tɔke' ninbi bà là jɛnde' Uwien nin bà là nɛke wɔ nnɔ uyɛnduɔn ya gbɛr nɛ. 18 Kristo bo nɛ Mifuoñaanbaabm cère' tiʼkɛ laa' usɛn tí nɛkn Baa Uwien.

19 Nɛn bo, ninbi bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ, na ji yé cɛnb bii binib bà ñɛn' niba bó ní, ama ni ji yé Uwien ya nib ya biba nɛ, ki yé uʼden yaab mɔ. 20 Ni te tɛn kuduku kùa bi mɛh kù ya bont nɛ. *Yesu ya tondb nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb nɛ yé kuduku nnɔ ya tɛnpuul, nɛ *Yesu Kristo bugbɛn yé litɛnl là co litɛnpuul nnɔ. 21 Wɔn bo nɛ kuduku nnɔ ya bont kɛ tɔ tuʼtɔr bo ki kpienh, ki tì tien' kuduku kùa yé Yonbdaan yaaku. 22 Ni yé wɔn Kristo yaab ma nnɔ, niʼmɔ yé kuduku nnɔ ya bont ya tuba nɛ, ki taan' ki tien' libùol là Uwien te kí ñɛ *Mifuoñaanm bo.

3

Pɔl tɔke' bà ŋa yé Sufmbɛ tigbɛmɔnmɔnt

1 *Yesu Kristo ya tuonl bo nɛ min Pɔl te lipɛkl ni ninbi bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ bo. 2 Ni cii' Uwien ya nimɔ̀nt bo, u de' nni lituonl là ń sɔn kí de nɛ nnɔ bó. 3 U là cìbre' nʼnun bó ki cère' n bɛnde' uʼgbɛbɔlkaar nɛ ki kɛle' tù mikpiɛkm kugbɔnku kuu ni waamu. 4 Ni kaan' tù la, ni li fre kí bɛnde kí ye n ŋmɔbe mibɛnm tigbɛbɔlkaar nnɔ bo. Tù wɔngeh Uwien lá li tien nà kí ñɛ Kristo bo nɛ. 5 Uwien ŋa là cère' uyo bo yaab bɛnde' tigbɛbɔlkaar nnɔ, ama fɛnfɛnnɔ wuɔ Mifuoñaanm cère' uʼyaab *Yesu ya tondb nin uʼñɔbonsɔknb bɛnde' tù. 6 Tigbɛbɔlkaar nnɔ si: kí ñɛ uʼgbɛmɔnmɔnt bo, bà ŋa yé *Sufmbɛ li taan nin *Sufmbɛ kí ji Uwien ya faal, kí taan kí tien unibaab, kí taan kí li te Uwien là pùon' lipuonl là nnɔ ni, kimɛ biʼkɛ yé *Yesu Kristo yaab nɛ.

7 Uwien ya nimɔ̀nt nin uʼpaabu bo nɛ u cère' n yé uʼtonsɔnl, ki tɔkeh binib uʼgbɛmɔnmɔnt nnɔ. 8 Min wà yé Uwien ya nib ya gbaarkɛ nnɔ, Uwien tien' nni tinimɔ̀nt ki ye ń tɔke bà ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ kí ye Kristo yé lifaal là mɔn ki tì kɛnde' nɛ; 9 kí wuɔn binib kɛ bɛ ń tùɔre kí bɛnde Uwien teh ma bo nibonn nà u là bobn' nɛ̀ lididikl bo nnɔ. Wɔn Uwien wà ñɛn' tibont kɛ nnɔ nɛ là bɔle' nɛ̀ uʼba saan haali uyo bo. 10 U tien' nnɔ ŋɔ kí ñɛ uʼtaanl bo, nà ŋmɔbe mituɔm kɛ ya bol nin nà ŋmɔbe ticiɛnt kɛ ya bol ki te paaki bó nnɔ ń bɛnde Uwien ŋmɔbe miyɛnfuom isɛn kɛ ni ma bo nɛ. 11 Nnɔ nɛ Uwien là bobn' wɔ ń tien nà haali uyo bo nnɔ, u ji tien' nɛn nɛ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo bo. 12 Ti teke' Kristo ki jin' ma ki yé uʼyaab nnɔ bo nɛ ti ŋmɔbe usɛn tí nɛkn Uwien nin midum. 13 Nɛn bo nɛ n gbáanh nɛ, ni la cère niʼgbɛnɛnt ń yɔ̀re n jinh ijɛnd yà niʼbo nnɔ bo. Ama cère mɛn nʼjɛnd nnɔ ń li yé niʼbo ukpiɛke.

Kristo yíe tɛ

14 Nɛn bo nɛ n gbaandeh Baa Uwien ya nun bó. 15 Wɔn nɛ yé kutaaku bo yaab nin kitink bo yaab kɛ ya Baa. 16 N miɛh wɔ uʼkpiɛke yɛbe ki tì kɛnde' ma nnɔ bo wɔ ń cère *uʼFuoñaanm ń de nɛ mituɔm, ní li yé binib bà ya fɛ̀l co nɛ. 17 N liɛbe' ki miɛh wɔ, wɔ ń cère Kristo ń li te niʼfɛ̀l ni kí tì gben nɛ. Ni teke' wɔ ki jin' ma nnɔ bo, n miɛh wɔ wɔ ń cère ní li faa miyíem ni, kí li se mɔnmɔnm, 18 ŋɔ ninbi nin uʼnitɔb kɛ ń fre kí bɛnde Kristo ya yíem yɛbe ka ŋmɔbe biɛn isɛn kɛ ni ma bo; 19 kí bɛnde kí ye uʼyíem yɛbe ki tì gɛ̀bre' unisaal ya bɛnm; kí li ŋmɔbe Uwien ya tetem kɛ ki tì gben'. 20 Uwien nɛ li fre kí tien tɛ nɛ̀ ń li yɛbe kí cɛn ti maaleh nà nin ti miɛh wɔ nà, kí ñɛ uʼtuɔm mà te tiʼni ki sɔnh itùon nnɔ bo. 21 Wɔn si ukpiɛke uʼtaanl yaab ni *Yesu Kristo bo yo kɛ yo haali nin uyo wà ŋmɔbe gbenm. Ami.

4

Uwien cère' Kristo yaab kɛ taan' kí tien unibaab

1 Tɔ, min Pɔl wà te lipɛkl ni Yonbdaan bo nnɔ sureh nɛ; ní cère niʼtetem ń li selndeh Uwien wà yin' nɛ nnɔ; 2 kí li jiindeh niʼba tingi isɛn kɛ ni, kí li ŋmɛ nin unil kɛ, kí li ŋmɔbe liyɛnguol, kí li yíe tɔb, kí li ŋmɔbe sukle tɔb bo. 3 *Mifuoñaanm taan' nɛ ki tien' unibaab ma nnɔ, ñikn mɛn kí li tɛ kí ñɛ uñɔkpaan bo. 4 Uwien cère' tiʼkɛ taan' ki tien' tigbɛnɛnt tuba nɛ. *Mifuoñaanm mɔ te miba nɛ. Nɛ Uwien yin' tɛ lidɛndɛnl là bo nnɔ mɔ te liba nɛ. 5 Yonbdaan te uba nɛ. Mitekjim mɔ te miba nɛ. Uwien ya ñunsii mɔ te uba nɛ. 6 Uwien te uba nɛ, ki yé unil kɛ ya Baa. Wɔn nɛ cɛn' nà kɛ te, ki te unil kɛ ya fɛ̀l ni, ki taah unil kɛ u sɔnh uʼtùon.

7 Ama tiʼni wà kɛ laa' bupaabu Kristo de' wɔ ki kpaan' ma bo nɛ. 8 Nɛn bo nɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«U doh paaki uyo wà nnɔ,

u tuke u cuo' bà tiyonbt nnɔ nɛ,

ki de' binib bupaabu.»

9 Tɔ, u don' paaki ya tingi si ba? Ni yé nɛ̀ ń wuɔn kí ye u kpiɛ' ki jiire' dɛntingi nɛ. 10 Wà jiire' dɛntingi nnɔ, wɔn nɛ don' paaki mɔ ki gɛ̀bre' kutaaku ŋɔ wɔ ń li te niʼkɛ saan. 11 Wɔn nɛ de' unil kɛ bupaabu. U cère' biba yé bitondb, bitɔb yé uʼñɔbonsɔknb, bitɔb mɔ kpaandeh tigbɛmɔnmɔnt, bitɔb yé bà likeh uʼtáan yaab*, bitɔb mɔ yé Uwien ya gbɛr ya wɔnwɔknb. 12 U de' bupaabu nnɔ ŋɔ wɔ ń bonde Uwien ya nib bɛ ń li sɔnh uʼtuonl, kí cère uʼtaanl là yé uʼgbɛnɛnt nnɔ ń kpére mitekjim ya sɛn ni nɛ. 13 Nnɔ nɛ tiʼkɛ li ŋmɔŋmɔbe kí tì tien unibaab mitekjim ya sɛn ni, kí bɛnde wɔn Uwien ya Bijɛ mɔnmɔnm, kí li yé binib bà kpére' mitekjim ya sɛn ni, kí li te tɛn Kristo kí tì gben. 14 Nnɔ nɛ ta ji li te tɛn bumu. Ta ji li te tɛn buñɛrbu bùa iñungbegbel tureh bù ki joh ikɛle kɛ. Binib ya wɔknm mà tulndeh binib ŋa ji ŋmɔbe tɛ ki pekreh tɛn kutafaaku nɛ tuke tɛ. Nib ŋa ji li lɛre kí tuln tɛ nin biʼtonnɛnku. 15 Ama tí li yíe tɔb, kí li tɔkeh tɔb tigbɛmɔ̀nt. Nnɔ nɛ ti li kpére isɛn kɛ ni, kí li te tɛn Kristo. Wɔn nɛ yé uʼtaanl ya yul. 16 Wɔn nɛ taan' uʼnib kɛ ki cère' bi tien' unibaab tɛn tigbɛnɛnt ya gbɛnɛnbɛl tutuuke iʼtɔ bo ki tùɔre' ki co ma bo. Tigbɛnɛnt ya gbɛnɛnbɛl kɛ sɔnh iʼtùon mɔnmɔnm la, tigbɛnɛnt nnɔ kɛ kpienh nɛ. Kristo ya taanl yaab mɔ yaam te nnɔ nɛ. Bi yíe tɔb la, litaanl nnɔ kpienh mɔnmɔnm nɛ mitekjim ya sɛn ni.

Mitetekpaam nin mitetefɛ̀nm ya gbɛr

17 Nɛn bo nɛ n ñiikeh ki tɔkeh nɛ tigbɛr tuu nɔ Yonbdaan ya yel bo ki teh: Ni la ji ń li fuobe tɛn binib bà ŋa pɛ Wien bo. Biʼyɛnmaale kɛ pɛ bonfɛnm bo nɛ. 18 Biʼnun ŋa wien. Biʼyufaa nɛ cère' ba bɛn niba. Nɛn bo nɛ ba ń lɛ Uwien de' uʼnib mifuobfɛ̀nm mà nnɔ. 19 Ba ji bɛn nà mɔn, ka bɛn nà bre, nɛ ki taa' biʼba ki de' lisɔnsɔndl, ki ŋaake ki teh tijɔknt ya bonn kɛ ya bol.

20 Ninbi wɔn, na yé ni bɛnge' nɛn nɛ Kristo bo. 21 Ni là cii' Kristo ya gbɛr nɛ, nɛ bi là wɔkn' nɛ tun nɛ kí ñɛ wɔn *Yesu Kristo ŋmɔbe tigbɛmɔ̀nt tà nnɔ bo, bii ba? 22 Nɛn bo, dàan mɛn niʼtetekpaam, mì yé minisaaltetem mà là saah nɛ ki cèreh niʼnun fɔke tibont tà lɛreh binib nnɔ bo nɛ. 23 Cère mɛn Uwien ń lèbre niʼtetem nin niʼyɛnm, 24 ŋɔ ní li ŋmɔbe mitetefɛ̀nm mà Uwien tien' mɛ̀ u yíe ma bo nnɔ. Tigbɛmɔ̀nt nɛ cère' mitetem nnɔ mɔn, ki cuube.

25 Nɛn bo, dàan mɛn kutonnɛnku. Wà kɛ ń li tɔkeh uʼtɔ tigbɛmɔ̀nt, kimɛ ti taan' ki tien' tigbɛnɛnt tuba nɛ. 26 Niʼbenku ni ben' la, ní cuo niʼba ki la tien biɛre, ki la cère niʼbenpiebe nnɔ ń lu uwien. 27 La de mɛn sɛnpol sɛn uba nin utɔ. 28 Wà suh la, wɔ ń dàan bunasubu, kí li yé unimɔ̀n, kí li sɔnh itùon nin inunmɔ́n, kí lɛ u yíe nà uʼnɔjɛ bo, ŋɔ kí pu bijiinb mɔ. 29 Ni la cère iñɔbonbil ń li ñɛh niʼñuɔn ni. Ama ni ye ní li len la, ní cère nɛ̀ ń li yé iñɔbon yà mɔn, kí fre kí tore binib nì wiɛbe bɛ ma bo bɛ ń kpére mitekjim ya sɛn ni, kí cère bà cenge niʼbó nnɔ ń lɛ mimɔnm. 30 La cère mɛn *Uwien ya Fuoñaanm ya yɛnm ń saa, kimɛ Uwien taa' mɛn nɛ ki diɛke' nɛ, ki gu lidaali là u li dɛ nɛ kí wiɛ. 31 Ni la cère niʼbenku ni ń li to tɔb bo, ki la ŋuuh tɔb bo, ki la li ŋmɔbe benpiebe, ki la kɔnh nin tɔb jɛr, ki la sukreh tɔb, ki la cère biɛrm miba nin mitɔm ń ji ń li te niʼni. 32 Li yé mɛn binimɔ̀nb, kí li muɔh tɔb micɛcɛkm, kí li fèreh tɔb tɛn Uwien fère' nɛ Kristo bo ma bo.

5

1 Ni yé Uwien ya bumu u yíe nɛ ma nnɔ, li te mɛn tɛn wɔn. 2 Li ŋmɔbe mɛn miyíem niʼfuobm ni, tɛn Kristo yíe tɛ ma ki taa' uʼba ki tien' bupaabu nin kitɔtuɔrwɛnk nnɔ. Lituɔrl nnɔ te tɛn lɛfina nɛ ki nu ki ŋmɛ, ki sɔnge Uwien ya yɛnm.

3 Ni yé Uwien ya nib ma nnɔ, na ji kpɛ bɛ ń li tàakeh lisɔnsɔndl nin tijɔknt ya tùon kɛ ya bol nin ununfɔke ya yel niʼni mɔnɔn. 4 Na ji kpɛ ni li lienh ñɔbonbil nin jɔ̀rlenm, ki la lienh tibont tà ŋmɔbe tijɔknt bo. Nà kpɛ ní li teh nɛ̀ si: ní li faareh Uwien nɛ. 5 Tùɔre mɛn kí bɛnde kí ye wà kɛ teh lisɔnsɔndl nin wà kɛ sɔnh tijɔknt ya tùon nin wà kɛ ŋmɔbe ununfɔke lifaaciɛnl ŋa ŋmɔbe gbiin Kristo nin Uwien ya bɛl ni. Wà kɛ ŋmɔbe ununfɔke lifaaciɛnl bo la, lifaaciɛnl yé uʼbo ibule nɛ.

6 La cère mɛn uba ń taa gbɛfɛnm uba kí lɛre nɛ. Uwien ya benku ni beh bi ya nib bo nɛ, kimɛ ba ciih uʼñɔbu bó. 7 Ni la cère ninbi nin ni ya nibol ń li tɛ gbɛr.

8 Uyo uba niʼmɔ là te licinñunl ni nɛ. Fɛnfɛnnɔ, ni yé Yonbdaan yaab ma nnɔ, ni ji te kuwenwenku ni nɛ. Nɛn bo, li fuobe mɛn tɛn kuwenwenku ni yaab. 9 Kimɛ kuwenwenku cèreh ti teh tinimɔ̀nt kɛ ya bol nɛ, ki teh nà cuube, ki pɛ tigbɛmɔ̀nt ya sɛn bo. 10 Sekn mɛn kí bɛnde nà sɔnge Yonbdaan ya yɛnm. 11 La taa mɛn niʼba kí kuɔn binib bà te licinñunl ni ya tùonfɛnfɛnm ni. Ama li ñɛndeh mɛn biʼgbɛr upaan bo. 12 A ye á tɔke bi buɔh ki sɔnh itùon yà nnɔ ya gbɛr mɔnɔn la, nì ŋmɔbe ifɛ nɛ. 13 Ama bi buɔh ki teh nà kɛ nnɔ ñɛn' upaan bo la, na ji buɔ, nì ji te kuwenwenku ni nɛ. 14 Kimɛ nà kɛ ñɛn' upaan bo la, nì ji yé kuwenwenku ni yaann nɛ. Nɛn bo nɛ bi ye:

«Sin wà gɔh la, á fìnde,

fii kí ñɛ bitɛnkpiib ni,

Kristo li wende ŋɛ.»

15 Nɛn bo, li bɛn mɛn, ni li fuobe ma bo, ki la ji ń li te tɛn ijɔr, ama wuɔn mɛn kí ye ni ŋmɔbe miyɛnfuom. 16 Uyo wà ni laa' libònl ní tien nà mɔn la, tien nɛ̀ mɛn, kimɛ ti te idɛn yà nɔ bre nɛ. 17 Nɛn bo, ji la yé mɛn jɔr, ama bɛnde mɛn Yonbdaan yíe nà. 18 La ñuh mɛn daam ki yibeh, kimɛ tidɛyibr cèreh binib teh fɛnfɛnm nɛ. Ama cère mɛn *Mifuoñaanm ń li te niʼni kí tì gben. 19 Li dondeh mɛn Yonbdaan, kí li gɛh iyuon kɛ ya bol ki ñɛngeh wɔ nin niʼfɛ̀l kɛ, kí li saakreh tɔb ya gbɛnɛnt, 20 kí li faareh Baa Uwien uyo kɛ nibonn kɛ bo tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya yel bo.

Upii nin uʼcɛ li fuobe ma biʼdencɛnl ni

21 Ni boh Kristo ma nnɔ, li blinh mɛn niʼyul niʼtɔb ya nun bó. 22 Bipiibɛ, li blinh mɛn niʼyul niʼciɛb ya nun bó tɛn ni blinh ma niʼyul Yonbdaan ya nun bó nnɔ; 23 kimɛ ujɛ yé uʼpo ya ciɛn tɛn Kristo yé uʼtaanl yaab ya ciɛn ma nɛ. Kristo ya taanl yé uʼgbɛnɛnt nɛ, nɛ u yé uʼtaanl nnɔ ya Ŋmiɛnl. 24 Nɛn bo, bipiib ń li blinh biʼyul biʼciɛb ya nun bó isɛn kɛ ni tɛn Kristo ya taanl yaab blinh biʼyul uʼnun bó ma bo. 25 Bijɛbɛ, wà kɛ ń li yíe uʼpo tɛn Kristo yíe uʼtaanl ma, ki teke' liʼkuum ki kpo' nnɔ. 26 U tien' nnɔ ŋɔ lɛ̀ ń li yé Uwien yaal nɛ, nɛ ki taa' miñunm nin uʼgbɛr ki lùore' liʼnib. 27 U yíe bɛ ń baa uʼsaan, kí li mɔn ki windeh, ki la ŋmɔbe jɔknt, ki la ŋmɔbe miin, ki la gbè niba saan, ama bɛ ń li yé biñaanb, ki la ŋmɔbe biil nɛ. 28 Nnɔ nɛ nì kpɛ ujɛ ń li yíe uʼpo tɛn u yíe uʼba ma bo. Ujɛ wà kɛ yíe uʼpo la, u yíe uʼba nɛ. 29 Kimɛ nil ŋa kpele ki senge' uʼba. U jinh nɛ, ki likeh uʼba mɔnmɔnm tɛn Kristo jindeh uʼtaanl yaab ma, ki likeh bɛ mɔnmɔnm nnɔ. 30 Tinbi Kristo yaab yé uʼgbɛnɛnt nɛ. 31 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Nɛn nɛ cère' ujɛ kuɔn' upii la, u li dàan uʼnaa nin uʼbaa, wɔn nin uʼpo ń taan, nɛ bɛn bile nnɔ ń taan kí tien unibaab.» 32 Nibonbɔlkaann nnɔ yé nibonciɛnn nɛ. Min bo, nì likeh Kristo nin uʼtaanl nɛ. 33 Ama tigbɛr bugbɛn likeh niʼmɔ nɛ. Ujɛ kɛ ń li yíe uʼpo tɛn u yíe uʼba ma bo. Upii kɛ mɔ ń li boh uʼcɛ.

6

Mubumu li fuobe ma bo lidencɛnl ni

1 Mubumu, ni yé Yonbdaan yaamu nɛ, li boh mɛn niʼnaambɛ nin niʼbaambɛ, kimɛ nì kpɛ ní li teh nɛn nɛ. 2 «Li boh aʼnaa nin aʼbaa» yé liwɔbkpiɛkl là Uwien de' lɛ̀ ki pole' lipol ki kpɔbn' lɛ̀ nɛ. 3 A pɛ liʼbo la, «A li te liwiel ni nɛ, kí li ŋmɔbe limɛfɔkl uŋɛndun wuu ni.»

4 Bibaambɛ, la cère mɛn niʼbumu ya yɛnm ń li ñɛh niʼni. Ama ní li wubeh mù, kí li pekreh mù, kí li gbiereh mù Yonbdaan yíe ma bo.

Iyonbe nin iʼcɛnbaambɛ li te ma bo

5 Iyonbe, li boh mɛn niʼcɛnbaambɛ uŋɛndun wuu ni, kí li fɛnge bɛ imɔ̀nmɔ̀n, kí li sɔnh biʼtùon nin niʼfɛ̀l kɛ tɛn ni te ma bo nin Kristo. 6 Ni la li boh bɛ biʼnun ni baba tɛn ni nuunh binib nɛ ń li pɛ̀keh nɛ, ama ní li teh tɛn ni yé Kristo ya yonbe nɛ, ki nuunh ní li teh Uwien yíe nà nin niʼfɛ̀l kɛ. 7 Li sɔnh mɛn itùon nin uyɛnŋmaa, tɛn ni sɔnh ki dienh Yonbdaan nɛ, na sɔnh ki dienh nib. 8 Ní li bɛn kí ye wà kɛ teh nà mɔn, yé uyonb bii wa yé yonb la, mimɔnm nnɔ bo nɛ Yonbdaan li suu wɔ. 9 Iyonbe ya cɛnbaambɛ, niʼmɔ ń li teh niʼyonbe mɔnmɔnm, kí dàan liwɔbl, kí li bɛn kí ye ninbi nin bɛn kɛ tɛ Cɛnbaa uba nɛ paaki bó. Wɔn ŋa yíe uba ki cɛn' utɔ.

Uwien de' Kristo yaab tijɛkɔnwɛnt tà

10 N li len nà kí fɔre si: li nuunh mɛn niʼtuɔm Yonbdaan saan ŋɔ uʼtɔciɛnm ń cère ní li faa. 11 Taa mɛn Uwien dienh tijɛkɔnwɛnt tà kɛ nnɔ ŋɔ kí li faa kí fre kí tuobe usɛnpol nin uʼcekn ya sɛn kɛ. 12 Na yé ti li tɔ nin unisaal nɛ lituɔl. Ama ti li tɔ lituɔl nin nà ŋmɔbe ufaa kɛ ya bol nin nà ŋmɔbe ticiɛnt kɛ ya bol nin nà ŋmɔbe mituɔm kɛ ya bol ki ŋuuke licinñunl ya ŋɛndun wuu nɔ nin isɛnpol yà te paaki bó nnɔ nɛ. 13 Nɛn bo, taa mɛn Uwien dienh tijɛkɔnwɛnt tà kɛ nnɔ, ŋɔ uwenbiɛre ya daali ní fre kí tɔ mɔnmɔnm kí ñɛ len, kí juore kí li se ki faa. 14 Nɛn bo, bonde mɛn kí sere, kí li pɛ tigbɛmɔ̀nt bo. Tù yé niʼbo liningbɛnl nɛ ki co niʼciɛk ni, kí li pɛ imɔ̀n bo. Ì yé niʼbo tijɛkɔnwɛnt tà lèkndeh niʼfɛ̀l bo nɛ. 15 Taa mɛn tigbɛmɔnmɔnt ya tɔkm kí tien tɛn niʼtacaan, kí cère niʼgbɛnɛnt ń li ñaanh tuʼtɔkm bo. Tun nɛ cèreh unil ya yɛnm dɔ. 16 Li taah mɛn mitekjim ki teh tɛn lipikl uyo kɛ. Ni li taa lɛn nɛ kí fre kí kpiin usɛnpol ubiɛrɔ ya pien yà teknh umu nnɔ, 17 kí cère niʼŋmɛrm ń li yé niʼbo tikur ya kɛnpinl, kí li ŋuuke *Mifuoñaanm ya jusiek, niʼtingi si: Uwien ya gbɛr. 18 Li kàareh mɛn uyo kɛ, kí cère *Mifuoñaanm ń li toreh nɛ niʼkaare nin niʼmiɛbu ni isɛn kɛ ni. Nɛn bo, la gɔh mɛn, kí li tuu ki kàareh ki dienh Uwien ya nib kɛ. 19 Li kàareh wɔ mɛn ki dienh nʼmɔ, ŋɔ wɔ ń cère ń lá yàare nʼñɔbu la, ń bɛnde n li len ma bo, kí de nni lifɛ̀l ń tɔke binib tigbɛmɔnmɔnt tuu ya bonbɔlkaar ki la bɔle tù. 20 N tɔkeh tun nɛ ki te lipɛkl ni. Nɛn bo, ní li kàareh, Uwien ń de nni lifɛ̀l, ń tɔke binib tigbɛmɔnmɔnt nnɔ ya bonbɔlkaar, n bi li tɔke bɛ tù ma bo ki la bɔle tù.

Ifuondfɔrkɛ

21 N yíe niʼmɔ ń bɛnde n te ma bo nin n teh nà nɛ. Tiʼninjɛ Ticik wà n yíe wɔ u sɔnh Yonbdaan ya tuonl mɔnmɔnm nnɔ li tɔke nɛ nʼgbɛr kɛ. 22 N sɔnh wɔ niʼsaan nà bo si: wɔ ń lá tɔke nɛ tiʼgbɛr, kí saake niʼgbɛnɛnt nɛ.

23 Baa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń de ninbi tiʼyaab uyɛnduɔn, kí cère ní li yíe tɔb, kí li ŋmɔbe mitekjim. 24 Uwien ń juoke binib bà kɛ yíe tiʼYonbdaan *Yesu Kristo miyíem mà ŋa ŋmɔbe biɛn nnɔ.

* 4:11 Bi lɛbre' iñɔbon yà ki ye bitɔb yé bà likeh uʼtàan yaab nnɔ; ì kɛle' Grɛkmbɛ ya lenm ni ki ye biwɛnkpaab nɛ.

Filip yaab

1

2

3

4

Kugbɔnku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Filip

yaab nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Filip yé Maseduɔnn ya tinfɛnm ya du nɛ. Pɔl joh uʼsɛn nle bo nɛ ki tɔke' Filip yaab tigbɛmɔnmɔnt.

Pɔl kɛle' kugbɔnku kuu ki wuɔn' ki wɔn nin Filip yaab yíe tɔb ki gbien'. Nì tete nɛ bi lá cuo' Pɔl ki pɛkn' Yonbdaan ya tuonl bo. U te lipɛkl ni ka ń fre kí tore Filip yaab ma nnɔ nɛ nì wi wɔ cɛɛn, kimɛ u cii' binib biba nuunh bɛ ń tuln bɛ nɛ (1:15-17; 2:21; 3:2, 18). Pɔl sɔn' uba niʼbó wɔ ń tì tore bɛ kí cenge tigbɛr nnɔ (2:19-30).

Pɔl faare' Filip yaab biʼpum bo, ki sure' bɛ, bɛ ń li ŋuuke tigbɛmɔnmɔnt nnɔ tinɔjɛr tule, ki la cère uba ń tuln bɛ.

Yesu dàan' u là ŋmɔbe nà kɛ, nɛ Uwien taa' tibont kɛ ki ŋukn' wɔ. Nnɔ nɛ Pɔl mɔ dàan' nà kɛ là yé uʼbo lifaal nnɔ (3:3-10), ki tuo' ki jɛ̀ndeh Yesu Kristo bo, nɛ ki tɔke' bɛ ki ye biʼmɔ ń tɛkn uʼtaal ni (3:17; 4:9), kí li ŋmɔbe uyɛnsɔnge uyo kɛ, kí li kpɛ buñɔbu.

1

Ifuonde

1 Min Pɔl nin Timote yé *Yesu Kristo ya tonsɔnb nɛ. Ti kiɛh kugbɔnku kuu tí de bà kɛ yé Uwien ya nib kí ñɛ *Yesu Kristo bo, ki te Filip ya du ni nnɔ nin bà likeh Kristo ya taanl nin biʼtotorb nɛ. 2 TiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Pɔl kàareh ki dienh Filip yaab

3 Uyo wà kɛ n tiɛre' niʼbó la, n faareh nʼWien niʼbo nɛ. 4 N kàareh ki dienh niʼkɛ uyo wà kɛ la, n kàareh nin uyɛnsɔnge nɛ. 5 Kimɛ kí ñɛ lidaali là n baa' niʼsaan kí lá tu dinnɔ, ni toreh nni nɛ n tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt. 6 N du ki ye Uwien cin' lituonmɔnmɔnl là niʼni nnɔ u li sɔn kí tì gben lɛ̀ lidaali là *Yesu Kristo li baa ní nnɔ nɛ.

7 Nì kpɛ ń li ŋmɔbe i ya yɛnmaale niʼkɛ bo, kimɛ nʼyɛnm pɛ niʼbo nɛ. Uwien juoke' min nin ninbi kɛ ma nnɔ nɛ cère' ni tore' nni fɛnfɛnnɔ wà n te lipɛkl ni nɔ nin uyo wà n là mɔ̀h tigbɛmɔnmɔnt bo, ki nuunh binib ń tùɔre kí teke tù kí ji nnɔ. 8 Imɔ̀n, Uwien nɛ yé umɔ̀nkunl ki ye n yíe niʼkɛ nin nʼfɛ̀l kɛ. Kimɛ n yíe nɛ tɛn *Yesu Kristo yíe nɛ ma bo nɛ.

9 N kàareh nà bo si: Uwien ń cère niʼyíem ń li yɛbreh ki joh ŋɔ niʼnun bó ń li wendeh ní li bɛndeh tibont kɛ ya tingi mɔnmɔnm, 10 ŋɔ kí sekn kí gɛ̀nde nà mɔn. Nnɔ nɛ na ń li ŋmɔbe jɔknt, ka ń li ŋmɔbe biil mɔ lidaali là Kristo li baa ní nnɔ. 11 *Yesu Kristo li cère ní li tuu ki teh nà cuube ŋɔ Uwien ń li ŋmɔbe ukpiɛke nin kupɛnpɛku.

Pɔl mɔ̀h tigbɛmɔnmɔnt bo

12 Nʼyaabɛ, n yíe ní bɛnde kí ye nà tu' nni nɔ bo binib cii' tigbɛmɔnmɔnt ki yɛbe nɛ. 13 Nɛn bo, sojambɛ bà gu ubɛrciɛn den nin binitɔb kɛ bɛn ki ye Kristo bo nɛ n te lipɛkl ni. 14 N te lipɛkl ni ma nnɔ cère' Kristo yaab bà yɛbe du Yonbdaan bo ki gbien', ki laa' lifɛ̀l cɛɛn, ki tɔkeh binib Uwien ya gbɛr ka fɛnge.

15 Imɔ̀n, biʼni biba ŋmɔbe nʼbo iponponbe nɛ ki tɔkeh Kristo ya gbɛr, ki nuunh bɛ ń li niɛh nin nni. Ama bitɔb mɔ tɔkeh Kristo ya gbɛr nin iyɛnmaalmɔnmɔn nɛ. 16 Bɛn wɔn, bi ŋmɔbe miyíem nɛ ki teh nnɔ, kimɛ bi bɛn ki ye n te lipɛkl ni ń mɔ̀ tigbɛmɔnmɔnt bo nɛ. 17 Bitɔb nnɔ bɛn wɔn, bi nuunh bɛ ń wuɔn kí ye bi cɛn' nni nɛ ki tɔkeh Kristo ya gbɛr. Biʼyɛnmaale ŋa mɔn. Bi teh nnɔ ki nuunh nʼjɛnd nɛ ń yɛbre lipɛkl ni. 18 Bi tɔkeh Kristo ya gbɛr nin iyɛnmaalbiɛre bii bi tɔkeh tù nin iyɛnmaalmɔnmɔn nɛ la, nʼbaka ŋa kpe len. Nin nɛn kɛ ŋɔ biʼkɛ tɔkeh Kristo ya gbɛr nɛ. Nɛn nɛ cère' n poknh, ki li tuu ki poknh. 19 Kimɛ n bɛn ki ye nɛn nɛ li cère ń ñɛ len kí ñɛ ni kàareh ki dienh nni ma nnɔ nin *Yesu Kristo ya Fuoñaanm bo. 20 N gu nɛn nɛ nin inunmɔ́n, ki daan nɛ̀ ń lì ń tien. N li tien nà kpɛ ń tien nɛ̀ nɛ, kí li ŋmɔbe lifɛ̀l uyo wuu nɔ tɛn n là ŋmɔbe lɛ̀ ma bo uyo kɛ, kí cère n li kpo bii n li fuobe la, binib ń li kpiɛkreh Kristo nʼbo. 21 Kimɛ min wɔn, n fuobe la, Kristo nɛ yé nibonmɔ̀nn, n tí kpo' la, nì yé kpɛle nɛ nʼbo. 22 Ama n li biɛ ki fuobe nɛ kí sɔn Uwien ya tuonl lɛ̀ ń tore binib la, ma ji bɛn n li gɛ̀nde nà. 23 Nì fike' nni nɛ. N bi yíe ń kpo kí li te nin Kristo nɛ. Nɛn nɛ tu. 24 Ama ninbi bo, n juore' ki fuobe nɛ la, nì mɔn. 25 Nɛn bo, n bɛn ki ye ma ń kpo, nì yé imɔ̀n nɛ. N li juore kí li te nin niʼkɛ nɛ, kí li toreh nɛ niʼtekjim ń li joh inun bó, ní li ŋmɔbe uyɛnsɔnge, 26 ŋɔ n tí liɛbe' ní niʼsaan la, ní li jɛbnh niʼba kí ñɛ *Yesu Kristo cère' n sɔn' itùon yà ki de' nɛ nnɔ bo.

Li tuu ki cɛ mɛn limuɔl Kristo ya gbɛmɔnmɔnt bo

27 Nì te ma kɛ la, li fuobe mɛn binib ni Kristo ya gbɛmɔnmɔnt wɔkn' nɛ ma bo. Nì yé n fre' la, n li baa niʼsaan. Ma tí baa la, ń cii niʼgbɛr kí ye ni pɛ mitekjim ya sɛn bo mɔnmɔnm, ki kpɛ buñɔbu, ki ŋmɔbe iyɛnmaale iba, ki mɔ̀h limuɔl liba mitekjim mà kpe tigbɛmɔnmɔnt ya sɛn nnɔ bo. 28 La sɛn mɛn niʼnɛnnɛndb jɛwaanbu. Nɛn nɛ li wuɔn bɛ kí ye bi joh mibolm nɛ, kí wuɔn niʼmɔ kí ye ni li ŋmɛre. Nì yé Uwien yaam nɛ. 29 Kimɛ Uwien ŋa juoke' nɛ ní teke Kristo kí ji baba nɛ, ama u juoke' nɛ ní jɛ̀nde uʼbo mɔ nɛ, 30 kí li mɔ̀h limuɔl là ni là laa' n mɔ̀n' lɛ̀ uʼbo, ki cii' n biɛ ki mɔ̀h lɛ̀ fɛnfɛnnɔ nnɔ.

2

Li jiindeh mɛn niʼba tingi tɛn Kristo

1 Kristo bo, ni ŋmɔbe ugbɛnɛnsaake, uʼyíem cèreh ni faakreh, *uʼFuoñaanm cèreh ni kpɛ buñɔbu, ki ŋmɔbe tinimɔ̀nt, ki muɔh tɔb micɛcɛkm ma nnɔ, 2 ní li kpɛ buñɔbu, kí li yíe tɔb, kí li tɛ iyɛnmaale, kí li pɛ usɛn uba bo ŋɔ ń li ŋmɔbe uyɛnsɔnge kí tì gben. 3 La li ŋmɔbe mɛn naniɛrku tɔb bo, ki la li wɔngeh niʼba. Na ŋmɔbe kpɛle. Ama ní li jiindeh niʼba tingi, kí li bùh binitɔb tɛn bɛn nɛ cɛn' nɛ. 4 Uba la li nuunh uʼtiɛma mɔnm, ama wɔ ń li nuunh bitɔb yaam. 5 Li ŋmɔbe mɛn mi ya tetem nin niʼtɔb tɛn *Yesu Kristo.

6 Wɔn wà nin Uwien kɛ te miba nnɔ,

wa cɛ ki ye wɔn nin Uwien ń li kpɛ.

7 Ama uʼyɛnm ni nɛ u dàan' tibont kɛ,

ki ŋmɔbe utonsɔnl ya tetem,

ki tien' uʼba unisaal,

unil kɛ laa' u yé unisaal.

8 U jiin' uʼba tingi,

ki tuo' Uwien ya ñɔbu bó,

haali ki tì kpo'.

U kpo' udɔpɔnpɔn bo nɛ.

9 Nɛn bo nɛ Uwien kpien' wɔ ki tì gbien',

ki de' wɔ liyel là cɛn' iyel kɛ,

10 ŋɔ bà te paaki bó nin bà te kitink bo nin bà te dɛntingi nnɔ kɛ cii' *Yesu ya yel la,

bɛ ń gbaan kí kpiɛke wɔ,

11 ŋɔ inibol kɛ ń len kí ye *Yesu Kristo

nɛ yé tibont kɛ ya Yonbdaan,

kí kpiɛke tiʼBaa Uwien.

Li yé mɛn kuwenwenku uŋɛndun wuu ni

12 Nɛn bo, nʼjɔtiebɛ, ni yé binib bà tuu ki ŋmɔbe mibom nɛ. Ni la ŋmɔbe bom uyo wà n te niʼsaan baba, ama fɛnfɛnnɔ ma te niʼsaan ma nɔ, li ŋmɔbe mɛn mibom ki cɛn' uyo wà n te niʼsaan. Tùɔre mɛn kí li boh Uwien, kí li sɔnh itùon yà wɔngeh ki teh ni ŋmɛre' nnɔ kí tì gben. 13 Kimɛ wɔn Uwien nɛ sɔnh niʼni, ki cèreh ni yíe u yíe nà, ki liɛbe' ki cèreh ni teh nɛ̀ mɔ.

14 Li teh mɛn tibont kɛ ki la ŋulnh, ki la findeh nin tɔb mɔ, 15 ŋɔ kí li yé binib bà ŋa ŋmɔbe biil, ka ŋmɔbe jɔknt, kí li yé Uwien ya bumu mùa mɔn ki tì gben' binib bà ŋa cuube, ka kpe sɛn ya siik ni, ki li te tɛn kuwenwenku kí wendeh uŋɛndun, 16 kí li tɔkeh bɛ tigbɛr tà dienh limiɛl. Nnɔ nɛ ninbi bo n li jɛbn nʼba lidaali là Kristo li baa ní nnɔ, kimɛ n sɔn' lituonl là nin inunmɔ́n nnɔ ŋa juore' fɛnm.

17 Niʼtekjim yé lituɔrl nɛ ki de' Uwien. Nba la, bi li ku nni. Bi ku' nni la, nʼsɛ̀m mɔ li tien lituɔrl nɛ kí pukn niʼyaal bó. Nì te nnɔ la, n ŋmɔbe uyɛnsɔnge nɛ ki poknh nin niʼkɛ. 18 Nɛn bo, niʼmɔ ń li ŋmɔbe uyɛnsɔnge kí li poknh nin nni.

Pɔl yíe wɔ ń sɔn Timote nin Epafrodit

19 N daan ki ye Yonbdaan *Yesu de' usɛn la, n li sɔn Timote niʼsaan itàan yiɛ bo, wɔ ń tì cenge niʼgbɛr, kí lá tɔke nni ŋɔ nʼyɛnm ń duɔn. 20 Kimɛ wɔn ŋa ñí la, ma ŋmɔbe min nin wà maaleh niʼbó. Nil ŋa te ki cinbe ki tɔnge niʼgbɛr. 21 Bitɔb kɛ nuunh biʼtiɛma mɔnm nɛ, ba tɔnge *Yesu Kristo ya tuonl. 22 Ama Timote wɔn, ni bɛn wɔ, ki laa' u sɔn' ma bo. U sɔnh nin nni tigbɛmɔnmɔnt ya sɛn ni tɛn kibuk sɔnh nin kiʼbaa ma bo nɛ. 23 Nɛn bo, n tì laa' nʼgbɛr ya donbó la, n daan ń pɔk kí sɔn wɔn nɛ niʼsaan. 24 N du Yonbdaan bo ki ye min nin nʼyul li baa niʼsaan na ń taande. 25 Ama n maale' ki ye nì kpɛ ń cère tiʼninjɛ Epafrodit ń liɛbe niʼsaan nɛ. U yé min nin wà tɛ ki sɔnh, ki tɛ ki mɔ̀h limuɔl liba nɛ, ki yé unil wà ni sɔn' wɔ, wɔ ń lá de nni nà pɔre' nni. 26 Uʼnun mɔ́n wɔ ń tí ń lɛ niʼkɛ ama uʼyɛnm saa' nì tì kɛnde', kimɛ ni cii' uʼwìɛn bó. 27 Imɔ̀n, u bunge' ki tì benh wɔ ń kpo nɛ, ama Uwien muɔ' wɔ micɛcɛkm. Na yé u muɔ' wɔn baba nɛ micɛcɛkm, u muɔ' nʼmɔ nɛ ŋɔ nʼyɛnsaa la yɛbre kí pukn. 28 Nɛn bo nɛ n teh tontonm ń cère wɔ ń liɛbe niʼsaan, ní tí ń tì lɛ wɔ niʼyɛnm ń sɔnge ŋɔ nʼbugbɛn ya yɛnm ń duɔn waamu. 29 Nɛn bo, teke wɔ mɛn nin uyɛnsɔngciɛn, kimɛ u yé Yonbdaan yɔ nɛ. Li selndeh mɛn binib bà kɛ te tɛn wɔn. 30 Kimɛ Kristo ya tuonl bo nɛ u là sìen' waamu wɔ ń kpo. Wa là jie uʼmiɛl, nɛ ki sɔn' nni lituonl là ninbi nin niʼyul ŋa bi li fre kí sɔn nni lɛ̀ nnɔ.

3

Nà li cère unil ń li cuube Uwien ya nun bó

1 Tɔ, nʼyaabɛ, li poknh mɛn Yonbdaan bo. Nì yé ń liɛbe kí kɛle nɛ n là kpiɛ' ki kɛle' nɛ nà nnɔ nɛ la, na ŋaabeh nʼyɛnm, kimɛ nɛn nɛ li cère ní ñɛ kinunbɔnk ni. 2 Liike mɛn niʼyul bo nin bitonsɔnbiɛrb; i ya sɛngbɛle jɛh ki bungreh iʼba nɛ ki yih nɛ̀ upunjiɛ. 3 Tinbi ya punjiɛ nɛ yé upunjiɛmɔ̀n, kimɛ *Uwien ya Fuoñaanm nɛ cèreh ti pukeh wɔ, ki jɛbnh tiʼba *Yesu Kristo bo, ka du tiʼtiɛma tuɔm bo. 4 Nin nɛn kɛ ŋɔ min ŋmɔbe usɛn ń li du nʼtiɛma tuɔm bo. Unil ye u ŋmɔbe usɛn wɔ ń li du uʼtiɛma tuɔm bo la, n ŋmɔbe usɛn ki cɛn' wɔ. 5 Bi maa' nni, wienniin daali nɛ bi jiɛ' nʼpunl. N yé Israyɛl ya bol ya nil nɛ, ki yé Bɛnsamɛn ya yaabil. Nʼbaambɛ kɛ yé Ebrembɛ nɛ. Yiko ya sɛn ni wɔn, n yé *Farisiɛnmbɛ ya cɛkl yɔ nɛ ki pɛ uʼbo mɔnmɔnm. 6 Nʼtùon ya sɔnm ni, nʼnun là mɔ́n ń jɛ̀nde Kristo ya taanl yaab nɛ. Yiko ya sɛn ni mɔ la, ma là ŋmɔbe biil yiko uba bo.

7 N là maaleh ki teh nɛn kɛ yé nʼbo kpɛle nɛ. Ama Kristo bo n laa' nì yé fɛnm nɛ. 8 Imɔ̀n nɛ, n yin' nibonn kɛ fɛnm kimɛ n bɛnde' *Yesu Kristo nʼYonbdaan ma nnɔ, nɛn nɛ cɛn' nibonn kɛ. Wɔn bo nɛ n dàan' nibonn kɛ, ki ye niʼkɛ yé tibint ŋɔ ń li yé wɔn Kristo yɔ nɛ, 9 kí li tɛ nin wɔ kí tì gben. Na yé n pɛ *yiko bo ma nnɔ nɛ ki yé ugbɛmɔ̀ndaan. N teke' Kristo ki jin' ma nnɔ, nɛ ki yé ugbɛmɔ̀ndaan. Uwien bùh binib bigbɛmɔ̀ndɛnb kí ñɛ mitekjim bo nɛ. 10 N yíe nibonbaabn nà si: ń li bɛn Kristo nɛ, kí li bɛn u mɛkrm ya tuɔm, kí taan nin wɔ uʼjɛnd ni, kí tì kpo tɛn wɔn, 11 ŋɔ kí li daan ki ye nʼmɔ li mɛkre bitɛnkpiib ni.

Pɔl tiinh kí cuube lisuul ya bùol

12 Na yé n ye n baa' lisuul nnɔ ya bùol ŋɔ nɛ, ka yé n ye n yé wà niba ŋa ji pɔre' wɔ nɛ. Ama n mɔ̀ndeh ki tiinh ń nɛ̀nde lɛ̀ nɛ, kimɛ *Yesu Kristo nɛ cuo' nni ki tien' uʼyɔ. 13 Nʼyaabɛ, ma ye min nɛ̀nde' lisuul nnɔ ŋɔ nɛ. Nʼnun mɔ́n nibonn nà bo si: ń sunde nà tien' nʼpuoli bó nɛ, kí li bɔ minɔnm bo ki joh inun bó. 14 N tiinh ki cuube lisuul ya bùol nɛ, ŋɔ *Yesu Kristo bo ń lɛ Uwien yin' tɛ wɔ ń de tɛ lisuul là paaki bó nnɔ. 15 Tinbi bà kɛ tien' binicekrkaab mitekjim ya sɛn ni nnɔ, cère mɛn tí li maaleh nnɔ. Ni tí ŋmɔbe iyɛnmaale iʼba ì bore' nin yii la, Uwien li wuɔn nɛ iʼtingi. 16 Nì te ma kɛ la, cère mɛn tí li tuu ki kpe usɛn wà ti lì là kpe wù ki lá baa' fɛnfɛnnɔ nɔ.

17 Nʼyaabɛ, niʼkɛ ń tɛkn nʼtaal ni, kí li tùɔreh ki sekndeh binib bà teh ti là wuɔn' nɛ ki ye ní li teh ma bo nnɔ. 18 Kimɛ n là kpiɛ' ki tɔke' nɛ ŋɔ, ki tí tɔkeh nɛ fɛnfɛnnɔ wuɔ nin tinunsiir ki teh binib bà yɛbe nɛ ŋmɔbe mitetem mà cère' bi yih Kristo ya kuum udɔpɔnpɔn bo fɛnm. 19 Bi li tì fɔre kí juore fɛnm nɛ. Biʼbent nɛ yé biʼWien. Bi jɛbnh biʼba biʼfɛ ya tùon bo nɛ. Biʼyɛnmaale kɛ pɛ uŋɛndun ya bont bo nɛ. 20 Tinbi wɔn, ti yé paaki bó yaab nɛ. Nɛn bo nɛ ti gu nin inunmɔ́n lidaali là Yonbdaan *Yesu Kristo tiʼŊmiɛnl li ñɛ niʼbó kí baa ní, 21 kí lèbre tiʼgbɛnɛnt tà ŋa ŋmɔbe sel nnɔ kí nɛnge uʼyaar tà ŋmɔbe ukpiɛke nnɔ, kimɛ u ŋmɔbe mituɔm wɔ ń cère tibont kɛ ń tuo uʼñɔbu bó.

4

1 Nɛn bo, nʼyaabɛ, n yíe nɛ nɛ, ki dɔkn' nɛ cɛɛn. Ninbi nɛ yé nʼbo nʼyɛnsɔnge, ki yé nʼbo lisuul là bi dienh lɛ̀ wà mɔ̀n' ki faake'. Tùɔre mɛn kí li pɛ Yonbdaan ya sɛn bo nnɔ.

Igbiere

2 Efodi nin Sɛntik, n sureh nɛ nibonn nà bo si: Yonbdaan bo ní li lienh ki ciih tɔb bó. 3 Sin nʼtonsɔntɔ, umɛmɔ̀ndaan, n gbáanh ŋɛ nɛ, á tore bɛ kimɛ bi yé bipiib bà nin Kleman nin nʼtonsɔntɔb là mɔ̀nde' ki tore' nni tigbɛmɔnmɔnt ya tɔkm ni nɛ. Uwien kɛle' biʼyel limiɛl ya gbɔnku ni ŋɔ.

4 Yonbdaan bo, li poknh mɛn uyo kɛ. N liɛbe' ki tɔkeh nɛ nɛ, li poknh mɛn. 5 Li ŋmɛ mɛn nin binib kɛ. Yonbdaan ya babaadaali nɛkn' ní ŋɔ. 6 La cère mɛn iyɛnmaale ń li wiɛbe nɛ niba bo, ama ní li kàareh isɛn kɛ ni, kí li gbáanh Uwien, kí li faareh wɔ, kí li miɛh wɔ nà pɔre' nɛ. 7 Nnɔ nɛ Uwien ya yɛnduɔn wà cɛn' unisaal ya bɛnm kɛ nnɔ, li de nɛ lifɛ̀sɔngl, kí cère niʼyɛnm ń li dɔ kí ñɛ *Yesu Kristo bo.

8 Tɔ, nʼyaabɛ, cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n nà kɛ yé nibonmɔ̀nn nin nà kɛ kpɛ bɛ ń li boh nɛ nin nà kɛ cuube nin nà kɛ ŋa ŋmɔbe jɔknt nin nà kɛ kpɛ bɛ ń li yíe nɛ̀ nin nà kɛ ŋmɔbe lisel nin nà mɔn ki tì gben' ki ŋmɔbe kupɛnpɛku bo. 9 Li teh mɛn ni bɛnge' nà nʼsaan, ki cii' nɛ̀, ki teke' nɛ̀, ki laa' n teh nɛ̀ nnɔ, ŋɔ Uwien uyɛnduɔn ya daan ń li te nin nɛ.

Pɔl faareh Filip yaab biʼpum bo

10 N ŋmɔbe uyɛnsɔnge Yonbdaan bo ki gbien', kimɛ ni ji fre' ki wuɔn' ki ye ni tiɛn nʼbó. Ni lì là tiɛn nʼbó nɛ, ama na là laa' sɛn nɛ ní wuɔn kí ye ni tiɛn nʼbó. 11 Nà yé n te tijiint ni nɛ cère' n lienh nnɔ, kimɛ n bɛnge' n li fuobe ma bo isɛn kɛ ni. 12 N bɛn n li fuobe ma bo tijiint ni bii ligbɛl ni. N bɛnge' uyo kɛ, n li fuobe ma bo isɛn kɛ ni. N jinh ki gbuokeh bii n te mikònm la, n ŋmɔbe ki gbien' bii n ŋmɔbe waamu la, n bɛn ń li tien ma. 13 Kí ñɛ Kristo wà dienh nni mituɔm nnɔ bo nɛ n li fre kí tien niʼkɛ.

14 Nin nɛn kɛ, ni tore' nni nʼjɛnd ni ma nnɔ, ni tien' nì mɔn nɛ. 15 Ninbi Filip yaab mɔnɔn bɛn ki ye uyo wà n là siereh Maseduɔnn ya tinfɛnm ni nnɔ, ninbi baba ŋa ñí la, Kristo ya taanl liba mɔnɔn ŋa là ñɛn' niʼba ki tore' nni. N là cin' u ya yo nɛ ki tɔkeh binib Kristo ya gbɛmɔnmɔnt mitinfɛnm nnɔ ni. 16 N là te Tesalonik ya du ni uyo wà nnɔ, ni là nɛ̀kn' nni nà pɔre' nni nì gɛ̀bre' bolm miba. 17 Na yé n nuunh mipum baba nɛ; ama n nuunh niʼpum nnɔ bo, Uwien ń cère ní lɛ mimɔnm kí gbien nɛ.

18 Ni de' nni nà nnɔ, niʼkɛ kɔn' nʼnuɔ ni. Nì yɛbe ki cɛn' n là ciɛke nà mɔnɔn. Ni sɔn' Epafrodit wɔ ń lá de nni nà nnɔ, n laa' nɛ̀, nɛ ki ji ŋmɔbe ki gbien'. Niʼpum nnɔ te tɛn lituɔrl là mɔn liʼnu ŋmɛ, Uwien teke' lɛ̀, uʼyɛnm sɔnge liʼbo nɛ. 19 NʼWien ŋmɔbe ukpiɛke, ki ŋmɔbe lifaal ki gbien' ma nnɔ, *Yesu Kristo bo, u li de nɛ nà kɛ pɔre' nɛ. 20 Cère mɛn tí kpiɛke tiʼBaa Uwien uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm. Ami.

Ifuondfɔrkɛ

21 Ní fuonde binib bà kɛ yé Uwien yaab kí ñɛ *Yesu Kristo bo nnɔ jɛjɛ kí de nni. Kristo yaab bà te nʼsaan nnɔ mɔ fuondeh nɛ.

22 Uwien ya nib kɛ fuondeh nɛ. Ubɛrciɛn Sesa ya tonsɔnb bà yé Uwien ya nib nnɔ tùɔreh ki fuondeh nɛ. 23 Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ.

Kolɔs yaab

1

2

3

4

Kugbɔnku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Kolɔs

yaab nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Kolɔs yé Asi ya tinfɛnm ya duciɛn uba nɛ. Nì naan Pɔl nin uʼyul ŋa jon' niʼbó. Uʼtonsɔntɔ Epafas nɛ cin' ki tɔke' niʼbó Yesu ya gbɛr (1:7; 4:12).

Pɔl cii' bitonnɛndɛnb biba wɔknh Kolɔs yaab miwɔknm mà ŋa kpe sɛn ki tɔkeh bɛ ki teh bi li paan iyaajɛbok bo nɛ kí ŋmɛre. U te lipɛkl ni ka ń fre kí jo niʼbó ma nnɔ nɛ ki kɛle' kugbɔnku kuu nɔ ki de' bɛ.

Kí cin liyul 1:1 kí tì baa 2:5 Pɔl wuɔn' ki ye Yesu Kristo nɛ ŋmɔbe mituɔm tibont kɛ bo, ki yé uʼtaanl ya yul. Wɔn nɛ kpɛ bɛ ń li pukeh wɔ.

Kí cin iyul 2:6 kí tì baa iyul 2:23 Pɔl tɔkeh Kolɔs yaab ki teh bɛ ń liike biʼyul bo, ki la li cengeh binib bà wɔknh miwɔknm mà ŋa kpe sɛn nnɔ ya gbɛr, ama bɛ ń li co bi ŋmɔbe mitekjim mà nnɔ kenken.

Kí cin iyul 3 kí tì baa 4:6 Pɔl tɔkeh bɛ bi li fuobe ma bo itáan ni nin idencɛn ni nin binitɔb nɛ. U tì fɔre' kugbɔnku kuu nɔ nin ifuonde nɛ (4:7-18).

1

Ifuonde

1 Min Pɔl, n yé *Yesu Kristo ya tond nɛ Uwien ya yíem bo. Min nin tiʼninjɛ Timote nɛ kiɛh kugbɔnku kuu tí de 2 ninbi tiʼyaab bà te Kolɔs ya du ni ki yé Uwien yaab ki du Kristo bo nnɔ. TiʼBaa Uwien ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Pɔl faareh Uwien Kolɔs yaab bo

3 Uyo wà kɛ ti kàareh tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya Baa Uwien ki dienh nɛ la, ti tuu ki faareh wɔ niʼbo nɛ; 4 kimɛ ti cii' ni tùɔre' ki teke' *Yesu Kristo ki jin', ki tùɔre' ki yíe Uwien ya nib kɛ 5 kí ñɛ lidɛndɛnl là Uwien ble' lɛ̀ paaki bó ki gu nɛ nnɔ bo. Ni cii' lidɛndɛnl nnɔ bó lidaali là bi cinde' ki tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt tà yé tigbɛmɔ̀nt nnɔ nɛ. 6 Bi tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt nnɔ ma bo nnɔ, bi tɔke' tù nnɔ nɛ uŋɛndun ni niʼkɛ saan, tù cèreh binib teknh *Yesu ki jinh ki yɛbreh ki joh, ki teh nà mɔn. Tù là tien' niʼmɔ nnɔ nɛ, lidaali là ni cinde' ki cii' Uwien ya juokm ya gbɛr ki bɛnde' tù mɔnmɔnm nnɔ. 7 Tiʼjɔ nin tiʼtonsɔntɔ Epafa nɛ wɔkn' nɛ. U yé niʼbo Kristo ya tonsɔnl wà ti du uʼbo nɛ. 8 U tɔke' tɛ *Mifuoñaanm cèreh ni yíe tɔb ma bo.

9 Nɛn bo nɛ haali nin lidaali là ti tì cii' niʼgbɛr nnɔ, ti kàareh ki dienh nɛ ka pieh, ki gbáanh Uwien wɔ ń cère uʼFuoñaanm ń de nɛ miyɛnfuom nin mibɛnm isɛn kɛ ni, ŋɔ ní bɛnde u yíe nà kí tì gben. 10 Nnɔ nɛ ni li ŋmɔbe mitetem mà selndeh Yonbdaan, ki li teh nà kɛ sɔnge uʼyɛnm, ki li sɔnh itùonmɔnmɔn kɛ ya bol, ki li tùɔreh ki bɛndeh Uwien mɔ ki pukndeh. 11 Ti gbáanh wɔ ki teh uʼtuɔm mà ŋmɔbe ukpiɛke nnɔ ń cère niʼmɔ ń lɛ mituɔm kí li faa isɛn kɛ ni, kí li ñikndeh, kí li ŋmɔbe kuminku mibiikm mà kɛ li tu nɛ ni. 12 Li faareh mɛn Baa Uwien nin uyɛnsɔnge, kimɛ u tien' nɛ binib bà kpɛ bɛ ń lɛ bi ya bó u bonde' mimɔnm mà uʼbɛl là yé kuwenwenku ni ki ble' bà yé uʼyaab nnɔ. 13 Wɔn nɛ fie' tɛ licinñunl ya tuɔm saan, ki nɛbre' tɛ ki jon' uʼBijɛ wà u yíe wɔ ya bɛl ni. 14 UʼBijɛ nnɔ nɛ dɛ' tɛ ki wiɛ', ki cère' u fère' tɛ tiʼbiɛre.

Iyuon yà dondeh Kristo

15 U yé Uwien wà ba lɛnh wɔ ya nɛnnɛnku nɛ,

ki te ki laa' uŋɛndun ŋa laan te,

16 Uwien cère' wɔn nɛ ñɛn' tibont kɛ,

kutaaku bo yaar nin kitink bo yaar,

bi lɛnh tà nin ba lɛnh tà,

Tibont tà kɛ te kutaaku bo ki ŋmɔbe mituɔm kɛ ya bol,

nin tà kɛ ŋmɔbe ticiɛnt kɛ ya bol,

Uwien cère' wɔn nɛ ñɛn' tuʼkɛ,

nɛ tuʼkɛ mɔ yé uʼyaar nɛ.

17 U te ki laa' tibont kɛ ŋa laan te,

wɔn nɛ cère' tibont kɛ te tuʼbùol.

18 Wɔn nɛ yé uʼtaanl ya yul,

nɛ uʼtaanl yé uʼgbɛnɛnt,

Wɔn nɛ yé micincinm,

ki yé wà kpiɛ' ki mɛkre' bitɛnkpiib ni,

ŋɔ wɔ ń li yé usɛnlier isɛn kɛ ni.

19 Kimɛ Uwien ya yíem bo nɛ wɔn nin uʼyul te uʼBijɛ ni ki tì gben',

20 ki cère' uʼBijɛ bugbɛn bo,

wɔn nin uŋɛndun taan' buñɔbu,

ŋɔ niʼkɛ ń li yé uʼBijɛ yann,

uʼBijɛ ya sɛ̀m mà ñɛn' ki wule' udɔpɔnpɔn bo nnɔ bo nɛ,

u cère' uñɔkpaan te kitink nin kutaaku bo.

21 Uyo uba niʼmɔ là yé binib bà jɛnde' Uwien nɛ, ki yé uʼnɛnnɛndb kí ñɛ ni là ŋmɔbe iyɛnmaale yà ì cèreh ni teh nà bre nnɔ bo. 22 Ama fɛnfɛnnɔ Uwien cère' ninbi nin wɔn taan' buñɔbu kí ñɛ uʼBijɛ tien' uʼba unisaal ma ki tuo' ki kpo' nnɔ bo. Uwien tien' nnɔ ŋɔ ní fre kí sere uʼnun bó, kí li yé uʼyaab, ki la ŋmɔbe jɔknt, ki la li ŋmɔbe biil mɔ nɛ. 23 Ama ní li faa mitekjim ni, kí li co kenken. Ni là cii' tigbɛmɔnmɔnt ma nnɔ, tù cère' ni ŋmɔbe lidɛndɛnl nɛ. Ni la wiɛ lidɛndɛnl nnɔ. Bi kpaande' tù utingbɛn bo ya nib kɛ saan nɛ. Nɛ min Pɔl ya tuonl si: ń kpaande tu ya gbɛmɔnmɔnt nɛ.

Pɔl mɔ̀h ki toreh Kristo ya taanl

24 Fɛnfɛnnɔ n jinh ijɛnd yà niʼbo nɔ nʼyɛnm sɔnge nɛ; kimɛ Kristo là jin' ijɛnd yà nnɔ, nʼmɔ tùkre' i ya jɛnd nɛ ki jɛ̀ndeh uʼtaanl là yé uʼgbɛnɛnt nnɔ bo. 25 N yé litaanl nnɔ ya tonsɔnl ŋɔ ninbi bo, Uwien de' nni lituonl là nnɔ ń sɔn lɛ̀ nɛ. Lɛn si: ń tɔke nɛ Uwien ya gbɛr kí tì fɔre. 26 Tù yé tigbɛbɔlkaar tà Uwien là bɔle' tù uyo bo yaab nɛ. Nɛ fɛnfɛnnɔ u kpiire' tù ki tɔke' uʼyaab. 27 U yíe bɛ ń bɛnde tigbɛbɔlkaar nnɔ yé lifaal ki tì kpɛ ma bo nɛ, ki ŋmɔbe ukpiɛke bà ŋa yé *Sufmbɛ ni. Niʼtingi si: Kristo te niʼsiik ni ma nnɔ, ni ŋmɔbe lidɛndɛnl ki ye ni li lɛ Uwien ya kpiɛke. 28 Ti tɔkeh wɔn Kristo ya gbɛr nɛ, ki gbiereh unil kɛ, ki taah miyɛnfuom kɛ ya bol ki wɔknh unil kɛ ŋɔ unil kɛ ń li mɔn Kristo ya sɛn ni kí tì gben. 29 Nɛn bo nɛ n sɔnh lituonl. Kristo ya tuɔm mà te nʼgbɛn ni ki ñaanh nnɔ nɛ cèreh n mɔ̀h lituonl bugbɛn bo nin inunmɔ́n.

2

1 Imɔ̀n, n yíe ní bɛnde n mɔ̀h limuɔl là ya tunbu nin inunmɔ́n ninbi nin Lawodise yaab nin binitɔb bà kɛ ŋa laan laa' nni nin biʼnunbu bo nɛ. 2 N teh nnɔ ŋɔ biʼfɛ̀l ń li co, bɛ ń li kpɛ buñɔbu, kí li yíe tɔb, kí li ŋmɔbe mibɛnm kí tì gben nɛ. Mibɛnm nnɔ nɛ li cère bɛ ń bɛnde Uwien ya bonbɔlkaann. Nɛn si: Kristo bugbɛn. 3 Miyɛnfuom nin mibɛnm ŋmɔbe lifaal là kɛ nnɔ buɔ wɔn saan nɛ.

4 N tɔkeh nɛ nɛn ŋɔ uba la taa ñɔŋmaagbɛr tuba kí lɛre nɛ nɛ. 5 Kimɛ nin ma te niʼni ma kɛ nnɔ, n tuu ki maaleh niʼbó nɛ. Nʼyɛnm sɔnge niʼbo, kimɛ n laa' tibont kɛ te tuʼdonbó nɛ niʼbùol, ki laa' ni du Kristo bo nin niʼfɛ̀l kɛ.

Kristo nɛ dienh limiɛl

6 Ni teke' ki ye *Yesu Kristo nɛ yé Yonbdaan ma nnɔ, li pɛ mɛn uʼsɛn bo. 7 Tùɔre mɛn kí tɛbn wɔ, kí cère niʼmiɛl ń li juɔn uʼbo. Li faa mɛn mitekjim ni tɛn bi là wɔkn' nɛ ma bo, kí li faareh Uwien yo kɛ yo. 8 Li bɛn mɛn, ki la cère uba ń dɛle kí cuo nɛ nin tinisaalyɛnfogbɛr. Tù yé gbɛfɛnm nɛ, ki yé kutonnɛnku mɔ, ki ñɛn' unisaal ya yaajɛbok nin isɛnpol yà ŋuuke uŋɛndun wuu nɔ saan, ta ñɛn' Kristo saan. 9 Kimɛ Uwien nin uʼyul te wɔn Kristo ni nɛ ki tì gben'. 10 Ninbi nin wɔn Kristo taan' ki tien' unibaab ma nnɔ nɛ ni laa' mimɔnm kɛ ki tì gben'. Wɔn nɛ cɛn' nà kɛ ŋmɔbe mituɔm nin ticiɛnt kɛ ya bol.

11 Ninbi nin wɔn taan' ki tien' unibaab ma nnɔ, nì te tɛn ni jiɛ' niʼpun nɛ. Upunjiɛ nnɔ ŋa yé nisaal jɛh ipun ma bo, ama u ñɛn' Kristo saan nɛ ki gbendeh minisaaltetem mà cèreh unil teh ibiɛre nnɔ ya gbɛr. 12 Bi sìi' nɛ Uwien ya ñunm ma nnɔ nì wuɔn' ki ye bi taan' ki sube' ninbi nin Kristo nɛ, nɛ ninbi nin wɔn taan' ki mɛkre' mɔ, kimɛ ni teke' Uwien ya tuɔm mà cère' u mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ ki jin'. 13 Ni là te tɛn bitɛnkpiib nɛ Uwien ya nun bó, kimɛ ni là teh ibiɛre nɛ, ka yé uʼnib* mɔ. Ama u cère' ni liɛbe' ki fuobe nin Kristo, ki fère' tɛ tiʼbiɛre kɛ. 14 U ŋmire' tigbɛr tà bi là kɛle' tù kugbɔnku ni tù biindeh tɛ, ka cendeh nin tiʼfuobm kí ñɛ tù ble' iwɔb yà nnɔ bo; ki gben' kugbɔnku nnɔ ya gbɛr Kristo ya dɔpɔnpɔn bo.

15 Kristo fie' nà kɛ ŋmɔbe mituɔm nin ticiɛnt kɛ ya bol ya jɛkɔnwɛnt, ki jin' nɛ̀ ifɛ binib kɛ ya nun bó, ki tuke niʼkɛ ki lindeh wɔ ń wuɔn kí ye udɔpɔnpɔn nɛ cère' u mɔ̀n' ki faake'.

16 Nɛn bo, la cère mɛn uba ń kùɔn nɛ kí ye ni la ji niɛ, ki la ñu niɛ, ki la cère uba ń wɔbn nɛ libinl ya nacent nin uŋmaafaan ya nacenku nin *Saba ya daali ya gbɛr bo. 17 Tu ya bont yé nà li baa ní ya jinjinku nɛ, ama Kristo bugbɛn nɛ yé nibonmɔ̀nn. 18 La cère mɛn bà bɔndeh binib ya nun bó ki teh bi yé binib bà dinge, ki pukeh Uwien ya tondb nnɔ ń juon nɛ puoli. Bi lienh ki teh bi lɛnh tibont tidɛknt yaam, nɛ ki ŋmɔbe inisaalyɛnmaale, ki teh tinacenkpenkuont. 19 Ba tuuke Kristo bo. Ama uʼmɔ nɛ yé liyul. Liyul nɛ jindeh tigbɛnɛnt kɛ, ki cèreh tigbɛnɛnt ya bont tuuke tuʼtɔr bo ijire coco tù, nɛ Uwien cèreh tù kpienh u yíe ma bo.

20 Ni taan' ki kpo' nin Kristo nɛ ki ñɛn' isɛnpol yà ŋuuke uŋɛndun wuu ya nuɔ ni. Nɛn bo, bɛ tien' ni biɛ ki cèreh bi wɔbndeh ki dienh nɛ i ya kùɔn tɛn uŋɛndun nɛ cère' ni fuobe? 21 Bɛ tien' ni cèreh bi kùɔndeh nɛ ki teh: la taa mɛn niɛ, ki la lèn niɛ, ki la mɛ niɛ. 22 Nɛn kɛ yé iwɔb yà te ki de' tibont tà binib jin' tù ki tì gben' la, ta ji ŋmɔbe kpɛle nɛ. Unisaal nɛ ñɛn' i ya wɔb ki wɔknh yɛ̀ binib. 23 Iwɔb bugbɛn ya gbɛr te tɛn miyɛnfuom nɛ ka ji yé yɛnfuom. Ì tɔkeh unil ya yɛnm yíe wɔ ń li pukeh nà ya gbɛr nɛ, ki cèreh binib teh tɛn bi jiindeh biʼba tingi, ki jɛ̀ndeh biʼba. Iwɔb nnɔ ŋa yé bonn, ì toreh unisaal wɔ ń li teh uʼyɛnm yíe nà baba nɛ.

3

Li nuunh mɛn tibont tà yé Uwien yaar

1 Ni taan' ki mɛkre' nin Kristo ma nnɔ, li nuunh mɛn paaki bó ya bont Kristo kɛ nà saan Uwien ya jie bó nnɔ. 2 Cère mɛn niʼyɛnmaale ń li pɛ tibont tà te paaki bó bo, ki la tɔnge tingi ni yaar. 3 Kimɛ ni kpo' nɛ niʼmiɛl buɔ Kristo saan, nɛ Kristo mɔ buɔ Uwien saan. 4 Kristo nɛ yé niʼmiɛl. U lá li ñɛn uʼba upaan bo uyo wà nnɔ niʼmɔ li taan nin wɔ kí ñɛ upaan bo, kí lɛ uʼkpiɛke.

Mitetekpaam nin mitetefɛ̀nm ya gbɛr

5 Sii ki subn mɛn tibont tà te niʼfuobm ni ki yé kitink bo yaar nnɔ. Tun si: lisɔnsɔndl nin linaŋmaal nin ujɛnniɛke nin iyɛnmaalbiɛre nin ununfɔke lifaaciɛnl bo. Lifaaciɛnl yé unil bo ibule nɛ. 6 Nɛn nɛ cèreh Uwien ya benku ni beh bà ŋa ciih uʼñɔbu bó nnɔ bo. 7 Uyo wà ni là teh i ya biɛre nnɔ, niʼmɔ là ŋmɔbe mi ya tetem nɛ. 8 Ama fɛnfɛnnɔ, niʼmɔ ń wiɛ tibont tuu kɛ. Tun si: ubenpiebe nin tijɛr nin mibiɛrm nin isuk nin iñɔbonbil yà ñɛh niʼñuɔn ni nnɔ. 9 La tɔkeh mɛn tɔb tonnɛngbɛr. Ni gben' niʼtetekpaam nin mì là cèreh ni teh tibont tà kɛ nnɔ ya gbɛr, 10 nɛ ki taa' mitetefɛ̀nm, ki ji yé binifɛ̀nb. Uwien nɛ cèreh ni tuu ki fɛ̀ndeh ki joh, ki nɛngreh wɔn wà ñɛn' nɛ nnɔ. Nnɔ nɛ ni li tùɔre kí bɛnde wɔ. 11 Nɛn bo, na ji ŋmɔbe wuɔ yé Suf nɛ wuɔ ŋa yé Suf, ka ji ŋmɔbe wuɔ yé wà jiɛ' uʼpunl nɛ wuɔ yé wà ŋa jiɛ' uʼpunl, ka ji ŋmɔbe wuɔ yé ucaan nɛ wuɔ yé wà ya nun ŋa wien, ka ji ŋmɔbe wuɔ yé uyonb nɛ wuɔ ŋa yé yonb. Ama Kristo nɛ yé niʼbo nibonn kɛ ki te unil kɛ ni.

12 Uwien nɛ gɛ̀nde' nɛ ki tien' nɛ uʼyaab, ki yíe nɛ. Nɛn bo, cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n tinimɔ̀nt bo, kí li muɔh tɔb micɛcɛkm, kí li jiindeh niʼba tingi, kí li ŋmɛ nin tɔb, kí li ŋmɔbe liyɛnguol, 13 kí li ŋmɔbe sukle tɔb bo. Uba kɔnh nin uʼtɔ nibonn niba bo la, bɛ ń li fèreh tɔb. Yonbdaan fère' nɛ ma nnɔ niʼmɔ ń li fèreh tɔb. 14 Ni li tùɔreh ki teh nà si: ní li yíe tɔb nɛ, kimɛ miyíem nɛ cèreh binib tùɔreh ki te uñɔkpaan ni. 15 Kristo ya yɛnduɔn ń li te niʼfɛ̀l ni ki pekreh nɛ. U ya yɛnduɔn bo nɛ Uwien yin' nɛ ní taan kí li yé unibaab. Nɛn bo, li tuu ki faareh wɔ mɛn.

16 Cère mɛn Kristo ya gbɛr ń tùɔre kí kpɛ iñaan niʼfɛ̀l ni. Li wɔknh mɛn tɔb, kí li taah miyɛnfuom kɛ ya bol ki gbiereh tɔb. Li dondeh mɛn Uwien, kí li gɛh iyuon kɛ ya bol nin niʼfɛ̀l kɛ ki faareh wɔ. 17 Ni lienh nà kɛ bii ni teh nà kɛ la, cère mɛn niʼkɛ ń li yé Yonbdaan *Yesu ya yel bo, kí li faareh Baa Uwien wɔn bo.

Kristo yaab li fuobe ma bo biʼdencɛn ni

18 Bipiibɛ, li blinh mɛn niʼyul niʼciɛb ya nun bó. Nì kpɛ bipiib bà pɛ Yonbdaan bo ń li teh nnɔ nɛ. 19 Bijɛbɛ, wà kɛ ń li yíe uʼpo, ki la cère uʼbenku ni ń li pendeh uʼbo. 20 Mubumu, li boh mɛn niʼnaambɛ nin niʼbaambɛ isɛn kɛ ni, kimɛ nɛn nɛ sɔnge Yonbdaan ya yɛnm. 21 Bibaambɛ, la cèreh mɛn niʼbumu ya yɛnm ń li ñɛh niʼni. Ni teh nnɔ la, muʼyɛnm li saa nɛ.

22 Iyonbe, li boh mɛn niʼcɛnbaambɛ uŋɛndun wuu ni isɛn kɛ ni. Ni la li boh bɛ biʼnun ni baba tɛn ni nuunh binib nɛ ń li pɛ̀keh nɛ, ama ní li boh bɛ nin niʼfɛ̀l kɛ kí ñɛ ni boh Yonbdaan ma nnɔ bo. 23 Ni teh nà kɛ la, ní li teh nɛ̀ nin niʼfɛ̀l kɛ tɛn ni teh ki dienh Yonbdaan nɛ, na teh ki dienh nib, 24 kí li bɛn ki ye Yonbdaan Uwien li su nɛ nin u bonde' mimɔnm mà ki ble' bà yé uʼyaab nnɔ. Ni teh ki dienh Kristo nɛ, wɔn nɛ cinbe ki yé niʼcɛnbaa. 25 Wà teh nà bre la, Uwien li dɛre udaan ya tub u teh nà nnɔ bo nɛ, kimɛ Uwien ŋa ŋmɔbe gɛ̀ngɛ̀nde.

4

1 Iyonbe ya cɛnbaambɛ, li teh mɛn niʼyonbe nà cuube, ki la li yíe uba ki cɛn' uʼtɔ; kí li bɛn kí ye niʼmɔ ŋmɔbe Cɛnbaa paaki bó.

Igbiere

2 Li kàareh mɛn ki la pieh. Niʼkaare ń cère ní la gɔh kí li faareh Uwien. 3 Ní yekn kí li kàareh ki dienh tiʼmɔ ŋɔ Uwien ń de tɛ usɛn tí wɔkn binib uʼgbɛr, kí tɔke bɛ Kristo ya gbɛbɔlkaar tà bo n te lipɛkl ni nɔ. 4 Ní kàare wɔ ŋɔ ń tùɔre kí ñɛn tigbɛbɔlkaar nnɔ upaan bo kí tɔke tù, n bi li tɔke tù ma bo.

5 Li ŋmɔbe mɛn miyɛnfuom, kí li te mɔnmɔnm nin bà ŋa yé Kristo yaab. Uyo wà ni laa' libònl ní tien nà mɔn la, tien nɛ̀ mɛn. 6 Cère mɛn niʼgbɛr ń li tuu ki ŋmɛ kí suɔke, ní li jiindeh wà kɛ nì kpɛ ní jiin wɔ ma bo.

Ifuondfɔrkɛ

7 Tiʼninjɛ Ticik wà n yíe wɔ, u yé nʼtonsɔntɔ Yonbdaan ya tuonl ni, ki sɔnh lɛ̀ mɔnmɔnm nnɔ, li tɔke nɛ nʼgbɛr kɛ. 8 N sɔnh wɔ niʼsaan nà bo si: wɔ ń tì tɔke nɛ tiʼgbɛr, kí saake niʼgbɛnɛnt nɛ. 9 N li cère wɔn nin Onesim nɛ ń tɔke. Onesim yé tiʼninjɛ wà kpɛ ti li du uʼbo nɛ, nɛ n yíe wɔ. U yé niʼyɔ nɛ. Bi baa' niʼsaan la, bi li tɔke nɛ tigbɛr tà kɛ te tiʼbùol.

10 Min nin Aristak wà te lipɛkl ni nnɔ fuondeh nɛ. Banabas ya ninjɛ Mark mɔ fuondeh nɛ. N là tɔke' nɛ uʼbó ŋɔ, u lá baa niʼsaan la, ní teke wɔ tinɔjɛr tule. 11 *Yesu wà bi baan' wɔ Yustus nnɔ mɔ fuondeh nɛ. *Sufmbɛ bà yé Kristo yaab nnɔ ni, bɛn baba nɛ sɔnh nin nni Uwien ya bɛl ya tuonl. Bi yé binib bà saake' nʼgbɛnɛnt nɛ. 12 Niʼyɔ Epefa mɔ fuondeh nɛ. U yé [Yesu] Kristo ya tonsɔnl nɛ, ki kàareh uyo kɛ nin inunmɔ́n ki dienh nɛ ŋɔ ní li ŋuuke mitekjim mɔnmɔnm, kí kpére miʼni kí tì gben, kí li yé binib bà bonde' bɛ ń li teh Uwien yíe nà kɛ. 13 Imɔ̀n, n yé uʼmɔ̀nkunl ki ye uʼnun mɔ́n ninbi nin Lawodise yaab nin Herapolis yaab bo cɛɛn nɛ. 14 Tiʼjɔ Luk wà yé dɔktiɛ nnɔ nin Demas mɔ fuondeh nɛ.

15 Ní fuonde Kristo yaab bà te Lawodise ya du ni nnɔ, kí fuonde Ninfa nin Kristo yaab bà taakeh uʼden nnɔ mɔ. 16 Ni kaan' kugbɔnku kuu la, ní cère bɛ ń kàan kù Kristo ya taanl là te Lawodise ya du ni nnɔ mɔ ni. Niʼmɔ ń kàan kùa li ñɛ Lawodise ya du ni kí baa niʼsaan nnɔ. 17 Ní tɔke Akip kí ye wɔ ń tùɔre kí liike Yonbdaan de' wɔ lituonl là nnɔ, kí li sɔnh lɛ̀ mɔnmɔnm. 18 Iñɔbonfɔrkɛ yiɛ nɔ, min Pɔl nin nʼyul nɛ ji kiɛh yɛ̀ ki fuondeh nɛ*. La sunde mɛn n jɛ̀ndeh ijɛnd yà lipɛkl ni nnɔ bó.

Uwien ń juoke nɛ.

* 2:13 Bi lɛbre' liñɔbonl là ki ye ka yé uʼnib nnɔ; lì kɛle' Grɛkmbɛ ya lenm ni ki ye: Ni là yé binib bà ŋa jiɛ' pun nɛ.

* 4:18 Kí ñɛ kugbɔnku kuu ya cinm kí lá baa 4:17 Pɔl lienh nɛ uba kiɛh, ama wɔn nin uʼyul nɛ kɛle' migbiirm 18.

1 Tesalonik yaab

1

2

3

4

5

Kugbɔnkpiɛku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Tesalonik

yaab nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Tesalonik yé Maseduɔnn ya tinfɛnm ya ducɛnciɛn nɛ. Pɔl là joh usɛn nle bo ma nnɔ nɛ ki tɔke' niʼbó yaab Kristo ya gbɛr. Wɔn nin Silfɛn nin Timote nɛ là tɔke. Tesalonik yaab bà yɛbe ŋa là yé Sufmbɛ.

Sufmbɛ bà là te udu nnɔ ni nnɔ ya biba ŋa tuo' Pɔl ya gbɛr, ki sure' bɛ bi kpre' niʼkɛ saan Pɔl nin uʼtɔb bo.

Kí cin liyul 1 kí tì baa iyul 3, Pɔl tɔkeh ki teh wɔn nin Tesalonik yaab ya yɛnm sɔnge tɔb bo. Bi du Kristo bo, ki yíe tɔb ma nnɔ nɛ u faare' Uwien biʼbo, ki tiɛre' bɛ wɔn nin uʼtɔb là te biʼsaan uyo wà nnɔ bi là ŋmɔbe mitetem mà.

Kí cin iyul 4 kí tì baa iyul 5, Pɔl laa' Tesalonik yaab biba ŋa bɛn Yesu ya baam ya gbɛr mɔnmɔnm; nɛ u tùɔre' ki tɔke' bɛ tù niʼdonbó. Biba laa' biʼyaab biba kpuokeh Kristo ŋa laan biɛ ki baa'. Bi maaleh bà kpuokeh nnɔ li fɔre ma bo ma nnɔ, nɛ Pɔl tɔke' bɛ ki ye bà kpo' nin bà fuobe kɛ tɛ nin Yesu Kristo nɛ, ki lá li mɛkre lidaali liba.

1

Ifuonde

1 Min Pɔl nin Silfɛn* nin Timote nɛ kiɛh kugbɔnku kuu tí de Kristo ya taanl là te Tesalonik ya du ni, ki yé Baa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo yaal nnɔ. Uwien ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Pɔl faareh Uwien Tesalonik yaab ya tekjim bo

2 Ti tuu ki faareh Uwien niʼkɛ bo nɛ, ki tiɛn niʼbó tiʼkaare ni. 3 Ti tuu ki tiɛn niʼbó tiʼBaa Uwien ya nun bó kí ñɛ niʼtekjim cèreh ni sɔnh itùon yà nin ni ŋmɔbe miyíem ki sɔnh yà nnɔ nin ni ŋmɔbe lidɛndɛnl tiʼYonbdaan *Yesu Kristo bo nì tì kɛnde' ma nnɔ bo nɛ.

4 Tiʼyaab bà Uwien yíe bɛ, ti bɛn ki ye Uwien nɛ gɛ̀nde' nɛ ní li yé uʼyaab. 5 Kimɛ ti là tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ ŋa là yé ñɔbon baba, *Mifuoñaanm nɛ là cère' tù ŋmɔbe mituɔm, ki cère' ti du ki ye tù yé tigbɛmɔ̀nt. Nɛ ni bɛn ti là te niʼsaan uyo wà nnɔ, tiʼtetem là te ma bo. Ti là te nnɔ ŋɔ nɛ̀ ń li mɔn niʼbo nɛ.

6 Ninbi tɛkn' tinbi nin Yonbdaan ya taal ni nɛ. Nin ni teke' uʼgbɛr ijɛndciɛn ni ma kɛ nnɔ, ni ŋmɔbe uyɛnsɔnge wà *Mifuoñaanm dienh wù nnɔ. 7 Nnɔ nɛ Maseduɔnn ya tinfɛnm ya dutɔ yaab nin Akayi yaab bà kɛ teke' *Yesu ki jin' nnɔ mɔ li tɛkn ni ya taal ni. 8 Kimɛ Yonbdaan ya gbɛr ñɛn' ni ya bùol nɛ ki yɛre' Maseduɔnn ya tinfɛnm ya dutɔ nin Akayi ya tinfɛnm ya du kɛ ni. Na yé i ya du ni baba, binib cii' niʼkɛ saan ni teke' Uwien ki jin' ma bo. Nɛn bo, ta ji ŋmɔbe tuba tí tɔke. 9 Kimɛ niʼbó ya nib lienh ti là baa' niʼbùol ni teke' tɛ ma bo ya gbɛr nin ni wiɛ' ibule, ki pekre' ki paan' Uwien limiɛl ya daan, wà tuu ki te nnɔ bo ma bo, 10 ki gu uʼBijɛ *Yesu ń ñɛ paaki bó kí baa ní. U là cère' wɔn nɛ mɛkre' bitɛnkpiib ni. Wɔn nɛ ŋmiɛndeh tɛ Uwien ya benpiebe ni, ki li ŋmiɛn tɛ lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ.

2

Pɔl lienh u sɔn' itùon Tesalonik ya du ni ma bo

1 Tiʼyaabɛ, ninbi mɔnɔn bɛn ki ye ti là baa' niʼbùol ni teke' tɛ ma nnɔ ŋa juore' fɛnm. 2 Ni bɛn ki ye bi là jɛ̀nde' tɛ, ki suke' tɛ Filip ya du ni. Ama nin binib là ñɛn' tiʼbo kinunbɔnk ma kɛ nnɔ, tiʼWien de' tɛ lifɛ̀l ti tɔke' nɛ uʼgbɛmɔnmɔnt. 3 Ti là sureh nɛ ní cenge Uwien ya gbɛr ma nnɔ ta là nuunh tí tuln nil, ka ŋmɔbe yɛnmaalbiɛre, ka nuunh tí lɛre kí ji mɔ. 4 Ama Uwien bikn' tɛ ki laa' ti kpɛ tí tɔke binib uʼgbɛmɔnmɔnt nɛ ki taa' tù ki ŋukn' tɛ. Nɛn bo nɛ ta nuunh ti tɔkeh tù la, binib ya yɛnm ń li sɔnge tiʼbo, ti nuunh Uwien wà bɛn tiʼfɛ̀l ni te ma bo nnɔ ya yɛnm nɛ ń li sɔnge tiʼbo.

5 Ni bɛn ki ye ta kpele ki len' ñɔŋmaagbɛr tí lɛre nil, ka kpele ki nuun' tí ñi nil bo kí lɛ like. Uwien nɛ yé tiʼmɔ̀nkunl. 6 Ta kpele ki nuun' ninbi bii nitɔb ń pɛ̀ke tɛ, kimɛ ta nuunh pɛnpɛku nisaal saan. 7 Ti yé *Kristo ya tondb ma nnɔ, ti bi li fre kí wuɔn nɛ kí ye ti ŋmɔbe ukpiɛke, ama ta tien' nnɔ. Ti là te niʼsaan ma nnɔ, ti là duɔn' tiʼyɛnm niʼbo tɛn upii ŋaandeh ma uʼbumu, uʼyɛnm sɔnge muʼbo u likeh mù nɛ. 8 Ti yíe nɛ nì tì kɛnde' ma nnɔ, na yé tiʼnun mɔ́n tí tɔke nɛ Uwien ya gbɛmɔnmɔnt baba nɛ. Ninbi bo, ti li tuo kí kpo mɔnɔn, kimɛ ni yé binib bà ta gɔh niʼbo nɛ.

9 Tiʼyaabɛ, ni tiɛn tiʼtùon nin tiʼjiinku bó. Ti là tɔkeh nɛ Uwien ya gbɛmɔnmɔnt ma nnɔ, ti là sɔnh itùon nin inunmɔ́n nɛ ñɔnku nin wien ni ŋɔ ti la li yé uba bo tukl. 10 Ninbi bà teke' *Yesu ki jin' nnɔ nin Uwien nɛ yé bimɔ̀nkunb ki ye ti là te niʼsaan ma nnɔ tiʼtetem là cuube nɛ ka ŋmɔbe jɔknt. Ta là ŋmɔbe bi li biin tɛ nà bo. 11 Ni bɛn kɛin ki ye ti là teh niʼni wà kɛ tɛn bibaa teh uʼbumu ma bo nɛ, 12 ki sureh nɛ, ki saakreh niʼgbɛnɛnt, ki ñiikeh ki tɔkeh nɛ ki teh ní li ŋmɔbe mitetem mà selndeh Uwien. Wɔn nɛ yin' nɛ ní kɔ uʼbɛl ni kí lɛ uʼkpiɛke.

Pɔl pɛ̀keh Tesalonik yaab biʼtekjim bo

13 Ti tuu ki faareh Uwien niʼbo uyo kɛ nibonn nà bo nnɔ si: ti là tɔke' nɛ Uwien ya gbɛr, nɛ ni teke' tù, ki tuo' ki ye ta yé nib yaar tù mɔnbe ki yé Uwien yaar nɛ, ki cèreh ninbi bà teke' Uwien ki jin' nnɔ teh Uwien yíe nà. 14 Tiʼyaabɛ, ni tɛkn' Uwien ya táan yaab bà te Sude ya tinfɛnm ni, ki liɛbe' ki yé *Yesu Kristo yaab nnɔ ya taal ni nɛ. Kimɛ niʼdu yaab jɛ̀nde' nɛ ijɛnd yà nnɔ *Sufmbɛ mɔ là jɛ̀nde' bɛ i ya jɛnd nɛ. 15 Bɛn *Sufmbɛ nnɔ nɛ là ku' *Uwien ya ñɔbonsɔknb, ki ku' Yonbdaan Yesu, ki jɛ̀nde' tiʼmɔ cɛɛn. Uwien ya yɛnm ŋa sɔnge biʼbo. Bi yé binib kɛ ya nɛnnɛndb nɛ. 16 Bi piendeh tɛ ti la tɔke bà ŋa yé *Sufmbɛ tigbɛr tà li cère bɛ ń ŋmɛre nɛ. Bi teh nnɔ nɛ biʼbiɛre yɛbreh ki joh, nɛ Uwien ya benku ni tì gben' ki ben' biʼbo.

Pɔl yíe wɔ ń tí ń lɛ Tesalonik yaab

17 Tiʼyaabɛ, tinbi nin ninbi dàan' tɔb nì tien' idɛn ile ma nnɔ, ti dɔkn' nɛ cɛɛn nɛ. Ti jɛnde' tɔb nɛ, ama ti tiɛn niʼbó tiʼyɛnmaale ni. Nɛn nɛ cère' ti ñikn' tí tí ń lɛ nɛ. 18 Nɛn bo nɛ ti yíe tí liɛbe kí baa niʼsaan. Min Pɔl mɔnɔn bikn' nlen, ki bikn' nle, nɛ *Satan pien' tɛ. 19 Imɔ̀n, ninbi bo nɛ ti ŋmɔbe lidɛndɛnl nin uyɛnsɔnge. Yonbdaan *Yesu li baa lidaali là nnɔ, ninbi nɛ li yé tiʼbo lisuul, nɛ tiʼyɛnm li sɔnge niʼbo uʼnun bó. 20 Imɔ̀n, ninbi nɛ yé tiʼkpiɛke nin tiʼyɛnsɔnge.

3

1 Nɛn bo ta ń fre kí cuo tiʼba. Nɛn nɛ cère' ti bobn' ki ye tinbi baba ń juore Atɛnn ya du ni, 2 nɛ ki sɔn' tiʼninjɛ Timote niʼsaan. Timote yé tiʼtonsɔnlie nɛ Uwien ya tuonl ni, ki tɔkeh binib *Kristo ya gbɛmɔnmɔnt. Ti sɔn' wɔ niʼsaan wɔ ń saake niʼgbɛnɛnt nɛ, kí cère niʼtekjim ń faake 3 ŋɔ, idɛn yiɛ ya jɛnd la cère uba ń lu mitekjim ya sɛn ni. Kimɛ ninbi mɔnɔn bɛn ki ye Uwien sien' tɛ nnɔ nɛ. 4 Ti là te niʼsaan uyo wà nnɔ, ti là juɔ' ki tɔke' nɛ ki ye ti li ji ijɛnd. Nɛn nɛ tien' nɔ, ninbi mɔnɔn bɛn. 5 Ma là li fre kí cuo nʼba ma nnɔ, nɛn bo nɛ n sɔn' Timote niʼsaan, wɔ ń liike ni biɛ ki pɛ mitekjim ya sɛn bo bii na ji pɛ, kimɛ n là fɛnge nba la *usɛnpol unibiikl la tuln' nɛ ki cère' tiʼtuonl juore' fɛnm nɛ.

6 Fɛnfɛnnɔ nɛ Timote ñɛn' niʼdonbó ki liɛbe' ní ki lá tɔke' tɛ tigbɛmɔnmɔnt, ki ye ni biɛ ki pɛ mitekjim ya sɛn bo, ki ŋmɔbe miyíem. U tɔke' tɛ ki ye niʼyɛnm tuu ki pɛ tiʼbo nɛ, nɛ ni ciɛke ní lɛ tɛ tɛn tiʼmɔ ciɛke tí lɛ nɛ ma. 7 Tiʼyaabɛ, nnɔ nɛ niʼtekjim cère' ti ŋmɔbe ugbɛnɛnsaake tiʼyɛnsaaciɛn nin tiʼjɛnd ni. 8 Fɛnfɛnnɔ, ti ji fuore' ki jiin', kimɛ ni pɛ Yonbdaan bo mɔnmɔnm. 9 Nɛn bo, ta bɛn ti li faare Uwien niʼbo kí tì kpaan ma bo. Kí ñɛ ninbi bo nɛ ti ŋmɔbe uyɛnsɔngciɛn ki poknh tiʼWien ya nun bó. 10 Ti miɛh wɔ ñɔnku nin wien ni nin inunmɔ́n ki teh wɔ ń cère tí tí ń lɛ nɛ, kí wɔkn nɛ kí tonde nà pɔre' nɛ niʼtekjim ni.

11 TiʼBaa Uwien nin uʼyul nin Yonbdaan *Yesu ń ŋɛ̀re tɛ usɛn tí fre kí baa niʼsaan. 12 Yonbdaan ń cère ni ŋmɔbe miyíem mà nnɔ ń yɛbre kí gbien; ní li yíe tɔb nin binib kɛ tɛn ti yíe nɛ ma bo. 13 Nnɔ nɛ u li de nɛ mituɔm, ní li yé uʼyaab, ki la li ŋmɔbe biil tiʼBaa Uwien ya nun bó, lidaali là tiʼYonbdaan *Yesu li baa ní nin uʼnib kɛ nnɔ.

4

Mitetem mà sɔnge Uwien ya yɛnm

1 Tɔ, tiʼyaabɛ, ti là wɔkn' nɛ ni li fuobe ma bo ŋɔ Uwien ya yɛnm ń li sɔnge niʼbo. Nɛ ni fuobe nnɔ nɛ. Ti gbiereh nɛ, ki sureh nɛ Yonbdaan *Yesu bo, ní li tùɔreh ki teh nnɔ ki joh inun bó. 2 Kimɛ ni bɛn ti là wɔkn' nɛ Yonbdaan *Yesu ya wɔknm ma nnɔ. 3 Uwien yíe nà si: ní li ŋmɔbe mitetem mà mɔn nɛ, ki la li teh sɔnsɔndl. 4 Niʼni wà kɛ ń bɛnde u li tien ma kí li coh uʼba, ki la li kuɔndeh uʼba jɔknt, kí li yé unil wà bi boh wɔ, 5 ki la li ŋmɔbe sɔnsɔndyɛnmaale tɛn binib bà ŋa bɛn Wien. 6 Uba la lì ń bii uʼtɔ, ki la lɛre wɔ tu ya gbɛr bo, kimɛ Yonbdaan diɛh binib ya tub i ya biɛre kɛ bo nɛ. Ti là tɔke' nɛ ŋɔ, ki liɛbe' ki lere'. 7 Kimɛ Uwien ŋa yin' tɛ, tí li teh nà kuɔndeh tɛ jɔknt, u yin' tɛ tí li ŋmɔbe mitetem mà mɔn nɛ. 8 Nɛn bo, wà kɛ yìe' tigbɛr tuu la, na yé u yìe' binib ya gbɛr nɛ, u yìe' Uwien wà dienh nɛ *Mifuoñaanm nnɔ ya gbɛr nɛ.

9 Ni li yíe tɔb Kristo bo ma bo wɔn, na ji ciɛke nil ń kɛle kugbɔnku kí tɔke nɛ ni li teh ma bo, kimɛ Uwien cère' ninbi nin niʼyul bɛnde' ni li yíe tɔb ma bo ŋɔ. 10 Tiʼyaabɛ, ni teh nnɔ nɛ nin tiʼyaab bà kɛ te Maseduɔnn ya tinfɛnm ni nnɔ. Tiʼyaabɛ, ti sureh nɛ ní li tùɔreh ki teh nnɔ ki joh inun bó nɛ. 11 Cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n ní li te suoo. Niʼkɛ ń li likeh niʼyul bo ya gbɛr, kí li jinh niʼnɔjɛ bo tɛn ti là tɔke' nɛ ma bo, 12 ŋɔ bà ŋa yé Kristo yaab ń li boh nɛ; nɛ na ji li jinh itɔnuɔ bo.

Yonbdaan ya baam ya gbɛr

13 Tiʼyaabɛ, ti yíe ní bɛnde binib bà kpo' ya gbɛr ŋɔ ki la li te uyɛnsaa ni tɛn binitɔb nɛ, kimɛ bɛn ŋa ŋmɔbe dɛndɛnl. 14 Ti teke' ki jin' ki ye *Yesu kpo', ki mɛkre' bitɛnkpiib ni ma nnɔ, nnɔ nɛ bà teke' wɔ ki jin' ki yaan ki kpo' nnɔ, Uwien li mɛkre biʼmɔ kí taan bɛn nin wɔn Yesu. 15 Imɔ̀n, ti tɔkeh nɛ tigbɛr tà nɔ yé Yonbdaan ya ñɔbon iba nɛ. Yɛn si: Yonbdaan li baa lidaali là nnɔ, tinbi bà li biɛ ki fuobe nnɔ ŋa lì li liere bà kpo' usɛn. 16 Kimɛ Uwien lá de usɛn la, ti li cii Uwien ya tondb ya ciɛn ya niɛke bó nin Uwien ya natunl ya muɔ bó. U ya yo nɛ Yonbdaan nin uʼyul li ñɛ paaki bó kí li jiinh ní. Nɛn saan nɛ Kristo yaab bà kpo' nnɔ li kpiɛ kí mɛkre. 17 Ni ya puoli bó nɛ Uwien li yuure tinbi bà biɛ ki fuobe nnɔ nin bɛn tí tuobe Yonbdaan titɛwɔlgbɔnt ni paaki bó. Nnɔ nɛ ti li tuu ki te nin Yonbdaan uyo kɛ. 18 Nɛn bo, li taah mɛn tigbɛr tuu ki saakreh tɔb ya gbɛnɛnt.

5

La gɔh mɛn kí li gu Yonbdaan ya baam

1 Tiʼyaabɛ, Yonbdaan li baa uyo wà ya gbɛr wɔn, na ciɛke nil ń kɛle gbɔnku kí tɔke nɛ, 2 kimɛ ninbi mɔnɔn bɛn kɛin ki ye Yonbdaan ya babaadaali li te tɛn unasu bàareh kuñɔnku ma bo nɛ. 3 Uyo wà binib li lienh ki teh bi te uyɛnduɔn ni, niba ŋa ń tien bɛ nnɔ, u ya yo nɛ ijɛndciɛn li ci bɛ. Nì li te tɛn imɛrwiɛn ciikeh utɛnpunb ma bo nɛ, nɛ ba ń fre kí ñɛ len.

4 Tiʼyaabɛ, ninbi ŋa te cinñunl ni ma nnɔ Yonbdaan ya babaadaali ŋa ń ci nɛ tɛn unasu ciikeh binib ma bo. 5 Kimɛ niʼkɛ yé kuwenwenku yaab nɛ, ki yé uwien ni yaab. Ta yé ñɔnku yaab, ka yé cinñunl yaab mɔ. 6 Nɛn bo, la cère mɛn ti li gɔh tɛn binitɔb. Cère mɛn tí li like, kí li co tiʼba. 7 Kimɛ bà gɔh nnɔ, bi gɔh kuñɔnku nɛ, bà ñuh ki yibeh nnɔ, bi yibeh kuñɔnku nɛ. 8 Ama tinbi bɛn wɔn, ti yé uwien ni yaab nɛ. Nɛn bo, cère mɛn tí li co tiʼba. Cère mɛn tiʼtekjim nin tiʼyíem ń li yé tiʼbo tijɛkɔnwɛnt tà lèkndeh tiʼfɛ̀l bo; tiʼŋmɛrm ya dɛndɛnl mɔ ń li te tiʼbo tɛn tikur ya kɛnpinl*.

9 Uwien ŋa gɛ̀nde' tɛ wɔ ń ŋuu tiʼbo, ama u gɛ̀nde' tɛ tí ŋmɛre tiʼYonbdaan *Yesu Kristo bo nɛ. 10 Tinbi bo nɛ u kpo', ŋɔ ti fuobe bii ti kpo' la, tinbi nin wɔn ń li tɛ ki te. 11 Nɛn bo, li saakreh mɛn tɔb ya gbɛnɛnt, kí li toreh tɔb, niʼtekjim ń li faakreh tɛn ni teh ma fɛnfɛnnɔ nɔ.

Igbierfɔrkɛ nin ifuonde

12 Tiʼyaabɛ, ti tɔkeh nɛ ki teh ní li bùh binib bà sɔnh Uwien ya tuonl niʼni nin inunmɔ́n, ki likeh nɛ Yonbdaan ya sɛn ni, ki gbiereh nɛ nnɔ. 13 Ní li boh bɛ ki gbiekeh, kí li yíe bɛ biʼtuonl bo. Cère mɛn niʼkɛ ya yɛnm ń li dɔ tɔb bo.

14 Tiʼyaabɛ, ti gbiereh nɛ ní li tɔkeh bà yé ikpaayuon† nnɔ ki teh bɛ ń liike biʼyul bo, kí li biendeh bijɛwaandɛnb ya fɛ̀l, kí li toreh bà yé bijiinb, kí li ŋmɔbe kuminku binib kɛ bo. 15 Liike mɛn niʼyul bo, ki la cère unil tien' uʼtɔ ibiɛre la, wɔ ń tu wɔ fɛ̀nl. Ama li nuunh mɛn uyo kɛ ní li teh niʼtɔb nin binitɔb kɛ nà mɔn.

16 Cère mɛn niʼyɛnm ń li sɔnge uyo kɛ, 17 ní li tuu ki kàareh, 18 kí li faareh Uwien isɛn kɛ ni, kimɛ Uwien yíe *Yesu Kristo bo ní li teh nnɔ nɛ.

19 La piendeh mɛn *Fuoñaanm ya tuonl, 20 ki la yih bi sɔkndeh Uwien ya gbɛr tà nnɔ fɛnm. 21 Li tùɔreh mɛn ki fiinh tibont kɛ, tà mɔn la, ní li ŋuuke tun. 22 Wiɛ mɛn ibiɛre kɛ ya bol.

23 Uwien, uyɛnduɔn ya daan nin uʼyul ń cère ní li yé uʼyaab kí tì gben. Wɔ ń guure niʼkɛ mɔnmɔnm‡ ŋɔ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya babaadaali ni la li ŋmɔbe biil. 24 Wà yin' nɛ nnɔ yé umɛmɔ̀ndaan nɛ, u li tien nɛn kɛ.

25 Tiʼyaabɛ, li kàareh mɛn ki dienh tɛ. 26 Ní fuonde tiʼyaab kɛ mɔnmɔnm. 27 N tɔkeh nɛ Yonbdaan ya yel bo nɛ ki teh ní kàan kugbɔnku kuu nɔ tiʼyaab kɛ ya nun bó.

28 TiʼYonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ.

* 1:1 Liike Itùon 17:4, 5.

* 5:8 Pɔl ya bùol unisaal ya yɛnmaale te uʼyul ni nɛ. Nɛ miŋmiɛnm te tɛn tikur ya kɛnpinl ki lìeke iyɛnmaale bo ŋɔ usɛnpol la fre yì.

† 5:14 Bi li fre kí lɛbre bà yé ikpaayuonkí ye bà fuobe fɛnfɛnm mɔ.

‡ 5:23 Bi lɛbre' iñɔbon yà ki ye niʼkɛ mɔnmɔnm nnɔ; ì kɛle' Grɛkmbɛ ya lenm ni ki ye: Wɔ ń guure niʼyɛnm nin niʼnaank nin niʼgbɛnɛnt nɛ.

2 Tesalonik yaab

1

2

3

Kugbɔnlieku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Tesalonik

yaab nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Kugbɔnku kuu ya cincinm bi tɔke' ki ye binib bita nɛ kɛle' kù, ama Pɔl nɛ yé kugbɔnku bugbɛn ya kɛlm ya sɛnlier. Bi kɛle' kugbɔnkpiɛku ki de' Tesalonik yaab ma nnɔ, ni ya puoli bó nɛ Pɔl cii' niʼbó ya nib biba lienh ki teh Yonbdaan Yesu liɛbe' ní ŋɔ. Tigbɛr nnɔ saa' Tesalonik yaab ya yɛnm cɛɛn. Nɛ ba ji bɛn bi li tien ma. Biba dàan' ka ji sɔnh tùon. Nɛn nɛ cère' Pɔl kɛle' kugbɔnku kuu wɔ ń saake biʼgbɛnɛnt bɛ ń li co bi ŋmɔbe mitekjim mà nnɔ kenken, ki li sɔnh itùon mɔ.

Liyul 1 ni, Pɔl cin' ki faareh Uwien Tesalonik yaab ya yíem nin biʼtekjim bo nɛ, ki tɔke' ki ye Uwien li dɛre bà jɛ̀ndeh bɛ nnɔ ya tub kí tu lifɛ̀nl, kí jɛ̀nde bà ŋa boh Yesu Kristo ya gbɛmɔnmɔnt nnɔ lidaali là u li baa ní nnɔ.

Iyul 2 ni, Pɔl tɔkeh nà li liere Yonbdaan ya baam usɛn ya gbɛr nɛ. U ye wà li yíe Uwien ya ñɔbu bó li ñɛn uʼba upaan bo, kí tuln binib pelpel nɛ kí yaan Yonbdaan ń baa ní. U tɔke' bɛ ki ye bɛ ń li se mitekjim ni nì faa.

Iyul 3 ni, Pɔl tɔkeh bà yé ikpaayuon nnɔ ki teh bɛ ń liike biʼyul bo, kí li sɔnh ki jinh biʼnɔjɛ bo.

Pɔl tì fɔre' kugbɔnku kuu nɔ nin micɛ̀bm nɛ.

1

Ifuonde

1 Min Pɔl nin Silfɛn* nin Timote nɛ kiɛh kugbɔnku kuu tí de Kristo ya taanl là te Tesalonik ya du ni ki yé tiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo yaal nnɔ. 2 TiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Yonbdaan li baa ní kí bu binib tibuur

3 Tiʼyaabɛ, nì kpɛ tí li faareh Uwien niʼbo uyo kɛ nɛ, nì yé nibonn nà cuube nɛ, kimɛ ni tùɔreh ki teknh *Yesu ki jinh mɔnmɔnm, nɛ ki tùɔreh ki yíe tɔb mɔ mɔnmɔnm. 4 Nɛn bo nɛ ti tɔkeh Uwien ya táantɔ ni, tiʼyɛnm sɔnge niʼbo ki tì kpɛ ma bo, kimɛ nin bi teh nɛ nà bre, ki jɛ̀ndeh nɛ ma kɛ nnɔ ni tùɔreh ki mɔ̀h mitekjim ni ki joh inun bó nɛ.

5 Nɛn nɛ wɔngeh ki teh Uwien buh tibuur tuʼdonbó, kimɛ ijɛnd nnɔ nɛ li cère Uwien ń ye ni kpɛ ní kɔ uʼbɛl là ni jɛ̀ndeh liʼbo nnɔ ni. 6 Imɔ̀n, Uwien li tien nà cuube nɛ. Binib bà jɛ̀ndeh nɛ nnɔ, uʼmɔ li jɛ̀nde bɛ nɛ kí tu niʼfɛ̀nl, 7 kí de ninbi bà jɛ̀ndeh nnɔ nin tinbi lifuorl lidaali là Yonbdaan Yesu li puɔ paaki bó ní nnɔ. U li puɔ niʼbó ní nin Uwien ya tondtɔdɛnb nɛ, 8 kí li te umupien ni ki we ní. U li dɛre bà ŋa yíe Uwien ya gbɛr nnɔ nin bà ŋa boh tiʼYonbdaan Yesu ya gbɛmɔnmɔnt nnɔ ya tub. 9 Biʼtudɛre nnɔ si: u li cère bɛ ń kɔ ijɛndciɛn ni kí li tuu ki te len. U li ŋɔre bɛ kí jɛnde uʼnun bó, ba ji li lɛ uʼtuɔm nin uʼkpiɛke. 10 Nì li tien nnɔ lidaali là Yonbdaan li baa ní ŋɔ bɛ ń pɛ̀ke wɔ, kí ñuɔre wɔ kí ñɛ bà kɛ teke' wɔ ki jin', ki yé uʼyaab nnɔ bo nɛ. Niʼmɔ te len, kimɛ ti tɔke' nɛ uʼgbɛr ma nnɔ ni teke' tù ki jin'.

11 Nɛn bo nɛ ti kàareh ki dienh nɛ uyo kɛ ŋɔ tiʼWien ń ye ni kpɛ uʼyin, kí li toreh nɛ nin uʼtuɔm ní li teh ni nuunh ní tien mimɔnm mà kɛ nnɔ, kí cère ní li sɔnh itùon yà wɔngeh ki teh ni ŋmɔbe mitekjim. 12 Ni teh nnɔ la, ninbi bo nɛ bi li kpiɛke Yonbdaan Yesu, nɛ uʼmɔ ń kpiɛke nɛ, kí ñɛ tiʼWien nin wɔn Yonbdaan *Yesu Kristo ya juokm bo.

2

Nà li liere Yonbdaan ya baam usɛn

1 Tiʼyaabɛ, Yonbdaan *Yesu Kristo ya baam nin tiʼtaanm uʼsaan ya gbɛr bo nɛ ti tɔkeh nɛ ki teh: 2 bi tɔke' nɛ ki ye Yonbdaan ya babaadaali baa' la, ni la cère nɛ̀ ń pɔk kí ŋaabe niʼyɛnm, ki la cère nɛ̀ ń sɛ́n niʼfɛ̀l. Nba la, bi li tɔke kí ye *Mifuoñaanm nɛ cère' bi len' tigbɛr nnɔ, mitɔm la, bi li ye tù ñɛn' tinbi saan nɛ bii tinbi nɛ kɛle' kugbɔnku ki ye nnɔ.

3 La lì ń cère mɛn uba ń ñɛ isɛn iba kí lɛre nɛ. Kí yaan Yonbdaan ya babaadaali ń baa nnɔ binib li yìe Uwien ya ñɔbu bó ki yɛbe, nɛ wà li yìe Uwien ya ñɔbu bó, ki juore fɛnm Uwien li dɛre uʼtub nnɔ mɔ li ñɛn uʼba upaan bo. 4 U li yé unɛnnɛnd nɛ, kí ye u cɛn' Uwien nin binib pukeh tibont tà kɛ nnɔ. U li kɛ̀le Uwien ya duku ni mɔnɔn kí yin uʼba Uwien. 5 Na tiɛn ki ye n laan là te niʼsaan ma nnɔ, n là tɔke' nɛ tigbɛr tuu nɔ-ɔɔ? 6 Ni bɛn nà co wɔ fɛnfɛnnɔ. Uʼyo lá baa' la, u li ñɛn uʼba upaan bo. 7 Kimɛ wà li yìe Uwien ya ñɔbu bó nnɔ ya tuɔm mà buɔ nnɔ ya tùon cin'-a! Nì ji sìen' wà piendeh mɛ̀ nnɔ nɛ ń dàan mɛ̀. 8 U ya yo nɛ u li ñɛ upaan bo, nɛ Yonbdaan ń piebe uʼbo, wɔ ń kpo. Yonbdaan li baa ki li windeh ma nnɔ nɛ li cère ubiɛrɔ bugbɛn ya gbɛr ń gben. 9 Wà li yìe Uwien ya ñɔbu bó nnɔ lá baa' la, u li ŋmɔbe *Satan ya tuɔm nɛ, kí li teh micincilnm nin miyɔkm ya bont kɛ ya bol ki lɛreh binib. 10 U li tien mibiɛrm kɛ ya bol, kí tuln binib bà buoh, kimɛ ba tuo' bɛ ń li yíe tigbɛmɔ̀nt tà li cère bɛ ń ŋmɛre ma nnɔ nɛ cère' bi buoh. 11 Nɛn bo nɛ Uwien dienh bɛ mituɔm mà tulndeh bɛ, ki cèreh bi teknh kutonnɛnku ki jinh. 12 Nnɔ nɛ Uwien li biin bà ŋa teke' gbɛmɔ̀nt ki jin', ki fɛ nà bre ya tienm nnɔ.

Uwien nɛ gɛ̀nde' nɛ, cère mɛn niʼtekjim ń li faa

13 Tiʼyaab bà Yonbdaan yíe bɛ, tinbi bɛn wɔn, nì kpɛ tí li faareh Uwien niʼbo uyo kɛ nɛ, kimɛ Uwien là gɛ̀nde' nɛ haali ucincinyo ní ŋmɛre nɛ, kí ñɛ *Mifuoñaanm mà teh nɛ uʼyaab nnɔ nin ni teke' tigbɛmɔ̀nt ki jin' ma nnɔ bo. 14 Nɛn bo nɛ u yin' nɛ ní kɔ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya kpiɛke ni, kí ñɛ ti tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ bo. 15 Nɛn bo, tiʼyaabɛ, gore mɛn kí li se mitekjim ya sɛn ni mɔnmɔnm, kí li ŋuuke ti là wɔkn' nɛ miwɔknm mà, buñɔbu ni bii ti kɛle' nà kugbɔnku ni ki de' nɛ nnɔ. 16 TiʼYonbdaan *Yesu Kristo nin uʼyul nin tiʼBaa Uwien wà yíe tɛ, ki tuu ki saakreh tiʼgbɛnɛnt, ki cère' ti ŋmɔbe lidɛndɛnl là mɔn, kí ñɛ uʼjuokm bo nnɔ 17 ń saake niʼgbɛnɛnt, kí de nɛ ufaa ní li tuu ki teh nà mɔn niʼtùon ni nin niʼlenm ni kɛ.

3

Li kàareh mɛn ki dienh tɛ

1 Tɔ, tiʼyaabɛ, li kàareh mɛn ki dienh tɛ ŋɔ Yonbdaan ya gbɛr ń li yɛreh niʼkɛ saan tontonm, kí li ŋmɔbe ukpiɛke tɛn tù ŋmɔbe ukpiɛke niʼdu ni ma bo. 2 Li kàareh mɛn, Uwien ń ñɛn tɛ binib bà bre nì tì kɛnde' nnɔ ya nuɔ ni, kimɛ na yé binib kɛ nɛ teke' ki jin'. 3 Yonbdaan yé umɛmɔ̀ndaan ma nnɔ u li de nɛ ufaa, kí lèkn niʼbo, usɛnpol ubiɛrɔ la fre nɛ. 4 Kí ñɛ Yonbdaan bo nɛ ti du niʼbo ki ye ti tɔke' nɛ nà nnɔ, ni teh nɛn nɛ, ki li tuu ki teh nɛ̀. 5 Yonbdaan ń pekre niʼyɛnm ní bɛnde Uwien ya yíem, kí li ŋmɔbe Kristo ya minku.

Unil kɛ ya nun ń li mɔ́n itùon bo

6 Tiʼyaabɛ, ti tɔkeh nɛ Yonbdaan *Yesu Kristo ya yel bo nɛ ki teh: niʼyɔ wà kɛ ŋa yíe tuonl ya gbɛr*, ka pɛ ti là wɔkn' nɛ miwɔknm mà nnɔ bo la, ní wiɛ uʼgbɛr. 7 Kimɛ ninbi nin niʼyul bɛn ki ye nì kpɛ ní tɛkn tiʼtaal ni nɛ. Ti là te niʼsaan uyo wà nnɔ, ta là yé kpaayuon† 8 ka miɛh uba jier ki jinh. Ti là sɔnh itùon nin inunmɔ́n nɛ ñɔnku nin wien ni ŋɔ ti la li yé uba bo tukl. 9 Na yé ta là ŋmɔbe sɛn tí ji niʼnuɔ ni nɛ, ti là yíe tinbi nin tiʼyul ń wuɔn nɛ miseknm ŋɔ ní tɛkn tiʼtaal ni nɛ. 10 Kimɛ ti là te niʼsaan uyo wà nnɔ, ti là tɔke' nɛ ki ye wà kɛ ŋa yíe tuonl ya gbɛr la, u la ji mɔ. 11 Nin nɛn kɛ ti cii' bi ye niʼni biba yé ikpaayuon nɛ, ka sɔnh niba nin nitɔnn, ki cuonh ki kɔh bitɔb ya gbɛr ni. 12 Ti tɔkeh bi ya nib nɛ Yonbdaan *Yesu Kristo ya yel bo, ki teh bɛ ń liike biʼyul bo, kí li te suoo, kí li sɔnh ki jinh biʼnɔjɛ bo. 13 Tiʼyaabɛ, ninbi bɛn wɔn, la ŋɛnde mɛn niʼgbɛnɛnt mimɔnm ya tienm ni.

14 Niʼni wà ŋa boh ti kɛle' tigbɛr tà kugbɔnku kuu ni la, ní sekn udaan, kí wiɛ uʼgbɛr ŋɔ ifɛ ń cuo wɔ. 15 Ni la taa' wɔ kí tien tɛn u yé niʼnɛnnɛnd nɛ ama ní li sureh wɔ, kimɛ uʼmɔ yé niʼyɔ nɛ.

Ifuondfɔrkɛ

16 Yonbdaan uyɛnduɔn ya daan nin uʼyul ń li dienh nɛ uyɛnduɔn uyo kɛ isɛn kɛ ni. Yonbdaan ń li te nin niʼkɛ.

17 Min Pɔl nin nʼyul nɛ kɛle' ifuonde yii nɔ. Nʼgbɔnt kɛ ni n kiɛh nʼyel ma sɔ‡.

18 TiʼYonbdaan *Yesu Kristo ń juoke niʼkɛ.

* 1:1 Liike 1 Tesalonik 1:1.

* 3:6 Liike 1 Tesalonik 5:14.

† 3:7 Liike 1 Tesalonik 5:14.

‡ 3:17 Kí ñɛ Kugbɔnku kuu ya cinm kí lá baa 3:16 Pɔl lienh nɛ uba kiɛh, ama wɔn nin uʼyul nɛ kɛle' migbiirm 17.

1 Timote

1

2

3

4

5

6

Kugbɔnkpiɛku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Timote

nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Pɔl kɛle' Timote tigbɔnt tule nɛ. U kɛle' tù ki laa' u caan' Kristo ya táan ŋɔ nì ji sìen' bi li liike yɛ̀ ma bo ŋɔ Kristo yaab ń faake mitekjim ni nɛ. Timote ya naa yé Suf nɛ ki pɛ Kristo ya sɛn bo, nɛ uʼbaa yé grɛk ka pɛ Kristo ya sɛn bo. Timote là tɛ ki sɔnh nin Pɔl nɛ ki pìɛre' wɔ isɛn yà yɛbe ya jom.

Kugbɔnkpiɛku kuu ni, Pɔl tɔkeh Timote u li tien ma kí liike Kristo ya táan nnɔ nɛ. U tɔke' wɔ ki ye binib biba te itáan nnɔ ni ki wɔknh miwɔknm mà ŋa kpe sɛn (1:3-7; 4:1-4; 6:3-5), ki teh tibont tà te uŋɛndun wuu ni nnɔ ya tuba ŋa mɔn, ki teh binib ń dàan upiikuɔn, ki la jinh tijier tubambɛ. Nɛn bo nɛ Pɔl tɔke' Timote ki ye wɔ ń tiɛre Kristo yaab kí ye: Uwien ñɛn' nà kɛ nnɔ mɔn nɛ.

U wuɔn' wɔ u li tien ma kí gɛ̀nde itáan nnɔ ya ciɛnb, ki gbiere' binib bɛ ń li pukeh Uwien, kí li kàareh wɔ (iyul 2), ki tɔke' itáan nnɔ ya ciɛnb li fuobe ma bo (iyul 3).

Pɔl tɔke' Timote ki ye wɔ ń li likeh itáan nnɔ kɛ mɔnmɔnm (iyul 4-6).

1

Ifuonde

1 Min Pɔl, n yé *Yesu Kristo ya tond nɛ. Uwien tiʼŊmiɛnl nin Yonbdaan *Yesu Kristo wà yé tiʼdɛndɛnl nnɔ nɛ ye ń li yé uʼtond. 2 Timote, n kiɛh kugbɔnku kuu ń de sin nɛ. A yé nʼbumɔ̀nk kí ñɛ ti ŋmɔbe mitekjim mà nnɔ bo nɛ. Baa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke ŋɛ, kí muɔ ŋɛ micɛcɛkm, kí de ŋɛ uyɛnduɔn.

Liike aʼyul bo nin biwɔnwɔknb bà tulndeh binib nnɔ

3 N là joh Maseduɔnn ya tinfɛnm bó ma nnɔ, n là sure' ŋɛ á juore Efɛs ya du ni, kí pien binib bà te len ki wɔknh miwɔknm mà ŋa kpe sɛn nnɔ nɛ. 4 Bi la ji ń li tuuke gbɛyiɛnkaar nin biʼyaajɛb ya yel yà bi findeh iʼbo ka gbendeh nnɔ bo. Nɛn nɛ cèreh miniɛm bàareh. Na cèreh binib bɛndeh Uwien bonde' ma bo wɔ ń ŋmiɛn binib kí ñɛ mitekjim bo. 5 N là sure' ŋɛ á pien bɛ ŋɔ bɛ ń li yé binib bà ya fɛ̀l bo ŋa ŋmɔbe jɔknt, kí li yíe tɔb, kí li ŋmɔbe iyɛnmaalmɔnmɔn, kí li ŋmɔbe mitekjimɔ̀nm. 6 Binib biba te, ka ji pɛ u ya sɛn bo, bi tùre' nɛ, ki lienh gbɛfɛnfɛnm, 7 ki yih biʼba *Yiko ya wɔnwɔknb, ka bɛn bi lienh nà nnɔ ya tingi, ki niireh nin bi cɛ nà bo nnɔ.

8 Ti bɛn ki ye *yiko mɔn nɛ, nì yé unil taah wɔ ki sɔnh itùon niʼdonbó la. 9 Tùɔre mɛn kí cii kí ye yiko ŋa te ki de' nimɔ̀n, ama u te ki de' bà ŋa boh wɔ nin bà yìe' Uwien ya ñɔbu bó nin bà ŋa pɛ Uwien bo nin bibiɛrdɛnb nin bà yindeh Uwien nin uʼbont kɛ nin bà kuuleh biʼnaambɛ nin biʼbaambɛ nin bà kɛ yé binikub nin 10 isɔnsɔnd nin bà dàan' bipiib ki duɔndeh nin biʼjɛtɔb nin bà kuɔreh iyonbe nin bitonnɛndɛnb nin bà poleh itonnɛnpòl nin bà kɛ yìe' miwɔknm mà kpe usɛn nnɔ nɛ. 11 Mi ya wɔknm nɛ pɛ tigbɛmɔnmɔnt tà wɔngeh Uwien ya kpiɛke nnɔ bo. Uwien uyɛnduɔnciɛn ya daan nɛ taa' tù ki ŋukn' nni.

Pɔl faareh Yesu Kristo

12 Yonbdaan *Yesu Kristo nɛ de' nni mituɔm. Nɛn bo nɛ n faareh wɔ. U du nʼbo nɛ ki gɛ̀nde' nni ń sɔn uʼtuonl. 13 Uyo uba n là lienh uʼbo fɛnfɛnm nɛ, ki jɛ̀ndeh uʼnib, ki bre ka muɔh bɛ cɛcɛkm, ama u muɔ' nni micɛcɛkm, kimɛ ma là bɛn n teh bà, ka laan là teke' wɔ ki jin' mɔ. 14 Yonbdaan *Yesu Kristo ya juokm yɛbe ki gbien' ma nnɔ nɛ u cère' n teke' wɔ ki jin', ki yíe wɔn nin uʼnib kɛ. 15 Tigbɛr tuu te nɛ, ki kpɛ binib ń tuo tuʼkɛ. Tun si: *Yesu Kristo baa' uŋɛndun wuu ni, wɔ ń lá ŋmiɛn bibiɛrdɛnb nɛ, nɛ min nɛ yé ubiɛrdaan ki cɛn' biʼkɛ. 16 *Yesu Kristo muɔ' nni micɛcɛkm, ŋɔ min wà yé ubiɛrdaan ki cɛn' binib kɛ nnɔ bo wɔ ń wuɔn u ŋmɔbe sukle ki gbien' ma bo nɛ. Nɛn nɛ li yé kudìɛku binib bà li teke wɔ, kí ji kí lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nnɔ bo. 17 Binib kɛ ń li pɛ̀keh Uwien, kí li kpiɛkreh wɔ uyo kɛ. Wɔn nɛ yé Uwenbaabe, nil ŋa lɛnh wɔ, u yé Ubɛrciɛn wà tuu ki te uyo kɛ nɛ. Ami.

18 Nʼbuk Timote, n ye ń tɔke ŋɛ tigbɛr tà sɔ kí ñɛ bi là sɔkn' Uwien ya ñɔbon yà aʼbo nnɔ. Ñi yɛn bo kí mɔ̀ limuɔl là mɔn, 19 kí li ŋmɔbe mitekjim nin iyɛnmaalmɔnmɔn. Binib biba dàan' i ya yɛnmaale nɛ ka ji ŋmɔbe tekjim. 20 Biʼni bile si: Himene nin Alɛksand. Nɛ n taa' bɛ ki ŋukn' Satan, ŋɔ bɛ ń bɛnde kí ye na mɔn bɛ ń ji ń suke Uwien.

2

Li kàareh mɛn ki dienh binib kɛ

1 Nɛn bo, tigbɛr tà yé tigbɛkpiɛkt n li tɔke nɛ si: ní li kàareh ki miɛh Uwien, ki gbáanh wɔ, ki faareh wɔ ki dienh binib kɛ 2 nin bibɛrb nin udu ya ciɛnb kɛ ŋɔ tí li te uyɛnduɔn ni, niba la ŋaabe tiʼyɛnm, kí li pɛ Uwien ya sɛn bo, kí li yé binib bà ya tetem kpɛ bɛ ń li boh bɛ. 3 Nɛn nɛ mɔn Uwien tiʼŊmiɛnl ya nun bó ki sɔnge uʼyɛnm. 4 U yíe binib kɛ ń ŋmɛre nɛ, kí bɛnde kí ye uʼgbɛr yé tigbɛmɔ̀nt. 5 Kimɛ Uwien te uba nɛ. Ucɛndɛnduol mɔ te uba nɛ binib nin Uwien ya siik ni. Wɔn si: *Yesu Kristo wà tien' uʼba unisaal, 6 ki tuo' ki teke' binib kɛ ya kuum ki kpo', ŋɔ wɔ ń dɛ bɛ kí wiɛ nnɔ. Nɛn nɛ wuɔn' ki ye Uwien yíe wɔ ń ŋmiɛn binib u ya yo nɛ. 7 Nɛn bo nɛ Uwien gɛ̀nde' nni ń li yé *Yesu Kristo ya tond, kí li kpaandeh uʼgbɛr, kí li wɔknh tù bà ŋa yé Sufmbɛ ŋɔ bɛ ń teke wɔ kí ji, kí bɛnde kí ye tù yé tigbɛmɔ̀nt nɛ. Ma nɛndeh n tɔkeh tigbɛmɔ̀nt nɛ. 8 Tɔ, n yíe Kristo yaab te nà saan kɛ la, bijɛb ń li kàareh, ki fìndeh inuɔ, ki la cère yì ń li yé binib bà ya fɛ̀l bo ŋmɔbe tijɔknt ya nuɔ, ki la li ŋmɔbe benpiebe, ki la li findeh nin tɔb.

Bipiib li ŋmɔbe mitetem mà

9 Bipiib bɛn wɔn, n yíe bɛ ń li guoh nì kpɛ upii ń li guoh ma bo nɛ, ki la cère bi guo la, bɛ ń li lɛnh biʼfɛ, ki la wɔngeh biʼba, ki la li lùoh yulòle wà faa, ki la tungeh ñɔ̀km ya kɛnjɔnga wà ya daaku faa, ki la bɛ̀leh ilaan yà ya daaku faa, ki la guoh wɛngolkaar tà ya daaku faa. 10 Ama bɛ ń li sɔnh itùonmɔnmɔn. Nɛn nɛ mɔn ki de' bipiib bà kɛ lienh ki teh bi pɛ Uwien ya sɛn bo. 11 Bi wɔknh bɛ uyo wà la, bɛ ń li te suoo, kí li cengeh nin mibom. 12 Ma ń de bɛ sɛn bɛ ń wɔkn jɛb, ka ń de bɛ ciɛnt jɛb bo. Bɛ ń li te suoo. 13 Kimɛ Uwien là kpiɛ' ki ñɛn' Adam nɛ, ki tuɔn' Ɛfa. 14 Na yé uwɛ* là lɛre' Adam nɛ, u là lɛre' Ɛfa nɛ u saa' likuɔl ki bii' Uwien. 15 Ama upii juore' ki ŋmɔbe mitekjim nin miyíem, ki pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnmɔnm, ka wɔngeh uʼba la, timɛr ŋa ń cère Uwien la ŋmiɛn wɔ.

3

Kristo ya táan yaab ya sɛnlierl li te ma bo

1 N ye ń tɔke tigbɛr tà nɔ tù te nɛ. Unil yíe wɔ ń li likeh Kristo ya taanl la, u gɛ̀nde' lituonmɔnmɔnl nɛ. 2 Nì kpɛ Kristo ya taanl yaab ya sɛnlierl ń li yé unil wà ŋa ŋmɔbe biil nɛ, kí li ŋmɔbe upii uba, kí li coh uʼba tibont kɛ ni, kí li ŋmɔbe miyɛnm, kí li yé unil wà bi boh wɔ, kí li teknh bicɛnb, kí li yé unil wà li fre kí wɔkn binib Uwien ya gbɛr mɔnmɔnm, 3 ki la taa' uʼba kí de daam, ki la ŋmɔbe jɛr. Wɔ ń li ŋmɛ nin binib kɛ, ki la findeh nin nib, ki la cère uʼnun ń li mɔ́n ilike bo, 4 kí li likeh uʼdencɛnl mɔnmɔnm, kí cère uʼbumu ń li ciih litubl, ki ŋmɔbe mibom nì kpɛ kibuk ń li ŋmɔbe mibom ma bo. 5 Kimɛ unil ŋa ń fre kí liike uʼdencɛnl mɔnmɔnm la, u li tien mila kí liike Uwien ya taanl yaab-i? 6 U la li yé wà ŋa wuɔke' Uwien ya sɛn ni. U yé unil wà ŋa wuɔke' Uwien ya sɛn ni la, nba la, u li ŋmɔbe tigbengt, nɛ kí lɛ utudɛre tɛn usɛnpol. 7 Nì kpɛ bà ŋa yé Kristo yaab ń li pɛ̀keh wɔ nɛ. U te nnɔ la, nil ŋa ń len uʼbo fɛnfɛnm, nɛ sɛnpol ya diɛku mɔ ŋa ń cuo wɔ.

Kristo ya taanl ya totorb li te ma bo

8 Kristo ya taanl ya totorb mɔ li yé binib bà bi boh bɛ nɛ, ki la li yé iñuɔn ilele ya nib, ki la taa biʼba kí de daam, ki la jinh pònt. 9 Kí cère jɔknt la li te biʼfɛ̀l bo ŋɔ bɛ ń li pɛ tigbɛmɔ̀nt tà Uwien kpiire' tù nnɔ bo. 10 Bɛ ń kpiɛ kí fìin bɛ kí liike biʼtetem te ma bo kí yaan. Bi laa' ba ŋmɔbe biil la, bi li fre kí li sɔnh bitotorb ya tùon. 11 Bipiib bà yé bitotorb mɔ li yé binib bà bi boh bɛ nɛ, ki la lienh tɔb bo fɛnfɛnm, kí li coh biʼba tibont kɛ ni, kí li yé bipiib bà bi du biʼbo isɛn kɛ ni. 12 Kristo ya taanl ya totorb li ŋmɔbe upii uba uba nɛ, kí li likeh biʼbumu nin biʼdencɛn mɔnmɔnm. 13 Kimɛ binib bà sɔnh bitotorb ya tùon mɔnmɔnm nnɔ ya yel li kpienh nɛ. Bi ŋmɔbe midum ki gbien' bi teke' *Yesu Kristo ki jin' ma nnɔ bo.

Nà cère' Pɔl kɛle' kugbɔnku kuu nɔ

14 N kiɛh ŋɛ kugbɔnku kuu nɔ ki daan n li baa aʼsaan na ń wuɔke nɛ. 15 Ma lì baa' tonm mɔnɔn la, kugbɔnku kuu li cère á bɛnde a li ŋmɔbe mitetem mà Uwien ya nib ni. Binib nnɔ yé Uwien limiɛl ya daan ya taanl nɛ. Lì te tɛn likpɛnkpɛnl nɛ ki co tigbɛmɔ̀nt ki dienh tù mituɔm.

Uwien kpiire' tigbɛbɔlkaar ki wuɔn' binib

16 Imɔ̀n, Uwien bo ya paanm ya gbɛr tà buɔ u kpiire' tù nnɔ yé tigbɛciɛnt nɛ.

Kristo nɛ yé tigbɛr tà buɔ nnɔ,

ki tien' uʼba unisaal,

ki ñɛn' uʼba upaan bo

*Mifuoñaanm nɛ wuɔn' ki ye u yé ugbɛmɔ̀ndaan,

u cère' Uwien ya tondb laa' wɔ,

bi kpaande' uʼgbɛr bà ŋa yé *Sufmbɛ ni,

nɛ binib teke' wɔ uŋɛndun ni ki jin',

Uwien taa' wɔ uʼkpiɛke ni ki don' paaki bó.*

4

Miwɔknm mà ŋa kpe sɛn ya gbɛr

1 *Mifuoñaanm len' nì wien ki ye ufɔfɔryo binib biba li wiɛ mitekjim ya gbɛr, kí paan isɛnpol tulndeh binib ki cèreh bi wɔknh miwɔknm mà nnɔ bo. 2 Bi li cère binib bà yé iñuɔn ilele ya nib, ki yé bitonnɛndɛnb, ibiɛre tɛbe' biʼyɛnm tɛn kudìɛku kùa ŋa ŋmɔbe ŋmirm nnɔ, ń tuln bɛ. 3 Binib bugbɛn kùɔndeh upiikuɔn nin tijier tubambɛ ya jim nɛ. Uwien nɛ ñɛn' tijier nnɔ ŋɔ binib bà teke' wɔ ki jin' ki bɛn tigbɛmɔ̀nt nnɔ ń li jinh tù, ki faareh wɔ tuʼbo. 4 Uwien ñɛn' tibont tà kɛ nnɔ, tù mɔn nɛ. Ti la sèngeh tuba, ti jinh tà kɛ la, tí li faareh wɔ tuʼbo. 5 Kimɛ Uwien ya gbɛr nin ikaare nɛ mɔngreh nibonn kɛ.

Pɔl tɔke' Timote u li te ma bo uʼtuonl ni

6 A wɔknh Kristo yaab tigbɛr tuu nɔ la, a li yé wɔn *Yesu Kristo ya tonsɔnl wà mɔn, kí cère Uwien ya gbɛr tà a teke' tù ki jin' nnɔ nin miwɔknmɔnmɔnm mà a tùɔre' ki paan' miʼbo nnɔ ń li yé aʼbo tijier. 7 La tuuke gbɛyiɛnkaar, kimɛ ta kpe Wien ya sɛn. Ñikn kí li pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnmɔnm. 8 Unil ñikndeh ki tiinh uʼgbɛnɛnt ń jaare la, nì mɔn nɛ ama nì li tore wɔ waamu nɛ. Unil ñikndeh ki pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnmɔnm la, nɛn nɛ li tore wɔ isɛn kɛ ni, kimɛ Uwien ye nɛn nɛ li cère binib ń li fuobe fɛnfɛnnɔ wuɔ nin uyo wà we ní nnɔ. 9 Tigbɛr tuu te nɛ, ki kpɛ binib ń tuo tuʼkɛ. 10 Ti sɔnh itùon nin inunmɔ́n, ki mɔ̀h limuɔl, kimɛ ti ŋmɔbe lidɛndɛnl Uwien limiɛl ya daan bo nɛ. Wɔn nɛ yé binib kɛ ya Ŋmiɛnl. U cinbe ki yé bà teke' wɔ ki jin' ya Ŋmiɛnl nɛ. 11 Wɔkn binib tigbɛr tuu, kí tɔke bɛ kí ye bɛ ń li teh nnɔ. 12 La cère uba ń yinde ŋɛ a yé kinacenfɛ̀nbuk ma nnɔ bo. Ama li yé wà cuube uʼlenm ni, ki ŋmɔbe mitekjim nin mitetemɔnmɔnm, ki yíe binib, ka ŋmɔbe biil ŋɔ bà teke' Uwien ki jin' nnɔ ń tɛkn aʼtaal ni. 13 Taa aʼba kí de *Uwien ya gbɔnku ya kàanm Kristo yaab ni, kí li sureh bɛ, kí li wɔknh bɛ haali nin nʼbaam. 14 La dàan *Mifuoñaanm ya paabu bùa te aʼni nnɔ. A laa' bù kí ñɛ bi là sɔkn' Uwien ya ñɔbon yà aʼbo nin Kristo ya taanl ya ciɛnb là taa' biʼnuɔ ki paan' aʼbo ma nnɔ bo nɛ. 15 Taa aʼba kí de nɛn kɛ, kí sɔn lituonl nnɔ tinɔjɛr tule. Nnɔ nɛ binib kɛ li lɛ aʼtùon cuonh ma bo. 16 Liike aʼtetem, kí li bɛn a wɔknh binib ma bo, kí li ñikndeh isɛn kɛ ni. A teh nnɔ la, sin bugbɛn li ŋmɛre, nɛ bà cengeh aʼbó nnɔ mɔ li ŋmɛre.

5

A li te ma bo nin Kristo yaab

1 La gbiereh jɛciɛn nin jɛr, ama li gbiereh wɔ tɛn aʼbaa, kí li gbiereh binacenfɛ̀nb tɛn aʼninjiɛb, 2 kí li gbiereh ipiiciɛn tɛn aʼnaambɛ, kí li gbiereh bijɛfɛ̀nb tɛn aʼninsiɛb, kí la kuɔn aʼba jɔknt nin bɛ. 3 Li toreh bikpopiib bà ŋa ŋmɔbe bà likeh bɛ. 4 Ukpopii ŋmɔbe mubumu bii iyaabii la, nì mɔn bɛn nɛ ń kpiɛ kí li toreh biʼden yaab, kí wuɔn kí ye bi boh bɛ. Bi teh nnɔ la, bi jiindeh biʼnaambɛ nin biʼbaambɛ bi là wube' bɛ ma nnɔ bo nɛ, kimɛ Uwien ya yɛnm sɔnge nɛn bo nɛ. 5 Ukpopii wà ŋa ŋmɔbe wà li likeh wɔ, ki juore' ki te uʼba kpein la, u du Uwien bo nɛ, ki tuu ki kàareh ki miɛh wɔ ñɔnku nin wien ni. 6 Ama ukpopii pɛ lisɔnsɔndl bo, ki teh uʼyɛnm yíe nà la, nin u fuobe ma kɛ nnɔ, Uwien ya sɛn bo wɔn, u kpo' ŋɔ. 7 Tɔke bikpopiib tigbɛr tuu nɔ ŋɔ nib la lɛ bi li dule nà bo kí biin bɛ. 8 Wà ŋa toreh uʼyaab, niʼkɛ tu nin wa toreh uʼtiɛma dencɛnl ni yaab la, u wiɛ' mitekjim ya sɛn nɛ, ki bre ki cɛn' wà ŋa teke' Kristo ki jin'.

9 A li kɛle ukpopii wà ya yel bikpopiib ya yel ya gbɔnku si: wà tì fii' ma, u kun' ticɛr miba kpein nɛ, ki ŋmɔbe ibin piluob. 10 U li yé upii wà sɔnh itùonmɔnmɔn binib kɛ pɛ̀keh wɔ iʼbo nɛ. Yɛn si: u wube' uʼbumu mɔnmɔnm, ki teke' bicɛnb, ki sɔkre' Uwien ya nib ya tàan, ki tore' bijiinb, uʼnun mɔ́n wɔ ń li sɔnh itùonmɔnmɔn.

11 Bikpopiib bà fàan bɛn wɔn, dàan bɛ, kimɛ bijɛb ya mɛnku lá cuo' bɛ la, bi li wiɛ Kristo ya gbɛr nɛ, kí li nuunh bɛ ń liɛbe kí kun ticɛr, 12 ka ń sɔn bi là len' ki ye bi li sɔn Kristo ya tuonl là nnɔ. Nɛn bo nɛ bi li ŋmɔbe libiil. 13 Ba ŋmɔbe tùon ma nnɔ, bi li cuonh ki lindeh iñiɛn nɛ. Na yé ba ŋmɔbe tùon baba nɛ, bi li yé biñɔkpɔbdɛnb nɛ, kí li kɔh binib ya gbɛr ni, kí li lienh gbɛfɛnfɛnm. 14 N yíe bikpopiib bà fàan nnɔ ń liɛbe kí kun ticɛr nɛ, kí maa mubumu, kí li likeh biʼden mɔnmɔnm, ki la cère' unɛnnɛnd ń lɛ u li dule nà bo kí len tiʼbo fɛnfɛnm, 15 kimɛ bikpopiib biba wiɛ' Kristo ya sɛn nɛ ki paan' *Satan bo.

16 Upii wà teke' Kristo ki jin' ki ŋmɔbe bikpopiib uʼden la, wɔ ń li toreh bɛ, ki la cère bɛ ń li yé Kristo ya taanl bo tukl, ŋɔ lɛ̀ ń fre kí li toreh bikpopiib bà ŋa ŋmɔbe bà likeh bɛ nnɔ.

17 Kristo ya taanl ya ciɛnb likeh Kristo yaab mɔnmɔnm la, bi kpɛ bɛ ń li boh bɛ, kí li pɛ̀h bɛ mɔnmɔnm nɛ. Niʼkɛ tu nin bà kpaandeh Uwien ya gbɛr, ki wɔknh tù nin inunmɔ́n nnɔ; 18 kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «A taa' unɛ u taanh iji la, ŋa ń lòle uʼñɔbu», ki liɛbe' ki ye: «Wà sɔnh lituonl la, u kpɛ bɛ ń pɛ̀ wɔ uʼpaaku nɛ.»

19 Bi biin' Kristo yaab ya ciɛn la, na yé mɔ̀nkunb bile bii bita nɛ biin' wɔ la, la cenge tù. 20 Kristo yaab ya ciɛnb ya uba tien' ibiɛre la, kɔnh nin wɔ binib kɛ ya nun bó ŋɔ bà sìen' nnɔ ń fɛnge.

21 N sureh ŋɛ Uwien nin *Yesu Kristo nin Uwien ya tondb bà cii' uʼñɔbu bó nnɔ ya nun bó nɛ, li pɛ n wuɔn' ŋɛ isɛn yà nɔ bo, ki la ŋmɔbe aʼñɔbu gbè nà bó, ki la ŋmɔbe gɛ̀ngɛ̀nde mɔ. 22 A ye á de unil lituonl Kristo ya taanl ni la, la yíe tonm kí pɔk kí yuon aʼnuɔ uʼbo kí kàare kí de wɔ. La kɔ tɔb ya biɛre ni. Cère sin bugbɛn ya tetem ń li wien.

23 A tuu ki bungreh ma nnɔ, la li ñuh ñunm baba, li lengeh midaam mɔ waamu, ŋɔ nɛ̀ ń li toreh aʼbenku. 24 Bi lɛnh binib biba ya biɛre upaan bo nɛ kí yaan kí bu bɛ tibuur. Bitɔb mɔ yi ŋa kpiireh tonm. 25 Itùonmɔnmɔn mɔ te upaan bo nɛ. Ìba lì buɔ mɔnɔn la, ya ń juore kí li buɔ.

6

Iyonbe nin iʼcɛnbaambɛ ya gbɛr

1 Binib bà kɛ yé iyonbe nnɔ bɛ ń li boh biʼcɛnbaambɛ mɔnmɔnm, nì kpɛ bɛ ń li boh bɛ ma bo, ŋɔ uba la lɛ u li dule nà bo kí len Uwien nin tiʼwɔknm bo fɛnfɛnm. 2 Iyonbe yà ya cɛnbaambɛ teke' Kristo ki jin' nnɔ, ì la likeh iʼcɛnbaambɛ nnɔ fɛnm, kí ye bi yé iʼninjiɛb ma nnɔ bo. Ama yì ń li tùɔreh ki sɔnh lituonl ki dienh bɛ, kimɛ bɛn bà jondeh iʼtùon bo nnɔ yé bà teke' Kristo ki jin' Uwien yíe bɛ nɛ.

Miwɔknm mà ŋa kpe sɛn ya gbɛr

A li wɔknh binib nà sɔ, ki sureh bɛ bɛ ń li teh nnɔ. 3 Unil wɔknh miwɔknm mà bore' miba, ka pɛ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya gbɛmɔnmɔnt bo, ka pɛ miwɔknm mà kpe Uwien ya sɛn bo la, 4 tigbengt nɛ yɛbre' nin udaan nɛ wa bɛn niba, ki fɛ miniɛm, ki findeh iñɔbon bo. Nɛn nɛ cère' ibinbinbe nin ikɔ̀nkɔ̀n nin isuk nin itɛnfuonbiɛre te, 5 ki cèreh binib niɛh miniɛm ka gbendeh, kimɛ biʼyɛnmaale ŋa kpe sɛn, nɛ ba bɛn gbɛmɔ̀nt. Bi maaleh ki teh bi paan' Uwien ya sɛn bo la, bi li lɛ lifaal nɛ. 6 Imɔ̀n, unil ya yɛnm sɔnge u ŋmɔbe nà bo, ki pɛ Uwien ya sɛn bo la, nɛn nɛ yé lifaaciɛnl ki de' udaan. 7 Kimɛ ta tuke' niba ki baa' uŋɛndun wuu ni, ka ń tuke niba kí ñɛ uʼni mɔ. 8 Nɛn bo, ti ŋmɔbe tijier nin tiwɛngolkaar la, cère mɛn tiʼyɛnm ń li sɔnge tuʼbo. 9 Ama binib bà ya nun mɔ́n lifaal bo nnɔ luh mibiikm ni nɛ. Tijɔ̀rbont tà yɛbe, ki bre ya mɛnku li cuo bɛ tɛn kudiɛku, kí cère bɛ ń kɔ mikuum ni kí juore fɛnm. 10 Kimɛ ilike ya yíem yé ibiɛre kɛ ya ñaan ya uba nɛ. Binib biba taa' biʼba ki de' ilike ma nnɔ nɛ ki tùre', ka ji pɛ tekjim ya sɛn bo, nɛ ki nuun' biʼba bo ijɛndciɛn.

11 Sin Uwien ya nilɔ, la paan nɛn kɛ bo, kí li yé unil wà cuube, kí li pɛ Uwien ya sɛn bo, kí li ŋmɔbe mitekjim, kí li ŋmɔbe miyíem nin kuminku, kí li ŋmɛ nin unil kɛ. 12 Mɔ̀ mitekjim ya muɔl mɔnmɔnm, kí li nuunh limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. Uwien yin' ŋɛ li ya miɛl bo nɛ, kí ñɛ lidaali là a len' mɔnmɔnm bimɔ̀nkunb bà yɛbe ya nun bó ki ye a teke' wɔ ki jin' nnɔ. 13 N sureh ŋɛ Uwien wà dienh tibont kɛ limiɛl nin *Yesu Kristo wà là kun' imɔ̀n mɔnmɔnm Pɔns Pilat saan nnɔ ya nun bó nɛ. 14 Li boh n tɔke' ŋɛ nà kɛ nnɔ, kí li wien, kí la li ŋmɔbe biil kí tì baa uyo wà Yonbdaan *Yesu Kristo li baa ní nnɔ. 15 Uwien sien' uyo wà nnɔ lá baa' la, u li cère wɔ ń baa ní. Uwien nɛ yé uyɛnduɔn ya daan. Wɔn baba nɛ yé tibont kɛ ya Cɛnbaa, ki yé bibɛrb kɛ ya bɛr, ki yé yonbdɛnb kɛ ya Yonbdaan. 16 Wɔn baba nɛ ŋa ń kpo, ki te kuwenwenku kùa ni uba ŋa ń fre kí kɔ kuʼni. Uba ŋa kpele ki laa' wɔ, ka lì li fre kí lɛ wɔ mɔ. Wɔn si kupɛnpɛku nin mituɔm uyo kɛ. Ami.

17 Tɔke binib bà yé bifàadɛnb uŋɛndun wuu ni nnɔ kí ye bi la li ŋmɔbe gbengt, ki la li du lifaal nnɔ bo, kimɛ lì yé mitafaam nɛ. Ama bɛ ń li du Uwien bo, kimɛ wɔn nɛ dienh tɛ tibont kɛ ki gbiekeh ŋɔ tí li jondeh tuʼbo. 18 Tɔke bifàadɛnb nnɔ kí ye bɛ ń li teh mimɔnm, kí li sɔnh itùon yà mɔn ki gbien', kí li punh ki la cuɔleh, kí li gbiinh biʼbont nin binitɔb. 19 Bi teh nnɔ la, bi taakeh lifaal là mɔn ka ń saa nɛ ki blinh biʼba wenli bo bɛ ń wun lɛ limɛmɔ̀nl.

Tigbɛfɔrkaar

20 Nʼyɔ Timote, li likeh Uwien guun' ŋɛ nà nnɔ mɔnmɔnm. La paan gbɛfɛnfɛnm bo, kimɛ tà kpe Wien ya sɛn, ki la paan bi niɛh miniɛm mà ki maaleh ki teh bi ŋmɔbe mibɛnm nnɔ mɔ bo. 21 Binib biba lienh ki teh bi ŋmɔbe mi ya bɛnm nɛ ki tùre', ka ji pɛ tekjim ya sɛn bo. Uwien ń juoke nɛ.

* 2:14 Bi ye uwɛ la, bi niireh Satan nɛ. Liike 2 Korɛnt 11:3.

* 3:16 Bi li fre kí lɛbre Uwien taa' wɔ uʼkpiɛke ni ki don' paaki bó kí ye Uwien cère' uʼkpiɛke yɛbe mɔ.

2 Timote

1

2

3

4

Kugbɔnlieku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Timote

nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Pɔl kɛle' kugbɔnlieku kuu ki de' Timote igbierfɔrkɛ nɛ. U kɛle' kugbɔnku kuu uyo wà u te lipɛkl ni nnɔ nɛ (2:9). Binib bà yɛbe là wiɛ' wɔ nɛ (1:15; 4:10-16). U là bɛn ki ye uʼkuum ya yo baa'-a (4:6), nɛ u cɛ̀breh uʼtonsɔnlie Timote wà u yíe wɔ tɛn uʼbuk nnɔ.

Kugbɔnku kuu tiɛreh Pɔl ya fuobm bó nɛ. U là sɔn' Yesu ya tond ya tùon ki wɔkn' binib, ki jin' ijɛnd tigbɛmɔnmɔnt ya tɔkm bo. Pɔl gbiere' Timote ki tɔke' wɔ ki ye wɔ ń tuo kí ji ijɛnd Kristo ya tùon bo (2:1-13), ki tɔke' wɔ ki ye wɔ ń li wɔknh Uwien ya gbɛr mɔnmɔnm (2:14–4:15). Nɛn bo, wɔ ń dàan iñɔbon bo ya finfinde, kí búle bà teh tibont tà ŋa kpe sɛn nnɔ ibuɔn, kí tɛkn wɔn Pɔl ya taal ni, kí tùɔre kí li pɛ Pɔl nin biwɔnwɔkntɔb wɔkn' nà nnɔ bo.

1

Ifuonde

1 Min Pɔl, n yé *Yesu Kristo ya tond nɛ Uwien ya yíem bo, ki tɔkeh binib Uwien pùon' lipuonl ki ye u li de bɛ limiɛl là *Yesu Kristo bo nnɔ ya gbɛr. 2 Timote, n kiɛh kugbɔnku kuu ń de sin nɛ. A yé nʼbuk kà n yíe kɛ̀ nɛ. Baa Uwien nin tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ń juoke ŋɛ, kí muɔ ŋɛ micɛcɛkm, kí de ŋɛ uyɛnduɔn.

Pɔl saakreh Timote ya gbɛnɛnt

3 N faareh Uwien wà n pukeh wɔ nin lifɛ̀l là ŋa ŋmɔbe jɔknt tɛn nʼyaajɛb là teh ma bo nɛ. N tuu ki tiɛn aʼbó nʼkaare ni ñɔnku nin wien ni nɛ. 4 N tiɛre' aʼmuɔ bó la, nì naan ń pɔk kí lɛ ŋɛ nɛ, ŋɔ nʼyɛnm ń sɔnge kí gbien. 5 Ma sunde' a ŋmɔbe mitekjimɔ̀nm mà nnɔ bó. Aʼyɛ Loyis nin aʼnaa Enis nɛ kpiɛ' ki laa' mitekjim nnɔ. Nɛ n du ki ye aʼmɔ ŋmɔbe mi ya tekjim nɛ.

6 Nɛn bo nɛ n tiɛreh ŋɛ, á fìkre Uwien là de' ŋɛ *uʼFuoñaanm ya paabu bùa nnɔ ya tuɔm uyo wà n là yuon' nʼnuɔ aʼbo, ki kàare' ki de' ŋɛ nnɔ. 7 Kimɛ Uwien de' tɛ *Mifuoñaanm mà nnɔ ŋa cèreh ti tiinh jɛwaanbu, ama mì dienh tɛ mituɔm nɛ, ki cèreh ti yíe binib, ki coh tiʼba. 8 Nɛn bo, li kundeh Yonbdaan bo imɔ̀n ki la tiinh fɛ, ki la cère fɛ ń li ŋmɔbe ŋɛ min wà te lipɛkl ni uʼbo nnɔ bo. Ama Uwien ya tuɔm bo, cère min nin sin ń li jɛ̀ndeh tigbɛmɔnmɔnt bo. 9 Wɔn nɛ ŋmiɛn' tɛ, ki yin' tɛ, ki tien' tɛ uʼyaab. Na yé tiʼtùon bo nɛ u tien' nnɔ, ama u cɛ̀kre' uʼyɛnm nɛ ki tien' nnɔ. *Yesu Kristo bo nɛ u tien' tɛ tinimɔ̀nt ki laa' wa laan ñɛn' uŋɛndun. 10 Fɛnfɛnnɔ wuɔ, tiʼŊmiɛnl *Yesu Kristo baa' ki wuɔn' tɛ tinimɔ̀nt nnɔ. Wɔn nɛ gben' mikuum ya tuɔm, ki ñɛn' limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm upaan bo kí ñɛ uʼgbɛmɔnmɔnt bo. 11 Tigbɛmɔnmɔnt nnɔ bo nɛ Uwien gɛ̀nde' nni ń li yé *Yesu ya tond, kí li tɔkeh tù binib, kí li wɔknh bɛ tù. 12 Nɛn bo nɛ n jɛ̀ndeh yiɛ ya jɛnd. Ama na ŋmɔbe nni fɛ, kimɛ n bɛn n teke' udaan wà ki jin', ki du ki ye u li fre kí guure u ŋukn' nni nà nnɔ kí tì baa lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ.

13 Li ŋuuke n là tɔke' ŋɛ tigbɛmɔ̀nt tà nnɔ nin mitekjim nin miyíem mà ñɛn' *Yesu Kristo saan nnɔ. Cère tigbɛr nnɔ ń li pekreh ŋɛ. 14 *Mifuoñaanm mà te tiʼni nnɔ ya tuɔm bo, li ŋuuke a cii' miwɔknm mà nnɔ mɔnmɔnm.

15 A bɛn ki ye bà kɛ yé Asi ya tinfɛnm ya nib nnɔ kɛ wiɛ' nʼgbɛr ŋɔ. Biʼni biba si: Fijɛl nin Hemojɛnn. 16 Yonbdaan ń muɔ Onesifɔr nin uʼden yaab micɛcɛkm, kimɛ u sɔbe ki saakreh nʼgbɛnɛnt nɛ. Nin n te lipɛkl ni ma kɛ nnɔ, fɛ ŋa cuo' wɔ nʼbo. 17 U baa' Erom ya du ni ma nnɔ, u cuon' ki nuun' nni nin inunmɔ́n nɛ ki tì laa' nni. 18 A bɛn u là tore' nni Efɛs ya du ni ma bo ki cɛn' unil kɛ. Yonbdaan *Yesu ń muɔ wɔ micɛcɛkm lidaali là Yonbdaan Uwien li bu binib tibuur nnɔ.

2

Tuo kí li jɛ̀ndeh Yesu Kristo bo

1 Sin nʼbukɛ, cère *Yesu Kristo ya juokm ń li dienh ŋɛ mituɔm Uwien ya sɛn ni. 2 A là cii' tigbɛr tà nʼsaan bimɔ̀nkunb ligol ya nun bó nnɔ, á taa tù kí tɔke binib bà bi du biʼbo, biʼmɔ li fre kí wɔkn tù binitɔb. 3 A yé *Yesu Kristo ya sojamɔ̀n nɛ, aʼmɔ ń li jɛ̀ndeh uʼbo. 4 Soja sɔnh sojatuonl ki yíe wà gɛ̀nde' wɔ ya yɛnm ń li sɔnge uʼbo la, wa ji li pɛ bà ŋa yé sojambɛ ya tùon bo. 5 Unil jon' minɔnsɛnniɛm ka paan' minɔnm ya kùɔn bo la, wa ń lɛ minɔnm nnɔ ya suul. 6 Ukpaal wà sɔnh bukpàabu ni nin inunmɔ́n la, wɔn nɛ li kpiɛ kí ji bukpàabu nnɔ ya jier. 7 Cii n tɔke' ŋɛ nà nɔ ya tingi Yonbdaan nɛ li cère á cii niʼkɛ. 8 Tiɛre *Yesu Kristo ya gbɛr, u yé *Dafid ya yaabil nɛ. U kpo', nɛ ki mɛkre' bitɛnkpiib ni. N tɔkeh binib tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ nínɔ. 9 Tun bo nɛ bi jɛ̀ndeh nni haali ki tì lòle' nni tikudɔkr tɛn n yé udukond nɛ. Ama Uwien ya gbɛr tun ŋa lùo. 10 Nɛn bo nɛ n ŋmɔbe kuminku ijɛnd kɛ ni, ŋɔ Uwien gɛ̀nde' binib bà nnɔ bo, *Yesu Kristo bo, biʼmɔ ń ŋmɛre, kí lɛ ukpiɛke wà ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ.

11 Tigbɛr tuu te nɛ:

«Ti kpo' nin Kristo la,

ti li fuobe nin wɔ mɔ nɛ,

12 Ti mìnde' kí pɛ uʼbo la,

ti li ji libɛl mɔ uʼsaan nɛ,

ti ye ta bɛn wɔ la,

uʼmɔ li ye wa bɛn tɛ nɛ.

13 Ta yé gbɛmɔ̀ndɛnb la,

wɔn tuu ki yé ugbɛmɔ̀ndaan nɛ,

kimɛ wa ń fre kí yìe uʼtiɛma tetem.»

Li pɛ tigbɛmɔ̀nt ya sɛn bo

14 Tiɛre binib tigbɛr tuu nɔ, kí tɔke bɛ Uwien ya nun bó, kí ye bi la li findeh ñɔbon bo, kimɛ ifinfinde nnɔ ŋa pukndeh niba, ì tulndeh bà cengeh yì nnɔ nɛ. 15 Ñikn kí li yé unil wà ya tùon mɔn Uwien ya nun bó. Li yé uʼtonsɔnl wà fɛ ŋa ŋmɔbe wɔ uʼtuonl bo; kí li tɔkeh binib tigbɛmɔ̀nt mɔnmɔnm. 16 La paan gbɛfɛnfɛnm bo, ta kpe Wien ya sɛn, kimɛ bà pɛ tuʼbo nnɔ tùreh Uwien ya sɛn ki joh nɛ. 17 Bi wɔknh miwɔknm mà nnɔ bre tɛn linatuɔnɛl nɛ ki bukeh ki joh. Bi ya biba si: Himene nin Filetɔs. 18 Bi tùre' nɛ ka ji pɛ gbɛmɔ̀nt ya sɛn bo, ki lienh ki teh Uwien mɛkre' bitɛnkpiib ŋɔ. Bi lienh nnɔ ma nnɔ nɛ cèreh binib biba wiɛnh biʼtekjim. 19 Nin nɛn kɛ ŋɔ, Uwien pu' litɛnpuul là nnɔ faa nɛ. Bi kɛle' tigbɛr tà sɔ liʼbo: «Uwien bɛn binib bà yé uʼyaab», ki liɛbe' ki kɛle' ki ye: «Wà kɛ yé Uwien yɔ la, wɔ ń dàan nà bre ya tienm.» 20 Na yé ñɔ̀km nin likkur ya jietienwɛnt baba nɛ te idencɛnciɛn ni, idɔ nin tiyɔkr yaar mɔ te nɛ. Bi taah tuba ki sɔnh itùonmɔnmɔn nɛ, ki taah tutɔr ki sɔnh tibr ya tùon. 21 Unil dàan' miwɔknm mà ŋa kpe sɛn la, u li naan itùonmɔnmɔn ya jietienwɛnku nɛ. U li yé Yonbdaan yɔ nɛ, kí li ŋmɔbe uʼbo lituonl, kí li yé wà bonde' wɔ ń li tuu ki teh nà mɔn.

22 La paan bifɛ̀nb fɛ tibonbiɛrt tà nnɔ bo. Li nuunh á li teh nà cuube, kí li ŋmɔbe mitekjim nin miyíem, kí li kpe uyɛnduɔn ya sɛn. Li te nnɔ nin bà muɔh ki yih Yonbdaan biʼfɛ̀l bo ŋa ŋmɔbe jɔknt nnɔ. 23 Dàan mijɔ̀rniɛm, kimɛ ma ŋmɔbe kpɛle. A bɛn ki ye mɛn nɛ bàareh nin ikɔ̀nkɔ̀n, 24 nɛ na kpɛ Yonbdaan ya tonsɔnl ń li kɔnh jɛr. U li yé unimɔ̀n nɛ unil kɛ bo, kí li freh ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr, kí li ŋmɔbe kuminku isɛn kɛ ni, 25 kí li pekreh binib bà niɛh nin wɔ nin lifɛ̀sɔngl. Nba la, Uwien li cère bɛ ń lèbre biʼtetem kí bɛnde nà yé tigbɛmɔ̀nt, 26 kí liɛbe kí li maaleh mɔnmɔnm, kí ñɛ usɛnpol wà dɛle' ki cuo' bɛ bɛ ń li teh uʼyíem nnɔ ya nuɔ ni.

3

Idɛnfɔrkɛ ya gbɛr

1 Li bɛn kí ye idɛnfɔrkɛ li yé uyo wà faa nɛ. 2 Kimɛ binib li yé ifɔnfuɔb nɛ, biʼnun ń li mɔ́n ilike baba bo, kí li teh tinacenkpekuont, kí li yíe tigbengt, kí li sukreh Uwien, ka ń li boh biʼnaambɛ nin biʼbaambɛ, ka ń li faareh bà toreh bɛ, ka ń li boh tibont tà yé Uwien yaar, 3 kí li yé binibiɛrb, ka ń li muɔh nib cɛcɛkm, kí li lienh tɔb bo fɛnfɛnm, kí li teh fɛnfɛnm, kí li bre ki gbien', kí li nɛn nà mɔn, 4 kí li yé binikuɔrb, kí li ŋmɔbe lifɛ̀tònl. Tigbengt li cère bɛ ń li te tɛn ijùɔn, kí li fɛ uŋɛndun wuu ni ya bont ki cɛn' Uwien. 5 Bi li teh tɛn bi pɛ Uwien ya sɛn bo nɛ, ama ka ji tuuke nà yé mitekjim ya tuɔm. A la nɛkn bi ya nib ya bol. 6 Kimɛ biʼni biba teh miyɛnfuom nɛ ki kɔh idencɛn ni, ki lɛreh ki coh mupiiliinmu. Ibiɛre nɛ gbe muʼfɛ̀l bo, nɛ muʼyɛnmaale cère' mù pɛ mù fɛ uŋɛndun ya bont tà kɛ nnɔ bo. 7 Mù tuu ki bɛngeh nɛ, ama mua ń fre kí bɛnde nà yé gbɛmɔ̀nt fiebu. 8 Yanɛs nin Yanbɛrɛ là yìe' Moyis ya ñɔbu bó ma bo nnɔ, binib nnɔ mɔ yìenh tigbɛmɔ̀nt nnɔ nɛ. Bi ŋmɔbe iyɛnmaalbiɛre, nɛ biʼtekjim juore' fɛnm. 9 Ama bi teh nà nnɔ ŋa ń wuɔke, kimɛ binib kɛ li bɛnde kí ye bi yé ijɔr nɛ tɛn bi là bɛnde' ma ki ye Yanɛs nin Yanbɛrɛ yé ijɔr nnɔ.

Pɔl gbiereh Timote

10 Ama sin wɔn, a paan' nʼbo ki bɛn n wɔknh ma bo, ki bɛn nʼtetem te ma bo, ki bɛn n yíe ń sɔn yà, ki bɛn n teke' *Yesu ki jin' ma bo, ki bɛn n ŋmɔbe kuminku nin miyíem nin miñiknm ma bo, 11 ki bɛn binib jɛ̀nde' nni ma bo nin n jin' ijɛnd yà Antiyɔk ya du ni nin Ikoniyɔm ya du ni nin Lista ya du ni nnɔ. I lɛ jɛnd ba nɛ ma jin' yɛ̀! Ama Yonbdaan ñɛn' nni iʼkɛ ni. 12 Imɔ̀n, binib bà kɛ yíe bɛ ń li pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnmɔnm *Yesu Kristo bo nnɔ, bi li jɛ̀nde bɛ nɛ. 13 Binibiɛrb nin bitonnɛndɛnb bɛn wɔn, bi li tùɔreh ki sɔnh itùonbiɛrɛ nɛ, kí li tulndeh binib, kí tì tonde kí tuln biʼba mɔ. 14 Sin wɔn, taa aʼba kí de bi wɔkn' ŋɛ nà kɛ a teke' nɛ̀ ki jin' nnɔ. A bɛn bà wɔkn' ŋɛ nnɔ yé bidɛnb bà.

15 A bɛn *Uwien ya gbɔnku ya gbɛr haali aʼbuwaam ni nɛ. Tigbɛr nnɔ li fre kí de ŋɛ miyɛnfuom mà li cère á teke *Yesu Kristo kí ji ŋɔ kí ŋmɛre. 16 Tigbɛr tà kɛ te *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ, Uwien nɛ cère' bi kɛle' tù. Tù mɔn nɛ, ki wɔngeh binib Uwien ya sɛn, ki pekreh bɛ, ki tùɔreh biʼtetem, ki wɔknh bɛ mifuobm mà cuube, 17 ŋɔ Uwien ya nil ń li yé unil wà bonde' ki tì gben', ki ŋmɔbe nà li cère wɔ ń li sɔnh itùon yà kɛ mɔn.

4

1 N tɔkeh ŋɛ Uwien nin *Yesu Kristo wà li baa ní kí li yé ubɛr, kí bu binifuob nin bitɛnkpiib tibuur nnɔ ya nun bó nɛ ki teh: 2 li kpaandeh Uwien ya gbɛr, nì ton bii nì sɔnge la, li ñiikeh, la tuo, li kɔnh nin binib ki pekreh bɛ, kí li ŋmɔbe kuminku ki wɔknh bɛ. 3 Kimɛ uyo uba we ní, binib ŋa ji li yíe miwɔknm mà kpe usɛn ya gbɛr, bi li pɛ biʼyɛnm yíe nà bo nɛ, ki taakeh biwɔnwɔknb biʼba saan bɛ ń li tɔkeh bɛ, bi yíe bɛ ń li cengeh tigbɛr tà. 4 Bi li yìe ka ji li cengeh gbɛmɔ̀nt, kí pekre kí li cengeh tigbɛyiɛnkaar. 5 Ama sin wɔn, li coh aʼba tibont kɛ ni, kí li ŋmɔbe kuminku ijɛnd ni, kí li sɔnh aʼtuonl. Lɛn si: Kristo ya gbɛmɔnmɔnt ya tɔkm. Sɔn aʼtuonl nnɔ kí tì gben.

6 Min wɔn, bi taa' nni ki tien' lituɔrl ŋɔ, nʼdaali baa' ki gben' nɛ. 7 N mɔ̀n' limuɔl là mɔn, ki sɛn' ki baa' n cuube nà saan, ki juore' ki ŋmɔbe mitekjim. 8 Fɛnfɛnnɔ nʼnɔm ya suul ji dɔ nɛ ki gu nni. Lì yé binib bà cuube ya suul nɛ. Yonbdaan wà buh binib tibuur tuʼdonbó nnɔ li de nni lɛ̀ lidaali là u li bu binib tibuur nnɔ nɛ. Na yé u li de min baba nɛ, u li de binib bà kɛ yíe wɔ ki gu uʼbaam nnɔ mɔ nɛ.

Pɔl ya ñɔbonfɔrkɛ

9 Ñikn kí baa nʼsaan tonm; 10 kimɛ Demas fɛ uŋɛndun ya bont ma nnɔ u wiɛ' nʼgbɛr ŋɔ ki bure' Tesalonik bó. Krɛnskɛns mɔ bure' Galasi bó, nɛ Tit mɔ bure' Dalmas bó. 11 Luk baba nɛ te nʼsaan. A we ní la, sin nin Mark ń li tɔke ní, kimɛ u li tore nni Uwien ya tuonl ni.

12 N sɔn' Ticik Efɛs bó ŋɔ. 13 A we ní la, á li tuke nʼliɛrku kùa n là dàan' kù Trowas ni, Karpos den nnɔ, kí li tuke tigbɔnt mɔ ní. A cinbe kí li tiɛn bi taa' tiwɛnt ya gbɔnt ki tien' tà nnɔ bó. 14 Alɛksand uŋmaan tien' nni nà bre cɛɛn. Yonbdaan nɛ li tu wɔ lifɛ̀nl.

15 Aʼmɔ ń li bɛn uʼbó, kimɛ u yìe' tiʼwɔknm pelpel nɛ. 16 N là nuunh ń len' kí fie nʼba bà buh nni tibuur ya nun bó mikpiɛkm ma nnɔ, uba ŋa là sere' nʼciɛk bó, biʼkɛ là wiɛ' nʼgbɛr nɛ. Uwien la tɔnge biʼbiil bugbɛn. 17 Ama Yonbdaan wɔn là sere' nʼciɛk bó, ki de' nni mituɔm ń wɔkn uʼgbɛr kí tì gben, ŋɔ bà kɛ ŋa yé *Sufmbɛ nnɔ ń cii tù. Yonbdaan ŋmiɛn' nni, ki cère' tibuur ya dɛnb ŋa taa' nni ki wiɛ' icind. 18 Yonbdaan li ñɛn nni nà kɛ bre ni, kí ŋmiɛn nni kí cère ń kɔ uʼbɛl ni paaki bó. Wɔn nɛ si ukpiɛke uyo kɛ. Ami.

Micɛ̀bm

19 A fuonde Prisil nin Akilas nin Onesifɔr den yaab kí de nni. 20 Erat biɛ ki te Korɛnt ni. Trofim bun nɛ. Nɛn bo nɛ n cère' u juore' Milɛ ni. 21 Ñikn kí baa nʼsaan kí yaan tiwɔrciɛnt ya yo ń baa. Ebule nin Pudɛns nin Linus nin Klodiya nin Kristo yaab kɛ fuondeh ŋɛ. 22 Yonbdaan ń li te nin ŋɛ. Wɔ ń juoke nɛ.

Tit

1

2

3

Kugbɔnku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Tit

nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Tit yé Pɔl ya tonsɔnlie nɛ. Tit ŋa yé Suf. U teke' Yesu ki jin' nɛ ki paan' Pɔl bo. U yé unil wà freh ki tùɔreh mimaam nɛ. Nɛn bo nɛ Pɔl cère' Tit te Krɛt ya du ni ŋɔ wɔ ń gɛ̀nde Kristo ya taanl là te len nnɔ ya ciɛnb bɛ ń li likeh litaanl nnɔ ya nib.

U kɛle' Kristo ya taanl ya ciɛnb li fuobe ma bo (1:5-16) nin bi li likeh litaanl nnɔ ma bo nin bi li wɔknh bijɛb nin bipiib nin binacenfɛ̀nb nin ijɛciɛn nin iyonbe bi li fuobe ma bo (2:1-15).

Ni ya puoli bó nɛ u tɔke' Kristo yɔ li fuobe ma bo nin u li tien ma kí lɔke bà wɔknh miwɔknm mà ŋa kpe sɛn nnɔ. Yesu Kristo kpo' ŋɔ wɔ ń ñɛn nisaal kɛ nisaal ibiɛre ni nɛ (2:14).

1

Ifuonde

1 Min Pɔl, n yé Uwien ya tonsɔnl nɛ, ki yé *Yesu Kristo ya tond. Uwien nɛ ye ń tore u gɛ̀nde' binib bà nnɔ bɛ ń tùɔre kí teke wɔ kí ji, kí cère bɛ ń bɛnde tigbɛmɔ̀nt tà te Uwien ya sɛn ni, 2 kí li ŋmɔbe lidɛndɛnl kí ye bi li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. Uwien wà ŋa nɛndeh nɛ là pùon' haali uyo bo ki ye u li tien nnɔ. 3 TiʼŊmiɛnl Uwien là sien' uyo wà nnɔ nɛ ki cère' binib bɛnde' uʼgbɛr kí ñɛ n tɔkeh tigbɛr tà nnɔ bo. Wɔn nɛ de' nni usɛn n tɔkeh tigbɛr nnɔ. 4 Tit, n kiɛh kugbɔnku kuu nɔ ń de sin nɛ. A yé nʼbumɔ̀nk kí ñɛ ti ŋmɔbe mitekjibaabm mà nnɔ bo nɛ. Baa Uwien nin tiʼŊmiɛnl *Yesu Kristo ń juoke ŋɛ, kí de ŋɛ uyɛnduɔn.

Pɔl ye Tit ń gɛ̀nde Kristo ya táan ya ciɛnb

5 N dàan' ŋɛ Krɛt ya dekl bo ŋɔ á sɔn kí tonde lituonl là sìen' nɛ, kí gɛ̀nde binib bà li yé Kristo ya táan ya ciɛnb idu yà kɛ te lidekl nnɔ bo ni tɛn n là tɔke' ŋɛ ma bo nnɔ. 6 Kristo ya taanl ya ciɛn li yé unil wà ŋa ŋmɔbe biil nɛ, kí li ŋmɔbe upii uba, uʼbumu ń li yé mubumu mùa ŋmɔbe mitekjim, ka yé sɔnsɔnd, ka yé yufaadɛnb ŋɔ nil la lɛ u li dule nà bo kí biin bɛ. 7 Kristo ya taanl yaab ya sɛnlierl sɔnh Uwien ya tuonl ma nnɔ nì kpɛ u la li ŋmɔbe biil nɛ, ki la li ŋmɔbe gbengt, ki la li yé benpiebdaan, ki la taa' uʼba ki de' daam, ki la li ŋmɔbe jɛr, ki la jinh pònt. 8 Ama wɔ ń li yé wà teknh bicɛnb, kí li yíe mimɔnm ya tienm, kí li ŋmɔbe miyɛnm, kí li cuube, kí li teh nà sɔngreh Uwien ya yɛnm, kí li coh uʼba, 9 kí li pɛ tigbɛr tà kpɛ bɛ ń teke tù kí ji nnɔ bo mɔnmɔnm tɛn bi wɔknh wɔ tù ma bo. Nnɔ nɛ u li freh kí li sureh binib kí ñɛ miwɔknm mà cuube nnɔ bo, kí fre kí wuɔn bà niɛh nin wɔ nnɔ bi tùre' ma bo. 10 Binib bà yɛbe nɛ yé biyufaadɛnb, ki lienh gbɛfɛnfɛnm, ki lɛreh binib. Binib bà teh nnɔ sɔbe ki yé Sufmbɛ nɛ. 11 Á pien binib bugbɛn, kimɛ bi wɔknh miwɔknm mà ŋa kpɛ bɛ ń li wɔknh mɛ̀ nɛ, ki tulndeh idencɛn iba ya nib kɛ. Tipònt ya jim bo nɛ bi teh nnɔ.

12 Biʼdu ya yɛnfodaan uba mɔnɔn là len' biʼbo ki ye:

«Krɛt yaab tuu ki nɛndeh nɛ,

ki bre tɛn muwɛnbiimu,

ki yé ikpaayuon,

ki maaleh ujin baba bo.»

13 U là len' nà nnɔ yé imɔ̀n nɛ. Nɛn bo, mɔ́nde biʼbo inun ŋɔ bɛ ń li ŋmɔbe mitekjimɔ̀nm, 14 ki la tuuke *Sufmbɛ ya gbɛyiɛnkaar bo, ki la tuuke binib bà wiɛ' tigbɛmɔ̀nt ya sɛn blinh iwɔb yà nnɔ bo. 15 Jier tuba ŋa yé kuɔl binib bà ya fɛ̀l bo ŋa ŋmɔbe jɔknt bo. Ama binib bà ya fɛ̀l bo ŋmɔbe tijɔknt, ba teke' Uwien ki jin' nnɔ, tijier tubambɛ yé biʼbo likuɔl nɛ. Biʼyɛnmaale ŋa mɔn nɛ ba ń fre kí bɛnde nà mɔn mɔ. 16 Bi lienh ki teh bi bɛn Uwien nɛ, ama bi teh nà nnɔ wɔngeh ki teh ba bɛn wɔ. Bi ŋmɔbe isensen nɛ, ka tuo' Wien ya ñɔbu bó, ka ń fre kí tien nà mɔn.

2

Ijɛciɛn nin ipiiciɛn nin bifɛ̀nb nin iyonbe bi li te ma bo

1 Sin wɔn, li wɔknh miwɔknm mà cuube tɛn bi wɔkn' ŋɛ ma bo. 2 Tɔke ijɛciɛn kí ye yɛ̀ ń li coh iʼba tibont kɛ ni, kí li yé binib bà bi boh bɛ, kí li ŋmɔbe miyɛnm, kí li ŋmɔbe mitekjimɔ̀nm nin miyíem nin kuminku. 3 Tɔke ipiiciɛn mɔ kí ye yɛ̀ ń li ŋmɔbe binib bà pɛ Uwien ya sɛn bo ya tetem, ki la li lienh tɔb bo fɛnfɛnm, ki la taa' biʼba ki de' daam, kí li ŋmɔbe igbiermɔnmɔn. 4 Nnɔ nɛ ì li freh ki gbiereh bipiijɛfɛ̀nb bɛ ń li yíe biʼciɛb, kí li yíe biʼbumu, 5 kí li ŋmɔbe miyɛnm, ki la teh sɔnsɔndl, kí li likeh uluo bo ya tùon mɔnmɔnm, kí li yé bipiinimɔ̀nb, kí li boh biʼciɛb, ŋɔ uba la lɛ u li dule nà bo kí len Uwien ya gbɛr bo fɛnfɛnm. 6 Li gbiereh binacenfɛ̀nb mɔ bɛ ń li ŋmɔbe miyɛnfuom 7 tibont kɛ ni. Sin bugbɛn ń li teh nà mɔn ŋɔ bitɔb mɔ ń paan a teh ma bo. Li wɔknh binib Uwien ya gbɛr niʼdonbó ŋɔ binib kɛ ń li boh miwɔknm nnɔ. 8 Li lienh milenm mà cuube ŋɔ bi la niɛh nin ŋɛ, ŋɔ ifɛ ń cuo bà ŋa yíe tiʼgbɛr, kimɛ ba ń lɛ bi li dule nà bo kí len tiʼbo fɛnfɛnm. 9 Tɔke iyonbe kí ye yì ń li tuonh iʼcɛnbaambɛ ya ñuɔn bó tibont kɛ ni, kí cère iʼcɛnbaambɛ ya yɛnm ń li sɔnge iʼbo, ki la yìenh bi ye bà, 10 ki la suh biʼbont, kí li yé binimɔ̀nb uyo kɛ ŋɔ kí li selndeh ti wɔknh miwɔknm mà Uwien tiʼŊmiɛnl ya sɛn bo nnɔ.

Uwien ya juokm bo nɛ u ŋmiɛndeh binib

11 Uwien cère' ti laa' uʼjuokm mà bo u ŋmiɛndeh binib kɛ nnɔ. 12 Mijuokm nnɔ nɛ cèreh ti wiɛnh nà kɛ piendeh tɛ Uwien bo ya paanm, ki cèreh tiʼmɛnku ŋa kɔh uŋɛndun ya nib fɛ tibont tà nnɔ ni, ki cèreh ti coh tiʼba uŋɛndun wuu ni, ki teh nà cuube, ki pɛ Uwien bo mɔnmɔnm, 13 ki gu lidɛndɛnl là li de tɛ uyɛnsɔnge nnɔ ya daali. Nɛn daali nɛ tiʼWenciɛn, *Yesu Kristo, tiʼŊmiɛnl li ñɛn uʼkpiɛke upaan bo. 14 Tinbi bo nɛ u kpo' ŋɔ wɔ ń ñɛn tɛ itùonbiɛrɛ kɛ ni, kí tien tɛ linibol là ŋa ŋmɔbe jɔknt, ki yé uʼyaal, liʼnun mɔ́n lɛ̀ ń li tuu ki teh nà mɔn. 15 Kí ñɛ aʼciɛnt bo, a li len nnɔ nɛ, kí sure binib, kí gbiere bɛ, ki la cère uba ń yinde ŋɛ.

3

Kristo yɔ li te ma bo

1 Tiɛre Kristo yaab kí ye bɛ ń li tuonh gobina nin tibuur ya ciɛnb ya ñuɔn bó, kí li boh bɛ, kí li yé binib bà bonde' bɛ ń li teh nà mɔn, 2 ki la lienh nib bo fɛnfɛnm, ki la kɔnh jɛr, kí li teh tinimɔ̀nt, kí li ŋmɛ nin binib kɛ. 3 Kimɛ uyo uba tinbi mɔnɔn là yé ijɔr nɛ, ka boh Wien, ki yé binib bà tùre', ki taa' tiʼba ki de' tibont tà ti fɛ tù, tiʼmɛnku kɔh tuʼni nnɔ. Ti là teh mibiɛrm nɛ, ki ponbeh tɔb, ki yé binib bà ba yíe tiʼnu, nɛ tiʼmɔ ŋa yíe tɔb ya nu. 4 Ama Uwien tiʼŊmiɛnl wuɔn' tɛ uʼnimɔ̀nt nin uʼyíem uyo wà nnɔ 5 nɛ ki ŋmiɛn' tɛ. Na yé tiʼtùonmɔnmɔn bo nɛ u ŋmiɛn' tɛ, u muɔ' tɛ micɛcɛkm nɛ ki ŋmiɛn' tɛ, kí ñɛ uʼñunsii wà lèbre' tɛ nnɔ nin *Mifuoñaanm tien' tɛ binifɛ̀nb ma nnɔ bo. 6 TiʼŊmiɛnl *Yesu Kristo bo nɛ Uwien de' tɛ *Mifuoñaanm ki tì gben', 7 ŋɔ uʼjuokm bo u bù' tɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb ma nnɔ, ti daan ki ye ti li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. 8 Tigbɛr tuu te nɛ, nɛn bo nɛ n yíe á li tùɔreh ki tɔkeh tù binib, ŋɔ bà teke' Uwien ki jin' nnɔ ya nun ń li mɔ́n bɛ ń li teh nà mɔn. Nɛn nɛ mɔn, ki toreh binib. 9 Ama a la niɛh jɔ̀rniɛm, ki la niɛh nin nib iyaajɛyel bo, ki la kɔnh jɛr, ki la findeh *yiko bo. Nɛn kɛ yé fɛnm nɛ, ka ŋmɔbe torm. 10 Unil cèreh Kristo yaab boreh tɔb la, á gbiere wɔ nba. U yìe la, á gbiere wɔ nle. U tí yìe la, á wiɛ uʼgbɛr, 11 kí li bɛn kí ye ni ya nitunbu tùre' nɛ, ki teh ibiɛre, ki nuunh uʼba bo utudɛre.

Tigbɛfɔrkaar

12 N lá sɔn Atemas bii Ticik aʼsaan la, á ñikn kí cende nni Nikopolis ya du ni, kimɛ n maale' ki ye n li te nɛn saan nɛ tiwɔrciɛnt ya yo. 13 Ñikn kí tore Senas wà bɛn *yiko mɔnmɔnm nnɔ nin Apolos biʼsɛn ya jom ni, ki la cère niba ń pɔre bɛ. 14 Nì mɔn tiʼtɔb Kristo yaab ń bɛnde kí ye nì kpɛ biʼnun ń li mɔ́n bɛ ń li teh nà mɔn nɛ, kí li toreh uyo wà nì kpɛ bɛ ń tore, ŋɔ ki la li te fɛnm. 15 Binib bà kɛ te nʼsaan nnɔ fuondeh ŋɛ. Á fuonde tinbi nin bà kɛ ŋmɔbe mitekjibaabm bi yíe tɛ nnɔ.

Uwien ń juoke niʼkɛ.

Filemɔn

Kugbɔnku kùa Pɔl kɛle' ki de'

Filemɔn

nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Filemɔn yé Pɔl ya jɔ nɛ. Pɔl tɔke' wɔ tigbɛmɔnmɔnt nɛ u kpɛnde' Kristo yɔ. Nì naan u là yé ufàadaan nɛ ki ŋmɔbe iyonbe. Uba ya yel si Onesim. Onesim Siere' Filemɔn saan nɛ ki tì cende' Pɔl lipɛkl ni ki mɔ kpɛnde' Kristo yɔ. Pɔl jiin' Onesim uʼcɛnbaa Filemɔn saan, ki de' wɔ kugbɔnku.

Pɔl kɛle' kugbɔnku kùa ki de' Filemɔn nnɔ te ki de' binib bà taakeh uʼden nnɔ mɔ nɛ (migbiirm 2).

Uyo nnɔ, iyonbe nɛ là cèreh Erom yaab lɛnh lifaal là yɛbe. Bi gbiire' Erom yaab bolm mile la, miba li yé iyonbe nɛ. Bɛn nɛ sɔnh itùon kɛ, nɛ biʼcɛnbaambɛ ŋmɔbe mituɔm biʼbo. Uyo nnɔ uyonb siere' uʼcɛnbaa saan ki lá liɛbe' ní la, uʼcɛnbaa li fre kí tien wɔ nà bre bii kí ku wɔ mɔnɔn.

Nɛn nɛ cère' Pɔl kɛle' kugbɔnku kuu ki de' Onesim wɔ ń tì de uʼcɛnbaa Filemɔn ki ye u la ji ń liike Onesim tɛn u yé uyonb, ama wɔ ń teke wɔ tɛn Kristo yaab teknh tɔb ma bo. Ama Pɔl ŋa de' Filemɔn wɔbl, u yíe wɔn nin uʼyul ń cɛ̀kre uʼyɛnm kí liike u li tien ma bo nɛ. Kristo yaab bikpiɛkb nnɔ ŋa là li fre kí ci kí lèbre binib fuobe ma bo. Ama unil teke' Yesu Kristo ki jin' la, mitekjim nnɔ lèbreh u li fuobe ma bo binib ni nɛ.

1

Ifuonde

1 Min Pɔl, wà te lipɛkl ni *Yesu Kristo bo nnɔ nin tiʼninjɛ Timote nɛ kiɛh kugbɔnku kuu tí de sin Filemɔn wà yé tiʼjɔ, ki liɛbe' ki yé tiʼtonsɔntɔ nnɔ, 2 kí de tiʼninsɛ Afiya nin Akip wà tinbi nin wɔn mɔ̀h limɔbaabl nnɔ nin Kristo yaab bà taakeh sin Filemɔn den nnɔ. 3 TiʼBaa Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

Pɔl faareh Uwien Filemɔn bo

4 Uyo wà kɛ n kàareh la, n tiɛn aʼbó nɛ, ki tuu ki faareh Uwien aʼbo. 5 Kimɛ n cii' bi lienh ki teh a du Yonbdaan *Yesu bo ki yíe uʼnib kɛ. 6 Tinbi nin sin kpɛ buñɔbu mitekjibaabm bo nɛ. Nɛn bo nɛ n kàareh ŋɔ Uwien ń cère aʼtekjim nnɔ ń li faa ŋɔ á tore binib bɛ ń bɛnde Kristo bo, ti li teh mimɔnm mà kɛ nnɔ. 7 Nʼninjɛ, a ŋmɔbe miyíem ma nnɔ cère' n ŋmɔbe uyɛnsɔnge ki gbien' nɛ nʼgbɛnɛnt saake, kimɛ a cère' Uwien ya nib ya yɛnm dɔ.

Pɔl gbáanh Filemɔn ki dienh Onesim

8 Tɔ, nin Kristo bo n ŋmɔbe usɛn ń tɔke ŋɛ nà kpɛ á li teh nɛ̀ ma kɛ nnɔ, 9 kí ñɛ miyíem bo nɛ n yíe n gbáan ŋɛ nibonn niba bo. Imɔ̀n, min Pɔl n yé ujɛciɛn nɛ, nɛ ki liɛbe' ki te lipɛkl ni fɛnfɛnnɔ *Yesu Kristo bo. 10 N gbáanh ŋɛ ki dienh nʼbuk Onesim nɛ. U yé nʼbuk, kimɛ n te lipɛkl liɛ ni nɛ ki cère' u paan' Kristo ya sɛn bo. 11 Wɔn wà ŋa là ŋmɔbe pukm uyo uba aʼsaan nnɔ, fɛnfɛnnɔ u ji li ŋmɔbe mipukm aʼbo tɛn u ŋmɔbe mipukm nʼbo ma nɛ. 12 N li cère wɔn wà yé nʼyɛnm ni ya nil nnɔ ń liɛbe aʼsaan. 13 Min bi yíe ń cère wɔ ń juore nʼbùol nɛ kí sere aʼtaal ni, kí li toreh nni n te lipɛkl ni tigbɛmɔnmɔnt bo ma nnɔ. 14 Ama ma yíe ń tien niba ŋɔ ŋa bɛn. Ma yíe ń wɔbn ŋɛ á tien mimɔnm. N yíe á cɛ̀kre aʼyɛnm nɛ kí tien. 15 Nba la, Onesim siere' aʼsaan wɔ ń tien idɛn ile ŋɔ kí liɛbe ní kí ji li tuu ki te aʼsaan nɛ. 16 Ama wa ji li te tɛn yonb, fɛnfɛnnɔ u tu nin uʼyonb. U yé tiʼninjɛ wà ti yíe wɔ nɛ. Min yíe wɔ cɛɛn nɛ ama sin li yíe wɔ ki cɛn' nnɔ, kimɛ u yé aʼyonb nɛ, ki yé aʼninjɛ mɔ Yonbdaan ya sɛn ni.

17 Nɛn bo, a tuo' ki ye min nin sin kpɛ buñɔbu mitekjim bo la, teke wɔ tɛn a bi li teke nni ma bo. 18 Nì yé u bii' ŋɛ bii u tí ŋmɔbe aʼfɛ̀nl nɛ la, cère lɛ̀ ń li yé nʼyaal. 19 Min Pɔl nin nʼyul nɛ kɛle' ki ye n li pɛ̀ ŋɛ. Ama ma nín yíe ń tɔke ŋɛ kí ye aʼmɔ ŋmɔbe nʼfɛ̀nl wɔn! Lɛn si: a laa' limiɛl là min bo nnɔ bii ba? 20 Nɛn bo, nʼninjɛ, Yonbdaan bo, tien nnɔ kí de nni. Wɔn Kristo bo, cère nʼyɛnm ń li dɔ. 21 N du ki ye a li tuo nʼñɔbu bó nɛ cère' n kiɛh ŋɛ kugbɔnku kuu nɔ. N bɛn ki ye a li tien kí cɛn n ye ma bo. 22 A yekn kí bonde nni gɔgɔbùol mɔ, kimɛ n daan ki ye kí ñɛ niʼkaare bo Uwien li cère bɛ ń wiɛ nni ń liɛbe ní niʼsaan.

Ifuondfɔrkɛ

23 Min nin Epefa wà te lipɛkl ni *Yesu Kristo bo nnɔ fuondeh ŋɛ. 24 Nʼtonsɔntɔb Mark nin Aristak nin Demas nin Luk mɔ fuondeh ŋɛ. 25 Yonbdaan *Yesu Kristo ń juoke nɛ.

Ebrembɛ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kugbɔnku kùa bi kɛle' ki de'

Ebrembɛ

nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Wà kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ ŋa kɛle' uʼyel kuʼni niba saan, nɛ nil mɔ ŋa cinbe ki bɛn u kɛle' kù ki de' bidɛnb bà. Ama wà kɛle' kù nnɔ bɛn Kujɔtiekpaaku ya gbɔnku ya gbɛr mɔnmɔnm.

U kɛle' ki de' bà nnɔ lii yé Sufmbɛ nɛ, ki pɛ Kristo ya sɛn bo. Biʼgbɛnɛnt cin' ki ŋɛndeh, ba ji se usɛn nnɔ ni mɔnmɔnm. Nɛn nɛ cère' wà kɛle' kù nnɔ tùɔre' ki tɔke' bɛ bi kpiɛ' ki cii' miwɔknm mà nnɔ.

Kristo bo nɛ Uwien nin binib liɛbe' ki taan' buñɔbu (1:1-2:18). Wɔn bo nɛ bà teke' ki jin' li fre kí nɛkn Uwien kí lɛ limiɛl (3:1-5:10).

Bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn baba nɛ là ŋmɔbe usɛn wɔ ń kɔ Uwien ya ninbonl ya dubenku bó, kí tien lituɔrl binib ya biɛre bo. Kristo baba nɛ yé bitɔtuɔciɛnb ya ciɛn wà ŋa ŋmɔbe tɔ, ki kɔn' ki càare' Uwien ya ninbonl là te paaki nnɔ.

Bitɔtuɔrkaab là te ligol nɛ, ki tuu ki taah tiwɛnt ki tùɔreh ki lereh. Kristo wɔn taa' uʼba nɛ ki tien' lituɔrl miba kpein ki dɛ' unil kɛ ki wiɛ', ki pɛkre' usɛnfaan ki de' uʼyaab.

Wà kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ saakreh u kɛle' ki de' bà nnɔ ya gbɛnɛnt nɛ, ki sureh bɛ, bɛ ń tɛkn bà là te uyo bo, ki teke' Uwien ki jin' nnɔ ya taal ni (11:1-12:13). U liɛbe' ki wɔngeh Kristo yaab li fuobe ma bo Uwien ya nun bó nɛ (12:14-13:1-25).

1

Uwien cère' uʼBijɛ nɛ len' nin tɛ

1 Uyo bo Uwien là ñɛn' isɛn yà yɛbe nɛ ki cère' uʼñɔbonsɔknb len' nin tiʼyaajɛb nà luo' bolm miŋɛ. 2 Ama idɛnfɔrkɛ yiɛ nɔ, u ji cère' uʼBijɛ nɛ len' nin tɛ. U cère' wɔn nɛ ñɛn' nà kɛ te, ki gɛ̀nde' wɔ ki tien' tibont kɛ ya daan. 3 UʼBijɛ bugbɛn nɛ yé uʼkpiɛke ya wenwenku, ki naan nin wɔ ki tì gben', ki cère' uʼgbɛr ya tuɔm co tibont kɛ tù se tuʼbùol, ki sɔkre' ki ñɛn' binib ya biɛre ki gben', nɛ ki don' paaki bó ki tì kɛ̀le' Uwien uyɛbm kɛ ya daan ya jie bó.

Uwien ya Bijɛ cɛn' Uwien ya tondb

4 Uwien ya Bijɛ cɛn' Uwien ya tondb. Nɛn bo nɛ Uwien yin' wɔ liyel là ŋmɔbe lisel ki cɛn' biʼyɛ. 5 Uwien kpele ki tɔke' u lɛ tond ba ki ye:

«Sin nɛ yé nʼBijɛ,

dinnɔ nɛ n wuɔn' ki ye n yé aʼBaa?»

Bii u tí kpele ki tɔke' u lɛ ba ki ye:

«Min li yé uʼBaa,

nɛ wɔ ń li yé nʼBijɛ?»

6 Ama uyo wà Uwien yíe uʼBijɛ wà yé kibukpiɛk nnɔ ń baa uŋɛndun ni nnɔ, u len' ki ye: «Uʼtondb kɛ ń gbaan kí puke uʼBijɛ.»

7 Uwien len' uʼtondb bɛn bo ki ye:

«U cèreh bi te tɛn mitafaam nɛ,

ki liɛbe' ki cèreh bi te tɛn umupien.»

8 Ama u len' uʼBijɛ wɔn bo ki ye:

«Uwien, a yé ubɛr nɛ ki kɛ aʼbɛrbiɛk bo,

nɛ aʼbɛl ŋa ŋmɔbe gbenm.

A likeh aʼnib nin mitetem mà cuube nɛ.

9 A yíe nà cuube nɛ ki nɛn nà bre.

Nɛn bo nɛ sin wà yé Uwien nnɔ,

aʼWien wule' aʼyul bo mikpɔm,

ki wuɔn' ki ye u gɛ̀nde' ŋɛ,

ki cère' aʼyɛnm sɔnge,

ki de' ŋɛ lisel ki cɛn' aʼtɔb kɛ.»

10 Uwien tí len' ki ye:

«Micincinm, sin Yonbdaan nɛ ñɛn' kitink,

nɛ kutaaku mɔ yé aʼnuɔ ya tuonl nɛ.

11 Nɛn kɛ li gben,

ama sin li tuu ki te nɛ,

nɛn kɛ li cɛre tɛn tikpɛlcɛr nɛ.

12 A li gongonde nɛn kɛ tɛn lilierl nɛ.

Imɔ̀n, a li lèbre tù tɛn bi lèbreh liliɛrl ma bo nɛ,

ama sin ŋa ń lèbre, a li tuu ki fuobe nɛ.»

13 Uwien kpele ki tɔke' u lɛ tond ba ki ye:

«Kɛ̀le nʼnɔjie bó,

kí tì baa uyo wà n li cère á tɛ aʼnɛnnɛndb bo litaal-i?»

14 Uwien ya tondb bɛn wɔn, biʼkɛ yé uʼtonsɔnb nɛ, nisaal ŋa ń fre kí lɛ bɛ nin nunbu. U sɔnh bɛn nɛ bi lá toreh binib bà u li ŋmiɛn bɛ nnɔ.

2

Liike mɛn niʼyul bo nin ni ciih miŋmiɛnm ya gbɛr tà nɔ

1 Nɛn bo, nì kpɛ tí tùɔre kí liike tiʼyul bo nɛ nin ti ciih tigbɛr tà nɔ, nnɔ ŋa ñí la, ti li tùre usɛn. 2 Uwien ya tondb là tɔke' tigbɛr tà uyo bo nnɔ kpɛ bɛ ń li du tuʼbo nɛ. Nɛ wà ŋa là tuo' tù, ka bon' wɔ, laa' utudɛre wà u kpɛ wù la, 3 tiʼmɔ ŋa tɔnge' miŋmiɛnm ya gbɛr tà mɔn tɛn niba nnɔ la, tinbi bɛn li tien mila kí ñɛ utudɛre ni? Yonbdaan nin uʼyul nɛ là kpiɛ' ki tɔke' binib tigbɛr bugbɛn, nɛ binib bà cii' tù nnɔ mɔ tɔke' tinbi ki ye tù kpɛ bɛ ń li du tuʼbo nɛ. 4 Nɛ Uwien wuɔn' ki ye bi tɔkeh tigbɛr tà nnɔ kpɛ bɛ ń li du tuʼbo nɛ, ki cère' bi teh miyɔkm ya bont kɛ ya bol, ki teh nisaal ŋa ń fre kí tien nà, ki cère' Mifuoñaanm de' biʼkɛ bupaabu jɛjɛ u yíe ma bo.

Yesu tien' uʼba unisaal ki tien' tɛ Uwien yaab

5 Tɔ, ti tɔkeh uŋɛndun wà we ní nnɔ ya gbɛr nɛ. Uwien ŋa cère' uʼtondb ŋmɔbe uʼbo tuɔm. 6 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni niba saan ki ye:

«Unil yé ba a tiɛn uʼbó?

Bii unisaal yé ba a tɔnge wɔ?

7 A jiin' wɔ tingi,

ki cère' aʼtondb cɛn' wɔ na wuɔke'.

Nɛ ki ji kpiɛke' wɔ, ki seln' wɔ,

8 ki de' wɔ mituɔm tibont kɛ bo.»

Uwien de' wɔ mituɔm tibont kɛ bo ma nnɔ, niba ŋa sìen' ŋɔ wa ŋmɔbe tuɔm niʼbo. Fɛnfɛnnɔ tinbi nɛ ŋa laan lɛnh u ŋmɔbe mituɔm tibont kɛ bo ma bo. 9 Ama ti lɛnh *Yesu wà Uwien jiin' wɔ tingi, ki cère' uʼtondb cɛn' wɔ na wuɔke' nnɔ laa' ukpiɛke nin lisel kí ñɛ bi jɛ̀nde' wɔ ma u tì kpo' nnɔ bo. Uwien ya nimɔ̀nt bo nɛ u teke' binib kɛ ya kuum ki kpo'.

10 Imɔ̀n, Uwien nɛ ñɛn' tibont kɛ, nɛ wɔn bo tuʼkɛ te. U yíe uʼbumu mùa yɛbe ń li ŋmɔbe ukpiɛke wà u ŋmɔbe wù nnɔ nɛ. Nɛn bo nɛ ni mɔn wɔ ń cère *Yesu ń ji ijɛnd ŋɔ kí li yé wà kpɛ wɔ ń sɔn uʼtuonl kí tì gben. Wɔn *Yesu nɛ pɛkre' miŋmiɛnm ya sɛn ki de' Uwien ya bumu. 11 Wɔn nɛ teh binib Uwien yaab. Wɔn wà teh binib Uwien yaab nin u teh bà Uwien yaab nnɔ kɛ ya baa si Uwien nɛ. Nɛn bo nɛ u yin' bɛ uʼninjiɛb nin uʼninsiɛb la, na coh wɔ fɛ. 12 Ki liɛbe' ki ye:

«N li cère nʼninjiɛb nin nʼninsiɛb ń bɛnde a yé udaan wà,

kí li gɛh iyuon ki pɛ̀keh ŋɛ biʼtáan ni.»

13 Ki tí ye:

«Min li du uʼbo kí tì gben nɛ.»

Nɛ ki tí ye:

«Min nin Uwien de' nni uʼbumu mùa nnɔ sɔ.»

14 Mubumu nnɔ yé binib ma nnɔ nɛ uʼmɔ tien' uba unisaal ŋɔ kí ñɛ uʼkuum bo wɔ ń gben usɛnpol wà ŋmɔbe mikuum ya tuɔm nnɔ ya gbɛr, 15 kí ñɛn binib bà fɛnge mikuum ki te tɛn iyonbe biʼfuobm kɛ ni nnɔ tiyonbt ni. 16 Nì yé imɔ̀n nɛ, wa baa' wɔ ń tore Uwien ya tondb, u baa' wɔ ń tore *Abraham ya yaabii nɛ. 17 Nɛn bo nɛ nì kpɛ wɔ ń li naan uʼninjiɛb nin uʼninsiɛb kí tì gben, kí li yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn wà muɔh micɛcɛkm, ki sɔnh Uwien ya tùon niʼdonbó ŋɔ kí ñɛ wɔn bo Uwien ń fère binib biʼbiɛre. 18 *Yesu mɔnɔn nin uʼyul jɛ̀nde' mibiikm ni ma nnɔ, nɛn bo nɛ u li fre kí juɔn binib bà te mibiikm ni.

3

Yesu cɛn' Moyis

1 Tɔ, nʼninjiɛb nin nʼninsiɛbɛ, ninbi bà Uwien yin' nɛ ni taan' ki yé uʼyaab nnɔ, cère mɛn niʼnun ń li cɛ *Yesu bo. Uwien sɔn' wɔn nɛ u yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn. Ti teke' nɛn nɛ ki jin' ki tɔkeh nɛ̀ binib ya nun bó. 2 U gɛ̀nde' wɔn nɛ wɔ ń sɔn lituonl, nɛ u sɔn' lɛ̀ niʼdonbó tɛn Moyis là sɔn' niʼdonbó ma bo Uwien den ni niʼkɛ saan nnɔ. 3 Ama *Yesu kpɛ wɔ ń li ŋmɔbe ukpiɛke ki cɛn' Moyis, kimɛ bi pɛ̀keh wà mɛn' iden nɛ ki cɛn' iden bugbɛn. 4 Imɔ̀n, iden kɛ ŋmɔbe wà mɛn' yì nɛ, ama Uwien nɛ naan' tibont kɛ. 5 Moyis là yé utonsɔnl wà sɔn' itùon Uwien den ni niʼkɛ saan niʼdonbó nɛ, ki yé Uwien li tɔke uʼnib tigbɛr tà nnɔ ya mɔ̀nkunl. 6 Ama Kristo wɔn yé Uwien ya Bijɛ nɛ, ki sɔn' Uwien den niʼdonbó. Wɔn nɛ ŋmɔbe ticiɛnt Uwien den. Ti co mitekjim kenken, tiʼyɛnm sɔnge ti ŋmɔbe lidɛndɛnl là nnɔ bo la, ti yé iden nnɔ yaab nɛ.

Binib bà teke' Uwien ki jin' nɛ li lɛ lifuorl uʼsaan

7 Nɛn bo nɛ *Mifuoñaanm ye:

«Dinnɔ ni cii' Uwien ya niɛke bó la,

8 ni la ñɛle niʼtub,

tɛn niʼyaajɛb là tien' ma,

uyo wà bi là yìe' Uwien ya ñɔbu bó

ki dɛle' wɔ kupenpelku ni nnɔ.

9 Uwien ye:

‹Niʼyaajɛb là dɛle' nni kupenpelku ni

bɛ ń liike n li tien ma,

nin bi laa' n tien' nà,

10 ki tì dukn' ibin pinan ma kɛ nnɔ.

Nɛn bo nɛ nʼbenku ni piebe' biʼbo,

nɛ n len' ki ye: bi tuu ki tùreh usɛn nɛ,

ka toh bɛ ń kpìen n yíe bɛ ń kpìen usɛn wà.›

11 Nɛ nʼbenpiebe ni n pole' ki ye:

‹ba ń baa n bonde' bɛ nà saan bɛ ń fuore nnɔ fiebu.› »

12 Nʼyaabɛ, liike mɛn niʼyul bo, niʼni uba la li ŋmɔbe iyɛnmaalbiɛre uʼfɛ̀l bo yì ń pien wɔ u la teke kí ji ŋɔ kí wiɛ Uwien limiɛl ya daan ya sɛn. 13 Ama li saakreh mɛn tɔb ya gbɛnɛnt daan kɛ daan, ŋɔ niʼni uba la cère ibiɛre ń lɛre wɔ, wɔ ń tien uyufaa kí yìe Uwien ya ñɔbu bó. Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye dinnɔ la, nì yé dinnɔ nɛ tiʼmɔ bo. 14 Imɔ̀n, ti juore' ki co kenken ti là co ma bo mitekjim ki tì fɔre' la, ti yé Kristo ya tɔntɔknlieb nɛ imɔ̀nmɔ̀n.

15 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Dinnɔ ni cii' Uwien ya niɛke bó la,

ni la ñɛle niʼtub,

tɛn niʼyaajɛb là tien' ma,

uyo wà bi là yìe' Uwien ya ñɔbu bó nnɔ.»

16 Tɔ, bi lɛ ba nɛ là cii' Uwien ya niɛke bó, ki yìe' uʼñɔbu bó? Na yé binib bà kɛ Moyis là ñɛn' bɛ Esipt ni nnɔ-ɔɔ? 17 Uwien ya benku ni là piebe' bi lɛ bo ki tì dukn' ibin pinan-i? Na yé binib bà là tien' ibiɛre ki kpokpo' kupenpelku ni nnɔ-ɔɔ? 18 U là pole' ki ye bi lɛ ba ŋa ń kɔ u bonde' bɛ lifuorl udu wà ni nnɔ fiebu? Bà là yìe' uʼñɔbu bó nnɔ ŋa ñí-ii? 19 Imɔ̀n, ti laa' ba kɔn' udu wà ni Uwien bonde' bɛ lifuorl nnɔ ni, kimɛ ba teke' wɔ ki jin'.

4

1 Uwien bonde' lifuorl niba saan, ki pùon' ki ye uʼnib li baa niʼsaan kí fuore. Lipuonl nnɔ biɛ ki te nɛ. Nɛn bo, liike mɛn niʼyul bo, niʼni uba la taandeh ŋɔ ki la lúo lifuorl nnɔ. 2 Kimɛ ti cii' tigbɛŋmɛŋmaakt tɛn tiʼyaajɛb là cii' tù ma kupenpelku ni nnɔ nɛ. Ama tigbɛr nnɔ ŋa là tore' bɛ. Kimɛ bi cii' tù ma nnɔ ba tuo' ki teke' tù ki jin'*. 3 Ama tinbi teke' tù ki jin'. Nɛn bo nɛ ti li lɛ lifuorl Uwien saan. U là len' lifuorl nnɔ bo ki ye:

«Nʼbenpiebe ni n pole' ki ye:

‹Ba ń kɔ n bonde' bɛ lifuorl udu wà ni nnɔ ni fiebu.› »

Ama Uwien nín sɔn' ki gben' uʼtuonl haali uŋɛndun ya cinm nɛ. 4 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni niba saan wienlole bo ki ye: «Uwien sɔn' ki gben' uʼtuonl kɛ ma nnɔ u taa' wienlole daali nɛ ki fuore'.» 5 Nì liɛbe' ki kɛle' niʼsaan ki ye: «Ba ń kɔ n bonde' bɛ lifuorl udu wà ni nnɔ ni fiebu.»

6 Bà kpiɛ' ki cii' tigbɛŋmɛŋmaakt nnɔ ŋa bon' tù, nɛ ka kɔn' Uwien bonde' bɛ lifuorl udu wà ni nnɔ ni mɔnɔn la, binitɔb li biɛ kí fre kí kɔ len. 7 Nɛn bo nɛ Uwien liɛbe' ki sien' lidaali liba ki yin' niʼdaali «dinnɔ». Nì là tete ki tì wuɔke' nɛ u lá cère' *Dafid len' niʼdaali ya gbɛr tɛn nì kpiɛ' ki kɛle' ma kugbɔnku kuu ni ki ye:

«Dinnɔ ni cii' Uwien ya niɛke bó la, ni la ñɛle niʼtub.»

8 Tɔ, nì yé Sosuwe bi là cère' bi laa' lifuorl la, Uwien ŋa bi li liɛbe kí len lidɛtɔl liba ya gbɛr. 9 Nɛn nɛ wuɔn' ki ye Uwien ya nib biɛ ki ŋmɔbe lifuorl tɛn Uwien là fuore' ma wienlole daali nnɔ. 10 Kimɛ wà kɛ laa' lifuorl Uwien saan la, u sɔn' uʼtuonl ki gben' nɛ ki fuoreh tɛn Uwien là sɔn' uʼtuonl ki gben' ki fuore' ma nnɔ. 11 Nɛn bo, cère mɛn tí li benh ki nuunh tí lɛ lifuorl nnɔ ŋɔ uba la tɛkn tiʼyaajɛb ya taanl ni kí yìe Uwien ya ñɔbu bó kí tùre.

12 Tɔ, Uwien ya gbɛr ŋmɔbe limiɛl nɛ, ki ŋmɔbe mituɔm mɔ, ki ŋmɛ ki cɛn' jusiek kɛ jusiek kà ŋmɛ ikɛle kɛ ile. Tù kɔh unil ni nɛ haali ki tì bàareh uʼfɛ̀l nin uʼnaank ni, haali ki tì bàareh uʼkpɔtutuk nin uʼsuɔrm ni, ki fiinh ki bɛndeh nà kɛ buɔ uʼfɛ̀l ni.

13 Uwien ñɛn' tibont tà kɛ nnɔ, bonn niba ŋa buɔ uʼnun bó, u likeh ki lɛnh tuʼkɛ nɛ, nɛ ki bɛn nà kɛ te ma bo. Ti li tɔke wɔn nɛ ti sɔnsɔn' ma bo.

Yesu nɛ yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn

14 Ti ŋmɔbe bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn uba nɛ. U ya tɔ ŋa te. Wɔn si Yesu, Uwien ya Bijɛ. Wɔn nɛ don' ki tì baa' Uwien saan paaki bó. Nɛn bo, cère mɛn tí tùɔre kí li ŋuuke ti teke' nà ki jin' nnɔ kenken. 15 Ti ŋmɔbe bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn wà nnɔ ŋa yé wà ŋa ń fre kí muɔ tɛ tiʼjiint ni ka. Mibiikm tu' uʼmɔ isɛn kɛ ni tɛn tinbi, ama wɔn ŋa tien' biɛre kɛ biɛre. 16 Nɛn bo, cère mɛn tí nɛkn Uwien, mijuokm ya daan, ya bɛrbiɛk saan nin midum. Nnɔ nɛ Uwien li muɔ tɛ micɛcɛkm, kí juoke tɛ, kí tore tɛ uyo wà nì ciɛke tɛ.

5

1 Bi gɛ̀ndeh tɔtuɔrciɛn kɛ tɔtuɔrciɛn binib ni nɛ ki kaandeh wɔ wɔ ń li se biʼtaal ni ki sɔnh Uwien ya tùon, ki taah mipum ki dienh Uwien, ki teh ituɔrɛ ibiɛre bo. 2 U li freh ki duɔndeh uʼyɛnm bà ŋa bɛn niba, ki tùreh nnɔ bo, kimɛ wɔn nin uʼyul yé unisaal nɛ ki ŋmɔbe ibiɛre. 3 Nɛn bo nɛ nì kpɛ wɔ ń tien lituɔrl ibiɛre bo. Na yé u li tien binitɔb ya biɛre baba bo nɛ, u li tien uʼtiɛma biɛre mɔ bo nɛ. 4 Nil ŋa ń fre kí ñì uʼfɛ̀l kí ye u yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn. Ama Uwien nɛ yih unil ki teh wɔ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn tɛn u là tien' Arɔn ma bo.

5 Nnɔ nɛ Kristo mɔ ŋa ñi' uʼfɛ̀l ki ye u yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn. Uwien nɛ tien' wɔ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ki tɔke' wɔ ki ye:

«Sin nɛ yé nʼBijɛ,

dinnɔ nɛ n wuɔn' ki ye n yé aʼBaa.»

6 U tí len' ki ye:

«A yé utɔtuɔrkɛ nɛ uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm

tɛn Uwien là ñɛn' isɛn yà ki tien' Mɛlkisedɛk utɔtuɔrkɛ nnɔ.»

7 Uyo wà *Yesu là te kitink kiɛ bo nnɔ u là kàare' Uwien ki muɔ' cɛɛn, ki gbáan' wɔ nin tinunsiir, kimɛ wɔn nɛ li fre kí ñɛn wɔ mikuum ni. U là jiin' uʼba tingi Uwien ya nun bó ma nnɔ nɛ u cenge' uʼkaare bó. 8 Nin u yé Uwien ya Bijɛ ma kɛ nnɔ uʼjɛnd ni nɛ u bɛnde' mibom. 9 Uwien cère' u sɔn' uʼtuonl niʼdonbó ki tì gben'. Nɛn bo nɛ kí ñɛ wɔn bo, binib bà kɛ boh wɔ nnɔ li lɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. 10 Kimɛ Uwien nɛ tien' wɔ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn tɛn u là ñɛn' isɛn yà ki tien' Mɛlkisedɛk bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn nnɔ.

La biɛ ki te mɛn tɛn mubumu mitekjim ya sɛn ni

11 I ya sɛn ni, ti ŋmɔbe tigbɛr tù yɛbe tí len ama na ciih tontonm ma nnɔ, tuʼtingi ya tɔkm faa nɛ. 12 Ni ji bi kpɛ ní li yé biwɔnwɔknb nɛ, ama ni biɛ ki nuunh bɛ ń li wɔknh nɛ bi cinh ki wɔknh binib Uwien ya gbɛr tà, tuʼciim ŋa faa nnɔ nɛ. Ni ji bi kpɛ tijier tà kpiɛke nɛ, ama ni biɛ ki ciɛke mibiim nɛ. 13 Wà kɛ biɛ ki ŋaanh la, u yé kicɛnfɛndk nɛ, ka ń fre kí bɛnde nà mɔn nin nà bre. 14 Binicekrkaab bɛn wɔn, bi jinh tijier tà kpiɛke nɛ. Bi lɛnh miyɛnfuom nɛ daan kɛ daan ya tùon ni, ki bɛn nà mɔn nin nà bre.

6

1 Nɛn bo, la cère mɛn tí juore bi cinh ki wɔknh binib Kristo ya gbɛr tà, tuʼciim ŋa faa nnɔ bo. Ama cère mɛn tí li teh binicekrkaab mitekjim ya sɛn ni ki joh inun bó, ki la liɛbe ní tiboncindkaar bo. Tun si: kí wiɛ mitetem mà bàareh nin mikuum nin kí teke Uwien kí ji ya gbɛr, 2 nin tigbɛnɛnt ya sɔkrm kí paan iyaajɛbok ye ma bo ya gbɛr nin kí taa inuɔ kí paan unil bo kí kàare kí de wɔ ya gbɛr nin bitɛnkpiib ya mɛkrm ya gbɛr nin Uwien lá li bu binib tibuur ufɔfɔryo ma bo ya gbɛr. 3 Uwien tuo' la, ti li joh inun bó nɛ nin binicekrkaab ya wɔknm.

4 Tɔ, binib laa' Uwien ya wenwenku, ki laa' uʼpaabu, ki laa' *Mifuoñaanm, 5 ki cii' Uwien ya gbɛr ya ŋmaa, ki bɛnde' uŋɛndun wà we ní nnɔ ya tuɔm ŋɔ 6 ki wiɛ' Uwien ya sɛn la, nì faa nin unil ń fre kí liɛbe kí lèbre bi ya nib ya tetem, kimɛ bɛn nin biʼyul liɛbe' ki kpaakeh Uwien ya Bijɛ nɛ udɔpɔnpɔn bo, ki dienh binitɔb usɛn bɛ ń suke wɔ.

7 Tɔ, utaa tuu ki niih, kitink ŋa luoreh sɔngl la, kì lùonh tibonmɔnmɔnt nɛ ki dienh bà koh kɛ̀, nɛ Uwien teh kɛ̀ uʼmɔnm. 8 Ama kì pɛh ikonkon nin ipɔn la, kì li juore fɛnm nɛ, Uwien ń tì gben kí wiɛ kɛ̀ miŋùum, nɛ bɛ ń fɔre kí wìn kɛ̀.

9 Tiʼjɔtiebɛ, ti lienh nnɔ mɔnɔn la, ti bɛn ki ye ninbi kpe usɛn wà mɔn nɛ, wun nɛ yé miŋmiɛnm ya sɛn. 10 Kimɛ Uwien pɛ tigbɛmɔ̀nt bo nɛ. Wa ń sunde niʼtùon bó, ka ń sunde ni yíe wɔ ma, ki tore' uʼnib, ki biɛ ki toreh bɛ ma nnɔ bó. 11 Ti yíe niʼni wà kɛ ya nun ń li mɔ́n wɔ ń li teh nnɔ kí tì fɔre nɛ, ŋɔ kí lɛ ni daan nà nnɔ kí tì gben. 12 Ta yíe kpaayuonl ń cuo nɛ ama ti yíe ní tɛkn binib bà kí ñɛ biʼminku nin biʼtekjim bo, bi lɛnh mimɔnm mà Uwien là pùon' bɛ mɛ̀ nnɔ ya taal ni nɛ.

Uwien ya puonl ŋa ń lèbre

13 Uwien là pùon' *Abraham lipuonl ma nnɔ u là pole' wɔn bugbɛn nɛ, kimɛ uba ŋa te ki cɛn' wɔ ŋɔ wɔ ń pole udaan. 14 U là pùon' wɔ ki ye:

«Imɔ̀n, n li tien ŋɛ mimɔnm kí gbien,

kí cère á pɔ̀re kí gbien.»

15 *Abraham mìnde' ki guure' nɛ ki laa' Uwien là pùon' wɔ nà nnɔ. 16 Binib tì ń pole nɛ kí wuɔn kí ye bi len' tigbɛr tà nnɔ te nɛ. Bi poleh wà cɛn' bɛ ŋɔ lipol nnɔ bo uba la ji ń fre kí niɛ tuʼbo nɛ. 17 Nnɔ nɛ Uwien là yíe wɔ ń tùɔre kí wuɔn bà li lɛ uʼpuonl ya mɔnm nnɔ kí ye u jɛ̀ke' wɔ ń tien nà nnɔ ŋa ŋmɔbe lèbrm nɛ. Nɛn bo nɛ u là pùon' ki liɛbe' ki pole' ki kpɔbn'. 18 Uwien ya puonl nin uʼpòl yé tibont tule nɛ, ka ŋmɔbe lèbrm, nɛ wa ń nɛn tibont nnɔ ni fiebu. Nɛn nɛ saakreh tinbi bà sɛn' ki bɔle' uʼsaan nnɔ ya gbɛnɛnt ki gbiekeh, ki cèreh ti tùɔreh ki coh lidɛndɛnl là ti ŋmɔbe lɛ̀ uʼsaan nnɔ kenken. 19 Lidɛndɛnl nnɔ nɛ cèreh ti se nì faa tɛn bi wiɛnh likuluɔnl miñunm ni, lì coh buñɛrciɛnbu bua ŋmìɛkeh ma bo. Ti daan wà nnɔ nɛ kɔn' Uwien ya duku ni paaki bó, ki tì càare' kukpɛlciɛku kùa bore' kù bolm mile nnɔ, ki kɔn' haali dubenku bó Uwien ya bùol. 20 Tinbi bo nɛ *Yesu liere' ki kɔn' kuʼni, nɛ Uwien tien' wɔ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm tɛn u là ñɛn' isɛn yà ki tien' Mɛlkisedɛk bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn nnɔ.

7

Mɛlkisedɛk yé ubɛr nɛ, ki liɛbe' ki yé utɔtuɔrkɛ mɔ

1 Tɔ, Mɛlkisedɛk bugbɛn yé Salɛm ya bɛr nɛ ki liɛbe' ki yé Uwien wà ŋa ŋmɔbe Nacentɔ ya tɔtuɔrkɛ. *Abraham là tɔn' nin bibɛrtɔb lituɔl ki faake' nin bɛ ki liɛbe' ki kunh ní ma nnɔ wɔn Mɛlkisedɛk nɛ là tuobe' wɔ, ki tien' wɔ Uwien ya mɔnm. 2 *Abraham là de' wɔn nɛ u tɔn' lituɔl ki faake' ki fie' tibont tà kɛ nnɔ ya gbiirm piik ya miba. Mikpiɛkm liyel Mɛlkisedɛk ya tingi si: Ubɛrgbɛmɔ̀ndaan nɛ. Nle bo u yé Salɛm ya bɛr nɛ. Salɛm ya tingi si: Uyɛnduɔn ya bɛr nɛ. 3 Ba bɛn uʼnaa, ka bɛn uʼbaa, ka bɛn uʼyaajɛb mɔ. Wa ŋmɔbe uʼfuobm cin' uyo wà, ka ŋmɔbe mì li tì gben uyo wà mɔ, u te tɛn Uwien ya Bijɛ nɛ, ki tuu ki yé utɔtuɔrkɛ.

4 Ni laa' Mɛlkisedɛk yé unikpɛkpiɛk ma bo-a! Tiʼyaajɛ *Abraham mɔnɔn là taa' u tɔn' lituɔl ki faake' ki fie' tibont tà nnɔ ya gbiirm piik ya miba ki de' wɔn nɛ. 5 Tɔ, kí ñɛ Moyis ya yiko bo, Lefi ya yaabii yà yé bitɔtuɔrkaab nnɔ nɛ ŋmɔbe usɛn bɛ ń li teknh Israyɛl yaab ya bont ya gbiirm piik ya miba nin bi yé biʼninjiɛb, ki yé *Abraham ya yaabii ma kɛ nnɔ. 6 Mɛlkisedɛk wɔn ŋa yé biʼlontunku ya nil, nin nɛn kɛ u teke' *Abraham tɔn' lituɔl ki fie' tibont tà nnɔ ya gbiirm piik ya miba, nɛ ki tien' wɔn *Abraham wà Uwien pùon' wɔ lipuonl nnɔ Uwien ya mɔnm. 7 Na ŋmɔbe niɛm, wà yé uciɛn nɛ teh uwaal Uwien ya mɔnm. 8 Lefi ya yaabii yà teknh Israyɛl yaab saan tibont ya gbiirm piik ya miba nnɔ yé binib nɛ, kí li kpo lidaali liba. Ama Mɛlkisedɛk wà teke' *Abraham saan tibont ya gbiirm piik ya miba nnɔ *Uwien ya gbɔnku ye wɔn tuu ki fuobe nɛ. 9 Lefi ya yaabii nɛ teknh tibont ya gbiirm piik ya miba Israyɛl yaab saan. *Abraham là gbiire' tibont bolm piik ki taa' miba ki de' Mɛlkisedɛk ma nnɔ ti li fre kí ye Lefi mɔ là de' nɛ kí ñɛ uʼyaajɛ *Abraham bo. 10 Kimɛ Mɛlkisedɛk là tuobe' *Abraham uyo wà nnɔ, ki laa' Lefi laan te uʼyaajɛ *Abraham ya sɛ̀m ni nɛ, wa laan là maa' wɔ.

11 Uwien là de' Israyɛl yaab yiko nɛ. Nɛ u ya yiko nɛ wɔngeh ki teh Lefi ya yaabii nɛ li yé bitɔtuɔrkaab. Nì yé bitɔtuɔrkaab nnɔ ya tùon bi cère' binib mɔn Uwien ya nun bó ki tì gben' la, tɔtuɔrkɛ kɛ tɔtuɔrkɛ bi li te tɛn Arɔn nɛ. Ba ji bi li nuunh utɔtuɔrkɛtɔ tɛn Mɛlkisedɛk. Biʼtùon ŋa ń fre kí cère binib ń li mɔn Uwien ya nun bó kí tì gben. Nɛn nɛ cère' nì kpɛ utɔtuɔrkɛtɔ ń baa kí li te tɛn Mɛlkisedɛk. 12 Kimɛ bi lèbre' bi teh binib bitɔtuɔrkaab ma bo la, nì kpɛ bɛ ń lèbre yiko mɔ nɛ. 13 Tigbɛr tuu lienh unil wà bo nnɔ yé udensɛntɔ ya nil nɛ. Udensɛn nnɔ ya nil uba mɔnɔn ŋa kpele ki sɔn' Uwien ya ponpuol bo tuonl. 14 Unil kɛ bɛn ki ye tiʼYonbdaan yé Suda ya densɛn ya nil nɛ. Nɛ Moyis ya gbɔnt ni nà saan kɛ u len' bitɔtuɔrkaab ya gbɛr nnɔ wa len' niba udensɛn nnɔ bo.

Yesu yé utɔtuɔrkɛ tɛn Mɛlkisedɛk

15 Liike mɛn; nà tùɔre' ki wende' tiʼnun bó tigbɛr nnɔ bo si: utɔtuɔrkɛ uba mɔ ñɛn' ki te tɛn Mɛlkisedɛk. 16 Wa yé tɔtuɔrkɛ, kí ñɛ u yé udensɛn uba ya nil *yiko ye ma nnɔ bo, u yé utɔtuɔrkɛ kí ñɛ uʼmiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm ya tuɔm bo nɛ. 17 Kimɛ nì kɛle' uʼbo *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«A yé utɔtuɔrkɛ nɛ uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm

tɛn Uwien là ñɛn' isɛn yà ki tien' Mɛlkisedɛk utɔtuɔrkɛ nnɔ.»

18 Nɛn bo nɛ bi gben' yikokpiɛk nnɔ, kimɛ wa ŋmɔbe tuɔm, ka toreh mɔ. 19 Kimɛ Moyis ya yiko ŋa fre' ki cère' bonn mɔn ki tì gben' Uwien ya nun bó. Ama Uwien yùɔn' ki de' tɛ lidɛndɛnl là mɔn ki cɛn' niʼkɛ. Lɛn nɛ li cère tí nɛkn Uwien.

20 Nà pukn' si: Uwien liɛbe' ki pole' ki pùon' mɔ nɛ. Bitɔtuɔrkɛtɔb nnɔ Uwien ŋa pole' ki pùon' bɛn bo. 21 Ama *Yesu wɔn, Uwien pole' ki pùon' nɛ ki tɔke' wɔ ki ye:

«Min Yonbdaan nɛ pole' ki pùon',

ma ń jiin nʼñɔbon:

‹A yé utɔtuɔrkɛ nɛ uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm.› »

22 Nɛn bo, *Yesu nɛ sere' ki cère' Uwien cuo' nin tɛ kujɔtieku kùa mɔn ki cɛn' niʼkɛ.

23 Nibontɔnn mɔ si: bitɔtuɔrkɛtɔb nnɔ là te ligol nɛ, kimɛ mikuum bo ba ń fre kí li tuu kí te ki sɔnh biʼtuonl. 24 Ama *Yesu wɔn tuu ki fuobe ma nnɔ u li yé utɔtuɔrkɛ nɛ yo kɛ yo. 25 Nɛn bo nɛ u li fre kí ŋmiɛn binib bà nɛkndeh Uwien kí ñɛ wɔn bo uyo wà kɛ te, kimɛ u tuu ki fuobe nɛ ki kàareh ki miɛh Uwien ki dienh bɛ.

26 *Yesu nɛ yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn wà kpɛ tí li ŋmɔbe wɔ. U yé uñaan nɛ, ka te iba ni, ka ŋmɔbe biil, Uwien bore' wɔ nin bibiɛrdɛnb, ki duon' wɔ paaki ya paaki ki de' wɔ ukànkàan. 27 Wɔn ŋa ciɛke wɔ ń li teh idaan kɛ ituɔrɛ uʼtiɛma biɛre bo ŋɔ kí yaan kí tien ituɔrɛ udu ya nib yi bo tɛn bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛntɔb teh ma bo. U taa' uʼbugbɛn nɛ ki tien' lituɔrl bolm miba kpein. 28 Moyis ya yiko là cère' bi teh binib bà bitɔtuɔrciɛnb nnɔ mɔ la teh ibiɛre tɛn binitɔb nɛ. Yiko nnɔ ya puoli bó nɛ Uwien pole' ki pùon', ki tien' uʼBijɛ bitɔtuɔciɛnb kɛ ya ciɛn. Wɔn nɛ ŋa tien' biɛre fiebu ki li fre kí sɔn lituonl niʼdonbó.

8

Yesu nɛ yé bitɔtuɔciɛnb ya ciɛn imɔ̀nmɔ̀n

1 Umɛsɛn wà sɔ yé umɛsɛnjɛ ti tɔkeh tigbɛr tà nɔ ni: ti ŋmɔbe u ya tɔtuɔrciɛnb kɛ ya ciɛn ya bol nɛ, u kɛ Uwien uyɛbm kɛ ya daan, ya jie bó paaki bó, 2 ki sɔnh uʼtuonl Uwien te lininbonl là ni nnɔ. Nɛn saan nɛ yé Uwien ya ninbonmɔ̀nl. Na yé nisaal nɛ tien' lɛ̀, Uwien nin uʼyul nɛ tien' lɛ̀.

3 Bi teh unil kɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn wɔ ń li taah tibont nɛ ki dienh Uwien, kí li teh ituɔrɛ mɔ ki dienh wɔ. Nnɔ nɛ nì kpɛ tiʼmɔ ya tɔtuɔrciɛnb ya ciɛn mɔ ń li ŋmɔbe u li taa nà kí de Uwien. 4 U bi te kitink bo la, wa bi li yé tɔtuɔrkɛ mɔnɔn, kimɛ bitɔtuɔrkaab te ki taah tibont ki dienh Uwien, Moyis ya yiko ye ma bo nɛ. 5 Bi sɔnh itùon yà nnɔ yé tibonmɔ̀nt tà te paaki bó nnɔ ya nɛnnɛnku nin tuʼjinjint nɛ. Nnɔ nɛ Moyis là ye wɔ ń tien Uwien ya ninbonl uyo wà nnɔ, Uwien tɔke' wɔ ki ye: «Tùɔre kí cenge, á tien lɛ̀, lɛ̀ ń tùɔre kí li naan n wuɔn' ŋɛ lininbonl là ya nɛnnɛnku lijuɔl bo nnɔ.» 6 Ama fɛnfɛnnɔ, Uwien de' *Yesu utɔtuɔrkɛ ya tuonl là nnɔ cɛn' tɔtuɔrkɛ kɛ tɔtuɔrkɛ yaal. Wɔn nɛ se Uwien cuo' nin binib kujɔtieku kùa nnɔ ni, nɛ kujɔtieku nnɔ mɔn ki cɛn' mikpiɛkm yaaku, kimɛ Uwien pùon' lipuonl là nnɔ mɔn ki cɛn' mikpiɛkm yaal.

Kujɔtiefɛ̀nku ya gbɛr

7 Tɔ, nì yé kujɔtiekpiɛku kùa là te nnɔ ŋa bi ŋmɔbe gbɛr tuba la, Uwien ŋa bi li liɛbe kí cuo nin nib jɔtietɔku. 8 Imɔ̀n, Uwien laa' uʼnib ya biil nɛ ki len' ki ye:

«Min Yonbdaan nɛ lienh,

uyo uba we ní

ń liɛbe kí cuo nin Israyɛl yaab

nin Suda yaab kɛ kujɔtiefɛ̀nku.

9 Kujɔtieku nnɔ ŋa ń li naan nin

n là kpiɛ' ki cuo' kùa nin biʼyaajɛb,

uyo wà n dɛ̀re',

ki ñɛn' bɛ Esipt ni nnɔ.

Ba paan' kujɔtieku nnɔ bo ma nnɔ,

nɛ nʼmɔ sɛln' ki dàan' bɛ.

Min Yonbdaan nɛ len' nnɔ.

10 Yonbdaan liɛbe' ki ye:

‹Idɛn yiɛ gɛ̀bre' la,

n li cuo nin Israyɛl yaab kujɔtieku kùa sɔ.

N li kuɔn nʼyikombɛ biʼyɛnm ni,

kí kɛle bɛ biʼfɛ̀l bo.

N li yé biʼWien,

nɛ bɛ ń li yé nʼnib.›

11 Biʼni uba ŋa ji li wɔkn uʼtɔ,

uba ŋa ji li wɔkn uʼninjɛ kí tɔke wɔ kí ye:

‹wɔ ń bɛnde Yonbdaan.›

Kimɛ biʼkɛ li bɛnde nni nɛ.

Kí cin ibaan kí tì baa binikpɛkpiɛkb.

12 N li fère bɛ biʼbiil,

ma ji li tiɛre biʼbiɛre bó fiebu.»

13 Uwien lienh kujɔtiefɛ̀nku bó la, nì wuɔn' ki ye kukpiɛku nnɔ kpaare' nínɔ. Kimɛ nibonkpaann kɛ tì pore' la, nì joh nɛ̀ ń gben nɛ.

9

Kujɔtiekpiɛku ya tuɔrɛ

1 Uwien là kpiɛ' ki cuo' nin binib kujɔtieku kùa nnɔ u là wuɔn' bɛ bi li paan isɛn yà bo kí li pukeh wɔ nɛ, nɛ ki cère' bi ŋmɔbe bi li pukeh wɔ nà saan kitink bo. 2 Imɔ̀n, bi là tien' lininbonl liba nɛ lì ŋmɔbe tidubent tule. Lininbonl nnɔ ya puke ni frŋɔknbùol là te nin litebl là bi paakeh liʼbo kpɔnɔ wà bi taah ki punh Uwien nnɔ. Bi yih nɛn saan nɛ libòñaanl. 3 Kukpɛlcɛcɛnciɛnku kuba nɛ là bore' upuke nin kudubenku nnɔ. Kukpɛlciɛku nnɔ ya puoli bó nɛ yé kudubenku. Bi yih nɛn bó nɛ libùol là ñaan ki tì gbien'. 4 Bi taa' miñɔ̀km ki duore' liponpuol là ki siɛnh liʼbo liŋubl nnɔ te nɛn bó nɛ. Kujɔtieku ya lɛkl là bi taa' miñɔ̀km ki duore' liʼgbɛnɛnt kɛ bo nnɔ mɔ te nɛn bó nɛ. Tijier tà bi yih tù *mann nnɔ te miñɔ̀km ya sɛnl liba ni ki taake lilɛkl nnɔ ni. Arɔn ya kpɛdɔn wà là bunde' ki puun' nin bi là kɛle' *yiko itɛnpɛnpɛn yà bo nnɔ mɔ te lilɛkl nnɔ ni nɛ. 5 Uwien ya tondb bà bi yih bɛ seribɛn nnɔ bile ya nɛnnɛnt te lilɛkl nnɔ ya paaki, ki ŋmɔbe ifiɛbe, ki wɔngeh ki teh Uwien te niʼsaan. Bitondb nnɔ ya fiɛbe ya sɔnge lìeke lilɛkl nnɔ bo bi gbiɛnh nà saan misɛ̀m ŋɔ Uwien ń fère binib biʼbiɛre nnɔ. Bònl ŋa te tí len nɛ̀ ń li yɛbe tibont nnɔ kɛ bo fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ.

6 Bi bonde' tibont kɛ ki sensien' nnɔ nɛ. Bitɔtuɔrkaab kɛ kɔh upuke ni nɛ idaan kɛ ki tì sɔnh biʼtuonl. 7 Ama kudubenku bó wɔn, bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn baba nɛ kɔh niʼbó bolm miba libinl ni. Wa kɔh niʼbó ŋɔ ka tuke wɛnt ya sɛ̀m wɔ ń tì de Uwien wɔn bugbɛn ya biil nin udu ya nib tùre' ki bii' libiil là nnɔ bo. 8 Nnɔ nɛ *Mifuoñaanm wuɔn' ki ye lininbonkpiɛkl laan biɛ ki te ma nnɔ, usɛn wà joh lininbonmɔ̀nl là te paaki bó nnɔ biɛ ki paake nɛ. 9 Nì yé kunɛnnɛnku nɛ uyo wuu. Niʼtingi si: bi punh Uwien tibont tà nnɔ nin bi teh ituɔrɛ yà ki dienh wɔ nnɔ ŋa ń fre kí cère wa teh tu ya bont ya fɛ̀l bo ń li wien kí tì gben. 10 Niʼkɛ yé inisaalbok nɛ, ki likeh tijier ya jim nin midaam ya ñum nin tigbɛnɛnt ya sɔkrm ki paan' iyaajɛbok ye ma bo. Binib li boh i ya bok nɛ kí tì baa uyo wà Uwien li lèbre nibonfɛ̀nn.

Kristo wɔn taa' uʼbugbɛn nɛ ki tien' lituɔrl

11 Kristo wɔn baa' ki yé bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn ŋɔ wɔ ń cère tí lɛ ti laa' mimɔnm mà nɔ nɛ*. U kɔn' lininbonl là ya tɔl ŋa te, ki mɔn ki tì gben' ni nɛ. Nisaal ŋa tien' li ya ninbonl, nɛ la yé kitink kiɛ bo yaal mɔ. 12 Kristo kɔn' lininbonl nnɔ ni bolm miba kpein nɛ. Wa tuke iwɔjɛ nin inajɛfanfaan ya sɛ̀m nɛ ki kɔn' wɔ ń tì tien lituɔrl, u taa' uʼtiɛma sɛ̀m nɛ ki tien' lituɔrl, ki dɛ' tɛ ki wiɛ' uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm. 13 Nì yé bi là taah iwɔjɛ nin inajɛ ya sɛ̀m ki gbiɛnh binib bà bii' bo, ki wìndeh unasɛl ki taah uʼfɛntɛm ki pukeh biʼbo, kimɛ bi saa' likuɔl ŋɔ bɛ ń ñɛn biʼbo tijɔknt la, 14 nì li tien mila Kristo ya sɛ̀m ŋa ń li ŋmɔbe tuɔm kí cɛn nɛn kɛ. Mifuoñaanm mà ŋa ŋmɔbe gbenm cère' Kristo taa' uʼba ki tien' lituɔrl tɛn kitɔtuɔrwɛnk kà ya niba saan ŋa gbè, ki de' Uwien ŋɔ uʼsɛ̀m ń gben itùonbiɛrɛ yà te tiʼfɛ̀l bo ya gbɛr, kí cère tiʼfɛ̀l ń li wien kí tì gben ŋɔ tí li sɔnh ki dienh Uwien wà fuobe nɛ.

15 Nɛn bo nɛ Kristo sere' Uwien cuo' nin binib kujɔtiefɛ̀nku kùa nnɔ ni, ŋɔ wɔn Uwien yin' bà nnɔ ń lɛ u pùon' ki ye u li tien bɛ mimɔnm mà, mɛ̀ ń li tuu ki te nnɔ. Nnɔ nɛ Kristo kpo' wɔ ń dɛ bà là te kujɔtiekpiɛku ni ki saa' kù nnɔ, biʼbiɛre ni kí wiɛ. 16 Imɔ̀n, unil kɛle' u lá kpo' la, bi li tien uʼfaal ma bo ki ble' la, nì kpɛ uʼkuum ya puoli bó, bɛ ń wuɔn kí ye u kpo' nɛ, kí yaan kí tien, u kɛle' ki ye bɛ ń tien uʼfaal ma bo. 17 Udaan ŋa laan kpo' la, u kɛle' nà nnɔ ŋa ŋmɔbe tuonl fiebu. U tì kpo' nɛ la, u kɛle' nà nnɔ ji ŋmɔbe lituonl. 18 Nɛn bo, Uwien là cuo' nin binib kujɔtiekpiɛku kùa nnɔ mɔnɔn ya cinm, bi là kòre' kiwɛnk ki wule' misɛ̀m nɛ, ki yaan kù cin'. 19 Tɔ, Moyis là kaan' wɔbl kɛ wɔbl *yiko ya gbɔnku ni udu ya nib kɛ ya nun bó, nɛ ki taa' inajɛfanfaan nin iwɔjɛ ya sɛ̀m ki cùuke' miñunm, ki taa' kufaaku kuba bi yih kù isɔp nin kukpɛlciɛku kuba kù dinge suɔɔ ki mɔ́n ki cùun' len ki gbɛgbɛ' *yiko ya gbɔnku nnɔ nin udu ya nib bo. 20 Nɛ ki ye: «Misɛ̀m miɛ wɔngeh ki teh Uwien cuo' nin nɛ kujɔtieku nɛ ki ye ní li ŋuuke kù.» 21 Nɛ ki taa' misɛ̀m nnɔ ki gbɛgbɛ' Uwien ya ninbonl nin bi taah tiwɛnt tà kɛ ki pukeh Uwien nnɔ mɔ kɛ bo. 22 Kí ñɛ *yiko ye ma bo, misɛ̀m nɛ ñɛndeh tibont tà yɛbe ya jɔknt ki cèreh tù mɔn. Sɛ̀m ŋa ñɛn' la, Uwien ŋa ń fère nib biʼbiɛre.

Yesu taa' uʼba ki tien' lituɔrl bolm miba kpein nɛ ki gben' ibiɛre

23 Bi teh i ya tuɔrɛ ki ñɛndeh tibont tà yé paaki bó yaar ya nɛnnɛnku ya jɔknt la, nì wuɔn' ki ye paaki bó yaar tà yé tibonmɔ̀nt nnɔ mɔ kpɛ bɛ ń tien tù ituɔrɛ yà mɔn ki cɛn' yɛn nɛ. 24 Kimɛ Kristo ŋa kɔn' lininbonl là binib tien' lɛ̀, lì yé paaki bó ya ninbonmɔ̀nl ya nɛnnɛnku nnɔ ni. Ama u kɔn' paaki bó yaal bugbɛn ni nɛ ki ji se tiʼciɛk bó fɛnfɛnnɔ Uwien ya nun bó. 25 Nà yé u kɔn' len wɔ ń li tuu ki taah uʼba ki teh lituɔrl tɛn bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn tuu ki taah ma tiwɛnt ya sɛ̀m ki kɔh Uwien ya ninbonl ya dubenku ni binl kɛ binl ma bo. 26 U bi tien' nnɔ la, u bi jin' ijɛnd mibolm mà yɛbe ŋɔ kí cin haali uŋɛndun ya cincinyo. Ama fɛnfɛnnɔ, idɛnfɔrkɛ yiɛ nɔ u taa' uʼba ki wuɔn' binib bolm miba kpein nɛ, ki taa' uʼba ki tien' lituɔrl ki gben' ibiɛre ya tuɔm. 27 Uwien sien' ki ye unil kɛ li kpo bolm miba nɛ, nɛ ni ya puoli bó wɔ ń bu binib tibuur. 28 Nnɔ nɛ Kristo taa' uʼba ki tien' lituɔrl bolm miba kpein ŋɔ wɔ ń ñɛn binib bà yɛbe ibiɛre ni. U li liɛbe kí taa uʼba kí wuɔn nle bo. Na ji yé wɔ ń ñɛn binib ibiɛre ni, nì ji yé wɔ ń ŋmiɛn bà gu uʼbaam nnɔ nɛ.

10

1 Moyis ya yiko yé tibonmɔ̀nt tà we ní nnɔ ya jinjinku nɛ. Wa cinbe ki yé tibont bugbɛn ki tì gben'. Nɛn bo nɛ *yiko nin u cèreh bi tuu ki teh ituɔrbaab yà binl kɛ binl ka ŋmɔbe biɛn nnɔ, ŋa lì li fre kí cère binib bà nɛkndeh Uwien nnɔ ń li mɔn kí tì gben. 2 Ì bi freh ki cèreh bà teh yɛ̀ nnɔ mɔn ki tì gben' Uwien ya nun bó la, bi bi dàan' yɛ̀ ŋɔ, kimɛ bi bi li tien yɛ̀ bolm miba kpein nɛ, ka ji li ŋmɔbe biil ya yɛnmaale biʼfɛ̀l bo. 3 Ama ituɔrɛ nnɔ tuu ki tiɛreh bɛ biʼbiɛre bó nɛ binl kɛ binl. 4 Kimɛ inajɛ nin iwɔjɛ ya sɛ̀m ŋa ń fre kí gben biɛre. 5 Nɛn bo nɛ Kristo ye wɔ ń baa uŋɛndun wuu ni uyo wà nnɔ u tɔke' Uwien ki ye:

«Ŋa yíe tuɔrɛ,

ka yíe bɛ ń li punh ŋɛ bont mɔ,

ama a tien' nni tigbɛnɛnt.

6 Bi wìndeh ituɔrɛ yà ya wɛnt iponpob bo ki dienh ŋɛ nnɔ,

aʼyɛnm ŋa sɔnge' iʼbo,

bi teh yà ibiɛre ya fèrm bo nnɔ,

aʼyɛnm ŋa sɔnge' iʼmɔ bo.

7 Nɛn bo nɛ n tɔke' ŋɛ ki ye:

‹NʼWien, min sɔ,

n we ní ń tien aʼyíem nɛ,

tɛn nì kɛle' nʼbo aʼgbɔnku ni ma bo.› »

8 Kristo kpiɛ' ki len' ki ye:

«Ŋa yíe tuɔrɛ,

ka yíe bɛ ń li punh ŋɛ bont,

ka yíe bi wìndeh ituɔrɛ yà ya wɛnt iponpob bo ki dienh ŋɛ nnɔ,

ka yíe bi teh yà ibiɛre ya fèrm bo nnɔ mɔ,

Nɛn kɛ ŋa sɔnge' aʼyɛnm.»

Ama *yiko nɛ nín ye bɛ ń li teh i ya tuɔrɛ kɛ. 9 Nɛ ki liɛbe' ki len' ki ye:

Min sɔ, n we ní ń tien aʼyíem nɛ.

Nnɔ nɛ u gben' ituɔrkpiɛk nnɔ ki taa' u ya tuɔrl ki lèbe'. 10 *Yesu Kristo tien' Uwien ya yíem, ki taa' uʼba ki tien' lituɔrl bolm miba kpein, ki cère' ti mɔn ki tì gben' Uwien ya nun bó.

11 Tɔtuɔrkɛ kɛ tɔtuɔrkɛ tuu ki sieh idaan kɛ nɛ ki sɔnh uʼtùon, ki tuu ki teh ituɔrbaab, ya lì li fre kí ñɛn nib ya biɛre. 12 Ama Kristo wɔn tien' lituɔrl bolm miba nɛ ibiɛre bo, nɛ ki kɛ uyo kɛ Uwien ya jie bó, 13 ki gu haali nin uyo wà Uwien li cère wɔ ń tɛ uʼnɛnnɛndb bo litaal. 14 Kimɛ u tien' lituɔrl bolm miba nɛ ki cère' u ñɛn' bà ibiɛre ni nnɔ mɔn Uwien ya nun bó ki tì gben' uyo kɛ.

15 *Mifuoñaanm mɔ tɔkeh tɛ ki teh nnɔ nɛ. Mì kpiɛ' ki len' ki ye:

16 «Yonbdaan ye: ‹Idɛn yiɛ gɛ̀bre' la,

n li cuo nin bɛ kujɔtieku kùa sɔ:

N li kɛle nʼyikombɛ biʼfɛ̀l bo,

kí kuɔn bɛ biʼyɛnm ni.› »

17 Nɛ ki liɛbe' ki ye:

«Ma ji li tiɛre biʼbiɛre nin biʼbiil bó.»

18 Uwien fère' binib biʼbiɛre la, ba ji li nuunh bɛ ń tien lituɔrl ibiɛre nnɔ ya fèrm bo.

Yesu bo ti laa' usɛn tí nɛkn Uwien

19 Nʼyaabɛ, nɛn bo, ti du ki ye *Yesu ya sɛ̀m bo, ti ŋmɔbe usɛn tí kɔ Uwien ya ninbonl ya dubenku ni. 20 *Yesu pɛkre' usɛnfaan wà dienh limiɛl, kí ñɛ u taa' uʼba ma ki tien' lituɔrl ki cère' kukpɛlcɛcɛnciɛnku kùa bore' Uwien ya ninbonl bolm mile nnɔ kɛre' nɛ ti ji laa' usɛn tí kɔ lininbonl nnɔ ya dubenku ni. 21 Ti ŋmɔbe bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn uba, wɔn nɛ ŋmɔbe ticiɛnt Uwien den. 22 Nɛn bo, cère mɛn tí nɛkn Uwien, kí li ŋmɔbe iyɛnmaale yà cuube, kí li ŋmɔbe mitekjim kí tì gben. Yesu bo, tiʼfɛ̀l bo wien nɛ, ka ji ŋmɔbe biil liba nin litɔl. Nì te tɛn bi taa' miñunm mà ŋa ŋmɔbe jɔknt nɛ ki sìi' tɛ. 23 Cère mɛn tí li lienh binib ya nun bó tiʼdɛndɛnl bó, kí li co lɛ̀ kenken, ki la li ŋɛndeh tiʼgbɛnɛnt, kimɛ Uwien wà pùon' nnɔ yé umɛmɔ̀ndaan nɛ. 24 Cère mɛn ti la gɔh tɔb bo, kí li saakreh tɔb ya gbɛnɛnt ŋɔ kí fre kí li yíe tɔb, kí li sɔnh itùon yà mɔn. 25 La cère mɛn tí dàan tiʼtáan ya baam tɛn biba dàan' ma ka ji bàareh, ama tí li cinbe ki saakreh tɔb ya gbɛnɛnt, kimɛ ninbi mɔnɔn bɛn ki ye Yonbdaan ya wengbiin nɛkn ní ŋɔ. 26 Ti bɛnde' nà yé tigbɛmɔ̀nt ŋɔ ki cɛ̀kre' tiʼyɛnm ki liɛbe' ki teh ibiɛre la, tuɔrl ŋa ji te kí fre kí ñɛn i ya biɛre. 27 Nà sìen' si: tí li gu nin bujɛwaanbu nɛ lidaali là Uwien li bu binib tibuur, kí cère umucɛnciɛn ń wi bà yìe' uʼñɔbu bó nnɔ. 28 Ni bɛn ki ye unil saa' Moyis ya yiko ŋɔ binib bile bii bita kun' imɔ̀n ki ye u mɔnbe ki saa' wɔ la, ba ń muɔ udaan cɛcɛkm, bi li ku wɔ nɛ. 29 Nì li tien mila ŋɔ unil wà yin' Uwien ya Bijɛ fɛnm, ki ye misɛ̀m mà bo Uwien liɛbe' ki cuo' nin binib kujɔtieku, ki ñɛn' wɔ ibiɛre ni ŋa yé bonn, ki suke' *Mifuoñaanm mà bo Uwien tien' wɔ mimɔnm nnɔ ya tudɛre ŋa ń li bre kí gbien-i? 30 Imɔ̀n, ti bɛn wà len' ki ye:

«Min nɛ li tu lifɛ̀nl,

min nɛ li jiin unil kɛ uʼtùon kpɛ ma bo,»

ki liɛbe' ki ye:

«Min Yonbdaan nɛ li bu nʼnib tibuur.»

31 Unil lu' Uwien, limiɛl ya daan ya nuɔ ni la, nì bre udaan bo cɛɛn nɛ.

32 Tiɛre mɛn ni là cin' idɛn yà ki laa' Uwien ya wenwenku nnɔ ni ya puoli bó nà là tien'. Ni là jin' ijɛnd ki gbien', ki juun' ki mɔ̀n' limuɔl là faa cɛɛn. 33 Uyo uba bi là suke' nɛ, ki jɛ̀nde' nɛ binib kɛ ya nun bó, ama uyo uba mɔ ni là sere' bi jɛ̀ndeh binitɔb bà nnɔ mɔ ya ciɛk bó. 34 Nì yé imɔ̀n nɛ, ni là ŋmire' binib bà te lipɛkl ni nnɔ ya nunsiir. Binib fie' niʼbont nɛ ni tuo' nin uyɛnsɔnge, kimɛ ninbi nin niʼyul bɛn ki ye ni ŋmɔbe lifaal là mɔn cɛɛn, ki li tuu ki te. 35 Nʼyaabɛ, nɛn bo, la ŋɛnde mɛn niʼgbɛnɛnt ni ŋmɔbe midum mà nnɔ bo, kimɛ mì li cère ní lɛ lisuul là yɛbe. 36 Nì kpɛ ní li ŋmɔbe kuminku nɛ kí fre kí tien Uwien yíe nà ŋɔ kí lɛ u pùon' nà nnɔ. 37 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Nì sìen' waamu nɛ,

uyo wà sìen' nnɔ ŋa ji yé bonn,

wà we ní nnɔ

li baa ní wa ń taande.

38 Wa yé ugbɛmɔ̀ndaan nʼnun bó,

li fuobe uʼtekjim bo nɛ,

ama u liɛbe' puoli la,

nʼyɛnm ŋa ń li sɔnge uʼbo.»

39 Tinbi bɛn wɔn, ta yé binib bà li liɛbe puoli kí juore fɛnm, ama ti yé bà teke' Uwien ki jin' bɛ ń ŋmɛre nɛ.

11

Mitekjim ya gbɛr

1 Tɔ, mitekjim yé kí li du ki ye a daan a li lɛ nibonn nà nnɔ, a mɔnbe ki laa' nɛ̀ ŋɔ, kí li du ki ye ŋa lɛnh tibont tà nin aʼnunbu nnɔ mɔnbe ki te nɛ. 2 Uyo bo yaab ya tekjim bo nɛ Uwien là len' biʼbo nà mɔn.

3 Ti teke' Uwien ki jin', nɛ ki bɛnde' ki ye wɔn nɛ ñɛn' nà kɛ te nɔ nin uʼñɔmaam. Nnɔ nɛ Uwien ñi' ta lɛnh tibont tà bo ki tien' ti lɛnh tà.

4 Abɛl là teke' Uwien ki jin', nɛ ki tien' lituɔrl là mɔn ki cɛn' Kayɛn yaal, ki de' wɔn Uwien. Nɛn bo nɛ Uwien bù' Abɛl ugbɛmɔ̀ndaan ki tuo' uʼpaabu. Nin Abɛl kpo' ma kɛ nnɔ, mitekjim nnɔ bo nɛ u biɛ ki lienh.

5 Enɔk là teke' Uwien ki jin', nɛ wɔn Uwien taa' wɔ ki don' paaki bó, kuum ŋa jin' wɔ. Uba ŋa ji laa' wɔ, kimɛ Uwien taa' wɔ ki don' uʼba saan ŋɔ. Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: Uwien ya yɛnm là sɔnge' Enɔk bo nɛ ki yaan u taa' wɔ ki don' paaki bó. 6 Unil ŋa ŋmɔbe tekjim la, wa ń fre kí sɔnge Uwien ya yɛnm, kimɛ nì kpɛ wà kɛ nɛkndeh Uwien ń teke kí ji kí ye Uwien te nɛ, nɛ Uwien li su bà kɛ nuunh wɔ.

7 Nowe là teke' Uwien ki jin', nɛ ki tien' buñɛrcɛnciɛnbu ki ŋmiɛn' wɔn nin uʼden yaab. Uwien là juɔ' ki tɔke' wɔ tibont tà ba laan lɛnh tù, tù lá li tien nnɔ bó nɛ u teke' tù tunɔjɛr tule. Nnɔ nɛ Nowe wuɔn' ki ye uŋɛndun ya nib ŋmɔbe libiil Uwien saan. Uʼtekjim bo nɛ Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan.

8 Abraham là teke' Uwien ki jin', nɛ ki tuo' uʼyin, ki bure' Uwien ye u li de wɔ udu wà wun li yé uʼfaal nnɔ bó, ki joh ka bɛn u joh nà bó. 9 U là teke' Uwien ki jin', nɛ ki fii' ki tì kɔn' udu wà Uwien là pùon' ki ye u li de wɔ wù nnɔ ni, ki yé ucaan niʼbó. U là pɔn' ininbon nɛ ki kɔh len. *Isaak nin Sakɔb bà yé lipuonl nnɔ mɔ ya faajib tɛn wɔn nnɔ mɔ là kɔh ininbon nɛ. 10 *Abraham tien' nnɔ ki gu wɔ ń la kɔ udu wà ya dur ya tɛnpuun faa ta ŋmɔbe lum ni nɛ. Uwien nin uʼyul nɛ kpankpaan' u li mɛ udu nnɔ ya dur ma bo, nɛ ki mɛn' tù.

11 Nin Abraham là pore' ki gɛ̀bre' wɔ ń maa kibuk ma kɛ, uʼpo mɔ tonde' ki yé uŋɔl nnɔ, u teke' Uwien ki jin' ma nnɔ nɛ Uwien cère' u maa' kibuk, kimɛ u bɛn ki ye wɔn Uwien wà pùon' lipuonl nnɔ kpɛ bɛ ń li du uʼbo nɛ.* 12 Nɛn bo nɛ wɔn ujɛbaab *Abraham, wà là nɛke mikuum nnɔ laa' iyaabii ì yɛbe ka ŋmɔbe kɛnku tɛn iŋmaabii nin likpentɛngbil.

13 Binib nnɔ kɛ là ŋmɔbe mitekjim nɛ ki tì baa' biʼkuum daali ka teke' Uwien là pùon' bɛ nà nnɔ. Ama biʼtekjim bo nɛ bi juɔ' ki laa' Uwien pùon' nà nnɔ nì te fɔnfɔkm, nɛ biʼyɛnm sɔnge' niʼbo, nɛ bi len' binib ya nun bó ki ye bi yé bicɛnb nɛ uŋɛndun wuu ni ki gɛ̀breh. 14 Binib bà lienh nnɔ wɔngeh nì wien nɛ ki teh bi nuunh udu wà yé biʼyu nɛ. 15 Bi bi maaleh bi ñɛn' udu wà ni bó nɛ la, bi bi laa' libònl ki liɛbe' niʼbó ŋɔ. 16 Ama imɔ̀n, biʼnun mɔ́n bɛ ń kɔ udu wà mɔn ki gbien' ni nɛ, wun si Uwien den. Nɛn bo nɛ bi yin' Uwien biʼWien la, na coh wɔ fɛ, kimɛ u bonde' bɛ udu wà bi li kɔ uʼni.

17 Abraham là teke' Uwien ki jin', nɛ ki tuo' ki taa' uʼbijɛbaab *Isaak wɔ ń tien lituɔrl uyo wà Uwien bikn' wɔ wɔ ń liike uʼtekjim nnɔ nin Uwien là pùon' wɔ lipuonl ma kɛ 18 ki ye: «*Isaak bo nɛ aʼlontunku li nɔbe» nnɔ. 19 Abraham là bɛn uʼyɛnm ni ki ye unil kpo' mɔnɔn la, Uwien li fre kí mɛkre wɔ. Nɛn bo nɛ Uwien jiin' uʼbijɛ *Isaak ki de' wɔ. Nì yé mimɛkrm ya nɛnnɛnku nɛ.

20 *Isaak là teke' Uwien ki jin', nɛ ki tien' *Sakɔb nin Esawu Uwien ya mɔnm ki de' biʼwenl bo.

21 Sakɔb là teke' Uwien ki jin', nɛ uyo wà u benh wɔ ń kpo nnɔ, u tien' Yosɛf ya buk kɛ buk Uwien ya mɔnm, ki ñi' ukpɛndɔ bo ki puke' Uwien.

22 Yosɛf là teke' Uwien ki jin', nɛ u tì nɛke mikuum ma nnɔ u tɔke' uyo wà Israyɛl yaab lá li siere kí ñɛ Esipt ni, nɛ ki tɔke' bɛ bi lá li tien ma uʼkpɔb.

23 Moyis ya baambɛ là teke' Uwien ki jin', nɛ ki maa' wɔ ki bɔle' wɔ iŋmaale ita, kimɛ bi là laa' u mɔn, nɛ ba fɛnge ubɛr ble' likuɔl là nnɔ. 24 Moyis là teke' Uwien ki jin', nɛ ki tì kpére' ma nnɔ u yìe' ki ye bi la li yih wɔ Farahɔn ya bisɛ ya buk, 25 ki cɛ̀kre' uʼyɛnm ki ye bi jɛ̀ndeh wɔn nin Uwien ya nib la, nì mɔn ki cɛn' wɔ ń li te ibiɛre ni ki jinh uŋmaa wà ŋa ń wuɔke. 26 U là bɛn ki ye bi yuɔndeh wɔ Uwien ya Nigɛndkɛ bo la, nì mɔn ki cɛn' nin wɔ ń lɛ Esipt ya faal kɛ, kimɛ uʼnun là cɛ, u lá li lɛ lisuul là nnɔ bo nɛ. 27 U là teke' Uwien ki jin', nɛ ki siere' Esipt ni ka fɛnge' ubɛr ya benpiebe, uʼfɛ̀l ŋa wɔ̀re', kimɛ u te tɛn unil wà laa' Uwien wà ba lɛnh wɔ nɛ. 28 U teke' Uwien ki jin', nɛ ki cère' Israyɛl yaab tien' Pak ya nacenku, nɛ ki taa' misɛ̀m ki fanfaan' inañuɔn bo, ŋɔ Uwien ya tond wà kuuleh nnɔ la mɛ Israyɛl yaab ya bujɛbukpiɛkmu.

29 Israyɛl yaab là teke' Uwien ki jin', nɛ ki puore' miñunciɛnmɔ́nmɔ́nm tɛn bi cuonh liwɛl bo nɛ. Ama Esipt yaab bɛn bikn' nɛ ki luo'. 30 Israyɛl yaab là teke' Uwien ki jin', nɛ ki taa' iwien ilole ki cuon' ki linde' Seriko ya du, nɛ liguonjɛl là guɔn' wù nnɔ lu'. 31 Ujɛnkpend Lahab là teke' Uwien ki jin', nɛ ba ku' ki yekn' wɔn nin binib bà yìe' Uwien ya ñɔbu bó, kimɛ u là teke' Israyɛl yaab ya pinpingb kucɛ̀nku mɔnmɔnm.

32 N li biɛ kí len kí ye ba kí pukn-i? N ye ń tùɔre kí len Gedeyɔn nin Barak nin Samsɔn nin Jɛfte nin *Dafid nin Samiɛl nin *Uwien ya ñɔbonsɔknb ya gbɛr la, uyo li pɔre nni. 33 Biʼni biba là teke' Uwien ki jin', nɛ ki faake' nin bibɛrb ki fie' biʼdu ki tien' biʼyi, bitɔb cère' binib kpìen' tigbɛmɔ̀nt ya sɛn, bitɔb laa' Uwien là pùon' nà nnɔ, bitɔb pi' icind ya ñuɔn ya fre' ki tien' bɛ niba, 34 bitɔb kpiin' umufaa, bitɔb ŋmɛre' ba fre' ki ku' bɛ nin jusiek, bitɔb ŋa là ŋmɔbe tuɔm, ki ji tien' bitɔdɛnb, ki ŋmɔbe lifɛ̀l butɔbu ni, ki sɛn' ki gbɛle' idutɔ ya sojambɛ. 35 Bipiib biba mɔ là teke' Uwien ki jin', nɛ Uwien cère' bi mɛkre' biʼyaab bà kpo' nnɔ ki jiin' ki de' bɛ. Bi jɛ̀nde' binib biba mɔ, ki nuunh bɛ ń wiɛ Uwien ya sɛn ŋɔ kí ŋmɛre nɛ, nɛ ba tuo', kimɛ bi là nuunh bɛ ń lá mɛkre bitɛnkpiib ni ŋɔ kí lɛ mifuobm mà mɔn ki cɛn' fɛnfɛnnɔ yaam nɛ. 36 Binib biba mɔ tuo' isuk, bi ñi' bɛ inalɛbe, ki lòle' bɛ tikudɔkr ki pɛkn' bɛ. 37 Bi yèke' bitɔb itɛn ki ku' bɛ, ki jiɛ' ki yɛkre' bitɔb nin kanpintajuk, ki ku' bitɔb nin kijusiek, bitɔb ŋa ŋmɔbe bonn, ki cuonh ki lindeh ki guo tipegbɔnt bii tiwɔgbɔnt, bi jɛ̀ndeh bɛ cɛɛn, nɛ ki teh bɛ nà bre. 38 Bɛn bo uŋɛndun ŋa kpɛ bɛ ń li yé uʼnib. Nɛ bi cuonh ki lindeh, ki joh ijuɔn nin kupenpelku bó, ki kɔh tijɔlulnt nin ifɛle ni. 39 Nin Uwien len' binib nnɔ kɛ bo nà mɔn biʼtekjim bo ma kɛ nnɔ, ba laa' u là pùon' ki ye u li de bɛ nà nnɔ. 40 Kimɛ Uwien là juɔ' ki bonde' tɛ tibont tà mɔn ki cɛn' tibont kɛ. Nɛn bo nɛ wa ń cère bɛ ń kpiɛ kí li yé u sien' bɛ, bɛ ń li yé bidɛnd bà kí dàan tɛ.

12

Tí li ŋmɔbe kuminku ijɛnd ni

1 Tɔ, bi ya nib kɛ yé bimɔ̀nkunb nɛ ki guɔn' ki linde' tɛ ki yɛbe cɛɛn. Nɛn bo, cère mɛn tí wiɛ nà kɛ yé tiʼbo litukl nin ibiɛre yà jebeh tɛ ikɛle kɛ na faa nnɔ, kí li ŋmɔbe kuminku, ki bɔ minɔnm bo ki cuube Uwien sien' tɛ tí sɛn kí baa nà saan. 2 Cère mɛn tiʼnun ń li cɛ *Yesu bo. Wɔn nɛ pɛkre' mitekjim ya sɛn, nɛ ki cèreh mì kpienh niʼdonbó ki joh. U tuo' udɔpɔnpɔn bo ya kuum ka sɛn' fɛ, kimɛ u là bɛn ki ye u lá li lɛ uyɛnsɔnge. Fɛnfɛnnɔ u kɛ Uwien ya bɛrbiɛk ya jie bó nɛ. 3 Imɔ̀n, maale mɛn Yesu bo, kí liike bibiɛrdɛnb là nɛnde' wɔ ki jɛ̀nde' wɔ ma bo u tuo' niʼkɛ, ŋɔ ki la cère uyɛnsaa ń ŋɛnde niʼgbɛnɛnt. 4 Ni mɔ̀h ni la li teh ibiɛre ma, na laan mɔ̀n' ki tì baa' nì yé mikuum la, ní kpo. 5 La sunde mɛn Uwien tɔke' nɛ nà ki de' nɛ lifɛ̀l nnɔ bó tɛn bibaa gbiereh uʼbumu ma bo. U ye:

«Nʼbukɛ, la yìe Yonbdaan ya tudɛre.

U kɔnh nin ŋɛ la,

la cère aʼyɛnm ń saa.

6 Kimɛ Yonbdaan yíe wà la,

u diɛh u ya tub nɛ.

U bɛn wà kɛ yé uʼbuk nnɔ

u ñih wɔn nɛ.»

7 Tuo mɛn kí ji ijɛnd, kimɛ ì cekndeh nɛ nɛ. Ni yé Uwien ya bumu ma nnɔ nɛ u diɛh niʼtub. Ki lɛ buk te ŋɔ kiʼbaa ŋa diɛh kiʼtub-i? 8 Uwien ŋa dɛre' niʼtub tɛn u diɛh uʼbutɔmu ya tub ma bo la, na yé uʼbumu, ni yé ikpiɛb nɛ. 9 Nì yé tiʼbaambɛ bà yé binib nnɔ diɛh tiʼtub ki cekndeh tɛ ti boh bɛ la, nì li tien mila ŋɔ ta ji li tuo Baa wà te paaki bó ya tudɛre, kí lɛ limiɛl-i? 10 Imɔ̀n, tiʼbaambɛ taa' uyo wà ki diɛh tiʼtub bɛ ń cekn tɛ bi yíe ma bo nnɔ ŋa fɔke, ama Uwien wɔn diɛh tiʼtub tiʼmɔnm bo nɛ, ŋɔ ti la ŋmɔbe jɔknt tɛn wɔn Uwien ŋa ŋmɔbe jɔknt ma bo nɛ. 11 Bi dɛre' unil ya tubl itàan yà bo la, uʼyɛnm ŋa sɔnge, nì yé uyɛnsaa nɛ uʼbo. Ama ni ya puoli bó, nì ji yé bà tuo' bi dɛre' biʼtub ki gbiere' bɛ nnɔ bo uyɛnduɔn nɛ, ki cèreh bi teh nibonn nà cuube.

12 Nɛn bo, tùɔre mɛn kí sere, kí li co nì faa. 13 Tùɔre mɛn kí cubn ni li kpìen isɛn yà, ŋɔ idiɛn la sikre iʼtɛngbiɛmu ama yɛ̀ ń faake.

Kristo yɔ li fuobe ma bo

14 Li nuunh mɛn ní li ŋmɛ nin unil kɛ, kí li pɛ Uwien ya sɛn bo nin niʼfɛ̀l kɛ. Nnɔ ŋa ñí la, uba mɔnɔn ŋa ń lɛ wɔ. 15 Li bɛn mɛn, ki la cère uba ń lúo Uwien ya juokm, ki la cère niʼni uba ń li te tɛn tisitontont, ki kpienh ŋɔ kí tuke fɛnfɛnm kí baa bà yɛbe bo kí tuln bɛ. 16 Li bɛn mɛn, ki la li teh sɔnsɔndl, ki la li likeh Uwien ya bont fɛnm tɛn Esawu là tien' ma ki kuɔre' u ŋmɔbe kibuciɛnk ya kpɛle wà nnɔ, ki teke' tijier ki jin' nɛn saan. 17 Ni bɛn ki ye ni ya puoli bó nɛ u ji là lá nuunh uʼbaa ń tien wɔ Uwien ya mɔnm nɛ wa cenge' uʼbó. Nin u muɔ' ki gbáan' ma kɛ nnɔ uʼbaa ŋa lèbre' yɛnmaale*.

18 Ni nɛkn' Uwien saan ma nnɔ, na yé ni laa' bii ni cii' Israyɛl yaab là laa' nà nin bi cii' nà Sinayi ya juɔl ya ñiɛl nnɔ nɛ. Bi là laa' umufafaa uba teknh liʼbo piɛbu piɛbu, ki laa' nì bìike' cinm, ki laa' kutafaabiiku, 19 ki cii' linatunl liba ya muɔ bó, ki cii' uniɛke uba bó. Bi cii' uniɛke nnɔ bó ma nnɔ nɛ ki gbáan' ki ye ba ji yíe bɛ ń liɛbe kí cii ñɔbonl liba kí pukn. 20 Kimɛ uniɛke nnɔ ye nà nnɔ faa biʼbo nɛ. U ye:

«Wà kɛ mɛ' lijuɔl nnɔ la,

ba nì yé kiwɛnk mɔnɔn la,

bɛ ń yèke itɛn kí ku.»

21 Nà là tien' nnɔ là ŋmɔbe bujɛwaanbu cɛɛn, nɛ Moyis len' ki ye: «Bujɛwaanbu ŋmɔbe nni haali nʼgbɛnɛnt kɛ tì ŋɔh.»

22 Ama ninbi wɔn, ni nɛkn' lijuɔl là bi yih lɛ̀ Siyɔn ya juɔl nnɔ, ki nɛkn' Uwien limiɛl ya daan ya du. Wun si: Yerusalɛm wà te paaki bó. Uwien ya tondb turbɛnm te wun ni nɛ ki jeleh kunacenku. 23 Ninbi baa' licɛkl là ni nnɔ ya nib yé Uwien ya bukpiɛkmu mùa ya yel kɛle' uʼsaan paaki bó nnɔ nɛ. Ni baa' Uwien wà buh uŋɛndun ya nib kɛ tibuur nnɔ saan nɛ. Ni baa' binib bà cuube, u cère' bi yé u yíe bɛ ń li yé bidɛnd bà nnɔ saan nɛ. 24 Ni baa' *Yesu saan nɛ. Wɔn nɛ sere' Uwien cuo' nin binib kujɔtiefɛ̀nku kùa nnɔ ni. U ya sɛ̀m nɛ puube' ki tien' tɛ binib bà ŋa ŋmɔbe jɔknt. Uʼsɛ̀m nnɔ ya gbɛr ŋmɛ ki cɛn' Abɛl yaam ya gbɛr.

25 Liike mɛn niʼyul bo, ki la yìe ka ń cenge wà lienh nɛ nnɔ bó. Moyis là tɔke' binib Uwien ya gbɛr kitink bo, ba cenge' uʼbó nɛ ka ñɛn' utudɛre ni. Nì li tien mila ŋɔ tinbi bà Uwien lienh tɛ haali paaki bó nnɔ ta tɔnge' uʼgbɛr la, ti li ñɛ utudɛre ni? 26 Wɔn wà ya niɛke là jènge' kitink uyo bo nnɔ, tí len' fɛnfɛnnɔ ki ye: «N li liɛbe kí cère kitink ń jènge; na yé kitink baba, kutaaku mɔ ji li jènge nɛ.» 27 U len' nà ki ye: «Kí liɛbe kí cère nnɔ» ya tingi si: u ñɛn' tibont tà kɛ nnɔ li jènge nɛ wɔ ń taa tù kí ble ukɛle bo, kí dàan tà ŋa ń jènge tun ń li tuu ki te. 28 Nɛn bo, tí faare mɛn Uwien kimɛ u de' tɛ udu wà ŋa ń jènge ki yé tiʼyu nɛ. Cère mɛn tí li pukeh wɔ u yíe ma bo, kí li tuonh uʼñɔbu bó, kí li boh wɔ. 29 Imɔ̀n, tiʼWien te tɛn umu nɛ ki wih ki ŋɛ̀reh tibont kɛ.

13

Kristo yɔ li tien ma kí li sɔnge Uwien ya yɛnm

1 Li tuu kí yíe mɛn tɔb tɛn ninjiɛb yíe tɔb ma bo. 2 La sunde mɛn kucɛ̀nku ya tekm bó, kimɛ biba teknh binib kucɛ̀nku nɛ ki tì teke' biba kucɛ̀nku ka bɛn ki ye bi yé Uwien ya tondb nɛ. 3 Li tiɛn mɛn lipɛkl ya nib bó tɛn niʼmɔ te lipɛkl ni nɛ, kí li tiɛn bi jɛ̀ndeh binib bà nnɔ bó tɛn bi jɛ̀ndeh ninbi nɛ.

4 Unil kɛ ń li boh upiikuɔn. Unil nin uʼpo la lindeh tɔb ya puoli bó, kimɛ Uwien li bu binib bà kɛ teh lisɔnsɔndl nin linaŋmaal nnɔ tibuur.

5 La taa mɛn niʼyul kí kpɛle ilike. Cère mɛn niʼyɛnm ń li sɔnge ni ŋmɔbe nà bo. Kimɛ Uwien mɔnɔn len' ki ye: «Imɔ̀n, ma ń sunde aʼbó, ka ń wiɛ ŋɛ mɔ.» 6 Nɛn bo nɛ tiʼni unil kɛ li fre kí ñì lifɛ̀l kí len kí ye:

«NʼYonbdaan nɛ se nʼciɛk bó,

ma fɛnge bonn.

Unisaal li fre kí tien nni ba?»

7 Li tiɛn mɛn niʼciɛnb bà wɔkn' nɛ Uwien ya gbɛr nnɔ bó, kí liike biʼfuobm là tì fɔre' ma bo, kí tɛkn biʼtaanl ni mitekjim ya sɛn ni. 8 *Yesu Kristo ŋa lèbreh. U là te ma bo nnɔ u biɛ ki te nnɔ nɛ dinnɔ ki li tuu ki te nnɔ nɛ. 9 La cère mɛn binib ń taa miwɔknm mà kɛ ya bol ŋa kpe sɛn kí lɛre nɛ. Uwien ya juokm nɛ dienh tɛ mituɔm la, nì mɔn. Nì cère' tijier ya kùɔn yɛn wɔn la, ya li toreh binib bà pɛ iʼbo fiebu. 10 Ti ŋmɔbe liponpuol liba, nɛ *Sufmbɛ bà yé bitɔtuɔrkaab Uwien ya ninbonl ni nnɔ ŋa ŋmɔbe sɛn bɛ ń ji liʼbo ya jier, 11 kimɛ bitɔtuɔrciɛnb ya ciɛn tukeh tiwɛnt tà ya sɛ̀m, ki kɔh Uwien ya ninbonl ya dubenku bó ki teh ibiɛre ya fèrm ya tuɔrl nnɔ bi ñɛndeh tù udu ya gbɛ nɛ ki tì wìndeh. 12 Nɛn bo nɛ bi là ñɛn' Yesu udu ya gbɛ ki tì ku', ŋɔ uʼsɛ̀m ń ñɛn udu ya nib ya biɛre. 13 Nɛn bo, cère mɛn tí ñɛ kí cende wɔ udu ya gbɛ ki mɔ ń tuo bi suke wɔ isuk yà nnɔ. 14 Kimɛ ti kɔh udu wà ni kitink kiɛ bo nɔ ŋa ń li tuu ki te. Ama tiʼnun mɔ́n ti lá li kɔ udu wà ni wenli bo nnɔ bo nɛ. 15 Wɔn *Yesu bo, cère mɛn tí li pɛ̀keh Uwien uyo kɛ, kí li gɛh iyuon ki tɔkeh binib ki teh u yé Yonbdaan. Nɛn nɛ yé lituɔrl là ti teh lɛ̀ ki dienh wɔn Uwien. 16 La sunde mɛn tɔb ya mɔnm ya tienm bó, kí li gbiinh niʼbont nin tɔb. Nɛn nɛ te tɛn lituɔrl ki sɔnge Uwien ya yɛnm.

17 Li boh mɛn niʼciɛnb, kí li tuonh biʼñuɔn bó, kimɛ bɛn nɛ likeh nɛ, ki lá li tɔke' Uwien bi liliike' nɛ ma bo. Ni boh bɛ la, bi li sɔn biʼtùon nin uyɛnduɔn nɛ. Nnɔ ŋa ñí la, bi li sɔnh ki dunh nɛ, nɛ na ń tore nɛ.

18 Li kàareh mɛn ki dienh tɛ. Ti bɛn tiʼyɛnm ni, ki ye ta ŋmɔbe biil, kimɛ ti nuunh tí li teh nà mɔn nɛ isɛn kɛ ni. 19 N lì tùɔreh ki gbáanh nɛ nɛ, ní li kàareh ki dienh nni ŋɔ Uwien ń de usɛn ń liɛbe ní niʼsaan tonm.

Ikaarfɔrkɛ

20 Uwien nɛ yé uyɛnduɔn ya daan. U cère' tiʼYonbdaan *Yesu wà yé upekpaaciɛn nnɔ mɛkre' bitɛnkpiib ni. U ya sɛ̀m bo nɛ Uwien cuo' nin binib kujɔtieku kùa ŋa ŋmɔbe gbenm. 21 Uwien bugbɛn ń cère ní li freh kí teh mimɔnm isɛn kɛ ni, kí li teh u yíe nà. Wɔ ń cère *Yesu Kristo bo, tí li teh nà sɔnge uʼyɛnm. Wɔn *Yesu Kristo nɛ si ukpiɛke uyo kɛ. Ami.

Tigbɛfɔrkaar

22 Nʼyaabɛ, n gbáanh nɛ nɛ, ñikn mɛn kí cenge n kɛle' tigbɛr tà ń saake niʼgbɛnɛnt nɔ; ma lì kɛle' nì fɔke mɔnɔn. 23 Ní li bɛn kí ye bi wiɛ' tiʼninjɛ Timote ŋɔ. Nì yé u baa' nʼsaan tonm la, min nin wɔn li tɔke kí baa kí lɛ nɛ. 24 Fuonde mɛn niʼciɛnb nin Uwien ya nib kɛ. Itali yaab fuondeh nɛ. 25 Uwien ń juoke niʼkɛ.

* 4:2 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nì kɛle' ki ye: «Kimɛ ba tuo' ki paan' bà teke' tù ki jin' nnɔ bo nɛ.»

* 9:11 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nì kɛle' ki ye: Wɔ ń cère tí lɛ mimɔnm mà we ní nnɔ nɛ.

* 11:11 Migbiirm miɛ ya ciim te bolm mile bo nɛ: Nin Abraham là pore' ki gɛ̀bre' wɔ ń maa kibuk ma kɛ, uʼpo mɔ tonde' ki yé uŋɔl nnɔ, u teke' Uwien ki jin' ma nnɔ nɛ Uwien cère' u maa' kibuk, kimɛ u bɛn ki ye wɔn Uwien wà pùon' lipuonl nnɔ kpɛ bɛ ń li du uʼbo nɛ bii nin Sara là pore' ma kɛ ki tonde' ki yé uŋɔl nnɔ, u teke' Uwien ki jin' ma nnɔ nɛ Uwien cère' u maa' kibuk, kimɛ u bɛn ki ye wɔn Uwien wà pùon' lipuonl nnɔ kpɛ bɛ ń li du uʼbo nɛ.

* 12:17 Migbiirm miɛ ya ciim te bolm mile bo nɛ: Nin u muɔ' ki gbáan' ma kɛ nnɔ uʼbaa ŋa lèbre' yɛnmaale bii nin u muɔ' ki lèbre' uʼtetem ma kɛ nnɔ, wa fre' ki lèbre' niba, kimɛ uyo nnɔ gɛ̀bre' ŋɔ.

Saak

1

2

3

4

5

Kugbɔnku kùa

Saak

kɛle' kù nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Tigbɛr tà te Saak ya gbɔnku ni yé miwɔknm nɛ ki saakreh Kristo ya táan yà te uŋɛndun ni niʼkɛ saan nnɔ ya nib ya gbɛnɛnt. Saak kɛle' tù ki de' binib bà nnɔ lii yé Sufmbɛ bà teke' Kristo ki jin' nɛ.

Kugbɔnku kuu wɔngeh Kristo yaab miyɛnfuom mà li tore bɛ, bɛ ń li fuobe mitekjim ye ma bo nɛ. Unil teke' Uwien ki jin' la, u li sɔnh mitekjim ya tùon nɛ. Uʼtùon nnɔ wɔngeh ki teh u fuobe mɔnmɔnm Uwien ya nun bó (2:14-26).

Kugbɔnku kuu ni Saak tɔkeh bà ya nun mɔ́n bɛ ń lɛ lifaal nɛ ki teh bi la li likeh bijiinb fɛnm. U tɔkeh bifàadɛnb mɔ ki teh bi taah biʼfaal ki teh nà nnɔ nɛ cèreh biʼfaal nnɔ ŋa mɔn (5:1-6).

Kugbɔnku kuu ya fɔrm tɔkeh Kristo yaab ki teh bɛ ń li toreh tɔb, kí li kàareh ki dienh tɔb, kí li toreh bà wiɛ' tigbɛmɔ̀nt ya sɛn bɛ ń liɛbe kí paan usɛn nnɔ bo (5:7-20).

1

Ifuonde

1 Min Saak, n yé Uwien nin Yonbdaan *Yesu Kristo ya tonsɔnl nɛ. N kiɛh kugbɔnku kuu ki fuondeh ninbi Israyɛl yaab ya baamul piik nin ile ya nib* bà yɛre' ki te uŋɛndun kɛ ni nnɔ nɛ.

Li ŋmɔbe mɛn kuminku mibiikm ni

2 Nʼyaabɛ, *mibiikm mà kɛ ya bol lá tu' nɛ la, cère mɛn niʼkɛ ń li yé niʼbo uyɛnŋmaaciɛn. 3 Kimɛ ni bɛn ki ye mibiikm lu' niʼbo ŋɔ na wiɛ' niʼtekjim la, mì faakreh nɛ ki dienh nɛ kuminku. 4 Cère mɛn niʼminku nnɔ ń tì fɔre ŋɔ ní li yé binib bà mɔn ki tì gben' ka pɔre' niba. 5 Niʼni miyɛnfuom pɔre' wà la, wɔ ń miɛ mɛ̀ Uwien wà ŋmɔbe tinimɔ̀nt ki dienh binib kɛ faala, ka tiigeh uba nnɔ, nɛ u li de wɔ mɛ̀. 6 Ama wɔ ń miɛ nin mitekjim, ki la li ŋmɔbe yɛnmaale ilele, kimɛ unil ŋmɔbe iyɛnmaale ilele la, u naan tɛn iñungbegbel yà kutafaaku joh ki fìndeh yɛ̀ nɛ. 7 Udaan la li maaleh ki teh u li lɛ niba tiʼYonbdaan saan nɛ. 8 U ŋmɔbe iyɛnmaale ilele nɛ, ka bɛn u li cinbe kí tukn yà uʼtùon kɛ ni.

Tijiint nin lifaal ya gbɛr

9 Kristo yɔ wà yé ujiin la, wɔ ń li poknh, kimɛ Uwien kpiɛke' wɔ ŋɔ. 10 Wà mɔ yé ufàadaan la, uʼmɔ ń li poknh, kimɛ Uwien jiin' wɔ tingi ŋɔ. Ufàadaan li gɛ̀bre tɛn mimɔpuum sokreh ma bo nɛ. 11 Uwien puɔ' ki ben' ki sɛ' timuɔr la, tì yuɔnh nɛ, nɛ tuʼpuum ń sokre, ka ji ŋmɔbe ñuɔrku. Nnɔ nɛ ufàadaan nin uʼtùon kɛ li juore fɛnm.

Mibiikm ya gbɛr

12 Unil wà *mibiikm tu' wɔ ŋɔ u ñikn' ka lu' miʼni la, Uwien ya mɔnm te uʼbo, kimɛ u ñikn' *mibiikm ni ki tì gben' la, u li lɛ limiɛl. Li ya suul nɛ Uwien pùon' ki ye u li de lɛ̀ binib bà yíe wɔ nnɔ. 13 *Mibiikm tu' wà la, u la ye Uwien nɛ biike' wɔ, kimɛ niba ŋa ń fre kí sure Uwien wɔ ń tien nà bre, nɛ uʼmɔ ŋa ń sure nil wɔ ń tien nà bre. 14 Ama unil kɛ ya nunfɔke nɛ díɛh wɔ ticuɔr ki coh wɔ. 15 Unil ŋmɔbe ununfɔke ki gbien' la, u cèreh u teh ibiɛre nɛ. Ibiɛre nnɔ mɔ tì yɛbre' ki gbien' la, ì tukeh wɔ ki joh mikuum ni nɛ.

16 Nʼyaab bà n yíe bɛ, la li lɛreh mɛn niʼba tuu ya bont ni: 17 Mipum mà kɛ mɔn ki tì gben', ñɛh paaki bó nɛ. Mì ñɛh Uwien wà ñɛn' tiwenwent tà te paaki nnɔ saan nɛ. Wɔn nɛ ŋa lèbreh, ka jèngeh, ka ŋmɔbe cinñunl mɔ. 18 U yíe tɛ, ki cère' ti tien' uʼyaab kí ñɛ uʼgbɛr tà yé tigbɛmɔ̀nt nnɔ bo, ŋɔ tí li yé u ñɛn' tibont tà kɛ nnɔ ya sɛnlierb nɛ.

Li cengeh mɛn kí li teh ni ciih nà nnɔ

19 Nʼyaab bà n yíe bɛ, bɛnde mɛn kí ye nì mɔn unil kɛ ń pele itub kí li cengeh nɛ, ama wɔ ń cuo uʼlɛnl, ki la cère uʼbenku ni mɔ ń li beh tontonm, 20 kimɛ unil ya benku ni ben' la, wa ji teh nà cuube Uwien ya nun bó. 21 Nɛn bo, wiɛ mɛn nà kɛ li kuɔn nɛ tijɔknt nin mibiɛrciɛnm ya tùon kɛ. Teke mɛn tigbɛr tà Uwien tien' tù niʼni nnɔ nin lifɛ̀sɔngl, tun nɛ li fre kí ŋmiɛn nɛ.

22 La cèreh mɛn niʼyɛnm ń li sɔnge Uwien ya gbɛr ya cengm baba bo, li teh mɛn tù ye ma bo nnɔ mɔ. Na teh nnɔ la, ni lɛreh niʼba nɛ. 23 Unil cenge' Uwien ya gbɛr, ka teh tù ye nà nnɔ la, u te tɛn wà liike' uʼba kinunliik ni nɛ. 24 U liike' ki siere' la, i ya tàan bo, u pɔk kí sunde u bi laa' uʼba len ma bo nɛ. 25 Ama unil sekn' yiko ki bɛnde' u yé yikomɔnmɔn, ki yé yiko wà li ñɛn wɔ ibiɛre ya yonbt ni, ki pɛ uʼbo, ka yé yɛnsundm ya nil, ki teh u ye ma bo la, Uwien ya mɔnm li te udaan bo uʼtùon kɛ ni nɛ.

26 Unil ye u pɛ Uwien ya sɛn bo, ka coh uʼlɛnl la, u lɛreh uʼba nɛ. Nɛ uʼWien ya sɛn bo ya paanm nnɔ mɔ yé fɛnm nɛ. 27 Uwien ya sɛn bo ya paanm mà mɔn ki ñaan wɔn tiʼBaa Uwien ya nun bó si: kí li toreh mutɛnkpiibumu nin bikpopiib biʼjɛ̀nd ni, kí li coh aʼba, ki la cèreh uŋɛndun ya jɔknt kɔh ŋɛ.

2

La bùh mɛn uba ki cɛn' utɔ

1 Nʼyaabɛ, ninbi bà teke' tiʼYonbdaan *Yesu Kristo wà ŋmɔbe ukpiɛke ki jin' nnɔ, ji la ŋmɔbe mɛn gɛ̀ngɛ̀nde. 2 Kí lɛ uba baa' ki lá kɔn' niʼtaanl ya duku ni, ki pii miñɔ̀km ya gbiɛk, ki guo tikpɛlcɛmɔnmɔnt; nɛ utɔ mɔ baa' ki yé ujiin, ki guo ikpɛlcɛyɔyɔl la, 3 ni selndeh wà guo tikpɛlcɛmɔnmɔnt nnɔ cɛɛn nɛ, kí tɔke wɔ kí ye: «Sin, kɛ̀le niɛ saan kibiɛk kà mɔn bo,» kí tɔke ujiin nnɔ mɔ kí ye: «Sin, sere niɛ bó» bii «Kɛ̀le tink ni nʼtàan bó.» 4 Nɛn nɛ wɔngeh ki teh ni ŋmɔbe igɛ̀ngɛ̀nde niʼni, ki buh tɔb tibuur nin iyɛnmaalbiɛre.

5 Nʼyaab bà n yíe bɛ, cenge mɛn, Uwien gɛ̀nde' binib bà yé bijiinb uŋɛndun wuu ni ŋɔ bɛ ń li yé bifàadɛnb mitekjim bo, kí li yé Uwien ya bɛl ya faajib. U là pùon' ki ye u li de lɛ̀ binib bà yíe wɔ nnɔ nɛ. 6 Ama ninbi yih bijiinb fɛnm nɛ, ki boh bifàadɛnb. Bi lɛ ba wɔbndeh nɛ ki taah nɛ ki jondeh tibuur-i? Na yé bɛn bifàadɛnb-ii? 7 Bɛn nɛ ŋa saah *Yesu ya yel-ii? Li ya yeñaanl nɛ ŋa cère' ni yé Uwien yaab-ii?*

8 Tɔ, yiko wà te *Uwien ya gbɔnku ni ki cɛn' uʼtɔ nnɔ ye: «Li yíe aʼtɔ tɛn a yíe aʼba ma bo.» Ni boh wɔ mɔnmɔnm la, ni teh nà mɔn nɛ. 9 Ama ni ŋmɔbe igɛ̀ngɛ̀nde niʼni la, ni teh ibiɛre nɛ. Nɛ yiko nnɔ li cère bɛ ń biin nɛ, kimɛ na bon' wɔ. 10 Wà kɛ boh yiko ya gbɛr kɛ, ka lá bon' tuba mɔnɔn la, wa bon' yiko kɛ nɛ. 11 Kimɛ wà len' ki ye: «La teh naŋmaal nnɔ», wɔn nɛ liɛbe' ki len' ki ye: «La ku nil mɔ.» Ŋa tien' naŋmaal ama ki nín ku' unil la, ŋa bon' yiko nnɔ kɛ nɛ. 12 Li lienh mɛn, kí li sɔnh tɛn binib bà Uwien li bu bɛ tibuur yiko wà cèreh binib ñɛh ibiɛre ya yonbt ni nnɔ bo. 13 Kimɛ wà ŋa muɔh cɛcɛkm la, Uwien mɔ li bu wɔ tibuur, ka ń muɔ wɔ cɛcɛkm. Ama wà muɔh micɛcɛkm ŋa jie buur ya daali.

Mitekjim mà ŋa ŋmɔbe tùon ya gbɛr

14 Nʼyaabɛ, unil len' ki ye u ŋmɔbe mitekjim, ka sɔnh miʼtùon la, u ŋmɔbe kpɛle-ee? Uʼtekjim nnɔ li fre kí ŋmiɛn wɔ-ɔɔ? 15 Tɔ, kí lɛ niʼninjɛ uba bii niʼninsɛ uba ń li te ka ŋmɔbe wɛngolkaar, ka ŋmɔbe daali kɛ daali ya jier, 16 nɛ niʼni uba ń ji ń tɔke bɛ kí ye: «Niʼyaam ń li ŋmɛ, tì gole mɛn, kí ji kí gbo,» ka de' bɛ nà pɔre' bɛ la, nì ŋmɔbe kpɛle-ee? 17 Nnɔ nɛ mitekjim mà mɔ ŋa sɔnh tuonl la, mì yé fɛnm nɛ.

18 Tɔ, uba li ye: «Uba ŋmɔbe mitekjim, nɛ utɔ sɔnh itùon.» Nʼmɔ li jiin' udaan kí ye: «Laan wuɔn nni aʼtekjim mà ŋa sɔnh tùon nnɔ, ŋɔ min ya tùon ń wuɔn ŋɛ kí ye n ŋmɔbe mitekjim.» 19 A teke' ki jin' ki ye Uwien te uba nɛ. A tien' nì mɔn nɛ. A nín li bɛn kí ye isɛnpol mɔ teke' ki jin', nɛ ki te bujɛwaanciɛnbu ni. 20 Ujɔr sin, a yíe ń wuɔn ŋɛ kí ye mitekjim mà ŋa sɔnh tùon la, mì yé fɛnm nɛ-ɛɛ? 21 Tiʼyaajɛ *Abraham ya tùon bo nɛ Uwien là ye u yé ugbɛmɔ̀ndaan ki cuube uʼsaan, kimɛ u là tuo' Uwien ya ñɔbu bó nɛ ki taa' uʼbijɛ *Isaak wɔ ń tien lituɔrl liponpuol bo. 22 A laa'-aa! U là ŋmɔbe mitekjim nɛ ki sɔnh miʼtùon mɔ. Uʼtùon nnɔ nɛ wuɔn' ki ye u teke' Uwien ki jin' imɔ̀n. 23 Nì tien' tɛn nà là kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nɛ. Nì kɛle' ki ye: «*Abraham teke' Uwien ki jin', nɛn bo nɛ Uwien là bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan,» ki yin' wɔ uʼjɔ. 24 Ni laa'-aa! Itùon bo nɛ Uwien bùh unisaal ugbɛmɔ̀ndaan, na yé mitekjim baba bo nɛ.

25 Nnɔ nɛ Lahab wà là yé ujɛnkpend nnɔ teke' Sosuwe ya tondb kucɛ̀nku, ki tɔke' bɛ ki ye bɛ ń taa usɛnpaankɛ kí liɛbe kí kun. Nɛn bo nɛ Uwien bù' wɔ ugbɛmɔ̀ndaan.

26 Tɔ, tigbɛnɛnt ŋa ŋmɔbe fuorku la, tù kpo' ma nnɔ, nnɔ nɛ mitekjim mà mɔ ŋa ŋmɔbe tùon la, miʼmɔ kpo' nɛ.

3

Li coh mɛn niʼlɛn

1 Nʼyaabɛ, la li nuunh mɛn niʼkɛ ń li yé biwɔnwɔknb, kimɛ ni bɛn ki ye Uwien li bu tinbi bà wɔknh nnɔ tibuur nɛ̀ ń li faa kí cɛn binitɔb kɛ. 2 Kimɛ tiʼkɛ biih isɛn yà yɛbe ni nɛ. Unil lienh ka tùreh ki biih la, wɔn nɛ mɔn ki tì gben', ki li fre kí cuo uʼba. 3 Ti kuɔndeh itaan ya ñuɔn ni mugbiɛmu, yì ń li ciih tiʼñuɔn bó ŋɔ tí li freh ki pekreh yì nɛ. 4 Liike mɛn, iñɛrciɛn yɛbe ki kpɛ ma bo. Ama kutafaabiiku fii' ki tureh yì la, biñɛrkurb taah tiñɛkurlɛnbɛnt tà ki kùreh yì, ki cèreh ì joh bi yíe nà bó nnɔ waa nɛ. 5 Nnɔ nɛ lilɛnl mɔ yé nibonwawaann tigbɛnɛnt bo, ama lì nín wɔngeh liʼba ki gbiekeh tibont tà yɛbe ni nɛ. Liike mɛn, kimukuɔnk li fre kí cère lifuɔciɛnl ń teke umu. 6 Tɔ, lilɛnl mɔ te tɛn umu nɛ, ki yé mibiɛrm kɛ ñɛh nà saan ki te tiʼgbɛnɛnt bo. Lì kuɔndeh tiʼgbɛnɛnt kɛ tijɔknt, nɛ ki wìndeh tiʼfuobm kɛ. Lilɛnl ya mu nnɔ naan umu wà ŋa ń kpiin nnɔ ya mu nɛ. 7 Unisaal freh ki lɛreh ki coh kumuɔku ni ya wɛnt kɛ ya bol nin inuɔn kɛ ya bol nin tiwɛnt tà fuunh kubenku bo kɛ ya bol nin ijɛn kɛ ya bol ki dieh. 8 Ama lilɛnl lɛn, uba ŋa ń fre kí cuo lɛ̀, lì lɛbreh niʼkɛ bó nɛ, ki bre tɛn tilɔbr, ki kuuleh. 9 Ti taah lilɛnl nɛ ki pɛ̀keh Baa Yonbdaan, ki liɛbe' ki taah lɛn nɛ ki wiɛnh binib bà wɔn Yonbdaan Uwien ñɛn' bɛ, bi naan wɔ nnɔ miŋùum. 10 Buñɔbaabu bùa pɛ̀keh wɔn Yonbdaan Uwien nnɔ, bun nɛ liɛbe' ki wiɛnh binib mɔ miŋùum. Nʼyaabɛ, na mɔn nɛ̀ ń li te nnɔ. 11 Liñunbunl liba li fre kí bunge uñunbúnnun uba ni miñunm mà ŋmɛ nin mà lɛlke nba bo-oo? 12 Nʼyaabɛ, bukɛnkɛnbu li fre kí lùon isàan-ii*? Bii isiin yà bi taah iʼbii ki ŋɛh fɛn nnɔ li fre kí lùon ikɛnkɛn-ii? Nnɔ nɛ liñunbunl liba mɔ ŋa ń fre kí bunge miñunm mà lɛlke nin mà ŋmɛ nba bo.

Miyɛnfuom mà ñɛn' paaki bó

13 Unil te niʼni ki ŋmɔbe miyɛnfuom nin mibɛnm la, wɔ ń cère uʼtetemɔnmɔnm ń wuɔn kí ye u ŋmɔbe mɛ̀, kí li ŋmɔbe lifɛ̀sɔngl, kí li ŋmɔbe miyɛnfuom uʼtùon kɛ ni. 14 Ama iponponbbiɛre yɛbe niʼfɛ̀l ni, nɛ ni ŋmɔbe kunaniɛrku tɔb bo la, la pɛ̀keh mɛn niʼba ki nɛndeh ki teh ni yé bigbɛmɔ̀ndɛnb. 15 Mi ya yɛnfuom ya bol ŋa ñɛn' paaki bó, ama mì yé uŋɛndun nin unisaal ya yɛnfuom nɛ, ki tonde' ki yé usɛnpol yaam. 16 Kimɛ iponponbe nin kunaniɛrku te nà saan la, fɛnfɛnm nin itùonbiɛrɛ kɛ ya bol mɔ te nɛn nɛ. 17 Ama miyɛnfuom mà ñɛn' paaki bó nnɔ, ŋa ŋmɔbe jɔknt, nɛ ki dienh uyɛnduɔn, ki cèreh kuñɔtaaku te, ki cèreh unil muɔh uʼtɔ micɛcɛkm, ki sɔnh itùonmɔnmɔn. Mi ya yɛnfuom ŋa ŋmɔbe gɛ̀ngɛ̀nde, ka cèreh nil yé ñuɔn ilele ya nil mɔ. 18 Bà nuunh binib ya yɛnm ń li dɔ nnɔ, bi sɔnh uyɛnduɔn ya tùon nɛ, nɛ biʼtùon nnɔ cèreh binib teh nà cuube Uwien ya nun bó.

4

Uŋɛndun ya jɔ yé Uwien ya nɛnnɛnd nɛ

1 Ifinfinde nin ikɔ̀nkɔ̀n ñɛn' la niʼni? Ì ñɛn' iyɛnmaalbiɛre yà te niʼfɛ̀l ni ki jɛ̀ndeh nɛ nnɔ ni nɛ. 2 Niʼnun mɔ́n tibont bo, ama na ń fre kí lɛ tù. Ni ŋmɔbe iponponbe ki kuuleh niʼtɔb; nin nɛn kɛ na lɛnh niba. Nɛn nɛ cère' ni findeh, ki kɔnh tijɛr. Na ŋmɔbe niba, kimɛ na miɛh Wien. 3 Ni miɛh mɔnɔn la, na lɛnh, kimɛ niʼyɛnmaale ŋa mɔn. Ni miɛh ki nuunh ní li teh niʼyɛnm yíe nà nɛ. 4 Ni yé binib bà ŋa cuube Uwien saan nɛ. Na bɛn ki ye unil yíe uŋɛndun la, u yé Uwien ya nɛnnɛnd nɛ-ɛɛ? Wà nuunh wɔ ń jɔre nin uŋɛndun la, u kpɛndeh Uwien ya nɛnnɛnd nɛ. 5 Bii ni maaleh ki teh nà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Uwien ŋa sɛ̀ uʼFuoñaanm mà te tiʼni nnɔ bo nnɔ» yé fɛnm nɛ-ɛɛ? 6 Ama Uwien juoke' tɛ ki tì gbien', kimɛ nì kɛle' uʼgbɔnku ni ki ye:

«Uwien nɛn bà ŋmɔbe tigbengt,

ama u teh bà jiindeh biʼba tingi tinimɔ̀nt.»

7 Li boh mɛn Uwien, kí tuobe usɛnpol nin tijɛr ŋɔ wɔ ń sɛn kí jɛnde niʼsaan. 8 Nɛkn mɛn Uwien, uʼmɔ li nɛkn nɛ. Bibiɛrdɛnbɛ, tùɔre mɛn niʼba. Ninbi iñuɔn ilele ya nibɛ, wende mɛn niʼfɛ̀l. 9 Bɛnde mɛn kí ye ni te micɛcɛkm ni, kí li muɔh ikumuɔ. Cère mɛn niʼlaar ń kpɛnde imuɔ, kí cère niʼyɛnsɔnge mɔ ń kpɛnde uyɛnsaa. 10 Jiin mɛn niʼba tingi Yonbdaan Uwien ya nun bó, ŋɔ wɔ ń kpiɛke nɛ.

La buh mɛn tɔb buur

11 Nʼyaabɛ, la lienh mɛn tɔb bo fɛnfɛnm. Unil lienh uʼtɔ bo fɛnfɛnm bii u biindeh wɔ la, u lienh yiko bo nɛ fɛnfɛnm ki teh wa mɔn. Unil ye yiko ŋa mɔn la, wa ji boh wɔ, ama u nuunh wɔ ń lèbre wɔ kí tien wɔn yíe ma bo nɛ. 12 Uwien baba nɛ dienh *yiko, ki yé wà buh tibuur. Wɔn nɛ li fre kí ŋmiɛn unil, kí liɛbe kí fre kí ku wɔ mɔ. Sin, unilɔ, a yé ŋmɛ nɛ ki biindeh aʼtɔ?

La ŋmɔbe mɛn gbengt

13 Cenge mɛn fɛnfɛnnɔ, ninbi bà lienh ki teh: «Dinnɔ bii wenli, ti li jo wuu ya du ni, kí tì tien libinl liba, kí tien ukpenkpende kí lɛ kpɛle nnɔ,» 14 na bɛn nà li wun tu nɛ? Niʼmiɛl yé ba? Ni naan ligunl nɛ. Lì lu' la, na ń wuɔke nɛ lɛ̀ ń pɔk kí gben. 15 Ni bi li lienh ki teh: «Yonbdaan Uwien yíe ki cère' ti fuobe la, ti li tien niɛ nin niɛ nɔ nɛ.» 16 Ama fɛnfɛnnɔ ni ŋmɔbe tigbengt nɛ ki wɔngeh niʼba. Tu ya gbengt ya bol ŋa mɔn. 17 Nɛn bo, unil bɛn mimɔnm ya tienm, ka teh mɛ̀ la, u tien' ibiɛre nɛ.

5

Nì bre bifàadɛnb bo

1 Cenge mɛn fɛnfɛnnɔ, ninbi bifàadɛnbɛ: muɔ mɛn kí kpiɛnde micɛcɛkm mà lá li tu nɛ nnɔ bo. 2 Niʼfaal yon'-a! Likuotuul mɔ mɔn' niʼkpɛlcɛr-a! 3 Niʼñɔ̀km nin niʼlike ya kur kɔn' itɛnmɔ́n ŋɔ. I ya tɛnmɔ́n nɛ li cère bɛ ń biin nɛ. Ì li ŋmɔn nɛ tɛn umu nɛ. Uŋɛndun benh wù ń gben nɛ, nin nɛn kɛ ni kùleh lifaal ki cokndeh. 4 Liike mɛn, bitonsɔnb bà taan' niʼkpàan ni ya jier, ŋɔ ni yìe' ka pɛ̀n' bɛ biʼpaaku kɛ nnɔ muɔh kuʼbo. Nɛ biʼmuɔ nnɔ lu' Yonbdaan Uwien, mituɔm kɛ ya daan ya tubl ni. 5 Ni te liwiel ni nɛ uŋɛndun wuu ni, ki teh nà sɔnge niʼyɛnm, ki jinh ki gbengreh tɛn bi jindeh tiwɛnt tà tù ń gbenge bɛ ń kù. 6 Ni biin' binib bà ŋa bii' niba ki ku' bɛ, ba kɔn' biʼba bo.

Kuminku nin ikaare ya gbɛr

7 Nʼyaabɛ, li ŋmɔbe mɛn kuminku kí tì baa Yonbdaan ya baam. Liike mɛn, ukpaal ŋmɔbe kuminku kùa ya bol. U tì ń gu uyo wà uʼkpàabu ya jier li tien mɔnmɔnm nɛ kí cin utɛkpiɛk kí tì baa utɛfɔrkɛ. 8 Niʼmɔ ń taa mɛn kuminku, kí li faakreh niʼba, kimɛ uyo wà Yonbdaan li baa ní nnɔ nɛkn' ní ŋɔ!

9 Nʼyaabɛ, la po mɛn tɔb bo, ŋɔ Uwien la lá bu nɛ buur. Liike mɛn, wà li bu tibuur nnɔ baa' ki gben'-a! 10 Nʼyaabɛ, li tòkreh mɛn Uwien ya ñɔbonsɔknb bà là len' Yonbdaan ya yel bo nnɔ ya jɛnd nin biʼminku. 11 Ti lienh binib bà ŋmɔbe kuminku ijɛnd ni ki tì gben' nnɔ bo nɛ ki teh Yonbdaan ya mɔnm te biʼbo. Ni cii' Sɔb là ŋmɔbe kuminku kùa ya bol, ki bɛn Yonbdaan là tien' nà ki de' wɔ ijɛnd nnɔ ya gbenm. Kimɛ Yonbdaan ŋmɔbe lifɛ̀sɔngl ki gbien', ki muɔh binib micɛcɛkm.

12 Nʼyaabɛ, nibonn kɛ ni, la pole mɛn taaku, ki niireh nin tink, ki la pole bonn niba nin nitɔnn. Nɛn bo, ni len' ki ye: «Nì te nnɔ la, nɛ̀ ń li te nnɔ,» ni tí ye: «Na te nnɔ la, nì la li te nnɔ», ŋɔ ni la lu Uwien ya buur ni.

Li kàareh mɛn ki dienh biwiɛnb

13 Niʼni uba te ijɛnd ni la, wɔ ń li kàareh. Niʼni uba ŋmɔbe uyɛnsɔnge la, wɔ ń li gɛh iyuon ki dondeh Uwien. 14 Niʼni uba bun la, wɔ ń yin Kristo ya taanl ya ciɛnb, bɛ ń kàare kí de wɔ, kí taa mikpɔm kí fanfaan wɔ Yonbdaan ya yel bo. 15 Bi kàare' nin mitekjim la, Yonbdaan li cère uwiɛn nnɔ ń faake, kí cère wɔ ń fii. U tien' ibiɛre mɔnɔn la, u li fère wɔ yì. 16 Nɛn bo, li tɔkeh mɛn tɔb niʼtùonbiɛrɛ, kí li kàareh ki dienh tɔb, ŋɔ Uwien ń de nɛ laanfiɛ, kimɛ ugbɛmɔ̀ndaan ya kaare ŋmɔbe mituɔm ki gbien'. 17 *Eli là yé unisaal tɛn tinbi nɛ, ki kàare' nin inunmɔ́n ki ye taa la nii. Nɛ taa ŋa tuore' tink bo haali ibin ita nin iŋmaale iluob. 18 U tí liɛbe' ki kàare', nɛ Uwien cère utaa nii', kitink sɔnge' nɛ tijier tien'.

19 Nʼyaabɛ, niʼni uba tùre' tigbɛmɔ̀nt ya sɛn ŋɔ utɔ jiin' wɔ ní la, 20 udaan ń li bɛn kí ye: «Unil jiin' ubiɛrdaan wà tùre' tigbɛmɔ̀nt ya sɛn la, u ŋmiɛn' udaan nɛ, ki li cère Uwien ń fère ibiɛre ì yɛbe.»

* 1:1 Israyɛl yaab ya baamul piik nin ile ya nib nnɔ li fre kí li yé Uwien ya nib kɛ mɔ.

* 2:7 Migbiirm miɛ ya ciim te bolm mile bo nɛ: Bɛn nɛ ŋa saah *Yesu ya yel-ii? Bii bɛn nɛ ŋa saah liyeñaanl là Uwien de' nɛ lɛ̀ nnɔ-ɔɔ?

* 3:12 Bi lɛbre' liñɔbonl là ki ye isàan nnɔ; lì kɛle' Grɛkmbɛ ya lenm ni ki Olifi ya bii nɛ.

1 Piɛr

1

2

3

4

5

Kugbɔnkpiɛku kùa

Piɛr

kɛle' kù nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Piɛr yé Yesu Kristo ya tond nɛ. U kɛle' kugbɔnku kuu ki de' Kristo yaab bà te Asi ya tinfɛnm ni nnɔ. Bi jɛ̀nde' bɛ ki gbien' kimɛ bi teke' Kristo ki jin' (1:1; 2:11). Nɛn bo nɛ Piɛr kɛle' kugbɔnku kuu wɔ ń saake biʼgbɛnɛnt kí tore bɛ biʼtekjim nin biʼdɛndɛnl ni.

U ye Yesu Kristo ya mɛkrm bitɛnkpiib ni nnɔ nɛ yé lidɛndɛnl nnɔ. Lɛn nɛ cèreh binib tuonh isuk nin bi teh bɛ fɛnfɛnm wà nnɔ tɛn Yesu. U tɔke' bɛ ki ye bɛ ń tɛkn Yesu Kristo ya taal ni.

Iyonbe yà ya cɛnbaambɛ ŋa yé Kristo yaab nin bipiib bà ya ciɛb ŋa yé Kristo yaab bɛn wɔn, biʼtetem nɛ li cère binitɔb ń bɛnde mitekjim yé nibonn nà. Mi ya tetem nɛ wɔngeh bà ŋa yé Kristo yaab ki teh Kristo yaab ŋa ŋmɔbe biil.

1

Ifuonde

1 Min Piɛr, n yé *Yesu Kristo ya tond nɛ. N kiɛh kugbɔnku kuu ń de ninbi bà Uwien gɛ̀nde' nɛ ni yɛre' ki te Pɔnt nin Galasi nin Kapadosi nin Asi nin Bitini ya tinfɛnm ni, ki yé bicɛnb niʼbó nnɔ nɛ. 2 Baa Uwien là bobn' ki gɛ̀nde' nɛ haali uyoyo ní li yé uʼyaab *Mifuoñaanm bo, kí li boh *Yesu Kristo ŋɔ uʼsɛ̀m ń sɔkre kí lùore nɛ nɛ. Uwien ń juoke nɛ kí gbien, kí de nɛ uyɛnduɔn mɔ kí gbien.

Uwien muɔ' tɛ micɛcɛkm ki ŋmiɛn' tɛ

3 Tí pɛ̀ke mɛn Uwien tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya Baa. Uʼnimɔ̀nciɛnt bo nɛ u cère' ti maa' ki lere' kí ñɛ *Yesu Kristo ya mɛkrm bitɛnkpiib ni bo, ŋɔ tí li ŋmɔbe lidɛndɛnl là ŋa ŋmɔbe juorm, 4 kí lɛ lifaal là mɔn, ka ń saa, jɔknt mɔ ŋa ń kɔ lɛ̀. U bonde' lifaal nnɔ ki ble' nɛ paaki bó nɛ. 5 Nɛ kí ñɛ mitekjim bo Uwien gu nɛ nin uʼtuɔm, ki gu ufɔfɔryo, uyo wà u li wuɔn upaan bo kí ye ni ŋmɛre'.

6 Nɛn bo nɛ ni poknh. Nì yé mibiikm kɛ ya bol saah niʼyɛnm fɛnfɛnnɔ mɔnɔn la, mibiikm nnɔ ŋa ń wuɔke. 7 Mɛn nɛ wɔngeh ki teh ni ŋmɔbe mitekjim mɔnmɔnm bii na ŋmɔbe. Miñɔ̀km yé nibonn nà ŋa ń li tuu ki te nɛ. Ama bi dondeh mɛ̀ nɛ kí bɛnde mì mɔn bii ma mɔn-i. Niʼtekjim nnɔ cɛn' miñɔ̀km. Niʼtekjim nnɔ bo nɛ, lidaali là *Yesu Kristo li ñɛn uʼba upaan bo nnɔ, ni li ŋmɔbe kupɛnpɛku nin ukpiɛke nin lisel. 8 Wɔn wà na laa' wɔ, ki yíe wɔ, ki teke' wɔ ki jin' ka laan lì biɛ ki laa' wɔ. Nɛn bo nɛ ni te uyɛnsɔngciɛn wà ta bɛn ti li taa iñɔbon yà kí tɔke uʼgbɛr nnɔ ni ki poknh. 9 Nnɔ nɛ ni laa' nà bo ni teke' *Yesu ki jin'. Nɛn si: niʼŋmiɛnm.

10 *Uwien ya ñɔbonsɔknb là tùɔre' ki fiin' miŋmiɛnm bugbɛn ya gbɛr, nɛ ki sɔkn' nɛ Uwien bonde' wɔ ń de nɛ bupaabu bùa nnɔ ya gbɛr. 11 Bi là fiin' bɛ ń bɛnde Kristo ya Fuoñaanm te biʼni ki tɔke' bɛ nà kɛ nnɔ li tien uyo wà nin nì li tien ma bo nɛ. Mì là juɔ' ki tɔke' bɛ Kristo lá li ji ijɛnd yà nin ni ya puoli bó u li lɛ ukpiɛke wà nnɔ ya gbɛr nɛ. 12 Uwien là kpiire' ki tɔke' biñɔbonsɔknb nnɔ ki ye tigbɛr nnɔ ŋa yé bɛn nin biʼyul yaar, tù yé bi sɔkndeh tù ninbi bà nnɔ yaar nɛ. Fɛnfɛnnɔ bà tɔkeh tigbɛmɔnmɔnt nnɔ nɛ tɔke' nɛ tigbɛr nnɔ kí ñɛ *Mifuoñaanm ya tuɔm bo. Uwien nɛ cère' *Mifuoñaanm nnɔ ñɛn' paaki bó ki jiire' ní. Uʼtondb mɔnɔn ya nun mɔ́n bɛ ń bɛnde tigbɛr nnɔ ya tingi nɛ.

Li ŋmɔbe mɛn mitetemɔnmɔnm

13 Nɛn bo, bonde mɛn kí li gu, kí li co niʼba, kí li ŋmɔbe lidɛndɛnl kí tì gben kí ye ni li lɛ bupaabu lidaali là *Yesu Kristo li ñɛn uʼba upaan bo nnɔ. 14 Ni yé binib bà boh Uwien ma nnɔ, ji ń dàan mɛn na laan là bɛn Wien ŋɔ ki teh tibont tà niʼyɛnm yíe ma bo nnɔ. 15 Ama ni la li ŋmɔbe jɔknt niʼtetem kɛ ni kimɛ Uwien wà yin' nɛ nnɔ ŋa ŋmɔbe jɔknt, 16 kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye: «Li yé mɛn biñaanb, kimɛ u yé uñaan nɛ.»

17 Niʼkaare ni, ni yih Uwien wà ŋa gɛ̀ndeh, ki bùh unil kɛ uʼtùon kpɛ ma bo niʼBaa ma nnɔ, li ŋmɔbe mɛn mitetem mà wɔngeh ki teh ni boh Uwien uyo wà ni laan te kitink kiɛ bo nɔ. 18 Ní li bɛn kí ye Uwien ŋa taa' tibont tà ŋa li tuu ki te tɛn ilike ya kur bii miñɔ̀km nɛ ki dɛ' nɛ ki wiɛ', ki ñɛn' nɛ ni là guɔre' niʼyaajɛb ya fuobm mà, ma ŋmɔbe mì kunh nà bó nnɔ ni. 19 Ama u taa' Kristo ya sɛ̀m mà mɔn ki cɛn' nibonn kɛ tɛn kipebuk kà ya niba saan ŋa gbè, ka ŋmɔbe jɔknt nɛ ki dɛ' nɛ ki wiɛ'. 20 Uwien là gɛ̀nde' wɔ ki laa' wà laan ñɛn' uŋɛndun, nɛ ki cère' ninbi bo, u taa' uʼba ki wuɔn' idɛnfɔrkɛ yiɛ nɔ. 21 Wɔn bo nɛ ni teke' Uwien wà mɛkre' wɔ bitɛnkpiib ni, ki kpiɛke' wɔ nnɔ ki jin'. Nɛn bo nɛ ni teke' Uwien ki jin', ki ŋmɔbe uʼbo lidɛndɛnl.

22 Ni pɛ tigbɛmɔ̀nt bo ma nnɔ nɛ cère' na ŋmɔbe jɔknt. Nɛn bo, ní li yíe tɔb imɔ̀nmɔ̀n tɛn ninjiɛb yíe tɔb ma bo. Tùɔre mɛn kí li yíe tɔb nin niʼfɛ̀l kɛ. 23 Uwien ya gbɛr nɛ cère' ni maa' ki lere'. Tigbɛr nnɔ ŋa te tɛn nibonn nà li saa, tù tuu ki te nɛ ki dienh limiɛl. 24 Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Nisaal kɛ nisaal te tɛn timuɔr nɛ,

nɛ nà kɛ yé uʼbo ukpiɛke nnɔ

te tɛn mimɔpuum.

Timuɔr kuoreh nɛ tuʼpuum sokreh.

25 Ama Yonbdaan ya gbɛr tun tuu ki te uyo kɛ nɛ. Tigbɛr nnɔ tun si: bi tɔke' nɛ tigbɛmɔnmɔnt tà nnɔ.»

2

1 Nɛn bo, dàan mɛn mibiɛrm kɛ ya bol nin milɛrkjim kɛ ya bol, ki la ŋmɔbe ñuɔn ilele, ki la ŋmɔbe nunfɔke, ki la lienh ki saah tɔb. 2 Li febnh mɛn Uwien ya gbɛr bo tɛn kicɛnfɛndk febnh ma libiil bo. Uwien ya gbɛr te tɛn mibiim mà mɔn nɛ, kí li cère ní kpére kí lɛ limiɛl Uwien saan, 3 kimɛ ni laa' Yonbdaan ŋmɔbe tinimɔ̀nt ma bo.

Kristo te tɛn litɛnl nɛ ki co Uwien ya duku

4 Nɛkn mɛn Yonbdaan saan. U te tɛn litɛnl là fuobe nɛ. Binib wiɛ' lɛ̀, nɛ Uwien gɛ̀nde' lɛ̀, lì yé uʼbo nibonmɔ̀nn. 5 Niʼmɔ te tɛn itɛn yà fuobe nɛ. Nɛn bo, cère mɛn Uwien ń taa nɛ kí mɛ *Mifuoñaanm ya duku. Ní li yé licɛkl là Uwien gɛ̀nde' lɛ̀ ki tien' bitɔtuɔrkaab, kí li teh ituɔrɛ ki dienh wɔ tɛn *Mifuoñaanm ye ma bo, nɛ *Yesu Kristo bo, u li tuo ituɔrɛ nnɔ. 6 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Liike mɛn, n gɛ̀nde' litɛnl là yé nʼbo nibonmɔ̀nn,

ki tien' litɛnl là co kuduku,

ki ble' Siyɔn ya du ni,

wà kɛ du liʼbo la, fɛ ŋa ń ji wɔ.»

7 Ninbi bà teke' ki jin' nnɔ,

litɛnl nnɔ yé niʼbo nibonmɔ̀nn nɛ.

Ama bà ŋa teke' ki jin' nnɔ bo nɛ nì kɛle' ki ye:

«Litɛnl là bidumɛb wiɛ' lɛ̀ nnɔ,

lɛn lá tien' litɛnkpiɛkl là co kuduku,

8 ki yé litɛnl là binib li lɛkeh liʼbo,

ki yé litɛnl là li gbɔ̀breh binib mɔ.»

Bi li lɛkeh liʼbo, kimɛ ba tuo' Uwien ya gbɛr,

nɛ Uwien sien' bɛ nnɔ.

9 Ama ninbi yé libol là Uwien gɛ̀nde' lɛ̀ nɛ,

ki yé wɔn ubɛrciɛn ya tɔtuɔrkaab,

ki yé linibol là te ki de' wɔn baba,

ki yé uʼnib.

U gɛ̀nde' nɛ, ní li kpaandeh u sɔn' itùonciɛn yà nnɔ nɛ.

Wɔn nɛ ñɛn' nɛ licinñunl ni,

ki kuɔn' nɛ uʼwenwenku kùa ŋmɔbe kuñuɔrku nnɔ ni.

10 Uyo uba na là yé Uwien ya nib,

ama fɛnfɛnnɔ ni ji yé uʼyaab nɛ,

na là yé u muɔ' binib bà micɛcɛkm nnɔ,

ama fɛnfɛnnɔ ni ji yé u muɔ' binib bà micɛcɛkm nɛ.

Li ŋmɔbe mɛn mitetem mà wɔngeh ki teh ni yé Uwien ya nib

11 Nʼjɔtiebɛ, ni yé bicɛnb nɛ kitink kiɛ bo ki gɛ̀breh. Nɛn bo nɛ n sureh nɛ ní li coh niʼba unisaal ya yɛnm pɛ tibont tà bo, tù piendeh wɔ u la tien' Uwien yíe nà nnɔ bo. 12 Ní li ŋmɔbe mitetemɔnmɔnm bà ŋa pɛ Wien bo ya nun bó, ŋɔ nì yé bi lienh ki saah nɛ isɛn iba ni ki teh ni teh nà bre mɔnɔn la, bɛ ń lɛ niʼtùonmɔnmɔn kí pɛ̀ke Uwien u li baa lidaali là.

13 Yonbdaan bo, ní li blinh niʼyul udu ya ciɛnb kɛ ciɛnb ya nun bó. Bɛn si: ubɛrciɛn, wɔn nɛ ŋmɔbe ticiɛnt uʼdu ya nib kɛ bo, 14 nin u kàan' binib bà idu ni bɛ ń li likeh yì, kí li diɛh bà teh ibiɛre ya tub, kí li pɛ̀keh bà teh nà mɔn nnɔ.

15 Uwien yíe nà si: ní li teh nà mɔn, ŋɔ nɛn bo, bà yé ijɔr, ka bɛn niba nnɔ la fre kí yàare ñɔbu. 16 Li yé mɛn binib bà si biʼba. Ni la dule nɛn bo kí li teh nà bre. Ama ní li fuobe nì kpɛ Uwien ya tonsɔnb ń li fuobe ma bo. 17 Li dienh mɛn unil kɛ lisel, kí li yíe niʼtɔb bà teke' Kristo ki jin', kí li boh Uwien, kí li dienh ubɛrciɛn lisel.

Tɛkn mɛn Yesu Kristo ya taal ni

18 Bitonsɔnbɛ, ní li blinh niʼyul niʼcɛnbaambɛ ya nun bó, kí tùɔre kí li fɛnge bɛ. Na yé ní li teh nnɔ cɛnbaambɛ bà yé binimɔ̀nb, ki dinge baba nɛ, ní li teh nnɔ bà mɔ ya gbɛr faa. 19 Kimɛ unil ŋa bii' niba ŋɔ bi jɛ̀ndeh wɔ, u jin' kuminku Uwien bo, ki tuo' ijɛnd nnɔ la, nì yé nibonn nà mɔn nɛ. 20 Ni tien' nà bre ŋɔ bi jɛ̀ndeh nɛ, ni tuo' ijɛnd nnɔ la, ni ŋmɔbe ku lɛ pɛnpɛku-u? Ama ni tien' nà mɔn ŋɔ bi jɛ̀ndeh nɛ ni mìnde' ki tuo' ijɛnd nnɔ la, nɛn nɛ yé nà mɔn Uwien ya nun bó, 21 kimɛ Uwien yin' nɛ ní sɔn nà nínɔ. Kristo mɔ jɛ̀nde' niʼbo nnɔ nɛ. U tien' nnɔ ŋɔ niʼmɔ ń tɛkn uʼtaal ni nɛ. 22 Wɔn ŋa tien' biɛre, tonnɛnku mɔ ŋa ñɛn' uʼñɔbu ni fiebu. 23 Bi suke' wɔ, wa jiin', ki jɛ̀nde' wɔ, wa taa' jɛr, ama u taa' uʼba ki ŋukn' wà buh tibuur tuʼdonbó ya nuɔ ni nɛ. 24 Wɔn bugbɛn nɛ taa' uʼtiɛma gbɛnɛnt ki teke' tiʼbiɛre udɔpɔnpɔn bo, ŋɔ ibiɛre ji la ŋmɔbe tiʼbo tuɔm, ŋɔ tí lɛ mifuobm mà cuube. U ya jɛnd ya gbìɛn nɛ cère' ni laa' laanfiɛ.

25 Imɔ̀n, ni là te tɛn ipe yà cuon' ki yebre' nɛ, ama fɛnfɛnnɔ ni liɛbe' ní wà kpaah nɛ, ki gu nɛ nnɔ saan.

3

Bijɛb nin biʼpuob li fuobe ma bo biʼdencɛn ni

1 Bipiibɛ, niʼmɔ ń li blinh niʼyul niʼciɛb ya nun bó, ŋɔ biʼni biba ŋa teke' Uwien ya gbɛr ki jin' mɔnɔn la, kí ñɛ biʼpuob ya tetem bo, bɛ ń teke tù kí ji, kí lɛ ba tɔke' bɛ gbɛr, 2 kimɛ bi li lɛ niʼtetem wien ma bo, ki ŋmɔbe mibom. 3 Ni la tuuke gbɛnɛnt ya mɔnbe bo, ki fìndeh tiyur ki gbiekeh, ki fɛ̀ndeh niʼba nin miñɔ̀km ya jɛfɛ̀nbont, ki guoh tikpɛlcɛr tà ŋmɔbe kuñuɔrku. 4 Ama cère mɛn niʼmɔnbe ń li te niʼfɛ̀l bo, ní li ŋmɔbe liyɛnguol, kí li te suoo. Nɛn nɛ yé umɔnbe wà ŋa ń winde, ki mɔn Uwien ya nun bó cɛɛn. 5 Nnɔ nɛ uyo bo ya piib bà là yé Uwien ya nib, ki du uʼbo nnɔ, là ŋmɔbe u ya mɔnbe nɛ, kimɛ bi là blinh biʼyul biʼciɛb ya nun bó nɛ 6 tɛn Sara. Sara là boh *Abraham nɛ, ki yih wɔ uʼcɛnbaa. Ni teh nà mɔn ka cèreh niba coh nɛ jɛwaanbu la, ni yé wɔn Sara ya bumu nɛ.

7 Piiciɛbɛ, niʼmɔ ń li fuobe nin niʼpuob nin miyɛnfuom, kí li bɛn ki ye ba ŋmɔbe tuɔm. Li selndeh bɛ mɛn, kimɛ ninbi nin bɛn kɛ li taan' kí lɛ Uwien ya paabu nɛ. Bun si: limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm. Ni teh nnɔ la, niba ŋa ń pien niʼkaare.

Li teh mɛn nà mɔn

8 N li len nà kí fɔre si: niʼkɛ ń li ŋmɔbe iyɛnmaalbaabe, kí li muɔh tɔb micɛcɛkm, kí li yíe tɔb tɛn ninjiɛb yíe tɔb ma bo, kí li ŋmɔbe tinimɔ̀nt tɔb bo, kí li jiindeh niʼba tingi. 9 Ni la tien biɛrm kí tu wà tien' nɛ mibiɛrm lifɛ̀nl, kí la suke kí jiin wà suke' nɛ. Ni li teh nà si: ní li miɛh Uwien ya mɔnm ki dienh udaan, kimɛ Uwien yin' nɛ ní li teh nɛn nɛ, ŋɔ ninbi nin niʼyul ń lɛ Uwien ya mɔnm.

10 Kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Wà yíe wɔ ń li fuobe kí li te liwiel ni idaan kɛ la,

wɔ ń li coh uʼlɛnl,

ki la cère tonnɛnku ń li ñɛh uʼñɔbu ni,

11 kí dàan nà bre,

kí li teh nà mɔn,

kí li nuunh uñɔkpaan nin inunmɔ́n.

12 Kimɛ Yonbdaan ya nun cɛ bigbɛmɔ̀ndɛnb bo,

nɛ u gbè itub ki cengeh biʼkaare bó.

Ama bà teh nà bre nnɔ wɔn,

u bulnh bɛn ibuɔn nɛ.»

13 Niʼnun mɔ́n ní li teh nà mɔn la, ŋmɛ li tien nɛ nà bre? 14 Nì tì baa' bɛ ń jɛ̀nde nɛ, ni teh nà mɔn ma nnɔ bo mɔnɔn la, li te mɛn uyɛnsɔnge ni. La fɛnge mɛn nib, ki la cère niʼyɛnm ń saa. 15 Ama li dienh mɛn Kristo lisel niʼfɛ̀l ni, kimɛ wɔn nɛ yé Yonbdaan. Li bondeh mɛn niʼba uyo kɛ unil niire' nɛ niʼdɛndɛnl ya tingi la, ní fre kí jiin udaan. 16 Ama ní li jiindeh nin liyɛnguol nin mibom. Li ŋmɔbe mɛn iyɛnmaalmɔnmɔn, ŋɔ bà lienh ki saah nɛ isɛn iba ni, kí ñɛ ni yé Kristo yaab, ki ŋmɔbe mitetemɔnmɔnm mà nnɔ bo nnɔ ń ji ifɛ.

17 Nì yé Uwien ya yíem bo nɛ ni jinh ijɛnd, kimɛ ni teh nà mɔn nɛ la, nì mɔn ki cɛn' nin ní li teh nà bre ki jinh ijɛnd.

Kristo faake' nin mikuum

18 Kristo nin uʼyul kpo' bolm miba kpein nɛ binib ya biɛre bo. Wɔn wà ŋa tien' nà bre nnɔ tuo' ki teke' bà teh nà bre ya kuum ki kpo' ŋɔ wɔ ń taa nɛ kí baa Uwien saan. Bi ku' uʼnisaalgbɛnɛnt ama *Mifuoñaanm cère' u mɛkre' ki fuobe.

19 Mì cère' u jon' ki tì tɔke' bitɛnkpiib bà lùo ki te lipɛkl ni nnɔ mɔnɔn tigbɛmɔnmɔnt. 20 Bɛn si: binib bà là yìe' Uwien ya ñɔbu bó uyo bo nnɔ, uyo wà Uwien là duɔn' uʼyɛnm ki cère' nì wuɔke' nnɔ nɛ. U là duɔn' uʼyɛnm uyo wà Nowe là te ki teh buñɛrciɛnbu nnɔ nɛ. Binikàankaab nɛ là kɔn' buñɛrbu nnɔ ki ŋmɛre' kí ñɛ miñunm bo. Biʼkɛ là te biniin nɛ.

21 Miñunm nnɔ yé uñunsii wà ŋmiɛndeh nɛ fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ ya nɛnnɛnku nɛ. Na yé ñunsii wà ñɛndeh tigbɛnɛnt ya jɔknt, nì yé unil ń taa uʼba kí de Uwien nin iyɛnmaalmɔnmɔn nɛ. U ya ñunsii nɛ ŋmiɛndeh kí ñɛ Yesu Kristo ya mɛkrm bitɛnkpiib ni bo. 22 U don' kutaaku bo ki tì kɛ̀le' Uwien ya nɔjie bó ki ŋmɔbe mituɔm Uwien ya tondb nin nà kɛ ŋmɔbe tiʼciɛnt nin mituɔm kɛ ya bol nnɔ bo.

4

Ijɛnd yà li tu Kristo yaab

1 Tɔ, Kristo là tuo' ki jin' ijɛnd uʼgbɛn ni. Nɛn bo, niʼmɔ ń li ŋmɔbe lifɛ̀l ki tuo' kí ji ijɛnd tɛn wɔn, kimɛ wà tuo' ki jin' ijɛnd uʼgbɛn ni la, wɔn nin ibiɛre gbiire' nɛ, 2 ŋɔ uyo wà sìen' wɔ ń li fuobe uŋɛndun wuu ni nnɔ, wɔ ń li teh Uwien yíe nà, kí dàan unisaal fɛ nà. 3 Uyo uba, ni là teh bà ŋa pɛ Wien bo yíe nà, nɛ nì tì wuɔke'. Ni là teh lisɔnsɔndl nɛ, ki teh unisaal fɛ tibont tà, ki ñuh ki yibeh, ki jinh unifɛnjin, ki taakeh ki kaah, ki jinh ki ñuh ki yibeh, ki pɛ ibule bo. Ibule bo ya paanm yé ijuɔke ya bonn nɛ Uwien ya nun bó. 4 Fɛnfɛnnɔ, bi laa' na ji tuuke biʼsɔnsɔndkɛndkaal nnɔ bo ma nnɔ, nɛ nì jin' bɛ, bi ji sukreh nɛ. 5 Ama bi li tɔke wà bonde' wɔ ń bu binifuob nin bitɛnkpiib kɛ tibuur nnɔ, bi sɔn' nà kɛ. 6 Nɛn bo nɛ bi tɔke' bitɛnkpiib mɔnɔn tigbɛmɔnmɔnt. Bi là kpo' binib kɛ kpuokeh ma bo nɛ. Bi tɔke' bɛ tigbɛmɔnmɔnt nnɔ ŋɔ Mifuoñaanm bo bɛ ń li fuobe tɛn Uwien nɛ.

Kristo yaab li fuobe ma nin biʼtɔb

7 Tibont kɛ ya gbenm nɛkn' ní ŋɔ! Nɛn bo, li ŋmɔbe mɛn miyɛnfuom, kí li coh niʼba ŋɔ kí li freh ki kàareh. 8 Ni li kpiɛ kí li teh nà si: li yíe mɛn tɔb nin niʼfɛ̀l kɛ, kimɛ miyíem cèreh binib fèreh tɔb ibiɛre yà yɛbe nɛ.

9 Li teknh mɛn tɔb kucɛ̀nku ki la ŋulnh. 10 Uwien de' unil kɛ bupaabu jɛjɛ nɛ. Wà kɛ ń li yé utonsɔnmɔnmɔn wà taah u laa' bupaabu bùa nnɔ ki toreh bitɔb. 11 Wà kɛ ye wɔ ń len la, wɔ ń len Uwien ya gbɛr. Wà toreh binib la, wɔ ń li toreh nin Uwien de' wɔ mituɔm mà nnɔ. Nɛn nɛ li cère *Yesu Kristo bo bɛ ń pɛ̀ke Uwien isɛn kɛ ni. Wɔn nɛ si ukpiɛke nin mituɔm uyo kɛ. Ami.

Bà jɛ̀ndeh Kristo bo nnɔ, Uwien ya mɔnm te biʼbo

12 Nʼjɔtiebɛ, la cère mɛn ni te ijɛndciɛn yà ni ì siɛnh tɛn umu nnɔ ń cuo nɛ yɔkm. Ì tu' nɛ ŋɔ nɛ̀ ń wuɔn kí ye ni ŋmɔbe mitekjim mɔnmɔnm bii na ŋmɔbe nɛ? Nɛn bo, ni la li maaleh ki teh nì yé nibonlurkaann nɛ. 13 Ama li poknh mɛn, kimɛ ninbi nin Kristo nɛ taan' ki jɛ̀ndeh, ŋɔ lidaali là u li ñɛn uʼkpiɛke upaan bo nnɔ ní li te uyɛnsɔngciɛn ni ki poknh. 14 Bi sukreh nɛ, kimɛ ni yé Kristo yaab la, Uwien ya mɔnm te niʼbo, kimɛ *Uwien ya Fuoñaanm mà ŋmɔbe ukpiɛke nnɔ te niʼbo. 15 Niʼni uba là cère bɛ ń li jɛ̀ndeh wɔ kí ye u ku' unil, bii u sun', bii u tien' niba nì bre, bii u kɔn' uba ya gbɛr ni. 16 Ama u yé Kristo yɔ ma nnɔ nɛ bi jɛ̀ndeh wɔ la, u la cère' fɛ ń cuo wɔ, wɔ ń li kpiɛkreh Uwien bi yih wɔ Kristo yɔ ma nnɔ bo. 17 Tibuur ya yo baa' ŋɔ, nɛ Uwien li kpiɛ kí bu uʼyaab nɛ. Tɔ, nì yé u cin' nin tinbi bà yé uʼyaab la, bà yìe' ka teke' uʼgbɛmɔnmɔnt nnɔ yaam li tì fɔre mila bo?

18 Nì yé:

«Ugbɛmɔ̀ndaan ya ŋmɛrm li faake la,

nì ji li te mila wà ŋa kpe Wien ya sɛn, ki yé ubiɛrdaan bo?»

19 Nɛn bo, bi jɛ̀ndeh bà Uwien ya yíem bo nnɔ, bɛ ń li tuu ki teh nà mɔn, kí taa biʼba kí ŋukn wɔn wà ñɛn' tibont kɛ, kí yé umɛmɔ̀ndaan nnɔ ya nuɔ ni.

5

Kristo yaab ya ciɛnb li teh ma bo

1 Fɛnfɛnnɔ, n sureh bà yé Kristo yaab ya ciɛnb niʼni nnɔ nɛ. Min mɔnɔn yé Kristo yaab ya ciɛn nɛ tɛn bɛn, ki yé umɔ̀nkunl Kristo jin' ijɛnd yà kɛ nnɔ bo, ki li lɛ Kristo li ñɛn uʼkpiɛke wà upaan bo nnɔ. N sureh bɛn nɛ ki teh: 2 «Li kpaah mɛn Uwien ŋukn' nɛ binib bà nnɔ, kí li likeh bɛ, ki la cère nɛn li te tɛn nì yé liwɔbl nɛ niʼbo, ama nɛ̀ ń li yé niʼyɛnm ni, tɛn Uwien yíe ma bo. Ni la sɔnh ki nuunh like, ama cère mɛn niʼyɛnm ń li pɛ lituonl nnɔ bo. 3 Uwien nɛ taa' bɛ ki ŋukn' niʼnuɔ ni. Ni la ŋuuke bɛ tɛn ni yé biʼyonbdɛnb nɛ, ama ní cère niʼtetem ń li wɔngeh bɛ, bi li teh ma bo.» 4 Nnɔ nɛ Kristo wà yé bà kpaah uʼnib ya ciɛn nnɔ li ñɛn uʼba upaan bo uyo wà nnɔ, ni li lɛ lisuul là ŋmɔbe kuñuɔrku kùa ŋa ń gben nnɔ.

Kristo yaab kɛ li teh ma bo

5 Ninbi bifɛ̀nbɛ niʼmɔ ń li blinh niʼyul biciɛnb ya nun bó.

Kristo yɔ kɛ Kristo yɔ ń li jiindeh uʼba tingi bitɔb ya nun bó, kimɛ nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni ki ye:

«Uwien nɛn bà ŋmɔbe tigbengt,

ama u teh bà jiindeh biʼba tingi tinimɔ̀nt.»

6 Nɛn bo, li jiindeh mɛn niʼba tingi Uwien, mituɔm kɛ ya daan, ya nun bó ŋɔ wɔ ń kpiɛke nɛ u sien' uyo wà wɔ ń kpiɛke nɛ nnɔ. 7 Li taah mɛn nà kɛ ciɛke nɛ ki ŋukndeh wɔ, kimɛ wɔn nɛ likeh nɛ.

8 Li coh mɛn niʼba, ki la gɔh, kimɛ niʼnɛnnɛnd usɛnpol te tɛn uyɛnbɔl nɛ, ki gbokeh ki lindeh niʼkɛ saan ki nuunh unil wɔ ń cuo. 9 La cɛ̀be wɔ mɛn niʼba, tùɔre mɛn kí li du Uwien bo, kí li bɛn kí ye niʼyaab Kristo yaab bà kɛ mɔ te uŋɛndun wuu ni nnɔ mɔ jɛ̀ndeh tɛn ninbi nɛ. 10 Ni li jɛ̀nde, ama na ń wuɔke kí gbien. Ni yé Kristo yaab ma nnɔ nɛ Uwien, tinimɔ̀nt kɛ ya daan, yin' nɛ ní lɛ uʼkpiɛke wà ŋa ŋmɔbe gbenm. Wɔn nin uʼyul nɛ li mɔnge nɛ kí tì gben, kí de nɛ mituɔm, kí cère niʼtekjim ń faake, kí cère niba la fre kí jènge nɛ uʼsɛn ni. 11 Uwien nɛ si mituɔm uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm. Ami.

Micɛ̀bm

12 Tiʼninjɛ Silfɛn* wà n du uʼbo nnɔ nɛ tore' nni n kɛle' iñɔbonkàankɛ yiɛ ń sure nɛ, kí tɔke nɛ kí ye Uwien ya paabu yé imɔ̀n nɛ. Tùɔre mɛn kí li ŋuuke bù.

13 Niʼtɔb bà Uwien gɛ̀nde' bɛ, bi te Babilonn ni nnɔ fuondeh nɛ. Nʼbuk Mark mɔ fuondeh nɛ. 14 Ní fuonde tɔb mɔnmɔnm tɛn ninjiɛb nin ninsiɛb fuondeh tɔb ma bo.

Uwien ń de ninbi Kristo yaab kɛ uyɛnduɔn.

* 5:12 Liike Itùon 15:22, 40.

2 Piɛr

1

2

3

Kugbɔnlieku kùa

Piɛr

kɛle' kù nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Kugbɔnku kuu te ki de' Kristo yaab kɛ nɛ, nɛ ki yé micɛ̀bm ya gbɛr. Piɛr wà kɛle' kù nnɔ ye uʼkuum ya yo baa'-a! (1:13) U kɛle' kù ŋɔ Kristo yaab ń tiɛre uʼwɔknm bó nɛ. U tɔke' bɛ ki ye bɛ ń li ŋmɔbe bi là ŋmɔbe mitetem mà kí ñɛ biʼtekjim bo nnɔ, kí li pɛ bi wɔkn' bɛ nà nnɔ bo (liyul 1). Kugbɔnku kuu ya gbɛr mɔ̀h nin bitonnɛnñɔbonsɔknb ya tonnɛnku nin biʼtetefɛnfɛnm nɛ (iyul 2), ki tɔkeh Yonbdaan Yesu li baa ní lidaali là ya gbɛr (iyul 2).

Tɔ, Kristo yaab ya nikpiɛkb kpo' ŋɔ Yesu ŋa biɛ ki baa' ní, nɛ nì bɛke' binib bà yɛbe, ba ji bɛn nì ñɛn' bà. Ama Kristo yaab gu wɔ ma, nɛn nɛ wɔngeh Uwien ya minku, kimɛ u yíe nisaal kɛ nisaal ń lèbre uʼtetem nɛ.

Piɛr saakreh Kristo yaab ya gbɛnɛnt bɛ ń li ŋmɔbe kuminku mitekjim ni, kí li gu lidaali là Yesu Kristo li baa ní. U tɔkeh bɛ ki teh bi la gɔh, kimɛ nil ŋa bɛn lidaali là u li baa ní.

Piɛr wà kɛle' kugbɔnlieku kuu nnɔ ye wɔ ń kɛle kù uyo wà nnɔ ki laa' bi bɛnde' Pɔl ya gbɔnt tuba bó ŋɔ (3:15). Nil la nuunh wɔ ń cii bi kɛle' tigbɛr tà ya tingi uʼtiɛma tuɔm bo (1:20), Mifuoñaanm ya torm nɛ yé nibonn nà ciɛke.

1

Ifuonde

1 Min Simɔn Piɛr, n yé *Yesu Kristo ya tonsɔnl nɛ, ki yé uʼtond mɔ. N kiɛh kugbɔnku kuu ń de ninbi bà teke' *Yesu Kristo wà yé tiʼWien nin tiʼŊmiɛnl ki jin' mɔnmɔnm tɛn tinbi nnɔ nɛ. Wɔn *Yesu Kristo nɛ cère' ni teke' wɔ ki jin', kimɛ u yé wà cuube nɛ. 2 Uwien ń juoke nɛ kí gbien, kí cère ní li ŋmɔbe uyɛnduɔnciɛn kí ñɛ ni bɛn wɔ, ki liɛbe' ki bɛn Yonbdaan *Yesu ma nnɔ bo.

Kristo yɔ li ŋmɔbe mitetem mà

3 Uʼtuɔm bo nɛ u de' tɛ nà kɛ li tore tɛ tí li fuobe, kí li pɛ uʼsɛn bo mɔnmɔnm, ki cère' ti bɛnde' wà yin' tɛ kí ñɛ uʼtiɛma kpiɛke nin uʼtiɛma nimɔ̀nt bo nnɔ. 4 Tu ya bont bo nɛ u de' tɛ u là pùon' ki ye u li de tɛ tibont tà, tù yé tibonciɛnt ki mɔn ki gbien' nnɔ. Tu ya bont nɛ li cère tibonbiɛrt tà te uŋɛndun wuu ni binib ya nun fɔke tuʼbo nnɔ ji la coh nɛ mɛnku. Nnɔ nɛ ni li ŋmɔbe Uwien ya tetem.

5 Nɛn bo, tùɔre mɛn kí ñikn kí li ŋmɔbe mitetemɔnmɔnm kí pukn niʼtekjim bó, kí li ŋmɔbe mibɛnm kí pukn niʼtetemɔnmɔnm bó, 6 kí li co niʼba kí pukn niʼbɛnm bó, kí li ŋmɔbe kuminku kí pukn ni coh niʼba ma nnɔ bo, kí li pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnmɔnm, kí pukn kuminku bó. 7 Ni pɛ Uwien ya sɛn bo mɔnmɔnm la, ní li yíe tɔb tɛn ninjiɛb yíe tɔb ma bo. Ni yíe tɔb tɛn ninjiɛb yíe tɔb ma bo la, ní li yíe binib kɛ mɔ. 8 Kimɛ ni ŋmɔbe mi ya tetem ki pɛ miʼbo ki joh inun bó la, mì li cèreh ní li sɔnh itùon, nɛ itùon nnɔ ŋa ń juore fɛnm. Mì li cère ní tùɔre kí bɛnde tiʼYonbdaan *Yesu Kristo mɔ. 9 Ama wà ŋa ŋmɔbe mitetem nnɔ la, u lɛnh dɔmudɔmu nɛ, ki te tɛn ujuɔn. U sunde' ŋɔ ki ye Uwien sɔkre' ki ñɛn' u là teh ibiɛre yà nnɔ ŋɔ.

10 Nʼyaabɛ, Uwien nɛ yin' nɛ ki gɛ̀nde' nɛ. Nɛn bo, cère mɛn niʼnun ń li mɔ́n ní li teh nà wɔngeh ki teh wɔn nɛ yin' nɛ ki gɛ̀nde' nɛ. Ni teh nnɔ la, na ń tùre kí kɔ biil ni fiebu. 11 Nnɔ nɛ Uwien li teke nɛ tinɔjɛr tule, kí cère ní kɔ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo tiʼŊmiɛnl ya bɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nnɔ ni.

Li pɛ mɛn Yesu ya tondb ya wɔknm bo

12 Nɛn bo nɛ n li tuu ki tiɛreh nɛ tibont bugbɛn bó nin ni bɛn tù ma kɛ, ki pɛ bi tɔke' nɛ tigbɛmɔ̀nt tà nnɔ bo mɔnmɔnm nnɔ. 13 N laan biɛ ki fuobe ma n maale' ki ye nì mɔn ń li tiɛn nɛ tibont bugbɛn bó ŋɔ ni la gɔh tuʼbo nɛ. 14 Kimɛ n bɛn ki ye uyo wà sìen' n li fuobe ŋa ji yɛbe tɛn tiʼYonbdaan *Yesu Kristo nin uʼyul là tɔke' nni ma bo. 15 Ama n li ñikn kí cère n tì taa' nʼyaam ki bure' mɔnɔn la, ní li tuu ki tiɛn tibont bugbɛn bó nɛ.

16 Tɔ, na yé ti taa' unisaal ya yɛnfuom ya gbɛyiɛnkaar nɛ ki tɔke' nɛ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya baam nin uʼtuɔm ya gbɛr, ama tiʼnunbu nɛ laa' uʼyɛbn. 17 Imɔ̀n, u laa' lisel nin ukpiɛke Baa Uwien saan, uyo wà wɔn Uwien wà ŋmɔbe ukpiɛke u yɛbe ka tì ŋmɔbe u kpɛ nin bà nnɔ là len' ki ye: «Wà sɔ yé nʼBijɛ, n yíe wɔ cɛɛn nɛ nʼyɛnm sɔnge uʼbo ki gbien'.» 18 Nɛ tinbi mɔnɔn là cii' uniɛke nnɔ bó paaki bó uyo wà tinbi nin wɔn là te Uwien ya juɔl bo nnɔ.

19 Nnɔ nɛ ti tùɔre' ki du ki ye *Uwien ya ñɔbonsɔknb là tɔke' tigbɛr tà nnɔ tù te. Nì mɔn ní tùɔre kí pele itub nɛ kí cenge tù. Tù te tɛn lifrl nɛ wendeh nà saan biike ki gu nɛ̀ ń faa ŋɔ litɛnŋɛŋmaasɛl* ń wende niʼfɛ̀l ni. 20 Kpiɛ mɛn kí bɛnde kí ye *Uwien ya ñɔbonsɔknb ya gbɛr tà kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni nnɔ, uba ŋa ń fre kí sɔkn tù nin uʼtiɛma yɛnfuom, 21 kimɛ nil ŋa kpele ki taa' uʼtiɛma yíem ki sɔkn' Uwien ya ñɔbon, ama *Mifuoñaanm nɛ là cère' binib sɔkn' Uwien ya ñɔbon.

2

Bà wɔknh kutonnɛnku ya gbɛr

1 Uyo bo binib là te Uwien ya nib ni ki yih biʼba *Uwien ya ñɔbonsɔknb, ki sɔkndeh kutonnɛnku tɛn binib te niʼmɔ ni ma ki yih biʼba biwɔnwɔknb, ki wɔknh kutonnɛnku nɔ. Bi li taa ucekn kí taa miwɔknm mà yé kutonnɛnku kí kuɔn niʼni kí tuln binib, haali kí tì niɛ mɔnɔn kí ye ba bɛn biʼCɛnbaa wà dɛ' bɛ ki wiɛ'. Bi li tien nnɔ nɛ ki nuunh biʼtiɛma tudɛre nɛ Uwien ń gben biʼgbɛr na ń taande. 2 Binib li paan biʼsɔnsɔndl bo ki yɛbe. Bɛn bo nɛ binib li len tigbɛmɔ̀nt ya sɛn bo fɛnfɛnm. 3 Bi li yé binib bà ŋa gbuokeh like nɛ, kí taa tiñɔŋmaagbɛr kí lɛre kí ji nɛ. Ama bi bonde' haali uyoyo bɛ ń bu bɛ tibuur tà nnɔ ŋa ŋmɔbe pèrm; biʼtudɛre mɔ ŋa ŋmɔbe juorm. 4 Kimɛ Uwien ŋa dàan' uʼtondb bà bii' nnɔ ya tub ya dɛrm. Ama u taa' bɛ ki wiɛ' kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn, ki biike ni nɛ, ki cère' bi lùo tikurdɔkr ki te len, ki gu tibuur ya daali. 5 Wa dàan' binib bà là te uŋɛndun wuu ni haali uyoyo bo ya tub ya dɛrm. Ama u là cère' miwuɔm kun' nin bà ŋa boh wɔ ma nnɔ, u là ŋmiɛn' Nowe nɛ nin binib bilole ki pukn'. Wɔn Nowe nɛ là tɔkeh binib tigbɛmɔ̀nt. 6 Uwien là dɛre' Sodɔm nin Gomɔr yaab ya tub ki cère' idu bugbɛn teke' umu ki wìn' ki ŋmaare' ŋɔ wenli bo nɛ̀ ń li yé kudìɛku bà ŋa li boh wɔ nnɔ bo nɛ. 7 U là ŋmiɛn' Lɔt, ugbɛmɔ̀ndaan wà ya yɛnm là saa' idu nnɔ ya nib ya tetem bo ki gbien' nnɔ nɛ. Bi là pɛ lisɔnsɔndl bo nɛ ki teh biʼyɛnm yíe nà. 8 Lɔt nin bɛn nɛ là kɔ, nɛ idaan kɛ u lɛnh, ki ciih bi teh nà kɛ, nɛ nì wi wɔ biʼtùonfɛnfɛnm nnɔ bo cɛɛn, kimɛ u yé ugbɛmɔ̀ndaan nɛ. 9 Nɛn nɛ wuɔn' ki ye Uwien bɛn u li tien ma kí ñɛn binib bà pɛ uʼbo mibiikm ni, kí guure tibuur ya daali kí dɛre bà ŋa cuube ya tub. 10 U li tùɔre kí dɛre bà pɛ tigbɛnɛnt yíe tibonbiɛrt tà bo, ki fɛ tijɔknt ya bont ya tienm, ki yindeh Uwien ya yonbdɛnt nnɔ ya tub nɛ.

Biwɔnwɔknb bà wɔknh kutonnɛnku nnɔ, ba fɛnge bonn, ki ŋmɔbe tigbengt, ki mɛngreh lifɛ̀l ki sukreh nà kɛ ŋmɔbe ukpiɛke paaki bó. 11 Uwien ya tondb bà ŋmɔbe mituɔm nin ufaa ki cɛn' bɛ nnɔ mɔnɔn ŋa sukreh ki biindeh nà kɛ ŋmɔbe ukpiɛke paaki bó nnɔ Yonbdaan ya nun bó. 12 Ama binib nnɔ yé ijɔr nɛ, ki te tɛn ipiɛ, ki te ki de' bɛ ń li coh yì ki kuuleh. Bi sukreh bà bɛn nà nɛ, ki li kpo tɛn tiwɛnt, 13 ki li lɛ utudɛre, wun nɛ yé biʼtùonbiɛrɛ nnɔ ya paaku. Biʼyɛnm sɔnge bɛ ń li sɔnh isɔnsɔndtùon kuwensiiku nɛ. Ninbi nin bɛn taan' ki jinh la, biʼyɛnm sɔnge bɛ ń li lɛreh nɛ nɛ. Bi yé tijɔknt nɛ, ki ŋmɔbe ifɛ. 14 Biʼyɛnmaale kɛ pɛ bipiib bo nɛ. Bi teh ibiɛre nɛ ka jiireh, ki lɛreh ki coh bà ya tekjim ŋa faa. Ba gbuokeh bont nɛ biʼyɛnmaale kɛ pɛ tuʼbo, ki yé binib bà te miŋùum ni. 15 Bi wiɛ' usɛnmɔnmɔn nɛ ki tùre' ki paan' Bosɔr ya bijɛ Balam ya sɛn bo. Wɔn Balam nɛ là yíe ilike ki gbien' ki tuo' bi pɛ̀n' wɔ u tien' nà bre. 16 Ama Uwien cère' uŋuun len' minilm ki biin' Balam ki pien' wɔn Balam *Uwien ya ñɔbonsɔknl ya jɔ̀rtùon.

17 Biwɔnwɔknb bà wɔknh kutonnɛnku nnɔ te tɛn iñunbunkuon nɛ, ki te tɛn titɛwɔlgbɔnt tà kutafaaku tuke tù. Uwien bonde' bɛ mifɛnm nà saan biike cìnm ŋɔ. 18 Bi lienh tigbengt ya lenm nɛ ma ŋmɔbe tingi, ki sɔnh isɔnsɔndtùon yà biʼmɛnku pɛ iʼbo nnɔ, ki lɛreh ki coh binib bà wiɛ' bà tùre' ya sɛn na laan wuɔke' nnɔ. 19 Ki tɔkeh bɛ ki teh bi pɛ biʼbo la, bi li lɛ liwiel nɛ bɛn bugbɛn ji yé tibont tà teh bɛ fɛnm nnɔ ya yonbe, kimɛ unil teh nà nì tì mɛn' wɔ ki gbien' wa ji li fre kí wiɛ nɛ̀ la, u yé niʼyonb nɛ. 20 Binib bà bɛnde' *Yesu Kristo wà yé Yonbdaan ki yé Uŋmiɛnl nnɔ ñɛn' biʼba uŋɛndun wuu ya jɔknt ya bont ni ŋɔ. Bi liɛbe' ki kɔn' tuʼni, ki cère' tù mɛn' bɛ ki tì gbien' ba ji li fre kí wiɛ tù la, bi li tien fɛnm kí cɛn bi là te mikpiɛkm ma bo. 21 Kimɛ ba bi bɛnde' tigbɛmɔ̀nt ya sɛn la, nì bi tu nin bɛ ń bɛnde wù ŋɔ kí wiɛ Uwien ya gbɛr tà bi là wɔkn' bɛ tù nnɔ. 22 Nà li tu bɛ nnɔ li wuɔn kí ye mikpɛnjɛnm miɛ yé imɔ̀n nɛ. Mɛn si: «Usɛngbɛnl liɛbe' ki jin' uʼsiint», nɛ «Bi sìi' fanga ki gben', u liɛbe' ki tì binbinde' liwɔ̀bl ni.»

3

Yonbdaan lì li baa nɛ

1 Nʼjɔtiebɛ, n kiɛh kugbɔnlieku sɔ ń de nɛ. Tuʼkɛ tule ni ń tiɛreh nɛ niʼkɛ ŋɔ ń tore nɛ ní li ŋmɔbe iyɛnmaalmɔnmɔn nɛ. 2 Li tiɛn mɛn *Uwien ya ñɔbonsɔknb là juɔ' ki tɔke' nɛ tigbɛr tà nnɔ, kí li tiɛn Yonbdaan, Uŋmiɛnl là sɔn' uʼtondb niʼsaan bi tɔke' nɛ uʼgbɛr tà nnɔ mɔ. 3 Ni li kpiɛ kí bɛnde nà si: idɛnfɔrkɛ ya yo binib li te nɛ, kí li yé binib bà lɛh ki sɛ́reh binitɔb, kí li fuobe biʼyɛnm yíe ma bo, 4 ki lienh ki teh: «*Yesu pùon' ki ye u li baa ní-a! U nín ji juore' la? Kimɛ tiʼbaambɛ kpo' haali uyoyo ŋɔ ama niʼkɛ juore' ki te tɛn uŋɛndun ya cincinyo nɛ.» 5 Bi lienh nnɔ ma nnɔ bi sunde' ŋɔ ki ye Uwien là len' nɛ kutaaku nin kitink ñɛn' haali uyoyo. U taan' miñunm bùol liba ki cère' kitink ñɛn' upaan bo. 6 U là liɛbe' ki cère' miñunm yebre' ki kun' nin uŋɛndun ya nib nin nà kɛ là fuobe uyo bo. 7 Ama Uwien len' ki ye kutaaku kuu nin kitink kiɛ nɔ li te nɛ ki gu lidaali là u li bu binib tibuur, kí gben bà ŋa boh wɔ nnɔ ya gbɛr. Nɛn daali nɛ umu li wi kutaaku nin kitink kɛ.

8 Ama nʼjɔtiebɛ, na bi li sunde nibonn niba bó nɛ. Nɛn si: uwien uba te tɛn ibin liturl nɛ Yonbdaan bo, nɛ ibin liturl mɔ te tɛn uwien uba. 9 Yonbdaan ŋa ń taande u pùon' ki ye u li tien nà nnɔ bo tɛn binib biba maaleh ma bo. U ŋmɔbe kuminku niʼbo, kimɛ wa yíe uba ń kpo kí juore fɛnm, ama u yíe unil kɛ ń lèbre uʼtetem nɛ. 10 Yonbdaan li baa ní lidaali là li ci binib tɛn unasu nɛ. Nɛn daali nɛ kutaaku li gben kí tien kuwaaku kí gbien, nɛ tibont tà kɛ te kuʼbo nnɔ ń wi. Kitink nin tibont tà kɛ te kiʼbo nnɔ mɔ li wi. 11 Tibont nnɔ kɛ li wi ma nnɔ, nì mɔn, ní li yé bɛ ya nitunbu? Nì kpɛ ní li fuobe Uwien yíe ma bo nɛ, kí li boh wɔ, 12 ki gu lidaali là Uwien li bu binib tibuur nnɔ ń baa tonm. Nɛn daali nɛ umu li wi kutaaku nɛ limuuwɔl ń donde tibont tà kɛ te kuʼbo. 13 Ama Uwien là pùon' ki ye u li tien kutɛfɛ̀nku nin kitinfɛ̀nk, kí cère tigbɛmɔ̀nt ń li te tuʼbo. Ti gu nɛn nɛ.

14 Nɛn bo, nʼjɔtiebɛ, ni gu niʼdaali ma nɔ, li ñikndeh mɛn ŋɔ u lá baa' la, wɔ ń lɛ ni te uyɛnduɔn ni, ka ŋmɔbe jɔknt, ka gbè niba saan. 15 Ní li bɛn kí ye tiʼYonbdaan mìnde' ki wuɔke' ma nnɔ, nì yé ni ya ŋmɛrm nɛ. U ya sɛn bo nɛ tiʼninjɛ Pɔl wà ti yíe wɔ nnɔ kɛle' nɛ kugbɔnku kí ñɛ Uwien de' wɔ miyɛnfuom mà nnɔ bo. 16 Uʼgbɔnt kɛ ni, u ye wɔ ń len tuu ya gbɛr bo la, u lienh nnɔ nɛ. Nibɛmbɛ saan ya ciim faa nɛ, nɛ binib bà ŋa bɛn niba, ka tukn' wɔknm miba bo coh tuʼtingi ki lèbreh tɛn bi lèbreh *Uwien ya gbɔnku ni ya gbɛtɔr ya tingi ma bo, ki tulndeh biʼba. 17 Nɛn bo, nʼjɔtiebɛ, n juɔ' ki tɔke' nɛ sɔ. Li bɛn mɛn, ki la cère bà ŋa boh Uwien, ki tùre' nnɔ ń lɛre nɛ ní paan biʼbo, kí lúo ni se usensien wà ki faa nnɔ. 18 Ama tùɔre mɛn kí li bɛndeh tiʼYonbdaan nin tiʼŊmiɛnl *Yesu Kristo ki joh inun bó, kí cère uʼjuokm ń li yɛbreh niʼsaan. Wɔn si ukpiɛke fɛnfɛnnɔ nin uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm. [Ami].

* 1:19 Migbiirm miɛ ni bi ye litɛnŋɛŋmaasɛl la, bi niireh Kristo nɛ.

1 San

1

2

3

4

5

Tigbɔnt tà

San

kɛle' tù nnɔ

Nà wɔngeh tigbɔnt tuu te ma bo

San nɛ kɛle' tigbɔnt tuta tuu nɔ. Wa kɛle' uʼyel tuʼni niba saan.

Kukpiɛku kuu ni niʼba saan ŋa wɔngeh u kɛle' kù ki de' wà. U lii kɛle' ki de' Kristo yaab biba nɛ, bi paan' binib biba bo biʼwɔknm ŋa kpe sɛn bo. Nɛn bo nɛ San kɛle' kugbɔnku kuu ki tɔke' bà li kàanh kù ki ye bɛ ń liike biʼyul bo nin mi ya wɔknm.

Kugbɔnlieku ni, San yih uʼba «uciɛn nɛ.» U kɛle' kù ki de' upii uba nin uʼbumu nɛ. Upii uba nin uʼbumu nnɔ yé Kristo ya taanl liba nin liʼnib nɛ.

U saakreh bà li kàan kù nnɔ ya gbɛnɛnt bɛ ń li yíe tɔb, kí li pɛ Yesu ya wɔknm bo mɔnmɔnm nɛ.

Wɔn unibaab nɛ kɛle' kugbɔntaaku ki de' ujɛ uba, ki pɛ̀ke' wɔ, kimɛ u pɛ tigbɛmɔ̀nt ya sɛn bo, ki toreh Kristo yaab. U liɛbe' ki lienh ujɛtɔ mɔ bó. U yìe' «uciɛn» ya ñɔbu bó, ka teknh cɛnb mɔ (migbiirm 9-10). U tí liɛbe' ki lienh ujɛtɔ uba mɔ ya gbɛr, u teke' Yesu ki jin' (migbiirm 11-12). U saakreh ukpiɛk nnɔ ya gbɛnɛnt wɔ ń li pɛ u ya jɛ ya tetem bo nɛ.

1

Mifuobm ya gbɛr

1 Ti tɔkeh nɛ ti cii' nà, tiʼnunbu laa' nɛ̀, ti ñuɔre' nɛ̀, tiʼnuɔ mɛ' nɛ̀ nnɔ ya gbɛr nɛ. Tigbɛr bugbɛn là te haali tibont kɛ ya cincinyo nɛ, ki yé limiɛl ya gbɛr. 2 Mifuobm nnɔ ya daan taa' uʼba ki wuɔn' tɛ, ti laa' wɔ nɛ ki kundeh imɔ̀n, ki tɔkeh nɛ *limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm ya gbɛr. Wà yé limiɛl ya daan nnɔ là te nin Baa Uwien nɛ, ki taa' uʼba ki wuɔn' tɛ. 3 Ti cii' nà, ki laa' nɛ̀ nnɔ, ti tɔkeh niʼmɔ ni ya gbɛr nɛ, ŋɔ tinbi nin ninbi ń li te uñɔkpaan ni. Tiʼñɔkpaan nnɔ yé uñɔkpaan wà tinbi nin tiʼBaa Uwien nin uʼBijɛ *Yesu Kristo ŋmɔbe wù nnɔ nɛ. 4 Ti yíe tí li ŋmɔbe uyɛnsɔnge kí tì gben nɛ. Nɛn bo nɛ ti kɛle' tigbɛr tuu nɔ ki de' nɛ.

Ñɛ mɛn licinñunl ni kí kɔ kuwenwenku ni

5 Ti cii' tigbɛr tà *Yesu saan nnɔ, ti tɔkeh nɛ tun sɔ: Uwien yé kuwenwenku nɛ, cinñunl ŋa te uʼni. 6 Ti lienh ki teh tinbi nin Uwien ŋmɔbe uñɔkpaan, ki liɛbe' ki te licinñunl ni la, ti yé bitonnɛndɛnb nɛ, ta ŋmɔbe gbɛmɔ̀nt. 7 Ama ti te kuwenwenku ni tɛn Uwien te kuwenwenku ni ma la, ti ŋmɔbe uñɔkpaan nin tɔb nɛ. Nɛ uʼBijɛ *Yesu ya sɛ̀m sɔkreh tiʼbiɛre kɛ.

8 Ti len' ki ye ta ŋmɔbe biɛre la, ti tulndeh tiʼba nɛ, gbɛmɔ̀nt ŋa te tiʼfɛ̀l ni. 9 Ti kpiire' tiʼbiɛre ki tɔke' Uwien la, u li fère tɛ, kí sɔkre tiʼfɛ̀l kí ñɛn nà kɛ bre, kimɛ u cuube nɛ ki yé ugbɛmɔ̀ndaan. 10 Ti len' ki ye ta teh biɛre la, ti yin' Uwien utonnɛndaan nɛ, nɛ uʼgbɛr ŋa te tiʼfɛ̀l ni.

2

Kristo nɛ yé ucɛndɛnduol

1 Nʼbumu, ma yíe ní li teh biɛre. Nɛn bo nɛ n kɛle' tigbɛr tuu ki de' nɛ. Ama unil tien' ibiɛre mɔnɔn la, ti ŋmɔbe *ucɛndɛnduol uba tiʼBaa Uwien saan. Wɔn si: *Yesu Kristo ugbɛmɔ̀ndaan. 2 U taa' uʼba ki tien' lituɔrl ki de' Uwien ŋɔ Uwien ń fère tɛ tiʼbiɛre nɛ. Na yé tiʼyi baba, u li fère uŋɛndun ya nib kɛ mɔ yi nɛ.

3 Ti tuo' Uwien ye nà la, nɛn nɛ wɔngeh tɛ ki teh ti mɔnbe ki bɛn Uwien. 4 Wà kɛ ye u bɛn Uwien, ka tuo' u ye nà la, u yé utonnɛndaan nɛ, nɛ gbɛmɔ̀nt ŋa te uʼfɛ̀l ni. 5 Ama wà kɛ boh Uwien ya gbɛr la, wɔn nɛ cinbe ki yíe Uwien ki tì gben'. Nnɔ nɛ ti mɔnbe ki bɛn ki ye tinbi nin Uwien tɛ. 6 Wà kɛ ye wɔn nin Uwien tɛ la, wɔ ń li fuobe tɛn *Yesu Kristo là fuobe ma bo.

Li yíe mɛn tɔb

(San 13:34-35)

7 Nʼjɔtiebɛ, na yé wɔbfɛ̀nl nɛ n kiɛh ki dienh nɛ, ama nì yé liwɔbkpaal nɛ. Ni là cin' ki paan' *Yesu Kristo ya sɛn bo ma nnɔ, nɛ ki cii' lɛ̀. Liwɔbkpaal bugbɛn yé tigbɛr tà ni là cii' tù nnɔ nɛ. 8 Nin nɛn kɛ ŋɔ, n kɛle' liwɔbl là ki de' nɛ nnɔ yé lifɛ̀nl nɛ. Ninbi nin *Yesu Kristo ya tetem nɛ wɔngeh ki teh liwɔbl nnɔ mɔn. Kimɛ licinñunl benh ki gbendeh nɛ, nɛ kuwenwenmɔ̀nku cin' ki wendeh.

9 Wà kɛ ye u te kuwenwenku ni, ki nɛn uʼtɔ la, u biɛ ki te licinñunl ni nɛ. 10 Wà kɛ yíe uʼtɔ la, u te kuwenwenku ni nɛ. Bonn ŋa te uʼfɛ̀l bo kí fre kí cère wɔ ń tien nà bre. 11 Ama wà kɛ nɛn uʼtɔ la, u te licinñunl ni nɛ, ki cuonh ka bɛn u joh nà bó. Kimɛ licinñunl nnɔ juɔn' wɔ ŋɔ.

Niʼnun la li mɔ́n uŋɛndun nin uʼbont bo

12 Nʼbumu, n kiɛh tigbɛr tuu ń de nɛ, kimɛ Uwien fère' nɛ niʼbiɛre *Yesu Kristo ya yel bo ŋɔ.

13 Nʼbaambɛ, n kiɛh tigbɛr tuu ń de nɛ,

kimɛ ni bɛn wà te haali tibont kɛ ya cincinyo.

Bifɛ̀nbɛ, n kiɛh tigbɛr tuu ń de nɛ,

kimɛ ni faake' nin usɛnpol ubiɛrɔ ŋɔ.

14 Nʼbumu, n kɛle' tigbɛr tuu ki de' nɛ,

kimɛ ni bɛn Baa Uwien.

Nʼbaambɛ, n kɛle' tigbɛr tuu ki de' nɛ,

kimɛ ni bɛn wà te haali tibont kɛ ya cincinyo.

Bifɛ̀nbɛ, n kɛle' tigbɛr tuu ki de' nɛ,

kimɛ ni ŋmɔbe mituɔm,

Uwien ya gbɛr te niʼfɛ̀l ni,

nɛ ni faake' nin usɛnpol ubiɛrɔ.

15 La yíe mɛn uŋɛndun wuu, ki niireh nin tibont tà te uʼni.

Wà kɛ yíe uŋɛndun wuu la,

wa ŋmɔbe Baa Uwien ya yíem.

16 Kimɛ iyɛnmaalbiɛre yà te unisaal ya fɛ̀l bo nnɔ

nin u ŋmɔbe ununfɔke wà u lɛnh tibont tà bo nnɔ

nin u ŋmɔbe tigbengt tà uʼfaal bo nnɔ

ŋa ñɛn' Baa Uwien saan,

tuʼkɛ ñɛn' uŋɛndun wuu ni nɛ,

ki yé uŋɛndun yaar.

17 *Uŋɛndun wuu nin tibont tà binib ya nun fɔke tuʼbo nnɔ kɛ li gben, ama wà kɛ teh Uwien yíe nà la, udaan li tuu ki te nɛ.

Nà li tore nɛ ní bɛnde Kristo ya nɛnnɛnd

18 Nʼbumu, nì sìen' waamu nɛ ugbengbenyo ń baa. Ni là cii' bi ye Kristo ya nɛnnɛnd li baa ní. Fɛnfɛnnɔ wuɔ Kristo ya nɛnnɛndb baa' ki yɛbe. Nɛn bo nɛ ti bɛnde' ki ye nì sìen' waamu nɛ ugbengbenyo ń baa. 19 Bi là te tiʼcɛkl ni, nɛ ki siere' tiʼsaan. Ba lì là yé tiʼyaab. Bi bi là yé tiʼyaab la, bi bi biɛ ki te tiʼni nɛ. Bi siere' tiʼsaan ma nnɔ, nɛn nɛ wuɔn' tɛ nì wien ki ye biʼkɛ ŋa lì mɔnbe ki yé tiʼyaab.

20 Ninbi bɛn wɔn, Kristo de' nɛ *Mifuoñaanm ŋɔ. Nɛn bo nɛ niʼkɛ bɛn nà yé tigbɛmɔ̀nt. 21 Na yé na bɛn gbɛmɔ̀nt nɛ cère' n kɛle' tigbɛr tuu ki de' nɛ. Ni bɛn tigbɛmɔ̀nt ma nnɔ nɛ cère' n kɛle' tù ki de' nɛ. Ni bɛn ki ye tonnɛnku ŋa te gbɛmɔ̀nt ni.

22 Ŋmɛ yé utonnɛndaan-i? Na yé wà niɛh ki teh *Yesu ŋa yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo-oo? U ya daan nɛ yé *Kristo ya nɛnnɛnd, ki niɛh ki teh wa bɛn Baa Uwien nin uʼBijɛ. 23 Wà kɛ niɛ' ki ye wa bɛn Uwien ya Bijɛ la, u niɛ' ki ye wa bɛn Baa Uwien mɔ nɛ. Wà kɛ ye u bɛn Uwien ya Bijɛ la, wɔn nin Baa Uwien kpɛ buñɔbu nɛ.

24 Ninbi wɔn, cère mɛn ni là cii' tigbɛr tà haali micincinm nnɔ ń li te niʼfɛ̀l ni. Tigbɛr tà ni là cii' tù micincinm nnɔ te niʼfɛ̀l ni la, ni tɛ nin Baa Uwien nin uʼBijɛ nɛ. 25 U pùon' ki ye u li de tɛ nibonn nà nnɔ, nɛn si: *limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ.

26 N kɛle' tigbɛr tuu ki de' nɛ ń tɔke nɛ binib bà nuunh bɛ ń tuln nɛ nnɔ bó nɛ. 27 Ninbi bɛn wɔn, Kristo de' nɛ *uʼFuoñaanm nɛ mì tuu ki te niʼbo, nɛ na ji nuunh nil ń wɔkn nɛ uʼgbɛr. *UʼFuoñaanm nnɔ nɛ wɔknh nɛ niʼkɛ. Mì wɔknh nɛ nà nnɔ yé tigbɛmɔ̀nt nɛ, ma nɛndeh. Li tɛ mɛn nin Kristo, *uʼFuoñaanm wɔkn' nɛ ma bo.

28 Nʼbumu, li tɛ mɛn nin Kristo fɛnfɛnnɔ ŋɔ lidaali là u li baa ní, kí ñɛn uʼba upaan bo binib kɛ ń lɛ wɔ nnɔ tí li ŋmɔbe midum ŋɔ fɛ la cuo tɛ uʼnun bó.

Uwien ya bumu ŋa ji li teh biɛre

29 Ni bɛn ki ye Kristo yé ugbɛmɔ̀ndaan ma nnɔ, bɛnde mɛn kí ye unil wà kɛ teh nà cuube la, u yé Uwien ya buk nɛ.

3

1 Liike mɛn Baa Uwien yíe tɛ nì tì kpɛ ma. U yíe tɛ ki gbien' haali ki tì yin' tɛ uʼbumu. Ti mɔnbe ki yé uʼbumu nɛ. *Uŋɛndun ya nib ŋa bɛn tɛ, kimɛ ba bɛn Uwien yé udaan wà. 2 Nʼjɔtiebɛ, fɛnfɛnnɔ wuɔ ti yé Uwien ya bumu nɛ. Ama ta laan bɛn ti lá li te ma bo. Ti nín bɛn ki ye Kristo lá li ñɛn uʼba upaan bo uyo wà nnɔ, ti li naan wɔn nɛ, kimɛ ti li lɛ wɔ, u te tɛn u lì te ma bo nɛ. 3 Wà kɛ ŋmɔbe Kristo bo li ya dɛndɛnl la, wa ji ŋmɔbe jɔknt tɛn Kristo ŋa ŋmɔbe jɔknt ma.

4 Wà kɛ teh ibiɛre la, u wiɛ' yiko nɛ, kimɛ yiko ya wiɛm yé ibiɛre nɛ. 5 Ni bɛn ki ye Kristo baa' uŋɛndun wuu ni wɔ ń gben ibiɛre nɛ. Nɛ biɛre iba mɔnɔn ŋa te uʼni. 6 Wà kɛ tɛ nin wɔ la, wa ji teh biɛre. Wà kɛ teh ibiɛre la, wa laa' wɔ, ka bɛn wɔ mɔ.

7 Nʼbumu, la cère mɛn uba ń tuln nɛ. Wà kɛ teh nà cuube la, u yé ugbɛmɔ̀ndaan tɛn Kristo yé ugbɛmɔ̀ndaan ma nɛ. 8 Wà kɛ teh ibiɛre yé usɛnpol yɔ nɛ, kimɛ usɛnpol yé ubiɛrdaan nɛ haali tibont kɛ ya cincinyo. Nɛn bo nɛ Uwien ya Bijɛ baa' uŋɛndun wuu ni wɔ ń gben usɛnpol ya tùon.

9 Wà kɛ yé Uwien ya buk ŋa ji li teh biɛre, kimɛ Uwien ya tetem te uʼni. U yé Uwien ya buk ma nnɔ, wa ń fre kí tien biɛre. 10 Wà kɛ teh nà ŋa cuube, ka yíe uʼtɔ la, wa yé Wien ya buk. Nɛn nɛ cèreh bi bɛndeh bà yé Uwien ya bumu nin bà yé usɛnpol yaamu.

Li yíe mɛn tɔb

11 Ni là cii' tigbɛr tà haali micincinm nnɔ tun si: «Tí li yíe tɔb nɛ.» 12 La cère mɛn tí li te tɛn Kayɛn. U là yé usɛnpol ubiɛrɔ yɔ nɛ, ki ku' uʼninjɛ. Bɛ bo nɛ u ku' wɔ? U là ku' wɔ, kimɛ u ya tùon là bre nɛ, nɛ uʼninjɛ yɛ cuube.

13 Nʼyaabɛ, *uŋɛndun ya nib nɛn nɛ la, la cère mɛn nɛ̀ ń cuo nɛ yɔkm. 14 Tinbi yíe tiʼtɔb Kristo yaab ma nnɔ nɛ cère' ti bɛnde' ki ye ti ñɛn' mikuum ni ki kɔn' mifuobm ni. Wà kɛ ŋa yíe uʼtɔ la, u biɛ ki te mikuum ni nɛ. 15 Wà kɛ nɛn uʼtɔ la, u yé unikul nɛ. Nɛ ni bɛn ki ye limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm ŋa te nikul ni. 16 Nà sɔ cère' ti bɛnde' miyíem ya tingi: Kristo teke' tinbi ya kuum nɛ ki kpo'. Nì mɔn tiʼmɔ ń teke tiʼtɔb ya kuum nɛ kí kpo. 17 Unil ŋmɔbe lifaal uŋɛndun wuu ni, ki laa' nì pɔre' uʼtɔ, nɛ wa tuo' wɔ ń ŋukre kí tore wɔ la, u ŋmɔbe Uwien ya yíem mila bo? 18 Nʼbumu, la cère mɛn tí li yíe tɔb buñɔbu ni, cère mɛn tí li sɔnh itùon yà wɔngeh ki teh ti mɔnbe ki yíe tɔb.

19-20 Nɛn nɛ li cère tí bɛnde kí ye ti pɛ tigbɛmɔ̀nt bo. Nì yé tiʼyɛnmaale mɔnɔn nɛ biindeh tɛ la, tiʼyɛnm dɔ Uwien saan nɛ, kimɛ Uwien cɛn' tiʼyɛnmaale, ki bɛn tibont kɛ. 21 Nʼjɔtiebɛ, tiʼyɛnmaale ŋa biindeh tɛ la, ti ŋmɔbe midum Uwien saan. 22 Nɛ ti miɛ' wɔ nà kɛ la, u dienh tɛ nɛ̀ nɛ, kimɛ ti boh uʼwɔbl nɛ ki sɔngreh uʼyɛnm. 23 U de' tɛ liwɔbl là nnɔ si: tí teke uʼBijɛ *Yesu Kristo kí ji, kí li yíe tɔb, tɛn wɔn *Yesu Kristo tɔke' tɛ ma bo. 24 Wà kɛ boh Uwien ya wɔbl la, u tɛ nin Uwien, nɛ Uwien mɔ tɛ nin wɔ. U de' tɛ Mifuoñaanm ma nnɔ nɛ cère' ti bɛn ki ye u tɛ nin tɛ.

4

Ni li tien ma kí bɛnde Mifuoñaanm te bà bo

1 Nʼjɔtiebɛ, la li teknh mɛn binib bà kɛ lienh ki teh bi ŋmɔbe *Mifuoñaanm nnɔ ki jinh, ama ní sekn kí bɛnde kí ye *Mifuoñaanm nɛ cère' bi lienh kí yaan kí teke bɛ kí ji. Kimɛ bitonnɛnñɔbonsɔknb ji gbe nɛ uŋɛndun ni. 2 Nà sɔ li cère ní bɛnde binib bà ŋmɔbe *Uwien ya Fuoñaanm: wà kɛ lienh ki teh *Yesu Kristo mɔnbe ki baa' uŋɛndun wuu ni nin tinisaalgbɛnɛnt la, wɔn nɛ yé Uwien yɔ. 3 Wà kɛ lienh ki teh Kristo ŋa baa' nin nisaalgbɛnɛnt la, wa yé Wien yɔ, u yé Kristo ya nɛnnɛnd yɔ nɛ. Ni cii' bi ye Kristo ya nɛnnɛnd li baa ní. Fɛnfɛnnɔ wuɔ u baa' uŋɛndun ni ŋɔ.

4 Ninbi nʼbumu, ni yé Uwien yaab nɛ, nɛ ki faake' nin *bitonnɛnñɔbonsɔknb nnɔ, kimɛ *Uwien ya Fuoñaanm mà te niʼni nnɔ faa ki cɛn' Kristo ya nɛnnɛnd wà te uŋɛndun ni nnɔ. 5 Bɛn yé uŋɛndun yaab nɛ. Nɛn bo nɛ bi lienh uŋɛndun ya lenm, nɛ uŋɛndun ya nib cengeh biʼbó. 6 Tinbi bɛn wɔn, ti yé Uwien yaab nɛ. Wà kɛ bɛn Uwien nɛ cengeh tiʼbó. Wà kɛ ŋa yé Wien yɔ ŋa cengeh tiʼbó. Nɛn nɛ cère' ti bɛnde' *Mifuoñaanm, mɛn mà yé tigbɛmɔ̀nt nnɔ te binib bà ni, ki cère' ti bɛnde' usɛnpol utonnɛndaan mɔ te binib bà ni.

Miyíem ñɛh Uwien saan nɛ

7 Nʼjɔtiebɛ, cère mɛn tí li yíe tɔb, kimɛ miyíem ñɛn' Uwien saan nɛ. Wà kɛ ŋmɔbe miyíem la, u yé Uwien ya buk nɛ, ki bɛn Uwien. 8 Wà ŋa ŋmɔbe yíem la, wa bɛn Wien, kimɛ Uwien yé miyíem ya daan nɛ. 9 Uwien wuɔn' tɛ uʼyíem ma bo sɔ: u sɔn' ní uʼBijɛbaab uŋɛndun wuu ni ŋɔ wɔn bo tí li fuobe nɛ. 10 Miyíem nnɔ si nà sɔ: na yé tinbi nɛ yíe Uwien, Uwien nɛ yíe tɛ, ki sɔn' ní uʼBijɛ uŋɛndun ni, wɔ ń lá taa uʼba kí tien lituɔrl kí de Uwien ŋɔ wɔ ń fère tɛ tiʼbiɛre.

11 Nʼjɔtiebɛ, Uwien yíe tɛ nnɔ ma nnɔ, nì kpɛ tiʼmɔ ń li yíe tɔb nɛ. 12 Uba ŋa kpele ki laa' Wien. Ti yíe tɔb la, Uwien tɛ nin tɛ nɛ, nɛ uʼyíem te tiʼni ki tì gben'.

13 Nà cère' ti bɛn ki ye ti tɛ nin Uwien nɛ Uwien mɔ tɛ nin tɛ nnɔ si: u de' tɛ *uʼFuoñaanm. 14 Tinbi laa' Uwien ya Bijɛ, nɛ ki kundeh imɔ̀n ki teh uʼBaa nɛ sɔn' wɔ ní uŋɛndun wuu ni, wɔ ń lá li yé uŋɛndun ya nib ya Ŋmiɛnl. 15 Wà kɛ lienh ki teh *Yesu yé Uwien ya Bijɛ la, Uwien tɛ nin udaan nɛ, nɛ uʼmɔ tɛ nin Uwien. 16 Tinbi bɛn Uwien yíe tɛ ma bo, nɛ ki teke' ki jin'.

Uwien yé miyíem ya daan nɛ. Wà kɛ ŋmɔbe miyíem la, u tɛ nin Uwien nɛ, nɛ Uwien mɔ tɛ nin wɔ. 17 Nà cère' miyíem te tiʼni ki tì gben' ŋɔ tí li ŋmɔbe midum Uwien li bu binib tibuur lidaali là nnɔ si: Kristo te ma bo nnɔ, tiʼmɔ te nnɔ nɛ uŋɛndun wuu ni. 18 Jɛwaanbu ŋa te yíem ni. Miyíem mà mɔn ki tì gben' gbendeh bujɛwaanbu nɛ. Utudɛre bo nɛ binib fɛnge. Unil wà fɛnge ŋa laan ŋmɔbe yíem mà mɔn ki tì gben'.

19 Tinbi yíe Uwien, kimɛ wɔn nɛ kpiɛ' ki yíe' tɛ. 20 Unil lienh ki teh u yíe Uwien, ka yíe uʼtɔ la, u yé utonnɛndaan nɛ. Kimɛ nil ŋa yíe uʼtɔ wà u lɛnh wɔ la, wa ń fre kí ye u yíe Uwien wà wa lɛnh wɔ. 21 *Yesu Kristo de' tɛ liwɔbl là sɔ: unil yíe Uwien la, wɔ ń li yíe uʼtɔ mɔ.

5

Teke mɛn Uwien ya bijɛ kí ji, kí faake nin uŋɛndun

1 Wà kɛ teke' ki jin' ki ye *Yesu yé Uwien ya Nigɛndkɛ Kristo la, udaan yé Uwien ya buk nɛ. Wà kɛ yíe kibuk ya baa la, u yíe uʼbuk mɔ nɛ. 2 Ti yíe Uwien ki boh uʼwɔb la, nɛn nɛ wɔngeh ki teh ti yíe uʼbumu. 3 Kimɛ Uwien ya yíem si: tí li boh uʼwɔb nɛ. Nɛ uʼwɔb nnɔ ŋa faa. 4 Wà kɛ yé Uwien ya buk nɛ faakreh nin uŋɛndun. Tiʼtekjim nɛ cèreh ti faakreh nin uŋɛndun. 5 Ŋmɛ yé unil wà faakreh nin uŋɛndun-i? Wɔn si: wà teke' ki jin' ki ye *Yesu yé Uwien ya Bijɛ.

Yesu Kristo ya mɔ̀nkunb

6 Wɔn *Yesu Kristo nɛ baa' ní nin miñunm nin misɛ̀m*. Na yé u baa' nin miñunm baba nɛ, u baa' nin miñunm nin misɛ̀m nɛ. *Mifuoñaanm kundeh imɔ̀n, kimɛ mì yé imɔ̀n nɛ. 7 Bi te bimɔ̀nkunb bita nɛ. 8 Bɛn si: Mifuoñaanm nin miñunm nin misɛ̀m. Bɛn bita nnɔ kɛ kpɛ buñɔbu nɛ. 9 Ti teknh binib ya mɔ̀nkun la, tí li bɛn kí ye Uwien ya mɔ̀nkun cɛn' binib yu. Uwien ya mɔ̀nkun nnɔ si: u kun' imɔ̀n ki ye *Yesu mɔnbe ki yé uʼBijɛ nɛ. 10 Wà teke' Uwien ya Bijɛ ki jin' la, u tuo' Uwien kun' imɔ̀n yà nnɔ nɛ. Ama wà ŋa teke' Uwien ki jin' la, u yih wɔ utonnɛndaan nɛ, kimɛ wa teke' Uwien kun' uʼBijɛ bo imɔ̀n yà nnɔ nɛ ki jin'. 11 Uwien ya mɔ̀nkun nnɔ si: u de' tɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm, nɛ uʼBijɛ nɛ yé limiɛl nnɔ ya daan. 12 Wà tɛ nin Uwien ya Bijɛ nɛ ŋmɔbe limiɛl nnɔ. Wà ŋa tɛ nin Uwien ya Bijɛ ŋa ŋmɔbe lɛ̀.

Tigbɛfɔrkaar

13 N kɛle' tigbɛr tuu kɛ ki de' nɛ ŋɔ ní bɛnde kí ye ninbi bà teke' Uwien ya Bijɛ ki jin' nnɔ, ni ŋmɔbe limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm nɛ. 14 Ti ŋmɔbe midum mà Uwien saan si: ti miɛ' wɔ nà kɛ uʼyíem bo la, u cengeh tiʼbó nɛ. 15 Ti bɛn u cengeh tiʼbó ma nnɔ, ti miɛ' wɔ nà kɛ la, ti du ki ye ti laa' nɛ̀ ŋɔ.

16 Unil laa' uʼtɔ teh ibiɛre yà ŋa kuuleh la, wɔ ń kàare kí de wɔ ŋɔ Uwien ń tùɔre uʼfuobm, nì yé ibiɛre nnɔ ŋa mɔnbe ki kuuleh nɛ la. Kimɛ ibiɛre iba te ki kuuleh, ma niireh bɛ ń kàare kí de binib bà teh i ya biɛre. 17 Itùon yà kɛ ŋa cuube yé ibiɛre nɛ. Ama nà yé ibiɛre kɛ nɛ kuuleh.

18 Ti bɛn ki ye wà kɛ yé Uwien ya buk ŋa ji teh biɛre, kimɛ Uwien ya Bijɛ gu wɔ, nɛ usɛnpol ubiɛrɔ ŋa ń fre kí tien wɔ niba. 19 Ti bɛn ki ye tinbi yé Uwien ya bumu nɛ, ki bɛn mɔ ki ye uŋɛndun ya nib kɛ te usɛnpol ubiɛrɔ ya wɔbl ni nɛ. 20 Ti bɛn ki ye Uwien ya Bijɛ baa' ki wuɔn' tɛ ti li tien ma kí bɛnde Uwenmɔ̀n nɛ. Ti tɛ nin Uwenmɔ̀n nɛ, kí ñɛ uʼBijɛ *Yesu Kristo bo. Wɔn nɛ yé Uwenmɔ̀n, ki yé limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm ya daan.

21 Nʼbumu, liike mɛn niʼyul bo nin ibule ya gbɛr.

* 5:6 Yesu Kristo nɛ baa' ní nin miñunm nin misɛ̀m ya tingi si: Bi sìi' wɔ Uwien ya ñunm nin uʼkuum nɛ.

2 San

Kugbɔnlieku kùa

San

kɛle' kù nnɔ

1

Ifuonde

1 Min uciɛn, n fuondeh sin tiʼnaa wà Uwien gɛ̀nde' ŋɛ nin aʼbumu*. N yíe nɛ imɔ̀nmɔ̀n nɛ. Na yé min baba nɛ yíe nɛ, binib bà kɛ bɛn tigbɛmɔ̀nt nnɔ mɔ yíe nɛ nɛ, 2 kí ñɛ tigbɛmɔ̀nt tà te tiʼfɛ̀l ni, ki li tuu ki te tiʼni nnɔ bo.

3 Baa Uwien nin uʼBijɛ *Yesu Kristo ń juoke tɛ, kí muɔ tɛ micɛcɛkm, kí de tɛ uyɛnduɔn ŋɔ tí li pɛ tigbɛmɔ̀nt bo, kí li fuobe miyíem ni.

Li ŋmɔbe mɛn tigbɛmɔ̀nt, kí li yíe tɔb

4 N laa' aʼbumu muba pɛ tigbɛmɔ̀nt bo tɛn Baa Uwien de' tɛ liwɔbl ma bo nnɔ, nɛ nʼyɛnm sɔnge' ki gbien'. 5 Sin tiʼnaa, fɛnfɛnnɔ n gbáanh ŋɛ nɛ, cère mɛn tí li yíe tɔb. Na yé wɔbfɛ̀nl nɛ ń kɛle' ki de' ŋɛ, nì yé ti là cii' là haali ucincinyo nnɔ nɛ. 6 Miyíem ya tingi si: tí li fuobe Uwien ya wɔbl ye ma bo nɛ. Li ya wɔbl nɛ ni là cii' lɛ̀ haali ucincinyo nnɔ: «Li fuobe mɛn lì ye ma bo».

7 Binib bà tulndeh biʼtɔb yɛbre' uŋɛndun wuu ni, ki lienh ki teh *Yesu Kristo ŋa baa' nin nisaalgbɛnɛnt. Unil teh nnɔ la, u yé wà tulndeh binib nɛ, ki yé *Kristo ya nɛnnɛnd. 8 Liike mɛn niʼyul bo ŋɔ tiʼtuonl la juore fɛnm. La juore' fɛnm la, ni li lɛ lisuul kí tì gben.

9 Wà kɛ taah tibontɔr ki pukndeh Kristo ya wɔknm bó, ka fuobe mì ye ma bo la, wa tɛ nin Uwien. Wà fuobe Kristo ya wɔknm ye ma bo la, u tɛ nin Baa Uwien nin uʼBijɛ nɛ. 10 Wà baa' ní niʼsaan ka tuke mi ya wɔknm la, la teke wɔ mɛn, ki la fuonde wɔ mɔnɔn. 11 Kimɛ wà fuonde' wɔ la, udaan nin wɔn kpaan' iyɛ ki sɔn' u sɔnh itùonbiɛrɛ yà nnɔ nínɔ.

Micɛ̀bm

12 N ŋmɔbe tigbɛr tù yɛbe ń tɔke nɛ ama ma yíe ń kɛle tù gbɔnku ni. N daan ń baa niʼsaan, kí lɛ nɛ, tí tɔke tigbɛr ŋɔ kí li ŋmɔbe uyɛnsɔnge kí tì gben nɛ.

13 Tiʼnaa, aʼninsɛ wà Uwien gɛ̀nde' wɔ nnɔ ya bumu mɔ fuondeh ŋɛ.

* 1:1 Tiʼnaa nin uʼbumu li fre kí ye Kristo ya taanl liba nin liʼnib.

3 San

Kugbɔntaaku kùa

San

kɛle' kù nnɔ

1

Ifuonde

1 Nʼjɔ Gayus, min uciɛn fuondeh ŋɛ. N yíe ŋɛ imɔ̀nmɔ̀n nɛ. 2 Nʼjɔ, n kàareh ki teh nɛ̀ ń li mɔn aʼbo isɛn kɛ ni nɛ; á li ŋmɔbe ugbɛnɛnsɔnge mɔnmɔnm, tɛn aʼfuobm mɔn Uwien saan ma bo.

3 Tiʼtɔb Kristo yaab biba baa', ki lá tɔke' nni a pɛ tigbɛmɔ̀nt bo ma bo nin a fuobe tigbɛmɔ̀nt ni ma bo, nɛ nʼyɛnm sɔnge' ki gbien'. 4 Nà li cère nʼyɛnm ń sɔnge kí tì kɛnde si: ń cii nʼbumu pɛ tigbɛmɔ̀nt ya sɛn bo nɛ.

Bi pɛ̀keh Gayus

5 Nʼjɔ, a pɛ Kristo ya sɛn bo mɔnmɔnm ki teh uʼnib nà mɔn nin bi yé bicɛnb ma kɛ nnɔ. 6 Biʼmɔ len' Kristo ya taanl yaab saan a yíe binib ma bo. N gbáanh ŋɛ nɛ, li toreh bɛ biʼsɛncenl ni Uwien yíe ma bo. 7 Kimɛ bi cuonh ki sɔnh Kristo ya tuonl nɛ ka teknh niba bà ŋa pɛ Wien bo saan. 8 Nɛn bo, nì kpɛ tinbi nɛ ń li toreh bi ya nib, ŋɔ tinbi nin bɛn ń taan kí li tɔkeh binib tigbɛmɔ̀nt.

Diotrɛf nin Demetriyus ya gbɛr

9 N là kɛle' tigbɛr tuba ki de' Kristo ya taanl yaab. Ama Diotrɛf wà yíe wɔ ń li yé niʼkɛ ya sɛnlier nnɔ ŋa tɔnge tiʼgbɛr. 10 Nɛn bo nɛ n baa' ní la, n li tɔke u teh nà kɛ nnɔ. Nɛn si: u lienh tiʼbo tigbɛbiɛrt tà kɛ nnɔ. U tien' nɛn kɛ ki ye nà sɔnge' uʼyɛnm. Tiʼtɔb Kristo yaab baa' la, wa teknh bɛ, nɛ bà mɔ yíe bɛ ń teke bɛ la, u piendeh bɛ, ki ŋuɔh bɛ Kristo ya taanl ni.

11 Nʼjɔ Gayus, la tòkre bà teh nà bre; ama bà teh nà mɔn, kimɛ wà kɛ teh nà mɔn yé Uwien yɔ nɛ. Wà mɔ kɛ teh nà bre ŋa bɛn Wien.

12 Demetriyus wɔn, binib kɛ pɛ̀keh wɔ nɛ. U pɛ tigbɛmɔ̀nt tà bo nnɔ mɔ wɔngeh ki teh u yé unil nɛ. Tiʼmɔ pɛ̀keh wɔ nɛ, nɛ a bɛn ki ye ti pɛ̀keh wɔ ma nnɔ nì yé imɔ̀n nɛ.

Micɛ̀bm

13 N ŋmɔbe tigbɛr tù yɛbe ń tɔke ŋɛ ama ma yíe ń kɛle tù gbɔnku ni. 14 N daan ki ye nì pukn' waamu la, n li lɛ ŋɛ, tí tɔke tigbɛr.

15 Uwien ń de ŋɛ uyɛnduɔn.

Aʼjɔtieb fuondeh ŋɛ. Aʼmɔ ń fuonde tiʼyaab kɛ jɛjɛ kí de tɛ.

Sud

Kugbɔnku kùa

Sud

kɛle' kù nnɔ

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Kugbɔnku kuu te ki de' Kristo yaab kɛ nɛ. Kuʼmaam nɛke Piɛr kɛle' kulieku kùa nnɔ nɛ. Kugbɔnku kuu ya gbɛr mɔ̀h nin bitonnɛnñɔbonsɔknb ya tonnɛnku nin biʼtetefɛnfɛnm nɛ (migbiirm 6-13; 2 Pi iyul 2).

Wà kɛle' kugbɔnku kuu nnɔ taah Kujɔtiekpaaku ya gbɔnku ya gbɛr nɛ, ki ñɛndeh miwɔknm len ki wɔknh uʼyo ya nib. U liɛbe' ki taah Sufmbɛ ya gbɔnt tuba mɔ ya gbɛr ki kiɛh uʼgbɔnku ni. Ama tigbɔnt nnɔ tun ŋa te Uwien ya gbɔnku ni (migbiirm 9, 14, 15).

U taah iñɔbon yà cɔkreh nɛ ki tɔkeh Uwien li dɛre bà yìe' uʼyíem ya gbɛr ya tub ma bo (migbiirm 3-13). Ama u liɛbe' ki tɔke' mɔ ki ye nì kpɛ bɛ ń muɔ bɛ micɛcɛkm nɛ kí tore bɛ ŋɔ bɛ ń ñɛ Uwien li dɛre binib ya tub ma nnɔ ni (migbiirm 22-23). Sud kɛle' uʼgbɔnku ni ubenpiebe ya gbɛr la, u yíe wɔ ń pien nà bre nin kinunbɔnk nɛ. U ya benpiebe ŋa bereh ama u ŋmiɛndeh nɛ.

1

Ifuonde

1 Min Sud, n yé *Yesu Kristo ya tonsɔnl nɛ, ki yé Saak ya ninjɛ. Min nɛ kiɛh kugbɔnku kuu ń de ninbi bà Baa Uwien yin' nɛ, ki yíe nɛ, ki cère' *Yesu Kristo gu nɛ nnɔ. 2 Uwien ń li tuu ki muɔh nɛ micɛcɛkm, kí de nɛ uyɛnduɔn kí gbien, kí li yíe nɛ cɛɛn.

Uwien li dɛre bà wɔknh nà ŋa kpe sɛn ya tub

3 Nʼjɔtiebɛ, nʼfɛ̀nm là ton ń kɛle kugbɔnku kí tɔke nɛ miŋmiɛnm mà yé tiʼkɛ yaam nnɔ ya gbɛr nɛ. Ama fɛnfɛnnɔ n laa' nì yé nʼbo liwɔbl nɛ ń kɛle kí de nɛ kí cère niʼfɛ̀l ń li co ŋɔ ní mɔ̀ Uwien tɔke' uʼyaab mitekjim ya gbɛr tà bolm miba kpein nnɔ bo. 4 Kimɛ binib biba lɔnbe' ki kɔn' niʼni, ki yé bibiɛrdɛnb, ki sikreh tiʼWien ya juokm ya gbɛr ya tingi ŋɔ bɛ ń fre kí li teh biʼsɔnsɔndl nɛ. Bi wiɛ' *Yesu Kristo wà yé tiʼWɔnwɔknbaab, ki yé tiʼYonbdaan nnɔ ya gbɛr. Nì kɛle' *Uwien ya gbɔnku ni haali uyo ŋɔ ki ye Uwien li dɛre biʼtub.

5 Ni bɛn n li tɔke nɛ nà kɛ nnɔ mɔnmɔnm. Nin ni bɛn ma kɛ nnɔ n yíe ń tiɛre nɛ kí ye Yonbdaan là ŋmiɛn' Israyɛl yaab Esipt ni nɛ. Ni ya puoli bó nɛ u gben' biʼni bà ŋa teke' wɔ ki jin' nnɔ ya gbɛr.

6 Tiɛre mɛn Uwien ya tondb bà là dàan' Uwien sien' bɛ nà saan, ki siere' ki dàan' biʼkɔnkuɔn nnɔ ya gbɛr. Uwien lòle' bɛ nɛ, bɛ ń li tuu ki lùo, kí li te kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn, ki biike ni, ki gu tibuur ya wengbiin ya daali. 7 Liɛbe kí tiɛre mɛn Sodɔm nin Gomɔr ya du nin idutɔ yà kpieke yì nnɔ ya nib là tien' lisɔnsɔndl tɛn bitondb nnɔ ma nnɔ ya gbɛr. Bi tien' lisɔnsɔndl nì tì kɛnde' haali ki ji tì nuunh bɛ ń li duɔndeh nin tibont tà nin nisaal ŋa tɛ*. Uwien là dɛre' biʼtub, ki kuɔn' bɛ umu wà ŋa ń kpiin ni. Nɛn nɛ wɔngeh nà lá li tu bibiɛrdɛnb.

8 Bibiɛrdɛnb nnɔ mɔ teh tɛn bɛn nɛ. Bi pɛ biʼdɛknt bo nɛ ki sɔnh itùon yà kuɔndeh biʼtiɛma gbɛnɛnt tijɔknt, ki yindeh Uwien ya yonbdɛnt, ki sukreh nà kɛ ŋmɔbe ukpiɛke paaki bó. 9 Uwien ya tondb ya ciɛn Misɛl mɔnɔn nin *usɛnpol là kɔnh uyo wà Moyis ya gbɛnɛnt bo nnɔ wa là tuo' ki suke' ki biin' wɔ ama u là tɔke' wɔ ki ye: «Yonbdaan ń dɛre aʼtub» baba nɛ. 10 Ama bibiɛrdɛnb nnɔ bɛn wɔn, bi sukreh ba bɛn nà nɛ, ki te tɛn ipiɛ, ki maaleh ki teh bi bɛn nà nnɔ mɔnɔn tulndeh bɛ ki joh nɛ. 11 Nì bre biʼbo, kimɛ bi kpìen' Kayɛn là kpìen' usɛn wà nnɔ nɛ. Bi taa' biʼba ki de' ilike ya nuunm nɛ ki tùre' tɛn Balam, ki yìe' Uwien ya ñɔbu bó tɛn Kore là yìe' ma bo, nɛ ki kpo'. 12 Ninbi Kristo yaab taan' ní ji tijier la, bi saake niʼni tɛn tijɔknt nɛ ki saah niʼjiejin, ki jinh fuɔlfuɔl, fɛ ŋa ŋmɔbe bɛ, ki maaleh bɛn baba bó. Bi te tɛn utaa wà yin' ki bɔnde' ki juore' nin kutafaaku ka nii' nɛ; ki te tɛn isiin yà ŋa lùonh haali iʼlònlùonyo mɔnɔn, ki kpìkre' ki lu', ki kpo' kɛkɛ nɛ. 13 Bi sɔnh ifɛ ya tùon nɛ ki joh tɛn miñunciɛnm ya ñungbegbel teh kujujuku miñunm ya gbɛ ma bo, ki te tɛn iŋmaabii yà cuonh ka ŋmɔbe ì joh nà bó. Uwien bonde' mifɛnm ki ble' bɛ licinñunl ni bɛ ń li te len uyo wà ŋa ŋmɔbe gbenm.

14 Enɔk, wà là yé tiʼyaajɛ nlole bo kí cin Adam ya bùol nnɔ, là sɔkn' Uwien li tien bibiɛrdɛnb nnɔ ma bo ki ye: «Li cengeh mɛn, Yonbdaan nin uʼtondb turbɛnm li baa 15 kí lá bu binib kɛ tibuur; tibuur ń cuo bibiɛrdɛnb kɛ, bi sɔn' itùonbiɛrɛ yà kɛ nnɔ nin bi len' uʼbo imɛbil yà kɛ nnɔ bo.»

16 Bi yé binib bà ŋulnh uyo kɛ nɛ, nɛ bonn kɛ bonn ŋa dɛ̀kreh bɛn. Bi pɛ biʼyɛnm yíe nà bo nɛ, ki lienh nin tigbengt, ki tɔkeh binib tiñɔŋmaagbɛr, ki nuunh bɛ ń jonde biʼbo.

Igbiere

17 Nʼjɔtiebɛ, ninbi bɛn wɔn, tiɛre mɛn tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ya tondb là juɔ' ki tɔke' nɛ tigbɛr tà nnɔ. 18 Bi là tɔke' nɛ ki ye: ufɔfɔryo binib lá li lɛ̀ nɛ, kí li pɛ biʼyɛnm yíe nà bo, ka ń li boh Wien. 19 Bɛn nɛ boreh binib, ki pɛ unisaal yíe nà bo, ka ŋmɔbe *Fuoñaanm.

20 Nʼjɔtiebɛ, ninbi bɛn wɔn, ni teke' Uwien ya gbɛñaant tà nnɔ, ñi mɛn tun bo kí li joh inun bó, kí li kàareh wɔ *Mifuoñaanm ya tuɔm bo, 21 kí li tuu ki te Uwien ya yíem ni, ki gu tiʼYonbdaan *Yesu Kristo ń de nɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm uʼnimɔ̀nt bo.

22 Binib bà maaleh milele nnɔ, muɔ mɛn bɛ micɛcɛkm. 23 Bitɔb mɔ te ní ñɛn bɛ umu ni bɛ ń ŋmɛre. Ní muɔ bitɔb mɔ micɛcɛkm ama kí li dèkreh niʼba, ki la miɛkeh biʼwɛngolkaar mɔnɔn, kimɛ biʼtùon nnɔ kuɔn' tuʼmɔ tijɔknt ŋɔ.

Li pɛ̀keh mɛn Uwien

24 Uwien nɛ yé wà li fre kí li gu nɛ ni la lu' sɛn kɛ sɛn ni, ki li cère ní sere wɔn wà ŋmɔbe ukpiɛke ya nun bó, kí li tuu ki ŋmɔbe uyɛnsɔnge, ki la ŋmɔbe biil. 25 Wɔn wà yé Uwenbaabe, ki yé tiʼŊmiɛnl kí ñɛ tiʼYonbdaan *Yesu Kristo bo nnɔ si ukpiɛke nin uyɛbn nin mituɔm nin ufaa tibont kɛ bo uyo wà gɛ̀bre' nin fɛnfɛnnɔ wuɔ nin uyo kɛ. Ami.

* 1:7 Tibont tà nin nisaal ŋa tɛ ya tingi te bolm mile bo nɛ: Uwien ya tondb bii tiwɛnt.

Mikpiirm

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Mikpiirm

Nà wɔngeh kugbɔnku kuu te ma bo

Bi kɛle' kugbɔnku kuu nɔ uyo wà bi là jɛ̀ndeh Kristo yaab ki gbiekeh nɛ. Erom ya bɛrb là yíe bɛ ń li pukeh bɛ tɛn bi yé iwien nɛ. Kristo yaab biba là tuo' ki jɛ̀nde' biʼtekjim bo, ama bitɔb ŋa là laa' fɛ̀l ki jɛ̀nde' biʼtekjim bo.

Tinɛnnɛnt nin tijinjint nɛ yɛbe kugbɔnku kuʼni. Tà yɛbe ñɛn' ní Kujɔtiekpaaku ya gbɔnku ni nɛ. Inɔnbɛ nin misìem mɔ te kuʼni, ama nà kɛ ŋmɔbe nì ye nɛ̀ ń ye bà nɛ. Nà teh nà bre kɛ taan' ki te miñunciɛnm ni nɛ, nɛ utunwiɛn nɛ yé nà kɛ bre ya nɛnnɛnku.

Kugbɔnku kuu gbiire' ibɔkcɛnciɛn ile nɛ nin kugbɔnku bugbɛn ya tondm ya gbɛr.

Libɔkkpiɛkl ni (1:1–3:22) bi lienh Kristo ya táan ilole yà te Asi ya tinfɛnm ni nnɔ ya gbɛr nɛ.

Libɔkliel ni (iyul 4–20) wà kɛle' kù nnɔ laa' tibont nnɔ kɛ tidɛknt yaam nɛ. U wuɔn' ki ye Yesu Kristo nɛ yé Uwien ya Pebuk ki yé limiɛl ya daan ki ŋmɔbe mituɔm tibont kɛ bo.

Iyul 21–22 tɔkeh Uwien yíe wɔ ń ñɛn tibonfɛ̀nt tà nnɔ ya gbɛr nɛ.

1

1 Tigbɛr tà te kugbɔnku kuu ni nɔ yé tigbɛbɔlkaar tà Uwien tɔke' *Yesu Kristo wɔ ń kpiire tù kí tɔke uʼtonsɔnb tibont tà li tien na ń taande* nɛ. Nɛ *Yesu sɔn' Uwien ya tond wɔ ń tì tɔke uʼtonsɔnl San tigbɛr nnɔ. 2 San laa' tibont tà kɛ nnɔ u kun' imɔ̀n ki ye *Yesu Kristo nɛ wuɔn' wɔ tù, nɛ tù yé Uwien ya gbɛr nɛ. 3 Tigbɛr tà te kugbɔnku kuu ni nɔ ñɛn' Uwien saan nɛ. Unil wà kàanh tù binib ya nun bó nin bà cengeh tù ki boh tù nnɔ, Uwien ya mɔnm te biʼbo, kimɛ uyo wà niʼkɛ li tien nnɔ nɛkn' ní ŋɔ.

San fuondeh Kristo ya táan ilole yà te Asi ya tinfɛnm ni

4 Min San nɛ kɛle' kugbɔnku kuu ki de' *Kristo ya táan ilole yà te Asi ya tinfɛnm ni nnɔ. Uwien wà là te, ki biɛ ki te, ki we ní nnɔ nin uʼFuoñaanm† mà te uʼbɛrbiɛk saan nnɔ ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn. 5 *Yesu Kristo wà yé umɔ̀nkunmɔ̀n, ki kpiɛ' ki mɛkre' bitɛnkpiib ni, ki yé uŋɛndun wuu ya bɛrb ya ciɛn nnɔ mɔ ń juoke nɛ, kí de nɛ uyɛnduɔn.

U yíe tɛ, nɛ ki taa' uʼba ki tien' lituɔrl,

ki ñɛn' tɛ tiʼbiɛre ni,

6 ki tien' tɛ bibɛrb Uwien ya bɛl ni, ki cère' ti yé uʼBaa Uwien ya tɔtuɔrkaab. Wɔn si ukpiɛke nin mituɔm uyo kɛ. Ami.

7 Liike mɛn, u te titɛwɔlgbɔnt ni ki we ní.

Unil kɛ ya nun li lɛ wɔ,

bà là cɔke' wɔ likpaanl nnɔ mɔnɔn li lɛ wɔ,

wɔn bo nɛ inibol yà kɛ te utingbɛn bo nɔ

li muɔh ki kpìɛndeh.

Nì yé imɔ̀n nɛ. Ami.

8 Yonbdaan Uwien ye:

«Min nɛ yé micincinm nin migbenm.»

Wɔn nɛ yé wà là te, ki biɛ ki te, ki we ní,

ki yé mituɔm kɛ ya daan.

San laa' Yesu tidɛknt yaam

9 Min San n yé niʼninjɛ nɛ. Min nin ninbi taan' ki jin' ijɛnd, ki ŋmɔbe kuminku *Yesu bo, ki taan' ki yé bibɛrb Uwien ya bɛl ni. Uwien ya gbɛr nin n kundeh imɔ̀n *Yesu bo ma nnɔ, nɛ bi là taa' nni ki jon' lidekl là bi yih lɛ̀ Patmos nnɔ bo. 10 Yonbdaan ya daali, *Mifuoñaanm taa' nni, nɛ n cii' uniɛke uba bó u giere' ufaa bo nʼpuoli bó tɛn linatunl 11 ki ye: «Kɛle a laa' nà kugbɔnku ni, kí taa kù kí sɔn kí tì de *Kristo ya táan ilole yà te Asi ya tinfɛnm ya du ilole ni nnɔ. Idu nnɔ si: Efɛs nin Siminn nin Pegam nin Tiyatiir nin Sadɛs nin Filadɛlfi nin Lawodise.»

12 N jiɛbe' ń liike udaan wà lienh nni. N jiɛbe' ma nnɔ nɛ ki laa' miñɔ̀km ya fr ilole, 13 ki laa' niba ifr nnɔ ya siik ni nì naan unisaal, ki guo liliɛrfɔfɔkrl, ki buobe miñɔ̀km ya ningbɛnl uʼsiik ni. 14 Uʼyur pìen kponkpon tɛn tikunkunt, nɛ uʼnun muɔreh tɛn umupien. 15 Uʼtàan windeh tɛn kukurku kùa faa bi pule' kù umu ni kù mɔ́nde', nɛ uʼniɛke mɔ tuoreh tɛn miñunciɛnm nɛ fuh. 16 U ŋuuke iŋmaabii ilole uʼnɔjie bó, nɛ kijusiek kà fenbe ki ŋmɛ ikɛle kɛ ile nɔreh ki ñɛh uʼñɔbu ni. Uʼnun bó muɔreh tɛn liwenyul ya wien nɛ. 17 N laa' wɔ uyo wà nnɔ, nɛ ki lu' uʼnintuɔli ki naan utɛnkpii. Nɛ u taa' uʼnɔjie ki mɛ' nni, ki tɔke' nni ki ye: «La sɛn jɛwaanbu. Min nɛ yé ukpiɛk nin ufɔrkɛ, 18 ki yé wà fuobe. N là kpo' nɛ, ama fɛnfɛnnɔ n fuobe nɛ uyo kɛ, ki ŋmɔbe mituɔm mikuum nin kutɛnkpiiku kɛ bo. 19 Nɛn bo, kɛle a laa' nà, nɛn si: nà teh fɛnfɛnnɔ wuɔ nɔ nin nà lá li tien. 20 A laa' iŋmaabii ilole yà nʼnɔjie bó nnɔ nin miñɔ̀km ya fr ilole yà nnɔ yé tibont tà ya tingi buɔ nɛ. Tuʼtingi si: iŋmaabii ilole nnɔ yé Uwien ya tondb bà gu Kristo ya táan ilole nnɔ nɛ‡. Ifr ilole nnɔ mɔ yé Kristo ya táan ilole nnɔ nɛ.»

2

Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Efɛs ya du ni nnɔ

1 «Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Efɛs ya du ni nnɔ ya ciɛn kí ye wà ŋuuke iŋmaabii ilole uʼnɔjie bó, ki cuonh miñɔ̀km ya fr ilole ya siik ni nnɔ, nɛ len' ki ye: 2 ‹N bɛn a sɔnh itùon yà, ki bɛn a ñikndeh ma bo, ki ŋmɔbe kuminku, ki bɛn ki ye ŋa toh bibiɛrdɛnb ya ñɔbu bó. N bɛn ki ye a sekn' binib bà yih biʼba nʼtondb ŋɔ ka yé bɛ nnɔ, ki bɛnde' ki ye bi yé bitonnɛndɛnb nɛ. 3 A ŋmɔbe kuminku, ki jin' ijɛnd nʼbo, aʼfɛ̀l ŋa wɔ̀re', 4 ama n li kɔn nin ŋɛ nibonn niba bo nɛ, kimɛ ŋa ji yíe nni tɛn a là cin' ki yíe nni ma bo. 5 Tiɛre a là cin' ki ŋmɔbe miyíem mà ki yaan ki lu' nnɔ bó. Lèbre aʼtetem kí liɛbe kí li sɔnh a là cin' ki sɔnh itùon yà nnɔ, nnɔ ŋa ñí la, n li baa aʼsaan kí lá yuure aʼfrl liʼsensienbùol. 6 Ama a ŋmɔbe kupɛnpɛku nibonn niba bo nɛ, kimɛ a nɛn Nikola ya cɛkl ya nib* ya tùon tɛn nʼmɔ nɛn yɛ̀ ma bo nɛ.

7 ‹Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii *Mifuoñaanm tɔkeh Kristo ya táan ki teh bà. Wà kɛ mɔ̀n' ki faake' la, n li cɛ̀be wɔ, wɔ ń mɔ busubu bùa te Uwien den ki dienh limiɛl nnɔ ya bi.› »

Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Siminn ya du ni nnɔ

8 «Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Siminn ya du ni nnɔ ya ciɛn kí ye wà yé ukpiɛk nin ufɔrkɛ, ki là kpo' ki mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ nɛ len' ki ye: 9 ‹N bɛn bi jɛ̀ndeh nɛ ijɛnd yà nin niʼjiint, ama ni nín yé bifàadɛnb nɛ. N bɛn binib bà yih biʼba *Sufmbɛ ka nín ji kpe bɛn *Sufmbɛ ya sɛn nnɔ sukreh nɛ isuk yà. Bi yé *Satan ya taanl yaab nɛ. 10 La fɛnge mɛn ni li ji ijɛnd yà. Ni bɛn-ii! Usɛnpol li biike nɛ kí cère bɛ ń pɛkn niʼni biba. Bi li jɛ̀nde nɛ kí tì baa iwien piik. Bi li ku nɛ mɔnɔn la, li pɛ mɛn nʼbo. N li su nɛ limiɛl là ŋa ŋmɔbe gbenm.

11 ‹Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii *Mifuoñaanm tɔkeh Kristo ya táan ki teh bà. Wà kɛ mɔ̀n' ki faake' la, wa ń kpo kí lere†.› »

Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Pegam ya du ni nnɔ

12 «Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Pegam ya du ni nnɔ ya ciɛn kí ye wà ŋmɔbe kijusiek kì fenbe ki ŋmɛ ikɛle kɛ ile nnɔ nɛ len' ki ye: 13 ‹N bɛn a kɔ nà saan nnɔ, *Satan ya bɛrbiɛk mɔ te nɛn saan nɛ. Bi là ku' nʼmɔ̀nkunmɔ̀n Antipas niʼdu ni nɛ. *Satan kɔ wun ni nɛ. Haali u ya yo mɔnɔn ŋa wiɛ' aʼtekjim, a juore' ki pɛ nʼbo nɛ. 14 Ama n li kɔn nin ŋɛ nibonwawaann niba bo nɛ, kimɛ niʼni biba pɛ Balam ya wɔknm bo nɛ. Wɔn nɛ là gbiere' Balak u li tien ma kí tuln Israyɛl *yaab bɛ ń ŋmɔn titɔtuɔrnɔnt, kí tien lisɔnsɔndl. 15 Nikola ya cɛkl ya nib mɔ wɔknh mi ya wɔknbaabm nɛ, nɛ niʼni biʼba pɛ miʼbo. 16 Nɛn bo, lèbre aʼtetem, nnɔ ŋa ñí la, n li baa aʼsaan nà ń taande, kí taa kijusiek kà te nʼñɔbu ni nnɔ kí tɔ nin binib nnɔ butɔbu.

17 ‹Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii *Mifuoñaanm tɔkeh Kristo ya táan ki teh bà.

‹Wà kɛ mɔ̀n' ki faake' la, n li de wɔ tijier tà buɔ bi yih tù *mann‡ nnɔ, kí de wɔ litɛnpenpienl liba bi kɛle' liʼbo liyefɛ̀nl. Wà teke' litɛnl nnɔ baba ŋa ñí la, uba ŋa bɛn liyel nnɔ.› »

Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Tiyatiir ya du ni nnɔ

18 «Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Tiyatiir ya du ni nnɔ ya ciɛn kí ye Uwien ya Bijɛ wà ya nun muɔreh tɛn umupien, uʼtàan windeh tɛn kukurku kùa faa bi pule' kù umu ni kù mɔ́nde' nnɔ, nɛ len' ki ye: 19 ‹N bɛn a sɔnh itùon yà nin a ŋmɔbe miyíem mà, ki bɛn a ŋmɔbe mitekjim mà, ki bɛn a toreh binib ma bo nin a ŋmɔbe kuminku kùa. Fɛnfɛnnɔ a sɔnh itùon yà yɛbe ki cɛn' mikpiɛkm yɛ. 20 Ama n li kɔn nin ŋɛ nibonn niba bo nɛ, kimɛ a cère' Sesabɛl§, upii wà yih uʼba *Uwien ya ñɔbonsɔknl nnɔ tulndeh nʼtonsɔnb ki wɔknh bɛ bɛ ń li teh lisɔnsɔndl, ki li ŋmɔnh titɔtuɔrnɔnt. 21 N de' wɔ libònl wɔ ń lèbre uʼtetem, ama wa yíe wɔ ń lèbre uʼtetem kí wiɛ uʼsɔnsɔndl nnɔ. 22 Nɛn bo, wɔn nin binib bà pɛ uʼbo ki teh lisɔnsɔndl nnɔ ŋa lèbre' biʼtetem ki dàan' itùon nnɔ la, n li cère bɛ ń ji ijɛnd kí gbien, 23 kí cère bà pɛ uʼbo nnɔ ń kpo ŋɔ Kristo ya táan kɛ ń bɛnde kí ye min nɛ bɛn nà te unisaal ya fɛ̀l ni. N li jiin niʼni wà kɛ uʼtùon kpɛ ma bo nɛ.

24 ‹Ninbi bà te Tiyatiir ya du ni, ka pɛ Sesabɛl ya wɔknm bo, ka bɛn bi nɛndeh ki yih nà «*Satan ya bonbɔlkaar nnɔ», n tɔkeh ninbi nɛ ki teh ma ń wɔbn nɛ kí de nɛ tuktɔl kí pukn. 25 Ama li ŋuuke mɛn ni ŋmɔbe nà nnɔ mɔnmɔnm kí tì baa lidaali là n li baa ní. 26 Wà mɔ̀n' ki faake', ki pɛ nʼtùon bo ki tì fɔre' la, n li de wɔ ticiɛnt inibol kɛ bo, 27 wɔ ń li ŋuuke bɛ nin ufaa, ki la ŋmɔbe nunsɔnge biʼbo, kí niin bɛ bɛ ń tì we tɛn isɛ̀n. 28 NʼBaa de' nni mituɔm ma nnɔ nʼmɔ li cère wà mɔ̀n' ki faake' ń li windeh tɛn litɛnŋɛŋmaasɛl nɛ*.

29 ‹Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii *Mifuoñaanm tɔkeh Kristo ya táan ki teh bà.› »

3

Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Sadɛs ya du ni nnɔ

1 «Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Sadɛs ya du ni nnɔ ya ciɛn kí ye wà likeh Uwien ya Fuoñaanm*, ki ŋuuke iŋmaabii ilole nnɔ nɛ len' ki ye: ‹N bɛn a sɔnh itùon yà. Binib lienh ki teh a fuobe nɛ ama a kpo' ŋɔ. 2 La gɔh, gore ŋɔ bà ya tekjim benh mɛ̀ ń gben nnɔ la tonde, kimɛ n laa' aʼtùon ŋa mɔn ki gben' nʼWien ya nun bó. 3 Nɛn bo, tiɛre bi là wɔkn' ŋɛ miwɔknm mà nnɔ bó nin a là cii' mɛ̀ ma bo. Li ŋuuke mɛ̀, kí lèbre aʼtetem ki la gɔh. A gɔh la, n li baa aʼsaan tɛn unasu nɛ, ŋa ń bɛnde uyo wà n li baa ní. 4 Ama aʼnib biba te Sadɛs ya du ni, ka kuɔn' biʼba jɔknt. Bɛn nɛ li tɔke nin nni kí li guo tikpɛlcɛpenpient, kimɛ bi kpɛ nnɔ nɛ. 5 Nnɔ nɛ wà mɔ̀n' ki faake' li gole tikpɛlcɛpenpient. Ma ń ŋmire uʼyel limiɛl ya gbɔnku ni fiebu. N li len nʼBaa Uwien nin uʼtondb ya nun bó kí ye u yé nʼyɔ nɛ.

6 ‹Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii *Mifuoñaanm tɔkeh Kristo ya táan ki teh bà.› »

Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Filadɛlfi ya du ni nnɔ

7 «Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Filadɛlfi ya du ni nnɔ ya ciɛn

kí ye wà yé uñaan,

ki yé ugbɛmɔ̀ndaan,

ki ŋmɔbe *Dafid ya dupien,

ki pìire' bunañɔbu la,

uba ŋa ń fre kí pìin bù,

u tí pìin' mɔ la,

uba ŋa ń fre kí pìire nnɔ,

nɛ len' ki ye:

8 ‹N bɛn a sɔnh itùon yà, ki bɛn ki ye aʼtuɔm ŋa yɛbe. Nin nɛn kɛ a ŋuuke nʼgbɛr, ka ye ŋa bɛn nni. Nɛn bo nɛ n pìire' ŋɛ bunañɔbu ki yaan', uba ŋa ń fre kí pìin bù. 9 Liike-a! N li cɛ̀be ŋɛ *Satan ya taanl yaab. Bi nɛndeh ki teh bi yé *Sufmbɛ nɛ ka yé. N li wɔbn bɛ bɛ ń baa kí lá gbaan aʼnintuɔli, kí bɛnde kí ye n yíe ŋɛ. 10 A juore' ki ŋmɔbe kuminku kùa n là ye á li ŋmɔbe kù nnɔ ma nnɔ, nʼmɔ li lèkn aʼbo ijɛnd yà li baa utingbɛn ya nib kɛ bo kí biike bɛ nnɔ ya yo. 11 N li baa ní na ń taande. Li ŋuuke a ŋmɔbe nà nnɔ kenken ŋɔ uba la lá teke aʼsuul. 12 Wà kɛ mɔ̀n' ki faake' la, n li cère wɔ ń li yé unikpɛkpiɛk nʼWien ya duku ni. Wa ji li ñɛ len fiebu. N li cère wɔ ń li yé nʼWien yɔ, kí lɛ nʼkpiɛke, kí li ŋmɔbe nʼyefɛ̀nl, kí li yé nʼWien ya du Yerusalɛmfaan wà li ñɛ uʼsaan paaki bó kí jiire ní nnɔ ya nil.

13 ‹Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii *Mifuoñaanm tɔkeh Kristo ya táan ki teh bà.› »

Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Lawodise ya du ni nnɔ

14 «Kɛle kugbɔnku kí de Kristo ya taanl là te Lawodise ya du ni nnɔ ya ciɛn kí ye bi yih wà ‹Ami›, u yé umɔ̀nkunmɔ̀n, ki yé ugbɛmɔ̀ndaan, ki yé Uwien cère' wà ñɛn' tibont kɛ nnɔ, nɛ len' ki ye: 15 ‹N bɛn a sɔnh itùon yà, ki bɛn ki ye ŋa sɔnge, ka ton mɔ; a bi li fre kí li sɔnge bii kí li ton. 16 Ama ŋa ton, ka sɔnge mɔ, a te mɛlmɛl nɛ. Nɛn bo nɛ n li sii ŋɛ. 17 A lienh ki teh a yé ufàadaan nɛ, ki laa' lifaal li yɛbe, bonn ŋa pɔre' ŋɛ, ka bɛn ki ye a yé ucɛcɛkdaan, ki yé unɛndaan, ki yé ujuɔn, ki se licɛnkpɛnlonlonl. 18 Nɛn bo nɛ n gbiereh ŋɛ á dɛ nʼsaan miñɔ̀km mà bi donde' mɛ̀ umu ni mì windeh ŋɔ kí li yé ufàadaan, kí dɛ nʼsaan tikpɛlcɛpient kí gole ŋɔ bi la lɛ aʼfɛ. Kí dɛ nʼsaan minunkpɔm kí tien aʼnun kí likre. 19 N yíe bà kɛ nnɔ, n gbiereh bɛ nɛ ki diɛh biʼtub. Nɛn bo, cère' aʼnun ń li mɔ́n á lèbre aʼtetem. 20 Liike mɛn, n se bunañɔbu ni nɛ ki bàandeh. Wà kɛ cii' nʼbó ki pìire' la, n li kɔ uʼden min nin wɔ ń taan kí ji. 21 Wà kɛ mɔ̀n' ki faake' la, n li de wɔ usɛn, wɔn ń kɛ̀le kibɛrbiɛk bo nʼyaak saan, tɛn nʼmɔ mɔ̀n' ki faake' ma, ki kɛ̀le' kibɛrbiɛk bo nʼBaa Uwien yaak saan nnɔ.

22 ‹Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii *Mifuoñaanm tɔkeh Kristo ya táan ki teh bà.› »

4

San laa' Uwien ya bɛrbiɛk tidɛknt yaam

1 Ni ya puoli bó nɛ n laa' tidɛknt yaam bunañɔbu buba yɛ paaki bó, nɛ n bi cii' udaan wà ya niɛke bó mikpiɛkm nnɔ giere' ufaa bo tɛn linatunl ki ye: «Dùo ní ń wuɔn ŋɛ nà we ní nɛ̀ ń tien.» 2 I ya tàan bo nɛ *Mifuoñaanm taa' nni, nɛ n laa' kibɛrbiɛk kiba se paaki bó, uba kɛ kiʼbo. 3 Wà kɛ kiʼbo nnɔ windeh tɛn itɛn yà bi yih yɛ̀ jaspi nin saduwann iʼdaaku faa* nnɔ nɛ. Kugɔnguɔku kuba guɔn' ki linde' kibɛrbiɛk nnɔ ki windeh tɛn litɛnl là bi yih lɛ̀ emolod † nnɔ. 4 Mubɛrbiɛmu pile nin munan mɔ se ki guɔn' kɛ̀. Biciɛnb pile nin binan mɔ kɛ mubɛrbiɛmu nnɔ bo, ki guo tiwɛnpenpient, ki kpiɛ miñɔ̀km ya yukpiɛkpiɛ. 5 Kibɛrbiɛk nnɔ ya bùol muɔreh piɛbpiɛb tɛn utɛmɛknde. Kuwaaku mɔ ñɛh kiʼsaan tɛn utaa nɛ tɛngeh. Timucincint tulole te kiʼnun bó tùoo. Timucincint nnɔ yé Uwien ya Fuoñaanm‡ nɛ. 6 Kibɛrbiɛk nnɔ ya nun bó ní naan miñunciɛnm nɛ, ki wien tein ki likeh ki càareh tɛn lidingl.

Tiwɛnfuobt tunan nɛ guɔn' kibɛrbiɛk nnɔ siik ni. Tuʼnun bó nin tuʼpuoli kɛ yé inunbii nɛ ñɛin. 7 Kiwɛnkpiɛk naan ucind nɛ, kiliek naan unajɛ, kitaak ya nun bó naan unil ya nun bó, nnan naan ukaab nɛ laanh. 8 Tiwɛnfuobt tunan nnɔ kɛ ŋmɔbe ifiɛbe iloluob nɛ, ki ŋmɔbe inun ifiɛbe nnɔ bo ñɛin, paaki nin tingi kɛ. Ñɔnku nin wien ni tù tuu ki gɛh iyuon nɛ ki teh:

«Uñaan, uñaan, uñaan,

Yonbdaan Uwien mituɔm kɛ ya daan nɛ yé uñaan.

Wɔn nɛ là te, ki biɛ ki te, ki we ní mɔ.»

9 Uyo kɛ tiwɛnt nnɔ gɛh iyuon nɛ ki kpiɛkreh wà kɛ kibɛrbiɛk bo nnɔ, ki ñɛngeh wɔ, ki faareh wɔn wà fuobe uyo kɛ nnɔ. Tù gɛh uyo wà la, 10 biciɛnb pile nin binan nnɔ gbaandeh wà kɛ kibɛrbiɛk bo nnɔ ya nun bó ki pukeh wɔ, ki kpiɛkreh wɔn wà fuobe uyo kɛ nnɔ, ki kpɛ̀reh biʼyukpɛkpiɛ ki blinh kibɛrbiɛk nnɔ ya nun bó ki teh:

11 «Yonbdaan Uwien,

sin nɛ kpɛ bɛ ń kpiɛke ŋɛ, kí ñɛnge ŋɛ, a ŋmɔbe mituɔm,

kimɛ sin nɛ ñɛn' tibont kɛ,

a yíe tù ń li te nɛ,

ki ñɛn' tù.»

5

Bi konkonde' kugbɔnku kùa nin Uwien ya Pebuk nnɔ ya gbɛr

1 N tí laa' wà kɛ kibɛrbiɛk bo nnɔ ŋuuke kugbɔnku uʼnɔjie ni, kù konkonde'. Bi kɛle' kugbɔnku nnɔ ya kɛle kɛ ile bo nɛ, nɛ ki taa' isiwɛl ki tɛntɛbn' ki tì dukn' bolm milole. 2 Nɛ n laa' Uwien ya tondtɔdaan uba, u kpaandeh ufaa bo ki teh: «Ŋmɛ kpɛ wɔ ń tɛbre isiwɛl nnɔ kí pɛ̀re kugbɔnku kuu nɔ?» 3 Ama nil ŋa te taaku bo bii tink bo bii dɛntingi, kí fre kí pɛ̀re kugbɔnku nɔ kí liike kuʼni. 4 Nɛ n muɔ' cɛɛn, kimɛ nil ŋa te ki kpɛ wɔ ń pɛ̀re kugbɔnku nnɔ kí liike kuʼni. 5 Nɛn saan nɛ biciɛnb nnɔ ya uba tɔke' nni ki ye: «La muɔh. Liike, wà yé Suda ya bol ya cind, ki yé *Dafid ya yaabil nnɔ mɔ̀n' ki faake'. Wɔn nɛ li tɛbre isiwɛl ilole nnɔ, kí pɛ̀re kugbɔnku nnɔ.»

6 Nɛ n laa' Kipebuk kiba se ki nɛke kibɛrbiɛk nnɔ, tiwɛnfuobt tunan nnɔ nin biciɛnb nnɔ ya siik ni. Kipebuk nnɔ ŋmɔbe igbìɛn yà wɔngeh ki teh bi ku' kɛ̀ nɛ. Kì ŋmɔbe iyin ilole nin inun ilole nɛ. Ì yé *Uwien ya Fuoñaanm mà u sɔn' mɛ̀ utingbɛn bo niʼkɛ saan nnɔ nɛ. 7 Kì jon' wà kɛ kibɛrbiɛk bo nnɔ saan, ki teke' kugbɔnku nnɔ uʼnɔjie ni. 8 Kì teke' kugbɔnku nnɔ uyo wà nnɔ, nɛ tiwɛnfuobt tunan nin biciɛnb pile nin binan nnɔ gbaan' kiʼnintuɔli. Wà kɛ ŋuuke kubìɛku nin miñɔ̀km ya sɛ̀n nɛ, ì gbe lɛfina. Isɛ̀n nnɔ yé Uwien ya nib ya kaare nɛ. 9 Bi gɛh iyuonfaan ki teh:

«Sin nɛ kpɛ á teke kugbɔnku kuu nɔ,

kí tɛbre isiwɛl nnɔ,

kimɛ bi ku' ŋɛ, nɛ aʼsɛ̀m bo a dɛ'

inibol yà kɛ te utingbɛn bo ki lienh ilenbol kɛ nnɔ

ki de' Uwien.

10 A tien' bɛ bibɛrb Uwien ya bɛl ni,

ki cère' bi yé tiʼWien ya tɔtuɔrkaab,

ki li likeh binib bà kɛ te utingbɛn bo nɔ.»

11 N biɛ ki likeh ma nnɔ, nɛ ki cii' Uwien ya tondb ya ñɔfaam bó. Bi te itur itur ka ŋmɔbe kàanm, ki se ki guɔn' kibɛrbiɛk nnɔ nin tiwɛnfuobt nnɔ nin biciɛnb nnɔ, 12 ki gɛh iyuon ufaa bo ki teh:

«Kipebuk kà bi ku' kɛ̀ nnɔ nɛ kpɛ kɛ̀ ń li ŋmɔbe mituɔm nin lifaal

nin miyɛnfuom nin ufaa.

Kɛn nɛ kpɛ bɛ ń ñɛnge kɛ̀,

kí kpiɛke kɛ̀,

kí pɛ̀ke kɛ̀.»

13 Nɛ n tí cii' Uwien ñɛn' tibont tà kɛ tù te kutaaku bo nin tà te kitink bo nin tà te dɛntingi nin tà te miñunciɛnm ni nnɔ kɛ gɛh iyuon ki teh:

«Wà kɛ kibɛrbiɛk bo nin Kipebuk nnɔ,

bɛn nɛ si kupɛnpɛku nin miñɛgm nin ukpiɛke

nin ufaa uyo kɛ.»

14 Nɛ tiwɛnfuobt tunan nnɔ tuonh ki teh: «Ami.» Nɛ biciɛnb nnɔ mɔ gbaandeh ki pukeh wà kɛ kibɛrbiɛk bo nin Kipebuk nnɔ.

6

Uwien ya Pebuk nnɔ tɛbre' kugbɔnku nnɔ ya siwɛl iluob

1 N biɛ ki likeh tidɛknt yaam, uyo wà Uwien ya Pebuk nnɔ tɛbre' isiwɛl ilole nnɔ ya kpiɛkl nnɔ, nɛ n cii' tiwɛnfuobt tunan nnɔ ya kiba wuure' utɛtiɛn yaam ki ye: «Dɛn!» 2 Nɛ n liike' ki laa' utɛnpien uba. Wà jɛke wɔ nnɔ ŋuuke butɔnbu. Bi de' wɔ wà mɔ̀n' ki faake' ya yukpɛkpiɛ. Wɔn nɛ mɔ̀n' ki faake' nɛ u bure' wɔ ń tí ń tì mɔ̀ kí faake.

3 Kipebuk nnɔ tɛbre' lisiwɛliel uyo wà nnɔ, nɛ n cii' kiwɛnfuobk nle len' ki ye: «Dɛn!» 4 Nɛn saan nɛ utɛnmɔ́n tohin ñɛn'. Bi de' wà jɛke wɔ nnɔ usɛn wɔ ń cère butɔbu ń tien utingbɛn bo ŋɔ binib ń li kuuleh tɔb, ki de' wɔ kijusiecɛnciɛnk kiba.

5 Kipebuk nnɔ tɛbre' lisiwɛl nta uyo wà nnɔ, nɛ n cii' kiwɛnfuobk nta len' ki ye: «Dɛn!» Nɛ n liike' ki laa' utɛnbɔn. Wà jɛke wɔ nnɔ ŋuuke kilo uʼnuɔ ni. 6 Nɛ n cii' niba len' tɛn unil tiwɛnfuobt tunan nnɔ ya siik ni ki ye: «Tijier ŋa ń li sɔbe, nɛ bi li taa liwentunŋmɛnl ya paaku nɛ kí dɛ imuu kilo uba, kí taa liwentunŋmɛnl ya paaku kí dɛ iji kilo uta. Ama a la mɛ mikpɔm nin midaam.»

7 Kipebuk nnɔ tɛbre' lisiwɛl nnan uyo wà nnɔ, nɛ n cii' kiwɛnfuobk nnan len' ki ye: «Dɛn!» 8 Nɛ n liike' ki laa' utɛnnagbok, bi yih wà jɛke wɔ nnɔ mikuum. Kutɛnkpiiku cuonh ki pɛ uʼbo. Bi de' bɛ ufaa kitink ya gbiirm minan bo bɛ ń li kuuleh binib nin kijusiek, kí cère mikònm nin iwiɛnbiɛre yà puonh nin kumuɔku ni ya wɛnbr mɔ ń li kuuleh binib.

9 Kipebuk nnɔ tɛbre' lisiwɛl nŋun uyo wà nnɔ, nɛ n laa' binib bà là tuo' Uwien ya gbɛr, ki kun' tuʼbo imɔ̀n ŋɔ bi ku' bɛ nnɔ ya naanmu liponpuol ya tingi. 10 Nɛ binib nnɔ wuureh ufaa bo ki teh: «Cɛnbaa, sin wà yé uñaan, ki yé ugbɛmɔ̀ndaan nnɔ, nì li wuɔke kí tì kpaan mila bo kí yaan á bu utingbɛn bo ya nib bà ku' tɛ nnɔ tibuur, kí teke tiʼbo kí dɛre biʼtub-i?» 11 Nɛ bi de' biʼkɛ tiliɛrpenpient, ki tɔke' bɛ ki ye bɛn biɛ kí li fuoreh ŋɔ nɛ̀ ń pukn waamu, kimɛ bi li ku kí tonde biʼninjiɛb biʼtonsɔnlieb bà bi bi li ku bɛ tɛn bɛn nnɔ nɛ kí yaan.

12 Kipebuk nnɔ tɛbre' lisiwɛl nluob, nɛ kitink jènge' ki gbien', uwien bɔnde' dikdiki, uŋmaal mɔ́nde' uʼkɛkɛ tɛn misɛ̀m. 13 Iŋmaabii cienh paaki bó ki lá luh kitink bo tɛn kutafaabiiku nɛ yòkreh ikɛnkɛnkaab. 14 Kutaaku gbendeh ki joh tɛn bi kondeh kugbɔnku nɛ, ijuɔn nin idek kɛ lèlèbre' isensien. 15 Nɛ utingbɛn bo ya bɛrb nin biciɛnb nin sojambɛ ya ciɛnb nin bifàadɛnb nin bifɛfaab nin iyonbe nin bà ŋa yé yonbe kɛ bɔle' tijɔlulnt nin ijɔtɛn ni, 16 ki tɔkeh ijuɔn nin itɛn ki teh:

«Lu mɛn tiʼbo ki bɔle' tɛ,

ŋɔ wà kɛ kibɛrbiɛk bo nnɔ la likeh tɛ,

Kipebuk nnɔ mɔ ya benpiebe la tu tɛ.

17 Kimɛ biʼbenpiebciɛn ya daali baa' ní ŋɔ!

Ŋmɛ li fre kí sere biʼnun bó?»

7

Uwien cère' bi diɛke' u gɛ̀nde' binib bà nnɔ

1 Ni ya puoli bó nɛ n tí laa' tidɛknt yaam Uwien ya tondb binan se kitink ya kɛle kɛ inan, ki co ikɛle inan nnɔ ya tafaam ŋɔ tafaam la ji ń jo tink nin ñunciɛnm nin subu bo. 2 N liɛbe' ki laa' utondtɔ ñɛn' liwenpurl bó ní, ki ŋuuke Uwien limiɛl ya daan taah nà ki diɛkeh uʼnib nnɔ. U yin' Uwien ya tondb binan bà Uwien de' bɛ ufaa bɛ ń tien kitink nin miñunciɛnm nà bre nnɔ ufaa bo 3 ki tɔke' bɛ ki ye: «Cuo mɛn niʼba, laan la tien mɛn tink nin ñunciɛnm nin subu nà bre. Cère mɛn tí tien tiʼWien ya dìɛku uʼnib ya yutun bo kí yaan.» 4 Nɛ n cii' bi tien' Uwien ya dìɛku binib bà bo nnɔ ya ñɔbu. Bi te binib itur kobk nin pinan nin inan nɛ, ki ñɛn' Israyɛl yaab ya baamul kɛ ni ní. 5 Bi diɛke' bà nnɔ bɛn si:

Suda ya baamul ni binib itur piik nin ile,

Lubɛnn ya baamul ni binib itur piik nin ile,

Gaad ya baamul ni binib itur piik nin ile,

6 Asɛr ya baamul ni binib itur piik nin ile,

Nɛftali ya baamul ni binib itur piik nin ile,

Manase ya baamul ni binib itur piik nin ile,

7 Simeyɔn ya baamul ni binib itur piik nin ile,

Lefi ya baamul ni binib itur piik nin ile,

Isaka ya baamul ni binib itur piik nin ile,

8 Sabulɔn ya baamul ni binib itur piik nin ile,

Yosɛf ya baamul ni binib itur piik nin ile,

Bɛnsamɛn ya baamul ni binib itur piik nin ile.

Inibol kɛ ya nib taan' Uwien nin Kipebuk ya nun bó

9 Ni ya puoli bó nɛ n tí liike' ki laa' kuniwulku kuba; nil ŋa ń fre kí kàan kí cuo biʼñɔbu. Bi ñɛn' inibol yà kɛ te uŋɛndun wuu ni, ki lienh ilenbol kɛ nnɔ ni nɛ, ki se kibɛrbiɛk nin Kipebuk nnɔ ya nun bó, ki guo tiliɛrpenpient, ki ŋuuke mubiɛbisiimu ya fɛr, 10 ki wuureh ufaa bo ki teh: «TiʼWien wà kɛ kibɛrbiɛk bo nin Kipebuk nɛ ŋmiɛndeh tɛ.» 11 Nɛ Uwien ya tondb kɛ se ki guɔn' kibɛrbiɛk nin biciɛnb nin tiwɛnfuobt tunan nnɔ, nɛ ki gbaan' ki dondeh Uwien, 12 ki teh: «Imɔ̀n, tiʼWien ŋmɔbe mituɔm nin miyɛnfuom nin ufaa. Nɛn bo tí li pɛ̀keh wɔ, kí li kpiɛkreh wɔ, kí li faareh wɔ, kí li ñɛngeh wɔ uyo kɛ. Ami.»

13 Nɛ biciɛnb nnɔ ya uba niire' nni ki ye: «Binib bà guo tiliɛrpenpient nɔ, bi yé ŋmɛmbɛ? Bi ñɛn' la?» 14 Nɛ n jiin' wɔ ki ye: «NʼYonbdaan, sin nɛ bɛn.» Nɛ u ye: «Bi yé binib bà bi jɛ̀nde' bɛ ki gbien' nɛ. Bi sɔkre' biʼliɛrt Kipebuk nnɔ ya sɛ̀m ni nɛ tù pende'.

15 Nɛn bo nɛ bi se

Uwien ya bɛrbiɛk ya nun bó,

ki sɔnh itùon ki dienh wɔ uʼduku ni ñɔnku nin wien ni.

Nɛ wà kɛ kibɛrbiɛk bo nnɔ li lèkn biʼbo.

16 Kònm ŋa ji li cuo bɛ,

ñuñun ŋa ji li cuo bɛ,

kuwienku ya wɔl mɔnɔn ŋa ji li sɛ bɛ.

17 Kimɛ Kipebuk kà te kibɛrbiɛk saan nnɔ

nɛ li liike bɛ kí taa bɛ

kí jo liñunbunl là ya ñunm dienh limiɛl saan.

Nɛ Uwien li ŋmire biʼnunsiir kɛ.»

8

Uwien ya Pebuk tɛbre' kugbɔnku nnɔ ya siwɛl nlole

1 Uwien ya Pebuk nnɔ tɛbre' lisiwɛl nlole uyo wà nnɔ, nɛ paaki ya bont kɛ ŋmile' cim nì wuɔke' ki tì kpaan' tɛn miire pita. 2 Nɛ n laa' Uwien ya tondb bilole bà te uʼnun bó ki sɔnh uʼtùon nnɔ, bi de' bɛ inatun ilole.

3 Nɛ utondtɔ mɔ baa' kí lá sere liponpuol saan ki ŋuuke bi siɛnh liŋubl miñɔ̀km ya sɛ̀n yà ni nnɔ ya liba. Bi de' wɔ liŋubl lì yɛbe wɔ ń sɛ, kí taan nɛn nin Uwien ya nib ya kaare kí de Uwien miñɔ̀km ya ponpuol là te uʼbɛrbiɛk ya nun bó nnɔ bo. 4 Liŋubl nnɔ ya muñii nin Uwien ya nib ya kaare ñɛh utond nnɔ ya nuɔ ni, ki fih paaki bó Uwien ya nun bó. 5 Nɛ Uwien ya tond nnɔ taa' liŋubsɛnl nnɔ, ki pɛre' umu liponpuol nnɔ bo, ki gbien' lɛ̀, ki taa' ki wiɛ' kitink bo. Nɛ utaa mɛkndeh, ki tɛngeh, kuwaaku te cɛɛn, nɛ kitink mɔ jènge'.

Inatunkpiɛk inan ya piebm

6 Uwien ya tondb bilole bà ŋuuke inatun ilole nnɔ bonde' bɛ ń piebe.

7 Ukpiɛk piebe' uʼnatunl, nɛ bi taa' itɛtɛn ki taan' nin umu nin misɛ̀m ki wiɛ' kitink bo.

Nɛ kitink ya gbiirm mita ya miba wìn',

isiin mɔ ya gbiirm mita ya miba wìn',

nɛ timɔsɔngt kɛ mɔ wìn'.

8 Ulie mɔ piebe' uʼnatunl, nɛ bi taa' nibonn niba ki wiɛ' miñunciɛnm ni nì yɛbe tɛn lijuɔl ki teknh umu. Miñunm nnɔ ya gbiirm mita ya miba kpɛnde' misɛ̀m. 9 Nɛ tibont tà fuobe miʼni nnɔ ya gbiirm mita ya miba kpo'. Iñɛrde ya gbiirm mita ya miba mɔ wewe'.

10 Nta mɔ piebe' uʼnatunl, nɛ liŋmaabicɛnciɛnl liba teknh umu ki te tɛn kumucincinku ki ñɛn' paaki bó ní ki lá lu' ikpen nin iñunbun ni. 11 Bi yih liŋmaabil nnɔ «Tilɔbr» nɛ. Lì lu' miñunm mà ni nnɔ ya gbiirm mita ya miba kpɛnde' tilɔbr. Nɛ binib bà yɛbe ñun' ki kpo', kimɛ mì ji yé tilɔbr nɛ.

12 Nnan mɔ piebe' uʼnatunl, nɛ uwien nin uŋmaal ya gbiirm mita ya miba saa' nɛ niʼbó bìike'. Iŋmaabii ya gbiirm mita ya miba mɔ saa' nɛ niʼmɔ bó biike'. Nnɔ nɛ uwien ni ya gbiirm mita ya miba ŋa ji wien, kuñɔnku mɔ ya gbiirm mita ya miba mɔ ŋa ji wien.

13 Nɛ n laa' ubɛnwien uba laanh mitɛwɔlkpɔm, ki cii' u wuureh ufaa bo ki teh: «Nì li bre binib bo, nì li bre binib bo, uyo wà Uwien ya tondb bita bà sìen' nnɔ li piebe biʼnatun nnɔ, nì li bre binib bo.»

Linatunl nŋun ya piebm

9

1 Uwien ya tond nŋun mɔ piebe' uʼnatunl, nɛ n laa' liŋmaabil liba cere' kutaaku bo ní ki lá lu' kitink bo. Nɛ bi de' lɛ̀ kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn* nnɔ ya nañɔbu ya pien. 2 Lì pìire' kubùoku nnɔ ya nañɔbu, nɛ imuñii iba ñɛn', ki naan tɛn bi puuh timaar nɛ, ki biike' uwien, nɛ niʼkɛ saan biike' cìnm. 3 Nɛ inacutuɔn ñɛn' imuñii nnɔ ni ki gbe utingbɛn bo. Bi de' yì mituɔm yì ń li jundeh nì wi tɛn inɛn. 4 Nɛ ki pien' yì, ì la mɛ muɔr, ki la mɛ sisɔnkt, ki la mɛ subu buba nin butɔbu, ama yì ń li jundeh binib bà ŋa ŋmɔbe Uwien ya dìɛku biʼyutun bo nnɔ baba. 5 Ba de' yì sɛn yì ń li kuuleh binib nnɔ ama yì ń li jɛ̀ndeh bɛ kí tì baa iŋmaale iŋun. Ijɛnd nnɔ wi tɛn unɛn ya luol nɛ. 6 I ya dɛn, binib li nuunh mikuum, ka ń lɛ mɛ̀. Bi li nuunh bɛ ń kpo ama mikuum li tiinh bɛ nɛ.

7 A laa' inacu nnɔ la, a li ye itaan yà bi bonde' yì bɛ ń taa kí jo lituɔl nɛ. Iʼyul bo te tɛn bi kpɛle' yì miñɔ̀km ya yukpɛkpiɛ nɛ, iʼnun bó mɔ te tɛn unisaal ya nun bó. 8 Tiyur te iʼyul bo ki naan tipiiyur, nɛ iʼñin mɔ naan ucind yɛ. 9 Nibonn niba lìeke iʼfɛ̀l bo ki naan tikur. Iʼfiɛbe ŋmɔbe kuwaaku tɛn itaan nɛ tuke titɛnlolt ki tiinh ki joh lituɔl. 10 Iʼjuun mɔ naan inɛn ya juun nɛ, ki tì fɔre' nin mupìenmu. Liluol là ì li taah ki jɛ̀ndeh binib kí tì baa iŋmaale iŋun nnɔ te yɛn ni nɛ. 11 Kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn nnɔ ya tond nɛ yé iʼbɛr. *Sufmbɛ ya lenm ni, bi yih utond nnɔ Abadɔn nɛ, ki yih wɔ Apoliyɔn† Grɛkmbɛ ya lenm ni.

12 Ijɛndkpiɛk gɛ̀bre' sɔ. Iyuɔn mɔ we ní.

Linatunl nluob ya piebm

13 Uwien ya tond nluob mɔ piebe' uʼnatunl, nɛ n cii' uniɛke uba bó, u ñɛn' miñɔ̀km ya ponpuol‡ là te Uwien ya nun bó nnɔ ya kɛle inan bó ní, 14 ki tɔkeh Uwien ya tond nluob wà ŋuuke linatunl nnɔ ki teh: «Lore bitondb binan bà lùo Efrat ya kpenciɛnl ya gbɛ nnɔ kí wiɛ.» 15 Nɛ u lore' bitondb binan nnɔ ki wiɛ'. Bi là bonde' ki ye bi li lore bɛ li ya binl nin u ya ŋmaal nin u ya wien nin u ya yo nɛ, bɛ ń ku binib ya gbiirm mita ya miba. 16 N cii' sojambɛ bà jɛke itaan nnɔ ya ñɔbu, bi là te itur itur ya turbɛnm nɛ.

17 N laa' itaan nnɔ nin bà jɛke yì nnɔ te ma bo.

Tikur tuba lìeke biʼfɛ̀l bo.

Tuʼsìem miba mɔ́n tɛn umu,

mitɔm bɔn wiee,

mitɔm mɔ naan mitɛnñɔkjiɛm.

Itaan nnɔ ya yul naan ucind ya yul nɛ.

Umu nin imuñii nin mitɛnñɔkjiɛm ñɛh iʼñuɔn ni.

18 Umu nin imuñii nin mitɛnñɔkjiɛm nnɔ yé ijɛndciɛn nɛ ki ñɛh itaan nnɔ ya ñuɔn ni. Tibont tuta nnɔ ku' binib ya gbiirm mita ya miba, 19 kimɛ itaan nnɔ ya tuɔm te iʼñuɔn nin iʼjuun ni nɛ. Iʼjuun nnɔ naan iwɛ nɛ ki ŋmɔbe iyul. Ì taah yɛn nɛ ki jɛ̀ndeh binib.

20 Binib bà ŋa kpo' ijɛnd nnɔ ni nnɔ ŋa lèbre' biʼtetem. Bi biɛ ki gbaandeh ki pukeh isɛnpol nin ibule yà bɛn nin biʼyul tien' yì nnɔ nɛ. Bi taa' miñɔ̀km nin ilike ya kurku nin kukurku kùa bi yih kù blɔnsi nnɔ nin itɛn nin idɔ nɛ ki tien' yì. Ibule nnɔ ŋa lɛnh, ka ciih, ka cuonh mɔ. 21 Binib nnɔ ŋa biɛ ki dàan' biʼnikul nin biʼñɔkjil nin biʼsɔnsɔndl nin biʼnasubu.

10

Uwien ya tond nin kigbɔnwawaak kiba ya gbɛr

1 N tí laa' Uwien ya tondtɔdaan uba, u ñɛn' kutaaku bó ki jiinh ní kutɛwɔlgbɔnku piibe uʼbo; gbɛngbɛnjɛpolkɛ guɔn' uʼyul tɛn uyukpɛkpiɛ. Uʼnun bó muɔreh tɛn uwien, nɛ uʼtàan mɔ naan umu nɛ teknh còlcòl. 2 U ŋuuke kigbɔnwawaak kiba uʼnuɔ ni kì pibre'. Uʼnɔjietaal te miñunciɛnm bo, nɛ uʼnɔgɛntaal mɔ te liwɛl bo. 3 U wuure' ufaa bo tɛn ucind. U wuure' uyo wà nnɔ, nɛ utaa tiɛn' bolm milole bo. 4 N ye ń kɛle itɛtiɛn nnɔ ye bà kugbɔnku ni, nɛ ki cii' uniɛke uba bó u len' paaki bó ki ye: «Bɔle itɛtiɛn nnɔ ye bà, la kɛle tù.»

5 Uwien ya tond wà n bi laa' u se miñunciɛnm nin liwɛl bo nnɔ yuon' uʼnɔjie paaki bó 6 ki pole' wà tuu ki te uyo kɛ,

ki ñɛn' kutaaku nin tibont tà kɛ te kuʼbo,

ki ñɛn' kitink nin tibont tà kɛ te kiʼbo,

ki tien' miñunciɛnm nin tibont tà kɛ te miʼni nnɔ,

ki ye: «Na ji li taande.»

7 Ama uyo wà Uwien ya tond nlole li cin kí piebe uʼnatunl nnɔ, u ya yo nɛ Uwien ya gbɛbɔlkaar tà u là tɔke' tù uʼtonsɔnb biñɔbonsɔknb nnɔ li tien.

8 N bi cii' uniɛke wà bó paaki bó nnɔ tí ye: «Li joh kí tì teke kigbɔnk kà Uwien ya tond wà se miñunciɛnm nin liwɛl bo ŋuuke kɛ̀, kì pibre' nɔ.»

9 Nɛ n bure' Uwien ya tond nnɔ saan ki tì tɔke' wɔ ki ye wɔ ń de nni kigbɔnk nnɔ. Nɛ u tɔke' nni ki ye: «Teke kɛ̀ kí ŋmɔn. Kì li ŋmɛ aʼñɔbu ni tɛn tisiir nɛ, nɛ ki li to aʼbenku ni.» 10 Nɛ n teke' kɛ̀ utond nnɔ ya nuɔ ni ki ŋmɔn'. N ŋmɔnh kɛ̀ uyo wà nnɔ kì ŋmɛ nʼñɔbu ni tɛn tisiir nɛ. Ama n tì nɛle' kɛ̀ ma nnɔ nʼbenku ni kɛ ji to nɛ kɛrkɛri. 11 Nɛn saan nɛ bi tɔke' nni ki ye: «A li biɛ kí tɔke inibol yà kɛ te uŋɛndun wuu ni, ki lienh ilenbol kɛ nin bibɛrb nà lá li tu bɛ ya gbɛr.»

11

Bimɔ̀nkunb bile ya gbɛr

1 Nɛn saan nɛ bi de' nni iŋmɛle ya lɛnbɛnl liba li naan ukpɛndɔ, ki tɔke' nni ki ye: «Fii kí kpaan Uwien ya duku nin liponpuol, kí kàan binib bà gbaandeh ki pukeh Uwien len nnɔ. 2 Ama á dàan ki la kpaan kuduku nnɔ ya luo, kimɛ Uwien taa' wù ki de' bà ŋa yé uʼyaab nɛ. Bi li faake nin Uwien ya du kí wɔbn uʼnib kí tì baa iŋmaale pinan nin ile. 3 Nɛ Uwien li cère uʼmɔ̀nkunb bile ń li sɔkndeh uʼgbɛr kí tì baa iwien liturl nin kobiile nin piluob, kí li guo tikpɛlcɛr* tuba tù naan tibɔtɔr.»

4 Bimɔ̀nkunb bile nnɔ yé Olifi ya siin ile nin ifr ile nɛ ki se uŋɛndun ya Yonbdaan ya nun bó. 5 Biʼnɛnnɛndb nuunh bɛ ń jɛ̀nde bɛ la, umu uba nɛ li ñɛ biʼñuɔn ni kí ku bɛ. Wà kɛ nuunh wɔ ń jɛ̀nde bɛ la, udaan li kpo nnɔ nɛ. 6 Bi ŋmɔbe mituɔm bɛ ń cuo utaa uyo wà bi te ki sɔkndeh Uwien ya gbɛr, ki ŋmɔbe mituɔm bɛ ń cère miñunm ń kpɛnde misɛ̀m, ki ŋmɔbe mituɔm bɛ ń cère ijɛnd kɛ ya bol ń lu utingbɛn bo uyo wà kɛ bi yíe.

7 Bi tì kun' imɔ̀n Uwien ya gbɛr bo ki gben' la, kiwɛnbiik kà li ñɛ ní kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn ni nnɔ li jɛ̀ke bɛ butɔbu kí faake nin bɛ, kí ku bɛ. 8 Nɛ biʼgbɛnɛnt ń juore kí li dɔ upaan bo uduciɛn wà ni bi là kpɛ' biʼYonbdaan udɔpɔnpɔn bo nnɔ ni. Bi yih udu nnɔ ki nɛngreh Sodɔm nin Esipt nɛ. 9 Nɛ inibol yà kɛ te uŋɛndun wuu ni ki lienh ilenbol kɛ nnɔ li baa kí lá liike biʼgbɛnɛnt nnɔ kí tì baa iwien ita nin kujenku, ka ń tuo bɛ ń sube bɛ. 10 Biʼkuum li sɔnge utingbɛn ya nib ya yɛnm, bɛ ń li poknh, kí li punh tɔb tibont, kimɛ Uwien ya ñɔbonsɔknb bile nnɔ là jɛ̀nde' bɛ ki gbien'. 11 Ama iwien ita nin kujenku nnɔ gɛ̀bre', nɛ Uwien cère' kufuorku kɔn' biʼni, bi fii' ki sere', nɛ bujɛwaanciɛnbu cuo' binib bà bi likeh bɛ nnɔ. 12 Nɛ biñɔbonsɔknb bile nnɔ cii' uniɛke uba bó u len' paaki bó ufaa bo ki ye: «Dùo ní mɛn.» Nɛ bi don' paaki kutɛwɔlgbɔnku ni biʼnɛnnɛndb ya nun bó. 13 U ya yo nɛ kitink jènge' cɛɛn, nɛ uduciɛn nnɔ ya dur ya gbiirm piik ya miba lu'. Kitink ya jèngm nnɔ ku' binib itur ilole. Bà sìen' ka kpo' nnɔ ya fɛ̀l sɛn' ki tì kɛnde', nɛ bi kpiɛke' Uwien wà te paaki bó.

14 Ijɛnd nle bo gɛ̀bre' sɔ. Nta mɔ ya baam ŋa ń taande.

Linatunl nlole ya piebm

15 Uwien ya tond nlole mɔ piebe' uʼnatunl, nɛ bidɛnb biba len' paaki bó ufaa bo ki ye:

«Yonbdaan Uwien nin uʼNigɛndkɛ Kristo nɛ ji si uŋɛndun wuu ya bɛl.

Libɛl nnɔ li tuu ki te uyo kɛ nɛ.»

16 Nɛ biciɛnb pile nin binan bà kɛ biʼbɛrbiɛmu bo Uwien ya nun bó nnɔ

gbaan' ki pukeh Uwien 17 ki teh:

«Yonbdaan Uwien, mituɔm kɛ ya daan.

Sin wà là te, ki biɛ ki te nnɔ, ti faareh ŋɛ,

kimɛ a taa' aʼtɔciɛnm nɛ ki jin' aʼbɛl.

18 Binib bà ŋa yé aʼyaab ya benku ni là ben' aʼbo,

nɛ fɛnfɛnnɔ aʼmɔ ya mutuol ji fii' biʼbo.

Uyo wà sɔ a li bu bitɛnkpiib tibuur,

kí su aʼtonsɔnb biñɔbonsɔknb,

kí su aʼnib bà kɛ boh ŋɛ,

biwaab nin biciɛnb kɛ†,

kí gben bà bereh uŋɛndun nnɔ ya gbɛr.»

19 Uwien ya duku kùa te paaki bó nnɔ pìire', kujɔtieku ya lɛkl se kuʼni. Nɛn saan nɛ utaa mɛkndeh ki tɛngeh ki ŋmɔbe kuwaaku cɛɛn, kitink jènge', nɛ utaa nii' itɛtɛn lu' ki yɛbe cɛɛn.

12

Upiitɛnpunb nin utunwiɛn ya gbɛr

1 Ni ya puoli bó nɛ micincilnciɛnm miba tien' kutaaku bo. N laa' upii uba nɛ uwien piibe uʼbo tɛn liliɛrl, uŋmaal te uʼtàan ya tingi, iŋmaabii piik nin ile te uʼyul bo tɛn uyukpɛkpiɛ. 2 Upii nnɔ là punbe' nɛ, uʼmamaayo baa', u benh wɔ ń maa, nɛ ki wɔlnh nin imɛrwiɛn.

3 Micincilntɔm tí tien' kutaaku bo. N laa' utunwiɛn* uba, u mɔ́n tohin ki ŋmɔbe iyul ilole nin iyin piik, ki kpiɛ ubɛryukpɛkpiɛ yul kɛ yul bo. 4 Utunwiɛn nnɔ taah uʼjuul ki preh iŋmaabii ya gbiirm mita ya miba, ki wiɛnh kitink bo. U baa' ki lá sere' upii nnɔ ya nun bó ŋɔ kibuk nnɔ tì ñɛn' uyo wà la, wɔ ń pɔk kí guɔre kí nɛle nɛ.

5 Upii nnɔ maa' kibujɛbuk. Kɛn nɛ lá li ŋuuke inibol kɛ nin ufaa ki la ŋmɔbe nunsɔnge biʼbo. Uwien yuure' kibuk nnɔ ki don' uʼba saan, uʼbɛrbiɛk ya bùol. 6 Nɛn saan nɛ upii nnɔ sɛn' ki jon' kupenpelku ni, Uwien là bonde' wɔ mifɛnm nɛn bó nɛ. Bi tì li likeh wɔ nɛn bó nɛ kí tì baa iwien liturl nin kobiile nin piluob.

7 Butɔbu buba tien' kutaaku bo. Uwien ya tondciɛnb ya uba bi yih wà Misɛl; wɔn nin uʼtondb tɔn' nin utunwiɛn nnɔ nin uʼmɔ ya tondb butɔbu, 8 ki faake' nin bɛ, nɛ utunwiɛn nin uʼtondb ŋa ji ŋmɔbe sɛn bɛ ń li te paaki bó. 9 Nɛ bi ŋɔre' kutunwiɛnku nnɔ. Kù yé uyo bo ya wɛ nnɔ nɛ. Bi yih kun nɛ usɛnpol, ki liɛbe' ki yih kù *Satan. Kun nɛ tulndeh uŋɛndun ya nib kɛ. Bi ture' kun nin kuʼtondb kɛ nɛ ki wiɛ' kitink bo.

10 Nɛ n cii' uniɛke uba bó u len' ufaa bo kutaaku bo ki ye:

«Uyo wà sɔ yé uŋmɛŋmɛryo,

ki yé uyo wà tiʼWien wuɔn' uʼtuɔm,

ki wuɔn' ki ye u yé ubɛr,

ki wuɔn' ki ye uʼNigɛndkɛ Kristo ŋmɔbe ticiɛnt,

kimɛ bi ŋɔre' wà biindeh tiʼyaab Uwien ya nun bó ñɔnku nin wien ni nnɔ ŋɔ.

11 Tiʼyaab nnɔ faake' nin wɔ ŋɔ. Kipebuk ya sɛ̀m nin tigbɛr tà bi kundeh imɔ̀n tuʼbo nnɔ,

nɛ cère' bi faake' nin wɔ.

Ba tɔnge' biʼmiɛl haali ki tì kpo'.

12 Kutaaku nin tibont tà kɛ te kuʼbo ń li poknh,

kimɛ bi ŋɔre' usɛnpol nnɔ ŋɔ.

Ama nì bre kitink nin miñunciɛnm bo,

kimɛ usɛnpol jiire' niʼbó

nin uʼbenpiebe,

ki bɛn ki ye nì sìen' wɔ iwenkàankɛ nɛ.»

13 Utunwiɛn nnɔ laa' bi ture' wɔ ki wiɛ' kitink bo ma nnɔ nɛ u sɛn' ki paan' upii wà maa' kibujɛbuk nnɔ bo. 14 Nɛ Uwien de' upii nnɔ ifiɛbe ile ì yɛbe tɛn umiɛkaab yi ŋɔ wɔ ń laan kí jo kupenpelku bó, Uwien là bonde' wɔ mifɛnm nà saan nnɔ ŋɔ utunwiɛn nnɔ la nɛ̀nde wɔ. Bi tì li likeh wɔ nɛn saan nɛ kí tì baa ibin ita nin kujenku. 15 Nɛn saan nɛ utunwiɛn nnɔ siin' miñunm mì yɛbe tɛn likpenl upii nnɔ ya puoli bó ŋɔ mɛ̀ ń puube kí tì tuke wɔ kí bure. 16 Nɛ kitink tore' upii nnɔ, ki yàare' nɛ utunwiɛn nnɔ siin' miñunm mà nnɔ kɔn'. 17 Utunwiɛn nnɔ ya benku ni ben' upii nnɔ bo ki tì kɛnde', nɛ u bure' ki tì tɔn' nin upii nnɔ ya yaabii yà sìen' nnɔ butɔbu. Bi yé binib bà boh Uwien ya wɔb, ki pɛ *Yesu ya gbɛr bo mɔnmɔnm nɛ. 18 Nɛ utunwiɛn nnɔ jon' ki tì sere' miñunciɛnm ya gbɛ litɛngbil bo†.

13

Kiwɛnk kà ñɛn' miñunciɛnm ni nin utunwiɛn nnɔ ya gbɛr

1 N tí laa' kiwɛnk kiba, kì ñɛn' miñunciɛnm ni, ki ŋmɔbe iyul ilole nin iyin piik, ki kpiɛ ubɛryukpɛkpiɛ yinl kɛ yinl bo. Nɛ bi kɛle' yul kɛ yul bo liyel, lì sukreh Uwien. 2 Kiwɛnk nnɔ naan unamuun nɛ, kiʼtàan yɛbe ki ŋmɔbe titɛbiñiint tù fenbe cɛɛn, kiʼñɔkpon naan ucind yu. Utunwiɛn nnɔ taa' uʼfaa nin uʼbɛrbiɛk nin uʼtɔciɛnm ki de' kɛ̀.

3 Kiwɛnk nnɔ ya yul nnɔ ya liba ŋmɔbe kugbìɛku tɛn la ń ŋmɛre nɛ.

Ama kugbìɛku nnɔ bukre'.

Nì cuo' utingbɛn ya nib kɛ miyɔkm nɛ bi ji ñuɔreh kɛ̀.

4 Bi gbaan' ki pukeh utunwiɛn nnɔ, kimɛ wɔn nɛ de' kiwɛnk nnɔ mituɔm. Bi là gbaan' ki pukeh kiwɛnk nnɔ mɔ ki teh: «Ŋmɛ te tɛn kiwɛnk kiɛ nɔ? Ŋmɛ li fre kí tɔ nin kɛ̀ butɔbu?»

5 Bi là de' kiwɛnk nnɔ usɛn kɛ̀ ń li lienh tigbengt ya lenm, kí li sukreh Uwien, ki de' kɛ̀ mituɔm kɛ̀ ń li teh tibont haali iŋmaale pinan nin ile. 6 Nɛ kì cin' ki sukreh Uwien ki saah uʼyel, ki yih u te nà saan fɛnm, ki sukreh bà te uʼsaan paaki bó nnɔ. 7 Bi de' kɛ̀ usɛn kɛ̀ ń tɔ nin Uwien ya nib butɔbu kí faake nin bɛ. Nɛ ki de' kɛ̀ mituɔm kɛ̀ ń li ŋuuke inibol yà kɛ te uŋɛndun wuu ni ki lienh ilenbol kɛ nnɔ. 8 Utingbɛn bo ya nib bà kɛ ba kɛle' biʼyel limiɛl ya gbɔnku ni haali uŋɛndun ya cincinm nnɔ li gbaan kí puke kiwɛnk nnɔ. Bi là ku' Uwien ya Pebuk kà nnɔ nɛ si limiɛl ya gbɔnku nnɔ.

9 «Wà ŋmɔbe litubl la, wɔ ń cii.

10 Uwien ye bi li cuo wà tiyonbt la,

bi li mɔnbe kí cuo wɔ tiyonbt nɛ.

U ye bi li ku wà nin kijusiek la,

bi li mɔnbe kí ku wɔ nin kijusiek nɛ.

Nɛn bo, Uwien ya nib ń li ŋmɔbe kuminku,

kí li pɛ Uwien bo mɔnmɔnm.»

Kiwɛnk kà puɔ' kitink ni ya gbɛr

11 Nɛ n tí laa' kiwɛntɔk kiba puɔ' kitink ni, ki ŋmɔbe iyin ile ì naan kipebuk yɛ̀, nɛ ki ji lienh tɛn utunwiɛn nnɔ. 12 Kì là ŋmɔbe kiwɛnk kà ñɛn' miñunciɛnm ni nnɔ ya tuɔm kɛ, nɛ ki taah mɛ̀ ki sɔnh ki dienh kɛ̀. Kiwɛnk kà puɔ' kitink ni nnɔ wɔbndeh utingbɛn bo ya nib bɛ ń li gbaandeh ki pukeh kà là ñɛn' miñunciɛnm ni, ki ŋmɔbe kugbìɛku, kù bukre' nnɔ. 13 Kiwɛnk kà puɔ' kitink ni nnɔ teh micincilnm cɛɛn, haali ki tì cèreh umu ñɛh paaki ki jiinh ní tingi, binib kɛ ya nun bó. 14 Bi de' kɛ̀ mituɔm kì teh micincilnm ki dienh kiwɛnk kà ñɛn' miñunciɛnm ni nnɔ, ki tulndeh utingbɛn ya nib kɛ, ki tɔkeh bɛ ki teh bɛ ń mɛ kiwɛnk kà bi bunge' kɛ̀ nin kijusiek ŋɔ kì faake' nnɔ ya nɛnnɛnku. 15 Bi de' kiwɛnk kà puɔ' kitink ni nnɔ mituɔm kɛ̀ ń kuɔn kufuorku kà ñɛn' miñunciɛnm ni nnɔ ya nɛnnɛnku ni ŋɔ kù ń li lienh, ki cèreh bi kuuleh binib bà kɛ ŋa gbaandeh ki pukeh kù nnɔ. 16 Kì wɔbn' binib kɛ, biwaab nin biciɛnb nin bifàadɛnb nin bijiinb nin iyonbe nin bà ŋa yé yonbe bi tien' kudìɛku biʼnɔjie bo bii biʼyutun bo. 17 Kudìɛku nnɔ yé kiwɛnk kà ñɛn' miñunciɛnm ni nnɔ ya yel bii kiʼyel ya nɔnbl nɛ. Unil wà ŋa ŋmɔbe kudìɛku nnɔ la, ba ń cère wɔ ń dɛ bonn, ka ń cère wɔ ń kuɔre mɔ.

18 Fɛnfɛnnɔ miyɛnfuom nɛ li cère binib ń bɛnde tibont tuu ya tingi. Unil wà ŋmɔbe miyɛnfuom nɛ li bɛnde kiwɛnk nnɔ ya nɔnbl ya tingi. Linɔnbl nnɔ yé unil ya yel ya nɔnbl nɛ. Lì te kobiiluob nin piluob nin miluob* nɛ.

14

Kipebuk nin kì teke' binib bà ki wiɛ'

1 N tí liike' ki laa' Kipebuk nnɔ se Siyɔn ya juɔl bo. Binib itur kobk nin pinan nin inan bà ya yutun bo ŋmɔbe kɛn nin kiʼBaa ya yel nnɔ te kiʼsaan. 2 Nɛ n cii' kuwaaku kuba bó paaki bó nì tuoreh tɛn miñunciɛnm nɛ fuh bii utaa nɛ tɛngeh ufaa bo. N ciih kuwaaku kùa bó nnɔ ŋmɛ mɔ tɛn bibiɛñib nɛ ñih tibɛ̀r. 3 Binib nnɔ te Uwien ya bɛrbiɛk nin tiwɛnfuobt tunan nin biciɛnb nnɔ ya nun bó nɛ ki gɛh iyuonfaan. Binib itur kobk nin pinan nin inan bà Uwien dɛ' bɛ kitink bo ki wiɛ' nnɔ baba ŋa ñí la, uba ŋa ń fre kí bɛnge iyuon nnɔ. 4 Ba kuɔn' biʼba jɔknt, bi te tɛn ujɛfaan wà ŋa bɛn jɛ nɛ, kimɛ ba paan' niba bo, bi pɛ Kipebuk nnɔ baba bo nɛ, ki joh kì joh nà kɛ saan. Uwien dɛ' bɛn nɛ binib ni ki wiɛ', bɛ ń li yé wɔn nin Kipebuk ya nikpiɛkb. 5 Ba bɛn tonnɛnku, nɛ ka ŋmɔbe biil mɔ.

Uwien ya tondb bita tɔke' Uwien ya buur bó

6 N tí laa' Uwien ya tond uba, u laanh mitɛwɔlkpɔm, ki tuke tigbɛmɔnmɔnt tà ŋa ŋmɔbe gbenm, wɔ ń lá tɔke utingbɛn ya nib kɛ: inibol yà kɛ te uŋɛndun wuu ni ki lienh ilenbol kɛ nnɔ. 7 Utond nnɔ len' ufaa bo ki ye: «Li boh mɛn Uwien, kí li kpiɛkreh wɔ, kimɛ u li bu binib tibuur uyo wà nnɔ baa'-a! Li gbaandeh mɛn ki pukeh Uwien, wɔn nɛ ñɛn' kutaaku nin kitink nin miñunciɛnm nin iñunbun kɛ ya bol.»

8 Utondlie mɔ paan' ukpiɛk nnɔ bo, ki lienh ki teh: «U lu' ŋɔ, u lu' ŋɔ, uduciɛn Babilonn lu' ŋɔ. Wun nɛ taa' uʼsɔnsɔndl ki puon' inibol kɛ, ki cère' ì kɔn' Uwien ya tudɛre ni.»

9 Utond nta mɔ paan' bikpiɛkb bile nnɔ bo, ki lienh ufaa bo ki teh: «Binib bà kɛ gbaandeh ki pukeh kiwɛnk nnɔ nin kiʼnɛnnɛnku, ki ŋmɔbe kiʼdìɛku biʼyutun bo bii biʼnuɔ bo la, 10 Uwien ya benku ni li be biʼbo kí gbien, wɔ ń dɛre biʼtub ka ń muɔ bɛ cɛcɛkm, kí cère bɛ ń li te uʼtondb nin Kipebuk ya nun bó ki jɛ̀ndeh ki lɛbreh mitɛnñɔkjiɛm mà teknh umu ni. 11 Umu wà bi te uʼni ki jɛ̀ndeh ki lɛbreh nnɔ ya muñii li tuu ki dukeh nɛ uyo kɛ. Binib bà ŋmɔbe kiwɛnk nnɔ ya yel ya dìɛku, ki gbaandeh ki pukeh kɛn nin kiʼnɛnnɛnku nnɔ li jɛ̀ndeh nɛ ñɔnku nin wien ni ka ń li ŋmɔbe fuorl.»

12 Nɛn bo, nì yé uyo wà Uwien ya nib bà boh uʼwɔb, ki teke' *Yesu ki jin' nnɔ ń li ŋmɔbe kuminku nɛ.

13 Nɛ n cii' uniɛke uba bó u len' paaki bó ki ye: «Kɛle kí ye: Binib bà ji kpuokeh fɛnfɛnnɔ Yonbdaan bo nnɔ, Uwien ya mɔnm te biʼbo.» Nɛ *Mifuoñaanm ye: «Imɔ̀n, bɛ ń li fuoreh kí ñɛn biʼjiinku, kimɛ Uwien ŋa ń sunde biʼbó bi sɔn' itùon yà nnɔ bo.»

Uwien li bu uŋɛndun ya nib tibuur

14 Nɛ n tí liike' ki laa' kutɛwɔlgbɔnpenpienku kuba, niba kɛ kuʼbo ki naan unisaal, ki kpiɛ miñɔ̀km ya yukpɛkpiɛ, ki ŋuuke puokŋmaŋmaa uba. 15 Nɛ Uwien ya tond uba ñɛn' ní Uwien ya duku ni, ki yin' wà kɛ kutɛwɔlgbɔnku bo nnɔ ufaa bo ki ye: «Taa aʼpuoko nnɔ kí cin kí li ceh tijier, tijier ya ceceyo baa' ŋɔ, kimɛ utingbɛn bo ya jier ben'-a.» 16 Nɛn saan nɛ wà kɛ kutɛwɔlgbɔnku bo nnɔ taa' uʼpuoko ki cen' utingbɛn ya jier kɛ.

17 N tí laa' utondtɔ paaki bó, u ñɛn' ní Uwien ya duku ni, ki mɔ ŋuuke puokŋmaŋmaa.

18 Nɛ utondtɔ mɔ ñɛn' liponpuol saan. Wɔn nɛ ŋmɔbe mituɔm umu bo. U yin' utond wà ŋuuke puokŋmaŋmaa nnɔ ufaa bo ki ye: «Taa aʼpuokŋmaŋmaa nnɔ kí cecere utingbɛn bo ya sibii yà bi taah yɛ̀ ki ŋɛh fɛn nnɔ, kimɛ ì ben'-a.» 19-20 Nɛ utond nnɔ taa' uʼpuoko ki cecere' utingbɛn bo ya sibii nnɔ, ki taa' ki kuore' kubòciɛnku kùa bi ŋmɛngeh isibii kuʼni nnɔ ni. Bi ŋmiɛn' isibii nnɔ dugbaal nɛ. Bi ŋmiɛn' yɛ̀ ma nnɔ misɛ̀m nɛ ñɛn' kubùoku nnɔ ni ki puube' ki tì baa' kɔnsini kobiita. Utaan se miʼni la, mì li baa uʼlɛnbu. Nɛn nɛ wuɔn' ki ye Uwien ya benku ni ben' binib bo cɛɛn.

15

Ijɛndfɔrkɛ ya gbɛr

1 Nɛ n tí laa' micincilntɔm kutaaku bo. Nì yé nibonciɛnn nɛ ki ŋmɔbe kuñaanku cɛɛn. N laa' Uwien ya tondb bilole, bɛn nɛ li cère ijɛnd ń tu uŋɛndun ya nib kí tì dukn bolm milole. Ijɛndfɔrkɛ nínɔ, kimɛ yɛn bo nɛ Uwien li tùɔre kí wuɔn uʼbenpiebe.

2 Nɛ n laa' nibonn niba nì naan miñunciɛnm umu te niʼbo, nì wien tein ki likeh ki càareh tɛn lidingl, ki laa' binib bà mɔ̀n' ki faake' nin kiwɛnk nnɔ nin kiʼnɛnnɛnku nin kiʼyel ya nɔnbl nnɔ se nibonn nnɔ saan, ki ŋuuke Uwien de' bɛ tibɛ̀r tà nnɔ. 3 Ki gɛh Uwien ya tonsɔnl Moyis nin Kipebuk nnɔ ya yuon ki teh:

«Yonbdaan Uwien mituɔm kɛ ya daan,

aʼtùon yé itùonciɛn nɛ ki ŋmɔbe kuñaanku.

A teh nà nnɔ nì cuube nɛ ki yé imɔ̀n.

Sin nɛ yé inibol kɛ ya bɛr.

4 Yonbdaan, ŋmɛ li mɛnge lifɛ̀l ki la boh ŋɛ? Ŋmɛ te kí ye wa ń li pɛ̀keh ŋɛ?

Sin baba nɛ yé uñaan.

Inibol kɛ li baa kí lá gbaan aʼnun bó kí puke ŋɛ,

kimɛ binib kɛ laa' a teh nà nnɔ nì cuube nɛ.»

5 Ni ya puoli bó nɛ n laa' Uwien ya duku kùa te paaki bó nnɔ pìire', kun si: kujɔtieku ya lɛkl te lininbonl là ni nnɔ. 6 Nɛ Uwien ya tondb bilole bà li cère uŋɛndun ya nib ń jɛ̀nde kí tì dukn bolm milole nnɔ ñɛn' ní kuduku nnɔ ni, ki guo tikpɛlcɛpenpient tù windeh, ki buobe miñɔ̀km ya nìngbɛn biʼsiik ni. 7 Nɛ tiwɛnfuobt tunan nnɔ ya kiba taa' miñɔ̀km ya sɛ̀n ilole ki de' Uwien ya tondb bilole nnɔ. Uwien wà tuu ki te uyo kɛ nnɔ ya mutuol nɛ gbe isɛ̀n nnɔ. 8 Nɛ Uwien ya kpiɛke nin uʼtuɔm cère' imuñii fii' ki gbe kuduku nnɔ. Uba ŋa ń fre kí kɔ kuʼni kí tì baa ijɛnd yà Uwien ya tondb bilole li cère uŋɛndun ń jɛ̀nde yɛ̀ kí tì dukn bolm milole nnɔ ya gbenm.

16

Uwien ya benpiebe te isɛ̀n yà ni ya gbɛr

1 N cii' uniɛke uba bó u len' Uwien ya duku ni ufaa bo, ki tɔke' Uwien ya tondb bilole nnɔ ki ye: «Li joh mɛn kí tì taa Uwien ya benpiebe wà te isɛ̀n ilole ni nnɔ kí wule kitink bo.»

2 Ukpiɛk bure' ki tì taa' nà te uʼsɛnl ni nnɔ ki wule' kitink bo. Nɛ inɛl yà bre ki wi ki gbien' yèyèke' binib bà ŋmɔbe kiwɛnk nnɔ ya dìɛku ki gbaandeh ki pukeh kiʼnɛnnɛnku nnɔ.

3 Ulie mɔ taa' nà te uʼyaal ni ki tì wule' miñunciɛnm ni. Nɛ mì kpɛnde' kusɛbubulku ki naan libonkpil ya sɛ̀m. Nɛ tibont tà kɛ te miʼni nnɔ kpo'.

4 Nta mɔ taa' nà te uʼmɔ yaal ni ki tì wule' ikpen nin iñunbun ni. Nɛ iʼñunm kpɛnde' misɛ̀m.

5 Nɛ n cii' Uwien ya tond wà ŋmɔbe mituɔm miñunm bo nnɔ len' ki ye:

«Uwien, a cuube nɛ,

sin nɛ là te, ki biɛ ki te, ki yé uñaan.

A tien' nà nɔ nɛ wuɔn' ki ye aʼbuur cuube.

6 Kimɛ bi ku' aʼnib nin aʼñɔbonsɔknb nɛ aʼmɔ de' bɛ misɛ̀m bɛ ń ñu. Bi kpɛ nɛn nɛ.» 7 Nɛ n cii' uniɛke uba bó liponpuol saan u teh: «Yonbdaan Uwien mituɔm kɛ ya daan, aʼbuur yé imɔ̀n nɛ, ki cuube.»

8 Nnan mɔ taa' nà te uʼmɔ yaal ni ki wule' uwien wà puɔreh nɔ bo, nɛ u laa' mituɔm wù ń li siɛnh binib tɛn umu. 9 Kuwɔlku funfunde' binib, nɛ bi suke' Uwien wà ŋmɔbe ufaa ki cère' bi jɛ̀ndeh nnɔ, ka tuo' bɛ ń lèbre biʼtetem ŋɔ kí kpiɛke wɔ.

10 Nŋun mɔ taa' nà te uʼmɔ ya sɛnl ni ki tì wule' kiwɛnk nnɔ ya bɛrbiɛk bo. Kiʼbɛl ya tinfɛnm kɛ biike', nɛ binib jɛ̀ndeh ki gbiekeh ki ŋmɔnh biʼlɛn. 11 Ijɛnd nnɔ nin inɛl nnɔ bo nɛ bi suke' Uwien wà te paaki bó; ka tuo' ki wiɛ' biʼtùonbiɛrɛ nnɔ.

12 Nluob mɔ taa' nà te uʼmɔ ya sɛnl ni, ki tì wule' likpenciɛnl Efrat ni, nɛ lì fuɔre', ki cère' bibɛrb bà ñɛn' liwenpurl bó ní nnɔ laa' ñɛñɛbùol. 13 Nɛ n laa' isɛnpol ita; uba ñɛn' *utunwiɛn nnɔ ya ñɔbu ni, utɔ ñɛn' kiwɛnk nnɔ yaabu ni, utɔ mɔ ñɛn' utonnɛnñɔbonsɔknl yaabu ni. Isɛnpol nnɔ naan itɛtiɛ nɛ. 14 *Satan nɛ sɔn' yɛ̀, ì teh micincilnm, ki joh utingbɛn kɛ bo ya bɛrb saan, yɛ̀ ń taan bɛ ŋɔ bɛ ń tɔ butɔbu Uwien mituɔm kɛ ya daan ya wengbiin ya daali.

15 Yonbdaan ye: «Li cengeh mɛn, n li baa tɛn unasu nɛ. Wà ŋa gɔh, ki bonde' uʼwɛngolkaar mɔ la, Uwien ya mɔnm te uʼbo, kimɛ wa ń cuon cɛnkpɛnlonlonl bɛ ń lɛ uʼfɛ.»

16 Isɛnpol nnɔ taan' bibɛrb nnɔ libùol liba nɛ bi yih niʼsaan *Sufmbɛ ya lenm ni ki teh Amagedɔnn.

17 Nlole mɔ taa' nà te uʼmɔ ya sɛnl ni, ki tì wule' kitink bó ní, nɛ uniɛke uba len' ufaa bo Uwien ya duku ni uʼbɛrbiɛk saan ki ye: «Nì gben' nínɔ.» 18 Utaa mɛkndeh, ki tɛngeh, kuwaaku te cɛɛn, nɛ kitink jènge' na ŋmɔbe fuul. Haali Uwien tì ñɛn' binib kitink bo ma, ka laan jènge' mi ya jèngm. 19 Kì jènge' ma nnɔ nɛ uduciɛn Babilonn yɛkre' bolm mita. Idu kɛ ya dur mɔ lulu'. Uwien nɛ tiɛre' uduciɛn Babilonn ya nib bó. Uʼbenku ni ben' biʼbo ki gbien' nɛ u dɛre' biʼtub cɛɛn, ka muɔ' bɛ cɛcɛkm. 20 Idek nin ijuɔn kɛ fefele'. 21 Utaa nii' nɛ itɛtɛn lulu' binib bo ki kpiɛke cɛɛn, nɛ bi suke' Uwien itɛtɛn nnɔ bo, kimɛ ijɛnd nnɔ là bre biʼbo cɛɛn nɛ.

17

Uwien li bu ujɛnkpendgaar tibuur

1 Nɛ Uwien ya tondb bilole bà ŋuuke isɛ̀n ilole nnɔ ya uba baa' ki lá tɔke' nni ki ye: «Dɛn ń wuɔn ŋɛ Uwien lá li bu ujɛnkpendgaar nnɔ tibuur kí dɛre uʼtub ma bo. Ujɛnkpendgaar nnɔ yé udu nɛ ki te ikpengol ya gbɛ. 2 Utingbɛn bo ya bɛrb tien' lisɔnsɔndl nin wɔn nɛ, nɛ binib guɔre' lɛ̀ utingbɛn kɛ bo ki kɔn' Uwien ya tudɛre ni.»

3 *Mifuoñaanm cère' n laa' nà tidɛknt yaam nnɔ ni, nɛ utond nnɔ taa' nni ki jon' kupenpelku ni, n tì laa' upii uba jɛke kiwɛnmɔ́nmɔ́nk kiba, kì ŋmɔbe iyul ilole nin iyin piik, kiʼgbɛnɛnt kɛ gbe iyel yà sukreh Uwien. 4 Upii nnɔ guo tiwɛnmɔnmɔnt tuba tù mɔ́n, ki taa' miñɔ̀km nin itɛn yà ŋmɔbe kudaaku nin ilaan yà ŋmɔbe kudaaku ki fɛ̀nde' uʼba. U ŋuuke miñɔ̀km ya sɛnl, lì gbe uʼsɔnsɔndtùon. Yɛn si: uʼjuɔke nin uʼjɔknt ya bont nnɔ. 5 Bi kɛle' liyel là binib ŋa bɛn liʼtingi uʼyutunl bo. Liyel nnɔ ya tingi si: «Uduciɛn Babilonn: lijɛnkpendl nin ijuɔke yà te kitink bo ya naa.» 6 Nɛ n laa' upii nnɔ ñun' Uwien ya nib ya sɛ̀m nin binib bà bi ku' bɛ *Yesu bo nnɔ ya sɛ̀m ki yibe' tɛn u ñun' midaam nɛ.

N laa' wɔ ma nnɔ nɛ nì cuo' nni miyɔkm cɛɛn. 7 Nɛ Uwien ya tond nnɔ tɔke' nni ki ye: «Bɛ tien' nì cuo' ŋɛ miyɔkm-i? N li kpiire' upii nnɔ nin u jɛke kiwɛnk kà, kì ŋmɔbe iyul ilole nin iyin piik nnɔ ya gbɛr, kí tɔke ŋɛ. 8 A laa' kiwɛnk kà nɔ, kì là te nɛ ka ji te. Kì li ñɛ ní kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn nnɔ ni nɛ, kí bure bɛ ń tì ku kɛ̀. Binib bà Uwien ŋa kɛle' biʼyel limiɛl ya gbɔnku ni haali uŋɛndun ya cincinm nnɔ laa' kɛ̀ la, nì li ji bɛ, kimɛ kì là te nɛ, ka ji te ama kì li liɛbe ní.

9 «Fɛnfɛnnɔ miyɛnfuom nin mibɛnm nɛ li cère binib ń bɛnde nibonn niɛ ya tingi. Kiwɛnk nnɔ ya yul ilole nnɔ yé ijuɔn ilole yà upii nnɔ te iʼbo nnɔ nɛ. Ì yé bibɛrb bilole mɔ nɛ. 10 Bibɛrb bilole nnɔ ni, biŋun ya bɛl gɛ̀bre' ŋɔ, nluob nɛ kɛ fɛnfɛnnɔ wuɔ, nlole ŋa laan kɛ̀le'. U lá kɛ̀le' la, wa ń wuɔke. 11 Kiwɛnk kà là te, ka ji te nnɔ yé bɛrniin nɛ, ki ñɛn' bibɛrb bilole nnɔ ni, nɛ ki joh bɛ ń tì ku kɛ̀. 12 A laa' iyin piik yà nnɔ, yé binib piik bà lá li ji libɛl nɛ. Bi lá jin' libɛl la, bɛn nin kiwɛnk nnɔ li taan libɛl nnɔ nɛ, ama la ń wuɔke. 13 Bibɛrb nnɔ kɛ kpaan' buñɔbu nɛ, bɛ ń taa biʼtuɔm nin biʼfaa kɛ kí sɔn kí de kiwɛnk nnɔ. 14 Bi li tɔ nin Kipebuk butɔbu, nɛ kɛ̀ ń faake nin bɛ, kimɛ kì yé yonbdɛnb kɛ ya Yonbdaan nɛ, ki yé bibɛrb kɛ ya bɛrciɛn. Wɔn nin binib bà Uwien yin' bɛ ki gɛ̀nde' bɛ bi yé uʼyaab ki pɛ uʼbo mɔnmɔnm nnɔ nɛ li faake.»

15 Nɛ utond nnɔ tí tɔke' nni ki ye: «A laa' miñunm mà ujɛnkpend nnɔ te miʼsaan nnɔ yé inibol yà kɛ te uŋɛndun wuu ni ki lienh ilenbol kɛ nnɔ nɛ. 16 A laa' iyin piik yà, ì yé bibɛrb nnɔ, nin kiwɛnk nnɔ li sikre ujɛnkpend nnɔ bo, kí fie uʼwɛnt kɛ, kí cère wɔ ń li te limufunl, kí ŋmɔnŋmɔn wɔ, kí taa umu kí sɛ nà bó sìen', 17 kimɛ Uwien nɛ de' bibɛrb piik nnɔ iyɛnmaale bɛ ń tien u yíe nà. U yíe nà si: bibɛrb piik nnɔ ń kpaan buñɔbu kí taa biʼbɛl kí cɛ̀be kiwɛnk nnɔ kí tì baa uyo wà u là len' nà nnɔ ń tien.

18 «A laa' upii wà nnɔ yé uduciɛn wà likeh utingbɛn bo ya bɛrb kɛ nɛ.»

18

Babilonn ya berm

1 Ni ya puoli bó nɛ n tí laa' tidɛknt yaam Uwien ya tond uba ñɛn' paaki bó ki jiinh ní, ki ŋmɔbe mituɔm ki gbien', nɛ uʼwenwenku wende' utingbɛn kɛ bo,

2 nɛ u lienh ufaa bo ki teh:

«U lu' ŋɔ, u lu' ŋɔ, uduciɛn Babilonn lu' ŋɔ.

U ji kpɛnde' isɛnpol kɛ ya bol ya kɔnkuɔn nɛ.

Inuɔn nin tiwɛnt tà yé tijɔnkt ya bont ki ŋmɔbe isensen kɛ ji kɔ wun ni nɛ.

3 Kimɛ udu nnɔ nɛ taa' uʼsɔnsɔndl ki puon' inibol kɛ, ki cère' ì kɔn' Uwien ya tudɛre ni.

Utingbɛn bo ya bɛrb tien' lisɔnsɔndl nin wù,

nɛ ikpenkpend laa' lifaal li yɛbe uʼwiel bo.»

4 Nɛ n tí cii' uniɛke uba bó paaki bó u lienh ki teh:

«Nʼnibɛ, ñɛ mɛn Babilonn ni,

ki la li te uʼnib ya tùonbiɛrɛ ya gbɛr ni,

ŋɔ ki la ji ijɛnd yà bi li ji yɛ̀ nnɔ,

5 kimɛ udu nnɔ ya nib sɔn' itùonbiɛrɛ yà nnɔ yɛbre' ki gbien' ki tì kpiɛ kutaaku

nɛ, Uwien ŋa sunde' biʼtùonbiɛrɛ nnɔ bó,

6 Tien bɛ mɛn bi tien' nɛ ma bo nnɔ,

bi tien' nɛ ibiɛre yà nnɔ, jiin bɛ mɛn nnɔ bolm mile bo,

bi là cère' ni jin' ijɛnd ma bo nnɔ,

jiin bɛ mɛn nnɔ bolm mile bo.

7 Bɛn bà là yíe tigbengt, ki yíe bɛ ń li te liwiel ni, nì tì kɛnde' nnɔ,

cère mɛn bɛ ń ji ijɛnd mɔ kí li kaa mikuum kí tì baa nnɔ,

kimɛ udu nnɔ ya nib maaleh biʼfɛ̀l ni,

ki teh biʼdu gbɛre' nɛ, ka te tɛn kpopii,

ka lì li kɛ̀le kuum mɔ fiebu.

8 Nɛn bo, ijɛnd li taan kí lu udu nnɔ ya nib bo uwien uba nɛ. Yɛn si:

mikuum nin ikumuɔ nin mikònm.

Umu li wi udu nnɔ,

kimɛ Yonbdaan Uwien wà bun' tibuur nnɔ ŋmɔbe mituɔm ki gbien'.»

9 Utingbɛn bo ya bɛrb bà kɛ tien' lisɔnsɔndl nin udu nnɔ, bɛn nin wun jin' liwiel nnɔ, li muɔ kí kpiɛnde uʼbo, kimɛ u teknh umu, imuñii dukeh. 10 Bi li juore kí li se fɔnfɔkm nɛ, kimɛ bi fɛnge bi la tì jɛ̀nde udu nnɔ ni nɛ. Bi li lienh ki teh:

«Nì brike' aʼbo ŋɔ, nì brike' aʼbo ŋɔ

uduciɛn Babilonn, sin wà là ŋmɔbe ufaa nnɔ, nì brike' aʼbo ŋɔ,

Uwien pɔk ki bun' aʼbuur ki gben' na taande'.»

11 Utingbɛn bo ya kpenkpend mɔ li muɔh ki kpìɛndeh udu nnɔ bo, kimɛ uba ŋa ji daanh biʼwɛnt. 12 Tun si: miñɔ̀km nin ilike ya kur nin itɛn yà ŋmɔbe kudaaku nin ilaan nin tikpɛlcɛpenpient nin ikpɛlmɔ́nmɔ́n nin tikpɛlcɛr tà dinge suɔɔ ki windeh nin ikpɛlde kɛ ya bol yà ya daaku faa nin isiin yà ya dɔ ya daaku faa nin bi taah iluobñin ki teh tibont tà nin bi kpeh tibont tà kɛ ya bol nin kukurku kùa bi yih kù blɔnsi nin tikutɔr nin itɛn yà ya daaku faa bi yih yɛ̀ maarb 13 nin lɛfina kɛ ya bol nin tisir tà nu ki ŋmɛ kɛ ya bol nin midaam kɛ nin mikpɔm nin miyom nin iji nin inɛ nin ipe nin itaan nin titɛnlolt nin iyonbe nin binib bà bi coh bɛ butɔbu ni. 14 Bi li len ki ye:

«Sin Babilonn, a là fɛ tibont tà nnɔ gben' ŋɔ.

Aʼnacenkpebont tà mɔn ki ŋmɔbe kuñuɔrku nnɔ gben' ŋɔ,

nil ŋa ji li lɛ tù fiebu.»

15 Binib bà tien' ukpenkpende udu nnɔ ni, ki laa' lifaal nnɔ,

li juore kí li se fɔnfɔkm nɛ ki muɔh ki kpìɛndeh,

kimɛ bi fɛnge bi la tì jɛ̀nde niʼbó nɛ. 16 Bi li lienh ki teh:

«Nì brike' aʼbo ŋɔ, nì brike' aʼbo ŋɔ uduciɛn Babilonn, nì brike' aʼbo ŋɔ,

sin wà là te tɛn upii wà guo tikpɛlcɛpenpient

nin ikpɛlmɔ́nmɔ́n nin yà kɛ ya bol ya daaku faa

ki fɛ̀nde' aʼba nin bi taah miñɔ̀km nin itɛn yà ya daaku faa

ki teh tijɛfɛ̀nbont tà nnɔ nin ilaan nnɔ.

17 Li ya faal kɛ nɛ pɔk ki gben' na taande' nɔ-ɔɔ?»

Biñɛrkurb nin biʼciɛnb nin bikpentuɔnb nin bà kɛ sɔnh miñunciɛnm bo ki jinh se fɔnfɔkm nɛ, 18 ki likeh udu wà teknh nnɔ ya muñii, ki wuureh ki teh: «U lɛ udu ba te ki baa' uduciɛn wuu nɔ?» 19 Nɛ ki yiih titɛnt ki pukeh biʼyul bo, ki muɔh ki kpìɛndeh ki wuureh ki teh:

«Nì brike' aʼbo ŋɔ, nì brike' aʼbo ŋɔ,

uduciɛn Babilonn nì brike' aʼbo ŋɔ,

biñɛrdɛnb kɛ ñi' a ya faal bo nɛ ki faake'.

Nɛn kɛ nɛ pɔk ki lá gben' na taande' nɔ-ɔɔ?»

20 Tibont tà kɛ te kutaaku bo ń li poknh,

Uwien ya nib nin *Yesu ya tondb nin

*Uwien ya ñɔbonsɔknbɛ niʼmɔ ń li poknh,

uduciɛn nnɔ ya berm bo,

kimɛ Uwien bun' udu nnɔ ya nib tibuur

bi tien' nɛ mibiɛrm mà nnɔ bo ki kun' nɛ imɔ̀n.

21 Nɛ Uwien ya tondtɔdaan uba yuure' litɛnl liba li yɛbe tɛn linɛ̀ciɛnl ki wiɛ' miñunciɛnm ni, nɛ ki ye:

«Bi li bere uduciɛn Babilonn ufaa bó ma sɔ.

Nil ŋa ji li lɛ wù fiebu.

22 Ba ji li cii biɛñib nin yonyuonb

nin wopieb nin natunpieb bó udu nnɔ ni.

Utonsɔnl uba mɔnɔn nin utɔ ŋa ji li te uʼni.

Ba ji li cii naal bó uʼni.

23 Frl ŋa ji li wende uʼni,

ba ji li cii ujɛ nin upii bà kuɔn' tɔb,

na laan wuɔke' ya yuon bó uʼni,

udu nnɔ ya kpenkpend nɛ là cɛn' binib kɛ utingbɛn bo.

Uʼnib là taa' iñɔke nɛ ki lɛre' inibol kɛ.»

24 Liɛbe' ki ní, *Uwien ya ñɔbonsɔknb nin uʼnib bà kɛ bi ku' bɛ utingbɛn bo nnɔ u ya du nɛ si biʼkuum.

19

Bà mɔ̀n' ki faake' ya yuon nin Uwien ya Pebuk ya piikuɔn

1 Ni ya puoli bó nɛ n cii' uniɛke uba bó paaki bó tɛn kuniwulku ya niɛke, u teh:

«Aleluya,

tiʼWien nɛ ŋmiɛndeh binib.

Wɔn nɛ si ukpiɛke nin mituɔm,

2 kimɛ uʼbuur yé imɔ̀n nɛ, ki cuube.

U bun' ujɛnkpendgaar wà taa' uʼsɔnsɔndl

ki puon' binib kɛ utingbɛn bo nnɔ tibuur,

ki tu' u là ku' uʼtonsɔnb bà nnɔ ya fɛ̀nl».

3 Nɛ kuniwulku nnɔ tí ye:

«Aleluya,

Babilonn ya muñii li tuu ki dukeh nɛ uyo kɛ.»

4 Nɛ biciɛnb pile nin binan nnɔ nin tiwɛnfuobt tunan nnɔ gbaan' ki pukeh Uwien wà kɛ kibɛrbiɛk bo nnɔ, ki teh:

«Ami! Aleluya!»

5 Nɛn saan nɛ uniɛke uba len' kibɛrbiɛk nnɔ saan ki ye: «Ninbi, biwaab nin biciɛnb bà yé tiʼWien ya tonsɔnb ki boh wɔ nnɔ niʼkɛ ń li pɛ̀keh wɔ mɛn. 6 Nɛ n tí cii' uniɛke uba bó tɛn kuniwulku ya niɛke, a li ye miñunciɛnm nɛ fuh bii utaa nɛ tɛngeh. Uniɛke nnɔ teh:

‹Aleluya,

Yonbdaan Uwien mituɔm kɛ ya daan caan' uʼbɛl ŋɔ.

7 Cère mɛn tí li poknh, kí li ŋmɔbe uyɛnsɔnge kí gbien,

kí li kpiɛkreh wɔ,

kimɛ Kipebuk nnɔ ya piikuɔnyo baa' ŋɔ.

Nɛ kiʼpo bonde' uʼba ŋɔ.› »

8 Uwien de' wɔ usɛn wɔ ń gole tikpɛlcɛr tà mɔn ki pìen ki windeh.

Tikpɛlcɛr nnɔ wuɔn' ki ye Uwien bù' uʼnib bigbɛmɔ̀ndɛnb nɛ.

9 Nɛ uba tɔke' nni ki ye: «Kɛle kí ye: ‹Uwien ya mɔnm te u yin' binib bà bɛ ń ji Kipebuk ya piikuɔnjier nnɔ bo,› nɛ ki tí ye: ‹Tigbɛr tuu cinbe ki ñɛn' Uwien saan nɛ.› » 10 Nɛn saan nɛ n gbaan' udaan nnɔ ya nun bó ń puke wɔ, nɛ u tɔke' nni ki ye n la tien nnɔ, kimɛ uʼmɔ yé min nin nʼtɔb bà yé *Yesu ya mɔ̀nkunb nnɔ ya tonsɔntɔ nɛ. A li puke Uwien baba nɛ. *Yesu kpiire' tigbɛmɔ̀nt tà nnɔ yé Uwien là cère' *uʼFuoñaanm tore' uʼñɔbonsɔknb bi sɔkn' tigbɛr tà nnɔ nɛ.

Unil wà jɛke utɛnpien ya gbɛr

11 Nɛ n tí liike' ki laa' kutaaku yɛ, utɛnpien uba puɔ' ní, wà jɛke wɔ nnɔ bi yih wɔ umɛmɔ̀ndaan nin unimɔ̀n nɛ. U buh binib tibuur, ki tɔh butɔbu niʼdonbó nɛ. 12 Uʼnun muɔreh tɛn umupien nɛ. U kpiɛ ibɛryukpɛkpiɛ ligol. Liyel liba te uʼbo, wɔn baba ŋa ñí la, uba ŋa bɛn liʼtingi. 13 U guo kuliɛrku kuba nɛ kuʼkɛkɛ yé misɛ̀m, bi yih wɔ Uwien ya ñɔbonl. 14 Nɛ Uwien ya sojambɛ pɛ uʼpuoli, ki jɛke itɛnpien, ki guo tiliɛrt tù pìen ki windeh. 15 Nɛ kijusiek kà ŋmɛ penpen nɔreh ki ñɛh utɛnjɛkl nnɔ ya ñɔbu ni. U li taa kɛn nɛ kí ku inibol. U li ŋuuke bɛ nin ufaa ki la ŋmɔbe nunsɔnge biʼbo, kí niin bɛ tɛn bi taanh ki mɛreh isibii ki ñɛndeh iʼñunm ma bo, kimɛ Uwien mituɔm kɛ ya daan ya mutuol fii' biʼbo ki gbien'-a! 16 Liyel liba te uʼliɛrku nin uʼpɛnl bo. Lɛn si: «Bibɛrb kɛ ya bɛrciɛn nin yonbdɛnb kɛ ya Yonbdaan.»

17 Nɛ n laa' utond uba se uwien bo, ki wuureh ufaa bo ki yih inuɔn yà kɛ ya bol jinh tunɔnt yì ń baa kí ji Uwien bonde' ujinciɛn wà nnɔ. 18 Yì ń baa kí ji bibɛrb nin sojaciɛnb nin bifɛfaab nin itaan nin bà jɛke yì nin binib kɛ, bà yé iyonbe nin bà ŋa yé yonbe nin biwaab nin biciɛnb kɛ ya nɔnt.

19 Nɛ n tí laa' kiwɛnk nnɔ nin utingbɛn bo ya bɛrb nin biʼsojambɛ taan', bɛ ń tɔ utɛnjɛkl nnɔ nin uʼsojambɛ butɔbu. 20 Nɛ bi cuo' kiwɛnk nnɔ nin utonnɛnñɔbonsɔknl nnɔ mɔ. Wɔn nɛ là tien' micincilnm ki de' kiwɛnk, ki lɛre' binib bà kiwɛnk nnɔ ya dìɛku te biʼbo bi gbaandeh ki pukeh kiʼnɛnnɛnku nnɔ. Bi taa' biʼkɛ bile bi fuobe nɛ ki tì wiɛ' kumubùoku kuba ni mitɛnñɔkjiɛm te len ki teknh. 21 Bà sìen' nnɔ wɔn, utɛnjɛkl nnɔ taa' kijusiek kà nɔreh ki ñɛh uʼñɔbu ni nnɔ nɛ ki ku' bɛ, nɛ inuɔn kɛ baa' ki jin' bɛ ki tì gbo'.

20

Ibin liturl ya gbɛr

1 Nɛ n tí laa' Uwien ya tond uba ñɛn' kutaaku bó ki jiinh ní ki ŋuuke kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn nnɔ ya pien nin tikudɔkcɛnciɛnt uʼnuɔ ni, 2 ki baa' ki cuo' utunwiɛn nnɔ. U yé uyo bo ya wɛ nnɔ nɛ. Bi yih wɔn nɛ usɛnpol, ki liɛbe' ki yih wɔ *Satan. U taa' tikudɔkr nnɔ ki lòle' wɔ, wɔ ń li lùo kí tì baa ibin liturl, 3 ki taa' wɔ ki wiɛ' kubùoku kùa ñɔ ka ŋmɔbe biɛn nnɔ ni, ki bìin', ki pìin' ipìen, ki pɔle' ŋɔ utunwiɛn nnɔ ji la lɛre nib kí tì baa ibin liturl nnɔ ya gbenm. Ibin nnɔ gɛ̀bre' la, bi li wiɛ wɔ nɛ, wɔ ń tien iwenkàankɛ.

4 Nɛ n laa' mubɛrbiɛmu muba, bà bàareh ki kaah muʼbo nnɔ, Uwien de' bɛ usɛn bɛ ń bu binib tibuur, ki laa' binib bà là kun' imɔ̀n *Yesu bo, ki kpaande' Uwien ya gbɛr ŋɔ bi ku' bɛ nnɔ ya naanmu. Bi mɛkre' nɛ ki jin' libɛl nin Kristo ibin liturl. Bɛn ŋa gbaan' ki puke' kiwɛnk nnɔ bii kiʼnɛnnɛnku, ka ŋmɔbe kiʼdìɛku biʼyutun bo bii biʼnuɔ bo. 5 Uwien mɛkre' bɛn nɛ mikpiɛkm. Bitɛnkpiitɔb bà sìen' nnɔ ibin liturl nnɔ ŋa gɛ̀bre' la, ba ń mɛkre. 6 Binib bà kpiɛ' ki mɛkre' bitɛnkpiib ni nnɔ Uwien ya mɔnm te biʼbo, kimɛ Uwien nɛ bore' bɛ ki tien' uʼyaab. Ba ń kpo kí lere. Bi li yé Uwien nin *Kristo ya tɔtuɔrkaab nɛ, ki li yé bibɛrb nin *Kristo ibin liturl.

Satan ya lum

7 Ibin liturl nnɔ gɛ̀bre' la, Uwien li cère bɛ ń ñɛn *Satan lipɛkl ni kí wiɛ, 8 wɔ ń jo kí tì lɛre inibol yà kɛ te utingbɛn kɛ bo, kí tì taan yɛ̀, yɛ̀ ń tɔ butɔbu. Inibol nnɔ ya yel si Gɔg nin Magɔg* nɛ. Bi yɛbe tɛn likpentɛngbil nɛ. 9 Bi gbe utingbɛn bo niʼkɛ saan, ki jebe' udu wà Uwien yíe wù, uʼnib te uʼni nnɔ, nɛ umu ñɛn' paaki bó ní ki lá wìn' biʼkɛ. 10 Nɛ Uwien cère' bi cuo' usɛnpol wà lɛre' bɛ nnɔ, ki wiɛ' kumubùoku kùa mitɛnñɔkjiɛm te len ki teknh nnɔ ni, kiwɛnk nnɔ nin utonnɛnñɔbonsɔknl te nà saan nnɔ. Bi li tuu ki te nɛn saan nɛ uyo kɛ ki jɛ̀ndeh ki lɛbreh ñɔnku nin wien ni.

Lidaali là Uwien li bu binib kɛ tibuur

11 N laa' kibɛrbɛcɛnciɛnk kiba kì pìen, ki laa' wà kɛ kiʼbo nnɔ. Kitink nin kutaaku gben' uʼnun bó kpɛkpɛl ka sìen' bonn. 12 Nɛ n laa' bitɛnkpiib, biciɛnb nin biwaab kɛ se kibɛrbiɛk nnɔ ya nun bó. Nɛ bi pibre' tigbɔnt, ki liɛbe' ki pibre' kutɔku limiɛl ya gbɔnku nínɔ. Bi bun' bitɛnkpiib tibuur, wà kɛ là sɔn' ma bo. Bi bun' bɛ tɛn nì kɛle' ma bo tigbɔnt nnɔ ni nɛ. 13 Miñunm là jin' binib bà kɛ nnɔ, mì ñɛn' bɛ ní. Mikuum là jin' bà bi te kutɛnkpiiku ni nnɔ mɔ ñɛn' ní, nɛ Uwien bun' bɛ tibuur wà kɛ là sɔn' ma bo. 14 Nɛn saan nɛ bi taa' mikuum nin kutɛnkpiiku ki wiɛ' kumubùoku ni. Kumubùoku nnɔ nɛ yé mikuliem. 15 Nɛ bi taa' binib bà kɛ ya yel ŋa kɛle' limiɛl ya gbɔnku ni nnɔ mɔ ki wiɛ' kumubùoku nnɔ ni.

21

Kutɛfɛ̀nku nin kitinfɛ̀nk ya gbɛr

1 N laa' kutɛfɛ̀nku nin kitinfɛ̀nk, kimɛ kutɛkpaaku nin kitinkpaak nnɔ ŋa ji te. Miñunciɛnm mɔ ŋa ji te. 2 N laa' Uwien ya du Yerusalɛmfaan ñɛn' uʼsaan paaki bó ní ki mɔn tɛn ujɛfaan wà bi dùun' wɔ ki tuke ki joh uʼcɛ bó. 3 Nɛ n cii' uniɛke uba bó, u len' ufaa bo kibɛrbiɛk nnɔ saan ki ye: «Liike mɛn, Uwien ya kɔnkuɔn ji te binib ni nɛ. U li kɔh nin bɛ, nɛ bɛ ń li yé uʼyaab, nɛ wɔn bugbɛn ń li yé biʼWien. 4 U li ŋmire biʼnunsiir kɛ, kuum nin kumuɔ nin jɛnd nin kpiɛnde ŋa ji li te, kimɛ tibonkpaar nnɔ kɛ gben'-a.»

5 Nɛn saan nɛ wà kɛ kibɛrbiɛk bo nnɔ len' ki ye: «Fɛnfɛnnɔ n teh tibont kɛ tifɛ̀nt nɛ.» Nɛ ki tí len' ki ye: «Kɛle tigbɛr tuu, kimɛ tù te nɛ, ki kpɛ bɛ ń li du tuʼbo.» 6 Nɛ ki tɔke' nni ki ye: «Niʼkɛ tien' ki gben'-a! Min nɛ yé micincinm nin migbenm. Uñuñun ŋmɔbe wà kɛ la, n li de wɔ liñunbunl là ya ñunm dienh limiɛl wa ń pɛ̀ niba. 7 Wà kɛ mɔ̀n' ki faake' nɛ li si tu ya bont kɛ. N li yé uʼWien nɛ uʼmɔ li yé nʼbuk. 8 Bà sɛn' bujɛwaanbu nin bà ŋa fɔre' Kristo ya sɛn ni nin bà teh ijuɔke ya bont nin binikub nin isɔnsɔnd nin biñɔkdɛnb nin bà pɛ ibule bo. Biʼkɛ ya tùon nin biʼlenm ŋa kpe gbɛmɔ̀nt ya sɛn. Biʼbùol si kumubùoku kùa ni mitɛnñɔkjiɛm te len ki teknh nnɔ nɛ. Nɛn nɛ yé mikuliem.»

Yerusalɛmfaan ya gbɛr

9 Uwien ya tondb bilole bà ŋuuke ijɛndfɔrkɛ isɛ̀n ilole ni nnɔ ya uba baa' ki lá tɔke' nni ki ye: «Dɛn, ń wuɔn ŋɛ ujɛfaan wà Kipebuk li kuɔn wɔ nnɔ.» 10 *Mifuoñaanm cère' n laa' nà tidɛknt yaam nnɔ ni nɛ utond nnɔ taa' nni ki don' lijɔfɔfɔkrl liba bo, ki wuɔn' nni Uwien ya du Yerusalɛm u ñɛn' uʼsaan paaki bó ki jiinh ní. 11 Uwien ya wenwenku wendeh wù ki cère' u windeh tɛn litɛnl là ya daaku faa, ki windeh tɛn litɛnl là bɔn tɛn lidingl ki likeh ki càareh. 12 Liguoncɛnciɛnl liba nɛ là guɔn' udu nnɔ, ki ŋmɔbe inañuɔn piik nin ile. Uwien ya tondb piik nin bile se inañuɔn nnɔ kɛ saan. Israyɛl yaab ya baamul piik nin ile ya yel kɛle' inañuɔn piik nin ile nnɔ kɛ bo. 13 Inañuɔn ita te lɛnpuoli bó, ita te nintuɔli bó, ita te ugɛn bó, ita mɔ te ujie bó. 14 Liguoncɛnciɛnl nnɔ se itɛn piik nin ile bo nɛ. Kipebuk ya tondb piik nin bile ya yel kɛle' itɛn nnɔ kɛ bo.

15 Uwien ya tond wà lienh nni nnɔ ŋuuke miñɔ̀km ya kpɛndɔ wɔ ń kpaan udu nnɔ nin uʼnañuɔn nin uʼguoncɛnciɛnl nnɔ. 16 Udu nnɔ là te tɛn kangbɔnga nɛ, uʼkɛle kɛ inan ya pìɛn kpɛ. Nɛ u taa' ukpɛndɔ nnɔ ki kpaan' udu nnɔ, ki laa' ikɛle inan nnɔ, wà kɛ ya fɔkn te mikpàanm itur piik nin ile nɛ. Uʼpaaki ya fɔkn mɔ kpɛ nnɔ nɛ. 17 U kpaan' * liguonl nnɔ ki laa' nì te kobk nin pinan nin minan nɛ. U kpaan' binib kpàandeh tibont ma bo nɛ. 18 Bi là taa' itɛn yà bi yih yɛ̀ jaspi nnɔ nɛ ki mɛn' liguonl nnɔ. Udu nnɔ kɛ là yé miñɔ̀km mà wien, ki windeh ki likeh ki càareh tɛn lidingl nɛ. 19 Bi là taa' itɛn yà ya daaku faa kɛ ya bol nɛ ki mɔnge' liguonl nnɔ ya tɛnpuul.

Likpiɛkl yé litɛnl là bi yih lɛ̀ jaspi nnɔ nɛ,

liliel yé litɛnl là bi yih lɛ̀ safir nnɔ nɛ,

litaal yé litɛnl là bi yih lɛ̀ agati nnɔ nɛ,

nnan yé litɛnl là bi yih lɛ̀ emolod nnɔ nɛ,

20 nŋun yé litɛnl là bi yih lɛ̀ sadoniks nnɔ nɛ,

nluob yé litɛnl là bi yih lɛ̀ kaneliyann nnɔ nɛ,

nlole yé litɛnl là bi yih lɛ̀ krisolate nnɔ nɛ,

nniiin yé litɛnl là bi yih lɛ̀ belil nnɔ nɛ,

nwɛ yé litɛnl là bi yih lɛ̀ topasi nnɔ nɛ,

piik yé litɛnl là bi yih lɛ̀ kalsedoni nnɔ nɛ,

piiknba yé litɛnl là bi yih lɛ̀ yasɛnte nnɔ nɛ,

piiknle yé litɛnl là bi yih lɛ̀ ametisi nnɔ nɛ.

21 Bi là taa' litɛnl là ya daaku faa bi yih lɛ̀ pɛrl nnɔ piik nin ile nɛ ki tien' udu nnɔ ya nañuɔn piik nin ile nnɔ. Nañɔbu kɛ nañɔbu là jin' litɛnl liba nɛ. Ki taa' miñɔ̀km mà windeh ki likeh ki càareh tɛn lidingl nnɔ ki cìe' mifɛnm mà dɔ udu nnɔ ya benku ni nnɔ.

22 Ma laa' udu nnɔ ni bi pɛ̀keh Uwien kuduku kùa ni, kimɛ Yonbdaan Uwien mituɔm kɛ ya daan nin Kipebuk nnɔ te udu nnɔ ni, nɛ binib pɛ̀keh bɛ. 23 Udu nnɔ ya nib ŋa nuunh wien nin ŋmaal ń li wendeh uʼni, kimɛ Uwien ya wenwenku nɛ wendeh wù, nɛ Kipebuk nnɔ yé uʼfrl. 24 Inibol kɛ li cuon uʼwenwenku ni, nɛ utingbɛn bo ya bɛrb li tuke biʼbont tà dienh bɛ ukpiɛke kí baa uʼni. 25 Udu nnɔ ya nañuɔn li tuu ki yɛ uyo kɛ nɛ, nɛ na ji li biire uʼni. 26 Bi li taa tibont tà dienh inibol kɛ ukpiɛke nin lifaal kí baa uʼni. 27 Nibonn nà kɛ yé tijɔknt ya bonn ŋa ń kɔ uʼni. Binib bà teh ijuɔke ya bont nin bà ya tùon nin biʼlenm ŋa kpe gbɛmɔ̀nt ya sɛn nnɔ mɔ ŋa ń kɔ uʼni. Binib bà ya yel kɛle' limiɛl ya gbɔnku ni nnɔ baba nɛ li kɔ uʼni. Kugbɔnku nnɔ yé Uwien ya Pebuk nnɔ yaaku nɛ.

22

1 Uwien ya tond nnɔ wuɔn' nni miñunm mà dienh limiɛl ya kpen u windeh tɛn lidingl ki likeh ki càareh. Mì ñɛh Uwien nin Kipebuk nnɔ ya bɛrbiɛk saan nɛ. 2 Limiɛl ya subu se mifɛnm mà dɔ udu nnɔ ya benku ni nnɔ ya siik ni nɛ, ki te ukpen nnɔ ya kɛle kɛ ile, ki lùonh bolm piik nin mile libinl ni. Bù lùonh ŋmaal kɛ ŋmaal nɛ. Buʼfɛr yé kuŋàaku nɛ ki buuh inibol kɛ. 3 Uwien wiɛ' nà kɛ miŋùum ŋa ji li te udu nnɔ ni. Uwien nin Kipebuk ya bɛrbiɛk li te udu nnɔ ni nɛ, nɛ Uwien ya tonsɔnb ń li pukeh wɔ. 4 Bi li lɛ uʼnun bó, nɛ bi li kɛle uʼyel biʼyutun bo. 5 Na ji li biire uʼni, nɛ binib nnɔ ŋa ji li nuunh frl, ka ji li nuunh wien ń wende bɛ, kimɛ Yonbdaan Uwien nɛ li wendeh bɛ. Bi li yé bibɛrb nɛ uyo kɛ.

Yesu ya baam ya gbɛr

6 Uwien ya tond nnɔ tɔke' nni ki ye: «Tigbɛr tuu te nɛ, ki kpɛ bɛ ń li du tuʼbo. Yonbdaan Uwien wà là cère' uʼñɔbonsɔknb sɔkn' uʼgbɛr nnɔ, nɛ sɔn' ní uʼtond wɔ ń lá wuɔn uʼtonsɔnb tibont tà li tien' na ń taande.»

7 *Yesu len' ki ye: «Li cengeh mɛn, n we ní na ń taande.» Wà kɛ tùɔre' ki ŋuuke Uwien ya gbɛr tà te kugbɔnku kuu ni nɔ ki tɔkeh nà laan teh nin nà lá li tien nnɔ ya gbɛr la, Uwien ya mɔnm te uʼbo.

8 Min San nɛ cii' tibont tuu bó ki laa' tù mɔ. N cii' tuʼbó, ki laa' tù ma nnɔ, nɛ n gbaan' utond wà wuɔn' nni tù nnɔ ya nun bó ń puke wɔ. 9 Nɛ u tɔke' nni ki ye n la tien nnɔ, kimɛ uʼmɔ yé min nin nʼtɔb bà yé *Uwien ya ñɔbonsɔknb nin bà tùɔre' ki ŋuuke kugbɔnku kuu ya gbɛr ya tonsɔntɔ nɛ. A li puke Uwien baba nɛ. 10 Nɛ ki tí tɔke' nni ki ye: «La bɔle Uwien ya gbɛr tà te kugbɔnku kuu ni nɔ, kimɛ tù li tien uyo wà nnɔ nɛkn' ní ŋɔ. 11 Wà bre la, wɔ ń li teh nà bre ki joh. Wà yíe tijɔknt ya tùon la, wɔ ń li kuɔndeh uʼba tijɔknt ki joh. Wà yé unimɔ̀n la, wɔ ń li teh tinimɔ̀nt ki joh. Wà yé Uwien yɔ la, wɔ ń juore kí li yé Uwien yɔ.»

12 *Yesu tí ye: «Li cengeh mɛn, n we ní na ń taande, kí li tuke lisuul ń lá su unil kɛ uʼtuonl kpɛ ma bo. 13 Min nɛ yé micincinm nin migbenm, ukpiɛk nin ufɔrkɛ.» 14 Binib bà sɔkreh biʼliɛrt nnɔ Uwien ya mɔnm te biʼbo. Bɛn nɛ ŋmɔbe usɛn bɛ ń mɔ limiɛl ya subu ya bii, kí ñɛ bunañɔbu kí kɔ udu nnɔ ni*. 15 Ama bà teh ijuɔke ya bont nin biñɔkdɛnb nin isɔnsɔnd nin binikub nin bà pɛ ibule bo nnɔ, biʼkɛ fɛ itùon nin tigbɛr tà ŋa kpe gbɛmɔ̀nt ya sɛn nɛ, nɛ ki pɛ tuʼbo. Bɛn li juore saali nɛ.

16 «Min *Yesu nɛ sɔn' ní nʼtond wɔ ń lá tɔke nɛ tigbɛr tuu nʼtáan ni. N yé Dafid ya yaabil nɛ, ki wien tɛn litɛnŋɛŋmaasɛl.»

17 *Mifuoñaanm nin Uwien ya Pebuk ya jɛkpen ye: «Dɛn.»

Wà kɛ cii' la, uʼmɔ ń ye: «Dɛn.»

Uñuñun ŋmɔbe wà kɛ la, wɔ ń dɛn,

wà yíe miñunm mà dienh limiɛl la,

wɔ ń dɛn kí ñu, ki la pɛ̀ niba.

Tigbɛfɔrkaar

18 N gbiereh wà kɛ ciih tigbɛr tà te kugbɔnku kuu ni, ki tɔkeh nà laan teh nin nà lá li tien nnɔ ya gbɛr nnɔ nɛ. Wà kɛ taa' tigbɛtɔr ki pukn' tigbɛr nnɔ bó la, Uwien li cère ijɛnd yà bi len' iʼbó kugbɔnku kuu ni nnɔ ń lu uʼbo. 19 Wà kɛ kùore' kugbɔnku kuu ya gbɛr la, Uwien ŋa ń cɛ̀be wɔ, wɔ ń mɔ bi len' limiɛl ya subu bùa bó kugbɔnku kuu ni nnɔ ya bii, ka ń cère wɔ ń kɔ uʼdu wà bi len' uʼbó kugbɔnku kuu ni nɔ ni mɔ.

20 Wà tɔke' tigbɛr tuu kɛ nnɔ ye: «Imɔ̀n nɛ n we ní na ń taande.»

Imɔ̀n, Yonbdaan Yesu, dɛn.

21 Yonbdaan *Yesu ń juoke binib kɛ.

* 1:1 Na ń taande ya ciim te bolm mile bo nɛ: Nà li tien itàan yiɛ bo bii nà ŋa ŋmɔbe pèrm.

† 1:4 Bi lɛbre' iñɔbon yà ki ye uʼFuoñaanm nnɔ; ì kɛle' Grɛkmbɛ ya lenm ni ki ye: Tibont tulole tà te Uwien ya bɛrbiɛk saan nnɔ nɛ.

‡ 1:20 Bi li fre kí lɛbre Uwien ya tondb bà gu Kristo ya táan ilole nnɔ kí ye Kristo ya táan ilole nnɔ ya ciɛnb mɔ.

* 2:6 Kugbɔnku kuu baba nɛ lienh Nikola ya cɛkl ya nib bó. Licɛkl nnɔ là wɔknh miwɔknm mà ŋa kpe sɛn nɛ. Nil ŋa cinbe ki bɛn miwɔknm nnɔ ya tingi.

† 2:11 Kí kpo kí lere ya tingi si: kí li tuu ki te umu wà ŋa ń kpiin ni ki lɛbreh nɛ. Liike 21:8.

‡ 2:17 Mann yé tijier tà Uwien là de' tù Israyɛl yaab kupenpelku ni nnɔ nɛ. Mann wà buɔ li fre kí li yé tijier tà Uwien dienh tù binib kí ñɛ Yesu Kristo bo. Liike San 6:49-51.

§ 2:20 Niɛ saan bi ye Sesabɛl ma nnɔ, bi niireh unil wà yíe Uwien ya ñɔbu bó nɛ.

* 2:28 Bi ye litɛnŋɛŋmaasɛl la, bi niireh Yesu Kristo nɛ. Liike 2 Piɛr 1:19.

* 3:1 Liike 1:4.

* 4:3 Jaspi nin saduwann yé itɛn ya yel nɛ Jaspi yé litɛnl là windeh nɛ, nɛ saduwann yé litɛnl là mɔ́n.

† 4:3 Emolod yé litɛnl là bɔn tɛn tifɛr nɛ.

‡ 4:5 Liike 1:4.

* 9:1 Liike Luk 8:31.

† 9:11 Apoliyɔn ya tingi si: «Uduber nɛ.»

‡ 9:13 Liponpuol nnɔ ya kɛle kɛ ya gbɛ naan iyin nɛ.

* 11:3 Bi là kɛ mikuum bii bi te uyɛnsaa ni bii bi bɛnde' ki ye bi bii' Uwien nɛ la, bi guoh ni ya kpɛlcɛtunb. Liike Matie 11:21.

† 11:18 Biwaab nin biciɛnb li fre kí li yé ibaan nin binikpɛkpiɛkb mɔ.

* 12:3 Utunwiɛn yé ibiɛre ya daan ya nɛnnɛnku nɛ.

† 12:18 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba nì kɛle' ki ye: «N jon' ki tì sere' miñunciɛnm ya gbɛ litɛngbil bo nɛ.»

* 13:18 Biba maaleh ki teh linɔnbl kobiiluob nin piluob nin miluob yé Erom ya bɛrciɛn ya yel nɛ. Bitɔb maaleh ki teh linɔnbl nnɔ wɔngeh unisaal ya bonn nɛ.

* 20:8 Uwien ya ñɔbonsɔknl Esekiɛl là yih Uwien ya nɛnnɛndb nɛ Gɔg nin Magɔg.

* 21:17 Mikpàanm nnɔ ya fɔkn kpɛ kí cin kunɔkpɛndunku kí tì fɔre inɔbii nɛ.

* 22:14 Bi kpiɛ' ki kɛle' tigbɔnt tà nnɔ ya tuba ni nì kɛle' ki ye: «Binib bà boh tiʼgbɛr tà te kugbɔnku kuu ni nnɔ Uwien ya mɔnm te biʼbo nɛ.»