^

KARIƝƐƐGƐ ƝƆMƐƐ NIVONƆ

New Testament and Shorter Old Testament in Senoufo, Mamara

copyright © 2014 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Mamara Sénoufo (Sénoufo, Mamara)
Translation by: Wycliffe Bible Translators
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

<><>No promoVersionInfo<><>
© 2014-08-10, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2015-03-17

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

85728ed7-78f8-58e8-8967-0e976c0c2423

WURUTI

1

2

3

4

Wuruti

Sɛmɛ wemu w’a Wuruti wo keree kee ge

1

Elimelɛki ni wu kpuun li keree

1 Caŋa ɲii lemu ni Yawutuu pu wo fanha ki bye kiirikɔɔn pu keŋɛ ni ge, xuugo ka ya pa jé fiige ki ni lee caŋa ɲii li ni. A Bɛtilɛhɛmu shɛn ná wa di yìri ni wu shɔ ni wu jalaa shuun ni Zhude fiige ki ni, na shɛ tatɛɛngɛ sha Mowabu fiige ki ni. 2 Wee ná wu mɛgɛ ki bye na Elimelɛki, wu shɔ wu mɛgɛ di ɲɛ na Nɔmi, ja wa mɛgɛ di ɲɛ na Makilɔn, wusama mɛgɛ di ɲɛ na Kilijɔn. Efirata shi shɛɛn pu bye pii na foro Zhude fiige ki ni Bɛtilɛhɛmu ni. Ba p’a nɔ Mowabu fiige ki ni wɛ, na diin wà.

3 A Nɔmi poo Elimelɛki wu ba xhu, na Nɔmi ni jalaa shuun wu yaha wà. 4 A pee jalaa p’i ba Mowabu shi wu wo pushaa shuun wa leŋɛ. Cee wa mɛgɛ ki bye na Ɔripa, wa mɛgɛ di ɲɛ na Wuruti. A p’i yèe kɛ shishiin pye wà. 5 Lee kadugo na a Makilɔn ni Kilijɔn wu bɛ di ba xhu. Ayiwa, a Nɔmi di bɔɔn wu poo we, ni wu jalaa shuun wu ni.

Wuruti ya taha Nɔmi na na pa Bɛtilɛhɛmu ni

6 Ayiwa, ba Nɔmi ya pa logo na Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ya wu shi shɛɛn pu tɛgɛ, na ɲɔlige kan pu mu na wu yaha Mowabu fiige ki ni wɛ, a wu ni jalaa cèe p’i gbegele na p’i yìri wà, p’a gaaŋi wu to fiige ki ni. 7 Wee tuun wu ni, xuu wemu ni pu bi tiin ge, a wu yìri wee xuu wu ni. A jalaa cèe shuun wu bɛ di daha wu na. A p’i koo lɔ na guri na gaaŋi Zhuda fiige ki ni.

8 Wee tuun wu ni a Nɔmi di wu jalaa cèe shuun wu pye: «Yi shuun wu bɛɛri pu kuri, wa bɛɛri w’a se wu nu puga. Y’a saama pye nɛ na, piimu p’a xu ge, na saama pye pee bɛ na. Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu shɛ ɲɔ yi bɛ na mu lee ɲɔgana li na! 9 Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu shɛ ɲaɲiŋɛ kan yi bɛɛri nigin nigin wu mu yi namaa gbaya ni!» A wu xhɔ na ɲɔsɔɔnrɔ fò kan pu mu. A p’i sipyaa le na suu. 10 A p’i Nɔmi pye: «Ahayi! Wèe na daha ma na da gaaŋi fo ma shi shɛɛn pu wo fiige ki ni.»

11 A Nɔmi di pu pye: «Na nagoo, yi kuri! Ɲaha na y’a da binnɛ da se ni na ni wɛ? Jire n’a da ba gan sanha jalaa piitiilee mu pee pu ta ɲɛri yi namaa laa? 12 Yi kuri y’a se na nagoo! Y’a se! Nɛ lɛ toro gbajiire tàan. Ali ná ɲɛhɛ da ba bye nɛ mu niɲaa yɛ pyaa, na jo nɛ dà li na jo nɛ na ba funaŋaa kii se, 13 ta yee bi da zhe shɛgɛ na gbaya ni, yi na yere fo pee ba lɛ, p’i na yi leŋɛ pye pu cèe gɛ? Ahayi, na nagoo! Kanhama pemu pu wa nɛ na ge, p’a soro fo xuuni na toro yee wo pu tàan, bani Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ya wu keŋɛ ki fanha digi nɛ na. 14 A p’i sipyaa kii su sanha. Lee kadugo na a Ɔripa di ɲɔsɔɔnrɔ fò kan wu yashɔ wu mu, na gari, ga a Wuruti di daha yaha wu fɛni. 15 A Nɔmi di ba Wuruti pye: «Ma cuun wu wii w’a kari wu puga shɛɛn ni wu pɛɛŋɛ yaŋmuyɔ yi yíri. Ma bɛ wu kuri m’a se wu fɛni.»

16 Ga a Wuruti di jo: «Ma ganha bu na kɔri, fo di laha ma na di guri ma fɛni wɛ! Bani xuu xuu ni m’a gaaŋi ge, wà nɛ bɛ w’a da se. Xuu xuu ni m’a da diin ge, wà nɛ bɛ w’a da diin. Piimu pu ɲɛ ma wo shi shɛɛn pu ge, pee na bye nɛ bɛ wo shi shɛɛn. Wemu wu ɲɛ ma wo Kilɛ wu ge, wee na bye nɛ bɛ wo Kilɛ we. 17 Xuu bɛɛri ni m’a shɛ xhu ge, wà nɛ bɛ w’a da xhuu, p’i na le wà. Kaa latii bu nɛ waa laha mu na xu kadugo na, Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu kanhama nigbɔ shan na ɲuŋɔ ni!» 18 Ba Nɔmi ya Wuruti ta w’a nɔrɔ yaha wu na lee nɔrɔgana li na wɛ, wu ya yaaga jo nige wɛ.

19 Wee tuun wu ni a p’i gari mu shiizhan fo na shɛ nɔ Bɛtilɛhɛmu ni. Ba p’a nɔ jé wà wɛ, a lee di kulo li shɛɛn pu bɛɛri fo. A cèe p’i ganha na yu: «Nɔmi w’a sii tii pye we ya?» 20 A Nɔmi di pu ɲɔ shɔ na: «Yi ganha ba na pyi nige Nɔmi wɛ (Nɔmi kɔ́ri ɲɛ fɛrɛmɛ fɔɔ), ga y’a na pyi Mara (lee kɔ́ri ɲɛ kanhama fɔɔ), bani Se Bɛɛri Fɔɔ ya kanhama shan nɛ ɲuŋɔ ni. 21 Tuun wemu ni nɛ foro naha na gaaŋi ge, nɛ bye yara fɔɔ, ga a Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di shɛ nɛ kewaya wo kuruŋɔ na pa leŋɛ. Ɲaha na yi na pyi sanha Nɔmi na Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ yaha w’a ŋmahana ɲɛri nɛ fɛni wɛ? Se Bɛɛri Fɔɔ w’a bɔɔngɔ shan nɛ ɲuŋɔ ni.»

22 Ayiwa, mu Nɔmi ni wu ja shɔ Mowabu shi shɛn Wuruti w’a kuri pa mu lee pagana li na na yìri Mowabu fiige ki ni. Ɔrijɛ* shinma wu wo yalɔɔrɔ ti lɔduun ni p’a nɔ Bɛtilɛhɛmu ni.

2

Wuruti ya kari di zhɛ shinma fugi Bowazi wo tɛgɛ ni

1 Nɔmi poo wu puga shɛn wa bye wà. Ná baraga wo wu bye wii, na ɲɛ yara fɔɔ na foro Elimelɛki wo kpuun li na. Wee mɛgɛ ki bye na Bowazi.

2 Caŋa ka a Mowabu shi shɛn Wuruti wu ba Nɔmi pye: «Na yaha di shɛ kɛrɛyɛ yi ni, wa bu shɛ ɲuŋɔ ɲaari na na, di da shinma furi weefɔɔ fɛni. A Nɔmi di wu pye: «Ta se na poro!» 3 Wee tuun wu ni a wu gari tɛgɛ ka ni, na shɛ ganha na shinma wu furi faapyii pii fɛni. Li kaɲudanga a kee tɛgɛ k’i shɛ da Bowazi wogo, Elimelɛki wo kpuun shɛn wa.

4 Ayiwa, a Bowazi di ba yìri Bɛtilɛhɛmu ni na nɔ, na faapyii pu pye: «Yi faabye! Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu pye ni yi ni!» A p’i wu ɲɔ shɔ na: «Uun faabye! Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu duba ma mu!» 5 Lee kadugo na a Bowazi di faapyii pu ɲahagbaa fɔɔ wu yiri na wu pye: «Le cebilere le di ɲɛ jɔgɔ wɛ?» 6 A faapyii pu ɲahagbaa fɔɔ wu wu ɲɔ shɔ na: «Mowabu shi shɛn cee wemu w’a taha Nɔmi na na pa na yìri Mowabu fiige ki ni ge, wee wu wa. 7 W’a nɛ ɲɛɛri na nɛ wu wu yaha wu da furi shinmakɔɔn pu kadugo yíri kalapɔhɔɔ ki tɛ ni. Fo ɲisɔɔgɔ ki na w’a pa. Wu di pa ge, wu sanha ŋmɔ wɛ, fo nimɛ yɛ w’a shɛ ŋmɔ jɛri.»

8 A Bowazi di Wuruti pye: «Na poro, niwegee shan! Ma ganha bu shɛ shinma fugi nige tɛgɛ katii ni wɛ! Ma ganha bu laraga kɔn nahamɛ na wɛ! M’a gori naha ni na wo kapyebyezhaa pu ni! 9 Ta pu wii, pu ba xuu wemu kɔɔn, ma da furi wà pu fɛni! Nɛ yi jo na kapyebyii pu mu jo wa ganha bu nɔ ma na wɛ. Waga ba ma ta, m’a fulo kuzhɔyɔ yi na, m’a gba kapyebyii pu wo lokogo ki ni!» 10 Wee tuun wu ni a Wuruti di nuguro sin Bowazi fɛɛ ni, na wu pye: «A nɛ bye dii na fɛrɛmɛ ta mu ɲaha tàan, fo mu ya ɲuŋɔ ɲaari nɛ na wɛ, nɛ wemu wu ɲɛ nabun ge?» 11 A Bowazi di jo: «Mu ya lemu bɛɛri pye ma yashɔ wu mu ma poo wu nixhugo na ge, ni mu ya laha ma to we ni ma nu wu tàan, na yìri laha ma fiige ki bɛ ni, na ba shi watii wo fiige ni, kee kemu ki ɲɛ mu bi sanha kee cɛ-ɛ ge, p’a yee bɛɛri ɲaha jo nɛ mu. 12 Lemu m’a pye ge, Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu ma saraa lee na! Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu saraa ɲɔfaŋa wo kan ma mu, Izirayɛli wo Kilɛ we, wee wemu wo kapaŋa nɔhɔ ni m’a pa lara ge.

13 A Wuruti di wu pye: «Di fɛrɛmɛ ta ma ɲaha tàan na kafɔɔ! M’a ma kapyebyezhɔ wu luu ɲiŋɛ, na kafilasaama jo ni wu ni, na ta mu kapyebyezhaa pu d’a pɔrɔ bɛ nɛ na.» 14 Ba liduun w’a pa nɔ wɛ, a Bowazi di wu pye: «Fulo, ma da li, m’a ma buuri wu niŋɛ shiga ki ni ma li!» Wee tuun wu ni a Wuruti di diin shinmakɔɔn pu kabanugo. A Bowazi di shinmapya nigaaga ka kan wu mu. A Wuruti di li fo na din, na kisaŋa kɛmɛ yaha. 15 Ba w’a pa guri shinma wu ɲɔ kɔn na furi wɛ, a Bowazi di wu kapyebyii pu pye: «Yi wu yaha wu da furi shinmapɔhɔɔ ki bɛ tɛ ni, wa ganha bu yaaga jo ni wu ni wɛ! 16 Y’a shinma kaya ya bɛ shaan ɲiŋɛ na kɔnhɔ wu da yee bɛ luu! Yi ganha ba wu zɔ yu wɛ!

17 A Wuruti di shinma wu fugi Bowazi wo tɛgɛ ki ni fo na shɛ caŋa ki xɔ. Wemu w’a fugi ta ge, a wu wee sa. A wee di bɛ ni kiloo kɛlɛɛ taanri (30) shishiin ni. 18 A wu ba ni wee shinma wu ni puga, na ba wu shɛ wu yashɔ wu na. A Wuruti di wu caŋa yalige kisaŋa bɛ yeege, na ki kan Nɔmi mu. 19 A Nɔmi di wu yege na: «Jɔgɔ wo tɛgɛ ni ma d’a we shinma we bɛɛri fugi niɲaa wɛ? Tɛgɛ kekɛ ni ma di bye wɛ? Sipya wemu w’a ɲuŋɔ ɲaari ma na ge, Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu duba weefɔɔ mu!»

Ayiwa, Wuruti ya labye wu pye na caŋa ki xɔ ná wemu kɛrɛyɛ ni ge, a wu yi bɛɛri ɲaha jo wu yashɔ wu mu, na wu pye na wee ná wu mɛgɛ ki bye na Bowazi. 20 A Nɔmi di wu ja shɔ wu pye: «Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu duba wee ná wu mu! Bani w’a wu saama pu pyi wèe na ma na jo ba w’a pu pyi xuu pu bɛ na wɛ.» A wu jo sanha na: «Wèe cebooloo piimu p’a yaa na kasɛɛgɛ yaha wèe na, na wèe ɲuŋɔ wolo ge, wee wa wu ɲɛ Bowazi.»

21 Ayiwa, a Mowabu shi shɛn Wuruti wu jo sanha: «W’a nɛ pye sanha bɛ na: ‹Ta furi na wo shinma wu kɔnvɛɛ pu fɛni fo pu ba shɛ shinma wu bɛɛri kɔn xɔ.›» 22 A Nɔmi di Wuruti pye: «Lee kunni ya ɲɔ na poro, ta se m’a ma wo labye wu pyi ni wee wo kapyebyezhaa pu ni. Lee funŋɔ ni ma wa da zhɛ nige watii wo tɛgɛ ni, di zhɛ kanhama pa nɔ mayɛ na wɛ.»

23 Wee tuun wu ni a Wuruti di ganha na se na shinma wu furi ni Bowazi wo kapyebyezhaa pu ni fo na shɛ ɔrijɛ ni alikama yalɔɔrɔ ti pye t’a xɔ. A wu gori yaha wà wu yashɔ wu taan.

3

Wuruti ya kaa lemu ɲɛɛri Bowazi mu ge

1 Caŋa ka Wuruti yashɔ Nɔmi ya pa wu pye: «Na poro, n’a da xuu wa sha ma mu kɔnhɔ m’a fɛrɛmɛ ta. 2 Bowazi wemu wo kapyebyezhaa ni m’a bi labye wu pinnɛ na byi ge, wèe ceboro wu ɲɛ wii. Wee w’a wu wo shinma shuu fuu niɲaa piige. 3 Wee tuun wu ni yìri m’a wuu, m’a nudanga sìnmɛ pa tire, m’a ma fazaaya yi le, m’a shɛ shuu li na. Ga ma ganha bu mayɛ shɛ wu na na wu ta wu sanha li na gba wɛ. 4 Wu ba sinnɛ tuun wemu ni, m’a wu tasinnɛgɛ ki kemɛ sɛɛri xuuni, m’a fulo wu na, m’a wu fatɔŋɔ ki laha wu tɔɔyɔ yi na, m’a sinnɛ wu tɔɔyɔ yi ni. M’a yaa na lemu pye lee kadugo na ge, wuyɛ pyaa na yee saya ɲaha jo ma mu.»

5 A Wuruti di wu ɲɔ shɔ na: «Keree kiimu bɛɛri m’a jo na mu ge, n’a da zhɛ ki bɛɛri pye.» 6 A Wuruti di gari shuu li na, wu yashɔ w’a keree kiimu bɛɛri jo wu mu ge, a wu shɛ kee bɛɛri pye.

7 A Bowazi di ba li, na gba a wu funŋɔ di sii taan xuuni, a wu gari na shɛ sinnɛ wu ɔrijɛ shinmapya wu tàan. A Wuruti di beele fulo wu na, na fatɔŋɔ ki laha wu tɔɔyɔ yi na, na sinnɛ wu tɔɔyɔ yi ni. 8 Ba ɲiŋɛ k’a pa ɲi wɛ, a Bowazi di ba gburogi yìri, na joŋɔ wii wu tɔɔyɔ ni wɛ, na cee wa nizinnɛgɛ ta wà. 9 A wu jo: «Jɔgɔ wi wɛ?» A cee wu jo: «Nɛ Wuruti wi, ma kapyebyezhɔ we! Ma fatɔŋɔ ki tɔ na na, bani wèe ceboro wemu w’a yaa na wèe ɲuŋɔ wolo ge, wee mu ɲɛ.

10 A Bowazi di wu pye: «Wuruti, Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu duba ma mu! Le m’a pye mɛ nimɛ ge, lee ya li shɛɛ na m’a pye ɲɔmɛɛ fɔɔ ma yashɔ wu shizhaa na na ye taashiinɛ li bɛ na. Bani mu bi da zii daha lɛvɛɛ p’a nɔhɔ ni, pu kabyaa fɛɛ, kelee pu la baa fɛɛ. 11 Ayiwa nimɛ, ma ganha bu fya wɛ na poro. Ma bu kaa bɛɛri jo na mu, lee n’a da bye ma mu. Bani pu bɛɛri ya li cɛ na mu ya pye cee wemu ya tii ge. 12 Can wu ɲɛ wii, nɛ kunni ɲɛ yee ceboro, wemu ya yaa na mu ɲuŋɔ wolo ge, ga yee ceboro wa ɲɛ wà, ɲuwuuro t’a wee tɛɛŋɛ na ye nɛ na. 13 Shɔn naha! Di ba shɛ wee ná wu pɛrɛgi ɲiga ɲisɔɔgɔ na, wu bu da wu na da zɔɔ wu ma ɲuŋɔ wolo. Wu bu shɛ sɔɔ, wu na li pye. Wu bu shɛ li she, n’a da ɲɔmɛɛ lɔ ma mu, jo nɛ na ma ɲuŋɔ wolo Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ɲìi wo wu mɛgɛ na. Sinnɛ naha fo ɲiga ba shɛ mugi!

14 Wee tuun wu ni a Wuruti di sinnɛ Bowazi tɔɔyɔ yi ni fo na shɛ kpɛɛngɛ pye ki na woni. A wu ba sɔɔ yìri na kpɛɛngɛ ki ta ki sanha nɔ wa wu wa cɛ wɛ. Bani Bowazi bi wu pye na wu ganha bu sipya wa shishiin yaha wu li cɛ na cee wa w’a pa shuu li na wɛ. 15 Ba w’a yìri na giin da gaaŋi wɛ, a Bowazi di wu pye: «Pa ni ma fadegbɔhɔ ki ni! M’a ki co xuuni!» A wu ki co xuuni, a Bowazi di ɔrijɛ shinma kiloo kɛ ni kaguro shishiin le ki ni, na wu tugo ki taan, na ganha na gaaŋi kanha ki ni.

16 Ba Wuruti ya shɛ nɔ wu yashɔ wu na wɛ, a wee di wu yege na: «Dii yi d’a shɛ da wɛ porofɔɔ we?» Lemu bɛɛri Bowazi ya pye wu mu ge, a wu lee bɛɛri paari wu yashɔ wu mu. 17 A wu wu yashɔ wu pye sanha: «Wee w’a we ɔrijɛ shinma kiloo kɛ ni kaguro we kan nɛ mu, bani w’a bi jo na nɛ kewaya wo ya yaa na kuri pa jé mu fɛni wɛ. 18 Wee tuun wu ni a Nɔmi di wu pye: «Porofɔɔ we, tiin naha fo kii keree kii ba shɔɔnri shɔɔnrigana lemu na, bani wu ya kii keree kii shɔɔnri niɲaa wɛ, wu ɲaha da ga ɲiŋɛ wɛ.

4

Bowazi ya Wuruti leŋɛ

1 A Bowazi di gari kulo li tajege ki ɲɔ na, xuu wemu ni p’a ma keree ki shɔɔnri ge, a wu shɛ diin wà. Bowazi bi ná wemu kaa jo Wuruti mu na ɲuwuuro t’a wee tɛɛŋɛ xuuni ge, a wee di ba nɔ na doroo. A Bowazi di wu pye: «Ee! Shɛn wefɔɔ, gbara naha, m’a diin!» A ná wu fulo, na diin. 2 Wee tuun wu ni a Bowazi di kulo li nɔhɔlɛɛ kɛ wa ɲaha bulo, na pee pye na pu bɛ pu pa diin. A pu bɛ di ba diin.

3 Ayiwa, ɲuwuuro t’a ná wemu tɛɛŋɛ xuuni ge, a wu wee pye: «Nɔmi kunni ya yìri Mowabu fiige ki ni na pa, m’a lee cɛ. W’a li shɛ na wee da wù ceboroná Elimelɛki wo tɛgɛ ki pɛrɛ. 4 Nɛ jo di yi jo ma mu, jo ma ki shɔ kulo li nɔhɔlɛɛ pee, ni sipyii pusamaa bɛɛri ɲii na piimu bɛɛri pu wa naha ge. Ma bu da ma na da wu ɲuŋɔ wolo, m’a wu ɲuŋɔ wolo! Ma shiin bu da m’a da wu ɲuŋɔ wolo wɛ, m’a yee bɛ jo na ɲii na. Bani ɲuwuuro ti bu laha mu na, nɛ na t’a da nɔ.» A ná wu jo: «Uun, nɛ na wu ɲuŋɔ wolo.» 5 A Bowazi di jo sanha: «Ayiwa, ma bu tɛgɛ ki shɔ Nɔmi mu, wee tuun wu ni m’a yaa ma Mowabu shi shɛn Wuruti bɛ ɲuŋɔ wolo, kɔnhɔ shi di ba da wu poo wu nixhugo ki mu, wemu na ba bye wu cɛn wu lɔvɔɔ ge.» 6 A ná wu jo: «Wee tuun wu ni, ni li ɲɛ mu, n’a da já wu ɲuŋɔ wolo nige wɛ, bani nɛ bu lee pye, n’a da jaagi shan nayɛ pyaa wo cɛn wu na. Wu ɲuŋɔ wolo mayɛ mu, lee bɛ wɛ n’a da já wɛ. 7 (Taashiinɛ ni Izirayɛli ni, wa bu wa keŋɛ yaaga shɔ kelee na ma ɲuwuuro faa; kalɛɛ lemu li bi lee fiinŋɛ ge, lee li wa mɛ: Wa wu da wu wo tanhaŋa wolo, na ki kan wa mu. Lee ma li shɛ na lemu ɲɔ pu shuun wu bɛɛri ya wo ge, na p’a bɛ li ɲuŋɔ ni.) 8 Ná wemu na ɲuwuuro ti bi nɔ ge, a wee di Bowazi pye: «Wu ɲuŋɔ wolo!» A wu wu tanhaŋa wolo na kan wu mu.

9 Ayiwa, sipyii piimu pu bye wà na fara nɔhɔlɛɛ pu na ge, a Bowazi di pu bɛɛri pye: «Yee pu wa li sɛɛrɛɛ niɲaa na jo yaaga yaaga k’a bye Elimelɛki mu ge, ni yaaga yaaga k’a pye Kilijɔn ni Makilɔn mu ge, nɛ yee bɛɛri shɔ Nɔmi mu. 10 Lee funŋɔ ni n’a da Mowabu shi shɛn Wuruti lɔ na pye na shɔ, Makilɔn ya xu na cee wemu yaha ge, kɔnhɔ shi di ba da wu nixhugo ki mu, na fara lee na, kɔnhɔ wu mɛgɛ ki ganha bu biin fɛɛfɛɛ wu cebooloo pu niŋɛ ni wu to kulo li ni wɛ. Yee pu wa lee wo sɛɛrɛɛ niɲaa.»

11 Ayiwa, nɔhɔlɛɛ pu fara sipyii pusamaa bɛɛri na piimu bɛɛri pu bye kulo li tajege ki ɲɔ na ge, a pu bɛɛri di jo: «Uun, wèe wa li sɛɛrɛɛ. Cee we w’a jin ma puga ki ni ge, Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu wu pye ba Arashɛli ni Leya ɲɛ wɛ, pee piimu p’a Izirayɛli nagoo pu bɛɛri se ge. Kilɛ wu fanha kan ma mu Efirata shi wu ni, wu mɛgɛ nigbɔhɔ da ma mu Bɛtilɛhɛmu kulo li ni! 12 Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu nagoo niɲɛhɛmɛɛ da ma mu le cebilere le na, ma kpuun l’i bye Perɛzi wuu li tuugo, Tamari ya Perɛzi wemu se Zhuda mu ge.»

Nɔmi ya ɲabige ka ta

13 Ayiwa, a Bowazi di Wuruti leŋɛ. A Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di duba wu mu. A wu yere yacɛrɛ na, na funana se. 14 A Bɛtilɛhɛmu wo cèe p’i ganha na Nɔmi pyi: «Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ w’a sɔni! Sipya wemu w’a da ba ma lɔ wu yere ni ma keree bɛɛri ni ge, w’a wee pye wee ya se niɲaa. Kilɛ wu mɛgɛ nigbɔhɔ da we pya we mu Izirayɛli fiige ki ni! 15 We pya we na ba ma luu ɲiŋɛ, na yere ni ma keree ni ma ni ma lɛgɛ ki bɛ ni. Ma ja shɔ we, w’a ye jalaa gbarashuun na, bani ma kaa l’a dan wu ni. Wee w’a ke ɲabige ke se ma mu.

16 A Nɔmi di pya wu co, na wu taha wu dodoŋɔ na. Wee shiin w’a wu lɔ, na ganha na wu biini. 17 A Nɔmi wo tiinɲii cèe p’i ganha na mujoŋɔɔ waa na yu: «Nɔmi ya ja ta!» Pu ni Nɔmi ni, a p’i pya wu mɛgɛ le na Obɛdi (lee kɔ́ri ɲɛ wemu w’a fungɔngɔ yɛri sipya na ge). Obɛdi w’a pye Izayi wo to we, Izayi di ɲɛ saannaa Dawuda to.

Saannaa Dawuda nɔhɔ tayirige

18 Perɛzi wo kadugo ki sipyii pu mɛyɛ yi ye:

Perɛzi w’a Ɛsirɔmu se.

19 A Ɛsirɔmu di Aramu se.

A Aramu di Aminadabu se.

20 A Aminadabu di Nasɔn se.

A Nasɔn di Salimɔ se.

21 A Salimɔ di Bowazi se.

A Bowazi di Obɛdi se.

22 A Obɛdi di Izayi se.

A Izayi di saannaa Dawuda se.

* 1:22 Ɔrijɛ ɲɛ shinma ba alikama ɲɛ wɛ. Ga wu pɛrɛmɛ d’a taan. W’a foro maa fɛni na toro kalaga taan.

ZHONASI

1

2

3

4

Zhonasi

Sɛmɛ wemu w’a Kilɛ tudunmɔɔ Zhonasi keree yu ge

1

Zhonasi ya fe na gbee Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ɲaha na

1 Caŋa ka Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ya Amitayi ja Zhonasi pye:* 2 «Yìri, m’a shɛ Ninive* kugbɔɔ li fɛni! M’a shɛ jo ni kulo li shɛɛn pu ni ni mujuugbɔɔ ni, bani pu kuumɔ p’a pɛlɛ ye nɛ ɲaha tàan.» 3 Ga a Zhonasi di yìri, na wu baa gbee Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ɲaha na. Lee funŋɔ ni a wu gari Zhopa suumɔ lɔhɔ ki kɔrɔyɔ yi tayerege ki ni, na shɛ kɔrɔgɔ ka ta wà kemu bi se Tarisisi ni ge. A wu jé jé pɛrɛmɛ pu kan, na jé tiin kɔrɔgɔ ki ni na gaaŋi ni pee ni Tarisi ni, kɔnhɔ wu laha Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ tàan.

4 Ga a Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di kafɛɛgbɔhɔ ka yirige suumɔ lɔhɔ ki na. A kafɛɛgɛ k’i sii pɛlɛ fo kɔrɔgɔ ki na zhaa di gyɛɛgi. 5 A kɔrɔgɔ ki kapyebyii p’i sii fya fo xuuni. A pu bɛɛri di ganha na pu kilɛlɛɛ ɲɛɛri. A p’i kɔrɔgɔ ki funŋɔ tuguro ti wolo wá lɔhɔ ki ni, kɔnhɔ kɔrɔgɔ k’i faha. Lee bi Zhonasi ta wee ya tigi kari fo kɔrɔgɔ ki maazaŋa ki ni, na shɛ sinnɛ ŋmunɔ tara wà. 6 A kɔrɔgɔ ki paavɔɔ wu gari Zhonasi fɛni, na shɛ wu pye: «Mu d’a sinnɛ yaha na ŋmunɔɔ do? Ma bɛ wu yìri m’a ma wo Kilɛ wu ɲɛɛri. La wa la ni wu na wu funŋɔ sha ni wù kaa ni, na wù ɲuŋɔ wolo, kɔnhɔ wù ganha bou gyɛɛgi wɛ.»

7 Ayiwa a kɔrɔgɔ ki kapyebyii p’i puyɛ pye: «Yi pa wù kagaanshaan pye, wemu wuu na ke bɔɔngɔ ke wa nɔni wù na ge, kɔnhɔ wù weefɔɔ cɛ.» A p’i kagaangaa ki shan, a Zhonasi wo kagaan l’i lɔ. 8 A p’i Zhonasi pye: «Lemu li wa ke bɔɔngɔ ke nɔni wèe na ge, lee jo wù mu. Mii mu d’a yìri wɛ? Labye wekɛ tuugo mu di wa byi wɛ? Fiige kekɛ shɛn mu di ɲɛ wɛ? Shi wekɛ shɛn mu di ɲɛ wɛ?» 9 A Zhonasi di pu ɲɔ shɔ na: «Heburu nɛ ɲɛ, Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ nɛ bɛlɛ, Fugba Kilɛ we, wee wemu w’a suumɔ lɔhɔ ni ɲiŋɛ ki yàa ge.» 10 A wu pu pye sanha na Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ɲaha na wee ya fe na gbee. A p’i sii fya fo xuuni, na Zhonasi pye: «Ɲaha na ma d’a le pye wɛ?» 11 A suumɔ lɔhɔ ki lokuruyo y’i ganha na bɛlɛ na se ɲaha na, lee funŋɔ ni, a p’i Zhonasi pye: «Lekɛ wèe d’a yaa na pye mu na, kɔnhɔ lokuruyo y’i yere wɛ?» 12 A Zhonasi di pu pye: «Yi na lɔ wá suumɔ lɔhɔ ki ni, lokuruyo yi na yere, bani nɛ li cɛ jo nɛ wuu na ke kafɛɛgbɔhɔ ke wa yee taa.» 13 A kɔrɔgɔ ki kapyebyii p’i pu se bɛɛri pye, kɔnhɔ p’i kɔrɔgɔ ki paa fulo koɲɔ ki na, ga pu ya já wɛ, bani la li bi faraa lokuruyo yi bɛlɛ wu na. 14 Wee tuun wu ni a p’i Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ɲɛɛri na: «Ee! Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ɲunŋɔ ɲaari wù na, ma ganha bu wù yaha wù kyɛɛgi we ná we wuu na wɛ. Ma ganha bu jaagi baa fɔɔ shishan foo yege wù na wɛ, bani lemu l’a taan mu mu ge, Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ, lee mu ya pye.» 15 Lee kadugo na a p’i Zhonasi co, na wu wá suumɔ lɔhɔ ki ni. Lee taapile li ni a lokuruyo ye ni kafɛɛgɛ ki bɛɛri di yere. 16 Ba lee ya pye wɛ, a kɔrɔgɔ ki kapyebyii p’i sii fya fo xuuni Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ na. A p’i saraya wolo kan Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ mu, na ɲɔyɔ bɛ faa wu mu.

2

Zhonasi ya Kilɛ ɲɛɛri na wu yaha fya wu funŋɔ ni

1 Wee tuun wu ni a Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di fyatabaaga ka pye k’a shɛ Zhonasi lɔ jɔ. A wu caya taanri ni nibiiye taanri pye kee fyatabaaga ki funŋɔ ni.* 2 Na Zhonasi yaha fya wu funŋɔ ni, a wu wu Kafɔɔ Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ wu ɲɛɛri na:

3 «Na nɛ yaha na kanhama pu ni,

Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ nɛ mu ɲɛɛri,

a mu di nɛ ɲɔ shɔ.

Na nɛ yaha xu wo nibiige ki ni,

nɛ mɛɛ su mu fɛni,

a mu di nɛ mɛɛ li logo.

4 M’a bi na wá suumɔ locogoŋɔ ki nɔhɔdaan.

A lɔhɔ k’i na ɲuŋɔ jɔ.

A suumɔ lokuruyo y’i fɔ toro na ɲuŋɔ ni.

5 Nɛ bi yu jo m’a na kɔri laha mayɛ tàan.

Ga nɛ na ba ma Fɛfɛɛrɛ Pɛɛŋɛ Pugbɔhɔ ki ɲa sanha.

6 Suumɔ lɔhɔ k’a fɔ nɛ ɲuŋɔ jɔ fo nɛ na zhaa di xhuu.

Suumɔ lɔhɔ k’a nɛ maha círi.

Suumɔ lɔhɔ ki nɔhɔdaan ɲà k’a bi nɛ katige ki migile.

7 Nɛ bi tigi fo faaboboyo yi nɔhɔdaan.

Ɲiŋɛ ki ɲɔ bi tɔ wá nɛ na ma xɔ fo badaa badaa.

Ga a mu di nɛ ɲìi wo wu yeege wecogoŋɔ ki ni,

Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ, na Kafɔɔ we.

8 Tuun wemu ni nɛ bi zhaa di xhuu ge,

a nɛ funŋɔ di do ni mu Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ kaa ni.

A mu di nɛ ɲɛrɛgɛ ki logo

na ma yaha ma Fɛfɛɛrɛ Pɛɛŋɛ Pugbɔhɔ ki ni.

9 Piimu p’a yapɛrɛɛ ki pɛlɛ ge, kee kiimu ki ɲɛ ɲuŋɔ baa ge

pee ya pu wo ɲiɲaara takoro li yaha.

10 Ga nɛ wi ge, nɛ na ba ma masɔŋɔ yoyo cee,

na saraya wolo kan ma mu.

Nɛ ɲɔfaaya yemu faa ma mu ge,

nɛ na ba yee bɛɛri wolo yi tɛhɛnɛ na,

bani mu Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ w’a sipya ɲuŋɔ wo.»

11 Ayiwa a Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di jo ni fya wu ni, a wu shɛ Zhonasi tɛrɛŋɛ shan kogoŋɔ ki na.

3

Ninive shɛɛn ya daajeŋɛ jo pu jurumu wu na

1 A Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di Zhonasi pye sanha wu tɔɔɲii shuun wuu ni na: 2 «Yìri, m’a shɛ Ninive kugbɔɔ li fɛni! Jomɔ pemu n’a jo ma mu ge, m’a shɛ pee yɛrɛ pye ni mujuugbɔɔ ni!» 3 Wee tuun wu ni a Zhonasi di yìri, na gari Ninive kulo li ni ba Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ya yi jo wɛ. Kugbɔɔ li bi sii pye Ninive, ma bu jo m’a li ɲaari, cabyaa taanri ma da bye, ma na li círi. 4 A Zhonasi di caŋa nigin ɲara pye na na mujuu waa na yu: «Cabyaa kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) niɲaa kadugo na Ninive w’a da gyɛɛgi.» 5 A Ninive shɛɛn di dà Kilɛ Kafila wu na. A p’i yi jo waha kulo li shɛɛn pu bɛɛri mu na pu suun le, na co nɔhɔpiire ti na, na shɛ nɔ sipyilɛyɛ yi na, a pu bɛɛri di bɔrɔyɔ fàya* le.

6 Ba pee jomɔ p’a nɔ Ninive fanhafɔɔ wu na wɛ, a wu yìri laha wu saanra koro li na, na wu saannaa fadegbɔhɔ ki wolo yaha, na bɔrɔyɔ fàya le, na diin shɔɔnrɔ ni*. 7 A saan wu ni wu fanhafɛɲii p’i we saliya we teŋɛ kan kulo li shɛɛn pu bɛɛri mu na:

«Sipyii fara yapɔrɔyɔ yi na, niiyɛ fara yatɔɔpya wu na, ka shishiin ganha bu yaaga le ki ɲɔ ni wɛ. Ka shishiin ganha bu li wɛ, ka shishiin ganha bu lɔhɔ bɛ gba wɛ. 8 Sipyii pu bɛɛri di bɔrɔyɔ fàya le, p’i ya le yapɔrɔyɔ yi bɛ na, pu da mɛhɛɛ suu Kilɛ fɛni, p’i daajeŋɛ jo pu kapyeguuŋɔɔ kee ni pu katiibaagaa ki na, p’i ki ɲɔ yaha. 9 Kilɛ bi giin wu ba bɔɔngɔ kemu nɔ wù na ge, la wa la ni wu na ba ɲuŋɔ ɲaari wù na, na wu fungɔngɔ ɲɛri, kɔnhɔ wù ganha bu gyɛɛgi wɛ.»

10 Ayiwa a Kilɛ di pu ɲa p’a daajeŋɛ jo, na pu kapyeguuŋɔɔ ki ɲɔ yaha. Wu bi bɔɔngɔ kemu gbegele pu kaa na ge, wu ya kee yaha nɔ pu na nige wɛ.*

4

Zhonasi luu ya yìri na ɲaha na Kilɛ ya ɲuŋɔ ɲaari Ninive* shɛɛn na wɛ

1 Ayiwa a lee di sii soro Zhonasi ni, a wu luu di sii yìri fo xuuni. 2 A wu Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ ɲɛɛri na: «Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ, ta ye bɛ nɛ bi jo ma na yaha na fiige ki ni wɛ? Go le na nɛ bi fe na se Tarisisi ni, bani nɛ li cɛ jo mu ɲɛ Kilɛ wemu w’a saama pyi, na ɲuŋɔ ɲaari ge. Mu luu ya yìri tɔvuyo na wɛ, ma taanɲɛɛgɛ ki bɛ d’a pɛlɛ. Mu bu bɔɔngɔ bɛ ɲaha tii wa na, kee bɛ daajeŋɛ na jé ma ni. 3 Ayiwa Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ, na munaa li wolo nimɛ, bani xu ya pɔrɔ nɛ mu ɲiifɛɛrɛ ti na.» 4 A Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di wu pye: «Ta kaɲii wa mu mu mu wu ma luu yirige le na gɛ?»

5 A Zhonasi di foro Ninive kugbɔɔ li ni, na shɛ diin kulo li Kilɛ-nɔhɔ ki na. A wu gba wa yereŋɛ wà, na diin wee ɲimɛ ni, lemu na ba kulo li shɛɛn ta ge, na ganha na lee ɲaha wii. 6 Wee tuun wu ni a Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di gbogo tirige ka pye k’a fin foro, na dɔ, na ɲimɛ tirige Zhonasi ɲuɲɔ na, kɔnhɔ wu funŋɔ di ɲiŋɛ wu kanhama pu na. A kee tirige ki kaa di sii taan Zhonasi ni. 7 Ga kee caŋa ki ɲimuguro, kpɛɛngɛ ki na ɲɔ kɔn na woni, a Kilɛ di fyɛngɛ pye k’a jé gbogo tirige ki ni, na ki li, a k’i waha. 8 Ba caŋa k’a pa foro wɛ, a Kilɛ di kafɛɛgɛ nivugo yaha pa na yìri Kilɛ-nɔhɔ* ki na. A caŋa k’i dara Zhonasi ɲuŋɔ ki na fo wu na zhaa di jiregi. A wu xu ɲɛɛri Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ mu, a wu jo: «Xu ya pɔrɔ nɛ mu ɲiifɛɛrɛ na.» 9 A Kilɛ di Zhonasi pye: «Ta kaɲii wa mu mu mu wu luu yirige ke gbogo tirige ke kaa na gɛ?» A Zhonasi di Kilɛ pye: «Uun! Kaɲii wa nɛ mu nɛ wu luu yirige fo na nɔ xu bɛ na.» 10 A Tɛhɛnɛ Baa Kilɛ di jo: «Mu ya ta labye wa shishiin bɛ pye ke tirige ke na kɔnhɔ k’i lɛ wɛ, ga ki ɲiɲaara d’a jé mu ni. Piige ka ni k’a fin, na xhu piige ka ni. 11 Wee tuun wu ni ɲaha na mu di giin nɛ ganha bu ɲuŋɔ ɲaari Ninive kugbɔɔ li na-ɛ wɛ? Lee lemu sipyii p’a ɲɛhɛ sipyii kabɔfoŋɔɔ xhuu nigin ni kɛlɛɛ shuun (120.000) na ge, pee piimu pu ɲɛ wa ya wu kanige cɛ wolo wu kamɛnɛ ni-i ge, na fara yapɔrɔyɔ niɲɛhɛyɛ bɛ na.

* 1:1 2 Saannaa 14:25

* 1:2 Ninive wu bi bye Asiri fiige ki wo kugbɔɔ le. Kee fiige ke ni Izirayɛli bi bye pɛɛn, lee na Jonasi funŋɔ bye Kilɛ wu ɲuŋɔ ɲaari pu na wɛ.

* 2:1 Macoo 12:40

* 3:5 Na bɔrɔyɔ fàya le, lee ya li shɛɛ na p’a daburajɛ jo pu jurumu wu na.

* 3:6 Na tiin shɔɔnrɔ ni, lee ya li shɛɛ na p’a daburajɛ jo pu jurumu wu na.

* 3:10 Macoo 12:41; Luka 11:32

* 4: Ninive wu bi bye Asiri fiige ki wo kugbɔɔ le. Kee fiige ke ni Izirayɛli bi bye pɛɛn, lee na Jonasi funŋɔ bye Kilɛ wu ɲuŋɔ ɲaari pu na wɛ.

* 4:8 Siwaga ki bye Kilɛ-nɔhɔ ki na, lee l’a bi kafɛɛgɛ ki pye k’a wɛri.

MACOO

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Macoo

Kilɛ Jozaama pe pu wa wu Ja Yesu Kirisa kaa yu ge, Macoo wo nigama

Jɔgɔ wu ɲɛ Macoo wɛ?

Macoo bɛ wu bye Yesu wo tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu ni. Girɛkii pʼa Macoo we yiri (Macoo 9:9-13), Heburuu ma jo Levi (Marika 2:14; Luka 5:27, 29). Wee Egilizi wʼa wii na wee wʼa Macoo Kitabu wu ka.

Fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ wu bye wii. Na Yesu yaha ɲiŋɛ ke na wee tuun wu ni Yawutuu bi bye Oromɛ shɛɛn wo fanha ki nɔhɔ ni. Fanha ki bye kii Yawutuu pʼa munaa pɛrɛmɛ kaan. Saan wu bi ma pii ɲaha bulo pʼa munaa pɛrɛmɛ pu shuu Yawutuu pu mu. Tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ funŋɔ ni piimu ɲaha saan wu bi ma bulo ge, Yawutuu pu ma bye pii. Pee kaa ɲɛ ma dan Yawutuu pusamaa ni wɛ, bani pʼa sɔɔ Oromɛ shɛɛn pu mu na kapyeŋɛɛ pyi pu mu. Pee fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ pu pʼa bi sipyii pu ŋmahana, na la faraa munaa pɛrɛmɛ pu bɛ na, kɔnhɔ pu bɛ di bye lafɛɛ. Yawutuu pu bi pee wii koŋɔ ke bɛɛri wo jurumu fɛɛ. Ga Yesu ya ɲuŋɔ ɲaari Macoo na, na wu yiri.

We Jozaama Kitabu we kakana ɲuŋɔ

Macoo ya we Kitabu we fanha ɲɛhɛ Yawutuu shizhaa na. Wu sɛmɛ wu kaɲugbɔhɔ ki ɲɛ na: Yawutuu pu wo saan wu ɲɛ Yesu, wemu wo ɲɔmɛɛ Kilɛ tudunmɔɔ pʼa lɔ ge.

Macoo ya Yesu kalaa wu taa tayereye kaguro: 1 Faaboboŋɔ ki ɲuŋɔ wo kalaa we (Macoo 5—7). 2 Yesu ya piimu tun pu shɛ Kilɛ saanra ti kaa jo ge (Macoo 10). 3 Fugba saanra ti wo taleŋɛɛ (Macoo 13). 4 Sipya ɲiifɛɛrɛ pyegana wu cebooloo nʼa daa fɛɛ tɛ ni (Macoo 18). 5 Kalaapiire ti na já Yesu cabaŋa caŋa sige sigegana lemu na ge (Macoo 24—25).

Jozaama Kitabu wu kafila ɲugbɔyɔ

Macoo 1—2 Yesu Kirisa nɔhɔ tayirige ni wu se se keree.

Macoo 3:1—4:11 Yohana Batizelipye wo Kilɛ Jomɔ yɛrɛ ni Yesu batizeli ni wu nɔwuuro.

Macoo 4:12—18:37 Yesu wo labye we Galile fiige ki ni.

Macoo 19—20 Yesu nigariwo Zheruzalɛmu ni.

Macoo 21—28 Yesu wo labye we Zheruzalɛmu ni. Pʼa wu she wà, na wu co, na wu gbo. A wʼi ba ɲɛ.

1

Yesu Kirisa nɔhɔ tayirige sɛmɛ

(Luka 3:23-38)

1 Yesu Kirisa nɔhɔ tayirige sɛmɛ wʼa we. Yesu ya foro saannaa Dawuda shi ni, Dawuda dʼa foro Ibirayima shi ni.

2 Ibirayima wʼa Ishaaga se.

Ishaaga di Yakuba se.

Yakuba di Zhuda ni wu ceboronamaa se.

3 Zhuda di Fɛrɛsi ni Zara se, pu nu wu bye Tamari.

A Pɛrɛzi di Ɛsirɔmu se,

Ɛsirɔmu di Arami se.

4 Arami di Aminadabi se.

Aminadabi di Nasɔn se.

Nasɔn di Salimɔ se.

5 Salimɔ di Bowazi se, wu nu wu bye Araxabi.

Bowazi di Obɛdi se, wu nu wu bye Wuruti.

Obɛdi di Zhese* se.

6 Zhese di saannaa Dawuda se.

Saannaa Dawuda di Solomani se, wee nu wu bi fɛnhɛ pye Uri shɔ.

7 Solomani di Orobowamu se.

Orobowamu di Abiya se.

Abiya di Azafu se.

8 Azafu di Zhozafati se.

Zhozafati di Zhoramu se.

Zhoramu di Oziyazi se.

9 Oziyazi di Zhowatamu se.

Zhowatamu di Akazi se.

Akazi di Ezekiyasi se.

10 Ezekiyasi di Manase se.

Manase di Amɔ se.

Amɔ di Zhoziyasi se.

11 Zhoziyasi di Zhekoniya ni wu ceboronamaa se. Wee tuun wu ni a pʼi Izirayɛli sipyii pu co na kari Babilɔni ni.

12 Pee sipyii pu na co xɔ na kari Babilɔni ni,

a Zhekoniya di Salacɛli se.

Salacɛli di Zorobabɛli se.

13 Zorobabɛli di Abiyudi se.

Abiyudi di Eliyakimu se.

Eliyakimu di Azɔri se.

14 Azɔri di Sadɔki se.

Sadɔki di Akimu se.

Akimu di Eliyudi se.

15 Eliyudi di Eleyazari se.

Eleyazari di Matan se.

Matan di Yakuba se.

16 Yakuba di Yusufu se.

A Yusufu di bye Mariyama poo we. Yesu we wʼa yiri Kirisa ge, a Mariyama di wee se.

17 Shi wu segee kɛ ni shishɛɛrɛ wu ɲɛ Ibirayima ni Dawuda tɛ ni. Lee kadugo na a shi wu segee kɛ ni shishɛɛrɛ di bye Dawuda ni Izirayɛli shɛɛn coduun wu tɛ ni na kari Babilɔni ni. A shi wu segee kɛ ni shishɛɛrɛ di bye na lɔ wee tuun wu na na pa gbara Yesu seduun wu na.

Yesu Kirisa segana

(Luka 2:1-7)

18 Yesu Kirisa segana li le. Wu nu Mariyama wu bi bye Yusufu curɔ. Ga na pu yaha pu sanha binnɛ ɲa wɛ, a Fɛfɛɛrɛ Munaa sefɛɛrɛ di digi Mariyama na, a wʼi yere yacɛrɛ na. 19 Wu curɔ Yusufu wu bye sipyitiimɛ, wu funŋɔ bye wu Mariyama mɛgɛ kyɛɛgi wɛ. A wʼi li kɔn wuyɛ funŋɔ ni na wʼi tee curɔrɔ te kyɛɛgi ŋmɔhɔrɔ ni. 20 Na Yusufu yaha ni kee fungɔngɔ ki ni, a Kilɛ wo mɛlɛkɛ wa di ba wuyɛ shɛ wu na ŋmunɔgɔ ni, na yi jo wu mu na: «Dawuda ja Yusufu, ma ganha bu fya Mariyama leŋɛ na wɛ, bani Fɛfɛɛrɛ Munaa sefɛɛrɛ ni wʼa yere yacɛrɛ na. 21 Wu na ba funana se, mʼa lee mɛgɛ le Yesu, bani wu na ba wu sipyii pu shɔ pu jurumu wu na.»

22 Kee keree ki bɛɛri ya pye mu, kɔnhɔ Kafɔɔ Kilɛ bi yemu jo wu taatuunnɔ li wo Kilɛ tudunmɔ wu ɲɔ ni ge, yee ɲɔ di fa na:

23 «Li wii, doɲiŋɛ fucɛri nacɛbaa na ba yere yacɛrɛ na,

na funana se. Li mɛgɛ na le na ‹Emanuwɛli,›»*

lee kɔ́ri ɲɛ «Kilɛ ɲɛ wèe niŋɛ ni.»

24 Ba Yusufu ya yìri ŋmunumɔ pu na wɛ, na li pye na bɛ ni Kafɔɔ wu mɛlɛkɛ wu wo kafilajo wu ni. A wu Mariyama furu pɔ. 25 Ga pu ya pinnɛ ɲa wɛ, fo na shɛ Mariyama pye wʼa tigi wu funazhiire na. A Yusufu di pya wu mɛgɛ le Yesu.

2

Wɔrɔɔ cɛvɛɛ ya pa na yìri Kilɛ-nɔhɔ na

1 Yesu ya se Zhude fiige ki ni, Bɛtilɛhɛmu ni, saannaa Hɛrɔdi caŋa ɲii ni. Wu nizexhɔgɔ ki na, a wɔrɔɔ cɛvɛɛ pii di ba na yìri Kilɛ-nɔhɔ na, na nɔ Zheruzalɛmu ni. 2 A pʼi yegeŋɛ pye na: «Yawutuu wo saan we wʼa se nimɛ ge, mii wu wa wɛ? Wèe ya wu wɔrɔ ɲa, na wèe yaha Kilɛ-nɔhɔ ke na, na ba di ba wu pɛlɛ.»

3 Ba saannaa Hɛrɔdi ya yee logo wɛ, a lʼi wu ɲaha wɔ fo xuuni, na fara Zheruzalɛmu shɛɛn bɛɛri na. 4 A Hɛrɔdi di saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu bɛɛri pinnɛ, na pu yege na: «Kirisa wemu wu ɲɛ Saan ni Izirayɛli wo Shɔvɔɔ wu ge, mii wu dʼa yaa na se wɛ?» 5 A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Zhude fiige ki ni Bɛtilɛhɛmu kulo li ni, bani Kilɛ tudunmɔ wʼa li ka na:

6 ‹Mu Bɛtilɛhɛmu we wu wa Zhude fiige ki ni ge,

mu wa Zhude fanha kulogoo ki bɛɛri

nifɛnhɛfɛnhɛnɛ-ɛ dɛ,

bani ɲuŋɔfɔgbɔ wa na ba foro mu ni,

wee na ba wu shi Izirayɛli wu naha.›*»

7 Lee kadugo na a Hɛrɔdi di wɔrɔɔ cɛvɛɛ pu ŋmɔhɔ yiri, na pu yege xuuni, lee wɔrɔ li ɲaduun wu keree na. 8 Na xhɔ na pu tun kari Bɛtilɛhɛmu ni, na jo: «Yi shɛ le pubinnɛ le sha xuuni. Yi bu shɛ li ɲa, yi ba yi jo na mu, kɔnhɔ na bɛ di shɛ li pɛlɛ.»

9 Ba wɔrɔɔ cɛvɛɛ pʼa saan wu jomɔ pu logo wɛ, na gari. Pʼa wɔrɔ lemu ɲa na pu yaha Kilɛ-nɔhɔ ki na ge, a lee wɔrɔ lʼi doro pu ɲaha na, fo na shɛ nɔ pubinnɛ li xuu wu ni, na yere wee xuu wu ɲuɲɔ na. 10 Wɔrɔɔ cɛvɛɛ pʼa lee wɔrɔ li ɲa tuun wemu ni ge, na funŋɔ taan xuuni. 11 Ba pʼa jé puga ki ni wɛ, na pubinnɛ le, ni li nu Mariyama ɲa. A pʼi nuguro sin, na pubinnɛ li pɛlɛ, na pu yɛrɛyɛ ɲɔ mugi, na pubinnɛ li kan sanni, ni pɛrɛwa yaŋmuyɔ ya bɛ, yee ɲɛ nudanga yawurire, ni nudanga sìnmɛ pemu ɲɛ na mire ge. 12 Lee kadugo na, a Kilɛ di pu kaala ŋmunɔgɔ ni na pu ganha bu guri zhɛ Hɛrɔdi yíri wɛ. A pʼi gari pu fiige ni koo latii ni.

Pʼa paa kari ni Yesu ni Misira fiige ki ni

13 Wɔrɔɔ cɛvɛɛ pu nigaraga na a Kilɛ wo mɛlɛkɛ wa di wuyɛ shɛ Yusufu na ŋmunɔgɔ ni, na wu pye: «Yìri, mʼa baa kari ni pya wu ni wu nu wu ni Misira ni, mʼa shɛ diin wà fo di ba shɛ jo ni ma ni tuun wemu ni, bani Hɛrɔdi na ba pya wu shaa di gbo.» 14 A Yusufu di yìri kee piinuŋɔ ki ni, na baa ni pya wu ni wu nu wu ni, na kari Misira ni. 15 A pʼi shɛ diin wà fo na shɛ Hɛrɔdi pye wʼa xu. Kee keree kʼa pye, kɔnhɔ Kafɔɔ Kilɛ ya jomɔ pemu jo wu tudunmɔ wu ɲɔ ni ge, pee ɲɔ di fa na: «Nɛ na ja wu yiri yeege Misira fiige ki ni.»*

Pʼa nɔhɔpiire ta gbo

16  Hɛrɔdi ya li ɲa na wɔrɔɔ cɛvɛɛ pʼa wu ɲɔ faanna ge, a wu luu di yìri xuuni. A wu sipyii tun kari na pu Bɛtilɛhɛmu ni wu tàan kulogoo ki funabiire ti bɛɛri gbo, temu ti ɲɛ ti yee sanha doro shuun tàan wɛ ge, wɔrɔɔ cɛvɛɛ pʼa tuun wemu shɛ ge, na bɛ ni wee ni. 17 Wee tuun wu ni Kilɛ tudunmɔɔ Zheremi bi yemu jo ge, a yee ɲɔ di fa. Wu bi jo na:

18 «Sipyii ya mɛhɛɛ logo na foro Arama koomɔ pu ni:

Xuguŋɔɔ ni sipyaa.

Arasɛli wʼa wu nɔhɔpiire yamɛhɛɛ suu.

Pu ya wu fɛhɛŋɛ ta kɔnhɔ wu luu di ɲiŋɛ wɛ,

bani pʼa xu xɔ.»*

Pʼa kuri foro Misira ni

19  Hɛrɔdi nixhugo na a Kilɛ wo mɛlɛkɛ wa di wuyɛ shɛ Yusufu na ŋmunɔgɔ ni, na wu yaha Misira fiige ki ni. 20 A wee mɛlɛkɛ wu jo: «Yìri mʼa guri ni pya wu ni wu nu wu ni Izirayɛli fiige ki ni, bani piimu pu bi pya wu shaa di gbo ge, pee ya xu.» 21 A Yusufu di yìri, na guri ni pya wu ni wu nu wu ni Izirayɛli fiige ki ni. 22 Wʼa logo na Arikilasi wʼa tiin wu to Hɛrɔdi wu tatɛɛngɛ ki ni, na pye Zhude fiige ki saan ge, a Yusufu di fya wu ya sɔɔ na shɛ wà wɛ. A Kilɛ di wu funŋɔ to ŋmunɔgɔ ni, na wu shɛ Galile fiige ki ni. 23 A wu shɛ diin kulo la ni wà lemu mɛgɛ ki ɲɛ na Nazarɛti ge, kɔnhɔ Kilɛ tudunmɔɔ pu bi yemu jo na Yesu na ba yiri Nazarɛti shɛn ge, yee ɲɔ di fa.

3

Yohana Batizelipye wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ

(Marika 1:1-8; Luka 3:1-18; Yohana 1:19-28)

1 Ayiwa, caŋa ka Yohana Batizelipye ya kari siwaga ki ni, Zhude fiige ki ni, na shɛ Kilɛ jomɔ pu yɛrɛ li ɲɔ kɔn wà. 2 Wu bi sipyii pu yɛri na: «Yi daajeŋɛ jo yi jurumu wu na, bani Kilɛ saanra* tʼa tɛɛŋɛ.» 3 Yohana Batizelipye kaa Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi bi byi na:

«Mujuu lʼa fòro siwaga ki ni na:

‹Yi Kafɔɔ wu koo li yàa!

Yi wu korogoo ki tii!›»*

4 Fàya yemu yi bye Yohana na ge, yee bi yàa ni ɲɔhɔyɔ shiire ni, sɛɛgɛ di ɲɛ wu yapɔgɔ. Kabeeye ni wegeye funŋɔ sɛrɛ, yee yi bye wu ɲɔlige. 5 Zheruzalɛmu shɛɛn, ni Zhude fiige ki bɛɛri, ni Zhurudɛn Gba wu kabanugo kulogoo ki bɛɛri bi se Yohana yíri, 6 na yeree pu jurumu wu na, na puyɛ kaan Yohana mu wu na batizeni Zhurudɛn Gba lɔhɔ ki ni. 7 Ba Yohana ya li ɲa na Farizhɛɛn, ni Sadushɛɛn niɲɛhɛmɛɛ pu bi ma na puyɛ kaan wu mu wu na batizeni wɛ, a wu pu pye: «Yee matɔn nagoo piiri, jɔgɔ wʼa yee kaala na yee pu paa Kilɛ wo loyire nibana li ɲaha na wɛ? 8 Kapyegee kiimu kʼa li shɛɛ na yʼa daajeŋɛ jo yi jurumu wu na ge, yʼa kee pyi. 9 Yi ganha ba yi funyɔ kɔɔn yɛ na Ibirayima wu ɲɛ yee to wɛ. Bani nʼa da yi jo yi mu, Kilɛ na já ye faakageeye ye ɲɛri na pye Ibirayima nagoo. 10 Kacerege kʼa lɔ na xɔ, di da tiye yi niyɛ yi cere. Tige bɛɛri ki ɲɛ ki ya nagoo nizaamaa pyi-i ge, kee na ba gɔn, na ki wá na ni.

11 «Nɛ kunni wʼa yee batizeni lɔhɔ yɛ ni. Lee wʼa li shɛɛ na yʼa daajeŋɛ jo yi jurumu wu na. Ga wa wʼa ma nɛ kadugo, wee fanha ya ɲɛhɛ nɛ wogo na. Ali na wu tanhaya ye yɛ pyaa bɛ wolo wu tɔɔyɔ na, nɛ yaa ni lee ni wɛ. Wee na ba yi batize Fɛfɛɛrɛ Munaa ni na ni.* 12 Wu shinma fɔ̀ fɔ̀ yaaga ki wa wu keŋɛ ni. Wu na ba sigiye yi fɔ̀ na wolo shinmapya wu ni. Wu na ba shinmapya wu kemɛ, na wu le wu kpɔɔn ni. Ga wu na ba sigiye yi sòrogo nafugibaaga ni.»

Yohana ya Yesu batize

(Marika 1:9-11; Luka 3:21-22)

13 Ayiwa, a Yesu di yìri Galile fiige ki ni na pa Zhurudɛn Gba wu ɲɔ na Yohana yíri, kɔnhɔ Yohana di ba wu bɛ batize. 14 A Yohana di ganha na li shege, na jo: «Mu wʼa yaa na nɛ batize goo, a mʼi dɛrɛɛ na ma nɛ mu ya?» 15 A Yesu di wu pye: «Sɔɔ lee na, lee di bye mu nimɛ, bani lee pyegana li funŋɔ ni wʼà da Kilɛ wo ɲidaan wu pye.» A Yohana di sɔɔ, na wu batize. 16 Ba Yesu ya batize na xɔ wɛ, na foro lɔhɔ ki ni. Taapile ni a fugba wu ɲɔ di mugi. A Yesu di Kilɛ Munaa li ɲa li na diri na ma wu mu ba gbegbe shazhira ɲɛ wɛ, na ba do wu na. 17 A mujuu la di foro fugba wu ni na: «Nɛ ɲidaan Ja wu ɲɛ we, wu kaa lʼa dan nɛ ni tɛhɛnɛ baa.»

4

Shitaanni ya Yesu taanna wii

(Marika 1:12-13; Luka 4:1-13)

1 Lee kadugo na a Fɛfɛɛrɛ Munaa di Yesu ɲaha co na kari siwaga ni, kɔnhɔ Shitaanni di shɛ wu taanna wii. 2 A wʼi suun le na ta cabyaa kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) ni nibiiye kɛlɛɛ shishɛɛrɛ. Lee kadugo na, a xuugo di wu ta. 3 A Shitaanni di fulo wu na, na wu pye: «Ma bi ɲɛ Kilɛ wo Ja we, ye faakageeye ye pye na yi ɲɛri buuri.» 4 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Ɲɔ yalige yɛ wa sipya ɲɔ shaa wɛ,

ga fo jomɔ pemu bɛɛri Kilɛ ya yu ge.›*»

5 Lee kadugo na a Shitaanni di gari ni wu ni Fɛfɛɛrɛ Kulo li ni, na shɛ wu yaha Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲidii li ni, 6 na wu pye: «Ma bi ɲɛ Kilɛ wo Ja we, kɔn to ɲiŋɛ na. Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Kilɛ na ma kaa jo wu mɛlɛkɛɛ pu mu,

pee na ma co pu keye ni,

kɔnhɔ ma tɔɔgɔ ganha bu guu

kagereŋɛ yafiin na wɛ.›*»

7 A Yesu di wu pye: «Lʼa ka bɛ sanha Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Ma ganha ma Kafɔɔ Kilɛ taanna wii wɛ.›*»

8 Lee kadugo na a Shitaanni di wu lɔ sanha na shɛ yaha faabobotɔɔngɔ ka fugba ni, na shɛ koŋɔ saanra ti bɛɛri, ni ti nɔɔrɔ wu bɛɛri shɛ wu na, 9 na wu pye: «Ma bu nuguro sin nɛ fɛɛ ni, na nɛ pɛlɛ, nɛ na ye bɛɛri kan ma mu.» 10 Wee tuun wu ni a Yesu di wu pye: «Shɛ wà dɛ, Shitaanni! Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Mʼa ma Kafɔɔ Kilɛ yɛ pɛlɛ, ma da labye pyi wee yɛ nigin mu.›*»

11 Ayiwa, a Shitaanni di laha wu tàan, na gari, a mɛlɛkɛɛ pii di fulo wu na, na wu keree yàa.

Yesu ya wu labye wu ɲɔ kɔn Galile fiige ki ni

(Marika 1:14-15; Luka 3:14-15)

12 Ba Yesu ya pa yi logo na Yohana ya le kaso ni wɛ, a wʼi yìri wee xuu wu ni, na gari Galile fiige ki ni. 13 Ga wu ya ta tiin Nazarɛti kulo li ni wɛ, a wu shɛ diin Kapɛrinɔmɔ kulo li ni. Lee bye Galile Gba wu ɲɔ ki na, Zabulɔn wo koomɔ pe ni Nɛfitali wo koomɔ pu ni. 14 Lee ya pye mu, kɔnhɔ Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi bi yemu jo ge, yee ɲɔ di fa na:

15 «Zabulɔn wo koomɔ pe

ni Nɛfitali wo koomɔ pu ni,

pee pemu pu ɲɛ Galile Gba wu ɲɔ koomɔ pe,

Zhurudɛn Gba wu kadugo yíri ge,

shi watii shɛɛn ya ɲɛhɛ Galile

wemu wo koomɔ pu ni ge.

16 Sipyii piimu pu bi tiin nibiige ki ni ge,

pee ya kpɛɛngɛ nigbɔhɔ ɲa.

Piimu pu bi bye xu wo nibiige fiige ki ni ge,

kpɛɛngɛ ya foro pee mu.»*

17 Wee tuun we ni Yesu ya Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li ɲɔ kɔn na byi. Wu bi yu na: «Yi daajeŋɛ jo yi jurumu wu na, bani fugba saanra tʼa tɛɛŋɛ.»

Yesu ya fyashaa shishɛɛrɛ yiri

(Marika 1:16-20; Luka 5:1-11)

18 Caŋa ka, na Yesu yaha wu na ɲaari Galile Gba wu ɲɔ ki na, a wu fyashaa shuun ɲa, pʼi ɲɛ cebooloo: Simɔ, wee wemu pʼa byi na Pyɛɛri ge, ni wu ceborona Andire. Jɔ̀ pu bi waa gba lɔhɔ ki ni. 19 A Yesu di pu pye: «Yi taha na fɛni, di yi pye sipyii shavɛɛ.» 20 Taapile ni a pʼi jɔlɔɔ pu yaha wà, na daha wu fɛni. 21 A wu shɛ ɲaha na, na ceboronamaa shuun wa bɛ ɲa. Pee bye Zebede wo jalaa shuun: Yakuba ni Yohana. Pu wo jɔlɔɔ pee di bi jooli pu kɔrɔgɔ funŋɔ ni, ni pu to Zebede wu ni. A Yesu di pee bɛ yiri. 22 Taapile ni a pee bɛ di pu wo kɔrɔgɔ ki yaha wà ni pu to wu ni, na daha wu fɛni.

Yesu ya sipyii kalaa, na yama fɛɛ cuuŋɔ

(Luka 6:17-19)

23 Yesu bi Galile fiige ki bɛɛri ɲaari, na kalaa kaan sipyii pu mu pu Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni. Wu bi fugba saanra ti wo Jozaama pu yu, na yama tuuyo yi bɛɛri xuu, na sipyii shuu pu fanhaxhɔɔrɔ tuugo bɛɛri na. 24 A Yesu mɛgɛ di Siiri fiige ki bɛɛri círi. A sipyii pʼi ganha na yama fɛɛ pu bɛɛri tugoo na ma wu mu. Gban tuuyo bɛɛri yi bye pee yama fɛɛ pii ni: Jinaa bye pii ni, pii di ɲɛ kirikirizaannaa fɛɛ, kabanuxuyo fɛɛ ɲɛ pu ni. A Yesu di pu bɛɛri cuuŋɔ. 25 A sipyiɲɛhɛmɛɛ di daha wu fɛni. Pee bi yìri Galile fiige ki ni, ni Dekapoli fiige ke, ni Zheruzalɛmu kulo le, ni Zhude fiige ke, ni Zhurudɛn Gba wu kadugo yíri.

5

Kilɛ Kafila yɛrɛ lemu lʼa pye faaboboŋɔ ki ɲuŋɔ ni ge

1 Ayiwa, ba Yesu ya sipyiire ti ɲa wɛ, na dugi tiin faaboboŋɔ ki ɲuŋɔ ni. A wu wo kalaapiire tʼi fulo wu na. 2 A wu ɲɔ kɔn na pu kalaa na:

Piikɛ pʼi ɲɛ duba nagoo pu wɛ?

(Luka 6:20-23)

3 «Piimu pʼa li cɛ na funmɔ fɛɛ pee ɲɛ

Kilɛ shizhaa na ge,

pee ɲɛ duba nagoo,

bani pee wuuro ti ɲɛ

fugba saanra te.

4 Piimu wo zɔlɔɔ pʼa mɛhɛɛ suu ge,

pee ɲɛ duba nagoo.

Bani pee logoo na ba ɲiŋɛ.

5 Piimu pu ɲɛ ni lotangaa ni ge,

pee ɲɛ duba nagoo.

Bani pee na ba ɲiŋɛ ki ta na pye cɛn.

6 Piimu pʼa tiimɛ la pyi

ba yalige ni logbaga ɲɛ-ɛ ge,

pee ɲɛ duba nagoo.

Bani pee funyɔ na ba ɲiŋɛ.

7 Piimu pʼa ɲuŋɔ ɲaari pusamaa na ge,

pee ɲɛ duba nagoo.

Bani Kilɛ na ba ɲuŋɔ ɲaari pee na.

8 Piimu wo zɔlɔɔ pu ɲɛ fɛɛfɛɛ ge,

pee ɲɛ duba nagoo.

Bani pee na ba Kilɛ ɲa.

9 Piimu pʼa ɲaɲiŋɛ shaa kʼi bye pu ni

pu sipyiɲii tɛ ni ge,

pee ɲɛ duba nagoo.

Bani pee na ba yiri Kilɛ nagoo.

10 Kanhama ya nɔni

piimu na Kilɛ wo ɲidaan bye funŋɔ ni ge,

pee ɲɛ duba nagoo.

Bani pee wuuro ti ɲɛ fugba saanra te.

11 «Sipyii ba yi shɛhɛlɛ, na yi kana, na kakuuŋɔɔ tuuyo bɛɛri wo kafinɛyɛ tɛri yi na nɛ mɛgɛ wuu na, wee tuun wu ni yi ɲɛ duba nagoo. 12 Yi funyɔ yi taan fo xuuni, bani yi saraa wʼa pɛlɛ fugba wu ni. Kilɛ tudunmɔɔ piimu pʼa toro yee ɲaha na ge, mu pʼa pee bɛ kanha lee kanhagana li na.

Ke koŋɔ ke wo suumɔ ni ki kpɛɛngɛ

(Marika 9:50; Luka 14:34-35)

13 «Yee pu ɲɛ ke koŋɔ ke wo suumɔ. Ga suumɔ tipoomɔ bu foro pu ni, ɲaha na pu taan sanha wɛ? Pee suumɔ pe da já yaaga bɛ ɲɔ nige wɛ, fo na pu wá kpɛɛngɛ na sipyii tɔɔyɔ ni pʼa danhana. 14 Yee pu ɲɛ ke koŋɔ ke wo kpɛɛngɛ. Kulo lemu lʼa teŋɛ faaboboŋɔ ɲuŋɔ ni ge, lee ya já ŋmɔhɔ wɛ. 15 Wa shishiin ya sokinna leni mʼa yaaga shigile wu ɲuŋɔ ni wɛ. Ga yaaga ka ɲuŋɔ ni ma ma wu taha, kɔnhɔ wu da kpɛɛngɛ yeege puga ki jevɛɛ pu bɛɛri mu. 16 Mu yee bɛ wo kpɛɛngɛ kʼa yaa na fòro lee forogana li na sipyii pu mu, kɔnhɔ pu da yi wo kapyegee nizaaŋaa ki ɲaa, pu da baraga tɛri yi fugba To Kilɛ wu na.

Yesu ya pa saliya wu ɲɔ fa

17 «Yi ganha ba giin na nɛ pa di ba saliya we, kelee Kilɛ tudunmɔɔ pu wo jomɔ pu gbo wɛ. Nɛ ta pa di ba yee gbo wɛ, ga nɛ pa di ba yi ɲɔ fa. 18 Can na nʼa da yi jo yi mu, na fugba we ni ɲiŋɛ ke yaha, Kilɛ wo saliya wu kamapile nifɛnhɛfɛnhɛnɛ bɛ, kelee wu kamapile fuduunɔ nigin bɛ wa da zhɔ do wɛ, fo na shɛ keree ki bɛɛri nɔ ki tɛhɛnɛ na. 19 Lee wuu na sipyaa sipya wʼa saliya wu ɲɔmɛɛ nifɛnhɛfɛnhɛnɛ nigin bɛ kyɛɛgi ge, na nugo na sipyii pu kalaa lee ni ge, weefɔɔ na ba bye fugba saanra ti wo sipyii pu bɛɛri wo nifɛnhɛfɛnhɛnɛ. Ga sipya wemu ba saliya wu koo ɲaari, na sipyii pu kalaa lee ni, weefɔɔ na ba bye fugba saanra ti wo sipyigbɔ wa. 20 Nʼa da yi jo yi mu, yee bu bye yee di ya saliya karamɔgɔlɔɔ pee, ni Farizhɛɛn pu já tiimɛ ni wɛ, yee da ba jé bada fugba saanra ti ni wɛ.

Kilɛ wo loyire li keree

21 «Yee ya yi logo na lʼa shɛ wèe sefɛlɛɛ pu na na: ‹Ma ganha ga sipya gbo wɛ.›* Sipyaa sipya wʼa wu sipyiɲii gbo ge, kiiri wu da gɔn ma na. 22 Ga nɛ kunni wʼa da yi jo yi mu jo sipyaa sipya wʼa luu yirige wu ceboro tàan ge, kiiri ya yaa na kɔn weefɔɔ na. Wemu bu wu ceboro pye na nahanaha wu ɲɛ wii, kiirikɔɔn kuruŋɔ kʼa yaa na kiiri kɔn weefɔɔ na. Wemu bu wu ceboro pye na wu sicere fɔɔ, weefɔɔ ya yaa na le Jahanɛmɛ wo na ki ni. 23 Lee wuu na, ma bu yìri, na saraga lɔ, na ma da zhɛ ki wolo gan Kilɛ mu saraya yi tawologo ki ni. A ma funŋɔ di do li na na kabɛbaana la mʼa pye ma ceboro wa na. 24 Ayiwa, mʼa yaa na saraga ki yaha saraya yi tawologo ki ni, mʼa guri, mʼa fɛnhɛ shɛ bɛ ni ma ceboro wu ni, mʼa na kuri pa ma saraga ki wolo ma kan Kilɛ mu. 25 Sipya wa bu jaagi shan ma na kaa la na, na ma yiri kiirikɔɔn pu mu. La le mayɛ ni, mʼa bɛ ni wee kiiri kɔnɲii wu ni na yi yaha koo li na, kɔnhɔ wu ganha bu shɛ ma le kiirikɔɔn pu keŋɛ ni, pee di ma kan gɛdii pu mu pu le kaso ni wɛ. 26 Can na nʼa da yi jo ma mu, ma bu jé wee kaso wu ni, ma da ga foro wà ni wari pile nigin bɛ foo ni wɛ.

Dɔdɔɔrɔ keree

27 «Yee ya yi logo na lʼa shɛ na: ‹Ma ganha ga dɔdɔɔrɔ pye wɛ.›* 28 Ga nɛ kunni wʼa da yi jo yi mu jo sipyaa sipya wʼa cee wii, na wu la pye ge, weefɔɔ ya dɔdɔɔrɔ pye xɔ ni wee cee wu ni wu zɔ wu na. 29 Ayiwa wee tuun wu ni, ma kanige ɲii le bu da lee na ɲɛ kaɲuŋɔ di ma le jurumu ni, li wɛhɛlɛ wolo, mʼa li wá taliige ni. Mʼa buun ma ceepuuro ti yatɛngɛ nigin yɛ ni, lee ya pɔrɔ ma mu ma ceepuuro ti bɛɛri ti jé Jahanɛmɛ ni. 30 Ma kanige keŋɛ ke shiin bi ɲɛ kaɲuŋɔ di ma le jurumu ni, ki kɔn wá taliige ni. Mʼa buun ma ceepuuro ti yatɛngɛ nigin yɛ ni, lee ya pɔrɔ ma mu ma ceepuuro ti bɛɛri ti jé Jahanɛmɛ ni.

Gbaxɔɔrɔ keree

(Macoo 19:9; Marika 10:11-12; Luka 16:18)

31 «Yʼa jo bɛ sanha na: ‹Ná wemu ba da wu shɔ gbaga xɔ, wufɔɔ wu gbaxɔɔrɔ sɛmɛ yàa kan wu mu.›* 32 Ga nɛ kunni wʼa da yi jo yi mu jo sipyaa sipya wʼa wu shɔ gbaga xɔ, dɔdɔɔrɔ di ya ta pye kee gbaga ke wo kaxɔɔ ɲuŋɔ-ɛ ge, dɔdɔɔrɔ ni weefɔɔ ya cee wu le. Ná wemu bɛ wʼa ceforogo ka leŋɛ ge, dɔdɔɔrɔ wee bɛ ya pye.

Yi ganha ba gari wɛ

33 «Yee ya yi logo sanha na lʼa shɛ wèe sefɛlɛɛ pu na na: ‹Ma ganha ga kaaga kàa, mʼa guri mʼa kee kyɛɛgi wɛ. Ga kaaga bɛɛri mʼa kàa Kafɔɔ ɲaha tàan ge, kee bɛɛri ɲɔ fa fo ki tɛhɛnɛ.›* 34 Ga nɛ kunni wʼa da yi jo yi mu jo yi ganha ba gari bada wɛ. Yi ganha ba gari fugba we na wɛ, bani wee ɲɛ Kilɛ wo saanra koro le. 35 Yi ganha ba gari ɲiŋɛ ke na wɛ, bani kee ɲɛ Kilɛ wo tɔɔyɔ tatahaŋa. Yi ganha ba gari Zheruzalɛmu kulo li na wɛ, bani lee ɲɛ Saangbɔ wu wo kulo le. 36 Ma ganha ba gari mayɛ pyaa wo ɲuŋɔ ke bɛ na wɛ, bani ma da já ma ɲuzhige nigin we wa bɛ fiinŋɛ kelee di ki wɔ wɛ. 37 Yi sii jo yɛ ‹Uun› kelee ‹Ahayi›. Ya bu fara yee na, Shitaanni ni yee ya foro.

Na kaa tɛgɛ pye ma sipyiɲii na, lee ya yaa wɛ

(Luka 6:28-30)

38 «Yee ya yi logo na lʼa shɛ na: ‹Ɲii li ɲɛ ɲii wo tɛgɛ, gaan di ɲɛ gaan wo tɛgɛ.›* 39 Ga nɛ kunni wa da yi jo yi mu jo wa shishiin ganha ga kakuunɔ taga kakuunɔ la foo tɔ wɛ. Sipya wa bu kadaa ja ma kanige ɲibɛgɛ ni, ke ki bɛ tagi wu mu. 40 Sipya wa ba giin wu ma yiri fanha mu, wu ma fadebire shɔ ma na, fadegbɔhɔ kiyɛ pyaa bɛ kan wu mu. 41 Fanhafɔɔ wa bu ma karamu na fo ma wu wo tuguro lɔ, mʼa kilo nigin ɲaari ni ti ni, ti lɔ wu mu, mʼa kiloo shuun ɲaari ni ti ni. 42 Wa bu yaaga ka ɲɛɛri ma mu, wu kan. Wa ba foo shaa ma mu, ma ganha bu zhe lee ni wɛ.

Yi pɛɛn pu taan yi mu

(Luka 6:27-28, 32-36)

43 «Yee ya tee yi logo na lʼa shɛ na: ‹Ma ɲii wu taan ma mu,›* mʼa ma pɛn kɔ. 44 Ga nɛ kunni wʼa da yi jo yi mu, yi pɛɛn pu taan yi mu! Piimu pʼa taha yaha yi na na gana ge, yʼa Kilɛ ɲɛɛri pee mu. 45 Yi To Kilɛ we wu wa fugba we ni ge, kɔnhɔ yi ba bye wee wo nagoo. Bani wee ya wu wo caŋa ki yeege sipyikuuŋɔ ni sipyisaama bɛɛri mu. Wʼa zanha shaan sipyitiimɛ ni sipyitiibaaga bɛɛri mu. 46 Yee ya taan sipyii piimu mu ge, yee bu daan ni pee yɛ ni, kuduun wekɛ yʼi da da lee ni wɛ? Ali ta lee ninunɔ bɛ fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ pu bɛ wa byi wɛ? 47 Yee ba yi cebooloo pu yɛ nigin shaari, kagbɔɔ li wa lere ya? Ta lee ninunɔ bɛ Kilɛ cɛbaalaa pu bɛ wa byi wɛ? 48 Yee kunni pu pye sipyii piimu ɲɔ ya fa ge, ma na jo ba yi fugba To Kilɛ wu ɲɔ ya fa fagana lemu na wɛ.

6

Yaaga kangana sipya mu

1 «Yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na, yi wo Kilɛ koo ɲara li ganha bu da bye na yiyɛ shɛɛ yɛ sipyii na wɛ. Yi ba lee pyi, yi da ba kuduun ta yi fugba To Kilɛ wu mu wɛ. 2 Ma ba da yaaga ka kan funmɔ fɛɛ mu, ma ganha ba maga wi mayɛ ɲahagbaa na wɛ. Lee shuun shuun jovɛɛ pu wa byi Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ ye, ni kakuutoroyo yi ni, kɔnhɔ pʼi da masɔŋɔ taa na yìri sipyii yíri. Can na nʼa da yi jo yi mu jo pee ya pu wo kuduun wu ta na xɔ. 3 Ga ma ba da yaaga kan funmɔ fɛɛ mu, ma kanige keŋɛ ba kemu kaan, kamɛnɛ wogo ki ya yaa na kee cɛ wɛ, 4 kɔnhɔ kee yakanga ke di bye ŋmɔhɔrɔ wogo. Lee bu bye mu, ma To wu wʼa kaŋmɔhɔŋɔɔ ɲaa ge, wee na lee wo kuduun kan ma mu.

Ɲɛrɛgɛ pyegana

(Luka 11:2-4)

5 «Yi ba Kilɛ ɲɛɛri, yi ganha bu da bye shuun shuun jovɛɛ pii shi wɛ. Pee wo ɲidaan wu ɲɛ mɛ na yeree na Kilɛ ɲɛɛri Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni, ni kakuutoroyo yi ni, kɔnhɔ sipyii pu bɛɛri di da pu ɲaa. Can na nʼa da yi jo yi mu jo pee ya pu wo kuduun wu ta na xɔ. 6 Ga ma ba da ɲɛrɛgɛ pye, jé ma puga, mʼa gbura ki tɔ wá mayɛ na, mʼa Kilɛ ɲɛɛri. Ma To we wʼa keree bɛɛri ɲaa ge, wee na lee wo kuduun kan ma mu. 7 Yi ba da Kilɛ ɲɛɛri, yi ganha ba ɲuŋɔ baa jomɔ yu, yi da guroo pee ninumɔ na yʼa yu tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni, ba Kilɛ cɛbaalaa pii ya li pyi wɛ. Pee wa ma giin na pee bu jomɔ pe ɲɛhɛ, na pee jomɔ pe ɲɛhɛ funŋɔ ni Kilɛ wʼa da pee wo ɲɛrɛgɛ ki shɔ. 8 Yi ganha bu da yiyɛ yaha pee shi wɛ! Bani yee mago wa yaŋmuyɔ yemu na ge, yee To wʼa yee cɛ na ta yee sanha yi ɲɛɛri wu mu wɛ. 9 Yʼa Kilɛ ɲɛɛri mumɛ:

‹Wèe To Kilɛ, mu wemu wu wa fugba we ni ge,

Mu mɛgɛ ki pye fɛɛfɛɛ.

10 Ma saanra ti pa.

Ma ɲidaan wʼa byi ɲiŋɛ ke na,

Ma na jo ba wʼa byi pyegana lemu na

fugba we ni wɛ.

11 Wù niɲaa ɲɔlige kan wù mu.

12 Mʼa wù kakuuyo yi yafa wù mu,

ba wèe bɛ ya wù sipyiɲii wo

kakuuyo yi yafani pu mu wɛ;

pʼa yemu pyi wù na ge.

13 Ma ganha bu wù yaha wù jé nɔwuuro ni wɛ,

ga mʼa wù tanha Shitaanni na.

[Bani saanra te, ni sefɛɛrɛ te,

ni nɔɔrɔ we, yee bɛɛri ɲɛ Mu woyo tɛhɛnɛ baa.

Amiina.]›

14 «Yi ba sipyii pusamaa wo kakuuyo yi yafani pu mu, yi fugba To wu na ba yi bɛ wo kakuuyo yi yafa yi mu. 15 Ga yi bu bye yi ya sipyii pusamaa wo kakuuyo yi yafani pu mu wɛ, yi To Kilɛ wu da ba yi bɛ wo kakuuyo yi yafa yi mu wɛ.

Suun legana

16 «Yi ba da suun le tuun wemu ni, yi ganha bu yi ɲahaya tanha, ba shuun shuun jovɛɛ pii ya li pyi pyegana lemu na wɛ. Pee wa ma pu wo ɲahaya yi tanha, kɔnhɔ wa bɛɛri bu pu ɲa, wufɔɔ di li cɛ na suun pʼa le. Can na nʼa da yi jo yi mu, pee ya pu wo kuduun wu ta na xɔ. 17 Ga ma ba da suun le, ma ɲaha ki je, mʼa lasikoli fara ma ɲuŋɔ ki na, 18 kɔnhɔ sipyii ganha bu li cɛ na suun mʼa le wɛ, fo ma To Kilɛ wu yɛ, wee wemu wʼa ma funŋɔ cɛ ge. Ma To Kilɛ wu wʼa kaŋmɔhɔŋɔɔ ki ɲaa ge, wee na lee wo kuduun kan ma mu.

Naafuu tayaŋa nijeŋɛ

(Luka 12:33-34)

19 «Yi ganha ba naafuu faari da yɛri naha yiyɛ mu ke koŋɔ ke na wɛ. Fyɛɛnrɛ ni tatɔn ya wu kyɛɛgi, nagaalaa bɛ di gburaya kyɛɛgi na jin, na yuli. 20 Ga yʼa naafuu faari yʼa yɛri yiyɛ mu fugba wu ni. Fyɛɛnrɛ ni tatɔn wa wà di wu kyɛɛgi wɛ, nagaa bɛ di wa wà wu gbura kyɛɛgi jé, wu wu yu wɛ. 21 Bani xuu wemu ni ma naafuu wa ge, wà ma zɔ wu bɛ funzhaga wa.

Ceepuuro kpɛɛngɛ

(Luka 11:34-36)

22 «Sipya ɲìi ki ɲɛ wu ceepuuro sokinna. Ma ɲìi ki bu ɲɔ, ma ceepuuro ti bɛɛri na ba bye kpɛɛngɛ ni. 23 Ga ma ɲìi ki bu bye ki ya ɲɔ wɛ, ma ceepuuro ti bɛɛri tʼa da bye nibiige ni. Ayiwa, kpɛɛngɛ ke ki ɲɛ mu ni ge, piige bu jé kee ni, kee na ɲɛri nibiicogoŋɔ dɛ!

Kilɛ keree ni naafuu keree

(Luka 16:13)

24 «Sipya wa shishiin da já da kapyeŋɛɛ pyi ɲuŋɔfɛɛ shuun mu wɛ. Bani wa na bɛn wu mu, wa na daan wu mu, kelee wu nɔrɔ wa na, wu laraga kɔn we wu na. Yee da já da kapyeŋɛɛ pyi Kilɛ mu, yi da ki pyi naafuu bɛ mu wɛ.

Yi Kilɛ pye yi tadaŋa

(Luka 12:22-31)

25 «Lee wuu na nʼa da yi jo yi mu, yi ganha ba yi funyɔ shaa ni yi ɲɔshaga ni na ɲaha yʼa da li, kelee ɲaha yʼa da gbuu wɛ. Yi ganha ba yi funyɔ shaa ni yi cére fàya ni, na ɲaha yʼa da leni wɛ. Ta munaa ya ye yalige na, ceepuuro bɛ dʼa ye cére fàya na wɛ? 26 Yi shazhɛɛrɛ te wii fugba we ni. Ti wa yemɛ nuri wɛ, tʼi wa shinma kɔɔn wɛ, tʼi wa shinma kemɛɛ na yɛri kpɔngɔɔ ni wɛ. Ga yee fugba To wu ti ɲɔ shaa. Ta yee ya ye shazhɛɛrɛ na na kanha wɛ? 27 Jɔgɔ wu wa yee ni, wemu na já ali jɛɛrɛ bɛ fara wuyɛ pyaa shi wu na ni funzhaga ni wɛ? 28 Ɲaha na yʼi yi funyɔ shaa ni yi cére faleye kaa ni wɛ? Yi sige yaweye yi fyɛngana li wii, yʼa fyɛɛnrɛ nizaara temu pyi ge! Yi wa kapyeŋɛɛ pyi wɛ, yʼi wa fàya shin wɛ! 29 Ga nʼa da yi jo yi mu, ali saannaa Solomani ni wu naafuu wu bɛɛri ni, wu fàŋa ka ya ke yawege ke ka fyɛnrɛ nigin bɛ xɔ saana ni wɛ. 30 Ɲà ke ki wa sige ki ni niɲaa, na ta na di da ba kee sòrogo ɲiga na ge. Ni Kilɛ ya kee nɔhɔ tɔni lee tɔgana li na, ta wu da ba yee nɔhɔ tɔ xuuni na ye kee na wɛ? Yee nʼa daa wʼa cɛ̀rɛ dɛ! 31 Lee wuu na yi ganha ba yi funyɔ shaa na: ‹Ɲaha wèe da da li wɛ?› kelee ‹Ɲaha wèe da da gbuu wɛ?› kelee ‹Ɲaha wèe di da da leni wù fàya wɛ?› 32 Kilɛ cɛbaalaa pʼa ye yaŋmuyɔ ye bɛɛri shaa. Yee fugba To wu kunni ya li cɛ na yee mago wa ye yaŋmuyɔ ye na. 33 Yi fɛnhɛ ya Kilɛ wo saanra te ni wu wo tiimɛ pe shaa. Lee kadugo na Kilɛ na ye yaŋmuyɔ ye bɛɛri kan yi mu, na la taha yi na. 34 Yi ganha ba yi funyɔ shaa ni ɲiga kaa ni wɛ! Yi ɲiga keree yaha ɲiga keŋɛ ni! Caŋa bɛɛri ki ɲɛ ni ki ɲuŋɔ cɔnrɔmɔ ni.

7

Yi ganha ba yiyɛ jaagi wɛ!

(Luka 6:37-38, 41-42)

1 «Yi ganha ba pusamaa jaagi wɛ! Kɔnhɔ yi bɛ ganha bu ba jaagi wɛ. 2 Bani jaagigana lemu na yee wa sipyii pusamaa jaagi ge, lee jaagigana le na yee bɛ wa da ba jaagi. Yaaga kemu ni yee wa sipyii pu wo daanna wu pyi ge, kee yaaga ke ninuŋɔ ni yeeyɛ pyaa bɛ wo daanna wa da ba bye. 3 Kagaanra le li wa mu ceboro wu ɲii ni ge, ɲaha na mu di lee wii, na ta puga tinbara di ɲɛ muyɛ pyaa ɲii ni, mu di ya lee ɲaa-i wɛ? 4 Kelee dii mu di da já ma ceboro pye: ‹Yere di kagaanra le wolo ma ɲii li ni!› na ta puga tinbara di ɲɛ mu wuu li ni wɛ? 5 Shuun shuun jovɔɔ dɛ, fɛnhɛ puga tinbara le wolo mayɛ pyaa ɲii le ni. Lee bu bye ma na já ɲa xuuni, na kagaanra li wolo ma ceboro wu ɲii li ni.

6 «Yi ganha ba fɛfɛɛrɛ yaŋmuyɔ waa puun mu wɛ! Kɔnhɔ pu ganha bu da ŋmahana ɲɛri yi fɛni pʼi yi shɛɛngi shɛɛngi wɛ. Yi ganha ba yi pɛɛwa kuun waa shaalaa mu wɛ! Kɔnhɔ pu ganha bu da wu tanhana tanhana wɛ.

Yʼa Kilɛ ɲɛɛri

(Luka 11:9-13)

7 «Yʼa ɲɛɛri, yi na da daa. Yʼa zhaa, yi na da ɲaa. Yʼa gbura ki kuuni, gbura ki na da muri yi mu. 8 Bani sipyaa sipya wʼa ɲɛrɛgɛ pyi ge, wee na da daa. Wemu wʼa zhaa ge, wee na da ɲaa. Wemu wʼa gbura ki kuuni ge, gbura ki na da muri weefɔɔ mu. 9 Yee wa bɛɛri ja wʼa buuri ɲɛɛri wu mu ge, jɔgɔ wu wa yee ni wemu na kagereŋɛ kan wu ja wu mu buuri wu wege ni wɛ? 10 Kelee ja wu bu fya ɲɛɛri wu mu, wʼi wɔ kan wu mu fya wu wege ni wɛ? 11 Wee tuun wu ni, yee piimu pʼa kolo ge, yee bi yasaaya kangana cɛ mu yi nagoo pu mu. Ayiwa, ta yee fugba To wu da ba yasaaya kan fo xuuni yi ɲɛɛrivɛɛ pu mu wɛ? 12 Yi funŋɔ wa sipyii pʼa keree kiimu bɛɛri pyi yi mu ge, yʼa kee shi pyi pu bɛ mu, bani wee wu ɲɛ Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya we ni Kilɛ tudunmɔɔ pii wo kalaa we.

Kuɲɔɔ nifɛnhɛfɛnhɛnɛ li wo keree

(Luka 13:24)

13 «Yʼa jin kuɲɔɔ nifɛnhɛfɛnhɛnɛ li ni. Bani koo lemu lʼa kari kakara ti wo xuu wu ni ge, lee ya pɛlɛ, li tajege ki bɛ dʼa pɛlɛ. Sipyiɲɛhɛmɛɛ pʼa se lee koo le ni. 14 Ga koo lemu lʼa kari ɲìi sicuumɔ pu ni ge, lee koo lʼa cɛ̀rɛ, li tajege ki bɛ dʼa cɛ̀rɛ. Sipyii piimu pʼa jin lee ni ge, pee ya ɲɛhɛ wɛ.

Ki yasɛyɛ fɛni pʼa tige cɛni

(Luka 6:43-44)

15 «Piimu pʼa puyɛ faanna na Kilɛ tudunmɔɔ pee ɲɛ ge, yʼa yiyɛ kasɛri pee na! Pu ma ma yee mu ba dubyaa ɲɛ wɛ, ga pʼi ɲɛ yacoyo. 16 Pu kapyegee ki na yʼa da ba pu cɛ. Ta ɛrɛzɛn nilɛ ya daa mɛ xhuyo tige na? Kelee ta nitoroŋɔ na da xhutɔɔnyɔ tige na? 17 Tige kemu ya ɲɔ ge, yasɛyɛ nizaaya kʼa byi; tikuuŋɔ bɛ di yasɛyɛ niguuyo pyi. 18 Tisaaŋa da ga já yasɛyɛ niguuyo pye wɛ; tikuuŋɔ bɛ di wa da ga já yasɛyɛ nizaaya pye wɛ. 19 Tige bɛɛri ki ɲɛ ki ya nagoo nizaamaa pyi-i ge, kee na ba gɔn, na ki wá na ni. 20 Lee cɛgana li na yee da ba tudunmɔɔ kafinɛjuu pu cɛ pu kapyegee ki na.

Piimu pu da ba jé Kilɛ wo saanra ti ni ge

(Luka 13:25-27)

21 «Sipyii piimu bɛɛri pʼa nɛ pyi: ‹Kafɔɔ, Kafɔɔ› ge, pee bɛɛri wa da ba jé fugba saanra ti ni-i dɛ, fo piimu yɛ pʼa nɛ fugba To wu wo ɲidaan wu pyi ge. 22 Kiiri wu cagɔngɔ sipyiɲɛhɛmɛɛ na ba yu na: ‹Kafɔɔ, Kafɔɔ, ta wèe ya keree nibaŋaa jo mu mɛgɛ na, na jinaa kɔri yeege yama fɛɛ ni, na kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ pye mu mɛgɛ na wɛ?› 23 Wee tuun wu ni nɛ ma li shɛ pu na jo: ‹Nɛ yee cɛ bada wɛ. Yee kakuubyii piiri, yi laha na tàan dɛ!›

Puga nɔhɔshanma pʼa jateni xuuni

(Luka 6:47-49)

24 «Lee wuu na, sipyaa sipya wʼa nɛ jomɔ pu nuri, na pu koo ɲaari ge, weefɔɔ ya foro ná fungɔngɔ fɔɔ wa fɛni, wemu ya wu puga yereŋɛ faaya ɲuŋɔ ni ge. 25 A zangbɔhɔ di ba ni kafɛɛgbɔhɔ ni, a gbalaa pʼi ɲi fo na golo wo. Ga lee la shishiin ya já ke puga ke shan wɛ, bani faaya na ki nɔhɔ ya teŋɛ. 26 Ga sipyaa sipya ba nɛ jomɔ pu nuri, wufɔɔ di ya pu koo ɲaari wɛ, weefɔɔ ya foro fungɔngɔ baa fɔɔ wa fɛni, wemu ya wu wo puga yereŋɛ gbazhɛnhɛ ɲuŋɔ ni ge. 27 A zangbɔhɔ di ba ni kafɛɛgbɔhɔ ni. A gbalaa pʼi ɲi fo na golo wo. A kee puga kʼi gurulo. A ki togana di golo.»

Yesu wo fanha ki keree

28 Ayiwa, ba Yesu ya wee kalaa wu kan xɔ wɛ, a wu kalaa wu kangana lʼi sipyiire ti ɲaha wɔ xuuni, 29 bani wu wo we, ni pu wo saliya karamɔgɔlɔɔ pu wo wu bye ninumɔ wɛ. Wu wo kalaa wu bi byi ni sefɛɛrɛ ni.

8

Yesu ya togo fɔɔ wa cuuŋɔ

(Marika 1:40-45; Luka 5:12-16)

1 Ayiwa, ba Yesu ya tigi faaboboŋɔ ki na wɛ, a sipyiire niɲɛhɛrɛ di daha wu fɛni. 2 Wee tuun wu ni a togo fɔɔ wa di fulo wu na, na nuguro sin wu fɛɛ ni, na wu pye: «Kafɔɔ, mu bu sɔɔ, go mu na já nɛ cuuŋɔ.» 3 A Yesu di wu keŋɛ yeege, na gbɔn wu na, na jo: «Nɛ sɔɔ mu wu cuuŋɔ!» Taapile ni a togo kʼi xhɔ, a wu bye fɛɛfɛɛ. 4 Lee kadugo na a Yesu di wu pye: «Kasɛɛgɛ yaha mayɛ na, ma ganha bu ye ɲaha jo wa shishiin bɛ mu wɛ. Ga shɛ mayɛ shɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wu na. Musa ya saraga kemu kaa jo ge, mʼa kee wolo. Kee na ba li shɛ na mʼa cuuŋɔ.»

Sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wa wo kapyebye ya cuuŋɔ

(Luka 7:1-10)

5 Ayiwa, ba Yesu ya jé Kapɛrinɔmɔ kulo li ni wɛ, a sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wa di fulo wu na, na wu ɲɛɛri na: 6 «Kafɔɔ, nɛ kapyebye wu nizinnɛgɛ ki ɲɛ puga. Wu kabanuyo shuun wu bɛɛri wʼa xu. Kanhama pu ɲɛ wu ɲuŋɔ ni fo pu nigbɔ.» 7 A Yesu di wu pye: «Nʼa da zhɛ wu cuuŋɔ.» 8 Ga, a wee sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu jo: «Kafɔɔ, nɛ yaa mu wu jé nɛ puga wɛ. Ga ɲɔmɛɛ nigin yɛ jo, lee na nɛ wo kapyebye wu cuuŋɔ. 9 Bani ɲuŋɔfɛɛ pii wo fanha nɔhɔ ni nɛ ɲɛ, sɔrɔsii pii di ɲɛ nɛ bɛ mu. Nɛ bu wee wa pye: ‹Shɛ!› Wʼa gari. Nɛ bu wa bɛ pye: ‹Pa!› Wee bɛ na ba. Nɛ bu na kapyebye wu pye: ‹Le pye!› Wʼa lee pye.» 10 Ba Yesu ya pee jomɔ pu logo wɛ, a lee di wu fo. Sipyii piimu pʼa taha wu fɛni ge, a wu pee pye: «Can na nʼa da yi jo yi mu, nɛ sanha we wo nʼa daa wu tuugo ɲa sipya wa shishiin mu Izirayɛli fiige ki ni wɛ. 11 Nʼa da yi jo yi mu sanha jo sipyiɲɛhɛmɛɛ na ba ba na yìri Kilɛ-nɔhɔ ni camutomɔ ni. Pee ni Ibirayima ni Ishaaga ni Yakuba yɛ na ba binnɛ diin, na li fugba saanra ti ni. 12 Ga fugba saanra ti mɛgɛ ya taha piimu na ge, pee na ba wá kpɛɛngɛ na nibiige ki ni. Pee na ba mɛhɛɛ suu wà, na ganhaa kuri.» 13 Lee kadugo na a Yesu di sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu pye: «Ta se puga! Lemu mʼa sha ge, lee li pye ma mu na saha ni ma nʼa daa wu ni.» A wu kapyebye wu juuŋɔ lee taapile li ni.

Yesu ya yama fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ cuuŋɔ

(Marika 1:29-34; Luka 4:38-41)

14 A Yesu di gari Pyɛɛri kaban, na shɛ Pyɛɛri yafezhɔ wu ta wʼa sinnɛ ceefuuro keŋɛ ni. 15 A Yesu di gbɔn wu keŋɛ na, a ceefuuro tʼi wu yaha. A wu yìri, na wu keree yàa. 16 Ba yakoŋɔ kʼa pa nɔ wɛ, a sipyii pʼi ganha na ma Yesu mu ni sipyii niɲɛhɛmɛɛ ni, jinaa ɲɛ piimu ni ge. A wu pee jinaa pu kɔri yeege pee sipyii pii ni juu nigin na, na yama fɛɛ pu bɛɛri cuuŋɔ. 17 Lee funŋɔ ni Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi bi jomɔ pemu jo ge, a pee ɲɔ di fa na: «Wʼa ɲuŋɔ le wèe wo fanhaxhɔɔrɔ ti tàan, ni wèe wo yama pu ni.»*

Piimu pʼa bi giin pʼi daha Yesu fɛni ge

(Luka 9:57-62)

18 Ba Yesu ya sipyiire ti ɲa tʼa pa wu kuuri wɛ, a wu wu kalaapiire ti pye: «Wù shɛ gba wu kadugo.» 19 A saliya karamɔgɔ wa di fulo Yesu na, na wu pye: «Wù karamɔgɔ, xuu bɛɛri ni mʼa se ge, nɛ na daha ma fɛni.» 20 A Yesu di wu pye: «Sige puun wa ni wejeye ni, fugba shazhɛɛrɛ di ɲɛ ni shiire ni. Ga tashɔngɔ wa Sipya Ja wu mu kemu ɲɛ wuyɛ pyaa wogo wɛ.» 21 A wu kalaapire la bɛ di wu pye: «Kafɔɔ, na yaha di ba fɛnhɛ na to wu le.» 22 A Yesu di wee pye: «Xuu pu yaha sipyixuyo ye mu yee di da pee leni, mʼa daha na fɛni!»

Yesu ya kafɛɛgbɔhɔ ka yereŋɛ

(Marika 4:35-41; Luka 8:22-25)

23 Lee kadugo na a Yesu ni wu kalaapiire tʼi jé kari kɔrɔgɔ ka ni. 24 Taapile ni a kafɛɛgbɔhɔ ka di yìri lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni fo na lokuruyo pye yi na zhaa di kɔrɔgɔ ki tɔ. Lee bi Yesu ta wu na ŋmunɔɔ. 25 A wu kalaapiire tʼi fulo wu na, na wu ɲɛ, na wu pye: «Kafɔɔ, wù na da gori lɔhɔ ni, yìri mʼa wù ɲuŋɔ wolo!» 26 A Yesu di pu pye: «Ɲaha na yee di fyagi mɛ wɛ? Yee nʼa daa wʼa cɛ̀rɛ dɛ!» Wee tuun wu ni a wu yìri, na sɛlɛ kafɛɛgɛ ke ni lokuruyo yi na, a tunmɔ pu bɛɛri di yere. 27 A lee di bye pii sipyii pii mu kakanhana, a pʼi jo: «We ná we di ɲɛ sipya wekɛ tuugo, fo kafɛɛgɛ ni lɔhɔ bɛ na wu ɲɔmɛɛ coni wɛ?»

Yesu ya jinaa kɔri yeege namaa shuun wa ni

(Marika 5:1-20; Luka 8:26-39)

28 Ayiwa, ba Yesu ya nɔ gba wu kadugo yíri, Gadara fiige ki ni wɛ, a namaa shuun wa di foro faya yi ni, na ba wu ɲuŋɔ círi. Jinaa pu bye pee ni. Pu bi sii kolo kolo fo na koo li pye sipya bɛ ya gbara wʼa doroo li ni nige wɛ. 29 A pʼi ɲɔ kɔn na xhuulo, na yu: «Ɲaha mu di zhaa wèe fɛni wɛ, Kilɛ Ja we? Kanhama mʼa pa di ba zhan wù ɲuŋɔ ni, na ta pu tuun di sanha nɔ-ɛ ya?» 30 Lee bi shaagbaga nijeŋɛ ka ta ki na naha wà taliige ni. 31 A jinaa pʼi Yesu ɲɛɛri na: «Ma bu wù kɔri, ma di wù yaha wù shɛ jé pii shaalaa pii ni.» 32 A Yesu di jo: «Yʼa se!» A pʼi foro namaa shuun wu ni, na shɛ jé shaalaa pu ni. A kee shaagbaga ki bɛɛri di gburogi, na digi yaŋa gologoloyo yi ni, na shɛ jé gba lɔhɔ ki ni, na xhu wà. 33 A pee shaanahamaa pʼi baa kari kanha ki ni, na shɛ yi bɛɛri paari. Lemu lʼa bi pye pii jinaa sipyii shuun we na ge, a pʼi yee bɛ ɲaha jo. 34 Wee tuun wu ni, a kulo li shɛɛn pu bɛɛri di foro, na shɛ Yesu ɲuŋɔ círi. Ba pʼa wu ɲa wɛ, na wu kemɛ ɲɛɛri na wu foro pu wo fiige ki ni.

9

Yesu ya ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wa cuuŋɔ

(Marika 2:1-12; Luka 5:17-26)

1 Wee tuun wu ni a Yesu di kɔrɔgɔ ka lɔ, na guri gba wu kɔn sanha, na ba wuyɛ pyaa wo kulo li ni. 2 A sipyii pii di ba wu mu ni ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wa ni yasinnɛgɛ ka na. Ba Yesu ya pee wo nʼa daa wu ɲa wɛ, na ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wu pye: «Na ja, lowaa le mayɛ ni, ma jurumu wʼa yafa ma mu.» 3 Wee tuun wu ni a saliya karamɔgɔlɔɔ pii di ganha na yu puyɛ funyɔ ni na: «Kilɛ mɛgɛ we ya gyɛɛgi mɛ.» 4 Yemu pʼa bi yu puyɛ funyɔ ni ge, a Yesu di yee cɛ, na pu pye: «Ɲaha na ke fungɔnkuuŋɔ ke dʼa tigi yee funyɔ ni wɛ? 5 Na jo: ‹Ma jurumu wʼa yafa ma mu.› kelee na jo: ‹Yìri, ma da ɲaari!› Lekɛ lʼa faha wɛ? 6 Ga kɔnhɔ yʼi li cɛ na se wa Sipya Ja wu ni wʼa sipyii pu wo jurumu wu yafani pu mu ɲiŋɛ ki na.» A wu kabanuxuyo shuun fɔɔ wu pye: «Yìri, mʼa ma yasinnɛgɛ ki lɔ, ma da se puga!» 7 A wu yìri, na gari puga. 8 Ba sipyiire tʼa lee ɲa wɛ, na fya. A pʼi baraga taha Kilɛ na tee sefɛɛrɛ ti tuugo gan wuu na sipyii mu.

Yesu ya Macoo yiri

(Marika 2:13-17; Luka 5:27-32)

9 A Yesu di laha wee xuu wu ni, na gari. Wu nigariwo, a wu ná wa nidɛɛngɛ ɲa fanhafɛɛ pu wari wu tashɔgɔ ki ni, wu mɛgɛ di ɲɛ na Macoo. A wu wee pye: «Taha na fɛni.» A Macoo di yìri, na daha wu fɛni. 10 Caŋa ka a Yesu di ba gari Macoo kaban. Na wu yaha wu na li. A fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ ni jurumupyii niɲɛhɛmɛɛ piitiilee bɛ di shɛ binnɛ na li ni wu ni, na fara wu kalaapiire ti bɛ na. 11 Ba Farizhɛɛn pʼa lee ɲa wɛ, na ganha na Yesu wo kalaapiire ti pyi: «Ɲaha na yee wo karamɔgɔ wʼi li ni fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ, ni jurumupyii piitiilee bɛ ni wɛ?» 12 Ba Yesu ya yee logo wɛ, na jo: «Sicuumɔ fɛɛ mago ɲɛ wɛrɛ fɔɔ na wɛ, fo yama fɛɛ. 13 Yi shɛ yi funyɔ sha ni pe jomɔ pe kɔri ni na: ‹Yʼa ɲuŋɔ ɲaari yiyɛ na, nɛ Kilɛ wa lee fɛni na toro saraya tàan.› Bani sipyii piimu pʼa tii ge, nɛ ta pa di ba pee yiri wɛ, fo jurumupyii.»

Kalaa nivomɔ ni kalaa nilɛ keree

(Marika 2:18-22; Luka 5:33-39)

14 Lee kadugo na a Yohana Batizelipye wo kalaapiire tʼi fulo Yesu na, na wu yege na: «Ɲaha na wèe ni Farizhɛɛn di suun leni, na ta mu wo kalaapiire tʼi ya leni-i wɛ?» 15 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Cenabun poo* kaafɛɛ na já ɲahaya tanha na pu ni cenabun poo wu yaha shiizhan ya? Bada! Ga caŋa ka wa ma, cenabun poo wu na ba shɔ pu na, pʼa ganha na suun leni wee tuun wu ni.

16 «Sipya wa shishiin da ga favonɔ tara falɛgɛ na wɛ. Lee bu bye, favonɔ li na falɛgɛ ki kile zhɛɛngi, kee tashɛngɛŋɛ ki na bɛlɛ. 17 Duvɛn nivomɔ bɛ di ya leni foroyo nilɛyɛ ni wɛ. Lee bu bye bɛ, foroyo yi na zhɛɛngi, duvɛn wu na wo, foroyo yi bɛ na gyɛɛgi. Ga foroyo nivoyo ni duvɛn nivomɔ ya leni. Lee bu bye, ma da buun ka shishiin ni wɛ.»

Yesu ya cee wa cuuŋɔ, na ɲahagbaa fɔɔ wa wo poro nixhugo ɲɛ

(Marika 5:21-43; Luka 8:40-56)

18 Na Yesu yaha pee jomɔ pu na, a Yawutuu wo ɲahagbaa fɔɔ wa di ba nuguro sin wu fɛɛ ni, na wu pye: «Nɛ poro fucɛɛrɛ lʼa xu nimɛ nimɛ. Ga pa ma keŋɛ taha wu na, wu na ɲɛ.» 19 A Yesu ni wu kalaapiire tʼi yìri, na binnɛ kari ni wu ni. 20 Lee bi cee wa bɛ ta wʼa yee kɛ ni shuun ta shishan na woni wu fɛni. A wee cee wʼi ba Yesu kadugo yíri, na ba gbɔn wu fadegeŋɛ na. 21 Wee cee wu bi yi yu wuyɛ funŋɔ ni na: «Nɛ bu sii já ta kpɔn yɛ wu fadeŋɛ ke na, nɛ na juuŋɔ.» 22 A Yesu di ŋmahana ɲɛri, na wee cee wu ɲa, na wu pye: «Na poro, lowaa le mayɛ ni, ma nʼa daa wʼa ma cuuŋɔ.» Taapile ni a cee wu juuŋɔ. 23 Ba Yesu ya nɔ wee ɲahagbaa fɔɔ wu kaban na faanwii pu ɲa, na sipyiire ti bɛ ta tunmɔ pu na wɛ, 24 a wʼi jo: «Yi yìri foro, bani pya wu ya ta xu wɛ, ga wʼa ŋmunɔɔ.» A pʼi ganha na wu la wo. 25 Ba sipyiire tʼa foro wɛ, a Yesu di jé puga ki ni, na pya wu co wu keŋɛ ke na, a pya wʼi yìri. 26 A lee kaa lʼi jaaga na kee fiige ki bɛɛri círi.

Yesu ya fyɛnmɛɛ shuun wa ɲìi mugi

27 A Yesu di yìri wee xuu wu ni, na gari. A fyɛnmɛɛ shuun wa di daha wu na, na sɛlɛ, na yu: «Dawuda Ja, ɲuŋɔ ɲaari wù na.» 28 Ba wʼa nɔ puga wɛ, a fyɛnmɛɛ pʼi fulo wu na. A wu pu yege na: «Yee ya dà li na na nɛ na já yee ɲìi ki mugi ya?» A pʼi jo: «Uun, Kafɔɔ.» 29 Wee tuun wu ni a Yesu di gbɔn pu ɲìi ki na, na pu pye: «Lemu yʼa zhaa ge, li pye yi mu na saha ni yi wo nʼa daa wu ni.» 30 A pu ɲìi kʼi mugi. A Yesu di yi jo waha pu mu na: «Yi ganha bu sipya wa shishiin yaha wu le cɛ wɛ!» 31 Ga, a pʼi gari, na shɛ ganha na Yesu kaa yu kee fiige ki bɛɛri ni.

Yesu wo fanha ki ya ta yìri Shitaanni yíri wɛ

32 Ba Yesu ya pa foro wà na gaaŋi wɛ, a sipyii pii di ba wu mu ni ná wa ni, jina wu bye wu ni. Wee bi wu pye bobo. 33 A Yesu di wee jina wu kɔri, a ná wu já na yu. A lʼi bye kakanhana sipyiire ti bɛɛri mu. A pʼi ganha na yu na: «Le kaa le la tuugo sanha bye ɲa Izirayɛli fiige ki ni bada wɛ!» 34 Ga, a Farizhɛɛn pu kunni di ganha na yu na: «Jinaa ɲuŋɔfɔɔ fanha ni, wʼa jinaa pu kɔri.»

Sipyiire ti ɲiɲaara ya jé Yesu ni

35 Yesu bi ɲaari kulogoo ki bɛɛri ni: kugbɔhɔɔ fara kupiire na, na sipyiire ti kalaa pu Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni. Wu bi fugba saanra ti Jozaama pu yɛrɛ li pyi, na sipyii pu wo yama tuuyo yi bɛɛri xuu, ni pu fanhaxhɔɔrɔ ti bɛɛri. 36 Ba wʼa sipyiire ti ɲa wɛ, a pu ɲiɲaara di jé wu ni. Bani sipyiire ti bi sii kanha, samɔhɔrɔ bɛ di ɲɛ pu ni wɛ, ba nahavɔɔ baa dubyaa ɲɛ wɛ. 37 Ayiwa, a wu wu kalaapiire ti pye: «Shinma nigɔnbaama wʼa ɲɛhɛ, ga kapyebyii pu dʼa cɛ̀rɛ. 38 Lee wuu na, yi shinma wu kafɔɔ wu ɲɛɛri na wu kapyebyii pii bɛ tun sanha, pʼi shɛ wu shinma wu kɔn.»

10

Yesu kalaapiire kɛ ni shuun we

(Marika 3:13-19; Luka 6:12-26)

1 Lee kadugo na a Yesu di wu kalaapiire kɛ ni shuun wu yiri, na fanha kan pu mu pʼa jinaa kɔri pʼa yeege sipyii ni, pʼi da yama tuuyo bɛɛri xuu, ni fanhaxhɔɔrɔ ti bɛɛri. 2 Pee Tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu mɛyɛ yi wa ye: Nizhiimɛ wu ɲɛ Simɔ pʼi wu pyi na Pyɛɛri, ni wu ceborona Andire. Zebede jalaa shuun: Yakuba ni Yohana. 3 Filipe ni Batelemi; Tomasi ni Macoo, wee wemu wu bi fɛnhɛ pye fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ ge; Alife ja Yakuba ni Tade; 4 Simɔ wemu wu bi bye Zelɔtilee kuruŋɔ ki ni ge, ni Zhuda Isikariyɔti, wee wʼa pa Yesu le keŋɛ ni.

Yesu ya wu kalaapiire kɛ ni shuun wu tun

(Marika 6:7-13; Luka 9:1-6)

5 A Yesu di kalaapiire kɛ ni shuun wu tun, na pu pye: «Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, yi ganha bu shɛ wee yíri wɛ! Yi ganha bu da jé Samari shɛɛn wo kulo la shishiin bɛ ni wɛ! 6  Izirayɛli fiige ki sipyii piimu pʼa piin ba dubyaa ɲɛ-ɛ ge, yi shɛ pee yíri. 7 Yi nigariwuu, yʼa sipyii pu yɛri, yi da yi yu pu mu na fugba saanra tʼa tɛɛŋɛ! 8 Yʼa yama fɛɛ pu cuuŋɔ! Yi da xuu pu ɲɛni! Yʼa togo fɛɛ pu cuuŋɔ, yi da pu pyi fɛɛfɛɛ! Yi da jinaa pu kɔri yʼa yeege sipyii pu ni! Ma fuu na yʼa lee ta, yi bɛ pʼa li kaan ma fuu na. 9 Yi ba gaaŋi, yi ganha bu sanni kelee warifyɛn lɔ wɛ! Yi ganha bu waripyaa bɛ lɔ le yiyɛ fɛni wɛ! 10 Yi ganha bu kushɛyɛrɛyɛ, kelee fadeye shuun, kelee tanhaya, kelee pubiin lɔ wɛ! Bani kapyebye ya sii yaa ni wu ɲɔlige ni. 11 Yi bu jé kulo bɛɛri ni, kugbɔɔ la, kupire la, yi see sipya sha wemu na zɔɔ wu yi tirige ge. Yʼi diin weefɔɔ mu fo yi kariduun ba shɛ nɔ. 12 Yi ba da jé puga bɛɛri ni yʼi fɛnhɛ fò pye na: ‹Kilɛ wu ɲaɲiŋɛ kan yi mu!› 13 Kee puga ki bu da kʼa yaa ni yi wo ɲaɲiŋɛ ki ni, kee na digi pu na. Ga kee puga ki ba da ki ya yaa ni yi wo ɲaɲiŋɛ ki ni wɛ, yi wo ɲaɲiŋɛ ki na guri na pa yi mu. 14 Puga bɛɛri kelee kulo bɛɛri lʼa she li da yi tirige wɛ, kelee pu ya yi jomɔ logo wɛ, yi ba fòro wee xuu wa ni, yʼi yi tɔɔyɔ gbazhɛnhɛ ɲahara wo wà. 15 Can na nʼa da yi jo yi mu jo Sodɔmu* ni Gɔmɔɔri shɛɛn wo kanhama keree na ba bɔrɔ lee kulo li wogoo na kiiri wu cagɔngɔ.»

Kanhama pemu pʼa ma ge

(Marika 13:9-13; Luka 21:12-17)

16 «Li wii, nʼa yi tun na kari ba dubyaa ɲɛ mɛ yacoyo niŋɛ ni wɛ. Wee tuun wu ni, yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na ba wɔlɔɔ ɲɛ wɛ! Yʼi bye sipyii piimu ya la yu ni wa ni wɛ, ba gbegbe shazhɛɛrɛ ɲɛ wɛ! 17 Yʼa yiyɛ kasɛri sipyii pii na dɛ, bani pu na ba yi leni kiirikɔɔn kuruyo yi keŋɛ ni, na yi kpɔɔn ni kashɛngɛɛ ni pu wo Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni. 18 Pu na ba se ni yi ni gbafɛnɛɛrɛɛ ni saannaa mu nɛ mɛgɛ wuu na. Lee na ba bye kaɲuŋɔ yi na Kilɛ wo Jozaama pu jo pu mu, na pu jo shi wusama bɛ mu. 19 Pu ba yi leni keye ni tuun wemu ni, yi nijoyo ni yi jogaŋaa ganha bu da bye yi mu funzhaga wɛ. Jomɔ pemu yʼa da ba jo ge, pee na ba digi yi funyɔ ni wee tuun wuyɛ pyaa ni. 20 Bani yiyɛ pyaa wa da ba bye pee jomɔ pe jovɛɛ wɛ, ga yi To Kilɛ wu wo Munaa li lʼa da ba yu yi ɲɔyɔ na.

21 «Ceboro na ba wu ceboro le keŋɛ ni, kɔnhɔ pʼi wu gbo. To na ba lee tuugo pye wu pya na. Nagoo bɛ na ba yìri pu sefɛɛ fɛni, kɔnhɔ pʼi pu gbo. 22 Sipyii bɛɛri na ba yi kɔ nɛ mɛgɛ wuu na, ga wemu bu já luu mara fo tɛhɛnɛ na, weefɔɔ na zhɔ. 23 Pu ba yi kana kulo la ni, yi ma baa kari latii ni! Ga nʼa da yi jo yi mu jo yani yee pu Izirayɛli kulogoo ki bɛɛri ɲaari ge, Sipya Ja wu na guri ba.

24 «Kalaapire ya pɛlɛ li kalaato na wɛ; kapyebye ya pɛlɛ wu ɲuŋɔfɔɔ na wɛ. 25 Kalaapire tɛhɛnɛ li wa na pye ba li kalaato wu ɲɛ wɛ. Kapyebye bɛ tɛhɛnɛ li ɲɛ na pye ba wu ɲuŋɔfɔɔ ɲɛ wɛ. Ni pʼi wa kpɔɔn fɔɔ wu mɛgɛ yiri na Belizebuli,* mɛgɛ kemu na ba yiri kpɔɔn li sipyii pu na ge, ta kee da ba golo Belizebuli na wɛ?

Wemu na pʼa yaa na fyagi ge

(Luka 12:2-7)

26 «Wee tuun wu ni yi ganha ba fyagi sipyii na wɛ! Bani yaaga ka shishiin niŋmɔhɔŋɔ wa kemu da ba foro kpɛɛngɛ na wɛ. Kaŋmɔhɔnɔ la shishiin wa lemu da ba jɛ wɛ. 27 Nʼa yemu yu yi mu nibiige ni ge, yʼa yee yu kpɛɛngɛ na! Yʼa kalɔhɔrɔ temu nuri ge, yʼa duri kataya na yi da yee caaga! 28 Piimu na já sipya gbo, na ta pʼi da já yafiin bɛ pye wu munaa na-ɛ ge, yi ganha ba fyagi pee na wɛ! Ga, wemu wu da já sipya gbo, na ma munaa bɛ le Jahanɛmɛ ni ge, yʼa fyagi wee na! 29 Ta cɔnrilɔɔ shuun bɛ pʼa bɛrɛɛ wari pile wɛ? Ga lee bɛ na, ali wee wa nigin bɛ, wu ya dun ɲiŋɛ na yee To Kilɛ wu gaɲa ni wɛ. 30 Ga yee kunni, Kilɛ ya ali yee ɲuzhiire teyɛ pyaa bɛɛri ɲɔ cɛ. 31 Lee wuu na yi ganha ba fyagi wɛ; yʼa ye cɔnrilɔɔ niɲɛhɛmɛɛ na!

Na sɔɔ Yesu na kelee na she wu ni

(Luka 12:8-9)

32 «Sipyaa sipya wʼa yere li na sipyii ɲaha tàan na nɛ wo wee ɲɛ ge, nɛ bɛ na ba yere li na na fugba To wu ɲaha tàan, na weefɔɔ ɲɛ nɛ wo. 33 Ga wemu bu foro nɛ kaa tàan sipyii ɲaha tàan, nɛ bɛ na ba foro weefɔɔ kaa tàan na fugba To wu ɲaha tàan.

Ɲaɲiŋɛ bɛ wɛ, ga ŋmɔpara li

(Luka 12:51-53; 14:26-27)

34 «Yi ganha ba giin na ɲaɲiŋɛ ni nɛ pa ɲiŋɛ ke na-ɛ dɛ! Nɛ ta pa ni ɲaɲiŋɛ ni wɛ, fo ŋmɔpara. 35 Nɛ pa na pa bɛganhara le ja ni wu to tɛ ni, porofɔɔ ni wu nu tɛ ni, ni ja shɔ ni wu yashɔ tɛ ni. 36 Sipya puga shɛɛn yɛ pyaa ki da ba bye wu pɛɛn. 37 Sipyaa sipya to kelee wu nu kaa lʼa taan wu mu na toro nɛ tàan ge, weefɔɔ ya yaa ni nɛ ni wɛ. Sipyaa sipya ja kelee wu poro kaa lʼa taan wu mu na toro nɛ tàan ge, weefɔɔ ya yaa ni nɛ ni wɛ. 38 Sipya wemu ya wu korikoritige lɔ, na daha nɛ fɛni wɛ, weefɔɔ ya yaa ni nɛ ni wɛ. 39 Sipya wemu wʼa giin wu wu munaa mara niɲaa ge, wee na ba buun li ni ɲiga na. Ga wemu wʼa bɔnri wu munaa ni niɲaa nɛ wuu na ge, wee na ba wu munaa ɲuŋɔ wolo ɲiga na.

Kasaaŋaa footɔnɔ

(Marika 9:41)

40 «Sipya wemu bu yee co xuuni, nɛ wʼa co xuuni. Sipya wemu bu nɛ co xuuni, we wʼa nɛ tun ge, we wʼa co xuuni. 41 Sipya wemu bu Kilɛ tudunmɔ wa co xuuni, na bani Kilɛ tudunmɔ wu ɲɛ wii, kuduun we wʼa yaa ni Kilɛ tudunmɔ ni ge, weefɔɔ na wee ta. Sipya wemu bu sipyitiimɛ co xuuni, na bani wʼa tii, kuduun wemu wʼa yaa ni sipyitiimɛ ni ge, wufɔɔ na wee ta. 42 Can na, nʼa da yi jo yi mu, sipyaa sipya wʼa cɛɛgbuu ɲii loɲiŋɛ nidiige yɛ pyaa bɛ kan we nɔhɔcɛrɛɛ we wa mu, na bani wu ɲɛ nɛ kalaapire ge, weefɔɔ da ga fɔ lee wo kuduun ni wɛ.»

11

Yesu labye wʼa li shɛɛ na Shɔvɔɔ wu ɲɛ wii

(Luka 7:18-35)

1 Ayiwa, ba Yesu ya wee kalaa wu kan xɔ wu kalaapiire kɛ ni shuun wu mu wɛ, a wʼi yìri wee xuu wu ni, na shɛ ganha na sipyii pu kalaa, na Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li kaan pu mu kabanugo kulogoo ki ni. 2 Lee bi Yohana Batizelipye ta wʼa Shɔvɔɔ wu kapyegee ki bɛɛri kaa logo na wu yaha kaso wu ni. Wee tuun wu ni a wʼi wu kalaapiire ta tun wu mu na pu shɛ wu yege na: 3 «Pʼa Shɔvɔɔ wemu kaa jo na wu na ba ba ge, mu wu wa laa, ta wù watii ɲaha wii?» 4 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Yʼa lemu ɲaa, na yemu nuri ge, yi shɛ lee paari Yohana mu na: 5 Fyɛnmɛɛ wa ɲaa, faannaa di ɲaari, togo fɛɛ di juuŋɔ, ɲudunnɔɔ di nuri, xuu di ɲɛni, Kilɛ Jozaama pʼi yu la baa fɛɛ mu. 6 Sipya wemu ɲuŋɔ ya kyɛɛgi nɛ na wɛ, weefɔɔ ɲɛ duba pya.» 7 Ba Yohana wo kalaapiire tʼa kari wɛ, a Yesu di ɲɔ kɔn na yu ni sipyiire ti ni Yohana shizhaa na na: «Ɲaha yee dʼa shɛ wii siwaga ki ni wɛ? Kafɛɛgɛ ya wahagaanra lemu ɲɛri ge, lere ya? 8 Wee tuun wu ni yee dʼa shɛ ɲaha wii wɛ? Fazaaya fɔɔ gɛ? Ga piimu pʼa fazaaya leni ge, pee ya daa saannaa piyɛyɛ ni. 9 Yee dʼa shɛ ɲaha wii wɛ? Kilɛ tudunmɔ gɛ? Uun, nʼa da yi jo yi mu jo ali wʼa pɛlɛ Kilɛ tudunmɔ na. 10 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wu shizhaa na na:

‹Li wii, nʼa na tudunmɔ we tun ma ɲahagbaa na

wu ma koo li yàa yaha ma ɲaha na.›*

11 Can na nʼa da yi jo yi mu jo sipya wa shishiin sanha se Adama nagoo ni wemu wʼa pɛlɛ Yohana Batizelipye na wɛ. Ga lee bɛ na fugba saanra ti wo sipyii pu bɛɛri wo nifɛnhɛfɛnhɛnɛ ya pɛlɛ wu na. 12 Na co Yohana Batizelipye wo Kilɛ Jomɔ pu yɛrɛ li na, fo na pa nɔ nimɛ na, yatɛnwaya na fugba saanra tʼa daa. Piimu pʼa yatɛnyɛ waha ge, pee pʼa ti taa. 13 Kilɛ tudunmɔɔ pu bɛɛri, na fara Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu na, pee bɛɛri ya fugba saanra ti kaa jo, fo na pa nɔ Yohana Batizelipye wo tuun wu na. 14 Yi bu da yi na giin di yi ɲaha cɛ, Kilɛ tudunmɔɔ Eli wemu wo ba kaa lʼa fɛnhɛ jo ge, Yohana wu ɲɛ wee Eli we. 15 Wemu na logo ge, wu logo.

16 «Nɛ na já niɲaa wo sipyii pii taanna ni jɔgɔ yɛ ni wɛ? Pu ɲɛ ba nɔhɔpiire ta ɲɛ wɛ, temu ya tiin pinnɛrɛ kpɛɛngɛ na ge, na pu kaafɛɛ pyi: 17 ‹Wèe ya faangaa wi yee mu, yee di ya ta xɔnhɔ wɛ. Lee kadugo na a wèe di yamɛhɛɛ su yee mu yee di ya ta yiyɛ ɲiɲaara yahana yaha wɛ.› 18 Bani Yohana ya pa, wu ya li wɛ, wʼi ya gbuu wɛ. A pʼi jo na: ‹Jina wu ɲɛ wu ni.› 19 A Sipya Ja wu ba, na ganha na li na gbuu, a pʼi jo na: ‹Laɲɛhɛrɛ fɔɔ ni gba fɔɔ wu ɲɛ we ná we. Fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ ni jurumupyii pii bɛ wo naɲii wu ɲɛ wii.› Ga kaɲii ya kan Kilɛ wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti mu wu kapyegee ki gbɔɔrɔ ni.»

Kulogoo kiimu kʼa Yesu jomɔ pu she ge

(Luka 10:13-15)

20 Ayiwa, Yesu ya wu kakanhaŋaa nigbɔhɔɔ ki fanha pye kulogoo kiimu ni ge, a wu ɲɔ kɔn na kee kaa yu. Bani kee kulogoo ki shɛɛn ya ta sɔɔ na daajeŋɛ jo pu wo jurumu wu na wɛ. A wʼi jo: 21 «Bɔɔngɔ ki wa yee Korazɛn shɛɛn wogo! Bɔɔngɔ ki wa yee Bɛtisayida shɛɛn wogo! Bani kakanhaŋaa kiimu kʼa pye yee ni ge, kee da bi bye Tiiri ni Sidɔn kulogoo ki ni, nimɛ bi da pee ta pee ya daajeŋɛ jo, na pu jurumu wu yaha lʼa mɔ, na bɔrɔyɔ le puyɛ na, shɔɔnrɔ ni. 22 Lee wuu na, nʼa da yi jo yi mu jo Tiiri ni Sidɔn wo kanhama keree na ba bɔrɔ yee wogoo ki na kiiri wu cagɔngɔ. 23 Mu do Kapɛrinɔmɔ? Go mu wa giin na mu na ba yirige fo fugba we ni ya? Ahayi dɛ! Mu da ba dirige fo Jahanɛmɛ we ni. Bani kakanhaŋaa kiimu kʼa pye mu ni ge, kee da ba bye Sodɔmu kulo li ni, nimɛ bi da li ta li na ɲɛ sanha. 24 Lee wuu na, nʼa da yi jo yi mu jo Sodɔmu wo kanhama pu na ba bɔrɔ mu wo pu na kiiri wu cagɔngɔ.»

Yesu wʼa ŋmɔnɔ kaan

(Luka 10:21-22)

25 Wee tuun wu ni a Yesu di jo: «Na To Kilɛ, fugba ni ɲiŋɛ ki Kafɔɔ, nʼa baraga taha ma na, bani mʼa kii keree kii ŋmɔhɔ fungɔnyɔ fɛɛ ni kalaagbɔ fɛɛ na, na ki shɛ nɔhɔpiire na. 26 Uun, na To Kilɛ, bani lee lʼa taan mu mu. 27 Nɛ To wʼa keree ki bɛɛri le nɛ keŋɛ ni. Wa shishiin ya Kilɛ Ja wu cɛ wɛ, fo To Kilɛ wu yɛ nigin. Wa shishiin bɛ di ya To Kilɛ cɛ wɛ, fo wu Ja wu yɛ nigin, ni wu la ɲɛ wu To wu shɛ sipya wemu na ge. 28 Yʼa ma na mu, yee piimu bɛɛri pʼa kanha, tuguro di ɲɛ yi ɲuyɔ ni ge; nɛ na ŋmɔnɔ kan yi mu. 29 Yi na wo zhu wu taha yi katiye ni, yʼi yere nɛ di da yi kalaa, yi zɔlɔɔ pu na tifahama ta. Bani nɛ ɲuŋɔ kʼa peŋi, nɛ luu bɛ dʼa taan. 30 Nɛ wo zhu wu ya dugo wɛ, fanha bɛ di ɲɛ nɛ wo tuguro ti ni wɛ.»

12

Yesu ya yemu jo cadɛɛngɛ ki keree na ge

(Marika 2:23-28; Luka 6:1-5)

1 Caŋa ka Yesu ni wu kalaapiire tʼa pa doroo shinma kɛrɛyɛ ya tɛ ni. Kee caŋa kʼi bi bye Yawutuu pu wo cadɛɛngɛ ka. Lee bi xuugo ta wu kalaapiire ti na, a pee di shinma sɛyɛ ya kɔn, na ganha na yee wo pya wu wo na guri. 2 Ba Farizhɛɛn pʼa lee ɲa wɛ, na Yesu pye: «Li wii, kaa lemu ya yaa li pye cadɛɛngɛ ni-i ge, go lee mu wo kalaapiire tʼa byi mɛ!» 3 A Yesu di pu pye: «Tuun wemu ni xuugo ya pa saannaa Dawuda ni wu tahama-nɔhɔmɔɔ pu ta ge, wʼa lemu pye ge, yee sanha lee kalaa-i gɛ? 4 Wʼa jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, buuri we pʼa wo na gaan Kilɛ mu ge, na wee lɔ. A wu ni wu tahama-nɔhɔmɔɔ pʼi shɛ wee li. Na ta watii bi li wee buuri we ni, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pu yɛ bɛ wɛ. 5 Lʼa ka saliya wu ni na saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pu ma kapyeŋɛɛ pyi Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni cadɛɛngɛ ni; lee di ɲɛ kakuunɔ wɛ. Ta yee sanha lee bɛ kalaa wɛ? 6 Na ta wa di wa naha wemu ya ye Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki na ge, di yee jo yi mu. 7 ‹Yʼa ɲuŋɔ ɲaari yiyɛ na, nɛ wa lee fɛni, na toro saraya tàan.›* Yee da bi pee jomɔ pe kɔri cɛ dɛ, yee bi da jaagi shan pii sipyii pii na tawaga ni wɛ. 8 Bani Sipya Ja wu ɲɛ cadɛɛngɛ ki bɛ Kafɔɔ.»

Yesu ya ná kewaga fɔɔ wa cuuŋɔ cadɛɛngɛ ka ni

(Marika 3:1-6; Luka 6:6-11)

9 A Yesu di yìri wà, na gari na shɛ jé pu Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ka ni. 10 Lee bi ná wa ta wà wu keŋɛ ke na waha. A sipyii pʼi Yesu yege na: «Na sipya cuuŋɔ cadɛɛngɛ ni, ta lee ya saha?» Pʼa yee jo bani pu bi giin pʼi kaɲuŋɔ sha pʼi wu tɔɔgɔ le. 11 Ga, a Yesu di pu pye: «Dubya nigin pe bu shɛ da wa mu yee ni, a wee dubya wʼi do wege ni cadɛɛngɛ ni, ta wufɔɔ da zhɛ wu wolo wɛ? 12 Ta sipya ya ye fo na shɛ ganha dubya na wɛ? Lee wuu na do, na kasaana pye cadɛɛngɛ ni, lee ya ɲɔ.» 13 Wee tuun wu ni a Yesu di ná wu pye: «Ma keŋɛ ki sanha!» A wu keŋɛ ki sanha, a kʼi juuŋɔ ba keki ɲɛ wɛ. 14 A Farizhɛɛn pʼi foro, na shɛ puyɛ ɲa, kɔnhɔ pʼi gbogana sha Yesu na.

Kilɛ ya kapyebye wemu ɲaha bulo ge, wee ɲɛ Yesu

15 Ba Yesu ya lee cɛ wɛ, a wʼi yìri wee xuu wu ni. A sipyiɲɛhɛmɛɛ di daha wu fɛni. Piimu pu bye ni yama ni ge, a Yesu di pee bɛɛri cuuŋɔ. 16 Ga, a wu yi jo na waha pu mu na wee ɲɛ sipya wemu ge, na pu ganha bu yee jo wa shishiin bɛ mu wɛ. 17 Lee ya pye mu kɔnhɔ Kilɛ bi yemu jo Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi ɲɔ na ge, yee ɲɔ di fa na:

18 «Na kapyebye wu we, nɛ wemu ɲaha bulo ge.

Na ɲidaan wo we, wu kaa lʼa dan na ni fo xuuni.

Nɛ na ba na Munaa li tirige wu na.

Wu na ba shi wusama kalaa tiimɛ keree ni.

19 Wʼa da ba nakaara pyi wɛ.

Wʼa da ba nama kɔɔn wɛ.

Sipya wa shishiin wa da ga wu mujuu logo

kakuutoroyo ni wɛ.

20 Wahagaan lemu ya kuri ge,

wʼa da ga lee sana kɛgi wɛ.

Sokinna wemu kpɛɛngɛ ya jin wà ge,

wʼa da ga wee sama fugi wɛ.

Mu wʼa da ba bye fo na shɛ tiimɛ pu pye pʼa se ta.

21 Shi we bɛɛri na ba wu pye pu tadaŋa.»*

Yesu wo fanha ki ya ta yìri Shitaanni yíri wɛ

(Marika 3:22-30; Luka 11:14-23)

22 Lee kadugo na a pʼi ba wu mu ni ná wa ni, jinaa pu bye wu ni, wee bye fyɛn, na nɔhɔ pye bobo. A Yesu di wu cuuŋɔ. A wu já na ɲaa, na yu bɛ. 23 A lee di bye kakanhana sipyiire ti bɛɛri mu, a pʼi ganha na yu na: «Ta we ya sii mɛ saannaa Dawuda Ja wu wɛ?» 24 Ga ba Farizhɛɛn pʼa yee logo wɛ, na jo: «Jinaa ɲuŋɔfɔɔ Belizebuli fanha ni we ná we ya jinaa pu kɔri.» 25 Ga, a Yesu di pu fungɔnyɔ cɛ na jo: «Saanra bɛɛri tʼa yìri tiyɛ kaa na ge, tee na gyɛɛgi. Kulo bɛɛri, kelee puga bɛɛri, ki sipyii bu yìri puyɛ kaa na, kee na gyɛɛgi. 26 Shitaanni di bu yìri na Shitaanni wa kɔri, li ɲɛ kanna Shitaanni wʼa yìri wuyɛ kaa na. Shitaanni di bu yìri wuyɛ kaa na, wu saanra ti na bye dii kyɛɛgi baa wɛ? 27 Ni yee wa yu na jinaa ɲuŋɔfɔɔ Belizebuli baraga ni nɛ jinaa pu kɔri, wee tuun wu ni yee wo sipyii piimu pʼa pu kɔri ge, pee di pu kɔri jɔgɔ baraga ni wɛ? Yee wo sipyii puyɛ pyaa ki da ba kiiri kɔn yee na. 28 Ga nɛ bu da nɛ na jinaa pu kɔri Kilɛ Munaa li baraga ni, lee wʼa li shɛɛ na Kilɛ saanra tʼa nɔ yee na.

29 «Wa na já pye dii na jé fanhaɲɛhɛŋɛ fɔɔ puga, di wu yaŋmuyɔ kuu na ta ma ya fɛnhɛ wu pɔ-ɛ wɛ? Ga ma bu fɛnhɛ wu pɔ, ma na já jé puga ki ni na yaŋmuyɔ yi kuu.

30 «Sipya wemu ɲɛ nɛ ɲii wɛ, nɛ pɛn wu ɲɛ weefɔɔ. Sipya wemu ya nɛ tɛri na sipyii pu pinnɛɛ wɛ, weefɔɔ ya pu caaga. 31 Lee wuu na, nʼa da yi jo yi mu jo sipyii ya jurumu wemu bɛɛri pyi, na fanhara temu bɛɛri pyi Kilɛ na ge, kee bɛɛri na já yafa pu mu. Ga wa bu Fɛfɛɛrɛ Munaa li fanha, wufɔɔ da lee wo yafa ta bada wɛ. 32 Sipyaa sipya wʼa joguumɔ jo wá Sipya Ja na ge, lee na yafa wufɔɔ mu. Ga wemu bu Fɛfɛɛrɛ Munaa li mɛgɛ kyɛɛgi, weefɔɔ da lee wo yafa ta naha ke koŋɔ ke na wɛ, wʼi da li yafa ta laxhara bɛ ni wɛ.

Ki yasɛyɛ fɛni pʼa tige cɛni

(Luka 6:43-45)

33 «Tige kemu bu ɲɔ, ki yasɛyɛ bɛ na ɲɔ. Tige kemu bu golo, ki yasɛyɛ bɛ na golo, bani ki yasɛyɛ fɛni pʼa tige cɛni. 34 Yee piimu pʼa kolo ba mateŋɛɛ ɲɛ-ɛ ge, dii yee di da já kafila nizaama jo wɛ? Bani lemu lʼa sipya zɔ we ɲi ge, lee lʼa fòro wu ɲɔ ke ni. 35 Sipyisaama wʼa yasaaya kilee na yeege wu yasaaya tayahaŋa ni; sipyikuuŋɔ di yakuuyo kilee na yeege ki yakuuyo tayahaŋa ni. 36 Nʼa da yi jo yi mu jo sipyii ya joguumɔ pemu bɛɛri yu ge, pu na ba yege yee bɛɛri na kiiri wu cagɔngɔ. 37 Kiiri na ba gɔn ma na, na kaɲii kan ma mu na saha ni ma ɲɔjomɔ pu ni, kelee na ma jaagi na saha ni ma ɲɔjomɔ pu ni.»

Yawutuu pʼa jo na Yesu wu kakanhana la pye

(Marika 8:11-12; Luka 11:29-32)

38 Ayiwa, a saliya karamɔgɔlɔɔ pii, ni Farizhɛɛn pii di Yesu pye: «Karamɔgɔ, wèe funŋɔ ki wa mʼa ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana la pye ma shɛ wù na.» 39 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Niɲaa sipyii pii pʼa kolo, na nɔhɔ pye ɲɔmɛɛ baa fɛɛ ge, pee pʼa ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana shaa, ga la shishiin da zhɛɛ pu na wɛ, fo Kilɛ tudunmɔɔ Zhonasi wuu le. 40 Ba Zhonasi ya ta caya taanri ni piiye taanri fya nagaŋa ki funŋɔ ni wɛ,* mu Sipya Ja wu bɛ da ba da caya taanri ni piiye taanri ɲiŋɛ ke ni. 41 Ninive shɛɛn na ba yìri na niɲaa wo sipyii pii jaagi kiiri wu cagɔngɔ caŋa, bani Ninive shɛɛn ya daajeŋɛ jo pu wo jurumu wu na Zhonasi wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ li baraga ni.* Na ta wa di ɲɛ naha wemu ya ye Zhonasi na ge. 42 Kiiri wu cagɔngɔ, Seba fiige ki Saanzhɔ* wu na ba yìri wu niɲaa sipyii pu jaagi, bani wee ya pa na yìri ɲiŋɛ ki tɛhɛnɛ na. Kɔnhɔ wu ba saannaa Solomani wo fungɔngɔ fɛɛrɛ jomɔ pu logo. Wa di wa naha wemu wʼa pɛlɛ Solomani na ge!

Jina na kuri jé sipya ni

(Luka 11:24-26)

43 «Jina bu foro sipya ni tuun wemu ni, tɛyɛ yemu yʼa waha waha ge, wʼa ganha na ɲaari yee ni na taŋmɔŋɔ shaa, ga wʼi da ki ta wɛ. 44 Wee tuun wu ni wʼa jo wuyɛ funŋɔ ni na: ‹Na puga kemu ni nɛ foro ge, nʼa da guri da se kee ni.› Wʼa guri kari, na shɛ kee puga ki niwaga ta pʼa ki pɔ fɛɛfɛɛ, na ki kemɛ xuuni. 45 Wee tuun wu ni wʼa gari na shɛ ba ni jinaa gbarashuun watii ni, piimu ya kolo wuyɛ pyaa ki na ge. Wu ni pee na ba jé kee puga ki ni, na diin wà. Lee funŋɔ ni wee sipya we wo taxɔgɔ na ba golo na toro taashiinɛ li bɛ tàan. Mu shiin lʼa da ba bye niɲaa wo sipyikuuyo ye bɛ wo shizhaa na.»

Jɔgɔ yɛ pu ɲɛ Yesu nu ni wu cebooloo pu wɛ?

(Marika 3:31-35; Luka 8:19-21)

46 Ayiwa, na Yesu yaha wu na yu ni sipyiire ti ni, a wu nu we, ni wu ceboronamaa pʼi nɔ, na yere kpɛɛngɛ ki na. Pu funŋɔ ki bye pʼi jo ni wu ni. 47 A sipya wa di Yesu pye: «Ma nu we ni ma ceboronamaa pu niyereye yi wa kpɛɛngɛ ke na, pu funŋɔ ki wa pʼi jo ni ma ni.» 48 A Yesu di wee ɲɔ shɔ na: «Jɔgɔ yɛ pu ɲɛ nɛ nu ni nɛ ceboronamaa pu wɛ?» 49 Ba wʼa yee jo wɛ, na keŋɛ shɛ wu kalaapiire ti na, na jo: «Nɛ nu ni nɛ ceboronamaa pu piiri naha. 50 Nɛ To we wu ɲɛ fugba wu ni ge, sipyaa sipya wʼa wee wo ɲidaan pyi ge, wee wu ɲɛ nɛ ceborona, ni nɛ ceboroshɔ, ni nɛ nu.»

13

Talenɛ lemu lʼa jo nuguro ta shizhaa na ge

(Marika 4:1-9; Luka 8:4-8)

1 Kee caŋa kiyɛ pyaa a Yesu di foro puga ki ni, na gari na shɛ diin Galile Gba wu ɲɔ ki na. 2 A sipyiɲɛhɛmɛɛ di ba binnɛ, na wu maha fo wʼa jé tiin kɔrɔgɔ ka ni. A sipyiire ti bɛɛri di yere lɔhɔ ki ɲɔ ki na. 3 A wu ganha na keree niɲɛhɛŋɛɛ yu pu mu taleŋɛɛ ni. A wu jo: «Caŋa ka ná wa ya foro na kari wu tɛgɛ ni di zhɛ wu alikama shi wá fenɛ shi wagana na. 4 Na wu yaha wu na wee nuguzhi wu waa, a wu nuguro ta di do koo ni tɛgɛ ki ɲɔ na. A shazhɛɛrɛ di ba tee jɔ. 5 A ta di do faaga ɲuŋɔ ni pogoo kii ni. A tee di wɛri fin, bani poɲɛhɛrɛ bye wà wɛ. 6 Ba caya yʼa pa yeree wɛ, a tʼi fanhaŋa, na waha, bani nire tatii bye ti na wɛ. 7 A nuguro ta di do xhuyo niŋɛ ni. A xhuyo yʼi ganha na lɛgi, na ba ti co, na ti li. 8 A nuguro ta di do ɲijeŋɛ na. A tee di fin, na lɛ na pya le. Pile la ma pyaa xhuu nigin (100) pye, la ma kɛlɛɛ gbaara (60) pye, la ma kɛlɛɛ taanri (30) pye.» 9 Ba wʼa yee jo xɔ wɛ, na jo: «Wemu na logo ge, wu logo.»

Yesu taleŋɛɛ ki kajuu ɲuŋɔ

(Marika 4:10-12; Luka 8:9-10)

10 Lee kadugo na a Yesu kalaapiire tʼi fulo wu na, na wu pye: «Ɲaha na mu di yu ni sipyiire ti ni taleŋɛɛ ni wɛ?» 11 A Yesu di pu pye: «Na fugba saanra ti wo ŋmɔhɔrɔ ti cɛ, yee mu lee ya kan. Ga ti jɛ wu ya ta kan pii mu wɛ. 12 Bani la ɲɛ wemu mu ge, la na ba gan wee mu na fara lee na, lʼa ɲɛhɛ wu mu. Ga la ɲɛ wemu mu wɛ, ali nifɛnhɛfɛnhɛnɛ lemu bɛ li ɲɛ wu mu ge, li bɛ na zhɔ wu na. 13 Lee wuu na nɛ yu ni pu ni taleŋɛɛ ni, bani pu wa na wii, pʼi ya yaaga ɲaa wɛ. Pʼa niwegee shaan, pʼi ya yi nuri wɛ, pʼi ya yi ɲaha bɛ cɛni wɛ. 14 Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi ya yemu jo pu shizhaa na ge, yee ɲɔ ya fa na:

‹Yee na ba niwegee shan, na yi logo,

ga yʼi wa da yi ɲaha cɛ wɛ.

Yi na ba ɲìi taan, na wii,

ga yʼi wa da yaaga bɛ ɲa wɛ.

15 Bani pii sipyii pii niwegee kʼa waha.

Pʼa pu niwegee tɔ, na pu ɲìi tɔ.

Pu funŋɔ ya pye pʼi ɲa pu ɲìi ki ni wɛ,

pʼi logo pu niwegee ki ni wɛ,

pʼi yi ɲaha cɛ pu fungɔnyɔ yi na wɛ.

Lee funŋɔ ni pu da ba nɛ mu,

kɔnhɔ nɛ pu cuuŋɔ wɛ.›*

16 Ga yee kunni, yee ɲɛ duba nagoo, bani yee ɲìi ki wa ɲaa, yi niwegee kʼi nuri. 17 Can na nʼa da yi jo yi mu, lemu yee wa ɲaa ge, Kilɛ tudunmɔɔ niɲɛhɛmɛɛ ni sipyitiimɛɛ niɲɛhɛmɛɛ pii funŋɔ ya pye na lee ɲa, ga pʼi ya li ɲa wɛ. Yemu yee wa nuri ge, pu funŋɔ ya pye na yee logo, ga pʼi ya yi logo wɛ.

Yesu ya nuguro ti wo talenɛ li kɔri jo

(Marika 4:13-20; Luka 8:11-15)

18 «Ayiwa, yi niwegee shan ni nuguro ti wo talenɛ li kɔri wu ni. 19 Piimu pʼa fugba saanra ti jomɔ pu nuri, pʼi ya pu ɲaha cɛ-ɛ ge, pee ɲɛ ba koo ɲɔ nuguro ɲɛ wɛ. Shitaanni na ba pee jomɔ pe wolo pu funyɔ ni. 20 Faaga wo nuguro ti ɲɛ piimu ge, pee na jomɔ pu logo, na pu co tɔvuyo na ni fundanga ni. 21 Ga nire di ɲɛ pu na wɛ, pʼa bye pu da mɔ lee ni wɛ. Cɔnrɔmɔ bu wa ta, kelee sipyii bu daha wu fɛni na gana pee jomɔ pe wuu na, wu ɲuŋɔ na wakaraa kyɛɛgi. 22 Xhuyo niŋɛ wo nuguro ti ɲɛ piimu ge, pee na jomɔ pu logo, ga ke koŋɔ ke wo funzhakeree ni naafuu la piinŋɛ na pu cɔnri fo pu da nagoo pye wɛ. 23 Ɲijeŋɛ wo nuguro ti ɲɛ piimu ge, pee na pe jomɔ pe logo, na pu ɲaha cɛ. Pʼa nagoo niɲɛhɛmɛɛ pye. Pile la ma pyaa xhuu nigin (100) pye, la ma kɛlɛɛ gbaara (60) pye, la ma kɛlɛɛ taanri (30) pye.»

Yesu ya talenɛ la jo ɲakuuŋɔ shizhaa na.

24 Ayiwa, a Yesu di talenɛ la bɛ jo pu mu na: «Fugba saanra tʼa foro kaa lemu fɛni ge, lee li wa mɛ. Ná wa wʼa yashi nijemɛ wá wu tɛgɛ ni. 25 A wee ná wu pɛn di ba yìri nibiige ka ni, na sipyii pu bɛɛri yaha pu na ŋmunɔɔ. Ɲà kemu kʼa foro alikama fɛni ge, na shɛ kee ɲakuuŋɔ ki wo pya wa wá alikama wu tɛ ni, na gari. 26 A alikama wu fin, na ba sɛyɛ pye. A ɲakuuŋɔ ki bɛ di foro yere. 27 A tɛgɛ ki kafɔɔ wu wo kapyebyii pʼi ba wu pye: ‹Wù kafɔɔ, ta yashi nijemɛ bɛ mu ya wá ma tɛgɛ ki ni wɛ? Ke ɲakuuŋɔ ke dʼa yìri mii wɛ?› 28 A wu pu ɲɔ shɔ na: ‹Nɛ wo pɛn wa wʼa le pye.› A kapyebyii pʼi wu pye: ‹Ta ma funŋɔ ki wa wù shɛ kee ɲakuuŋɔ ke kɔɔngi?› 29 A wu jo: ‹Ahayi, nɛ fyagi jo yee bu shɛ kee kɔɔngi, yi ganha bu da alikama wu bɛ kɔɔngi wɛ. 30 Yi yi bɛɛri yaha wà yʼi binnɛ lɛ. Yalɔɔrɔ ti lɔduun ba nɔ, wee tuun wu ni nɛ na ba yi jo yalɔɔrɔ ti lɔvɛɛ pu mu jo pu fɛnhɛ ɲakuuŋɔ ke kɔn fɔlɔ, pʼi ki pɔ, pʼi ki sòrogo, pu bu xhɔ pʼi alikama wu kemɛ le na kpɔɔn le ni.›»

Yesu ya talenɛ la jo mutaridi pile shizhaa na

(Marika 4:30-32; Luka 13:18-19)

31 Lee kadugo na a Yesu di talenɛ la bɛ jo pu mu sanha na: «Fugba saanra tʼa foro mutaridi pile fɛni. A ná wa di li lɔ nugi wu tɛgɛ ni. 32 Lʼa cɛ̀rɛ foro yashi wusama bɛɛri tàan, ga li bu fin tuun wemu ni, lʼa bɛlɛ na toro naxhoo wu tiye yi saya bɛɛri tàan. Lʼa ɲɛri tige fo shazhɛɛrɛ na ti shiire tɛri ki geye na.»

Yesu ya talenɛ la jo buuri shizhɛnhɛrɛ shizhaa na

(Luka 13:20-21)

33 Ayiwa, a Yesu di talenɛ la bɛ jo pu mu sanha na: «Fugba saanra ti ɲɛ ba buuri shizhɛnhɛrɛ ɲɛ wɛ. Cee wa ya tee le wu farani myɛ kiloo kɛlɛɛ shuun ni kaguro (25) ni na tɔnhɔ, a wu bɛɛri di yìri.»

Yesu wo taleŋɛɛ ki kajuu ɲuŋɔ

(Marika 4:33-34)

34 A Yesu di pe jomɔ pe bɛɛri jo sipyiire ti mu taleŋɛɛ ni. Wu bi yu ni pu ni talenɛ baa wɛ. 35 Wʼa lee pye kɔnhɔ Kilɛ tudunmɔ wʼa bi yemu jo ge, yee ɲɔ di fa na:

«Nɛ na ba yu ni pu ni taleŋɛɛ ni.

Keree kiimu kʼa bi ŋmɔhɔ

fo koŋɔ ki yaaduun wu ni ge,

nɛ na ba kee yu pu mu.»*

Yesu ya ɲakuuŋɔ ki wo talenɛ li kɔri jo

36 Ayiwa, a Yesu di sipyiire ti yaha wà, na gari puga. A wu kalaapiire tʼi fulo wu na, na wu pye: «Ɲakuuŋɔ ki kʼa foro tɛgɛ ki ni ge, lee talenɛ le kɔri jo wù mu.» 37 A Yesu di jo: «Wemu wʼa yashi nijemɛ wu wá ge, wee ɲɛ Sipya Ja. 38 Tɛgɛ ke, kee ɲɛ koŋɔ ke yashi nijemɛ we, wee ɲɛ fugba saanra ti wo nagoo pee. Ɲakuuŋɔ ke, kee di ɲɛ Shitaanni wo nagoo pee. 39 Pɛn wemu wʼa ɲakuuŋɔ ki pya wu wá ge, wee ɲɛ Shitaanni wuyɛ pyaa. Yalɔɔrɔ ti lɔduun we, wee ɲɛ koŋɔ ki taaxɔɔ le. Yalɔɔrɔ ti lɔvɛɛ pee, pee ɲɛ mɛlɛkɛɛ. 40 Ba sipya ma ɲakuuŋɔ kɔɔngi, na ki wá mɛ na ni wɛ, mu lʼa da ba bye koŋɔ ki taaxɔɔ li ni. 41 Piimu bɛɛri pʼa sipyii pu ɲuŋɔ kyɛɛgi nʼa daa wu na, ni piimu pʼa kakuuŋɔɔ pyi ge, Sipya Ja wu na ba wu mɛlɛkɛɛ pu tun pʼa shɛ pee sipyii pii bɛɛri niŋɛ wolo wu wo saanra ti ni, 42 na pu wá kanragaa na ki ni. Pʼa ganha na mɛhɛɛ suu wà, na ganhaa kuri. 43 Ga piimu pʼa pye sipyitiimɛɛ Kilɛ mu ge, pee na ba ɲí pu To wu saanra ti ni ba caŋa ɲɛ wɛ. Wemu na ye logo ge, wu yi logo.»

Yesu ya talenɛ lemu jo naafuu niŋmɔhɔmɔ shizhaa na ge

44 A Yesu di jo sanha na: «Fugba saanra ti ɲɛ ba naafuu ɲɛ wɛ, naafuu wemu wʼa ŋmɔhɔ tɛgɛ ka ni ge. A ná wa di wu ɲa, na guri wu ŋmɔhɔ sanha. A wu fundanga wo di shɛ wu keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri pɛrɛ, na ba kee tɛgɛ ki shɔ.»

Yesu ya talenɛ lemu jo kuun shizhaa na ge

45 A Yesu di jo sanha na: «Fugba saanra ti ɲɛ ba kuun pɛrɛvɔɔ ɲɛ wɛ, wemu ya kuun nizaama shaa ge. 46 Ba wʼa kuun pɛɛwa wo wa ɲa wɛ, a wu wu keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri pɛrɛ, na shɛ wee kuun wu shɔ.»

Yesu ya talenɛ lemu jo fyaa jɔ̀ wu shizhaa na ge

47 A Yesu di nugo jo sanha na: «Fugba saanra ti ɲɛ sanha bɛ ba jɔ̀ ɲɛ wɛ, sipyii ma wu wá gba lɔhɔ ni, na fyaa tuuyo bɛɛri co. 48 Ba jɔ̀ wʼa ɲi wɛ, jɔwaa pu na wu yeege shan gba wu ɲɔ ki na. Pʼa diin, na fyaa pu shɔɔnri. Pʼa fyacemɛɛ pu le pu yɛrɛyɛ ni, na niguuyo yi wá. 49 Mu lʼa da ba bye koŋɔ ki taaxɔɔ li ni. Mɛlɛkɛɛ pʼa da ba sipyisaamaa pu shɔɔnri na wolo sipyikuuyo yi ni. 50 Pʼa sipyikuuyo yi wá kanragaa na ki ni. Pʼa ganha na mɛhɛɛ suu, na pu ganhaa kuri wà.»

Kafoŋɔɔ ni kalɛgɛɛ keree

51 Lee kadugo na a Yesu di pu yege na: «Ta yee ya kii keree kii bɛɛri ɲaha cɛ?» A pʼi jo: «Uun.» 52 A wu pu pye sanha na: «Ayiwa, saliya karamɔgɔ wa bɛɛri wʼa kalaa fugba saanra ti keree ki ni ge, wee ya foro puga fɔɔ wa fɛni wemu ya kafoŋɔɔ ni kalɛgɛɛ taa na fòro wu naafuu tayahaŋa ni ge.»

Nazarɛti shɛɛn ya dà Yesu na wɛ

(Marika 6:1-6; Luka 4:16-30)

53 Ba Yesu ya taleŋɛɛ ki jo xɔ wɛ, na laha wee xuu wu ni. 54 Kulo lemu ni wʼa lɛ ge, a wu gari wà, na shɛ sipyiire ti ɲɔ kɔn na galaa Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni. A lee di bye pu mu kakanhana, a pʼi ganha na yu na: «Mii wu dʼa te fungɔngɔ fɛɛrɛ te ta wɛ? Dii wu dʼa pye na jani kii kakanhaŋaa kii na wɛ. 55 Ta wu ɲɛ mɛ mɛnizhe ná wu ja wu wɛ? Ta wu nu bɛ wu ɲɛ mɛ Mariyama wɛ? Ta wu ceboronamaa bɛ pu ɲɛ mɛ Yakuba, Yusufu, Simɔ ni Zhude wɛ? 56 Ta wu ceboroshaa pu bɛɛri bɛ pu ɲɛ naha wù niŋɛ ni wɛ? Wu dʼa yìri mii ni ke fanha ke bɛɛri ni wɛ?» 57 A kee keree kii di pu pye pu ya dà Yesu na wɛ. A Yesu di pu pye: «Kilɛ tudunmɔ ya pɛɛŋɛ taa xuu bɛɛri ni, fo wuyɛ pyaa kulo le, ni wuyɛ pyaa puga ke.» 58 A wʼi bye wu ya kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ pye wà wɛ, bani pu ya dà wu na wɛ.

14

Hɛrɔdi hakili ya wuregi

(Marika 6:14-16; Luka 9:7-9)

1 Wee tuun we ni gbafɛnɛɛrɛɛ Hɛrɔdi Antipasi ya Yesu kaa logo. 2 A wu wu kapyebyii pu pye: «Yohana Batizelipye wu ɲɛ we ná we, wee wʼa sii wii. Wʼa ɲɛ na foro xu ni, lee lʼa wu pye wu na jani kii kakanhaŋaa kii na.»

Yohana Batizelipye xugana

(Marika 6:17-29)

3 Ayiwa, Hɛrɔdi bi pu pye pʼa Yohana co, na shɔnhɔyɔ le wu na, na wu le kaso ni. Wu ceborona Filipe shɔ Hɛrɔjasi wuu na Hɛrɔdi bi lee pye. 4 Bani Yohana bi li shɛɛ wu na na: «Li ya ta saha mu wu we cee we leŋɛ wɛ.» 5 Hɛrɔdi funŋɔ ki bye na Yohana gbo, ga wu bi fyagi sipyiire ti na, bani pee bi Yohana jateni Kilɛ tudunmɔ.

6 Lee bɛ na, a Hɛrɔdi wo cazege caŋa ki wo kalenɛ lʼi ba nɔ, a Hɛrɔjasi poro fucɛɛrɛ lʼi yìri na xhɔnhɔ sipyiyirilee pu ɲahagbaa na. A lee di sii taan Hɛrɔdi ni, 7 fo wʼa kàa fucɛɛrɛ li mu na li bu yaaga bɛɛri ɲɛɛri wee mu, na wee na kee kan li mu. 8 Li nu wu wo ɲɔjomɔ funŋɔ ni, a fucɛɛrɛ lʼi Hɛrɔdi pye: «Yohana Batizelipye ɲuŋɔ taha yaaga ka na ma kan nahamɛ na mu!» 9 A lee di saan wu ɲaha tanha. Ga na wu yaha wʼa kàa na xɔ wu sipyiyirilee pu ɲii na, a wu ɲuŋmuu li ɲɔ yaha fucɛɛrɛ li mu. 10 A wu wa yaha kari wʼa shɛ Yohana ɲuŋɔ ki kɔn kaso wu ni. 11 A pʼi ba ni ki ni, na ki taha yaaga ka na, na pa gan fucɛɛrɛ li mu lʼa shɛ gan li nu wu mu. 12 A Yohana wo kalaapiire tʼi shɛ wu nixhugo ki lɔ na shɛ le, na xhɔ na shɛ yee ɲaha jo Yesu mu.

Yesu ya yalige kan sipyii kabɔfoŋɔɔ kaguro mu

(Marika 6:30-44; Luka 9:10-17; Yohana 6:1-14)

13 Ba Yesu ya yee logo wɛ, a wu jé kɔrɔgɔ ka ni, na yìri wee xuu wu ni, na laha sipyiire ti tàan na kari sipoŋɔ ki xuu wa ni. Ga, a sipyiire tʼi wee xuu wu cɛ. A pʼi foro kanha ni ni, na gari tɔɔyɔ na Yesu fɛni. 14 Ba Yesu ya foro kɔrɔgɔ ki ni wɛ, na pee sipyiɲɛhɛmɛɛ pu ɲa, a pu ɲiɲaara di jé wu ni. A wu pu yama fɛɛ pu cuuŋɔ. 15 Ba yakoŋɔ kʼa pa nɔ wɛ, a Yesu wo kalaapiire tʼi fulo wu na, na wu pye: «Caŋa kʼa xɔ toro, wèe di ɲɛ sipoŋɔ ni naha. Sipyiire ti yaha kɔnhɔ pʼi shɛ yaligee sha shɔ kulogoo ki ni.» 16 A Yesu di pu pye: «Pu ya yaa na kari wɛ, yiyɛ pyaa ki yalige kan pu mu!» 17 Ga, a pʼi wu pye: «Buuri ɲuyɔ kaguro ni fyaa shuun yɛ wu ɲɛ wèe mu naha.» 18 A Yesu di pu pye: «Yi pa ni yee ni naha!» 19 Lee kadugo na a Yesu di sipyiire ti pye na pu tiin ɲapurege ki ni. A wu yee buuri ɲuyɔ kaguro ni fyaa shuun wu lɔ, na ɲaha ke yirige le fugba we ni, na baraga taha Kilɛ na. A wu xhɔ na yee buuri ɲuyɔ yi kɛgi kɛgi na kan wu kalaapiire ti mu, a pee di wu kan sipyiire ti mu. 20 A pu bɛɛri di li na din. Yalige kemu kʼa kori ge, a pʼi kee saŋa kemɛ fo na sagaŋaa kɛ ni shuun ɲi. 21 Pee yalilimɛɛ pii bye sipyii namaa kabɔfoŋɔɔ kaguro (5.000) shi, cèe ni nɔhɔpiire niŋɛ ɲɛ wɛ.

Yesu ya ɲaari gba lɔhɔ ɲuŋɔ ni

(Marika 6:45-52; Yohana 6:15-21)

22 Ba pʼa xɔ wɛ, taapile ni a Yesu di yi jo waha wu kalaapiire ti mu, na pu jé kɔrɔgɔ ki ni, pʼi gba wu kɔn wu ɲaha na, yani wu sipyiire ti yaha ge. 23 Ba wʼa pu yaha xɔ wɛ, na dugi kari faaboboŋɔ ki na wu yɛ nigin, na shɛ Kilɛ ɲɛɛri. A piige kʼi ba wɔ na wu yaha wu yɛ wà. 24 Kɔrɔgɔ ki bi lii na xɔ koɲɔ ki na. A lokuruyo di ganha na ki sani, bani kafɛɛgɛ ki bi jirini pu na. 25 Xhupee mɛhɛɛ suduun wu ni, a Yesu di ganha na ɲaari lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni na se wu kalaapiire ti yíri. 26 Ba kalaapiire tʼa wu ɲa wu na ɲaari lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni wɛ, a pu jaalaa di yìri fo xuuni. A pʼi ganha na yu: «Yafugunɔ li ɲɛ le!» A pʼi fya fo na sipyaa waa. 27 Ga taapile ni a Yesu di pu pye: «Yi yi logoo ki waha, nɛ wu wa, yi ganha bu da vya wɛ!» 28 A Pyɛɛri di jo: «Kafɔɔ, ni mu wu wʼa sii wii, na pye na bɛ di ɲaari shɛ ma yíri lɔhɔ ki fugba ni.» 29 A Yesu di wu pye: «Ta ma!»

A Pyɛɛri di foro kɔrɔgɔ ki ni, na ganha na ɲaari na se Yesu yíri lɔhɔ ki fugba ni. 30 Ga wʼa pa kafɛɛgɛ ki ta kʼa pɛlɛ ge, na fya. A wu ɲɔ kɔn na diri lɔhɔ ki ni, na sipile wá na: «Kafɔɔ, na shɔ!» 31 Taapile ni a Yesu di wu keŋɛ yeege na wu co, na wu pye: «Mu wo nʼa daa wʼa kanha cɛ̀rɛ ba! Ɲaha na ma dʼa mayɛ kaala wɛ?»

32 A pu shuun wu bɛɛri di jé kɔrɔgɔ ki ni, a kafɛɛgɛ kʼi yere. 33 Ayiwa, piimu pʼa bye kɔrɔgɔ ki ni ge, a pee di nuguro sin Yesu fɛɛ ni, na wu pɛlɛ na wu pye: «Can na Kilɛ Ja mu ya sii!»

Yesu ya yama fɛɛ cuuŋɔ Zhɛnɛzarɛti fiige ki ni

(Marika 6:53-56)

34 A Yesu ni wu kalaapiire tʼi gba wu kɔn, na nɔ Zhɛnɛzarɛti fiige ki ɲiŋɛ ki na. 35 A wee xuu wu wo sipyii pʼi Yesu cɛ. A pʼi wu kaa caaga taga wee xuu wu bɛɛri círi, fo sipyii pu na pu yama fɛɛ pu tugoo na ma. 36 A pʼi Yesu ɲɛɛri na wu yere pʼi gbɔn yɛ wu fadegeŋɛ ke na. Sipyii piimu bɛɛri pʼa kpɔn ki na ge, a pee bɛɛri di juuŋɔ.

15

Kalaa wemu wʼa ta wù sefɛlɛɛ pu mu ge

(Marika 7:1-13)

1  Farizhɛɛn pʼa, ni saliya karamɔgɔlɔɔ pii bi yìri Zheruzalɛmu ni na pa Yesu yíri. A pee di ba wu yege na: 2 «Ɲaha na mu wo kalaapiire tʼi wèe sefɛlɛɛ pu wo kalɛgɛɛ ki kyɛɛgi wɛ? Pu ba da li, pu da pu keye je wɛ.» 3 A Yesu di pu pye: «Yee do? Ɲaha na yee di Kilɛ wo ɲɔmɛhɛɛ ki kyɛɛgi yi wo kalɛgɛɛ ki fɛni wɛ? 4 Kilɛ ya jo: ‹Ta ma to ni ma nu pɛlɛ.› Wʼa jo sanha na: ‹Wa bu joguumɔ jo ni wu to kelee ni wu nu ni, na weefɔɔ ya yaa na wu gbo.›* 5 Ga yee kunni wa sipyii pu kalaa na sipya bɛɛri wʼa wu to kelee wu nu pye na: ‹Nɛ bi da já na naafuu wemu taga mu tɛgɛ ge, wee ya kan xɔ Kilɛ mu.› 6 Na li ɲɛ nige fanha kaa weefɔɔ ɲuŋɔ ni wu wu to kelee wu nu wu tɛgɛ wɛ. Lee funŋɔ ni yee ya Kilɛ jomɔ pu pye ɲuŋɔ baa, na daha yiyɛ pyaa wo kalɛgɛɛ fɛni. 7 Yee shuun shuun jovɛɛ piiri! Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi ya kapaŋaa kiimu jo yee shizhaa na ge, kʼa saha fo xuuni. Wʼa bi jo:

8 ‹Ɲɔyɔ yɛ ni pii sipyii pii ya nɛ pɛlɛ,

ga pu zɔlɔɔ dʼa lii nɛ na fo xuuni.

9 Tawaga ni pʼa nɛ pɛlɛ,

pu wo kalaa wʼi ɲɛ sipyii wo ɲɔmɛhɛɛ yɛ.›*»

Keree kiimu kʼa sipya nɔrɔgɔ ge

(Marika 7:14-23)

10 A Yesu di sipyiire ti yiri, na pu pye: «Yi niwegee shan yʼi ye logo! 11 Yaaga kemu kʼa jin sipya ɲɔ ni, na se ma funŋɔ ke ni ge, kee ya sipya nɔrɔgɔ wɛ. Ga lemu lʼa fòro sipya ɲɔ ke ni ge, lee lʼa wu nɔrɔgɔ.» 12 A Yesu wo kalaapiire tʼi fulo wu na, na wu pye: «Go mʼa li cɛ na ma jomɔ pʼa waha Farizhɛɛn pu na gɛ?» 13 A wu pu pye: «Tige bɛɛri ki ɲɛ nɛ fugba To Kilɛ we ya ta ki nɔri-i ge, yee bɛɛri na ba gɔɔngi laha wà. 14 Yi pu yaha wà, fyɛnmɛɛ pu ɲɛ pii, na fyɛnmɛɛ pii wo kagaangaa co. Fyɛn wa bu fyɛn wa kagaan co, pu shuun wu bɛɛri na do wege ni.» 15 A Pyɛɛri di jo: «Lee talenɛ le kɔri jo wù mu.» 16 A Yesu di jo: «Yee bɛ sa! Yee sanha sii fungɔngɔ fɛɛrɛ ta-ɛ ya? 17 Ta yee ya li cɛ na yaaga yaaga kʼa jin sipya ɲɔ ni ge, ma yacɛrɛ le ni kee ma jé, lee kadugo tàan na ba shɛ foro yaara tashɛgɛ ke ni wɛ? 18 Ga lemu lʼa fòro sipya ɲɔ ke ni ge, wu zɔ we ni lee ya fòro. Lee lʼa sipya nɔrɔgɔ. 19 Sipya zɔ we ni fungɔnkuuyo ye ya fòro ma na jo sipyigbuu, dɔdɔɔrɔ, ceshaara ni namazhaara, ni nagaara, ni kafinɛyɛ, ni mɛkyɛɛgɛrɛ. 20 Kee keree kii kʼa sipya nɔrɔgɔ, ga na li ni kejebaaya ni, lee ya sipya nɔrɔgɔ wɛ.»

Shi watii shɛn cee wa ya dà Yesu na

(Marika 7:24-30)

21 Lee kadugo na a Yesu di yìri wee xuu wu ni, na gari Tiiri ni Sidɔn fiige ki ni. 22 Kana shɛn cee wa bye tiinnɛ na kee fiige ki ni. A wee di ba Yesu mu, na mujuugbɔɔ wá na: «Kafɔɔ, Dawuda Ja we, ɲuŋɔ ɲaari na na, jina wa wu ɲɛ nɛ poro fucɛɛrɛ li ni, wee ya wu kana fo xuuni.» 23 Ga Yesu ya ta wu ɲɔ shɔ ali ni kafila kaŋa nigin bɛ ni wɛ. A wu kalaapiire tʼi fulo wu na, na wu ɲɛɛri na wu wee cee we le koo ni, kɔnhɔ wu ganha ba xhuulo da ɲaari pu fɛni wɛ. 24 A Yesu di pu pye: «Nɛ ta tun piitiilee mu wɛ, fo Izirayɛli wo nagoo pu yɛ, pee piimu pʼa piin ba dubyaa ɲɛ-ɛ ge.» 25 A wee cee wu ba nuguro sin Yesu fɛɛ ni, na wu ɲɛɛri na: «Kafɔɔ, na tɛgɛ!» 26 A Yesu di wu pye: «Li ya ta saha pu nɔhɔpiire yalige lɔ wá pobiire mu wɛ.» 27 A cee wu jo: «Yee wa can, Kafɔɔ. Ga yaliɲahara temu tʼa yìri pobiire ti kafɔɔ wu tabali wu fugba ni, na dun ɲiŋɛ na ge, pobiire ti wa tee li.» 28 A Yesu di wu pye: «Cee we, ma nʼa daa wʼa pɛlɛ. Kilɛ wu li pye ma mu na saha ni ma ɲidaan ni.» A cee wu poro fucɛɛrɛ lʼi juuŋɔ lee taapile li ni.

Yesu ya yama fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ cuuŋɔ

29 Lee kadugo na a Yesu di yìri wee xuu wu ni, na gari Galile Gba wu ɲɔ na. A wu dugi tiin faaboboŋɔ ka na. 30 A sipyiire tʼi ganha na ma wu mu ni yama fɛɛ tuuyo bɛɛri ni: tɔrɔɔ nigin nigin fɛɛ, fyɛnmɛɛ, taa fɛɛ, boboo ni yama fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ piitiilee bɛ. A pʼi ba ni pee yama fɛɛ pu ni Yesu mu, a wu pu cuuŋɔ. 31 Ba sipyiire tʼa boboo pu ɲaa pu na yu, taa fɛɛ pʼi juuŋɔ, tɔrɔɔ nigin nigin fɛɛ di ɲaari, fyɛnmɛɛ di ɲaa wɛ, a lee di bye pu mu kakanhana fo xuuni. A pʼi ganha na Izirayɛli wo Kilɛ wu sɔni.

Yesu ya yalige kan sipyii kabɔfoŋɔɔ shishɛɛrɛ mu

(Marika 8:1-10)

32 Ayiwa, a Yesu di wu kalaapiire ti yiri, na pu pye: «Pii sipyii pii ɲiɲaara ti wa nɛ ni, bani niɲaa ɲɛ pu caŋa taanri wogo nɛ yíri naha, ɲɔyalige ka shishiin di ɲɛ nige pu mu wɛ. Nɛ funŋɔ wa di pu kuugo wuu le koo ni, pu fanha ki pa shɛ xhɔ koo na wɛ.» 33 A wu kalaapiire tʼi wu pye: «Mii wèe di da yalige ta naha ke sipoŋɔ ke ni di pii sipyii pii bɛɛri ɲɔ sha wɛ?» 34 A Yesu di pu yege na: «Buuri ɲuyɔ juu yi wa yee mu wɛ?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Buuri ɲuyɔ gbarashuun ni fyabigee kʼa.» 35 A wu sipyiire ti pye na pu tiin ɲiŋɛ ki na. 36 A wu xhɔ, na yee buuri ɲuyɔ gbarashuun we ni fyagaa ki lɔ, na baraga taha Kilɛ na, na yi kɛgi kɛgi na kan wu kalaapiire ti mu. A pee di yi kan sipyiire ti mu. 37 A pu bɛɛri di li na din. A kalaapiire tʼi sagaŋaa gbarashuun ɲi buuri ɲukoroyo yi saya na. 38 Piimu pʼa kee yalige ki li ge, pee bye namaa kabɔfoŋɔɔ shishɛɛrɛ (4.000), cèe ni nɔhɔpiire niŋɛ ɲɛ wɛ. 39 A Yesu di sipyiire ti yaha kari. Lee kadugo na a wu jé kɔrɔgɔ ka ni na kari Magadan ɲiŋɛ ki na.

16

Yawutuu pʼa jo na Yesu wu kakanhana la pye

(Marika 8:11-13; Luka 12:54-56)

1 Caŋa ka Farizhɛɛn ni Sadushɛɛn pii ya pa fulo Yesu na kɔnhɔ pʼi wu taanna wii. A pʼi wu pye na wu ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana la pye pee ɲii na lemu ya yìri fugba we ni ge. 2 A Yesu di pu pye: «Fugba we bu ɲaaŋa na foro caŋa dʼa to xɔ, yee na jo na: ‹Zanha da ba ɲiga na wɛ.› 3 Fugba wu bu ɲaaŋa fo na wuu ɲimuguɲɔ na, yee na jo na: ‹Zanha ki da do niɲaa.› Fugba wu wo ɲɛɲaa le, yee ya lee keree cɛ na shɔɔnri kiyɛ ni. Ga yee di da já we tuun we wo ɲaha shɛshɛɛrɛ ti kɔri cɛ wɛ! 4 Niɲaa sipyii pii pʼa kolo, na nɔhɔ pye ɲɔmɛɛ baa fɛɛ ge, pee pʼa ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana shaa, ga la shishiin da zhɛɛ pu na wɛ, fo Kilɛ tudunmɔɔ Zhonasi wuu le.» Lee kadugo tàan a Yesu di pu yaha wà, na gari.

Farizhɛɛn ni Sadushɛɛn pu wo buuri shizhɛnhɛrɛ te

(Marika 8:14-21)

5 Tuun wemu ni Yesu kalaapiire ti bi gaaŋi gba wu kadugo yíri ge, a pu funŋɔ di wɔ pu ya ta buuri lɔ wɛ. 6 A Yesu di pu pye: «Yi fungɔnyɔ ta! Yʼa yiyɛ kasɛri Farizhɛɛn ni Sadushɛɛn wo buuri shizhɛnhɛrɛ ti na!» 7 A pʼi puyɛ pye na: «Wʼa ye yu, bani wèe ya ta buuri lɔ wɛ.» 8 Yemu pu bi yu ge, a Yesu di yee cɛ na jo: «Yee nʼa daa wʼa kanha cɛ̀rɛ dɛ! Ɲaha na yee di yiyɛ pyi na buuri ɲɛ yee mu-i wɛ? 9 Yee sanha sii ye ɲaha cɛ nimɛ bɛ-ɛ ya? Nɛ buuri ɲuyɔ kaguro wu kɛgi kɛgi sipyii kabɔfoŋɔɔ kaguro (5.000) wu na ge, buuri wemu wʼa kori ge, sagaŋaa juu wu dʼa ɲi wɛ? 10 Nɛ buuri ɲuyɔ gbarashuun wu kɛgi kɛgi sipyii kabɔfoŋɔɔ shishɛɛrɛ (4.000) wu na ge, buuri wemu wʼa kori ge, sagaŋaa juu wu dʼa ɲi wɛ? 11 Nɛ na yee pye: ‹Yʼa yiyɛ kasɛri Farizhɛɛn ni Sadushɛɛn wo buuri shizhɛnhɛrɛ te na.› A ɲaha di yee pye yee ya ta li cɛ nago kanna nɛ ta na buuri kaa yu yee mu-i wɛ? 12 Ayiwa, a wu kalaapiire tʼi na li cɛ lee na, na wu bi ta pu pye na pʼa puyɛ kasɛri buuri shizhɛnhɛrɛ na wɛ, na ga pʼa puyɛ kasɛri Farizhɛɛn ni Sadushɛɛn wo kalaa wu na.»

Pyɛɛri ya yere li na na Kirisa wu ɲɛ Yesu

(Marika 8:27-30; Luka 9:18-21)

13 A Yesu ni wu kalaapiire tʼi shɛ nɔ Sezare Filipe fiige ki ni. A wu wu kalaapiire ti pye: «Sipyii pu wa Sipya Ja wu pyi na jɔgɔ wu ɲɛ wɛ?» 14 A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Pii wa yu na Yohana Batizelipye mu ɲɛ, pii di yu na Eli, pii bɛ di yu sanha na Zheremi, kelee Kilɛ tudunmɔ watii.» 15 A Yesu di pu yege na: «Ga yee do, yeeyɛ pyaa ki mu, nɛ di ɲɛ jɔgɔ wɛ?» 16 A Simɔ Pyɛɛri di wu pye: «Kirisa mu ɲɛ, wee wemu wu ɲɛ Saan, na nɔhɔ pye Izirayɛli wo Shɔvɔɔ wu ge, Kilɛ ɲìi wo wu wo Ja we.» 17 A Yesu di wu pye: «Zhonasi ja Simɔ, mu ɲɛ duba pya, bani wemu wʼa we can we shɛ mu na ge, weefɔɔ ɲɛ Adama pya wɛ. Ga nɛ To Kilɛ wemu wu ɲɛ fugba wu ni ge, wee wʼa wu shɛ mu na. 18 Nʼa da li shɛ ma na jo Pyɛɛri ma ɲɛ, lee kɔri ɲɛ faaga. Nʼa da ba na Egilizi wu yereŋɛ kee faaga ki na. Adɛsi gburaya da já wu yereŋɛ wɛ. 19 Nʼa da ba fugba saanra ti kenikaangaa ki kan ma mu. Ma bu kaa lemu bɛɛri koro kan ɲiŋɛ ke na, lee koro na gan fugba we ni. Ma bu kaa lemu bɛɛri koro tɔ ɲiŋɛ ke na, lee koro na dɔ fugba wu ni.» 20 Lee kadugo na a Yesu di yi jo waha wu kalaapiire ti mu na pu ganha bu yee jo wa shishiin bɛ mu na wee wu ɲɛ Kirisa wu wɛ.

Yesu ya wu xu ni wu ɲɛ wu jo

(Marika 8:31-9:1; Luka 9:22-27)

21 Na co wee tuun wu na a Yesu di ɲɔ kɔn na yi fiinŋɛ na yu wu kalaapiire ti mu na: «Li waha lʼi waha, fo nɛ bu shɛ Zheruzalɛmu ni. Nɔhɔlɛɛ, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu na ba nɛ kanha fo xuuni wà. Pu na ba nɛ gbo, ga nɛ na ba ɲɛ na foro xu ni na caxhugo caŋa taanri wogo ki na.» 22 A Pyɛɛri di gari ni wu ni kabanugo, na shɛ ɲɔ kɔn na yu ni wu ni na: «Ahayi Kafɔɔ, lee wa da ma ta wɛ! Kilɛ wu ma tanha lee na!» 23 Ga, a Yesu di ŋmahana ɲɛri na Pyɛɛri pye: «Toro laha na tàan, mu Shitaanni we! Nɛ ɲuŋɔ mu wa zhaa da gyɛɛgi mɛ, bani mu fungɔngɔ ɲɛ Kilɛ keree na wɛ, fo sipyii wogoo.»

24 Lee kadugo tàan a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Wa funŋɔ bi ɲɛ wu binnɛ ni na ni, wu she wuyɛ ni, wu wu korikoritige ki lɔ taha na fɛni. 25 Bani sipya we wʼa giin wu wuyɛ pile munaa ɲuŋɔ wolo niɲaa ge, wee na ba buun wu munaa ni ɲiga na. Ga we wʼa bɔnri wu munaa ni niɲaa nɛ wuu na ge, wee wu da ba guri wuu munaa li ta ɲiga na. 26 Li na ba ɲaha ɲɔ sipya na wu koŋɔ yaŋmuyɔ bɛɛri ta, wu ba buun wuyɛ pile munaa ni wɛ? Yaaga kekɛ sipya di da ba já daga wu munaa ɲuŋɔ wolo wɛ? 27 Ayiwa, Sipya Ja wu kuuni na ba ba ni wu mɛlɛkɛɛ pu ni, wu To wu nɔɔrɔ wu ni. Lee ba bye tuun wemu ni, wu na ba sipyii pu bɛɛri nigin nigin saraa na bɛ ni pu kapyegee ni. 28 Can na nʼa da yi jo yi mu, sipyii pii pu wa naha ge, pii wa da xhuu pu ni bada na ta pu ya Sipya Ja wu ɲa tapaga ni ba saan ɲɛ-ɛ wɛ.»

17

Yesu ɲɛwiinɛ lʼa ɲɛri

(Marika 9:2-13; Luka 9:28-36)

1 Lee kadugo na ba cabyaa gbaara ya toro wɛ, a Yesu di gari ni Pyɛɛri, ni Yakuba, ni wu ceborona Yohana ni faabobotɔɔngɔ ka fugba ni. 2 A Yesu ɲɛwiinɛ lʼi shɛ ɲɛri pu ɲii na. A wu ɲaha kʼi ganha na ɲí ba caŋa ɲɛ wɛ, a wu fàya yi bɛ di fiinŋɛ ba kpɛɛngɛ ɲɛ wɛ. 3 Taapile ni a pʼi Musa ni Eli ɲa pee na yu ni Yesu ni. 4 Lee na a Pyɛɛri di Yesu pye: «Kafɔɔ wèe bu gori naha, lee ya ɲɔ xuuni dɛ. Ma bu sɔɔ, nɛ na buguloo taanri yereŋɛ. Mu wo nigin, Musa wo nigin ni Eli wo nigin.» 5 Na wu yaha pee jomɔ pu na, a ɲahaŋa ka di ɲí ɲí na pa, na ba pu tɔ. A mujuu la di foro kee ɲahaŋa ki ni na: «Nɛ ɲidaan Ja wu ɲɛ we. Wu kaa lʼa dan nɛ ni fo xuuni. Yʼa wu nijoyo nuri!» 6 Ba kalaapiire tʼa pee jomɔ pu logo wɛ, a pʼi sii fya fo xuuni, fo pʼa buri buri, na pu ɲahaya ye buri ɲiŋɛ na. 7 A Yesu di fulo na gbɔn gbɔn pu na, na jo: «Yi ganha bu fya wɛ! Yi yìri!» 8 A pʼi pu ɲahaya yi yirige, ga pu ya sipya watii ɲa nige wɛ, fo Yesu yɛ.

9 Ba pʼa diri faaboboŋɔ ki na wɛ, a Yesu di yi jo waha pu mu na: «Kaa lemu yʼa ɲa ge, yi ganha bu lee ɲaha jo sipya wa shishiin bɛ mu wɛ, fo Sipya Ja wu ba ɲɛ na foro xu ni tuun wemu ni.» 10 Lee kadugo tàan a kalaapiire tʼi wu yege na: «Wee tuun wu ni ɲaha na saliya karamɔgɔlɔɔ pʼi yu na Eli wʼa yaa na fɛnhɛ pa wɛ?» 11 A wu pu pye: «Uun, Eli wʼa yaa na pa, na ba keree ki bɛɛri gbegelevonɔ gbegele. 12 Ga nʼa da yi jo yi mu, Eli ya pa xɔ, ga sipyii pʼi ya ta wu cɛ wɛ, na wu pye pu ɲidaan pyegana na. Lee kanhagana le ninunɔ na pʼa da ba Sipya Ja wu bɛ kanha.»

13 Wee tuun wu ni a kalaapiire tʼi na li cɛ na Yohana Batizelipye kaa wu bi byi.

Yesu ya pya wa cuuŋɔ jina bye wemu ni ge

(Marika 9:14-29; Luka 9:37-43)

14 Ba pʼa pa jé sipyiire ti ni wɛ, a ná wa di fulo Yesu na, na nuguro sin wu fɛɛ ni, 15 na jo: «Kafɔɔ, ɲuŋɔ ɲaari na ja wu na, bani ɲuzhanga ki wa wu na. Wʼa kanha fo xuuni. Tɛɛgɛɛ kii ni ɲuŋɔ ki ma wu shan na ni, kelee lɔhɔ ni. 16 Nɛ pa ni wu ni ma kalaapiire ti mu, ga pʼi ya já wu cuuŋɔ wɛ.» 17 A Yesu di jo: «Ee! Yee kunni ɲɛ sipyikuuyo nʼa daa baa fɛɛ! Nɛ na gori yaha naha ni yee ni fo tuun wekɛ wɛ? Nɛ na yee keree xu fo tuun wekɛ wɛ? Pa ni ma pya wu ni naha!» 18 A Yesu di din jina wu na, a wʼi foro pya wu ni. A pya wu juuŋɔ lee taapile li ni. 19 A kalaapiire tʼi ba fulo Yesu na pu yɛ na, na wu yege na: «Ɲaha na wèe di ya já we jina we kɔri yeege pya wu ni-i wɛ?» 20 A Yesu di pu pye: «Bani yee nʼa daa wʼa cɛ̀rɛ toro. Can na nʼa da yi jo yi mu, yee nʼa daa wu da bi ali mutaridi pilere bɛ xɔ pɛɛrɛ ni, yee bi da yi jo ke faaboboŋɔ ke mu na ki yìri naha, kʼi shɛ mɛ, kʼa gari. Kaa la shishiin bi da ga yee já wɛ. [ 21 Ga ke jina tuugo ke foromɔ ya taan wɛ, fo suun ni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ.]»

Yesu ya wu xu ni wu ɲɛ wu jo sanha

(Marika 9:30-32; Luka 9:43-45)

22 Caŋa ka, na Yesu ni wu kalaapiire ti yaha shiizhan Galile ni, a wu pu pye: «Pu na ba Sipya Ja wu le sipyii keye ni. 23 Pu na ba wu gbo, ga wu caxhugo caŋa taanri wogo, wu na ba ɲɛ sanha.» A kalaapiire ti ɲahaya di danha fo xuuni.

Yesu ni Pyɛɛri bɛ ya saraa katahaŋaa ki wo wari wu ni

24 Ayiwa, ba Yesu ni wu kalaapiire tʼa nɔ Kapɛrinɔmɔ kulo li ni wɛ, a Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki wo wari wu shɔvɛɛ pʼi fulo Pyɛɛri na, na wu pye: «Yee wo karamɔgɔ wu ya gaan Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki wo wari wu ni-i gɛ?» 25 A Pyɛɛri di jo: «Uun, wʼa gaan wu ni.» Ba Pyɛɛri ya jé puga ki ni wɛ, a Yesu di fɛnhɛ jomɔ pu lɔ, na jo: «Pyɛɛri, mu funŋɔ na jɔgɔ wu dʼa yaa na munaa pɛrɛmɛ, kelee katahaŋaa ki wo wari wu kaan ke koŋɔ ke wo saannaa pu mu wɛ? Saannaa pu wo nagoo laa piitiilee?» 26 A Pyɛɛri di wu pye: «piitiilee». A Yesu di jo: «Lee funŋɔ ni, ma cɛ kantiinlɛɛ niŋɛ wa lee ni-i sa! 27 Ga lee bɛ na, kɔnhɔ wù ganha bu kawaa pye pii sipyii pii na wɛ, shɛ ŋmɛhɛnɛ la wá gba wu ni. Fyashiimɛ wemu wʼa da ma ŋmɛhɛnɛ li lɔ ge, mʼa wee ɲɔ mugi. Ma na wari tuuŋɔ ka ta wà, mʼa shɛ kee kan nɛ ni mu wo munahaa ki pɛrɛmɛ.»

18

Wekɛ wʼi ɲɛ ɲahagbaa fɔɔ wɛ?

(Marika 9:33-37; Luka 9:46-48)

1 A kalaapiire tʼi fulo Yesu na, na wu yege na: «Wekɛ wu ɲɛ pu bɛɛri wo ɲahagbaa fɔɔ fugba saanra ti ni wɛ?» 2 A Yesu di nɔhɔcɛɛrɛ la yiri, na lee yereŋɛ pu niŋɛ ni, 3 na jo: «Can na nʼa da yi jo yi mu, yee bu bye yee di ya ɲɛri ba nɔhɔpiire ɲɛ-ɛ wɛ, yee da ga ba jé fugba saanra ti ni bada wɛ. 4 Sipya wemu wʼa wuyɛ tirige na pye ba le nɔhɔcɛɛrɛ le ɲɛ-ɛ ge, weefɔɔ wu ɲɛ pusamaa bɛɛri wo ɲahagbaa fɔɔ fugba saanra ti ni. 5 Sipyaa sipya wʼa le nɔhɔcɛɛrɛ le la shi co xuuni nɛ wuu na ge, nɛ wʼa co xuuni.

Wʼà wùyɛ kasɛri ɲugyɛɛgi keree na

(Marika 9:42-48; Luka 17:1-2)

6 «Te nɔhɔpiire te tʼa dà nɛ na ge, sipyaa sipya wʼa le la ɲuŋɔ kyɛɛgi ge, li bi da bɔrɔ weefɔɔ mu na faatabaaga pɔ wu katige ni, na wu wá suumɔ lɔhɔ nɔhɔdaan. 7 Bɔɔngɔ ki wa koŋɔ wogo sipyii pu wo ɲugyɛɛgɛrɛ ti wuu na. Ɲugyɛɛgɛrɛ kunni da ga já bye pyebaa wɛ. Ga bɔɔngɔ ki wa ti pyevɛɛ pu wogo. 8 Ma keŋɛ kelee ma tɔɔgɔ bi ɲɛ kaɲuŋɔ di ma le jurumu ni, ki kɔn mʼa ki wá. Ma keŋɛ nigin wo, kelee ma tɔɔgɔ nigin wo na jé Alijinɛ ni, lee ya pɔrɔ ma mu ma keye shuun wo ni ma tɔɔyɔ shuun wo wu wá nafugibaaga ni. 9 Ma ɲii bi ɲɛ kaɲuŋɔ di ma le jurumu ni, li wɛhɛlɛ wolo, mʼa li wá. Ma ɲii nigin wo na jé Alijinɛ ni, lee ya pɔrɔ ma mu ma ɲìi shuun wo wu wá Jahanɛmɛ na ki ni.

Yesu ya talenɛ la jo dubyapɛɛngɛ shizhaa na

(Luka 15:3-7)

10 «Yʼa yiyɛ kasɛri dɛ! Yi ganha bu da le nɔhɔcɛɛrɛ le la shishiin cɛrɛŋɛ wɛ. Nʼa da yi jo yi mu jo pu mɛlɛkɛɛ pu niyereye yi wa tuun bɛɛri ni nɛ To wu ɲahagbaa na fugba we ni. [ 11 Bani piimu pʼa piin ge, Sipya Ja wʼa pa wu ba pee shɔ.]

12 «Dii yee di wa li wii wɛ? Dubyaa xhuu nigin (100) bu bye sipya wa mu, a wee wa nigin di ba biin. Ta wu da kɛlɛɛ gbarashɛɛrɛ ni gbarashɛɛrɛ (99) wu samaa yaha wà faaboboŋɔ ki na, na shɛ we wu nigin wu sha wɛ? 13 Nʼa da yi jo yi mu jo wu bu shɛ wu ɲa, wu da funŋɔ taan fo xuuni wu ɲa wu wuu na na toro pusamaa kɛlɛɛ gbarashɛɛrɛ ni gbarashɛɛrɛ (99) wu tàan, pee piimu pu ɲɛ pu ya piin wɛ ge. 14 Mu li wa. Yee fugba To wu bɛ ɲidaan ɲɛ le nɔhɔcɛɛrɛ le la li piin wɛ.

Wʼà yaa na yafani wùyɛ mu

15 «Ma ceboro bu kakuunɔ pye ma na. Shɛ wu fɛni, mʼa shɛ yi jo wu mu yiyɛ shuun xuu ni. Wu bu yere li na ma mu, yi na bye sanha yiyɛ sipyii. 16 Ga wu bu shɛ bye wu ya yi logo ma mu wɛ. Mʼa shɛn nigin kelee shɛɛn shuun wa fara yiyɛ na, kɔnhɔ jomɔ pu bɛɛri di shɛ bye sɛɛrɛɛ shuun kelee sɛɛrɛɛ taanri ɲii na. 17 Wu bu shɛ li she wu da pee bɛ woyo yi logo wɛ, mʼa shɛ yi ɲaha jo egilizi wu mu. Wu bu li she wu da egilizi wu bɛ woyo yi logo wɛ, mʼa wu jate ba Kilɛ-cɛbaama ɲɛ wɛ, kelee ba fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ wa ɲɛ wɛ. 18 Can na nʼa da yi jo yi mu jo yi bu kaa lemu bɛɛri she ɲiŋɛ ke na, Kilɛ bɛ na ba lee she fugba wu ni. Yi bu sɔɔ kaa lemu bɛɛri na ɲiŋɛ ke na, Kilɛ bɛ na ba sɔɔ lee na fugba wu ni. 19 Nʼa da yi jo yi mu sanha jo yee shuun wa bu bɛ kaa bɛɛri na naha ɲiŋɛ ke na, na lee ɲɛɛri nɛ fugba To wu mu, wu na lee kan pu mu. 20 Bani shɛɛn shuun taanri bu shɛ puyɛ pinnɛ ta xuu bɛɛri ni nɛ mɛgɛ na, nɛ wa pu niŋɛ ni.»

Tɛhɛnɛ ɲɛ yafa na sipya ni wu sipyiɲii tɛ ni wɛ

21 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di fulo Yesu na, na wu pye: «Wù Kafɔɔ, nɛ ceborona ba kakuuŋɔɔ pyi nɛ na tuun bɛɛri ni, nɛ yaa na yafani wu mu fo na shɛ nɔ tɔɔɲii juu na wɛ? Fo tɔɔɲii gbarashuun gɛ?» 22 A Yesu di wu pye: «Nʼa da ma pye fo tɔɔɲii gbarashuun wɛ dɛ, ga fo tɔɔɲii gbarashuun yahaŋaa kɛlɛɛ gbarashuun (70). 23 Lee wuu na, fugba saanra tʼa foro kaa lemu fɛni ge, lee li wa mɛ. Saan wa wʼa bi giin wu wu wari keree ɲaha wolo ni wu kapyebyii pu ni. 24 Ba wʼa li ɲɔ kɔn wɛ, a pʼi ba ni kapyebye wa ni wu mu. Saan wu wari miliyoo niɲɛhɛmɛɛ foo li bye wee na. 25 Se bye wu ni wu lee foo le tɔ wɛ. A saan wu jo na pu pu pɛrɛ taga foo li tɔ, wu ni wu shɔ, ni pu nagoo, ni pu keŋɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri. 26 A wee kapyebye wu shɛ nuguro sin wu kafɔɔ wu fɛɛ ni, na wu ɲɛɛri na: ‹Ma luu li gbo na tàan, nʼa da ba ma wari wu bɛɛri foo tɔ ma mu.› 27 A wu ɲiɲaara di jé wu kafɔɔ wu ni, a wu wu yaha, na yafa wu mu bɛ sanha foo li bɛɛri na.

28 «Ba wee kapyebye wʼa foro wà wɛ, a wu ni wu kapyebyeɲii wa di jíri. Wu wari dɛɲɛɛ xhuu nigin foo di bi bye wee kapyebyeɲii we na. A wu wee co, na wu katige ŋmɔhɔri, na jo: ‹Na foo li tɔ!› 29 A wu kapyebyeɲii wu nuguro sin wu fɛɛ ni, na wu kemɛ ɲɛɛri na: ‹Ma luu li gbo na tàan, nʼa da ba ma wari wu bɛɛri foo tɔ ma mu.› 30 Ga wu ya sɔɔ wɛ, na wu le kaso ni fo wu ga ba wee wo foo li tɔ. 31 Ba kapyebyii pusamaa ya lee ɲa wɛ, a lee di waha pu na fo xuuni. A pʼi shɛ yi bɛɛri ɲaha jo pu kafɔɔ wu mu. 32 Wee tuun wu ni, a kafɔɔ wu wee kapyebye wu yiri na wu pye: ‹Kapyebye niguumɔ mu ɲɛ! Nɛ mu wo foo li bɛɛri yaha mu na, bani mu ya nɛ ɲɛɛri saama na. 33 Ta mu bɛ bi yaa na ɲuŋɔ ɲaari ma kapyebyeɲii wu na ba nɛ li pye mu na-ɛ wɛ?› 34 A Kafɔɔ wu luu di yìri fo xuuni. A wu wu le kaso ni kɔnhɔ wu da ɲaani wà, fo wu ba shɛ foo li saraa na xɔ tuun wemu ni. 35 Mu li wa yee bɛ mu, yee bu bye yee di ya yafani yi cebooloo pu mu yi zɔlɔɔ pu bɛɛri na wɛ, lee pyegana le na nɛ wo fugba To wu bɛ wa da ba yee pye.»

19

Yesu ya yemu jo gbaxɔɔrɔ shizhaa na ge

(Marika 10:1-12)

1 Ayiwa, ba Yesu ya wee kalaa wu kan xɔ sipyiire ti mu wɛ, a wu foro Galile fiige ki ni, na gari Zhude fiige ki ni, Zhurudɛn Gba wu kadugo yíri. 2 A sipyiɲɛhɛmɛɛ di daha wu fɛni wà. A wu pu yama fɛɛ pu cuuŋɔ.

3 A Farizhɛɛn pii di fulo wu na, kɔnhɔ pʼi wu pɛri wii. A pʼi wu pye: «Lʼa saha ná wu wu shɔ gbaga xɔ kaɲuŋɔ bɛɛri na ya?» 4 A Yesu di pu pye: «Ta yee ya li kalaa Kilɛ Kafila wu ni wɛ? Na: ‹Fo koŋɔ ki ɲɔkɔɔnrɔ na, koŋɔ ki yaavɔɔ wʼa pu yàa ná ni cee.›* 5 Na jo: ‹Lee wuu na ná na ba wu to ni wu nu yaha, na nɔrɔ wu shɔ na. Pu shuun wu na bye ceepuuro nigin.›* 6 Lee funŋɔ ni, pu ɲɛ nige shuun wɛ, ga fo nigin. Ayiwa Kilɛ ya lemu pye nigin ge, sipya ganha bu lee waagi wɛ.» 7 Ga Farizhɛɛn pʼi wu pye: «Wee tuun wu ni ɲaha na Musa dʼa jo na ná ba da wu shɔ yaha, na wu fɛnhɛ gbaxɔɔrɔ sɛmɛ yàa kan wu mu wu na wu yaha wɛ?»* 8 A Yesu di pu pye: «Yee niwegee kʼa waha, lee wuu na Musa ya gbaxɔɔrɔ ti koro kan yee mu. Ga fo taashiinɛ li ni, li bi byi mu wɛ. 9 Nɛ kunni wʼa da yi jo yi mu jo sipyaa sipya wʼa wu shɔ gbaga xɔ ge, cee wu bu da wu ya dɔdɔɔrɔ pye, a lee di gbaga ki xɔ wɛ, ná wu bu wu yaha, na watii leŋɛ, dɔdɔɔrɔ wʼa pye.»

10 A wu kalaapiire tʼi wu pye: «Ke bi ɲɛ ná wo tayerege wu ni wu shɔ tɛ ni, wee tuun wu ni na mɛhɛ pye wà cee baa, lee ya pɔrɔ.» 11 A Yesu di pu pye: «Wee kalaa we se ɲɛ sipyii bɛɛri ni wɛ, fo piimu yɛ mu Kilɛ ya wu se kan ge. 12 Kaɲuyɔ ya ɲɛ wà yemu ya ná ɲaha kɔɔn wu da cee leŋɛ-ɛ ge. Pii ya seni pu ɲɛ namaa ni wɛ. Sipyii di pii wo namaa ni. Pii bɛ di wa li shaa pʼi bye mu fugba saanra ti kaa na. Wemu na já bye cee leŋɛ baa ge, wu pye cee leŋɛ baa.»

Yesu ya duba nɔhɔpiire ta mu

(Marika 10:13-16; Luka 18:15-17)

13 Lee kadugo na a sipyii pii di ba ba Yesu mu ni nɔhɔpiire ta ni, kɔnhɔ wu wu keye taha ti na wu Kilɛ ɲɛɛri ti mu. Ga, a wu kalaapiire tʼi yogo jo ni pee sipyii pu ni. 14 A Yesu di pu pye: «Yi nɔhɔpiire ti yaha ti da ma na mu, yi ganha ba ti ɲaha kɔɔn wɛ! Bani pee shi tuugo wuuro ti ɲɛ fugba saanra te.» 15 A wu wu keye taha tee nɔhɔpiire ti na. Ba wʼa xɔ wɛ, na yìri wà na kari.

Naafuugbɔ fɔɔ jemɛ pʼa pɛn Kilɛ wo saanra ti ni

(Marika 10:17-31; Luka 18:18-30)

16 Ayiwa, pu nigariwuu, a ná wa di fulo Yesu na, na wu yege na: «Karamɔgɔ, kasaana lekɛ tuugo nɛ dʼa yaa na pye kɔnhɔ di ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta wɛ?» 17 A Yesu di wu pye: «Ɲaha na mʼa na yegee kasaana fiin wɛ? Nigin yɛ pe wʼa ɲɔ. Ma funŋɔ bi ɲɛ mʼa ɲìi sicuumɔ ta, ta saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki koo ɲaari.» 18 A ná wu jo: «Kiikɛ wɛ?» A Yesu di wu pye: «Ma ganha bu sipya gbo wɛ! Ma ganha bu dɔdɔɔrɔ pye wɛ! Ma ganha bu nagaara pye wɛ! Ma ganha bu kafinɛyɛ taha ma sipyiɲii na wɛ! 19 Ma da ma nu ni ma to pɛlɛ! Ma sipyiɲii wu taan ma mu ba mayɛ pyaa ki ɲɛ wɛ!»* 20 A wee lɛvɔɔ wu jo: «Nɛ kii bɛɛri koro ɲaari. Lekɛ dʼa fɔ sanha wɛ?» 21 A Yesu di wu pye: «Ma funŋɔ bi ɲɛ mʼa fa, shɛ ma keŋɛ yaŋmuyɔ yi pɛrɛ, mʼa wee wari wu kan la baa fɛɛ mu. Wee tuun wu ni ma na naafuu ta fugba we ni. Lee kadugo tàan mʼa ba daha na fɛni.» 22 Ga ba lɛvɔɔ wʼa yee logo wɛ, na ɲaha tanha na gaaŋi, bani naafuugbɔ wu bye wu mu.

23 A Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Can na nʼa da yi jo yi mu jo naafuugbɔ fɔɔ jemɛ pʼa pɛn fugba saanra ti ni. 24 Nʼa da ye bɛ jo yi mu sanha jo ɲɔhɔŋɔ jemɛ ya taan museni wii ni na toro naafuugbɔ fɔɔ jé na Kilɛ wo saanra ti ni.» 25 Kalaapiire tʼa pee jomɔ pu logo ge, a lee di bye pu mu kakanhana fo pu na yu: «Aa! Wee tuun wu ni sipya wekɛ na já pa shɔ wɛ?» 26 A Yesu di pu wii, na jo: «Sipyii mu, lee da já bye wɛ, ga kaa la shishiin ya Kilɛ jani wɛ.»

27 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di jomɔ pu lɔ, na jo: «Li wii, wèe ya kahari yaŋmuyɔ bɛɛri ni, na daha mu fɛni. Lekɛ di da ba bye wèe shizhaa na wɛ?» 28 A Yesu di pu pye: «Can na nʼa da yi jo yi mu jo Sipya Ja wu ba ba diin wu saanra koro nɔɔrɔ wuu li ni, koŋɔ nivoŋɔ ki ni tuun wemu ni, yee bɛ na ba diin saanra korogoo kɛ ni shuun ni, na kiiri kɔn Izirayɛli gbaweye kɛ ni shuun wu na. 29 Sipya wemu bɛɛri wʼa kahari wu puga ni ge, kelee wu ceboronamaa, kelee wu ceboroshaa, kelee wu nu, kelee wu to, kelee wu nagoo, kelee wu kɛrɛyɛ, nɛ wuu na ge, weefɔɔ na ba yee yahaŋaa xhuu nigin (100) ta, na wu taa ta ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pu bɛ ni. 30 Ga ɲahagbaa wuu niɲɛhɛmɛɛ na ba bye kadugo yíri wuu, kadugo yíri wuu niɲɛhɛmɛɛ na bye ɲahagbaa wuu.»

20

Ɛrɛzɛn tɛgɛ kafɔɔ ni wu kapyebyii keree

1 Ayiwa, a Yesu di jo na: «Fugba saanra tʼa foro kaa lemu fɛni ge, lee li wa mɛ. Kɛrɛyɛ fɔɔ wa ya sɔɔ foro ɲisɔɔgɔ ka tàan di zhɛ kapyebyii pii sha di zhɛ yaha wu ɛrɛzɛn tɛgɛ ni. 2 Piimu wʼa shɛ da ge, a wu ni pee di jo bɛ wari dɛɲɛ nigin na, wa bɛɛri wo caŋa ɲii saraa. A wu pu yaha kari labye wu fɛni tiire tɛgɛ ki ni. 3 A caŋa kʼi ba dugi jɛri, a wu foro sanha, na saha ni sipyii pii niyereye ni kpɛɛngɛ ki na, pʼi bi la pyi wɛ. 4 A wu pu pye: ‹Yi bɛ pu shɛ caŋa ɲii li pye na ɛrɛzɛn tɛgɛ ki ni, saraa wemu wʼa yaa ni yi ni ge, nɛ na ba wee kan yi mu.› 5 A pee di gari tiire tɛgɛ ki ni. A caŋa kʼi ba nɔ ɲiŋɛ niŋɛ ni, a tɛgɛ ki fɔɔ wu foro sanha, na saha ni pii bɛ ni, na pee bɛ lɔ lee lɔgana li na. Na ba foro sanha yakoŋɔ caŋa ki bɛ ni, na saha ni pii bɛ ni, na pee bɛ lɔ lee lɔgana li na. 6 A wu ba guri foro sanha yakoŋɔ ki bɛ ni, na pii bɛ niyereye ta kpɛɛngɛ ki na, pu bɛ di ɲɛ la ni wɛ. A wu pu pye: ‹Ɲaha na yee dʼa caŋa ɲii li bɛɛri pye lapye baa wɛ?› 7 A pee di wu pye: ‹Sipya wa shishiin ya ta wèe sha wu wo labye na niɲaa wɛ.› A wu pu pye: ‹Yi bɛ pu shɛ na kɛrɛyɛ yi ni.›

8 «Ba caŋa kʼa pa xhɔ baari wu tigiduun na nɔ wɛ, a tɛgɛ ki kafɔɔ wʼi wu kaɲahashɔɔnrimɔ wu pye: ‹Kapyebyii pu yiri, mʼa pu saraa na li ɲɔ kɔn kurogo wuu pu na, na se ɲaha wuu pu mu.› 9 Piimu pʼa pu wo labye wu ɲɔ kɔn yakoŋɔ ki ni ge, a pee di fɛnhɛ fulo, a pu bɛɛri di wari dɛɲɛɛ nigin nigin ta. 10 Ba lʼa pa nɔ nizhiilee pu na wɛ, a pee di ganha na giin na pee wo wu na ɲɛhɛ wari dɛɲɛɛ nigin nigin na. Ga, a pʼi wari dɛɲɛɛ nigin nigin kan pu bɛ mu. 11 Ba wee wari wʼa kan pee mu wɛ, a pʼi ganha na tɛgɛ ki fɔɔ wu yɔgɔ puyɛ tàan, na yu: 12 ‹Pii pʼa nɔ kurogo ki na ge, lɛɛri nigin yɛ wo labye pee ya pye. A mu di dɛrɛ wèe wo saraa wu pye nigin ni pee wo wu ni, wèe piimu pʼa caŋa ɲii li bɛɛri pye, na li kanhama soro, na ke cawaga ke bɛɛri lɔ ge.› 13 Ga, a tɛgɛ ki kafɔɔ wu shɛn nigin wa pye pu ni: ‹Naɲii, nɛ ta to mu na wɛ! Ta wari dɛɲɛ nigin na bɛ nɛ ni mu ya bɛ mu wo caŋa ɲii li saraa wɛ? 14 Ayiwa, ma wo saraa wu lɔ, ma da gaaŋi. Nɛ mu lʼa taan nago kanna nɛ wu saraa ninumɔ kan mu ni we mu, wee wemu wʼa pa tɛgɛ ki ni kurogo ge. 15 Lemu bu nɛ taan, ta lee bɛ nɛ yaa na pye ni na wo wari wu ni wɛ? Kelee ta nɛ wo saama pu ɲɛpɛɛn yɛrɛ lʼa jé ma ni?›» 16 A Yesu di jo sanha: «Piimu pu ɲɛ kadugo yíri wuu pu ge, le pyegana le na pee da ba bye ɲahagbaa wuu. Piimu pu ɲɛ ɲahagbaa wuu pu ge, pee na bye kadugo yíri wuu.»

Yesu ya wu xu ni wu ɲɛ wu jo sanha

(Marika 10:32-34; Luka 18:31-34)

17 Ayiwa, Yesu ya pa yìri na gaaŋi Zheruzalɛmu ni. Pu nigariwuu, a wʼi wu kalaapiire kɛ ni shuun wu yɛ yiri, na pu pye: 18 «Wù wii gaaŋi Zheruzalɛmu ni. Pu na zhɛ Sipya Ja wu le wà saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu keŋɛ ni. Pu na ba wu jaagi na wʼa yaa ni xu ni. 19 Pʼa wu le shi watii keŋɛ ni, pee na zhɛhɛ wu na. Pu na ba wu kpɔn ni susɔlɔɔ ni, na wu kori tige na. Caŋa taanri wogo ki na wʼa ɲɛ na foro xu ni.»

Yakuba ni Yohana ya ɲahagbaa fɛɛrɛ shaa Yesu mu

(Marika 10:35-45)

20 Ayiwa, a Zebede shɔ wu fulo Yesu na ni wu nagoo shuun wu ni. A wu nuguro sin Yesu fɛɛ ni, na wu ɲɛɛri, na wu ɲɔ wee na. 21 A Yesu di wu yege na: «Ɲaha kaa lʼi wa ma na wɛ?» A wu Yesu pye: «Ma ba ba diin ma saanra ti ni tuun wemu ni, ma di sɔɔ na mu, na nagoo shuun we di diin ma tàan. Nigin wa di diin ma kanige cɛ, wa di diin ma kamɛnɛ cɛ.» 22 A Yesu di wu pye: «Kaa lemu yee wa ɲɛɛri ge, yee wa li cɛ wɛ. Kanhama cɛɛgbuu lemu ni nʼa da ba gba ge, yee na já gba lee ni ya?» A pʼi jo: «Uun, wèe na já gba li ni.» 23 A Yesu di pu pye: «Uun, yi kunni na ba gba nɛ wo cɛɛgbuu li ni. Ga na tiin nɛ kanige cɛ, kelee nɛ kamɛnɛ cɛ, nɛ ɲɛ yee tatiinyɛ yi kanvɔɔ wɛ. Piimu kaa na nɛ To wʼa yee gbegele ge, pee mu yi da ba gan.»

24 Ba kalaapiire kɛ wu samaa ya yee logo wɛ, a pu logoo di yìri pu ceboronamaa shuun wu tàan. 25 A Yesu di pu bɛɛri yiri, na jo: «Yee ya li cɛ na shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, wee shi wu wo ɲuŋɔfɛɛ pʼa pu ɲuŋɔfɛɛrɛ pyi wu na. Pu sipyigbɔɔ pʼi pu fanha shɛɛ wu na. 26 Ga li da ba bye mu yee tɛ ni wɛ. Yee wa funŋɔ bi ɲɛ wu bye sipyigbɔ, wufɔɔ wu pye pusamaa wo kapyebye. 27 Yee wa funŋɔ bi ɲɛ wu bye ɲahagbaa fɔɔ, weefɔɔ wu pye pusamaa wo bulo. 28 Mu li wa, Sipya Ja wu bɛ ya ta pa kɔnhɔ sipyii di ba kapyeŋɛɛ pyi wu mu wɛ. Ga wʼa pa, wu ba kapyeŋɛɛ pyi sipyii mu, wu ba wu munaa kan lʼi bye sipyiɲɛhɛmɛɛ wo ɲuwuuro saraa.»

Yesu ya fyɛnmɛɛ shuun wa cuuŋɔ

(Marika 10:46-52; Luka 18:35-43)

29 Ba pʼa pa foro Zheriko kulo li ni wɛ, a sipyiɲɛhɛmɛɛ di daha Yesu fɛni. 30 Lee bi fyɛnmɛɛ shuun wa nidɛɛngɛ ta koo li ɲɔ na. Ba pee ya logo na Yesu wʼa doroo wɛ, a pʼi xhuulo na: «Wù Kafɔɔ, Dawuda Ja we, ɲuŋɔ ɲaari wù na!» 31 Sipyiire ti bi yogo yu ni pu ni na pu cari puyɛ na, ga, a pʼi la fara xhuulo wu na, na yu: «Wù Kafɔɔ, Dawuda Ja we, ɲuŋɔ ɲaari wù na!» 32 A Yesu di yere, na pu yiri, na pu pye: «Yi wa giin nɛ di lekɛ pye yi mu wɛ?» 33 A pʼi jo: «Wù Kafɔɔ, wù pye wù da ɲaa.» 34 A pu ɲiɲaara di jé Yesu ni, a wu gbɔn pu ɲìi ki na. A pʼi ɲɔ kɔn na ɲaa lee taapile li ni. A pʼi daha Yesu fɛni.

21

Yesu ya jé Zheruzalɛmu ni ba saan ɲɛ wɛ

(Marika 11:1-11; Luka 19:28-40; Yohana 12:12-19)

1 Ba pʼa tɛɛŋɛ Zheruzalɛmu na wɛ, a pʼi nɔ Bɛtɛfajɛ shizhaa, Oliviye faaboboŋɔ ki kabanugo ki ni. A Yesu di wu kalaapiire shuun wa tun, 2 na pu pye: «Yi shɛ yi ɲahagbaa kulo li ni. Yi bu nɔ yɛ, yi na kafazhɔ wa nibɔgɔ ta wà, wu ni wu pya. Yi yee sanha pa na kan naha! 3 Sipya wa bu jo ni yi ni, yʼi weefɔɔ pye na Kafɔɔ mago wu wa yi na. Lee bu bye pu na yi ɲɔ yaha yi mu, yʼi ba ni yi ni.» 4 Lee ya pye kɔnhɔ Kilɛ tudunmɔ wʼa jomɔ pemu jo ge, pee ɲɔ di fa na:

5 «Yi yi jo Siyɔn poro* wu mu na:

‹Li wii, ma saan wʼa ma ma mu.

Wʼa wuyɛ tirige,

na dugi tiin kafabige na,

kafazhɔ wa wo pya.›»*

6 A kalaapiire tʼi gari, na shɛ li pye ba Yesu ya yi jo pu mu wɛ. 7 A pʼi ba ni kafazhɔ wu ni wu pya wu ni, na ba pu fadegbɔyɔ ya taha yee na, a Yesu di dugi tiin wà. 8 A sipyiɲɛhɛmɛɛ di pu fadegbɔyɔ pii koo li ni. A pii bɛ di wɛburiye kɔn, na yee pii koo li ni. 9 Ba pʼa gaaŋi wɛ, piimu pu ɲɛ Yesu ɲahagbaa na, ni piimu pu ɲɛ wu kadugo ge, pee bi xhuulo na yu:

«Masɔŋɔ kʼa byi Dawuda Ja wu mu!

Wemu wʼa ma mɛ Kafɔɔ mɛgɛ na ge,

wee ɲɛ duba pya!

Masɔŋɔ kʼa byi Kilɛ mu fugba lii lii we ni!»*

10 Ba Yesu ya jé Zheruzalɛmu ni wɛ, a tunmɔ pʼi kulo li bɛɛri círi. A pʼi ganha na yegee na: «We ná we di ɲɛ jɔgɔ wɛ?» 11 A sipyiire tʼi jo: «Kilɛ tudunmɔɔ Yesu wu ɲɛ wii, Galile Nazarɛti shɛn we.»

Yesu ya Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki pye fɛɛfɛɛ

(Marika 11:15-19; Luka 19:45-48; Yohana 2:13-22)

12 A Yesu di jé Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Sipyii piimu pu bi bɛrɛ ni zhɔ pyi wà ge, a wu pee bɛɛri kɔri yeege. A wu wari faavɛɛ pu wo tabalaa pee, ni gbegbe shazhɛɛrɛ pɛrɛvɛɛ pu wo yatiinyɛ yi ɲɛri buri, 13 na pu pye: «Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: ‹Pu na ba nɛ puga ki pyi Kilɛ-ɲɛrɛgɛ puga.›* Ga yee kunni ya ki pye nagaalaa talaraga.»

14 A fyɛnmɛɛ ni losixuyo fɛɛ pii di fulo Yesu na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. A wʼi pee cuuŋɔ. 15 Yesu ya kakanhaŋaa kiimu pye ge, ba saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni saliya karamɔgɔlɔɔ pʼa kee ɲa wɛ, na nɔhɔpiire ti bɛ ɲaa ti na xhuulo na yu: «Masɔŋɔ kʼa byi Dawuda Ja wu mu wɛ!» A pu logoo di yìri. 16 Wee tuun wu ni a pʼi Yesu pye: «Yemu pii wa yu mɛ ge, ta mu wa yi nuri mɛ?» A Yesu di pu pye: «Uun! Ta yee bɛ sanha li kalaa Kilɛ Kafila wu ni wɛ? Na:

‹Mu ya ma masɔŋɔ pye kʼa foro

nɔhɔpiire ni pubinŋɛɛ ɲɔyɔ ni.›*»

17 Ba wʼa yee jo wɛ, na foro kulo li ni, na pu yaha wà, na gari na shɛ shɔn Bɛtani kulo li ni.

Yesu ya nitoodige ka laŋi

(Marika 11:12-14, 20-24)

18 Ayiwa, ɲimuguro ti ɲisɔɔgɔ ki na, Yesu na kuri na ma Zheruzalɛmu ni, a xuugo di wu ta. 19 A wu nitoodige ka ɲa koo li ɲɔ na, na fulo kee na. Ga wu ya yafiin bɛ ɲa ki na wɛyɛ yɛ kadugo na wɛ. Ayiwa, a wu kee nitoodige ki pye: «Mu da ga yasɛyɛ pye nige bada wɛ!» Taapile ni a kee nitoroŋɔ kʼi waha. 20 Ba kalaapiire tʼa lee ɲa wɛ, a lee di bye pu mu kakanhana fo xuuni. A pʼi Yesu yege na: «A ke nitoroŋɔ ke di bye dii na waha mɛ taapile ni wɛ?» 21 A Yesu di pu pye: «Can na nʼa da yi jo yi mu, nʼa daa bu bye yee mu, nakaara bye tʼi ɲɛ yee zɔlɔɔ pu ni bada wɛ, lemu nɛ pye ke nitoodige ke na ge, yee da ba da lee yɛ na-ɛ dɛ! Ga yee na ba ke faaboboŋɔ ke pye: ‹Yìri laha naha, mʼa shɛ mayɛ wá suumɔ lɔhɔ ni.› Lee na bye. 22 Yi ba yaaga tuugo bɛɛri ɲɛɛri ni nʼa daa ni, yi na kee ta.»

Mii Yesu wo sefɛɛrɛ ti dʼa yìri wɛ?

(Marika 11:27-33; Luka 20:1-8)

23 Ayiwa, a Yesu di shɛ jé Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na sipyii pu ɲɔ kɔn na galaa. Na wu yaha wu na wee kalaa wu kaan, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni nɔhɔlɛɛ pʼi fulo wu na, na wu yege na: «Sefɛɛrɛ tekɛ gbɔɔrɔ ni mu wa kii keree kii pyi wɛ? Jɔgɔ wʼa kee fanha ki kan mu mu wɛ?» 24 A Yesu di pu pye: «Nɛ bɛ wʼa da yee yege kaa nigin na. Yi bu na ɲɔ shɔ, wee tuun wu ni, sefɛɛrɛ temu gbɔɔrɔ ni nɛ bɛ ya kii keree kii pyi ge, nɛ bɛ na tee jo yi mu. 25 Jɔgɔ wu dʼa Yohana tun na wʼa batizeli pyi wɛ? Kilɛ laa sipyii?» A pʼi puyɛ pye: «Wù bu jo: ‹Kilɛ wʼa wu tun›, wu na jo: ‹Wee tuun wu ni ɲaha na yee di ya ta dà wu na-ɛ wɛ?› 26 Ga wù bu nɔhɔ jo: ‹Sipyii pʼa wu tun›, sipyiire ti na lemu pye wù na ge, lee wo fyaara wa wù ni, bani sipyiire ti bɛɛri wa Yohana wii Kilɛ tudunmɔ.» 27 Lee na, a pʼi Yesu pye: «Wèe ya cɛ wɛ.» A Yesu bɛ di pu pye: «Ayiwa nɛ bɛ ya she, sefɛɛrɛ temu gbɔɔrɔ ni nɛ bɛ ya kii keree kii pyi ge, nɛ bɛ da tee jo yee mu wɛ.»

Yesu ya talenɛ la jo jalaa shuun wa shizhaa na

28 A Yesu di jo sanha na: «Yee di wa lekɛ kɔɔn yiyɛ funyɔ ni kii keree kii shizhaa na wɛ? Jalaa shuun pu bye ná wa mu. A wu ba jashiimɛ wu pye: ‹Na ja, shɛ niɲaa wo caŋa ɲii li wo labye wu pye na ɛrɛzɛn tɛgɛ ki ni.› 29 A wee ja wu wu pye: ‹Nɛ se wà wɛ.› Ga ba jɛɛrɛ ya pye wɛ, yemu wʼa jo ge, a yee wo daajeŋɛ di jé wu ni. A wu gari tɛgɛ ki ni. 30 A to wu shɛ yee ninuyɔ jo ja shuun wo wu bɛ mu. A wee di wu pye: ‹Uun, nɛ na zhɛ.› Ga na dɛrɛ pye wu ya shɛ wɛ. 31 Pu shuun wu ni wekɛ dʼa tofɔɔ wu ɲidaan pye wɛ?» A pʼi jo: «Jashiimɛ we.» Wee tuun wu ni a Yesu di pu pye: «Can na nʼa da yi jo yi mu jo fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ ni navarashaa pu na ba jé yee ɲaha na Kilɛ wo saanra ti ni. 32 Bani Yohana ya pa yee mu, koo lemu lʼa tii ge, na ba lee shɛ yee na. A yee di bye yee ya dà wu na wɛ. Ga, a fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ ni navarashaa pʼi dà wu na. A yee di lee bɛ ɲa, ga lee bɛ na yee ya ta daajeŋɛ jo yi guri dà wu na wɛ.»

Ɛrɛzɛn faapyii niguumɔɔ pu wo talenɛ le

(Marika 12:1-12; Luka 20:9-19)

33 A Yesu di pu pye sanha na: «Yi le talenɛ le bɛ logo: Kɛrɛyɛ fɔɔ wa wʼa bi ɛrɛzɛn tɛgɛ ka shan, na ki maha ni kasɔrɔgɔ ni. A wʼi wege ka wolo na pye ɛrɛzɛn wu lɔhɔ ki tawologo, na zangaso wa yàa shazhɔn wu kaa na. Lee kadugo na a wu ɛrɛzɛn tiire tɛgɛ ki kaa le ɛrɛzɛn faapyii pii keŋɛ ni, na gari fiige katii ni. 34 Ba ɛrɛzɛn wu lɛduun ya pa dɛrɛŋɛ wɛ, a wu wu wo kapyebyii pii yaha kari pee ɛrɛzɛn faapyii pu mu, na pu shɛ ɛrɛzɛn nilɛ wu shɔ pa. 35 Ga, a pʼi kapyebyii pu co, na wa kpɔn xuuni, na wa gbo, na taanri wo wu wá gbo ni kagereye ni.

36 «Ayiwa, a ɛrɛzɛn wu kafɔɔ wu kapyebyii pii bɛ tun piimu ya ɲɛhɛ nizhiilee pu na ge. A pʼi pee bɛ pye ba pʼa nizhiilee pu pye wɛ. 37 Lee bɛɛri kadugo tàan, a tɛgɛ ki kafɔɔ wʼi wuyɛ pyaa ja tun kari, na jo: ‹Nɛ ja we kunni, pu na zhɛ gbɔɔrɔ taha wee na.› 38 Ga ba ɛrɛzɛn faapyii pu ɲii ya taha ɛrɛzɛn wu kafɔɔ wu ja wu na wɛ, a pʼi puyɛ pye: ‹Cɛn wu lɔvɔɔ wu wʼa we. Yi pa wù wu gbo, cɛn wu na bye wù wo.› 39 A pʼi jafɔɔ wu co, na gari ni wu ni ɛrɛzɛn tɛgɛ ki kadugo yíri, na shɛ wu gbo.

40 «Wee tuun wu ni ɛrɛzɛn tɛgɛ ki kafɔɔ wu ba ba, wʼa ba lekɛ pye pii ɛrɛzɛn faapyii pii na wɛ?» 41 A pʼi wu pye: «Wu na ba yee sipyikuuyo yi gbo gbogaguunɔ na, na ɛrɛzɛn tɛgɛ ki kaa le piitiilee keŋɛ ni, piimu na da ɛrɛzɛn nilɛ wu kaan wu mu wu ɲidaan tuun ni ge.» 42 Lee kadugo na a Yesu di pu pye: «Ta yee ya le kalaa Kilɛ Kafila wu ni wɛ? Na:

‹Puyirilee pʼa faakagereŋɛ kemu she ge,

kee kʼa pye puga ki gunŋmii li

faakagereŋɛ ki nijeŋɛ ke.

Li wii, Kafɔɔ wʼa lee pye

kakanhana li wa lii wù ɲaha tàan.›*»

43 A Yesu di jo sanha na: «Nʼa da yi jo yi mu jo lee lʼa Kilɛ saanra ti pye ti na da ba shɔ yee na, na ti kan shi watii mu, wemu na ba nagoo pyi ge. [ 44 Wemu bu do kee kagereŋɛ ke ɲuŋɔ ni, weefɔɔ na gɛgi gɛgi. Kee kagereŋɛ ki shiin bu do sipya bɛɛri ɲuŋɔ ni, weefɔɔ na dɔnhɔnɔ.]»

45 Ba saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Farizhɛɛn pʼa Yesu talenɛ li logo wɛ, a pʼi li cɛ na pee kaa wʼa byi. 46 Lee na a pʼi ganha na cogana shaa wu na, ga, a pʼi fya sipyiire ti na. Bani pee bi Yesu wii Kilɛ tudunmɔ.

22

Cekaanra ligbɔhɔ ki wo talenɛ le

(Luka 14:15-24)

1 Ayiwa, a Yesu di talenɛ la bɛ jo sanha sipyiire ti mu na: 2 «Fugba saanra tʼa foro kaa lemu fɛni ge, lee li wa mɛ: Saan wa ya ligbɔhɔ gbegele wu ja cekaanra ni. 3 Pʼa sipyii piimu yiri cekaanra ti ni ge, a wu wu kapyebyii pu tun shɛ pee yiri yalige ki na. Ga pu ya sɔɔ na pa wɛ. 4 A wu kapyebyii piitiilee yaha kari, na pee pu shɛ pu pye: ‹Nɛ na yalige ki gbegele xɔ nimɛ. Nɛ na sìnmɛ niiyɛ ye, ni na sìnmɛ yapɔrɔyɔ yi gbo, keree ki bɛɛri ya gbegele xɔ. Yi pa cekaanra ti lige ki fɛni.› 5 Ga sipyiyirilee pu ya ta lee la shishiin wii kaa wɛ. A pu bɛɛri di gari pu nibyegee fɛni. Wa ya kari wu kɛrɛyɛ ni, a wa di gari wu kegaaŋa tapyege ni. 6 A pusamaa di saan wu kapyebyii pu co, na pu kanha fo xuuni, na pu gbo. 7 A saan wu luu di yìri. A wʼi wu sɔrɔsii yaha kari pʼa shɛ pee sipyigbuu pu gbo, na pu kulo li sòrogo. 8 Lee kadugo na a wu wu kapyebyii pu pye: ‹Cekaanra ti ligbɔhɔ ki kunni ya gbegele xɔ, ga sipyii piimu pʼa fɛnhɛ yiri ki na ge, pee niŋɛ wa nige ki ni wɛ. 9 Yi shɛ kodoroyo yi ni, yi bu shɛ sipyii piimu bɛɛri ta wà, yʼi ba ni pee bɛɛri ni lige ki kaa na.› 10 A kapyebyii pʼi gari kakuutoroyo yi ni. Sipyii piimu bɛɛri pʼa shɛ da wà ge, nizaamaa fara niguumɔɔ na, a pʼi ba pee bɛɛri pinnɛ fo cekaanra ti puga kʼa ɲi lilii pu na.

11 «Ayiwa, a saan wu ba jé, na lilii pu wii, na ná wa ta pu ni, wemu ya ta cekaanra fàya yi le wɛ. 12 A wu jo: ‹Naɲii, dii mu dʼa pye na jé naha cekaanra fàya yi ba wɛ?› Ɲɔshɔɔrɔ ya ta wee ná wu mu wɛ. 13 Wee tuun wu ni a saan wu wu kapyebyii pu pye: ‹Yi wu tɔɔyɔ ye ni wu keye yi pɔ! Yi wu wà kpɛɛngɛ ki na nibiige ki ni! Mɛsuu ni gankunnɔ na ba bye wá.› 14 Bani sipyiɲɛhɛmɛɛ kunni pu wa yiri, ga piimu ɲaha kʼa bulo ge, pee ya ɲɛhɛ wɛ.»

Pʼa Yesu yege munaa pɛrɛmɛ keree na

(Marika 12:13-17; Luka 20:20-26)

15 Lee kadugo na a Farizhɛɛn pʼi shɛ puyɛ ɲa, na pʼi Yesu sha pɛri, pʼi wu co wuyɛ pyaa wo ɲɔ jomɔ fɛni. 16 A pʼi pu wo kalaapiire ta ni Hɛrɔdi wo sipyii pii tun na pu shɛ Yesu pye: «Karamɔgɔ, wèe ya li cɛ na jo can fɔɔ mu ɲɛ. Mʼa sipyii pu fiinŋɛ na galaa bɛ Kilɛ koro li ni. Mu ya fyagi sipya wa shishiin na wɛ, bani sipyii pu bɛɛri pu ɲɛ nigin mu mu. 17 Ayiwa mu wo fungɔngɔ di wa kekɛ le kaa le ni wɛ? Lʼa saha pʼa munaa pɛrɛmɛ kaan Oromɛ saannaa Sezari mu laa, li ya saha wɛ?» 18 Yesu bi pu funguuŋɔ ki cɛ, a wu pu pye: «Yee shuun shuun juu piiri, ɲaha na yʼi na ɲɔ yegee wɛ? 19 Wari wemu ni yʼa munaa pɛrɛmɛ pu saraa ge, yi wu tuunɔ la shɛ na na.» A pʼi wari dɛɲɛ nigin wa shɛ wu na. 20 A Yesu di pu pye: «Jɔgɔ wo jaa ni wu kama pu wa we na wɛ?» 21 A pʼi jo: «Oromɛ saannaa Sezari.» Wee tuun wu ni a Yesu di pu pye: «Yʼa Sezari wuu li kaan Sezari mu, yi da Kilɛ bɛ wuu li kaan Kilɛ bɛ mu.» 22 Ba pʼa tee ɲɔshɔɔrɔ ti logo wɛ, a lee di pu ɲaha wɔ fo xuuni. A pʼi wu yaha wà, na gari.

Sadushɛɛn pʼa Yesu yege xuɲɛnɛ li keree na

(Marika 12:18-27; Luka 20:27-40)

23 Ayiwa kee canuŋɔ ke, a Sadushɛɛn pii bɛ di ba shɛ Yesu yíri. Pee bi yu na xuɲɛnɛ da ba bye ɲiga na wɛ. A pʼi Yesu pye: 24 «Karamɔgɔ, Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya jo na ná wa bu xhu, na ta wu ya pya ta wɛ, na wu ceborona wu wee naxhugoshɔ wu lɔ, kɔnhɔ wu nagoo ta di yaha wee ná wu nixhugo ki mu. 25 Lee ya bi ceboronamaa gbarashuun wa ta wèe mu naha. A nizhiimɛ wu cee leŋɛ, na xhu pya ta baa. A cee wu gan wu cuun wu mu, wee ɲɛ ceborona shuun wo we. 26 A lʼi bye mu ceborona shuun wo we, ni taanri wo wu bɛ shizhaa na fo na shɛ pu gbarashuun wu bɛɛri xɔ. 27 Lee kadugo na a cee wu bɛ di xhu. 28 Wee tuun wu ni xuu pu caɲɛŋɛ ke, wee cee wʼi da ba bye shɛn nigin wekɛ wo pii cebooloo gbarashuun we ni wɛ? Bani pu bɛɛri ya wu leŋɛ toro.» 29 A Yesu di pu pye: «Yee ya piin, bani le lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, yee wa lee cɛ wɛ, yʼi wa Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti bɛ cɛ wɛ. 30 Xuu pu caɲɛŋɛ, sipyii wa da cèe leŋɛ, kelee na gbaya je wɛ. Ga pu bɛɛri na ba bye ba fugba mɛlɛkɛɛ ɲɛ wɛ. 31 Kilɛ ya yemu jo xuɲɛnɛ li shizhaa na ge, ta yee ya yee kalaa wɛ? Wʼa jo: 32 ‹Nɛ ɲɛ Ibirayima wo Kilɛ, ni Ishaaga wo Kilɛ, ni Yakuba wo Kilɛ.›* Kilɛ ɲɛ xuu wo Kilɛ wɛ, wyii wo Kilɛ wu ɲɛ wii.»

33 Ba sipyiire tʼa yee logo wɛ, a wu kalaa wu bye pu mu kakanhana.

Kilɛ wo saliya ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri wo nigbɔɔ le

(Marika 12:28-34; Luka 10:25-28)

34 Ba Farizhɛɛn pʼa logo na Yesu ya fɛhɛnɛ wá Sadushɛɛn pu na wɛ, a pee di guri shɛ puyɛ pinnɛ sanha. 35 Shɛn nigin wa ɲɛ pu ni, wee bye saliya karamɔgɔ. Wee funŋɔ ki bye na Yesu pɛri wii. A wee di jo: 36 «Karamɔgɔ, ɲɔmɛɛ lekɛ li dʼa pɛlɛ saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri ni wɛ?» 37 A Yesu di wu pye: «‹Ma Kafɔɔ Kilɛ wu taan ma mu ma zɔ wu bɛɛri na, ni ma munaa li bɛɛri, ni ma fungɔngɔ ki bɛɛri.›* 38 Lee li wa saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri nizhiinɛ, na ɲɛ ki bɛɛri nigbɔɔ bɛ sanha. 39 Li shuun wuu lemu lʼa foro li fɛni ge, lee li wa mɛ. ‹Ma sipyiɲii wu taan ma mu ba mayɛ pyaa ki ɲɛ wɛ.›* 40 Saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri, ni Kilɛ tudunmɔɔ pu wo kalaa wu bɛɛri wʼa foro kii ɲɔmɛhɛɛ shuun we ni.»

Shɔvɔɔ wu ya ta pye Dawuda ja yɛ nigin wɛ

(Marika 12:35-37; Luka 20:41-44)

41 Na Farizhɛɛn pu nibinnɛyɛ ta, a Yesu di pu pye: 42 «Lekɛ yee di wa gɔɔn yi funyɔ ni Shɔvɔɔ wu shizhaa na wɛ? Jɔgɔ wo ja wu ɲɛ wii wɛ?» A pʼi wu pye: «Dawuda Ja wu ɲɛ wii.» 43 A Yesu di pu pye: «Wee tuun wu ni ɲaha na Dawuda di wu pyi Kafɔɔ, Fɛfɛɛrɛ Munaa fanha ni wɛ? Bani Dawuda ya jo:

44 ‹Kafɔɔ Kilɛ ya yi jo nɛ Kafɔɔ mu na:

Tiin saanra tatɛɛngɛ ki ni na kanige cɛ,

fo di ba ma pɛɛn pu tirige

na pa le ma tɔɔyɔ nɔhɔ ni.›*

45 Ni Dawuda ya Shɔvɔɔ wu pyi Kafɔɔ, wee tuun wu ni wʼi ɲɛ dii wu ja yɛ nigin wɛ?» 46 Wa shishiin ya já Yesu ɲɔ shɔ pu ni, ali ni ɲɔɲii nigin bɛ ni wɛ. Na co kee caŋa ki na, wa shishiin ya luu waha na wu yege nige kaa la shishiin na wɛ.

23

Yesu ya pu kaala ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pu kàa ni

(Marika 12:38-39; Luka 11:43,46; 20:45-46)

1 Lee kadugo na a Yesu di wu kalaapiire te ni sipyiire ti pye: 2 «Saliya karamɔgɔlɔɔ ni Farizhɛɛn pu wo nibyii li ɲɛ na sipyii pu kalaa Musa wo saliya wu ni. 3 Lee wuu na saliya wu keree kiimu bɛɛri ni pʼa yi kalaa ge, yʼa yaa na pu ɲɔmɛɛ co, na ganha na kee bɛɛri pyi! Ga keree kiimu puyɛ pyaa ya byi ge, yi ganha ba kee taanni pu fɛni wɛ, bani kalaa wemu pʼa gaan sipyii pu mu ge, puyɛ pyaa ki ya wee koo ɲaari wɛ. 4 Pu ma tuguro nigbɔɔrɔ pɔ na taha sipyii ɲuyɔ ni, ga pʼi da ga gbara pu ali kabee bɛ taga ti lɔvɛɛ tɛgɛ pʼi ti tugo wɛ. 5 Pʼa pu kapyegee ki bɛɛri pyi kɔnhɔ sipyii di da pu wii. Lee lʼa pu pye pu na pu gbahaa ki wo sɛmɛɛ pee, ni pu kabogoo ki wo sɛmɛɛ pu pɛlɛgi. Na pu fadeye ɲɔwaya ye tɔɔngi ni yalere ni. 6 Yaliceŋɛɛ wo tatiinceye, ni Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi wo ɲahagbaa tatiinyɛ yʼa dan pu ni. 7 Sipyii na pu shaari pinnɛrɛ kpɛɛnyɛ na, na pu pyi: ‹Karamɔgɔlɔɔ›, lee bɛ lʼa dan pu ni xuuni. 8 Ga yee kunni, yi ganha bu sɔɔ pʼa yi pyi: ‹Karamɔgɔlɔɔ› wɛ. Bani Karamɔgɔ nigin pe yɛ wu ɲɛ yee mu. Yee bɛɛri pu ɲɛ cebooloo. 9 Yi ganha bu da da wa shishiin pyi naha ke ɲiŋɛ ke na yi to wɛ. Bani To nigin pe yɛ wu ɲɛ yee mu. Wee ɲɛ fugba we ni. 10 Yi ganha bu sɔɔ pʼa yi pyi ɲuŋɔfɛɛ wɛ. Bani Ɲuŋɔfɔɔ nigin pe yɛ wu ɲɛ yee mu. Wee ɲɛ Shɔvɔɔ we. 11 Wemu wu ɲɛ sipyigbɔ yi bɛɛri tɛ ni ge, wee wu pye yi bɛɛri wo kapyebye. 12 Sipya wemu wʼa wuyɛ durogo ge, wee na ba dirige. Sipya wemu wʼa wuyɛ tirige ge, wee na ba durogo.

Yesu ya Farizhɛɛn ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu jaagi

(Marika 12:40; Luka 11:39-42, 44, 52; 20:47)

13 «Bɔɔngɔ ki wa yee shuun shuun jovɛɛ pii wogo, yee saliya karamɔgɔlɔɔ fara yee Farizhɛɛn na! Bani yee wa fugba saanra ti koo li tɔni sipyii pusamaa ɲaha na. Yiyɛ pyaa ki wa jin ti ni wɛ, piimu pʼa giin pʼi jé ge, a yʼi ganha na pee bɛ ɲaha kɔɔn.

[ 14 «Bɔɔngɔ ki wa yee shuun shuun jovɛɛ pii wogo, yee saliya karamɔgɔlɔɔ fara yee Farizhɛɛn na! Bani yee wa naxhugoshaa keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri ŋmahana na zhuu pu na, na mɔni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na, kɔnhɔ yʼi yiyɛ pye see sipyii. Lee na yee wo jaagi kanhama pu na ba golo fo xuuni.]

15 «Bɔɔngɔ ki wa yee shuun shuun jovɛɛ pii wogo, yee saliya karamɔgɔlɔɔ fara yee Farizhɛɛn na! Bani yee wa ɲiŋɛ ke ɲaari, na suumɔ lɔhɔ ke bɛ ɲaari, kɔnhɔ yi sii shɛn nigin yɛ ta yi pye Yawutu ba yee ɲɛ wɛ. Yee bu wee ta na xɔ, yee na wee pye wʼa yaa ni Jahanɛmɛ ni tɔɔɲii shuun na toro yiyɛ pyaa ki tàan.

16 «Bɔɔngɔ ki wa yee wogo, yee fyɛnmɛɛ piimu pu ɲɛ fyɛnmɛɛ kagaancomɔɔ ge! Bani yee wa yu na sipya wemu wʼa kàa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki na ge, na kee kaaga ke ya jateni wɛ. Ga wufɔɔ bu gaa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki wo sanni wu na, na kee kaaga ke kʼa jateni. 17 Fungɔnyɔ baa fɛɛ fyɛnmɛɛ yee ɲɛ. Kekɛ ki dʼa ye kekɛ na ye shuun we ni wɛ? Sanni we laa, kelee Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ke, kee kemu kʼa sanni wu pye fɛɛfɛɛ ge? 18 Yee wa yu sanha na sipya bu gaa saraya yi tawologo ki na, na kee kaaga ke ya jateni wɛ. Ga saraga kemu kʼa taha saraga yi tawologo ki na ge, na wufɔɔ bu gaa kee na, na kee kaaga ke kʼa jateni. 19 Fyɛnmɛɛ yee ɲɛ. Kekɛ ki dʼa ye kekɛ na wɛ? Saraga ke laa, saraya yi tawologo ke, kee kemu kʼa saraga ki pye fɛɛfɛɛ ge? 20 Wee tuun wu ni wemu bu gaa saraya yi tawologo ki na, saraya yi tawologo ke, ni yaŋmuyɔ yemu bɛɛri yi ɲɛ ki ɲuŋɔ ni ge, yee bɛɛri na mʼa kàa. 21 Wemu bu gaa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki na, Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ke ni Kilɛ na mʼa kàa, wee wemu wʼa dɛn ki ni ge. 22 Wemu bu gaa fugba we na, Kilɛ wo saanra koo le, ni Kilɛ wemu wʼa tiin li ni ge, pee na mʼa kàa.

23 «Bɔɔngɔ ki wa yee shuun shuun jovɛɛ pii wogo, yee saliya karamɔgɔlɔɔ fara yee Farizhɛɛn na! Bani yee wa loyɔ wu yapyiire nifɛnhɛfɛnhɛrɛ ti jagi wo: nanayi, ni wɛyɛ yemu bɛɛri yʼa leni shiga ni ge. Ɲɔmɛhɛɛ kiimu tayerege kʼa pɛlɛ saliya wu ni ge, a yee di kee yaha wà. Kee ɲɛ: tiimɛ, ɲiɲaara, ni ɲɔmɛɛ fɛɛrɛ. Yee bi yaa na kii kagbɔhɔɔ kii pyi, na te nibiire te fara kee na. 24 Fyɛnmɛɛ yee ɲɛ piimu pʼa fyɛnmɛɛ pii wo kagaanya co ge. Yee ya yi logbaga suguri, na fɔnfɔɔnrɔ wo ki ni, ga na dɛrɛɛ na ɲɔhɔyɔ juuri.

25 «Bɔɔngɔ ki wa yee shuun shuun jovɛɛ pii wogo, yee saliya karamɔgɔlɔɔ fara yee Farizhɛɛn na! Yee ma cɛɛgbuugoo ni golɛyɛ kaduyo jii na fiinni, na ta yi dʼa ɲi nagaara yaŋmuyɔ, ni yi lakuuŋɔ yaŋmuyɔ na. 26 Farizhɛn fyɛn, fɛnhɛ cɛɛgbuu le, ni golɛgɛ ki funŋɔ ki je, lee bu bye, yi kaduyo yi bɛ na bye fɛɛfɛɛ yi mu.

27 «Bɔɔngɔ ki wa yee shuun shuun jovɛɛ pii wogo, yee saliya karamɔgɔlɔɔ fara yee Farizhɛɛn na! Yee ɲɛ ba faya ɲɛ wɛ pʼa yemu fiinŋɛ ge. Ma bu yi wii, mʼa yi ta yʼa ɲɔ kpɛɛngɛ ke na, ga yi funyɔ dʼa ɲi xuu kaciiye ni yaŋmufɔnyɔ tuuyo bɛɛri na. 28 Mu yee bɛ ɲɛ. Yee ma yiyɛ pye na tifire fɛɛ yee ɲɛ sipyii ɲaha tàan, ga yee zɔlɔɔ pu dʼa ɲi shuun shuun juuro ni kuumɔ na.

29 «Bɔɔngɔ ki wa yee shuun shuun jovɛɛ pii wogo, yee saliya karamɔgɔlɔɔ fara yee Farizhɛɛn na! Yee wa Kilɛ tudunmɔɔ pu faya yi yari na ɲɔgi. Piimu pʼa Kilɛ ɲɔmɛɛ co ge, yee wa pee wo faya yari ni kacɛŋɛɛ ni. 30 Yee wa yu na yee da ba bye ni yi wo tii pu ni pu wo caŋa ɲii li ni, na yee bi da ga sɔɔ di pu tɛgɛ pu Kilɛ tudunmɔɔ pu gbo wɛ. 31 Lee funŋɔ ni yeeyɛ pyaa ya li shɛɛ na piimu pʼa Kilɛ tudunmɔɔ pu gbo ge, na pee wo nagoo yee ɲɛ. 32 Ayiwa, yi shɛ ɲaha na, yi sefɛɛ pʼa lemu ɲɔ kɔn ge, yi lee ɲɔ fa! 33 Wɔlɔɔ yee ɲɛ, matɔn nagoo. Yee na já pye dii na yiyɛ tánha Jahanɛmɛ na wɛ? 34 Lee wuu na nʼa da ba Kilɛ tudunmɔɔ, ni fungɔnyɔ fɛɛ, ni kalaa fɛɛ tun yi mu. Yee na ba pii gbo pee ni, na pii kori tiye na, na pii kpɔn ni susɔlɔɔ ni yi Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni. Yi na ba daha pu fɛni, na pu kana kulo ni kulo. 35 Sipyitiimɛɛ piimu wo shishan pʼa wo ɲiŋɛ na ge, kɔnhɔ pee di ba do yi ɲuŋɔ ni, na co tiimɛ fɛɛ Abɛli* wo shishan pu na, fo na pa nɔ Baraki ja Zakari* wo shishan pu na, wee wemu yee ya gbo Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki saraya yi tawologo ke, ni fɛfɛɛrɛ xuu wu tɛ wu ni ge. 36 Can na nʼa da yi jo yi mu, tee gbuuro te bɛɛri wo footɔnɔ li kanhama na ba do niɲaa wo sipyii pii ɲuŋɔ ni.

Yesu ya jo Zheruzalɛmu keree na

(Luka 13:34-45)

37 «Zheruzalɛmu, Zheruzalɛmu, mu wemu wʼa Kilɛ tudunmɔɔ pu xuli ge, piimu pʼa dunni ma mu ge, na kagereye taga na pee bɛ waa na xhuli ge, nɛ funŋɔ ya pye tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni di ma nagoo pu pinnɛ, ba xhuu ya wu nagoo pinnɛɛ mɛ wu kapaŋa nɔhɔ ni wɛ. Ga yee di ya ta sɔɔ lee na wɛ. 38 Ayiwa yi puga ki na ba yaha wà nimɛ fɛɛfɛɛ, ki niwaga. 39 Bani nʼa da yi jo yi mu, na co nimɛ na, yʼa da na ɲa nige wɛ, fo yi ba shɛ yu tuun wemu ni na: ‹Wemu wʼa ma mɛ Kafɔɔ mɛgɛ na ge, wee ɲɛ duba pya.›*»

24

Yesu ya Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ja wu jo

(Marika 13:1-2; Luka 21:5-6)

1 A Yesu di foro Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni na gaaŋi. A wu kalaapiire tʼi fulo wu na, na ganha na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki yereŋɛgana li shɛɛ wu na, kʼa kemɛ yàa yaagana lemu na ge. 2 A Yesu di pu pye: «Yee ɲii wa yee bɛɛri ni gɛ? Can na nʼa da yi jo yi mu jo kagereŋɛ ka shishiin wa da ba gori naha ka ɲuŋɔ ni wɛ. Yi bɛɛri na ba do fɛɛfɛɛ.»

Keree kiimu na ba byi sani koŋɔ ki xɔ ge

(Marika 13:3-13; Luka 21:7-19)

3 Na Yesu nidɛɛngɛ yaha Oliviye faaboboŋɔ ki na, a wu kalaapiire tʼi fulo wu na pu yɛ na, na wu yege na: «Lee na ba bye tuun wemu ni ge, wee shɛ wù na! Ɲaha shɛshɛɛrɛ temu na ba li shɛ na ma paduun wʼa nɔ, koŋɔ ki taaxɔɔ li bɛ dʼa nɔ ge, mʼa tee bɛ shɛ wù na!» 4 A Yesu di pu pye: «Yʼa yiyɛ kasɛri! Yi ganha bu sipya wa shishiin yaha wu yi piinŋɛ wɛ! 5 Bani sipyii niɲɛhɛmɛɛ na ba ma ni nɛ mɛgɛ ni, na yu: ‹Nɛ wu ɲɛ Shɔvɔɔ we.› Pu na ba sipyiɲɛhɛmɛɛ piinŋɛ. 6 Yi na ba kashɛn keree nuri, na kashɛn gbegemɛ keree nuri. Ayiwa yi funyɔ ganha da bɛn wɛ! Li waha lʼi waha kee keree kʼa yaa na pye, ga lee di wa da ba bye taaxɔɔ li wɛ. 7 Shi wa na ba yìri shi watii kaa na. Saanra ta na ba yìri saanra tatii kaa na. Xuugo nigbɔhɔ ni ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ na ba byi tɛyɛ ya ni. 8 Kee keree kii bɛɛri wa kanhama pu keree ɲɔkɔɔnrɔ yɛ, ba cee laa ma yìri mɛ wɛ.

9 «Ayiwa, sipyii na ba yi leni keye ni, pʼa ganha na yi kana, na yi xuli. Shi wu bɛɛri na ba yi kɔ nɛ mɛgɛ wuu na. 10 Wee tuun wu ni sipyiɲɛhɛmɛɛ na ba nʼa daa wu yaha. Pu na ba puyɛ nɔhɔ yɛri, na puyɛ kɔ. 11 Tudunmɔɔ kafinɛjuu niɲɛhɛmɛɛ na ba foro yere. Pu na ba sipyiɲɛhɛmɛɛ piinŋɛ. 12 Kakuuŋɔɔ ki ɲɔ na ba ɲɛhɛ tapyege ni. Lee ma bye kaɲuŋɔ na sipyiɲɛhɛmɛɛ wo taanɲɛɛgɛ ki cɛrɛŋɛ. 13 Ga wemu bu já luu mara fo na shɛ nɔ li tɛhɛnɛ na, weefɔɔ na ba shɔ. 14 Pe Jozaama pe pu wa Kilɛ saanra ti kaa yu ge, pee na ba jo koŋɔ ke kabaya ye bɛɛri na, kɔnhɔ shi wu bɛɛri di pu logo. Lee kadugo na taaxɔɔ lʼi na nɔ.

Kanhama nigbɔ pemu na ba bye ge

(Marika 13:14-23; Luka 21:20-24)

15 «Ayiwa yi ba gyɛɛgi pyevɔɔ* wu ɲa tuun wemu ni Fɛfɛɛrɛ xuu wu ni, wee wemu kaa Kilɛ tudunmɔɔ Daɲɛli ya jo ge. (Wa bu yi kalaa, wu yi ɲaha cɛ.) 16 Wee tuun wu ni, piimu na ba bye Zhude fiige ki ni ge, pee di ba fe pʼa se faaboboyo xuu ni. 17 Lee ba wemu ta kataŋa ɲuŋɔ ni, wu ganha bu da digi di wu yɛrɛyɛ lɔ puga ki ni wɛ. 18 Wemu ba da wu kɛrɛyɛ ni, weefɔɔ ganha bu da guri ba puga di ba wu fadeŋɛ lɔ wɛ. 19 Bɔɔngɔ na ba bye lahaa fɛɛ ni puŋmaraya fɛɛ wogo yee caya yi na. 20 Yʼa Kilɛ ɲɛɛri kɔnhɔ tee tafɛrɛ ti caŋa ganha ba saha ni wiire tuun ni, kelee ni cadɛɛngɛ ni wɛ. 21 Bani kanhama nigbɔ na ba bye wee tuun wu ni pemu tuugo sanha bye ɲa wɛ, na co koŋɔ ki yaaduun wu na, fo na pa nɔ niɲaa na. Pee kanhama pu tuugo di wa da bye bɛ nige bada wɛ. 22 Kilɛ da bye wu ya ya wolo bɛ yee caya yi ni wɛ, sipya wa shishiin bi da ga shɔ wɛ. Ga sipyii piimu ɲaha wʼa bulo ge, pee wuu na wʼa la wolo yee caya yi ni.

23 «Ayiwa, wa ba yi pye wee tuun we ni na: ‹Yi wii, Shɔvɔɔ wu wa naha!› kelee ‹Wu we mɛ.› Yi ganha bu dà yee na wɛ! 24 Bani kafinɛjuu pii na ba yìri, na puyɛ pye shɔvɛɛ ni Kilɛ tudunmɔɔ. Pu na ba ɲaha shɛshɛɛrɛ kagbɔhɔɔ ni kakanhaŋaa pyi kɔnhɔ pʼi sipyiire ti piinŋɛ. Ali Kilɛ ya sipyii piimu ɲaha bulo ge, nago ba pu da já ba pee bɛ piinŋɛ wɛ, pu bi da ba pee bɛ piinŋɛ. 25 Li wii, nɛ kii keree kii bɛɛri jo yaha yi mu.»

26 «Ayiwa sipya wa ba yi pye: ‹Li wii, sige ke ni Shɔvɔɔ wu ɲɛ!›, yi ganha bu shɛ wà wɛ. Kelee wa bu yi pye: ‹Li wii, maaŋa ke ni wu wa naha!›, yi ganha bu dà yee na wɛ. 27 Kilɛ bu ɲi Kilɛ-nɔhɔ na, kpɛɛngɛ ki ma nɔ camutomɔ ni nɔgana lemu na ge, lee pagana li na Sipya Ja wu bɛ wa da ba ba. 28 Xuu wemu ni yaxugo ɲɛ ge, wà tobinyɛ ya yiyɛ pinnɛɛ.

Sipya Ja pagana

(Marika 13:24-27; Luka 21:25-28)

29 «Pee kanhagbɔ pu wo caya yi ba doro yɛ, taapile ni nibiige na ba jé caŋa ki ni; yeŋɛ wa da kpɛɛngɛ yeege wɛ. Wɔrɔɔ ki na ba yìri yìri fugba we ni na pa do. Fugba wu sefɛɛrɛ ti na ba jɛlɛ. 30 Wee tuun wu ni Sipya Ja wu wo ɲaha shɛshɛɛrɛ te, tee na ba ɲa fugba we ni. Shi wemu bɛɛri wu ɲɛ ɲiŋɛ ke na ge, wu bɛɛri na ba mɛhɛɛ suu. Wu na ba Sipya Ja wu nibawo ɲa fugba ɲahaya ye na ni sefɛɛrɛ ti bɛɛri, ni nɔɔrɔ nigbɔ ni. 31 Maga nigbɔhɔ ki mɛɛ li na ba foro. Sipya Ja wʼa sipyii piimu ɲaha bulo ge, wu na ba mɛlɛkɛɛ tun pu pee pinnɛ, na yìri koŋɔ ki kabaya shishɛɛrɛ wu bɛɛri na, na ba pu pinnɛ xuu nigin ni, ma li ɲɔ kɔn koŋɔ ke kabaŋa ka na, na se koŋɔ ke kabaŋa ka mu.

Kalaa wemu ya daa nitoodige keree na ge

(Marika 13:28-31; Luka 21:29-33)

32 «Ɲaha shɛshɛɛrɛ ta te nitoodige shizhaa na: Ki geye ye ba ɲɔ kɔn na funni tuun wemu ni, yee wa ma li cɛ na ki nagoo pyeduun wʼa tɛɛŋɛ. 33 Mu li wa, yi ba kii keree kii bɛɛri ɲaa ki na byi tuun wemu ni, yʼi li cɛ na Sipya Ja wʼa tɛɛŋɛ na xɔ, na wʼa nɔ xɔ kuɲɔɔ li ɲɔ na. 34 Can na nʼa da yi jo yi mu jo sipyii piimu pu wa ɲìi na nimɛ ge, sani pee bɛɛri pu xu ge, kii keree kii bɛɛri ɲɔ na va. 35 Fugba we ni ɲiŋɛ ke na ba doro, ga nɛ jomɔ pe wa da doro bada wɛ.

Kilɛ yɛ nigin pe wʼa taaxɔɔ li tuun cɛ

(Marika 13:32-37; Luka 17:26-30, 34-36)

36 «Ga sipya wa shishiin wa kee caŋa ke ni wee tuun we cɛ wɛ, ali fugba mɛlɛkɛɛ pu bɛ wɛ, Kilɛ Ja wu bɛ wɛ. To Kilɛ yɛ nigin pe wʼa kee caŋa ke ni wee tuun we cɛ. 37 Ba Nuxhun wo caŋa ɲii li keree kʼa pye wɛ, mu Sipya Ja wu bɛ cabaŋa kʼa da ba bye. 38 Na logbɔhɔ ki ta ki sanha ba wɛ, sipyii pu bi li, na gbuu, na cèe leŋɛɛ, na pu nagoo kaan gbaya ni, fo na shɛ nɔ caŋa kemu Nuxhun ya jé kɔɔgbɔhɔ ki ni ge.* 39 Pu ya puyɛ kaala kaa la shishiin bɛ na wɛ, fo na shɛ logbɔhɔ ki pye kʼa pa, na pu bɛɛri ɲuŋɔ tugo. Mu lʼa da ba bye Sipya Ja wu bɛ cabaŋa. 40 Wee tuun wu ni namaa shuun na ba bye pu kɛrɛyɛ ni, pʼa nigin wa lɔ, na wa yaha wà. 41 Cèe shuun na ba tira tiree, wa na ba lɔ na wa yaha. 42 Lee wuu na yi kori yaha ɲìi na bani caŋa kemu Kafɔɔ wʼa ma ge, yi wa kee cɛ wɛ. 43 Yi li cɛ na puga fɔɔ da ba li cɛ na we tuun we ni nagaa da ba ba nibiige ni, wu bi da gori yaha ɲìi na. Wu da ga gbara nagaa wu jé wu puga wɛ. 44 Lee wuu na yi bɛ pu gbegele yaha, bani yee ya Sipya Ja wu soŋi tuun wemu ni wɛ, wee tuun weyɛ pyaa ni wu da ba.

Kapyebye nizaama ni wu niguumɔ keree

(Luka 12:41-48)

45 «Kapyebye ɲɔmɛɛ fɔɔ fungɔngɔ fɔɔ wemu wo kafɔɔ wʼa wu teŋɛ wu puga ki wo kapyebyii pusamaa ɲuŋɔ ni, na wu pye na wʼa pu yaligee keree ɲaha wo ki tuun ni ge, wee ɲɛ jɔgɔ wɛ? 46 Wee kapyebye wu kafɔɔ wu ba ba, na ba wu ta wu na li pyi li pyegana na, wee ɲɛ duba pya. 47 Can na nʼa da yi jo yi mu, wee kapyebye wu kafɔɔ wu na ba wu teŋɛ wu keŋɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni. 48 Ga wee kapyebye we bu da sipyikuuŋɔ, wu na li kɔn wuyɛ funŋɔ ni na wee kafɔɔ wʼa da zhɛ mɔ wà. 49 Wʼa ɲɔ kɔn na wu kapyebyeɲii pu sani, na li, na gbuu ni yagbagbaa ni. 50 Ayiwa, caŋa kemu ni tuun wemu wu ɲɛ kapyebye wu ya wu kafɔɔ wu soŋi-i ge, kee caŋa ke ni wee tuun we ni wu da ba. 51 Wu na ba wee kapyebye we kɔri, na wu taa pinnɛ ni shuun shuun juu ni. Mɛsuu ni gankunnɔ na ba bye wà.

25

Talenɛ lemu lʼa jo doɲiŋɛ pushaa kɛ wu shizhaa na ge

1 «Ayiwa, fugba saanra ti na ba foro doɲiŋɛ pushaa kɛ wa fɛni, piimu ya pu sokinnaa lɔ na se di zhɛ cenabun poo wu ɲuŋɔ círi ge. 2 Pu kɛ wu ni, kaguro wa wu bye fungɔnyɔ baa fɛɛ, kaguro wa di ɲɛ fungɔnyɔ fɛɛ. 3 A fungɔnyɔ baa fɛɛ pʼi pu wo sokinnaa pu lɔ, ga pʼi ya ta sìnmɛ patii lɔ na taha sokinnaa pu na wɛ. 4 A fungɔnyɔ fɛɛ pʼi pu wo sokinnaa pu lɔ, na sìnmɛ patii bɛ lɔ na taha pu wo sokinnaa pu na. 5 A cepoo wʼi mɔ, wu da ba wɛ. A ŋmunumɔ di pu bɛɛri ta, a pu bɛɛri di ŋmunɔ. 6 A mujuu la di ba foro ɲiɲiŋɛ ki na na: ‹Cenabun poo wu we! Yi foro shɛ wu círi!› 7 Wee tuun wu ni a doɲiŋɛ pushaa kɛ wu bɛɛri di yìri, na pu sokinnaa pu yàa yàa. 8 A fungɔnyɔ baa fɛɛ pʼi fungɔnyɔ fɛɛ pu pye: ‹Wèe wo sokinnaa pʼa zhaa da furi, yi sìnmɛ dɔɔni wa kan wù mu.› 9 A fungɔnyɔ fɛɛ pʼi pu pye: ‹Ahayi! Sìnmɛ pemu pu ɲɛ wèe mu ge, pee wa da ga wèe ni yee yaa wɛ. Yi shɛ sinbɛrɛlɛɛ pu mu, yʼi shɛ pa shɔ yiyɛ mu!› 10 A fungɔnyɔ baa fɛɛ pʼi gari sìnmɛ pu fɛni, a cenabun poo wu ba na pu yaha wà. Pushaa kaguro wemu wʼa bi gbegele ge, a pee di jé ni cenabun poo wu ni cekaanra puga ki ni. A pʼi gbura ki shɔ̀hɔ. 11 Lee kadugo tàan a pii pu bɛ di ba nɔ, na xhuulo na: ‹Kafɔɔ, kafɔɔ, gbura ki mugi wù mu!› 12 Ga, a cenabun poo wu pu pye: ‹Can na nʼa da yi jo yi mu jo nɛ yee cɛ wɛ.› 13 Lee wuu na yi kori yaha ɲìi na, bani yi wa kee caŋa ke ni wee tuun we cɛ wɛ.

Talenɛ lemu lʼa jo na ɲaha tii wari kegaaŋa pyevɛɛ pu na ge

(Luka 19:11-27)

14 «Fugba saanra tʼa foro ná wa fɛni wee wemu ya gaaŋi kulo ni ge. A wʼi wu kapyebyii pu yiri, na wu keŋɛ yara li kaa le pu keŋɛ ni. 15 A wu wari talaan kaguro kan wa mu, na wari talaan shuun kan wa mu, na talan nigin kan taanri wo wu mu. Wee wari we ya kan pu mu na saha ni pu bɛɛri nigin nigin wu wo sefɛɛrɛ ɲuŋɔ kana ni. 16 Kaguro wʼa kan wemu mu ge, a wee di wakaraa kegaaŋa ɲɔ kɔn ni wu wo wu ni. A wʼi wari talaan kaguro wa bɛtii ta na fara we wu kaguro wu na. 17 A shuun fɔɔ wu bɛ di kegaaŋa pye ni wu wo wu ni, na talaan shuun wa ta na fara wu na. 18 Ga, a talan nigin fɔɔ wu shɛ wege tugi, na wu kafɔɔ wu wo wari wu ŋmɔhɔ wà. 19 A kapyebyii pu kafɔɔ wu sii mɔ wà, na na pa ba. Ba wʼa pa ba wɛ, wu ni kapyebyii pu ni, a pʼi jate wu wolo. 20 A wari talaan kaguro fɔɔ wʼi fulo wu na ni we wu kaguro wu bɛ ni na jo: ‹Na Kafɔɔ, talaan kaguro mu ya kan nɛ mu, we kaguro we nɛ ta wu kuduun.› 21 A wu kafɔɔ wu wu pye: ‹Lʼa ɲɔ kapyebye nizaama ɲɔmɛɛ fɔɔ. Mʼa pye ɲɔmɛɛ fɔɔ kafɛnhɛfɛnhɛnɛ ni, lee wuu na nʼa da kagbɔhɔɔ kaa le ma keŋɛ ni. Pa wù binnɛ funŋɔ taan!› 22 A talaan shuun fɔɔ wu bɛ di fulo wu na, na wu pye: ‹Na kafɔɔ, talaan shuun mu ya kan nɛ mu, we shuun we nɛ ta wu kuduun.› 23 A wu kafɔɔ wu jo: ‹Lʼa ɲɔ, kapyebye nizaama ɲɔmɛɛ fɔɔ. Mʼa pye ɲɔmɛɛ fɔɔ kafɛnhɛfɛnhɛnɛ ni, lee wuu na nʼa da kagbɔhɔɔ kaa le ma keŋɛ ni. Pa wù binnɛ funŋɔ taan!› 24 Lee kadugo na a wari talan nigin tavɔɔ wu bɛ di fulo na jo: ‹Na kafɔɔ, nɛ bi li cɛ jo mu keree kʼa waha. Mu ya xuu wemu nugi wɛ, wee xuu wu wo yalɔɔrɔ mu ya luu. Mu ya xuu wemu wo yashi wá wɛ, wee xuu wu wo yapyiire mu ya gɔɔn. 25 Nɛ fya, na shɛ ma wari wu ŋmɔhɔ ɲiŋɛ ke ni. Wu we!› 26 A wu kafɔɔ wu wu pye: ‹Kapyebye niguumɔ saa fɔɔ mu ɲɛ. Mu ya li cɛ na nɛ ya xuu wemu nugi wɛ, na wà nɛ na wo yalɔɔrɔ ti luu, na na yapyiire ti kɔɔn xuu ni nɛ ta wemu wo yashi wa-ɛ ge, 27 go mu bi yaa na shɛ na wari wu yaha baŋi na dɛ, kɔnhɔ di ba ba, di shɛ wu lɔ ni wu kuduun ni.›

28 «Yi wu wo wari talan nigin wu shɔ wu na, yʼi wu kan talaan kɛ fɔɔ wu mu! 29 La ɲɛ wemu mu ge, la na ba gan wee mu na fara wu wuu li na, la ɲɛhɛ wu mu. Ga la ɲɛ wemu mu wɛ, ali nifɛnhɛfɛnhɛnɛ lemu bɛ li ɲɛ wu mu ge, lee bɛ na ba shɔ wu na. 30 We kapyebye niguumɔ we kunni, yi wu co wá kpɛɛngɛ ke na nibiige ki ni! Mɛsuu ni gankunnɔ na ba bye wà.

Taaxɔɔ li wo kiiri we

31 «Sipya Ja wu ba ba wu nɔɔrɔ wu ni tuun wemu ni ni mɛlɛkɛɛ pu bɛɛri ni, wu na ba diin wu saanra koro nɔɔrɔ wuu li ni. 32 Shi we bɛɛri na ba binnɛ wu tàan. Wu na ba pu waa na laha pu yɛ na ba yatɔɔnahama ma wu dubyaa ni wu sikaa waa laha mɛ pu yɛ na wɛ. 33 Wu na ba dubyaa pu yaha wu kanige cɛ, na sikaa pu yaha wu kamɛnɛ cɛ.

34 «Ayiwa, saan wu na ba wu kanige cɛ wuu pu pye: ‹Yi pa, na To wu wo duba nagoo pee. Saanra temu tʼa gbegele na yaha yee ɲaha na fo koŋɔ ki yaaduun wu ni ge, yi pa jé tee ni, yʼi ti pye yi wuuro. 35 Bani xuugo ya nɛ ta, a yee di nɛ kan nɛ li. Waga ya nɛ ta, a yee di nɛ kan nɛ gba. Nɛ bi bye nabun, a yee di nɛ tirige yi kaban. 36 Fafunmɔ bye nɛ na, a yee di nɛ fafunmɔ pu xɔ. Nɛ bi bye yama fɔɔ, a yee di nɛ keree yàa. Nɛ bi bye kaso ni, a yee di shɛ foro nɛ na.› 37 Ayiwa, pee sipyii piimu pʼa Kilɛ ɲɔmɛɛ co ge, pee na saan wu pye: ‹Kafɔɔ, tuun wekɛ ni wèe dʼa mu xuugo wo wu ɲa, na yalige kan mu mu wɛ? Kelee na mu waga wo ɲa, na mu kan mu ya gba wɛ? 38 Tuun wekɛ ni wèe dʼa mu nabɔrɔ wo wu ɲa, na mu tirige wù puga, kelee na ma fafunmɔ wo ɲa, na pee fafunmɔ pu xɔ wɛ? 39 Tuun wekɛ ni wèe dʼa ma yama wo, kelee na ma kaso wo wu ɲa, na shɛ foro ma na wɛ?› 40 Saan wu na pu pye: ‹Can na nʼa da yi jo yi mu jo tuun bɛɛri ni yee ya lee la pye ali nɛ cebooloo pu bɛɛri wo nifɛnhɛfɛnhɛnɛ nigin bɛ na ge, nɛ na yee ya li pye.›

41 «Lee kadugo na saan wu na kamɛnɛ cɛ wuu pu pye: ‹Yi laha na tàan, yee laŋi fɛɛ piiri! Yi shɛ nafugibaaga ki ni, kee kemu kʼa gbegele na yaha Shitaanni ni wu wo mɛlɛkɛɛ pu kaa na ge. 42 Bani xuugo bi bye nɛ na, yee di ya ta yalige kan nɛ mu wɛ. Waga bi bye nɛ na, yee di ya ta nɛ kan nɛ gba wɛ. 43 Nɛ bi bye nabun, yee di ya ta nɛ tirige yi puga wɛ. Nɛ bi bye fafunmɔ ni, ye di ya ta nɛ fafunmɔ pu xɔ wɛ. Nɛ yama wo bi bye, nɛ bi bye kaso ni, yee di ya ta shɛ foro nɛ na wɛ.› 44 Ayiwa, pee bɛ na wu pye: ‹Kafɔɔ, tuun wekɛ ni wèe dʼa mu xuugo wo wu ɲa, kelee ma waga wo, kelee ma nabɔrɔ wo, kelee ma fafunmɔ wo, kelee ma yama wo, kelee ma kaso wo, na li she wèe da ma tɛgɛ-ɛ wɛ?› 45 Saan wu na pu pye: ‹Can na nʼa da yi jo yi mu, yee bu bye yee di ya lee la pye ali nɛ cebooloo pu bɛɛri wo nifɛnhɛfɛnhɛnɛ nigin bɛ na wɛ, yee ya ta li pye nɛ na wɛ.› 46 Pee na ba jé kanhama nixhɔbaama ni. Ga piimu pʼa tii ge, pee na ba jé ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ni.»

26

Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼa woni pye Yesu kaa na

(Marika 14:1-2; Luka 22:1-2; Yohana 11:45-53)

1 Ayiwa, ba Yesu ya pee jomɔ pu bɛɛri jo xɔ sipyiire ti mu wɛ, na wu kalaapiire ti pye: 2 «Yʼa li cɛ na cabyaa shuun tɛ ni Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ lʼa da nɔ. Sipya Ja wu na ba jé keye ni, pʼa wu kori tige na.»

3 Wee tuun wu ni a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Yawutuu nɔhɔlɛɛ pʼi shɛ puyɛ pinnɛ Kayifɛ kaban, wee ɲɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we. 4 A pʼi bɛ yi na na pu Yesu peele co ŋmɔhɔrɔ ni, pʼi wu gbo. 5 Ga, a pʼi jo: «Wù ganha bu wu co kalenɛ li ni wɛ, kɔnhɔ tunmɔ ganha bu yìri sipyiire ti tɛ ni wɛ.»

Cee wa ya lasikoli wo Yesu ɲuŋɔ ni

(Marika 14:3-9; Yohana 12:1-8)

6 Na Yesu yaha Bɛtani kulo li ni Simɔ kaban, togo kʼa fɛnhɛ wemu co toro ge, 7 a cee wa di fulo wu na ni lasikoli gboro la ni. Lee bi ɲi pɛɛwa lasikoli wa na. A wee cee wu Yesu yaha wu na li, na ba wee lasikoli wu wo wu ɲuŋɔ ni. 8 Ba Yesu kalaapiire tʼa lee ɲa wɛ. A pu logoo di yìri, a pʼi jo: «Te kakara te wo ɲuŋɔ di ɲɛ lekɛ wɛ? 9 We lasikoli we bi da já bɛrɛ wari niɲɛhɛmɛ na, na wee kan funmɔ fɛɛ mu.» 10 Ba Yesu ya lee cɛ wɛ, na jo: «Ɲaha na yʼi we cee we zɔ tɛnri wɛ? Go kasaana wʼa pye mɛ nɛ na. 11 Funmɔ fɛɛ na da daa yee tɛ ni tuun bɛɛri ni, ga nɛ kunni wa da ba bye yee tɛ ni tuun bɛɛri ni wɛ. 12 We lasikoli we wʼa wo na na ge, wʼa wɛri na ceepuuro ti kemɛ yaha faŋa le kaa na. 13 Can na nʼa da yi jo yi mu jo xuu bɛɛri ni pe Kilɛ Jozaama pe ya jo ke koŋɔ ke na ge, le we cee we ya pye ge, li bɛ na baari wà, na sipyii pu funyɔ tirige ni wu kaa ni.»

Zhudasi ya Yesu shaa di le keŋɛ ni

(Marika 14:10-11; Luka 22:3-6)

14 Ayiwa, Yesu kalaapiire kɛ ni shuun wu wa nigin wa, wemu mɛgɛ ki bye na Zhuda Isikariyɔti ge, a wee di shɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pu mu, 15 na shɛ pu pye: «Nɛ bu Yesu le yee keŋɛ ni, juu yee di da gan nɛ mu wɛ?» A pʼi warifyɛn tuuŋɔɔ kɛlɛɛ taanri (30) tɔrɔ kan wu mu. 16 Na co wee tuun wu na a Zhuda di ganha na pyegazaana shaa wu Yesu le pu keŋɛ ni.

Pʼa Bulooro Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki li shiizhan

(Marika 14:12-21; Luka 22:7-14, 21-23; Yohana 13:21-30)

17  Shizhɛnhɛrɛ Baa Buuri wu wo Kalenɛ li cazhiige ke, a Yesu kalaapiire tʼi fulo wu na, na wu pye: «Ma funŋɔ wa wù Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki gbegele xuu wekɛ ni wɛ?» 18 A Yesu di pu pye: «Yi shɛ kanha ki ni, yʼi shɛ shɛn wefɔɔ pye: ‹Karamɔgɔ wʼa jo na wee wo tuun wʼa nɔ, na mu kaban wee ni wu kalaapiire tʼa da ba Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki li.›» 19 A kalaapiire tʼi li pye ba Yesu ya yi jo pu mu wɛ. A pʼi Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki gbegele wee xuu wu ni.

20 Ba piige kʼa pa wɔ wɛ, a Yesu ni wu kalaapiire kɛ ni shuun wu diin na li. 21 Na pu yaha pu na li, a Yesu di ba jo: «Can na nʼa da yi jo yi mu, wa na ba nɛ le keŋɛ ni yee ni.» 22 A kalaapiire ti ɲahaya di sii tanha fo xuuni. A pu bɛɛri di ɲɔ kɔn na wu yegee nigin nigin na: «Nɛ wi ya, Kafɔɔ?» 23 A Yesu di pu pye: «Wemu wʼa wu keŋɛ ki le golɛgɛ ki ni ni nɛ ni ge, wee wʼa da ba nɛ le keŋɛ ni. 24  Sipya Ja wu na ba xhu ma na jo ba lʼa ka wu shizhaa na wɛ. Ga wemu wʼa da ba Sipya Ja wu le keŋɛ ni ge, bɔɔngɔ ki ɲɛ weefɔɔ wogo. Ali wee ná wu da bye pu ya wu se bɛ wɛ, lee bi da bɔrɔ wu mu.» 25 Zhudasi wemu wu bi da ba Yesu le keŋɛ ni ge, a wee bɛ di wu yege na: «Nɛ wi ya, Karamɔgɔ?» A Yesu di wu pye: «Mayɛ pyaa kʼa yi jo.»

Kafɔɔ fɛfɛɛrɛ yalige ki keree

(Marika 14:22-26; Luka 22:15-20; 1 Korɛnte Shɛɛn 11:23-25)

26 Na pu yaha lige ki na, a Yesu di buuri wa lɔ, na baraga taha Kilɛ na, na wu kɛgi kɛgi na kan wu kalaapiire ti mu, na pu pye: «Yi wa lɔ yi li, nɛ ceepuuro ti wa te!» 27 Lee kadugo na a wu ɛrɛzɛn lɔhɔ cɛɛgbuu li lɔ, na baraga taha Kilɛ na, na li kan pu mu, na jo: «Yi bɛɛri pu ka gba ke ni, 28 nɛ shishan pu ɲɛ pe, Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ li wo shishan pe. Sipyiɲɛhɛmɛɛ wuu na pʼa wo, na pu jurumu wu yafa pu mu. 29 Nʼa da yi jo yi mu, na co nimɛ na, nʼa da ke ɛrɛzɛn lɔhɔ ke ka gba nige wɛ, fo caŋa kemu nʼa da ba ki nivoŋɔ gba ni yee ni na To wu saanra ti ni ge.» 30 Ba pʼa li xhɔ wɛ, na Kilɛ masɔŋɔ yoyo cee. Lee kadugo tàan a pʼi foro kari Oliviye faaboboŋɔ ki na.

Yesu ya jo na Pyɛɛri na ba foro wee kaa tàan

(Marika 14:27-31; Luka 22:31-34; Yohana 13:36-38)

31 Ayiwa, a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Yee bɛɛri na ba baa na nɛ yɛ nigin yaha niɲaa wo piige keyɛ pyaa ni, bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: ‹Nɛ na ba yatɔɔnahama wu gbo, dubyagbaha ki dubyaa pu bɛɛri na baa caaga.›* 32 Ga nɛ ba ɲɛ na foro xu ni tuun wemu ni, nɛ na doro yi ɲaha na Galile fiige ki ni.» 33 A Pyɛɛri di jo: «Ali pusamaa bɛɛri ɲɛhɛ baa na ma wá, nɛ wa da ga ma wá bada wɛ!» 34 A Yesu di wu pye: «Can na nʼa da yi jo ma mu, niɲaa wo piige keyɛ pyaa ni, yani xhuupoo wu pa mɛɛ su ge, mu na ba foro nɛ kaa tàan tɔɔɲii taanri.» 35 A Pyɛɛri di wu pye: «Ali li mɛhɛ yaha nɛ wu xu bɛ ni mu ni, nʼa da ga foro ma kaa tàan wɛ.» A kalaapiire tisara bɛɛri di yee ninuyɔ jo.

Yesu ya Kilɛ ɲɛɛri Zhetisemanɛ tiire tɛgɛ ki ni

(Marika 14:32-42; Luka 22:39-46)

36 Lee kadugo na a Yesu ni wu kalaapiire tʼi gari xuu wa ni, wemu mɛgɛ ki ɲɛ na Zhetisemanɛ ge. A wu pu pye: «Yi tiin naha, di shɛ Kilɛ ɲɛɛri mɛke.» 37 A wu gari wà ni Pyɛɛri ni Zebede jalaa shuun wu ni. A lʼi sii wu zɔ wu kanha fo xuuni, na wu ɲaha bɛ tanha. 38 A wu pu pye: «Nɛ zɔ we bɛɛri wʼa tanha fo nɛ na zhaa di xhuu. Yi tiin naha, yʼi gori yaha ɲìi na ni na ni!» 39 A wu shɛ ɲaha na jɛri, na buri ɲiŋɛ na, na Kilɛ ɲɛɛri na: «Na To le kanhama cɛɛgbuu le sanha lii na na, ni li na já bye. Ga lee bɛ na, nɛ wo ɲidaan ganha bu bye wɛ, fo mu wo ɲidaan.» 40 A Yesu di guri pa wu kalaapiire taanri wu yíri, na ba pu ta pʼa ŋmunɔ. A wu Pyɛɛri pye: «Yee ya já kori yaha ɲìi na ni nɛ ni na ali lɛɛri nigin bɛ pye-e ya? 41 Yi kori yaha ɲìi na! Yi da Kilɛ ɲɛɛri, kɔnhɔ yi ganha bu jé nɔwuuro ni wɛ. Sipya munaa ya sɔɔ, ga wu ceepuuro fanha kʼa cɛ̀rɛ.» 42 A Yesu di laha pu tàan tɔɔɲii shuun wuu li ni, na shɛ Kilɛ ɲɛɛri na: «Na To, li bu da nago le kanhama cɛɛgbuu le sanha da já lii nɛ na wɛ, fo nɛ bu gba li ni, wee tuun wu ni mu wo ɲidaan wu pye.» 43 Lee kadugo na a wu guri pa sanha wu kalaapiire ti yíri, na ba pu ta pʼa ŋmunɔ sanha, bani ŋmunumɔ pu bi shɔ pu ni. 44 A Yesu di pu yaha wà, na laha pu tàan sanha, na shɛ Kilɛ ɲɛɛri tɔɔɲii taanri wuu li ni, na guri pee jomɔ pe ninumɔ na sanha. 45 Lee kadugo na a wu guri pa wu kalaapiire ti yíri, na ba pu pye: «Yee wa ŋmunɔɔ sanha na ŋmɔni gɛ? Tuun wʼa nɔ, Sipya Ja wu na ba jé jurumupyii pu keŋɛ ni. 46 Yi yìri wù da se! Li wii, ná wemu wʼa da na le keŋɛ ni ge, wee ya nɔ.»

Yawutuu pʼa Yesu co

(Marika 14:43-50; Luka 22:47-53; Yohana 18:3-12)

47 Na Yesu yaha pee jomɔ pu na, a Zhudasi di nɔ, wee ɲɛ kalaapiire kɛ ni shuun wu wa nigin wa. A wu nɔ ni sipyiɲɛhɛmɛɛ pii ni. Ŋmɔparaa ni pubegee ki bye pee mu. Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pu bi pee tun. 48 Zhudasi wemu wu bi da ba Yesu le keŋɛ ni ge, wee bi ɲaha shɛshɛɛrɛ ta shɛ sipyiire ti na na: «Di ba shɛ ɲɔsɔɔnrɔ fò kan ná wemu mu, yʼi wee co, wee wu wa.» 49 A Zhudasi di dii Yesu na taapile ni, na wu pye: «Faabye Karamɔgɔ!» Na ɲɔsɔɔnrɔ fò kan wu mu. 50 A Yesu di wu pye: «Na naɲii, lemu na mʼa pa ge, lee pye.» Wee tuun wu ni a sipyii pusamaa di fulo Yesu na, na wu co. 51 A Yesu wo kalaapire la di li wo ŋmɔpara kɔɔngi li forogo ni, na saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo kapyebye niwɛŋɛ paa laha. 52 A Yesu di lee kalaapire li pye: «Ma ŋmɔpara le le wà li forogo ki ni, bani piimu pʼa ŋmɔparaa luu ge, ŋmɔparaa ki da ba pee bɛ ɲuŋɔ tugo. 53 Go nɛ bi da já na To wu ɲɛɛri wʼa mɛlɛkɛɛ pii yaha na pa nimɛ nimɛ piimu ya ɲɛhɛ miliyo na ge, ta mu ya lee cɛ wɛ? 54 Ga lee da ba bye, Kilɛ Kafila wʼa yemu jo ge, yee ɲɔ na fa dii wɛ? Bani Kilɛ Kafila wʼa li shɛ na fo kii keree kii bu bye.»

55 Lee kadugo na a Yesu di sipyiire ti pye: «A yee di ba ni ŋmɔparaa ni pubegee ni nɛ tacoŋɔ ni ma na jo kakuubye di ɲɛ ya? Nɛ bi dɛn caŋa bɛɛri Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na sipyii kalaa, yee di ya ta nɛ co wɛ. 56 Ga kii keree kii bɛɛri ya pye kɔnhɔ Kilɛ tudunmɔɔ pʼa yemu bɛɛri ka Kilɛ Kafila wu ni ge, yee bɛɛri ɲɔ di fa.»

Ayiwa, a wu kalaapiire ti bɛɛri di baa caaga na wu yaha wà.

Yesu ya yere kiirikɔɔn kuruŋɔ ki ɲahagbaa na

(Marika 14:53-65; Luka 22:54-55, 63-71; Yohana 18:13-14, 19-24)

57 Piimu pʼa Yesu co ge, a pee di gari ni wu ni Kayifɛ kaban, wee ɲɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we. Saliya karamɔgɔlɔɔ ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pu nibinnɛgɛ ki bye wà. 58 A Pyɛɛri di laraga kɔn pu na, na daha pu fɛni, fo na shɛ jé saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo kaaŋa ki ni. Ba wʼa jé kaaŋa ki ni wɛ, na diin gɛdii pu tàan kɔnhɔ wu ba le kaa le nɔhɔ ɲa. 59 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pu fara kiirikɔɔn kuruŋɔ ki na, pee bi can baa wo sɛɛri kaa la shaa Yesu fɛni kɔnhɔ pʼi wu gbo. 60 Ga pu ya li ta wɛ, ali na li ta bɛ sipyiɲɛhɛmɛɛ bi ma na kafinɛyɛ leni Yesu na. A sipyii shuun wa bɛ di ba nɔ kurogo ki na, na pu woyo jo na: 61 «We ná we ya jo na wee na já Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ja, na ki yereŋɛ cabyaa taanri funŋɔ ni.»

62 Wee tuun wu ni a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu yìri yere, na Yesu pye: «Jomɔ pemu bɛɛri pii sipyii pii wa yu mu shizhaa na ge, mu wa da pu ɲɔ shɔ-ɛ gɛ?» 63 Ga, a Yesu di cari wuyɛ na. A saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu jo: «Ma bi ɲɛ Shɔvɔɔ we, Kilɛ Ja we, nɛ li shaa ma mu Kilɛ ɲìi wo wu mɛgɛ na, jo ma yee jo wù mu.» 64 A Yesu di wu pye: «Mayɛ pyaa ki wa yi yu. Ga nʼa da yi jo yi mu jo na co nimɛ na, yi na ba Sipya Ja wu nidɛɛngɛ ɲa Se Bɛɛri Fɔɔ Kilɛ kanige cɛ. Yi na ba wu nibawo ɲa bɛ sanha fugba ɲahaya ye na.» 65 Wee tuun wu ni a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wuyɛ pyaa wo fadeŋɛ shɛɛngi, na jo: «Kilɛ mɛgɛ wʼa kyɛɛgi mɛ dɛ! Ɲaha fɛni wù ɲɛ sanha sɛɛrɛɛ pu mu wɛ? Yʼa wu Kilɛ mɛkyɛɛgɛrɛ jomɔ pu logo nimɛ. 66 Yee di wa yekɛ yu wɛ?» A pʼi wu pye: «Wʼa yaa na wu gbo.»

67 Ayiwa, a pʼi ɲɔlɔhɔ tugi na wà wu ɲaha ni, na wu kpɔn ni kaguruyo ni. A pii di kadahaa ja wu ɲibɛgɛ ni. 68 A pʼi jo: «Shɔvɔɔ we, ma bi sii Kilɛ tudunmɔ we, ma kpɔnvɔɔ wu mɛgɛ yiri wù mu!»

Pyɛɛri ya foro Yesu kaa tàan

(Marika 14:66-72; Luka 22:56-62; Yohana 18:15-18, 25-27)

69 Ayiwa, lee bi Pyɛɛri nidɛɛngɛ ta kpɛɛngɛ ki na kaaŋa ki ni, a kapyebyezhɔ wa di fulo wu na, na wu pye: «Go mu bɛ wu bye ni Galile shɛɛn Yesu ni.» 70 Ga, a Pyɛɛri di foro wu kaa tàan sipyii pu bɛɛri ɲii na. A wu jo: «Nɛ cɛ yekɛ mu wa yu wɛ.» 71 Lee kadugo na a Pyɛɛri di gari kaaŋa ki tajege ki yíri. A kapyebyezhɔ wa bɛ di wu ɲa wà, na wee xuu wu wo sipyii pu pye: «We ná we bɛ wu bye ni Nazarɛti shɛɛn Yesu ni.» 72 A Pyɛɛri di foro wu kaa tàan sanha, na gaa. A wu jo: «Nɛ we ná we cɛ wɛ.» 73 Ba jɛri ya pye wɛ, piimu pu bi yere wà ge, a pee di fulo Pyɛɛri na, na wu pye: «Nakaara baa mu bɛ wu wa pu ni. Bani mu jogana li bɛ lʼa mu tayirige shɛɛ.» 74 Ga, a Pyɛɛri di gaa, na wuyɛ laŋi. A wu jo: «Nɛ wee ná wu cɛ wɛ.» Taapile ni a xhupoo di mɛɛ su. 75 Ayiwa, a Pyɛɛri funŋɔ di do ni Yesu jomɔ pu ni na: «Yani xhupoo wu pa mɛɛ su ge, mu na ba foro nɛ kaa tàan tɔɔɲii taanri na mu ya nɛ cɛ wɛ.»* A Pyɛɛri di foro kari kpɛɛngɛ ki na, na shɛ mɛɛ su fo xuuni.

27

Pʼa shɛ ni Yesu ni Pilate mu

(Marika 15:1; Luka 23:1-2; Yohana 18:28-32)

1 Ɲisɔɔgbɔhɔ ki na a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pu bɛɛri ni nɔhɔlɛɛ pʼi bɛ yi na na Yesu ya yaa na wu gbo. 2 A pʼi wu pɔ, na shɛ wu le gbafɛnɛɛrɛɛ Pilate keŋɛ ni.

Zhudasi xugana

(Kapyegee 1:18-19)

3 Ayiwa, Zhudasi wemu wʼa Yesu le keŋɛ ni ge, ba wee ya li ɲa na pʼa Yesu kayuu li jo na yaha na pu wu gbo wɛ, a li daajeŋɛ di jé wu ni, a wu wari tuuŋɔɔ kɛlɛɛ taanri (30) wu lɔ, na wu shɛ ki tɛrɛŋɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pu na. 4 A wu pu pye: «Kakuunɔ nɛ pye na jaagi baa fɔɔ ɲuŋɔ le xu ni.» Ga, a pee di wu pye: «Wèe wo ɲaha wa yee ni wɛ? Mu wo ɲuŋɔ wuu li wa lere!» 5 A Zhudasi di wari wu shan ɲiŋɛ na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na gari na shɛ wuyɛ pɔ gbo. 6 A saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼi wari wu lɔ, na jo: «Li ya saha wèe pu we wari we le Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki wo keshi wu ni wɛ. Bani shishan pɛrɛmɛ pu ɲɛ pii.» 7 A pʼi jo bɛ yi na, na wee wari we taga cogo faanrivɔɔ wu wo tɛgɛ ki shɔ, na kee pye pu nabuun faya. 8 Lee wuu na pʼa kee tɛgɛ ke mɛgɛ yiri ali niɲaa we bɛ ni na shishan tɛgɛ. 9 Lee funŋɔ ni Kilɛ tudunmɔɔ Zheremi bi yemu jo ge, a yee ɲɔ di fa. Wu bi jo na: «Pʼa wari tuuŋɔɔ kɛlɛɛ taanri (30) wu lɔ, wee wemu wʼa pye wu pɛrɛmɛ pu ge. Kee ɲɔ ke na Izirayɛli nagoo pʼa bi bɛ. 10 A pʼi wee wari wu lɔ na taga cogo faanrivɔɔ wu wo tɛgɛ ki shɔ. Kafɔɔ wʼa bi nɛ pye nɛ wu yee jo pu mu.»*

Pilate ya Yesu yege

(Marika 15:2-5; Luka 23:3-5; Yohana 18:33-38)

11 Ayiwa, a pʼi Yesu yereŋɛ Pilate ɲaha tàan. A wee di wu yege na: «Yawutuu wo saan mu ɲɛ ya?» A Yesu di wu pye: «Uun, ba ma wa yi yu wɛ.» 12 Lee kadugo na, ba saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pʼa pa wu tɔɔgɔ leni wɛ, wu ya wa shishiin bɛ ɲɔ shɔ wɛ. 13 Wee tuun wu ni a Pilate di wu pye: «Keree kiimu bɛɛri na pʼa mu jaagi mɛ ge, mu wa ki nuri-i gɛ?» 14 Ga Yesu ya wu ɲɔ shɔ lee la shishiin na wɛ. A lee di gbafɛnɛɛri wu fo fo xuuni.

Pʼa Yesu jaagi na pu wu gbo

(Marika 15:6-15; Luka 23:13-25; Yohana 18:39—19:16)

15 Ayiwa, gbafɛnɛɛri wu bi tee na kaa la pyi. Lee ɲɛ, yee bɛɛri ba Yawutuu pu wo Bulooro Ɲuwuuro Kalenɛ lʼa nɔ wɛ, wʼa kasolemɛ nigin wa yaha, na saha ni sipyii puyɛ pyaa wo ɲidaan wu ni. 16 Lee bi kasolemɛ wa ta wà wemu mɛgɛ ya foro ge. Wu mɛgɛ ki bye na Barabasi. 17 Sipyiire ti bi pa binnɛ a Pilate di pu pye: «Barabasi ni Yesu wemu pʼa byi Shɔvɔɔ wu ge, pee shuun wu ni yi funŋɔ wa pu wekɛ yaha wɛ?» 18 Bani Pilate bi li cɛ na Yesu wo ɲɛpɛɛn na pʼa bi wu le wee keŋɛ ni. 19 Na Pilate nidɛɛngɛ yaha kiiri wu takɔngɔ ki ni, a wu shɔ wʼi tuduro yaha pʼa pa jo wu mu na: «Ma ganha bu da ma tɔɔgɔ le we jaagi baa fɔɔ we wo keree ki ni wɛ, bani we keree kʼa nɛ kanha shɛn xuuni ŋmunɔgɔ ni piige ki ni.»

20 Ga, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pʼi sipyiire ti sɔn na pu Pilate ɲɛɛri na wu Barabasi yaha, wʼi Yesu gbo. 21 A gbafɛnɛɛri wu guri pu pye sanha: «Yi funŋɔ wa pu wekɛ yaha yi mu pii shuun we ni wɛ?» A pʼi wu pye: «Barabasi.» 22 A Pilate di pu pye: «Yesu wemu pʼa byi Shɔvɔɔ wu ge, di lekɛ pye wee na wɛ?» A pu bɛɛri di wu pye: «Wu kori tige na!» 23 A Pilate di pu yege na: «Kakuunɔ lekɛ wu dʼa pye wɛ?» Ga, a pʼi xhuulo xuuni na toro taashiinɛ li tàan na: «Wu kori tige na!» 24 A Pilate di ba li ta na wee wa da le já wɛ, bani la li bi faraa sipyiire ti kafugo na. A wʼi lɔhɔ ko, na wu keye je sipyiire ti bɛɛri ɲii na, na jo: «Nɛ tɔɔgɔ wa ni yi ni we jaagi baa fɔɔ we wo shishan pu wo na wɛ. Yeeyɛ pyaa wo keŋɛ woyo yi wa yere.» 25 A sipyiire ti bɛɛri di jo: «Wu shishan pu to wèe ni wù nagoo ɲuŋɔ ni!» 26 Wee tuun wu ni a Pilate di Barabasi yaha, na Yesu kan pʼa kpɔn ni susɔlɔɔ ni, na wu le pu keŋɛ ni pu kori tige na.

Sɔrɔsii pʼa Yesu la wolo

(Marika 15:16-20; Yohana 19:2-3)

27 Ayiwa, a gbafɛnɛɛri wu sɔrɔsii pʼi gari ni Yesu ni gbafɛnɛɛri wu kaaŋa ki ni. A sɔrɔsii pu kuruŋɔ ki bɛɛri di foro pinnɛ wu fɛni. 28 A pʼi Yesu fàya yi wolo wu na, na fadeboroŋɔ niɲiga ka le wu na. 29 A pʼi xhuyo shin na pye saanra ɲudɔnɔ, na lee tɔ wu ɲuŋɔ ni, na wahagaan le wu kanige keŋɛ ke ni. A pʼi xhɔ na ganha na nuguro sinni wu fɛɛ ni, na wu la wo, na yu: «Ɲaabye Yawutuu saan we!» 30 A pʼi ganha na ɲɔlɔhɔ tugoo na woni wu na, na wahagaan li lɔ, na wu kpɔɔn ɲuŋɔ ke ni. 31 Ba pʼa wu la wolo xɔ mu wɛ, a pʼi fadeboroŋɔ niɲiga ki wolo wu na, na wuyɛ pyaa wo fàya yi le wu na, na gari ni wu ni di zhɛ gori.

Pʼa shɛ Yesu kori tige na

(Marika 15:21-32; Luka 23:26-43; Yohana 19:17-27)

32 Ayiwa, ba pʼa foro kanha ki ni wɛ, na jíri Sirinɛ kulo li shɛn wa na, wee mɛgɛ ki bye na Simɔ. A pʼi wee karamu wʼa Yesu korikoritige ki lɔ. 33 A pʼi shɛ nɔ xuu wa ni, wee mɛgɛ ɲɛ na «Goligota», lee kɔri ɲɛ: «Ɲugɔrɔgɔ xuu». 34 A pʼi duvɛn suri durɔgi losorogo ka ni na kan wu mu wu gba. Ba wʼa yee ɲɛhɛ wɛ, wu ya sɔɔ na yi gba wɛ.

35 Ba pʼa wu kori xɔ wɛ, a sɔrɔsii pʼi kagaanshaan pye, na wu fàya yi taa taa pu yɛ na na saha ni lee ni.* 36 Lee kadugo na, a pʼi diin na ganha na wu kasɛri. 37 Pʼa Yesu jaagi lemu na ge, a pʼi yee ka kɔɔrɔ la na na kori wu ɲuɲɔ na na:

YESU WU ƝƐ WE, YAWUTUU WO SAAN WE.

38 A pʼi nagaapelɛyɛ shuun wa kori tiye na ni Yesu ni. Nigin wa bye wu kanige cɛ, nigin wa di ɲɛ wu kamɛnɛ cɛ. 39 Kodoroloo pu bi pu ɲuyɔ kori, na wu shɛhɛlɛ, 40 na yu: «Mu wemu wʼa jo na mu na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ja, na ki yereŋɛ sanha cabyaa taanri funŋɔ ni ge, ma bi sii Kilɛ Ja we, mayɛ shɔ sa! Tigi laha tige ki na!» 41  Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pu bɛ pu bi Yesu la wo, na yu: 42 «Wʼa sipyii piitiilee shɔ, ga wʼa da já wuyɛ shɔ wɛ! GoIzirayɛli wo saan wu ɲɛ wii, na wu tigi laha nimɛ korikoritige ki na, wù na dà wu na! 43 ‹Wʼa Kilɛ pye wu tadaŋa. Wu kaa bi dan Kilɛ ni, Kilɛ wu wu tirige sa!›* Ta wu ya jo na Kilɛ Ja wee ɲɛ wɛ?» 44 Nagaapelɛyɛ yemu pʼa kori ni wu ni ge, mu yee bɛ bi wu fanri lee fanhagana li na.

Yesu xugana

(Marika 15:33-41; Luka 23:44-49; Yohana 19:28-30)

45 Na caŋa ki yaha ɲiŋɛ niŋɛ ni, a nibiige di jé fiige ki bɛɛri ni, fo na shɛ da lɛɛrɛɛ taanri. 46 Yakoŋɔ wo tuunɔ ɲii taanri wu shizhaa na, a Yesu di ba mujuugbɔɔ wá na: «Eli, Eli, lama sabakatani?» Lee kɔ́ri ɲɛ: «Na Kilɛ, na Kilɛ, ɲaha na ma dʼa na yaha wɛ?»* 47 Piimu niyereye yi bye wà ge, ba pii ya lee mujuu li logo pee ni wɛ, na jo: «Kilɛ tudunmɔɔ Eli wʼa yiri.» 48 Taapile ni a shɛn nigin wa di baa kari pu ni, na shɛ yoro fyɛnmi vinɛgiri ni, na tee migile kagaantɔɔngɔ ka na, na shɛ gan Yesu mu wu sɔn. 49 Ga, a pusamaa di jo: «Yere wù wu wii Eli bu da wu na da ba wu shɔ!» 50 A Yesu di mujuugbɔɔ la bɛ wá sanha, na xhu. 51 Lee taapile li ni a Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲahaparaga fàŋa* nigbilege kʼi daa shuun, na lɔ fugba wu na fo ɲiŋɛ ke. A ɲiŋɛ kʼi jɛlɛ, a faaboboyo ye di ja ja. 52 A faya yi ɲɔ di mugi mugi, Kilɛ wo sipyii piimu pʼa bi xu ge, a pee di ɲɛ. 53 A pʼi foro faya yi ni. Ba Yesu ya pa ɲɛ wɛ, a pʼi jé fɛfɛɛrɛ kulo li ni, na puyɛ shɛ sipyiɲɛhɛmɛɛ na.

54 Sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ we ni sɔrɔsii piimu samaa pu bi Yesu kasɛɛgɛ pyi ge, ba pee ya ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ ke ni kee keree ki bɛɛri ɲa wɛ, a pʼi sii fya fo xuuni, na jo: «Can na Kilɛ Ja yɛ pyaa ki bye we ná we!» 55 Cèe niɲɛhɛmɛɛ pii bɛ pu bi yere taliige ni na kii keree kii wii. Pee bi taha Yesu fɛni na yìri Galile ni, na baari pyi wu mu. 56 Pii mɛyɛ yi wa ye pu ni: Magadala shɛɛn Mariyama, Yakuba ni Yusufu yɛ nu Mariyama, ni Zebede jalaa pu wo nu we.

Yesu legana faŋa ni

(Marika 15:42-47; Luka 23:50-56; Yohana 19:38-42)

57 Ba yakoŋɔ kʼa pa nɔ wɛ, a Arimate shɛn naafuu fɔɔ wa di ba, wee mɛgɛ ki bye na Yusufu. Wee bɛ wu bye Yesu wo kalaapire la. 58 A wu gari, na shɛ Yesu nixhugo ki ɲɛɛri Pilate mu. A Pilate di jo na pu shɛ gbo wu kan wu mu. 59 A Yusufu di gbo wu lɔ, na fatɔvige nivoŋɔ ka migile wu na. Kee bi yàa ni lɛnfu* ni. 60 Na shɛ wu le faŋa nivoŋɔ ka ni. Wu bi pu pye pʼa kee faŋa ke tugi na yaha wuyɛ kaa na faaya yi ni. A wu xhɔ na kageegbɔhɔ ka gologolo taga faŋa ki ɲɔ tɔ, na gari. 61 Magadala shɛɛn Mariyama ni we wu Mariyama we, pee bi tiin na saha ni faŋa ki ni.

Pʼa sɔrɔsii taha faŋa ki na na pʼa ki ɲuŋɔ sigee

62 Ɲimuguro ti na, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Farizhɛɛn pii di shɛ gbafɛnɛɛrɛɛ Pilate mu. Kee caŋa kʼa pye cadɛɛngɛ ki wo gbegemɛ pu caŋa ki ɲimuguro. 63 A pʼi ba wu pye: «Ɲuŋɔfɔɔ we, na we ɲugyɛɛgi sipya we yaha ɲìi na, wèe fungɔngɔ wa li na na wʼa bi jo na wee na ba ɲɛ na foro xu ni wu caxhugo caŋa taanri wogo na. 64 Lee wuu na wèe funŋɔ wa ma di sɔrɔsii taha faŋa ki na, pee di da ki ɲuŋɔ sigee fo na shɛ cabyaa taanri wu torogo. Kɔnhɔ wu kalaapiire ti ganha bu da ba wu nixhugo ki yu pu da yi yu sipyii pu mu na wʼa ɲɛ na foro xu ni wɛ. Lee bu bye tee kurogo wo ɲugyɛɛgɛrɛ ti na golo taashiinɛ li bɛ wuuro ti na.» 65 A Pilate di pu pye: «Sɔrɔsii pu piiri! Lemu bɛɛri yʼa giin di bye, kɔnhɔ yʼi faŋa ki ɲuŋɔ sige xuuni ge, yi lee pye.» 66 A pʼi gari faŋa ki na, na shɛ ɲɔtɔŋɔ ki yàa, na fɛ yaha ki na, na sɔrɔsii pu taha ki na a pee di ganha na ki ɲuŋɔ sigee.

28

Yesu ya ɲɛ na foro xu ni

(Marika 16:1-10; Luka 24:1-12; Yohana 20:1-10)

1 Ayiwa, ba cadɛɛngɛ kʼa toro wɛ, Dimazhi wu ɲisɔɔgɔ ki na, caŋa ki foroduun wu ni, a Magadala shɛɛn Mariyama ni we wu Mariyama wʼi gari di zhɛ faŋa ki wii. 2 Taapile ni a ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ nigbɔhɔ di bye. A Kafɔɔ wo mɛlɛkɛ wa di digi na yìri fugba we ni, na ba kagereŋɛ ki gologolo laha faŋa ki ɲɔ na, na diin ki ɲuŋɔ ni. 3 Mɛlɛkɛ wu ɲaha ki bi ɲi ba Kilɛ-ɲinɛ ɲɛ wɛ, wu fàya ye di fiinŋɛ wɛlɛwɛlɛ ba xɔɔrɔ ɲɛ wɛ. 4 Sɔrɔsii piimu pʼa faŋa ki ɲuŋɔ sigee ge, a pee di fya fo na jɛlɛ, a pʼi bye kanna pʼa xu. 5 A mɛlɛkɛ wu cèe pu pye: «Yi ganha bu da vya wɛ! Nɛ li cɛ jo Yesu wemu pʼa kori tige na ge, wee yee wa zhaa. 6 Wu wa naha wɛ, wʼa ɲɛ na foro xu ni ba wʼa bi yi jo wɛ. Pʼa bi wu sinniŋɛ xuu wemu ni ge, yi pa wee xuu wu wii. 7 Ayiwa nimɛ yi fyaala shɛ yi jo wu kalaapiire ti mu na wʼa ɲɛ na foro xu ni, na wʼa gaaŋi yi ɲaha na Galile fiige ki ni, yi na zhɛ wu ɲa wà. Ye yʼa bye nɛ mu di jo yi mu.» 8 A cèe pʼi fyaala laha faŋa ki na, pu bi fya, ga pu zɔlɔɔ pu bɛ dʼa ɲi fundanga na. A pʼi ganha na fe na gaaŋi pʼi shɛ yee ɲaha jo kalaapiire ti mu. 9 Taapile ni a Yesu di ba pu ɲuŋɔ círi na pu pye: «Yi faabye!» A cèe pʼi fulo Yesu na, na wu co tɔɔyɔ ye na, na pɛɛŋɛ taha wu na. 10 A Yesu di pu pye: «Yi ganha bu da vya wɛ! Yi shɛ yi jo na cebooloo pu mu na pʼa se Galile ni, na wà pʼa da zhɛ na ɲa.»

Sɔrɔsii pʼa Yesu ɲɛ wu jo

11 Ayiwa, na cèe pu yaha koo na, sɔrɔsii piimu pu bi faŋa ki ɲuŋɔ sigee ge, a pii di gari pee ni, na shɛ kii keree kii bɛɛri ɲaha jo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pu mu. 12 A saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼi shɛ puyɛ ɲa ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pu ni. A pʼi jo bɛ yi na, na wari niɲɛhɛmɛ wa kan sɔrɔsii pu mu, 13 na pu pye: «Yʼa yi yu na Yesu kalaapiire tʼa yee niŋmunuyɔ yaha, na ba gbo wu yu piige ki ni. 14 Gbafɛnɛɛri wu bu yee logo, wèe na zhɛ yee ɲaha shɔɔnri ni wu ni na wù wo se pye, kɔnhɔ yaaga ganha bu yi ta wɛ.» 15 A sɔrɔsii pʼi wee wari wu lɔ, na shɛ li pye ba yʼa jo pu mu wɛ. A pee jomɔ pe di jaaga Yawutuu pu tɛ ni. Fo niɲaa we bɛ ni pee jomɔ pe ya yu.

Yesu ya wuyɛ shɛ wu kalaapiire ti na

(Marika 16:14-18; Luka 24:36-49; Yohana 20:19-23; Kapyegee 1:6-8)

16 Ayiwa, a kalaapiire kɛ ni nigin wʼi gari Galile ni. Faaboboŋɔ kemu kaa Yesu bi jo pu mu ge, a pʼi gari wà. 17 Ba pʼa Yesu ɲa wɛ, a pʼi wu pɛlɛ. Ga, a nakaara di bye pii zɔlɔɔ ni pu ni. 18 A Yesu di fulo pu na, na pu pye: «Fanha ki bɛɛri kʼa kan nɛ mu fugba we, ni ɲiŋɛ ke na. 19 Lee wuu na yi nɔ shi wu bɛɛri na, yʼi pu pye na kalaapiire! Yi pu batize To Kilɛ ni Ja ni Fɛfɛɛrɛ Munaa mɛgɛ na! 20 Ɲɔmɛhɛɛ kiimu nɛ jo yi mu ge, yi pu kalaa na pu taha kee fɛni! Li wii, nʼa da bye ni yi ni ɲiga bɛɛri fo na shɛ koŋɔ xɔ.»

* 1:5 Zhese: Wee ninumɔ pʼa byi Izayi.

* 1:23 Ezayi 7:14

* 2:6 Mishe 5:1-2

* 2:15 Oze 11:1

* 2:18 Zheremi 31:15

* 3:2 Kilɛ saanra: Tee ninuuro ti ɲɛ fugba saanra te. Yawutuu pu bi gbara pʼa Kilɛ mɛgɛ yiri wɛ, lee wuu na Macoo ya li kani wu wo Jozaama pu ni na fugba saanra.

* 3:3 Ezayi 40:3

* 3:11 Na batize Fɛfɛɛrɛ Munaa ni na ni: Lee kɔ́ri wu ɲɛ na Fɛfɛɛrɛ Munaa le, ni na ki na ba wù pye fɛɛfɛɛ.

* 4:4 Dutɛrɛnɔmɛ 8:3

* 4:6 Zaburuu 91:11-12

* 4:7 Dutɛrɛnɔmɛ 6:16

* 4:10 Dutɛrɛnɔmɛ 6:13

* 4:16 Ezayi 8:23; 9:1-2

* 5:21 Ɛkizode 20:13; Dutɛrɛnɔmɛ 5:17

* 5:27 Ɛkizode 20:14; Dutɛrɛnɔmɛ 5:18

* 5:31 Dutɛrɛnɔmɛ 24:1

* 5:33 Levitike 19:12; Dutɛrɛnɔmɛ 23:21-23

* 5:38 Ɛkizode 21:24

* 5:43 Levitike 19:18

* 8:17 Ezayi 53:4

* 9:15 Yohana 3:29

* 10:15 Sodɔmu ni Gɔmɔɔri: Zhenɛzi 19:1-21; 18:20

* 10:25 Belizebuli: Wee ɲɛ jinaa wo ɲuŋɔfɔɔ we, wee wemu wu ɲɛ Shitaanni ge.

* 11:10 Malaki 3:1

* 12:7 Oze 6:6

* 12:21 Ezayi 42:1-4

* 12:40 Zhonasi 2:1

* 12:41 Zhonasi 3:5-10

* 12:42 1 Saannaa 10:1-10; 2 Caŋaɲɛhɛɛ Jomɔ 9:1-9

* 13:15 Ezayi 6:9-10

* 13:35 Zaburuu 78:2

* 15:4 Ɛkizode 20:12; 21:17

* 15:9 Ezayi 29:13

* 19:4 Zhenɛzi 1:27

* 19:5 Zhenɛzi 2:24

* 19:7 Dutɛrɛnɔmɛ 24:1-4

* 19:19 Ɛkizode 20:12-16; Levitike 19:18

* 21:5 Siyɔn poro: Wee ɲɛ Zheruzalɛmu shɛɛn pee.

* 21:5 Zakari 9:9

* 21:9 Zaburuu 118:26

* 21:13 Ezayi 56:7

* 21:16 Zaburuu 8:3

* 21:42 Zaburuu 118:22-23

* 22:32 Ɛkizode 3:6

* 22:37 Dutɛrɛnɔmɛ 6:5

* 22:39 Levitike 19:18

* 22:44 Zaburuu 110:1

* 23:35 Zhenɛzi 4:8-10

* 23:35 2 Caŋaɲɛhɛɛ Jomɔ 24:20-22

* 23:39 Zaburuu 118:26

* 24:15 Daɲɛli 9:27; 11:31; 12:11

* 24:38 Zhenɛzi 7:7

* 26:31 Zakari 13:7

* 26:75 Macoo 26:34

* 27:10 Zakari 11:12-13; Zheremi 32:6-9

* 27:35 Zaburuu 22:19

* 27:43 Zaburuu 22:9

* 27:46 Zaburuu 22:2

* 27:51 Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲahaparaga fàŋa: Kee ɲɛ fàŋa kemu ki bi fɛfɛɛrɛ xuu wu tɛhɛnɛ kɔn na wolo fɛfɛɛrɛ ti bɛɛri wo fɛfɛɛrɛ xuu wu ni ge. Lee ya li shɛɛ na wa bɛɛri na já vulo nimɛ Kilɛ na.

MARIKA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Marika

Kilɛ Jozaama pe pu wa wu Ja Yesu Kirisa kaa yu ge, Marika wo nigama

Jɔgɔ wu ɲɛ Marika wɛ?

Marika bi bye Yesu wo tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu ni wɛ, ga wʼa Barinabasi ni Pɔli tɛgɛ pu wo labye wu na (Kapyegee 12:25). Wu nu mɛgɛ ki bye Mariyama (Kapyegee 12:12). Wu to we ni Barinabasi wo to wu bye cebooloo (Kolose Shɛɛn 4:10). Wʼa Tudunmɔɔ Pyɛɛri bɛ tɛgɛ wu wo labye wu na (1 Pyɛɛri 5:13). Pyɛɛri Egilizi wʼa wii na wee mu Marika ya wu wo Kilɛ Jozaama pu ta, bani wee wʼa wu kalaa. Wu Girɛkii mɛgɛ ki ɲɛ Marika, ga mɛgɛ ka bɛ ki bye wu na Heburuu jomɔ pu ni na Yohana. Wee wʼa pe Kilɛ Jozaama pe ka.

We Jozaama Kitabu we kakana ɲuŋɔ

Piimu ɲɛ Yawutuu wɛ, pee mu Marika ya pe Jozaama pe tun. Pʼa li shɛɛ wèe na na Kilɛ Ja wu ɲɛ Yesu, Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti ɲɛ wemu ni ge. Wʼa ceepuuro lɔ na pye sipya, na ganha na wuyɛ pyi: Sipya Ja. Wʼa pa wu ba kapyeŋɛɛ pyi sipyii mu, wu pu ɲuŋɔ wolo (Marika 10:45).

Jozaama Kitabu wu kafila ɲugbɔyɔ

Marika 1:1-13 Yohana Batizelipye wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ ni Yesu batizeli ni wu labye wu ɲɔkɔɔnrɔ.

Marika 1:14—8:30 Yesu ya labye wemu pye Galile fiige ki ni ge, Yesu ya li shɛ na: «Kilɛ saanra tʼa tɛɛŋɛ yi na.» Le wu bi byi ge, lee bɛ bi li shɛɛ can na: Wʼa yama fɛɛ cuuŋɔ, na jinaa kɔri yeege sipyii ni, na yu ni sefɛɛrɛ ni. Ga sipyii bi puyɛ yegee wu keree na na: «We ná we di ɲɛ sipya wekɛ wɛ?»

Marika 8:31—10:52 Kanhama pe pu da ba nɔ Yesu na Zheruzalɛmu ni ge, wʼa pee kaa yu.

Marika 11:1—16:8 Yesu cewusana Zheruzalɛmu kabanuyo na.

Marika 16:9-20 Yesu ya ɲɛ na foro xu ni, na wuyɛ shɛ wu kalaapiire ta na.

Marika funŋɔ wa mu bɛ di li cɛ ba Oromɛ shɛn sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wʼa yi jo wɛ na: «Can na Kilɛ Ja yɛ pyaa ki ɲɛ we ná we.» (Marika 15:39).

1

Yohana Batizelipye wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ

(Macoo 3:1-12; Luka 3:1-18; Yohana 1:19-28)

1  Kilɛ Jozaama pe pu wa wu Ja Yesu Kirisa kaa yu ge, pu ɲɔkɔɔnrɔ ti wa te. 2 Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi ya li ka Yesu shizhaa na na:

«Li wii, nʼa na tudunmɔ we tun ma ɲahagbaa na

wu ma koo li yàa yaha.»*

3 «Wu mujuu lʼa fòro siwaga ki ni na:

‹Yi Kafɔɔ wu koo li yàa!

Yi wu korogoo ki tii!›»*

4 Mu Yohana bye siwaga ki ni, na Kilɛ jomɔ pu yɛrɛ pyi sipyii pu mu na pu daajeŋɛ jo pu jurumu wu na pʼi batize, kɔnhɔ pu jurumu wʼi yafa pu mu. 5 Zhude fiige ki bɛɛri ni Zheruzalɛmu shɛɛn bɛɛri pu bi se Yohana yíri, na yeree pu jurumu wu na, na puyɛ kaan Yohana wu mu wu na batizeni Zhurudɛn Gba lɔhɔ ki ni. 6 Yohana yɛ pyaa, ɲɔhɔyɔ shiire fàya yi bye wu na, sɛɛgɛ di ɲɛ wu yapɔgɔ. Kabeeye ni wegeye funŋɔ sɛrɛ, yee yi bye wu ɲɔlige. 7 Wʼa bi Kilɛ Kafila wu yu na: «We wʼa ma nɛ kadugo ge, wee fanha kʼa ɲɛhɛ nɛ wogo na. Na leele, na wu tanhaya mɛɛrɛ bɛ sanha, nɛ yaa ni lee ni wɛ: 8 Nɛ yee batize lɔhɔ ni, ga wee na ba yi batize Fɛfɛɛrɛ Munaa ni.»

Yesu batizeli ni wu nɔwuuro

(Macoo 3:13-4:11; Luka 3:21-22; 4:1-13)

9 Wee tuun wu ni a Yesu di ba na yìri Galile Nazarɛti ni. A Yohana di wu batize Zhurudɛn Gba lɔhɔ ki ni. 10 Yesu na foro lɔhɔ ki ni, taapile ni a wu fugba wu ɲɔ ɲa kʼa mugi, a Fɛfɛɛrɛ Munaa di digi wu na, ba gbegbe shazhira ɲɛ wɛ. 11 A mujuu la di foro fugba wu ni na: «Mu ɲɛ nɛ ɲidaan Ja, mu kaa ya dan nɛ ni tɛhɛnɛ baa.»

12 Ba yee ya jo wɛ, a Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼi gari ni Yesu ni siwaga ki ni. 13 A wu cabyaa kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) pye siwaga ki ni, Shitaanni na wu taanna na wii. Wu bye yacoyo niŋɛ ni, mɛlɛkɛɛ di wu keree yari.

Na Yesu yaha Galile ni

(Macoo 4:12-17; Luka 4:14-15)

14 Yohana na le xɔ kaso wu ni, Yesu ya kari Galile fiige ki ni, na shɛ Kilɛ wo Jozaama pe yu wà, 15 na yu: «Tuun wʼa nɔ, Kilɛ saanra tʼa tɛɛŋɛ. Yi yere yi jurumu wu na, yʼi dà Kilɛ Jozaama pu na!»

Yesu kalaapiire nizhiilee pu yirigana

(Macoo 4:18-22; Luka 5:1-11)

16 Caŋa ka na Yesu yaha wu na doroo Galile Gba wu ɲɔ ki na, a wu fyashaa shuun ɲa: Simɔ ni wu ceborona Andire. Jɔ̀ pu bi waa gba lɔhɔ ki ni. 17 A Yesu di pu pye: «Yi taha na fɛni, di yi pye sipyii shavɛɛ.» 18 Taapile ni a pʼi jɔlɔɔ pu yaha wà, na daha wu fɛni. 19 A wu shɛ ɲaha na jɛri, na Zebede wo jalaa shuun ɲa: Yakuba ni Yohana. Pu wo jɔlɔɔ pee di bi jooli pu kɔrɔgɔ funŋɔ ni. 20 Taapile ni a Yesu di pu yiri, a pʼi pu to Zebede ni kapyebyii pu yaha kɔrɔgɔ ki ni, na daha wu fɛni.

Yesu ya sipyii kalaa, na jina bɛ kɔri Kapɛrinɔmɔ ni

(Luka 4:31-37)

21 Lee kadugo na a Yesu ni wu kalaapiire tʼi gari Kapɛrinɔmɔ kulo li ni. A Yesu di fɛnhɛ jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni cadɛɛngɛ ki na, na sipyii pu kalaa. 22 A Yesu wo kalaa wu kangana lʼi pu ɲaha wɔ xuuni, bani wu wo we, ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu wo wu bye ninumɔ wɛ. Wu wo kalaa wu bi byi ni sefɛɛrɛ ni. 23 Lee ya bi ná wa ta Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, jina na ɲɛ wu ni. A wee di xhuulo na jo: 24 «Ɲaha mu di zhaa wèe fɛni wɛ, Yesu Nazarɛti shɛn? Mʼa pa ba wù kyɛɛgi gɛ? Nɛ mu shi cɛ, Kilɛ Fɛfɛɛrɛ wo mu ɲɛ.»

25 A Yesu di din jina wu na, na wu pye: «Cari mayɛ na, mʼa foro we ná we ni!» 26 A jina wu ná wu ɲahara saama na, na sipile wá, na foro wu ni.

27 A lʼi bye kakanhana sipyii pu bɛɛri mu; fo pu na puyɛ yegee na: «Le bɛ do? We ɲɛ kalaafomɔ dɛ! Fanha ni we ná we ya yu ni jinaa ni, pʼi wu ɲɔmɛɛ coni.» 28 A Yesu mɛgɛ di wakaraa Galile fiige ki bɛɛri círi.

Yesu ya yama fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ cuuŋɔ

(Macoo 8:14-17; Luka 4:38-41)

29 Ba Yesu ya foro yɛ Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni wɛ, a wu ni Yakuba ni Yohana di shɛ Simɔ ni Andire yɛ kaban. 30 Lee di Simɔ yafezhɔ wu ta wʼa sinnɛ ceefuuro keŋɛ ni. Ba Yesu ya nɔ wà yɛ wɛ, a pʼi wee kaa jo wu mu. 31 A wu fulo wu na, na wu co wu keŋɛ na na yirige. A ceefuuro tʼi wu yaha. A wu yìri, na pu keree yàa.

32 Ba caŋa kʼa to wɛ, a sipyii pʼi wá na ma wu mu ni yama fɛɛ tuuyo bɛɛri ni, ni jinaa wa piimu ni ge. 33 A kulo li shɛɛn bɛɛri di ba binnɛ kuɲɔɔ li ɲɔ na. 34 Piimu pʼa bi kanha yama tuuyo niɲɛhɛyɛ keŋɛ ni ge, a Yesu di pee cuuŋɔ, na jinaa kɔri na yeege sipyiɲɛhɛmɛɛ ni. Wu ya ta sɔɔ jinaa pu mu pu jo wɛ, bani pee ya wu shi cɛ.

Yesu ya Kilɛ Kafila jo Galile ni

(Luka 4:42-44)

35 Kee caŋa ki ɲimuguro ɲisɔɔgbɔhɔ ki na, na kpɛɛngɛ ki ta ki sanha wo wɛ, a Yesu di yìri, na gari sipoŋɔ ki xuu wa ni, na shɛ Kilɛ ɲɛɛri wà. 36 A Simɔ ni wu kaafɛɛ di ganha na wu shaa. 37 Ba pʼa shɛ wu ɲa wɛ, na wu pye: «Sipyii pu bɛɛri pʼa mu shaa.»

38 A wu pu ɲɔ shɔ na: «Wù shɛ xuu watii ni, wù tàan kulogoo kii ni, kɔnhɔ di shɛ Kilɛ Kafila wu jo kee bɛ ni. Bani lee wuu na nɛ pa.» 39 Lee na wu bi Kilɛ Kafila wu yɛrɛ pyi Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni Galile fiige ki bɛɛri ni, na jinaa bɛ kɔri, na yeege sipyii ni.

Yesu ya togo fɔɔ wa cuuŋɔ

(Macoo 8:1-4; Luka 5:12-16)

40 Caŋa ka, togo fɔɔ wa ya shɛ nuguro sin wu fɛɛ ni, na wu ɲɛɛri, na jo: «Mu bu sɔɔ, go mu na já nɛ cuuŋɔ.»

41 A wu ɲiɲaara di jé Yesu ni. A wu keŋɛ yeege, na gbɔn wu na, na jo: «Nɛ sɔɔ mu wu cuuŋɔ!» 42 Taapile ni a togo kʼi wu yaha, a wu juuŋɔ.

43 Lee kadugo na a Yesu di wu yaha kari, na yi jo waha xuuni wu mu na: 44 «Kasɛɛgɛ yaha mayɛ na, ma ganha yaaga jo sipya nigin bɛ mu wɛ. Ga shɛ mayɛ shɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wu na. Musa ya saraga kemu kaa jo ge, mʼa kee wolo ma sicuumɔ pu da wuu na. Kee na ba li shɛ na mʼa cuuŋɔ.» 45 Ga, a we ná we di foro na kaan ɲiini na doroo. A lee di Yesu pye wu ya já wuyɛ shɛ sipyii na, kulo la shishiin ni wɛ, wʼa yere sige ki ni, sipyii pʼi se wu mu, na yìri kabaya yi bɛɛri na.

2

Yesu ya ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wa cuuŋɔ

(Macoo 9:1-8; Luka 5:17-26)

1 Ba piiye ya ya toro wɛ, a Yesu di guri shɛ Kapɛrinɔmɔ ni. A sipyiire tʼi yi logo na puga wu wa. 2 A sipyiɲɛhɛmɛɛ di ba binnɛ, fo tayerege bɛ ya daa ali kuɲɔɔ li bɛ ɲɔ na wɛ. A Yesu di Kilɛ Kafila jo pu mu. 3 Wee tuun wu ni a sipyii pii di ba ni ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wa ni. Wee na ɲɛ namaa shishɛɛrɛ keye ni. 4 Sipyii pu ɲɛhɛŋɛ keŋɛ ni pu ya já gbara Yesu na wɛ. Puga kemu ni wu ɲɛ ge, a pʼi kee wo kataŋa ki lahala wu ɲuɲɔ na, na ná wu ni wu yasinnɛgɛ ki tirige kee wege ki ni. 5 Ba Yesu ya pee wo nʼa daa wu ɲa wɛ, na ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wu pye: «Na ja, ma jurumu wʼa yafa ma mu.»

6 Lee bi saliya karamɔgɔlɔɔ pii ta wà tiinnɛ na, a pee di ganha na yu puyɛ funyɔ ni na: 7 «Ɲaha na we ná we di yu le jogana le na wɛ? Kilɛ mɛgɛ we ya gyɛɛgi. Jɔgɔ wu dʼa já jurumu yafa sipya mu ni Kilɛ yɛ bɛ wɛ?»

8 Taapile ni a Yesu di pu fungɔnyɔ cɛ, na jo: «Ɲaha na ke fungɔngɔ ke tuugo dʼa tigi yee funyɔ ni wɛ? 9 Na ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wu pye: ‹Ma jurumu wʼa yafa ma mu.› kelee na wu pye: ‹Yìri mʼa ma yasinnɛgɛ ki lɔ, ma da ɲaari.› Lekɛ lʼa faha wɛ? 10 Ga, kɔnhɔ yʼi li cɛ na Sipya Ja wu yaha ɲiŋɛ ki na, se wa wu ni wʼa sipyii pu wo jurumu wu yafani pu mu.» A wu ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wu pye: 11 «Nɛ wʼa jo mu, Yìri, mʼa ma yasinnɛgɛ ki lɔ mʼa se puga!» 12 Taapile ni a wu yìri, na wu yasinnɛgɛ ki lɔ, na foro kari pu bɛɛri ɲii na. A lʼi bye kakanhana pu mu xuuni fo pu na baraga tɛri Kilɛ na, na yu: «Wèe sanha le ɲɔhɔ ɲa wɛ.»

Yesu ya Levi yiri

(Macoo 9:9-13; Luka 5:27-32)

13 Lee kadugo na a Yesu di foro na kari sanha Galile Gba wu ɲɔ ki na. A sipyiɲɛhɛmɛɛ di gari wu yíri wà. A wu ganha na pu kalaa. 14 Na wu nidorogo yaha, a wu Alife ja Levi nidɛɛngɛ ɲa fanhafɛɛ pu wari wu tashɔgɔ ki ni. A wu wu pye: «Taha na fɛni.» A Levi di yìri, na daha wu fɛni.

15 Lee kadugo na a Levi di ba Yesu yiri caŋa ka, na yalige niɲɛhɛŋɛ yàa wu mu, a wu gari wà. Na wu yaha wu na li Levi kaban, a fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ, ni jurumupyii niɲɛhɛmɛɛ piitiilee bɛ di ba diin na li ni Yesu, ni wu kalaapiire ti ni. Bani sipyiɲɛhɛmɛɛ pu bi taha wu fɛni. 16  Farizhɛɛn ni saliya karamɔgɔlɔɔ pʼa Yesu ɲa wu na li ni jurumupyii, ni fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ pu ni ge, a pʼi ganha na wu kalaapiire ti pyi: «Ɲaha na we di li ni fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ ni jurumupyii piitiilee bɛ ni wɛ?»

17 Tuun wemu ni Yesu ya yee logo ge, a wu pu pye: «Sicuumɔ fɛɛ mago ɲɛ wɛrɛ fɔɔ na wɛ, fo yama fɛɛ. Sipyii piimu pʼa tii ge, nɛ ta pa di ba pee yiri wɛ, fo jurumupyii.»

Kalaa nivomɔ ni kalaa nilɛ keree

(Macoo 9:14-15; Luka 5:33-35)

18 Tuun wa ni Yohana Batizelipye wo kalaapiire te, ni Farizhɛɛn wo kalaapiire ti bi suun leni na bɛ ni Yawutuu pu wo kalɛgɛɛ ki ni. Na pu yaha lee na a sipyii pii di ba Yesu yege caŋa ka na: «Yohana Batizelipye wo kalaapiire ti fara Farizhɛɛn pu na, pee ya suun leni, mu wo kalaapiire tʼi ya suun leni wɛ. Ɲaha na wɛ?»

19 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ ɲɛ ba cenabun poo ɲɛ wɛ. Cekaanra tuun ni, cenabun poo kaafɛɛ na já suun le, na cenabun poo wu yaha ni pu ni shiizhan gɛ? Bada! Na pu ni cenabun poo wu yaha shiizhan, pu da já suun le wɛ. 20 Caya ya wa ma, cenabun poo wu na ba shɔ pu na. Yee caya yi ba nɔ, pu bɛ na da suun leni.

Nɛ wo kalaa wu ya yaa na wuregi kalaalɛ ni wɛ.

(Macoo 9:16-17; Luka 5:36-39)

21 «Wa shishiin da ga favonɔ tara falɛgɛ na wɛ. Lee bu bye, favonɔ li na nilɛgɛ ki kile zhɛɛngi, kee tashɛngɛŋɛ ki na bɛlɛ xuuni. 22 Wa shishiin da ga duvɛnfomɔ le foroyo* nilɛyɛ ni wɛ. Lee bu bye, duvɛn wu na foroyo yi shɛɛngi, duvɛn we ni foroyo yi bɛɛri na gyɛɛgi. Ga duvɛnfomɔ wʼa leni foroyo nivoyo ni.»

Yesu ya yemu jo cadɛɛngɛ ki shizhaa na ge

(Macoo 12:1-8; Luka 6:1-5)

23 Yesu ya pa doroo shinma kɛrɛyɛ ya tɛ ni cadɛɛngɛ ka na. A wu kalaapiire ti nidorowuu di koo li ɲɔ shinma sɛyɛ ya kɔn. 24 A Farizhɛɛn pʼi Yesu pye: «Li wii, kaa lemu ya yaa li pye cadɛɛngɛ ni wɛ, ɲaha na mu wo kalaapiire tʼi lee pyi wɛ?».

25 A Yesu di pu pye: «Tuun wemu ni xuugo ya pa saannaa Dawuda ni wu tahama-nɔhɔmɔɔ pu ta, na pu ta yalige ɲɛ pu mu-i ge, wʼa lemu pye ge, yee sanha lee kalaa ɲa bada-ɛ gɛ? 26 Jegana lemu na wʼa jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɔɔ Abiyatari wo tuun wu ni ge, buuri we pʼa wo na gaan Kilɛ mu ge, na yee buuri ɲuyɔ ya lɔ na li, na ya kan wu tahama-nɔhɔmɔɔ pu bɛ mu. Na ta watii bi wee buuri we li wɛ, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ yɛ bɛ wɛ. Ta yee sanha lee kalaa wɛ?»

27 Lee kadugo na a Yesu di pu pye: «Sipya wuu na cadɛɛngɛ kʼa pye; sipya ya ta pye cadɛɛngɛ ki wuu na wɛ. 28 Lee wuu na Sipya Ja wu ɲɛ cadɛɛngɛ ki bɛ Kafɔɔ.»

3

Yesu ya ná kewaga fɔɔ wa cuuŋɔ cadɛɛngɛ ka ni

(Macoo 12:9-14; Luka 6:6-11)

1 Caŋa ka, Yesu ya jé sanha Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ka ni. Ná wa bɛ di ɲɛ wà wu keŋɛ ke na waha. 2 A pʼi ganha na Yesu kasɛri, na wu wii, wu bu da wu na da we ná we cuuŋɔ cadɛɛngɛ ni, kɔnhɔ pʼi kaɲuŋɔ ta di wu tɔɔgɔ le. 3 A Yesu di ná kewaga fɔɔ wu pye: «Yìri yere sipyii pu niŋɛ ni!»

4 Lee kadugo na a wu pu pye: «Lʼa saha na kasaana pye cadɛɛngɛ ni laa, na kakuunɔ pye? Na sipya shɔ laa, na wu gbo? Lekɛ lʼa saha wɛ?» A pʼi fɛhɛ.

5 A Yesu loyire wo di ganha na pu wii. A pu niwewaa lʼi wu yatɛnyɛ gbo. A wu ná wu pye: «Ma keŋɛ ki sanha.» A wu ki sanha; a wu keŋɛ kʼi juuŋɔ. 6 Taapile ni a Farizhɛɛn ni Hɛrɔdi wo sipyii pʼi foro na shɛ puyɛ ɲa, kɔnhɔ pʼi gbogana sha Yesu na.

Yesu ya sipyii kalaa, na yama fɛɛ cuuŋɔ

7 Lee kadugo na a Yesu ni wu kalaapiire tʼi yìri na kari Galile Gba wu ɲɔ ki na. A sipyiɲɛhɛmɛɛ di daha wu fɛni: pii ya yìri Galile fiige ki ni, ni Zhude fiige ke, 8 ni Zheruzalɛmu kulo le, ni Idumɔ fiige ke, ni Zhurudɛn Gba kadugo yíri sipyii pʼa, ni Tiiri ni Sidɔn kulogoo ni pu kabanuyo kulogoo. A sipyiɲɛhɛmɛɛ di Yesu kapyegee kaa logo, na shɛ wu yíri. 9 A Yesu di wu kalaapiire ti pye na pu kɔrɔgɔ ka yaha wu mu, kɔnhɔ sipyiire ti ganha wu cɔnri wɛ. 10 Wʼa bi sipyiɲɛhɛmɛɛ cuuŋɔ. Lee na yama fɛɛ pu bɛɛri ya gburogi, kɔnhɔ pʼi gbɔn wu na. 11 Ba jinaa pʼa wu ɲaa wɛ, na ganha na dun wu ɲahagbaa na, na xhuulo na yu: «Kilɛ Ja mu ɲɛ.» 12 A wu sii yi jo na waha pu mu xuuni, na wee ɲɛ sipya wemu ge, na pu ganha bu yee jo wa shishiin bɛ mu wɛ.

Yesu ya tudunmɔɔ kɛ ni shuun ɲaha bulo

(Macoo 10:1-4; Luka 6:12-16)

13 Lee kadugo na a Yesu di dugi faaboboŋɔ ka na, na wu ɲidaan sipyii yiri. A pʼi shɛ wu yíri. 14 A wu kɛ ni shuun ɲaha bulo na yaha wuyɛ mu, na pee pye wu Tudunmɔɔ, na pee tun na pu shɛ Kilɛ Kafila wu jo, 15 na fanha kan pu mu, pʼa jinaa kɔri pʼa yeege sipyii ni. 16 Kɛ ni shuun wu ɲaha wʼa bulo ge, pee mɛyɛ yi wa ye: Simɔ (A Yesu di wee mɛgɛ ɲɛri «Pyɛɛri»), 17 ni Zebede jalaa shuun: Yakuba ni Yohana (A Yesu di pee mɛyɛ ɲɛri «Bonɛrijɛɛzi» lee kɔri ɲɛ «Pu ɲɛ ba Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ ɲɛ wɛ»), 18 ni Andire, ni Filipe, ni Batelemi, ni Macoo, ni Tomasi, ni Alife ja Yakuba, ni Tade, ni Simɔ wemu wu bi bye Zelɔtilee kuruŋɔ ki ni ge, 19 ni Zhuda Isikariyɔti, wee wʼa pa Yesu le keŋɛ ni.

Yesu puga shɛɛn pii ya shɛ wu fɛni

20 Lee kadugo na a Yesu di ba puga. A sipyii pʼi guri puyɛ pinnɛ, fo wu ni wu kalaapiire ti ya já talige ta wɛ. 21 Ba wu puga shɛɛn pii ya yee logo wɛ, na jo na: «Wu ɲuŋmuu ɲɛ wɛ.» Na gari wu fɛni di zhɛ jo.

Yesu ya wu tɔɔgɔ levɛɛ ɲɔ shɔ

(Macoo 12:22-32; Luka 11:14-23;12:10)

22  Saliya karamɔgɔlɔɔ piimu pʼa yìri Zheruzalɛmu ni ge, a pee di jo: «Belizebuli wu ɲɛ wu ni. Jinaa ɲuŋɔfɔɔ fanha ni, wʼa jinaa pu kɔri.»

23 Ba pʼa yee jo wɛ, a Yesu di pu yiri, na le talenɛ le jo pu mu na: «Dii Shitaanni wa di da já Shitaanni wa kɔri wɛ? 24 Saanra bɛɛri tʼa yìri tiyɛ kaa na ge, tee na gyɛɛgi. 25 Puga bɛɛri sipyii pʼa yìri puyɛ kaa na ge, pee na gyɛɛgi. 26 Ga Shitaanni bu yìri wuyɛ kaa na, wu saanra tʼa taa, tee na gyɛɛgi. Wu saanra ti na xhɔ. 27 Wa na já jé fanhaɲɛhɛŋɛ fɔɔ puga, di wu yaŋmuyɔ kuu, na ta ma ya fɛnhɛ wu pɔ-ɛ ya? Ga ma bu wu pɔ, ma na já puga ki yaŋmuyɔ yi kuu. 28 Can na, nʼa da yi jo yi mu, sipyii pu wo jurumu we, ni pu Kilɛ mɛkyɛɛgɛrɛ ti bɛɛri na já yafa pu mu. 29 Ga wa bu Fɛfɛɛrɛ Munaa li mɛgɛ kyɛɛgi, lee da yafa weefɔɔ mu wɛ. Weefɔɔ na gori yaha ni wee jurumu tɛhɛnɛ baa wo wu ni.»

30 Yesu ya yee jo, bani pʼa jo na: «Jina wu wa wu ni.»

Jɔgɔ yɛ pu ɲɛ Yesu nu ni wu cebooloo pu wɛ?

(Macoo 12:46-50; Luka 8:19-21)

31 Na Yesu yaha kee puga ki ni, a wu nu ni wu ceboronamaa pʼi ba, na ba yere kadaan li na, na wa tun wu Yesu yiri. 32 Sipyiɲɛhɛmɛɛ pu bi tiin na Yesu maha. A pʼi wu pye: «Ma nu we ni ma ceboronamaa pu wa kpɛɛngɛ ke na. Pʼa ma shaa.»

33 A Yesu di pu pye: «Jɔgɔ yɛ pu ɲɛ nɛ nu ni nɛ ceboronamaa pu wɛ?»

34 Lee kadugo na a wu wu tàan sipyitiinyɛ yi wii na jo: «Nɛ nu ni nɛ ceboronamaa pu piiri naha. 35 Sipyaa sipya wʼa Kilɛ ɲidaan pyi ge, wee wu ɲɛ nɛ ceborona, ni nɛ ceboroshɔ, ni nɛ nu.»

4

Talenɛ lemu lʼa jo nuguro ta shizhaa na ge

(Macoo 13:1-9; Luka 8:4-8)

1 A Yesu di ba guri shɛ sanha Galile Gba wu ɲɔ ki na, a sipyii pʼi ganha na se na binnɛɛ, a wu pu ɲɔ kɔn na galaa. A sipyiɲɛhɛmɛɛ di ba binnɛ, na wu maha fo wʼa jé tiin kɔrɔgɔ ka ni. Kee kɔrɔgɔ kʼa bye lɔhɔ ki ni; sipyiire ti bɛɛri di ɲɛ kpɛɛngɛ ki na gba wu ɲɔ ki na. 2 Wʼa bi pu kalaa kaɲɛhɛŋɛɛ ni, ni taleŋɛɛ ni. A wu yi jo pu mu wu kalaa wu ni na: 3 «Yi ye logo, caŋa ka ná wa ya foro na kari wu tɛgɛ ni di zhɛ wu alikama shi wá fenɛ shi wagana na. 4 Na wu yaha wu na wee nuguzhi wu waa, a wu nuguro ta di do koo ni tɛgɛ ki ɲɔ na. A shazhɛɛrɛ di ba tee jɔ. 5 A ta di do faaga ɲuŋɔ ni pogoo kii ni. A tee di wɛri fin, bani poɲɛhɛrɛ bye wà wɛ. 6 Ba caya yʼa pa yeree wɛ, a tʼi fanhaŋa, na waha, bani nire tatii bye ti na wɛ. 7 A nuguro ta di do xhuyo niŋɛ ni. A xhuyo yʼi ganha na lɛgi, na ba ti co, na ti li, a tʼi bye ti ya nagoo pye wɛ. 8 A nuguro ta di do ɲijeŋɛ na. A tee di fin, na lɛ, na pya le. Pile la ma pyaa kɛlɛɛ taanri (30) pye; la ma kɛlɛɛ gbaara (60) pye, la ma xhuu nigin (100) pye.»

9 A Yesu di pu pye: «Wemu na logo ge, wu logo dɛ!»

Yesu taleŋɛɛ ki kajuu ɲuŋɔ

(Macoo 13:10-17; Luka 8:9-10)

10 Tuun wemu ni Yesu ya pa laha sipyiɲɛhɛmɛɛ pu tàan ge, pii pʼa tee pye ni wu ni na fara wu kalaapiire kɛ ni shuun wu na ge, a pee di wu yege taleŋɛɛ ki kɔri na. 11 A wu pu pye: «Yee ya Kilɛ saanra niŋmɔhɔrɔ ti cɛmɛ pu bɛɛri ta. Ga sipyii pusamaa kunni, ti keree ki bɛɛri wʼa yu pu mu taleŋɛɛ ni, 12 kɔnhɔ:

‹Pʼi já wii xuuni,

ga pʼi ganha bu yaaga ɲa wɛ.

Pʼi já niwegee shan xuuni,

ga pʼi ganha bu yi ɲaha cɛ wɛ.

Lee kaa bɛ wɛ, pu na guri ba Kilɛ mu,

wʼa pu jurumu wu yafa pu mu.›*»

Yesu ya nuguro ti wo talenɛ li kɔ́ri jo

(Macoo 13:18-23; Luka 8:11-15)

13 Lee kadugo na a Yesu di pu pye: «Yee ya le talenɛ le cɛ-ɛ ya? Yee na ba taleŋɛɛ kisaŋaa bɛɛri cɛ dii wɛ? 14 Nuguzhi wavɔɔ we, Kilɛ jomɔ wʼa nuri. 15 Sipyii pii di ɲɛ ba koo ɲɔ ɲɛ wɛ, jomɔ pa na nugi wee xuu we ni. Pee na pu logo, Shitaanni na ba taapile ni, na ba pee jomɔ pe ninugumɔ wolo pu funyɔ ni. 16 Wee cogo wu na faaga wo nuguro ti ɲɛ piimu ge, pee na jomɔ pu logo, na dà pu na tɔvuyo na ni fundanga ni. 17 Ga nire di ɲɛ pu na wɛ, pu da mɔ wɛ. Lee wuu na cɔnrɔmɔ bu nɔ pu na, leeshin sipyii ba pu kana pee jomɔ pe wuu na, taapile ni pu ɲuyɔ na gyɛɛgi. 18 Piimu pu ɲɛ ba xhuyo niŋɛ wuu pu ɲɛ-ɛ ge, pee na jomɔ pu logo, 19 ga ke koŋɔ ke wo funzhakeree, ni naafuu la piinŋɛ, ni keree kii bɛ wo la na pu cɔnri pu funyɔ ni, fo pu da nagoo pye wɛ. 20 Ɲijeŋɛ wuu pu ɲɛ piimu ge, pee na pu logo, na pu co, na nagoo pye. Pile la ma bye kɛlɛɛ taanri (30), la ɲɛ kɛlɛɛ gbaara (60), la ɲɛ xhuu nigin (100).»

Talenɛ lemu lʼa jo sokinna shizhaa na ge

(Luka 8:16-18)

21 Lee kadugo na a Yesu di pu pye: «Wa bu sokinna le, mʼa cɛrɛ shigile wu ɲuŋɔ ni laa, mʼa wu le karaga nɔhɔ ni? Ta yaaga ɲuŋɔ ni bɛ ma ma wu taha wɛ? 22 Yaaga bɛɛri kʼa ŋmɔhɔ ge, ki na ba foro kpɛɛngɛ na, kaa kaa lʼa ŋmɔhɔ ge, sipyii bɛɛri na ba lee cɛ. 23 Wemu na logo ge, wu logo dɛ.»

24 A Yesu di guri li shɛ pu na na: «Ye yʼa nuri ge, yʼa yiyɛ kasɛri yee na. Yaaga kemu ni yee wa sipyii pu wo daanna wu pyi ge, kee yaaga ke ninuŋɔ ni yeeyɛ pyaa bɛ wo daanna wa da ba bye, na la fara yee mu. 25 La ɲɛ wemu mu ge, la na gan wee mu. Ga la ɲɛ wemu mu wɛ, ali nifɛnhɛnɛ lemu bɛ li ɲɛ wu mu ge, li bɛ na zhɔ wu na.»

Talenɛ lemu lʼa jo yemɛ nivinmɛ pu shizhaa na ge

26 A Yesu di pu pye sanha: «Kilɛ wo saanra te ya foro kaa lemu fɛni ge, li le. Ná wa wʼa yemɛ nugi wu kɛrɛyɛ ni. 27 Wʼa ŋmunɔɔ piige la, wʼa yeree na caŋa xuu la, yemɛ pu na viin puyɛ mu, na lɛ, na ta wu ya yaaga cɛ pu keree ni wɛ. 28 Pile li ma fin na foro ɲiŋɛ ki ni, na ba shiceŋɛ yeege, kee na ba sege pye. Sege ki na ba pya le xuuni. 29 Ki ba lɛ, ná wu ma foro, na ki kɔn ni wu ŋmɔɔ ni, bani yalɔɔrɔ ti lɔduun wʼa nɔ.»

Yesu ya talenɛ la jo mutaridi pile shizhaa na

(Macoo 13:31-32,34; Luka 13:18-19)

30 A Yesu di pu pye sanha: «Wèe na já Kilɛ saanra ti taanna ni ɲaha ni wɛ? Wù na talenɛ lekɛ taga ti kaa jo wɛ? 31 Tʼa foro mutaridi pile fɛni. Ma ba da li nugi ɲiŋɛ na, lʼa cɛ̀rɛ foro ɲiŋɛ ke yashi we sama bɛɛri tàan. 32 Ga li bu nugi xɔ, lʼa fin, na bɛlɛ na toro naxhoo wu tiye yi saya bɛɛri tàan. Lʼa gegbɔyɔ yeege, fo shazhɛɛrɛ na já shiire tagi yemu ɲimɛ ni ge.»

33 Yesu bi sipyii pu kalaa, ni kii taleŋɛɛ kii tuuyo niɲɛhɛyɛ ni, pu na já kiimu logo, pʼi ki ɲaha cɛ ge. 34 Wu bi yu ni pu ni talenɛ baa wɛ, ga wu ni wu kalaapiire ti bu bye puyɛ na, wʼa kee taleŋɛɛ ki bɛɛri kɔri jo pu mu.

Yesu ya kafɛɛgbɔhɔ ka yereŋɛ

(Macoo 8:23-27; Luka 8:22-25)

35 Kee canuŋɔ ki yakoŋɔ, a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Wù shɛ gba wu kadugo.» 36 A pʼi sipyiire ti yaha kari. Yesu bye kɔrɔgɔ kemu ni ge, a wu kalaapiire tʼi gari kee ni ni wu ni. A kɔrɔyɔ ya bɛ di binnɛ kari ni wu ni. 37 A kafɛɛgbɔhɔ ka di yìri, a lokuruyo yʼi ganha na dun kɔrɔgɔ ki funŋɔ ni, fo na zhaa di ki ɲi lɔhɔ na. 38 Yesu bi bye na ŋmunɔɔ, kɔrɔgɔ ki kadugo yíri, na wu ɲuŋɔ taha ɲudahaŋa ka na. A wu kalaapiire tʼi wu ɲɛ, na wu pye: «Wù Karamɔgɔ, wù na da gori lɔhɔ ni, mu wa lee wii kaa-i gɛ?» 39 A Yesu di ɲɛ, na sɛlɛ kafɛɛgɛ ke ni lokuruyo yi na, na jo: «Yi yere!» Taapile ni a kafɛɛgɛ ke ni lokuruyo yi bɛ di yere. A tunmɔ pu bɛɛri di yere.

40 Lee kadugo na a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Ɲaha na yee di fyagi mɛ wɛ? Ɲaha na nʼa daa di sanha sii pye yee mu-i wɛ?» 41 Ga, a pʼi fya xuuni na ganha na puyɛ pyi: «We ná we dʼa sii jɔgɔ wɛ? Kafɛɛgɛ ni lɔhɔ bɛ na wu ɲɔmɛɛ coni.»

5

Yesu ya jinaa kɔri yeege ná wa ni

(Macoo 8:28-34; Luka 8:26-39)

1 Lee kadugo na a Yesu ni wu kalaapiire tʼi nɔ Galile Gba wu kadugo yíri Gerasa fiige ki ni. 2 Ba Yesu ya foro yɛ kɔrɔgɔ ki ni wɛ, taapile ni a ná wa di foro faxhuu wu ni, jinaa na ɲɛ wu ni, na ba wu ɲuŋɔ círi. 3 Wee ná we tatɛɛngɛ ki bye faxhuu. Wa shishiin bɛ bi da já wu pɔ nige wɛ, ni tɔɔrɔ shɔnhɔyɔ bɛ ni wɛ. 4 Pʼa shɔnhɔyɔ taga wu pɔ tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni, na biriye le wu tɔɔyɔ na. Ga wʼa shɔnhɔyɔ yi kɔn, na biriye yi bɛ kɔn wolo tɔɔyɔ yi na. Wa shishiin bi da já wu yereŋɛ wɛ. 5 Caŋa fara piige na, wu ma ɲaari gbee faxhuu we ni, ni yaya na, na xhuulo, na wuyɛ jɔgɔ ni faaya ni.

6 A wu Yesu ɲa, na wu yaha taliige ni, na baa na shɛ nuguro sin wu fɛɛ ni, 7 na jo ni mujuugbɔɔ ni na: «Ɲaha mʼa zhaa nɛ fɛni wɛ, Kilɛ-gbɔtabaaga Ja, Yesu? Nʼa ma ɲɛɛri, Kilɛ wuu na ma ganha bu na kyɛɛgi wɛ! 8 Wʼa pee jo, bani Yesu ya jo na jina wu wu foro wee ná wu ni.» 9 Wee tuun wu ni a Yesu di wu yege na: «Dii mu mɛgɛ di ɲɛ wɛ?» A wu wu ɲɔ shɔ na: «Nɛ mɛgɛ ɲɛ ‹Wèe Ya Ɲɛhɛ,›» bani jinaa niɲɛhɛmɛɛ pu bi jé wu ni. 10 A jinaa pʼi wu ɲɛɛri xuuni, na wu ganha da pee kɔri yeege fiige ki ni wɛ.

11 Lee bi shaagbaga nijeŋɛ ka ta ki na naha yaŋa ki kabanugo. 12 Wee tuun wu ni a jinaa pʼi Yesu ɲɛɛri na: «Wù yaha wù shɛ jé pii shaalaa pii ni.» 13 A wu sɔɔ, taapile ni a jinaa pʼi foro ná wu ni, na shɛ jé shaalaa pu ni. A shaagbaga kʼi gburogi, na digi yaŋa gologoloyo yi ni, na jé gba lɔhɔ ki ni, na xhu. Pee shaalaa pʼa bi shɛ kabɔfoŋɔɔ shuun (2.000) fɛni.

14 A pee shaanahamaa pʼi baa kari, na shɛ yee paari kanha ki ni, ni sitiinmɛɛ pu mu. A sipyii pʼi foro, na shɛ lee nibyii li wii. 15 Pʼa nɔ Yesu na ge, a pʼi wee ná wu nidɛɛngɛ ɲa, jinaɲɛhɛmɛɛ pu bye wemu ni ge. Fàya yi bye wu na, wu dʼa cuuŋɔ. A pʼi fya. 16 Le lʼa pye jinaa sipya we, ni pii shaalaa pii shizhaa na ge, lee ya pye piimu ɲii na ge, a pee di lee paari pu mu. 17 Wee tuun wu ni a pʼi ganha na Yesu ɲɛɛri na wu foro pu wo fiige ki ni.

18 Yesu nijewo kɔrɔgɔ ki ni, jinaa pu bye ná wemu ni ge, a wee di wu ɲɛɛri na wu bi da já binnɛ ni wu ni. 19 Yesu ya ta sɔɔ wɛ, ga na li shɛ wu na na: «Ta se puga! Kafɔɔ Kilɛ ya ɲuŋɔ ɲaari ma na, na kagbɔhɔɔ kiimu bɛɛri pye ma mu ge, mʼa shɛ kee paari ma puga shɛɛn pu mu!» 20 A we ná we di gari. Yesu ya kagbɔhɔɔ kiimu bɛɛri pye wu mu ge, na shɛ kee paari Dekapoli fiige ki ni. A lʼi bye kakanhana ki logovɛɛ pu bɛɛri mu.

Yesu wa cee wa cuuŋɔ, na Zhayirusi poro nixhugo ɲɛ

(Macoo 9:18-26; Luka 8:40-56)

21 A Yesu di guri kɔrɔgɔ ki ni, na pa ke ki kabanugo ki na. Na wu yaha gba lɔhɔ ki ɲɔ na, a sipyiɲɛhɛmɛɛ di ba binnɛ wu fɛɛ ni. 22 Ayiwa a Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ɲuŋɔfɔɔ wa di ba, wee mɛgɛ ɲɛ Zhayirusi. Ba wʼa Yesu ɲa tuun wemu ni wɛ, na shɛ nuguro sin wu fɛɛ ni, 23 na wu ɲɛɛri saama na na: «Na poro fucɛɛrɛ lʼa taxuyo shaa. Nʼa ma ɲɛɛri, pa ma keŋɛ taha wu na, kɔnhɔ wu shɔ, wu bye ɲìi na.» 24 A Yesu di binnɛ kari ni wu ni.

A sipyiɲɛhɛmɛɛ di daha wu fɛni, na wu cɔnri. 25 Lee bi cee wa bɛ ta wà shishan na woni wu fɛni fo yee kɛ ni shuun. 26 Wʼa bi kanha xuuni wɛbyii niɲɛhɛmɛɛ keŋɛ ni. Wu keŋɛ yara bɛɛri ya xɔ na yama pu ta pu sanha bɔrɔ wɛ, fo pusama na dɛnri. 27 A wu Yesu kaa logo, na ba sipyii pu tɛ ni Yesu kadugo yíri, na ba gbɔn wu fadeŋɛ na. 28 Bani wu bi wu funŋɔ kɔɔn na: «Nɛ bu já ta kpɔn yɛ wu fadeŋɛ ke na, nɛ na juuŋɔ.» 29 Taapile ni a wu shishan pʼi yere, a wu li cɛ wu cére ti na, na wee ya cuuŋɔ.

30 Taapile ni a Yesu di li cɛ wuyɛ ni na sefɛɛrɛ ta tʼa foro wee ni. A wu ŋmahana ɲɛri sipyii pu niŋɛ ni, na jo: «Jɔgɔ wʼa kpɔn nɛ fadeŋɛ ke na wɛ?» 31 A wu kalaapiire tʼi wu ɲɔ shɔ na: «Mu ɲaha ɲɛ sipyiire ti ni tʼa mu cɔnri, na yegee sanha na jɔgɔ wʼa kpɔn ma na wɛ?» 32 Ga, a Yesu di ganha na wu tàan sipyii pu wii, kɔnhɔ wu lee pyevɔɔ ɲa. 33 Kaa le lʼa pye wee cee wu na ge, wuyɛ pyaa bi lee cɛ. A wu fya na jɛlɛ, na ba nuguro sin Yesu fɛɛ ni, na yi bɛɛri fiinŋɛ jo wu mu. 34 Ga, a Yesu di wu pye: «Na poro, ma nʼa daa wʼa ma shɔ. Ta se ɲaɲiŋɛ na! Mʼa shɔ ma kanhama pu na!»

35 Na Yesu yaha pee jomɔ pu na, a sipyii pii di ba na yìri Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ɲuŋɔfɔɔ wu kaban, na ba wu pye: «Ma poro fucɛɛrɛ lʼa xu. Ɲaha na ma sanha dʼa navunŋɔ pɛlɛ Karamɔgɔ wu na wɛ?» 36 Ga Yesu ya ta ɲaha taga pee jomɔ pu yíri wɛ, a wu Zhayirusi pye: «Ma ganha da vya wɛ; dà yɛ nɛ na.»

37 Wʼa ta sɔɔ wa shishiin bɛ wu pinnɛ ni wu ni wɛ, fo Pyɛɛri, ni Yakuba, ni wu ceborona Yohana. 38 A pʼi nɔ Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ɲuŋɔfɔɔ wu kaban. A Yesu di tunmɔ pu ta pʼa pɛlɛ. Sipyiɲɛhɛmɛɛ pu bye wà, na mɛhɛɛ suu, na sipyaa waa. 39 A wu jé puga ki ni na pu pye: «Ɲaha na yee di mɛhɛɛ suu, na pe tunmɔ pe bɛɛri pyi wɛ? Pya wu ya ta xu wɛ, wʼa ŋmunɔɔ.» 40 A pʼi ganha na wu la wo.

Wee tuun wu ni a wu pu bɛɛri yeege kpɛɛngɛ ki na. Porofɔɔ wu bye puga kemu ni ge, wu ni porofɔɔ wu to we, ni wu nu we, ni wu wo kalaapiire taanri we, a pee di binnɛ jé wà. 41 A wu fucɛɛrɛ li co li keŋɛ na na jo: «Talita kumi!» lee kɔri ɲɛ: «Fucɛɛrɛ, nɛ wʼa ma pye mu, yìri!» 42 Taapile ni a fucɛɛrɛ lʼi yìri na ɲaari. Li yee wa bye kɛ ni shuun. A lee di bye kakanhana pu mu fo xuuni. 43 Ga, a Yesu di yi jo waha pu mu, kɔnhɔ wa shishiin ganha bu li cɛ wɛ. Lee kadugo na a wu pu pye na pu yalige kan li mu.

6

Nazarɛti shɛɛn ya dà Yesu na wɛ

(Macoo 13:53-58; Luka 4:16-30)

1 Lee kadugo na a Yesu di foro wee xuu wu ni, kulo lemu ni wʼa lɛ ge, na shɛ wà. A wu kalaapiire tʼi binnɛ ni wu ni. 2 Ba cadɛɛngɛ kʼa pa nɔ wɛ, a wu shɛ jé cadɛɛngɛ kʼa pa nɔ wɛ, a wu shɛ jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, na ɲɔ co na sipyii pu kalaa. A sipyiɲɛhɛmɛɛ di wu kafila wu logo, a lʼi bye pu mu kakanhana.

A pʼi ganha na yu na: «Mii we dʼa kii keree kii ta wɛ? Te fungɔngɔ fɛɛrɛ te tʼa kan wu mu ge, tee ɲɛ ɲaha wɛ? Kii kakanhaŋaa kii di wa byi wu mu dii wɛ? 3 Ta wu ɲɛ mɛ Mariyama ja mɛnizhe wu wɛ? Go wu ceboronamaa pu wa Yakuba, ni Zhose, ni Zhude, ni Simɔ. Go wu ceboroshaa pu wa naha wèe mu.» Kii keree kii kʼa li pye, pu ya dà Yesu na wɛ. 4 Ga, a Yesu di pu pye: «Kilɛ tudunmɔ ya pɛɛŋɛ taa xuu bɛɛri ni, fo wuyɛ pyaa kulo, ni wu cebooloo niŋɛ ni, ni wuyɛ pyaa puga.» 5 Wu ya ta já kakanhana latii pye wà wɛ, fo na wu keŋɛ yɛ taha yama fɛɛ nigin nigin wa na, na pee cuuŋɔ. 6 Pu na pye pu ya dà wu na wɛ, a lee di wu fo.

Yesu ya wu kalaapiire kɛ ni shuun wu tun

(Macoo 10:5-15; Luka 9:1-6)

Lee kadugo na a Yesu di gari na shɛ sipyii kalaa kabanugo kulogoo ki ni. 7 A wu wu kalaapiire kɛ ni shuun wu yiri, na pu tun shuun shuun, na fanha kan pu mu jinaa na. 8 A wu te tuduro te jo pu mu na: «Yi ba gaaŋi, yi ganha bu yaaga katii lɔ wɛ, fo pubiin yɛ. Yi ganha bu yalige lɔ wɛ, kelee kushɛyɛrɛyɛ wɛ, yi ganha bu waripyaa lɔ wɛ! 9 Yʼi tanhaya le, ga yi ganha bu fadeye shuun le wɛ.» 10 A wu pu pye: «Yi bu jé puga bɛɛri ni kulo lemu ni, yʼi diin wà fo yi kariduun bu shɛ nɔ. 11 Xuu wa shɛɛn bu zhe pu da yi tirige wɛ, kelee pu ya yi jomɔ logo wɛ, yi ba fòro yʼi yi tɔɔyɔ gbazhɛnhɛ ɲahara wo wà. Lee na ba bye sɛɛri kaa pu fɛni.»

12 A kalaapiire tʼi shɛ Kilɛ Kafila wu jo na sipyii pu daburajɛ jo pu jurumu wu na. 13 Pʼa jinaɲɛhɛmɛɛ kɔri yeege sipyiire ti ni, na sìnmɛ tìre yama fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ na, na pu cuuŋɔ.

Hɛrɔdi hakili ya wuregi

(Macoo 14:1-2; Luka 9:7-9)

14 Saannaa Hɛrɔdi ya Yesu kaa logo, bani wu mɛgɛ ki bi foro xuu wu bɛɛri ni. Pii bi yu na: «Yohana Batizelipye wʼa ɲɛ na foro xu ni. Lee lʼa wu pye wu na jani kii kakanhaŋaa kii na.» 15 Pii bi yu na: «Kilɛ tudunmɔɔ Eli wu ɲɛ wii.» Pii bɛ di yu na: «Kilɛ tudunmɔ watii wu ɲɛ wii, ba taashiinɛ li wo Kilɛ tudunmɔɔ pu ɲɛ wɛ.» 16 Ba Hɛrɔdi ya yee logo tuun wemu ni wɛ, na jo: «Yohana wu ɲɛ wii, nɛ pu pye pʼa wemu wo ɲuŋɔ kɔn ge. Wʼa ɲɛ na foro xu ni.»

Yohana Batizelipye xugana

(Macoo 14:3-12)

17 Yi li cɛ na Hɛrɔdi yɛ pyaa kʼa tuduro tun na pu Yohana co, pʼi shɔnhɔyɔ le wu na pu le kaso ni, wu ceborona Filipe shɔ Hɛrɔjasi wuu na. Lee bi wu ta wʼa wee cee wu leŋɛ 18 Bani Yohana bi li shɛɛ wu na na: «Li ya ta saha mu wu ma ceborona shɔ leŋɛ wɛ.» 19 A Hɛrɔjasi luu di yìri xuuni Yohana tàan, na giin di wu gbo, ga Hɛrɔdi wuu na wu bi da já wu gbo wɛ. 20 Hɛrɔdi bi fyagi Yohana na, bani wʼa bi li cɛ na zɔsaama fɔɔ ni fɛfɛɛrɛ sipya wu ɲɛ wii. A wu wu mara xuuni. Yohana ba yu, wu jomɔ pu ma Hɛrɔdi zɔ wu wuregi, ga lee bɛ na, lʼa bi taan wu ni, wʼa wu jomɔ nuri.

21 Ga Hɛrɔjasi ya pa cazaaŋa ka ta: Hɛrɔdi cazege caŋa ka shi na, saan wʼa yalige pye wu fanhagbɔhɔ ki sipyii, ni wu sɔrɔsii ɲuŋɔfɛɛ, ni Galile sipyigbɔɔ pu mu. 22 A Hɛrɔjasi poro fucɛɛrɛ lʼi jé wà, na xhɔnhɔ. A lee di daan Hɛrɔdi ni wu sipyiyirilee pu ni. Lee wuu na a saan wu fucɛɛrɛ li pye: «Yaaga yaaga kaa li ɲɛ ma na ge, ki kaa jo na mu, di kee kan ma mu.» 23 A wu gaa na li pye: «Ma bu yaaga yaaga sha nɛ mu, nɛ na kee kan ma mu, ali na saanra te taaga ke bɛ.»

24 A fucɛɛrɛ lʼi foro, na shɛ li nu wu yege na: «Di ɲaha ɲɛɛri wɛ?» A nu wu li ɲɔ shɔ na: «Yohana Batizelipye ɲuŋɔ.» 25 Taapile ni a fucɛɛrɛ lʼi gari tɔvuyo na saan wu yíri, na shɛ wu pye: «Nɛ funŋɔ ki wa, mʼa Yohana Batizelipye ɲuŋɔ taha yaaga ka na nimɛ, ma kan na mu.» 26 A lee di saan wu ɲaha tanha fo xuuni. Ga na wu yaha wʼa kàa na xɔ wu sipyiyirilee pu ɲii na, wu ya já li she wɛ. 27 Taapile ni a wu sɔrɔsi nigin wa tun, na wu shɛ ba ni Yohana ɲuŋmuu ni. A wee sɔrɔsi wu foro kari kaso gbaha ki ni, na shɛ Yohana ɲuŋɔ ki kɔn, 28 na ba ni ɲuŋɔ ki ni na ki taha yaaga ka na, na pa gan fucɛɛrɛ li mu, a lʼi shɛ ki kan li nu wu mu. 29 Ba Yohana kalaapiire tʼa yee logo wɛ, a tʼi shɛ wu nixhugo ki lɔ na shɛ le faŋa ni.

Yesu ya yalige kan sipyii kabɔfoŋɔɔ kaguro mu

(Macoo 14:13-21; Luka 9:10-17; Yohana 6:1-14)

30 Ayiwa, Yesu bi Tudunmɔɔ piimu tun ge, a pee di guri pa wu yíri. Pʼa sipyii pu kalaa na keree kiimu pye ge, a pʼi ki bɛɛri paari wu mu. 31 Sipyiɲɛhɛmɛɛ pu bi se Yesu yɛ yíri na ma, fo na wu ni wu kalaapiire ti pye tɛrɛ ya já ta pu mu pʼi li wɛ. Lee wuu na wʼa pu pye: «Yi pa wù shɛ sige ki ni xuu wa ni, wù yɛ na, kɔnhɔ yʼi ŋmɔ jɛri.»

32 A pʼi jé kɔrɔgɔ ka ni, na laha sipyiire ti tàan na kari sipoŋɔ ki xuu wa ni. 33 Ga, a sipyiɲɛhɛmɛɛ di pu ɲa takaraga ni, na pu funyɔ kɔn pu ɲaha tatagaŋa na, na pu tashɛgɛ cɛ. A pʼi ganha na yìri kulogoo ki bɛɛri ni, na fe na gaaŋi tɔɔyɔ na wee xuu wu ni, na shɛ nɔ Yesu ni wu kalaapiire ti ɲaha na. 34 Ba Yesu ya foro kɔrɔgɔ ki ni wɛ, na pee sipyiɲɛhɛmɛɛ pu ɲa, a pu ɲiɲaara di jé wu ni, bani pee sipyii pu bye ba nahavɔɔ baa dubyaa ɲɛ wɛ. A wu ɲɔ kɔn na pu kalaa kaɲɛhɛŋɛɛ ni.

35 Ba caŋa kʼa pa digi wɛ, a Yesu kalaapiire tʼi fulo wu na, na wu pye: «Caŋa kʼa xɔ, wèe di ɲɛ sipoŋɔ ni naha. 36 Sipyii pu yaha pʼi shɛ kabanugo buguro ni kulogoo ki ni, kɔnhɔ pʼi shɛ yalige shɔ wà.» 37 A Yesu di pu pye: «Yiyɛ pyaa ki yalige kan pu mu.» A pʼi wu pye: «Muyɛ pyaa ya cɛ sipyiire tʼa ɲɛhɛ ɲɛhɛgana lemu na ge, ta wari dɛɲɛɛ xhuu shuun yalige bɛ na pii yaa ya?» 38 A Yesu di pu pye: «Buuri ɲuyɔ juu yʼi wa yee mu wɛ? Yi shɛ yi pɛrɛgi!» Pʼa shɛ yi pɛrɛgi ge, na wu pye: «Buuri ɲuyɔ kaguro ni fyaa shuun.»

39 Lee kadugo na a Yesu di wu kalaapiire ti pye, na pu sipyiire ti bɛɛri teŋɛ ɲapurege ki ɲuŋɔ ni kuruyo kuruyo. 40 A pʼi diin korogoo, xhuu nigin nigin (100), kɛlɛɛ kaguro kaguro (50). 41 Lee kadugo na a Yesu di yee buuri ɲuyɔ kaguro ni fyaa shuun wu lɔ, na ɲaha ke yirige le fugba we ni, na baraga taha Kilɛ na. A wu xhɔ na yee buuri ɲuyɔ yi kɛgi kɛgi na kan wu kalaapiire ti mu, na pu yee yereŋɛ sipyii pu tàan, na fyaa shuun wu bɛ taa taa pu bɛɛri na. 42 A pu bɛɛri di li na din. 43 Buuri ɲukɛgɛyɛ ni fyaa piimu pʼa kori ge, a pʼi yee saya kemɛ fo na sagaŋaa kɛ ni shuun ɲi. 44 Pʼa namaa kabɔfoŋɔɔ kaguro (5.000) tɔrɔ wee buuri wu livɛɛ ni.

Yesu ya ɲaari gba lɔhɔ ɲuŋɔ ni

(Macoo 14:22-33; Yohana 6:15-21)

45 Ba pʼa xɔ wɛ, taapile ni a Yesu di yi jo waha wu kalaapiire ti mu, na pu jé kɔrɔgɔ ki ni, pʼi gba wu kɔn wu ɲaha na, pʼa se Bɛtisayida ni, yani wu sipyiire ti yaha ge. 46 Ba wʼa pu yaha wɛ, na dugi kari faaboboŋɔ ka na, na shɛ Kilɛ ɲɛɛri.

47 Piige kʼa pa wɔ, kɔrɔgɔ kʼi ɲɛ gba lɔhɔ ki niŋɛ ni, Yesu di ɲɛ wu yɛ ɲiŋɛ ki na. 48 A wu wu kalaapiire ti ɲa tʼa kanha kabiinŋɛ ki fɛni, bani kafɛɛgɛ ki bi jirini pu na. Ba xhupee mɛhɛɛ suduun ya nɔ wɛ, a Yesu di ganha na ɲaari lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni na se wu kalaapiire ti yíri. Wu bi giin di doro pu tàan. 49 Ba pʼa wu ɲa wu na ɲaari lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni wɛ, na ganha na giin na yafugunɔ li, na wá na xhuulo xuuni. 50 Bani pu bɛɛri pu bi wu ɲaa. A pu jaalaa di yìri. Taapile ni a Yesu di jo ni pu ni, na pu pye: «Yi yi logoo ki waha, nɛ wu wa, yi ganha bu da vya wɛ!» 51 Lee kadugo na a wu jé fara pu na kɔrɔgɔ ki ni, a kafɛɛgɛ kʼi yere. A lʼi bye kakanhana fo xuuni wu kalaapiire ti mu. 52 Bani kakanhana lemu lʼa pye buuri ɲuyɔ yi shizhaa na ge, pu ya lee cɛ ta wɛ, pu fungɔnyɔ yi bi tɔ.

Yesu ya yama fɛɛ cuuŋɔ Zhɛnɛzarɛti fiige ki ni

(Macoo 14:34-36)

53 A Yesu ni wu kalaapiire tʼi gba wu kɔn, na nɔ Zhɛnɛzarɛti fiige ki ɲiŋɛ ki na, na pu kɔrɔgɔ ki pɔ wà koɲɔ ki na. 54 Pʼa foro yɛ kɔrɔgɔ ki ni, taapile ni a sipyii pʼi Yesu cɛ. 55 A pʼi kee fiige ki bɛɛri paa. Pu bu logo na wu ɲɛ xuu bɛɛri ni, pʼa ganha na yama fɛɛ ni pu yasinnɛyɛ tugoo na se wà ke wu yíri. 56 Xuu bɛɛri ni Yesu ya shɛ ge: kugbɔhɔɔ la, kupiire la, sige buguro la, sipyii pu bi ma ni yama fɛɛ pu ni caanya yi na, na wu ɲɛɛri na wu yere pʼi gbɔn wu fadegeŋɛ ke yɛ na. Sipyii piimu bɛɛri pʼa bi gbɔɔn kee na ge, pee bɛɛri bi cuuŋɔ.

7

Kalaa wemu wʼa ta wù sefɛlɛɛ pu mu ge

(Macoo 15:1-9)

1  Farizhɛɛn ni saliya karamɔgɔlɔɔ pii ya pa ba na yìri Zheruzalɛmu ni, na ba binnɛ Yesu tàan. 2 A pʼi li sɛɛri na wu wo kalaapiire ta tʼa li ni kenɔrɔyɔ ni, lee kɔri ɲɛ pu ya pu keye je wɛ. 3 Farizhɛɛn ni Yawutuu pusamaa kunni bi li ni pu ya pu keye je xuuni, na bɛ ni pu sefɛlɛɛ pu wo kalɛgɛɛ ki ni wɛ. 4 Pu bu guri pa na yìri caan na, pu ya li wuu baa wɛ. Pu bi kalɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ kii bɛ pyi sanha, ma na jo cɛɛgbuu jegana, ni shɔɔ, ni daɲaa yagbegeye jegana. 5 A Farizhɛɛn ni saliya karamɔgɔlɔɔ pʼi Yesu yege na: «Ɲaha na mu wo kalaapiire tʼi ya wèe sefɛlɛɛ pu wo kalɛgɛɛ ki koo ɲaari wɛ, fo na tɛrɛ na li ni pu kenɔrɔyɔ ni wɛ?» 6 A Yesu di pu pye: «Ezayi ya kapaŋaa kiimu jo yee shuun shuun jovɛɛ pii shizhaa na ge, kʼa saha fo xuuni. Wʼa li ka na:

‹Ɲɔyɔ yɛ ni pii sipyii pii ya nɛ pɛlɛ,

ga pu zɔlɔɔ dʼa lii nɛ na fo xuuni.

7 Tawaga ni pʼa nɛ pɛlɛ,

pu wo kalaa wʼi ɲɛ sipyii wo ɲɔmɛhɛɛ yɛ.›*

8 Yee wa Kilɛ ɲɔmɛhɛɛ yɛri, na sipyii wo kalɛgɛɛ pyi.»

9 A Yesu di pu pye sanha: «Le shegana le na yee wa Kilɛ wo ɲɔmɛhɛɛ ki shege, kɔnhɔ yi da yi tii kalɛgɛɛ pyi. 10 Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya jo: ‹Ta ma to, ni ma nu pɛlɛ.› Na jo sanha: ‹Wa bu joguumɔ jo ni wu to, kelee ni wu nu ni, na weefɔɔ ya yaa na wu gbo.›* 11 Ga yee kunni wa sipyii pu kalaa na sipya bɛɛri wʼa wu to kelee wu nu pye na: ‹Nɛ bi da já na naafuu wemu taga mu tɛgɛ ge, wee ɲɛ Kɔriban.› (Lee kɔri ɲɛ wee ya kan xɔ Kilɛ mu.) 12 Yee da ga weefɔɔ yaha wu wu to ni wu nu wu tɛgɛ nige wɛ. 13 Lee funŋɔ ni yee ya Kilɛ jomɔ pu pye ɲuŋɔ baa ni yi wo kalɛgɛɛ ki ni. Yee wa kii shi keree niɲɛhɛŋɛɛ pyi.»

Keree kiimu kʼa sipya nɔrɔgɔ ge

(Macoo 15:10-20)

14 A Yesu di sipyiire ti yiri sanha, na pu pye: «Yi bɛɛri pu niwegee shan, yʼi ye logo! 15 Yaaga yaaga kʼa jin sipya ɲɔ ni ge, kee da já wu nɔrɔgɔ wɛ. Ga lemu lʼa fòro sipya zɔ we ni ge, lee lʼa wu nɔrɔgɔ. 16 [Wemu na logo ge, wu logo dɛ!]»

17 Ba Yesu ya laha sipyii pu tàan na jé puga wɛ, a wu kalaapiire tʼi wu yege lee talenɛ li kɔri na. 18 A wu pu pye: «Yee bɛ, yee sanha fungɔnyɔ ta-ɛ ya? Ta yee ya li cɛ nago yaaga yaaga kʼa jin sipya ɲɔ ni ge, kee da já wu nɔrɔgɔ-ɛ wɛ? 19 Bani kee ya jin wu zɔ ni wɛ. Ga wu yacɛrɛ le ni kee ma jé. Lee kadugo na na ba foro yaara tashɛgɛ ke ni.» (Pee jomɔ pe funŋɔ ni Yesu ya li shɛ na yalige bɛɛri ki ɲɛ fɛɛfɛɛ.)

20 A Yesu di jo sanha na: «Le lʼa fòro sipya funŋɔ ni ge, lee lʼa ma nɔrɔgɔ. 21 Sipya funŋɔ, lee kɔri ɲɛ wu zɔ we. Fungɔnkuuyo ye bɛɛri wa fòro wà, ni ceshaara ni namazhaara, ni nagaara, ni sipyigbuu, 22 ni dɔdɔɔrɔ, ni ɲɛgbɔɔ, ni kuumɔ, ni nafaanra, ni popama, ni ɲɛpɛɛn, ni mɛkyɛɛgɛrɛ, ni na mayɛ shɛɛ, ni fungɔngɔ baara. 23 Kii kakuuŋɔɔ kii bɛɛri wa fòro sipya funŋɔ ni, kee kʼa sipya nɔrɔgɔ bɛ.»

Shi watii shɛn cee wa ya dà Yesu na

(Macoo 15:21-28)

24 Lee kadugo na a Yesu di yìri kari Fenisi fiige ki ni Tiiri kulo li kabanugo na, na shɛ jé puga ka ni. Wu funŋɔ bye sipya bɛ wu wu sanha cɛ wà wɛ. Ga wu ya já ŋmɔhɔ wɛ. 25 A cee wa di wu kaa logo, jina di ɲɛ wee poro fucɛɛrɛ ni. A wee cee wu ba nuguro sin wu fɛɛ ni. 26 Wee cee wu bye Yawutu wɛ, Fenisi shɛn wu bye wii. A wu Yesu ɲɛɛri na wu jina wu kɔri yeege wu poro fucɛɛrɛ li ni.

27 Ga, a Yesu di talenɛ la jo wee cee wu mu na: «Yere nɔhɔpiire tʼi fɛnhɛ li, tʼi din. Bani li ya ta saha pu nɔhɔpiire yalige lɔ wá pobiire mu wɛ.» 28 A cee wu jo: «Yee wa can Kafɔɔ. Ga tabali wu nɔhɔ wo pobiire ti wa nɔhɔpiire ti yaliɲahara ti li.» 29 Lee wuu na a Yesu di wu pye: «Pe jomɔ pe wuu na, kuri mʼa se puga! Jina wʼa foro ma poro fucɛɛrɛ li ni.» 30 A wu guri kari puga, na shɛ porofɔɔ wu nijuuŋɔ ta yasinnɛgɛ ki na. Jina wu bi foro wu ni.

Yesu ya bobo wa cuuŋɔ

31 Yesu ya pa foro Tiiri ni, na doro Sidɔn ni, na Dekapoli fiige ki kɔn ɲɛri, na nɔ Galile Gba wu ɲɔ ki na. 32 A sipyii pii di ba Yesu mu ni bobo wa ni, na wu ɲɛɛri na wu wu keŋɛ taha wee na. 33 Wee tuun wu ni a Yesu di laha sipyii pu tàan ni wee ná wu yɛ ni, na shɛ wu kabɛhɛɛ le wee ná wu niwegee ni, na ɲɔlɔhɔ tugi, na gbɔn wu ɲile na. 34 Lee kadugo na a Yesu di ɲaha ke yirige le fugba we ni, na ŋmɔgaŋa yeege, na wee ná wu pye: «Efata!» (Lee kɔri ɲɛ «Ɲɔ mugi!») 35 Taapile ni a ná wu niwegee kʼi mugi, a ɲile lʼi laha. A wu ganha na diini na yu.

36 A Yesu di yi jo waha pu bɛɛri mu na pu ganha yee jo wa shishiin bɛ mu wɛ. Ga ba wʼa yi yu na wari pu mu wɛ, a pʼi ganha na la faraa yi jaaga wu na. 37 A lʼi bye kakanhana sipyii pu mu xuuni, a pʼi ganha na yu na: «Can na wu kapyegee ki bɛɛri kʼa ɲɔ xuuni. Wʼa boboo bɛ pyi pu na nuri, na yu.»

8

Yesu ya yalige kan sipyii kabɔfoŋɔɔ shishɛɛrɛ mu

(Macoo 15:32-39)

1 Yee caya yi na sipyiɲɛhɛmɛɛ bi pa binnɛ sanha, ɲɔyalige ka shishiin di ɲɛ pu mu wɛ. A Yesu di wu kalaapiire ti yiri, na pu pye: 2 «Pii sipyii pii ɲiɲaara ti wa nɛ ni, bani niɲaa ɲɛ pu caŋa taanri wogo nɛ yíri naha, ɲɔyalige ka shishiin di ɲɛ nige pu mu wɛ. 3 Nɛ bu pu yaha kari li baa, pu fanha na zhɛ xhɔ koo na, bani pii tayiriye yʼa lii pu ni xuuni.» 4 A wu kalaapiire tʼi wu pye: «Yalige na da mii di pii ɲɔ sha naha ke sipoŋɔ ke ni wɛ?» 5 A Yesu di pu yege na: «Buuri ɲuyɔ juu yi wa yee mu wɛ?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Buuri ɲuyɔ gbarashuun.»

6 A wu sipyiire ti pye na pu tiin ɲiŋɛ ki na. A wu yee buuri ɲuyɔ gbarashuun wu lɔ, na baraga taha Kilɛ na, na yi kɛgi kɛgi na kan wu kalaapiire ti mu, na pu yee taa taa sipyii pu na. A kalaapiire tʼi yee taa taa sipyii pu na. 7 Fyagaa kii bɛ bye pu mu sanha, a Yesu di baraga taha Kilɛ na kee bɛ wuu na, na yi jo wu kalaapiire ti mu na pu kee bɛ taa taa pu na. 8 A sipyiire tʼi li na din. A kalaapiire tʼi sagaŋaa gbarashuun ɲi buuri ɲukoroyo yi saya na. 9 Pee yalilimɛɛ pʼa bi sipyii kabɔfoŋɔɔ shishɛɛrɛ (4.000) xɔ. Lee kadugo na a Yesu di pu yaha kari. 10 Taapile ni a wu ni wu kalaapiire tʼi jé kɔrɔgɔ ka ni na kari Dalamanuta fiige ki ni.

Yawutuu pʼa jo na Yesu wu kakanhana la pye

(Macoo 16:1-4)

11 Ba pʼa nɔ wà wɛ, a Farizhɛɛn di ba nɔ, na nakaara ɲɔ kɔn ni Yesu ni. A pʼi Yesu pye na wu ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana la pye shɛ pee na, lemu ya yìri fugba we ni ge. Pʼa yee jo, kɔnhɔ pʼi wu taanna wii. 12 A Yesu di ŋmɔgaŋa yeege xuuni, na jo: «Ɲaha na niɲaa sipyii di ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana shaa wɛ? Can na nʼa da yi jo yi mu, ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana la shishiin da zhɛɛ pu na wɛ.» 13 Lee kadugo na a wu laha pu tàan, na jé kɔrɔgɔ ki ni, na gari sanha gba wu kadugo.

Farizhɛɛn ni Hɛrɔdi wo buuri shizhɛnhɛrɛ te

(Macoo 16:5-12)

14 Kalaapiire ti funŋɔ bi wɔ, ti ya ta buuri lɔ wɛ, buuri bɛ di bye pu mu kɔrɔgɔ ki ni wɛ, fo buuri ɲuŋɔ nigin yɛ. 15 A Yesu di yi jo waha wu kalaapiire ti mu na: «Yʼa yiyɛ kasɛri Farizhɛɛn wo buuri shizhɛnhɛrɛ* te, ni Hɛrɔdi wuuro te na dɛ!» 16 A pʼi puyɛ pye na: «Wʼa ye yu, bani buuri ɲɛ wèe mu wɛ.» 17 Yemu pu bi yu ge, a Yesu di yee cɛ na jo: «Ɲaha na yee di yu na buuri ɲɛ yee mu-i wɛ? Yee sanha sii ye ɲaha cɛ nimɛ bɛ-ɛ ya? Yee funyɔ yʼa tɔ gɛ? 18 Ɲìi ɲɛ yee mu; yʼi wa ɲaa-i gɛ? Niwegee ɲɛ yee mu; yʼi wa nuri-i gɛ? Yee funyɔ ya dun kaa na-ɛ gɛ? 19 Nɛ buuri ɲuyɔ kaguro wu kɛgi kɛgi, na kan sipyii kabɔfoŋɔɔ kaguro (5.000) wu mu tuun wemu ni ge, sagaŋaa juu yee dʼa ɲi yee buuri ɲukoroyo yi saya na wɛ?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Kɛ ni shuun.» 20 «Nɛ buuri ɲuyɔ gbarashuun wu kɛgi kɛgi, na kan sipyii kabɔfoŋɔɔ shishɛɛrɛ (4.000) wu mu tuun wemu ni ge, sagaŋaa juu yee dʼa ɲi yee buuri ɲukoroyo yi saya na wɛ?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Gbarashuun.» 21 A Yesu di pu pye: «Yee di sanha sii yi ɲaha cɛ nimɛ bɛ-ɛ gɛ?»

Yesu ya fyɛn wa cuuŋɔ Bɛtisayida ni

22 Ba pʼa nɔ Bɛtisayida ni wɛ, wee xuu wu ni a sipyii pii di ba Yesu mu ni fyɛn wa ni, na wu ɲɛɛri na wu kpɔn wu na. 23 A Yesu di fyɛn wu co wu keŋɛ na, na gari ni wu ni kanha ki kadugo, na shɛ ɲɔlɔhɔ le wee ná wu ɲìi ni, na wu keŋɛ taha wu na, na wu yege na: «Mu wa yaaga ɲaa ya?» 24 A fyɛn wu wu ɲaha yirige na jo: «Nɛ wʼa sipyii pu ɲaa ba tiire wa wɛ; ga pʼi ɲaari.» 25 A Yesu di wu keye taha sanha wee ná wu ɲìi na. A wu wii xuuni, na juuŋɔ, na yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲa shɔɔnri. 26 A Yesu di wu yaha kari puga, na wu pye: «Ma ganha jé kulo li ni wɛ!»

Pyɛɛri ya yere li na na Kirisa wu ɲɛ Yesu

(Macoo 16:13-20; Luka 9:18-21)

27 Yesu ni wu kalaapiire tʼa pa gaaŋi Sezare Filipe tàan kulogoo ki ni. Na pu yaha koo na, a Yesu di wu kalaapiire ti yege na: «Sipyii pu wa yu na jɔgɔ nɛ ɲɛ wɛ?» 28 A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Pii wa yu na Yohana Batizelipye, pii di yu na Kilɛ tudunmɔɔ Eli, pii bɛ di yu sanha na Kilɛ tudunmɔ wa.»

29 A Yesu di pu yege na: «Ga yee do, yeeyɛ pyaa ki mu nɛ di ɲɛ jɔgɔ wɛ?» A Pyɛɛri di wu pye: «Kirisa mu ɲɛ.» 30 A Yesu di yi jo waha pu mu na pu ganha yee jo wa shishiin bɛ mu wɛ.

Yesu ya wu xu ni wu ɲɛ wu jo

(Macoo 16:21-28; Luka 9:22-27)

31 Lee kadugo na a Yesu di kalaapiire ti ɲɔ kɔn na galaa, na yi jo pu mu na: «Li waha lʼi waha, fo Sipya Ja wu bu ganha xuuni. Nɔhɔlɛɛ, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ na ba zhe wu ni. Pu na ba wu gbo; cabyaa taanri bu doro wu na ɲɛ.» 32 A wu yi fiinŋɛ jo pu mu. A Pyɛɛri di gari ni wu ni kabanugo, na shɛ ɲɔ kɔn na yu ni wu ni. 33 Ga, a Yesu di ŋmahana ɲɛri, na wu kalaapiire ti wii, na din Pyɛɛri na na jo: «Toro laha na tàan, mu Shitaanni we! Bani mu fungɔngɔ ɲɛ Kilɛ keree na wɛ, fo sipyii wogoo.»

34 Lee kadugo na a Yesu di sipyii pee ni wu kalaapiire ti yiri, na pu pye: «Wa funŋɔ bi ɲɛ wu binnɛ ni na ni, wu she wuyɛ ni, wu wu korikoritige ki lɔ taha na fɛni. 35 Bani sipya we wʼa giin wu wuyɛ pile munaa ɲuŋɔ wolo niɲaa ge, wee na ba buun wu munaa ni ɲiga na. Ga we wʼa bɔnri wu munaa ni niɲaa nɛ ni Jozaama pu wuu na ge, wee wu da ba wu munaa ɲuŋɔ wolo ɲiga na. 36 Lʼa ɲaha ɲɔ sipya na wu koŋɔ yaŋmuyɔ bɛɛri ta, wu ba buun wuyɛ pile munaa ni wɛ? 37 Yaaga kekɛ sipya di da já daga wu munaa ɲuŋɔ wolo wɛ? 38 Niɲaa wo sipyii pii ɲɛ jurumupyii, pʼi ya tii Kilɛ ɲaha tàan wɛ. Lee wuu na sipyaa sipya wʼa shiige le wuyɛ ni, na bye wu ya nɛ ni na jomɔ pu kaa yu sipyii mu-i ge, Sipya Ja wu bɛ na ba shiige le wuyɛ ni weefɔɔ shizhaa na, wu ba ba wu To Kilɛ wu wo nɔɔrɔ wu ni tuun wemu ni, ni wu fɛfɛɛrɛ mɛlɛkɛɛ pu ni.»

9

1 A Yesu di yi jo pu mu sanha na: «Can na nʼa da yi jo yi mu, sipyii pii pu wa naha ge, pii wa da xhuu pu ni bada na ta pu ya Kilɛ wo saanra te ɲa tapaga ni, ni fanha ni wɛ.»

Yesu ɲɛwiinɛ lʼa ɲɛri

(Macoo 17:1-13; Luka 9:28-36)

2 Lee kadugo na ba cabyaa gbaara ya toro wɛ, a Yesu di gari ni Pyɛɛri, ni Yakuba, ni Yohana ni faabobotɔɔngɔ ka fugba ni pu yɛ na. A wu ɲɛwiinɛ lʼi shɛ ɲɛri pu ɲii na. 3 A wu fàya yʼi ganha na ɲí, na fiinŋɛ fiinŋɛgana la na, wa shishiin ɲɛ ɲiŋɛ na wemu na já yaaga fiinŋɛ di mu xɔ wɛ. 4 A pʼi Eli ni Musa ɲa wu na yu ni Yesu ni.

5 Lee na a Pyɛɛri di Yesu pye: «Wù Karamɔgɔ, wèe bu gori naha, lee ya ɲɔ xuuni dɛ. Wù buguloo taanri yereŋɛ, mu wo nigin, Musa wo nigin, Eli wo nigin.» 6 Ye wu bi yaa wu jo ge, wu ya yee cɛ wɛ, bani pu bi fya xuuni.

7 A ɲahaŋa ka di ba pu tɔ, a mujuu la di foro kee ɲahaŋa ki ni na: «Nɛ ɲidaan Ja wu ɲɛ we. Wu kaa lʼa dan nɛ ni. Yʼa wu nijoyo nuri!» 8 Taapile ni a pʼi pu tàan wu wii, ga pu ya sipya watii ɲa nige wɛ, fo Yesu yɛ.

9 Ba pʼa diri faaboboŋɔ ki na wɛ, a Yesu di yi jo waha pu mu na kaa lemu pʼa ɲa ge, na pu ganha bu lee ɲaha jo sipya wa shishiin bɛ mu wɛ, fo Sipya Ja wu ba ɲɛ na foro xu ni tuun wemu ni. 10 A pee jomɔ pe di gori pu funyɔ ni. A pʼi puyɛ yege na: «Sipya Ja wu na ɲɛ na foro xu ni, lee kɔri ɲɛ dii wɛ?»

11 A pʼi wu yege na: «Ɲaha na saliya karamɔgɔlɔɔ pʼi yu na Eli wʼa yaa na fɛnhɛ pa wɛ?» 12 A wu pu ɲɔ shɔ na: «Uun, Eli wʼa yaa na fɛnhɛ pa, na ba keree ki bɛɛri gbegelevonɔ gbegele. Ga ɲaha na lʼa ka na Sipya Ja wu na ba ganha xuuni wɛ, na pu na ba zhe wu ni wɛ? 13 Ga nʼa da yi jo yi mu, Eli ya pa xɔ, a sipyii pʼi wu pye pu ɲidaan pyegana na ma na jo ba lʼa ka wu shizhaa na wɛ.»

Yesu ya pya wa cuuŋɔ jina bye wemu ni ge

(Macoo 17:14-21; Luka 9:37-43)

14 Ba pʼa pa jé kalaapiire tisara ni wɛ, na sipyiɲɛhɛmɛɛ ta pʼa pu maha, saliya karamɔgɔlɔɔ pʼi ɲɛ na nakaara pyi ni kalaapiire ti ni. 15 Sipyiire tʼa Yesu ɲa tuun wemu ni ge, a lʼi bye kakanhana pu mu. A pʼi baa kari, na shɛ wu shaari.

16 A Yesu di wu kalaapiire ti yege na: «Ɲaha wuu na yi wa nakaara pyi ni pu ni wɛ?»

17 A ná wa di wu ɲɔ shɔ sipyiire ti tɛ ni na jo: «Wù Karamɔgɔ, nʼa pa ma mu ni na ja ni, bani jina bobo wu wa wu ni. 18 Jina wu bu wu co xuu xuu ni, wʼa wu shan ɲiŋɛ na. Kakaya na ganha na fòro pya wu ɲɔ ni, wʼa ganha na ganhaa kii kuri, na waha. Nɛ yi jo ma kalaapiire ti mu, jo pu jina wu kɔri yeege wu ni, ga pʼi ya já wɛ.» 19 A Yesu di jo: «Ee! Yee kunni ɲɛ nʼa daa baa fɛɛ! Nɛ na gori yaha naha ni yee ni fo tuun wekɛ wɛ? Nɛ na yee keree xu, fo tuun wekɛ ni wɛ? Pa ni ma pya wu ni!»

20 A pʼi gari ni wu ni wu yíri. Ba pya wʼa Yesu ɲa wɛ, taapile ni a jina wu wu ɲahara xuuni, a wu do ɲiŋɛ na, na gologolo. A kakaya di ganha na fòro wu ɲɔ ni. 21 A Yesu di pya wu to wu yege na: «Fo tuun wekɛ ni le ya wu ta wɛ?» A wu wu ɲɔ shɔ na: «Fo wu nɔhɔpiire tuun ni. 22 Tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni jina wu ma wu shan na ni, ni lɔhɔ ni, kɔnhɔ wu xhu. Ma bi jani yaaga na, ɲuŋɔ ɲaari wù na, mʼa wù tɛgɛ!»

23 A Yesu di wu pye: «Ma bi jani! Keree bɛɛri kʼa já pye nʼa daa fɔɔ mu.» 24 Taapile ni a funana li to wu xhuulo na: «Nɛ dà ma na, pa na tɛgɛ mʼa nʼa daa baara ti wolo na funŋɔ ni.» 25 Yesu ya li ɲa sipyiire tʼa gburogi na ma wu mu ge, a wu din jina wu na na: «Jina bobo ɲudunnɔ, nɛ wʼa ma pye mu, foro wu ni. Ma ganha jé wu ni nige bada wɛ.» 26 A jina wu xhuulo, na funana li ɲahara xuuni, na foro li ni. A lʼi bye ma na jo li nixhugo ki ɲɛ, fo sipyiɲɛhɛmɛɛ bi yu na: «Wʼa xu.» 27 Ga Yesu di funana li keŋɛ ki co, na li yirige. A lʼi yìri, na yere.

28 Ba Yesu ya pa jé puga wɛ, na wu ni kalaapiire ti yaha pu yɛ na. A pʼi wu yege na: «Ɲaha na wèe di ya já we jina we kɔri yeege pya wu ni-i wɛ?» 29 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Ke jina tuugo ke ya fòro forogana la shishiin na ni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ bɛ wɛ.»

Yesu ya wu xu ni wu ɲɛ wu jo sanha

(Macoo 17:22-23; Luka 9:43-45)

30 A pʼi yìri wà, na Galile fiige ki ja toro na gaaŋi. Yesu funŋɔ bye pu wu sanha cɛ wɛ, 31 bani wu bi wu kalaapiire ti kalaa. A wu pu pye: «Pu na ba Sipya Ja wu le sipyii keye ni. Pu na ba wu gbo, cabyaa taanri bu doro, wʼa ɲɛ.» 32 Ga pu bi pee jomɔ pu kɔri cɛ wɛ, na fya pu ya já wu yege pee keree na wɛ.

Wekɛ wʼi ɲɛ ɲahagbaa fɔɔ wɛ?

(Macoo 18:1-5; Luka 9:46-48)

33 A pʼi nɔ Kapɛrinɔmɔ ni. Yesu nijege na puga ki ni, a wu wu kalaapiire ti yege na: «Nakaara tekɛ na yi bye koo li na wɛ?» 34 Ga, a pʼi cari, bani pu bi puyɛ yegee koo li na na wekɛ wu ɲɛ pee bɛɛri wo ɲahagbaa fɔɔ wɛ? 35 Wee tuun wu ni a Yesu di diin, na wu kalaapiire kɛ ni shuun wu yiri, na pu pye: «Wa funŋɔ bi ɲɛ na pye ɲahagbaa fɔɔ, wʼa yaa na pye pu bɛɛri kadugo yíri wo, ni pu bɛɛri kapyebye.» 36 A wu nɔhɔcɛɛrɛ la lɔ, na lee yereŋɛ pu niŋɛ ni, na li co wu keye ni, na yi jo pu mu na: 37 «Sipyaa sipya wʼa le nɔhɔcɛɛrɛ le la shi co xuuni nɛ wuu na ge, nɛ wʼa co xuuni. We wʼa nɛ co xuuni ge, wee ya nɛ co xuuni wɛ, ga nɛ tunvɔɔ we wʼa co xuuni.»

Sipya wemu ɲɛ wèe pɛn wɛ, wèe ɲii wu ɲɛ wii

(Luka 9:49-50)

38 A Yohana di Yesu pye: «Wù Karamɔgɔ, wèe ya ná wa ɲa, wu na jinaa kɔri na yeege sipyii ni mu mɛgɛ na. A wèe di yi jo wu mu jo wu ganha ba lee pyi wɛ, bani wu ɲɛ wèe wa wɛ.» 39 A Yesu di wu pye: «Yi ganha bu wu ɲaha kɔn wɛ, bani sipya wa shishiin da já kakanhana pye nɛ mɛgɛ na, lee kadugo na mʼa wakaraa mʼa nɛ joguumɔ yu wɛ. 40 Bani sipya wemu ɲɛ wèe pɛn wɛ, wèe ɲii wu ɲɛ wii. 41 Can na nʼa da yi jo yi mu, sipyaa sipya wʼa cɛɛgbuu ɲii lɔhɔ kan yi mu yʼa gba na bani yi ɲɛ Kirisa wuu ge, weefɔɔ da ga fɔ lee wo kuduun ni wɛ.

Kaa le lʼa ma leni jurumu ni ge, lee ɲɔ yaha

(Macoo 18:6-9; Luka 17:1-2)

42 «Te nɔhɔpiire te tʼa dà nɛ na ge, sipyaa sipya wʼa le la ɲuŋɔ kyɛɛgi ge, li bi da bɔrɔ weefɔɔ mu, na faatabaaga pɔ wu katige ni, na wu wá suumɔ lɔhɔ ni. 43 Ma keŋɛ bi ɲɛ kaɲuŋɔ di ma le jurumu ni, ki kɔn. Ma keŋɛ nigin wo na jé Alijinɛ ni, lee ya pɔrɔ ma mu, ma keye shuun wo wu shɛ yaha Jahanɛmɛ ni nafugibaaga ni. [ 44 Wee xuu wu ni, wu fyɛnyɛ ya xhuli wɛ, kee na ki ya furi wɛ.] 45 Ma tɔɔgɔ bi ɲɛ kaɲuŋɔ di ma le jurumu ni, ki kɔn. Ma tɔɔgɔ nigin wo na jé Alijinɛ ni, lee ya pɔrɔ ma mu, ma tɔɔyɔ shuun wo wu wá Jahanɛmɛ ni. [ 46 Wee xuu wu ni, wu fyɛnyɛ ya xhuli wɛ, kee na ki ya furi wɛ.] 47 Ma ɲii bi ɲɛ kaɲuŋɔ di ma le jurumu ni, li wɛhɛlɛ wolo. Ma ɲii nigin wo na jé Kilɛ wo saanra ti ni, lee ya pɔrɔ ma mu, ma ɲìi shuun wo wu wá Jahanɛmɛ ni.

48 ‹Wee xuu wu ni,

wu fyɛnyɛ ya xhuli wɛ,

kee na ki ya furi wɛ.›*

49 «Bani ba lʼa saha na suumɔ le shiga ni wɛ, mu lʼa saha jurumupyii bɛ pu sorogo na ni. 50 Suumɔ ya ɲɔ, ga pu tipoomɔ bu foro pu ni, ɲaha ma da daga pu taan sanha wɛ? Suumɔ pu pye yiyɛ pyaa ni, ɲaɲiŋɛ di bye yi tɛ ni.»

10

Yesu ya yemu jo gbaxɔɔrɔ shizhaa na ge

(Macoo 19:1-12; Luka 16:18)

1 A Yesu di yìri wà, na gari Zhude fiige ki ni, ni Zhurudɛn Gba wu kadugo yíri. A sipyiire tʼi ba binnɛ wu tàan sanha. A wu ganha na pu kalaa ma na jo, ba wʼa tee na li pyi pyegana lemu na wɛ. 2 A Farizhɛɛn pii di fulo wu na, na wu pɛri. A pʼi wu pye: «Lʼa saha ná wu wu shɔ gbaga xɔ ya?» 3 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Ɲɔmɛɛ lekɛ Musa dʼa jo yee mu wɛ?» 4 A pʼi jo: «Musa ya koro kan wèe mu na wa ba da wu shɔ yaha, na wufɔɔ wu fɛnhɛ gbaxɔɔrɔ sɛmɛ yàa kan wu mu wu na wu yaha.» 5 A Yesu di pu pye: «Yee niwegee kʼa waha, lee wuu na Musa ya le ɲɔmɛɛ le ka na kan yee mu. 6 Ga fo koŋɔ ki ɲɔkɔɔnrɔ na, Kilɛ ya pu yàa ná ni cee. 7 Lee wuu na ná na ba wu to, ni wu nu yaha, na nɔrɔ wu shɔ na. 8 Pu shuun wu na bye ceepuuro nigin. Lee funŋɔ ni pu ɲɛ nige shuun wɛ, ga fo nigin. 9 Ayiwa Kilɛ ya lemu pye nigin ge, sipya ganha bu lee waagi wɛ.»

10 Ba pʼa jé puga wɛ, a kalaapiire tʼi Yesu yege lee na sanha. 11 A wu yi jo pu mu na: «Sipyaa sipya wʼa wu shɔ gbaga xɔ, na watii leŋɛ ge, dɔdɔɔrɔ mʼa pye ma ceshiimɛ wu shizhaa na. 12 Wee cogo wu na cee bɛ bu foro wu poo mu, na gbaga je ná watii mu, dɔdɔɔrɔ wʼa pye.»

Yesu ya duba nɔhɔpiire ta mu

(Macoo 19:13-15; Luka 18:15-17)

13 Lee kadugo na sipyii pii ya pa Yesu mu ni nɔhɔpiire ta ni, kɔnhɔ wu gbɔn ti na; ga, a kalaapiire tʼi yogo jo ni pu ni. 14 Yesu ya lee ɲa ge, a wu luu di yìri, a wu wu kalaapiire ti pye: «Yi nɔhɔpiire ti yaha ti da ma na mu, yi ganha ba ti ɲaha kɔɔn wɛ! Bani pee shi tuugo wuuro ti ɲɛ Kilɛ wo saanra te. 15 Can na nʼa da yi jo yi mu, sipya wemu ya Kilɛ wo saanra ti co ba nɔhɔcɛrɛɛ ɲɛ-ɛ wɛ, wee da ga ba jé ti ni bada wɛ.» 16 Lee kadugo na a wu nɔhɔpiire ti lɔ, na wu keye taha ti na, na duba ti mu.

Naafuugbɔ fɔɔ jemɛ pʼa pɛn Kilɛ wo saanra ti ni

(Macoo 19:16-30; Luka 18:18-30)

17 Lee kadugo na ba Yesu ya pa koo lɔ na gaaŋi wɛ, a ná wa di baa nɔ, na nuguro sin wu fɛɛ ni, na wu yege na: «Karamɔgɔsaama, ɲaha nɛ yaa na pye, kɔnhɔ di ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta wɛ?» 18 A Yesu di wu pye: «Ɲaha na mʼa na pyi nizaama wɛ? Nizaama wa shishiin wa wɛ, fo Kilɛ yɛ. 19 Mʼa Kilɛ wo ɲɔmɛɛjogoo ki cɛ na: ‹Ma ganha bu sipya gbo wɛ! Ma ganha bu dɔdɔɔrɔ pye wɛ! Ma ganha bu nagaara pye wɛ! Ma ganha bu kafinɛyɛ taha ma sipyiɲii na wɛ! Ma ganha bu wa ŋmahana wɛ! Ma da ma nu ni ma to pɛlɛ!›» 20 A wee ná wu jo: «Karamɔgɔ, fo na nɔhɔpiire ti tuun wu ni nɛ ɲɔ kɔn na kii koro ɲaari.» 21 A Yesu di wu wii ni taanɲɛɛgɛ ni, na wu pye: «Kaa nigin yɛ lʼa mu kuuŋɔ. Shɛ ma keŋɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri pɛrɛ, mʼa wee wari wu kan la baa fɛɛ mu! Wee tuun wu ni ma na naafuu ta fugba we ni. Lee kadugo tàan mʼa ba daha na fɛni!» 22 A pee jomɔ pʼi wu ɲaha tanha na gaaŋi, bani naafuugbɔ wu bye wu mu.

23 A Yesu di wu tàan wu wii, na wu kalaapiire ti pye: «Naafuugbɔ fɔɔ jemɛ pʼa pɛn Kilɛ wo saanra ti ni dɛ!» 24 A pee jomɔ pʼi bye kakanhana kalaapiire ti mu; ga, a Yesu di pu pye sanha na: «Na nagoo, Kilɛ wo saanra ti jemɛ pʼa pɛn dɛ!» 25 Ɲɔhɔŋɔ jemɛ ya taan museni wii ni na toro, naafuugbɔ fɔɔ jé na Kilɛ wo saanra ti ni. 26 A lʼi bye tɛhɛnɛ baa kakanhana kalaapiire ti mu, a pʼi ganha na puyɛ pyi: «Aa! Wee tuun wu ni sipya wekɛ na já pa shɔ wɛ?» 27 A Yesu di pu wii, na jo: «Sipyii mu, lee da já bye wɛ, ga li na já bye Kilɛ mu, bani kaa la shishiin ya Kilɛ jani wɛ.»

28 A Pyɛɛri di wu pye: «Li wii, wèe ya kahari yaŋmuyɔ bɛɛri ni, na daha mu fɛni.» 29 A Yesu di wu pye: «Can na nʼa da yi jo yi mu, sipyaa sipya wʼa kahari wu puga ni ge, kelee wu ceboronamaa, kelee wu ceboroshaa, kelee wu nu, kelee wu to, kelee wu nagoo, kelee wu kɛrɛyɛ, nɛ ni Jozaama pe wuu na ge, 30 weefɔɔ na ba yee bɛɛri yahaŋaa xhuu nigin (100) ta ke koŋɔ ke na: piyɛyɛ, ni ceboronamaa, ni ceboroshaa, ni nii, ni nagoo, ni kɛrɛyɛ, na kanhama bɛ ta, na ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama bɛ ta ɲiga na. 31 Ga ɲahagbaa wuu niɲɛhɛmɛɛ na ba bye kadugo yíri wuu, kadugo yíri wuu niɲɛhɛmɛɛ na bye ɲahagbaa wuu.»

Yesu ya wu xu ni wu ɲɛ wu jo sanha

(Macoo 20:17-19; Luka 18:31-34)

32 Koo na pu bye na gaaŋi Zheruzalɛmu ni, Yesu bye wu kalaapiire ti ɲahagbaa na. Kalaapiire ti hakilee pu bi kyɛɛgi. Sipyii pii pʼa taha pu fɛni ge, pee bi fya. A Yesu di gari sanha ni wu wuu kɛ ni shuun wu yɛ ni. Kaa le li da ba bye wu na ge, a wu lee ɲɔ kɔn na yu pu mu. 33 A wu pu pye: «Wù wii gaaŋi Zheruzalɛmu ni. Pu na zhɛ Sipya Ja wu le wà saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu keŋɛ ni. Pu na ba wu jaagi na wʼa yaa ni xu ni. Pʼa wu le shi watii keŋɛ ni, wemu ɲɛ Yawutuu shi wɛ. 34 Wee na ba zhɛhɛ wu na, na ɲɔlɔhɔ tugi wu na, na wu kpɔn ni susɔlɔɔ ni, na wu gbo. Caŋa taanri wogo ki na wʼa ɲɛ.»

Yakuba ni Yohana ya ɲahagbaa fɛɛrɛ shaa Yesu mu

(Macoo 20:20-28)

35 Lee kadugo na Zebede jalaa Yakuba ni Yohana ya pa fulo Yesu na, na yi jo wu mu na: «Wù Karamɔgɔ, kaa le wù da ba ɲɛɛri ma mu ge, wù la ɲɛ mʼa lee pye wù mu.» 36 A Yesu di pu yege na: «Yi wa giin nɛ lekɛ pye yi mu wɛ?» 37 A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Ma sɔɔ mʼa ɲahagbaa fɛɛrɛ tatiinyɛ yi kan wù mu: nigin wa di diin ma kanige cɛ, wa di diin ma kamɛnɛ cɛ, ma saanra nɔɔrɔ wuuro ti ni.» 38 Ga, a Yesu di pu pye: «Kaa lemu yee wa ɲɛɛri ge, yee wa li cɛ wɛ. Kanhama cɛɛgbuu lemu ni nʼa da ba gba ge, yee na já gba lee ni ya? Kelee nɛ na ba batize kanhama ni gbɛrigbɛri wemu ni ge, yee na já batize yee ni ya?» 39 A pʼi wu pye: «Uun, wèe na já.» A Yesu di pu pye: «Yi na ba gba nɛ wo cɛɛgbuu li ni. Nɛ na ba batize kanhama ni gbɛrigbɛri wemu ni ge, yi na ba batize yee bɛ ni. 40 Ga na tiin nɛ kanige cɛ, kelee nɛ kamɛnɛ cɛ, nɛ ɲɛ yee tatiinyɛ yi kanvɔɔ wɛ. Piimu kaa na Kilɛ ya yee gbegele ge, pee mu yi da ba gan.»

41 Ba kalaapiire kɛ wu samaa ya yee logo wɛ, a pu logoo di yìri Yakuba ni Yohana tàan. 42 Lee na a Yesu di pu bɛɛri yiri na jo: «Yʼa li cɛ na shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, pii pʼa wii ɲuŋɔfɛɛ wee shi wu ɲuŋɔ ni ge, pee ya pu ɲuŋɔfɛɛrɛ pyi wu na, pu sipyigbɔɔ pʼi pu fanha shɛɛ wu na. 43 Ga li da ba bye mu yee tɛ ni wɛ. Yee wa funŋɔ bi ɲɛ wu bye sipyigbɔ, wufɔɔ wu pye pusamaa wo kapyebye. 44 Yee wa funŋɔ bi ɲɛ wu bye ɲahagbaa fɔɔ, wu pye pusamaa bɛɛri wo bulo. 45 Bani Sipya Ja wu ya ta pa kɔnhɔ sipyii di ba kapyeŋɛɛ pyi wu mu wɛ. Ga wʼa pa, wu ba kapyeŋɛɛ pyi sipyii mu, wu wu munaa kan lʼi bye sipyiɲɛhɛmɛɛ wo ɲuwuuro saraa.»

Yesu ya fyɛn Batimɛ cuuŋɔ

(Macoo 20:29-34; Luka 18:35-43)

46 Lee kadugo na a pʼi nɔ kulo la ni, lee mɛgɛ ɲɛ na Zheriko. Ba Yesu ni wu kalaapiire te ni sipyiɲɛhɛmɛɛ ya pa foro Zheriko ni wɛ, lee bi fyɛn wa nidɛɛngɛ ta koo li ɲɔ na, wee na saraya ɲɛɛri. Wee bye Timɛ ja Batimɛ. 47 Wʼa logo na Nazarɛti shɛɛn Yesu wʼa wii ge, a wu mujuu wá na: «Dawuda Ja Yesu, ɲuŋɔ ɲaari na na!» 48 Sipyiɲɛhɛmɛɛ ya jo ni wu ni na wu co wuyɛ na, ga, a wu sii la fara mujuu li na na yu: «Dawuda Ja, ɲuŋɔ ɲaari na na!» 49 A Yesu di yere na jo pu wu yiri. A pʼi fyɛn wu yiri, na wu pye: «Ma hakili wu teŋɛ, yìri! Wʼa ma yiri!» 50 A wu wu fadeŋɛ wá, na sira yìri, na fulo Yesu na. 51 A Yesu di wu yege na: «Mu wa giin nɛ lekɛ pye ma mu wɛ?» A fyɛn wu wu ɲɔ shɔ na: «Karamɔgɔ, di da ɲaa!» 52 A Yesu di wu pye: «Ta se, ma nʼa daa wʼa ma cuuŋɔ.» Taapile ni a wu ganha na ɲaa, na daha Yesu fɛni koo li na.

11

Yesu ya jé Zheruzalɛmu ni ba saan ɲɛ wɛ

(Macoo 21:1-11; Luka 19:28-40; Yohana 12:12-19)

1 Ba pʼa tɛɛŋɛ Zheruzalɛmu na wɛ, a pʼi nɔ Bɛtɛfajɛ ni Bɛtani shizhaa, Oliviye faaboboŋɔ ki kabanugo ki ni. A Yesu di wu kalaapiire shuun wa tun, 2 na pu pye: «Yi shɛ yi ɲahagbaa kulo li ni. Yi ba shɛ jin yɛ li ni, yi na kafabige ka nibɔgɔ ta wà, sipya sanha dugi ɲa kemu na wɛ, yʼi kee sanha yi pa naha! 3 Sipya wa bu yi pye: ‹Ɲaha na yee di ke sanhana wɛ?› Yi weefɔɔ pye: ‹Wèe Kafɔɔ wu mago wu wa ki na, nimɛ wʼa da ki kuruŋɔ na pa ma kan.›»

4 A pʼi gari, na shɛ kafabige ka nibɔgɔ ta kakuutorogo ka ni, na ki sanha. 5 Sipyii pii pu bye wà ge, a pii di pu yege na: «Yee di ke kafabige ke sanhana ɲaha na wɛ?» 6 A pʼi pu ɲɔ shɔ ba Yesu ya yi jo pu mu wɛ. A pee sipyii pʼi sɔɔ na pʼa gaaŋi ni ki ni. 7 Ba pʼa nɔ ni kafabige ki ni Yesu yíri wɛ, na pu fadegbɔyɔ ya taha ki na, a Yesu di dugi ki na. 8 A sipyiɲɛhɛmɛɛ di pu fadegbɔyɔ pii koo li ni. A pii bɛ di wɛburiye kɔn tɛyɛ ni, na yee pii koo li ni. 9 Pu nigariwuu, pii pʼa ɲaari Yesu ɲahagbaa ni wu kadugo yíri ge, pee bi xhuulo na yu na:

«Kilɛ wʼa sɔni! We wʼa ma Kafɔɔ mɛgɛ na ge,

wee ɲɛ duba pya!»*

10 «Wù to Dawuda wo saanra te tʼa ma ge,

Kilɛ wu duba ti mu.

Masɔŋɔ kʼa byi Kilɛ mu fugba lii lii we ni.»*

11 Ba Yesu ya jé Zheruzalɛmu ni wɛ, na gari Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na shɛ ki kabaya yi bɛɛri wii. Lee kadugo na a wu ni wu kalaapiire kɛ ni shuun wu foro kari Bɛtani ni, bani piige ki bi zhaa da wuu.

Yesu ya nitoodige ka laŋi

(Macoo 21:18-19)

12 Kee caŋa ki ɲimuguro, pu na foro Bɛtani ni, a xuugo di Yesu ta. 13 Na wu yaha taliige ni a wu nitoodige ka ɲa, wɛrɛ di ɲɛ ki na. A wu shɛ ki wii, wu bu garaa nagoo ta ki na. Ba wʼa nɔ ki na wɛ, wu ya yaaga ɲa wɛ, fo wɛyɛ yɛ. Bani nitoroŋɔ pyeduun bi sanha nɔ wɛ. 14 Ayiwa a wu nitoodige ki pye: «Sipya da ga mu pya li nige bada wɛ.» A wu kalaapiire tʼi yee logo.

Yesu ya Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki pye fɛɛfɛɛ

(Macoo 21:12-17; Luka 19:45-48; Yohana 2:13-22)

15 Pʼa nɔ Zheruzalɛmu ni tuun wemu ni ge, a Yesu di jé Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Sipyii piimu pu bi bɛrɛ ni zhɔ pyi wà ge, a wu ganha na pee kɔri na yeege. A wu wari faavɛɛ pu wo tabalaa pee, ni gbegbe shazhɛɛrɛ pɛrɛvɛɛ pu wo yatiinyɛ yi ɲɛri buri. 16 Wʼa ta sɔɔ yaaga pɛrɛvɔɔ wa shishiin wu toro Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni wɛ. 17 A wu sipyii pu kalaa na: «Ta li ya ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na:

‹Pu na ba nɛ puga ki pyi

shi wu bɛɛri wo Kilɛ-ɲɛrɛgɛ puga wɛ?›*

Ga yee kunni ya ki pye nagaalaa talaraga.»

18 Ba saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ pʼa yee logo wɛ, na ganha na wu shaa di gbo. A pʼi fya wu na, bani wu kalaa wu bi sipyii pu ɲuyɔ co xuuni.

19 Ba yakoŋɔ kʼa nɔ wɛ, a Yesu ni wu kalaapiire tʼi foro kanha ki ni.

Yesu ya jo nitoodige ki waha wu keree na

(Macoo 21:20-22)

20 Kee caŋa ki ɲimuguro ɲisɔɔgɔ ki na, na pu yaha pu na doroo koo li ni, a pʼi kee nitoodige ki ɲa kʼa waha fo ki niyɛ ye. 21 Kaa le lʼa bi pye ge, a Pyɛɛri funŋɔ di do lee na, a wu Yesu pye: «Wù Karamɔgɔ, mʼa nitoodige kemu laŋi ge, kʼa waha!»

22 A Yesu di pu pye: «Yi dà Kilɛ na! 23 Can na nʼa da yi jo yi mu, sipyaa sipya wʼa ke faaboboŋɔ ke pye: ‹Yìri laha naha, mʼa shɛ mayɛ wá suumɔ lɔhɔ ni ge.› Nakaara bye tʼi ɲɛ wufɔɔ zɔ wu na wɛ, wu bi dà li na na ye wʼa jo ge, na lee na bye; li na bye wu mu. 24 Lee wuu na nʼa da yi jo yi mu, yi ba yaaga tuugo bɛɛri ɲɛɛri, yi dà li na na yʼa kee ta na xɔ, kee na gan yi mu. 25 Yi bu yere na Kilɛ ɲɛɛri, na wa ta wʼa kakuunɔ la pye yi na, yi lee yafa weefɔɔ mu, kɔnhɔ yi fugba To Kilɛ wu yi bɛ wo kakuuyo yi yafa yi mu. 26 Yi bye yʼi ya pusamaa wo kakuuyo yi yafani pu mu wɛ, yi fugba To Kilɛ wu da ba yi bɛ wo kakuuyo yi yafa yi mu wɛ.»

Mii Yesu wo sefɛɛrɛ ti dʼa yìri wɛ?

(Macoo 21:23-27; Luka 20:1-8)

27 A pʼi gari Zheruzalɛmu ni sanha. Na Yesu yaha wu na ɲaari Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ, ni nɔhɔlɛɛ pʼi fulo wu na, 28 na wu yege na: «Sefɛɛrɛ tekɛ gbɔɔrɔ ni mu wa kii keree kii pyi wɛ? Jɔgɔ wʼa kee fanha ki kan mu mu na mu wʼa ki pyi wɛ?» 29 A Yesu di pu pye: «Nʼa da yee yege kaa nigin wa na, yʼi na ɲɔ shɔ. Wee tuun wu ni, sefɛɛrɛ temu gbɔɔrɔ ni nɛ bɛ ya kii keree kii pyi ge, nɛ bɛ na tee jo yi mu. 30 Jɔgɔ wu dʼa Yohana tun na wʼa batizeli pyi wɛ, Kilɛ laa sipyii? Yi na ɲɔ shɔ.»

31 A pʼi puyɛ pye: «Wù bu jo: ‹Kilɛ wʼa wu tun›, wu na jo: ‹Wee tuun wu ni ɲaha na yee di ya ta dà wu na-ɛ wɛ?› 32 Ga wù bu nɔhɔ jo: ‹Sipyii pʼa wu tun…›» (Pu bi fyagi sipyii pu na, bani sipyii pu bɛɛri bi Yohana wii can can na Kilɛ tudunmɔ.)

33 Lee na a pʼi Yesu pye: «Wèe ya cɛ wɛ.» A Yesu bɛ di pu pye: «Ayiwa nɛ bɛ ya she, sefɛɛrɛ temu gbɔɔrɔ ni nɛ bɛ ya kii keree kii pyi ge, nɛ bɛ da tee jo yee mu wɛ.»

12

Ɛrɛzɛn faapyii niguumɔɔ pu wo talenɛ le

(Macoo 21:33-46; Luka 20:9-19)

1 Lee kadugo na a Yesu di taleŋɛɛ ɲɔ kɔn na yu pu mu na: «Ná wa wʼa bi ɛrɛzɛn tɛgɛ ka shan, na ki maha ni kasɔrɔgɔ ni. A wʼi wege ka wolo na pye ɛrɛzɛn wu lɔhɔ ki tawologo, na zangaso wa yàa shazhɔn wu kaa na. Lee kadugo na a wu ɛrɛzɛn tiire tɛgɛ ki kaa le ɛrɛzɛn faapyii pii keŋɛ ni, na gari fiige katii ni. 2 Ba ɛrɛzɛn wʼa pa lɛ wɛ, a wu kapyebye wa tun pee ɛrɛzɛn faapyii pu mu, na wu shɛ ɛrɛzɛn nilɛ wu shɔ pu mu. 3 Ga, a pʼi kapyebye wu co, na wu kpɔn, na wu kewaya wo yaha kari. 4 Lee kadugo na a tɛgɛ ki fɔɔ wu kapyebye watii tun kari. A pʼi wee ɲuŋɔ bana, na wu cogana kolo. 5 A wu nɔhɔ kapyebye wa bɛ tun kari sanha. A pʼi wee gbo. Lee kadugo na a wu kapyebyii niɲɛhɛmɛɛ pii bɛ tun. A pʼi pii kpɔn, na pii gbo.

6 «Ja nigin yɛ di bye tɛgɛ ki fɔɔ wu mu, wee kaa bi dan wu ni xuuni. A wu wee tun pu mu pu bɛɛri kadugo yíri, na jo: ‹Nɛ ja we kunni pu na zhɛ gbɔɔrɔ taha wee na.› 7 Ga, a ɛrɛzɛn faapyii pʼi puyɛ pye na: ‹Cɛn wu lɔvɔɔ wʼa we. Yi pa wù wu gbo, cɛn wu na bye wù wo.› 8 A pʼi jafɔɔ wu co na wu gbo, na wu wá tɛgɛ ki kadugo yíri.

9 «Wee tuun wu ni tɛgɛ ki kafɔɔ wu da ba ɲaha pye wɛ? Wu na ba ba, na pee ɛrɛzɛn faapyii pu gbo, na ɛrɛzɛn tɛgɛ ki kaa le piitiilee keŋɛ ni. 10 Ta yee ya le kalaa Kilɛ Kafila wu ni wɛ? na:

‹Puyirilee pʼa faakagereŋɛ kemu she ge,

kee kʼa pye puga ki

gunŋmii li faakagereŋɛ ki nijeŋɛ ke.

11 Li wii Kafɔɔ wʼa lee pye,

kakanhana li wa lii wù ɲaha tàan.›*»

12 A Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼi ganha na cogana shaa Yesu na, bani pʼa li cɛ na pee na Yesu ya talenɛ li jo wà. Ga, a pʼi fya sipyiire ti na, wee tuun wu ni a pʼi wu yaha wà, na gari.

Pʼa Yesu yege munaa pɛrɛmɛ keree na

(Macoo 22:15-22; Luka 20:20-26)

13 Lee kadugo na a pʼi Farizhɛɛn pii ni Hɛrɔdi wo sipyii pii tun Yesu mu, kɔnhɔ pʼi wu co wuyɛ pyaa ɲɔ jomɔ fɛni. 14 A pʼi ba na wu pye: «Wù Karamɔgɔ, wèe ya li cɛ na jo can fɔɔ mu ɲɛ. Mu ya fyagi sipya wa shishiin na wɛ, bani sipyii pu bɛɛri pu ɲɛ nigin mu mu. Mʼa sipyii pu fiinŋɛ na galaa bɛ Kilɛ koro li ni. Ayiwa lʼa saha pʼa munaa pɛrɛmɛ kaan Oromɛ saannaa Sezari mu laa, li ya saha wɛ? Wʼà yaa na pu kaan, laa wù ya yaa na pu kaan wɛ.»

15 Ga, a Yesu di pu shuun shuun juuro ti cɛ na pu pye: «Ɲaha na yʼi na ɲɔ yegee wɛ? Yi pa ni wari dɛɲɛ nigin wa ni, di wu wii.» 16 A pʼi nigin wa shɛ wu na. A Yesu di pu pye: «Jɔgɔ wo jaa ni wu kama pu wa we na wɛ?» A pʼi jo: «Oromɛ saannaa Sezari.» 17 Wee tuun wu ni a Yesu di pu pye: «Yʼa Sezari wuu li kaan Sezari mu, yi da Kilɛ bɛ wuu li kaan Kilɛ bɛ mu.» A wu keree di pu ɲaha wɔ fo xuuni.

Sadushɛɛn pʼa Yesu yege xuɲɛnɛ li keree na

(Macoo 22:23-33; Luka 20:27-40)

18 Lee kadugo na, ɲuŋɔfɛɛ pii bye wà, pʼi ɲɛ Yawutuu, Sadushɛɛn pu bye pii. Pee bi yu na xuɲɛnɛ da ba bye ɲiga na wɛ. A pii di ba shɛ Yesu yíri, na shɛ wu pye: 19 «Karamɔgɔ, Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya le ɲɔmɛɛ le ka na kan wèe mu na: ‹Ná wa wo ceborona bu xhu, na ta wu ya pya ta wu shɔ na wɛ, na wu wee naxhugoshɔ wu lɔ, kɔnhɔ wu nagoo ta di yaha wee ná wu nixhugo ki mu.› 20 Lee ya bi ceboronamaa gbarashuun wa ta wà. A nizhiimɛ wu cee leŋɛ, na xhu wu ya pya ta wɛ. 21 A shuun wo wu wee cee wu ninumɔ lɔ, na xhu wu ya pya ta wɛ. A taanri wo wu bɛ di bye mu. 22 A pu gbarashuun wu bɛɛri di wee cee wu leŋɛ toro, a pu bɛɛri di xhu wa shishiin ya pya ta wu na wɛ. Lee kadugo na a cee wu bɛ di xhu. 23 Xuu pu caɲɛŋɛ ke, wee cee wʼi da ba bye pu shɛn nigin wekɛ wo wɛ? Bani pu gbarashuun wu bɛɛri ya wu leŋɛ toro.»

24 A Yesu di pu pye: «Le bɛ li wa yee piinŋɛ ki kaɲuŋɔ wɛ? Na jo le lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, yee wa lee cɛ wɛ, yʼi wa Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti bɛ cɛ wɛ. 25 Xuu pu ba ɲɛ, sipyii wa da cèe leŋɛ, kelee na gbaya je wɛ. Ga pu na ba bye ba fugba mɛlɛkɛɛ ɲɛ wɛ. 26 Xuɲɛnɛ li wo shizhaa na, xuu wemu ni na ki wo tire li kaa ya yu Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo Kitabu wu ni ge, ta yee ya yee kalaa wɛ? na:

‹Nɛ ɲɛ Ibirayima wo Kilɛ,

ni Ishaaga wo Kilɛ,

ni Yakuba wo Kilɛ.›*

27 Kilɛ ɲɛ xuu wo Kilɛ wɛ, ga wyii wo Kilɛ wu ɲɛ wii. Yee ya piin xuuni.»

Kilɛ wo saliya ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri wo nigbɔɔ le

(Macoo 22:34-40; Luka 10:25-28)

28 A saliya karamɔgɔ wa di pee nakaara jomɔ pu logo. A wu li ɲa na Yesu ya Sadushɛɛn pu ɲɔ shɔ na ɲɔ. A wu fulo wu na na wu yege na: «Lekɛ lʼi ɲɛ Kilɛ wo saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri nigbɔɔ li wɛ?»

29 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri nigbɔɔ li wa le na:

‹Izirayɛli shɛɛn yi logo: Wù Kafɔɔ Kilɛ we,

Kafɔɔ nigin pe wu ɲɛ wii.

30 Ma Kafɔɔ Kilɛ wu taan ma mu

ma zɔ wu bɛɛri na,

ni ma munaa li bɛɛri,

ni ma fungɔngɔ ki bɛɛri,

ni ma fanha ki bɛɛri.›*

31 Li shuun wuu li wa le:

‹Ma sipyiɲii wu taan ma mu

ba mayɛ pyaa ki ɲɛ wɛ.›*

Kilɛ wo saliya wu ɲɔmɛɛ la shishiin wa ye kii shuun we na wɛ.»

32 A wee saliya karamɔgɔ wu Yesu pye na: «See na, wù Karamɔgɔ, ye mʼa jo ge, kaɲii li wa. Bani Kilɛ yɛ nigin wu wa, Kilɛ wa shishiin wa nige wee kadugo na wɛ. 33 Kilɛ na taan ma mu ma zɔ wu bɛɛri na, ni ma fungɔngɔ ki bɛɛri, ni ma fanha ki bɛɛri. A ma sipyiɲii bɛ di daan ma mu ba mayɛ pyaa ki ɲɛ wɛ, lee ya pɛlɛ saraya nizogoyo ni saraya tuuyo ye bɛɛri na.»

34 A Yesu di li ɲa na wʼa wee ɲɔ shɔ ni fungɔngɔ fɛɛrɛ ni, na wu pye: «Mu ni Kilɛ saanra ti tɛ wʼa lii wɛ.» Na co wee tuun wu na, wa shishiin ya luu waha na wu yege nige kaa la shishiin na wɛ.

Shɔvɔɔ wu ya ta pye Dawuda ja yɛ nigin wɛ

(Macoo 22:41-46; Luka 20:41-44)

35 Na Yesu yaha wu na sipyii pu kalaa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, a wu pu pye: «Ɲaha na saliya karamɔgɔlɔɔ pʼi yu na Shɔvɔɔ wu ya ta sii pye watii Dawuda ja yɛ kadugo na-ɛ wɛ? 36 Dawuda yɛ pyaa ya jo Fɛfɛɛrɛ Munaa fanha ni na:

‹Kafɔɔ Kilɛ ya yi jo nɛ Kafɔɔ mu na:

Tiin saanra tatɛɛngɛ ki ni na kanige cɛ,

fo di ba ma pɛɛn pu tirige na pa le

ma tɔɔyɔ nɔhɔ ni.›*

37 Dawuda yɛ pyaa ya Shɔvɔɔ wu pyi Kafɔɔ, wee tuun wu ni, wʼa já pye dii wu ja yɛ nigin wɛ?»

Yesu ya pu kaala ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu kaa ni

(Macoo 23:1-36; Luka 20:45-47)

Yesu kafila wu logo bi dan sipyii pu bɛɛri ni xuuni. 38 A wu yi jo pu mu wu kalaa wu ni na: «Yʼa yiyɛ kasɛri saliya karamɔgɔlɔɔ pu na. Na fadedɔɔnyɔ leni na ɲaari, ni sipyii na gbɔɔrɔ fò kaan pu mu pinnɛrɛ kpɛɛnyɛ na, lee lʼa dan pu ni. 39 Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi wo ɲahagbaa tatiinyɛ, ni yaliceŋɛɛ wo tatiinceye bɛ di dan pu ni. 40 Pʼa naxhugoshaa keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri shuu pu na. Lee kadugo na pʼa shɛ mɔ Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na, kɔnhɔ pʼi puyɛ shɛ see sipyii. Pu jaagi kanhama na ba golo fo xuuni.»

Naxhugoshɔ wu Kilɛ yakanga

(Luka 21:1-4)

41 A Yesu di diin Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na saha ni yakanya yi tayahaŋa keshi wu ni, na sipyii pu wari wu yahagana li wii. Naafuu fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ bi wari niɲɛhɛmɛ leni wu ni. 42 A naxhugoshɔ la baa fɔɔ wa bɛ di ba, na wari tuuŋɔɔ nifɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ shuun le wu ni. Wee wari wu bi laha tama nigin shishiin na wɛ.

43 Wee tuun wu ni a Yesu di wu kalaapiire ti yiri na yi jo pu mu na: «Can na nʼa da yi jo yi mu, we naxhugoshɔ la baa fɔɔ we ya lemu le keshi wu funŋɔ ni ge, lee ya ɲɛhɛ pusamaa bɛɛri wuu li na. 44 Bani pu bɛɛri ya wolo wolo pu naafuu ni na kan. Ga wee kunni ni wu la baara ti ni, lemu bɛɛri li ɲɛ wu mu wu ɲɔshaga wuu ge, wʼa lee bɛɛri kan.»

13

Yesu ya Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ja wu jo

(Macoo 24:1-2; Luka 21:5-6)

1 Yesu nivorowo Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, a wa di wu pye wu kalaapiire ti ni na: «Wù Karamɔgɔ, ye kageegbɔyɔ ye ni ye piyɛyɛ ye yereŋɛgana wii sa!» 2 A Yesu di wu pye: «Mu ɲii wa ye pugbɔyɔ ye bɛɛri ni gɛ? Kagereŋɛ ka shishiin wa da ba gori naha ka ɲuŋɔ ni wɛ. Yi bɛɛri na ba do fɛɛfɛɛ.»

Keree kiimu na ba byi sani koŋɔ ki xɔ ge

(Macoo 24:3-14; Luka 21:7-19)

3 Na Yesu nidɛɛngɛ yaha Oliviye faaboboŋɔ ki na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲaha tii wu ni, a Pyɛɛri, ni Yakuba, ni Yohana, ni Andire yɛ di ba wu yege pu yɛ na na: 4 «Kee keree kii na ba bye tuun wemu ni ge, wee shɛ wù na! Ɲaha shɛshɛɛrɛ tekɛ tʼi da ba li shɛ na kee keree kii pyeduun wʼa nɔ wɛ?»

5 Wee tuun wu ni a Yesu di pu pye: «Yʼa yiyɛ kasɛri! Yi ganha bu sipya wa shishiin yaha wu yi piinŋɛ wɛ! 6 Sipyii niɲɛhɛmɛɛ na ba ba ni nɛ mɛgɛ ni, na yu: ‹Nɛ wu ɲɛ wii›. Pu na ba sipyiɲɛhɛmɛɛ piinŋɛ. 7 Yi ba kashɛn keree nuri, na kashɛn gbegemɛ keree nuri tuun wemu ni, yi funyɔ ganha da bɛn wɛ. Li waha lʼi waha, kee keree kʼa yaa na pye, ga lee di wa da ba bye taaxɔɔ li wɛ. 8 Shi wa na ba yìri shi watii kaa na. Saanra ta na ba yìri saanra tatii kaa na. Ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ na ba byi tɛyɛ ya ni, na fara xuugbɔhɔ bɛ na. Kee wa kanhama pu keree ɲɔkɔɔnrɔ yɛ, ba cee laa ma yìri mɛ wɛ.

9 «Ga yi da yiyɛ kasɛri, bani sipyii na ba yi leni kiirikɔɔn kuruyo yi keŋɛ ni. Pu na ba yi kpɔɔn xuuni Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni. Pu na ba se ni yi ni gbafɛnɛɛrɛɛ ni saannaa mu nɛ mɛgɛ wuu na. Lee na ba bye kaɲuŋɔ yi na Kilɛ wo Jozaama pu jo pu mu. 10 Yani kee keree kii ki pye ge, li waha lʼi waha, Jozaama pu yɛrɛ ya yaa na fɛnhɛ jo shi wu bɛɛri mu. 11 Pu ba yi coni, na yi leni keye ni tuun wemu ni, yi nijoyo ganha bu da bye yi mu funzhaga wɛ, ga jomɔ pe pu da ba digi yi funyɔ ni wee tuun wuyɛ pyaa ni ge, yi pee jo, bani yiyɛ pyaa wa da ba bye pu jovɛɛ wɛ, fo Fɛfɛɛrɛ Munaa.

12 «Ceboro na ba wu ceboro le keŋɛ ni, kɔnhɔ pʼi wu gbo. To na ba lee tuugo pye wu pya na. Nagoo bɛ na ba yìri pu sefɛɛ fɛni, kɔnhɔ pʼi pu gbo. 13 Sipyii bɛɛri na ba yi kɔ nɛ mɛgɛ wuu na, ga wemu bu já luu mara fo na shɛ nɔ li tɛhɛnɛ na, weefɔɔ na ba shɔ.»

Kapyebaagaa

(Macoo 24:15-28; Luka 21:20-24)

14 «Ayiwa gyɛɛgi pyevɔɔ wu ya yaa wʼa ɲaa xuu wemu ni wɛ, yi ba wu niyerege ɲaa wee xuu wu ni. (Wa bi yi kalaa, wufɔɔ wu yi ɲaha cɛ!) Wee tuun wu ni, piimu na ba bye Zhude fiige ki ni ge, pee di ba fe pʼa se faaboboyo xuu ni. 15 Lee ba wemu ta kataŋa ɲuŋɔ ni, wu ganha bu da digi jé wu puga ni di wu yɛrɛyɛ lɔ wɛ. 16 Wemu ɲɛ kɛrɛyɛ ni ge, wee ganha bu guri di ba wu fadeŋɛ lɔ wɛ. 17 Bɔɔngɔ na ba bye lahaa fɛɛ ni puŋmaraya fɛɛ wogo yee caya yi na. 18 Yʼa Kilɛ ɲɛɛri kɔnhɔ kee keree ki ganha ba saha ni wiire tuun ni wɛ. 19 Bani kanhama na ba bye yee caya yi na pemu tuugo sanha bye ɲa wɛ, na co fo Kilɛ ya koŋɔ sii tuun wemu ni ge, fo na pa nɔ niɲaa na. Pee kanhama pu tuugo di wa da bye bɛ nige bada wɛ. 20 Kafɔɔ da bye wu ya wolo kee cabyaa ki ni wɛ, sipya wa shishiin bi da zhɔ wɛ. Ga sipyii piimu ɲaha wʼa bulo ge, pee wuu na wʼa kii wolo kee cabyaa ki ni. 21 Ayiwa, wa ba yi pye wee tuun we ni na: ‹Yi wii, Shɔvɔɔ wu wa naha.› kelee ‹Yi wii mɛ, wu we mɛ.› Yi ganha bu dà yee na wɛ! 22 Bani kafinɛjuu pii na ba yìri, na puyɛ pye shɔvɛɛ ni Kilɛ tudunmɔɔ. Pu na ba ɲaha shɛshɛɛrɛ keree ni kakanhaŋaa pyi kɔnhɔ pʼi sipyiire ti piinŋɛ. Kilɛ ya sipyii piimu ɲaha bulo ge, nago ba pu da já ba pee bɛ piinŋɛ wɛ, pu bi da ba pee bɛ piinŋɛ. 23 Yee kunni pʼa yiyɛ kasɛri dɛ! Nɛ kii keree kii bɛɛri jo yaha yi mu.»

Sipya Ja nibaŋa keree

(Macoo 24:29-31; Luka 21:25-28)

24 «Yee caya yi na, pee kanhama pu nidorogo na,

‹Nibiige na ba jé caŋa ki ni;

yeŋɛ wa da kpɛɛngɛ yeege wɛ;

25 wɔrɔɔ ki na ba do na yìri fugba we ni;

fugba wu sefɛɛrɛ ti na ba jɛlɛ.›*»

26 «Wee tuun wu ni sipyii na ba Sipya Ja nibawo ɲa fugba ɲahaya ye na ni sefɛɛrɛ ti bɛɛri, ni nɔɔrɔ nigbɔ ni. 27 Wʼa piimu ɲaha bulo ge, wu na ba mɛlɛkɛɛ tun pu pee pinnɛ, na yìri koŋɔ ki kabaya shishɛɛrɛ wu bɛɛri na, na li ɲɔ kɔn ɲiŋɛ ke tɛhɛnɛ le na, fo fugba we tɛhɛnɛ le.»

Kalaa wemu ya daa nitoodige keree na ge

(Macoo 24:32-35; Luka 21:29-33)

28 «Ɲaha shɛshɛɛrɛ ta te nitoodige shizhaa na. Ki geye ba ɲɔ kɔn na funni tuun wemu ni, yi wa ma li cɛ na ki nagoo pyeduun wʼa tɛɛŋɛ. 29 Mu li wa, yi ba kii keree kii ɲaa ki na byi tuun wemu ni, yʼi li cɛ na Sipya Ja wʼa tɛɛŋɛ na xɔ, na wʼa nɔ xɔ kuɲɔɔ li ɲɔ na. 30 Can na nʼa da yi jo yi mu, sipyii pii pu wa ɲiifɛɛrɛ ni nimɛ ge, pee bɛɛri wa da xhuu wɛ, yani kii keree kii bɛɛri ɲɔ ki fa ge. 31 Fugba we ni ɲiŋɛ ke na ba doro, ga nɛ jomɔ pe wa da doro bada wɛ.»

Wa ya kee caŋa ke, ni wee tuun we cɛ wɛ

(Macoo 24:36-44)

32 «Ga sipya wa shishiin wa kee caŋa ke ni wee tuun we cɛ wɛ, ali fugba mɛlɛkɛɛ pu bɛ wɛ, Kilɛ Ja wu bɛ wɛ. To Kilɛ yɛ nigin pe wʼa kee caŋa ke ni wee tuun we cɛ. 33 Yʼa yiyɛ kasɛri, yʼi diin yaha ɲìi na! Bani yi wa lee kaa li nɔduun cɛ wɛ. 34 Li na ba bye ma na jo ná wa nigaraga kulo ni, wee nivorogo ya wu yaŋmuyɔ bɛɛri kaa le wu kapyebyii keŋɛ ni, na pu bɛɛri nigin nigin wu nibyii shɛ pu na, na yi jo puga ki kuɲɔsigimɛ wu mu na wu tiin yaha ɲìi na.

35 «Lee wuu na yi kori yaha ɲìi na, bani puga ki kafɔɔ wu na ba ba yakoŋɔ la, ɲiɲiŋɛ na la, xhupee mɛhɛɛ suduun ni la, ɲisɔɔgɔ na la, yi wa cɛ wɛ. 36 Wu ganha ba yi fo, wu yi niŋmunuyɔ ta wɛ. 37 Ye nʼa yu yi mu ge, yee nʼa yu sipyii pu bɛɛri mu: ‹Yi kori yaha ɲìi na!›»

14

Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼa woni pye Yesu kaa na

(Macoo 26:1-5; Luka 22:1-2; Yohana 11:45-53)

1 Cabyaa shuun yɛ wu bye pu ni Ɲuwuuro, ni Shizhɛnhɛrɛ Baa Buuri Kalenɛ li tɛ ni. Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu bi cogana shaa Yesu na pʼi wu peele co ŋmɔhɔrɔ ni, pʼi wu gbo. 2 A pʼi jo: «Wù ganha bu wu co kalenɛ li ni wɛ, kɔnhɔ tunmɔ ganha bu yìri sipyiire ti tɛ ni wɛ.»

Cee wa ya lasikoli wo Yesu ɲuŋɔ ni

(Macoo 26:6-13; Yohana 12:1-8)

3 Na Yesu yaha wu na li Bɛtani kulo li ni Simɔ kaban, togo kʼa fɛnhɛ wemu co toro ge, a cee wa di ba ni lasikoli gboro la ni. Lee bi ɲi pɛɛwa lasikoli wa na wemu mɛgɛ ki ɲɛ na naari ge. A cee wu lee lasikoli gboro li ɲɔ waa, na li funŋɔ lasikoli wu wo Yesu ɲuŋɔ ni.

4 Sipyii pii pu bye wà ge, a pii logoo di yìri, na ganha na puyɛ pyi: «Te lasikoli kakara te wo ɲuŋɔ ɲɛ lekɛ wɛ? 5 We lasikoli we bi da já bɛrɛ na toro wari kabɔfoŋɔɔ kɛlɛɛ shishɛɛrɛ ni kaguro (w 45.000) shishiin tàan, na wee kan funmɔ fɛɛ mu.» A pʼi jo ni wee cee wu ni xuuni.

6 Ga, a Yesu di jo: «Yi laha wu na! Ɲaha na yʼi we cee we zɔ tɛnri wɛ? Go kasaana wʼa pye mɛ nɛ na. 7 Funmɔ fɛɛ na da daa yee tɛ ni tuun bɛɛri ni. Tuun bɛɛri bu yee taan, yee na já kasaana pye pu na. Ga nɛ kunni wa da ba bye yee tɛ ni tuun bɛɛri ni wɛ. 8 Wu se kaa wʼa pye. Na gbo wo lasikoli wʼa wo na na, yani di ba xhu ge. 9 Can na nʼa da yi jo yi mu jo xuu bɛɛri ni Kilɛ wo Jozaama pʼa jo ke koŋɔ ke na ge, le we cee we ya pye ge, li bɛ na baari wà, na sipyii pu funyɔ tirige ni wu kaa ni.»

Zhuda Isikariyɔti funŋɔ ya pye wu Yesu nɔhɔ yaha

(Macoo 26:14-16; Luka 22:3-6)

10 Zhuda Isikariyɔti we wu bye wu kalaapiire kɛ ni shuun wu wa nigin ge, wee ya shɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pu mu na wu da Yesu le pu keŋɛ ni. 11 Pʼa wu jomɔ pu logo ge, a lee di daan pu ni xuuni. A pʼi ɲɔmɛɛ lɔ wu mu na pee na ba wari kan wu mu. A Zhudasi di ganha na pyegazaana shaa wu Yesu le pu keŋɛ ni.

Pʼa Bulooro Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki li shiizhan

(Macoo 26:17-25; Luka 22:7-14,21-23; Yohana 13:21-30)

12  Shizhɛnhɛrɛ Baa Buuri wu wo Kalenɛ li cazhiige ke, kemu na ɲuwuuro ti wo saraga dubyapige ki ma gbo ge, a Yesu kalaapiire tʼi wu yege na: «Ma funŋɔ wa wù shɛ Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki gbegele xuu wekɛ ni wɛ?»

13 A Yesu di shuun wa tun wu kalaapiire ti ni, na yi jo pu mu na: «Yi shɛ kanha ki ni. Yi na zhɛ saha ni ná wa ni wʼa lɔhɔ shɔɔ tugo, yʼi daha wee fɛni. 14 Wu ba shɛ jé puga kemu ni, yʼi kee puga ki kafɔɔ pye: ‹Wù Karamɔgɔ wʼa jo na wu ni wu kalaapiire ti na ba Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki li puga kemu ni ge, na mii ki wa wɛ?› 15 Wu na pugbɔhɔ ka shɛ yi na zangaso wu ni. Yɛrɛyɛ wa ki ni, kʼa gbegele yaha. Yʼi Ɲuwuuro ti Kalenɛ li yalige ki gbegele wù mu wà.»

16 A kalaapiire tʼi yìri kari kanha ki ni, na shɛ keree ki ta ba Yesu ya yi jo pu mu wɛ. A pʼi Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki gbegele wee xuu wu ni.

17 Ba piige kʼa pa wɔ wɛ, a Yesu ni wu kalaapiire kɛ ni shuun wu ba. 18 Na pu yaha lige ki na, a Yesu di ba jo: «Can na, nʼa da yi jo yi mu, wa na ba nɛ le keŋɛ ni yee ni, wemu wʼa li ni nɛ ni ge.»

19 A kalaapiire ti ɲahaya di danha, na ganha na wu yegee nigin nigin, na: «Nɛ wi ya?»

20 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Yee kɛ ni shuun wu wa wu wa, wemu wʼa wu keŋɛ ki le golɛgɛ ki ni ni nɛ ni ge. 21  Sipya Ja wu na ba xhu ma na jo ba lʼa ka wu shizhaa na wɛ. Ga wemu wʼa da ba Sipya Ja wu le keŋɛ ni ge, bɔɔngɔ ki ɲɛ weefɔɔ wogo. Ali wee ná wu da bye pu ya wu se bɛ wɛ, lee bi da bɔrɔ wu mu.»

Kafɔɔ fɛfɛɛrɛ yalige ki keree

(Macoo 26:26-30; Luka 22:15-20; 1 Korɛnte Shɛɛn 11:23-25)

22 Na pu yaha lige ki na, a Yesu di buuri wa lɔ, na baraga taha Kilɛ na, na wu kɛgi kɛgi na kan wu kalaapiire ti mu, na pu pye: «Yi wu lɔ, nɛ ceepuuro ti wa te!»

23 Lee kadugo na a wu ɛrɛzɛn lɔhɔ cɛɛgbuu li lɔ, na baraga taha Kilɛ na, na li kan pu mu. A pu bɛɛri di ka gba.

24 A Yesu di pu pye: «Nɛ shishan pu ɲɛ pe, Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ li wo shishan pe. Sipyiɲɛhɛmɛɛ wuu na pʼa wo. 25 Can na, nʼa da yi jo yi mu, nʼa da ɛrɛzɛn lɔhɔ gba nige wɛ, fo caŋa kemu nʼa da ba ki nivoŋɔ gba Kilɛ wo saanra te ni ge.»

26 Ba pʼa li xhɔ wɛ, na Kilɛ masɔŋɔ yoyo cee. Lee kadugo tàan a pʼi foro kari Oliviye faaboboŋɔ ki na.

Yesu ya jo na Pyɛɛri na ba foro wee kaa tàan

(Macoo 26:31-35; Luka 22:31-34; Yohana 13:36-38)

27 A Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Yee bɛɛri na ba baa na nɛ yɛ nigin yaha, bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Nɛ na ba yatɔɔnahama wu gbo;

dubyaa pu bɛɛri na baa caaga.›*

28 Ga nɛ ba ɲɛ na foro xu ni tuun wemu ni, nɛ na doro yi ɲaha na Galile fiige ki ni.»

29 A Pyɛɛri di wu pye: «Ali pusamaa bɛɛri ɲɛhɛ baa na ma wá, nʼa da ga ma wá wɛ.» 30 A Yesu di wu pye: «Can na nʼa da yi jo ma mu, niɲaa wo piige ke ni yani xhupeshiilee ni shuun wuu pu pa mɛhɛɛ su ge, mu na ba foro nɛ kaa tàan tɔɔɲii taanri na mu ya nɛ cɛ wɛ.» 31 Ga, a Pyɛɛri di yi jo wu mu sanha na yi waha xuuni na: «Ali li mɛhɛ yaha nɛ wu xu bɛ ni mu ni, nʼa da ga foro ma kaa tàan wɛ.» A pusamaa bɛɛri di yee ninuyɔ jo mu.

Yesu ya Kilɛ ɲɛɛri Zhetisemanɛ tiire tɛgɛ ki ni

(Macoo 26:36-46; Luka 22:39-46)

32 Lee kadugo na a pʼi gari xuu wa ni wemu mɛgɛ ki ɲɛ na Zhetisemanɛ ge, a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Yi tiin naha, di shɛ Kilɛ ɲɛɛri.» 33 A wu gari wà ni Pyɛɛri, ni Yakuba, ni Yohana ni. A lʼi sii wu funŋɔ cɔnri fo xuuni, na wu ɲaha bɛ tanha. 34 A wu pu pye: «Nɛ zɔ we bɛɛri wʼa tanha fo nɛ na zhaa di xhuu. Yi tiin naha, yʼi gori yaha ɲìi na!»

35 A wu shɛ ɲaha na jɛri na do ɲiŋɛ na, na Kilɛ ɲɛɛri na li bi da já bye, wee tuun wu wo kanhama pʼi doro wu ɲuŋɔ ni. 36 A wu jo: «Na To, kaa la shishiin ya mu jani wɛ, le kanhama cɛɛgbuu le sanha lii na na. Lee bɛ na, nɛ wo ɲidaan ganha bye wɛ, fo mu wo ɲidaan.»

37 A Yesu di guri pa wu kalaapiire taanri wu yíri, na ba pu ta pʼa ŋmunɔ. A wu Pyɛɛri pye: «Simɔ, mʼa ŋmunɔɔ gɛ? Mu ya já kori yaha ɲìi na na ali lɛɛri nigin bɛ pye-e ya? 38 Yi tiin yaha ɲìi na yʼi da Kilɛ ɲɛɛri, kɔnhɔ Shitaanni ganha bu se ta yi na wɛ. Sipya munaa ya sɔɔ, ga wu ceepuuro fanha kʼa cɛ̀rɛ.»

39 A wu laha pu tàan sanha na Kilɛ ɲɛɛri, na guri pee jonumɔ pu na. 40 Lee kadugo na a wu guri pa sanha wu kalaapiire ti yíri, na ba pu ta pʼa ŋmunɔ sanha, bani ŋmunumɔ pu bi shɔ pu ni. A pʼi bye pu ya cɛ dii pu da wu ɲɔ shɔ wɛ.

41 A wu ba tɔɔɲii taanri wuu li ni na pu pye: «Yee wa ŋmunɔɔ sanha na ŋmɔni gɛ? Lʼa yaa, tuun wʼa nɔ. Li wii, Sipya Ja wu na ba jé jurumupyii pu keŋɛ ni. 42 Yi yìri wù da se! We wʼa da na le keŋɛ ni ge, wʼa nɔ.»

Yawutuu pʼa Yesu co

(Macoo 26:47-56; Luka 22:47-53; Yohana 18:3-12)

43 Na Yesu yaha pee jomɔ pu na, taapile ni a Zhudasi di nɔ, wee ɲɛ kalaapiire kɛ ni shuun wu wa nigin wa. A wu nɔ ni sipyiɲɛhɛmɛɛ pii ni. Ŋmɔparaa ni pubegee ki bye pee mu. Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ, ni nɔhɔlɛɛ pu bi pee tun.

44 Zhudasi wemu wu bi da ba Yesu le keŋɛ ni ge, wee bi ɲaha shɛshɛɛrɛ ta shɛ sipyiire ti na na: «Di ba shɛ ɲɔsɔɔnrɔ fò kan ná wemu mu, yʼi wee co, wee wu wa. Yʼi kasɛɛgɛ yaha wu na xuuni, yi da gaaŋi ni wu ni.» 45 A Zhudasi di dii Yesu na taapile ni, na wu pye: «Karamɔgɔ!» Na ɲɔsɔɔnrɔ fò kan wu mu. 46 Ba lee ya pye wɛ, a pʼi fulo Yesu na, na wu co. 47 A Yesu wo sipya nigin wa di wu ŋmɔpara kɔɔngi, na saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo kapyebye niwɛŋɛ paa laha.

48 A Yesu di pu pye: «A yee di ba ni ŋmɔparaa, ni pubegee ni nɛ tacoŋɔ ni, ma na jo kakuubye di ɲɛ ya? 49 Nɛ bi bye ni yee ni caŋa bɛɛri, na sipyii kalaa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, yee di ya nɛ co wɛ. Ga lʼa pye, kɔnhɔ Kilɛ Kafila wu ɲɔ di fa.» 50 A wu kalaapiire ti bɛɛri di baa, na wu yaha wà.

51 A lɛvɔɔ wa di daha Yesu fɛni, fatɔŋɔ yɛ ki bi mugile wu na. A shɛn nigin wa di wu co sipyii pu ni. 52 A wu wu fatɔŋɔ ki yaha wee keŋɛ ni, na baa kari ni ceepile ni.

Pʼa shɛ ni Yesu ni Yawutuu wo kiirikɔɔn pu mu

(Macoo 26:57-68; Luka 22:54-55,63-71; Yohana 18:13-14,19-24)

53 A pʼi gari ni Yesu ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu kaban. Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni nɔhɔlɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu bɛɛri di puyɛ pinnɛ wà. 54 A Pyɛɛri di laraga kɔn pu na, na daha pu fɛni, fo na shɛ jé saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo kaaŋa ki ni, na diin gɛdii pu tàan na na wahani.

55 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pu fara kiirikɔɔn kuruŋɔ ki na, pee bi sɛɛri kaa la shaa Yesu fɛni kɔnhɔ pʼi wu gbo, ga pu ya li ta wɛ. 56 Sipyiɲɛhɛmɛɛ ya kafinɛyɛ sɛɛri keree pye Yesu fɛni, ga pu jomɔ pu bi puyɛ kaala.

57 A sipyii pii di yìri na kafinɛyɛ taha Yesu na na: 58 «Wʼa yi jo wèe ɲii na na: ‹Sipyii pʼa ke Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ kemu yereŋɛ ge, nɛ na ba kee ja, na katii yereŋɛ cabyaa taanri funŋɔ ni, sipyii keye ya kemu yereŋɛ wɛ.›» 59 Ga lee bɛ na, pu sɛɛri keree ki jomɔ pu ya pye nigin wɛ.

60 Wee tuun wu ni a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu yìri yere sipyii pu niŋɛ ni, na Yesu pye: «Jomɔ pemu bɛɛri pii sipyii pii wa yu mu shizhaa na ge, mu wa da pu ɲɔ shɔ-ɛ gɛ?» 61 Ga, a Yesu di cari wuyɛ na, wu ya yaaga jo wɛ.

A saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wu yege sanha na: «Ta mu wu ɲɛ Shɔvɔɔ we, duba fɔɔ Kilɛ Ja we?»

62 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Uun, were nɛ wa. Yi na ba Sipya Ja wu nidɛɛngɛ ɲa Se Bɛɛri Fɔɔ Kilɛ kanige cɛ. Yi na ba wu nibawo ɲa bɛ sanha fugba ɲahaya ye na.»

63 Lee na a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wuyɛ pyaa wo fadeŋɛ shɛɛngi loyire keŋɛ ni, na jo: «Ɲaha fɛni wù ɲɛ sanha sɛɛrɛɛ pu mu wɛ? 64 Yi niwegee wa wu Kilɛ mɛkyɛɛgɛrɛ jomɔ ni. Yee di wa yekɛ yu wɛ?»

A pu bɛɛri di wu jaagi na wʼa yaa na wu gbo. 65 A pii di ɲɔlɔhɔ tugi wu na. A pʼi Yesu ɲaha pɔ, na wu kpɔɔn ni kaguruyo ni, na wu pye: «Ma kpɔnvɔɔ wu mɛgɛ yiri wù mu?» A gɛdii pu bɛ di Yesu kpɔn ni pu keye ni.

Pyɛɛri ya foro Yesu kaa tàan

(Macoo 26:69-75; Luka 22:56-62; Yohana 18:15-18,25-27)

66 Na Pyɛɛri yaha saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu kaaŋa ki ni, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo kapyebyezhɔ wa di yìri wà zangaso wu fugba ni, na tigi ɲiŋɛ ki na. 67 A wee di ba Pyɛɛri ɲa wu na na wahani, na wu wii xuuni na wu pye: «Mu bɛ wu bye ni Nazarɛti shɛɛn Yesu ni.» 68 Ga, a wu foro wu kaa tàan na jo: «Ye mu wa yu ge, nɛ yi cɛ wɛ, nɛ yi ɲaha cɛ wɛ.» Lee kadugo na a wu foro kari kpaan li ni, a xhupeshiimɛ di mɛɛ su.

69 A kapyebyezhɔ wu wu ɲa sanha na yi jo wee xuu wu wo sipyii pu mu na: «We ná we bɛ wu wa pu ni.» 70 A Pyɛɛri di foro Yesu kaa tàan sanha.

Ba jɛri ya pye wɛ, piimu pu bi yere Pyɛɛri tàan ge, a pee bɛ di wu pye: «Nakaara baa mu bɛ wu wa pu ni, bani Galile shɛn mu bɛ ɲɛ.» 71 Ga, a Pyɛɛri di gaa na wuyɛ laŋi na jo: «Ná wemu kaa yi wa yu ge, nɛ wu cɛ wɛ.»

72 Taapile ni a xhupoo di mɛɛ su xhupeshuun wuu na. A Pyɛɛri funŋɔ di do ni Yesu jomɔ pu ni na: «Yani xhupeshiilee ni shuun wuu pu pa mɛhɛɛ su ge, mu na ba foro nɛ kaa tàan tɔɔɲii taanri na mu ya nɛ cɛ wɛ.» A mɛɛ di shɔ wu na.

15

Pʼa shɛ ni Yesu ni Pilate mu

(Macoo 27:1-2,11-14; Luka 23:1-5; Yohana 18:28-38)

1 Ɲisɔɔgbɔhɔ ki na a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni nɔhɔlɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ, ni kiirikɔɔn kuruŋɔ ki bɛɛri, a pee di puyɛ pinnɛ, na puyɛ ɲa. A pʼi Yesu pɔ, na shɛ wu le Pilate keŋɛ ni.

2 A Pilate di wu yege na: «Yawutuu wo saan mu ɲɛ ya?» A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Uun, ba ma wa yi yu wɛ, wee nɛ ɲɛ.»

3 A saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼi wu tɔɔgɔ le ni jomɔ niɲɛhɛmɛ ni. 4 A Pilate di wu pye sanha na: «Mu wa da ɲɔshɔɔrɔ ta shishiin pye-e ya? Pʼa keree kiimu taga na mu tɔɔgɔ leni ge, mu wa kee nuri-i gɛ?» 5 Ga Yesu ya wu ɲɔ shɔ wɛ, a lee di bye kakanhana Pilate mu.

Pʼa Yesu jaagi na pu wu gbo

(Macoo 27:15-26; Luka 23:13-25; Yohana 18:39-19:16)

6 Ayiwa kaa la bi tee na byi Yawutuu pu mu, lee ɲɛ yee bɛɛri pu bu kasolemɛ wemu sha Pilate mu pu Bulooro Ɲuwuuro Kalenɛ li ni, wʼa wee yaha. 7 Ná wemu mɛgɛ ki ɲɛ na Barabasi ge, wee ni wu nʼa she pyeɲii bi bye kaso ni wee tuun wu ni. Pee wa bi sipya wa gbo pu wo nʼa she wu funŋɔ ni. 8 A sipyiire tʼi gari Pilate yíri na shɛ wu ɲɛɛri na wʼa tee na kaa lemu pyi pu mu ge, na wu lee pye.

9 A Pilate di pu ɲɔ shɔ na: «Yi la ɲɛ di Yawutuu pu wo saan wu yaha yi mu ya?» 10 Bani Pilate bi li cɛ na Yesu wo ɲɛpɛɛn na saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼa bi wu le wee keŋɛ ni. 11 Ga, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼi sipyiire ti sɔn, na pu Pilate ɲɛɛri na wu Barabasi yaha.

12 A Pilate di pu pye sanha na: «Yawutuu pu wo saan wu wi ge, di lekɛ pye wu na wɛ?» 13 A pʼi xhuulo sanha na jo: «Wu kori tige na!» 14 A Pilate di pu yege na: «Kakuunɔ lekɛ wu dʼa pye wɛ?» Ga, a pʼi xhuulo xuuni na toro taashiinɛ li tàan na: «Wu kori tige na!»

15 Pilate funŋɔ bye wu sipyiire ti wo ɲidaan pye. Lee wuu na wʼa Barabasi yaha, na Yesu kan pʼa kpɔn ni susɔlɔɔ ni, na wu le pu keŋɛ ni pu kori tige na.

Sɔrɔsii pʼa Yesu la wolo

(Macoo 27:27-31; Yohana 19:2-3)

16 A sɔrɔsii pʼi gari ni Yesu ni gbafɛnɛɛri wu kaaŋa ki ni, na pu kuruŋɔ ki sɔrɔsii pu bɛɛri pinnɛ wà. 17 A pʼi saanra fadeboroŋɔ niɲiga ka le wu na, na xhuyo shin na pye saanra ɲudɔnɔ, na lee tɔ wu ɲuŋɔ ni. 18 Na fò kan wu mu na: «Ɲaabye, Yawutuu saan!» 19 A pʼi ganha na wu kpɔɔn ɲuŋɔ ke ni ni wahagaan ni, na ɲɔlɔhɔ tugoo na woni wu na, na leele wu fɛɛ ni, na li pye kanna pʼa wu pɛlɛ. 20 Pʼa wu la wolo xɔ ge, na kee fadeboroŋɔ niɲiga ki wolo wu na, na wuyɛ pyaa wo fàya yi le wu na, na foro ni wu ni kanha ki ni, pʼi shɛ wu kori korikoritige ki na.

Pʼa shɛ Yesu kori tige na

(Macoo 27:32-44; Luka 23:26-43; Yohana 19:17-27)

21 Ayiwa, na pu yaha pu na gaaŋi, a pʼi ná wa ɲa wʼa yìri wu kɛrɛyɛ ni na doroo, wee mɛgɛ ki bye na Simɔ. Sirinɛ kulo li shɛn wʼa bye wii. Alɛkisandire ni Urufusi yɛ to wu bye wii. A sɔrɔsii pʼi wee karamu wʼa Yesu korikoritige ki lɔ. 22 A pʼi gari ni Yesu ni xuu wa ni, wee mɛgɛ ɲɛ na «Goligota», lee kɔri ɲɛ «Ɲugɔrɔgɔ xuu.» 23 A pʼi duvɛn suri durɔgi losorogo ka ni na kan wu mu na wu yee gba, ga Yesu ya ta sɔɔ na yi gba wɛ. 24 A pʼi wu kori tige na, na wu fàya yi shan tahaa tahaa. A pu bɛɛri di kagaangaa lɔ, na kee pinnɛ kan wa mu wʼa shan shan fàya tahaa ki ɲuŋɔ ni. A pʼi yi lɔ, wa bɛɛri wʼa wu wo kagaan woyo lɔ.

25 Pʼa wu kori tige ki na tuun wemu ni ge, lee ya pye ɲisɔɔgɔ tuunɔ ɲìi gbarashɛɛrɛ wu na. 26 Pʼa wu jaagi lemu na ge, na lee ka na:

YAWUTUU WO SAAN WE.

27 A pʼi kakuubyii shuun kori tiye na Yesu tàan, nigin wa bye wu kanige cɛ, nigin wa di ɲɛ wu kamɛnɛ cɛ. [ 28 Lee na Kilɛ Kafila wʼa yemu jo na pu na ba wu tɔrɔ le kakuubyii ni ge, yee ɲɔ ya fa.] 29 Kodoroloo pu bi pu ɲuyɔ kori, na wu shɛhɛlɛ, na yu: «Uun, mu wemu wʼa jo na mu na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ja, na ki yereŋɛ sanha cabyaa taanri funŋɔ ni ge. 30 Mayɛ shɔ sa! Tigi laha tige ki na!»

31  Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu bɛ bi Yesu la wo puyɛ tɛ ni, na puyɛ pyi na: «Wʼa sipyii piitiilee shɔ, ga wʼa da já wuyɛ shɔ wɛ, 32 Shɔvɔɔ we wu ɲɛ Izirayɛli wo saan wu ge, wu tigi laha nimɛ korikoritige ki na, kɔnhɔ wù wu ɲa wù dà wu na.» Namaa shuun wemu pʼa kori ni wu ni ge, pee bɛ bi wu fanri.

Yesu xugana

(Macoo 27:45-56; Luka 23:44-49; Yohana 19:28-30)

33 Ba caŋa kʼa pa nɔ midi na wɛ, a nibiige di jé fiige ki bɛɛri ni, fo na shɛ nɔ yakoŋɔ tuunɔ ɲìi taanri wu na. 34 Ba yakoŋɔ ki wo tuunɔ ɲii taanri wʼa pa nɔ wɛ, a Yesu di ba mujuugbɔɔ wá na: «Eli, Eli, lama sabakatani?» Lee kɔ́ri ɲɛ: «Na Kilɛ, Na Kilɛ, ɲaha na ma dʼa na yaha wɛ?» 35 Piimu niyereye yi bye wà ge, ba pii ya lee mujuu li logo pee ni wɛ, na jo: «Wii, Kilɛ tudunmɔɔ Eli wʼa yiri.» 36 A shɛn nigin wa di baa kari pu ni, na shɛ yoro fyɛnmi vinɛgiri ni, na tee migile kagaantɔɔngɔ ka na, na shɛ gan Yesu mu wu sɔn. A wee ná wu jo: «Yi yere wù wu wii Eli bu da wu na da ba wu tirige.» 37 Ga, a Yesu di mujuugbɔɔ wá, na xhu. 38 Taapile ni a Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲahaparaga fàŋa nigbilege kʼi daa shuun, na lɔ fugba wu na fo ɲiŋɛ ke. 39 Sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ we niyerege ki bye na saha ni Yesu ni ge, wee ya wu ɲa wʼa sipile wá na xhu ge, a wu jo: «Can na, Kilɛ Ja yɛ pyaa ki bye we ná we.»

40 Cèe pii bɛ bi yere taliige ni na kii keree kii wii. Pii mɛyɛ yi wa ye pu ni: Magadala shɛɛn Mariyama, ni Yakuba nibire ni Zhose yɛ nu Mariyama, ni Salomɛ. 41 Pee cèe pu pʼa bi taha Yesu fɛni, na wu tɛgɛ wu labye wu na, na wu yaha Galile fiige ki ni. Cèe niɲɛhɛmɛɛ piitiilee bɛ bi taha wu fɛni na kari Zheruzalɛmu ni.

Yesu legana faŋa ni

(Macoo 27:57-61; Luka 23:50-56; Yohana 19:38-42)

42 A yakoŋɔ kʼi nɔ, kee ɲɛ Pɔri caŋa. Kee caŋa ki shi na Yawutuu pu ma cadɛɛngɛ ki keree gbegele yaha, kee da nɔhɔ pye Yesu caxhugo caŋa. 43 A Arimate shɛɛn Yusufu di ba. Kiirikɔɔn kuruŋɔ ki sipyigbɔ wa wu bye wii. Wee bɛ bi Kilɛ wo saanra ti sigee, a wu ɲuŋɔ waha na shɛ Pilate mu, na Yesu nixhugo ki ɲɛɛri wu mu. 44 A lee di Pilate fo wu na logo na Yesu ya xu tɔvuyo na mɛ. A wu sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu yiri, na wu yege Yesu xuduun bu da wʼa mɔ. 45 Wʼa ɲɔshɔɔrɔ ta na yìri sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu yíri ge, a wu sɔɔ na Yusufu wu Yesu nixhugo ki lɔ. 46 A Yusufu di fatɔŋɔ ka shɔ, na Yesu tirige, na kee fatɔŋɔ ki migile wu na, na wu le faŋa ka ni, kee bi tugi yaha faaya yi ni. Na xhɔ na kageegbɔhɔ ka gologolo taga faŋa ki ɲɔ tɔ. 47 Magadala shɛɛn Mariyama ni Zhose nu Mariyama, pee bye wà na Yesu nixhugo ki taleŋɛ ki wii.

16

Yesu ya ɲɛ na foro xu ni

(Macoo 28:1-8; Luka 24:1-12; Yohana 20:1-10)

1 Ba Yawutuu wo cadɛɛngɛ kʼa toro wɛ, a Magadala shɛɛn Mariyama, ni Yakuba nu Mariyama, ni Salomɛ yɛ di shɛ nudanga yaŋmuyɔ shɔ, na pʼi shɛ Yesu nixhugo ki tìre ni yee ni. 2 A pʼi gari faŋa ki na Dimazhi wu ɲisɔɔgɔ ki na, caŋa ki foroduun ni. 3 Pu bi puyɛ pyi na: «Jɔgɔ wu dʼa zhɛ kageegbɔhɔ ki gologolo laha wèe mu faŋa ki ɲɔ na wɛ?»

4 A pʼi wii na kageegbɔhɔ ki ta kʼa gologolo laha faŋa ki ɲɔ na. 5 A pʼi jé faŋa ki ni, na ná wa ɲa wà, wu nidɛɛngɛ ki bye kanige cɛ we ni, fadedɔɔngɔ nivige di ɲɛ wu na. A lʼi bye pu fyaara wuu mu kakanhana xuuni. 6 A wee di pu pye: «Yi ganha fya wɛ. Nazarɛti shɛɛn Yesu we wʼa kori tige na ge, wee yʼa zhaa. Wu wa naha wɛ; wʼa ɲɛ. Pʼa wu sinniŋɛ xuu wemu ni ge, yi wee wii. 7 Ga yi shɛ yi jo wu kalaapiire ti mu ni Pyɛɛri bɛ na: ‹Wʼa gaaŋi yi ɲaha na Galile fiige ki ni. Yi na zhɛ wu ɲa wà ma na jo, ba wʼa bi yi jo yi mu wɛ.›»

8 A cèe pʼi fya na jɛlɛ, na baa foro faŋa ki ni. Pu ya yaaga jo sipya wa shishiin bɛ mu wɛ, bani pu bi fya.

Yesu ya wuyɛ shɛ Magadala shɛɛn Mariyama na

(Macoo 28:9-10; Yohana 20:11-18)

[ 9 Yesu niɲɛŋɛ na foro xu ni, Dimazhi wu ɲisɔɔgɔ ki na, a wu wuyɛ shɛ Magadala shɛɛn Mariyama na ɲaha na. Jinaa gbarashuun wu bi kɔri yeege wee ni. 10 Pii pu bi ɲaari ni Yesu ni ge, a Mariyama di shɛ yi jo pee mu. Pee ɲahaya yi bi tanha, mɛhɛɛ pu bi suu. 11 Pʼa logo na Yesu wa ɲiifɛɛrɛ ni, na Mariyama wʼa wu ɲa ge, pu ya dà li na wɛ.

Yesu ya wuyɛ shɛ wu kalaapiire shuun wa na

(Luka 24:13-35)

12 Lee kadugo na pu shuun wa di ba ganha na gaaŋi kulo la ni. Pu nigariwuu, a Yesu cogo ɲɛriwo di wuyɛ shɛ pu na. 13 Ba pʼa kuri pa wɛ, na ba yee jo kalaapiire tisara mu, pu ya dà yee bɛ na sanha wɛ.

Yesu ya wuyɛ shɛ wu kalaapiire kɛ ni nigin wu na

(Macoo 28:16-20; Luka 24:36-49; Yohana 20:19-23; Kapyegee 1:6-8)

14 Lee kadugo na a Yesu di wuyɛ shɛ wu kalaapiire kɛ ni nigin wu na, na pu yaha pu na li. A wu jo ni pu ni pu nʼa daa baara, ni pu niwewaa li wuu na, bani pii pʼa wu ɲa wu dʼa ɲɛ xɔ ge, pu ya dà pee na wɛ.

15 A wu yi jo pu mu na: «Yi shɛ koŋɔ ke kabaya ye bɛɛri na, yʼi Kilɛ wo Jozaama pu yɛrɛ li pye sipyii pu bɛɛri mu. 16 Sipya wemu bu dà li na na batize, wee na zhɔ, ga wemu ya dà wɛ, wee wo jaagi kanhama pu na ba golo. 17 Piimu bu dà, pee na ba kii kakanhaŋaa kii pyi: Pu na ba jinaa kɔri na yeege sipyii ni nɛ mɛgɛ na. Pu na ba shi watii jomɔ yu. 18 Pu na ba wɔlɔɔ coni pu keye ni. Pu bu sipyigbɔ yaaga gba, kee wa da yaaga kyɛɛgi pu mu wɛ. Pu na ba pu keye taha yama fɛɛ na pʼa juuŋɔ.»

Yesu ya kuri kari Kilɛ yíri

(Luka 24:50-53; Kapyegee 1:9-11)

19 Kafɔɔ Yesu ya jo xɔ ni pu ni ge, a wu yìri, na dugi kari fugba we ni, na shɛ diin saanra tatɛɛngɛ ki ni Kilɛ kanige cɛ. 20 A pee kunni di gari, na shɛ Jozaama pu jo kabaya yi bɛɛri na. Kafɔɔ bye ni pu ni pu labye wu bɛɛri na, na kakanhaŋaa pyi kiimu ya li shɛɛ na kaɲii li wa pu jomɔ pu ge.]

* 1:2 Malaki 3:1

* 1:3 Ezayi 40:3

* 2:22 Foroyo: Yee ɲɛ sɛɛyɛ kashaya yemu yʼa yàa lɔhɔyɔ tuuyo bɛɛri le kaa na ge.

* 4:12 Ezayi 6:9

* 7:7 Ezayi 29:13

* 7:10 Ɛkizode 20:12; 21:17

* 8:15 Shizhɛnhɛrɛ nifɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ ki ma faranimyɛ niɲɛhɛmɛ pye pʼa yìri. Wee cogo we ninumɔ na tafɔnrɔ nifɛnhɛfɛnhɛnɛ bu shɛ da wèe zɔlɔɔ pu ni, lee na já wèe munaa li kyɛɛgi.

* 9:48 Ezayi 66:24

* 11:9 Zaburuu 118:26

* 11:10 2 Samuwɛli 7:11-14

* 11:17 Ezayi 56:7

* 12:11 Zaburuu 118:22-23

* 12:26 Ɛkizode 3:6

* 12:30 Dutɛrɛnɔmɛ 6:4-5

* 12:31 Levitike 19:18; Galasi Shɛɛn 5:14

* 12:36 Zaburuu 110:1

* 13:25 Ezayi 13:10; 34:4

* 14:27 Zakari 13:7

LUKA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Luka

Kilɛ Jozaama pe pu wa wu Ja Yesu Kirisa kaa yu ge, Luka wo nigama

Jɔgɔ wu ɲɛ Luka wɛ?

Luka bi bye Yesu wo Tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu ni wɛ. Kitabuu shuun wʼa ka: Luka Kitabu ni Kapyegee Kitabu. Wu bye Yawutu wɛ, Girɛkii jomɔ pu bye wu shi jomɔ. Nakaara baa, jɔgɔtɔrɔna wu bye wii (Kolose Shɛɛn 4:14). Wʼa tudunmɔɔ Pɔli tɛgɛ wu labye wu na (2 Timote 4:11 ni Filemɔ 25).

Wʼa kushɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ pye ni Pɔli ni shiizhan tuun wemu ni wee di bi ɲaari na Kilɛ wo Jozaama pu yu shi wu mu, shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ ge. Piimu pʼa Yesu ɲa, na wu kapyegee ki ɲa, na wu jomɔ pu bɛ logo ge, wʼa yegeŋɛ gbegele pye pee mu fo na jomɔ nizinmɛ ta Yesu shizhaa na, na na pe jomɔ pe ka.

We Jozaama Kitabu we kakana ɲuŋɔ

Luka ya we Kitabu we ka ba sɛmɛ ɲɛ wɛ, na wu tun wu naɲii Teyofili mu, wee bye fanha ki wo sipyigbɔ wa (Luka 1:3) ni piimu bɛɛri pʼa Girɛkii jomɔ pu yu ge. Wee Teyofili we bɛ bye kanna wu ɲɛ Yawutu wɛ, ba Luka yɛ pyaa ɲɛ wɛ. Wu funŋɔ bye wʼi li shɛ na koŋɔ ke bɛɛri wo Shɔvɔɔ ni ki Kafɔɔ wu ɲɛ Yesu. Kama kavɔɔ wu bye wii wemu ya jani fo xuuni ge. Lee na wʼa kii keree kii lɔ kacɛ na, na ki deele ka saama na.

Jozaama Kitabu wu kafila ɲugbɔyɔ

Luka 1—2 Yesu ni Yohana Batizelipye wo ze keree.

Luka 3:1—4:13 Yohana Batizelipye wo Kilɛ Jomɔ yɛrɛ ni Yesu batizeli ni wu nɔwuuro.

Luka 4:14—9:50 Yesu wo labye we Galile fiige ki ni.

Luka 9:51—19:27 Yesu ya ɲara lemu pye ge, na lɔ Galile ni na se Zheruzalɛmu ni. Wʼa taleŋɛɛ nijeŋɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ jo wà.

Luka 19:28—23:56 Yesu wo labye we ni wu xu we Zheruzalɛmu kulo li ni.

Luka 24 Yesu ya ɲɛ na foro xu ni fo na shɛ nɔ wu dugiduun wu na fugba wu ni.

1

Kitabu wu kakana ɲuŋɔ

1 Na ceborona Teyofili,

Keree kii kʼa pye wù niŋɛ ni ge, sipyii ya ɲɔ kɔn na kee kafila kani. 2 Kee keree kʼa pye piimu ɲii na, na co ki ɲɔ kɔnduun wu na, a tuduro di gan pu mu pʼa Kilɛ kafila wu yu ge, pee ya kii keree kii jomɔ jo wèe mu. A ki kavɛɛ di ki ka na bɛ ni ki ɲavɛɛ pu wo jogana li ni. 3 Keree kii bɛɛri kʼa pye, fo ki ɲɔ kɔnduun wu ni ge, nɛ bɛ ya kee suguri xuuni. Lee wuu na lʼa saha na nɛ yaa na kee keree kii ka, na ki sogi sogi kiyɛ na mu mu, Teyofili. 4 Keree kiimu ni mʼa kalaa ge, kɔnhɔ mʼa dà li na na can yɛ pile li wa kee keree kee.

Mɛlɛkɛ wa ya Yohana Batizelipye ze jo

5 Na Hɛrɔdi yaha saanra ti na Zhude ɲuŋɔ ni, Yawutuu wo saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wa bye wà, wu mɛgɛ di ɲɛ na Zakari. Abiya wo kuruŋɔ ki wo saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wa wu bye wii. Wu shɔ bye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ Arɔn poro wa; wee mɛgɛ ki bye na Elizabɛti. 6 Pu shuun wu bɛɛri nidiiye yi bye Kilɛ ɲaha tàan. Zɔ wa shishiin bye pu na Kafɔɔ Kilɛ wo ɲɔmɛɛjogoo ki ni wɛ. 7 Ga pya bɛ bye pu mu wɛ, bani Elizabɛti bye seganha. Pu shuun wu bɛɛri dʼa lɛ.

8 Caŋa ka, na Zakari yaha saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ ti ni Kilɛ ɲaha tàan, wu wo kuruŋɔ ki tuun wu ni. 9 A pʼi wu ɲaha bulo, na bɛ ni saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ pu wo kalɛɛ li ni, na wu jé Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, wu nudanga wusuna wu le. 10 Sipyii pu bɛɛri bye Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na kpɛɛngɛ ki na, wusuna wu leduun wu ni. 11 A Kilɛ wo mɛlɛkɛ wa di wuyɛ shɛ Zakari na, wee mɛlɛkɛ wu bye nudanga wusuna saraya yi tawologo ki kanige cɛ. 12 Zakari ya wee ɲa tuun wemu ni ge, a wu hakili di wuregi, a wu fya. 13 Ga, a mɛlɛkɛ wu wu pye: «Zakari, ma ganha fya wɛ, bani ma Kilɛ-ɲɛrɛgɛ kʼa co. Ma shɔ Elizabɛti na ba ja se ma mu. Ma na ba wu mɛgɛ le Yohana. 14 Ma na ba fundanga pyi, ma funŋɔ na faha, sipyiɲɛhɛmɛɛ na ba fundanga pye wu ze wu wuu na. 15 Wu na ba bye sipyigbɔ Kafɔɔ Kilɛ ɲaha tàan, wu da ba duvɛn kelee kafugo yagbaga ka shishiin gbuu wɛ. Wu na ba ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na, fo wu tigiduun ni. 16 Wu na ba Izirayɛli wo sipyii niɲɛhɛmɛɛ ɲɛri pu Kafɔɔ Kilɛ kabaŋa yíri. 17 Sefɛɛrɛ munaa le lʼa bye Kilɛ tudunmɔɔ Eli ni ge, lee ninunɔ na ba bye wu bɛ ni wʼa ɲaari Kilɛ ɲaha tàan, kɔnhɔ wu tii ni pu nagoo tɛ yàa, wu Kilɛ ɲɔmɛɛ cobaalaa ɲɛri fo pʼa sipyitiiye fungɔnyɔ tuuyo ta, kɔnhɔ wu shi wu gbegele, wu wu yaha Kafɔɔ ɲaha na.»

18 A Zakari di mɛlɛkɛ wu pye: «Nɛ na lee cɛ viinŋɛ dii wɛ? Nɛ lɛ, nɛ shɔ bɛ dʼa shiɲɛhɛmɛ ta.» 19 A mɛlɛkɛ wu wu ɲɔ shɔ na: «Nɛ ɲɛ Gaburiyɛli. Nɛ yeree Kilɛ ɲaha tàan. Nɛ tun na pa ba jo ni ma ni, di pe Jozaama pe jo ma mu. 20 Li wii, ma ɲɔ na ba bɔ, ma da já jo wɛ, fo kii keree kii ɲɔ ba fa caŋa kemu, bani nɛ jomɔ pe pu da ba fa pu tuun ni ge, mu ya dà pee na wɛ.»

21 Sipyii pu bɛɛri bi Zakari sigee. Wu na mɔ Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, a lee di bye pu mu kakanhana. 22 Wʼa foro tuun wemu ni ge, wu ya já jo ni pu ni wɛ. A pʼi li cɛ na kashɛɛ la wʼa ɲa na wu yaha Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Na wu yaha wu ya já jo wɛ, a wʼi ɲaha shɛshɛɛrɛ ta pye ni keye ni.

23 Zakari wo labye wu cabyaa ki ɲɔ ya pa fa ge, a wu guri kari wu puga. 24 A cabyaa kii di doro, a wu shɔ Elizabɛti di yere yacɛrɛ na, na ŋmɔhɔ yebyaa kaguro, na jo: 25 «Kafɔɔ Kilɛ wʼa li pye mu nɛ mu, wʼa wu ɲii taha nɛ na tuun wemu ni ge, na nɛ fanhara keree laha nɛ ɲuŋɔ ni sipyii tɛ ni.»

Mɛlɛkɛ wʼa Yesu ze jo

26 Elizabɛti laa li yeŋɛ gbaara wogo ki na, a Kilɛ di mɛlɛkɛ Gaburiyɛli tun kari Galile kulo la ni; lee mɛgɛ ɲɛ Nazarɛti, 27 na shɛ nacɛbaa doɲiŋɛ fucɛri wa mu. Ná wa wu bi wee co, wee mɛgɛ ɲɛ Yusufu; Dawuda shi wu ni wʼa foro. Nacɛbaa doɲiŋɛ fucɛri wu mɛgɛ ki bye Mariyama. 28 A mɛlɛkɛ wu jé wà wu yíri, na wu pye: «Fɛrɛmɛ bye, mu we wʼa ɲaɲiŋɛ ta ge, Kafɔɔ Kilɛ wa ni mu ni.»

29 A Mariyama hakili di wuregi pee jomɔ pe wuu na, wu bi wu funŋɔ shaa na, we fò we kɔri na já bye lekɛ wɛ. 30 A mɛlɛkɛ wu wu pye: «Ma ganha fya wɛ Mariyama, bani mʼa fɛrɛmɛ ta Kilɛ mu. 31 Li wii, ma na ba yere yacɛrɛ na, na ja se, ma na ba wee mɛgɛ le Yesu. 32 Wu na ba bye sipyigbɔ, wu na ba yiri Kilɛ-gbɔtabaaga Ja. Kafɔɔ Kilɛ na ba wu tolɛ Dawuda wo saanra koro li kan wu mu. 33 Wu na ba bye saan Yakuba shi wu ɲuŋɔ ni gbee; wu saanra tʼa da ga xhɔ wɛ.» 34 A Mariyama di mɛlɛkɛ wu pye: «Lee na ba bye pyegana lekɛ na wɛ, bani nɛ sanha ná shi cɛ wɛ?» 35 A mɛlɛkɛ wu wu ɲɔ shɔ na: «Fɛfɛɛrɛ Munaa na ba digi ma na. Kilɛ-gbɔtabaaga sefɛɛrɛ ti ɲimɛ na ba ma tɔ. Lee wuu na Fɛfɛɛrɛ Ja we ma da ba se ge, wu na ba yiri Kilɛ Ja. 36 Li wii, ma ceboroshɔ Elizabɛti wemu wʼa lɛ ge, wee bɛ wʼa yere yacɛrɛ na, wu na ba ja se. Wee wemu wu bi yiri na seganha ge, ke yeŋɛ ke wa wu laa li yeŋɛ gbaara wogo. 37 Bani yafiin ya Kilɛ jani wɛ.»

38 Wee tuun wu ni a Mariyama di jo: «Kafɔɔ Kilɛ bulozhɔ wu we nɛ, wu li pye na mu ba mʼa li jo wɛ.» Lee kadugo na a mɛlɛkɛ wu gari, na laha wu tàan.

Mariyama ya shɛ foro Elizabɛti na

39 Wee tuun wu ni a Mariyama di yìri, na gari tɔvuyo na faaboboyo fiige ki ni, na shɛ nɔ Zhude kulo la ni, 40 na jé Zakari kaban, na Elizabɛti shaari. 41 Ba Elizabɛti ya Mariyama fò mujuu li logo wɛ, a pya wu ɲɛhɛ wu funŋɔ ni. A Elizabɛti di ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na. 42 A wu mujuugbɔɔ wá na: «Mu ɲɛ duba pya na toro cèe pusamaa bɛɛri tàan! Pya we ma da ba se ge, wee bɛ ɲɛ duba pya! 43 Jɔgɔ nɛ ɲɛ fo na Kafɔɔ bɛ nu wu na pa foro na na wɛ. 44 Li wii nɛ mu fò mujuu li logo tuun wemu ni ge, a pya wu fundanga wo di ɲɛhɛ nɛ funŋɔ ni. 45 Mariyama, mu ɲɛ duba pya, bani Kafɔɔ Kilɛ ya yemu jo mu mu ge, mu ya dà li na na yee ɲɔ na ba fa!»

Mariyama ya yogo kemu cee ge

46 A Mariyama di jo:

«Nɛ Kafɔɔ Kilɛ pɛlɛ na zɔ wu na.

47 Na funŋɔ nidanga wo wu ɲɛ na Shɔvɔɔ Kilɛ ni,

48 bani wu bulozhɔ we wʼa wuyɛ tirige ge,

wʼa wu ɲii taha wu na.

Li wii, na co nimɛ na, shi we wʼa ma ge,

wu bɛɛri na ba nɛ pyi duba pya,

49 bani Se Bɛɛri Fɔɔ Kilɛ ya kagbɔɔ pye nɛ mu,

wu mɛgɛ ki ɲɛ fɛɛfɛɛ.

50 Wʼa ɲuŋɔ ɲaari wu ɲìi fyaara sipyii na,

fo na shɛ nɔ pu shi nibama wu bɛɛri na.

51 Wʼa sefɛɛrɛ keree pye ni wu keye ni,

na tabaara fungɔnyɔ caaga.

52 Wʼa fanhafɛɛ tirige na laha pu saanra korogoo na,

pii pʼa tigi ge, na pee yirige.

53 Wʼa xuugo fɛɛ tin yalijeŋɛɛ na,

na lafɛɛ kewaya wuu yaha kari.

54 Wʼa wu kapyebye Izirayɛli wu tɛgɛ.

A wu funŋɔ di do ni wuyɛ pyaa ɲiɲaara keree ki ni

55  Ibirayima ni wu kadugo ki shizhaa na fo gbee

ma na jo, ba wʼa bi ɲɔmɛɛ li lɔ

wù sefɛlɛɛ pu mu wɛ.»

56 A Mariyama di gori Elizabɛti yíri, na yeye taanri shishiin pye. Lee kadugo na na guri kari wu puga.

Yohana Batizelipye ze keree

57 Elizabɛti tigiduun ya pa nɔ ge, a wu funana se. 58 Ba wu tiinɲii ni wu cebooloo pʼa logo na Kafɔɔ Kilɛ ya wu ɲiɲaara ti pɛlɛ wu shizhaa na wɛ, na binnɛ funŋɔ tàan ni wu ni.

59 Pya wu cazege caŋa gbarataanri wogo, a pʼi ba di ba wu cekɔɔnrɔ pye. Pu funŋɔ bye pʼi wu to Zakari mɛgɛ le wu na, 60 ga, a nufɔɔ wu jo na: «Ahayi, wu mɛgɛ ki da le Yohana.» 61 A pʼi wu pye na: «Ga mu sipya wa shishiin mɛgɛ di wa mu-i dɛ?» 62 A pʼi pya wu to wu yege ni ɲaha shɛshɛɛrɛ ni, na wu funŋɔ wa wu mɛgɛ kekɛ le pya wu na wɛ? 63 A Zakari di walaa sha pu mu, na yi ka wu na na: «Wu mɛgɛ ki wa Yohana.» A lʼi pu bɛɛri fo. 64 Taapile ni a Zakari ɲɔ kʼi mugi, a wu já na yu, na Kilɛ sɔ. 65 A pu tiinɲii pu bɛɛri di fya. Sipyii pu bi lee nibyii le yu Zhude faaboboyo fiige ki bɛɛri ni. 66 Yi logovɛɛ bɛɛri bi pu funyɔ shaa ni kii keree kii ni, a pʼi jo: «We pya we na ba bye ɲaha wɛ?» Bani Kafɔɔ Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti bye wu na.

Zakari ya yogo kemu cee ge

67 Wee tuun wu ni a pya wu to Zakari di ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na. A wu kapaŋaa jo na:

68 «Kafɔɔ Izirayɛli wo Kilɛ we wʼa sɔni,

bani wʼa wu ɲii taha wu sipyii pu na,

na pu ɲuŋɔ wolo.

69 Wʼa Shɔvɔɔ baraga wo yirige wèe mu

na foro wu kapyebye Dawuda shi wu ni.

70 Wu bi wee kaa jo fo taatuunnɔ ni

wu tudunmɔɔ fɛfɛɛrɛ wuu pu ɲɔ ni,

71 na wu na ba wèe tánha wù pɛɛn na,

na wù shɔ na wù wolo wù kɔvɛɛ bɛɛri keŋɛ ni,

72 na wu ɲiɲaara keree ɲɔ fa wù sefɛlɛɛ pu shizhaa na,

na wu fungɔngɔ yaha wu fɛfɛɛrɛ ɲɔmɛɛ li na.

73 Wu bi kàa wù sefɛlɛ Ibirayima mu,

74 na wu na ba wù shɔ wù pɛɛn na,

kɔnhɔ wù lowagaa wuu di da labye pyi wu mu,

75 wù bye fɛfɛɛrɛ wuu,

nidiimɛɛ wu ɲaha tàan

wù shi wu caŋa ɲɛhɛɛ ki bɛɛri ni.

76 Mu bɛ na pya, ma na ba yiri

Kilɛ-gbɔtabaaga tudunmɔ,

bani ma na ba ɲaari Kafɔɔ ɲahagbaa na,

na wu korogoo ki yari.

77 Ma na ba li shɛ wu sipyii pu na

na wu na ba ɲuwuuro kan pu mu,

bani pu jurumu wʼa yafa pu mu

78 wèe wo Kilɛ wu wo ɲiɲaara te

ni wu saama pu gbɔɔrɔ ni.

Yee gbɔɔrɔ ni ɲimuguŋɔ ya nɔ wèe na

na yìri fugba we ni.

79 Pii pʼa tiin piige ni ni xu ɲimɛ ni ge,

wʼa kpɛɛngɛ yeege pee mu,

na wèe tɔɔyɔ yaha ɲaɲiŋɛ koo ni.»

80 Ayiwa, wee pya wu bi lɛgi, na se ɲaha na fungɔngɔ fɛɛrɛ ni. A wu gori siwaga ki ni, fo na shɛ wu shɛduun nɔ Izirayɛli na.

2

Yesu ze keree

(Macoo 1:18-25)

1 Wee tuun wu ni Oromɛ saannaa Ogusiti bi tuduro kan na fiiye yi sipyii pu bɛɛri mɛyɛ yi ka. 2 Pee kama pu nizhiimɛ ya Kirinusi ta wu ɲɛ Siiri fiige ki gbafɛnɛɛri. 3 A sipyii pu bɛɛri di gari pu kulogoo ni, kɔnhɔ pu mɛyɛ di shɛ ga wà.

4 A Yusufu bɛ di foro Nazarɛti ni, lee ɲɛ Galile fiige ki kulo la. Na gari Bɛtilɛhɛmu kulo li ni Zhude fiige ki ni, lee ɲɛ saannaa Dawuda wo kulo le. Bani Dawuda shi shɛn wu ɲɛ wii. 5 A wu gari wà, kɔnhɔ wu ni wu curɔ Mariyama mɛyɛ di shɛ ga. Mariyama laa wo wu bye. 6 Na pu yaha Bɛtilɛhɛmu ni, a Mariyama tigiduun di nɔ. 7 A wu wu funazhiire se, na fàya migile pya wu na, na wu sinniŋɛ shɔngɔ logbakɔrɔ ni, bani pu ya xuu ta nabuun tatigiŋɛ puga ki ni wɛ.

Mɛlɛkɛ wa ya wuyɛ shɛ yatɔɔnahamaa pu na

8 Yatɔɔnahamaa pii bye kee fiige ki ni, pee bi shuun ɲìi na sipoŋɔ ki ni, na pu yatɔɔyɔ kasɛri. 9 A Kilɛ wo mɛlɛkɛ wa di ba yere pu ɲɔ na. A Kafɔɔ Kilɛ wo nɔɔrɔ wu ɲí ɲí pu kabaya yi bɛɛri na. A pʼi fya xuuni. 10 Ga, a mɛlɛkɛ wu pu pye: «Yi ganha fya wɛ, bani fundangbɔhɔ Jozaama nʼa da jo yi mu, pee na ba bye sipyii pu bɛɛri wo. 11 Wii mɛ, Shɔvɔɔ wʼa se niɲaa yee mu Dawuda kulo li ni, wee wu ɲɛ Kirisa we, na nɔhɔ pye Kafɔɔ we. 12 Li ɲaha shɛshɛɛrɛ ti wa te, yi na ba pubinnɛ la ɲa, fàya na migile li na, na li sinniŋɛ shɔngɔ logbakɔrɔ ni.» 13 Taapile ni a mɛlɛkɛɛ kuruyo niɲɛhɛyɛ di ba binnɛ wee mɛlɛkɛ wu tàan, na yìri fugba we ni. Pu bi Kilɛ sɔni na yu:

14 «Kilɛ wʼa sɔni fugba lii lii we ni!

Ɲaɲiŋɛ ki pye ɲiŋɛ ke na

wu ɲidaan sipyii niŋɛ ni!»

15 Ba pee mɛlɛkɛɛ pʼa laha yatɔɔnahamaa pu tàan, na kari fugba we ni wɛ, a yatɔɔnahamaa pʼi yi jo puyɛ mu na: «Yi pa wù shɛ fo Bɛtilɛhɛmu ni. Le kapyexhɔɔ le kaa Kafɔɔ Kilɛ ya jo wù mu ge, wù shɛ li ɲa.» 16 A pʼi gari tɔvuyo na, na shɛ Mariyama ni Yusufu ta wà, ni pubinnɛ le; lee bi sinniŋɛ shɔngɔ logbakɔrɔ ni. 17 Ba pʼa pubinnɛ li ɲa wɛ, jomɔ pemu ya jo pu mu wee pya wu shizhaa na ge, a pʼi pee paari. 18 A lʼi bye kakanhana yatɔɔnahamaa pu jomɔ pu logovɛɛ pu bɛɛri mu. 19 A Mariyama di kii keree kii bɛɛri yaha wuyɛ funŋɔ ni, na wu funŋɔ kɔɔn ki na. 20 Lee kadugo na a yatɔɔnahamaa pʼi guri, na ganha na Kilɛ pɛlɛ, na wu sɔni, na gaaŋi, pʼa keree kiimu logo, na kiimu ɲa ge, kee bɛɛri wuu na. Ki bɛɛri ya pye na bɛ ni mɛlɛkɛ wu wo jomɔ pu jogana li ni pu mu.

Yesu mɛgɛ kʼa le

21 Ba pubinnɛ li cabyaa gbarataanri wʼa fa wɛ, a pʼi wu cekɔɔnrɔ pye na wu mɛgɛ le Yesu. Mɛlɛkɛ wʼa bi kee mɛgɛ ke le wu na, na ta wu nu wu sanha yere wu yacɛrɛ na wɛ.

Yesu ya kan Kilɛ mu Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni

22 Ba Mariyama sivɛɛrɛ ti cabyaa kʼa fa wɛ, na saha ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni, a Yusufu ni Mariyama di gari ni pya wu ni Zheruzalɛmu ni, na shɛ wu kan Kafɔɔ Kilɛ mu, 23 ma na jo ba lʼa ka Kafɔɔ Kilɛ wo saliya wu ni wɛ na: «Funazhiigee ki bɛɛri ki pye Kafɔɔ Kilɛ wogoo.»* 24 Kafɔɔ Kilɛ wo saliya wʼa bi fɛfɛɛrɛ saraga kemu kaa yu ge, a pʼi kee bɛ wolo: «Xobangaa shuun kelee gbegbe shazhibiye shuun.»*

25 Ná wa bye Zheruzalɛmu ni wu mɛgɛ ɲɛ na Simiɲɔ. Sipyitiimɛ, Kilɛ ɲìi fyaara sipya wu bye wii. Wu bi Izirayɛli wo Shɔvɔɔ wu sigee; Fɛfɛɛrɛ Munaa bye wu na. 26 Lee bi li shɛ wu na na Kilɛ na ba Shɔvɔɔ wemu tun na pa ge, na Simiɲɔ da xhu ni wu ya wu ɲii taha wee na wɛ. 27 A Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼi wu ɲaha co na kari Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Tuun wemu ni Yesu sefɛɛ pʼa jé ni wu ni saliya wu keree ki zhɔɔnri wuu na ge, 28 a Simiɲɔ di pubinnɛ li lɔ wu keye ni, na Kilɛ sɔ na jo:

29 «Kafɔɔ Kilɛ, nimɛ ma na já ma bulo wu yaha

wʼa gaaŋi ɲaɲiŋɛ na, na bɛ ni ma jomɔ pu ni,

30 bani na ɲii lʼa Shɔvɔɔ wu ɲa,

31 mʼa wemu gbegele sipyii pu bɛɛri mu ge.

32 Wu na ba bye kpɛɛngɛ,

na kpɛɛngɛ yeege shi wu bɛɛri mu,

ali wemu bɛ ɲɛ Yawutuu wɛ,

na nɔɔrɔ taha Izirayɛli, ma sipyii pu na.»

33 Simiɲɔ ya jomɔ pemu jo Yesu shizhaa na ge, a pee di bye kakanhana pya wu to ni wu nu wu mu. 34 A Simiɲɔ di duba pye pu mu, na yi jo pya wu nu Mariyama mu na: «Li wii, we pya we ya pa Izirayɛli shɛɛn niɲɛhɛmɛɛ tuuro ni pu yirige wuu na. Wu na ba bye ɲaha shɛshɛɛrɛ, nakaara na ba byi temu keree na ge, 35 kɔnhɔ sipyiɲɛhɛmɛɛ fungɔnyɔ di foro kpɛɛngɛ na. Mu kunni Mariyama, nɛrɛ wa na ba mu kanha, kanna ŋmɔpara lʼa ma zɔ su.»

Kilɛ tudunmɔɔ Anɛ keree

36 Cee Kilɛ tudunmɔ wa bɛ bye wà, wee mɛgɛ bye Anɛ. Fanuwɛli poro wu bye wii, Azɛri shi wu ni wʼa foro. Wu bi shi niɲɛhɛmɛ ta. Wu doɲiŋɛ wo, nacɛbaa wo wʼa kan ná wa mu. A wu yee gbarashuun pye ni wee ná wu ni, lee kadugo na a ná wu xhu. 37 A wu gori mu. Wu shi wu bi yee kɛlɛɛ gbarataanri ni shɛshɛɛrɛ (84) xɔ. Wu bi foro Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni wɛ, ga wu bi Kilɛ pɛlɛ caŋa fara piige na, na suun leni na Kilɛ ɲɛɛri. 38 A wee di nɔ pu na wee tuun wuyɛ pyaa ni, na baraga taha Kilɛ na. A wu jo wee pya wu shizhaa na ɲuwuuro ti sigevɛɛ pu bɛɛri mu Zheruzalɛmu ni.

39 Kafɔɔ Kilɛ ya ɲɔmɛhɛɛ kiimu jo saliya Kitabu wu ni pya gan na Kilɛ mu ge, ba Yesu sefɛɛ pʼa kee bɛɛri ɲɔ fa wɛ, na guri pa Galile fiige ki ni, na gari Nazarɛti ni. Lee ɲɛ puyɛ pyaa wo kulo le. 40 Pya wu bi lɛgi, na baraga taa. Wu bi ɲi fungɔngɔ fɛɛrɛ na, Kilɛ wo fɛrɛmɛ pe bye wu na.

Yesu ya yee kɛ ni shuun ta

41 Kilɛ ya Yawutuu ɲuŋɔ wolo bulooro ni Misira fiige ki ni. A tee Ɲuwuuro tʼi ɲɛri kalenɛ pu mu. Yee bɛɛri Yesu sefɛɛ pu na shɛ lee kalenɛ le gba Zheruzalɛmu ni. 42 Ba Yesu ya yee kɛ ni shuun ta wɛ, a pʼi gari Zheruzalɛmu ni kalenɛ li ni, na bɛ ni pu wo kalɛɛ li ni. 43 Ba kalenɛ li cabyaa kʼa fa wɛ, a pʼi koo lɔ na se puga, ga, a Yesu nɔhɔcɛɛrɛ wo wu gori pu kadugo Zheruzalɛmu ni, wu sefɛɛ pu bi lee cɛ wɛ. 44 A pʼi li yaha na Yesu na da ni pee ɲaariɲii pu ni. A pʼi caŋa nigin ɲara pye na wu shaa pu cebooloo, ni pu cɛvɛɛ pu tɛ ni. 45 Pu ya wu ɲa-ɛ ge, na guri pa wu sha Zheruzalɛmu ni. 46 Cabyaa taanri nidorogo na, a pʼi shɛ wu ta Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, wu nidɛɛngɛ ki bye saliya karamɔgɔlɔɔ pu niŋɛ ni, na pee jomɔ nuri, na pu yegee. 47 Pii pu bi wu jomɔ pu nuri ge, a wu fungɔngɔ fɛɛrɛ te, ni wu ɲɔshɔɔrɔ ti pyegana di bye pu bɛɛri mu kakanhana. 48 Ba wu sefɛɛ pʼa wu ɲa wɛ, a lʼi bye pu mu kakanhana, a wu nu wu wu pye: «Pya, lekɛ na mʼa le pye wù na wɛ? Li wii! Nɛ ni ma to wu funjɔnrɔgɔ wuu pu bi mu shaa.»

49 A wu pu pye: «Ɲaha na yi bi na shaa wɛ? Ta yee ya li cɛ na nɛ yaa na ta na To Kilɛ wu puga ki ni wɛ?» 50 Ga jomɔ pe wʼa jo pu mu ge, pu ya pee cɛ wɛ.

51 A Yesu di gari ni pu ni Nazarɛti ni, na guu pu mu. A wu nu wu kunni di kii keree kii bɛɛri yaha wuyɛ funŋɔ ni. 52 Yesu bi lɛgi fungɔngɔ ni ceepuuro ni; a wu kaa di daan Kilɛ ni sipyii pu bɛɛri ni.

3

Yohana Batizelipye wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ

(Macoo 3:1-12; Marika 1:1-8; Yohana 1:19-28)

1 Oromɛ saannaa Tibɛri wo saanra ti yee kɛ ni kaguro wuu, lee wa bi Pɔnsi Pilate ta Zhude fiige ki gbafɛnɛɛri; Hɛrɔdi di bye Galile fiige ki ɲuŋɔ ni; wu ceborona Filipe di bye Iture ni Tirakoniti, yee fiiye yi ɲuŋɔ ni; Lisiɲasi di bye Abilɛni fiige ki ɲuŋɔ ni. 2 Anɛ ni Kayifɛ bi bye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ. Wee tuun wu ninumɔ ni, a Kilɛ jomɔ pʼi nɔ Zakari ja Yohana na na wu yaha siwaga ki ni. 3 Yohana bi Zhurudɛn Gba lɔhɔ ki kulogoo ki bɛɛri ɲaari, na Kilɛ jomɔ pu yɛrɛ pyi sipyii pu mu na pu daajeŋɛ jo pu jurumu wu na pʼi batize, kɔnhɔ pu jurumu wʼi yafa pu mu. 4 Ma na jo ba lʼa ka Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi wo Kitabu wu ni wɛ na:

«Mujuu lʼa fòro siwaga ki ni na:

‹Yi Kafɔɔ wu koo li yàa!

Yi wu korogoo ki tii!

5 Loguuyo ye bɛɛri na ba ɲi daanna.

Faaboboyo ni boboŋɔɔ ki bɛɛri

na ba digi na daanna.

Konahaya ye bɛɛri na ba dii.

Takokaya ye bɛɛri ɲɔ na ba daanna.

6 Kilɛ ya Adama nagoo shuu shɔgana lemu na ge,

sipyii bɛɛri na ba lee ɲa.›»*

7 Sipyii pii pu bi ma na batizeni Yohana mu ge, wu bi yi yu pee mu na: «Yee matɔn nagoo piiri, jɔgɔ wʼa yee kaala na yee pu paa Kilɛ wo loyire nibana le ɲaha na wɛ? 8 Kapyegee kiimu kʼa li shɛɛ na yʼa daajeŋɛ jo yi jurumu wu na ge, yʼa kee pyi. Yi ganha ba yu yiyɛ funyɔ ni na Ibirayima wu ɲɛ yee to wɛ. Bani nʼa da yi jo yi mu, Kilɛ na já ye faakageeye ye ɲɛri na pye Ibirayima nagoo. 9 Ali nimɛ, kacerege kʼa lɔ na xɔ, di da tiye yi niyɛ yi cere. Tige bɛɛri ki ɲɛ ki ya nagoo nizaamaa pyi-i ge, kee na ba gɔn, na ki wá na ni.»

10 A sipyiire tʼi ganha na wu yegee na: «Wee tuun wu ni wèe ya yaa na lekɛ pye wɛ?» 11 A wu pu ɲɔ shɔ na: «Fadeye shuun ɲɛ wemu mu ge, wu nigin kan funmɔ fɔɔ mu. Yalige yaaga ɲɛ wemu mu ge, wu bɛ wu li pye mu.»

12 A fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ pii bɛ di ba, kɔnhɔ pʼi batize, a pee di wu pye na: «Karamɔgɔ, wèe ya yaa na lekɛ pye wɛ?» 13 A wu pu ɲɔ shɔ na: «We kaa lʼa jo yi mu ge, yi ganha da yaaga shɔ di doro wee ɲuŋɔ ni wɛ.»

14 A sɔrɔsii pii bɛ di wu yege na: «Wèe do, wèe ya yaa na lekɛ pye wɛ?» A wu pu pye: «Yi ganha bu sipya wa shishiin wo wari shɔ wu na fanha na wɛ. Yi ganha kafinɛyɛ taga wa shishiin tɔɔgɔ le wɛ. Yʼi yiyɛ yaha yi saraa na.»

15 Sipyii pu bi lee ɲibaŋa sigee, pu bɛɛri bi pu funyɔ kɔɔn Yohana shizhaa na, wu bu da wee ɲɛ Kirisa wu wɛ. 16 A Yohana di pu bɛɛri ɲɔ shɔ na: «Nɛ kunni wa yee batizeni lɔhɔ yɛ ni. Ga wa wʼa ma, wee fanha ya ɲɛhɛ nɛ wogo na. Nɛ yaa ni wu tanhaya mɛɛrɛ bɛ zanha ni wɛ. Wee na ba yi batize Fɛfɛɛrɛ Munaa ni na ni. 17 Wu shinma fɔ̀ fɔ̀ yaaga ki wa wu keŋɛ ni, wu na ba wu shinma saŋa ki foolo na wolo sigiye yi ni. Wu na ba shinma pya wu le wu kpɔɔn ni. Ga wu na ba sigiye yi sòrogo nafugibaaga ni.» 18 Yohana bi jomɔ patii niɲɛhɛmɛ bɛ taga na sipyii pu yɛri, na Kilɛ wo Jozaama pe yu pu mu.

19 Ga Yohana bi fiige ki ɲuŋɔfɔɔ Hɛrɔdi nahama shɛ wu na. Bani wee bi wu ceborona Filipe shɔ Hɛrɔjasi kɔn shɔ wu na. Na wu nahama jo wu na wu kakuuyo yi saya bɛɛri bɛ wuu na. 20 Lee kadugo na a Hɛrɔdi di kakuunɔ la bɛ pye sanha na Yohana le kaso ni.

Yesu Kirisa batizeli

(Macoo 3:13-17; Marika 1:9-11)

21 Ba sipyii pu bɛɛri ya batize xɔ wɛ, a Yesu bɛ di batize. Na wu yaha Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ki na, a fugba wu ɲɔ di mugi; 22 a Fɛfɛɛrɛ Munaa di digi wu na, ba gbegbe shazhira ɲɛ wɛ. A mujuu la di foro fugba wu ni na: «Mu ɲɛ nɛ ɲidaan Ja, mu kaa ya dan nɛ ni tɛhɛnɛ baa.»

Yesu Kirisa nɔhɔ tayirige

(Macoo 1:1-17)

23 Yesu ya wu labye wu ɲɔ kɔn tuun wemu ni ge, wu shi wu bi yee kɛlɛɛ taanri (30) shi xɔ. Sipyii fungɔngɔ na na Yusufu ja wu ɲɛ wii.

Yusufu bi bye Heli ja.

24 Heli ya foro Matati ni.

Matati di foro Levi ni.

Levi di foro Mɛliki ni.

Mɛliki di foro Zhanayi ni.

Zhanayi di foro Yusufu ni.

25 Yusufu di foro Matitiya ni.

Matitiya di foro Amɔsi ni.

Amɔsi di foro Naxhumi ni.

Naxhumi di foro Esili ni.

Esili di foro Nagayi ni.

26 Nagayi di foro Makati ni.

Makati di foro Matitiya ni.

Matitiya di foro Simeyi ni.

Simeyi di foro Zhosɛki ni.

Zhosɛki di foro Zhoda ni.

27 Zhoda di foro Zhokana ni.

Zhokana di foro Ɛrɛsa ni.

Ɛrɛsa di foro Zorobabɛli ni.

Zorobabɛli di foro Salacɛli ni.

Salacɛli di foro Nɛri ni.

28 Nɛri di foro Mɛliki ni.

Mɛliki di foro Adi ni.

Adi di foro Kɔsamu ni.

Kɔsamu di foro Elimada ni.

Elimada di foro Eri ni.

29 Eri di foro Zhozuwe ni.

Zhozuwe di foro Elizɛri ni.

Elizɛri di foro Zhorimu ni.

Zhorimu di foro Matati ni.

Matati di foro Levi ni.

30 Levi di foro Simiɲɔ ni.

Simiɲɔ di foro Zhuda ni.

Zhuda di foro Yusufu ni.

Yusufu di foro Zhɔnamu ni.

Zhɔnamu di foro Eliyakimu ni.

31 Eliyakimu di foro Mɛlɛya ni.

Mɛlɛya di foro Mɛna ni.

Mɛna di foro Matata ni.

Matata di foro Natan ni.

Natan di foro Dawuda ni.

32 Dawuda di foro Zhese* ni.

Zhese di foro Obɛdi ni.

Obɛdi di foro Bowazi ni.

Bowazi di foro Salimɔ ni.

Salimɔ di foro Nasɔn ni.

33 Nasɔn di foro Aminadabi ni.

Aminadabi di foro Adamini ni.

Adamini di foro Arini ni.

Arini di foro Ɛsirɔmu ni.

Ɛsirɔmu di foro Pɛrɛzi ni.

Pɛrɛzi di foro Zhuda ni.

34 Zhuda di foro Yakuba ni.

Yakuba di foro Ishaaga ni.

Ishaaga di foro Ibirayima ni.

Ibirayima di foro Teraki ni.

Teraki di foro Nakɔri ni.

Nakɔri di foro Serugi ni.

35 Serugi di foro Eregu ni.

Eregu di foro Pɛlɛgi ni.

Pɛlɛgi di foro Hɛbɛri ni.

Hɛbɛri di foro Selaki ni.

36 Selaki di foro Kayinamu ni.

Kayinamu di foro Aripakisadi ni.

Aripakisadi di foro Sɛmu ni.

Sɛmu di foro Nuxhun ni.

Nuxhun di foro Lɛmɛki ni.

37 Lɛmɛki di foro Mɛtusela ni.

Mɛtusela di foro Henɔki ni.

Henɔki di foro Zhɛrɛdi ni.

Zhɛrɛdi di foro Malelɛli ni.

Malelɛli di foro Kena ni.

38 Kena di foro Enɔsi ni.

Enɔsi di foro Sɛti ni.

Sɛti di foro Adama ni.

Adama di foro Kilɛ ni.

4

Yesu Kirisa nɔwuuro

(Macoo 4:1-11; Marika 1:12-13)

1 Ba Yesu ya ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa li na wɛ, na guri yìri Zhurudɛn Gba wu ɲɔ ki na. A Fɛfɛɛrɛ Munaa di wu ɲaha co na kari siwaga ki ni. 2 A wu cabyaa kɛlɛɛ shɛshɛɛrɛ (40) pye Shitaanni na wu taanna na wii. Wu ya ta yalige ka shishiin li yee caya yi na wɛ. Yee caya yi na toro xɔ, a xuugo di wu ta.

3 Wee tuun wu ni a Shitaanni di wu pye: «Ma bi ɲɛ Kilɛ wo Ja we, ke faakagereŋɛ ke pye na ki ɲɛri buuri.» 4 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Ɲɔ yalige yɛ wa sipya ɲɔ shaa wɛ.›*»

5 Lee kadugo na a Shitaanni di gari ni wu ni fugba ni, na shɛ koŋɔ saanra ti bɛɛri shɛ wu na taapile ni. 6 A Shitaanni di wu pye: «Nɛ na te ɲuŋɔ fɛɛrɛ te ni ti nɔɔrɔ wu bɛɛri kan ma mu, bani tʼa jé nɛ keŋɛ ni. Nʼa giin di ti kan wemu mu ge, di ti kan wee mu. 7 Ma bu nuguro sin nɛ fɛɛ ni, yee bɛɛri na bye ma woyo.» 8 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Mʼa ma Kafɔɔ Kilɛ yɛ pɛlɛ,

ma da labye pyi wee yɛ nigin mu.›*»

9 A Shitaanni di wu ɲaha co sanha, na kari Zheruzalɛmu ni, na wu yaha Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲidii li ni, na wu pye: «Ma bi ɲɛ Kilɛ wo Ja we, kɔn to ɲiŋɛ na. 10 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Kilɛ na ma kaa jo wu mɛlɛkɛɛ pu mu

na pʼa ma kasɛri.

11 Pu na ma co pu keye ni,

kɔnhɔ ma tɔɔgɔ ganha bu guu kagereŋɛ

yafiin na wɛ.›*»

12 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Ma ganha bu ma Kafɔɔ Kilɛ taanna wii wɛ.›»*

13 Ba Shitaanni ya xɔ tee nɔwuuro ti bɛɛri ni wɛ, na gari na wu yaha wà, fo wu ɲidaan tuun wa bɛtii.

Yesu ya wu labye ɲɔ kɔn Galile fiige ki ni

(Macoo 4:12-17; Marika 1:14-15)

14 A Yesu di guri shɛ Galile fiige ki ni Fɛfɛɛrɛ Munaa gbɔɔrɔ ni. Wu mɛgɛ ki bi foro fiige ki bɛɛri ni. 15 Wʼa bi sipyii kalaa pu Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni, sipyii pu bɛɛri di wu pɛlɛ.

Nazarɛti shɛɛn ya dà Yesu na wɛ

(Macoo 13:53-58; Marika 6:1-6)

16 Yesu ya nɔ Nazarɛti ni, xuu wemu ni wʼa bii ge, na jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni cadɛɛngɛ ki ni, na yìri yere, kɔnhɔ wu Kitabu wu kalaa. 17 A pʼi Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi wo Kitabu wu kan wu mu. A wu wu ɲɔ mugi na xuu wa ta wà, lʼa ka wà na:

18 «Kafɔɔ Munaa wa nɛ na,

bani wʼa nɛ tìre,

kɔnhɔ nɛ Kilɛ Jozaama jo la baa fɛɛ mu.

Wʼa nɛ tun na nɛ wu buloo ni kasolemɛɛ faha,

di fyɛnmɛɛ ɲɛmugunɔ yɛrɛ pye,

di cɔnrɔmɔ fɛɛ wolo pu kanhama ni,

19 di Kafɔɔ wo fɛrɛmɛ yee li yɛrɛ pye.»*

20 Lee kadugo na a Yesu di Kitabu wu ɲɔ tɔ, na wu kan kapyebye wu mu, na diin, kɔnhɔ wu da pu kalaa. A Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki sipyii pu bɛɛri di ɲahaya kɔ le wu ni. 21 Wee tuun wu ni a Yesu di ɲɔ kɔn na yu pu mu na: «Pe Kitabu jomɔ pe yʼa logo niɲaa ge, pee ɲɔ ya fa.» 22 Pu bɛɛri bi wu mɛsaaŋa yu. Jozaama pe wʼa jo ge, pee bye pu mu kakanhana. A pʼi ganha na yu na: «Ta we ɲɛ mɛ Yusufu ja wu wɛ?»

23 A Yesu di pu pye: «Nakaara baa, yee na ba le talenɛ le jo na: ‹Wɛrɛ pyevɔɔ mayɛ cuuŋɔ.› Yee na ba jo na: ‹Keree kii mʼa pye Kapɛrinɔmɔ ni ge, wèe ya ki kaa logo, ki shi pye nahamɛ bɛ mayɛ pyaa kulo li ni.›» 24 A wu jo sanha na: «Can na nʼa da yi jo yi mu, Kilɛ tudunmɔ wa shishiin ya joni na ɲɔgi wuyɛ pyaa kulo ni wɛ. 25 Ga nʼa da yi jo yi mu can na, naxhugoshaa niɲɛhɛmɛɛ bi bye Izirayɛli fiige ni Kilɛ tudunmɔɔ Eli caŋa ɲii ni, tuun wemu ni waga ya yere na ta yee taanri ni yeye gbaara ge. A xuugbɔhɔ di jé kee fiige ki bɛɛri ni. 26 Lee bɛ na, Eli ya ta tun wa shishiin yíri pu ni wɛ, fo naxhugoshɔ wa, wee bye Sidɔn fiige kulo la ni, lee mɛgɛ ɲɛ Sarɛpita. 27 Togo fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ bɛ di bi bye Izirayɛli fiige ki ni Kilɛ tudunmɔɔ Elize caŋa ɲii ni. Lee bɛ na wa shishiin ya cuuŋɔ pee ni wɛ, fo Siiri fiige sipya wa, wee mɛgɛ ki bye Nama.»

28 Ba Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki funŋɔ sipyii pu bɛɛri ya pee jomɔ pu logo wɛ, a pu logoo di yìri xuuni. 29 A pʼi yìri, na Yesu kile yeege kulo li ni. Pu kulo li bi yereŋɛ boboŋɔ kemu na ge, a pʼi gari ni wu ni kee ɲuŋɔ ni, na pʼi wu ŋmunuŋɔ shan boboŋɔ ki wege ki ni. 30 Ga, a Yesu kunni di doro pu niŋɛ ni, na gari.

Ná we wʼa bi kanha jina keŋɛ ni ge

(Marika 1:21-28)

31 A Yesu di gari Galile kulo la ni, lee mɛgɛ ɲɛ Kapɛrinɔmɔ. Wʼa bi sipyii pu kalaa cadɛɛnyɛ yi na wà. 32 A wu kalaa wu kangana lʼi pu ɲaha wɔ xuuni, bani wʼa bi yu ni sefɛɛrɛ ni.

33 Ná wa bye Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni jina na ɲɛ wu ni, a wu xhuulo ni mujuugbɔɔ ni na: 34 «Eyi! Ɲaha mu di zhaa wèe fɛni wɛ Yesu Nazarɛti shɛn? Mʼa pa ba wù kyɛɛgi gɛ? Nɛ mu shi cɛ, Kilɛ Fɛfɛɛrɛ wo mu ɲɛ.» 35 A Yesu di din jina wu na na: «Cari mayɛ na! Mʼa foro we ná we ni!» A jina wu wu shan ɲiŋɛ na pu bɛɛri niŋɛ ni, na foro wu ni, wu ya yaaga pye wu na wɛ. 36 A lʼi bye kakanhana sipyii pu bɛɛri mu, fo pu na puyɛ yegee na: «Le kaa le bɛ do? Fanha ni sefɛɛrɛ ni we ya yu ni jinaa ni, pʼi foro sipyii ni!» 37 Lee wuu na Yesu mɛgɛ ya fiige ki bɛɛri círi.

Yesu ya yama fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ cuuŋɔ

(Macoo 8:14-17; Marika 1:29-34)

38 Ba Yesu ya foro Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni wɛ, na gari Simɔ kaban. Lee di Simɔ yafezhɔ niganhaŋa ta ceefuuro keŋɛ ni, a pʼi Yesu ɲɛɛri na wu wu cuuŋɔ. 39 A Yesu di shɛ leele wu ɲuŋɔ ni, na jo ni fanha ni na ceefuuro ti ti foro wu ni. A ceefuuro tʼi wu yaha. Taapile ni a wu yìri, na labye ɲɔ kɔn, na pu keree yàa.

40 Caŋa ki na to xɔ, a sipyii di shɛ wu yíri ni pu yama fɛɛ bɛɛri ni. A wu wu keye taha pu bɛɛri nigin nigin na, na pu cuuŋɔ. 41 A jinaa bɛ di foro sipyiɲɛhɛmɛɛ ni, pʼa bi zɛlɛ na: «Mu ɲɛ Kilɛ Ja we.» Ga, a Yesu di din pu na. Wu ya ta sɔɔ pu jo wɛ, bani pee ya cɛ na wee wu wa Kirisa we.

Yesu ya Kilɛ kafila jo Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni

(Marika 1:35-39)

42 Ba ɲiga kʼa mugi wɛ, a Yesu di yìri kari sipoŋɔ ki xuu wa ni. Sipyii pu bi wu shaa. Ba pʼa shɛ nɔ wu tàan wɛ, na wu kuuri kɔnhɔ wu ganha gari di pu yaha wɛ. 43 Ga, a wu pu pye na: «Fanha ki wa kii nɛ wu Kilɛ saanra ti Jozaama pu jo kulogoo kisaŋaa bɛ ni, bani lee wuu na nɛ tun.» 44 Wʼa bi Kilɛ Kafila wu yɛrɛ pyi Yawutuu fiige ki Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni.

5

Yesu ya wu kalaapiire nizhiilee pu yiri

(Macoo 4:18-22; Marika 1:16-20)

1 Caŋa ka na Yesu yaha Zhɛnɛzarɛti Gba lɔhɔ ki ɲɔ na, sipyii pu bi wu cɔnri, kɔnhɔ pʼi Kilɛ jomɔ logo. 2 A wu kɔrɔyɔ shuun wa ɲa gba lɔhɔ ki ɲɔ na, fyashaa pu na foro yi ni. Pee bi pu jɔlɔɔ jii. 3 A wu jé kee kɔrɔgɔ ka ni, kee bye Simɔ wogo, na li sha Simɔ mu na wu kɔrɔgɔ ki nunuŋɔ koɲɔ ki na jɛri. Ba lee ya pye wɛ, a wu diin kɔrɔgɔ ki ni, na sipyii pu kalaa.

4 Ba Yesu ya xɔ jomɔ pu ni wɛ, a wu Simɔ pye: «Kɔrɔgɔ ki fulo tacogoŋɔ ki ni, yʼi yi jɔlɔɔ pu wá lɔhɔ ki ni fyaa pu fɛni!» 5 A Simɔ di wu ɲɔ shɔ na: «Karamɔgɔ, wèe ya shɔn labye na, wèe ya ta yafiin bɛ co wɛ. Ga, ma jomɔ pu wuu na, nɛ na jɔ̀ wu wá lɔhɔ ki ni.» 6 Ba lee ya pye wɛ, a pʼi fyaɲɛhɛmɛɛ co, fo pu jɔ̀ wʼa ɲɔ kɔn na gɔɔn. 7 A pʼi ganha na pu kaafɛɛ pii kani ni keye ni kɔrɔgɔ katii ni, na pu pa pu tɛgɛ. A pee di ba. A pʼi kɔrɔyɔ shuun wu bɛɛri ɲi, fo kɔrɔyɔ yi na zhaa da minɛɛ lɔhɔ ki ni.

8 Ba Simɔ Pyɛɛri ya lee ɲa wɛ, a wu nuguro sin Yesu fɛɛ ni, na jo: «Kafɔɔ, laha nɛ tàan, bani jurumupye nɛ ɲɛ.» 9 Pu na pii fyaɲɛhɛmɛɛ pii co, a lʼi bye kakanhana pu ni pu kaafɛɛ pu bɛɛri mu. 10 Zebede jalaa, Yakuba ni Yohana we wʼa bye Simɔ kariɲii ge, pee bɛ bi li ta kakanhana. A Yesu di Simɔ pye na: «Ma ganha da vya wɛ. Ga nimɛ, ma na ba bye sipyii shavɔɔ.» 11 Wee tuun wu ni a pʼi ba kɔrɔyɔ yi yereŋɛ koɲɔ ki na, na yi bɛɛri yaha wà, na daha wu fɛni.

Yesu ya togo fɔɔ wa cuuŋɔ

(Macoo 8:1-4; Marika 1:40-45)

12 Na Yesu yaha kulo la ni, ná wa bye wà, togo bye wu cére ti bɛɛri na. Ba wʼa Yesu ɲa tuun wemu ni wɛ, a wu do na wu ɲaha buri ɲiŋɛ na, na wu ɲɛɛri, na jo: «Kafɔɔ, mu bu sɔɔ, go mu na já nɛ cuuŋɔ.» 13 A Yesu di wu keŋɛ yeege, na gbɔn wu na, na jo: «Nɛ sɔɔ mu wu cuuŋɔ!» Taapile ni a togo kʼi xhɔ. 14 A Yesu di yi waha wu mu na: «Ma ganha bu ye ɲaha jo wa shishiin bɛ mu wɛ. Ga, shɛ mayɛ shɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wu na! Musa ya saraga kemu kaa jo ge, mʼa kee wolo ma sicuumɔ pu da wuu na. Kee na ba li shɛ na mʼa cuuŋɔ.»

15 Lee bɛ na, a Yesu mɛgɛ di ganha na foro na se ɲaha na, fo sipyiire tʼa pa tiyɛ pinnɛ wu yíri, kɔnhɔ pʼi wu jomɔ pu logo, pu yama pu bɛ di xhɔ. 16 Ga Yesu bi se na Kilɛ ɲɛɛri wu yɛ nigin sipoŋɔ ki ni.

Yesu ya ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wa cuuŋɔ

(Macoo 9:1-8; Marika 2:1-12)

17 Caŋa ka na Yesu yaha wu na sipyii pu kalaa, Farizhɛɛn ni saliya karamɔgɔlɔɔ pii nidɛɛnyɛ bye wà. Pʼa bi pa na yìri Galile ni Zhude kulogoo ki bɛɛri ni, ni Zheruzalɛmu ni. Kafɔɔ wo sefɛɛrɛ ti bye Yesu ni na yama fɛɛ pu cuuŋɔ. 18 A sipyii pii di ba ni ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wa ni yasinnɛgɛ ka na. A pʼi ganha na wu shaa pʼi wu leŋɛ puga ki ni pu sinniŋɛ Yesu ɲaha tàan. 19 Sipyii pu ɲɛhɛŋɛ keŋɛ ni, pu ya já gbara Yesu na wɛ. A pʼi dugi puga ki ɲuŋɔ ni na kataŋa ki xuu wa lahala, na wee ná we ni wu yasinnɛgɛ ki tirige kee wege ki ni, Yesu ɲaha tàan sipyii pu niŋɛ ni.

20 Ba Yesu ya pee wo nʼa daa wu ɲa wɛ, na jo: «Ná we, ma jurumu wʼa yafa ma mu.» 21 A saliya karamɔgɔlɔɔ ni Farizhɛɛn pʼi ganha na yu puyɛ funyɔ ni na: «We ná we ɲɛ sipya wekɛ wɛ, fo wu na Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi wɛ? Jɔgɔ wu dʼa já jurumu yafa sipya mu, ni Kilɛ yɛ bɛ wɛ?» 22 A Yesu di pu fungɔnyɔ cɛ, na pu pye na: «Ɲaha na ke fungɔngɔ ke tuugo dʼa tigi yee funyɔ ni wɛ? 23 Na jo: ‹Ma jurumu wʼa yafa ma mu.› kelee na jo: ‹Yìri mʼa ma yasinnɛgɛ ki lɔ, ma da ɲaari.› Lekɛ lʼa faha wɛ? 24 Ga, kɔnhɔ yʼi li cɛ na Sipya Ja wu yaha ɲiŋɛ ki na, se wa wu ni wʼa sipyii pu wo jurumu wu yafani pu mu…» A wu ná kabanuxuyo shuun fɔɔ wu pye: «Nɛ wʼa jo mu: Yìri, mʼa ma yasinnɛgɛ ki lɔ mʼa se puga!» 25 Taapile ni a wu yìri pu bɛɛri ɲii na, na wu yasinnɛgɛ ki lɔ na gaaŋi puga, na baraga tɛri Kilɛ na. 26 A lʼi bye kakanhana pu mu, fo pu na baraga tɛri Kilɛ na. A pʼi fya xuuni na yu: «Wèe ya kakanhana ɲa niɲaa.»

Yesu ya Levi yiri

(Macoo 9:9-13; Marika 2:13-17)

27 Kii keree kii na toro xɔ, A Yesu di foro wà, na fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ wa ɲa, wee mɛgɛ ki bye Levi. Wee nidɛɛngɛ ki bye fanhafɛɛ pu wari wu tashɔgɔ ki ni. A Yesu di wu pye: «Taha na fɛni!» 28 A Levi di yaŋmuyɔ yi bɛɛri yaha wà, na yìri, na daha wu fɛni.

29 Lee kadugo na a Levi di ba yaligee niɲɛhɛŋɛɛ yàa Yesu mu wu kaban. Fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ niɲɛhɛmɛɛ ni sipyiɲɛhɛmɛɛ piitiilee bɛ pu bi pinnɛ na li ni pu ni. 30 A Farizhɛɛn ni saliya karamɔgɔlɔɔ di ganha na wu zɔ yu. A pʼi Yesu kalaapiire ti pye: «Ɲaha na yee di li, na gbuu ni fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ, ni jurumupyii piitiilee bɛ ni wɛ?» 31 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Sicuumɔ fɛɛ mago ɲɛ wɛrɛ fɔɔ na wɛ, fo yama fɛɛ. 32 Sipyii piimu pʼa tii ge, nɛ ta pa di ba pee yiri wɛ, fo jurumupyii, na pu yere pu jurumu wu na.»

Kalaa nivomɔ ni kalaa nilɛ keree

(Macoo 9:14-17; Marika 2:18-22)

33 Sipyii pii ya jo ni Yesu ni, na: «Yohana Batizelipye wo kalaapiire te, ni Farizhɛɛn pu wo kalaapiire te, pee ya suun leni tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni, na Kilɛ ɲɛɛri, na ta mu wo kalaapiire tʼi li na gbuu.» 34 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ ɲɛ ba cenabun poo ɲɛ wɛ. Yee na já cenabun poo kaafɛɛ karamu pu suun le, na pu ni cenabun poo wu yaha shiizhan ya? 35 Ga caya ya wa ma, cenabun poo wu na ba shɔ pu na. Yee caya yi ba nɔ pu bɛ na suun leni.»

Nɛ wo kalaa wu ya yaa na wuregi kalaalɛ ni wɛ

(Macoo 9:16-17; Marika 2:21-22)

36 A Yesu di le talenɛ le bɛ jo pu mu na: «Wa shishiin da ga faɲunɔ shɛɛngi favoŋɔ na, di dara falɛgɛ na wɛ. Lee bu bye, favoŋɔ ki nizhɛɛngɛŋɛ na gori, favonɔ li bɛ da ga bɛ falɛgɛ ki na wɛ. 37 Wa shishiin di wa da ga duvɛnfomɔ le foroyo nilɛyɛ ni wɛ. Lee bu bye, duvɛnfomɔ wu na foroyo yi shɛɛngi, duvɛn wu na wo, foroyo yi bɛ na gyɛɛgi. 38 Ga duvɛnfomɔ ya yaa na le forofoyo ni. 39 Ayiwa, we wʼa duvɛn nilɛ gba ge, wee da ga sɔɔ duvɛnfomɔ na wɛ, bani wʼa ma jo na: ‹Nilɛ wu wʼa taan.›»

6

Yesu ya yemu jo cadɛɛngɛ ki keree na ge

(Macoo 12:1-8; Marika 2:23-28)

1  Cadɛɛngɛ ka ni, Yesu bi doroo shinma kɛrɛyɛ ya tɛ ni. A wu kalaapiire ti shinma sɛyɛ ya kɔn, na yi tuugo pu kadahaa ni, na wee pya wu kun. 2 A Farizhɛɛn pii di pu pye na: «Kaa lemu ya yaa li pye cadɛɛngɛ ni wɛ, ɲaha na yee di lee pyi wɛ?»

3 A Yesu di pu pye: «Tuun wemu ni xuugo ya pa saannaa Dawuda ni wu tahama-nɔhɔmɔɔ pu ta ge, wʼa lemu pye ge, yee sanha lee kalaa ɲa bada-ɛ gɛ? 4 Wʼa jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, buuri we pʼa wo na gaan Kilɛ mu ge, na yee buuri ɲuyɔ ya lɔ na li, na ya kan wu tahama-nɔhɔmɔɔ pu bɛ mu. Na ta watii bi wee buuri we li ni saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ pu yɛ bɛ wɛ. Ta yee sanha lee kalaa wɛ?» 5 A Yesu di pu pye sanha: «Sipya Ja wu ɲɛ cadɛɛngɛ ki bɛ Kafɔɔ.»

Yesu ya ná kewaga fɔɔ wa cuuŋɔ cadɛɛngɛ ka ni

(Macoo 12:9-14; Marika 3:1-6)

6  Cadɛɛngɛ ka bɛ ni Yesu ya jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ka ni na sipyii kalaa. Ná wa bye wà wu kanige keŋɛ ke na waha. 7 A saliya karamɔgɔlɔɔ ni Farizhɛɛn pʼi ganha na Yesu kasɛri, na wu wii wu bu da wu na da wu cuuŋɔ cadɛɛngɛ ni, kɔnhɔ pʼi kaɲuŋɔ ta di wu tɔɔgɔ le. 8 Ga Yesu bi pu fungɔnyɔ cɛ. Wee tuun wu ni a wu ná kewaga fɔɔ wu pye: «Yìri mʼa yere sipyii pu niŋɛ ni.» A wu yìri na yere. 9 A Yesu di pu pye: «Na yi yegee, lʼa saha na kasaana pye cadɛɛngɛ ni laa, na kakuunɔ pye? Na sipya shɔ laa, na wu gbo? Lekɛ lʼa saha wɛ?» 10 A wu ɲaha ki le sipyii pu ni, na pu bɛɛri wii círi, lee kadugo na na wee ná wu pye: «Ma keŋɛ ki sanha!» A wu ki sanha, a wu keŋɛ kʼi juuŋɔ. 11 A pu logoo di yìri xuuni. A pʼi ganha na puyɛ yegee lekɛ pu da bye Yesu na ge.

Yesu ya tudunmɔɔ kɛ ni shuun ɲaha bulo

(Macoo 10:1-4; Marika 3:13-19)

12 Caŋa ka, Yesu ya kari faaboboŋɔ ka na, di zhɛ Kilɛ ɲɛɛri. A wu shɔn Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ki na. 13 Ba ɲiga kʼa mugi wɛ, a wu wu kalaapiire ti yiri. Na kɛ ni shuun ɲaha bulo pu ni, na pye Tudunmɔɔ. 14 Pee pu wa mɛ: Simɔ (a wu wee mɛgɛ le sanha Pyɛɛri), ni wu ceborona Andire, ni Yakuba, ni Yohana, ni Filipe, ni Batelemi, 15 ni Macoo, ni Tomasi, ni Alife ja Yakuba, ni Simɔ wemu wu bi bye Zelɔtilee kuruŋɔ ki ni ge, 16 ni Yakuba ja Zhude, ni Zhuda Isikariyɔti, wee wʼa Yesu le keŋɛ ni.

Yesu ya sipyii kalaa, na yama fɛɛ cuuŋɔ

(Macoo 4:23-25)

17 A Yesu ni wu tudunmɔɔ pʼi digi faaboboŋɔ ki na, na nɔ kpɛɛngbɔhɔ ka na. Wu kalaapiire ti niɲɛhɛrɛ ni sipyiɲɛhɛmɛɛ pu bi bye wà. Pee bi pa na yìri Zhude fiige ki bɛɛri ni, ni Zheruzalɛmu, ni suumɔ lɔhɔ ki ɲɔ fiige ki kugbɔhɔɔ, Tiiri ni Sidɔn ni. 18 Pu bi pa, kɔnhɔ pu ba wu jomɔ logo, wu pu cuuŋɔ. Pii pʼa bi kanha jinaa keŋɛ ni ge, pee bɛ ya cuuŋɔ. 19 Sipyii pu bɛɛri bi wu shaa pʼi gbɔn wu na, bani sefɛɛrɛ ti bi fòro wu ni, na pu bɛɛri cuuŋɔ.

Duba nagoo ni laŋi nagoo

(Macoo 5:1-12)

20 Wee tuun wu ni a Yesu di wu kalaapiire ti wii, na jo:

«Yee pii pu ɲɛ la baa fɛɛ ge,

yee ɲɛ duba nagoo,

bani Kilɛ saanra ti ɲɛ yee wuuro.

21 Xuugo wa yee piimu na nimɛ ge,

yee ɲɛ duba nagoo,

bani yee na ba din!

Yee piimu pu wa mɛhɛɛ suu nimɛ ge,

yee ɲɛ duba nagoo,

bani yee na ba zhɛhɛ fundanga keŋɛ ni!

22 Sipyii bu yi kɔ,

na pu mago wo yi ni, na yi shɛhɛlɛ,

na yi mɛkuuŋɔ yu na bani yi ɲɛ Sipya Ja wuu,

wee tuun wu ni yi ɲɛ duba nagoo.

23 «Kee caŋa ke, yi ɲahaya na ba daan xuuni, fo na sirani fundanga keŋɛ ni, bani yi saraa wʼa pɛlɛ fugba wu ni. Pu sefɛɛ pu bɛ ya Kilɛ tudunmɔɔ pu kanha mu.

24 «Ga yee naafuugbɔ fɛɛ,

bɔɔngɔ ki wa yee wogo,

bani yee ya yi wo ɲaɲiŋɛ ki ta xɔ!

25 Yee pii pʼa tin yalijeŋɛɛ na nimɛ ge,

bɔɔngɔ ki wa yee wogo,

bani xuugo na ba yee ta!

Yee pii pʼa zhɛhɛni nimɛ ge,

bɔɔngɔ ki wa yee wogo,

bani yee ɲahaya na ba danha na mɛhɛɛ suu!

26 Sipyii bɛɛri ba yi mɛsaaŋa yu tuun wemu ni,

bɔɔngɔ ki wa yi mu,

bani lee pɛlɛgana li na

pu sefɛɛ ya tudunmɔɔ kafinɛjuu pu pɛlɛ!»

Yi pɛɛn pu taan yi mu

(Macoo 5:38-48; 7:12)

27 «Ga yee pii pu wa nɛ jomɔ pu nuri ge, nʼa da yi jo yi mu, yi pɛɛn pu taan yi mu! Yʼa kasaaŋaa pyi yi kɔvɛɛ na! 28 Yʼa duba pyi yi laŋivɛɛ mu! Pii pʼa yi cogana kolo ge, yi da Kilɛ ɲɛɛri pee mu! 29 Sipya wa bu kadaa ja ma ɲibɛgɛ nigin ni, ke ki bɛ tagi wu mu. Wa bu ma fadegbɔhɔ lɔ, ma ganha bu wu ɲaha kɔn ma fadebire bɛ lɔ na wɛ. 30 Sipyaa sipya wʼa yaaga ka ɲɛɛri ma mu ge, wu kan. Wa bu ma yaaga lɔ, ma ganha bu weefɔɔ pye wu ki tʼɛrɛŋɛ ma na wɛ. 31 Yi funŋɔ wa sipyii pʼa keree kiimu pyi yi mu ge, yʼa kee shi pyi pu bɛ mu.

32 «Yee ya taan sipyii piimu mu ge, yee bu daan ni pee yɛ ni, masɔŋɔ kekɛ yʼi da da lee ni wɛ? Ali jurumupyii bɛ ya taan ni pu taanɲiinɛɛ ni. 33 Pii pʼa kasaaŋaa pyi yi na ge, yi ba kasaaŋaa pyi pee yɛ na, masɔŋɔ kekɛ yʼi da da lee ni wɛ? Ali lee jurumupyii bɛ wa byi. 34  Tadaŋa wa yee na na yaaga ta piimu mu ge, yi ba fɔhɔɔ leni pee yɛ na, masɔŋɔ kekɛ yʼi da da lee ni wɛ? jurumupyii bɛ wa fɔhɔɔ leni pu kaafɛɛ na, kɔnhɔ pʼi pu wogoo ki shi ta sanha. 35 Ga yi pɛɛn pu taan yi mu, yi da kasaaŋaa pyi pu na, yi da fɔhɔɔ leni pu na yi ganha bu yi funyɔ yaha yaaga da na pu mu wɛ! Yi na ba kuduun ta, yi na ba bye Kilɛ-gbɔtabaaga nagoo, bani wee ya ɲɔ java fɛɛ ni kakuubyii mu. 36 Yi pye ɲuŋɔ ɲaarivɛɛ ma na jo, ba yi To Kilɛ wu ɲɛ ɲuŋɔ ɲaarivɔɔ wɛ.

Yi ganha ba yiyɛ jaagi wɛ!

(Macoo 7:1-5)

37 «Yi ganha ba kiiri kɔɔn pusamaa na wɛ, kiiri da ba gɔn yi na wɛ. Yi ganha ba pusamaa jaagi wɛ, yi da ba jaagi wɛ. Yi da sipyii keree yafani pu mu, yi bɛ wogoo na ba yafa yi mu. 38 Yʼa sipyii kaan, Kilɛ bɛ na da yi kaan. Pu na ba yataanga lɔ na yi wo daanna wu pye, na wu sereŋɛ sereŋɛ, na wu sɔgɔsɔgɔ, na la fara wu na fo wu na woni, na wee kaaŋa le yi fageŋɛ ni. Bani yaaga kemu ni yee wa sipyii pu wo daanna wu pyi ge, kee yaaga ke ninuŋɔ ni yeeyɛ pyaa bɛ wo daanna wa da ba bye.»

39 A Yesu di talenɛ bɛ jo pu mu na: «Fyɛn wa na já fyɛn wa kagaan co gɛ? Lee bu bye pu shuun wu bɛɛri na do wege ni. 40 Kalaapire ya pɛlɛ li kalaato na wɛ, ga kalaapire bɛɛri lʼa kalaa xuuni ge, lee na ba bye ba li kalaato wu ɲɛ wɛ.

41 «Kagaanra le li wa mu ceboro wu ɲii ni ge, ɲaha na mu di lee wii, na ta puga tinbara di ɲɛ muyɛ pyaa ɲii ni, mu di ya lee ɲaa-i wɛ? 42 Dii mu da já ma ceboro pye: ‹Na ceboro, kagaanra le li wa ma ɲii li ni ge, yere di li wolo.› Na ta mu di ya puga tinbara le ɲaa mayɛ wuu li ni-i wɛ? Shuun shuun jovɔɔ dɛ, fɛnhɛ puga tinbara le wolo mayɛ pyaa ɲii le ni. Lee bu bye ma na já ɲa xuuni, na kagaanra li wolo ma ceboro wu ɲii li ni.

Ki yasɛyɛ fɛni pʼa tige cɛni

(Macoo 7:16-20; 12:33-35)

43 «Tisaaŋa ya yasɛŋɛ niguuŋɔ pyi wɛ, tikuuŋɔ ya yasɛŋɛ nizaaŋa pyi wɛ. 44 Tiye bɛɛri wa jɛni yi yasɛyɛ fɛni. Sipya da ga nitoroŋɔ kɔn xhuyo tige na wɛ; sipya di wa da ga ɛrɛzɛn kɔn xhutɔɔnyɔ tige na wɛ. 45 Sipyisaama wʼa yasaaya kilee na yeege wu yasaaya tayahaŋa ni; sipyikuuŋɔ di yakuuyo kilee na yeege ki yakuuyo tayahaŋa ni. Bani lemu lʼa sipya zɔ we ɲi ge, lee lʼa fòro wu ɲɔ ke ni.

Piyɛyɛ shuun keree

(Macoo 7:24-27)

46 «Ɲaha na yʼi na pyi ‹Kafɔɔ, Kafɔɔ› na ta le nʼa yu ge, yʼi wa lee pyi-i wɛ? 47 Sipyaa sipya wʼa pa nɛ mu, na nɛ jomɔ pu nuri, na pu koo ɲaari ge; wèe na já weefɔɔ taanna ni kaa lemu ni ge, nʼa da lee shɛ yi na. 48 Wʼa foro piyɛyɛ kɔnvɔɔ wa fɛni, wemu ya ɲiŋɛ ki tugi na cogi fo na shɛ nɔ faaga na ge, na puga ki ɲidaa li teŋɛ faaya ɲuŋɔ ni, na puga ki yereŋɛ yee ɲuŋɔ ni. Ba lɔhɔ kʼa pa ɲɛhɛ wɛ, a gba wu ɲi, na sɛri. A lofomɔ pu ba guu puga ki na, ga pu ya já ki ɲɛhɛ wɛ, bani ki bi yereŋɛ ɲɔ. 49 Ga wemu ba nɛ jomɔ pu nuri, wufɔɔ di ya pu koo ɲaari wɛ, weefɔɔ ya foro ná wa fɛni, wemu ya wu puga yereŋɛ ɲiŋɛ na, wu ya ɲidaa tugi ki na-ɛ ge. Gba lɔhɔ kʼa pa nɔ kee puga ki na tuun wemu ni ge, a kʼi gurulo taapile ni. A kee puga ki togana di golo.»

7

Yesu ya Oromɛ sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wa wo kapyebye cuuŋɔ

(Macoo 8:5-13)

1 Ba Yesu ya pee jomɔ pu bɛɛri jo xɔ sipyii pu mu wɛ, na jé Kapɛrinɔmɔ kulo li ni. 2 Sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wa bye wà, wu kapyebye wemu kaa li bi dan wu ni xuuni ge, wee bi cuuŋɔ wɛ, wu bi zhaa di xhuu. 3 Ba wee ɲuŋɔfɔɔ wʼa Yesu kaa logo wɛ, na Yawutuu nabelɛyɛ ya tun pu shɛ Yesu ɲɛɛri na wu pa wu kapyebye wu cuuŋɔ. 4 A pʼi nɔ Yesu yíri, na yi jo wu mu. Na guri na wu ɲɛɛri xuuni na: «Ma bu lee pye we ná we mu, wʼa yaa ni lee ni, 5 bani wèe shi wu kaa ya dan wu ni, wee wʼa wèe Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki yereŋɛ.» 6 A Yesu di gari ni pu ni.

Ba wʼa tɛɛŋɛ sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu puga ki na wɛ, a wee di wu naɲiinɛɛ pii tun pu shɛ wu pye: «Kafɔɔ, ma ganha da mayɛ kanha wɛ, bani nɛ yaa mu wu jé nɛ puga wɛ. 7 Lee wuu na nɛ wu shɛ mu yíri, nɛ nayɛ ta nɛ cɛ̀rɛ lee bɛ ni. Ga ɲɔmɛɛ nigin yɛ jo, kɔnhɔ na kapyebye wu juuŋɔ. 8 Bani ɲuŋɔfɛɛ pii wo fanha nɔhɔ ni nɛ ɲɛ, sɔrɔsii pii di ɲɛ nɛ bɛ mu. Nɛ bu wee wa pye: ‹Shɛ!› Wʼa gari. Nɛ bu wa bɛ pye: ‹Pa!› Wee bɛ na ba. Nɛ bu na kapyebye wu pye: ‹Le pye!› Wʼa lee pye.»

9 Ba pʼa shɛ tee tuduro ti jo Yesu mu tuun wemu ni wɛ, a lee di wu fo. Sipyiire ti tʼa bi taha wu fɛni ge, a wu ŋmahana ɲɛri pee shizhaa na pu pye: «Nʼa da yi jo yi mu, nɛ sanha we wo nʼa daa wu tuugo ɲa sipya wa shishiin mu wɛ, ali Izirayɛli fiige ki bɛ ni wɛ.» 10 Ba tudunmɔɔ pʼa kuri kari pu ɲuŋɔfɔɔ wu puga wɛ, a pʼi shɛ kapyebye wu nijuuŋɔ ta wà.

Yesu ya naxhugoshɔ wa ja nixhugo ɲɛ

11 Lee nibyexhoo na a Yesu di gari kulo la ni lee mɛgɛ ɲɛ Nayini. A wu kalaapiire te, ni sipyiire tʼi gari ni wu ni. 12 Ba pʼa tɛɛŋɛ kulo li tajege ki na wɛ, a pʼi jíri sipyii pii na, pu na gaaŋi ni ná wa nixhugo ni faya ni. Wee yɛ nigin wʼa bye wu nu mu. Wu nu wu bɛ di bye naxhugoshɔ. Kanha ki sipyii niɲɛhɛmɛɛ pu bi foro pinnɛ ni wee cee wu ni, na se gbo wu taleŋɛ ni. 13 Kafɔɔ ya wee cee wu ɲa tuun wemu ni ge, a wu ɲiɲaara di jé wu ni. A wu wu pye: «Ma ganha ba mɛɛ suu wɛ!»

14 A wu fulo pu na, na wu keŋɛ taha karaya yi na, a gbo wu lɔvɛɛ pʼi yere. A Yesu di jo: «Naɲi we, nɛ wʼa ma pye mu, yìri!» 15 A wu yìri tiin na jomɔ ɲɔ kɔn. A Yesu di wu kan wu nu wu mu.

16 A sipyii pu bɛɛri di fya, a pʼi ganha na Kilɛ sɔni na: «Kilɛ tudunmɔ nigbɔ wʼa wuyɛ shɛ wu niŋɛ ni. Kilɛ wʼa pa wu sipyii pu tɛgɛ.» 17 Le Yesu ya pye ge, a lee kaa di jaaga Yawutuu fiige ke, ni ki kabanugo kulogoo ki bɛɛri ni.

Yesu labye wʼa li shɛɛ na Shɔvɔɔ wu ɲɛ wii

(Macoo 11:2-19)

18 Yesu ya keree kiimu bɛɛri pye ge, a Yohana wo kalaapiire tʼi shɛ kee bɛɛri paari wu mu, a wu pu shuun wa yiri, 19 na pu tun shɛ Kafɔɔ mu, pu wu yege na: «Pʼa Shɔvɔɔ wemu kaa jo na wu na ba ba ge, mu wu wa laa, ta wù watii ɲaha wii?»

20 Ba pʼa nɔ Yesu yíri tuun wemu ni wɛ, na wu pye: «Yohana Batizelipye wʼa wèe tun pa na wèe pu pa ma yege na: ‹Pʼa Shɔvɔɔ wemu kaa jo na wu na ba ba ge, mu wu wa laa, ta wù watii ɲaha wii?›»

21 Taapile ni a Yesu di sipyiɲɛhɛmɛɛ yama ni pu kanhama keree xɔ, na jinaa kɔri yeege pii ni, na fyɛnmɛɛ niɲɛhɛmɛɛ ɲìi mugi. 22 Lee kadugo na a wu Yohana wo tudunmɔɔ pu ɲɔ shɔ na: «Yʼa lemu ɲa, na lemu logo ge, yi shɛ lee paari Yohana mu na: Fyɛnmɛɛ wa ɲaa, faannaa di ɲaari, togo fɛɛ di juuŋɔ, ɲudunnɔɔ di nuri, xuu di ɲɛni, Kilɛ Jozaama pʼi yu la baa fɛɛ mu. 23 Sipya wemu ɲuŋɔ ya kyɛɛgi nɛ na wɛ, weefɔɔ ɲɛ duba pya!»

24 Ba Yohana wo tudunmɔɔ pʼa kari wɛ, a Yesu di ɲɔ kɔn na yu ni sipyiire ti ni Yohana shizhaa na na: «Ɲaha yee dʼa shɛ wii siwaga ki ni wɛ? Kafɛɛgɛ ya wahagaanra lemu ɲɛri ge, lere ya? 25 Wee tuun wu ni yee dʼa shɛ ɲaha wii wɛ? Fazaaya fɔɔ gɛ? Ga piimu pʼa fazaaya leni, na yalijeŋɛɛ li ge, pee ya daa saannaa piyɛyɛ ni. 26 Yee dʼa shɛ ɲaha wii wɛ? Kilɛ tudunmɔ gɛ? Uun, nʼa da yi jo yi mu jo ali wʼa pɛlɛ Kilɛ tudunmɔ na. 27 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wu shizhaa na na:

‹Li wii, nʼa na tudunmɔ we tun ma ɲahagbaa na

wu ma koo li yàa yaha ma ɲaha na.›*

28 Nʼa da yi jo yi mu jo sipya wa shishiin sanha se Adama nagoo ni wemu wʼa pɛlɛ Yohana na wɛ, Ga lee bɛ na Kilɛ saanra ti wo sipyii pu bɛɛri wo nifɛnhɛfɛnhɛnɛ ya pɛlɛ wu na.»

29 Sipyii pii pʼa wu jomɔ pu logo ge, ni fanhafɛɛ wari shɔvɛɛfanhafɛɛ wari shɔvɔɔ, a pee di li shɛ na fiinŋɛ na Kilɛ ya tii, pee bi batize Yohana mu. 30 Ga Farizhɛɛn ni saliya karamɔgɔlɔɔ ya she Kilɛ wo ɲɔmɛɛ li ni puyɛ pyaa shizhaa na, pu ya ta sɔɔ na batize Yohana mu wɛ.

31 A Yesu di jo sanha na: «Nɛ na já niɲaa wo sipyii pii taanna ni jɔgɔ yɛ ni wɛ? Jɔgɔ yɛ fɛni pu dʼa foro wɛ? 32 Pʼa foro nɔhɔpiire ta fɛni temu tʼa tiin pinnɛgɛ kpɛɛngɛ na, na ti mujoŋɔɔ yaha nɔ tiyɛ na ge na: ‹Wèe ya faangaa wi yee mu yee di ya ta xɔnhɔ wɛ. Lee kadugo na a wèe di yamɛhɛɛ su yee mu yee di ya ta mɛhɛɛ su wɛ.›

33 Bani Yohana Batizelipye ya pa; wu bi yalijeŋɛɛ li wɛ, wu bi duvɛn gbuu wɛ, a yee di jo: ‹Jina wu ɲɛ wu ni.› 34 A Sipya Ja wu ba, na ganha na li na gbuu, a yee di jo na: ‹Laɲɛhɛrɛ fɔɔ ni gba fɔɔ wu ɲɛ we ná we. Fanhafɛɛ wari shɔvɛɛ ni jurumupyii pii bɛ wo naɲii wu ɲɛ wii.› 35 Ga Kilɛ wo koo li ɲaarivɛɛ pu bɛɛri ya kaɲii kan Kilɛ wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti mu.»

Dɔdɔshɔ wa wo jurumu ya yafa wu mu

36 Caŋa ka, Farizhɛn wa ya pa Yesu ɲɛɛri na wu shɛ li wu yíri. A Yesu di gari wee puga. A pʼi ba ɲɔ kɔn na li. 37 Lee di dɔdɔshɔ wa ta lee kulo li ni. Ba wʼa yi logo tuun wemu ni na Yesu ya li wee ná wu puga wɛ, a wu gari wà ni lasikoli gboro la ni. 38 A wu mɛsuwo di ba doro Yesu kadugo yíri, na shɛ yere na saha ni wu tɔɔyɔ ye ni, na Yesu tɔɔyɔ yi fyɛnmi ni ɲɛsinmɛ ni, na wu ɲuzhiire taga pee jɔgɔ, na ganha na wu tɔɔyɔ yi taala taala ni taanɲɛɛgɛ ni, na lasikoli wu wo yi na.

39 Farizhɛn we wʼa bi Yesu yiri yalige ki na ge, ba wee ya lee ɲa wɛ na jo wuyɛ funŋɔ ni na: «We ná we da bi bye Kilɛ tudunmɔ, we cee we wʼa kpɔn wu na ge, wu bi da li cɛ na dɔdɔshɔ wu ɲɛ wii.»

40 Wee tuun wu ni a Yesu di jomɔ pu lɔ na jo: «Simɔ, la wa nɛ mu na jo ma mu.» A Simɔ di wu ɲɔ shɔ na: «Karamɔgɔ, li jo.» 41 A Yesu di jo: «Foolemɛ wa fɔhɔɔ bye sipyii shuun na, wu wari kabɔfoŋɔɔ kɛlɛɛ gbarashuun ni kaguro (w 75.000) shishiin bye wa na, wu wari kabɔfoŋɔɔ gbarashuun di xhuu kaguro (w 7.500) shishiin di bye shuun wo wu na. 42 Ba ma na jo se bye pu ni pu wu ta kan wɛ, lee funŋɔ ni, a wu pu bɛshuun wu fɔhɔɔ ki yaha pu na. Nɛ jo, we ná we kaa na daan wekɛ ni xuuni pu shuun wu ni wɛ?» 43 A Simɔ di wu ɲɔ shɔ na: «Nɛ giin jo wʼa niɲɛhɛmɛ wu yaha wekɛ na ge.» A Yesu di wu pye: «Mʼa can jo.»

44 Lee kadugo na a Yesu di ŋmahana ɲɛri cee wu shizhaa na Simɔ pye: «Mʼa we cee we ɲaa gɛ? Nɛ jé mu puga, mu ya tɔɔyɔ je lɔhɔ kan nɛ mu wɛ, ga we ya nɛ tɔɔyɔ fyɛnmi ni ɲɛsinmɛ ni, na pee jɔgɔ ni wu ɲuzhiire ni. 45 Mu ya ta nɛ shaari ni taanɲɛɛgɛ ni ba lʼa tee na byi ni ɲɔsɔɔnrɔ ni wɛ. Ga nɛ di jé naha ge, taanɲɛɛgɛ ni we cee we ya nɛ co, bani nɛ di jé ge, wu ɲɛ na nɛ tɔɔyɔ taala taala. 46 Mu ya ta sìnmɛ wo nɛ ɲuŋɔ ni wɛ, ga wee ya pɛɛwa lasikoli wo nɛ tɔɔyɔ na. 47 Lee na nʼa da yi jo yi mu, we cee we taanɲɛɛgɛ nigbɔhɔ kʼa li shɛɛ na wu jurumu wu ni wu ɲɛhɛ bɛɛri ya yafa wu mu. Ga yafa bu bye wu ya pye sipya wemu mu jurumu niɲɛhɛmɛ ɲuŋɔ tàan wɛ, weefɔɔ taanɲɛɛgɛ na jɛrɛ.»

48 Wee tuun wu ni a Yesu di cee wu pye: «Ma jurumu wʼa yafa ma mu.» 49 A wu liɲii pʼi ɲɔ kɔn na yu puyɛ funyɔ ni na: «Jɔgɔ wu ɲɛ we, wʼi sipyii jurumu yafani pu mu wɛ?» 50 A Yesu di wee cee wu pye: «Ma nʼa daa wʼa ma shɔ. Ta se ɲaɲiŋɛ na!»

8

Cèe pii ya taha Yesu fɛni

1 Kii keree kii kadugo na, Yesu bi kugbɔhɔɔ ni kupiire ɲaari, na Kilɛ saanra ti Jozaama pu yɛrɛ li pyi. Wu kalaapiire kɛ ni shuun wu bye ni wu ni, 2 ni cèe pii bɛ. Wu bi pee cèe pu cuuŋɔ, na jinaa bɛ kɔri yeege pii ni pu ni. Cee nigin wa mɛgɛ ki bye na Mariyama, pu bi wee yiri na Magadala shɛɛn Mariyama, jinaa gbarashuun wu bi foro wee ni. 3 Wa mɛgɛ ɲɛ na Zhanɛ, wee bye Kuza wo shɔ. Kuza bi bye saannaa Hɛrɔdi wo koomɔ pu fanhafɔɔ wa. Suzani, ni cèe niɲɛhɛmɛɛ piitiilee bɛ bye wà. Pee bɛɛri bi Yesu ni wu kalaapiire ti tɛri ni pu keŋɛ yaaya ni.

Talenɛ lemu lʼa jo nuguro ta shizhaa na ge

(Macoo 13:1-9; Marika 4:1-9)

4 Sipyii pu bi yìri kulogoo ki bɛɛri ni na se Yesu yíri. Sipyiire tʼa pa binnɛ wu tàan tuun wemu ni ge, a Yesu di le talenɛ le jo pu mu na: 5 «Caŋa ka ná wa ya foro na kari wu tɛgɛ ni di zhɛ wu alikama shi wá fenɛ shi wagana na. Na wu yaha wu na wee nuguzhi wu waa, a wu nuguro ta di do koo ni tɛgɛ ki ɲɔ na. A sipyii di tee tanhana tanhana, a shazhɛɛrɛ di tee jɔ. 6 A nuguro ta di do faaga ɲuŋɔ ni poɲɛhɛrɛ di bye wà wɛ. Ba tʼa fin xɔ wɛ, na waha, bani ɲimɛ bye wà wɛ. 7 A nuguro ta di do xhuyo niŋɛ ni. A ti ni xhuyo yʼi ganha na lɛgi; a yʼi ba ti co, na ti li. 8 A nuguro ta di do ɲijeŋɛ na. A tʼi fin, na lɛ, na pya le, na ti tɛhɛɛ xhuu nigin (100) pye.»

Ba Yesu ya pee jomɔ pu jo wɛ, na sɛlɛ na: «Wemu na logo ge, wu logo dɛ!»

Yesu taleŋɛɛ ki kajuu ɲuŋɔ

(Macoo 13:10-17; Marika 4:10-12)

9 A wu kalaapiire tʼi wu yege na: «Le talenɛ le kɔri ɲɛ dii wɛ?» 10 A wu pu pye: «Na Kilɛ saanra ti wo ŋmɔhɔrɔ ti cɛ, yee mu lee ya kan. Ga sipyii pusamaa kunni, ti keree ki bɛɛri wʼa yu pu mu taleŋɛɛ ni, kɔnhɔ:

‹Pu da wii,

ga pʼi ganha ba yaaga ɲaa wɛ.

Pʼi da niwegee shaan,

pʼi ganha ba yi ɲaha cɛni wɛ.›*»

Yesu ya nuguro ti wo talenɛ li kɔri jo

(Macoo 13:18-23; Marika 4:13-20)

11 «Lee talenɛ li kɔri we: Nuguzhi we, wee ɲɛ Kilɛ jomɔ. 12 Pii ɲɛ ba koo ɲɔ ɲɛ wɛ, ba pee ya pe jomɔ pe logo wɛ, Shitaanni na ba pu wolo pu funyɔ ni, kɔnhɔ pu ganha dà, pʼi shɔ wɛ. 13 Faaga wuu pu ɲɛ piimu pʼa jomɔ pu logo, na pu co ni fundanga ni ge. Ga nire di ɲɛ pu na wɛ, pʼa dà yɛ jɛɛrɛ yɛ funŋɔ ni. Nɔwuuro bu pu ta pʼa nʼa daa wu yaha. 14 Xhuyo niŋɛ wuu pu ɲɛ piimu ge, pee na pe jomɔ pe logo. Ga ke koŋɔ ke wo funzhakeree, ni naafuu keree, ni xɔnhɔrɔ keree, na pu cɔnri, fo pu da lɛ wɛ. 15 Ɲijeŋɛ wuu pu ɲɛ piimu ge, pee na pe jomɔ pe logo, na pu co see na ni zɔsaama ni, na gori yaha pee jomɔ pe na, fo na nagoo pye.

Talenɛ le lʼa jo sokinna shizhaa na ge

(Marika 4:21-25)

16 «Wa shishiin ya sokinna leni wu yaaga shigile wu ɲuŋɔ ni, kelee wʼi wu le karaga nɔhɔ ni wɛ. Ga yaaga ɲuŋɔ ni wu da wu taha, kɔnhɔ wu da kpɛɛngɛ yeege puga ki jevɛɛ pu mu. 17 Bani kaŋmɔhɔnɔ la shishiin wa lemu da ba jɛ wɛ. Ŋmɔhɔrɔ ta shishiin wa temu da ba foro kpɛɛngɛ na wɛ. 18 Lee wuu na yi kasɛɛgɛ ta yi kafila logogaŋaa na, bani la ɲɛ wemu mu ge, la na ba gan wee mu. Ga la ɲɛ wemu mu wɛ, wʼa giin na nifɛnhɛfɛnhɛnɛ lemu bɛ li ɲɛ wu mu ge, lee bɛ na zhɔ wu na.»

Jɔgɔ yɛ pu ɲɛ Yesu nu ni wu cebooloo wɛ?

(Macoo 12:46-50; Marika 3:31-35)

19 Yesu nu ni wu ceboronamaa ya kari Yesu yíri, ga pu ya já gbara wu na sipyii pu keŋɛ ni wɛ. 20 A wa di yi jo wu mu na: «Ma nu we ni ma ceboronamaa pu niyereye yi wa kpɛɛngɛ ke na, pu funŋɔ ki wa pʼi ma ɲa.» 21 Ga, a Yesu di jo: «Pii pʼa Kilɛ jomɔ pu nuri, na pu koro ɲaari ge, pee pu ɲɛ nɛ nu ni nɛ ceboronamaa.»

Yesu ya kafɛɛgbɔhɔ ka yereŋɛ

(Macoo 8:23; Marika 4:35-41)

22 Caŋa ka, Yesu ya wu kalaapiire ti pye: «Wù shɛ gba wu kadugo.» A pʼi jé kɔrɔgɔ ka ni na gaaŋi. 23 Na pu yaha pu gaaŋi, a Yesu di ŋmunɔ. A kafɛɛgɛ ka di yìri lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni. A kɔrɔgɔ kʼi ganha na zhaa di ɲii lɔhɔ na, fo pu na zhaa di mini.

24 Wee tuun wu ni a wu kalaapiire tʼi fulo wu na na wu ɲɛ, na wu pye: «Karamɔgɔ, Karamɔgɔ, wù na da gori lɔhɔ ni!» A wu yìri, na sɛlɛ kafɛɛgɛ ke ni lokuruyo yi na; a kafɛɛgɛ ke ni lokuruyo yi bɛ di yere. A tunmɔ pʼi yere. 25 A wu wu kalaapiire ti pye: «Mii yee wo nʼa daa wu wa wɛ?» A lʼi bye pu fyaara wuu mu kakanhana, a pʼi ganha na puyɛ pyi: «We ná we dʼa sii jɔgɔ, fo wu na yu ni kafɛɛgɛ ni lɔhɔ ni, yʼi wu ɲɔmɛɛ coni wɛ?»

Yesu ya jinaa kɔri yeege ná wa ni

(Macoo 8:28-34; Marika 5:1-20)

26 A Yesu ni wu kalaapiire tʼi nɔ Gerasa fiige ki ni, kabanugo kulo la ni. Kee ɲɛ gba wu kadugo na saha ni Galile fiige ki ni. 27 Ba Yesu ya foro kɔrɔgɔ ki ni wɛ, a ná wa di ba wu ɲuŋɔ círi, kulo li shɛn wa. Jinaa pu bye wu ni. Fo taatuunnɔ ni wu bi gbara wʼa fàya leni wɛ, wu bi goroo puga wɛ. Wu tatɛɛngɛ ki bye faxhuu we. 28 Ba wʼa Yesu ɲa wɛ, na mujuugbɔɔ la wá, na nuguro sin Yesu fɛɛ ni, na jo ni mujuugbɔɔ ni na: «Ɲaha mʼa zhaa nɛ fɛni wɛ, Kilɛ-gbɔtabaaga Ja Yesu? Nʼa ma ɲɛɛri, ma ganha bu na kanha wɛ!» 29 Wʼa yee jo, bani Yesu bi jina wu pye na wu foro wee ná wu ni. Jina wu bu yìri wu fɛni tuun wemu ni, sipyii na wu kemɛ pɔ ni tɔɔrɔ shɔnhɔyɔ ni, na biriye le wu tɔɔyɔ na, kɔnhɔ pu da wu kasɛri. Ga wʼa tee pɔɔrɔ ti bɛɛri kɔn. Jina wu bi ma wu kɔri kari sipoŋɔ ni.

30 A Yesu di wu yege na: «Dii mu mɛgɛ di ɲɛ wɛ?» A wu jo: «Nɛ mɛgɛ ɲɛ ‹Wèe Ya Ɲɛhɛ,›» bani jinaa niɲɛhɛmɛɛ pu bi jé wu ni. 31 A pee jinaa pʼi Yesu ɲɛɛri xuuni na wu ganha bu pu yaha gari kakara wecogoŋɔ tɛhɛnɛ baa wogo ki ni wɛ.

32 Lee bi shaagbaga nijeŋɛ ka ta ki na naha yaŋa ki kabanugo. A jinaa pʼi Yesu ɲɛɛri na wu sɔɔ pʼi shɛ jé pee shaalaa pu ni. A wu sɔɔ. 33 Wee tuun wu ni a jinaa pʼi foro ná wu ni, na shɛ jé pee shaalaa pu ni. A shaagbaga kʼi gburogi, na digi yaŋa gologoloyo yi ni, na jé gba lɔhɔ ki ni, na xhu wà.

34 Ba shaanahamaa pʼa lee ɲa tapyege ni wɛ, a pʼi baa kari na shɛ yee paari kanha ki ni, ni sitiinmɛɛ pu mu. 35 A sipyii pʼi foro na shɛ lee nibyii li wii. Ba pʼa nɔ Yesu tàan wɛ, na wee ná wu ɲa, jinaa pu bi foro wu ni. Wu nidɛɛngɛ di ɲɛ Yesu fɛɛ ni, fàya yi bye wu na, wu dʼa cuuŋɔ. A pʼi fya. 36 Ná jinaa wo wʼa cuuŋɔ piimu ɲii na ge, a pee di kii keree kii bɛɛri paari pu mu. 37 Wee tuun wu ni a Gerasa shɛɛn pu bɛɛri di Yesu ɲɛɛri na wu laha pu wo ɲiŋɛ ki na, bani pu bi fya xuuni. A Yesu di jé kɔrɔgɔ ki ni, na laha pu wo ɲiŋɛ ki na.

38 Yesu nigariwo jinaa pʼa foro ná wemu ni ge, a wee di wu ɲɛɛri na wu bi da já binnɛ ni wu ni. Ga, a Yesu di wu kuruŋɔ, na jo: 39 «Kuri mʼa se puga, Kilɛ ya kagbɔhɔɔ kiimu bɛɛri pye ma mu ge, mʼa shɛ kee paari.» Yesu ya kagbɔhɔɔ kiimu bɛɛri pye wu mu ge, a wu gari na shɛ kee keree ki paari kulo li bɛɛri ni.

Yesu ya cee wa cuuŋɔ, na Zhayirusi poro nixhugo ɲɛ

(Macoo 9:18-26; Marika 5:21-43)

40 Ba Yesu ya kuri pa na yìri gba wu kadugo wɛ, a wu ba wu daan sipyii pu bɛɛri ni, bani pu bɛɛri bi wu sigee. 41 Lee bi ná wa ta wà, wu mɛgɛ ɲɛ na Zhayirusi, wee wu bye wee xuu wu wo Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ɲuŋɔfɔɔ. A wee di ba nuguro sin Yesu fɛɛ ni, na wu ɲɛɛri xuuni na wu shɛ wu puga, 42 bani fucɛɛrɛ nigin yɛ li bye wu mu, li shi wu bye yee kɛ ni shuun. Lee li bi zhaa di xhuu.

Ba Yesu ya gaaŋi wà wɛ, a sipyiire tʼi wu kuuri, na wu cɔnri. 43 Lee bi cee wa bɛ ta wà shishan na woni wu fɛni fo yee kɛ ni shuun. Wu bi wu keŋɛ yara bɛɛri kan wɛbyii mu, ga wa shishiin ya já wu cuuŋɔ wɛ. 44 A wu fulo Yesu na wu kadugo yíri, na ba gbɔn wu fadegeŋɛ na. Taapile ni a wu shishan pʼi yere. 45 A Yesu di jo: «Jɔgɔ wʼa kpɔn nɛ na wɛ?» Ba pu bɛɛri ya yu pee bɛ wɛ, a Pyɛɛri di jo: «Karamɔgɔ, sipyii pʼa mu cɔnri xuuni dɛ!» 46 Ga, a Yesu di jo: «Sipya wa wʼa kpɔn nɛ na, bani nɛ li cɛ na sefɛɛrɛ ta tʼa foro na ni.» 47 Ba wee cee wʼa li ɲa na li da já ŋmɔhɔ nige wɛ, a wu ganha na fuguri, na ba nuguro sin Yesu fɛɛ ni. Lemu lʼa wu pye wʼa kpɔn Yesu na, ni wʼa cuuŋɔ taapile ni cuuŋɔgana lemu na ge, a wu yee paari wu mu sipyii pu bɛɛri ɲii na. 48 A Yesu di wu pye: «Na poro, ma nʼa daa wʼa ma cuuŋɔ. Ta se ɲaɲiŋɛ na!»

49 Na Yesu yaha pee jomɔ pu na, a tudunmɔ wa di ba na yìri Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ɲuŋɔfɔɔ wu kaban, na ba wee pye na: «Ma poro fucɛɛrɛ lʼa xu. Ma ganha bu navunŋɔ pɛlɛ nige Karamɔgɔ wu na wɛ.» 50 Ga ba Yesu ya yee logo wɛ, na Zhayirusi pye: «Ma ganha bu fya wɛ; dà yɛ, ma poro wu na juuŋɔ.»

51 Ba Yesu ya shɛ nɔ Zhayirusi kaban wɛ, wu ya sɔɔ wa shishiin wu jé ni wu ni puga ki ni wɛ, fo Pyɛɛri, ni Yohana, ni Yakuba, ni pya wu nu ni wu to. 52 Lee di sipyii pu bɛɛri ta pu na yamɛhɛɛ suu na xhuulo. A Yesu di jo: «Yi ganha ba mɛhɛɛ suu wɛ, bani pya wu ya ta xu wɛ, wʼa ŋmunɔɔ.»

53 A pʼi ganha na wu la wo, bani pu bi li cɛ na wʼa xu xɔ. 54 Ga, a Yesu di wu co keŋɛ ke na, na jo ni mujuugbɔɔ ni na: «Pya we, yìri!» 55 A wu munaa lʼi guri pa wu mu. Taapile ni a wu yìri tiin. A Yesu di jo na pu yalige kan wu mu. 56 A lʼi bye kakanhana pya wu sefɛɛ pu mu fo xuuni. Ga, a Yesu di yi jo waha pu mu na pu ganha lee nibyii le jo wa shishiin mu wɛ.

9

Yesu ya wu kalaapiire kɛ ni shuun wu tun

(Macoo 10:5-15; Marika 6:7-13)

1 Yesu ya wu kalaapiire kɛ ni shuun wu yiri, na sefɛɛrɛ ni fanha kan pu mu jinaa bɛɛri na, pu da yama bɛ xuu. 2 Lee kadugo na a wu pu tun pu shɛ Kilɛ saanra ti yɛrɛ pye, pʼi yama fɛɛ cuuŋɔ. 3 A wu pu pye: «Yi nigariwuu ganha bu yaaga lɔ yi keŋɛ ni wɛ, kagaanga bɛ wɛ, kushɛyaaga bɛ wɛ, yalige yaaga bɛ wɛ, wari bɛ wɛ. Wa shishiin ganha da fadeye shuun lɔ wɛ. 4 Yi bu jé puga bɛɛri ni, yʼi diin wà fo yi kariduun bu shɛ nɔ. 5 Xuu wa shɛɛn bu zhe pu da yi tirige wɛ, yi ba fòro lee kulo li ni, yʼi yi tɔɔyɔ gbazhɛnhɛ ɲahara wo wà, lee na ba bye sɛɛri kaa pu fɛni.» 6 A kalaapiire tʼi gari. A pʼi Kilɛ wo Jozaama pu jo toro kulogoo ki bɛɛri ni, na yama fɛɛ pu cuuŋɔ tɛyɛ yi bɛɛri ni.

Hɛrɔdi hakili ya wuregi

(Macoo 14:1-12; Marika 6:14-29)

7 Ba gbafɛnɛɛrɛɛ Hɛrɔdi ya kii kapyegee kii bɛɛri kaa logo tuun wemu ni wɛ, a wu hakili di wuregi, bani sipyii pii ya jo na: «Yohana Batizelipye wʼa ɲɛ na foro xu ni.» 8 A pii di jo: «Kilɛ tudunmɔɔ Eli wʼa kuri pa.» A pii bɛ di jo: «Wa wʼa ɲɛ na foro xu ni taashiinɛ li wo Kilɛ tudunmɔɔ pu ni.» 9 Ga, a Hɛrɔdi di jo: «Nɛ Yohana ɲuŋɔ kan pʼa kɔn. Ayiwa, di wa kii keree kii nuri wemu shizhaa na ge, wee ɲɛ jɔgɔ wɛ?» A wu ganha na li shaa wu Yesu ɲa.

Yesu ya yalige kan sipyii kabɔfoŋɔɔ kaguro mu

(Macoo 14:13-21; Marika 6:30-44; Yohana 6:1-14)

10 A Tudunmɔɔ pʼi guri pa Yesu yíri, na ba pu kapyegee ki bɛɛri paari wu mu. A Yesu di gari ni pu ni pu yɛ na, na shɛ nɔ kulo la ɲɔ na, lee mɛgɛ ɲɛ na Bɛtisayida. 11 Ba sipyiire tʼa pa li cɛ tuun wemu ni wɛ, na daha wu fɛni. A Yesu di pu co xuuni, na baari pu mu Kilɛ wo saanra ti keree na. Piimu mago bye sicuumɔ na ge, a wu pee cuuŋɔ.

12 Ba caŋa kʼa ɲɔ kɔn na diri wɛ, a kalaapiire kɛ ni shuun wu fulo Yesu na, na wu pye: «Sipyiire ti yaha, kɔnhɔ pʼi shɛ wù tàan kulogoo ni sige buguro te na, pʼi shɛ yalige ni tashɔnyɔ sha wà, bani sipoŋɔ ni wèe ɲɛ naha.» 13 Ga, a Yesu di pu pye: «Yiyɛ pyaa ki yalige kan pu mu.» A pʼi jo: «Yaaga ɲɛ wèe mu buuri ɲuyɔ kaguro ni fyaa shuun yɛ kadugo na wɛ, fo ma la bi ɲɛ wù shɛ yalige shɔ pii sipyii pii bɛɛri mu.» 14 Pu bi namaa kabɔfoŋɔɔ kaguro (5.000) shi tɔrɔ pee ni. A Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Yi pu teŋɛ kɛlɛɛ kaguro kaguro (50) shishiin.» 15 A pʼi li pye mu na sipyiire ti bɛɛri teŋɛ lee teŋɛgana li na. 16 A Yesu di yee buuri ɲuyɔ kaguro we ni fyaa shuun wu lɔ, na ɲaha ke yirige fugba we ni, na baraga taha Kilɛ na. A wu xhɔ na yi kɛgi kɛgi na kan kalaapiire ti mu, na pu yee yereŋɛ sipyii pu tàan. 17 A pu bɛɛri di li na din. Yalige kemu kʼa kori ge, a pʼi kee saŋa kemɛ fo na sagaŋaa kɛ ni shuun ɲi.

Pyɛɛri ya yere li na na Kirisa wu ɲɛ Yesu

(Macoo 16:13-19; Marika 8:27-29)

18 Caŋa ka, na Yesu yaha Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na wu yɛ, wu kalaapiire ti bye wu kabanugo na. A Yesu di pu pye: «Sipyii pu wa yu na jɔgɔ nɛ ɲɛ wɛ?» 19 A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Pii wa yu na Yohana Batizelipye, pii di yu na Kilɛ tudunmɔɔ Eli, pii bɛ di yu sanha na taashiinɛ li wo Kilɛ tudunmɔ wa wʼa ɲɛ na foro xu ni.»

20 A Yesu di pu yege na: «Ga yee do, yeeyɛ pyaa ki mu nɛ di ɲɛ jɔgɔ wɛ?» A Pyɛɛri di wu pye: «Kilɛ ya Kirisa wemu ɲaha bulo ge, wee mu ɲɛ.»

Yesu ya jo wu xu ni wu ɲɛ wu keree na

(Macoo 16:20-28; Marika 8:30-9:1)

21 A Yesu di yi waha pu mu na pu ganha yee jo wa shishiin bɛ mu wɛ. 22 A Yesu di jo sanha na: «Li waha lʼi waha, fo Sipya Ja bu ganha xuuni. Nɔhɔlɛɛ, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ na ba zhe wu ni. Pu na ba wu gbo, wu caxhugo caŋa taanri wogo wu na ba ɲɛ.»

23 Lee kadugo na a wu yi jo pu bɛɛri mu na: «Wa funŋɔ bi ɲɛ wu binnɛ ni na ni, wu she wuyɛ ni, ɲiga bɛɛri wu wu korikoritige ki lɔ taha na fɛni. 24 Bani sipya we wʼa giin wu wuyɛ pile munaa ɲuŋɔ wolo niɲaa ge, wee na ba buun wu munaa ni ɲiga na. Ga we wʼa bɔnri wu munaa ni niɲaa nɛ wuu na ge, wee wu da ba wu munaa ɲuŋɔ wolo ɲiga na. 25 Lʼa ɲaha ɲɔ sipya na wu koŋɔ yaŋmuyɔ bɛɛri ta, wu ba buun wuyɛ pile munaa ni, wu gyɛɛgi wɛ? 26 Lee wuu na sipyaa sipya wʼa shiige le wuyɛ ni, na bye wu ya nɛ ni na jomɔ pu kaa yu sipyii mu-i ge, Sipya Ja wu ba ba tuun wemu ni ni wuyɛ pyaa nɔɔrɔ wu ni, ni wu To Kilɛ wo we, ni fɛfɛɛrɛ mɛlɛkɛɛ pu wo we, wu bɛ na ba shiige le wuyɛ ni weefɔɔ shizhaa na. 27 Can na nʼa da yi jo yi mu, sipyii pii pu wa naha ge, pii wa da xhuu pu ni bada na ta pu ya Kilɛ wo saanra te ɲa wɛ.»

Yesu ɲɛwiinɛ lʼa ɲɛri

(Macoo 17:1-8; Marika 9:2-8)

28 Pe jomɔ pe ya jo cabyaa gbarataanri shishiin, a Yesu di gari ni Pyɛɛri, ni Yohana, ni Yakuba ni faaboboŋɔ ka fugba ni, kɔnhɔ pʼi shɛ Kilɛ ɲɛɛri. 29 Na wu yaha ɲɛrɛgɛ ki na, a wu ɲɛwiinɛ lʼi ɲɛri, a wu fàya yʼi fiinŋɛ, na ɲí. 30 Taapile ni a pʼi namaa shuun wa ɲa pee na yu ni Yesu ni, pee bye Musa ni Eli. 31 Pʼa puyɛ shɛ ni nɔɔrɔgbɔ ni. Yesu na ba wu labye wu ɲɔ fa, na xhu xugana lemu na Zheruzalɛmu ni ge, pu bi yu ni wu ni kee keree kii na. 32 Lee bi ŋmunɔgbɔ ta pʼa Pyɛɛri ni wu kaafɛɛ pu shan. Ga ba pʼa ɲɛ wɛ, na Yesu ni pee namaa shuun wu nɔɔrɔ wuu ɲa. 33 Tuun wemu ni pee namaa pʼa laha Yesu tàan ge, a Pyɛɛri di wu pye: «Wù Karamɔgɔ, wèe bu gori naha, lee ya ɲɔ xuuni dɛ. Wù buguloo taanri yereŋɛ, mu wo nigin, Musa wo nigin ni Eli wo nigin.» Ye wu bi yu ge, wu ya yi cɛ wɛ.

34 Na wu yaha pee jomɔ pu na, a ɲahaŋa ka di ba pu tɔ. Kalaapiire ti nijewuu kee ɲahaŋa ki ni, a pʼi fya. 35 A mujuu la di foro kee ɲahaŋa ki ni na: «Nɛ ɲidaan Ja wu ɲɛ we. Nɛ wʼa wu shɔɔnri lɔ. Yʼa wu nijoyo nuri!» 36 Ba lee mujuu lʼa foro wɛ, a pʼi Yesu ta wu yɛ. A kalaapiire tʼi cari, pu ya pu kaɲagaa ki paari sipya wa shishiin mu wee tuun wu ni wɛ.

Yesu ya pya wa cuuŋɔ jina bye wemu ni ge

(Macoo 17:14-18; Marika 9:14-27)

37 Kee caŋa ki ɲimuguro, pu na tigi xɔ faaboboŋɔ ki na, a sipyiɲɛhɛmɛɛ di shɛ Yesu ɲuŋɔ círi. 38 A ná wa di mujuugbɔɔ la jo sipyiire ti tɛ ni na: «Karamɔgɔ, nʼa ma ɲɛɛri, ɲɔ mayɛ na mʼa na ja wu wii, we yɛ nigin pe wu ɲɛ na mu. 39 Jina wa wu ɲɛ wu ni, wu bu wu co, taapile ni wʼa ganha na xhuulo. Jina wu na wu ɲahara, fo kakaya na fòro wu ɲɔ ni. Wee jina wu foromɔ pu ma bɛn wu ni, wu nivorogo, wʼa wu kanha xuuni. 40 Nɛ ma kalaapiire ti ɲɛɛri jo pu wu kɔri, ga pʼi ya já wɛ.»

41 A Yesu di jo: «Ee! Yee kunni ɲɛ sipyikuuyo nʼa daa baa fɛɛ! Nɛ na gori yaha naha ni yee ni, na yee keree xu fo tuun wekɛ wɛ? Pa ni ma ja wu ni naha.»

42 Ba pya wʼa fulo Yesu na wɛ, a jina wu wu shan ɲiŋɛ na, na wu ɲahara xuuni. Ga, a Yesu di din jina wu na, na pya wu cuuŋɔ, na wu kan wu to wu mu. 43 A Kilɛ wo sefɛɛrɛ nigbɔɔrɔ tʼi bye kakanhana sipyii pu bɛɛri mu.

Yesu ya wu xu wu jo sanha

(Macoo 17:22-23; Marika 9:30-32)

Na Yesu kapyegee ki yaha kʼa pye pu mu kakanhana, a Yesu di wu kalaapiire ti pye: 44 «Yi niwegee shan yʼi pe jomɔ pe logo: Pu na ba Sipya Ja wu le sipyii keye ni.» 45 Ga pu bi pee jomɔ pu kɔri cɛ wɛ. Pee bi ŋmɔhɔ pu na, kɔnhɔ pu ganha bu pu kɔri cɛ wɛ. A pʼi fya pu ya já wu yege pee keree na wɛ.

Wekɛ wʼi ɲɛ ɲahagbaa fɔɔ wɛ?

(Macoo 18:1-5; Marika 9:33-37)

46 Nakaara ya jé kalaapiire ti tɛ ni, na wekɛ wu ɲɛ pee bɛɛri wo ɲahagbaa fɔɔ wɛ? 47 A Yesu di pu fungɔnyɔ cɛ, na nɔhɔcɛɛrɛ la lɔ, na lee yereŋɛ wuyɛ tàan, 48 na pu pye: «Sipyaa sipya wʼa le nɔhɔcɛɛrɛ le la shi co xuuni nɛ wuu na ge, nɛ wʼa co xuuni. We wʼa nɛ co xuuni ge, nɛ tunvɔɔ we wʼa co xuuni. We wu wa yee bɛɛri nifɛnhɛfɛnhɛnɛ ge, wee wu wa yee bɛɛri wo sipyigbɔ.»

Sipya wemu ɲɛ yee pɛn wɛ, yee ɲii wu ɲɛ

(Marika 9:38-40)

49 A Yesu kalaapire Yohana di jomɔ pu lɔ na jo: «Karamɔgɔ, wèe ya ná wa ɲa, wu na jinaa kɔri na yeege sipyii ni mu mɛgɛ na. A wèe di wu ɲaha kɔn lee bye na, bani wu ɲɛ wèe wa wɛ.» 50 A Yesu di wu pye: «Yi ganha bu wu ɲaha kɔn wɛ, bani sipya wemu ɲɛ yee pɛn wɛ, yee ɲii wu ɲɛ wii.»

Samari fiige ki kulo la shɛɛn ya sɔɔ na Yesu kemɛ wɛ

51 Yesu bi yaa wu foro koŋɔ puga wʼa gaaŋi fugba wu ni tuun wemu ni ge, ba wee ya tɛɛŋɛ wɛ, a wu li yaha wuyɛ funŋɔ ni na fo wee bu jé Zheruzalɛmu ni, 52 a wu tudunmɔɔ pii tun kari wuyɛ ɲaha na. A pee nigariwuu di jé Samari fiige ki kulo la ni, na pʼi shɛ tajege sha wà wu mu. 53 Ga lee kulo li shɛɛn ya sɔɔ wu jé pu mu wɛ, bani Zheruzalɛmu ni wu bi gaaŋi. 54 Ba wu kalaapiire, Yakuba ni Yohana ya lee ɲa wɛ, a pʼi jo: «Kafɔɔ, ma la ɲɛ wù jo na ki yìri fugba we ni, ki tigi pa pu kyɛɛgi ya?» 55 Ga, a Yesu di ŋmahana ɲɛri pu shizhaa na, na din pu na xuuni. 56 Lee kadugo na a pʼi gari kulo latii ni.

Piimu pʼa bi giin pʼi daha Yesu fɛni ge

(Macoo 8:19-22)

57 Na pu yaha koo na pu na gaaŋi, a ná wa di Yesu pye: «Wù Kafɔɔ, xuu bɛɛri ni mʼa se ge, nɛ na daha ma fɛni.» 58 A Yesu di wu pye: «Sige puun wa ni wejeye ni, fugba shazhɛɛrɛ di ɲɛ ni shiire ni. Ga tashɔngɔ wa Sipya Ja wu mu kemu ɲɛ wuyɛ pyaa wogo wɛ.»

59 A Yesu bɛ di wa pye: «Taha na fɛni!» Ga, a wee ná wu wu pye: «Kafɔɔ, na yaha di ba fɛnhɛ na to wu le.» 60 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Xuu pu yaha sipyixuyo ye mu yee di da pee leni, mu kunni wu shɛ Kilɛ wo saanra te yɛrɛ pyi.»

61 A ná watii bɛ di jo sanha na: «Kafɔɔ, nɛ na daha ma fɛni, ga ma di sɔɔ di fɛnhɛ zhɛ na puga shɛɛn funŋɔ to.» 62 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Sipyaa sipya wʼa niiyɛ tuugo coni, na gari na wii kadugo yíri ge, wee ya yaa ni Kilɛ wo saanra te ni wɛ.»

10

Yesu ya kalaapiire kɛlɛɛ gbarashuun ni shuun tun

1 Kee keree kii kadugo na, a Yesu di sipyii kɛlɛɛ gbarashuun ni shuun (72) watii bɛ ɲaha bulo sanha. Wu bi yaa wu shɛ kulogoo ni tɛyɛ yemu bɛɛri ni ge, a wu pu tun kari shuun shuun wuyɛ ɲaha na yee tɛyɛ yi ni. 2 A wu pu pye: «Shinma nigɔnbaama wʼa ɲɛhɛ, ga kapyebyii pu dʼa cɛ̀rɛ. Lee wuu na, yi shinma wu kafɔɔ wu ɲɛɛri na wu kapyebyii pii bɛ tun sanha, pʼi shɛ wu shinma wu kɔn. 3 Yʼa se! Nʼa yi tun na kari ba dubyapiye ɲɛ mɛ yacoyo niŋɛ ni wɛ. 4 Yi ganha bu wari tayahaŋa lɔ wɛ, kelee kushɛyɛrɛyɛ wɛ, kelee tanhaya yatii wɛ! Yi ganha bu yere koo na di wa shishiin shaari wɛ!

5 «Yi bu jé puga bɛɛri ni yi fɛnhɛ jo: ‹Ɲaɲiŋɛ ki pye kee puga ki ni.› 6 Ɲaɲiŋɛ pya wa bu da wà yi wo ɲaɲiŋɛ ki na digi wee na, lee kaa bɛ wɛ ki na guri ba yi mu. 7 Yʼi diin kee puga ki ni! Pu ba lemu kaan yi mu, yʼa lee li, yi da lee gbuu! Bani kapyebye ya sii yaa ni wu saraa ni. Yi ganha ba jin da mari piyɛyɛ yi ni wɛ!

8 «Yi bu jé kulo bɛɛri ni, a pʼi yi co xuuni, yalige ke pu da gan yi mu ge, yi kee li. 9 Yi yama fɛɛ pu cuuŋɔ wà, yʼi yi jo pu mu na Kilɛ saanra tʼa tɛɛŋɛ pu na. 10 Ga yi bu jé kulo la ni, pee di ya sɔɔ na yi co wɛ, yʼi shɛ pu tatiinyɛ yi ni, yʼi jo: 11 ‹Ali yee kulo li gbazhɛnhɛ ke bɛ kʼa mara wèe tɔɔyɔ yi na ge, wèe da ki pɔ pɔ yee fɛni. Lee bɛ na, yi li cɛ na Kilɛ saanra tʼa tɛɛŋɛ.› 12 Nʼa da yi jo yi mu, Sodɔmu kanhama keree na ba bɔrɔ lee kulo li wogoo na kiiri wu cagɔngɔ.»

Kulogoo kiimu kʼa Yesu jomɔ pu she ge

(Macoo 11:20-24)

13 A Yesu di jo sanha na: «Bɔɔngɔ ki wa yee Korazɛn shɛɛn wogo! Bɔɔngɔ ki wa yee Bɛtisayida shɛɛn wogo! Bani kakanhaŋaa kiimu kʼa pye yee ni ge, kee da bi bye Tiiri ni Sidɔn kulogoo ki ni, nimɛ bi da pee ta pee ya daajeŋɛ jo, na pu jurumu wu yaha lʼa mɔ, na bɔrɔyɔ le puyɛ na, na diin shɔɔnrɔ ni. 14 Lee na Tiiri ni Sidɔn wo kanhama keree na ba bɔrɔ yee wogoo ki na kiiri wu cagɔngɔ. 15 Mu do Kapɛrinɔmɔ? Go mu wa giin na mu na ba yirige fo fugba we ni ya? Ahayi dɛ! Mu da ba dirige fo Jahanɛmɛ we ni.»

16 A wu wu kalaapiire ti pye sanha na: «Wa bu yi jomɔ logo, nɛ jomɔ wʼa logo. Wa bu yi she, nɛ wʼa she. Wa bu nɛ she, we wʼa nɛ tun ge, we wʼa she.»

Tudunmɔɔ kɛlɛɛ gbarashuun ni shuun wʼa shɛ na pa

17 Pee tudunmɔɔ kɛlɛɛ gbarashuun ni shuun (72) wu fundanga wuu ya kuri pa, na jo: «Kafɔɔ, ali jinaa bɛ ya kuu wèe mu mu mɛgɛ ki gbɔɔrɔ ni!» 18 A Yesu di pu pye: «Nɛ Shitaanni nidogo ɲa na yìri fugba we ni ba Kilɛ-ɲinɛ ɲɛ wɛ. 19 Li wii, nʼa se kan yi mu yʼa ɲaari wɔlɔɔ ni namaa ɲuŋɔ ni, yʼi wù Pɛn wu wo sefɛɛrɛ ti bɛɛri tɔnhɔnɔ yi tɔɔyɔ ni, yaaga ka shishiin wa da já kakuunɔ pye yi na wɛ. 20 Ga lee bɛ na yi funyɔ ganha bu daan na jinaa ya kuu yi mu wɛ. Ga yi funyɔ yi taan, bani yi mɛyɛ wa ka fugba we ni.»

Yesu ya funŋɔ taan

(Macoo 11:25-27; 13:16-17)

21 Wee tuun wu ni a Yesu di ɲi fundanga na Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni, na jo: «Na To Kilɛ, fugba ni ɲiŋɛ ki Kafɔɔ, nʼa baraga taha ma na, bani mʼa kii keree kii ŋmɔhɔ fungɔnyɔ fɛɛ ni kalaagbɔ fɛɛ na, na ki shɛ nɔhɔpiire na. Uun, na To Kilɛ, bani lee lʼa taan mu mu. 22 Nɛ To wʼa keree ki bɛɛri le nɛ keŋɛ ni. Wa shishiin ya cɛ jɔgɔ wu ɲɛ Kilɛ Ja wu wɛ, fo To Kilɛ wu yɛ nigin. Wa shishiin bɛ di ya cɛ jɔgɔ wu ɲɛ To Kilɛ wu wɛ, fo wu Ja wu yɛ nigin, ni wu la ɲɛ wu To wu shɛ sipya wemu na ge.»

23 Lee kadugo na a Yesu di ŋmahana ɲɛri wu kalaapiire ti yíri, na pee yɛ pye: «Ɲìi kii kʼa yee wo kaɲagaa kii ɲa ge, kee ɲɛ duba wogoo. 24 Bani nʼa da yi jo yi mu na jo lemu yee wa ɲaa ge, Kilɛ tudunmɔɔ niɲɛhɛmɛɛ ni saannaa niɲɛhɛmɛɛ funŋɔ ya pye na lee ɲa, ga pʼi ya li ɲa wɛ. Yemu yee wa nuri ge, pu funŋɔ ya pye na yee logo, ga pʼi ya yi logo wɛ.»

Talenɛ lemu lʼa jo Samari fiige shɛn nizaama wu shizhaa na ge

(Marika 12:28-31)

25 Caŋa ka, saliya karamɔgɔ wa ya pa yìri yere, na Yesu ɲɔ yege na: «Karamɔgɔ lekɛ nɛ yaa na pye, kɔnhɔ di ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta wɛ?» 26 A Yesu di wu pye: «Karamɔgɔ, lekɛ lʼa ka, Kilɛ wo saliya wu ni wɛ? Lekɛ mu wa galaa wà wɛ?» 27 A wee ná wu wu ɲɔ shɔ na: «‹Ma Kafɔɔ Kilɛ wu taan ma mu, ma zɔ wu bɛɛri na, ni ma munaa li bɛɛri, ni ma fanha ki bɛɛri, ni ma fungɔngɔ ki bɛɛri,› na fara lee na: ‹Ma sipyiɲii wu taan ma mu ba mayɛ pyaa ki ɲɛ wɛ.›*» 28 A Yesu di wu pye: «Ma ɲɔshɔɔrɔ tʼa ɲɔ. Ta lee pyi ma na ba ɲìi sicuumɔ ta.»

29 Ga wee saliya karamɔgɔ we funŋɔ bye wu kaɲii kan wuyɛ mu, a wu Yesu yege na: «Wekɛ di ɲɛ nɛ sipyiɲii wɛ?» 30 A Yesu di wu ɲɔ shɔ ni talenɛ la ni na: «Ná wa wʼa yìri Zheruzalɛmu ni, na wu da digi Zheriko ni. A java fɛɛ di shɛ do wu na, na wu fàya wolo, na wu yu. Na wu kpɔn fo na wu bana xuuni, na gari na wu yaha wʼa ciregi. 31 Wee tuun wu ni a saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wa di doro lee koo li ni. Ba wʼa shɛ wee ná wu ɲa wɛ, na waa toro. 32 Lee kadugo na a ná wa bɛ di nɔ wee xuu wu ni, wee ɲɛ Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kapyebye wa, na wu ɲa. A wee bɛ di waa toro. 33 Ga, a Samari fiige shɛn wa kushɛwo di shɛ nɔ wu na, na wu ɲa, a wu ɲiɲaara di jé wu ni xuuni. 34 A wu fulo wu na, na sìnmɛ ni duvɛn le nɔɔyɔ yi ni, na yi pɔ. Na xhɔ na wu durogo wuyɛ pyaa kafaŋa na, na gari ni wu ni nabuun tatigiŋɛ xuu wa ni, na wu keree yari. 35 Ɲimuguro ti na, a wu wari wa wolo kan xuu wu kafɔɔ wu mu, na wu pye: ‹Ta we ná we keree yari. Ma bu latii li wu ɲuŋɔ tàan na toro le tàan, na niguribawo na lee tʼɛrɛŋɛ ma na.›»

36 A wu saliya karamɔgɔ wu pye: «Mu ɲii ni java fɛɛ pʼa to ná wemu na ge, pii taanri we ni, wekɛ wʼa pye wu sipyiɲii wɛ?» 37 A saliya karamɔgɔ wu wu ɲɔ shɔ na: «We wʼa ɲuŋɔ ɲaari wu na ge.» A Yesu di wu pye: «Ma bɛ wu shɛ lee shi pye.»

Yesu ya kari Marite ni Mariyama yíri

38 Na Yesu ni wu kalaapiire ti yaha koo na, a wu jé kulo la ni. A cee wa di wu leŋɛ wu puga wee mɛgɛ ɲɛ Marite; 39 wu ceboroshɔ wa mɛgɛ ɲɛ Mariyama. A wee di diin Kafɔɔ tɔɔyɔ tàan, na wu jomɔ nuri. 40 Ga lee di Marite hakili wu ta wʼa wuregi xuuni wu wo puga ki kapyeŋɛɛ ki ɲɛhɛ na. A wu gari na shɛ Yesu pye: «Kafɔɔ, nɛ ceboroshɔ wʼa nɛ yɛ nigin yaha kapyeŋɛɛ ki na, lee wa kaa mu ɲii ni-i gɛ? Yi jo wu mu na wu na tɛgɛ!» 41 A Kafɔɔ di wu ɲɔ shɔ na: «Marite, Marite, mu wa mayɛ kana, na keree niɲɛhɛŋɛɛ taga mayɛ funŋɔ pɛn. 42 Ga kaa nigin yɛ kaɲɔɔ di ɲɛ. Mariyama wʼa taa nizaana li shɔɔnri. Lee wa da ba shɔ wu na wɛ.»

11

Ɲɛrɛgɛ pyegana

(Macoo 6:9-13; 7:7-11)

1 Caŋa ka, Yesu bi Kilɛ ɲɛɛri. Ba wʼa xɔ wɛ, a wu kalaapire la di wu pye: «Wù Kafɔɔ, wù taanni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ni, ba Yohana ya wu wo kalaapiire ti taanni taannigana lemu na wɛ.» 2 A Yesu di pu pye: «Yi ba da Kilɛ ɲɛɛri yʼi jo:

‹Wèe To Kilɛ, mu mɛgɛ ki pye fɛɛfɛɛ,

ma saanra ti pa.

3 Wù caŋa bɛɛri wo ɲɔlige kan wù mu.

4 Wù jurumu wu yafa wù mu,

bani wèe bɛ ya wù sipyiɲii wo

nahama pu yafani pu mu.

Ma ganha bu wù yaha wù jé nɔwuuro ni wɛ.›»

5 A Yesu di pu pye sanha na: «Yee ni, jɔgɔ wu dʼa bye ni naɲii ni, ma bu shɛ wu yíri ɲiɲiŋɛ na na wu pye: ‹Na naɲii buuri ɲuyɔ taanri foo le na na, 6 bani nɛ naɲii wa wʼa pa nimɛ na yìri kulo la ni, yaaga di ɲɛ nɛ mu di gan wu mu wɛ.› 7 Wee bu diin puga ki funŋɔ ni na wu ɲɔ shɔ na: ‹Ma ganha bu na kanha wɛ. Gbura kʼa shɔ̀hɔ, nɛ ni na nagoo ya sinnɛ xɔ. Nʼa da já yìri di buuri kan ma mu wɛ.›» 8 A Yesu di jo: «Ayiwa, nʼa da yi jo yi mu, wu bye wu ya yìri na wu kan naɲɛɛgɛ ki wuu na wɛ, wu na yìri na wu ɲidaan yaŋmuyɔ bɛɛri kan wu mu wu navunŋɔ ki wuu na.

9 «Nɛ kunni na yi jo yi mu, yʼa ɲɛɛri, yi na da daa. Yʼa zhaa, yi na da ɲaa. Yʼa gbura ki kuuni, gbura ki na da muri yi mu. 10 Bani sipyaa sipya wʼa ɲɛrɛgɛ pyi ge, wee na da daa. Wemu wʼa zhaa ge, wee na da ɲaa. Wemu wʼa gbura ki kuuni ge, gbura ki na da muri weefɔɔ mu.

11 «Pya to wekɛ wu wa yee ni wu ja wu fya ɲɛɛri wu mu, wu wɔ kan wu ja wu mu fya wu wege ni wɛ? 12 Kelee yee wa pya bu xhucɛrɛ ɲɛɛri wu mu, wufɔɔ na zɔɔ di nà kan wu mu xhucɛrɛ li wege ni gɛ? 13 Wee tuun wu ni, yee piimu pʼa kolo ge, yee bi yasaaya kangana cɛ mu yi nagoo pu mu. Ayiwa, ta yee fugba To wu da ba Fɛfɛɛrɛ Munaa li kan fo xuuni li ɲɛɛrivɛɛ pu mu wɛ?»

Yesu wo fanha ki ya ta yìri Shitaanni yíri wɛ

(Macoo 12:22-30; Marika 3:20-27)

14 Yesu bi jina bobo wa kɔri yeege ná wa ni. Jina wu na foro xɔ, a wee ná wu já na yu. A lee di bye kakanhana sipyiire ti bɛɛri mu. 15 Ga, a pii di jo pu ni na: «Jinaa ɲuŋɔfɔɔ Belizebuli fanha ni wʼa jinaa pu kɔri.» 16 Piitiilee bɛ funŋɔ bye pʼi wu taanna wii. A pee di ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana la ɲɛɛri wu mu na yìri fugba we ni.

17 Ga, a Yesu di pu fungɔnyɔ cɛ na jo: «Saanra bɛɛri tʼa yìri tiyɛ kaa na ge, tee na gyɛɛgi. Puga bɛɛri, ki sipyii bu yìri puyɛ kaa na, kee na gyɛɛgi. 18 Shitaanni bɛ bu yìri wuyɛ kaa na, wu saanra ti na bye dii kyɛɛgi baa wɛ? Bani yee ya jo na Belizebuli gbɔɔrɔ ni nɛ jinaa kɔri na yeege sipyii ni. 19 Nɛ bi jinaa kɔri na yeege sipyii ni Belizebuli gbɔɔrɔ ni, yee wo nagoo pʼi wa pu kɔri jɔgɔ gbɔɔrɔ ni wɛ? Peeyɛ pyaa na ba kiiri kɔn yee na. 20 Ga nɛ bu da nɛ na jinaa pu kɔri Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti baraga ni, lee wʼa li shɛɛ na Kilɛ saanra tʼa nɔ yee na.

21 «Fanhaɲɛhɛŋɛ fɔɔ wemu ɲɛ ni kashɛn yaŋmuyɔ nijeye ni ge, wee ba wu puga kasɛɛgɛ pyi; sipya wa shishiin da já wee keŋɛ yaŋmuŋɔ lɔ wɛ. 22 Ga ná wemu fanha kʼa ɲɛhɛ wu wogo na ge, wee ba ba se ta wu na, wu bi daa yagboyo yemu na ge, wu na yee bɛɛri shɔ wu na, na wu keŋɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri xuu, na yi taa taa wu kaafɛɛ na. 23 Wemu ɲɛ nɛ ɲii wɛ, wee ɲɛ nɛ pɛn. Wemu ya nɛ tɛri na yaaŋa pyi wɛ, wee ɲɛ kakabye.»

Jina na kuri jé sipya ni

(Macoo 12:43-45)

24 «Jina bu foro sipya ni tuun wemu ni, tɛyɛ yemu yʼa waha waha ge, wʼa ganha na ɲaari yee ni na taŋmɔŋɔ shaa. Wu bye wu ya kee ta wɛ, wʼa jo wuyɛ funŋɔ ni na: ‹Na puga kemu ni nɛ foro ge, nʼa da guri da se kee ni.› 25 Wʼa guri kari, na shɛ kee puga ki ta pʼa ki pɔ fɛɛfɛɛ, na ki kemɛ xuuni. 26 Wee tuun wu ni wʼa gari, na shɛ ba ni jinaa gbarashuun watii ni, piimu ya kolo wuyɛ pyaa ki na ge. Wu ni pee na ba jé kee puga ki ni, na diin wà. Lee funŋɔ ni wee sipya we wo taxɔgɔ na ba golo na toro taashiinɛ li bɛ tàan.»

Jɔgɔ yɛ pu ɲɛ duba nagoo pu wɛ?

27 Na Yesu yaha pee jomɔ pu na, a cee wa di mujuugbɔɔ wá, na wu yaha sipyiire ti niŋɛ ni na: «Cee we wʼa yere mu yacɛrɛ na, na jire kan mu mu ge, wee ɲɛ duba pya.» 28 A Yesu di jo: «Uun, ga piimu pʼa Kilɛ jomɔ pu nuri na pu koro ɲaari ge, pee pu ɲɛ duba nagoo puyɛ pyaa!»

Sipyiire tʼa ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana shaa

(Macoo 12:38-42)

29 Na sipyiire ti yaha tʼa Yesu maha fo na wu cɔnri, a wu jomɔ ɲɔ kɔn na: «Niɲaa sipyii pʼa kolo. Pʼa ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana la shaa, ga la shishiin da zhɛɛ pu na wɛ, fo Kilɛ tudunmɔɔ Zhonasi wuu le. 30 Zhonasi ya pye ɲaha shɛshɛɛrɛ na shɛ Ninive shɛɛn na shɛgana lemu na ge, mu Sipya Ja bɛ na ba bye ɲaha shɛshɛɛrɛ na shɛ niɲaa sipyii na. 31 Kiiri wu cagɔngɔ, Seba fiige ki Saanzhɔ* wu na ba yìri wu niɲaa sipyii pu jaagi. Bani wee ya pa na yìri ɲiŋɛ ki tɛhɛnɛ na, kɔnhɔ wu ba saannaa Solomani wo fungɔngɔ fɛɛrɛ jomɔ pu logo. Wa di wa naha wemu wʼa pɛlɛ Solomani na ge! 32 Kiiri wu cagɔngɔ, Ninive shɛɛn na ba yìri na niɲaa sipyii jaagi, bani Ninive shɛɛn ya yere pu jurumu wu na Zhonasi wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ li funŋɔ ni. Wa di wa naha wemu wʼa pɛlɛ Zhonasi na ge!

Sipya ɲìi ki ɲɛ wu ceepuuro sokinna

(Macoo 5:15; 6:22-23)

33 «Wa shishiin ya sokinna leni wu wu ŋmɔhɔ, kelee wu yaaga shigile wu ɲuŋɔ ni wɛ. Ga yaaga ɲuŋɔ ni wu da wu taha, kɔnhɔ puga ki jevɛɛ da wu kpɛɛngɛ ɲaa. 34 Sipya ɲìi ki ɲɛ wu ceepuuro sokinna. Ma ɲìi ki bu ɲɔ, ma ceepuuro ti bɛɛri ti wa kpɛɛngɛ ni, ga ma ɲìi ki bu bye ki ya ɲɔ wɛ, ma ceepuuro ti bɛɛri ti wa piige ni. 35 Ta mayɛ kasɛri, kɔnhɔ ma funŋɔ kpɛɛngɛ ki ganha bye nibiige wɛ. 36 Lee na, ma ceepuuro ti bɛɛri bu bye kpɛɛngɛ ni, piige bu bye kʼi ɲɛ ti xuu wa shishiin ni wɛ, ti bɛɛri na kpɛɛngɛ yeege, ma na jo ba sokinna ya kpɛɛngɛ yeege yeegegana lemu na wɛ.»

Yesu ya pu kaala ni Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pu kaa ni

(Macoo 23:1-36; Marika 12:38-40)

37 Na Yesu yaha pee jomɔ pu na, a Farizhɛn wa di wu ɲɛɛri na wu shɛ caŋa yalige li wee puga. A Yesu di jé puga ki ni, na diin na li. 38 Ba wee ya Yesu ɲa wu na li wu keye jebaa wɛ, a lee di wu fo. 39 Ga, a Kafɔɔ di wu pye: «Yee Farizhɛɛn kunni wa cɛɛgbuugoo ni golɛyɛ kaduyo jii na fiinni, na ta yee funyɔ dʼa ɲi nagaara keree ni kuumɔ tuugo bɛɛri na. 40 Fungɔnyɔ baa fɛɛ! Kilɛ wemu wʼa yaŋmuyɔ yi kaduyo yàa ge, ta wee bɛ wʼa yi funyɔ yi bɛ yàa wɛ? 41 Ga yi golɛyɛ yi funŋɔ yasaaya yi kan la baa fɛɛ mu, lee na yi bɛɛri na bye fɛɛfɛɛ yi mu.

42 «Bɔɔngɔ ki wa yee wogo Farizhɛɛn, bani yee wa nanayi, ni shiga yaŋmuyɔ ni loyɔ yaŋmuyɔ yi saya bɛɛri jagi wo. Ga yʼi da gbara yi taan ni Kilɛ ni, yʼi da tiimɛ keree pyi wɛ. Yee bi yaa na kii kagbɔhɔɔ kii pyi, na te nibiire te fara kee na.

43 «Bɔɔngɔ ki wa yee wogo Farizhɛɛn, bani yee wo ɲidaan wu ɲɛ Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi wo ɲahagbaa tatiinyɛ, ni sipyii pʼa yi shaari pinnɛrɛ kpɛɛnyɛ na. 44 Bɔɔngɔ ki wa yee wogo, bani yee ya foro faya fɛni yemu yʼa ŋmɔhɔ ge. Sipyii wa ɲaari yi na na ta pu ya yi cɛ wɛ.»

45 A saliya karamɔgɔ wa di wu pye: «Karamɔgɔ, ba mu wa pe jomɔ pe yu wɛ, wèe bɛ mu wa fanri.» 46 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Bɔɔngɔ ki wa yee saliya karamɔgɔlɔɔ pu bɛ wogo, bani tuguro temu lɔmɔ pʼa pɛn ge, tee yee wa dɛri sipyii ɲuyɔ ni, yʼi da zɔɔ yi pu tɛgɛ ni yi kabee bɛ ni wɛ.

47 «Bɔɔngɔ ki wa yee wogo, bani yee wa Kilɛ tudunmɔɔ pu faya yi yari na ɲɔgi, na ta yee sefɛlɛɛ dʼa pu gbo. 48 Lee wa li shɛɛ na yee wa sɔɔ yi sefɛlɛɛ pu kapyegee ki na, bani pee pʼa Kilɛ tudunmɔɔ pu gbo, a yee kunni di pu faya yàa. 49 Lee wuu na Kilɛ ya jo wu fungɔngɔ fɛɛrɛ ti ni na: ‹Nɛ na ba Kilɛ tudunmɔɔ ni tudunmɔɔ tun pu mu. Pu na ba pii gbo, na daha pii fɛni na gana.› 50 Lee na ba bye, kɔnhɔ Kilɛ tudunmɔɔ piimu wo shishan pʼa wo fo koŋɔ ki ɲɔ kɔnduun wu ni ge, pee bɛɛri foo di ba yege niɲaa sipyii na. 51 Na ɲɔ kɔn Abɛli wo shishan pu na, fo na pa nɔ Zakari wo shishan pu na, wee wemu pʼa gbo saraya yi tawologo ke, ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki tɛ wu ni ge. Uun, nʼa da yi jo yi mu, pee shishan pu bɛɛri foo na ba yege niɲaa sipyii na.

52 «Bɔɔngɔ ki wa yee wogo saliya karamɔgɔlɔɔ, bani yee ya Kilɛ saanra ti cɛmɛ pu kenikaan li wolo, yiyɛ pyaa ya jé wɛ. Piimu pʼa giin pʼi jé ti ni ge, a yee di pee bɛ ɲaha kɔn.»

53 Ba Yesu ya yìri wee xuu wu ni wɛ, a saliya karamɔgɔlɔɔ ni Farizhɛɛn pʼi ɲɔ kɔn, na wu kana, na wu ɲɔ yegee yegegana bɛɛri na. 54 Pu bi wu kasɛri, kɔnhɔ pʼi wu tɔɔgɔ taleŋɛ ta ni wuyɛ pyaa ɲɔ kafila ni.

12

Yesu ya kasɛɛgɛ da jo shuun shuun juuro keree na

(Macoo 10:26-27)

1 Wee tuun wu ni sipyiire ti bi tiyɛ pinnɛ, pu bi sii ɲɛhɛ fo na doro. A pʼi jɔnri, fo na duri puyɛ tɔɔyɔ na. A Yesu di fɛnhɛ jomɔ ɲɔ kɔn ni wu wo kalaapiire ti ni na: «Yʼa yiyɛ kasɛri Farizhɛɛn wo buuri shizhɛnhɛrɛ ti na! Tee ɲɛ pu shuun shuun juuro te. 2 Yaaga ka shishiin niŋmɔhɔŋɔ wa kemu da ba foro kpɛɛngɛ na wɛ. Kaŋmɔhɔnɔ la shishiin wa lemu da ba jɛ wɛ. 3 Lee wuu na yʼa yemu bɛɛri jo nibiige ni ge, yee na ba logo kpɛɛngɛ na. Yʼa yemu bɛɛri jo sipyii mu kalɔhɔrɔ ni maaya ni ge, pu na ba yee caaga kataya na.»

Wemu na pʼa yaa na fyagi ge

(Macoo 10:28-31)

4 «Na naɲiinɛɛ, nʼa da yi jo yi mu, piimu na já sipya gbo, na ta pʼi da já latii pye lee kadugo na-ɛ ge, yi ganha ba fyagi pee na wɛ. 5 Lemu na yʼa yaa na fyagi ge, nʼa da lee shɛ yi na. Se wa Kilɛ wemu ni na sipya munaa wolo, na xhɔ na li wá Jahanɛmɛ ni ge, yʼa fyagi wee na. Uun, nʼa da yi jo yi mu, yʼa fyagi wee na. 6 Ta cɔnrilɔɔ kaguro bɛ pʼa bɛrɛɛ wari pyaa shuun wɛ? Lee bɛ na, ali wee wa nigin bɛ, Kilɛ funŋɔ ya wuu wu na wɛ. 7 Yee kunni Kilɛ ya ali yee ɲuzhiire teyɛ pyaa bɛɛri ɲɔ cɛ. Yi ganha ba fyagi wɛ; yʼa ye cɔnrilɔɔ niɲɛhɛmɛɛ na!

Na sɔɔ Yesu na, kelee na she wu ni

(Macoo 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 «Nʼa da yi jo yi mu, sipyaa sipya wʼa yere li na sipyii ɲaha tàan na nɛ wo wee ɲɛ ge, Sipya Ja wu bɛ na ba yere li na Kilɛ wo mɛlɛkɛɛ pu ɲaha tàan na weefɔɔ ɲɛ wee wo. 9 Ga wemu bu foro nɛ kaa tàan sipyii ɲaha tàan, Sipya Ja wu bɛ na ba foro weefɔɔ kaa tàan Kilɛ wo mɛlɛkɛɛ pu ɲaha tàan. 10 Sipyaa sipya wʼa joguumɔ jo wá Sipya Ja na ge, lee na yafa wufɔɔ mu. Ga wemu bu Fɛfɛɛrɛ Munaa li mɛgɛ kyɛɛgi, weefɔɔ da lee wo yafa ta wɛ.

11 «Sipyii ba se na kiiri kɔɔn yi na Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni, ni kiirikɔɔn, ni fanhafɛɛ ɲaha tàan, yi ɲɔshɔɔrɔ ni yi nijoyo ganha bu da bye yi mu funzhaga wɛ. 12 Bani jomɔ pemu yʼa yaa na jo ge, Fɛfɛɛrɛ Munaa na ba yi kalaa pu ni taapile ni.»

Talenɛ lemu lʼa jo naafuu fɔɔ fungɔngɔ baa fɔɔ keree na ge

13 A ná wa di diin sipyiire ti tɛ ni na Yesu pye: «Karamɔgɔ, yi jo na ceborona wu mu na wu wù cɛn wu loolo wù na!» 14 Ga, a Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Na naɲii, jɔgɔ wʼa nɛ teŋɛ na pye yee kiiri kɔnvɔɔ, kelee yi cɛn loolovɔɔ wɛ?» 15 Lee kadugo na a wu yi jo pu bɛɛri mu na: «Yʼa yiyɛ kasɛri ɲɛgbɔɔ keree na, bani sipya naafuu ɲɛhɛ ɲɛhɛ ɲɛhɛgana bɛɛri na, wu ɲiifɛɛrɛ ya fòro wee ni wɛ.»

16 Wee tuun wu ni a wu le talenɛ le jo pu mu na: «Faa ya taan ná naafuu fɔɔ wa na xuuni. 17 A wu wu funŋɔ sha na: ‹Lekɛ nɛ da bye wɛ, bani na shinma wu bɛɛri tayahaŋa wa wɛ?› 18 A wu jo: ‹Li wii, le nʼa da bye. Nʼa da na kpɔngɔɔ ki ja di kiitiigee yereŋɛ, di kee pɛlɛ nizhiigee ki na, di ba na shinma ni na keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri pinnɛ le kee funyɔ ni. 19 Lee kadugo na, di nayɛ pye jo yaŋmuyɔ niɲɛhɛyɛ yʼa gbegele yaha nɛ mu yee niɲɛhɛŋɛɛ ɲaha na, nʼa da nayɛ ŋmɔ di da li, di da gbuu, di da kaleŋɛɛ pyi.› 20 Ga, a Kilɛ di wu pye: ‹Mu nahanaha we! Niɲaa piige ke ni mu munaa da zhɔ mu na. Wee tuun wu ni, yaŋmuyɔ ye mʼa pinnɛ ge, yee ma bye jɔgɔ woyo wɛ?›»

21 Ayiwa, lee funŋɔ ni a Yesu di jo: «Sipyaa sipya wʼa naafuu pinnɛɛ wuyɛ nigin wuu na ge, na ta wu ɲɛ naafuu fɔɔ Kilɛ kabaŋa na-ɛ ge, mumɛ weefɔɔ ɲɛ.»

Yi Kilɛ pye yi tadaŋa

(Macoo 6:25-34)

22 Wee tuun wu ni a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Lee wuu na nʼa da yi jo yi mu, yi ganha ba yi funyɔ shaa ni yi ɲɔshaga ni na ɲaha yʼa da li wɛ. Yi ganha ba yi funyɔ shaa ni yi cére fàya ni, na ɲaha yʼa da leni wɛ. 23 Bani sipya munaa ya ye yalige na, wu ceepuuro bɛ dʼa ye cére fàya na. 24 Yi shazhɛɛyɛ kanraya ye wii. Yi wa yemɛ nuri wɛ, yʼi wa shinma kɔɔn wɛ. Yaŋmuyɔ tayahaŋa kelee kpɔɔn wa yi mu wɛ, lee bɛ na, Kilɛ di yi ɲɔ shaa. Ta yee ya ye shazhɛɛyɛ na na kanha wɛ? 25 Jɔgɔ wu wa yee ni, wemu na já ali jɛɛrɛ bɛ fara wuyɛ pyaa shi wu na ni funzhaga ni wɛ? 26 Lee wuu na, yee bye yee da já lee kapire le pye wɛ, ɲaha na yee di yi funyɔ shaa ni keree kisaŋaa ni wɛ?

27 «Yi yaweye yi fyɛngana li wii, yʼa fyɛɛnrɛ nizaara temu pyi ge! Yi wa kapyeŋɛɛ pyi wɛ, yʼi wa fàya shin wɛ! Ga nʼa da yi jo yi mu, ali saannaa Solomani ni wu naafuu wu bɛɛri ni, wu fàŋa ka ya ke yawege ke ka fyɛnrɛ nigin bɛ xɔ saana ni wɛ. 28 Ɲà ke ki wa sige ki ni niɲaa, na ta na di da ba kee sòrogo ɲiga na ge. Ni Kilɛ ya kee nɔhɔ tɔni lee tɔgana li na, go wu na ba yee nɔhɔ tɔ xuuni na ye kee na dɛ! Yee nʼa daa wʼa cɛ̀rɛ dɛ! 29 Yi na ba kemu li na kemu gba ge, yi ganha ba yi funyɔ shaa ni yee zha ni wɛ! Yi ganha ba yiyɛ kaala yee da na wɛ! 30 Kilɛ cɛbaalaa pʼa ye yaŋmuyɔ ye bɛɛri shaa, ga yee To Kilɛ wʼa li cɛ na yee bɛ mago wa yee na. 31 Yee kunni pʼa Kilɛ wo saanra te shaa. Lee kadugo na Kilɛ na ye yaŋmuyɔ ye kan yi mu, na la taha yi na.»

Fugba naafuu keree

(Macoo 6:19-21)

32 Lee kadugo na a Yesu di wu kalaapiire ti pye sanha: «Yi ganha bu da vya wɛ, yee piimu pu ɲɛ ba yatɔɔgbara ɲɛ-ɛ ge, bani lʼa taan yee To Kilɛ ni na wu saanra ti kan yee mu. 33 Yi yi keŋɛ yaŋmuyɔ pɛrɛ kan la baa fɛɛ mu. Yi wari tayahaya nilɛbaaya yàa yiyɛ mu, yʼi naafuu nixhɔbaama pinnɛ fugba wu ni, nagaa wa wà wɛ, fyɛɛnrɛ da já wu kyɛɛgi wɛ. 34 Bani xuu wemu ni ma naafuu wa ge, wà ma zɔ wu bɛ funzhaga wa.»

Kapyebyii pii pʼa kori ɲìi na ge

35 «Yi yiyɛ pɔ xuuni ni kirimɛhɛɛ ni labye wu fɛni, yʼi yi sokinnaa pu ɲí yaha. 36 Yʼi bye ma na giin kapyebyii piimu pʼa pu ɲuŋɔfɔɔ sigee ge, wu ba ma na yìri cekaanra tɛgɛ ni tuun wemu ni, kɔnhɔ wu bu ba kuɲɔɔ li kuu, pʼi kuɲɔɔ li mugi wu mu tɔvuyo na. 37 Ɲuŋɔfɔɔ wu ba kapyebyii piimu ta pu na wu ɲaha wii, pee ɲɛ duba nagoo. Can na nʼa da yi jo yi mu, wu na ba wuyɛ pɔ xuuni ni kirige ni wu pee teŋɛ yalige ki ɲuŋɔ ni, wu yalige ki taa taa pu na. 38 Wu ba ba ɲiɲiŋɛ kelee ɲimuguɲɔ na, na ba pu ta ɲìi na, pee ɲɛ duba nagoo. 39 Yi li cɛ na puga fɔɔ da ba li cɛ na we lɛɛri we na nagaa da ba ba nibiige ni, wu da ga gbara nagaa wu jé wu puga wɛ. 40 Yi bɛ pu gbegele yaha, bani yee ya Sipya Ja wu soŋi tuun wemu ni wɛ, wee tuun weyɛ pyaa ni wu da ba.»

Nʼa daa kapyebye ni kapyebye niguumɔ keree

(Macoo 24:45-51)

41 A Pyɛɛri di wu pye: «Kafɔɔ, wèe yɛ wuu na mʼa le talenɛ le yu laa, ta sipyiire ti bɛɛri wuu na?» 42 A Kafɔɔ di jo: «Kaɲahashɔɔnrimɔ ɲɔmɛɛ fɔɔ fungɔngɔ fɔɔ wemu wo kafɔɔ wʼi da ba wu teŋɛ wu kapyebyii pusamaa ɲuŋɔ ni, na wu pye na wʼa pu ɲɔlige keree ɲaha wo ki tuun ni ge, wee ɲɛ jɔgɔ wɛ? 43 Wee kapyebye wu kafɔɔ wu ba ba, na ba wu ta wu na li pyi li pyegana na, wee ɲɛ duba pya. 44 Can na nʼa da yi jo yi mu, wee kapyebye wu kafɔɔ wu na ba wu teŋɛ wu keŋɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni. 45 Ga wee kapyebye wu bu li yaha wuyɛ funŋɔ ni na wee kafɔɔ wʼa da zhɛ mɔ wu da ba wɛ. Wʼa ɲɔ kɔn na wu kapyebyeɲii namaa ni cèe pu sani, na li, na gbuu, na wuyɛ ɲini sinmɛ na. 46 Ayiwa, caŋa kemu ni tuun wemu wu ɲɛ kapyebye wu ya wu kafɔɔ wu soŋi-i ge, kee caŋa ke ni wee tuun we ni wu da ba. Wu na ba wee kapyebye we kɔri, na wu taa pinnɛ ni Kilɛ cɛbaalaa wuu ni.

47 «Kapyebye we wʼa wu ɲuŋɔfɔɔ ɲidaan cɛ ge, wu bye wu ya gbegemɛ pye, na kapyeŋɛɛ pye na bɛ ni wu ɲidaan wu ni wɛ, wee wo kpɔɔnrɔ ti fanha na bɛlɛ. 48 Ga kapyebye wemu ya wu ɲuŋɔfɔɔ ɲidaan cɛ wɛ, wu bu keree kii pye kiimu kʼa wu kakpɔɔn xɔ ge, wee wo kpɔɔnrɔ ti fanha na jɛrɛ. Niɲɛhɛŋɛɛ ya kan wemu mu ge, niɲɛhɛŋɛɛ na ba zha wee mu. Niɲɛhɛŋɛɛ kaa ya le sipya wemu keŋɛ ni ge, pu na ba wee yege sanha niɲɛhɛŋɛɛ na.»

Waagi we wu da já bye Yesu wuu na ge

(Macoo 10:34-36)

49 «Na nɛ pa wá ɲiŋɛ ki na. Nimɛ da ba ki ta ki na ɲí na xɔ, lee bi da daan nɛ ni! 50 Kanhama nigbɔ pa wa wà, nɛ yaa na jé pee ni. Ga na funjɔnrɔgɔ wo wʼa pee sigee. 51 Yee wa giin na ɲaɲiŋɛ ni nɛ pa koŋɔ na ya? Ahayi dɛ, nʼa da yi jo yi mu, fo waagi. 52 Fo nimɛ sipyii kaguro na ba bye puga nigin ni, pu na ba daa. Sipyii taanri na ba yìri sipyii shuun fɛni; shuun wu bɛ na ba yìri taanri wu fɛni. 53 To na ba yìri wu ja fɛni, ja bɛ na ba yìri wu to fɛni. Nu na ba yìri wu poro fucɛɛrɛ fɛni, poro fucɛɛrɛ bɛ na ba yìri li nu fɛni. Yashɔ na ba yìri wu ja shɔ fɛni, ja shɔ bɛ na ba yìri wu yashɔ fɛni.»

Tɛɛgɛɛ keree cɛgana

(Macoo 16:2-3)

54 A Yesu di yi jo sipyiire ti mu sanha na: «Yee bu Kilɛ wu ɲa wʼa wɔ suumɔ lɔhɔ ki ɲuɲɔ na camutomɔ yíri tuun wemu ni, taapile ni yee na jo na zanha ki da do, li shiin na bye mu. 55 Kafɛɛgɛ bu foro Kilɛ-parama yíri, yee na jo na kafugo ki da ba bye, li shiin na bye mu. 56 Shuun shuun jovɛɛ! Yee wa fugba we ni ɲiŋɛ ke keree cɛ na shɔɔnri kiyɛ ni, ɲaha dʼa li pye yee ya we tuun we keree cɛ na shɔɔnri-i wɛ?

Bɛ wo gbegemɛ keree

(Macoo 5:25-26)

57 «Ɲaha kʼa li pye yee ya ta kodiinɛ cɛ shɔɔnri yiyɛ ni-i wɛ? 58 Na ma ni ma kiiri kɔnɲii wu yaha, yi na se kiiri wu takɔngɔ ki ni, la le yʼi bɛ yi na ma ni wu ni na yi yaha koo li na, lee bɛ wɛ, wu na zhɛ ni ma ni kiiri kɔnvɔɔ wu mu, wee na ma kan gɛdii pu mu pʼa le kaso ni. 59 Nʼa da yi jo ma mu, ma bu jé wee kaso wu ni, ma da ga foro wà ni wari pile nigin bɛ foo ni wɛ.»

13

Na daburajɛ jo jurumu na, kelee na kyɛɛgi

1 Wee tuun wu ni Pilate bi Galile shɛɛn pii gbo na pu yaha saraga yatɔɔgbuu li na, na pee wo shishan ni saraga yatɔɔyɔ yi shishan wuregi puyɛ ni. A sipyii pii di shɛ wee kafila wu jo Yesu mu. 2 A Yesu di pu pye: «Yee wʼa giin na pii Galile shɛɛn pii wa jurumupyii na toro Galile shɛɛn pusamaa bɛɛri taan, na lee wuu na pʼa pu gbo le gbogana le na gɛ? 3 Nʼa da yi jo yi mu jo ahayi dɛ. Ga yee bye yee yʼa daburajɛ jo yi jurumu wu na wɛ, yee bɛɛri na ba gyɛɛgi mu. 4 Silowɛ zangaso-tɔɔngɔ kʼa to sipyii kɛ ni gbarataanri (18) wemu ɲuŋɔ ni na gbo ge, yee wa giin na pee bye jurumupyii na toro Zheruzalɛmu shɛɛn pusamaa tàan ya? 5 Nʼa da yi jo yi mu jo ahayi dɛ. Ga yee bye yee ya daburajɛ jo yi jurumu wu na wɛ, yee bɛɛri na ba gyɛɛgi mu.»

Talenɛ lemu lʼa jo nitoodige nagoo pyebaaga ki shizhaa na ge

6 Lee kadugo na a Yesu di le talenɛ le jo na: «Nitoodige ka bi nɔri ná wa ɛrɛzɛn tɛgɛ ni. A wu ganha na se na nitoroŋɔ shaa ki na, ga wu da ga nitoroŋɔ ta ki na wɛ. 7 Wee tuun wu ni a wu yi jo wu kapyebye wu mu na: ‹Nɛ yee taanri wuu li wa le na pya shaa ke nitoodige ke na nɛ da wu ta wɛ. Ki kɔn! Ɲaha na kʼi wa ɲiŋɛ ki na tawaga ni wɛ?› 8 Ga, a kapyebye wu wu ɲɔ shɔ na: ‹Na ɲuŋɔfɔɔ, ki yaha kʼi yee pye sanha. Di wege tugi daga ki maha di kaafugo le ki ni. 9 La wa la ni ki na nagoo pye yee la, lee na bɔrɔ. Ga ki bye kʼi ya nagoo pye wɛ, mʼa ki kɔn.›»

Yesu ya cee wa cuuŋɔ cadɛɛngɛ ka ni

10  Cadɛɛngɛ ka ni, Yesu bi sipyii kalaa Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ka ni. 11 Lee di cee wa bɛ ta wà, jinaa yama bye wu ni fo yee kɛ ni gbarataanri (18). Pee bi wu kuri; wu bi já yìri tii wɛ. 12 Ba Yesu ya wu ɲa wɛ, na wu yiri na wu pye: «Cee we, mʼa shɔ ma yama pu na niɲaa.» 13 A Yesu di wu keye taha wu na. Taapile ni, a wu yìri tii, na Kilɛ pɛlɛ.

14 Ga, a Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ɲuŋɔfɔɔ wu luu di yìri, bani Yesu ya yama fɔɔ wa cuuŋɔ cadɛɛngɛ ni. A wu sipyii pu pye: «Cabyaa gbaara wu ɲɛ wà kapyeŋɛɛ ya yaa na byi kiimu funŋɔ ni ge. Yʼa ma yee caya yi na, kɔnhɔ yʼi juuŋɔ. Yi ganha ba ma cadɛɛnyɛ ni wɛ.» 15 A Kafɔɔ di wu pye: «Yee shuun shuun jovɛɛ piiri! Ta yee bɛɛri nigin nigin ya yi niiyɛ, kelee yi kafaya sanhana cadɛɛnyɛ ni, na se na yi kaan yi na gbuu wɛ? 16 We cee we wu ɲɛ Ibirayima wo pya wa ge, wu nibɔgɔ di ɲɛ Shitaanni mu fo yee kɛ ni gbarataanri (18) ge, ta tee pɔɔrɔ te ya yaa na sanha wu na cadɛɛngɛ ni wɛ?» 17 Tuun wemu ni Yesu ya yee jo ge, a wu pɛɛn pu bɛɛri di zhiige, ga, a sipyii pu bɛɛri di fundanga ta wu kagbɔhɔɔ ki bɛɛri bye wuu na.

Yesu ya talenɛ la jo mutaridi pile shizhaa na

(Macoo 13:31-32; Marika 4:30-32)

18 Ayiwa a Yesu di pu pye: «Kilɛ saanra ti ni ɲaha kʼa foro yiyɛ fɛni wɛ? Ni ɲaha ni nʼa da ti taanna wɛ? 19 Tʼa foro mutaridi pile fɛni. A ná wa di li lɔ nugi wu tɛgɛ ni. A lʼi bɛlɛ, na bye tigbɔhɔ. A shazhɛɛrɛ di ba ti shiire tagi ki geye na.»

Yesu ya talenɛ la jo buuri shizhɛnhɛrɛ shizhaa na

(Macoo 13:33)

20 Yesu ya jo sanha na: «Ni ɲaha ni nʼa da Kilɛ wo saanra te taanna sanha wɛ? 21 Ti ɲɛ ba buuri shizhɛnhɛrɛ ɲɛ wɛ. Cee wa ya tee le wu farani myɛ kiloo kɛlɛɛ shuun ni kaguro (25) ni na tɔnhɔ, a wu bɛɛri di yìri.»

Kuɲɔjii nifɛnhɛfɛnhɛnɛ keree

(Macoo 7:13-14, 21-23)

22 Yesu bi kugbɔhɔɔ ni kupiire ɲaari. Wʼa bi gaaŋi Zheruzalɛmu ni, wu nigariwo bi sipyii kalaa. 23 A wa di wu pye: «Kafɔɔ, sipyii pii pu da ba shɔ ge, pee ya cɛ̀rɛ ya?» A Yesu di pu bɛɛri pye: 24 «Yi la le yʼi jé kuɲɔɔ nifɛnhɛfɛnhɛnɛ li ni. Bani nʼa da yi jo yi mu, sipyiɲɛhɛmɛɛ na ba jegana shaa pʼi jé, ga pu da já wɛ. 25 Kaaŋa ki fɔɔ wu ba yìri, na kuɲɔɔ li shɔ̀hɔ tuun wemu ni, na yee yaha kadaan li na, yee na ba ɲɔ kɔn na yeree kuɲɔɔ li ɲɔ na, na li kuuni na yu: ‹Kafɔɔ, gbura ki mugi wù mu!› Wu na ba yee ɲɔ shɔ na: ‹Nɛ yee tayirige cɛ wɛ.› 26 Wee tuun wu ni yi na ba ɲɔ kɔn na wu pyi na: ‹Wèe ya li, na gba ma ɲii na, mʼa wèe kalaa wèe kulogoo ki kakuutoroyo yi ni.› 27 Wee na ba yee ɲɔ shɔ na: ‹Nɛ yee tayirige cɛ wɛ, yi toro laha na tàan, yee kakuubyii bɛɛri!› 28 Wee xuu wu ni yi ba Ibirayima, ni Ishaaga, ni Yakuba, ni Kilɛ tudunmɔɔ pu bɛɛri ɲa Kilɛ wo saanra te ni tuun wemu ni, yi na da mɛhɛɛ suu wà, na ganhaa kuri. Bani pʼa yee wá kpɛɛngɛ ki na. 29 Sipyii pii na ba na yìri Kilɛ-nɔhɔ, ni camutomɔ, ni Kilɛ-parama kabaya shuun wu na, na diin na li Kilɛ wo saanra ti ni. 30 Wee tuun wu ni, kadugo yíri wuu pii na ba bye ɲahagbaa wuu. Ɲahagbaa wuu pii na bye kadugo yíri wuu.»

Yesu ya jo Zheruzalɛmu keree na

(Macoo 23:37-39)

31 Wee tuun wuyɛ pyaa ni a Farizhɛɛn pʼi fulo Yesu na na wu pye: «Yìri laha naha, bani Hɛrɔdi funŋɔ wa wu ma gbo.» 32 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «We naŋmahara fɔɔ we kanna sige poŋɔ ki, yi shɛ yi jo wu mu na: ‹Niɲaa ni ɲiga nʼa da jinaa kɔri yeege sipyii ni, di yama fɛɛ cuuŋɔ. Caŋa taanri wogo ki na nɛ na xhɔ lee ni.› 33 Ga li waha lʼi waha nɛ yaa na pye koo li na, niɲaa, ni ɲiga, ni ɲigabudoro, bani li ya ta saha Kilɛ tudunmɔ wu gbo xuu watii ni ni Zheruzalɛmu ni bɛ wɛ!

34 «Zheruzalɛmu, Zheruzalɛmu, mu wemu wʼa Kilɛ tudunmɔɔ pu xuli ge, piimu pʼa dunni ma mu ge, na kagereye taga na pee bɛ waa na xhuli ge, nɛ funŋɔ ya pye tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni di ma nagoo pu pinnɛ, ba xhuu ya wu nagoo pinnɛɛ mɛ wu kapaŋa nɔhɔ ni wɛ. Ga yee di ya ta sɔɔ lee na wɛ. 35 Ayiwa yi puga ki na ba yaha wà nimɛ fɛɛfɛɛ, ki niwaga. Nʼa da yi jo yi mu, na co nimɛ na, yʼa da na ɲa nige wɛ, fo yi ba shɛ yu tuun wemu ni na: ‹Wemu wʼa ma mɛ Kafɔɔ mɛgɛ na ge, wee ɲɛ duba pya.›»

14

Yesu ya tinmɛ gban fɔɔ wa cuuŋɔ cadɛɛngɛ ni

1  Cadɛɛngɛ ka na, Yesu ya kari Farizhɛɛn pu wo sipyigbɔ wa puga, na li wà. Farizhɛɛn piimu pu bye wà ge, pee bi wu kasɛri. 2 Ná wa bye wà tinmɛ gban na ɲɛ wu na. 3 A Yesu di jomɔ pu lɔ, na saliya karamɔgɔlɔɔ ni Farizhɛɛn pu yege na: «Na saha ni saliya wu ni, lʼa saha na yama fɔɔ cuuŋɔ cadɛɛngɛ ni laa, kelee li ya saha wɛ?» 4 Ga, a pʼi cari puyɛ na, wa ya jo wɛ. Wee tuun wu ni, a Yesu di wee yama fɔɔ we lɔ, na wu cuuŋɔ, na wu yaha kari.

5 Lee kadugo na a wu pu pye: «Yee wa ja, kelee wu niiŋɛ na to keeŋɛ ni, ta yee da zhɛ wu wolo tɔvuyo na wɛ, ali ki pye cadɛɛngɛ ki bɛ wɛ?» 6 Pee ya já wu ɲɔ shɔ wɛ.

Tatiinceŋɛ ɲaha bulogana

7 Sipyii piimu pʼa yiri yalige na ge, Yesu ya talenɛ jo pu mu, bani wʼa li sɛɛri na pu ma ɲahagbaa tatiinyɛ yi ɲaha buloo. A wu pu pye: 8 «Wa bu ma yiri cekaanra yaligee na, ma ganha da zhɛ diin ɲahagbaa tatɛɛngɛ ni wɛ. Ma ya li cɛ ni wemu tayerege kʼa pɛlɛ ma wogo na ge, ni wee bɛ ya yiri wɛ. 9 Wemu wʼa yi bɛshuun yiri ge, wee ba ma pye ma tatɛɛngɛ ki kan we ná we mu, wee tuun wu ni ma shiige wo na zhɛ diin kadugo yíri tatɛɛngɛ ka ni. 10 Ga ba ma yiri wɛ, shɛ diin kadugo yíri tatɛɛngɛ ni, kɔnhɔ ma yirivɔɔ wu ba ba, wu ma pye: ‹Na naɲii, shɛ diin ɲahagbaa tatɛɛngɛ ki ni.› Wee tuun wu ni ma na pɛɛŋɛ ta ma liɲii pu ɲii na. 11 Bani sipyaa sipya wʼa wuyɛ durogo ge, wee na ba dirige. Sipyaa sipya wʼa wuyɛ tirige ge, wee na ba durogo.»

12 Wemu wʼa Yesu yiri yalige ki na ge, a wu wee bɛ pye: «Ma bu yaliɲɛhɛŋɛɛ pye caŋa ni kelee piige ni, ma ganha da ma naɲiinɛɛ yiri, kelee ma nu sii, kelee ma cebooloo, kelee ma tiinɲii naafuu fɛɛ wɛ. Pee bɛ na ba já ma yiri yalige na ma wo yire li footɔnɔ. 13 Ga ma bu yaliye pye, mʼa la baa fɛɛ, ni taafɛɛ, ni faannaa, ni fyɛnmɛɛ yiri. 14 Ma na duba ta, bani pee wa da já ma yiri li footɔnɔ na wɛ. Ma na ba lee footɔnɔ ta sipyitiimɛɛ pu nixhuyo yi caɲɛŋɛ.»

Cekaanra ligbɔhɔ ki wo talenɛ le

(Macoo 22:1-10)

15 Ba yalilimɛ wa ya pee jomɔ pu logo wɛ, na jo: «Wemu wu da ba li Kilɛ wo saanra te ni ge, wee ɲɛ duba pya.» 16 A Yesu di wu pye: «Ná wa bi yaliye pye piige yalige, na sipyiɲɛhɛmɛɛ yiri. 17 Ba yaliye yi liduun ya nɔ wɛ, pʼa sipyii piimu yiri cekaanra ti ni ge, a wu wu kapyebye wu tun na wu pee pye: ‹Yi pa, bani yaŋmuyɔ yi bɛɛri ya kemɛ xɔ.› 18 Ga, a pu bɛɛri nigin nigin di ganha na fɛnri na foro yire li tàan, na yu na wu kafari pee mu. A nizhiimɛ wu wu pye: ‹Tɛgɛ ka nɛ shɔ, nɛ yaa na shɛ kee wii. Nʼa ma ɲɛɛri, le yafa na mu.› 19 A wa bɛ di wu pye: ‹Nupɛhɛɛ kɛ nɛ shɔ, nʼa da zhɛ kee taanna. Nʼa ma ɲɛɛri, le yafa na mu.› 20 A wa bɛ di wu pye: ‹Nimɛ nɛ cee leŋɛ, lee lʼa li pye, nɛ da já zhɛ wɛ.› 21 A kapyebye wu guri shɛ ɲuŋɔfɔɔ wu yíri, na kii keree kii bɛɛri paari wu mu. A kaaŋa ki fɔɔ wu luu di yìri, a wu wu kapyebye wu pye: ‹Fyaala shɛ kulo li pinnɛrɛ kpɛɛnyɛ, ni kakuutoroyo yi ni, mʼa la baa fɛɛ, ni taafɛɛ, ni fyɛnmɛɛ, ni faannaa yiri pa naha.›

22 «Ba wʼa shɛ pee yiri na pa wɛ, na ba wu ɲuŋɔfɔɔ wu pye: ‹Na ɲuŋɔfɔɔ, mʼa tuduro temu kan ge, nʼa ti pye, ga lee bɛ na puga ki sanha ɲi wɛ.› 23 A ɲuŋɔfɔɔ wu kapyebye wu pye: ‹Shɛ kodoroyo yi ni, ni kobiire te, mʼa sipyii pu karamu pʼi ba, kɔnhɔ na puga kʼi ɲi. 24 Bani sipyii pii nɛ fɛnhɛ yiri a pʼi li she ge, nʼa da yi jo yi mu, nɛ wo yalige ka ɲɛ wee wa shishiin ɲɔ ni wɛ.›»

Kaa lemu li wa fanha Yesu kalaapiire ti na ge

(Macoo 10:37-38)

25 Shɛnɲɛhɛmɛɛ bi taha Yesu fɛni. A wu ŋmahana ɲɛri pu shizhaa na na pu pye: 26 «Wa bu daha nɛ fɛni, nɛ kaa bye lʼi ya dan weefɔɔ ni na toro wu to, ni wu nu, ni wu shɔ, ni wu nagoo, ni wu ceboronamaa, ni wu ceboroshaa, ni wuyɛ pyaa bɛ tàan wɛ, wee da já bye nɛ kalaapire wɛ. 27 Wemu ya wu korikoritige lɔ, na daha nɛ fɛni wɛ, wee da já bye nɛ kalaapire wɛ.

28 «Wa ba giin wu zangaso-tɔɔngɔ yereŋɛ yee ni, ta wu da vɛnhɛ diin na ki yereŋɛ yereŋɛ pɛrɛmɛ pu tɔrɔ, yaaga bu da na ɲɛ wu keŋɛ ni, di ki yereŋɛ xhɔ wɛ? 29 Wu ma fyagi wu bu ki nɔhɔ shan, wu bi da já ki saŋa xɔ, ni ki ɲavɛɛ ya pa ɲɔ kɔn na zhɛhɛni wu na wɛ, 30 na wu la wo, na yu: ‹Wee ná we ya puga ki yereŋɛ ɲɔ kɔn, ga wu ya já ki xɔ wɛ.› 31 Kelee saan wa ba giin wu kashɛn kɔn saan wa na, ta wu da vɛnhɛ diin na wu funŋɔ sha, wu ni namaa kabɔfoŋɔɔ kɛ (10.000) bu da na da já saan wa ni namaa kabɔfoŋɔɔ kɛlɛɛ shuun (20.000) ɲuŋɔ círi wɛ? 32 Wu bye wu da já wɛ, na wee saan wu yaha tatɔɔngɔ ni, wʼa tudunmɔ yaha kari wu shɛ taanɲɛɛgɛ sha. 33 Lee pyegana li na, wemu ya kahari wu keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri ni wɛ, wee da já bye nɛ kalaapire wɛ.

Tipoomɔ ɲɛ suumɔ pemu ni wɛ

(Macoo 5:13; Marika 9:50)

34 «Suumɔ ya ɲɔ, ga pu tipoomɔ bu foro pu ni, ɲaha na pu taan sanha wɛ? 35 Pu da yafiin bɛ ɲɔ ɲiŋɛ na wɛ, pu da já bye kaafugo ɲiŋɛ na wɛ, sipyii na pu wá kadaan na. Wemu na logo ge, wu logo dɛ!»

15

Yesu ya talenɛ la jo dubyapɛɛngɛ shizhaa na

(Macoo 18:12-14)

1  Fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ ni jurumupyii pii bɛ ya fulo Yesu na, na wu jomɔ logo. 2 Lee na a Farizhɛɛn ni saliya karamɔgɔlɔɔ pʼi ganha na kalɔhɔrɔ yu na: «We ná we ya jurumupyii coni na ɲɔgi, wʼa li ni pu ni shiizhan.»

3 A Yesu di le talenɛ le jo pu mu na: 4 «Jɔgɔ wu wa yee ni, dubyaa xhuu nigin (100) bu bye wu mu, a nigin di biin, ta wu da kɛlɛɛ gbarashɛɛrɛ ni gbarashɛɛrɛ (99) wu samaa yaha wà sige ki ni, wu shɛ nibɛɛngɛ ki sha fo wu ki ɲa wɛ? 5 Ba wʼa shɛ wu ɲa wɛ, wu fundanga wo na wu le wu katigoo ni. 6 Ba wʼa nɔ puga wɛ, wʼa wu naɲiinɛɛ ni wu tiinɲii yiri, na pu pye: ‹Wù fundanga ta shiizhan, bani nɛ na dubyapɛɛngɛ ki ɲa.›» 7 A Yesu di jo: «Lee na nʼa da yi jo yi mu, jurumupye nigin bɛ bu yere wu jurumu na, fundanga na bye wee wuu na fugba we ni na toro sipyitiimɛɛ kɛlɛɛ gbarashɛɛrɛ ni gbarashɛɛrɛ (99) tàan, piimu mago ɲɛ nige jurumu yafa na wɛ.»

Talenɛ lemu lʼa jo warifyɛn nibɛɛngɛ shizhaa na ge

8 A Yesu di jo sanha na: «Kelee cee wekɛ wu da bye ni warifyɛn tuuyo kɛ ni, nigin bu biin yi ni, ta wu da sokinna le wu puga ki pɔ wu ki sha xuuni fo wu ki ɲa wɛ? 9 Wu bu ki ɲa tuun wemu ni, wʼa wu pushaɲiinɛɛ ni wu tiinɲii cèe yiri na pu pye: ‹Wù fundanga ta shiizhan, bani nɛ warifyɛn tuuŋɔ ke ki bi piin ge, nɛ ki ɲa.› 10 Lee wuu na, nʼa da yi jo yi mu, fundanga ki wa kii mɛlɛkɛɛ pu mu jurumupye nigin na yere wu jurumu na.»

Talenɛ lemu lʼa jo ja nibɛɛngɛ shizhaa na ge

11 A Yesu di jo bɛ sanha na: «Jalaa shuun bye ná wa mu. 12 A kurogo ja wu tofɔɔ wu pye: ‹Na to, lemu na ba nɔ na na cɛn wu ni ge, lee kan na mu nimɛ!› Ba wʼa yee jo wɛ, a tofɔɔ wu sɔɔ na naafuu wu taa pu shuun wu na. 13 Cabyaa kii nidorogo na, a kurogo ja wu wu taa wari wu bɛɛri wá wuyɛ na. Na gari taliige fiige ka ni, na shɛ wuyɛ yaha wà fungɔngɔ baa sipya. Na wari wu bɛɛri kyɛɛgi ɲuŋɔ baa keree ni. 14 Ba wari wu bɛɛri ya xɔ wɛ, a xuugbɔhɔ di jé kee fiige ki ni. A kanhama di nɔ wu na. 15 A wu shɛ jé baari ni kee fiige ki sipya wa mu, a wee di wu yaha kari wu kɛrɛyɛ ni shaanahana na. 16 A xuugo di shɔ wu ni xuuni. Yaliye yemu pu bi gaan shaalaa pu mu ge, a wu funŋɔ di bye wu li yee ni, ga wa shishiin ya ya kan wu mu wɛ.

17 «Ba wʼa wu funŋɔ sha wɛ, na jo: ‹Kapyebyii niɲɛhɛmɛɛ pu wa nɛ to puga. Pu ma li, na yalige ki saŋa yaha, nɛ kunni di zhaa di xhuu naha xuugo keŋɛ ni. 18 Nʼa da guri zhɛ na to wu puga ki ni, di shɛ wu pye: Na to, nʼa nahana Kilɛ mu, na nahana mu bɛ mu. 19 Nɛ yaa na yiri nige mu ja sanha wɛ. Na co ba ma kapyebye wa ɲɛ wɛ.› 20 A wu yìri kari puga.

«Na wu yaha taliige ni, a wu to wu wu nibawo ɲa, a wu ɲiɲaara di jé wu ni. A wu baa kari na shɛ jafɔɔ wu shaari ni taanɲɛɛgɛ ni, na wu keye migile wu katige ni. 21 A ja wu to wu pye: ‹Na to, nɛ nahana Kilɛ mu, na nahana mu bɛ mu, nɛ yaa na yiri mu ja nige wɛ.› 22 Ga, a wu to wu yi jo kapyebyii pu mu na: ‹Yi fyaala pa ni fadeye yi bɛɛri nizaaŋa ki ni yi pa le wu na, yʼi kabelenɛ le wu kabee na, yʼi tanhaya le wu na. 23 Yʼi ba ni nupepinŋɛ sìnmɛ wogo ni yi pa gbo. Wù li wù funŋɔ taan, 24 bani nɛ pya we wʼa ɲa ge, wu bi xu, wʼa kuri pye ɲiifɛɛrɛ ni. Wu bi piin, wʼa ɲa.› A pʼi kalenɛ ɲɔ co.

25 «Lee bi wu jashiimɛ wu ta wee na ɲɛ tɛgɛ ki ni, ba wee ya tɛɛŋɛ puga na wɛ, a wu yatinyɛ yi tunmɔ ni xɔnhɔrɔ ti tunmɔ pu logo. 26 A wu kapyebye wa yiri na wu yege lee kalenɛ li ɲuŋɔ na. 27 A wee di wu ɲɔ shɔ na: ‹Mu cuun wu wʼa pa, a ma to wu nupepinŋɛ sìnmɛ wogo gbo wu mu, bani wu ja wʼa pa jé sicuumɔ na.› 28 A jashiimɛ wu luu di yìri, wu ya ta sɔɔ na jé puga wɛ. Ba wu to wʼa yee logo wɛ, na foro kari wu fɛni, na shɛ wu ɲɛɛri na wu ɲɔ wuyɛ na wu jé. 29 Ga, a wu tofɔɔ wu pye: ‹Wii mɛ dɛ! Nɛ yee ya ɲɛhɛ na kapyeŋɛɛ pyi mu mu. Nɛ ta mu ɲɔmɛɛ yaha tuun wa yafiin ni wɛ. Lee bɛ na, ali mu ya ta sikapire nigin bɛ kan ɲa nɛ mu, kɔnhɔ nɛ ni na naɲiinɛɛ di fundanga pinnɛ pye shiizhan wɛ. 30 Ga we wu wa mu ja wu ge, wʼa mu naafuu wu bɛɛri kyɛɛgi dɔdɔshaa ni. Ba wʼa pa wɛ, a mu nupepinŋɛ sìnmɛ wogo gbo wu mu!›

31 «A wu to wu wu ɲɔ shɔ na: ‹Na ja, tuun bɛɛri ni mu wa nɛ tàan naha, nɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri wa mu woyo. 32 Ga wèe ya yaa na funŋɔ taan, na kalenɛ pye, bani ma cuun we wu wa we ge, wu nixhugo ki bye, ga wʼa ɲiifɛɛrɛ ta nimɛ. Wʼa bi piin, ga wʼa ɲa.›»

16

Naafuu fɔɔ wa ni wu wari kaɲahashɔɔnrimɔ

1 A Yesu di yi jo sanha wu kalaapiire ti mu na: «Ná naafuu fɔɔ wa bye wà, kaɲahashɔɔnrimɔ wa di ɲɛ wu mu, a sipyii di wee tɔɔgɔ le na wʼa wu ɲuŋɔfɔɔ wu kabyaa ki kyɛɛgi. 2 A ɲuŋɔfɔɔ wu wu yiri na wu pye: ‹Lekɛ nɛ di nuri mu shizhaa na wɛ? Wù keree ki ɲaha wolo, bani mu wa da já bye nige nɛ kaɲahashɔɔnrimɔ wɛ.›

3 «Wee tuun wu ni a wee kaɲahashɔɔnrimɔ wu yi jo wuyɛ funŋɔ ni na: ‹Lekɛ nɛ da ba byi wɛ? Na ɲuŋɔfɔɔ wʼa na lɛri wu kabyaa ki ɲuŋɔ ni. Faa fanha wa na ni wɛ; ɲɛrɛgɛ shiige di ɲɛ na na. 4 Uun! Le nʼa da bye ge, nʼa lee cɛ, kɔnhɔ di ba laha kabyaa ki ɲuŋɔ ni, pii di na círi leŋɛ pu kaban.› 5 Wee tuun wu ni pii pʼa fɔhɔɔ lɔ wu ɲuŋɔfɔɔ wu mu ge, a wu ganha na pee yiri nigin nigin. A wu nizhiimɛ wu pye: ‹Nɛ ɲuŋɔfɔɔ wu juu wu wa mu na wɛ?› 6 A wee di wu ɲɔ shɔ na: ‹Sìnmɛ barigoo kɛlɛɛ shuun (20).› A wu wu pye: ‹Ma sɛmɛ wu lɔ, mʼa diin tɔvuyo na mʼa sìnmɛ barigoo kɛ ka.› 7 Lee kadugo na a wu wa bɛ pye: ‹Mu do, juu di wa mu na wɛ?› A wee di wu ɲɔ shɔ na: ‹Shinma bɔrilɔɔ xhuu nigin (100).› A wu wee pye: ‹Ma sɛmɛ wu lɔ mʼa shinma bɔrilɔɔ kɛlɛɛ gbarataanri (80) ka.› 8 A ɲuŋɔfɔɔ wu wee kaɲahashɔɔnrimɔ tifire baa fɔɔ we sɔ wu shizhiinmɛ pu na, bani ke koŋɔ ke sipyii wa keree pyi ni shizhiinmɛ ni puyɛ tɛ ni, na toro kpɛɛngɛ nagoo tàan.»

Naafuu ni Kilɛ da já binnɛ bye yee ɲuŋɔfɛɛ wɛ

9 A Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Yee bu ke koŋɔ ke wo naafuu wu lɔ na taga sipyii tɛgɛ, na naɲɛɛgɛ sha ni wee ni. Yee wo caŋa ɲii li ga ba xhɔ caŋa kemu ke koŋɔ puga ke ni, lee na ba bye kaɲuŋɔ na baraji kan yi mu Kilɛ yíri Alijinɛ ni. 10 We wu ɲɛ nʼa daa sipya kafɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ ni ge, wee wu ɲɛ nʼa daa sipya kagbɔhɔɔ bɛ ni. We wu ɲɛ tifire baa fɔɔ kafɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ ni ge, wee wu ɲɛ tifire baa fɔɔ kagbɔhɔɔ bɛ ni. 11 Lee wuu na, ke koŋɔ ke wo naafuu we wʼa sipyii faanna ge, yee bye yee di ya pye nʼa daa sipyii wee keree ni wɛ, ta naafuu can can wo wu kaa na ba le yee keŋɛ ni? 12 Naafuu we wu ɲɛ watii wo ge, yee bye yee di ya pye nʼa daa sipyii wee wo keree ni wɛ, ta yeeyɛ pyaa wo wu na ba gan yee mu?

13 Kapyebye wa shishiin da já da kapyeŋɛɛ pyi ɲuŋɔfɛɛ shuun mu wɛ. Bani wa na bɛn wu mu, wa na daan wu mu, kelee wu nɔrɔ wa na, wu laraga kɔn we wu na. Yee da já da kapyeŋɛɛ pyi Kilɛ mu, yi da ki pyi naafuu bɛ mu wɛ.»

Yesu wo yɛrɛ li kafila wa

(Macoo 11:12-13; 5:31-32; Marika 10:11-12)

14  Farizhɛɛn pii pu ɲɛ wari na dan pu ni ge, ba pee ya yee bɛɛri logo wɛ, na ganha na wu la wo. 15 A wu pu pye: «Pii pʼa puyɛ pyi sipyitiimɛɛ sipyii ɲii na ge, pee pu ɲɛ yere. Ga Kilɛ ya yee zɔlɔɔ pu cɛ, bani yaaga kemu sipyiyawyii ya bɛlɛ ge, kee ki ɲɛ makɔŋɔ yaaga Kilɛ ɲaha tàan.

16 «Musa wo saliya we ni Kilɛ tudunmɔɔ Kitabuu pu bye wà, fo na shɛ nɔ Yohana Batizelipye wo tuun wu na. Na lɔ fo wee tuun wu na Kilɛ saanra ti wo Jozaama pʼa yu, a sipyii bɛɛri di yatɛnyɛ waha pʼi jé ti ni. 17 Fugba we ni ɲiŋɛ ke toromɔ na ba daan fo xuuni na toro Kilɛ wo saliya wu kamapile fuduunɔ nigin bɛ wo do na.

18 «Sipyaa sipya wʼa wu shɔ gbaga xɔ na watii leŋɛ ge, dɔdɔɔrɔ mʼa pye. Wemu bu ná wa wo ceforomɔ leŋɛ, dɔdɔɔrɔ wʼa pye.»

Ná naafuu fɔɔ ni Lazari keree

19 «Ná naafuu fɔɔ wa bye wà na saannaa fàya leni, na fanhafɛɛ yaliye li ɲiga bɛɛri. 20 Ná la baa fɔɔ wa bɛ di bye wà, wee mɛgɛ ɲɛ na Lazari. Wu ceesɛɛgɛ ki bɛɛri ki bye nɔɔkuuyo. Pu bi shɛ wee sinniŋɛ wee naafuu fɔɔ wu kaaŋa ki kuɲɔɔ ɲɔ na, 21 Yaliɲahara te ti bi wo na dun naafuu fɔɔ wu tabali wu nɔhɔ ni ge, wu funŋɔ bye wu da tee li. Na wu yaha wu ya tee bɛ ta li wɛ, a poŋɔɔ bɛ di nɔhɔ na ma na wu nɔɔyɔ yi laala sanha.

22 «Caŋa ka, a wee la baa fɔɔ wu ba xhu, a mɛlɛkɛɛ di wu munaa lɔ na shɛ yaha tatiinceŋɛ ka ni Ibirayima kanige cɛ. A naafuu fɔɔ wu bɛ di ba xhu, a pʼi wu le. 23 Na wu niganhaŋa yaha xuu kulo li ni, a wu wu ɲaha yirige, na Ibirayima ɲa taliige ni, na Lazari bɛ ɲa wu kanige cɛ. 24 Wee tuun wu ni, a wu xhuulo na jo: ‹Na to Ibirayima, ɲuŋɔ ɲaari na na! Lazari yaha wu shɛ wu kabee le munaa le fyɛnmi lɔhɔ ni, wu ba na ɲile le ɲiŋɛ, bani na niganhaŋa ki wa xuuni ke na ke ni.› 25 A Ibirayima di wu ɲɔ shɔ na: ‹Na ja, ma funŋɔ kɔn li na na mu ya ma kasaaŋaa ki bɛɛri ta na mu yaha koŋɔ na, a Lazari di kakuuŋɔɔ ta lee tagana le na. Nimɛ wee ɲaha wa ɲiŋɛ, ga mu kunni ɲaha dʼa wɛri. 26 Na fara lee na, wecogoŋɔ nagaŋa ki ɲɛ wèe ni yee tɛ ni, kɔnhɔ piimu ba giin pʼi foro naha pʼa se yee yíri, pu ganha bu já wɛ. Piimu ba giin pʼi yìri yee bɛ yíri pʼa ma naha, pu bɛ ganha bu já wɛ.›

27 «Wee tuun wu ni a naafuu fɔɔ wu jo: ‹Na to, na ma ɲɛɛri, Lazari yaha shɛ na to puga ki ni. 28 Bani nɛ ceboronamaa kaguro wu wa wà. Wu shɛ pu sɔnmi, kɔnhɔ pu ganha da ba we kanhama xuu we ni wɛ.› 29 A Ibirayima di wu ɲɔ shɔ na: ‹Musa ni Kilɛ tudunmɔɔ kafila wu wa pu keŋɛ ni, pu wee logo.› 30 Ga, a wu jo: ‹Ahayi, na to Ibirayima, lee yɛ wa da yaa wɛ dɛ! Ga fo gbo nigin bɛ na ɲɛ na shɛ pu yíri wà; lee bu bye, pu na daburajɛ jo pu jurumu wu na.› 31 A Ibirayima di wu pye: ‹Pu bye pʼi ya Musa ni Kilɛ tudunmɔɔ pu wo kafila wu logo wɛ, ali gbo wa ɲɛhɛ ɲɛ foro pusamaa tɛ ni, pu da ga dà wɛ.›»

17

Ɲugyɛɛgi keree ni jurumu yafa

(Macoo 18:6-7, 21-22; Marika 9:42)

1 A Yesu di yi jo wu kalaapiire ti mu na: «Ɲugyɛɛgi keree da ga já bye pyebaa wɛ. Ga sipya wemu wu da kee pye ge, bɔɔngɔ ki wa weefɔɔ wogo. 2 Wemu wu ɲɛ nɔhɔcɛrɛɛ nʼa daa koo ni ge, sipyaa sipya wʼa wee wa ɲuŋɔ kyɛɛgi ge, na faatabaaga pɔ wu katige ni, na wu wá suumɔ lɔhɔ ni, lee ya pɔrɔ wu mu li bye na. 3 Yʼa yiyɛ kasɛri kee keree kii na. Ma ceboro bu jurumu pye, jo ni wu ni. Wu bu daburajɛ jo, mʼa lee yafa wu mu. 4 Wu bu wɔrɔ ma ni tɔɔɲii gbarashuun caŋa ɲii ni, wu bu guri shɛ ma mu tɔɔɲii gbarashuun na ma pye kafari, mʼa kee bɛɛri yafa wu mu.»

Nʼa daa wu keree

5 Caŋa ka, tudunmɔɔ pʼa pa Kafɔɔ pye: «La fara wù nʼa daa wu na.» 6 A Kafɔɔ di jo: «Yee nʼa daa wu da bi ali mutaridi pilere bɛ xɔ pɛɛrɛ ni, yee bi da yi jo ke tigbɔhɔ ke mu na ki kɔɔngi kʼi shɛ nɔri suumɔ lɔhɔ ni, kʼa yee ɲɔmɛɛ co.

Kapyebye tayerege ɲɛ kemu ge

7 «Kapyebye bu bye yee wa mu, wu bi faa pyi kelee na yatɔɔyɔ naha, wu bu yìri sige ni na pa tuun wemu ni, wu ma wee kapyebye wu pye wu pa diin yalige ɲuŋɔ ni ya? 8 Ta wu da wee kapyebye wu pye wu yalige shɔhɔ, wu bu xhɔ wu wu faleye yi faa, wu fɛnhɛ shɛ ki yereŋɛ wufɔɔ yɛ pyaa tàan, wufɔɔ di li fo wu din, wu gba bɛ wɛ? Lee kadugo na kapyebye wu bɛ di na li wɛ? Ta wufɔɔ ɲɛ ma li pye mu wɛ? 9 Kapyebye we wʼa wu nijogoo ki pye ge, baaga kakaan ɲuŋɔ ɲɛ wee mu wɛ. 10 Lee na yee bɛ, ye yʼa jo yee mu ge, yee bu yee bɛɛri pye, yʼa yaa yi jo na go kapyebyii yee ya sii, na yi nibyii yʼa pye. Yi kayahana ɲuŋɔ yɛ yʼa pye.»

Yesu ya togo fɛɛ kɛ cuuŋɔ

11 Na Yesu yaha koo na wu na se Zheruzalɛmu ni, a wu doro Samari fiige ke ni Galile fiige ki tɛ ni. 12 Wu nijewo kulo la ni, a togo fɛɛ namaa kɛ wa di ba wu ɲuŋɔ círi, ga, a pʼi yere na laara kɔn wu na, 13 na mujoŋɔɔ wá na: «Karamɔgɔ Yesu, ɲuŋɔ ɲaari wù na!» 14 Ba wʼa pee ɲa wɛ, a wu pu pye: «Yi shɛ yiyɛ shɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ pu na.» A pu nigariwuu di juuŋɔ. 15 Ba shɛn nigin wa ya wuyɛ ɲa wʼa cuuŋɔ wɛ, na ŋmahana kuri, na ganha na Kilɛ sɔni na ma ni mujuugbɔɔ ni. 16 Ba wʼa pa nɔ Yesu na wɛ, na shɛ nuguro sin wu fɛɛ ni na wu ɲaha buri ɲiŋɛ ki na, na baraga taha wu na. Na ta wee di bi bye bɛ Samari shɛn. 17 A Yesu di jo: «Ta sipyii kɛ bɛ wʼa cuuŋɔ wɛ? 18 Pusamaa gbarashɛɛrɛ wu wa mii wɛ? Wa yafiin ya ta pa Kilɛ pɛlɛ nabunna we kadugo na wɛ.» 19 Lee kadugo na a wu wu pye: «Yìri mʼa se! Ma nʼa daa wʼa ma cuuŋɔ.»

Kilɛ wo saanra ti ba ɲaha shɛshɛɛrɛ

(Macoo 24:23-28, 37-41)

20 Caŋa ka, Farizhɛɛn pʼa pa Yesu yege na: «Tuun wekɛ ni Kilɛ wo saanra tʼi da ba wɛ?» A wu pu ɲɔ shɔ na: «Kilɛ wo saanra ti da ba ba na saha ni sipyii kasɛɛgɛ ni wɛ. 21 Pu da ga ba jo bɛ: ‹Wu we naha,› kelee ‹Wu we mɛ wɛ,› bani Kilɛ wo saanra ti wa yee niŋɛ ni.»

22 Lee kadugo na a wu wu kalaapiire ti pye: «Caya ya wa ma, li bi da daan yee ni na Sipya Ja caŋa ka ɲa, ga yee da kee ɲa wɛ. 23 Sipyii na ba yee pyi na: ‹Wu wa naha,› kelee ‹Wu wa mɛ,› ga yi ganha da zhɛ wà wɛ, yi ganha da daha pu fɛni wɛ. 24 Sipya Ja cabaŋa, kee na ba bye ba Kilɛ-ɲiŋɛɛ ɲɛ wɛ, ma ɲí taapile ni, kpɛɛngɛ ki ma yìri fugba wu kabaŋa ka na, na nɔ ka na. 25 Ga yani kee caŋa ke ki nɔ ge, li waha lʼi waha wu na ba ganha xuuni, niɲaa sipyii di zhe wu ni.

26 «Ba Nuxhun wo caŋa ɲii li keree kʼa pye wɛ, mu lʼa da ba bye Sipya Ja wu bɛ cabaŋa. 27 Sipyii bi li na gbuu, na cèe leŋɛɛ, kelee na pu nagoo kaan gbaya ni, fo na shɛ nɔ caŋa kemu Nuxhun ya jé kɔɔgbɔhɔ ki ni ge. Wee tuun wu ni a logbɔhɔ di ba pee bɛɛri kyɛɛgi.

28 «Keree kiimu kʼa pye Lɔti caŋa ɲii ni ge, kee tuugo na ba bye sanha. Lɔti caŋa ɲii ni, sipyii bi li na gbuu, na zhuu na bɛrɛɛ, na faa pyi, na piyɛyɛ yereŋɛ. 29 Ga Lɔti ya foro Sodɔmu kulo li ni caŋa kemu ge, kee caŋa ke, na ni kirimu ya yìri fugba wu ni, na do ba zanha ɲɛ wɛ, na pu bɛɛri kyɛɛgi.

30 «Caŋa kemu Sipya Ja da ba wuyɛ shɛ ge, kii keree kii bɛɛri tuuyo na ba bye sanha. 31 Kee caŋa ke wemu ɲɛ wu puga kataŋa na ge, wee ganha bu digi jé puga ki ni yaaga fɛni wɛ, mu wemu bɛ wu ɲɛ ma kɛrɛyɛ ni ge, mu bɛ ganha bu guri da ma puga wɛ. Ga wa bɛɛri di da wu ɲubile yɛ shaa. 32 Yi funyɔ yi to Lɔti shɔ wu wuu li na! 33 Wemu wʼa wu munaa ɲuŋɔ shaa di wolo niɲaa ge, wee na ba buun li ni ɲiga na. Wemu wʼa bɔnri wu munaa ni niɲaa ge, wee na ba wu munaa ɲuŋɔ wolo ɲiga na. 34 Nʼa da yi jo yi mu, kee caŋa ke, shɛɛn shuun na ba bye yasinnɛnuŋɔ na piige ni, wa na ba lɔ na wa yaha. 35 Cèe shuun na ba shinma tiree shiizhan, wa na ba lɔ na wa yaha. [ 36 Namaa shuun na ba bye tɛgɛ ni, wa na ba lɔ na wa yaha.»] 37 A kalaapiire tʼi wu yege na: «Kafɔɔ, xuu wekɛ ni lee da ba bye wɛ?» A wu pu ɲɔ shɔ na: «Xuu wemu ni yaxugo ɲɛ ge, wà tobinyɛ ya yiyɛ pinnɛɛ.»

18

Wʼà yaa na Kilɛ ɲɛɛri tuun bɛɛri ni

1 Yesu ya talenɛ jo pu mu na ɲaha tii ni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ni, na sipyii ya yaa pʼa Kilɛ ɲɛɛri tuun bɛɛri ni, pu ganha bu ganha wɛ. 2 Wʼa jo: «Kiiri kɔnvɔɔ wa ya bye kulo la ni, wu bi fyagi Kilɛ na wɛ, wu mago bye sipya wa yafiin bɛ ni wɛ. 3 Naxhugoshɔ wa bye lee kulo li ni, wee bi ma se wu yíri na wu pyi na wu wu pɛɛn kakuuyo footɔnɔ kan pu mu. 4 Lʼa mɔ, kiiri kɔnvɔɔ wu bi sanha sɔɔ wɛ. Kadugo tàan a wu wuyɛ pye: ‹Ali nɛ ɲɛhɛ bye nɛ fyagi Kilɛ na wɛ, ali nɛ mago ɲɛhɛ bye wu ɲɛ sipya yafiin bɛ ni wɛ, 5 lee bɛ na we naxhugoshɔ we, wʼa nɛ kana, lee wuu na nʼa da wu pɛɛn pu kakuuyo footɔnɔ kan pu mu, kɔnhɔ wu ganha ba ma da na kana tuun bɛɛri ni wɛ.›»

6 A Kafɔɔ di jo: «Kiiri kɔnvɔɔ tiibaama wʼa yemu jo ge, yi yee logo. 7 Kilɛ ya piimu ɲaha bulo pee di mɛhɛɛ suu wu fɛni caŋa ni piige ge, ta wu da ba pee wo pɛɛn pu kakuuyo yi footɔnɔ kan pu mu wɛ, ali na ta wʼa luu gbo bɛ pu tàan wɛ? 8 Nʼa da yi jo yi mu, kakuuyo ye pʼa byi yi na ge, wu na ba yee wo footɔnɔ kan tɔvuyo na. Ga Sipya Ja wu ba ba tuun wemu ni, ta wu na ba nʼa daa ta ɲiŋɛ ki na gɛ?»

Farizhɛn wa ni we wa li shaa pu wu jurumu yafa wu mu ge

9 Sipyii piimu pʼa bi daa puyɛ na na pee ya tii ge, na ta pʼi ya bi pusamaa wii na pu ɲɛ yafiin bɛ wɛ ge, Yesu ya le talenɛ le jo pu shizhaa na na: 10 «Namaa shuun wa ya shɛ Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni na shɛ Kilɛ ɲɛɛri: Nigin bye Farizhɛn, shuun wo wu ɲɛ fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ.» 11 A Farizhɛn wu yìri yere na Kilɛ ɲɛɛri wuyɛ tàan mumɛ, na: ‹Kilɛ, nʼa baraga taha ma na, bani nɛ ni sipyii pusamaa wa nigin wɛ: nagaalaa, ni kakuubyii, ni dɔdɔɔ, nɛ wa ba we fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ we wa wɛ. 12 Cewuu cewuu, nɛ ma suun le cabyaa shuun. Kuduun we nɛ daa ge, nɛ wee bɛɛri jagi wo.› 13 Ga, a fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ wu yere kabanugo na. Wu ya ta sɔɔ, ali na wu ɲaha yirige fugba wu ni wɛ, ga, a wu wu dodoŋɔ kpɔn kpɔn ɲatanhaŋa keŋɛ ni na jo: ‹Kilɛ, ɲuŋɔ ɲaari na na, jurumupye nɛ ɲɛ.›

14 «Nʼa da yi jo yi mu, we ná we kaɲii da wo ya kari puga, ga Farizhɛn wu ya li ta wɛ, bani sipyaa sipya wʼa wuyɛ durogo ge, wee na ba dirige. Sipyaa sipya wʼa wuyɛ tirige ge, wee na ba durogo.»

Yesu ya duba nɔhɔpiire ta mu

(Macoo 19:13-15; Marika 10:13-16)

15 Caŋa ka, sipyii pii ya pa Yesu mu ni nɔhɔpiire ta ni, kɔnhɔ wu gbɔn ti na. Ba wu kalaapiire tʼa lee ɲa wɛ, na yogo jo ni pu ni. 16 Ga, a Yesu di tee nɔhɔpiire ti fulo wuyɛ na na jo: «Yi nɔhɔpiire ti yaha ti da ma na mu, yi ganha ba ti ɲaha kɔɔn wɛ! Bani pee shi tuugo wuuro ti ɲɛ Kilɛ wo saanra te. 17 Can na, nʼa da yi jo yi mu, sipya wemu ya Kilɛ wo saanra ti co ba nɔhɔcɛrɛɛ ɲɛ-ɛ wɛ, wee da ga ba jé ti ni bada wɛ.»

Naafuugbɔ fɔɔ jemɛ pʼa pɛn Kilɛ wo saanra ti ni

(Macoo 19:16-30; Marika 10:17-31)

18 Yawutuu ɲuŋɔfɔɔ wa ya Yesu yege na: «Karamɔgɔsaama, ɲaha nɛ yaa na pye, kɔnhɔ di ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta wɛ?» 19 A Yesu di wu pye: «Ɲaha na mʼa na pyi nizaama wɛ? Nizaama wa shishiin wa wɛ, fo Kilɛ yɛ. 20 «Mʼa Kilɛ wo saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki cɛ: ‹Ma ganha bu dɔdɔɔrɔ pye wɛ! Ma ganha bu sipya gbo wɛ! Ma ganha bu nagaara pye wɛ! Ma ganha bu kafinɛyɛ taha ma sipyiɲii na wɛ! Ma da ma nu ni ma to pɛlɛ!›» 21 A wee ná wu jo: «Fo na nɔhɔpiire ti tuun wu ni nɛ ɲɔ kɔn na kii koro ɲaari.»

22 Ba Yesu ya yee logo wɛ, na wu pye: «Kaa nigin yɛ lʼa mu kuuŋɔ sanha! Shɛ ma keŋɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri pɛrɛ, mʼa wee wari wu kan la baa fɛɛ mu! Wee tuun wu ni, ma na naafuu ta fugba we ni. Lee kadugo tàan mʼa ba daha na fɛni.» 23 Ga ba ná wʼa yee logo wɛ, a wu ɲaha di sii tanha xuuni, bani naafuugbɔ wʼa bye wu mu. 24 Ba Yesu ya wu ɲaha ɲa kʼa tanha wɛ, na jo: «Naafuugbɔ fɔɔ jemɛ pʼa pɛn Kilɛ wo saanra ti ni dɛ! 25 Ɲɔhɔŋɔ jemɛ ya taan museni wii ni, na toro naafuugbɔ fɔɔ jé na Kilɛ wo saanra ti ni.»

26 A pee jomɔ pe logovɛɛ di jo: «Aa! Wee tuun wu ni sipya wekɛ na já pa shɔ wɛ?» 27 A Yesu di jo: «Le lʼa sipyii já ge, lee ya Kilɛ jani wɛ.» 28 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di jo: «Li wii, wèe ya kahari yaŋmuyɔ bɛɛri ni na daha mu fɛni.» 29 A Yesu di pu pye: «Can na nʼa da yi jo yi mu, sipyaa sipya wʼa kahari wu puga ni ge, kelee wu shɔ, kelee wu cebooloo, kelee wu sefɛɛ, kelee wu nagoo, Kilɛ wo saanra ti wuu na ge, 30 weefɔɔ na ba yee bɛɛri yahaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ ta na wu yaha koŋɔ na, na ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama bɛ ta ɲiga na.»

Yesu ya wu xu ni wu ɲɛ wu jo sanha

(Macoo 20:17-19; Marika 10:32-34)

31 A Yesu di wu kalaapiire kɛ ni shuun wu yɛ yiri, na pu pye: «Wù wii gaaŋi Zheruzalɛmu ni, Kilɛ tudunmɔɔ pʼa keree kiimu ka Sipya Ja wu shizhaa na ge, kee bɛɛri na ba bye na ki fa. 32 Wu na ba jé shi watii keŋɛ ni, pee na ba zhɛhɛ wu na, na wu shɛhɛlɛ, na ɲɔlɔhɔ tugi wu na, 33 na wu kpɔn ni susɔlɔɔ ni, na na wu gbo. Ga wu caxhugo caŋa taanri wogo ki na wʼa ɲɛ.» 34 Ga kalaapiire ti ya ta yafiin bɛ ɲaha cɛ kii keree kii ni wɛ. Bani pe jomɔ pe kɔri bi ŋmɔhɔ pu na. Ye yʼa jo pu mu ge, pu ya ta yafiin bɛ kɔri cɛ wɛ.

Yesu ya fyɛn wa ɲìi mugi

(Macoo 20:29-34; Marika 10:46-52)

35 Ba Yesu ya tɛɛŋɛ Zheriko na wɛ, lee ya bi fyɛn wa nidɛɛngɛ ta koo li ɲɔ na na saraya ɲɛɛri. 36 Ba wee ya sipyiire ti nidorowuu tunmɔ logo wɛ, na yegeŋɛ pye na: «Le di ɲɛ ɲaha wɛ?» 37 A pʼi wu pye: «Nazarɛti shɛɛn Yesu wʼa doroo.» 38 Wee tuun wu ni a wu mujuu wá na: «Dawuda Ja Yesu, ɲuŋɔ ɲaari na na!» 39 Pii pu bye sipyiire ti ɲahagbaa na ge, a pee di wu kaa jo na wu co wuyɛ na, ga, a wu sii la fara mujuu li na na yu: «Dawuda Ja, ɲuŋɔ ɲaari na na!» 40 A Yesu di yere, na jo na pu pa ni wu ni. Ba fyɛn wʼa fulo Yesu na wɛ, a Yesu di wu yege na: 41 «Mʼa giin di ɲaha pye ma mu wɛ?» A wu wu ɲɔ shɔ na: «Kafɔɔ, di da ɲaa!» 42 A Yesu di wu pye: «Ta ɲaa! Ma nʼa daa wʼa ma cuuŋɔ.» 43 Taapile ni a wu ganha na ɲaa. A wu daha Yesu fɛni, na ganha na Kilɛ pɛlɛ. Tuun wemu ni sipyiire ti bɛɛri ya lee ɲa ge, a pu bɛ di ganha na Kilɛ sɔni.

19

Yesu ni fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ Zangɛ keree

1 Caŋa ka Yesu ya pa doroo Zheriko kulo li ni. 2 Ná wa bye wà wu mɛgɛ ɲɛ Zangɛ. Wee bye fanhafɛɛ wari shɔvɔɔ ɲuŋɔfɔɔ, naafuu fɔɔ wʼa bye wii. 3 Wu bi giin wu Yesu ɲa wu wu cɛ, ga sipyiire ti ɲɛhɛ wuu na wu ya ta já wu ɲa wɛ, bani wu bi gbere. 4 Lee na a wu baa kari ɲahagbaa na, na shɛ dugi tige ka ni, kemu mɛgɛ ki ɲɛ na Sikomɔri ge, kɔnhɔ wu Yesu ɲa, bani wu na ba doro wà.

5 Ba Yesu ya nɔ wee xuu wu ni wɛ, a wu wu ɲaha yirige na Zangɛ pye: «Zangɛ, tigi tɔvuyo na, bani mu puga nʼa da zhɛ digi niɲaa.» 6 A Zangɛ di digi tɔvuyo na, na wu ɲuŋɔ círi ni fundanga ni. 7 Ba sipyii pʼa lee ɲa wɛ, a pu bɛɛri di ganha na ŋmunu-ŋmunɔ na yu: «Wʼa shɛ digi jurumupye wa mu.» 8 Ga, a Zangɛ di yere Kafɔɔ ɲaha tàan, na wu pye: «Li wii, Kafɔɔ, nʼa da na naafuu wu taaga ki kan la baa fɛɛ mu. Li bu da na nɛ wa yaŋmuŋɔ ka ŋmahana, nɛ na ki tuuyo shishɛɛrɛ tɛrɛŋɛ weefɔɔ na.» 9 A Yesu di wu pye: «Ɲuwuuro ya jé niɲaa ke puga ke bɛ ni, bani we bɛ ɲɛ Ibirayima wo ja wa. 10 Bani piimu pʼa piin ge, Sipya Ja ya pa pee sha wu pee shɔ.

Wari wʼa kan kapyebyii piimu mu na pʼa kegaaŋa pyi ge

(Macoo 25:14-30)

11 Na sipyii pu yaha pu na kii keree kii nuri, a Yesu di le talenɛ le jo pu mu, bani ba wʼa tɛɛŋɛ Zheruzalɛmu na wɛ, a pʼi ganha na giin na lee taapile li ni Kilɛ wo saanra tʼa da tiyɛ shɛ. 12 Lee wuu na wʼa jo: «Ná wa ya se kpɔɔncenɛ la na, na gari fiitɔɔngɔ ka ni kɔnhɔ pʼi shɛ saanra kan wu mu, lee kadugo na wu guri pa. 13 Na wu yaha wu sanha gari wɛ, a wʼi wu kapyebyii kɛ yiri, na pu bɛɛri kan warifyɛn tuuyo nigin nigin, na pu pye: ‹Yʼa yi keŋɛ kaaŋa ni we ni fo di ba shɛ ba.› 14 Ga ba wʼa kari wɛ, a wu shi shɛɛn di wu kɔ, na tudunmɔɔ tun wu mu, na wu pye: ‹Wèe funŋɔ wa mu wu tiin wù ɲuŋɔ ni wɛ.›

15 «Ba wʼa kuri wɛ, saanra ti na kan xɔ wu mu wɛ, wʼa bi wari wu kan piimu mu ge, a wu pee yiri, kuduun wemu pʼa ta ge, kɔnhɔ wu wee cɛ. 16 A nizhiimɛ wu ba na jo: ‹Na ɲuŋɔfɔɔ, nʼa ma wari wu taga kapyeŋɛɛ pye, a wu wu shi kɛ ta.› 17 A wu wee pye: ‹Lʼa ɲɔ kapyebye nizaama, ba na jo mʼa pye ɲɔmɛɛ fɔɔ kapigee ni wɛ, nʼa da ma pye kugbɔhɔɔ kɛ gbafɛnɛɛri.› 18 A shuun wo wu ba na jo: ‹Na ɲuŋɔfɔɔ, nʼa ma wari wu taga kapyeŋɛɛ pye, a wu wu shi kaguro ta.› 19 A wu wee pye: ‹Mu bɛ wu pye kugbɔhɔɔ kaguro gbafɛnɛɛri.›

20 A wa bɛ di ba na jo: ‹Ɲuŋɔfɔɔ, ma warifyɛn wu we wu siimɛ na, nɛ bi wu migile sicogo ni na kemɛ yaha. 21 Nɛ fya mu na, bani nɛ bi li cɛ jo mu keree kʼa waha, mu ya kemu yaha wɛ, kee mu ya luu, mu ya kemu nugi wɛ, kee mu ya gɔɔn,› 22 A wu kafɔɔ wu wu pye: ‹Nʼa da ma kiiri kɔn na bɛ ni ma kafila wu ni, kapyebye niguumɔ, a mu ya li cɛ na nɛ keree kʼa waha ge, nɛ kemu yaha wɛ na kee luu, nɛ kemu nugi wɛ na kee kɔɔn ge. 23 ɲaha na mʼa ya ta nɛ wari wu yaha baŋi na, kɔnhɔ di ba wu lɔ ni wu kuduun ni na niguribawo wɛ?› 24 Lee kadugo na piimu pʼa bye wà ge, a wu pee pye: ‹Yi wu wo wari wu shɔ wu na, yʼi wu kan kɛ fɔɔ wu mu.› 25 A pʼi wu pye: ‹Ɲuŋɔfɔɔ we! Go wu wo wu shi kɛ wu wa wu mu na xɔ!› 26 A wu pu pye: ‹Nʼa da yi jo yi mu, la ɲɛ wemu mu ge, la na ba gan wee mu na fara wu wuu li na. Ga la ɲɛ wemu mu wɛ, ali nifɛnhɛfɛnhɛnɛ lemu bɛ li ɲɛ wu mu ge, lee bɛ na ba shɔ wu na. 27 Nɛ pɛɛn piimu ya ta sɔɔ nɛ wu pye pu ɲuŋɔfɔɔ wɛ ge, yi pa ni pee ni naha yʼi pee gbo na ɲii na.›»

Yesu ya jé Zheruzalɛmu ni ba saan ɲɛ wɛ

(Macoo 21:1-11; Marika 11:1-11; Yohana 12:12-19)

28 Ba Yesu ya yee jo xɔ wɛ, na doro sipyiire ti ɲahagbaa na, na se Zheruzalɛmu ni. 29 Tuun wemu ni wʼa tɛɛŋɛ Bɛtɛfajɛ ni Bɛtani kulogoo ki na ge, faaboboŋɔ ki shizhaa na kemu mɛgɛ pʼa yiri Oliviye faaboboŋɔ ki ge, a wu wu kalaapiire shuun wa tun, na pu pye: 30 «Yi shɛ yi ɲahagbaa kulo li ni, yi ba shɛ jin li ni, yi na kafabige ka nibɔgɔ ta wà sipya sanha dugi ɲa kemu na wɛ, yʼi kee sanha yi pa naha. 31 Sipya wa bu yi pye: ‹Ɲaha na yee di ke sanhana wɛ?› Yi weefɔɔ pye: ‹Wèe Kafɔɔ wu mago wu wa ki na.›»

32 Piimu pu bye tudunmɔɔ pu ge, a pee di gari na shɛ yi ta ba Yesu ya yi jo pu mu wɛ. 33 Na pu yaha pu na kafabige ki sanhana, a ki kafɛɛ di pu yege na: «Ɲaha na yʼi wa ke kafabige ke sanhana wɛ?» 34 A pʼi jo: «Wèe Kafɔɔ wu mago wu wa ki na.» 35 A pʼi ba ni ki ni Yesu yíri, na ba pu fadegbɔyɔ ya taha ki na, na Yesu durogo ki na. 36 Ba wʼa gaaŋi wɛ, a sipyii pʼi ganha na pu fadegbɔyɔ piini koo li ni.

37 Tuun wemu ni wu bi tɛɛŋɛ Zheruzalɛmu na ge, Oliviye faaboboŋɔ ki tatigiŋɛ ki shizhaa na ge, a kalaapiire ti pinnɛgɛ ki bɛɛri di ɲi fundanga na, na ganha na Kilɛ pɛlɛ ni mujoŋɔɔ nigbɔhɔɔ ni. Pʼa kakanhaŋaa kiimu bɛɛri ɲa ge, kee wuu na. 38 A pʼi jo:

«Pye duba fɔɔ, saan,

mu wemu wʼa ma

Kafɔɔ Kilɛ mɛgɛ na ge!»*

«Ɲaɲiŋɛ ki pye fugba wu ni,

nɔɔrɔ di daha Kilɛ mɛgɛ na

fugba lii lii wu ni!»*

39  Farizhɛɛn piimu pu bye sipyiire ti niŋɛ ni ge, a pii di Yesu pye: «Karamɔgɔ, jo ni ma kalaapiire ti ni na pu co puyɛ na!» 40 A wu pu ɲɔ shɔ: «Nʼa da yi jo yi mu, ali pu bu jo puyɛ na bɛ, kagereye yʼa da sipyaa suu pu tɛgɛ!»

Yesu ya mɛɛ su Zheruzalɛmu wuu na

41 Ba Yesu ya tɛɛŋɛ Zheruzalɛmu na wɛ, ba Yesu ya wu ɲa wɛ, na mɛɛ su wu wuu na, na jo: 42 «Kaa le li da já ɲaɲiŋɛ kan mu mu niɲaa wo caŋa ɲii le ni ge, mu da bi lee ta cɛ! Ga nimɛ, lee ya ŋmɔhɔ mu na! 43 Bani caya ya wa ma mu mu, ma pɛɛn na ba kasɔrɔgɔ yereŋɛ na taga ma maha, na ma kuuri, na do ma na. 44 Pu na ba ma ni ma sipyii pu bɛɛri tɔnhɔnɔ, pu da ga kafaan pile la shishiin nidahaŋa yaha la ɲuŋɔ ni wɛ, bani Kilɛ ya pa mu dɛgɛ kaa na tuun wemu ni ge, mu ya ta lee cɛ wɛ!»

Yesu ya Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki pye fɛɛfɛɛ

(Macoo 21:12-17; Marika 11:15-19; Yohana 12:13-22)

45 Lee kadugo na a Yesu di jé Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Sipyii piimu pu bi bɛrɛ ni zhɔ pyi wà ge, a wu ganha na pee kɔri na yeege. 46 A wu pu pye: «Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: ‹Pu na ba nɛ puga ki pyi Kilɛ-ɲɛrɛgɛ puga,›*» A Yesu di nɔhɔ jo sanha na: «Ga yee kunni ya ki pye nagaalaa talaraga.»

47 Wʼa bi kalaa kaan caŋa bɛɛri Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. A saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ, ni sipyiire ti sipyigbɔɔ pʼi ganha na wu shaa di gbo. 48 Ga pu ya cɛ dii pu da lee pye wɛ, bani sipyiire ti bi wu jomɔ pu nuri ni see ni.

20

Mii Yesu wo sefɛɛrɛ ti dʼa yìri wɛ?

(Macoo 21:23-27; Marika 11:27-33)

1 Caŋa ka, na Yesu yaha wu na kalaa kaan Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na Kilɛ wo Jozaama pu yu, a saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ pʼi nɔ na fara nɔhɔlɛɛ pu na, 2 na wu pye: «Sefɛɛrɛ tekɛ gbɔɔrɔ ni mu ya kii keree kii pyi ge, tee jo wù mu, kelee jɔgɔ wʼa tee sefɛɛrɛ ti kan mu mu wɛ?» 3 A Yesu di pu pye: «Nɛ bɛ wʼa da yi yege. 4 Jɔgɔ wʼa Yohana tun na wʼa batizeli pyi wɛ? Kilɛ laa sipyii?» 5 A pʼi puyɛ pye: «Wù bu jo: ‹Kilɛ wʼa wu tun,› wu na jo: ‹Ɲaha na yee di ya ta dà wu na-ɛ wɛ?› 6 Wù bu nɔhɔ jo: ‹Sipyii pʼa wu tun,› sipyiire ti na wu wá gbo ni kagereye ni, bani pu bɛɛri ya dà li na na Kilɛ tudunmɔ wu bye Yohana.» 7 Lee na a pʼi wu pye na pee ya cɛ jɔgɔ wʼa wu tun wɛ. 8 A Yesu bɛ di pu pye: «Ayiwa nɛ bɛ ya she, sefɛɛrɛ temu tʼa nɛ pye nɛ na ki pyi ge, nɛ bɛ da tee jo yee mu wɛ.»

Ɛrɛzɛn faapyii niguumɔɔ pu wo talenɛ le

(Macoo 21:33-46; Marika 12:1-12)

9 Lee kadugo na a Yesu di ganha na le talenɛ le yu pu mu na: «Ná wa wʼa bi ɛrɛzɛn tɛgɛ ka shan, na ki kaa le ɛrɛzɛn faapyii pii keŋɛ ni, na gari fiige katii ni, na shɛ mɔ wà. 10 Ba ɛrɛzɛn wʼa pa lɛ wɛ, a wu kapyebye wa tun pee ɛrɛzɛn faapyii pu mu, kɔnhɔ pʼi ɛrɛzɛn wa yaha pa wu kan. Ga, a ɛrɛzɛn faapyii pʼi wee kpɔn, na wu kewaya wo yaha kari. 11 A wu nɔhɔ kapyebye wa bɛ tun kari, a pʼi wee bɛ kpɔn na wu cogana kolo, na wu bɛ kewaya wo yaha kari. 12 A wu taanri wo tun kari sanha, a pʼi wee bana, na wee kɔri wá.

13 «A tɛgɛ ki kafɔɔ di jo: ‹Lekɛ nʼa da bye wɛ? Na Ja nigin pe, na ɲidaan Ja we, wee nʼa da dun pu mu. La wa la ni pu na pɛɛŋɛ taha wee na.› 14 Ga ba ɛrɛzɛn faapyii pʼa wee ɲa wɛ, na puyɛ pye: ‹Cɛn wu lɔvɔɔ wu ɲɛ we. Yi pa wù wu gbo, kɔnhɔ cɛn wu bye wù wo.› 15 A pʼi gari ni wu ni ɛrɛzɛn tɛgɛ ki kadugo yíri, na wu gbo.

«Wee tuun wu ni tɛgɛ ki kafɔɔ wu da ba ɲaha pye pu na wɛ? 16 Wu na ba ba, na pee ɛrɛzɛn faapyii pu gbo, na ɛrɛzɛn tɛgɛ ki kaa le piitiilee keŋɛ ni.»

Ba pʼa yee logo wɛ, na jo: «Kilɛ wu wù tánha lee na!» 17 Ga, a Yesu di pu wii na jo: «Wee tuun wu ni jomɔ pe pʼa ka Kilɛ wo Kitabu wu ni ge, na:

‹Puyirilee pʼa faakagereŋɛ kemu she ge,

kee kʼa pye puga ki gunŋmii li faakagereŋɛ nijeŋɛ.›*

Pee jomɔ pu kɔri di ɲɛ dii wɛ? 18 Sipyaa sipya wʼa to kee kagereŋɛ ke ɲuŋɔ ni ge, weefɔɔ na gɛgi gɛgi. Kee kagereŋɛ ki shiin bu do sipya bɛɛri ɲuŋɔ ni, weefɔɔ na dɔnhɔnɔ.»

19 Lee taapile li ni a saliya karamɔgɔlɔɔ ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼi ganha na cogana shaa Yesu na, bani pʼa li cɛ na pee na Yesu ya le talenɛ le jo wà. Ga, a pʼi fya sipyii pu na.

Pʼa Yesu yege munaa pɛrɛmɛ keree na

(Macoo 22:15-22; Marika 12:13-17)

20 A pʼi diin na Yesu kasɛri, na ba kalɔhɔjuu pii tun, na pu puyɛ pye sipyitiimɛɛ, pu da kafila tifuuyo shaan Yesu tàan, pʼi kafila ta wu ɲɔ na, kɔnhɔ pʼi wu le fanhafɛɛ ni gbafɛnɛmɛ wu sipyii pu keŋɛ ni. 21 A pee di wu yege na: «Karamɔgɔ, wèe ya li cɛ na jo mu ya yu, na sipyii kalaa ni tiimɛ ni, mu ya sipya wa wo wa ni wɛ. Mʼa sipyii pu fiinŋɛ na galaa bɛ Kilɛ koro li ni. 22 Ayiwa, lʼa saha wèe pʼa munaa pɛrɛmɛ kaan Oromɛ saannaa Sezari mu laa, li ya saha wɛ?»

23 Ba Yesu ya pee wo namari wu ɲa wɛ, na pu pye: «Yi wari dɛɲɛ wa shɛ na na.» 24 A pʼi nigin wa shɛ wu na. A wu jo: «Jɔgɔ wo jaa ni wu kama pu wa we na wɛ?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Oromɛ saannaa Sezari.» 25 A Yesu di pu pye: «Wee tuun wu ni, yʼa Sezari wuu li kaan Sezari mu, yʼi da Kilɛ bɛ wuu li kaan Kilɛ bɛ mu.»

26 Pu ya ta nahama ta Yesu jomɔ ni pemu pu da daga wu tɔɔgɔ le sipyii pu ɲaha tàan wɛ. Ga, a wu ɲɔshɔɔrɔ tʼi pu ɲaha wɔ, a pʼi fɛhɛ.

Sadushɛɛn pʼa Yesu yege xuɲɛnɛ li keree na

(Macoo 22:23-33; Marika 12:18-27)

27 Lee kadugo na, Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pii bye wà, Sadushɛɛn pu bye pii. Pee bi yu na xuɲɛnɛ da ba bye ɲiga na wɛ. A pii di ba shɛ Yesu yíri, na shɛ wu pye: 28 «Karamɔgɔ, Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya le ɲɔmɛɛ le ka na kan wèe mu na: ‹Ná wa wo ceborona bu xhu, na ta wu ya pya ta wu shɔ na wɛ, na wu wee naxhugoshɔ wu lɔ, kɔnhɔ wu nagoo ta di yaha wee ná wu nixhugo ki mu.›

29 «Lee ya bi ceboronamaa gbarashuun wa ta wà. A nizhiimɛ wu cee leŋɛ, na xhu pya baa. 30 A shuun wo wu wee cee wu lɔ, na xhu pya baa, a taanri wo wu bɛ di wu lɔ na bye mu. 31 A pu gbarashuun wu bɛɛri di cee wu leŋɛ, a pu bɛɛri di xhu pu ya nɔhɔpiire ta wɛ. 32 Lee kadugo na a cee wu bɛ di xhu. 33 Wee tuun wu ni xuu pu caɲɛŋɛ ke, wee cee wʼi da ba bye pu shɛn nigin wekɛ wo wɛ? Bani pu gbarashuun wu bɛɛri ya wu leŋɛ toro.»

34 A Yesu di pu pye: «Ke koŋɔ ke sipyii ya cèe leŋɛɛ, na gbaya jii, 35 Ga piimu pʼa yaa pu pa jé Kilɛ wo kobaŋa ki ni ge, pee ba ba xhu na ba ɲɛ na foro xu ni ɲiga na, pee wa da cèe leŋɛ, kelee na gbaya je wɛ. 36 Pee da xhuu nige wɛ, bani pee na bye ba fugba mɛlɛkɛɛ pii wa wɛ. Pu na bye Kilɛ nagoo, bani pee ɲɛ xuɲɛnɛ li sipyii. 37 Kilɛ tudunmɔɔ Musa yɛ pyaa ya li shɛ na xuɲɛnɛ na ba bye, bani xuu wemu ni na ki wo tire li kaa ya yu ge, wee xuu wu ni wʼa Kafɔɔ Kilɛ pyi: ‹Ibirayima wo Kilɛ, ni Ishaaga wo Kilɛ, ni Yakuba wo Kilɛ.› 38 Pee jomɔ pe ya li shɛɛ na Kilɛ ɲɛ xuu wo Kilɛ wɛ, ga wyii wo Kilɛ wu ɲɛ wii. Bani wee mu pu bɛɛri wa ɲiifɛɛrɛ ni.» 39 A saliya karamɔgɔlɔɔ pii di kafila wu lɔ, na jo: «Karamɔgɔ, ma jomɔ pʼa ɲɔ.» 40 Wa shishiin ya luu waha na wu yege nige kaa la shishiin na wɛ.

Shɔvɔɔ wu ya ta pye Dawuda ja yɛ nigin wɛ

(Macoo 22:41-46; Marika 12:35-37)

41 Wee tuun wu ni a Yesu bɛ di pu yege na: «Ɲaha na sipyii ya yu na Shɔvɔɔ wu ya ta sii pye watii Dawuda ja yɛ kadugo na-ɛ wɛ? 42 Bani Dawuda yɛ pyaa ya yi jo Zaburuu Kitabu wu ni na:

‹Kafɔɔ Kilɛ ya yi jo nɛ Kafɔɔ mu na:

Tiin saanra tatɛɛngɛ ki ni na kanige cɛ,

43 fo di ba ma pɛɛn pye ma ɲidahaa tatahaŋa.›*

44 Dawuda ya Shɔvɔɔ wu pyi Kafɔɔ, wee tuun wu ni wʼi ɲɛ dii wu ja yɛ nigin wɛ?»

Yesu ya pu kaala ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu kaa ni

(Macoo 23:1-36; Marika 12:38-40)

45 Sipyiire ti bɛɛri ɲii na a Yesu di wu kalaapiire ti pye: 46 «Yʼa yiyɛ kasɛri saliya karamɔgɔlɔɔ pu na. Na fadedɔɔnyɔ leni na ɲaari lee lʼa dan pu ni, ni sipyii na gbɔɔrɔ fò kaan pu mu pinnɛrɛ kpɛɛnyɛ na. Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi wo ɲahagbaa tatiinyɛ, ni yaliceŋɛɛ wo tatiinceye bɛ di dan pu ni. 47 Pʼa naxhugoshaa keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri ŋmahana na zhuu pu na, na mɔni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na, kɔnhɔ pʼi puyɛ pye see sipyii. Pu wo jaagi kanhama pu na ba golo fo xuuni.»

21

Naxhugoshɔ wu Kilɛ yakanga

(Marika 12:41-44)

1 A Yesu di wu ɲuŋɔ yirige, na naafuu fɛɛ pu ɲa pu na Kilɛ wo taa li leni keshi wu ni. 2 A wu naxhugoshɔ la baa fɔɔ wa ɲa wu bɛ ya wari tuuŋɔɔ nifɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ shuun le wu ni. 3 A wu jo: «Can na nʼa da yi jo yi mu, we naxhugoshɔ la baa fɔɔ we ya lemu le ge, lee ya ɲɛhɛ pusamaa bɛɛri wuu li na. 4 Bani pusamaa bɛɛri ya wolo wolo pu naafuu ni na kan, ga wee kunni ni wu la baara ti ni, wʼa wu ɲɔshaga wuu li bɛɛri kan.»

Yesu ya Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ja wu jo

(Macoo 24:1-2; Marika 13:1-2)

5 Lee kadugo na pii bi Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaa yu wu kalaapiire ti ni na kʼa sii ɲɔ ni ki faaya yi ni, ni sipyii pu wo Kilɛ yakanya yi bɛ. Ga, a Yesu di pu pye: 6 «Yemu bɛɛri yee wa ɲaa naha ge, caŋa ka wa ma, kagereŋɛ ka shishiin wa da ba gori naha ka ɲuŋɔ ni wɛ. Yi bɛɛri na ba do fɛɛfɛɛ.»

Keree kiimu na ba byi sani koŋɔ ki xɔ ge

(Macoo 24:3-14; Marika 13:3-13)

7 A pʼi wu yege na: «Kee keree kii na ba bye tuun wemu ni ge, wee shɛ wù na! Ki ba da bye, ɲaha shɛshɛɛrɛ tekɛ tʼi da bye wɛ?» 8 A Yesu di pu pye: «Yʼa yiyɛ kasɛri, kɔnhɔ yi ɲuyɔ ganha bu gyɛɛgi wɛ. Bani sipyii niɲɛhɛmɛɛ na ba ma ni nɛ mɛgɛ ni na yu: ‹Nɛ wu ɲɛ wii› kelee ‹Tuun wʼa nɔ.› Yi ganha bu daha pu fɛni wɛ. 9 Yi ba kashɛn ni nʼa she keree nuri tuun wemu ni, yi ganha da vya wɛ. Li waha lʼi waha kee keree kʼa yaa na fɛnhɛ pye, ga lee di wa nago wee tuun wuyɛ pyaa ni koŋɔ kʼa da xhɔ wɛ.»

10 Lee kadugo na a wu pu pye: «Shi wa na ba yìri shi watii kaa na. Saanra ta na ba yìri saanra tatii kaa na. 11 Ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ nigbɔhɔ na ba byi tɛyɛ ya ni, ni xuugbɔhɔ, ni banikuuyo. Fyaara kagbɔhɔɔ ni ɲaha shɛshɛɛrɛ nigbɔɔrɔ na ba ɲaa na yìri fugba we ni.

12 «Ga yani lee li pye ge, pu na ba yi coni, na yi ɲaani xuuni. Pu na ba se ni yi ni Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni, na kiiri kɔɔn yi na, na yi leni kaso ni. Pu na ba se ni yi ni saannaa ni gbafɛnɛɛrɛɛ mu nɛ mɛgɛ wuu na. 13 Lee na ba bye kaɲuŋɔ yi na Kilɛ wo Jozaama pu jo pu mu. 14 Jomɔ pe yi da ba shɛ jo pee di yi ɲuŋɔ wolo ge, yi ganha ba pee shaa da yɛri yi funyɔ ni wɛ. 15 Bani nɛ na ba ɲɔ kan yi mu, na fungɔngɔ fɛɛrɛ kan yi mu, fo sipya bɛ da da yi pɛɛn pu ni, wemu na já yi ɲɔ shɔ, kelee di yi kafila kaala wɛ. 16 Ali yi tii, ni yi nii, ni yi puga shɛɛn, ni yi cebooloo, ni yi naɲiinɛɛ bɛ na ba yi leni keye ni. Pu na ba pii gbuu yi ni. 17 Sipyii bɛɛri na ba yi kɔ nɛ mɛgɛ wuu na. 18 Ga, ali yi ɲuzhige nigin we wa bɛ da biin wɛ. 19 Lee wuu na, yi la le yiyɛ ni, yʼi yi logoo mara, lee funŋɔ ni yʼa da yi munahaa ɲuŋɔ wolo.

Yesu ya Zheruzalɛmu kulo li ja wu jo

(Macoo 24:15-21; Marika 13:14-19)

20 «Yi ba kashɛn keye ɲa yʼa Zheruzalɛmu maha tuun wemu ni, yʼi li cɛ na wu jaduun wʼa nɔ. 21 Wee tuun wu ni, piimu na ba bye Zhude fiige ki ni ge, pee di ba fe pʼa se faaboboyo xuu ni. Piimu na ba bye Zheruzalɛmu kulo liyɛ pyaa funŋɔ ni ge, pee di ba fe pʼa fòro. Piimu na ba bye sige ni ge, pee ganha bu jé kanha ki ni wɛ. 22 Kee cabyaa ki na ba bye Kilɛ wo kiiri cabyaa Zheruzalɛmu na, kɔnhɔ yemu bɛɛri Kilɛ tudunmɔɔ pʼa ka Kitabu wu ni ge, yi bɛɛri ɲɔ di fa. 23 Bɔɔngɔ na ba bye lahaa fɛɛ ni puŋmaraya fɛɛ wogo yee caya yi na. Bani kanhama nigbɔ pu da ba bye fiige ki ni. Kilɛ na ba wu loyire li shɛ ki sipyii pu na. 24 Ŋmɔparaa na ba pii gbo, pʼa pii co kari fiiye yatii ni na pye buloo. Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, wee na ba Zheruzalɛmu kana fo pu wo tuun wu ba shɛ doro.

Sipya Ja nibaŋa keree

(Macoo 24:29-31; Marika 13:24-27)

25 «Yi na ba ɲaha shɛshɛɛrɛ ɲaa caŋa, ni yeŋɛ, ni wɔrɔɔ kii ni. Lokuruyo nigbɔyɔ na ba sani na yìri suumɔ lɔhɔ ni ɲiŋɛ ke na, yi tunmɔ na ba bɛlɛ fo na fyaara ni funbɛɛnrɛ yaha ɲiŋɛ ki sipyii pu bɛɛri na. 26 Sipyii na ba jiregi na xhuli ɲiŋɛ ke wo kapegee fyaara ni ki ɲibaŋa funbɛɛnrɛ keŋɛ ni. Bani ali fugba wu sefɛɛrɛ ti na ba jɛlɛ. 27 Wee tuun wu ni pu na ba Sipya Ja nibawo ɲa fugba ɲahaya ye na ni sefɛɛrɛ ti bɛɛri, ni nɔɔrɔ nigbɔ ni. 28 Yi ba kee keree kii ɲaa kʼa ɲɔ kɔn na byi tuun wemu ni, yʼi yìri tii, yʼi yi ɲuyɔ yirige, bani yi ɲuŋɔ woloduun wʼa tɛɛŋɛ.»

Kalaa wemu ya daa nitoodige keree na ge

(Macoo 24:32-35; Marika 13:28-31)

29 Lee kadugo na a Yesu di le talenɛ le jo pu mu na: «Yi nitoodige ni tiye yi saya bɛɛri wii. 30 Yee ba yi ɲaa yi na funni tuun wemu ni, yee wa ma li cɛ yiyɛ ni na ki nagoo pyeduun wʼa tɛɛŋɛ. 31 Mu li wa, yi ba kii keree kii ɲaa ki na byi tuun wemu ni, yʼi li cɛ na Kilɛ saanra tʼa tɛɛŋɛ. 32 Can na nʼa da yi jo yi mu, niɲaa wo sipyii pii bɛɛri wa da xhuu kii keree kii di na pye wɛ. 33 Fugba we ni ɲiŋɛ ke na ba doro, ga nɛ jomɔ pe wa da doro bada wɛ.»

Yi kori yaha ɲìi na

34 «Yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na, yi ganha da gori ligbɔhɔ yɛ na, ni gba, yi da yi funyɔ shaa ni koŋɔ yaŋmuyɔ da ni, fo di zhɛ nɛ cabaŋa pye ki pa yi bɛ fo wɛ. 35 Bani nɛ cabaŋa na ba ɲiŋɛ ki sipyii pu bɛɛri fo, ba jɔ̀ ma fyaa fo na pu tɔ wolo wɛ. 36 Ga yi kori yaha ɲìi na, yi da Kilɛ ɲɛɛri tuun bɛɛri ni, kɔnhɔ yʼi fanha ta, yʼi ba shɔ kii keree nibaŋaa kii bɛɛri na, yʼi ba já yere Sipya Ja wu ɲahagbaa na.»

37 Yesu bi ma sipyii pu kalaa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni caŋa ni, ga piige bu wɔ, wʼa shɛ shɔn Oliviye faaboboŋɔ ki na. 38 Yani ɲiga ki mugi ge, sipyii pu bɛɛri na shɛ wu ɲuŋɔ círi Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na wu jomɔ pu nuri.

22

Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼa woni pye Yesu kaa na

(Macoo 26:1-5; Marika 14:1-2; Yohana 11:45-53)

1  Shizhɛnhɛrɛ Baa Buuri Kalenɛ lemu li ɲɛ na Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li ge, lee bi dɛɛŋɛ. 2  Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu bi gbogana shaa Yesu na, ga na fyagi sipyii pu na.

Zhudasi ya gbegele wu Yesu le keŋɛ ni

(Macoo 26:14-16; Marika 14:10-11)

3 Wee tuun wu ni, Zhudasi we pʼa yiri na Isikariyɔti ge, a Shitaanni di ba jé wee ni. Kalaapiire kɛ ni shuun wu wa wʼa bye wii. 4 A Zhudasi di shɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki gɛdii ɲuŋɔfɛɛ pu mu. Wu na já Yesu le pu keŋɛ ni legana lemu na ge, a pʼi jo bɛ lee na. 5 A lee di daan pu ni xuuni. A pʼi bɛ yi na na pee na ba wari kan wu mu. 6 A Zhudasi di sɔɔ pu mu na ganha na pyegazaana shaa wu Yesu le pu keŋɛ ni sipyiire ti kategee.

Pʼa Bulooro Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki li shiizhan

(Macoo 26:17-25; Marika 14:12-21; Yohana 13:21-30)

7  Shizhɛnhɛrɛ Baa Buuri Kalenɛ li caŋa kʼa nɔ ge, kee caŋa ke Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li saraga dubyapige ki ma yaa na gbo. 8 A Yesu di Pyɛɛri ni Yohana tun na pu pye: «Yi shɛ Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki gbegele, kɔnhɔ wù shɛ ki li.» 9 A pʼi wu pye: «Ma funŋɔ wa wù shɛ ki gbegele xuu wekɛ ni wɛ?» 10 A wu pu ɲɔ shɔ: «Wii, yi ba jin kanha ki ni, yi na zhɛ saha ni ná wa ni wʼa lɔhɔ shɔɔ tugo, yʼi daha wee fɛni. Wu ba shɛ jé puga kemu ni, yi bɛ di jé wà. 11 Yʼi kee puga ki kafɔɔ pye: ‹Wù Karamɔgɔ wʼa jo na wee ni wu kalaapiire ti na ba Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki li talige puga kemu ni ge, na mii ki wa wɛ?› 12 Wu na pugbɔhɔ ka shɛ yi na zangaso wu ni, kee wa gbegele xuuni na yaha, yʼi kalenɛ li yalige ki gbegele wà.»

13 A pʼi gari na shɛ keree ki ta ba Yesu ya yi jo pu mu wɛ. A pʼi Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki gbegele wee xuu wu ni.

Kafɔɔ Fɛfɛɛrɛ yalige ki keree

(Macoo 26:26-30; Marika 14:22-26; 1 Korɛnte Shɛɛn 11:23-25)

14 Ba liduun wʼa pa nɔ wɛ, a Yesu ni wu tudunmɔɔ pʼi diin na li. 15 A wu pu pye: «Na le Ɲuwuuro Kalenɛ le wo yalige ki pinnɛ li ni yee ni, nɛ lee la pye fo xuuni, yani di ba ganha ge. 16 Bani nʼa da yi jo yi mu, nʼa da kee ka shi li nige wɛ, fo caŋa kemu Kilɛ da ba ki yàa wu saanra ti ni ge.»

17 Wee tuun wu ni a wu ɛrɛzɛn lɔhɔ cɛɛgbuu li lɔ, na baraga taha Kilɛ na na jo: «Yi ke co yʼi ki taa taa yiyɛ na. 18 Bani nʼa da yi jo yi mu, nʼa da ɛrɛzɛn lɔhɔ gba nige wɛ, fo Kilɛ wo saanra ti ba ba.»

19 Lee kadugo na a wu buuri wa lɔ, na baraga taha Kilɛ na, na wu kɛgi kɛgi na kan pu mu na jo: «Nɛ ceepuuro ti wa te, yee wuu na tʼa kan. Yʼa le pyi kɔnhɔ yi funyɔ di da dun ni na kaa ni.»

20 Ba pʼa li xɔ wɛ, a wu ɛrɛzɛn lɔhɔ cɛɛgbuu li bɛ lɔ kan pu mu, na jo: «Kilɛ ya kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nivonɔ lemu lɔ sipyii mu nɛ shishan baraga ni ge, lee li wa mɛ ke ɛrɛzɛn lɔhɔ ke. Yee wuu na pee shishan pʼa wo. 21 Ga, lee bɛ na we wʼa da nɛ le keŋɛ ni ge, wee we na li ni nɛ ni. 22  Sipya Ja wu kunni, wu na ba xhu ba Kilɛ ya li jo wu shizhaa na wɛ. Ga wemu wʼa da ba wu le keŋɛ ni ge, bɔɔngɔ ki ɲɛ weefɔɔ wogo.» 23 A pʼi ɲɔ kɔn na puyɛ yegee na wekɛ wu da ba le pye pee ni wɛ.

Kalaapiire tʼa nakaara pyi ɲahagbaa fɛɛrɛ keree na

(Macoo 20:25-28; Marika 9:33-34; Marika 10:42-45; Luka 9:46)

24 Lee kadugo na a kalaapiire tʼi ba do nakaara na na byi. Pu bi puyɛ yegee na wekɛ wʼa yaa na pye pu bɛɛri ɲahagbaa fɔɔ wɛ? 25 A Yesu di pu pye: «Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, wee shi wu wo saannaa ya pu ɲuŋɔfɛɛrɛ pyi wu na. Pii pu wa fanhafɛɛ pu ge, a pee funŋɔ di bye shi wu wʼa pu mɛyɛ yiri na: ‹Kasaaŋaa pyevɛɛ.› 26 Ga, li ya yaa na pye mu yee mu wɛ, ga we wu wa yee bɛɛri ɲahagbaa fɔɔ ge, wee ya yaa na pye ba pu bɛɛri nɔhɔcɛrɛɛ ɲɛ wɛ. We wu ɲɛ ɲuŋɔfɔɔ ge, wee di bye ba kapyebye ɲɛ wɛ. 27 Kapyebye we wʼa sori ge, ni wu ɲuŋɔfɔɔ we wu da ba diin yɛ wu li ge, wekɛ wʼa pɛlɛ pu shuun wu ni wɛ? We wu da ba diin yɛ wu li ge, ta wee bɛ wʼa pɛlɛ wɛ? Ga lee bɛ na nɛ ɲɛ yee niŋɛ ni ba kapyebye ɲɛ wɛ. 28 Yee ya pye sipyii, pii pʼa pye ni nɛ ni na nɔwuuro ti keree ki ni ge. 29 Lee wuu na nʼa da Kilɛ wo saanra ti ɲɔ yaha yee mu, ba na To wʼa ti ɲɔ yaha na mu wɛ. 30 Yi na ba binnɛ li, na binnɛ gba ni na ni na saanra ti ni. Yi na ba diin saanra korogoo ni, na kiiri kɔn Izirayɛli gbaweye kɛ ni shuun wu na.»

Yesu ya li shɛ na Pyɛɛri na ba foro wee kaa tàan

(Macoo 26:31-35; Marika 14:27-31; Yohana 13:36-38)

31 Lee kadugo na a Yesu di jo: «Simɔ, Simɔ, Shitaanni ya li sha na wu yee nɔhɔ wolo saama na, wu yee suguri ba pʼa shinma sani na wo wu kugun ni wɛ. 32 Ga nɛ Kilɛ ɲɛɛri mu mu, kɔnhɔ ma nʼa daa wu ganha bu guuŋɔ wɛ. Ma ba daburajɛ jo tuun wemu ni, na guri pa na mu, mʼa ma cebooloo pusamaa logoo waha.» 33 A Pyɛɛri di wu pye: «Kafɔɔ, wʼa pye kaso la, wʼa pye xu la, nʼa gbegele xɔ di jé ni ma ni ki bɛɛri ni.» 34 A Yesu di wu pye: «Pyɛɛri nʼa da li shɛ ma na, yani xhupoo wu pa mɛɛ su niɲaa piige ge, mu na ba foro nɛ kaa tàan tɔɔɲii taanri na mu ya nɛ cɛ wɛ.»

Yesu ya wu kalaapiire ti yɛri na pu gbegele

35 Lee kadugo na a Yesu di pu pye: «Tuun wemu ni nɛ yee tun kari na ta wari, ni kushɛyɛrɛyɛ, ni tanhaya bye yee mu-i ge, yaaga ya yee kuuŋɔ ya?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Yaaga bɛ ya wèe kuuŋɔ wɛ.»

36 «Ga nimɛ, wari ɲɛ wemu mu ge, wu wu lɔ, kushɛyɛrɛyɛ ɲɛ wemu mu ge, wu yi lɔ, ŋmɔpara ɲɛ wemu mu wɛ, wee di wu fadeŋɛ pɛrɛ taga la shɔ. 37 Bani nʼa da yi jo yi mu, lemu ya ka nɛ shizhaa na ge, li waha lʼi waha, lee ɲɔ ya yaa na fa. Lʼa ka Kitabu ni na: ‹Wʼa tɔrɔ le kakuubyii ni.› Lemu di ɲɛ nɛ shizhaa wuu li ge, lee ɲɔ na ba fa.» 38 A kalaapiire tʼi wu pye: «Kafɔɔ, li bu da lere, ŋmɔparaa shuun wu wa mɛ.» A Yesu di jo: «Kʼa yaa mu xuuni.»

Yesu ya shɛ Kilɛ ɲɛɛri Oliviye faaboboŋɔ ki na

(Macoo 26:36-46; Marika 14:32-42)

39 Lee kadugo na a Yesu di foro, na gari Oliviye faaboboŋɔ ki na, ma na jo ba wʼa tee na li pyi pyegana lemu na wɛ. A wu kalaapiire ti bɛ di daha wu fɛni. 40 Ba pʼa nɔ wee xuu wu ni wɛ, a Yesu di pu pye: «Yi Kilɛ ɲɛɛri, kɔnhɔ yi ganha bu jé nɔwuuro ni wɛ.» 41 Ba wʼa yee jo wɛ, na laha pu tàan, na shɛ ɲaha na jɛri, na nuguro sin, na Kilɛ ɲɛɛri. 42 Na jo: «Na To Kilɛ, li bu da lʼa taan ma mu, le kanhama cɛɛgbuu le sanha lii na na. Ga nɛ wo ɲidaan ganha bu bye wɛ, fo mu wo ɲidaan.» 43 Wee tuun wu ni a mɛlɛkɛ wa di ba foro wu mu na yìri fugba we ni, na lowaa kan wu mu. 44 Yesu funŋɔ ki bi cɔnri fo xuuni. A wu la fara Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ki na. A wu ba fun, a wu fun fun lɔhɔ kʼi ɲɛri ba shishan ɲɛ wɛ, na niŋɛɛ na dun ɲiŋɛ na.

45 Ba wʼa xɔ Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ki na wɛ, na guri pa kalaapiire ti yìri, na ba pee ta pee ya ŋmunɔ ɲatanhaŋa kanhama keŋɛ ni. 46 A wu pu pye: «Ɲaha na yee di ŋmunɔɔ wɛ? Yi yìri yʼi Kilɛ ɲɛɛri, kɔnhɔ yi ganha bu jé nɔwuuro ni wɛ.»

Yawutuu pʼa Yesu co

(Macoo 26:47-56; Marika 14:43-50; Yohana 18:3-11)

47 Na Yesu yaha pee jomɔ pu na, a sipyiire ta di nɔ, Zhudasi wʼa bye pee ɲahagbaa na. Yesu wo kalaapiire kɛ ni shuun wu wa wʼa bye wii. A wu gbara Yesu na, kɔnhɔ wu shɛ ɲɔsɔɔnrɔ fò kan wu mu. 48 Ga, a Yesu di wu pye: «Zhudasi, go ɲɔsɔɔnrɔ fò ni mu ya Sipya Ja wu le keŋɛ ni gɛ?»

49 Pii pu bye ni Yesu ni ge, ba pee ya li cɛ na Yesu tacoŋɔ ni pʼa ma wɛ, a pʼi jo: «Kafɔɔ, wù ŋmɔparaa lɔ pu fɛni ya?» 50 A pu shɛn nigin wa di saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo kapyebye wu kanige cɛ niwɛŋɛ paa laha. 51 Ga, a Yesu di pu pye: «Yi yere mɛ!» A wu gbɔn ná wu niwɛŋɛ ki na, na wu cuuŋɔ.

52 Lee kadugo na, saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki gɛdii ɲuŋɔfɛɛ, ni nɔhɔlɛɛ pii pʼa shɛ Yesu fɛni ge, a wu pu pye: «A yee di ba ni ŋmɔparaa ni pubegee ni nɛ tacoŋɔ ni ma na jo kakuubye di ɲɛ ya?» 53 Na ta nɛ bi bye ni yee ni caŋa bɛɛri Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, yee di ya ta nɛ co wɛ. Ga nimɛ, yee wo tuun wu wʼa nɔ, ni nibiige fanha ki wo tuun we.

Pyɛɛri ya foro Yesu kaa tàan

(Macoo 26:57-58, 69-75; Marika 14:53-54, 66-72; Yohana 18:12-18, 25-27)

54 Ba pʼa Yesu co wɛ, na gari ni wu ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu kaban. A Pyɛɛri di laraga kɔn pu na, na daha pu fɛni, 55 fo na shɛ jé kaaŋa ki ni. A sipyii pii di na gbɛri kaaŋa ki niŋɛ ni, na diin ki tàan na wahani. A Pyɛɛri bɛ di diin pu tɛ ni. 56 Ba kapyebyezhɔ wa ya pa Pyɛɛri ɲa na ki tàan wɛ, na wu wii xuuni na jo: «We bɛ wu wa Yesu wo sipya wa.» 57 Ga, a Pyɛɛri di foro wu kaa tàan na jo: «Cee we, nɛ ta wu cɛ bɛ wɛ.»

58 A jɛɛrɛ di bye, a ná wa di wu ɲa, na wu pye: «Go mu bɛ wu wa pu ni!» A Pyɛɛri di wee ná wu bɛ pye: «Ee! Nɛ wa pu ni-i dɛ!»

59 A lɛɛri nigin shishiin di doro, a ná wa bɛ di ba wu ɲa. A wee di sii yi jo waha na: «Nakaara baa we ná we bɛ wu bye ni Yesu ni, bani Galile shɛn wu wa wu bɛ.» 60 Ga, a Pyɛɛri di wu ɲɔ shɔ na: «Ná we, ye mu wa yu ge, ali nɛ yi shi cɛ wɛ.» Na Pyɛɛri yaha wu na yee yu, taapile ni a xhupoo di mɛɛ su. 61 A Kafɔɔ di ŋmahana ɲɛri na Pyɛɛri wii wu ɲaha niŋɛ ni. A Pyɛɛri funŋɔ di do ni Kafɔɔ kafilajo wu ni na: «Yani xhupoo wu mɛɛ su niɲaa ge, mu na ba foro nɛ kaa tàan tɔɔɲii taanri na mu ya nɛ cɛ wɛ.» 62 A Pyɛɛri di foro kpɛɛngɛ ki na na shɛ mɛɛ su fo xuuni.

Sipyii pʼa Yesu shɛhɛlɛ na wu kpɔn

(Macoo 26:67-68; Marika 14:65)

63 Yesu bi bye namaa piimu keŋɛ ni ge, pee bi wu la wo, na wu kpɔɔn. 64 A pʼi wu ɲaha pɔ, na ganha na wu yegee na: «Jɔgɔ wʼa mu kpɔn wɛ? Ma kpɔnvɔɔ wu mɛgɛ yiri gɛ!» 65 A pʼi wu shɛhɛlɛ, na joguumɔ niɲɛhɛmɛ pa bɛ jo ni wu ni.

Yesu kiiri ya kɔn kiirikɔɔn kuruŋɔ ki ɲaha tàan

(Macoo 26:59-66; Marika 14:55-64; Yohana 18:19-24)

66 Ba ɲiga kʼa mugi wɛ, a nɔhɔlɛɛ, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ di shɛ puyɛ ɲa, na shɛ ni Yesu ni pu wo kiirikɔɔn kuruŋɔ ki mu. 67 A pʼi wu pye: «Ma bu da ma na ɲɛ Shɔvɔɔ we, yi ɲaha jo wù mu.» A Yesu di pu ɲɔ shɔ: «Nɛ ɲɛhɛ yi ɲaha jo yee mu, yee wa da dà yi na wɛ; 68 nɛ di bu yee yege, yi wa da na ɲɔ shɔ wɛ. 69 Ga na da niɲaa na, Sipya Ja wu na zhɛ diin Se Bɛɛri Fɔɔ Kilɛ kanige cɛ.»

70 A pu bɛɛri di binnɛ jo na: «Wee tuun wu ni ta mu wu ɲɛ Kilɛ Ja we?» A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Ba yee wa yi yu wɛ, uun, wee nɛ ɲɛ.» 71 Wee tuun wu ni a pʼi jo: «Ɲaha wo sɛɛri kaa fɛni wù ɲɛ sanha wɛ? Wùyɛ pyaa ya yi logo wu ɲɔ na.»

23

Pʼa shɛ ni Yesu ni Pilate mu

(Macoo 27:1-2, 11-14; Marika 15:1-5; Yohana 18:28-38)

1 Lee kadugo na a sipyii pu bɛɛri di yìri, na gari ni Yesu ni Pilate mu. 2 Ba pʼa nɔ wà wɛ, na jaagi ɲɔ kɔn na dɛri wu na na: «Wèe ya we ná we sɛɛri na wu ta wu na wù fiige ki sipyii pu sɔɔn, na pu ɲuyɔ nari. Wʼa pu ɲaha kɔɔn na pu ganha ba munaa pɛrɛmɛ kaan Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu mu wɛ. Na jo na wee wu ɲɛ Shɔvɔɔ we, na saan wee ɲɛ.» 3 A Pilate di Yesu yege na: «Yawutuu wo saan mu ɲɛ ya?» A wu wu ɲɔ shɔ na: «Uun, ba ma wa yi yu wɛ, wee nɛ ɲɛ.»

4 Lee kadugo na a Pilate di saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni sipyiire ti pye: «Nɛ ta tanahaŋa ka shishiin ɲa we ná we na wɛ.» 5 Ga, a pʼi yi jo na waha Pilate mu na: «Wʼa sipyii pu ɲuyɔ nari ni wu wo kalaa wu ni Zhude fiige ki bɛɛri ni; na lɔ Galile fiige ki na, fo na pa nɔ naha.»

Pʼa shɛ ni Yesu ni Hɛrɔdi Antipasi mu

6 Ba Pilate ya yee logo wɛ, na pu yege na ta Galile shɛn wu ɲɛ Yesu? 7 A pʼi wu pye na Galile shɛn wu ɲɛ wii. Lee di Hɛrɔdi ta wee na ɲɛ Galile fiige ki ɲuŋɔ ni; wu bɛ di bi bye Zheruzalɛmu ni wee tuun wu ni. A Pilate di jo na pu shɛ ni Yesu ni Hɛrɔdi mu. 8 Ba Yesu ya nɔ Hɛrɔdi yíri wɛ, a lee di sii taan Hɛrɔdi ni fo xuuni; bani wu bi keree niɲɛhɛŋɛɛ nuri wu shizhaa na. A lʼi mɔ xuuni Hɛrɔdi funŋɔ na ɲɛ wu Yesu ɲa. Wu bi daa na Yesu na kakanhana la pye wee bɛ ɲii na, 9 Lee wuu na wʼa Yesu yege keree niɲɛhɛŋɛɛ na, ga Yesu ya wu ɲɔ shɔ la shishiin na wɛ. 10 Lee di saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu bɛ ta wà. A pee di ganha na nama kɔɔn, na joguumɔ tuugo bɛɛri taga na wu jaagi. 11 A Hɛrɔdi ni wu sɔrɔsii pʼi sii Yesu shɛhɛlɛ, na wu la wolo. A pʼi saannaa fadeŋɛ ka le wu na. Lee kadugo na a Hɛrɔdi di Yesu kuruŋɔ na pa gan Pilate mu sanha. 12 Kee caŋa ke a Hɛrɔdi ni Pilate di bye naɲiinɛɛ, lee kaa bɛ wɛ, pɛɛn pu bye pii taashiinɛ ni.

Pʼa Yesu jaagi na pu wu gbo

(Macoo 27:15-26; Marika 15:6-15; Yohana 18:39-19:16)

13 Ba Yesu ya nɔ Pilate na wɛ, a Pilate di saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni fanhafɛɛ, ni sipyii pu bɛɛri yiri. 14 Na pu pye: «Yee ya pa ni we ná we ni nɛ mu, na jo na wʼa fiige ki sipyii pu ɲuyɔ nari. Nɛ kunni ya wu yege yiyɛ pyaa bɛ ɲii na. Ga yee ya keree kiimu bɛɛri jo nɛ mu wu shizhaa na ge, nɛ ta lee la shishiin wo zɔ ɲa wu na wɛ. 15  Hɛrɔdi bɛ di wa zɔ ta wu na wɛ, bani wu bɛ ya wu kuruŋɔ na pa wù kan. Yi ɲii wa wu ni, wu kapyegee ki bɛɛri ni, nɛ kaa ɲa lemu lʼa wu kagbuu xɔ wɛ. 16 Wee tuun wu ni nʼa da wu kan pʼi wu kpɔn, lee kadugo na di wu yaha.»

17 [Lee di Pilate ta yee bɛɛri ba Yawutuu wo bulooro ɲuwuuro ti kalenɛ lʼa nɔ wɛ, wu ma yaa na kasolemɛ nigin wa yaha.] 18 A sipyiire ti bɛɛri di ganha na xhuulo na yu: «We ná we gbo mʼa Barabasi yaha!» 19 Na ta wee Barabasi we di bi bye nʼa she fɔɔ. Caŋa ka wʼa pa tunmɔ yirige kulo li funŋɔ ni, na sipyiire ti lɔ suri tiyɛ ni fo na wa gbo. Lee na pʼa bi wu le kaso ni.

20 Lee di Pilate ta wu funŋɔ na ɲɛ wu Yesu yaha, a wu pu yege sanha. 21 Ga, a pʼi xhuulo na: «Wu kori tige na! Wu kori tige na!» 22 A Pilate di pu pye tɔɔɲii taanri wuu li ni na: «Kakuunɔ lekɛ we ná we dʼa pye wɛ? Nɛ kunni ya kaa ɲa wu na lemu ya wu kagbuu xɔ wɛ. Lee wuu na nʼa da wu kan pʼi wu kpɔn, lee kadugo na di wu yaha.» 23 Ga, a pʼi zhe na xhuulo na pu wu kori tige na. A pu mujoŋɔɔ kʼi ba se ta Pilate na. 24 Wee tuun wu ni a Pilate di jo na pu wo fungaa li na voro. 25 Wemu wu bi nʼa she ni gbuuro ti pye a pʼi wu le kaso ni ge; a Pilate di wee yaha, bani wee kaa pu bi yu na wu wee yaha. Ga we wu ɲɛ Yesu ge, a wu wee kan sɔrɔsii pu mu na pu sipyiire ti wo ɲidaan pye wu na.

Pʼa shɛ Yesu kori tige na

(Macoo 27:32-44; Marika 15:21-32; Yohana 19:17-27)

26 Ba pʼa gaaŋi ni Yesu ni wu takorogo ki ni wɛ, na shɛ saha ni ná wa ni wee ya yìri wu kɛrɛyɛ ni na doroo. Wee mɛgɛ ki bye na Simɔ; Sirinɛ shɛn wu bye wii. A sɔrɔsii pʼi wee karamu wʼa Yesu korikoritige ki lɔ na taha wu fɛni. 27 Sipyiɲɛhɛmɛɛ pu bi taha pu na na gaaŋi. Cèe pii bɛ bye ni pu ni. Pee ɲahaya yi bi tanha fo pu na pu dodoyo kpɔɔn, na mɛhɛɛ suu xuuni Yesu kaa na. 28 A Yesu di ba ŋmahana ɲɛri pu yíri na pu pye: «Zheruzalɛmu cèe, yi ganha ba mɛhɛɛ suu nɛ wuu na wɛ, ga yʼa mɛhɛɛ suu yiyɛ pyaa ni yi nagoo wuu na! 29 Bani caya ya wa ma, yee caya yi na pu na ba jo na: ‹cèe pii pu ɲɛ seganhanaa ge, pii pu ɲɛ pu sanha pya se ɲa wɛ, pʼi sanha jire kan ɲa pya mu-i ge, pee ɲɛ duba nagoo.›

30 Wee tuun wu ni sipyii na

ba faaboboyo ye pyi na:

‹Yi to wù ɲuŋɔ ni.›

Na boboyo ye pyi:

‹Yi wù ŋmɔhɔ.›*

31 Bani le bi ɲɛ tipurege wo pyegana, tiwaga di da ba bye dii wɛ?»

32 A pʼi gari ni kakuubyii shuun bɛ ni, pʼi shɛ pee bɛ pinnɛ gbo ni Yesu ni. 33 Xuu wemu mɛgɛ pʼa yiri na Ɲugɔrɔgɔ Xuu ge, ba pʼa shɛ nɔ wà wɛ, na Yesu kori tige na wee xuu wu ni. A pʼi kakuubyii shuun wu bɛ kori wu tàan. A pʼi nigin kori tige ka na wu kanige cɛ, na wusama kori tige ka na wu kamɛnɛ cɛ. 34 A Yesu di jo: «Na To Kilɛ, le yafa pu mu, bani le pu wa byi ge, pu ya li cɛ wɛ.» Lee kadugo na a sɔrɔsii pʼi kagaanshaan pye, na Yesu fàya yi taa taa puyɛ na na bɛ ni lee kagaanshaan li ni.

35 Sipyii pu bye wà na yere na wii. A Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼi ganha na Yesu la wo na yu na: «Wʼa sipyii piitiilee shɔ, wu wuyɛ shɔ gɛ ni wʼa sii Shɔvɔɔ we, Kilɛ ya wemu ɲaha bulo na wu tun na pa ge!» 36 A sɔrɔsii pu bɛ di Yesu la wolo. A pʼi fulo wu na, na vinɛgiri kan wu mu, 37 na jo: «Ma bi sii Yawutuu wo saan we, mayɛ shɔ gɛ!» 38 A pʼi kɔɔrɔ la kori wu ɲuɲɔ na ni kama pa ni, pee ɲɛ na:

YAWUTUU WO SAAN WU WʼA WE.

39 Kakuubyii shuun we pʼa kori Yesu tàan ge, a wee wa bɛ di wu fanha na: «Ta mu bɛ wu wa Shɔvɔɔ wu wɛ? Mayɛ shɔ sa, ma ba wù bɛ shɔ!» 40 Ga, a kakuubye shuun wo wu jo ni wee ni na wu pye: «Ali mu ya fyagi bɛ Kilɛ na wɛ! Kanhama pemu na wu ɲɛ ge, mu bɛ na ɲɛ pee ninumɔ na, na pe jomɔ pe tuugo yu. 41 Nɛ ni mu ni kunni, wèe ya yaa ni pe kanhama pe ni, bani wèe wo kakuuŋɔɔ ki wo footɔsaraa wʼa we. Ga we ya kakuunɔ la shishiin pye wɛ.» 42 Lee kadugo na a wu Yesu pye: «Yesu, ma ba ba ma saanra ti ni tuun wemu ni, mʼa hakili yaha na na.» 43 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Can na nʼa da yi jo ma mu, niɲaa yɛ pyaa ma na ba jé ni nɛ ni Alijinɛ ni.»

Yesu xugana

(Macoo 27:45-56; Marika 15:33-41; Yohana 19:28-30)

44 Ba caŋa kʼa pa nɔ ɲiŋɛ niŋɛ ni wɛ (12h00), a nibiige di jé fiige ki bɛɛri ni, fo na shɛ nɔ yakoŋɔ caŋa ki na (15h00). 45 Bani caŋa ki bi tɔ fɛɛfɛɛ. Wee tuun we ni a Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲahaparaga fàŋa nigbilege kʼi lɔ niŋɛ ke ni, na daa taaya shuun. 46 A Yesu di sii mujuugbɔɔ wá na: «Na To, nʼa na munaa li kaa le ma keŋɛ ni.» Ba wʼa yee jo wɛ, na xhu.

47 Sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ we wu bye wà ge, ba wee ya kii keree kii ɲa tapyege ni wɛ, na jo: «Baraga ki taha Kilɛ na! Can na, we ná we kunni, sipyitiimɛ wu bye we.» 48 Sipyii piimu bɛɛri pu bi pinnɛ wà na pu wii ge, ba pee bɛɛri ya kii keree kii ɲa tapyege ni wɛ, a pu ɲahaya di danha fo pu na pu dodoyo kpɔɔn. A pʼi guri na ma deeye ni. 49 Yesu naɲiinɛɛ pu bɛɛri, ni cèe pii pʼa bi taha wu na na yìri Galile fiige ki ni ge, pee bɛɛri bi yere laraga ni na wii.

Yesu legana faŋa ni

(Macoo 27:57-61; Marika 15:42-47; Yohana 19:38-42)

50 Lee bi Yawutuu wo kiirikɔɔn kuruŋɔ ki sipya wa ta wà, wee mɛgɛ ɲɛ Yusufu. Wu bi tii wu zɔ wu bɛ dʼa ɲɔ. Arimate shɛn wu bi bye wii, Yawutuu fiige ki ni. 51 kiirikɔɔn kuruŋɔ ki bi jo na bɛ keree kiimu na ge, ni pʼa kiimu pye ge, Yusufu bi ta wu tɔɔgɔ le lee la shishiin ni wɛ. Wu bɛ bi Kilɛ wo saanra ti sigee. 52 A wee ná wu shɛ Pilate mu na shɛ Yesu nixhugo ki ɲɛɛri wu mu. 53 A Pilate di sɔɔ. A Yusufu di shɛ Yesu nixhugo ki tirige, na fatɔŋɔ ka migile wu na, na shɛ wu le faŋa ka ni. Kee nidugiyahaŋa ki bye faaya yi ni. Sipya bɛ bi sanha le ɲa ki ni wɛ. 54 Kee caŋa ki bye Pɔri caŋa, ɲiga na da mugi Yawutuu wo cadɛɛngɛ ke.

55 Cèe pii pu bi taha Yesu na na yìri Galile ni ge, a pee bɛ di gari ni Yusufu ni faŋa ki na, na shɛ Yesu nixhugo ki sinniŋɛgana li wii. 56 Lee kadugo na a pee cèe pʼi ba deeye ni, na ba nudanga yaŋmuyɔ ni nudanga sìnmɛ yàa Yesu nixhugo ki dire kaa na. Ga, a pʼi ŋmɔ cadɛɛngɛ ki ni, na bɛ ni Kilɛ wo ɲɔmɛɛ li ni.

24

Yesu ya ɲɛ na foro xu ni

1 Dimazhi wu ɲisɔɔgbɔhɔ ki na, a cèe pʼi yiri. Pu bi nudanga sìnmɛ pemu yàa ge, a pʼi gari faŋa ki na ni pee ni. Kee caŋa ki bye Dimazhi caŋa. 2 Ba pʼa nɔ wà wɛ, kageegbɔhɔ ke ki bi taga faŋa ki ɲɔ tɔ ge, a pʼi kee ta kʼa gologolo laha faŋa ki ɲɔ na. 3 A pʼi jé faŋa ki ni, ga pu ya ta Kafɔɔ Yesu nixhugo ki ɲa wɛ. 4 A pu hakilee di wuregi. Na pu niyereye yaha, a namaa shuun fadeviire wuu pii di foro pu mu na pu fo. 5 A cèe pʼi fya, na pu ɲuyɔ sogi sogi. A pee namaa shuun wu pu pye: «Sipya we wu ɲɛ ɲìi na ge, ɲaha na yee dʼa pa wee shaa xuu tɛ ni wɛ? 6 Wu wa naha nige wɛ. Wʼa ɲɛ na foro xu ni. Ye wu bi yu yi mu na wu yaha Galile fiige ki ni ge, yi yi funyɔ kɔn yee na. 7 Wu bi yee pye na: ‹Li waha lʼi waha, Sipya Ja na ba jé kakuubyii keŋɛ ni, pʼa wu kori tige na. Wu caxhugo caŋa taanri wogo wʼa ɲɛ.›» 8 Ba pʼa yee logo wɛ, a pu funŋɔ di ba do Yesu wo nijoyo yi na.

9 Wee tuun wu ni a pʼi ba na yìri faŋa ki na. Na ba yee bɛɛri ɲaha jo tudunmɔɔ kɛ ni nigin wu mu, ni kalaapiire tisara bɛɛri. 10 Cèe pii pʼa yìri faŋa ki na ge, pee bye: Magadala shɛɛn Mariyama, ni Zhanɛ, ni Yakuba nu Mariyama. Cèe piimu bɛ pu bye ni pu ni ge, a pee cèe pu bɛ di yee ninuyɔ jo tudunmɔɔ pu mu. 11 Ga, a pʼi cèe pu jomɔ pu ta ba giraya ɲɛ wɛ, na bye pu ya dà pu na wɛ. 12 Ga lee bɛ na, a Pyɛɛri kunni di yìri na baa kari faŋa ki na. Na shɛ nɔ, na jaari wii ki ni, na faviire ti yɛ ɲa wà. A lee di wu fo fo xuuni. A wu guri na ma puga.

Yesu ya wuyɛ shɛ Kalaapiire shuun na Emayusi koo na

13 Lee kadugo na a wu kalaapiire shuun wa di ganha na gaaŋi kee caŋa kiyɛ pyaa kulo la ni. Lee mɛgɛ ɲɛ na Emayusi. Lee kulo le ni Zheruzalɛmu tɛ wu bye kiloo kɛ ni nigin shishiin. 14 Keree kiimu bɛɛri kʼa pye Zheruzalɛmu ni wee tuun wu ni ge, a pʼi ganha na kee paari puyɛ mu. 15 Na pu yaha pu na yɔgɔ na yee ɲaha yu puyɛ mu, a Yesu yɛ pyaa di fulo pu na, na binnɛ na gaaŋi ni pu ni. 16 A pu kunni di ganha na wu ɲaa, ga na bye kanna kaa la lʼa pu pye pu ya wu cɛ wɛ.

17 A Yesu di pu pye: «Yee di wa ɲaari na keree kiikɛ paari yiyɛ mu wɛ?» Ba Yesu ya yee jo wɛ, a pʼi yere. Lee bi pu ɲahaya ta yʼa tanha xuuni. 18 Wa mɛgɛ ki bye pu ni na Kilopasi, a wee di jo: «Ni mu yɛ nigin bɛ wɛ, kaa le lʼa sii pye Zheruzalɛmu ni kii cabyaa kii na ge; wa shishiin wa Zheruzalɛmu ni ni wu ya li cɛ wɛ!» 19 A Yesu di pu pye: «Lee ɲɛ lekɛ wɛ?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Kaa le lʼa pye Nazarɛti shɛɛn Yesu na ge gɛ! Yesu bi bye Kilɛ tudunmɔ baraga wo. Fanha bye wu kapyegee ni wu ɲɔ jomɔ ni Kilɛ ɲaha tàan ni sipyii pu bɛ ɲaha tàan. 20 Wèe wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni wèe wo ɲahagbaa fɛɛ pʼa wu le shi watii keŋɛ ni, kɔnhɔ wu xhu. A pee di wu kori tige na. 21 Wèe bi kanha na daa jo Kilɛ wʼa wu tun na pa wu ba Izirayɛli shɛɛn ɲuŋɔ wolo, ga wu nixhugo na, niɲaa ɲɛ wu caŋa taanri wogo. 22 Lee bɛ na, cèe pii pu wa wèe ni ge, pii ya jomɔ pa jo wèe mu pemu ya wèe ɲaha wɔ fo xuuni ge. Pee ya soo shɛ ɲisɔɔgɔ ke na faŋa ki na. 23 Na ba jo na pee ya shɛ gbo wu ɲa faŋa ki ni wɛ, ga na mɛlɛkɛɛ pii ɲa wà. A pee mɛlɛkɛɛ pʼi pee pye na Yesu wa ɲìi na. 24 Wèe kaafɛɛ pii bɛ ya shɛ faŋa ki na, na shɛ li ta ba cèe pʼa pa yi jo wèe mu wɛ, ga pu ya wuyɛ pyaa ɲa wɛ.»

25 Wee tuun wu ni a Yesu di pu pye: «Yee kunni ɲɛ fungɔnyɔ baa fɛɛ. Kilɛ tudunmɔɔ pʼa yemu bɛɛri jo ge, ali yee ya daa yee bɛ na tɔvuyo na wɛ! 26 Go Shɔvɔɔ wu bi sii yaa na kanha le kanhagana le na Kilɛ di na pa wu nɔɔrɔ wu kan wu mu!» 27 Lee kadugo na le lʼa ka wu shizhaa na ge, a wu yee bɛɛri paari pu mu. A wu yi ɲɔ kɔn Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo nijoyo yi na, fo na shɛ nɔ Kilɛ tudunmɔɔ pusamaa bɛɛri wo nijoyo yi na.

28 Kulo lemu ni kalaapiire tʼa se ge, a pʼi shɛ dɛɛŋɛ lee kulo li tajege ki na. A Yesu di wuyɛ pye kanna ɲahagbaa na wʼa doroo na se. 29 Ga, a pʼi wu ɲɛɛri na: «Pinnɛ ni wù ni, bani caŋa kʼa xɔ, jɛri tapyege ni piige kʼa da wɔ.» A wu sɔɔ pu mu, a pʼi binnɛ jé kanha ki ni. 30 Ba liduun wʼa nɔ wɛ, a pʼi diin na da da li. A Yesu di buuri wu lɔ na baraga taha Kilɛ na, na wu kɛgi kɛgi na kan pu mu. 31 Ba Yesu ya buuri wu kan pu mu wɛ, a pu ɲìi di na pahala wu na. A pʼi na li cɛ na Yesu yɛ pyaa ki ɲɛ kii. Ga taapile ni, a pʼi wii fɔ wu ni. 32 A pʼi ganha na puyɛ pyi na: «Wʼa jo ni wèe ni, na ɲɔ kɔn na Kitabuu pu jomɔ pu ɲaha yu wèe mu koo li na tuun wemu ni ge, ta xɔnhɔrɔ na wèe funyɔ di bi taan?»

33 Taapile ni a pʼi guri na gaaŋi Zheruzalɛmu ni. Ba pʼa shɛ nɔ wà wɛ, na tudunmɔɔ kɛ ni nigin wu ni kalaapiire ti bɛɛri ta pʼa pinnɛ. 34 A pee di shuun wu pye: «Can na, Kafɔɔ wʼa ɲɛ foro xu ni! Wʼa wuyɛ shɛ Simɔ na!» 35 Le lʼa pye pee shuun we bɛ na koo li na ge, a pu bɛ di guri na yee bɛɛri paari pu mu, fo na shɛ nɔ cɛgana lekɛ na pʼa Yesu ta cɛ buuri wu kɛgiduun wu ni ge.

Yesu ya wuyɛ shɛ wu kalaapiire ti na

36 Na pu yaha pu na pee jomɔ pu yu, a Yesu di foro yere pu niŋɛ ni na pu pye: «Kilɛ wu ɲaɲiŋɛ kan yi mu!» 37 A pu jaalaa di yìri, a pʼi sii fya xuuni. Bani pu bi giin na yafugunɔ pee ya ɲa. 38 A Yesu di pu pye: «Ɲaha na yee dʼa yi hakilee pu yirige le yirigegana le na, na ke fungɔngɔ ke tuugo yaha yiyɛ mu wɛ? 39 Yi na keye yi wii ni na tɔɔyɔ yi ni, nɛyɛ pyaa kʼa sii kii. Yi na wii yʼi ba gbɔn na na bɛ. Bani yafugunɔ ɲɛ ni ceexaara ni kaciiye ni wɛ, ga nɛ kunni di wa ni yi ni.» 40 Ba wʼa yee jo wɛ, na wu keye ni wu tɔɔyɔ yi shɛ pu na. 41 A kalaapiire ti funyɔ di sii taan xuuni. Ga lʼa pu fo fogana lemu na ge, lee funŋɔ ni pu ya ta dà sanha wɛ. Wee tuun wu ni a Yesu di pu pye: «Yalige yaaga na da naha yee mu ya?» 42 Fyakaaya di bi bye pu mu, a pʼi kee ka kan wu mu. 43 A wu ki shɔ na ki xa pu bɛɛri ɲii na.

Yesu ya wuyɛ shɛ wu tudunmɔɔ pu na

44 Lee kadugo na a wu pu pye: «Tuun wemu ni nɛ bye ni yee ni ge, go ye nɛ bi jo yee mu. Nɛ bi yee pye jo yemu bɛɛri yʼa ka nɛ shizhaa na Musa wo saliya we, ni Kilɛ tudunmɔɔ pu wo Kitabuu pee, ni Zaburuu Kitabu wu ni ge; jo yee bɛɛri ɲɔ ya yaa na fa.» 45 Wee tuun wu ni a Yesu di pu fungɔnyɔ mugi mu lee mugigana li na, kɔnhɔ pʼi Kilɛ wo Kitabu wu jomɔ pu cɛ. 46 Lee kadugo na a wu pu pye: «Lʼa ka Kitabu ni na li waha lʼi waha, Shɔvɔɔ wu na ba ganha, na pu na ba wu gbo. Wu cagbogo caŋa taanri wogo, wʼa ɲɛ na foro xu ni. 47 Wee mɛgɛ na le yɛrɛ le ya yaa na jo koŋɔ ke wo shi wu bɛɛri mu, na li ɲɔ kɔn Zheruzalɛmu na na: shi wu bɛɛri ya yaa na yere wu jurumu wu na, na sɔɔ Kilɛ na, kɔnhɔ wu pu jurumu wu yafa pu mu. 48 Yee pu wa lee wo sɛɛrɛɛ. 49 Na To Kilɛ wʼa Fɛfɛɛrɛ Munaa lemu wo ɲɔmɛɛ lɔ yi mu ge, nɛ na ba lee tun na pa yi mu. Ga yi tiin Zheruzalɛmu ni fɔlɔ, fo tee sefɛɛrɛ te ba fɛnhɛ tigi yi na na yìri Kilɛ we ni.»

Yesu ya dugi na kari fugba wu ni

50 Ba wʼa xɔ pee jomɔ pe na wɛ, na gari ni wu kalaapiire ti ni Bɛtani kulo li shizhaa. Ba pʼa nɔ wà wɛ, a wu wu keye tagi pu ɲuɲɔ na, na ganha na duba pyi pu mu. 51 Na Yesu yaha wu na wee duba wu pyi, a wu yìri laha pu tàan, na dugi kari fugba we ni. 52 Lee di kalaapiire ti ta tʼa nuguro sin, na wu pɛlɛ. Ba pʼa wu pɛlɛ xɔ mu wɛ, a pu fundanga wuu di guri na pa Zheruzalɛmu ni. 53 A pʼi bye tuun bɛɛri ni pʼa shɛ puyɛ pinnɛ Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na Kilɛ pɛlɛ.

* 2:23 Ɛkizode 13:2, 12, 15

* 2:24 Levitike 12:8

* 3:6 Ezayi 40:3-5

* 3:32 Zhese: Wee ninumɔ pʼa byi Izayi.

* 4:4 Dutɛrɛnɔmɛ 8:3

* 4:8 Dutɛrɛnɔmɛ 6:13

* 4:11 Zaburuu 91:11-12

* 4:12 Dutɛrɛnɔmɛ 6:16

* 4:19 Ezayi 61:1-2

* 7:27 Malaki 3:1

* 8:10 Ezayi 6:9

* 10:27 Dutɛrɛnɔmɛ 6:5; Levitike 19:18

* 11:31 1 Saannaa 10:1-10

* 19:38 Zaburuu 118:26

* 19:38 Luka 2:14

* 19:46 Ezayi 56:7

* 20:17 Zaburuu 118:22

* 20:43 Zaburuu 110:1

* 23:30 Oze 10:8

YOHANA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Yohana

Kilɛ Jozaama pe pu wa wu Ja Yesu Kirisa kaa yu ge, Yohana wo nigama

Jɔgɔ wu ɲɛ Yohana wɛ?

Yohana bɛ wu bye Yesu wo tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu ni. Zebede ni Salomɛ yɛ wo ja wu bye wii. Wu ceborona wu bye Yakuba. Yawutu wu bye wii, fyashaa di ɲɛ wu labye. Kalaapiire taanri wemu fanha kʼa bi ɲɛhɛ Yesu yíri xuuni ge, Yohana bɛ wu bye pee ni. Tuun wemu ni pʼa Yesu kori tige ki na ge, wee Yohana we ninumɔ keŋɛ ni wʼa wu nu wu kaa le (Yohana 19:27).

Yohana ya ta sɔɔ na wuyɛ mɛgɛ yiri bada we Kitabu we ni wɛ. Ga na wuyɛ pyi na le li kalaapire lemu kaa li bi dan Yesu ni ge (Yohana 13:23; 19:26; 20:2; 21:20).

We Jozaama Kitabu we kakana ɲuŋɔ

Yohana Egilizi wʼa wee na wee wʼa we Kitabu we ka na wu yaha Efese kulo li ni. Wʼa Yesu kaa yu wèe mu na wu bi se tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni Zheruzalɛmu ni kaleŋɛɛ ni.

Yohana ya li shɛ na Yesu wu ɲɛ To Kilɛ wo Ja nigin pe we, wemu Kilɛ ya tun na pa koŋɔ puga funŋɔ ni ge. Yesu ya yi yu tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni we Kitabu we ni na Kilɛ wu ɲɛ wee To. Wʼa Yesu shɛɛ wèe na na wee wu ɲɛ koo le, lee lemu lʼa se ɲìi sicuumɔ pu ni ge.

Jozaama Kitabu wu kafila ɲugbɔyɔ

Yohana ya li shɛ na Yesu ya yu wu wo nɔɔrɔ wu wo tuun wu keree na: Tuun wu sanha nɔ wɛ (Yohana 1-12); tuun wʼa nɔ (Yohana 13-21).

Yohana 1 Yohana Batizelipye wo sɛɛri keree ni Yesu kalaapiire nizhiilee pee.

Yohana 2—12 Yesu ya wu sefɛɛrɛ ti shɛ wu labye wu ni sipyiire ti niŋɛ ni ni ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhaŋaa gbarashuun ni.

Yohana 13—17 Yesu ya wu taanɲɛɛgɛ ki shɛ wu kalaapiire ti shizhaa na.

Yohana 18—21 Yesu na xu, na ɲɛ.

1

Jomɔ pe pu ɲɛ kpɛɛngɛ n i ɲìi sicuumɔ ge

1 Fo taashiinɛ li ni, na ta koŋɔ sanha yàa wɛ, wemu wʼa yiri Jomɔ ge, wee ya bye na xɔ. Pee Jomɔ pu ni Kilɛ wu bye shiizhan, pee Jomɔ pu ɲɛ Kilɛ. 2 Fo taashiinɛ ni pee Jomɔ pe ni Kilɛ wu bye shiizhan. 3 Pee gbɔɔrɔ ni Kilɛ ya yaŋmuyɔ yi bɛɛri yàa. Yaaga yaaga kʼa yàa ge, kee ka shishiin ya yàa pee kadugo na wɛ. 4 Pee ni ɲìi sicuumɔ ya daa. Pee ɲìi sicuumɔ pu bi kpɛɛngɛ yeege sipyii pu mu. 5 Kee kpɛɛngɛ kʼa ɲí nibiige ki ni sipyii pu mu, ga nibiige ki sipyii pʼi ya ta sɔɔ ki na wɛ.

6 A Kilɛ di ná wa tun, wee mɛgɛ ki bye na Yohana. 7 Wee ya pa bye sɛɛri na kpɛɛngɛ ki kaa yu sipyii pu mu, kɔnhɔ pu bɛɛri di dà kee kpɛɛngɛ ki na, wee baraga ni. 8 Weeyɛ pyaa bi ta pye kpɛɛngɛ ki wɛ, ga wu kapana ɲuŋɔ kʼa pye na kpɛɛngɛ ki kaa yu sipyii pu mu, 9 Pee jomɔ pʼa bye kpɛɛngɛ can can wogo. Pee ya pa koŋɔ na, na ba ganha na kpɛɛngɛ yeege sipyii pu bɛɛri mu. 10 Pee bye koŋɔ na, pee shiin gbɔɔrɔ ni koŋɔ ya yàa. Ga koŋɔ sipyii di ya ta sɔɔ pee na wɛ. 11 Pʼa tigi puyɛ pyaa fiige shɛɛn mu, ga pee di ya ta sɔɔ pu na wɛ. 12 Ga lee bɛ na, shɛɛn nigin nigin ya sɔɔ pu na, na dà pu na; a Jomɔ pʼi fanha kan pee mu na pu pye Kilɛ nagoo. 13 Pee ya ta se sipyii segana na wɛ, pʼi ya se sipyii wo daan na mu funŋɔ ni wɛ, pʼi ya se ná bɛ wo ɲidaan funŋɔ ni wɛ. Ga Kilɛ yɛ pyaa wo ɲidaan funŋɔ ni pʼa pye wu nagoo.

Jomɔ pʼa ɲɛri sipya

14 Ayiwa, pee jomɔ pe, pʼa ɲɛri sipya, na ba diin wèe niŋɛ ni, a wèe di pu nɔɔrɔ wu wii, Ja nigin pe wu wʼa foro Kilɛ ni ge, na wu ta wee wo. Wee wʼa sii fɛrɛmɛ ni can wu Kafɔɔ.

15 Wee kaa Yohana bi yu, na mujuu waa na sipyiire ti pyi: «Ná wemu kaa nɛ jo, jo wʼa ma nɛ kadugo ge, wee bye nɛ ɲaha na; bani yani nɛ wu se ge, wee bye na xɔ. Wee wu ɲɛ we.» 16 Wèe bɛɛri ya wù tahaa ta wu fɛrɛmɛ nigbɔ pu ni, na duba bɛ ta na fara duba na. 17 Kilɛ tudunmɔɔ Musa baraga ni Kilɛ ya wu saliya ɲɔmɛhɛɛ ki kan wèe mu. Ga Yesu Kirisa baraga ni wèe ya fɛrɛmɛ ni can cɛ. 18 Sipya wa shishiin sanha Kilɛ ɲa bada wɛ. Ja nigin pe wu wu ɲɛ Kilɛ, na ɲɛ ni wu To Kilɛ ni shiizhan ge, wee wʼa wèe pye wèe ya To Kilɛ wu cɛ.

Yohana Batizelipye wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ

(Macoo 3:1-12; Marika 1:1-8; Luka 3:1-18)

19 Pe pʼa pye Yohana Batizelipye wo Kilɛ jomɔ pe, tuun wemu ni Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼa pa saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kapyebyii pu tun wu mu ge. Tudunmɔɔ pʼa yìri Zheruzalɛmu ni na pa wu yíri na ba wu yege na: «Jɔgɔ mu di ɲɛ wɛ?» 20 Yohana ya ta li pye ŋmɔhɔrɔ kaa wɛ, na yi tii jo pu mu na: «Nɛ ɲɛ Shɔvɔɔ wu wɛ.» 21 A pʼi wu yege na: «Wee tuun wu ni mu di ɲɛ jɔgɔ wɛ? Kilɛ tudunmɔɔ Eli gɛ?» A wu jo: «Nɛ ɲɛ Eli wɛ.» A pʼi wu pye sanha na: «Pʼa Kilɛ tudunmɔ wemu kaa jo ge, mu wu wa gɛ?» A wu jo: «Ahayi.» 22 Wee tuun wu ni a pʼi jo: «Mu dʼa sii jɔgɔ wɛ? Ya jo wù mu gɛ, kɔnhɔ wù bɛ di shɛ yee jo wù tunvɛɛ pu mu. Jɔgɔ yɛ pyaa mu dʼa sii wɛ?» 23 A Yohana di pu ɲɔ shɔ ni Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi wo jomɔ pa ni na:

«Sipya wa wʼa mujuu waa sipoŋɔ ki ni na:

‹Yi Kafɔɔ wu koo li tii!›*

Nɛ wu ɲɛ wee sipya we.»

24 Piimu pʼa bi tun Yohana mu ge, Farizhɛɛn pii bye pee ni. 25 A pee di wu yege sanha na: «Mu bye mu di ɲɛ Shɔvɔɔ wu wɛ, mu di ɲɛ Eli wɛ, Kilɛ tudunmɔ wemu kaa pʼa jo ge, mu di ɲɛ wee bɛ wɛ, wee tuun wu ni ɲaha na mu di batizeli pyi wɛ?» 26 A Yohana di pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ wi ge, nɛ sipyii batizeni lɔhɔ yɛ ni, ga sipya watii wa wà yee niŋɛ ni na xɔ, yee di ya wee cɛ wɛ. 27 Wee wʼa ma nɛ kadugo, nɛ yaa ni wu tanhaya mɛɛrɛ bɛ zanha ni wɛ.» 28 Kii keree kii ya pye kulo lemu ni ge, lee mɛgɛ ɲɛ Bɛtani. Lee wa Zhurudɛn Gba wu Kilɛ-nɔhɔ ki na. Wee xuu wu ni Yohana bi sipyii pu batizeni.

Kilɛ wo Dubyapige ki ɲɛ Yesu

29 Kee caŋa ki ɲimuguro ti na, a Yohana di Yesu ɲa wu na ma wu mu, na jo: «Kilɛ wo Dubyapige ke ki da ba koŋɔ ki jurumu wu lɔ laha wà ge, kee ki wa mɛ. 30 Ná wemu kaa nɛ jo yee mu ge, jo: ‹We wʼa ma nɛ kadugo ge, wee bye wà fo taashiinɛ li ni. Wʼa pye wà na ta nɛ sanha se wɛ.› Wee wu ɲɛ we. 31 Nɛ kunni bi sanha wu cɛ wɛ, ga nɛ pa sipyii pu batizeni lɔhɔ ni, kɔnhɔ di wu shɛ Izirayɛli sipyii pu na.»

32 Yohana ya Yesu kaa jo sipyii pu mu na: «Nɛ Kilɛ Munaa ɲa lʼa tigi na yìri fugba we ni, na ba diin wu na ba gbegbe shazhira ɲɛ wɛ. 33 Nɛyɛ pyaa bi ta wu cɛ wɛ, ga Kilɛ wemu wʼa nɛ tun na nɛ wʼa sipyii pu batizeni lɔhɔ ki ni ge, wee ya jo na: ‹Ma ba Kilɛ Munaa ɲa lʼa tigi na pa diin ná wemu na, wee wʼa da ba batizeli wu pyi Fɛfɛɛrɛ Munaa ni.› 34 A nɛ shiin di li ɲa mu, na bye li sɛɛri, na pee jomɔ pe yu na Kilɛ Ja wu ɲɛ wee ná we.»

Yesu kalaapiire nizhiilee

35 Kee caŋa ki ɲimuguro ti na, Yohana ni wu kalaapiire shuun wa bi yere wà sanha. 36 A wu Yesu ɲa wu na doroo, na ganha na wu wii, na ba jo: «Kilɛ wo Dubyapige ki ke!» 37 Ba Yohana wo kalaapiire shuun wʼa wee kafila wu logo wɛ, na daha Yesu fɛni. 38 A Yesu di ŋmahana ɲɛri, na pee ta pʼa taha wu fɛni, na pee yege na: «Ɲaha yee di zhaa wɛ?» A pee di wu pye: «Rabi, (Lee kɔri ɲɛ ‹Karamɔgɔgbɔ›.) mii mu dʼa tigi wɛ?» 39 A wu pu ɲɔ shɔ na: «Yi pa ki wii.» A pʼi binnɛ kari ni wu ni, na shɛ wu tatigiŋɛ ki ɲa. Lee bi caŋa ki ta kʼa tigi na nɔ lɛɛrɛɛ kɛ ni gbaara wu na (16h00), a pʼi caŋa ki saŋa xɔ wà.

40 Kalaapiire shuun wemu wʼa Yohana kafila wu logo na daha Yesu fɛni ge, wa mɛgɛ bye Andire, wee ɲɛ Simɔ Pyɛɛri cuun. 41 A Andire di fɛnhɛ shɛ wu ɲahafɔɔ Simɔ yíri na shɛ wu pye: «Wèe ya Kirisa wu ɲa,» (lee kɔri ɲɛ «Kilɛ ya wemu shɔɔnri lɔ ge.») 42 Lee kadugo na a Andire di gari ni Simɔ ni Yesu yíri. A Yesu di Simɔ wii na wu pye: «Yohana ja Simɔ wu ɲɛ mu. Mɛgɛ katii ki da le nimɛ mu na, kee ɲɛ Sefasi.» (Kee kɔri ɲɛ «Faakagereŋɛ.»)

Yesu ya Filipe ni Nataɲɛli yiri; a pʼi daha wu fɛni

43 Kee caŋa ki ɲimuguro ti na, a Yesu di jo na wee da zhɛ Galile fiige ki ni. A wu nigariwo di jíri Filipe na na wu pye: «Taha na fɛni.» 44 Filipe bi bye Bɛtisayida kulo li shɛn wa, lee kulo le ninunɔ shɛɛn pu bye Andire ni Pyɛɛri bɛ. 45 Lee kadugo na a Filipe di ba Nataɲɛli ɲa na wu pye: «Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya sipya wemu kaa jo Kilɛ wo saliya Kitabu wu ni, a Kilɛ tudunmɔɔ pusamaa bɛ di wu kaa jo pu wo Kitabuu pu ni ge, wèe ya wee ɲa. Wee ɲɛ Yusufu ja Yesu na yìri Nazarɛti kulo li ni.» 46 A Nataɲɛli di wu pye: «Dii yasaaŋa di da já voro Nazarɛti ni wɛ?» A Filipe di wu ɲɔ shɔ na: «Pa wu wii.» 47 Ba Yesu ya Nataɲɛli nibawo ɲa tuun wemu ni wɛ, na jo: «Izirayɛli see sipya wa we, naŋmahara ɲɛ wemu zɔ ni wɛ.» 48 A Nataɲɛli di wu yege na: «Mii mu dʼa nɛ ta cɛ wɛ?» A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Nɛ ɲii bye mu ni na mu yaha nitoodige ki tàan, na ta Filipe sanha mu yiri wɛ.» 49 A Nataɲɛli di gaala, na jo: «Wù Karamɔgɔ, Kilɛ Ja mu ya sii, Izirayɛli wo saan we!» 50 A Yesu di wu pye: «Nɛ mu pye jo nɛ ɲii bye mu ni na mu yaha nitoodige ki tàan ge, lee yɛ lʼa mu pye mu ya dà nɛ na ya? Ma na ba kagbɔhɔɔ kii bɛ ɲa kiimu kʼa ye le na ge!» 51 A wu jo sanha na: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu jo yi na ba fugba wu ɲɔ ɲa kʼa mugi, na Kilɛ wo mɛlɛkɛɛ pii ɲaa pu na duri na diri Sipya Ja wu na.»

2

Cekaanra te tʼa pye Kana kulo li ni ge

1 Lee kadugo na, caŋa taanri wogo ki na, cekaanra bi bye kulo la ni, lee mɛgɛ ɲɛ na Kana. Lee bye Galile fiige ki kulo la. Yesu nu wu bye tee cekaanra ti ni. 2 Pʼa bi Yesu ni wu kalaapiire ti bɛ yiri tee cekaanra ti ni. 3 Ba duvɛn wʼa pa guuŋɔ wɛ, a Yesu nu wu fulo wu na na wu pye: «Pu duvɛn wʼa kuuŋɔ.» 4 Ga, a Yesu di wu nu wu pye: «Nufɔɔ we, ma ganha bu da le yaha li ma cɔnri wɛ, nɛ wo tuun wʼa sanha nɔ wɛ.» 5 A Yesu nu wu kapyebyii pu pye: «Wu ba yemu bɛɛri jo yi mu, yi lee pye.»

6 Yawutuu pu bi pɛyɛ gbaara wa tɛ na wolo faaya yi ni. Yee wo lɔhɔ pu bi gori na daga na puyɛ jii na bɛ ni pu fɛfɛɛrɛ kalɛgɛɛ ki ni. Lɔhɔ litirilee xhuu nigin (100) shishiin bi jin pɛgɛ ka bɛɛri ni. 7 A Yesu di kapyebyii pu pye: «Yi ye pɛyɛ ye ɲi ni lɔhɔ ni.» A pʼi yi ɲi fo yi ɲɔyɔ ye na. 8 A wu guri pu pye: «Yi ka ko shɛ gan yalige ki ɲaha shɔɔnrivɔɔ wu mu.» A pee di ka ko kari. 9 Lɔhɔ ke kʼa ɲɛri na pye duvɛn wu ge, a yalige ki ɲaha shɔɔnrivɔɔ wu kee ɲɛhɛ. Ga wee bi wee duvɛn wu taforogo cɛ wɛ. Ga kapyebyii piimu pʼa bi lɔhɔ ki ko ge, pee kunni bi wu taforogo cɛ. A yalige ki ɲaha shɔɔnrivɔɔ wu cenabun poo wu yiri, 10 na wu pye: «Sipyii bɛɛri ma fɛnhɛ duvɛn nidan wu loolo. Pu bu wee niɲɛhɛmɛ gba, wemu ya taan xuuni wɛ, pʼa na wee loolo. Ga, a mu kunni di dɛrɛ ma wo duvɛn nidan wu yaha fo nimɛ.»

11 Le lʼa pye Yesu ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhaŋaa ki bɛɛri nizhiinɛ. Lee ya pye Kana ni, Galile fiige ki ni. Yesu ya wu sefɛɛrɛ shɛ. Ba kalaapiire tʼa lee ɲa wɛ, na dà wu na.

12 Lee nibyexhoo na, a Yesu ni wu nu, ni wu ceboronamaa, ni wu kalaapiire tʼi gari Kapɛrinɔmɔ kulo li ni. A pʼi cabyaa kii pye wà.

Yesu ya Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki pye fɛɛfɛɛ

(Macoo 21:12-13; Marika 11:15-17; Luka 19:45-46)

13 Ba Yawutuu Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ lʼa tɛɛŋɛ wɛ, a Yesu di gari Zheruzalɛmu ni, 14 na shɛ sipyii pii ta Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni, pu na niiyɛ, ni dubyaa, ni gbegbe shazhira pɛrɛɛ saraya wolovɛɛ pu mu. Wari faavɛɛ pu bɛ dʼa tiin wà pu tabalaa tàan, na saraya wolovɛɛ pu wari wu fari pu mu. 15 Ba wʼa shɛ pu ta mu wɛ, na shɛ mɛɛrɛ pye susɔ, na pee bɛɛri kɔri yeege Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, ni pu niiyɛ ni pu dubyaa ni, na wari faavɛɛ pu wo tabalaa pu ɲɛri buri, na pu wari wu wo ɲiŋɛ na. 16 A wu gbegbe shazhɛɛrɛ pɛrɛvɛɛ pu pye: «Yi te lɔ laha naha! Yi ganha da na To wu puga ki pye jagi tapyege wɛ!» 17 Ba Yesu ya lee pye wɛ, a wu kalaapiire ti funŋɔ di do Kitabu jomɔ pa na na:

«Mu puga ki kaa ya dan nɛ ni tɛhɛnɛ baa,

nʼa na funŋɔ shaa ni ki ni xuuni.»*

18 Lee kadugo na a Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼi wu pye: «Ɲaha shɛshɛɛrɛ tekɛ mu di da já bye tee di li shɛ na kaɲii wa mu mu li bye na wɛ?» 19 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Yi ke Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ke ja, di ki yereŋɛ cabyaa taanri funŋɔ ni.» 20 A pʼi wu pye: «Go yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ ni gbaara (46) pʼa pye na ke Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ke yereŋɛ dɛ! Wee tuun wu ni mu di mayɛ wii jɔgɔ mu wu já kee yereŋɛvonɔ yereŋɛ cabyaa taanri funŋɔ ni wɛ?» 21 Ga Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ kemu kaa Yesu bi yu ge, kee bye wuyɛ pyaa ceepuuro. 22 Ba Yesu ya pa ɲɛ na foro xu ni wɛ, a wu kalaapiire ti funyɔ di do na wʼa yi jo. A pʼi dà Kilɛ Kafila wu na, Yesu bi yemu bɛɛri jo ge, na dà yee bɛ na.

Yesu ya sipyii fungɔnyɔ keree cɛ

23 Na Yesu yaha Zheruzalɛmu ni Yawutuu Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li tuun wu ni, a sipyiɲɛhɛmɛɛ di wu ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhaŋaa ki ɲa na dà wu na. 24 Ga Yesu ya ta wuyɛ yaha pu keŋɛ na wɛ, bani wʼa bi pu fungɔnyɔ keree bɛɛri cɛ. 25 Wu mago bye li na nago sipya wa wu na sipya wa keree jo wu mu wɛ, bani wu bi sipyii bɛɛri fungɔnyɔ keree cɛ.

3

Yesu ni Nikodɛmu keree

1  Farizhɛn wa bye wà, wu mɛgɛ bye Nikodɛmu. Yawutuu pu ɲuŋɔfɔɔ wa wu bye wii. 2 A wee di ba shɛ Yesu yíri caŋa ka piige ni, na wu pye: «Wù Karamɔgɔ, ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhaŋaa kii mu ya sii na byi ge, sipya wa shishiin da já da ki pyi ni Kilɛ ɲɛ ni ma ni wɛ. Lee wuu na wèe ya li cɛ, jo Kilɛ wʼa mu tun mu wu pa wèe kalaa.» 3 A Yesu di wu pye: «Can can na, nʼa da yi jo ma mu, sipya wemu ya sevonɔ se wɛ, weefɔɔ da já jé Kilɛ wo saanra ti ni wɛ.» 4 A Nikodɛmu di Yesu pye: «Sipya wemu ya lɛ xɔ ge, dii weefɔɔ di da já sevonɔ se wɛ? Wu kunni wa da já guri jé wu nu funŋɔ ni pu kuri se wɛ?» 5 A Yesu di wu pye: «Sipya wemu ya se lɔhɔ ni Fɛfɛɛrɛ Munaa gbɔɔrɔ ni wɛ, weefɔɔ da já jé Kilɛ wo saanra ti ni wɛ. 6 Bani sipyii ya piimu se ge, pee ɲɛ ceepuuro wuu. Piimu pʼa se Kilɛ wo Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni ge, pee ya ɲaari lee wo ɲaarigana na. 7 Nɛ na ma pye, li waha lʼi waha yʼa yaa na sevonɔ se, lee ganha bu da ma fo wɛ. 8 Ki ɲidaan tashɛgɛ ni kafɛɛgɛ ya se mʼa ki tunmɔ logo, ga ma di wa da ki taforogo ni ki tashɛgɛ bɛ cɛ wɛ. Sipya wemu bɛɛri wʼa se Kilɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni ge, mu li ɲɛ weefɔɔ shizhaa na.»

9 Ayiwa, a Nikodɛmu di Yesu pye: «Kii keree kii bɛɛri di da já bye pyegana lekɛ na wɛ?» 10 A Yesu di wu pye: «Mu na ɲɛ Izirayɛli karamɔgɔgbɔ, lee bɛ na mu di ya kii keree kii ɲaha cɛ-ɛ ya? 11 Can can na, nʼa da yi jo ma mu, le wèe ya cɛ ge, lee wèe ya yu; le wèe ya ɲa ge, lee wo sɛɛrɛɛ bɛ wèe ɲɛ. Ga yee wa giin yʼi sɔɔ wèe wo sɛɛri keree ki na wɛ. 12 Nɛ na ɲiŋɛ ke wo keree ɲaha yu yee mu, yee di ya daa kee na wɛ, nɛ bu fugba we wo keree jo yee mu, yee na bye dii na dà kee na wɛ? 13 Wa shishiin wa sanha dugi ɲa fugba we ni wɛ, fo Sipya Ja wu yɛ, wee wemu wʼa yìri fugba wu ni na tigi ge. 14 Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo tuun wu ni, na wu yaha sipoŋɔ ki ni, wʼa tɔɔrɔ daɲaa yàa na pye wɔ, na wu yirige suri tinnɛ la ni sipyii pu niŋɛ ni. Yirigegana lemu na wʼa wɔ wu yirige ge, li waha lʼi waha, mu Sipya Ja wu bɛ ya yàa na pa yirige lee yirigegana li na, 15 kɔnhɔ sipyaa sipya wʼa dà wu na ge, wee di ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta.»

16 Bani koŋɔ ya taan Kilɛ mu tɛhɛnɛ baa, fo wʼa sɔɔ na wu Ja nigin pe wu kan na pye saraga, kɔnhɔ sipyaa sipya wʼa dà wu na ge, wee ganha bu gyɛɛgi wɛ, ga wu ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta. 17 Kilɛ ya ta wu Ja wu tun na pa koŋɔ na, kɔnhɔ wu ba kiiri kɔn sipyii na wɛ, ga wʼa wu tun na pa, kɔnhɔ koŋɔ sipyii di shɔ wu baraga ni.

18 Sipya wemu bu dà wu na, Kilɛ da ga ba kiiri kɔn weefɔɔ na wɛ. Ga wemu bu bye wu ya dà wu na wɛ, kiiri ya kɔn xɔ weefɔɔ na. Bani Ja nigin wemu wʼa foro Kilɛ ni ge, wu ya dà wee na wɛ. 19 Wee kiiri wu kakɔɔn le: Kilɛ wo kpɛɛngɛ kʼa pa koŋɔ na, ga, a sipyii jurumu wʼi pu pye pʼa piige pɔrɔŋɔ kee kpɛɛngɛ ki na. 20 Bani sipya wemu wʼa kuumɔ pyi ge, Kilɛ wo kpɛɛngɛ ki ya dan wee ni wɛ. Wu ya sɔɔ bɛ wu foro kee kpɛɛngɛ ki na wɛ. Bani weefɔɔ ma fyagi, kɔnhɔ sipyii ganha bu wu kakuuyo cɛ wɛ. 21 Ga sipya wemu wʼa can wu koo ɲaari ge, kpɛɛngɛ na weefɔɔ ma wu keree pyi, kɔnhɔ sipyii bɛɛri di ki ɲa, pʼi li cɛ na wee ya Kilɛ koo li ɲaari.

Yohana ya yemu jo Yesu shizhaa na ge

22 Lee kadugo na a Yesu ni wu kalaapiire tʼi foro Zheruzalɛmu ni na kari Zhude fiige ki xuu wa bɛtii ni. A wu tuun wa pye wà ni pu ni na sipyiire ti batizeni. 23 Lee bi Yohana bɛ ta wu na sipyii pii batizeni xuu wa ni wee mɛgɛ ɲɛ Enɔ, wee xuu wu ɲɛ Salimu kulo li kabanugo. Bani gba lɔhɔ niɲɛhɛŋɛ ki bye wee xuu wu ni. Sipyiire ti bi se wu yíri na wu pu batize. 24 Lee ya pye na ta Yohana sanha le kaso wu ni wɛ.

25 Caŋa ka, nakaara ya jé Yohana wo kalaapiire ta, ni Yawutu wa tɛ ni, fɛfɛɛrɛ kalɛgɛɛ ki shizhaa na Yawutuu pu kabaŋa na. 26 Tee nakaara ti wuu na a Yohana wo kalaapiire tʼi shɛ wu pye: «Wù Karamɔgɔ, ma ni ná wemu wu bye Zhurudɛn Gba wu kadugo ge, ni mu ya wu kaa jo ge, li wii wee ya sipyii batizeni nimɛ. Sipyii pu bɛɛri di se wee yíri.» 27 A Yohana di pu ɲɔ shɔ na: «Kilɛ ya lemu kan sipya wemu mu wɛ, ta wu na já lee ta? 28 Yeeyɛ pyaa wa li fiin na nɛ yee pye jo Kilɛ ya Shɔvɔɔ wemu tun ge, wee wa nɛ wɛ, ga Kilɛ ya nɛ tun na pa wu ɲaha na yɛ.» 29 Lee kadugo na a Yohana di talenɛ la jo na: «Cenabun poo wo wu ɲɛ wu cenabun. Cenabun poo wu naɲii wu kunni niyerege yɛ ki ma bye wu tàan. Wu bu cenabun poo wu mujuu logo, wʼa fundanga ta xuuni cenabun poo wu mujuu li wuu na. Kee fundanga ki tuugo ki ɲɛ nɛ wogo ke. Kee fundanga kʼa pɛlɛ fo na nɔ ki tɛhɛnɛ na. 30 Li waha lʼi waha, la ya yaa na faraa wee wo pɛɛŋɛ ki na nimɛ, la di da foro nɛ wo pɛɛŋɛ ki ni.»

Sipya we wʼa yìri fugba wu ni na pa ge

31 A Yohana di jo sanha na: «Wemu wʼa foro Kilɛ ni ge, wee wu ɲɛ sipyii pu bɛɛri ɲuŋɔ ni. Ga wemu wʼa foro ɲiŋɛ ni ge, wee ɲɛ nɔhɔdaan wo, ɲiŋɛ keree wee ya yu. Wemu wʼa pa na yìri fugba wu ni ge, wee wu ɲɛ pu bɛɛri ɲuŋɔfɔɔ. 32 Wʼa yemu ɲa na yemu logo ge, yee wʼa yu. Ga wa shishiin ya ta sɔɔ wu nijoyo yi na wɛ, fo shɛɛn nigin nigin yɛ. 33 Sipya wemu bɛɛri wʼa sɔɔ wu nijoyo yi na ge, wee ma li shɛɛ na fiinŋɛ na can ɲɛ Kilɛ ni. 34 Bani Kilɛ ya wemu tun ge, Kilɛ jomɔ wee ya yu. Kilɛ ya Fɛfɛɛrɛ Munaa taga wee ɲi. 35 To Kilɛ Ja wu kaa ya dan wu ni, wʼa sefɛɛrɛ ti le wu keŋɛ ni yaŋmuyɔ bɛɛri na. 36 Wemu wʼa dà Kilɛ Ja wu na ge, ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama wa weefɔɔ mu. Ga wemu ya dà Kilɛ Ja wu na wɛ, wee da ɲìi sicuumɔ pu ta wɛ. Ga Kilɛ wo loyire li na gori yaha weefɔɔ na.»

4

Yawutuu ya shi wemu kɔ ge, Yesu ya tigi wee mu

1 Ayiwa, Farizhɛɛn pʼa pa yi logo na Yesu ya kalaapiire niɲɛhɛrɛ taa na toro Yohana tàan, na pu batizeni. 2 Ga na ta Yesu yɛ pyaa bi ta na batizeli wu pyi wɛ, fo wu kalaapiire. 3 Tuun wemu ni Yesu ya pa pee jomɔ pu logo ge, a wu foro Zhude fiige ki ni na kari Galile fiige ki ni. 4 Wu nigariwo bi yaa na Samari fiige ki ja toro. 5 A wu shɛ nɔ Samari kulo la ni, lee mɛgɛ ɲɛ na Sikari. Yakuba bi tɛgɛ kemu kan wu ja Yusufu mu fo lʼa mɔ ge, kee kabanugo Sikari bye. 6 Keeŋɛ ka ki bi bye Yakuba mu wà wee xuu wu ni. Ba Yesu ya kanha ɲara li tàan wɛ, na diin kee keeŋɛ ki ɲɔ na. Lee bi caŋa ki ta ɲiŋɛ niŋɛ ni.

7 A Samari shɛn cee wa di ba wà lɔhɔ takogo ni. A Yesu di wu pye: «Na kan lɔhɔ di gba!» 8 Lee bi Yesu kalaapiire ti ta tʼa kari kanha ki ni yalige tashɔgɔ ni. 9 A wee Samari shɛn cee wu Yesu pye: «Ee, mu wemu wu ɲɛ Yawutu ge, ɲaha na mu dʼa sɔɔ na logbaga ɲɛɛri nɛ mu na ta nɛ ɲɛ Samari shɛn wɛ?» Cee wʼa yee jo bani Yawutuu bi ta sɔɔ kaa la shishiin li pu ni Samari shɛɛn pinnɛ wɛ. 10 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Cee we, Kilɛ ya yaaga kemu kaan ma ni ge, mu da bi kee cɛ, sipya wemu wʼa logbaga ki ɲɛɛri mu mu ge, na wee bɛ cɛ, muyɛ pyaa ki bi da logbaga ɲɛɛri wu mu. Wu bi da lɔhɔ kan mu mu, kemu kʼa ɲìi sicuumɔ kaan sipyii bɛɛri mu ge.» 11 A cee wu wu pye: «Karamɔgɔna we, goŋɔ ɲɛ mu mu wɛ, keeŋɛ ki dʼa cogi, mii mu di da kee ɲìi sicuumɔ lɔhɔ ki ta di gan nɛ mu wɛ? 12 Wèe tolɛ Yakuba wʼa ke keeŋɛ ke kan wèe mu. Wuyɛ pyaa, ni wu nagoo, ni wu yapɔrɔyɔ yi bi kee lɔhɔ gbuu. Ayiwa, mu wa giin na mu ya ye wèe tolɛ Yakuba na gɛ?» 13 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Wa bɛɛri wʼa ke keeŋɛ ke lɔhɔ gba ge, waga na ba weefɔɔ ta sanha. 14 Ga lɔhɔ ke nɛ gaan ge, wa bɛɛri wʼa kee gba ge, waga da ba weefɔɔ ta nige bada wɛ. Bani lɔhɔ ke nʼa da gan weefɔɔ mu ge, kee na ba bye lobulowii na buloo na foro wu funŋɔ ni, na ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kan wu mu.» 15 A cee wu Yesu pye: «Karamɔgɔna we, kee lɔhɔ ki kan na mu di gba, kɔnhɔ waga ganha bu na ta nige, di ba lɔhɔ shaa naha sanha wɛ.»

16 A Yesu di wu pye: «Shɛ ma poo wu yiri pa naha.» 17 A wu Yesu pye: «Ná wa na mu wɛ.» A Yesu di wu pye: «Can mʼa jo na ná ɲɛ ma mu wɛ. 18 Bani mʼa jé xɔ namaa kaguro mu. Ná wemu bɛ wʼa jé ma mu nimɛ ge, wee bɛ wa ma poo wɛ. Can mʼa jo.» 19 A cee wu wu pye: «Karamɔgɔna we, nɛ mu sɛɛri na mu ta Kilɛ tudunmɔ. 20 Wèe Samari shɛɛn, ke faaboboŋɔ ke na wèe sefɛlɛɛ ya Kilɛ pɛlɛ. Ga yee Yawutuu di yu na tapɛɛŋɛ katii wa Kilɛ na ni Zheruzalɛmu bɛ wɛ.» 21 A Yesu di wu ɲɔ shɔ na: «Dà na na! Caŋa ka wa ma, yʼa da ba To Kilɛ pɛlɛ ke faaboboŋɔ ke na wɛ, kelee Zheruzalɛmu bɛ ni wɛ. 22 Wemu yee Samari shɛɛn ya bɛlɛ ge, yee ya wu cɛ wɛ, ga wemu wèe Yawutuu ya bɛlɛ ge, wèe ya wu cɛ, bani wèe Yawutuu ni Shɔvɔɔ wʼà foro. 23 Ga caŋa ka wa ma, kee ya nɔ xɔ. Piimu pʼa To Kilɛ pɛlɛ see na ge, pee na ba wu pɛlɛ munaa baraga ni, lee lemu lʼa can wu shɛɛ ge. Bani piimu pʼa kee pɛɛŋɛ ki tuugo pyi ge, pee To Kilɛ ya zhaa. 24  Kilɛ ɲɛ Munaa. Piimu pʼa wu pɛlɛ ge, li waha lʼi waha, pee ya yaa na wu pɛlɛ munaa baraga ni, lee lemu lʼa can wu shɛɛ ge.» 25 A cee wu wu pye: «Nɛ li cɛ jo Shɔvɔɔ wu na ba ba, (lee kɔ́ri ɲɛ ‹Kilɛ ya wemu shɔɔnri lɔ ge.›) Wee ba ba tuun wemu ni, wu na ba keree ki bɛɛri ɲaha jo wèe mu.» 26 A Yesu di cee wu pye: «Nɛ wemu wʼa yu ni mu ni ge, nɛ wu ɲɛ wii.»

27 Na Yesu ni cee wu yaha pee jomɔ pu na, a kalaapiire tʼi ba na yìri yalige ki tashɔgɔ ni. Ba pee ya pa Yesu ta wu na yu ni cee wu ni wɛ, a lʼi pu ɲaha wɔ. Ga wa shishiin ya sɔɔ na wu pye: «Ɲaha kaa mʼa yegee cee wu mu wɛ?» kelee «Ɲaha na mʼa yu ni wu ni wɛ?» 28 A cee wu kunni di wu lokoyaaga ki yaha keeŋɛ ki na, na guri kari kanha ki funŋɔ ni, na shɛ sipyii pu pye: 29 «Yi pa ná wa wii, wʼa nɛ kapyelɛgɛɛ bɛɛri jo nɛ mu. Kɔnhɔ wee di ɲɛ Shɔvɔɔ we-e dɛ?» 30 A sipyii pʼi yìri kanha ki funŋɔ ni na pa Yesu yíri.

31 Lee bi kalaapiire ti ta tʼa Yesu ɲɛɛri na: «Wù Karamɔgɔ, ɲɔ mayɛ na, mʼa ganha li ba.» 32 Ga, a wu pu ɲɔ shɔ na: «Yalige ka wa nɛ mu na li, yee di wa kee cɛ wɛ.» 33 A kalaapiire tʼi ganha na tiyɛ yegee na: «Ba kɔnhɔ wa wʼa pa yalige ka kan wu mu wɛ?» 34 A Yesu di pu pye: «We wʼa nɛ tun ge, nɛ na wee ɲidaan pyi; kapyeŋɛɛ kii wʼa kan nɛ mu ge, na kee bɛ ɲɔ fa, lee ɲɛ ɲɔ yalige yaaga nɛ mu.» 35 Lee kadugo na a Yesu di pu pye: «Ta yee kunni ma yu we tuun we ni, na yeye shishɛɛrɛ wu ɲɛ wèe ni yalɔɔrɔ ti tɛ ni wɛ? Ga nʼa da yi jo yi mu, ‹Yi kɛrɛyɛ yi wii xuuni!› Shinma wʼa lɛ, wu kɔnduun wʼa nɔ xɔ. 36 Wemu wʼa shinma wu kɔɔn ge, wee ya wu saraa taa na xɔ; wʼa shinma pya wu pinnɛ yaha ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pu wuu na. Lee pyegana li na, shinma nuguvɔɔ we ni wu kɔnvɔɔ we, pu shuun wu bɛɛri na fundanga ta shiizhan. 37 Bani talenɛ lemu lʼa yu na: ‹Wa na ba yemɛ nugi, watii na ba wee shinma wu kɔn ge,› lee ɲɛ can. 38 Yee ya tɛgɛ kemu nugi wɛ, nɛ yee tun yee pu shɛ kee shinma kɔn. Piitiilee pʼa kee pye, a yee di kuduun ta pee wo kapyeŋɛɛ ki ni.»

39 A Samari shɛɛn niɲɛhɛmɛɛ di dà Yesu na le kulo le ni cee wu wo kafila wu wuu na. Bani cee wʼa pu pye: «Wʼa nɛ kapyelɛgɛɛ bɛɛri jo nɛ mu.» 40 Lee wuu na a Samari shɛɛn pʼi yìri kanha ki funŋɔ ni na shɛ Yesu yíri. Ba pʼa nɔ wà wɛ, na Yesu ɲɛɛri na wu tiin pu yíri. A wu sɔɔ na cabyaa shuun pye pu yíri. 41 Yesu ya cabyaa shuun wemu pye lee kulo li ni ge, a sipyiɲɛhɛmɛɛ piitiilee di dà wu na sanha wu kafila wu wuu na. 42 A pee di cee wu pye: «Wèe ya ta dà wu na mu wo jomɔ pu yɛ wuu na-ɛ dɛ. Ga wèeyɛ pyaa ya wu jomɔ pu logo, a wèe di li cɛ can na na wee wu ɲɛ koŋɔ ki Shɔvɔɔ wuyɛ pyaa.»

Yesu ya Galile fiige ki sipyigbɔ wa wo ja cuuŋɔ

43 Ba kee cabyaa shuun wʼa toro wɛ, a Yesu ni wu kalaapiire tʼi foro Sikari kolo li ni na kari Galile fiige ki ni. 44 Yesu yɛ pyaa bi jo na: «Kilɛ tudunmɔ wa shishiin ya pɛɛŋɛ taa wu to kulo ni wɛ.» 45 Ga, ba pʼa nɔ Galile fiige ki ni wɛ, a Galile shɛɛn di pu ɲuŋɔ círi ni fundanga ni. Bani Yesu bi keree kiimu bɛɛri pye Zheruzalɛmu ni Yawutuu Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li ni ge, Galile shɛɛn pu bi kee bɛɛri ɲa, bani puyɛ pyaa bɛ bi shɛ lee kalenɛ li ni.

46 Wee tuun wu ni a Yesu di guri pa sanha Kana kulo li ni, Galile fiige ki ni. Wee xuu wu ni wʼa bi lɔhɔ ki ɲɛri na pye duvɛn. Lee bi fiige ki sipyigbɔ wa ta Kapɛrinɔmɔ kulo li ni; wee ja bi cuuŋɔ wɛ. 47 Ba wee ná wʼa logo na Yesu ya yìri Zhude ni na pa Galile ni wɛ, a wu gari wu yíri, na shɛ wu ɲɛɛri na wu pa Kapɛrinɔmɔ ni, na wee ja wʼa taxuyo shaa, wu shɛ wu cuuŋɔ. 48 A Yesu di wee ná wu pye: «Ta le yahagana le na yee wa da yiyɛ yaha gɛ? Yee ya ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhaŋaa ni kagbɔhɔɔ ɲa wɛ, yee da ga dà bada wɛ.» 49 Ga, a wee ná wu Yesu pye: «Karamɔgɔna we, ɲɔ mayɛ na mʼa ba nimɛ, kɔnhɔ wù ja wu ganha bu xhu wɛ.» 50 Wee tuun wu ni a Yesu di wu pye: «Kuri mʼa gaaŋi ma ja wʼa cuuŋɔ.» A wee ná wu dà Yesu kafila wu na, na guri kari. 51 Ba wʼa kuri na gaaŋi wɛ, a wu kapyebyii pʼi shɛ wu ɲuŋɔ círi koo li na, na wu pye: «Ma ja wʼa cuuŋɔ.» 52 A wu pu yege na tuun wekɛ ni wu dʼa cuuŋɔ wɛ? A pʼi jo na taɲaa ceefuuro tʼa wu yaha na caŋa ki yaha kʼa fiin (13h00). 53 Taapile ni a pya wu to wu li cɛ na wee tuun wu ninumɔ ni Yesu ya wee pye: «Ma ja wʼa cuuŋɔ.» A wee ná wu ni wu puga shɛɛn bɛɛri di dà Yesu na.

54 Ayiwa, ba Yesu ya foro Zhude fiige ki ni na kuri Galile fiige ki ni wɛ, le lʼa pye wu ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana shuun wuu.

5

Yesu ya faan wa cuuŋɔ

1 Ayiwa, lee kadugo na kalegbɔɔ la bye Yawutuu pu mu Zheruzalɛmu ni. A Yesu bɛ di shɛ lee ni. 2 Zheruzalɛmu kulo li ni, kuɲɔɔ lemu ni dubyaa pu ma jin ge, lɔhɔ ka bye wà wege ka ni lee kabanugo. Pʼa bi kee wege ki mɛgɛ yiri Yawutuu jomɔ pu ni na Bɛtisayida. Gbalaa kaguro wu bi yereŋɛ kee wege ki kabanugo. 3 Yama fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ pu bi sinnɛ pee gbalaa pu nɔhɔ ni. Fyɛnmɛɛ, ni tɔɔgɛgɛyɛ fɛɛ, ni faannaa, [pee bɛɛri bi ma lɔhɔ ki sigee, ki ba ɲɛhɛ. 4 Bani Kafɔɔ wo mɛlɛkɛ wa wu ma digi lɔhɔ ki ni tuun wa ni, na ki ɲɛhɛ. Ba wee ya lɔhɔ ki ɲɛhɛ xɔ wɛ, yama fɔɔ wemu bu fɛnhɛ tigi kee ni, yama tuugo kemu bɛɛri ki ɲɛ weefɔɔ na ge, pee na xhɔ.] 5 Ná wa bye wà wee bi yee kɛlɛɛ taanri ni gbarataanri (38) ta na yá. 6 Ba Yesu ya wee ná wu ɲa wʼa sinnɛ wɛ, na li cɛ na wʼa mɔ wu yama pu na. A wu wu yege na: «Mu funŋɔ ki wa mʼa juuŋɔ gɛ?» 7 A wu Yesu ɲɔ shɔ na: «Karamɔgɔna we, lɔhɔ ki ba ɲɛhɛ, sipya wa nɛ mu wemu na nɛ lɔ di dirige ki ni wɛ. Nɛ bu jo di yìri nayɛ mu, yani nɛ wu nɔ ge, watii na fyaala tigi nɛ ɲaha na.» 8 A Yesu di wee ná wu pye: «Yìri mʼa ma yasinnɛgɛ ki lɔ, ma da ɲaari.» 9 Taapile ni a wu juuŋɔ, a wu yìri na wu yasinnɛgɛ ki lɔ, na ganha na ɲaari.

Lee ya pye Yawutuu cadɛɛngɛ ka na. 10 Ba Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼa wee ná wu ɲa wʼa cuuŋɔ wɛ, a pʼi wu pye: «Niɲaa ɲɛ cadɛɛngɛ dɛ! Na saha ni saliya wu ni, mu ya yaa mu wu ma yasinnɛgɛ ki lɔ mʼa ɲaari niɲaa wɛ.» 11 A ná wu Yawutuu pu pye: «Wemu wʼa nɛ cuuŋɔ ge, wee wʼa jo na: ‹Ma yasinnɛgɛ ki lɔ, ma da ɲaari.›» 12 A pʼi wu yege na: «Jɔgɔ yɛ pyaa ki dʼa mu pye mu wu ma yasinnɛgɛ ki lɔ, ma da ɲaari wɛ?» 13 Ga sipya nigin wemu wʼa bi ná wu cuuŋɔ ge, wu bi wee cɛ nige wɛ; bani sipyiire ti bi ɲɛhɛ. Lee bi Yesu ta wʼa foro xɔ sipyiire ti niŋɛ ni. 14 Lee kadugo na a Yesu di ba saha ni ná wu ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki funŋɔ ni na wu pye: «Wii, mʼa cuuŋɔ nimɛ, ma ganha bu da da jurumu pyi nige wɛ, kɔnhɔ kaa la bɛtii ganha ba ma ta lemu ya kolo le bɛ na ge wɛ.» 15 A wee ná wu shɛ yi jo Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu mu, na Yesu wʼa wee cuuŋɔ. 16 A Yawutuu pʼi daha Yesu nɔhɔ ni na gana, na ɲaha na wʼa ná wu cuuŋɔ cadɛɛngɛ ki na wɛ. 17 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ To wu wʼa kapyeŋɛɛ pyi tuun bɛɛri ni, lee wuu na nɛ bɛ ya yaa na kapyeŋɛɛ pyi.» 18 Ba Yesu ya pee jomɔ pu jo wɛ, a la di fara Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu loyire li na. A pʼi ganha na wu shaa di gbo na bani wu jate ya ta nɔ cadɛɛngɛ ki na wɛ; na nɔhɔ na Kilɛ pyi na wee To, na wuyɛ taanna ni Kilɛ ni lee jogana le funŋɔ ni.

Kilɛ ya kiirikɔɔn li sefɛɛrɛ kan Yesu mu

19 A Yesu di pu pye: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, Ja wʼa da ga já yafiin pye wu yɛ ni, na ta wu ya li ɲa To wu mu wɛ. Le To wʼa byi ge, lee tuugo Ja wu bɛ ya byi. 20 Ja wu kaa ya taan To wu ni, lee wuu na wʼa keree kiimu bɛɛri pyi ge, wʼa kee bɛɛri shɛ Ja wu na. Wu na ba keree kii bɛ shɛ wu na sanha kiimu kʼa ye kii bɛ na ge, kɔnhɔ kee di bye yee mu kakanhaŋaa. 21 To wʼa xuu ɲɛni na ɲiifɛɛrɛ kaan pu mu kangana lemu na ge, lee na Ja wu la ɲɛ wu ɲìi sicuumɔ kan piimu mu ge, pee mu wʼa da pu kan. 22 To wu da kiiri kɔn sipya wa shishiin na wɛ, ga wʼa kiirikɔɔn li sefɛɛrɛ ti bɛɛri kan wu Ja wu mu, 23 kɔnhɔ sipyii bɛɛri di da Ja wu pɛlɛ, ba pʼa To wu pɛlɛ pɛlɛgana lemu na wɛ. Sipya wemu ya sɔɔ na Ja wu pɛlɛ wɛ, To we wʼa wu tun ge, wee wʼa she pɛɛŋɛ na.»

24 A Yesu di pu pye: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, sipya wemu bu nɛ jomɔ pu logo, na dà nɛ tunvɔɔ wu bɛ na, wee na ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta. Kiiri da ba gɔn nige weefɔɔ na wɛ, weefɔɔ ya foro xu ni na jé ɲìi sicuumɔ ni.» 25 A Yesu di jo sanha na: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, caŋa ka na ba nɔ, kee ya nɔ xɔ bɛ yɛrɛ nimɛ; xuu na ba Kilɛ Ja wu mujuu logo, piimu bɛɛri ba li logo na sɔɔ wu na, pee bɛɛri na ba ɲìi sicuumɔ ta. 26 Bani ba To Kilɛ ɲɛ ɲìi sicuumɔ fɔɔ wɛ, mu wʼa sefɛɛrɛ kan Ja wu bɛ mu wu pye ɲìi sicuumɔ fɔɔ. 27 Wʼa fanha kan wu Ja wu mu wʼa kiiri wu kɔɔn, bani wee wu ɲɛ Sipya Ja we. 28 Lee ganha bu da yi fo wɛ, bani tuun wa wʼa ma xuu bɛɛri na ba wu mujuu logo na ɲɛ 29 na foro faya ni. Piimu pʼa kasaaŋaa pye ge, pee na ba ɲɛ kɔnhɔ pʼi jé ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pu ni. Ga jurumupyii pu kunni na ba ɲɛ kɔnhɔ pʼi jé kiiri ni.

Yesu ya jo na wee jomɔ pu ɲɛ can

30 «Nʼa da já kaa la shishiin pye nayɛ ni wɛ. Ye Kilɛ ya jo nɛ mu ge, yee ni nɛ kiiri wu kɔɔn na sahaŋi. Nɛ wo kiiri wʼa tii, bani nɛ wu kɔɔn na bɛ ni nayɛ pyaa ɲidaan ni wɛ. Ga, nɛ wu kɔɔn na bɛ ni na tunvɔɔ wu ɲidaan ni.

31 «Li da bi da kanna nɛyɛ pyaa kʼa nayɛ pyaa wo sɛɛri keree yu, nɛ jomɔ pu da bi bye can wɛ. 32 Ga watii wu ɲɛ nɛ sɛɛri. Nɛ li cɛ jo yemu wʼa yu nɛ shizhaa na ge, jo yee bɛ ɲɛ can. 33 Ayiwa, yee ya pii tun Yohana Batizelipye mu. Wʼa sɛɛri keree kiimu jo yee mu nɛ shizhaa na ge, kee ɲɛ can. 34 Nɛ yee yu, kɔnhɔ sipyii di da sɛɛri keree yu na shizhaa na yɛ nigin wɛ dɛ! Ga nɛ yi yu, kɔnhɔ yee di ɲuwuuro ta. 35 Yohana bye ba sokinna kpɛɛngɛ ɲɛ wɛ, na kpɛɛngɛ yeege yee niŋɛ ni, a yee di sɔɔ na fundanga ta jɛri wu kpɛɛngɛ ki na. 36 Ga nɛ wi ge, yaaga katii bɛ ki ɲɛ nɛ sɛɛri kemu ya ye Yohana wo sɛɛri keree ki na ge. Bani kapyeŋɛɛ kiimu To Kilɛ ya kan nɛ mu ge, nɛ kee bɛ pyi. Kee kapyeŋɛɛ ki bɛ ɲɛ nɛ sɛɛri. Lee ya li shɛɛ na To Kilɛ wʼa nɛ tun. 37 Nɛ To Kilɛ wemu wʼa nɛ tun ge, weeyɛ pyaa ki wa yu nɛ shizhaa na, ga yee ya ta sɔɔ bada na wee ɲɔmɛɛ co wɛ. Le bɛ wʼa shɛ yee na ge, yee ya ta lee ɲaha cɛ wɛ. 38 Yee ya ta sɔɔ wu jomɔ pu na yi zɔlɔɔ pu na wɛ. Bani wʼa wemu tun ge, yee ya ta dà wee na wɛ. 39 Samɔhɔrɔ wa yee ni na Kilɛ Kafila kalaa xuuni, bani yee wʼa giin na lee lʼa da ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kan yee mu, na ta wee Kafila we bɛ di nɛ ninumɔ kaa yu. 40 Lee bɛ na, yee funyɔ di ɲɛ yee pu pa nɛ mu, kɔnhɔ yʼi ɲìi sicuumɔ ta wɛ.

41 «Nɛ sipyii wo pɛɛŋɛ ke shaa wɛ, bani yee ɲɛ sipyii piimu ge, nɛ yee cɛ. 42 Nɛ li cɛ bɛ jo Kilɛ taanɲɛɛgɛ wa yee funyɔ ni wɛ. 43 Nɛ pa na To Kilɛ mɛgɛ na, yee di ya ta sɔɔ nɛ na wɛ. Ga watii da bi ba wuyɛ pyaa mɛgɛ na, yee bi da zɔɔ wee na. 44 Pɛɛŋɛ ke kʼa foro sipyii ni ge, kee kʼa dan yee ni tashaga ni; pɛɛŋɛ ke kʼa daa Kilɛ yɛ nigin ni ge, yee ya kee shaa wɛ. Yee ma já dà dii nɛ na na yee yaha pee yahama pu ni wɛ? 45 Ga yi ganha ba giin na nɛ wʼa da ba yi jaagi To Kilɛ ɲaha tàan wɛ dɛ! Ahayi! Ga Kilɛ tudunmɔɔ Musa wemu wu wa yee tadaŋa ge dɛ, wee wu ɲɛ yee jaagivɔɔ. 46 Yee da bi dà wee na, yee bi da dà nɛ bɛ na, bani nɛ kaa Musa ya jo wu Kitabu wu ni. 47 Jomɔ pemu Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya ka nɛ shizhaa na ge, yee bye yee di ya dà pee na wɛ, yee na ba dà dagana lekɛ na nɛ jomɔ pu na wɛ?»

6

Yesu ya yalige kan sipyii kabɔfoŋɔɔ kaguro mu

(Macoo 14:13-21; Marika 6:30-44; Luka 9:10-17)

1 Ayiwa, lee kadugo na Yesu ya kari Galile Gba wu kadugo. Wee gba we ninumɔ mɛgɛ ki ɲɛ na Tibɛrɛyade Gba. 2 Sipyiire ti bi ma daha Yesu fɛni, bani pʼa bi wu ɲaa wu na yama fɛɛ cuuŋɔ na kakanhaŋaa pyi. 3 Ba Yesu ni wu kalaapiire tʼa nɔ wà wɛ, na dugi tiin faaboboŋɔ ka na. 4 Lee bi Yawutuu pu Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li ta lʼa tɛɛŋɛ.

5 A Yesu di ba wu ɲuŋɔ yirige, na sii sipyii niɲɛhɛmɛɛ ɲa pu na ma wu yíri. A wu Filipe pye: «Mii wèe di wa da já yalige ta di zhɔ pii sipyii pii bɛɛri mu wɛ?» 6 Yesu ya yee jo kɔnhɔ wu logo yɛ Filipe ɲɔ na, lee bɛ wɛ, wʼa bi yaa na lemu pye ge, wu bi lee cɛ. 7 A Filipe di wu ɲɔ shɔ na: «Wù funŋɔ bi ɲɛ nago kanna pu bɛɛri di pu ɲɔyɔ piri-para yɛ, ali wèe ɲɛhɛ wari dɛɲɛɛ* xhuu shuun (200) bɛ taga yalige shɔ, kee da ga yafiin bɛ ɲɔ pii na wɛ.» 8 Na pu yaha pee jomɔ pu na, Yesu kalaapire lemu mɛgɛ ki ɲɛ na Andire ge, wʼi ɲɛ Pyɛɛri cuun ge, a wee di jo: 9 «Funana la wa naha, buuri ɲuyɔ kaguro ni fyaa shuun wu wa li mu, ga ɲaha yee di wa da ɲɔ pii sipyiɲɛhɛmɛɛ pii na wɛ?»

10 A Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Yi sipyiire ti teŋɛ ɲiŋɛ ki na.» Ɲagara niɲɛhɛrɛ ti bye wee xuu wu ni. A sipyiire tʼi diin diin. Pʼa bi namaa kabɔfoŋɔɔ kaguro (5.000) shi tɔrɔ pee sipyii pu ni. 11 A Yesu di wee buuri we lɔ na baraga taha Kilɛ na, na wu kan pʼa loolo pee sipyii pu na. A wu fyaa pu bɛ pye mu. A pu bɛɛri di li na din. 12 Ba sipyiire tʼa li xɔ wɛ, a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Yi buuri ɲukoroyo yi saya lɔ, kɔnhɔ yi ganha bu gyɛɛgi wɛ.» 13 A pʼi yee buuri ɲukoroyo yi lɔ, na taga sagaŋaa kɛ ni shuun ɲi. Sipyiire tʼa li xɔ buuri ɲuyɔ kaguro wu ni, a wemu di gori ge, wee kaa lʼa jo mɛ.

14 Ba sipyii pʼa Yesu wo kakanhana li ɲa wɛ, na jo: «Can na Kilɛ tudunmɔ wemu kaa lʼa jo na wu na ba ba koŋɔ na ge, wee wʼa sii we.» 15 Ba Yesu ya pa li cɛ na fanha bɛ na pʼa giin di wee co di bye saan wɛ, a wu laha pu tàan, na gari faaboboŋɔ katii na wu yɛ.

Yesu ya ɲaari gba lɔhɔ ɲuŋɔ ni

(Macoo 14:22-33; Marika 6:45-52)

16 Ba caŋa kʼa pa do wɛ, a kalaapiire tʼi digi kari gba wu ɲɔ ki na. 17 Lee di Yesu ta wu sanha shɛ pu yíri wɛ. A pʼi jé kɔrɔgɔ ka ni na se Kapɛrinɔmɔ ni. Lee bi piige ki ta kʼa wɔ xɔ. 18 Na pu yaha lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni, a kafɛɛgbɔhɔ ka di ba yìri, na ganha na lɔhɔ ki pyi ki na ɲɛri xuuni. 19 Ba pʼa kiloo kaguro kelee gbaara shishiin paa lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni tuun wemu ni wɛ, a pʼi Yesu ɲa wu na ɲaari lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni na se kɔrɔgɔ ki mu. A pu jaalaa di yìri xuuni. 20 A Yesu di pu pye: «Nɛ wu wa, yi ganha bu da vya wɛ!» 21 Kalaapiire ti funŋɔ ki bi bye wu jé ni pu ni kɔrɔgɔ ki ni, ga xuu wemu ni pu bi se ge, taapile ni a pʼi nɔ wee xuu wu kogoŋɔ ki na.

Sipyiire tʼa Yesu shaa

22 Ba ɲiga kʼa mugi wɛ, sipyiire ti tʼa bye gba wu kadugo yíri ge, a pee di li sɛɛri, na kɔrɔgɔ nigin yɛ ta wà. A pʼi li cɛ na Yesu ya ta jé ni wu kalaapiire ti ni ke ki kɔrɔgɔ ki ni wɛ, ga na kalaapiire ti tʼa jé ti yɛ na kee kɔrɔgɔ ki ni na kari. 23 Lee bi kɔrɔyɔ ya bɛ ta yʼa yìri Tibɛrɛyade kulo li ni na pa. Xuu wemu ni Kafɔɔ bi baraga taha Kilɛ na, na buuri wu kan pʼa loolo sipyiire ti na ge, a yee di ba yere wee xuu wu tàan. 24 Sipyiire tʼa pa Yesu ta wu ɲɛ wà wɛ, wu kalaapiire ti bɛ di ɲɛ wà-ɛ ge, a pʼi jé yee kɔrɔyɔ yi ni na kari wu tashaga ni Kapɛrinɔmɔ ni.

Yesu ɲɛ yalige, kemu kʼa ɲìi sicuumɔ kaan ge

25 Ba pʼa kari Yesu yìri gba wu kadugo wɛ, a pʼi wu pye: «Wù Karamɔgɔ, dii mu dʼa pye na ba naha wɛ?» 26 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, yee ya kakanhaŋaa kiimu ɲa ge, yee wa nɛ shaa kee wuu na-ɛ dɛ! Ga yalige ke yee ya li na tin keki caŋa ge, kee ka wuu na yee wa nɛ shaa. 27 Ayiwa, yalige kemu ki da já gyɛɛgi ge, yi ganha ba kapyeŋɛɛ pyi kee wuu na wɛ. Ga yalige kemu ki ɲɛ ki ya gyɛɛgi wɛ, na ɲìi sicuumɔ bɛ kaan ge, yʼa kapyeŋɛɛ pyi kee wuu na. Kee yalige ke, Sipya Ja wu da ba kee kan yee mu. Bani wee na To Kilɛ ya wu fanha ki fɛ pu kpɔn.»

28 Wee tuun wu ni a pʼi Yesu yege na: «Lekɛ wèe dʼa yaa na pye lee di bye Kilɛ ɲidaan wɛ?» 29 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Lemu Kilɛ ya zhaa yee mu ge, lee li wa mɛ na wee ya sipya wemu tun yee mu ge, na yi dà wee na.» 30 A pʼi Yesu pye sanha na: «Ga ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhana lekɛ mu di da bye di zhɛɛ wèe na, lee di wèe pye wèe pʼa daa mu na wɛ? Kaa lekɛ mu di da bye di zhɛɛ wèe na wɛ? 31 Li wii, Kilɛ ya maanɛ* kan wèe sefɛlɛɛ pu mu pʼa li sipoŋɔ ki ni ma na jo ba lʼa ka Kilɛ wo Kitabu wu ni wɛ na:

‹Wʼa buuri tirige fugba we ni, na kan pu mu pʼa li.›»

32 Ga, a Yesu di pu pye: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, yalige ke kʼa yìri fugba wu ni ge, kee ya pye Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo niganga-ɛ dɛ! Nɛ To Kilɛ wu ɲɛ fugba yalijeŋɛ ki kanvɔɔ. 33 Bani Kilɛ ya yalige kemu kaan ge, kee ɲɛ wemu wʼa tigi na yìri fugba we ni ge. Wee shiin wʼa ɲiifɛɛrɛ kaan koŋɔ mu.» 34 Ayiwa, a pʼi Yesu pye: «Karamɔgɔna we, ta kee yalige ki kaan tuun bɛɛri ni wù mu gɛ!» 35 A Yesu di pu pye: «Yalige kemu kʼa ɲìi sicuumɔ pu kaan ge, nɛyɛ pyaa ki ɲɛ kee yalige ke. Sipya wemu bu ba nɛ mu, xuugo da ga weefɔɔ ta sanha bada wɛ. Sipya wemu bu dà nɛ na, waga da ga weefɔɔ ta sanha bada wɛ. 36 Ga nɛ yi jo xɔ yee mu; yee dʼa nɛ ɲa bɛ. Ali lee bɛ na, yee di ya dà nɛ na wɛ. 37 Nɛ To Kilɛ ya piimu bɛɛri kan nɛ mu ge, pee bɛɛri na ba nɛ mu. Sipyaa sipya bu ba nɛ mu, nɛ da ga weefɔɔ kɔri bada wɛ. 38 Nɛ ta yìri fugba we ni na pa nayɛ pyaa ɲidaan tapyege ni wɛ. Ga na tunvɔɔ ɲidaan nɛ pa di ba bye. 39 Wemu wʼa nɛ tun ge, wee ɲidaan wu wa mɛ na, sipyaa sipya wʼa kan nɛ mu ge, na wee wa shishiin ganha da biin wɛ. Nɛ ba pee ɲɛ di yeege xu ni koŋɔ caxhɔgɔ bɛ na. 40 Nɛ To wu ɲidaan wu wa mɛ na, sipyaa sipya wʼa wu Ja wu ɲa na dà wu na ge, wee di ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta, bani nɛ na ba pee ɲɛ di yeege xu ni koŋɔ caxhɔgɔ.»

41 Ba Yesu ya jo na yalige ke kʼa yìri fugba we ni ge, na wee wu ɲɛ kere wɛ, pee jomɔ pe ya ta taan Yawutuu pu ni wɛ. A pʼi ganha na ŋmunu-ŋmunɔ puyɛ tàan. 42 A pʼi jo: «Ɛɛn! Ta Yusufu ja Yesu bɛ wu ɲɛ we wɛ? Wèe ya wu to wu cɛ, na wu nu wu bɛ cɛ. Ɲaha na wu yu na fugba we ni wee ya yìri wɛ?» 43 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Yee di ŋmunu-ŋmunɔ do! Yi ŋmunu-ŋmunumɔ pu bɛɛri ɲɔ yaha! 44 Nɛ To we wʼa nɛ tun ge, wa shishiin da já ba nɛ mu ni wee ya wufɔɔ yaha pa nɛ mu wɛ. Wa bɛɛri bu ba nɛ mu, nɛ na ba weefɔɔ ɲɛ na yeege xu ni, koŋɔ caxhɔgɔ. 45 Ayiwa, ta Kilɛ wo tudunmɔ wa ya li ka na:

‹Kilɛ yɛ pyaa na ba pu bɛɛri kalaa wɛ?›*

Sipyaa sipya wʼa To Kilɛ Kafila nuri na sɔɔ wu kalaa wu na ge, pee bɛɛri na ba nɛ mu. 46 Ga li wa nago sipya wa wʼa ɲii taha Kilɛ na wɛ. Wemu yɛ wʼa pa na yìri wu yíri ge, wee yɛ wʼa wu ɲa. 47 Can na wa bɛɛri bu dà nɛ na, weefɔɔ na ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta. 48 Yalige ke kʼa ɲìi sicuumɔ kaan sipyii mu ge, nɛ wu ɲɛ kere. 49 Yalige ka ya fɛnhɛ yìri fugba we ni, na pa gan yee sefɛlɛɛ pu mu pʼa li sipoŋɔ ki ni, ga lee bɛ na, pu bɛɛri ya xu. 50 Ga nimɛ, yalige ke ki ɲɛ naha ki dʼa yìri fugba we ni ge, wa bu kee li, weefɔɔ na ba ɲìi sicuumɔ ta pemu da xhɔ wɛ. 51 Nɛ ɲɛ ɲìi sicuumɔ yalige kemu kʼa yìri fugba we ni ge, wa bu kee li, weefɔɔ na ɲìi sicuumɔ ta pemu da ga xhɔ wɛ. Yalige ke nɛ gaan ge, kee ɲɛ nɛyɛ pyaa ceepuuro te. Nɛ tee kan saraga kɔnhɔ di ba koŋɔ sipyii munahaa ɲuŋɔ wolo.»

52 Pee jomɔ pu wuu na, a nakaagbɔɔrɔ di jé Yawutuu pu tɛ ni. A pʼi jo: «Kangana lekɛ na we ná we di da já wu ceepuuro kan wèe mu wèe pu li wɛ?» 53 A Yesu di pu pye: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, yee bye yee di ya Sipya Ja wu ceepuuro ti li, na wu shishan pu bɛ gba wɛ, yee da ga ɲìi sicuumɔ ta wɛ. 54 Wemu bu nɛ ceepuuro ti li, na nɛ shishan pu bɛ gba, weefɔɔ na ɲìi sicuumɔ ta pemu da ga xhɔ wɛ. Nɛ na ba weefɔɔ ɲɛ na yeege xu ni koŋɔ caxhɔgɔ. 55 Bani nɛ ceepuuro ti ɲɛ yalige nijeŋɛ, nɛ shishan pu bɛ di ɲɛ yagbaga nijeŋɛ 56 Sipya wemu bu nɛ ceepuuro ti li, na nɛ shishan pu bɛ gba, weefɔɔ na bye ni nɛ ni kariɲɛɛgɛ ni, nɛ bɛ di bye ni weefɔɔ ni kariɲɛɛgɛ ni. 57 To Kilɛ wemu wʼa nɛ tun ge, wee wa ɲìi na, wee gbɔɔrɔ ni nɛ bɛ wa ɲiifɛɛrɛ ni. Lee na wa bu nɛ ceepuuro ti li, weefɔɔ bɛ na bye ɲiifɛɛrɛ ni nɛ gbɔɔrɔ ni. 58 Yalige ke kʼa tigi na yìri fugba wu ni ge, kee ki wa ke. Yee sefɛlɛɛ piimu pʼa xu sipoŋɔ ki ni ge, pee ya yalige kemu li wà ge, kee ni ke wa nigin wɛ. Wemu bu ke yalige ke li, weefɔɔ na ɲìi sicuumɔ ta pemu da xhɔ wɛ.» 59 Yesu ya pe jomɔ pe jo na pye kalaa sipyiire ti bɛɛri mu Kapɛrinɔmɔ kulo li ni, na wu yaha Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni.

Yesu jomɔ pʼa ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kaan

60 Ayiwa, ba Yesu ya pee jomɔ pu jo wɛ, a kalaapiire niɲɛhɛrɛ di jo: «Pe jomɔ pe ya waha dɛ! Ma jo sipya na gbara wu lee pye gɛ?» 61 A Yesu di li cɛ wuyɛ ni na pee jomɔ pe pʼa pu pye pu na ŋmunu-ŋmunɔ. A wu pu pye: «Pe jomɔ pe ya digi yee na gɛ? 62 Xuu wemu ni Sipya Ja bye ge, yee ba wu ɲa wu na duri wà, yee di da ba yekɛ jo wɛ? 63  Kilɛ Munaa lʼa ɲìi sicuumɔ kaan sipya mu. Lee bɛ wɛ, sipya yɛ pyaa fanha ɲɛ yafiin bɛ wɛ. Jomɔ pe nɛ yu yee mu ge, pee ɲɛ Kilɛ Munaa ni ɲìi sicuumɔ. 64 Ga pii wa yee ni, pee ya dà li na wɛ.» Yesu ya yee jo bani fo ɲɔkɔɔnrɔ ti na, piimu pu bye pu ya dà wu na-ɛ ge, wʼa bi pee cɛ. Wemu bɛ wʼa bi da ba wu le keŋɛ ni ge, wʼa bi wee bɛ cɛ. 65 A Yesu di la fara wu jomɔ pu na sanha na: «Lee wuu na nɛ yee pye jo wa shishiin da já ba nɛ mu, ni To Kilɛ ya lee wo sefɛɛrɛ kan weefɔɔ mu wɛ.»

66 Na lɔ wee tuun wu na, a wu kalaapiire niɲɛhɛrɛ di guri wu fɛni. Pee ya ta sɔɔ na taha nige wu fɛni wɛ. 67 A Yesu di wu kalaapiire kɛ ni shuun wu yege na: «Yee do, yee bɛ funŋɔ ki wa yʼi guri na fɛni gɛ?» 68 A Simɔ Pyɛɛri di wu ɲɔ shɔ na: «Karamɔgɔ, jɔgɔ yíri wèe di wa da zhɛ sanha wɛ? Ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama jomɔ pe, muyɛ nigin mu pu wa. 69 Wèe ya dà mu na. Wèe ya li cɛ bɛ nimɛ jo Fɛfɛɛrɛ Ja we wʼa foro Kilɛ ni ge, jo mu wu ɲɛ wii.» 70 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Ta nɛ bɛ wʼa yee sipyii kɛ ni shuun wu bɛɛri ɲaha bulo wɛ? Lee bɛ na shɛn nigin di ɲɛ yee ni wee na ɲɛ Shitaanni sipya.» 71 Zhudasi kaa Yesu bi byi, wee wemu wu ɲɛ Isikariyɔti shɛɛn Simɔ ja wu ge. Wee wu bi da ba Yesu le keŋɛ ni, wee di ɲɛ bɛ Yesu kalaapiire kɛ ni shuun wu wa nigin wa.

7

Yesu cebooloo pu ya ta dà wu na wɛ

1 Lee kadugo na Yesu bi ɲaari na mari Galile fiige ki ni. Wu funŋɔ bye wu shɛ Zhude fiige ki ni wɛ, bani Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼa bi wu shaa di gbo wà. 2 Kalenɛ la bye Yawutuu pu mu, pʼa buguloo yàa. Ba lee ya tɛɛŋɛ wɛ, 3 a Yesu cebooloo pʼi ba wu fɛni na ba wu pye: «Foro naha, mʼa shɛ Zhude fiige ki ni, kɔnhɔ kakanhaŋaa kii mʼa byi ge, ma kalaapiire te ti wa wà ge, pee bɛ di shɛ kee ɲa. 4 Bani sipya wemu funŋɔ ki wa sipyii di wu cɛ ge, wee ya keree ŋmɔhɔni na byi wɛ. Kakanhaŋaa kiimu mu ya byi ge, mʼa yaa na mayɛ shɛɛ, kɔnhɔ koŋɔ sipyii pu bɛɛri di ma cɛ.» 5 Ali Yesu cebooloo puyɛ pyaa bi ta dà wu na wɛ.

6 A Yesu di wu ciinnɛɛ pu ɲɔ shɔ na: «Lee pyeduun sanha nɔ nɛ mu wɛ. Lemu bu yee taan tuun wemu ni go lee yee ya byi. 7 Koŋɔ sipyii da já yee kɔ wɛ, ga, nɛ pʼa kɔ, bani kakuuyo yemu pu wa byi ge, nɛ yee bɛɛri yu kpɛɛngɛ na. 8 Yee pu sii yʼa se kalenɛ li ni, ga, nɛ kunni wa da zhɛ nimɛ wɛ, bani nɛ shɛduun sanha nɔ wɛ.» 9 Ba Yesu ya yee jo pu mu wɛ, na gori Galile ni.

Yesu ya shɛ buguloo kalenɛ li ni

10 Ba Yesu cebooloo pʼa kari xɔ kalenɛ li ni wɛ, a wuyɛ pyaa di na kari. Wʼa kari sipyiire ti kategee, wu ya ta wuyɛ yaha wa shishiin ya ɲa wɛ. 11 Lee bi Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu ta pu na Yesu shaa kalenɛ li sipyii pu tɛ ni, na ganha na puyɛ yegee na: «Mii wu wa wɛ?» 12 Pii bi joɲɛhɛmɛ peele na yu sipyiire ti ni Yesu shizhaa na. A pii di jo: «Sipyisaama wu wa we ná we.» Pii bɛ di yu: «Kafinɛyɛ dɛ! Sipyii we ya biinŋɛ.» 13 Pʼa bi pee jomɔ pe bɛɛri peele na yu, bani pu bi fyagi Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu na.

14 Ba kalenɛ lʼa pa nɔ li niŋɛ ni tuun wemu ni wɛ, a Yesu di shɛ jé Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni, na ganha na sipyiire ti kalaa. 15 A wu kalaa wu Yawutuu pu ɲaha wɔ, a pʼi jo: «Mii we ná we dʼa pe cɛmɛ pe bɛɛri ta, na ta wʼi ya kalaa pye-e wɛ?» 16 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Kalaa wemu nɛ gaan ge, wee ya ta foro nɛyɛ pyaa ni wɛ, ga nɛ tunvɔɔ Kilɛ ni wʼa foro. 17 Wemu bi giin wu da Kilɛ ɲidaan pyi, weefɔɔ na ba li cɛ, nɛ kalaa wu bi foro Kilɛ ni, kelee wu bi foro nɛ ni. 18 Sipya wemu wʼa yu ni wuyɛ pyaa fanha ni ge, pɛɛŋɛ weefɔɔ ya zhaa wuyɛ ni. Ga wemu funŋɔ wa wu tunvɔɔ wu wʼa bɛlɛ ge, wee wu ɲɛ can fɔɔ we, naŋmahara ta shishiin ɲɛ weefɔɔ keree ni wɛ. 19 Ta Kilɛ tudunmɔɔ Musa bɛ wʼa Kilɛ wo saliya wu kan yee mu wɛ? Ga yee wa shishiin ya se wu koo ni wɛ. Ɲaha na yee di nɛ shaa di gbo na nɛ saliya kyɛɛgi wɛ?» 20 A pʼi Yesu pye sipyiire ti niŋɛ ni na: «Jina wu wa mu ni. Jɔgɔ wʼa mu shaa di gbo wɛ?»

21 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Kakanhana nigin wemu nɛ pye ge, lee lʼa sipyiire ti bɛɛri ɲaha wɔ mɛ gɛ? 22 Kilɛ tudunmɔɔ Musa mu yee ya saliya ta na funaŋaa kʼa gɔɔn, ga lee bɛ na yi li cɛ na wee ya ta pye li nɔhɔ shanvɔɔ-i dɛ. Ga wèe wo sefɛlɛɛ pu pʼa li nɔhɔ shan. Lee lʼa li pye yee na funaŋaa ki kɔɔn ali cadɛɛngɛ ki bɛ ni. 23 Lemu lʼa yee pye yee na funaŋaa ki kɔɔn cadɛɛngɛ ni, kɔnhɔ yi ganha bu da Musa wo saliya wu kyɛɛgi-i ge, ɲaha dʼa li pye nɛ na sipyipomɔ cuuŋɔ cadɛɛngɛ ki na, a yee di logoo yirige nɛ tàan wɛ? 24 Yi ganha ba kiiri kɔɔn keree ɲɛɲaa fɛni wɛ, ga yʼa kiiri wu kɔɔn can ɲuŋɔ ni.»

Ta Yesu wu ɲɛ Shɔvɔɔ we?

25 Na Yesu yaha wu na yu, a Zheruzalɛmu sipyii pii bɛ di ganha na yu: «Ná we pʼa zhaa di gbo ge, ta wee bɛ wu ɲɛ we wɛ? 26 Wu wii wu na yu ni sipyiire ti bɛɛri ni tafaga ni, pu dʼa tiin na wu wii. Kilɛ ya Shɔvɔɔ wemu ɲɔmɛɛ lɔ wèe mu ge, kɔnhɔ wèe ɲuŋɔfɛɛ pʼa giin na wee wu ɲɛ we-e dɛ? 27 Wèe kunni ya we ná we tayirige cɛ, ga na ta Shɔvɔɔ wu ba ba, wa shishiin da ba wu tayirige cɛ wɛ.» 28 Na Yesu yaha wu na sipyii pu kalaa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni, a wu ba jo ni fanha ni na: «Yee ya jo na yee ya nɛ cɛ, na nɛ tayirige ki bɛ cɛ gɛ? Ga yi li cɛ bɛ na nɛ ta pa nayɛ ni wɛ, na nɛ tunvɔɔ wu ɲɛ bɛ can fɔɔ. Ga yee di ya wu cɛ wɛ. 29 Nɛ kunni ya wu cɛ, bani wee ni nɛ foro. Wee wʼa nɛ tun bɛ.»

30 Ba Yesu ya yee jo wɛ, a pʼi ganha na cogana shaa wu na. Ga wa shishiin ya ta já wu co wɛ, bani wu wo tuun wu ɲɔ bi sanha fa wɛ. 31 Lee bɛ na shɛnɲɛhɛmɛɛ ya dà Yesu na. A pʼi ganha na yu: «Ali Shɔvɔɔ wu ɲɛhɛ ba ba, kakanhana lekɛ wʼi da bye lemu lʼa ye we ná we wuu le na wɛ?»

Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼa pii tun na pu shɛ Yesu co

32 Sipyiire ti bi yemu yu Yesu shizhaa na ge, ba Farizhɛɛn ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼa yee logo wɛ, a pʼi Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki gɛdii pu tun na pu shɛ Yesu co. 33 Ba pee ya nɔ Yesu yíri wɛ, a wu pu pye: «Nʼa da piiye ya bɛ pye ni yi ni sanha, lee kadugo na di na da se na tunvɔɔ wu yíri. 34 Ga yee na ba nɛ sha ganha yee da nɛ ɲa wɛ; bani xuu wemu ni nʼa da ba bye ge, yee wa da já zhɛ wà wɛ.» 35 A Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼi ganha na puyɛ pyi na: «Wee tuun wu ni mii we ná we di giin di zhɛ na yu na wèe da ga ba já wee ɲa-ɛ wɛ? Yawutuu pii pʼa caaga na shɛ diin Girɛkii pu yíri ge, kɔnhɔ pee yíri wʼa se, wu shɛ pee kalaa-i dɛ? 36 Jomɔ pe wʼa jo na: ‹Yee na ba nɛ sha ganha yee da nɛ ɲa wɛ.› ni ‹Nɛ na ba bye xuu wemu ni ge, yee da já zhɛ wee xuu wu ni-i ge,›» pee jomɔ pu kɔri ɲɛ dii wɛ?

Yesu ya Fɛfɛɛrɛ Munaa ɲɔmɛɛ lɔ wu nʼa daa fɛɛ pu mu

37 Kalenɛ li cabisana li pʼa bi wii li cagbɔhɔ kiyɛ pyaa ge, ba lee ya nɔ wɛ, a Yesu di yere sipyii pu ɲahagbaa na na ganha na yu ni fanha ni na: «Waga bi ɲɛ wa na, wu pa na yíri wu ba gba. 38 Wemu bu dà nɛ na, lɔhɔ kemu kʼa ɲìi sicuumɔ kaan ge, kee na ba fúu weefɔɔ zɔ wu ni ba gba lɔhɔ ɲɛ wɛ» ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ. 39 Fɛfɛɛrɛ Munaa kaa Yesu bi yu mu, wu nʼa daa fɛɛ pu mu na pee na ba lee ta. Wee tuun wu bi Fɛfɛɛrɛ Munaa li ta li sanha gan pu mu wɛ. Bani Yesu bi sanha guri shɛ jé wu nɔɔrɔ wu ni fugba wu ni wɛ.

Yesu keree ya bɛganhara leŋɛ sipyiire ti tɛ ni, a pʼi daa

40 Ba sipyii pʼa Yesu jomɔ pu logo wɛ, a pii di ganha na yu pu ni na: «Nakaara baa Kilɛ tudunmɔ wemu kaa lʼa jo ge, wee wu ɲɛ we.» 41 Pii bɛ di yu: «Kilɛ ya Shɔvɔɔ wemu ɲɔmɛɛ lɔ ge, wee wu ɲɛ wii.» Ga, a pii di jo: «Dii Shɔvɔɔ wu da já voro Galile fiige ki ni wɛ? 42 Kilɛ wo Kitabu wʼa yi jo na saannaa Dawuda shi ni Shɔvɔɔ wu da ba foro. Na wu na ba foro Bɛtilɛhɛmu ni, kulo lemu ni saannaa Dawuda ya wu wo caŋa ɲii li pye ge.» 43 A Yesu kaa di bɛganhara leŋɛ sipyiire ti tɛ ni, a tʼi daa taaya shuun. 44 Pii funŋɔ bye pu Yesu co, ga wa shishiin ya ta já wu co wɛ.

Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu wo nʼa daa baara te

45 Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki gɛdii piimu pʼa bi shɛ Yesu fɛni ge, a pee di guri kari saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Farizhɛɛn pu yíri. A pʼi pu yege na: «Ɲaha na yee di ya ta wu co na pa-ɛ wɛ?» 46 A pʼi pu ɲɔ shɔ na: «Wèe sanha we ná we wo jomɔ pe tuugo logo ɲa bada wɛ!» 47 A Farizhɛɛn pʼi pu pye: «Kɔnhɔ yee bɛ di ya yiyɛ yaha wʼa piinŋɛ-ɛ dɛ? 48 Mii yee dʼa li logo, kelee na li ɲa, na wèe ɲuŋɔfɔɔ wa, kelee Farizhɛn wa nigin bɛ ya dà we ná we na wɛ? 49 Pii sipyii pii pʼa dà wu na ge, we wa shishiin ya Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu cɛ wɛ, pii bɛɛri na ba gyɛɛgi!» 50 Farizhɛn wa bɛ bye wà wu mɛgɛ ɲɛ na Nikodɛmu. Wee bi kari Yesu yíri piige ka ni. A wee di jomɔ pu lɔ na Farizhɛɛn pu pye: 51 «Na bɛ ni wèe wo saliya wu ni, ta lʼa saha na kiiri kɔn sipya wa na, na ta wèe ya fɛnhɛ wu yege na wu nibyii cɛ-ɛ ya?» 52 Ga, a pʼi wee ɲɔ shɔ na: «Payi! Ta ma bɛ yɛrɛ wʼa ɲɛri Galile shɛn wa? Mayɛ pyaa ki bɛ ki Kilɛ Kafila wu kalaa, ma na li ɲa wà na Kilɛ tudunmɔ wa shishiin da ga ba foro Galile fiige ki ni wɛ.» [ 53 Ba pʼa pee jomɔ pu jo xɔ wɛ, a pu bɛɛri di yìri caaga na kari pu piyɛyɛ.

8

Pʼa pa ni cee wa ni Yesu yíri na dɔdɔɔrɔ wʼa pye

1 A Yesu di gari Oliviye faaboboŋɔ ki na. 2 Ayiwa, kee caŋa ki ɲimuguro ɲisɔɔgɔ ki na, a Yesu di soo kari sanha Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni. Sipyiire ti bɛɛri bi pinnɛ wu tàan. A wu diin na ganha na pu kalaa. 3 Na Yesu yaha wu na sipyiire ti kalaa, a saliya karamɔgɔlɔɔ ni Farizhɛɛn pʼi ba ni cee wa ni wu yíri, na ba wu yereŋɛ sipyiire ti ɲahagbaa na. 4 A pʼi Yesu pye: «Karamɔgɔ, wèe ya we cee we co dɔdɔɔrɔ na ni ná watii ni. 5 Na ta Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni lʼa ka na we cee we tuugo ya yaa ni yafiin bɛ ni, ni na kagereye taga wu wá gbo yɛ bɛ wɛ. Mu di wʼa yekɛ yu lee shizhaa na wɛ?»

6 Kafila tufuuyo pu bi zhaan Yesu tàan kɔnhɔ wuyɛ pyaa ɲɔjomɔ di wu le keŋɛ ni. Ga, a Yesu di leele, na ganha na kama kani ɲiŋɛ ki na ni wu kabee ni. 7 Ba ma na jo saliya karamɔgɔlɔɔ ni Farizhɛɛn pʼa nɔrɔ yaha wu na na yegee wɛ, a Yesu di wu ɲuŋɔ yirige na pu pye: «Wemu wu wa yee ni wu sanha kakuunɔ pye ɲa bada-ɛ ge, wee wu kagereŋɛ nizhiige ki wá wu na.» 8 Ba wʼa yee jo wɛ, na wu ɲuŋɔ sogi, na ganha na wu kama kani sanha ɲiŋɛ ki na. 9 Piimu pʼa shɛ ni cee wu ni ge, ba pee ya Yesu jomɔ pu logo wɛ, [a pu zɔlɔɔ di pu jaagi]; a pu bɛɛri di ganha na foro nigin nigin na gaaŋi, na lɔ nɔhɔlɛɛ pu na, fo na shɛ yaha Yesu ni cee wu yɛ Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni. 10 Ba Yesu ya pa wu ɲuŋɔ yirige wɛ, wu ya ta sipya wa shishiin ɲa nige ni cee wu yɛ bɛ wɛ. A wu jo: «Mii ma jaagivɛɛ pʼi ɲɛ wɛ? Shɛn nigin bɛ ya ta ma ɲuŋɔ le nige-e ya?» 11 A cee wu Yesu ɲɔ shɔ na: «Wù Karamɔgɔ, shɛn nigin bɛ wɛ.» A Yesu di jo: «Ayiwa, nɛ bɛ da ma ɲuŋɔ le wɛ. Ta gaaŋi, ga mʼa jurumu wu ɲɔ yaha.»]

Yesu ɲɛ Kilɛ wo kpɛɛngɛ, kemu kʼa pa koŋɔ na ge

12 Lee kadugo na a Yesu di ba jomɔ pu lɔ sanha na sipyiire ti pye: «Nɛ wu ɲɛ kpɛɛngɛ ke koŋɔ sipyii pu mu. Sipya wemu bu daha nɛ fɛni wee da ga ɲaari nibiige ni nige wɛ. Ga wee na ba kpɛɛngɛ ta kemu kʼa ɲìi sicuumɔ kaan ge.» 13 A Farizhɛɛn pʼi wu pye: «Muyɛ pyaa na tɛrɛ na mayɛ kaa yu ya? Can ɲɛ mu kaa li ni wɛ.» 14 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Ali nɛyɛ pyaa ɲɛhɛ da nayɛ kaa yu bɛ, nɛ kafila wu ɲɛ can. Bani xuu wemu ni nɛ yìri ge, nɛ wee cɛ; na na tashɛgɛ bɛ cɛ sanha. Ga nɛ tayirige fara nɛ tashɛgɛ na, yee ya kee ka shishiin cɛ wɛ. 15 Yee kunni wa kiiri kɔɔn sipyii na na bɛ ni yee sipyii wo kiiri kɔngana ni. Nɛ kunni da ga kiiri kɔn sipya wa shishiin na wɛ. 16 Ali nɛ ɲɛhɛ da nɛ na da wa kiiri kɔn, nɛ na wu kɔn na bɛ ni Kilɛ wo can wu ni. Bani nʼa da da kiiri wu kɔɔn na yɛ wɛ. Nɛ To Kilɛ wu wʼa nɛ tun ge, wee wa ni nɛ ni. 17 Ayiwa, ta li ya ka yee wo saliya wu ni na sipyii shuun bu bye kaa lemu wo sɛɛri, na lee ɲɛ can wɛ? 18 Ayiwa, nɛ nayɛ kaa yu; nɛ To we wʼa nɛ tun ge, wee bɛ ya nɛ kaa yu.» 19 A pʼi Yesu pye: «Mii mu to wuyɛ pyaa di ɲɛ wɛ?» A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Yee ya nɛyɛ pyaa cɛ di da nɔ nɛ To wu na wɛ. Yee da bi nɛ cɛ can na, yee bi da nɛ To wu bɛ cɛ.» 20 Yesu ya pe jomɔ pe jo na wu yaha wu na kalaa kaan Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni, keshii piimu ni pʼa Kilɛ yakanya yi leni ge, pee tàan. Sipya wa shishiin di ya ta wu co wɛ, bani wu wo tuun wu bi sanha nɔ wɛ.

Yesu ya wu gari jo wu To Kilɛ yíri

21 Ayiwa, a Yesu di pu pye sanha na: «Nɛ na ba gari, nɛ nigarixhɔgɔ na, yee na ba nɛ shaa. Ga yee kunni na ba xhu na yee yaha yi jurumu wu ni, bani xuu wemu ni nʼa da ba shɛ ge, yee wa da já zhɛ wà wɛ.» 22 Ba wʼa yee jo wɛ, a Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼi jo: «Aa! Wee tuun wu ni wʼa giin wu wuyɛ gbo gɛ? Wʼa jo na wee na ba shɛ xuu wemu ni ge, na wèe da já zhɛ wà wɛ!» 23 A Yesu di pu pye: «Yee ɲɛ ɲiŋɛ ke wo sipyii, ga nɛ ɲɛ fugba we wo. Yee ɲɛ koŋɔ wuu, ga nɛ ɲɛ koŋɔ wo-e dɛ. 24 Lee wuu na nɛ yee pye jo yee na ba xhu yi jurumu wu ni. Nakaara baa, yi dà li na na: ‹Nɛ ɲɛ wemu nɛ ɲɛ ge.›* Yee bye yee di ya dà lee na wɛ, yee na xhuu yi jurumu wu ni.» 25 A pʼi Yesu pye: «Wee tuun wu ni jɔgɔ mu di ɲɛ wɛ?» A Yesu di jo: «Fo taashiinɛ li ni nɛ ɲɛ wemu ge, nɛ yee jo yee mu. 26 Keree niɲɛhɛŋɛɛ wa wà, nɛ na já ki jo yee mu, na kiiri kɔn yee na ki wuu na. Ga wemu wʼa nɛ tun ge, wee wu ɲɛ can we. Yemu nɛ logo wu mu ge, yee nɛ yu koŋɔ sipyii pu mu.»

27 Yawutuu pu bi ta li cɛ na To Kilɛ kaa Yesu bi yu pu mu wɛ. 28 Lee wuu na a Yesu di pu pye: «Yee ba Sipya Ja yirige fugba we ni tuun wemu ni, yee na ba li cɛ wee tuun wu ni na ‹Nɛ ɲɛ wemu nɛ ɲɛ ge.› Nɛ kaa la shishiin pyi nayɛ ni wɛ, ga To Kilɛ ya nɛ kalaa lemu ni ge, lee nɛ yu. 29 We wʼa nɛ tun ge, wee wa ni nɛ ni. Wu ya ta nɛ yaha na yɛ nigin wɛ, bani le lʼa dan wu ni ge, lee nɛ byi tuun bɛɛri ni.» 30 Ba Yesu ya pee jomɔ pu jo wɛ, a shɛnɲɛhɛmɛɛ di dà wu na.

Piimu pu ɲɛ Ibirayima wo nagoo puyɛ pyaa pyaa ge

31 Yawutuu piimu pʼa dà Yesu na ge, a Yesu di pee pye: «Jomɔ pe nʼa da jo yi mu ge, yi bu pee logo, na pu koro ɲaari, yi na ba bye nɛ kalaapiire can na. 32 Lee na yee da ba can cɛ. Wee can wu jɛ na ba yee shɔ bulooro na.» 33 A pʼi Yesu pye: «Ibirayima shi shɛɛn wèe ɲɛ, wèe ya ta bulooro pye ɲa sipya wa shishiin bɛ mu wɛ. Ɲaha na mu di yu na wèe na zhɔ bulooro na wɛ?» 34 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, sipyaa sipya wʼa jurumu pyi ge, wee ɲɛ jurumu wo bulo. 35 Na ta bulo ɲɛ kpɔɔn lemu na ge, wu da ga já bye lee kpɔɔn li shɛn yɛ pyaa bada wɛ. Ga kpɔɔn fɔɔ ja wʼa sii kpɔɔn li shɛn yɛ pyaa gbee. 36 Kilɛ Ja wu bu yee pye yiyɛ wuu, wee tuun wu ni yi na na bye yiyɛ wuu can can na. 37 Nɛ li cɛ yee ɲɛ Ibirayima shi shɛɛn, ga lee bɛ na yee di nɛ shaa di gbo, bani yee wa nɛ jomɔ pu fɛni wɛ. 38 Nɛ lemu ɲa na To wu mu ge, lee nɛ yu; le yee bɛ ya ta yi to wu mu ge, lee yee bɛ ya byi.» 39 A Yawutuu pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Ibirayima wu ɲɛ wèe to.» A Yesu di pu pye: «Ibirayima da bi bye yee to can can na, yee kapyegee ni Ibirayima wogo bi da bye nigin. 40 Ga nimɛ, can we nɛ ta Kilɛ mu ge, wee nɛ yu yee mu, a yee di ganha na nɛ shaa di gbo. Ibirayima ya ta lee tuugo pye-e dɛ! 41 Yee to wʼa keree kiimu pyi ge, kee tuugo yee bɛ ya byi.» A pʼi Yesu pye: «Wèe ya ta se dɔdɔɔrɔ ni-i dɛ! To nigin wu ɲɛ wèe mu wee ɲɛ Kilɛ.»

Piimu pu ɲɛ Shitaanni wo nagoo pu ge

42 A Yesu di pu pye: «Kilɛ da bi ɲɛ yee to can na, nɛ kaa bi da da dan yee ni, bani wee ni nɛ foro. Nɛ ta pa nayɛ ni-i dɛ, ga wee wʼa nɛ tun. 43 Jomɔ pe nɛ yu yee mu ge, yee ya pu tashɛgɛ cɛ wɛ. Ɲaha na wɛ? Bani yʼa da gbara yi pu logo wɛ. 44 Bani Shitaanni wu ɲɛ yee to. Le lʼa dan yee to Shitaanni ni ge, lee yee wa giin di bye. Fo taashiinɛ ni sipyii gbovɔɔ wu ɲɛ were. Wu sanha can jo ɲa wɛ, bani can nigin bɛ wa wu funŋɔ ni wɛ. Wu ba da kafinɛyɛ jo, wʼa yi jo na bɛ ni wuyɛ pyaa funŋɔ keree ni; bani kafinɛjo wu ɲɛ wii, na ɲɛ bɛ kafinɛyɛ wo to. 45 Ga nɛ kunni di can yu. Lee shiin lʼa yee pye yee ya daa nɛ na wɛ. 46 Jɔgɔ wu wa yee ni wemu na já li shɛ na nɛ jurumu wa pye wɛ? Nɛ bi can yu yee mu, ɲaha na yee di ya dà nɛ na-ɛ wɛ? 47 Sipya wemu bu bye Kilɛ sipya, wee ya Kilɛ jomɔ nuri na gbara bɛ pu na. Ga yee ɲɛ Kilɛ sipyii wɛ. Lee wuu na yee ya sɔɔ na Kilɛ jomɔ nuri wɛ.»

Yesu ya ye Ibirayima na

48 A Yawutuu pʼi Yesu pye: «Kaɲii wa wèe mu na jo Samari shɛn mu ɲɛ, na jinaa pu ɲɛ mu ni bɛ.» 49 A Yesu di pu pye: «Jina wa nɛ ni-i dɛ, ga na To Kilɛ nʼa bɛlɛ. Yee kunni wa nɛ fanri. 50 Nɛ ta na nayɛ pyaa pɛɛŋɛ shaa-i dɛ, ga wa wu wa ki shaa nɛ mu, wee shiin wu ɲɛ bɛ kiiri kɔnvɔɔ we. 51 Can can na, nʼa da yi jo yi mu, wa bu nɛ jomɔ pu logo, na sɔɔ pu na, weefɔɔ da ga xhu bada wɛ.» 52 A Yawutuu pʼi jo: «Nimɛ kunni wèe ya li cɛ nakaara baa jo jinaa pu wa mu ni. Ibirayima ya xu, Kilɛ tudunmɔɔ pusamaa bɛ dʼa xu, mu di yu na wemu bu mu jomɔ pu co, na weefɔɔ da ba xhu bada wɛ. 53 Wee tuun wu ni mu wʼa ye wèe tolɛ Ibirayima na gɛ? Wee ya xu, a Kilɛ tudunmɔɔ pusamaa bɛ di xhu. Wee tuun wu ni mu di mayɛ wii jɔgɔ wɛ?» 54 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ da bi nayɛ pɛlɛ, kee pɛɛŋɛ ki bi da bye ɲuŋɔ baa wogo. Nɛ To Kilɛ wʼa nɛ pɛlɛ, wee wemu yee wa byi na yi Kilɛ ge; 55 na ta yeeyɛ pyaa ya ta wu cɛ wɛ. Nɛ wʼa wu cɛ. Nɛ da bi jo nɛ wu cɛ wɛ, nɛ bɛ bi da bye yee tuugo kafinɛjo. Ga nɛ wu cɛ, na sɔɔ wu jomɔ pu na, na pu pyi. 56 Yee to Ibirayima ya fundanga ta na wee na ba nɛ caŋa ɲii li ɲa. Ba wʼa li ɲa wɛ, a lʼi bye fundangbɔhɔ wu mu.» 57 A Yawutuu pʼi wu pye: «Ali mu sanha yee kɛlɛɛ kaguro (50) yɛ pyaa bɛ ta wɛ, mu di yu na mu ya Ibirayima ɲa ya?» 58 A Yesu di pu pye: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, yani Ibirayima wu se ge, nɛ ɲɛ wemu nɛ ɲɛ ge.» 59 Pee jomɔ pu wuu na, a Yawutuu pʼi kagereye lɔ wu na na pʼi wu wá, ga, a Yesu di beele foro Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na gari.

9

Yesu ya fyɛnna wa cuuŋɔ

1 Na Yesu yaha wu na gaaŋi koo li ni, a wu fyɛnna wa ɲa, wu fyɛn wo na se. 2 A Yesu kalaapiire tʼi wu yege na: «Wù Karamɔgɔ, ɲaha na we ná we dʼa se fyɛn wɛ? Wu wo jurumu wʼa wu pye mu laa, wu sefɛɛ wo jurumu?» 3 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Li wa wuyɛ pyaa wo jurumu wɛ, lʼi wa wu sefɛɛ bɛ wo jurumu wɛ; ga lʼa pye, kɔnhɔ Kilɛ wo sefɛɛrɛ tʼi tiyɛ shɛ we ná we wo keree ki funŋɔ ni. 4 Wemu wʼa nɛ tun ge, li waha lʼi waha wèe ya yaa na wee wo kapyeŋɛɛ ki pyi na caŋa kpɛɛngɛ ki yaha, ni lee bɛ wɛ, piige ki wa ma, ki ba nɔ, wa shishiin da já kapyeŋɛɛ pye nige wɛ. 5 Na nɛ yaha koŋɔ na naha, kpɛɛngɛ nɛ ɲɛ koŋɔ sipyii mu.» 6 Ba Yesu ya yee jo wɛ, na wu ɲɔlɔhɔ wo ɲiŋɛ ki na, na kee taga pogoo kii yɔrɔŋɔ, na kee fara fyɛn wu ɲìi ki na. 7 Na wu pye na wu shɛ wu ɲaha je Silowɛ lowege ki ni. (Silowɛ kɔri ɲɛ: «Tudunmɔ.») Ba ná wʼa shɛ wu ɲaha ki je wà wɛ, a wu ɲìi kʼi mugi, a wu guri kari. 8 Ayiwa, yaŋmuyɔ we ná we bi ma ɲɛɛri. Wu tiinɲii ni wu cɛvɛɛ piimu pʼa bi wu ɲaa wu na ɲɛrɛgɛ ki pyi taashiinɛ li ni ge, a pee di jo: «Fyɛn we wu bi ma ɲɛrɛgɛ ki pyi ge, ta wee bɛ wu ɲɛ we wɛ?» 9 A pii di jo: «Wee wu wa.» A pii bɛ di jo: «Wu ɲɛ were wɛ, wʼa foro yɛ wee fɛni.» Ga, a ná wuyɛ pyaa di jo: «Nɛyɛ pyaa ki ɲɛ kii.» 10 A pʼi wu pye: «Wee tuun wu ni a mu ɲìi kʼi bye dii na mugi wɛ?» 11 A wu pu ɲɔ shɔ na: «Ná wemu mɛgɛ ki ɲɛ Yesu ge, wee wʼa puuro fara nɛ ɲìi na, na nɛ pye na nɛ wu shɛ nayɛ je Silowɛ lowege ki ni. Ba nɛ shɛ na ɲaha ki je wà wɛ, a nɛ ɲìi kʼi mugi.» 12 A pʼi wu yege na: «Mii wu wa wɛ?» A wu jo: «Nɛ cɛ wɛ.»

Fyɛnna wu wʼa cuuŋɔ ge, Farizhɛɛn pʼa wu yiri na yegee

13 Fyɛnna wu wʼa cuuŋɔ ge, pʼa kari ni wee ni Farizhɛɛn pu yíri. 14 Yesu ya puuro ti fara fyɛn wu ɲìi ki na na wu cuuŋɔ caŋa kemu ge, kee bye Yawutuu pu wo cadɛɛngɛ. 15 Lee wuu na Farizhɛɛn pʼa fyɛn wu nijuuŋɔ ki yiri, na wu yege na dii wu ɲìi kʼa pye na mugi wɛ. A wu pu ɲɔ shɔ na: «Puuro wʼa fara nɛ ɲìi ki na, a nɛ shɛ na ɲaha je, a nɛ ɲìi kʼi mugi.» 16 Ba wʼa yee jo wɛ, a Farizhɛɛn pii di jo: «Ná wemu wʼa le pye ge, wee da já voro Kilɛ ni wɛ, bani wu ya wèe cadɛɛngɛ ki wii yafiin bɛ wɛ.» Ga, a pii bɛ di jo: «Jurumupye na já le kakanhana le la tuugo pye ya?» Yee nijoyo na, a nakaara di jé pu tɛ ni. 17 Fyɛn wu wʼa cuuŋɔ ge, a pʼi wu yege sanha na: «Ná we wʼa mu ɲìi ki mugi ge, yekɛ yi wá mu mu na yu wu shizhaa na wɛ?» A wu pu ɲɔ shɔ na: «Kilɛ wo tudunmɔ wa wu ɲɛ wii.»

18 Ga Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu bi ta dà yi na na we ná we fyɛn wo wʼa se, a wu ɲìi di na pa mugi wɛ. Lee wuu na a pʼi wu sefɛɛ pu yiri pa, 19 na ba pu yege na: «Yee ja wu ɲɛ we ya? Yee na já yi jo can na na fyɛngɛrɛ ni wʼa se ya? Wu dʼa pye dii na ɲaa nimɛ wɛ?» 20 A wu sefɛɛ pʼi Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu ɲɔ shɔ na: «Wèe kunni ya li cɛ jo wèe ja wu wu ɲɛ we, wu dʼa se bɛ fyɛn. 21 Ga lemu lʼa wu pye wu na ɲaa nimɛ ge, wèe ya lee cɛ wɛ. Sipya wemu bɛ wʼa wu ɲìi ki bɛ mugi ge, wèe ya wee bɛ cɛ wɛ. Yi wuyɛ pyaa ki yege, wu wa nige nɔhɔcɛrɛɛ wɛ, wuyɛ pyaa ki na yi ɲaha jo yi mu.» 22 Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu ɲìi fyaara wuu na ná wu sefɛɛ pʼa ye jo, bani pʼa bi bɛ yi na na sipyaa sipya wʼa yere li na na Shɔvɔɔ wu ɲɛ Yesu ge, pʼi weefɔɔ tɔɔgɔ wolo pu Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki keree ki ni fɛɛfɛɛ. 23 Lee wuu na ná wu sefɛɛ pʼa jo na: «Wu wa nige nɔhɔcɛrɛɛ wɛ, yi wuyɛ pyaa ki yege.»

24 Ayiwa, ná wu fyɛngɛrɛ ti tʼa xɔ ge, a pʼi nɔhɔ wu yiri sanha tɔɔɲii shuun wuu li ni na wu pye: «Can jo Kilɛ ɲii na, ná wemu wʼa mu ɲìi ki mugi ge, wèe ya li cɛ na jo jurumupye wu ɲɛ wii.» 25 A wu pu ɲɔ shɔ na: «Jurumupye wu ɲɛ la, wu ɲɛ jurumupye-e la, nɛ cɛ wɛ; ga kaa nigin kunni nɛ cɛ, lee ɲɛ: Nɛ kunni bye fyɛn, ga nimɛ nɛ wʼa ɲaa, lee nɛ cɛ.» 26 A pʼi wu pye: «Ɲaha wu dʼa pye mu na wɛ? Dii wu dʼa mu ɲìi ki mugi wɛ?» 27 A ná wu pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ yee jo xɔ yee mu, ga yee ya ta dà yee na wɛ. Ɲaha na yee di giin yʼi yee logo sanha wɛ? Yee bɛ funyɔ yi wa yʼi bye wu kalaapiire gɛ?» 28 Ayiwa, a pʼi ganha na wu shɛhɛlɛ na yu: «Mu wu ɲɛ we ná we wo kalaapire; wèe kunni di ɲɛ Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo kalaapiire. 29 Bani wèe ya li cɛ jo Kilɛ ya jo ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa ni. Ga we ná we kunni wèe ya we tayirige cɛ wɛ.» 30 Fyɛn wu wʼa cuuŋɔ ge, a wee di Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu ɲɔ shɔ na: «Le ɲɛ kakanhana dɛ, yee na yu na yee ya we tayirige cɛ wɛ, na ta wu dʼa nɛ ɲìi mugi. 31 Wèe ya li cɛ jo Kilɛ ya jurumupye nijoyo nuri wɛ, ga fo wemu bu bye Kilɛ ɲìi fyaara sipya, na wu ɲidaan pyi, weefɔɔ nijoyo wʼa nuri. 32 Fo taashiinɛ li ni koŋɔ ɲɔkɔɔnrɔ na, wa shishiin sanha logo na wa ya se fyɛn, a wa di wu ɲìi mugi wɛ. 33 We ná we da bye wu ya foro Kilɛ ni wɛ, wu bi da já yafiin bɛ pye wɛ.» 34 A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Jurumupye mu ya sii tii se, mu di giin da wèe kalaa nimɛ gɛ?» Ba pʼa yee jo wɛ, na ná wu kɔri yeege Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni.

Yesu ya jo na fyɛnmɛɛ pu ɲɛ Farizhɛɛn pee

35 Ayiwa, Yesu ya logo na Farizhɛɛn pʼa ná wu kɔri ge; ba wʼa shɛ jíri wu na wɛ, na jo: «Ta mu ya dà Sipya Ja wu na?» 36 A ná wu wu ɲɔ shɔ na: «Karamɔgɔna we, jɔgɔ wu ɲɛ wii wɛ? Wu shɛ na na, kɔnhɔ di dà wu na.» 37 A Yesu di jo: «Weeyɛ pyaa mu wa ɲaa mɛ wu na yu ni ma ni.» 38 A ná wu jo: «Kafɔɔ, nɛ dà ma na.» A wu nuguro sin Yesu fɛɛ ni na wu pɛlɛ. 39 A Yesu di jo sanha: «Kiiri kaa na nɛ pa koŋɔ na, kɔnhɔ piimu ya ɲaa wɛ, pee di da ɲaa; piimu pʼa ɲaa ge, pee di bye fyɛnmɛɛ.» 40 Farizhɛɛn piimu pu bye Yesu tàan ge, ba pee ya yee logo wɛ, na wu yege na: «Wèe bɛ pu ɲɛ fyɛnmɛɛ pʼa gɛ?» 41 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Yee da bi bye fyɛnmɛɛ, yee bi da jaagi wɛ. Ga yee dʼa jo na yee wa ɲaa, lee lʼa yee wo jurumu wu pye wʼa kori yee ɲuŋɔ ni.»

10

Yatɔɔnahama ni dubyaa pu wo talenɛ le

1 Ayiwa, a Yesu di pu pye: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, sipya wemu wʼa li she wu da jé yatɔɔgbaha ki kuɲɔɔ li ni wɛ, fo na sirani na duri kasɔrɔgɔ na na jin ge, wee ɲɛ nagaa, na nɔhɔ na dun sipyii na. 2 Ga wemu wʼa jin kuɲɔɔ li ni ge, wee wu ɲɛ yatɔɔnahama wuyɛ pyaa. 3 Yatɔɔgbaha ki kasɛɛgɛ pyevɔɔ wu na yìri na gbura ki mugi wee mu. Dubyaa pu ma wee ɲɔmɛɛ coni. Wee ma wu dubyaa pu bɛɛri nigin nigin yiri pu mɛyɛ na, na foro ni pu ni kpɛɛngɛ na. 4 Wu bu foro ni pu ni kpɛɛngɛ na, wʼa doro pu ɲahagbaa na. Dubyaa pu bɛɛri nigin nigin bɛ na daha wu fɛni, bani pʼa wu mujuu li cɛ. 5 Ga dubyaa pu ya dɛri sipya watii fɛni wɛ, pʼa ganha na fe na gbee bɛ yɛrɛ weefɔɔ ɲaha na, bani pu ya sipya watii mujuu cɛ wɛ. 6 Yesu ya le talenɛ le jo sipyii pu mu, ga pu ya ta li kɔri cɛ wɛ.»

Yesu wu ɲɛ yatɔɔnaha-jemɛ we

7 A Yesu di pu pye sanha na: «Can can na, nʼa da yi jo yi mu, nɛ wu ɲɛ yatɔɔgbaha ki kuɲɔɔ le. 8 Piimu bɛɛri pʼa pa nɛ ɲaha na ge, pee bɛɛri ɲɛ nagaalaa ni pii pʼa dun sipyii na ge. Dubyaa pu ya ta sɔɔ na pee jomɔ logo wɛ. 9 Nɛ wu ɲɛ kuɲɔɔ le. Sipyaa sipya wʼa jé lee kuɲɔɔ li ni ge, wee na ba shɔ. Wee na da jin, na fòro ɲaɲiŋɛ na. Nɛ na da yalige bɛ kaan wu mu. 10 Nagaa ya ma yafiin na, ni nagaara, ni gbuuro, ni kakara wuu na bɛ wɛ. Ga nɛ kunni ya pa, kɔnhɔ sipyii di ɲìi sicuumɔ nijemɛ ta, pʼi sii pu funŋɔ ɲiŋɛ wo ta.»

11 A Yesu di jo sanha na: «Nɛ wu ɲɛ yatɔɔnaha-jemɛ we. Yatɔɔnaha-jemɛ ya wu munaa kaan wu dubyaa pu wuu na. 12 Ga kapyebye we wʼa dubyaa pu kasɛɛgɛ pyi saraa na ge, wee ɲɛ pu nahavɔɔ wɛ. Dubyaa pu bɛ di ɲɛ wu wuu wɛ. Lee wuu na, ba wʼa yacoŋɔ ɲa ki na ma wɛ, wʼa baa na dubyaa pu yaha. Yacoŋɔ ki na dubyaa pii co, pusamaa na jaaga. 13 Kapyebye wu ma baa na dubyaa pu yaha bani wari shavɔɔ wee ɲɛ. Dubyaa pu funzhaga ɲɛ ma bye wu ni wɛ. 14 Nɛ kunni wu ɲɛ yatɔɔnaha-jemɛ we. 15 Ba To Kilɛ ya nɛ cɛ cɛgana lemu na, a nɛ bɛ di wu cɛ cɛgana lemu na wɛ, mu nɛ bɛ ya na wo dubyaa pu cɛ, a nɛ wo dubyaa pu bɛ di nɛ cɛ mu. Nɛ na na munaa li kan na wo dubyaa pu wuu na. 16 Dubyaa piitiilee bɛ pu wa nɛ mu piimu ɲɛ ke yatɔɔgbaha ke ni wɛ. Li waha lʼi waha, nɛ yaa na pee bɛ kɔri pa; pu na ba nɛ jomɔ nuri. Pu bɛɛri na ba binnɛ bye dubyagbaha nigin. Yatɔɔnahama nigin na ba bye pu ɲuŋɔ ni. 17 Lee wuu na nɛ kaa ya dan na To Kilɛ ni. Bani nɛ na na munaa kan na xhu, kɔnhɔ di guri ba li ta sanha. 18 Sipya wa shishiin da ga já nɛ munaa karamu wolo wɛ. Nayɛ ni nʼa da li kan. Se wa nɛ ni na li kan, se wa nɛ ni na li shɔ bɛ sanha. Yee nɛ To Kilɛ ya jo nɛ mu.»

19 A Yawutuu pʼi daa sanha Yesu jomɔ pu wuu na. 20 A pu niɲɛhɛmɛɛ di jo: «Jina wu wa wu ni, lee lʼa wu ɲuŋmuu yirige. Ɲaha na yee di wu jomɔ nuri wɛ?» 21 A pii bɛ di jo: «Eyi! Pe ɲɛ ɲuŋmoyiri-jomɔ wɛ dɛ! Dii ɲuŋmoyirinɛ fɔɔ di da já fyɛn ɲìi mugi wɛ?»

Yawutuu pʼa Yesu she

22 Ayiwa, Yawutuu pu wo Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki wo kalenɛ lemu lʼa byi, pʼi li pyi na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki wo Dedikasi wu ge, a lee di ba nɔ Zheruzalɛmu ni. Lee bi byi yee bɛɛri wiire see see wuuro tiyɛ pyaa tuun ni. 23 Yesu bi ɲaari ɲaari Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni gba wa nɔhɔ ni. Pʼa bi wee gba wu pyi na saannaa Solomani gba. 24 A Yawutuu pʼi ba binnɛ Yesu tàan na wu pye: «Tuun wekɛ ni mu di da ga ba nakaara wolo wèe zɔlɔɔ pu ni wɛ? Ma bi sii Shɔvɔɔ we, yi tii jo wù mu.» 25 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ yi jo xɔ yee mu, ga yee ya dà yi na wɛ. Kapyegee kiimu nɛ pye na To Kilɛ mɛgɛ na ge, kee wa li shɛɛ na ye nɛ yu yee mu ge, na yee ɲɛ can. 26 Lee bɛ na yee kunni ya giin di dà nɛ na wɛ, bani yee ɲɛ nɛ wo dubyaa pu ni wɛ. 27 Nɛ wo dubyaa pʼa nɛ jomɔ nuri. Nɛ pu cɛ, pʼi dɛri bɛ nɛ fɛni. 28 Nɛ pee shɔ na ɲìi sicuumɔ kan pu mu, ɲìi sicuumɔ pemu da xhɔ wɛ. Pee da ga gyɛɛgi bada wɛ, wa shishiin di wa da já pu shɔ nɛ na wɛ. 29 Nɛ To Kilɛ wemu wʼa pu kan nɛ mu ge, wee wo sefɛɛrɛ tʼa ye yaŋmuyɔ yi bɛɛri wuuro na. Wa shishiin da já pu shɔ nɛ To Kilɛ na wɛ. 30 Nɛ ni na To Kilɛ wu ɲɛ nigin.»

31 Ba Yesu ya lee ɲɔmɛɛ li jo wɛ, a Yawutuu pʼi nɔhɔ kagereye lɔ na pʼi wu wá gbo. 32 A Yesu di pu pye: «Nɛ kasaaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ pye yee ɲii na kiimu nɛ ta na To Kilɛ mu ge. Kee kapyegee ki ni, nigin wekɛ wuu na yee di wa giin di nɛ wá gbo ni kagereye ni wɛ?» 33 A pʼi Yesu pye: «Wèe ya giin di mu wá ni kagereye ni ma kasaaŋaa ki wuu na-ɛ dɛ. Ga Kilɛ mɛkyɛɛgɛrɛ jomɔ pemu mʼa jo ge, pee wuu na wèe ya giin di ma wá. Mu sipyitiire, mu di mayɛ taanna ni Kilɛ ni.» 34 A Yesu di pu pye: «Ta li ya ka Kilɛ Kafila wu ni xuu wà ni wɛ na Kilɛ ya jo: ‹Yee ɲɛ kilɛlɛɛ wɛ?› 35 Na ta wèe dʼa li cɛ na lemu lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, lee wa da já ɲɛri wɛ. Ayiwa, Kilɛ ya wu jomɔ pu kan piimu mu ge, ni wʼa pee yiri kilɛlɛɛ, 36 wee tuun wu ni Kilɛ ya wemu ɲaha bulo na wu tun koŋɔ mu ge, wee na jo na Kilɛ Ja wee ɲɛ, ɲaha na yee di yu na Kilɛ mɛgɛ wʼa gyɛɛgi wɛ? 37 Nɛ bu da nɛ na To Kilɛ kapyegee pyi wɛ, wee tuun wu ni, yi ganha bu dà na na wɛ. 38 Ga nɛ kapyegee ki bye ki dʼa saha ni na To Kilɛ wu ɲidaan ni, ali yi ɲɛhɛ bye yi ya daa na na wɛ, yee ya yaa na dà li na na Kilɛ ni kii kapyegee kii ya foro; kɔnhɔ yʼi li cɛ fiinŋɛ na nɛ To Kilɛ wu ɲɛ nɛ ni, nɛ bɛ di ɲɛ na To Kilɛ wu ni.» 39 A sipyii pʼi ganha na wu shaa di joo sanha pee jomɔ pe wuu na, ga, a wu shɔ pu na.

40 Yohana Batizelipye bi sipyii pu batizeni xuu wemu ni taashiinɛ li ni Zhurudɛn Gba wu kadugo ge, A Yesu di shɛ diin wà. 41 A shɛnɲɛhɛmɛɛ di gari wu fɛni wà. Pee sipyii pʼa bi puyɛ pyi na: «Yohana Batizelipye ya ta kakanhana la shishiin pye wèe mu wɛ. Ga yemu bɛɛri wʼa jo we ná we shizhaa na ge, yee bɛɛri yʼa pye can.» 42 A shɛnɲɛhɛmɛɛ di dà Yesu na wee xuu wu ni.

11

Lazari xu keree

1 Ayiwa, ná wa bye Bɛtani kulo li ni ni yama pa ni, wu mɛgɛ ɲɛ na Lazari. Wu ni wu ceboroshaa shuun wu bye: Marite ni Mariyama. 2 Wee Mariyama we wu bi lasikoli wu wo Kafɔɔ Yesu tɔɔyɔ na, na wu ɲuzhiire taga yi jɔgɔ. Wee wo ceborona Lazari wu wʼa bye ni yama pu ni. 3 A pee ceboroshaa shuun wu tuduro yaha pʼa shɛ jo Yesu mu na: «Wu Kafɔɔ, ma naɲii wu ya cuuŋɔ wɛ dɛ!» 4 Ba tee tuduro tʼa nɔ Yesu na wɛ, a wu jo: «Pe yama pe ya ta ɲɔ wolo pʼi Lazari tii gbo wɛ, ga pɛɛŋɛ pu da ba daha Kilɛ mɛgɛ na. Pu na ba bye kaɲuŋɔ na pɛɛŋɛ taha Kilɛ Ja wu mɛgɛ ki na.» 5 Marite ni Mariyama ni Lazari ni, lee bi pee taanri wu bɛɛri kaa ta li na dan Yesu ni fo xuuni. 6 Ba Yesu ya Lazari sicuubaara ti kaa logo mu wɛ, xuu wemu ni wu bye ge, a wu sanha di diin wà fo na ta cabyaa shuun. 7 Lee kadugo na a wu ba wu kalaapiire ti pye: «Yi pa wu guri shɛ Zhude fiige ki ni.» 8 A kalaapiire tʼi wu pye: «Wù Karamɔgɔ, Yawutuu pu na bi mu shaa wee xuu wu ni pʼi mu wá gbo ni kagereye ni li sanha mɔ wɛ, mu sanha di giin mʼa guri mʼa se wà ya?» 9 A Yesu di pu pye: «Ta lɛɛrɛɛ kɛ ni shuun bɛ wu ɲɛ caŋa ɲii funŋɔ ni wɛ? Sipya ba ɲaari caŋa kpɛɛngɛ na wu da da guruŋɔ wɛ, bani wu ma ɲaa xuuni. 10 Ga sipya ba ɲaari nibiige ni, wʼa ganha na guruŋɔ, bani kpɛɛngɛ ɲɛ ma bye wɛ.» 11 Lee kadugo na a wu pu pye: «Wèe naɲii Lazari wʼa ŋmunɔɔ, ga nʼa da zhɛ di shɛ wu ɲɛ.» 12 A kalaapiire tʼi wu pye: «Wù Kafɔɔ, wu bi ta wu na ŋmunɔɔ yɛ, go wu na ba juuŋɔ gɛ.» 13 Yesu jomɔ pu bi li shɛɛ na Lazari ya xu. Ga, a wu kalaapiire tʼi ganha na giin na ŋmunumɔ nidiimɛ kaa wʼa byi. 14 Wee tuun wu ni a Yesu di na yi fiinŋɛ jo pu mu na: «Lazari ya xu. 15 Ga nɛ pye nɛ shɛ wà wɛ a wu xhu ge, lee ya taan nɛ ni yee wuu na. Bani lee kaa le na ba bye kaɲuŋɔ, na yee pye yee ya dà nɛ na fo xuuni. Yi yìri wù shɛ wu yíri!» 16 Kalaapire la mɛgɛ ki bye na Tomasi, pʼi wu pyi na «Ŋmami.» A wee di wu kaafɛɛ pusamaa pye: «Wee tuun wu ni wù bɛ pu pinnɛ wʼà se ni wu ni, wù na zhɛ xhu ni wu ni wà shiizhan.»

Yesu wu ɲɛ ɲìi sicuumɔ kanvɔɔ

17 Ayiwa, tuun wemu ni Yesu ya nɔ Bɛtani kulo li ni ge, lee bi Lazari ta pʼa wu le fo wu nixhugo kʼa cabyaa shishɛɛrɛ ta xɔ faŋa ni. 18 Bɛtani kulo li bi lii Zheruzalɛmu kulo li na wɛ, laraga ki bi kiloo taanri xɔ wɛ. 19 A Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ di ba na pa diin Marite ni Mariyama tàan, na ganha na sɛɛgɛ tan pu na pu ceborona wu xhu wu na. 20 Ba Marite ya pa Yesu kaa logo na wʼa ma wɛ, a wu yíri kari di zhɛ jíri wu na. Ga, a Mariyama di diin deeye ni. 21 Ba wʼa shɛ jíri wu na wɛ, na wu pye: «Wù Kafɔɔ, mu da bi bye naha, nɛ ceborona wu bi da xhuu wɛ. 22 Ga, ali nimɛ we bɛ ni, nɛ li cɛ sanha jo mu bu yaaga bɛɛri ɲɛɛri Kilɛ mu, wu na kee kan mu mu.» 23 A Yesu di wu pye: «Marite, ma ceborona wu na ba ɲɛ.» 24 A Marite di wu pye: «Nɛ li cɛ jo nɛ ceborona wu na ba ɲɛ xuu pu ɲɛduun wu ni koŋɔ ki caxhɔgɔ ki na.» 25 A Yesu di wu pye: «Nɛ wʼa xuu pu ɲɛni, na ɲìi sicuumɔ pu bɛ kaan. Sipyaa sipya wʼa daa nɛ na ge, ali wufɔɔ ɲɛhɛ xhu bɛ, nɛ na ɲìi sicuumɔ nivomɔ kan wu mu. 26 Wemu di bu ɲìi sicuumɔ nivomɔ pu ta, na daa nɛ na, weefɔɔ da xhuu bada wɛ. Mu wa daa yee na gɛ, Marite?» 27 A Marite di jo: «Uun, wù Kafɔɔ, nɛ dà li na jo mu wʼa sii pye Shɔvɔɔ we, Kilɛ Ja we, wemu wu bi yaa wu pa koŋɔ ki na ge, mu wu ɲɛ wii.»

Yesu ya mɛɛ su Lazari kaa na

28 Ayiwa, Marite ya yee jo mu ge, na guri pa deeye ni, na ba wu cuun Mariyama peele yiri, na wu pye: «Wèe Karamɔgɔ wʼa pa, wʼa ma yiri na ma shɛ.» 29 Ba Mariyama ya yee logo wɛ, a wu gɔn yìri, na gari tɔvuyo na Yesu yíri. 30 Lee bi Yesu ta wu sanha jé kanha ki ni wɛ. Marite ya shɛ wu ɲuŋɔ círi xuu wemu ni ge, wee xuu wu ni wu bye sanha. 31 Yawutuu piimu pu bi pa diin na sɛɛgɛ tan Mariyama na puga ki ni ge, ba pee ya wu ɲa wʼa yìri foro mu tɔvuyo na wɛ, a pu bɛ di yìri taha wu fɛni. Pu bi giin na wʼa gaaŋi di zhɛ mɛɛ suu faŋa ki na. 32 Xuu wemu ni Yesu ɲɛ ge, a Mariyama di shɛ nɔ wà. Ba wʼa Yesu ɲa wɛ, na shɛ nuguro sin wu fɛɛ ni na wu pye: «Wù Kafɔɔ, mu da bi bye naha, nɛ ceborona wu bi da xhuu wɛ.» 33 Ba Yesu ya Mariyama ɲa wu na mɛɛ suu wɛ, Yawutuu piimu pʼa taha wu fɛni ge, pu bɛ di mɛhɛɛ suu wɛ, a lee di waha wu na fo xuuni, a wu hakili di wuregi. 34 A Yesu di pu pye: «Mii yʼa wu le wɛ?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Kafɔɔ, pa ma na zhɛ xuu wu ɲa.» 35 A mɛɛ di shɔ Yesu yɛ pyaa bɛ na. 36 Yawutuu piimu pʼa wu ɲa wu na mɛɛ li suu ge, a pee di jo: «Yi wii! we ná we kaa bi dan wu ni dɛ!» 37 Ga, a pii di jo pu ni na: «Wee wemu wʼa fyɛn wu ɲìi mugi ge, ta wu bi já Lazari bɛ ɲaha kɔn wu ganha bu xhu wɛ?»

Yesu ya Lazari ɲɛ yeege xu ni

38 A pee jomɔ pe bɛ di nɔhɔ waha Yesu na fo na doro. A pʼi gari faŋa ki na. Faaga wege ki bye faŋa ke, a pʼi kageegbɔhɔ ka taga ki ɲɔ tɔ. 39 Ba pʼa shɛ nɔ ki na wɛ, a Yesu di pu pye: «Yi kagereŋɛ ki laha faŋa ki ɲɔ na!» Gbo wu ceboroshɔ wemu bɛ wu bye ni pu ni na Marite ge, a wee di Yesu pye: «Wù Kafɔɔ, wu nugo ya karaa yaa ki ta ki na foro dɛ, bani niɲaa ɲɛ wu caŋa shishɛɛrɛ wogo faŋa ki ni.» 40 A Yesu di wu pye: «Marite, ta nɛ mu pye jo mu bu da mu na daa nɛ na jo nimɛ ma da Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti ɲa wɛ?» 41 Wee tuun wu ni a pʼi kagereŋɛ ki laha faŋa ki ɲɔ na. A Yesu di wu ɲaha yirige fugba we ni na Kilɛ ɲɛɛri na: «Na To Kilɛ, mʼa na ɲɛrɛgɛ ki shɔ, nʼa baraga taha ma na lee wuu na. 42 Nɛ sii li cɛ jo tuun bɛɛri ni mu ya nɛ ɲɛrɛgɛ shuu. Ga sipyii pii pʼa nɛ maha mɛ ge, pee wuu na nɛ ye jo, kɔnhɔ pʼi dà li na na muyɛ pyaa kʼa nɛ tun.» 43 Ba Yesu ya yee jo wɛ, na mujuu wá na: «Lazari, foro naha kpɛɛngɛ ke na!» 44 A Lazari di ɲɛ na foro faŋa ki ni. Fasicoro li bi taga keye ye ni tɔɔyɔ ye pɔ wu mu, na faxuugo ka taga ɲaha ke migile. A Yesu di pu pye: «Yi fàya yi sanha laha wu na, yʼi wu yaha wu da se!»

Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼa woni pye Yesu kaa na

(Macoo 26:1-5; Marika 14:1-2; Luka 22:1-2)

45 Yawutuu piimu pʼa bi pa na pa diin Mariyama yɛ tàan kpɔn pu ni ge, le Yesu ya pye ge, ba pʼa lee ɲa wɛ, a pu niɲɛhɛmɛɛ di dà Yesu na. 46 Ga, a pii di gari pu ni, na shɛ kii keree kii paari Farizhɛɛn pu mu. 47 Wee tuun wu ni a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Farizhɛɛn pʼi kiirikɔɔn kuruŋɔ ki yiri na jo: «Lekɛ wèe di da bye nimɛ wɛ? Bani we ná we, kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ wʼa byi lʼa toro! 48 Wèe di bu sii we yaha wu na kii pyi le pyegana le na, sipyii pu bɛɛri pu da ba dà wu na. Lee di bu bye bɛ, Oromɛ sɔrɔsii pu na ba wù Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ja, na ki kyɛɛgi, na wù shi wu bɛ kyɛɛgi!» 49 Ná wa bye pu ni wee mɛgɛ ɲɛ na Kayifɛ, wee wu bye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we lee yee le. A wee di pu pye: «Yee kunni ya keree ɲaha cɛni wɛ! 50 Ta yee ya li cɛ na jo lʼa pɔrɔ yee mu na shɛn nigin wu xu sipyii pu bɛɛri wuu na, kɔnhɔ wèe shi wu bɛɛri di shɔ wɛ?» 51 Ayiwa, Kayifɛ bi ta pe jomɔ pe ta wuyɛ ni na jo wɛ. Ga ma na jo wʼa pye lee yee le saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ge, lee funŋɔ ni Kilɛ ya pe jomɔ pe tirige wu funŋɔ ni wʼa jo mɛ na Yesu wʼa yaa wu xu Izirayɛli shɛɛn pu bɛɛri wuu na. 52 Ga wu bi da ba xhu Izirayɛli shɛɛn yɛ nigin wuu na wɛ. Kilɛ wo sipyii piimu bɛɛri pʼa caaga koŋɔ ke bɛɛri na ge, wu na ba xhu kɔnhɔ wu pee bɛɛri pinnɛ wu pu pye nigin. 53 A Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼi li shɛ kee caŋa kiyɛ pyaa na pʼa yaa na Yesu gbo. 54 A Yesu di bye wu ya sɔɔ wʼa ɲaari nige Yawutuu pu tɛ ni ni sipyiire ti ni wɛ. A wu yìri wee xuu wu ni, na gari kulo la ni sipoŋɔ ki kabanugo ki na. Lee kulo li mɛgɛ ki bye na Efirayimu. A wu ni wu kalaapiire tʼi shɛ diin wà. 55 Lee bi Yawutuu pu wo Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li ta lʼa tɛɛŋɛ. A fiige ki sipyii niɲɛhɛmɛɛ di digi na pa Zheruzalɛmu ni na ta kalenɛ li sanha nɔ wɛ, kɔnhɔ pʼi ba puyɛ pye fɛɛfɛɛ na bɛ ni pu wo kalɛgɛɛ ki ni. 56 A sipyii pʼi ganha na Yesu shaa. A pʼi shɛ puyɛ pinnɛ Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki ni, na ganha na puyɛ yegee na: «Ɛɛ, yʼi wa dii wɛ? Wu wʼa ma kalenɛ li ni-i gɛ?» 57 Lee bi saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Farizhɛɛn pu ta pʼa yi jo sipyii pu mu na wa bɛɛri ba Yesu sanha cɛ, na wu shɛ yi jo pee mu, kɔnhɔ pʼi shɛ wu co.

12

Mariyama ya lasikoli wo Yesu tɔɔyɔ na

(Macoo 26:6-13; Marika 14:3-9)

1 Ayiwa, cabyaa gbaara wu bi kori Yawutuu wo Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ lʼi nɔ, a Yesu di gari Bɛtani ni. Lazari wemu nixhugo Yesu bi ɲɛ ge, wee wu bye lee kulo li ni. 2 A pʼi yalige ka yàa wà lee kulo li ni Yesu mu. Marite wu bi kee yalige ki keree shɔɔnri. Sipyii piimu pu bye na li ni Yesu ni ge, Lazari bɛ di ɲɛ pee ni. 3 Wee tuun wu ni a Mariyama di pu yaha pu na li, na shɛ lasikoli gbuu la lɔ, lemu mɛgɛ ki ɲɛ na naari ge, li pɛrɛmɛ bɛ dʼa waha. A wu ba wee lasikoli wu wo Yesu tɔɔyɔ na; na xhɔ na wu ɲuzhiire taga tɔɔyɔ yi tuu tuu. Wee lasikoli wu bi litiri taaga xɔ. A wu nugo kʼi puga ki bɛɛri círi. 4 Yesu kalaapire la mɛgɛ ki bye na Zhuda Isikariyɔti, wee wu bi da ba Yesu le keŋɛ ni, a wee di jo: 5 «Ɲaha na we lasikoli we di ya ta pɛrɛ kabɔfoŋɔɔ kɛlɛɛ shishɛɛrɛ ni kaguro (w 45.000) shishiin, na wee kan funmɔ fɛɛ mu-i wɛ?» 6 Zhudasi bi ta ye jo funmɔ fɛɛ wo ɲiɲaara wuu na-ɛ dɛ, ga nagaa wu bye wii. Wee mu wari keshi wu bye. Wari we pu bi leni wu ni ge, wu bi ma wee wo. 7 Ga, a Yesu di wu pye: «Yi laha wu na! Caŋa ke pʼa da ba na le faŋa ni ge, kee caŋa ke wuu na wu wa ni we lasikoli we ni. 8 Bani funmɔ fɛɛ na ba bye ni yee ni tuun bɛɛri ni, ga nɛ wa da ba bye ni yee ni tuun bɛɛri ni naha wɛ.»

Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼa jo na pee da Lazari gbo

9 Ayiwa, ba Yawutuu pʼa pa logo na Yesu wa Bɛtani ni wɛ, a pu niɲɛhɛmɛɛ di gari wà. Pu bi gaaŋi wà Yesu yɛ nigin wuu na wɛ, ga wʼa Lazari wemu ɲɛ na yeege xu ni ge, wee bɛ taɲaga ni pʼa bi se. 10 Ba Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼa yee logo wɛ, na jo na ni li wa mu, na pee da Lazari bɛ gbo. 11 Bani Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ pu bi guroo pu fɛni na ma na daa Yesu na Lazari wuu na.

Yesu ya jé Zheruzalɛmu ni ba saan ɲɛ wɛ

(Macoo 21:1-11; Marika 11:1-11; Luka 19:28-40)

12 Ayiwa, kee caŋa ki ɲimuguro, sipyiɲɛhɛnɛ lemu li bi pa Zheruzalɛmu ni Ɲuwuuro Kalenɛ li ni ge, a pee di yi logo na Yesu wa koo na na se Zheruzalɛmu ni. 13 A pʼi fɛnhɛgeye kɔn, na foro na gaaŋi di zhɛ Yesu círi ni yee ni. A pʼi ganha na xhuulo na yu na:

«Hosana! Wʼà Kilɛ sɔni!

We wʼa ma mɛ Kafɔɔ mɛgɛ na ge,

Izirayɛli wo saan wu ɲɛ wii,

duba wʼa byi wee mu!»*

14 Lee bi Yesu ta wʼa kafabige ka ta na dugi kee na ma na jo ba lʼa ka Kilɛ wo Kitabu wu ni wɛ na:

15 «Siyɔn kulo, ma ganha bu fya wɛ!

Wii, ma saan wu wa ma;

kafabige na wʼa dugi tiin.»*

16 Kalaapiire ti bi ta kii keree kii ɲaha cɛ wee tuun wuyɛ pyaa ni wɛ. Ga ba Yesu ya pa ɲɛ na foro xu ni, na jé Kilɛ wo nɔɔrɔ wu ni wɛ, a pu funyɔ di na to na Yesu shizhaa jomɔ pu bye Kilɛ Kafila we, lee shiin pʼi bi pye bɛ wu na.

17 Sipyii piimu bɛɛri pu bye ni Yesu ni a wu Lazari yiri yeege faŋa ki ni, na wu ɲɛ na yeege xu ni ge, pee bi kii keree kii ɲaha yu sipyii pu mu. 18 Yesu ya le kakanhana le pye, a sipyii pʼi li kaa logo, lee wuu na bɛ pʼa bi foro na shɛ wu ɲuŋɔ círi. 19 Wee tuun wu ni a Farizhɛɛn pʼi ganha na puyɛ pyi: «Go yiyɛ pyaa ɲii wa li ni gɛ, yee da já yafiin bɛ na wɛ; bani sipyii pu bɛɛri pʼa taha wu na.»

Girɛkii pii ya Yesu shaa pʼi jo ni wu ni

20 Sipyii piimu pu bi pa kalenɛ li ni Zheruzalɛmu ni di ba Kilɛ pɛlɛ ge, Girɛkii piimu pu bi jé Yawutuu pu wo koo li ni ge, pee pʼa bɛ bye pii sipyii pii ni. 21 A pee Girɛkii pʼi fulo Filipe na, na jo ni wee ni. Filipe bi bye Bɛtisayida shɛn, Galile fiige ki ni. A pʼi wu pye: «Naɲii, wù funŋɔ ki wa wù Yesu ɲa, wù jo ni wu ni.» 22 A Filipe di gari na shɛ yee ɲaha jo Andire mu, a pu shuun wu bɛɛri di na pinnɛ kari na shɛ yi jo Yesu mu. 23 A Yesu di pu pye: «Kilɛ na ba pɛɛŋɛ taha Sipya Ja wu na tuun wemu ni ge, wee tuun wu wʼa nɔ nimɛ. 24 Can can na, nʼa da yi jo yi mu, shinma pile bye lʼi ya le ɲiŋɛ ni lʼi fɔnhɔ wɛ, li yɛ li da gori, ga li bu le ɲiŋɛ ni na fɔnhɔ, wee tuun wu ni lʼa fin, na nagoo niɲɛhɛmɛɛ pye. 25 Sipya wemu munaa kaa lʼa dan wu ni ke koŋɔ ke na ge, wee na ba buun li ni ɲiga na. Ga sipya wemu munaa kaa lʼa pɛn wu mu ke koŋɔ ke na ge, weefɔɔ wʼa li gbegele yaha ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kaa na. 26 Sipyaa sipya wʼa giin wu da kapyeŋɛɛ pyi nɛ mu ge, wʼa yaa wu taha na fɛni. Bani xuu wemu ni nɛ ɲɛ ge, nɛ kapyebye wu bɛ na ba bye wà. Sipya wemu ba kapyeŋɛɛ pyi nɛ mu, nɛ To Kilɛ na ba weefɔɔ pɛlɛ.

Yesu ya wu xhu jo

27 «Nimɛ we ni, nɛ zɔ we bɛɛri wʼa wuregi. Dii nʼa da jo wɛ? Di jo Kilɛ wu na tanha we tuun we wo kanhama pu na laa? Nʼa da já yee jo wɛ, bani we tuun we wo kanhama pu wuu na nɛ pa koŋɔ na.» 28 A Yesu di jo sanha na: «Na To Kilɛ, ma mɛgɛ ki pɛlɛ!» Ba wʼa yee jo wɛ, a mujuu la di foro fugba we ni na: «Nɛ ki pɛlɛ na xɔ, di wa da ba la fara sanha ki pɛɛŋɛ ki na.» 29 Sipyiire te ti bye wà na le mujuu le logo ge, a pee di jo: «Kilɛ wʼa tin mɛ!» A pii bɛ di jo: «Mɛlɛkɛ wa wʼa pa jo ni wu ni!» 30 Ga, a Yesu di pu pye: «Le mujuu le ya ta foro nɛ wuu na wɛ, ga yee wuu na lʼa foro. 31 Nimɛ kiiri wʼa da ba gɔn ke koŋɔ ke wo sefɛɛrɛ ti na. Nimɛ ke koŋɔ ke wo ɲuŋɔfɔɔ wu wa da ba gɔri wá. 32 Sipyii pu ba nɛ yirige na laha ɲiŋɛ ke na tuun wemu ni, nɛ na ba sipyii bɛɛri yiri na pa nayɛ mu.» 33 Xugana lemu na Yesu bi da ba xhu ge, lee xugana le wʼa zhɛɛ pe jomɔ pe funŋɔ ni. 34 A sipyiire tʼi wu ɲɔ shɔ na: «Lʼa ka Kilɛ wo saliya wu ni na Shɔvɔɔ wu da ba xhu bada wɛ. Mu di yu dii na li waha lʼi waha, na sipyii na ba Sipya Ja wu yirige na laha ɲiŋɛ ke na wɛ? Wee tuun wu ni, wekɛ di ɲɛ wee Sipya Ja wu wɛ?» 35 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Kpɛɛngɛ ki wa sanha yee tɛ ni, ga jɛri yɛ kʼa da bye. Na kpɛɛngɛ ki yaha yi tɛ ni, yʼa ɲaari ki na kɔnhɔ nibiige ki ganha bu ba yi fo di joo wɛ; bani sipya wemu ba ɲaari nibiige ni, wee ya wu tashɛgɛ cɛni wɛ. 36 Na kpɛɛngɛ ki yaha yi tɛ ni, yʼa daa ki na kɔnhɔ yiyɛ pyaa bɛ di ba bye kpɛɛngɛ nagoo.» Ba Yesu ya pee jo wɛ, na laha pu tàan, na shɛ lara xuu wa ni.

Yawutuu ya dà Yesu na wɛ

37 Ayiwa, na Yesu yaha wʼa sii kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ pye Yawutuu pu ɲii na. Ali pu ya dà wu na lee bɛ na wɛ. 38 Lee ya pye mu kɔnhɔ Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi bi jomɔ pemu jo ge, pee ɲɔ di fa na:

«Kafɔɔ, wèe ya kafila wemu wo yɛrɛ pye ge,

wekɛ wu dʼa dà wee na wɛ?

Wekɛ wu dʼa Kafɔɔ wo sefɛɛrɛ ti cɛ wɛ?»*

39 Lemu bɛ lʼa bi pu pye pu bi da ga já dà Yesu na sanha wɛ ge, lee li wa mɛ na jo Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi ya jo sanha na:

40 «Kilɛ ya pu pye fyɛnmɛɛ na pu fungɔnyɔ tɔ,

kɔnhɔ pu ɲìi ki ganha ba ɲaa wɛ,

pu fungɔnyɔ ganha bu yi cɛ wɛ.

Lee funŋɔ ni pu da ba nɛ mu,

kɔnhɔ nɛ pu cuuŋɔ wɛ.»*

41 Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi ya yee jo bani Yesu wo nɔɔrɔ wu bi shɛ wu na, a wu ye jo wu shizhaa na. 42 Ali lee bɛ na Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu niɲɛhɛmɛɛ pu bi dà Yesu na, ga Farizhɛɛn pu wuu na, pu ya sɔɔ na puyɛ yeege kpɛɛngɛ na wɛ, kɔnhɔ pu ganha bu pu niŋɛ kɔn wolo Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki wo sipyii pu ni wɛ. 43 Bani sipyii na pu pɛlɛ, lee li bi dan pu ni na toro Kilɛ wʼa pu pɛlɛ na.

Yesu jomɔ pu na ba kiiri kɔn sipyii na

44 Caŋa ka Yesu ya pa sii jo fanha na na: «Sipya wemu bu dà nɛ na, wu ya ta dà nɛ yɛ nigin na wɛ, ga wemu wʼa nɛ tun ge, wee bɛ na wʼa dà. 45 Sipya wemu bu nɛ ɲa, we wʼa nɛ tun ge, wee bɛ wʼa ɲa. 46 Nɛ ɲɛ ba kpɛɛngɛ ɲɛ wɛ, nɛ pa koŋɔ puga ni, kɔnhɔ sipyaa sipya wʼa dà nɛ na ge, weefɔɔ ganha ba ɲaari nibiige ni nige wɛ? 47 Wa bu nɛ jomɔ logo, wu ya pu koro ɲaari wɛ, nʼa da kiiri kɔn wufɔɔ na wɛ. Bani nɛ ta pa di ba kiiri kɔn koŋɔ sipyii na wɛ, ga nɛ pa di ba pu ɲuŋɔ wolo. 48 Sipya wemu bu zhe nɛ ni, wʼi ya sɔɔ na nɛ jomɔ logo wɛ, weefɔɔ ya kiiri kɔnvɔɔ ta xɔ wuyɛ na. Nɛ jomɔ pemu jo ge, pee pu da ba kiiri kɔn wufɔɔ na koŋɔ caxhɔgɔ. 49 Bani nɛ ta pe jomɔ pe ta nayɛ ni na jo wɛ. Ga nɛ To Kilɛ wu wʼa nɛ tun ge, wee wʼa nɛ wo nijoyo yi bɛɛri shɛ nɛ na. 50 Nɛ dʼa li cɛ bɛ na jo jomɔ pe wʼa yu ge, pee pu wa ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kaan sipya mu. Ba To Kilɛ ya pu shɛ na da nɛ na wɛ, mu nɛ wʼa pu yu na dani.»

13

Yesu ya wu kalaapiire ti tɔɔyɔ je

1 Ayiwa, caŋa nigin wu bi kori Yawutuu wo Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ lʼi nɔ. Yesu bi li cɛ na wee foroduun wʼa nɔ xɔ koŋɔ puga na se wu To Kilɛ yíri. Sipyii pii pu bi dà wu na ge, pee kaa bi dan wu ni; a pu kaa di sii taan wu ni fo na doro. 2 Yesu ni wu kalaapiire ti bye na pu piige yalige li, lee bi Shitaanni ta wʼa shɛ fungɔngɔ ka tirige Zhuda Isikariyɔti zɔ na, Simɔ ja we, na wu Yesu le keŋɛ ni. 3 Yesu bi li cɛ bɛ na Kilɛ ya sefɛɛrɛ ti bɛɛri kan wee mu. Wu bi li cɛ na Kilɛ ni wee ya foro, wee di wa da ba guri gari bɛ Kilɛ mu. 4 Ayiwa, a Yesu di yìri yalige ki ɲuŋɔ ni na wu fadegbɔhɔ wolo yaha, na fàŋa ka lɔ na kee taga wuyɛ pɔ niŋɛ ke ni. 5 Lee kadugo na a wu lɔhɔ le yaaga ka ni, na ganha na wu kalaapiire ti tɔɔyɔ jii nigin nigin na; fàŋa ke wʼa taga wuyɛ pɔ ge, na kee taga na yi turi.

6 A wu ba shɛ nɔ Simɔ Pyɛɛri na, a Pyɛɛri di wu pye: «Wù Kafɔɔ, mu wʼa da na nɛ tɔɔyɔ je ya?» 7 A Yesu di wu pye: «Le nɛ byi mɛ ge, mu wa da li kɔri cɛ nimɛ wɛ, ga kadugo yíri ma na ba li kɔri cɛ.» 8 A Pyɛɛri di wu pye: «Nɛ kunni wa da gbara mu wu na tɔɔyɔ je bada wɛ.» A Yesu di wu pye: «Mu bye mu di ya yere nɛ ma tɔɔyɔ je wɛ, mu niŋɛ wa da bye ni nɛ ni kaa la shishiin ni wɛ.» 9 A Pyɛɛri di jo: «Wee tuun wu ni Kafɔɔ, ma ganha bu da na tɔɔyɔ ye yɛ na wɛ, ga na keye ye ni na ɲuŋɔ ke bɛ je.» 10 A Yesu di wu pye: «Sipya wemu wʼa wuu ge, wee kawuunɔ ɲuŋɔ ɲɛ nige wee tuun we ninumɔ ni wɛ, bani wu bɛɛri wu ma bye fɛɛfɛɛ; ga wu kunni na já wu tɔɔyɔ je. Yee bɛ pu wa fɛɛfɛɛ, ga yee bɛɛri bɛ wɛ dɛ!» 11 Kalaapire le li bi da ba Yesu le keŋɛ ni ge, wu bi lee cɛ, lee wuu na wʼa jo na pu bɛɛri ya ta pye fɛɛfɛɛ wɛ.

12 Ba Yesu ya pu tɔɔyɔ yi je xɔ wɛ, na wu fadegbɔhɔ ki lɔ le, na shɛ diin wu tatɛɛngɛ ni. A wu wu kalaapiire ti pye: «Kaa le nɛ pye mɛ yee na ge, yee ya li kɔri cɛ ya? 13 Yee wa nɛ pyi: ‹Wù Karamɔgɔ› kelee ‹Wù Kafɔɔ.› Lʼa saha, bani wee nɛ ɲɛ. 14 Ayiwa, nɛ wemu wu ɲɛ yee Karamɔgɔ ni yee Kafɔɔ ge, nɛ bi yee tɔɔyɔ je, wee tuun wu ni yee bɛ ya yaa na yiyɛ tɔɔyɔ jii lee jegana li na. 15 Nɛ le pye na shɛ yee na. Nɛ li pye pyegana lemu na ge, yi bɛ di da li pyi yiyɛ na lee pyegana li na. 16 Can can na, nʼa da yi jo yi mu, kapyebye ya pɛlɛ wu ɲuŋɔfɔɔ na wɛ; tudunmɔ bɛ di ya pɛlɛ wu tunvɔɔ na wɛ. 17 Yi wa li ɲaha cɛ nimɛ, yi ba li pyi, yi na ba bye duba nagoo.

18 «Di wa ta na yi bɛɛri kaa pyi-i dɛ, nɛ piimu shɔɔnri ge, nɛ wʼa pee cɛ. Ga Kilɛ tudunmɔɔ pʼa yemu jo Kitabu wu ni ge, fo yee ɲɔ bu fa na: ‹Wemu wu wa li ni nɛ ni ge, wee wʼa nɛ pye wu pɛn.›* 19 Nʼa yi yu na yɛri yi mu nimɛ, yani li pyeduun wu pa nɔ ge, kɔnhɔ li ba ba bye, yʼi li cɛ na: ‹Nɛ ɲɛ wemu nɛ ge.› 20 Can can na, nʼa da yi jo yi mu, sipyaa sipya wʼa nɛ tudunmɔ wa bɛɛri co na ɲɔ ge, nɛyɛ pyaa mʼa co na ɲɔ; wemu di bu nɛ co na ɲɔ, we wʼa nɛ tun ge, weefɔɔ mʼa co na ɲɔ.»

Yesu ya jo na Zhudasi na ba wee nɔhɔ yaha

(Macoo 26:20-25; Marika 14:17-21; Luka 22:21-23)

21 Ba Yesu ya yee jo xɔ wɛ, a wu hakili wu wuregi fo xuuni. A wu yi fiinŋɛ jo pu mu na: «Can na nʼa da yi jo yi mu, wa na ba nɛ le keŋɛ ni yee ni.» 22 Ba wʼa yee jo wɛ, a wu kalaapiire tʼi ganha na puyɛ wii, pu ya cɛ shɛn nigin wekɛ kaa wʼa byi pu ni wɛ. 23 Yesu kalaapire la bye wà, lee kaa bi dan wù ni fo xuuni, lee bi tiin na sogi wu na. 24 A Simɔ Pyɛɛri di keŋɛ ka lee kalaapire li mu na wu Yesu yege wee sipya we keree na. 25 A wee di wu ɲaha ɲɛri Yesu yíri, na fulo wu na, na wu pye: «Wù Kafɔɔ, wee ɲɛ wekɛ wɛ?» 26 A Yesu di wu pye: «Wemu mu nʼa da ba buuri we niŋɛ di gan ge, wee wu wa.» A wu buuri wa lɔ na wu niŋɛ na kan Simɔ Isikariyɔti ja Zhudasi mu. 27 Buuri wʼa kan yɛ Zhudasi mu, a Shitaanni di ba diin wu zɔ na. A Yesu di wu pye: «Le mʼa giin di bye ge, fyaala li pye.» 28 Ga sipyii piimu bɛɛri pu bi li ni Yesu ni ge, wa shishiin ya cɛ pu ni lekɛ na wʼa yee jo ni Zhudasi ni wɛ. 29 Zhudasi wu bi bye pu wari yahavɔɔ, a pii di ganha na giin na Yesu wʼa wu pyi na wu shɛ yaŋmuyɔ ya shɔ, wu ba Ɲuwuuro Kalenɛ li yalige ki gbegele ni yee ni; kelee na wu shɛ funmɔ fɛɛ pii kan. 30 Ba Zhudasi ya buuri wu li yɛ wɛ, na yìri foro kpɛɛngɛ ki na. Lee bi piige ki ta kʼa wɔ.

Yesu ya ɲɔmɛɛ nivonɔ la jo wu kalaapiire ti mu

31 Ayiwa ba Zhuda Isikariyɔti ya foro wɛ, a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Nimɛ kunni, sipyii pu bɛɛri pʼa da ba Sipya Ja wu wo sefɛɛrɛ ti cɛ. Wee wʼa da ba sipyii pu bɛɛri pye pʼa Kilɛ bɛ wo sefɛɛrɛ ti cɛ. [ 32 Ba ni wee na ba sipyii bɛɛri pye pʼa Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti cɛ,] Kilɛ yɛ pyaa bɛ na ba sipyii pye pʼa Sipya Ja wu wo sefɛɛrɛ ti cɛ, lee wʼa da mɔ lʼi bye wɛ. 33 Na nagoo, nʼa da já gori yaha ni yee ni di mɔ nige wɛ. Yee na ba nɛ xuu shaa, ga nɛ yemu jo Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu mu ge, yee ninuyɔ nʼa da jo yi bɛ mu jo nɛ na ba shɛ xuu wemu ni ge, yee wa da já zhɛ wà wɛ. 34 Lee wuu na ɲɔmɛɛ nivonɔ nʼa da jo yi mu, yi taan yiyɛ mu. Yee ya taan nɛ mu taangana lemu na ge, yʼa yaa yi taan yiyɛ mu lee taangana li na. 35 Taanɲɛɛgɛ bu bye yee tɛ ni, sipyii bɛɛri na ba li cɛ lee na na yee ɲɛ nɛ wo kalaapiire.»

Yesu ya jo na Pyɛɛri na ba foro wee kaa tàan

(Macoo 26:31-35; Marika 14:27-31; Luka 22:31-34)

36 A Simɔ Pyɛɛri di Yesu yege na: «Wù Kafɔɔ, wee tuun wu ni mu di wa se mii wɛ.» A Yesu di wu pye: «Xuu wemu ni nɛ se ge, mu wa da já binnɛ zhɛ wà ni nɛ ni nimɛ wɛ; ga caŋa ka wa ma, ma na ba shɛ nɛ yíri.» 37 A Pyɛɛri di wu pye: «Wù Kafɔɔ, ɲaha na nɛ da já binnɛ ni mu ni-i wɛ? Ali nɛ na zɔɔ na na munaa li kan, na xhu bɛ mu wuu na.» 38 A Yesu di wu pye: «Can na mu na zɔɔ na ma munaa li kan, na xhu nɛ wuu na ya? Can can na, nʼa da yi jo ma mu, yani xhupoo wu pa mɛɛ su ge, mu na ba foro nɛ kaa tàan tɔɔɲii taanri.»

14

Yesu ya jo na wee wu ɲɛ koo le na se Kilɛ yíri

1 Lee kadugo na a Yesu di pu pye: «Yi funyɔ ganha bu da bɛn wɛ. Yʼa daa Kilɛ na, yi da daa nɛ bɛ na. 2 Tatiinyɛ niɲɛhɛyɛ yi wa nɛ To Kilɛ mu, yee da bye yi ɲɛ can wɛ, nɛ bi da ga yee pye jo nʼa da zhɛ tatiinyɛ yàa yi mu wɛ. 3 Nɛ ba shɛ tatiinyɛ yi yàa xɔ tuun wemu ni, nʼa da guri ba na ba yee lɔ, nɛ wa xuu wemu ni ge, kɔnhɔ yi bɛ di shɛ bye wà. 4 Xuu wemu ni nɛ wʼa gaaŋi ge, yee wa lee koo li cɛ xɔ.» 5 A Tomasi di wu pye: «Wù Kafɔɔ, xuu wemu ni mu wa se ge, wèe ya wee xuu wuyɛ pyaa cɛ wɛ, wèe na bye dii na lee koo li cɛ wɛ?» 6 A Yesu di wu pye: «Nɛ wu ɲɛ koo le, ni can we, ni ɲìi sicuumɔ fɔɔ we. Sipyaa sipya wu ɲɛ wu ya toro nɛ yìri wɛ ge, weefɔɔ da nɔ To Kilɛ na wɛ. 7 Yee bi ta yee ya nɛ cɛ, yee na ba nɛ To Kilɛ wu bɛ cɛ; yee dʼa wu cɛ xɔ nimɛ do, na wu ɲa bɛ.» 8 A Filipe di wu pye: «Wù Kafɔɔ, To Kilɛ wu shɛ wù na, lee na wèe yaa.» 9 A Yesu di wu pye: «Filipe, niɲaa shi kaa ya nɛ yaha ni yee ni shiizhan wɛ, mu di sanha nɛ cɛ-ɛ ya Filipe? Sipya wemu wʼa nɛ ɲa ge, To Kilɛ wʼa ɲa. Mu di yu dii na nɛ wu To Kilɛ shɛ yi na wɛ? 10 Wee tuun wu ni mu ya dà li na na nɛ wu ɲɛ ni To Kilɛ ni nigin; To Kilɛ bɛ di ɲɛ ni nɛ ni nigin wɛ gɛ? Jomɔ pe nɛ yu mɛ yee mu ge, nɛ pu taa nayɛ ni wɛ; ga nɛ To Kilɛ we wu wa ni nɛ ni ge, wee wʼa wu ɲidaan keree pyi. 11 Yi dà na na! Nɛ ni na To wu bɛɛri wu ɲɛ nigin; nɛ To wu bɛ ni nɛ ni, wèe bɛɛri pu ɲɛ nigin. Lee bu bye lʼi wa yi yaa wɛ, kapyegee kiimu nʼa byi yi ɲii na ge, yi dà na na kee wuu na. 12 Can can na, nʼa da yi jo yi mu, sipya wemu bu dà nɛ na, keree kiimu bɛɛri nɛ byi ge, wu na ba kee tuugo pyi. Wufɔɔ na ba keree kii pyi bɛ kiimu ya pɛlɛ nɛ wogoo ki na ge, bani nɛ wa gaaŋi na To Kilɛ wu yíri. 13 Yi ba yaaga tuugo bɛɛri ɲɛɛri Kilɛ mu wee tuun wu ni nɛ mɛgɛ na, nɛ na kee kan yi mu; kɔnhɔ Jafɔɔ wu To Kilɛ wu wo sefɛɛrɛ ti shɛ. 14 Yi bu yaaga tuugo bɛɛri ɲɛɛri nɛ mɛgɛ na, nɛ na kee kan yi mu.»

Yesu ya Fɛfɛɛrɛ Munaa ɲɔmɛɛ lɔ nʼa daa fɛɛ pu mu

15 «Nɛ bu da nɛ kaa ya dan yi ni can can na, nɛ ɲɔmɛhɛɛ kiimu jo yi mu ge, yi na da ki koro ɲaari. 16 Nɛ na ba na To Kilɛ wu ɲɛɛri wu Tɛgɛvɔɔ watii kan yi mu, kɔnhɔ wee di ba bye ni yi ni gbee. 17 Wee ɲɛ Fɛfɛɛrɛ Munaa lemu lʼa Kilɛ wo can wu shɛɛ sipyii pu na ge. Koŋɔ ke sipyii wa da já wee ta wɛ, bani pu wa wu ɲaa wɛ, pʼi wa wu cɛ bɛ wɛ. Ga yee kunni dʼa wu cɛ, bani wu wa ni yee ni, wu na ba bye yee zɔlɔɔ pu na. 18 Nʼa da ga yi yaha ba cirimɛɛ ɲɛ wɛ. Nɛ na ba shɛ guri ba yi mu sanha. 19 Jɛri bu bye ke koŋɔ ke sipyii na wii vɔɔ nɛ ni. Ga yee kunni na ba nɛ ɲa, bani nɛ ɲɛ ɲiifɛɛrɛ ni, lee wuu na yee bɛ na ba bye ɲiifɛɛrɛ ni. 20 Kee caŋa ki ba nɔ, yee na ba li cɛ na nɛ ni na To wu ni, na wèe bɛɛri pu ɲɛ nigin; yee ni nɛ bɛ di ɲɛ nigin, nɛ bɛ ni yee bɛɛri bɛ di ɲɛ nigin. 21 Sipya wemu ba nɛ jomɔ nuri na pu koro ɲaari, weefɔɔ ni nɛ kaa ya dan can can na. Nɛ kaa ba dan sipya wemu ni, weefɔɔ kaa na da dan To Kilɛ bɛ ni; wu kaa na da dan nɛ bɛ ni, nɛ na ganha na nayɛ shɛɛ wu na.» 22 Yesu kalaapire la bɛ mɛgɛ ki bye na Zhuda, (wee ni Zhuda Isikariyɔti wa nigin wɛ.) A wee di wu yege na: «Wù Kafɔɔ, ɲaha na mu di da ba mayɛ shɛ wèe na, mu di da mayɛ shɛ koŋɔ ki sipyii pusamaa na-ɛ wɛ?» 23 A Yesu di wu pye: «Nɛ ba dan sipya wemu ni, jomɔ pemu nɛ jo ge, wufɔɔ na da pee koro ɲaari. Lee funŋɔ ni, weefɔɔ na da dan nɛ To Kilɛ bɛ ni. Nɛ ni na To Kilɛ na ba ba weefɔɔ mu na ba bye ni wu ni. 24 Nɛ bu bye nɛ ya dan sipya wemu ni wɛ, wee da da nɛ jomɔ pu bɛ koro ɲaari wɛ. Jomɔ pe nɛ di wa yu yee mu ge, pee ya foro nɛyɛ pyaa ni wɛ, ga nɛ tunvɔɔ To Kilɛ ni pʼa yìri.

25 «Na nɛ yaha ni yee ni shiizhan nimɛ, nɛ ye bɛɛri jo yee mu. 26 To Kilɛ na ba Fɛfɛɛrɛ Munaa lemu kan yee mu nɛ mɛgɛ na lʼi bye yee Tɛgɛvɔɔ ge, lee na ba yee kalaa keree bɛɛri ni. Nɛ keree kiimu bɛɛri jo yee mu ge, li na ba yi funyɔ tirige kee bɛɛri na. 27 Nʼa da loɲinɛ kan yi mu. Loɲinɛ le li wa nɛ ni ge, lee tuugo nʼa da ba gan yi mu. Ga nʼa da li kan ke koŋɔ ke wuu li kangana na wɛ. Yi ganha bu fyaara yaha yi zɔlɔɔ pu na wɛ, yi ganha bu yi hakilee pu bɛ yirige wɛ. 28 Nɛ yi jo xɔ yi mu jo: ‹Nɛ gaaŋi, ga nʼa da zhɛ guri ba yi mu sanha.› Nɛ bu da nɛ na dan yee ni, nɛ na se To Kilɛ yíri, lee ya yaa li pye yee mu fundanga. Bani To Kilɛ ya pɛlɛ nɛ na. 29 Ayiwa, nɛ kii keree kii jo yi mu nimɛ, yani ki pyeduun wu pa nɔ ge, kɔnhɔ ki pyeduun ba nɔ, yʼi dà na jomɔ pu na. 30 Nʼa da já jo di mɔ nige ni yi ni wɛ, bani ke koŋɔ ke wo ɲuŋɔfɔɔ wu wʼa ma. Wu se wa nɛ na kaa la shishiin na wɛ. 31 Ga koŋɔ sipyii bɛɛri ya yaa pu li cɛ na nɛ To Kilɛ ya dan nɛ ni, keree kii wʼa yu nɛ mu ge, nɛ di kee bɛ pyi.» Ba Yesu ya yee jo xɔ wɛ, na jo: «Yi yìri wù da se, wù laha naha!»

15

Yesu ɲɛ ɛrɛzɛn tige can can wogo

1 Ayiwa Yesu ya jo na: «Nɛ ɲɛ ɛrɛzɛn tige can can wogo, nɛ To Kilɛ di ɲɛ ki faapyevɔɔ. 2 Geŋɛ bɛɛri kʼa foro nɛ na, kʼi ya nagoo pyi wɛ, wu na kee kɔn. Ga geŋɛ bɛɛri kʼa foro nɛ na na nagoo pyi ge, wu na ba kee yiile, kɔnhɔ ki da nagoo niɲɛhɛmɛɛ pyi na toro taashiinɛ li tàan. 3 Nɛ kalaa wemu kan na xɔ yee mu ge, wee kalaa wʼa yee pye fɛɛfɛɛ. 4 Yi kori yaha nɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni, nɛ bɛ na gori yaha ni yi ni kariɲɛɛgɛ ni. Ba ɛrɛzɛn geŋɛ ɲɛ mɛ wɛ, ki da já nagoo pye kiyɛ mu ni ki ya kori yaha tige ki ceefuu li na wɛ, mu yee bɛ ɲɛ. Yee bye yee di ya kori yaha nɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni wɛ, yee da já nagoo pye piimu kaa na daan Kilɛ ni wɛ.

5 «Nɛ wu ɲɛ ɛrɛzɛn tige ke, yee di ɲɛ geye ye. Sipya wemu wʼa kori yaha nɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni, a nɛ bɛ di gori yaha kariɲɛɛgɛ ni ni wufɔɔ ni ge, weefɔɔ wu da já nagoo niɲɛhɛmɛɛ pye. Bani nɛ bye nɛ ɲɛ ni yee ni wɛ, yee da já yafiin bɛ pye Kilɛ mu wɛ. 6 Sipya wemu bu bye wu ya sɔɔ na gori yaha nɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni wɛ, wee na ba wá kpɛɛngɛ na. Wu na ba bye ba ɛrɛzɛn geŋɛ ɲɛ wɛ, pʼa kemu kɔn na laha tige ki na ge, kʼa waha. Yee gewaya yi na ba binnɛ na yi le na ni, yʼa sogi. 7 Yi bu gori yaha nɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni, a nɛ jomɔ bɛ di gori yaha yi funyɔ ni, yaaga bɛɛri kaa li ɲɛ yi na ge, yi ki ɲɛɛri, kee na gan yi mu. 8 Yee bu nagoo niɲɛhɛmɛɛ pye, lee lʼa li shɛɛ na yee ɲɛ nɛ wo kalaapiire, lee shiin lʼi wa Kilɛ mɛgɛ pɛlɛ. 9 Nɛ taan na To Kilɛ mu taangana lemu na ge, lee taangana le ninunɔ na yee bɛ ya taan nɛ mu. Lee na nimɛ, yi kori yaha nɛ wo taanɲɛɛgɛ ki ni. 10 Yi ba nɛ wo ɲɔmɛɛjogoo ki coni, yi na ba gori yaha nɛ wo taanɲɛɛgɛ ki ni. Ba nɛ ya na To Kilɛ wo ɲɔmɛɛjogoo ki koro ɲaari, na gori yaha wu wo taanɲɛɛgɛ ki bɛ ni wɛ.

11 «Nɛ kii keree kii bɛɛri jo yee mu, kɔnhɔ nɛ wo fundanga ki já pye yi ni, kɔnhɔ yi wo fundanga ki ɲɔ di fa. 12 Ɲɔmɛɛ le nʼa da jo yi mu ge, lee li wa mɛ. Yee ya taan nɛ mu taangana lemu na ge, yi taan yiyɛ mu lee taangana li na. 13 Na ma munaa kan na xhu ma naɲiinɛɛ wuu na, taanɲɛɛgɛ ka shishiin ya pɛlɛ kee na wɛ. 14 Keree kiimu nɛ yu yee mu ge, yi ba kee pyi, wee tuun wu ni yʼa ɲɛri na naɲiinɛɛ. 15 Nɛ da da yee pyi nige kapyebyii wɛ, bani kapyebye ya wu ɲuŋɔfɔɔ kapyegee bɛɛri cɛni wɛ. Ga nɛ yee pye na naɲiinɛɛ, bani kaa lemu bɛɛri nɛ ta na To Kilɛ mu ge, nɛ yee kalaa kee bɛɛri ni. 16 Yi ganha ba giin na yee pu wa nɛ ɲaha bulo wɛ dɛ! Ga nɛ wu wa yee ɲaha bulo, na yee pye na tudunmɔɔ. Yʼa kapyegee nizaaŋaa pyi, kiimu wo kuduun wu da gori yaha ge; kɔnhɔ yi ba yaaga bɛɛri ɲɛɛri To Kilɛ mu nɛ mɛgɛ na, wu kee kan yi mu. 17 Le nʼa zhaa yi mu ge, lee li wa mɛ jo yi taan ni yiyɛ ni.

Koŋɔ sipyii na ba nʼa daa fɛɛ pu kɔ

18 «Koŋɔ sipyii bu yi kɔ, yʼa yaa yi fɛnhɛ li cɛ na nɛ koŋɔ ya fɛnhɛ kɔ yee ɲaha na. 19 Yee da bi bye ni koŋɔ ke wo sipyii ni nigin, yee bi da da dan koŋɔ ke ni, bani yee bi da bye koŋɔ wuu. Ga yee ɲɛ ke koŋɔ ke wuu wɛ, bani nɛ yee ɲaha bulo, na yee niŋɛ wolo ke koŋɔ ke ni. Lee wuu na koŋɔ kʼa tɔnbɛɛnrɛ shan yee na. 20 Nɛ fɛnhɛ jomɔ pemu jo yi mu ge, yi pee yaha yiyɛ funyɔ ni na jo: ‹Kapyebye ya pɛlɛ wu ɲuŋɔfɔɔ na wɛ.› Pu bi ta pʼa nɛ kanha, pu na ba yee bɛ kanha mu. Pu bi ta pʼa nɛ jomɔ pu co, pu na ba yee bɛ wo jomɔ pu co. 21 Ga pu na ba kee keree ki bɛɛri pye yee na nɛ wuu na, bani wemu wʼa nɛ tun ge, pu ya wee cɛ wɛ. 22 Nɛ da bye nɛ pa na ba jo ni pu ni wɛ, pu bi da ba jaagi pu jurumu wu na wɛ. Ga nimɛ, kaɲii tagana wa pu mu pu jurumu wu na wɛ. 23 Sipya wemu bu nɛ kɔ, nɛ To Kilɛ wu bɛ ma wʼa kɔ. 24 Kakanhaŋaa kii ki ɲɛ sipya wa shishiin sanha ki pye ɲa-ɛ ge, nɛ da bye nɛ kee pye pu niŋɛ ni wɛ, pu bi da ba jaagi pu jurumu wu na wɛ. Ga nimɛ kunni pʼa kee bɛɛri ɲa pu ɲii na, na nɔhɔ nɛ ni na To Kilɛ wu kɔ. 25 Ga kee bɛɛri ya pye mu, kɔnhɔ yemu yʼa ka pu wo saliya wu ni ge, yee ɲɔ di fa na:

‹Pʼa na kɔ tawaga ni.›*

26 «Ayiwa, Tɛgɛvɔɔ we nʼa da ba dun na pa yi mu na yìri To Kilɛ yíri ge, wee ɲɛ Fɛfɛɛrɛ Munaa, lemu lʼa can wu shɛɛ sipyii pu na ge. Lee ba ba, lee na ba nɛ kaa yu. 27 Yi bɛ di ba na kaa yu sipyii pu mu, bani nɛ ni yee pu bye shiizhan fo nɛ keree ki ɲɔ kɔnduun wu ni.

16

Fɛfɛɛrɛ Munaa li na ba lemu pyi ge

1 «Nɛ kii keree kii bɛɛri jo yi mu, kɔnhɔ kaa la shishiin ganha bu yi yeege nʼa daa wu ni wɛ. 2 Pu na ba yi niŋɛ kɔɔn na wo Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ sipyii ni. Caŋa ka yɛrɛ wa ma, wa ba yee wa gbo, wufɔɔ na wuyɛ ta na pɛɛŋɛ kaa wee ya pye Kilɛ mu. 3 Pu na ba kee keree ki bɛɛri pyi yi na, bani pu ya nɛ To Kilɛ cɛ wɛ, pʼi wa nɛyɛ pyaa ki bɛ cɛ wɛ. 4 Nɛ kii keree kii bɛɛri yu yi mu, kɔnhɔ ki pyeduun ba nɔ, yi funyɔ di do li na na nɛ ki bɛɛri jo toro yi mu.

«Nɛ ta ye ɲaha jo yee mu fo taashiinɛ li ni wɛ, bani nɛyɛ pyaa ki bi bye ni yee ni. 5 Ga we wʼa nɛ tun ge, wee yíri nʼa da guri da gaaŋi nimɛ; sipya bɛ di wa ta yee ni na nɛ pye: ‹Mii mʼa se wɛ?› 6 Nɛ pe jomɔ pe jo yee mu ge, lee lʼa yee ɲahaya pye yʼa tanha. 7 Ga lee bɛ na can nʼa yu mɛ yi mu, nɛ na kari, lee lʼa pɔrɔ yee mu, bani nɛ bu bye nɛ ya kari wɛ, Tɛgɛvɔɔ wu da ba yee mu wɛ. Ga nɛ bu gari nɛ na zhɛ wu tun ba yi mu. 8 Ga wee Tɛgɛvɔɔ wu ba ba, wu na ba li shɛ koŋɔ sipyii na, na puyɛ pu wa faanna jurumu shizhaa na, na puyɛ faanna Kilɛ wo tiimɛ pu keree shizhaa na, na puyɛ faanna Kilɛ wo kiiri wu keree shizhaa na. 9 Puyɛ pu wa faanna jurumu shizhaa na, bani pu ya dà nɛ na wɛ. 10 Puyɛ pu wa faanna Kilɛ wo tiimɛ keree ki shizhaa na, bani nɛ gaaŋi na To Kilɛ yíri; lee funŋɔ ni yi wa da ba na ɲa nige wɛ. 11 Puyɛ pu wa faanna Kilɛ wo kiiri wu keree shizhaa na, bani kiiri ya kɔn xɔ ke koŋɔ ke wo ɲuŋɔfɔɔ wu na.

12 «Keree niɲɛhɛŋɛɛ wa nɛ mu na jo yee mu sanha, ga lʼa waha yee mu yee pu já kee ɲaha cɛ nimɛ. 13 Can Munaa lemu lʼa can wu shɛɛ ge, lee ba ba tuun wemu ni, lee na ba yi ɲaha co, na can wu bɛɛri shɛɛ yi na. Bani jomɔ pe lʼa da ba yu yi mu ge, lʼa da ba pee yu liyɛ pyaa wo sefɛɛrɛ ni wɛ. Ga jomɔ pemu lʼa da ba nuri Kilɛ ɲɔ na ge, li na ba pee yu yi mu. Li na ba keree nibaŋaa bɛ yu yi mu. 14 Li na ba nɛ mɛgɛ ki pɛlɛ, bani jomɔ pe pu wa nɛ mu ge, li na ba pee luu na yu yi mu. 15 Yaaga tuugo bɛɛri ki ɲɛ To Kilɛ mu ge, yee bɛɛri ɲɛ nɛ woyo. Lee wuu na nɛ yu jo Kilɛ Munaa lʼa da ba nɛ wo kafila wu luu na yu yee mu.»

Ɲatanhakaa li na ba ɲɛri fundanga kaa

16 Lee kadugo na a Yesu di wu kalaapiire ti pye: «Jɛri tapyege ni yʼa da wii vɔɔ na ni; ga jɛri wa bɛ bu bye sanha lee kadugo na, yi na nɔhɔ na ɲa.» 17 Ba Yesu ya yee jo wɛ, a wu kalaapiire ta di ganha na puyɛ yegee na: «Aa, ye wʼa jo mɛ ge, yee kɔri di wa dii wɛ? Wʼa jo na: ‹Jɛri tapyege ni yʼa da wii vɔɔ na ni, ga jɛri wa bɛ bu bye sanha lee kadugo na, yi na nɔhɔ na ɲa.› Na jo sanha na: ‹Nɛ gaaŋi To Kilɛ yíri.› 18 Wee ‹Jɛri› we kaa wʼa yu ge, wee kɔri ɲɛ dii wɛ? Ye wʼa yu ge, wèe kunni ya yee ɲa wɛ.»

19 A Yesu di li cɛ na kalaapiire ti funŋɔ ki bye tʼi wu yege, a wu pu pye: «Nɛ yee pye jo: ‹Jɛri tapyege ni yʼa da wii vɔɔ na ni, ga jɛri wa bɛ bu bye sanha lee kadugo na, yi na nɔhɔ na ɲa ge,› pee jomɔ pe na bɛ yee wa yiyɛ yegee wɛ? 20 Can can na, nʼa da yi jo yi mu, yee kunni na ba sii mɛhɛɛ su xuuni, na tataara jomɔ yu; lee di ke koŋɔ ke sipyii ta pee na fundanga pyi. Yee ɲahaya na ba danha, ga yi ɲatanhaŋa ki na ba ɲɛri yi mu fundanga. 21 Cee yacɛrɛ bu yìri, wu ɲaha ki ma danha fo xuuni, bani wu tigiduun wu ma nɔ. Ga wu bu digi xɔ, pya wemu na wʼa tigi ge, wee pya wu wo ɲɛɲaa wo fundanga funŋɔ ni, wu funŋɔ na wɔ wu kanhama pu bɛɛri na. 22 Mu li wa yee bɛ mu, yee ɲahaya kunni wa tanha nimɛ. Ga nɛ na ba guri yee ɲa sanha, yee zɔlɔɔ pu na ɲi fundanga na. Kee fundanga ke, wa shishiin wa da já ba kee shɔ yi na wɛ. 23 Kee caŋa ki ba jo kʼa nɔ ge, yee wa da nɛ yege nige kaa la shishiin na wɛ. Can can na, nʼa da yi jo yi mu, yaaga tuugo bɛɛri yʼa da ba ɲɛɛri To Kilɛ mu nɛ mɛgɛ na ge, wu na kee kan yi mu. 24 Ali nimɛ bɛ ni yee sanha yaaga ɲɛɛri To Kilɛ mu nɛ mɛgɛ na wɛ. Yʼa Kilɛ ɲɛɛri, wu na da yi kaan, kɔnhɔ yi fundanga ki ɲɔ di fa.»

Yesu ya se ta na xɔ ke koŋɔ ke na

25 A Yesu di jo sanha na: «Ayiwa, nɛ kunni wa kafila taleŋɛɛ taga yee kalaa kii keree kii bɛɛri ni. Ga caŋa ka na ba nɔ, nʼa da ba yee kalaa nige ni kafila taleŋɛɛ ni wɛ; nʼa da ba To Kilɛ wo keree ki fiinŋɛ da yu yi mu. 26 Kee caŋa ki ba nɔ, yi na ba yi ɲidaan ɲɛɛri To Kilɛ mu nɛ mɛgɛ na. Ɲuŋɔ wa da ba bye lee na kanna nɛ wu na pa To Kilɛ ɲɛɛri yee mu, wu na yee wo ɲɛrɛgɛ ki co wɛ. 27 Bani yee ya dan To Kilɛ yɛ pyaa ki ni. Yee ya dan wu ni, bani nɛ bɛ ya dan yee ni, yee dʼa nɔhɔ dà bɛ li na na Kilɛ ni nɛ foro. 28 Can wu ɲɛ wii To Kilɛ yíri nɛ yìri na pa koŋɔ puga; nimɛ nʼa da voro koŋɔ puga di guri da se To Kilɛ yíri.»

29 A wu kalaapiire tʼi wu pye: «Nimɛ kunni, mʼa yi fiinŋɛ na yu wù mu, nimɛ woyo yi wa kafila taleŋɛɛ wɛ. 30 Nimɛ kunni, wʼà li cɛ na mʼa keree bɛɛri cɛ, yegeye yemu bɛ yi da ba bye mu na ge, mu ya yee bɛ cɛ na ta pu sanha yi pye mu na wɛ. Lee na wèe ya dà li na na Kilɛ ni mu ya foro.» 31 A Yesu di pu pye: «Yʼa jo na yee wa daa nɛ na nimɛ gɛ? 32 Ayiwa, caŋa ka wa ma, kʼa nɔ xɔ bɛ, yee bɛɛri na ba baa jaaga na nɛ yɛ nigin yaha wà, wa bɛɛri wʼa ganha na gaaŋi wu kaban. Ga nɛ wa da ba bye na yɛ nigin wɛ dɛ, bani na To Kilɛ wu wa ni na ni. 33 Nɛ kii keree kii bɛɛri jo yi mu, kɔnhɔ yʼi loɲinɛ ta nɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Kanhama nigbɔ na ba nɔ yi na ke koŋɔ ke na, ga yi la le yiyɛ ni! Nɛ kunni ya se ta na xɔ koŋɔ na.»

17

Yesu ya Kilɛ ɲɛɛri wuyɛ pyaa ki mu

1 Ba Yesu ya yee jo mu wɛ, na wu ɲuŋɔ yirige fugba we ni na Kilɛ ɲɛɛri na: «To Kilɛ, tuun wʼa nɔ nimɛ. Pɛɛŋɛ taha ma Ja wu na, kɔnhɔ ma Ja wu bɛ di pɛɛŋɛ taha ma na. 2 Bani mʼa sefɛɛrɛ kan wu mu, na wu teŋɛ koŋɔ ke sipyii pu bɛɛri ɲuŋɔ ni, sipyii piimu bɛɛri mʼa yiri pa wu mu ge, kɔnhɔ wu ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kan pee mu. 3 Ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pe, pee ɲɛ na mu Kilɛ cɛ, mu wemu wu ɲɛ nigin pe na ɲɛ can can wo ge. Yesu Kirisa wemu bɛ mʼa tun na pa ge, pʼi wee bɛ cɛ. 4 Nɛ mu pɛlɛ ɲiŋɛ ki na; kapyeŋɛɛ kii ma bi kan na mu di bye ge, nɛ kee bɛɛri pye na ki ɲɔ fa. 5 Nɔɔrɔ taha na na nimɛ To Kilɛ, di binnɛ bye ni ma ni. Nɔɔrɔ we wu bi fɛnhɛ pye nɛ na na koŋɔ ta ki sanha ɲɔ kɔn wɛ ge, wee nɔɔrɔ we taha na na.»

Yesu ya Kilɛ ɲɛɛri wu kalaapiire ti mu

6 «Sipyii piimu mʼa lɔ koŋɔ sipyii pu ni na kan nɛ mu ge, nɛ mu kaa jo pu mu, kɔnhɔ pʼi ma cɛ. Mu wuu pu bye pii, a mu di pu kan nɛ mu. A pu bɛ di sɔɔ na ma jomɔ pu co. 7 Nimɛ kunni, pʼa li cɛ na lemu bɛɛri mu ya kan nɛ mu ge, na lee bɛɛri ya foro muyɛ pyaa ki ni. 8 Bani jomɔ pemu mu ya kan nɛ mu ge, pee jomɔ pe nɛ kan pu mu, a pʼi sɔɔ pu na. Pʼa li cɛ can can na na mu ni nɛ foro, na dà bɛ li na na mu wʼa nɛ tun. 9 Pee wuu na nɛ mu ɲɛɛri. Nɛ ta na ma ɲɛɛri koŋɔ ke wo sipyii pii wuu na-ɛ dɛ, ga piimu mʼa kan nɛ mu ge, pee wuu na, bani mu wuu pu ɲɛ pii. 10 Yaaga kemu bɛɛri ki ɲɛ nɛ wogo ge, mu wogo ki ɲɛ kii, yaaga kemu bɛɛri ki ɲɛ mu bɛ wogo ge, nɛ bɛ wogo ki ɲɛ kii. Pɛɛŋɛ ke ki wa nɛ na ge, Kalaapiire ti tʼa kee pɛɛŋɛ ki shɛɛ. 11 Nɛ na ba foro koŋɔ puga ni, ga pee kunni na gori naha ke koŋɔ ke na. Nɛ na ba shɛ ma yíri. To Kilɛ, mu wemu wu wa fɛɛfɛɛ ge, pu mara ma mɛgɛ ki sefɛɛrɛ ti gbɔɔrɔ ni, tee sefɛɛrɛ temu mʼa kan na mu ge; kɔnhɔ pʼi binnɛ, pʼi bye nigin ba nɛ ni mu wa nigin mɛ wɛ. 12 Nɛ bye ni pu ni koŋɔ na tuun wemu ni ge, nɛ bi pu mara ni mu wo sefɛɛrɛ ti ni, mʼa bi tee sefɛɛrɛ temu kan nɛ mu ge. Nɛ pu bɛɛri mara, nigin bɛ ya ta buun wu munaa ni wɛ, fo wemu wu bi yaa wu buun wu munaa ni, kɔnhɔ yemu yʼa ka Kilɛ wo Kitabu wu ni ge, yee ɲɔ di fa ge, fo wee yɛ.

13 «Ga mu yíri nʼa da zhɛ nimɛ. Nɛ ye bɛɛri yu na na yaha naha sanha koŋɔ ke na, kɔnhɔ fundanga ke ki ɲɛ nɛ ni, ki ɲɔ na fa ge, kee di bye pu bɛ ni. 14 Nɛ mu wo jomɔ pu kan pu mu, a koŋɔ sipyii di pu kɔ; bani pu ɲɛ ke koŋɔ ke wuu wɛ, ma na jo ba nɛ bɛ wa mɛ nɛ ɲɛ ke koŋɔ ke wo wɛ. 15 Di wʼa ma ɲɛɛri na go ma pu lɔ yeege ke koŋɔ puga ke ni wɛ, ga nʼa ma ɲɛɛri jo ma pu mara, mʼa pu tanha Shitaanni na. 16 Pu ɲɛ ke koŋɔ ke wuu wɛ, ma na jo ba nɛ bɛ wa mɛ nɛ ɲɛ ke koŋɔ ke wo wɛ. 17 Ma wo can wu taga pu pye fɛɛfɛɛ. Mu wo kafila wu wu ɲɛ can we. 18 Tungana lemu na mʼa na tun na pa koŋɔ puga ge, lee tungana le na nɛ bɛ ya pu tun shɛ koŋɔ ki na. 19 Nɛ nayɛ waa yaha fɛfɛɛrɛ ni mu mu pee wuu na, kɔnhɔ pu bɛ di puyɛ waa yaha pʼi bye fɛɛfɛɛ can wu ni.

Yesu ya Kilɛ ɲɛɛri wu nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri mu

20 «Nɛ ta na ma ɲɛɛri pii yɛ wuu na-ɛ dɛ, ga piimu bɛ pu da ba dà nɛ na pu jomɔ pu funŋɔ ni ge, pee bɛ wuu na nʼa ma ɲɛɛri, 21 kɔnhɔ pu bɛɛri di binnɛ, pʼi bye nigin, ba mu To Kilɛ ɲɛ mɛ ni nɛ ni, nɛ bɛ di ɲɛ mu ni mu ni wɛ. Pʼi binnɛ, pʼi bye nigin ni wèe bɛ ni, kɔnhɔ koŋɔ sipyii di dà li na na mu wʼa nɛ tun. 22 Pɛɛŋɛ ke mu ya kan nɛ mu ge, kee pɛɛŋɛ ke nɛ kan pu bɛ mu, kɔnhɔ pʼi binnɛ pʼi bye nigin ba nɛ ni mu ɲɛ mɛ nigin wɛ. 23 Nɛ pinnɛ ni pee ni na pye nigin, mu bɛ dʼa pinnɛ ni nɛ ni na pye nigin; kɔnhɔ pu bɛ di já pinnɛ pʼi bye nigin can can na. Lee bu bye, koŋɔ sipyii na li cɛ na mu wʼa nɛ tun, na pee bɛ ya taan mu mu ba nɛ taan mu mu wɛ.

24 «Na To Kilɛ, piimu mʼa kan nɛ mu ge, nɛ na ba shɛ bye xuu wemu ni ge, na funŋɔ ki wa pu bɛ di ba shɛ bye wà ni na ni. Nɔɔrɔ we mʼa kan na mu ge, kɔnhɔ pʼi wee nɔɔrɔ we ɲa, bani nɛ taan mu mu na ta koŋɔ sanha nɔhɔ shan wɛ. 25 To Kilɛ, mu wemu wʼa tii ge, koŋɔ ya ta mu cɛ wɛ; ga nɛ kunni dʼa mu cɛ. Piimu mʼa kan nɛ mu ge, pee bɛ ya li cɛ na mu wʼa nɛ tun. 26 Nɛ pu pye pʼa mu cɛ, nɛ sanha di wa da da pu pyi pʼa ma cɛni. Nʼa taan ma mu taangana lemu na ge, kɔnhɔ kee taanɲɛɛgɛ ke tuugo di já pye pu tɛ ni, nɛ bɛ di binnɛ bye ni pu ni nigin.»

18

Yawutuu pʼa Yesu co

(Macoo 26:47-56; Marika 14:43-50; Luka 22:47-53)

1 Ayiwa, ba Yesu ya yee jo xɔ wɛ, a wu ni wu kalaapiire tʼi yìri kari Sedɔrɔn dugo ki kadugo yíri. Tiire kɛrɛyɛ ya yi bye wee xuu wu ni, a pʼi shɛ jé yee ni.

2 Zhudasi we wu bi da ba Yesu nɔhɔ yaha ge, lee bi wee ta wee bɛ ya yee tiire kɛrɛyɛ yi sanha cɛ. Bani Yesu bi tee na se wà ni wu kalaapiire ti ni. 3 Na Yesu ni wu kalaapiire ti yaha wee xuu wu ni, a Zhudasi di nɔ. Wu ni sɔrɔsii ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki gɛdii pii pu bye. Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Farizhɛɛn pu bi pee pinnɛ ni Zhudasi ni. Namuuyɔ ni sokinnaa ni pu bye, yagboyo bɛ di ɲɛ pu mu.

4 Keree kiimu bɛɛri ki bi da ba bye Yesu na ge, wu bi kee bɛɛri cɛ xɔ. A wu fulo pii sipyii pii na na pu yege na: «Jɔgɔ yee di zhaa wɛ?» 5 A pʼi jo: «Nazarɛti shɛɛn Yesu.» A Yesu di pu pye: «Nɛ wu ɲɛ wii!» Zhudasi we wu bi Yesu nɔhɔ yaha ge, lee bi wee bɛ ta ni pu ni. 6 Ba Yesu ya pu pye: «Nɛ wu ɲɛ wii!» wɛ, a pʼi guri guri kaduma, na laha laha to ɲiŋɛ na. 7 A Yesu di guri pu yege sanha na: «Jɔgɔ yee di zhaa wɛ?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Nazarɛti shɛɛn Yesu.» 8 A Yesu di pu pye: «Go nɛ yee pye jo nɛ wu ɲɛ wii. Yee bu da yee na nɛ shaa, yi pii samaa yaha pee di da gaaŋi.» 9 Lee funŋɔ ni jomɔ pemu Yesu bi jo ge, a pee di bye can, na: «Na To Kilɛ, piimu bɛɛri mʼa kan nɛ mu ge, nigin bɛ ya piin nɛ mu pu ni wɛ.» 10 Lee bi ŋmɔpara la ta Simɔ Pyɛɛri mu, a wee di lee kɔ li forogo ni, na saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo bulo kanige cɛ niwɛŋɛ paa laha. Wee kapyebye we mɛgɛ ki bye na Malikusi. 11 A Yesu di Pyɛɛri pye: «Ma ŋmɔpara le le wà li forogo ki ni! Wee tuun wu ni, nɛ To Kilɛ wʼa kanhama pemu gbegele yaha nɛ ɲaha na ge, mu funŋɔ wa nɛ wu jé pee ni-i gɛ?»

12 Ayiwa, ba Yesu ya yee jo wɛ, a sɔrɔsii ni pu wo ɲuŋɔfɔɔ we, ni Yawutuu gɛdii pʼi Yesu co na wu keye ye pɔ. 13 A pʼi fɛnhɛ shɛ ni wu ni Anɛ mu, wee bye Kayifɛ wo yafena; Kayifɛ di bi bye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we lee yee le. 14 Wee Kayifɛ wu wʼa bi pe jomɔ pe taga Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu yɛri na: «Ta yee ya li cɛ na jo lʼa pɔrɔ yee mu na shɛn nigin wu xu sipyii pu bɛɛri wuu na wɛ?»

Pyɛɛri ya foro Yesu kaa tàan

(Macoo 26:69-70; Marika 14:66-68; Luka 22:55-57)

15 Ayiwa, ba pʼa gaaŋi ni Yesu ni wɛ, a Simɔ Pyɛɛri ni kalaapire la bɛ di daha pu fɛni na gaaŋi. Macɛŋɛ ki bye lee kalaapire le ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu tɛ ni; lee lʼa pye kaɲuŋɔ a lee kalaapire lʼi jé ni pu ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu kaaŋa ki ni. 16 A Pyɛɛri di ba yere kpɛɛngɛ ki na, kuɲɔɔ li ɲɔ na. Lee kalaapire lemu lʼa pye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu cɛvɔɔ ge, a lee di guri foro kpɛɛngɛ ki na. Cee wemu wu bi kuɲɔɔ li ɲɔ sigee ge, a wu ba jo ni wee ni, na Pyɛɛri leŋɛ kaaŋa ki ni. 17 Ayiwa, ba Pyɛɛri ya jin kaaŋa ki ni wɛ, cee we wʼa kuɲɔɔ li sigee ge, a wee di wu pye: «Ta mu bɛ bɛ wu wa we ná we wo kalaapiire ti ni wɛ?» A Pyɛɛri di wu ɲɔ shɔ na: «Ahayi, nɛ wa pu ni-i dɛ!» 18 Wiire tuun wu bye wii, a kapyebyii pu ni sɔrɔsii pʼi na gbɛri na wahani. A Pyɛɛri bɛ di ba yere pu tàan na ganha na wahani.

Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wʼa Yesu yege

(Macoo 26:59-66; Marika 14:55-64; Luka 22:66-71)

19 Ayiwa, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu Yesu yege wu kalaapiire te ni wu kalaa wu keree na. 20 A Yesu di wu pye: «Nɛ kunni, kpɛɛngɛ na nɛ bi ma yu sipyii pu bɛɛri ɲii na. Nɛ bi sipyii pu kalaa Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ ye, ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Wee xuu wu ni bɛ Yawutuu pu bɛɛri bi ma puyɛ pinnɛ. Nɛ ta na jomɔ pa shishiin jo ŋmɔhɔrɔ ni wɛ. 21 Ɲaha na ma di na yegee wɛ? Piimu pʼa na jomɔ pu logo ge, pee yege na dii nɛ dʼa pu kalaa wɛ. Nɛ yemu jo ge, pʼa yi cɛ can can na.» 22 Ba Yesu ya yee jo wɛ, lee di Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki gɛdi wa ta wu tàan. A wee di kadaa ja wu ɲibɛgɛ ni, na wu pye: «Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo ɲɔ shɔgana li wa le mu mu ya?» 23 A Yesu di wu pye: «Nɛ bu da nɛ kafilakuumɔ jo, lemu lʼa wu kolo ge, lee jo. Ga ye nɛ jo ge, yee bu da yʼa tii tajogo ni, ɲaha na ma dʼa na kpɔn wɛ?»

24 A Anɛ di pɔɔrɔ ti yaha wà Yesu na, na wu yaha shɛ gan Kayifɛ mu, saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we.

Pyɛɛri ya foro Yesu kaa tàan sanha

(Macoo 26:71-75; Marika 14:69-72; Luka 22:58-62)

25 Lee bi Simɔ Pyɛɛri ta sanha na ki tàan na wahani. A sipyii pii di wu yege na: «Ta mu bɛ bɛ wu wa we ná we wo kalaapiire ti ni wɛ?» Ga, a Pyɛɛri di foro wu kaa tàan na jo: «Ahayi, nɛ wa pu ni-i dɛ!» 26 Ná wemu wo niwɛŋɛ Pyɛɛri ya paa laha ge, wee wo ceborona wa bɛ wu bye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu kapyebye wa. A wee di Pyɛɛri pye: «Wee tuun wu ni, ta nɛyɛ pyaa ya mu ɲa ni wu ni shiizhan tiire kɛrɛyɛ yi ni wɛ?» 27 Ga, a Pyɛɛri di guri jo sanha na yi ɲɛ can wɛ, a xhupoo di mɛɛ su taapile ni.

Pʼa shɛ ni Yesu ni Pilate mu

(Macoo 27:1-2, 11-14; Marika 15:1-5; Luka 23:1-5)

28 Lee kadugo na a pʼi foro ni Yesu ni Kayifɛ kaban, na gari ni wu ni Oromɛ gbafɛnɛɛri wu kaaŋa ki ni. Lee ya pye ɲimuguɲɔ wu na. Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu ya ta sɔɔ na jé kaaŋa ki ni wɛ, kɔnhɔ pʼi gori yaha fɛɛfɛɛ na bɛ ni pu wo kalɛgɛɛ ki ni, kɔnhɔ pu bɛ di ba já Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li yalige ki li. 29 Lee lʼa Pilate pye wʼa foro pa pu yíri kpɛɛngɛ ki na, na ba pu yege na: «Lekɛ we ná we dʼa pye yʼi wu jaagi lee na wɛ?» 30 A pʼi Pilate pye: «We ná we da bye wu ɲɛ kakuubye wɛ, wèe bi da ga ba ni wu ni mu mu wɛ.» 31 A Pilate di pu pye: «Yʼa se ni wu ni yiyɛ pyaa di shɛ kiiri kɔn wu na na bɛ ni yi wo saliya wu ni.» A pʼi Pilate pye: «Li ya saha wèe pu sipya wa shishiin gbo wɛ.» 32 Lee ya pye mu, kɔnhɔ Yesu bi jomɔ pemu jo na wee na ba xhu xugana lemu na ge, pee ɲɔ di fa.

33 Wee tuun wu ni a Pilate di guri jé gbafɛnɛɛri wu kaaŋa ki ni, na Yesu yiri na wu yege na: «Yawutuu wo saan mu ɲɛ ya?» 34 A Yesu di Pilate pye: «Muyɛ pyaa kʼa ye kɔn mayɛ funŋɔ ni na jo laa, ta watii wʼa yi jo mu ɲii na?» 35 A Pilate di wu pye: «Wee tuun wu ni, ma na ɲa Yawutu gɛ? Muyɛ pyaa shishiin ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, pee pʼa pa ni ma ni nɛ mu, na nɛ wu kiiri kɔn ma na. Lekɛ ma dʼa pye pu na wɛ?» 36 A Yesu di wu pye: «Nɛ wo saanra ti wa naha ke koŋɔ ke na wɛ. Nɛ wo saanra ti da bi bye naha ke koŋɔ ke na, nɛ wo sipyii pu bi da kashɛn ŋmɔ nɛ kaa na, kɔnhɔ Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu ganha bu já nɛ co wɛ. Ga nɛ wo saanra ti ɲɛ naha ke koŋɔ ke na wɛ.» 37 A Pilate di Yesu pye: «Wee tuun wu ni saan mu ɲɛ gɛ?» A Yesu di wu pye: «Mayɛ pyaa ki wa yi yu na saan nɛ ɲɛ; can wu ɲɛ wii. Ga lemu na nɛ se koŋɔ ke na ge, lee li wa mɛ, na can wu shɛɛ sipyii pu na. Sipya wemu funŋɔ ki ɲɛ wu da ɲaari can ni ge, weefɔɔ wu da da nɛ jomɔ nuri.» 38 A Pilate di wu pye: «Ɲaha ki ɲɛ can wɛ?»

Pʼa Yesu jaagi na pu wu gbo

(Macoo 27:15-18, 20-21; Marika 15:6-11; Luka 23:13-19)

Ba Pilate ya yee jo wɛ, na foro kari sanha Yawutuu pu yíri na shɛ pu pye: «Nɛ mu kunni, nɛ kaa la shishiin ɲa we ná we na lemu lʼa wu kagbuu xɔ wɛ. 39 Ayiwa, ma na jo lee wa wù mu kalɛɛ, na jo yee bɛɛri, ba Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ lʼa nɔ wɛ, di ma kasolemɛ wa yaha yi mu. Lee funŋɔ ni yi la ɲɛ di Yawutuu pu wo saan wu yaha ya?» 40 A pʼi ganha na sɛlɛ na yu: «Ahayi dɛ! ma ganha bu wee yaha wɛ, Barabasi yaha!» Na ta wee Barabasi we di bi dun sipyii na.

19

Pilate ya sɔɔ li na na pu Yesu gbo

(Macoo 27:22-31; Marika 15:12-20; Luka 23:20-25)

1 Ayiwa, Pilate ya li ta mu ge, a wu jo na pu Yesu kpɔn ni susɔlɔɔ ni. 2 A sɔrɔsii pʼi xhuyo shin na pye saanra ɲudɔnɔ, na lee tɔ wu ɲuŋɔ ni. Na saannaa fadegbɔhɔ niɲiga ka le wu na. 3 A pʼi ganha na fuloo wu na na yu: «Ɲaabye Yawutuu saan!» Na ganha na kadawahaa leni wu ni.

4 A Pilate di guri foro sanha kpɛɛngɛ ki na na shɛ sipyiire ti pye: «Nʼa da pu pye pʼi foro naha ni wu ni kpɛɛngɛ ki na, kɔnhɔ yʼi li cɛ na jo nɛ ta kaa la shishiin ɲa we ná we na lemu lʼa wu kagbuu xɔ wɛ.» 5 A pʼi foro ni Yesu ni, xhuyo ɲudɔnɔ li na ɲɛ wu na, saannaa fadegbɔhɔ niɲiga ki bɛ di ɲɛ wu na. A Pilate di sipyiire ti pye: «Ayiwa, ná wu we!» 6 Ba saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki gɛdii pʼa Yesu ɲa wɛ, na ganha na xhuulo, na yu: «Yi wu kori tige na! Yi wu kori tige na!» A Pilate di pu pye: «Yiyɛ pyaa ki pa wu co shɛ gori tige ki na, bani nɛ kunni wa kaa la shishiin ɲa we ná we na lemu ya wu kagbuu xɔ wɛ.» 7 A Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pʼi Pilate pye: «Saliya wa wu ɲɛ wee mu, na saha ni wee saliya wu ni, wʼa yaa na gbo; bani wʼa wuyɛ yaha na Kilɛ ja wee ɲɛ.»

8 Ba Pilate ya pee jomɔ pu logo wɛ, a wusama di fya. 9 A wu guri jé ni Yesu ni gbafɛnɛɛri wu kaaŋa ki ni sanha, na shɛ wu yege na: «Mii mu dʼa yìri wɛ?» Ga Yesu ya ta wu ɲɔ shɔ wɛ. 10 A Pilate di Yesu pye: «Go nɛ na mʼa fɛhɛ gɛ? Ta mu ya li cɛ na jo se wa nɛ ni nɛ wu mu yaha wɛ? Se dʼa nɔhɔ pye bɛ nɛ ni sanha nɛ wu mu kori tige na wɛ?» 11 A Yesu di wu pye: «Kilɛ wʼa wee se wu kan mu mu niɲaa, lee bɛ wɛ muyɛ pyaa wo se bi da ga já bye nɛ na kaa la shishiin na wɛ. Lee funŋɔ ni, wemu wʼa nɛ co na pa gan mu mu ge, lee lʼa wee wo jurumu wu pye wʼa ɲɛhɛ mu wo wu na.»

12 Ba Yesu ya yee jo wɛ, a Pilate di ganha na yahagana shaa wee tuun wuyɛ pyaa ni Yesu na. Ga, a Yawutuu pʼi ganha na sɛlɛ na yu: «Ma bu sii we ná we yaha, ma ɲɛ nige Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ Sezari naɲii wɛ. Sipyaa sipya wʼa jo na saan wee ɲɛ ge, weefɔɔ ya ɲɛri Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu pɛn.» 13 Ba Pilate ya yee logo wɛ, na Yesu yeege sanha kpɛɛngɛ ki na. Pu bi xuu wa yaa wà nɔhɔdaan wu ni ni kagereye ni kaaŋa ki ni. Wee xuu wu mɛgɛ ki bye Yawutuu jomɔ pu ni na: «Gabata.» A Pilate di ba diin wu kiirikɔɔn koro li ni wee tuun wu ni. 14 Kee caŋa ki ɲimuguro ti bi da bye Yawutuu wo Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ le. Na caŋa ki ta kʼa nɔ ɲiŋɛ niŋɛ ni, a Pilate di Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu pye: «Yi saan wu we.» 15 A pʼi ganha na xhuulo na yu: «Yi wu yeege naha! Yi wu yeege naha! Yi wu kori tige na!» A Pilate di pu pye: «Nɛ wu da yee wo saan wu kori tige na ya?» A saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼi wu pye: «Saan watii ɲɛ nige wèe mu Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ Sezari kadugo na wɛ.» 16 Wee tuun wu ni a Pilate di Yesu ɲɔ yaha pu mu, na pu shɛ wu kori tige na.

Pʼa shɛ Yesu kori tige na

(Macoo 27:32-44; Marika 15:21-32; Luka 23:26-43)

A sɔrɔsii pʼi Yesu co, na foro ni wu ni kanha ki ni, 17 na wuyɛ pyaa wo korikoritige ki taha wu ɲuŋɔ ni. A pʼi ganha na gaaŋi xuu wà ni, wee mɛgɛ ɲɛ na: «Ɲugɔrɔgɔ xuu» pʼi wu yiri Yawutuu jomɔ pu ni na «Goligota.» 18 A pʼi shɛ wu kori tige na wà. A pʼi sipyii shuun wa bɛ pinnɛ kori ni wu ni. Wa ɲɛ wu kanige cɛ; wa ɲɛ wu kamɛnɛ cɛ. A Yesu yɛ pyaa di bye pu niŋɛ ni. 19 A Pilate di pu pye pʼa kama pa ka kɔɔrɔ la na, na lee kori korikoritige ki na wu ɲuɲɔ na. Pee kama pu pe na:

NAZARƐTI SHƐƐN YESU, YAWUTUU WO SAAN WE.

20 Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ pu bi pee kama pu kalaa, bani pʼa bi Yesu kori xuu wemu ni ge, wee xuu wu bi lii kanha ki na wɛ. Pee kama pu bɛ di bi ka Yawutuu jomɔ pu ni, na pu ka Oromɛ shɛɛn jomɔ pu ni, na pu ka Girɛkii jomɔ pu bɛ ni. 21 Wee tuun wu ni a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼi shɛ Pilate pye: «Mu bi yaa mu yi ka na ‹Yawutuu saan wɛ,› ga mu bi yaa mu yi ka na: ‹We ná we ya jo na Yawutuu saan wee ɲɛ.›» 22 A Pilate di pu pye: «Nɛ yemu ka na xɔ ge, yee yʼa da bye wà.»

23 Ayiwa, ba sɔrɔsii pʼa Yesu kori xɔ tige ki na wɛ, na wu fàya yi shan tahaa shishɛɛrɛ, wa bɛɛri wʼa taa la lɔ. A pʼi wu fadegbɔhɔ ki bɛ lɔ, kee fadegbɔhɔ ke di bye fàŋa nigin, joomɔ baa. Na lɔ fugba wu na, na digi nɔhɔdaan, tajɔɔgɔ bye ki na xuu wa shishiin ni wɛ. 24 A sɔrɔsii pʼi puyɛ pye: «Wù ganha bu da wu fadegbɔhɔ ki shɛɛngi wɛ, wù kagaanshaan pye ki na, ki na nɔ wemu na ge, kɔnhɔ wù wee cɛ.» Ba lee ya pye mu wɛ, yemu yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, a yee ɲɔ di fa na:

«Pʼa na fàya yi taa taa puyɛ na,

na kagaanshaan pye na fadegbɔhɔ ki wuu na.»*

Lee sɔrɔsii pʼa pye.

25 Lee bi Yesu nu Mariyama, ni wu nu wu ceboroshɔ, ni Kilopasi shɔ Mariyama, ni Magadala shɛɛn Mariyama yɛ ta pee ya yere Yesu korikoritige ki tàan. 26 Ba Yesu ya wu nu wu ɲa wɛ, kalaapire lemu kaa li bi dan wu ni ge, na lee bɛ ɲa nufɔɔ wu tàan wɛ, a wu wu nu wu pye: «Nufɔɔ we, ma ja wu we.» 27 Lee kadugo na a wu lee kalaapire li bɛ pye: «Ma nu wu we.» Na co kee caŋa ki na, a lee kalaapire lʼi gari ni Yesu nu wu ni wu kaban, na wu co xuuni.

Yesu xugana

(Macoo 27:45-56; Marika 15:33-41; Luka 23:44-49)

28 Lee kadugo na ba Yesu ya li cɛ na keree ki bɛɛri ɲɔ ya fani fo na pa nɔ we tuun we na wɛ, a wu jo: «Waga ki wa nɛ na.» Wʼa yee jo, yemu yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, kɔnhɔ yee bɛ ɲɔ di fa. 29 Lee bi shɔɔ la ta wà lee ya ɲi vinɛgiri na. A pʼi yoro ta lɔ fyɛnmi wee vinɛgiri wu ni, na tee migile kagaanga ka na na taha Yesu ɲɔ na. Tige kemu wo geŋɛ kʼa bye kagaanga ki ge, kee mɛgɛ ki ɲɛ na «Izopu.» 30 Ba wʼa tee yoro ti sɔn sɔn wɛ, na jo: «Keree ki bɛɛri ɲɔ ya fa nimɛ.» Ba wʼa yee jo wɛ, na wu ɲuŋɔ sogi, na wu munaa li kan Kilɛ mu.

Sɔrɔsi wa ya Yesu firi wu kabanugo na

31 Ayiwa, kee caŋa ki bye Yawutuu wo cadɛɛngɛ ki cadanga. Sipyii piimu pʼa kori tiye yi na ge, Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu funŋɔ bye pee pu cadɛɛngɛ ki ta wà wɛ. Bani kee cadɛɛngɛ ki bi kiyɛ waa cadɛɛnyɛ yi saya na. Lee wuu na pʼa shɛ Pilate ɲɛɛri, sipyii piimu pʼa kori kori ge, na wu pee yaha pʼi shɛ pee tɔɔyɔ kɛgi kɛgi pʼi xhu tɔvuyo na, kɔnhɔ pʼi pu tirige laha tiye yi na. 32 A sɔrɔsii pʼi gari, sipyii shuun wemu pʼa pinnɛ kori ni Yesu ni ge, a pʼi shɛ nɔ na nizhiimɛ wu tɔɔyɔ kɛgi kɛgi, na ɲɛri shuun wo wu yíri, na wee bɛ tɔɔyɔ kɛgi kɛgi. 33 Ba pʼa nɔ Yesu na wɛ, na wee ta wee ya xu xɔ, na bye pu ya wee wo tɔɔyɔ yi kɛgi kɛgi wɛ. 34 Ga, a sɔrɔsi nigin wa di wu canmi taga Yesu firi wu kabanugo na. Taapile ni, a shishan ni lɔhɔ di foro tafirige ki ni. 35 Sipya wemu wʼa pe jomɔ pe paari mɛ ge, weefɔɔ yɛ pyaa kʼa le ɲa ɲii na. Wu ɲii kaɲagaa ki bɛ di ɲɛ can. Wuyɛ pyaa ki bɛ wa dà li na na wee ɲii kaɲagaa ki ɲɛ can. Wʼa kii keree kii paari, kɔnhɔ yee bɛ di dà ki na. 36 Ayiwa, kii keree kii bɛɛri ya pye mu ge, yemu yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, a yee ɲɔ di fa na:

«Wu kaciige ka shishiin wa da ba gɛgi wɛ.»*

37 Lʼa ka sanha xuu wa bɛ ni Kilɛ Kafila wu ni na:

«Sipya wemu pʼa firi ge, wee pʼa da ba wii.»*

Yesu legana faŋa ni

(Macoo 27:57-61; Marika 15:42-47; Luka 23:50-56)

38 Lee kadugo na a Arimate shɛɛn Yusufu di shɛ Pilate ɲɛɛri na wu sɔɔ pee mu, pʼi shɛ Yesu nixhugo ki tirige laha tige ki na. A Pilate di sɔɔ pu mu. Yusufu bɛ bi bye Yesu wo kalaapire la, ga Yawutuu pu wo ɲìi fyaara ti bi wu pye wu na ŋmɔhɔni. A wu gari na shɛ Yesu nixhugo ki tirige. 39 Ayiwa, Nikodɛmu wemu wu bi shɛ Yesu yíri caŋa ka piige ge, a wee bɛ di ba ni nudanga yaŋmuyɔ tɛhɛɛ shuun wa ni, na yi suri yiyɛ ni. Nigin wa mɛgɛ ɲɛ na Izopu, nigin wusama mɛgɛ di ɲɛ na alowɛsi. Yi bɛɛri bi yaa yi kiloo kɛlɛɛ taanri (30) xɔ. 40 A pee shuun wu Yesu nixhugo ki lɔ, na nudanga yaŋmuyɔ yi le fatɔŋɔ ka ni, na kee migile wu na, na bɛ ni Yawutuu pu wo xuu legana li ni. 41 Tiire tɛgɛ ka bye wà kee bi lii Yesu takorogo ki na wɛ. Faŋa ka nidugiyahaŋa di bye kee tɛgɛ ki wo faaya yi ni, sipya bi sanha le ɲa kee ni wɛ. 42 Ba ma na jo kee caŋa ki bye Yawutuu pu wo cadɛɛngɛ ki cadanga ge, a pʼi fyaala shɛ Yesu le kee faŋa ki ni, bani faŋa ki bɛ bi lii wɛ.

20

Yesu ya ɲɛ na foro xu ni

(Macoo 28:1-8; Marika 16:1-8; Luka 24:1-12)

1 Ayiwa, Dimazhi wu ɲisɔɔgbɔhɔ ki na, na kpɛɛngɛ ta ki sanha wo wɛ, a Magadala shɛɛn Mariyama di gari faŋa ki na. Kageegbɔhɔ ke pu bi gologolo taga faŋa ki ɲɔ tɔ ge, a wu shɛ kee ta kʼa laha faŋa ki ɲɔ na. 2 Kalaapire lemu kaa li bi dan Yesu ni ge, a wu baa kari Pyɛɛri ni lee yíri, na shɛ pee pye: «Pʼa Kafɔɔ nixhugo ki lɔ yeege faŋa ki ni, wèe di ya cɛ mii pʼa wu yaha wɛ!»

3 Ba Pyɛɛri ni lee kalaapire lʼa pee jomɔ pu logo wɛ, a pʼi foro, na gari faŋa ki na. 4 Pu shuun wu bɛɛri wu bi fe na gaaŋi faŋa ki na. Ga, a lee kalaapire li tɔrɔ di wɛri Pyɛɛri na, a lee di baa toro Pyɛɛri tàan, na shɛ nɔ wu ɲaha na faŋa ki na. 5 Ba wee ya nɔ faŋa ki na wɛ, na jaari wii ki funŋɔ ni; faviire te pu bi taga Yesu migile ge, a wu tee faviire ti ɲa wà ɲiŋɛ ki na. Ga wu kunni di ya jé faŋa ki ni wɛ. 6 A jɛri di bye, a Simɔ Pyɛɛri di nɔ. Ba wee ya nɔ wɛ, na jé faŋa ki ni, na faviire ti ɲa wà ɲiŋɛ ki na. 7 fàŋa kemu ki bi taga Yesu ɲuŋɔ ki migile ge, a wu kee ta pʼa kee kurulo, na ki yaha ki yɛ xuu ni. Kee bi ta pinnɛ ni te ti faviire ti ni wɛ. 8 Wee tuun wu ni, kalaapire lemu lʼa fɛnhɛ nɔ faŋa ki na ɲaha na ge, a lee bɛ di na jé faŋa ki ni. A wee bɛ di li ɲa mu, na dà li na na Yesu ya ɲɛ. 9 Jomɔ pemu pu bi ka Kilɛ Kafila wu ni ge, na li waha lʼi waha, Yesu ya yaa na ɲɛ na foro xu ni ge, kalaapiire ti bi sanha pee cɛ ta wɛ. 10 Wee tuun wu ni a kalaapiire tʼi guri na ma deeye ni.

Yesu ya wuyɛ shɛ Magadala shɛɛn Mariyama na

(Macoo 28:9-10; Marika 16:9-11)

11 Ayiwa, lee di Mariyama ta wʼa shɛ yere faŋa ki ɲɔ na, na ganha na mɛɛ suu. A wu mɛsuwo wu ba leele, na jaari wii faŋa ki funŋɔ ni. 12 Na mɛlɛkɛɛ shuun wa ɲa wà, faviire di ɲɛ pu na. Xuu wemu ni pu bi Yesu sinniŋɛ ge, wee xuu wu ni pu bi tiin. Nigin wa wu bye ɲuŋɔ ke xuu we ni, wusama di ɲɛ tɔɔyɔ ye xuu we ni. 13 A pee mɛlɛkɛɛ pʼi Mariyama pye: «Cee we, ɲaha na mu di wa mɛɛ suu wɛ?» A wu jo: «Nɛ Kafɔɔ wu nixhugo pʼa lɔ, nɛ di ya cɛ mii pʼa wu yaha wɛ.» 14 Ba wʼa pee jomɔ pu yu wɛ, na ba ŋmahana ɲɛri, na Yesu niyerege ɲa wà; ga wu bi ta li cɛ na jo Yesu wu ɲɛ wii wɛ. 15 A Yesu di wu yege na: «Cee we, ɲaha na mu di wa mɛɛ suu wɛ? Jɔgɔ mu di wa zhaa wɛ?» Ayiwa, a Mariyama di ganha na giin na tiire tɛgɛ ki kafɔɔ wu wi, na wu pye: «Yesu nʼa zhaa, ma bi ta mʼa wu lɔ, wu sanha shɛ na na di shɛ wu lɔ da gaaŋi.» 16 A Yesu di wu pye: «Mariyama!» A Mariyama di ŋmahana ɲɛri wu yíri na wu pye Yawutuu jomɔ pu ni na: «Rabuni!» (Lee kɔri ɲɛ «Karamɔgɔ.») 17 A Yesu di wu pye: «Ma ganha bu da gbɔn na na wɛ, bani nɛ sanha dugi fɔlɔ na kari na To wu yíri wɛ. Shɛ yi jo na cebooloo pu mu na nɛ wʼa duri na gaaŋi na To wu yíri, yee bɛ wo To we; wee wemu wu ɲɛ nɛ Kilɛ, na ɲɛ yee bɛ wo Kilɛ ge.» 18 A Magadala shɛɛn Mariyama di shɛ kalaapiire ti pye na wee ya Kafɔɔ ɲa. Yesu ya yemu jo wu mu ge, a wu yee jo pu mu.

Yesu ya wuyɛ shɛ wu kalaapiire ti na

(Macoo 28:16-20; Marika 16:14-18; Luka 24:36-49)

19 Wee Dimazhi wuyɛ pyaa yakoŋɔ, kalaapiire ti bye puga ka ni. Pu bi kee gburaya yi shɔ̀hɔ wá puyɛ na Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu ɲìi fyaara wuu na. A kalaapiire tʼi ba binnɛ Yesu fo ɲa wʼa yere pu niŋɛ ni. A wu pu pye: «Kilɛ wu ɲaɲiŋɛ kan yi mu.» 20 Ba wʼa yee jo wɛ, na wu keye ni wu kabanugo ki shɛ pu na. Ba kalaapiire tʼa Kafɔɔ wu ɲa wɛ, a pu funyɔ di sii taan xuuni. 21 A Yesu di pu pye sanha na: «Kilɛ wu ɲaɲiŋɛ kan yi mu. Na To Kilɛ wʼa na tun tungana lemu na ge, lee tungana le ninunɔ na nɛ bɛ wʼa da yi tun.» 22 Ba wʼa yee jo wɛ, na ɲɔ kafɛɛgɛ fɔ̀ wá pu na, na pu pye: «Yi Fɛfɛɛrɛ Munaa li shɔ. 23 Yi bu sipya bɛɛri wo jurumu yafa wu mu, weefɔɔ wo jurumu wu na yafa wu mu. Ga yee bye yee di ya sipya wemu wo jurumu wu yafa wu mu wɛ, weefɔɔ wo jurumu wu da yafa wu mu wɛ.»

Yesu ya wuyɛ shɛ Tomasi na

24 Yesu ya wuyɛ shɛ wu kalaapiire ti na caŋa kemu ge, kalaapire lemu mɛgɛ ki ɲɛ na Tomasi, pʼi wu pyi sanha na «Ŋmami» ge, wee bye ni pusamaa ni kee caŋa wɛ. 25 A Kalaapiire tisara di ba wee pye: «Wèe ya Kafɔɔ ɲa!» A Tomasi di pu pye: «Nɛ kunni bye nɛ tɔɔrɔ ti fɛ pu ɲa wu keye yi na, na na kabee taha tee tɔɔrɔ te wɔ fɛ pu na, na na keŋɛ bɛ taha ŋmaga ki wo fɛ pu bɛ na wu kabanugo ki na wɛ, nɛ da ga dà yi na bada wɛ.» 26 Ayiwa, a cewuu nigin di doro, a kalaapiire tʼi ba shɛ tiyɛ pinnɛ sanha puga ki ni. Tomasi bɛ di bi bye ni pu ni kee caŋa. A pʼi gburaya yi shɔ̀hɔ. A pʼi ba binnɛ Yesu fo ɲa puyɛ niŋɛ ni. A wu pu pye: «Kilɛ wu ɲaɲiŋɛ kan yi mu.» 27 Lee kadugo na a wu Tomasi pye: «Tomasi, fulo naha, mʼa ma keŋɛ ki taha na keye yi na ma wii; ma bu xhɔ mʼa ki taha na kabanugo ki bɛ na wii. Nʼa daa baara ti yaha, mʼa da daa na na.» 28 A Tomasi di wu pye: «Ebe! Mu wu ɲɛ nɛ Kafɔɔ ni nɛ Kilɛ!» 29 A Yesu di wu pye: «Mu ya nɛ ɲa ge, lee bɛ lʼa mu pye mu ya dà nɛ na wɛ! Piimu pu ɲɛ pu ya nɛ ɲa wɛ, na dà nɛ na ge, pee ɲɛ duba nagoo.»

Yohana Kitabu wu kakana ɲuŋɔ

30 Yesu ya kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ kii bɛ pye wu kalaapiire ti ɲii na, kee ya ta ka naha we Kitabu we ni wɛ. 31 Ga kiimu kʼa ka ge, kee wo kakana ɲuŋɔ ki wa kɔnhɔ yʼi li cɛ, yʼi dà bɛ li na na Yesu wu wa Shɔvɔɔ we, na wee wu ɲɛ Kilɛ Ja we. Yʼi nɔhɔ ɲìi sicuumɔ ta wee nʼa daa we funŋɔ ni wu mɛgɛ ki fanha ni.

21

Yesu ya wuyɛ shɛ wu kalaapiire gbarashuun na

1 Ayiwa, kii keree kii kadugo na, Yesu ya wuyɛ shɛ sanha wu kalaapiire ti na Tibɛrɛyade Gba wu ɲɔ na. Le shɛgana le na wʼa wuyɛ shɛ. 2 Simɔ Pyɛɛri, ni Tomasi wemu pʼa byi sanha na «Ŋmami» ge, ni Nataɲɛli wemu wʼa yìri Kana kulo li ni, Galile fiige ki ni ge, ni Zebede jalaa shuun, ni kalaapiire shuun wa bɛ, lee bi pee ta pee bɛɛri na ɲɛ shiizhan. 3 A Simɔ Pyɛɛri di pu pye: «Nʼa da zhɛ fyaa sha.» A kalaapiire tisara bɛ di jo: «Wèe bɛ pu wa da zhɛ ni ma ni.» A pʼi foro kari, na shɛ jé kɔrɔgɔ ka ni, na pu jɔlɔɔ pu ɲɔ kɔn na waa. Ga pu ya fyara bɛ ta kee caŋa ki wo piige ki ni wɛ. 4 Ɲimuguɲɔ wu na, a kalaapiire tʼi Yesu niyerege ɲa gba wu ɲɔ na; ga pu bi ta wu cɛ na jo Yesu wu ɲɛ wii wɛ. 5 A Yesu di pu pye: «Na naɲiinɛɛ, ta yee ya fyaa pii ta?» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Wèe ya ta yaaga bɛ ta wɛ.» 6 A Yesu di pu pye: «Yi jɔ̀ wu wá kɔrɔgɔ ki kanige cɛ wu ni, yi na fyaa ta. Ba pʼa jɔ̀ wu wá wà wɛ, fyaa pu ɲɛhɛŋɛ keŋɛ ni, pu ya já jɔ̀ wu kile yeege lɔhɔ ki ni wɛ.» 7 Kalaapire lemu kaa li bi dan Yesu ni ge, a lee di Pyɛɛri pye: «Pyɛɛri, go Kafɔɔ wʼa wii!» Ba Pyɛɛri ya logo na Kafɔɔ wʼa wii wɛ, na wu fadeŋɛ lɔ le, bani wu fadeŋɛ baa wo wu bye. Na do lɔhɔ ki ni, na ganha na gaaŋi Yesu fɛni. 8 A kalaapiire tisara di ganha na ma ni kɔrɔgɔ ki ni, na jɔ̀ wu bɛ kilee na ma ni fyaa pu ni. Bani pu bi lii kogoŋɔ ki na wɛ. Pu ni kogoŋɔ ki bye mɛtɛrɛlɛɛ xhuu nigin (100) shi.

9 Ba pʼa nɔ kogoŋɔ ki na wɛ, na naganhaa ɲa wà, fyaa dʼa taha ki ɲuŋɔ ni, na buuri bɛ ɲa wà. 10 A Yesu di pu pye: «Fyaa piimu yʼa co ge, yi pa ni pii ni naha.» 11 A Simɔ Pyɛɛri di jé kɔrɔgɔ ki ni, na jɔ̀ wu kile yeege, na foro ni wu ni kpɛɛngɛ ki na, wu bɛɛri ya sii ɲi fya nagaya na fo yi xhuu nigin ni kɛlɛɛ kaguro ni taanri (153). Ga fyaa pu ni pu ɲɛhɛŋɛ ni, jɔ̀ wu ya kɔn wɛ. 12 A Yesu di pu pye: «Yi pa yʼi ba li!» Sipya ya ta kalaapiire ti ni wemu ya sɔɔ na wu yege na jo: «Mu di ɲɛ jɔgɔ wɛ?» Bani pu bɛɛri bi li cɛ na Kafɔɔ wu ɲɛ wii. 13 A Yesu di fulo na buuri wu lɔ kan pu mu, na fyaa pu bɛ lɔ kan pu mu. 14 Na co fo Yesu ɲɛduun wu na, wu tɔɔɲii taanri wuu lʼa pye lere na wuyɛ shɛɛ wu kalaapiire ti na.

Yesu ya Pyɛɛri yegee

15 Ba pʼa li xɔ wɛ, a Yesu di Simɔ Pyɛɛri pye: «Yohana ja Simɔ, ta nɛ kaa ya dan mu ni xuuni na toro pii samaa tàan?» A Pyɛɛri di jo: «Uun gɛ, Kafɔɔ! Muyɛ pyaa ki bɛ ya li cɛ na mu kaa ya dan nɛ ni.» A Yesu di wu pye: «Ta na dubyapiye yi ɲɔ shaa.» 16 A Yesu di wu pye sanha tɔɔɲii shuun wuu li ni na: «Yohana ja Simɔ, ta nɛ kaa ya dan mu ni xuuni?» A Pyɛɛri di jo: «Uun gɛ, Kafɔɔ! Muyɛ pyaa ki bɛ ya li cɛ na mu kaa ya dan nɛ ni.» A Yesu di wu pye: «Ta na dubyaa pu naha.» 17 A Yesu di wu yege taanri wuu li ni na: «Yohana ja Simɔ, ta nɛ kaa ya dan mu ni?» A Pyɛɛri ɲaha di danha, bani Yesu ya wu yege fo tɔɔɲii taanri na: «Ta nɛ kaa ya dan mu ni?» Lee na a wu Yesu pye: «Kafɔɔ, mu ya keree bɛɛri cɛ. Muyɛ pyaa kʼa li cɛ na mu kaa ya dan nɛ ni.» A Yesu di wu pye: «Ta na dubyaa pu ɲɔ shaa!» 18 A Yesu di Simɔ pye sanha na: «Can can na, nʼa da yi jo ma mu, ma lɛvɛɛrɛ ti tuun wu ni, mu bi ma ma kirige taga mayɛ pɔ. Xuu wemu wʼa ma taan ge, mʼa ganha na se wà. Ga mu ba ba lɛ, ma na ba ma keye yirige, sipya watii na kirige ki pɔ ma na. Pʼa ganha na se ni ma ni xuu wa ni ma funŋɔ ɲɛ ma shɛ wemu ni wɛ.» 19 Pyɛɛri bi da ba xhu xugana lekɛ na lee di baraga taha Kilɛ mɛgɛ na ge, lee xugana le Yesu ya shɛ ni le kafila talenɛ le ni. Lee kadugo na a wu Pyɛɛri pye: «Ta ma na fɛni!»

Kalaapire lemu kaa li bi dan Yesu ni ge

20 Ba Pyɛɛri ya kara wii wɛ, kalaapire lemu kaa li bi dan Yesu ni ge, a wu lee ɲa li na ma pu kadugo yíri. Lee kalaapire le li bi shɛ diin Yesu tàan na pu yaha pu na li caŋa ka piige, na wu yege na: «Wù Kafɔɔ, sipya wekɛ wu wa da ba mu nɔhɔ yaha wɛ?» 21 Ayiwa, ba Pyɛɛri ya lee kalaapire li ɲa wɛ, na jo: «Wù Kafɔɔ, we do, lekɛ di da ba we ta wɛ?» 22 A Yesu di wu pye: «Li ɲɛhɛ daan nɛ mu nago kanna wu gori yaha ɲiifɛɛrɛ na fo di zhɛ nɛ caguribaŋa pye kʼa nɔ, mu ɲaha wa yee ni wɛ? Mu kunni wʼa ma nɛ fɛni yɛ sa!» 23 A kalaapiire tʼi pee jomɔ pe caaga na xuu wu bɛɛri círi na lee kalaapire le da ga xhu wɛ. Na ta Yesu di ya ta Pyɛɛri pye na jo wu da xhuu wɛ, ga Yesu ya jo na: «Li ɲɛhɛ daan nɛ mu nago kanna wu gori yaha ɲiifɛɛrɛ na fo di zhɛ nɛ caguribaŋa pye kʼa nɔ, mu ɲaha wa yee ni wɛ?»

Jomɔ pu taxɔgɔ

24 Lee kalaapire le ninunɔ li wa pe jomɔ pe ɲaha yu. Wee shiin wu dʼa pe jomɔ pe ka bɛ. Wèe bɛ ya li cɛ na can wu ɲɛ wu jomɔ pe.

25 Ayiwa, Yesu ya keree niɲɛhɛŋɛɛ kiitiigee bɛ pye. Pu da bi jo pʼi kee bɛɛri nigin nigin ka, nɛ giin jo pee Kitabuu pu bɛɛri bi da já jé koŋɔ puga ni wɛ.

* 1:23 Ezayi 40:30

* 2:17 Zaburuu 69:9

* 6:7 Dɛɲɛɛ xhuu shuun: Wee ɲɛ baaripye yeye gbarataanri saraa.

* 6:31 Maanɛ ɲɛ yalige ka Kilɛ yɛ pyaa ya kemu kan Izirayɛli nagoo pu mu na pu yaha sipoŋɔ ki ni ge. Ɛkizode 16: 4,15

* 6:45 Ezayi 54:13

* 8:24 Ɛkizode 3:14; Ezayi 43:10

* 12:13 Zaburuu 118:26

* 12:15 Zakari 9:9

* 12:38 Ezayi 53:1

* 12:40 Ezayi 6:10

* 13:18 Zaburuu 41:9

* 15:25 Zaburuu 35:19; 69:5; 109:3

* 19:24 Zaburuu 22:19

* 19:36 Zaburuu 34:21, Ɛkizode 12:46, Nɔburuu 9:12

* 19:37 Zakari 12:10

KAPYEGEE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Kapyegee

Yesu Tudunmɔɔ pu wo Kapyegee

Jɔgɔ wʼa we Kitabu we ka wɛ?

Luka wʼa we Kitabu we ka. Luka bye Yawutu wɛ, ga Yesu wo nʼa daa fɔɔ nijemɛ wu ɲɛ wii. Luka yɛ pyaa ya kii keree kii ɲa, na ɲɛ bɛ ki pyevɛɛ ni, lee na wʼa yu tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni «wèe». Luka ya kushɛgɛɛ kii pye kulogoo kii ni, ni Tudunmɔɔ Pɔli ni, Jozaama pu yɛrɛ li wuu na, na wu tɛri wu labye wu na. Wʼa yìri ni Pɔli ni Torowasi ni na kari Filipe ni (Kapyegee 16:10-12). Lee kadugo tàan na ba binnɛ yìri ni wu ni Filipe ni na kari Zheruzalɛmu ni, ni Oromɛ bɛ ni (Kapyegee 20-28).

Ɲaha na ke mɛgɛ ke di ɲɛ na «Kapyegee» wɛ?

We sɛmɛ we mɛgɛ ya yiri na «Kapyegee, kelee Yesu tudunmɔɔ pu wo kapyegee, kelee Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo kapyegee». Bani wu bɛɛri wʼa ɲi kapyegee na Fɛfɛɛrɛ Munaa ya tudunmɔɔ pu ɲaha co pʼa kiimu pye, kɔnhɔ pʼi Egilizi wu nɔhɔ teŋɛ koŋɔ ke na ge. Na fara lee bɛɛri na, Fɛfɛɛrɛ Munaa kaa ya yu Kapyegee Kitabu wu ni lʼa ye tɔɔɲii kɛlɛɛ kaguro (50) na, na ɲaha tii Fɛfɛɛrɛ Munaa li batizeli wu yɛ na, ni na ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa li na, ni na ɲaari na bɛ ni li ɲidaan ni.

Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo sefɛɛrɛ ti gbɔɔrɔ ni tudunmɔɔ pʼa bi se ɲaha na, na kakanhaŋaa pyi. Yesu na xu na ɲɛ, keree kiimu bɛɛri kʼa pye lee kadugo na Egilizi wu ni ge, kee keree ki ɲaha we Kitabu we ya yu.

We Kitabu we kakana ɲuŋɔ

We sɛmɛ we ya Egilizi wu ɲɔ kɔngana yu wèe mu Zheruzalɛmu ni, ni Zhude ni, ni Samari ni, ni wʼa pii piigana lemu na ge. Lemu Kirisa wo nʼa daa fɛɛ pʼa yaa na byi tuun bɛɛri ni, ni xuu bɛɛri ni, niɲaa fara ɲiga na ge, na lee shɛ pu na. Lee li wa mɛ na pʼa Yesu wo Jozaama pe yu sipyii pu bɛɛri mu, namaa fara cèe na, nɔhɔpiire fara sipyilɛyɛ na, naafuu fɛɛ fara la baa fɛɛ na, fo na shɛ nɔ koŋɔ ki tɛhɛnɛ li bɛɛri na.

Kitabu wu kafila ɲugbɔyɔ

Kapyegee 1:1-11 Yesu ya dugi na kari fugba wu ni, na labye wu kaa le wu tudunmɔɔ pu keŋɛ ni.

Kapyegee 1:12—8:3 Zheruzalɛmu egilizi we.

Kapyegee 8:4—11:18 Zhude egilizi ni Samari wo we.

Kapyegee 11:19—13:3 Egilizi wʼa pii fo na shɛ nɔ Ancɔsi kulo li ni shi wusama tɛ ni.

Pɔli ya ɲara lemu pye na Kilɛ Jozaama pu yu ge.

Kapyegee 13:4—15:35 Ɲara li nizhiinɛ, wʼa nɔ lemu ni Zheruzalɛmu ni ge.

Kapyegee 15:36—18:22 Ɲara li shuun wuu.

Kapyegee 18:23—21:16 Ɲara li taanri wuu.

Kapyegee 21:17—28:31 Pʼa Pɔli co le kaso ni Zheruzalɛmu ni, lee kadugo na na ba wu torogo ɲɛri Sezare ni, ni Oromɛ bɛ ni.

1

Kilɛ ya Fɛfɛɛrɛ Munaa ɲɔmɛɛ lɔ

1 Na ceborona Teyofili,

Yesu ya keree kiimu bɛɛri pye, na kalaa wemu bɛɛri kan sipyii pu mu ge; nɛ kee bɛɛri ɲaha jo na Kitabu nizhiimɛ wu ni, na lɔ ki ɲɔ kɔnduun wu na, 2 fo na shɛ nɔ caŋa kemu na wʼa dugi fugba wu ni ge. Wʼa bi kalaapiire ta shɔɔnri na pye wu tudunmɔɔ. Na wu ta wu sanha dugi fugba wu ni wɛ, pee tudunmɔɔ pʼa yaa pʼa keree kiimu bɛɛri pyi ge, a wu kee bɛɛri ɲaha jo pu mu Fɛfɛɛrɛ Munaa fanha ni. 3 Na co Yesu kanhama keree ki na fo wu xuduun we, ba kee keree kʼa toro wɛ, a Yesu di ganha na wuyɛ shɛɛ wu kalaapiire ti na, na keree pyi kiimu ya li shɛɛ can na na wu wa ɲii na ge. Wu bi wuyɛ shɛɛ pu na, na pu kalaa Kilɛ wo saanra ti keree ni fo na shɛ nɔ cabyaa kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) na. 4 A caŋa ka di ba nɔ, na wu yaha ni pu ni shiizhan, a wu yi jo waha pu mu na: «Yi ganha da voro Zheruzalɛmu ni wɛ. Na To wʼa lemu wo ɲɔmɛɛ lɔ yi mu ge, yi lee sige. Nɛyɛ pyaa ya tee yi jo toro yee mu jo, 5 lɔhɔ ni Yohana bi sipyii pu batizeni, ga Kilɛ na ba Fɛfɛɛrɛ Munaa tirige yi na cabyaa dama dama tatorogo ni, yi na batize lee Munaa le ni.»

Yesu ya dugi kari fugba wu ni

6 Ayiwa, na Yesu ni wu kalaapiire ti nibinnɛgɛ yaha, a pʼi wu yege na: «Wù Kafɔɔ, ta nimɛ ma da Izirayɛli wo saanra ti teŋɛvonɔ li teŋɛ?» 7 A Yesu di pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ To Kilɛ wʼa kii tɛɛgɛɛ kii gbegele wuyɛ pyaa wo sefɛɛrɛ ti funŋɔ ni. Li wa yee wo nibyii nago yi kee sha cɛ wɛ. 8 Ga, sefɛɛrɛ ta tʼa da ba digi yee na, Fɛfɛɛrɛ Munaa wo sefɛɛrɛ. Wee tuun wu ni yee na bye nɛ wo sɛɛrɛɛ, na nɛ keree yu Zheruzalɛmu ni, ni Zhude fiige ki ni, ni Samari fiige ki bɛ ni, fo na shɛ nɔ koŋɔ ke kabaya ye bɛɛri na.» 9 Ba Yesu ya pee jomɔ pu jo xɔ wɛ, na dugi kari fugba wu ni pu ɲii na. A ɲahaŋa ka di ba wu tɔ, a pʼi bye pu ya wu ɲaa nige wɛ. 10 Na pu yaha pu na wu wii takaraga ni fugba wu ni, taapile ni a namaa shuun faviire wuu pʼa di ba yere pu tàan. 11 A pee di pu pye: «Galile shɛɛn, ɲaha na yee dʼa yere yaha naha na wii fugba wu ni wɛ? Yesu ya yìri yee tàan na kari fugba wu ni. Ba yʼa wu ɲa wʼa kari karigana lemu na fugba wu ni wɛ, mu wʼa da ba shɛ guri ba sanha.»

Macasi ya pye Zhudasi tɛgɛ

12 Wee tuun wu ni a kalaapiire tʼi laha faaboboŋɔ ki na na ma Zheruzalɛmu ni. Faaboboŋɔ ke ki wa na Oliviye faaboboŋɔ ge, kere ni Zheruzalɛmu tɛ wu ɲɛ kilo nigin shishiin. 13 Ba pʼa nɔ Zheruzalɛmu ni wɛ, na shɛ jé puga ka ni zangaso wa ni. Kee puga ki ni pʼa tee na puyɛ pinnɛɛ. Pee bye: Pyɛɛri, ni Yohana, ni Yakuba, ni Andire, ni Filipe, ni Tomasi, ni Batelemi, ni Macoo, ni Alife ja Yakuba, ni Simɔ we wu ɲɛ Zelɔtilee kuruŋɔ ki ni ge, ni Yakuba ja Zhude. 14 Pii bɛɛri bi puyɛ pinnɛ ni zɔ nigin ni, na Kilɛ ɲɛɛri. Cèe pii bɛ bye ni pu ni, ni Yesu nu Mariyama, ni Yesu ceboronamaa.

15 A caŋa ka di ba nɔ, a nʼa daa fɛɛ pʼi ba binnɛ. Pu bi xhuu nigin ni kɛlɛɛ shuun (120) xɔ kee caŋa. A Pyɛɛri di yìri yere pu niŋɛ ni na jo: 16 «Na cebooloo, yemu yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, fo yee ɲɔ bu fa. Bani Dawuda ya fɛnhɛ Zhudasi kaa jo Fɛfɛɛrɛ Munaa fanha ni. Wee Zhudasi we wʼa toro Yesu covɛɛ pu ɲahagbaa na, na Yesu le pu keŋɛ ni. 17 Wee Zhudasi wʼi bi bye ni wèe ni, na wu taa tuduro pyi ba wèe ɲɛ wɛ. 18 Wari we wʼa ta wu wo kakuunɔ li footɔsaraa ge, a wu shɛ wee taga tɛgɛ ka shɔ. Lee kadugo na a wu ba shɛ wuyɛ gbo kee tɛgɛ ki ni. A wu ba wuyɛ yaha, na ba ɲuŋɔ ke sin ɲiŋɛ na na jɛnri. A wu laara ti bɛɛri di jaaga. 19 Zheruzalɛmu shɛɛn bɛɛri ya lee cɛ. Lee wuu na pʼa kee tɛgɛ ki mɛgɛ le pu wo jomɔ pu ni na ‹Akɛlidama›, lee kɔri ɲɛ na ‹Shishan tɛgɛ.› 20 Na ta li dʼa ka Zaburuu Kitabu wu ni na:

‹Wu puga ki ɲɛri kataha,

sipya bɛ ganha bye ki ni wɛ.›*

A Zaburuu Kitabu wu nɔhɔ jo sanha na:

‹Watii wu wu labye wu lɔ wu tɛgɛ.›*

21 Lee wuu na Kafɔɔ Yesu ya tuun wemu bɛɛri pye na ɲaari ni wèe ni ge, sipyii piimu pu bi bye ni wèe ni wee tuun wu bɛɛri ni ge; 22 Yohana ya wu batize caŋa kemu ge, na co kee caŋa ki na, na pa nɔ fo caŋa kemu wʼa dugi fugba wu ni ge. Wee sipya wa wʼa yaa na pinnɛ ni wèe ni, wu bɛ di bye sɛɛri, na Yesu ya ɲɛ na foro xu ni.»

23 Wee tuun wu ni a pʼi sipyii shuun wa shɛ: Yusufu ni Macasi. Yusufu mɛgɛ ka bɛ ki bye na Barisabasi, pii bɛ di wu pyi na Zhutusi. 24 Lee kadugo na a nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri di binnɛ na Kilɛ ɲɛɛri na: «Wù Kafɔɔ, mu wemu wʼa sipyii bɛɛri zɔlɔɔ cɛ ge, pii sipyii shuun we ni wemu ɲaha mʼa bulo ge, wee shɛ wù na, 25 kɔnhɔ wu bɛ di bye tudunmɔ wa. Labye we Zhudasi ya yaha ge, wu wee lɔ Zhudasi tɛgɛ. Zhudasi ya we labye we yaha na shɛ wuyɛ pyaa ɲidaan tashɛgɛ ni.» 26 Ba pʼa ɲɛrɛgɛ ki pye xɔ wɛ, na kagaangaa shan, wemu ɲaha Kafɔɔ ya bulo ge, kɔnhɔ pʼi wee cɛ. A Macasi wo kagaan lʼi lɔ, a wee di fara tudunmɔɔ kɛ ni nigin wu na.

2

Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa tigi nʼa daa fɛɛ pu na

1  Pantekɔti wu caŋa, Yesu wo nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri bi shɛ binnɛ puga ka ni. 2 Taapile ni a tunmɔ nigbɔ pa di ba yìri fugba we ni. Pee ɲɛ ba kafɛɛgbɔhɔ tunmɔ ɲɛ wɛ. Puga kemu ni pʼa tiin ge, a tunmɔ pʼi ba kee puga ki ɲi. 3 A pʼi ɲilee kii ɲa ba na wogoo ɲɛ wɛ. A kee di waagi waagi, na ba daha daha pu bɛɛri nigin nigin wu ɲuŋɔ ni. 4 A pu bɛɛri di ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na, na ganha na shi watii jomɔ yu. Fɛfɛɛrɛ Munaa li bu shi wemu wo jomɔ kan wemu mu, wee na ganha na pee yu.

5 Wee tuun wu bi Kilɛ ɲìi fyaara sipyii pii ta wà Zheruzalɛmu ni, piimu ya jé Yawutuu pu wo koo li ni ge, pee bi yìri koŋɔ ke fiiye ye bɛɛri ni. 6 Ba pee ya pee tunmɔ pu logo wɛ, na baa kari, na shɛ binnɛ wà. Ba pʼa nɔ wà wɛ, a lʼi bye pu bɛɛri mu kakanhana, bani pu bɛɛri nigin nigin wu bi pu shi jomɔ nuri nʼa daa fɛɛ pu ɲɔ na pu na yu. 7 A lee di pu bɛɛri fo xuuni, a pʼi li ta kakanhana na ganha na yu na: «Sipyii pii pʼa yu mɛ ge, ta pu bɛɛri ɲɛ Galile shɛɛn wɛ? 8 Li dʼa pye dii wèe bɛɛri nigin nigin wu wù wo shi jomɔ pu nuri pu ɲɔ na wɛ? 9 Wèe pii pu wa naha ge, pii ya yìri Pariti fiige ki ni, ni Medi fiige ki ni, ni Elamu fiige ki ni, ni Mezopotami fiige ki ni, ni Zhude fiige ki ni, ni Kapadɔsi fiige ki ni, ni Pɔn fiige ki ni, ni Azi fiige ki ni, 10 ni Firizi fiige ki ni, ni Panfili fiige ki ni, ni Misira fiige ki ni. Libi fiige ki kulogoo kii ki wa Sirinɛ kulo li kabanugo ge, a pii di yìri wà, a pii di yìri Oromɛ kulo li ni. 11 A pii di yìri Kirɛti fiige ki ni, a pii di yìri Arabuu fiige ki ni. Wèe bɛɛri ni, pii ya sii pye Yawutuu yɛ pyaa, pii dʼa jé Yawutuu pu wo koo li ni. Wèe bɛɛri nigin nigin wu ɲɛ na Kilɛ wo kagbɔhɔɔ ki nuri pu ɲɔ na wù wo shi jomɔ pu ni.» 12 A lʼi bye kakanhana pii sipyii pii mu, fo pu ya cɛ yekɛ pu da da yu wɛ. A pʼi ganha na puyɛ yegee na: «Ɲaha wuu li ɲɛ le wɛ?» 13 Ga, a pii di ganha na nʼa daa fɛɛ pu la wo pii sipyii pii ni na yu na: «Duvɛn pʼa gba tin.»

Pyɛɛri ya sipyii pu yɛri ni Kilɛ jomɔ ni

14 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di yìri yere ni tudunmɔɔ kɛ ni nigin wu samaa ni, na wu mujuu ɲuŋɔ yirige, na sipyii pu pye: «Yee piimu pu wa Yawutuu ni yee piimu samaa bɛɛri pu wa Zheruzalɛmu ni ge, yi niwegee shan. Ye nʼa da jo yi mu ge, yʼi yi logo, yʼi yi ɲaha cɛ. 15 Pii sipyii pii ya ta gba wɛ, ma na jo ba yee wa yi funyɔ kɔɔn kɔngana lemu na wɛ. Bani ke ɲisɔɔgɔ ke tuunɔ ɲii gbarashɛɛrɛ wu na, ɲiga sanha mugi wa wu toro gba ma tin wɛ. 16 Ga Kilɛ tudunmɔɔ Zhowɛli bi keree kiimu jo fo taatuunnɔ ni ge, kee ki wa byi mɛ nimɛ. Wʼa bi jo na:

17 ‹Kilɛ ya jo na: Koŋɔ ki taaxɔɔ li ba nɔ,

nʼa da na Munaa li tirige sipyii pu bɛɛri na na ɲɛhɛ.

Wee tuun wu ni yi jalaa ni yi pushaa

na ba keree nibaŋaa nuri Kilɛ mu na yu.

Yi lɛvɛɛ pu na ba kashɛgɛɛ ɲaa;

yi nɔhɔlɛɛ pu na ganha na

nɛ wo keree ki ɲaa ŋmunuyɔ ni.

18 Oo dɛ, yee caya yi na kunni,

nɛ na ba na Munaa li tirige na kapyebyii pu na

na ɲɛhɛ: namaa fara cèe na,

pʼa ganha na keree nibaŋaa yu nɛ mɛgɛ na.

19 Nɛ na ba kakanhaŋaa kii pye fugba we ni,

na ɲaha shɛshɛɛrɛ ta pye ɲiŋɛ ke na:

shishan, ni na, ni kakunnuŋɔ wurege wogo.

20 Nibiige na ba jé caŋa ki ni,

yeŋɛ ki na ba ɲaaŋa ba shishan ɲɛ wɛ.

Lee kadugo na Kafɔɔ wo caŋa ki na na nɔ.

Kee caŋa ki na ba bye cagbɔhɔ,

kemu nɔɔrɔ ya pɛlɛ ge.

21 Wee tuun wu ni sipya bɛɛri wu da ba

Kafɔɔ mɛgɛ yiri ge, weefɔɔ na ba shɔ.›*»

22 A Pyɛɛri di shɛ ɲaha na sanha na jo: «Izirayɛli shɛɛn yi niwegee shan, yʼi na jomɔ pu logo. Nazarɛti shɛɛn Yesu bye sipya wemu ge, Kilɛ ya wu shɛ yi na. Wʼa kagbɔhɔɔ pye yi niŋɛ ni, na kakanhaŋaa pye, na ɲaha shɛshɛɛrɛ pye Kilɛ fanha ni; yiyɛ pyaa ki bɛ wa lee cɛ. 23 Pʼa we ná we le yee keŋɛ ni, a yee di wu kan Kilɛ-cɛbaalaa mu pʼa kori tige na na gbo. Kilɛ bi lee cɛ yaha, ni lee wu bi sii gbegele wu kaa na. 24 Ga Kilɛ ya wu ɲɛ, na wu yeege xu ni. Kee fanha ki bi bye bɛ xu mu wu já Yesu mara wɛ. 25 Bani ye saannaa Dawuda ya jo wu shizhaa na ge, yee yi wa mɛ na:

‹Nɛ bi Kafɔɔ ɲaa tuun bɛɛri ni na ɲahagbaa na,

bani wu bi ma bye tuun bɛɛri ni nɛ kanige cɛ,

kɔnhɔ yafiin ganha da na ɲɛhɛ wɛ.

26 Lee wuu na nɛ zɔ we ya ɲi fundanga na,

a nɛ jomɔ bɛɛri di bye fundanga jomɔ.

Ali faŋa bɛ ni,

nɛ dà li na jo na ceepuuro ti na ba ŋmɔ ɲaɲiŋɛ na.

27 Bani mu wa da ga gbara nɛ munaa li kori Adɛsi ni wɛ.

Ma di wa da gbara

ma Fɛfɛɛrɛ Sipya wu ceepuuro ti fɔnhɔ faŋa ni wɛ.

28 Mʼa ɲìi sicuumɔ nivomɔ pu korogoo ki shɛ na na.

Na mu yaha ni nɛ ni,

mu na da nɛ zɔ wu ɲini fundanga na.›*»

29 A Pyɛɛri di shɛ ɲaha na sanha na jo: «Na ceboronamaa, yi yere di wu tolɛ Dawuda keree fiinŋɛ jo yi mu. Wèe tolɛ Dawuda ya xu, a pʼi wu le. Ali niɲaa we bɛ ni wu faŋa ki wa naha wù mu, wu kulo li ni. 30 Ga Kilɛ tudunmɔ wu bye Dawuda. Ni wu bi li cɛ bɛ sanha na Kilɛ wʼa ɲɔmɛɛ lɔ wee mu, na kaaga bɛ kàa na taha li na na wee Kilɛ na ba Dawuda wo Ja wa teŋɛ caŋa ka wu kadugo yíri, wu saanra koro li ni. 31 Wee tuun wu ni, Shɔvɔɔ wu bi yaa wu pa ɲɛ foro xu ni ɲɛgana lemu na ge, Kilɛ ya fɛnhɛ lee shɛ Dawuda na. Lee wuu na wʼa jo na:

‹Wu da ba gori xu nibiige ni wɛ,

wu ceepuuro tʼa da ba fɔnhɔ faŋa ni wɛ.›*

32 Shɔvɔɔ wemu kaa pu wa byi ge, Yesu wu wa wii. Wee Kilɛ ya ɲɛ na yeege xu ni, wèe bɛɛri wa lee wo ɲavɛɛ. 33 Ba wʼa dugi kari fugba wu ni wɛ, na shɛ diin saanra tatɛɛngɛ ki ni Kilɛ kanige cɛ. Wu bi Fɛfɛɛrɛ Munaa lemu wo ɲɔmɛɛ lɔ wèe mu ge, a Kilɛ di lee kan wu mu. A wu bɛ di lee tirige wèe na, ma na jo ba yi wa li ɲaa ɲagana lemu na, na li nuri logogana lemu na wɛ. 34 Dawuda yɛ pyaa ya ta dugi kari fugba wu ni wɛ. Ga wʼa li shɛ na:

‹Kafɔɔ Kilɛ ya yi jo nɛ Kafɔɔ mu na:

Tiin saanra tatɛɛngɛ ki ni na kanige cɛ,

35 fo di ba ma pɛɛn pye ma ɲidahaa tatahaŋa.›*

36 «Izirayɛli shɛɛn bɛɛri ya yaa na li cɛ na fiinŋɛ na jo Yesu wemu yee ya kori tige na ge, Kilɛ ya wu pye Kafɔɔ, na wu pye Shɔvɔɔ.»

Sipyii kabɔfoŋɔɔ taanri ya fara nʼa daa fɛɛ pu na

37 Ba pʼa pee jomɔ pu logo wɛ, a pu zɔlɔɔ di pu kaala xuuni. A pʼi Pyɛɛri ni tudunmɔɔ pusamaa yege na: «Wù cebooloo, kaa lekɛ wèe dʼa yaa na pye nimɛ wɛ?» 38 A Pyɛɛri di pu ɲɔ shɔ na: «Yee ya yaa yee pu daburajɛ jo yi jurumu wu na. Yee bɛɛri nigin nigin wa yaa na batize Yesu Kirisa mɛgɛ na, kɔnhɔ yi wo jurumu wu yafa yi mu. Lee bu bye Kilɛ na Fɛfɛɛrɛ Munaa li tirige yi na. 39 Bani le Fɛfɛɛrɛ Munaa ɲɔmɛɛ le, yee mu wʼa li lɔ. Yi nagoo pii pʼa ma yi kadugo ge, na li lɔ pee bɛ mu, na li lɔ taliige shɛɛn bɛ mu. Kafɔɔ Kilɛ na ba sipyii piimu bɛ bɛɛri yiri ge, wʼa li lɔ pee bɛɛri mu.» 40 A Pyɛɛri di pee sipyii pu yɛri na fiinŋɛ, na yi jo waha pu mu na: «Niɲaa wo sipyii pii pu ɲɛ sipyitiibaaya ge, yi kuri pee fɛni, kɔnhɔ yʼi ɲuwuuro ta.» 41 Piimu bɛɛri pʼa dà Pyɛɛri wo kafilajo wu na ge, a pee bɛɛri di batize lɔhɔ ni. Kee caŋa kiyɛ pyaa a sipyii kabɔfoŋɔɔ taanri (3.000) shishiin di da na fara nʼa daa fɛɛ pu na.

Nʼa daa fɛɛ pu wo kariɲɛɛgɛ ke

42 Na co kee caŋa ki na, a pii sipyii pii di ganha na puyɛ pinnɛɛ, na gori yaha tudunmɔɔ pu wo kalaa wu na. A pʼi bye wà nʼa daa fɛɛ pu wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Pu bi buuri wu kɛgɛɛ kɛgɛɛ puyɛ tɛ ni na xhaa, na puyɛ funyɔ tun Kafɔɔ wo jomɔ pu na. Na ɲɛrɛgɛ pinnɛɛ na byi shiizhan. 43 Kilɛ ɲìi fyaara bye sipyii pu bɛɛri ni, bani tudunmɔɔ pu bi ɲaha shɛshɛɛrɛ ni kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ pyi. 44 Nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri pu bi pinnɛ ɲɔmɛɛ na, le li ɲɛ pu mu ge, na lee bɛɛri pinnɛɛ na daga na pu keree yari. 45 Pu bi pu kɛrɛyɛ ni pu keŋɛ yaŋmuyɔ pɛrɛɛ, na wee wari we pinnɛɛ, na wee taani taani puyɛ na, na bɛ ni pu bɛɛri nigin nigin wu cɔnrɔmɔ keree ɲuŋɔ kana ni. 46 Pu bi puyɛ pinnɛɛ caŋa caŋa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni ni fungɔngɔ nigin ni, na Kilɛ pɛlɛ. Pu bɛɛri bi puyɛ pinnɛɛ pu kabanya ni, na buuri wu kɛgɛɛ kɛgɛɛ puyɛ na na xhaa, na puyɛ funyɔ tirige Kafɔɔ wo jomɔ pu na. Pu bi pu yaligee pinnɛɛ na li shiizhan ni fundanga, ni funvige ni. 47 Pu bi Kilɛ sɔni tuun bɛɛri ni. Pu kaa bi dan kulo li shɛɛn pu bɛɛri ni. Piimu bɛɛri pu bi da ba shɔ ge, caŋa caŋa Kafɔɔ bi pee yiri na faraa nʼa daa fɛɛ pu na.

3

Ná faan wa ya cuuŋɔ

1 Caŋa ka Pyɛɛri ni Yohana yɛ bi gaaŋi yakoŋɔ Kilɛ ɲɛrɛgɛ na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni tuunɔ ɲìi taanri wu na. 2 Lee di ná wa ta wà lee kulo li ni wʼa faan fo wu seduun ni. Caŋa caŋa pʼa wee faan wu lɔ na shɛ yaha Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki kuɲɔɔ la ɲɔ na, kɔnhɔ wu da yaŋmuyɔ ɲɛɛri Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki jevɛɛ pu mu. Lee kuɲɔɔ le mɛgɛ ki bye na «Kuɲɔɔsaana». 3 Ba wee faan wʼa Pyɛɛri ni Yohana yɛ ɲa pu na ma ba jé lee kuɲɔɔ li ni wɛ, na pu ɲɛɛri. 4 A Pyɛɛri ni Yohana bɛshuun di ɲahaya kɔ le wu ni na wii. A Pyɛɛri di wu pye: «Ta wù wii!» 5 A we ná we di pii kemɛ wii, bani wu bi giin na yaaga ka pu da gan wee mu. 6 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di wu pye: «Wari kunni wa nɛ mu nɛ wu kan ma mu wɛ, sanni bɛ di wa nɛ mu wɛ; ga le li wa na mu ge, nʼa da lee kan ma mu: Yìri mʼa da ɲaari Nazarɛti shɛɛn Yesu Kirisa mɛgɛ ki fanha ni!» 7 Ba wʼa yee jo wɛ, na ná wu co wu kanige keŋɛ ke na, na wu yirige. Taapile ni a ná wu tɔɔyɔ ni wu ɲidakuruyo yi bɛɛri di juuŋɔ. 8 A wu sira yìri na yere, na ganha na ɲaari. A wu jé ni Pyɛɛri ni Yohana ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na ganha na ɲaari ɲaari, na sirani, na Kilɛ sɔni. 9 A sipyiire ti bɛɛri di wu ɲa taɲaraga ni wu na ɲaari na Kilɛ sɔni. 10 A pʼi wu sɛɛri cɛ na faan we wu bi ma dɛn Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kuɲɔɔsaana li ɲɔ na na yaŋmuyɔ yi ɲɛɛri ge, na wee wu ɲɛ wii. Wʼa cuuŋɔ cuuŋɔgana lemu na ge, a lee di pu bɛɛri fo fo na pu ɲaha wɔ.

Pyɛɛri ya le kakanhana le pyegana jo

11 A wee ná wu daha yaha Pyɛɛri ni Yohana na. Wu juuŋɔ wʼa sipyii pu fo fogana lemu na ge, a pu funjɔnrɔgɔ wuu di baa kari na shɛ binnɛ Yohana ni Pyɛɛri tàan Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki xuu wa ni. Wee xuu wu mɛgɛ ki bye na saannaa Solomani gba. 12 Ba Pyɛɛri ya lee ɲa wɛ, na sipyiire ti pye: «Izirayɛli shɛɛn, ɲaha na le kaa le dʼa yee fo wɛ? Ɲaha na yee dʼa tiin na wèe wii mɛ wɛ? Ma na zhɛ yee ta yee na giin, nɛ ni Yohana ni, na wèe wo ɲɔmɛɛ fɛɛrɛ, kelee wèeyɛ pyaa wo sefɛɛrɛ tʼa we ná we cuuŋɔ. Bada! 13  Ibirayima, ni Ishaaga, ni Yakuba yɛ wo Kilɛ we, wù sefɛlɛɛ pu wo wu kunni, wee wʼa pɛɛŋɛ taha wu kapyebye Yesu mɛgɛ ki na. Yeeyɛ pyaa kʼa wu le fanha keŋɛ ni pu gbo. Yee ya she wu ni Pilate ɲaha tàan, na wee ta wee na bi giin di wu yaha bɛ. 14 Sipya we wu bi tii, na bye fɛɛfɛɛ ge, yee ya foro wu kaa tàan; we wʼa sipya gbo ge, na Pilate ɲɛɛri na wu wee yaha wu faara. 15 Lee gbogana li na yee ya ɲìi sicuumɔ pu Kafɔɔ wu gbo. Ga Kilɛ ya wu ɲɛ na yeege xu ni, wèe wa lee wo ɲavɛɛ. 16 Na dà Yesu mɛgɛ na, lee wo funŋɔ ni Yesu mɛgɛ kiyɛ pyaa ya fanha kan we ná we mu; ná we yi wa ɲaa mɛ, yi bɛɛri dʼa wu cɛ bɛ ge. Na dà Yesu na lee lʼa we ná we cuuŋɔ yi bɛɛri ɲii na mɛ.

17 «Ga nimɛ, na cebooloo, nɛ li cɛ jo li ɲaha cɛbaara tʼa yee ni yi ɲuŋɔfɛɛ pu wá lee kaa le na tapyege ni. 18 Ga Kilɛ ya lemu jo toro fo taatuunnɔ ni wu Kilɛ tudunmɔɔ pu bɛɛri ɲɔ na ge, le wo bye funŋɔ ni wʼa lee ɲɔ fa. Wu bi jo na Shɔvɔɔ wemu ɲɔmɛɛ wee ya lɔ ge, na wu na ba ɲaa. 19 Lee wuu na nimɛ, yee ya yaa yee pu daburajɛ jo yi jurumu wu na, yʼi sɔɔ Kilɛ na, kɔnhɔ wu yi wo jurumu wu jɔgɔ laha wà. 20 Lee bu bye Kafɔɔ Kilɛ na kafɛɛwama yaha ba yi mu. Wʼa Shɔvɔɔ wemu bɛ ɲaha bulo yi mu ge, wu na ba wu yaha ba yi mu caŋa ka, wee ɲɛ Yesu. 21 Ga nimɛ Yesu ya yaa wu tiin fugba wu ni, fo keree ki bɛɛri ɲɛrivonɔ ba ɲɛri. Yee Kilɛ bi jo fdo taatuunnɔ ni wu Kilɛ tudunmɔɔ fɛfɛɛrɛ wuu pu ɲɔ na. 22 Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya fɛnhɛ yi jo na:

‹Wù Kafɔɔ Kilɛ ya nɛ tun tungana lemu na ge, mu wʼa da ba Kilɛ tudunmɔ wa bɛ yirige na foro yee shi wu ni. Wee ba kaa bɛɛri jo yi mu, yʼi yere lee na. 23 Wee Kilɛ tudunmɔ wu ba ba, sipyaa sipya wu ɲɛ wu ya wu ɲɔmɛɛ co-e ge, weefɔɔ na ba gyɛɛgi fɛɛfɛɛ na foro Kilɛ wo nagoo pu ni.›*

24 Lee kadugo na na co Kilɛ tudunmɔɔ Samuwɛli na, na ba nɔ fo Kilɛ tudunmɔɔ piimu bɛɛri pʼa pa wee kadugo yíri ge, pee bɛɛri ya le caŋa ɲii le keree jomɔ jo.

25 «Ayiwa, Kilɛ ya keree kiimu bɛɛri shɛ Kilɛ tudunmɔɔ pu na ge, kee bɛɛri ya jo yee mu. Kilɛ ya kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ lemu lɔ ni wèe tii pu ni ge, yee bɛ pu wa lee ni. Yee Kilɛ bi jo Ibirayima mu na:

‹Koŋɔ ke shi we bɛɛri na ba duba ta

na foro ma kadugo ki ni.›*

26 Lee wuu na ba Kilɛ ya wu kapyebye wu ɲaha bulo wɛ, na fɛnhɛ wu tun na pa yee mu; kɔnhɔ wu fɛrɛmɛ tirige yi na, wu yi bɛɛri nigin nigin wu tɔɔgɔ wolo yi kapyegee niguuŋɔɔ ni.»

4

Pʼa Pyɛɛri ni Yohana co shɛ kiirikɔɔn kuruŋɔ ki mu

1 Ayiwa, na Pyɛɛri ni Yohana yaha pu na yu ni sipyii pu ni, a saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲuŋɔfɔɔ, ni Sadushɛɛn di nɔ pu na. 2 A pʼi Pyɛɛri ni Yohana ɲa pu na sipyii pu kalaa, na yi yu pu mu na Yesu ya ɲɛ ɲɛgana lemu na na foro xu ni ge, na mu xuu pu bɛɛri da ba ɲɛ. A lee di sii pɛn pu ni. 3 A pʼi Pyɛɛri ni Yohana co, na shɛ pu tɔ kaso ni fo ɲimuguro ti na, bani piige ki bi wɔ na xɔ. 4 Ga lee bɛ na piimu pʼa Pyɛɛri ni Yohana jomɔ pu logo ge, a pu niɲɛhɛmɛɛ di dà Yesu na. Pee na fara nʼa daa fɛɛ pusamaa na, a pu bɛɛri di shɛ namaa kabɔfoŋɔɔ kaguro (5.000) fɛni.

5 Kee caŋa ki ɲimuguro, Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ, ni pu nɔhɔlɛɛ, ni saliya karamɔgɔlɔɔ pu bɛɛri di shɛ puyɛ pinnɛ Zheruzalɛmu ni. 6 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu bye wà na Anɛ, ni Kayifɛ, ni Yohana, ni Alɛkisandire, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu wo puga shɛɛn pu bɛɛri. 7 A pʼi shɛ Pyɛɛri ni Yohana yeege kaso wu ni, na ba pu yereŋɛ puyɛ niŋɛ ni, na pu yege na: «Sefɛɛrɛ tekɛ funŋɔ ni yee dʼa we ná we cuuŋɔ wɛ? Jɔgɔ mɛgɛ na yee dʼa lee pye wɛ?» 8 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na, na pu pye: «Wù fiige ki ɲahagbaa fɛɛ, ni ki nɔhɔlɛɛ, 9 wèe ya kasaana pye faan wa na, niɲaa a pʼi ganha na wèe yegee na dii wee ná wu dʼa pye na juuŋɔ wɛ. Nʼa da yee ɲaha jo yi mu. 10 Ayiwa, yee fara Izirayɛli shɛɛn pu bɛɛri na, yee bɛɛri ya yaa na li cɛ na jo Nazarɛti shɛɛn Yesu Kirisa mɛgɛ fanha ni we ná we ya cuuŋɔ. Yee ya wu kori tige na na gbo, ga, a Kilɛ di wu ɲɛ na yeege xu ni. Wee wo mɛgɛ ki fanha ni we ná we nijuuŋɔ wʼa yere mɛ yee tàan. 11 Kilɛ Kafila wʼa li shɛ na:

‹Yee puyirilee ya she faakagereŋɛ

kemu ni na ki ya ɲɔ-ɛ ge,

kee kʼa pye puga ki

gunŋmii li faakagereŋɛ nijeŋɛ.›*

Kee faakagereŋɛ ke, kee ɲɛ Yesu.»

12 A Pyɛɛri di pu pye sanha na: «Watii ɲɛ wà nige wemu na já sipya shɔ Yesu kadugo na wɛ, bani Kilɛ ya ta watii kan sipyii mu nige, wemu na já wèe shɔ ke ɲiŋɛ ke na Yesu kadugo na wɛ.»

13 Pyɛɛri ni Yohana na yu na ta fyaara bɛ ɲɛ pu zɔlɔɔ na wɛ, a lee di bye kakanhana Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ, ni pu nɔhɔlɛɛ pu mu; bani pu bi li cɛ na sipyitiilee pu ɲɛ Pyɛɛri ni Yohana, na kalaacemɛ ɲɛ pu ɲuŋɔ ni wɛ. A pʼi li sɛɛri na li cɛ na pu bɛ pu bye ni Yesu ni. 14 Ga na pu ɲii yaha ná wu nijuuŋɔ ni Pyɛɛri ni Yohana tàan, pu ya já yaaga jo wɛ. 15 Ayiwa, ba pʼa li ta mu wɛ, na Pyɛɛri ni Yohana yeege kiiri puga ki ni. Ba pee ya foro wɛ, a pʼi ganha na puyɛ pyi na: 16 «Wèe di da lekɛ pye pii sipyii pii na wɛ? Bani Zheruzalɛmu shɛɛn bɛɛri ya li cɛ na fiinŋɛ na kagbɔɔ pii sipyii pii ya pye. Wèe bɛ di wa da já yi kaala wɛ. 17 Ga le kapyexhɔɔ le kaa ya yaa li caaga di fiige ki bɛɛri círi wɛ. Wù pu yiri wù pu fuguri xuuni, wù yi jo waha pu mu jo pu ganha bu da Yesu kaa jo nige wa shishiin bɛ mu wɛ.»

18 Lee kadugo na a pʼi Pyɛɛri ni Yohana yiri leŋɛ, na yi jo waha pu mu na pu ganha bu Yesu kaa jo sipya wa shishiin ɲii na wɛ, pu ganha bu wa shishiin kalaa Yesu mɛgɛ ni wɛ. 19 Ga Pyɛɛri ni Yohana di pu pye: «Na yee ɲɔmɛɛ co kelee na Kilɛ ɲɔmɛɛ co, lekɛ lʼa tii Kilɛ mu ge, yi lee shɛ wù na. 20 Wèe ya lemu ɲa Yesu mu, na lemu logo wu mu ge, wèe kunni da já bye yee jo baa wɛ.» 21 A pʼi nɔhɔ pu fuguri sanha xuuni, na na pu yaha kari. Pu ya já kakuunɔ pye pu na wɛ. Pu bi fyagi sipyii pu na, bani kagbɔɔ lemu lʼa bi pye ge, sipyii pu bɛɛri bi Kilɛ sɔni lee wuu na. 22 Le kakanhana cuuŋɔgana le ya pye ná faan wemu na ge, lee bi wee ta wu yee wa bi ɲɛhɛ kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) na.

Nʼa daa fɛɛ pʼa lowaa ɲɛɛri Kilɛ mu

23 Ba pʼa Pyɛɛri ni Yohana yaha wɛ, a pʼi gari pu kaafɛɛ nʼa daa fɛɛ pu yíri. Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni nɔhɔlɛɛ pʼa yemu bɛɛri jo ni pu ni ge, a pʼi yee bɛɛri ɲaha jo pu mu. 24 Ba nʼa daa fɛɛ pʼa yee logo wɛ, a pu bɛɛri di binnɛ na pu zɔlɔɔ pu pye nigin, na Kilɛ ɲɛɛri na: «Wù Kafɔɔ, mu wemu wʼa fugba, ni ɲiŋɛ, ni suumɔ lɔhɔ, ni yi funŋɔ yaŋmuyɔ bɛɛri yàa ge. 25 Wù tolɛ Dawuda we wu ɲɛ ma kapyebye ge, mu wʼa yi jo le wee ɲɔ ni Fɛfɛɛrɛ Munaa fanha ni na:

‹Ɲaha wuu na shi wu dʼa yìri

na pe tunmɔ pe bɛɛri pyi wɛ?

Ɲaha wuu na shi wu dʼa yìri

na ɲuŋɔ baa woni pyi wɛ?

26 Koŋɔ ke wo saannaa pu wa na kashɛn yɛrɛyɛ luu;

ɲuŋɔfɛɛ di puyɛ pinnɛɛ woni na Kafɔɔ Kilɛ kaa na,

ni wʼa wemu ɲaha bulo na pye Shɔvɔɔ wu ge,

ni wee bɛ kaa na.›*

27 Can wu ɲɛ wii, saannaa Hɛrɔdi ni gbafɛnɛɛrɛɛ Pɔnsi Pilate, ni Izirayɛli shi we, ni shi wu sama, pee ya wɔ le kulo le ni. Ma fɛfɛɛrɛ kapyebye Yesu wemu ɲaha mʼa bulo ge, a pʼi yìri wee kaa na. 28 Lee funŋɔ ni, mu bi keree kiimu bɛɛri gbegele yaha ma fungɔngɔ fɛɛrɛ ni ma sefɛɛrɛ ti funŋɔ ni ge, a pʼi kee bɛɛri pye. 29 Nimɛ do Kafɔɔ, pʼa wù fuguri fugurigana lemu na ge, mʼa lee ɲa. Wee tuun wu ni fanha kan ma kapyebyii pu mu, kɔnhɔ wù sii já wʼà ma kafila wu yu ni lowaa ni. 30 Ma sefɛɛrɛ ti kan wù mu, kɔnhɔ wù já da yama fɛɛ cuuŋɔ, wù da ɲaha shɛshɛɛrɛ keree pyi, wù da kakanhaŋaa pyi ma fɛfɛɛrɛ kapyebye Yesu wu mɛgɛ na.»

31 Ba pʼa ɲɛrɛgɛ ki pye xɔ wɛ, xuu wemu ni pʼa pinnɛ ge, a wee xuu wu wo ɲiŋɛ kʼi jɛlɛ. A pu bɛɛri di ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na. Na co wee tuun wu na, a pʼi fanha ta na ganha na Kilɛ jomɔ pu yu ni lowaa ni.

Nʼa daa fɛɛ pu wo taanɲɛɛgɛ ke

32 Nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri bi bɛ nigin na. Pu bi pu zɔlɔɔ pu pinnɛ, na pu fungɔnyɔ bɛɛri pinnɛ. Wa shishiin bi wu yaŋmuŋɔ pyi wuyɛ nigin wogo wɛ, ga pu yaŋmuyɔ bɛɛri yi bye fooba. 33 Sefɛɛrɛ nigbɔɔrɔ ti bye tudunmɔɔ pu mu na yi yu sipyii pu mu na Yesu Kirisa ya ɲɛ na foro xu ni. A Kilɛ di fɛrɛmɛ tirige pu bɛɛri nigin nigin na xuuni. 34 Yaaga bi wa shishiin kuuŋɔ pu ni wɛ, bani kɛrɛyɛ ni piyɛyɛ bye piimu mu ge, pee bi yee ya pɛrɛɛ. 35 Pu bu yemu pɛrɛ, pʼa ba wee wari we kan tudunmɔɔ pu mu. Pʼa wee wari we taa taa nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri na, na bɛ ni pu bɛɛri nigin nigin wu cɔnrɔmɔ ɲuŋɔ kana ni.

36 Lee funŋɔ ni ná wa bye wà, wee mɛgɛ ɲɛ na Yusufu. Levi wo kpɔɔn li shɛn wu bye wii, wu dʼa yìri Sipɛrɛ fiige ki ni. Tudunmɔɔ pʼi bi wu pyi na Barinabasi, (lee kɔri ɲɛ na wemu ya sipyii yɛri, na samɔhɔrɔ leni pu ni ge.) 37 Tɛgɛ ka bye wee mu, a wu ba kee pɛrɛ, na ba wee wari we kan tudunmɔɔ pu mu.

5

Anaɲasi ni Safira keree

1 Ayiwa, lee di ná wa bɛ ta wà, wee mɛgɛ ɲɛ na Anaɲasi. Wu shɔ mɛgɛ di ɲɛ na Safira. A pee bɛ di pu wo tɛgɛ ka pɛrɛ. 2 Ga, a pu shuun wu jo bɛ, na wari wu taa, na taaga ka ŋmɔhɔ. A Anaɲasi di taaga ki saŋa lɔ na shɛ gan tudunmɔɔ pu mu. 3 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di wu pye: «Anaɲasi, ɲaha na mu dʼa Shitaanni yaha wʼa jé ma zɔ wu ni, na wu ɲi ni ke funguuŋɔ ke ni wɛ? Mu ya ma tɛgɛ ki pɛrɛmɛ pu taa na ŋmɔhɔ, na ba na pa kafinɛyɛ jo Fɛfɛɛrɛ Munaa li mu. 4 Mu bye mu sanha ma tɛgɛ ki pɛrɛ-ɛ ge, ta ki bye mu kacɛ na wɛ? Mu ya ki pɛrɛ bɛ goo, ta mu bi da já ki pɛrɛmɛ pu bɛɛri pye ma ɲidaan pyegana na wɛ? Ɲaha na mu dʼa sɔɔ na le kakuunɔ le tuugo yaha lʼa tigi ma funŋɔ ni wɛ? Ma ganha ba giin nago sipyii mu mʼa kafinɛyɛ jo-e dɛ! Kilɛ mu mʼa yi jo.» 5 Ba Anaɲasi ya yee logo wɛ, na do ɲiŋɛ na na xhu. Sipyii piimu bɛɛri pʼa yee logo ge, a fyaara di jé pee bɛɛri ni xuuni. 6 A lɛvɛɛ pʼi yìri na Anaɲasi nixhugo ki lɔ le gbo fatɔŋɔ ni, na shɛ le faŋa ni.

7 Ba lɛɛrɛɛ taanri ya toro wɛ, a Anaɲasi shɔ wu bɛ di nɔ jé. Le lʼa pye wu poo wu na ge, lee di wu ta wu ya lee cɛ wɛ. 8 A Pyɛɛri di wu yiri na wu pye: «Safira, can jo na ɲii na, mu ni ma poo wu ni ke wari ɲɔ ke na yee ya yi wo tɛgɛ ki pɛrɛ ya?» A Safira di jo: «Uun, ke wari ɲɔ ke na kʼa pɛrɛ.» 9 A Pyɛɛri di wu pye: «Wee tuun wu ni yi dʼa ta dii a yee shuun wu jo bɛ yi na na yʼi Kafɔɔ wo Fɛfɛɛrɛ Munaa li nɔhɔ wolo wɛ? Ayiwa, pii pʼa shɛ mu poo wu nixhugo ki le ge, pee wa kuɲɔɔ le ɲɔ na. Pʼa da zhɛ ni mu bɛ ni.» 10 Taapile ni a cee wu bɛ di do ɲiŋɛ na Pyɛɛri tɔɔyɔ ni, na xhu. Ba lɛvɛɛ pʼa jé wɛ, na wu bɛ nixhugo ta. A pʼi wu bɛ lɔ na shɛ le faŋa ni wu poo wu tàan. 11 A le kaa le di sii fyaara le nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri zɔlɔɔ ni fo xuuni. Sipyii piimu bɛɛri pʼa yi logo ge, a pee bɛ di sii fya xuuni.

Kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ kiimu tudunmɔɔ pʼa pye ge

12 Tudunmɔɔ pu bi kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ ni ɲaha shɛshɛɛrɛ keree niɲɛhɛŋɛɛ pyi sipyii pu niŋɛ ni. Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki xuu wemu wu wa na saannaa Solomani gba ge, wà nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri bi puyɛ pinnɛɛ ni fungɔngɔ nigin ni. 13 Sipyii pusamaa ni, wa shishiin bi gbara wu shɛ jé nʼa daa fɛɛ pu ni wɛ. Ga lee bɛ na sipyii pu bi pu sɔni xuuni. 14 A sipyii pʼi ganha na daa Kafɔɔ na na ɲɛhɛŋi, cèe fara namaa na. A pee bɛɛri di ganha na faraa nʼa daa fɛɛ pu na. 15 A lisana di ba ɲɛri fo sipyii pu na yama fɛɛ pu tugoo na ma na yɛri kodoroyo ni, karaya ni fuuyo na; kɔnhɔ Pyɛɛri nidorowo, ali wu ɲɛhɛ bye wu ya takpɔngɔ ta pu na wɛ, wu jaa we yɛ di já to pii na pee di juuŋɔ. 16 Sipyiɲɛhɛmɛɛ bɛ bi yìri kabanugo kulogoo ki ni na se Zheruzalɛmu ni ni yama fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ, ni jinaa sipyii ni tudunmɔɔ pu mu. Pu bɛɛri bi juuŋɔ.

Kanhama pemu pʼa nɔ tudunmɔɔ pu na ge

17 Lee funŋɔ ni, saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we ni wu kaafɛɛ, pee ɲɛ Sadushɛɛn pu wo kuruŋɔ ke, a tudunmɔɔ pu wo ɲɛpɛɛn di jé pee ni. 18 A pʼi yìri na tudunmɔɔ pu co, na shɛ pu le kasogbagbɔhɔ ki ni. 19 Ga, a Kafɔɔ wo mɛlɛkɛ wa di ba kasogbaha ki mugi piige ki ni, na tudunmɔɔ pu yeege na pu pye: 20 «Yʼa se yʼi shɛ diin Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Yʼi da pe ɲìi sicuumɔ nivomɔ pe keree yu sipyii pu bɛɛri mu.» 21 A tudunmɔɔ pʼi wee mɛlɛkɛ wu ɲɔmɛɛ co. Ba ɲiga kʼa mugi yɛ wɛ, a pʼi sɔɔ kari Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na shɛ sipyii pu ɲɔ kɔn na galaa.

Wee tuun wu ni a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu bɛ di ba nɔ ni wu kaafɛɛ pu ni, a pʼi kiirikɔɔn kuruŋɔ ke ni Izirayɛli nɔhɔlɛɛ pu bɛɛri yiri pinnɛ. A pʼi sɔrɔsii pii tun, na pu shɛ kasogbaha ki ni, pʼi shɛ tudunmɔɔ pu co pa. 22 Ga ba sɔrɔsii pʼa nɔ kasogbaha ki ni wɛ, pu ya tudunmɔɔ pu ta wà wɛ. A pʼi guri pa na ba kiirikɔɔn kuruŋɔ ki pye: 23 «Wèe ya shɛ kasogbaha ki ta kʼa shɔ̀hɔ ki shɔhɔgana na, gɛdii pu bɛ niyereye di ɲɛ kuɲɔgɔɔ ki ɲɔ na. Ga ba wèe ya ki mugi wɛ, wèe ya sipya bɛ ta ki funŋɔ ni wɛ.» 24 Ba Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki gɛdii ɲuŋɔfɔɔ we ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼa yee logo wɛ, a tudunmɔɔ pu keree di pu ɲaha wɔ fo xuuni. A pʼi ganha na puyɛ pyi na: «Lekɛ di da ba bye wɛ?» 25 Na pu yaha yee na, a sipya wa di nɔ na pu pye: «Yee ya sipyii piimu tɔ kaso wu ni ge, pu wa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni na sipyii pu kalaa.» 26 Wee tuun wu ni a gɛdii ɲuŋɔfɔɔ wu gari ni gɛdii ni. A pʼi shɛ tudunmɔɔ pu co na pa, ga pu ya ta mafɛ nɔ pu na wɛ. Bani pu bi fyagi na sipyii pu ɲuŋɔ ganha da nari pʼi pee wá ni kagereye ni wɛ.

27 Ba pʼa pa nɔ ni tudunmɔɔ pu ni kiiri wu takɔngɔ ki ni wɛ, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu pu yege na: 28 «Ta wèe ya yi jo na yi waha yee mu jo yi ganha bu da sipya wa shishiin kalaa nige we ná we mɛgɛ na-ɛ wɛ? Ga yee ya Zheruzalɛmu kulo li bɛɛri ɲi ni yi wo kalaa wu ni. Yee kunni ya sii na giin fo we ná we wo shishan pu ɲama di ba do wèe ɲuŋɔ ni.»

29 A Pyɛɛri ni tudunmɔɔ pusamaa di pu ɲɔ shɔ na: «Li waha lʼi waha, wèe ya yaa wèe pu Kilɛ ɲɔmɛɛ co na toro sipyii wuu na! 30 Yee ya Yesu kori tige na na gbo, a wèe wo sefɛlɛɛ pu wo Kilɛ wu wu ɲɛ na yeege xu ni. 31 Kilɛ ya wu durogo, na wu teŋɛ wuyɛ kanige cɛ, na wu pye Saan ni Shɔvɔɔ, kɔnhɔ Izirayɛli shɛɛn di já daburajɛ jo, pu jurumu wu yafa pu mu. 32 Wèe pʼa pye kee keree ki wo sɛɛrɛɛ, wère ni Fɛfɛɛrɛ Munaa lemu Kilɛ ya gaan wu ɲɔmɛɛ covɛɛ pu mu ge.»

33 Ba kiirikɔɔn kuruŋɔ kʼa pee jomɔ pu logo wɛ, a pu logoo di yìri xuuni, fo pu na tudunmɔɔ pu shaa di gbo. 34 Ga Farizhɛn wa bye pu ni, wee mɛgɛ ɲɛ na Gamaliyɛli. Saliya karamɔgɔ wa wu bye wii, sipyii bɛɛri di bi baraga tɛri wu na. A wee di yìri yere kiirikɔɔn kuruŋɔ ki niŋɛ ni, na pu pye na pu tudunmɔɔ pu yeege kpɛɛngɛ ki na fɔlɔ jɛri. 35 Ba tudunmɔɔ pʼa foro wɛ, a wu kiirikɔɔn kuruŋɔ ki pye: «Na cebooloo, Izirayɛli shɛɛn, kaa le yʼa giin di bye pii sipyii pii na ge, yi yi funŋɔ sha ni li ni xuuni dɛ! 36 Bani li sanha mɔ toro wɛ, ná wa ya foro naha wu mɛgɛ ɲɛ na Tudasi. Wee ya yìri na wuyɛ pye sipyigbɔ kaɲahacɛmɛ wee ɲɛ, fo sipyii xhuu shishɛɛrɛ (400) shishiin ya taha wu fɛni. Ga pʼa pa wu gbo, a wu sipyii pu bɛɛri di jaaga. A kee keree kʼi da wà wee xuu wu ni. 37 Lee kadugo na a wa bɛ di ba yìri sanha, wee bye Galile shɛn, wu mɛgɛ ki bye na Zhudasi. Tuun wemu ni pu bi fiige ki sipyii pu mɛyɛ yi kani ge, wee tuun wu ni wee ya yìri. Wee bɛ bi sipyiɲɛhɛmɛɛ ta na taha wuyɛ fɛni. Ga, a pʼi wee bɛ gbo, a wee bɛ wo sipyii pu bɛɛri di jaaga. 38 Lee funŋɔ ni do, nʼa da kaa nigin jo yi mu: Yi ganha ba yiyɛ leni nige pii sipyii pii ni wɛ, yi pu yaha pu da gaaŋi. Pu fungɔnyɔ ye ni pu kapyegee ki bu da ki na yìri sipyii yíri, ki na ba xhɔ kiyɛ ni caŋa ka. 39 Ga ki shiin bu shɛ da kʼa sii yìri Kilɛ yɛ pyaa ni, yʼa da já ki koo tɔ wɛ. Yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na, yi ganha da yiyɛ yaha yi pa bye Kilɛ yokɔnɲii-i dɛ!»

40 Ayiwa, a kiirikɔɔn kuruŋɔ kʼi sɔɔ Gamaliyɛli wo nijoyo yi na. A pʼi tudunmɔɔ pu yiri leŋɛ, na pu kpɔn ni susɔlɔɔ ni, na yi jo waha pu mu na pu ganha da Yesu kaa jo wa shishiin bɛ mu wɛ. Lee kadugo na na pu yaha kari. 41 A tudunmɔɔ pʼi laha kiirikɔɔn kuruŋɔ ki tàan na kari. A pu funyɔ di sii taan xuuni, bani shiige kaa le lʼa bi pu ta Yesu mɛgɛ ki wuu na ge, pʼa bi lee jate puyɛ mu gbɔɔrɔ kaa. 42 A pʼi ganha na sipyii pu kalaa ɲiga bɛɛri Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, ni pu kabanya ni, na yi yu pu mu na Yesu wu ɲɛ Shɔvɔɔ we.

6

Namaa gbarashuun pʼa shɔɔnri pee di tudunmɔɔ pu tɛgɛ

1 Ayiwa, nʼa daa fɛɛ pu bi ɲɛhɛŋi xuuni yee caya yi na. A Helenisitilee* pʼi ba ganha na fiige ki wo Yawutuu pu zɔlɔɔ yu na pee ya li sɛɛri na li cɛ pu na, na pu ya pee wo naxhugoshaa pu jateni caŋa bɛɛri wo yaliye looloduun ni wɛ. 2 Ba tudunmɔɔ kɛ ni shuun wʼa yee logo wɛ, na nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri yiri na pu pye: «Wèe ya yaa wèe pu Kilɛ wo Jozaama pu jo wu yaha wù na wʼà yaliye keree ɲaha shɔɔnri wɛ. 3 Lee wuu na wù cebooloo, yi namaa gbarashuun shɔɔnri yiyɛ ni, sipyii bɛɛri ya piimu mɛsaaŋa yu, pu dʼa ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na, fungɔngɔ fɛɛrɛ bɛ di ɲɛ pu ni ge. Wù na yaliye yi keree ki ɲaha zhɔɔnri wu le pee keŋɛ ni. 4 Wèe kunni wèe wa da zii wùyɛ pɔ ɲɛrɛgɛ ke ni Kilɛ wo Jozaama pu jo wu na.»

5 A pee jomɔ pe di daan sipyii pu bɛɛri ni. A pʼi sipyii gbarashuun wa ɲaha bulo. Pee pu wa mɛ: Ecɛni, wee bi fanha ta nʼa daa ni na nɔhɔ ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa bɛ na; Filipe, ni Porokɔrɛ, ni Nikanɔri, ni Timɔ, ni Parimenasi, ni Nikolasi, wee bye Ancɔsi shɛn. Wee bi fɛnhɛ jé Yawutuu wo koo li ni fɔlɔ na na pa bye nʼa daa fɔɔ. 6 A pʼi shɛ ni pu ni tudunmɔɔ pu mu, a tudunmɔɔ pʼi pu keye taha pu na, na Kilɛ ɲɛɛri pu mu. 7 A Kilɛ jomɔ pʼi ganha na jaaga na se ɲaha na. A nʼa daa fɛɛ pʼi ganha na ɲɛhɛŋi Zheruzalɛmu kulo li ni. A Yawutuu saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ niɲɛhɛmɛɛ bɛ di dà Yesu na.

Pʼa Ecɛni co

8 Ecɛni bi ɲi Kilɛ wo niimɛ we ni wu sefɛɛrɛ ti na, fo wu na kakanhaŋaa nigbɔhɔɔ ni ɲaha shɛshɛɛrɛ keree pyi sipyii pu tɛ ni. 9 Ga, a sipyii pii di ganha na Ecɛni kaala, pee bi yìri Sirinɛ kulo li ni, ni Alɛkizandiri kulo le, ni Silisi fiige ke, ni Azi fiige ki ni. A pʼi nakaara ɲɔ kɔn na byi ni Ecɛni ni. Buloo piimu pʼa ɲuwuuro ta ge, pee wo Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki Yawutuu pu bye pii. 10 Ga pu ya já can ta Ecɛni na wɛ, bani Fɛfɛɛrɛ Munaa li bi fungɔngɔ fɛɛrɛ kaan wu mu wu na yu. 11 Wee tuun wu ni a pʼi sipyii pii saraa na pee sɔn wá Ecɛni na. A pee di ganha na yu na: «Wèe ya we ɲa wu na Kilɛ tudunmɔɔ Musa ni Kilɛ wo fanhara jomɔ yu.» 12 A pʼi sipyii pee, ni nɔhɔlɛɛ pee, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ pu sɔn mu lee sɔngana li na. A pʼi yìri kari Ecɛni fɛni, na shɛ wu co, na gari ni wu ni kiirikɔɔn kuruŋɔ ki mu. 13 A kafinɛjuu pii bɛ di binnɛ ni pu ni, na shɛ kafinɛyɛ taha Ecɛni na na: «We ná we, tuun bɛɛri ni we ɲɛ na kafilakuumɔ yu na waa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ fɛfɛɛrɛ wogo ki na ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu na. 14 Bani wèe ya wu ɲa wu na yu na Nazarɛti shɛɛn Yesu na ba Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ja; Musa ya kalɛgɛɛ kiimu kan wèe mu ge, na kee bɛɛri ɲɛri.» 15 A kiirikɔɔn kuruŋɔ ki sipyii pu bɛɛri di pu ɲahaya kɔ le Ecɛni ni na wii. A pʼi wu ɲaha ki ta kʼa ɲɛri ba mɛlɛkɛ wogo ɲɛ wɛ.

7

Ecɛni ya Kilɛ jomɔ paari Yawutuu ɲuŋɔfɛɛ pu mu

1 A saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɔɔ wu Ecɛni yege na: «Jomɔ pe sipyii pu wa yu mɛ mu shizhaa na ge, can wʼa wii ya?» 2 A Ecɛni di wu ɲɔ shɔ na: «Na tii ni na ɲahafɛɛ, yi ye logo. Nɔɔrɔ fɔɔ Kilɛ ya wuyɛ shɛ wù tolɛ Ibirayima na na wu yaha Mezopotami fiige ki ni, na wu ta wu sanha yìri di zhɛ diin Karan kulo li ni wɛ. 3 Na wu pye: ‹Ibirayima, foro ma fiige ki ni, mʼa yìri laha ma kpɔɔn li na. Fiige ke nʼa da zhɛɛ ma na ge, mʼa shɛ diin kee ni.›*

4 «Wee tuun wu ni a Ibirayima di yìri Kalide fiige ki ni na shɛ diin Karan kulo li ni. Lee kadugo na a Ibirayima to wu ba xhu. Fiige kemu ni yee wa mɛ niɲaa ge, a Kilɛ di wu ɲaha co na pa diin kee fiige ki ni. 5 Kilɛ bi ta xuu wa shishiin kan wu mu ke fiige ke ni wu ta wɛ, ali tɔɔgɔ tashanga bɛ wɛ. Ga Kilɛ bi ɲɔmɛɛ lɔ wu mu na wu na ba ke fiige ke kan wu mu, na ki kan wu kadugo ki bɛ mu wu kadugo na. Lee bi Ibirayima ta pya nigin bɛ ɲɛ wu mu wee tuun we ni wɛ. 6 Kilɛ bi li shɛ na Ibirayima kadugo nagoo pu na ba shɛ diin nadadɛɛnrɛ na fiige katii ni. Kee fiige ki sipyii na ba pu ɲɛri buloo, na sii na kanhama nɔri pu na xuuni fo yee xhuu shishɛɛrɛ (400). 7 Ga, a Kilɛ di guri jo sanha na fiige kemu wo sipyii pu da ba Ibirayima nagoo pu pye buloo ge, na weeyɛ pyaa na ba kiiri kɔn pee na. Lee kadugo na na Ibirayima kadugo ki na ba foro kee fiige ki ni, na ba ganha na wee pɛlɛ naha we xuu weyɛ pyaa ni.* 8 Lee kadugo na a Kilɛ ni Ibirayima di kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ lɔ puyɛ mu, na cekɔɔnrɔ pye lee wo ɲaha shɛshɛɛrɛ. Lee lʼa Ibirayima pye, wʼa pa Ishaaga se ge, na wu kɔn wu cazege caŋa gbarataanri wogo ki na. A Ishaaga bɛ di ba Yakuba se, a wu bɛ di wee kɔn. A Yakuba bɛ di wù sefɛlɛɛ kɛ ni shuun wu se, a wu bɛ di pee kɔn.

9 «Wù sefɛlɛ wa bye wà wee mɛgɛ ɲɛ na Yusufu. Wee wo ɲɛpɛɛn ya pa jé wù sefɛlɛɛ pusamaa ni, fo pʼa wu co pɛrɛ Misira fiige ki shɛvɛɛ pii mu. 10 Ga, a Kilɛ di bye ni wu ni, na wu yeege wu kanhama keree ki bɛɛri ni, na fungɔngɔ fɛɛrɛ kan wu mu, na wu kaa taan Farawɔn ni, Misira saan we. A Farawɔn di Misira fiige ki ɲuŋɔ fɛɛrɛ ti bɛɛri kan wu mu, na saanra puga ki bɛ wo ɲahagbaa fɛɛrɛ ti kan wu mu. 11 Wee tuun wu ni a xuugbɔhɔ ka di ba jé Misira fiige ki bɛɛri, ni Kana fiige ki bɛɛri ni. A kanhama pʼi sii pɛlɛ fo xuuni. A wù sefɛlɛɛ pʼi bye pu ya ɲɔlige bɛ taa nige wɛ. 12 Ba Yakuba ya pa logo na shinma wa Misira fiige ki ni wɛ, a wu wù sefɛlɛɛ pu tun pu tɔɔɲishiinɛ li ni pʼa shɛ shinma wa shɔ wà na pa. 13 Ba Yakuba, ya pa pu tun tɔɔɲii shuun wuu li ni wɛ, a Yusufu di shɛ wuyɛ shɛ wu cebooloo pu na. Wee tuun wu ni a Farawɔn bɛ di na Yusufu nɔhɔ tayirige cɛ. 14 Lee kadugo na a Yusufu di pu pye pʼa shɛ ba ni wu to wu ni wu puga shɛɛn pu bɛɛri ni. Pu bɛɛri bye sipyii kɛlɛɛ gbarashuun ni kaguro (75). 15 A Yakuba di gari mu Misira ni, a wu ni wù sefɛlɛɛ pu bɛɛri di ba xhu wà. 16 Ba pʼa xu wà wɛ, a pʼi pu nixhuyo yi tugo na pa Sisɛmu kulo li ni. Ibirayima bi xuu taleŋɛ kemu shɔ Hamɔri nagoo pu mu Sisɛmu ni ge, a pʼi ba pu nixhuyo yi le wà.

17 «Ayiwa, Kilɛ bi ɲɔmɛɛ lemu lɔ Ibirayima mu ge, ba lee ɲɔ faduun ya dɛɛŋɛ wɛ, a Izirayɛli shɛɛn pʼi sii se na ɲɛhɛ Misira fiige ki ni. 18 Lee kadugo na a fanha kʼi ba nɔ saan wa na, wee bi ta yaaga cɛ Yusufu keree ni wɛ. 19 A wee saan wu ganha na wèe shi wu kana ni shizhiinmɛ ni. Wu bi wèe sefɛɛ pu karamu na pu cogana kolo fo pʼa pu nagoo yɛri kpɛɛngɛ na, kɔnhɔ pu da xhuli.* 20 Wee tuun wu ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya se. Wu pubinnɛ wo wu bi sii ɲɔ xuuni. A wu nu wu wu ŋmɔhɔ tofɔɔ wu kaban, na jire kan wu mu fo na nɔ yeboyo taanri na. 21 A pʼi shɛ wu bɛ yaha kpɛɛngɛ ki na. A Farawɔn poro fucɛɛrɛ di wu lɔ, na wu bii ba wuyɛ pyaa ja ɲɛ wɛ.* 22 A Musa di bye mu na sii kalaa Misira shɛɛn wo fungɔngɔ fɛɛrɛ keree ki bɛɛri ni. A baraga di bye wu ɲɔ jomɔ ni wu kapyegee ki bɛɛri ni.

23 «Ba Musa shi wʼa pa nɔ yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) na wɛ, a wu yìri na wu shɛ wu cebooloo Izirayɛli shɛɛn pu pɛrɛgi. 24 Tuun wemu ni Musa ya nɔ pu na ge, na Misira shɛn wa ɲa wu na kakuunɔ pyi wu ceborona wa na. A wu fara wu ceborona wu na, na wee kpɔn gbo, kɔnhɔ wu wu ceboro wu luu ɲiŋɛ. 25 Musa bi giin na wee cebooloo pu na ba li cɛ lee funŋɔ ni na Kilɛ na ba pu ɲuŋɔ wolo bulooro ti ni, na pu yeege Misira fiige ki ni wee Musa keŋɛ kurogo. Ga wu cebooloo pu ya lee cɛ ta wɛ. 26 Kee caŋa ki ɲimuguro a Musa di gari wu cebooloo pu yíri sanha. A wu shɛ wu cebooloo shuun wa ta pu na dunni, na pee susuro tɛgɛ na pu pye: ‹Yee ya cɛ nago cebooloo yee ɲɛ-ɛ gɛ? Ɲaha fɛni yee di dunni wɛ?›* 27 Ga wemu wu bi wu ceboro wu sani ge, a wee di Musa ŋmunuŋɔ na wu pye: ‹Jɔgɔ wʼa mu teŋɛ wèe ɲuŋɔ ni, na mu pye wèe kiiri kɔnvɔɔ wɛ? 28 Kɔnhɔ mu di wa giin mʼa nɛ bɛ gbo, ba mʼa Misira shɛn we gbo mɛ taɲaa wɛ?›* 29 Wee kafila wu wuu na a Musa di baa kari Madiyan fiige ki ni, na shɛ diin wà, na jalaa shuun ta wà.

30 «Ba yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) ya toro wɛ, a mɛlɛkɛ wa di wuyɛ shɛ Musa na naɲiŋɛ ka ni tahara la funŋɔ ni, Sinayi faaboboŋɔ ki tàan, sige ki funŋɔ ki ni. 31 Ba Musa ya lee ɲa wɛ, a lee di wu fo fo xuuni. A wu ganha na fuloo li na, kɔnhɔ wu li kemɛ wii, ga, a Kafɔɔ Kilɛ di jo ni wu ni na wu pye: 32 ‹Nɛ wu ɲɛ ma sefɛlɛɛ pu wo Kilɛ we, Ibirayima wo Kilɛ we, Ishaaga wo Kilɛ we, ni Yakuba wo Kilɛ we.›* A Musa di fya fo na fuguri, wu ya sɔɔ na wu ɲuŋɔ yirige di wu wii nige wɛ. 33 Lee kadugo na a Kafɔɔ di Musa pye: ‹Tanhaya yi wolo ma tɔɔyɔ yi na, bani xuu wemu ni mʼa yere ge, fɛfɛɛrɛ xuu wu ɲɛ wii. 34 Nɛ wa na sipyii pu kanhagana li ɲaa Misira fiige ki ni, nɛ wa pu shiinnɛ li bɛ nuri. Nɛ tigi na pa di ba pu ɲuŋɔ wolo bulooro ti ni. Pa di ma tun zhɛ Misira ni.›*

35 «Ayiwa, wee Musa we ninumɔ Izirayɛli shɛɛn bi she ge, na jo: ‹Jɔgɔ wʼa mu teŋɛ wèe ɲuŋɔ ni, na mu pye wèe kiiri kɔnvɔɔ wɛ?›* Wee Musa we Kilɛ ya pa dun wʼa shɛ bye pu ɲuŋɔfɔɔ. A wee di pu ɲuŋɔ wolo Misira bulooro ti ni Mɛlɛkɛ wu gbɔɔrɔ ni, wemu wʼa wuyɛ shɛ wu na, tahara li ni ge. 36 Wee Musa we wʼa pu yeege Misira bulooro ti ni, na ɲaha shɛshɛɛrɛ keree ni kakanhaŋaa pye Misira fiige ki ni, ni pu nidorowuu Suumɔ Loɲiga ki ni, ni sipoŋɔ ki bɛ ni fo na nɔ yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) na. 37 Wee Musa wu wʼa Izirayɛli shɛɛn pye: ‹Kilɛ na ba Kilɛ tudunmɔ wa bɛ yaha na pa yi mu ba nɛ ɲɛ wɛ. Wee bɛ na ba bye yi ceboro wa.›* 38 Tuun wemu ni sipyii pu bi pa binnɛ sipoŋɔ ki ni ge, Musa bye ni pu ni. Mɛlɛkɛ we wu bye Sinayi faaboboŋɔ ki na ge, Musa wu bi nuri wee ɲɔ na na dorogo wù sefɛlɛɛ pu mu. Mu Musa bi Kilɛ wo baraga jomɔ nixhɔbaama pu taa, na pu kaan wèe mu.

39 «Ga wù sefɛlɛɛ pu ya ta sɔɔ Musa wo jomɔ pu na wɛ. A pʼi zhe wu ni, na pu fungɔnyɔ caanna ɲɛri Misira yíri. 40 A pʼi Arɔn pye: ‹Pɛɛŋɛ yaŋmuyɔ ya yàa wù mu, yemu wù da da ɲaa ge, wù da ɲaari ni yee ni, bani Musa we wʼa wèe yeege Misira fiige ki ni ge, wèe ya wu ɲaa wɛ. Dii wʼa ɲɛri bɛ ge, wèe ya cɛ wɛ.›* 41 A pʼi nupige tuugo yàa yee caya yi na, na saraga wolo lee yapɛrɛ li mu, na funŋɔ tàan puyɛ pyaa wo keye wo labye wu na.

42 «Wee tuun wu ni, a Kilɛ di wu kadugo le pu ni, na pu yaha fugba wɔrɔɔ kii bɛlɛ wu na, ma na jo ba lʼa ka Kilɛ tudunmɔɔ pu mu kafila wu ni kagana lemu na wɛ na:

‹Izirayɛli shɛɛn, yee ya yapɔrɔyɔ gbo,

na saraya wolo nɛ mu sipoŋɔ ki ni

yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) funŋɔ ni ya?

43 Yee ya ye saraya ye wolo nɛ mu-i dɛ,

ga yee yapɛrɛ lemu mɛgɛ ki wa na Mɔlɔki ge,

lee wo fàya bugu yee wa lɔ.

Ni wɔrɔ lemu li ɲɛ na Aranfan ge,

yee tuuyo yee wa yàa, na yee pɛlɛ.

Lee wuu na nʼa da ba yee kuu na kari

fo Babilɔni kadugo yíri.›*»

44 A Ecɛni di jo sanha na: «Na wèe sefɛlɛɛ pu yaha ɲara li na sige ki funŋɔ ni, fàya bugu wu bye pu mu. Wee funŋɔ ni Kilɛ bi yu ni pu ni. Kilɛ bi fàya bugu wa shɛ Musa na, ba wʼa wee wo yaagana li ɲa wɛ, na wu yàa mu. 45 Lee kadugo na a wù sefɛlɛɛ pu ba wee fàya bugu wu kan pu nagoo mu. Zhozuwe wu bye pu ɲahagbaa fɔɔ wee tuun wu ni. A Kilɛ di pu tɛgɛ, na fiige ka wo sipyii kɔri pu mu. A pʼi gari ni fàya bugu wu ni kee fiige ki ni, a wu shɛ gori wà fo na pa nɔ saannaa Dawuda wo caŋa ɲii li na. 46 Saannaa Dawuda, wee bi sii fɛrɛmɛ ta Kilɛ mu. A wu Kilɛ ɲɛɛri na wu sɔɔ wee mu wee di pɛɛŋɛ puga ka yereŋɛ Yakuba wo Kilɛ wu mu. 47 Ga wu ja Solomani, wee wʼa pa bye kee pɛɛŋɛ puga ki yereŋɛvɔɔ. 48 Ga wʼà li cɛ nago Kilɛ-gbɔtabaaga tatɛɛngɛ ɲɛ sipya wo puga niyaaga ni wɛ; ma na jo ba Kilɛ tudunmɔ wʼa yi jo wɛ, na Kafɔɔ Kilɛ ya jo na:

49 ‹Fugba we, wee ɲɛ na saanra koro,

ɲiŋɛ ke, kee ɲɛ na tɔɔyɔ tatahaŋa.

Yee di da puga kekɛ yàa nɛ mu wɛ?

Xuu wekɛ wu ɲɛ wà sanha

wemu na já bye nɛ taŋmɔŋɔ wɛ?

50 Ta nɛ bɛ wʼa yee bɛɛri yàa

na wo sefɛɛrɛ ti funŋɔ ni wɛ?

Nɛ Kafɔɔ wʼa jo mu.›*

51 «Yee ɲuŋmogoo kʼa waha. Yee zɔlɔɔ ni yee niwegee ki ya ta cekɔɔnrɔ pye wɛ. Yee ya Fɛfɛɛrɛ Munaa li kaala tuun bɛɛri ni. Yee ni yi sefɛlɛɛ pu bɛɛri ya pye nigin. 52 Kilɛ tudunmɔ wekɛ wu dʼa pye wà ni yee sefɛlɛɛ pu ya wu kanha-i wɛ? Pii pʼa Kilɛ wo sipyitiimɛ wu ba jomɔ pu jo ge, pʼa pee gbo. Nimɛ a yee di wee sipyitiimɛ wu bɛ nɔhɔ yaha, na wu gbo. 53 Yee pʼa bi Kilɛ wo saliya wu keree ki ta mɛlɛkɛɛ gbɔɔrɔ ni, ga yee di ya sɔɔ na taha wee saliya we ɲaarigana fɛni wɛ.»

Ecɛni xugana

54 Ba kiirikɔɔn kuruŋɔ ki sipyii pʼa pee jomɔ pu logo wɛ, a pu logoo di sii yìri, fo pu na pu ganhaa kuri Ecɛni fɛni. 55 Lee di Ecɛni ta wʼa ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na. A wu fugba wu wii, na Kilɛ wo nɔɔrɔ wu ɲa, na Yesu niyerege ɲa Kilɛ kanige cɛ. 56 A wu jo: «Wii! Nɛ ɲii wa fugba we ni wʼa mugi, Sipya Ja we, na wee niyerege ɲaa Kilɛ kanige cɛ.» 57 Ba Ecɛni ya yee jo wɛ, a pʼi sii sipyaa wá, na pu niwegee tɔ. A pu bɛɛri di gburogi na ba dɔ Ecɛni na. 58 Na wu co, na wu kile na yeege kanha ki kadugo yíri, na shɛ wu wá ni kagereye ni fo na wu gbo. Pii pʼa wu gbo ge, pee bi pu fadeye wolo, na yee yaha lɛvɔɔ wa tàan, wee mɛgɛ ɲɛ na Sɔli. 59 Na pu yaha pu na Ecɛni waa ni kagereye ni, a wu Kilɛ ɲɛɛri na: «Kafɔɔ Yesu! Na munaa li co!» 60 Lee kadugo na a wu nuguro sin na sii mujuu wá na: «Kafɔɔ, ma ganha bu we jurumu we kaa taga pu co wɛ.» Ba wʼa yee jo wɛ, na xhu.

8

Sɔli ya nʼa daa fɛɛ pu kanha xuuni

1 Sɔli bɛ bi sɔɔ Ecɛni wo gbo wu na. Kee caŋa ke, a kanhama nigbɔ di sii nɔ nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri na Zheruzalɛmu ni. Pee kanhama pu funŋɔ ni a nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri di jaaga na kari Zhude fiige ke, ni Samari fiige ki ni. A tudunmɔɔ pu yɛ nigin di gori Zheruzalɛmu ni. 2 A Kilɛ wo ɲìi fyaara sipyii pʼa di Ecɛni nixhugo ki lɔ, na shɛ wu le. A pʼi sii mɛhɛɛ su wu nixhugo ki na xuuni. 3 Ga Sɔli kunni, wee bi sii na giin fo wu nʼa daa fɛɛ pu xɔ fɛɛfɛɛ. Wu bi jin pu fɛni piyɛyɛ bɛ ni, wu bu nʼa daa fɛɛ piimu bɛɛri ta wà, cee la ná la, wʼa pu bɛɛri co fanha na na shɛ le kaso ni.

Filipe ya Kilɛ wo Jozaama pu jo Samari fiige ki ni

4 Nʼa daa fɛɛ piimu pu bi paa foro Zheruzalɛmu ni ge, pee bi ɲaari na Kilɛ wo Jozaama pu yɛrɛ li pyi na mari xuu wu bɛɛri ni. 5 Nʼa daa fɔɔ wa bye wà na Filipe, a wee di gari Samari kulo li ni, na shɛ ganha na Shɔvɔɔ wu kaa yu lee kulo li shɛɛn mu. 6 Filipe bi kakanhaŋaa kiimu pyi ge, ba kulo li shɛɛn pʼa kee kaa nuri, pii di ki ɲaa bɛ wɛ, a sipyiɲɛhɛmɛɛ di ba binnɛ, na niwegee shan ni Filipe jomɔ pu ni, na pu kemɛ logo. 7 Bani Filipe bi jinaa kɔri na yeege sipyii ni. Pee jinaa pu bi sipyaa waa na fòro. Wu bi faannaa ni tɔɔyɔ nigin nigin fɛɛ cuuŋɔ. 8 A lee di bye fundanga kaa fo li nigbɔɔ le kulo le shɛɛn mu.

9 Lee di ná wa ta wà lee kulo li ni wu mɛgɛ ɲɛ na Simɔ. Wʼa bi cɛmɛ keree niɲɛhɛŋɛɛ pyi fo kiimu ya Samari shɛɛn ɲaha wɔ xuuni ge, na wuyɛ pye sipyigbɔ wee ɲɛ. 10 Sipyitiilee fara sipyigbɔɔ na, sipyii bɛɛri pu bi wu jateni, na yu na: «Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti tʼa sii te, sefɛɛrɛ nigbɔɔrɔ te.» 11 Pu bɛɛri bi wu jomɔ pu nuri xuuni, bani wʼa mɔ na cɛmɛ pu taga na kakanhaŋaa pyi kiimu ya pu ɲaha wɔ xuuni ge. 12 Ga, a Filipe di Yesu Kirisa ni Kilɛ saanra ti wo Jozaama pu jo pu mu, a pʼi dà pu na. Namaa fara cèe na, a pu bɛɛri di ba batize. 13 A Simɔ yɛ pyaa bɛ di dà Kilɛ wo jomɔ pu na na batize. A wu daha Filipe na. Filipe bi kakanhaŋaa ni ɲaha shɛshɛɛrɛ keree kiimu pyi ge, a kee di Simɔ ɲaha wɔ fo xuuni.

Tudunmɔɔ pʼa Kilɛ ɲɛɛri Samari nʼa daa fɛɛ pu mu

14 Ayiwa, a tudunmɔɔ pʼi diin Zheruzalɛmu ni na logo na Samari shɛɛn pii ya dà Kilɛ Kafila wu na. A pʼi Pyɛɛri ni Yohana tun shɛ pu mu.» 15 Ba Pyɛɛri ni Yohana ya nɔ Samari ni wɛ, na Kilɛ ɲɛɛri Samari nʼa daa fɛɛ pu mu, kɔnhɔ Fɛfɛɛrɛ Munaa di digi pu na. 16 Bani pee sipyii pu bi batize yɛ Yesu mɛgɛ na, ga Fɛfɛɛrɛ Munaa bi sanha digi wa shishiin na wɛ. 17 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri ni Yohana di pu keye taha taha pu na, a Fɛfɛɛrɛ Munaa di digi pu na.

18 Ayiwa, ba Simɔ ya Fɛfɛɛrɛ Munaa li ɲa lʼa tigi nʼa daa fɛɛ pu na tudunmɔɔ pu wo keye daha wu funŋɔ ni wɛ, a wu wari wolo na gaan tudunmɔɔ pu mu, 19 na pu pye: «Yi ke fanha ɲuŋɔ ke kan na bɛ mu, kɔnhɔ na bɛ ba na keŋɛ taha sipyaa sipya na, Fɛfɛɛrɛ Munaa di digi weefɔɔ na.» 20 A Pyɛɛri di Simɔ pye: «Ma ni ma wari wu ni, yi bɛɛri pu pinnɛ kyɛɛgi! Bani mu wa giin na kaa lemu Kilɛ ya gaan ma ni ge, na mu na já lee shɔ ni wari ni. 21 Mu niŋɛ wa le kaa le ni wɛ, ma taa bɛ di wa li ni wɛ, bani mu zɔ wu ya tii Kilɛ ɲaha tàan wɛ. 22 Fo ma bu daburajɛ jo ma fungɔnkuuŋɔ ki na, na Kafɔɔ ɲɛɛri, li bi da já bye wu ma zɔ wu wo katiibaagaa ki yafa ma mu. 23 Bani nɛ mu zɔ wu ɲaa wʼa ɲi ɲɛpɛɛn ni jurumu na fo na mu pye jurumu wo bulo.» 24 Ba Simɔ ya yee logo wɛ, na tudunmɔɔ pu ɲɔ shɔ na: «Yiyɛ pyaa ki Kafɔɔ ɲɛɛri na mu, kɔnhɔ yʼa yemu jo ge, Kilɛ di na tanha yee bɛɛri na.»

25 Ba Pyɛɛri ni Yohana ya Kilɛ ni Kafɔɔ wo Jozaama pu jo xɔ sipyii pu mu wɛ, na guri kari Zheruzalɛmu ni. Pu nigariwuu a pʼi ganha na Kilɛ wo Jozaama pu yu Samari kulogoo niɲɛhɛŋɛɛ kiitiigee ni na gaaŋi.

Filipe ya Ecopi shɛn ɲuŋɔfɔɔ wa ɲuŋɔ círi

26 Kafɔɔ wo mɛlɛkɛ wa ya pa jo ni Filipe ni na wu pye: «Yìri mʼa shɛ Kilɛ-parama pe ni. Koo le lʼa yìri Zheruzalɛmu ni na kari Gaza ni ge, mʼa lee koo li lɔ. Sipoŋɔ koo li wa lii.» 27 A Filipe di yìri na koo li lɔ na gaaŋi. Na wu nigaraga yaha, a wu Ecopi shɛn ná wa ɲa. Ecopi fiige ki saanzhɔ wemu mɛgɛ ki wa na Kandasi ge, wee saanzhɔ wu wo ɲuŋɔfɔɔ nigbɔ wu bye wee ná we. Wee wu bye cee wu naafuu keree bɛɛri ɲaha shɔɔnrivɔɔ. Wee ná wu bi kari Zheruzalɛmu ni na shɛ Kilɛ pɛlɛ. 28 Wu niguribawo wu bye na tiin wu wotori funŋɔ ni, na xuu wa kalaa Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi wo Kitabu wu ni. 29 A Fɛfɛɛrɛ Munaa di Filipe pye: «Gbara wotori wu na, mʼa binnɛ ni wu ni!»

30 A Filipe di baa fulo wotori wu na, na wee Ecopi shɛn wu ta wu na xuu wa kalaa Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi wo Kitabu wu ni, na wu yege na: «Xuu wemu mu wa galaa mɛ ge, mʼa wu kɔri cɛ gɛ?» 31 A ná wu Filipe pye: «Dii nʼa da wu kɔ́ri cɛ na ta wa ya wu kɔ́ri shɛ na na-ɛ wɛ?» A wu Filipe ɲɛɛri na wu jé tiin wee tàan wotori wu ni. 32 Xuu we wu bi galaa ge, wee wu wa mɛ we na:

«Wu bye ba dubya ɲɛ wɛ,

pʼa wemu co na gaaŋi tagbogo ni ge.

Ma na jo dubya wemu wu ɲɛ wu ya yaaga yu

wu shiire kɔnvɛɛ keŋɛ ni-i ge.

Wu ya yaaga jo wɛ.

33 Wu bi wuyɛ tirige,

pʼi ya ta sɔɔ na kaɲii kan wu mu wɛ.

Jɔgɔ wu dʼa já wu shi nibama wu kaa jo wɛ?

Sipya bɛ wɛ!

Bani pʼa wu gbo na wu shi wu piinŋɛ koŋɔ puga ni.»*

34 Ayiwa, a ɲuŋɔfɔɔ wu Filipe pye: «Nʼa ma ɲɛɛri, sipya wemu kaa Kilɛ tudunmɔ wʼa byi ge, wufɔɔ shɛ na na. Wuyɛ kaa wʼa byi laa watii?» 35 Wee tuun wu ni a Filipe di jomɔ pu lɔ, na pu ɲɔ kɔn pe Kitabu jomɔ peyɛ pyaa na, na Yesu kaa jo wee na wu mu.

36 Na pu yaha pu na gaaŋi, a pʼi ba shɛ nɔ lɔhɔ ka na. A ɲuŋɔfɔɔ wu Filipe pye: «Lɔhɔ ki wa mɛ, ɲaha kʼi da nɛ ɲaha kɔn batizeli na wɛ?» 37 [A Filipe di wu pye: «Ma bi dà Yesu na ni ma zɔ wu bɛɛri ni, ma na já batize.» A ná wu wu ɲɔ shɔ na: «Nɛ dà li na nago Yesu Kirisa ɲɛ Kilɛ Ja.»] 38 Ba wʼa yee jo wɛ, na jo na pu wotori wu yereŋɛ. A pu shuun wu bɛɛri di digi lɔhɔ ki ni. A Filipe di wu batize. 39 Ba pʼa foro lɔhɔ ki ni wɛ, a Kafɔɔ wo Munaa lʼi Filipe ɲaha co, na gari ni wu ni. Ɲuŋɔfɔɔ wu ya Filipe ɲa nige wɛ, ga, a wu fundanga wo kunni di koo li lɔ na gaaŋi. 40 A Filipe di shɛ wuyɛ ta fo Azɔti kulo li ni. Ba wʼa yìri wà wɛ, na gari Sezare kulo li ni. Wu nigariwo ya toro kulo lemu bɛɛri ni ge, a wu Kilɛ wo Jozaama pu jo toro kee bɛɛri ni.

9

Dagana lemu na Sɔli ya dà Yesu na ge

1 Na Sɔli yaha wu na dahaziire tɛri Kafɔɔ kalaapiire ti mu, a wu shɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu mu, 2 na wu ɲɛɛri na wu sɛmɛ wa yàa kan wu mu wu shɛ gan Damasi kulo li wo Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi sipyii pu mu. Kɔnhɔ wu bu shɛ Kafɔɔ wo koro li ɲaarivɛɛ pii ta wà, cee fara ná na, wu pee co, wu pu pɔ wʼa se Zheruzalɛmu ni, 3 na wu nigariwo yaha koo li na ni wee sɛmɛ wu ni, ba wʼa shɛ dɛɛŋɛ Damasi kulo li na wɛ, taapile ni a kpɛɛngbɔhɔ ka di yìri fugba we ni na ɲí jé wu ɲaha ni, na wu maha. 4 Kee kpɛɛngɛ ki bɛlɛ funŋɔ ni, a Sɔli di wolo to ɲiŋɛ na. A mujuu la di wu pye: «Sɔli, Sɔli, ɲaha na mʼa na kana mɛ wɛ? [Lʼa waha mu mu mu wu kuruŋɔ tɔɔrɔ ŋmaa na dɛ!» 5 A Sɔli di fya, na ganha na jɛlɛ.] A wu yegeŋɛ pye na: «Kafɔɔ, mʼi ɲɛ jɔgɔ wɛ?» A mujuu lʼi wu pye sanha: «Nɛ ɲɛ Yesu, nɛ mu wa gana mɛ. 6 Nimɛ, yìri mʼa jé kulo li ni; lemu mʼa yaa na pye ge, pu na lee jo ma mu.»

7 A Sɔli ɲaariɲii pu bɛɛri jaalaa di yìri. A pʼi yere yaha, pu ya já yaaga jo wɛ. Pu kunni bi mujuu le nuri, ga pʼi ya sipya ɲa wɛ. 8 A Sɔli di yìri yere na wu ɲìi mugi, ga wu ya yaaga ɲaa ki ni wɛ. A pʼi wu co keŋɛ na na jé Damasi puuro ti ni. 9 A Sɔli di cabyaa taanri pye wu ya ɲaa wɛ, wu ya li wɛ, wʼi ya lɔhɔ bɛ gba wɛ.

Kilɛ ya Anaɲasi tun Sɔli mu

10 Wee tuun wu ni Yesu wo kalaapire la bye Damasi kulo li ni na Anaɲasi. A Kafɔɔ di wuyɛ shɛ wee na na wu pye: «Anaɲasi!» A wu jo: «Ooyi, di we Kafɔɔ.» 11 A Kafɔɔ di wu pye: «Yìri tɔvuyo na, koo lemu pʼa byi na ‹Kozinnɛ› ge, mʼa lee lɔ mʼa se Zhudasi kaban. Ma bu shɛ nɔ wà, Tarisi shɛn ná wa ɲɛ wà na Sɔli, mʼa wee kaa yege. Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na wu wa. 12 Ga le nɛ Kilɛ ya shɛ Sɔli na wu wo ɲɛrɛgɛ ki funŋɔ ni ge, lee li wa mɛ. Wʼa ná wa ɲa wu mɛgɛ na ɲɛ Anaɲasi, wee ya jé wu fɛni na wu keye taha wu na, kɔnhɔ wu guri wʼa ɲaa sanha.» 13 A Anaɲasi di jo: «Ee, Kafɔɔ! We ná we ya kanhama nigbɔ pemu taha mu kalaapiire ti na Zheruzalɛmu ni ge, sipyiɲɛhɛmɛɛ ya yee jo nɛ mu. 14 Sɛmɛ wa ni wʼa pa naha bɛ na yìri saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pu keŋɛ ni Zheruzalɛmu ni. Na wu ba sipyaa sipya ta wu na mu mɛgɛ ki yiri naha, wu weefɔɔ co, wu wu pɔ wʼa gaaŋi.» 15 Ga, a Kafɔɔ di Anaɲasi pye: «Shɛ, bani nɛ we na we ɲaha bulo, kɔnhɔ wu da kapyeŋɛɛ pyi na mu, wu na mɛgɛ ki shɛ shi wusama na, wu ki shɛ pu saannaa pu na, wu ki shɛ Izirayɛli shɛɛn pu bɛ na. 16 Kanhama pemu bɛ pu da ba nɔ wu na nɛ wuu na ge, di pee bɛ shɛ wu na.»

17 Ayiwa, a Anaɲasi di yìri kari. Ba wʼa shɛ nɔ puga ki ni wɛ, na wu keye taha Sɔli na na wu pye: «Na ceborona Sɔli, Kafɔɔ Yesu we wʼa wuyɛ shɛ ma na koo li na, na ma yaha ma na ma naha ge, wee wʼa nɛ tun ma mu, kɔnhɔ mʼa já mʼa ɲaa, mʼa nɔhɔ ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na.» 18 Taapile ni a kɔɔrɔ ta di wolo wolo to Sɔli ɲìi ni ba fyakɔɔrɔ ɲɛ wɛ. A wu ɲìi kʼi mugi; a wu yìri; a pʼi wu batize. 19 Lee kadugo na a wu li, a fanha di jé wu ni. A Sɔli di gori Damasi ni na cabyaa dama dama pye ni Yesu kalaapiire ti ni.

Sɔli ya Kilɛ jomɔ yɛrɛ pye Damasi ni

20 A Sɔli di Kilɛ jomɔ yɛrɛ ɲɔ kɔn wee tuun wuyɛ pyaa ni na yu Damasi ni, Yawutuu wo Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni, na pu pyi na: «Kilɛ Ja wu ɲɛ Yesu.» 21 Sipyii piimu bɛɛri pu bi wu jomɔ pu nuri ge, a lʼi pu bɛɛri fo xuuni, a pʼi ganha na yu na: «Ta we ná weyɛ pyaa bɛ ki bi Yesu mɛgɛ ki yirivɛɛ pu kana Zheruzalɛmu ni wɛ? Go wu kapana ɲuŋɔ ki wa mɛ naha, pii pʼa Yesu mɛgɛ ki yiri ge, kɔnhɔ wu ba pee co, wu pu pɔ wu shɛ gan saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pu mu Zheruzalɛmu ni.» 22 Ga, a la di ganha na faraa Sɔli wo fanha ki na nʼa daa wu shizhaa na caŋa bɛɛri. Wu bi Kilɛ jomɔ pu yɛrɛ pyi, na li shɛɛ pu na na Shɔvɔɔ wu ɲɛ Yesu, a wu keree di Damasi wo Yawutuu pu ɲaha wɔ, fo pu ya cɛ yekɛ pu da yu wɛ. 23 Ayiwa, ba piiye ya ya toro wɛ, a pee di puyɛ ɲa, na bɛ yi na na pʼi Sɔli gbo. 24 Ga, a Sɔli di foro pu woni wu fiin. Pu bi kulo li tajeye yi bɛɛri shazhɔn sigee caŋa ni piige, kɔnhɔ pʼi sii Sɔli ta pu gbo. 25 Ga, a Yesu wo kalaapiire tʼi ba Sɔli le sagana funŋɔ ni caŋa ka piige, na mɛɛrɛ taga wu torogo ɲɛri kanha kadugo.

Sɔli ya kuri pa Zheruzalɛmu ni

26 Lee kadugo na a Sɔli di gari Zheruzalɛmu ni. Ba wʼa nɔ wà wɛ, na ganha na giin wu binnɛ ni kalaapiire ti ni. Ga pu bɛɛri bi fyagi wu na, bani pu bi dà li na can na na Sɔli bɛ wu ɲɛ Yesu wo kalaapire la wɛ. 27 Ga kalaapire lemu li bye na Barinabasi ge, a wee di gari ni Sɔli ni tudunmɔɔ pu yíri. Ba pʼa nɔ wà wɛ, Sɔli ya Kafɔɔ ɲa ɲagana lemu na Damasi koo li na, a Kafɔɔ bɛ di jo ni wu ni jogana lemu na ge, na fara lee na Sɔli ya Yesu kaa jo na fiinŋɛ ni lowaa ni Damasi kulo li sipyii pu bɛɛri mu jogana lemu na ge, a Barinabasi di yee bɛɛri paari tudunmɔɔ pu mu. 28 Na lɔ wee tuun wu na a Sɔli di binnɛ ni pu ni. A pʼi ganha na ɲaari Zheruzalɛmu bɛɛri ni. Wu bi Kilɛ wo Jozaama pu yu ni lowaa ni Kafɔɔ mɛgɛ na. 29 Sɔli bi yu ni Helenisitilee* pu ni, na nakaara pyi ni pu ni Yesu keree na. Ga pee bɛ bi wu shaa di gbo. 30 Ba cebooloo pʼa lee cɛ wɛ, na gari ni Sɔli ni Sezare ni. Lee kadugo na na wu yaha kari Tarisi kulo li ni.

31 Ayiwa, wee tuun wu ni nʼa daa fɛɛ piimu bɛɛri pu bye Zhude, ni Galile, ni Samari fiiye yi ni ge, ɲaɲiŋɛ bye pee bɛɛri na. Pu bɛɛri bi ɲaari Kafɔɔ ɲìi fyaara ni, lee li bi pu baraga pye ki na bɛlɛ nʼa daa wu ni. Caŋa caŋa pii bi faraa pu na Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo yɛri wu fanha ni.

Pyɛɛri ya Ene cuuŋɔ Yesu mɛgɛ na

32 Pyɛɛri bi ɲaari, na nʼa daa fɛɛ pu pɛrɛgi fiige ki bɛɛri ni. Caŋa ka a wu ba gari nʼa daa fɛɛ pii yíri kulo la ni lee mɛgɛ ɲɛ na Lida. 33 A wu shɛ ná wa ta wu kabanuyo shuun wu bɛɛri ya xu, a wu sinnɛ fo yee gbarataanri (8), wu mɛgɛ di ɲɛ na Ene. 34 A Pyɛɛri di wu pye: «Ene, Yesu Kirisa wʼa da ma cuuŋɔ nimɛ. Yìri mʼa ma yasinnɛgɛ ki yàa mayɛ ni.» Taapile ni a Ene di yìri. 35 Ba Lida kulo li shɛɛn pu bɛɛri ni Sarɔn kulo li shɛɛn pu bɛɛri ya lee ɲa wɛ, na sɔɔ Kafɔɔ na.

Cee wa ya ɲɛ na foro xu ni

36 Ayiwa, cee wa bye Zhope ni, nʼa daa fɔɔ wu bye wii, wu mɛgɛ di ɲɛ na Tabita. Kee mɛgɛ ke ɲɛ Girɛkii wo jomɔ pu ni na Dorikasi.* Wee cee wu bi kasaaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ pyi, na funmɔ fɛɛ tɛri. 37 Wee tuun wu ni a Tabita di ba bana, na xhu. A pʼi wu nixhugo ki wuu na wu lɔ shɛ sinniŋɛ puga ka ni zangaso wu ni. 38 Lee di Pyɛɛri ta Lida ni. Lida ni Zhope di ya lii wɛ. A Zhope kulo li kalaapiire tʼi logo na Pyɛɛri wa Lida ni. A pʼi sipyii shuun yaha kari pu shɛ Pyɛɛri ɲɛɛri na wu pa pu yíri nimɛ.

39 Ayiwa, ba pʼa nɔ na tuduro ti jo Pyɛɛri mu wɛ, taapile ni a Pyɛɛri di yìri na binnɛ kari ni pu ni. Ba wʼa nɔ wɛ, a pʼi gari ni wu ni kee puga ki ni zangaso wu ni. A naxhugoshaa pʼi ba na ba Pyɛɛri maha, na ganha na mɛhɛɛ suu. Na Tabita yaha ɲìi na, wu bi fadepiire ni fadegbɔyɔ yemu yari ge, a pʼi yee bɛɛri shɛ Pyɛɛri na. 40 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di sipyii pu bɛɛri yeege kpɛɛngɛ ki na, na nuguro sin na Kilɛ ɲɛɛri. Na xhɔ na ŋmahana ɲɛri gbo wu yíri, na wu pye: «Tabita, yìri!» A gbo wu wu ɲìi mugi, ba wʼa Pyɛɛri ɲa wɛ, na yìri tiin. 41 A Pyɛɛri di wu co wu keŋɛ na, na wu tɛgɛ, na wu yirige. Lee kadugo na a Pyɛɛri di nʼa daa fɛɛ pee ni naxhugoshaa pu yiri, na Tabita ɲìi wo wu shɛ pu na. 42 A Zhope kulo li sipyii pu bɛɛri di yee logo, a sipyiɲɛhɛmɛɛ di ganha na daa Kafɔɔ na. 43 A Pyɛɛri di gori Zhope ni, na mɔ wà ná wa kaban, wee mɛgɛ ɲɛ na Simɔ. Sɛɛyɛ wee Simɔ wu bi gbuu.

10

Pyɛɛri ni Kɔrinɛyi keree

1 Ná wa bye Sezare kulo li ni na Kɔrinɛyi. Oromɛ fiige ki sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wa wu bye wii. Sɔrɔsii kuruŋɔ kemu ɲuŋɔ ni wu bye ge, kee ɲɛ na «Itali sɔrɔsii kuruŋɔ.» 2 Wee ná wu bi Kilɛ pɛlɛ wu ni wu puga shɛɛn bɛɛri ni. Pu bi fyagi Kilɛ na. Wu bi Yawutuu funmɔ fɛɛ pu tɛri. Wu bi ganri bɛ Kilɛ-ɲɛrɛgɛ tàan wɛ.

3 Ayiwa, caŋa ka yakoŋɔ tuunɔ ɲii taanri wu na, Kilɛ wo mɛlɛkɛ wa ya pa jé Kɔrinɛyi kaban, na wuyɛ shɛ wu na; a wu sii wu tii ɲa; a mɛlɛkɛ wu wu yiri na: «Kɔrinɛyi!» 4 Ba wʼa wu ɲa wɛ, na fya na jo: «Ɲaha wɛ Kafɔɔ?» A mɛlɛkɛ wu wu pye: «Ma Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ke ni ma funmɔ fɛɛ pu dɛgɛ wu kaa ya taan Kilɛ ni, wu ya ta funŋɔ wɔ ma na wɛ. 5 Sipyii pii tun shɛ nimɛ Zhope kulo li ni. Ná wa wu wa wà na Simɔ, pʼi wu pyi Pyɛɛri. Pʼi shɛ wee yiri pa. 6 Ná sɛɛyɛ gbovɔɔ wa ɲuŋɔ ni wʼa tigi, wee bɛ mɛgɛ ki wa na Simɔ wa. Wu puga ki wa suumɔ lɔhɔ ki ɲɔ na.» 7 Ba mɛlɛkɛ wʼa jo xɔ ni wu ni wɛ, na gari. Wee tuun wu ni a Kɔrinɛyi di wu kapyebyii shuun, ni wu sɔrɔsi nigin wa yiri. Wee sɔrɔsi we bye wuyɛ pyaa wo shazhɔnsigimɛ. Kilɛ ɲìi fyaara sipya wu bye wii. 8 Mɛlɛkɛ wʼa yemu jo wu mu ge, a wu yee bɛɛri paari pu mu, na pu tun kari Zhope ni.

Fɛfɛɛrɛ Munaa ya Pyɛɛri kaala

9 Kee caŋa ki ɲimuguro a tudunmɔɔ pʼi dɛɛŋɛ Zhope kulo li na. Lee di caŋa ki ta ɲiŋɛ niŋɛ ni, a Pyɛɛri di dugi kataŋa na na Kilɛ ɲɛɛri. 10 A xuugo di ba wu ta pʼi sanha shɔhɔ xɔ wɛ. Na pu yaha pu na yalige ki sori Pyɛɛri mu, a Kilɛ di kaa la shɛ wu na. 11 A wu fugba wu ɲɔ ɲa kʼa mugi, na yaaga ka ɲa wà kemu ya foro fatɔgbɔhɔ fɛni ge. Ki geye shishɛɛrɛ we bi co pɔ, kʼi diri na ma ɲiŋɛ mu. 12 A Pyɛɛri di tɔɔyɔ shishɛɛrɛ yaŋmuyɔ ye bɛɛri, ni ɲiŋɛ yakokaara bɛɛri, ni shazhɛɛrɛ tuuyo bɛɛri ɲa kee fatɔbɔgɔ ke funŋɔ ni. 13 A mujuu la di Pyɛɛri pye: «Pyɛɛri yìri, mʼa ya gbo ma xa!» 14 A Pyɛɛri di jo: «Ahayi, Kafɔɔ! Yaaga kemu bɛɛri kʼa nɔhɔ, kelee ki na ɲɛ yafunŋɔ ge, nɛ sanha kee ka shi li ɲa wɛ.» 15 A mujuu lʼi foro sanha na Pyɛɛri pye: «Kilɛ ya yaaga kemu pye fɛɛfɛɛ ge, ma ganha ba kee wii sanha yaŋmunɔrɔgɔ wɛ.» 16 A pee jomɔ pʼi jo fo tɔɔɲii taanri, taapile ni a fatɔbɔgɔ kʼi dugi kari fugba wu ni.

17 A Pyɛɛri hakili di wuregi, le wʼa ɲa ge, a wu ganha na wuyɛ yegee lee kɔri na. Na wu yaha lee na, Kɔrinɛyi ya sipyii piimu tun ge, a pee di nɔ Zhope kulo li ni. A pʼi Simɔ kaban kaa yege, a pʼi xuu wu sanha shɛ pu na, a pʼi shɛ yere kuɲɔɔ li ɲɔ na. 18 Na yiri pye na jo: «Simɔ we pʼa bi na Pyɛɛri ge, naha wʼa tigi ya?»

19 Lee di Pyɛɛri ta wu na wu funŋɔ kɔɔn sanha wu kaɲaa li na. A Kilɛ Munaa di wu pye: «Pyɛɛri, wii! Sipyii taanri wu wa na mu kaa yegee kpɛɛngɛ ke na. 20 Yìri, mʼa binnɛ mʼa gaaŋi ni pu ni, ma ganha bu fyaara yaha ma zɔ wu na wɛ, bani nɛ wʼa pu tun ma mu.» 21 A Pyɛɛri di digi pa, na ba pu pye: «Sipya wemu xuu yi wa zhaa ge, nɛ wu wa wii. Lekɛ lʼi wa yi kapana ɲuŋɔ wɛ?» 22 A pʼi Pyɛɛri ɲɔ shɔ na: «Sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ we wu wa na Kɔrinɛyi ge, wee wʼa wèe tun. Sipyitiimɛ wu wa, na fyagi bɛ Kilɛ na, Yawutuu pu bɛɛri wa wu mɛsaaŋa yu. Kilɛ wo mɛlɛkɛ wa wʼa wuyɛ shɛ wu na, na wu pye na wu tudunmɔ yaha pa mu yíri, mʼi shɛ wu kaban. Na kafila wa wu wa mu mu, mu wu jo wu mu.» 23 Ba Pyɛɛri ya yee logo wɛ, na jé ni pu ni puga. A pʼi shɔn wà. Ba ɲiga kʼa mugi wɛ, a wu binnɛ kari ni pu ni. A Zhope nʼa daa fɛɛ pii bɛ di binnɛ kari ni pu ni.

Pyɛɛri ya kari Kɔrinɛyi kaban

24 Kee caŋa ki ɲimuguro a pʼi nɔ Sezare ni, na Kɔrinɛyi ta wu bi pu sigee. Wu bi wu puga shɛɛn ni wu see see naɲiinɛɛ yiri pinnɛ wu puga na Pyɛɛri sigee. 25 Ba Pyɛɛri ya nɔ wà wɛ, a Kɔrinɛyi di ba wu ɲuŋɔ círi, na nuguro sin wu fɛɛ ni, na wu pɛlɛ. 26 Ga, a Pyɛɛri di wu co yirige, na wu pye: «Yìri, nɛ bɛ wu ɲɛ sipyiyawyii la ba mu ɲɛ wɛ.» 27 Na Pyɛɛri ni Kɔrinɛyi yaha pee jomɔ pu na, a pʼi binnɛ jé puga ki ni na sii sipyiɲɛhɛmɛɛ ta pʼa pinnɛ wà. 28 Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di wu pye: «Na saha ni wèe wo saliya wu ni, yʼa li cɛ, Yawutu wa shishiin ya yaa na gari ni shi watii sipyii ni piimu ɲɛ Yawutuu wɛ, kelee na jé wufɔɔ puga wɛ. Ga Kilɛ ya li shɛ nɛ na, na nɛ ganha da sipya wa shishiin wii na wu ɲɛ fɛɛfɛɛ wɛ, kelee wʼa nɔhɔ wɛ. 29 Lee wuu na ba yee tudunmɔɔ pʼa nɔ nɛ na wɛ, nɛ ta nakaara pye wɛ. Nimɛ nɛ funŋɔ wa yʼi na kayire li ɲuŋɔ jo na mu.»

30 A Kɔrinɛyi di Pyɛɛri ɲɔ shɔ na: «Niɲaa ɲɛ li caŋa shishɛɛrɛ wogo, na nɛ yaha Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na na puga ki ni yakoŋɔ ni we tuun we shi ni, a nɛ ná wa niyerege ɲa na ɲahagbaa na fadevige na ɲɛ wu na, ki bɛɛri di ɲí. A wu nɛ pye: 31 ‹Kɔrinɛyi, ma Kilɛ-ɲɛrɛgɛ kʼa co. Tɛgɛgana lemu na mʼa funmɔ fɛɛ pu tɛgɛ ge, Kilɛ funŋɔ ya ta wɔ lee la yafiin na wɛ. 32 Tuduro yaha shɛ Zhope ni, na Simɔ wu pa, pʼa wu pyi na Pyɛɛri ge. Wʼa tigi ná wa kaban, wee bɛ mɛgɛ ɲɛ na Simɔ, sɛɛyɛ wʼa gbuu. Wu kaban ki wa suumɔ lɔhɔ ki ɲɔ na.› 33 Taapile ni a nɛ tuduro tun jo pu ma yiri; ma pama ya ɲɔ. Ayiwa, wèe bɛɛri ya pinnɛ wee Kilɛ ɲaha tàan, Kafɔɔ ya kiimu bɛɛri shɛ ma na ge, wèe funŋɔ ɲɛ wu kee logo.»

Pyɛɛri ya Kilɛ Kafila yɛrɛ pye Kɔrinɛyi kaban

34 Wee tuun wu ni, a Pyɛɛri di jomɔ pu lɔ na jo: «Can na, nɛ li cɛ nimɛ jo Kilɛ ya zhɔnrɔgɔ pyi wɛ. 35 Ga shi bɛɛri sipya wʼa ta wemu ya fyagi Kilɛ na ge, na tiimɛ koro ɲaari ge, weefɔɔ kaa lʼa dan Kilɛ ni. 36 Kilɛ ya wu jomɔ jo Izirayɛli sipyii mu na ɲaɲiŋɛ Jozaama pu jo pu mu Yesu Kirisa baraga ni. Wee ɲɛ sipyii bɛɛri Kafɔɔ. 37 Yesu keree ki bi doroo torogana lemu na, na co Galile fiige ki ni na pa nɔ Zhude fiige ki bɛɛri ni ge, yee wa kee fiin. Kee ya pye Yohana wo Kilɛ kafila yɛrɛ li kadugo na, batizeli wu keree na. 38 Kilɛ ya Nazarɛti shɛɛn Yesu tìre, na wu ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na, na sefɛɛrɛ kan wu mu kangana lemu na ge, yee wa lee fiin. Wʼa bi ɲaari na kasaaŋaa pyi sipyii na. Piimu bɛɛri pʼa bye Shitaanni wo ɲaa wu ni ge, wʼa bi pee bɛɛri cuuŋɔ, bani Kilɛ bi bye ni wu ni.

39 «Yesu ya keree kiimu bɛɛri pye Yawutuu fiige ki ni, ni Zheruzalɛmu kulo liyɛ pyaa ni ge, wèe pu ɲɛ kee keree ki wo sɛɛrɛɛ. Pʼa wu co na wu kori tige na, na wu gbo. 40 Ga caŋa taanri wogo ki na, a Kilɛ di wu ɲɛ na yeege xu ni, na wu yaha, kɔnhɔ sipyii di ba wu ɲaa. 41 Ga sipyii bɛɛri ya ta wu ɲa wɛ, fo Kilɛ ya fɛnhɛ wèe piimu ɲaha bulo na pye wu sɛɛrɛɛ ge, wee pʼa wu ɲa. Wee piimu pʼa li, na gba ni wu ni, wu niɲɛŋɛ na na foro xu ni ge, wèe pʼa wu ɲa. 42 Lee wuu na wʼa tuduro kan wèe mu, na wèe pu Kilɛ jomɔ pu yɛrɛ pye sipyii pu bɛɛri mu. Na wù yi jo fiinŋɛ pu mu na Yesu Kilɛ ya teŋɛ na pye xuu ni wyii bɛɛri wo kiiri kɔnvɔɔ. 43 Kilɛ tudunmɔɔ pu bɛɛri ya jo na sipyaa sipya wʼa dà Yesu na ge, na weefɔɔ wo jurumu wu na yafa wu mu wu mɛgɛ ki gbɔɔrɔ ni.»

Shi watii sipyii ya Fɛfɛɛrɛ Munaa li ta

44 Na Pyɛɛri yaha jomɔ pu na, a Fɛfɛɛrɛ Munaa di digi wu jomɔ pu logovɛɛ pu na. 45 Yawutuu nʼa daa fɛɛ piimu pʼa Pyɛɛri torogo kari ge, a lʼi bye kakanhana pee mu, na Kilɛ ya Fɛfɛɛrɛ Munaa li loolo kan shi watii sipyii bɛ mu na ɲɛhɛ. 46 Bani pʼa bi pee sipyii pu ɲaa pu na yu shi watii jomɔ ni Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni, na Kilɛ mɛgɛ pɛlɛ. Wee tuun wu ni a Pyɛɛri di jo: 47 «Ta wèe na já pii sipyii pii ɲaha kɔn sanha na pu ganha bu batize lɔhɔ ni-i ya? Bani pu bɛ ya Fɛfɛɛrɛ Munaa li ta ba wèe ya li ta wɛ.» 48 Lee kadugo na a Pyɛɛri di jo ni sipyiire ti ni, na pu batize Yesu Kirisa mɛgɛ na. Ba pʼa batize xɔ wɛ, a pʼi Pyɛɛri ɲɛɛri na wu cabyaa pye ni pu ni.

11

Pyɛɛri ya fiin pemu jo Zheruzalɛmu egilizi wu mu ge

1 Tudunmɔɔ ni nʼa daa fɛɛ piimu bye Zhude ni ge, a pee di yi logo na shi watii sipyii bɛ ya sɔɔ Kilɛ jomɔ pu na. 2 Lee wuu na tuun wemu ni Pyɛɛri ya kuri shɛ Zheruzalɛmu ni ge, a Yawutuu pʼi wu jaagi 3 A pʼi jo na ɲaha wuu na wu dʼa shɛ binnɛ ni cekɔnbaalaa ni, fo na li ni pu ni wɛ? 4 Pyegana lemu na lʼa pye ge, a Pyɛɛri di yee bɛɛri paari pu mu nigin nigin.

5 A wu jo: «Tuun wemu ni nɛ bye Zhope kulo li ni ge, caŋa ka, na nɛ yaha Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na, a Kilɛ di kashɛɛ la shɛ nɛ na. A nɛ yaaga ka ɲa kee bye ba fatɔgbɔhɔ ɲɛ wɛ. Ki geye shishɛɛrɛ wu bɛɛri dʼa pɔ, kʼi diri na yìri fugba we ni fo na pa nɔ nɛ tàan. 6 A nɛ ki funŋɔ yaŋmuyɔ yi wii xuuni: yapɔrɔyɔ, ni sige xaara, ni ɲiŋɛ yakokaara, ni shazhɛɛrɛ, yee bɛɛri yi bye fatɔgbɔhɔ ki funŋɔ ni. 7 A nɛ mujuu la logo, lee na nɛ pyi: ‹Pyɛɛri, yìri, mʼa ya gbo ma xa!› 8 A nɛ jo: ‹Ahayi, Kafɔɔ! Bani Yawutuu ya yaaga kemu bɛɛri wii na ki ya yaa kʼa li-i ge, na yemu bɛɛri wii na yi ɲɛ fɛɛfɛɛ wɛ ge, nɛ sanha kee ka li ɲa wɛ.› 9 Ga, a mujuu lʼi nɔhɔ foro sanha fugba wu ni na: ‹Kilɛ ya yaaga kemu pye fɛɛfɛɛ ge, ma ganha ba kee wii sanha yaŋmunɔrɔgɔ wɛ.› 10 A lʼi bye mu fo tɔɔɲii taanri. Lee kadugo na a kee fatɔgbɔhɔ ki ni ki funŋɔ yaŋmuyɔ yi bɛɛri di yìri kari fugba wu ni.

11 «Wee tuun wu ninumɔ ni, nɛ bye puga kemu ni ge, a sipyii taanri di ba yere kee ni. Pu bi pu tun nɛ mu na yìri Sezare ni.» 12 A Fɛfɛɛrɛ Munaa di nɛ pye na nɛ wu pinnɛ ni pee sipyii pu ni, na nɛ ganha ba nayɛ kaala wɛ. Nɛ ni ceboronamaa gbaara we wʼa pinnɛ shɛ Sezare ni, na shɛ jé Kɔrinɛyi puga ki ni ge, pee pu wa piiri. 13 Wʼa mɛlɛkɛ wu niyerege ɲa ɲagana lemu na ge, a wu yee paari wèe mu. Na mɛlɛkɛ wʼa bi wu pye wu tuduro tun Zhope ni, wu Simɔ yiri, Simɔ we pʼa byi sanha na Pyɛɛri ge. 14 Na wee ni wu kpɔɔn li sipyii na ba shɔ shɔgana lemu na ge, na nɛ wʼa da ba lee koo li shɛ pu na.

15 «Ba nɛ jomɔ pu ɲɔ kɔn yɛ wɛ, a Fɛfɛɛrɛ Munaa di digi pu na, ba lʼa bi tigi wèe na tigigana lemu na taashiinɛ li ni wɛ. 16 Wee tuun wu ni, Kafɔɔ ya jomɔ pemu jo ge, a nɛ funŋɔ di na to pee na na: ‹Yohana ya sipyii batize lɔhɔ ni, ga yee na ba batize Fɛfɛɛrɛ Munaa ni.›* 17 Wèe piimu pʼa dà Kafɔɔ Yesu na ge, Kilɛ ya ma taa lemu kan wèe mu ge, wu bu shɛ lee kan pii bɛtiilee mu, jɔgɔ nɛ di ɲɛ fo nɛ wʼa Kilɛ ɲidaan shege wɛ?»

18 Ba kalaapiire tisara ya Pyɛɛri jomɔ pu logo tuun wemu ni wɛ, a pee di pu logoo ɲiŋɛ. A pʼi Kilɛ sɔ na: «Can na Kilɛ ya sɔɔ shi wusama wu daburajɛ jo wu jurumu wu na, kɔnhɔ pʼi ɲìi sicuumɔ see wo ta.»

Ancɔsi egilizi wu ɲɔkɔɔnrɔ keree

19 Tuun wemu ni pʼa Ecɛni gbo ge, wee tuun wu ni pʼa ɲɔ kɔn na nʼa daa fɛɛ pu kana. A pʼi jaaga. A pii di gari Fenisi ni Sipɛrɛ fiiye yi ni, a pii di gori Ancɔsi kulo li ni. Ga Yawutuu puyɛ mu pee bi pu wo Kilɛ Kafila wu yu. 20 Lee bɛ na Sipɛrɛ shɛɛn ni Sirinɛ shɛɛn pii bɛ bye pu ni. Pee bi yìri na pa Ancɔsi ni, shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ ge, a pʼi Kafɔɔ Yesu wo Jozaama pu jo pee mu. 21 A Kafɔɔ di pee nʼa daa fɛɛ pu tɛgɛ wee labye wu na, fo sipyiɲɛhɛmɛɛ ya dà Kafɔɔ na.

22 Ba kee kapyegee kʼa nɔ Zheruzalɛmu nʼa daa fɛɛ pu na wɛ, a pʼi Barinabasi yaha kari Ancɔsi ni. 23 Ba wʼa nɔ wà wɛ, na Kilɛ wo labye wu pyegana ɲa nʼa daa fɛɛ pu niŋɛ ni wɛ; a lee di wu luu ɲiŋɛ. A wu pu yɛri na pu la le pʼi diin Kafɔɔ koo li ni ni loɲinɛ ni. 24 Barinabasi bye sipyisaama. Wu bi fanha ta nʼa daa ni na nɔhɔ ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa bɛ na. Sipyiɲɛhɛmɛɛ bɛ bi sɔɔ Kafɔɔ na.

25 Lee kadugo na a Barinabasi di doro kari Tarisi ni na shɛ Sɔli sha. 26 Ba wʼa Sɔli ɲa wɛ, na gari ni wu ni Ancɔsi ni. A pʼi yee nigin maha wà ni nʼa daa fɛɛ pu ni shiizhan; na sipyiɲɛhɛmɛɛ kalaa Kafɔɔ wo koo li ni. Na nʼa daa fɛɛ yiri Kiricɛɛn, lee nizhiinɛ ya pye Ancɔsi ni. 27 Wee tuun wu ni a Kilɛ tudunmɔɔ pii di foro Zheruzalɛmu ni na kari Ancɔsi ni. 28 Pee Kilɛ tudunmɔɔ pu ni, wa mɛgɛ bye na Agabusi, a wee di yìri na jo Fɛfɛɛrɛ Munaa fanha ni na xuugbɔhɔ ki da ba bye koŋɔ ke bɛɛri na. A pee jomɔ pu ba bye can. Kee xuugbɔhɔ kʼa pye Oromɛ saannaa pu bɛɛri wo saan Kulodi caŋa ɲii ni. 29 Ba lʼa pye mu wɛ, a Ancɔsi kalaapiire tʼi jo na pu keye wá yiyɛ na; lemu se ɲɛ wemu ni ge, a pu bɛɛri nigin nigin wu lee kan. A pʼi yee taga pu cebooloo nʼa daa fɛɛ pu tɛgɛ piimu pu ɲɛ Zhude fiige ki ni ge. 30 A pʼi yee kan Barinabasi ni Sɔli mu, na pu shɛ yee kan Zhude nʼa daa fɛɛ pu nɔhɔlɛɛ pu mu.

12

Yakuba xu keree ni Pyɛɛri wo kasolenɛ le

1 Wee tuun wu ni a saannaa Hɛrɔdi di do Egilizi nʼa daa fɛɛ pu na na gana. 2 A wu Yohana ceborona Yakuba gbo ni ŋmɔpara ni. 3 Ba wʼa lee ɲa lʼa taan Yawutuu pu ni wɛ, a wu Pyɛɛri bɛ co le kaso ni. Shizhɛnhɛrɛ Baa Buuri Kalenɛ li tuun wu bye wii. 4 Wʼa Pyɛɛri co le kaso wu ni, na sɔrɔsii kuluŋɔɔ shishɛɛrɛ yaha kee na wu kasɛri sipyii shishɛɛrɛ shɛɛrɛ. Hɛrɔdi bi giin wu shɛ ni wu ni Shizhɛnhɛrɛ Baa Buuri wu Kalenɛ li nidorogo na, wu shɛ wu kiiri kɔn sipyii pu bɛɛri ɲii na. 5 Na Pyɛɛri yaha kaso wu ni, a egilizi sipyii pʼi la le Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ni wu mu.

Pyɛɛri forogana kaso wu ni

6 Ɲiga na da mugi Hɛrɔdi di Pyɛɛri kiiri wu kɔn, ke nibiige ki ni, sɔrɔsii shuun tɛ ni Pyɛɛri bi bye na ŋmunɔɔ wu nibɔgɔ ni tɔɔrɔ shɔnhɔyɔ shuun ni, sɔrɔsii pii dʼa yere yere kuɲɔɔ li ɲɔ na na kasogbaha ki kasɛri. 7 Wee tuun wuyɛ pyaa ni, a Kafɔɔ wo mɛlɛkɛ wa di jé kasogbaha ki ni. A kpɛɛngɛ di kasogbaha ki ɲi. A mɛlɛkɛ wu Pyɛɛri kpɔn kpɔn wu kabanugo na, na wu ɲɛ, na wu pye: «Yìri tɔvuyo na!» Taapile ni a shɔnhɔyɔ yʼi baha wolo Pyɛɛri keye yi na na to ɲiŋɛ ki na. A Pyɛɛri di yìri. 8 A mɛlɛkɛ wu jo: «Yìri mʼa mayɛ pɔ, mʼa ma tanhaya yi le!» A Pyɛɛri di li pye mu. A mɛlɛkɛ wu wu pye sanha: «Ma fadegbɔhɔ ki le mʼa daha na fɛni!» 9 A Pyɛɛri di yìri taha mɛlɛkɛ wu fɛni. Mɛlɛkɛ wʼa lemu pye ge, Pyɛɛri bi sanha dà lee na wɛ. Ga, a wu li ta ba ŋmunɔgɔ ɲɛ wɛ. 10 A pʼi shɛ nɔ kaso wu kasɛɛgɛ pyevɛɛ pu wo kuruŋɔ nizhiige ki na, na doro kee tàan. Na shɛ nɔ kuruŋɔ shuun wogo ki na, na doro kee bɛ tàan. Na shɛ nɔ kuɲɔgbɔhɔ ki na. Tɔɔrɔ gbura ki bye kee na na ɲaha tii kulo li funŋɔ ki na. Ba pʼa nɔ wà wɛ, a gbura kʼi mugi kiyɛ mu. A mɛlɛkɛ wu binnɛ foro ni Pyɛɛri ni na koo co. Na pu yaha pu na gaaŋi shiizhan, taapile ni a mɛlɛkɛ wu gari na Pyɛɛri yaha. 11 Ba mɛlɛkɛ wʼa kari wɛ, a Pyɛɛri hakili di diin. A wu jo: «Nɛ li cɛ jo Kafɔɔ wʼa wu mɛlɛkɛ wa tun wʼa pa nɛ shɔ Hɛrɔdi wo fanha ki na, ni Yawutuu pu wo kanhama pe, pʼa bi puyɛ yaha pʼi ba pemu taha nɛ na ge.

12 Ba Pyɛɛri ya wu funŋɔ sha wɛ, na gari Mariyama yíri. Yohana wemu pʼa bi Marika ge, wee wo nu wu ɲɛ wii. Nʼa daa fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ pu bi pinnɛ wà na Kilɛ ɲɛɛri Pyɛɛri mu. 13 Ba Pyɛɛri ya nɔ kaaŋa ki ɲɔ na wɛ, na gbura ki kuu. Kapyebyezhɔ wa bye wà, wee mɛgɛ ki bye na Orode. A wee di ba kuɲɔɔ li wii. 14 Ba wʼa pa Pyɛɛri mujuu li cɛ tuun wemu ni wɛ, wu ya já kuɲɔɔ li mugi nige fundanga keŋɛ ni wɛ. A wu baa kari na shɛ yi jo pusamaa mu, na Pyɛɛri niyerege ki wa kuɲɔɔ li ɲɔ na kpɛɛngɛ ki na. 15 A pʼi wu pye: «Mu ɲuŋmuu wa wɛ!» Ga, a Orode di yi jo waha pu mu na can wʼa wii. A pʼi jo: «Wu jaa wʼa wii.» 16 A Pyɛɛri di ganha na gbura ki kuuni. Ba pʼa pa gbura ki mugi, na wu ta Pyɛɛri yɛ pyaa wɛ, a lʼi pu fo fo xuuni. 17 A Pyɛɛri di wu keŋɛ yirige, na pu pye na pu co puyɛ na. Yeegegana lemu na Kafɔɔ ya wu yeege kaso wu ni ge, a wu yee ɲaha jo pu mu. Na pu pye pu yi ɲaha jo Yakuba ni wu ceboronamaa pusamaa bɛɛri mu. Lee kadugo na a wu yìri wà na kari xuu watii ni.

18 Ba ɲiga kʼa pa mugi wɛ, a sɔrɔsii pu funbɛnwuu di ganha na puyɛ yegee na: «Dii Pyɛɛri dʼa pye wɛ?» 19 Li ya ta mɔ wɛ, a Hɛrɔdi di wa yaha kari na pu Pyɛɛri yaha shɛ wee yíri. Pyɛɛri ya ta ɲa-ɛ ge, a wu sɔrɔsii pu yiri na pu yege, na jo na pu pu gbo.

Saannaa Hɛrɔdi xugana

Lee kadugo na a Hɛrɔdi di foro Zhude fiige ki ni, na gari Sezare ni, na shɛ jɛri pye wà. 20 Hɛrɔdi luu li bi yìri bɛ sanha Tiiri shɛɛn ni Sidɔn shɛɛn bɛ tàan xuuni. Ba pee ya lee cɛ wɛ, na puyɛ ɲa na pʼi shɛ Hɛrɔdi mu. A pʼi naɲɛɛgɛ leŋɛ ni saan wu tashɔngɔ ki ɲuŋɔfɔɔ wu ni. Wee mɛgɛ ɲɛ na Bilatusi. Lee kadugo na a pʼi shɛ Hɛrɔdi mu na wu susuro ta wu yogo ki yaha kʼi xhɔ. Bani wee wo fiige ki ni pee ɲɔlige ya fòro. 21 Ba cadagaŋa kʼa pa nɔ wɛ, a Hɛrɔdi di wu saanra fadegbɔhɔ le, na diin wu saanra koro li ni, na ganha na kafilagbɔ yu pu mu. 22 A sipyii pu bɛɛri di ganha na xhuulo na: «Le ɲɛ sipya mujuu wɛ, kilɛ yɛ pyaa mujuu li ɲɛ le!» 23 Ga taapile ni, a Kafɔɔ wo mɛlɛkɛ wa di yama wá Hɛrɔdi na, bani wu ya ta Kilɛ pɛlɛ wɛ. A fyɛɛnrɛ di jé wu ni; a wu xhu.

24 Lee bɛ na, Kilɛ jomɔ pu bi se ɲaha na kabaya yi bɛɛri na. 25 Barinabasi ni Sɔli ya pa Zheruzalɛmu ni tuduro temu na ge, ba tee ya shɔɔnri wɛ, a pʼi guri kari Ancɔsi ni. A pu nigariwuu di gari ni Yohana ni, wee pʼa bi sanha na Marika.

13

Fɛfɛɛrɛ Munaa ya Sɔli ni Barinabasi ɲaha bulo

pu shɛ Kilɛ Kafila jo

1 Kilɛ tudunmɔɔ ni karamɔgɔlɔɔ pii bye Ancɔsi egilizi wu ni. Pee mɛyɛ ye: Barinabasi, ni Simɔ wemu pʼa bi Niwɔ ge, ni Lusisi, wee bi yìri Sirinɛ kulo li ni, ni Manayɛni, ni Sɔli. Manayɛni ni saannaa Hɛrɔdi, punuŋɔ ni pee ya bii. 2 Caŋa ka nʼa daa fɛɛ pʼa suun le, na Kafɔɔ pɛlɛ. A Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼi pu pye: «Nɛ Barinabasi ni Sɔli yiri labye wemu kaa na ge, yi pu yaha na yahama ni, kɔnhɔ pu da wee pyi.» 3 Ba nʼa daa fɛɛ pʼa yee logo wɛ, a pʼi tuun wa lɔ sanha na suun le, na Kilɛ ɲɛɛri, na pu keye taha Barinabasi ni Sɔli na, na pu yaha kari Kilɛ wo labye wu na.

Barinabasi ni Sɔli nɔgana Sipɛrɛ ni

4 Ba Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa Barinabasi ni Sɔli tun wɛ, a pʼi gari Silisi ni. A pʼi shɛ jé wà kɔɔgbɔhɔ ka ni na kari Sipɛrɛ fiige ki ni. 5 A pʼi nɔ Salaminɛ ni, na Kilɛ Kafila jo Yawutuu pu mu Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni. Yohana wemu pʼa bi Marika ge, wee bi pu tɛgɛ labye wu na.

6 A pʼi Sipɛrɛ fiige ki kɔn ɲɛri na shɛ nɔ kulo la ni, lee mɛgɛ ɲɛ na Panfɔsi. Ba pʼa nɔ wà wɛ, na Yawutu ná wa ta wà, wee mɛgɛ ɲɛ Bariyesu. Wu bi siganma pyi, na kafinɛyɛ yu na Kilɛ tudunmɔ wee ɲɛ. 7 Wee sigaanfɔɔ wʼa bye gbafɛnɛɛrɛɛ Sirigusi Polusi kaban. Wee gbafɛnɛɛri wu bye ná xakiligbɔ fɔɔ. A wu Barinabasi ni Sɔli yiri, bani pu bi giin pʼi Kilɛ Kafila logo. 8 Ga sigaanfɔɔ wemu mɛgɛ ki ɲɛ Bariyesu, pʼi wu pyi Girɛkii jomɔ pu ni na Elimasi ge, a wee di Barinabasi ni Sɔli kaala. Wʼa bi li shaa wu gbafɛnɛɛri wu ɲaha kɔn, kɔnhɔ wu ganha bu dà Yesu na wɛ. 9 Wee tuun wu ni Sɔli we pʼa bi na Pɔli ge, a wee di ɲi Fɛfɛɛrɛ Munaa na, a wu sigaanfɔɔ wu wii xuuni na jo: 10 «Shitaanni sipya mu ɲɛ, mu ya ɲi shizhiinmɛ ni naŋmahara tuuyo bɛɛri na. Tiimɛ bɛɛri pɛn. Mu wa da Kafɔɔ wo kodiinɛ li ɲɛri wu ɲɔ yaha-i ya? 11 Kafɔɔ ya wu keŋɛ taha mu na nimɛ. Ma na ba bye fyɛn. Ma na ba tuun wa pye, ma da yafiin bɛ ɲa wɛ.» Taapile ni a piige di jé Elimasi ɲaha ni; a wu ɲɛri fyɛn, na ganha na daala wu bu garaa sipya wa ta, wee di wu keŋɛ co, wu koo shɛ wu na. 12 Ba gbafɛnɛɛri wʼa lee ɲa wɛ, na dà Yesu na. Kalaa we wʼa pye Kafɔɔ shizhaa na ge, a wee di bye wu mu kakanhana.

Pɔli ni Barinabasi nɔgana Ancɔsi nibire ni

13 Lee kadugo na a Pɔli ni wu tahama-nɔhɔmɔɔ di jé kɔrɔgɔ ka ni Panfɔsi ni, na gari Pɛrizhe kulo li ni Panfili fiige ki ni. Yohana wemu mɛgɛ pʼa yiri na Marika ge, wee xuu wu ni wee ya kuri pu fɛni, na gari Zheruzalɛmu ni. 14 Ga, a pusamaa di yìri Pɛrizhe ni, na gari kulo la ni lemu mɛgɛ ki ɲɛ Ancɔsi nibire ge, lee ɲɛ Pisidi wo fiige ki kabanugo. Ba Yawutuu wo cadɛɛngɛ kʼa nɔ wɛ, a pu bɛ di jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni na diin. 15 Ba pʼa saliya we ni Kilɛ tudunmɔɔ pu wo Kitabuu pu kalaa xɔ wɛ, a Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ɲuŋɔfɔɔ wu tuduro tun Pɔli ni Barinabasi mu na: «Na cebooloo, Kilɛ Kafila yɛrɛ la bye lʼi wa yi mu, yi na já li pye.»

16 A Pɔli di yìri, na wu keŋɛ yirige, na sipyii pu pye: «Izirayɛli shɛɛn, ni yee piimu pʼa fyagi Kilɛ na ge, yi niwegee shan! 17 Izirayɛli shɛɛn wo Kilɛ wʼa wù sefɛlɛɛ pu ɲaha bulo. Tuun wemu ni pu bye nadadiinmɛɛ Misira ni ge, wʼa pu nagoo ɲɛhɛ. Lee kadugo na a wu wu wo sefɛɛrɛ ti taga pu yeege kee fiige ki ni. 18 A wu pu keree xu, na pu ɲɔ sha fo na nɔ yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ na. 19 Lee kadugo na wʼa shi tɛhɛɛ gbarashuun kyɛɛgi, na wee kɔri yeege Kana fiige ki ni, na fiige ki kan wù sefɛlɛɛ pu mu, 20 fo na nɔ yee xhuu shishɛɛrɛ ni kɛlɛɛ kaguro na (450). Lee kadugo na, a wu kiirikɔɔn kan wù sefɛlɛɛ pu mu fo na shɛ nɔ Kilɛ tudunmɔɔ Samuwɛli wo caŋa ɲii li na.

21 «Wee tuun wu ni a pʼi li sha Kilɛ mu na wu wa pye saan pu ɲuŋɔ ni. A Kilɛ di Kisi ja Sɔli kan pu mu wee wu pye pu saan. A wee di yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) ta pu ɲuŋɔ ni. Wee bi foro Bɛnzhamɛ wo shi wu ni. 22 Ba Kilɛ ya Sɔli laha saanra ti na wɛ, na Dawuda kan pu mu wʼa pye pu saan. A wee kaa di daan Kilɛ ni, a Kilɛ di jo: ‹Sipya wemu nɛ zhaa ge, wee wu ɲɛ we, Zhese* ja Dawuda we. Wee na ba bye nɛ ɲidaan keree ki bɛɛri pyevɔɔ.›* 23 A Kilɛ di ba Shɔvɔɔ kan Izirayɛli mu, na foro Dawuda shi wu ni, ba wʼa bi yi jo jogana lemu na wɛ, wee ɲɛ Yesu. 24 Na ta wee sanha ba wɛ, Yohana wʼa bi Kilɛ Kafila wu yɛrɛ pyi Izirayɛli sipyii pu bɛɛri mu, na pu daajeŋɛ jo pu jurumu wu na, pʼi batize. 25 Ba Yohana wo labye wu taaxɔɔ ya tɛɛŋɛ wɛ, a wu ganha na yu na: ‹Yee ya giin na jɔgɔ nɛ wa wɛ? Shɔvɔɔ wemu ɲaha yee wa wii ge, nɛ wa were-e dɛ! Ga we wʼa ma nɛ kadugo ge, wee wu wa. Nɛ cɛ̀rɛ nɛ wu pye wu bulo, ali na wu tanhaya mɛɛrɛ bɛ sanha, nɛ yaa ni lee ni wɛ.›*»

26 Lee kadugo na a Pɔli di jo: «Na cebooloo, yee piimu pu ɲɛ Ibirayima yaseye ge, ni yee pii pʼa fyagi Kilɛ na ge, pe ɲuwuuro jomɔ pe ya jo yi bɛɛri mu. 27 Bani Yawutuu pii pʼa bye Zheruzalɛmu ni ge, pere ni ɲuŋɔfɛɛ pu bi ta li cɛ na Shɔvɔɔ wu ɲɛ Yesu wɛ. Kilɛ tudunmɔɔ pu jomɔ pemu bɛ pu bi galaa cadɛɛngɛ bɛɛri ge, pu ya pee bɛ cɛ wɛ; bani pʼa Yesu jaagi, na wu gbo. Ga lee funŋɔ ni a pʼi pee jomɔ pe ɲɔ fa puyɛ kategee. 28 Ali na ta pu ya kaa la shishiin ta wu na le lʼa wu kagbuu xɔ wɛ. Lee bɛ na, a pʼi Pilate pye na wu sɔɔ pʼi wu gbo. 29 Lee na keree kiimu kʼa ka Kilɛ tudunmɔɔ Kitabuu pu ni Yesu shizhaa na ge, pee jomɔ pu bɛɛri ya pye can. Lee kadugo na a pʼi wu tirige korikoritige ki na, na shɛ le faŋa ni. 30 Ga, a Kilɛ di wu ɲɛ na yeege xu ni. 31 Ba wʼa ɲɛ foro xu ni wɛ, pii pʼa wu torogo na yìri Galile ni na pa Zheruzalɛmu ni ge, a wu cabyaa niɲɛhɛŋɛɛ pye na wuyɛ shɛɛ pee na. Pee sipyii pu pʼa pye wu sɛɛrɛɛ, na wu jomɔ yu Izirayɛli sipyii pu mu. 32 Kilɛ bi Jozaama pemu wo ɲɔmɛɛ lɔ wù sefɛlɛɛ pu mu ge, wèeyɛ pyaa ki bɛ wo kapana ɲuŋɔ ki ɲɛ, na pee ɲaha jo. 33 Ɲɔmɛɛ le Kilɛ ya lɔ wèe sefɛlɛɛ pu mu ge, wʼa lee fa pu kadugo shɛɛn mu. Kilɛ ya Yesu ɲɛ na yeege xu ni. Lee lʼa ka Zaburuu Kitabu koogoo shuun wu ni Yesu shizhaa na na:

‹Mu ɲɛ nɛ Ja; niɲaa nʼa ma se.›*

34 Ba Kilɛ ya Yesu ɲɛ na yeege xu ni wɛ, na jo na wu da ga xhu nige bada wɛ. Lee Kilɛ Kafila wʼa shɛ na:

‹Fɛfɛɛrɛ ɲɔmɛɛ le nɛ lɔ Dawuda mu ge,

nɛ na ba lee ɲɔ fa nakaara baa ni duba ni yi mu.›*

35 Lee wuu na Kilɛ Kafila wʼa li shɛ xuu wa bɛ ni sanha na:

‹Mu da ga sɔɔ ma Fɛfɛɛrɛ Sipya wu wu fɔnhɔ

faŋa ni wɛ.›*

36 Ga Dawuda we wʼa pe jomɔ pe jo ge, ba wee ya Kilɛ ɲidaan keree pye xɔ wu wo tuun wu ni wɛ na xhu. A pʼi wu le na fara wu sefɛlɛɛ pu nixhuyo na. A wu fɔnhɔ. 37 Ga Kilɛ ya Yesu wemu ɲɛ na yeege xu ni ge, wee ya ta fɔnhɔ wɛ.

38 «Lee na, na cebooloo, wèe ya yaa na li cɛ na Yesu gbɔɔrɔ ni wù jurumu wʼa da yafa wù mu. 39 Kakuuŋɔɔ kiimu ki ɲɛ yee ya já shɔ ki na Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu nɔhɔ ni-i ge, wemu bu dà Yesu na, weefɔɔ na zhɔ kee kakuuŋɔɔ ki bɛ na, na kaɲii ta Kilɛ ɲaha tàan Yesu gbɔɔrɔ ni. 40 Lee wuu na yʼa yiyɛ kasɛri, kɔnhɔ Kilɛ tudunmɔɔ pʼa yemu jo ge, yee ganha da yi ta wɛ. Pʼa jo:

41 ‹Kilɛ keree la wuuvɛɛ, yi wii,

li na bye kakanhana yee mu,

lee kadugo na yee na gyɛɛgi.

Bani nʼa da ba kaa la pye yee wo tuun wu ni.

Ali wa na ba li paari yee mu,

yee da ga dà li na wɛ.›*»

42 Ba Pɔli ni Barinabasi ya pa foro Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni wɛ, a sipyiire tʼi pu pye na cadɛɛngɛ ki kʼa ma ge, na pu pa jo le kaa le ninunɔ na pee mu sanha. 43 Ba sipyiire tʼa ɲɔ kɔn na jaaga wɛ, Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ ni Kilɛ ɲìi fyaara sipyii piimu ya jé Yawutuu koo li ni ge, a pee di daha Pɔli ni Barinabasi fɛni. A pee di ganha na pu logoo wari na pu taha Kilɛ wo niimɛ wu fɛni ni ɲɔmɛɛ fɛɛrɛ ni. 44 Ba cadɛɛngɛ kʼa pa nɔ wɛ, a kulo li sipyii pu bɛɛri di ba binnɛ pʼi Kafɔɔ jomɔ logo. 45 Ba Yawutuu pʼa sipyiire ti ɲa tʼa pinnɛ wɛ, a lee wo ɲɛpɛɛn di jé pu ni. A pʼi ganha na Pɔli kafila wu kaala na wu shɛhɛlɛ. 46 A Pɔli ni Barinabasi di yi fiinŋɛ jo pu mu na: «Yee Yawutuu mu Kilɛ Kafila wu bi yaa na fɛnhɛ jo. Ga ma na jo yee ya she wu ni, na li yaha na yee ya yaa ni ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ni wɛ. Ayiwa nimɛ a wu gari shi watii yíri. 47 Bani ye Kafɔɔ Kilɛ ya jo wu Kafila wu ni na:

‹Nɛ Kilɛ wʼa ma teŋɛ na pye kpɛɛngɛ shi wusama mu,

kɔnhɔ mʼa ɲuwuuro ti jomɔ pu yaha pʼi nɔ

koŋɔ ki kabaya shishɛɛrɛ wu bɛɛri na.›*»

48 Shi wemu ɲɛ Yawutuu-i ge, ba pee ya pee jomɔ pu logo wɛ, a pu bɛɛri fundanga wuu di ganha na Kafɔɔ jomɔ pu sɔni. Piimu bɛɛri pu bi puyɛ gbegele pʼi sɔɔ ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pu na ge, a pee bɛɛri di dà Kafɔɔ Yesu na. 49 Lee caagagana li na Kafɔɔ jomɔ pu bi jaaga wee xuu wu bɛɛri ni.

50 Kulo li mɛgbɔhɔ cèe ni kulo li sipyigbɔɔ piimu pu bye Yawutuu koo li ni ge, a Yawutuu pʼi pee sɔn wá Pɔli ni Barinabasi na, a pʼi pu kanha, na pu kɔri na yeege pu wo fiige ki ni. 51 Ga, a Pɔli ni Barinabasi nivorowuu di pu tɔɔyɔ gbazhɛnhɛ ɲahara wo wà, na lee pye sɛɛri kaa pu fɛni. A pʼi gari Ikonɛ kulo li ni. 52 Ga lee bɛ na, a pee nʼa daa fɛɛ nivomɔɔ pu kunni di ɲi fundanga ni Fɛfɛɛrɛ Munaa na Ancɔsi ni.

14

Pɔli ni Barinabasi ya kari Ikonɛ kulo li ni

1 Ba Pɔli ni Barinabasi ya nɔ Ikonɛ ni wɛ, na jé wà bɛ Yawutuu Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni. A pʼi jomɔ jo fo Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ ni Girɛkii niɲɛhɛmɛɛ ya pye Yesu nʼa daa fɛɛ. 2 Ga, Yawutuu piimu pʼa she pu da dà Yesu na-ɛ ge, a pee di shɛ ganha na shi wusama sɔɔn na waa nʼa daa fɛɛ pu na. 3 Ga lee bɛ na, a Pɔli ni Barinabasi di mɔ lee kulo li ni. Pʼa bi Kafɔɔ kaa yu, pu bi fyagi wa shishiin na wɛ. Kafɔɔ bi sefɛɛrɛ kaan pu mu pʼa kakanhaŋaa ni ɲaha shɛshɛɛrɛ pyi. Kee bi li shɛɛ na Kafɔɔ wo Fɛrɛmɛ jomɔ pu ɲɛ can.

4 A kulo li shɛɛn pʼi daa taaya shuun. A taaga ka di bye ni Yawutuu pu ni, a ke kʼi bye ni tudunmɔɔ pu ni. 5 A Yawutuu pee ni shi wusama ni pu ɲuŋɔfɛɛ di bɛ nigin na, na pʼi Pɔli ni Barinabasi kanha. Pu funŋɔ bye pʼi pu wá gbo ni kagereye ni. 6 Ba Pɔli ni Barinabasi ya pa li cɛ na pu funŋɔ ki wa pʼi pee gbo wɛ, a pʼi baa kari Likawuni fiige ki ni. Kee fiige ki ni Lisitiri ni Dɛribɛ kulogoo kʼa bye. 7 A pʼi Jozaama pu jo wee xuu wu bɛɛri ni.

Na Pɔli ni Barinabasi yaha Lisitiri ni

8 Ná wa bye Lisitiri ni wʼa bi faan fo wu taasii ni. Wu bi sanha ɲaari ɲa bada wɛ. 9 Wee ná wu bi Pɔli jomɔ pu nuri. A Pɔli di wu ɲaha kɔ le wu ni na wii, na wu ta na nʼa daa wa wu zɔ wu ni, na wu cuuŋɔ. 10 A Pɔli di jo ni fanha ni, na ná wu pye: «Yìri yere ma tɔɔyɔ yi na!» A na wu yìri, na yere wu tɔɔyɔ yi na, na ganha na ɲaari. 11 Ba sipyiire tʼa lee ɲa wɛ, na jo Likawuni shɛɛn jomɔ pu ni na: «Kakanhana dɛ! Wù kilɛlɛɛ pʼa puyɛ ɲɛri sipyii, na digi na pa naha.» 12 Girɛkii kilɛ wemu mɛgɛ ki bye Zesi ge, a pʼi wee mɛgɛ le Barinabasi na. Shuun wo wu mɛgɛ ki bye Hɛrimɛsi ge, a pʼi wee mɛgɛ le Pɔli na. Bani Pɔli wʼa bye jomɔ pu jovɔɔ. 13 Zesi tapɛɛŋɛ puga ki bye kulo li tajege ki ni. A wu saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wu shɛ wee xuu wu ni ni nupɛhɛɛ ni, na ki to ni tige fyɛɛnrɛ ni. Wu ni sipyiire ti bi giin pʼi saraga wolo Barinabasi ni Pɔli mu.

14 Ga ba Pɔli ni Barinabasi ya lee ɲa wɛ, a pu loyire wuu di pu fadeye shɛɛngi, na baa kari sipyiire ti fɛni, na ganha na sɛlɛ na: 15 «Wu naɲiinɛɛ ɲaha na yee di le pyi wɛ? Wèe bɛ pu ɲɛ sipyii ba yee wa wɛ. Wèe ya pa Kilɛ Jozaama jo yee mu, jo yi ke ɲuŋɔ baa pɛɛŋɛ ke ɲɔ yaha, yʼi dà Kilɛ ɲìi wo wu na. Yʼi da wu pɛlɛ, wee wemu wʼa fugba, ni ɲiŋɛ, ni suumɔ lɔhɔ, ni ki funŋɔ yaŋmuyɔ yi bɛɛri yàa ge. 16 Taashiinɛ li ni Kilɛ bi shi wu bɛɛri yaha wu na wuyɛ ɲidaan koro ɲaari, 17 Ga lee bɛ na Kilɛ bi wuyɛ shɛɛ pu na ni kasaaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ ni. Wʼa zanha shaan yee mu na yìri fugba we ni, na yee shinma ɲɔgi wu tuun ni, na ɲɔlige niɲɛhɛŋɛ kaan yee mu, na fundanga kaan yee mu.» 18 Pɔli ya yee bɛɛri jo, ga jɛɛrɛ yɛ li bi fɔ pʼi sipyiire ti ɲaha kɔn kanha niiyɛ yi gbo wu na.

19 Na pu yaha lee na, a Yawutuu pʼi di yìri Ancɔsi nibire ni Ikonɛ ni na pa. A pʼi sipyiire ti faanna fo pʼa kagereye taga Pɔli wá shan, na pʼi wu gbo. Lee kadugo na a pʼi wu fuulo na shɛ wá kulo li kadugo yíri, bani pu bi giin na wʼa xu xɔ. 20 Ga ba nʼa daa fɛɛ pʼa shɛ wu kuuri wɛ, a wu yìri jé kanha ki ni. Kee caŋa ki ɲimuguro na a Pɔli ni Barinabasi di yìri wà na kari Dɛribɛ ni.

Tudunmɔɔ pʼa kuri kari Ancɔsi nigbɔ wu wo egilizi wu ni

21 Pɔli ni Barinabasi ya Kilɛ Jozaama pu jo Dɛribɛ kulo li ni. A sipyiɲɛhɛmɛɛ di dà Yesu na. Lee kadugo na a pʼi guri kari Lisitiri ni, ni Ikonɛ, ni Ancɔsi nibire ni. 22 Pʼa bi Yesu nʼa daa fɛɛ pu logoo wari, na pu yɛri na pu kori yaha nʼa daa wu ni pu da se ɲaha na. Bani pʼa bi pu pyi na: «Li waha lʼi waha, wèe na vɛnhɛ kanhama niɲɛhɛmɛ ɲa, yani wù pa jé Kilɛ wo saanra ti ni ge.» 23 Pɔli ni Barinabasi ya pii ɲaha bulo na pye ɲahagbaa fɛɛ egilizii pu bɛɛri nigin nigin ni. Lee kadugo na a pʼi suun le, na Kilɛ ɲɛɛri pee sipyii pu mu. Kafɔɔ wemu na pʼa dà ge, a pʼi pu kaa le wee keŋɛ ni, kɔnhɔ wu bye pu tɛgɛvɔɔ.

24 Lee kadugo na a Pɔli ni Barinabasi di Pisidi kɔn ɲɛri, na gari Panfili fiige ki ni. 25 A pʼi Kilɛ Kafila jo Pɛrizhe kulo li ni na na kari kulo la ni lee mɛgɛ ɲɛ Atali. 26 A pʼi jé kɔɔgbɔhɔ ka ni na kari Ancɔsi nigbɔ wu ni Siiri fiige ki ni. Wee xuu wu ni nʼa daa fɛɛ pʼa bi pu kaa le Kilɛ keŋɛ ni. Labye wemu na pʼa xɔ mɛ ge, a pʼi na yìri wà lee kulo li ni na ma wee labye wu fɛni. 27 Ba pʼa nɔ Ancɔsi ni tuun wemu ni wɛ, keree kiimu bɛɛri pʼa pye Kilɛ baraga ni ge, a pʼi nʼa daa fɛɛ pu pinnɛ, na kee bɛɛri paari pu mu. Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, mugigana lemu na Kilɛ ya kuɲɔɔ mugi wee bɛ mu, kɔnhɔ pu bɛ di dà Yesu na ge, a pʼi yee bɛ paari. 28 A Pɔli ni Barinabasi di taatuunnɔ pye Ancɔsi nʼa daa fɛɛ pu yíri.

15

Yesu nʼa daa fɛɛ pʼa pinnɛgɛ kemu pye Zheruzalɛmu ni ge

1 Ayiwa, a namaa pii di ba yìri Zhude fiige ki ni na pa Ancɔsi ni. A pʼi ba ganha na kalaa watii kaan cebooloo nʼa daa fɛɛ pu mu na: «Na saha ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni, yee ya cekɔɔnrɔ pye wɛ, yee da zhɔ wɛ.» 2 Pɔli ni Barinabasi ya ta sɔɔ pee jomɔ pu na wɛ. A lʼi bye nakaagbɔɔrɔ pu tɛ ni, fo Ancɔsi nʼa daa fɛɛ pʼa nʼa daa fɛɛ pii fara Pɔli ni Barinabasi na, pʼi shɛ li tiinnɛ tiin Zheruzalɛmu ni, pu ni tudunmɔɔ pee ni nɔhɔlɛɛ pu ni. 3 A egilizi wu pu tun kari, a pu nigariwuu di doro Fenisi fiige ni Samari fiige ki ni. Shi wemu ɲɛ Yawutuu-i ge, wee ya sɔɔ Kilɛ jomɔ pu na sɔɔgana lemu na ge, a pʼi yee paari wee xuu wu nʼa daa fɛɛ pu mu. A pee jomɔ pʼi daan pu cebooloo pu ni xuuni.

4 Ba Pɔli ni Barinabasi ya nɔ Zheruzalɛmu ni wɛ, a nʼa daa fɛɛ pʼi pu ɲuŋɔ círi cirigazaana na. Tudunmɔɔ pee ni nɔhɔlɛɛ pu bɛɛri bi bye wà. Pʼa já keree kiimu bɛɛri pye Kilɛ baraga ni ge, a pʼi kee bɛɛri paari Zheruzalɛmu nʼa daa fɛɛ pu mu. 5  Farizhɛɛn piimu pʼa dà Yesu na ge, a pii di yìri pu ni na jo: «Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, piimu pʼa dà Yesu na wee shi wu ni ge, pee wo cekɔɔnrɔ bye ɲɛ fanha. Na fara lee na, pʼa yaa na ɲaari na sahaŋi ni Musa wo saliya wu ni.» 6 Lee wuu na, a tudunmɔɔ pee ni nɔhɔlɛɛ pʼi puyɛ ɲa na binnɛ tiin, kɔnhɔ pʼi yee suguri shiizhan. 7 Ba jomɔ pʼa pa ɲɛri nakaagbɔɔrɔ pu tɛ ni wɛ, a Pyɛɛri di ba yìri yere na jo: «Na cebooloo, yeeyɛ pyaa wa li fiin na Kilɛ ya nɛ ɲaha bulo fo taatuunnɔ ni, kɔnhɔ nɛ Kilɛ Jozaama pu jo shi wusama bɛ mu wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, kɔnhɔ pʼi Kilɛ jomɔ logo pʼi dà Yesu na. 8 Kilɛ wemu wʼa sipyii bɛɛri zɔlɔɔ cɛ ge, wèe ya li cɛ na wee ya sɔɔ pu na. Lee wuu na Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa tigi pu na ba lʼa tigi wèe na tigigana lemu na wɛ. 9 Lee ya ta zhɔnrɔgɔ pye wɛ. Lʼa pu zɔlɔɔ fiinŋɛ, bani pʼa dà Yesu na. 10 Ni li wa mu, ɲaha na yee di wa giin yʼi Kilɛ taanna di wii wɛ? Wèe sefɛlɛɛ ni wèeyɛ pyaa ya ta já tuguro temu na-ɛ ge, ɲaha na yʼi wa giin yʼi tee taha nʼa daa fɛɛ pu ɲuŋɔ ni wɛ? 11 Dagana lemu na yee ya dà na yee ya shɔ Kafɔɔ Yesu wo niimɛ wu gbɔɔrɔ ni ge, mu li wa pii bɛ shizhaa na.»

12 A sipyii pu bɛɛri di cari cari puyɛ na, na Pɔli ni Barinabasi yɛ bɛ wo nijoyo logo. Kilɛ ya kakanhaŋaa ni ɲaha shɛshɛɛrɛ temu pye pu mu shi wu niŋɛ ni wemu ɲɛ Yawutuu wɛ ge, a pʼi yee bɛɛri paari sipyiire ti mu. 13 Ba Pɔli ni Barinabasi ya jo xɔ wɛ, a Yakuba di jomɔ pu lɔ na jo: «Na cebooloo, yi niwegee shan, yʼi na kafila wu logo! 14 Shi wemu ɲɛ Yawutuu-i ge, yahagana lemu na Kilɛ ya wu kasɛɛgɛ yaha wee shi wu na fo taashiinɛ li ni ge, na pii ɲaha bulo pu ni na pye wuyɛ pyaa wuu ge, Simɔ ya yee bɛɛri paari na xɔ yee mu. 15 Simɔ wo jomɔ pe ni Kilɛ tudunmɔɔ pu wo pu bɛɛri ɲɛ ninumɔ, bani lʼa ka Kitabu wu ni na Kafɔɔ ya jo na:

16 ‹Lee kadugo na, nʼa da ba guri ba.

Dawuda puga ke kʼa to ge,

nʼa da ba kee yereŋɛvonɔ yereŋɛ.

Nʼa da ba ki kataha ki bɛɛri yirige, di ki tii.

17 Kɔnhɔ sipyiire tisara bɛɛri di Kafɔɔ sha

ni shi wu bɛɛri nʼa yiri na pye nayɛ wo ge.

18 Yee Kafɔɔ ya jo.

Wee wʼa kii keree kii shɛ fo taatuunnɔ ni.›*»

19 Lee kadugo na a Yakuba di jo: «Lee wuu na, shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, wu dʼa sɔɔ Kilɛ Kafila wu na ge, nɛ funŋɔ na, wèe ya yaa na waha watii taha wu na wɛ. 20 Ga yi yere wù sɛmɛ tun pu mu, na saraya yatɔɔyɔ yemu pʼa gbuu yapɛrɛɛ na ge, pu ganha ba yee xaara xaa wɛ. Na pu ganha ba dɔdɔɔrɔ pyi wɛ, na pu ganha ba yaxuyo, kelee shishan xaa wɛ. 21 Bani na lɔ fo taatuunnɔ li ni, kulogoo ki bɛɛri ni, Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi ni, lee yɛrɛ li lʼa gaan na saha ni Musa wo saliya wu ni cadɛɛngɛ bɛɛri na.»

Tudunmɔɔ pʼa sɛmɛ tun nʼa daa fɛɛ pii mu piimu ɲɛ Yawutuu wɛ

22 Yakuba jomɔ pʼa bi bɛ tudunmɔɔ ni nɔhɔlɛɛ, ni nʼa daa fɛɛ pu mu. A pu pii pinnɛ ni Pɔli ni Barinabasi ni, na pee tun kari Ancɔsi ni. A pʼi ɲahagbaa fɛɛ shuun wa ɲaha bulo nʼa daa fɛɛ pu ni. Wa mɛgɛ ɲɛ na Zhude, pʼi wu pyi na Barisabasi, shuun wo wu mɛgɛ ɲɛ na Silasi. 23 A pʼi sɛmɛ wu le pu keŋɛ ni. Lʼa bi ka wee sɛmɛ wu ni na:

«Wèe piimu pu ɲɛ tudunmɔɔ pu ge, wèe ni egilizi nɔhɔlɛɛ ni nʼa daa fɛɛ pu pʼa we sɛmɛ we tun wù cebooloo nʼa daa fɛɛ pu mu piimu ɲɛ Yawutuu wɛ, na ɲɛ Ancɔsi kulo le, ni Siiri fiige ke, ni Silisi fiige ki ni ge:

Wèe ya yi shaari.

24 Wèe ya logo na sipyii pii ya yìri wèe yíri naha, na shɛ kafila wa taga yee hakilee pu wuregi, fo lʼa pye yee mu funzhaga; na ta wèe di ya pu tun wɛ. 25 Lee wuu na wèe ya wùyɛ ɲa, na bɛ nigin na, na li ta lʼa pɔrɔ na sipyii pii fara wù taanɲiinɛɛ Pɔli ni Barinabasi na, wù pee tun yi mu. 26 Pii namaa shuun we ya puyɛ kan Kafɔɔ Yesu wo labye wu mu, fo na li pye jɛɛrɛ yɛ lʼa fɔ pʼi xhu kanhama keŋɛ ni. 27 Lee wuu na wèe ya Zhude ni Silasi pinnɛ ni pu ni, kɔnhɔ jomɔ pemu wèe ya ka sɛmɛ wu ni ge, pʼi pee jo yi mu ɲɔ ni ɲɔ. 28 Lʼa taan Fɛfɛɛrɛ Munaa ni wèe bɛ ni, nago wù ganha da tuguro tatii taha yi na, kii keree kii kadugo na wɛ. Kee keree ki kaa wèe ya jo waha mɛ yi mu. 29 Yi ganha ba yapɛrɛɛ xaara, kelee shishan, kelee yaxuyo xaa wɛ; yʼi dɔdɔɔrɔ yaha. Yi bu já yiyɛ tanha kii keree kii na, lee ya ɲɔ. Kilɛ wu tuun wa shɛ wu na.»

30 A pʼi Pɔli, Barinabasi, Zhude ni Silasi yɛ yaha kari Ancɔsi ni. Ba pee ya nɔ wà wɛ, na nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri yiri pinnɛ, na sɛmɛ wu kan pu mu. 31 Ba pʼa wee sɛmɛ wu kalaa wɛ, a lee yɛrɛ lʼi pu funŋɔ taan xuuni. 32 Zhude ni Silasi yɛ bɛ di bye Kilɛ tudunmɔɔ, a pʼi yɛrɛ kan nʼa daa fɛɛ pu mu, na pu logoo waha, na samɔhɔrɔ le pu ni. 33 A pʼi cabyaa kii pye ni pu ni Ancɔsi ni. Lee kadugo na a pʼi koo sha. A pʼi li kan pu mu, na pu pye na Kilɛ wu pu naha shɛ pu tunvɛɛ pu yíri, na pu shɛ kanha ta ɲaɲiŋɛ na. 34 [Ga lee bɛ na, a lʼi daan Silasi ni wee wu kori Ancɔsi ni.] 35 A Pɔli ni Barinabasi di gori Ancɔsi ni. Pee ni sipyii piitiilee bi nʼa daa fɛɛ pu kalaa, na Kafɔɔ wo Jozaama pu bɛ yɛrɛ pyi.

Pɔli ni Barinabasi ya waagi

36 Caŋa ka Pɔli ya pa Barinabasi pye: «Barinabasi, kulogoo kiimu ni wèe ya toro, na Kilɛ Kafila jo wà ge, wù kuri wù doro kee ni, wù ki nʼa daa fɛɛ pu pɛrɛgi pu bi se ɲaha na nʼa daa wu ni.» 37 Pu nigariwuu, Barinabasi funŋɔ bye, Yohana wemu pʼa bi Marika ge, wee bɛ wu pinnɛ ni pu ni. 38 Ga Pɔli ya ta sɔɔ Yohana wu pinnɛ ni pu ni wɛ. Bani na pu yaha Panfili fiige ki ni wʼa pa guri pu fɛni na labye wu ta wu sanha xhɔ wɛ. 39 A lʼi bye gilege Pɔli ni Barinabasi tɛ ni, fo na pu pye pʼa waagi. A Barinabasi di gari ni Marika ni. A pu shuun wu jé kɔrɔgɔ ka ni na kari Sipɛrɛ ni. 40 A Pɔli di Silasi ɲaha bulo. A nʼa daa fɛɛ pʼi pu kaa le Kafɔɔ keŋɛ ni. 41 A pʼi Siiri ni Silisi fiiye yi bɛɛri ɲaari, na samɔhɔrɔ le nʼa daa fɛɛ pu ni.

16

Timote ya fara Pɔli ni Silasi na

1 A Pɔli ni Silasi di gari Dɛribɛ ni, a pʼi foro wà, na gari Lisitiri kulo li ni. Na shɛ nʼa daa fɔɔ lɛvɔɔ wa ta wà, wee mɛgɛ ɲɛ na Timote. Wu nu bye Yawutuu nʼa daa fɔɔ wa, ga wu to wʼi ɲɛ Girɛki. 2 Nʼa daa fɛɛ piimu pu bye Lisitiri ni Ikonɛ ni ge, pee bɛɛri bi Timote mɛsaaŋa yu. 3 Lee wuu na Pɔli ya li sha na Timote wu pye wu kapyebyeɲii. Yawutuu pu wuu na wʼa Timote kɔn, bani pu bɛɛri bi li cɛ na Girɛki wu ɲɛ wu to we. 4 Pu nigariwuu ya toro kulogoo kiimu bɛɛri ni ge, tudunmɔɔ pee ni Zheruzalɛmu nɔhɔlɛɛ pʼa keree kiimu teŋɛ ge, a Pɔli di kee bɛɛri paari pu mu, na pʼa kee pyi. 5 Lee lʼa bi nʼa daa fɛɛ pu pye pu na se ɲaha na nʼa daa wu ni, egilizii pu ni. A la di ganha na faraa pu na caŋa bɛɛri.

Pɔli ya kashɛɛ la ɲa Torowasi ni

6 A Kilɛ Munaa lʼi pu ɲaha kɔn Kilɛ Kafila wu jo na Azi fiige ki ni. A pʼi Firizi ni Galasi fiiye yi ja toro. 7 Ba pʼa tɛɛŋɛ Misi fiige ki na wɛ, a pʼi ganha na giin pʼi jé Bitini ni, ga Yesu Munaa li ya ta sɔɔ pu jé wà wɛ. 8 A pʼi doro Misi kabanugo na kari Torowasi ni. 9 Kee caŋa ki piige Pɔli ya kashɛɛ la ɲa. A wu Masedɔni shɛn ná wa niyerege ɲa wu na wu ɲɛɛri na yu: «Pɔli, ɲɔ mayɛ na, mʼa ba Masedɔni ni, mʼa ba wù tɛgɛ.» 10 Ba Pɔli ya lee ɲa wɛ, taapile ni a wu gbegele, na shɛ Masedɔni fiige ki ni. A wèe di li cɛ nakaara baa jo Kilɛ yɛ pyaa kʼa jo na wèe pu shɛ Kilɛ Jozaama pu jo pii sipyii pii mu.

Lidi ya pye Kafɔɔ Yesu wo nʼa daa fɔɔ Filipi kulo li ni

11 A wèe di jé kɔrɔgɔ ka ni Torowasi ni, na nɔ Samoturasi ni. Tee ɲimuguro ti na wèe ya nɔ Nerapolisi kulo li ni. 12 A wèe di foro wà, na gari Filipi ni. Lee ɲɛ Masedɔni fiige ki kugbɔɔ le, na ɲɛ Oromɛ fanha ki tatɛɛngɛ ka. A wèe di cabyaa pye lee kulo li ni.

13 Ba cadɛɛngɛ kʼa pa nɔ wɛ, a wèe di shɛ kanha ki kadugo. Bani wèe bi giin na xuu wa wa wà pu mu dugo ki ɲɔ na, wee ɲɛ pu Kilɛ-ɲɛrɛgɛ tapyege. Ba wèe ya nɔ wà wɛ, na cèe pii ta pʼa puyɛ pinnɛ wà, a wèe di Kilɛ Kafila jo pee mu. 14 Cee nigin wa bye pee ni, wee bi jé Yawutuu pu wo Kilɛ koro li ni, wee mɛgɛ ɲɛ Lidi. Wu kulo mɛgɛ di ɲɛ Tiyatiiri. Faɲɛɛyɛ wu bi bɛrɛɛ, yemu pɛrɛmɛ ya waha ge. Wu bi Kilɛ pɛlɛ A wu ganha na we kafila we nuri, a Kafɔɔ di fungɔngɔ fɛɛrɛ kan wu mu wʼa Pɔli kafila wu ɲaha cɛ. 15 A wu ni wu puga shɛɛn pu bɛɛri di batize. A wu Pɔli ni wu kaafɛɛ pu ɲɛɛri na: «Yee bi dà li na na nɛ dà see na Kafɔɔ na, yi pa digi na puga.» A wu wèe karamu fo wèe ya sɔɔ.

Pɔli ni Silasi ya le kaso ni Filipi kulo li ni

16 Caŋa ka wèe ya kari Kilɛ taɲɛrɛgɛ ni, a bulozhɔ wa di wèe ɲuŋɔ círi. Jina wa wu bye wee ni, wee baraga ni wu bi celɔrɔ pyi. Tee celɔrɔ ti ni wʼa bi wari niɲɛhɛmɛ taa na gaan wu Kafɔɔ mu. 17 A wee cee jinaa wo wu daha yaha wèe fɛni, na sɛlɛ, na yu: «Kilɛ-gbɔtabaaga wo kapyebyii pu ɲɛ pii namaa piiri. Ɲuwuuro ya daa koo lemu ni ge, lee kaa pʼa yu yee mu.» 18 Wee cee wu bi taha yaha Pɔli yɛ fɛni caŋa bɛɛri na yee yu. Caŋa ka, a Pɔli di ba ganha na ŋmahana ɲɛri, na jina wu pye: «Yesu Kirisa mɛgɛ na, jina, foro cee wu ni!» Taapile ni a jina wu foro cee wu ni.

19 Ba wee bulozhɔ wu kafɛɛ ya pu wari ta koro li ɲa lʼa tɔ wɛ, a pʼi Pɔli ni Silasi co kari kiiri kɔɔn kuruŋɔ ki mu. 20 Ba pʼa nɔ wà wɛ, na Oromɛ fanhafɛɛ pu pye: «Pii namaa pii ya wèe kulo li wuregi, Yawutuu pu ɲɛ pii. 21 Pʼa sipyii pu kalaa keree kii ni na ta wèe Oromɛ shɛɛn wo saliya wu ya gbara kee na wɛ, wèe di ya yaa wʼa kee keree ki pyi bɛ wɛ.» 22 Ba sipyiire tʼa pee jomɔ pu logo wɛ, a pʼi yìri Pɔli ni Silasi fɛni. A fanhafɛɛ pʼi jo na pu pu fadeye wolo pu na, pʼi pu kpɔn ni susɔlɔɔ ni. 23 Ba pʼa pu deele kpɔn wɛ, na pu le kaso ni. A fanhafɛɛ pʼi yi jo kaso gbaha ki kasɛɛgɛ pyevɔɔ wu mu na pʼa pu kasɛri xuuni. 24 Ba kaso gbaha ki kasɛɛgɛ pyevɔɔ wʼa yee logo wɛ, a wu shɛ Pɔli ni Silasi yaha kaso gbaha ki funŋɔ pura la ni, na pu tɔɔyɔ le tige ka ni na pɔ.

25 Ba ɲiŋɛ kʼa pa ɲi wɛ, a Pɔli ni Silasi di ganha na Kilɛ ɲɛɛri, na Kilɛ masɔŋɔ yoyo cee. Kasolemɛɛ pusamaa bɛɛri bi yee nuri. 26 Na pu yaha lee na, a ɲiŋɛ kʼi wakaraa cɛlɛ xuuni, na kaso gbaha ki ɲahara fo na ki gburaya yi bɛɛri pye yʼa mugi yiyɛ ni. A kasolemɛɛ pu bɛɛri wo tɔɔrɔ shɔnhɔyɔ yʼi bahala wolo. 27 Ba kaso gbaha ki kasɛɛgɛ pyevɔɔ wʼa ɲɛ, na gburaya yi bɛɛri ta yʼa mugi wɛ, a wu wu ŋmɔpara kɔɔngi li kɔrɔgɔ ni di daga wuyɛ gbo, bani wu bi giin na kasolemɛɛ pu bɛɛri ya paa. 28 A Pɔli di mujuugbɔɔ wá na: «Ma ganha da kakuunɔ pye mayɛ na wɛ, wèe bɛɛri wa naha.»

29 A kaso gbaha ki kasɛɛgɛ pyevɔɔ wu jo na pu sokinna le pa. A wu gburogi jé kaso gbapire li ni. Wʼa bi fya fo na fuguri, a lee di wu pye wʼa shɛ do Pɔli ni Silasi tɔɔyɔ ni. 30 Lee kadugo na a wu Pɔli ni Silasi yeege kpɛɛngɛ ki na, na pu pye: «Na ɲahafɛɛ, lekɛ nɛ dʼa yaa na pye, kɔnhɔ di ɲuwuuro ta wɛ?» 31 A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Dà Kafɔɔ Yesu na, ma na zhɔ ma ni ma puga shɛɛn pu bɛɛri.» 32 Lee kadugo na a Pɔli ni Silasi di Kafɔɔ jomɔ pu jo wu ni wu puga shɛɛn pu bɛɛri mu. 33 Kee ɲiɲiŋɛ kiyɛ pyaa na, a kasogbaha ki kasɛɛgɛ pyevɔɔ wu Pɔli ni Silasi yɛ nɔɔyɔ yi wɛrɛ pye. A wu ni wu puga shɛɛn pu bɛɛri di batize. 34 Lee bɛɛri kadugo na a wu gari ni pu ni wu kaban, na shɛ yalige kan pu mu. A we na we ni wu puga shɛɛn bɛɛri di fundanga pye xuuni, bani pʼa dà Kilɛ na.

35 Ba ɲiga kʼa mugi wɛ, a Oromɛ fanha ki ɲuŋɔfɛɛ pʼi fanhafɛɛ pii tun kasogbaha ki kasɛɛgɛ pyevɔɔ wu mu na wu Pɔli ni Silasi yaha. 36 A kasogbaha ki kasɛɛgɛ pyevɔɔ wu pee jomɔ pu jo Pɔli ni Silasi mu na: «Oromɛ fanha ki ɲuŋɔfɛɛ pʼa tuduro yaha pa, na pu yi yaha. Yi foro, yi da gaaŋi ɲaɲiŋɛ na.» 37 A Pɔli di pee fanhafɛɛ pu pye: «Pʼa wèe kpɔn sipyii pu bɛɛri ɲii na kiiri kɔnbaa wèe na, na ta wèe bɛ di ɲɛ Oromɛ kulo li sipyii. Lee kadugo na na ba wèe le kaso ni. Pʼi giin pʼi wèe peele yeege nimɛ kaso wu ni gɛ? Tapyege wa lee na bada wɛ; na puyɛ pyaa ki pa wù yeege kaso wu ni naha!»

38 A pee di guri na shɛ pee jomɔ pu jo Oromɛ fanha ki ɲuŋɔfɛɛ pu mu. Ba pʼa logo na Pɔli ni Silasi bɛ ɲɛ Oromɛ shɛɛn wɛ, a pʼi fya. 39 Lee na a pʼi ba kafari sha Pɔli ni Silasi mu. A pʼi pu yaha na pu ɲɛɛri na pu ɲɔ puyɛ na pʼi foro kulo li ni. 40 Ba Pɔli ni Silasi ya foro kasogbaha ki ni wɛ, a pʼi gari Lidi kaban, na shɛ cebooloo pii ta wà. A pʼi pee yɛri na samɔhɔrɔ le pu ni, na na kari.

17

Pɔli ni Silasi ya Kilɛ Kafila jo Tesaloniki kulo li ni

1 Pɔli ni Silasi ya foro Anfipolisi kulo li ni, na shɛ doro Apoloni kulo li bɛ ni. A pʼi shɛ nɔ kulo la ni lee mɛgɛ ɲɛ na Tesaloniki. Yawutuu Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ka bye wà. 2 A Pɔli di jé kee Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni ba wʼa tee na li pyi wɛ. A wu cadɛɛnyɛ taanri pye na taha yiyɛ na na se na Yawutuu pu ɲuŋɔ cirini, na Kilɛ Kafila wu ɲaha yu pu mu. 3 Pɔli bi Kilɛ Kafila wu ɲaha shɛɛ pu na na fiinŋɛ, na yi yu pu mu na saha ni wee Kafila wu ni na Kilɛ ya wemu ɲaha bulo na pye Shɔvɔɔ ge, na wee na vɛnhɛ ganha na na xu. Lee bɛɛri kadugo na, wu na ba ɲɛ na foro xu ni. A wu pu pye: «Yesu wemu kaa wèe ya yu yee mu ge, wee Kilɛ ya pye Shɔvɔɔ we. 4 A Yawutuu pii di wee kafila wu ta can, a pee di ba dà Yesu na, na fara Pɔli ni Silasi na. A Girɛkii Kilɛ ɲìi fyaara sipyii niɲɛhɛmɛɛ pii bɛ di dà Yesu na ni mɛgbɔhɔ cèe niɲɛhɛmɛɛ pii bɛ. 5 Ga, a lee di ɲiizhaga yirige Yawutuu pusamaa mu. A pee di lapyebaalaa sipyiŋmuyɔ ya faanna pinnɛ, na pee sɔn wá Pɔli ni Silasi na. A pee di tunmɔ taga kulo li bɛɛri wuregi. A pʼi puyɛ faari kari Pɔli ni Silasi tacoŋɔ ni ná wa puga, wee mɛgɛ ɲɛ Zhasɔn. 6 Ba pʼa shɛ fɔ Pɔli ni Silasi ni wɛ, a pʼi Zhasɔn ni nʼa daa fɛɛ pii bɛ co, na pee fuulo kari fanhafɛɛ pu yíri. A pʼi ganha na sɛlɛ na: «Yi li wii, sipyii pii pʼa fiige ki bɛɛri wuregi ge, pee pʼa nɔ wèe bɛ mu naha, 7 a Zhasɔn di pu tirige wu puga. Keree kii pʼa byi ge, kee ya bɛ ni Oromɛ saannaa pu bɛɛri ɲuŋɔfɔɔ Sezari wo saliya wu ni wɛ, bani pʼa yu na saan wa bɛtii wu ɲɛ, wee mɛgɛ ɲɛ Yesu.» 8 Ba kulo li sipyii ni fanhafɛɛ pʼa pee jomɔ pu logo wɛ, a pee jomɔ pʼi pu fungɔnyɔ wuregi. 9 Mʼa Zhasɔn ni nʼa daa fɛɛ pu ɲa pʼa yaha ge, ɲɔmɛɛ pʼa kan fanhafɛɛ pu mu.

Pɔli ni Silasi ya Kilɛ Kafila jo Bere kulo li ni

10 Ba fanhafɛɛ pʼa nʼa daa fɛɛ pu yaha wɛ, kee caŋa ki piige kiyɛ pyaa ni pʼa Pɔli ni Silasi yaha kari Bere ni. Ba pʼa nɔ wà wɛ, na shɛ jé Yawutuu Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, na Kilɛ Kafila jo sipyii pu mu. 11 Pee bi pɔrɔ Tesaloniki shɛɛn na, a pʼi sɔɔ Kilɛ Kafila wu na ni fundanga ni, na Kitabu wu suguri caŋa bɛɛri kee keree ki bi ɲɛ can. 12 A Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ di dà Yesu na. A mɛgbɔhɔ cèe niɲɛhɛmɛɛ di dà Yesu na Girɛkii pu bɛ ni, na fara namaa niɲɛhɛmɛɛ pii bɛ na. 13 Ga ba Tesaloniki kulo li Yawutuu pʼa pa yi logo na Pɔli ya Kilɛ Kafila wu yu Bere bɛ ni wɛ, a pʼi yìri, na shɛ Bere shɛɛn pu sɔn wá pu na. 14 Ba lee ya pye wɛ, taapile ni a nʼa daa fɛɛ pʼi gari ni Pɔli ni suumɔ lɔhɔ ki ɲɔ na, na wu le kɔrɔgɔ ka ni. 15 A pii di binnɛ ni wu ni fo na shɛ nɔ Atɛni kulo li ni. A Silasi ni Timote di gori Bere kulo li ni. Ba Pɔli torogovɛɛ pu kuriduun ya nɔ wɛ, a wu pu tun na pu pa Timote ni Silasi pye, na pʼa se tɔvuyo na wee fɛni Atɛni ni.

Pɔli ya yu ni Atɛni kulo li sipyii pu ni

16 Na Pɔli yaha Atɛni ni wu na Timote ni Silasi yɛ sigee, a wu ba li sɛɛri na li ta Atɛni kulo lʼa ɲi yapɛrɛɛ na. A lee di bye wu mu funzhaga. 17 Lee wuu na wu bi se Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni na yu ni Yawutuu pu ni, ni Girɛkii piimu bi fyagi Kilɛ na ge. Wʼa bi se pinnɛrɛ kpɛɛnyɛ na caŋa bɛɛri, wu bu wemu ta wà, wʼa ganha na yu ni weefɔɔ ni. 18 Fungɔngɔ fɛɛ kuruyo yemu pʼa bi byi na Epikurɛ ni Sitoyiki ge, a yee wo sipyii pii di ba ganha na yu ni Pɔli ni. A pii di jo pu ni na: «Kaɲuŋɔ baa jomɔ pekɛ we di wa yu wɛ?» A pii bɛ di jo: «Li ɲɛ ma na giin kilɛlɛɛ piitiilee kaa wʼa yu wèe ya piimu cɛ wɛ.» Pʼa yee jo bani Pɔli bi Yesu wo Jozaama pu yɛrɛ pyi, na xuɲɛnɛ li bɛ kaa yu. 19 A pʼi gari ni Pɔli ni kulo li pinnɛrɛ kpɛɛngɛ ka na, kee mɛgɛ ɲɛ na Ayeropazi. Ba pʼa nɔ wà wɛ, na Pɔli yege na: «Kalaafomɔ wemu ni mʼa pa ge, ta wèe na já wu logo? 20 Yemu bɛɛri wèe ya nuri mu ɲɔ na ge, yee bɛɛri ɲɛ wèe mu nivoyo. Lee wuu na wèe ya giin mʼa yee ɲaha jo wù mu.» [ 21 Atɛni shɛɛn ni pu nadadiinmɛɛ bi ma pu tuun bɛɛri torogo kafilafomɔ jo ni wu logo na.]

22 A Pɔli di yìri yere kee kpɛɛngɛ ki na na jo: «Atɛni shɛɛn, nɛ yee kasɛri na yee ta yee na ɲɛ Kilɛ shavɛɛ see wuu. 23 Na nɛ yaha nɛ na ɲaari yee kulo li ni, nɛ yee Kilɛ tashaya saraya yi tawoloyo niɲɛhɛyɛ ɲa. Nɛ nigin ɲa yee pɛɛŋɛ yaŋmuyɔ yi ni lʼa ka kee na na: ‹Yaaga kemu kʼa bɛlɛ ki tuugo di ya cɛ-ɛ ge, kee saraya yi tawologo.› Lee na yaaga kemu yee ya bɛlɛ, yee di ya ki cɛ-ɛ ge, kee kaa nɛ yu yee mu.

24 «Wee ɲɛ Kilɛ, wemu wʼa koŋɔ ni ki funŋɔ yaŋmuyɔ bɛɛri yàa ge. Wee wu ɲɛ fugba ni ɲiŋɛ yaavɔɔ wu bɛ. Wee ya dɛn sipya keŋɛ puyaaga funŋɔ ni wɛ. 25 Wee Kilɛ wu mago ɲɛ sipya keŋɛ labye na na wee Kilɛ wʼa dɛri wɛ. Bani wee wʼa ɲiifɛɛrɛ ti kaan sipyii mu; kafɛɛgɛ kemu sipyii ya ŋmɔni ge, na kee bɛ kaan, ni yaŋmuyɔ yi saya bɛɛri. 26 Sipya nigin ni wʼa shi wu bɛɛri yeege, na wee yaha ɲiŋɛ ki kabaya yi bɛɛri na. Na tɛhɛnɛ yaha pu tɛɛgɛɛ ni pu tatiinyɛ na. 27 Wʼa kii keree kii bɛɛri pye, kɔnhɔ sipyii di wee Kilɛ kabaŋa sha pʼi fulo wee na. Kɔnhɔ pu daalapye wuu di wee Kilɛ ta, bani Kilɛ sanha ya lii wa shishiin na wɛ. 28 Bani

‹Wee wʼa wèe yàa, na ɲiifɛɛrɛ kan wèe mu,

na sefɛɛrɛ bɛ kan wèe mu wù já wʼà ɲɛri.›

Mu yee wo yoceelee pii bɛ ya jo na:

‹Kilɛ ni wèe ya foro.›

29 «Kilɛ ni wèe ya foro. Lee na wèe bi foro Kilɛ ni, wèe ya yaa na li cɛ na sipyii keye yʼa pɛɛŋɛ yaŋmuyɔ yemu yàa ni sanni, kelee warifyɛn, kelee kagereye ni ge, na Kilɛ ɲɛ ba yee pɛɛŋɛ yaŋmuyɔ yi ɲɛ wɛ. 30 Lee kadugo na a Pɔli di jo: «Kilɛ ya taatorogoo keree ki wii nige wɛ, bani ki cɛbaara tʼa bi yee pye yee na ki pyi. Ga nimɛ, Kilɛ funŋɔ wa sipyii bɛɛri pu kee keree ki yaha pʼi daburajɛ jo xuu wu bɛɛri ni, pu da wee Kilɛ pɛlɛ. 31 Bani Kilɛ ya caŋa ka teŋɛ, kee na wu da ba kiiri kɔn koŋɔ ki bɛɛri na ni tiimɛ ni. Kilɛ yɛ pyaa ya ná wemu ɲaha bulo ge, wee wu da bye kiiri wu kɔnvɔɔ. Kilɛ ya ɲaha shɛshɛɛrɛ temu shɛ sipyii na wee shizhaa na ge, tee ɲɛ na wee ɲɛ na yeege xu ni.»

32 Ba pʼa xuɲɛnɛ li kaa logo wɛ, a pʼi ganha na wu la wo. A pii di jo: «Caŋa katii wèe da ba yi saya logo ma mu.» 33 A Pɔli di foro pu niŋɛ ni na kari. 34 Lee bɛ na, a pii di fara Pɔli na, na bye Yesu nʼa daa fɛɛ. Pee nʼa daa fɛɛ pu ni, kulo li kiirikɔɔn kuruŋɔ ki sipya wa bye pu ni wee mɛgɛ ɲɛ Denisi, na fara cee wa bɛ na wee mɛgɛ ɲɛ Damarisi, ni sipyii pii bɛ.

18

Pɔli ya jé Korɛnte kulo li ni

1 Lee kadugo na a Pɔli di yìri Atɛni ni, na gari Korɛnte ni. 2 Ba wʼa nɔ wà wɛ, na ná wa ɲa wà wee mɛgɛ ɲɛ na Akilasi. Yawutu wu bye wii wu dʼa se Pɔn fiige ki ni. Pee nibavomɔɔ pu bye, wu ni wu shɔ Pirisili na yìri Itali fiige ki ni, bani saannaa Kulodi bi jo na Yawutuu pu bɛɛri pu foro Oromɛ ni. Lee lʼa Akilasi ni wu shɔ wu pye pʼa yìri Itali fiige ki ni na pa. A Pɔli di shɛ foro pu na. 3 A wu kariɲɛɛgɛ leŋɛ ni pu ni, na diin pu yíri bani pu shuun wu bɛɛri bi labyenumɔ pyi. Fàya piyɛyɛ pu bi yari. 4 Ga cadɛɛngɛ bɛɛri Pɔli na gari Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, na shɛ ganha na yu ni Yawutuu ni Girɛkii pu ni. Wʼa bi giin wu pu ɲɛri, pʼi sɔɔ Kafɔɔ na.

5 Ga ba Silasi ni Timote ya yìri Masedɔni ni na pa wɛ, Pɔli ya ta latii pye nige ni Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li yɛ bɛ wɛ. Wʼa bi yi yu na wari Yawutuu pu mu na Kilɛ wʼa Yesu ɲaha bulo na pye Shɔvɔɔ. 6 Ga Yawutuu pu ya ta sɔɔ pee jomɔ pu na wɛ, a pʼi ganha na Pɔli fanri, na joguumɔ yu na waa wu na. Lee na a Pɔli di wu fadeŋɛ ɲahara na lee na ba bye sɛɛri kaa na pʼa she Kilɛ jomɔ ni. Lee kadugo na a Pɔli di jo: «Yee Yawutuu bye yee di ya ɲuwuuro ta ɲiga na wɛ, yee pʼa lee pye nɛ bɛ wɛ. Nimɛ shi watii mu nʼa da zhɛ Kilɛ kafila wu jo.» 7 Ba Pɔli ya pee jomɔ pu jo wɛ, a wu yìri pee sipyii pu tàan na kari ná wa puga, wee mɛgɛ ɲɛ Tite Zhutusi. Kilɛ ɲìi fyaara sipya wu bye wii. Wu kaaŋa ki bi sogi Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki na. 8 A Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ɲuŋɔfɔɔ ni wu puga shɛɛn di ba dà Kafɔɔ na, wee mɛgɛ ki bye Kiripusi. Korɛnte shɛɛn piimu bɛ pʼa Pɔli jomɔ pu logo ge, a pee niɲɛhɛmɛɛ bɛ di dà Kafɔɔ Yesu na. A pʼi pee batize.

9 Caŋa ka piige ni Kafɔɔ ya pa yi jo Pɔli mu kashɛɛ la ni na: «Ma ganha da vya sipya wa shishiin bɛ na wɛ! Ta yu, ma ganha da joo mayɛ na wɛ! 10 Bani nɛ wa ni ma ni. Sipya wa shishiin da ga já ma co wu kakuunɔ pye ma na wɛ, bani nɛ sipyii ya ɲɛhɛ le kulo le ni.» 11 Lee na, a Pɔli di gori yaha Korɛnte ni, na sipyii kalaa Kilɛ Kafila ni fo yee nigin ni yeye gbaara.

12 Tuun wemu ni Galiyɔn bi bye gbafɛnɛɛri Akayi fiige ki ni ge, a Yawutuu pʼi puyɛ pinnɛ na yìri Pɔli fɛni, na wu co kari kiirikɔɔn kuruŋɔ ki mu. 13 Na jo: «We ná we ya sipyii pu ɲuyɔ kyɛɛgi na pʼa Kilɛ pɛlɛ pɛlɛgana lemu na ge, lee ya saha ni wèe wo saliya wu ni wɛ.» 14 Ga Galiyɔn ya ta Pɔli yaha wʼa tajogo ta wɛ, a wuyɛ pyaa di jomɔ pu lɔ na Yawutuu pu pye: «Nago kakuunɔ la we ná we ya pye kelee kapyebaana, nɛ bi da zɔɔ na yi jomɔ logo. 15 Ga ma na jo li wa lee la wɛ, fo yee ni sipyiire tisara ni yi wo saliya wu wo nakaara keree yɛ, yiyɛ pyaa ki yee ɲaha shɔɔnri. Nɛ kunni tɔɔgɔ wa wee kiiri wu gɔn ni bada wɛ.» 16 Ba wʼa yee jo wɛ, na pu kɔri yeege kiiri wu takɔngɔ ki ni. 17 Ba lʼa pye mu wɛ, a pee Yawutuu pʼi wɔ Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ɲuŋɔfɔɔ wu na. Wu mɛgɛ ki bye na Sositɛnɛ. A pʼi wu deele kpɔn. A Galiyɔn di wuyɛ pye kanna wu ya pu ɲaa bɛ wɛ.

Pɔli ya kuri shɛ Ancɔsi ni

18 Pɔli ya mɔ xuuni Korɛnte ni. Lee kadugo na a wu koo sha nʼa daa fɛɛ pu mu. A wu ni Pirisili ni Akilasi di jé kɔrɔgɔ ka ni na gaaŋi shiizhan Siiri fiige ki ni. Pɔli bi ɲɔmɛɛ lɔ Kilɛ mu, lee lʼa wu pye, ba wʼa nɔ Sankere ni wɛ, na wu ɲuŋɔ kuu wà, na na toro. 19 Ba pʼa nɔ Efese kulo li ni wɛ, a pʼi digi wà, na jé kanha ki ni. A Pirisili ni Akilasi di gori wà. A Pɔli di shɛ jé Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, na jo ni Yawutuu pu ni. 20 A pee di li sha wu mu na wu jɛri pye pu mu; ga Pɔli ya sɔɔ wɛ. 21 A wu koo sha pu mu, na pu pye na Kilɛ bu sɔɔ na wee na ba guri ba sanha pu mu. Lee kadugo na a wu shɛ jé kɔrɔgɔ ki ni na gaaŋi. 22 Ba kɔrɔgɔ kʼa shɛ nɔ Sezare kulo li ni wɛ, a wu foro, na gari Zheruzalɛmu ni, na shɛ nʼa daa fɛɛ pu shaari. A wu yìri wà, na gari Ancɔsi ni. 23 A wu jɛri pye Ancɔsi ni. Lee kadugo na a wu gari Galasi ni Firizi fiiye yi ni. A wu yee fiiye yi wo kulogoo ki bɛɛri ɲaari na nʼa daa fɛɛ pu kalaa, kɔnhɔ pu niyɛ di juri nʼa daa wu ni.

Apɔlɔsi ya Kilɛ Kafila jo Efese kulo li ni

24 Yawutu wa bi pa Efese ni, wee mɛgɛ ɲɛ na Apɔlɔsi. Alɛkizandiri shɛn wu bye wii. Wee ná wu bi jomɔ cɛ lʼa toro. Wʼa bi Kilɛ Kafila wu bɛ cɛ xuuni. 25 Sipya wa wʼa bi Kafɔɔ Yesu kaa jo wu mu. Ga wu wo nijɛyɛ yi tɛhɛnɛ li bi bye Yohana Batizelipye wo kalaa wu yɛ. Ga lee bɛ na wʼa bi la le na Yesu kaa yu na ɲɔgi sipyiire ti bɛɛri mu ni wu zɔ wu bɛɛri ni. 26 Caŋa ka wʼa pa yìri, na yu ni lowaa ni sipyiire ti bɛɛri ɲii na Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni. Ba Pirisili ni Akilasi ya wu kalaa wu logo wɛ, a pee di wu yiri kari pu puga, na shɛ Yesu koo li ɲaha jo na ɲɔ wu mu.

27 Lee kadugo na, caŋa ka Apɔlɔsi funŋɔ bi bye wu shɛ Akayi fiige ki ni. A nʼa daa fɛɛ pʼi wu luu waha, na sɛmɛ tun Akayi nʼa daa fɛɛ pu mu, na wu bu nɔ wà, na pʼi wu co ɲɔ. Ba wʼa nɔ wà wɛ, piimu pu ɲɛ Yesu nʼa daa fɛɛ Kilɛ wo niimɛ wu gbɔɔrɔ ni ge, a wu kalaa wu la fara pee wo nʼa daa wu na, na ɲahagbaashɛɛrɛ kan pu mu xuuni. 28 Bani wu kafila wu bi tajogo fɔ Yawutuu pu na sipyii pu bɛɛri ɲii na. A wu li shɛ na foro Kilɛ Kafila wu ni na Yesu wu ɲɛ Kirisa we.

19

Pɔli ya Kilɛ Kafila jo Efese kulo li ni

1 Na Apɔlɔsi yaha Korɛnte ni, a Pɔli di Azi boboyo fiige ki kɔn ɲɛri, na nɔ Efese ni, na nʼa daa fɛɛ pii ta wà. 2 A Pɔli di pee nʼa daa fɛɛ pu yege na: «Tuun wemu ni yee ya dà Yesu na ge, yee ya Fɛfɛɛrɛ Munaa li ta wee tuun wu ni ya?» A pʼi Pɔli ɲɔ shɔ na: «Wèe ya cɛ na yaaga ka bɛ mɛgɛ ki ɲɛ Fɛfɛɛrɛ Munaa wɛ.» 3 A Pɔli di pu yege sanha na: «Batizeli wekɛ yee dʼa pye wɛ.» A pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Yohana Batizelipye wo we.» 4 A Pɔli di pu pye: «Batizeli wemu Yohana bi byi ge, wee bi li shɛɛ na sipyii ya daburajɛ jo pu jurumu wu na. A wu Izirayɛli sipyii pu pye na wemu wʼa ma wee kadugo ge, na pu dà wee na. Wee mɛgɛ ɲɛ Yesu.» 5 Ba pee sipyii pʼa pee jomɔ pu logo wɛ, na ganha na puyɛ kaan nimɛ pu na batizeni Kafɔɔ Yesu mɛgɛ na. 6 Lee kadugo na a Pɔli di wu keŋɛ taha pu na, na Kilɛ ɲɛɛri pu mu. A pu bɛɛri di Fɛfɛɛrɛ Munaa ta na ganha na shi watii jomɔ yu, na ganha na kapaŋaa yu. 7 Pii sipyii pii bi namaa kɛ ni shuun shi xɔ.

8 Na Pɔli yaha wà Efese ni, wu bi se Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ki ni, na Kilɛ saanra ti Jozaama pu yu sipyiire ti bɛɛri mu na fiinŋɛ, na li shaa wu jomɔ pu logovɛɛ pu bɛɛri mu na pu jé tee saanra ti ni. Wʼa bi lee pyi fo na shɛ nɔ yeye taanri na. 9 Sipyii pii funŋɔ bye pu dà Yesu na wɛ, pee bi Pɔli kafila wu she, na joguumɔ taga Yesu koo li mɛgɛ kyɛɛgi. Lee wuu na Pɔli ya nʼa daa fɛɛ pu yiri laha pee tàan, na gari ni pu ni Tiranusi wo kalaa tapyege ki ni. A wu ganha na pu yɛri ni Kilɛ Kafila ni wee xuu wu ni caŋa bɛɛri. 10 A Pɔli di li pye mu fo yee shuun. Sipyii piimu bye Azi fiige ki ni ge, Yawutuu fara Girɛkii na, pee bɛɛri ya Kilɛ Kafila wu logo.

Seva jalaa gbarashuun wʼa giin da jinaa kɔri

11 Pɔli ya kakanhaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ pye Kilɛ baraga ni sipyii sanha kiimu tuugo ɲa ɲa wɛ, 12 Ali fàya kelee faɲuŋɔɔ kiimu bɛɛri bi gbɔɔn Pɔli cére ti na ge, pu bi kee luu na dɛri yama fɛɛ na pʼi juuŋɔ. Jinaa ɲɛ piimu ni ge, na ki tɛri pee bɛ na jinaa pʼi foro pu ni.

13 Yawutuu pii bi ɲaari na giin da jinaa kɔri da yeege sipyii ni. Caŋa ka pʼa pa yìri na pʼi shɛ jinaa kɔri yeege wa ni Yesu mɛgɛ na. Jomɔ pemu ni pee bi giin da jinaa pu kɔri ge, pee pu wa mɛ: «Pɔli ya Yesu wemu wo Jozaama yɛrɛ pyi ge, yi foro we ni wee Yesu wu wo mɛgɛ na!» 14 Yawutuu wo saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wemu mɛgɛ ki ɲɛ na Seva ge, wee wo jalaa gbarashuun wʼa we labye we pye. 15 Ba pʼa yee jo ni jinaa sipya wu ni wɛ, a jina wu pu ɲɔ shɔ na: «Nɛ Yesu cɛ, na Pɔli bɛ cɛ, ga yee di ɲɛ jɔgɔ yɛ wɛ?» 16 A wee ná jinaa wo wu do pu na, a wu fanha di ɲɛhɛ pu na, a wu pu kpɔn na bana bana, na pu fàya bɛ wolo pu na. A pu ceepilegee wuu di baa foro puga ki ni.

17 A lee kaa lʼi Efese shɛɛn pu bɛɛri círi, Yawutuu fara Girɛkii na, a pu bɛɛri di fya. Lee wuu na a sipyiire tʼi ganha na Kafɔɔ Yesu mɛgɛ ki pɛlɛ. 18 Lee na piimu pu bi dà Yesu na ge, a pee niɲɛhɛmɛɛ di ba daburajɛ jo pu kakuuyo yi na, na yi paari sipyiire ti bɛɛri ɲii na. 19 Piimu pu bi siganma pyi ge, a pee niɲɛhɛmɛɛ di ba ni pu siganma sɛmɛɛ ni, na ba pu sorogo sipyiire ti bɛɛri ɲii na. A pʼi pee sɛmɛɛ pu wari ɲɔyɔ wá wá yiyɛ na, a yʼi bɛ ni warifyɛn tuuŋɔɔ kabɔfoŋɔɔ kɛ (10.000) shi ni. 20 Lee funŋɔ ni a Kafɔɔ wo kafila wu ganha na se taa na se ɲaha na, fo na sipyiɲɛhɛmɛɛ pye pʼa fara nʼa daa fɛɛ pu na.

Tunmɔ pemu pʼa tin Efese kulo li ni ge

21 Lee bɛɛri kadugo na a Pɔli di li shɛ na wee na doro Masedɔni fiige ke ni Akayi fiige ki ni wʼa se Zheruzalɛmu ni. A wu li shɛ na wee bu nɔ wee xuu wu ni, na wee na zhɛ Oromɛ bɛ ni. 22 A wu wu tɛgɛvɛɛ shuun yaha kari wuyɛ ɲaha na Masedɔni ni. Pee ɲɛ Timote ni Erasiti. A wuyɛ pyaa di gori Azi fiige ki ni, na jɛri pye wà.

23 Wee tuun wu ni a tunmɔ di din Yesu koo li wuu na. 24 Tudunna wa bye wà wee mɛgɛ ɲɛ Demecusi. Efese shɛɛn yapɛrɛ lemu li ɲɛ yapɛrɛzhɔ pʼi li mɛgɛ yiri na Aritemisi ge, wʼa bi lee wo puga ki tuugo nifɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ yari ni warifyɛn ni na bɛrɛɛ sipyii mu wari niɲɛhɛmɛ na. 25 Caŋa ka, a wee ná wu ba wu kapyebyii ni wu tudunɲii pii yiri na pu pye: «Yʼa li cɛ na we labye we ni wèe ɲɔlige ya fòro. 26 Ga nimɛ le Pɔli ya byi ge, yeeyɛ pyaa ya lee logo, na li ɲa bɛ. Le kaa le wa Efese kulo li yɛ ɲuŋɔ kaa wɛ dɛ! Ga lʼa giin di bye nimɛ Azi fiige ki bɛɛri ɲuŋɔ wuu. Wee Pɔli wu wʼa yu na sipyii ya pɛɛŋɛ yaŋmuyɔ yemu yari ni pu keye ni ge, na yee ɲɛ see yaŋmuyɔ wɛ. Pee jomɔ pʼa sipyii niɲɛhɛmɛɛ ɲuyɔ kyɛɛgi xɔ. 27 Lemu lʼa wù funyɔ shaa ge, le ganha bu da wù lada koro tɔ wɛ. Ga lee yɛ bɛ wɛ. Li bu shɛ ɲaha na, wèe yapɛrɛzhɔ wemu mɛgɛ ki ɲɛ Aritemisi ge, sipyii pu na ba kadugo le wee ni. Pɛɛŋɛ ke wʼa daa ge, kee na ba gɔn wu na, na ta Azi fiige ki shɛɛn ni fiiye yi saya bɛɛri wo sipyii di wu pɛlɛ.»

28 Ba Demecusi ya pee jomɔ pu jo le sipyii pu niwegee ni wɛ, a pu logoo di yìri. A pʼi ganha na sɛlɛ na yu: «Efese shɛɛn yapɛrɛzhɔ wemu mɛgɛ ki ɲɛ Aritemisi ge, wʼa pɛlɛ, wu ɲɔhɔ ɲɛ wɛ!» 29 A pee tunmɔ pʼi kulo li bɛɛri wuregi. Lee bi Pɔli tahama-nɔhɔmɔɔ pii ta wà, pee mɛyɛ ɲɛ, Gayusi ni Arisitaaki. Pee bye Masedɔni shɛɛn, a sipyiire ti gburogi kari na shɛ pee co, na pu fuulo na kari pinnɛrɛ kpɛɛngɛ ki na. 30 A Pɔli yɛ pyaa di ganha na giin wu shɛ sipyiire ti fɛni, ga nʼa daa fɛɛ pu ya ta sɔɔ wɛ. 31 Azi fiige ki sipyigbɔɔ pii bɛ bye wà, pee bye Pɔli naɲiinɛɛ. A pee bɛ di tuduro tun Pɔli mu, na wu ganha da zhɛ sipyii pu tapinnɛgɛ ki ni wɛ. 32 Tunmɔ pʼa pa bɛlɛ sipyii pu tapinnɛgɛ ki ni, wa nijoyo ni wa woyo ɲɛ nigin wɛ. Sipyiire tiyɛ pyaa bɛ bi tiyɛ kapinnɛnɛ ɲuŋɔ cɛ wɛ. 33 Yawutu ná wa bye wà wee mɛgɛ ɲɛ na Alɛkisandire. A sipya wa di kii keree kii ɲaha jo wu mu. A Yawutuu pusamaa di wee ŋmunuŋɔ na wu shɛ ɲahagbaa li na wu jo. A wee di wu keŋɛ yirige na jomɔ wa wee mu. Wʼa bi giin wu li shɛ sipyiire ti na na Yawutuu pu ya ta kakuunɔ la shishiin pye wɛ. 34 Ga ba sipyiire tʼa li cɛ na Yawutu wu ɲɛ wɛ, a pu bɛɛri di ganha na zɛlɛ fo lɛɛrɛɛ shuun shishiin na yu: «Efese shɛɛn wo yapɛrɛzhɔ Aritemisi wʼa pɛlɛ, wu ɲɔhɔ ɲɛ wɛ!»

35 Li ya ta ɲɔ wɛ, fo kulo li fɛkama wuyɛ pyaa ya la le na tunmɔ pu yereŋɛ. A wu pu pye: «Efese shɛɛn, koŋɔ ke bɛɛri ya li cɛ na yapɛrɛzhɔ Aritemisi we wʼa yìri fugba we ni na pa do ge, na Efese kulo li lʼa wee ni wu gbaha ki kasɛɛgɛ pyi. 36 Wa shishiin da já yee kaala wɛ. Lee na yi loxulo ta, yi ganha ba keree pyi yiyɛ ɲuŋɔ fɛni mu wɛ. 37 Bani yee ya baha pii namaa shuun we na na co na pa naha, na ta pee di ya yaaga yu yapɛrɛgbaha ki ni wɛ, pʼi wa joguumɔ bɛ jo na wá wèe yapɛrɛzhɔ nigbɔhɔŋɔ ki na wɛ. 38 Ga wa bu la pye Demecusi ni wu kapyebyeɲii pu na lemu ya bɛ wɛ, kiiri cagɔngɔ wa, fanhafɛɛ pu bɛ di wa. Pu shɛ ni lee kaa li ni pee mu. 39 Kelee kaa latii bi ɲɛ, yi na já ba wù cabinnɛgɛ caŋa ke. 40 Ni lee kunni bɛ wɛ, tunmɔ pemu wèe ya yirige niɲaa ge, pu na já wèe jaagi pee wuu na na wèe pʼa giin wù sipyiire ti ɲuyɔ kyɛɛgi. Bani pu bu wù yege, wù wa da já sipyiire ti kapinnɛnɛ ɲuŋɔ jo sipya wa shishiin mu wɛ.» 41 Ba wʼa yee jo xɔ wɛ, na sipyiire ti bɛɛri pye na tʼa gaaŋi piyɛyɛ.

20

Pɔli ya ɲaari Masedɔni ni Girɛkii fiiye yi ni

1 Ayiwa, ba tunmɔ pu kafugo ya pa wo wɛ, a Pɔli di nʼa daa fɛɛ pu yiri pinnɛ; na jo ni pu ni, na pu yɛri, na pu logoo waha, na na koo sha pu mu, na gaaŋi Masedɔni fiige ki ni. 2 Pɔli nidorowo kee fiige ki ni, a wu kafila wa taga lowagaa kan wee xuu wu nʼa daa fɛɛ pu mu, na na toro na gaaŋi Girɛkii fiige ki ni. 3 A wu yeye taanri pye wà, na ba gbegele caŋa ka na wu kɔɔgbɔhɔ ka lɔ wʼa se Siiri fiige ki ni. Ga, a wu ba logo na Yawutuu pii pʼa woni pye wu mɛgɛ na. A wu kɔɔgbɔhɔ ki wo zhɛ wu fiin, na guri pa doro Masedɔni ni na kari wà tɔɔyɔ na. 4 Sipyii piimu pu bi pinnɛ ni Pɔli ni wu ɲaagoo li na ge, pee pu wa mɛ: Bere shɛɛn Pirusi ja Sopatɛri, ni Tesaloniki shɛɛn shuun: Arisitaaki ni Sekundusi, ni Dɛribɛ shɛɛn Gayusi, na fara Timote na, ni Azi fiige shɛɛn shuun: Tishiki ni Torofimɛ. 5 A pee di doro wèe ɲaha na, na shɛ wèe sige Torowasi kulo li ni. 6 Ba Shizhɛnhɛrɛ Baa Buuri Kalenɛ lʼa toro wɛ, a wèe di jé kɔɔgbɔhɔ ka ni Filipe kulo li ni, na cabyaa kaguro pye na na nɔ Torowasi ni, na shɛ pu ta wà. Ba wèe ya nɔ wà wɛ, na cewuu nigin pye wà.

Pɔli ya Utikusi nixhugo ɲɛ Torowasi kulo li ni

7 Pɔri ɲimuguro nibiige ki ni, a wèe bɛɛri di shɛ binnɛ, kɔnhɔ wù Kafɔɔ wo yalige ki li shiizhan. A Pɔli di nʼa daa fɛɛ pu yɛri. Wu funŋɔ bi bye wu ba lɔ wʼa gaaŋi kee caŋa ki ɲimuguro. A wu sii mɔ jomɔ pu na nʼa daa fɛɛ pu mu fo na shɛ ɲiŋɛ ki ɲi. 8 Wèe bɛɛri pu bye wà na pinnɛ zangaso wa ni. A pʼi sokinnaa niɲɛhɛmɛɛ le le na yaha puga ki ni. 9 Lɛvɔɔ wa bye ni wèe ni, wu mɛgɛ ɲɛ na Utikusi; Wee nidɛɛngɛ di bye puga ki fenɛtiri wu ɲɔ na. A wee di bye wà na ba ŋmunɔ, fo na funŋɔ wɔ wuyɛ na. Na Pɔli yaha wu na yu, a ŋmunumɔ pʼi ba wu figi. A wu yìri wà fo zangaso wu puga taanri wogo ki ɲuŋɔ ni, na ba do ɲiŋɛ na. Ba pʼa pa di ba wu lɔ wɛ, na ba wu ta wʼa xu. 10 A Pɔli di digi, na shɛ leele wu ɲuŋɔ ni, na wu co wu keye ni, na wèe pye: «Yi ganha da yi fungɔnyɔ yi kyɛɛgi wɛ! Wu wa ɲìi na.» 11 Lee kadugo na a Pɔli di dugi zangaso wu ni sanha, a wu ni nʼa daa fɛɛ pʼi shɛ puyɛ pinnɛ wà sanha. A pʼi binnɛ li shiizhan Kafɔɔ mɛgɛ na. Lee kadugo na a Pɔli di jo na mɔ ni pu ni sanha, fo na shɛ ɲiga ki pye kʼa mugi, na na kari. 12 A Utikusi puga shɛɛn di gari ni wu ɲìi wo wu ni puga. A lee kaa lʼi sii nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri logoo ɲiŋɛ.

Kɔɔgbɔhɔ kʼa yere ni Pɔli yɛ ni kulogoo niɲɛhɛŋɛɛ ni

13 Lee kadugo na a wèe di jé kɔɔgbɔhɔ ka ni na doro Pɔli ɲaha na na gaaŋi Asɔsi kulo li ni. Bani wu bi jo na tɔɔyɔ na wee da da gaaŋi Asɔsi ni, na wèe di shɛ wu lɔ wà. 14 Ba wèe ya shɛ wùyɛ ɲuŋɔ círi Asɔsi ni lee cirigana li na ni Pɔli ni wɛ, a wu bɛ di jé kɔɔgbɔhɔ ki ni. A wèe di gari kulo la ni lee mɛgɛ ɲɛ na Mitilɛni. 15 Caŋa kemu wèe ya foro wee xuu wu ni ge, kee caŋa ki ɲimuguro a wèe di nɔ Kiyɔsi kulo li shizhaa na. Ki ɲimuguro shuun wuuro, a wèe di nɔ Samɔsi kulo li ni. Ki ɲimuguro taanri wuuro, a wèe di nɔ Milɛti kulo li ni. 16 Pɔli funŋɔ bye wu yere Efese kulo li ni wɛ, kɔnhɔ wu ganha da mɔ doro Azi fiige ki ni wɛ. Wu bi sige kanha wu nɔ Zheruzalɛmu ni, kɔnhɔ wu bu já nɔ wà, wu shɛ Pantekɔti wu caŋa ki ɲuŋɔ círi wà.

Pɔli ya Efese kulo li nʼa daa fɛɛ nɔhɔlɛɛ pu yɛri

17 Lee wuu na Pɔli ya tiin Milɛti kulo li ni, na pii tun na pu shɛ Efese kulo li nʼa daa fɛɛ nɔhɔlɛɛ pu yiri pa. 18 Ba pʼa pa nɔ wɛ, a wu pu pye: «Na cebooloo, fo caŋa kemu tɛhɛnɛ na nɛ na tɔɔgɔ shan Azi fiige ki ni ge, fo na pa nɔ niɲaa na, yee wa nɛ ɲaarigana ni nɛ kapyegee ki bɛɛri cɛ. 19 Nɛ nayɛ tirige tuun bɛɛri ni na kapyeŋɛɛ pyi Kafɔɔ mu, na ɲaa soro, na ɲɛsinmɛ wo. Yawutuu bɛ ya woni pye nɛ kaa na tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni, na sii kanhama nigbɔ nɔ nɛ na xuuni. 20 Lee bɛ na, yee kuduun ɲɛ kaa lemu ni ge, nɛ lee la shishiin ŋmɔhɔ yee na wɛ. Nɛ yee kalaa Kilɛ Kafila wu ni sipyii bɛɛri ɲii na, na yi kalaa yiyɛ pyaa piyɛyɛ bɛ ni. 21 Na yi jo na waha sipyii pu bɛɛri mu, Yawutuu fara Girɛkii na, jo pu daburajɛ jo pu jurumu wu na, pʼi sɔɔ Kilɛ na, pʼi dà wu Kafɔɔ Yesu na.

22 «Ayiwa nimɛ, Zheruzalɛmu ni di wa gaaŋi. Kilɛ Munaa lʼa na ɲaha co na se wà. Le lʼa da zhɛ na ta wà ge, di wa lee cɛ wɛ. 23 Ga kulo bɛɛri ni kunni nʼa toro ge, Fɛfɛɛrɛ Munaa na li shɛ na na, na kasolenɛ ni kanhama pu wa na ɲaha na wà. 24 Lee bɛ na nɛ na munaa li wii yaaga wɛ. Le lʼa dan nɛ ni ge, lee li wa mɛ. Tuduro te tʼa kan nɛ mu ge, na tee shɔɔnri fo ti tɛhɛnɛ. Kafɔɔ Yesu ya labye wemu bɛɛri kaa le nɛ keŋɛ ni ge, nɛ funŋɔ wa di wee bɛɛri pye di wu xɔ. Wee labye wu wu wa mɛ, na Kilɛ wo niimɛ we wo Jozaama pu jo sipyii pu mu.

25 «Ayiwa, nɛ toro yee piimu niŋɛ ni, na Kilɛ saanra ti wo kafila wu jo ge, nɛ li cɛ jo nɛ ni yee wa da wùyɛ ɲa nige wɛ. 26 Lee lʼa li pye nʼa yi fiinŋɛ jo yi mu, sipya wa shishiin wo shishan foo wa nɛ na nige wɛ. 27 Bani nɛ Kilɛ ɲidaan bɛɛri shɛ yee na, nɛ yafiin ŋmɔhɔ yi na wɛ. 28 Ayiwa, yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na dɛ! Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa yi teŋɛ dubyagbaha kemu ɲuŋɔ ni ge, yi kee co xuuni ba dubyanaha-jemɛɛ ɲɛ wɛ. Kilɛ ya nʼa daa fɛɛ piimu shɔ wu Ja wu wo shishan pu baraga ni ge, yi kasɛɛgɛ yaha pee na, yʼi pu comɔ cɛ. 29 Nɛyɛ pyaa ya li cɛ jo nɛ nigarixhɔgɔ na yacoyo na ba jé yee niŋɛ ni, na do dubyaa pu na. 30 Ali yeeyɛ pyaa kii bɛ ni naha, pii na ba foro yee ni, na kafinɛyɛ taga nʼa daa fɛɛ pii ɲuyɔ kyɛɛgi, na pye puyɛ pyaa wo kalaapiire. 31 Lee wuu na, yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na. Yi yi funyɔ tirige li na na yee taanri nɛ pye naha yee niŋɛ ni na yee bɛɛri nigin nigin wu kalaa caŋa fara piige na, fo na ɲɛsinmɛ wo yee kaa na.

32 «Ayiwa, nimɛ nʼa da yi kaa le Kilɛ ni wu niimɛ jomɔ pu keŋɛ ni. Kilɛ ya sipyii piimu pye fɛɛfɛɛ ge, yee bɛ pu wa pee ni. Wu na ba fanha kan yi mu nʼa daa wu ni, loolodaa lemu bɛ wʼa kemɛ yaha ge, na lee bɛ kan yi mu. 33 Nɛ ta ɲii yeege wa shishiin wo wari, kelee wu sanni, kelee wu fàya fɛni wɛ. 34 Yee ya li cɛ na jo nɛyɛ pyaa keye yi wo labye wʼa nɛ keree bɛɛri yàa, na na ɲaariɲii pu bɛɛri wogoo yàa*. 35 Nɛ li shɛ yee na shɛgana bɛɛri na jo mu wèe ya yaa na kapyeŋɛɛ pyi na la baa fɛɛ pu tɛri, na wù funyɔ tirige ni Kafɔɔ Yesu yɛ pyaa wo jomɔ pu ni na: ‹Duba ya daa gan funŋɔ ni na toro da na.›»

36 Ayiwa, ba Pɔli ya xɔ pee jomɔ pu na wɛ, na nuguro sin, a wu ni nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri di binnɛ Kilɛ ɲɛɛri. 37 A nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri di sii mɛhɛɛ su xuuni Pɔli gari wuu na. A pʼi wu shaari ni taanɲɛɛgɛ fo ni. 38 Lee kadugo na a pʼi Pɔli torogo na pa kɔrɔgɔ ki ɲɔ na. Pɔli ya jomɔ pemu jo na niɲaa tɛhɛnɛ na na pu da ɲii taha wee na nige-e ge, pee jomɔ pe bi pu ɲahaya tanha xuuni.

21

Pɔli ya kari Zheruzalɛmu ni

1 Ayiwa, wee tuun wu ni a wèe di fò wu kan wùyɛ mu ni nʼa daa fɛɛ pu ni, na jé kɔɔgbɔhɔ ki ni na kari Kɔsi ni. Kee caŋa ki ɲimuguro, a wèe di nɔ Orode ni, na yìri wà, na gari Patara ni. 2 Ba wèe ya nɔ wà wɛ, na kɔɔgbɔhɔ ka ta ki na se Fenisi fiige ki ni. A wèe di jé kee ni na kari. 3 Ba wèe ya shɛ nɔ Sipɛrɛ fiige ki shizhaa na wɛ, ma ɲɛhɛ yere kɔɔgbɔhɔ ki ni ma na da kee ɲaa. A wèe di kee yaha mɛ kamɛnɛ cɛ wu ni, na doro kari Siiri fiige ki ni. A kɔɔgbɔhɔ ki shɛ yere Tiiri kulo li ni, bani lee kulo li ni tuguro ti bi yaa na tirige. 4 A wèe di foro kɔɔgbɔhɔ ki ni, na jé kanha ki ni, na shɛ nʼa daa fɛɛ pii ta wà Tiiri ni. A wèe di cewuu nigin pinnɛ pye ni pee ni wà. Pɔli bi da zhɛ kanhama pemu ɲa Zheruzalɛmu ni ge, Fɛfɛɛrɛ Munaa bi pee kaa jo pee nʼa daa fɛɛ pu mu. A pee di Pɔli pye: «Ma ganha bu shɛ Zheruzalɛmu ni wɛ.» 5 Ga ba wèe cagaraga kʼa pa nɔ wɛ, nʼa daa fɛɛ pu fara pu cèe na, na fara pu nɔhɔpiire na, a pu bɛɛri di foro di zhɛ wèe torogo. A pʼi foro ni wèe ni kanha ki ni na kari fo kɔrɔgɔ ki ɲɔ ki na. A wèe bɛɛri di shɛ binnɛ nuguro sin wà lɔhɔ ki ɲɔ ki na, na Kilɛ ɲɛɛri. 6 Lee kadugo na a wèe di fò wu kan wùyɛ mu, na jé kɔɔgbɔhɔ ki ni, a pee kunni di guri na gaaŋi pu kabanya ni.

7 Ayiwa, ba kɔɔgbɔhɔ kʼa yìri ni wèe ni Tiiri kulo li ni wɛ, a wèe di shɛ digi kulo la ni lee mɛgɛ ɲɛ na Potolomasi; Wà wèe ya kɔrɔgɔ ki wo ɲara li ɲɔ yaha. A wèe di foro kɔɔgbɔhɔ ki ni, na jé kanha ki ni, na shɛ nʼa daa fɛɛ pu shaari, na lee caŋa ɲii le pinnɛ pye ni pu ni shiizhan. 8 Kee caŋa ki ɲimuguro, a wèe di ɲaari kari Sezare kulo li ni, na shɛ digi Filipe ɲuŋɔ ni. Nʼa daa fɛɛ pu bi sipyii gbarashuun wemu ɲaha bulo na pee pu tudunmɔɔ pu tɛgɛ labye wu na ge, wee Filipe we bɛ wʼa bye pee gbarashuun we ni. Kafɔɔ Yesu wo Jozaama pu jovɔɔ wa wu bye wii. 9 Doɲiŋɛ pushaa nacɛbaalaa shishɛɛrɛ wu bye Filipe mu. Kilɛ bi jomɔ yu pee bɛɛri mu pu na dorogo sipyii mu. 10 A wèe di diin Filipe kaban na cabyaa niɲɛhɛŋɛɛ pye wà. Na wèe yaha Filipe kaban, a Kilɛ tudunmɔ wa di ba ba caŋa ka na yìri Zhude fiige ki ni. Wee mɛgɛ ki bye na Agabusi. 11 A wee ná wu nɔ wèe na, na Pɔli wo kirimɛɛ lɔ, na lee taga wuyɛ pyaa keye ni wu tɔɔyɔ pɔ, na jo: «Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa jo na Yawutuu pu da ba shɛ le kirimɛɛ le kafɔɔ co Zheruzalɛmu ni, na wu pɔ le pɔgana le na, na wu le shi watii keŋɛ ni wemu ɲɛ Yawutuu wɛ.»

12 Ba wèe ya pee jomɔ pu logo wɛ, a wèe ni wee xuu wu shɛɛn di binnɛ Pɔli ɲɛɛri jo wu ganha bu shɛ Zheruzalɛmu ni wɛ. 13 A Pɔli di jo: «Ɲaha wo mɛhɛɛ yee di suu mɛ wɛ? Yʼa giin yʼi na ɲaha tanha gɛ? Nɛ gbegele xɔ xu ka na Zheruzalɛmu ni Yesu Kirisa mɛgɛ wuu na pu da jo pɔɔrɔ.» 14 Wèe ya pa li ɲa nago Pɔli ya go wu wu hakili laha Zheruzalɛmu shɛɛ li na-ɛ ge, a wèe di cari, na jo: «Le li wa Kilɛ ɲidaan ge, lee li pye.»

15 A cabyaa dama dama di doro, a wèe di gbegele na gari Zheruzalɛmu ni. 16 A Sezare kulo li wo nʼa daa fɛɛ pii di binnɛ kari ni wèe ni. Ba wèe ya nɔ Zheruzalɛmu ni wɛ, wèe bi yaa wèe pu tigi ná wemu ɲuŋɔ ni ge, a pee nʼa daa fɛɛ pʼi gari ni wèe ni wee kaban. Wee ná wu mɛgɛ ki bye na Minasɔn, Sipɛrɛ shɛn wu bye wii. Wee bi dà na xɔ Yesu na lʼa mɔ.

Yakuba ya Pɔli yɛri

17 Ba wèe ya nɔ Zheruzalɛmu ni wɛ, a wèe cebooloo nʼa daa fɛɛ pʼi wèe ɲuŋɔ círi ni fundanga ni. 18 Kee caŋa ki ɲimuguro a Pɔli di gari ni wèe ni Yakuba kaban. Nʼa daa fɛɛ nɔhɔlɛɛ pu bɛɛri bɛ pu bi pinnɛ wà. 19 Ba fò wʼa pye xɔ wɛ, a Pɔli di jomɔ pu lɔ. Shi wemu ɲɛ Yawutuu-i ge, Kilɛ ya kaa lemu pye wee shi wu bɛ tɛ ni Pɔli wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ li funŋɔ ni ge, a wu ɲɔ le kee ni, na kee bɛɛri paari pu mu nigin nigin na.

20 Ba pʼa yee logo wɛ, a pu bɛɛri di Kilɛ sɔ, na baraga taha wu na. Lee kadugo na a pʼi Pɔli pye: «Wù ceborona, mʼa ɲaa wɛ, Yawutuu xhuu niɲɛhɛmɛɛ pʼa dà Yesu na naha, ga, ali niɲaa we bɛ ni, pu bɛɛri ya taha yaha Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu fɛni. 21 Sipyii pii dʼa pa yi jo pu mu na Yawutuu piimu pu wa shi wusama tɛ ni ge, na mu wu wa yi yu pee Yawutuu pu mu na pu Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu keree ki yaha; na pu ganha ba pu nɔhɔpiire kɔɔn nige wɛ, pʼi ganha ba kalɛgɛɛ kii shishiin bɛ pyi wɛ. 22 Ayiwa, wèe na lee kaa le co cogana lekɛ na wɛ? Li pye pyegana bɛɛri na pu na ba li cɛ na mu ya pa. 23 Lee funŋɔ ni, le wʼà da jo ma mu nimɛ ge, mʼa yaa ma lee pye. Ayiwa, namaa shishɛɛrɛ ɲɛ naha wèe mu, pee bi ɲɔmɛhɛɛ lɔ Kilɛ mu. 24 Ma da jé ni pu ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, mʼa mayɛ pye fɛɛfɛɛ, mʼa pu bɛ pye fɛɛfɛɛ na bɛ ni saliya wu ni. Mʼa pu bɛɛri wo ɲuguupɛrɛmɛ wolo, kɔnhɔ pʼi pu bɛɛri ɲuyɔ kuu. Lee bu bye Yawutuu pu na ba li cɛ na sipyii pʼa keree kiimu bɛɛri jo mu shizhaa na ge, na lee la shishiin wa can wɛ. Pu na ba li ɲa bɛ sanha na muyɛ pyaa ki bɛ kʼa ɲaari na sahaŋi ni Musa wo saliya wu ni. 25 Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, wu bɛ dʼa dà Yesu na ge, wèe ya sɛmɛ tun xɔ pee bɛ mu, na wù fungɔnyɔ shɛ pu na; wèe ya li shɛ pu na jo xaara bɛɛri pʼa gbo yapɛrɛ na ge, pu ganha ba tee xaa wɛ, pu ganha ba shishan xaa wɛ, pu ganha ba yaxuyo xaa wɛ, pʼi ganha ba dɔdɔɔrɔ pyi wɛ.»

26 Ayiwa, a Pɔli di fara pee namaa shishɛɛrɛ wu na, tee ɲimuguro ti na a wu wuyɛ pye fɛɛfɛɛ na pee bɛ pye fɛɛfɛɛ. Lee kadugo na a pʼi gari Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni shiizhan. Pu fɛfɛɛrɛ cabyaa ki ɲɔ na ba fa caŋa kemu, ni pu bɛɛri nigin nigin wu saraya na ba wolo caŋa kemu ge, a Pɔli di yee caya yi shɛ pu na.

Pʼa Pɔli co Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni

27 Lee bi Azi fiige ki wo Yawutuu pii ta pee ya Pɔli ɲa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Ba cabyaa gbarashuun wu ɲɔ ya giin di va wɛ, a pʼi ba na sii tunmɔ pu pɛlɛ, na sipyii pu sɔn, a pʼi Pɔli co. 28 Na ganha na xhuulo na: «Izirayɛli shɛɛn, yʼa ma yoo, yʼa ma! Ná we wʼa ɲaari na sipyii pu kalaa tɛyɛ yi bɛɛri ni na wèe wo shi wu ɲɛ xuuni-i ge, wee wu ɲɛ we. Wee wʼa yu bɛ sanha na wèe wo saliya we ni wèe wo Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ɲɛ xuuni wɛ. Lee bɛɛri kadugo na, Girɛkii bɛ ni wʼa pa na pa jé fo Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ kiyɛ pyaa ni, na wèe wo fɛfɛɛrɛ xuu wu nɔrɔgɔ wèe mu.» 29 Pʼa yee jo bani pʼa bi Efese shɛɛn Torofimɛ ɲa ni Pɔli ni kanha ki funŋɔ ni, na ganha na giin na wʼa jé ni wee bɛ ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni.

30 Ba lʼa pye mu wɛ, a kanha ki funŋɔ ki bɛɛri di wuregi. A sipyii pʼi ganha na fòro kabaya yi bɛɛri na, na fe na ma. A pʼi Pɔli co, na wu fuulo yeege Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na gburaya yi tɔ taapile ni. 31 Na pu yaha pu na Pɔli shaa di gbo, a pii di baa kari na shɛ yi jo sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu mu na Zheruzalɛmu kulo li bɛɛri lʼa wuregi. 32 Ba sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wʼa yee logo wɛ, taapile ni a wu sɔrɔsii pii lɔ na fara sɔrɔsii ɲuŋɔfɛɛ pii na, a pʼi baa jé kanha ki ni. Ba Yawutuu pʼa sɔrɔsii wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ɲa ni wu sɔrɔsii pu ni wɛ, a pʼi Pɔli wo kpɔɔnrɔ ti ɲɔ yereŋɛ. 33 A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ba Pɔli co. A wu sɔrɔsii pu pye na pu tɔɔrɔ shɔnhɔyɔ shuun le wu na. Ba pʼa Pɔli pɔ na xɔ wɛ, a wu yegeŋɛ pye na: «We ná we di ɲɛ jɔgɔ wɛ? Ɲaha wu dʼa pye wɛ?» 34 A sipyii pu bɛɛri di ganha na xhuulo puyɛ taan, wa shishiin nijoyo ni wa woyo ɲɛ nigin wɛ. A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ba li ta na wee wa da jomɔ pa shishiin ta logo tunmɔ pu keŋɛ ni wɛ, a wu sɔrɔsii pu pye na pʼa se ni Pɔli ni sɔrɔsii pu wo pugbɔhɔ ki ni. 35 Ba pʼa shɛ nɔ tajege ki ni wɛ, a sipyii pʼi sii tunmɔ pu pɛlɛ fo sɔrɔsii pʼa na Pɔli lɔ. 36 Bani sipyiɲɛhɛmɛɛ pu bi taha wu fɛni, na xhuulo na yu na: «Yi wu gbo laha wà! Yi wu gbo laha wà!»

Pɔli ya jo ni Zheruzalɛmu shɛɛn ni

37 Pɔli nijewo pugbɔhɔ ki ni, a wu sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu pye: «Ta nɛ na já jo ni ma ni?» A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu jo: «A lʼi bye kanna mu wʼa Girɛkii jomɔ pu nuri gɛ? 38 Wee tuun wu ni, Misira shɛn ná we wʼa nʼa she le wuyɛ ni kurogo ke na, fo wʼa kari ni namaa kabɔfoŋɔɔ shishɛɛrɛ (4.000) ni sipoŋɔ ki ni gbuuro ti kaa na ge, mu wa were wɛ gɛ?» 39 A Pɔli di wu ɲɔ shɔ na: «Yawutu nɛ ɲɛ, Tarisi kulo li ni nɛ yìri, Silisi fiige ki ni. Kulo lemu shɛn nɛ ɲɛ ge, lʼa pɛlɛ. Ɲɔ mayɛ na mʼa na yaha di jo ni sipyii pu ni.» 40 A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu kafila wu kan Pɔli mu na wu jo ni sipyii pu ni. A Pɔli di yere wà kuɲɔɔ li ni, na wu keŋɛ yirige sipyii pu mu, na wʼa giin di jo ni pu ni. Ba sipyii pʼa cari puyɛ na wɛ, a Pɔli di ɲɔ kɔn na yu ni pu ni Yawutuu jomɔ pu ni. A wu pu pye:

22

1 «Na tii ni na cebooloo, yi logo na ɲɔ na. Nʼa da ba jo nimɛ na li shɛ yee na jo nɛ ta kakuunɔ la shishiin pye wɛ.» 2 Ba sipyii pʼa Pɔli ɲa wu na yu puyɛ pyaa wo jomɔ pu ni wɛ, a pʼi nɔhɔdaan jomɔ pu bɛɛri ɲɔ yaha, na fɛhɛ kpan. A Pɔli di jo: 3 «Yawutu nɛ ɲɛ. Nɛ se Tarisi kulo li ni, Silisi fiige ki ni. Ga Zheruzalɛmu ni nɛ lɛ naha. Nɛ kalaa to wu bye Gamaliyɛli. Wee wʼa nɛ kemɛ kalaa na bɛ ni wù sefɛlɛɛ pu wo saliya wu keree ni. Kafugo bye nɛ bɛ ni fo xuuni Kilɛ-shaa li funŋɔ ni ba yee bɛ wa mɛ niɲaa wɛ. 4 Nɛ bɛ wu bi Yesu koo li wo sipyii pu kana, fo na pii gbuu pu ni. Nɛ bi le koo le ɲaarivɛɛ coni cèe fara namaa na, na pu puu na leni kaso ni. 5 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we, ni nɔhɔlɛɛ ɲahagbaa fɛɛ wo kuruŋɔ ke, pee wa na sɛɛrɛɛ le kaa le na. Nɛ bi sɛmɛ ta bɛ pu mu, na gaaŋi di zhɛ gan Damasi kulo li wo Yawutuu pu mu, kɔnhɔ di bu shɛ Damasi ni, na shɛ nʼa daa fɛɛ pii ta wà, di pee bɛ co di pu pɔ, di ba ni pu ni Zheruzalɛmu ni, kɔnhɔ kanhama di ba nɔ pu na.»

Pɔli ya dà dagana lemu na Yesu na ge, wʼa yee ɲaha jo

6 «Ayiwa, na nɛ yaha nɛ na gaaŋi koo li ni, na ba shɛ dɛɛŋɛ Damasi na cafugo ki na. Taapile ni a kpɛɛngbɔhɔ ka di yìri fugba we ni, na ba ɲí na nɛ maha. 7 A nɛ wolo to ɲiŋɛ na, na mujuu la logo na: ‹Sɔli, Sɔli, ɲaha na mʼa na kana mɛ wɛ?› 8 A nɛ yegeŋɛ pye jo: ‹Mʼi ɲɛ jɔgɔ wɛ, Kafɔɔ?› A wu nɛ pye: ‹Nɛ ɲɛ Nazarɛti shɛɛn Yesu, nɛ mu wa gana mɛ.› 9 Ayiwa, sipyii piimu pu bye ni nɛ ni ge, pee kunni ya kpɛɛngbɔhɔ ki ɲa, ga we wu bi yu ni nɛ ni ge pu ya ta weefɔɔ wo mujuu li logo wɛ. 10 A nɛ yegeŋɛ pye jo: ‹Kafɔɔ, lekɛ nɛ dʼa yaa na pye wɛ?› A Kafɔɔ di nɛ pye: ‹Yìri mʼa jé Damasi kanha ki ni, Kilɛ funŋɔ wa ma lemu pye ge, lee na zhɛ jo ma mu.› 11 Kpɛɛngɛ ki bi pɛlɛ pɛlɛgana lemu na ge, a nɛ bye nɛ ɲaa nige wɛ. Sipyii piimu pu bye ni nɛ ni ge, a pee di na nɛ co keŋɛ na na jé kanha ki ni.

12 «Lee bi ná wa ta Damasi ni wee mɛgɛ ɲɛ na Anaɲasi. Kilɛ ɲìi faara sipya wu bye wii fo xuuni, na ɲaari na sahaŋi ni Musa wo saliya wu keree ki bɛɛri ni. Damasi kulo li Yawutuu pu bɛɛri bi wu mɛsaaŋa yu, 13 A wee di ba nɛ fɛni, na ba yere nɛ taan, na jo: ‹Na ceborona Sɔli, ma ɲìi ki mugi mʼa wii!› Taapile ni, a nɛ ɲìi kʼi mugi, a nɛ wii na wu niyerege ɲa. 14 A wu nɛ pye: ‹Wèe sefɛlɛɛ pu wo Kilɛ wu wʼa mu ɲaha bulo, kɔnhɔ mʼa wu ɲidaan cɛ. Wemu wʼa tii ge, mʼa wee ɲa, mʼa wu ɲɔ jomɔ bɛ logo. 15 Bani ma na ba bye wu sɛɛri. Mʼa keree kiimu ɲa na kiimu logo ge, ma na ba kee wo yɛrɛ pyi sipyii pusamaa bɛɛri mu. 16 Wee tuun wu ni nimɛ, ma ganha bu diin na kaa latii ma da da sigee wɛ. Yìri mʼa batize, ma wo jurumu wu yafa ma mu Yesu mɛgɛ ki gbɔɔrɔ ni.›

Kilɛ ya Pɔli tun shi watii mu

17 «A nɛ guri pa Zheruzalɛmu ni. Na nɛ yaha Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, a Kilɛ di kashɛɛ la shɛ nɛ na. 18 A nɛ Kafɔɔ ɲa, a wu nɛ pye: ‹Tɔgaaya lɔ, mʼa foro Zheruzalɛmu ni, bani jomɔ bɛɛri ma da ba jo naha nɛ shizhaa na ge, sipya wa shishiin wa da gbara pu na ma mu wɛ.› 19 A nɛ wu pye: ‹Kafɔɔ, puyɛ pyaa wa li cɛ na nɛ wu bi ma ɲaari na Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi sahaŋi, na nʼa daa fɛɛ pu coni na pu sani, na pu leni kaso ni. 20 Ali Ecɛni we wu bi mu jomɔ pu yu ge, pu bi wee gbuu tuun wemu ni ge, nɛyɛ pyaa ki bɛ bye wà. Nɛ bi sɔɔ li na jo pu Ecɛni gbo. Nɛyɛ pyaa kʼa bi Ecɛni gbovɛɛ pu fadeye yi co pu mu.› 21 Wee tuun wu ni a Kafɔɔ di nɛ pye: ‹Yìri, di ma tun shi watii mu taliige ni.›»

Pɔli ya li shɛ sɔrɔsii pu na na Oromɛ shɛn wee ɲɛ

22 Sipyii pu bɛɛri bi niwegee shan na Pɔli kafila wu nuri, fo na shɛ nɔ pe jomɔ pe na. Ga ba wʼa pa ɲɔ le yɛ pee jomɔ pu ni wɛ, a sipyii pʼi ganha na xhuulo na yu: «Ke sipyituugo ke ya yaa na ki gbo! We ya yaa pu wu yaha ɲìi na bada wɛ!» 23 A pʼi ganha na sɛlɛ, na pu fadeye wolo na yee figi fugba we ni, na gbazhɛnhɛ kori na waa fugba wu ni. 24 Ba sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wʼa lee ɲa mu wɛ, a wu sɔrɔsii pu pye na pu jé ni Pɔli ni sɔrɔsii pu wo pugbɔhɔ ki ni. Wʼa lemu pye sipyii pʼi sɛlɛ mɛ wu na ge, pʼi wu kpɔn ni susɔlɔɔ ni fo wu bu shɛ lee jo, 25 Ga tuun wemu ni pu bi Pɔli puu pʼi wu kpɔn ge, sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ we wu bye wu tàan ge, a Pɔli di wee pye: «Na bɛ ni saliya wu ni, lʼa saha nago yee pu Oromɛ shɛn kpɔn ni susɔlɔɔ ni wu kiiri kɔnbaa gɛ?» 26 Ba sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wʼa yee logo wɛ, a wu gari sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu yíri na shɛ wu pye: «Ɲaha mʼa giin di bye mɛ wɛ? We ná we, Oromɛ shɛn wu ɲɛ wii!» 27 A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wuyɛ pyaa di shɛ Pɔli yege na: «Oromɛ shɛn yɛ pyaa mu ɲɛ ya?» A Pɔli di wu ɲɔ shɔ na: «Uun.» 28 A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu jo: «Wari niɲɛhɛmɛ nɛ saraa na na já pye Oromɛ shɛn.» A Pɔli di wu pye: «Nɛ dʼa sii se Oromɛ shɛn do!» 29 Ba Pɔli ya pee jomɔ pu jo wɛ, piimu pu bi da wu kpɔn, pʼi wu karamu fo wu jo ge, a pee bɛɛri di jaaga laha wu tàan. A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu bɛ di fya, bani wee wu bi jo na pu Pɔli pɔ na ta Pɔli di ɲɛ Oromɛ shɛn cii yɛ pyaa.

Pɔli ya paari kiirikɔɔn kuruŋɔ ki ɲahagbaa na

30 Ayiwa, kaa lekɛ na Yawutuu pʼa bi Pɔli jaagi ge, sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu funŋɔ bye wu lee tii cɛ. Lee wuu na wʼa tuduro yaha shɛ kee caŋa ki ɲimuguro, na pu saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni kiirikɔɔn kuruŋɔ ki sipyii pu bɛɛri yiri pinnɛ. Lee kadugo na a pʼi pɔɔrɔ ti sanha Pɔli na, na gari ni wu ni, na shɛ wu yereŋɛ pu niŋɛ ni.

23

1 A Pɔli di ɲaha ki le kiirikɔɔn kuruŋɔ ki sipyii pu ni na jo: «Na cebooloo, nɛ na torogana li saha ni Kilɛ ɲidaan ni, fo na pa nɔ niɲaa na, fyaara bɛ ya pye nɛ zɔ wu ni li koro ni wɛ.» 2 Jomɔ pe Pɔli ya jo ge, a pee di bye pu ya bɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ Anaɲasi mu wɛ. Pii pu bye Pɔli tàan ge, a wu pee pye na pu Pɔli kpɔn wu ɲɔ ke na. 3 Wee tuun wu ni a Pɔli di wu pye: «Mu nivige ke kanna kasɔrɔgɔ kadugo ki! Kilɛ bɛ na ba mu kpɔn! Yatɛɛngɛ mu ya shan na tiin na nɛ kiiri ma da gɔn na saha ni saliya wu ni, mu ninumɔ di nɔhɔ mʼa yu sanha na pu nɛ kpɔn, na ta saliya wʼi ya yee jo wɛ.» 4 Sipyii pii pu bye Pɔli tàan ge, a pee di wu pye: «Go Kilɛ wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu mu wa zhɛhɛlɛ mɛ gɛ!» 5 A Pɔli di pu pye: «Na cebooloo, nɛ li cɛ nago saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ɲɛ wii wɛ, sa lee ni wɛ nɛ bi da ye jo ni wu ni wɛ. Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

‹Ma ganha da kafilakuumɔ jo wá

ma ɲahagbaa fɔɔ na wɛ.›*»

6 Ayiwa, Pɔli bi li cɛ na kiirikɔɔn kuruŋɔ ki taaga ka ki ɲɛ Sadushɛɛn, taaga ki saŋa di ɲɛ Farizhɛɛn. Lee wuu na wʼa mujuu wá pu niŋɛ ni na pu pye: «Na cebooloo, Farizhɛn nɛ ɲɛ. Nɛ sefɛɛ ɲɛ Farizhɛɛn. Nɛ dà li na jo xuɲɛnɛ na ba bye ɲiga na ge, kee tadaŋa ke wuu na kiiri wʼa gɔɔn mɛ nɛ na niɲaa.» 7 Ba Pɔli ya pee jomɔ pu jo yɛ wɛ, a nakaara di jé Farizhɛɛn ni Sadushɛɛn pu tɛ ni. A sipyii pʼi daa taaya shuun. 8 Bani Sadushɛɛn, pee wa yu na xuɲɛnɛ da ba bye ɲiga na wɛ, na mɛlɛkɛɛ ɲɛ wɛ, na munahaa kiitiigee bɛ di ɲɛ wɛ. Na ta Farizhɛɛn, pee dʼa dà kii keree kii bɛɛri na. 9 A tunmɔ pʼi ganha na bɛlɛ fo xuuni. A saliya karamɔgɔlɔɔ pii di yìri Farizhɛɛn pu wo kuruŋɔ ki ni, na kafugo le puyɛ ni na jo: «Wèe kunni ya ta kakuunɔ la shishiin ɲa we ná we na wɛ. Ma na zhɛ li ta mɛlɛkɛ wa, kelee munaa la lʼa yu ni wu ni.» 10 A nakaara tʼi ba sii pɛlɛ fo sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu funŋɔ ya pɛn na pu ganha ba Pɔli kile gbo puyɛ tɛ ni wɛ. Lee wuu na wʼa sɔrɔsii pii tun na pu tigi, pʼi ba Pɔli shɔ sipyii pu na, pʼi shɛ ni wu ni sɔrɔsii pu wo pugbɔhɔ ki ni.

11 Kee caŋa ki ɲimuguro nibiige, a Kafɔɔ di ba wuyɛ shɛ Pɔli na na wu pye: «La le mayɛ ni mʼa ma luu waha. Ba mʼa pye nɛ sɛɛri na nɛ kaa jo Zheruzalɛmu kulo li ni wɛ, mu ma da zhɛ bye nɛ sɛɛri, na nɛ kaa jo Oromɛ kulo li bɛ ni.»

Yawutuu pʼa woni faanri Pɔli kaa na

12 Kee caŋa ki ɲimuguro ɲisɔɔgɔ na, a Yawutuu pii di binnɛ na woni pye Pɔli kaa na. A pʼi gaa puyɛ mu na pee wa da li wɛ, pee di wa da lɔhɔ gba wɛ, fo pee bu shɛ Pɔli gbo. 13 Piimu pʼa bi wee woni wu pye ge, pee bi ɲɛhɛ namaa kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) na. 14 A pʼi gari saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni nɔhɔlɛɛ pu fɛni, na shɛ pee pye: «Wèe ya wùyɛ pinnɛ na gaa Kilɛ na, jo wèe da li wɛ, wèe di wa da lɔhɔ gba wɛ, fo wèe bu shɛ Pɔli gbo tuun wemu ni. 15 Lee wuu na, yi ni kiirikɔɔn kuruŋɔ ki sipyii pusamaa bɛɛri, yi bɛ yi na yʼi shɛ sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ɲɛɛri na wu pa ni Pɔli ni yi mu. Yʼi yiyɛ pye kanna yʼa giin yʼi ba wu keree ki deele yi ki suguri saama na. Wèe kunni wa gbegele xɔ na wu sige, wù ba wu gbo koo li na, na wu ta wu sanha nɔ nahamɛ yi na wɛ.»

Yawutuu pu wo woni wu nɔhɔ ya mugi

16 Ga, a Pɔli yalɔ di we woni we kafila wu bɛɛri logo. A wu baa kari sɔrɔsii pu wo pugbɔhɔ ki ni, na shɛ yee ɲaha jo Pɔli mu. 17 Wee tuun wu ni a Pɔli di sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wa yiri na wu pye: «Shɛ ni we lɛvɔɔ we ni sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu mu, jomɔ pa pu wa wu mu na jo wu mu.» 18 A wee sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu gari ni lɛvɔɔ wu ni sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu mu, na shɛ wu pye: «Kasolemɛɛ Pɔli wʼa nɛ yiri, na nɛ pye na nɛ wu pa ni we lɛvɔɔ we ni mu mu na jomɔ pa pu wa wu mu na jo ma mu.» 19 A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu lɛvɔɔ wu co wu keŋɛ na, na fulo ni wu ni kabanugo na, na wu yege na: «Jomɔ pekɛ pʼi wa mu mu na jo nɛ mu wɛ?» 20 A lɛvɔɔ wu wu pye: «Yawutuu pʼa jo na bɛ yi na na pee da ba mu ɲɛɛri ɲiga na, na mʼa Pɔli yaha shɛ kiirikɔɔn kuruŋɔ ki mu; na pʼa giin pʼi shɛ wu keree ki kemɛ suguri. 21 Ga ma ganha bu dà yee na wɛ! Bani pu wo sipyii pii pʼa da ba lara na Pɔli sige koo na, pee ya ɲɛhɛ sipyii kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) na. Pʼa bɛ yi na, na gaa Kilɛ na na pee wa da li wɛ, pee di wa da lɔhɔ gba wɛ, fo pee bu shɛ Pɔli gbo tuun wemu ni. Pʼa gbegele xɔ bɛ. Mu ɲɔ yíri pu wa wii, mu ba sɔɔ na lee pye pu mu.» 22 A sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu lɛvɔɔ wu yaha kari. Ga na yi jo na waha wu mu na ye wʼa jo wee mu ge, na wu ganha bu yee jo sipya watii mu nige wɛ.

Pʼa Pɔli yaha shɛ gan gbafɛnɛɛrɛɛ Felikisi mu

23 Lee kadugo na a sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu sɔrɔsii ɲuŋɔfɛɛ shuun wa yiri na pu pye: «Yi sɔrɔsii xhuu shuun wá puyɛ na, ni shɔnduguloo kɛlɛɛ gbarashuun, ni namaa tanmaa fɛɛ xhuu shuun. Pu bɛɛri di gbegele, piige ba wɔ na nɔ tuunɔ ɲìi gbarashɛɛrɛ na, pʼi da se Sezare kulo li ni. 24 Yi shɔngɔ ka gbegele Pɔli bɛ mu, kɔnhɔ wu nijemɛ di nɔ gbafɛnɛɛrɛɛ Felikisi na yaaga ganha bu wu ta wɛ.» 25 Lee kadugo na a wu sɛmɛ yàa na wee tun Felikisi mu. Wee sɛmɛ wu jomɔ pu wa mɛ:

26 «Nɛ sɔrɔsii wo ɲuŋɔfɔgbɔ Kulodi Lisiyasi wʼa we sɛmɛ we yàa na tun na ɲuŋɔfɔɔ gbafɛnɛɛrɛɛ Felikisi mu.

Nʼa ma shaari.

27 «Yawutuu pu bi we ná we co, na ganha na giin pʼi wu gbo. Ba nɛ pa logo na Oromɛ shɛn wu ɲɛ wii wɛ, a nɛ na wo sɔrɔsii pii tun kari pʼa shɛ wu shɔ pu na. 28 Kaa lemu wʼa bi pye a Yawutuu pʼi ganha na wu jaagi lee wuu na ge, nɛ funŋɔ ki bye di lee cɛ. Lee wuu na, a nɛ shɛ ni wu ni pu wo kiirikɔɔn kuruŋɔ ki mu. 29 Ga, a nɛ ba li kasɛri, na li ta jo pu wo saliya wu wo keree na pʼa wu jaagi. Ga wu ya ta kakuunɔ la shishiin pye lemu na xu nɔ wu na, kelee na wu le kaso ni wɛ. 30 Lee kadugo na a pʼi ba nɛ pye na Yawutuu pʼa woni pye wu kaa na, lee wuu na nɛ mɛhɛ wu yaha shɛ ma yíri, na yi jo Yawutuu pu mu jo pʼa jaagi wu tɛri wu na kaa lemu na ge, jo pu shɛ lee jo muyɛ pyaa ki mu. Ye yʼa bye nɛ mu di jo ma mu. Kilɛ wu tuun wa shɛ wù na.»

31 Yemu yʼa jo sɔrɔsii pu mu ge, a pʼi lee pye; a pʼi Pɔli lɔ kee piinuŋɔ ki ni, na gari ni wu ni fo Antipatirisi kulo li ni. 32 Ɲimuguro ti na, sɔrɔsii piimu pu bye tɔɔyɔ na ge, a pee di guri na pa pu wo pugbɔhɔ ki ni; a shɔnduguloo pʼi ganha na gaaŋi ni Pɔli ni. 33 Ba pʼa shɛ nɔ Sezare ni wɛ, a pʼi sɛmɛ wu kan gbafɛnɛɛri wu mu, na Pɔli bɛ shɛ wu na. 34 A gbafɛnɛɛri wu sɛmɛ wu kalaa na Pɔli yege na: «Fiige kekɛ ni mu dʼa yìri wɛ?» A Pɔli di wu pye na wee ya yìri Silisi fiige ki ni. 35 A gbafɛnɛɛri wu wu pye: «Ma jaagivɛɛ pu ba nɔ naha tuun wemu ni, nɛ na logo ma ɲɔ na wee tuun wu ni.» A wu jo na pu Pɔli yaha saannaa Hɛrɔdi wo kaaŋa ki ni, pu da wu kasɛri.

24

Yawutuu pʼa Pɔli jaagi

1 Ayiwa, a cabyaa kaguro di doro, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ Anaɲasi di ba Sezare kulo li ni, wu ni nɔhɔlɛɛ pʼa, ni ná wa, wemu ya kafila cɛ xuuni ge, wee wu bi da ba wu kafilacɛnɛ taga Pɔli tɔɔgɔ le. Wee mɛgɛ ki bye na Tɛritule. A pʼi ba jaagi shan Pɔli na gbafɛnɛ ɛrɛɛ Felikisi mu. 2 A pʼi shɛ Pɔli yiri na pa. Keree kiimu na pʼa wu jaagi ge, a Tɛritule di kee ɲɔ kɔn na baari gbafɛnɛɛri wu mu. A wu jo: «Wù ɲuŋɔfɔcemɛ we, wèe wa fɛrɛmɛ nigbɔ pemu ni fiige ki funŋɔ ni niɲaa we ni ge, mu gbɔɔrɔ ni wèe ya pee fɛrɛmɛ pu ta. Mu wo fungɔngɔ fɛɛrɛ nigbɔɔrɔ funŋɔ ni bɛ ɲɛri niɲɛhɛmɛ ya jé fiige ki ni, fo na ki pye kʼa shɛ ɲaha na. 3 Wèe ya ma saama pu cɛ ma mu tuun bɛɛri ni kii keree kii bɛɛri na. 4 Ga ma na jo nɛ funŋɔ wa wèe pu ma teŋɛ yaha fo di mɔ wɛ, lee wuu na nʼa ma ɲɛɛri jo ma ɲɔ mayɛ na, mʼa niwegee shan mʼa kafilakaya nigin nigin logo wù mu.

5 «Ayiwa, we ná we mʼa ɲaa mɛ ge, wèe kunni ya we sɛɛri na wu ta ba kafɛɛgɛ bani ɲɛ wɛ. Wu ɲɛ na nʼa she yirige Yawutuu pu niŋɛ ni koŋɔ ki bɛɛri na. Wee wu ɲɛ bɛ Nazarɛti shɛɛn wo koo li ɲahagbaa fɔɔ. 6 Wʼa bi giin fo na wèe Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki bɛ nɔrɔgɔ, lee wuu na wèe ya wu co. [Wèe bi giin wèe di wu kiiri kɔn na saha ni wù wo saliya wu ni. 7 Ga, a sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ Lisiyasi di nɔ ni kafugo ni, na wu shɔ wèe na. 8 Na wèe pye na lemu na wèe ya wu jaagi ge, na wèe pu pa lee jo muyɛ pyaa mu.] Mayɛ pyaa ki bɛ na já wu yege, keree kiimu bɛɛri na wèe ya wu jaagi ge, ma na ki logo wuyɛ pyaa ɲɔ na.» 9 Yawutuu piimu bɛɛri pu bye wà ge, a pu bɛɛri di yere pee jomɔ pu na, na Tɛritule ya yemu jo ge, na can wu ɲɛ wii.

Pɔli bɛ ya paari gbafɛnɛɛri wu mu

10 Lee kadugo na a gbafɛnɛɛri wu jomɔ pu kan Pɔli bɛ mu. A Pɔli di jomɔ pu lɔ na gbafɛnɛɛri wu pye: «Nɛ li cɛ li yee ya ɲɛhɛ, jo mu wu ɲɛ we shi we wo kiiri kɔnvɔɔ. Lee wuu na fyaara wa nɛ zɔ wu ni nago nɛ wu na fiin jo mu mu wɛ, bani nɛ ta kakuunɔ la shishiin pye wɛ. 11 Nɛ pa Zheruzalɛmu ni di ba Kilɛ pɛlɛ li sanha doro cabyaa kɛ ni shuun tàan wɛ. Ma ɲɛhɛ yegeŋɛ pye bɛ, ma na li ta mu. 12 Pu ya na ta nakaara na ni sipya wa shishiin ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni wɛ. Pʼi wa na ta di na sipyii ɲuŋɔ kyɛɛgi Kilɛ-pɛɛŋɛ puga ka shishiin ni, kelee xuu watii ni kanha ki funŋɔ ni wɛ. 13 Pii sipyii pii wa da já kaa la shishiin jo lemu ya li shɛɛ na jaagi we pʼa taha nɛ na ge, na can wu ɲɛ wii wɛ.

14 «Ayiwa, kaa lemu na nʼa da yere di lee jo ma ɲii na ge, lee li wa mɛ. Wèe sefɛlɛɛ pu wo Kilɛ we, wee mu nɛ kapyeŋɛɛ pyi kovonɔ latii ni, lemu kaa pii wa byi na li ɲɛ can wɛ ge. Ga keree kiimu bɛɛri kʼa ka Musa wo saliya wu ni ge, nɛ dà kee bɛɛri na; Kilɛ tudunmɔɔ pʼa kiimu bɛɛri ka ge, na fara kee bɛ na. 15 Kilɛ wemu na nɛ daa ge, wee na pu bɛ wʼa daa nago kanna sipyisaamaa ni sipyikuuyo bɛɛri nixhuyo na ba ɲɛ ɲiga na. 16 Lee wuu na nɛ la le nayɛ ni, kɔnhɔ kakuunɔ la shishiin ganha da gori na zɔ wu na wɛ. Kakuunɔ la shishiin ganha da gori na ni Kilɛ tɛ ni wɛ, kelee na ni sipyii tɛ ni wɛ.

17 «Ayiwa, ba yee kii ya toro wɛ, a nɛ ba ba wà caŋa ka, na ba na wo shi sipyii pii tɛgɛ ni wari ni, na saraga bɛ wolo Kilɛ mu. 18 Kee keree kii na pʼa pa nɛ ta Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Nɛ bi bye bɛ fɛɛfɛɛ. Sipyii piitiilee di bye wà wɛ, nakaara bɛ di ya ta wà wɛ. 19 Ga Azi fiige ki wo Yawutuu pii pu bye ni nɛ ni. Li bu da nago kanna kakuunɔ la nɛ bi pye, pee bi yaa pu ta naha pʼi nɛ jaagi mu ɲaha tàan. 20 Ni lee ni wɛ, pu bi nɛ kiiri wu kɔɔn kiirikɔɔn kuruŋɔ ki ɲaha tàan tuun wemu ni ge, di bi ta nʼa kakuunɔ la pye, pii sipyii pii pu wa naha ge, na pu lee jo ma ɲii na. 21 Na nɛ niyerege yaha pu ɲahagbaa na, pe jonumɔ pe nɛ jo pu mu ni fanha ni jo: ‹Nɛ dà li na jo xuu na ba ɲɛ na foro xu ni ɲiga na, lee li wa nɛ yaha mɛ kiiri na niɲaa yee ɲahagbaa na.›»

22 Ayiwa, lee bi Felikisi ta wee ya Yesu koo li keree ki bɛɛri cɛ, a wu kayuu li yirige, na kiiri wu yaha caŋa ka ɲaha na, na pu pye: «Yʼa se, sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ Lisiyasi ba ba, nɛ na ba yi keree ki kemɛ na ki suguri.» 23 Lee kadugo na a wu sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wa pye na wu Pɔli yaha kaso wu ni, na wu da wu kasɛri; ga na pʼi kafɛɛwama yaha wu mu. Na wu naɲiinɛɛ ba jo pʼi ba foro wu na pʼi yaaga ka kan wu mu, na pʼi lee koro yaha.

Pɔli ya jo ni Felikisi ni wu shɔ wu ni

24 Ba cabyaa dama dama ya toro wɛ, a gbafɛnɛɛrɛɛ Felikisi di ba ni wu shɔ ni. Cee wu mɛgɛ ki bye na Durusili; Yawutu wu bye wii. A pʼi wa tun wʼa shɛ Pɔli yiri. A Pɔli di ba. Sipya ya yaa ma dà Yesu na dagana lemu na ge, a Pɔli di ba ganha na yee ɲaha yu pu mu. 25 Ga sipya na já wuyɛ tánha tanhagana lekɛ na kakuuŋɔɔ na, ni torogana lemu funŋɔ ni ma da bye tifire fɔɔ Kilɛ mu, ni ɲiga wo kiiri wu na ba gɔn kɔngana lemu na ge, ba Pɔli ya pa ɲɔ le yee ni wɛ, a Felikisi di fya. A wu Pɔli pye; «Nimɛ, ma na já da gaaŋi, di ba tuun wa bɛtii ta di na ma yiri sanha.» 26 Wu bi giin na wari bɛ Pɔli da ba gan wee mu. Lee wuu na wu bi ma Pɔli yiri tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni pu na ma na yu.

27 A pʼi yee shuun pye lee ni. Lee kadugo na a pʼi ba Pɔrisasi Fɛsitusi teŋɛ fiige ki ɲuŋɔ ni na pye Felikisi faara. Felikisi funŋɔ bye wu wuyɛ tɔn taan Yawutuu pu mu, lee wuu na wʼa Pɔli yaha wà kaso wu ni.

25

Pɔli ya jo pu shɛ wee keree shɔɔnri Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu yìri

1 Ba Fɛsitusi ya teŋɛ na pye Zhude fiige ki gbafɛnɛɛri wɛ, a cabyaa taanri di doro, a wu yìri Sezare kulo li ni na kari Zheruzalɛmu ni. 2 Ba wʼa nɔ wà wɛ, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ, ni Yawutuu pu wo ɲahagbaa fɛɛ pʼi shɛ wu mu, na shɛ pu loyire jomɔ jo Pɔli shizhaa na. 3 A pʼi wee gbafɛnɛɛri wu ɲɛɛri na wu ɲɔ wuyɛ na wu Pɔli yaha shɛ Zheruzalɛmu ni; lee di pu ta pʼa woni pye Pɔli na, na pʼi ba shɛ lara wu sige koo na pʼi ba wu gbo. 4 Ga, a wee di pu pye na kaso wu ni Pɔli wa da yaha wà Sezare kulo li ni, na jɛri tapyege ni weeyɛ pyaa bɛ kʼa da guri da se wà. 5 A wu pu pye sanha: «Yee wo ɲuŋɔfɛɛ pʼa yaa na pinnɛ na gaaŋi ni nɛ ni Sezare kulo li ni. Pu bu shɛ nɔ wà, lemu na yee wa Pɔli jaagi ge, puyɛ pyaa na lee jo.»

6 Lee kadugo na gbafɛnɛɛri wu cabyaa ya laha gbarataanri kelee kɛ na Zheruzalɛmu ni wɛ, lee kadugo na a wu guri pa Sezare kulo li ni. Ɲimuguro ti na a wu shɛ diin kiiri wu takɔngɔ ki ni, na tuduro tun na pu pa ni Pɔli ni. 7 Ba Pɔli ya nɔ wɛ, Yawutuu pii pʼa yìri Zheruzalɛmu ni na pa ge, a pee di yere wu maha; na sii kakuuŋɔɔ can can wogoo niɲɛhɛŋɛɛ jo taha wu na, na ta se bye pu ni pu já kaa nigin bɛ lɔ kii keree kii ni pʼi li fiinŋɛ jo can di da li ni wɛ. 8 Lee kadugo na a Pɔli bɛ di jomɔ pu lɔ na jo: «Nɛ ya ta kakuunɔ la shishiin pye Yawutuu pu wo saliya wu shizhaa na, kelee Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki wɛ. Nɛ di ya kakuunɔ pye Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu bɛ na wɛ.»

9 Gbafɛnɛɛri wu funŋɔ ya pye wu kaa di daan Yawutuu pu mu ge, a wu Pɔli pye: «Ta ma funŋɔ wa mʼa shɛ Zheruzalɛmu ni, kɔnhɔ ma kiiri wu shɛ gɔn wà nayɛ pyaa ki ɲii na?» 10 A Pɔli di jo: «Nɛ yere xɔ Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu wo kiiri wu takɔngɔ ki ni. Nahamɛ nɛ kiiri wʼa yaa na kɔn. Nɛ ta kaa la shishiin bɛ kyɛɛgi Yawutuu pu mu wɛ, muyɛ pyaa ki bɛ ya lee cɛ fiinŋɛ fo xuuni. 11 Nɛ da bi da nɛ kanahana la pye, kelee na kaa la pye lemu ya yaa ni xu ni ge, nɛ bi da xu wu she wɛ. Ga keree kiimu bɛɛri pʼa yu nɛ shizhaa na ge, na kee yaha can ɲɛ lee la shishiin ni wɛ, sipya wa shishiin bɛ da já nɛ ɲɔ yaha pu mu wɛ. Nɛ funŋɔ ki wa na wo kiiri wu shɛ gɔn Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu yíri.»

12 Ayiwa, a gbafɛnɛɛrɛɛ Fɛsitusi ni wu wo kapyebyeɲii pʼi shɛ puyɛ ɲa, a wu na kuri pa, na ba Pɔli pye: «Ni ma wa Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu kaa jo xɔ, ma na zhɛ wee yíri Oromɛ kulo li ni.»

Pɔli ya jo saannaa Agiripa ɲii na

13 Ba cabyaa dama dama ya toro wɛ, a saannaa Agiripa ni wu shɔ Berenisi di gari Sezare kulo li ni di zhɛ gbafɛnɛɛrɛɛ Fɛsitusi shaari. 14 Ayiwa, a pʼi cabyaa niɲɛhɛŋɛɛ pye Sezare kulo li ni. A caŋa ka di ba nɔ, a Fɛsitusi di Pɔli wo keree ki paari saan wu ɲii na na: «Felikisi ya ná wa yaha naha kaso ni. 15 Tuun wemu ni nɛ shɛ Zheruzalɛmu ni ge, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ ni Yawutuu nɔhɔlɛɛ pʼi shɛ pu fiin jo nɛ mu wee ná wu shizhaa na, na nɛ ɲɛɛri na nɛ wu kiiri kɔn wu na, di wu gbo. 16 A nɛ pu pye jo Oromɛ shɛɛn mu, fanhafɔɔ ya yaa wu sipya ɲɔ yaha lee yahagana li na pu gbo wɛ. Piimu pʼa wu jaagi ge, fo wu ni pee bu binnɛ tiin jomɔ na. Keree kiimu na pʼa wu tɔɔgɔ leni ge, wu bɛ di wu taa jo kee shizhaa na. 17 Ayiwa, a pee sipyii pʼi binnɛ pa naha ni nɛ ni. Ba wèe ya nɔ naha wɛ, nɛ ta li yaha nige nimɔnɔ wɛ. Kee caŋa ki ɲimuguro yɛ pyaa, a nɛ gari kiiri wu takɔngɔ ki ni, na tuduro yaha pʼa shɛ wee ná wu yiri na pa. 18 A wu jaagivɛɛ pʼi yìri yere na jo. Ga nɛ bi kakuuŋɔɔ kiimu kɔɔn nayɛ funŋɔ ni ge, wu ya ta wʼa jaagi lee la shishiin na wɛ. 19 Puyɛ pyaa wo koo li wo nakaara jomɔ yɛ na pu bye; ni ná wa bɛ wemu wʼa xu ge, Pɔli di yu na wu ɲɛ ɲii na. Wee ná wu mɛgɛ ki bye Yesu. 20 A nɛ kunni di bye nɛ cɛ dii nɛ da bye di lee la tuugo shɔɔnri wɛ. Lee wuu na a nɛ Pɔli yege wu bu da wu na da zɔɔ wu shɛ Zheruzalɛmu ni, kɔnhɔ wu kiiri wu shɛ gɔn wà. 21 Ga, Pɔli ya ta sɔɔ lee na wɛ, na jo na Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wuyɛ pyaa ki da ba wee wo kiiri wu kɔn. Wee tuun wu ni a nɛ pu pye jo pʼa wu kasɛri kaso wu ni, fo di ba wu yaha shɛ wee mu tuun wemu ni.» 22 A wee saan wu gbafɛnɛɛri wu pye: «Nɛyɛ pyaa bɛ funŋɔ ki wa di logo wee ná wu ɲɔ na.» A Fɛsitusi di wu pye: «Ɲiga na ma na logo wu ɲɔ na.»

23 Ayiwa, kee caŋa ki ɲimuguro, a saannaa Agiripa di wu saannaa fàya le, a wu ni wu shɔ Berenisi di ba. A sipyii pʼi pu ɲuŋɔ círi ni ciire ni. A pu ni sɔrɔsii pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ we, ni kulo li tayeregbɔhɔ sipyii di binnɛ pa, na ba jé kiiri takɔngɔ puga ki ni. Lee kadugo na a Fɛsitusi di jo na pu pa ni Pɔli ni. 24 Ba Pɔli ya nɔ wɛ, a gbafɛnɛɛri wu jomɔ pu lɔ na jo: «Saannaa Agiripa ni yee piimu bɛɛri pu wa naha ni wèe ni ge, yi we ná we wii. Yawutuu pu bɛɛri pʼa pu loyire shɛ nɛ na we shizhaa na Zheruzalɛmu ni, ni nahamɛ bɛ, fo na sɛlɛ na wʼa yaa na wu gbo. 25 Nɛ mu kunni, wu ya kakuunɔ la shishiin pye lemu na já xu nɔ wu na wɛ. Ga wuyɛ pyaa kii dʼa jo xɔ pu wee kiiri wu yaha saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu wu kɔn, lee wuu na nɛ giin di wu yaha zhɛ wee yíri Oromɛ ni. 26 Nɛ sanha kafilafyɛn wa shishiin ta, nɛ na já wemu ka di dun Oromɛ ni saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu mu wu shizhaa na wɛ. Lee wuu na nɛ pa ni wu ni yee mu, na ba ni wu ni mu saannaa Agiripa yɛ pyaa ki mu; kɔnhɔ yegeŋɛ kemu na ba bye wu na ge, di ya ta kee yegeŋɛ ke funŋɔ ni di ga gan wu mu. 27 Bani na kasolemɛ yaha shɛ Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu mu, lemu na wʼa jaagi ge, lee ɲuŋɔ di ya jo wɛ, ɲuŋɔ ɲɛ lee na wɛ.»

26

Pɔli ya wu fiin yu saannaa Agiripa ɲii na

1 Ayiwa, a saannaa Agiripa di Pɔli pye: «Ye yi wa ma mu ge, yee jo.» Wee tuun wu ni a Pɔli di wu keŋɛ yirige, na wu fiin ɲɔ kɔn na yu na: 2 «Saan we, lʼa taan nɛ ni, nɛ ma nayɛ ta naha niɲaa mu ɲahagbaa na, di li shɛ ma na jo Yawutuu pʼa keree kiimu bɛɛri taga nɛ jaagi ge, lee la shishiin ɲɛ can wɛ. 3 Bani mayɛ pyaa ki bɛ wa Yawutuu pu wo kalɛgɛɛ kee, ni pu nakaara keree ki bɛɛri cɛ. Lee wuu na nʼa ma ɲɛɛri jo ma ɲɔ mayɛ na, mʼa luu li gbo na tàan, mʼa logo na ɲɔ na.

4 «Ayiwa, na nɛ yaha na lɛvɛɛrɛ ɲuŋɔ na, nɛ ɲaari ɲaarigana lemu na na wo shi wu niŋɛ ni Zheruzalɛmu ni ge, Yawutuu pu bɛɛri ya lee cɛ. 5 Pu bu jo pʼi can jo kunni, pʼa li cɛ lʼa mɔ na koo lemu lʼa waha xuuni Yawutuu koo li ni ge, na nɛ bɛ wu bye lee wo sipyii pu ni. Lee ɲɛ Farizhɛɛn pu wo kuruŋɔ ke. 6 Ga Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lemu lɔ wèe sefɛlɛɛ pu mu ge, nɛ na lee ɲɔmɛɛ le pye na tadaŋa, lee li wa kiiri nɔ mɛ nɛ na niɲaa we ni. 7 Wèe gbaweye kɛ ni shuun wu tadaŋa ki bye na lee ɲɔmɛɛ le ɲɔ na ba fa. Lee wuu na pu bi Kilɛ pɛlɛ ni pu see ɲaha ni caŋa fara piige na. Saan we, kee tadaŋa ke ki wa nɛ mu ge dɛ, kee wuu na Yawutuu pu wa nɛ jaagi! 8 Yee na já jo na Kilɛ da já xuu ɲɛ di yeege xu ni-i gɛ?

9 «Nɛyɛ pyaa ki bɛ, nɛ bi giin jo nɛ yaa na yogo kɔn Nazarɛti shɛɛn Yesu mɛgɛ ki na kɔngana bɛɛri na. 10 Lee nɛ pye Zheruzalɛmu ni. Nɛ bi lee koro sha saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pu mu, a pʼi lee koro yaha nɛ mu. Nɛ bi ma sii nʼa daa fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ co, na shɛ pu bɛɛri le kaso ni. Na fara lee bɛɛri na, pu bu jo pʼi pu gbo, nɛ bɛ na sɔɔ na jo pu pu gbo. 11 Tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni nɛ bi jin pu fɛni Kilɛ-pɛɛŋɛ piyɛyɛ yi bɛɛri ni, na pu ɲaani, na pu karamu fo pu nʼa daa wu yaha. Loyire lemu bye nɛ ni pu shizhaa na ge, nɛ bi se na pu kana fo kulogoo kiitiigee bɛ ni.

Pɔli ya yu wu Kafɔɔ wu cɛgana li shizhaa na

12 «A nɛ bye mu, a saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɛɛ pʼi ba nɛ tun caŋa ka, na sɛmɛ wa kan nɛ mu na nɛ wu shɛ Damasi kulo li wo nʼa daa fɛɛ pu fɛni. 13 Saan we, na nɛ yaha nɛ na gaaŋi Damasi kulo li ni, a nɛ ba shɛ kpɛɛngbɔhɔ ka fo ɲa fugba we ni. Lee bi caŋa ke ta kʼa nɔ ɲiŋɛ niŋɛ ni. Kee kpɛɛngɛ ke bi pɛlɛ caŋa ke wogo ke na. A kʼi ɲi na nɛ ni na ɲaariɲii pu maha. 14 A wèe bɛɛri di do ɲiŋɛ na. A nɛ mujuu la logo wèe Heburuu wo jomɔ pu ni lee na nɛ pyi: ‹Sɔli, Sɔli, ɲaha na mʼa na kana mɛ ɲuŋɔ baa wɛ? Lʼa waha mu mu mu wu kuruŋɔ tɔɔrɔ ŋmaa na dɛ!› 15 A nɛ yegeŋɛ pye jo: ‹Mʼi ɲɛ jɔgɔ wɛ, Kafɔɔ?› A Kafɔɔ di nɛ pye: ‹Nɛ ɲɛ Yesu, wee wemu mu wʼa gana mɛ ge. 16 Ga, yìri mʼa yere! Bani nɛ nayɛ shɛ ma na, kɔnhɔ mʼa bye na kapyebye. Mʼa na ɲa ɲagana lemu na niɲaa ge, ma na ba bye lee sɛɛri, na lee paari sipyii pu mu. Nɛ na ba keree kiimu bɛ shɛ ma na ge, mʼa ba kee bɛ paari pu mu. 17 Nʼa da ma tun Yawutuu pee, ni shi wusama bɛ mu. Kanhama pemu bɛɛri pʼa da ba nɔni ma na ge, nɛ na ba ma tɛgɛ na ma wolo pee bɛɛri ni. 18 Nʼa da ba ma tun pu mu ma pu ɲìi mugi. Ma pu yeege nibiige ni ma pa kpɛɛngɛ na. Ma pu yeege Shitaanni wo fanha ki ni ma pa Kilɛ mu, kɔnhɔ pʼi dà na na, pu jurumu wu yafa pu mu. Kilɛ ya piimu pye fɛɛfɛɛ ge, pu bɛ di tajege ta pee tɛ ni.›»

Pɔli ya yu wu labye wu shizhaa na Kafɔɔ mu

19 Ayiwa, ba Pɔli ya pee jomɔ pu jo xɔ wɛ, na guri saannaa Agiripa pye: «Lee funŋɔ ni do, saan we, nɛ keree kiimu ɲa Kilɛ mu ge, nɛ ta kee she wu mu wɛ. 20 Ga, a nɛ fɛnhɛ kii keree kii wo yɛrɛ li ɲɔ kɔn Damasi shɛɛn mu. Lee kadugo na na nɔ Zheruzalɛmu ni, ni Zhude fiige ki bɛɛri fo na shɛ nɔ shi wusama bɛ na, wemu ɲɛ Yawutuu wɛ ge. A nɛ li shɛ pu bɛɛri na jo pʼa yaa pu daburajɛ jo pu jurumu wu bɛɛri na, pʼi guri pa Kilɛ mu. Keree kii kʼa li shɛɛ na pʼa daburajɛ jo pu jurumu wu na ge, pu da kee pyi. 21 Lee wuu na Yawutuu pʼa nɛ co Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na ganha na giin pʼi na gbo. 22 Ga Kilɛ wo dɛgɛ funŋɔ ni nɛ pye ɲìi na fo na pa nɔ niɲaa na. Le nɛ cɛ Kilɛ keree ni ge, lee nɛ yu sipyii pu bɛɛri mu sipyigbɔɔ fara sipyitiilee na. Kilɛ tudunmɔɔ Musa ni Kilɛ tudunmɔɔ pusamaa ya keree kiimu kaa jo na ki na ba bye ge, nɛ ta yatii jo na toro pee wo nijoyo yi ɲuŋɔ ni wɛ. 23 Pee bɛɛri bi jo na Kilɛ ya Shɔvɔɔ wemu ɲaha bulo ge, na wee na ba ganha na na xu. Na wee wu da ba bye shɛnshiimɛ na ɲɛ na foro xu ni. Na wu na ba ɲuwuuro ti keree fiinŋɛ jo wèe wo shi wu mu, na fara shi wusama bɛ na.»

Pɔli funŋɔ ya pye Agiripa bɛ wu dà Kafɔɔ na

24 Na Pɔli yaha pee jomɔ pu na, a Fɛsitusi di sii mujuu wá na jo: «Pɔli, mu ɲuŋmuu lʼa yìri! Mu ya kalaa fo na ma ɲuŋɔ yirige!» 25 A Pɔli di wu pye: «Ɲuŋɔfɔcemɛ we, nɛ ɲuŋmuu ya ta yìri-i dɛ! Jomɔ pemu bɛɛri nɛ yu mɛ ge, pu bɛɛri pu ɲɛ can, pu kɔri bɛ dʼa fiinŋɛ. 26 Saannaa Agiripa yɛ pyaa ya kee keree ki bɛɛri cɛ, lee wuu na nɛ sɔɔ bɛ na yere wu ɲahagbaa na, na yu ni lowaa ni. Nɛ dà li na jo nigin bɛ ya ŋmɔhɔ wu na kii keree kii ni wɛ, bani la shishiin wʼa pye ŋmɔhɔrɔ kaa wɛ.» 27 A Pɔli di saannaa Agiripa pye: «Saan we, Kilɛ tudunmɔɔ pʼa yemu jo ge, ta mu ya dà yi na wɛ? Nɛ kunni ya li cɛ jo mu ya dà yi na.» 28 A saan wu Pɔli pye: «Pɔli, a go jɛɛrɛ yɛ kaa lʼa fɔ mʼa na ɲɛri ma pye Kiricɛn mɛ dɛ!» 29 A Pɔli di wu pye: «Lee ya pye nimɛ la, li shiin ya pye caŋa ka la, Kilɛ wu lee pye. Lee ganha bu da muyɛ nigin na wɛ, ga ma ni sipyii piimu bɛɛri pu wa naha niɲaa na nɛ jomɔ pu nuri ge, Kilɛ wu yi bɛɛri pye ba nɛ ɲɛ wɛ. Ga pʼa nɛ pɔ pɔgana lemu na ni tɔɔrɔ shɔnhɔyɔ ni ge, pu ganha bu yi pɔ lee pɔgana li na wɛ.»

30 Wee tuun wu ni a saan we ni gbafɛnɛɛri wu yìri foro, ni Berenisi ni; sipyii piimu pu bye ni pu ni ge, ni pee bɛ. 31 Ba pʼa foro wɛ, na ganha na puyɛ pyi: «We ná we ya ta kakuunɔ la shishiin pye lemu na já xu nɔ wu na, kelee na wu le kaso ni wɛ.» 32 Lee kadugo na a saannaa Agiripa di gbafɛnɛɛrɛɛ Fɛsitusi pye: «We ná we da bye wu ya jo xɔ na pu wu kiiri wu yaha Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ Sezari keŋɛ na wɛ, go wu bi da já yaha nimɛ.»

27

Gbafɛnɛɛrɛɛ Fɛsitusi ya Pɔli yaha kari Oromɛ ni

1 Tuun wemu ni lʼa shɛ na wèe pu jé kɔɔgbɔhɔ ki ni wʼà se Itali fiige ki ni ge, a pʼi Pɔli ni kasolemɛɛ pii bɛ kan sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wa mu. Wee mɛgɛ ɲɛ na Zhuliyusi. Wee wu bye Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ wu wo sɔrɔsii kuruŋɔ ki ɲuŋɔfɔɔ. 2 A wèe di jé Adiramiti shɛɛn wo kɔɔgbɔhɔ ka ni na se Azi fiige ki kabaŋa yíri. A Masedɔni fiige shɛn wa di binnɛ kari ni wèe ni, wee mɛgɛ ɲɛ na Arisitaaki. Wu kulo di ɲɛ na Tesaloniki. 3 Kee caŋa ki ɲimuguro ti na wèe ya nɔ Sidɔn kulo li ni. Zhulusi bi saama pa pye Pɔli na. Wu bi koro yaha Pɔli mu wʼa se wʼa foro wu naɲiinɛɛ na, kɔnhɔ wu da wu mago ɲɔ yaŋmuyɔ taa pu mu. 4 Ba wèe ya yìri wà wɛ, a kafɛɛgɛ kʼi ganha na jirini wèe na. A wèe di doro Sipɛrɛ fiige ki kabanugo kafɛɛgɛ ki ɲaha na. 5 A wèe di mɛhɛ na se wá kɔɔgbɔhɔ ki ni, na shɛ doro Silisi fiige ke, ni Panfili fiige ki kabanugo. A wèe di shɛ nɔ Mira kulo li ni, lee ɲɛ Lisi fiige ki ni. 6 A sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu Alɛkizandiri shɛɛn wo kɔɔgbɔhɔ ka ɲa wee xuu wu ni, kee bi gaaŋi Itali fiige ki ni. A wu wèe le kee ni. 7 Wèe ya cabyaa niɲɛhɛŋɛɛ pye lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni, kɔɔgbɔhɔ ki na gaaŋi kasɛɛgɛ na. Wèe ya sii kanha xuuni na na nɔ Kinide shizhaa na. Kafɛɛgɛ ki bi she wèe da ga shɛ ɲaha na wɛ, a wèe di doro Kɛrɛti fiige ki kabanugo kafɛɛgɛ ki ɲaha na na kari Salimoni kulo li shizhaa. 8 Wèe niganhaya yʼa toro wee xuu wu ni. A wèe di shɛ nɔ xuu wa ni, wee mɛgɛ ɲɛ na: «Kɔrɔgɔ tayeresaaŋa». Kulo la ɲɛ wà wee xuu wu tàan na Lazi.

9 Wèe bi taatuunnɔ torogo wùyɛ na xɔ lee ni. A Yawutuu pu wo suun leduun wu doro na wèe yaha lee ni, fo na pa wiire ti tuun wu pye wʼa tɛɛŋɛ. A kɔɔgbɔhɔ ki baa wu ɲɛri nimɛ farati. Lee na Pɔli bi sipyii pu sɔnmi na: 10 «Na naɲiinɛɛ, nɛ li ɲa jo lʼa ɲɛri farati. Li wa da ba da kɔɔgbɔhɔ ki ni ki funŋɔ yaŋmuyɔ ye yɛ na-ɛ dɛ! Ga wèe piimu bɛ pu wa ki ni ge, wèe bɛ munahaa ki wa li ni.» 11 Ga sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu ya ta Pɔli jomɔ pu wii yaaga wɛ. Bani wee bi dà kɔɔgbɔhɔ ki paavɔɔ ni ki kafɔɔ na na toro Pɔli tàan. 12 Wee xuu wu wo kɔrɔyɔ tayerege ki bi ɲɔ wiire tuun ni wɛ. Lee na, a pu niɲɛhɛmɛɛ di jo na pu la le pʼi yìri wee xuu wu ni, na li bi da já bye mu. A pʼi la le na gari Fɛnikisi ni, Kɛrɛti fiige ki kɔrɔyɔ yi tayerege ki ni, kɔnhɔ pʼi wiire ti tuun wu torogo wà. Wee xuu wu ɲaha ya tii camutomɔ pu na.

Kafɛɛgbɔhɔ ka ya yìri suumɔ lɔhɔ ki na

13 Ba kafɛɛrɛ la ya yìri kanige cɛ wɛ, a pʼi lee ɲa, na ganha na giin na pee na já da gaaŋi. Tuuŋɔ nigbɔhɔ ke ki bi kɔɔgbɔhɔ ki yereŋɛ ge, a pʼi kee laha wà. A kɔɔgbɔhɔ kʼi ganha na gaaŋi ni pu ni Kɛrɛti fiige ki cɛ fɛni. 14 Ga li ya ta mɔ wɛ, a kafɛɛgbɔhɔ ka di yìri kanige cɛ we ni. Kee kafɛɛgɛ ki mɛgɛ ki bye na «Urakilɔn.» 15 A kee kafɛɛgbɔhɔ kʼi kɔɔgbɔhɔ ki lɔ. Wèe ya já kafɛɛgɛ ki ɲaha kɔn ki lɔ na wɛ. A wèe di mɛhɛ wùyɛ yaha ki keŋɛ na. 16 A kafɛɛgbɔhɔ kʼi ganha na gaaŋi ni wèe ni. A wèe di shɛ doro xuu wa ni suumɔ lɔhɔ ki niŋɛ ni kamɛnɛ cɛ, wee mɛgɛ ɲɛ na Koda. A wee xuu wu jé wèe ni kafɛɛgɛ ki tɛ ni. A wèe di kɔɔpure li kiragi kiragi fo na ba li ta leŋɛ kɔɔgbɔhɔ ki ni. 17 Ba wèe ya lee kɔɔpure li leŋɛ kɔɔgbɔhɔ ki ni wɛ, na kɔɔgbɔhɔ ki pɔ ni mɛɛrɛ ni, kɔnhɔ ki ganha bu gyɛɛgi wɛ. Lee kadugo na, fàŋa ke ki bi kɔɔgbɔhɔ ki pye ki na gaaŋi ge, a pʼi kee tirige. Bani pu bi fyagi na kafɛɛgɛ ki ganha bu da zhɛ kɔɔgbɔhɔ ki yereŋɛ Libi fiige ki gbazhɛnhɛ ki ɲuŋɔ ni wɛ. A wèe di wùyɛ yaha kafɛɛgbɔhɔ ki mu ki na gaaŋi ni wù ni. 18 Ga, a kafɛɛgɛ kʼi diin na gurulo wèe ni, fo li ya ta pa ɲɔ wɛ, kee caŋa ki ɲimuguro ti na, a pʼi kɔɔgbɔhɔ ki funŋɔ tuguro ta wolo na wá suumɔ lɔhɔ ki ni. 19 Caŋa taanri wogo ki na, a kɔɔgbɔhɔ ki paavɔɔ wuyɛ pyaa di tuguro ta wolo wá sanha. 20 Wèe ya cabyaa niɲɛhɛŋɛɛ pye, caŋa ɲii da voro wɛ, wɔrɔ bɛ di da voro piige wɛ. Kafɛɛgɛ ki saŋa ɲɛ na dɛnri yɛ! A wèe funŋɔ di bɛn fo wèe na giin jo wa shishiin da zhɔ wèe ni nige wɛ.

21 Kɔɔgbɔhɔ ki funŋɔ sipyii pu bi mɔ pu da li wɛ. A Pɔli di ba yìri yere pu niŋɛ ni na pu pye: «Na naɲiinɛɛ, yee bi yaa na nɛ jomɔ pu logo fo na wèe yaha Kɛrɛti ni, na diin wà. Lee da bi bye, pe kanhama pe, ni te kakara te bi da wèe ta wɛ. 22 Ga yemu nʼa da jo yi mu nimɛ ge, wù lowagaa ta, yaaga wa da wa ta wɛ, kɔɔgbɔhɔ ki yɛ kʼa da ba gyɛɛgi.» 23 A Pɔli di pu pye sanha: «Kilɛ wemu wo kapyeŋɛɛ nɛ byi, na ɲɛ bɛ wee wo ge, wee wo mɛlɛkɛ wa ya wuyɛ shɛ nɛ na piige ki ni, 24 na nɛ pye: ‹Pɔli ma ganha bu fya wɛ, fo ma bu nɔ Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ Sezari yíri. Lee wuu na, sipyaa sipya wu ɲɛ ni ma ni kɔɔgbɔhɔ ki ni ge, Kilɛ na mu ni pee bɛɛri shɔ wu saama pu funŋɔ ni.› 25 Lee wuu na, yi yi logoo waha na naɲiinɛɛ. Nɛ dà li na jo mɛlɛkɛ wʼa yekɛ jo ge, jo Kilɛ na li pye nakaara baa. 26 Ga kɔɔgbɔhɔ ki na ba shɛ gyɛɛgi ni wèe ni kʼi wèe wá fiige ka ni suumɔ lɔhɔ ki niŋɛ ni.»

27 Ayiwa, na kɔɔgbɔhɔ ki yaha ki na se na guroo ni wèe ni kafɛɛgɛ ki keŋɛ ni Adiriyatiki Suumɔ Logbɔhɔ ki na, wèe piige kɛ ni shishɛɛrɛ wogo ki na, ba ɲiŋɛ kʼa pa ɲi wɛ, a kɔɔgbɔhɔ ki paavɛɛ pʼi ganha na giin na wèe ya nɔ xɔ suumɔ lɔhɔ ki kogoŋɔ ki na. 28 A pʼi wee xuu wu wo lɔhɔ ki taanna, na ki jogi wu ta mɛtɛrɛlɛɛ kɛlɛɛ taanri ni gbarashuun. A pʼi shɛ sanha ɲaha na jɛri, na lɔhɔ ki jogi wu ta wee xuu wu ni mɛtɛrɛlɛɛ kɛlɛɛ shuun ni gbarataanri. 29 Pu bi fyagi na kɔɔgbɔhɔ ki ganha ba shɛ kiyɛ kuu faaga ka na wɛ. Lee wuu na tuutabaaya yemu yi bi kɔrɔgɔ ki yereŋɛ ge, a pʼi yee shishɛɛrɛ lɔ na wá lɔhɔ ki ni kɔɔgbɔhɔ ki kadugo yíri. A pʼi diin wà, na ɲiga ki sige kanha kʼi mugi. 30 Na sipyii pu yaha kɔɔgbɔhɔ ki ni, a ki kapyebyii pʼi kɔɔpure li yeege taha lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni, na puyɛ pye kanna tuuŋɔ ka pu da yaha kɔɔgbɔhɔ ki kadugo yíri na ta pu funŋɔ di ɲɛ pʼi baa. 31 Ba Pɔli ya lee ɲa wɛ, a wu sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ we ni sɔrɔsii pusamaa pye: «Kɔɔgbɔhɔ ki kapyebyii pu bye pʼi ya tiin ki ni naha wɛ, yʼa da zhɔ wɛ.» 32 A sɔrɔsii pʼi sɔɔ Pɔli jomɔ pu na a pʼi kɔɔpure li mɛɛrɛ ti kɔn, na li shan suumɔ lɔhɔ ki ni.

33 Ɲimuguɲɔ wu na, a Pɔli di pu bɛɛri pye na pu li; A wu jo: «Niɲaa ɲɛ wèe caŋa kɛ ni shishɛɛrɛ wogo yee funyɔ na pɛn, wa shishiin bɛ di sanha li wɛ. 34 Lee wuu na nʼa yi ɲɛɛri jo yi la le yiyɛ ni yʼi li. Bani yee mago wu wa lee na kɔnhɔ yʼi bye ɲii na, yi li cɛ bɛ na wa ɲuzhikana bɛ wa da biin yi ni le koo na wɛ.» 35 Ba Pɔli ya yee jo xɔ wɛ, na buuri lɔ, na baraga taha Kilɛ na pu bɛɛri ɲii na, na wa kɔn xa. 36 Ba sipyii pusamaa ya lee ɲa wɛ, a pu bɛ logoo di waha, a pu bɛ di li. 37 Wèe piimu bɛɛri pu bye kɔɔgbɔhɔ ki ni ge, wèe bɛɛri bye sipyii xhuu shuun ni kɛlɛɛ gbarashuun ni gbaara (276). 38 Tuun wemu ni pu bɛɛri ya li na din ge, shinma we wu bye kɔɔgbɔhɔ ki ni ge, a pʼi wee wo suumɔ lɔhɔ ki ni kɔnhɔ kɔɔgbɔhɔ kʼi faha.

Lɔhɔ kʼa kɔɔgbɔhɔ ki kyɛɛgi

39 Ba ɲiga kʼa mugi wɛ, xuu wemu ni kɔɔgbɔhɔ ki bye ge, ki kapyebyii pu ya ta pu taceŋɛ ta wee xuu wu na wɛ. A pʼi loguuro la ɲa ɲiwaga ka di ɲɛ wee xuu wu ni. A pʼi jo na wà pu da zhɛ ni kɔɔgbɔhɔ ki ni, na li bi da já bye. 40 Lee na a pʼi tuutabaaya yi sanha laha kɔɔgbɔhɔ ki na na yaha lɔhɔ ki ni. Tige kemu kʼa ma kɔɔgbɔhɔ ki ɲaha ɲɛri ge, a pʼi kee bɛ wo mɛɛrɛ ti sanha. Lee kadugo na a pʼi kɔɔgbɔhɔ ki ɲahagbaa faŋa ki yirige yereŋɛ, kɔnhɔ kafɛɛgɛ kʼi da pu ŋmunuŋɔ da se suumɔ lɔhɔ ki kogoŋɔ ki na. 41 Ga, a kɔɔgbɔhɔ kʼi shɛ diin gbazhɛnhɛ ki ɲuŋɔ ni loguugoo shuun wa niŋɛ ni. A kɔɔgbɔhɔ ki ɲahagbaa lʼi shɛ jé wà gbazhɛnhɛ ka ni, na jɔnri wà taɲɛhɛŋɛ baa. A lokuruyo di ganha na ma na ki kadugo yíri wu kpɔɔn, fo na wu kyɛɛgi.

42 Sɔrɔsii pu bi giin pʼi kasolemɛɛ pu gbo, kɔnhɔ pu ganha bu da do do lɔhɔ ki ni, pʼi ɲa pu foro pʼi baa wɛ. 43 Ga sɔrɔsii ɲuŋɔfɔɔ wu funŋɔ bye pu Pɔli gbo wɛ. Lee wuu na wu ya ta sɔɔ sɔrɔsii pu wo nijoyo yi na wɛ. A wu jo na piimu pʼa lɔhɔ cɛ ge, na pee pu fɛnhɛ to to lɔhɔ ki ni, pʼi ɲa foro suumɔ lɔhɔ ki ni. 44 Na pusamaa di dugi kɔɔgbɔhɔ ki kɔrɔyɔ ya na, kelee kɔɔjaya ya na pʼa gaaŋi. Mu pʼa pye a pu bɛɛri di nɔ suumɔ lɔhɔ ki kogoŋɔ ki na yaaga ya wa ta wɛ.

28

Pɔli ya nɔ Maliti fiige ki ni

1 Ayiwa, ba wèe ya shɔ suumɔ lɔhɔ ki na wɛ, a wèe di na logo na wee xuu wu mɛgɛ ki ɲɛ Maliti. 2 Wee xuu wu sipyii pu bi wèe co xuuni. Zanha ka bi to wà, a wiire di bye. Lee na a wee xuu wu sipyii pʼi nagbɔhɔ ka gbɛri, na wèe bɛɛri yiri na wèe pu shɛ waha. 3 A Pɔli di ba yìri na shɛ kajiiɲahara ta lɔ di ba le na ki ni. Lee bi matɔn wa ta tee ni. Ba na ki kafugo kʼa pa nɔ matɔn wu na wɛ, a wu Pɔli nɔ, na nɔrɔ yaha wu keŋɛ ki na. 4 Ba wee xuu wu sipyii pʼa wɔ wu ɲa wʼa nɔrɔ yaha Pɔli keŋɛ ki na wɛ, a pee di puyɛ pye: «Nakaara baa, sipyii gbovɔɔ wʼa da da we na we, ali na wu yaha wʼa shɔ suumɔ lɔhɔ ki na, lee bɛ na Kilɛ wo tiimɛ pu funŋɔ ɲɛ wu munaa fɛɛrɛ pye wɛ.» 5 Ga, a Pɔli di wu keŋɛ ki ɲahara, a wɔ wu laha to na ki ni; yaaga bɛ ya pye Pɔli na wɛ. 6 Ga sipyii pu bi giin na Pɔli bɛɛri wu da din, taapile ni wu do wu xhu. Ga ba pʼa mɔ na Pɔli ɲaa yaaga da ga wu ta-ɛ ge, a pu fungɔnyɔ yʼi ɲɛri. A pʼi jo na kilɛ wa wu ɲɛ Pɔli. 7 Xuu wemu ni wèe di bye ge, xuu wa bɛ bye wee tàan, wee bye fiige ki kafɔɔ wo. Fiige ki fɔɔ wu mɛgɛ ki bye na Pubilusi. Wee ya wèe co xuuni, na wèe yaha wu puga fo cabyaa taanri. 8 Pubilusi to wu bi ta cuuŋɔ wɛ, ɲimɛ ni sogunnɔ li bye wu na. A Pɔli di shɛ wu pɛrɛgi, na wu keŋɛ taha wu na, na Kilɛ ɲɛɛri wu mu, a wu juuŋɔ. 9 Ba lee ya pye wɛ, a wee xuu wu wo yama fɛɛ pusamaa bɛɛri di ba Pɔli yíri. A pee bɛɛri bɛ di juuŋɔ. 10 A wèe xuu wu sipyii di baraga taha wèe na tahagana bɛɛri na. Ba wèe kariduun ya pa nɔ wɛ, wèe nijewuu kɔɔgbɔhɔ ka ni, a pʼi wèe magoɲɔ yaŋmuyɔ bɛɛri kan wèe mu.

Pɔli ya nɔ Oromɛ ni

11 Yeye taanri wèe ya pye wee xuu wu ni. Wèe cagaraga, kɔɔgbɔhɔ ke ki bi se Alɛkizandiri kulo li ni ge, a wèe di jé kee ni. Kee bi wiire ti bɛɛri pye wà. Pu bi kee mɛgɛ yiri na «Ŋmamaa*». 12 A wèe di shɛ nɔ kulo la ni lee mɛgɛ ɲɛ na Sirakusi. 13 Ba wèe ya yìri wà wɛ, na nɔ kulo la bɛtii ni, lee mɛgɛ ɲɛ na Eregiyo. A wèe di shɔn wà. Kee caŋa ki ɲimuguro a kafɛɛgbɔhɔ ka di yìri wèe kamɛnɛ cɛ na pa dɔ wèe na. Cabyaa shuun wèe ya pye na na nɔ Puzoli kulo li ni. 14 A wèe di nʼa daa fɛɛ pii ɲa Puzoli kulo li ni, a pee di wèe ɲɛɛri na wèe pu cewuu nigin pye ni pu ni. Ba wèe ya pa yìri wà wɛ, na gari Oromɛ ni. 15 Ba Oromɛ nʼa daa fɛɛ pʼa wèe ba wu logo wɛ, na ba wèe sige fo Apiyusi caan ki na. A pii bɛ di shɛ wèe ɲuŋɔ círi xuu wa ni, wee mɛgɛ ɲɛ: «Nabuun tatigiye taanri.» Ba Pɔli ya pee ɲa wɛ, a wu baraga taha Kilɛ na, na lowaa ta. 16 Tuun wemu ni wèe ya nɔ Oromɛ kulo li ni ge, a pʼi sɔɔ na shɛ Pɔli yaha xuu wa ni wu yɛ, na sɔrɔsi nigin yaha wu tàan wee di da wu kasɛri.

Pɔli ya Kilɛ Kafila yɛrɛ pye Oromɛ Yawutuu pu mu

17 Ba cabyaa taanri ya toro wɛ, a Pɔli di Yawutuu ɲahagbaa fɛɛ pu yiri na pa wuyɛ yíri. Tuun wemu ni pʼa pa binnɛ ge, a Pɔli di pu pye: «Ali na ta nɛ ta kakuunɔ la shishiin bɛ pye na shishiin pu na wɛ, nɛ di ya ta wù sefɛlɛɛ pu wo kalɛɛ la shishiin bɛ kyɛɛgi wɛ. Lee bɛ na pʼa nɛ co Zheruzalɛmu ni na le Oromɛ fanhafɛɛ pu keŋɛ ni. 18 Ba pee ya pa nɛ yege wɛ, na ganha na giin pʼi nɛ yaha, bani pu ya kaa la shishiin ta nɛ na lemu lʼa nɛ kagbuu xɔ wɛ. 19 Ga Yawutuu pu ya ta sɔɔ nɛ yaha wu na wɛ. A li fanha di bye nɛ na nɛ wu na keree ki le Oromɛ saannaa ɲuŋɔfɔɔ Sezari keŋɛ ni. Ga lee kɔri ɲɛ na kakuunɔ nʼa giin di bye na shishiin pu na-ɛ dɛ! 20 Lee wuu na nʼa yi yiri, kɔnhɔ di na fiin jo yi mu, bani Izirayɛli shɛɛn bi Shɔvɔɔ wemu ɲaha wii ge, wee wuu na pʼa shɔnhɔyɔ le nɛ na.» 21 A pʼi Pɔli ɲɔ shɔ na: «Wèe ya ta sɛmɛ wa shishiin ta na yìri Zhude fiige ki ni mu shizhaa na wɛ. Wèe ceboro wa bɛ di sanha yìri wà, na ba joguumɔ jo mu shizhaa na wɛ. 22 Ga wèe funŋɔ ki wa wèe di logo mayɛ pyaa ki ɲɔ na wù ma fungɔngɔ cɛ. Bani wèe ya cɛ jo Kilɛ koo lemu ni ma wa ge, sipyii ya yìri lee kaa na kabaya yi bɛɛri na.» 23 A pu ni Pɔli di caŋa ka teŋɛ. Ba kee ya pa nɔ wɛ, a pu niɲɛhɛmɛɛ di ba Pɔli yíri. A Pɔli di jo ni pu ni Kilɛ wo saanra ti keree na. Na ti ɲaha shɛ pu na shɛgaŋaa bɛɛri na, kɔnhɔ pʼi Yesu cɛ fiinŋɛ na saha ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni, ni tudunmɔɔ pusamaa bɛ wo Kitabuu pu jomɔ pu ni. A pʼi diin pee jomɔ pu na, na lɔ ɲisɔɔgɔ ki na fo na shɛ caŋa ki xɔ. 24 Pɔli ya jomɔ pemu jo ge, a pee di pii funyɔ ɲɛri. Ga pʼi ya ta sɔɔ Pɔli jomɔ pu na wɛ. 25 Pee sipyii pu ya ta bɛ nigin na wɛ. Ga yani pu kari ge, a Pɔli di jomɔ pa jo pu mu sanha na: «Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi bi jomɔ pemu jo yee sefɛlɛɛ pu mu Kilɛ wo Fɛfɛɛrɛ Munaa li baraga ni ge, pee ya pye can yɛ pyaa. 26 Wʼa bi li shɛ na Kilɛ ya jo:

‹Shɛ yi jo we shi we sipyii pu mu na:

Yee na ba niwegee shan, na yi logo,

ga yʼi wa da yi ɲaha cɛ wɛ.

Yi na ba ɲìi taan, na wii,

ga yʼi wa da yaaga bɛ ɲa wɛ.

27 Bani pii sipyii pii niwegee kʼa waha.

Pʼa pu niwegee tɔ, na pu ɲìi tɔ,

Pu funŋɔ ya pye pʼi ɲa pu ɲìi ki ni wɛ,

pʼi logo pu niwegee ki ni wɛ,

pʼi yi ɲaha cɛ pu fungɔnyɔ yi na wɛ.

Lee funŋɔ ni pu da ba nɛ mu,

kɔnhɔ nɛ pu cuuŋɔ wɛ.›*»

28 A Pɔli di pu pye sanha: «Yi li cɛ na Kilɛ wo ɲuwuuro te ya tun shi wusama bɛ mu wemu ɲɛ Yawutuu wɛ ge. Pee kunni na wu logo!» [ 29 Tuun wemu ni Pɔli ya pee jomɔ pu jo ge, a Yawutuu pu nigariwuu, a nakaara nigbɔɔrɔ di jé pu tɛ ni fo xuuni.] 30 A Pɔli di yee shuun pye puga ka ni Oromɛ kulo li ni. Wu bi kee lɔ, na ki saraa. Sipyii piimu bɛɛri pu bi se na fòro wu na ge, wʼa bi pee kemɛɛ. 31 Wʼa bi Kilɛ wo saanra ti Jozaama pu yɛrɛ li pyi, na sipyii pu kalaa, na Kafɔɔ Yesu kaa yu pu mu. Wʼa bi lee pyi fyaara baa. Wa shishiin bɛ di ya ta wu ɲaha kɔn lee na wɛ.

* 1:20 Zaburuu 69:26

* 1:20 Zaburuu 109:8

* 2:21 Zhowɛli 2:28-32 kelee 3:1-5

* 2:28 Zaburuu 16:8-11

* 2:31 Zaburuu 16:10

* 2:35 Zaburuu 110:1

* 3:23 Dutɛrɛnɔmɛ 18:15,18,19

* 3:25 Zhenɛzi 22:18; 26:4

* 4:11 Zaburuu 118:22

* 4:26 Zaburuu 2:1-2

* 6:1 Helenisitilee: Pee ɲɛ Yawutuu piimu pʼa Girɛkii jomɔ pu yu ge.

* 7:3 Zhenɛzi 12:1

* 7:7 Zhenɛzi 15:13-14

* 7:19 Ɛkizode 1:7-14

* 7:21 Ɛkizode 2:1-10

* 7:26 Ɛkizode 2:13

* 7:28 Ɛkizode 2:14

* 7:32 Ɛkizode 3:6

* 7:34 Ɛkizode 3:5,7,8,10

* 7:35 Ɛkizode 2:14

* 7:37 Dutɛrɛnɔmɛ 18:15,18

* 7:40 Ɛkizode 32:1,23

* 7:43 Amɔsi 5:25-27

* 7:50 Ezayi 66:1-2

* 8:33 Ezayi 53:7-8

* 9:29 Helenisitilee: Pee ɲɛ Yawutuu piimu pʼa Girɛkii jomɔ pu yu ge.

* 9:36 Dorikasi: Kee mɛgɛ ke kɔ́ri wu ɲɛ sigeɲɔhɔ.

* 11:16 Kapyegee 1:5

* 13:22 Zhese: Wee ninumɔ pʼa byi Izayi.

* 13:22 Zaburuu 89:21

* 13:25 Yohana 1:20-27

* 13:33 Zaburuu 2:7

* 13:34 Ezayi 55:3

* 13:35 Zaburuu 16:10

* 13:41 Habakuki 1:5

* 13:47 Ezayi 49:6

* 15:18 Amɔsi 9:11-12

* 20:34 Kapyegee 3:18 wu kalaa.

* 23:5 Ɛkizode 22:28

* 28:11 Ŋmamaa: Yapɛrɛ la bye Girɛkii pu mu, lee yapɛrɛ li bye ŋmamaa. Wa mɛgɛ ki bye Kasitɔri, wa mɛgɛ di ɲɛ na Polusi. Kɔɔgbɔhɔ ki kafɛɛ pu bi pee wo jaalaa yàa pu wo kɔɔgbɔhɔ ki na na pye ki maravɛɛ.

* 28:27 Ezayi 6:9-10

OROMƐ SHƐƐN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Oromɛ Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ wemu tun Oromɛ shɛɛn mu ge

Jɔgɔ wu ɲɛ Pɔli wɛ?

Wèe ya dɔɔni cɛ Pɔli keree ni, bani Luka ya fiin niɲɛhɛmɛ jo wu shizhaa na Kapyegee Kitabu wu ni. Yawutu wu bye wii wemu ya se Tarisi ni Silisi fiige ki ni ge (kee niɲaa wogo ki ɲɛ Turuki wo fiige ki ni). Oromɛ shɛn ja wu bye wii bɛ (Kapyegee 22:26-28). Wʼa bi kalaa fo xuuni Yawutuu pu wo koo li ni Zheruzalɛmu ni. Lowaa bye wu ni fo xuuni ba Yawutu ɲɛ wɛ, na nʼa daa fɛɛ pu kana fo xuuni. Ga, a Kafɔɔ Yesu di wu yiri na wu yaha Damasi koo na, kɔnhɔ wu shɛ Kilɛ wo Jozaama pu jo shi wusama bɛ mu wemu ɲɛ Yawutuu wɛ. Wʼa egilizii niɲɛhɛmɛɛ sin Oromɛ fiige ki kugbɔhɔɔ niɲɛhɛŋɛɛ ni, na sɛmɛɛ ka na tun egilizii niɲɛhɛmɛɛ pii mu, na pii kan wu naɲiinɛɛ pii bɛ mu.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Pɔli yɛ pyaa ya ta Oromɛ egilizi wu nɔhɔ teŋɛ wɛ, ga wʼa we sɛmɛ we ka, kɔnhɔ wu li shɛ Oromɛ shɛɛn na na wee wʼa da mɔ di shɛ pu yíri wɛ (Oromɛ Shɛɛn 15:23-24). Wu funŋɔ ki bye: Wʼi wu wo Kilɛ Jozaama pu wo pyegana li shɛ pu na; pʼi Kilɛ koo li tii cɛ; wu Kilɛ wo tiimɛ pu shɛ pu na, kɔnhɔ pʼi li cɛ na sipya bɛɛri wʼa yaa ni Kilɛ wo ɲuwuuro ti ni. Pɔli ya jo: «Jozaama pu jo ɲɛ nɛ mu shiige bada wɛ, bani Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti ɲɛ tii, temu ya ɲuwuuro kaan nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri mu ge.» Oromɛ Shɛɛn 1:16.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Oromɛ Shɛɛn 1:1-15 Pɔli fò mujuu.

Oromɛ Shɛɛn 1:16, 17 Oromɛ shɛɛn sɛmɛ wu kaɲugbɔhɔ.

Oromɛ Shɛɛn 1:18—3:20 Sipyii bɛɛri mago wu ɲɛ ɲuwuuro ti na: Yawutuu fara shi wusama na.

Oromɛ Shɛɛn 3:21—5:21 Na dà Yesu na lee gbɔɔrɔ ni Kilɛ ya sipya jateni sipyitiimɛ, mʼa ɲuwuuro bɛ ta.

Oromɛ Shɛɛn 6—8 Kilɛ Munaa gbɔɔrɔ ni sipya ya já ɲaari tiimɛ ni.

Oromɛ Shɛɛn 9—11 Kariɲɛɛgɛ kemu ki ɲɛ Yawutuu ni nʼa daa fɛɛ pu tɛ ni ge.

Oromɛ Shɛɛn 12:1—15:13 Nʼa daa fɔɔ ɲaarigana.

Oromɛ Shɛɛn 15:14—16:27 Pɔli ya fiin jo wuyɛ shizhaa na, na Oromɛ shɛɛn shaari, na duba pye pu mu.

1

Pɔli fò mujuu

1 Nɛ Pɔli, Yesu Kirisa wo bulo we, nɛyɛ pyaa kʼa we sɛmɛ we ka. Kilɛ ya nɛ yiri na pye wu tudunmɔ, kɔnhɔ nɛ da Kilɛ Jozaama pu yu sipyii pu mu.

2 Kilɛ bi Jozaama pu ɲɔmɛɛ lɔ fo taatuunnɔ ni, na wu tudunmɔɔ pu yaha pa. A pee di pu ka Kilɛ Kafila fɛfɛɛrɛ wo wu ni. 3 Pee Jozaama pe ya wu Ja Yesu Kirisa kaa yu, wee wemu wu ɲɛ saannaa Dawuda yasege sipyii kabaŋa na ge. 4 Ga na saha ni Kilɛ Munaa ni, ba wʼa ɲɛ na foro xu ni wɛ, a lee di li shɛ na Kilɛ Ja wu ɲɛ wii, na sefɛɛrɛ wa wu mu. Wee Yesu Kirisa we, wù Kafɔɔ we, 5 wee gbɔɔrɔ ni Kilɛ ya niimɛ tirige nɛ na, na nɛ pye wu tudunmɔ, kɔnhɔ shi wusama wo sipyii pʼi dà wu na, pʼi wu ɲɔmɛɛ co. 6 Kilɛ ya yee piimu yiri na pye Yesu Kirisa wuu ge, yee bɛ niŋɛ ki wa pii sipyii pii ni.

7 Yee piimu bɛɛri pu wa Oromɛ kulo li ni ge, yee piimu ya taan Kilɛ mu, a wu yee yiri na pye wu fɛfɛɛrɛ sipyii ge, yee mu nɛ we sɛmɛ we tun. Na fò wa yi mu: Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan yi mu.*

Pɔli funŋɔ wa wu shɛ Oromɛ ni nʼa daa fɛɛ pu yíri

8 Nʼa da vɛnhɛ baraga taha Kilɛ na Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni yee bɛɛri wuu na, bani yee wo nʼa daa wu kaa ya yu koŋɔ ki kabaya yi bɛɛri na. 9 Jozaama pe pu wa Kilɛ Ja wu kaa yu ge, nɛ kapyeŋɛɛ pyi Kilɛ mu pee keree na ni na zɔ wu bɛɛri ni. Kilɛ wa li sɛɛri na tuun bɛɛri ni nɛ ɲɛrɛgɛ pyi ge, nɛ ma ɲɛrɛgɛ pye yee bɛ mu. Nɛ da ga lee ɲɔ yaha wɛ. 10 Nɛ kunni wa na Kilɛ ɲɛɛri jo li bi ɲɛ wu ɲidaan, wu koo kan na mu di shɛ foro yi na. 11 Bani lʼa taan nɛ ni gbangban na shɛ yee ɲa, kɔnhɔ di Kilɛ Munaa li wo loolodaa la kan yi mu, kɔnhɔ yʼi fanha ta. 12 Lee wo kɔri wu wa nago wʼà samɔhɔrɔ leni wùyɛ ni nʼa daa wu shizhaa na, wee wemu na wù bɛɛri ya pinnɛ ge. 13 Na cebooloo, nɛ funŋɔ wa yʼi li cɛ nago tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni nɛ ma giin di shɛ yee yíri, kɔnhɔ di shɛ na labye wu kuduun ɲa yee bɛ niŋɛ ni, ba nɛ wu kuduun wu ta shi wusama niŋɛ ni tagana lemu na wɛ. Ga fo na pa gbara niɲaa na nɛ sanha lee koro ta wɛ.

14 Bani sipyii pu bɛɛri wo Jozaama pu foo li ɲɛ nɛ na: kugbɔhɔɔ shɛɛn fara ɲà funŋɔ shɛɛn na, kalaa fɛɛ fara kalaa baa fɛɛ na. 15 Lee wuu na nɛ ɲidaan kaa li ɲɛ na Kilɛ Jozaama pu jo yee bɛ mu, yee piimu pu ɲɛ Oromɛ kulo li ni ge.

Kilɛ Jozaama pu wo sefɛɛrɛ te

16 Jozaama pu jo ɲɛ nɛ mu shiige bada wɛ, bani Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti ɲɛ tii, temu ya ɲuwuuro kaan nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri mu ge. Yawutuu mu pʼa fɛnhɛ jo, na na nɔ shi wusama na. 17 Jozaama pu pʼa li shɛɛ na nʼa daa yɛ nigin funŋɔ ni Kilɛ ya sipya jateni sipyitiimɛ. Cogo watii wa nige lee na bada wɛ, ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na:

«Sipya wemu wʼa dà Kilɛ na,

a Kilɛ di wu jate sipyitiimɛ ge,

wee na ba ɲìi sicuumɔ ta.»*

Koŋɔ sipyii tiibaara

18 Kilɛ ya wu loyire li shɛɛ na yìri fugba we ni Kilɛ ɲìi fyaara baa sipyii ni sipyitiibaalaa na, pee piimu pʼa pu katiibaagaa taga na can wu ɲaha kɔɔn ge. 19 Lee loyire lʼa zhɛɛ pee na, bani lemu bɛɛri na já jɛ Kilɛ keree ni ge, lee ya ta ŋmɔhɔ pu na wɛ, Kilɛ yɛ pyaa ya lee shɛ na fiinŋɛ pu na. 20 Fo koŋɔ ki yaaduun wu ni, Kilɛ yɛ pyaa wa cogo wemu na ni wu tɛhɛnɛ baa sefɛɛrɛ ti ni ge, wa shishiin da já wu ɲa wɛ. Ga wʼa yaŋmuyɔ yemu yàa ge, lee bɛɛri ya jɛni na fiinŋɛ yee yaŋmuyɔ yi keree na. Lee wuu na pu da ga ba kaɲii ta Kilɛ ɲaha tàan wɛ, 21 bani pʼa Kilɛ cɛ. Ga, pu ya ta sɔɔ na wu pɛlɛ na Kilɛ wu ɲɛ wɛ. Pu ya baraga tɛri bɛ wu na wu kapyegee ki na wɛ. Pu fungɔnyɔ ya ɲɛri ɲuŋɔ baa woyo. Lee wuu na nibiige ya jé pu fungɔnyɔ baa zɔlɔɔ pu ni. 22 Pʼa puyɛ wii fungɔnyɔ fɛɛ, ga pʼi ɲɛ nahanahanaa. 23 Nɔɔrɔ fɔɔ Kilɛ wemu wu ɲɛ wu da ga xhu bada-ɛ ge, yani pʼa wee pɛlɛ ge, a pʼi wee yaha wà. Sipya wu ɲɛ wee na da ba xhu ge, a pʼi ganha na wee wo jaa yari, ni shazhɛɛrɛ, ni tɔɔyɔ shishɛɛrɛ yaŋmuyɔ, ni ɲiŋɛ yakokaara na byi yapɛrɛɛ, na ganha na kee yapɛrɛɛ kii pɛlɛ.

24 Lee wuu na Kilɛ ya pu yaha puyɛ mu pu wo kanɔhɔyɔ yi ni, na saha ni pu ɲidaan keree ni. Lee funŋɔ ni a pʼi cemɔhɔrɔ keree taga puyɛ fanha. 25 Pʼa she Kilɛ wo can wu ni, na daha kafinɛyɛ na, na ganha na Kilɛ wo yaŋmuyaaya yi pɛlɛ, na kapyeŋɛɛ pyi yee mu. Kilɛ wemu wu ɲɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri yaavɔɔ ge, na wee yaha wà, wee wemu wʼa yaa ni masɔŋɔ ni gbee ge. Amiina.

26 Lee na Kilɛ ya pee yaha pu wo ceepuuro la keree ki keŋɛ ni, kee ɲɛ cemɔhɔrɔ keree. Kilɛ ya jo lemu ganha ba byi-i ge, lee li ɲɛ pu nibyii. A cèe pʼi namaa pu yaha wà, na ganha na puyɛ sinnɛɛ. 27 A namaa pu bɛ di bye mu ni puyɛ ni. A pu kaa di sii shɔ puyɛ ni fo na doro. A pu bɛ di cèe pu yaha wà, na ganha na puyɛ sinnɛɛ. Mu bɔɔngɔ da ba pu ta na saha ni puyɛ pyaa piinŋɛ ki ni.

28 Ba ma na jo pu ya ta sɔɔ na Kilɛ cɛ wɛ, lee wuu na Kilɛ ya pu yaha puyɛ mu ni pu fungɔnkuuyo yi ni, kɔnhɔ pʼi kapyebaagaa pye. 29 Pu zɔlɔɔ ya ɲi katiibaagaa tuuyo bɛɛri na: pu fungɔnyɔ yʼa kolo, pu yaŋmuyɔ la dʼa pe, pʼa kolo, pu dʼa ɲi ɲɛgbɔɔ na, sipyigbuu di dan pu ni, ni yokɔɔnrɔ, ni naŋmahara, zɔguuŋɔ ɲɛ pu ni, ni yayiriye, 30 ni sipyii mɛkyɛɛgɛrɛ, Kilɛ dʼa pɛn pu mu. Pu shiige keree ya ɲɛhɛ wɛ, pu tabaara dʼa pe, na ɲɔsanga já, pu kakuuŋɔɔ samɔhɔrɔ dʼa pe, pʼi ya pu sefɛɛ ɲɔmɛhɛɛ coni wɛ. 31 Fungɔnyɔ baa fɛɛ pu ɲɛ pii, pu ɲɛ ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ bada wɛ, ɲubeŋɛ ɲɛ pu ni wɛ, ɲiɲaara baa fɛɛ. 32 Ali na ta pʼa li cɛ xɔ na Kilɛ wo kiiri wu wa wà, na sipyaa sipya wʼa we kashi we pyi ge, wee ya yaa ni xu ni. Lee bɛ na pʼi kee pyi sanha. Na fara lee na, sipyii piimu pʼa we kashi we pyi ge, pee pʼa sɔni.

2

Kilɛ wo kiiri wu keree

1 Ayiwa, mu wemu wʼa pusamaa jaagi ge, mʼa pye sipya tuugo bɛɛri, Kilɛ wo kiiri wu da ga ba doro ma ɲuŋɔ ni wɛ. Ma ba pusamaa jaagi mayɛ pyaa mʼa jaagi. Bani keree kiimu na mu wa sipyii pu jaagi ge, kee shi muyɛ pyaa bɛ wa byi. 2 Na ta wèe bɛɛri dʼa li cɛ na sipyii piimu pʼa kee keree ki pyi ge, Kilɛ ya kiiri kɔɔn pee na na bɛ ni can ni. 3 Ayiwa, muyɛ pyaa ba sipyii jaagi pu kapyegee na, na ta muyɛ pyaa bɛ di kee shi pyi, ta mu ya giin na mu na ba shɔ Kilɛ wo kiiri wu na? 4 Kelee Kilɛ wo saama nigbɔ pe, ni wu loxulo le, ni wu lotaan le, ta mu wa yee wii yaaga wɛ? Ta mu ya li cɛ na wʼa pee saama pe bɛɛri taga na koo leni mu tàan, kɔnhɔ mʼa daburajɛ jo, mʼa jurumu wu ɲɔ yaha wɛ?

5 Ga mu niwii lʼa waha, mu funŋɔ ɲɛ mu wu daburajɛ jo ma jurumu wu na wɛ. Lee wuu na Kilɛ wo loyire lisana mu ya dɛnri na waa mayɛ na na yɛri wu loyire le ni wu kiiri wu caŋa ki ɲaha na. Kee caŋa ke Kilɛ da ba wu kiiri wu shɛ, kiiri wemu wʼa tii ge. 6 Wu na ba sipyii pu bɛɛri nigin nigin kiiri kɔn na saha ni pu kapyegee ni. 7 Piimu bɛɛri pʼa la le na kasaaŋaa pyi ge, na masɔŋɔ, ni pɛɛŋɛ, ni ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama shaa Kilɛ mu ge, Kilɛ na ba ɲìi sicuumɔ kan pee mu pemu da xhɔ wɛ. 8 Ga piimu bu zhe Kilɛ ni, na zhe can wu ni, na sɔɔ tiibaara na, Kilɛ wo loyire nigbɔɔ le, ni wu ɲatanhaŋa ki na ba do pee ɲuŋɔ ni. 9 Can dɛ! Kanhama ni ɲakpaan wʼa da ba do kakuubyii pu bɛɛri nigin nigin ɲuŋɔ ni. Yawutuu pʼa da ba bye shɛnshiilee, lee kadugo na shi wusama di na taha wà. 10 Ga piimu bɛɛri pʼa kasaaŋaa pyi ge, pee bɛɛri nigin nigin na ba Kilɛ masɔŋɔ, ni wu pɛɛŋɛ, ni wu ɲaɲiŋɛ ki ta. Yawutuu pu da ba fɛnhɛ bye shɛnshiilee, lʼa na nɔ shi wusama na. 11 Bani Kilɛ ya sipya wa wo wa ni wɛ.

12 Sipyii piimu bɛɛri pʼa jurumu pye na ta pu ya Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu cɛ-ɛ ge, pee bɛɛri na ba gyɛɛgi na ta wee saliya we niŋɛ ɲɛ pee wo kiiri wu ni wɛ. Ga piimu bɛɛri pʼa jurumu pye saliya wu nijɛxhɔgɔ na ge, wee saliya wu wʼa da ba pee wo kiiri wu kɔn. 13 Bani piimu pʼa saliya wu jomɔ pu nuri, na ta pʼi ya pu koo ɲaari-i ge, Kilɛ da ga ba wee wa shishiin wii sipyitiimɛ wɛ. Ga piimu pʼa saliya wu koo li bɛɛri ɲaari ge, pee Kilɛ da ba wii sipyitiimɛɛ. 14 (Ayiwa, shi wusama ya Musa wo saliya wu cɛ wɛ. Ga tɛɛgɛɛ kii ni, pu ma keree kii pyegaŋaa teŋɛ na saha ni saliya wu ni. Pu ba kee koo ɲaari ali na ta pu ya wee saliya we cɛ bɛ wɛ, lee ya li shɛɛ na pʼa kasaaŋaa cɛ xɔ, na ki pyi. 15 Lee ya li shɛɛ bɛ na saliya wʼa yemu jo ge, na yee ya ka pu zɔlɔɔ pu na. Pu fungɔnyɔ yʼa wu shɛɛ pu na bɛ. Tɛɛgɛɛ kii ni pu zɔlɔɔ ma pu jaagi; tɛɛgɛɛ kii ni pʼa kaɲii kan puyɛ mu.) 16 Ayiwa, kee keree kii bɛɛri na ba foro kpɛɛngɛ na caŋa ka, na saha ni nɛ wo Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li ni. Kilɛ na ba kiiri kɔn sipyii pu wo kaŋmɔhɔŋɔɔ ki bɛɛri na Yesu Kirisa keŋɛ kurogo kee caŋa.

Kilɛ ya Yawutuu pu jaagi

17 Ayiwa, yee piimu pʼa yu na Yawutuu yee ɲɛ ge, yee ya yi tadaŋa pye Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya we, na yiyɛ pɛlɛ na yee pu ɲɛ Kilɛ wo sipyii pee. 18 Go yee pʼa Kilɛ ɲidaan cɛ, na kasaaŋaa bɛ cɛ shɔɔnri kiyɛ ni, bani yee ya kalaa Musa wo saliya wu ni. 19 Li wa yee funyɔ ni na fyɛnmɛɛ pu ɲɛ sipyii pusamaa, na yee pʼa koo shɛɛ pee na; na piige ni pusamaa ɲɛ, na yee pʼa kpɛɛngɛ shɛɛ pu na. 20 Yee wa yu na pusamaa pu ɲɛ kacɛbaalaa ni kalaabaa fɛɛ, na yee pu ɲɛ pu wo kalaatii, bani yee ya giin na Musa wo saliya wu ni yee ya can koo li cɛmɛ pu bɛɛri cɛ. 21 Ayiwa nɛ jo, yee piimu pʼa pusamaa kalaa ge, ɲaha na yee di ya yiyɛ kalaa-i wɛ? Yee piimu pʼa Kilɛ Kafila wu yɛrɛ pyi na wa ganha ba nagaara pyi-i ge, yeeyɛ pyaa ki do, ta yee ya nagaara pyi wɛ? 22 Yee piimu pʼa yu na wa ganha ba dɔdɔɔrɔ pyi-i ge, ta yee ya ti pyi wɛ? Yee piimu pʼa yu na yapɛrɛɛ ya ɲɔ-ɛ ge, ta yee ya yaŋmuyɔ yuli yapɛrɛgbaya yi ni wɛ? 23 Yee ya yiyɛ pɛlɛ na yee ya Musa wo saliya wu cɛ. Ga yee ya wu koo ɲaari wɛ. Ta Kilɛ bɛ yee ya fanri mɛ wɛ? 24 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Yee Yawutuu pu wuu na shi wusama ya

Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi.»*

Cekɔɔnrɔ ya sipya shuu wɛ

25 Can na kuduun wa cekɔɔnrɔ ni na saha ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni, ma bu da ma na saliya wu koo ɲaari kunni. Ga mu bu bye mu ya saliya wu koo ɲaari wɛ, ma cekɔɔnrɔ* tʼa pye ɲuŋɔ baa wuuro. 26 Sipya wemu ya cekɔɔnrɔ pye wɛ, na saliya wu koo ɲaari kuuni ge, ta Kilɛ da ba weefɔɔ wii kanna cekɔɔnrɔ wʼa pye wɛ? 27 Yee Yawutuu, yee ya Musa wo saliya wu cɛ, lee kadugo na na cekɔɔnrɔ bɛ pyi, ga yee ya wu koo ɲaari wɛ. Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, wee shi wu ya ta cekɔɔnrɔ pye wɛ. Ga piimu pʼa saliya wu koo ɲaari pee ni ge, ta pee da ba jaagi shan yee na kiiri wu caŋa wɛ?

28 Ayiwa, na pye Yawutu ɲɛwiinɛ ni, lee wa nago Yawutu yɛ pyaa pyaa ma ɲɛ wɛ. Kelee cekɔɔnrɔ fɛ na ɲɛ ma ceesɛɛgɛ ki na, lee wa li shɛɛ nago tee ti wa cekɔɔnrɔ see see wuuro ti wɛ. 29 Ga, Kilɛ ya sipya wemu wo zɔ ɲɛri ge, wee wu ɲɛ Yawutu wuyɛ pyaa pyaa. Yemu yʼa ka saliya wu ni ge, li wa nago kanna mʼa yee wo koo ɲaari yɛ wɛ, ga Kilɛ Munaa ya labye wemu pyi sipya zɔ na ge, wee labye we wu ɲɛ cekɔɔnrɔ see wuuro te. Pee Yawutuu pii ya masɔŋɔ taa sipyii mu wɛ, ga Kilɛ mu pee ya masɔŋɔ taa.

3

Kilɛ ɲɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ

1 Ayiwa ni li wa mu, ma na ɲɛ Yawutu lee kuduun wa lekɛ wɛ? Kelee kuduun wekɛ wu ɲɛ cekɔɔnrɔ ni wɛ? 2 Ayiwa, li kuduun wʼa pɛlɛ kabaya yi bɛɛri na. Li nizhiinɛ Yawutuu mu Kilɛ ya fɛnhɛ wu jomɔ pu kan.

3 Ali pii ɲɛhɛ da pu ni, pu ɲɛ ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ Kilɛ mu wɛ, ta lee na já Kilɛ wo ɲɔmɛɛ fɛɛrɛ ti kyɛɛgi? 4 Lee da já bye bada wɛ! Ali sipyii pu bɛɛri ɲɛhɛ bye kafinɛjuu, Kilɛ kunni ɲɛ can fɔɔ ma na jo ba lʼa ka kagana lemu na Kilɛ Kafila wu ni wɛ na:

«Mu Kilɛ ba yu,

pu bɛɛri na li cɛ na mu ya tii.

Pu da ga já jaagi

wa shishiin ta ma na wɛ.»*

5 Ayiwa, pii na jo na: «Wèe wo tiibaara ti ɲɛ kakuunɔ wɛ, bani tee ni Kilɛ wo tiimɛ pʼa zhɛɛ na fiinŋɛ.» Wèe di da ba yekɛ jo yee ni wɛ? Kilɛ bu wu loyire li shan wèe wa ɲuŋɔ ni, ta wèe da jo na wʼa nahana? (Sipyii pii wo fungɔngɔ jomɔ nɛ yu mɛ.) 6 Kilɛ wu shɛ nahana? Bada! Can ɲɛ yee ni wɛ. Kilɛ da bye wu ya tii wɛ, dii wu bi da já kiiri kɔn koŋɔ sipyii na wɛ? 7 Pii bɛ na ba jo sanha na: «Wèe wo kafinɛjuu bu da lee na Kilɛ wo can wu shɛɛ, fo na nɔɔrɔ bɛ tɛri Kilɛ mɛgɛ na, ɲaha di da ba kiiri pye wu kɔn wèe na pʼi wèe jaagi, na jurumupyii wèe ɲɛ wɛ?» 8 Ayiwa li bi ɲɛ mu, ta wèe ya yaa na kakuuŋɔɔ pyi, kɔnhɔ kasaaŋaa di da foro ki ni wɛ? Bada! Pii wa wèe mɛgɛ kyɛɛgi na xɔ, na wee kalaa we wèe ya gaan sipyii pu mu. Pee sipyii pii kunni ya sii yaa ni gyɛɛgi ni.

Sipya wa shishiin ya tii wɛ

9 Ayiwa, yi ɲaha di wa dii nimɛ wɛ? Ta wèe Yawutuu pʼa ye sipyii pusamaa na? Bada! Nɛ li shɛ xɔ jo Yawutuu yoo, shi wusama yoo, pee bɛɛri ya ɲaari jurumu wu wo fanha ki nɔhɔ ni. 10 Ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni kagana lemu na wɛ na:

«Sipya wa wemu wʼa tii wɛ,

ali shɛn nigin bɛ wɛ.

11 Wa shishiin ɲɛ fungɔngɔ fɔɔ wɛ;

wa shishiin ya Kilɛ shaa wɛ.

12 Pu bɛɛri pʼa kadugo le Kilɛ ni;

pu bɛɛri pʼa pinnɛ pye kaɲɔɔ baa.

Kasaana pyevɔɔ wa shishiin ɲɛ pu ni wɛ,

ali shɛn nigin bɛ wɛ.»*

13 «Mujuu le lʼa fòro pu geŋmaya ni ge,

lee ɲɛ ba faŋa ɲɔmugi-yahaŋa ɲɛ wɛ.

Pʼa pu ɲilee taga na sipyii piinŋɛ.

Pu ɲɔ jomɔ di ɲɛ ba matɔn sɔɔnrɔ ɲɛ wɛ.»*

14 «Laŋi ni kayekyɛɛgɛyɛ

yʼa foro pu ɲɔ ni.»*

15 «Pu tɔɔyɔ dʼa wɛri sipyigbuu na.

16 Xuu bɛɛri ni pʼa toro ge,

gyɛɛgi ni bɔɔngɔ na daha pu fɛni.

17 Lemu li ɲɛ ɲaɲiŋɛ koo li ge,

pu ya lee cɛ wɛ.»*

18 «Kilɛ ɲìi fyaara ɲɛ

pu zɔlɔɔ ni bada wɛ.»*

19 Ayiwa, wèe ya li cɛ jo yemu bɛɛri Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wʼa yu ge, saliya wʼa kan piimu mu ge, pee mu wʼa yi yu. Ga, pee di ya ta já wu koo ɲaari wɛ. Lee wuu na jomɔ da ba da sipya wa shishiin mu wɛ, lee na koŋɔ sipyii pu bɛɛri na ba jaagi ta Kilɛ mu. 20 Yi li cɛ na saliya wu bɛɛri koo ɲaari, lee da ga já Kilɛ pye wu sipya jate sipyitiimɛ wɛ. Lee funŋɔ ni saliya wʼa li shɛɛ yɛ wèe na na jurumupyii wèe ɲɛ.

Nʼa daa gbɔɔrɔ ni Kilɛ ya sipya shuu

21 Ayiwa nimɛ, cogo wemu na Kilɛ ya wèe wii sipyitiimɛɛ ge, wuyɛ pyaa ya wee cogo we shɛ wèe na. Pee tiimɛ pe ya daa saliya wu koo ɲaari funŋɔ ni wɛ. Ga, tagana lekɛ na pee ya daa ge, Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo Kitabuu pee ni Kilɛ tudunmɔɔ pusamaa wuu pʼa yee ɲaha jo na fiinŋɛ. 22 Wa bɛɛri wʼa dà Yesu Kirisa na ge, Kilɛ kunni na weefɔɔ jate sipyitiimɛ. Zhɔnrɔgɔ wa lee ni wɛ. 23 Bani sipyii pu bɛɛri pʼa jurumu pye. Lee lʼa li pye wa shishiin da ga Kilɛ wo nɔɔrɔ wu ɲa wɛ. 24 Wu wo niimɛ wu gbɔɔrɔ ni Kilɛ ya pu wii sipyitiimɛɛ mafuu, bani Yesu Kirisa ya pu ɲuŋɔ wolo pu jurumu wu ni. 25 Kilɛ ya wu pye saraga, kɔnhɔ wu bye wèe jurumu wu footɔnɔ. Piimu pʼa dà Yesu na ge, Kilɛ ya wu koo li ɲɔ mugi pee sipyii pu mu Yesu wo shishan pu gbɔɔrɔ ni. Lee ya Kilɛ wo tiimɛ pu shɛɛ, bani taashiinɛ li ni sipyii bi jurumu wemu pyi ge, wʼa luu gbo pu tàan, wu ya ta wee wo footɔnɔ kan pu mu wee tuun wu ni wɛ. 26 Ga nimɛ, lemu funŋɔ ni wʼa sipya wii sipyitiimɛ ge, wʼa lee shɛ: Piimu pʼa dà Yesu na ge, Kilɛ ya tiin wu tiimɛ pu ni, na pee jate sipyitiimɛɛ.

27 Ayiwa, na mayɛ durogo, lee kaɲuŋɔ di ɲɛ mii wɛ? Lee kaɲuŋɔ ɲɛ wɛ! Ɲaha na wɛ? Ta kapyegee nizaaŋaa kʼa lee pye? Bada! Ga, nʼa daa wʼa lee pye. 28 Lee na wèe na já jo nʼa daa yɛ nigin gbɔɔrɔ ni Kilɛ ya sipya wii sipyitiimɛ, Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu koo li wo ɲaari bɛ wɛ. 29 Dii wɛ? Ta Yawutuu yɛ wo wu ɲɛ Kilɛ? Ta shi wusama bɛ wo Kilɛ bɛ wu ɲɛ wii wɛ? Nakaara baa shi wusama bɛ wo Kilɛ wu ɲɛ wii! 30 Bani Kilɛ nigin pe yɛ wu ɲɛ. Wee wʼa Yawutuu pu wii sipyitiimɛɛ nʼa daa gbɔɔrɔ ni, na shi wusama bɛ wii sipyitiimɛɛ nʼa daa gbɔɔrɔ ni. 31 Ayiwa, ta lee wʼa li shɛɛ na wèe ya Musa wo saliya wu ɲɛri ɲuŋɔ baa saliya nʼa daa wu gbɔɔrɔ ni ya? Ahayi dɛ! Wèe yɛrɛ ya baraga tɛri wu na xuuni.

4

Ibirayima wo nʼa daa gbɔɔrɔ ni Kilɛ ya wu jate sipyitiimɛ

1 Ayiwa, Ibirayima wemu wu ɲɛ wèe sefɛlɛ wèe shi wu wo kabaŋa na ge, yekɛ wèe di da jo wee shizhaa na wɛ? Dii Kilɛ dʼa wu wii sipyitiimɛ wɛ? 2 Ibirayima wo kapyegee nizaaŋaa da bi Kilɛ pye wʼa wu jate sipyitiimɛ, wu bi da já wuyɛ pɛlɛ. Ga kaɲuŋɔ ɲɛ wu mu wʼa wuyɛ pɛlɛ Kilɛ ɲaha tàan wɛ. 3 Yekɛ Kilɛ Kafila wu dʼa jo wɛ? Wʼa jo na:

«Ibirayima ya dà Kilɛ na,

a Kilɛ di wu jate sipyitiimɛ

wu nʼa daa wu wuu na.»*

4 Yee ya li cɛ na kapyebye ya yaa ni wu saraa ni. Saraa we wʼa daa ge, wee ɲɛ ma wo wɛ, wu labye wu wo saraa wu ɲɛ were. 5 Ga, sipya wemu ya wu kapyegee nizaaŋaa pye wu tadaŋa wɛ, Kilɛ we wʼa jurumupyii wii sipyitiimɛɛ ge, wu bu dà yɛ wee na, Kilɛ na wu jate sipyitiimɛ wu nʼa daa wu wuu na. 6 Kilɛ wʼa sipya jateni sipyitiimɛ, lee ya byi weefɔɔ yɛ pyaa wo kapyegee nizaaŋaa wuu na-ɛ dɛ! Kilɛ wo saama pemu weefɔɔ ma da ge, saannaa Dawuda ya jo pee shizhaa na na:

7 «Kilɛ ya piimu wo saliya kyɛɛgɛrɛ yafa pu mu,

na pu wo jurumu wu jɔgɔ laha wà ge,

pee ɲɛ duba nagoo.

8 Kafɔɔ ya sipya

wemu wo jurumu tɔrɔ wu fɛni-i ge,

weefɔɔ ɲɛ duba pya.»*

Cekɔɔnrɔ ya sipya shuu wɛ

9 Ayiwa, piimu pʼa cekɔɔnrɔ pye ge, pee yɛ pʼa yaa ni Kilɛ wo saama pu ni laa, kelee ta cekɔnbaalaa pu bɛ pʼa yaa ni pu ni? Wèe ya yi jo nimɛ na: «Ibirayima ya dà Kilɛ na, a Kilɛ di wu jate sipyitiimɛ wu nʼa daa wu wuu na.» 10 Tuun wekɛ ni lee dʼa pye wɛ? Wu nigɔnxhɔgɔ na laa, wu nigɔnbaa wo? Nakaara baa wu nigɔnbaa wo Kilɛ ya jate sipyitiimɛ. 11 Lee kadugo na a tee cekɔɔnrɔ tʼi ɲɛri fɛ Ibirayima mu, fɛ pemu ya li shɛɛ na Kilɛ ya wu jate sipyitiimɛ wu nʼa daa wu wuu na, na ta wu sanha cekɔɔnrɔ pye-e ge. Lee funŋɔ ni Ibirayima ya pye nʼa daa fɛɛ nigɔnbaalaa bɛɛri wo sefɔɔ, kɔnhɔ pee bɛ di jate sipyitiimɛɛ. 12 Piimu pʼa cekɔɔnrɔ pye ge, pee bɛɛri bɛ wo sefɔɔ wu ɲɛ wii nʼa daa kabaŋa na. Lee kɔri ɲɛ piimu ya ta li da cekɔɔnrɔ ti yɛ na-ɛ ge, ga fo piimu pʼa Kilɛ koo li co nʼa daa funŋɔ ni, ba wù sefɛlɛ Ibirayima ya li co cogana lemu na, na wu yaha kɔnbaa wɛ ge.

Nʼa daa gbɔɔrɔ ni Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ lʼa ta

13 Kilɛ ya kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ lɔ Ibirayima ni wu yaseye mu na koŋɔ na ba bye pu wogo. Lee ɲɔmɛɛ le ya ta lɔ saliya wu koo li ɲaari wu wuu na-ɛ dɛ. Ga wu nʼa daa wu wuu na Kilɛ ya wu jate sipyitiimɛ. Lee wuu na lee ɲɔmɛɛ lʼa lɔ wu mu. 14 Li da bi yaha nago fo ma na ma saliya wu koo ɲaari, mʼa na taa ta lee ɲɔmɛɛ le ni, wee tuun wu ni nʼa daa wu bi da bye kaɲuŋɔ baa. Ɲɔmɛɛ li bɛ na bye tawaga wuu. 15 Bani Kilɛ wo loyire le Musa wo saliya wʼa zhaan yɛ wèe ɲuŋɔ ni, bani sipyii bɛɛri pʼa wee saliya we kyɛɛgi. Ga saliya bu bye wu ɲɛ xuu wemu ni wɛ, wa ya wu gyɛɛgi kaa yu wà wɛ.

16 Lee wuu na Kilɛ ya le ɲɔmɛɛ le lɔ wèe mu nʼa daa wu gbɔɔrɔ ni. Wu wo niimɛ wu gbɔɔrɔ ni wʼa lee loolodaa le kan wèe mu ma ni, kɔnhɔ lʼi bye Ibirayima wo kadugo ki bɛɛri wuu. Lee na piimu pʼa saliya wu koo ɲaari ge, le loolodaa le ya ta kan pee yɛ mu wɛ. Ga sipya bɛɛri wʼa dà Kilɛ na ba Ibirayima ɲɛ-ɛ ge, pee bɛɛri bɛ mu le loolodaa le ya kan. Wèe bɛɛri wo sefɛlɛ wu ɲɛ Ibirayima. 17 Ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ, na Kilɛ ya jo: «Nʼa ma pye shi niɲɛhɛmɛ sefɔɔ.»* Ayiwa, wù sefɛlɛ wu ɲɛ wii Kilɛ ɲaha tàan, bani wʼa dà Kilɛ na, wee wemu wʼa xuu pu ɲɛni ge. Yaŋmuyɔ yemu ɲɛ koŋɔ na wɛ, wu ma jo yɛ yee bɛ yi pye, yʼa bye.

18 Ayiwa, na li ta tadaŋa bye bɛ nige Ibirayima na wu pya ta wɛ, Kilɛ ya yemu jo wu mu ge, a wu dà yi na, na yee pye wu tadaŋa. Lee na wʼa pye «shi niɲɛhɛmɛ sefɔɔ» ba Kilɛ ya yi jo wɛ na: «Ma yaseye na ba ɲɛhɛ.»* 19 Ayiwa, Kilɛ ya ye jo tuun wemu ni ge, lee bi Ibirayima ta wʼa lɛ xɔ, bani wʼa bi yee xhuu nigin (100) shishiin ta pya baa. Wu shɔ Sara bɛ bi wu pya ze ɲuŋɔ ye xɔ. Ga lee la ya yafiin bɛ wolo wu nʼa daa wu ni wɛ. 20 Wu ya ta wuyɛ kaala Kilɛ wo ɲɔmɛɛ li na wɛ. Ga, a la yɛrɛ di ganha na faraa wu nʼa daa wu na, fo wu na Kilɛ sɔni. 21 Ibirayima bi li cɛ nakaara baa, na Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lemu lɔ wee mu ge, na se wa wu ni na li ɲɔ fa. 22 Wee nʼa daa wu wuu na «Kilɛ ya wu jate sipyitiimɛ.»* 23 Ga pee jomɔ pe pʼa ka na: «Kilɛ ya wu jate sipyitiimɛ» ge, pee ya ta ka Ibirayima yɛ nigin wuu na-ɛ dɛ! 24 Wèe bɛ wuu na pʼa ka. Kilɛ wemu wʼa wù Kafɔɔ Yesu ɲɛ na yeege xu ni ge, wèe piimu pʼa dà lee na ge, wèe ya yaa na pa jate sipyitiimɛɛ Kilɛ ɲaha tàan. 25 Kilɛ ya wu pye saraga, wʼa xu wèe wo jurumu wu wuu na, na ɲɛ na foro xu ni, kɔnhɔ wèe di da jateni sipyitiimɛɛ Kilɛ ɲaha tàan.

5

Kilɛ ya ɲaɲiŋɛ le wèe ni wu tɛ ni

1 Mu Kilɛ ya wèe jateni sipyitiimɛɛ nʼa daa gbɔɔrɔ ni. Wʼa ɲaɲiŋɛ le nimɛ wèe ni wuyɛ pyaa tɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa baraga ni. 2 Wee Yesu Kirisa wʼa koo li mugi, kɔnhɔ Kilɛ di wee niimɛ wu kan wèe mu. Wèe ya dà wu na. Wèe ya wu pye wù tadaŋa, na fundanga ta, bani tadaŋa wa wèe mu na jo wèe na ba Kilɛ wo nɔɔrɔ wu ta caŋa ka. 3 Lee yɛ bɛ wɛ, kanhama bɛ ɲɛhɛ ba nɔni wèe na wèe na fundanga ta, bani kanhama pu ma wèe pye wèe ya la le na loxulo ta nʼa daa wu ni. 4 Wèe bu loxulo ta nɔwuuro ti ni, lee ma wèe pye se tavɛɛ, wèe bu se ta nʼa daa ni, lee ma tadaŋa yaha wèe na. 5 Ayiwa, kee tadaŋa ki ya sipya nɔhɔ yɛri wɛ, bani ɲigana lemu na Kilɛ ya wèe zɔlɔɔ pu ɲi taanna ni wu taanɲɛɛgɛ ki ni ge, wʼa lee shɛ wèe na wu Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni, lee lemu wʼa kan wù mu ge.

6 Can na wèe jurumu wʼa bi wèe pye baraga baa sipyii nʼa daa kabaŋa na. Ayiwa, Kilɛ ya tuun wemu teŋɛ ge, wee tuun we ni Kirisa ya xu wèe Kilɛ ɲìi fyaara baa sipyii wuu na. 7 Sipya na shɛ wuyɛ kan pu gbo wu sipyiɲii tɛgɛ, lee pyemɛ ya taan wɛ dɛ, ali wu ɲɛhɛ bye sipyitiimɛ bɛ. Sipya wemu wʼa kasaaŋaa pyi ge, la wa la ni wa na já wuyɛ kan pu gbo wee tɛgɛ. 8 Ga na wèe yaha wù jurumu wu ni, wèe tɛgɛ Kirisa ya xu. Ta lee ya li shɛɛ na wèe kaa ya dan Kilɛ ni fo xuuni wɛ?

9 Kirisa na xu, a wu shishan pʼi wo, pee gbɔɔrɔ ni Kilɛ ya wèe wii na wèe ya tii. Lee na wèe ya li cɛ na fiinŋɛ na Kirisa ya pa wèe shɔ Kilɛ wo loyire li na. 10 Wèe bi bye Kilɛ wo pɛɛn, ga Kilɛ ya bɛ leŋɛ wèe ni wuyɛ pyaa tɛ ni wu Ja wu wo xu wu gbɔɔrɔ ni. Na fara lee na, wèe ya cɛ jo wèe na ba shɔ, bani wu Ja wu wa ɲìi na. 11 Na fara lee na wèe ya fundanga taa gbangban Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni. Wee wʼa bɛ le wèe ni Kilɛ tɛ ni.

Jɔgɔ wu ɲɛ Adama wɛ? Jɔgɔ wu ɲɛ Yesu Kirisa wɛ?

12 Shɛn nigin yɛ keŋɛ kurogo jurumu yʼa jé koŋɔ puga ni, wee ɲɛ Adama. A jurumu bɛ di xu leŋɛ koŋɔ puga ni. Lee lʼa li pye sipya wa shishiin da ga xu li wɛ, bani pu bɛɛri ya jurumu pye. 13 Bani yani Kilɛ wu saliya wu kan Kilɛ tudunmɔɔ Musa mu ge, jurumu bye na xɔ koŋɔ puga ni. Ga ma na jo saliya wu bi sanha gan wɛ, Kilɛ bi wee saliya we wo jaagi wu tuugo shaan jurumupye na wɛ. 14 Ga lee bɛ na sipyii bɛɛri pʼa pye xu wo fanha ki nɔhɔ ni, na co Adama wo tuun wu na, fo na pa nɔ Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo tuun wu na. Ali piimu bɛ pu ɲɛ pu ya ta saliya wu kyɛɛgi ba Adama ɲɛ-ɛ ge, pee bɛ bi xhuli. Wemu wʼa bi yaa na pa ge, wee ɲɛ Yesu Kirisa. Adama ya pye ba wee wo jaa* ɲɛ wɛ.

15 Ga Kilɛ ya loolodaa lemu kaan mamama ni ge, lee ni Adama wo jurumu wu ɲɛ nigin wɛ. Can wu ɲɛ wii, sipyiɲɛhɛmɛɛ ya xhuli wee yɛ nigin wo jurumu wu wuu na. Ga Kilɛ wo mamama loolodaa lemu lʼa pa Kilɛ wo niimɛ wu baraga ni ge, lee ya gaan sipyiɲɛhɛmɛɛ mu shɛn nigin gbɔɔrɔ ni, wee ɲɛ Yesu Kirisa. Lee loolodaa le wo kuduun wʼa pɛlɛ fo xuuni. 16 Kilɛ ya loolodaa lemu kaan ma ni ge, laraga ki wa lee loolodaa le wo keree ni shɛn nigin wo jurumu wu keree tɛ ni. Shɛn nigin, wʼa pa ni jaagi ni, na li ta Kilɛ ya loolodaa lemu kaan ma ni, jurumu niɲɛhɛmɛ nibyexhɔgɔ na ge, lee loolodaa le ya wèe ɲuŋɔ wolo, na wèe pye sipyitiimɛɛ. 17 Can wu ɲɛ wii, shɛn nigin wo jurumu wʼa sipyii pu bɛɛri le xu wo fanha ki nɔhɔ ni. Ga piimu bɛɛri pʼa da ba Kilɛ wo niimɛ nigbɔ we ta, na Kilɛ wo loolodaa li bɛ ta, lee lemu li ɲɛ na pu jate na pʼa tii ge, pee na ba se ta jurumu wu na pu wo ɲiifɛɛrɛ ti ni shɛn nigin yɛ gbɔɔrɔ ni; wee ɲɛ Yesu Kirisa. Lee wo kuduun wʼa pɛlɛ.

18 Ayiwa, ba sipyii pu bɛɛri ya jaagi ta Adama yɛ nigin wo jurumu wu wuu na-ɛ dɛ, mu Yesu Kirisa yɛ nigin bɛ wo kasaana nigin ya sipyii pu bɛɛri ɲuyɔ wo kiiri wu nɔhɔ ni, na ɲìi sicuumɔ kaan pu mu. 19 Shɛn nigin wo ɲɔmɛɛyahana lʼa sipyiɲɛhɛmɛɛ pye jurumupyii pyegana lemu na ge. Mu shɛn nigin pe bɛ wo Kilɛ ɲɔmɛɛcoro ya Kilɛ pye wu na shɛnɲɛhɛmɛɛ wii sipyii piimu pʼa tii ge.

20 Kilɛ ya saliya wu kan Kilɛ tudunmɔɔ Musa mu, kɔnhɔ wu li shɛ wèe na na wèe jurumu wʼa ɲɛhɛ. Ga jurumu wu ɲɛhɛ ɲɛhɛ ɲɛhɛgana bɛɛri na, Kilɛ wo niimɛ we, wee ya ɲɛhɛ wu na na kanha. 21 Taashiinɛ li ni jurumu wu wo fanha ki nɔhɔ ni wèe di bye, lee lʼa xu pye wu ya sipya wa shishiin yɛri wɛ. Ga niimɛ wu wo fanha ki nɔhɔ ni wèe ɲɛ nimɛ, lee lʼa li pye Kilɛ ya wèe wii sipyii piimu pʼa tii ge. Lee na Kilɛ da ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kan wèe mu wù Kafɔɔ Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni.

6

Nʼa daa fɛɛ ya jurumu yaha na bye ni Kirisa ni

1 Ayiwa, yekɛ wèe di da jo wɛ? Ayiwa, ta lee wʼa li shɛɛ na wèe pu kori yaha jurumu ni, kɔnhɔ Kilɛ wo niimɛ wu da bɛlɛgi? 2 Bada, lee ya yaa na pye wɛ! Wèe piimu ɲɛ ba xuu ɲɛ wɛ jurumu shizhaa na ge, wèe ma bye dii na gori yaha jurumu na na byi sanha wɛ? 3 Wèe piimu bɛɛri pʼa batize na bye ni Yesu Kirisa ni kariɲɛɛgɛ ni ge, ta yee funyɔ yʼa to li na na wèe na batize, na lee ɲɛ kanna shiizhan wèe ya pinnɛ xu ni Yesu ni wɛ? 4 Ba wèe ya batize wɛ, a lʼi bye kanna wèe ya pinnɛ xu ni wu ni shiizhan, na binnɛ le bɛ ni wu ni. Kɔnhɔ wù bɛ di ɲìi sicuumɔ nivomɔ ta, ba To Kilɛ ya Kirisa ɲɛ na yeege xu ni, ni wu sefɛɛrɛ nɔɔrɔ wuuro ti ni wɛ.

5 Can na, wu xu wu bi pye kanna wèe ya pinnɛ xu ni wu ni, nakaara baa wèe na ba binnɛ ɲɛ ni wu ni wu wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, ba wuyɛ pyaa kʼa ɲɛ ɲɛgana lemu na wɛ. 6 Wù li cɛ fiinŋɛ na jo yahagaguunɔ lemu na wèe bye ge, lee bɛ ya pye kanna lee ya pinnɛ kori ni Yesu ni korikoritige ki na, na xhu. Kɔnhɔ lee jurumu yahagana li fanha kʼi xhɔ. Lee funŋɔ ni wèe di ba shɔ jurumu wu wo bulooro ti na bɛ. 7 Bani wemu bu xhu, wee ɲɛ nige jurumu wu wo fanha ki nɔhɔ ni wɛ.

8 Ayiwa, ba ma na jo wèe ya pye kanna shiizhan wèe ya xu ni Kirisa ni wɛ, wèe ya dà li na jo wèe na ba bye ɲiifɛɛrɛ na ni wu ni. 9 Wèe ya cɛ na jo Kirisa ya ɲɛ na foro xu ni, wu wa da xhuu nige wɛ, xu bɛ di wa da já yaaga pye wu na wɛ. 10 Wʼa xu tɔɔɲii nigin pe, na jurumu wu wo fanha ki kyɛɛgi. Ɲiifɛɛrɛ temu ni wu wa nimɛ ge, Kilɛ mu wu wa tee ni. 11 Mu yee bɛ ya yaa na yiyɛ jateni kanna yee ya xu, na foro jurumu wu wo fanha ki nɔhɔ ni. Yi li cɛ nimɛ na Kilɛ mu yee wa ɲiifɛɛrɛ ni Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni.

12 Wee tuun wu ni yi ceepuuro te ti da ba xhu ge, yi ganha bu da tee yaha nige jurumu mu tʼi bye jurumu wo bulo wɛ. Yi ganha bu sɔɔ yʼa ceepuuro wo lakuuŋɔ ki ɲɔmɛhɛɛ coni wɛ. 13 Yi ganha bu da yi ceepuuro ti kabaŋa ka shishiin yaha jurumu ni nige, yi da katiibaagaa pyi ni ki ni wɛ. Ga yi yi ceepuuro ti kabaya yi bɛɛri kan Kilɛ mu kanna sipyii piimu pʼa ɲɛ na foro xu ni, na bye sipyifomɔɔ ge. Yi yi ceepuuro ti kabaya yi bɛɛri kan Kilɛ mu, kɔnhɔ yi da keree pyi ni yi ni, kiimu kʼa tii ge. 14 Yee da ba bye nige jurumu wo buloo wɛ, bani yee ya ɲaari nige Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu fanha ki nɔhɔ ni wɛ, ga Kilɛ wo niimɛ wu nɔhɔ ni yee ya ɲaari.

Kilɛ wo buloo pu ɲɛ nʼa daa fɛɛ pee

15 Ayiwa, ba ma na jo wèe wa nige saliya wu wo fanha ki nɔhɔ ni wɛ, fo Kilɛ wo niimɛ wu ge, ta lee ya li shɛɛ na wèe na já da jurumu pyi wù ɲidaan pyegana na? Bada! Yee ya jo wɛ. 16 Yee bu yiyɛ kan wemu mu, na guu weefɔɔ mu ba buloo ɲɛ wɛ, na wu ɲɔmɛɛ coni, wemu wo ɲɔmɛɛ yee ya joni ge, ta yee ya li cɛ na weefɔɔ wo buloo yee ɲɛ wɛ? Tee bulooro te bu da yee na tee pyi jurumu mu, xu wu ɲɛ tee wo taxɔgɔ. Tee bulooro ti shiin bu da yee na ti pyi Kilɛ mu, tee wo taxɔgɔ ɲɛ tiimɛ Kilɛ ɲaha tàan. 17 Ga wù Kilɛ shaari! Bani yee piimu pʼa bye jurumu wu wo bulooro ti ni fo taashiinɛ ni ge, yee ya kalaa can wemu ni ge, yee ya sɔɔ wee na yi zɔlɔɔ pu bɛɛri na. 18 Nimɛ, yee ya foro jurumu wu wo bulooro ti ni, na bye Kilɛ wo buloo, na ɲaari tiimɛ ni. 19 Nɛ pe jomɔ pe yu na saha ni sipyii cogo ni yi wo fanhabaara ti wuu na. Yee ya fɛnhɛ yi ceepuuro ti yatɛnyɛ yi yaha nɔhɔmɔ, ni kuumɔ keree bulooro ni yahagaguunɔ lemu kaa na ge dɛ, nimɛ yi yi ceepuuro ti yatɛnyɛ yi yaha mu lee yahagana li na bulooro ni Kilɛ mu, yʼi bye ɲiifɛɛrɛ na, tiimɛ ni fɛfɛɛrɛ ni.

20 Tuun wemu ni yee bye jurumu wu wo bulooro ti ni ge, Kilɛ wo tiimɛ koo li ɲaari wu fanha bye yee na wɛ. 21 Ga, kuduun wekɛ yee dʼa ta kee kapyegee ki ni wɛ? Kee keree kii yɛrɛ ya ɲɛri na shiige waa yee na nimɛ, bani xu wu ɲɛ kee keree ki bɛɛri taxɔgɔ. 22 Ga yee ya foro nimɛ jurumu wu wo bulooro ti ni, na bye Kilɛ wo buloo. Kuduun wemu yee ya daa lee ni ge, wee wu ɲɛ mɛ fɛfɛɛrɛ, tee wo taxɔgɔ di ɲɛ ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama. 23 aBani xu wu ɲɛ jurumu wu wo footɔnɔ, ga loolodaa lemu Kilɛ ya gaan ma ni ge, lee ɲɛ ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni.

7

Nʼa daa fɛɛ ɲɛ saliya wu wo fanha ki nɔhɔ ni wɛ

1 Ayiwa na cebooloo, ta yee ya li cɛ na wu ɲiifɛɛrɛ te yɛ ni sipya ɲɛ saliya wu wo fanha ki nɔhɔ ni wɛ? Yee ya yaa na lee cɛ, bani yee piimu ni nɛ yu mɛ ge, yee ya saliya wu cɛ xɔ. 2 Li ɲɛ ba gbaga shɔ ɲɛ wɛ, wemu furu ya pɔ ge. Na saha ni saliya wu ni, wu poo wu ya ga xhu wɛ, wu da já gbaga katii je wɛ. Ga wu poo wu ga xhu, wʼa ɲɛri pye wuyɛ wo, wee saliya we fanha ɲɛ nige wu na wɛ. 3 Ayiwa, wu bu shɛ gbaga je ná watii mu, na ta wu poo wu sanha xhu wɛ, dɔdɔɔrɔ wʼa pye. Ga wu poo wu bu xhu, saliya wu fanha ɲɛ nige wu na lee shizhaa na wɛ. Wu bu gbaga je ná watii mu, tee ɲɛ dɔdɔɔrɔ wɛ.

4 Ayiwa na cebooloo, mu li wa yee bɛ shizhaa na. Kirisa na xu, yee ya pye kanna yee bɛ pʼa xu saliya wu ɲaari wu shizhaa na. Lee funŋɔ ni, yee ya pye nimɛ Yesu Kirisa wuu, Kilɛ ya wemu ɲɛ na yeege xu ni ge, kɔnhɔ yi da kasaaŋaa pyi Kilɛ mu. 5 Can na wèe bi ɲaari na sahaŋi ni wùyɛ pyaa ɲidaan ni tuun wemu ni ge, saliya wʼa bi keree kii shɛɛ wèe na na kee ya ɲɔ wɛ. Ga lee bɛ na wèe di kee shaa na byi. Kee lakuuŋɔ ki bye wèe funyɔ ni, na wèe yɛri kapyebaagaa na, kee di wèe leni xu ni. 6 Nimɛ, wèe ya saliya wu ɲaari wu ɲɔ yaha, bani wemu wo fanha nɔhɔ ni wèe di bye ge, wèe ya pye kanna wèe ya xu na foro wee wo fanha ki nɔhɔ ni. Lee na, wèe na já kapyeŋɛɛ pye Kilɛ mu pyegafonɔ na Kilɛ Munaa gbɔɔrɔ ni. Kolɛɛ lemu wo keree kʼa ka saliya wu ni ge, wèe ya kee pyi na saha ni lee ni nige wɛ.

Jurumu saliya wʼa zhɛɛ

7 Ayiwa, ta lee wa li shɛɛ na Musa wo saliya wu wʼa sipyii pu pye pu na jurumu pyi? Bada! Ga saliya wu wʼa nɛ pye nɛ na jurumu cɛ. Na ɲii yeege wa yaaga fɛni, nɛ bi da ga lee cɛ jurumu wɛ, ka ɲɛ saliya wu ya li shɛ na: «Ma ɲii ganha bu da voro wa yaaga fɛni wɛ.» 8 Lee funŋɔ ni jurumu wʼa kaɲuŋɔ ta, na lakuuŋɔ tuugo bɛɛri leŋɛ nɛ zɔ wu ni saliya wu gbɔɔrɔ ni. Saliya wu kaa bɛ wɛ, wèe bi sanha wù jurumu cɛ wɛ. 9 Fo tuun wemu ni nɛ bye nɛ sanha saliya wu cɛ-ɛ ge, nɛ bye ɲìi na nayɛ ɲaha tàan. Ga ba nɛ pa saliya wu cɛ wɛ, a jurumu bye la di jé nɛ ni. 10 Ga, a nɛ bye kanna nɛ xu. Kilɛ ya saliya wemu kan, kɔnhɔ wù ɲìi sicuumɔ see wo ta ge, wee ya xu nɔ nɛ na. 11 Bani jurumu wʼa kaɲuŋɔ ta, na nɛ faanna, na xu bɛ nɔ nɛ na wee saliya we gbɔɔrɔ ni. 12 Ayiwa, saliya wu ɲɛ fɛɛfɛɛ; Kilɛ ya ɲɔmɛhɛɛ kiimu jo ge, kee bɛɛri ki ɲɛ fɛɛfɛɛ, na dii, na nɔhɔ ɲɔ bɛ.

13 Ni li wa mu, ta lee wa li shɛɛ na saliya wemu wu ɲɛ yasaaŋa ge, na wee wʼa pye kaɲuŋɔ na xu nɔ nɛ na ya? Bada! Jurumu wʼa pye kaɲuŋɔ kee yasaaŋa ke baraga ni na nɛ piinŋɛ, na xu nɔ nɛ na. Lee ya pye mu kɔnhɔ jurumu di já shɛ fiinŋɛ. Lee funŋɔ ni saliya wu baraga ni lʼa cɛ na fiinŋɛ na jo yakuudiige can can wogo ki ɲɛ jurumu.

Fanhaya tɛhɛɛ shuun wʼa zhaanra leni

14 Ayiwa nakaara baa, wèe ya li cɛ na Kilɛ ni saliya wʼa foro. Ga nɛ kunni, nɛ ceepuuro ti fanha kʼa cɛ̀rɛ, a nɛ bye ba jurumu wo bulo ɲɛ wɛ. 15 Bani nɛ kunni ya sii na kapyegee ki ɲaha cɛ wɛ; kasaaŋaa kiimu wo bye funŋɔ ki ɲɛ nɛ mu ge, nɛ kee pyi wɛ. Keree kiimu ya dan nɛ ni bada wɛ, a nɛ dɛrɛɛ na kee pyi. 16 Ayiwa, keree kiimu ya dan nɛ ni wɛ, nɛ ba kee pyi, lee ya li shɛɛ na ye saliya wʼa yu ge, nɛ sɔɔ li na na yee ɲɛ can. 17 Lee na, kakuuŋɔɔ kiimu nɛ byi ge, kee ɲɛ nɛyɛ pyaa ɲidaan wɛ. Jurumu wemu wu wa nɛ zɔ wu ni ge, wee wo fanha ke kʼa nɛ yɛri kee bye na. 18 Nɛ li cɛ jo kasaana la shishiin wa nɛ ni wɛ, bani nɛ ɲɛ yɛ sipya, fanha ɲɛ wu ni wɛ. Can yɛ pyaa na nɛ giin da kasaaŋaa pyi, ga nɛ da já wɛ. 19 Kasaaŋaa kiimu nɛ giin da byi ge, nɛ kee pyi wɛ. Ga kakuuŋɔɔ kiimu bye kaa ɲɛ nɛ na-ɛ ge, kee nɛ byi. 20 Ayiwa, keree kiimu bye kaa ɲɛ nɛ na wɛ, nɛ ba kee pyi, wee tuun wu ni lee ɲɛ nɛyɛ pyaa ɲidaan nige wɛ. Ga jurumu wemu wo se wu ɲɛ nɛ na ge, wee wʼa lee pyi.

21 Mu nɛ kee fanha ke ɲaa nayɛ na, nɛ ba giin nɛ kasaana pye tuun bɛɛri ni, kakuunɔ bye kaa na nɛ ta. 22 Kilɛ wo saliya wu kaa ya dan nɛ ni xuuni na zɔ wu na. 23 Ga fanha katii nɛ ɲaa nayɛ ni kemu ya yogo tunni ni nɛ wo fungɔngɔ ki wo fanha ki ni ge. Kee fanha ke ki ɲɛ nɛ na ge, kee kʼa nɛ pye jurumu wu wo fanha ki nɔhɔ ni. 24 Ee! We ɲɛ ɲaa nɛ mu dɛ! Kee fanha ke kʼa nɛ ceepuuro kilee na leni jurumu ni, na xu nɔni ti na ge, jɔgɔ wu dʼa ba nɛ shɔ kee na wɛ? 25 Baraga Kilɛ, wù Kafɔɔ Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni, mu na ba nɛ shɔ!

Ayiwa, na fungɔngɔ ni, nɛ ɲidaan wu ɲɛ na kapyeŋɛɛ pyi Kilɛ mu, na sɔɔ wu saliya wu na. Ga fanha kemu ki wa nɛ na ge, kee kʼa giin kʼi nɛ pye jurumu wo bulo.

8

Ɲaarigazaana lemu nʼa daa fɛɛ ya daa Kilɛ Munaa gbɔɔrɔ ni ge

1 Ayiwa nimɛ kunni, piimu pu ɲɛ Yesu Kirisa wuu ge, jaagi xuu wa yafiin ɲɛ nige pee na wɛ. 2 Bani Kilɛ Munaa li lʼa ɲiifɛɛrɛ see wuuro ti kaan Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni ge, lee wo fanha kʼa nɛ shɔ jurumu ni xu wo fanha ki na. 3 Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu bi da ga já lee pye wɛ, bani fanhaxhɔɔrɔ ti ɲɛ wèe Adama nagoo wuuro. Lee na saliya wu bi da já lemu pye-e ge, lee Kilɛ ya pye. Kilɛ ya wu Ja wu tun na pa, wʼa pa bye sipya ba wèe jurumupyii ɲɛ wɛ. Jurumu wemu wo fanha nɔhɔ ni wèe di bi bye ge, wʼa wuyɛ kan na pye saraga, na wee wo fanha ki kyɛɛgi. 4 Kilɛ ya lee pye kɔnhɔ saliya wʼa tiimɛ pemu bɛɛri kaa yu ge, wù já wʼà pee bɛɛri ɲɔ fani, wèe piimu ya ɲaari na sahaŋi ni wùyɛ pyaa ɲidaan ni wɛ, fo Kilɛ Munaa li wo ɲidaan ge. 5 Bani piimu pʼa ɲaari na sahaŋi ni puyɛ pyaa ɲidaan ni ge, pee ya pu funyɔ shaa ni puyɛ pyaa ɲidaan keree ni. Ga piimu pʼa ɲaari na sahaŋi ni Kilɛ Munaa ɲidaan ni ge, pee ya pu funyɔ shaa ni Kilɛ Munaa ɲidaan keree ni. 6 Na taha ceepuuro ɲidaan fɛni, lee wʼa ma ni xu ni. Ga na taha Kilɛ Munaa ɲidaan fɛni, lee wʼa ɲìi sicuumɔ see wo ni ɲaɲiŋɛ kaan sipya mu. 7 Piimu pʼa pu funyɔ shaa ni puyɛ pyaa ɲidaan ni ge, pee ɲɛ Kilɛ wo pɛɛn. Bani pu ya sɔɔ pʼa Kilɛ wo saliya wu ɲɔmɛɛ coni wɛ, pu yɛrɛ di wa da já bɛ lee na wɛ. 8 Lee wuu na piimu pʼa ɲaari na sahaŋi ni puyɛ pyaa ɲidaan ni ge, pee keree da ga já daan Kilɛ mu wɛ.

9 Yee kunni ya ɲaari na sahaŋi ni yiyɛ pyaa ɲidaan ni wɛ, ga Kilɛ Munaa ɲidaan ni yee ya ɲaari na sahaŋi, bani Kilɛ Munaa li wa yee funyɔ ni. Kirisa wo Munaa li ɲɛ sipya wemu funŋɔ ni wɛ, weefɔɔ ɲɛ Kirisa wo wɛ. 10 Kirisa bu bye yee funyɔ ni, yee ceepuuro ti na ba xhu jurumu wu wuu na, ga Kilɛ Munaa li na ɲìi sicuumɔ kan yi mu, bani Kilɛ ya yee jate sipyitiimɛɛ. 11 Kilɛ wemu wʼa Yesu Kirisa ɲɛ na yeege xu ni ge, wee wo Munaa li bu bye yee funyɔ ni can na, wu na ba yee bɛ wo ceepuuro ti ɲɛ na yeege xu ni. Wu na ba lee pye wu Munaa li gbɔɔrɔ ni, lee lemu li wa yee zɔlɔɔ pu ni ge.

12 Lee wuu na na cebooloo, wèe ya yaa na wùyɛ ɲidaan pyi nige wɛ, bani jurumu foo ɲɛ nige wèe na wɛ. 13 Bani yi ba ɲaari na sahaŋi ni yiyɛ pyaa ɲidaan ni yʼa da ba xhu. Ga yee bu yi kapyegee niguuŋɔɔ ki ɲa na ki yaha fɛɛfɛɛ Kilɛ Munaa gbɔɔrɔ ni, yee na ba ɲìi sicuumɔ ta. 14 Bani Kilɛ Munaa lʼa piimu ɲaha co ge, pee bɛɛri ɲɛ Kilɛ nagoo. 15 Bani Kilɛ Munaa lemu yee ya ta ge, lee da ga yee pye buloo wɛ, lʼi wa da ga ba fyaara leŋɛ yi ni bɛ wɛ. Ga lee Munaa li lʼa wèe pye Kilɛ nagoo. Lee gbɔɔrɔ ni wèe ya Kilɛ pyi: «Wù To.» 16 Lee Kilɛ Munaa le lʼa yi fiinŋɛ na yu wèe mu can na wù zɔlɔɔ pu na, na Kilɛ nagoo wèe ɲɛ. 17 Ayiwa, ma na jo wèe ɲɛ Kilɛ nagoo, cɛn wemu ɲɔmɛɛ wʼa lɔ wèe mu ge, wu na ba wee kan wù mu. Wèe ni Kirisa wʼa da ba wee ta shiizhan, bani wù bu da wʼà pinnɛ na gana ni wu ni, wù na ba pɛɛŋɛ bɛ ta ni wu ni shiizhan.

Nʼa daa fɛɛ tadaŋa

18 Nɛ kunni ya dà li na jo kanhama pemu ni wèe wa nimɛ ge, pee da ga já daanna ni ɲiga wo pɛɛŋɛ ke ni bada wɛ, kee kemu ki da ba bye wèe wogo ge. 19 Kilɛ na ba wu nagoo pu pɛɛŋɛ ki shɛ caŋa kemu ge, Kilɛ wo yaŋmuyaaya yi bɛɛri yʼa kee caŋa ki sige kanha kʼi nɔ. 20 Kilɛ wo yaŋmuyaaya yi bɛɛri yʼa pye kaɲuŋɔ baa wo fanha ki nɔhɔ ni. Li ya ta taan yi ni yi pye mu wɛ, ga Kilɛ yɛ pyaa kʼa yi pye mu. Ga lee bɛ na tadaŋa wa sanha. 21 Bani caŋa ka wa ma, Kilɛ na ba wu yaŋmuyaaya yi bɛɛri yeege xu bulooro ni. Kilɛ nagoo pʼa ɲuwuuro temu ta, na bye puyɛ wuu, na pɛɛŋɛ kemu ta ge, yee yaŋmuyɔ ye bɛ na da kee ni. 22 Wèe ya li cɛ, fo na pa gbara niɲaa na jo Kilɛ wo yaŋmuyaaya yi bɛɛri yʼa zhiin kanhama keŋɛ ni, ba layama ɲɛ wɛ. 23 Yee yaŋmuyɔ ye yɛ bɛ wɛ, ga Kilɛ Munaa lʼa kan wèe piimu mu, na pye ba Kilɛ wo niimɛ wu nizhiimɛ ɲɛ-ɛ ge, wèe bɛ pu wa zhiin wù funyɔ ni. Caŋa kemu Kilɛ da ba wèe pye wu nagoo, wu wù ceepuuro ti yeege bulooro ti ni fɛɛfɛɛ ge, wèe bɛ pu wa kee caŋa ki sigee. 24 Bani wèe ya shɔ, ga tee ɲuwuuro te di ɲɛ tadaŋa. Ga tadaŋa kemu bɛɛri sipya ya ɲaa ge, kee ɲɛ nige tadaŋa wɛ. Yaaga bɛɛri mʼa ɲaa na xɔ ge, tadaŋa yɛ nigin kee ɲɛ sanha ya? 25 Ga, yaaga kemu ki ɲɛ wèe ya ki ɲaa-i ge, kee bu bye wèe tadaŋa, wù na já luu gbo na kee sige.

26 Wèe fanha bu jɛrɛ tuun wemu ni, mu Kilɛ Munaa bɛ ya wèe tɛri. Wèe ya yaa na Kilɛ ɲɛɛri keree kiimu na ge, wèeyɛ pyaa ya kee cɛ wɛ. Ga Kilɛ Munaa lʼa ɲɛrɛgɛ pyi wèe mu ni shiinnɛ ni, shiinnɛ lemu li ɲɛ wèe da já li ɲaha jo xhɔ-ɛ ge. 27 Kilɛ wemu wʼa sipyii funyɔ keree bɛɛri cɛ ge, wee ya Kilɛ Munaa fungɔngɔ cɛ, bani Kilɛ ya sipyii piimu pye fɛɛfɛɛ ge, Kilɛ Munaa ya ɲɛrɛgɛ pyi pee mu, na bɛ ni Kilɛ ɲidaan ni.

Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ nigbɔhɔ ke

28 Wèe ya li cɛ jo Kilɛ kaa ya dan sipyii piimu ni ge, keree bɛɛri kʼa nɔni pee na ge, Kilɛ ma ba kee bɛɛri wo taxɔgɔ pye nizaana pee mu. Wʼa pee yiri na bɛ ni wu keree ki teŋɛgana li ni. 29 Kilɛ ya fɛnhɛ piimu ɲaha bulo na pye wu sipyii ge, wʼa pee keree teŋɛ xɔ, na pee pye ba wu Ja wu ɲɛ wɛ, kɔnhɔ wee Ja wu bye nizhiimɛ wu cebooloo niɲɛhɛmɛɛ niŋɛ ni. 30 Sipyii piimu wo keree wʼa teŋɛ ge, wʼa pee yiri. Ba wʼa pu yiri wɛ, na pu jate bɛ sipyitiimɛɛ. Ba wʼa pu jate sipyitiimɛɛ wɛ, na nɔɔrɔ taha bɛ pu na.

31 Ayiwa ni li wa mu, yekɛ wʼà da jo sanha wɛ? Kilɛ bi ɲɛ ni wèe ni, jɔgɔ na já sanha wèe na wɛ? 32 Kilɛ ya ta ɲuŋɔ ɲaari wu Ja wu na wɛ, ga na wu pye saraga wèe bɛɛri wuu na. Ayiwa nakaara baa, Kilɛ na ba yaŋmuyɔ yi bɛɛri kan wèe mu ma ni wu Ja wu gbɔɔrɔ ni. 33 Kilɛ ya piimu ɲaha bulo ge, jɔgɔ wu dʼa já pee jaagi wɛ? Wa shishiin bɛ wɛ, bani Kilɛ wʼa pu pye sipyitiimɛɛ. 34 Lee wuu na wa shishiin da ba já pu jaagi wɛ, bani Yesu Kirisa ya xu, lee yɛ bɛ wɛ, wʼa ɲɛ na foro xu ni. Wu nidɛɛngɛ ki wa saanra tatɛɛngɛ ki ni Kilɛ kanige cɛ na Kilɛ ɲɛɛri wèe mu. 35 Lekɛ li da já wèe waa laha Kirisa wo taanɲɛɛgɛ ke na wɛ? Ɲakpaan gɛ, kelee fyaara, kelee kanhama, kelee xuugbɔhɔ, kelee funmɔ fɛɛrɛ, kelee farati, kelee gbuuro gɛ? Le la shishiin wa da já wèe laha Kirisa na wɛ. 36 Ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na:

«Kilɛ, mu wuu na

pʼa wèe shaa tuun bɛɛri ni di gbo;

pʼa wèe wii ba dubyaa ɲɛ wɛ,

piimu ya yaha gbo kaa na ge.»*

37 Ga, pee kanhama pu bɛɛri funŋɔ ni, wèe pu ɲɛ can can na se tavɛɛ pee, wù taanrafɔɔ Kilɛ gbɔɔrɔ ni. 38 Nɛ dà li na jo wèe ya xu yoo, wèe ya pye ɲìi na yoo, yafiin da ga já wèe waa laha Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ki na wɛ: Mɛlɛkɛɛ yoo, jinaa yoo, sefɛɛrɛ tatii bɛ yoo, nimɛ wo yaŋmuyɔ ye yoo, cabaya woyo ye yoo, 39 fugba yaŋmuyɔ fanha woyo ye yoo, ɲiŋɛ yaŋmuyɔ fanha woyo ye yoo, Kilɛ wo yayaaga ka shishiin wa da já wèe waa laha Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ki na wɛ. Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa keŋɛ kurogo Kilɛ ya kee taanɲɛɛgɛ ke shɛ wèe na.

9

Kilɛ ya Izirayɛli shɛɛn ɲaha bulo na pye wu sipyii

1 Can yɛ pyaa nɛ yu mɛ, yi wa kafinɛyɛ wɛ, bani Kirisa wo nɛ ɲɛ. Nɛ li cɛ bɛ na zɔ wu na Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni jo can nɛ yu. 2 Nɛ ɲaha ke bɛɛri kʼa tanha xuuni, nɛ zɔ wu bɛ dʼa tanha tuun bɛɛri ni 3 na cebooloo Izirayɛli shɛɛn pu wuu na. Bani ali nɛ ɲɛhɛ da ba laŋi pu tɛgɛ, na waa laha Kirisa na, kɔnhɔ pee di shɔ, nɛ bi da zɔɔ lee na. 4 Pee Izirayɛli shɛɛn pee Kilɛ ya pye wu nagoo, na wu nɔɔrɔ wu taha pu na, na kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛhɛɛ lɔ pu mu, na saliya wu kan pu mu, na wu pɛlɛgana shɛ pu na, na ɲɔmɛhɛɛ bɛ lɔ pu mu. Wʼa kii bɛɛri pye pu mu. 5 Lee bɛɛri kadugo na, pee ni wù sefɛlɛɛ pʼa foro. Sipyii wo kabaŋa yíri, pee ni Kirisa bɛ ya foro. Kilɛ wu ɲɛ wii, na ɲɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni. Kilɛ wʼa bɛlɛ tuun bɛɛri ni! Amiina.

6 Ayiwa, lee wa li shɛɛ na Kilɛ ya ɲɔmɛhɛɛ kiimu lɔ ge, na kee ya ɲɛri ɲuŋɔ baa wɛ dɛ! Bani piimu bɛɛri pʼa foro Izirayɛli shi wu ni ge, pee bɛɛri ɲɛ Izirayɛli nagoo yɛ pyaa pyaa wɛ. 7 Piimu bɛɛri pʼa foro Ibirayima ni ge, pee bɛ bɛɛri ɲɛ Ibirayima nagoo puyɛ pyaa pyaa wɛ. Bani Kilɛ ya li shɛ Ibirayima na na: «Ishaaga yɛ ni ma kadugo nagoo pʼa da ba foro.»* 8 Lee ya li shɛɛ na nagoo piimu sipyii ya daa sipya wo ɲidaan funŋɔ ni ge, pee ɲɛ Kilɛ nagoo wɛ. Ga piimu pʼa se Kilɛ wo ɲɔmɛɛ li funŋɔ ni ge, pee pu ɲɛ Ibirayima wo nagoo puyɛ pyaa pyaa. 9 Bani yemu Kilɛ ya jo wu ɲɔmɛɛ li ni ge, yee yi wa mɛ na: «Nɛ na ba guri ba yee la nimɛ tashiin. Wee tuun we ni Sara da ba ja ta.»*

10 Ayiwa, lee yɛ bɛ wɛ, ga mu lʼa pye Erebeka bɛ shizhaa na, wee wemu wʼa yere ŋmamaa yacɛrɛ na wù tolɛ Ishaaga mu ge. 11 Na laa li ta li sanha se pya wa wu ta kasaana kelee kakuunɔ pye wɛ, a Kilɛ di jo ni Erebeka ni, kɔnhɔ Kilɛ yɛ pyaa bi giin di wemu ɲaha bulo na bɛ ni wee Kilɛ keree gbegelegana ni ge, lʼi bye mu. Li ganha bu da bye sipyii wo kapyegee baraga ni wɛ, ga lʼi bye na bɛ ni Kilɛ yɛ pyaa ɲidaan ni. 12 A Kilɛ di Erebeka pye: «Cuunvɔɔ wu wʼa da ba bye ɲahafɔɔ wu ɲuŋɔ ni.»* 13 Ba lʼa ka kagana lemu na Kilɛ Kafila wu ni wɛ na: «Nɛ Yakuba ɲaha bulo, ga na Ezawu yaha wà.»*

Kilɛ ya sɔɔ na shi wusama bɛ ɲaha bulo

14 Ayiwa, ta wèe na já jo na katiibaagaa ki wa Kilɛ ni gɛ? Bada! 15 Bani Kilɛ ya Kilɛ tudunmɔɔ Musa pye:

«Nɛ bu jo nɛ ɲuŋɔ ɲaari sipya wemu na,

wee na nʼa da ɲuŋɔ ɲaari.

Nɛ bu jo nɛ ɲuŋɔ peŋi ni sipya wemu ni

wee ni nʼa da ɲuŋɔ peŋi.»*

16 Lee na sipya ɲidaan kelee wu kapyegee da já Kilɛ pye wu ɲuŋɔ ɲaari wu na wɛ. Ga wuyɛ pyaa wo ɲidaan funŋɔ ni Kilɛ ya ɲuŋɔ ɲaari sipya na. 17 Kilɛ Kafila wu ni Kilɛ ya yi jo Farawɔn* mu na: «Lemu yɛ kaa na nɛ mu teŋɛ saanra ti na ge, lee li wa mɛ. Nʼa da ma taga na sefɛɛrɛ ti shɛ, kɔnhɔ na mɛgɛ kʼi nɔ ɲiŋɛ ki kabaya yi bɛɛri na.»* 18 Lee na Kilɛ kunni bu jo wu ɲuŋɔ ɲaari wemu na, wee na wʼa ɲuŋɔ ɲaari. Wu bu jo wu wemu nige waha, wʼa kee bɛ waha.

19 Pii na ba jo na: «Ayiwa ni li ɲɛ mu, ɲaha na Kilɛ di sipyii jaagi sanha wɛ? Jɔgɔ wu dʼa já zhe Kilɛ ɲidaan ni wɛ?» 20 Ayiwa, mu wemu wʼa ye yu ge, mu sipyitiimɛ, mu di ɲɛ ɲaha, fo mu wʼa Kilɛ kaala wɛ? Ta puuro shɔɔ na já li yaavɔɔ pye: «Ɲaha na ma da na yàa le yaagana le na wɛ?» 21 Ta cogo faanrivɔɔ wogo bɛ ki ɲɛ wu cogo wɛ? Wu bu jo wu pɛɛwa shɔɔ yàa, kelee shɔtiire, lee wʼa da yàa ni wu cogo ke ninuŋɔ ni.

22 Ayiwa, Kilɛ funŋɔ ya pye na wu loyire ni wu sefɛɛrɛ ti shɛ. Lee wuu na, piimu pʼa wu luu yirige, pee dʼa kemɛ yaha gyɛɛgi kaa na ge, wʼa luu gbo pee tàan fo xuuni. 23 Ayiwa, wʼa ɲuŋɔ ɲaari wèe piimu bɛ na, na wèe gbegele na yaha wu nɔɔrɔ wu kaa na ge, wu bu jo wu wee nɔɔrɔ we niɲɛhɛmɛ shɛ wèe bɛ shizhaa na, ta yee kajuu wa yee ni? 24 Bani wèe pu ɲɛ wu sipyiyirilee, wu ya ta wèe yiri na foro Yawutuu pu wo shi wu yɛ nigin ni-i dɛ! Wʼa wèe yiri na foro shi wusama bɛ ni. 25 Yee yʼa jo Kilɛ tudunmɔɔ Oze wo Kitabu wu ni na Kilɛ ya jo na:

«Piimu bye nɛ sipyii taashiinɛ li ni wɛ,

nɛ na ba pee yiri ‹na sipyii›.

Shi wemu kaa bi dan nɛ ni-i ge,

nɛ na ba wee yiri ‹na taanɲiinɛɛ.›»*

26 «Xuu wemu ni pʼa pu pye ge na:

‹Yee ɲɛ nɛ sipyii wɛ.›

Pu na ba yiri wee xuu wuyɛ pyaa ni na:

‹Kilɛ ɲìi wo wuyɛ pyaa wo nagoo.›»*

Kilɛ ya yemu jo Izirayɛli nagoo shizhaa na ge

27 Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi bɛ ya jo ni mujuugbɔɔ ni Izirayɛli nagoo shizhaa na na:

«Ali Izirayɛli nagoo ɲɛhɛ ɲɛhɛ

ba suumɔ lɔhɔ ɲɔ gbazhɛnhɛ ɲɛ wɛ,

lee bɛ na sipyii nigin nigin yɛ pu da ba ɲuwuuro ta.

28 Bani Kafɔɔ ya kiiri wemu gbegele ge,

wu na ba wee kiiri wu bɛɛri kɔn tɔvuyo na,

na wu xɔ fɛɛfɛɛ koŋɔ ki sipyii pu na.»*

29 Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi ya fɛnhɛ yi jo bɛ sanha fo taashiinɛ ni na:

«Kilɛ-gbɔtabaaga da bye wu ya ɲuŋɔ ɲaari wèe na,

na pii yaha wà wù sefɛɛ pu ni wɛ,

wèe bi da xhɔ fɛɛfɛɛ,

ba Sodɔmu kulo li sipyii pʼa pye wɛ.

Wèe bi da bye

ba Gɔmɔɔri shɛɛn ya pye wɛ.»*

30 Ayiwa, shi wusama wemu wʼa pye wu jate ya nɔ tiimɛ koo li zha wu na-ɛ ge, Kilɛ ya pee jate sipyii piimu pʼa tii ge. Pu nʼa daa wu gbɔɔrɔ ni pʼa pee tiimɛ pu ta. 31 Na ta Izirayɛli nagoo di bi la le puyɛ ni, kɔnhɔ pʼi bye sipyitiimɛɛ Kilɛ wo saliya wu koo li ɲaari wu funŋɔ ni. Ga pu ya lee ta wɛ. 32 Ɲaha na wɛ? Bani Izirayɛli nagoo pu ya tiimɛ pu sha nʼa daa gbɔɔrɔ ni wɛ. Pu bi giin na pee wo kapyegee ki da pee pye sipyitiimɛɛ. Lee funŋɔ ni a pʼi guruŋɔ to «ke kagereŋɛ ke» na. 33 Ma na jo ba lʼa ka kee kagereŋɛ ki shizhaa na kagana lemu na wɛ na Kilɛ ya jo:

«Li wii, kagereŋɛ ka nɛ yaha Siyɔn kulo li ni,

sipyii na ba guruŋɔ kemu na ge.

Ki na ba sipyii shaan.

Ga, sipya wemu bu dà kee na,

Kilɛ da ga ba weefɔɔ nɔhɔ yaha bada wɛ.»*

10

1 Ayiwa na cebooloo, kaa lemu lʼa sii nɛ wo ɲidaan, ni lemu na nɛ Kilɛ ɲɛɛri Izirayɛli shɛɛn mu ge, lee li wa mɛ nago Kilɛ wu pu ɲuŋɔ wolo. 2 Bani nɛ wa li sɛɛri jo luu wa pu ni Kilɛ keree na fo xuuni, ga li fungɔngɔ fɛɛrɛ di ɲɛ pu mu wɛ. 3 Pu ya ta Kilɛ wo tiimɛ pu cɛ wɛ, a pʼi ganha na giin pʼi puyɛ pye sipyitiimɛɛ. Pu ya ta kuu Kilɛ wo tiimɛ pu mu wɛ. 4 Kirisa wʼa saliya wu keree ki bɛɛri ɲɔ fa, kɔnhɔ sipyaa sipya wʼa dà wu na ge, Kilɛ di weefɔɔ jate sipyitiimɛ.

Sipyaa sipya wʼa dà Yesu na ge, wee na ba ɲuwuuro ta

5 Ayiwa, lemu li da já sipya pye ma jate sipyitiimɛ saliya wu baraga ni ge, Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya lee jo na: «Sipya wemu wʼa saliya wu bɛɛri koo ɲaari ge, weefɔɔ na ba ɲìi sicuumɔ ta.»* 6 Sipya na já tiimɛ pemu ta nʼa daa gbɔɔrɔ ni ge, lʼa ka na ma ba pee kaa yu, «Ɲuŋɔ wa li na mʼa mayɛ yegee wɛ na: ‹Jɔgɔ wu dʼa ba dugi di zhɛ fugba wu ni wɛ?› (Lee kɔri ɲɛ kanna Kirisa mʼa zhaa di dirige.) 7 Kelee ‹Jɔgɔ wu dʼa ba digi ɲiŋɛ ki nɔhɔdaan wɛ?›» (Lee kɔri ɲɛ kanna Kirisa mʼa zhaa di yirige xuu pu tɛ ni di durogo.) 8 Ayiwa, yekɛ Kilɛ Kafila wu dʼa jo wɛ? Wʼa jo na: «Jomɔ pu wa ma tàan, pu wa ma ɲɔ na, pu wa ma zɔ wu bɛ na.»* Pee Jozaama pe wèe ya yu sipyii pu mu jo pu dà Yesu na. 9 Ma bu yere li na, na yi jo ma ɲɔ ki ni na Kafɔɔ wu ɲɛ Yesu, na dà bɛ li na ma zɔ wu na, na Kilɛ ya wu ɲɛ na yeege xu ni, ma na ba shɔ. 10 Bani na dà Yesu na ma zɔ wu na, lee funŋɔ ni Kilɛ ya sipya jateni sipyitiimɛ. Ma bu yi jo ma ɲɔ ki bɛ ni, wʼa ma ɲuŋɔ wolo. 11 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Sipyaa sipya wʼa dà Kilɛ na ge, wu da ga ba weefɔɔ shiige bada wɛ.»* 12 Lee wuu na, Yawutuu yoo, shi wusama yoo, pu bɛɛri ɲɛ nigin. Kafɔɔ nigin wu ɲɛ pu bɛɛri Ɲuŋɔfɔɔ. Piimu bɛɛri pʼa wu mɛgɛ yiri ge, wʼa saama niɲɛhɛmɛ pyi pee bɛɛri mu. 13 Bani li wa Kilɛ Kafila wu ni na: «Sipya bɛɛri wʼa Kafɔɔ mɛgɛ yiri ge, weefɔɔ na ba ɲuwuuro ta.»*

14 Ga yirigana lekɛ na pʼi da já wu mɛgɛ ki yiri, na ta pu ya dà wu na-ɛ wɛ? Dii pʼi da já dà wu na, na ta pu ya wu kaa logo-e wɛ? Pʼa wu kaa logo dii ni pii ya Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pye pu mu-i wɛ? 15 Pʼa já Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pye pyegana lekɛ na wɛ? Fo pu bu pii tun, ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na: «Piimu pʼa ma ni jomɔ nizaama pu ni ge, pee pama ya ɲɔ xuu wu bɛɛri ni.»*

16 Lee bɛ na sipyii bɛɛri ya ta sɔɔ pee Kilɛ Jozaama pu na wɛ. Yee Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi bɛ ya fɛnhɛ jo na:

«Wù Kafɔɔ, jɔgɔ wu da dà

wèe wo jomɔ nizaama pu na wɛ?»*

17 Ayiwa, Kilɛ Jozaama pu wo logo funŋɔ ni nʼa daa ya daa. Pee Jozaama pe, Kirisa kaa pee ya yu. 18 Ayiwa nɛ jo, li bu da mu, ta Izirayɛli shɛɛn pu ya pee Jozaama pu logo wɛ? Pʼa pu logo cɔ! Bani li wa Kilɛ Kafila wu ni na:

«Pe jomɔ pe ya nɔ

ɲiŋɛ ki bɛɛri na.

Pe jomɔ pe ya nɔ

fo koŋɔ ki kabaya yi bɛɛri na.»*

19 Ayiwa, nʼa da yi jo sanha jo ta Izirayɛli shɛɛn ya jomɔ pu ɲaha cɛ ta? Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya fɛnhɛ li shɛ na Kilɛ ya jo na:

«Yee ya shi wemu wii yafiin bɛ-ɛ ge,

nɛ na ba wèe keree ɲɛpɛɛn leŋɛ yee ni.

Shi wemu yee ya wii fungɔngɔ baa fɛɛ ge,

nɛ na ba wee shi we wo

keree pye yee mu loyire.»*

20 Lee bɛɛri kadugo na Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi ya lowaa ta na li shɛ sanha na Kilɛ ya jo na:

«Piimu bye pu ya nɛ shaa-i ge,

pee ya nɛ ɲa.

Piimu pʼa pye pu ya kaa la shishiin shaa

di jɛ nɛ shizhaa na-ɛ ge,

nɛ nayɛ shɛ pee na.»*

21 Ga Kilɛ ya jo Izirayɛli shɛɛn shizhaa na na:

«Nɛ na keye sanha yaha

shi wa mu fo na shɛ caŋa ɲii li xɔ

Niwewagaa sipyii pu ɲɛ pii

ni nʼa she fɛɛ.»*

11

Kilɛ ya ta Izirayɛli shɛɛn wá fɛɛfɛɛ wɛ

1 Ayiwa nɛ jo, ta Kilɛ ya wu sipyii pu wá fɛɛfɛɛ? Bada! Bani Izirayɛli shɛn nɛ bɛ ɲɛ, Ibirayima kadugo pya wa, na foro Bɛnzhamɛ wo kpɔɔn li ni. 2 Sipyii piimu ɲaha Kilɛ ya bulo fo taashiinɛ li ni ge, wu ya ta pee wá wɛ. Kilɛ tudunmɔɔ Eli ya Kilɛ ɲɛɛri Izirayɛli shɛɛn fɛni ɲɛɛrigana lemu na ge, yemu Kilɛ Kafila wʼa jo yee shizhaa na ge, ta yee sanha yee kalaa wɛ? 3 Wʼa jo: «Wù Kafɔɔ, pʼa mu tudunmɔɔ pu gbo, na ma saraya yi tawoloyo yi bɛ ja. Nɛ yɛ wʼa kori, pʼi wa giin pʼi nɛ bɛ gbo.»* 4 Ga dii Kilɛ dʼa wu ɲɔ shɔ wɛ? Wʼa jo: «Namaa kabɔfoŋɔɔ gbarashuun (7.000) nɛ yaha nayɛ mu. Wee wa shishiin sanha nuguro sin ɲa yapɛrɛɛ Baali fɛɛ ni wɛ.»* 5 Mu li wa niɲaa wo caŋa ɲii le bɛ ni, Izirayɛli nagoo pusamaa nigin nigin wa wà, Kilɛ ya piimu ɲaha bulo na saha ni wuyɛ pyaa wo niimɛ wu ni ge. 6 Ayiwa, Kilɛ bi ta wʼa pee ɲaha bulo na saha ni wuyɛ pyaa wo niimɛ wu ni, wee tuun wu ni lee ya foro puyɛ pyaa kapyegee ni-i dɛ! Ni lee bɛ wɛ, niimɛ wu da já bye nige niimɛ wɛ. 7 Yʼi wa dii wɛ? Lemu Izirayɛli shɛɛn ya zhaa ge, pu ya lee ta wɛ. Ga Kilɛ ya piimu ɲaha bulo ge, pee yɛ pʼa lee ta. A sipyii pusamaa niwegee di waha. 8 Ma na jo ba lʼa ka kagana lemu na Kilɛ Kafila wu ni wɛ na:

«Kilɛ ya pu zɔlɔɔ fungɔnyɔ tɔ;

wʼa fanfanga pari pu ɲìi na

na pu niwegee tɔ

fo na pa nɔ niɲaa na.»*

9 A saannaa Dawuda bɛ di jo:

«Kaleŋɛɛ yaligee kii pʼa li ge,

kee ki pye pu co co tifuuyo,

ni pu co co mɛɛrɛ,

ni pu ɲugyɛɛgi yaaya,

kɔnhɔ pʼi lee wo saraa ta.

10 Fanfanga ki pari pu ɲìi na,

kɔnhɔ pu ganha ba ɲaa wɛ!

Kilɛ wu pu tikunŋɔɔ kuri yaha tuun bɛɛri ni!»*

Shi wusama ya ɲuwuuro ta

11 Ayiwa nɛ jo, Izirayɛli shɛɛn ya kuruŋɔ ge, ta pʼa to fɛɛfɛɛ? Ahayi dɛ! Ga pee wo piinŋɛ ki funŋɔ ni shi wusama ya ɲuwuuro ta, kɔnhɔ wee shi we wo ɲɛpɛɛn di jé Izirayɛli ni. 12 Ayiwa, ni Izirayɛli wo piinŋɛ kʼa pye kaɲuŋɔ a koŋɔ sipyii di kuduun nigbɔ ta, ni pu dirige wʼa shi wusama pye wʼa kuduun nigbɔ ta, wee tuun wu ni pu bɛɛri ba ɲɛri, na guri pa Kilɛ mu do? Ta lee da bye kagbɔɔ na toro kisaŋaa bɛɛri tàan wɛ?

13 Yee piimu pu ɲɛ shi wusama sipyii ge, yee ni nɛ wʼa yu nimɛ. Kilɛ wʼa nɛ pye tudunmɔ shi wusama mu, a nɛ bɛ shiin di gbɔɔrɔ taha na labye wu na. 14 Kɔnhɔ lee bu da li na já bye, ɲɛpɛɛn di jé nɛ wo shi wu sipyii pu ni, fo pʼi ɲɛri kɔnhɔ pii di shɔ pu ni. 15 Kilɛ na pu yaha kabanugo, a lee di bye kaɲuŋɔ na bɛ le koŋɔ sipyii ni Kilɛ tɛ ni. Wee tuun wu ni Kilɛ ba sɔɔ pu na sanha, na pu yaha pu talɛgɛ ni do? Ma cɛ lee na ba bye kakanhana dɛ, ma na giin wa wʼa ɲɛ na foro xu ni! 16 Shinmashiimɛ wu bu gan xɔ Kilɛ mu, wusama bɛɛri ya pye fɛɛfɛɛ. Tige niŋɛ bu bye fɛɛfɛɛ, ki geye yi bɛɛri yi ɲɛ fɛɛfɛɛ.

17 Izirayɛli nagoo pu ɲɛ ba oliviye tige ɲɛ wɛ. A Kilɛ di ki geye ya kɔn laha wà, na mu sogi wà ka takɔngɔ ni, mu shi watii shɛn, mu wemu wu ɲɛ sige wo oliviye tige geŋɛ ge. Kee oliviye tige ki wo niyɛ yʼa tɔn pemu taa ge, a pee di ganha na mu bɛ ɲɔ shaa. 18 Lee wuu na, oliviye geye yemu pʼa kɔn ge, ma ganha ba ɲɔsanga pyi yee na wɛ. Kee tabaara fungɔngɔ ke bu digi ma mu, mʼa yaa na li cɛ na mu ya ta yere ni niyɛ yi ni-i dɛ, ga niyɛ yi yʼa yere ni mu ni. 19 Ma na ba nɛ pye na: «Ta pu ya yee geye yi kɔn laha wà, kɔnhɔ pʼi nɛ sogi yi takɔngɔ ki ni wɛ?» 20 Nakaara baa! Yi nʼa daa baara wuu na pʼa yi kɔn laha wà, na mu sogi wà yi tɛgɛ ma nʼa daa wuu na. Ga ma ganha ba ɲɔsanga pyi wɛ, ta fyagi Kilɛ na! 21 Bani Kilɛ bu bye wu ya ta ɲuŋɔ ɲaari oliviye tige see see wogo ki geye yi na wɛ, wu da ga ba ɲuŋɔ ɲaari mu bɛ na wɛ. 22 Kilɛ ya wu saama pu shɛɛ, na wu fariya wu bɛ shɛɛ shɛgana lemu na ge, yi lee wii: Piimu pʼa wu koo li yaha ge, wʼa wu fariya wu shɛ pee na, na wu saama pu shɛ mu na. Ga fo ma bɛ bu gori yaha pee saama pe ni, lee bɛ wɛ, pu na ba ma bɛ kɔn laha wà. 23 Izirayɛli shɛɛn bɛ bu pu nʼa daa baara ti koo yaha, Kilɛ na ba pu sogi sanha pu talɛgɛ ni, bani se wa Kilɛ ni na kuri pu sogi sanha. 24 Mu kunni ya kɔn laha sige oliviye tige na, na ba sogi oliviye see see wogo ki na, na ta mu ni kee di ɲɛ tinuyɔ wɛ. Pee piimu pu ɲɛ oliviye see see wogo ki geye yi ge, ta yee sogomɔ da ba daan sanha xuuni yiyɛ pyaa wo tige ki na wɛ?

Izirayɛli na ba ɲuwuuro ta caŋa ka

25 Ayiwa na cebooloo, nɛ funŋɔ ki wa yʼi le Kilɛ kaŋmɔhɔnɔ le cɛ nimɛ, kɔnhɔ yi ganha ba yiyɛ wii fungɔnyɔ fɛɛ wɛ. Izirayɛli shɛɛn pii wo niwegee kʼa waha, kɔnhɔ shi wusama wo sipyii piimu ɲaha Kilɛ ya bulo ge, pee bɛɛri di fɛnhɛ ɲuwuuro ta. 26 Mu Izirayɛli shɛɛn pu bɛɛri da ba shɔ ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ, na Kilɛ ya jo na:

«Siyɔn kulo li ni Shɔvɔɔ wʼa da ba foro,

wu na ba Yakuba nagoo pu nahama pu xɔ.

27 Lee wa kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nɛ ni pu tɛ ni,

nɛ ba pu wo jurumu wu jɔgɔ laha wà tuun wemu ni.»*

28 Ayiwa, Kilɛ wo Jozaama pu wo kabaŋa na, Izirayɛli yʼa pye Kilɛ wo pɛɛn, a yee wo kuduun di foro lee ni. Ga ɲaha bulooro ti wo kabaŋa na, pee kaa lʼa dan Kilɛ ni pu sefɛlɛɛ pu wuu na. 29 Bani Kilɛ bu yaaga kemu kan, wu ya kee shuu nige wɛ. Wu bu ma yiri, wʼa ma yiri. Kilɛ ya wu ɲɔmɛɛ ɲɛri wɛ. 30 Yee bi ta Kilɛ ɲɔmɛɛ co taashiinɛ li ni wɛ. Ga nimɛ, Kilɛ ya ɲuŋɔ ɲaari yee na, na li kaɲuŋɔ pye Izirayɛli shɛɛn ya Kilɛ ɲɔmɛɛ yaha. 31 Mu Izirayɛli shɛɛn ya Kilɛ ɲɔmɛɛ li yaha nimɛ lee yahagana li na, kɔnhɔ Kilɛ di ɲuŋɔ ɲaari yee na. Ga ba Kilɛ ya ɲuŋɔ ɲaari yee na wɛ, mu wʼa da ba ɲuŋɔ ɲaari pu bɛ na. 32 Bani Kilɛ ya sipyii pu bɛɛri yaha ɲɔmɛɛyahana li wo fanha ki nɔhɔ ni, kɔnhɔ wu ɲuŋɔ ɲaari pu bɛɛri na.

Kilɛ wo tɛhɛnɛ baa sefɛɛrɛ te

33 Ee! Can na tɛhɛnɛ ɲɛ Kilɛ wo naafuu fɛɛrɛ te,

ni wu fungɔngɔ fɛɛrɛ te,

ni wu lajɛ wu na wɛ!

Wu kiiri keree kʼa ye

sipya fungɔngɔ fɛɛrɛ na na kanha!

Sipya da ga já wu keree pyegaŋaa cɛ wɛ!

34 «Jɔgɔ wu dʼa Kafɔɔ fungɔngɔ cɛ wɛ?

Jɔgɔ wu dʼa pye wu yɛrivɔɔ wɛ?

35 Jɔgɔ wu dʼa fɛnhɛ yaaga kan wu mu,

kɔnhɔ wu ba kee foo tɔ wɛ?»*

36 Bani yaŋmuyɔ yi bɛɛri yʼa foro Kilɛ ni.

Yaŋmuyɔ yi bɛɛri yi ɲɛ wee gbɔɔrɔ ni.

Yaŋmuyɔ bɛɛri yi ɲɛ wu woyo pɛɛŋɛ kʼa dɛri

wu mɛgɛ na tuun bɛɛri ni, tɛhɛnɛ baa! Amiina.

12

Ɲaarigavonɔ

1 Lee wuu na na cebooloo, Kilɛ ya ɲiɲaara temu ta wèe na ge, tee wuu na nʼa yi ɲɛɛri jo yi yiyɛ bɛɛri kan Kilɛ mu ba saraga ɲìi wogo ɲɛ wɛ, kemu ki ɲɛ fɛɛfɛɛ ge. Lee lʼa dan Kilɛ ni, lee li ɲɛ bɛ sanha Kilɛ-pɛɛŋɛ ki see see wogo. 2 Yi ganha bu yi kapyegee yaha ki pinnɛ nige ni ke koŋɔ ke wogoo ni wɛ. Ga yi yi yahagana li ɲɛri na saha ni yi fungɔngɔ fɛɛrɛ nivɔrɔ ti ni, kɔnhɔ Kilɛ ɲidaan nijemɛ wemu wʼa taan, wemu ɲɔ kʼa fa ge, yʼi wee cɛ shɔɔnri.

Nʼa daa fɛɛ ya yaa pʼa labye pyi shiizhan

3 Kilɛ ya niimɛ wemu kan nɛ mu ge, wee gbɔɔrɔ ni nʼa da yi jo yi bɛɛri nigin nigin mu jo wa shishiin ganha da wuyɛ pɛlɛ di doro wu ɲuŋɔ kana tàan wɛ. Ga nʼa daa we Kilɛ ya kan yi bɛɛri nigin nigin mu ge, yi yiyɛ tirige, yʼi da wee wo ɲuŋɔ kana wo keree pyi. 4 Sipya bɛɛri ceepuuro ti ɲɛ ni yatɛnyɛ niɲɛhɛyɛ ni, ga yatɛngɛ ka bɛɛri ni ki nibyii li ɲɛ. 5 Mu wèe bɛ ya ɲɛhɛ, ga wèe bɛɛri di ɲɛ ceepuuro nigin Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Wèe bɛɛri nigin nigin wu ɲɛ wu ceepuuro ti yatɛnyɛ ya. 6 Loolodahaa kiimu Kilɛ ya kan wèe mu na bɛ ni wu niimɛ wu ni ge, kee tuuyo ya ɲɛhɛ, kɔnhɔ wèe di da Kilɛ wo labye wu pyi ni kee ni. Li bi ɲɛ na Kilɛ tuduro pyi, ta tee pyi ni ma wo nʼa daa wu ɲuŋɔ kana li ni! 7 Li bi ɲɛ na kapyeŋɛɛ pyi ma sipyiɲii mu, ta kee pyi! Ma wuu li bi ɲɛ na sipyii kalaa, la le mayɛ ni ma da pee kalaa! 8 Wemu wʼa Kilɛ Kafila yɛrɛ pyi ge, weefɔɔ wʼa lee pyi! Wemu ɲɛ sipyii kanvɔɔ ge, weefɔɔ wʼa sipyii kaan ni funvahaŋa ni! Wemu wu ɲɛ ɲahagbaa fɛɛrɛ na ge, weefɔɔ wʼa tee pyi xuuni! Wemu wo loolodaa li ɲɛ na ɲuŋɔ ɲaari ge, weefɔɔ wʼa lee pyi ni fundanga ni!

Nʼa daa fɛɛ ya yaa na ɲaari taanɲɛɛgɛ ni

9 Yi ganha ba yi taanɲɛɛgɛ pyi ni shuun shuun juuro ni wɛ! Yi kakuuŋɔɔ yaha kʼi bye yi tanhaŋa keree, yʼi nɔrɔ yaha xuuni kasaaŋaa na yʼa byi! 10 Yʼi daan ni yiyɛ ni xuuni ba cebooloo ɲɛ wɛ! Yi da yiyɛ shaanri gbɔɔrɔ daha na yi sipyiɲii na! 11 Yi la le yiyɛ ni, yi ganha bu da bye saa fɛɛ wɛ! Yi da kapyeŋɛɛ pyi Kafɔɔ mu ni yi zɔlɔɔ pu bɛɛri ni! 12 Yi fundanga ta yi tadaŋa ki wuu na, yi pye kanhama sorovɛɛ, yʼi samɔhɔrɔ le yiyɛ ni ɲɛrɛgɛ fɛni! 13 Yʼa nʼa daa fɛɛ cebooloo pu tɛri pu da pu mago keree yari, yi da nabuun bɛ tirige! 14 Piimu pʼa yi kana ge, yi da duba pyi pee mu! Yʼa duba pyi, yi ganha ba laŋi pyi wɛ! 15 Piimu pu ɲɛ fundanga na ge, yʼa fundanga pyi ni pee ni shiizhan, piimu pʼa mɛhɛɛ suu ge, yʼa mɛhɛɛ suu ni pee bɛ ni! 16 Yi yi fungɔnyɔ yaha yʼi bye ninuyɔ, yi ganha bu da tabaara yaha ti jé yi ni wɛ! Ga piimu pʼa puyɛ tirige ge, yi fara pee na! Yi ganha ba yiyɛ wii fungɔnyɔ fɛɛ-i dɛ!

17 Wa bu kakuunɔ pye wa na yi ni, yi ganha bu kakuunɔ la taga lee kakuunɔ le foo tɔ wɛ! Yi la le yiyɛ ni yi da kasaaŋaa pyi sipyii pu bɛɛri ɲaha tàan! 18 Yi la le yiyɛ ni yʼi da yi se bɛɛri pyi, kɔnhɔ ɲaɲiŋɛ di bye yi ni sipyii pusamaa bɛɛri tɛ ni, lee bu da li na da já bye! 19 Na taanɲiinɛɛ, yi ganha ba yi loyirigee niinɛ wɛ, ga yi lee yaha Kilɛ keŋɛ ni! Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Nɛ wʼa da ba yee wo loyirigee ki kɔri,

na pu wo jurumu wu foo tɔ pu mu.

Kafɔɔ Kilɛ wʼa jo mu.»*

20 Kilɛ Kafila wʼa li shɛ sanha na:

«Ma bu ma pɛn kuugo wo ɲa,

wu kan wu li,

ma bu wu waga wo ɲa,

wu kan wu gba.

Ma ba lee pyi,

lʼa bye kanna naganhaa

mʼa dɛri wu ɲuŋɔ ni.»*

21 Ma ganha bu kakuuyo yaha yi ma tɛhɛnɛ ta wɛ, ga la le mayɛ ni mʼa se ta kakuuyo yi na kasaaŋaa wo bye funŋɔ ni.

13

Nʼa daa fɛɛ ya yaa na kuu fanhafɛɛ mu

1 Ayiwa, sipyii bɛɛri ya yaa na kuu fanhafɛɛ mu, bani fanha ka shishiin ɲɛ kemu ya foro Kilɛ ni wɛ. Piimu pu ɲɛ fanhafɛɛ pu ge, Kilɛ wʼa pu teŋɛ. 2 Lee na sipya wemu wʼa fanha ɲɔmɛɛ she ge, Kilɛ ɲɔmɛɛ weefɔɔ ya she. Piimu shiin pu wa fanha ki ɲɔmɛhɛɛ shege ge, Kilɛ wo kiiri wu pee wa gilee na zhaan puyɛ ɲuŋɔ ni. 3 Ma ba kasaaŋaa pyi, mu kafyana ɲuŋɔ ɲɛ fanha na wɛ. Ga ma ba kakuuŋɔɔ pyi, lee li da ma pye ma na fyagi fanha na. Ma funŋɔ bi ɲɛ nago ma ganha ba fyagi fanha na wɛ, wee tuun wu ni ta kasaaŋaa pyi. Ma ba kasaaŋaa pyi, fanha ki na da ma sɔni. 4 Labye wemu fanhafɛɛ pʼa byi ge, Kilɛ mu pʼa wu pyi yeeyɛ pyaa ki wo laɲɔ kaa na. Ga ma bu kakuunɔ pye, ta fyagi pu ɲaha na dɛ, bani yalɔyɔ ye yi wa pu mu ge, yee wa pu mu tawaga ni wɛ. Kilɛ wo labye pʼa byi. Pʼa kakuubyii wo kakuuyo yi fɔhɔɔ tɔni pu mu, na pu kuuni. 5 Lee wuu na yʼa yaa na kuu fanha ki mu. Fanha kʼa kanhama pemu nɔni yi na ge, yi ganha bu guu ki mu pee wo ɲìi fyaara yɛ wuu na wɛ, ga yi kuu pu mu. Bani yʼa li cɛ yi zɔlɔɔ pu na na kasaana li ɲɛ lii.

6 Lee wuu na bɛ yee ya munaa pɛrɛmɛ kaan. Bani Kilɛ wo kapyebyii pu ɲɛ fanhafɛɛ. Pʼa puyɛ pɔ wee labye we kaa na. 7 Ayiwa, sipya wemu ya yaa ni lemu ni ge, yʼa lee kaan wee mu. Wemu wʼa munaa pɛrɛmɛ pu shuu ge, yʼa pee kaan wee mu. Wemu wʼa katahaŋaa ki wo wari wu shuu ge, yi da wee bɛ kaan wee mu. Mʼa yaa na fyagi wemu na ge, ma da fyagi wee na. Mʼa yaa na gbɔɔrɔ tɛri wemu na ge, ma da gbɔɔrɔ tɛri wee na.

Taanɲɛɛgɛ ya yaa na pye nʼa daa fɔɔ ni wu sipyiɲii tɛ ni

8 Ayiwa, kaa lemu wo foo lʼa yaa na pye yee na ge, lee ɲɛ yi sipyiɲii wo taanɲɛɛgɛ. Sipya wemu wo sipyiɲii kaa lʼa dan wu ni ge, weefɔɔ wʼa Kilɛ wo saliya wu bɛɛri ɲɔ fa. 9 Bani saliya wu ɲɔmɛhɛɛ kiimu kʼa yu na: «Ma ganha ga dɔdɔɔrɔ pye wɛ, ma ganha ga sipya gbo wɛ, ma ganha ga nagaara pye wɛ, ma ganha ga ɲii yeege wa yaaga fɛni wɛ,» kee ɲɔmɛhɛɛ kee, ni saliya wu ɲɔmɛhɛɛ kisaŋaa bɛɛri ki wa le ɲɔmɛɛ nigin we funŋɔ ni na: «Ma sipyiɲii di daan ma mu ba mayɛ pyaa ki ɲɛ wɛ.» 10 Ma sipyiɲii bu daan ma mu, mu da ga kakuunɔ pye wu na wɛ. Lee wuu na ma sipyiɲii bu daan ma mu, Kilɛ wo saliya wu bɛɛri koo mʼa ɲaari.

Na foro womɔ wo keree ki bɛɛri ni

11 Ayiwa, yʼa yaa na pe jomɔ pe jateni, bani tuun wemu ni wù ɲɛ nimɛ ge, yiyɛ pyaa kʼa wee cɛ. Yi ɲɛduun wʼa nɔ nimɛ ŋmunumɔ pu na, bani caŋa ɲii lemu ni wèe ya dà Yesu na ge, ɲuwuuro ti wo caŋa ɲii lʼa wèe tɛɛŋɛ nimɛ na toro lee caŋa ɲii le na. 12 Piige ki jɛri wʼa toro dɛ! Ɲimuguɲɔ wʼa tɛɛŋɛ. Kapyeguuŋɔɔ kiimu bɛɛri wʼà byi womɔ ni ge, wù kee bɛɛri ɲɔ yaha fɛɛfɛɛ, wù gbegele wù da ɲaari kpɛngɛ ki na. 13 Wʼà yaa na wù ɲaarigana li tii, na li fiinŋɛ ba wʼà keree pyi caŋa ni wɛ. Wù ganha bu da wùyɛ yaha ligbɔhɔ yɛ na di kasa ye wɛ. Wù da wùyɛ kasɛri singbaa na, ni dɔdɔɔrɔ, ni kaakaara, ni yokɔɔnrɔ, ni ɲɛpɛɛn. 14 Yi Kafɔɔ Yesu Kirisa le yiyɛ na ba fadeŋɛ ɲɛ wɛ, yi ganha bu ceepuuro la keree ɲaha teŋɛ wɛ.

14

Wù ganha ba wù cebooloo jaagi wɛ

1 Piimu wo fanha kʼa cɛ̀rɛ nʼa daa ni ge, yi sɔɔ pee bɛ na, yi pu co ɲɔ! Yi ganha ba zɔjuuro pyi wɛ! 2 Sipyii pii wa dà li na na ɲɔyaliye bɛɛri yi ɲɛ niliye. Ga piimu wo fanha kʼa cɛ̀rɛ nʼa daa ni ge, pii wa pee ni, pee ya li ta na faa yaŋmuyɔ yɛ yʼa yaa na li. 3 Piimu pʼa ɲɔ yaliye yi bɛɛri li ge, pee ya yaa pʼa pii pu fanri wɛ, piimu pu ɲɛ pu ya yi bɛɛri li-i ge. Piimu pu ɲɛ pu ya yi bɛɛri li-i ge, pee bɛ ganha ba yi bɛɛri livɛɛ pu jaagi wɛ. Bani Kilɛ ya sɔɔ pu na. 4 Jɔgɔ mu di ɲɛ fo mu wʼa watii wo kapyebye jaagi wɛ? Wʼa to la, wʼa yere la, wu kafɔɔ wu mu lee wa. Ga wu na ba yere bɛ, bani se wa Kafɔɔ Kilɛ ni na baraga le wu ni.

5 Pii bɛ wa caya ya pɔrɔŋɔ ya na, na ta caya yi bɛɛri di ɲɛ nigin pii bɛ mu. Wa bɛɛri wu sɔɔ wu fungɔngɔ na, wu ganha bu nakaara le ki ni wɛ! 6 Wemu wʼa caya ya pɔrɔŋɔ ya na ge, Kafɔɔ mu wʼa lee pyi. Wemu bɛ wʼa ɲɔyaliye yi bɛɛri li ge, Kafɔɔ mu wu bɛ ya lee pyi, bani wʼa li baraga tɛri Kilɛ na. Wemu bɛ wu ɲɛ wu ya ɲɔyaliye yi bɛɛri li-i ge, Kafɔɔ mu wu bɛ ya li pyi, na li baraga bɛ tɛri Kilɛ na. 7 Wèe wa shishiin ya ɲiifɛɛrɛ pyi wuyɛ wuu na wɛ. Wèe wa shishiin di ya xhuli bɛ wuyɛ wuu na wɛ. 8 Wèe bu bye ɲiifɛɛrɛ ni, Kafɔɔ wuu na wèe ɲɛ tee ɲiifɛɛrɛ te ni. Wèe bu xhu, Kafɔɔ wuu na wèe ya xu. Lee wuu na wèe ya pye ɲìi na la, wèe ya xu la, Kafɔɔ wuu wèe ɲɛ. 9 Lee lʼa li pye Kirisa ya xu, na ɲɛ na foro xu ni, kɔnhɔ wu bye xuu ni wyii bɛɛri wo Kafɔɔ.

10 Mu kunni, ɲaha na mu di ma ceboro jaagi wɛ? Mu bɛ, ɲaha na mu bɛ di ma ceboro kaa yu wɛ? Na ta Kilɛ di wa da ba shɛ kiiri kɔn wèe bɛɛri nigin nigin na. 11 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Kafɔɔ wʼa jo mu:

Nɛ ɲɛ ɲìi na.

Sipyii pu bɛɛri

pʼa da ba nuguro sin nɛ fɛɛ ni.

Sipyii pu bɛɛri

pʼa da ba Kilɛ sɔ ni pu ɲilee ni.»*

12 Mu wèe bɛɛri nigin nigin wu da ba wùyɛ pyaa kapyegee tɔrɔ Kilɛ ɲaha tàan.

Wù ganha ba wù cebooloo ɲuyɔ kyɛɛgi wɛ

13 Lee wuu na, wù ganha ba wùyɛ jaagi nige wɛ! Ga yi la le yiyɛ ni, kaa lemu bɛɛri lʼa da já yi ceboro wa tɔɔgɔ le kakuunɔ ni, kelee na wu ɲuŋɔ kyɛɛgi ge, yi ganha ga lee la shishiin pye bada wɛ! 14 Nɛ li cɛ, na dà bɛ li na wù Kafɔɔ Yesu baraga ni jo ɲɔyaliye bɛɛri yi ɲɛ fɛɛfɛɛ. Ga sipya wa bu ka wii na kee kʼa nɔhɔ, kee shiin kʼa nɔhɔ weefɔɔ mu. 15 Ga ma ceboro ba ɲɔyalige kemu tanha, mu ba kee li wu ɲii na, lee di ya bɛ wu mu wɛ, mʼa taanɲɛɛgɛ ki koo yaha. Sipya wemu wuu na Kirisa ya xu ge, ma ganha bu da ma yaligee keree taga wee pye wu fɔ ɲìi sicuumɔ ni ɲiga na wɛ. 16 Keree kiimu kʼa ɲɔ yee mu ge, kee ya yaa na pye kaɲuŋɔ watii di fanhara shan yi na wɛ. 17 Bani Kilɛ wo saanra ti kaɲuŋɔ ɲɛ yaligee ni yagbaya wɛ. Ga fo tiimɛ, ni ɲaɲiŋɛ, ni fundanga kemu Fɛfɛɛrɛ Munaa ya gaan ge. 18 Sipya wemu wʼa Kirisa wo labye wu pyi ni kee fungɔngɔ ki ni ge, weefɔɔ wʼa dan Kilɛ ni; sipyii bɛ na ganha na wu mɛsaaŋa yu.

19 Lee wuu na na cebooloo, keree kiimu ki ɲɛ ɲaɲiŋɛ wogoo, ki dʼa nɔhɔ na se ni wù bɛɛri wo nʼa daa wu ni ɲaha na ge, wù la le wù da kee pyi! 20 Ma ganha ba yaliye keree taga da Kilɛ wo labye wu kyɛɛgi wɛ. Can na ɲɔyalige bɛɛri ki ɲɛ fɛɛfɛɛ. Ga yalige kemu wo li bu da lee na da ma ceboro tɔɔgɔ le kakuunɔ ni, kee wo li wʼa kolo ma mu. 21 Lee wuu na ma bu já xaara yaha wà, ma ya ti xaa wɛ, ma bu já sinmɛ yaha wà ma ya pu gbuu wɛ, kaa bɛɛri li da já ma ceboro tɔɔgɔ le kakuunɔ ni ge, ma bu já kee bɛɛri ɲa na ki yaha wà, lee ya ɲɔ.

22 Nʼa daa wemu wu wa ma mu ge, wee mara yaha Kilɛ ɲaha tàan. Sipya wemu wʼa yalige wii na kʼa ɲɔ, na ki li, na ta nakaara ta shishiin ya ta wu zɔ wu ni-i ge, wee ɲɛ duba pya. 23 Ga, wa ba yalige ka li, na ta nakaara di ɲɛ wu zɔ wu ni ki keree na, weefɔɔ ya jaagi. Bani kaa wʼa byi wuyɛ pyaa ya dà lemu na na lʼa saha wɛ. Kaa bɛɛri sipya ya byi mayɛ pyaa di ya dà li na na kasaana li ɲɛ li-i ge, jurumu wu ɲɛ were.

15

Wù pye Kirisa taannivɛɛ

1 Wèe piimu wo niyɛ yʼa curi nʼa daa ni ge, wèe ya yaa na pusamaa wo keree xu, pee piimu wo fanha kʼa cɛ̀rɛ nʼa daa ni ge. Wu ganha ba wùyɛ pyaa wo ɲidaan keree pyi wɛ. 2 Wèe bɛɛri nigin nigin wʼa yaa na wù sipyiɲii wo ɲidaan keree pyi, puyɛ pyaa ki wo ɲɔ kaa na, kɔnhɔ pu niyɛ di juri nʼa daa wu ni. 3 Bani Kirisa bi ta na wuyɛ pyaa wo ɲidaan keree shaa na byi wɛ. Ga lʼa pye ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na: «Piimu pʼa mu fanha ge, nɛ ɲuŋɔ ni pee wo fanhara tʼa to.»* 4 Keree kiimu bɛɛri kʼa ka Kilɛ Kafila wu ni fo taashiinɛ li ni ge, kee bɛɛri ya ka kɔnhɔ kʼi wèe kalaa loxulo ni, wù logoo di ɲiŋɛ kɔnhɔ wù tadaŋa ta. 5 Kilɛ wemu wʼa loxulo kaan wèe mu ge, Kilɛ wemu wʼa se kaan wèe mu lowaa funŋɔ ni ge, wee wu bɛ yaha wu bye wù tɛ ni, ma na jo ba Yesu Kirisa funŋɔ wa li pye pyegana lemu na wɛ. 6 Kɔnhɔ wù bɛɛri di binnɛ wù mujoŋɔɔ ki pye nigin, wù To Kilɛ sɔ, wee wemu wu ɲɛ wù Kafɔɔ Yesu Kirisa To wu ge.

Sipyii pu bɛɛri wuu na Kirisa ya pa

7 Kirisa ya yee co cogana lemu na ge, yi bɛ pu yiyɛ co mu lee cogana li na! Lee lʼa pɛɛŋɛ tɛri Kilɛ mɛgɛ na. 8 Nɛ kunni wa da yi jo can na jo Kirisa ya pa na ba bye Kilɛ wo kapyebye Yawutuu pu mu. Keree kiimu wo ɲɔmɛhɛɛ Kilɛ bi lɔ pu sefɛlɛɛ pu mu ge, a wu ba kee keree kii pye, na li shɛ lee funŋɔ ni na ɲɔmɛɛ fɔɔ wu ɲɛ Kilɛ. 9 Ba wʼa pa wɛ, a shi wusama bɛ di Kilɛ sɔ lee wuu na, wu saama pu wuu na, ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na:

«Lee wuu na nʼa da ba ma sɔ

shi wusama tɛ ni,

nʼa da ba yogo cee ma mu,

di ma mɛgɛ ki pɛlɛ.»*

10 Lʼa ka sanha Kilɛ Kafila wu ni na:

«Yee shi wusama sipyii pu bɛɛri,

yi pinnɛ funŋɔ taan ni Kilɛ wo sipyii pu ni!»*

11 Lʼa nɔhɔ ka sanha Kilɛ Kafila wu ni na:

«Yee shi wusama sipyii bɛɛri,

yʼa Kafɔɔ sɔni.

Sipyii pu bɛɛri pʼa wu sɔni!»*

12 A Kilɛ tudunmɔɔ Ezayi bɛ di jo:

«Sipya wa na ba foro

Zheze* wo kadugo nagoo pu ni,

wee na ba bye shi wu bɛɛri bɛ ɲuŋɔ ni.

Wu na ba bye shi wu bɛɛri wo tadaŋa.»*

13 Kilɛ wemu wu ɲɛ tadaŋa kanvɔɔ sipya mu ge, wee wu yi bɛɛri ɲi fundanga ni ɲaɲiŋɛ na nʼa daa funŋɔ ni, kɔnhɔ yʼi tadaŋa ta fo xuuni Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni.

Pɔli wo labye wu pyegana

14 Na cebooloo, nɛyɛ pyaa ya li cɛ na fiinŋɛ jo yee fungeree ki ɲɛ na kasaaŋaa pyi. Lajɛ tuugo bɛɛri ki ɲɛ yee mu. Yee na zii já da lowagaa kaan bɛ yiyɛ mu nʼa daa wu shizhaa na. 15 Ga lowaa funŋɔ ni nɛ bɛ ya keree kii ka yee mu tɛyɛ ya ni na wo sɛmɛ wu ni, di yi funŋɔ to kee na. Nɛ lee pye bani Kilɛ ya niimɛ kan nɛ mu, 16 kɔnhɔ nɛ bye Yesu Kirisa wo kapyebye shi wusama niŋɛ ni, shi wemu ɲɛ Yawutuu shi wɛ. Labye wemu Kilɛ ya kan nɛ mu ge, nɛ wee labye we pyi ba saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ ɲɛ wɛ, na Kilɛ wo Jozaama pu yu, kɔnhɔ yee piimu pu ɲɛ shi wusama ge, yee kaa di daan Kilɛ ni, yʼi bye Kilɛ wuu, yʼi bye fɛɛfɛɛ Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni!

17 Lee wuu na, labye we nɛ byi Kilɛ mu ge, nɛ na já nayɛ pɛlɛ wee labye we wuu na Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni. 18 Nɛ da ga lowaa ta di jo kaa la shishiin shizhaa na ni Kirisa ya lemu pye nɛ keŋɛ kurogo wɛ, kɔnhɔ shi wusama bɛ di Kilɛ ɲɔmɛɛ co. Wʼa nɛ tɛgɛ na ɲɔ jomɔ, ni na kapyegee ni, 19 Kilɛ Munaa li baraga ni, lee lemu wo sefɛɛrɛ tʼa ɲaha shɛshɛɛrɛ ni kakanhaŋaa pye ge. Mu nɛ Kirisa wo Jozaama pu yɛrɛ li pye xuu wu bɛɛri ni, na li ɲɔ kɔn Zheruzalɛmu ni wu tàan kulogoo ki bɛɛri na, fo na shɛ nɔ Iliri fiige ki na. 20 Xuu wemu wu ɲɛ Kirisa mɛgɛ sanha yiri ɲa wà-ɛ ge, nɛ funŋɔ bye nɛ wʼa Jozaama pu yu xuu watii ni ni wee xuu we bɛ wɛ, kɔnhɔ watii ganha bu shɛ da wʼa wu wo labye nɔhɔ teŋɛ xɔ wà, a nɛ shɛ na wo wu pye wee ɲuŋɔ ni wɛ. 21 Ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni kagana lemu na wɛ na:

«Piimu bi sanha wu mɛgɛ logo ɲa bada wɛ,

pee na ba wu ɲa.

Piimu bi sanha wu kaa logo ɲa bada wɛ,

pee na ba yi ɲaha cɛ.»*

Pɔli funŋɔ wa wu shɛ Oromɛ ni

22 Ayiwa, kee keree kii kʼa nɛ ɲaha kɔn tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni, nɛ da zhɛ foro yee yíri wɛ. 23 Ga nimɛ nɛ wo labye wʼa xɔ yee fiiye yi ni. Ma na jo li yee wa ɲɛhɛ, nɛ bi giin na shɛ yee yíri tɛɛgɛɛ kii ni. 24 Wee tuun wu ni, nɛ giin di ba doro yi yíri na nigariwo Ɛsipaɲi fiige ki ni. Di bu shɛ yi la xɔ jɛri, yi na na tɛgɛ, na na yaha nɔ na tashɛyɛ ni. 25 Ga nimɛ, Zheruzalɛmu ni di wa se di zhɛ ma yara la kan nʼa daa fɛɛ pu mu. 26 Bani Masedɔni fiige ke ni Akayi fiige ki nʼa daa fɛɛ pʼa li kɔn puyɛ funŋɔ ni, na pu keye wá yiyɛ na na tun Zheruzalɛmu wo nʼa daa fɛɛ la baa fɛɛ pu mu. 27 Lee lʼa bi sii taan pu mu, ga na nɔhɔ pye bɛ sanha pu nibyii. Bani ni shi wusama bɛ dʼa taa ta Yawutuu pu wo Kilɛ wu keree ki ni, pu bɛ ya yaa na Yawutuu pu tɛgɛ ni pu keŋɛ yaŋmuyɔ ni. 28 Nɛ bu shɛ kee keree kii shɔɔnri xɔ, na wee wari we kan pu mu, na nigariwo Ɛsipaɲi ni nʼa da doro yi yíri wà. 29 Nɛ li cɛ jo nɛ ba se yee yíri jo Kirisa wo niimɛ wu nigbɔ ni nʼa da zhɛ.

30 Ayiwa na cebooloo, na yi ɲɛɛri Kafɔɔ Yesu Kirisa wuu na, ni Kilɛ Munaa li wo taanɲɛɛgɛ ki wuu na, jo zhaanra temu nʼa leni ge, yi na tɛgɛ tee na ni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ni, 31 kɔnhɔ piimu ɲɛ Kiricɛɛn Zhude fiige ki ni wɛ, di shɔ pee na. Wari we bɛ nʼa gaaŋi di zhɛ gan Zheruzalɛmu nʼa daa fɛɛ pu mu ge, pu bɛ di shɛ wee shɔ ni fundanga ni. 32 Lee funŋɔ ni, Kilɛ bu sɔɔ nɛ na ba shɛ nɔ yi yíri ni fundanga ni, nɛ na ba taaŋmɔnɔ bɛ ta, na ŋmɔ jɛri yi yíri wà.

33 Ɲaɲiŋɛ fɔɔ Kilɛ wu fara yi bɛɛri na. Amiina.

16

Pɔli fò mujuu

1 Ayiwa, nʼa da wù ceboroshɔ Febe kaa jo yi mu jo sipyisaama wu ɲɛ wii. Sankere wo egilizi wu kapyebye wa wu ɲɛ wii. Wu ba nɔ wà yi yíri, 2 yʼi wu co ɲɔ xuuni wù Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki wuu na! Nʼa daa fɛɛ ya yaa ni baraga kemu ni ge, yi kee taha wu na! Wu mago ba yere yaaga bɛɛri na, yi wu tɛgɛ wu kee ta! Bani wʼa cebooloo niɲɛhɛmɛɛ tɛgɛ, wʼa nɛyɛ pyaa ki bɛ tɛgɛ.

3 Yi Pirisili ni wu poo Akilasi shaari! Nɛ kapyebyeɲii

pu wa pii Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni.

4 Pee pʼa nɛ shɔ, fo jɛɛrɛ la kaa ya fɔ puyɛ pyaa

munahaa di gori li ni. Nɛ yɛ nigin ya ta pu shaari wɛ,

ga shi wusama wo egilizii pu bɛɛri pʼa pu shaari.

5 Nʼa daa fɛɛ piimu bɛɛri pʼa puyɛ pinnɛɛ pee yíri ge,

yi pee bɛɛri shaari!

Yi na taanɲii Epayinɛti bɛ shaari! Wee wʼa pye

shɛnshiimɛ na sɔɔ Kirisa na Azi fiige ki ni.

6 Yi Mariyama bɛ shaari, wee wemu wʼa labye

niɲɛhɛmɛ pye yi mu ge.

7 Yi Andoronikusi ni Zhuniyasi yɛ shaari! Pee ɲɛ na

shi shɛɛn, na nɔhɔ pye na kaso pyeɲii bɛ sanha.

Pu bɛ kaa ya cɛ fo xuuni tudunmɔɔ pu tɛ ni,

pu da nɔhɔ dà bɛ Kirisa na nɛ ɲaha na.

8 Yi Anpiliyasi shaari, nɛ taanɲii wu ɲɛ wii

Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni.

9 Yi Urubɛn shaari, wee ɲɛ wù labyeɲii Kirisa wo

kariɲɛɛgɛ ki ni. Yi na taanɲii Sitasisi shaari!

10 Yi Apɛlɛsi shaari, wee nɔhɔ ya wolo xuuni

Kirisa mɛgɛ ki wuu na, ga, a wu mɛsaaŋa ta.

Yi Aritobuli puga shɛɛn pu shaari!

11 Yi Hɛrɔdiyɔn shaari, na shi shɛn we.

Narisisi puga shɛɛn piimu pu ɲɛ Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ

ki ni ge, yi pee bɛ shaari!

12 Yi Tirifɛnɛ ni Tirifozi shaari, pee cèe shuun we,

pee ya puyɛ pɔ Kafɔɔ wo labye wu na.

Yi wù ceboroshɔ wù taanɲii Pɛrisidi bɛ shaari,

wee bɛ ya la pye xuuni Kafɔɔ mu.

13 Yi Urufusi shaari, Kafɔɔ ya wemu ɲaha bulo ge.

Yi wu nu wu bɛ shaari,

wee wemu nɛ bɛ ya wii na nu ge.

14 Yi wù fò kan Asɛnkirite ni Filegɔn ni Hɛrimɛsi ni

Patorobasi ni Hɛrimasi mu! Wù cebooloo piimu

bɛ pu wa pu yíri ge, yi wù fò kan pee bɛ mu!

15 Yi wù fò kan Filologi ni Zhuli mu, ni Nɛrɛ ni wu

ceboroshɔ, ni Olɛnpe. Nʼa daa fɛɛ piimu bɛɛri

pu wa pu yíri ge, yi pee bɛ shaari.

16 Yʼa yiyɛ shaari ni fɛfɛɛrɛ taanɲɛɛgɛ fò ni!

Kirisa wo egilizii pu bɛɛri ya yi shaari.

Yɛrɛ lemu Pɔli ya pye ge

17 Ayiwa na cebooloo, kalaa wemu yee ya ta wèe mu ge, piimu pʼa wee she, na ganha na nʼa daa fɛɛ pu waagi, na pu ɲuyɔ kyɛɛgi ge, na yi ɲɛɛri jo yʼa yiyɛ kasɛri pee na. Yi sii laraga yaha pu mu! 18 Bani pee sipyii pii ɲɛ wù Kafɔɔ Kirisa wo kapyebyii wɛ, ga pu yacɛrɛɛ taɲiŋɛ pu ma zhaa. Sipyii piimu pu ɲɛ pu ya nʼa daa wu keree cɛ xuuni-i ge, pʼa ganha na ɲɔtanga jomɔ ni kafila lɛlɛɛgɛɛ taga na pee faanna. 19 Ga yee kunni, yee ya Kilɛ ɲɔmɛɛ co cogana lemu na ge, sipyii pu bɛɛri wa lee cɛ. Lee wuu na nɛ funŋɔ taan xuuni yee shizhaa na. Na funŋɔ ki wa yʼi bye fungɔnyɔ fɛɛ, yi da kasaaŋaa pyi, yʼi bye fɛɛfɛɛ, kakuunɔ la shishiin ganha ba ɲaa yi nibyegee ki ni wɛ.

20 Ayiwa, jɛri funŋɔ ni ɲaɲiŋɛ fɔɔ Kilɛ wʼa da ba Shitaanni wo sefɛɛrɛ ti bɛɛri kyɛɛgi na yeege yi tɔɔyɔ ni. Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ kan yi mu!

21 Na kapyebyeɲii Timote ya yi shaari, ni na cebooloo Izirayɛli shɛɛn, pee piimu pu ɲɛ Lusisi, ni Zhasɔn, ni Sosipatɛri ge, pu bɛ ya yi shaari. 22 Ayiwa, Tɛritusi wemu wʼa we sɛmɛ we ka nɛ mu ge, wee bɛ ya yi shaari Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni. 23 Na jatigina Gayusi ya yi shaari. Wee wu ɲɛ egilizi wu bɛɛri jatigi. Erasiti wemu wu ɲɛ Kulo li wariyahama wu ge, wee ni wù ceborona Karitusi ni, pee bɛ ya yi shaari. [ 24 Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ kan yi bɛɛri mu! Amiina.]

Pɔli ya Kilɛ sɔ

25  Kilɛ Jozaama pemu wo yɛrɛ nɛ pye Yesu Kirisa keree na ge, se wa Kilɛ ni wu baraga le yee ni pee shizhaa na. Lee kaŋmɔhɔnɔ le lʼa foro kpɛɛngɛ na. Li niŋmɔhɔŋɔ ki bye fo yee niɲɛhɛŋɛɛ. 26 Ga lee ya foro nimɛ kpɛɛngɛ na, Kilɛ tudunmɔɔ pu wo kafila nigama wu funŋɔ ni. Lee ya pye na saha ni Kilɛ kodayi wu wo ɲɔmɛɛ ni, kɔnhɔ shi wusama bɛɛri di Kilɛ wo Jozaama pu logo, pʼi dà Yesu na, pʼi wu ɲɔmɛɛ co.

27 Kilɛ yɛ nigin wu ɲɛ fungɔngɔ fɔɔ. Nɔɔrɔ wʼa dɛri wu mɛgɛ na tɛhɛnɛ ba Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni. Amiina.

* 1:7 We duba we ɲɛ Kiricɛɛn fò kangana.

* 1:17 Habakuki 2:4

* 2:24 Ezayi 52:5; Ezekiyɛli 36:22

* 2:25 Cekɔɔnrɔ bye kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ wo fɛ Yawutuu pu mu pemu ya li shɛɛ na Kilɛ wuu pu ɲɛ pii ge. Lee kalɛɛ le tayerege kʼa bi pɛlɛ pu mu fo xuuni. Zhenɛzi 17:9-14.

* 3:4 Zaburuu 51:6

* 3:12 Zaburuu 14:1-3

* 3:13 Zaburuu 5:10; Zaburuu 140:4

* 3:14 Zaburuu 10:7

* 3:17 Ezayi 59:7-8

* 3:18 Zaburuu 36:2

* 4:3 Zhenɛzi 15:6; Yakuba 2:23; Galasi Shɛɛn 3:6

* 4:8 Zaburuu 32:1-2

* 4:17 Zhenɛzi 17:5

* 4:18 Zhenɛzi 15:5

* 4:22 Zhenɛzi 15:6

* 5:14 Adama ya pye koŋɔ shɛnshiimɛ wemu wo tuugo sipyii pu ɲɛ jurumu ni xu wo fanha ki nɔhɔ ni ge. Yesu Kirisa ya pye koŋɔ shɛnshiimɛ wemu ya jurumu pye ɲa wɛ, wu wo tuugo sipyii pu bɛ di ɲɛ Kilɛ wo niimɛ wu nɔhɔ ni ge.

* 8:36 Zaburuu 44:22

* 9:7 Zhenɛzi 21:12

* 9:9 Zhenɛzi 18:10,14

* 9:12 Zhenɛzi 25:23

* 9:13 Malaki 1:2-3

* 9:15 Ɛkizode 33:19

* 9:17 Farawɔn: Wee ninumɔ wu ɲɛ Farawuna. Saan bɛɛri wʼa tiin saanra ti na Misira ni ge, wu mɛgɛ na bye Farawɔn.

* 9:17 Ɛkizode 9:16

* 9:25 Oze 2:1,25

* 9:26 Oze 1:10

* 9:28 Ezayi 10:22-23

* 9:29 Ezayi 13:19; Zheremi 50:40

* 9:33 Ezayi 8:14; Ezayi 28:16

* 10:5 Levitike 18:5

* 10:8 Dutɛrɛnɔmɛ 30:14

* 10:11 Ezayi 28:16

* 10:13 Zhowɛli 2:32 kelee Zhowɛli 3:5

* 10:15 Ɛkizode 33:19

* 10:16 Ezayi 53:1

* 10:18 Zaburuu 19:5

* 10:19 Dutɛrɛnɔmɛ 32:21

* 10:20 Ezayi 65:1

* 10:21 Ezayi 65:2

* 11:3 Saannaa 19:10,14

* 11:4 Saannaa 19:18

* 11:8 Dutɛrɛnɔmɛ 29:3

* 11:10 Zaburuu 69:23-24

* 11:27 Ezayi 59:20-21; Zheremi 31:33-34

* 11:35 Ezayi 40:13; Zheremi 23:18

* 12:19 Taleŋɛɛ 20:22

* 12:20 Lee kɔri ɲɛ: Ma ba kasaaŋaa pyi ma pɛɛn na, kakuuŋɔɔ kiimu pʼa byi ma na ge, kee na pu pye pʼa shiige. Ɛkizode 23:4-5; Taleŋɛɛ 25:21,22

* 14:11 Ezayi 45:23

* 15:3 Zaburuu 69:10

* 15:9 Zaburuu 18:50

* 15:10 Dutɛrɛnɔmɛ 32:43

* 15:11 Zaburuu 117:1

* 15:12 Zheze: Wee ninumɔ pʼa byi Izayi.

* 15:12 Ezayi 11:1,10

* 15:21 Ezayi 52:15

1 KORƐNTE SHƐƐN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Korɛnte Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ nizhiimɛ wemu tun Korɛnte shɛɛn mu ge

Jɔgɔ yɛ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Pɔli wʼa we sɛmɛ we tun Korɛnte egilizi wu mu. Korɛnte wu li bye Girɛkii fiige ki kugbɔɔ le. Kegaaŋa tapyege kulo li bye lii. Yeeponɔ ni yebyaa gbaara Pɔli ya pye Korɛnte ni egilizi wu sinduun wu ni (Kapyegee 18).

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Tuun wemu ni Pɔli ya we sɛmɛ we ka ge, lee bi wu ta Efese kulo li ni, Azi fiige ki ni. A Korɛnte shɛɛn pii di shɛ foro wu na, na wu yege keree kii na. A wʼi kee wo ɲɔshɔɔrɔ ka sɛmɛ wu ni. Girɛkii pu bye Korɛnte shɛɛn. Kawagaa niɲɛhɛŋɛɛ ki bi bye wà Korɛnte egilizi wu ni ge.

Korɛnte shɛɛn bi taa taa. Lee wuu na Pɔli ya pu yiri na pu pinnɛ, pʼi bye nigin. Wee tuun wu ni Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa loolodahaa kiimu kaan ge, a Pɔli di kalaa kan pu mu kee wo shɔɔnrigana nizaana shizhaa na. A wu xhɔ na jo sanha taanɲɛɛgɛ shizhaa na we sɛmɛ we ni (1 Korɛnte Shɛɛn 13). Wu funŋɔ ki bye wʼi pu yɛri, nʼa daa fɔɔ ya yaa na doroo torogana lemu na ge, pʼi lee cɛ. Wu funŋɔ ki bye pʼi Kilɛ pɛlɛgana li bɛ cɛ.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

1 Korɛnte Shɛɛn 1:1-9 Pɔli fò mujuu.

1 Korɛnte Shɛɛn 1:10—4:21 Bɛganhara temu ti bi waagi leni pu tɛ ni ge, Pɔli ya jo ni pu ni tee keree na.

1 Korɛnte Shɛɛn 5 Ná wemu wʼa dɔdɔɔrɔ ti pye ge, egilizi wu sipyii pʼa yaa na wee yeege puyɛ tɛ ni.

1 Korɛnte Shɛɛn 6 Nʼa daa fɛɛ ya yaa na puyɛ kiiri nʼa daa baa fɛɛ mu wɛ.

1 Korɛnte Shɛɛn 7 Celeŋɛnɛ ni gbajiire ni gbaxɔɔrɔ.

1 Korɛnte Shɛɛn 8—10 Yapɛrɛɛ xaara keree.

1 Korɛnte Shɛɛn 11 Kilɛ pɛlɛgana egilizi ni, ni Kafɔɔ fɛfɛɛrɛ yalige ki keree.

1 Korɛnte Shɛɛn 12—14 Fɛfɛɛrɛ Munaa ɲidaan li wo loolodaa keree, ni taanɲɛɛgɛ keree.

1 Korɛnte Shɛɛn 15 Xuɲɛnɛ li keree.

1 Korɛnte Shɛɛn 16 Wari wemu pʼa pinnɛ la baa fɛɛ pu wo dɛgɛ wu kaa na ge, ni fò keree.

1

Pɔli ni Sositɛnɛ fò mujuu

1 Nɛ Pɔli, Kilɛ ya nɛ wemu yiri wu ɲidaan funŋɔ ni, na pye Yesu Kirisa wo tudunmɔ ge, nɛ ni wù ceborona Sositɛnɛ, wèe pʼa we sɛmɛ we yàa, na wu tun yee mu. 2 Yee piimu pu ɲɛ nʼa daa fɛɛ Korɛnte kulo li ni ge, Kilɛ ya yee piimu yiri na pye wuyɛ wuu, na yi pye fɛɛfɛɛ Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni ge. Na fara lee na, yee piimu bɛɛri pʼa wù Kafɔɔ Yesu Kirisa mɛgɛ ki pɛlɛ na yi yaha xuu wemu bɛɛri ni ge, yee bɛ mu wèe ya wu tun. Wèe Kafɔɔ wu ɲɛ wii, na ɲɛ yee bɛ wo. Wèe ya yi shaari: 3 Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan yi mu.

Pɔli ya baraga tɛri Kilɛ na Korɛnte shɛɛn wuu na

4 Nɛ baraga tɛri Kilɛ na tuun bɛɛri ni yee wuu na. Wʼa yee le niimɛ ni Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, lee wuu na nɛ baraga tɛri wu na. 5 Yee na ɲɛ ni Kirisa ni kariɲɛɛgɛ ni, Kilɛ wʼa yaŋmuyɔ bɛɛri kan yee mu. Wʼa kafila jogana wo lajɛ kan yee mu, na Kilɛ koro li bɛ wo lajɛ kan yee mu. 6 Kirisa jomɔ pu wèe ya jo yee mu ge, yee ya pu kemɛ logo, na pu mara xuuni yi zɔlɔɔ pu na. 7 Lee funŋɔ ni, yee piimu pʼa wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo cabaŋa ki sigee ge, Kilɛ wo loolodaa la shishiin ya ta xuuŋɔ yee na wɛ. 8 Wee Kilɛ yɛ pyaa ki da ba fanha kaan yee mu, fo na shɛ nɔ wù Kafɔɔ Yesu Kirisa cabaŋa ki na, kɔnhɔ jaagi xuu wa shishiin ganha ba da yi na kee caŋa wɛ. 9 Bani Kilɛ ɲɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ. Wʼa yee yiri na pa leŋɛ wu Ja Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni, wee wemu wu ɲɛ wèe Kafɔɔ wu ge.

Pɔli ya Korɛnte shɛɛn pu yɛri na pu bɛ

10 Ayiwa na cebooloo, na yi ɲɛɛri wù Kafɔɔ Yesu Kirisa mɛgɛ ki wuu na. Yi bɛ ni yiyɛ ni! Yi ganha bu waagi wa shishiin yaha wu jé yi tɛ ni wɛ! Yi bɛ yaha wu sii baraga ta yi tɛ ni! Yʼi binnɛ ɲɔmɛɛ na! Yʼi binnɛ fungɔnyɔ yi bɛ na! 11 Bani na cebooloo, nɛ yi logo wù ceboroshɔ Kulowe wo sipyii pii ɲɔ na na bɛganhara ti wa yee tɛ ni. 12 Na pii pu wa yu yee ni na Pɔli wuu pee ɲɛ; pii di yu na Apɔlɔsi wuu pee ɲɛ; pii di yu na Pyɛɛri wuu pee ɲɛ; pii bɛ di yu na Kirisa wuu pee ɲɛ. 13 Wee tuun wu ni, yee wa giin na Kirisa wu bɛ wʼa taa taa gɛ? Ta nɛ Pɔli wʼa xu yee wuu na korikoritige ki na? Kelee ta nɛ wo mɛgɛ ki na yɛrɛ yee ya batize? 14 Nɛ na pye nɛ sipya watii batize yee ni Kiripusi ni Gayusi kadugo na wɛ, nɛ Kilɛ shaari lee wuu na. 15 Lee funŋɔ ni, sipya wa shishiin wa da já jo na nɛ mɛgɛ na wee ya batize wɛ. 16 Uun dɛ, can wi! Nɛ wa Sitefanasi wo puga shɛɛn pu bɛ batize. Li bu foro pii ni, nɛ sipya watii cɛ nige nɛ wemu batize yee ni wɛ. 17 Bani Kirisa ya ta nɛ tun na nɛ wa batizeli pyi wɛ, ga na nɛ wa Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pyi. Nɛ di wa lee yɛrɛ li pyi ni sipyii wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ni wɛ, kɔnhɔ Kirisa wo korikoritige ki xu wu ganha bu da bye kaɲuŋɔ baa wɛ.

Kirisa wʼa Kilɛ wo sefɛɛrɛ ni wu fungɔngɔ fɛɛrɛ ti shɛɛ

18 Bani sipyii piimu pʼa piin ge, Yesu na xu korikoritige ki na, pee jomɔ pe wo yɛrɛ li ɲɛ pee sipyii pii mu ba nahanahara ɲɛ wɛ. Ga na ɲɛ wèe mu Kilɛ wo sefɛɛrɛ, wèe piimu pʼa shɔ ge. 19 Lʼa ka bɛ Kilɛ Kafila wu ni na:

«Nɛ na ba fungɔnyɔ fɛɛ

wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti kyɛɛgi,

na shizhiinmɛ fɛɛ wo lajɛ

wu pye kaɲuŋɔ baa.»*

20 Lee funŋɔ ni, yekɛ fungɔngɔ fɔɔ wʼi da já jo sanha wɛ? Yekɛ lajɛ fɔɔ wʼi da já jo wɛ? Kelee sipya wemu wu ɲɛ ke koŋɔ ke wo jomɔ cɛvɔɔ ge, yekɛ wu bɛ di da já jo wɛ? Kilɛ ya ke koŋɔ ke wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti ɲɛri pye nahanahara. 21 Bani ke koŋɔ ke, ki ni ki wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti ni, ki ya já Kilɛ cɛ wu wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti funŋɔ ni wɛ. Lee funŋɔ ni, Kilɛ Jozaama pu wo yɛrɛ le li ɲɛ nahanahara ke koŋɔ ke mu ge, lʼa taan Kilɛ bɛ mu nago piimu pʼa dà wu na ge, wu pee shɔ pee Jozaama pu wo yɛrɛ li funŋɔ ni.

22 Ayiwa, Yawutuu pii wa ɲaha shɛshɛɛrɛ kakanhaŋaa shaa pʼi kee ɲa ɲii na; Girɛkii pii di fungɔngɔ fɛɛrɛ shaa. 23 Ga wèe kunni, Kirisa wemu pʼa kori tige na ge, wee wo jomɔ pu yɛrɛ wèe ya byi. Pee jomɔ pe ɲɛ ɲugyɛɛgi jomɔ Yawutuu pu mu, na ɲɛ nahanahara shi wusama mu. 24 Ga Kilɛ ya piimu yiri ge, pʼa pye Yawutuu la, pʼa pye Girɛkii la, Kirisa wu ɲɛ pee mu Kilɛ wo sefɛɛrɛ ni wu fungɔngɔ fɛɛrɛ. 25 Bani Kilɛ wo keree kiimu sipyii ya byi nahanahara ge, kee wo fungɔngɔ fɛɛrɛ tʼa pɛlɛ sipyii wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti bɛɛri na; kiimu pʼa byi baraga baa wogoo ge, kee baraga ya pɛlɛ sipyii pu bɛɛri wo baraga ki na.

26 Yi bu li sɛɛri na cebooloo, yee na li ta na Kilɛ ya yee piimu yiri ge, sipyii wo keree wiigana funŋɔ ni, fungɔnyɔ fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ wa yi ni wɛ, baraga fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ di wa yi ni wɛ, sipyigbɔɔ niɲɛhɛmɛɛ bɛ di wa yi ni wɛ. 27 Ga keree kiimu sipyii ya wii nahanahara ge, kee Kilɛ ya shɔɔnri lɔ na daga na ke koŋɔ ke wo fungɔnyɔ fɛɛ pu shiige. Kiimu pʼa wii baraga baa wogoo ge, kee Kilɛ ya shɔɔnri lɔ na daga na baraga fɛɛ pu shiige. 28 Kaa lemu sipyii ya jɛrɛŋɛ ge, kaa lemu na sipyii ya ɲuguni ge, kaa lemu ɲɛ yafiin bɛ pu mu-i ge, lee Kilɛ ya shɔɔnri lɔ na daga na sipyii wo keree ki kyɛɛgi, kiimu pʼa wii ɲuŋɔ na ge. 29 Lee funŋɔ ni, sipya wa shishiin da já wuyɛ pɛlɛ Kilɛ ɲahagbaa na wɛ. 30 Wee Kafɔɔ Kilɛ baraga ni yee ya jé Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Wee Kirisa we wu ɲɛ wèe wo fungɔngɔ fɛɛrɛ te. Yesu Kirisa baraga ni wèe ya pye sipyitiimɛɛ Kilɛ mu, na bye fɛɛfɛɛ, na ɲuwuuro ta na foro jurumu ni. 31 Lee wuu na lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Wemu ba da wuyɛ sɔ, wufɔɔ wu wuyɛ sɔ Kilɛ wo nibyegee kii funŋɔ ni.»*

2

Pɔli wo Kilɛ Jozaama yɛrɛ Korɛnte shɛɛn mu

1 Na cebooloo, nɛ kunni ya shɛ Kilɛ wo Kilɛ Jozaama pu jo yee mu tuun wemu ni ge, nɛ ta na wo kafilacɛnɛ, kelee na wo fungɔngɔ fɛɛrɛ shɛ yee na pu tajogo ni wɛ. 2 Bani tuun wemu ni nɛ bye ni yee ni ge, kaa la shishiin funŋɔ ya tigi nige nɛ mu ni Yesu Kirisa yɛ bɛ wɛ, Yesu Kirisa wemu pʼa kori tige na ge, fo wee yɛ. 3 Na fara lee na, na nɛ yaha yee tɛ ni baraga bye nɛ ni wɛ. Nɛ bi fyagi bɛ fo na fuguri. 4 Nɛ Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pye na kalaa wemu kan ge, wee ya ta pye sipyii wo fungɔngɔ fɛɛrɛ jomɔ wɛ. Ga nɛ bi na jomɔ pu yu, Kilɛ Munaa lʼi li wo sefɛɛrɛ ti shɛɛ. 5 Kɔnhɔ yee wo nʼa daa wu nɔhɔ ganha bu deŋɛ sipyii wo fungɔngɔ fɛɛrɛ na wɛ, ga wu nɔhɔ di deŋɛ Kilɛ yɛ pyaa wo sefɛɛrɛ ti na.

Kilɛ wo fungɔngɔ fɛɛrɛ te

6 Ga lee bɛ na, sipyii piimu pʼa fanha ta nʼa daa wu ni ge, wèe wo kalaa wu ɲɛ pee mu fungɔngɔ fɛɛrɛ. Tee ɲɛ ke koŋɔ ke wo fungɔngɔ fɛɛrɛ wɛ. Sefɛɛrɛ te ti wa ke koŋɔ ke ɲuŋɔ ni ge, tʼi ɲɛ tee bɛ wuuro wɛ. Koŋɔ ke ni ki sefɛɛrɛ ti wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti na ba doro. 7 Ga Kilɛ wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti wo yɛrɛ wèe ya byi. Kaŋmɔhɔnɔ li ɲɛ tee fungɔngɔ fɛɛrɛ te. Tʼa ŋmɔhɔ ke koŋɔ ke sipyii na. Kilɛ ya ti gbegele yaha wèe mu fo na ta koŋɔ nɔhɔ sanha zhan wɛ, kɔnhɔ wèe di ba pɛɛŋɛ ta. 8 Ke koŋɔ ke wo sefɛɛrɛ ta shishiin ya tee fungɔngɔ fɛɛrɛ ti cɛ wɛ. Pu da bi ta pʼa ti cɛ, pu bi da ga Kafɔɔ, Nɔɔrɔ Fɔɔ, wu kan pu kori tige na wɛ. 9 Ga ma na jo ba yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na tee fungɔngɔ fɛɛrɛ te ɲɛ kaa la:

«Sipya ɲii sanha daha ɲa lemu na wɛ;

Sipya niwii sanha li logo wɛ;

Sipya sanha wu funŋɔ bɛ sha su li na wɛ;

Kilɛ kaa ya dan piimu ni ge,

pee kaa na wʼa li gbegele.»*

10 Na ta Kilɛ dʼa lee shɛ wèe na Fɛfɛɛrɛ Munaa baraga ni. Bani Kilɛ Munaa ya keree bɛɛri sɛɛri fo na ki cɛni, ali Kilɛ wo kaŋmɔhɔŋɔɔ ki bɛɛri. 11 Ma bu sipya wii, munaa le li ɲɛ wu ni ge, lee lʼa wu fungɔngɔ cɛni; ni lee ni wɛ, sipya watii da já ki cɛ wɛ. Mu li wa Kilɛ bɛ shizhaa na, lemu li ɲɛ Kilɛ ni ge, sipya wa shishiin da ga lee cɛ wɛ, fo Kilɛ Munaa li yɛ nigin. 12 Na ta wèe kunni ya Kilɛ Munaa lemu ta ge, lee ya ta pye ke koŋɔ ke wuu wɛ, ga Kilɛ yɛ pyaa ni lee ya yìri, kɔnhɔ Kilɛ ya kasaaŋaa kiimu bɛɛri loolo kan wù mu ge, wù kee bɛɛri cɛ. 13 Lee wo kafila wèe wa yu. Wèe di wa ta na wu yu na bɛ ni sipyii wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ni wɛ, ga yemu Kilɛ Munaa lʼa yu wù mu ge, yee wèe ya yu. Lee shɛgana le na wèe wa Kilɛ Munaa li wo can wu shɛɛ na bɛ ni liyɛ pyaa wo kafilajo wu ni. 14 Ga Kilɛ Munaa ɲɛ sipya wemu ni wɛ, weefɔɔ da ga gbara lee Munaa le wo keree ki na wɛ, bani wu ma kee wii nahanahara keree wuyɛ ɲii ni. Wʼa da já ki ɲaha cɛ bɛ yɛrɛ wɛ, bani Kilɛ Munaa yɛ nigin gbɔɔrɔ ni sipya ya kee ɲaha cɛni. 15 Lee Munaa le bu bye sipya wemu ni, weefɔɔ na já da keree bɛɛri ɲaha shɔɔnri. Sipya wa shishiin di wa da já jaagi shan bɛ wu na wɛ. 16 Ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na: «Sipya wekɛ wu dʼa Kafɔɔ fungɔngɔ cɛ, ni weefɔɔ na já wu kalaa wɛ?»* Ga wèe kunni, wèe ya Kirisa wo fungɔngɔ ke ta.

3

Kilɛ wo kapyebyii pu bɛɛri pu ɲɛ kapyebyeɲii

1 Ayiwa na cebooloo, li can koo ni, sipyii piimu ya ɲaari na sahaŋi ni Fɛfɛɛrɛ Munaa ɲidaan ni ge, nɛ ta jo ni yee ni ba nɛ yaa na jo ni pee ni wɛ. Ga sipyii piimu pʼa ɲaari ke koŋɔ ke wo ɲidaan wu funŋɔ ni ge, nɛ jo ni yee ni ba nɛ yaa na jo ni pee ni wɛ. Nɛ yee yaha ba nɔhɔpiire ɲɛ wɛ nʼa daa wu shizhaa na Kirisa na. 2 Lee wuu na nɛ jirimɛ kan yee mu. Yalige kemu kʼa gbile ge, nɛ ta kee kan yi mu wɛ, bani yi bi da ga já ki na wɛ. Ali niɲaa we bɛ ni yee wa da já yalitigbilege na wɛ, 3 bani ke koŋɔ ke ɲaarigana na yee wa ɲaari sanha. Ɲɛpɛnwaa ni kafilaɲɛhɛrɛ te ti wa yee tɛ ni ge, na tee yaha wà, ta yee ya ɲaari mɛ ke koŋɔ ke wo ɲaarigana na wɛ? Ta yee ya ɲaari mɛ ceepuuro lakuuŋɔ wo ɲaarigana li na wɛ? 4 Ɛn yee ba yu: «Pɔli wo nɛ ɲɛ.» kelee «Apɔlɔsi wo nɛ ɲɛ.» Ta yee ya doroo mɛ sipyitiilee torogana na wɛ, piimu ɲɛ Kilɛ Munaa baa ge?

5 Wee tuun wu ni Apɔlɔsi ɲɛ jɔgɔ wɛ? Nɛ Pɔli bɛ di ɲɛ jɔgɔ wɛ? Kilɛ wo kapyebyii yɛ wèe ɲɛ, yee ya nʼa daa wu ta piimu keŋɛ kurogo ge. Kafɔɔ ya kapyeŋɛɛ kiimu kan kan wèe mu ge, kee wèe wa bɛɛri ya byi. 6 Tige nɛ nɔri, a Apɔlɔsi di ki lɔhɔ le, ga Kilɛ wʼa ki pye kʼa shɔ, na lɛ. 7 Lee funŋɔ ni, tige ki nɔrivɔɔ wu yoo, ki lɔhɔ levɔɔ wu yoo, wee wa shishiin ɲɛ yaaga bɛ wɛ. Kilɛ wemu wʼa ki pye kʼa shɔ, na lɛgi ge, wee wu ɲɛ ɲuŋɔ ki na. 8 Tige ki nɔrivɔɔ we, ni ki lɔhɔ levɔɔ wu ni, pu bɛɛri pu ɲɛ nigin. Kilɛ na ba pu saraa na bɛ ni pu bɛɛri nigin nigin wu nibyegee ni. 9 Bani wèe bɛɛri pu ɲɛ kapyebyeɲii Kilɛ mu, yee di ɲɛ Kilɛ wo kɛrɛyɛ ye, kelee Kilɛ wo piyɛyɛ ye.

Wa bɛɛri wo kapyeŋɛɛ ki pyegana li nɔhɔ na ba faa

10 Ayiwa, Kilɛ ya niimɛ wemu kan nɛ mu ge, na saha ni wee ni, nɛ puga ki nɔhɔ shan yee mu ba popye ɲɛ wɛ, wemu ɲɛ fungɔngɔ fɔɔ ge. Watii wʼa wu wo puuro ɲɔ kɔn na byi lee ɲidaa le na nimɛ. Ga fo wa bɛɛri bu kasɛɛgɛ yaha wu wo puuro ti pyegana na. 11 Bani ɲidaa lemu nɔhɔ kʼa shan ge, lee ɲɛ Yesu Kirisa. Latii nɔhɔ wa da já zhan nige lee kadugo na wɛ. 12 Pii na ba sanni kelee wari kelee pɛɛwa faakageeye taga pu wo labye wu pye lee ɲidaa le na. Pii bɛ na ba pu wo labye wu pye ni tiye ni, kelee ɲà, kelee waha. 13 Kiiri wu wo caŋa ɲii li na ba wa bɛɛri wo labye tuugo shɛ na fiinŋɛ. Bani lee caŋa ɲii le wo na ki na ba wa bɛɛri wo labye wu nɔhɔ wolo, na wu shi shɛ. 14 Sipya wemu bu wu wo labye pye lee ɲidaa le na, na ki ba wee labye we nɔhɔ wolo kʼi ya já yaaga kyɛɛgi wu mu wɛ, Kilɛ na ba weefɔɔ saraa. 15 Ga na ki bu wemu wo labye wu sorogo, weefɔɔ da ba kuduun ta wɛ. Wufɔɔ yɛ pyaa kii kunni na ba shɔ. Ga wu shɔgana li wa mɛ, ba na ma sipya paari, mʼa ba da foro ki ni wɛ.

16 Ta yee ya li cɛ na jo yee pu ɲɛ Kilɛ wo pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki wɛ? Ta yee ya li cɛ na jo Kilɛ Munaa lʼa tiin yee funyɔ ni wɛ? 17 Sipya wemu bu Kilɛ wo pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kyɛɛgi, Kilɛ bɛ na weefɔɔ kyɛɛgi. Bani fɛfɛɛrɛ puga ki ɲɛ Kilɛ wo pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ke, yee di ɲɛ kee pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ke.

18 Sipya wa shishiin ganha ba wuyɛ faanna wɛ! Wa ba wuyɛ wii na fungɔngɔ fɔɔ wee ɲɛ na saha ni ke koŋɔ ke wo keree ni, wufɔɔ wu wuyɛ pye nahanaha, kɔnhɔ wufɔɔ di já fungɔngɔ fɛɛrɛ can can wuuro ti ta. 19 Bani ke koŋɔ ke wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti ɲɛ nahanahara Kilɛ mu. Lʼa ka bɛ Kilɛ Kafila wu ni na: «Puyɛ pyaa wo shizhiinmɛ tifuuyo na Kilɛ ya fungɔnyɔ fɛɛ coni.»* 20 Lʼa ka sanha Kilɛ Kafila wu ni na: «Kafɔɔ ya fungɔnyɔ fɛɛ pu wo fungɔnyɔ yi bɛɛri cɛ. Wʼa li cɛ na kaɲɔɔ wa yi na wɛ.»* 21 Lee wuu na sipya wa shishiin ya yaa wʼa wuyɛ pɛlɛ sipyii wuu na wɛ. Bani yaŋmuyɔ yi bɛɛri yi ɲɛ yee woyo: 22 Nɛ Pɔli yoo, Apɔlɔsi yoo, Pyɛɛri yoo, koŋɔ ke yoo, ɲiifɛɛrɛ yoo, xu yoo, nimɛ wo keree kii yoo, kiimu kʼa ma ge, kee yoo, yee bɛɛri ɲɛ yee woyo. 23 Ga yeeyɛ pyaa di ɲɛ Kirisa wuu; Kirisa di ɲɛ Kilɛ wo.

4

Kirisa wo tudunmɔɔ pee ni pu kapyegee

1 Ayiwa, pʼa yaa na wèe wii Kirisa wo kapyebyii, Kilɛ wo can niŋmɔhɔmɔ wu kaa ya le piimu keŋɛ ni ge. 2 Pu bu kapyeŋɛɛ kaa le sipya wemu keŋɛ ni, lemu pʼa zhaa wu mu ge, lee li wa mɛ. Wu pye ɲɔmɛɛ fɔɔ kapyeŋɛɛ ki ni. 3 Nɛyɛ pyaa ki mu, yee na já yemu jo nɛ shizhaa na, kelee sipyii na já kiiri wemu kɔn nɛ na ge, nɛ lee la wii nayɛ mu kaa latii wɛ. Nɛyɛ pyaa ki bɛ di wa da ga nayɛ jaagi wɛ. 4 Nɛ zɔ kunni sanha nɛ jaagi kaa la na wɛ, ga lee di wa nago kanna sipyitiimɛ nɛ ɲɛ wɛ. Kafɔɔ wu ɲɛ nɛ kiiri kɔnvɔɔ. 5 Lee wuu na, yi ganha bu da kiiri kɔn sipya wa shishiin na, na tuun wu ta wu sanha nɔ wɛ. Yi yere fo Kafɔɔ bu shɛ ba! Kaa kaa lʼa ŋmɔhɔ womɔ ni ge, wu na ba kee bɛɛri yeege kpɛɛngɛ na, na sipyii zɔlɔɔ funŋɔ keree bɛɛri shɛ. Wee tuun wu ni pɛɛŋɛ kemu ya yaa ni wemu ni ge, Kilɛ na ba kee kan weefɔɔ mu.

6 Ayiwa na cebooloo, nɛ keree kiimu jo na ni Apɔlɔsi shizhaa na ge, nɛ kee bɛɛri pye na shɛ yee na, kʼi bye yi mu kalaa. Yemu yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, kɔnhɔ yi ganha bu yee ye wɛ. Yee wa shishiin ya yaa wʼa sipya wa wo mɛgɛ keree taga wʼa wuyɛ pɛlɛ, wa tɔn di bɛn wu mu wɛ. 7 Bani mu wu wa mayɛ pɛlɛ mu lee pɛlɛgana li na ge, lekɛ lʼi wa mu mu na toro pusamaa taan wɛ? Lekɛ lʼi wa mu mu Kilɛ ya ta lemu kan mu mu-i wɛ? Ayiwa, ni yʼi ɲɛ Kilɛ wo niganya mu mu, wee tuun wu ni ɲaha na mu di mayɛ pɛlɛ, na li pye kanna Kilɛ ya ta yi kan mu mu-i wɛ?

8 Ayiwa na cebooloo, yee wo xuugo ki kunni ya xɔ! Yee ya yaŋmuyɔ yi bɛɛri ta na xɔ! Yee ya ɲɛri saannaa, na ta wèe di sanha saanra ta wɛ! Nɛ funŋɔ ki wa yʼi sii pye saannaa yɛ pyaa pyaa, kɔnhɔ wèe bɛ di binnɛ pye saannaa ba yi ɲɛ wɛ. 9 Bani Kilɛ ɲɛ kanna kadugo yíri wʼa wèe yaha, wèe piimu pu ɲɛ Kirisa wo tudunmɔɔ pu ge. Wèe ɲɛ ba sipyii ɲɛ wɛ, pʼa piimu wo kiiri kɔn na yaha xu na ge. Bani wèe ya ɲɛri yawiiye koŋɔ bɛɛri mu ba pee ɲɛ wɛ. Wèe ya pye yawiiye sipyii mu, ni mɛlɛkɛɛ bɛ mu. 10 Wee ya ɲɛri sicere fɛɛ Kirisa wo mɛgɛ ki wuu na, ga, a yee kunni di ɲɛri nimɛ fungɔnyɔ fɛɛ pee, Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni! Wèe ya ɲɛri nimɛ baraga baa sipyii, a yee di bye ni baraga ki ni! Wèe ya ɲɛri yafanhaya, yee di pɛɛŋɛ taa! 11 Ali nimɛ we bɛ ni, wèe wa gana xuugo ni waga keŋɛ ni. Cére fàya ya wù yaa wɛ. Kpɔɔnrɔ tʼi nɔni wù na, ɲuŋɔ taleŋɛ di ɲɛ wù mu wɛ, fo na ɲaari ɲaari na yeree. 12 Wèe ya wu cére kana labye fɛni. Pu ba wù shɛhɛlɛ, wèe di duba pyi. Pu ba wù kana, wù na lee xu wùyɛ ni. 13 Ali pu ɲɛhɛ ba wèe mɛgɛ kyɛɛgi bɛ, wèe na pu ɲuŋɔ círi ni lotaan ni. Wèe ya ɲɛri gara koŋɔ mu. Wèe ya ɲɛri kaɲɔɔ baa fo na pa nɔ ba niɲaa ɲɛ wɛ.

14 Di wa pee jomɔ pe ka tun yi mu kɔnhɔ di shiige le yi ɲahaya ni-i dɛ! Ga nʼa pu ka na tun yi mu, kɔnhɔ di yi kalaa ba na nagoo ɲɛ wɛ, piimu ya dan na ni ge. 15 Bani ali yee ɲɛhɛ kalaatii ta na nɔ pu kabɔfoŋɔɔ kɛ (10.000) bɛ na, to nigin pe wu ɲɛ yee mu nʼa daa wu ni. Wee ɲɛ nɛ, bani nɛ wo Kilɛ Jozaama pu wo yɛrɛ li funŋɔ ni yee ya dà Yesu Kirisa na. 16 Lee wuu na, na yi ɲɛɛri yʼa na wo ɲaarigana li taanni. 17 Kee funŋɔ ki ni nʼa da Timote tun yi mu. Na ɲidaan ja wu ɲɛ wii, na ɲɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Lemu li wa nɛ wo ɲaarigana le Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, wu na zhɛ yi funyɔ to lee na. Lee ɲaarigana li wo kalaa nɛ gaan tɛyɛ yi bɛɛri ni egilizii pu bɛɛri mu.

18 Pii wa bi giin yee ni na nɛ da guri zhɛ nige yee yíri wɛ, a peefɛɛ di tabaara lɔ le puyɛ ni. 19 Ga Kilɛ bu sɔɔ nʼa da mɔ nige di shɛ yi yíri wɛ. Wee tuun wu ni, kafilagbɔ wemu pii tabaara fɛɛ pii wa yu ge, nɛ ba nɔ wà, lemu li ɲɛ pu wo se kaa li ge, nɛ na lee cɛ. 20 Bani Kilɛ wo saanra ti ɲɛ ɲɔ kafila kajii wɛ, ga sefɛɛrɛ kajii li ɲɛ lii. 21 Ayiwa, lekɛ kaa di wa yee na wɛ? Di da se ni yakpɔngɔ ni yi fɛni laa? Ta di zhɛ ni taanɲɛɛgɛ ni lotaan ni?

5

Torogaguunɔ lemu lʼa ɲa Korɛnte egilizi wu ni ge

1 Ayiwa na cebooloo, shɛnɲɛhɛmɛɛ pʼa yi jo nɛ mu na dɔdɔɔrɔ ta ti wa yee tɛ ni, dɔdɔɔrɔ temu ti ɲɛ ali piimu bɛ ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, pee bɛ ya gbara ti na-ɛ ge: Nɛ logo na yee wa nigin wʼa wu to shɔ kɔn shɔ wu na na pye wu shɔ. 2 A tabaara di nɔhɔ yee ɲi sanha na taha lee bɛ na. Le kaa le bi yaa li sii yee ɲahaya tanha xuuni, kɔnhɔ wemu wʼa li pye ge, wee di waa laha yi na. 3 Nɛ wa yee tɛ ni wɛ, ga na fungɔngɔ dʼa pinnɛ ni yi ni. Nɛ kunni ya kiiri kɔn xɔ we ná we na, ma na jo nayɛ pyaa bɛ ki ɲɛ wà. 4 Ayiwa, yi ba ba yiyɛ pinnɛ tuun wemu ni Kafɔɔ Yesu mɛgɛ na, na bɛ wo fungɔngɔ ki na binnɛ ni yi ni, na fara wù Kafɔɔ Yesu wo sefɛɛrɛ ti na. 5 Yʼi wee sipya we le Shitaanni keŋɛ ni! Kɔnhɔ wu ceepuuro ti wo lakuuŋɔ kʼi gyɛɛgi, wu munaa le di ba shɔ Kafɔɔ Yesu cabaŋa.

6 Ɲuŋɔ wa li na yee pʼa yiyɛ kɛrɛ wɛ! Ta yee ya li cɛ na jo buuri shizhɛnhɛrɛ nifɛnhɛfɛnhɛrɛ yɛ tʼa myɛdɔnhɔŋɔ bɛɛri yirige wɛ? 7 Yi buuri shizhɛnhɛrɛ nilɛɛrɛ ti bɛɛri yeege yiyɛ tɛ ni, kɔnhɔ yʼi bye myɛdɔnhɔŋɔ nivoŋɔ. Bani li can koo ni shizhɛnhɛrɛ wa yi ni wɛ, na li kaɲuŋɔ pye Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li Dubyapige ki ɲɛ wèe mu, kemu ya wolo na pye saraga wèe wuu na ge. Kee ɲɛ Kirisa wuyɛ pyaa. 8 Wee tuun wu ni, wù kalenɛ li gba! Wù ganha bu li gba ni buuri shizhɛnhɛrɛ nilɛɛrɛ ti ni wɛ! Lee kɔri ɲɛ: Wù ganha bu li gba ni kakuuyo, kelee ni dɔdɔɔrɔ ni wɛ! Ga wù li gba ni shizhɛnhɛrɛ baa buuri ni. Wee buuri we ɲɛ can ni fɛfɛɛrɛ wèe zɔlɔɔ pu na!

9 Nɛ yi ka na tun yee mu na sɛmɛ wu ni jo sipyii piimu pʼa taanfɛɛgɛ pyi ge, jo yee ganha ba gari ni peefɛɛ ni wɛ. 10 Ga lee wa nago kanna yee pu kɔn laha ke koŋɔ ke wo taanfɛɛgɛ pyevɛɛ, ni ki natakuumɔ fɛɛ, ni ki nagaalaa, kelee ni ki yapɛrɛgaan bɛɛri na-ɛ dɛ! Lee bu yaha li pye, fo yi bu foro ke koŋɔ puga ke ni. 11 Nʼa da li shɛ yi na jo sipya wemu bɛɛri wʼa yu na nʼa daa fɔɔ wee ɲɛ, na taanfɛɛgɛ pyi kelee natakuumɔ keree, kelee yapɛrɛgaanra, kelee na shɛhɛɛ pyi, kelee singbaa, kelee nagaara ge, yi ganha bu binnɛ ni wee wa ni kaa la shishiin na wɛ. Ali yee ya yaa yi pinnɛ li bɛ ni wee sipya wa ni wɛ. 12 Piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, na kiiri kɔn pee na, lee ɲɛ nɛ wo nibyii wɛ. Ga nʼa daa fɛɛ piimu pu wa yee wo egilizi wu ni ge, yee pʼa yaa na pee wo jurumu wu kiiri kɔɔn. 13 Piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, Kilɛ yɛ pyaa na ba kiiri kɔn pee na. Ga ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na: «Yee pu kakuubye wu kɔri yeege yiyɛ tɛ ni.»*

6

Nʼa daa fɛɛ ya yaa pʼa puyɛ yiri fanha puga wɛ

1 Ɲaha kʼa yee pye bɛganhara bu jé yee wa ni wu ceboro tɛ ni, yee da ga shɛ ni pee jomɔ pe ni nʼa daa fɛɛ pu mu wɛ, ga piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, yee na dɛrɛ yiyɛ yiri fanha puga, pee mu wɛ? Lee ya saha wɛ. 2 Wee tuun wu ni ta yee ya li cɛ na fɛfɛɛrɛ sipyii pii pu da ba kiiri kɔn ke koŋɔ ke na wɛ? Ayiwa, ni li wa nago yee pu da ba kiiri kɔn ke koŋɔ ke na, keree kiimu ki ɲɛ kafɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ ge, ɲaha na yee pye yee ganha bu já kee shɔɔnri yiyɛ tɛ ni-i wɛ? 3 Ta yee ya li cɛ na wèe pu da ba kiiri kɔn ali mɛlɛkɛɛ pii bɛ na wɛ? Ni lee na ba bye, kafɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ kii kʼa byi wù tɛ ni ke koŋɔ ke na ge, yee na kee shɔɔnri kanha dii wɛ? 4 Na ta kii keree kii kʼa di bu jomɔ le yee tɛ ni, sipyii piimu ɲɛ yaaga bɛ Egilizi koo ni-i ge, yee na dɛrɛ shɛ pee pye yi kiirikɔɔn! 5 Nʼa yi yu kɔnhɔ yiyɛ pyaa bɛ di li cɛ na shiige ki ɲɛ kii. Shɛn nigin bɛ ya sii yee tɛ ni fungɔngɔ fɔɔ wemu na já cebooloo pu tɛ kayuu jo-e ya? 6 Ayiwa, ta lʼa saha can na, nago ceboro wa wu shɛ kayuu teŋɛ ni ceboro wa ni fanha puga, sipyii mu piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ?

7 Bɛganhara na jé yee tɛ ni fo na shɛ yee pye yee na yiyɛ yiri fanha mu, lee yɛ pyaa wa yee mu ɲuzogoro. Ɲaha kʼa yee pye yee ya gbara yee pʼa katiibaagaa kii xuli yiyɛ ni-i wɛ? Ɲaha na yee di ya gbara ye pʼa naŋmahara keree xuli yiyɛ ni-i wɛ? 8 Ga fo yee na tɛrɛ na katiibaagaa ni naŋmahara ti pyi. Go yi cebooloo na yee wa ki pyi! 9 Ta yee ya li cɛ na jo taa ɲɛ sipyitiibaalaa mu Kilɛ wo saanra ti ni-i wɛ? Yi ganha ba yiyɛ faanna wɛ! Taanfɛɛgɛ pyevɛɛ yoo, yapɛrɛgaan yoo, dɔdɔɔ yoo, namaa piimu bɛ ya puyɛ sinnɛɛ ge, pee yoo, 10 nagaalaa yoo, natakuumɔ fɛɛ yoo, singbaa yoo, yayirilee yoo, javafɛɛ yoo, pii pʼa shishiin tajege wa Kilɛ wo saanra ti ni wɛ. 11 Kii yahagaŋaa kii sipyii pii wa bi bye yee bɛ ni. Ga Kilɛ ya yee jé, na yee pye fɛɛfɛɛ na yeege kakuuyo ni, na yee pye sipyitiimɛɛ Kafɔɔ Yesu Kirisa mɛgɛ na, Kilɛ Munaa li baraga ni.

Kafɔɔ wuuro ti ɲɛ nʼa daa fɔɔ ceepuuro

12 Pii wa yu yee ni na keree bɛɛri ɲɔ ya kan yee mu! Ga nʼa da li shɛ yi na jo kuduun wa keree bɛɛri ni wɛ. Keree bɛɛri ɲɔ ya kan, ga nɛ kunni di wa da ga nayɛ yaha bulo kaa tuugo bɛɛri mu wɛ. 13 Pii bɛ wa yu sanha yee ni na yacɛrɛ kaa na yalige ya yàa, yacɛrɛ bɛ dʼa yàa yalige kaa na. Can wu ɲɛ wii. Ga caŋa ka wa ma, Kilɛ na ba yi shuun wu bɛɛri kyɛɛgi. Ga sipya ceepuuro te kunni, tee ya ta yàa dɔdɔɔrɔ kaa na wɛ. Kafɔɔ wuu na ti ɲɛ, Kafɔɔ bɛ di sipya ceepuuro ti marani. 14 Kilɛ wʼa Kafɔɔ ɲɛ na yeege xu ni, wu na ba wèe bɛ ɲɛ na yeege xu ni wu sefɛɛrɛ ti baraga ni. 15 Ta yee ya li cɛ na jo Kirisa yatɛnyɛ yi ɲɛ yee ceepuuro ti wɛ? Wee tuun wu ni, nɛ ma na Kirisa wu wo yatɛngɛ ka lɔ na taga navarashɔ yatɛnyɛ sogolo gɛ? Lee kunni ya saha wɛ. 16 Kelee ta yee ya li cɛ na jo sipyaa sipya wʼa sinnɛ ni navarashɔ ni ge, ma ni wu ni, yi bɛɛri ya ɲɛri ceepuuro nigin wɛ? Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Pu shuun wu bɛɛri na ɲɛri ceepuuro nigin.»* 17 Ga sipya wemu bu wuyɛ kan Kafɔɔ mu, weefɔɔ ni Kafɔɔ ma bye nigin wu Munaa li ni.

18 Yʼa fe dɔdɔɔrɔ ɲaha na. Jurumu wemu sama sipya ya byi ge, wee ya dani wu ceepuuro ti kpɛɛngɛ ke na. Ga sipyaa sipya wʼa dɔdɔɔrɔ pye ge, jurumu wʼa pye wuyɛ pyaa ceepuuro ti na. 19 Ta yee ya li cɛ na jo yee ceepuuro ti ɲɛ Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ wɛ? Lee Fɛfɛɛrɛ Munaa le wa yee funyɔ ni. Kilɛ wʼa li kan yee mu. Yee ɲɛ nige yiyɛ wuu wɛ. 20 Bani pɛɛwa na Kilɛ ya yee shɔ. Lee wuu na yʼa baraga tɛri Kilɛ na ni yi ceepuuro ti ni.

7

Celeŋɛnɛ kelee gbajiire keree

1 Ayiwa, yʼa yegeye yemu ka na tun na mu yi sɛmɛ wu ni ge, wù shɛ yee fɛni. Lʼa ɲɔ ná mu wu ganha bu cee lɔ wɛ. 2 Ga kɔnhɔ dɔdɔɔrɔ ganha ba byi wɛ, ná bɛɛri ya yaa wu cee leŋɛ, cee bɛɛri di gbaga je ná mu. 3 Ná ya yaa wʼa lemu pyi wu shɔ mu ge, wu lee ɲɔ yaha cee wu mu. Cee bɛ ya yaa wʼa lemu pyi wu poo mu ge, wu bɛ di lee ɲɔ yaha ná wu mu. 4 Bani cee ceepuuro tiyɛ pyaa ɲɛ wu wuuro wɛ, ga wu poo wuuro ti ɲɛ tii. Mu shiin li wa, ná bɛ wo ceepuuro tiyɛ pyaa ɲɛ wu wuuro wɛ, ga wu shɔ wuuro ti ɲɛ tii. 5 Wee tuun wu ni, yi ganha ba yiyɛ shege wɛ! Yi bɛshuun na já jo na bɛ yi na, na tuun wa pye yiyɛ kadugo na, kɔnhɔ yʼi wee tuun we pye Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na. Ga wee tuun we bu doro, yʼi guri pye ni yiyɛ ni sanha! Ni lee bɛ wɛ, yʼa da já yiyɛ na wɛ, lee funŋɔ ni Shitaanni bɛ na yi taanna wii di yi tɔɔgɔ le jurumu ni.

6 Ye nʼa yu mɛ yi mu ge, yi yɛri yɛri jomɔ pu wa pii, li wa fanha kaa wɛ. 7 Li da yaha nɛ kaa na, sipyii bɛɛri ya yaa pu pye ba nɛ ɲɛ wɛ. Ga wa bɛɛri ni wu loolodaa li wa Kilɛ mu. Kaa la wo loolodaa wa wa mu, la bɛtii bɛ wo loolodaa bɛ di ɲɛ wa bɛ mu.

8 Ayiwa, piimu pu wa pu sanha gbaya je, kelee na cèe leŋɛ-ɛ ge, ni cèe piimu wo namaa pʼa xu ge, nɛ funŋɔ na kunni, pee pu kori yaha mu pu yɛ ba nɛ ɲɛ wɛ. Lee ya ɲɔ shɛn. 9 Ga pu bu da pʼa da já puyɛ na wɛ, wee tuun wu ni pʼa yaa wa bɛɛri wu gbaga je, kelee na cee leŋɛ. Bani, lee ya pɔrɔ pu mu pu kori yaha wà mu, gbaya kelee cèe la di da pu sorogo.

10 Pʼa nʼa daa fɛɛ piimu kan xɔ puyɛ mu ge, ye nʼa da jo pu mu ge, yee wa nɛyɛ pyaa wo nijoyo wɛ, ga Kafɔɔ woyo yi wa yii. Yee yi wa mɛ jo, cee wu ganha bu da wu gbaga xɔ ná wu mu wɛ! 11 Cee wemu shiin bu foro wu poo mu, wee tuun wu ni wʼa yaa wu wuyɛ yaha wà ná baa, kelee wu guri shɛ bɛ ni nalɛ wu ni. Ná bɛ ya yaa wu wu shɔ yaha wɛ.

12 Ayiwa, ye nʼa da jo pusamaa mu ge, yee wa Kafɔɔ wo nijoyo wɛ; nɛyɛ pyaa kʼa yee yu. Ceborona wa bu bye nʼa daa fɔɔ, wu shɔ di ɲɛ nʼa daa fɔɔ wɛ; cee wu bu sɔɔ na diin wu mu, ná wu ya yaa wu wu yaha wɛ. 13 Ceboroshɔ wa bɛ shiin bu bye nʼa daa fɔɔ, wu poo di ɲɛ nʼa daa fɔɔ wɛ; ná wu bu sɔɔ na cee wu mara wu shɔ, cee wu ya yaa wu foro wɛ. 14 Bani na ná wu yaha wu ɲɛ Kiricɛn wɛ, wu ni cee wu bu bye shiizhan, wʼa Kilɛ tɛɛŋɛ. Mu shiin cee wu bɛ ɲɛ wu bu da wu ɲɛ Kiricɛn wɛ. Wu ni ná wu bu bye shiizhan, wu bɛ ya Kilɛ tɛɛŋɛ. Lee kaa bɛ wɛ, pu nagoo pu na bye kanna pu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, na ta pu dʼa Kilɛ tɛɛŋɛ can can na. 15 Ga pu shuun wu ni wemu wu ɲɛ nʼa daa baa fɔɔ wu ge, wee bu jo wu foro nʼa daa fɔɔ wu ni, yi wu yaha wu foro wu ni. Wee tuun wu ni nʼa daa fɔɔ wʼa pye cee wu la, wu shiin ya pye ná wu la, wu na bye wuyɛ mu. Kilɛ ya yee yiri, kɔnhɔ yʼi ba bye ɲaɲiŋɛ na. 16 Bani mu cee nʼa daa fɔɔ we, dii mʼi da já bye mʼi li cɛ na mu wu da ba ma poo wu ɲuŋɔ wolo wɛ? Kelee mu ná nʼa daa fɔɔ we, dii mʼi da já bye mʼi li cɛ na mu wu da ba ma shɔ wu ɲuŋɔ wolo wɛ?

Mayɛ yaha ba ma bye a Kilɛ di ma yiri wɛ

17 Lee niŋɛ na foro wà, wa bɛɛri ya yaa wʼa ɲaari wʼa sahaŋi ni wu loolodaa ni, Kilɛ ya lemu kan wu mu ge. Kilɛ ya wufɔɔ yiri na wu yaha yahama pemu bɛ ni ge, wu da ɲaari wʼa sahaŋi ni pee bɛ ni. Wee kalaa we nʼa gaan nʼa daa fɛɛ pu mu egilizii pu bɛɛri ni. 18 Kilɛ bu sipya wa yiri na wufɔɔ ta wʼa cekɔɔnrɔ pye xɔ, wufɔɔ wu wuyɛ yaha wà mu. Wu shiin bu wemu yiri na wufɔɔ ta wu sanha cekɔɔnrɔ pye wɛ, wufɔɔ ganha ba li shaa nige fo wu gɔn wɛ. 19 Mʼa cekɔɔnrɔ pye yoo, ma ya cekɔɔnrɔ pye-e yoo, lee la shishiin kaɲɔɔ ɲɛ wɛ. Lemu wo kaɲɔɔ li wa ge, lee li wa mɛ na Kilɛ wo ɲɔmɛɛjogoo ki koo ɲaari. 20 Kilɛ ya wa bɛɛri yiri, na wufɔɔ yaha yahama pemu ni ge, wufɔɔ ya yaa na wuyɛ yaha pee yahama pu ni. 21 Kilɛ bi ma yiri na ma yaha bulooro ni, ma ganha bu lee kaa taga ma funŋɔ cɔnri wɛ. Ga tacoŋɔ bu da ki na ɲɛ ma mu mʼa foro bulooro ti ni, mʼa yaa ma foro ti ni. 22 Bani sipya wemu Kafɔɔ ya yiri na wu yaha bulooro ni ge, weefɔɔ ya ɲɛri wuyɛ wo Kafɔɔ mu. Sipya wemu bɛ di bu bye wuyɛ mu, Kirisa bu ma yiri, mʼa ɲɛri wu bulo. 23 Kafɔɔ ya yee shɔ pɛrɛmɛ pemu na ge, pʼa waha shɛn. Wee tuun wu ni yi ganha bu bye sipyii wo buloo wɛ.

24 Na cebooloo, Kilɛ ya yee bɛɛri nigin nigin wu yiri na yi yaha yahama pemu ni ge, wa bɛɛri ya yaa wu kori pee yahama pu ni.

Mudasiilee keree

25 Piimu pu wa pu sanha namaa ni cèe kalɛɛ pye ɲa bada-ɛ ge, yemu nʼa da jo pee mu ge, yee wa Kafɔɔ wo nijoyo wɛ, nɛyɛ pyaa kʼa na fungɔngɔ shɛɛ pu na. Ga Kafɔɔ wo cemɛ pu baraga ni, yʼa yaa yi dà na jomɔ pu na. 26 Kanhama pe pu wa nimɛ ge, pee kanhama pu wuu na nɛ li ta jo lʼa pɔrɔ wa bɛɛri mu wu kori yaha ba wʼa sii wɛ. 27 Cee bi ɲɛ ma mu, ma ganha bu wu yaha wɛ. Ma shiin bi ɲɛ ma sanha cee leŋɛ wɛ, wee tuun wu ni mʼa mayɛ yaha wà mu cee baa. 28 Ga lee bɛ na, ma ɲɛhɛ cee leŋɛ, ma ya jurumu pye wɛ. Doɲiŋɛ fucɛri nacɛbaa bɛ ɲɛhɛ gbaga je, wu ya jurumu pye wɛ. Ga kanhama see wo pʼa da ba nɔni gbaya cèe ni cèe kafɛɛ na pu ɲiifɛɛrɛ ti ni. Nʼa bi giin di yi ɲuŋɔ wolo pee kanhama pu ni.

29 Ayiwa na cebooloo, ye nʼa giin di jo yi mu ge, yee yi wa mɛ jo koŋɔ ki taaxɔɔ lʼa tɛɛŋɛ. Wee tuun wu ni, piimu pu wa ni cèe ni ge, pee pu la le puyɛ ni Kafɔɔ wo labye wu fɛni. Pʼi bye kanna cèe bɛ ɲɛ pu mu wɛ. 30 Piimu pʼa mɛhɛɛ suu ge, pee di la le puyɛ ni Kafɔɔ wo labye wu fɛni. Pʼi bye kanna pu bi mɛhɛɛ bɛ suu wɛ. Piimu pʼa fundanga pyi ge, pee di la le puyɛ ni Kafɔɔ wo labye wu fɛni. Pʼi bye kanna pu bi fundanga bɛ pyi wɛ. Piimu pʼa zhɔ pyi ge, pee di la le puyɛ ni Kafɔɔ wo labye wu fɛni. Pʼi bye kanna yaaga bɛ bye pu mu wɛ. 31 Piimu pʼa koŋɔ yaŋmuyɔ ye shaa ge, pee di la le puyɛ ni Kafɔɔ wo labye wu fɛni. Pʼi bye kanna pu bi koŋɔ ke yaŋmuyɔ ye shaa bɛ wɛ. Bani koŋɔ ni ki yaŋmuyɔ yi wa da mɔ yʼi xhɔ wɛ.

32 Lee wuu na nʼa bi giin jo funzhaga katii ganha bu jé yi ni wɛ. Sipya wemu wu ɲɛ wu sanha cee lɔ-ɛ ge, Kafɔɔ wo ɲidaan keree ki ma bye weefɔɔ wo cɔnrɔmɔ keree. Wu funzhaga kaa bɛɛri li ɲɛ lemu li da wu pye wu taan Kafɔɔ mu ge. 33 Ga wemu bu cee leŋɛ, wee ma ke koŋɔ ke wo yaŋmuyɔ kaa taga wuyɛ funŋɔ cɔnri, kɔnhɔ wu daan wu shɔ mu. 34 Lee funŋɔ ni wu fungɔngɔ ki ma ɲɛri na wu kilee na se kabaya shuun na. Cèe piimu ɲɛ gbaga ni wɛ, na fara doɲiŋɛ pushaa na, pee bɛ ma pu funyɔ shaa ni Kafɔɔ ɲidaan keree kaa ni, kɔnhɔ pʼi já pye Kafɔɔ wuu pu keree ki bɛɛri ni. Ga cee wemu wu ɲɛ gbaga ni ge, wee wo funzhaga ki ma gaaŋi ke koŋɔ ke wo yaŋmuyɔ ye yíri, kɔnhɔ wu daan wu poo mu. 35 Yeeyɛ pyaa wo kuduun kaa na nʼa ye yu, li wa nago kanna fanha nʼa giin di bye yi na wɛ. Ga na funŋɔ ki wa yʼi da ɲaari ɲaarigazaana na, yʼi daha Kafɔɔ nɔhɔ ni ni yi zɔlɔɔ pu bɛɛri ni.

36 Ná wemu bu li cɛ na wee wa da já wuyɛ co wu curɔ tàan wɛ, wu mɛhɛ wu leŋɛ na saha ni wu fungɔngɔ ni. Lee ɲɛ jurumu wɛ. 37 Ga ná wemu bu li kɔn wuyɛ funŋɔ ni na ta wa shishiin ya wu karamu wɛ, na jo wu da wu curɔ leŋɛ wɛ. Wu bi dà li na, na wu fungɔngɔ kaa li takyɛɛgɛŋɛ wa da yìri xuu wa shishiin ni wɛ, ayiwa lee ya ɲɔ. 38 Lee funŋɔ ni wemu bu wu curɔ leŋɛ, kasaana wʼa pye. Ga wemu bɛ bu sɔɔ na wu wo yaha wà leŋɛ baa, lee ya pɔrɔ shɛn.

39 Ayiwa, cee bɛɛri wʼa gbaga je ná mu ge, na ná wu yaha ɲìi na, cee wʼa pɔ yaha wu na. Ga ná wu ga xhu, wee tuun wu ni wʼa pye wuyɛ mu. Ná bɛɛri wʼa wu taan ge, wu shɛ gbaga je wee mu, kɔnhɔ wu pye nʼa daa fɔɔ. 40 Ga nɛ wo funŋɔ na, wee cee wu bu sɔɔ na wuyɛ yaha wà mu, lee na bɔrɔ wu mu fo xuuni. Nɛ bɛ di wa giin bɛ jo Kilɛ Munaa li wa nɛ bɛ ni.

8

Yapɛrɛɛ xaara

1 Wù shɛ nimɛ yapɛrɛɛ xaara ti wo jomɔ pu fɛni. Can wu ɲɛ wii na jo wèe bɛɛri pu ɲɛ ni lajɛ ni ma na jo ba yee wa yi yu wɛ. Ga wee lajɛ we ya tabaara leni sipya ni. Na ta taanɲɛɛgɛ di se ni nʼa daa fɔɔ ni ɲaha na nʼa daa wu ni. 2 Sipya wemu ba wuyɛ wii na wee ya keree cɛ, Ayiwa wee sanha keree cɛ ba keree ya yaa kʼa jɛni wɛ. 3 Ga Kilɛ kaa ba dan sipya wemu ni, weefɔɔ Kilɛ ya cɛ.

4 Ayiwa, yee ya yegeŋɛ pye yapɛrɛɛ xaara ti shizhaa na, na ta wa na já ti xa? Wʼà li cɛ na jo yapɛrɛgo ɲɛ yafiin bɛ wɛ, bani Kilɛ nigin pe yɛ wu ɲɛ. 5 Can kunni wu ɲɛ wii, yaŋmuyɔ niɲɛhɛyɛ wa fugba we, ni ɲiŋɛ ke na sipyii na yi pyi na kilɛlɛɛ, na li pye kanna kilɛlɛɛ niɲɛhɛmɛɛ pu ɲɛ pu mu na fara kafɛɛ niɲɛhɛmɛɛ na. 6 Ga wèe mu kunni, Kilɛ nigin pe yɛ wu ɲɛ; wee ɲɛ To Kilɛ, wee wʼa yaŋmuyɔ yi bɛɛri yàa. Wee wuu bɛ wèe di ɲɛ. Kafɔɔ nigin pe yɛ bɛ di ɲɛ; wee ɲɛ Yesu Kirisa. Wee baraga ni yaŋmuyɔ yi bɛɛri wa yàa, wee baraga ni bɛ wèe wa ɲiifɛɛrɛ na.

7 Ga nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri wa sanha we can we cɛ na fiinŋɛ wɛ. Pii wa yee ni piimu wa bi tɛɛ na yapɛrɛɛ kaan ge. Pee ba tee xaara te xaa, pee ma li yaha puyɛ funyɔ ni na yapɛrɛɛ xaara ti ɲɛ tii. Pu nʼa daa wu wo fanha jɛrɛ funŋɔ ni pʼa li ta na pee ya puyɛ nɔrɔgɔ. 8 Na ta ɲɔyalige di wa da já wèe pye wèe pu Kilɛ tɛɛŋɛ wɛ. Wèe ya te xaara te yaha wà xabaa la, lee wa da yaaga wolo wèe ni wɛ. Wèe shiin ya ti xa la, lee wa da yaaga le wèe ni wɛ. 9 Ga lee bɛ na, yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na. Yi na já da yaŋmuyɔ bɛɛri li yi ɲidaan funŋɔ ni. Ga wa ganha ga wu ɲidaan yaha wu pye kaɲuŋɔ di baraga baa fɔɔ tɔɔgɔ le kakuuŋɔɔ ni wɛ. 10 Bani mu wemu wʼa yu na mu ya yaaga cɛ ge, baraga baa fɔɔ wa bu mu ɲa mu ya tiin na li yapɛrɛ la wo pɛɛŋɛ puga ni, ta lee da wu luu waha yapɛrɛɛ xaara xha na wɛ? 11 Lee funŋɔ ni, wee ceborona baraga baa fɔɔ wemu bɛ wuu na Kirisa ya xu ge, ta mu wo lajɛ wu ya pye kaɲuŋɔ na bɔɔngɔ nɔ wee na wɛ? 12 Yi ba lee pyi, yi cebooloo pu jurumu yʼa luu. Bani baraga ɲɛ pu ni keree kiimu wo bye na wɛ, yee wa pu logoo wari na waa kee na. Lee funŋɔ ni Kirisa yɛ pyaa na yʼa wee jurumu wu pyi. 13 Lee wuu na, yalige ke nʼa da lii ge, kee bu da ki na da bye kaɲuŋɔ di nɛ ceboro tɔɔgɔ le jurumu ni, nɛ na gahari kee yalige ke ni, kɔnhɔ di ganha bu na ceboro wu pye wu to wɛ.

9

Kirisa wo tudunmɔ wu tayerege ɲɛ kemu ge

1 Ayiwa, ta nɛ ɲɛ nayɛ wo wɛ? Ta nɛ bɛ ɲɛ Kirisa wo tudunmɔ wa wɛ? Ta nɛ bɛ ya wù Kafɔɔ Yesu ɲa wɛ? Ta yee bɛ pu ɲɛ wee labye we wo kuduun Kafɔɔ na wɛ? 2 Ali pii ɲɛhɛ bye pʼi ya sɔɔ li na na Kirisa wo tudunmɔ nɛ ɲɛ wɛ, yee ya yaa yee pu li cɛ na Kirisa wo tudunmɔ nɛ ɲɛ. Bani yee na jé Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni, lee li wa li shɛɛ na Kirisa wo tudunmɔ nɛ ɲɛ.

3 Piimu pʼa nɛ kaa yu, na zɔ tɛri nɛ na ge, we kafila we nɛ daga na pu ɲɔ shuu: 4 Na wèe yaha wèe na ɲɛ Kirisa wo tudunmɔɔ, ta yalige ni yagbaya ya yaa na gaan wèe mu wù labye wu wuu na wɛ? 5 Ta li ya saha nago wèe bɛ pu wù wo shɔ wa lɔ, wee di da ɲaari ni wù bɛ ni ba Kirisa wo tudunmɔɔ pusamaa, ni Kafɔɔ wo ceboronamaa pee, ni Sefasi* yɛ ɲɛ-ɛ wɛ? 6 Kelee nɛ ni Barinabasi ni, ta wèe yɛ pʼa yaa na labye watii bɛ pyi, kɔnhɔ wù na já wʼà wù ɲɔlige taa? 7 Mii yee dʼa li logo, wa wʼa sɔrɔsiire pyi, wufɔɔ di nɔhɔ kuri yere ni wuyɛ ni wɛ? Kelee wa wu ɛrɛzɛn tiire nɔri wu ganha ba ti nagoo li-i wɛ? Kelee wa wʼa yapɔrɔyɔ naha, wu ganha ba yi jirimɛ gbuu-i wɛ?

8 Yi ganha ba giin na yemu sipyii wa yu ge, na yee yɛ nɛ pye na tɔɔgɔ tasinŋɛ wɛ. Bani yee ninuyɔ yʼa ka Kilɛ wo saliya wu bɛ ni. 9 Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya yi ka saliya wu ni na: «Ma ganha bu jɔ̀ le nù ɲɔ na na wu yaha wu na shinma tanhana tanhana wɛ.»* Ta niiyɛ yɛ ni Kilɛ ya wu funŋɔ shaa na ye jo? 10 Li can koo ni, ta wèe wuu na bɛ wʼa yi jo wɛ? Wèe wuu na wʼa yi jo kunni. Bani li waha lʼi waha, wemu wʼa faa pyi ge, wʼa yaa wʼa wu pyi wu da daa; wemu bɛ wʼa shinma sani ge, wu bɛ di da wu sani, wu da daa wu taa le na.

11 Ayiwa, wèe pʼa Kilɛ jomɔ pu nuguro nugi yee mu. Wee tuun wu ni wèe bɛ na lɔ yee keŋɛ yaŋmuyɔ ni, ta lee ya ye wèe na? 12 Ni pii di wa wee kuduun we taa yee mu, ta wu ya yaa ni wèe ni sanha na toro peefɛɛ tàan wɛ? Ga wèe ya ta lee pye wɛ. Wèe ya kanhama tuugo bɛɛri soro wùyɛ ni, kɔnhɔ kaa la shishiin ganha ba bari Kirisa wo Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li na wɛ. 13 Yee kunni dʼa li cɛ bɛ na jo piimu pu wa labye pyi Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni ge, Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni pee wo ɲɔlige ya fòro. Piimu bɛ pu wa saraya nizogoyo yi wo saraya yi tawologo ki ni ge, pee bɛ wo tahaa wa fòro yee saraya ye ni. 14 Lee ninunɔ funŋɔ ni Kafɔɔ bɛ ya li koro yaha nago piimu pʼa Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pyi ge, pee wo ɲɔlige di da fòro lee yɛrɛ li ni.

15 Ga nɛ ta le kuduun kaa le la shishiin sha yee mu wɛ, nɛ di wa ye kani bɛ nago wee kuduun we di da nɔni na na wɛ. Nʼa xu bɛ, nɛ lee funŋɔ lɔ na toro di ke fundanga ke yaha ki shɔ na na. 16 Nɛ da já da Kilɛ wo Jozaama pu jo kaa taga da nayɛ pɛlɛ wɛ. Bani na pu yɛrɛ pyi, lee ya ɲɛri nɛ ɲuŋɔ ni fanha kaa. Nɛ bu bye nɛ pu yɛrɛ pyi bɛ wɛ, bɔɔngɔ ki da nɔ nɛ na. 17 Li da bi da nago kanna nɛyɛ pyaa mu lʼa taan, a nɛ ganha na Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pyi, wee tuun wu ni nɛ bi yaa ni saraa ni. Ga ni pu jo wʼi ya ta wʼa foro nɛyɛ pyaa ki ni wɛ, wee tuun wu ni labye wemu yɛ kaa lʼa le na keŋɛ ni ge, wee nʼa byi. 18 Ayiwa, wee tuun wu ni lekɛ di wa nɛ wo saraa wu wɛ? Na Kilɛ Jozaama pu yu sipyii pu mu ma ni, kuduun wemu bɛ wʼa yaa ni na ni ge, di ganha ba wee bɛ shaa wɛ. Lee ni nɛ wo saraa wʼa fòro.

19 Nɛ ɲɛ sipya wa shishiin wo bulo wɛ; ga lee bɛ na nɛ kunni da nayɛ yaha bulo sipyii bɛɛri mu, kɔnhɔ di já sipyiɲɛhɛmɛɛ ta Kirisa mu. 20 Nɛ bu bye ni Yawutuu ni tuun wemu ni, nɛ bɛ na nayɛ pye ba Yawutu ɲɛ wɛ, kɔnhɔ pu niɲɛhɛmɛɛ di ɲuwuuro ta. Piimu pʼa ɲaari na sahaŋi ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni ge, nɛ bu bye ni pee ni, nɛ bɛ na bye ba pee ɲɛ wɛ, na ta li can koo ni, nɛ Musa wo saliya wu koo ɲaari wɛ. Ga nɛ ma lee pyi, kɔnhɔ pu niɲɛhɛmɛɛ di ɲuwuuro ta. 21 Piimu pu ɲɛ pu ya Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu koo ɲaari-i ge, nɛ bu bye ni pee ni, nɛ bɛ na bye ba pee ɲɛ wɛ; kɔnhɔ pu niɲɛhɛmɛɛ di ɲuwuuro ta. Ga lee di wa nago kanna nɛ ta na Kilɛ wo saliya wu koo ɲaari-i dɛ, bani Kirisa wo saliya wu koo nɛ ɲaari. 22 Piimu fanha kʼa cɛ̀rɛ nʼa daa wu ni ge, nɛ bu bye ni pee ni, nɛ bɛ na nayɛ pye ba pee ɲɛ wɛ, kɔnhɔ pu niɲɛhɛmɛɛ di fanha ta. Lee funŋɔ ni, piimu bu bye pyegana bɛɛri na, nɛ bu bye ni pu ni, nɛ bɛ na bye ba pu ɲɛ wɛ; kɔnhɔ li pye pyegana bɛɛri na, nigin nigin wa di ɲuwuuro ta pu ni. 23 Kilɛ wo Jozaama pu wuu na nɛ lee bɛɛri pyi, kɔnhɔ na bɛ di ba da pu kuduun wu ni.

24 Piimu pʼa ɲahazhaanri tafɛrɛ ti fe ge, ta yee ya li cɛ na pu bɛɛri pu ma baa, ga shɛn nigin yɛ pe na ba ɲahagbaa li ta wɛ? Wee tuun wu ni yi bɛ pu la le yiyɛ ni, yʼi da fe, kɔnhɔ yi bɛ di ba kuduun ta. 25 Piimu pʼa tee ɲahazhaanri tafɛrɛ ti fe ge, pee ya pu yɛ tánha keree niɲɛhɛŋɛɛ na. Pee wa pu wuu li pyi kuduun wemu kaa na ge, wee ya xhuu. Ga wèe wa wu wuu li pyi kuduun wemu kaa na ge, wee da ga xhɔ wɛ. 26 Lee wuu na nɛ na wo tafɛrɛ ti fe, ga nɛ ti fe ɲubadin wɛ; nɛ na wo kagurukpɔnyɔ yi bɛ pyi, ga nɛ wo kaguruyo yi wa se kafɛɛgɛ na wɛ. 27 Nɛ na ceepuuro ti kana xuuni na nayɛ co can can na keree niɲɛhɛŋɛɛ tàan; kɔnhɔ di ganha bu Kilɛ Jozaama pu jo sipyii pu mu, nayɛ pyaa di dɛrɛɛ pa buun wɛ.

10

Izirayɛli shɛɛn wo keree kʼa pye wèe mu ɲaha shɛshɛɛrɛ

1 Na cebooloo, le lʼa wèe sefɛlɛɛ pu ta na pu yaha pu na ɲaari siwaga ki ni ge, yi funŋɔ ganha bu wɔ lee na wɛ. Ɲahaŋa kʼa pu bɛɛri mara, a pu bɛɛri di ba suumɔ lɔhɔ ki kɔn ɲɛri. 2 Pu bɛɛri pʼa batize ɲahaŋa ke, ni suumɔ lɔhɔ ki ni, na bye ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa ni kariɲɛɛgɛ ki ni. 3 Kilɛ ya yalige kemu kan pu mu na yìri fugba wu ni ge, pu bɛɛri pʼa kee li. 4 Kilɛ ya lɔhɔ kemu kan pu mu ge, pu bɛɛri pʼa kee gba. Bani fɛfɛɛrɛ faaga kʼa bi pinnɛ ni pu ni, na lɔhɔ kaan pu mu. Kirisa wu bye kee faaga ke. 5 Ga le bɛɛri kadugo na, pu niɲɛhɛmɛɛ kapyegee ya pa daan Kilɛ mu wɛ, lee lʼa pu pye pʼa xu siwaga ki ni.

6 Ayiwa, kii keree kii ya pye na shɛ wèe na, kɔnhɔ wèe bɛ ganha bu da lakuuŋɔ yaha ki wu le koguunɔ ni ba pee ya pye wɛ. 7 Pii wa bi yapɛrɛɛ kaan pu ni. Yi bɛ ganha bu yiyɛ yaha yapɛrɛgaan ba pee ya pye wɛ! Lʼa ka pee shizhaa na Kilɛ Kafila wu ni na: «Sipyii pʼa tiin na li, na gba, lee kadugo na, a pʼi xhɔ na shɔ to xɔnhɔrɔ na na xhɔnhɔni pu yapɛrɛɛ ɲahagbaa na.»* 8 Pii wa bye pu ni dɔdɔɔ. Yi bɛ ganha bu da yiyɛ yaha dɔdɔɔ ba pee ya pye wɛ! Piimu pʼa tee dɔdɔɔrɔ ti pye ge, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛlɛɛ shuun ni taanri (23.000), pee pʼa xu pu ni caŋa ɲii nigin funŋɔ ni. 9 Pii wa Kafɔɔ taanna wii pu ni. Yi bɛ ganha bu da zɔɔ yi Kafɔɔ taanna wii wɛ! Piimu pʼa lee pye ge, wɔlɔɔ pʼa pee nɔ na gbo. 10 Pii wa bi ŋmunu-ŋmunɔ pu ni. Yi bɛ ganha ba ŋmunu-ŋmunɔ ba pee ya pye wɛ! Piimu pʼa lee pye ge, mɛlɛkɛ munaawuumɔ wʼa pa pee bɛɛri gbo.

11 Kii bɔɔngɔ keree kii bɛɛri ya pee ta, kɔnhɔ kʼi já pye ɲaha shɛshɛɛrɛ wèe mu. Pʼa kii keree kii ka, kɔnhɔ kʼi ba bye kalaa wèe mu, wèe piimu pu ɲɛ taaxɔɔ li koɲɔɔrɔ na ge. 12 Wee tuun wu ni sipya wemu wʼa wuyɛ wii na wee yeregana ya ɲɔ ge, weefɔɔ wu la le wuyɛ ni wu ganha bu da guruŋɔ do wɛ. 13 Nɔwuuro temu tʼa yee taa ge, tee ninuuro tʼa sipyii pusamaa bɛɛri taa. Kilɛ ɲɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ, wu da ga sɔɔ yee nɔhɔ ki wolo fo di zhɛ doro yi fanha ki tɛhɛnɛ tàan wɛ. Ga tuun wemu ni nɔwuuro ti da ba nɔ yi na ge, Kilɛ na fanha kan yi mu, kɔnhɔ yi já ti xu yiyɛ ni, na guri na taforogo bɛ kan yi mu.

Wù wùyɛ tanha yapɛrɛɛ keree tuugo bɛɛri na

14 Lee wuu na na taanɲiinɛɛ, yi sii yi tɔɔgɔ wolo yapɛrɛgaanra ni fɛɛfɛɛ! 15 Yʼa keree kɔri cɛ, lee jogana le nʼa yu ni yi ni. Ye nʼa yu yi mu ge, yiyɛ pyaa bɛ ki yi wii! 16 Wèe ba da Kafɔɔ fɛfɛɛrɛ yalige ki li, wèe ma baraga taha Kilɛ na na yagbaga kemu gba ge, ta kee wa ma li shɛɛ na Kirisa ni wèe ɲɛ kariɲɛɛgɛ ni wu shishan pu baraga ni wɛ? Buuri wu bɛ wèe ma daa daa wùyɛ na ge, ta wee bɛ ya li shɛɛ na Kirisa ni wèe ɲɛ kariɲɛɛgɛ ni wu ceepuuro ti baraga ni wɛ? 17 Buuri ɲuŋɔ nigin yɛ ki ɲɛ. Ali na wèe yaha wèe ya ɲɛhɛ bɛ, wèe bɛɛri ya pinnɛ na bye ceepuuro nigin. Bani wèe bɛɛri pʼa ke buuri ɲuŋɔ nigin we taani wùyɛ na.

18 Lemu li bi byi Izirayɛli nagoo pu niŋɛ ni ge, yi yi funŋɔ kɔn lee na. Piimu pʼa bi ma saraga yaŋmuyɔ yi li pee ni ge, ta pee ɲɛ ma bye ni Kilɛ ni kariɲɛɛgɛ ni wɛ? Bani Kilɛ wogo ki ɲɛ saraya nizogoyo yi tawologo yaaga ke. 19 Lekɛ nɛ jomɔ pʼi wa zhɛɛ wɛ? Na kaɲɔɔ li wa yapɛrɛɛ ki na laa? Ta xaara te pʼa gbuu ki na ge, tee na kaɲɔɔ li wa? 20 Bada, lee la bɛ wɛ. Ga nɛ wo jomɔ pʼa li shɛɛ nago yaŋmuyɔ yemu yapɛrɛgaan pʼa wo na gaan yapɛrɛɛ ki mu ge, jo jinaa mu pʼa yee kaan, yi wa gaan Kilɛ mu wɛ. Nɛ funŋɔ di wa yee pu pye kariɲɛɛgɛ ni ni jinaa ni wɛ. 21 Yee da já da gbuu Kafɔɔ wo cɛɛgbuu li ni, yi da se yʼa gbuu sanha jinaa bɛ wuu li ni wɛ! Yee da já da li ni Kafɔɔ ni, yi da li ni jinaa bɛ ni wɛ! 22 Kelee ta wʼà giin wù Kafɔɔ wo ɲiizhaga ki yirige? Ta wèe fanha ya ɲɛhɛ wu wogo na?

Nʼa daa fɛɛ pu kapyegee ya yaa na nɔɔrɔ tɛri Kafɔɔ mɛgɛ na

23 «Keree bɛɛri ɲɔ ya kan» ba yee wa yi yu wɛ; ga kuduun ɲɛ keree bɛɛri ni wɛ. «Keree bɛɛri ɲɔ ya kan», ga keree bɛɛri di wa da zhɛ ni yee ni ɲaha na nʼa daa wu ni wɛ. 24 Wa shishiin ganha ba wuyɛ nigin wo kuduun keree shaa wɛ! Wa bɛɛri ya yaa wʼa kaa pyi lemu wo kuduun wu ɲɛ watii na ge.

25 Xaara tuugo bɛɛri yʼa ɲa ti bɛrɛɛ caan na ge, yi ganha ba ti keree yegee wɛ, yʼa ti xaa! Yi ganha bu nakaara ta shishiin yaha yi zɔlɔɔ pu na tee wuu na wɛ! 26 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Ɲiŋɛ ke ni ki yaŋmuyɔ bɛɛri yi ɲɛ Kafɔɔ woyo.»*

27 Wemu ɲɛ Kiricɛn wɛ, wee wa bu yi yiri yalige na wu puga, yi bu shɛ wà, wu bu shɛ yalige tuugo bɛɛri kan yi mu, yi ganha bu ki keree yege wɛ. Yi ki li yi ganha bu da nakaara ta shishiin yaha yi zɔlɔɔ pu na wɛ! 28 Ga wa bu yi pye: «Yapɛrɛɛ xaara ti ɲɛ te dɛ!» Wee tuun wu ni, yi ganha bu ti xa nige wɛ! Wemu wʼa yi funŋɔ to ge, nakaara ti ɲɛ wu zɔ wu ni. Lee wuu na, yi ganha bu ti xa wɛ! 29 Nɛ wa ye yu yee wo zɔlɔɔ pu wo nakaara wuu na-ɛ dɛ! Ga wemu wʼa yi funŋɔ to ge, wee wo zɔ wu wo nakaara wuu na.

Ayiwa, pii na ba jo yee ni na: «Ɲaha na watii wo zɔ nakaara di da ba dɛrɛɛ jaagi shan nɛ na wɛ?» 30 Yalige ke nɛ da lii ge, nɛ bu baraga taha Kilɛ na kee wuu na, lekɛ di da ba jaagi shan nɛ na kee wuu na, nɛ dʼa baraga taha na xɔ Kilɛ na wɛ?

31 Lee funŋɔ ni, yaaga kemu yʼa da lii ge; yaaga kemu yʼa da gba ge; kaa tuugo bɛɛri yʼa da bye ge, kii bɛɛri ya yaa na nɔɔrɔ tɛri Kilɛ na. 32 Wa shishiin ganha da kaa pye yi ni lemu na Yawutu wa, kelee Girɛki wa, kelee Kilɛ wo Egilizi wu sipya wa ɲuŋɔ kyɛɛgi wɛ. 33 Yi pye ba nɛ ɲɛ wɛ! Nɛ la le nayɛ ni na sipyii bɛɛri wo ɲidaan pyi keree bɛɛri ni. Nɛ nayɛ mɛgɛ wo kuduun shaa wɛ, ga sipyii bɛɛri wo kuduun nɛ zhaa, kɔnhɔ pʼi já shɔ.

11

Cee ɲubɔɔ keree Kilɛ pɛlɛduun ni

1 Ayiwa, yi pye na taannivɛɛ ba nɛ bɛ ya Kirisa taanni taannigana lemu na wɛ!

2 Na cebooloo, nɛ yi sɔni xuuni, bani yee ya fungɔngɔ yaha nɛ na keree bɛɛri ni, kalaa wemu bɛ nɛ kan yee mu ge, na nɔhɔ na wu bɛ koo ɲaari. 3 Ga kaa nigin ɲɛ wà, na funŋɔ ki wa yʼi lee cɛ: Kirisa wu ɲɛ ná bɛɛri wo ɲuŋɔfɔɔ; ná bɛ di ɲɛ wu shɔ ɲuŋɔfɔɔ; Kilɛ di ɲɛ Kirisa bɛ wo ɲuŋɔfɔɔ. 4 Wee tuun wu ni, ná wemu ba Kilɛ ɲɛɛri, kelee na kafila nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo, wu ba lee la shi pyi na wu ɲuŋɔ yaha kʼa tɔ, wu ya baraga taha Kirisa na wɛ. 5 Ga cee ba Kilɛ ɲɛɛri, kelee na kafila nuri Kilɛ ɲɔ na na yu; wu ba lee la shi pyi na ta ɲubɔɔ ɲɛ wu ɲuŋɔ ni wɛ, ná we wu ɲɛ wu ɲuŋɔfɔɔ wu ge, wu ya baraga taha wee na wɛ. Wʼa ɲɛri ba cee ɲuŋmaa wo ɲɛ wɛ. 6 Cee wemu bu jo wu da ɲubɔɔ pɔ wu ɲuŋɔ ni wɛ, wee tuun wu ni wu mɛhɛ ɲuzhiire ti kɔn. Ga cee na wu ɲuzhiire kɔn, kelee na ɲuŋɔ ki xuu, lee bi ɲɛ cee mu shiige, wee tuun wu ni wʼa yaa wu ɲubɔɔ pɔ. 7 Ná ya yaa wu pa wu ɲuŋɔ tɔ wɛ, bani Kilɛ jaa ni wʼa yàa, na Kilɛ wo nɔɔrɔ wu bɛ shɛɛ. Ga cee di ná bɛ wo nɔɔrɔ wu shɛɛ. 8 Bani ná ya ta foro cee ni pu yaaduun wu ni wɛ, ga cee wʼa foro ná ni. 9 Ná di ya ta yàa cee wuu na wɛ, ga cee wʼa yàa ná wuu na. 10 Lee wuu na cee ya yaa na ɲubɔɔ pɔ mɛlɛkɛɛ pu wuu na, lee di bye ɲaha shɛshɛɛrɛ, temu ya li shɛɛ na wʼa wuyɛ tirige wu poo mu ge. 11 Ga lee bɛ na, na wèe yaha Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni, wèe ya li cɛ jo cee da já bee ná baa wɛ, ná bɛ di da já bee cee baa wɛ. 12 Bani cee wʼa foro ná ni pu yaaduun ni; ga nimɛ cee wʼa ná seni, lee bɛɛri dʼa foro Kilɛ ni.

13 Yiyɛ pyaa bɛ ki li wii gɛ. Ta lʼa saha cee wʼa Kilɛ ɲɛɛri nʼa daa fɛɛ niŋɛ ni ɲubɔɔ baa? 14 Na saha ni sipyii yɛ pyaa yaagana ni, ta yee wa li ɲaa na jo ná na wu ɲuzhiire yaha tʼa tɔnnɔ, na shiige kaa li ɲɛ lere wɛ? 15 Ga na li ta cee bu wu ɲuzhiire yaha tʼa tɔnnɔ, lee ɲɛ ɲuyirige; bani ɲubɔɔ wege ni Kilɛ ya ɲuzhiitɔɔnyɔ kan cee mu. 16 Ayiwa, wa ba giin wu da nakaara pyi sanha kii keree kii shizhaa na; wèe kunni ya pyegana latii cɛ nige le kadugo na wɛ; pyegana latii bɛ di wa egilizi wa shishiin ni le kadugo na wɛ.

Kafɔɔ wo fɛfɛɛrɛ yalige ki ligana

17 Ayiwa, nʼa da kaa nigin wa taga yi funŋɔ to, nɛ kunni wa da já yi sɔ lee wuu na bada wɛ. Lee li wa mɛ. Pinnɛrɛ temu yee ya byi ge, ti ya la ɲɔgi yee na wɛ, fo kakara. 18 Li nizhiinɛ li wa le: Nɛ logo na ba yee ya yiyɛ pinnɛ jomɔ na wɛ, na yee ya bɛni wɛ, yee na daa daa. Nɛ giin jo can wa bɛ pee jomɔ pe ni. 19 Li waha lʼi waha yee ya yaa na taa taa, nakaara bɛ wa lee ni wɛ; kɔnhɔ piimu pʼa nʼa daa wu co xuuni ge, pee di jɛ shɔɔnri yi tɛ ni. 20 Yee bu yiyɛ pinnɛ, yalige ke yee ma li ge, kee ɲɛ Kafɔɔ wo fɛfɛɛrɛ yalige ki wɛ. 21 Bani ba yee ya yiyɛ pinnɛ Kafɔɔ wo yalige ki kaa na wɛ, yee na gburogi, wa bɛɛri na dii wuyɛ pyaa wo yalige na, na shɛ kee lɔ na li. Lee funŋɔ ni pii na ba gori ni xuugo ni, pii dʼa tin, na gba fo na figi. 22 Wee tuun wu ni piyɛyɛ ɲɛ yee mu-i gɛ? Ta yee ya já na li wà, na gbuu wà wɛ? Kelee yʼa giin yʼi Kilɛ wo Egilizi wu yaha jate baa yaaga gɛ? Na fara lee na, piimu pu ɲɛ funmɔ fɛɛ pu ge, yʼa giin yi shiige le pee ɲahaya ni kunni? Yi wa giin nɛ yekɛ jo wɛ? Di yi sɔ lee wuu na laa? Lee kunni da já bye wɛ!

Yekɛ Pɔli ya jo Kafɔɔ wo fɛfɛɛrɛ yalige ki keree na ge

23 Ayiwa, nɛ kalaa wemu ta Kafɔɔ mu, na wee ninumɔ kan yee mu ge, wee wu wa mɛ: Piige kemu ni pu bi da ba Kafɔɔ Yesu le keŋɛ ni ge, wʼa buuri lɔ kee piige ki ni, 24 na baraga taha Kilɛ na, na wu kɛgi kɛgi na kan wu kalaapiire ti mu, na jo: «Nɛ ceepuuro ti wa te, yee wuu na tʼa kan. Yʼa le pyi kɔnhɔ yi funyɔ di da dun ni na kaa ni.» 25 Ba pʼa li xɔ wɛ, a wu ɛrɛzɛn lɔhɔ cɛɛgbuu li bɛ lɔ kan pu mu, na jo: «Kilɛ ya kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nivonɔ lemu lɔ sipyii mu nɛ shishan baraga ni ge, lee li wa mɛ ke ɛrɛzɛn lɔhɔ ke. Yi ba da ki gba tuun bɛɛri ni, yi ki gba kɔnhɔ yi funyɔ di do ni na kaa ni.» 26 Wee tuun wu ni, tuun bɛɛri ni yee ya wee buuri we li, na kee ɛrɛzɛn lɔhɔ ke gbuu ge, Kafɔɔ wo xu wu keree yee ya yu lee funŋɔ ni, fo wu ga guri pa sanha.

27 Lee wuu na sipyaa sipya wʼa wee buuri we li, na kee lɔhɔ ke gba gbagana la na lemu ya baraga tɛri Kafɔɔ mɛgɛ na-ɛ ge, weefɔɔ ya jaagi shan wuyɛ na Kafɔɔ ceepuuro te, ni wu shishan pu shizhaa na. 28 Lee wuu na, wa bɛɛri ya yaa na fɛnhɛ wu zɔ wu nɔhɔ wolo wii, wee tuun wu ni wufɔɔ di na wee buuri we li, wu kee lɔhɔ ke gba. 29 Lee bɛ wɛ, sipya wemu wʼa wee buuri we li, na kee lɔhɔ ke gbuu, na ta kɔri wemu wu ɲɛ yi na Kafɔɔ ceepuuro ti shizhaa na ge, wufɔɔ di ya wee jate wɛ, kiiri weefɔɔ ya shan wuyɛ ɲuŋɔ ni ni wee buuri we li, ni kee lɔhɔ ke gba ni. 30 Lee lʼa shɛnɲɛhɛmɛɛ pye pii na yá, pii fanha dʼa xɔ yee ni. Lee lʼa pii pye pʼa xu bɛ yee ni. 31 Wee bu fɛnhɛ wù zɔlɔɔ pu nɔhɔ wolo wii ɲaha na, Kilɛ wo kiiri wu da do nige wèe ɲuŋɔ ni wɛ. 32 Ga Kafɔɔ ya kiiri kɔɔn wèe na, na wèe kuuni, kɔnhɔ kiiri ganha ba shɛ binnɛ do wèe ɲuŋɔ ni ni koŋɔ ke wo sipyii pusamaa ni wɛ.

33 Ayiwa na cebooloo, lee funŋɔ ni yi ba da yiyɛ pinnɛ yʼi Kafɔɔ wo fɛfɛɛrɛ yalige ki li, yʼa yaa na yere yiyɛ sige. 34 Xuugo ba da kʼa shɔ wa ni, wufɔɔ wu li wu puga wu na wʼa ma; kɔnhɔ yi ganha bu da da yiyɛ pinnɛɛ, yi da kiiri shaan yiyɛ na wɛ.

Ayiwa, nɛyɛ pyaa ki ba nɔ wà yi yíri tuun wemu ni, nɛ na keree kisaŋaa ɲaha shɔɔnri.

12

Loolodahaa kiimu Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa gaan ge

1 Ayiwa na cebooloo, Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa loolodahaa kiimu kaan ge, nɛ funŋɔ ki wa yʼi kee keree cɛ yi fiinŋɛ. 2 Yeeyɛ pyaa kʼa li cɛ na jo tuun wemu ni yee di bye yee sanha Kilɛ cɛ-ɛ ge, yee bi yiyɛ yaha yapɛrɛɛ keŋɛ ni, na daha ki nɔhɔ ni, na ta ɲɔ di wa bɛ kee yapɛrɛɛ kii mu kʼa yu wɛ. 3 Lee wuu na nʼa yi yu yi mu, yʼi li cɛ na jo Kilɛ Munaa ɲɛ sipya wemu ni ge, weefɔɔ da ga já jo na Yesu wu laŋi wɛ. Fɛfɛɛrɛ Munaa bu bye li ɲɛ sipya wemu bɛ ni wɛ, weefɔɔ bɛ da ga já jo na Kafɔɔ wu ɲɛ Yesu wɛ.

4 Loolodahaa tuuyo niɲɛhɛyɛ yi wa wà, ga Fɛfɛɛrɛ Munaa nigin lʼa ki bɛɛri kaan. 5 Labye wemu lʼa gaan wèe mu ge, wee labye we tuuyo yʼa ɲɛhɛ, ga wu bɛɛri di byi Kafɔɔnumɔ we mu. 6 Kapyegee kii tuuyo bɛ dʼa ɲɛhɛ, ga Kilɛnumɔ we wʼa ki sefɛɛrɛ kaan wù bɛɛri nigin nigin wu mu wù na byi.

7 Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa liyɛ shɛɛ ni loolodahaa ni, lʼa kiimu kaan wèe mu ge, kɔnhɔ wa bɛɛri di da sipyii pu bɛɛri mago ɲɔgi. 8 Lee Munaa le li ma se kan wa mu wu na fungɔngɔ fɛɛrɛ jomɔ yu, lee Munaa le ninunɔ na ba se kan wa bɛtii mu wu na lajɛ jomɔ yu. 9 Lee Munaa le ninunɔ ma ba wa wo nʼa daa pye wʼa pɛlɛ fo xuuni; lee ninunɔ na ba sefɛɛrɛ kan sanha wa bɛ mu wu na yama fɛɛ cuuŋɔ. 10 Fɛfɛɛrɛ Munaa li ma sefɛɛrɛ kan wa mu wu na kakanhaŋaa pyi; na sefɛɛrɛ kan wa mu wu na Kilɛ tuduro yu. Lʼa se kan wa bɛ mu sanha wu na munaakuuŋɔɔ kii wo kapyegee cɛni na zhɔɔnri Fɛfɛɛrɛ Munaa li wogoo ki ni. Lʼa ba sefɛɛrɛ kan watii bɛ mu wu na shi watii jomɔ yu wu sanha dee pemu jo ɲa wɛ; na sefɛɛrɛ kan wa bɛ mu sanha wee na ganha na pee jomɔ pe kɔri yu. 11 Ga Fɛfɛɛrɛ Munaa nigin we, lee li wa kii keree kii bɛɛri pyi li yɛ. Lee li wa kii loolodahaa kii bɛɛri kaan, wa bɛɛri ni ma wuu, na bɛ ni liyɛ pyaa ɲidaan ni.

Nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri ya ɲɛri pye ceepuuro nigin

12 Ayiwa, sipya ceepuuro, nigin ti ɲɛ tii; ga ti yatɛnyɛ dʼa ɲɛhɛ. Wee tuun wu ni, ceepuuro yatɛnyɛ ni yi ɲɛhɛgana bɛɛri, ba yee wa mɛ ceepuuro nigin wɛ, wèe piimu pu wa ni Kirisa ni kariɲɛɛgɛ ni ge, mu li wa wèe bɛ mu. 13 Bani Fɛfɛɛrɛ Munaa nigin ni wèe bɛɛri ya batize, na binnɛ na bye ceepuuro nigin. Ma Yawutu la, ma Girɛki la, ma bulo la, ma shiin ɲɛ mayɛ wo la, wèe bɛɛri pʼa Fɛfɛɛrɛ Munaa nigin we ta.

14 Ayiwa, ceepuuro ya yàa ni yatɛngɛ nigin ni wɛ, ga yatɛnyɛ niɲɛhɛyɛ ni tʼa yàa. 15 Tɔɔgɔ bu jo na ba ni kee di wa keŋɛ wɛ, wee tuun wu ni na kee niŋɛ wa ceepuuro ti ni wɛ, lee na ki niŋɛ kɔn wolo ceepuuro ti yatɛnyɛ yi ni ya? 16 Niwii bɛ bu jo na ba ni lee di wa ɲii wɛ, wee tuun wu ni na lee niŋɛ wa ceepuuro ti ni wɛ, lee na li niŋɛ kɔn wolo ceepuuro ti yatɛnyɛ yi ni ya? 17 Sipya ceepuuro bɛɛri da bi bye ɲii yɛ nigin, dii wu bi da da nuri wɛ? Kelee ti bɛɛri da bi da niwii yɛ na, dii wu bi da da nugo nuri wɛ? 18 Ga li can koo ni, Kilɛ ya ceepuuro yatɛnyɛ yi bɛɛri nigin nigin le ti ni, na bɛ ni wuyɛ pyaa ɲidaan ni. 19 Ceepuuro ti bɛɛri da bi da yatɛngɛ nigin yɛ na, ta ti bi da bye mɛ sanha ceepuuro? 20 Lee wuu na ceepuuro yatɛnyɛ yʼa ɲɛhɛ, ga ceepuuro te di ɲɛ nigin yɛ pe.

21 Lee wuu na ɲii da já keŋɛ pye: «Nɛ yaaga wa mu ni wɛ.» Ɲuŋɔ bɛ di da já tɔɔyɔ pye: «Nɛ yaaga wa yee ni wɛ.»

Ceepuuro yatɛnyɛ ya yiyɛ keŋɛ sogoo

22 Li can koo ni, yatɛnyɛ yemu wèe ya wii ceepuuro ni jo yee wo baraga kʼa xɔ fo xuuni ge, yee bɛ wo kaɲɔɔ li ɲɛ wà. 23 Ceepuuro ti yatɛnyɛ yemu wèe ya wii na jo yi ɲɛ yaaga-ɛ ge, yee wèe ya gemɛɛ xuuni na toro yi saya tàan. Yemu yi ɲɛ shiige woyo ge, na baraga tɛri yee na na toro yi saya tàan. 24 Yemu ɲɛ shiige woyo wɛ, wèe ya kee baraga ke tuugo tɛri yee na wɛ. Lee yaagana le na Kilɛ ya ceepuuro yatɛnyɛ yàa, yemu yi ɲɛ baraga baa ge, kɔnhɔ wèe di da baraga tɛri yee na xuuni. 25 Wʼa lee pye mu kɔnhɔ ceepuuro ti yatɛnyɛ ya shishiin ganha bu da waa laha ya na wɛ; ga yi bɛɛri di binnɛ, yʼi da yiyɛ keŋɛ sogoo. 26 Ceepuuro ti yatɛngɛ ka ba gana, yatɛnyɛ yi bɛɛri yi da binnɛ da gana ni kee ni. Yatɛngɛ ka bu pɛɛŋɛ ta, yatɛnyɛ yi bɛɛri yi da binnɛ funŋɔ taan ni kee ni.

27 Yee bɛɛri pʼa pinnɛ na bye Kirisa wo ceepuuro. Yee bɛɛri nigin nigin wu ɲɛ wu ceepuuro ti yatɛnyɛ ya. 28 Lee teŋɛgana li na Kilɛ ya pii teŋɛ Egilizi wu ni wu labye wu kaa na. Pu nizhiilee ɲɛ Kirisa wo tudunmɔɔ, pu shuun wuu ɲɛ piimu pʼa nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo ge, pu taanri wuu ɲɛ karamɔgɔlɔɔ; lee kadugo na a wu sefɛɛrɛ kan pii mu pu na kakanhaŋaa pyi, na sefɛɛrɛ kan pii mu pee na yama fɛɛ cuuŋɔ, na se kan pii mu pu na pusamaa tɛri, na pii pye ɲahagbaa fɛɛ, na sefɛɛrɛ kan pii mu pu na shi watii jomɔ yu pu sanha dee pemu jo ɲa wɛ. 29 Ta lʼa yaa pu bɛɛri pu pye Kirisa wo tudunmɔɔ? Lʼa yaa pu bɛɛri pʼa nuri Kilɛ ɲɔ na pʼa dorogo ya? Lʼa yaa pu bɛɛri pu pye karamɔgɔlɔɔ ya? Ta pu bɛɛri mu sefɛɛrɛ ya kan pʼa kakanhaŋaa pyi? 30 Ta pu bɛɛri mu sefɛɛrɛ ya kan pʼa yama fɛɛ cuuŋɔ? Ta pu bɛɛri mu sefɛɛrɛ ya kan pʼa shi jomɔ patii yu? Ta pu bɛɛri mu sefɛɛrɛ ya kan pʼa pee shi jomɔ pe kɔri yu?

31 Ayiwa, loolodahaa kiimu wo tayerege kʼa pɛlɛ xuuni ge, yʼa kee kaa kilee. Ga kaa lemu li wa kii bɛɛri ɲaha na ge, nimɛ nʼa da lee shɛ yi na.

13

Taanɲɛɛgɛ

1 Ayiwa, li ɲɛhɛ da nago nɛ sipyii pu bɛɛri wo shi jomɔ pe cɛ na yu, na mɛlɛkɛɛ pu bɛ wo pu cɛ, taanɲɛɛgɛ di ɲɛ nɛ ni wɛ, nɛ jomɔ pu jɛ ya yaaga bɛ ɲɔ wɛ. Nɛ ɲɛri maga, kelee yatinŋɛ, na tunmɔ yɛ yeege. 2 Ali nɛ ɲɛhɛ da bi kafila nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo; kelee kaŋmɔhɔŋɔɔ kii bɛɛri wo lajɛ, ni cɛmɛ pe bɛɛri wo sefɛɛrɛ ya kan nɛ mu; kelee nɛ nʼa daa wu baraga ya pɛlɛ fo na faaboboyo kɔɔngi na lɛri yi tayahaŋa ni, na ta taanɲɛɛgɛ di ɲɛ nɛ ni wɛ, nɛ ɲɛ yafiin bɛ wɛ. 3 Ali nɛ ɲɛhɛ da na keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri loolo la baa fɛɛ na, na sɔɔ na na ceepuuro ti bɛ kan pu sorogo bɛ, taanɲɛɛgɛ bye kʼi ɲɛ nɛ ni wɛ, lee la shishiin ya yaaga ɲɔ nɛ na wɛ.

4 Taanɲɛɛgɛ luu ya mara, taanɲɛɛgɛ ya saama pyi, ɲɛpɛɛn ɲɛ taanɲɛɛgɛ ni wɛ, taanɲɛɛgɛ ya ɲɔsanga pyi wɛ, taanɲɛɛgɛ ya tabaara pyi wɛ, 5 taanɲɛɛgɛ ya shiige kaa pyi wɛ, taanɲɛɛgɛ ya kiyɛ kuduun shaa wɛ, taanɲɛɛgɛ luu ya yìri tɔvuyo na wɛ, taanɲɛɛgɛ ɲɛ ni funguuŋɔ ni wɛ, 6 taanɲɛɛgɛ ya fundanga pyi katiibaagaa shizhaa na wɛ, ga can keree na kʼa fundanga pyi, 7 taanɲɛɛgɛ ya keree bɛɛri yafani, taanɲɛɛgɛ ya daa sipyii na keree bɛɛri ni, taanɲɛɛgɛ fungɔngɔ ya lɛri ki tadaŋa na wɛ, taanɲɛɛgɛ ya keree bɛɛri soro.

8 Taanɲɛɛgɛ ya xhuu bada wɛ; piimu pu wa nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo ge, lee na ba xhɔ; shi jomɔ patii wo loolodahaa ki na ba xhɔ; cɛmɛ pu bɛ na ba xhɔ. 9 Bani wèe wo cɛmɛ pu ɲɔ ya ta fa wɛ, jomɔ pemu bɛ wèe ya nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo ge, wèe di ya pu bɛ bɛɛri taa wɛ. 10 Ga lemu wo ɲɔ kʼa fa ge, lee ba ba caŋa kemu, lemu li ɲɛ li ɲɔ ya fa-ɛ ge, lee na xhɔ.

11 Tuun wemu ni nɛ bi bye nɔhɔcɛrɛɛ ge, nɛ jomɔ yoo, na fungɔngɔ yoo, na keree ɲaha cɛgana yoo, kii bɛɛri bi bye nɔhɔpiire wogoo. Ga ba nɛ pa lɛ wɛ, keree kiimu bɛɛri ki ɲɛ nɔhɔpiire wogoo ge, a nɛ kee bɛɛri ɲɔ yaha. 12 Ali nimɛ bɛ ni, keree kiimu wèe ya ɲaa ge, wèe ya ki bɛɛri taa na ɲaa wɛ. Ki ɲɛ kanna jaawiige ni wèe ya ki wii, na bye wèe ya ki bɛɛri ɲaa wɛ. Ga caŋa ɲii la wa ma, wù na ba kee keree ki ɲa ɲaha ni ɲaha. Ali niɲaa bɛ ni, keree kiimu nɛ cɛ ge, ki ɲɔ ya fa wɛ. Ga caŋa ɲii la wa ma, nɛ na ba keree ki bɛɛri cɛ fo na nɔ ki tɛhɛnɛ na, ba Kilɛ ya nɛ cɛ mɛ wɛ.

13 Ayiwa, kii keree taanri we, kii kʼa kori yaha nimɛ: nʼa daa fɛɛrɛ, ni tadaŋa, ni taanɲɛɛgɛ. Ga ki bɛɛri wo nigbɔɔ di ɲɛ taanɲɛɛgɛ.

14

Kilɛ Munaa li wo loolodahaa kʼa yaa na pu bɛɛri mago ɲɔgi

1 Ayiwa na cebooloo, lee wuu na yʼa yaa yi fɛnhɛ taanɲɛɛgɛ sha keree bɛɛri ɲaha na! Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa loolodahaa kiimu kaan ge, yi da kee bɛ shaa! Ga na nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo wo loolodaa le, yʼa lee shaa xuuni. 2 Wemu ba shi watii jomɔ* yu, weefɔɔ ya yu ni sipyii ni wɛ, ga Kilɛ ni wu ma yu. Keree kiimu wu ma yu Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni ge, kee ma ŋmɔhɔ, bani wa shishiin ya ki cɛni wɛ. 3 Ga wemu ba kafila nuri Kilɛ ɲɔ na na yu, sipyii ni weefɔɔ ma yu, kɔnhɔ pu da se ɲaha na nʼa daa wu ni, samɔhɔrɔ di da jin pu ni, pu da loɲinɛ taa. 4 Wemu ba shi watii jomɔ yu wuyɛ nigin wo nʼa daa weefɔɔ ya luu na se ɲahagbaa na. Ga wemu ba kafila nuri Kilɛ ɲɔ na na yu, nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri wo nʼa daa wu weefɔɔ ma luu na se ɲaha na. 5 Nɛ funŋɔ ki wa Kilɛ di se kan yi bɛɛri mu, yʼi já yʼa shi watii jomɔ yu. Ga lemu lʼa dan nɛ ni sanha na toro lee bɛ tàan ge, lee li wa mɛ jo Kilɛ wu se kan yi mu yi da nuri wu ɲɔ na yʼa dorogo sipyii mu. Bani na kafila nuri Kilɛ ɲɔ na na yu, lee kaɲɔɔ ya pɛlɛ na toro shi jomɔ patii wo jo tàan. Fo pee shi jomɔ pe kɔri bu jo, pʼi na já shɛ ni Egilizi wu nʼa daa wu ni ɲaha na.

6 Ayiwa na cebooloo, nɛ bu shɛ yee yìri nimɛ we ni, nɛ di ya shɛ Kilɛ wo kashɛɛ la paari yee mu wɛ, nɛ di ya Kilɛ wo lajɛ watii keree jo yee mu wɛ, nɛ di ya jomɔ pa logo Kilɛ ɲɔ na na torogo yee mu wɛ, nɛ di ya shɛ yee kalaa wɛ; ga fo na shi jomɔ patii yu yee mu, lekɛ nɛ di da ɲɔ yee na lee funŋɔ ni wɛ? 7 Wù ɲaha shɛshɛɛrɛ lɔ yatinyɛ ya na, sibenɛ* kelee koni: Mɛhɛɛ ki bye kʼi ya yu ki jogana na wɛ, dii wa da bye wu li cɛ na le jegulo le li wa sibenɛ li mɛɛ le, kelee koni wu mɛɛ li wɛ? 8 Maga kemu pu ma wi kashɛnŋmɔɔ pu na gbegele foro ge, kee maga ke bye kʼi ya wi ki wigana na wɛ, kashɛnŋmɔ wekɛ wʼi da gbegele wɛ? 9 Mu li wa yee bɛ mu. Jomɔ pe yee ya giin di jo ge, yee ba pee yu shi jomɔ patii ni, dii sipya di da bye wu pee kɔri cɛ wɛ? Pee jomɔ pe ya ɲɛri ba kafɛɛgɛ ɲɛ wɛ. 10 Shi jomɔ tuuyo niɲɛhɛyɛ yi wa koŋɔ ke na, ga yi bɛɛri di wa ni kɔri ni. 11 Ga sipya watii ba yu ni nɛ ni shi watii jomɔ ni nɛ di ya pee nuri wɛ, wemu wʼa yu ni nɛ ni ge, nɛ ɲɛri weefɔɔ mu nabun, a weefɔɔ bɛ di ɲɛri nɛ mu nabun.

12 Ayiwa, ba ni yee di wa Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo loolodahaa ki la pyi, wee tuun wu ni, kiimu kʼa se ni Egilizi ni ɲahagbaa na ge, yʼa kee shaa yi kee ta xuuni. 13 Lee wuu na wemu ba shi watii jomɔ yu, weefɔɔ ya yaa wʼa Kilɛ ɲɛɛri kɔnhɔ wu já wʼa pee jomɔ pe kɔri yu. 14 Bani nɛ ba Kilɛ ɲɛɛri shi watii jomɔ ni, nɛ zɔ wu ma bye ɲɛrɛgɛ ki na, ga jomɔ pe nɛ yu ge, nɛ fungɔngɔ ke di ya labye pyi pee shizhaa na wɛ. 15 Wee tuun wu ni nɛ di da lekɛ pye wɛ? Nʼa da Kilɛ ɲɛɛri ni na zɔ wu ni, ga nʼa da wu ɲɛɛri ni na fungɔngɔ ki bɛ ni. Nʼa da Kilɛ masɔŋɔ yoyo cee ni na zɔ wu ni, ga nɛ na da yi cee ni na fungɔngɔ ki bɛ ni. 16 Lee kaa bɛ wɛ, mu ba baraga tɛri Kilɛ na shi jomɔ patii ni, wemu wu ɲɛ wà sipyiire ti ni wee ya pee jomɔ pu nuri-i ge, dii wee di da já «Amiina» jo mu Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ki na wɛ? Bani ye mu ya yu ge, wu ya yi cɛ wɛ. 17 Ali na mu Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ki ta kʼa ɲɔ bɛ, ki ya yaaga bɛ le wee wo nʼa daa wu ni wɛ.

18 Nɛ shi jomɔ patii niɲɛhɛmɛ yu ali na toro yee tàan, nɛ baraga taha Kilɛ na lee wuu na. 19 Ga nʼa daa fɛɛ pinnɛrɛ ni, ɲɔɲii kaguro wemu ɲaha ya cɛ ge, na kee kʼa yɛ taga sipyiire ti kalaa, nɛ lee funŋɔ lɔ na toro ɲɔɲii kabɔfoŋɔɔ kɛ (10.000) jo tàan shi jomɔ patii ni pemu ɲaha ya cɛ-ɛ ge.

20 Na cebooloo, yi ganha ba yi funyɔ kɔɔn ba nɔhɔpiire ɲɛ-ɛ wɛ. Kakuuyo shizhaa na kunni yʼa yaa na pye ba pubinŋɛɛ ɲɛ wɛ. Ga funzhaga shizhaa na yʼa yaa yi pye sipyilɛyɛ. 21 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Shi watii wo jomɔ ni nʼa da ba jo ni we shi we ni.

Nabuun ɲɔyɔ na nʼa da ba jo ni wu ni.

Ga lee bɛ na pʼa da ba nɛ jomɔ pu logo wɛ.

Kafɔɔ wʼa jo mu.»*

22 Lee wuu na, na yu shi watii jomɔ ni, piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, Kilɛ wo ɲaha shɛshɛɛrɛ ti ɲɛ tere pee mu, tʼi ɲɛ ɲaha shɛshɛɛrɛ nʼa daa fɛɛ mu wɛ. Ga na kafila nuri Kilɛ ɲɔ na na yu sipyii mu, tee ɲɛ Kilɛ wo ɲaha shɛshɛɛrɛ nʼa daa fɛɛ mu, ga piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, tʼi ɲɛ ɲaha shɛshɛɛrɛ pee mu wɛ.

23 Yiyɛ pyaa bɛ ki li wii gɛ! Yee egilizi wu sipyii pu bɛɛri bu puyɛ pinnɛ, yee bɛɛri ba shi watii jomɔ yu, a piitiilee di nɔ yee ta yee na pee yu, kelee piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, pee ya nɔ yee ta mu, ta pu da jo na yee bɛɛri ɲuŋmogoo kʼa yìri wɛ? 24 Ga yee bɛɛri ba jomɔ nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo. Wemu ɲɛ Kiricɛn wɛ, a wee wa di nɔ wà, kelee sipya watii. Yemu wʼa nuri yee ɲɔ na ge, wu zɔ wu na wu jaagi yee na. Pee jomɔ pe na ba kiiri kɔn wu na! 25 Keree kiimu bɛɛri kʼa ŋmɔhɔ wu funŋɔ ni ge, kee bɛɛri na zhɛɛ kpɛɛngɛ na. Wʼa nuguro sin, na wu ɲaha buri, na Kilɛ pɛlɛ, na jo: «Can can na Kilɛ wa ni yee ni.»

Keree ki bɛɛri ya yaa na zhɔɔnri ki shɔɔnrigana na

26 Ayiwa na cebooloo, yʼa yaa yʼa lemu pyi ge, lee li wa mɛ. Yi ba yiyɛ pinnɛ, Kilɛ-pɛɛŋɛ kelee wu masɔŋɔ yogo bu da wa mu, wu ki cee. Jomɔ bu da wa mu di daga pusamaa kalaa, wu pu jo. Kilɛ bu da wʼa kashɛɛ shɛ wa na, wufɔɔ bɛ wu lee jo. Kilɛ bu da wʼa shi watii jomɔ shɛ wa na, wufɔɔ wu pee jo. Wa bɛ bu da na da já pee jomɔ pe kɔri jo, weefɔɔ bɛ wu pee jo. Ga ki bɛɛri ya yaa kʼa byi kɔnhɔ nʼa daa fɛɛ pu da se ɲaha na nʼa daa wu ni. 27 Li bu da pu na da shi watii jomɔ jo, sipyii shuun kelee taanri yɛ wʼa yaa na pee jo nigin nigin na. Wa bɛtii di da wà weefɔɔ di da pee jomɔ pe kɔri yu! 28 Wa bye wu ya ta wemu na já da pee jomɔ pu kɔri yu wɛ, wee tuun wu ni piimu pu ɲɛ ni pee jomɔ pu wo loolodahaa ki ni ge, pee ya yaa na cari puyɛ na. Wa ba da wu wo jo, wu pu jo wuyɛ funŋɔ ni wu ni Kilɛ ni, wa ganha bu da wu wo mujuu li yeege nige sipyiire ti tɛ ni wɛ.

29 Piimu pʼa kafila nuri Kilɛ ɲɔ na na yu ge, pee ba da jo, pu shuun kelee pu taanri yɛ wu jo, pusamaa di niwegee shan ni pee woyo yi ni, pʼi yi suguri. 30 Ga Kilɛ bu kashɛɛ la shɛ sipyitɛɛngɛ ka na, wemu wʼa bi yìri yere na yu ge, weefɔɔ ya yaa wu cari wuyɛ na. 31 Yee bɛɛri na já da nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo nigin nigin, kɔnhɔ pu bɛɛri di kalaa ta, samɔhɔrɔ bɛ di jé pu ni. 32 Kilɛ ya lee loolodaa le kan sipyii piimu mu pʼa nuri wu ɲɔ na pʼa dorogo ge, se wa pee sipyii pii ni pu já kuu puyɛ mu. 33 Bani Kilɛ ya ta pye kawuriye Kilɛ wɛ, ga ɲaɲiŋɛ Kilɛ wu ɲɛ wii.

Ayiwa, ma na jo ba li wa fɛfɛɛrɛ sipyii pu wo egilizii pu bɛɛri ni wɛ, 34 yi ba yiyɛ pinnɛ, cèe pu ya yaa pee pʼa jomɔ luu pʼa yu wɛ. Li ya saha pee pʼa yu egilizi wu funŋɔ ni wɛ. Pʼa yaa pu puyɛ tirige ma na jo ba Kilɛ wo saliya ɲɔmɛhɛɛ kʼa yi yu wɛ.* 35 Pii ba giin pʼi kaa la yegeŋɛ pye pʼi li ɲaha cɛ, peefɛɛ pu pu namaa yege lee kaa li na deeye ni. Li ya saha cee wu yìri wʼa yu nʼa daa fɛɛ pinnɛrɛ ni wɛ.

36 Wee tuun wu ni ta yee yíri Kilɛ Kafila wʼa yìri? Kelee ta yee yɛ na wʼa da? 37 Wa ba wuyɛ wii na jomɔ wee ya nuri Kilɛ ɲɔ na na yu, kelee na Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa loolodaa la kan wee mu, weefɔɔ ya yaa wu li cɛ na ye nɛ yu ge, na Kafɔɔ wo ɲɔmɛhɛɛ ki ɲɛ kii. 38 Ga wufɔɔ bu bye wʼi ya sɔɔ pe jomɔ pe na wɛ, yi bɛ ganha bu wufɔɔ jate wɛ!

39 Ayiwa na cebooloo, yʼa yaa yʼa kaa lemu shaa xuuni ge, lee li wa mɛ. Na jomɔ nuri Kilɛ ɲɔ na na dorogo sipyii mu. Wa bɛ ba yu shi watii jomɔ ni, yi ganha bu weefɔɔ bɛ ɲaha kɔn wɛ. 40 Ga yi da keree ki bɛɛri pyi ki kacɛ na, ki bɛɛri di da byi kʼa se ki pyegaŋaa na.

15

Yesu nixhugo ki ɲɛ ɲɛ keree

1 Ayiwa na cebooloo, nɛ Kilɛ Jozaama pemu jo yee mu ge, pee pemu na yee ya sɔɔ na gori yaha pu ni ni lowaa ni ge, nʼa yi funyɔ tirige pee na sanha. 2 Nʼa yi kalaa pu ni kalaagana lemu na ge, yi ba pu koro ɲaari na sahaŋi ni lee kalaagana li ni, yi na ɲuwuuro ta pu baraga ni. Li ba foro lee ni, yi na yi wo nʼa daa wu pye tawaga ni.

3 Nɛyɛ pyaa ya kalaa wemu ta wee di ɲɛ kalaa wu ɲugbɔhɔ ge, wee ni nɛ fɛnhɛ yee kalaa. Wee wu wa mɛ. Wèe wo jurumu wuu na Kirisa ya xu ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ. 4 A pʼi wu le faŋa ni. Wu caxhugo caŋa taanri wogo ki na, a wu ɲɛ na foro xu ni ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ. 5 Wu niɲɛŋɛ na, wʼa wuyɛ shɛ Pyɛɛri na, lee kadugo na na wuyɛ shɛ wu tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu na. 6 Lee kadugo na, cebooloo nʼa daa fɛɛ piimu ya wu pinnɛ ɲa shiizhan ge, pee ya ɲɛhɛ sipyii xhuu kaguro (500) na. Pee niɲɛhɛmɛɛ wa sanha ɲìi na niɲaa we bɛ ni. Ga pii wa xu pu ni. 7 Lee kadugo na sanha, a wu wuyɛ shɛ Yakuba na, na wuyɛ shɛ wu tudunmɔɔ pu bɛɛri na.

8 Lee bɛɛri kadugo na, a wu wuyɛ shɛ nɛ Pɔli bɛ na, nɛ wemu wu ɲɛ ba pya ɲɛ wɛ, wemu wʼa se na ta wu laa ya lɛ-ɛ ge. 9 Bani nɛ wu ɲɛ Kirisa wo tudunmɔɔ pu bɛɛri nifɛnhɛfɛnhɛnɛ. Nɛ bi yaa bɛ yɛrɛ pʼa na pyi Kirisa wo tudunmɔ wɛ, bani nɛ Kilɛ wo nʼa daa fɛɛ pu kanha shɛn xuuni. 10 Ga sipya wemu nɛ ɲɛ ge, Kilɛ wo niimɛ wu gbɔɔrɔ ni nɛ já pye wee sipya we. Wee niimɛ we Kilɛ ya kan nɛ mu ge, wu ya ta pye la ɲɔbaa wo bada wɛ. Bani nɛ na já jo nɛ labye pye na toro Kirisa wo tudunmɔɔ pusamaa bɛɛri tàan. Ga nɛyɛ pyaa wo fanha kaa ya lee pye wɛ. Kilɛ wo niimɛ wemu wu ɲɛ ni nɛ ni ge, li can koo ni wee wʼa lee pye. 11 Lee wuu na, wʼa pye nɛ yoo, li shiin ya pye Kirisa wo tudunmɔɔ pusamaa yoo, lee yɛrɛnunɔ le wèe wa byi, lee na yee di wa dà.

Nʼa daa fɛɛ pu nixhuyo yi wo ɲɛ wu keree

12 Ayiwa, wee tuun wu ni wèe bi ɲɛ na lee yɛrɛ li pyi na jo Kirisa ya ɲɛ na foro xu ni, ɲaha na pii di wa yu yee ni sanha na xuɲɛnɛ da ba bye ɲiga na-ɛ wɛ? 13 Xuɲɛnɛ bu da li da ba bye can na wɛ, wee tuun wu ni Kirisa yɛ pyaa ki bɛ ya ta ɲɛ na foro xu ni shiin wɛ. 14 Li shiin bi ɲɛ mu can na, na Kirisa ya ta ɲɛ na foro xu ni wɛ, wee tuun wu ni ɲuŋɔ ɲɛ wèe wo yɛrɛ li na wɛ; a yee wo nʼa daa wu bɛ di bye ɲuŋɔ baa. 15 Na fara lee na, ni xuɲɛnɛ li da ba bye kunni wɛ, kafinɛyɛ wèe ya dɛri Kilɛ na, bani wèe wa yu na wʼa Kirisa ɲɛ na yeege xu ni, na ta wʼi ya lee pye wɛ. 16 Bani xuu pu bu da pu da ba ɲɛ ɲiga na kunni wɛ, wee tuun wu ni Kirisa yɛ pyaa ki bɛ ya ta ɲɛ na foro xu ni shiin wɛ. 17 Li shiin bi ta nago Kirisa ya ɲɛ wɛ, wee tuun wu ni yee wo nʼa daa wʼa pye ɲuŋɔ baa, a yi jurumu wu bɛ di nɔhɔ kori yaha yi ɲuŋɔ ni. 18 Na fara lee na nʼa daa fɛɛ piimu bɛɛri pʼa xu, na pu yaha Kirisa nɔhɔ ni ge, pee bɛɛri ya piin fo wà. 19 Wèe bi ta wèe ya Kirisa pye wù tadaŋa ke koŋɔ ke wo ɲiifɛɛrɛ te yɛ nigin wuu na, wee tuun wu ni wèe pu ɲɛ ke koŋɔ ke wo sipyii pu bɛɛri wo ɲaa fɛɛ.

20 Ga li can koo ni Kirisa ya sii ɲɛ na foro xu ni. Kilɛ ya wu ɲɛ, piimu pʼa xu ge, na wu pye pee wo shɛnshiimɛ, na li shɛɛ na pee bɛ na ba ɲɛ na foro xu ni. 21 Bani ba xu ya jé koŋɔ puga shɛn nigin keŋɛ kurogo wɛ, mu xuɲɛnɛ li bɛ ya pye shɛn nigin keŋɛ kurogo. 22 Ba sipyii pu bɛɛri ya xhuli pu ni Adama wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni wɛ, mu sipyii pu bɛɛri da ba ɲɛ pu ni Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni. 23 Ga wa bɛɛri ni wu wuu tuun wu wa, wa wuu bɛɛri ni li koro. Kirisa wʼa pye li shɛnshiimɛ, lee kadugo na piimu pu ɲɛ Kirisa wuu pu ge, wu ga ba caŋa kemu, pee bɛ na ɲɛ. 24 Lee kadugo na taaxɔɔ li na nɔ. Kirisa na ba ɲuŋɔ fɛɛrɛ ti bɛɛri, ni fanha ki bɛɛri, ni sefɛɛrɛ ti bɛɛri kyɛɛgi wee tuun we ni, na saanra ti kan To Kilɛ mu. 25 Bani li waha lʼi waha, Kirisa ya yaa na saanra ti pyi fo Kilɛ ba shɛ wu pɛɛn pu bɛɛri tirige le wu tɔɔyɔ nɔhɔ ni. 26 Pɛn wemu wu ɲɛ kurogo wo wu ge, wemu na ba gyɛɛgi pɛɛn pu bɛɛri kadugo yíri ge, wee ɲɛ xu. 27 Lʼa ka Kilɛ kafila wu ni na: «Kilɛ ya yaŋmuyɔ yi bɛɛri tirige le wu tɔɔyɔ nɔhɔ ni.»* Ga li na ka na Kilɛ ya yaŋmuyɔ yi bɛɛri tirige le wu tɔɔyɔ nɔhɔ ni, lee wa li shɛɛ na yaŋmuyɔ yemu bɛɛri Kilɛ ya tirige na le Yesu tɔɔyɔ nɔhɔ ni ge, na Kilɛ yɛ pyaa bɛ niŋɛ ki ɲɛ yee ni wɛ. 28 Yaŋmuyɔ yi bɛɛri ba ba dirige le Kirisa tɔɔyɔ nɔhɔ ni tuun wemu ni; wee tuun wu ni, Kilɛ wemu wʼa yaŋmuyɔ yi bɛɛri tirige le Jafɔɔ wu tɔɔyɔ nɔhɔ ni ge, Jafɔɔ wu bɛ na wuyɛ tirige wee mu. Lee funŋɔ ni Kilɛ na bye yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni.

29 Ayiwa, li bu da nago xuɲɛnɛ da ba bye ɲiga na wɛ, wee tuun wu ni, piimu pʼa puyɛ batizeni xuu wuu na ge, pee di da ba ɲaha ta lee ni wɛ? Li bu sii ta nago xuɲɛnɛ da ba bye bada wɛ, ɲaha na sipyii di puyɛ kaan pu na batizeni xuu mu wɛ? 30 Wèeyɛ pyaa kii bɛ do? Ni xuɲɛnɛ da ba bye wɛ, ɲaha na wèe bɛ di wùyɛ leni farati keree ni tuun bɛɛri ni wɛ? 31 Caŋa caŋa nɛ na shɛ nayɛ le xu kpaan ni. Can wu ɲɛ wii na cebooloo, lemu na nɛ ye yu yee mu ge, lee li wa mɛ. Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, yee pʼa nɛ wo ɲuŋɔ ki yirige. 32 Nɛ pɛɛn piimu pu bye nɛ fɛni ba yacoyo ɲɛ wɛ, Efese kulo li ni ge, zhaanra temu nɛ le ni pee ni ge, li bu da kanna sipyii yɛ wo ɲɛɲaa na nɛ lee pye, lekɛ lee di da ba ɲɔ nɛ na wɛ? Xuɲɛnɛ bu da li da ba bye wɛ, wee tuun wu ni: «Wʼà li, wù da gbuu, bani ɲiga na wʼà da xhuu.»* 33 Yi ganha ba yiyɛ faanna-ɛ dɛ! «Kariɲii niguumɔ wʼa zɔsaama kyɛɛgi.» 34 Yi fungɔnyɔ ta sanha, yʼi jurumu wu ɲɔ yaha, lee lʼa saha! Bani pii wa wà yee tɛ ni, pee ya Kilɛ cɛ wɛ. Nɛ ye yu yi mu, kɔnhɔ yʼi li cɛ na yeeyɛ pyaa wo shiige ki wa kere.

Nʼa daa fɛɛ pu wo ceepuuro nivɔrɔ ti keree

35 Ga wa na ba yege na xuu pʼi da ba ɲɛ ɲɛgana lekɛ na wɛ? Na ceepuuro tekɛ tuugo ki da ba bye pu mu wɛ? 36 Yee ɲɛ fungɔnyɔ baa fɛɛ dɛ! Ma bu yashi nugi, wu ya fɔnhɔ wɛ, wu da ga fin wɛ. 37 Ma bu yashi le ɲiŋɛ ni, shinma tuugo kemu wu ma ba bye ge, ma ɲɛ ma da kee shinma tuugo ke wo shinma kaŋa nugi wɛ. Ga kee shinma tuugo ke wo shinma pile ma ma nugi. Li na já bye kalapile, kelee yaaga katii wo pile. 38 Shinma tugo kemu kʼa taan Kilɛ mu ge, wʼa li fin na pye kee shinma tuugo ke wo tige. Kilɛ ya yashi we bɛɛri pye wa bɛɛri ni wu tuugo tige. 39 Ali ɲìi yaŋmuyɔ ye yɛ pyaa bɛ, yee bɛ wo ceexaara ti ɲɛ nigin wɛ. Sipya ceexaara ɲɛ ti yɛ, yapɔrɔgɔ bɛ wo ceexaara ɲɛ ti yɛ, shazhɛɛrɛ ceexaara ɲɛ ti yɛ, fyaa bɛ ceexaara ɲɛ ti yɛ. 40 Ya bɛ ɲɛ wà fugba yaŋmuyɔ, ya bɛ di ɲɛ wà ɲiŋɛ yaŋmuyɔ. Ga fugba yaŋmuyɔ ye, yee wo saana li ɲɛ li yɛ, ɲiŋɛ yaŋmuyɔ ye, yee bɛ wo saana di ɲɛ li yɛ. 41 Caŋa ke wo saana le wa li yɛ, yeŋɛ ke wo saana le wa li yɛ, wɔrɔɔ ki bɛ wo saana le wa li yɛ. Ali wɔrɔɔ kiyɛ pyaa bɛ wo saana li ɲɛ nigin wɛ.

42 Mu shiin xuɲɛnɛ li bɛ di wa. Sipya ceepuuro ti ɲɛ ba shinma pile ɲɛ wɛ, ti bu le ɲiŋɛ ni tʼa fɔnhɔ. Ga ti ba ɲɛ, ti da vɔnhɔ nige wɛ. 43 Ceepuuro ti ma le ɲiŋɛ ni na ti ta ti ɲaha ya kolo, ti fanha bɛ dʼa xɔ, ga ti ba da ɲɛ, tʼa ɲɛ ni baraga ni. Ti ba da le ɲiŋɛ ni, fanha ɲɛ ma bye ti ni wɛ, ga ti ba da ɲɛ, tʼa ɲɛ ni baraga ni. 44 Ti ba da le ɲiŋɛ ni, sipya ceepuuro nidiire ti ma bye tii, ga ti ba da ɲɛ, Kilɛ Munaa na jé ti ni. Ba lʼa fiinŋɛ na jo sipya ceepuuro nidiire wa wà wɛ, mu shiin li wa na jo Kilɛ Munaa ya ceepuuro nivɔrɔ temu bɛ kaan ge, tee bɛ wa wà.

45 Lee wuu na lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Koŋɔ shɛnshiimɛ we, wee wemu wʼa pye Adama ge, Kilɛ ya wu yàa, na ɲiifɛɛrɛ munaa le wu ni, na pye sipya.»* Ga kurogo wo Adama we, wee wemu wu ɲɛ Kirisa ge, a Kilɛ di wee pye munaa, lee lemu lʼa ɲìi sicuumɔ kaan ge. 46 Wemu wʼa fɛnhɛ pa ɲaha na ge, wee ya ta pye munaa wo wu wɛ. Ga ceepuuro wo wu wʼa fɛnhɛ pa ɲaha na, lee kadugo na a Munaa wo wu na pa. 47 Sipya nizhiimɛ we, ɲiŋɛ puuro ni wʼa foro, wee ɲɛ ɲiŋɛ wo. Sipya shuun wo we, wee wemu wu ɲɛ Kirisa ge, wee ya yìri fugba we ni. 48 Piimu bɛɛri pʼa foro ɲiŋɛ puuro ni ge, pee bɛɛri ɲɛ ba ɲiŋɛ puuro wo wu ɲɛ wɛ. Piimu bɛɛri pu ɲɛ fugba wuu pu bɛ ge, pee bɛ na ba bye ba fugba wo wu ɲɛ wɛ. 49 Ayiwa, wemu wʼa yàa ni ɲiŋɛ puuro ti ni ge, ba wee wo jaa ɲɛ mɛ wèe na wɛ, wemu wʼa yìri fugba wu ni ge, mu wee bɛ wo jaa da ba bye wèe na.

50 Na cebooloo, yemu na giin di jo ge, yee yi wa mɛ. Ceepuuro temu ya yàa ni ceexaara ni shishan ni ge, tee da ga já jé Kilɛ wo saanra te ni wɛ. Yaaga kemu kʼa fɔnri ge, kee da já bye yafɔnhɔbaaga wɛ. 51 Nʼa da kaŋmɔhɔnɔ la jo yi mu. Wèe bɛɛri wa da ba xhu wɛ, ga wèe bɛɛri pu da ba ɲɛri 52 taapile nigin funŋɔ ni, ɲɛkoronɔ nigin funŋɔ ni, maga ki saŋa mɛɛ li ba foro tuun wemu ni. Kee maga ki mɛɛ li ba foro tuun wemu ni, xuu pu da ɲɛ, na bye ni ceepuuro nivɔrɔ ta ni, temu ya fɔnri wɛ. Lee na ba wèe piimu ta ɲìi na ge, wèe na ɲɛri, na bye ni ceepuuro nivɔrɔ ti ni. 53 Bani li waha lʼi waha, ceepuuro temu ya fɔnri ge, tee ya yaa na ɲɛri pye ceepuuro, temu ya fɔnri wɛ; ceepuuro temu ya xhuli ge, tee ya yaa na ɲɛri na pye ceepuuro, temu ya xhuli wɛ. 54 Ayiwa, tee ceepuuro te tʼa fɔnri ge, tee ba ɲɛri na pye nivɔnhɔbaara; tee ceepuuro te tʼa xhuli ge, tee ba ɲɛri na pye nixhubaara, wee tuun wu ni jomɔ pemu pʼa ka Kilɛ Kafila wu ni ge, pee ɲɔ na fa na: «Se ya ta xu na, na wu xɔ fɛɛfɛɛ.»* 55 «Ɛ xu, mii mu wo sefɛɛrɛ tʼi ɲɛ wɛ? Ɛ xu, mii mu wo sɔɔnrɔ tʼi ɲɛ wɛ?»* 56 Jurumu baraga ni xu ya fanha taa na sipyii nɔni, Kilɛ wo saliya we, wee di fanha kaan jurumu bɛ mu. 57 Ga baraga kʼa dɛri Kilɛ na, wee wemu wʼa se kaan wèe mu wù Kafɔɔ Yesu Kirisa mɛgɛ na ge.

58 Lee wuu na na cebooloo na taanɲiinɛɛ, yi la le yiyɛ ni yʼi lowagaa ta! Yi da se ɲaha na tuun bɛɛri ni, Kafɔɔ wo kapyeŋɛɛ ki ni! Yi li cɛ na labye wemu yʼa byi Kafɔɔ mu ge, na wee da ba bye tawaga wo bada wɛ!

16

Pʼa wari wemu pinnɛ di zhɛ Zheruzalɛmu nʼa daa fɛɛ pu tɛgɛ ge

1 Ayiwa na cebooloo, wari wemu yʼa da ba binnɛ, na wu yaha kari Zheruzalɛmu wo Kilɛ nagoo pu wo dɛgɛ kaa na ge, yi la le yiyɛ ni yi wu pinnɛ na saha ni na wo nijoyo yi ni, nʼa yemu jo Galasi wo nʼa daa fɛɛ pu mu wee wari wu pinnɛgana na ge. 2 Ba Dimazhi bɛɛri ya nɔ wɛ, lemu li ɲɛ wemu wo se ge, yi bɛɛri ma kee wolo wolo yaha kabanugo na na saha ni yi wo lada wu ni, kɔnhɔ di ga nɔ wà tuun wemu ni, yi ganha bu da yìri da wu shaa da binnɛɛ wee tuun wu ni wɛ. 3 Di ba ba nɔ wà tuun wemu ni, sipyii piimu ɲaha yʼa da ba bulo ge, di sɛmɛ kan pee mu, yʼa lemu pinnɛ ta ge, pʼi shɛ lee kan Zheruzalɛmu ni. 4 Li ba shɛ da nago lʼa nayɛ pyaa ki bɛ kashɛɛ xɔ, na bɛ na binnɛ zhɛ ni pu ni.

Pɔli na ba ɲaagaa kiimu pye ge

5 Nʼa da ba shɛ Masedɔni shɛɛn pɛrɛgi, di na zhɛ foro yi na. Bani Masedɔni fiige ki ni nʼa da ba doro. 6 La wa la ni nʼa da zhɛ piiye pye yi mu, kelee na shɛ wiire ti bɛɛri pye yi mu. Wee tuun wu ni, yi na ba já na tɛgɛ, na na lɔ nɔ na tashɛgɛ ni. 7 Bani na funŋɔ wa di ba shɛ yi ɲa yɛ di doro le tɔɔɲii le ni wɛ. Ga na funŋɔ ki wa di ba shɛ tuun wa ta wà yi yíri, ni Kafɔɔ wʼa sɔɔ na lee koo yaha kunni.

8 Ga lee bɛ na nʼa da gori Efese kulo li ni fo Pantekɔti wu wo Kalenɛ li ba nɔ. 9 Bani Kilɛ wʼa kuɲɔgbɔɔ la mugi wà nɛ mu na wo labye wu kaa na, ali na li ta na pɛɛn pu bɛ ya ɲɛhɛ.

10 Timote bu nɔ wà yi na, yi wu co xuuni kɔnhɔ wu ganha bu fya wɛ. Bani Kafɔɔ wo kapyeŋɛɛ wu bɛ ya byi ba nɛ ɲɛ wɛ. 11 Yi ganha bu da wu cɛrɛŋɛ-ɛ dɛ! Yi wu tɛgɛ wu guri pa nɔ na na ɲaɲiŋɛ na! Bani nɛ wu ni cebooloo pu sige. 12 Wemu wu ɲɛ wù ceborona Apɔlɔsi ge, nɛ kunni ya sii wu kemɛ ɲɛɛri jo wu pinnɛ ni cebooloo pu ni wu shɛ yi yíri. Ga nimɛ wo zhɛ wu ya ta pye wuyɛ pyaa ɲidaan wɛ. Wu ba tuun watii ta wemu ya wu faha ge, wu na zhɛ.

Jomɔ pu taxɔgɔ ni fò mujuu

13 Yi kori yaha ɲìi na! Yʼi nʼa daa wu co ni lowagaa ni! Samɔhɔrɔ ti pye yi ni! Yʼi bye ni baraga ni! 14 Yʼa yi kapyegee ki bɛɛri pyi ni taanɲɛɛgɛ ni!

15 Na cebooloo, yʼa li cɛ na Sitefanasi ni wu puga shɛɛn pu ni, na pee pʼa pye Akayi fiige ki nʼa daa fɛɛ pu shɛnshiilee. Yʼa li cɛ na pʼa puyɛ kan xuuni fɛfɛɛrɛ sipyii pu wo dɛgɛ wu kaa na. Wee tuun wu ni nʼa li shaa yi mu jo 16 yʼa yaa na pee sipyii pii shi wo ɲɔmɛhɛɛ coni, piimu bɛɛri pʼa pu tɛri wee labye we na ge, na fara pee bɛ na.

17 Ayiwa Sitefanasi, ni Fɔritunatusi, ni Akayikusi, pee na pa foro nɛ na naha, lee ya taan nɛ ni fo xuuni. Yee baara ya nɛ fɔ lemu ni ge, pʼa pa lee ɲɔ fa. 18 Pʼa nɛ luu ɲiŋɛ, na yee bɛ logoo ɲiŋɛ. Yʼa yaa na pii sipyii pii shi shaari pu saama pu na!

19 Azi fiige ki nʼa daa fɛɛ pʼa yi shaari. Akilasi ni Pirisili, ni nʼa daa fɛɛ piimu pʼa puyɛ pinnɛɛ pee kaban ge, pee bɛɛri ya yi shaari xuuni Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni.

20 Cebooloo pu bɛɛri ya yi shaari! Yʼa yiyɛ shaari ni fɛfɛɛrɛ taanɲɛɛgɛ fo ni!

21 Nɛ Pɔli yɛ pyaa kʼa we fò we wo kama pu ka na keye yi na. 22 Sipya wemu wu ɲɛ Kafɔɔ kaa ya dan ma ni-i ge, Kilɛ wu ma laŋi. «Maranata» lee kɔri ɲɛ «Wù Kafɔɔ, pa!» 23 Kafɔɔ Yesu wo niimɛ we wu kori yaha ni yi ni. 24 Yee bɛɛri kaa ya dan nɛ ni Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni.

* 1:19 Ezayi 29:14; Zaburuu 33:10

* 1:31 Zheremi 9:23

* 2:9 Ezayi 64:4

* 2:16 Ezayi 40:13

* 3:19 Zhɔbu 5:13

* 3:20 Zaburuu 94:11

* 5:13 Dutɛrɛnɔmɛ 19:19 ni 22:21-24 ni 24:7

* 6:16 Zhenɛzi 2:24

* 9:5 Sefasi: Arameyɛ shɛɛn jomɔ pu ɲɛ pii, Girɛkii ma jo na Pyɛɛri. Ke mɛgɛ ke kɔri wu ɲɛ na faaga.

* 9:9 Dutɛrɛnɔmɛ 25:4

* 10:7 Ɛkizode 32:6

* 10:26 Zaburuu 24:2

* 14:2 Shi watii jomɔ:Pee ɲɛ shi jomɔ pemu ma mʼa yu Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti funŋɔ ni ma di sanha dee pu jo ɲa-ɛ ge. Pu na já bye ɲiŋɛ ke wo shi jomɔ kelee mɛlɛkɛɛ wo jomɔ.

* 14:7 Sibenɛ:Lee ɲɛ faan.

* 14:21 Ezayi 28:11-12; Dutɛrɛnɔmɛ 28:49

* 14:34 Zhenɛzi 3:16

* 15:27 Zaburuu 110:1; Zaburuu 8:7

* 15:32 Ezayi 22:13

* 15:45 Zhenɛzi 2:7

* 15:54 Ezayi 25:8

* 15:55 Oze 13:14

2 KORƐNTE SHƐƐN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Korɛnte Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ shuun wo wemu tun Korɛnte shɛɛn mu ge

Jɔgɔ yɛ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Pɔli ya sɛmɛ nizhiimɛ wemu tun Korɛnte shɛɛn pu mu ge, Timote wʼa kari ni wu ni. A Wee di guri pa ni fiin pa ni, na yìri egilizi wu yíri pemu ya Pɔli yatɛnyɛ gbo ge, a lee di Pɔli pye wʼa sɛmɛ wa bɛ ka na tun pu mu (2 Korɛnte Shɛɛn 2:3,9; 7:8). A wʼi wee sɛmɛ wu kan Tite mu wʼa kari, a wee di shɛ ba ni fiin nizaama ni. Ga, a wʼi ba waha wa bɛ kaa jo sanha Pɔli mu. Lee wuu na Pɔli ya we sɛmɛ we ka.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Pɔli ya wuyɛ cɛrɛŋɛ, na pusamaa durogo. Taanɲɛɛgɛ kemu ki ɲɛ wu ni na ɲaha tii Korɛnte shɛɛn na ge, wʼa kee shɛ pu na. Pu kaa ya dan wu ni ba wu nagoo ɲɛ wɛ. Kafinɛjuu piimu ya puyɛ faanna na Kilɛ tudunmɔɔ pee ɲɛ ge, Pɔli ya pee kaa taga pu kaala. Wʼa li shɛ na wee na ba shɛ foro pu na wu tɔɔɲii taanri wuu ni (2 Korɛnte Shɛɛn 12:14), na li shɛ pu na na pu kaa ya waha wee Pɔli mu, ali na toro pu keŋɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri tàan (2 Korɛnte Shɛɛn 12:14; 13:1).

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

2 Korɛnte Shɛɛn 1—7 Pɔli ya baraga taha Kilɛ na wu saama pu wuu na. Lee kadugo na a wu jo wuyɛ pyaa ɲaarigana ni wu labye wu shizhaa na.

2 Korɛnte Shɛɛn 8—9 Dɛgɛ wemu wʼa byi na ɲaha tii la baa fɛɛ pu na Zheruzalɛmu ni ge, Pɔli ya ya jo wee shizhaa na.

2 Korɛnte Shɛɛn 10—13 Pɔli ya wu Kilɛ tuduro ti wo labye wu fiin yu, na wu taanna ni pii pu tudunmɔɔ pu wo wu ni, piimu pʼa puyɛ faanna na Kilɛ tudunmɔɔ pee ɲɛ ge.

1

Pɔli ni Timote fò mujuu

1 Nɛ Pɔli wemu wʼa pye Yesu Kirisa wo tudunmɔ Kilɛ wo ɲidaan wu funŋɔ ni ge, nɛ ni na ceborona Timote ni, wèe pʼa we sɛmɛ we tun yee mu; yee piimu pu ɲɛ Kilɛ wo sipyii Korɛnte kulo li ni ge, ni yee piimu bɛɛri pu ɲɛ fɛfɛɛrɛ wuu Akayi fiige ki bɛɛri ni ge.

Wèe ya yi shaari: 2 Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan yi mu.

Pɔli ya fò kan Kilɛ mu

3 Wʼà wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo To Kilɛ wu sɔni. Wee wu ɲɛ ɲiɲaara fɔɔ Kilɛ, ni loɲinɛ kanvɔɔ keree bɛɛri ni. 4 Wee wʼa loɲinɛ kaan wèe mu wù kanhama keree ki bɛɛri ni, kɔnhɔ wèe bɛ di já wʼà wù sipyiɲii logoo ɲiŋɛɛ pu kanhama keree tuun ni, ni lee loɲinɛ le ni, wʼà lemu ta Kilɛ mu ge. 5 Ba Kirisa wo kanhama pe tuugo niɲɛhɛmɛ ya nɔni wèe na wɛ, mu Kilɛ ya loɲinɛ kaan wèe mu na ɲɛhɛŋi Kirisa baraga ni. 6 Kanhama ba nɔni wèe na, lee na bye kaɲuŋɔ na loɲinɛ kan yee mu, kɔnhɔ yʼi já pa shɔ. Wèe bu loɲinɛ ta, lee na bye kaɲuŋɔ na loɲinɛ kan yee bɛ mu, kanhama pemu ni wèe ɲɛ ge, kɔnhɔ yʼi loxulo ta yi bɛ di já pee kanhama pu tuugo xu yiyɛ ni. 7 Wèe fungɔnyɔ yi dʼa tiin yee shizhaa na fo xuuni do. Bani wèe ya li cɛ jo ba yee wa yi tahaa taa wèe wo kanhama pu ni wɛ, mu yʼa da ba yi tahaa ta loɲinɛ li bɛ ni.

8 Na cebooloo, wèe ya kanhama pemu ɲa Azi fiige ki ni ge, wèe funŋɔ ki wa yʼi pee cɛ. Pee kanhama pʼa bi sii pɛlɛ wèe na fo na shɛ doro wù fanhaya ɲuŋɔ kana bɛ tàan, ali fo na shɛ wù pye wù ya daa bɛ nige nago kanna wù na ɲiifɛɛrɛ pye sanha wɛ. 9 Wèe kunni bi sii li yaha jo wèe da xhuu. Ga lee ya pye mu, kɔnhɔ wèe ganha ba wùyɛ pyaa kii pyi wù tadaŋa wɛ, fo Kilɛ, wee wemu wʼa xuu ɲɛni na yeege xu ni ge. 10 Wee Kilɛ wʼa wèe shɔ ke xu tuugo ke na, wee shiin wu da da wèe ɲuŋɔ wo. Wʼa pye wèe tadaŋa, wu na ba wù ɲuŋɔ wolo sanha. 11 Yee bɛ pʼa wèe tɛgɛ ni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ni. Lee wuu na Kilɛ ya niimɛ wemu kan wèe mu yee wo ɲɛrɛgɛ ki baraga ni ge, kɔnhɔ lee di bye kaɲuŋɔ sipyiɲɛhɛmɛɛ bɛ di baraga taha Kilɛ na wèe wuu na.

Pɔli ya ɲɛri le wu ɲara li keree ki ni

12 Wèe na já kaa lemu kaa taga wùyɛ pɛlɛ ge, lee li wa mɛ. Wèe zɔlɔɔ pu wa lee wo sɛɛrɛɛ na jo tifire ni see wemu wʼa foro Kilɛ ni ge, tee tifire te wo ɲaarigana, ni wee see we wo ɲaarigana na wèe ya ɲaari koŋɔ ke na, na la fara bɛ yɛrɛ lee na yee mu. Ga Kilɛ wo niimɛ wu baraga ni wèe ya lee pye, wèe ya ta tee fungɔngɔ fɛɛrɛ te ta sipya mu wɛ. 13 Wèe di wa yatii bɛ kani wù sɛmɛɛ pu ni na dunni yi mu wɛ, yemu yi da já galaa yʼi yi ɲaha cɛ ge, fo yee yɛ. Nɛ dà bɛ li na jo yi na ba yi bɛɛri ɲaha cɛ xuuni, 14 ma na jo ba yi wa yi ɲaha cɛ mɛ dɔɔni wɛ, na jo Kafɔɔ Yesu cabaŋa yee keree na ba wèe ɲuŋɔ yirige, ba wèe bɛ wogoo da ba yee ɲuŋɔ yirige mɛ wɛ.

15 Kee tadaŋa ke funŋɔ ni nɛ bi li ɲɔ wolo jo di fɛnhɛ zhɛ yee yíri, kɔnhɔ yʼi kuduun tɛhɛɛ shuun ta. 16 Bani nɛ bi giin di doro yee yíri, di na zhɛ doro da gaaŋi Masedɔni fiige ki ni. Di ba shɛ yìri Masedɔni ni sanha, di guri doro yi yíri, kɔnhɔ yʼi ba na tɛgɛ di shɛ Zhude fiige ki ni. 17 Ayiwa, nɛ na kee funŋɔ ke yaha nayɛ mu, di ba lee kushɛɛ le pye mu, lee wa li shɛɛ na li bye nɛ see ni-i gɛ? Kelee keree kiimu ɲɔ nɛ wo ge, nɛ ki ɲɔ wo na sahaŋi ni koŋɔ sipyii wo keree ɲɔ wuugana ni gɛ? Ma na jo ba di da ba «Uun» jo kaa na, na nɔhɔ jo sanha «Ahayi» lee kanunɔ le na wɛ. 18 Ma na jo ba Kilɛ ɲɛ mɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ-i dɛ, jomɔ pemu wèe ya yu yee mu ge, pee bɛ ya pye «Uun» na nɔhɔ pye «Ahayi» wɛ.

19 Bani Kilɛ Ja Yesu Kirisa wemu kaa wèe ya jo yee mu ge, nɛ ni Silivɛn,* ni Timote ni ge, wee ya «Uun» yu jomɔ na, wu nɔhɔ kuri jo «Ahayi» pee ninumɔ na wɛ. Ga, wu bu yemu jo, yee yi wa. 20 Kilɛ ya ɲɔmɛhɛɛ kiimu lɔ ge, ki bɛɛri ya pye «Uun» Kirisa ni. Lee wuu na wèe ya «Amiina» yu wu mɛgɛ ki baraga ni, na Kilɛ sɔni. 21 Wee Kilɛ yɛ pyaa kʼa wèe ni yee wo baraga ki pɛlɛ Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni, na wèe kemɛ yaha wù yɛ wuyɛ mu. 22 Wʼa wu fɛ pu kpɔn wèe na, na Fɛfɛɛrɛ Munaa li bɛ kan wù mu lʼa tiin wù zɔlɔɔ pu na. Yaŋmuyɔ yemu wo ɲɔmɛɛ wʼa lɔ wù mu cabaya na ge, a lee di nakaara wolo yee wo da ni.

23 Kilɛ wa na sɛɛri di bu kafinɛyɛ jo! Yeeyɛ pyaa wo ɲiɲaara na nɛ pye nɛ shɛ nige yee yíri Korɛnte kulo li ni wɛ. 24 Ga lee di wa nago kanna wèe pu wa yee wo ɲuŋɔfɛɛ nʼa daa wu shizhaa na-ɛ dɛ! Bani yee ya lowagaa ta na xɔ nʼa daa wu ni. Ga wèe ya kapyeŋɛɛ pyi ni yee ni, kɔnhɔ yʼi fundanga ta.

2

1 Lee wuu na nɛ li kɔn na funŋɔ ni jo di ganha bu shɛ nige yi yíri, la li shɛ fara yi wo zɔ mɛsuu li na wɛ. 2 Bani nɛ bu zɔ mɛsuu wá yee na, jɔgɔ yɛ pu da já nɛ funŋɔ taan yee kadugo na wɛ, yee piimu na nɛ zɔ mɛsuu li wá ge? 3 Lee wuu na nɛ bi sɛmɛ wa ka, na wee tun yi mu, kɔnhɔ di ganha bu da zhɛ yi yíri di zhɛ na zɔ wu mɛɛ kasulo ta wà yee mu wɛ, yee piimu pʼa yaa pu na funŋɔ taan ge. Nɛ dà li na jo kaa le li ɲɛ nɛ wo fundanga kaa ge, lee li ɲɛ yee bɛɛri bɛ wo fundanga kaa. 4 Nɛ zɔ mɛsuu wo wʼa bi wee sɛmɛ we ka ni yama ni na funŋɔ ni, ni ɲɛsinmɛ bɛ ni na ɲaha ni. Nɛ ta lee pye kɔnhɔ di yee ɲahaya tanha wɛ dɛ! Ga nɛ lee pye, yee kaa ya dan nɛ ni taangana lemu na ge, kɔnhɔ yʼi lee cɛ.

Yi yafa nahama pu pyevɔɔ wu mu

5 Wa bu kaa pye lemu ya nɛ ɲaha tanha ge, wu ya ta nɛ yɛ nigin ɲaha tanha wɛ, yee bɛɛri ɲahaya wʼa tanha. Ga nɛ funŋɔ wa li waha fo li shɛ doro li tayerege tàan wɛ, lee wuu na nɛ yee jo. 6 Jaagi wemu yee niɲɛhɛmɛɛ ya shan na xɔ we ná we na ge, wee na yaa ni wu ni. 7 Nimɛ kunni, yʼa yaa yi yafa wu mu, yʼi samɔhɔrɔ le wu ni sanha, kɔnhɔ zɔ mɛsuu li ganha ba bɛlɛ doro wu na, fo di wu pye tadaŋa baa wɛ. 8 Lee wuu na nɛ yi ɲɛɛri jo yʼa li shɛɛ wu na, na wu kaa ya dan yi ni. 9 Lemu bɛ na sanha nɛ sɛmɛ wu ka na tun yee mu ge, lee li wa mɛ. Nɛ yee taanna wii, yee bu da yee na nɛ ɲɔmɛɛ coni keree bɛɛri ni. 10 Yee bu kaa la yafa sipya wa mu, nɛ bɛ na lee yafa weefɔɔ mu. Nɛ bu da nɛ yaa nɛ wu kaa la yafa sipya wa mu, yee wuu na nɛ ma li yafa wufɔɔ mu, Kirisa ɲii na, 11 kɔnhɔ Shitaanni ganha bu da se ta wù na wɛ, bani wʼà wu fungɔngɔ ki cɛ na xɔ.

Kaa lemu lʼa funzhaga wá Pɔli na Torowasi ni ge

12 Ayiwa, ba nɛ nɔ Torowasi kulo li ni Kirisa wo Kilɛ Jozaama pu jo kaa na wɛ, a nɛ Kafɔɔ ta wʼa kuɲɔɔ mugi wà na mu. 13 Ga lee bɛ na nɛ bi na zɔ wu ta wʼa faha wɛ, bani nɛ ta shɛ na ceborona Tite ta wà wɛ. Lee wuu na nɛ koo sha nʼa daa fɛɛ pu mu, na gari Masedɔni fiige ki ni.

Se wemu ya daa Kirisa ni ge

14 Faabye Kilɛ! Wee wʼa sefɛɛrɛ kaan wèe mu tuun bɛɛri ni Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, na wèe luu na daga na Kirisa wo macɛŋɛ ki shɛɛ xuu wu bɛɛri ni, ba nudanga sinmɛ ɲɛ wɛ. 15 Bani Kilɛ ya wèe pye Kirisa wo nudanga sinmɛ. Sipyii piimu na ba shɔ, ni piimu na ba gyɛɛgi ge, kee nugo ke ya nɔni pee bɛɛri na. 16 Kee nugo ke ɲɛ xu nugo pii mu pu ni, na pu ɲaha co na se xu yíri; na ɲɛ pii bɛ mu ɲìi sicuumɔ nugo, na pu ɲaha co na se ɲìi sicuumɔ yíri. Jɔgɔ di ɲɛ wee labye we wo ɲɔ favɔɔ wɛ? 17 Wèe kunni ya ta Kilɛ wo Kilɛ Jozaama pu ɲɛri wù jagi ɲuŋɔ ba pii ya pu ɲɛri mu pu wo kuduun kaa na wɛ. Kilɛ wʼa wèe tun, lee wuu na wèe ya Kilɛ Jomɔ pu yɛrɛ pyi Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ni funvige ni Kilɛ ɲaha tàan.

3

Kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛfonɔ li wo kapyebyii pee

1 Ayiwa, le jogana le ya li shɛɛ na wèe ya ɲɔ kɔn na wùyɛ pɛlɛ sanha gɛ? Ta wèe mago wa li na watii wu na sɛmɛ ka tun yee mu, wu wù mɛsaaŋa jo wee ni, kelee ta wèe mago wa wee sɛmɛ wa tuugo zha na yi mu? 2 Yeeyɛ pyaa ki ɲɛ wèe wo sɛmɛ wemu ya wèe mɛsaaŋa yu, wu nigayahaŋa di ɲɛ wèe zɔlɔɔ pu na ge. Sipyii pu bɛɛri ya wee sɛmɛ we cɛ, na wu kalaa bɛ. 3 Lʼa fiinŋɛ na jo yee pu ɲɛ Kirisa wo sɛmɛ, wemu wʼa tun wèe baraga ni ge. Wee sɛmɛ we ya ta ka ni kama lɔhɔ ni wɛ, fo Kilɛ ɲìi wo wu wo Munaa, wʼi ya ta ka faaya kɔɔgɔɔ na wɛ, fo sipyii zɔlɔɔ.

4 Wèe ya dà wee xuu we na Kilɛ ɲaha tàan Kirisa baraga ni. 5 Lee wa nago wèe pu wa giin na wèe na já wee labye we pye ni wùyɛ pyaa wo sefɛɛrɛ ni wɛ, ga Kilɛ ni wèe wo sefɛɛrɛ tʼa yìri. 6 Wee wʼa sefɛɛrɛ kan wèe mu, na wèe pye kariɲɛɛgɛ nivoŋɔ ki wo kapyebyii. Kee ya ta saliya wu gbɔɔrɔ ni wɛ, ga fo Fɛfɛɛrɛ Munaa. Bani saliya wu ni xu ya daa, ga Fɛfɛɛrɛ Munaa di ɲìi sicuumɔ kaan.

7 Saliya wemu wʼa ka faaya kɔɔgɔɔ ki na ge, wee wʼa xu nɔni sipya na. Ga lee bɛ na Kilɛ wo nɔɔrɔ wʼa wuyɛ shɛ wee tuun we ni, fo na Izirayɛli shɛɛn pye pu ya já ɲìi cori Musa ni, di wu wii wu ɲaha niŋɛ ni, wu ɲaha ki wo nɔɔrɔ wu keŋɛ ni wɛ, na ta wee nɔɔrɔ we di bi da ba doro. 8 Ta Kilɛ Munaa li wo labye wu wo nɔɔrɔ wu da ba ye wee na na kanha wɛ? 9 Ayiwa, labye we wʼa jaagi shaan sipyii ɲuŋɔ ni ge, wee bi pye ni nɔɔrɔ ni, wee tuun wu ni, labye we wʼa sipya pyi sipyitiimɛ Kilɛ ɲaha tàan ge, ta wee wo nɔɔrɔ wu da ba bɛlɛ xuuni na toro we wu tàan wɛ? 10 Nimɛ wo nɔɔrɔ wemu wʼa pɛlɛ fo xuuni ge, ma bu wee jate ni taashiinɛ li wo wu ni, mʼa taashiinɛ li wo wu ta wee ɲɛ yaaga bɛ wɛ. 11 Kaa lemu li da ba xhɔ ge, ni lee dʼa pye ni nɔɔrɔ ni. Wee tuun wu ni lemu li da gori yaha xɔbaa ge, lee wo nɔɔrɔ wu na ba bɛlɛ fo xuuni dɛ!

12 Kee tadaŋa ke ki wa wèe mu ge, kee kʼa samɔhɔrɔ le wèe ni fo xuuni. 13 Wèe ya li pyi Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo pyegana li na wɛ. Fàŋa Musa bi ma daga wu ɲaha tɔ, kɔnhɔ Izirayɛli shɛɛn ganha bu wee nɔɔrɔ nidoromɔ we ɲa taxɔgɔ ni wɛ. 14 Ga pu fungɔnyɔ yi bi tɔ. Ali niɲaa we bɛ ni, pu ba Kariɲɛɛgɛ Ɲɔmɛɛ Nilɛɛ li kalaa, pʼa bye kanna kee fàŋa ke kʼa buri pu fungɔnyɔ yi na. Kee fàŋa ke di ya ta laha wà wɛ, bani na pye ni Kirisa ni kariɲɛɛgɛ ni, lee yɛ lʼa ki lɛri wà. 15 Ali niɲaa we bɛ ni, pu ba Musa wo sɛmɛ wa kalaa tuun bɛɛri ni, pʼa bye kanna fàŋa kʼa buri pu fungɔnyɔ yi na, xuu wemu pʼa galaa ge, pu da ga wu ɲaha cɛ wɛ. 16 Ga wemu bu sɔɔ na wuyɛ kan Kafɔɔ mu, kee fàŋa ke na laha weefɔɔ wo fungɔngɔ ki na.* 17 Ayiwa, Kafɔɔ wemu kaa pu wa yu naha ge, wee ɲɛ Fɛfɛɛrɛ Munaa. Kafɔɔ Munaa bu bye xuu wemu ni, wee xuu wu na bye wuyɛ wo. 18 Wèe piimu bɛɛri wo fàya yʼa laha laha ɲahaya yi na ge, wèe bɛɛri pʼa Kafɔɔ wo nɔɔrɔ wu shɛɛ ba jaawiige ya yaŋmuyɔ shɛɛ mɛ wɛ. Lee funŋɔ ni wèe ya ɲɛri na byi ba Kafɔɔ yɛ pyaa ɲɛ wɛ, na fòro nɔɔrɔ wa ni, na jin wa ni. Wee labye we, Kafɔɔ wo Munaa lʼa wee pyi.

4

Pɔli ni wu kafɛɛ pu wo labye wu pyegana

1 Ayiwa, Kilɛ wʼa ɲuŋɔ ɲaari wèe na, na we labye we kaa le wèe keŋɛ ni, lee lʼa wèe pye wèe yatɛnyɛ da ga xhu we labye we na wɛ. 2 Nɔhɔdaan kapyegee kiimu bɛɛri ki ɲɛ shiige wogoo ge, wèe ya wù tɔɔgɔ wolo kee bɛɛri ni. Wèe ya shizhiinmɛ taga na keree pyi wɛ. Wèe ya Kilɛ wo jomɔ pu ɲɛri na zhaan wɛ. Ga can wu wèe ya fiinŋɛ na yu, kɔnhɔ sipyii pu bɛɛri nigin nigin di da wù mɛsaaŋa yu sipyii ni Kilɛ ɲaha tàan. 3 Lee bɛ na Kilɛ Jozaama pemu wèe ya yu ge, pee bu shɛ da pʼa ŋmɔhɔ, piimu pu da ba gyɛɛgi ɲiga na ge, pee na pʼa ŋmɔhɔ. 4 Pu da ga dà wɛ, bani Shitaanni wemu ke koŋɔ ke ya bɛlɛ ge, wee wʼa pu fungɔnyɔ ɲɛri buri, kɔnhɔ kpɛɛngɛ ki ganha ba ɲí pu mu wɛ. Kirisa wemu wu ɲɛ Kilɛ wo jaa wu ge, wu nɔɔrɔ wu wo Jozaama pu pʼa kee kpɛɛngɛ ki yeege. 5 Kilɛ Jozaama pemu wo yɛrɛ wèe ya byi ge, wèe ya ta na wùyɛ kaa yu wɛ. Yesu Kirisa wemu wu ɲɛ Kafɔɔ wu ge, wee kaa wèe ya yu. Yesu wuu na wèe ya pye yee wo kapyebyii. 6 Kilɛ wemu wʼa jo taashiinɛ li ni na: «Kpɛɛngɛ ki pye nibiige ki ni ge»* wee ninumɔ wʼa kpɛɛngɛ yeege wèe zɔlɔɔ pu na, kɔnhɔ Kilɛ wo nɔɔrɔ wemu wʼa ɲí na fòro Kirisa wo ɲaha ki ni ge, wèe di wee nɔɔrɔ we wo lajɛ wu ta, wu da kpɛɛngɛ yeege wù mu.

Kanhama pemu ya nɔni Pɔli ni wu kaafɛɛ na ge

7 Wèe na ɲɛ ba cogo shɔhɔɔ ɲɛ wɛ, ga wee naafuugbɔ we di ɲɛ wèe mu. Lee ya pye kɔnhɔ sipyii di li cɛ na tee sefɛɛrɛ nigbɔɔrɔ te ya ta foro wèe ni wɛ, ga Kilɛ ni tʼa foro. 8 Kanhama tuugo bɛɛri kunni wa nɔni wèe na, ga wèe fanhaya di sanha xhɔ wɛ. Wèe fungɔnyɔ yi kunni wa wuregi, ga tadaŋa sanha fɔ wèe na wɛ. 9 Pu kunni wa taha wù fɛni na gana, ga Kilɛ di ya wèe yaha wɛ. Pu kunni wa wù kpɔɔn na zhaan ɲiŋɛ na, ga wù sanha xhu wɛ. 10 Tuun bɛɛri ni Yesu wo xugana li tuugo ya nɔni wèe na wù ceepuuro ti ni. Ga Kilɛ di wèe shuu, kɔnhɔ pʼi li cɛ na ɲìi na Yesu ɲɛ, wèe bɛ di ɲiifɛɛrɛ pyi wee baraga ni. 11 Bani xu ɲɔ na wèe ɲɛ tuun bɛɛri ni, wù wo ɲiifɛɛrɛ ti ni Yesu wuu na, kɔnhɔ Yesu bɛ wo ɲiifɛɛrɛ tʼi tiyɛ shɛ wèe ceepuuro ti ni, tee temu ti da ba xhu ge. 12 Lee pyegana le na xu ya wu wo labye wu pyi wèe na, kɔnhɔ ɲìi sicuumɔ pu da nɔni yee na. 13 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Nɛ dà Kilɛ na, lee lʼa nɛ pye nɛ jo.»* Kee tadaŋa ke ninuŋɔ na wèe bɛ ya dà, lee lʼa wèe bɛ pye wèe na yu. 14 Wèe ya li cɛ na jo Kilɛ wemu wʼa wù Kafɔɔ Yesu ɲɛ na yeege xu ni ge, wee na ba wèe bɛ ɲɛ na yeege xu ni ni Yesu ni, na wèe ni yee bɛɛri pinnɛ Yesu ɲaha tàan. 15 Kee keree kii bɛɛri wa nɔni wèe na, kɔnhɔ Kilɛ wo niimɛ wu da nɔni sipyiɲɛhɛmɛɛ na. Lee di bye kaɲuŋɔ sipyiɲɛhɛmɛɛ di da baraga tɛri Kilɛ na, pu da wu pɛlɛ.

Na ɲiifɛɛrɛ pyi nʼa daa gbɔɔrɔ ni

16 Lee lʼa wèe pye wèe ya ganri wɛ. Ali na wèe ceepuuro ti fanha ki yaha ki na xhuu, la lʼa faraa ɲiga bɛɛri wèe munaa li wo fanha ki na. 17 Kanhama pemu bɛɛri pʼa nɔni wèe na nimɛ ge, pu na ba doro. Pu na ba pɛɛŋɛ kemu nɔ wèe na ge, pee kanhama pu ɲɛ yaaga bɛ kee pɛɛŋɛ ke ɲaha tàan wɛ. Kee pɛɛŋɛ ke ya sii pɛlɛ, na ɲɛ tɛhɛnɛ baa. 18 Bani sipyii ya yaŋmuyɔ yemu ɲaa ge, wèe ya ɲii yeege yee fɛni wɛ, ga fo yemu yi ɲɛ niɲabaaya ge. Yemu sipyii ya ɲaa ge, yee na ba doro, ga yemu ɲɛ yi ya ɲaa-i ge, yee na gori yaha gbee.

5

1 Buguloo piimu funyɔ ni wèe wa tiin naha ke ɲiŋɛ ke na wù ceepuuro ti ge, pee buguloo pu ga ba gyɛɛgi, pusaaya ya wa fugba we ni Kilɛ na yee yàa yaha wà wèe mu. Kee tatɛɛngɛ ke wa sii wà gbee. Kee wa sipya wo keŋɛ labye wɛ. 2 Na wèe yaha naha pee buguloo pii ni, wèe wa zhiin, bani wèe wa fugba wu wo tatiinyɛ yi wo jé wu la pyi fo xuuni. 3 Wù bu lee ta wù munahaa ki na ceepuuro nivɔrɔ ta le. 4 Na wèe yaha pee buguloo pii ni, wèe wa zhiin, tuguro ti wa wù ɲuŋɔ ni. Ceepuuro temu ti wa wèe na naha ɲiŋɛ ke na ge, li wa nago wèe wa giin wù tee wolo wɛ. Ga wèe wa giin wù fugba wu wo ceepuuro ti lɔ le wùyɛ na, kɔnhɔ ceepuuro temu ya xhuli wɛ, tee di te ti faa, temu na ba xhu ge. 5 Kilɛ yɛ pyaa kʼa wèe yàa kee keree kii kaa na. Wʼa wu Munaa li kan wèe mu. Lee ya li shɛɛ na wù na ba ye yaŋmuyɔ ye ta can na. 6 Lee lʼa wèe pye wèe ya logoo waha tuun bɛɛri ni. Wèe ya li cɛ na jo na wèe yaha naha ni tee ceepuuro te ni, wèe sanha kʼa lii Kafɔɔ na.

7 Nʼa daa baraga ni wèe ya ɲaari, li wa nago wèe ya li ɲa wɛ. 8 Wèe logoo ya waha fo xuuni. Wèe funŋɔ ki wa na foro te ceepuuro te ni, na shɛ diin Kafɔɔ tàan. 9 Lee wuu na, wèe ya xu yoo, wèe ya pye ɲìi na yoo, lemu lʼa dan wèe ni ge, lee li ɲɛ na wùyɛ kaa taan Kafɔɔ mu. 10 Bani li waha lʼi waha wèe bɛɛri na ba shɛ yere Kirisa ɲahagbaa na, wʼa kiiri kɔn wù na, kɔnhɔ sipyii pu bɛɛri nigin nigin ya lemu pye na pu yaha te ceepuuro te ni ge, lʼa pye nizaana la, lʼa pye niguunɔ la, pʼi lee wo saraa ta.

Kirisa wʼa bɛ leni Kilɛ ni sipyii tɛ ni

11 Sipya ya yaa na fyagi Kafɔɔ na fyagana lemu na ge, wèe ya lee cɛ, lee wuu na wèe wa sɛɛgɛ taan sipyii pu na, kɔnhɔ pʼi sɔɔ Kilɛ na. Kilɛ ya wèe keree bɛɛri cɛ fo xuuni. Nɛ giin jo lee cɛgana li na yee bɛ ya wèe cɛ. 12 Wèe ya ta na wù mɛsaaŋa yu yi mu sanha wɛ. Ga lemu na bye kaɲuŋɔ yee di já ɲuyirige ta wèe keree na ge, lee wèe ya yu yi mu. Piimu pʼa puyɛ pɛlɛ sipyii ɲɛɲaa na, pu funyɔ di ya fiinŋɛ-ɛ ge, kɔnhɔ yʼi já pee bɛ ɲɔ shɔgana cɛ. 13 Li bi ta nago kanna wèe ɲuŋmogoo kʼa yìri, Kilɛ wuu na lee ya pye. Ga li bu da nago kanna wèe fungɔnyɔ yʼa tiin, lee wa yee wo kuduun. 14 Bani Kirisa wo taanɲɛɛgɛ ke, kee kʼa já wèe na. Wèe ya li cɛ na jo ni shɛn nigin ya xu sipyii pu bɛɛri tɛgɛ, wee tuun wu ni, li ɲɛ kanna sipyii pu bɛɛri pʼa xu. 15 Sipyii pu bɛɛri wuu na wʼa xu, kɔnhɔ piimu pu wa ɲìi na ge, pee ganha ba pu wo ɲiifɛɛrɛ ti pyi nige puyɛ ɲidaan na wɛ. Ga wemu wʼa xu pu tɛgɛ, na ɲɛ pu wuu na ge, pu da ti pyi wee wo ɲidaan na.

16 Ayiwa, nimɛ kunni wèe da ga sipya wa shishiin wii nige na saha ni sipyii wo wiigana ni wɛ. Ali wèe ɲɛhɛ da wèe na bi Kirisa wii na saha ni sipyii wo wiigana ni, wèe da ga wu wii mu nige nimɛ wɛ. 17 Sipya wemu bu jé Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni, weefɔɔ na ɲɛri sipyifomɔ. Keree kiimu ki ɲɛ nilɛgɛɛ ge, kee bɛɛri na doro, keree kiimu ki ɲɛ nivoŋɔɔ ge, kee na ɲɔ kɔn. 18 Lee bɛɛri ya foro Kilɛ ni. Wee wʼa bɛ le wèe ni wuyɛ pyaa tɛ ni Kirisa baraga ni. Wʼa wee labye we kaa le wèe keŋɛ ni, kɔnhɔ wèe di bye kaɲuŋɔ bɛ di jé wu ni sipyii pu tɛ ni. 19 Bani Kirisa wo baraga ni Kilɛ ya bɛ le wu ni sipyii tɛ ni. Wu ya ta pu jurumu wu tɔrɔ pu fɛni wɛ. Wʼa wee labye wu kaa le wèe keŋɛ ni, kɔnhɔ bɛ di bye wu ni sipyii pu tɛ ni.

20 Lee wuu na wèe ya pye Kirisa yahama ni, na yu wu tɛgɛ. Lʼa pye kanna Kilɛ wʼa wu kafila wu yɛrɛ pyi wèe ɲɔ na. Wèe wa yi ɲɛɛri Kirisa mɛgɛ ki wuu na, jo yi sɔɔ bɛ di jé yi ni Kilɛ tɛ ni. 21 Kirisa ya ta jurumu wa shishiin pye ɲa wɛ, a Kilɛ di wee taga jurumupyii pu faa, kɔnhɔ wèe di já pye ni wu ni kariɲɛɛgɛ ni, wù bye sipyitiimɛɛ Kilɛ ɲaha tàan.

6

1 Lee wuu na, wèe piimu pu ɲɛ kapyebyeɲii ni Kilɛ ni ge, wèe wa yi ɲɛɛri jo Kilɛ wo niimɛ wemu yʼa ta ge, yi ganha bu wee yaha wu pa bye ɲuŋɔ baa wɛ. 2 Bani Kilɛ ya li shɛ wu Kafila wu ni na:

«Na wo ɲidaan tuun ni

nɛ mu ɲɛrɛgɛ ki logo,

ɲuwuuro ti wo caŋa ɲii li ni

nɛ mu tɛgɛ.»*

Nimɛ wu ɲɛ Kilɛ wo ɲidaan tuun we; nimɛ wu ɲɛ ɲuwuuro ti wo caŋa ɲii le.

Kilɛ wo kapyebyii pʼa yaa na kanhama soro

3 Wèe funŋɔ wa sipya wa shishiin wu tatigiŋɛ ta wù labye wu na wɛ. Lee wuu na wèe funŋɔ wa wèe pu kaa la shishiin pye lemu na sipya wa shishiin ɲuŋɔ kyɛɛgi wɛ. 4 Lee wuu na wèe wa wùyɛ shɛɛ shɛgana bɛɛri na na Kilɛ wo kapyebyii wèe ɲɛ. Wèe ya kanhama niɲɛhɛmɛ soro, na kawagaa ni loyirigeree xu lomarana funŋɔ ni. 5 Pʼa wèe kpɔɔn, na wèe leni kaso ni, na sipyiire ti sɔɔn na waa wù na. Wèe di kapyewagaa pyi, na ɲaani ŋmunumɔ baara ni xuugo keŋɛ ni. 6 Wèe ya wùyɛ shɛɛ Kilɛ wo kapyebyii tifire funŋɔ ni, ni lajɛ, ni loxulo, ni saama, Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo sefɛɛrɛ ti ni, ni see see taanɲɛɛgɛ ni. 7 Wèe wa lee shɛɛ Kilɛ wo can wu jo funŋɔ ni, ni Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti baraga ni. Lemu li ɲɛ wèe wo kashɛn yagboŋɔ, na yogo kɔɔn, na yogo yu wèe kaa na ge, lee ɲɛ kaa lemu lʼa tii Kilɛ mu ge. 8 Tuun wa ma nɔ pʼa ganha na gbɔɔrɔ tɛri wèe na; tuun wa na ba nɔ pʼa ganha na fanhara tɛri wèe na. Wèe mɛsaaŋa wa yu; wèe mɛkyɛɛgɛŋɛ bɛ di yu. Pʼa wèe jateni ba kafinɛjuu ɲɛ wɛ, na ta ye wèe ya yu ge, yee di ɲɛ can we. 9 Wèe ɲɛ kanna pu ya wèe cɛ wɛ, na ta pu dʼa wèe cɛ fo xuuni. Pʼa wèe jateni kanna wèe ya xu, na ta wèe di ɲɛ ɲìi na. Pʼa wèe leni ɲaa ni, ga wèe da xhuu wɛ. 10 Pʼa wèe wii na zɔ mɛsuu lʼa pɛlɛ wèe na, na ta wèe funyɔ dʼa taan tuun bɛɛri ni. Pʼa wèe wii la baa fɛɛ, na ta wèe dʼa sipyiɲɛhɛmɛɛ pye lafɛɛ. Pʼa wèe wii na yafiin ɲɛ wèe mu wɛ, na ta yaŋmuyɔ yi bɛɛri di ɲɛ wèe woyo.

11 Na cebooloo Korɛnte shɛɛn, wèe ya wù zɔlɔɔ pu bɛɛri mugi, na kafilafyɛn jo yee mu. 12 Wèe kunni ya ta wù funyɔ buri yee na wɛ, ga yee pʼa yi funyɔ buri wèe na. 13 Ayiwa, nimɛ kunni nɛ yu ni yee ni ba na nagoo ɲɛ wɛ. Wèe ya yee co cogana lemu na wù zɔlɔɔ pu na ge, yi bɛ pu wù co mu! Yi bɛ pu yi wo zɔlɔɔ pu mugi wù mu!

Yʼa yiyɛ kasɛri Kilɛ cɛbaalaa wo kapyegee kii shi na

14 Ayiwa, piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, yi ganha ba binnɛɛ ni pee ni pu wo kapyegee kii shi na wɛ. Bɛ wekɛ wu wa tiimɛ ni kuumɔ tɛ ni wɛ? Pinnɛgana lekɛ na kpɛɛngɛ ni nibiige di da já binnɛ wɛ? 15 Bɛ wekɛ wu da já bye Kirisa ni Shitaanni tɛ ni wɛ? Wemu ɲɛ Kiricɛn wɛ, kariɲɛɛgɛ kekɛ kʼi da já bye weefɔɔ ni nʼa daa fɔɔ tɛ ni wɛ? 16 Bɛ wekɛ wʼi da já bye Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ni yapɛrɛɛ tɛ ni wɛ? Bani wèe pu ɲɛ Kilɛ ɲìi wo wu wo Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ma na jo ba Kilɛ wuyɛ pyaa ya yi jo wu Kafila wu ni wɛ na:

«Nɛ na ba diin pu niŋɛ ni,

na ɲaari ni pu ni.

Nɛ na ba bye pu Kilɛ,

pʼa bye nɛ sipyii.»*

17 «Lee wuu na Kafɔɔ ya jo:

‹Yi foro pu tɛ ni,

yi waa laha pu na.

Yaaga kemu ɲɛ fɛɛfɛɛ wɛ,

yi ganha bu da gbɔn kee ka shishiin na wɛ!

Yi bu já lee na,

nɛ na zɔɔ yi na.›»*

18 «Nɛ na bye yi To,

yi na bye nɛ jalaa ni na poro pushaa.

Kafɔɔ, Se Bɛɛri Fɔɔ wʼa jo mu.›»*

7

1 Ayiwa na taanɲiinɛɛ, ba ni Kilɛ dʼa kii ɲɔmɛhɛɛ kii bɛɛri lɔ wèe mu, wee tuun wu ni wèe ya yaa na wù ceepuuro te ni wù zɔlɔɔ pu pye fɛɛfɛɛ, na foro fɔɔnrɔ keree tuuyo bɛɛri ni. Wù la le wùyɛ ni wù fɛfɛɛrɛ ti ɲɔ di fa, wù da ɲaari Kilɛ ɲìi fyaara ni.

Pɔli wo fundanga ki keree

2 Yi yi zɔlɔɔ pu mugi wù mu, wù kaa di daan yi ni! Wèe ya ta bahamu shan sipya wa shishiin na wɛ. Wèe ya ta sipya wa shishiin ɲuŋɔ kyɛɛgi wɛ. Wèe ya ta pii wo yaŋmuyɔ shɔ pu na na taga wùyɛ pye lafɛɛ wɛ. 3 Yi ganha ba giin na nɛ ye yu kɔnhɔ di jaagi shan yi na wɛ! Nɛ tee yee jo toro yee mu jo yee kaa ya dan wèe ni fo xuuni. Yafiin wa da já wèe waa laha wùyɛ na wɛ, ali xu bɛ wɛ. 4 Nɛ dà yee na fo xuuni. Nɛ yee mɛsaaŋa yu fo xuuni. Nɛ luu lʼa ɲiŋɛ fo saama na. Kanhama pemu bɛɛri pʼa nɔni wèe na ge, nɛ funŋɔ ma sii taan fo xuuni pu ni.

5 Can na, wèe di nɔ Masedɔni fiige ki ni ge, wèe ɲaha sanha ɲiŋɛ bada wɛ. Kanhama ni wèe di bye kabaya yi bɛɛri na. Wù ni sipyii pusamaa bi dunni, fyaara di ɲɛ wùyɛ pyaa ki bɛ wo zɔlɔɔ pu ni. 6 Ga Kilɛ wemu wʼa loɲinɛ kaan sipyicɔnrɔyɔ mu ge, wee ya wèe logoo ɲiŋɛ Tite wo ba wu keŋɛ kurogo. 7 Ayiwa, Tite wo ba wu yɛ bɛ-ɛ dɛ! Ga yee ya wu luu ɲiŋɛ ɲiŋɛgana lemu na ge, lee ya wèe fungɔnyɔ yi teŋɛ. Wʼa pa wèe pye na nɛ ɲa la kʼa sii shɔ yee ni. Na yee ya daajeŋɛ jo, na yee ya nɛ keree co ni see ni xuuni. Lee ya la fara nɛ wo fundanga ki na fo xuuni.

8 Nɛ fɛnhɛ sɛmɛ wemu tun yee mu ge, ali na wee sɛmɛ we ta wʼa bi zɔ mɛsuu wá bɛ yee na, lee wo daajeŋɛ ɲɛ nige nɛ ni wɛ. Li daajeŋɛ bye nɛ ni, bani nɛ bi sɛmɛ wu ta wʼa zɔ mɛsuu wá yee na jɛɛrɛ yɛ nigin funŋɔ ni. 9 Ga nimɛ nɛ funŋɔ ya taan. Yee zɔlɔɔ na mɛhɛɛ suu, lee ya ta pye nɛ wo fundanga ki kaɲuŋɔ-ɛ dɛ! Ga lee zɔ mɛsuu le na yee pye yee ya kuri kadugo, na yi ɲaarigana faa, lee lʼa nɛ funŋɔ taan. Yee wo zɔ mɛsuu lʼa pye na saha ni Kilɛ wo ɲidaan ni. Lee funŋɔ ni lemu wèe ya pye yee na ge, lee ya ta pye kakuunɔ wɛ. 10 Bani zɔ mɛsuu lemu ya sipya taa na saha ni Kilɛ yɛ pyaa wo ɲidaan wu ni ge, lee ma sipya pye mʼa ma torogana li faa, na ɲuwuuro ta. Lee zɔ mɛsuu le tuugo ya sipyii pyi pu na daajeŋɛ yu Kilɛ ɲaha tàan. Ga koŋɔ ya zɔ mɛsuu lemu nɔni sipya na ge, lee lʼa ma ni xu ni. 11 Zɔ mɛsuu lemu lʼa yee ta na saha ni Kilɛ wo ɲidaan wu ni ge, lʼa lemu ɲɔ ge, lee li wa mɛ. Yee ya yi see bɛɛri le le kaa le ni. Yee ya can wu sha xuuni. Yee ya ɲahaya tanha fo xuuni. Yee ya fya fo xuuni. Nɛ ɲa la bi shɔ yee ni fo xuuni. Yee zɔlɔɔ pu bɛɛri bi ɲaha tii le kaa nigin we na. Yee ya jaagi pye xuuni le kaa le shizhaa na. Yee ya li shɛ shɛgana bɛɛri na na yee tɔɔgɔ wa le kaa le ni wɛ.

12 Ma bu logo nɛ we sɛmɛ we tun yee mu, wemu wʼa kakuunɔ li pye ge, ni wemu na lʼa pye ge, nɛ ta wu tun wee wa shishiin wuu na wɛ. Ga nɛ wu tun yee mu, yee ya yiyɛ kan kangana lemu na wèe wuu na ge, yʼi lee cɛ Kilɛ ɲaha tàan. 13 Lee lʼa wèe logoo ki pye kʼa ɲiŋɛ. Yee ya Tite fungɔngɔ ki teŋɛ, a wu funŋɔ di daan taangana lemu na ge, lee bɛ ya pye wèe mu fundangbɔhɔ na fara loɲinɛ li na. 14 Nɛ yee sɔ keree kii shizhaa na Tite mu, di wa ta shiige lee kabaŋa na wɛ. Wèe ya can jo yee mu wù keree ki bɛɛri ni jogana lemu na ge, lee funŋɔ ni yee wo mɛsaaŋa kemu wèe ya jo Tite mu ge, a yee bɛ di da can. 15 Wu taanɲɛɛgɛ kʼa ɲɛri pɛlɛ bɛ yee shizhaa na, bani wu funŋɔ wʼa dun ni yee bɛɛri nigin nigin wu wo ɲɔmɛɛcoro ti ni. Yee ya wu ɲuŋɔ círi ni baraga kemu ni, na fya wu na, na yiyɛ tirige wu mu tirigegana lemu na ge, wu funŋɔ wʼa dun ni lee bɛ ni. 16 Nɛ funŋɔ ya taan fo xuuni, bani nɛ na já da daa yee na keree bɛɛri ni.

8

Masedɔni fiige ki nʼa daa fɛɛ pʼa wari wemu pinnɛ ge

1 Ayiwa na cebooloo, Kilɛ ya niimɛ wemu pye Masedɔni fiige ki egilizii pu mu ge, wù funŋɔ ki wa wù yee ɲaha jo yi mu. 2 Kanhama nigbɔ pu bye pu ɲuŋɔ ni. Ga pʼa fundanga ta xuuni, fo na keŋɛ mugi pu keŋɛ yara na, na pii kan xuuni, ali na pu ta pu na ɲɛ bɛ la baa fɛɛ. 3 Nɛ wa lee wo sɛɛri nago kanna pʼa pii kan na bɛ ni pu se ɲuŋɔ kana ni. Pu yɛrɛ ya toro bɛ pu se ɲuŋɔ kana tàan, ali na ta wa ya pu karamu bɛ wɛ. 4 Pʼa sii wèe tii ɲɛɛri saama na, na wèe pu sɔɔ pu mu, pu bɛ di pu wo dɛgɛ kan shɛ Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ wuu pu mu Zhude fiige ki ni. 5 Wèe bi daa pu na jo pu na lemu pye ge, pʼa toro bɛ yɛrɛ lee tàan. Pʼa fɛnhɛ puyɛ kan Kafɔɔ mu, lee kadugo na na puyɛ yaha wèe bɛ keŋɛ na na saha ni Kilɛ yɛ pyaa ɲidaan ni. 6 Lee wuu na wèe ya Tite ɲɛɛri na jo wʼa bi labye nizaama wemu ɲɔ kɔn yee yíri keŋɛ yakanya yi wo shizhaa na ge, jo wu shɛ yi yíri wʼi shɛ wee labye wu ɲɔ fa. 7 Yee ya pye ɲaha na keree bɛɛri ni: nʼa daa fɛɛrɛ yoo, kafila yoo, lajɛ yoo, ni sɛɛtanga tuugo bɛɛri. Wèe ya taan yee mu taangana lemu na ge, na fara kee taanɲɛɛgɛ ki bɛ na. Wèe funŋɔ ki wa yʼi bye ɲaha na we labye nizaama we bɛ ni. 8 Li wa nago kanna nʼa yi karamu fo yi li pye fanha na wɛ. Ga nɛ pii wo lowagaa keree yu yi mu, kɔnhɔ di yi wo taanɲɛɛgɛ ki nɔhɔ wolo wii ki bi ɲɛ see see taanɲɛɛgɛ. 9 Bani wù Kafɔɔ Yesu Kirisa ya wu wo niimɛ wu shɛ shɛgana lemu na ge, yi bɛɛri wa lee cɛ. Wee bye yara fɔɔ, a wu wuyɛ pye la baa fɔɔ yee wuu na, kɔnhɔ yee di bye yara fɛɛ wu wo la baa fɛɛrɛ ti baraga ni.

10 Na fungɔngɔ nʼa zhɛɛ yɛ yi na, nago kanna yʼa kaa lemu ɲɔ kɔn taɲee ge, yi bu lee pye na li ɲɔ fa, lee ya ɲɔ xuuni. Yee pʼa pye shɛnshiilee na le kaa le ɲɔ kɔn, lee yɛ bɛ wɛ, yee pʼa nɔhɔ pye shɛnshiilee sanha na le kaa le bye fungɔngɔ ta. 11 Lee wuu na, yi shɛ ɲaha na le kaa le fɛni, yʼi li pye yʼi li ɲɔ fa. Lee kaa le funŋɔ ya tigi yi mu ni zɔsaama wemu ni ge, yi li pye yʼi li ɲɔ fa ni wee zɔsaama we ninumɔ ni, na saha ni yi se ɲuŋɔ kana ni. 12 Bani Kilɛ gan fungɔngɔ bu digi sipya mu, Kilɛ ya sɔɔ kee yakanga ke na, na saha ni wu keŋɛ yataa ni. Ga yaaga kemu se ɲɛ wu ni wɛ, kee niŋɛ ɲɛ wɛ.

13 Li wa nago kanna yi pusamaa wo cɔnrɔmɔ pu laha, yiyɛ pyaa di do cɔnrɔmɔ pu ni-i dɛ! Ga yʼa yaa na li pye, kɔnhɔ yi bɛɛri di daanna. 14 Nimɛ kunni, la wa yee mu, lee wuu na yee na já la baa fɛɛ pu tɛgɛ. Ayiwa, la baa fɛɛrɛ ti ga ba nɔ yee bɛ na, na pee bɛ ta pʼa ɲɛri lafɛɛ, pee bɛ na já yee tɛgɛ. Lee funŋɔ ni, yi bɛɛri na daanna, 15 ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni kagana lemu na wɛ na:

«Wemu wʼa niɲɛhɛmɛ kuu ge,

wee wo wusama ya kori wɛ;

Wemu wʼa dɔɔni kuu ge,

wee bɛ wo wu ya xuuŋɔ wɛ.»*

Tite ni wu kaafɛɛ

16 Baaga Kilɛ, bani wʼa lowaa le Tite ni yee keree na ma na jo ba wèe ɲɛ wɛ. 17 Wèe ya lemu sha Tite mu ge, wʼa sɔɔ lee na. Ga yee keree wa bye wu zɔ na fo xuuni, fo wuyɛ pyaa ya li kɔn wuyɛ funŋɔ ni na wu shɛ yee yíri. 18 Egilizii pu bɛɛri ya ceborona wemu sɔni wu labye nizaama wu wuu na Kilɛ Jozaama pu wo yɛrɛ li shizhaa na ge, wee wʼà da binnɛ ni Tite ni na tun. 19 Lee yɛ bɛ wɛ, ɲara lemu wèe ya byi na ɲaha tii Kilɛ wo taa li keree ki na ge, wee ceborona wu ɲaha egilizii pʼa bulo na wu pinnɛ ni wèe ni lee ɲara li na. Wèe ya lee ɲara li pyi, kɔnhɔ nɔɔrɔ di danha Kafɔɔ mɛgɛ na, wù nɔhɔ wù fungɔngɔ nizaaŋa ki shɛ sipyii pu wo dɛgɛ wu shizhaa na.

20 Le shɔɔnrigana le na wèe ya we warigbɔ we keree ɲaha shɔɔnri. Wèe ya keree bɛɛri pyi kɔnhɔ sipyii ganha bu jaagi ta wù na xuu wa shishiin ni le kaa le ni wɛ. 21 Bani wèe funŋɔ ki wa wù da saama koro ɲaari, Kafɔɔ yɛ ɲaha tàan bɛ wɛ, ga sipyii pu bɛ ɲaha tàan. 22 Wù ceborona wa bɛ wʼà da binnɛ ni pu ni. Wèe ya wu nɔhɔ wolo tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni, na wu ta wʼa la le wuyɛ ni xuuni tuun bɛɛri ni. Ga wʼa la le wuyɛ ni nimɛ na toro taashiinɛ li bɛ tàan, bani wʼa dà yee na fo xuuni. 23 We wu ɲɛ Tite ge, wee ɲɛ na ɲaariɲii ni na kapyebyeɲii. Yee mu wèe ya kapyeŋɛɛ pyi. Cebooloo pusamaa pʼa pinnɛ ni wu ni ge, pee ɲɛ egilizii pu wo tudunmɔɔ. Pee ya pye sipyii piimu pʼa pɛɛŋɛ taha Kirisa mɛgɛ na ge. 24 Lee wuu na, yʼa yaa na li shɛ pu na na pu kaa ya dan yee ni fo xuuni, kɔnhɔ egilizii pʼi lee ɲa, pʼi li cɛ na kaɲii wa wèe mu na yee mɛsaaŋa yu.

9

Dɛgɛ wemu ya ɲaha tii cebooloo nʼa daa fɛɛ pu na ge

1 Can na, dɛgɛ wemu wʼa byi Zhude fiige ki nʼa daa fɛɛ pu na ge, nɛ li ta jo ɲuŋɔ wa li na nɛ wu na sɛmɛ ka sanha di dun yee mu wee dɛgɛ wu keree na wɛ. 2 Bani nɛ yee ɲidaan cɛ na xɔ wee labye wu kabaŋa na. Nɛ yee mɛsaaŋa jo xɔ bɛ yɛrɛ Masedɔni nʼa daa fɛɛ pu mu. Nɛ pu pye: «Akayi fiige ki cebooloo pʼa gbegele xɔ pʼi dɛgɛ pye na co fo taɲee na.» Yee wo samɔhɔrɔ tʼa pye kaɲuŋɔ na lowaa kan nʼa daa fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ mu. 3 Ga lee bɛ na, nʼa da wù cebooloo pu tun yi mu, kɔnhɔ masɔŋɔ kemu wèe ya pye yee na we labye we shizhaa na ge, kee ganha bu bye ɲuŋɔ baa wogo wɛ. Nɛ funŋɔ ki wa pʼi shɛ yi ta yʼa gbegele xɔ, ma na jo ba nɛ yi jo wɛ. 4 Lee bɛ wɛ, Masedɔni shɛɛn pii bu binnɛ kari ni nɛ ni yee yíri, na shɛ yee ta yee ya ta gbegele wɛ, lee na bye wèe mu shiige, bani wèe ya dà yee na. Li na bye yee bɛ wo shiige. 5 Lee wuu na nɛ li kɔn nayɛ funŋɔ ni jo nɛ yaa na pii ceboronamaa pii ɲɛɛri jo pu toro na ɲaha na yee yíri. Loolodaa lemu kaa yee ya jo ge, kɔnhɔ pʼi shɛ lee keree ɲaha shɔɔnri sani di ba shɛ wà ge. Lee na ba li shɛ na daan na mu funŋɔ ni lee loolodaa lʼa kan, na li ya ta pye fanha kaa wɛ.

6 Yi li cɛ na wemu bu shinma nifɛnhɛŋɛɛ nugi, shinma nifɛnhɛŋɛɛ ma da ba gɔn. Wemu shiin bu shinma niɲɛhɛmɛ nugi, shinma niɲɛhɛmɛ weefɔɔ da ba gɔn. 7 Wemu bɛɛri ya lemu wo tɛhɛnɛ kɔn wu funŋɔ ni ge, wu lee kan. Wee gan we ganha bu da bye ni zɔ mɛsuu ni wɛ, kelee fanha kaa wɛ. Bani sipya wemu wʼa gan pyi ni fundanga ni ge, wee kaa lʼa dan Kilɛ ni. 8 Se wa Kilɛ ni na kasaaŋaa tuuyo bɛɛri pye yee mu fo na ɲɛhɛ, kɔnhɔ yee mago yaŋmuyɔ bɛɛri niɲɛhɛyɛ di da daa yi mu tuun bɛɛri, ni keree bɛɛri ni, kɔnhɔ yi da se ɲaha na kapyegee nizaaŋaa ni. 9 Ma na jo ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na:

«Wʼa keŋɛ mugi wu yataya na,

na la baa fɛɛ kan.

Wu saama pu wa da ga xhɔ bada wɛ.»*

10 Kilɛ wemu wʼa nuguzhi kaan yenugumɔ mu, na wu ɲɔlige bɛ kaan wu mu ge, wee na ba nuguzhi niɲɛhɛrɛ kan yee mu xuuni, kɔnhɔ yee wo saama pu da buri pʼa se ɲaha na. 11 Wu na ba saama tuugo bɛɛri pyi yee mu, kɔnhɔ yi bɛ di keŋɛ mugi yi yataya na. Wèe na zhɛ yee wo yakanya yi loolo piimu na ge, lʼa bye kaɲuŋɔ pee na baraga ni masɔŋɔ taha Kilɛ na yee yakanya ye wuu na. 12 Bani dɛgɛ wemu yee ya byi ge, wu ya ta na Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ sipyii pu tɛri yɛ wɛ. Ga wu na ba bye kaɲuŋɔ sipyiɲɛhɛmɛɛ di da baraga tɛri Kilɛ na, pu da wu sɔni. 13 Wee dɛgɛ we bu nɔ pu na, pu na Kilɛ sɔ, bani yee ya dà Kirisa wo Kilɛ Jozaama pu na, na ɲaari bɛ na sahaŋi ni pee Jomɔ pe ni, na nɔhɔ keŋɛ mugi yi keŋɛ yataya na pee mu, na ki mugi sipyii pusamaa bɛ mu. 14 Kilɛ ya niimɛ nigbɔ wemu pye yee mu ge, wee na ba pu pye pu na Kilɛ ɲɛɛri yee mu xuuni, yi kaa bɛ na ganha na dan pu ni xuuni. 15 Kilɛ wʼa sɔni wu ma yakanga ki wuu na, wʼa yagbɔhɔŋɔ kemu kan wèe mu ni ki ɲɔhɔ ɲɛ-ɛ ge!

10

Pɔli ya wu labye wu yogo jo

1 Ayiwa na cebooloo, pii ya jo na nɛ bu bye yee tɛ ni, na nɛ ma ɲiŋɛ. Ga na nɛ bu lii yee na, nɛ ma kafugo le nayɛ ni na wá yee na. Nɛ Pɔli wʼa yi ɲɛɛri Kirisa wo lotaan le, ni wu saama pu wuu na, 2 yi ganha bu da na karamu di ba nɔ yi yíri, di kafugo le nayɛ ni di wá yi na wɛ. Bani piimu pʼa yu na koŋɔ sipyii wo fungɔngɔ keree torogana na wèe ya doroo ge, nɛ dà li na jo nɛ na zhɛ kafugo le nayɛ ni na wá pee na. 3 Can wu ɲɛ wii, wù ceepuuro wuu kunni wa ɲaari ke koŋɔ ke funŋɔ ni, ga wèe di wa yogo ki kɔɔn ni ceepuuro fanha ni wɛ. 4 Wèe wo yokɔnyaŋmuyɔ yi ɲɛ ke koŋɔ ke sipyii woyo wɛ, ga Kilɛ woyo yi ɲɛ yii, fanha ɲɛ yemu ni ge. Yʼa Shitaanni wo kasɔrɔyɔ yi shaan. 5 Joyaama fara yaaga tuugo bɛɛri na, kemu bɛɛri kʼa yogo kɔɔn Kilɛ wo lajɛ wu na ge, wèe ya yee bɛɛri ɲɛri buri. Fungɔnyɔ tuuyo ye bɛɛri wèe ya guuni, kɔnhɔ yʼi Kirisa ɲɔmɛɛ co. 6 Yee wo ɲɔmɛɛconɔ li ɲɔ ba fa tuun wemu ni, wèe ya gbegele xɔ wù ɲɔmɛɛcobaalaa pu bɛɛri wo fɔhɔɔ tɔ pu mu.

7 Ɲɛɲaa le yee ya wii sipyii ni. Ayiwa, sipya wa bu dà li na na Kirisa wo wee ɲɛ, weefɔɔ ya yaa na wu funŋɔ kɔn li na, na li cɛ na ba wee ɲɛ Kirisa wo wɛ, mu wèe bɛ ɲɛ Kirisa wuu. 8 Bani Kafɔɔ ya fanha kemu kan wèe mu ge, ki kaɲuŋɔ ki ɲɛ na yee luu na se ɲaha na, ki kaɲuŋɔ ɲɛ na yee kyɛɛgi wɛ. Ali nɛ ɲɛhɛ bi nayɛ pɛlɛ toro bɛ jɛɛrɛ yɛ kee fanha ke wuu na, lee shiige ɲɛ nɛ na wɛ. 9 Nɛ funŋɔ wa di da li shɛɛ na sɛmɛɛ pu ni, nago nʼa yi fuguri wɛ. 10 Pii kunni wa yu na nɛ sɛmɛɛ pu kafila wʼa waha, na kafugo ki ɲɛ wu ni. Ga na nɛyɛ pyaa bu nɔ yee yíri, na nɛ ma bye baraga baa sipya, na nɛ jomɔ pu da yaaga bɛ ɲɔ wɛ. 11 Piimu pʼa yee yu ge, pufɛɛ pu li cɛ na jogana lemu na wèe ya yu wù sɛmɛɛ pu ni na wù ta wʼà lii yi na ge, lee wo kapyegee bɛ wʼà da ba shɛ byi wù ga nɔ yi yíri tuun wemu ni.

12 Piimu pʼa puyɛ sɔni ge, wèe wa da ga sɔɔ di wùyɛ pye pee sipyii pii pʼa tuugo, kelee di wùyɛ taanna ni pu ni wɛ. Pee ma puyɛ taanna ni puyɛ ni, na puyɛ luu na daanna ni puyɛ ni. Ta tee ɲɛ nahanahara wɛ? 13 Wèe kunni wa da wùyɛ pɛlɛ fo di zhɛ doro wù tayerege tàan wɛ. Ga Kilɛ ya tɛhɛnɛ lemu wolo kan wèe mu, a lee di bye bɛ kaɲuŋɔ a wèe di nɔ yee na ge, wèe na ba wùyɛ pɛlɛ na saha ni lee ni. 14 Wèe da bye wèe ya nɔ yee na wɛ, wee tuun wu ni wèe bi da tɛhɛnɛ li toro, ga wèe ya ta li toro wɛ, bani wèe pʼa Kirisa wo Kilɛ Jozaama pu jo yee mu shɛnshiilee. 15 Lee funŋɔ ni tɛhɛnɛ lemu lʼa kɔn wèe kan ge, wèe wa da doro lee tàan wɛ. Sipyii piitiilee ya labye wemu pye ge, wèe wa da wee kaa lɔ di daga da wùyɛ pɛlɛ wɛ. Wèe ya dà li na nago yee ba shɛ ɲaha na nʼa daa wu ni, la na vara xuuni wèe wo labye wu na yee niŋɛ ni Kilɛ wo tɛhɛnɛ li funŋɔ ni, wʼa lemu kɔn na kan wèe mu ge. 16 Lee funŋɔ ni fiiye yemu yi wa yee kadugo yíri ge, wèe na já zhɛ Kilɛ wo Jozaama pu jo yee fiiye yi ni, na ta wèe ya wa wo labye lɔ wu tapyege ni na taga wùyɛ pɛlɛ wɛ.

17 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Wemu bu jo wu wuyɛ pɛlɛ, wufɔɔ wu wuyɛ pɛlɛ Kilɛ wo nibyegee kii funŋɔ ni.»* 18 Bani wemu ba wuyɛ mɛsaaŋa yu, wee ya mɛgɛ nijeŋɛ taa wɛ, ga Kafɔɔ yɛ pyaa ya wemu wo mɛsaaŋa yu ge, wee wʼa ki taa.

11

Tudunmɔɔ kafinɛjuu pu keree

1 Aa! Yee da bi da zɔɔ na nɛ wo ɲuŋmoyirinɛ jomɔ pe xu yiyɛ ni jɛri funŋɔ ni dɛ, lee bi da daan nɛ ni. Ayiwa, yi pu xu yiyɛ ni! 2 Yee kaa ya dan nɛ ni fo xuuni, fo na ɲɛpɛɛn leŋɛ nɛ ni yee shizhaa na. Ga Kilɛ ni lee ya foro. Curɔ nigin pe, wee mu nɛ yee co, wee ɲɛ Kirisa; kɔnhɔ di ba yi kan wu mu ba doɲiŋɛ fucɛri nacɛbaa ɲɛ wɛ. 3 Ga nɛ fyagi jo yi fungɔnyɔ ganha da ba ɲɛri, Kirisa wemu na yʼa yiyɛ pɔ xuuni ge, fo di yi kuruŋɔ wee fɛni, ma na jo ba wɔ wʼa kafinɛyɛ taga Awa faanna, na wu piinŋɛ mɛ wɛ. 4 Bani sipya watii bu ba Yesu watii kaa jo yee mu wemu wo kaa jogana ni wèe wo wu kaa jogana ɲɛ nigin wɛ, yee na ɲɛri na dà weefɔɔ na. Kilɛ Munaa lemu yee ya ta wèe keŋɛ kurogo, kelee Kilɛ Jozaama pemu yee ya logo wèe ɲɔ na ge, yee bu munaa latii ta lemu ni wèe wuu li ɲɛ nigin wɛ, kelee na jozaama patii ta pemu ni wèe wo pu ɲɛ nigin wɛ, yee na wá karaa dà yee bɛ na. 5 Na li ta pee mɛgbɔhɔ tudunmɔɔ piimu yee ya jateni ge, pee ya pɔrɔ nɛ na kabaŋa ka shishiin na wɛ. 6 Ali nɛ ɲɛhɛ bye nɛ di ya pye kafila cɛvɔɔ fo wu nijemɛ wɛ, cɛmɛ wo koo ni kunni, nʼa la cɛ pee ni. Wèe ya lee shɛ yee na shɛgana bɛɛri na, ni keree bɛɛri ni.

7 Tuun wemu ni nɛ Kilɛ wo Jozaama pu jo yee mu ma ni ge, nɛ nayɛ tirige, na yee durogo. Ta kakuunɔ li ɲɛ lere gɛ? 8 Egilizii piitiilee pu bi nɛ saraa. Lʼa pye kanna nɛ pee wo naafuu wu shɔ pu na na taga yee tɛgɛ. 9 Na nɛ yaha yee yíri, yaŋmuyɔ ya funmɔ bye nɛ na, ga nɛ ta na wo tuguro ti taha wa shishiin ɲuŋɔ ni yee ni wɛ. Cebooloo piimu pʼa pa na yìri Masedɔni fiige ki ni ge, pee pʼa pa nɛ wo mago yaŋmuyɔ yi kan nɛ mu. Nɛ kasɛɛgɛ yaha nayɛ na, kɔnhɔ di ganha da bye yee wa shishiin mu tuguro kaa la shishiin ni wɛ. Nʼa da kasɛɛgɛ yaha nayɛ na sanha lee kanunɔ le na. 10 Lee ya pye kaɲuŋɔ, kemu ya nɛ ɲuŋɔ yirige Akayi fiige ki bɛɛri ni ge. Sipya wa shishiin wa da já kee ɲuyirige ki shɔ nɛ na wɛ. Kirisa wo can we, wee wemu wu ɲɛ nɛ ni ge, wee wuu na nɛ yee jo. 11 Ɲaha na nɛ dʼa yee jo wɛ? Na yee kaa ya dan nɛ ni-i laa? Kilɛ yɛ pyaa bɛ ya lee cɛ na yee kaa ya dan nɛ ni.

12 Ga pyegana lemu na nɛ na wo labye wu pye yee mu ge, lee pyegana li na nʼa da da wu pyi. Piimu pʼa kaɲuŋɔ shaa na puyɛ pɛlɛ, na yu na wèe wo labye pyegana le tuugo pee ya byi ge, lee pyegana li na nʼa da da na wo labye wu pyi, kɔnhɔ pee ganha bu kee kaɲuŋɔ ki ta wɛ. 13 Kafinɛjuu pu ɲɛ pee tudunmɔɔ piiri. Pu labye wu bɛɛri wʼa sipyii piinŋɛ. Pʼa puyɛ pye kanna Kirisa wo tudunmɔɔ pee ɲɛ. 14 Ga lee ɲɛ kakanhana wɛ, bani Shitaanni bɛ ya wuyɛ ɲɛri na byi ba mɛlɛkɛ kpɛɛngɛ wo ɲɛ wɛ. 15 Lee wuu na do, Shitaanni wo kapyebyii bu puyɛ pye kanna Kilɛ wo kapyebyii pee ɲɛ piimu ya tii ge, lee ya yaa li wa fo wɛ. Ga li taxɔgɔ ki kuduun ɲɛ wemu ge, wee na ba nɔ pu na na saha ni pu kapyegee ni.

Pɔli ya kanhama pemu ɲa wu wo tuduro ti funŋɔ ni ge

16 Nʼa da guri yi taha sanha yi mu jo wa shishiin ganha bu na wii ɲuŋmoyirinɛ fɔɔ wɛ. Ga yi ɲɛhɛ ba na wii ɲuŋmoyirinɛ fɔɔ, yi na co mu, kɔnhɔ na bɛ di nayɛ pɛlɛ dɔɔni. 17 Yemu nʼa da jo nimɛ ge, Kafɔɔ wʼa ta yee le na ɲɔ ni wɛ. Ga la lʼa na pye nʼa da yee jo. Lee wuu na nʼa da jo ba ɲuŋmoyirinɛ fɔɔ ɲɛ wɛ. 18 Ga ma na jo ba shɛnɲɛhɛmɛɛ wa puyɛ pɛlɛ ke koŋɔ ke keree ni wɛ, wee tuun wu ni nɛ bɛ na nayɛ pɛlɛ gɛ! 19 Yee piimu pu ɲɛ fungɔnyɔ fɛɛ ge, a yee di dɛrɛɛ na ɲuŋmo-yirilee jomɔ nuri! 20 Pee sipyii pii pʼa yee co ba buloo ɲɛ-ɛ ge, na yee keŋɛ yaŋmuyɔ li, na dun yee na, na ɲɔsanga pyi yee na, na kadahaa leni yee ɲahaya ni. A yee di lee xu yiyɛ ni. 21 Shiige ki ɲɛ nɛ na pe jomɔ pe tajogo ni, ga nɛ fanha di wa ɲɛhɛ ba pee ɲɛ wɛ, na ɲuŋɔ bɛ di wa waha ba pee ɲɛ wɛ.

Ga lee bɛ na keree kiimu kaa pʼa daga na puyɛ pɛlɛ ge, nɛ bɛ na já kee kaa taga nayɛ pɛlɛ. Nɛ yu ba ɲuŋmoyirinɛ fɔɔ ɲɛ wɛ. 22 Heburuu pu ɲɛ pii ya? Wee wa nɛ bɛ ɲɛ. Izirayɛli shi shɛɛn pu ɲɛ pii ya? Wee wa nɛ bɛ ɲɛ. Ibirayima kadugo shi shɛɛn pu ɲɛ pii ya? Wee wa nɛ bɛ ɲɛ. 23 Kirisa wo kapyebyii pu ɲɛ pii ya? Ɲuŋmoyirinɛ fɔɔ jomɔ nʼa da jo. Nɛ pye Kirisa wo kapyebye na toro pee tàan fo xuuni. Nɛ pu já kapyeŋɛɛ ni. Nɛ kaso jegee, kee ya ɲɛhɛ pu wogoo na. Nɛ kpɔɔnrɔ jɛri shɔ na toro pee tàan. Nɛ xu fɔ tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni. 24 Yawutuu pʼa nɛ kpɔn fo tɔɔɲii kaguro, tɔɔɲii bɛɛri susɔ ɲìi kɛlɛɛ shishɛɛrɛ nigin ma fɔ.* 25 A Oromɛ shɛɛn di na kpɔn fo tɔɔɲii taanri ni kabegee ni. A pʼi kagereye taga na wá na da gbo tɔɔɲii nigin. A kɔɔgbɔhɔ di gyɛɛgi ni na ni fo tɔɔɲii taanri suumɔ lɔhɔ ni. A di caŋa nigin ni piige nigin pye suumɔ lɔhɔ ni. 26 Nɛ kushɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ pye. Nɛ na munaa pɛrɛ fɔ gbalaa lɔhɔyɔ ni. Nɛ na munaa pɛrɛ fɔ java fɛɛ niŋɛ ni. Nɛ na munaa pɛrɛ fɔ nayɛ pyaa shi wu niŋɛ ni, na li pɛrɛ fɔ shi watii niŋɛ ni. Nɛ na munaa pɛrɛ fɔ kulo funŋɔ ni, na li pɛrɛ fɔ sipoŋɔ ni. Nɛ na munaa pɛrɛ fɔ suumɔ lɔhɔ ni. Ali wù cebooloo piimu pʼa puyɛ pye nʼa daa fɛɛ, pʼi ɲɛ nʼa daa fɛɛ-i ge, nɛ na munaa pɛrɛ fɔ pee bɛ niŋɛ ni. 27 Nɛ kapyeŋɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ pye kiimu ya waha ge, na kanhama ɲa. Nɛ piiye niɲɛhɛyɛ shɔn ŋmunumɔ xuugo ni. Nɛ xuugo gba, a waga di la pye na ni. Nɛ yalige ɲa, na ki yaha wà tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni. Nɛ wiire gba, na fafunmɔ pye. 28 Kisaŋaa di ɲɛ wà. Na fara kee bɛɛri na, nɛ bi na funŋɔ shaa ni egilizii pu bɛɛri kaa ni caŋa bɛɛri. 29 Nʼa daa fɔɔ wa baraga bu jɛrɛ, nɛ ma bye kanna nɛyɛ pyaa wo baraga kʼa cɛ̀rɛ. Wa ɲuŋɔ bu gyɛɛgi, lee ma sii waha na na fo xuuni.

30 Li bu da nago kanna nɛ yaa na nayɛ pɛlɛ, nɛ na nayɛ pɛlɛ na wo baraga baara ti ni. 31 Masɔŋɔ kʼa dɛri wù Kafɔɔ Yesu To Kilɛ na gbee! Wee ya li cɛ na nɛ wa kafinɛyɛ yu wɛ.

32 Na nɛ yaha Damasi kulo li ni, caŋa ka saannaa Arɛtasi wo gbafɛnɛɛri wʼa pa sipyii pii yaha kulo li tajeye yi bɛɛri ni, kɔnhɔ pʼi nɛ co. 33 Ga, a nʼa daa fɛɛ pʼi nɛ le sagana ni na yeege fenɛtiri ni, na mɛɛrɛ taga nɛ tirige kanha ki kadugo. Lee funŋɔ ni a nɛ shɔ wu na.

12

Pɔli ya kashɛgɛɛ kiimu ɲa ge

1 Ayiwa, fo nɛ bu nayɛ pɛlɛ, ba lee di wa yafiin ɲɔgi wɛ. Lee bɛ na, kashɛgɛɛ kiimu nɛ ɲa, ni Kafɔɔ ya keree kiimu shɛ nɛ na ge, kee shizhaa na nʼa da ba jo nimɛ. 2 Nɛ ná wa cɛ, wu na ɲɛ Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni, li yee kɛ ni shishɛɛrɛ wu ɲɛ niɲee, Kilɛ ya wu lɔ kari fo fugba we ni. (Ayiwa wuyɛ pyaa kʼa kari wà la, kelee kashɛɛ Kilɛ ya shɛ wu na la, nɛ kunni ya lee cɛ wɛ, Kilɛ wʼa lee cɛ.) 3 Nɛ kunni ya li cɛ na jo kanna wee ná wʼa kari Alijinɛ ni. (Ga wuyɛ pyaa kʼa kari wà la, kelee kashɛɛ Kilɛ ya li shɛ wu na la, nɛ kunni ya lee cɛ wɛ, Kilɛ wʼa lee cɛ.) 4 A wu jomɔ pa logo wee xuu wu ni sipya da já pemu jo daha wɛ. Li ya saha bɛ yɛrɛ sipya wu pee jomɔ pu jo wɛ. 5 Ayiwa, nɛ na já nayɛ pɛlɛ wee sipya we wa shi keree na. Ga nɛ funŋɔ di wa di nayɛ kaa taga nayɛ pɛlɛ wɛ, fo di bu na baraga baara kaa taga nayɛ pɛlɛ. 6 Ali nɛ ɲɛhɛ jo nɛ nayɛ pɛlɛ, nɛ da bye ɲuŋmoyirinɛ fɔɔ wɛ, bani can nʼa da jo. Ga nʼa da nayɛ pɛlɛ wɛ, kɔnhɔ keree kiimu nʼa byi, na yemu yu sipyii pu ɲii na ge, pu ganha bu na durogo di doro yee wo ɲuŋɔ kana tàan wɛ.

7 Ayiwa, kɔnhɔ tabaara ganha bu jé di na ɲi kee kashɛgɛɛ nijeŋɛɛ kii wuu na wɛ, a yama nigbɔ pa di jé nɛ cére ti ni. Pee ya ma nɛ mu ba Shitaanni tudunmɔ ɲɛ wɛ, pee ya nɛ kana, kɔnhɔ tabaara ganha bu jé nɛ ni wɛ. 8 Nɛ Kafɔɔ ɲɛɛri pee yama pe shizhaa na fo tɔɔɲii taanri jo wu pu laha na ɲuŋɔ ni. 9 Ga, a wu nɛ pye na wee wo niimɛ wu na nɛ yaa, na sipya baraga bu xhɔ tuun wemu ni, na wee tuun wu ni wee wo sefɛɛrɛ tʼa zhɛɛ na fiinŋɛ. Lee wuu na lʼa tàan nɛ ni nɛ wu na baraga baara kaa taga nayɛ pɛlɛ, kɔnhɔ Kirisa wo sefɛɛrɛ tʼi gori yaha na na. 10 Lee wuu na nɛ funŋɔ tàan na baraga baara ti na. Ali pu ɲɛhɛ ba nɛ shɛhɛlɛ, kelee na kawagaa pyi nɛ na, kelee na nɛ kana, kelee na nɛ ɲaani Kirisa mɛgɛ ki wuu na, nɛ na funŋɔ taan kee bɛɛri wuu na. Bani nɛ bu bye baraga baa tuun wemu ni, nɛ ma fanha ta wee tuun weyɛ pyaa ni.

Pɔli ya pye tuguro nʼa daa fɔɔ wa shishiin mu Korɛnte kulo li ni wɛ

11 Ayiwa, nɛ jo ba ɲuŋmoyirinɛ fɔɔ ɲɛ wɛ. Ga yeeyɛ pyaa ki ni lee ya foro. Yee pʼa bi yaa yee pʼa nɛ sɔni! Bani ali nɛ ɲɛhɛ bye nɛ ɲɛ yaaga bɛ wɛ, tudunmɔɔ mɛgɛ wuu piimu yee wa jateni ge, wee wa ya ye nɛ na kaa la shishiin ni wɛ. 12 Can na, kapyegee kiimu kʼa li shɛɛ na Kirisa wo tudunmɔ nɛ ɲɛ ge, kee bɛɛri ya shɛ yee na ni loxulo ni. Kee ya pye ɲaha shɛshɛɛrɛ, ni kakanhaŋaa, ni sefɛɛrɛ kagbɔhɔɔ. 13 Nɛ ta pye yee mu tuguro wɛ. Ni lee yɛ bɛ wɛ, lekɛ nɛ dʼa pye egilizii pusamaa mu lee di ya pye yee mu-i wɛ? Yi yafa na mu lee na!

14 Li wii, nɛ gbegele xɔ da se yee yíri na tɔɔɲii taanri wuu ni. Nʼa da zhɛ bye yee mu tuguro le tɔɔɲii le bɛ ni wɛ. Bani yi keŋɛ yaŋmuyɔ bɛ di wa zhaa wɛ, fo yiyɛ pyaa kiiri. Nɔhɔpiire ya yaa na wari shaa na yɛri pu sefɛɛ ɲaha na wɛ, ga sefɛɛ pʼa yaa na wari shaa na yɛri pu nagoo ɲaha na. 15 Lʼa taan nɛ ni nɛ wu na keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri kan yee wuu na, ali na nayɛ bɛ kan na fara wà. Ayiwa, yee kaa ba dan nɛ ni xuuni mu, lee lʼa da nɛ pye nɛ kaa da da dan yee ni-i gɛ?

16 Yee na ba jo na nɛ pye tuguro yee wa shishiin ɲuŋɔ ni wɛ. Nakaara wa lee ni wɛ, ga pii na ba jo yee ni na shizhiinmɛ ni nɛ yee co, na nɛ shiige shɛn. 17 Piimu nɛ tun shɛ yee mu ge, nɛ kuduun sha yee ni wee wa keŋɛ kurogo ya? 18 Nɛ Tite ɲɛɛri jo wu shɛ yee yíri, na wù ceborona wu pinnɛ ni wu ni. Ta Tite ya yee ŋmahana na kuduun sha yee ni? Ta nɛ ni wee wo kapyegee ki bɛɛri ya pye mɛ nigin wɛ? Ta wèe ɲaarigaŋaa ki bɛɛri ya pye mɛ nigin wɛ?

Pɔli ya wu funŋɔ shaa ni kaa lemu ni ge

19 Na co fo taatuunnɔ na, yee wa giin na kaɲii wèe wa gaan wùyɛ mu yee ɲaha tàan, ga lee di bɛ wɛ. Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni wèe wa yu mɛ Kilɛ ɲaha tàan. Wù taanɲiinɛɛ, yee wo nʼa daa wu wo ɲahagbaashɛɛrɛ kaa na wèe wa ye bɛɛri yu yee mu. 20 Nɛ ba nɔ yee yíri, na funŋɔ wa di yi ɲa ɲagana lemu na wɛ, nɛ fyagi jo di ganha ba shɛ yi ɲa lee ɲagana le na wɛ; yi bɛ ganha bu na ɲa ɲagana la na yi bɛ ya tiin ni lemu ni wɛ. Nɛ fyagi jo di ganha ba shɛ yogo ta yi tɛ ni wɛ, ni ɲɛpɛɛn, ni loyire, ni bɛganhara, ni mɛkyɛɛgɛrɛ, ni zɔjuuro, ni tabaara, ni kawuriye wɛ. 21 Nɛ fyagi jo di ba jo nʼa nɔ yi yíri ge, Kilɛ ganha bu da na shiige yi niŋɛ ni wɛ. Sipyiɲɛhɛmɛɛ piimu pʼa jurumu pye, pʼi sanha daajeŋɛ jo pu cemɔhɔrɔ ti na tapyege ni wɛ, ni pu dɔdɔɔrɔ, ni pu kanɔhɔyɔ yi na-ɛ ge, di ganha bu da zhɛ ɲɛsinmɛ wo yee wuu na wɛ.

13

Fundogo jomɔ ni fò mujuu

1 Nɛ tɔɔɲii taanri wuu lʼa da bye le na shɛ yee yíri. «Sipyii shuun taanri ya pye keree kiimu bɛɛri fiin ge, wʼà da zhɛ kee bɛɛri ɲaha shɔɔnri na bɛ ni pee wo fiin pu ni.»* 2 Sipyii piimu pʼa jurumu pye ge, nʼa da yi jo waha pee ni sipyii pusamaa mu, ali na li ta na nimɛ wo wa yi yíri wɛ. Nɛ tee yi jo toro pu mu na shɛɛ shuun wuu li ni yee yíri. Nʼa da yi jo daha sanha pu mu jo nɛ ga ba shɛ yi yíri, nʼa da ɲuŋɔ peŋi nige kaa la shishiin na wɛ. 3 Wee tuun wu ni, yi na ba li cɛ na Kirisa wʼa yu nɛ ɲɔ na, bani kee kaɲuŋɔ ki yi wa zhaa. Kirisa baraga ya ta cɛ̀rɛ yee shizhaa na wɛ, ga wʼa wu sefɛɛrɛ ti shɛɛ yee niŋɛ ni. 4 Can wu ɲɛ wii, wu xuduun wu ni korikoritige ki na, wʼa pye baraga baa, ga ɲìi na wu ɲɛ nimɛ Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti baraga ni. Na wèe bɛ yaha kariɲɛɛgɛ ni ni wu ni, wèe bɛ baraga kʼa xɔ. Ga Kilɛ baraga ni, na wèe yaha ni wu ni, wèe na ba bye ɲìi na yee shizhaa na.

5 Yi yiyɛ taanna wii, yʼi yiyɛ suguri, yi bu da yi na ɲɛ nʼa daa wu wo koo li ni. Ta yee ya li cɛ na yee funyɔ ni Yesu Kirisa ɲɛ wɛ? Fo yiyɛ pyaa bu shɛ da yʼa kuuŋɔ nʼa daa wu na dɛ! 6 Ga nɛ dà li na jo yee na ba li cɛ na jo wèe ya ta kuuŋɔ nʼa daa wu na wɛ. 7 Lee bɛ na, wèe wa Kilɛ ɲɛɛri kɔnhɔ yi ganha ba kakuuyo pyi wɛ. Lee kaɲuŋɔ ɲɛ nago kanna wèe di mɛtanga ta wɛ. Ga wèe funŋɔ ki wa yi da kasaaŋaa pyi, ali lee ɲɛhɛ ba li shɛɛ bɛ na wèe pʼa kuuŋɔ mɛtanga ki na. 8 Bani se wa wèe ni wèe pu pari can wu na wɛ, ga can wu tɛgɛ tɛgɛ se wu ɲɛ wèe ni. 9 Wèe baraga bu xhɔ tuun wemu ni, a yee baraga di bɛlɛ, lee lʼa dan wèe ni. Lemu wèe ya ɲɛɛri Kilɛ mu ge, lee li wa mɛ nago yee wo nʼa daa wu wʼa se ɲaha na fo wu ɲɔ bu shɛ fa. 10 Lee wuu na nɛ we sɛmɛ we tun yi mu na li ta nɛ ɲɛ yee yíri wà wɛ, kɔnhɔ di ba nɔ wà tuun wemu ni, di ganha bu keree ki ɲaha shɔɔnri ni waha ni, na saha ni Kafɔɔ wo fanha ki ni wɛ, wʼa kemu kan na mu ge. Kee fanha ki kakaan ɲuŋɔ ki ɲɛ kɔnhɔ yee di da se ɲaha na nʼa daa wu ni, ki ya ta kan gyɛɛgi kaa na wɛ.

Jomɔ pu taxɔgɔ ni fò mujuu

11 Ayiwa nimɛ na cebooloo, wù ɲɛ tuun wa ni. Yi funŋɔ taan! Yi da yiyɛ logoo wari yʼa se ɲaha na! Yi da samɔhɔrɔ leni yiyɛ ni! Yi pye ni fungɔngɔ nigin ni! Ɲaɲiŋɛ di bye yi tɛ ni! Lee bu bye, taanɲɛɛgɛ ni ɲaɲiŋɛ fɔɔ Kilɛ na bye ni yi ni.

12 Yʼa yiyɛ shaari ni taanɲɛɛgɛ ni! Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ sipyii piimu pu ɲɛ naha ge, pee bɛɛri ya yi shaari. 13 Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo niimɛ we, ni Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ke ki pye ni yi ni. Yʼi gori yaha Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo kariɲɛɛgɛ ki ni.

* 1:19 Silivɛn: Wee ninumɔ pu wa byi na Silasi.

* 3:16 Ɛkizode 34:34

* 4:6 Zhenɛzi 1:3

* 4:13 Zaburuu 116:10

* 6:2 Ezayi 49:8

* 6:16 Levitike 26:12; Zheremi 32:38; Ezekiyɛli 37:27

* 6:17 Ezayi 52:11

* 6:18 2 Samuwɛli 7:14

* 8:15 Ɛkizode 16:18

* 9:9 Zaburuu 112:8

* 10:17 Zheremi 9:23

* 11:24 Saliya wa bye Oromɛ shɛɛn mu, wee saliya wu bi gbara pu susɔ ɲìi kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) taha sipya na wɛ, bani pu bi giin na kee da xhu sipyiyawyii ni wɛ, lee na pu ma ɲii nigin laha.

* 13:1 Dutɛrɛnɔmɛ 19:15

GALASI SHƐƐN

1

2

3

4

5

6

Galasi Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ wemu tun Galasi shɛɛn mu ge

Jɔgɔ yɛ pʼa byi na Galasi shɛɛn wɛ?

Egilizii piimu nɔhɔ Pɔli ya teŋɛ Galasi fiige ki ni ge, pee pu ɲɛ Galasi shɛɛn pee. Pee ɲɛ: Ikonɛ, Lisitiri, ni Dɛribɛ (Kapyegee 14). Galasi fiige ki niɲaa wogo ki ɲɛ Turuki fiige ki funŋɔ ni. Ba Pɔli ya pa bye wu ɲɛ Galasi ni wɛ, a Yawutuu pii di shɛ ganha na kalaa watii kaan pu mu. A pʼi jo na Pɔli ɲɛ tudunmɔ nijemɛ wɛ, na wu ya ta na Musa wo saliya wu wo kalaa wu kaan wu kangana na wɛ.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Ye pʼa jo wá Pɔli na ge, yee faara Pɔli ya jo, na fɛnhɛ pu funyɔ to ni wu kalɛgɛɛ ni wuyɛ pyaa kapyegee ni. Na li shɛ na kaɲii li wa wee wo Kilɛ jomɔ yɛrɛ le, na li shɛ na nʼa daa ya ye Musa wo tɔ wu na. A wʼi li shɛ sanha na nʼa daa fɛɛ ya foro Musa wo tɔ wu nɔhɔ ni, na ɲiifɛɛrɛ nivɔrɔ pyi, a Fɛfɛɛrɛ Munaa di pu ɲaha co tee ɲiifɛɛrɛ ti ni (Kapyegee 5).

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Galasi Shɛɛn 1—2 Pɔli fò mujuu. Wʼa li shɛ na Yesu Kirisa wo tudunmɔ wee ɲɛ.

Galasi Shɛɛn 3—4 Kilɛ ya sipya jateni sipyitiimɛ Musa wo saliya wu koro ɲaari funŋɔ ni wɛ.

Galasi Shɛɛn 5 Wèe ya foro saliya wu nɔhɔ ni, a Fɛfɛɛrɛ Munaa di wèe ɲaha co fɛfɛɛrɛ ni.

Galasi Shɛɛn 6 Pɔli wo yɛri yɛri jomɔ ni wu duba.

1

Pɔli ya Galasi shɛɛn shaari

1 Nɛ Pɔli, nɛ ɲɛ Kirisa wo tudunmɔ. Sipyiyawyii ya ta nɛ pye tudunmɔ wɛ. Nɛ di ya nɔhɔ pye bɛ tudunmɔ sipyiyawyii baraga ni wɛ, fo Yesu Kirisa ni To Kilɛ wemu wʼa Yesu ɲɛ na yeege xu ni ge. 2 Nɛ ni na cebooloo piimu pu wa naha ge, wèe pʼa sɛmɛ wu tun Galasi fiige ki nʼa daa fɛɛ pu mu.

Wèe ya yi shaari: 3 Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ tirige yi na, pʼi ɲaɲiŋɛ bɛ kan yi mu.

4 Yesu Kirisa wʼa wuyɛ kan na pye saraga, kɔnhɔ wu wèe shɔ wù jurumu wu na. Wʼa wèe shɔ ke koŋɔ ke wo yaŋmuguuyo yi bɛɛri wo fanha ki na, na saha ni wù To Kilɛ wo ɲidaan wu ni. 5 Nɔɔrɔ wʼa dɛri wu mɛgɛ na tuun bɛɛri ni. Amiina.

Tuugo nigin pe yɛ pu ɲɛ Kilɛ wo Jozaama pe

6 Na cebooloo, Kilɛ wemu wʼa yee yiri Yesu Kirisa wo niimɛ wu baraga ni ge, yee na toro kadugo le wee ni tɔvuyo na, na jaanna ɲɛri jozaama patii fɛni, lee ya nɛ fo xuuni dɛ. 7 Jozaama pemu nɛ jo yee mu ge, pee yɛ pe pu ɲɛ Kilɛ wo Jozaama pe, patii wa nige pee kadugo na wɛ. Ga sipyii pii pu wa giin pʼi yee fungɔnyɔ yi ɲɛri. Kilɛ Jozaama pe pu wa Shɔvɔɔ wu kaa yu ge, pu funŋɔ ki wa pʼi pee ɲɛri shan. 8 Jozaama pemu wèe ya jo yi mu ge, watii bu ba ni jozaama patii ni wèe wo pu kadugo na, wʼa pye wèe wa la, wʼa pye mɛlɛkɛ na yìri fugba we ni la, weefɔɔ wu laŋi. 9 Wèe ya tee yee jo toro yee mu; nʼa da guri di yi jo daha sanha: Wèe ya Jozaama pemu jo yee mu ge, watii bu patii jo yi mu wèe wo pu kadugo na, weefɔɔ wu laŋi.

10 Ayiwa wee tuun wu ni, nɛ giin sipyii di da na sɔni laa, nɛ giin Kilɛ di da na sɔni? Na funŋɔ ki ɲɛ di nayɛ kaa taan sipyii mu kunni? Bada! Nɛ funŋɔ da bi bye di nayɛ kaa taan sipyii mu sanha, nɛ bi da ga já bye Kirisa wo kapyebye wɛ.

Pyegana lemu na Pɔli ya pye na ɲɛri Kilɛ tudunmɔ ge

11 Na cebooloo, nʼa da yi fiinŋɛ jo yi mu jo nɛ Kilɛ Jozaama pemu jo yi mu ge, pee ya ta foro sipya ni wɛ. 12 Nɛ pu ta sipya mu wɛ, sipya bɛ di ya nɛ taanni pu ni wɛ. Ga Yesu Kirisa yɛ pyaa kʼa nɛ taanni pu ni.

13 Taashiinɛ li ni, na nɛ yaha Yawutuu pu wo koo li ni, nɛ bi doroo torogana lemu na ge, yee wa yee ɲaha logo. Nɛ bi Kilɛ wo nʼa daa fɛɛ pu kana fo xuuni wee tuun wu ni. Nɛ bi li yereŋɛ fo na pu pinnɛgɛ ki ɲuŋɔ tugo. 14 Nɛ bi bye na lɛɲii Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ ɲaha na Yawutuu pu koo li ɲaarigana ni. Wèe sefɛlɛɛ pʼa wèe taanni kalɛgɛɛ kiimu ni ge, nɛ bi nayɛ bɛɛri kan kee mu. 15 Ga Kilɛ bi nɛ shɔɔnri lɔ, ali na ta pu sanha nɛ se bɛ wɛ. Wu ɲidaan tuun wʼa pa nɔ ge, a wu wu niimɛ wu tirige nɛ na, na nɛ yiri na pye wu kapyebye. 16 Wʼa wu Ja wu shɛ nɛ na, kɔnhɔ nɛ da wee Ja wu wo Jozaama pu yu shi wusama bɛɛri mu, shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ. Ba wʼa wu shɛ yɛ nɛ na wɛ, nɛ bɛ ya watii yege nige wɛ. 17 Piimu pʼa fɛnhɛ pye Kirisa wo tudunmɔɔ pee nɛ ɲaha na ge, nɛ nɔhɔ shɛ Zheruzalɛmu ni di zhɛ pee bɛ yege wɛ. Ga, a nɛ faa toro, na gari Arabi ni; lee kadugo na, a nɛ guri pa Damasi kulo li ni.

18 Ayiwa, yee taanri wʼa toro, a nɛ na kari Zheruzalɛmu ni, kɔnhɔ di shɛ foro Pyɛɛri na. A nɛ cabyaa kɛ ni kaguro pye wà ni wu ni. 19 Ga nɛ ya ta Kirisa wo tudunmɔ watii bɛ ɲa nige wɛ, fo Yakuba yɛ nigin pe; wee ɲɛ Kafɔɔ Yesu wo ceborona wa. 20 Yemu nʼa yu mɛ yi mu ge, ali kafinɛgɛ nigin bɛ wa yi ni wɛ; Kilɛ wa na sɛɛri. 21 Lee kadugo na, ba nɛ foro Zheruzalɛmu ni wɛ, na gari Siiri fiige ki ni; na yìri wà, na gari Silisi fiige ki ni. 22 Ga nʼa daa fɛɛ piimu pu bye Zhude fiige ki ni ge, wee wa shishiin bi sanha nɛ ɲa ɲii na wɛ. 23 Pu bi yi nuri yɛ sipyii ɲɔ na na: «Sipya we wu bi wèe kana taashiinɛ li ni, fo wʼa bi li yereŋɛ wu nʼa daa wu ɲuŋɔ tugo ge, weeyɛ pyaa ki bɛ kʼa Kilɛ wo Jozaama pu yu nimɛ.» 24 Lee funŋɔ ni, a pʼi ganha na Kilɛ sɔni nɛ wo Jozaama pu wo jo wuu na.

2

Pɔli ya Kirisa tudunmɔɔ pusamaa ɲuŋɔ círi ta

1 Ba yee kɛ ni shishɛɛrɛ ya toro wɛ, a nɛ ni Barinabasi di guri pa sanha Zheruzalɛmu ni. A nɛ gari ni Tite bɛ ni. 2 Kilɛ yɛ pyaa ki bi li shɛ nɛ na na nɛ wu shɛ wà, a nɛ da kari. Ba nɛ nɔ wà wɛ, nɛ ni ɲahagbaa fɛɛ pu ni, a wèe di shɛ wùyɛ ɲa kabanugo. Kilɛ Jozaama pemu nɛ yu shi wusama bɛɛri mu ge, a nɛ pee ɲaha jo pu mu, kɔnhɔ labye wemu nʼa pye toro ge, ni wemu nʼa byi ge, kɔnhɔ wee wa shishiin ganha bu bye ɲuŋɔ baa wo wɛ. 3 Tite wemu ni nɛ kari ge, Girɛki wu bye wii. Ga pu ya ta wu karamu fanha bɛ na fo wu cekɔɔnrɔ pye, kɔnhɔ wu bɛ di bye Yawutuu pu shi wɛ. 4 Ga, kafinɛjuu pʼa, pee bi puyɛ pye na nʼa daa fɛɛ pee ɲɛ, na ta pʼi ɲɛ nʼa daa fɛɛ wɛ, pee pu bi giin wʼi cekɔɔnrɔ pye. Wèe ya pye ni Yesu Kirisa ni kariɲɛɛgɛ ni ge, a wèe di bye wùyɛ mu, a pii sipyii pii di beele jé wèe tɛ ni kɔnhɔ pʼi lee ɲaha cɛ. Pu funŋɔ ki bye pʼi wèe kuruŋɔ pa leŋɛ sanha bulooro ti ni. 5 Ga wèe ya sɔɔ na wùyɛ yaha pu keŋɛ ni ali jɛɛrɛ bɛ funŋɔ ni wù ta logo pu ɲɔ na wɛ, kɔnhɔ Kilɛ Jozaama pe pu wa can wu shɛɛ ge, yʼi já pee logo ba pu ɲɛ wɛ.

6 Ayiwa, sipyii pʼa bi piimu wii na pee pu ɲɛ ɲahagbaa fɛɛ pu ge, ɲuŋɔfɛɛ pu bye pii la, pu shiin bye bɛ ɲuŋɔfɛɛ wɛ la, lee la shishiin kaɲɔɔ wa nɛ mu wɛ; bani Kilɛ ya wa shɔɔnri na wo wa ni wɛ. Kilɛ Jozaama pe nɛ bi yu ge, ba nɛ pee ɲaha jo pee ɲahagbaa fɛɛ pu mu wɛ, pu ya ta ka fara pu na wɛ. 7 Ga, a puyɛ pyaa bɛ di li cɛ na Kilɛ wʼa pe Jozaama pe kaa le nɛ keŋɛ ni nɛ wʼa yu shi watii shɛɛn mu ma na jo ba wʼa pu kaa le Pyɛɛri keŋɛ ni wʼa yu Yawutuu pu mu wɛ. 8 Bani Kilɛ wemu wʼa sefɛɛrɛ kan Pyɛɛri mu na wu tun Yawutuu pu mu ge, wee ninumɔ wʼa sefɛɛrɛ kan nɛ bɛ mu na nɛ tun shi wusama mu. 9 Yakuba ni Pyɛɛri ni Yohana, pee piimu pu bi wii ɲahagbaa fɛɛ pu ge, pee bi li cɛ na Kilɛ wʼa te tuduro te kaa le nɛ keŋɛ ni wu wo niimɛ wu funŋɔ ni. A pʼi pu keye le nɛ ni Barinabasi keye ni, wee fò we ya li shɛɛ na wèe bɛɛri ya pye nigin. A wù bɛɛri di binnɛ na bɛ yi na nago wèe pu shɛ baari pyi shi wusama tɛ ni, pee bɛ di shɛ baari pyi Yawutuu pu tɛ ni. 10 A pʼi li shɛ yɛ wèe na na wèe pu shɛ wù fungɔngɔ yaha funmɔ fɛɛ na. A nɛ bɛ di la le nayɛ ni na ganha na lee pyi.

Pɔli ya Pyɛɛri jaagi Ancɔsi kulo li ni

11 Ayiwa, ga ba Pyɛɛri ya pa ba Ancɔsi kulo li ni wɛ, a nɛ ba wu jaagi sipyii pu bɛɛri ɲii na; bani kaa lemu wʼa bi pye ge, lee bi ɲɔ wɛ. 12 Wu cebooloo shi watii shɛɛn piimu pu bye nʼa daa fɛɛ Ancɔsi ni ge, Pyɛɛri bi binnɛɛ na li ni pee ni. Ga, a Yakuba di ba sipyii pii tun kari Ancɔsi ni. Ba pee ya nɔ wɛ, a Pyɛɛri di fɛrɛ kɔn shi wusama wo nʼa daa fɛɛ pu na, na bye wu ya sɔɔ wʼa li nige ni pu ni wɛ. Wu bi fyagi pee sipyii pu na, bani Yawutuu pu bye pii, pee di bi yu na fo shi wusama bɛɛri wʼa cekɔɔnrɔ pyi. 13 Cebooloo piimu bɛ pu ɲɛ Yawutuu ge, a pee bɛ di yaa Pyɛɛri na, na fɛrɛ kɔn pii pu na. Lee funŋɔ ni a Barinabasi bɛ di yaa pu shuun shuun juuro ti na, na daha pu fɛni. 14 Ba nɛ pu ɲa, na pu ta pu ya ɲaari na sahaŋi ni Kilɛ Jozaama pu wo can wu ni wɛ, a nɛ jo ni Pyɛɛri ni pu bɛɛri ɲii na. A nɛ wu pye: «Mu wemu wu ɲɛ Yawutu ge, a mʼi sɔɔ na Yawutuu pu wo koo li yaha wà, na ganha na ɲaari shi wusama wo ɲaarigana na. Wee tuun wu ni ɲaha na mʼi giin nimɛ mʼi shi wusama bɛ karamu fo wu bɛ wʼa Yawutuu pu wo koo li ɲaari wɛ?

Fo ma bu dà Yesu na mʼa na shɔ

15 «Can wu ɲɛ wii, wèe kunni ya sii tii pye Yawutuu cegee. Wèe ɲɛ shi watii shɛɛn wɛ, pu jo na wee shi we shɛɛn ya Kilɛ koo li cɛ wɛ. 16 Ga lee bɛ na, wèe bɛ ya li cɛ na jo ma ɲɛhɛ da Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya we koo ɲaari, lee wa da ga ma pye sipyitiimɛ Kilɛ mu wɛ, fo ma bu dà Yesu Kirisa na. Lee wuu na wèe bɛ ya dà Yesu Kirisa na, kɔnhɔ Kilɛ di wù pye sipyitiimɛɛ wee nʼa daa wu baraga ni. Li wa nago Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki wo koo ɲaari wʼa wèe pye sipyitiimɛɛ Kilɛ mu-i dɛ. Bani sipya wa shishiin wa da já bye sipyitiimɛ Kilɛ mu na ma yaha ma na Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu koo ɲaari wɛ.

17 «Ayiwa, wèe Yawutuu ba wùyɛ shaa wù bye sipyitiimɛɛ Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, wèe ba lee pyi, wèe bɛ ya ɲɛri ni shi wusama ni nigin, pee piimu pʼa wii jurumupyii ge. Wee tuun wu ni, ta lee wa li shɛɛ na Kirisa wʼa wèe tɔɔgɔ leni jurumu ni? Bada! 18 Ayiwa, nɛ na foro saliya wu keree tàan, na bye nɛ wu koo ɲaari wɛ, nɛ bu guri wee saliya we fɛni sanha na wu koo ɲaari, wee tuun wu ni nɛyɛ pyaa ya saliya wu kyɛɛgi. 19 Nɛ xu Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu shizhaa na, kɔnhɔ di bye ɲìi na, di da kapyeŋɛɛ pyi Kilɛ mu. 20 Nɛ pye kanna pʼa nɛ pinnɛ kori ni Yesu Kirisa ni shiizhan korikoritige ki na. Nɛyɛ pyaa ya ta pye nige ɲiifɛɛrɛ ni wɛ; Kirisa wu ɲɛ ɲiifɛɛrɛ ni nɛ zɔ wu na. Ɲiifɛɛrɛ temu ni nɛ wa nimɛ ke koŋɔ ke na ge, nɛ nayɛ kan Kilɛ Ja wu mu. Nɛ kaa ya taan wu mu fo wʼa sɔɔ na wuyɛ kan saraga nɛ wuu na. 21 Kilɛ ya niimɛ wemu kan nɛ mu ge, nɛ da ga wee she bada wɛ. Bani Kilɛ da ba sipya jateni sipyitiimɛ Musa wo saliya wu koo ɲaari baraga ni, lee ya li shɛɛ na ɲuŋɔ ya pye Kirisa kaxulo na wɛ.»

3

Na dà Yesu na, lee funŋɔ ni Kilɛ ya sipya jateni sipyitiimɛ

1 Yee Galasi shɛɛn kunni, yee ɲɛ fungɔnyɔ baa fɛɛ dɛ! Jɔgɔ wu dʼa yee faanna mɛ wɛ? Yesu Kirisa ya xu xugana lemu na korikoritige ki na ge, yee ɲaha ya fiinŋɛ jo yee mu. 2 Nʼa da yi yege kaa nigin yɛ na. Fɛfɛɛrɛ Munaa le Kilɛ ya kan yee mu ge, Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu wo koo li ɲaari wuu na wʼa li kan yee mu laa, yee ya Kilɛ Jozaama pu logo na dà pu na ge, lee wuu na wʼa li kan yee mu? 3 Ɲaha dʼa yee pye mɛ fungɔnyɔ baa fɛɛ wɛ? Yee ya kaa lemu ɲɔ kɔn ni Kilɛ Munaa sefɛɛrɛ ni ge, ɲaha na yee di zhaa di yiyɛ pyaa wo sefɛɛrɛ taga lee ɲɔ tɔ wɛ? 4 Kilɛ ya kanhama nigbɔ pemu yaha pʼa nɔ yee na ge, ɲuŋɔ ya pye pee na-ɛ gɛ? Bada! Pee dà já bye ɲuŋɔ baa wɛ. 5 Kilɛ wemu wʼa wu Munaa li kaan yee mu, na kakanhaŋaa ki pyi yee tɛ ni ge, wee tuun wu ni, yee ya ɲaari na sahaŋi ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni ge, lee wuu na wʼa lee pyi laa, yee ya Jozaama pu logo, na dà pu na dagana lemu na ge, lee wuu na wʼa li pyi?

6 Kilɛ Kafila wʼa yi yu wèe mu Ibirayima shizhaa na na: «Ibirayima ya dà Kilɛ na, a Kilɛ di wu jate sipyitiimɛ wu nʼa daa wu wuu na.»* 7 Ni li ɲɛ mu, wee tuun wu ni yi li cɛ na jo piimu pʼa daa Kilɛ na ge, pee pu ɲɛ Ibirayima wo nagoo pee. 8 Kilɛ Kafila wʼa fɛnhɛ li shɛ na shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, na wee shi wu bɛ na ba dà Kilɛ na, Kilɛ na pu pye sipyitiimɛɛ pu nʼa daa wu wuu na. Lee wuu na pe Jozaama pe ya fɛnhɛ jo Ibirayima mu na: «Kilɛ na ba duba shi wu bɛɛri mu mu baraga ni.»* 9 Lee wuu na sipyaa sipya wʼa daa Yesu na ge, Kilɛ na duba weefɔɔ mu ba wʼa duba mɛ Ibirayima mu wu nʼa daa wu funŋɔ ni Kilɛ na wɛ.

10 Sipyaa sipya wʼa giin na Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu wo ɲɔmɛhɛɛ ki koo ɲaari funŋɔ ni Kilɛ da ba wee jate sipyitiimɛ ge, Kilɛ wo laŋi wʼa to weefɔɔ ɲuŋɔ ni; bani lʼa ka na:

«Sipyaa sipya wu ɲɛ wu ya saliya wu ɲɔmɛhɛɛ

ki bɛɛri koo ɲaari gbee ki ɲaarigana na-ɛ ge,

Kilɛ wo laŋi wʼa to weefɔɔ ɲuŋɔ ni.»*

11 Ayiwa, lʼa fiinŋɛ yɛrɛ na Kilɛ da já sipya wa shishiin jate sipyitiimɛ Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu koo ɲaari baraga ni wɛ. Bani lʼa ka na:

«Sipya wemu wʼa tii ge, wee na ba ɲìi sicuumɔ ta

nʼa daa gbɔɔrɔ ni.»*

12 Ga sipya wemu wʼa giin wu Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu yɛ wo koo ɲaari pye wu tadaŋa ge, nʼa daa ɲɛ yafiin bɛ weefɔɔ mu wɛ; bani lʼa ka na:

«Sipya ya yaa ma wee saliya wu bɛɛri koo ɲaari

ma na ɲìi sicuumɔ ta.»*

13 Yesu Kirisa ya pa wèe shɔ saliya ɲɔmɛhɛɛ ki wo laŋi wu na. A wuyɛ pyaa di dugo wee laŋi we tàan wèe tɛgɛ; bani lʼa ka na:

«Sipyaa sipya pʼa yirige suri tige ni na gbo ge,

weefɔɔ ya laŋi.»*

14 Lʼa pye mu bɛ sanha kɔnhɔ duba wemu ɲɔmɛɛ Kilɛ bi lɔ Ibirayima mu ge, wee di nɔ shi wusama bɛɛri na Yesu Kirisa baraga ni; na fara lee na sanha, Kilɛ ya Fɛfɛɛrɛ Munaa lemu bɛ wo ɲɔmɛɛ lɔ ge, wù já lee bɛ ta nʼa daa baraga ni.

Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lemu lɔ ge, Musa wo saliya wu da já lee fiin wɛ

15 Na cebooloo, nʼa da ɲaha shɛshɛɛrɛ ta lɔ sipyii wo keree pyegaŋaa na. Ali sipya yɛ pyaa mɛhɛ kaa la ɲɔmɛɛ lɔ, na li ka, na xhɔ na wu kabee taha kee wɛŋɛ ki na, sipya watii da ga já lee ɲɔmɛɛ le kyɛɛgi, kelee na la fara li na wɛ. 16 Kilɛ wʼa bi ɲɔmɛɛ lɔ Ibirayima ni wu kadugo yíri shi shɛn mu. Li ya ta ka Kilɛ Kafila wu ni na jo «wu ni wu kadugo yíri shi shɛɛn» ma na giin sipyiɲɛhɛmɛɛ kaa wʼa byi wɛ, ga shi shɛn nigin yɛ kaa Kilɛ Kafila wʼa jo na: «Wu ni wu kadugo yíri shi shɛn.»* Wee wu ɲɛ mɛ Kirisa. 17 Yemu nʼa giin di jo ge, yee yi wa mɛ. Kilɛ wʼa kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ lɔ Ibirayima mu. A yee xhuu shishɛɛrɛ ni kɛlɛɛ taanri (430) di doro, a Kilɛ di na pa Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu teŋɛ. Lee funŋɔ ni, Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lemu lɔ Ibirayima mu ge, Musa wo saliya wu da já lee ɲɔmɛɛ le kyɛɛgi, kelee na li jomɔ pu ɲɛri wɛ. 18 Ga cɛn wemu Kilɛ ya gaan ge, wee da bi daa Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu baraga ni, wee tuun wu ni wee cɛn wu bi da bye nige ɲɔmɛɛ li wo wu wɛ; na ta Kilɛ dʼa wu wo cɛn wu kan Ibirayima mu ma ni, ɲɔmɛɛ li baraga ni.

Lemu na saliya ɲɔmɛhɛɛ kʼa kan wèe mu ge

19 Wee tuun wu ni saliya ɲɔmɛhɛɛ ki wo kakaan ɲuŋɔ di ɲɛ lekɛ wɛ? Ki kakaan ɲuŋɔ ki ɲɛ, kapyegee kiimu ki ɲɛ ki ya bɛ Kilɛ mu-i ge, kɔnhɔ wèe di kee cɛ. Ga kee saliya ɲɔmɛhɛɛ kʼa yaa na pye wà, Kilɛ ya ɲɔmɛɛ li lɔ Ibirayima wo kadugo yíri shi shɛn wemu shizhaa na ge, fo wee ba ba. Mɛlɛkɛɛ pu bi saliya ɲɔmɛhɛɛ ki kaan Musa mu, Musa di ki yu sipyii pu mu. 20 Kayaama ya luu kaa lemu na ge, lee ɲɛ kabaŋa nigin kajii wɛ. Kilɛ di ɲɛ wu yɛ nigin do.

21 Ta lee wa li shɛɛ na Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lemu lɔ ge, na Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu wʼa lee ɲɔmɛɛ li kaala ya? Bada! Saliya ɲɔmɛhɛɛ kii kʼa kan ge, kee da bi da já da ɲìi sicuumɔ kaan sipyii mu, wee tuun wu ni sipyii bi da já da byi sipyitiimɛɛ Kilɛ ɲaha tàan, saliya ɲɔmɛhɛɛ ki baraga ni. 22 Ga lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na jurumu wo fanha ke ki ɲɛ koŋɔ sipyii bɛɛri na. Lee funŋɔ ni Kilɛ ya lemu wo ɲɔmɛɛ lɔ ge, kɔnhɔ lee di gan nʼa daa fɛɛ pu mu pu nʼa daa wu baraga ni Yesu Kirisa na.

23 Ayiwa, Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya we, wee wu bi fɛnhɛ pye wèe ɲuŋɔ ni, yani nʼa daa wu wu pa ge. A wee saliya we di gori yaha wèe ɲuŋɔ ni fo na shɛ nɔ nʼa daa wu shɛduun wu na. 24 Lee funŋɔ ni a saliya wu bye wèe ɲaha covɔɔ, fo na shɛ Kirisa pye wʼa pa; kɔnhɔ wèe di bye sipyitiimɛɛ Kilɛ ɲaha tàan nʼa daa baraga ni. 25 Ba ni nʼa daa wu wo koo li dʼa pa nimɛ, wèe da já bye nige wee ɲahagbaacomɔ wu keŋɛ na wɛ. 26 Bani yee bɛɛri ya pye Kilɛ nagoo nʼa daa baraga ni Yesu Kirisa na. 27 Yee piimu bɛɛri pʼa batize Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, yee ya ɲɛri ba Kirisa yɛ pyaa ɲɛ wɛ. 28 Mʼa pye Yawutu la, mʼa pye shi watii shɛn la; mʼa pye bulo la, ma shiin ya pye bulo wɛ la; mʼa pye ná la, mʼa pye cee la; le la shishiin niŋɛ ɲɛ nige wɛ. Bani yi bɛɛri ya ɲɛri nigin Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni.

29 Ayiwa, yi bi ɲɛ Kirisa wuu, yʼa pye Ibirayima wo nagoo. Kilɛ ya cɛn wemu wo ɲɔmɛɛ lɔ Ibirayima mu ge, yi bɛ na ba wee ta.

4

1 Yemu nʼa giin di jo ge, yee yi wa mɛ. Pya wemu na ba cɛn lɔ ge, na wu yaha wu nɔhɔpiire ni, waagi wa shishiin ɲɛ wu ni bulo tɛ ni wɛ, ali na li ta bɛ wee wu ɲɛ tofɔɔ wu wo yaŋmuyɔ yi bɛɛri kafɔɔ. 2 Na wu yaha wu nɔhɔpiire ti ni, sipyii pu da da wu kasɛri, na wu keree yari, tuun wemu tofɔɔ wʼa gbegele yaha ge, fo wee tuun we bu shɛ nɔ. 3 Mu wèe bɛ di bye. Tuun wemu ni wèe bɛ bi bye ba nɔhɔpiire ɲɛ-ɛ ge, ke koŋɔ ke wo keree bulooro ni wèe di bye. 4 Ga Kilɛ ya tuun wemu gbegele ge, ba wee ya pa nɔ wɛ, a wu wu Ja wu tun na pa. A cee di wu se. A wu bɛ di jé saliya ɲɔmɛhɛɛ ki wo fanha ki nɔhɔ ni. 5 Piimu pu bye saliya ɲɔmɛhɛɛ ki wo fanha ki nɔhɔ ni ge, kɔnhɔ wu pee ɲuŋɔ wolo. A wèe di bye Kilɛ nagoo. 6 Yee ya pye Kilɛ nagoo, lee wuu na Kilɛ ya wu Ja wu Munaa li tun lʼa pa jé wèe zɔlɔɔ pu ni. Lee Munaa le wʼa wu yiri: «Aba» Lee kɔri ɲɛ na: «Wù To». 7 Lee wuu na ma ɲɛ nige bulo wɛ, ga mʼa pye Kilɛ pya. Ba ni mʼa pye Kilɛ pya, wʼa yaŋmuyɔ yemu ɲɔmɛɛ lɔ wu nagoo pu mu ge, ma bɛ na ba yee ta.

Pɔli ya wu funŋɔ shaa ni Galasi shɛɛn kaa ni

8 Taashiinɛ ni, na yee ta yee sanha Kilɛ cɛ wɛ, pɛɛŋɛ yaŋmuyɔ ya wo buloo yee di bye, na ta yee pɛɛŋɛ yaŋmuyɔ ye di ɲɛ Kilɛ yɛ pyaa wɛ. 9 Ga nimɛ yee ya Kilɛ cɛ. Nɛ yaa na jo Kilɛ yɛrɛ wʼa yee cɛ. Ɲaha na yee di giin di guri yee koŋɔ yaŋmuyɔ baraga baa woyo ye fɛni wɛ? Ɲaha na yʼi zhaa di yiyɛ le yee ɲuŋɔ baa yaŋmuyɔ ye wo bulooro ti ni sanha wɛ? 10 Yee ya caŋa ɲɛhɛɛ kii pɔrɔŋɔ kii na, na fara yeye ya na, ni tɛɛgɛɛ, ni yee, na yee jateni na toro yi saya tàan. 11 Nɛ lemu bɛɛri pye yee mu ge, nɛ funŋɔ kʼa pɛn jo lee bɛɛri ganha ba bye ɲuŋɔ baa kaa wɛ.

12 Na cebooloo, nʼa yi ɲɛɛri, yi ɲɛri ba nɛ ɲɛ wɛ, bani nɛyɛ pyaa ki bɛ ya ɲɛri ba yee ɲɛ wɛ. Yee kunni ya ta kakuunɔ la shishiin pye nɛ na wɛ. 13 Yeeyɛ pyaa ya li cɛ na yama pʼa nɛ pye nɛ kori yee mu, na Kilɛ Jozaama pu jo yee mu taashiinɛ li ni. 14 Ali na li ta bɛ nɛ wo yama pʼa kanhama shan yee ɲuŋɔ ni, lee bɛ na yee ya ta nɛ tánha, kelee na na she wɛ. Ga yee ya nɛ co xuuni ba Kilɛ wo mɛlɛkɛ wa ɲɛ wɛ, ma na da giin na nɛyɛ pyaa ki ɲɛ Yesu Kirisa we. 15 Yee funyɔ bi sii taan wee tuun wu ni. A kee fundanga kʼi gari mii wɛ? Nɛ li cɛ nakaara baa jo li da bi da já bye kunni, yee bi da zɔɔ na yi ɲɛpyaa ki wolo na taga nɛ wogoo ki faa. 16 Wee tuun wu ni, nɛ na can jo yee ɲii na, lee lʼa nɛ ɲɛri yee pɛn nimɛ gɛ? 17 Pii sipyii pii funŋɔ ki wa pʼi yee ɲaha ɲɛri puyɛ yíri. Ga pu wo fungaa le, lee di ya ɲɔ wɛ. Pʼa giin pʼi nɛ ni yee laha wùyɛ na, kɔnhɔ yee di daha pu fɛni. 18 Kaa lemu li ɲɛ nizaana ge, na yatɛnyɛ waha lee kaa le fɛni, lee ya ɲɔ. Li wa nago nɛ bu bye yee tɛ ni tuun wemu ni, yʼi na yatɛnyɛ waha wɛ, ga yʼa yaa na yatɛnyɛ waha tuun bɛɛri ni. 19 Na nagoo, nɛ ɲɛ ba layama ɲɛ wɛ, ali nimɛ we bɛ ni nɛ ɲɛ na yee laa yá fo Kirisa wo ɲaarigana le ga ba shɛ ɲaa yee ni. 20 Nɛ funŋɔ kʼa sii pye fo na nɔ yee yíri nimɛ, kɔnhɔ di jo ni yi ni jogana la bɛtii na, bani yee kaa lʼa nɛ ɲaha wɔ fo xuuni.

Sara ni Agari keree

21 Yee piimu pʼa giin di daha Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya ɲɔmɛhɛɛ ki fɛni ge, wee tuun wu ni kee saliya ɲɔmɛhɛɛ kʼa yemu yu ge, yee ya yee nuri bɛ-ɛ gɛ? 22 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na jalaa shuun Ibirayima bi ta. Ja nigin wa wu bi ta bulozhɔ na, na ja nigin wusama ta cee wa na wemu ɲɛ bulo wɛ. Wee bye wuyɛ pyaa wo shɔ. 23 Bulozhɔ wʼa wu wo pya wu ta ba cèe ya sii na nagoo taa wɛ. Ga cee wemu wʼa pye wu ɲɛ bulo wɛ ge, wee ya wu wo pya wu ta lee tagana li na wɛ. Kilɛ wʼa fɛnhɛ pya wu ɲɔmɛɛ lɔ wu mu, a wu na pa wu ta. 24 Kɔ́ri wa wu ɲɛ kii keree kii na, wee we. Pii cèe shuun we, pee ɲɛ kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛhɛɛ shuun. Kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ lemu lʼa lɔ Sinayi faaboboŋɔ ki na ge, buloo pu ɲɛ lee ɲɔmɛɛ li wo nagoo pee. Agari* wu ɲɛ ba lee kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ li ɲɛ wɛ. 25 Agari ɲɛ ba Sinayi faaboboŋɔ ki ɲɛ wɛ, Arabi ni. Wee Agari we wu ɲɛ ba niɲaa wo Zheruzalɛmu kulo li ɲɛ wɛ, bani sipyii piimu bɛɛri pu ɲɛ Zheruzalɛmu ni ge, pee bɛɛri ɲɛ saliya ɲɔmɛhɛɛ ki wo buloo. 26 Ga Zheruzalɛmu wemu wu wa fugba we ni ge, wee ɲɛ bulo wɛ. Wee Zheruzalɛmu we wu ɲɛ wèe wo nu we. 27 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Cee we, mu wemu wu ɲɛ ma sanha pya ta ɲa-ɛ ge,

ma funŋɔ ki taan.

Mu wemu wu ɲɛ mu ya laa yama cɛ-ɛ ge,

ta xhuulo fundanga keŋɛ ni.

Bani pʼa ɲaha wolo cee wemu ni ge,

wee wo nagoo pu na ba ɲɛhɛ

Na toro cee we ni wu poo wu wo nagoo pu taan.»*

28 Lee wuu na, na cebooloo, yee kunni ya se na saha ni ɲɔmɛɛlɔɔ li ni, ba Kilɛ ya Ishaaga ɲɔmɛɛ lɔ mɛ Ibirayima mu wɛ. 29 Fo wee tuun wu ni, pya wemu Agari ya se ba cèe ya sii na nagoo seni-i ge, wee bi we wu pya wu kana, wemu wʼa ta Kilɛ Munaa li wo fanha ni ge. Lee ninunɔ lʼa byi ali niɲaa we bɛ ni. 30 Ga yekɛ yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ? Lʼa ka na:

«Bulozhɔ we ni wu ja wu kɔri.

Bani bulozhɔ wu wo ja wu ya yaa wu pinnɛ

cɛn wu na ni we wu pya wu ni wɛ,

wemu wo nu wu ɲɛ wu ɲɛ bulo wɛ ge.»*

31 Na cebooloo, lee funŋɔ ni wèe ya ta pye bulozhɔ wu wo nagoo wɛ, ga cee wemu wu ɲɛ wu ɲɛ bulo wɛ ge, wee wo nagoo wèe ɲɛ.

5

Kirisa ya wèe pye wùyɛ wuu

1  Kirisa ya wèe ɲuŋɔ wolo, kɔnhɔ wù sii pye wùyɛ wuu can can na. Lee wuu na, yi la le yiyɛ ni, yʼi gori yaha pee yahama pe ni. Yi ganha bu da guri nige kadugo di ba yiyɛ le sanha bulooro ni wɛ. 2 Nɛ Pɔli, nʼa da yi jo yi mu, yi bu daa na yi tadaŋa pye cekɔɔnrɔ, wee tuun wu ni Kirisa ya lemu bɛɛri pye yi mu ge, lee da yaaga ɲɔ yi na wɛ. 3 Nʼa da guri di yi jo yi mu sanha jo sipyaa sipya wʼa wuyɛ kan pʼa kɔn ge, weefɔɔ ya yaa wʼa Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri koo ɲaari wʼa fani. 4 Yee piimu pu wa Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu koo ɲaari, na giin na wee wo koo ɲaari funŋɔ ni Kilɛ da ba yee jate sipyitiimɛɛ wuyɛ ɲaha tàan ge, yee ya yiyɛ waa laha Kirisa na. Yee niŋɛ ɲɛ nige Kilɛ wo niimɛ wu ni wɛ. 5 Wèe kunni, tadaŋa wa wèe mu na jo Kilɛ na ba wèe jate sipyitiimɛɛ wuyɛ ɲaha tàan, bani wèe wa daa Kirisa na. Lee wo sigimɛ ni wèe ɲɛ Kilɛ Munaa li baraga ni. 6 Sipya wemu bu bye ni Yesu Kirisa ni kariɲɛɛgɛ ni, wufɔɔ ya cekɔɔnrɔ pye yoo, wu shiin yaa cekɔɔnrɔ pye-e yoo, lee la shishiin niŋɛ ɲɛ wɛ. Ga lemu li ɲɛ kagbɔɔ li ge, lee li wa na jo wèe pu dà wu na. Wee nʼa daa we ya yaa na wuyɛ shɛɛ taanɲɛɛgɛ funŋɔ ni.

7 Yee shɛgana li bi ɲɔ xuuni nʼa daa wu koo li ni. A jɔgɔ di ba yi yereŋɛ, na yi kuruŋɔ can wu koo na wɛ? 8 Kilɛ wemu wʼa yee yiri, na yee pye wuyɛ wuu ge, yee kunni ya dà li na na ke fungɔngɔ ke ka tuugo ya yìri wee yíri wɛ. 9 Ta yee ya li cɛ na jo: «Shizhɛnhɛrɛ nifɛnhɛfɛnhɛŋɛɛ ki ma myɛdɔnhɔŋɔ bɛɛri pye kʼa fugɔfugɔ yìri wɛ?» 10 Ga lee bɛ na, nɛ dà li na Kafɔɔ ni, jo fungɔngɔ katii wa da digi yi mu wɛ. Ga sipya wemu wʼa ma ni piinŋɛ ki ni ge, wu pye sipyituugo bɛɛri, Kilɛ na ba kiiri kɔn wu na.

11 Na cebooloo, li da bi da nago cekɔɔnrɔ ti wo keree nɛ bɛ ya yu, nago ma bu cekɔɔnrɔ pye lee na já ma shɔ, pu bi da da nɛ kana nige wɛ. Yesu Kirisa wo korikoritige ki wo xu wu wo yɛrɛ li bɛ nɛ byi ge, lee bɛ bi da waha sipya wa shishiin na wɛ. 12 Sipyii piimu pʼa yee piinŋɛ mɛ ge, pee ya mɛhɛ yaa na sii kɔn laha yee na fɛɛfɛɛ.

13 Yee kunni na cebooloo, Kilɛ wʼa yee yiri, na yee pye yiyɛ wuu. Ga yi ganha bu da lee pye kaɲuŋɔ yi da yi wo ɲidaan keree pyi wɛ. Ga yʼa kapyeŋɛɛ pyi yiyɛ mu ni taanɲɛɛgɛ ni. 14 Bani Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri wa daa le ɲɔmɛɛ nigin we funŋɔ ni na: «Ma sipyiɲii wu taan ma mu ba mayɛ pyaa ki ɲɛ wɛ.»* 15 Yi bu daa na yìri yiyɛ fɛni ba naŋa yaaya ɲɛ wɛ, na yiyɛ coni na xhaa, na yiyɛ pahala wɛ. Yi bu bye yʼi ya kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na wɛ, yi na ba yiyɛ kyɛɛgi xhɔ.

Sipya ɲidaan ni Fɛfɛɛrɛ Munaa ɲidaan

16 Nʼa da yi jo waha yi mu jo yʼa ɲaari Kilɛ Munaa fanha ni. Lee bu bye, wee tuun wu ni yi da daha nige yiyɛ pyaa wo ɲidaan keree fɛni wɛ. 17 Bani lemu li ɲɛ sipya wo ɲidaan ge, lee ɲɛ Kilɛ Munaa wo ɲidaan wɛ. Kilɛ Munaa li bɛ wo ɲidaan di ɲɛ sipya bɛ wo ɲidaan wɛ. Ye shuun we ya bɛni wɛ, lee funŋɔ ni yee funŋɔ ma bye yi da keree kiimu pyi ge, yee da já da kee pyi wɛ. 18 Ga Kilɛ Munaa li bu yee ɲaha co, wee tuun wu ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya ɲɔmɛhɛɛ ki fanha da bye nige yee na wɛ.

19 Na ta keree kiimu ki ɲɛ sipya wo ɲidaan keree ge, kee ya fiinŋɛ. Kee ki wa mɛ: Dɔdɔɔrɔ, cemɔhɔrɔ, shiige baara keree, 20 yapɛrɛgaanra ni siganma, makɔŋɔ, yokɔɔnrɔ ni ɲɛpɛɛn, loyiriguunɔ, nakaara niguuro, bɛganhara ni waagi, 21 ɲɛgbɔɔ, singbaa, laara keree ni ki tuugo keree. Nʼa da yi jo waha yi mu ba nʼa tee yi jo toro yi mu wɛ, jo sipyii piimu pʼa kii keree kii shi pyi ge, jo wee wa shishiin da ga jé bada Kilɛ wo saanra ti ni wɛ.

22 Ga Kilɛ Munaa ya keree kiimu leni sipya zɔ ni ge, kee ɲɛ: taanɲɛɛgɛ, fundanga, ɲaɲiŋɛ, loxulo, ɲubeŋɛ, saama, ɲɔmɛɛ fɛrɛ, 23 lotaan, ni na já mayɛ na. Saliya wa shishiin da já kii keree kii kaala wɛ. 24 Bani piimu bɛɛri pu ɲɛ Yesu Kirisa wuu ge, pee bɛɛri ya pu wo ceepuuro lakuuŋɔ ni ti ɲidaan keree ki bɛɛri pinnɛ kori ni Yesu ni korikoritige ki na.

25 Kilɛ Munaa lʼa ɲìi sicuumɔ nivomɔ kaan wèe mu. Lee wuu na, wèe bɛ ya yaa na Kilɛ Munaa li yaha lʼi wù ɲaha co. 26 Wù ganha ba wùyɛ pɛlɛ wɛ! Wù ganha ba ɲɔyegere keree pyi wùyɛ na wɛ! Wù ganha ba ɲɛpɛnkeree pyi wùyɛ na wɛ!

6

Nʼa daa fɛɛ ya yaa na puyɛ tɛri

1 Na cebooloo, yi ba sipya wa ta wu na kakuuŋɔɔ pyi, yee piimu pʼa ɲaari na sahaŋi ni Kilɛ Munaa li wo ɲidaan wu ni ge, yee pu weefɔɔ yɛri ni loxulo ni. Yiyɛ pyaa bɛ di kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na, kɔnhɔ yi bɛ ganha ba jin nɔwuuro ni wɛ. 2 Yʼa yiyɛ ɲuŋɔ tuguro luu! Yi ba lee pyi wee tuun wu ni yi na da Kirisa wo saliya wu wo ɲɔmɛhɛɛ ki koo ɲaari. 3 Sipya wa ba wuyɛ wii na wee wʼa pɔrɔ pusamaa na, wuyɛ weefɔɔ ya faanna, bani wu ɲɛ yafiin bɛ wɛ. 4 Wa bɛɛri ya yaa na wu torogana li sɛɛri xuuni, wu bu wu keŋɛ nibyegee ki ta kʼa ɲɔ, wee tuun wu ni, wu na funŋɔ taan kee nibyegee ki wuu na. Wu ya yaa wʼa kee luu wʼa daanna ni watii wo nibyegee ni wɛ. 5 Bani wa bɛɛri na ba yere ni wu labye fiin ni Kilɛ ɲaha tàan. 6 Piimu pʼa yi taanni Kilɛ Jomɔ pu ni ge, yʼa yaa yʼa pee tahaa kaan yi keŋɛ yaŋmuyɔ nijeye yi bɛɛri ni.

Ma bu lemu nugi, lee ma da ba gɔn

7 Yi ganha ba yiyɛ faanna-ɛ dɛ! Sipya ya zhɛhɛni Kilɛ na wɛ. Ma bu lemu nugi, lee ma da ba gɔn. 8 Ma ba mayɛ pyaa wo ɲidaan lakuuŋɔ keree pyi, wee tuun wu ni ma na ba xu ta lee wo kuduun. Ga ma ba Kilɛ Munaa ɲidaan kere pyi, wee tuun wu ni ma na ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama ta lee wo kuduun. 9 Wù ganha bu da ganha kasaaŋaa bye tàan wɛ, bani wù bu bye wù ya yatɛnyɛ gbo lee bye tàan wɛ, wù na ba li kuduun ta wu taduun ni. 10 Wee tuun wu ni, na li pyeduun yaha wù mu, wʼà yaa wʼà kasaaŋaa pyi sipyii bɛɛri na. Wù cebooloo piimu ni wù ɲɛ nʼa daa wu ni ge, pee susu na wʼà yaa na kasaaŋaa ki pyi.

Ɲɔxɔɔrɔ kafila

11 Ayiwa, go yʼa kii kamapyaa nigbɔhɔɔ kii ɲaa gɛ, nɛyɛ pyaa kʼa kii ka na tun yi mu. 12 Sipyii piimu pʼa giin pu tɔn di daan sipyii mu ge, pee pʼa yee fɔri na fo yee bu cekɔɔnrɔ pye. Pʼa lee pyi kɔnhɔ sipyii ganha ba pu kana wɛ, bani pu ba yu na Kirisa na xu korikoritige ki na, na lee wo baraga ni sipya da já zhɔ, sipyii na da pu kana. 13 Na ta pee piimu pʼa kɔn ge, pee ya ta na Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu korogoo ki bɛɛri ɲaari wɛ. Ga pʼa giin yee di cekɔɔnrɔ pye, kɔnhɔ pʼi da puyɛ pɛlɛ na yee ya sɔɔ na daha pee fɛni. 14 Nɛ kunni wa da ga kaa la shishiin kaa taga nayɛ pɛlɛ wɛ, fo wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo korikoritige ke. Kee korikoritige ke wuu na, koŋɔ yaŋmuyɔ bɛɛri yʼa ɲɛri nɛ mu ba yaxuyo ɲɛ wɛ, a nɛ bɛ di ɲɛri ba gbo ɲɛ wɛ yee koŋɔ yaŋmuyɔ yi mu. 15 Mʼa cekɔɔnrɔ pye la, ma ya cekɔɔnrɔ pye-e la; lee la shishiin niŋɛ ɲɛ wɛ. Ɲiifɛɛrɛ nivɔrɔ temu Kilɛ ya gaan wèe mu ge, tee ti ɲɛ kagbɔɔ le. 16 Piimu bɛɛri pʼa tee ɲiifɛɛrɛ nivɔrɔ ti koo ɲaari ge, Kilɛ wo ɲaɲiŋɛ ke, ni wu ɲiɲaara te ti tigi pee bɛɛri na, na fara Kilɛ wo Izirayɛli wu na, wee wemu wu ɲɛ Kilɛ wo nagoo pu ge.

17 Ayiwa na co niɲaa na, sipya wa shishiin ganha ba na ɲaha wɛrɛŋɛ nige ni lee kaa ni wɛ, bani fɛ pe pu wa nɛ ceesɛɛgɛ ki na ge, pee ya li shɛɛ na Yesu wo bulo nɛ ɲɛ.

18 Na cebooloo, wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo niimɛ we wu kori yaha ni yi ni. Amiina.

* 3:6 Zhenɛzi 15:6; Oromɛ Shɛɛn 4:3

* 3:8 Zhenɛzi 12:3

* 3:10 Dutɛrɛnɔmɛ 27:26

* 3:11 Habakuki 2:4

* 3:12 Levitike 18:5

* 3:13 Dutɛrɛnɔmɛ 21:23

* 3:16 Zhenɛzi 13:15; Zhenɛzi 24:7

* 4:24 Agari: Pii wʼa yu na Ajara kelee Ajaratu, kelee Jaara.

* 4:27 Ezayi 54:1

* 4:30 Zhenɛzi 21:10

* 5:14 Levitike 19:18; Marika 12:31

EFESE SHƐƐN

1

2

3

4

5

6

Efese Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ wemu tun Efese shɛɛn mu ge

Jɔgɔ yɛ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Efese egilizi wu mu Pɔli ya we sɛmɛ we tun, ga wu funŋɔ ki bi bye we sɛmɛ we di galaa Azi fiige ki egilizii pu bɛɛri ni, kee kemu niɲaa wogo pʼa byi Turuki ge. Yee taanri Pɔli ya pye Efese kulo li ni, wee xuu wu wo kugbɔɔ lʼa bye lii.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Pɔli wʼa Efese egilizi wu nɔhɔ shan. Wu labyeɲii pʼa wu tɛgɛ na Kilɛ Jozaama pu jo Azi fiige ki bɛɛri ni (Kapyegee 19:10).

Na Pɔli yaha kaso wu ni Oromɛ kulo li ni, a Epafirasi di shɛ wu yíri, na shɛ wu pye na tudunmɔɔ kafinɛjuu pʼa pu wo kalaakuumɔ wu ɲɔ co Efese kulo li ni. A Pɔli di sɛmɛ tun Efese egilizi wu sipyii pu mu, na pu funŋɔ to, na pu le koo ni, na pu tii na foro kalaakuumɔ wu tàan.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Efese Shɛɛn 1—3 Kilɛ wo keree ki teŋɛgana li kaa Pɔli ya yu: Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, pee ni Yawutuu pʼa pinnɛ pye kpɔɔn nigin shɛɛn Kilɛ mu Yesu Kirisa wo xu wu baraga ni.

Efese Shɛɛn 4:1—6:9 Egilizi wʼa yaa na Kilɛ koro li ɲaari ɲaarigana lemu na ge, lee ya jo fiinŋɛ.

Efese Shɛɛn 6:10-20 Pɔli ya wèe funŋɔ to na wèe pu Kilɛ wo kashɛn yagboyo yi lɔ, wù da yogo ki kɔɔn Shitaanni na.

Efese Shɛɛn 6:21-24 Pɔli ya Efese Shɛɛn shaari sanha.

1

Fò mujuu

1 Nɛ Pɔli, nɛ ɲɛ Yesu Kirisa wo tudunmɔ Kilɛ ɲidaan funŋɔ ni. Kilɛ ya yee piimu pye fɛɛfɛɛ, yee di daa Yesu Kirisa na [Efese kulo li ni] ge, yee mu nɛ we sɛmɛ we tun.

Nɛ yi shaari: 2 Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan yi mu.

Niimɛ wemu Kilɛ ya gaan Yesu wo nʼa daa fɛɛ pu mu ge

3 Wʼà wù Kafɔɔ Yesu Kirisa To Kilɛ sɔni! Kilɛ Munaa li wo duba wemu bɛɛri wu ɲɛ fugba we ni ge, wʼa wee bɛɛri kan wèe mu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni. 4 Kilɛ ya wèe ɲaha bulo Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni na ta koŋɔ sanha yàa wɛ. Kɔnhɔ wù bye fɛɛfɛɛ, wù bye jaagi baa fɛɛ wuyɛ pyaa ɲaha tàan. 5 Kilɛ yɛ pyaa ya fɛnhɛ kee fungɔngɔ ke yaha wuyɛ mu wu wo taanɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, na wèe pye wu nagoo Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni. Lee lʼa pye wu ɲidaan kaa wu wo saama pu funŋɔ ni. 6 Wʼà Kilɛ sɔni wu niimɛ wu wuu na, wʼa wemu loolo wù na ma ni wu ɲidaan Ja wu baraga ni ge. 7 Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni wèe ya shɔ wu shishan pu baraga ni. A wèe wo jurumu wu bɛɛri di yafa wèe mu na bɛ ni Kilɛ wo tɛhɛnɛ baa niimɛ wu ni. 8 Wʼa wee niimɛ wu kan na ɲɛhɛ fo xuuni wèe mu ni fungɔngɔ fɛɛrɛ tuugo bɛɛri, ni lajɛ tuugo bɛɛri ni. 9 Wʼa bi lee kaŋmɔhɔnɔ le bye funŋɔ yaha wuyɛ mu, kɔnhɔ wu ba lee pye wu wo saama pu funŋɔ ni Kirisa baraga ni. Lee kaŋmɔhɔnɔ le, wʼa lee shɛ wèe na. 10 Wʼa li yaha wuyɛ funŋɔ ni na kee keree kii pyeduun ba nɔ, wu yaŋmuyɔ yi bɛɛri pinnɛ, fugba woyo ye fara ɲiŋɛ ke woyo ye na, Kirisa di bye yi bɛɛri ɲuŋɔfɔɔ.

11 Lemu wo ɲɔmɛɛ li bi lɔ wèe mu ge, wèe ya wù taa ta lee ni Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, bani Kilɛ ya wɛri wèe ɲaha bulo fo taashiinɛ li ni, na saha ni wu wo keree ki teŋɛgana li ni. Kilɛ di wu keree bɛɛri pyi na saha ni wuyɛ pyaa ɲidaan ni. 12 Wee tuun wu ni wʼà Kilɛ sɔni wu saama pu wuu na, wèe piimu pʼa pye shɛnshiilee na Kirisa pye wù tadaŋa ge. 13 Yee bɛ, ba yee ya can jomɔ pu logo wɛ, pee pemu pu ɲɛ ɲuwuuro ti wo Jozaama pu ge, a yee di dà Kirisa na. A Kilɛ di wu wo fɛ pu kpɔn yee na. Pee ɲɛ Fɛfɛɛrɛ Munaa le, lee lemu wo ɲɔmɛɛ lʼa lɔ ge. 14 Fɛfɛɛrɛ Munaa li ɲɛ wèe wo cɛn wu yashiige, na li shɛɛ na wèe na ba jé wu ni. Wee cɛn we na ba wèe ɲuŋɔ wolo fɛɛfɛɛ caŋa ka. Lee wuu na wʼà Nɔɔrɔ Fɔɔ Kilɛ sɔni!

Pɔli wo Kilɛ-ɲɛrɛgɛ

15 Lee na ba nɛ logo na yee ya dà Kafɔɔ Yesu na, fɛfɛɛrɛ wuu pu bɛɛri bɛ kaa di dan yee ni wɛ, 16 a nɛ fungɔngɔ yaha yee na na wo Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ki ni. Nɛ Kilɛ ɲɛɛri tuun bɛɛri ni yee mu, na baraga tɛri wu na yee wuu na. 17 Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa To Kilɛ we, Kilɛ-gbɔtabaaga ke, nɛ li shaa wu mu jo wu fungɔngɔ fɛɛrɛ kan yi mu, wu wuyɛ shɛ yi na, kɔnhɔ yʼi já wu cɛ fiinŋɛ. 18 Nɛ li shaa wu mu jo wu yi fungɔnyɔ mugi, wʼa yi yiri tadaŋa kemu kaa na ge, kɔnhɔ yʼi kee keree cɛ. Cɛn nɔɔrɔ wo wemu wʼa gbegele yee ni wu fɛfɛɛrɛ nagoo pusamaa kaa na ge, kɔnhɔ yʼi wee bɛ wo naafuugbɔ wu ɲuŋɔ kana cɛ. 19 Tɛhɛnɛ baa sefɛɛrɛ temu bɛ ti ɲɛ Kilɛ ni na ɲaha tii ni nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri ni ge, kɔnhɔ yʼi tee bɛ cɛ. 20 Kilɛ ya tee tɛhɛnɛ baa sefɛɛrɛ te shɛ Kirisa ni, wʼa wu ɲɛ na yeege xu ni, na wu teŋɛ fugba we ni wuyɛ kanige cɛ. 21 Kilɛ ya wu teŋɛ ɲuŋɔ fɛɛrɛ ti bɛɛri ɲuŋɔ ni, ni sefɛɛrɛ ti bɛɛri, ni fanha ki bɛɛri, ni saanra ti bɛɛri ɲuŋɔ ni. Kilɛ ya wu teŋɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni. Ke koŋɔ ke wo yaŋmuyɔ yi yɛ bɛ wɛ, ga koŋɔ kemu kʼa ma ge, kee bɛ wo yaŋmuyɔ yi ɲuŋɔ ni. 22 Kilɛ ya yaŋmuyɔ yi bɛɛri tirige yaha Kirisa nɔhɔdaan, na wu pye Egilizi wu ɲuŋɔfɔgbɔ. 23 Egilizi wu wu ɲɛ Kirisa wo ceepuuro te. Kirisa wʼa wu ɲini, na wu pyi wu ɲɔ na fani.

2

Na foro xu ni, na jé ɲìi sicuumɔ ni

1 Yee taɲaa wuu bye ba xuu ɲɛ wɛ, yee tiibaara ni yee jurumu wʼa lee pye. 2 Yee taɲaa wuu bi ɲaari ke koŋɔ ke wo ɲaarigana na, na daha munaakuuŋɔɔ ki wo ɲuŋɔfɔɔ wu fɛni, lee munaa lemu lʼa baari pyi nʼa she fɛɛ pu funyɔ ni ge. 3 Wèe ni pee bɛɛri pu bye kariɲɛɛgɛ ni, na taha wù wo lakuuŋɔ ke fɛni, na wùyɛ pyaa wo ɲidaan ni wùyɛ pyaa wo fungɔnyɔ keree pyi. Lee funŋɔ ni Kilɛ wo loyire le li bi da ba nɔ wèe na ba pusamaa ɲɛ wɛ. 4 Ga Kilɛ wo ɲiɲaara tʼa pɛlɛ fo xuuni! Wèe ya taan wu mu taangana lemu na ge, 5 lee wuu na wʼa wèe ni Kirisa pinnɛ ɲɛ shiizhan na wèe yaha wèe na bi bye bɛ xuu wù wo jurumu wu wuu na. Kilɛ wo niimɛ wu yɛ pe gbɔɔrɔ ni yee ya shɔ. 6 Wèe ni Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni Kilɛ ya wèe pinnɛ ɲɛ, na wèe pinnɛ teŋɛ bɛ ni wu ni fugba wu ni.

7 Tɛhɛnɛ baa niimɛ wemu wʼa shɛ wèe shizhaa na wu wo saama pu funŋɔ ni Yesu Kirisa baraga ni ge, wʼa li pye mu kɔnhɔ wee tɛhɛnɛ baa niimɛ we di da zhɛɛ wʼa fiinŋɛ cabaya yi na. 8 Bani Kilɛ wo niimɛ wu yɛ nigin pe gbɔɔrɔ ni yee ya shɔ nʼa daa baraga ni. Lee ya ta yìri yeeyɛ pyaa yíri wɛ, Kilɛ wo loolodaa lʼa pye lere. 9 Lee ya ta pye yee wa shishiin wo kapyegee baraga ni wɛ, kɔnhɔ wa shishiin ganha bu tabaara le wuyɛ ni wɛ. 10 Kilɛ wʼa wèe yàa. Yesu Kirisa baraga ni Kilɛ ya wèe da kapyegee nizaaŋaa kaa na, kee kiimu wʼa bi gbegele kɔnhɔ wèe di ba já wʼà kee pyi ge.

Shi wusama ni Yawutuu pʼa ɲɛri pye nigin Kirisa baraga ni

11 Yee ya ta pye Yawutuu wɛ. Yawutuu pu pʼa cekɔɔnrɔ ti pye ge, pee di yee pyi cekɔnbaalaa, na ta pee wo cekɔɔnrɔ tʼi ɲɛ sipya wo keŋɛ fɛ. Yi yi funyɔ yaha nidogo ni taashiinɛ li wo torogana li ni. 12 Yee bi sanha Kirisa cɛ wee tuun we ni wɛ. Taa bye yee mu Izirayɛli wo nagoo pu niŋɛ ni wɛ. Kilɛ ya kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛhɛɛ kiimu lɔ ge, yee bi bye kee nabuun. Tadaŋa bye yee na wɛ, Kilɛ bɛ di ɲɛ yi mu ke koŋɔ ke na wɛ. 13 Ga nimɛ, yee piimu sanha ki bi lii Kilɛ na ge, yee ni Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni yee ya wu tɛɛŋɛ Kirisa wo shishan pu baraga ni.

14 Bani Kirisa yɛ pyaa kʼa pa ni ɲaɲiŋɛ ni wèe mu. Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, wʼa wee shi we ni Yawutuu pu bɛɛri pinnɛ na pye nigin. Kasɔrɔgɔ ke ki bi pu waagi laha puyɛ na, na pu pye pɛɛn ge, wʼa kee shan laha wà. 15 Wʼa Yawutuu pu wo saliya we ni wu ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri yirige laha wà, kɔnhɔ wu Yawutuu ni shi wusama pinnɛ wu wo kariɲɛɛgɛ ki baraga ni, wu pu pye shi nigin wemu ɲɛ nivomɔ ge, wʼi ɲaɲiŋɛ le pu tɛ ni. 16 Wu na xu korikoritige ki na, lee wo baraga ni wʼa pu shuun wu pinnɛ, na pu pye ceepuuro nigin, na bɛ le pu ni Kilɛ tɛ ni. A tee pɛɛnrɛ tʼi xhɔ korikoritige ki baraga ni. 17 Piimu pʼa lii, ni piimu pʼa tɛɛŋɛ ge, wʼa pa ɲaɲiŋɛ ki jomɔ jo pee bɛɛri mu. 18 Bani Yawutuu fara shi wusama na, Kirisa gbɔɔrɔ ni wèe wa bɛɛri da já vulo To Kilɛ na Fɛfɛɛrɛ Munaanunɔ li baraga ni.

19 Lee wuu na do, yee ɲɛ nige nabuun kelee nadadiinmɛɛ wɛ. Ga yee ni Kilɛ wo nagoo pʼa ɲɛri nimɛ fiinuŋɔ nigin nagoo. Yee ya ɲɛri Kilɛ wo puga ki sipyii. 20 Nɔhɔ shanma pemu na pʼa yee yereŋɛ ge, pee ɲɛ tudunmɔɔ pee, ni Kilɛ wo tudunmɔɔ pu wo pe, Yesu Kirisa yɛ pyaa di ɲɛ gunŋmii li kagereŋɛ ke. 21 Puga ki bɛɛri na kiyɛ co, na yere Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Kʼa bye Fɛfɛɛrɛ ti bɛɛri wo fɛfɛɛrɛ xuu we Kilɛ mu. 22 Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni yee bɛ ya pinnɛ faanri ni pusamaa ni, kɔnhɔ yʼi bye puga, kemu ɲɛ Kilɛ tatɛɛngɛ wu Munaa li gbɔɔrɔ ni ge.

3

Labye wemu ya le Pɔli keŋɛ ni shi wusama tɛ ni ge

1 Lee wuu na yee piimu pu ɲɛ shi watii ge, Yesu Kirisa wuu na pʼa nɛ le kaso ni yee wuu na. 2 Kilɛ ya labye wa kaa le nɛ keŋɛ ni wu niimɛ wu baraga ni yee wuu na. Yee ya wee kaa logo. 3 Kilɛ ya wu kaŋmɔhɔnɔ li shɛ nɛ na, nɛ fɛnhɛ kafilakaya ya taga yee jo na sɛmɛ wu ni. 4 Yi ba wee xuu wu kalaa, yi na li ɲa wà na nɛ Kirisa wo kaŋmɔhɔnɔ li cɛ xuuni. 5 Lee kaŋmɔhɔnɔ li ya ta shɛ taɲaa wo sipyii pu na wɛ. Ga nimɛ Kilɛ ya li shɛ fɛfɛɛrɛ tudunmɔɔ ni Kirisa wo fɛfɛɛrɛ tudunmɔɔ pu na Fɛfɛɛrɛ Munaa li keŋɛ fɛni. 6 Lee kaŋmɔhɔnɔ li le: Shi wemu ɲɛ Yawutuu wɛ, pee ya pinnɛ taa ta ni Yawutuu pu ni Kilɛ Jozaama pu baraga ni Kilɛ wo cɛn wu ni, wʼa wemu gbegele wu nagoo pu mu ge. Pu bɛɛri ya ɲɛri ceepuuro ninuuro ti wo yatɛnyɛ, a pu bɛ di taa ta Kilɛ wo ɲɔmɛɛ li ni, wʼa lemu lɔ Yesu Kirisa baraga ni ge.

7 Nɛ pye Jozaama pu wo jovɔɔ na saha ni Kilɛ wo niimɛ wu loolodaa li ni, wʼa lemu kan nɛ mu wu sefɛɛrɛ ti baraga ni ge. 8 Nɛ wemu wu ɲɛ Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ wuu pu bɛɛri kadugo yíri wo ge, a Kilɛ di niimɛ kan nɛ mu, kɔnhɔ nɛ da Kirisa wo tɛhɛnɛ baa saama pu kaa yu shi wusama mu, wee wemu ɲɛ Yawutuu wɛ. 9 Yaŋmuyɔ yi bɛɛri yaavɔɔ Kilɛ bi kaa lemu ŋmɔhɔ fo taashiinɛ ni ge, wʼa jo nɛ wu lee wo keree pyegana jo fiinŋɛ. 10 Ɲuŋɔ fɛɛrɛ ni sefɛɛrɛ te ti ɲɛ fugba wu ni ge, kɔnhɔ tee di já Kilɛ wo fungɔngɔ fɛɛrɛ nigbɔɔrɔ ti cɛ cɛgana bɛɛri na nimɛ, Egilizi wu baraga ni. 11 Wʼa lee pye na saha ni wu keree ki ni, wʼa bi kiimu gbegele fo taashiinɛ li ni, na ba ki pye wù Kafɔɔ Yesu Kirisa ni ge. 12 Yesu wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni wèe da já lowaa ta, na fulo Kilɛ na fyaara baa, nʼa daa gbɔɔrɔ ni Yesu na. 13 Lee wuu na nʼa yi ɲɛɛri jo kanhama pemu pʼa nɔni nɛ na yee wuu na ge, jo pee ganha bu da yi fungɔnyɔ kyɛɛgi wɛ, bani pee kanhama pu ɲɛ nɔɔrɔ yee mu.

Pɔli wo ɲɛrɛgɛ ke

14 Lee wuu na nɛ nuguro sinni To Kilɛ ɲaha tàan, na wu ɲɛɛri, 15 wee wemu wʼa kpɔnhɔɔ ki bɛɛri da ge, fugba wogoo ki fara ɲiŋɛ wogoo ki na. 16 Nɛ wu ɲɛɛri jo wu fanha kan yi mu, wu yi logoo waha wu Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni, na saha ni wu tɛhɛnɛ baa nɔɔrɔ wu ni. 17 Kirisa di diin yi zɔlɔɔ pu na nʼa daa baraga ni, kɔnhɔ yi niyɛ di juri, see see taanɲɛɛgɛ ni! 18 Yi ni Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ wuu pu bɛɛri di já kee taanɲɛɛgɛ ke ɲidaa, ni ki kadaa, ki ɲubile ni ki jogi ɲuŋɔ kana cɛ. 19 Yi Kirisa wo taanɲɛɛgɛ ki cɛ, kee kemu kʼa ye cɛmɛ pu bɛɛri na ge, kɔnhɔ yi ɲɔ di fa ba Kilɛ ɲɛ wɛ.

20 Ayiwa, wèe ya yaŋmuyɔ ya ɲɛɛri Kilɛ mu, kelee na wù funyɔ kɔɔn ni yi kaa ni xuuni. Kilɛ na já yee kan wèe mu, ali fo na doro bɛ wèe wo fungɔngɔ ki tàan wu sefɛɛrɛ ti baraga ni. Tee sefɛɛrɛ te tʼa labye pyi wèe funyɔ ni. 21 Nɔɔrɔ wʼa dɛri wee ni Yesu Kirisa na Egilizi wu ni fo gbee! Amiina.

4

Niginre temu tʼa daa Yesu Kirisa baraga ni ge

1 Lee wuu na nɛ yi ɲɛɛri, nɛ wemu wu ɲɛ kaso ni Kafɔɔ wuu na ge, jo yʼa yiri lemu na ge, yʼa lee koo ɲaari. 2 Yi yiyɛ tirige ni lotaan, ni loxulo ni! Yi da yiyɛ tɛri ni taanɲɛɛgɛ ni! 3 Niginre temu tʼa daa Fɛfɛɛrɛ Munaa li ni ge, yi la le yʼi gori yaha tee ni ɲaɲiŋɛ ki funŋɔ ni, kee ɲaɲiŋɛ kemu kʼa yi pɔ yiyɛ na ge. 4 Ceepuuro nigin ti ɲɛ, ni Fɛfɛɛrɛ Munaa nigin, ma na jo ba Kilɛ ya yee yiri mɛ tadaŋa nigin wuu na wɛ. 5 Kafɔɔ nigin yɛ wu ɲɛ, ni nʼa daa nigin, ni batizeli* nigin. 6 Kilɛ nigin yɛ bɛ wu ɲɛ. Wèe bɛɛri To wu ɲɛ wii, wee wu ɲɛ wèe bɛɛri ɲuŋɔ ni, na ɲɛ wù bɛɛri tɛ ni, na ɲɛ wù bɛɛri funyɔ ni.

7 Ga wʼa niimɛ kan wèe bɛɛri nigin nigin mu, na saha ni Kirisa wo loolodahaa ki ɲuŋɔ kana ni wʼa kiimu kan wèe mu ge. 8 Lee wuu na Kilɛ Kafila wʼa jo na:

«Ayiwa, wʼa dugi na kari fugba wu ni,

na sipyii pii co na pye buloo,

na loolodahaa kan sipyii pu mu.»*

9 Ma bu logo na wʼa dugi, lee ya li shɛɛ na wʼa bi tigi bɛ fo ɲiŋɛ ke nɔhɔdaan. 10 Wemu wʼa tigi ge, wee ninumɔ wʼa dugi fo fugba lii lii we ni, kɔnhɔ wu koŋɔ ke bɛɛri ɲi ni wu wo sefɛɛrɛ ti ni. 11 Wee wʼa loolodahaa kan sipyii pu mu, a pii di bye Yesu wo tudunmɔɔ, a pii di bye Kilɛ tudunmɔɔ, a pii di bye Jozaama pu jovɛɛ, a pii di bye karamɔgɔlɔɔ ni kalaatii. 12 Kɔnhɔ wu Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ wuu pu gbegele Kilɛ wo labye wu kaa na, la di da faraa Kafɔɔ wo Egilizi wu na. 13 Lee funŋɔ ni wèe bɛɛri da já binnɛ na bye nigin nʼa daa fɛɛrɛ ni Kilɛ Ja wu jɛ wu ni. Wù bɛɛri na sii kɔgɔ fo na bye sipyii, piimu ɲɔ ya fa ba Kirisa ɲɛ-ɛ ge.

14 Ayiwa wèe da bye nige nɔhɔpiire, kalaakuumɔ tuugo bɛɛri wo kafɛɛgɛ na pu luu na gbee naŋmahara fɛɛ keŋɛ kurogo wɛ. Bani pee ya sipyii piinŋɛ ni pu wo shizhiinmɛ pu ni. 15 Ga wù ba can yu taanɲɛɛgɛ funŋɔ ni, wù na ba gɔgɔɔ na se Kirisa mu. Wee wu ɲɛ Egilizi wu ɲuŋɔ ke. 16 Ceepuuro ti bɛɛri tʼa kemɛ gbegele na pye nigin wee baraga ni. Ti yatɛnyɛ yi bɛɛri yʼa yiyɛ co na ɲɔ xuuni yatɛnzogomɔ pe ni, na saha ni yi bɛɛri nigin nigin wu wo labye wu ni. Lee lɛgana le na ceepuuro ti bɛɛri ya lɛgi, na baraga taa taanɲɛɛgɛ funŋɔ ni.

Ɲiifɛɛrɛ nivɔrɔ Yesu Kirisa ni

17 Ayiwa, yemu nʼa da jo di waha yi mu Kafɔɔ mɛgɛ na ge, yee yi wa mɛ. Yi ganha ba ɲaari nige ma na jo ba Kilɛ cɛbaalaa pii wa ɲaari na sahaŋi ni pu wo ɲuŋɔ baa fungɔnyɔ ye ni wɛ. 18 Nibiige ni pu ɲɛ. Taa ɲɛ pu mu Kilɛ wo ɲìi sicuumɔ pu ni wɛ, bani pu niwewaa lʼa pu ɲɛri kaacɛbaalaa. 19 Shiige pile bɛ ɲɛ pu na wɛ, fo pʼa puyɛ yaha nɔhɔmɔ na, na gburogi na dɔdɔɔrɔ tuugo bɛɛri pyi ni ɲɛgbɔɔ.

20 Ga kalaa we yee ya ta Kirisa wo shizhaa na ge, yee ya ta lee ɲa wee ni-i dɛ! 21 Li bu shɛ da nago kanna yʼa wu kaa tii logo kunni; can we wu ɲɛ Yesu ni ge, li bu da nago kanna yʼa kalaa na saha ni wee can we ni, 22 fo yi bu yi yahagana nilɛɛ li yaha. Lee wo lakuuŋɔ ke kʼa sipya faanna, na ma kyɛɛgi. 23 Lee na fo yi hakilee pee, ni yi fungɔnyɔ yi bɛɛri bu ɲɛri na pye nivoyo. 24 Yi yahagana nivonɔ lɔ, yʼi bye Kilɛ wo jaa we. Yʼi bye sipyii piimu pʼa tii ge, yʼi bye sipyisaamaa. Kilɛ wo can wu baraga ni lee wa daa.

25 Lee wuu na yi kafinɛyɛ yaha, yi da can yu yiyɛ mu, bani wèe bɛɛri pʼa pinnɛ na bye ceepuunuuro wo yatɛnyɛ. 26 Yi logoo bu yìri, yi ganha bu da jurumu pye wɛ! Yi ganha bu caŋa yaha ki to kee loyirigee ki ta yi ni wɛ! 27 Yi ganha bu da tajege kan Shitaanni mu wɛ! 28 Wemu wu bye nagaa ge, wee wu nagaara ti yaha, wu da kapyeŋɛɛ pyi ki pyegana na wu keye yi na, kɔnhɔ wu bɛ di da daa, wu da la baa fɛɛ pii kaan.

29 Joguumɔ pa shishiin ganha ba fòro yi ɲɔyɔ ni wɛ, fo jomɔ nizaama, pemu na já la fara sipyii piitiilee wo baraga na, na saha ni pu mago ni, na samɔhɔrɔ leni pu logovɛɛ ni ge. 30 Yi ganha ba Kilɛ wo Fɛfɛɛrɛ Munaa li luu yirige wɛ. Lee li ɲɛ Kilɛ wo fɛ pe yee na, na wèe wo ɲuwuuro ti caŋa ki sigee. 31 Yi funguuŋɔ yaha, yi ganha ba loyirigee kɔni wɛ, yi ganha ba yi logoo yirige wɛ, yi kafilaɲɛhɛrɛ te yaha, yi ganha ba sipyii mɛyɛ kyɛɛgi wɛ, yi kuumɔ tuugo bɛɛri yaha! 32 Yʼa kasaaŋaa pyi yiyɛ na, yʼi da ɲuŋɔ ɲaari yiyɛ na. Yʼa yi jurumu wu yafani yiyɛ mu, ba Kilɛ bɛ ya yi wo jurumu wu yafa yi mu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni wɛ.

5

Kpɛɛngɛ ki wo ɲara li keree

1 Kilɛ wʼa wèe yiri na pye wu nagoo, lee wuu na nɛ yi ɲɛɛri jo yʼa ɲaari ɲaarigazaana na lemu lʼa dan Kilɛ ni ge. 2 Yʼa ɲaari taanɲɛɛgɛ ni ba Kirisa ɲɛ wɛ. Wèe kaa ya taan wu mu, a wu wuyɛ kan na pye saraga wèe wuu na, kee kemu kaa ya taan Kilɛ ni ba nudanga yawurire ɲɛ-ɛ ge.

3 Dɔdɔɔrɔ, ni nɔhɔmɔ tuugo bɛɛri, ni ɲɛgbɔɔ, le la shishiin mɛgɛ bɛ yɛrɛ ya yaa na yiri yee tɛ ni wɛ. Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ sipyii pu ya yaa ni lee la shishiin ni wɛ. 4 Shiige baara jomɔ, ni ɲuŋɔ baa jomɔ, ni kafilanɔrɔyɔ bɛ ya ɲɔ tajogo ni wɛ. Yi sii yʼa Kilɛ sɔni yɛ!

5 Yi li cɛ fiinŋɛ na jo dɔdɔ, ni nɔhɔmɔ pyevɔɔ, ni ɲɛgbɔɔ fɔɔ, wee wa shishiin wa da jé Kirisa ni Kilɛ wo saanra te ni wɛ. Ɲɛgbɔɔ ni yapɛrɛgaanra bɛɛri nigin. 6 Yi ganha bu sipya wa shishiin yaha wu yi piinŋɛ ni ɲuŋɔ baa jomɔ ni wɛ. Kee keree kii kʼa Kilɛ wo loyire li kilee na zhaan Kilɛ ɲɔmɛɛcobaalaa pu ɲuŋɔ ni. 7 Lee wuu na yi ganha bu jé pu wo kariɲɛɛgɛ ki ni wɛ.

8 Nibiige ni yee di bi bye taashiinɛ li ni, ga Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, yee ya pye nimɛ kpɛɛngɛ na. Yʼa ɲaari ba kpɛɛngɛ nagoo ya ɲaari wɛ! 9 Bani kpɛɛngɛ wo labye wu ɲɛ mɛ saama, ni tiimɛ, ni can. 10 Keree kiimu kʼa dan Kafɔɔ ni ge, yi la le yiyɛ ni yi kee cɛ! 11 Yi ganha ba womɔ keree pyi wɛ, kuduun ɲɛ kee ni wɛ. Ga yʼa kee yeege bɛ yɛrɛ kpɛɛngɛ na. 12 Pee sipyii pii ya keree kiimu ŋmɔhɔni na byi ge, ali kee jo bɛ yɛrɛ ɲɛ shiige. 13 Ga kaa lemu bu foro kpɛɛngɛ na, lee ɲaha na jɛ viinŋɛ. 14 Bani kaa lemu bɛɛri lʼa foro kpɛɛngɛ na na xɔ ge, lee ɲaha na jɛ. Lee wuu na pʼa yu na:

«Ŋmunumɔ fɔɔ we, yìri!

Yìri foro xuu pu tɛ ni,

Kirisa na wu wo kpɛɛngɛ ki le ma mu.»

15 Yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na xuuni, yi yi ɲaarigana cɛ! Yi ganha ba ɲaari ba fungɔnyɔ baa fɛɛ ɲɛ wɛ! Ga yʼa ɲaari ba fungɔnyɔ fɛɛ ɲɛ wɛ. 16 Caŋa ɲii lemu ni yi wa nimɛ ge, lee caŋa ɲii lʼa kolo. Lee wuu na yi bu tuun wemu ta, yʼa yi se bɛɛri pyi kasaaŋaa bye ni. 17 Lee na yi ganha bu da bye fungɔnyɔ baa fɛɛ wɛ, ga yi Kafɔɔ ɲidaan sha yi wee cɛ. 18 Yi ganha ba ɲawɔhɔ wuu yiyɛ na ni duvɛn gbaa ni wɛ, lee wa popama waa. Ga yi ɲi Kilɛ Munaa na. 19 Yʼa samɔhɔrɔ leni yiyɛ ni ni Kilɛ koro yoyo ni, ni Zaburuu ni Fɛfɛɛrɛ Munaa yoyo. Yʼa yoyo yi cɛɛ, yi da Kafɔɔ sɔni ni yi zɔlɔɔ pu bɛɛri ni. 20 Yʼa baraga tɛri To Kilɛ na tuun bɛɛri ni keree bɛɛri na, wù Kafɔɔ Yesu Kirisa mɛgɛ na.

Cèe ni pu namaa tɛ keree

21 Yi yiyɛ tirige yiyɛ mu Kirisa wo ɲìi fyaara ti wuu na.

22 Cèe yi yiyɛ tirige yi namaa pu mu, ba yʼa yiyɛ tirige Kafɔɔ mu wɛ. 23 Bani ná wu ɲɛ cee ɲuŋɔfɔɔ, ba Kirisa ɲɛ mɛ Egilizi ɲuŋɔfɔɔ wɛ. Wee Egilizi we wu ɲɛ Kirisa wo ceepuuro te, Kirisa di ɲɛ ti Shɔvɔɔ. 24 Egilizi wʼa kuu kuugana lemu na Kirisa mu ge, cèe pu bɛ ya yaa na kuu pu namaa mu lee kuugana li na.

25 Namaa, yi cèe pu taan yi mu, ba Egilizi wʼa taan Kirisa mu, fo wʼa wuyɛ kan wu wuu na wɛ. 26 Wʼa lee pye mu kɔnhɔ wu lɔhɔ ni Kilɛ jomɔ pu taga Egilizi wu pye fɛɛfɛɛ. 27 Kɔnhɔ wu wu yereŋɛ wuyɛ ɲaha tàan ni nɔɔrɔ ni. Nɔhɔmɔ tɛnɛ, kelee tafɔnrɔ, kelee lee la shishiin tuugo ganha bu ɲa wu na wɛ. Ga wu bye fɛɛfɛɛ jaagi xuu baa. 28 Namaa pu ceepuuro ti kaa ya dan pu ni taangana lemu na ge, mu pu cèe pu bɛ ya yaa na dan pu ni. Ná bɛɛri shɔ wʼa dan wu ni ge, wee wo ceepuuro ti kaa lʼa dan wu ni. 29 Bani sipya wa shishiin ceepuuro tɔn ya bɛngi wu mu wɛ. Ga wu ma ti ɲɔ shaa, na ti kemɛɛ, ba Kirisa bɛ ya wu wo Egilizi wu pyi wɛ. 30 Bani wèe pu ɲɛ wu ceepuuro ti yatɛnyɛ ye.

31 «Lee wuu na, ná na ba wu nu ni wu to yaha,

na koomɔ pu shɔ na.

Pu shuun wu na bye ceepuuro nigin.»*

32 Lee kaŋmɔhɔnɔ le kɔri wʼa pɛlɛ fo xuuni. Nɛ li shɛ jo Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ke ni wu Egilizi wu na li ɲaha ya tii. 33 Lee bɛɛri funŋɔ ni yee namaa pu bɛɛri ya yaa, wa bɛɛri wu shɔ di da dan wu ni, ba wuyɛ pyaa wo ceepuuro ti kaa ya dan wu ni wɛ. Cèe pu bɛ ya yaa na baraga tɛri pu namaa na.

6

Nɔhɔpiire ni ti sefɛɛ keree

1 Nɔhɔpiire, yʼa yi sefɛɛ ɲɔmɛhɛɛ coni Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni, bani lee lʼa tii. 2 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Ta ma to ni ma nu pɛlɛ!» Le lʼa pye saliya wu ɲɔmɛɛjuu nizhiinɛ le, na le ɲɔmɛɛ le lɔ na taha li na na: 3 «Kɔnhɔ ma di ɲaɲiŋɛ ni ɲɛmɔnɔ ta ɲiŋɛ ki na.»* 4 Tii, yee bɛ ganha ba yi nagoo pu logoo yirige wɛ! Ga yʼa pu biini, yi da pu yɛri na saha ni Kafɔɔ yɛ pyaa wo kalaa wu ni.

Buloo ni pu kafɛɛ

5 Buloo, yee kafɛɛ piimu pu ɲɛ naha ke ɲiŋɛ ke na ge, yʼa pu ɲɔmɛhɛɛ coni, yi da fyagi pu na, yi da gbɔɔrɔ tɛri pu na ni zɔsaamaa ni, ma na jo ba yʼa li pyi Kirisa mu wɛ. 6 Yi ganha ba kapyeŋɛɛ ki pyi pu ɲɛɲaa yɛ na, kanna tɔndaanra yʼa zhaa sipyii mu wɛ. Ga yʼa ki pyi ba Kirisa wo buloo ɲɛ wɛ, yi da Kilɛ ɲidaan pyi ni yi zɔlɔɔ pu bɛɛri ni. 7 Yʼa labye wu pyi ni daan na mu ni, kanna yi ya wu pyi sipyii mu wɛ, fo Kafɔɔ. 8 Yʼa li cɛ na sipyaa sipya, mʼa pye bulo la, ma shiin ya pye mayɛ wo la, ma bu kasaana lemu bɛɛri pye, lee wo kuduun ma da ba da Kafɔɔ mu.

9 Kafɛɛ, yee bɛ pʼa lee shi pyi yi wo buloo pu mu. Yi ganha bu da kafugo pɛlɛ pu na bada wɛ. Yi li cɛ na pu wo ɲuŋɔfɔɔ we, na wee ninumɔ wu ɲɛ yee bɛ wo we. Wee ɲɛ fugba we ni. Wee ya wa wo wa ni wɛ.

Kiricɛn kashɛn yagboyo

10 Ayiwa, yi fanha ta Kafɔɔ ni wu sefɛɛrɛ ti baraga ni. 11 Yi Kilɛ wo kashɛn yagboyo yi bɛɛri le yiyɛ na, kɔnhɔ yʼi já yere Shitaanni wo shizhiinmɛ pu bɛɛri sige. 12 Bani wèe ni piimu pu wa kashɛn ki ni ge, pee ɲɛ Adama nagoo wɛ. Ga ɲuŋɔfɛɛ pu ɲɛ pii, ni fanhafɛɛ, ni piimu pu ɲɛ ke koŋɔ nibiige wogo ke ɲuŋɔ ni ge, ni jinaa piimu pu ɲɛ fugba wu ni ge. 13 Lee wuu na yi Kilɛ wo kashɛn yagboyo yi bɛɛri lɔ, kɔnhɔ caguuŋɔ ki ba nɔ yʼi já kashɛn ki ŋmɔ fo yi se ta, yi lowagaa wuu di já yere.

14 Yi yere, yʼi can pye yi yapɔyɔ! Yi tiimɛ pye yi kashɛn fadeye! 15 Yi yere yʼi la le yi da Kilɛ wo Jozaama pu yu, pee pemu pu ɲɛ ɲaɲiŋɛ jomɔ pu ge. Pee ya sipya fungɔngɔ teŋɛɛ wu tɔɔyɔ tasinŋɛ ni ba tanhaya nijeye fɔɔ ɲɛ wɛ. 16 Nʼa daa we, wee wu ɲɛ ŋmasigiŋɛ ke. Wee di bye yi mu tuun bɛɛri ni, kɔnhɔ yi da Shitaanni wo na ŋmaya yi bɛɛri furi. 17 Yi ɲuwuuro ti wo tɔɔrɔ ɲudɔŋɔ ki bɛ lɔ tɔ, yʼi Kilɛ Munaa li wo ŋmɔpara li lɔ, lee ɲɛ Kilɛ Kafila we. 18 Yʼa Kilɛ ɲɛɛri tuun bɛɛri ni Kilɛ Munaa li baraga ni, ni ɲɛrɛyɛ tuuyo bɛɛri ni. Yi la le yiyɛ ni yi da lee pyi, yi da Kilɛ ɲɛɛri mu fɛfɛɛrɛ sipyii pu bɛɛri mu.

19 Yi da ɲɛrɛgɛ pyi na bɛ mu, kɔnhɔ di ba yu tuun wemu ni, Kilɛ di jogana kan na mu di Jozaama pu kaŋmɔhɔnɔ li ɲaha jo di viinŋɛ ni lowaa ni. 20 Ali na li ta nɛ na ɲɛ bɛ kaso ni pee Jozaama pe wuu na, nɛ wu ɲɛ pee wo kayahama. Wee tuun wu ni yʼa Kilɛ ɲɛɛri na mu, di da yu ni lowaa ni ba nʼa sii yaa na yu wɛ.

Pɔli fò mujuu

21 Na ceborona ni na taanɲii Tishiki, wee wemu wu ɲɛ Kafɔɔ wo kapyebye ɲɔmɛɛ fɔɔ ge, wee wʼa da zhɛ nɛ fiin ni na keree ki bɛɛri ɲaha jo yi mu. 22 Lee wuu na nɛ wu tun yi mu, kɔnhɔ yʼi wù wo keree ki cɛ, wu shɛ lowaa bɛ le yi ni.

23 Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu ɲaɲiŋɛ, ni taanɲɛɛgɛ, ni nʼa daa kan cebooloo pu bɛɛri mu! 24 Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa kaa ya dan piimu ni tɛhɛnɛ baa ge, Kilɛ wu fɛrɛmɛ kan pee bɛɛri mu.

* 4:5 Batizeliɲɛ Kiricɛɛn mu na ma mini yeege lɔhɔ ni. Ga li kɔri yɛ pyaa ɲɛ na pʼa pinnɛ ni Yesu ni wu xu ni wu ɲɛ wu na.

* 4:8 Zaburuu 68:19

* 5:31 Zhenɛzi 2:24

* 6:3 Ɛkizode 20:12; Dutɛrɛnɔmɛ 5:16

FILIPE SHƐƐN

1

2

3

4

Filipe Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ wemu tun Filipe shɛɛn mu ge

Jɔgɔ yɛ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Filipe shɛɛn wo egilizi wu mu Pɔli ya we sɛmɛ we tun Masedɔni fiige ki ni. Kaso ni wu bi bye Oromɛ kulo li ni na we sɛmɛ we ka. Egilizii piimu nɔhɔ Pɔli ya shan Erɔpu fiige ki ni ge, Filipe shɛɛn wo egilizi we wu ɲɛ pu bɛɛri nizhiimɛ.

Na Pɔli yaha wu ɲara shuun wuu li na, wu ni Silasi ni Timote ni, a pʼi nɔ Filipe kulo li ni. Shi wemu wu bi bye wà ni wee ɲɛ Yawutuu-i ge, wee wʼa bi ɲɛhɛ, bani Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ bi bye wà wɛ. Filipe kulo li bi bye Oromɛ shɛɛn sɔrɔsii tatɛɛngbɔhɔ.

Ma funŋɔ bi ɲɛ ma di Filipe shɛɛn wo egilizi wu keree cɛ, Kapyegee Kitabu wu wo koogoo 16 wu kalaa.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Kashiinɛ, Pɔli funŋɔ bye wu Filipe shɛɛn wo egilizi wu nʼa daa fɛɛ pu shaari pu yakanya yi wuu na wee mu (Filipe Shɛɛn 4:10-20). Li shuun wuu, Pɔli bi logo na waagi wu ɲɛ Filipe nʼa daa fɛɛ pu tɛ ni. (Filipe Shɛɛn 4:2). Wu funŋɔ ki bye wʼi pu yɛri.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Filipe Shɛɛn 1:1-11 Pɔli ya pu shaari na baraga taha Kilɛ na.

Filipe Shɛɛn 1:12-26 Pɔli ya lowaa lemu ta na wu yaha kaso wu ni Oromɛ ni ge.

Filipe Shɛɛn 1:27—2:4 Pɔli ya Filipe shɛɛn yɛri niginre keree na.

Filipe Shɛɛn 2:5-18 Yesu ya wuyɛ tirige tirigegana lemu na ge.

Filipe Shɛɛn 2:19-30 Pɔli labyeɲii Timote ni Epafuroditi keree.

Filipe Shɛɛn 3 Pɔli ya pu sɔnmi kapyebyii niguuyo yi keree na.

Filipe Shɛɛn 4 Pɔli ya pu shaari na yɛrɛ kan pu mu sanha.

1

Pɔli ya fò kan Filipe shɛɛn mu

1 Nɛ Pɔli ni Timote, wèe piimu pu ɲɛ Yesu Kirisa wo kapyebyii ge, wèe pʼa we sɛmɛ we tun Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ sipyii pu bɛɛri mu, piimu bɛɛri pu ɲɛ Filipe kulo li ni Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, ni ɲɛ egilizi wu ɲahagbaa fɛɛ ni pu tɛgɛvɛɛ pu bɛ.

Wèe ya yi shaari: 2 Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ tirige yi na, pʼi ɲaɲiŋɛ bɛ kan yi mu.

Pɔli ya Kilɛ ɲɛɛri Filipe kulo li nʼa daa fɛɛ pu mu

3 Nɛ bu na funŋɔ kɔn ni yee kaa ni tuun bɛɛri ni, nɛ ma Kilɛ shaari. 4 Nɛ ba da Kilɛ ɲɛɛri yee mu tuun bɛɛri ni, nɛ ma kee ɲɛrɛgɛ ki pye ni fundanga ni. 5 Bani yee ya pye nɛ tɛgɛvɛɛ Kilɛ wo Jozaama pu yɛrɛ li kapyeŋɛɛ ki na, na co fo ki ɲɔ kɔnduun na, fo na pa nɔ nimɛ na. 6 Nɛ li cɛ nakaara baa jo Kilɛ wemu wʼa kii kapyeŋɛɛ nizaaŋaa kii ɲɔ kɔn yee ni ge, wee na ba gori yaha ki na fo na shɛ ki ɲɔ fa Yesu Kirisa cabaŋa. 7 Lʼa yaa nɛ wʼa na funŋɔ shaa lee shagana li na ni yee bɛɛri kaa ni, bani yee kaa ya waha nɛ mu fo xuuni. Na nɛ yaha kaso wu ni nɛ na Kilɛ wo Jozaama pu yogo yu, na pu can wu shɛɛ, yee ya pinnɛ ni nɛ ni wee labye we na. Wu niimɛ wu baraga ni Kilɛ ya wee kaa le nɛ keŋɛ ni. 8 Kilɛ yɛ pyaa wa lee wo sɛɛri na jo yee bɛɛri kaa ya dan nɛ ni fo xuuni, ba wèe ya dan Yesu Kirisa ni taangana lemu na wɛ.

9 Kaa lemu na nɛ Kilɛ ɲɛɛri yee mu ge, lee li wa mɛ, jo la lʼa faraa yee wo taanɲɛɛgɛ ki na, yi bɛ di lajɛ, ni fungɔngɔ fɛɛrɛ ta xuuni, 10 kɔnhɔ yʼi já kasaaŋaa ni kakuuŋɔɔ cɛ shɔɔnri kiyɛ ni. Lee funŋɔ ni yi na ba bye sipyitiimɛɛ, jaagi baa fɛɛ, fo na shɛ nɔ Yesu Kirisa cabaŋa ki na. 11 Yi na ba kapyegee nizaaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ pyi Yesu Kirisa baraga ni. Lee li wa masɔŋɔ, ni pɛɛŋɛ tɛri Kilɛ na.

Pɔli kaso wu keree

12 Na cebooloo, na funŋɔ ki wa yʼi li cɛ na jo ɲaa wemu bɛɛri wʼa nɔ nɛ na ge, wee bɛɛri ya pye kaɲuŋɔ na shɛ ni Kilɛ wo Jozaama pu ni ɲaha na can can na. 13 Bani kiiri wu takɔngɔ ki ɲahagbaa fɛɛ pu fara tɛyɛ yi saya bɛɛri na naha, pu bɛɛri ya li cɛ na Kirisa kaa jo wuu na pʼa nɛ pɔ, na nɛ le kaso ni. 14 Lee funŋɔ ni wù cebooloo nʼa daa fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ ya Kafɔɔ pye pu tadaŋa. Nɛ na le kaso ni, lee wuu na la ya fara pu lowaa li na. A pʼi ganha na Kilɛ Kafila wu yu sipyii pu mu ali pu ya fyagi bɛ wɛ.

15 Ayiwa, sipyii pii kunni wa Kirisa kaa yu ni ɲɛpɛɛn ni bɛganhara ni. Ga pii bɛ di wa Kirisa wu kaa yu ni fungɔnsaaŋa ni. 16 Taanɲɛɛgɛ funŋɔ ni pee wa kee kapyeŋɛɛ ki pyi, bani pʼa li cɛ na Kilɛ wʼa nɛ teŋɛ, kɔnhɔ nɛ da Kilɛ Jozaama pu can wu shɛɛ sipyii pu na naha. 17 Ga pusamaa kunni, pee wa Kirisa kaa yu na ta nɛ wo kapyeŋɛɛ ki ɲɛpɛɛn di ɲɛ pu ni. Fungɔnkuuyo yi ɲɛ pu mu. Pʼa giin na pee ba lee pyi, na lee li da la fara nɛ kanhama na kaso wu ni.

18 Na ta lee la shishiin di ɲɛ kaa nɛ mu wɛ. Fungɔnkuuŋɔ ya pye pu mu la, fungɔnsaaŋa la; pyegana bɛɛri na lʼa pye ge, Kirisa kaa bu já na yu na xɔ sipyii pu mu, lee ya nɛ funŋɔ taan. Kee fundanga ke, la di faraa kee na bɛ, 19 bani yee wo ɲɛrɛgɛ ki fanha ni, ni Yesu Kirisa wo Munaa li wo dɛgɛ wu baraga ni, nɛ li cɛ jo kee keree kii bɛɛri na ba bye kaɲuŋɔ na na ɲuŋɔ wolo. 20 Lemu nɛ zigee ni na zɔ wu bɛɛri ni ge, lee li wa nɛ tadaŋa. Li kunni wa da ba bye na mu shiige kajii bada wɛ. Lee li wa mɛ na Kirisa pɛlɛ tuun bɛɛri ni. Lʼa na gbo la, lʼa na yaha la, lee li wa. 21 Bani nɛ wo koŋɔ ki katiinnɛ ɲuŋɔ ki wa mɛ, na taha Kirisa fɛni. Xu bɛ di ɲɛ nɛ mu kuduun wa. 22 Ga nɛ di bu bye sanha koŋɔ puga, nɛ na já da kapyeŋɛɛ pyi sanha kiimu ɲɛ ni kuduun ni ge. Wee tuun wu ni, ɲiifɛɛrɛ ni xu ni, nɛ cɛ kabaŋa kekɛ nʼa da lɔ wɛ. 23 Nɛ fungɔngɔ wa ki shuun wu bɛɛri na. Nɛ na xu, na shɛ bye ni Kirisa ni, lee la ki wa nɛ na, kuduun nigbɔ wu wa lee ni. 24 Ga nɛ yaa na kori naha koŋɔ puga yee wuu na, lee wo kaɲɔɔ lʼa pɛlɛ bɛ sanha. 25 Nakaara wa lee ni wɛ, nɛ na ba gori koŋɔ puga, na tuun wa bɛ pye yi tàan, kɔnhɔ yi da se ɲaha na nʼa daa wu ni, yi fundanga ki bɛ di bɛlɛ. 26 Lee funŋɔ ni, nɛ ba ba guri shɛ yee yíri, lee na ba bye kaɲuŋɔ fo ki nigbɔhɔ, yee na fundanga ta Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni, nɛ wuu na.

27 Ga yee kunni pʼa ɲaari yʼa sahaŋi ni Kirisa wo Jozaama pu ni. Nɛ já shɛ foro yi na la, nɛ shiin ya já shɛ foro yi na-ɛ la, kɔnhɔ nɛ wa nuri na yʼa nʼa daa wu co ni keye shuun ni, na bye ɲɔmɛɛ nigin na, ni fungɔngɔ nigin. Yʼi yi fanha ki pye nigin, yi da kapyeŋɛɛ pyi, kɔnhɔ sipyii pu da Kilɛ Jozaama pu nuri, pʼi dà Yesu na. 28 Yi ganha bu da yi pɛɛn pu yaha pu fyaara leŋɛ yi ni leŋɛgana la shishiin na wɛ. Pee wo kapyegee kʼa li shɛɛ na pee na ba gyɛɛgi, yee wo kapyegee kʼi li shɛɛ na yee na ba shɔ. Kilɛ ni lee ya foro. 29 Nʼa ye yu bani Kilɛ ya ta niimɛ kan wèe mu, kɔnhɔ wèe di dà yɛ nigin Kirisa na-ɛ dɛ! Wʼa niimɛ kan wèe mu, kɔnhɔ wèe di da kanhama bɛ ɲaa wu mɛgɛ ki wuu na. 30 Yʼa tee na ɲa toro, na yi nuri bɛ sanha na zhaanra nɛ leni ni Yesu Kirisa wo pɛɛn pu ni. Tee zhaanra te tuugo yee bɛ ya leni nimɛ!

2

Yi yiyɛ tirige ba Yesu Kirisa ya pye wɛ

1 Ayiwa, loɲinɛ bi daa Kirisa ni, samɔhɔrɔ bi daa wu taanɲɛɛgɛ ki ni, kariɲɛɛgɛ bi daa Fɛfɛɛrɛ Munaa li ni, ɲiɲaara ni ɲubeŋɛ bi ɲɛ, 2 wee tuun wu ni, yi yi fungɔnyɔ yi pye nigin, yʼi bɛ taanɲɛɛgɛ funŋɔ ni, yʼi bye ba shɛn nigin ɲɛ wɛ, yʼi bye ni fungɔngɔ nigin ni. Lee bu bye, nɛ zɔ wu na zii vɛrɛ can can na. 3 Yi ganha ba kaa la shishiin pyi ni ɲɛpɛɛn ni, kelee yafogoyo wɛ. Ga yʼa yiyɛ tirige, yi da sipyii pusamaa pɔrɔŋɔ yiyɛ na. 4 Yi ganha ba keree pyi yiyɛ pyaa yɛ wo kuduun kaa na wɛ, ga keree kiimu wo kaɲɔɔ lʼa da bye yi bɛɛri nigin nigin wu na ge, yʼa kee pyi.

5 Fungɔngɔ kemu kʼa bi bye Yesu Kirisa mu ge, yʼi zhi kee fungɔnnuŋɔ kʼi bye yi bɛ mu:

6 Wu ɲɛ Kilɛ pyegana na,

wu ni Kilɛ ɲɛ nigin.

Ga wʼi ya ta lee pye

wu tɔɔgɔ tasinŋɛ nago kanna

wu wuyɛ taanna ni Kilɛ ni fanha bɛ na wɛ.

7 Ga wʼa kee bɛɛri yaha wà,

na wuyɛ pye ba bulo ɲɛ wɛ.

Wʼa pa bye sipyiyawyii,

na wuyɛ yaha ba sipyii pusamaa ɲɛ wɛ,

8 na doroo sipyii torogana na.

Wʼa wuyɛ tirige,

na Kilɛ ɲɔmɛɛ co,

fo na shɛ wu pye wʼa jé xu ni,

korikoritige ki wo xu wu kunni.

9 Lee wuu na Kilɛ ya wu ɲuŋɔ yirige fo xuuni,

na mɛgɛ kan wu mu,

mɛgɛ kemu kʼa pɛlɛ

mɛyɛ yi bɛɛri na ge,

10 kɔnhɔ Yesu mɛgɛ bu yiri,

munaa yara bɛɛri li ɲɛ fugba we ni ge,

ni ɲiŋɛ ke na ge,

ni ɲiŋɛ ke nɔhɔdaan ge,

yee bɛɛri di nuguro sin yʼi wu pɛlɛ.

11 Sipyii pu bɛɛri di yere li na,

pʼi da li yu pu ɲɔyɔ ni

na Kafɔɔ wu ɲɛ Yesu Kirisa.

Lee na ba nɔɔrɔ taha To Kilɛ na.

Nʼa daa fɛɛ ya yaa na ɲí koŋɔ ke na ba wɔrɔɔ ɲɛ wɛ

12 Ayiwa na taanɲiinɛɛ, yʼa na ɲɔmɛɛ co tuun bɛɛri ni, tuun wemu ni nɛ bye yee niŋɛ ni ge. Na na yaha nʼa lii nimɛ yi na, yʼa la faraa tee ɲɔmɛɛcoro ti na. Yʼa yi ɲuwuuro ti keree ki fiinŋɛ ni Kilɛ ɲìi fyaara ni, yʼi da baraga tɛri wu na! 13 Bani Kilɛ yɛ pyaa kʼa da yee tɛgɛ, na yee pye yee ya sɔɔ wu ɲidaan na, na já na wu pyi bɛ.

14 Lee wuu na, yʼa yi keree ki bɛɛri pyi nakaara ni ŋmunu-ŋmunumɔ baa, 15 kɔnhɔ yʼi já pye fɛɛfɛɛ, jaagi ganha bu da yi na wɛ. Yʼi bye Kilɛ wo nagoo, tanahaŋa ganha bu da yi na ke koŋɔ ke wo sipyikuuyo naŋmahara wuu pii tɛ ni wɛ. Yi da ɲí ɲí pu tɛ ni ba wɔrɔɔ ma ɲí mɛ fugba we ni wɛ. 16  Kilɛ Jozaama pe pu wa ɲìi sicuumɔ can wo pu kaan ge, yi da pee kaa yu pu mu. Lee bu bye, yi na ba na ɲuŋɔ yirige Kirisa cabaŋa. Lee li da ba li shɛ bɛ sanha na nɛ wo kanhama pe, ni nɛ wo labye wu ya ta pye kaɲɔɔ baa wɛ. 17 Yee ya labye wemu pye Kilɛ mu ge, wee ya pye yee wo saraga, yee ya dà Kilɛ na, lee na yee ya kee wolo. Ali li ɲɛhɛ yaha nago nɛ wo shishan pe pu fara kee saraga ki na, lee kɔri ɲɛ ali pu ɲɛhɛ nɛ gbo na fara kee na, nɛ na funŋɔ pinnɛ daan ni yee ni fo xuuni. 18 Yee bɛ ya yaa yee pu funŋɔ taan lee na, yʼi binnɛ funŋɔ taan ni nɛ bɛ ni!

Timote ni Epafuroditi ya labye wemu pye ge

19 Kafɔɔ Yesu bu sɔɔ na li koo yaha, jɛri tapyege ni nʼa da Timote tun zhɛ wà yi mu. Keree kiimu ki wa yi yíri ge, wu shɛ kee ɲaha cɛ wu pa jo na mu, lee na nɛ bɛ wo fungɔngɔ ki teŋɛ. 20 Bani sipya watii wa naha nɛ mu wemu ya wu funŋɔ shaa can can na ni yee keree ni wɛ. 21 Pu samaa bɛɛri wa na pu funyɔ shaa ni puyɛ pyaa keree ni. Pu ya pu funyɔ shaa ni Yesu Kirisa kaa ni wɛ. 22 Ga yeeyɛ pyaa bɛ ya li cɛ na Timote ya wuyɛ shɛ kapyebye nizaama. Wʼa wuyɛ kan Kilɛ wo Jozaama pu mu, na kapyeŋɛɛ pyi ni nɛ ni ba to ni wu ja ɲɛ wɛ. 23 Lee wuu na, nɛ wo keree ki na ba yaha kabaŋa kemu na ge, nɛ ba kee cɛ bɛ, wee nʼa da dun yi mu. 24 Nɛ dà li na Kafɔɔ wo saama pu gbɔɔrɔ ni jo lʼa da mɔ nige nɛyɛ pyaa bɛ di shɛ yi yíri wɛ.

25 Ga nɛ li ta jo li na bɔrɔ na fɛnhɛ Epafuroditi kuruŋɔ tun yi mu. Nɛ ceboro wu ɲɛ wii, na nɔhɔ pye na kapyebyeɲii. Wʼa wu wo fanha ki fara nɛ wogo ki na wèe na Kilɛ wo Jozaama pu yu. Nɛ mago ɲɛ yaŋmuyɔ yemu na ge, wee yee ya tun wʼa pa yee kan nɛ mu. 26 Wu funŋɔ bye wu yee bɛɛri ɲa tɔvuyo na, bani wu fungɔngɔ kʼa wuregi na li kaɲuŋɔ pye wu ceefuuro ti kaa ya nɔ yee na. 27 Can wu ɲɛ wii, wʼa sii yá xuuni fo na taxuyo shaa. Ga, a Kilɛ di ɲuŋɔ ɲaari wu na. Wu ya ta ɲuŋɔ ɲaari wee yɛ nigin na wɛ, ga nɛ bɛ na wʼa ɲuŋɔ ɲaari. Lee bɛ wɛ, nɛ wo ɲatanhaŋa ki saŋa bi da bɛlɛ. 28 Lee wuu na, nʼa da wu tun yi mu tɔvuyo na, kɔnhɔ yʼi shɛ wu ɲa yi funyɔ di daan, la di foro nayɛ pyaa bɛ wo ɲatanhaŋa ki ni. 29 Wu bu nɔ yi na, yi wu ɲuŋɔ círi ni fundanga ni Kafɔɔ wuu na. Pii sipyii pii shi na yee ya yaa na baraga tɛri. 30 Yee da bi bye naha nɛ yíri, kapyeŋɛɛ kiimu yee bi da já bye nɛ mu ge, kee kapyeŋɛɛ ki wuu na wʼa wuyɛ kan fo na taxuyo shaa.

3

Dii sipya di da já bye sipyitiimɛ Kilɛ ɲaha tàan wɛ

1 Ayiwa, nimɛ na cebooloo, yʼa fundanga pyi Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Nɛ keree kiimu ka na kan yi mu ge, na kuri na kee ninuŋɔɔ ka na kan yee mu sanha, lee ya waha nɛ mu wɛ, bani lee lʼa da yee mara yaha kozaana ni. 2 Yʼa yiyɛ kasɛri kapyebyii niguuyo ye na, pʼa kolo ba puun ɲɛ wɛ. Pee ya giin na sipya bu cekɔɔnrɔ pye na lee li da ma pye mʼa ɲɛri Kilɛ wo sipya. Can bɛ wɛ! 3 Wèe nʼa daa fɛɛ, wèe pu ɲɛ Kilɛ wo sipyii puyɛ pyaa pyaa, wèe piimu pʼa Kilɛ pɛlɛ Kilɛ Munaa baraga ni, na wù wo ɲuyirige ki taa Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge. Wèe ya ta sipyii wo kashangaa pye wù tadaŋa wɛ.

4 Lee bɛ wɛ, nɛyɛ pyaa bɛ bi da já jo nɛ kashangaa pye na tadaŋa, jo nɛ na já lee pye na ɲuwuuro ta. Sipya wekɛ wu da já jo na wee ya kii keree kii pye wu tadaŋa na toro nɛ tàan wɛ? 5 Nɛ cekɔɔnrɔ pye fo na cazege caŋa gbarataanri wogo na. Izirayɛli shi shɛn nɛ ɲɛ, na foro Bɛnzhamɛ wo shi wu ni. Heburu yɛ pyaa pyaa nɛ sii. Farizhɛɛn pu ni nɛ bɛ ɲɛ, pee piimu pʼa Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu koo ɲaari ge. 6 Ma bu jo luu, lee bye na ni wee saliya wu wo keree shizhaa na, fo di na ɲaari na nʼa daa fɛɛ pu kana. Ma bu jo saliya wu keree ɲaarigana, sipya wa shishiin bye wemu na já zɔ taha nɛ na saliya wu keree ki ɲaarigana wuu na wɛ.

7 Ga kee keree kiimu bɛɛri ki bye nɛ na ki wii kuduun wogoo ge, nɛ kee bɛɛri ta nimɛ ɲuŋɔ baa keree Kirisa wuu na. 8 Lee na laha wà, nɛyɛ pyaa kii wa yaŋmuyɔ ye bɛɛri wii ɲuŋɔ baa woyo le kagbɔɔ le wuu na. Na Kafɔɔ Yesu Kirisa cɛ, lee ɲɔhɔ ɲɛ wɛ. Wee wuu na nɛ sɔɔ na na keŋɛ wolo keree bɛɛri ni, na ganha na keree bɛɛri wii yakokaya wiimɛ ni, kɔnhɔ di já Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ta, 9 di gori yaha kee kariɲɛɛgɛ ke ni. Na saliya wo koo ɲaari li ɲaarigana na, pee tiimɛ pe wa lee kaan wɛ. Ga na dà Yesu Kirisa na, pee tiimɛ pe pʼa lee kaan. Ma bu dà Kirisa na lee funŋɔ ni Kilɛ da ma jate sipyitiimɛ. 10 Lemu fɛni nɛ ɲɛ ge, lee li wa mɛ: Na Kirisa cɛ; sefɛɛrɛ temu tʼa wu ɲɛ na yeege xu ni ge, na tee bɛ shi cɛ; kanhama pemu wʼa soro ge, na pee bɛ shi cɛ; na wu xu wu bɛ tuugo shi cɛ, kɔnhɔ di binnɛ bye ni wu ni shiizhan. 11 Lee bu bye, na bɛ na diin ni li ni jo na bɛ na ba ɲɛ na foro xu ni.

Na nʼa daa wu koo ɲaari fo na shɛ nɔ wu kuduun wu na

12 Li wa nago kanna nɛ wa paa fo na shɛ nɔ na ɲɔ tafaŋa xuu ni, na na wo tafɛrɛ ti kuduun ta-ɛ dɛ! Lee bɛ wɛ. Ga ali niɲaa we bɛ ni, nɛ la le nayɛ ni na wo tafɛrɛ ti na, kɔnhɔ di ba ti kuduun ta, bani lee kaa na Kirisa ya nɛ sha co. Lemu bɛɛri Kirisa ya zhaa na mu, ni wʼa lemu bɛɛri gbegele yaha na ɲaha na ge, di da kee bɛɛri pyi. 13 Na cebooloo, li wa nɛ funŋɔ ni nago kanna nɛ nɔ na wo tafɛrɛ ti tɛhɛnɛ na, na ti kuduun bɛ ta na xɔ-ɛ dɛ! Ga kaa nigin li wa nɛ funŋɔ ni. Keree kiimu bɛɛri ki wa nɛ kadugo yíri ge, nɛ na funŋɔ wɔ kee bɛɛri na, lemu li wa nɛ ɲahagbaa na ge, na ganha na na se wu bɛɛri pyi, na lee shaa. 14 Lee wuu na, nʼa da la le nayɛ ni, di ɲaha tii ni na wo tafɛrɛ ti ni fo di zhɛ nɔ ti kuduun wu na, wee wemu kaa na Kilɛ ya wù yiri Yesu Kirisa baraga ni ge.

15 Ayiwa, wèe piimu bɛɛri pʼa fanha ta nʼa daa wu ni ge, ke fungɔngɔ ke kʼa yaa na pye wèe mu, ga fungɔngɔ katii bu da yee mu, Kilɛ yɛ pyaa na ba can wu shɛ yee na. 16 Ga Kilɛ ya can wemu shɛ na xɔ wù na ge, wʼà se ɲaha na lee koo li ni.

17 Na cebooloo, koo lemu nɛ ɲaari ge, nɛ funŋɔ ki wa yee bɛ di da lee ɲaari. Piimu bɛɛri pu wa ɲaari na sahaŋi ni lee koo li ni ge, yi da pee bɛ wii, yi da se pee fɛni! 18 Bani shɛnɲɛhɛmɛɛ pii wa wà, Kirisa wo korikoritige ki wo jomɔ pu wo yɛrɛ li tɔn pʼa pɛn pu mu. Nɛ yee jo toro yee mu tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni, ga na mɛsuwo wʼa kuri na yi yu yi mu sanha. 19 Pee sipyii pii wo taxɔgɔ ki wa gyɛɛgi, bani yalige nidiige kemu kʼa jin pu yacɛrɛɛ ni ge, pʼa kee funŋɔ lɔ Kilɛ na. Keree kiimu kʼa yaa ki pye pu mu shiige keree ge, a pʼi ganha na puyɛ pɛlɛ ni kee ni. Pu funzhakeree kʼa tiiŋɛ ke koŋɔ ke wo yaŋmuyɔ ye na. 20 Ga wèe kunni, wèe wo to puga ki wa fugba we ni. Wèe bɛ di wa wù Shɔvɔɔ, wù Kafɔɔ Yesu Kirisa sigee. Fugba we ni wʼa da ba yìri na pa. 21 Fanhaxhɔɔrɔ ceepuuro te ti wa wèe mu ge, wu na ba tee ɲɛri na pye nivɔrɔ, na ti pye nɔɔrɔ wuuro ba wuyɛ pyaa wuuro ti ɲɛ wɛ. Sefɛɛrɛ te ti wa wu mu ge, tee tʼa wu pye wʼa já yaŋmuyɔ yi bɛɛri tirige, na yi yaha wu wo fanha ki nɔhɔdaan.

4

Pɔli ya funŋɔ shagazaana li wo yɛrɛ li kan nʼa daa fɛɛ pu mu

1 Ayiwa, na cebooloo na taanɲiinɛɛ. Na funŋɔ ki wa di yi ɲa sanha. Nɛ wo fundanga ki kaɲuŋɔ ki ɲɛ yere. Yee shiin pu wa nɛ ɲuŋɔ yirige. Na taanɲiinɛɛ yi la le yiyɛ ni yʼi gori yaha Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni!

2 Na ceboroshaa shuun we: Evodi ni Sɛntisi ni, nɛ wʼa pu ɲɛɛri na pu bɛ nigin na, pʼi gori yaha shiizhan Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni. 3 Mu bɛ, na kapyebyeɲii ɲɔmɛɛ fɔɔ, nɛ wʼa ma ɲɛɛri jo ma na ceboroshaa shuun wu ɲɛɛri, kɔnhɔ pʼi bɛ nigin na. Bani pee pʼa la le puyɛ ni, na nɛ tɛgɛ Kilɛ wo Jozaama pu jo wu na, ni Kilema, ni na kapyebyeɲii pusamaa. Pee wo mɛyɛ yʼa ka Ɲìi Sicuumɔ pu wo sɛmɛ wu ni.

4 Na cebooloo, yee na ɲɛ ni Kafɔɔ ni kariɲɛɛgɛ ni, yʼa fundanga pyi tuun bɛɛri ni kee kariɲɛɛgɛ ke ni! Nʼa da yi jo daha sanha, yi sii yʼa fundanga pyi! 5 Yʼi zhi sipyii bɛɛri di yi cɛ ni ɲubeŋɛ ni, bani Kafɔɔ taapana lʼa tɛɛŋɛ. 6 Yi ganha ba yi funyɔ shaa ni kaa la shishiin ni wɛ; ga yaaga bɛɛri kaa lʼa yi ta ge, yi kee ɲɛɛri Kilɛ mu! Yi ki kaa ɲɛɛri yi waha! Yi da fò kaan wu mu! 7 Yi ba lee pyi, Kilɛ wo ɲaɲiŋɛ ke kʼa ye sipyii wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti bɛɛri na ge, kee na ba yi zɔlɔɔ pee, ni yi fungɔnyɔ yi mara yaha Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni.

8 Ayiwa, nimɛ na cebooloo, kaa kaa li ɲɛ can ge, pɛɛŋɛ ya daa kaa lemu bɛɛri ni ge, kaa kaa lʼa tii ge, kaa kaa li ɲɛ fɛɛfɛɛ ge, kaa kaa lʼa ɲɔ ge, kaa kaa lʼa dan Kilɛ ni ge, kaa lemu bɛɛri lʼa sii pye kacenɛ fo lʼa yaa ni masɔŋɔ ni ge, nɛ funŋɔ ki wa kee keree kii wo bye funŋɔ di yi zɔlɔɔ pu ɲi. 9 Nʼa yi taanni lemu ni, a yʼi lemu ta ge, ni yʼa lemu logo na ɲɔ na, na lemu ɲa di na byi ge, yi bɛ pʼa kee shi pyi! Yi ba lee pyi, Kilɛ we wʼa ɲaɲiŋɛ kaan ge, wee na ba bye ni yi ni.

Pɔli ya Filipe shɛɛn shaari pu boɲa wu wuu na

10 Nɛ funŋɔ ya taan xuuni, bani yee ya li shɛ sanha na yee wa yi funyɔ shaa ni nɛ kaa ni. Kee fungɔngɔ ke bi sii pye yee mu, ga yee bi sanha pyegana ta ki na wɛ. 11 Li wa nago kanna nɛ wo labaara tʼa nɛ pye nɛ na ye yu wɛ, bani nɛ bu lemu bɛɛri ta, lʼa cɛ̀rɛ la, lʼa ɲɛhɛ la, nɛ wa ma funŋɔ taan lee wuu na, bani nɛ tee kee bɛɛri na. 12 Na pye la baa fɔɔ, nɛ lee shi cɛ, na pye dafɔɔ bɛ, nɛ lee bɛ shi cɛ. Xuu xuu ni nɛ toro ge, wʼa waha wahagana tuugo bɛɛri na la; nɛ ta li la, nɛ shiin ya ta li-i la; nɛ yaŋmuyɔ niɲɛhɛyɛ ta la, nɛ shiin ya yafiin bɛ ta-ɛ la, nɛ tee kee bɛɛri na. 13 Nɛ jani kii keree kii bɛɛri na Kirisa baraga ni. Wee wʼa fanha kaan nɛ mu.

14 Lee bɛ na, yʼa kasaana pye, yi ma na tɛgɛ na kanhama pu tuun ni. 15 Na cebooloo Filipe shɛɛn, yeeyɛ pyaa ya li cɛ na fo tuun wekɛ tɛhɛnɛ na nɛ Kilɛ wo Jozaama pu kapyeŋɛɛ ki ɲɔ kɔn, nɛ yiriduun wu ni Masedɔni fiige ki ni ge, ni yee wo nʼa daa fɛɛ pu yɛ bɛ wɛ, egilizii pii shishiin ya pinnɛ ni nɛ ni, na nɛ wo kapyeŋɛɛ ki kuduun ta, lee kadugo na, na pu keŋɛ yaŋmuyɔ taga nɛ tɛgɛ wɛ. Yee yɛ pʼa lee pye. 16 Ali na nɛ yaha Tesaloniki kulo li ni, yee ya nɛ mago yaŋmuyɔ torogo nɛ mu tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni. 17 Yaŋmuyɔ yemu yee ya kan nɛ mu ge, li wa nago kanna yee ya nɛ zhaa wɛ. Le nɛ zhaa ge, lee li wa mɛ jo yi wo kapyegee nizaaŋaa kii ki ɲɛhɛ; Kilɛ na ba kuduun kan yi mu lee na. 18 Yʼa yaŋmuyɔ yemu bɛɛri torogo na mu ge, nɛ yi bɛɛri ta. Epafuroditi ya pa yi kan nɛ mu. Nʼa pye nimɛ la fɔɔ, nʼa ta nimɛ fo na doro. Yee yakanya yʼa pye ba nudanga saraga ɲɛ wɛ, saraga kemu na Kilɛ ya sɔɔ ge, ki kaa bɛ dʼa taan wu ni. 19 Nɛ wo Kilɛ wu bɛ na ba yi wo cɔnrɔmɔ keree ki bɛɛri yàa. Bani yaŋmuyɔ yi bɛɛri yi ɲɛ wu mu wu nɔɔrɔ wu ni, wʼi giin wu yi kan yi mu Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni.

20 Wʼà wu To Kilɛ wu sɔni, wù da wu pɛlɛ tuun bɛɛri ni. Amiina.

Pɔli ya fò wemu pye kurogo ki na ge

21 Piimu bɛɛri pu ɲɛ fɛfɛɛrɛ sipyii Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni ge, yi pee bɛɛri shaari. Cebooloo piimu bɛɛri pu wa naha ni nɛ ni ge, pee bɛɛri ya yi shaari. 22 Fɛfɛɛrɛ sipyii piimu bɛɛri pu wa naha ge, pee bɛɛri ya yi shaari. Nʼa daa fɛɛ piimu pu wa kapyeŋɛɛ pyi saannaa ɲuŋɔfɔɔ Sezari kaban ki ni ge, pee ya pu wo fò waa.

23 Kafɔɔ Yesu Kirisa wo niimɛ we wu kori yaha yi bɛɛri mu.

KOLOSE SHƐƐN

1

2

3

4

Kolose Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ wemu tun Kolose shɛɛn mu ge

Jɔgɔ yɛ pʼa byi na Kolose shɛɛn wɛ?

Pɔli wʼa we sɛmɛ we ka na tun nʼa daa fɛɛ pu mu Kolose kulo li ni, lee lemu niɲaa wuu li ɲɛ Turuki fiige ki ni ge. Pɔli ɲɛ kanna wʼa we sɛmɛ we ka na wu yaha kaso ni Oromɛ kulo li ni. Oromɛ kulo le ni Kolose kulo li tɛ wu bye kiloo kabɔfoŋɔɔ shuun shishiin (2.000). Kolose shɛɛn fanha bɛɛri ki bye Girɛkii. Ga Yawutuu kuruŋɔ ka bɛ bye pu niŋɛ ni, lee li bi pu keree pye kʼa suri. Pɔli ɲɛ Kolose kulo li egilizi wu sinvɔɔ wɛ. Ga tuun wemu ni wu bye Efese kulo li ni ge, a wu wu tahama-nɔhɔmɔ wa yaha kari kulogoo kii ni. Wa mɛgɛ ki bye na Epafirasi, a wee di shɛ Kilɛ wo Jozaama pu jo Kolose kulo li ni (Kolose shɛɛn 4:13). Kolose kulo le ni Efese kulo li tɛ wu bye kiloo xhuu nigin ni kɛlɛɛ gbaara (160). Lawodise ni Hirapolisi wo egilizii pu bɛ kaa ya yu we sɛmɛ we ni, pee bi lii Kolose na wɛ.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Sipyii pii ya kalaakuumɔ wa kan na mɛlɛkɛɛ pii bɛ pʼa ye Kirisa na. A wee kalaa wu Kolose shɛɛn nʼa daa fɛɛ pu fungɔnyɔ wuregi, na giin di pee pye pu taha pu kalɛgɛɛ fɛni sanha. Lee na tudunmɔɔ Pɔli ya we sɛmɛ we ka na tun Kolose shɛɛn mu. A wu li shɛ pu na na keree bɛɛri ki ɲɛ Yesu nigin wu ni, kɔnhɔ wa shishiin ganha da pii sipyii pii wo kalaakuumɔ wu pye wu tadaŋa wɛ.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Kolose Shɛɛn 1:1-14 Fò, ni baraga daha, ni Kilɛ-ɲɛrɛgɛ.

Kolose Shɛɛn 1:15—2:23 Kirisa wu ɲɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni.

Kolose Shɛɛn 3—4 Nʼa daa fɔɔ ya yaa na ɲiifɛɛrɛ nivɔrɔ ti wo ɲara li pyi pyegana lemu na wu puga ni kafugo yíri ge.

1

Pɔli fò mujuu

1 Nɛ Pɔli, nɛ wemu wʼa pye Yesu Kirisa tudunmɔ Kilɛ ɲidaan funŋɔ ni ge, nɛ ni na ceborona Timote, wèe pʼa we sɛmɛ we tun yee mu. 2 Yee piimu pu wa wù cebooloo nʼa daa fɛɛ Kolose kulo li ni ge, yee piimu pʼa pye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ, na gori Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge; yee mu wèe ya we sɛmɛ we tun.

Wèe ya yi shaari: Wù To Kilɛ wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan yi mu.

Pɔli ya baraga taha Kilɛ na

3 Wèe ba da ɲɛrɛgɛ pye yee mu tuun bɛɛri ni, wèe ma baraga taha wù Kafɔɔ Yesu Kirisa To Kilɛ na. 4 Yee ya dà Yesu Kirisa na, Kilɛ wo sipyii pu bɛɛri kaa di dan yee ni taangana lemu na ge, kee keree kii kʼa nɔ wèe na, lee wuu na wèe ya baraga tɛri Kilɛ na. 5 Yee wa lee pyi, bani yʼa dà li na na tadaŋa wa yi mu fugba we ni. Kilɛ Jozaama pe pu wa can wu shɛɛ ge, yʼa fɛnhɛ pee Jozaama pemu logo ge, pee funŋɔ ni yee wa kee tadaŋa ki ta. 6 Pee Kilɛ Jozaama pe pu wa yu yee mu, pee ninumɔ shiin pʼi wa yu koŋɔ ke bɛɛri mu. Pee gbɔɔrɔ ni sipya ya ɲìi sicuumɔ nizaama taa. Yee ya Kilɛ wo fɛrɛmɛ pu kaa logo, na pu can wu cɛ tuun wemu ni ge, a pʼi ganha na se ɲaha na yee mu. Ba pu wa se ɲaha na yee mu wɛ, mu pu wa se ɲaha na tɛyɛ yi saya bɛɛri ni. 7 Wù taanɲii, wù labyeɲii Epafirasi, wee wʼa yee kalaa kee keree ki ni. Ɲɔmɛɛ fɔɔ wu ɲɛ wii, Kirisa wo kapyebye. Wèe tɛgɛ wʼa labye pyi yee niŋɛ ni. 8  Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa taanɲɛɛgɛ kemu le yee ni ge, wʼa pa ki kaa jo wèe mu.

9 Ayiwa, lee funŋɔ ni, ba wèe bɛ ya yee logo wɛ, na ganha na Kilɛ ɲɛɛri yee mu tuun bɛɛri ni, na li shaa kɔnhɔ Kilɛ ɲidaan ɲɛ lemu ge, yʼi já lee cɛ yi fiinŋɛ, Fɛfɛɛrɛ Munaa di cɛmɛ ni fungɔngɔ fɛɛrɛ kan yi mu. 10 Lee bu bye, yi na já da ɲaari Kafɔɔ ɲidaan ɲaarigana na. Yi kapyegee ki bɛɛri na daan wu ni bɛ. Yi na já da Kilɛ ɲidaan pyi, na kapyegee nizaaŋaa tuuyo bɛɛri pyi. La na ganha na faraa yi Kilɛ-cɛnɛ na. 11 Kilɛ wu fanha le yi ni tuun bɛɛri ni, ni wu wo sefɛɛrɛ nɔɔrɔ wuuro ti ni; kɔnhɔ yʼi la le yiyɛ ni nʼa daa wu kabaŋa na, yʼi loxulo ta keree bɛɛri ni, yʼi bye ni fundanga ni. 12 Yʼi baraga taha To Kilɛ na, bani keree kii wʼa gbegele na yaha wu nʼa daa fɛɛ pu ɲaha na wu saanra kpɛɛngɛ wuuro ti ni ge, wʼa fanha kan yee bɛ mu na yee bɛ pye yee bɛ ya yi taa ta kee keree ki ni.

13 Wʼa wèe shɔ Shitaanni wo nibiige fanha ki na, na wèe le wu ɲidaan Ja wu wo saanra ti ni. 14 Wee Ja we fanha ni Kilɛ ya wèe ɲuŋɔ wolo, na wèe jurumu wu yafa wèe mu.

Kirisa ni wu labye

15 Kilɛ we wu ɲɛ wa ya wu ɲaa-i ge, wee wo jaa wu ɲɛ Kirisa. Kirisa ya pye Ja, wemu bye wà fo taashiinɛ ni ge, na ta yaaga ka shishiin shi tuugo sanha yàa wɛ. 16 Bani wee baraga ni yaŋmuyɔ ye bɛɛri wa yàa, fugba woyo ye fara ɲiŋɛ ke woyo ye na. Yaŋmuyɔ ye yi wa niɲabaaya ge, yi saanra yoo, yi sefɛɛrɛ yoo, yi fanha fɛɛrɛ yoo, yi ɲuŋɔ fɛɛrɛ yoo, ni yaŋmuyɔ ye yi wa niɲaya ge, yee bɛɛri wa yàa wu baraga ni, yee bɛɛri shiin wa yàa wu wuu na. 17 Wee wʼa pye taashiinɛ ni yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲaha na, wee baraga ni shiin yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲɛ. 18 Wee wu ɲɛ koŋɔ ke bɛɛri wo Egilizi wu ɲuŋɔ ni, wee Egilizi wʼi ɲɛ wu ceepuuro. Koŋɔ ɲɔkɔɔnrɔ na, wee wʼa pye wà taashiinɛ ni. Wee shiin wu dʼa pye shɛnshiimɛ sanha na ɲɛ na foro xu ni, kɔnhɔ wu bye yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni. 19 Bani lee lʼa taan Kilɛ mu, nago kanna kaa kaa li ɲɛ wee Kilɛ ni ge, kee bɛɛri nigin nigin di shɛ da ki ɲɔporo na Yesu ni. 20 Kilɛ funŋɔ ya pye wu bɛ le wu ni wu yaŋmuyaaya yi bɛɛri tɛ ni Yesu gbɔɔrɔ ni, fugba woyo ye fara ɲiŋɛ woyo ye na. Pʼa Yesu kori tige na na gbo a wu shishan di wo ge, lee funŋɔ ni Kilɛ ya ɲaɲiŋɛ le wu ni wu yaŋmuyaaya yi bɛɛri tɛ ni.

21 Taashiinɛ ni yee sanha bi lii Kilɛ na. Lee bi foro yee fungɔnkuuyo ni yee kapyegee niguuŋɔɔ funŋɔ ni, kee ki bi yee pye yee ya pɛn Kilɛ mu. 22 Ga nimɛ, Yesu na xu ceepuuro ni, lee wo funŋɔ ni Kilɛ ya bɛ le wu ni yee tɛ ni. Kilɛ ya lee pye, kɔnhɔ yʼi já pye fɛɛfɛɛ wu ɲaha tàan, fɛ pa shishiin ganha bu da yi na wɛ, jaagi wa shishiin bɛ ganha bu da yi na wɛ. 23 Ga fo yi niyɛ bu juri xuuni nʼa daa wu ni, kaa la shishiin ganha bu yi laha yi tayerege ni wɛ. Yʼa tadaŋa kemu ta Kilɛ wo Jozaama pu logo funŋɔ ni ge, yi ganha bu kaa la shishiin yaha li yi ɲuŋɔ kyɛɛgi fo di kee tadaŋa ki shɔ yi na wɛ. Pee Jozaama pu wo yɛrɛ li wa na byi sipyii pu bɛɛri mu koŋɔ ke na. Kilɛ wʼa nɛ Pɔli yɛ pyaa bɛ pye wu kapyebye pee Jozaama pu wo jo wuu na.

Pɔli ya labye wemu pye Egilizi wu wuu na ge

24 Ayiwa na cebooloo, kanhama pe nɛ daa yee wuu na ge, lee ɲɛ nɛ mu fundanga. Bani li ɲɛ kanna Kirisa wo kanhama pu ɲɔ nɛ fani. Pee kanhama pe, nɛ pee bɛɛri xu nayɛ ni Kirisa wo ceepuuro ti wuu na. Tee ceepuuro ti ɲɛ Egilizi we. 25 Kilɛ ya nɛ pye wee Egilizi wu wo kapyebye, na nɛ wʼa labye pyi yee mu, nɛ da Kilɛ wo kafila wu bɛɛri fiinŋɛ da yu yee mu. 26 Pee jomɔ pu kaluu lʼa bi ŋmɔhɔ shi wu bɛɛri na fo taatuunnɔ ni. Ga nimɛ, Kilɛ ya pu pahala jo wu wo sipyii pu mu. 27 Shi wemu ɲɛ Yawutuu-i ge, cɛmɛ niŋmɔhɔmɔ nɔɔrɔ wo pemu wa pee jomɔ pu ni wee shi wu mu ge, wu funŋɔ bye wu wo fɛfɛɛrɛ sipyii pʼi pee cɛ. Wu funŋɔ bye yʼi li cɛ nago kanna Kirisa bu bye yi zɔlɔɔ pu na, yi na ba jé Kilɛ wo nɔɔrɔ wu ni. Kee tadaŋa ke wa yi mu. 28 Wee Kirisa we wo kaa wèe wa yu. Wèe wa sipyii pu yɛri na pu kalaa ni Kilɛ wo fungɔngɔ fɛɛrɛ ti ni, kɔnhɔ sipyii pu bɛɛri di bye fɛɛfɛɛ Kilɛ ɲaha tàan, pu niyɛ di juri Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni. 29 Lee wuu na, nɛ labye wu pyi. Labye we Kirisa ya kan nɛ mu ge, wee labye we ni nɛ zhaanra leni wu fanha ni. Kee fanha ki kʼa samɔhɔrɔ leni nɛ ni.

2

Kaa le Pɔli ya puro nʼa daa fɛɛ pu wuu na ge

1 Na cebooloo le nʼa giin di zhɛɛ yi na yʼi li cɛ ge, lee li wa mɛ. Nɛ nayɛ pɔ pɔgana bɛɛri na, na kanhama tuugo bɛɛri xu nayɛ ni yee wuu na, ni Lawodise nʼa daa fɛɛ pee, ni piimu bɛɛri pu ɲɛ pu sanha ɲii taha na na-ɛ ge. 2 Nɛ lee bɛɛri pyi, kɔnhɔ pʼi já loɲinɛ ta, samɔhɔrɔ di bye pu ni. Pʼi bye ɲɔmɛɛ na, taanɲɛɛgɛ di bye pu tɛ ni, pʼi ɲi fungɔngɔ fɛɛrɛ na. Lee bu bye, pu na Kilɛ wo kaŋmɔhɔnɔ li cɛ. Lee kaŋmɔhɔnɔ le, lee ɲɛ Kirisa. 3 Fungɔngɔ fɛɛrɛ ti bɛɛri ni lajɛ wu bɛɛri nijemɛ bɛ di wa ŋmɔhɔ wu ni. 4 Nʼa ye yu yi mu, kɔnhɔ sipya wa shishiin ganha da ɲɔtanga jomɔ taga yi piinŋɛ wɛ. 5 Can na, nɛ kunni ya lii yi na, ga nɛ zɔ dʼa pinnɛ ni yi ni. Yee na yiyɛ co xuuni na yi wo labye wu pyi na se wu koro ni, na nɔhɔ fanha ta nʼa daa wu ni Kirisa shizhaa na, lee ya taan nɛ ni fo xuuni.

Ɲiifɛɛrɛ can can wuuro te tʼa daa Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge

6 Ayiwa, ba yʼa sɔɔ na daha Yesu Kirisa fɛni wɛ, yi la le yʼi gori lee koo li ni. 7 Yi kori yaha wu kariɲɛɛgɛ ki ni, ba tige niyɛ ya jin mɛ ɲiŋɛ ni wɛ. Yʼi yi koŋɔ keree bɛɛri kaa le wu keŋɛ ni. Nʼa daa wemu ni pʼa yi kalaa ge, yʼi gori wee ni ni baraga ni. Lee kadugo na yi da baraga tɛri Kilɛ na can can na.

8 Yʼa yiyɛ kasɛri, kɔnhɔ wa shishiin ganha bu yi faanna, wu yi ta co ni wuyɛ pyaa wo lajɛ ni, wu ɲuŋɔ baa jomɔ taga yi piinŋɛ wɛ. Wee lajɛ we, sipyii wo kalɛgɛɛ ni ke koŋɔ ke wo yaɲabaaya ye ni wee ya yìri, wu ɲɛ Kirisa wo we wɛ. 9 Bani kaa kaa li ɲɛ Kilɛ ni ge, wʼa wu ɲi kee bɛɛri na. 10 Yee bɛ dʼa keree ta Kilɛ mu na yìri Kirisa yíri. Yaŋmuyɔ yemu bɛɛri yʼa fanha fɛɛrɛ ni ɲuŋɔ fɛɛrɛ pyi ge, Kirisa wu ɲɛ yee bɛɛri ɲuŋɔ ni.

11 Yee na ɲɛ kariɲɛɛgɛ ni ni Kirisa ni, lee ɲɛ kanna cekɔɔnrɔ yee ya pye. Tee cekɔɔnrɔ te, sipya bɛ ya tee pye-e dɛ, tee ya foro Kilɛ ni. Tee cekɔɔnrɔ te kɔri wu ɲɛ kanna yee ya foro yi jurumu wu bɛɛri ni. 12 Yee ya batize ge, lʼa pye kanna yee ya pinnɛ le faŋa ni ni Kirisa ni, na na pinnɛ ɲɛ ni wu ni. Lee ya pye Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti wo nʼa daa wu funŋɔ ni. Tee sefɛɛrɛ ti tʼa Kirisa ɲɛ na yeege xu ni. 13 Yi jurumu we ni yi na ɲɛ kɔnbaa, lee bi yee pye ba xuu ɲɛ wɛ. Ga nimɛ yee na ɲɛ Yesu ni, pee ɲɛ ɲìi sicuumɔ nivomɔ Kilɛ ya pemu kan yee mu ge. Wʼa wèe jurumu wu bɛɛri yafa wèe mu. 14 Wèe jurumu we wu bi ka na yaha wèe ɲaha na Kilɛ ɲaha tàan, pʼi ba wee taga wèe jaagi na wèe ya saliya kyɛɛgi ge, Kirisa na kori korikoritige na, lee ya wee bɛɛri fɔrɔgɔ na laha wà. 15 Wʼa yaɲabaaya yi wo saanra te, ni yi sefɛɛrɛ ti shɔ yi na, na yee shɛ kpɛɛngɛ na sipyii bɛɛri na, ba kashɛn buloo ɲɛ wɛ. Wʼa se wemu ta wu xu wu funŋɔ ni korikoritige ki na ge, wee se wu wʼa lee pye.

Nʼa daa fɛɛ ya yaa pu taha sipyii wo kalɛgɛɛ fɛni wɛ

16 Lee wuu na, yi ganha bu sipya wa shishiin yaha wu kayuu shan yi na yalige keree na, kelee yagbaya wɛ; kelee na ɲaha na yi jate ya ta nɔ pu wo kaleŋɛɛ caya yi na, kelee pu yevorovoŋɔ kalɛgɛɛ, kelee pu cadɛɛnyɛ na-ɛ wɛ. 17 Kee keree ki bɛɛri bye keree nibaŋaa ki wo ɲaha shɛshɛɛrɛ. Ga can can wuyɛ pyaa, wee ɲɛ Kirisa. 18 Sipyii piimu pu ma puyɛ pye kanna pʼa puyɛ tirige mɛlɛkɛɛ mu, na pu pɛlɛ ge, na daa xuuni puyɛ pyaa wo ŋmunuyɔ ye na ge, yi ganha bu pee sipyii pu yaha pu yi ɲuyɔ kyɛɛgi wɛ. Pee sipyii pu bu kaa bɛɛri pye, pʼa jo na Kilɛ wʼa lee shɛ pee na. Tawaga ni pee sipyii pʼa puyɛ pɛlɛ, pu nibyegee bɛɛri ki ɲɛ puyɛ pyaa fungɔnyɔ keree. 19 Kirisa we wu ɲɛ keree bɛɛri ɲuŋɔ ni ge, pii sipyii pii ya gbara pu nɔrɔ wee na wɛ. Na ta nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri di fanha taa wee gbɔɔrɔ ni, na lɛgi na bɛ ni Kilɛ yɛ pyaa ɲidaan ni, na binnɛ, na bye nigin ba ceepuuro kaciiye tasogoyo ni kavaan ya puyɛ coni cogana lemu na wɛ.

Na xu na binnɛ ɲɛ ni Kirisa ni

20 Ba yee ya pinnɛ xu ni Yesu ni wɛ, a yee di shɔ ke koŋɔ ke wo nibiige fanha ki na. Wee tuun wu ni ɲaha na pʼi ma na kee fanha ki tuugo tɛri yee na sanha, na li pye kanna yee bɛ pʼa yi wo keree pyi sanha na bɛ ni kee koŋɔ ke wo keree pyegaŋaa ni wɛ? Pu jomɔ pu ɲɛ na: 21 «Ma ganha bu ke yaaga ke lɔ-ɛ dɛ, lee wa ɲɔ wɛ; ma ganha bu ke li-i dɛ, lee wa ɲɔ wɛ; ma ganha bu gbɔn ke na-ɛ dɛ, lee wa ɲɔ wɛ.» 22 Na ta yee yaŋmuyɔ ye di ɲɛ ɲɔyalige yɛ nigin, ki bu li xɔ, ki da já ɲɛri nige yaaga bɛ wɛ. Kee keree kii bɛɛri ɲɛ sipyii wo kashangaa, ni pu fungɔngɔ keree. 23 Ma kunni bu kii keree kii wii, mʼa ki ta kʼa foro fungɔngɔ fɛɛrɛ wogoo fɛni. Pii sipyii pii ma sɔɔ na pu yɛ mɛgɛ pɛɛŋɛ pyi, na puyɛ tirige mɛlɛkɛɛ mu, na keree kii taga na pu ceepuuro kana. Ga kaɲɔɔ la yafiin di wa kii keree kii na lemu na já sipya tánha jurumu na wɛ.

3

Fugba nɔɔrɔ wʼa ye koŋɔ yaŋmuyɔ ye na

1 Ayiwa, ma na jo ba yʼa pinnɛ ɲɛ ni Kirisa ni na foro xu ni wɛ, wee tuun wu ni, yaŋmuyɔ ye Kilɛ ya gbegele yaha fugba we ni ge, yʼa yee shaa. Kirisa nidɛɛngɛ ki wa wà saanra tatɛɛngɛ ki ni Kilɛ kanige cɛ. 2 Kilɛ ya lemu gbegele yaha yi ɲaha na fugba we ni ge, yʼa yi funyɔ kɔɔn ni lee kaa ni. Yi ganha ba yi funyɔ kɔɔn ni ke ɲiŋɛ ke wo keree ni wɛ. 3 Bani yee ya pye kanna yee ya xu. Ɲìi sicuumɔ nivomɔ pe pu wa yee mu ge, pee niŋmɔhɔmɔ pu wa Kilɛ mu Kirisa ni. Pee sanha zhɛ fɔlɔ wɛ. 4 Pee ɲìi sicuumɔ pe ɲɛ Kirisa, wee ga ba caŋa caŋa, yi bɛ na binnɛ ni wu ni wu nɔɔrɔ wu ni.

Yi yi kapyelɛgɛɛ ki yaha

5 Lee wuu na yahagaŋaa kiimu bɛɛri ki bye yi na ge, yi kee bɛɛri yaha. Kee ɲɛ: dɔdɔɔrɔ, ni nɔrɔmɔ keree, ni cemɔhɔrɔ keree, ni cemɔhɔrɔ fungɔnyɔ tuuyo bɛɛri; ni lakuuŋɔ tuugo bɛɛri, ni ɲɛgbɔɔ, bani ɲɛgbɔɔ ni yapɛrɛgaanra bɛɛri li ɲɛ nigin. 6 Piimu pu ɲɛ pu ya Kilɛ ɲɔmɛɛ co-e ge, kii keree kii kʼa Kilɛ wo loyire li pye li na da ba nɔ pee na. 7 Yee bɛ tɔɔgɔ ki bye kii kapyebaagaa kii shi ni taashiinɛ ni. 8 Ga nimɛ, yʼa yaa yi ki bɛɛri yaha: vɔgɔ, ni loyire, ni funguuŋɔ. Yi ganha bu sɔɔ shɛhɛɛ, kelee shiigebaara jomɔ pʼa fòro yi ɲɔ ni wɛ. 9 Yi ganha ba kafinɛyɛ yu nige yiyɛ mu wɛ, bani yee ya yi wo yahagalɛɛ le, ni yi wo kapyelɛgɛɛ ki bɛɛri ɲa na ki yaha wà. 10 A Kilɛ di yahagana nivonɔ kan yee mu. Lee funŋɔ ni a la di ganha na faraa caŋa caŋa yee wo lajɛ wu na, kɔnhɔ yʼi bye yi Yaavɔɔ wu wo jaa wu shi, yi kapyegee ki bɛɛri di já pye ba Kirisa yɛ pyaa wogoo ɲɛ wɛ. Wee baraga ni yee ya lee yahagafonɔ li ta. 11 Ayiwa, lee funŋɔ ni do, mʼa pye Girɛkii shi shɛn la, mʼa pye Yawutuu shi shɛn la; mʼa cekɔɔnrɔ pye la, ma ya cekɔɔnrɔ pye-e la; mʼa pye nadadiinmɛ la; mʼa pye ɲà funŋɔ shɛn la; mʼa pye bulo la, ma ya pye bulo-e la, le la shishiin niŋɛ ɲɛ wɛ. Ga Kirisa yɛ nigin wʼa jateni. Wee wu ɲɛ keree ki bɛɛri, wee wu ɲɛ wù bɛɛri zɔlɔɔ na.

Nʼa daa fɛɛ ya yaa na puyɛ tɛri

12 Lee wuu na yee ya pye Kilɛ nagoo. Wʼa yee ɲaha bulo, yi kaa lʼa dan wu ni. Lee funŋɔ ni, yʼa yaa yʼa ɲuŋɔ ɲaari yiyɛ na, yi da cemɛ pyi yiyɛ na, yi da yiyɛ tirige yiyɛ mu, yʼi bye ni lotangaa ni, yʼi loxulo ta. 13 Yʼa yiyɛ tɛri yi cɔnrɔmɔ keree na. Wa bu nahana wa mu, yi bɛɛri pʼa yi wo jurumu wu yafani yiyɛ mu ba Kafɔɔ ya yi wo jurumu wu yafa yi mu mɛ wɛ. 14 Ga le bɛɛri kadugo na, yi kaa di da dan yiyɛ ni xuuni. Taanɲɛɛgɛ ke, kee kʼa da ba yee bɛɛri pinnɛ, na yee pye nigin. 15 Kirisa wo ɲaɲiŋɛ ke, kee ki tiin yi zɔlɔɔ pu na, kʼi yi keree ki bɛɛri ɲaha co. Lee kaa na Kilɛ ya yee yiri, na yee bɛɛri pinnɛ na pye ceepuuro nigin. Yʼa baraga tɛri wu na tuun bɛɛri ni!

16 Yi Kirisa wo kafila wu yaha wu diin yi zɔlɔɔ pu na ni wu fanha bɛɛri ni! Yʼa hakilee kaan yiyɛ mu, yʼi da yiyɛ yɛri ni fungɔngɔ fɛɛrɛ ni! Zaburuu Kitabu yoyo, ni Kilɛ-pɛɛŋɛ yoyo, ni Kilɛ Munaa yokanya yatii bɛ, yʼa yee cee Kilɛ mu ni yi zɔlɔɔ pu bɛɛri ni, ni baraga daha ni wu na. 17 Kaa kaa yʼa da jo kelee yʼa da bye ge, yʼa ki bɛɛri pyi Kafɔɔ Yesu mɛgɛ na. Yi da baraga tɛri To Kilɛ na Yesu mɛgɛ na.

Nʼa daa fɛɛ ya yaa na lekɛ pyi puyɛ na ge

18 Ayiwa gbagashaa, yi yiyɛ tirige yi namaa mu, ba Kafɔɔ ya lee shaa nʼa daa fɛɛ pu mu wɛ! 19 Yee namaa bɛ, yi cèe kaa di da dan yi ni. Yi ganha bu pu co ni fungɔnkuuŋɔ ni wɛ! 20 Nɔhɔpiire, yee bɛ di da yi sefɛɛ ɲɔmɛhɛɛ coni keree bɛɛri ni. Lee lʼa dan Kilɛ ni. 21 Yee bɛ sefɛɛ, yi ɲahaya ganha bu danha ni yi nɔhɔpiire ni, yʼi kafugo pɛlɛ ti na wɛ. Lee kaa bɛ wɛ pu yatɛnyɛ na xhuu.

22 Yee kapyebyii bɛ, yee bɛ di yi ɲuŋɔfɛɛ ɲɔmɛhɛɛ co keree bɛɛri ni ke ɲiŋɛ ke na. Yi ganha ba labye wu pyi pu ɲii na, yʼi li pye kanna yʼa wee pyi yi kaa di daan pu ni wɛ. Ga yʼa labye wu pyi ni funvige ni Ɲuŋɔfɔgbɔ wuyɛ pyaa ɲìi fyaara wuu na. 23 Kaa kaa yʼa byi ge, yʼa li pyi ni fungɔnfige ni, kanna ba yʼa li pyi Ɲuŋɔfɔgbɔ wu mu wɛ. Li ganha da bye nago kanna sipyii mu yʼa li pyi wɛ. 24 Yʼa yiyɛ funyɔ kɔɔn li na na Ɲuŋɔfɔgbɔ wu na ba yi saraa. Wʼa lemu gbegele yaha wu nagoo pu mu ge, yi na ba lee ta. Kirisa wu ɲɛ Ɲuŋɔfɔgbɔ we, wee mu yi wa labye wu pyi. 25 Ga sipyaa sipya wʼa kakuuŋɔɔ pyi ge, Kilɛ na ba weefɔɔ bɛ saraa na bɛ ni wu kakuuŋɔɔ ki ni. Kilɛ ya wa wo wa ni wɛ.

4

1 Ayiwa, yee ɲuŋɔfɛɛ bɛ, yee bɛ di yi kapyebyii pu co ɲɔ ni tiimɛ ni zɔsaama ni. Yi bɛ di li cɛ nago kanna yi bɛ wo Ɲuŋɔfɔgbɔ wu wa fugba we ni.

Pɔli wo yɛrɛ mujuu

2 Yʼa Kilɛ ɲɛɛri tuun bɛɛri ni, yʼi la le yiyɛ ni yʼi kee ɲɛrɛgɛ ke co xuuni. Yʼa baraga tɛri Kilɛ na yi da wu shaari. 3 Yi da Kilɛ ɲɛɛri wù bɛ mu, kɔnhɔ Kilɛ yɛ pyaa di já wù tɛgɛ, wu cogosaama kan wù mu wù já wʼà wu Jozaama pu yu. Wu Ja Kirisa kaa le li bye kaŋmɔhɔnɔ, a wù li cɛ nimɛ ge, wù da li keree shɛɛ wʼà fiinŋɛ. Yee wo jo funŋɔ ni pu wa nɛ co na le kaso ni. 4 Yʼa Kilɛ ɲɛɛri na mu, kɔnhɔ di sii já da lee kaŋmɔhɔnɔ le fiinŋɛ da yu, ba nʼa sii yaa di da yi yu wɛ.

5 Piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, yi yi ɲaarigana cɛ pee tɛ ni. Yi ganha bu diin da ɲuŋɔ baa keree pyi fo di ba tuun wu torogo wɛ. 6 Kafila we yʼa da da yu ni sipyii ni ge, wee di bye ni tipoomɔ ni ba suumɔ ɲɛ wɛ, wu bye ni kuduun ni. Wa bu yegeŋɛ ka kan yi mu, yi ba da kee ɲɔ shɔ, yi tee ɲɔshɔɔrɔ te pye ni jojemɛ ni.

Pɔli ni wu taanɲiinɛɛ fò mujuu

7 Ayiwa nimɛ, keree kiimu bɛɛri ki wa naha nɛ mu ge, wu taanɲii, wu ceborona Tishiki, wee na zhɛ kee bɛɛri paari yi mu. Ɲɔmɛɛ fɔɔ wʼa wii fo xuuni, nɛ ni wee wu wa naha shiizhan Kafɔɔ wo labye wu na. 8 Nʼa sii li ɲɔ wolo li kaa na di wu tun yi mu, kɔnhɔ lemu li ɲɛ naha ge, wu shɛ lee bɛɛri paari yi mu, wu samɔhɔrɔ le yi ni. 9 Onɛzimu nʼa pinnɛ ni wu ni. Wù taanɲii, wù ceborona wa wu wa wu bɛ, ɲɔmɛɛ fɔɔ wu wa wu bɛ. Yee wo sipya wa wu wa wii. Keree kiimu bɛɛri kʼa byi naha ge, pu na zhɛ kee bɛɛri paari yi mu.

10 Na kaso leɲii Arisitaaki ya yi shaari, Barinabasi ceborona ja Marika bɛ ya yi shaari. Wee Marika wu kaa nɛ bi jo yee mu. Wu ba shɛ yi yíri, yi wu co xuuni. 11 Yesu we pʼa yiri na Zhutusi ge, wee bɛ ya yi shaari. Pii yɛ pʼa pye Yawutuu pu wo nʼa daa fɛɛ pu ni, piimu pʼa nɛ tɛgɛ Kilɛ wo saanra ti jo wu na sipyii pu mu ge. Pʼa nɛ luu ɲiŋɛ fo xuuni.

12 Epafirasi ya yi shaari, wee bɛ wa yee wo sipya wa. Wu bɛ wu ɲɛ kapyebye wa Yesu Kirisa mu. Wʼa wuyɛ pɔ Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na yee mu xuuni, kɔnhɔ yʼi fanha ta nʼa daa wu ni, yʼi bye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ, yʼi sɔɔ li na nago Kilɛ ɲidaan wʼa byi keree bɛɛri ni. 13 Yee ni yi tàan kulogoo Lawodise ni Hirapolisi, Epafirasi ya yee keree co xuuni wu zɔ wu na, nɛ wa lee wo sɛɛri. 14 Wù taanɲii jɔgɔtɔɔlɔɔ Luka bɛ ya yi shaari, Demasi bɛ ya yi shaari.

15 Yi wù cebooloo nʼa daa fɛɛ Lawodise shɛɛn pu shaari. Nɛfasi ni nʼa daa fɛɛ piimu pʼa binnɛɛ wu kaban ge, yi pee bɛ shaari. 16 Yi bu we sɛmɛ we kalaa xɔ, yʼi wu yaha shɛ gan Lawodise nʼa daa fɛɛ pu bɛ mu pu kalaa. Sɛmɛ we wu da yìri Lawodise kulo li bɛ ni na pa gan yi mu ge, yi bɛ di wee bɛ kalaa. 17 Yʼi yi jo Arishipi mu na nɛ jo na labye we kaa lʼa le wu keŋɛ ni Kafɔɔ wo labye wu ni ge, na wu la le wuyɛ ni wu da wu pyi wu pyegana na.

18 Nimɛ woyo ye, nɛ Pɔli yɛ pyaa keŋɛ kʼa yee ka, yee yi wa mɛ. Nɛ Pɔli ya yi shaari. Kaso ni nɛ wa naha, yi ganha da funŋɔ wɔ na na wɛ. Kilɛ wu duba yi mu.

1 TESALONIKI SHƐƐN

1

2

3

4

5

1 Tesaloniki Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ nizhiimɛ wemu tun Tesaloniki shɛɛn mu ge

Jɔgɔ yɛ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Tesaloniki egilizi wu mu Pɔli ya we sɛmɛ we tun. Masedɔni fiige ki wo kugbɔɔ li bi bye lii. Kegaaŋa tapyegbɔhɔ kulo lʼa bye lii, lee na lɔhɔ kɔrɔyɔ niɲɛhɛyɛ bi se wà. Yawutuu niɲɛhɛmɛɛ ni shi watii shɛɛn bɛ pu bi bye Tesaloniki kulo li ni. Pɔli wʼa Tesaloniki egilizi wu nɔhɔ sin. Wu ni Timote, ni Silasi wu bi bye shiizhan. Ga pu ya já mɔ Tesaloniki kulo li ni wɛ, bani Yawutuu pʼa bi yìri pu fɛni. Ga, a Pɔli di ba Timote tun kari pu mu tuun wa ni, kɔnhɔ wʼi shɛ egilizi wu tɛgɛ wu fanha ta. Wu ɲara shuun wuu li tɔɔgɔ fɛni Pɔli ya we sɛmɛ we ka yee xhuu nigin (100) na toro Yesu nibaŋa kadugo na.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Ba Timote ya pa fiin jo Pɔli mu egilizi wu ɲuŋɔ tàan wɛ, a Pɔli di we sɛmɛ we ka, kɔnhɔ wu Tesaloniki egilizi wu luu waha, wu yɛrɛ bɛ kan pu mu Kilɛ koro li ɲaarigazaana li shizhaa na.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

1 Tesaloniki Shɛɛn 1:1-10 Ali na li ta waha ya nɔni bɛ Tesaloniki shɛɛn na, Pɔli ya baraga taha Kilɛ na pu wuu na, bani wʼa fiin nizaama ta na yìri pu yíri.

1 Tesaloniki Shɛɛn 2:1—3:13 Pɔli ya wu wo labye wu pye pyegana lemu na, kariɲɛɛgɛ nizaaŋa kemu bɛ di ɲɛ wu ni Tesaloniki kulo li tɛ ni ge, Pɔli ya pu funŋɔ to kee na.

1 Tesaloniki Shɛɛn 4:1-12 Ɲaarigana lemu lʼa dan Kilɛ ni ge.

1 Tesaloniki Shɛɛn 4:13—5:11 Kafɔɔ pana shuun wuu li keree.

1 Tesaloniki Shɛɛn 5:12-28 Yɛrɛ ni fò mujuu.

1

Pɔli ni wu kapyebyeɲii pu wo fò mujuu

1 Nɛ Pɔli, ni Silivɛn, ni Timote, wèe pʼa we sɛmɛ we tun wù To Kilɛ, ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo nʼa daa fɛɛ pu mu, piimu pu wa Tesaloniki kulo li ni ge.

Kilɛ wo niimɛ we ni ɲaɲiŋɛ ke ki kori yaha yi mu.*

Pʼa pu nʼa daa wu taha Yesu na

2 Wèe ya baraga tɛri Kilɛ na tuun bɛɛri ni yee bɛɛri wuu na, na ɲɛrɛgɛ bɛ pyi yi mu gbee. 3 Yee ya kapyeŋɛɛ pyi pyegana lemu na, na yi wo nʼa daa wu shɛɛ ge, na kapyeŋɛɛ kiimu pyi yi wo taanɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni ge, na wù Kafɔɔ Yesu Kirisa pye yi tadaŋa ni lowaa lemu ni ge, wèe ba wù To Kilɛ wu ɲɛɛri tuun bɛɛri ni wèe ma wù fungɔngɔ yaha kii bɛɛri na.

4 Wù cebooloo, wèe ya li cɛ jo yee kaa ya taan Kilɛ mu, a wu yee ɲaha bulo kɔnhɔ yʼi bye wu wuu. 5 Wèe ya Kilɛ Jozaama pemu jo yee mu ge, pee Jozaama pu wo yɛrɛ li ya da ɲɔ jomɔ yɛ nigin na wɛ, ga Fɛfɛɛrɛ Munaa li bɛ wo sefɛɛrɛ tʼa fara. Lee wuu na yee ya dà pu na na can ɲɛ pu ni. Na fara lee na, yee ya li ɲa na yee wo ɲɔ kaa na wèe ya kee keree ki bɛɛri pye mu. 6 Kafɔɔ Yesu ya ɲaari ɲaarigana lemu na na fara wèe na ge, a yee bɛ di ganha na ɲaari mu. Yee ya kanhama nigbɔ ɲa, ga lee bɛ na yee ya sɔɔ Kilɛ Kafila wu na ni fundanga ni, Fɛfɛɛrɛ Munaa ya fundanga kemu kaan ge.

7 Ayiwa, lee funŋɔ ni yee ya pye ɲaha shɛshɛɛrɛ Masedɔni fiige ki wo nʼa daa fɛɛ pee, ni Akayi fiige ki wo nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri mu. 8 Kafɔɔ wo jomɔ pʼa yìri yee mu, na shɛ nɔ fo Masedɔni fiige ke, ni Akayi fiige ki ni. Lee yɛ bɛ wɛ, ga yeeyɛ pyaa ya dà Kilɛ na dagana lemu na ge, wee nʼa daa we kaa ya xuu wu bɛɛri círi. Lee wuu na li ya ta nɔ nago kanna wèe pu na wʼà yee kaa yu nige wa mu wɛ. 9 Wèe ya tigi yee mu, a yee di wèe ɲuŋɔ círi cirigana lemu na ge, sipyii pu bɛɛri pʼa yee yu. Yee ya yi yapɛrɛɛ ki bɛɛri yaha wà, Kilɛ we wu ɲɛ ɲiifɛɛrɛ na, na ɲɛ can bɛ ge, na sɔɔ wee na, na ganha na kapyeŋɛɛ pyi wu mu pyegana lemu na ge, 10 sipyii pʼa yee bɛɛri yu. Yee wa wu Ja wu sigee, wu ba yìri fugba wu ni na pa, wu Ja Yesu wemu Kilɛ yɛ pyaa ya ɲɛ na yeege xu ni ge. Kilɛ wo loyire le lʼa ma ge, wee wʼa wèe shuu lee na.

2

Pɔli ya kapyeŋɛɛ kiimu pye Tesaloniki kulo li ni ge

1 Na cebooloo, yeeyɛ pyaa ya li cɛ na wèe ya ta tigi yee mu tawaga ni wɛ. 2 Yee ya li cɛ na pʼa wèe cogana kolo, na wèe kpɔn, na wèe shɛhɛlɛ Filipe kulo li ni. Ga lee bɛ na Kilɛ ya lowaa kan wèe mu pee kanhama pu ni, a wèe di la le wùyɛ ni, na digi yee mu, na Kilɛ wo Jozaama pu jo yi mu fyaara baa Tesaloniki kulo li ni, ali na ta sipyiire ti bi wèe ɲaha kɔɔn lee na bɛ. 3 Wèe ya wù wo Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pye. Wèe di ya ta li pye, kɔnhɔ wù sipya wa shishiin piinŋɛ wɛ; wèe di ya ta li pye ni fungɔnkuuŋɔ ni wɛ; wèe di ya ta li pye na taha naŋmahara bɛ na wɛ. 4 Ga Kilɛ ya lee ta na lee lʼa yaa ni wèe ni, na wu Jozaama pu kaa le wèe keŋɛ ni. A wèe bɛ di ganha na pu yu mu sipyii pu mu. Wèe wa ye yu, kɔnhɔ wù kaa di da dan sipyii ni wɛ. Lemu lʼa bɛ Kilɛ mu ge, lee wèe ya zhaa, bani Kilɛ wʼa wèe fungɔnyɔ yi bɛɛri cɛ.

5 Ayiwa, wèe wo jomɔ pu yɛrɛ li funŋɔ ni, yeeyɛ pyaa ya li cɛ na wèe ya ta kafila taga sipya wa shishiin faanna wɛ. Wèe di ya ta li pye bɛ wari shakoro wɛ. Kilɛ wa wèe sɛɛri lee na. 6 Wèe ya ta li pye bɛ kɔnhɔ yi da gbɔɔrɔ tɛri wù na kelee sipyii piitiilee di da gbɔɔrɔ tɛri wù na wɛ. 7 Li ɲɛhɛ da bi daan bɛ wèe mu, wèe bi da zii já wù fanha shɛ bɛ yee na, bani Kirisa wo tudunmɔɔ wèe ɲɛ. Ga wèe ya ta lee pye wɛ. Wèe ya logoo gbo ni yee ni, na ganha na yee deedee ba cee ya wu nagoo deedee wɛ. 8 Yee ya taan wèe mu taangana lemu na ge, lee funŋɔ ni wèe bi ta li yaha Kilɛ wo Jozaama pu yɛ wo jo na wɛ. Ga wèe bi yere li na ali na wù munahaa ki bɛ kan yee wuu na, bani yee kaa bi waha wèe mu fo xuuni.

9 Na cebooloo, wèe ya kapyeŋɛɛ kiimu pye na kanhama pemu ɲa ge, yi funŋɔ wa nidogo lee na. Wèe bi kapyeŋɛɛ pyi caŋa ni piige, na daga na wùyɛ ɲɔ shaa, kɔnhɔ wù ganha bu da bye tuguro sipya wa shishiin ɲuŋɔ ni wɛ. Mu wèe ya pye na Kilɛ wo Jozaama pu jo yee mu. 10 Yee piimu pu wa nʼa daa fɛɛ pu ge, yee wa li sɛɛrɛɛ, Kilɛ bɛ di ɲɛ li sɛɛri. Kaa kaa wèe ya pye yee niŋɛ ni ge, kee bɛɛri ya pye fɛɛfɛɛ, na bye tifire wogoo, jaagi wa shishiin ya ta wèe na wɛ. 11 Yeeyɛ pyaa kʼa li cɛ na wèe ya yee co ba tofɔɔ ya wu nagoo coni wɛ. 12 Wèe ya yee yɛri, na samɔhɔrɔ le yee ni, na yi jo fo na yi waha yee mu jo yʼa ɲaari yʼa sahaŋi ni Kilɛ ɲidaan ni. Lee wuu na Kilɛ ya yee yiri, kɔnhɔ yʼi jé wu wo saanra nɔɔrɔ wuuro ti ni.

Tesaloniki shɛɛn wo nʼa daa we ni pu kanhama keree

13 Wèe ya baraga tɛri sanha Kilɛ na kaa lemu bɛ wuu na ge, lee li wa mɛ. Wèe ya Kilɛ wo jomɔ pemu jo yee mu ge, yee ya ta pu co ba sipya wo ɲɛ wɛ. Ga ba pʼa sii can na wɛ, mu yee ya pu co; na pu cɛ na Kilɛ jomɔ pu ɲɛ pii, na pee pu wa labye pyi yee nʼa daa fɛɛ pu funyɔ ni. 14 Wù cebooloo Tesaloniki shɛɛn, Kilɛ wo nʼa daa fɛɛ piimu pu wa Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni Zhude fiige ki ni ge, yee ya yi wo ɲaarigana li saha ni pee wuu li ni. Bani Yawutuu pʼa pee kanha kanhagana lemu na ge, lee kanhagana le ninunɔ na yee bɛ wo sipyii pʼa yee kanha. 15 Pee Yawutuu pu pʼa taashiinɛ li wo Kilɛ tudunmɔɔ pu gbo, na ba Kafɔɔ Yesu bɛ gbo, na wèeyɛ pyaa bɛ kanha fo xuuni. Keree kiimu ki ɲɛ ki ya bɛ Kilɛ mu-i ge, kee pʼa byi. A pʼi puyɛ pye sipyii pu bɛɛri wo pɛɛn. 16 Shi we wu ɲɛ wu ɲɛ Yawutuu-i ge, pu ma giin pu da wèe ɲaha kɔɔn na wèe ganha bu shɛ Kilɛ wo Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pye pee mu kɔnhɔ Kilɛ di pu ɲuŋɔ wolo wɛ. Lee funŋɔ ni pʼa pu wo jurumu wu ɲɛhɛ fo na shɛ nɔ wu tɛhɛnɛ na. Ga Kilɛ wo loyire le lʼa pa do pu ɲuŋɔ ni.

Tesaloniki shɛɛn kaa ya Pɔli ta

17 Wù cebooloo, wèe ya waa laha yee na, a wèe di tuun wemu pye wèe da wùyɛ ɲa ni yee ni-i ge, a yee la di sii shɔ wèe ni xuuni. Ga ali wèe ɲɛhɛ bye wèe di ya ta na wùyɛ ɲaa bɛ wɛ, wèe fungɔnyɔ wa yee na. 18 Lee wuu na, wèe di bi giin wèe di shɛ foro yee na. Lee lʼa bi sii nɛ Pɔli yɛ pyaa funŋɔ ni. Nɛ li taanna wii fo tɔɔɲii shuun, ga Shitaanni na bari koo li na wèe mu.

19 Ayiwa, yee pu wa da ba bye wèe tadaŋa, ni wèe funŋɔ kataan. Wèe na ba ɲuyirige kemu bɛ ta ge, yee pu da ba bye yee bɛɛri wo kaɲuŋɔ wù Kafɔɔ Yesu ɲahagbaa na wu ba guri pa. 20 Uun dɛ! Yee pʼa sii wèe wo ɲuyirige ki kaɲuŋɔ, ni wèe wo fundanga ki kaɲuŋɔ.

3

Pɔli ya Timote tun Tesaloniki ni

1 Ayiwa, lʼa pa mɔ wèe da ga fiin ta yee shizhaa na wɛ, a lee di ba bye lee ya já xu wèe ni wɛ. Lee wuu na, a wèe di li yaha wùyɛ funyɔ ni jo wèe yɛ na ba gori Atɛni kulo li ni naha, 2 na wù ceborona Timote tun shɛ yi mu wà. Wu bɛ wʼa kapyeŋɛɛ pyi ni wèe ni shiizhan Kilɛ mu na Kirisa wo Kilɛ Jozaama pu yu. Wèe ya wu tun shɛ yi mu, kɔnhɔ wu shɛ lowaa kan yi mu, wu samɔhɔrɔ le yi ni xuuni, yi da se ɲaha na nʼa daa wu ni. 3 Kanhama pe pu wa yi na nimɛ ge, kɔnhɔ pee ganha bu wa shishiin yeege nʼa daa wu ni yi ni wɛ. Yeeyɛ pyaa ya li cɛ na Kilɛ wʼa li lɔ pee kanhama pʼi ba nɔ wèe na. 4 Na wèe yaha ni yee ni shiizhan, wèe bi ma yi yu yee mu na ta li sanha nɔ wɛ, jo wèe na ba ganha xuuni. Pee kanhama pu pʼa nɔ mɛ nimɛ, yiyɛ pyaa bɛ ɲii wá pu ni.

5 Lee wuu na wèe ya wii kanha yee koo ni wèe da ga fiin ta yee shizhaa na-ɛ ge, a nɛ ganha na Timote tun yee mu, jo wu shɛ yee yíri wu shɛ yee wo nʼa daa wu shi cɛ wu pa jo wù mu. Bani nɛ bi fyagi jo Shitaanni ganha da ba yi faanna wu yi piinŋɛ, wèe wo kapyeŋɛɛ kʼi bye ɲuŋɔ baa wɛ.

Tesaloniki shɛɛn wo nʼa daa wu kaa ya taan Pɔli ni

6 Ayiwa dagana lemu na yee ya daa Yesu na, sipyii pusamaa bɛ kaa di dan yee ni taangana lemu na ge, Timote ya yìri yee yíri na pa nimɛ, na ba yee ɲaha jo wèe mu, a lee di daan wèe ni. 7 Ayiwa na cebooloo, ba pee jomɔ pe ya jo wèe mu wɛ, ali na wèe yaha kanhama, ni ɲiɲaara keree ni, wèe logoo ya ɲiŋɛ yee shizhaa, bani yi wa se ɲaha na nʼa daa wu ni. 8 Nimɛ kunni wèe ya lowagaa ta, bani yee ya kori yaha Kafɔɔ wo kariɲɛɛgɛ ki ni. 9 Yee wo nʼa daa wu kaa ya wèe funŋɔ taan taangana lemu na Kilɛ ɲaha tàan ge, dii wèe di da bye wèe di já Kilɛ kemɛ shaari wee nʼa daa we wuu na wɛ? 10 Wèe wa na Kilɛ ɲɛɛri caŋa ni piige, na wu ɲɛɛri xuuni, kɔnhɔ wu koo kan wù mu, wù shɛ ɲii taha yi na. Keree kiimu ki ɲɛ wèe ya yee ta kalaa kee ni nʼa daa wu shizhaa na-ɛ ge, wù shɛ yi kalaa kee ni.

11 Wù To Kilɛ ni wu Kafɔɔ Yesu wu koo yaha wù mu wù shɛ yi ɲa! 12 Kafɔɔ wu la fara yi wo taanɲɛɛgɛ ki na, wu shi taanɲɛɛgɛ nigbɔhɔ di bye yi ni yiyɛ tɛ ni, kʼi bye yi ni sipyii pusamaa bɛɛri tɛ ni! Kʼi bye ma na jo ba yee kaa ya dan wèeyɛ pyaa ki ni taangana lemu na wɛ! 13 Lee bu bye, yi na fanha ta. Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa na ba ba caŋa kemu ni wu wo fɛfɛɛrɛ sipyii pu bɛɛri ni ge, yi bɛ di ba da fɛɛfɛɛ, jaagi xuu wa shishiin ganha bu da yi na wù To Kilɛ ɲaha tàan wɛ.

4

Ɲaarigana lemu lʼa taan Kilɛ mu ge

1 Ayiwa na cebooloo, yee ya yaa yee pʼa ɲaari ɲaarigana lemu na yi kaa di daan Kilɛ ni ge, wèe ya lee shɛ yee na; yee dʼa ɲɔ kɔn na ɲaari na xɔ bɛ lee ɲaarigana li na. Ga wèe wa li shaa yi mu, na yi ɲɛɛri Kafɔɔ Yesu mɛgɛ na jo yi la fara lee na. 2 Kafɔɔ Yesu ya keree kiimu shɛ wèe na a wèe di yee kalaa ki ni ge, yiyɛ pyaa wa kee cɛ. 3 Kilɛ ɲidaan wu wa yʼi bye fɛɛfɛɛ, yi já yiyɛ na dɔdɔɔrɔ kabaŋa na. 4 Yee wa bɛɛri ya yaa na kori yaha fɛfɛɛrɛ ni, yi da gbɔɔrɔ tɛri yiyɛ na. 5 Yi ganha bu lakuuŋɔ yaha ki pye yi ɲidaan ba Kilɛ cɛbaalaa pii ɲɛ mɛ wɛ. 6 Wa shishiin ganha bu wu ceboro ŋmahana kelee na wu toɲɔ ceko kabaŋa na wɛ. Wèe ya tee yee jo na waha yi mu, bani sipyaa sipya wʼa wee kashi wu pyi ge, Kilɛ na ba li foo tɔ weefɔɔ mu. 7 Bani Kilɛ ya ta wèe yiri na wèe yaha na wèe pʼa kanɔrɔyɔ pyi wɛ. Ga wu funŋɔ ki wa wù bye fɛɛfɛɛ. 8 Lee wuu na, sipya wemu bu pe jomɔ pe she, weefɔɔ ya ta sipya wo ɲɔmɛɛ she-e dɛ; ga Kilɛ wemu wʼa wu Fɛfɛɛrɛ Munaa li kan yi mu ge, wee wo ɲɔmɛɛ wufɔɔ ya she.

9 Ayiwa, cebooloo kaa ya dan puyɛ ni taangana lemu na ge, ɲuŋɔ wa li na nago wa wu na yee kalaa lee ni wɛ, bani Kilɛ yɛ pyaa ya yee kalaa na xɔ lee ni. 10 Kee taanɲɛɛgɛ ke shiin ki wa yee ni na ɲaha tii nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri na, piimu bɛɛri pu ɲɛ Masedɔni fiige ki ni ge. Ga wèe wa li shaa yi mu sanha jo yi la fara lee na. 11 Yi la le yiyɛ ni yʼi da ɲaɲiŋɛ shaa! Yi yiyɛ torogana cɛ sipyii pusamaa wo keree ki shizhaa na! Yi la le yiyɛ ni, yi da kapyeŋɛɛ pyi kɔnhɔ yi mago di da ɲɔgi kee kapyeŋɛɛ ki funŋɔ ni, ma na jo ba wèe ya yi jo toro yi mu jogana lemu na wɛ. 12 Yi bu já lee na, piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, pee bɛ na da baraga tɛri yi na; yi ɲuŋɔ tuguro bɛ di wa da bye nige sipya wa shishiin ɲuŋɔ ni wɛ.

Kafɔɔ nibaŋa keree

13 Ayiwa, nʼa daa fɛɛ piimu pʼa xu ge, wèe funŋɔ ki wa jo yʼi can cɛ pee shizhaa na, kɔnhɔ pee wo keree ganha bu yi ɲahaya tanha ba tadaŋa baa sipyii ɲɛ wɛ. 14 Ba wèe ya dà li na na Yesu ya xu, na ɲɛ na foro xu ni wɛ, lee funŋɔ ni wèe ya dà li na bɛ sanha na nʼa daa fɛɛ piimu pʼa xu ge, Kilɛ na ba pee bɛ ɲɛ Yesu baraga ni, pʼa ba bye ni Yesu ni.

15 Ayiwa, Kafɔɔ yɛ pyaa ya jomɔ pemu jo wèe mu ge, pee wèe ya yu yi mu jo Kafɔɔ cabaŋa, wèe piimu pu wa ɲiifɛɛrɛ na ge, wèe da ba xuu pu ɲaha kɔn wɛ. 16 Bani lʼa shɛ na Kilɛ na ba fɛnhɛ jo ni fanha ni kee caŋa, lee bu laha wà, wù na ba mɛlɛkɛɛ ɲuŋɔfɔɔ wa wo mujuu logo, lee bu laha wà, Kilɛ wo maga ki na wi. Kee bu wi, Kafɔɔ Yesu yɛ pyaa na digi na yìri fugba wu ni. Wee tuun wu ni, piimu pʼa xu pʼi bi daa Yesu na ge, pee na fɛnhɛ ɲɛ. 17 Lee bu bye na wèe nʼa daa fɛɛ piimu samaa ɲìi wuu ta, wèe bɛɛri na ba binnɛ kari ni pii pu bɛ ni fugba ɲahaya ye na, na shɛ Kafɔɔ ɲuŋɔ círi. Lee funŋɔ ni wèe bɛɛri na bye ni Kafɔɔ ni shiizhan.

18 Ayiwa na cebooloo, yʼa pe jomɔ pe taga yʼa samɔhɔrɔ leni yiyɛ ni.

5

Na gbegele yaha Kafɔɔ cabaŋa ɲaha na

1 Na cebooloo, yee mago wa li na nago wèe pu na ya jo yi mu Kafɔɔ cabaŋa, kelee wu paduun keree na wɛ. 2 Yeeyɛ pyaa ya li cɛ na fiinŋɛ na jo Kafɔɔ cabaŋa na ba sipyii fo ba nagaa ɲɛ ma sipya fo mɛ nibiige ni wɛ. 3 Tuun wemu ni sipyii da ba yu: «Ɲaɲiŋɛ wa wù tɛ ni niɲaa, wèe ya kanha shɔ kakuuŋɔɔ ki bɛɛri na ge!» Wee tuun wu ni, kanhama nigbɔ wa da ba gɔn do pu ɲuŋɔ ni, ba layara ma cee laa wo fo na co wɛ. Sipya wa shishiin wa da ba shɔ kee caŋa wɛ.

4 Ga na cebooloo, nagaa ya sipya foni fogana lemu na ge, kee cabaŋa ki da ga ba yee fo mu wɛ. 5 Yee bɛɛri ya ɲɛri kpɛɛngɛ nagoo, yee ya pye caŋa nagoo. Wèe ɲɛ piige nagoo wɛ, wèe di ɲɛ nibiige bɛ wuu wɛ. 6 Lee wuu na wù ganha bu da gori yaha ŋmunumɔ na ba pusamaa ɲɛ wɛ! Wù kori yaha ɲìi na, wù já wùyɛ na! 7 Yi li cɛ na piige ni sipyii ya ŋmunɔɔ, piimu bɛ pu wa sinmɛ pe gbuu fo na ɲawɔhɔ wuu puyɛ na ge, piige ni pee bɛ ya pu gbuu. 8 Ga wèe piimu pu ɲɛ caŋa nagoo ge, wù já wùyɛ na! Wù nʼa daa ni taanɲɛɛgɛ le wùyɛ ni ba kashɛnŋmɔɔ wo tɔɔrɔ fadeye ɲɛ mɛ wɛ! Wù ɲuwuuro pye wù tadaŋa, tee di bye wù mu ba tɔɔrɔ ɲudɔnɔ ɲɛ wɛ. 9 Bani Kilɛ ya ta li ɲɔ wolo wu wo loyire le di ba do wèe ɲuŋɔ ni wɛ. Ga wʼa li ɲɔ wolo wèe di ba ɲuwuuro ta wù Kafɔɔ Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni. 10 Lee wuu na Yesu ya xu wèe tɛgɛ, kɔnhɔ wʼà pye ɲìi na la, wù shiin ya xu la, wù ba binnɛ pye ni wu ni wu cabaŋa.

11 Ayiwa, lee wuu na, yʼa yiyɛ yɛri, yi da lowagaa leni yiyɛ ni ma na jo ba yʼa tee na li pyi na xɔ wɛ.

Yɛriyɛri jomɔ pa

12 Ayiwa na cebooloo, na fara lee bɛɛri na, piimu pʼa puyɛ kan, na yi kalaa nʼa daa wu wo koo li ni, na yi yɛri Kafɔɔ wo koo li ni ge; wʼà li shaa yi mu jo yʼa baraga tɛri pee na. 13 Yi pu yaha see tayahaŋa ni! Pu kaa di da dan yi ni pu labye wu wuu na! Yʼa yi wo ɲiifɛɛrɛ ti pyi ni ɲaɲiŋɛ ni yiyɛ tɛ ni!

14 Na cebooloo, wèe ya yi ɲɛɛri, piimu pʼa puyɛ yaha saafɛɛ, na kapyeŋɛɛ she ge, yʼa pee yɛri! Lowaa ɲɛ piimu ni wɛ, yi da lowaa leni pee ni! Piimu wo baraga kʼa cɛ̀rɛ ge, yi da pee tɛri! Yi bɛɛri di yiyɛ co ni loxulo ni! 15 Yʼa yiyɛ kasɛri, yi ganha bu wa yaha wu kakuunɔ taga kakuunɔ la wo foo tɔ wɛ. Yʼa kasaaŋaa pyi yiyɛ mu tuun bɛɛri ni! Yi da ki pyi sipyii pusamaa bɛɛri mu.

16 Yi pye ni fundanga ni tuun bɛɛri ni! 17 Yi da Kilɛ ɲɛɛri gbee! 18 Yʼa fò kaan Kilɛ mu keree bɛɛri ni. Lee Kilɛ wʼa zhaa yee mu Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni.

19 Yi ganha bu Fɛfɛɛrɛ Munaa li koro tɔ yi zɔlɔɔ pu na wɛ. 20 Kilɛ ya wu kafila wu kaan piimu mu pu na yu ge, yʼa wee kafila wu jateni. 21 Yi da wu bɛɛri suguri xuuni, wemu wʼa ɲɔ wu ni ge, yi da wee luu! 22 Wemu wʼa kolo wu ni ge, yʼi wee yaha shan!

Pɔli fò mujuu

23 Ayiwa, Kilɛ we wʼa ɲaɲiŋɛ ki kaan ge, weeyɛ pyaa ki yi pye fɛɛfɛɛ! Yi zɔlɔɔ pee, ni yi munahaa kee, na fara yi ceepuuro ti na, yi bɛɛri di gori yaha fɛɛfɛɛ fo na shɛ nɔ wù Kafɔɔ Yesu Kirisa cabaŋa ki na, fɔɔnrɔ tɛnɛ ganha bu da we xuu we wa shishiin na wɛ. 24 Kilɛ we wʼa yee yiri ge, ɲɔmɛɛ fɔɔ wu ɲɛ wii. Wee ninumɔ wu da yee mara lee maragana li na.

25 Na cebooloo, yi bɛ pʼa Kilɛ ɲɛɛri wù bɛ mu. 26 Yʼa cebooloo pu bɛɛri shaari ni taanɲɛɛgɛ fò ni. 27 Nʼa li shaa yi mu Kafɔɔ mɛgɛ ki wuu na, jo yi la le yiyɛ ni yʼi we sɛmɛ we kalaa cebooloo pu bɛɛri mu.

28 Kilɛ wu wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo niimɛ wu kan yi mu.

* 1:1 We duba we ɲɛ Kiricɛɛn fò kangana.

2 TESAKONIKI SHƐƐN

1

2

3

2 Tesaloniki Shɛɛn

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ shuun wo wemu tun Tesaloniki shɛɛn mu ge

Jɔgɔ yɛ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Tudunmɔɔ Pɔli wʼa we sɛmɛ shuun wo we ka na tun Tesaloniki egilizi wu mu. Korɛnte kulo li ni Pɔli di bye na pii sɛmɛɛ shuun we ka (Kapyegee 18:5).

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ nigbɔhɔ ki ɲɛ na Kafɔɔ wo pana shuun wuu li jomɔ pu jo taha. Wu bi fɛnhɛ lee jomɔ jo wu sɛmɛ nizhiimɛ wu ni. Waha wa wu bye wu pana shuun wuu li keree ki ni. Pii bi yu na xɔ bɛ na Kirisa ya pa na xɔ. Ga Pɔli ya yi ɲaha jo pu mu wu sɛmɛ wu ni na Kirisa wo Pɛn wu wu da vɛnhɛ ba ɲaha na. Na kanhama nigbɔ pu da ba fɛnhɛ bye, na ga Kiricɛɛn pʼa yaa na yatɛnyɛ waha, na lowaa ta pee kanhama pu ni.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

2 Tesaloniki Shɛɛn 1 Pɔli ya lowaa leni Tesaloniki nʼa daa fɛɛ pu ni. Yesu na ba ba wu ba kiiri wu kɔn kɔngana lemu na ge, a wʼi yee bɛ ɲaha jo pu mu.

2 Tesaloniki Shɛɛn 2:1-12 Ɲaha shɛshɛɛrɛ temu na ba bye yani Kafɔɔ wu pa ge.

2 Tesaloniki Shɛɛn 2:13—3:15 Pɔli ya Kilɛ ɲɛɛri Tesaloniki shɛɛn pu mu, na jo na pu bɛ pʼa Kilɛ ɲɛɛri wee mu. A wʼi lowaa le pu ni na pʼa kapyeŋɛɛ pyi, na pu ganha bu da bye saa fɛɛ wɛ.

2 Tesaloniki Shɛɛn 3:16-18 Pɔli duba ni wu fò mujuu.

1

Pɔli ni wu kapyebyeɲii fò mujuu

1 Nɛ Pɔli, ni Silivɛn, ni Timote, wèe pʼa we sɛmɛ we ka. Wù To Kilɛ, ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo nʼa daa fɛɛ piimu pu wa Tesaloniki kulo li ni ge, pee mu wèe ya wu tun.

Wèe ya yi shaari: 2 Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan yi mu.

Kiiri wemu na ba gɔn Yesu cabaŋa ge

3 Na cebooloo, wèe ya yaa wèe pʼa fò kaan Kilɛ mu tuun bɛɛri ni yee wuu na. Lee ya yaa mu bɛ, bani la lʼa faraa yee wo nʼa daa wu na na se ɲaha na. Taanɲɛɛgɛ kemu bɛ ki wa yee ni yiyɛ tɛ ni ge, la di faraa kee bɛ na na se ɲaha na. 4 Lee wuu na wèe bɛ ma ɲuyirige taa wèe ba yee kaa yu tuun wemu ni Kilɛ wo nʼa daa fɛɛ pu mu. Yee ya yiyɛ pɔ pɔgana lemu na, na gori yaha nʼa daa wu ni, na kawagaa ni kanhama pemu bɛɛri xu yiyɛ ni ge, wèe ma yee bɛɛri jo pu mu.

5 Ga na cebooloo, kii bɛɛri wa li shɛɛ na Kilɛ na ba kiiri kɔn caŋa ka ni tiimɛ ni. Kanhama tuugo bɛɛri yʼa ɲaa ge, pee bɛɛri wa yee gbegele na yɛri Kilɛ wo saanra te ɲaha na, bani tee saanra ti wuu na yi wa kanhama pu ni. 6 Kilɛ ya tii, piimu pʼa yee kana ge, wu na ba yee wo kanhama pu foo tɔ pee mu. 7 Ga yee piimu pu wa kanhama pu ni ge, Kilɛ na ba ŋmɔnɔ kan yee mu, na li kan wèe bɛ mu. Kafɔɔ Yesu na ba ba na yìri fugba we ni ni wu fanha mɛlɛkɛɛ pu ni caŋa kemu ge, kee caŋa lee da ba bye. 8 Wu na ba ba naɲiŋɛ ni. Piimu pu ɲɛ pu ya Kilɛ cɛ-ɛ ge, ni piimu pu ɲɛ pu ya sɔɔ wù Kafɔɔ Yesu bɛ wo Jozaama pu na-ɛ ge, wu na ba kanhama shan pee ɲuŋɔ ni. 9 Ɲaa wemu wu ɲɛ wu da ga xhɔ-ɛ ge, wee na ba bye pii sipyii pii wo taa. Pu na ba pu kɔri na pu sanha lii Kafɔɔ na, pʼi wa da ɲii taha bɛ wu sefɛɛrɛ nɔɔrɔ wuuro ti na wɛ. 10 Ayiwa, kee caŋa ki kunni Kafɔɔ na ba ba. Fɛfɛɛrɛ sipyii piimu bɛɛri pʼa dà wu na ge, pee bɛɛri na ba baraga taha wu na. Pee bɛɛri na ba wu ɲa, na fundanga pye. Yee bɛ na ba bye pee sipyii pu ni, bani wèe ya jomɔ pemu wo yɛrɛ pye yee mu ge, yee ya dà pu na.

11 Lee wuu na wèe wa Kilɛ ɲɛɛri yee mu tuun bɛɛri ni. Wèe wa li shaa Kilɛ mu jo wʼa yi yiri na yi yaha koo lemu ni ge, wu yi pye yʼi da ɲaari yʼa sahaŋi ni lee ni. Wèe wa li shaa Kilɛ mu jo kasaaŋaa kiimu kʼa diri yi funyɔ ni ge, jo wu yi yaha yʼi já yʼa kee pyi wu sefɛɛrɛ ti ni, wu yi wo nʼa daa wu wo kapyeŋɛɛ ki bɛɛri ɲɔ fa. 12 Lee bu bye, Kafɔɔ Yesu mɛgɛ ki na ba pɛɛŋɛ ta yee mu, yee bɛ na ba pɛɛŋɛ ta wu mu. Wèe wo Kilɛ we, ni Kafɔɔ Yesu Kirisa wo niimɛ wu funŋɔ ni lee da ba foro.

2

Jurumu Fɔɔ

1 Ayiwa na cebooloo, wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo ba we, ni wèe piimu na ba shɛ binnɛ wu tàan ge, wèe wa yi ɲɛɛri lee wuu na jo: 2 yi ganha bu yi hakilee pu yaha pu wuregi tɔvuyo na wɛ, yi ganha bu yi jaalaa pu bɛ yirige na Kafɔɔ paduun wʼa nɔ xɔ wɛ. Wa na zɔɔ na jo na Kilɛ wʼa yee jo wee mu wʼa yu sipyii pu mu, kelee wa Kilɛ jomɔ yɛrɛ pyewo na yi jo, kelee pii na yi jo na wèe pʼa yi ka sɛmɛ ni na kan nʼa daa fɛɛ pu mu. 3 Yi ganha bu sipya wa shishiin yaha wu yi faanna faannagana la shishiin na wɛ. Bani yani Kafɔɔ cabaŋa ki nɔ ge, sipyii na ba fɛnhɛ zhii Kilɛ na fo xuuni. Lee bu bye, wee tuun wu ni Jurumu Fɔɔ* wu na foro yere. Kilɛ na ba wee kyɛɛgi fɛɛfɛɛ. 4 Sipyii ya pɛɛŋɛ tɛri yaaga kemu bɛɛri na ge, ni Kilɛ mɛgɛ ya yiri yaaga kemu bɛɛri na ge, wee Jurumu Fɔɔ wu na ba zhe yee bɛɛri ni. Wu na ba yìri na wuyɛ pɛlɛ na toro yee bɛɛri tàan, fo wʼa ba shɛ jé bɛ Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki bɛ ni, na diin wà, na jo na wee wu ɲɛ Kilɛ we.

5 Tuun wemu ni nɛ bi bye ni yee ni ge, nɛ bi ma ye yu yee mu. Yee hakilee wa yi na-ɛ gɛ? 6 Ga lemu lʼa kii keree kii ɲaha kɔn ki da bye nimɛ-ɛ ge, yee wa lee cɛ. Lee wuu na we Jurumu Fɔɔ we da já ba wɛ, fo wu paduun ba nɔ. 7 Lee bɛ na, Jurumu Fɔɔ wu keree kʼa ɲɔ kɔn na byi ŋmɔhɔrɔ ni na xɔ. Ga lemu lʼa wu yereŋɛ ge, ni lee ya bu shɛ laha wà wɛ, wu da já kii keree kii pye wɛ. 8 Ga lee ba laha wà tuun wemu ni, Jurumu Fɔɔ wu na na foro yere. Wʼi bu foro bɛ, Kafɔɔ Yesu na ba wu sorogo ni wu ɲɔ kafɛɛgɛ* ni. Wu nibawo, wu nɔɔrɔ wu kpɛɛngɛ na ba Jurumu Fɔɔ wu kyɛɛgi fɛɛfɛɛ. 9 Wee Jurumu Fɔɔ wu na ba ba ni Shitaanni wo fanha ki ni. Wu na ba kakanhaŋaa ni kagbɔhɔɔ tuuyo bɛɛri pyi. Ga can di wa lee la shishiin ni wɛ. 10 Wu na ba kakuuŋɔɔ tuuyo bɛɛri pyi, kɔnhɔ sipyii piimu na ba gyɛɛgi ge, wu pee piinŋɛ. Pee sipyii pu na ba gyɛɛgi, bani can wemu wu bi yaa wu pu shɔ ge, pu ya sɔɔ wee na wɛ, wu kaa bɛ di ya nɔhɔ taan pu mu wɛ. 11 Lee wuu na Kilɛ ya te sipyii faanna faanna sefɛɛrɛ te yaha pa, tee di ba pu piinŋɛ, kɔnhɔ pʼi dà kafinɛyɛ yi na. 12 Lee na sipyaa sipya wu ɲɛ wu ya sɔɔ na dà can wu na wɛ, na tiibaara pye wu taa ge, Kilɛ wo kiiri we na ba nɔ pee bɛɛri na.

Kilɛ ya nʼa daa fɛɛ pu ɲaha bulo na pu shɔ

13 Na cebooloo, wèe kunni, wèe ya yaa wèe pʼa fò kaan Kilɛ mu tuun bɛɛri ni yee wuu na, yee piimu pʼa taan Kafɔɔ mu ge. Bani Kilɛ ya yee ɲaha bulo kɔnhɔ yee di bye shɛnshiilee na ɲuwuuro ta Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni. Lee Fɛfɛɛrɛ Munaa le lʼa yee pye fɛfɛɛrɛ sipyii, yee ya dà dagana lemu na can wu na ge, na fara lee bɛ na. 14 Lee na Kilɛ ya yee yiri. Wèe ya Kilɛ Jozaama pemu wo yɛrɛ pye yee mu ge, lee baraga ni wʼa yee yiri. Wʼa yee yiri kɔnhɔ yee di yi wo taa ta wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo nɔɔrɔ wu ni. 15 Lee wuu na wù cebooloo, yi ganha bu da yi fungɔnyɔ yaha yi ɲɛri-i dɛ. Wèe ya kalaa wemu bɛɛri kan yi mu ge, wʼa pye ɲɔjomɔ wo la, wu shiin ya pye sɛmɛ wo la, yi ganha bu wee kalaa wu yaha wu foro yi funyɔ ni wɛ.

16 Wù To Kilɛ wemu ni wèe kaa ya taan ge, wee wʼa lowaa kan wèe mu lemu li ɲɛ li da ga xhɔ wɛ, na fara tadaŋa nizaaŋa bɛ na wu wo niimɛ wu gbɔɔrɔ ni. Kafɔɔ Yesu Kirisa yɛ pyaa, ni wù To Kilɛ ni, 17 pee pu luu le yi ni, pʼi baraga bɛ le yi ni, kɔnhɔ kapyegee nizaaŋaa di da yi ni, ni jogazaana.

3

Pɔli ya jo na nʼa daa fɛɛ pu pʼa Kilɛ ɲɛɛri pee mu

1 Ayiwa wù cebooloo, yemu nʼa da jo jomɔ pʼi xhɔ ge, yee yi wa mɛ. Yʼa Kilɛ ɲɛɛri wù bɛ mu, kɔnhɔ Kafɔɔ wu jomɔ pu da jaaga pʼa se ɲaha na tɔvuyo na; sipyii bɛ di da baraga tɛri pu na ba yee wa baraga taha pu na tahagana lemu na wɛ. 2 Yi da Kilɛ ɲɛɛri wù mu sanha kɔnhɔ Kilɛ di wù tánha sipyikuuyo yi wo kapyeguuŋɔɔ ki na. Bani koŋɔ sipyii bɛɛri ya gbara pu dà Kafɔɔ na wɛ. 3 Ga Kafɔɔ ɲɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ. Wu na ba baraga le yi ni, na yi tánha Shitaanni na. 4 Wèe ya dà li na Kafɔɔ baraga ni jo yemu wèe ya yu yee mu ge, yee wa yee koo ɲaari. Lee koo le shiin yi wa da da ɲaari bɛ. 5 Kafɔɔ wʼa koo shɛɛ yi na, kɔnhɔ yi zɔlɔɔ pu da ɲini Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ki na. Loxulo le li bye Kirisa ni ge, lee di bye yi ni!

Yi bɛɛri ya yaa na kapyeŋɛɛ pyi

6 Ayiwa wù cebooloo, wʼà da pe jomɔ pe jo waha yi mu Kafɔɔ Yesu Kirisa mɛgɛ na. Kalaa we wèe ya kan yi mu ge, nʼa daa fɛɛ piimu pu ɲɛ pu ya ɲaari na sahaŋi ni wee ni wɛ, fo na kapyeŋɛɛ she na diin na ɲaari na yeree ge, yi laraga kɔn pee na. 7 Yee ya yaa na ɲaari ɲaarigana lemu na, yʼi saha ni wèe wo ɲaarigana li ni ge, yeeyɛ pyaa wa lee cɛ. Bani tuun wemu ni wèe di bye yee yíri ge, wèe bi ta wùyɛ yaha lapyebaalaa, na diin na ɲaari na yeree wɛ. 8 Wèe bi ta na li sipya wa shishiin mu ma ni wɛ. Ga wèe bi kanhama soro, na kapyeŋɛɛ pyi caŋa ni piige, kɔnhɔ wù ganha bu da bye tuguro wa shishiin ɲuŋɔ ni yi ni wɛ. 9 Li wa nago kanna li ya saha wèe pʼa li yee ɲuŋɔ ni-i dɛ! Ga wèe ya lee pye na shɛ yee na, kɔnhɔ yi bɛ di da se lee koo li ni. 10 Tuun wemu ni wèe di bye yee yíri ge, wèe bi ma yi yu na wari yee mu jo: «Sipya wemu bu kapyeŋɛɛ she, weefɔɔ ya yaa wʼa li bɛ wɛ.»

11 Lee bɛɛri funŋɔ ni wèe ya logo na sipyii pii pu wa wà yee ni, pee ya kapyeŋɛɛ she, na diin na ɲaari na yeree, na puyɛ leni sipyii piitiilee wo keree ni. 12 Ayiwa, wʼà li shaa pee sipyii pu mu xuuni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa mɛgɛ na, jo pu la le puyɛ ni, pʼi ɲaha tii ni pu kapyeŋɛɛ ni, puyɛ pyaa di yere ni pu ɲɔshaga ni.

13 Na cebooloo, le bɛɛri funŋɔ ni. yee kunni ganha bu ganha kasaaŋaa bye tàan wɛ. 14 Wèe ya jomɔ pemu jo yi mu we sɛmɛ we ni ge, sipyaa sipya wʼa pee jomɔ pu she ge, yʼa wufɔɔ kasɛri; yʼi laha wufɔɔ na kɔnhɔ wuyɛ pyaa kʼi zhiige. 15 Lee bɛ na, yi ganha bu wufɔɔ pye yi pɛn wɛ dɛ, ga yi wufɔɔ yɛri ceboro yɛrɛmɛ ni.

Duba ni kurogo fò

16 Wù Kafɔɔ, ɲaɲiŋɛ fɔɔ wuyɛ pyaa kʼa ɲaɲiŋɛ kaan yi mu tuun bɛɛri ni, kangana bɛɛri na! Kafɔɔ wu pye ni yi bɛɛri ni! 17 Nɛ Pɔli yɛ pyaa kʼa le fò mujuu le ka na keye yi na. Nɛ wo fɛ pu wa pere na wo sɛmɛɛ pu bɛɛri na. Nɛ wo kama pe pu wa pe.

18 Wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ kan yi bɛɛri mu.

* 2:3 Jurumu Fɔɔ:Wee ninumɔ pii ya byi na Jaxhali, wee wu da ba ba.

* 2:8 Ezayi 11:4

1 TIMOTE

1

2

3

4

5

6

1 Timote

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ nizhiimɛ wemu tun Timote mu ge

Jɔgɔ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Tudunmɔɔ Pɔli wʼa we sɛmɛ we tun wu kalaapire Timote mu. Timote to wu bye Girɛki (Kapyegee 16:2). Wu nu ɲɛ Yawutu, wu mɛgɛ di ɲɛ Inisi, wu nulɛ mɛgɛ di ɲɛ Loyisi (2 Timote 1:5). Wu ni Pɔli ya pinnɛ Kilɛ Jomɔ yɛrɛ li wo ɲaragaa niɲɛhɛŋɛɛ pye. Wu kulo mɛgɛ ki ɲɛ Lisitiri na foro Likawuni fiige ki ni. Kee niɲaa wogo ɲɛ Turuki fiige ki niŋɛ ni (Kapyegee 16:1-3). Pɔli ya pa wu yaha kari Kilɛ Jomɔ yɛrɛ na Tesaloniki ni Korɛnte ni.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Ali na li ta bɛ Timote ɲɛ Kilɛ wo kapyebyii pii wo nɔhɔcɛrɛɛ, Pɔli ya lowaa le wu ni labye wu kabaŋa na, wʼa bi wemu kaa le Timote keŋɛ ni Efese kulo li ni ge (1 Timote 1:3). A wʼi egilizi wu gbegelegazaana ni karamɔgɔ-kafinɛjuu pu wo ɲuŋɔ círi círi wo kalaa kan wu mu.

Egilizi keree ya yaa na shɔɔnri shɔɔnrigana lemu na ge, a Pɔli di yee bɛ le sɛmɛ wu ni Timote mu (1 Timote 3:14,15).

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

1 Timote 1 Pɔli ya Timote shaari, na wu pye na wu kasɛɛgɛ yaha wuyɛ na karamɔgɔ-kafinɛjuu pu shizhaa na, wee Pɔli di bye wu mu ɲaha shɛshɛɛrɛ.

1 Timote 2 Nʼa daa fɛɛ bu puyɛ pinnɛ egilizi ni tuun wekɛ ni, lemu pʼa yaa na pye ge.

1 Timote 3 Egilizi wu ɲahagbaa fɛɛ ni wu kapyebyii ni pu labye keree.

1 Timote 4 Pɔli ya samɔhɔrɔ le Timote ni na wu pye ɲaha shɛshɛɛrɛ nizaara pusamaa mu.

1 Timote 5—6 Pɔli ya Timote kalaa, na wu yɛri nɔhɔlɛɛ ni naxhugoshaa ni buloo ni sipyii piitiilee wo keree shizhaa na.

1

Pɔli fò mujuu

1 Nɛ Pɔli, Yesu Kirisa tudunmɔ, na saha ni wù Shɔvɔɔ Kilɛ wo ɲidaan, ni wù tadaŋa Yesu Kirisa wo ɲidaan ni; nɛ wʼa we sɛmɛ we yàa. 2 Na wu tun mu Timote mu, mu wemu wʼa pye nɛ ja yɛ pyaa pyaa nʼa daa wu funŋɔ ni ge.

Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa ni, pu niimɛ kan ma mu, pʼi da ɲuŋɔ ɲaari ma na, pʼi ɲaɲiŋɛ kan ma mu.*

Karamɔgɔ-kafinɛjuu

3 Ayiwa, nɛ nigariwo Masedɔni fiige ki ni, ba nʼa yi jo waha ma mu wɛ, nɛ la ki ɲɛ mʼa diin Efese kulo li ni. Bani sipyii pii pu ɲɛ wà piimu ya kalaa watii kaan sipyii pu mu ge, yi jo mʼa yi waha pu mu xuuni na pu kee kalaa tuugo ke ɲɔ yaha. 4 Na pu ganha bu da puyɛ yaha da taashiinɛ li wo kafilalɛ yu, pʼi da puyɛ kilee shɛnlɛɛ wo tɛhɛnɛ baa ceboo-tiritɔɔngɔ wo sipyii mɛyɛ na wɛ. Nakaara yɛ nigin pee jomɔ pe ya yirige. Pu ɲɛ Kilɛ ɲidaan wɛ, pʼi ya se ni nʼa daa wu bɛ ni ɲaha na wɛ. 5 Pe yɛri yɛri jomɔ pe kaɲuŋɔ ki wa, kɔnhɔ taanɲɛɛgɛ di já ta pii sipyii pii ni. Kee taanɲɛɛgɛ ke, zɔfɛfɛɛrɛ ni kee ya fòro, ni fungɔnsaaŋa, ni nʼa daa can can wo. 6 Pii wa lee koo le ɲa, na li yaha wà, na diin na ɲuŋɔ baa kafila yɛ yu, na puyɛ piinŋɛ. 7 Pu funŋɔ ki ɲɛ mɛ pʼi puyɛ pye saliya karamɔgɔlɔɔ. Ga, li can koo ni, ye pu wa yu, na sipyii pu kalaa keree kiimu ni fo na daa puyɛ na ge, puyɛ pyaa kii ya lee la shishiin kɔri cɛ wɛ.

8 Saliya wu kunni ya ɲɔ, wʼà lee cɛ; ga fo wù ba wu koro ɲaari li ɲaarigana na dɛ. 9 Wèe ya li cɛ na jo saliya wa shishiin ya teŋɛ sipyitiimɛɛ kaa na wɛ. Sipyikuuyo kaa na wʼa teŋɛ, ni nʼa she fɛɛ, ni piimu pu ɲɛ pu ya fyagi Kilɛ na-ɛ ge, ni jurumupyii, ni Kilɛ ɲɔmɛɛ cobaalaa, ni pii pʼa Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi ge, ni piimu pʼa pu tii ni pu nii gbuu ge, ni sipyigbuu pusamaa, 10 ni dɔdɔɔ, ni namaa piimu ya puyɛ sinnɛɛ ge, ni piimu pʼa sipyii coni na bɛrɛɛ ge, ni kafinɛjuu, ni piimu pʼa gari Kilɛ na kafinɛyɛ ɲuŋɔ tàan ge, ni kaa lemu bɛɛri li ɲɛ li ya saha ni kalaa can can wo wu ni-i ge. 11  Kilɛ Jozaama pemu kaa lʼa le nɛ keŋɛ ni ge, pee ni wee kalaa wʼa foro. Masɔŋɔ fɔɔ Kilɛ wo nɔɔrɔ wu kaa pee Jozaama pʼa yu.

Pɔli ya baraga taha Kilɛ na wu cemɛ pu wuu na

12 Nʼa baraga taha wù Kafɔɔ Yesu Kirisa na. Wee wʼa fanha kan nɛ mu nɛ na we labye we pyi. Wʼa dà nɛ na, na nɛ lɔ na pye we labye we pyevɔɔ. 13 Nɛ wemu wu bi Yesu mɛgɛ kyɛɛgi ge, nɛ wemu wu bi nʼa daa fɛɛ pu ɲaani ge, nɛ wemu wu bi Yesu fanri ge, ga lee bɛ na Kilɛ ya ɲuŋɔ ɲaari nɛ na. Bani nɛ bi kii bɛɛri pyi ki cɛbaara ni nʼa daa baara funŋɔ ni. 14 A Kafɔɔ di niimɛ nigbɔ tirige nɛ na. Nʼa daa, ni taanɲɛɛgɛ kemu kʼa daa Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, wʼa yee kan nɛ mu. 15 Can jomɔ pu ɲɛ pe, sipyii bɛɛri ya yaa pu sɔɔ pemu na ge: Yesu Kirisa ya pa koŋɔ puga ni, wu ba jurumupyii ɲuŋɔ wolo. Nɛ Pɔli wʼa pye jurumupyii pu bɛɛri niguumɔ. 16 Ga lemu kaa na Kilɛ ya ɲuŋɔ ɲaari nɛ na ge, lee li wa mɛ. Nɛ wemu wʼa pye jurumupyii pu bɛɛri niguumɔ ge, Yesu Kirisa funŋɔ kʼa pye wu wo loxulo li bɛɛri di jé nɛ ni, kɔnhɔ cabaya na, piimu na ba dà wu na, pʼi ɲìi sicuumɔ ta ge, nɛ bye pee mu ɲaha shɛshɛɛrɛ. 17 Tuun bɛɛri wo Saangbɔ we, wu da ga xhu wɛ, wa di ya wu ɲaa wɛ. Wee yɛ nigin pe wu ɲɛ Kilɛ. Pɛɛŋɛ ni masɔŋɔ kʼa dɛri wu na gbee! Amiina.

18 Ayiwa, na ja Timote, tuduro te nʼa da jo ma mu nimɛ ge, tee ti wa mɛ: Sipyii pʼa jomɔ pemu ta na yìri Kilɛ yíri, na pu jo wèe mu we wu tuun wu ni mu shizhaa na ge, pee jomɔ pe pye ma tadaŋa, mʼa mayɛ pɔ labye wu na, ma da yogo yu nʼa daa wu kaa na. 19 La le mayɛ ni mʼa nʼa daa wu co xuuni ni fungɔnsaaŋa ni. Pii ya kee fungɔnsaaŋa ke she, a pee wo nʼa daa wʼi gyɛɛgi ba lɔhɔ kɔrɔ ma gyɛɛgi mɛ lɔhɔ ni wɛ. 20 Namaa shuun wa ɲɛ wà na Imɛnɛ ni Alɛkisandire. Pee namaa shuun wu bɛ ya pye pee sipyii pʼa. Lee wuu na nɛ pee ɲɔ yaha Shitaanni mu wu pu kanha xuuni, kɔnhɔ pʼi li cɛ na Kilɛ mɛkyɛɛgɛnɛ ya ɲɔ wɛ.

2

Kilɛ ɲɛɛrigana

1 Ayiwa kaa nigin wemu nɛ fɛnhɛ na zhaa ge, lee li wa mɛ jo yʼa Kilɛ ɲɛri sipyii pu bɛɛri mu: Yʼa ɲɛrɛgɛ nigbɔhɔ pyi; yʼi da Kilɛ ɲɛɛri kɔnhɔ wʼi niimɛ tirige sipyii pu na; yʼi da baraga tɛri wu na pu wuu na. 2 Yʼa Kilɛ ɲɛɛri saannaa pu mu, ni sipyii piimu bɛɛri tɔɔgɔ ki ɲɛ fanha keree ki ni ge, kɔnhɔ wù já ɲaɲiŋɛ ta, wù ɲaha di ɲiŋɛ, wù da Kilɛ pɛlɛ, wù da wu koo li ɲaari ɲaarigazaana na sipyii pu ɲaha tàan. 3 Lee li wa ɲɔ, lee shiin li wa dan bɛ wù Shɔvɔɔ Kilɛ ni. 4 Bani wu funŋɔ ki wa sipyii pu bɛɛri di shɔ, pʼi can wu cɛ. 5 Bani Kilɛ nigin pe yɛ wu ɲɛ; susurodɛgɛmɛ nigin pe yɛ bɛ di ɲɛ Kilɛ ni sipyii pu tɛ ni. Wee ɲɛ Yesu Kirisa, wee wemu wʼa pye Adama pya ge. 6 Wʼa wuyɛ kan saraga na pye sipyii pu bɛɛri wo jurumu saraa. Kilɛ bi tuun wemu wii ge, ba wee ya pa nɔ wɛ, a wu lee pye na shɛ, na wu funŋɔ ki ɲɛ sipyii pu bɛɛri di ɲuwuuro ta. 7 Lee wuu na, Kilɛ ya nɛ pye yɛrɛ pyevɔɔ ni tudunmɔ. Shi wemu ɲɛ Yawutuu-i ge, Kilɛ wʼa nɛ tun na nɛ wu wee shi wu kalaa nʼa daa wu wo koo li ni, di Kilɛ wo can wu shɛ pu na. Can nɛ yu mɛ yi mu dɛ; kafinɛyɛ bɛ wɛ!

Cèe ya yaa na ɲaari Kilɛ koo li ni ɲaarigana lemu na ge

8 Ayiwa, nɛ funŋɔ ki wa namaa pʼa Kilɛ ɲɛɛri xuu bɛɛri ni, ma pu keye yirige fugba we ni ni fungɔnsaaŋa ni. Lee ganha ba byi na taha loyire na, kelee ni nakaara ni wɛ.

9 Nɛ funŋɔ ki wa cèe pu bɛ di da pu wo fàya yi leni yi legazaana na. Fàya yemu yʼa da pu nɔhɔ tɔ ge, pʼa yee leni. Pu ganha bu da da pu ɲuyɔ puu pɔgaŋaa kii shi tuuyo na wɛ. Pu ganha bu da pu pushaga yalere pye sanni, kelee pɛrɛwa kuun wɛ, pʼi ganha ba fe wariɲɛhɛmɛ fàya fɛni wɛ. 10 Ga pu pushaga yalere ya yaa ti pye na kasaaŋaa pyi. Cee bɛɛri wʼa jo wu da Kilɛ pɛlɛ ge, lee wʼa yaa na byi. 11 Lee kadugo na, cèe pʼa yaa na cari cari puyɛ na kalaa wu kanduun ni, na puyɛ tirige, na niwegee shan. 12 Nɛ funŋɔ wa nago cèe pʼa kalaa kaan namaa mu nʼa daa fɛɛ pu tapinnɛgɛ ni wɛ, kelee na puyɛ yaha namaa ɲuŋɔfɛɛ wɛ. Pʼa yaa na cari cari puyɛ na, na niwegee shan. 13 Bani Adama Kilɛ ya fɛnhɛ yàa ɲaha na, na na Awa yàa taha wà. 14 Shitaanni di ya fɛnhɛ Adama faanna di wu piinŋɛ wɛ. Awa wʼa faanna ta na wee piinŋɛ, a lee di ba ni ɲɔmɛɛyahana ni. 15 Ga Kilɛ na ba cèe ɲuŋɔ wolo pu sege ki funŋɔ ni.* Kilɛ na ba pu ɲuŋɔ wolo ni pʼa sɔɔ na gori yaha nʼa daa we, ni taanɲɛɛgɛ ki ni, na puyɛ co, na puyɛ pye fɛɛfɛɛ na yaha Kilɛ mu.

3

Nʼa daa fɛɛ pu wo ɲahagbaa fɛɛ ɲaarigana

1 Ayiwa, pʼa jo na: «Wa bu da wu funŋɔ na ɲɛ wu wuyɛ kan, wʼi bye nʼa daa fɛɛ pu wo ɲahagbaa fɔɔ, labye nizaama fɛni wufɔɔ ɲii ya foro.» Can wu ɲɛ wii! 2 Lee wuu na nʼa daa fɛɛ ɲahagbaa fɔɔ ya yaa na pye sipya wemu wʼa tii ge, jaagi baa fɔɔ, cee nigin cepoo, wʼi já wuyɛ na, wʼi tɛhɛnɛ yaha wuyɛ na keree bɛɛri ni. Wʼi bye torogazaana fɔɔ, wu da nabuun tirige wu puga. Wʼi da wʼa kalaa kangana ɲaha cɛ. 3 Wu ya yaa na pye yagbagba, kelee kafugo fɔɔ wɛ. Wʼa yaa na pye ɲubeŋɛ fɔɔ, wu ganha da bye yokɔn, kelee wari lakuuŋɔ fɔɔ wɛ. 4 Wʼa yaa wʼa jani wu kpɔɔn na, wuyɛ pyaa nagoo di da wu ɲɔmɛhɛɛ coni, pu da baraga tɛri wu na. 5 Lee bɛ wɛ, sipya wemu ya já wu puga na wɛ, dii weefɔɔ di da já nʼa daa fɛɛ mara maragazaana na wɛ? 6 Wu ya yaa na pye nʼa daa fɔɔ nivomɔ wɛ, lee bɛ wɛ tabaara na já jé wu ni, lee funŋɔ ni kiiri na do wu ɲuŋɔ ni ba wʼa to Shitaanni ɲuŋɔ ni wɛ. 7 Piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, pee bɛ ya yaa na wufɔɔ mɛsaaŋa yu, kɔnhɔ pu ganha ba zɔjuuro ni fanhara tɛri wu na, wu ɲɛhɛ wu ba jo Shitaanni wo tifuugo ki na wɛ.

Piimu pʼa ɲahagbaa fɛɛ pu tɛri labye wu na ge

8 Ayiwa, piimu pʼa nʼa daa fɛɛ pu wo ɲahagbaa fɛɛ pu tɛri ge, pee bɛ ya yaa na pye see sipyii. Pu ganha ba kafila shuun yu wɛ. Pu ya yaa na pu fanha ɲɛhɛ yagbaya yíri wɛ, pʼi ya yaa na naafuu shaa tifirebaara ni wɛ. 9 Kilɛ ya can wemu jo pu mu ge, pʼa yaa na dà wee na, na gori yaha wu na ni fungɔnfige ni. 10 Pʼa yaa na fɛnhɛ pu taanna taanna wii xuuni jaagi xuu wa bye wʼi ya ta pu na wɛ, wee tuun wu ni pʼi na pu le labye wu ni. 11 Pu bu da cèe, pu bɛ ya yaa na pye see sipyii. Pu ganha bu bye cèe piimu ya sipyii mɛyɛ kyɛɛgi wɛ. Pʼi tɛhɛnɛ yaha puyɛ na keree bɛɛri ni. Pʼi bye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ keree bɛɛri ni. 12 Namaa piimu pʼa ɲahagbaa fɛɛ pu tɛri ge, pee bɛ ya yaa pu pye cèe nigin nigin cepee. Pʼi da pu na pu nagoo biini xuuni, na pu kpɔnhɔɔ sipyii bɛɛri co cogazaana na. 13 Piimu pʼa pu wo labye wu pyi wu pyegana na ge, pee na ba baraga ta, na lowaa ta nʼa daa wu ni Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni.

Kilɛ koo li ŋmɔhɔrɔ tʼa foro kpɛɛngɛ na

14 Ayiwa Timote, nɛ kunni wa we sɛmɛ we tunni ma mu. Ga nɛ giin jo nɛ bɛ wa da mɔ di shɛ ma yíri wɛ. 15 Lee bɛ na, nɛ we tunni ma mu kɔnhɔ di ba dɛrɛɛ mɔ di ya shɛ wɛ, mʼa yaa mʼa lemu pyi Kilɛ wo kpɔɔn li sipyii pu tɛ ni ge, mʼa lee cɛ. Kilɛ wemu wu wa ɲìi na ge, wee wo nʼa daa fɛɛ pu ɲɛ lee kpɔɔn li wo sipyii. Pee pu ɲɛ nʼa daa wu wo can wu tidinŋɛ, ni wu ɲuzigiŋɛ. 16 Nakaara baa, wèe wo Kilɛ koo li ŋmɔhɔrɔ tʼa sii tii pɛlɛ.

Wʼa pye ba sipyiyawyii ɲɛ wɛ.

Fɛfɛɛrɛ Munaa ya li shɛ na wʼa tii,

a mɛlɛkɛɛ bɛ di wu ɲa.

Wu keree ki Jozaama ya jo

shi wu niŋɛ ni koŋɔ ke kabaya ye bɛɛri na,

a sipyii pii di dà wu na.

A Kilɛ di wu yirige durogo,

na shɛ wu le nɔɔrɔ ni fugba we ni.

4

Karamɔgɔ-kafinɛjuu pu wo keree

1 Ayiwa, Kilɛ Munaa lʼa yi yu na fiinŋɛ wù mu na koŋɔ taaxɔɔ ni, pii na ba nʼa daa wu koo li yaha, na daha nafaanra fɛɛ pii fɛni. Pee wo kalaa we di ɲɛ Shitaanni wo. 2 Karamɔgɔ-kafinɛjuu, shuun shuun jovɛɛ pʼa, kakuuyo yʼa piimu wo zɔlɔɔ ɲi fo na pu wɔ ba na tasogoŋɔ ɲɛ-ɛ ge, pee pu da ba pu faanna, na pu piinŋɛ. 3 Pee sipyii pii ya nʼa daa fɛɛ pu kalaa na li ya ɲɔ sipyii pʼa puyɛ leŋɛɛ wɛ. Na yaliye ya bɛ shɛɛ na yee bɛ ya yaa pʼa yi li wɛ. Na ta Kilɛ dʼa yaŋmuyɔ bɛɛri yàa, piimu pu ɲɛ ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ, pu dʼa can wu bɛ cɛ ge, pee ba da yi li, pee di baraga taha wu na. 4 Yaaga bɛɛri Kilɛ ya yàa ge, yi bɛɛri yʼa ɲɔ. Wèe ya yaa na yalige ka shishiin tuugo shege wɛ. Li tɛhɛnɛ li ɲɛ wù ba da ki li, wù baraga taha Kilɛ na. 5 Bani yaaga bɛɛri wèe da lii ge, Kilɛ ma kee pye fɛɛfɛɛ wu jomɔ pe ni wèe wo Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ki baraga ni.

Kirisa wo kapyebye nizaama

6 Ayiwa Timote, ma bu já kii keree kii shɛ cebooloo nʼa daa fɛɛ pu na, ma na ba bye Yesu Kirisa wo kapyebye nizaama. Ma na ba li shɛ lee funŋɔ ni na mʼa kalaa xuuni nʼa daa wu jomɔ pu ni. Kalaa can can wo wemu wo koo mʼa ɲaari ge, na mʼa kalaa lee koo li bɛ ni xuuni. 7 Ayiwa, kafilalɛ wemu wu ɲɛ wu ya foro Kilɛ ni-i ge, ni ɲuŋɔ baa jomɔ pe, ma ba yee nuri wɛ. Ga ta mayɛ taanni Kilɛ ɲìi fyaara ni, mʼa dee lee na. 8 Na ma ceepuuro taanni yatɛnwaya ni, lee wo kaɲɔɔ wa keree kii ni. Ga na mayɛ taanni Kilɛ ɲìi fyaara ni lee ya keree bɛɛri ɲɔgi. Lʼa wèe niɲaa ɲɔgi ke koŋɔ ke na, na wèe ɲiga bɛ ɲɔgi. 9 Jomɔ pe nʼa yu yee mu ge, pʼa sii tii fiinŋɛ, sipyii bɛɛri ya yaa na sɔɔ pu na. 10 Ayiwa, lee wuu na wèe ya kapyeŋɛɛ pyi, na yogo tunni, bani Kilɛ ɲìi wo wu ɲɛ wèe tadaŋa. Wee wʼa pa Adama nagoo pu bɛɛri shɔ, piimu kunni pʼa dà wu na ge.

11 Ta kii keree kii yu mʼa wari pu mu, ma da pu kalaa ki ni. 12 Ma ganha da wa shishiin yaha wu ma fanha na ma ɲɛ nɔhɔcɛrɛɛ wɛ. Ga ma jogana li yaha lʼi bye nʼa daa fɛɛ pu mu ɲaha shɛshɛɛrɛ, ni ma ɲaarigana li ni, ni ma taanɲɛɛgɛ ki ni, ni ma nʼa daa wu ni, mʼa funŋɔ fiinŋɛ, kɔnhɔ nʼa daa fɛɛ pu da ma taanni. 13 La le mayɛ ni ma da Kilɛ Kafila wu kalaa sipyii pu mu, ma da pu yɛri, ma da pu kalaa yani di ba shɛ wà ge. 14 Kilɛ ya loolodaa lemu kan ma mu mʼa wu labye wu pyi ge, ma ganha bu lee yaha kadugo yíri wɛ. Kilɛ wʼa lee loolodaa li kan mu mu. Nʼa daa fɛɛ pii na wʼa yee ɲaha shɛ pʼa pa jo mu mu. Wee tuun wuyɛ pyaa ni, egilizi ɲahagbaa fɛɛ pʼa pu keye taha mu na, na Kilɛ ɲɛɛri mu mu. 15 La le mayɛ ni ma da wee labye we bɛɛri pyi mʼa ɲɔgi, mʼa mayɛ kan wu mu xuuni; kɔnhɔ pu bɛɛri di li ɲa na mʼa se ɲaha na Kilɛ labye wu ni. 16 Hakili yaha ma ɲaarigana li na, mʼa hakili yaha ma kalaa pyegana li bɛ na! La le mayɛ ni mʼa kii kapyeŋɛɛ kii co ni keye shuun ni! Lee bu bye, ma na ba mayɛ ɲuŋɔ wolo, piimu bɛ pu wa ma jomɔ pu nuri ge, ni pee bɛ.

5

Timote ya yaa na lemu pyi nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri mu ge

1 Ma ganha bu da kafilawa jo ni egilizi nɔhɔlɛ wa shishiin ni wɛ, ga wu yɛri ni loxulo ni ba ma to ɲɛ wɛ. Ma da lɛvɛɛ pu bɛ yɛri lee yɛrigana li na ba ma cebooloo ɲɛ wɛ. 2 Ma da celɛɛ pu yɛri ba ma nii ɲɛ wɛ, ma da cepiire ti yɛri ni tiimɛ ni ba ma ceboroshaa ɲɛ wɛ.

Naxhugoshaa tɛgɛgana

3 Cèe piimu wo namaa ya xu, sipya wa shishiin di ɲɛ pu shizhaa na-ɛ ge, mʼa kasɛɛgɛ yaha pee na. 4 Ga nagoo bu da naxhugoshɔ wemu mu, kelee ɲabiye, tee nɔhɔpiire tʼa yaa na fɛnhɛ na Kilɛ ɲìi fyaara taanni, pʼi pu sefɛɛ pu tɛgɛ. Pu sefɛɛ pʼa lemu pye pu mu ge, pʼi da lee foo tɔni pu mu. Lee lʼa dan Kilɛ ni. 5 Naxhugoshaa piimu pu ɲɛ tɛgɛvɔɔ ya sii pu na can na-ɛ ge, pee ma Kilɛ pye pu tadaŋa, na wu ɲɛɛri caŋa ni piige, kɔnhɔ wu pu tɛgɛ. 6 Ga naxhugoshaa piimu pʼa puyɛ yaha ke koŋɔ ke wo ɲidaan keree yɛ na ge, pee ya xu na xɔ, ali na pu yaha pu na ɲɛ bɛ ɲìi na. 7 Ayiwa, ta sipyii pu kalaa kii keree kii ni, kɔnhɔ pee cèe pu da lee koo li ɲaari, jaagi xuu wa ganha bu ba da pu na wɛ. 8 Sipya wemu bu bye wu ya kasɛɛgɛ yaha wu puga shɛɛn na wɛ, pu da jo wu kpɔɔn shɛɛn susu na wɛ, weefɔɔ ya foro nʼa daa wu ni fɛɛfɛɛ, ali wemu bɛ ɲɛ Kiricɛn wɛ, wee bɛ ya pɔrɔ weefɔɔ na.

9 Naxhugoshaa piimu pʼa yee kɛlɛɛ gbaara ta, pʼi ya ta gbaya yatii je nige wɛ, fo na puyɛ yaha ná nigin na ge, pee wo mɛyɛ yʼa da já ga, kɔnhɔ nʼa daa fɛɛ pu da pee tɛri. 10 Pʼa yaa pu ta bɛ sipyii bɛɛri ya pu cɛ pu kapyegee nizaaŋaa funŋɔ ni. Pʼa yaa pu ta na pu nagoo biini na ɲɔgi. Pʼa yaa pu ta pu bi nabuun tirige pu piyɛyɛ, na pu kemɛɛ xuuni. Nʼa daa fɛɛ piimu pu bi se pu yíri ge, pʼi da pu na bi pee tɔɔyɔ jii,* na kanhama fɛɛ tɛri, na kasaaŋaa tuuyo bɛɛri pyi. 11 Naxhugoshaa piimu pu ɲɛ pu sanha lɛ-ɛ ge, ma ganha bu pee mɛyɛ ka wɛ. Bani na saha ni ke koŋɔ ke la keree ni, pu funyɔ yʼa ma bye gbajiire na, kee la kʼa ma fanha tɔ Kirisa wo kapyeŋɛɛ ki na pee mu. 12 Lee funŋɔ ni, pʼa kiiri shan puyɛ ɲuŋɔ ni; bani pʼa bi ɲɔmɛɛ lemu lɔ na pee na da kapyeŋɛɛ pyi Kirisa yɛ nigin mu ge, pʼa lee kyɛɛgi. 13 Lee bu bye pʼa kapyeŋɛɛ she, na diin na ɲaari piyɛyɛ yi tɛ ni. Pu da daa lee yɛ na wɛ, pʼa diin na kafilaɲɛhɛmɛ yu, na pu ɲɔyɔ leni sipyii keree ni. Yemu ɲɛ nijoyo wɛ, pʼa ganha na yee bɛɛri yu. 14 Lee wuu na naxhugoshaa piimu pu ɲɛ pu sanha lɛ-ɛ ge, nɛ funŋɔ wa pʼi guri gbaya ya je sanha, pʼi nagoo ta, pʼi pu puga shɛɛn co xuuni; kɔnhɔ wù pɛn wu ganha bu da kaa la shishiin ta wù na wu wù jaagi wɛ. 15 Bani pee cèe pii ya nʼa daa wu yaha na xɔ, na daha Shitaanni fɛni. 16 Naxhugoshaa pii bu da nʼa daa fɔɔ wa kaban, weefɔɔ wu pee tɛgɛ; tee tuguro ti ya yaa pu tee taha nʼa daa fɛɛ pu na wɛ, kɔnhɔ naxhugoshaa piimu pu ɲɛ wà tɛgɛvɔɔ baa ge, nʼa daa fɛɛ pʼi já yere ni pee ni.

Yʼa baraga tɛri nʼa daa fɛɛ ɲahagbaa fɛɛ pu na

17 Egilizi ɲahagbaa fɛɛ piimu pʼa pu wo labye wu pyi wu pyegana na ge, pee ya yaa ni pɛɛŋɛ tɛhɛɛ shuun ni. Piimu susu pʼa kanhama pu xu na yɛrɛ li pyi, na sipyii pu bɛ kalaa ge, pere. 18 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Ma bu nù yaha wu shinma tanhana tanhana wu pya di foro, ma ganha bu wu ɲɔ pɔ wɛ.»* Lʼa ka bɛ sanha na: «Kapyebye ya yaa ni wu saraa ni.»* 19 Wa bu egilizi ɲahagbaa fɔɔ wa jaagi kaa la na, ma bu sɔɔ wee jaagi wu na wɛ, fo sipyii shuun kelee taanri bɛ bu shɛ da li sɛɛri. 20 Piimu pʼa kori yaha jurumu na na byi ge, ta pee wo nahama pu yu pu na sipyii pu bɛɛri niŋɛ ni, kɔnhɔ pusamaa ba kee ɲaa, pu da fyagi kee shi bye na.

Pɔli wo yɛri yɛri jomɔ

21 Nʼa da yi jo waha ma mu, Kilɛ ni Yesu Kirisa wuu na, ni wʼa mɛlɛkɛɛ piimu ɲaha bulo ge, jo ma la le mayɛ ni, ma da kii ɲɔmɛhɛɛ kii bɛɛri koo ɲaari; ma ganha bu wa pɔrɔŋɔ wa na wɛ, ma ganha bu wa wolo wa ni kii keree kii funŋɔ ni wɛ. 22 Ma ganha bu keye gburogi daha sipya wa shishiin na, mʼa duba pye wu mu mʼa egilizi wu kapyeŋɛɛ le wu keŋɛ ni wɛ. Ma ganha bu binnɛ ni wa ni wu jurumu na wɛ. Mʼa ma fungɔngɔ ki yaha ki nivige di bye.

23 Ma ganha ba lɔhɔ yɛ gbuu wɛ. Mʼa yaa mʼa duvɛn dɔɔni gbuu ma layara ti wuu na, ni yama tɔntɔngɔɔ kisaŋaa bɛ wuu na.

24 Ayiwa, pii wo jurumu wa ɲaa kpɛɛngɛ na na fiinŋɛ, na ta wʼà li cɛ xɔ, na kiiri na ba gɔn pu na; ga pii di wa wà pee wo wu da ga já jɛ ni kurogo bɛ wɛ. 25 Mu pii wo kapyegee nizaaŋaa kii bɛ wa ɲaa kpɛɛngɛ na na fiinŋɛ. Ali kiimu bɛ ki ɲɛ ki kaa ya jɛni tɔvuyo na-ɛ ge, ki bɛ ya já kori yaha ŋmɔhɔrɔ ni wɛ.

6

Buloo ya yaa na baraga tɛri pu kafɛɛ na

1 Nʼa daa fɛɛ piimu pu ɲɛ buloo ge, pu bɛɛri ya yaa na kasɛɛgɛ ta pu kafɛɛ na, na baraga tɛri pu na xuuni, kɔnhɔ sipyii pu ganha bu da da Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi, pʼi da wù wo kalaa wu fanri wɛ. 2 Piimu wo kafɛɛ pu ɲɛ nʼa daa fɛɛ ge, pee bɛ ganha ba pu kafɛɛ pu cɛrɛŋɛ na bani pu bɛɛri ya pye cebooloo wɛ dɛ! Ga pʼa yaa pʼa kapyeŋɛɛ pyi pu mu ni pu fanha bɛɛri ni, bani piimu mu pʼa kapyeŋɛɛ ki pyi ge, nʼa daa fɛɛ pu ɲɛ pii, pu bɛ pu ɲɛ Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ki ni.

Karamɔgɔ-kafinɛjuu ni naafuu can can wo we

Mʼa yaa mʼa sipyii pu kalaa lemu ni, ma da li yu mʼa wari pu mu ge, lee li wa mɛ. 3 Sipya watii ba sipyii pu kalaa kalaa watii ni wemu ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo fɛfɛɛrɛ jomɔ pu ɲɛ nigin wɛ, kelee wemu ni Kilɛ koo li ɲɛ nigin wɛ ge, 4 tabaara fɔɔ wu ɲɛ weefɔɔ. Wu ya yafiin bɛ cɛ wɛ. Wʼa ɲɛri ɲuŋɔ baa nakaara fɔɔ. Wʼa ganha na yoyo kɔɔn ɲuŋɔ baa jomɔ yɛ wuu na. Kee keree kii kʼa ma ni ɲɛpɛnwaa ni, ni yoyo, ni shɛhɛɛ, ni fungɔnkuuyo, ni nakaara nixhɔganhara. 5 We wa shishiin hakili ɲɛ wuyɛ mu pii sipyii pii ni wɛ. Pu ya can cɛ nige wɛ. Nʼa daa wu koo lʼa ɲɛri pee mu naafuu sha koro.

6 Uun, Kilɛ ɲìi fyaara ti kunni ɲɛ ni kuduungbɔ ni sipya mu, wemu wo keŋɛ yataya yʼa wu tinni ge. 7 Bani wèe wa shishiin ya pa ni yaaga ni ke koŋɔ puga ke ni wɛ, wù niguriwuu di wa da guri ni yaaga ni wɛ. 8 Lee wuu na, wù bu já na wù ɲɔlige, ni wu faleye taa na xɔ, lee ya yaa li wù yaa. 9 Ga piimu pʼa gilee naafuu fɛɛrɛ fɛni ge; puyɛ pyaa wo lakuuŋɔ ni ɲuŋɔ baa ɲidaan, yee yi ma bye tifuugo na pu co, na bɔɔngɔ shan pu ɲuŋɔ ni, na pu kyɛɛgi fɛɛfɛɛ. 10 Bani wari la ki ɲɛ kakuuyo tuuyo ye bɛɛri wo niŋɛ. Wari lakuuŋɔ ya jé pii ni, a pʼi biin, na nʼa daa wu koo yaha, na kanhama nigbɔ shan puyɛ ɲuŋɔ ni.

Pɔli ya yɛri yɛri jomɔ pemu kan Timote yɛ pyaa mu ge

11 Ga mu Timote wemu wu wa Kilɛ wo kapyebyii pu ni ge, mu wu laraga kɔn kii keree kii bɛɛri na. La le mayɛ ni mʼa gori yaha tiimɛ ni, ni Kilɛ ɲìi fyaara, ni nʼa daa, ni taanɲɛɛgɛ, ni loxulo, ni ɲubeŋɛ. 12 Yogo ke mʼa dunni nʼa daa wu funŋɔ ni ge, la le mʼa se ta. Ɲìi sicuumɔ pe pu ɲɛ pu ya xhuu-i ge, mʼa pee ta. Lee wuu na Kilɛ ya ma yiri. Wee kafilasaama we ma bɛ ya jo na ma wo nʼa daa wu shɛ. Lee ya pye sipyii niɲɛhɛmɛɛ ɲii na. 13 Ayiwa, Kilɛ wemu wʼa yaŋmuyɔ yi bɛɛri munahaa le ge, wee wa wù sɛɛri ni Yesu Kirisa wemu wʼa jo gbafɛnɛɛrɛɛ Pɔnsi Pilate ɲii na, na can jo wu mu ge. Nʼa da yi jo waha ma mu 14 jo kapyegee kiimu kaa lʼa le ma keŋɛ ni ge, la le fɛ ganha bu da ma na wɛ, jaagi xuu bɛ ganha bu da ma na wɛ, fo na shɛ nɔ wù Kafɔɔ Yesu Kirisa cabaŋa ki na. 15 Wu paduun ga ba nɔ, Kilɛ yɛ pyaa kʼa da wu yaha ba. Saannaa pu bɛɛri wo Saan wu ɲɛ wii, ni kafɛɛ pu bɛɛri wo Kafɔɔ. Wee wu ɲɛ Kilɛ nigin pe we, na ɲɛ fanhaya yi bɛɛri fɔɔ ni masɔŋɔ fɔɔ wu yɛ pe. 16 Wee yɛ nigin pe wu ɲɛ wu da ga xhu wɛ. Xuu wemu ni wʼa tiin ge, wee xuu wu wo kpɛɛngɛ ki bɛlɛ funŋɔ ni, sipya wa shishiin da ga já gbara wu na wɛ. Sipya wa shishiin ɲii sanha daha ɲa wu na wɛ, sipyiyawyii la shishiin ɲii di wa da já daha bɛ wu na wɛ. Masɔŋɔ ni sefɛɛrɛ ti ɲɛ wu wuuro tɛhɛnɛ baa fo gbee. Amiina.

Nʼa daa fɛɛ naafuu fɛɛ wo nibyii

17 Ayiwa, ke koŋɔ ke wo naafuu wu wa sipyii piimu mu ge, yi jo waha pu mu na pu ganha ba ɲɔsanga pyi wɛ. Na pu ganha bu wee naafuu wu pye pu tadaŋa wɛ, bani wee ya xhuu; ga pu Kilɛ pye pu tadaŋa. Wee wʼa yaŋmuyɔ yi bɛɛri kaan wèe mu na ɲɛhɛŋi, kɔnhɔ wù já fundanga ta. 18 Yi jo pu mu na pʼa kasaaŋaa pyi, na pu pu kapyegee nizaaŋaa yaha kʼi ɲɛhɛ; pʼi keŋɛ mugi pu yataya na, pu da pu keŋɛ yaŋmuyɔ ya kaan sipyii pu mu. 19 Pu ba lee pyi, pu na ba naafuu nigbɔ ta puyɛ ɲaha na ɲiga na, naafuu wemu wʼa ɲɔ wʼi ya gyɛɛgi bɛ-ɛ ge. Lee funŋɔ ni pu da ba ɲìi sicuumɔ can can wo ta.

Pɔli kurogo jomɔ

20 Timote, kaa lemu lʼa le ma keŋɛ ni ge, lee mara ɲɔ. Mayɛ tánha ke koŋɔ ke wo ɲuŋɔ baa jomɔ pe na, ni kafinɛyɛ lajɛ nakaara jomɔ pu na. 21 Sipyii pii pʼa yu na pee ya wee lajɛ wu ta. Pee ya piin na foro nʼa daa wu koo li ni.

Ayiwa, Kilɛ wu niimɛ kan yi mu.

* 1:2 We duba we ɲɛ Kiricɛɛn fò kangana.

* 2:15 Kariɲɛɛgɛ Ɲɔmɛɛ Nilɛɛ lʼa yi yu na dahala na Ja wa na ba se cèe wo sege ki funŋɔ ni wemu na ba bye koŋɔ Shɔvɔɔ ge.

* 5:10 Tɔɔyɔ jii: Yawutuu mu, ma bu jo mʼa nabun wemu ɲuŋɔ círi ni fundanga ni, mʼa baraga bɛ taha wu na, mʼa wu tɔɔyɔ je.

* 5:18 Dutɛrɛnɔmɛ 25:4

* 5:18 Luka 10:7

2 TIMOTE

1

2

3

4

2 Timote

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ shuun wo wemu tun Timote mu ge

Jɔgɔ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Kaso ni Pɔli bi bye Oromɛ kugbɔɔ ni na we sɛmɛ we ka na tun Timote mu (2 Timote 1:8,16-17; 2:9).

Wu funŋɔ ki bye wu Timote luu waha Kilɛ wo labye wu fɛni, bani wʼa bi li cɛ na wee Pɔli xuduun wʼa nɔ xɔ (2 Timote 4:6).

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Shɔgana lemu na Kilɛ ya pee shɔ ge, Pɔli ya Timote funŋɔ to lee keree na (2 Timote 1:9).

Na Timote wu pye sɔrɔsi nijemɛ wu wu funŋɔ yaha nidogo na Kilɛ na wu ɲaha co bani Kilɛ wʼa wu yiri. Na wu pye Kafɔɔ wo bulo. Na wu ganha bu bye yokɔn wɛ, ga na wu da sipyii kalaa can wu ni (2 Timote 2:24-26).

Pɔli ya Timote sɔnmi ke koŋɔ ke taaxɔɔ li keree shizhaa na (2 Timote 3:1-9). Wʼa wu fiin sama jo na waha Timote mu, wee wemu kaa lʼa bi dan wu ni ba wuyɛ pyaa ja ɲɛ-ɛ ge.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

2 Timote 1 Pɔli ya Timote shaari, na wu funŋɔ tirige wu labye wu na.

2 Timote 2 Na Timote wu la le Kilɛ wo labye wu ni, wu bye sɔrɔsi nijemɛ ni kalaapire nijenɛ.

2 Timote 3:1-9 Pɔli ya wu sɔnmi Kilɛ koo li yahavɛɛ pu keree na.

2 Timote 3:10—4:8 Pɔli ya keree kii jo waha Timote mu.

2 Timote 4:9-22 Pɔli fò mujuu.

1

Pɔli fò mujuu

1 Nɛ Pɔli, nɛ ɲɛ Yesu Kirisa wo tudunmɔ na bɛ ni Kilɛ ɲidaan ni. Kilɛ ya ɲìi sicuumɔ pemu wo ɲɔmɛɛ lɔ wèe mu, pʼi daa Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni ge, wʼa nɛ tun na nɛ wʼa pee wo yɛrɛ pyi. 2 Timote, mu wemu wu ɲɛ nɛ ɲidaan ja nʼa daa wu koo ni ge, mu mu nɛ we sɛmɛ we tunni.

Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa ni, pu niimɛ kan ma mu, pʼi da ɲuŋɔ ɲaari ma na, pʼi ɲaɲiŋɛ kan ma mu.*

Pɔli ya luu leni Timote ni labye wu na

3 Nɛ Kilɛ shaari, wee wemu mu nɛ kapyeŋɛɛ pyi ni fungɔnvige ni ma na jo ba na sefɛlɛɛ pʼa li pye pyegana lemu na wɛ. Nɛ ba da Kilɛ ɲɛɛri, caŋa fara piige na, nɛ funŋɔ ya wuu mu na bada wɛ. 4 Mu ya ɲɛsinmɛ pemu wo wèe lahaduun wu ni wùyɛ na ge, lee wa nɛ funŋɔ ni. Ma la kʼa sii shɔ na ni xuuni, na funŋɔ kʼa sii di ma ɲa sanha, kɔnhɔ di fundanga ta. 5 Nʼa daa can can wo we wu wa ma mu ge, nɛ funŋɔ wa dun wu bɛ na. Ma nulɛ Loyisi ni ma nu Unisi, pee pʼa fɛnhɛ wee nʼa daa can can wo wu ta. Nɛ dà bɛ li na jo wee nʼa daa wu ninumɔ wu wa mu bɛ mu. 6 Lee wuu na nɛ na keye taha ma na, na Kilɛ ɲɛri ma mu, a Kilɛ di loolodaa lemu wo sefɛɛrɛ tirige ma na ge, la le mayɛ ni lee wo sefɛɛrɛ tʼi gori yaha ma na. 7 Bani Kilɛ ya zɔ wemu kan wèe mu ge, wee ɲɛ fyaara wo wɛ. Ga fanha wʼa leni wèe ni, ni taanɲɛɛgɛ, ni fungɔngɔ fɛɛrɛ.

8 Lee wuu na ma ganha bu da zhiige wù Kafɔɔ wu kaa jo na sipyii pu mu wɛ. Nɛ wemu bɛ wu ɲɛ kaso ni wu mɛgɛ ki wuu na ge, nɛ bɛ kaa ganha bu da bye ma mu shiige wɛ. Ga ma bɛ wu yere ma taa kanhama sige Jozaama pu jo wuu na, fanha kemu Kilɛ da ba gan ma mu ge, na bɛ ni kee ni. 9 Wee Kilɛ wʼa wèe shɔ, na wèe yiri na pye wuyɛ pyaa wo fɛfɛɛrɛ wuu. Kapyegee kiimu wèe ya byi ge, wu ya ta wèe shɔ kee wuu na wɛ. Ga wʼa wèe ɲuŋɔ wolo na bɛ ni wu wo keree ki shangana le, ni wu wo niimɛ wu baraga ni. Wee niimɛ wʼa kan wèe mu Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, na ta koŋɔ nɔhɔ sanha zhan wɛ. 10 Wee niimɛ we, nimɛ wù Shɔvɔɔ Yesu Kirisa ya pa na ba wee shɛ wù na. Wʼa xu wo fanha ki kyɛɛgi. Ɲìi sicuumɔ pe pu ɲɛ pu ya xhuu wɛ, pʼi ya gyɛɛgi bɛ-ɛ ge, a Jozaama pʼi bye kaɲuŋɔ na pee kaa yeege kpɛɛngɛ na. 11 Pee Jozaama pu wo yɛrɛ wuu na, Kilɛ ya nɛ pye pu jovɔɔ, ni tudunmɔ, ni karamɔgɔ. 12 Lee wuu na pe kanhama pe bɛɛri wa nɛ na. Ga lee bɛ na li shiige wa nɛ na wɛ, bani wemu nɛ pye na tadaŋa ge, nɛ wee cɛ. Nɛ dà bɛ li na jo lemu kaa wʼa le nɛ keŋɛ ni ge, jo se wa wu ni wu lee mara, fo na shɛ koŋɔ xɔduun nɔ.

13 Ayiwa, nʼa ma kalaa fɛfɛɛrɛ jomɔ pemu ni ge, pee yaha mayɛ funŋɔ ni, ma da ɲaari mʼa sahaŋi ni pee ni, ni nʼa daa ni taanɲɛɛgɛ ni; Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni yee wa daa. 14 Kalaasaama wemu kaa lʼa le ma keŋɛ ni ge, wu mara Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni. Lee Fɛfɛɛrɛ Munaa le li wa wèe funyɔ ni.

15 Mayɛ pyaa kʼa li cɛ na nʼa daa fɛɛ piimu pu ɲɛ Azi fiige ki ni ge, pu bɛɛri ya nɛ yaha na yɛ. Fizhɛli ni Ɛrimozhɛni bɛ wa pee sipyii pu ni. 16 Ga Kafɔɔ wu ɲuŋɔ ɲaari Onezifɔri puga ki sipyii pu na, bani wʼa nɛ funŋɔ ɲiŋɛ tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni. Ali na nɛ yaha kaso wu ni, wu ya lee ta bɛ shiige wuyɛ mu wɛ. 17 Ga ba wʼa nɔ Oromɛ kulo li ni wɛ, na nɛ xuu sha ni see ni fo na shɛ nɛ ɲa. 18 Kafɔɔ wu ɲuŋɔ ɲaari wu na, wʼi ba Kafɔɔ wo saama pu ta koŋɔ ki caxhɔgɔ. Wʼa kasaaŋaa kiimu pye nɛ na Efese kulo li bɛ ni ge, muyɛ pyaa wa ki fiin na toro sipyii pusamaa tàan.

2

Wemu wu ɲɛ Kirisa wo kapyebye nizaama ge

1 Ayiwa na ja Timote, niimɛ wemu wu ɲɛ wèe mu Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, la le mayɛ ni mʼa da ma wo baraga ki shaa wee ni. 2 Kalaa we mʼa ta na mu sipyiɲɛhɛmɛɛ pu ɲii na ge, sipyii piimu na mʼa daa na jo pu bɛ na já wee kalaa wu kan pii bɛ mu ge, ta pee kalaa wu ni. 3 Mʼa yaa ma ma taa kanhama lɔ, ba Yesu Kirisa wo kashɛnŋmɔ nijemɛ ɲɛ wɛ. 4 Kashɛnŋmɔ wemu wʼa giin wu wu ɲuŋɔfɔɔ funŋɔ ɲiŋɛ ge, wee da ga koŋɔ keree kaa taga wuyɛ funŋɔ cɔnri ba sipyitiimɛ ɲɛ wɛ. 5 Wemu wʼa ɲahazhaanri tafɛrɛ ti fe ge, wu bye wʼi ya tee tafɛrɛ ti paa na saha ni ti korogoo ki bɛɛri ni wɛ, wu da jaralaa ta wɛ. 6 Faapye wemu wʼa faa kanhama soro ge, wee wʼa yaa wu pye shɛnshiimɛ na faa yapyiire ta. 7 Yemu nɛ yu mɛ ge, ma funŋɔ sha ni yi ni, bani Kafɔɔ na ba ma pye mʼa yi bɛɛri cɛ.

8 Ma hakili yaha Yesu Kirisa na, saannaa Dawuda ɲabige ke. Wʼa ɲɛ na foro xu ni, pee Kilɛ Jozaama pe wo yɛrɛ nɛ byi. 9 Nɛ na pee Jozaama pu yu, lee lʼa pe kanhama pe nɔ nɛ na. Lee wuu na pʼa shɔnhɔyɔ le nɛ na ba kakuubye ɲɛ wɛ. Ga Kilɛ wo Jomɔ pu kunni, wa da já shɔnhɔyɔ le pee na wɛ. 10 Lee wuu na nɛ keree bɛɛri xuli nayɛ ni, Kilɛ ya sipyii piimu ɲaha bulo ge, pee wuu na. Kɔnhɔ pu bɛ di ba ɲuwuuro ta Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki baraga ni, pʼi nɔɔrɔ nixhɔbaama bɛ ta. 11 Pe jomɔ pe ya sii tii fiinŋɛ, na ɲɛ bɛ tadaŋa:

«Wèe bu wùyɛ kan na xhu ni Yesu Kirisa ni,

wèe na ba ɲìi sicuumɔ ta ni wu ni sanha.

12 Wèe bu la le wùyɛ ni na gori yaha nʼa daa wu ni,

wèe na ba bye ni wu ni wu saanra ti ni.

Ga wèe bu zhe wu ni niɲaa,

wu bɛ na ba wèe she.

13 Wèe bye wèe di ya pye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ wɛ,

wee wa ɲɔmɛɛ fɔɔ tuun bɛɛri ni.

Bani wee ya jomɔ yu,

wu guri wu wuyɛ kaala pee na wɛ.»

14 Mʼa yaa mʼa sipyii pu funyɔ tun pe jomɔ pe na, ma da yi yu mʼa wari pu mu xuuni Kilɛ wuu na na pu ganha ba dunni kafila wo jogana yɛ wuu na wɛ. Lee ya yafiin bɛ ɲɔgi wɛ, piimu pʼa pu nuri ge, peefɛɛ wo mago pe jomɔ pe ya gyɛɛgi. 15 La le mayɛ ni, ma da labye wu pyi xuuni fo ma labye wu kaa di daan Kilɛ ni. Ma ganha bu shiige le labye wu ni wɛ, ta wu pyi mʼa ɲɔgi, ma da Kilɛ wo can wu yɛrɛ li pyi ni tiimɛ ni. 16 Jomɔ pemu pu ɲɛ ɲuŋɔ baa, ni pemu pu ɲɛ pu ni nʼa daa koo li ɲɛ bɛɲii-i ge, ta mayɛ kasɛri pee na tajogo ni. Bani sipyii piimu pʼa pee jomɔ pu tuugo yu ge, la lʼa fòro pee wo Kilɛ ɲìi fyaara ti ni. 17 Pu jomɔ pʼa kakara pyi ba wuugo nɔɔgɔ ɲɛ wɛ, kee kemu ki ma ba ma ceepuuro ti bɛɛri xa ge. Pee sipyii pii pu wa Imɛnɛ ni Filɛti. 18 Pʼa fiin foro can koo li tàan, na nʼa daa fɛɛ pu pyi na xuɲɛnɛ lʼa pye xɔ. Lee funŋɔ ni pʼa sipyii pii wo nʼa daa wu kyɛɛgi ni pee jomɔ pu ni. 19 Ga Kilɛ yɛ pyaa ya puga kemu wo ɲidaa kemɛ yàa xuuni ge, lee ɲidaa le da já gyɛɛgi wɛ; li na gori yaha wà li siimɛ na. Pe jomɔ pe pʼa ka lee ɲidaa li na na: «Kafɔɔ ya wu wo sipyii pu cɛ.» ni pe ni: «Sipyaa sipya wu ɲɛ Kafɔɔ wo ge, wufɔɔ wu wu tɔɔgɔ wolo tifire baa keree ni.»*

20 Yee wa ma li ɲaa fanhafɛɛ pugbɔyɔ ni, ma ma shɛ yagbegeye ya ta wà yee ya yàa ni sanni ni, ya dʼa yàa ni warifyɛn ni; ga ya bɛ di ɲɛ wà yee ya yàa ni tige ni, ya dʼa yàa ni cogo ni. Pɛrɛwa woyo ye, yee ma yaha cagbɔyɔ ye kaa na, yi saya na yaha cadiiye yi wo labye wu kaa na. 21 Ayiwa, sipya wemu bu laraga yaha ye kakuuyo ye mu, weefɔɔ na bye ba pɛrɛwa yaŋmuyɔ yi ɲɛ wɛ. Weefɔɔ na gbegele yaha Ɲuŋɔfɔɔ wu wo labye wu kaa na, wu nigbegeyahaŋa na ba bye kasaaŋaa tuuyo bɛɛri bye kaa na.

22 Ayiwa Timote, lɛvɛɛ pʼa se lakuuŋɔ kemu fɛni ge, sii kee ɲa mʼa kee yaha wà fɛɛfɛɛ. Piimu pʼa Kafɔɔ pɛlɛ ni fungɔnfige ni ge, mʼa binnɛ mʼa tifire, ni nʼa daa, ni taanɲɛɛgɛ, ni ɲaɲiŋɛ shaa ni pee ni. 23 Ma ganha ba ma ɲɔ leni fungɔngɔ baa jomɔ, ni ɲuŋɔ baa jomɔ ni wɛ. Yoyo yɛ pee jomɔ pe ya gɔɔn. 24 Na ta Kafɔɔ wo kapyebye di ya yaa wʼa yogo kɔɔn wɛ. Wʼa yaa wu pye sipyisaama sipyii pu bɛɛri mu. Wʼi da wu na já sipyii kalaa, wu bye ni loxulo ni. 25 Piimu pʼa wu jomɔ pu kaala ge, wʼa yaa wʼa peefɛɛ yɛri ni lotaan ni, wu da pu leni kozaana ni. Bani la wa la ni Kilɛ na já daajeŋɛ pye kʼa jé pu ni, kɔnhɔ pu bɛ di ɲɛri, pʼi can wu cɛ. 26 Lee funŋɔ ni pʼa puyɛ ta, na shɔ Shitaanni wo tifuugo ki na; bani Shitaanni wʼa pee sipyii pii co wu wo tifuugo na, kɔnhɔ pu da wu ɲidaan pyi.

3

Koŋɔ taaxɔɔ li wo keree

1 Ayiwa Timote, pe jomɔ pe yaha ma hakili na, mʼa li cɛ na koŋɔ ki taaxɔɔ li ba nɔ, wee tuun wu na ba waha fo xuuni. 2 Koŋɔ sipyii na ba bye nata fɛɛ. Pu na ba wari pye pu naɲii; pu na ba ɲɔsanga pyi, na tabaara le puyɛ ni, na Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi. Pu da ba pu sefɛɛ ɲɔmɛhɛɛ coni wɛ; pu da ba cemɛ cɛ pu pyevɛɛ mu wɛ. Pu jate da ba nɔ Kilɛ kaa la shishiin na wɛ. 3 Pu ɲuyɔ na ba waha, pu da ba ɲuŋɔ ɲaari wɛ. Pu na ba sipyii mɛyɛ kyɛɛgi. Pu da ba tɛhɛnɛ yɛri puyɛ na ceepuuro ɲidaan keree na wɛ, na ɲɛ yacoyo. Saama tuugo bɛɛri kɔvɛɛ pu ɲɛ pii. 4 Pu na ba sipyii nɔhɔ yɛri, na funvugo keree pyi. Tabaara na ba pu ɲi. Pu na ba pu ɲidaan keree funŋɔ lɔ Kilɛ na. 5 Pu na ba puyɛ pye Kilɛ ɲìi fyaara sipyii sipyii ɲɛɲaga na, ga pʼi da ba gbara Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti na pu zɔlɔɔ pu na wɛ. Sii laraga yaha pee sipyii pii mu fɛɛfɛɛ!

6 Pii na ba jin pu ni piyɛyɛ ni, cèe piimu wo fanha kʼa cɛ̀rɛ, ni pʼa jurumu niɲɛhɛmɛ pye toro, lakuuŋɔ tuugo bɛɛri bɛ di ɲɛ pu funŋɔ ni ge, pʼa ganha na pee faanna na joni, na pu fungɔnyɔ ɲɛri. 7 Tuun bɛɛri ni pee cèe pu ma yu na lajɛ nivomɔ pee ya zhaa, ga pʼi da ga já can wuyɛ pyaa tii jɛ bada wɛ. 8 Ba Zhanɛsi ni Zhanbirɛsi bi Kilɛ tudunmɔɔ Musa kaala fo taashiinɛ li ni-i dɛ, lee kaalagana li na pii sipyii pii bɛ ya can wu kaala. Sipyii pu ɲɛ pii, piimu hakilee pʼa kyɛɛgi ge, pu nʼa daa wu bɛ di ɲɛ yaaga bɛ wɛ. 9 Ga pu wo keree ki da ga já zhɛ ɲaha na wɛ, bani sipyii pu bɛɛri na ba li cɛ kadugo yíri na fungɔngɔ baa fɛɛ pu ɲɛ pii, ma na jo ba Zhanɛsi ni Zhanbirɛsi wuu lʼa pa jɛ cɛgana lemu na wɛ.

Timote ya yaa wu wuyɛ yaha Kilɛ wo jomɔ pu na

10 Ayiwa, Timote mu kunni ya sii na nɛ wo kalaa wu koo ɲaari. Mʼa na ɲaarigana li cɛ, ni na funŋɔ shagana le, ni na nʼa daa we, ni na loxulo le, ni na taanɲɛɛgɛ ke, ni keree kiimu nɛ soro ge. Pye ba nɛ ɲɛ wɛ! 11 Mʼa nɛ kanhama pu bɛɛri bɛ cɛ, ni gbɛrigbɛri keree kiimu bɛɛri kʼa pye nɛ na ge. Ta xɔnhɔrɔ kanhama nɛ gba Ancɔsi kulo le, ni Ikonɛ kulo le, ni Lisitiri kulo li ni? Kanhama tuugo kekɛ kʼa kori ni ki ya nɔ nɛ na-ɛ wɛ? Ga Kafɔɔ ya nɛ ɲuŋɔ wolo pee bɛɛri ni. 12 Mu shiin li wa, sipyaa sipya wʼa giin wu da ɲaari Kilɛ ɲìi fyaara ni xuuni, Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, sipyii na ba weefɔɔ kanha. 13 Ga sipyikuuyo ye ni naŋmahara pyevɛɛ pii kunni, pee na ba se ɲaha na kakuuyo ni, na sipyii pii piinŋɛ ba puyɛ pyaa kʼa piin piingana lemu na wɛ. 14 Mu kunni, mʼa kalaa wemu ta, na wu co ni nʼa daa can can wo wu ni ge, mayɛ yaha wee na. Bani sipyii piimu mu mʼa wee kalaa wu ta ge, mayɛ pyaa kʼa pee cɛ. 15 Mu ya Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ Kitabuu pu jomɔ pu cɛ, fo ma nɔhɔpiire ti tuun wu ni. Pee jomɔ pe na já fungɔngɔ fɛɛrɛ kan mu mu, na ɲuwuuro bɛ kan ma mu ma nʼa daa wu funŋɔ ni Yesu Kirisa na. 16 Kilɛ wo Kitabuu pu jomɔ pu bɛɛri pʼa foro Kilɛ yɛ pyaa ni wu wo Fɛfɛɛrɛ Munaa li gbɔɔrɔ ni. Lee wuu na kuduun ɲɛ pu ni, pʼa já sipya kalaa. Pʼa sipya jaagi bɛ sanha na wu yɛri koo nizaana ni, na wu taanni tifire ɲaarigana ni; 17 kɔnhɔ sipyii piimu pʼa Kilɛ koo li ɲaari ge, pee di fa, pu kalaagana bɛ di ɲɔ. Pʼi da pʼa gbegele yaha labye nizaama tuugo bɛɛri wo bye kaa na.

4

Kilɛ wo Kafila wu yɛrɛ le

1 Nʼa da yi jo waha ma mu xuuni Kilɛ ni Yesu Kirisa ɲaha tàan, wee wemu wu da ba kiiri kɔn wyii ni xuu pu bɛɛri na ge; jo wu wo guri ba wu wuu na, ni wu saanra ti wuu na, 2 mʼa Kilɛ wo Kafila wu yɛrɛ li pyi, ma da wu yu mʼa wari. Lʼa pye taasaana la, lʼa pye taakuunɔ la, ta wu yɛrɛ pyi tuun bɛɛri ni. Ma da yu ni sipyii pu ni kɔnhɔ pʼi ɲɛri, piimu bu nahana, mʼa pee jaagi; ma da pu yɛri! Mʼa luu gbo, ma da pu kalaa! 3 Bani tuun wa wʼa ma, sipyii pu funyɔ da ba bye pʼa kalaa can can wo wu nuri nige wɛ. Ga pu na ba daha puyɛ pyaa wo ɲidaan keree fɛni, na karamɔgɔlɔɔ niɲɛhɛmɛɛ shaa na daga na puyɛ shuuni. Pee na ganha na pu niwegee katangaa yɛ yu pu mu. 4 Pu na ba niwegee pari wolo can wu tàan, na ki kan giraya mu. 5 Mu kunni, mu wu já mayɛ na keree bɛɛri ni, mʼa kanhama xu mayɛ ni, ma da Kilɛ wo Jozaama pu yɛrɛ li pyi; ma da Kilɛ wo labye wu bɛɛri ɲɔ fani mʼa byi.

Pɔli wo tafɛrɛ tʼa nɔ ti tɛhɛnɛ na

6 Nɛ kunni ya ɲɛri saraga. Pu na ba kee saraga ki wolo tuun wemu ni ge, wee tuun wʼa nɔ xɔ; nɛ xuduun wʼa nɔ. 7 Nɛ bi zhaanra temu leni nʼa daa wu funŋɔ ni ge, nɛ la le nayɛ ni na se ta. Nɛ na wo tafɛrɛ ti paa na nɔ ti tɛhɛnɛ na. Nɛ kori yaha nʼa daa wu wo koo li ni. 8 Nɛ na ba saanra ɲudɔnɔ ta lemu li ɲɛ tiimɛ wuu ge. Kafɔɔ wemu wu ɲɛ tifire kiiri kɔnvɔɔ ge, wee wu da ba li kan nɛ mu koŋɔ ki caxhɔgɔ. Ga wʼa da ba li kan nɛ yɛ nigin mu wɛ; piimu pʼa wu cabaŋa ki sigee ni taanɲɛɛgɛ ni ge, wu na ba li kan pee bɛɛri mu.

Pɔli kafila wu taxɔgɔ

9 La le mayɛ ni mʼa ba na yíri tɔvuyo na. 10 Demasi ya kuri nɛ fɛni bani ke koŋɔ ke wo yaŋmuyɔ ye wo la kʼa se ta wu na. Wʼa kari Tesaloniki kulo li ni. A Keresansi di gari Galasi fiige ki ni. Tite, a wee di gari Dalimasi fiige ki ni. 11 Luka yɛ nigin wu ɲɛ ni nɛ ni naha. Ma ba ma, ma da ma ni Marika ni, wu na ba já na tɛgɛ na labye wu na. 12 Nɛ Tishiki tun na kari Efese kulo li ni. 13 Ma ba ma, mʼa doro Torowasi kulo li ni Karipusi yíri, nɛ na fadegbɔhɔ kemu yaha wà ge, mʼa shɛ ki lɔ mʼa ma ni Kitabuu pu ni; sɛɛyɛ wuu pii susu kaa lʼa waha na mu.

14 Tudugoo Alɛkisandire ya kakuunɔ pye nɛ na fo li nigbɔɔ. Ga Kafɔɔ na ba wu saraa na bɛ ni wu kapyegee ki ni. 15 Ma bɛ wʼa mayɛ kasɛri wu na, bani wʼa wèe jomɔ pu kaala ni kafugo ni xuuni.

16 Nɛ kari tɔɔɲiishiinɛ li ni, di zhɛ na fiin jo kiiri kɔnvɔɔ wu ɲaha tàan ge, sipya wa shishiin ya ta na nɛ tɛgɛ wɛ. Pu bɛɛri bi nɛ yaha na yɛ. Ga Kilɛ wu lee yafa pu mu! 17 Kafɔɔ yɛ pyaa kʼa nɛ tɛgɛ, na fanha kan nɛ mu, a nɛ já na Kilɛ Jozaama pu yɛrɛ li pyi li pyegana na. A Kilɛ cɛbaalaa bɛɛri di pu logo. A nɛ shɔ cɛnri wu ɲɔ ki na. 18 Nɛ li cɛ jo Kafɔɔ na ba nɛ ɲuŋɔ wolo kakuuŋɔɔ bɛɛri ni, na nɛ shɔ, na nɛ le wu saanra ti ni fugba wu ni. Pɛɛŋɛ kʼa dɛri wu na tuun bɛɛri ni fo gbee! Amiina.

Pɔli fò mujuu

19 Pirisili ni wu poo Akilasi shaari, ni Onezifɔri puga shɛɛn pu ni na nɛ pu shaari. 20 Erasiti ya kori Korɛnte kulo li ni, nɛ dʼa Torofimɛ yaha Milɛti kulo li ni, bani wʼa yá. 21 La le mayɛ ni mʼa ba na ta wiire ti sanha jé wɛ. Ebulusi ya ma shaari, ni Pudɛnsi, ni Linusi, ni Kolodiya, pee bɛɛri ya ma shaari. Cebooloo pu samaa bɛɛri bɛ ya ma shaari.

22 Kafɔɔ wu kori ma mu. Kilɛ wu niimɛ kan yi bɛɛri mu.

* 1:2 We duba we ɲɛ Kiricɛɛn fò kangana.

* 2:19 Zaburuu 97:10

TITE

1

2

3

Tite

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ wemu tun Tite mu ge

Jɔgɔ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Tudunmɔɔ Pɔli wʼa we sɛmɛ we tun Tite mu. Tite ɲɛ Yawutu wɛ, Girɛki wu ɲɛ wii (Galasi Shɛɛn 2:1-3).

Tite ɲɛ Tudunmɔɔ Pɔli wo kalaapire ni wu kapyebyeɲii Kilɛ Jozaama pu wo yɛrɛ li wo labye wu ni. Pɔli bi Tite tun kari Kilɛ wo Jozaama pu yɛrɛ li na Kirɛti fiige ki ni wʼa egilizifomɔɔ pu tɛri (Tite 1:5).

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Egilizi keree ya yaa na shɔɔnri shɔɔnrigana lemu na ge, Pɔli ya we sɛmɛ we tun Tite mu, na yɛrɛ kan wu mu lee shizhaa na.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Tite 1 Tite ya yaa na ɲahagbaa fɛɛ nizaamaa pu teŋɛɛ teŋɛgana lemu na egilizii pu ni ge.

Tite 2:1—3:11 Kiricɛɛn wo torogazaana koŋɔ puga funŋɔ ni.

Tite 3:12-15 Pɔli ya Tite fò waa sanha.

1

Pɔli fò mujuu

1 Nɛ Pɔli wemu wu ɲɛ Kilɛ wo kapyebye ni Yesu Kirisa wo tudunmɔ ge, nɛ wʼa we sɛmɛ we ka. Kilɛ ya sipyii piimu ɲaha bulo ge, wʼa nɛ tun na nɛ wu pee yiri di ba leŋɛ nʼa daa wu ni, di can wu shɛ pu na na bɛ ni Kilɛ ɲìi fyaara ni, 2 kɔnhɔ ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pu wo tadaŋa di bye pu mu. Kilɛ ya kafinɛyɛ yu wɛ, wee wʼa pee ɲìi sicuumɔ pu ɲɔmɛɛ lɔ wèe mu na ta koŋɔ nɔhɔ sanha zhan wɛ. 3 Tuun wemu ɲaha wu bi wii ge, ba wee tuun wʼa pa nɔ wɛ, a wu pu shɛ wèe na wu wo jomɔ pu ni. Pee jomɔ pe wo yɛrɛ kaa li wa le nɛ keŋɛ ni. Wù Shɔvɔɔ Kilɛ wʼa na tun na nɛ wʼa pee yu sipyii pu mu.

4 Ayiwa, Tite mu mu nɛ we sɛmɛ we tun. Nʼa daa wemu wʼa wù bɛɛri pinnɛ ge, nɛ ja yɛ pyaa mu ya sii wee nʼa daa wu funŋɔ ni.

Wù To Kilɛ ni wù Shɔvɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan ma mu.*

Kapyeŋɛɛ kiimu kʼa kan Tite mu ge

5 Ayiwa Tite, keree kiimu kʼa kori shɔɔnri baa Kɛrɛti fiige ki ni ge, nɛ mu yaha wà kɔnhɔ mʼa kee shɔɔnri. Mʼa egilizi ɲahagbaa fɛɛ pii shɔɔnri nʼa daa fɛɛ pu tɛ ni, mʼa pee teŋɛ kulogoo ki bɛɛri ni nʼa daa fɛɛ pu ɲuŋɔ ni, mʼa li pye ba nɛ yi jo ma mu wɛ! 6 Jaagi xuu ya yaa na ta wa shishiin bɛ na pii sipyii pii ni wɛ. Pʼa yaa na pye cèe nigin nigin cepee. Pu nɔhɔpiire ya yaa na pye nʼa daa fɛɛ, ti ganha ba doroo torogaguunɔ na wɛ, tʼi da ti na ti sefɛɛ ɲɔmɛhɛɛ coni. 7 Egilizi ɲahagbaa fɔɔ ya yaa na pye jaagi xuu baa, bani Kilɛ wo kapyeŋɛɛ wʼa byi. Wu ya yaa na pye ɲɔsanga fɔɔ wɛ, wu ya yaa na pye loyiridaan fɔɔ wɛ, wu ya yaa na pye singba, kelee kafugo sipya wɛ, wu ya yaa wʼa wari shaa ni naŋmahara ni wɛ. 8 Ga wʼa yaa wu ta wu na nabuun kemɛɛ, wu bye kasaaŋaa pyevɔɔ, wu bye fungɔngɔ fɔɔ, wu bye sipya wemu wʼa tii ge, wu bye fɛɛfɛɛ Kilɛ ɲaha tàan, wu da jani wuyɛ na. 9 Wʼa yaa wu nɔrɔ yaha Kilɛ wo Kafila wu na ma na jo ba wʼa kalaa wu ni kalaagana lemu na wɛ, kɔnhɔ wu já wʼa sipyii pu kalaa. Wu da pu yɛri na bɛ ni kalaa can can wo wu ni. Piimu pʼa nakaara ti pyi ge, wu da pee wo tapiinŋɛ ki shɛɛ pu na.

Na jo ni karamɔgɔ-kafinɛjuu pu ni

10 Bani sipyii niɲɛhɛmɛɛ pu ma diin na ɲuŋɔ baa jomɔ yɛ yu, na sipyii piinŋɛ na yu na fo pʼa cekɔɔnrɔ pyi ba Yawutuu pu ɲɛ wɛ. 11 Mʼa yaa na pii sipyii pii ɲɔyɔ tɔ, bani kalaa wemu wu ɲɛ wu ya yaa pʼa wu kaan wɛ ge, wee pʼa gaan, na kpɔnpoŋɔɔ kii wo nʼa daa wu kyɛɛgi lee funŋɔ ni, tifire baa saraa fɛni. 12 Pu Kirɛti shɛɛn yɛ pyaa wo fungɔngɔ fɔɔ wa ya jo na: «Kirɛti shɛɛn ya kafinɛyɛ yu tuun bɛɛri ni; pu ɲɛ ba yacoyo ɲɛ wɛ; saafɛɛ pu ɲɛ pii, pu yacɛrɛɛ di ya ɲini wɛ.» 13 Pee jomɔ pe di ɲɛ can. Lee wuu na, wa bu katiibaana la pye, li jo wu ɲii na, mʼa yi jo waha, kɔnhɔ pu nʼa daa wu bye baraga wo. 14 Pu ganha bu da daha Yawutuu pu wo giraya jomɔ pu fɛni wɛ. Piimu bɛ pʼa can wu she ge, pu ganha bu daha pee bɛ wo ɲɔmɛhɛɛ ki fɛni wɛ.

15 Sipyii piimu zɔlɔɔ pu ɲɛ fɛɛfɛɛ ge, yaŋmuyɔ bɛɛri yi ɲɛ pee mu fɛɛfɛɛ. Ga piimu zɔlɔɔ pʼa nɔrɔ, nʼa daa di ɲɛ pu mu-i ge, yaŋmuyɔ bɛɛri yʼa nɔrɔ pee mu. Bani pu fungɔnyɔ ye, ni pu zɔlɔɔ pʼa nɔrɔ. 16 Pu mʼa yu na pee ya Kilɛ cɛ, ga pu kapyegee di li shɛɛ na kafinɛyɛ pʼa yu. Tɔnbɛnsipyii ni nʼa she sipyii pu ɲɛ pii, ali pu ya já kiire bɛ pye lemu ɲɛ nizaana wɛ.

Ɲaarigana lemu lʼa saha ni Kilɛ wo kalaa wu ni ge

2

1 Ayiwa, mu kunni Tite, yemu yʼa sii saha ni kalaa can can wo wu ni ge, ta yee yu. 2 Yi jo nɔhɔlɛɛ pu mu na pu tɛhɛnɛ yaha puyɛ na keree bɛɛri ni, pʼi baraga yaha puyɛ na, pʼi bye fungɔnyɔ fɛɛ. Pʼi baraga ta nʼa daa, ni taanɲɛɛgɛ, ni loxulo ni!

3 Yi jo celɛɛ pu bɛ mu na pu bɛ pu pu wo ɲaarigana li pye lʼi saha ni Kilɛ ɲidaan ni. Pu ganha bu zɔjuuro yaha pu kapyeŋɛɛ wɛ, pu ganha bu singbaa yaha pu kapyeŋɛɛ wɛ. Yɛriyɛrijomɔ pemu pu ɲɛ nizaama ge, pʼi da pee kaan, 4 kɔnhɔ pu da li shɛɛ cepiire ti na, na pu namaa ni pu nɔhɔpiire kaa ya yaa na dan pu ni. 5 Pʼi bye fungɔnyɔ fɛɛ, pʼi já puyɛ na, pʼi da pu puga ki kapyeŋɛɛ ki bɛɛri pyi ni zɔsaama ni, pʼi da puyɛ tirige pu namaa mu. Kɔnhɔ wa shishiin ganha bu kafilakuumɔ ta di jo wá Kilɛ wo jomɔ pu na wɛ.

6 Mʼa pee jomɔ pe ninumɔ jo lɛvɛɛ pu bɛ mu na pu fungɔnyɔ yaha puyɛ na keree bɛɛri ni. 7 Muyɛ pyaa kʼa yaa na pye ɲaha shɛshɛɛrɛ keree bɛɛri ni, ma kapyegee nizaaŋaa funŋɔ ni. Ma da sipyii pu kalaa ni funvige, ni see ɲaha ni. 8 Ma da kafila can can wo kaan ma kalaa wu ni, wemu wu ɲɛ wa da já wu kaala-ɛ ge, kɔnhɔ wù pɛɛn pʼi zhiige, pu ganha bu kakuunɔ la shishiin ta di jo wù na wɛ.

9 Mʼa yi jo buloo pu bɛ mu na pʼa puyɛ tirige pu kafɛɛ mu keree bɛɛri ni. Pʼi da pu ɲidaan keree pyi, pu ganha ba pu kaala wɛ. 10 Pu ganha ba pu kafɛɛ pu yaŋmuyɔ luu wɛ, pʼi bye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ, pʼi puyɛ yaha tadaŋa sipyii tuun bɛɛri ni, kɔnhɔ sipyii di da baraga tɛri wù Shɔvɔɔ Kilɛ wu wo kafila wu na.

11 Bani Kilɛ wo niimɛ wʼa wuyɛ shɛ. Wee ni sipyii pu bɛɛri wo ɲuwuuro tʼa fòro. 12 Wee niimɛ wu baraga ni Kilɛ ya wèe kalaa, na yi yu wèe mu na ɲaarigana lemu li ɲɛ Kilɛ ɲìi fyaara baa ge, ni ke koŋɔ ke wo lakuuŋɔ ke, na wèe pu yee ɲɔ yaha. Na wù da ɲaari niɲaa wo caŋa ɲii le ni ni fungɔngɔ fɛɛrɛ ni, ni tifire, ni Kilɛ ɲìi fyaara. 13 Tadaŋa nizaaŋa ke ki wa wù mu ge, wù kee sige yani ki shɛduun wu pa nɔ ge, Yesu Kirisa wemu wu ɲɛ wù Kilɛgbɔ ni wù Shɔvɔɔ ge, kee caŋa wee wo nɔɔrɔ wu da ba wuyɛ shɛ. 14 Wee wʼa wuyɛ kan, na xhu wèe wuu na, kɔnhɔ wu wèe shɔ kakuuŋɔɔ tuuyo bɛɛri na, wu wù pye fɛɛfɛɛ, wu wù pye wu wo sipyii, kɔnhɔ wù wùyɛ pɔ wù da kasaaŋaa pyi tuun bɛɛri ni.

15 Ta sipyii pu kalaa mu, ma da pu yɛri. Wa bu nahana, mʼa weefɔɔ jaagi na bɛ ni Kilɛ wo fanha ki ni. Wa shishiin ganha bu da ma fanha wɛ.

Nʼa daa fɛɛ pʼa yaa pʼa ɲaari ɲaarigana lemu na ge

3

1 Mʼa nʼa daa fɛɛ pu funŋɔ to na pʼa yaa pʼa puyɛ tirige fiige ki ɲahagbaa fɛɛ, ni ki fanhafɛɛ pu mu; pʼi da pu ɲɔmɛhɛɛ coni. Pʼi gbegele yaha kapyegee nizaaŋaa bye kaa na tuun bɛɛri ni. 2 Pu ganha ba sipyii zɔlɔɔ yu wɛ, pu ganha ba yoyo kɔɔn wɛ, pʼi ɲuyɔ peŋi ni sipyii pu bɛɛri ni, pʼi bye lotangaa fɛɛ. 3 Bani taashiinɛ ni, wèe bɛ pu bye fungɔnyɔ baa fɛɛ, Kilɛ ɲɔmɛɛ cobaalaa, ni sipyii piimu pʼa wuregi ge. Wèe bi wùyɛ yaha keree bɛɛri tuuyo wo ɲidaan keŋɛ ni, ni xɔnhɔrɔ tuugo bɛɛri, fo na shɛ wèe pye keree bɛɛri wo buloo. Kuumɔ ni ɲɛpɛnwaa funŋɔ ni wèe bi ɲaari. Wèe bi sipyii pii kɔ, a pii bɛ di wèe kɔ.

4 Ga wù Shɔvɔɔ Kilɛ wo saama pe, ni taanɲɛɛgɛ kemu ki ɲɛ wu ni na ɲaha tii sipyii na ge, ba yee ya yiyɛ shɛ tuun wemu ni wɛ, 5 a Kilɛ di wèe ɲuŋɔ wolo. Ga li wa kanna wèe wo kapyegee kʼa tii na lee na wʼa lee pye-e dɛ. Wèe ɲiɲaara tʼa jé wu ni, lee na wʼa wèe shɔ. Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa wèe wuu, na wèe shɔ, na wèe pye wèe ya sevonɔ se, na ɲìi sicuumɔ nivomɔ kan wèe mu. 6 Kilɛ ya Fɛfɛɛrɛ Munaa li tirige wèe na fo xuuni wù Shɔvɔɔ Yesu Kirisa baraga ni, 7 kɔnhɔ wù já pye sipyitiimɛɛ Kilɛ ɲaha tàan wuyɛ pyaa wo niimɛ wu baraga ni. Ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pemu na wʼà daa ge, wù já pa pee bɛ ta. 8 Ayiwa, pee jomɔ pe ya sii tii fiinŋɛ, na tadaŋa xɔ. Nɛ funŋɔ ki wa mʼa da yi yu xuuni mʼa wari sipyii pu mu, kɔnhɔ piimu pʼa dà Kilɛ na ge, pee di la le puyɛ ni pʼi da kapyegee nizaaŋaa pyi. Lee lʼa ɲɔ, lee ni sipya di wa kuduun taa bɛ.

9 Ga ma ganha da mayɛ yaha ɲuŋɔ baa nakaara te na wɛ, ni taashiinɛ li wo sipyii mɛyɛ yi wo nakaara, ni joɲɛhɛrɛ ni yoyo yemu pʼa yirige Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu keree na ge. Ma ganha bu mayɛ le le la shishiin ni wɛ, bani kuduun wa lee la shishiin ni wɛ, kaɲɔɔ bɛ di wa li na wɛ. 10 Piimu pʼa sipyii pu piinŋɛ na pu waagi ge, ma bu wee wa shi yɛri na nɔ tɔɔɲii shuun na, wu bye wʼi ya yee logo wɛ, laraga kɔn wu na. 11 Bani mʼa li cɛ na jo sipya wu ɲɛ wii wemu ya foro Kilɛ koo li ni ge. Jurumu wʼa byi wemu na ba Kilɛ wo kiiri wu nɔ wu na ge.

Pɔli ya yɛrɛ lemu kan kurogo ki na sanha ge

12 Di ba Aritemasi tun ma mu tuun wemu ni kelee Tishiki, mʼa fyaala pa na ɲuŋɔ círi Nikopolisi kulo li ni, bani na funŋɔ ki wa di ba shɛ wiire ti tuun wu pye wà. 13 Zenasi wemu wu ɲɛ sipyii tɛgɛvɔɔ kiiri na ge, hakili yaha wee ni Apɔlɔsi na, mʼa pu tɛgɛ ɲaagoo li na, kɔnhɔ yaaga ganha shɛ pu kuuŋɔ wɛ. 14 Wèe bɛ wo cebooloo pu ya yaa na pye kaɲɔɔ baa wɛ. Pʼa yaa na puyɛ taanni kasaaŋaa pyegana ni, kɔnhɔ pʼi já pii tɛgɛ.

15 Piimu bɛɛri pu wa naha ni nɛ ni ge, pu bɛɛri ya ma shaari. Wù kaa ya dan piimu ni nʼa daa wu wo koo ni ge, mʼa pee bɛɛri shaari!

Kilɛ wu niimɛ kan yi bɛɛri mu.

* 1:4 We duba we ɲɛ Kiricɛɛn fò kangana.

FILEMƆ

Filemɔ

Tudunmɔɔ Pɔli ya sɛmɛ wemu tun Filemɔ mu ge

Jɔgɔ wu ɲɛ Filemɔ wɛ?

Kolose shɛn wu ɲɛ Filemɔ, na ɲɛ sanha li see sipya wa. Pɔli wʼa Yesu Kirisa wo Jozaama pu jo wu mu, a wu pu logo, na dà pu na, na bye nʼa daa fɔɔ. Wee kaban nʼa daa fɛɛ pʼa bi puyɛ pinnɛɛ na Kilɛ pɛlɛ. Tuun wemu ni Pɔli bye Oromɛ ni wu kaso lezhiinɛ li ni ge, wee tuun wu ni wʼa we sɛmɛ we ka na tun Filemɔ mu. We sɛmɛ we ni Kolose shɛɛn wo wu taatunŋɔɔ ya laha kiyɛ na wɛ.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Bulona wa bye Filemɔ mu wu mɛgɛ di ɲɛ na Onɛzimu, wee bi kakuunɔ la pye, na baa. Taashiinɛ li ni bulo bɛɛri wʼa paa ge, pu bu wu ta co, pu bi da já wu gbo bɛ.

Ba wʼa paa wɛ, na shɛ saha ni Pɔli ni Oromɛ kugbɔɔ li ni, a wee di Kilɛ Kafila jo wu mu, a wʼi dà Yesu na, na bye Kiricɛn. A wu Pɔli tɛgɛ a pʼi ganha na Kirisa wo Jozaama pu yu. A Pɔli di li ta lʼa pɔrɔ Onɛzimu wu kuri pa wu kafɔɔ Filemɔ mu, pʼi ba bɛ, pʼi bye shiizhan. A wʼi yi jo Filemɔ mu na wu ganha bu kakuunɔ la shishiin pye Onɛzimu na wɛ, ga na wu wu co Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ba wu ceboro ɲɛ wɛ. Onɛzimu mɛgɛ ki kɔri wu ɲɛ na: «Kaɲɔɔ». Ga wʼa pa wuyɛ yaha «Kaɲɔɔ baa» Filemɔ mu tuun wa funŋɔ ni. Ga Pɔli ya li shɛ Filemɔ na na wu kaɲɔɔ wa wee Pɔli mu, na ɲɛ Filemɔ bɛ mu nimɛ (Filemɔ 1).

Pɔli ya li shɛ we sɛmɛ we ni na buloo ni pu kafɛɛ bɛɛri pu ɲɛ nigin, na pu bɛɛri pu ɲɛ cebooloo Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Pɔli ya li sha Filemɔ mu na wu sɔɔ Onɛzimu na, wu wu co ba wu ceboro ni wu taanɲii ɲɛ wɛ.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Filemɔ 1-3 Pɔli fò ni wu baraga daha mujuu.

Filemɔ 4-7 Pɔli ya Filemɔ wo nʼa daa wu sɔ.

Filemɔ 8-22 Pɔli ya Filemɔ kemɛ ɲɛɛri Onɛzimu keree na.

Filemɔ 23-25 Pɔli ni wu taanɲiinɛɛ fò mujuu.

1

Pɔli fò mujuu

1 Nɛ Pɔli we pʼa le kaso ni Yesu Kirisa wo mɛgɛ ki kaa jo na ge, nɛ ni na ceborona Timote, wèe pʼa we sɛmɛ we tun wù labyeɲii, wù taanɲii Filemɔ mu. 2 Nʼa daa fɛɛ piimu pʼa puyɛ pinnɛɛ ma puga ki ni ge, na wu tun pee bɛ mu, na wu tun wù ceboroshɔ Afiya mu. Wù ceborona Arishipi wemu wʼa kanhama pu ɲaa ni wù ni shiizhan labye wu fɛni ge, ni wee bɛ.

3 Wù To Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan yi mu.*

Pɔli ya Filemɔ wo taanɲɛɛgɛ ke ni wu nʼa daa wu kaa logo

4 Na ceborona Filemɔ, nɛ ba da Kilɛ ɲɛɛri tuun bɛɛri ni, nɛ ma na fungɔngɔ yaha mu na, na baraga taha wu na mu wuu na. 5 Bani mu ya dà Kafɔɔ Yesu na dagana lemu na ge, na nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri co ni taanɲɛɛgɛ kemu ni ge, yee bɛɛri ya nɔ nɛ na. 6 Lee wuu na, nɛ Kilɛ ɲɛɛri mu mu, kɔnhɔ nʼa daa wu wo kariɲɛɛgɛ ke kʼa wù pinnɛ ni ma ni ge, la di fara kee na. Lee di bye kaɲuŋɔ, kasaaŋaa kiimu bɛɛri ki wa wù mu wù ɲiifɛɛrɛ ti ni Kirisa ni ge, mʼa kee bɛɛri cɛ. 7 Na ceborona Filemɔ, taanɲɛɛgɛ ke ki wa mu ni ge, kʼa lowaa le Kilɛ wo nagoo pu bɛɛri ni. Lee ya nɛ funŋɔ taan, na nɛ luu ɲiŋɛ fo xuuni.

Onɛzimu wemu wu bye Filemɔ wo bulo ge, Pɔli ya Filemɔ ɲɛɛri wee wo keree na

8 Lee wuu na, na ceborona, keree kiimu bɛɛri mu ya yaa na pye ge, Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni, nɛ bi da já mu karamu mu wu ki pye. 9 Ga yani nɛ wu lee pye ge, nɛ yaa na mu ɲɛɛri taanɲɛɛgɛ ki wuu na. Nɛ Pɔli, nɛ ɲɛri nɔhɔlɛ, lee na laha wà, nɛ ɲɛ kaso ni Yesu Kirisa mɛgɛ ki wuu na. 10 Onɛzimu wo shizhaa na nʼa da ma ɲɛɛri. Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni wʼa ɲɛri ba nɛ ja ɲɛ wɛ, kaso gbaha ki ni naha. Onɛzimu mɛgɛ ki kɔri wu ɲɛ kaɲɔɔ. 11 Nɛ kunni ya cɛ na jo wu ya yaaga ɲɔ mu na taashiinɛ li ni wɛ. Ga nimɛ, nɛ fara mu na, wʼa keree ɲɔgi wèe bɛɛri na. 12 Lee wuu na, nʼa da wu yaha zhɛ ma yíri. Wʼa ɲɛri ba nɛyɛ pyaa munaa shige ɲɛ wɛ. 13 Nɛ kunni la bye di wu yaha nayɛ tàan naha. Kilɛ Jozaama pemu wuu na di ɲɛ kaso wu ni ge, wu bye wee ma tɛgɛ, wu da kapyeŋɛɛ pyi na mu. 14 Nɛ funŋɔ wa di kaa la shishiin pye lemu ya bɛ ma mu wɛ. Nɛ funŋɔ wa di ma karamu le kasaana le wo bye na wɛ. Ga nɛ funŋɔ wa li bye di shɛ da wʼa pye mayɛ pyaa ɲidaan.

15 Ma na zhɛ li ta mu ni Onɛzimu ya laha yiyɛ na jɛɛrɛ yɛ nigin funŋɔ ni, kɔnhɔ wu guri pa nɔ ma na, wu gori yaha ma mu gbee. 16 Ga nimɛ, wu ɲɛ nago kanna bulo wu ɲɛ sanha wɛ. Wu tayerege ya pɛlɛ bulo wogo na. Wu co ni taanɲɛɛgɛ ni, mʼa wu co ma ceboro. Wu kaa kunni ya dan nɛ ni fo xuuni, ga wu kaa kuuni ya yaa na dan mu ni na toro nɛ tàan, bani sipya wu ɲɛ wii, na nɔhɔ pye Kirisa wo.

17 Wee tuun wu ni, ma bu da mʼa sii na nɛ wii ma naɲii yɛ pyaa pyaa, mʼa yaa ma Onɛzimu co ba ma da nayɛ pyaa ki co wɛ. 18 Li bu shɛ da nago wʼa kaa la kyɛɛgi ma mu, kelee ma foo ɲɛ wu na, lee yaha nɛ kacɛ na. 19 Nɛ Pɔli yɛ pyaa kʼa ye ka na keŋɛ ki na jo nɛ na ba lee bɛɛri foo tɔ ma mu. Nɛ foo le li wa ma na ge, nɛ funŋɔ wa nago di ma funŋɔ tirige ni lee kaa ni wɛ. Lee foo le, lee ɲɛ muyɛ pyaa kee. 20 Na ceborona, nʼa ma ɲɛɛri ma ɲɔ mayɛ na, mʼa le kasaana le pye na mu Kafɔɔ wuu na. Ɲɔ mayɛ na mʼa na funŋɔ ɲiŋɛ, kariɲɛɛgɛ kemu ni wù wa Kirisa ni ge, kee mɛgɛ na. 21 Nɛ dà li na nago nɛ bu kaa lemu ɲɛɛri mu mu, mu na lee pye nɛ mu; lee wuu na nɛ ye ka na tun mu mu. Nɛ dà li na sanha nago keree kii nɛ jo mu mu ge, mu na kee bɛɛri pye fo na doro bɛ nɛ wo nijogoo ki tàan.

22 Ayiwa, lee kadugo na mʼa tashɔngɔ ka keree pye na mu, bani nɛ dà li na yi wo ɲɛrɛgɛ ki funŋɔ ni jo pu na ba na yaha yi mu caŋa ka.

Pɔli ni wu taanɲiinɛɛ fò mujuu

23 Na kaso leɲii Epafirasi we wu ɲɛ kaso ni Yesu Kirisa mɛgɛ ki wuu na ge, wee ya ma shaari. 24 Na labyeɲii pusamaa bɛ, Marika, ni Arisitaaki, ni Demasi, ni Luka, pee bɛɛri ya yi shaari. 25 Kafɔɔ Yesu Kirisa wu niimɛ kan yi mu.

* 1:3 We duba we ɲɛ Kiricɛɛn fò kangana.

HEBURUU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Heburuu

Sɛmɛ wemu wʼa tun Heburuu shi wu mu ge

Mii we sɛmɛ we dʼa yìri wɛ

Wèe ya ta we sɛmɛ we kavɔɔ tii cɛ wɛ. Ga lʼa fiinŋɛ na wu kavɔɔ wu bi Girɛkii jomɔ pu cɛ xuuni, na Yawutuu kalɛgɛɛ ki bɛ cɛ, na Kariɲɛɛgɛ Ɲɔmɛɛ Nilɛɛ li bɛ cɛ xuuni.

Mʼa jo Heburuu la, ma shiin ya jo Yawutuu la, yi bɛɛri ɲɛ nigin. Yawutu wu bye wii wemu ya dà Yesu Kirisa na ge, bani wʼa yu na «wèe sefɛlɛɛ» (Heburuu 1:1). Nʼa daa fɛɛ nizhiilee pu baraga ni wʼa Kilɛ Jozaama pu ta (Heburuu 2:3).

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Yawutuu piimu pʼa bi giin pʼi guri Yesu nɔhɔ ni, pʼi ba daha Yawutuu wo kalɛgɛɛ ki fɛni sanha ge, pee mu wʼa we sɛmɛ we tun, kɔnhɔ pʼi gori yaha Yesu wo nʼa daa wu ni. Ga wèe ya cɛ xuu wekɛ wuu mu wʼa wu tun wɛ. A wu li shɛ pu na na Yesu ya ye yaŋmuyɔ yi bɛɛri na.

Kilɛ Jomɔ yɛrɛ lʼa pye we sɛmɛ we wo funŋɔ jomɔ pe. Ga, a pʼi sɛmɛ nifɛnhɛnɛ la ka na fara pu na.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Heburuu 1—2 Kilɛ tudunmɔ wu ɲɛ Kilɛ Ja we. Wʼa ye mɛlɛkɛɛ na.

Heburuu 3:1—4:13 Kilɛ Ja wʼa ye Kilɛ tudunmɔɔ Musa na.

Heburuu 4:14—7:28 Kilɛ Ja wu ɲɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ nijemɛ.

Heburuu 8:1—9:28 Kilɛ ya kariɲɛɛgɛ nivoŋɔ kemu teŋɛ ge, kee ya ye nizhiige ki na.

Heburuu 10:1-18 Kilɛ Ja wu saraga kʼa ye Musa wo saliya wu woyo yi na.

Heburuu 10:19-39 Na samɔhɔrɔ ni lowaa ta nʼa daa wu ni.

Heburuu 11:1—12:13 Wù sefɛlɛɛ piimu pʼa pye nʼa daa wu wo namaa pu ge.

Heburuu 12:14—13:21 Yemu yʼa jo waha ge, ni fundogo jomɔ, ni duba.

Heburuu 13:22-25 Sɛmɛ nifɛnhɛfɛnhɛnɛ ni fò mujuu.

1

Kilɛ ya yu ni wèe ni wu Ja Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni

1 Kilɛ ya jo ni wèe sefɛlɛɛ pu ni taatoronɔ li ni tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni; ni jogaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ ni, Kilɛ tudunmɔɔ pii ɲɔ na. 2 Ga nimɛ, ye cazaya ye na wʼa wu jomɔ pu kan wu Ja wu mu wu jo wèe mu. Wee Kilɛ ya teŋɛ na pye yaŋmuyɔ yi bɛɛri wo cɛn lɔvɔɔ. Wee gbɔɔrɔ bɛ ni wʼa koŋɔ yàa. 3 Wee ɲɛ Kilɛ wo nɔɔrɔ wu wʼa ɲí ge, wu ni Kilɛ keree ki ɲɛ nigin. Yaŋmuyɔ yi bɛɛri yi ɲɛ wu sefɛɛrɛ jomɔ pu gbɔɔrɔ ni. Wʼa sipyii je na yeege pu jurumu wu ni, na diin Se Bɛɛri Fɔɔ To Kilɛ kanige cɛ fugba wu ni.

Yesu Kirisa ya ye mɛlɛkɛɛ pu na

4 Kilɛ Ja wʼa ye mɛlɛkɛɛ pu na fo xuuni, bani Kilɛ yɛ pyaa ya mɛgɛ kan wu mu kemu kʼa ye fo xuuni pu woyo yi na ge. 5 Kilɛ ya ta mɛlɛkɛ wa shishiin pye na: «Mu ɲɛ nɛ Ja, nɛ mu pye na Pya niɲaa wɛ.»? Wʼi ya ta mɛlɛkɛ wa pye na: «Nɛ na ba bye ma To, mʼa bye nɛ Ja wɛ.»?* 6 Na fara lee na, Kilɛ ya wu Ja nigin wu tun koŋɔ na tuun wemu ni ge, na jo: «Mɛlɛkɛɛ pu bɛɛri pʼa wu pɛlɛ.»*

7 Ye wʼa jo wu mɛlɛkɛɛ pu shizhaa na ge, yee ye:

«Tudunmɔɔ pu ɲɛ pii, na ɲɛ kapyebyii,

Wʼa pu ɲɛri kafɛɛgɛ; na pu ɲɛri naɲiŋɛ.»*

8 Ga ye Kilɛ ya jo wu Ja wu shizhaa na ge, yee yi wa mɛ:

«Mu ɲɛ Kilɛ, ma saanra ti da ga xhɔ bada wɛ.

Mu wo fanha ki pubiin le, tiimɛ pubiin li ɲɛ lii.

9 Keree kiimu kʼa tii ge, kee kʼa dan mu ni,

katiibaana ya dan mu ni bada wɛ.

Lee wuu na ma Kilɛ wʼa ma ɲaha bulo,

na wu fundanga sìnmɛ pu le ma ɲuŋɔ ni,

pee pemu pʼa li shɛɛ na mʼa ɲɛri saan ge.

A wu ma pye mʼa ye ma kaafɛɛ na.»*

10 Kilɛ ya jo Kirisa shizhaa na sanha na:

«Kafɔɔ, mu wʼa ɲiŋɛ nɔhɔ shan fo taashiinɛ li ni.

Muyɛ pyaa keye yʼa fugba wu bɛ yàa.

11 Ye yaŋmuyɔ ye bɛɛri yi da ba doro,

ga mu kunni na ba bye ma tatɛɛngɛ ni fo gbee.

Yi bɛɛri na ba lɛ

ba fàŋa ya lɛgi lɛgana lemu na wɛ.

12 Ma na ba yi kuri ba pʼa fuugo kurulo wɛ.

Yi na ba ɲɛri ba sipya ya faleŋɛ ɲɛri wɛ.

Ga mu kunni, mu wa ma siimɛ na,

tɛhɛnɛ bɛ di wa ma caŋa ɲɛhɛɛ na wɛ.»*

13 Ayiwa, Kilɛ sanha yi jo ɲa mɛlɛkɛ wa mu bada wɛ na:

«Tiin saanra tatɛɛngɛ ki ni na kanige cɛ,

fo di ba ma pɛɛn pye

ma ɲidahaa tatahaŋa.»*

14 Mɛlɛkɛɛ ɲɛ jɔgɔ yɛ wɛ? Pu bɛɛri pu ɲɛ munahaa, tudunmɔɔ pu ɲɛ pii. Sipyii piimu pu da ba shɔ ge, Kilɛ ya mɛlɛkɛɛ pu tunni pu na pee tɛri.

2

1 Ayiwa lee wuu na, keree kiimu wèe ya logo ge, wèe ya yaa na wù funyɔ yaha ki na xuuni, kɔnhɔ wù funŋɔ ganha da wɔ wù ki yaha wɛ, 2 Bani mɛlɛkɛɛ pʼa jomɔ pemu jo ge, pee ya pye can; piimu ya ta pee jomɔ pu wii yaaga wɛ, kelee piimu pʼa she pu ni ge, Kilɛ ya pee bɛɛri saraa na bɛ ni pu kapyegee ni. 3 Ayiwa, Kirisa ya wèe shɔ shɔgana lemu na ge, Kafɔɔ yɛ pyaa kʼa pye shɛnshiimɛ na tee ɲuwuuro ti kaa jo. Lee kadugo na, wu kalaapiire ti tʼa pu logo ge, a pee di pu jo fiinŋɛ wèe mu. Ayiwa, wù bu le yaha jaha kaa, shɔgana lekɛ na wèe di da ba sii zhɔ pee kanhama pu na wɛ? 4 Kilɛ yɛ pyaa ya li shɛ na pee jomɔ pe ɲɛ can. A wʼi sefɛɛrɛ kan wu kalaapiire ti mu pʼa ɲaha shɛshɛɛrɛ ni kagbɔhɔɔ ni kakanhaŋaa tuuyo niɲɛhɛyɛ pyi. Wʼa Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo loolodahaa ki bɛ kan pu mu bɛ, na bɛ ni wuyɛ pyaa ɲidaan ni.

Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni sipya ya ɲuwuuro taa

5 Ayiwa, kobaŋa kemu kaa wèe ya yu ge, Kilɛ ya ta kee wo ɲuŋɔ fɛɛrɛ ti kan mɛlɛkɛɛ pu mu wɛ. 6 Ga lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Sipya ɲɛ ɲaha

fo mu wʼa ma funŋɔ shaa ni wu ni wɛ?

Sipyiyawyii ɲɛ ɲaha

fo mu wʼa li kasɛɛgɛ pyi wɛ?

7 Mʼa wu cɛrɛŋɛ na foro

mɛlɛkɛɛ pu tàan jɛri funŋɔ ni.

Mʼa nɔɔrɔ ni pɛɛŋɛ tɔ wu ɲuŋɔ ni

na pye wu saanra ɲudɔnɔ.

8 Mʼa yaŋmuyɔ yi bɛɛri kuu wu kan.»*

Ayiwa ma bu logo na Kilɛ ya «yaŋmuyɔ yi bɛɛri» kuu wu kan, lee kɔri wu ɲɛ na yaŋmuŋɔ ka shishiin ɲɛ kuubaa wu mu wɛ. Ga lee bɛ na, wèe sanha yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲa yʼa kuu wu mu wɛ. 9 Ga Yesu wemu wʼa cɛrɛŋɛ na foro mɛlɛkɛɛ pu tàan jɛri funŋɔ ni, kɔnhɔ wu xhu sipyiire ti bɛɛri wuu na Kilɛ wo niimɛ wu gbɔɔrɔ ni ge, nimɛ wee ya nɔɔrɔ ni pɛɛŋɛ ta, bani wʼa xu wo kanhama pu soro.

10 Ayiwa can na, we wʼa yaŋmuyɔ yi bɛɛri yàa, ni yaŋmuyɔ yi bɛɛri ya yàa wu wuu na ge; lʼa bɛ To Kilɛ mu wu Yesu pye ɲuŋɔfɔgbɔ nijemɛ jaagi baa wo wu kanhama pu gbɔɔrɔ ni. Kɔnhɔ shɛnɲɛhɛmɛɛ di bye Kilɛ nagoo, pʼi jé wu nɔɔrɔ wu ni. Bani Yesu wu ɲɛ pu ɲuwuuro ti ɲuŋɔfɔɔ. 11 Yesu wemu wʼa sipyii jii na wo pu jurumu ni ge, wee ni wu sipyijii pu bɛɛri To wu ɲɛ Kilɛ. Lee wuu na, li ya ta pye shiige wu mu wʼa pee pyi wu cebooloo wɛ. 12 Lee wuu na wʼa jo:

«Kilɛ, nʼa da ma mɛgɛ ki yiri na cebooloo pu mu,

di ma masɔŋɔ yogo cee na sipyii pu bɛɛri ɲii na.»*

13 A wu Kilɛ pye sanha na:

«Nʼa da mu pye na tadaŋa.»

Na nɔhɔ jo sanha na:

«Kilɛ ya nagoo piimu kan nɛ mu ge,

nɛ ni pee piiri shiizhan.»*

14 Ayiwa, sipyii pʼa pye Kilɛ nagoo pee, lee wuu na Yesu bɛ ya pye sipyiyawyii. Wʼa pye mu kɔnhɔ wu xu wu gbɔɔrɔ ni, xu sefɛɛrɛ te ti ɲɛ Shitaanni keŋɛ ni ge, tee di gyɛɛgi. 15 Xu ɲìi fyaara ya piimu pye Shitaanni wo buloo pu shi wu caŋa ɲɛhɛɛ ki bɛɛri funŋɔ ni ge, kɔnhɔ wu pee bɛ ɲuŋɔ wolo. 16 Can na Yesu ya ta pa di ba mɛlɛkɛɛ pu shɔ-ɛ dɛ! Ga Ibirayima nagoo wʼa pa shɔ. 17 Lee wuu na li waha lʼi waha, wʼa yaa na pye sipyiyawyii pyegana bɛɛri na, kɔnhɔ wu bye pu saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ, wemu wʼa ɲuŋɔ ɲaari, na ɲɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ Kilɛ wo labye wu ni ge. Kɔnhɔ wu sipyii pu wo jurumu wu foo tɔ.

18 Ayiwa, piimu pʼa gana nɔwuuro keŋɛ ni ge, wu na já pee tɛgɛ nimɛ. Bani wuyɛ pyaa ki bɛ ya jé nɔwuuro ni kanhama ni.

3

Kirisa ya ye Kilɛ tudunmɔɔ Musa na

1 Lee wuu na, na cebooloo Kilɛ ya yee piimu yiri, na yee pye wu fɛfɛɛrɛ sipyii fugba wu wo ɲaɲiŋɛ ki kaa na ge, nɛ funŋɔ ki ɲɛ wù wù funyɔ yaha nidoyo Yesu na; Kilɛ ya Yesu wemu pye wu tudunmɔ, ni saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wèe wo nʼa daa wu shizhaa na ge, 2 Kilɛ wʼa wu teŋɛ wee labye wu na, a wʼi bye ɲɔmɛɛ fɔɔ ba Musa ya pye ɲɔmɛɛ fɔɔ wu labye wu ni Kilɛ puga ki ni wɛ. 3 Ga Yesu ya yaa ni pɛɛŋɛ ni na ye Musa na, bani puga yaavɔɔ ya pɛɛŋɛ taa na ye puga kiyɛ pyaa na. 4 Puga bɛɛri, sipya wu ɲɛ ki yereŋɛvɔɔ, ga yaŋmuyɔ yi bɛɛri yereŋɛvɔɔ di ɲɛ Kilɛ. 5 Kilɛ tudunmɔɔ Musa kunni ya pye Kilɛ wo kapyebye, wemu wʼa kapyeŋɛɛ ki pye ni ɲɔmɛɛ fɛɛrɛ ni Kilɛ wo puga ki ni ge. Kilɛ bu jomɔ pemu jo wʼa pee jo sipyiire ti mu. 6 Ga Kirisa ya pye Kilɛ Ja wemu wʼa pye ɲɔmɛɛ fɔɔ ge. Wʼa tiin Kilɛ puga ki ni, na bye yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni. Wèe pu ɲɛ kee puga ke; wèe funyɔ yʼa taan jo nʼa daa we ni tadaŋa kemu wa wèe mu ge, wèe ya yaa na la le, na gori yaha kee na fo taaxɔɔ le.

Ŋmɔnɔ lemu lʼa gbegele yaha Kilɛ wo sipyii pu mu ge

7 Lee na Fɛfɛɛrɛ Munaa ya jo:

«Yi bu Kilɛ jomɔ pu logo niɲaa,

8 yi ganha bu da niwegee waha,

ba yi sefɛlɛɛ pʼa li pye

pu wo nʼa she wu tuun wu ni siwaga ki ni wɛ.

9 Wee xuu wu ni yee sefɛlɛɛ pʼa jo

pʼi nɛ Kilɛ taanna wii,

na ta pu dʼa nɛ kapyegee ki ɲa,

fo na shɛ nɔ yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) na.

10 Lee wuu na, nɛ luu ya yìri pu tàan;

a nɛ jo: ‹Pu funŋɔ keree kʼa pu piinŋɛ tuun bɛɛri ni;

nɛ giin pʼi na koo lemu cɛ ge,

pu ya lee cɛ wɛ.›

11 Lee wuu na, nɛ luu ya yìri xuuni, a nɛ gaa jo:

‹Pu da ga ba jé nɛ wo ŋmɔnɔ li ni bada wɛ.›»*

12 Na cebooloo, yʼa yiyɛ kasɛri, nʼa daa baara zɔguuŋɔ ganha bu da wa shishiin ni, wu zhe Kilɛ ɲìi wo wu ni wɛ. 13 Ga yʼa yiyɛ yɛri caya bɛɛri, niɲaa na já jo caya yemu bɛɛri na ge, kɔnhɔ jurumu ganha bu da yee wa shishiin piinŋɛ wu yi niwegee pye ki waha wɛ. 14  Tadaŋa kemu wèe ya ta fo taashiinɛ li ni ge, wèe bu la le wùyɛ ni na gori yaha kee tadaŋa ki na fo na shɛ nɔ li tɛhɛnɛ na, wee tuun wu ni wù na bye Yesu wo kariɲii. 15 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Yi bu Kilɛ jomɔ pu logo niɲaa,

yi ganha bu da niwegee waha,

ba yi sefɛlɛɛ pʼa li pye

pu wo nʼa she wu tuun wu ni siwaga ki ni wɛ.»*

16 Ayiwa, piikɛ pu dʼa Kilɛ jomɔ pu logo, na nɔhɔ nʼa she le puyɛ ni wɛ? Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya piimu bɛɛri ɲaha co na foro Misira fiige ki ni ge, ta pee bɛ wɛ? 17 Piikɛ tàan Kilɛ luu dʼa yìri fo yee kɛlɛɛ shishɛɛrɛ (40) wɛ? Piimu pʼa jurumu wu pye na xhu siwaga ki ni ge, ta pee bɛ wɛ? 18 Kilɛ ya kàa li na na jɔgɔ ni jɔgɔ wu ɲɛ pee da ga ba jé wee wo ŋmɔnɔ fiige ki ni-i wɛ? Piimu pʼa wu jomɔ pu logo na nɔhɔ nʼa she le puyɛ ni ge, ta pee bɛ wɛ? 19 Lee lʼa li pye wèe ya li ɲa, pu nʼa daa baara ti wuu na pee ya ta já jé Kilɛ wo ŋmɔnɔ fiige ki ni wɛ.

4

1 Ayiwa, Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lɔ wèe mu na wèe na ba jé wu ŋmɔnɔ li ni. Lee wuu na, wʼà wùyɛ kasɛri xuuni, kɔnhɔ wa shishiin ganha da bye jebaa li ni wɛ. 2 Bani Kilɛ Jozaama pʼa jo wèe mu ba pʼa jo pee mu jogana lemu na wɛ. Ga jomɔ pe pee ya logo ge, pee ya ta yafiin bɛ ɲɔ pu na wɛ. Bani pu logovɛɛ ya ta pu co ni nʼa daa ni wɛ. 3 Ba Kilɛ ya yi jo jogana lemu na wɛ na:

«Nɛ loyire wo ya kàa jo pu da ga ba jé

nɛ wo ŋmɔnɔ li ni bada wɛ.»*

Ga wèe piimu pʼa dà Yesu na ge, wèe kunni na ba jé lee ŋmɔnɔ li ni. Kilɛ ya wu ŋmɔnɔ li kaa jo fo tuun wemu ni wu labye wʼa fa koŋɔ ki yaaduun wu ni ge. 4 Bani yʼa jo Kilɛ Kafila wu ni caŋa gbarashuun wogo ki shizhaa na na:

«Kilɛ ya wu labye wu xɔ wá

caŋa gbarashuun wogo ki na,

na ŋmɔ caŋa gbarashuun wogo ki na.»*

5 Kilɛ ya jo sanha na: «Pu da ga ba jé nɛ wo ŋmɔnɔ li ni bada wɛ.»

6 Ayiwa, piimu pʼa fɛnhɛ Kilɛ Jomɔ pu logo ge, pee ya ta jé lee ŋmɔnɔ li ni wɛ, bani pu ya ta dà Kilɛ na wɛ. Wee tuun wu ni piitiilee pʼa yaa na jé lee ŋmɔnɔ li ni. 7 Lee wuu na Kilɛ ya caŋa katii teŋɛ sanha, kee ɲɛ «Niɲaa». Wʼa fɛnhɛ ye jo saannaa Dawuda ɲɔ na fo lʼa mɔ, yee yemu yʼa jo xɔ naha bɛ ge na:

«Yi bu Kilɛ jomɔ pu logo niɲaa,

yi ganha bu da niwegee waha wɛ.»*

8 Ayiwa, Zhozuwe da bi sii já ŋmɔnɔ li kan Izirayɛli nagoo pu mu, Kilɛ bi da jo nige caŋa katii shizhaa na wɛ. 9 Lee na ba Kilɛ ya ŋmɔ caŋa gbarashuun wogo ki na ŋmɔgana lemu na wɛ, lee ŋmɔnɔ li tuugo kʼa gbegele yaha sanha Kilɛ sipyii pu mu. 10 Bani wemu wʼa jé lee ŋmɔnɔ li ni ge, wee bɛ ya ŋmɔ wu labye wu na, ba Kilɛ ya ŋmɔ wɛ. 11 Lee na, wù la le wù jé lee ŋmɔnɔ li ni, kɔnhɔ wa shishiin ganha bu da nʼa she pyevɛɛ pu ni wɛ.

12 Bani Kilɛ Kafila wu ɲɛ ɲìi wo ni baraga wo. Wu ɲɔ ya taan na ye ɲɔyɔ shuun ŋmɔɔ na. Wu na já sipya su wu zɔ na, fo na shɛ nɔ wu munaa tɛhɛnɛ na, na nɔ wu yatɛnzogoyo ni semɛɛ pu na. Wʼa sipyii funzhakeree ni pu funŋɔ keree suguri, fo na ki cɛni. 13 Kilɛ wo yayaaga ka shishiin ya ŋmɔhɔ wu na wɛ. Kilɛ wemu ɲaha tàan wʼà da ba fiin jo ge, yaŋmuyɔ yi bɛɛri yi ɲɛ kpɛɛngɛ na wee ɲaha tàan taŋmɔhɔŋɔ baa.

Yesu wu ɲɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we

14 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ɲɛ wèe mu, wemu wʼa dugi fo fugba wu ni ge; wee ɲɛ Yesu Kilɛ Ja we, Lee wuu na wù kori yaha wu nʼa daa koo li ni. 15 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wemu wu ɲɛ wèe mu ge, wee ya ɲuŋɔ ɲaari wèe na, na wèe tɛri wù fanhaxhɔɔrɔ keree na. Bani Shitaanni ya wu taanna wii ba wʼa li pyi wèe na wɛ, ga wu ya ta já wu tɔɔgɔ le jurumu wa shishiin ni wɛ. 16 Lee na, wù lowagaa wuu pu fulo Kilɛ wo niimɛ saanra koro li na, kɔnhɔ wu ɲuŋɔ ɲaari wù na. Wu niimɛ tirige wù na, kɔnhɔ wu bye wù tɛgɛvɔɔ wù tɛgɛduun ni.

5

1 Ayiwa, saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wemu pu ma shɔɔnri lɔ sipyii pu tɛ ni ge, sipyii pu wuu na wu ma deŋɛ, kɔnhɔ wu da sipyii pu ni Kilɛ tɛ keree ki shɔɔnri. Saraya yemu pʼa wo pu wo jurumu wʼi yafa pu mu ge, ni yaŋmuyɔ yemu pʼa gaan Kilɛ mu ge, kɔnhɔ wu da yee bɛ kaan Kilɛ mu. 2 Wu na já da kaa cɛbaalaa ni piinŋɛ fɛɛ pu ɲaha coni ni lotaan ni, bani wuyɛ pyaa bɛ ɲɛ fanhaxhɔɔrɔ fɔɔ wa ba pu ɲɛ wɛ. 3 Tee fanhaxhɔɔrɔ te ma wu pye wu na saraya wo wuyɛ pyaa wo jurumu wu wuu na ba wʼa li pyi sipyii pusamaa wo jurumu wu wuu na wɛ.

4 Ayiwa, wa shishiin da ga já wuyɛ pye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wɛ, fo Kilɛ yɛ pyaa bu ma yiri, na ma pye wii ba wʼa Arɔn pye mu wɛ. 5 Lee lʼa li pye, Kirisa bɛ ya ta wuyɛ pɛlɛ na weeyɛ pyaa kʼa wuyɛ pye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wɛ. Ga na Kilɛ wʼa wee pye wii; wʼa Kirisa pye:

«Mu ɲɛ nɛ Ja,

nɛ mu pye na pya niɲaa.»*

6 Yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni xuu wa bɛ ni na:

«Mu na ba gori yaha gbee

saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ ɲuŋɔfɔɔ,

ba Mɛlikisedɛki ɲɛ wɛ.»*

7 Tuun wemu ni Yesu di bye koŋɔ na ge, wʼa bi li cɛ na To Kilɛ na já wee shɔ xu na, a wu Kilɛ ɲɛɛri, na ɲɛɛgbɔhɔ pye fo na mɛɛ suu. A Kilɛ di wu ɲɛrɛgɛ ki shɔ wu Kilɛ ɲìi fyaara ti wuu na. 8 Ga ali na ta wu ɲɛ Kilɛ Ja we, wʼa sɔɔ na Kilɛ ɲɔmɛɛ co wu kanhama pu funŋɔ ni. 9 Ba wʼa Kilɛ wo kapyeŋɛɛ ki bɛɛri ɲɔ fa wɛ, piimu bɛɛri pʼa wu ɲɔmɛɛ co ge, a wu pee bɛɛri shɔ; tee ɲuwuuro te wa da ga xhɔ bada wɛ. 10 A Kilɛ di wu pye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we ba Mɛlikisedɛki ɲɛ wɛ.

Nʼa daa fɛɛ pʼa yaa na se ɲaha na nʼa daa wu ni

11 Keree niɲɛhɛŋɛɛ wa wèe mu na yu yee mu le shizhaa na, ga ki kɔri shɛmɛ pʼa waha yee na. Bani yee keree ɲaha cɛmɛ pʼa pɛn. 12 Nimɛ bi yaa na yee ta yee ya ɲɛri na xɔ kalaatii. Ga yee nimɛ wuu mago sanha di ɲɛ kalaatii na pʼa yi kalaa Kilɛ jomɔ pu keree nizhiigee ki ni. Jirimɛ na yee mago wa, yee da ga já yaligbangbanŋa li wɛ. 13 Wemu wo ɲɔlige ki ɲɛ jirimɛ yɛ ge, wee ɲɛ pubinnɛ. Wee ya katiinɛ cɛ shɔɔnri katiibaana ni wɛ. 14 Ga yaligbangbanŋa ɲɛ sipyilɛyɛ wogo, pee piimu fungɔnyɔ yʼa kasaaŋaa ni kakuuŋɔɔ cɛ shɔɔnri ge, bani pʼa tee lee na.

6

1 Lee wuu na, wèe ya kalaa Kirisa wo keree kiimu ni ɲɔkɔɔnrɔ ti na ge, wù ganha bu da gori yaha kee yɛ na sanha wɛ. Wù la le wù shɛ ɲaha na ba nʼa daa wu cɛvɛɛ see wuu ɲɛ wɛ. Wèe ya yaa na kuri sanha ɲɔkɔɔnrɔ ti wo kalaa wu fɛni wɛ, wee wemu wu ɲɛ na sipya ya yaa na daburajɛ jo na wu tɔɔgɔ wolo kaɲɔɔ baa keree ni, na dà Kilɛ na ge, 2 ni batizeli keree, ni na keye tɛri sipyii na na Kilɛ ɲɛɛri pu mu, ni xuɲɛnɛ li keree, ni kiiri we wu da ba gɔn koŋɔ sipyii na caxhɔgɔ ki caŋa ge. 3 Ayiwa, wù na kii keree kii yaha mu wù shɛ ɲaha na, ni Kilɛ ya li koro kan.

4 Piimu pʼa kpɛɛngɛ ki ta tɔɔɲii nigin na xɔ, na fugba wu wo loolodaa li ɲɛhɛ, na Kilɛ wo Fɛfɛɛrɛ Munaa li ta ge, 5 na Kilɛ jomɔ pu cɛ yaceŋɛ, na cabaya sefɛɛrɛ ti ɲɛhɛ ge. 6 Lee bɛ na a pee sipyii pʼi zhe sanha Kilɛ jomɔ pu ni, na guri taha pu kalɛgɛɛ fɛni. Pee sipyii pii na já pye dii na daburajɛ jo sanha Kilɛ ɲaha tàan wɛ? Bani li ɲɛ kanna Kilɛ Ja wu puyɛ pyaa ya goroo korikoritige na, na wu shiige sipyiire ti bɛɛri ɲaha tàan.

7 Ayiwa, zanhaya niɲɛhɛyɛ ya dun ɲiŋɛ kemu na, kʼi faa yapyiire yeege ki faa pyevɛɛ mu ge, kee ya Kilɛ duba taa. 8 Ga ki ba xhuyo ni ɲakuuŋɔ yeege, ki da yafiin bɛ ɲɔ wɛ, ga laŋi ya kee tɛɛŋɛ. Ki taxɔgɔ ɲɛ na.

9 Lee bɛ na, na cebooloo, na taanɲiinɛɛ, ali wèe ɲɛhɛ ba pe jomɔ niwa pe yu, nakaara wa wèe funyɔ ni yee shizhaa na wɛ. Wèe ya li cɛ na yee wa koo nizaana ni, lee lemu li ɲɛ ɲuwuuro ti wo koo li ge. 10 Kilɛ ɲɛ tiibaa fo wu funŋɔ ki wɔ yee wo nibyegee kee, ni yee wo taanɲɛɛgɛ ki na wɛ, taanɲɛɛgɛ kemu yee ya zhɛɛ cebooloo pu na Kilɛ mɛgɛ ki wuu na ge; bani yee wa yi cebooloo nʼa daa fɛɛ pu mago ɲɔgi, ali nimɛ we bɛ ni yee wa pu mago ɲɔgi. 11 Ga wèe funŋɔ ki wa yee bɛɛri nigin nigin wu la le yi da se ɲaha na mu fo tɛhɛnɛ le. Kɔnhɔ le na yʼa daa ge, yʼi ba lee ta. 12 Wèe funŋɔ wa yee pu pye saafɛɛ wɛ. Ga Kilɛ ya cɛn wemu ɲɔmɛɛ lɔ ge, sipyii piimu pʼa la le na wee taa pu nʼa daa ni pu loxulo gbɔɔrɔ ni ge, yi pye pee taannivɛɛ.

Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lemu lɔ ge

13 Tuun wemu ni Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lɔ Ibirayima mu ge, ma na jo ba yaaga wa kemu kʼa ye Kilɛ yɛ pyaa na wɛ, a Kilɛ di gaa wuyɛ pyaa mɛgɛ na na: 14 «Nakaara baa, nʼa da duba ma mu, ma nagoo na ba ɲɛhɛ xuuni.» 15 Ayiwa, a Ibirayima di ganha na Kilɛ ɲaha wii ni loxulo ni, na sii mɔ lee ni. Kadugo tàan a Kilɛ di ba ɲɔmɛɛ li fa wu mu, wʼa bi lemu lɔ wu mu ge.

16 Sipya ba da gaa, yaaga kemu kʼa ye wu na ge, kee na wʼa gari. Kee kaaga ke ki ma li shɛɛ na pee jomɔ pu ɲɛ can, na nakaara ta shishiin bɛ wa pu ni wɛ. 17 Lee pyegana li na Kilɛ ya li shɛ na fiinŋɛ wu cɛn lɔvɛɛ pu na, na ɲɛri wa shishiin wa wee wo kateŋɛnɛ li ni wɛ, lee na wʼa kàa taha wu ɲɔmɛɛ li na. 18 Kii keree shuun we da já ɲɛri bada wɛ. Kilɛ wu ɲɔmɛɛ lɔ wu nɔhɔ kàa taha li na, wu da já kafinɛyɛ jo bada wɛ. Lee na wèe ya lowaa ta, na wù keye kuri kee tadaŋa ki na. 19 Kee tadaŋa ki ɲɛ wèe mu ba tɔɔrɔ ɲɛ wɛ, temu tʼa dugo, tʼi kɔrɔgɔ coni na yereŋɛ lɔhɔ ni ge. Ki ɲɛ ba baraga yaŋmuŋɔ ɲɛ wɛ; kʼa wèe tɛri wù gori yaha nʼa daa ni. Lee wuu na wù na já jé fɛfɛɛrɛ ti bɛɛri wo fɛfɛɛrɛ xuu wu ni Kilɛ ɲaha tàan wù nʼa daa wu baraga ni. Fàŋa ka ki bi lee kuɲɔɔ le ɲaha pari. 20 Yesu ya fɛnhɛ jé wèe ɲaha na wee xuu wu ni, kɔnhɔ wu wèe wo jurumu wu laha wà. Wee ya pye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ ba Mɛlikisedɛki bi bye wɛ. Wu na ba gori yaha gbee tee ɲuŋɔ fɛɛrɛ ti ni.

7

Mɛlikisedɛki ya ye Levi wo nagoo pu na

1 Ayiwa, we Mɛlikisedɛki we ya bye Salɛmu kulo li wo saan, na ɲɛ bɛ Kilɛ-gbɔtabaaga wo saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ. Wee tuun wu ni Ibirayima bi shɛ kashɛn ŋmɔ ni saannaa piitiilee ni, na se ta pu na. Ba wʼa pa guri na ma wɛ, a Mɛlikisedɛki di shɛ wu ɲuŋɔ círi, na duba pye wu mu. 2 Yaaga yaaga Ibirayima ya ta kashɛn ki ni ge, a wu yee bɛɛri jagi wolo kan Mɛlikisedɛki mu. Mɛlikisedɛki kɔri wu ɲɛ na: «Tiimɛ saan», na fara lee bɛ na, Salɛmu kulo li saan wu ɲɛ wii. Lee kɔri ɲɛ: «Ɲaɲiŋɛ saan». 3 To ni nu ɲɛ wu mu wɛ. Wa shishiin ya ta jo wu nɔhɔ tayirige shizhaa na, kelee wu segana, kelee wu xugana shizhaa na wɛ. Wu ɲɛ ba Kilɛ Ja wu ɲɛ wɛ, bani wu na gori yaha wu saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ ti ni gbee.

4 Ta yee ya li cɛ na sipyigbɔ wu ɲɛ Mɛlikisedɛki wɛ? Fo wèe tolɛ Ibirayima ya yaaga yaaga ta kashɛn ki ni ge, a wu yi bɛɛri jagi wolo kan wu mu wɛ! 5  Levi nagoo piimu pʼa jin saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ ti kapyeŋɛɛ ki ni ge, saliya wa pee mu pʼa jagi shuu Izirayɛli nagoo pu mu, lee kɔri pʼa wu shuu puyɛ pyaa shi shɛɛn pu mu, ali na ta pu bɛ ɲɛ Ibirayima nagoo pʼa. 6 Mɛlikisedɛki bye Levi shi shɛn wɛ, ga na jagi shɔ Ibirayima mu. Kilɛ bi ɲɔmɛɛ lɔ wee Ibirayima wemu mu ge, a wu duba pye wee mu. 7 Ayiwa nakaara baa, duba pyevɔɔ ya ye duba tavɔɔ na. 8  Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pu shizhaa na, piimu pʼa bi jagi wu shuu ge, pee bye sipyii piimu da gori xu baa wɛ. Ga Mɛlikisedɛki we wʼa jagi wu shɔ Ibirayima mu ge, lʼa shɛ na wee na gori yaha ɲìi na gbee. 9 Wèe na já jo na Ibirayima ya jagi wu wolo tuun wemu ni ge, Levi nagoo piimu pʼa jagi wu shuu ge, pee bɛ ya jagi wolo wee tuun wu ni. 10 Bani tuun wemu ni Mɛlikisedɛki ya shɛ Ibirayima ɲuŋɔ círi ge, pee bi sanha se wɛ; ga pʼa bi bye Ibirayima ni.

11 Ayiwa, Kilɛ ya saliya wemu kan Izirayɛli nagoo pu mu ge, Levi wo saraya ye yi bye wee saliya we wo tayeregbɔhɔ. Tee saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ ti da bi já sipyii pu shɔ pu jurumu wu na, ɲuŋɔ bi da bye nige li na nago saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ watii wu na teŋɛ, wee di bye ba Mɛlikisedɛki ɲɛ wɛ. Wu ganha bu bye Arɔn wo kpɔɔn li shɛn wɛ. 12 Ga saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ ti bu ɲɛri, li waha lʼi waha saliya wu bɛ ya yaa na ɲɛri. 13 Wù Kafɔɔ Yesu wemu kaa wèe ya yu ge, gbawege katii ni wee ya foro. Kee gbawege ke wo sipya wa shishiin ya ta saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ kapyeŋɛɛ pye saraya tasogoŋɔ xuu wu tàan wɛ. 14 Lʼa fiinŋɛ na Zhuda wo gbawege ki shɛn wu ɲɛ wèe Kafɔɔ we. Ga tuun wemu ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya jo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pu shizhaa na ge, wu ya ta yafiin jo Zhuda wo gbawege ki shizhaa na wɛ. 15 Ayiwa, lemu li wa kii keree kii wo ɲɛri wu fiinŋɛ sanha wèe mu ge, lee li wa mɛ. Saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ watii wʼa teŋɛ, wee ɲɛ ba Mɛlikisedɛki ɲɛ wɛ. 16 Lee ya li shɛɛ na wee saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wu ya ta teŋɛ na saha ni sipyii wo saliya ɲɔmɛhɛɛ ki ni wɛ. Ga wuyɛ pyaa wo tɛhɛnɛ baa ɲìi sicuumɔ pu sefɛɛrɛ ti gbɔɔrɔ ni wʼa teŋɛ. 17 Bani Kilɛ ya pa li shɛ na:

«Mu ɲɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ fo gbee,

ba Mɛlikisedɛki ɲɛ wɛ.»*

18 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ ti wo saliya nizhiimɛ wʼa to wu fanhaxhɔɔrɔ ni wu laɲɔbaara ti wuu na. 19 Bani saliya wu ya já yafiin bɛ ɲɔ fa wɛ, ga wèe ya tadaŋa ta nimɛ, kemu kʼa ɲɔ nizhiige ki na ge. Kee gbɔɔrɔ ni wèe da já vulo Kilɛ na. 20 Na fara lee bɛɛri na, Kilɛ yɛ pyaa kʼa kàa na Yesu wu da bye saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ we. Kilɛ ya ta lee tuugo pye saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ watii shizhaa na wɛ. 21 Ga ba Yesu ya pye saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wɛ, a Kilɛ di gaa na jo:

«Nɛ Kafɔɔ Kilɛ ya kàa,

nɛ da ga na ɲɔmɛɛ ɲɛri wɛ. Jo:

‹Mu ɲɛ saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ fo gbee.›»*

22 Lee wuu na Yesu ya pye le kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛfonɔ le wo sɛɛri wèe ni Kilɛ tɛ ni. Lee kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ lʼa ye na kanha nizhiinɛ li na.

23 Na fara lee na, pii pu saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pu bi ɲɛhɛ, bani xu ya ta wa shishiin yaha wʼa pye pu ni gbee wee labye we ni wɛ. 24 Ga Yesu ya kori yaha gbee ɲìi na. Lee wuu na wee wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ ti na gori yaha fo gbee. 25 Lee wuu na, wemu bu sɔɔ Kilɛ na Yesu wo kariɲɛɛgɛ ki gbɔɔrɔ ni, wee na ɲuwuuro ta koŋɔ ki caxhɔgɔ. Bani Yesu ɲìi wo wu ɲɛ gbee, na Kilɛ ɲɛɛri peefɛɛ mu. 26 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wemu wʼa bi sii yaa fo wèe pu wee ta ge, wee wu ɲɛ wii. Wu fɛfɛɛrɛ wo wu ɲɛ. Jaagi xuu wa shishiin ɲɛ wu na wɛ, jurumu bɛ wɛ. Kilɛ ya wu waa laha jurumupyii pu na, na wu yirige kari fo fugba wu ni. 27 Wu mago wa li na nago ɲiga bɛɛri wu fɛnhɛ saraga wolo wuyɛ pyaa wo jurumu wu wuu na, wu bu xhɔ wu na wʼa sipyii pusamaa wo saraya yi wo pu wo jurumu wu wuu na, ba saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pʼa bi li pyi wɛ. Ga wʼa wuyɛ kan na pye saraga tɔɔɲii nigin yɛ pe, sipyii pu wo jurumu wu wuu na. Saraga katii ya yaa na wolo nige kee kadugo na wɛ. 28 Saliya wʼa sipyii piimu pye pʼa teŋɛ na pye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ ge, fanhaxhɔɔrɔ ti bi bye pee na. Kilɛ ya kàa na jomɔ pemu jo saliya wu kadugo na ge, pee pʼa wu Ja wu teŋɛ na pye saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ, wee wemu wʼa fa, wʼi da gori yaha bɛ mu gbee ge.

8

Yesu wu ɲɛ wèe wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ we

1 Ayiwa, jomɔ pemu bɛɛri wèe ya yu ge, pu ɲuŋɔ yɛ pyaa ɲɛ na saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wemu wu ɲɛ wèe mu ge, wee nidɛɛngɛ ki ɲɛ Se Bɛɛri Fɔɔ To Kilɛ kanige cɛ fugba wu ni. 2 Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ kemu ni wʼa wu wo labye wu pyi ge, kee ɲɛ fàya puga see wogo kemu Kafɔɔ Kilɛ yɛ pyaa ya yereŋɛ ge; sipyiyawyii wo niyereŋɛ bɛ wɛ.

3 Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ bɛɛri, wu kateŋɛnɛ ɲuŋɔ ki ɲɛ na yakanya ni saraya yi kaan Kilɛ mu. Lee na, li waha lʼi waha, wèe bɛ wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu bɛ ya yaa na saraga ka wolo. 4 Wu da bi bye ɲiŋɛ ke na wu bi da bye saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ wɛ. Bani saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pii wa na xɔ piimu pʼa yakanya ye, ni saraya yi keree ɲaha shɔɔnri, na bɛ ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni ge. 5 Pee wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛrɛ tʼa byi Kilɛ-pɛɛŋɛ puga kemu ni ge, kee ɲɛ fugba wogo ki wo jaa. Lee na, tuun wemu ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa bi da fàŋa puga ki yereŋɛ ge, a Kilɛ di wu pye: «Jaa wemu wʼa shɛ ma na na ma yaha faaboboŋɔ ki ɲuŋɔ ni ge, la le mʼa ki bɛɛri yàa mu.»* 6 Ga nimɛ Yesu wo labye wʼa ye na kanha saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ pusamaa wo wu na. Bani wee wu ɲɛ susurodɛgɛmɛ Kilɛ ni sipyii pu tɛ ni. Kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nivonɔ lʼa ye na kanha nilɛɛ li na, bani lee nɔhɔ ya teŋɛ ɲɔmɛhɛɛ kiimu na ge, kee ya ye nizhiigee ki na.

7 Can na, kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nizhiinɛ li ɲɔ da bi fa, ɲuŋɔ bi da bye li na pu na shuun wuu nɔhɔ shan wɛ. 8 Ga Kilɛ ya wu sipyii pu jaagi, na pu pye:

«Li wii caya ya wa ma,

nɛ Kafɔɔ Kilɛ wʼa jo mu.

Nɛ na ba kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nivonɔ lɔ

Izirayɛli puga ke ni Zhuda puga ki mu.

9 Nɛ pu sefɛlɛɛ pu keŋɛ co,

na pu yeege caŋa kemu Misira fiige ki ni ge,

kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ le nɛ lɔ pu mu wee tuun wu ni ge,

nivonɔ li da ba bye lee tuugo wɛ.

Bani pʼa nɛ kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ li kyɛɛgi.

Lee wuu na nɛ bɛ ya pu yaha.

10 Kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ le nɛ da ba lɔ Izirayɛli nagoo pu mu

yee caya yi dʼa toro xɔ ge, lee le:

Nɛ na ba na saliya wu le pu fungɔnyɔ ni,

di wu ka pu zɔlɔɔ na.

Nɛ na ba bye pu Kilɛ,

pʼi bye nɛ sipyii.

11 Wa shishiin da ga ba wu shi shɛn,

kelee wu ceboro kalaa nige wɛ na:

‹Yi Kafɔɔ cɛ wɛ.›

Bani pu bɛɛri na ba nɛ cɛ,

na lɔ sipyitiilee na fo na shɛ nɔ sipyigbɔɔ na.

12 Nɛ na ba pu kanahaya yi yafa pu mu.

Nɛ da ba na funŋɔ tirige

ni pu jurumu wu kaa ni nige wɛ.»*

13 Tuun wemu ni Kilɛ ya kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nivonɔ li kaa jo ge, a lee di nizhiinɛ li ɲɛri nilɛɛ. Ayiwa, kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nizhiinɛ lemu lʼa lɛ, li caŋa ɲii bɛ dʼa toro ge, lee ya giin di biin.

9

Yesu Kirisa yɛ wu ɲɛ saraga nivaŋa

1 Kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nizhiinɛ li funŋɔ ni, kodorogoo kii bye wà Kilɛ pɛlɛgana na, ni Kilɛ-pɛɛŋɛ puga fàya wogo, kee kemu bye ɲiŋɛ ke na ge. 2 Fàŋa puga ki bi yereŋɛ, na ki pye pupyaa shuun. Pubile nizhiinɛ li bye fɛfɛɛrɛ puga. Sokinnagbɔ we, ni tabali we, ni buuri we pʼa wo na gaan Kilɛ mu ge, kee ni yee bi bye. 3 Pubile shuun wuu li bi bye ɲahaparaga fàŋa shuun wogo ki kadugo yíri. Lee bi bye fɛfɛɛrɛ ti bɛɛri wo fɛfɛɛrɛ puga. 4  Saraya yi tawologo ka bye wà kemu kʼa yàa ni sanni ni ge, kee ni pu bi nudanga yawurire ti leni. Keshi wa bɛ bye wà, sanni wu bi taga wee bɛɛri tɔ. Maanɛ wʼa bye sanni shɔɔ lemu ni ge, lee bye keshi wu ni, ni Arɔn pubiin li lʼa fyɛn ge, Kilɛ bi saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki ka faakageeye yemu na ge, ni yee bɛ. 5 Pʼa bi jaalaa shuun nɔɔrɔ wuu pʼa yàa wee keshi wu fugba ni, pee bye serubɛɛn.* Pee wo kapaya yi ɲimɛ pu bi keshi wu ɲɔtɔŋɔ ki tɔ. Pee ɲimɛ pe ni pu bi jurumu yafa wo saraya yi wo shishan pu woni keshi wu fugba ni. Ga kii keree kii bɛɛri wo ɲaha joduun ɲɛ nimɛ wɛ.

6 Ayiwa, le singana le na fàya puga ke ni ki yaŋmuyɔ yi bɛɛri wa bi sin. Caŋa bɛɛri saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ pu bi jin pubile nizhiinɛ li ni na Kilɛ-pɛɛŋɛ ki keree pyi. 7 Ga saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu yɛ nigin wʼa bi jin pubile shuun wuu li ni tɔɔɲii nigin pe yee funŋɔ ni. Wu bi jin wà ni yatɔɔgɔ shishan ɲɛ wu keŋɛ ni wɛ. Wʼa pee kan Kilɛ mu wuyɛ pyaa wo jurumu we ni sipyiire ti wo wu wuu na, pʼa wemu pye na ta pu ya li cɛ-ɛ ge. 8 Lee funŋɔ ni Fɛfɛɛrɛ Munaa ya li shɛ na na fàya puga nizhiige ki yaha, xuu wemu wʼa bye fɛfɛɛrɛ ti bɛɛri wo fɛfɛɛrɛ wo wu ge, wee koo bi sanha mugi wɛ. 9 Kee fàya puga ke bye nimɛ wo keree kii wo jaa. Lee wa li shɛɛ na saraya yatɔɔyɔ, ni saraya yemu bɛɛri yʼa gaan Kilɛ mu ge, piimu pʼa yee wo ge, na yee bi da já pee wo zɔlɔɔ pu pye fɛɛfɛɛ wɛ. 10 Yee saraya ye, ni yaliye, ni yagbaya, ni lɔhɔ wuugaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ, kee bi bye kalɛgɛɛ. Kee keree kii bɛɛri bi bye pyemɛ fo na shɛ Kilɛ pye wʼa keree ki ɲɛri.

11 Ga Kirisa ya pa, na bye cabaya yaŋmuzaaya yi wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ. Fàya puga kemu ni wʼa wu wo labye wu pye ge, kee ya sii pɛlɛ, ki ɲɔ bɛ dʼa fa. Sipya ya ta kee yereŋɛ wɛ; ki ɲɛ bɛ ke koŋɔ ke wogo wɛ. 12 Wee ya ta jé Fɛfɛɛrɛ ti Bɛɛri wo Fɛfɛɛrɛ Xuu wu ni sikapee, ni nupiye wo shishan gbɔɔrɔ ni wɛ. Ga wuyɛ pyaa wo shishan gbɔɔrɔ ni wʼa jé tɔɔɲii nigin yɛ pe. Wʼa da lee pye nige sanha wɛ, bani wʼa tɛhɛnɛ baa ɲuwuuro ta. 13 Ayiwa, na saha ni saliya wu ni, piimu bye fɛɛfɛɛ wɛ, pʼa bi sikapee ni nupɛhɛɛ shishan, ni nupinyɛ nizogoyo shɔɔnrɔ woni peefɛɛ na, na pu pyi mu fɛɛfɛɛ. 14 Ga Kirisa shishan ya fɛfɛɛrɛ pyi na ye yee na xuuni! Tɛhɛnɛ baa Kilɛ wo Munaa li gbɔɔrɔ ni wʼa wuyɛ kan Kilɛ mu saraga, manɛ ɲɛ kemu na wɛ. Wu shishan ya ɲuŋɔ baa keree je laha wèe zɔlɔɔ na, kɔnhɔ wèe di da kapyeŋɛɛ pyi Kilɛ ɲìi wo wu mu.

15 Lee wuu na Kirisa wu ɲɛ kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nivonɔ li wo susuro tɛgɛvɔɔ. Sipyii ya jurumu wemu pye kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nilɛɛ li wo tuun wu ni ge, pee wo ɲuwuuro wuu na wʼa xu. Kilɛ ya piimu yiri ge, tɛhɛnɛ baa cɛn wemu wo ɲɔmɛɛ lʼa lɔ pee mu ge, kɔnhɔ pʼi wee ta. 16 Sipya wa bu sɛmɛ yàa yani wu xu ge, taagana lemu na wu keŋɛ yaŋmuyɔ yʼa yaa na pa daa wu nixhuxhɔgɔ na ge, na lee taagana li ka wee ni. Wee sɛmɛ wu da já yaaga pye wɛ, fo weefɔɔ ba xhu, a lʼi jɛ na fiinŋɛ na wʼa xu. 17 Bani na wufɔɔ yaha ɲìi na, tayerege wa wee sɛmɛ wu na wɛ, fo wufɔɔ bu xhu. 18 Lee wuu na ali kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nizhiinɛ li bɛ ya ta teŋɛ shishan baa wɛ. 19 Tuun wemu ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki bɛɛri jo sipyii pu mu ge, a wu nupiye shishan, ni sikapee shishan lɔ, ni lɔhɔ bɛ, ni Izopu* tige geŋɛ, na kee taga shishan pu ɲɛrɛgi saliya Kitabu we, ni sipyiire ti bɛɛri na. 20 Na jo: «Kilɛ ya kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ lemu lɔ yee mu ge, lee wo shishan pu ɲɛ pe.»* 21 Lee ɲɛrɛgigana li ninunɔ na Musa ya shishan ɲɛrɛgi Kilɛ wo fàŋa puga ke, ni Kilɛ wo kapyeŋɛɛ yɛrɛyɛ yi bɛɛri na. 22 Na saha ni saliya wu ni, shishan ni pʼa yaŋmuyɔ yi bɛɛri pyi fɛɛfɛɛ, fo yaŋmuyɔ nigin nigin wa yɛ. Shishan ya wo wɛ, jurumu da ga yafa wɛ.

23 Fàŋa puga ke ni ki yaŋmuyɔ yi bye fugba wogo ki wo jaa. Ba yee yaŋmuyɔ yi bi yaa na pye fɛɛfɛɛ ni yapɔrɔyɔ shishan ni wɛ, lee na yaŋmuyɔ ye yi ɲɛ fugba wu ni ge, yee bi yaa na pye fɛɛfɛɛ ni saraga ka ni, kemu kʼa ye yapɔrɔyɔ na ge. 24 Bani fɛfɛɛrɛ xuu wemu sipyii ya yereŋɛ na pye ba see wo wu jaa ɲɛ-ɛ ge, Kirisa ya ta jé wee ni wɛ, ga fugba wo wuyɛ pyaa ni wʼa jé, kɔnhɔ wu yere To Kilɛ ɲaha tàan wèe wuu na. 25 Wu ya ta jé wà kɔnhɔ wu wuyɛ pye saraga tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ funŋɔ ni wɛ, ba saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wʼa bi jin fɛfɛɛrɛ xuu wu ni yee bɛɛri, ni yapɔrɔyɔ shishan ni wɛ. 26 Li da bi bye mu, Kirisa bi da ganha tɔɔɲii niɲɛhɛŋɛɛ ni fo koŋɔ ɲɔ kɔnduun ni. Ga nimɛ, koŋɔ xɔduun wu funŋɔ ni, tɔɔɲii nigin yɛ pe, wʼa wuyɛ shɛ, na wuyɛ kan saraga, kɔnhɔ wu jurumu wu lɔ laha wà. 27 Xu na ba nɔ sipyii bɛɛri nigin nigin na tɔɔɲii nigin. Lee kadugo na Kilɛ di kiiri kɔn pu na. 28 Mu Kirisa bɛ ya pye saraga tɔɔɲii nigin yɛ pe, kɔnhɔ wu shɛnɲɛhɛmɛɛ wo jurumu tuguro lɔ. Wu na ba wuyɛ shɛ wu sigevɛɛ pu na, wu ba ba wu pana shuun wuu li ni. Wu da ba jurumu keree ɲaha shɔɔnri lee ni wɛ, bani wʼa xɔ lee ni. Ga ɲuwuuro wu da ba gan wu sigevɛɛ pu mu.

10

1 Ayiwa, Kilɛ ya yaŋmuyɔ yemu ɲɔmɛɛ lɔ wèe mu ge, yee wo jaa bye saliya wu ni. Ga dii yɛ pyaa yee yaŋmuyɔ yi ɲɛ ge, saliya wuyɛ pyaa ya já yee shɛ wɛ. Lee wuu na piimu pʼa bi Kilɛ pɛlɛ na bɛ ni saliya wu ni ge, pee bi saraya wo yee bɛɛri. Ga, saliya wʼi ya ta já pee je yeege pu wo jurumu wu ni, na pee pye sipyii, piimu pʼa fa wɛ. 2 Yee saraya yi da bi da já sipyii pu shɔ, pu bi da yee ɲɔ yaha; piimu pʼa yi wo ge, pee bi da bye fɛɛfɛɛ tɔɔɲii nigin lʼa xhɔ. Pee bi da puyɛ wii jurumupyii nige wɛ. 3 Ga li ya ta pye mu wɛ, yee bɛɛri yee saraya yi ma sipyii pu funyɔ tun pu jurumu wu na. 4 Bani nupɛhɛɛ, ni sikapee shishan da já jurumu laha bada wɛ. 5 Lee wuu na, Kirisa na pa koŋɔ ki na, a wu Kilɛ pye na:

«Mu ya jo na mu wa saraya yatɔɔyɔ yi fɛni wɛ.

Mu di ya ta sɔɔ

sipyii pu wo yaŋmuganya yi saya na wɛ.

Ga mʼa nɛ kan ceepuuro,

kɔnhɔ nɛ ti kan ma mu saraga.

6 Saraya nizogoyo ni jurumu yafa

saraga ka shishiin ya ta ma ɲaha ɲi wɛ.

7 Wee tuun wu ni, a nɛ jo:

‹Kilɛ, nɛ pa di ba ma ɲidaan pye

ba lʼa ka Kitabu wu ni wɛ.›»*

8 Ayiwa, a Kirisa di fɛnhɛ Kilɛ pye: «Mu ɲɛ saraga yatɔɔyɔ ye ni sipyii pu wo yakanya yi saya fɛni wɛ, na yee ya mu ɲaha ɲi wɛ.» Ayiwa Yesu ya ye jo, ali na ta yee saraya ye di bi wo bɛ na saha ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu ni. 9 Lee kadugo na a Yesu di jo sanha: «Nɛ pa, di ba ma ɲidaan pye.» Lee na wʼa saraya yi wo saliya nilɛ wu shan, na nivomɔ teŋɛ. 10 Lemu li bye Kilɛ ɲidaan ge, Yesu Kirisa ya lee pye. Wʼa wuyɛ kan saraga Kilɛ mu tɔɔɲii nigin pe. Lee gbɔɔrɔ ni wèe ya je yeege wù jurumu wu ni.

11 Taashiinɛ li ni, saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ pu bi Kilɛ wo labye wu pyi caŋa bɛɛri. Saraya ninuyɔ yi pʼa bi wo tɛɛgɛɛ niɲɛhɛŋɛɛ ni, na ta yee saraya yi da já jurumu laha sipya na bada wɛ. 12 Ga Kirisa ya saraga nigin pe wu wolo gbee wo jurumu wu wuu na. Lee kadugo na, a wu diin saanra tatɛɛngɛ ki ni To Kilɛ kanige cɛ. 13 Na Kilɛ ɲaha wii fo wu ba wu pɛɛn pu tirige na pa yaha wu tɔɔyɔ nɔhɔ ni. 14 Piimu ya pye fɛɛfɛɛ na foro pu wo jurumu wu ni ge, wʼa pee pye pʼa fa gbee saraga nigin pe wu gbɔɔrɔ ni.

15 Lee ninunɔ Kilɛ Munaa bɛ ya shɛ wèe na. Lʼa jo:

16 «Nɛ Kafɔɔ ya jo:

Kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ le nɛ da ba lɔ yee mu,

yee caya ye na toro xɔ na ge,

lee le: Nɛ na ba na saliya wu yaha pu zɔlɔɔ pu na,

di wu ka pu fungɔnyɔ ni.»*

17 Ba wʼa xɔ yee ni wɛ, na jo:

«Nɛ da ga na funŋɔ tirige nige

pu jurumu ni pu katiibaagaa na wɛ.»*

18 Ayiwa, jurumu wemu ya yafa ge, jurumu yafa saraga kawuunɔ ɲuŋɔ wa nige wee wuu na wɛ.

Wù fulo Kilɛ na ni lowaa ni

19 Lee wuu na na cebooloo, lowaa wa wèe mu na jé fɛfɛɛrɛ ti bɛɛri wo fɛfɛɛrɛ xuu wu ni Yesu shishan pu gbɔɔrɔ ni. 20 Yesu ya kovonɔ mugi wèe mu, lemu lʼa se ni wèe ni Kilɛ yíri ge, lee ɲɛ ɲìi sicuumɔ koo le. Ɲahaparaga fàŋa* ki kʼa bi lee tɔ, a Yesu di kee laha wà wu wo xu wu baraga ni. 21 Wèe wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ɲɛ wii. Wee wu ɲɛ Kilɛ wo sipyii pu ɲuŋɔ ni. 22 Lee wuu na wù fulo Kilɛ na ni zɔsaama, ni nakaara baa nʼa daa ni. Wù Yesu yaha wu wù zɔlɔɔ pu tiibaara ti bɛɛri je laha pu na! Wu wù je fiinŋɛ! 23  Tadaŋa kemu kaa wèe ya yu ge, wù nɔrɔ kee na xuuni! Bani ɲɔmɛɛ fɔɔ wu ɲɛ ɲɔmɛɛ li lɔvɔɔ we, wu na li ɲɔ fa. 24 Wʼà wùyɛ funyɔ tirige ni wù sipyiɲii kaa ni, kɔnhɔ wù da wùyɛ logoo wari taanɲɛɛgɛ ni kapyegee nizaaŋaa bye na. 25 Wù ganha bu da wùyɛ binnɛ ɲɔ yaha ma na jo ba pii ya li pye wɛ! Ga wù pye wùyɛ yɛrivɛɛ, bani wùyɛ pyaa wa li ɲaa na Kafɔɔ cabaŋa kʼa tɛɛŋɛ.

26 Ayiwa, wèe bu dɔ, na jurumu pyi, na wù ta wʼà can wu cɛ xɔ, saraga katii wa nige kemu na já wee jurumu we yafa wɛ, 27 fo na kiiri ni nagbɔhɔ ki yɛ sigee ni fyaara nigbɔɔrɔ ni. Kee nagbɔhɔ ki na ba Kilɛ wo pɛɛn pu sorogo na pu xɔ. 28 Sipya wemu bu Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu kyɛɛgi, sipyii shuun kelee taanri bu da piimu ɲɛ li sɛɛri ge, weefɔɔ na gbo ɲiɲaara baa pee wo jomɔ pu wuu na. 29 Ga sipya bɛɛri wʼa Kilɛ Ja wu fanha ge, na Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ li wo shishan pu wii na pʼa nɔhɔ ge, pee pemu pʼa bi weefɔɔ pye fɛɛfɛɛ ge. Kelee Fɛfɛɛrɛ Munaa lemu lʼa bi niimɛ kan wufɔɔ mu ge, wu bye wʼi ya gbɔɔrɔ taha lee na wɛ, ta yee ya giin na weefɔɔ ya yaa ni kanhama nigbɔ ni na ye Kilɛ tudunmɔɔ Musa wo saliya wu kyɛɛgivɔɔ na wɛ? 30 Bani Kilɛ wemu wʼa jo ge na: «Nɛ yɛ nigin mu li wa na jurumu footɔnɔ kan kakuubye mu.» Wee ninumɔ wʼa jo bɛ sanha na: «Kafɔɔ na ba kiiri kɔn wu sipyii pu na.»* 31 Na jé Kilɛ ɲìi wo wu keŋɛ ni kiiri kaa na, tee ɲɛ fyaara nigbɔɔrɔ dɛ!

32 Ayiwa, tuun wemu bɛɛri ni yee ya Kilɛ wo kpɛɛngɛ ki ta ge, yi yi funyɔ yaha nidogo wee tuun wu na. Yee ya kori yaha ɲɔmɛɛ fɛɛrɛ ni na kee yogbɔhɔ ki tun, ali na yi ta bɛ kanhama nigbɔ ni. 33 Kabaŋa ka na, pʼa yee fanha sipyii niŋɛ ni, na yee kanha xuuni. Piimu pʼa kanha mu ge, kabaŋa ka na, yee ya bi gbegele di pee tɛgɛ. 34 Yee ya ɲuŋɔ ɲaari kasolemɛɛ na. Sipyii ya yee keŋɛ yaŋmuyɔ yi shɔ yee na tuun wemu ni ge, a yee loxulo wuu di lee soro, bani yee ya li cɛ naafuu see wo wu wa yee mu wemu na gori yaha ge.

35 Lee wuu na, nʼa daa we wu wa yee mu Kafɔɔ na ge, yi ganha bu da wee yaha wɛ. Bani lee kuduun ya pɛlɛ xuuni! 36 Yee mago wa sanha lowaa na, kɔnhɔ yi da se ɲaha na Kilɛ ɲidaan bye ni. Lee bu bye, wʼa lemu wo ɲɔmɛɛ lɔ ge, yi na ba lee ta. 37 Lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Jɛɛrɛ lʼa kori wemu wu da ba ge,

wee di ba. Li da mɔ nige wɛ.

38 Sipya wemu wʼa dà nɛ na ge, wee wʼa tii.

Lee funŋɔ ni wu da ba ɲìi sicuumɔ see wo ta.

Ga wu bu guri kadugo,

nɛ wo fundanga ki da da wu ni nige wɛ.»*

39 Piimu pʼa guroo kadugo, na gyɛɛgi ge, wèe ɲɛ pee ni wɛ. Piimu pʼa daa, pee di da ba ɲuwuuro ti ta ge, pee ni wèe ɲɛ.

11

Sipyii piimu pʼa pye ni nʼa daa ni ge

1 Ayiwa, nʼa daa wʼa wèe wo tadaŋa ki wo yaŋmuyɔ yi keree fiinŋɛ, na wèe pye wèe ya tiin ni li ni na yi wa wèe mu na xɔ. Nʼa daa wʼa wèe pye wèe ya sɔɔ li na na can wa yaŋmuɲabaaya yi wo keree ki ni. 2 Pu nʼa daa wu wuu na Kilɛ ya taashiinɛ li wo sipyii pu sɔ. 3 Nʼa daa funŋɔ ni wèe ya li cɛ na Kilɛ wo jomɔ pu baraga ni koŋɔ ya yàa. Lee na, yaŋmuyɔ yemu ni wèe ɲii wa ge, yee ya yàa ni yaŋmuyɔ ni yemu yʼa ɲaa wɛ.

4 Wu nʼa daa wʼa Abɛli wo saraga ki pye kʼa ye Kayɛn wogo ki na. Kilɛ ya li shɛ wu nʼa daa wu shizhaa na na wʼa tii. Bani Kilɛ yɛ pyaa ya sɔɔ wu yakanga ki na. Abɛli ya xu, ga niɲaa we bɛ ni wèe ya kalaa taa wu nʼa daa wu funŋɔ ni.

5 Wu nʼa daa wu wuu na Kilɛ ya Henɔki lɔ durogo fugba ni na ta wu sanha xhu wɛ. Sipya wa shishiin ya ta wu ɲa nige wɛ, bani Kilɛ ya wu lɔ. Yani Kilɛ wu wu lɔ ge, wʼa bi wu sɔ, na jo na wu kaa ya taan wee mu. 6 Ni nʼa daa bɛ wɛ, wa shishiin kaa da já daan Kilɛ mu wɛ. Bani wa bɛɛri wʼa giin wu fulo Kilɛ na ge, li waha lʼi waha wufɔɔ ya yaa na dà li na na Kilɛ wa, na ɲɛ bɛ wu shavɛɛ saraavɔɔ.

7 Wu nʼa daa wu wuu na Kilɛ ya Nuxhun kaala ni keree kii ni, wu sanha kiimu ɲa wɛ. Na Kilɛ ɲìi fyaara yaha wu zɔ wu na, a wʼi kɔɔgbɔhɔ ka yàa, kɔnhɔ wu ni wu puga shɛɛn di ba shɔ. Ba wʼa lee pye wɛ, a wʼi li shɛ lee funŋɔ ni na jaagi ya to koŋɔ sipyii pu ɲuŋɔ ni. A Kilɛ di wu jate sipyitiimɛ wu nʼa daa wu wuu na.

8 Wu nʼa daa wuu na Ibirayima ya Kilɛ ɲɔmɛɛ co wu yiriduun wu ni Kilɛ mu. Kilɛ bi da fiige kemu kan wu mu, kee di bye wu cɛn ge; a wu foro wuyɛ pyaa wo fiige ki ni, na kee koo co na ta wu ya ki sanha cɛ wɛ. 9 Wu nʼa daa wuu na wʼa shɛ bye nadadiinmɛ kee fiige ki ni, kee kemu wo ɲɔmɛɛ lʼa lɔ wu mu ge. A wʼi wu wo tiinnɛ li pye fàya piyɛyɛ ni. Lee Ishaaga ni Yakuba bɛ ya pye. Lee ɲɔmɛɛ le ninunɔ Kilɛ bi lɔ pee bɛ mu. 10 Ibirayima bi kugbɔɔ ɲaha wii lemu nɔhɔshanma pʼa ɲɔ ge. Kilɛ wu ɲɛ lee kulo le wo kaɲahashɔɔnrimɔ ni li yereŋɛvɔɔ.

11 Wu nʼa daa wu wuu na Kilɛ ya pya kan Sara mu, ali na wu ta wʼa lɛ bɛ xuuni. Bani wʼa dà li na na ɲɔmɛɛ fɔɔ wu ɲɛ ɲɔmɛɛ li lɔvɔɔ we. 12 Lee wuu na, ali na lɛgɛ fanhaxhɔɔrɔ yaha tʼa nɔ wu poo wu na, wʼa nagoo niɲɛhɛmɛɛ ta, piimu pʼa ɲɛhɛ ba fugba wɔrɔɔ ki ɲɛ wɛ, ni ba suumɔ lɔhɔ ɲɔ gbazhɛnhɛ ɲɛ wɛ.

13 Nʼa daa ni pii sipyii pii bɛɛri ya xu. Kilɛ ya yaŋmuyɔ yemu ɲɔmɛɛ lɔ ge, yee bi sanha jé pu keŋɛ ni wɛ. Ga, a pʼi bye kanna pʼa yi ɲaa, na fundanga ta yi wuu na. A puyɛ pyaa di li shɛ na nabuun pee ɲɛ, na pee nidorowuu pu wa ke ɲiŋɛ ke na. 14 Pe jomɔ pe ya li shɛɛ na to puga katii pu jovɛɛ ya zhaa. 15 Kemu ni pʼa yìri ge, kee da bi pu zɔlɔɔ ɲi, pu bi da já guri zhɛ wà. 16 Ga can na, to puga nijeŋɛ pu bi zhaa, lee kɔri kemu ki ɲɛ fugba wu ni ge. Lee wuu na, li ɲɛ shiige kaa Kilɛ mu pʼa wu pyi «pee wo Kilɛ» wɛ. Bani wʼa kulo la gbegele pu mu.

17 Wu nʼa daa wuu na Ibirayima ya sɔɔ na wu ja Ishaaga kan di bye saraga, tuun wemu ni Kilɛ ya jo wu lee pye ge. Ishaaga yɛ nigin pe wu bye wu ja. Na ta Kilɛ di bi ɲɔmɛɛ lɔ wu mu na: 18 «Mu nagoo na ba ɲɛhɛ na foro Ishaaga ni.» 19 Lʼa bi bye Ibirayima funŋɔ ni na Ishaaga ɲɛhɛ xhu bɛ, na se wa Kilɛ ni na wu ɲɛ yeege xu ni. Lee lʼa Kilɛ pye wʼa Ibirayima ja wu tɛrɛŋɛ wu na, a lʼi bye kanna xu ni wʼa ɲɛ na foro.

20 Wu nʼa daa wuu na Ishaaga ya duba pye Yakuba ni Ezawu mu cabaya wuu na. 21 Wu nʼa daa wuu na Yakuba ya duba pye Yusufu wo nagoo pu bɛɛri nigin nigin mu, na wu xuduun ta wʼa nɔ xɔ. Pubiin le li bye wu keŋɛ ni ge, a wu yere, na buri lee ɲuŋɔ ni, na Kilɛ pɛlɛ. 22 Wu nʼa daa wuu na Yusufu ya li shɛ na wu xuduun ta wʼa nɔ xɔ, na Izirayɛli nagoo pu na ba foro Misira fiige ki ni caŋa ka. A wʼi li shɛ na pu ba fòro, na pu da fòro ni wee nixhugo ki kaciiye yi ni.

23 Pu nʼa daa wuu na Kilɛ tudunmɔɔ Musa sefɛɛ pʼa wu nizexhɔgɔ ki ŋmɔhɔ fo yeye taanri. Bani pu bi wu ta wʼa ɲɔ. A pʼi bye pu ya fya saan wu wo nijoyo yi na wɛ. 24 Wu nʼa daa wuu na Kilɛ tudunmɔɔ Musa nilɛxhɔgɔ ki ya ta sɔɔ pʼa wu pyi Farawɔn poro ja wɛ. 25 Wʼa bi li ta na wee ni Kilɛ sipyii na kanha shiizhan, na lee ya pɔrɔ jurumu wo fundanga keree na, kee kiimu da mɔ wɛ. 26 Wu mɛgɛ na kyɛɛgi ba Kirisa ɲɛ wɛ, wʼa lee ta naafuugbɔ na ye Misira fiige ki keŋɛ yaŋmuyɔ bɛɛri na. Bani kuduun wemu wu bi da ba da Kilɛ mu ge, wee ni wu ɲaha di bye. 27 Wu nʼa daa wuu na Kilɛ tudunmɔɔ Musa ya foro Misira fiige ki ni, ali na saan wu luu ta lʼa yìri wu tàan xuuni wu ya ta fya wɛ, bani wʼa lowaa ta ma na giin na Kilɛ wemu wu ɲɛ wa ya wu ɲaa-i ge, na wee wʼa ɲaa. 28 Wu nʼa daa wu wuu na wʼa Yawutuu Bulooro Ɲuwuuro ti wo Kalenɛ li teŋɛ. Na shishan ɲɛrɛgi ɲɛrɛgi piyɛyɛ yi kuɲɔgɔɔ ki ɲɔ na, kɔnhɔ xu wo mɛlɛkɛ wu ganha bu da nɔ Izirayɛli shɛɛn pu wo jashiimɛ wa shishiin na wɛ. 29 Pu nʼa daa wuu na Izirayɛli nagoo pʼa suumɔ lɔhɔ ki kɔn ɲɛri ba ɲiwaga ɲɛ wɛ, kee kemu pʼa byi na «Loɲiga» ki ge. A Misira shɛɛn pu bɛ di jo pʼi lee shi pye, ga, a lɔhɔ kʼi gɛgi, na pu li.

30 Pu nʼa daa wuu na Izirayɛli nagoo pʼa pa ɲaari na Zheriko kulo li maha cabyaa gbarashuun funŋɔ ni, a li kasɔrɔyɔ yʼi do. 31 Wu nʼa daa wuu na navarashaa Araxabi ya ta pinnɛ xu ni Zheriko shɛɛn pusamaa ni shiizhan wɛ, pee piimu pu bye Kilɛ ɲɔmɛɛcobaalaa ge. Bani Izirayɛli nagoo piimu pʼa bi shɛ kulo li saala ge, wʼa bi pee co na ɲɔ.

32 Di yekɛ bɛ ta jo sanha wɛ? Bani tuun wʼa na xuuŋɔ wá Zhedeyɔn, ni Barake, ni Samusɔn, ni Zhɛfute, ni Dawuda, ni Samuwɛli, ni Kilɛ tudunmɔɔ pusamaa keree na. 33 Pu nʼa daa wuu na pʼa se ta saannaa na, na tiimɛ keree pye. Kilɛ ya yaŋmuyɔ yemu ɲɔmɛhɛɛ lɔ pu mu ge, a pʼi yee ta. Pʼa pii kan cɛnrilɛɛ mu, ga yafiin ya pu ta wɛ. 34 Pʼa pii le na ni, ga yafiin ya pu ta wɛ. A pʼi ganha na giin pʼi ŋmɔparaa taga pii gbo, ga, a pee di shɔ. Fanhaxhɔɔrɔ bye pu na, ga, a pʼi fanha ta. Pii bye kashɛnŋmɔ-jemɛɛ fo fiiye ya wo kashɛn keye na fe pu ɲaha na. 35 Cèe pii wo nʼa daa wuu na Kilɛ ya pu sipyii ɲɛ piimu ya bi xu ge. Pii ya kanha pu ni, ga pʼi ya sɔɔ na puyɛ shɔ wɛ. Pʼa sɔɔ xu na, kɔnhɔ pu caɲɛŋɛ pʼi Kilɛ ta. 36 Pʼa pii la wolo, na pii kpɔn, na tɔɔrɔ shɔnhɔyɔ taga pii pɔ, na pii le kaso ni. 37 Na kagereye taga pii wá gbo, na mɛnizhee wo ɲahanaa taga pii ja, na pii gbo ni ŋmɔparaa ni. Pʼa bi ɲaari na mari, sikasɛɛyɛ ni dubyasɛɛyɛ di ɲɛ pu faleye. 38 A pʼi ganha na ɲaari na yeree sipoŋɔ ni, ni boboyo yi na, ni faaya wegeye ni, ni ɲiŋɛ wegeye ni. Na ta koŋɔ sipyii bi ta yaa ni pii sipyii pii tuugo ni wɛ.

39 Kilɛ ya pii sipyii pii bɛɛri sɔ pu nʼa daa wu wuu na. Ga lee bɛ na Kilɛ bi yaŋmuyɔ yemu wo ɲɔmɛɛ lɔ pu mu ge, yee bi sanha jé pu keŋɛ ni wɛ. 40 Bani fungɔngɔ nizaaŋa ki bye Kilɛ mu na ɲaha tii ni wèe ni. Wu funŋɔ bye pii sipyii pii ɲɔ ki fa wèe kadugo na wɛ.

12

Wèe ya kanhama soro ba Kirisa ɲɛ wɛ

1 Ayiwa, pii sɛɛrɛɛ niɲɛhɛmɛɛ pii ya wèe maha, lee wuu na lemu bɛɛri li da bye tuguro wèe mu, wèe ganha bu da zhɛ ɲaha na nʼa daa ni-i ge, wù kee bɛɛri ɲɔ yaha, jurumu wemu bɛɛri wʼa wù birege ge, ni wee bɛ. Kilɛ wo labye we wʼa shɛ wù na ge, wù la le wù da fe wʼa wùyɛ shaanri wee fɛni. 2 Wù wù ɲahaya tii Yesu na, wee wu ɲɛ wèe nʼa daa wu nɔhɔshanma ni wu favɔɔ. Wee wʼa korikoritige ki kanhama soro, wu ya ta pee wii shiige wɛ. Bani fundanga ke ki bye wu ɲaha na ge, kee ni wʼa bi wu ɲaha le. Wu nidɛɛngɛ ki wa nimɛ saanra tatɛɛngɛ ki ni Kilɛ kanige cɛ. 3 Yesu wemu wʼa jurumupyii makɔŋɔ ki soro mu ge, yi yi funŋɔ yaha nidogo wee na, kɔnhɔ yi fanha ganha da xhɔ, yatɛngboyo di jé yi ni wɛ.

4 Bani zhaanra temu yee ya leni ni jurumu ni ge, yee sanha tee le xɔ fo na nɔ xu na wɛ. 5 Kilɛ wemu wʼa yɛrɛ kaan yee mu ba wu jalaa ɲɛ-ɛ ge, ta yee funŋɔ ya wɔ wu jomɔ pu na? Wʼa jo:

«Na ja, ma ganha bu da Kafɔɔ wo guu

wu kpɔɔnrɔ ti wii kapire wɛ!

Wu bu ma jaagi,

lee bɛ ganha bu ma yatɛnyɛ gbo wɛ!

6 Bani sipya we kaa lʼa dan Kafɔɔ ni ge,

weefɔɔ wʼa guuni.

Wʼa piimu bɛɛri wii wu nagoo ge,

wʼa pee bɛɛri kpɔɔn ni wu susɔ wu ni.»*

7 Yi Kilɛ wo guu wu kpɔɔnrɔ ti soro, bani wʼa yee wii wu nagoo. Ja wekɛ wu ɲɛ ni wu to ya wu kuuni-i wɛ? 8 Kilɛ ya wu nagoo bɛɛri kuuni. Wu bye wʼi ya yee kuuni wɛ, yee ɲɛ wuyɛ pyaa wuu wɛ, ga kpɛɛngɛ nagoo yee ɲɛ. 9 Wù wù funŋɔ yaha nidogo wù sefɛɛ pu na. Pee ya wèe kuuni, a wèe bɛ di ganha na pu pɛlɛ. Ta wèe ya yaa na kuu xuuni fugba To Kilɛ mu na ye pee na, kɔnhɔ wù ɲìi sicuumɔ ta wɛ? 10 Wèe tii ya wèe kuuni jɛri funŋɔ ni, na bɛ ni puyɛ pyaa ɲidaan ni. Ga wèeyɛ pyaa wo kuduun kaa na Kilɛ ya wèe kuuni, kɔnhɔ wù bɛ di já taa ta wu fɛfɛɛrɛ ti ni. 11 Can na, sipya wa shishiin ya fundanga taa wu kuuduun ni wɛ, fo ɲatanhaŋa. Ga kalaa we wufɔɔ da ba daa lee kadugo na ge, wee wo kuduun na ba bye weefɔɔ mu ɲaɲiŋɛ ni tiimɛ.

12 Lee wuu na, yi yi fanhaxhɔɔrɔ keye yi nigiri, ni yi nugunyɔ yi yʼa jɛlɛ ge. 13 Korogoo kiimu kʼa tii ge, yʼa ɲaari kee ni, kɔnhɔ fanha baa fɔɔ wemu wʼa taha yi fɛni ge, wee ganha da koo yaha wɛ, ga wʼi fanha ta.

14 Yʼa ɲaɲiŋɛ shaa kʼi bye yi ni sipyii pu bɛɛri tɛ ni. Yi yi torogana li yaha lʼi bye fɛɛfɛɛ, ni lee bɛ wɛ, wa shishiin ɲii da ga daha Kafɔɔ na wɛ. 15 Yʼa yiyɛ kasɛri, kɔnhɔ wa shishiin ganha da wuyɛ tɔɔgɔ wolo Kilɛ wo niimɛ wu ni wɛ. Wa shishiin ganha bu da zɔɔ wu pye ni funguuŋɔ ni, ki wu tɛhɛnɛ ta, kʼi shɛnɲɛhɛmɛɛ zɔlɔɔ kyɛɛgi wɛ. 16 Yʼa yiyɛ kasɛri wa shishiin ganha da bye yi ni dɔdɔ, kelee Kilɛ ɲìi fyaara baa fɔɔ ba Ezawu bye wɛ. Bani cɛn taa lemu li bi yaa na nɔ wu na wu lɛgɛ ki wuu na ge, wʼa lee faa yalige golɛrɛ nigin yɛ na. 17 Yʼa li cɛ lee bɛɛri kadugo na, tuun wemu ni wu bi giin wu duba wu ta ge, wu ya já wɛ. Ali na ta wu ɲɛsinmɛ wo bi wu shaa bɛ, ga, a pʼi zhe wu ni, bani wu ya wɛri daburajɛ jo wɛ.

18 Kilɛ na yee ya fulo. Sipya na já gbɔn yaaga kemu na ge, yee ya ta fulo kee na wɛ. Kee yaaga ke ɲɛ Sinayi faaboboŋɔ ke. Izirayɛli nagoo pu pʼa fulo kee na. Pee ya nagbɔhɔ ɲa, ni Kilɛwɔ, ni nibiigbɔhɔ, ni zanha kafɛɛkuuŋɔ, 19 na maga mɛɛ ni mujuugbɔɔ la logo. Ga Izirayɛli nagoo pu pʼa yee logo ge, a pee di jo na Kilɛ wu ɲɔ wuyɛ na, na fanha ɲɛ pee ni pee pu já ali wu ɲɔɲii nigin bɛ logo nige wɛ. 20 Bani ɲɔmɛɛ le lʼa kan pu mu ge, pu ya já li na wɛ. Lee ɲɛ na: «Sipyaa sipya wʼa kpɔn ke faaboboŋɔ ke na ge, ali yatɔɔgɔ bɛ, pu kagereye taga kee wá gbo.»* 21 Le pʼa ɲa ge, lee bye fyaara kagbɔɔ xuuni fo Kilɛ tudunmɔɔ Musa yɛ pyaa ya jo: «Nɛ fya xuuni fo na jɛlɛ.»* 22 Ga yee wuu li ya ta pye mu-i dɛ. Siyɔn wo faaboboŋɔ ki na yee ya fulo, Kilɛ ɲìi wo wu wo kugbɔɔ le. Zheruzalɛmu kulo li ɲɛ fugba wu ni, ni li tɛhɛnɛ baa mɛlɛkɛɛ pee. 23 Kilɛ ya wemu ɲaha bulo ge, wee wo pinnɛgɛ ki na yee ya fulo. Kee pinnɛgɛ ke wo sipyii pu funyɔ yʼa taan na pee mɛyɛ yʼa ka fugba we ni. Kilɛ na yee ya fulo, wee wemu wu ɲɛ sipyii bɛɛri wo kiiri kɔnvɔɔ ge. Sipyitiimɛɛ pii pu bye koŋɔ ki na fo taashiinɛ li ni, pu dʼa kari Kilɛ yíri ge, pee ɲɔ ya fa nimɛ. Pee na yee ya fulo. 24 Yesu yɛ pyaa na yee ya fulo. Wee wemu wu ɲɛ kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nivonɔ li wo susurodɛgɛmɛ wèe ni Kilɛ tɛ ni ge. Wu shishan pu pʼa wèe pye fɛɛfɛɛ ge, pee na wèe ya fulo; pee ya ye Abɛli wo pu na.

25 Ayiwa, yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na, Kilɛ ba yu ni yi ni, na yɛrɛ kaan yi mu, yi ganha bu da zhe yee logoŋɔ na wɛ. Bani fo taashiinɛ li ni, piimu pʼa she pu da Kilɛ tudunmɔɔ pu wo jomɔ pu logo ɲiŋɛ ke na-ɛ ge, pee ya ta shɔ jaagi kanhama pu na wɛ. Nimɛ wemu wʼa yu ni wèe ni na yìri fugba we ni, na wèe kaala ge, wèe bu bye wèe di ya ta sɔɔ wee wo nijoyo yi na wɛ, wèe na ba shɔ shɔgana lekɛ na wɛ? 26 Wu mujuu lʼa ɲiŋɛ ki pye kʼa cɛlɛ taashiinɛ li ni. Ga nimɛ wʼa ɲɔmɛɛ lɔ wèe mu na: «Nɛ na ba ɲiŋɛ ki pye kʼi jɛlɛ tɔɔɲii nigin wa bɛ sanha na fara fugba wu bɛ na.»* 27 Ba wʼa jo na: «Tɔɔɲii nigin wa bɛ sanha wɛ.» Lee ya li shɛɛ na yaŋmuyɔ yemu yʼa cɛlɛ ge, na yee na ba biin. Yaŋmuyɔ yemu yi ɲɛ yi da ga xhɔ-ɛ ge, yee yɛ yi da ba gori.

28 Lee na, saanra temu ni wèe da ba bye ge, tee wo yaaga ka shishiin da ga ba jɛlɛ laha ki tayahaŋa ni wɛ. Lee wuu na wʼà Kilɛ shaari, wù da wu labye ni wu ɲidaan pyi, wu pɛɛŋɛ, ni wu ɲìi fyaara ni. 29 Bani wèe wo Kilɛ wu ɲɛ na bɛ, kemu kʼa ki yaara sorogo fɛɛfɛɛ ge.

13

Yɛriyɛri jomɔ

1 Yi la le yi da se ɲaha na ni cebooloo pu taanɲɛɛgɛ ki ni. 2 Yi ganha bu da funŋɔ wɔ nabuun dirige na wɛ, bani pii ya mɛlɛkɛɛ tirige na ta pu ya pu cɛ wɛ. 3 Yi yi funyɔ yaha nidoyo kasolemɛɛ na, ma na jo yi bɛ pʼa pye toro pee tuugo kasolemɛɛ. Yi yi funyɔ yaha nidoyo kanhama fɛɛ na, lʼi bye kanna yiyɛ pyaa ceepuuro ti tʼa gana.

4 Sipyii bɛɛri ya yaa na furu pɛlɛ. Ná fara cee wu na, wa shishiin ganha ba nɔhɔmɔ keree, kelee dɔdɔɔrɔ pyi wɛ, bani Kilɛ na ba kiiri kɔn sipyinɔrɔyɔ ni dɔdɔɔ na. 5 Yi ganha bu da yiyɛ yaha wari la fɛɛ wɛ, ga lemu li wa yi keye ni ge, lee li yi yaa, bani Kilɛ yɛ pyaa ya jo:

«Nɛ na na funŋɔ yaha

nidogo mu na tuun bɛɛri ni,

nʼa da ga ma yaha

ma yɛ nigin tuun wa shishiin ni wɛ.»*

6 Lee wuu na wèe ya lowaa ta na yu:

«Kafɔɔ ɲɛ nɛ Tɛgɛvɔɔ,

nɛ da vya yafiin bɛ na wɛ!

Ɲaha sipyiyawyii di da já bye nɛ na wɛ?»*

7 Yi wo ɲahagbaa fɛɛ piimu pʼa Kilɛ jomɔ pu jo yi mu ge, yi yi funyɔ yaha nidoyo pee na! Yi yi funyɔ yaha nidoyo pee ɲaarigana li na, pee wo nʼa daa wu wo ɲara lʼa pa xhɔ xɔgana lemu na ge, yʼi bye pee taannivɛɛ! 8 Yesu Kirisa ya ɲɛri wɛ. Ba wʼa bye taɲaa wɛ, mu wu ɲɛ niɲaa, mu wu wa da gori yaha bɛ fo gbee.

9 Yi ganha bu da yiyɛ yaha kalaa nivomɔ watii wu yi piinŋɛ wɛ. Bani Kilɛ wo niimɛ we, wee wʼa fanha kaan sipya zɔ mu, lee lʼa saha, na ɲɔ. Kodorogoo kiimu ki wa yaligee ki na ge, lee koo la shishiin wo ɲaari da ga já fanha kan sipya mu nʼa daa ni wɛ. Piimu pʼa kee kodorogoo kii ɲaari ge, li ya yafiin bɛ ɲɔ pee na wɛ. 10  Saraya tawologo wa wèe mu. Saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ piimu pʼa kapyeŋɛɛ pye fàŋa puga ki ni ɲiŋɛ ki na ge, pee da já pu wo ɲɔlige ta wèe wo saraya yi tawologo ki ni wɛ.

11 Yatɔɔyɔ shishan ni pee wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ wo ɲuŋɔfɔgbɔ wu ma jé Fɛfɛɛrɛ ti Bɛɛri wo Fɛfɛɛrɛ Xuu wu ni, na pee saraga jurumu wu wuu na. Ga yee yatɔɔyɔ nigboyo yi wo xaara ti ma sorogo kanha ki kadugo yíri. 12 Lee na Yesu yɛ pyaa bɛ ya kanha na xhu kanha ki kadugo yíri, kɔnhɔ wu sipyiire ti pye fɛɛfɛɛ ni wuyɛ pyaa shishan ni. 13 Lee na, wù bɛ pu shɛ ni wu ni kanha ki kadugo yíri, wù binnɛ ni wu ni wu fanhara ti na. 14 Bani kulo li lʼa da gori yaha gbee ge, lee wa wèe mu ɲiŋɛ ke na wɛ. Ga kulo le lʼa ma ge, lee wèe ya zhaa.

15 Lee wuu na wù masɔŋɔ saraya wolo kan Kilɛ mu Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni. Wù ganha bu da lee ɲɔ yaha wɛ, lee kɔri, wu mɛgɛ pɛɛŋɛ ki pye wù ɲɔ na tuun bɛɛri ni. 16 Yi yi funyɔ yaha nidoyo kasaaŋaa bye na; yi da yi sipyiɲii kaan yi keŋɛ yaŋmuyɔ ni. Bani yee saraya yi tuugo kʼa dan Kilɛ ni. 17 Yi yi ɲahagbaa fɛɛ ɲɔmɛhɛɛ co, yi guu pu mu, na li pye pʼa yi munahaa ki kasɛɛgɛ pyi, bani Kilɛ na ba pee yege yi munahaa wuu na. Yʼa li pyi mu, kɔnhɔ pʼi já yi ɲaha co ni fundanga ni, ɲatanhaŋa baa. Lee bɛ wɛ, yee wo kuduun da da li ni wɛ.

18 Yi kori yaha Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na wù mu! Wèe ya dà li na na zɔsaama wa wèe mu. Bani li wa wèe funyɔ ni na ɲaarigazaana ɲaari tuun bɛɛri ni. 19 Nʼa da yi jo waha yi mu jo yi kori Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na, kɔnhɔ nɛ guri shɛ yi mu tɔvuyo na.

Duba ni fò

20 Ɲaɲiŋɛ fɔɔ Kilɛ wu ɲɛ yatɔɔnahamaa pu wo ɲuŋɔfɔgbɔ we. Wee wʼa wù Kafɔɔ Yesu ɲɛ yeege xu ni, tɛhɛnɛ baa kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ li shishan pu gbɔɔrɔ ni. 21 Wu yi ɲi kapyegee nizaaŋaa bɛɛri na, kɔnhɔ yi da wu ɲidaan pyi. Lemu lʼa dan wu ni ge, wu lee le yi funyɔ ni Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni. Nɔɔrɔ wu taha wee mɛgɛ na fo gbee. Amiina.

22 Nʼa yi ɲɛɛri na cebooloo jo yi pe yɛri yɛri jomɔ pe xu yiyɛ ni, bani sɛmɛ wu jomɔ pu ya ta ɲɛhɛ wɛ. 23 Nɛ funŋɔ ki wa yʼi li cɛ na jo wù ceborona Timote ya yaha na foro kaso wu ni. Wu bu nɔ naha, nɛ ni wu ni, jɛri bu bye wʼà da zhɛ foro yi na. 24 Yi wù fò kan yi ɲahagbaa fɛɛ pu bɛɛri mu, ni Kilɛ wo sipyii pu bɛɛri. Wù cebooloo piimu bɛ pu wa Itali fiige ki shɛɛn ge, pee bɛ ya yi fò kan.

25 Kilɛ wo niimɛ we wu pye yi bɛɛri na. Amiina.

* 1:5 Zaburuu 2:7; 2 Samuwɛli 7:14

* 1:6 Dutɛrɛnɔmɛ 32:43; Zaburuu 97:7

* 1:7 Zaburuu 104:4

* 1:9 Zaburuu 45:7-8; Ezayi 61:3

* 1:12 Zaburuu 102:26-28

* 1:13 Zaburuu 110:1

* 2:8 Zaburuu 8:5-7

* 2:12 Zaburuu 22:23

* 2:13 Ezayi 8:17-18

* 3:11 Zaburuu 95:7-11

* 3:15 Zaburuu 95:7-8

* 4:3 Zaburuu 95:11

* 4:4 Zhenɛzi 2:2-3

* 4:7 Zaburuu 95:7-8

* 5:5 Zaburuu 2:7

* 5:6 Zaburuu 110:4

* 7:17 Zaburuu 110:4

* 7:21 Zaburuu 110:4

* 8:5 Ɛkizode 25:40

* 8:12 Zheremi 31:31-34

* 9:5 Serubɛɛn: Pee ɲɛ Kilɛ wo kapyebyii fugba we ni ba mɛlɛkɛɛ ɲɛ wɛ.

* 9:19 Izopu: Kee ɲɛ tige, kemu wo geye yi ɲɛ ni shiire niɲɛhɛrɛ ni ge, tee shiire te pu ma minɛɛ na wo na ɲɛrɛgi.

* 9:20 Ɛkizode 24:8

* 10:7 Zaburuu 40:7-9

* 10:16 Zheremi 31:33

* 10:17 Zheremi 31:34

* 10:20 Ɲahaparaga fàŋa: Kee ɲɛ fàŋa kemu kʼa bi pari Fɛfɛɛrɛ ti Bɛɛri wo Fɛfɛɛrɛ ti Xuu wu wo kuɲɔɔ li ɲɔ na ge. Wee tuun wu ni sipyitiimɛ bi yaa wu jé wà wɛ.

* 10:30 Dutɛrɛnɔmɛ 32:35-36

* 10:38 Habakuki 2:3-4

* 12:6 Taleŋɛɛ 3:11-12; Zaburuu 119:75; Zaburuu 94:12

* 12:20 Ɛkizode 19:12-13

* 12:21 Dutɛrɛnɔmɛ 9:19

* 12:26 Agizhe 2:6

* 13:5 Zhozuwe 1:5; Dutɛrɛnɔmɛ 31:6,8

* 13:6 Zaburuu 118:6-7

YAKUBA

1

2

3

4

5

Yakuba

Yakuba ya sɛmɛ wemu ka ge

Jɔgɔ wu ɲɛ Yakuba wɛ?

Yakuba wemu wu ɲɛ Kafɔɔ Yesu ni Zhude yɛ wo ceborona wu ge (Macoo 13:55; Marika 6:3), wee wʼa we sɛmɛ we ka.

Taashiinɛ li ni, wu bi ta dà Yesu na na Kirisa wu ɲɛ wii wɛ (Yohana 7:50). Ga tuun wemu ni Yesu ya pa ɲɛ na foro xu ni ge, wee tuun wu ni wʼa dà wu na (Kapyegee 1:14; 1 Korɛnte Shɛɛn 15:7). A wu niyɛ di juri nʼa daa wu ni fo na wu pye Zheruzalɛmu wo egilizi wu ɲahagbaa fɔɔ (Kapyegee 12:17; 15:13-21; 21:18).

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Yakuba ya we sɛmɛ we ka na tun Izirayɛli gbaweye kɛ ni shuun wu mu. Gbaweye kɛ ni shuun wemu kaa Yakuba ya yu naha ge, yee ɲɛ Kariɲɛɛgɛ Ɲɔmɛɛ Nilɛɛ li tuun wu woyo wɛ dɛ! Ga Yawutuu piimu pʼa puyɛ kan Yesu mu, a sipyii di ɲaa taga pu pye pʼa caaga fiiye yatii ni ge, pee kaa wʼa byi. Pee Yawutuu pee Yakuba ya wii Kilɛ wo see see sipyii pee.

Wʼa li shaa pu mu na pu loxulo ta, na li ta bɛ sipyii ya pu ɲaani. Na pu pye fungɔnyɔ fɛɛ, pʼi puyɛ tirige, na lee Kilɛ ya zhaa pu mu nʼa daa wu funŋɔ ni. Yakuba ya naafuu fɛɛ pu ɲuyɔ tɛri na pu ganha ba tabaara keree pyi ni pu naafuu wu ni wɛ. Wee wʼa samɔhɔrɔ leni la baa fɛɛ pu bɛ ni.

Nʼa daa ni kapyegee nizaaŋaa bɛɛri kʼa se shiizhan, yi ya já laha yiyɛ na wɛ. Ke ka nigin yɛ da já bye sipya mu wɛ.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Yakuba 1 Kafila ɲugbɔyɔ taanri wemu wu ɲɛ sɛmɛ wu ni ge: Naafuu fɛɛ ni la baa fɛɛ; fungɔngɔ fɛɛrɛ; nɔwuuro.

Yakuba 2 Yakuba ya yi yu cebooloo pu mu na pu kasɛɛgɛ yaha puyɛ na, na pu ganha bu da daan ni naafuu fɛɛ ni, pʼi la baa fɛɛ pu kɔ wɛ, na pʼa la baa fɛɛ pu tɛri.

Yakuba 3:1—4:12 Yakuba ya li shɛ na piimu pʼa puyɛ wii fungɔnyɔ fɛɛ, pu funŋɔ di ɲɛ pʼi da piitiilee kalaa Kilɛ jomɔ pu ni ge, na pee pu tabaara ni nakaara yaha, pʼi kasɛɛgɛ yaha pu nijoyo na.

Yakuba 4:13-5:6 Yakuba ya naafuu fɛɛ pu ɲuŋɔ taha na pʼa puyɛ kasɛri tabaara ni tiibaara na.

Yakuba 5:7-20 Wu sɛmɛ wu taxɔgɔ ni Yakuba ya li shɛ na Yesu wo nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri pu kori yaha nʼa daa wu ni, ali na ta bɛ pu ɲɛ makɔŋɔ ni ɲaa ni. Yatɛngboyo yʼa zhaa da jin piimu ni ge, ni piimu pʼa yá ge, na pʼa Kilɛ ɲɛɛri pee mu.

1

Yakuba fò mujuu

1 Nɛ Yakuba wemu wu ɲɛ Kilɛ ni Kafɔɔ Yesu Kirisa wo bulo ge, nɛ wʼa we sɛmɛ we ka, na wu tun Yawutuu gbaweye kɛ ni shuun wu mu, pee piimu pʼa foro pu wo fiige ki ni, na jaaga koŋɔ ke kabaya ye bɛɛri na ge. Na fò wa pu mu.

Nʼa daa we ni fungɔngɔ fɛɛrɛ

2 Ayiwa na cebooloo, kanhama tuugo bɛɛri ba nɔni yi na, yi pee bɛɛri yaha ba fundanga kajii ɲɛ wɛ. 3 Bani yʼa li cɛ na yi nʼa daa wu ba yeree na nɔwuuro sigee, lee funŋɔ ni yʼa loxulo taa. 4 Ga yʼi loxulo li yaha li ɲɔ di fa xuuni, kɔnhɔ yʼi gɔgɔ nʼa daa wu ni, yi ɲɔ di fa, yaaga ka shishiin ganha bu yi kuuŋɔ wɛ. 5 Fungɔngɔ fɛɛrɛ bu sipya wa kuuŋɔ, wufɔɔ wu ti ɲɛɛri Kilɛ mu, Kilɛ na ti kan wufɔɔ mu. Bani Kilɛ ya sipyii bɛɛri kaan, kahari wa wu ni. Wu ya wa kapyegee taga na wu kɔri wɛ. 6 Ga wufɔɔ wu ti ɲɛɛri ni nʼa daa ni, wu ganha bu da nakaara le li ni wɛ. Sipya wemu wʼa nakaara yaha wu zɔ na ge, weefɔɔ ya ɲɛri ba suumɔ lokuruyo ɲɛ wɛ, kafɛɛgɛ na yi luu na se kabaya bɛɛri na. 7 Wee sipya we wa shi ganha bu da li yaha wuyɛ funŋɔ ni na wee na yaaga ta Kafɔɔ mu wɛ. 8 Bani fungɔnyɔ shuun fɔɔ wu ma bye wii; wu ya wu fungɔngɔ yɛri kabaŋa nigin na kaa la shishiin ni wɛ.

Naafuu fɛɛ ni la baa fɛɛ

9 Ayiwa, cebooloo piimu pu wa la baa fɛɛ ge, pee pu funyɔ taan, bani Kilɛ na ba pu ɲuyɔ yirige. 10 Ga cebooloo naafuu fɛɛ, Kilɛ ba yee bɛ tirige, yi bɛ pu funyɔ taan lee na, bani yee na ba doro ɲɛri ba ɲà fyɛɛnrɛ ma waha, na wo wɛ. 11 Caŋa ma foro ni ki kafugo ni, na ɲà ki waha, ki fyɛɛnrɛ ti ma wo, ti saana li na juri. Mu naafuu fɔɔ bɛ wa da ba juri lee curigana li na wu kapyegee tɛ ni.

Jurumu wʼa ma ni xu ni

12 Sipya wemu wʼa nɔwuuro xuli wuyɛ ni ge, wee ɲɛ duba pya. Bani wufɔɔ bu já na pee kanhama pu bɛɛri xuli wuyɛ ni, wu na ba ɲìi sicuumɔ ɲudɔnɔ ta wu kuduun. Piimu bɛɛri kaa lʼa dan Kafɔɔ ni ge, lee ɲɔmɛɛ li wʼa lɔ pee bɛɛri mu. 13 Ga kaa kaa la kʼa wa bɛɛri faanna, na wufɔɔ tɔɔgɔ le kakuunɔ ni ge, wufɔɔ ganha bu da jo na Kilɛ wʼa wee faanna-ɛ dɛ! Bani yaaga ka shishiin wa da já Kilɛ faanna wɛ. Kilɛ bɛ di wʼa sipya faanna wɛ. 14 Ga sipya bɛɛri, lakuuŋɔ ke ki ɲɛ ma ni ge, kee kʼa ma faanna. Kee ki ma ma kilee fo na shɛ ma pye mʼa co kakuuyo yi wo tifuupɛrɛgɛ ki na. 15 Ma bɛ di bu yaa kee lakuuŋɔ ke na, kʼa ma tɔɔgɔ le jurumu ni, ma di bu jurumu pye, lee wa ma ni xu ni.

16 Ayiwa, na cebooloo, yee piimu kaa ya dan nɛ ni ge, yi ganha bu sipya wa shishiin yaha wu yi piinŋɛ wɛ. 17 Yaŋmuzaaya yemu bɛɛri yʼa kan wèe mu ge, ni yakanya yemu bɛɛri yʼa pahala ge, yee bɛɛri ya foro fugba To Kilɛ ni. Wee Kilɛ wu wʼa kpɛɛnyɛ yi bɛɛri yàa. Wu ya ɲɛri wɛ, nibiige wo jaa nifɛnhɛfɛnhɛnɛ bɛ ɲɛ wu na, li ta lʼa ɲɛri wɛ. 18 Wu wo daan na mu funŋɔ ni wʼa ɲìi sicuumɔ kan wèe mu wu wo kafila can can wo wu baraga ni. Wʼa lee pye kɔnhɔ wèe di bye wu yaŋmuyaaya yi bɛɛri ɲaha na.

Niwelogonɔ ni kapyegee nizaaŋaa

19 Lee wuu na na cebooloo, yee piimu kaa ya dan nɛ ni ge, yi yi funyɔ to li na na jo yee wa bɛɛri ya yaa wu gbegele, wu da nuri pusamaa ɲɔ na. Yi ganha ba gburogi da yu wɛ. Yi ganha ba yi logoo bɛ yirige tɔvuyo na wɛ. 20 Bani sipya luu bu yìri xɔ, wu da já Kilɛ wo tiimɛ pu keree pye nige wɛ. 21 Lee wuu na, keree kiimu bɛɛri kʼa sipya nɔrɔgɔ ge, na fara kuumɔ tuugo bɛɛri na, yi kee bɛɛri yaha wà. Kilɛ ya jomɔ pemu le yi zɔlɔɔ pu ni ge, yʼi yiyɛ tirige, yʼi sɔɔ pee na, bani pee na já yi munahaa ɲuŋɔ wolo.

22 Yi da Kilɛ jomɔ pu koo ɲaari. Yi ganha bu da pu logo yɛ na, yi da yiyɛ piinŋɛ wɛ. 23 Bani sipya wemu wʼa Kilɛ jomɔ nuri wʼi ya pu koo ɲaari-i ge, weefɔɔ ɲɛ ba ná wa ɲɛ wɛ, wemu wʼa jaawiige lɔ, na wuyɛ wii ge. 24 Wu bu wuyɛ wii xɔ, wʼa gari wu da yaaga pye wɛ. Wʼa wu ɲaha ki ɲa ɲagana lemu na ge, wu funŋɔ na wɔ lee na taapile ni. 25 Ga saliya wu wʼa pahala, wu ɲɔmɛhɛɛ kʼi wèe ɲuŋɔ wo, na wèe pyi wùyɛ wuu ge, sipya wemu bu já sɛɛgɛ taan kee na, na kee kemɛ sɛɛri, na ganha na ki koo ɲaari li ɲaarigana na; wu ya ta funŋɔ wɔ ki na wɛ, ga fo na ki koo ɲaari ge, wu bu keŋɛ le kaa bɛɛri ni, Kilɛ na duba wu mu.

26 Sipya wemu bu wuyɛ pye na Kilɛ koo wee ya ɲaari, na ta wʼi ya jani wu ɲɔ na wɛ, wuyɛ weefɔɔ ya faanna; wu Kilɛ koo ɲara lʼa pye ɲuŋɔ baa. 27 Koo le To Kilɛ ya wii Kilɛ koro nizaana na ɲɛ fɛɛfɛɛ ge, lee li wa mɛ. Cirimɛɛ ni naxhugoshaa piimu bɛɛri pu ɲɛ kanhama ni ge, na wèe pu kasɛɛgɛ yaha pee na; wù wùyɛ tánha ke koŋɔ ke wo fɔɔnrɔ keree tuugo bɛɛri na.

2

Wù ganha ba sipyii pii pɔrɔŋɔ pii na wɛ

1 Ayiwa na cebooloo, yee piimu pu wa ni nʼa daa ni wù Kafɔɔ ni nɔɔrɔ fɔɔ Yesu Kirisa na ge, yi ganha ba sipyii pii pɔrɔŋɔ pii na wɛ. 2 Nimɛ, na yee yaha yee ya pinnɛ, a sipyii shuun di ba jé yee tɛ ni. Nigin ɲɛ naafuu fɔɔ, sanni kabelenɛ ɲɛ wu keŋɛ na, wu cére fàya yi kpɛɛngɛ bɛ dʼa pɛlɛ. Shuun wo wu ɲɛ la baa fɔɔ, wu dʼa fasicoyo le. 3 A yee di ɲaha yeege fazaaya fɔɔ wu fɛni, na wee baraga, na wu pye: «Kafari mʼa ba diin naha ke tatɛɛngɛ ke ni, kee kʼa ɲɔ.» Na la baa fɔɔ wu pye: «Mu wu yere mayɛ tàan wee xuu wu ni wà.» kelee «Tiin mɛ ɲiŋɛ ke na na tɔɔyɔ ye tàan.» 4 Ayiwa, yee bu lee pye, ta yee ya wa pɔrɔŋɔ wa na wɛ? Ta fungɔnkuuŋɔ bɛ kʼa yee yaha kee zhɔnrɔgɔ ke tuugo na wɛ?

5 Na cebooloo, yi ye logo yee piimu kaa ya dan nɛ ni ge. Piimu pu ɲɛ ke koŋɔ ke mu la baa fɛɛ ge, Kilɛ wʼa pee ɲaha bulo, kɔnhɔ pʼi bye lafɛɛ nʼa daa wu kabaŋa na. Wu kaa ya dan sipyii piimu ni ge, wʼa saanra temu wo ɲɔmɛɛ lɔ pee mu ge, kɔnhɔ la baa fɛɛ pʼi tee bɛ ta. 6 Ga yee kunni wa la baa fɛɛ pu cɛrɛŋɛ dɛ! Sipyii piimu pʼa pu fanha shɛɛ yee na, na yee kilee na se kiirikɔɔn pu mu ge, ta naafuu fɛɛ pu bɛ wɛ? 7 Yesu Kirisa wo mɛgɛ nizaaŋa ke pʼa yiri yee na ge, ta pee naafuu fɛɛ pu bɛ pʼa kee bɛ kyɛɛgi wɛ?

8 Yi ba ɲaari na sahaŋi ni Kilɛ wo saanra ti saliya wu ni, ba lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wɛ na: «Ma sipyiɲii wu taan ma mu ba mayɛ pyaa ki ɲɛ wɛ,» wee tuun wu ni yʼa kasaana pyi. 9 Ga yi bu sipya wa pɔrɔŋɔ wa na, kakuunɔ yʼa pye; saliya wu na yi jaagi, bani yʼa saliya wu ɲɔmɛɛ la kyɛɛgi. 10 Sipya wemu bu saliya wu ɲɔmɛɛ nigin pe yɛ kyɛɛgi, ali ma ɲɛhɛ da kisaŋaa bɛɛri koo ɲaari, jaagi na ba zhan ma na ki bɛɛri shizhaa na. 11 Bani Kilɛ wemu wʼa jo na: «Ma ganha ga dɔdɔɔrɔ pye-e ge,» wee ninumɔ wʼa jo sanha bɛ na: «Ma ganha ga sipya gbo wɛ.» Lee funŋɔ ni, ali ma ɲɛhɛ bye ma ya dɔdɔɔrɔ pye wɛ, ma bu sipya gbo, mʼa saliya wu kyɛɛgi. 12 Saliya wu ɲɔmɛhɛɛ kiimu kʼa wù ɲuŋɔ wo, na wù pyi wùyɛ wuu ge, yʼa yu, yi da ɲaari yʼa sahaŋi ni kee ni, bani kee kʼa da ba yi kiiri kɔn. 13 Sipya wemu wu ɲɛ wu ya ɲuŋɔ ɲaari sipyii na-ɛ ge, Kilɛ bɛ da ba ɲuŋɔ ɲaari weefɔɔ na kiiri wu cagɔngɔ wɛ. Ga wemu wʼa ɲuŋɔ ɲaari sipyii na ge, kiiri wu fyaara da ba bye weefɔɔ ni wɛ.

Nʼa daa we ni kapyegee nizaaŋaa

14 Ayiwa na cebooloo, wa bu jo na nʼa daa wa wee mu, wufɔɔ di ya kapyegee nizaaŋaa pyi kiimu ya li shɛɛ na nʼa daa wa wu mu wɛ, wee nʼa daa wu tuugo na já wu shɔ ya? 15 Yi ceboroshɔ kelee yi ceborona wa bu shɛ da wà, fàya ɲɛ pu mu pʼa leni wɛ, ɲɔlige bɛ di ɲɛ pu mu wɛ, 16 a yee wa di shɛ yere pu ɲuŋɔ ni na pu pye: «Ɲaɲiŋɛ ki pye yi mu, yi shɛ fàya le kafugo di jé yi ni, yʼi li yʼi din bɛ!» Na ta pu ceepuuro mago ɲɛ yaŋmuyɔ yemu na ge, wufɔɔ ya kee ka shishiin kan pu mu wɛ. Pee jomɔ pe ya lekɛ ɲɔ wɛ? 17 Mu nʼa daa wu bɛ wa. Kapyegee nizaaŋaa bu bye ki ɲɛ nʼa daa wemu ni wɛ, wee ya xu.

18 Lee bɛ wɛ, wa na ba ma pye: «Mu ya jo na nʼa daa wu wa mu mu; a go kapyegee nizaaŋaa ki wa nɛ mu. Ayiwa nɛ kunni wa da na wo nʼa daa wu shɛ ma na na wo kapyegee nizaaŋaa funŋɔ ni. Mu do? Go mu na já ma wo nʼa daa wu shɛ nɛ na kapyegee baa ya?» 19 Na go mu wa daa na Kilɛ nigin pe yɛ wu ɲɛ wɛ? Lee kunni ya ɲɔ; ga jinaa bɛ wa daa lee na, pee yɛrɛ wa fyagi fo na fuguri bɛ wu ɲaha na. 20 Mu fungɔngɔ baa fɔɔ we, tuun wekɛ ni mʼi da ba li cɛ na nʼa daa wemu wu ɲɛ kapyegee nizaaŋaa baa ge, na kaɲɔɔ ɲɛ wee na-ɛ wɛ? 21 Dii Kilɛ dʼa pye na wèe tolɛ Ibirayima jate sipyitiimɛ wɛ? Go wu kapyegee funŋɔ ni lʼa foro, bani wʼa sɔɔ Kilɛ wo nijoyo yi na, na ganha na giin di wu ja wu kan Kilɛ mu saraga, saraya nizogoyo yi tawologo ki ni. 22 Yee wa lee ɲa wɛ? Wu nʼa daa we, ni wu kapyegee ki bɛɛri kʼa binnɛɛ na byi shiizhan. Wu kapyegee kʼa wu nʼa daa wu ɲɔ fa. 23 Yemu yʼa ka Kilɛ Kafila wu ni wu shizhaa na ge, a yee ɲɔ di fa na: «Ibirayima ya dà Kilɛ na, a Kilɛ di wu jate sipyitiimɛ wu nʼa daa wu wuu na.»* A Kilɛ di wu pye wu naɲii. 24 Yee wa li ɲa wɛ? nʼa daa wo kapyegee funŋɔ ni Kilɛ ya sipya wii sipyitiimɛ, lee bɛ wɛ, na yi yu yɛ ma ɲɔ ni na mʼa dà Kilɛ na, lee yɛ wʼa da li yaa wɛ. 25 Navarashɔ wemu bɛ mɛgɛ ki bye na Araxabi ge, ta wu kapyegee funŋɔ ni bɛ Kilɛ ya wu bɛ wii sipyitiimɛ wɛ? Bani Izirayɛli shɛɛn ya tudunmɔɔ piimu tun ge, wʼa pu ɲuŋɔ círi ɲɔ, na ba pu yaha kari koo latii ni kɔnhɔ wu pu shɔ. 26 Ba ceepuuro ɲɛ munaa bu bye li ɲɛ ti ni-i, tʼa xhu wɛ; mu nʼa daa wu bɛ ɲɛ, kapyegee nizaaŋaa bu bye ki wu ni wɛ, wʼa xhu.

3

Na já ma ɲɔ na

1 Ayiwa na cebooloo, shɛnɲɛhɛmɛɛ ganha baa li shaa di bye yi ni karamɔgɔlɔɔ wɛ, bani yʼa li cɛ na jo wèe karamɔgɔlɔɔ wo kiiri wu na ba waha na toro pusamaa wo wu tàan. 2 Wèe bɛɛri ya kapyebaagaa pyi pyegaŋaa niɲɛhɛŋɛɛ na. Sipya wemu wu ɲɛ wu ya sii na wuregi bada ɲɔjomɔ ni-i ge, weefɔɔ ɲɛ sipya, wemu ya fa ge, weefɔɔ na da jani wuyɛ na wu kapyegee ki bɛɛri ni. 3 Ma bu kɔrɔfɛ le shɔngɔ na, kɔnhɔ ki da se ma ɲidaan xuu ni, wee tuun wu ni ma se ma bye ki ceepuuro ti bɛɛri na. 4 Kɔɔgbɔhɔyɔ yemu yi wa lɔhɔyɔ ye ni ge, ali yemu bɛ yʼa pɛlɛ fo xuuni ge, yi yee bɛ wii. Ali kafɛɛgbɔhɔ bɛ ɲɛhɛ yìri, na yi ŋmunuŋɔ na gaaŋi, yaŋmunɔ nifɛnhɛfɛnhɛtiire la ni yi paavɛɛ pu ma yi ɲaha ɲɛri na se pu ɲidaan xuu ni. 5 Mu sipya ɲile bɛ wa. Ceepuuro ti yafɛnhɛfɛnhɛnɛ li ɲɛ lʼi, ga na liyɛ pɛlɛ, na kafilagbɔ yu. Ta na nifɛnhɛfɛnhɛnɛ bɛ lʼa sipoŋɔ sorogo wɛ? 6 Ɲile ɲɛ ba na ɲɛ wɛ. Xuu wa wu ɲɛ wii wèe ceepuuro ti ni wemu bɛɛri wu ɲɛ baha, na wèe ceepuuro ti bɛɛri nɔrɔgɔ ge. Li ɲɛ ba Jahanɛmɛ na ɲɛ wɛ, li na já wù ɲiifɛɛrɛ ti keree bɛɛri sorogo. 7 Naŋa yaaya fara shazhɛɛrɛ na, ni ɲiŋɛ yakokaara, na fara suumɔ lɔhɔ yaŋmuyɔ na, sipya na já ke ka bɛɛri tuugo nɛgɛ na ki kuu; lee shiin wu dʼa pye bɛ. 8 Ga sipya wa shishiin da ga já ɲile kuu wɛ. Yakuuŋɔ ki ɲɛ kii sipya da ga já kemu kuu di bye wu ɲidaan wɛ. Li bɛɛri lʼa ɲi sɔɔnrɔ na temu tʼa sipya gbuu ge. 9 Ɲile wèe ya daga na wù Kafɔɔ To Kilɛ pɛlɛ, na lee ninunɔ taga na sipyii bɛ laŋi, na ta Kilɛ dʼa sipya yàa wuyɛ jaa ni. 10 Kilɛ masɔŋɔ ya foro ɲɔ kemu ni ge, kee ɲɔ ke ninuŋɔ di da sipyii bɛ laŋi! Na cebooloo yi ganha bu sɔɔ lee lʼa byi wɛ. 11 Lɔhɔ kemu kʼa taan ge, ni kemu kʼa pɛn ge, yee shuun wu bɛɛri na já da binnɛɛ da fòro lobulowii nigin ni ya? 12 Na cebooloo, oliviye tige nagoo na já da nitoroŋɔ tige na ya? Kelee ta ɛrɛzɛn tige na já nitoroŋɔ pye? Bada! Ayiwa, suumɔ lɔhɔ ya buloo na fòro wii lemu ni ge, lɔhɔ kemu ya taan ge, kee da já voro lee ninunɔ ni wɛ.

Fungɔngɔ fɛɛrɛ temu tʼa yìri fugba we ni ge

13 Ayiwa, sipya wekɛ wu wa yee ni fungɔngɔ fɔɔ, na keree ɲaha cɛ wɛ? Wufɔɔ wu li shɛ torogazaana funŋɔ ni. Na mayɛ tirige na kapyegee nizaaŋaa pyi, lee li wa fungɔngɔ fɛɛrɛ te. 14 Ga ɲɛpɛnwaa bu shɛ da yee zɔlɔɔ pu na ni bɛganhara fungɔngɔ ni, wee tuun wu ni, yi ganha ba yiyɛ kɛrɛ na fungɔnyɔ fɛɛ yi ɲɛ wɛ. Can ɲɛ yee ni wɛ. 15 Tee fungɔngɔ fɛɛrɛ te tuugo ya yìri fugba we ni wɛ, ke koŋɔ ke, ni sipyii, ni Shitaanni ni tʼa foro. 16 Bani ɲɛpɛɛn, ni bɛganhara ɲɛ xuu wemu ni ge, kaa ɲaha da zhɔɔnri wà li shɔɔnrigana na wɛ, kakuuŋɔɔ tuuyo bɛɛri bɛ na nɔhɔ pye wà. 17 Ga fungɔngɔ fɛɛrɛ temu tʼa yìri fugba we ni ge, tee bu bye sipya wemu mu, li nizhiinɛ, wufɔɔ ma bye fɛɛfɛɛ, ɲaɲiŋɛ keree na ganha na dan wu ni, wu keree di ya wari wɛ, wu ɲuŋɔ na beŋi, wʼa ganha na ɲuŋɔ ɲaari, na kapyegee nizaaŋaa pyi. Wu da da sipya wa wo wa ni wɛ, wʼi da da kafila shuun yu wɛ. 18 Piimu pʼa ɲaɲiŋɛ shaa ge, ɲaɲiŋɛ ni peefɛɛ ya kapyeŋɛɛ pyi. Kee kapyeŋɛɛ ki wo kuduun di ɲɛ tiimɛ.

4

Lakuuŋɔ ya keree kiimu kyɛɛgi ge

1 Ayiwa, yoyo ye ni nakaara te ti wa yee tɛ ni ge, ɲaha kʼa ma ni yee ni wɛ? Lakuuŋɔ ke kʼa yee fungɔnyɔ yi figi ge, ta kee bɛ wɛ? 2 Yaaga ka kaa ma bye yee na, ga yee di da ki ta wɛ, wee tuun wu ni yee na gbuuro pye. Yaaga ka ɲɛpɛɛn ma bye yee ni yee di da ki ta wɛ, ayiwa yee ma ganha na yogo kɔɔn, na nakaara pyi. Yaŋmuyɔ yemu la ki ɲɛ yee na ge, yee ya yee taa wɛ, bani yee ya yi ɲɛɛri Kilɛ mu wɛ. 3 Ali yee ɲɛhɛ yi ɲɛɛri bɛ, yee da yi ta wɛ, bani yee ɲɛ ma li pyi ni fungɔnsaaŋa ni wɛ. Yiyɛ pyaa wo ceepuuro la kaa na yee ma yi ɲɛɛri.

4 Ɲɔmɛɛ baa fɛɛ dɛ! Ta yee ya li cɛ na jo ma bu daan ni ke koŋɔ ke ni, mʼa ɲɛri Kilɛ pɛn wɛ? Sipya wemu bu jo wu bye ke koŋɔ ke wo naɲii, wʼa ɲɛri Kilɛ wo pɛn. 5 Kilɛ Kafila wʼa yemu jo ge, yee ya giin na tawaga ni yʼa jo ya? Lʼa shɛ na: «Kilɛ Munaa lemu li wa yee ni ge, Kilɛ funŋɔ ki wa yee di bye lee yɛ nigin wuu.» 6 Ga Kilɛ ya niimɛ wemu kaan wèe mu ge, wee ya pɛlɛ xuuni. Bani lʼa ka Kilɛ Kafila ni na:

«Kilɛ ya tabaara fɛɛ fungɔnyɔ shege,

ga piimu pʼa puyɛ tirige ge,

na niimɛ kaan pee mu.»*

7 Yi yiyɛ tirige Kilɛ mu, yʼi zhe Shitaanni mu. Lee li da wu pye wʼa paa, na laha yi na. 8 Yi fulo Kilɛ na, Kilɛ bɛ na vulo yi na. Yee jurumupyii, yi yi keye je wolo jurumu ni; yee fungɔnyɔ shuun shuun fɛɛ, yee di yi zɔlɔɔ pu pye fɛɛfɛɛ. 9 Yʼi li cɛ na baraga baa fɛɛ yi ɲɛ! Yʼa mɛhɛɛ suu fo yʼa kirakira. Yi yi kataanra ti ɲɛri mɛsuu, yʼi yi fundanga ki ɲɛri ɲatanhaŋa. 10 Yi yiyɛ tirige Kafɔɔ ɲaha tàan, lee bu bye wu na yi yirige.

Nʼa daa fɛɛ ya yaa pʼa puyɛ zɔlɔɔ yu wɛ

11 Ayiwa na cebooloo, yi ganha ba yiyɛ zɔlɔɔ yu wɛ. Wa bu wu ceboro zɔ jo, kelee na wu jaagi, Kilɛ wo saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki zɔ mʼa jo, kelee kee mʼa jaagi. Na ta sipya wemu bu jaagi shan Kilɛ wo saliya wu ɲɔmɛhɛɛ ki na, weefɔɔ ɲɛ nige ki baragavɔɔ wɛ, ga wʼa ɲɛri ki kiiri kɔnvɔɔ. 12 Kilɛ yɛ nigin wʼa saliya ɲɔmɛhɛɛ ki kaan, wee yɛ nigin wu ɲɛ kiiri kɔnvɔɔ bɛ sanha. Wee wʼa sipya shuu, wee shiin wʼa sipya jaagi bɛ, na bɔɔngɔ nɔni wu na. Ga mu wemu wʼa ma sipyiɲii jaagi ge, mʼi mayɛ wii sipya wekɛ tuugo wɛ?

Nʼa daa fɛɛ ya yaa pu pye tabaara fɛɛ wɛ

13 Ayiwa nimɛ, yee piimu pʼa ma yu na: «Niɲaa kelee ɲiga na wʼà da ba shɛ le kulo le ni; yee nigin wʼà da ba shɛ bye wà; kegaaŋa wʼà da ba shɛ bye, wù kuduun niɲɛhɛmɛ ta.» 14 Na ta lemu li da ba bye ɲiga na ge, yee ya lee cɛ wɛ. Yee ɲɛ ba kakunnuŋɔ ɲɛ wɛ. Kakunnuŋɔ bu foro, kʼa jɛɛrɛ yɛ nigin pye, na jaaga. 15 Yemu yee ma yaa na jo ge, yee yi wa mɛ: «Kilɛ bu sɔɔ, na wù yaha shi na, ayiwa le ni le wʼà da ba bye.» 16 Yee da gbara lee na-ɛ dɛ! Ga yee kunni ya kagbɔhɔɔ kiimu wo bye funŋɔ kɔn yiyɛ funyɔ ni ge, yee ma ganha na yiyɛ pɛlɛ, na daa kee na. Tee tabaara te tuugo ya ɲɔ wɛ. 17 Ayiwa, yi li cɛ na sipya wemu wʼa kaa cɛ nizaana ge, wu bye wʼi ya li pye wɛ, jurumu wʼa pye.

5

Naafuu fɛɛ wo kapyegee niguuŋɔɔ

1 Ayiwa, yee naafuu fɛɛ, yi niwegee shan! Bɔɔngɔ ke ki da ba nɔ yee na ge, yʼa mɛhɛɛ suu, yi da sipyaa waa kee wuu na. 2 Yee naafuu wʼa fɔnhɔ, a dun di ganha na yee fadeye yi li. 3 Sanni we, ni warifyɛn we wu ɲɛ yee mu ge, tatɔn wʼa wu kpɔn. Wee tatɔn we wu da ba bye kaɲuŋɔ na yee jaagi. Wee wu da ba bye ba na ɲɛ wɛ, na yee ceepuuro ti kyɛɛgi. Kii caŋa ɲɛhɛɛ kii ki ɲɛ koŋɔ taaxɔɔ caŋa ɲɛhɛɛ ge, a yee di naafuu faari yaha yiyɛ mu. 4 Li wii, kapyebyii pʼa yee faa yapyiire ti kemɛ, a yee di pu ŋmahana yee ya ta pu saraa wɛ! Pee kapyebyii pii wa mɛhɛɛ suu lee na, kee mɛhɛɛ kii wa se na nɔni Se Bɛɛri Fɔɔ Kilɛ na. 5 Yee ya yi wo koŋɔ tiinnɛ li bɛɛri pye tanhama, ni yi ɲidaan bye ni. Yee ya yiyɛ kemɛ pɔri na yaha gbo kaa na. 6 Sipyii piimu pʼa tii ge, yee ya pee jaagi, na pu gbo, a pʼi puyɛ yaha wà yi keŋɛ ni.

Yi yi logoo mara

7 Lee wuu na na cebooloo, yi yi logoo ki mara fo yi shɛ nɔ Kafɔɔ cabaŋa na. Yi yi funyɔ kɔn ni faapye ni. Faa yapyiire temu ti ɲɛ wu tadaŋa ge, wu ma wu luu mara na yere tee sige. Wu ma wu luu mara na co ɲuŋmoɲɔgɔ zanhaya na, fo na shɛ nɔ ɲuŋmoka-zanhaya na. 8 Yi bɛ pu yi logoo mara lee maragana li na yʼi lowagaa ta bani Kafɔɔ paduun wʼa tɛɛŋɛ xɔ.

9 Na cebooloo, yi ganha ba logoo yirige yiyɛ tàan yi da yiyɛ zɔlɔɔ yu wɛ, kɔnhɔ kiiri ganha ba gɔn yi na wɛ. Kiiri kɔnvɔɔ wu paduun wʼa nɔ xɔ. 10 Na cebooloo, Kilɛ tudunmɔɔ piimu pʼa bi Kafɔɔ jomɔ pu yu ge, pee ya kanhama xu, na pu logoo mara kanhama pu tuun wu bɛɛri ni. Yʼa pee wii, yi da se pee fɛni. 11 Sipyii piimu pʼa kanhama soro, na gori yaha nʼa daa wu ni ge, pee wèe ya byi duba nagoo pee. Zhɔbu bi wu luu li mara maragana lemu na ge, yʼa yee logo. Kafɔɔ ya pa lemu bɛ pye wu mu kurogo ki na ge, yʼa lee bɛ cɛ, bani Kafɔɔ ɲiɲaara te, ni wu cemɛ pʼa pɛlɛ.

12 Ayiwa na cebooloo, lemu nʼa da jo waha yi mu ge, lee li wa mɛ. Yi ganha ba gari wɛ. Wa ganha ga gaa fugba we na wɛ, wa ganha ga gaa ɲiŋɛ ke na wɛ, wa ganha ga gaa yaaga ka shishiin na wɛ. Yʼa «Uun!» yɛ yu uun tajogo ni, yi da «Ahayi!» yu ahayi tajogo ni, kɔnhɔ kiiri ganha da ba gɔn yi na wɛ.

Baraga wa Kilɛ-ɲɛrɛgɛ ni

13 Ayiwa, kanhama bi nɔni wa na yi ni, wufɔɔ wʼa Kilɛ ɲɛɛri; fundanga keree shiin ya nɔ wa na, wufɔɔ wʼa Kilɛ masɔŋɔ yoyo cee. 14 Wa bu da wu ya cuuŋɔ yi ni wɛ, wufɔɔ wu egilizi ɲahagbaa fɛɛ pu yiri, pu ba Kilɛ ɲɛɛri wu mu, pʼi sinmɛ fara wu na Kafɔɔ mɛgɛ na. 15 Ɲɛrɛgɛ ki bu bye ni nʼa daa ni, yama fɔɔ wu na zhɔ. Kafɔɔ na wu cuuŋɔ, jurumu wemu wʼa pye ge, na wee bɛ yafa wu mu. 16 Yʼa yeree yi jurumu wu na, yʼi da wu yu yiyɛ mu, yʼi da ɲɛrɛgɛ pyi yiyɛ mu, kɔnhɔ yʼi juuŋɔ. Sipya wemu wʼa tii ge, wee bu ɲɛrɛgɛ pye, fanha wa kee ɲɛrɛgɛ ki ni fo xuuni. 17 Kilɛ tudunmɔɔ Eli, sipya wu bye wii ba wèe ɲɛ wɛ. Ga wʼa Kilɛ kemɛ ɲɛɛri xuuni, kɔnhɔ zanha ganha bu do wɛ. A zanha di bye ki ya to wɛ, fo na shɛ nɔ yee taanri ni yeye gbaara na. 18 Lee kadugo na a wu guri na Kilɛ ɲɛɛri sanha, kɔnhɔ zanha di do. A zanha kʼi do. A ɲiŋɛ ki faa yapyiire te, ni tiire ti bɛɛri di nagoo pye.

19 Na cebooloo, yee wa bu wuregi, na can wu koo li yaha, a yee wa di bye kaɲuŋɔ na wufɔɔ kuruŋɔ pa can koo li ni, 20 yʼa yaa na li cɛ na jo wemu bu jurumupye kuruŋɔ wu koguunɔ ni, wu munaa mʼa shɔ xu na. Lee ma bye kaɲuŋɔ jurumu niɲɛhɛmɛ na yafa wu mu.

* 2:23 Zhenɛzi 15:6

* 4:6 Taleŋɛɛ 3:34

1 PYƐƐRI

1

2

3

4

5

1 Pyɛɛri

Pyɛɛri ya sɛmɛ nizhiimɛ wemu ka ge

Jɔgɔ wu ɲɛ Pyɛɛri wɛ?

Pyɛɛri wee ninumɔ pʼa yiri na Simeyɔn Heburuu jomɔ pu ni, na wu yiri na Simɔ Girɛkii jomɔ pu ni (Kapyegee 15:14). A Yesu di ke mɛgɛ ke le wu na Girɛkii jomɔ pu ni na Peturɔsi. Kee ɲɛ Heburuu jomɔ pu ni na Sefasi, na ɲɛ Tubabuu wo jomɔ pu ni na Pyɛɛri. Kee mɛgɛ ke kɔri wu ɲɛ na faakagereŋɛ. Zhonasi ja wu bye wii (Macoo 16:17).

Yawutu wu ɲɛ Pyɛɛri. Yesu wo tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu wa wu ɲɛ wii. Yani Pyɛɛri wu pye Yesu wo Tudunmɔ wa ge, fyasha wu bye wii (Yohana 1:41,42). Wu to kulo li ɲɛ Bɛtisayida, wu fiige ki mɛgɛ di ɲɛ na Galile (Yohana 1:44). Ga wuyɛ pyaa di bi bye Kapɛrinɔmɔ kulo li ni.

Pantekɔti wu caŋa ba Fɛfɛɛrɛ Munaa lʼa tigi Yesu tudunmɔɔ pu na wɛ, Pyɛɛri bɛ wa bye pu ni. A wu Kirisa wo Jozaama pu jo fo sipyii niɲɛhɛmɛɛ ya pye Yesu wo nʼa daa fɛɛ. Ma bi giin mʼa Pyɛɛri wo labye we ni wu wo kapyegee ki cɛ, fo ma bu Kapyegee Kitabu kooro 1 fo 12 wu kalaa.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Pyɛɛri ya we sɛmɛ we ka na tun Yesu nʼa daa fɛɛ niɲɛhɛmɛɛ pii mu kulogoo niɲɛhɛŋɛɛ kii ni Azi fiige ki ni, kee kemu niɲaa wogo ki ɲɛ na Turuki ge. Wu ya ta wa wolo wa ni wɛ: Ma Yawutu fara ma shi watii shɛn na. Sɛmɛ wu kakana ɲuŋɔ kʼa pye na pu bɛɛri yatɛnyɛ waha, na kalaa kan pu mu na pu kasɛɛgɛ yaha puyɛ na nɔwuuro ni karamɔgɔ-kafinɛjuu pu shizhaa na, pʼi gori yaha nʼa daa wu ni.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

1 Pyɛɛri 1:1-12 Nʼa daa fɔɔ ya yaa na kanhama xu wuyɛ ni, bani wʼa li cɛ na wu na ba cɛn lɔ fugba we ni.

1 Pyɛɛri 1:13—2:10 Nʼa daa fɔɔ torogana kanhama tuun ni. Wʼa yaa na kuu fanha mu.

1 Pyɛɛri 2:11—3:12 Nʼa daa fɔɔ torogana shi wu sipyii pu tɛ ni, ni gbafɛnɛɛri keree shizhaa na, ni wuyɛ pyaa kpɔɔn sipyii tɛ ni.

1 Pyɛɛri 3:13—4:19 Nʼa daa fɔɔ tadaŋa ni wu torogana kanhama tuun ni.

1 Pyɛɛri 5:1-5:11 Pyɛɛri ya fiin wemu jo na waha egilizii ɲahagbaa fɛɛ pu mu ge.

1 Pyɛɛri 5:12-14 Pyɛɛri fò mujuu sanha.

1

Pyɛɛri fò mujuu

1 Nɛ Pyɛɛri we wu wa Yesu Kirisa wo tudunmɔ ge, nɛ wʼa we sɛmɛ we tun yee mu, Kilɛ ya yee piimu ɲaha bulo, a yee di jaraga na shɛ bye nabuun ye fiiye ye ni ge: Pɔn, Galasi, Kapadɔsi, Azi ni Bitini. 2 Yee ɲaha ya bulo na bɛ ni To Kilɛ wo fungɔngɔ ki ni, na yee pye fɛfɛɛrɛ wuu, Kilɛ Munaa li baraga ni, kɔnhɔ yi Yesu Kirisa ɲɔmɛɛ co, wu shishan pu bɛ di ɲɛrɛgi yi na, pʼi yi pye fɛɛfɛɛ.

Kilɛ wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ nigbɔhɔ kan yi mu.

Tadaŋa ɲìi wogo

3 Wʼà Kilɛ sɔni wù Kafɔɔ Yesu Kirisa To we! Bani, wu ɲiɲaara ti funŋɔ ni, wʼa wèe pye wèe ya sevonɔ se, na Yesu Kirisa ɲɛ na yeege xu ni, kɔnhɔ wèe di tadaŋa ɲìi wogo ta. 4 Wù bye cɛn lɔvɛɛ. Wee cɛn we ya fɔnri wɛ, wu ya nɔrɔgɔ wɛ, wʼi ya fanhaŋa wɛ, wʼa kemɛ yaha yee ɲaha na fugba wu ni, 5 Kilɛ wo sefɛɛrɛ tʼa yee piimu mara nʼa daa fanha ni, ɲuwuuro ti kaa na ge. Tee ɲuwuuro ti tʼa gbegele tʼi ba tiyɛ shɛ taaxɔɔ li ni. 6 Lee wuu na yee wa fundanga pyi, na li ta ali kanhama tuugo bɛɛri na ba ɲatanhaŋa nɔ yi na nimɛ jɛɛrɛ la yɛ funŋɔ ni. 7 Pee kanhama pu na ba yi nʼa daa wu nɔhɔ wolo wii. Sanni ɲɛ yaxɔgɔ, ga pʼa ba wu nɔhɔ wolo na ni. Yee nʼa daa wu wʼa ye sanni na fo xuuni ge, wu bɛ nɔhɔ na ba wolo lee wologana li na, kɔnhɔ Yesu Kirisa ga ba wuyɛ shɛ, yʼi masɔŋɔ, ni nɔɔrɔ ni pɛɛŋɛ ta wu funŋɔ ni. 8 Yee ya ta wu ɲa wɛ, ga lee bɛ na wu kaa di dan yee ni. Ali yee sanha wu ɲa nimɛ bɛ wɛ, ga lee bɛ na yee wa daa wu na. Lee wuu na yee ya ɲi fundangbɔhɔ na, fundanga nɔɔrɔ wogo kemu ki ɲɛ wa da já ki jomɔ jo-e ge. 9 Kee fundanga ke wa yee mu, bani yee munahaa ki wo ɲuwuuro te ti ɲɛ yee wo nʼa daa wu wo kuduun we.

10 Kilɛ ya niimɛ wemu taga yee ɲuŋɔ wolo ge, Kilɛ tudunmɔɔ piimu pʼa wee kaa jo taashiinɛ ni ge, pee ya yegeŋɛ ni kasɛɛgɛ pye tee ɲuwuuro te keree na. 11 Kirisa Munaa li bye pu ni. Kanhama pe Kirisa da ba ɲa ge, lee bi pee kaa yu pu mu, nɔɔrɔ wemu na ba daha wu na pu kadugo yíri ge, ni wee bɛ. A Kilɛ tudunmɔɔ pʼi ganha na zhaa pʼi kee keree kii pyeduun, ni ki pyegana cɛ. 12 A Kilɛ di li shɛ pu na na keree kiimu jomɔ pu wa yu, na ki labye pyi ge, na kee wa da ba bye pee mu wɛ, ga fo yee mu. Kee keree ki ɲaha Kilɛ wo Jozaama pu jovɛɛ pu wa yu yi mu nimɛ, Fɛfɛɛrɛ Munaa baraga ni, lemu lʼa tun pa na yìri fugba we ni ge. Mɛlɛkɛɛ pu bɛ wa kee keree ki shaa fo pʼi ki ɲa, pʼi ki cɛ.

Nʼa daa fɛɛ wo ɲaarigafonɔ le

13 Lee wuu na, yi yi fungɔnyɔ yi teŋɛ, yʼi gori yaha ɲìi na! Niimɛ we wu da ba gan yi mu Yesu Kirisa shɛduun wu ni ge, yi yi tadaŋa bɛɛri taha wee da na. 14 Yʼi bye Kilɛ ɲɔmɛɛ covɛɛ! Keree kiimu la bye yi na, na yi ta yi sanha Kirisa cɛ-ɛ ge, yi ganha bu daha kee fɛni wɛ! 15 Ga yi pye fɛfɛɛrɛ wuu yi torogaŋaa ki bɛɛri ni, ma na jo ba yi yirivɔɔ Kilɛ ɲɛ mɛ Fɛfɛɛrɛ wo wɛ. 16 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na: «Yi pye fɛfɛɛrɛ wuu, bani nɛ ɲɛ fɛɛfɛɛ.»*

17 Kilɛ we wʼa sipyii bɛɛri nigin nigin kiiri kɔɔn na bɛ ni pu nibyegee ni, na ta wu da wa wolo wa ni-i ge, yee ba wee yiri yi To Kilɛ, wee tuun wu ni yʼa yi wo nibyegee ki bɛɛri pyi ni Kilɛ ɲìi fyaara ni, yi wo koŋɔ tiinnɛ li funŋɔ ni. 18 Bani yaaga kemu na já vɔnhɔ ge, ma na jo sanni kelee warifyɛn ge, yi ɲuŋɔ wa wolo ni kee ka shi ni, na foro yi wo ɲuŋɔ baa ɲara li ni wɛ, yʼa lemu taanni yi tii pu mu ge. 19 Ga yee ɲuŋɔ ya wolo ni Kirisa shishan ni, pee pemu pʼa ye yaŋmuyɔ yi bɛɛri na ge. Wee ya pye ba saraga dubyapige ɲɛ wɛ, fɛ ɲɛ kemu na wɛ, fɔɔnrɔ bɛ di ɲɛ ki na wɛ. 20 Kilɛ ya wu ɲaha bulo na ta koŋɔ sanha yàa wɛ, na wu shɛ yee na nimɛ le taaxɔɔ le ni yeeyɛ pyaa wuu na. 21 Kirisa baraga ni yee wa daa Kilɛ na, wee wemu wʼa wu ɲɛ na foro xu ni, na nɔɔrɔ kan wu mu ge. Lee na yee wa yi nʼa daa ni yi tadaŋa taha Kilɛ na.

22 Yee ya yi zɔlɔɔ pu pye fɛɛfɛɛ can wu wo ɲɔmɛɛcoro funŋɔ ni, ceborogo ki wo see see taanɲɛɛgɛ ki kaa na. Ayiwa, yi taan ni yiyɛ ni xuuni yi zɔlɔɔ pu bɛɛri na! 23 Bani Kilɛ wo kafila wʼa yi pye yʼa sevonɔ se. Wee kafila we di ya ta pye ba yashi ɲɛ wɛ, na xhuli wɛ. Wu ɲɛ ɲìi na, wʼa kori yaha gbee. 24 Bani Kilɛ tudunmɔɔ pʼa jo:

«Sipyii bɛɛri pu ɲɛ ba ɲà ɲɛ wɛ;

pu nɔɔrɔ wu bɛɛri di ɲɛ ba ɲà fyɛɛnrɛ ɲɛ wɛ.

Ɲà ma waha, ki fyɛɛnrɛ na wo,

25 ga Kafɔɔ wo kafila we na gori yaha gbee.»*

Wee Kafila wu ɲɛ Kilɛ wo Kilɛ Jozaama pe, pemu pʼa jo yi mu ge.

2

Faakagereŋɛ kemu ki ɲɛ ɲìi na ge

1 Lee wuu na, yi kakuuyo yi bɛɛri yaha, yi naŋmahara ti bɛɛri yaha, yi shuun shuun juuro ti bɛɛri yaha, ni ɲɛpɛɛnguunɔ, ni mɛkyɛɛgɛŋɛ keree ki bɛɛri. 2 Ba pubinŋɛɛ wa jire la pyi wɛ, yi bɛ pʼa Kilɛ wo Kafila wu la pyi mu, kɔnhɔ yʼi sii fanha ta lee funŋɔ ni, yʼi ɲuwuuro ta. 3 Bani yʼa li cɛ na «Kafɔɔ ya ɲɔ.»* 4 Faakagereŋɛ kemu ki ɲɛ ɲìi na ge, kee ki ɲɛ Kafɔɔ Yesu. Sipyii ya she wu ni, ga Kilɛ ya wu ɲaha bulo, wu kaa dʼa waha bɛ wu mu. Yi gbara wu na, 5 yi bɛ di bye ba faakageeye ɲìi woyo ɲɛ wɛ, yʼi daga Fɛfɛɛrɛ Munaa puga yereŋɛ. Yi na ba bye saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ fɛfɛɛrɛ wuu, na saraya fɛfɛɛrɛ woyo wo na gaan Kilɛ mu, yemu kaa na ba daan wu ni, wu Ja Yesu Kirisa baraga ni ge. 6 Bani lʼa ka Kilɛ Kafila wu ni na:

«Wii mɛ, nɛ faakagereŋɛ pɛɛwa wogo ɲaha bulo,

na ki pye puga gunŋmii li faakagereŋɛ,

na ki kemɛ sin Siyɔn kulo li ni.

Wemu bu dà ki na,

wee da zhiige bada wɛ.»*

7 Yee pii pʼa dà kee faaga ke na ge, ki kaɲɔɔ lʼa pɛlɛ yee mu fo xuuni. Ga piimu ya dà ki na wɛ:

«Puyirilee pʼa she faakagereŋɛ kemu ni ge,

kee kʼa pye puga ki gunŋmii li

ɲidaa li kagereŋɛ kiyɛ pyaa pyaa.»*

8 «Faakagereŋɛ ki ɲɛ kii,

sipyii ya guruŋɔ kemu na ge.

Faakagereŋɛ ki ɲɛ kii,

kemu ya sipyii shaan ge.»*

Pu na ba guruŋɔ ki na, bani pʼa she pu da dà Kilɛ wo jomɔ pu na wɛ, lee lʼa bi yaa na nɔ pu na. 9 Ga yee ya pye shi, wemu ɲaha kʼa bulo ge; na bye Saan wu wo saraya ɲaha shɔɔnrivɛɛ, na bye fɛfɛɛrɛ shi. Kilɛ ya kagbɔhɔɔ nizaaŋaa kiimu pye ge, wʼa yee ɲaha bulo kɔnhɔ yi da kee yu. Wʼa yi yiri na foro nibiige ni, na ba ni yi ni wu fundanga kagbɔɔ li kpɛɛngɛ ki na. 10 Taashiinɛ ni, yee bi sanha bye Kilɛ wo sipyii wɛ, ga nimɛ, yee ya pye wu sipyii. Taashiinɛ ni, Kilɛ bi ɲuŋɔ ɲaari yee na wɛ, ga nimɛ, wʼa ɲuŋɔ ɲaari yi na.

Nʼa daa fɛɛ ya yaa na baraga tɛri sipyii bɛɛri na

11 Na taanɲiinɛɛ, nabɔrɔ na yee wa ke ɲiŋɛ ke na, yi nidorowuu pu wa. Lee wuu na nʼa li shaa yi mu, lakuuŋɔ ke kʼa yogo kɔɔn yi na ge, yi ganha bu daha kee fɛni wɛ. 12 Piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ ge, yʼa doroo torogazaana na pee niŋɛ ni. Wee tuun wu ni, pu ɲɛhɛ ba yi mɛkuuŋɔ yu na kakuubyii yi ɲɛ, pu na ba yi kapyegee nizaaŋaa ɲa, lee funŋɔ ni Kilɛ ga ba foro pu na caŋa kemu, pu na wu sɔ kee caŋa.

13 Yʼa gbɔɔrɔ tɛri fanha na Kafɔɔ wuu na. Yʼa gbɔɔrɔ tɛri saan wu na! Bani wu ɲɛ sipyii pu bɛɛri ɲuŋɔfɔɔ. 14 Yi da gbɔɔrɔ tɛri wu gbafɛnɛɛrɛɛ pu bɛ na! Bani saan wu wʼa pu tunni na pʼa kakuubyii pu ɲaha wɛrɛŋɛ, piimu pʼa kasaaŋaa pyi ge, pu da pee sɔni. 15 Lemu li ɲɛ Kilɛ ɲidaan ge, lee li wa mɛ. Yi nahanahanaa ni fungɔnyɔ baa fɛɛ ɲɔyɔ tɔ ni yi kapyegee nizaaŋaa ni! 16 Yi pye yiyɛ mu ba sipyii ɲɛ wɛ, piimu ya faha ge. Ga pee tifahama pe ganha da bye yi mu fatɔŋɔ di yi kapyegee niguuŋɔɔ ɲɔ tɔ wɛ. Yʼa yaa na doroo ba Kilɛ wo buloo ɲɛ wɛ. 17 Yʼa gbɔɔrɔ tɛri sipyii pu bɛɛri na, ceborogo ki kaa di da dan yi ni, yʼa fyagi Kilɛ na, yi da gbɔɔrɔ tɛri saan wu na!

18 Kapyebyii, yi kuu yi ɲuŋɔfɛɛ mu ni gbɔɔrɔ ni. Ɲuŋɔfɛɛ piimu wo zɔlɔɔ pʼa ɲɔ, ni piimu ɲuŋɔ ya peŋi, ni piimu wo keree kʼa waha ge, yʼa gbɔɔrɔ tɛri pu bɛɛri na. 19 Bani yi na ba kanhama xu yiyɛ ni kanhama pemu ya yaa ni yi ni wɛ, na li kaɲuŋɔ pye yi funŋɔ ɲɛ yi Kilɛ ɲɔmɛɛ co; kasaana li ɲɛ lere. 20 Ayiwa, pu ba yee kpɔɔn yi kapyeguuŋɔɔ wuu na, a yʼi lee xu yiyɛ ni, kuduun wekɛ yʼi da da lee ni wɛ? Ga kanhama ba nɔni yi na yʼi kasaaŋaa pyi, a yʼi pee xu yiyɛ ni, kasaana li ɲɛ lere Kilɛ ɲaha tàan. 21 Lee wuu na Kilɛ ya yi yiri, bani Kirisa bɛ ya kanhama ɲa yee wuu na, koo wʼa le yi tàan, kɔnhɔ yi da se wu fɛlɛ ni.

22 «Wu ya jurumu wa shishiin pye wɛ,

nafaanra ta shishiin di ya ta wu ɲɔ ni wɛ.»*

23 Pu bi wu shɛhɛlɛ tuun wemu ni ge, wu ya ta shɛhɛɛ tɛrɛŋɛ wa na wɛ. Pu bi wu kana tuun wemu ni ge, wu ya ta wa fuguri wɛ. Ga wʼa wu keree bɛɛri yaha Kilɛ kacɛ na, wee wemu wʼa kiiri kɔɔn ni tiimɛ ni ge. 24 Wuyɛ pyaa kʼa wèe wo jurumu wu lɔ wu ceepuuro ti ni korikoritige ki na, kɔnhɔ wù bye xuu jurumu kabaŋa na, wù bye ɲiifɛɛrɛ ni, tiimɛ kaa na. «Wu kpɔɔnrɔ nɔɔyɔ funŋɔ ni yee ya sicuumɔ ta.»* 25 Bani yee bi bye ba dubyapiinyɛ ɲɛ wɛ, ga nimɛ yee ya kuri pa yi munahaa ki nahavɔɔ, ni ki maravɔɔ wu mu.

3

Gbagashaa ni cepee nibyegee

1 Gbagashaa yi bɛ pu kuu yi namaa mu, kɔnhɔ li ɲɛhɛ shɛ da nago, pii ɲɛ wà pee ya Kilɛ Kafila wu ɲɔmɛɛ co wɛ, pee di já sɔɔ pu cèe pu wo torogana funŋɔ ni pʼi dà, ɲɔ jomɔ bɛ baa tɛgɛ ni, 2 pu ba pu cèe pu wo fɛfɛɛrɛ, ni gbɔɔrɔ torogana li ɲaa. 3 Yi pushaga ganha da bye kpɛɛngɛ pushaga wɛ, ma na jo: ɲubɔɔ, kelee sanni yalere, kelee fazaaya wɛ. 4 Ga kʼa yaa na ta pushaga niŋmɔhɔŋɔ yee funyɔ ni, kee ɲɛ loxulo, ni lotaan. Yee ɲɛ pushaga yaŋmuyɔ, yemu ya gyɛɛgi wɛ, yee yʼa dan Kilɛ ni fo xuuni. 5 Fo taashiinɛ ni, fɛfɛɛrɛ cèe pii pu bi Kilɛ pye pu tadaŋa ge, ke pushaga ke tuugo pee bi byi. Pee bi kuu pu namaa mu, 6 ba Sara bi gbɔɔrɔ tɛri Ibirayima na, na wu pyi «kafɔɔ» wɛ. Yee ya pye wee wo nagoo, yi ba kasaaŋaa pyi, kaa la shishiin fyaara di ya yi fungɔnyɔ yi wuregi wɛ.

7 Yee bɛ namaa, yi bɛ pu yi cèe co ni fungɔngɔ fɛɛrɛ ni! Bani cee fanha kʼa cɛ̀rɛ na foro ná wogo tàan. Yʼa gbɔɔrɔ tɛri pu na, bani ɲìi sicuumɔ pemu Kilɛ ya gaan cɛn ge, yee ni cèe pu da ba pee ta. Yi ba lee pyi, kaa la shishiin da já yi Kilɛ-ɲɛrɛgɛ koo tɔ wɛ.

Kodiinɛ ɲaarigana

8 Lee bɛɛri kadugo na, yʼi binnɛ fungɔnyɔ ni kapyegee na! Yʼi daan ni yiyɛ ni ba cebooloo ɲɛ wɛ! Yi ɲuyɔ di beŋi! Yi da yiyɛ tirige yiyɛ mu! 9 Yi ganha ba kakuuŋɔɔ taga da kakuuŋɔɔ fɔhɔɔ tɔni wɛ! Yi ganha ba shɛhɛɛ taga da shɛhɛɛ fɔhɔɔ tɔni wɛ! Ga yʼa duba pyi, bani Kilɛ ya yee yiri tuun wemu ni ge, wʼa yee yiri wu duba kan yi mu yi cɛn. 10 Kilɛ Kafila wʼa yi yu na:

«Ɲiifɛɛrɛ ya dan wemu ni,

wu funŋɔ di ɲɛ wu caŋa ɲiisaaŋaa ɲa ge,

weefɔɔ ya yaa na wuyɛ tánha kakuuŋɔɔ jo na,

na wuyɛ tánha nafaanra na.

11 Wu wu kadugo le kuumɔ ni, wu da kasaaŋaa pyi.

Wu ɲaɲiŋɛ sha wu daha kee fɛni.

12 Bani sipyii piimu pʼa tii ge, pee ni Kafɔɔ ɲii wa.

Wu niwegee di ɲɛ pu Kilɛ-ɲɛrɛgɛ jomɔ ni.

Ga pii pʼa kakuuŋɔɔ pyi ge,

Kafɔɔ di wu ɲaha ŋmahana na ɲɛri pee fɛni.»*

13 Yee bu yiyɛ pɔ kasaaŋaa na na byi ni yi zɔlɔɔ pu bɛɛri ni, jɔgɔ di da kakuunɔ pye yee na wɛ? 14 Ali kanhama ɲɛhɛ ba nɔni yi na kasaaŋaa bye funŋɔ ni, duba nagoo yi ɲɛ. Sipyii ya fyagi lemu na ge, yi ganha ba fyagi lee na wɛ! Yi ganha bu yi zɔlɔɔ pu bɛ yaha pu wuregi wɛ! 15 Ga yʼa gbɔɔrɔ tɛri Kirisa na yi zɔlɔɔ pu na, wee wu ɲɛ yi Kafɔɔ. Tadaŋa ke ki wa yi zɔlɔɔ pu ni ge, sipyaa sipya wʼa yi yege kee fiin ge, yʼa yaa na ta yʼa gbegele yaha tuun bɛɛri ni di weefɔɔ ɲɔ shɔ. Ga yʼi li pye ni lotaan, ni gbɔɔrɔ ni, 16 yi zɔlɔɔ pʼi bye fɛɛfɛɛ, kɔnhɔ pii pʼa yi shɛhɛlɛ yi ɲaarigazaana li wuu na Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, lee di ba peefɛɛ shiige. 17 Na kanhama ɲa kasaana bye funŋɔ ni, li bu da Kilɛ ɲidaan, lee ya ɲɔ na toro na kanhama ɲa kakuunɔ bye funŋɔ ni tàan.

18 Kirisa yɛ pyaa bɛ, tɔɔɲii nigin yɛ nigin wʼa xu sipyii pu wo jurumu wu wuu na. Wee wu bi tii ge, wʼa xu tiibaalaa pu wuu na, kɔnhɔ wu shɛ ni yi ni Kilɛ mu. Pʼa wu gbo ceepuuro kabaŋa na, ga, a wu ɲɛ Kilɛ Munaa kabaŋa na. 19 Lee Kilɛ Munaa le ni wʼa shɛ Kilɛ wo jomɔ pu jo bɛ kaso wo munahaa ki mu. 20 Kee munahaa ki ɲɛ, piimu pʼa she Kilɛ ɲɔmɛɛ ni fo taashiinɛ ni, na wu ta wʼa luu gbo pu tàan na mɔ ge. Lee ya pye Nuxhun wo kɔɔgbɔhɔ ki yaaduun ni. Sipyii dɔɔni yɛ, lee kɔri ɲɛ sipyii gbarataanri yɛ wʼa jé kɔɔgbɔhɔ ki ni, na shɔ lɔhɔ ki na. 21 Kee lɔhɔ ke ɲɛ niɲaa wo batizeli we wo jaa, wee wemu wʼa wèe ɲuŋɔ wo ge. Batizeli ya ceepuuro fɔɔnrɔ lɛri wɛ, ga, mʼa ma li sha Kilɛ mu mʼa bye ni wu ni kariɲɛɛgɛ ni ni zɔfɛfɛɛrɛ ni. Wʼa wèe shuu bani Yesu Kirisa ya ɲɛ na foro xu ni. 22 Wʼa dugi fugba wu ni, na diin Kilɛ kanige cɛ. Wu wa mɛlɛkɛɛ pu ɲuŋɔ ni, na ɲɛ fanha ni se yaŋmuyɔ yi bɛɛri ɲuŋɔ ni.

4

Ɲaarigana nivonɔ

1 Kirisa ya kanha ceepuuro ni, lee wuu na yee bɛ ya yaa na lee yaha yiyɛ funyɔ ni, na pye yi kashɛn yagboŋɔ; bani sipya wemu wʼa sɔɔ kanhama pʼa nɔni wu na Yesu wuu na ge, weefɔɔ funŋɔ ɲɛ nige wʼa jurumu pyi wɛ. 2 Ayiwa, yi wo koŋɔ tiinnɛ lisana funŋɔ ni, yi ganha bu daha sipyii ɲidaan fɛni wɛ, ga yi taha Kilɛ ɲidaan fɛni. 3 Piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, yee ya tuun wemu pye na doroo pee wo ɲidaan keree ki ni ge, wee tuun wʼa yee yaa. Keree kiimu kʼa dan pu ni ge, kee yee bɛ bi byi: Dɔdɔɔrɔ, ni lakuuŋɔ, ni ligbɔhɔ, ni singbaa, ni na yiyɛ pinnɛɛ gbagbɔɔ na, na kanɔhɔyɔ pyi, ni yapɛrɛgaanra. 4 Nimɛ, yee ya binnɛɛ nige ni pu ni kii shiige keree kii bye na wɛ. A lee di pu fo, a pʼi ganha na yee mɛgɛ kyɛɛgi. 5 Ga Kilɛ we wʼa gbegele yaha wu ba kiiri kɔn wyii ni xuu na ge, wee na ba pu yege li fiin. 6 Lee wuu na Kilɛ wo Kilɛ Jozaama pʼa jo xuu bɛ mu, kɔnhɔ na kiiri yaha wʼa kɔn xɔ pu na ke koŋɔ puga ke ni ba sipyii pusamaa bɛɛri ɲɛ wɛ, pu munahaa di bye ɲiifɛɛrɛ ni Kilɛ ɲaha tàan.

Wù pye Kilɛ wo kapyebyii nijemɛɛ

7 Koŋɔ taaxɔɔ lʼa tɛɛŋɛ xɔ, lee wuu na yi gbegele yaha tuun bɛɛri ni! Yʼi bye fungɔnyɔ fɛɛ, kɔnhɔ yʼi gori yaha Kilɛ-ɲɛrɛgɛ na. 8 Yi yiyɛ tɛ taanɲɛɛgɛ yaha kʼi bɛlɛ na toro keree bɛɛri tàan, bani «Taanɲɛɛgɛ ya jurumu niɲɛhɛmɛ ɲɔ tɔni.»* 9 Yi da jin yiyɛ mu nabɔrɔ na zɔjuuro baa tɛgɛ ni! 10 Kilɛ ya loolodahaa kiimu kan yi bɛɛri nigin nigin mu ge, yʼa ki labye pyi, yʼi bye kapyebye-jemɛɛ, piimu ya kasɛɛgɛ ta Kilɛ wo loolodahaa tuuyo niɲɛhɛyɛ yi na ge. 11 Kafila ya kan wemu mu ge, kafila we wʼa yìri Kilɛ yíri ge, wʼa yaa wʼa wee yu. Wemu ɲɛ sipyii tɛgɛvɔɔ ge, fanha ke kʼa yìri Kilɛ yíri ge, wʼa yaa wʼa sipyii pu tɛri ni kee ni, kɔnhɔ pɛɛŋɛ di daha Kilɛ na keree bɛɛri ni Yesu Kirisa gbɔɔrɔ ni. Fanha ni nɔɔrɔ, yee yi ɲɛ wu woyo fo gbee. Amiina.

Kanhama pe pʼa daa nʼa daa funŋɔ ni ge

12 Na taanɲiinɛɛ, kawagaa kii kʼa yi nɔhɔ wo ge, ki ganha bu yi fo wɛ, kʼi ganha bu bye yi mu ba katiibaagaa ɲɛ wɛ. 13 Ga yi funŋɔ taan lee na, bani yi bɛ ya taa ta Kirisa wo kanhama pu ni, kɔnhɔ yi funyɔ di ba daan wu nɔɔrɔ wu shɛduun ni. 14 Pu ba yi shɛhɛlɛ Kirisa mɛgɛ wuu na, yee ya pye duba nagoo, bani Kilɛ Munaa le, lee lemu li ɲɛ nɔɔrɔ Munaa li ge, lee wa yi na. 15 Kanhama ganha da nɔ wa shishiin na yi ni sipyigbuu funŋɔ ni wɛ, kelee nagaara funŋɔ ni wɛ, kelee kakuubyii funŋɔ ni wɛ, kelee na jin piitiilee wo keree ni funŋɔ ni wɛ. 16 Ga kanhama bu nɔ wa na wu Kiricɛɛnrɛ funŋɔ ni, lee ganha da bye weefɔɔ mu shiige wɛ; ga, wu baraga taha Kilɛ na kee mɛgɛ ke wuu na. 17 Bani kiiri wu ɲɔ kɔnduun wʼa nɔ, Kilɛ wo puga ki na wu da ba ɲɔ kɔn. Kiiri wu di bu ɲɔ kɔn wèe na, pii pu ɲɛ pu ya sɔɔ Kilɛ wo Kilɛ Jozaama pu na-ɛ ge, pee wo taxɔgɔ na ba bye lekɛ wɛ? 18 Kilɛ Kafila wʼa li shɛ na:

«Piimu pʼa tii ge,

pee bu shɔ waha niɲɛhɛmɛ funŋɔ ni;

piimu ɲɛ Kilɛ ɲìi fyaara baa fɛɛ ni jurumupyii ge,

pee di bye dii wɛ?»*

19 Lee wuu na, Kilɛ ya wu ɲidaan pye piimu mu kanhama ge, peefɛɛ pu pu munahaa ki le pu yaavɔɔ ɲɔmɛɛ fɔɔ wu keŋɛ ni, pʼi daha kasaaŋaa fɛni pʼa byi.

5

Egilizii ɲahagbaa fɛɛ pu wo yɛri yɛri jomɔ

1 Egilizi ɲahagbaa fɛɛ pii pu wa yee niŋɛ ni ge, pee ni nɛ wa yu nimɛ. Nɛ bɛ wu ɲɛ egilizi ɲahagbaa fɔɔ wa ba yee ɲɛ wɛ. Nɛ pye Kirisa wo kanhama pu sɛɛri, nɔɔrɔ wemu bɛ wʼa ma ge, di ba da wee bɛ ni. 2 Kilɛ ya wu yatɔɔgbaha kemu kaa le yi keŋɛ ni ge, yi hakili yaha kee na. Yi ganha ba lee pyi ba fanha kaa ɲɛ yi ɲuŋɔ ni wɛ, ga yi da li pyi yi wo daan na mu funŋɔ ni na bɛ ni Kilɛ wo ɲidaan wu ni. Yi ganha ba li pyi ni wari lakuuŋɔ ni wɛ, ga yi da li pyi ni fungɔnsaaŋa ni. 3 Piimu kaa Kilɛ ya le yi keŋɛ ni ge, yi ganha ba fanha pyi pee na wɛ, ga yi da doroo torogana na, pu ɲii na voro lemu fɛni ge. 4 Wee tuun wu ni Yatɔɔnahamaa Ɲuŋɔfɔɔ wu ba ba tuun wemu ni, yi na ba nɔɔrɔ saanra ɲudɔnɔ ta lemu ya gyɛɛgi wɛ.

Nʼa daa fɛɛ pu wo yɛri yɛri jomɔ

5 Yee bɛ lɛvɛɛ, yee bɛ pu kuu ɲahagbaa fɛɛ pu mu. Yi bɛɛri pʼa yiyɛ tirige yiyɛ mu yiyɛ tɛ keree ni. Bani Kilɛ Kafila wʼa jo:

«Kilɛ ya yogo kɔɔn tabaara fɛɛ na,

ga pii pʼa puyɛ tirige ge,

na niimɛ kaan pee mu.»*

6 Lee wuu na, yi yiyɛ tirige Kilɛ wo fanha keŋɛ ke nɔhɔ ni, kɔnhɔ wu ba yi yirige wu ɲidaan tuun ni. 7 Yi yi funyɔ cɔnrɔmɔ bɛɛri le wu keŋɛ ni, bani wee wʼa yi mara. 8 Yi kasɛɛgɛ ta yi gori yaha ɲìi na, bani yi pɛn Shitaanni wu ɲɛ ba cɛnri ɲɛ wɛ, na guuri, na ɲaari na yeree na yaaga shaa di joo. 9 Yi ganha bu sɔɔ wu mu wɛ, yi yi logoo waha nʼa daa wu fɛni. Yi li cɛ na yi cebooloo Kiricɛɛn pii pu wa caraga koŋɔ ke na ge, na pe kanhama pe shi wa pee bɛ taa.

10 Yi bu ganha mu jɛri, niimɛ wu bɛɛri fɔɔ Kilɛ we wʼa yi yiri wu wo nɔɔrɔ nixhɔbaama wu kaa na Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, weeyɛ pyaa na ba yi kemɛ yàa, na fanha kan yi mu keree bɛɛri ni, kɔnhɔ yi ɲɔ di já fa. 11 Se ɲɛ wee ni fo gbee. Amiina.

Pyɛɛri fò mujuu

12 Silivɛn wʼa nɛ tɛgɛ a nɛ le sɛmɛ nifɛnhɛfɛnhɛnɛ le ka na tun yi mu. Nɛ mu, ceborona ɲɔmɛɛ fɔɔ wu ɲɛ wii Kilɛ koo li ni. Nʼa we sɛmɛ we ka na tun yi mu, di samɔhɔrɔ le yi ni, di li shɛ yi na can na na we wu wa Kilɛ wo niimɛ we. Yi kori yaha wee ni! 13 Kilɛ ya egilizi wemu ɲaha bulo Babilɔni* ni ba yee ɲɛ-ɛ ge, wʼa yi shaari. Na ja Marika bɛ ya yi shaari. 14 Yi bɛɛri pʼa yiyɛ shaari ceborogo fò na ni taanɲɛɛgɛ ni, yee piimu bɛɛri pu ɲɛ Kirisa wuu ge.

Ɲaɲiŋɛ ki pye yi tɛ ni.

* 1:16 Levitike 19:2

* 1:25 Ezayi 40:6-8

* 2:3 Zaburuu 34:9

* 2:6 Ezayi 28:16

* 2:7 Zaburuu 118:22

* 2:8 Ezayi 8:14

* 2:22 Ezayi 53:9

* 2:24 Ezayi 53:5,10

* 3:12 Zaburuu 34:13-17

* 4:8 Taleŋɛɛ 10:12

* 4:18 Taleŋɛɛ 11:31

* 5:5 Taleŋɛɛ 3:34

* 5:13 Babilɔni:Kulo lemu Kilɛ ya kyɛɛgi fɛɛfɛɛ li kakuuyo yi wuu na ge, Pyɛɛri ya Oromɛ kulo li taanna ni lee ni naha we vɛrise we ni.

2 PYƐƐRI

1

2

3

2 Pyɛɛri

Pyɛɛri ya sɛmɛ shuun wo wemu ka ge

Jɔgɔ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Li wa kanna egilizi nigin wa mu Pyɛɛri ya we sɛmɛ we ka na tun wɛ, ga Kiricɛɛn pu bɛɛri mu wʼa wu tun (2 Pyɛɛri 1:1). Wʼa li shɛ na wee wo caŋa ɲii lʼa nɔ li taxɔgɔ ni (2 Pyɛɛri 1:12-14).

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Pyɛɛri ya bi karamɔgɔlɔɔ kafinɛjuu pu wo kalaakuumɔ wu kaa logo, wemu pʼa bi gaan nʼa daa fɛɛ pu mu ge, lee wuu na wʼa we sɛmɛ we ka wu guri nʼa daa fɛɛ pu funyɔ to can wa shizhaa na, wʼa bi pu kalaa xɔ wemu ni ge. Lee yɛrɛ le ninumɔ Zhude bɛ ya pye (Zhude 5-16).

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

2 Pyɛɛri 1 Kalaa wemu yʼa ta ge, yi pye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ wee kalaa wu shizhaa na.

2 Pyɛɛri 2 Funduuro temu wʼa pye karamɔgɔlɔɔ kafinɛjuu pu shizhaa na ge.

2 Pyɛɛri 3 Kirisa na guri ba nakaara baa.

1

Pyɛɛri fò mujuu

1 Nɛ Simɔ Pyɛɛri we wu ɲɛ Yesu Kirisa wo kapyebye, ni wu tudunmɔ ge, nɛ wʼa we sɛmɛ we tun yee mu, yee piimu pʼa see see nʼa daa wu ta ni wèe ni, wù Kilɛ ni wù Shɔvɔɔ Yesu Kirisa wo dii wu funŋɔ ni ge. 2 Kilɛ wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan ɲɛhɛ yi mu Kilɛ ni wù Kafɔɔ Yesu wo jɛ wu funŋɔ ni.

Kilɛ wʼa wù yiri na wù pa jé wu Ja wu saanra ti ni

3 Keree kiimu bɛɛri kʼa yaa ni wù ni wù ɲiifɛɛrɛ ti funŋɔ ni, wù bye Kilɛ ɲìi fyaara sipyii ge, Kilɛ ya kee bɛɛri kan wù mu wu sefɛɛrɛ ti funŋɔ ni. Wemu wʼa wèe yiri, na pa binnɛ ni wu ni wuyɛ pyaa wo nɔɔrɔ we ni wu saama pu na ge, wʼa wèe pye wèe ya weefɔɔ cɛ. 4 Tee sefɛɛrɛ te funŋɔ ni, Kilɛ ya ɲɔmɛhɛɛ lɔ wèe mu kiimu ya ɲɔ fo xuuni ge. Lee na, ɲɔmɛhɛɛ kiimu wʼa lɔ yee mu ge, yi bu kee ta yi na já voro ke koŋɔ ke ni, lakuuŋɔ ya kemu fɔnhɔ ge, na já pye ni zɔ nigin ni ni Kilɛ yɛ pyaa ni.

5 Lee wuu na yi la le yiyɛ ni xuuni, yʼi saama fara yi nʼa daa wu na, yʼi Kilɛ wo macɛŋɛ ki fara pee saama pu na. 6 Na já mayɛ na, yʼi lee fara Kilɛ wo macɛŋɛ ki na, yʼi lowaa fara na já mayɛ na wu na, yʼi Kilɛ ɲìi fyaara fara lowaa li na. 7 Na pye ɲire ni ni nʼa daa fɛɛ pu ni, yʼi lee fara Kilɛ ɲìi fyaara ti na. Yʼi taanɲɛɛgɛ fara nʼa daa fɛɛ pu wo ɲire ti na. 8 Kii keree kii bu da yi ni, na yi yaa xuuni, yi da bye saa fɛɛ ni kuduun baa fɛɛ wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo jɛ wu ni wɛ. 9 Ga kii keree kii bu wemu kuuŋɔ, weefɔɔ ya ɲaa xuuni wɛ, wʼa bye ba fyɛn ɲɛ wɛ. Kilɛ ya wu jurumu wemu je laha wu na, na wu pye fɛɛfɛɛ ge, wu funŋɔ na wɔ lee na.

10 Lee wuu na ceborogo, yi ɲaha ya bulo, na yi yiri lemu na ge, yi lee pye baraga kaa. Yi ba lee pyi, yi da ga guruŋɔ di do Kilɛ koo li ni bada wɛ. 11 Lee funŋɔ ni Kilɛ da saanra ti wo kuɲɔɔ li mugi xuuni yi mu, saanra temu da ga xhɔ wɛ. Tee ɲɛ wù Kafɔɔ ni wù Shɔvɔɔ Yesu Kirisa wuuro te.

12 Lee na, nɛ funŋɔ ki wa di da yi funŋɔ tun kii keree kii na tuun bɛɛri ni, ali na ta yʼa ki cɛ xɔ bɛ. Can jomɔ pe pʼa nɔ yee na ge, yee ya pye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ pu funŋɔ ni. 13 Ga na nɛ yaha ke ɲiŋɛ ke na, nɛ li ta lʼa saha nɛ wʼa yi funŋɔ tun ni kii keree kii ni, kɔnhɔ yʼi da ɲɛni. 14 Bani nɛ li cɛ jo nɛ foroduun wʼa nɔ xɔ ke koŋɔ puga ke ni; wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wʼa na pye nʼa lee cɛ. 15 Ga nʼa da na se bɛɛri pye, kɔnhɔ na nigaraga na, yi funyɔ di da dun ni kii keree kii ni tuun bɛɛri ni.

Tudunmɔɔ pʼa Kirisa wo nɔɔrɔ wu ɲa

16 Wèe ya ta wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo fanha ke ni wu ba wu kaa jo yi mu ni shizhiinmɛ fɛɛ wo giraya ni wɛ. Ga wèe ya wu ɲa wù ɲìi ki na, wu ni wu nɔɔrɔ wu bɛɛri ni. 17 To Kilɛ nidɛɛngɛ ki ɲɛ wu fanha ke, ni wu nɔɔrɔ wu ni. Wʼa pɛɛŋɛ ni nɔɔrɔ taha Yesu Kirisa na, tuun wemu ni wʼa jo ge na: «Nɛ ɲidaan ja wu ɲɛ we, wu kaa ya dan nɛ ni fo xuuni.»* 18 Wèeyɛ pyaa ya lee mujuu le logo na yìri fugba we ni, tuun wemu ni wèe di bye ni Yesu ni fɛfɛɛrɛ boboŋɔ ki na ge.

19 Kee keree kii bɛɛri ya li shɛ wèe na na can wu ɲɛ Kilɛ tudunmɔɔ pu wo jomɔ pe. Yi bu fungɔngɔ ta pee na, lee na bye kasaana. Bani pee jomɔ pe ɲɛ ba sokinna ɲɛ wɛ, wemu ya kpɛɛngɛ yeege nibiige ni yani ɲiga ki pa mugi, ɲimuguɲɔ wɔrɔ li lʼa ɲí ɲí yi zɔlɔɔ pu na ge. 20 Yi fɛnhɛ li cɛ na sipya wa shishiin ya Kilɛ Kafila wu wo kapaŋaa ki jomɔ cɛni wuyɛ ni wɛ. 21 Bani sipya wa shishiin ya ta wʼa kapaŋaa jo ni wuyɛ pyaa fanha ni wɛ. Ga Kilɛ ya wu jomɔ pu kan sipyii mu ge, Fɛfɛɛrɛ Munaa fanha ni pʼa pu jo.

2

Karamɔgɔ-kafinɛjuu keree

1 Fo taashiinɛ ni, ba tudunmɔɔ kafinɛjuu ya ta sipyiire ti ni wɛ, mu karamɔgɔ-kafinɛjuu da ba da yi bɛ niŋɛ ni. Kalaa we wʼa sipyii waagi, na bɔɔngɔ nɔni pu na ge, pu na ba wee kaan yi mu. Kafɔɔ we wʼa pu ɲuŋɔ wolo ge, pu na ba wee kaa she, na bɔɔngɔ shan puyɛ ɲuŋɔ ni tɔvuyo na. 2 Sipyiɲɛhɛmɛɛ na ba daha pu fɛni, na doroo pu ɲidaan torogaguuŋɔɔ bɛɛri na. Lee funŋɔ ni sipyii na ganha na can koo li mɛgɛ kyɛɛgi. 3 Na ta pu wo wari lakuuŋɔ funŋɔ ni pu da ba yi faanna ni pu namari jomɔ ni, na yi keŋɛ yaŋmuyɔ shuu yi na. Ga fo taatuunnɔ ni kiiri ya gbegele yaha na pu sige, bɔɔngɔ na ba nɔ pu na tɔvuyo na.

4 Mɛlɛkɛɛ piimu pʼa jurumu pye ge, Kilɛ ya ta ɲuŋɔ ɲaari pu na wɛ. Ga wʼa pu wá Jahanɛmɛ nibiige ki wecogoyo yi ni, na pu nibɔyɔ mara yaha wà na kiiri wu caŋa ki sigee. 5 Kilɛ ya ta ɲuŋɔ ɲaari taashiinɛ li bɛ wo koŋɔ ki na wɛ. Ga logbɔhɔ wʼa taga wu ɲìi fyaara baa sipyii pu kyɛɛgi kee koŋɔ ki bɛ na. A wu Nuxhun yɛ nigin ɲuŋɔ wolo, wee wemu wu bi tiimɛ pu wo yɛrɛ li pyi ge, na fara wu puga shɛɛn gbarashuun wu na. 6 Wʼa Sodɔmu ni Gɔmɔɔri kulogoo ki bɛ kyɛɛgi, na pu sorogo na pye shɔɔnrɔ. Sipyii piimu pʼa ma, pʼi ɲɛ Kiricɛɛn wɛ ge, na pu pye ɲaha shɛshɛɛrɛ pee mu. 7 Ga Lɔti we wu bi tii ge, wʼa wee ɲuŋɔ wolo. Wee bi kanha fo xuuni pii kakuubyii pii wo torogaguunɔ li funŋɔ ni. 8 Na ta wee ná we wʼa tii ge, wee bɛ nidɛɛngɛ ki bye pu tɛ ni. Wu bi pu katiibaagaa kiimu ɲaa, na kiimu nuri ge, kee bi wu zɔsaama wu kana ɲiga bɛɛri. 9 Lee bɛɛri wʼa li shɛɛ na Kafɔɔ na já Kilɛ ɲìi fyaara sipyii shɔ nɔwuuro na, na kakuubyii kemɛ yaha kanhama kaa na na kiiri wu caŋa sigee. 10 Pii pʼa pu ceepuuro ɲidaan pyi na bɛ ni pu fɔɔnrɔ keree la ni, na Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti fanri ge, pee wuu na ba golo. Pee karamɔgɔ-kafinɛjuu pii ya daa xuuni puyɛ na, na puyɛ kɛrɛ. Pu ya fyagi fugba sefɛɛrɛ ti zhɛhɛlɛ na wɛ. 11 Na ta mɛlɛkɛɛ pii pu ɲɛ ni baraga, ni fanha ni na toro pii sipyii pii tàan ge, pee bɛ ya jaagi shaan te sefɛɛrɛ te na wɛ, pʼi ya ti shɛhɛlɛ Kafɔɔ ɲaha tàan wɛ. 12 Ga pee karamɔgɔlɔɔ pii ya foro fungɔngɔ baa yatɔɔyɔ fɛni, yee yemu kasii ɲuŋɔ ki ɲɛ na yi co na gbo ge. Pu ya keree kiimu cɛ wɛ, kee pʼa fanri. Lee wuu na pu na ba gyɛɛgi puyɛ pyaa wo vɔnhɔ wu funŋɔ ni.

13 Bɔɔngɔ ki da ba nɔ pu na pu wo kakuuŋɔɔ ki footɔnɔ. Shiige baara keree di dan pu ni tapyege ni sipyii ɲii na caŋa ni. Pu ba kaleŋɛɛ gbuu ni yi ni, pʼa ganha na yee faanna, pu ɲɛɲaa la dʼa wolo, na ɲɛ bɛ shiige. 14 Pu zɔlɔɔ pʼa ɲi dɔdɔɔrɔ na, pʼi ya dinni jurumu na wɛ. Piimu fanha kʼa cɛ̀rɛ ge, na pee faanna na fuloo puyɛ na. Ɲɛgbɔɔ di ɲɛ pu ni, laŋi sipyii pu wa pii. 15 Koo le lʼa tii ge, pʼa lee yaha na puyɛ piinŋɛ na taha Bɔzɔri ja Balamu wo koo le fɛni, wee wemu wʼa sɔɔ na kakuunɔ pye saraa fɛni ge. 16 Ga wu kaa ya jo lee kapyebaana le wuu na. Kafazhɔ wʼa sipya mujuu jo, na wee Kilɛ tudunmɔ we wo fungɔngɔ baara ti yereŋɛ.

17 Pii sipyii pii ɲɛ ba lɔhɔ baa lobulowegee ɲɛ wɛ. Pu ɲɛ ba ɲahaya ɲɛ wɛ, kafɛɛgbɔhɔ ya yemu lɔ ge. Nibiicogoŋɔ kʼa gbegele na yaha pu ɲaha na. 18 Pii pʼa kiragi kiragi foro konahaŋa ki ni li sanha mɔ-ɛ ge, pu ma pee faanna na luu ni kafilafɛɛfɛɛgɛɛ ni. Lee wuu na pu ma ceepuuro wo shiige baara keree taga puyɛ tɛgɛ. 19 Pu ma yu na pu da pee wolo bulooro ni, na ta lakuuŋɔ keree kii pʼa byi ge, puyɛ pyaa di ɲɛ kee wo buloo. Bani kaa lemu ba se taa ma na, mʼa ɲɛri lee wo bulo. 20 Can na, sipyii piimu pʼa ta shɔ koŋɔ ke wo nɔrɔmɔ keree kii na, wù Kafɔɔ ni wù Shɔvɔɔ Yesu Kirisa wo jɛ funŋɔ ni ge, kee keree kii bu peefɛɛ ta co sanha, na se ta pu na, pu taxɔgɔ keree na ba waha na toro taashiinɛ li tàan. 21 Pu ma Kilɛ wo tiimɛ koro li cɛ, ga Kilɛ wo ɲɔmɛhɛɛ kii pʼa shɛ pu na ge, pʼa kee yaha. Lee funŋɔ ni li bi pɔrɔ pu mu, pu ganha tiimɛ koro li cɛ bɛ wɛ. 22 Nimɛ, le lʼa nɔ pu na ge, lee ya li shɛɛ na can wu ɲɛ kii taleŋɛɛ kiiri: «Ponɔ lʼa kuri li tùguro ti fɛni,» ni «Pʼa shaazhɔ wu wuu, a wu guri shɛ jé ɲɔrɔyɔ ni.»

3

Kafɔɔ Yesu wo paduun wu keree

1 Na taanɲiinɛɛ, nɛ sɛmɛ shuun wo wʼa we na wu tun yee mu. Nɛ yee funŋɔ tun keree kii na pii sɛmɛɛ shuun we ni, kɔnhɔ yʼi fungɔngɔ nizaaŋa ta. 2 Jomɔ pemu Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ tudunmɔɔ pʼa jo toro yi mu ge, ni wù Kafɔɔ, ni wù Shɔvɔɔ wu wo tudunmɔɔ pʼa wu tuduro tekɛ jo yi mu ge, yi yi fungɔnyɔ yaha yee na.

3 Lekɛ yʼa yaa na fɛnhɛ cɛ ge, lee li wa mɛ. Taaxɔɔ li ni lawuu fɛɛ pii na ba ba piimu lawuu wʼa pe ge. Pu na ba ɲaari na bɛ ni puyɛ pyaa wo lakuuŋɔ ke ni. 4 Pu na ba yu: «Yesu ya ɲɔmɛɛ lemu lɔ yee mu na wu da ba ge, mii wʼi ɲɛ wɛ? Wèe sefɛlɛɛ pʼa xu, ga keree ki bɛɛri di ɲɛ ki siimɛ na ba koŋɔ kʼa ɲɔ kɔn wɛ.» 5 Pu ya go pʼi le cɛ yaha pu funyɔ ni wɛ, na: Kilɛ wʼa fugba ni ɲiŋɛ yàa fo taashiinɛ ni. Wu ɲɔ jomɔ funŋɔ ni Kilɛ ya ɲiŋɛ yereŋɛ lɔhɔ ni, na ki yàa ni lɔhɔ ni. 6 Lɔhɔ ni bɛ sanha Kilɛ ya taashiinɛ li wo koŋɔ ke ni ki funŋɔ yaŋmuyɔ bɛɛri kyɛɛgi, logbɔhɔ ki tuun wu ni. 7 Ga pee ɲɔ jomɔ pe ninumɔ pu wa niɲaa wo fugba we ni ɲiŋɛ ke bɛ kemɛ yaha, na Kilɛ ɲìi fyaara baa sipyii pu wo kiiri we, ni pu gyɛɛgi wu caŋa sigee. Kee caŋa ke, na na ba fugba we, ni ɲiŋɛ ki bɛ sorogo.

8 Ga, na taanɲiinɛɛ, kaa nigin wa wà, yʼa yaa na lee cɛ, lee li wa mɛ. Caŋa ɲii nigin ɲɛ Kafɔɔ ɲaha tàan ba yee kabɔfonɔ nigin (1.000) ɲɛ wɛ, yee kabɔfonɔ nigin (1.000) bɛ di ɲɛ wu ɲaha tàan ba caŋa ɲii nigin ɲɛ wɛ. 9 Pii wa yu na Kafɔɔ ya go wu wu ɲɔmɛɛ li koo ɲaari wɛ, na wʼa mɔ toro. Lee bɛ wɛ! Kilɛ ya luu gbo yee tàan. Wu la ɲɛ wa shishiin bɛ wu kyɛɛgi wɛ; wu funŋɔ ki ɲɛ sipyii pu bɛɛri di daajeŋɛ jo pu jurumu wu na, pʼi ba Kilɛ mu. 10 Kafɔɔ cabaŋa, kee na ba sipyii pu fo ba nagaa ya sipya foni wɛ. Kee caŋa ki na, fugba we na ba doro ni tunmɔ nigbɔ ni, na na ba wu funŋɔ yaŋmuyɔ yi bɛɛri sorogo fɛɛfɛɛ, ɲiŋɛ ke ni ki yaŋmuyɔ bɛɛri na ba sorogo.

11 Wee tuun wu ni, na ye yaŋmuyɔ ye yaha yi na da ba ɲa le ɲagana le na, yee torogana lʼa yaa na tii, yʼi la fara yi Kilɛ ɲìi fyaara ti na. 12 Kafɔɔ cabaŋa ke, yi ki sige, yi la le yiyɛ ni, kʼi wɛri nɔ. Kee caŋa ke, na na ba fugba wu sorogo. Yaŋmuyɔ yi bɛɛri na ba ɲa na xhɔ. 13 Kilɛ ya ɲiŋɛ nivoŋɔ ni fugba nivomɔ wemu ɲɔmɛɛ lɔ wèe mu ge, wù na ba daa yee na. Wee xuu we ni, keree ki bɛɛri na ba byi Kilɛ wo tiimɛ pu funŋɔ ni.

14 Lee wuu na na taanɲiinɛɛ, na yi yaha yi na kee caŋa ke sigee, yʼa yaa na la le yiyɛ ni wu ba yi ta fɛɛfɛɛ, jaagi baa, yʼi bye ɲaɲiŋɛ na ni wu ni. 15 Yʼa yaa na li cɛ na Kilɛ na luu gbo yee tàan, lee ni yee wo ɲuwuuro tʼa foro. Yee ninuyɔ wù ceborona, wù taanɲii Pɔli bɛ ya jo yi mu. Kilɛ ya fungɔngɔ fɛɛrɛ temu kan wu mu ge, tee fanha ni wʼa yi jo. 16 Yee wʼa gani wu sɛmɛɛ pu bɛɛri ni, pe jomɔ pe shizhaa na. Tɛyɛ ya wa wà wu sɛmɛɛ pu ni, yemu kɔri cɛmɛ pʼa pɛn ge. Ga pii pu ɲɛ fungɔngɔ fɛɛrɛ baa, pu ɲɛrimɛ bɛ di ya pɛn wɛ, pee wa yee tɛyɛ yi wo jomɔ pu kɔri ɲɛri. Mu shiin pu wa Kilɛ Kafila wu wo jomɔ pa bɛ ɲɛri. Na pu yaha lee na, puyɛ pu wa gyɛɛgi.

17 Na taanɲiinɛɛ, nɛ kunni wa yi funŋɔ to, yi kasɛɛgɛ yaha yiyɛ na, kɔnhɔ pu ganha bu yi ta ni pu piinŋɛ jomɔ pe ni, pʼi yi laha yi tayerege nizaaŋa ke ni wɛ. 18 Ga, yi la le yi da se ɲaha na wù Kafɔɔ ni wù Shɔvɔɔ Yesu Kirisa wo niimɛ we, ni wu macɛŋɛ ke ni. Nɔɔrɔ wu taha wee na na lɔ nimɛ na fo gbee. Amiina.

* 1:17 Macoo 3:17

1 YOHANA

1

2

3

4

5

1 Yohana

Yohana ya sɛmɛ nizhiimɛ wemu ka ge

Jɔgɔ wu ɲɛ Yohana wɛ?

Tudunmɔɔ Yohana wʼa we sɛmɛ we ka. Wee ninumɔ wʼa Yohana wo Kilɛ Jozaama pu wo sɛmɛ wu bɛ ka, ni Yohana wo sɛmɛ nizhiimɛ we, ni shuun wo we, ni taanri wo we, ni Kashɛɛ Kitabu wu bɛ.

Yohana ya ta wu mɛgɛ ka pii sɛmɛɛ taanri we na wɛ. Wʼa wuyɛ pyi na «egilizi nɔhɔlɛ».

Yohana ya ta we sɛmɛ we ka egilizi nigin mɛgɛ na wɛ, ga Azi fiige ki egilizii pu mu wʼa wu tun. Yohana bi kapyeŋɛɛ pyi wu wo caŋa ɲii li xɔduun wu ni Efese kulo le, ni li kabanugo kulogoo ki ni. Wee xuu we niɲaa wo wu ɲɛ Turuki fiige ki niŋɛ ki ni.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Wuyɛ mɛgɛ Kilɛ Kafila yɛrɛ li ɲɛ we sɛmɛ we. Kafila ɲugbɔyɔ taanri wu ɲɛ wu ni:

1 Nʼa daa fɛɛ ya yaa na taha can koro li fɛni, na pu nʼa daa wu taha Yesu na.

2 Yi taan ni yiyɛ ni, yi da ɲaari kpɛɛngɛ ni.

3 Yi da yiyɛ kasɛri karamɔgɔ-kafinɛjuu pii na.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

1 Yohana 1:1—2:17 Na ɲaari kpɛɛngɛ ni.

1 Yohana 2:18-29 Jɔgɔ wu ɲɛ Kirisa wo pɛn wu wɛ?

1 Yohana 3—4 Taanɲɛɛgɛ keree.

1 Yohana 5:1-12 Sɛɛrɛɛ pʼa yemu jo Yesu shizhaa na ge.

1 Yohana 5:13-21 Ɲìi sicuumɔ tadaŋa nakaara baa wogo.

1

Ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama jomɔ

1 Wemu wu ɲɛ ɲìi sicuumɔ jomɔ pu ge, wee wo keree wèe wa gani yi mu, wemu wʼa bye wà yani koŋɔ ki yàa ge. Wèe ya wu jomɔ pu logo, na wu ɲa wù ɲìi ki na. Wèe ya wu sɛɛri xuuni, a wù keye bɛ di gbɔn wu na. 2 Pee ɲìi sicuumɔ pʼa puyɛ shɛ, wèe ya pu ɲa, na pu sɛɛri keree pye. Ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pe pu bye Kilɛ tàan na puyɛ shɛ wù na ge, pee kaa wʼà yu yi mu. 3 Wʼà lemu ɲa, na lemu logo ge, lee wʼà yu yi mu, kɔnhɔ yi bɛ di jé wù wo kariɲɛɛgɛ ki ni. Wèe kunni wa jé To Kilɛ ni wu Ja Yesu Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni. 4 Wèe ya kii keree kii ka na ki tun yi mu, kɔnhɔ wù fundanga ki ɲɔ di fa.

Kilɛ ɲɛ kpɛɛngɛ; wʼà ɲaari kee ni

5 Wʼà jomɔ pemu logo Yesu Kirisa mu di jo yi mu ge, pee pu wa pe na Kilɛ ɲɛ kpɛɛngɛ, nibiige yafiin wa wu ni wɛ. 6 Wù bu jo na Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni wù ɲɛ, na ta wù ɲaari gbee nibiige ni, kafinɛyɛ wʼà yu, wù ɲɛ can ɲuŋɔ ni wɛ. 7 Ga wù ba ɲaari kpɛɛngɛ ni, ma na jo ba Kilɛ wa kpɛɛngɛ ni mɛ wɛ, wee tuun wu ni wʼà pye wùyɛ kariɲii, wu Ja Yesu wu shishan pu na wù pye fɛɛfɛɛ na wù jurumu wu bɛɛri laha wù na.

Wù wù tɔɔgɔ wolo jurumu ni fɛɛfɛɛ

8 Wù bu jo na wù ya jurumu pyi wɛ, wuyɛ wʼa biinŋɛ can ɲɛ wù funyɔ ni wɛ. 9 Ga wù bu yere wù jurumu wu na, Kilɛ ya tii na ɲɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ. Lee funŋɔ ni wu na wù jurumu wu yafa wù mu. Wʼà kakuuŋɔɔ tuuyo yemu bɛɛri pye ge, wu na wù pye fɛɛfɛɛ na yeege kee bɛɛri ni. 10 Wù bu jo na wù ya ta na jurumu pyi wɛ, wʼà Kilɛ pye kafinɛjo, wu jomɔ pu ɲɛ wù funŋɔ ni wɛ.

2

Kirisa ɲɛ wèe tɛgɛvɔɔ

1 Na nagoo, nʼa da kii keree kii ka di ki tun yi mu, kɔnhɔ yi ganha ba jurumu pyi wɛ. Ga wa bu jurumu pye, Tɛgɛvɔɔ wa wù mu wù To Kilɛ wu kabanugo, wee ɲɛ Yesu Kirisa, wee wemu wʼa tii ge. 2 Wʼa pye wèe jurumu wu wo footɔnɔ. Wèe wo wu yɛ bɛ wɛ, ga koŋɔ ke bɛɛri wo jurumu foo wʼa tɔ.

Wʼà yaa na Kilɛ wo ɲɔmɛhɛɛ ki co

3 Wù bu Kilɛ ɲɔmɛhɛɛ ki co, wù na li cɛ lee na na wʼà wu cɛ. 4 Wa ba yu na wee ya Kilɛ cɛ, na ta wu ya wu ɲɔmɛhɛɛ coni wɛ. Weefɔɔ ɲɛ kafinɛjo, can ɲɛ wu funŋɔ ni wɛ. 5 Ga wemu wʼa wu kafila wu coni ge, Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ke nivaŋa ki wa weefɔɔ funŋɔ ni see na. Lee na wʼà li cɛni na wèe ɲɛ wu kariɲɛɛgɛ ki ni. 6 Wemu wʼa yu na wee ɲɛ Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, weefɔɔ ya yaa wʼa ɲaari ba Kirisa yɛ pyaa ya ɲaari wɛ.

Kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ nivonɔ keree

7 Na ɲimɛɛ, di wa ta kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛfonɔ ka na tun yi mu wɛ, ga ɲɔmɛɛ nilɛɛ li wa, yʼa lemu ta fo yi nʼa daa wu ɲɔ kɔnduun wu ni ge. Yʼa jomɔ pemu logo xɔ ge, pee pu wa lee ɲɔmɛɛ nilɛɛ le. 8 Ga lee bɛ na, le nʼa ka na tun yi mu ge, lee ɲɛ ba ɲɔmɛɛfonɔ ɲɛ wɛ. Li can wʼa ɲa Yesu Kirisa wo torogana li funŋɔ ni, na ɲaa yee bɛ wo torogana li funŋɔ ni. Bani womɔ keree kii nidorogo ki wa, kpɛɛngɛ can wogo ki wa ɲí na xɔ. 9 We wʼa yu na kpɛɛngɛ ki ni wee ɲɛ, na makɔŋɔ yaha wu ni wu ceboro tɛ ni ge, womɔ ni weefɔɔ ɲɛ sanha. 10 Wemu ceboro kaa lʼa dan wu ni ge, weefɔɔ wu ɲɛ kpɛɛngɛ ki ni. Na wu yaha kpɛɛngɛ ki ni, kaa la shishiin da ga já wu pye wu watii ɲuŋɔ kyɛɛgi wɛ. 11 Ga we wʼa wu ceboro kɔ ge, womɔ ni weefɔɔ ɲɛ, womɔ ni wʼa ɲaari. Wu ya wu tashɛgɛ cɛ wɛ, bani womɔ pʼa wu pye fyɛn.

Yi ganha bu yi ɲaha le ke koŋɔ ke yaŋmuyɔ ni wɛ

12 Na nagoo, nʼa we sɛmɛ we tunni yi mu, bani yi jurumu wʼa yafa yi mu Yesu wo mɛgɛ ki gbɔɔrɔ ni. 13 Nɔhɔlɛɛ, nʼa we sɛmɛ we tunni yi mu, bani we wu wa wà na ta koŋɔ sanha ɲɔ kɔn wɛ ge, yʼa wee cɛ. Lɛvɛɛ, nʼa we sɛmɛ we tunni yi mu, bani yʼa se ta Shitaanni na. Na nagoo, nʼa we sɛmɛ we tun yi mu, bani yʼa To Kilɛ cɛ. 14 Nɔhɔlɛɛ, nʼa we sɛmɛ we tun yi mu, bani we wu ɲɛ wà na ta koŋɔ sanha ɲɔ kɔn wɛ ge, yʼa wee cɛ. Lɛvɛɛ, nʼa we sɛmɛ we tun yi mu, bani yi fanha kʼa ɲɛhɛ, Kilɛ jomɔ pʼa kori yaha yi funyɔ ni, yʼa se ta Shitaanni na.

15 Yi ganha bu koŋɔ yaha ki taan yi mu wɛ, yi ganha bu yi ɲaha le koŋɔ yaaga ke ka nigin bɛ ni wɛ. Koŋɔ bu daan wemu mu, To Kilɛ taanɲɛɛgɛ ɲɛ weefɔɔ funŋɔ ni bada wɛ. 16 Bani keree kii bɛɛri ki ɲɛ koŋɔ ke ni ge: ceepuuro lakuuŋɔ ɲidaan keree, ni koŋɔ yaŋmuyɔ wo ɲɛpɛɛn, ni koŋɔ wo mayɛ shɛ keree, lee la shishiin wa foro To Kilɛ ni wɛ fo koŋɔ. 17 Koŋɔ kunni wa doro ni ki ɲidaan wu bɛ, ga we wʼa Kilɛ ɲidaan pyi ge, wee na ba gori yaha ɲìi na gbee.

Wʼà wuyɛ kasɛri Kirisa wo pɛɛn pu na

18 Na nagoo, koŋɔ ki taaxɔɔ lʼa tɛɛŋɛ. Yʼa yi logo na Kirisa wo Pɛn wu da ba ba. Wa nimɛ, Kirisa wo pɛɛn niɲɛhɛmɛɛ wa puyɛ shɛɛ na xɔ. Lee na wʼà li cɛ na koŋɔ ki taaxɔɔ lʼa tɛɛŋɛ. 19 Wèe wo kariɲɛɛgɛ ki ni pʼa foro, ga pu bi ta pye ni wèe ni nigin can can na wɛ. Pu da bi sii pye ni wèe ni nigin, pu bi da gori wèe ni. Ga pu voro wʼa li shɛɛ na pee bye ni wèe ni fungɔnnuyɔ na bada wɛ.

20 Ga yee wa ba pee ɲɛ wɛ, bani Fɛfɛɛrɛ Munaa fanha ni yee ya sindirinɛ ta, kɔnhɔ yʼi can wu cɛ. 21 Nɛ ta sɛmɛ wu tun yi mu yi can cɛbaara na wɛ. Ga nʼa wu tun yi mu bani yʼa can cɛ, na nɔhɔ li cɛ sanha na kafinɛgɛ ka shishiin ya foro can ni wɛ. 22 Jɔgɔ wu ɲɛ kafinɛjo wɛ? Wemu wʼa go na Yesu ɲɛ Kirisa wɛ, koŋɔ Shɔvɔɔ we-e ge, weefɔɔ wi. Weefɔɔ wu ɲɛ Kirisa wo Pɛn we. Wʼa zhege To Kilɛ ni wu Ja wu ni. 23 Wemu wʼa she Jafɔɔ wu ni ge, weefɔɔ ya she Tofɔɔ wu bɛ ni. Wemu wʼa sɔɔ Jafɔɔ wu na ge, weefɔɔ ya sɔɔ Tofɔɔ wu bɛ na. 24 Wʼà yi kalaa jomɔ pemu ni fo yi nʼa daa wu ɲɔkɔɔnrɔ ti ni ge, yi la le yiyɛ ni pee di gori yi funyɔ ni. Lee bu bye, yi bɛ na gori yaha Jafɔɔ we, ni Tofɔɔ wu wo kariɲɛɛgɛ ki ni. 25 Kirisa ya ɲɔmɛɛ lɔ na wu na ba lekɛ kan wu mu ge, lee li wa ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama.

26 Pii pʼa giin pii yi ɲuyɔ kyɛɛgi ge, pee wuu na nʼa ye ka, na yi tun yi mu. 27 Yee kunni, Yesu ya Fɛfɛɛrɛ Munaa kan yee mu, lee wa kori yee funyɔ ni, sipya wa shishiin kaɲɔɔ wa nige yi na na wʼa yi kalaa wɛ. Fɛfɛɛrɛ Munaa li wa yi kalaa keree bɛɛri ni, li kalaa wu wa can, kafinɛyɛ wa wu ni bada wɛ. Lee wuu na yi Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo kalaa wu co, yʼi gori yaha Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni. 28 Na nagoo, yi kori yaha Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni, kɔnhɔ wu ba wuyɛ shɛ, wù lowagaa wuu di da, wù ganha da ba zhiige wu ɲaha tàan wu cabaŋa na wɛ. 29 Yʼa li cɛ na Kirisa ya tii, lee wuu na wʼà yaa na li cɛ na sipyaa sipya wa tiimɛ keree pyi ge, Kilɛ pya wu ɲɛ weefɔɔ.

3

Kilɛ nagoo

1 Wèe kaa ya dan To Kilɛ ni fo xuuni, fo wʼa wèe pye wu nagoo. Can wu ɲɛ wii, wèe ya pye wu nagoo. Koŋɔ sipyii ya ta Kilɛ cɛ wɛ, lee lʼa pu pye pu ya cɛ nago Kilɛ nagoo wèe ɲɛ wɛ. 2 Na taanɲii, nimɛ wù ɲɛ Kilɛ nagoo. Wù na ba bye lemu ge, lee wa sanha zhɛ wɛ. Ga wʼà li cɛ na Yesu Kirisa ba wuyɛ shɛ, wù na ba bye ba wu ɲɛ wɛ, bani wù na ba wu kemɛ ɲa ba wu ɲɛ wɛ. 3 Kee tadaŋa ki wa sipya wemu bɛɛri mu Yesu Kirisa na ge, weefɔɔ na wuyɛ pye fɛɛfɛɛ ba Kirisa ɲɛ mɛ fɛɛfɛɛ wɛ.

4 Sipyaa sipya wʼa jurumu pyi ge, Kilɛ wo saliya wu mʼa gyɛɛgi. Bani na jurumu pye, lee kɔri ɲɛ Kilɛ wo saliya wu mʼa kyɛɛgi. 5 Yʼa li cɛ na Yesu ya pa wu ba jurumu laha sipyii na. Jurumu wa shishiin bye wu na wɛ. 6 Sipyaa sipya wʼa kori yaha wu kariɲɛɛgɛ ki ni ge, weefɔɔ ya gbara wu kori yaha jurumu ni wɛ. Ga wemu wʼa kori yaha na jurumu pyi ge, weefɔɔ ya wu ɲa wɛ, ali wu ya wu cɛ bɛ wɛ.

7 Na nɔhɔpiire, wa shishiin ganha bu yi piinŋɛ wɛ. We wʼa tiimɛ keree pyi ge, weefɔɔ nidiige ki wa, ma na jo ba Yesu Kirisa yɛ pyaa ya tii tiigana lemu na wɛ. 8 Wemu bu gori yaha na jurumu pyi, Shitaanni ni weefɔɔ ya foro, bani Shitaanni wʼa jurumu pyi na lɔ fo taashiinɛ li ni. Lee wuu na Kilɛ Ja wʼa pa, kɔnhɔ wu Shitaanni wo kapyegee ki kyɛɛgi. 9 Sipyaa sipya wu ɲɛ Kilɛ wo pya wa ge, wee ya gbara wu kori yaha jurumu ni wɛ, bani Kilɛ wo sefɛɛrɛ ti ma bye wu ni. Lee wuu na wu da já gori yaha jurumu ni wɛ, bani Kilɛ wo pya wu ɲɛ wii. 10 Le na Kilɛ nagoo ni Shitaanni nagoo ya jɛni na wo puyɛ ni: Wemu ya tiimɛ keree pyi wɛ, wee ya foro Kilɛ ni wɛ, wemu bɛ ceboro kaa ya taan wu mu wɛ, wee bɛ wɛ.

Wʼà yaa na taan ni wùyɛ ni

11 Jomɔ pe yʼa logo fo taashiinɛ li ni ge, pee pu wa pe: Wʼà yaa na taan ni wùyɛ ni. 12 Wù ganha bu bye Kayɛn shi wɛ, Shitaanni ni wee ya foro, wʼa wu cuun gbo. Ɲaha na wʼa wu gbo wɛ? Bani wuyɛ pyaa kapyegee ki bi kolo, na ta cuunvɔɔ wu wo kapyegee di bi tii. 13 Na cebooloo, koŋɔ sipyii bu yi kɔ, lee ganha bu yi fo wɛ. 14 Wʼà li cɛ na wʼà foro xu ni na jé ɲìi sicuumɔ ni, bani wù cebooloo pu kaa ya dan wù ni. Wemu wu ɲɛ wu cebooloo kaa ya dan wu ni-i ge, wee ya kori yaha xu ni. 15 Sipyaa sipya wʼa wu ceboro kɔ ge, wee ɲɛ sipyii gbovɔɔ. Yʼa li cɛ na ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama wa goroo sipyii gbovɔɔ wa shishiin funŋɔ ni bada wɛ.

16 Le na wʼà taanɲɛɛgɛ cɛni, bani Yesu Kirisa ya wu munaa kan, kɔnhɔ wu wèe ɲuŋɔ wolo. Wèe bɛ ya yaa na wù munahaa kan wù cebooloo wuu na. 17 Ke koŋɔ ke naafuu ɲɛ wemu mu ge, weefɔɔ bu wu ceboro funmɔ wo ɲa, na bye wu ya ɲuŋɔ ɲaari wu na wɛ, dii Kilɛ tanɲɛɛgɛ di da já bye weefɔɔ funŋɔ ni wɛ? 18 Na nɔhɔpiire, wù taanɲɛɛgɛ ganha da bye ɲɔsɛɛkpɔnyɔ, ni ɲɔtanga jomɔ yɛ wɛ, ga wù kapyegee kʼa yaa na li shɛɛ na can wu ɲɛ wù taanɲɛɛgɛ ke.

Wù wù logoo waha, wù fulo Kilɛ na

19 Wù ba lee pyi, lee na wù da ba li cɛ na wù ɲɛ can wu wuu. Wù na já wù hakilee pu teŋɛ Kilɛ ɲaha tàan. 20 Ali wù zɔlɔɔ pu ɲɛhɛ ba wù jaagi bɛ, wù na já wù hakilee pu teŋɛ, bani Kilɛ ya keree bɛɛri cɛ, wu dʼa pɛlɛ bɛ wèe zɔlɔɔ pu na.

21 Na taanɲii, wèe zɔlɔɔ pu bu bye pu ya já wèe jaagi nige wɛ, lee ya li shɛɛ na wèe ya lowagaa ta, na fulo Kilɛ na. 22 Wù bu yaaga bɛɛri ɲɛɛri wu mu, wù na kee ta, bani wʼà wu ɲɔmɛɛ coni, na wu ɲidaan keree pyi. 23 Wu ɲɔmɛɛjuu li le, na wèe pu dà wu Ja Yesu Kirisa mɛgɛ ki na, wù daan ni wùyɛ ni, ba wʼa yi jo wù mu wɛ. 24 Wemu wʼa wu ɲɔmɛɛ coni ge, weefɔɔ ya jé Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni, a Kilɛ bɛ di bye ni weefɔɔ ni kariɲɛɛgɛ ni. Kilɛ ya wu Munaa li kan wèe mu, lee na wèe ya li cɛ na Kilɛ ɲɛ ni wèe ni kariɲɛɛgɛ ni.

4

Kilɛ Munaa ni kafinɛjo munaa

1 Ayiwa, na taanɲiinɛɛ yi ganha ba daa munahaa bɛɛri kafila na wɛ, ga yi fɛnhɛ ki suguri ki bi foro Kilɛ ni, bani kafinɛjuu piimu pʼa puyɛ pyi Kilɛ tudunmɔɔ ge, pee niɲɛhɛmɛɛ ya foro koŋɔ na. 2 Le na yi da ba Kilɛ Munaa cɛ: Munaa lemu lʼa sɔɔ li na na sipya yɛ pyaa Yesu Kirisa ya pa bye ge, lee lʼa foro Kilɛ ni. 3 Ga munaa lemu ya ta sɔɔ yee na Kirisa shizhaa na-ɛ ge, lee ya foro Kilɛ ni wɛ, lee ɲɛ Yesu Kirisa wo Pɛn wu wuu le. Yʼa yi logo xɔ na wu na ba ba koŋɔ ke na. Ga nimɛ, wuyɛ pyaa bɛ wa na xɔ koŋɔ ki na. 4 Na nɔhɔpiire, yee kunni ɲɛ Kilɛ wuu, lee wuu na yee ya se ta pee kafinɛjuu pu na. Bani Kilɛ Munaa le li wa yee funyɔ ni ge, lee ya ye koŋɔ sipyii pu wuu li na. 5 Pee kafinɛjuu pii ɲɛ ke koŋɔ ke wuu. Lee wuu na pu kafila wu ɲaha ya tii ke koŋɔ ke yaŋmuyɔ ye yɛ shizhaa na, a ke koŋɔ ke sipyii di ganha na pu jomɔ nuri. 6 Ga wèe kunni ɲɛ Kilɛ wuu. Sipyaa sipya wʼa Kilɛ cɛ ge, weefɔɔ na da wèe jomɔ pu nuri. Ga sipya wemu ɲɛ Kilɛ wo wɛ, weefɔɔ ya wèe jomɔ pu nuri wɛ. Ayiwa, lee na yʼa da can Munaa li wo sipyii pu cɛ na shɔɔnri kafinɛjo munaa li wo sipyii pu ni.

Kilɛ ya wu keree bɛɛri pyi ni taanɲɛɛgɛ ni

7 Ayiwa, na taanɲiinɛɛ, wù taan ni wùyɛ ni, bani Kilɛ ni taanɲɛɛgɛ ya foro. See see taanɲɛɛgɛ ɲɛ sipya wemu funŋɔ ni ge, wee wu ɲɛ Kilɛ pya. Wee wʼa Kilɛ cɛ. 8 See see taanɲɛɛgɛ ɲɛ sipya wemu funŋɔ ni wɛ, wee ya Kilɛ cɛ wɛ, bani ma bu jo Kilɛ, mʼa jo taanɲɛɛgɛ. 9 To Kilɛ ya wu taanɲɛɛgɛ ki shɛ shɛgana lemu na ge, lee li wa mɛ. Wʼa wu Ja nigin pe wu tun na pa koŋɔ na, kɔnhɔ wu ɲìi sicuumɔ kan wèe mu. 10 Lemu lʼa Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ki shɛɛ wù na ge, lee li wa mɛ: Li wa nago wèe yíri taanɲɛɛgɛ kʼa fɛnhɛ yìri na ɲaha tii Kilɛ na-ɛ dɛ! Ga wèe pʼa fɛnhɛ taan Kilɛ mu, a wu wu Ja nigin pe wu kan na pye saraga, kɔnhɔ wù jurumu wu yafa wù mu wee gbɔɔrɔ ni.

11 Ayiwa, na taanɲiinɛɛ, ba ni wèe kaa ya taan fo xuuni Kilɛ mu lee taangana li na, wèe bɛ ya yaa na taan ni wùyɛ ni dɛ! 12 Sipya wa shishiin sanha Kilɛ ɲa ɲa wɛ. Ga taanɲɛɛgɛ bu bye wèe tɛ ni, wèe ni Kilɛ na bye kariɲɛɛgɛ ni. Wu taanɲɛɛgɛ ki bɛ na ganha na bɛlɛ wù funyɔ ni, fo na ba wù zɔlɔɔ pu ɲi. 13 To Kilɛ ya wu Munaa li kan wèe mu, lee na wèe ya li cɛ na jo wèe wa ni wu ni kariɲɛɛgɛ ni, wu bɛ di ɲɛ ni wù ni kariɲɛɛgɛ ni. 14 Wèeyɛ pyaa ya wu ɲa ɲii na, lee funŋɔ ni, na yi yu bɛ na Kilɛ ya wu Ja wu tun na pa koŋɔ na, kɔnhɔ wu ba koŋɔ sipyii shɔ. 15 Sipyaa sipya wʼa sɔɔ li na na Kilɛ Ja wu ɲɛ Yesu ge, Kilɛ na gori yaha ni weefɔɔ ni kariɲɛɛgɛ ni, weefɔɔ bɛ na gori yaha ni Kilɛ ni kariɲɛɛgɛ ni. 16 Wèe kaa ya dan Kilɛ ni taangana lemu na ge, wèe ya lee cɛ, na dà bɛ li na.

Bani ma bu jo Kilɛ, mʼa jo taanɲɛɛgɛ. Wemu wʼa kori yaha taanɲɛɛgɛ na ge, wee wʼa kori yaha ni Kilɛ ni kariɲɛɛgɛ ni, a Kilɛ bɛ di gori yaha ni weefɔɔ ni kariɲɛɛgɛ ni. 17 Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ki ba bɛlɛ wù funyɔ ni, fo na ba wù zɔlɔɔ pu ɲi, wee tuun wu ni caŋa kemu Kilɛ da ba kiiri wu kɔn ge, fyaara ta shishiin da ba bye wù ni kee caŋa wɛ. Bani ba Yesu Kirisa ɲɛ wɛ, mu wèe bɛ wo ɲaarigana li wa koŋɔ puga ni. 18 Taanɲɛɛgɛ ɲɛ sipya wemu zɔ ni ge, weefɔɔ ya fyagi wɛ. See see taanɲɛɛgɛ ya fyaara bɛɛri kɔri, bani sipya ya kakuuyo yemu pyi ge, yee wo jaagi kanhama pu ma wu pye wu na fyagi. Lee wuu na, sipya wemu wʼa fyagi ge, weefɔɔ zɔ wu bɛɛri ya ɲi see see taanɲɛɛgɛ na wɛ. 19 Wèe kaa lʼa fɛnhɛ taan To Kilɛ mu, lee wuu na wu kaa ya dan wèe bɛ ni. 20 Wa bu jo na Kilɛ kaa ya dan wee ni, na ta wu ceboro makɔŋɔ di ɲɛ wu funŋɔ ni, weefɔɔ ɲɛ kafinɛjo. Bani ma ceboro wemu mu ya ɲaa ɲiga bɛɛri ge, wee kaa bye li ya dan mu ni wɛ, Kilɛ wemu wu ɲɛ mu ya wee ɲaa-i ge, dii wee kaa di da já da dan ma ni wɛ? 21 Yesu Kirisa yɛ pyaa bɛ yɛrɛ ya le ɲɔmɛɛ le jo wèe mu na sipyaa sipya wʼa jo na Kilɛ kaa ya dan ma ni ge, ma cebooloo pu bɛ kaa ya yaa na dan ma ni.

5

Sipya ya yaa na sɔɔ Kilɛ wo nijoyo yi na

1 Sipyaa sipya wʼa dà li na na Shɔvɔɔ wu ɲɛ Yesu ge, weefɔɔ ɲɛ Kilɛ wo pya. Tofɔɔ kaa ba dan ma ni, wu nagoo bɛ kaa ya yaa na dan ma ni. 2 To Kilɛ kaa ba dan wèe ni, a wù ganha na wu ɲɔmɛɛjogoo ki bɛ coni, lee na wèe da li cɛ na wu nagoo pu kaa ya dan wèe ni. 3 Wù bu jo na Kilɛ ya dan wù ni, wʼà yaa na wu ɲɔmɛhɛɛ ki coni. Wu ɲɔmɛhɛɛ ki ya yaa ki pye wù mu tuguro wɛ. 4 Bani piimu bɛɛri pu ɲɛ Kilɛ wo nagoo pu ge, pee bɛɛri ya se ta ke koŋɔ ke na. Nʼa daa wemu wu wa wèe mu ge, wee wʼa wèe pye wèe ya já na se taa ke koŋɔ ke na. 5 Sipyaa sipya wʼa dà li na na Kilɛ Ja wu ɲɛ Yesu ge, ni wee wa yɛ bɛ wɛ, jɔgɔ wu da já se ta ke koŋɔ ke na wɛ?

6 Yesu Kirisa ya pa koŋɔ na lɔhɔ ni shishan baraga ni. Wu ya ta da lɔhɔ wo batizeli wu yɛ na-ɛ dɛ! Ga, wʼa wu shishan bɛ kan pʼa wo, na xhu. Kilɛ Munaa li wa lee wo sɛɛri, bani lee lʼa can wu shɛɛ sipyii pu na. 7 Lee funŋɔ ni, sɛɛrɛɛ taanri wu ɲɛ wà na li shɛɛ sipyii pu na na Kilɛ Ja wu ɲɛ Yesu. 8 Pee sɛɛrɛɛ taanri wu ɲɛ: Kilɛ Munaa ya can wu shɛɛ; lɔhɔ ni shishan, yee bɛ di wu shɛɛ. Ayiwa, yee taanri we ya bɛ ɲɔmɛɛ na Yesu shizhaa na. 9 Sipyii ya yemu yu ge, wèe ya sɔɔ yee na, na ta yemu Kilɛ ya yu ge, yee dʼa ye na kanha sipyii wo nijoyo yi na. Kilɛ yɛ pyaa kʼa fiin jo wu Ja wu shizhaa na. 10 Sipya bɛɛri wʼa dà Kilɛ Ja wu na ge, weefɔɔ ya sɔɔ li na wu funŋɔ ni na kii keree kii ɲɛ can. Sipya wemu ya dà Kilɛ wo nijoyo yi na wɛ, weefɔɔ ya Kilɛ yaha ba kafinɛjo ɲɛ wɛ. Bani wufɔɔ ya ta dà Kilɛ wo nijoyo yi na wu Ja wu shizhaa na wɛ. 11 Yemu Kilɛ ya jo wèe mu ge, yee yi wa mɛ na Kilɛ ya ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kan wèe mu. Pee ɲìi sicuumɔ pe ya daa wu Ja wu gbɔɔrɔ ni. 12 Ayiwa, wee Ja wu ɲɛ sipya wemu mu ge, ɲìi sicuumɔ pu wa weefɔɔ mu. Kilɛ Ja wu ɲɛ wemu mu wɛ, ɲìi sicuumɔ ɲɛ weefɔɔ mu bada wɛ.

Tadaŋa kemu ki wa nʼa daa fɛɛ pu mu ge

13 Ayiwa, yee piimu pʼa dà Kilɛ Ja wu na ge, nɛ we sɛmɛ we tun yi mu, kɔnhɔ yʼi li cɛ na yee ya ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama pu ta na xɔ. 14 Ayiwa, lowaa lemu wa wèe mu Kilɛ ɲaha tàan ge, lee li wa le: Wèe bu yaaga ka ɲɛɛri wu mu na saha ni wu ɲidaan ni, wu na wèe ɲɛrɛgɛ ki logo. 15 Wù bi ta wʼà li cɛ na wʼa wù ɲɛrɛgɛ nuri, wèe ya li cɛ na yaaga bɛɛri wèe ya ɲɛɛri wu mu ge, wèe ya kee ta xɔ.

16 Jurumu wemu wu ɲɛ wu da já sipya munaa kyɛɛgi ɲiga na-ɛ ge, ma ceboro bu wee jurumu wa pye, Kilɛ ɲɛɛri wu mu kɔnhɔ Kilɛ di ɲìi sicuumɔ kan wu mu. Piimu wo jurumu wu ɲɛ wu da já pu munahaa kyɛɛgi ɲiga na-ɛ ge, pee yɛ kaa di wa byi. Ga jurumu wa ɲɛ wà wemu na já sipya munaa kyɛɛgi ɲiga na ge, di wa go yi Kilɛ ɲɛɛri wee wa wuu na wɛ. 17 Tiibaara bɛɛri ti ɲɛ jurumu, can wu ɲɛ wii. Ga jurumu wa ɲɛ wà wee wa da já sipya munaa kyɛɛgi ɲiga na wɛ.

18 Wèe ya li cɛ na jo sipya bɛɛri wu ɲɛ Kilɛ wo pya wa ge, weefɔɔ ya goroo gbee jurumu na na byi wɛ. Bani Kilɛ Ja wu ma wufɔɔ mara, lee wuu na Shitaanni da já se ta wu na wɛ. 19 Wèe ya li cɛ na jo wèe ɲɛ Kilɛ wo nagoo, ga koŋɔ ke sipyii di ɲɛ Shitaanni wo fanha ke nɔhɔ ni. 20 Ga wèe ya li cɛ bɛ na jo Kilɛ Ja wʼa pa, na ba fungɔngɔ fɛɛrɛ kan wèe mu, kɔnhɔ wèe di see see Kilɛ wuyɛ pyaa tii cɛ. Wèe na ɲɛ Kilɛ Ja wu kariɲɛɛgɛ ki ni, lee ya wèe pye see see Kilɛ wuyɛ pyaa wuu. Wee Ja we wu ɲɛ see see Kilɛ wuyɛ pyaa, ni ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama.

21 Ayiwa na nɔhɔpiire, yʼa yiyɛ kasɛri yapɛrɛgaanra na!

2 YOHANA

2 Yohana

Yohana ya sɛmɛ shuun wo wemu ka ge

Jɔgɔ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

«Cee wemu ɲaha kʼa bulo ge, wee ni wu nagoo» na tudunmɔɔ Yohana ya we sɛmɛ we ɲaha tii. Lee kɔri ɲɛ Egilizi wa ni wu nʼa daa fɛɛ.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Yohana ya Egilizi wu luu waha na pu kori yaha can wu ni, pu da ɲaari taanɲɛɛgɛ ni, pu da puyɛ kasɛri karamɔgɔ-kafinɛjuu pu na.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

2 Yohana 1-3 Yohana fò mujuu.

2 Yohana 4-6 Na ɲaari can ni taanɲɛɛgɛ ni.

2 Yohana 7-11 Yohana ya pu kaala ni karamɔgɔ-kafinɛjuu pu kaa ni.

2 Yohana 12-13 Jomɔ pu taxɔgɔ.

1

Yohana fò mujuu

1 Nɛ wemu wu ɲɛ egilizi nɔhɔlɛ ge, nɛ wa we sɛmɛ we ka. Na ceboroshɔ wemu ɲaha Kilɛ ya bulo ge, wee ni wu nagoo mu nʼa wu tunni. Yee kaa ya dan nɛ ni can can na. Ga nɛ yɛ bɛ wɛ, sipyii piimu bɛɛri pu ɲɛ Kilɛ wo can wu na ge, yee kaa ya dan pee bɛɛri ni. 2 Yee kaa ya dan wèe ni, bani Kilɛ wo can wu wa wèe funyɔ ni, wee di wa da gori yaha bɛ gbee wù funyɔ ni.

3 Ayiwa, To Kilɛ ni wu Ja Yesu Kirisa wu niimɛ, ni saama, ni ɲaɲiŋɛ kan wù mu, kɔnhɔ wù gori yaha wu can we, ni wu taanɲɛɛgɛ ki ni.

Na ɲaari can ni taanɲɛɛgɛ ni

4 Nɛ mu nagoo pii ɲa pee ya ɲaari can koo li ni, ba To Kilɛ ya yi jo jogana lemu na wɛ. Lee kunni ya nɛ funŋɔ taan xuuni. 5 Lee bɛ na na ceboroshɔ, nʼa da ɲɔmɛɛfonɔ jo ma mu wɛ. Ga ɲɔmɛɛ le nʼa da jo ma mu ge, lee ɲɛ Kilɛ ya ɲɔmɛɛ lemu kan wù mu fo taashiinɛ li ni ge, na wù taan ni wùyɛ ni. 6 Ɲɔmɛhɛɛ kiimu Kilɛ ya jo ge, wù ba kee koro ɲaari, lee li ɲɛ taanɲɛɛgɛ ke. Lee ɲɔmɛɛ le lʼa jo yee mu fo taashiinɛ li ni, na yʼa taanɲɛɛgɛ koro ɲaari.

7 Sipyii piinŋɛvɛɛ niɲɛhɛmɛɛ pu wa koŋɔ ke na nimɛ, pu wa kabaya ye bɛɛri na. Pee ya ta sɔɔ li na na Yesu Kirisa ya pye sipya, na ba se ke koŋɔ ke na wɛ. Pee sipyii pii pu ɲɛ sipyii piinŋɛvɛɛ pee, ni Kirisa wo pɛɛn pee. 8 Lee wuu na yʼa yiyɛ kasɛri, kɔnhɔ yi ganha bu buun yi labye wu kuduun ni wɛ, ga yʼi wu kuduun wu bɛɛri ta. 9 Yi li cɛ na sipya bɛɛri wu ɲɛ wu ya kori yaha Yesu Kirisa wo kalaa we na-ɛ ge, ga fo na wuyɛ pyaa ɲidaan fara wu na ge, weefɔɔ ɲɛ Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ki ni bada wɛ. Ga sipya wemu bu gori yaha Yesu Kirisa wo kalaa wu na, weefɔɔ na bye kariɲɛɛgɛ ni ni To Kilɛ, ni wu Ja wu bɛ ni. 10 Sipya bɛɛri wʼa pa yi mu ni kalaa watii ni wemu ɲɛ Yesu Kirisa wo kalaa we-e ge, yi ganha bu da weefɔɔ yaha wu jé yi puga wɛ. Yi ganha bu da ali fò bɛ sɛɛgɛ taan wufɔɔ na wɛ. 11 Bani mu wemu bu fò bɛ sɛɛgɛ taan wu na, lʼa pye kanna mu wʼa wɔ ni wu ni wu kapyegee niguuŋɔɔ ki na.

Jomɔ pu taxɔgɔ

12 Keree niɲɛhɛŋɛɛ wa nɛ mu na jo yee mu, ga na funŋɔ wa di kee bɛɛri pye sɛmɛ di dun yi mu wɛ. Nʼa giin di shɛ yi yíri wù shɛ baari wùyɛ ɲii na, kɔnhɔ wù fundanga ki ɲɔ di fa.

13 Ayiwa, Kilɛ ya ma ceboroshɔ wemu bɛ ɲaha bulo naha ge, wee bɛ wo nagoo ya ma shaari.

3 YOHANA

3 Yohana

Yohana ya sɛmɛ taanri wo wemu ka ge

Jɔgɔ mu we sɛmɛ we dʼa tun wɛ?

Nʼa daa fɔɔ wa mu Yohana ya we sɛmɛ taanri wo we tun. Wee mɛgɛ ki bye Gayusi.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Yohana ya li shɛ Gayusi na na wee ya Kilɛ Kafila wu yɛrɛ pyevɛɛ piimu torogo wu mu ge, na wʼa pu coni xuuni. Na wu ganha bu daha Jotɛrɛfu wo ɲaha shɛshɛɛrɛ te fɛni wɛ. Wee Jotɛrɛfu we bye egilizi ɲahagbaa fɔɔ, ga Yohana bi Kilɛ Jozaama pu jovɛɛ piimu torogo wu mu ge, wu bi gbara wʼa pee tirige wɛ.

A wʼi wu fiin jo na waha sɛmɛ wu ni na kan Demecusi mu. Wee pʼa wii na wee wʼa pa ni sɛmɛ wu ni.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

3 Yohana 1-4 Yohana fò mujuu.

3 Yohana 5-8 Gayusi wo ɲaarigazaana le.

3 Yohana 9-12 Na Gayusi ganha bu daha Jotɛrɛfu wo torogana li fɛni wɛ.

3 Yohana 13-15 Jomɔ pu taxɔgɔ.

1

Yohana fò mujuu

1 Nɛ wemu wu ɲɛ egilizi nɔhɔlɛ ge, nɛ wa we sɛmɛ we ka na tun na taanɲii Gayusi mu, wee wemu kaa lʼa dan nɛ ni can yɛ pyaa na ge.

2 Na taanɲii, nɛ Kilɛ ɲɛɛri mu mu, kɔnhɔ ma keree di da ɲaha taa tuun bɛɛri ni, mʼa bye sicuumɔ na, ba Kilɛ ya ma zɔ wu pye fɛɛfɛɛ wɛ. 3 Cebooloo nʼa daa fɛɛ pii ya nɔ wèe yíri naha. Ba can wu wa mu zɔ wu na wɛ, ni ba mu ya ɲaari na sahaŋi ni can wu ni wɛ, pʼa yee paari wèe mu. Yee ya taan nɛ ni xuuni. 4 Bani nɛ bu logo na nɛ nagoo pʼa can wu koro ɲaari, yafiin ya dan nɛ ni na lee xɔ wɛ.

Gayusi wo ɲaarigazaana le

5 Na taanɲii, lemu bɛɛri mʼa byi wù cebooloo nʼa daa fɛɛ pu mu, ali na ta pʼi ɲɛ bɛ nabuun ge, lee bɛɛri ya ɲɔ xuuni. Mʼa li pyi ni ɲɔmɛɛ fɛɛrɛ ni Kilɛ mu. 6 Mʼa pu co ni taanɲɛɛgɛ kemu ni ge, pʼa pa kee kaa jo nʼa daa fɛɛ pu mu naha. Ayiwa, ɲɔ mayɛ na, ɲara lemu pʼa giin di bye sanha ge, mʼa pu tɛgɛ na bɛ ni Kilɛ ɲidaan ni. 7 Bani Yesu Kirisa wo labye wu wuu na pʼa lee ɲara li pyi. Wa bɛɛri wu ɲɛ wu ya dà Yesu Kirisa na-ɛ ge, pu wa wee wa shishiin bɛ keŋɛ yaaga fɛni wɛ. 8 Lee wuu na wèe nʼa daa fɛɛ ya yaa na pii sipyii pii shi tɛri. Wù ba lee pyi, lʼa bye ma na giin wèe bɛ pʼa fara pu na pu labye wu funŋɔ ni, na can koo li shɛɛ sipyii pu na.

Jotɛrɛfu mɛgɛ ya kyɛɛgi

9 Ayiwa, nɛ ɲɔɲii kii ka sɛmɛ wɛnɛ la na na tun nʼa daa fɛɛ pu mu wà. Ga we wu ɲɛ Jotɛrɛfu ge, wu ya se wèe kabeshɛɛ na wɛ, na giin wu wuyɛ pye nʼa daa fɛɛ pu ɲahagbaa fɔɔ wa. 10 Lee wuu na nɛ ba nɔ wà, kaparaya yemu bɛɛri wʼa byi ge, na joguumɔ pemu bɛɛri yu na waa wèe na, na kafinɛyɛ yemu bɛɛri tɛri wèe na ge, nʼa da yee bɛɛri jo yi ɲii na. Wu yɛrɛ ya ta da kii yɛ na-ɛ dɛ, wu ya ta sɔɔ cebooloo nʼa daa fɛɛ pʼa diri wu mu wɛ. Nʼa daa fɔɔ wa bɛ bu jo wu pee tirige wuyɛ yíri, wʼa jo tapyege wa lee bɛ na wɛ, na weefɔɔ kɔri yeege nʼa daa fɛɛ pu pinnɛgɛ ki ni.

11 Ayiwa, na taanɲii Gayusi, ma ganha bu da bye ye kakuuyo ye tuugo taannivɔɔ wɛ dɛ, ga ta kasaaŋaa taanni. Sipya wemu wʼa saama pyi ge, wee wu ɲɛ Kilɛ wo. Ga wemu bu gori yaha kakuuyo na na byi, lee ya li shɛɛ na weefɔɔ ya Kilɛ cɛ wɛ.

Demecusi ya masɔŋɔ ta

12 Ayiwa Demecusi kunni, nʼa daa fɛɛ pu bɛɛri ya wee mɛsaaŋa yu. Can koo lemu bɛ wʼa ɲaari ge, lee bɛ di wu mɛsaaŋa yu. Wee bɛ wa li fiin na can wu ɲɛ wii.

Jomɔ pu taxɔgɔ

13 Ayiwa, jomɔ niɲɛhɛmɛ wa nɛ mu na yu ma mu, ga na funŋɔ wa di pee bɛɛri ka sɛmɛ we ni wɛ. 14 Nɛ giin jo lʼa da mɔ wèe di wùyɛ ɲa, wù jo wùyɛ ɲii na wɛ. 15 Kilɛ wu ɲaɲiŋɛ kan ma mu! Ma naɲiinɛɛ piimu pu wa naha ge, pee ya ma fò waa. Ma bɛ wu wù fò kan wù naɲiinɛɛ pu bɛɛri nigin nigin mu wà.

ZHUDE

Zhude

Zhude ya sɛmɛ wemu ka ge

Jɔgɔ wu ɲɛ Zhude wɛ?

Zhude wemu wu ɲɛ Kafɔɔ Yesu ni Yakuba yɛ wo ceborona wu ge (Macoo 13:55 ni Marika 6:3), wee wʼa we sɛmɛ we ka. Ba wu ceborona Yakuba ɲɛ wɛ, wu bɛ bi ta dà Yesu na taashiinɛ li ni na Kirisa wu ɲɛ wii wɛ (Yohana 7:5). Ga tuun wemu ni Yesu ya ɲɛ na foro xu ni ge, wee tuun wu ni wu bɛ ya na dà wu na. Mɛgɛ kemu Zhude ya yiri wuyɛ na ge, kee ki wa mɛ: Yesu Kirisa wo kapyebye (Zhude 1).

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Zhude ya we sɛmɛ we ka na nʼa daa fɛɛ pu kaala na pu kasɛɛgɛ yaha puyɛ na karamɔgɔ-kafinɛjuu pu wo kalaakuumɔ wu shizhaa na, wee wemu wʼa can can wo nʼa daa wu kyɛɛgi ge.

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Zhude 1-2 Zhude fò mujuu.

Zhude 3-16 Zhude ya can fiinŋɛ jo karamɔgɔ-kafinɛjuu pu wo kalaakuumɔ wu keree na.

Zhude 17-23 Zhude ya li shaa nʼa daa fɛɛ pu mu na li waha lʼi waha na pu kori yaha Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni.

Zhude 24-25 Zhude ya Kilɛ sɔ.

1

Zhude fò mujuu

1 Nɛ Zhude wemu wu ɲɛ Yakuba ceborona, na ɲɛ Yesu Kirisa wo bulo ge, nɛ wʼa we sɛmɛ we ka. Kilɛ ya yee piimu yiri ge, yee piimu kaa ya taan To Kilɛ mu, a wu yee mara yaha Yesu Kirisa mu ge, yee mu nɛ wu tun. 2 Kilɛ wu yi kan xuuni wu ɲiɲaara te, ni wu ɲaɲiŋɛ ke, ni wu taanɲɛɛgɛ ki ni.

Karamɔgɔ-kafinɛjuu

3 Na taanɲiinɛɛ, nɛ funŋɔ ki bi sii fo na sɛmɛ ka na tun yee mu wù wo ɲuwuuro ti keree na, nɛ ni yee ya pinnɛ ɲuwuuro temu na ge. Ga na kee fungɔngɔ ki yaha nɛ mu, a nɛ mɛhɛ li ta lʼa pɔrɔ nɛ wu sɛmɛ wu kan yi mu, di lowaa le yi ni, kɔnhɔ yi da yogo yu nʼa daa wu kaa na. Wu fɛfɛɛrɛ wuu pu mu Kilɛ ya wee nʼa daa wu kan tɔɔɲii nigin yɛ pe. 4 Bani sipyikuuyo ya yʼa peele jé yee ni. Jaagi wemu na ba do pee ɲuŋɔ ni ge, Kilɛ kafila wʼa wee kaa jo fo lʼa mɔ. Kilɛ ɲìi fyaara baa sipyii pu ɲɛ pii. Wèe wo Kilɛ wu wo niimɛ jomɔ pe pʼa luu na ɲɛri na byi pu shiige baara keree kaɲuŋɔ. Pʼa ganha na fòro wù ɲuŋɔfɔɔ ni wù Kafɔɔ nigin pe wu kaa tàan, wee wemu wu ɲɛ Yesu Kirisa ge.

5 Nʼa da yi funyɔ to ni keree kii kaa ni, ali na yi ta yʼa ki cɛ xɔ bɛ. Kafɔɔ Kilɛ ya Izirayɛli shɛɛn ɲuŋɔ wolo na foro Misira fiige ki bulooro ti ni. Ga lee kadugo na, piimu pʼa pye pu ni nʼa daa baa fɛɛ ge, a wu pee kyɛɛgi. 6 Fo taashiinɛ ni mɛlɛkɛɛ piimu pʼa pu wo tayerege nizhiige ki she, na pu tatɛɛngɛ ki bɛ yaha ge, Kilɛ ya pee pɔ yaha nibiige ni shɔnhɔyɔ na gbee, cagbɔhɔ ki wo kiiri wu kaa na. 7 Mu Sodɔmu ni Gɔmɔɔri shɛɛn ni pu tàan kulogoo bɛ ya pye. Pee bi puyɛ yaha dɔdɔɔrɔ na fo na shɛ namaa pye pu na puyɛ sinnɛɛ. Na fugibaaga kʼa pye pee wo jaagi wu kanhama, kɔnhɔ pʼi bye ɲaha shɛshɛɛrɛ sipyii pusamaa bɛɛri mu.

8 Ga lee bɛ na kee keree kii tuugo pii karamɔgɔ-kafinɛjuu pii wa byi. Pʼa ganha na puyɛ pyaa wo ceepuuro ti nɔrɔgɔ, na yu na Kilɛ wʼa yu ni pee ni ŋmunuyɔ ni. A pʼi zhe Kilɛ wo Kafɛɛrɛ ti ni, na fugba mɛlɛkɛɛ pu shɛhɛlɛ, pee piimu pu ɲɛ ni nɔɔrɔ ni ge. 9 Ali na ta Mishɛli wemu wu ɲɛ mɛlɛkɛɛ ɲuŋɔfɔɔ ge, tuun wemu ni wee bi nakaara ti suruni ni Shitaanni ni Kilɛ tudunmɔɔ Musa nixhugo ki keree na ge, wu ya ta sɔɔ na Shitaanni shɛhɛlɛ wɛ, ga na wu pye yɛ na: «Kafɔɔ wu li foo tɔ ma mu.» 10 Keree kiimu ki ɲɛ pii sipyii pii ya ki cɛ-ɛ ge, kee pʼa fanri. Lajɛ we wu ɲɛ pu mu ge, wee ni naŋa yaaga wo bɛɛri wu ɲɛ nigin, wee lajɛ weyɛ pyaa kʼa gyɛɛgi nɔni pu na.

11 Bɔɔngɔ ki ɲɛ pu wogo! Kayɛn wo ɲaarigaguunɔ le tuugo pʼa ɲaari. Pʼa puyɛ yaha jé piinŋɛ ni wari la na ba Balamu ya pye wɛ. Pʼa gyɛɛgi shan puyɛ ɲuŋɔ ni, bani pʼa nʼa she le puyɛ ni ba Kore* ya pye wɛ. 12 Pu keree ma ɲuzogoro waa yee na yi ceborogo yaligee ki liduun ni. Shiige ɲɛ pu na wɛ, pu jate ya nɔ watii na ni puyɛ bɛ wɛ. Pu ɲɛ ba ɲahaya ɲɛ wɛ, kafɛɛgɛ na yi lɔ na ɲaari zanha di ɲɛ yi ni wɛ. Pu ɲɛ ba tiye ɲɛ wɛ, yemu ya ta na nagoo pyi ali yi pyeduun bɛ ni-i ge. Pu ɲɛ ba tiye ɲɛ wɛ, yemu niyɛ bɛɛri yʼa wolo, a yʼi waha fɛɛfɛɛ ge. 13 Pu ɲɛ ba suumɔ lɔhɔ lokuruyo nigbɔyɔ ɲɛ wɛ, yemu yʼa yi shiige keree kaŋaa na byi kakaya ge. Pu ɲɛ ba wɔrɔɔ ɲɛ wɛ, kiimu ya ɲaari na doroo ge. Tɛhɛnɛ baa nibiicogoŋɔ Kilɛ ya gbegele na yaha pu ɲaha na gbee.

14  Adama wo kadugo shi nibama sii gbarashuun wuu li wo ɲabige kemu mɛgɛ ki bye na Henɔki ge, wee bɛ ya keree nibaŋaa jo pii sipyii pii shizhaa na na: «Kafɔɔ wʼa da ba ba ni wu fɛfɛɛrɛ mɛlɛkɛɛ miliyaaraa niɲɛhɛmɛɛ pu ni, 15 wu ba kiiri kɔn koŋɔ sipyii pu bɛɛri na. Wu na ba jaagi shan Kilɛ ɲìi fyaara baa sipyii pu ɲuŋɔ ni pu wo kapyegee niguuŋɔɔ ki wuu na, pʼa kiimu pye pu wo Kilɛ ɲìi fyaara baara ti funŋɔ ni ge; joguumɔ pemu bɛɛri pee jurumupyii pʼa jo wá Kilɛ na ge, ni pee joguumɔ pu bɛ wuu na.» 16 Pee sipyii pii tigire tʼa pe. Pu ya dinni wɛ. Pu ma ɲaari na sahaŋi ni puyɛ pyaa wo keree la ni. Tabaara jomɔ di dan pu ni tajogo ni. Pʼi sipyii faanna, na pu kuduun wo pu ni.

Nʼa daa fɛɛ yʼa yaa na lemu pyi ge

17 Ga yee kunni na taanɲiinɛɛ, wù Kafɔɔ Yesu Kirisa wo tudunmɔɔ pʼa fɛnhɛ jomɔ pemu jo yi mu ge, yi yi funyɔ yaha pee na. 18 Pu bi ma yi yu yee mu na: «Koŋɔ ki taaxɔɔ li ba dɛɛŋɛ, lawuu fɛɛ pii na ba da wà. Pu na ba ɲaari Kilɛ ɲìi fyaara baara ni na saha ni puyɛ pyaa lakuuŋɔ keree ni.» 19 Pee sipyii pʼa waagi leni yee tɛ ni. Pu ma ɲaari na sahaŋi ni puyɛ pyaa fungɔnyɔ ni. Kilɛ Munaa ɲɛ pu na wɛ.

20 Ga yee kunni na taanɲiinɛɛ, yi la le yiyɛ ni, yi da se ɲaha na yi nʼa daa fɛfɛɛrɛ wo wu ni, yi da Kilɛ ɲɛɛri Fɛfɛɛrɛ Munaa li wo sefɛɛrɛ ti ni. 21 Yi kori yaha Kilɛ wo taanɲɛɛgɛ ki ni, yʼi wù Kafɔɔ Yesu Kirisa sige, fo wu ba ɲìi sicuumɔ nixhɔbaama kan yi mu, wu wo ɲiɲaara ti funŋɔ ni.

22 Ayiwa, piimu ya puyɛ kaala kaala ge, yʼa ɲuŋɔ ɲaari pee na. 23 Yi pu ɲuyɔ wolo na foro na ki ni. Yi da ɲuŋɔ ɲaari pusamaa bɛ na, ga yi da lee pyi ni fyaara ni, yʼi laraga kɔn pu nɔrɔmɔ keree ki bɛɛri na. Wa bu kakuunɔ la pye pu ni, yi ganha bu da gbɔn ali wufɔɔ nɔrɔmɔ fadeŋɛ ke bɛ na wɛ.

Kilɛ masɔŋɔ jomɔ

24 Kilɛ wemu wʼa da já yee mara, kɔnhɔ yee ganha bu do-e ge, wu yi pye jaagi baa fɛɛ, wu nɔhɔ yi ɲi fundangbɔhɔ na wu nɔɔrɔ wu ɲaha tàan ge, 25 wee wemu yɛ nigin wu ɲɛ wù Shɔvɔɔ Kilɛ wù Kafɔɔ Yesu Kirisa baraga ni ge, nɔɔrɔ ni gbɔɔrɔ, ni sefɛɛrɛ, ni ɲuŋɔ fɛɛrɛ tʼa dɛri wee na na co fo taashiinɛ li na, ni nimɛ, ni gbee. Amiina.

* 1:11 Kayɛn:Zhenɛzi 4:3-8; Balamu: Nɔburuu 22-24; Kore: Nɔburuu 16.

KASHƐƐ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Kashɛɛ

Yesu Kirisa wo Kashɛɛ lemu Yohana ya ɲa ge

Jɔgɔ wʼa we sɛmɛ we ka wɛ?

Yohana bɛ wu bye Yesu wo Tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu ni. Wee wʼa we sɛmɛ we ka (Kashɛɛ 1:4,9), na wu yaha Patimɔsi suumɔ lɔhɔ niŋɛ takpiiŋɛ ki na. Li wa kanna Kilɛ wo Jozaama pu jo wuu na wʼa shɛ foro kee takpiiŋɛ ke na ba kasolemɛ ɲɛ wɛ.

Piimu mu we sɛmɛ we ya fɛnhɛ tun ge, pee ɲɛ Azi fiige ki egilizii gbarashuun we. Efese kulo li lʼa bye kee fiige ke wo kugbɔɔ le. Azi fiige ki niɲaa wogo mɛgɛ ki ɲɛ na Turuki.

We sɛmɛ we kakana ɲuŋɔ

Sɛmɛ wu kafila wʼa naha tii kashɛɛ la na: «Yesu Kirisa wo kashɛɛ lemu Yohana ya ɲa ge, Kilɛ ya lee shɛ wu na, kɔnhɔ keree kiimu kʼa yaa na pye jɛri funŋɔ ni ge, kee di shɛ wu kapyebyii pu na.» (Kashɛɛ 1:1). Pee jomɔ pe ya ɲaha tii lemu na ge, lee ɲɛ kanhagana lemu na pʼa nʼa daa fɛɛ pu kana ge. Kanhama pemu pʼa ma ge, Kilɛ bi nʼa daa fɛɛ pu gbegele pee kanhama pu wuu na, wu da pu logoo wari pʼi gori yaha ɲɔmɛɛ fɛɛrɛ ni nʼa daa wu funŋɔ ni.

Keree kiimu ki da ba bye Kilɛ fungɔngɔ na ge, wu mɛlɛkɛ wa wʼa tun wʼa pa Yohana lɔ kari fugba wu ni, na shɛ kee shɛ wu na (Kashɛɛ 4:1-2).

Sɛmɛ wu kafila ɲugbɔyɔ

Kashɛɛ 1 Yohana ya Yesu Kirisa ɲa wu nɔɔrɔ wu ni.

Kashɛɛ 2—3 Sɛmɛɛ pii pʼa tun egilizii gbarashuun wu mu ge.

Kashɛɛ 4:1—8:5 Fɛ tɛhɛɛ gbarashuun we.

Kashɛɛ 8:6—11:19 Maya gbarashuun we.

Kashɛɛ 12:1—15:8 Ɲaha shɛshɛɛrɛ gbarashuun we.

Kashɛɛ 16 Kilɛ loyire cɛɛgbuugoo gbarashuun we.

Kashɛɛ 17:1—20:15 Babilɔni ja ja keree.

Kashɛɛ 21:1—22:5 Fugba nivomɔ, ɲiŋɛ nivoŋɔ ni Zheruzalɛmu nivomɔ.

Kashɛɛ 22:6-21 Yesu ɲɔ jomɔ pu ɲɛ Kitabu wu taxɔgɔ ki ni na: «Li wii, nɛ na ba jɛri funŋɔ ni!» A nʼa daa fɛɛ pʼi wu ɲɔ shɔ na: «Amiina. Mu wu pa, wù Kafɔɔ Yesu!»

1

We Kitabu we kakana ɲuŋɔ

1 Yesu Kirisa wo kashɛɛ lemu Yohana ya ɲa ge, Kilɛ ya lee shɛ wu na, kɔnhɔ keree kiimu kʼa yaa na pye jɛri funŋɔ ni ge, kee di shɛ wu kapyebyii pu na. Wu mɛlɛkɛ wa Kilɛ ya tun wu kapyebye Yohana mu, kɔnhɔ pʼi kee keree ki cɛ. 2 Kilɛ ya jomɔ pemu jo, ni Yesu Kirisa ya can wemu shɛ Yohana na ge, yee bɛɛri wʼa paari. Bani wʼa pye yi bɛɛri sɛɛri. 3 Wemu wʼa sɔɔ na we kapaŋaa Kitabu we jomɔ kalaa sipyii mu ge, ni wemu wʼa wu jomɔ nuri, keree kii kʼa ka ge, na kee co ge, pee ɲɛ duba nagoo! Bani ki pyeduun wʼa tɛɛŋɛ.

Fò wemu wʼa kan egilizii gbarashuun wu mu ge

4 Nɛ Yohana wʼa we sɛmɛ we tun yee Azi fiige ki egilizii gbarashuun wu mu; jo Kilɛ wu niimɛ ni ɲaɲiŋɛ kan yi mu, wee wemu wu ɲɛ, ni wʼa bye, ni wu na ba ba ge! Munahaa gbarashuun wemu wu wa wu saanra koro li ɲaha tàan ge, kee ki li pye mu yi mu. 5 Yesu Kirisa bɛ wu li pye mu yi mu, wee wemu wu ɲɛ sɛɛri ɲɔmɛɛ fɔɔ ge, wee wu ɲɛ shɛnshiimɛ na fɛnhɛ ɲɛ na foro xu ni. Ɲiŋɛ ke saannaa wo Saan wu ɲɛ wii. Wèe kaa ya dan Yesu Kirisa ni, lee na wʼa wu shishan kan pʼa wo wèe wuu na, na wèe shɔ wù jurumu wu na, 6 na wèe pye Kilɛ wo saanra te wo sipyii ni saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ; kɔnhɔ wèe di bye wù To Kilɛ wu wo kapyeŋɛɛ pyevɛɛ. Nɔɔrɔ ni sefɛɛrɛ ti ɲɛ wu wuuro fo tɛhɛnɛ baa. Amiina.

7 Li wii, wu na ba ba ɲahaya yi na!

Sipyii bɛɛri na ba wu ɲa.

Ali piimu pʼa wu firi ge,

pee bɛ na ba wu ɲa.

Ɲiŋɛ ki shi wu bɛɛri na ba mɛhɛɛ suu wu wuu na.

Uun, lee kunni na ba bye! Amiina.

8 Kafɔɔ Kilɛ, Se Bɛɛri Fɔɔ ya jo: «Nɛ wu ɲɛ, Alifa ni Omega we, ɲɔkɔɔnrɔ te ni taxɔgɔ ke.» Wee wemu wu ɲɛ, ni wʼa bye, ni wu na ba ba ge.

Kilɛ ya kashɛɛ lemu shɛ Yohana na ge

9 Nɛ ɲɛ Yohana, yee ceborona. Yesu wo kariɲɛɛgɛ ki funŋɔ ni nɛ ni yee ya pinnɛ wu wo saanra ti na, na binnɛ kanhama ni loxulo bɛ na. Nɛ bi Kilɛ Kafila wu yɛrɛ pyi, na Yesu sɛɛri keree yu. A pʼi ba nɛ co lee wuu na, na shɛ nɛ yaha takpiiŋɛ ka na suumɔ lɔhɔ ki niŋɛ ni, kee mɛgɛ ɲɛ na Patimɔsi. 10 Kafɔɔ wo caŋa* ka na, a Kilɛ Munaa di jé nɛ ni. A nɛ mujuugbɔɔ la logo na kadugo yíri ba maga mɛɛ ɲɛ wɛ, 11 na: «Ma ɲii lʼa lemu ɲa ge, lee ka Kitabu wu ni ma tun egilizii gbarashuun wu wo nʼa daa fɛɛ pu mu: Efese, ni Simirini, ni Pɛrigamu, ni Tiyatiiri, ni Saridɛsi, ni Filadɛlifi, ni Lawodise.»

12 Mujuu le nɛ bi nuri ge, a nɛ ŋmahana ɲɛri na lee jovɔɔ wu wii. Ba nɛ wu ɲa wɛ, na sanni sokinnaa gbarashuun ɲa. 13 A nɛ yaaga ka ɲa pu tɛ ni kʼa bi foro sipya fɛni. Fadedɔɔngɔ ɲɛ wu na, sanni kirige dʼa pɔ wu dodoŋɔ na. 14 Wu ɲuzhiire di fiinŋɛ lagilagi ba dubya wele shiire ɲɛ wɛ, kelee ba zanha kagereye ɲɛ wɛ. Wu ɲìi di ɲɛ ba naɲiŋɛ ɲɛ wɛ. 15 Wu tɔɔyɔ ɲɛ ba daɲaa tɔɔrɔ ɲɛ wɛ, na ya temu ɲaaŋa fo ti na ɲí ge. Wu mujuu ɲɛ ba loɲɛhɛŋɛ fɔɔ ɲɛ wɛ. 16 Wɔrɔɔ gbarashuun ɲɛ wu kanige keŋɛ ni. Ɲɔyɔ shuun ŋmɔpara nidaan di foro wu ɲɔ ni. Wu ɲaha kʼi ɲɛ ba cafuna caŋa ɲɛ wɛ.

17 Ba nɛ wu ɲa wɛ, na do wu tɔɔyɔ ni ba gbo ɲɛ wɛ. A wu wu kanige keŋɛ taha nɛ na na jo: «Ma ganha bu fya wɛ, nɛ wu ɲɛ Nizhiimɛ we ni Kurogo wo we. 18 Nɛ ɲɛ ɲìi na, nɛ bi xu, li wii nʼa da gori yaha ɲìi na gbee. Xu ni Adɛsi kenikaangaa ki wa nɛ mu. 19 Keree kiimu mʼa ɲa ni kiimu ki wa wà ge, ni kiimu ki da ba bye ge, kee ka. 20 Wɔrɔɔ gbarashuun we mʼa ɲa nɛ kanige keŋɛ ki ni, ni sanni sokinnaa gbarashuun wu ge, kaŋmɔhɔnɔ lemu pee ya zhɛɛ ge, lee le: Wɔrɔɔ gbarashuun wu ɲɛ egilizii gbarashuun wu mɛlɛkɛɛ, sokinnaa gbarashuun wu ɲɛ egilizii gbarashuun we.

2

Sɛmɛ wemu wʼa tun Efese egilizi wu mu ge

1 «Egilizi wu wu ɲɛ Efese ni ge, sɛmɛ tun wee wo mɛlɛkɛ* wu mu na: «Wɔrɔɔ gbarashuun wu wa wemu kanige keŋɛ ni ge, wee di ɲaari sanni sokinnaa gbarashuun wu niŋɛ ni ge, wee ya jo: 2 Nɛ mu kapyegee ki cɛ, ni ma kapyeŋɛɛ nigbɔhɔɔ kee, ni ma loxulo le. Nɛ cɛ jo mu ya loxulo taa sipyikuuyo kapyegee tàan wɛ. Piimu pʼa yu na tudunmɔɔ pee ɲɛ, na ta pʼi ɲɛ pere-e ge, mʼa pee taanna wii na pu ta kafinɛjuu. 3 Mʼa loxulo ta na kanhama xu nɛ wuu na, la shishiin ya ta ma yatɛnyɛ gbo wɛ. 4 Ga ma taanɲɛɛgɛ nizhiige kemu mʼa yaha ge, kee wuu na nʼa da ma jaagi. 5 Tayerege kemu ni ma bi bye na na pa do ge, mayɛ funŋɔ to kee na, mʼa daburajɛ jo ma jurumu wu na, mʼa guri ma kapyegee nizhiigee ki na. Ma bye ma di ya daburajɛ jo wɛ, nʼa da zhɛ ma yíri, di ma sokinna wu laha wu tayahaŋa ni. 6 Le bɛɛri kadugo na kasaana lemu mʼa byi ge, lee li wa mɛ. Nikolayitii pu wo kapyegee kʼa sii pɛn mu mu, kee kunni ya sii pɛn nɛ bɛ mu.

7 «Kilɛ Munaa ya lemu yu egilizii pu mu ge, wemu na logo ge, wu logo! Wemu ba se ta, Ɲìi Sicuumɔ Tige kemu ki wa Kilɛ wo Alijinɛ wu ni ge, nɛ na ba kee pya wa kan weefɔɔ mu wu li.»

Sɛmɛ wemu wʼa tun Simirini egilizi wu mu ge

8 «Egilizi wu wu ɲɛ Simirini ni ge, sɛmɛ tun wee wo mɛlɛkɛ wu mu na: Wemu wu ɲɛ nizhiimɛ we ni kurogo wo we, ni wʼa xu na guri ɲɛ ge, wee ya jo:

9 «Nɛ wa ma kanhama pe ni ma la baa fɛɛrɛ ti fiin, na ta mʼi ɲɛ lafɔɔ! Pii pʼa puyɛ pyi Yawutuu, ga pee di ɲɛ Yawutuu wɛ, bani Shitaanni wo pɛɛŋɛ puga ki sipyii pu ɲɛ pere. Mɛkyɛɛgɛrɛ jomɔ pemu bɛɛri pee wʼa yu na waa ma na ge, nɛ wʼa pu bɛɛri nuri. 10 Kanhama pe pu da ba ma ta ge, ma ganha bu fya pee na wɛ. Li wii Shitaanni na ba pii yaha yee ni kaso ni na yee nɔhɔ wolo. Yee na ba ganha cabyaa kɛ funŋɔ ni. Pye nʼa daa sipya fo ma caxhugo. Lee bu bye, nɛ na ɲìi sicuumɔ saanra ɲudɔnɔ kan ma mu.»

11 «Kilɛ Munaa ya lemu yu egilizii pu mu ge, wemu na logo ge, wu logo! Wemu ba se ta wee da ga ba xu shuun xu wɛ.

Sɛmɛ wemu wʼa tun Pɛrigamu egilizi wu mu ge

12 «Egilizi wu wu ɲɛ Pɛrigamu ni ge, sɛmɛ tun wee wo mɛlɛkɛ wu mu na: ‹Ɲɔyɔ shuun ŋmɔpara nidaan li wa wemu keŋɛ ni ge, wee ya jo:

13 «Kulo lemu ni mu ya tiin ge, nɛ lee cɛ, lee ɲɛ Shitaanni saanra koro tasinŋɛ. Antipasi we wu ɲɛ nɛ sɛɛri ɲɔmɛɛ fɔɔ ge, pʼa wee gbo wolo yee niŋɛ ni Shitaanni tatɛɛngɛ ki ni. Ga lee bɛ na, mu ya mara yaha nɛ na, mu ya ta foro nɛ nʼa daa wu kaa tàan wɛ. 14 Ga nʼa da ma jaagi keree kii shizhaa na. Balamu bi kalaa wemu kaan Balaki mu wu na daga na Izirayɛli nagoo pu tɔɔgɔ leni kakuuŋɔɔ ni ge, sipyii pii wa mu yíri wà, pee ya sɔɔ na daha wee kalaa we ninumɔ fɛni. Wʼa bi Izirayɛli nagoo pu pye pu na yapɛrɛɛ xaara xaa, na dɔdɔɔrɔ pyi. 15 Na fara lee bɛ na, pii bɛ wa yee mu wà pee ya sɔɔ Nikolayitii pu wo kalaa wu na. 16 Lee wuu na daburajɛ jo ma jurumu wu na. Ni lee bɛ wɛ, nɛ na ba ma yíri tɔvuyo na, ŋmɔpara le lʼa foro na ɲɔ ki ni ge, di lee taga yogo tun ni pee ni.

17 «Kilɛ Munaa ya lemu yu egilizii pu mu ge, wemu na logo ge wu logo! Wemu bu se ta, yalige kemu mɛgɛ ki ɲɛ maanɛ* ki niŋmɔhɔŋɔ di ɲɛ ge, nɛ na kee kan weefɔɔ mu, di kagereŋɛ nivige bɛ kan weefɔɔ mu. Mafoŋɔ na ba ga kee na, wa shishiin da kee cɛ wɛ fo ki tavɔɔ yɛ.»

Sɛmɛ wemu wʼa tun Tiyatiiri egilizi wu mu ge

18 «Egilizi wu wu ɲɛ Tiyatiiri ni ge, sɛmɛ tun wee wo mɛlɛkɛ wu mu na: Kilɛ Ja we, wee wemu ɲìi ki ɲɛ ba naɲiŋɛ ɲɛ wɛ, ni wu tɔɔyɔ yi ɲɛ ba daɲaa tɔɔrɔ ɲɛ wɛ temu tʼa ɲí ge, wee ya jo:

19 «Nɛ mu kapyegee ki cɛ: Ma taanɲɛɛgɛ ke, ni ma nʼa daa we, ni ma saama pu bɛɛri, ni ma loxulo le. Nɛ li cɛ jo ma kurogo kapyegee kʼa ɲɛhɛ nizhiigee ki na. 20 Ga cèe Zhezabɛli wemu wʼa wuyɛ pyi Kilɛ tudunmɔ ge, mu ya wee yaha wu na nɛ wo kapyebyii pu piinŋɛ, na pu pye pu na dɔdɔɔrɔ pyi, na yapɛrɛɛ xaara bɛ xaa. Lee wuu na nʼa da ma jaagi. 21 Nɛ tuun wa kan wu mu, kɔnhɔ wu daburajɛ jo wu jurumu wu na. Ga wu ya ta sɔɔ na daburajɛ jo wu dɔdɔɔrɔ ti na wɛ. 22 Lee wuu na nʼa da wu shan yama yasinnɛgɛ na. Piimu pʼa taanfɛɛgɛ pyi ni wu ni ge, di pee bɛ curi kanhagbɔ ni pu bye pʼi ya daburajɛ jo pu kapyegee ki na wɛ. 23 Nʼa da ba wu nagoo pu bɛ gbo. Egilizii pu bɛɛri na ba li cɛ na nɛ sipyii fungɔnyɔ ni pu ɲidaan keree bɛɛri cɛ. Nɛ na ba yee bɛɛri nigin nigin saraa kan yi mu na bɛ ni yi kapyegee ni. 24 Yee Tiyatiiri shɛɛn samaa kunni yee piimu sanha sɔɔ wee kalaa wu na-ɛ ge; wee pʼa byi Shitaanni wo kaŋmɔhɔŋɔɔ nigbɔhɔɔ ki ge; nʼa da yi jo yi mu jo nʼa da ga tuguro tatii taha yi ɲuŋɔ ni wɛ. 25 Ga nʼa daa we wu wa yee mu ge, yi wee co ɲɔ xuuni, fo di ba shɛ ba. 26 Wemu bu se ta na nɛ wo kapyegee ki fɔri, fo na nɔ taaxɔɔ li na, nɛ na ba wee pye fanhafɔɔ shi wu ɲuŋɔ ni.

27 Wee na ba shi wu mara ni tɔɔrɔ pubiin ni,

na wu ja ja

ba pʼa puuro shɔhɔɔ

jii jagana lemu na wɛ.

Kee fanha ke nɛ bɛ ya ta na To Kilɛ mu. 28 Nɛ na ba ɲimuguɲɔ wɔrɔ bɛ kan weefɔɔ mu.

29 «Kilɛ Munaa ya lemu yu egilizii pu mu ge, wemu na logo ge, wu logo!»

3

Sɛmɛ wemu wʼa tun Saridɛsi egilizi wu mu ge

1 «Egilizi wu wu ɲɛ Saridɛsi ni ge, sɛmɛ tun wee wo mɛlɛkɛ wu mu na: Kilɛ Munahaa gbarashuun ni wɔrɔɔ gbarashuun wu wa wemu keŋɛ ni ge, wee ya jo:

Nɛ mu kapyegee ki cɛ. Sipyii ya mu pyi wye, na ta mu di ɲɛ gbo. 2 Ayiwa, ŋmunumɔ pu yaha, pusamaa pii pʼa taxuyo shaa ge, mʼa pee logoo waha, mʼa pu niyɛ curi; bani nɛ ta mu kapyegee ki ta ki ɲɔporo na na Kilɛ wu ɲaha tàan wɛ. 3 Kalaa wemu mʼa ta ge, ni logogana lemu na mʼa wu logo ge, ma funŋɔ yaha nidogo wee na, mʼa wu co, mʼa yere ma jurumu wu na. Ma bu bye ma di ya ŋmunumɔ pu yaha wɛ, nɛ na ba ma fo ba nagaa ɲɛ wɛ. Tuun wemu ni nʼa da ba ge, mu ya wee cɛ wɛ. 4 Ga lee bɛ na sipyii pii wa mu yíri Saridɛsi ni piimu sanha pu fàya nɔrɔgɔ wɛ. Faviye yi da ba le pu na pu da ɲaari ni nɛ ni, bani pʼa yaa ni lee ni. 5 Wemu ba se ta, faviye yi da ba le weefɔɔ na. Nɛ da ga ba wu mɛgɛ fɔrɔgɔ di wolo ɲìi sicuumɔ Kitabu wu ni wɛ. Nɛ na ba yi jo na To Kilɛ ni wu mɛlɛkɛɛ pu ɲaha tàan jo weefɔɔ wu wa nɛ wo.

6 «Kilɛ Munaa ya lemu yu egilizii pu mu ge, wemu na logo ge, wu logo!»

Sɛmɛ wemu wʼa tun Filadɛlifi egilizi wu mu ge

7 «Egilizi wu wu ɲɛ Filadɛlifi ni ge, sɛmɛ tun wee wo mɛlɛkɛ wu mu na: Wemu wu ɲɛ fɛɛfɛɛ na can yu ge, ni saannaa Dawuda wo kenikaan li wa wu keŋɛ ni ge, wee wemu wu da já gbura ki mugi ni wa yafiin da já ki tɔ-ɛ ge, ni wu na já gbura ki tɔ bɛ wa shishiin da já ki mugi-i ge, wee ya jo:

8 «Nɛ mu kapyegee ki cɛ. Li wii nɛ ɲɔ ki nimugiyahaŋa yaha ma ɲaha tàan, wa shishiin da já ki tɔ wɛ. Mʼa nɛ kafila wu co, ma ya ta foro nɛ kaa tàan wɛ, na ta fanha katii bɛ di ɲɛ ma ni wɛ. 9 Shitaanni wo pɛɛŋɛ puga ki sipyii piimu pʼa yu na Yawutuu pee ɲɛ, na ta pʼi ɲɛ Yawutuu-i ge, kafinɛyɛ pee ya gɔɔn. Nɛ na ba pee karamu fo pʼa pa nuguro sin ma fɛɛ ni, pʼi li cɛ na mu ya taan nɛ mu. 10 Mʼa nɛ jomɔ pu mara ni loxulo ni, lee wuu na kanhama tuun we wu da ba nɔ koŋɔ bɛɛri na, na ɲiŋɛ ki sipyii pu bɛɛri nɔhɔ wolo ge, nɛ bɛ na ma mara wee tuun wu ni. 11 Jɛri tapyege ni nʼa da ba. Le li wa ma keŋɛ ni ge, lee co xuuni, kɔnhɔ wa shishiin ganha da ma saanra ɲudɔnɔ li shɔ ma na wɛ. 12 Wemu ba se ta, nɛ na ba weefɔɔ pye ba na Kilɛ wu pugbɔhɔ ki beni wa ɲɛ wɛ. Wee da ga laha wà bada wɛ. Nɛ na ba na Kilɛ wu mɛgɛ ka weefɔɔ na, ni na Kilɛ wu kulo li mɛgɛ Zheruzalɛmu-fomɔ we. Wee na ba digi na yìri fugba we ni na To Kilɛ wu yíri. Nɛ na ba na mafoŋɔ ki bɛ ka wu na.

13 «Kilɛ Munaa ya lemu yu egilizii pu mu ge, wemu na logo ge, wu logo!»

Sɛmɛ wemu wʼa tun Lawodise egilizi wu mu ge

14 «Egilizi wu wu ɲɛ Lawodise ni ge, sɛmɛ tun wee wo mɛlɛkɛ wu mu na: Nɛ wemu mɛgɛ ki ɲɛ Amiina ge, na ɲɛ sɛɛri ɲɔmɛɛ fɔɔ, ni can fɔɔ, ni yaŋmuyɔ yi bɛɛri nɔhɔshaanra Kilɛ mu ge, nɛ jo:

15 «Nɛ mu kapyegee ki cɛ. Mu ya ɲiŋɛ wɛ; ma di ya wɛri wɛ. Mu da bi ɲiŋɛ kelee na wɛri lee bi da daan nɛ ni. 16 Ga mu ɲɛ ba lowɔgɔwɔgɔŋɔ ɲɛ wɛ: Ma ya wɛri wɛ; ma di ya ɲiŋɛ wɛ, lee wuu na nʼa da ba ma tugi yeege na ɲɔ ki ni. 17 Mu ya jo na yara fɔɔ mu ɲɛ, na mu ya naafuu ta, na mu mago ɲɛ wa yaaga na wɛ, na ta mu bi yaa na li cɛ na kanhama fɔɔ mu ɲɛ, ni ɲaa fɔɔ, ni la baa fɔɔ, ni fyɛn. Mu bi yaa na li cɛ na ma ceepile wo wu ɲɛ. 18 Lee wuu na nɛ mu yɛri jo ma sanni yɛ pyaa shɔ nɛ mu, kɔnhɔ mʼa bye lafɔɔ. Mʼa favige shɔ, kɔnhɔ mʼa fàŋa ta le, ma ceepile wo ganha ba ɲaa lʼa ma shiige wɛ. Mʼa ɲɛyaŋaa shii shɔ mʼa pee fara ma ɲìi na, kɔnhɔ ma da ɲaa. 19 Piimu kaa lʼa dan nɛ ni ge, pee na nɛ dinni, na pu kuuni bɛ. Ayiwa, ma zɔ wu bɛɛri kan daburajɛ jo mu. 20 Nɛ kunni niyerege ki wa kuɲɔɔ li ɲɔ na, na gbura ki kuuni. Wa bu nɛ mujuu logo na gbura ki mugi nɛ mu, nɛ na ba jé na li ni weefɔɔ ni, weefɔɔ bɛ di li ni nɛ ni. 21 Wemu ba se ta, nɛ na ba weefɔɔ teŋɛ nayɛ yíri na saanra koro li na, ba nɛ bɛ ya se ta na diin na To Kilɛ yíri wu saanra koro li na tiingana lemu na wɛ.

22 «Kilɛ Munaa ya lemu yu egilizii pu mu ge, wemu na logo ge wu logo!»

4

Kilɛ wo saanra koro le, ni na wu pɛlɛ fugba we ni

1 Lee kadugo na a nɛ wii sanha, na fugba wu ɲɔ ki ɲa kʼa mugi. Mujuu le nɛ fɛnhɛ logo, lʼi ɲɛ ba maga mɛɛ ɲɛ-ɛ ge, a lee mujuu lʼi nɛ pye sanha na: «Dugi naha, keree kiimu kʼa yaa na pye le kadugo na ge, di ba kee shɛ ma na.» 2 Taapile ni a Kilɛ Munaa di jé nɛ ni. Li wii, saanra koro la bye fugba wu ni, wa wu bi tiin lee na. 3 Wemu wʼa bi tiin lee na ge, wee bi ɲí ba pɛɛwa kagereye ya ɲɛ wɛ, yemu mɛgɛ ki ɲɛ na zhasipu ni sariduwani ge. Kilɛ ŋmɔpara li bi lee saanra koro li maha, ba mʼa li wii wɛ, mʼa li ta li na ɲí ba pɛɛwa kagereŋɛ ka ɲɛ wɛ, kemu mɛgɛ ki ɲɛ emerɔdi ge. 4 Saanra korogoo kɛlɛɛ shuun ni shishɛɛrɛ (24) wʼa lee saanra koro li maha. Nɔhɔlɛɛ kɛlɛɛ shuun ni shishɛɛrɛ (24) wu bi tiin kee saanra korogoo ki na, pee ɲɛ na fadeviire le. Saanra ɲudɔŋɔɔ di ɲɛ pu bɛɛri nigin nigin ɲuyɔ ni, kiimu ya yàa ni sanni ni ge. 5 Kilɛ-ɲiŋɛɛ, ni mujoŋɔɔ, ni Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ di foro lee saanra koro li ni. Sokinnaa gbarashuun wemu wʼa ɲí ge, pee ɲɛ saanra koro li ɲahagbaa na. Pee ɲɛ Kilɛ Munahaa gbarashuun we. 6 Saanra koro li ɲahagbaa li bɛ di ɲɛ kanna gba lɔhɔ ki, kemu ya yàa ni vɛɛri ni ge, vɛɛri wemu ya wii na ɲaa ba jaawiige ɲɛ wɛ. Ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ wʼa bye pu niŋɛ ni na saanra koro li maha. Yi ɲahaya ni yi kaduyo bɛɛri di ɲɛ ɲìi. 7 Ɲìi yaŋmuyɔ yi nizhiige ɲɛ ba cɛnri ɲɛ wɛ. Shuun wogo ki ɲɛ ba nupepinŋɛ ɲɛ wɛ. Taanri wogo ki ɲaha ɲɛ ba sipya wogo ɲɛ wɛ. Shishɛɛrɛ wogo ki ɲɛ ba ɲaa niyirige ɲɛ wɛ. 8 Kapaya gbaara ɲɛ yee ɲìi yaŋmuyɔ yi bɛɛri nigin nigin mu. Yee kapaya yi nɔhɔdaan ni yi fugba wu bɛɛri bye ɲìi. Yee yaŋmuyɔ yi bi yoyo cee gbee caŋa fara piige na na:

«Fɛfɛɛrɛ, fɛfɛɛrɛ, fɛfɛɛrɛ,

wù Kafɔɔ Kilɛ, Se Bɛɛri Fɔɔ,

wemu wʼa bye, ni wu ɲɛ wà, ni wu na ba ba ge.»

9 Saanra koro li tiinvɔɔ we, wee wemu wu da gori yaha ɲìi na gbee ge, ye ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ we ba yoyo cee, na wu pɛlɛ, na wu sɔni, na baraga tɛri wu na tuun wemu ni, 10 nɔhɔlɛɛ kɛlɛɛ shuun ni shishɛɛrɛ (24) wu bɛ na nuguro sin wee tuun wu ni saanra koro li tiinvɔɔ wu ɲahagbaa na, wee wemu wu da gori yaha ɲìi na gbee ge, na wu pɛlɛ, na pu saanra ɲudɔŋɔɔ ki kɔɔngi na ki yaha saanra koro li ɲahagbaa na, na jo:

11 «Wù Kafɔɔ ni wù Kilɛ,

mu wʼa yaŋmuyɔ yi bɛɛri yàa,

mu ɲidaan funŋɔ ni yaŋmuyɔ yi bɛɛri ya yàa,

mu ɲidaan funŋɔ ni yi bɛɛri ɲɛ bɛ.

Lee wuu na, nɔɔrɔ, ni pɛɛŋɛ,

ni sefɛɛrɛ ya yaa ni ma ni.»

5

Kitabu we ni Dubyapige ke

1 Lee kadugo na a nɛ Kitabu nigurugo ɲa saanra koro li tiinvɔɔ wu kanige keŋɛ ni. Wee kadugo ni wu ɲaha bɛɛri bye kama, fɛ tɛhɛɛ gbarashuun dʼa taga wu ɲɔ mara. 2 A nɛ mɛlɛkɛ baraga wo wa ɲa wu na kaan ɲiini ni mujuugbɔɔ ni na: «Jɔgɔ wʼa yaa ni fɛ pu gyɛɛgi ni, kɔnhɔ wu Kitabu wu ɲɔ mugi wɛ?» 3 Wa shishiin ya ta fugba wu ni, kelee ɲiŋɛ ki na, kelee ɲiŋɛ ki nɔhɔdaan, wemu na já wee Kitabu wu ɲɔ mugi wu wu funŋɔ wii wɛ. 4 Ba ni wa shishiin di bi sanha da wemu wʼa yaa ni Kitabu wu ɲɔ mugi ni, wu wu funŋɔ wii wɛ, wee tuun wu ni a nɛ sii na mɛɛ suu xuuni. 5 A nɔhɔlɛ wa di nɛ pye: «Ma ganha ba mɛɛ suu wɛ; li wii cɛnri we wʼa foro Zhuda shi wu ni ge, Dawuda yasege ke, wee ya se ta. Lee funŋɔ ni wu na já fɛ tɛhɛɛ gbarashuun wu kyɛɛgi na Kitabu wu ɲɔ mugi.»

6 A nɛ Dubyapige* niyerege ɲa lee saanra koro le, ni ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ, ni nɔhɔlɛɛ pu niŋɛ ni, ma na giin na pʼa ki gbo. Yeŋɛɛ gbarashuun ni ɲìi gbarashuun wu bye ki na. Kee ɲìi gbarashuun wu ɲɛ Kilɛ Munahaa gbarashuun we. Kee ya tun ɲiŋɛ ki kabaya yi bɛɛri na. 7 A Dubyapige kʼi fulo na Kitabu wu nigurugo ki lɔ saanra koro li tiinvɔɔ wu kanige keŋɛ ki ni. 8 Ba Dubyapige kʼa wee Kitabu wu lɔ wɛ, a ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ ni nɔhɔlɛɛ kɛlɛɛ shuun ni shishɛɛrɛ (24) wu nuguro sin ki fɛɛ ni. Konɔyɔ ɲɛ pu bɛɛri nigin nigin keye ni, ni sanni cɛɛgbuugoo, kee bi ɲi nudanga yawurire na. Tee ɲɛ Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ sipyii pu Kilɛ-ɲɛrɛyɛ. 9 Pu bi yofoŋɔ cee na:

«Pʼa mu gbo.

Mʼa sipyii pii ɲuyɔ wolo

ni ma shishan pu ni na kan Kilɛ mu,

na foro kpɔnhɔɔ ki bɛɛri ni, ni shi jomɔ pu bɛɛri ni,

ni shi wu bɛɛri ni, ni fiiye yi bɛɛri ni,

Lee wuu na mu yɛ wʼa yaa ni Kitabu wu jo ni,

mʼa wu fɛ pu kyɛɛgi.

10 Mʼa pee pye Kilɛ saanra ti sipyii,

ni saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ, Kilɛ mu.

Pee na ba saanra pyi ɲiŋɛ ki na.»

11 Lee kadugo na a nɛ wii na mɛlɛkɛɛ niɲɛhɛmɛɛ jomɔ logo. Pee bi saanra koro le, ni ɲìi yaŋmuyɔ ye, ni nɔhɔlɛɛ pu maha. Pee bye mɛlɛkɛɛ miliyoo niɲɛhɛmɛɛ tɛhɛnɛ baa wuu. 12 Pee bi mujoŋɔɔ waa na:

«Dubyapige ke pʼa gbo ge, kee ya yaa ni sefɛɛrɛ,

ni yaaga fɛɛrɛ, ni fungɔngɔ fɛɛrɛ, ni fanha,

ni pɛɛŋɛ, ni nɔɔrɔ, ni masɔŋɔ ni.»

13 Kilɛ wo yaŋmuyaaya yemu bɛɛri yi ɲɛ fugba we ni ge, ni ɲiŋɛ ke na ge, ni ɲiŋɛ ke nɔhɔdaan ge, ni suumɔ lɔhɔ ke ni ge, a nɛ yee bɛɛri mujoŋɔɔ logo yi na yoyo cee na:

«Masɔŋɔ, ni pɛɛŋɛ, ni nɔɔrɔ, ni sefɛɛrɛ ti pye

saanra koro li tiinvɔɔ

ni Dubyapige ki woyo fo gbee.»

14 A ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ wu jo: «Amiina.» A nɔhɔlɛɛ pʼi nuguro sin na ki pɛlɛ.

6

Dubyapige kʼa Kitabu wu fɛ pu kyɛɛgi

1 Ba Dubyapige kʼa fɛ tɛhɛɛ gbarashuun wu wa nigin kyɛɛgi tuun wemu ni wɛ, a nɛ ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ wu wa nigin mujuu logo ba Kilɛ ma sɛlɛ mɛ wɛ na: «Pa!» 2 Lee kadugo na a nɛ shɔnfige ka ɲa. Wemu wʼa bi dugi kee na ge, sindaa ɲɛ wu keŋɛ ni. Saanra ɲudɔnɔ bi kan xɔ wee mu. Wu sefɛɛrɛ wo wʼa foro, wu na ba se ta.

3 Tuun wemu ni wʼa fɛ shuun wo pu kyɛɛgi ge, a nɛ ɲìi yaŋmuŋɔ shuun wogo ki mujuu logo na: «Pa!» 4 A shɔnɲiga ka di foro. Wemu wʼa bi dugi kee na ge, sefɛɛrɛ ya kan xɔ wee mu na ke koŋɔ ke ɲaɲiŋɛ xɔ, kɔnhɔ sipyii di da puyɛ gbuu. Ŋmɔpara niduunnɔ ya kan wu mu.

5 Tuun wemu ni wʼa fɛ taanri wo pu kyɛɛgi ge, a nɛ ɲìi yaŋmuŋɔ taanri wogo ki mujuu logo na: «Pa!» A shɔnwɔhɔŋɔ ka di foro. Wemu wʼa bi dugi kee na ge, shaa li bye wee keŋɛ ni na daanna pyi. 6 A nɛ mujuu la logo ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ wu tɛ ni na: «Shinma tuugo ka wo kilo nigin ya bɛ ni shɛn nigin caŋa ɲii saraa ni. Shinma tuugo katii bɛ wo kiloo taanri bɛ ya bɛ ni wee saraa we ninumɔ ni. Ma ganha bu da sìnmɛ pe ni duvɛn wu kyɛɛgi wɛ.»

7 A wu fɛ shishɛɛrɛ wo pu kyɛɛgi, a ɲìi yaŋmuŋɔ shishɛɛrɛ wogo kʼi jo: «Pa!» 8 A nɛ shɔngɔ ka ɲa kʼa foro, kee bi kiikaan. Wemu wʼa bi dugi kee na ge, wee mɛgɛ ɲɛ xu. Adɛsi bi taha wee fɛni. Sefɛɛrɛ bi kan pu mu ɲiŋɛ ke taaga shishɛɛrɛ wogo ki na; kɔnhɔ pu da sipyii gbuu ni ŋmɔparaa ni, ni xuugbɔhɔ, ni kafɛɛyɛ yama, ni ɲiŋɛ ke yacoyo ni.

9 Wʼa fɛ kaguro wo pu kyɛɛgi tuun wemu ni ge, sipyii piimu pʼa gbo Kilɛ jomɔ pe ni wu sɛɛri keree ki fɛni ge, a nɛ pee wo munahaa ki ɲa saraga yi tawologo ki nɔhɔdaan. 10 Pee bi mujoŋɔɔ waa na: «Wu Kafɔɔ, fɛfɛɛrɛ wo ni can wo we, fo tuun wekɛ ni mu di da ba kiiri kɔn ɲiŋɛ ki sipyii pu na, mʼa wèe shishan pu yogo jo wɛ?» 11 Wee tuun wu ni, a pʼi fadedɔɔnyɔ niviye kan pu bɛɛri nigin nigin mu, na pu pye na pu jɛri pye sanha loxulo li ni, fo pu kapyebyeɲii, ni pu cebooloo pu bu shɛ fa; pee piimu pʼa yaa na gbo lee gbogana li na ba pee ɲɛ-ɛ ge.

12 Lee kadugo na a nɛ Dubyapige ki ɲa kʼa fɛ gbaara wo pu kyɛɛgi. Wee tuun wu ni a ɲiŋɛ kʼi jɛlɛ xuuni. A piige di jé caŋa ɲii li ni, a lʼi wɔ ba fawɔhɔŋɔ ɲɛ wɛ. A yeŋɛ ki bɛɛri di ɲaaŋa ba shishan ɲɛ wɛ.

13 A fugba wɔrɔɔ kʼi do ɲiŋɛ ki na ba kafɛɛgɛ ma nitoodige ɲahara, na ki geeye turi wɛ. 14 A fugba wu laha wu tatɛɛngɛ ni, ba pʼa fuugo kurulo na luu kurulogana lemu na wɛ. Faaboboyo ye ni lɔhɔ niŋɛ takpiiye yi bɛɛri yʼa kuu laha yi tatiinyɛ ni. 15 Koŋɔ ki sipyii pu bɛɛri: Saannaa yoo, sipyigbɔɔ yoo, kashɛn ɲuŋɔfɛɛ yoo, naafuu fɛɛ yoo, fanhafɛɛ yoo, buloo yoo, piimu ɲɛ buloo wɛ, pee yoo, pee bɛɛri ya puyɛ ŋmɔhɔ yaŋa gulogoo ni, ni faaboboyo yi tɛ ni. 16 A pʼi faaya ni boboyo yi pye: «Yi to wù ɲuŋɔ ni, yʼi wù ŋmɔhɔ saanra koro li tiinvɔɔ we, ni Dubyapige ki loyire li ɲaha na. 17 Bani pu loyire li cagbɔhɔ kʼa nɔ. Jɔgɔ wu dʼa já zhɔ wɛ?»

7

Kilɛ wo fɛ pʼa kpɔn Izirayɛli sipyii piimu na ge

1 Lee kadugo na a nɛ mɛlɛkɛɛ shishɛɛrɛ niyereye ɲa ɲiŋɛ ki kabaya shishɛɛrɛ wu na. Pee bi koŋɔ ki kabaya shishɛɛrɛ wu kafɛɛgɛ ki co, kɔnhɔ kafɛɛgɛ ka shishiin ganha ba yìri ɲiŋɛ ki na, kelee suumɔ lɔhɔ ki na, kelee tige ka shishiin na wɛ. 2 A nɛ mɛlɛkɛ watii ɲa wʼa yìri Kilɛ-nɔhɔ ki shizhaa na, Kilɛ ɲìi wo wu wo fɛ kpɔn kpɔn yaaga ki ɲɛ wu keŋɛ ni. Ɲiŋɛ ki fara suumɔ lɔhɔ ki na, yee gyɛɛgi ya kan mɛlɛkɛɛ shishɛɛrɛ wemu mu ge, a wu mujuugbɔɔ jo na pee pye: 3 «Yi ganha bu da yafiin kyɛɛgi ɲiŋɛ ke, kelee suumɔ lɔhɔ, kelee tiire ti na, na ta wèe sanha fɛ kpɔn wù Kilɛ wu kapyebyii pu gbahaa na wɛ.» 4 Fɛ ya kpɔn piimu na ge, pee yɛ ɲɔ nɛ logo. Pee ɲɛ sipyii kabɔfoŋɔɔ xhuu nigin ni kɛlɛɛ shishɛɛrɛ ni shishɛɛrɛ (144.000). Pee bi foro Izirayɛli kpɔnhɔɔ ki bɛɛri na.

5 Zhuda wo kpɔɔn li na, fɛ ya kpɔn sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun (12.000) na;

Urubɛn wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

Gadi wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

6 Azɛri wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

Nɛfitali wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

Manase wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

7 Simiɲɔ wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

Levi wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

Isakari wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

8 Zabulɔn wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

Yusufu wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

Bɛnzhamɛ wo kpɔɔn li na, sipyii kabɔfoŋɔɔ kɛ ni shuun;

fɛ ya kpɔn pee bɛɛri na.

Sipyiɲɛhɛmɛɛ piimu pʼa shɔ ge

9 Lee kadugo na a nɛ wii na sii sipyiire ta ɲa tʼa sii ɲɛhɛ, sipya wa shishiin da já piimu tɔrɔ wɛ. Pee bi foro fiiye yi bɛɛri ni, ni shi wu bɛɛri, ni shi jomɔ pu bɛɛri, ni kpɔnhɔɔ ki bɛɛri ni. Pee niyereye yʼa bye saanra koro le, ni Dubyapige ki ɲaha tàan. Fadeviye nidɔɔnyɔ yi bye pu na, fɛnhɛgeye di ɲɛ pu keye ni. 10 A pʼi ganha na mujoŋɔɔ waa na: «Wèe wo Kilɛ we wʼa tiin saanra koro li na ge, wee ni Dubyapige ki kʼa ɲuwuuro kaan wèe mu.» 11 Mɛlɛkɛɛ pu niyereye yi bye na saanra koro le, ni nɔhɔlɛɛ pee, ni ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ wu maha. A pʼi nuguro sin saanra koro li ɲahagbaa na, na pu ɲahaya buri ɲiŋɛ na, na Kilɛ pɛlɛ. 12 na jo: «Amiina. Masɔŋɔ ni nɔɔrɔ, ni fungɔngɔ fɛɛrɛ ni baraga daha, ni pɛɛŋɛ, ni sefɛɛrɛ, ni fanha, yee ɲɛ wee Kilɛ wu woyo fo gbee. Amiina.»

13 A nɔhɔlɛ nigin wa di nɛ yege na: «Jɔgɔ yɛ pʼi ɲɛ ni ye fadeviye ye ni wɛ? Mii pʼa yìri wɛ?» 14 A nɛ wu pye: «Nɔhɔlɛ we, go mu wu wa pu cɛ.» A wu nɛ pye: «Piimu nivorowuu pu wa kanhagbɔ pu ni ge, ni pʼa fadeye yi je fiinŋɛ Dubyapige ki shishan pu ni ge, pee pu wa. 15 Lee na pee wa Kilɛ wo saanra koo li ɲaha tàan na kapyeŋɛɛ pyi wu mu wu tapɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni caŋa fara piige na. Saanra koo li tiinvɔɔ wu na ba bye ni pu ni, na pu mara. 16 Xuugo ni waga da ga ba pu ta bada wɛ. Caŋa bɛ di da ga ba daraa pu na sanha wɛ, kelee kafugo katii bɛ wɛ. 17 Bani Dubyapige ke ki wa saanra koro li niŋɛ ni ge, kee na bye pu nahavɔɔ, na se ni pu ni ɲìi sicuumɔ lɔhɔ ki yíri. Kilɛ na ba pu ɲɛsinmɛ pu bɛɛri tuu.»

8

Fɛ gbarashuun wo pu keree

1 Tuun wemu ni Dubyapige kʼa fɛ gbarashuun wo pu laha ge, a fɛhɛnɛ di fugba wu kpɔn fo na nɔ minitii kɛlɛɛ taanri (30) shishiin na.

2 Mɛlɛkɛɛ gbarashuun we wʼa yere Kilɛ ɲaha tàan ge, a nɛ pee ɲa. A pʼi maya gbarashuun kan pu mu. 3 A mɛlɛkɛ watii bɛ di ba yere saraya tawologo ki ɲahagbaa na. Yawurire shɔɔ sanni wuu li bye wu keŋɛ ni. A pʼi nudanga yawurire niɲɛhɛrɛ kan wu mu; Kilɛ ya sipyii piimu pye fɛɛfɛɛ ge, kɔnhɔ wu pee wo Kilɛ-ɲɛrɛyɛ yi fara tee yawurire ti na, wu yee pinnɛ wolo saraga, saraya tawologo sanni wogo ki ɲuŋɔ ni. Kee bye saanra koro li ɲahagbaa na. 4 Tee nudanga yawurire ti wo wurege ni Kilɛ ya sipyii piimu pye fɛɛfɛɛ ge, ni pee wo ɲɛrɛyɛ yʼa dugi shiizhan Kilɛ ɲaha tàan mɛlɛkɛ wu keŋɛ ni. 5 A wee mɛlɛkɛ wu yawurire shɔɔ li ɲi saraya yi tawologo ki wo naganhaa ki na, na ki wá ɲiŋɛ ki na. A Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ, ni mujoŋɔɔ, ni Kilɛ-ɲiŋɛɛ, ni ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ di bye.

Mɛlɛkɛɛ pʼa maya yi ɲɔ kɔn na wi

6 Maya gbarashuun wemu wu bye mɛlɛkɛɛ gbarashuun wu mu ge, a pee di gbegele yee maya yi wo wi kaa na. 7 A mɛlɛkɛ nizhiimɛ wu wu wo maga ki wi, a zanha kagereye, ni na, ni shishan di suri yiyɛ ni na wá ɲiŋɛ ki na. A ɲiŋɛ ki taaga taanri wogo kʼi sogi. A tiire ti taaga taanri wogo ki bɛ di sogi. A ɲapurege ki bɛɛri di sogi.

8 A mɛlɛkɛ shuun wo wu wu wo maga ki wi, a lʼi bye ma na giin na ya faabobo-tabaaga kemu ɲaaŋa ge, kee wʼa wá suumɔ lɔhɔ ki ni. A suumɔ lɔhɔ ki taaga taanri wogo kʼi ɲɛri shishan. 9 A suumɔ lɔhɔ ki ɲìi yaŋmuyɔ yi taaga taanri wogo kʼi xhu. Kɔrɔyɔ ye yʼa bye suumɔ lɔhɔ ki ɲuŋɔ ni ge, a yi bɛ wo taaga taanri wogo ki bɛ di gyɛɛgi.

10 A mɛlɛkɛ taanri wo wu wu wo maga ki wi, a wɔrɔ tabaaga ka di yìri fugba we ni na pa do, na ganha na ɲí ba nagbɔhɔ ɲɛ wɛ. Kee ya to gba lɔhɔyɔ yi taaga taanri wogo, ni yi lobulowegee ki ni. 11 Lee wɔrɔ li mɛgɛ ki ɲɛ Zoro. A lɔhɔyɔ yi taaga taanri wogo ki bɛɛri di soro. A kee lɔhɔ kʼi shɛnɲɛhɛmɛɛ gbo, bani ki bi soro.

12 A mɛlɛkɛ shishɛɛrɛ wo wu wu wo maga ki wi, a lee di caŋa ki taaga taanri wogo ki kpɔn, ni yeŋɛ ki taaga taanri wogo ke, na fara wɔrɔɔ ki taaga taanri wogo ki bɛ na, fo na yi kpɛɛngɛ ki taaga taanri wogo ki pye nibiige. Ayiwa, piige ki fara caŋa ki na, a yi kpɛɛngɛ taaga taanri wogo kʼi bye nibiige.

13 A nɛ wii sanha na ɲaa ɲa wʼa yìri na beele fugba lii lii we ni, na mujuugbɔɔ waa na: «Mɛlɛkɛɛ taanri wusamaa pʼa kori ge, pee ba pu wo maya yi wi tuun wemu ni, bɔɔngɔ, bɔɔngɔ, bɔɔngɔ kee kʼa da ɲiŋɛ ki sipyii pu ta wee tuun wu ni.»

9

Mɛlɛkɛ kaguro wo wu wo maga mɛɛ

1 A mɛlɛkɛ kaguro wo wu wu wo maga ki wi, a nɛ wɔrɔ ɲa lʼa yìri fugba we ni na pa do ɲiŋɛ ki na. A pʼi wecogoŋɔ tɛhɛnɛ baa wogo ki wo kenikaan li kan lee mu. 2 A lʼi kee wecogoŋɔ ki ɲɔ mugi, a wurege di ganha na foro wà ba kanragaa wurege ɲɛ wɛ. A wecogoŋɔ ki wurege di nibiige leŋɛ caŋa ɲii le ni kafɛɛgɛ ki ni. 3 A kabeeye ya di foro kee wurege ki ni na caaga ɲiŋɛ ke na. A pʼi fanha kan yi mu ba nàmaa ɲɛ wɛ. 4 Pʼa yi jo yi mu na yi ganha bu da kakara pye ɲà ke na wɛ, kelee yapyiire, kelee tige ka shishiin na wɛ; ga sipyii piimu pu ɲɛ Kilɛ wo fɛ pu ɲɛ pu gbahaa na-ɛ ge, na yʼa kakuuŋɔɔ pyi pee yɛ na. 5 Sefɛɛrɛ ya ta kan yi mu yi já sipya gbo wɛ. Ga sefɛɛrɛ ya kan yi mu yʼa sipyii kana fo yeye kaguro. Yi sɔɔnrɔ ya yá ba nàmaa wuuro ɲɛ wɛ. 6 Sipyii na ba xu shaa yee caya yi na, ga pʼi da wu ta wɛ. Xu kaa na ba bye pu na, ga wee bɛ na ba fe pu ɲaha na.

7 Yee kabeeye yi bye ma na giin shɔnyɔ pʼa gbegele kashɛn kaa na, na ɲɛ ma na giin sanni saanra ɲudɔŋɔɔ yʼa tɔ. Yi ɲahaya ɲɛ ba sipyii woyo ɲɛ wɛ. 8 Yi ɲuzhiire ɲɛ ba cee wuuro ɲɛ wɛ. Yi ganhaa di ɲɛ ba cɛnri wogoo ɲɛ wɛ. 9 Yi ɲɛ kanna tɔɔrɔ fadeye yʼa le na pye ŋmasigiye, yi kapaya tunmɔ di ɲɛ ba shɔnyɔ wotoriyo niɲɛhɛyɛ tunmɔ ɲɛ wɛ, yemu yʼa gburogi na se kashɛn ni ge. 10 Yi naya ɲɛ ba nàmaa woyo ɲɛ wɛ ni ŋmahaa ni. Kanhama pe yʼa da ba daha sipyii pu na fo yeye kaguro ge, kee fanha ki wa yi naya yi ni. 11 Saan wa wu ɲɛ yi ɲuŋɔ ni, wee wu ɲɛ wecogoŋɔ tɛhɛnɛ baa wogo ki mɛlɛkɛ we. Wu mɛgɛ ki ɲɛ Heburuu jomɔ pu ni na Abadɔn, pʼi wu pyi Girɛkii jomɔ pu ni na Apoliyɔn, (lee kɔ́ri ɲɛ gyɛɛgi pyevɔɔ).

12 Bɔɔngɔ ki nizhiige ya toro, lee kadugo na, shuun wa bɛ wu da daha kee na sanha.

Mɛlɛkɛ gbaara wo wu wo maga mɛɛ

13 A mɛlɛkɛ gbaara wo wu wu wo maga ki wi, saraya yi tawologo sanni wogo ke ki bye Kilɛ ɲaha tàan ge, a nɛ mujuu la logo na foro ki gulogoo shishɛɛrɛ wu yeŋɛɛ shishɛɛrɛ wu ni. 14 Maga ki bye mɛlɛkɛ gbaara wo wemu keŋɛ ni ge, a wu wee pye: «Mɛlɛkɛɛ shishɛɛrɛ wu wʼa pɔ Efirate gbagbɔ wu lɔhɔ ki ɲɔ na ge, pu sanha.» 15 Pee mɛlɛkɛɛ pii pʼa bi gbegele yaha na bɛ ni wee tuun we, ni kee caŋa ke, ni kee yeŋɛ ke, ni lee yee li ni ge, a pʼi pee sanha yaha, kɔnhɔ pʼi sipyiire ti taaga taanri wogo ki gbo. 16 Pee wo kashɛnŋmɔɔ piimu pʼa bye shɔnyɔ na ge, pee bi miliyoo xhuu shuun (200.000.000) xɔ. Kee ɲɔ ke nɛ logo.

17 Kashɛɛ le nɛ ɲa ge, shɔnyɔ ye ni piimu pʼa bi dugi yi na ge, tɔɔrɔ fadeye yi bye pu bɛɛri mu, yee yi bye pu ŋmasigiye. Yi tuugo ka ɲɛ ba na ɲɛ wɛ, ka ɲɛ bulani ba safiiri kagereŋɛ ɲɛ wɛ, ka ɲɛ ba kirimu ɲɛ wɛ. Shɔnyɔ yi ɲuyɔ di ɲɛ ba cɛnri wogo ɲɛ wɛ. Na ni wurege ni kirimu di foro yi ɲɔyɔ ni. 18 Na ni wurege ni kirimu we wʼa foro yee shɔnyɔ yi ɲɔyɔ ni ge, a pee kanhama tɛhɛɛ taanri wu sipyiire ti taaga taanri wogo ki gbo. 19 Yee shɔnyɔ yi fanha ɲɛ yi ɲuyɔ ni yi naya ni. Yi naya yi ɲɛ ba wɔlɔɔ ɲɛ wɛ. Naya yi ɲɛ ni ɲuyɔ ni, yee ɲuyɔ yi ni yʼa sipyiire ti kana.

20 Sipyii piimu samaa pʼa kori, pe kanhama pe ya pu gbo-e ge, pee ya ta daburajɛ jo pu kapyegee ki na wɛ. Pee ya ta jinaa wo pɛɛŋɛ ke ni yapɛrɛɛ wo pɛɛŋɛ ki ɲɔ yaha wɛ. Kee yapɛrɛɛ kii ya yàa ni sanni, kelee warifyɛn, kelee daɲaa tɔɔrɔ, kelee kagereye, kelee ni tige ni. Ki ya ɲaa wɛ, ki ya nuri wɛ, kʼi ya já ɲaari wɛ. 21 Pu ya ta daburajɛ jo pu sipyigbuu li na, kelee pu siganma keree, kelee pu dɔdɔɔrɔ, kelee pu nagaara ti na wɛ.

10

Mɛlɛkɛ we ni Kitabupire li keree

1 Lee kadugo na a nɛ mɛlɛkɛ baraga wo wa ɲa wu na tigi na yìri fugba we ni, ɲahaŋa di ɲɛ wu cére fàya. Kilɛ-ŋmɔpara di ɲɛ wu ɲuŋɔ ni. Wu ɲaha ke di ɲɛ ba caŋa ɲɛ wɛ. Wu tɔɔyɔ ɲɛ ba na benɛɛ ɲɛ wɛ. 2 Kitabupire la ɲɔmugi-yahaŋa ki bye wu keŋɛ ni. Wʼa bi wu kanige tɔɔgɔ taha suumɔ lɔhɔ ki na, na kamɛnɛ wogo ki taha ɲiŋɛ ki na. 3 A wu mujuugbɔɔ la wà ba cɛnri ya guuri wɛ. Wʼa lee wá tuun wemu ni ge, a Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ gbarashuun wu ganha na ya yu. 4 Ba Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ gbarashuun wʼa jo xɔ wɛ, nɛ bi zhaa da yee kani, ga na mujuu la logo na foro fugba we ni na: «Yemu Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ gbarashuun wʼa jo ge, yee yaha kaŋmɔhɔnɔ, ma ganha bu yee ka wɛ.» 5 Mɛlɛkɛ wu niyerege nɛ ɲa suumɔ lɔhɔ ke, ni ɲiŋɛ ki na ge, a wee di wu kanige keŋɛ yirige fugba wu ni na gaa na: 6 Wemu wu da gori yaha ɲìi na gbee ge, wu dʼa fugba we ni wu funŋɔ yaŋmuyɔ, ni ɲiŋɛ ni ki yaŋmuyɔ, ni suumɔ lɔhɔ ni ki funŋɔ yaŋmuyɔ bɛɛri yàa ge, nɛ kaa wee na jo: «Taasiginɛ wa li ni nige wɛ. 7 Ga caŋa kemu mɛlɛkɛ gbarashuun wo wʼa da ba wu wo maga ki wi ge, kee na ba bye Kilɛ wo kaŋmɔhɔnɔ li ɲɔ cavaŋa ma na jo ba wʼa yi jo wu kapyebyii Kilɛ tudunmɔɔ pu mu jogana lemu na wɛ.»

8 Mujuu le nɛ bi logo na yìri fugba wu ni ge, a lee di nugo nɛ pye na: «Shɛ Kitabupire li ɲɔmugi-yahaŋa ki shɔ mɛlɛkɛ wu mu, wee wemu wʼa yere suumɔ lɔhɔ ke ni ɲiŋɛ ki na ge.» 9 A nɛ fulo wee mɛlɛkɛ wu na, na wu ɲɛɛri jo wu Kitabupire li kan na mu. A wu nɛ pye: «Li co mʼa li li, li na daan ma ɲɔ ni ba sɛrɛ ɲɛ wɛ, ga li bu digi ma funŋɔ ni, li na zoro.» 10 A nɛ lee Kitabupire li co mɛlɛkɛ wu keŋɛ ni na li. A lʼi daan nɛ ɲɔ ni ba sɛrɛ ɲɛ wɛ, ga ba nɛ li li xɔ tuun wemu ni wɛ, a lʼi soro nɛ funŋɔ ni. 11 A mujuu lʼi nugo nɛ pye sanha na: «Li waha lʼi waha ma na ba jomɔ ta sanha Kilɛ mu na jo fiiye niɲɛhɛyɛ, ni shi niɲɛhɛmɛ, ni shi jomɔ niɲɛhɛmɛ, ni saannaa niɲɛhɛmɛɛ shizhaa na.»

11

Sɛɛrɛɛ shuun wu keree

1 Lee kadugo na a pʼi daanna kagaanga ka kan nɛ mu, kee bye ba pubiin ɲɛ wɛ. A pʼi nɛ pye: «Yìri mʼa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki taanna, ni saraya yi tawologo ke, piimu pʼa Kilɛ pɛlɛ wà ge, mʼa pee tɔrɔ. 2 Ga mʼa Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki kaaŋa ki yaha wà, ma ganha bu da kee taanna wɛ. Bani kee ya kan shi wu mu wemu ɲɛ Yawutuu wɛ. Pu na ba ɲaari ɲaari fɛfɛɛrɛ kulo li ni yeye kɛlɛɛ shishɛɛrɛ ni shuun (42) funŋɔ ni. 3 Nɛ na ba sefɛɛrɛ kan na sɛɛrɛɛ shuun wu mu. Pʼa yoro bɔrɔyɔ faya* le na Kilɛ Kafila jo cabyaa kabɔfonɔ di xhuu shuun ni kɛlɛɛ gbaara (1.260) funŋɔ ni.» 4 Pee ɲɛ oliviye tiye shuun we, ni sokinnaa shuun we, pee piimu niyereye yi wa ɲiŋɛ ki Kafɔɔ wu ɲaha tàan ge. 5 Sipya wa ba giin wu kakuunɔ pye wee wa na, na na foro pu ɲɔ ni na wee pɛn wo sòrogo. Wa ba giin wu kakuunɔ pye we wa na, nakaara baa le xugana le na weefɔɔ da xhuu. 6 Se wa pu ni na fugba we tɔ, kɔnhɔ zanha ganha bu do pu Kilɛ jomɔ pu cajoyo yi na wɛ. Se wa pu ni na lɔhɔ ɲɛri shishan. Tuun wemu bɛɛri bu pu taan, se wa pu ni na kanhama tuugo bɛɛri nɔ sipyiire ti na ɲiŋɛ ki na.

7 Pu ba ba pu sɛɛri keree ki ɲɔ fa tuun wemu ni, yacoguuŋɔ ke kʼa duri na foro wecogoŋɔ tɛhɛnɛ baa wogo ki ni ge, kee na ba yogo kɔn pu na, na já pu na, na pu gbo. 8 Pu nixhuyo na ba bye kugbɔɔ li pinnɛrɛ kpɛɛngɛ ki na. Lee kulo lʼa foro lemu fɛni ge, lee ɲɛ Sodɔmu ni Misira. Lee kulo li ni pu Kafɔɔ wʼa kori tige na. 9 Koŋɔ ke sipyii pii na ba pu nixhuyo ɲa na foro fiiye yi bɛɛri ni, ni shi wu bɛɛri, ni shi jomɔ pu bɛɛri, ni kpɔnhɔɔ ki bɛɛri na. Pee na ba pu nixhuyo ɲa cabyaa taanri ni taaga funŋɔ ni. Pu da ga ba sɔɔ pu pu le faya ni wɛ. 10 Kilɛ tudunmɔɔ shuun wu gbo wu na ba bye fundanga koŋɔ ki sipyii pu mu, fo pu na fundanga yakanya kaan puyɛ mu, bani pee shuun wʼa ɲiŋɛ ki sipyii pu kanha fo xuuni. 11 Ba kee cabyaa taanri ni taaga kʼa toro wɛ, a Kilɛ di munahaa le pu ni, na ɲiifɛɛrɛ kan pu mu, a pʼi yìri yere. Piimu pu bi pu wii ge, a fyaara di jé pee ni fo xuuni. 12 A pee Kilɛ tudunmɔɔ shuun wu mujuugbɔɔ la logo na yìri fugba we ni na: «Yi dugi naha!» A pʼi dugi ɲahaŋa na na kari fugba wu ni pu pɛɛn pu ɲii na. 13 Wee tuun wuyɛ pyaa ni, a ɲiŋɛ kʼi jɛlɛ xuuni. A kulo li taaga kɛ wogo kʼi do, a sipyii kabɔfoŋɔɔ gbarashuun (7.000) di xhu kee ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ ki na. A sipyii pusamaa di fya xuuni na ganha na fugba Kilɛ pɛlɛ. 14 Bɔɔngɔ shuun wogo kʼa toro. Jɛɛrɛ tapyege ni bɔɔngɔ taanri wogo kʼa da nɔ.

Mɛlɛkɛ gbarashuun wo wu wo maga ki mɛɛ

15 A mɛlɛkɛ gbarashuun wo wu wu wo maga ki wi, a mujogbɔhɔɔ kii di foro fugba we ni na:

«Na lɔ nimɛ na, koŋɔ ki saanra tʼa pye

wù Kafɔɔ Kilɛ wuuro,

ni wʼa Shɔvɔɔ wemu ɲaha bulo ge.

Wu na ba diin saanra koro li na gbee.»

16 Nɔhɔlɛɛ kɛlɛɛ shuun ni shishɛɛrɛ (24) wemu wʼa tiin pu saanra korogoo ki na Kilɛ ɲaha tàan ge, a pee di nuguro sin, na pu ɲahaya buri ɲiŋɛ na, na Kilɛ pɛlɛ. 17 A pee di jo:

«Kafɔɔ Kilɛ, Sefɛɛrɛ Bɛɛri Fɔɔ,

mu wemu wu ɲɛ wà ge,

ni mu wemu wu bye wà ge,

wèe yaa baraga taha ma na;

bani mʼa jé ma saanra ti ni

ni sefɛɛrɛ nigbɔɔrɔ ni.

18 Shi wemu ɲɛ Yawutuu-i ge, a pee logoo di yìri.

Ga ma loyire lʼa nɔ.

Xuu pu wo kiiri wu taakɔɔn ni

ma kapyebyii Kilɛ tudunmɔɔ pu saraaduun ya nɔ,

ni mʼa sipyii piimu pye fɛɛfɛɛ ge,

ni piimu pʼa ma pɛlɛ ge,

sipyigbɔɔ fara sipyitiilee na,

pee bɛɛri saraaduun ya nɔ.

Ɲiŋɛ ki kyɛɛgivɛɛ pu bɛ taaxɔɔ ya nɔ.»

19 Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ kemu ki ɲɛ fugba we ni ge, a kee ɲɔ di mugi. A Kilɛ wo kariɲɛɛgɛ ɲɔmɛɛ li keshi wu ɲa wu pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki funŋɔ ni. A Kilɛ-ɲiŋɛɛ, ni Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ, ni mujoŋɔɔ di ganha na fòro. A ɲiŋɛ kʼi jɛlɛ, a zanha kagereye nagaya bɛ di digi.

12

Cee we ni wɔgɔŋɔ ke pʼa byi diragɔn wu ge

1 Lee kadugo na a nɛ kakanhana nigbɔɔ la ɲa fugba we ni. A nɛ cee wa ɲa, caŋa ke na ɲɛ wu cére fàya, yeŋɛ ke di ɲɛ wu tɔɔyɔ yi nɔhɔdaan. Wɔrɔɔ kɛ ni shuun saanra ɲudɔnɔ di ɲɛ wu ɲuŋɔ ni. 2 Wʼa bi yere yacɛrɛ na. Wu laa li bi yìri, a wu ganha na sipyaa suu layana li kanhama pu na.

3 Lee kadugo na a kakanhana la bɛ di bye fugba wu ni. Lee ɲɛ wɔgɔŋɔ niɲiga, ɲuyɔ gbarashuun ni yeŋɛɛ kɛ di ɲɛ ki mu. Saanra ɲudɔŋɔɔ ki bye yee ɲuyɔ gbarashuun wu bɛɛri nigin nigin na. 4 A ki naŋa kʼi fugba wu wɔrɔɔ ki taaga taanri wogo ki faari wo ɲiŋɛ ki na. Wee cee wu bi giin di digi, a wɔgɔŋɔ kʼi yere wu ɲahagbaa na, kɔnhɔ wu bu digi, kʼi pya wu xa. 5 A cee wʼi digi funana na. Ga taapile ni a wee pya wʼi gari Kilɛ ni wu saanra koro li kabanugo na. Wee wu da ba shi wu bɛɛri mara ni tɔɔrɔ biin ni. 6 A cee wu baa kari sipoŋɔ ki ni; Kilɛ bi xuu wemu gbegele ge, a wu gari wà, kɔnhɔ wu shɛ wu ɲɔ shaa wà fo cabyaa kabɔfonɔ nigin di xhuu shuun ni kɛlɛɛ gbaara (1.260).

7 Wee tuun wu ni a kashɛn di yìri fugba we ni. Mɛlɛkɛɛ ɲuŋɔfɔɔ Mishɛli ni wu mɛlɛkɛɛ pʼa tun ni wɔgɔŋɔ ki ni. A wɔgɔŋɔ ki bɛ ni ki tahama-nɔhɔmɔɔ pʼi kashɛn ki ŋmɔ. 8 Ga pee ya ta se ta wɛ. Pu ya ta xuu wa ta nige fugba we ni wɛ. 9 A pʼi wɔgɔŋɔ ki co, na ki wá ɲiŋɛ na. Kee ɲɛ wɔlɛgɛ ke, pʼi ki pyi na tɔɔgɔ levɔɔ, ni Shitaanni. Kee kemu kʼa ɲiŋɛ ki sipyii pu bɛɛri piinŋɛ ge, kee ni ki mɛlɛkɛɛ pʼa pinnɛ wá ɲiŋɛ ki na shiizhan.

10 Lee kadugo na a nɛ mujuugbɔɔ la logo na yìri fugba we ni na:

«Nimɛ wèe wo Kilɛ wu wo ɲuwuuro te,

ni wu sefɛɛrɛ te, ni wu saanra ti tuun wʼa nɔ.

Shɔvɔɔ wemu wʼa shɔɔnri lɔ ge,

wee bɛ wo ɲuŋɔ fɛɛrɛ ti tuun wʼa nɔ nimɛ,

bani wèe cebooloo pu jaagivɔɔ wʼa co,

na wá ɲiŋɛ ki na.

Wee wemu wʼa bye Kilɛ ɲaha tàan

na pu jaagi caŋa fara piige na ge.

11 Wèe cebooloo pʼa se ta

wu na Dubyapige ki shishan pu baraga ni,

ni pu Kilɛ Jozaama pu sɛɛri keree

ki bɛ wo jo baraga ni.

Bani pʼa bi kahari pu munahaa ni fo na nɔ xu na.

12 Lee wuu na fugba we ni piimu pu ɲɛ wà ge,

yi fundanga ta.

Ga, bɔɔngɔ ki wa ɲiŋɛ ni suumɔ lɔhɔ wogo,

bani Shitaanni ya tigi pa yee mu.

Wu luu lʼa yìri xuuni,

bani wʼa li cɛ na tuun watii ɲɛ nige wee mu wɛ.»

13 Ba wɔgɔŋɔ kʼa li ɲa na kee ya wá ɲiŋɛ ki na wɛ, cee we wʼa tigi funana li na ge, a kʼi daha wee fɛni na gana. 14 Ga, a ɲaa nagaŋa kapaya shuun di gan cee wu mu, xuu wemu wʼa yàa yaha wu mu sipoŋɔ ki ni ge, kɔnhɔ wu yìri wu shɛ diin wà. Wu na ba ŋmɔhɔ wà, na lii wɔ wu na. Pu na ba wu ɲɔ shaa wà fo na shɛ nɔ yee taanri ni yeye gbaara na. 15 Lee kadugo na a wɔ wu lofomɔ pa yeege wu ɲɔ ni cee wu fɛni, ba gba lɔhɔ ɲɛ wɛ, kɔnhɔ pee lofomɔ pʼi wu li. 16 Ga, a ɲiŋɛ kʼi cee wu tɛgɛ; wɔgɔŋɔ kʼa lofomɔ pemu yeege ki ɲɔ ki ni ge, a ɲiŋɛ kʼi ki ɲɔ mugi na pee gba. 17 A wɔgɔŋɔ ki luu di yìri xuuni cee wu tàan. Yesu ya can wemu shɛ ge, Cee wu wo tuugo sipyii piimu pʼa wee co, na Kilɛ wo ɲɔmɛhɛɛ ki bɛ co ge, a kʼi shɛ ganha na kashɛn kɔɔn pee na.

Yacoŋɔ niguuŋɔ kemu kʼa foro suumɔ lɔhɔ ki ni ge

18 Lee kadugo na a wɔgɔŋɔ kʼi shɛ yere suumɔ lɔhɔ ki ɲɔ na gbazhɛnhɛ ki ni.

13

1 A nɛ yacoŋɔ ka nivorogo ɲa suumɔ lɔhɔ ki ni, ɲuyɔ gbarashuun ni yeŋɛɛ kɛ di ɲɛ ki mu. Saanra ɲudɔŋɔɔ kɛ di ɲɛ yeŋɛɛ kɛ wu bɛɛri ɲuŋɔ ni. Kilɛ mɛkyɛɛgɛrɛ jomɔ dʼa ka ki ɲuyɔ yi bɛɛri na. 2 Nɛ yacoŋɔ kemu ɲa ge, kee bye ba shɛn ɲɛ wɛ. Ki tɔɔyɔ ɲɛ ni baraga ni ba yacoŋɔ ka ɲɛ wɛ, kemu mɛgɛ ki ɲɛ urusi ge. Ki ɲɔ ɲɛ ba cɛnri wogo ɲɛ wɛ. A wɔgɔŋɔ kʼi ki sefɛɛrɛ te, ni ki saanra te, ni ki fanhagbɔhɔ ki kan ki mu. 3 A nɛ ki ɲuŋɔ nigin wa ɲa wʼa bana, a kʼi bye ma na giin ki da xhuu. Ga, a ki tabanaŋa kʼi xhɔ. A lee di bye kakanhana koŋɔ ki sipyiire ti bɛɛri mu, a tʼi daha ki fɛni. 4 A pʼi wɔgɔŋɔ ki pɛlɛ, bani kʼa fanha kan kee yacoŋɔ ki mu. A pʼi yacoŋɔ ki bɛ pɛlɛ na: «Ke yacoŋɔ ke ɲɔhɔ ɲɛ wɛ! Jɔgɔ wu dʼa já yogo tun ni ki ni wɛ?»

5 Wee tuun wu ni a se di gan yacoŋɔ ki mu, ki já kʼa tabaara jomɔ ni Kilɛ mɛkyɛɛgɛrɛ jomɔ yu. Sefɛɛrɛ bɛ ya nɔhɔ kan ki mu ki já keree pye fo yeye kɛlɛɛ shishɛɛrɛ ni shuun (42). 6 Lee funŋɔ ni a kʼi ki ɲɔ mugi na tabaara jomɔ ɲɔ kɔn na yu na waa Kilɛ na. A kʼi ganha na Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi, na Kilɛ wo fɛfɛɛrɛ ti wo fɛfɛɛrɛ xuu wu fanri. Piimu pu ɲɛ fugba we ni ge, na ganha na pee bɛ fanri. 7 Kilɛ ya sipyii piimu pye fɛɛfɛɛ ge, sefɛɛrɛ ya kan ki mu ki yogo tun ni pee ni, kʼi se ta pu na. Sefɛɛrɛ ya kan ki mu fiiye yi bɛɛri na, ni shi wu bɛɛri, ni shi jomɔ pu bɛɛri, ni kpɔnhɔɔ ki bɛɛri na. 8 Ɲiŋɛ ki sipyii pu bɛɛri na ba ki pɛlɛ, fo sipyii piimu mɛyɛ yʼa ka Dubyapige nigbogo ki ɲìi sicuumɔ Kitabu wu ni fo koŋɔ ɲɔ kɔnduun wu ni ge, fo pee yɛ. 9 Wemu na logo ge, wu logo! 10 Sipya wemu wʼa yaa na le bulooro ni ge, wee na le ti ni. Wemu wʼa yaa na gbo ni ŋmɔpara ni ge, wee na gbo ni li ni. Ayiwa, lee wuu na Kilɛ ya sipyii piimu pye fɛɛfɛɛ ge, pee ya yaa na loxulo ta, na gori nʼa daa wu ni.

Yacoŋɔ niguuŋɔ ke kʼa foro ɲiŋɛ ki ni ge

11 Lee kadugo na a nɛ yacoŋɔ katii nivorogo ɲa ɲiŋɛ ke ni, yeŋɛɛ shuun na ɲɛ ki mu, kee di ɲɛ ba dubyapepinŋɛ wogoo ɲɛ wɛ, ga kʼi yu ba wɔgɔŋɔ ki ɲɛ wɛ. 12 Kʼa bi kapyeŋɛɛ pyi ni yacoŋɔ nizhiige ki fanha ki ni kee ɲaha tàan. Kee yacoŋɔ nizhiige ki kʼa bi bana xuuni, fo ki na taxuyo shaa, ga na juuŋɔ ge, kee ya ki pɛɛŋɛ pye fanha koŋɔ sipyii na. 13 Yacoŋɔ shuun wogo ki bi kakanhaŋaa nigbɔhɔɔ pyi, fo na na bɛ tirige ɲiŋɛ ke na na yìri fugba we ni, sipyiire ti bɛɛri ɲii na. 14 Sefɛɛrɛ ya kan ki mu kʼa kakanhaŋaa kiimu pyi yacoŋɔ nizhiige ki ɲaha tàan ge, a kʼi kee kakanhaŋaa ki taga sipyiire ti piinŋɛ ɲiŋɛ ki na, na pu pye na pu yacoŋɔ nizhiige ki jaa yàa, kɔnhɔ pɛɛŋɛ di daha ki na. Kee yacoŋɔ ke ŋmɔpara lʼa bi bana fo xuuni, ga ki ya ta xu wɛ. 15 Yacoŋɔ shuun wogo kʼa sefɛɛrɛ ta na já ɲɔjogo kan yacoŋɔ nizhiige ki jaa wu mu, kɔnhɔ wu da yu. Piimu bɛ pu ɲɛ pu ya sɔɔ na wee jaa wu pɛlɛ-ɛ ge, wu pee bɛ gbo. 16 A kʼi li pye fanha sipyii pu na, na pu fɛ kpɔn pu kanige keye kelee pu gbahaa na. Sipyitiilee fara sipyigbɔɔ na, lafɛɛ fara la baa fɛɛ na, na fara buloo na, ni piimu ɲɛ buloo wɛ. 17 Wa shishiin da já bɛrɛ pye, kelee na zhɔ pye ni pee fɛ pu ɲɛ ma na wɛ. Pee ɲɛ yacoŋɔ nizhiige ki mɛgɛ, kelee nimɔɔlɔɔ piimu pʼa bɛ ni ki mɛgɛ ni ge. 18 Naha fo fungɔngɔ fɛɛrɛ bu bye ma mu, mʼa na ye ɲaha cɛ. Wemu wʼa shiige ge, weefɔɔ na já yacoŋɔ ki nimɔri wu jate cɛ. Bani pee nimɔɔlɔɔ pʼa bɛ ni sipya wa mɛgɛ ni. Pee ɲɛ xhuu gbaara ni kɛlɛɛ gbaara ni gbaara (666).

14

Dubyapige kʼa piimu ɲuŋɔ wolo ge pee wo yocɛɛgɛ

1 Lee kadugo na a nɛ wii na Dubyapige ki niyerege ɲa Siyɔn faaboboŋɔ ki na. Sipyii piimu pʼa bye ni ki ni ge, pee ɲɛ kabɔfoŋɔɔ xhuu nigin ni kɛlɛɛ shishɛɛrɛ ni shishɛɛrɛ (144.000) Dubyapige ki mɛgɛ ni ki To wu mɛgɛ bi ka pee sipyii pu gbahaa na. 2 A nɛ mujuu la logo na yìri fugba we ni, lee ɲɛ ba logbɔhɔ fɔɔ ni Kilɛ-sɛlɛnɛ nigbɔɔ ɲɛ wɛ. Lee mujuu li bi nɔhɔ pye ba konikpɔɔn konɔyɔ mɛhɛɛ ɲɛ wɛ. 3 Pee bi masɔŋɔ yofoŋɔ cee saanra koro li ɲahagbaa na, ni ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ we, ni nɔhɔlɛɛ pu ɲaha tàan. Wa shishiin ya ta já kee yogo ke taanni, ni sipyii kabɔfoŋɔɔ xhuu nigin ni kɛlɛɛ shishɛɛrɛ ni shishɛɛrɛ (144.000) wu yɛ bɛ wɛ. Pee piimu ɲuyɔ Kilɛ ya wuu koŋɔ ki na ge. 4 Pee ya ta fɔɔnrɔ kaa pye ɲa ni cee ni wɛ, bani pee ya pu yɛ mara yaha fɛfɛɛrɛ ni. Dubyapige ki ba se xuu bɛɛri ni, pee na daha yaha ki fɛni. Pee ya ɲuwuuro ta na foro sipyii pu niŋɛ ni, kɔnhɔ pʼi bye saraga na wolo kan Kilɛ ni Dubyapige ki mu ba yashiiye ɲɛ wɛ. 5 Pee ya ta kafinɛyɛ jo ɲa bada wɛ. Jaagi baa sipyii pu ɲɛ pii.

Mɛlɛkɛɛ taanri wu wo mujoŋɔɔ

6 Lee kadugo na a nɛ mɛlɛkɛ wa ɲa wu na yìri na beele fugba lii lii we ni. Kilɛ wo Jozaama nixhɔbaama pu bye wu mu na yu ɲiŋɛ ki sipyii pu bɛɛri mu: fiiye yi bɛɛri, ni shi wu bɛɛri, ni shi jomɔ pu bɛɛri, ni kpɔnhɔɔ ki bɛɛri. 7 A wu jo ni mujuugbɔɔ ni na: «Yi fya Kilɛ na, yʼi wu pɛlɛ bani tuun wemu ni wʼa da kiiri kɔn sipyiire ti na ge, wee ya nɔ xɔ. Yʼa fugba ni ɲiŋɛ, ni suumɔ lɔhɔ, ni lobulowegee ki yaavɔɔ wu pɛlɛ.»

8 Mɛlɛkɛ shuun wo wu wʼa taha nizhiimɛ wu na ge, a wee di jo: «Babilɔni kugbɔɔ lʼa ja! Lʼa sii ja! Lʼa shi wu bɛɛri yaha wʼa gba li dɔdɔɔrɔ duvɛnkuumɔ wu ni.»

9 A mɛlɛkɛ taanri wo wu daha wu fɛni, na jo ni mujuugbɔɔ ni na: «Wemu wʼa yacoŋɔ ke ni ki jaa wu pɛlɛ ge, ki fɛ dʼa kpɔn wu gbaa kelee wu keŋɛ na ge, 10 wee bɛ na gba Kilɛ wo loyire li wo duvɛn wu ni, wʼa duvɛn nizuribaaga sogi le wu loyire cɛɛgbuu li ni. Weefɔɔ na ba ganha na ni kirimu ni, fɛfɛɛrɛ mɛlɛkɛɛ pee ni Dubyapige ki ɲaha tàan. 11 Na kemu kʼa pu kana ge, kee wurege bi yìri na duri gbee. Pu na ba bye ŋmɔnɔ baa caŋa fara piige na, pee piimu pʼa yacoŋɔ ke ni ki jaa wu pɛlɛ, yacoŋɔ ki fɛ dʼa kpɔn pu na ge.» 12 Kilɛ ya piimu pye fɛɛfɛɛ, pee di wu ɲɔmɛɛ coni, na daa Yesu na ge, pee pu loxulo ta.

13 A nɛ mujuu la logo na yìri fugba we ni na: «Li ka, na co nimɛ na, sipyii piimu pʼa xhuli na pu yaha Kirisa wo kariɲɛɛgɛ ki ni ge, pee ɲɛ duba nagoo.» A Kilɛ Munaa li bɛ di jo: «Can wu ɲɛ wii, kɔnhɔ pʼi ba ŋmɔ pu kapyewagaa ki tàan. Bani pu kasaaŋaa ki bɛɛri kuduun wu wa pu na.»

Ɲiŋɛ sipyii pu wo kiiri we

14 A nɛ ɲahaŋa nivige ka ɲa sanha. Wa nidɛɛngɛ ki bye kee na ba sipya ɲɛ wɛ. Sanni ɲudɔnɔ ɲɛ wu ɲuŋɔ ni, ɲakɔɔngɔ ɲɔtanga wogo bɛ di ɲɛ wu keŋɛ ni. 15 A mɛlɛkɛ watii di ba na yìri Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, na ba ɲahaŋa ki tiinvɔɔ wu pye ni mujuugbɔɔ ni na: «Ma ɲakɔɔngɔ ki lɔ, mʼa ɲiŋɛ ki yalɔɔrɔ ti lɔ, bani yalɔɔrɔ ti lɔduun wʼa nɔ. Ɲiŋɛ ki yalɔɔrɔ tʼa lɛ xɔ.» 16 Wemu nidɛɛngɛ ki bye ɲahaŋa ki na ge, a wee di wu ɲakɔɔngɔ ki lɔ, na ɲiŋɛ ki yalɔɔrɔ ti lɔ.

17 A mɛlɛkɛ watii di yìri fugba wu ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, ɲakɔɔngɔ ɲɔtanga wogo di ɲɛ wu bɛ keŋɛ ni. 18 A mɛlɛkɛ watii bɛ di foro saraya yi tawologo ki ni. Sefɛɛrɛ bye wee mu na na. Ɲakɔɔngɔ ɲɔtanga wogo kʼa bye wemu keŋɛ ni ge, a wu wee pye ni mujuugbɔɔ ni na: «Ma ɲakɔɔngɔ ɲɔtanga wogo ki lɔ, mʼa ɲiŋɛ ki ɛrɛzɛn wu kɔn, bani wu nagoo pʼa lɛ xɔ.» 19 A wee mɛlɛkɛ wu ɲakɔɔngɔ ki lɔ, na ɲiŋɛ ki ɛrɛzɛn nilɛ wu bɛɛri kɔn, na wu wá ɛrɛzɛn lɔhɔ tayaaga wegbɔhɔ ki ni, kee ɲɛ Kilɛ wo loyire le. 20 A pʼi ɛrɛzɛn wu tɔnhɔ ɛrɛzɛn lɔhɔ ki tayaaga ki ni kulo li kadugo. A shishan di foro ɛrɛzɛn wu ni, na fɔ́ ba lofomɔ ɲɛ wɛ, fo kiloo xhuu taanri (300) ɲɔhɔ. Pee shishan pu cogoŋɔ bi lɔ ɲiŋɛ na, na shɔngɔ taa fo ki kɔrɔfɛ we na.

15

Mɛlɛkɛɛ gbarashuun we ni kanhama pusama keree

1 Lee kadugo na a nɛ kakanhana nigbɔɔ la bɛ ɲa fugba we ni, lee bye ɲawɔɔrɔ kaa gbangban. Tuun wusama kanhama kagbɔhɔɔ gbarashuun wu ɲɛ mɛlɛkɛɛ gbarashuun wemu keŋɛ ni ge, pee ya Kilɛ wo loyire li keree ki ɲɔ fani.

2 Lee kadugo na a nɛ xuu wa ɲa, wee ɲɛ ba logbɔhɔ ɲɛ wɛ, na ɲɛ ba vɛɛri ɲɛ wɛ, na dʼa suri wu ni. Piimu pʼa se ta yacoŋɔ ke ni ki jaa we, ni ki nimɔri wu na ge, pee niyereye yi bye wee xuu wu ni; Kilɛ ya konɔyɔ yemu kan pu mu ge, yee di ɲɛ pu keye ni. 3 Pʼa bi Kilɛ wo kapyebye Musa ni Dubyapige ki wo yoceege ki cee na:

«Kafɔɔ Kilɛ, Se Bɛɛri Fɔɔ,

ma kapyegee kʼa pɛlɛ.

Kakanhaŋaa ki ɲɛ kii!

Shi wu bɛɛri wo saan we,

ma korogoo ki bɛɛri ya tii.

Lee ɲɛ can.

4 Kafɔɔ, jɔgɔ wu dʼa jo na wee ya fyagi mu na-ɛ wɛ,

na wee da mu pɛlɛ-ɛ wɛ?

Mu yɛ nigin wu ɲɛ fɛɛfɛɛ.

Shi wu bɛɛri ya ma na mu pɛlɛ,

bani pʼa li ɲa na fiinŋɛ na ma kapyegee kʼa tii.»

5 Lee kadugo na a nɛ Kilɛ wo sɛɛri fàŋa puga fɛfɛɛrɛ wogo ki ɲa ni Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, yi ɲɔ na mugi fugba we ni. 6 Kanhama kagbɔhɔɔ gbarashuun wu ɲɛ mɛlɛkɛɛ gbarashuun wemu keŋɛ ni ge, pee ya foro Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni. Faviire temu ti ɲɛ fɛɛfɛɛ na ɲí ge, tee bye pu na. Sanni kirimɛhɛɛ di ɲɛ pu fushiiye na. 7 A ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ wu wa nigin di sanni cɛɛgbuugoo gbarashuun kan mɛlɛkɛɛ gbarashuun wu mu. Kilɛ wemu wu da gori yaha ɲìi na gbee ge, a wee wo loyire di ki ɲi. 8 A Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ kʼi ɲi wurege na, kee wurege ke bi foro Kilɛ wo nɔɔrɔ we ni wu sefɛɛrɛ ti ni. Sipya wa shishiin ya já jé Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni, yani kanhama kagbɔhɔɔ gbarashuun wu ɲɔ ki fa wɛ, kee kiimu ki bye mɛlɛkɛɛ gbarashuun wu keŋɛ ni ge.

16

Kilɛ wo loyire cɛɛgbuugoo gbarashuun we

1 Lee kadugo na a nɛ mujuugbɔɔ la logo na yìri Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni li na mɛlɛkɛɛ gbarashuun wu pyi: «Kilɛ loyire li wa cɛɛgbuugoo gbarashuun wemu ni ge, yi shɛ kee ɲuŋɔ sin ɲiŋɛ ki na.»

2 A mɛlɛkɛshiimɛ wu shɛ wu wo cɛɛgbuu li funŋɔ yaaga ki ɲuŋɔ sin ɲiŋɛ ki na. Yacoŋɔ niguuŋɔ ki fɛ pu ɲɛ sipyii piimu na ge, ni ki jaa wu pɛlɛvɛɛ pee, a nɔɔyɔ niguuyo di bye pee na, na pu kana gbangban.

3 A mɛlɛkɛ shuun wo wu wu wo cɛɛgbuu li funŋɔ yaaga ki ɲuŋɔ sin suumɔ lɔhɔ ki ni. A suumɔ lɔhɔ kʼi ɲɛri shishan, ba sipyixugo shishan ɲɛ wɛ. A suumɔ lɔhɔ ki funŋɔ ɲìi yaŋmuyɔ yi bɛɛri di xhu.

4 A mɛlɛkɛ taanri wo wu wu wo cɛɛgbuu li funŋɔ yaaga ki ɲuŋɔ sin gba lɔhɔyɔ ni lobulowegee ki ni, a yee di bye shishan. 5 Mɛlɛkɛ wemu wu ɲɛ lɔhɔyɔ yi ɲuŋɔfɔɔ ge, a nɛ wee mujuu logo wu na yu na:

«Mu wemu yɛ nigin pe wu ɲɛ fɛɛfɛɛ ge,

mu ɲɛ wà gbee, mʼa bi bye wà bɛ.

Kɔngana lemu na mʼa we kiiri we kɔn ge, mʼa tii.

6 Bani sipyii pʼa Kilɛ tudunmɔɔ shishan wo,

Kilɛ ya sipyii piimu bɛ pye fɛɛfɛɛ ge,

na pee bɛ wo shishan wo.

A ma bɛ di shishan kan pu mu pʼa gba,

pʼa yaa ni lee ni.»

7 A nɛ mujuu la logo na foro saraya yi tawologo ki ni na:

«Uun, Kafɔɔ Kilɛ, Se Bɛɛri Fɔɔ,

ma kiiri keree ki bɛɛri ɲɛ can, kʼa tii bɛ!»

8 A mɛlɛkɛ shishɛɛrɛ wo wu wu wo cɛɛgbuu li funŋɔ yaaga ki ɲuŋɔ sin caŋa ki na. A fanha di gan caŋa ki mu kʼa sipyii pu sòrogo ni ki kafugbɔhɔ ki ni. 9 A kee kafugbɔhɔ kʼi sipyii pu sòrogo. A pʼi Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi, pu kanhama kagbɔhɔɔ ki ɲɛ wee wemu keŋɛ ni ge. Ga pu ya ta sɔɔ na yere pu jurumu wu na, na Kilɛ pɛlɛ wɛ.

10 A mɛlɛkɛ kaguro wo wu wu wo cɛɛgbuu li funŋɔ yaaga ki ɲuŋɔ sin yacoŋɔ niguuŋɔ ki wo saanra koro li na, a nibiige di jé ki saanra ti bɛɛri ni. A sipyii pʼi ganha na pu ɲilee nɔni pee kanhama pu yama keŋɛ ni. 11 A pʼi fugba fɔɔ Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi pu kanhama pe ni pu nɔɔyɔ niguuyo yi wuu na. Ga, pu ya ta daburajɛ jo pu kapyegee ki na wɛ.

12 A mɛlɛkɛ gbaara wo wu wu wo cɛɛgbuu li funŋɔ yaaga ki ɲuŋɔ sin Efirate gbagbɔ wu ɲuŋɔ ni, a kee gba lɔhɔ kʼi waha, kɔnhɔ saannaa pu koo lʼi faha, pee piimu pʼa ma na yìri Kilɛ-nɔhɔ ki na ge. 13 A nɛ kii munaakuuŋɔɔ taanri we ɲa, nigin wa ya foro wɔgɔŋɔ ki ɲɔ ni, a nigin wa di foro yacoŋɔ ki ɲɔ ni, a taanri wuu lʼi foro tudunmɔ kafinɛjo wu ɲɔ ni. Kee bye ba jasiin ɲɛ wɛ. 14 Kee ɲɛ jinaa munahaa, na kakanhaŋaa pyi, a kee di shɛ foro koŋɔ ke saannaa pu bɛɛri mu, kɔnhɔ pʼi puyɛ pinnɛ, pʼi ba kashɛn ŋmɔ Se Bɛɛri Fɔɔ Kilɛ na wu cagbɔhɔ ki na. 15 A Yesu di jo: «Li wii, kee caŋa nɛ na ba ba ba nagaa ɲɛ wɛ! Wemu wʼa tiin ɲìi na, na wu fàya mara, kɔnhɔ wu ceepile wo ganha ba ɲaari sipyii pʼa wii-i ge, wee ɲɛ duba pya.» 16 Pee jinaa pʼa saannaa pu pinnɛ xuu wemu ni ge, wee mɛgɛ ɲɛ Arimagedɔn Heburuu jomɔ pu ni.

17 A mɛlɛkɛ gbarashuun wo wu wu wo cɛɛgbuu li funŋɔ yaaga ki ɲuŋɔ sin kafɛɛgɛ ki ni. A mujuugbɔɔ la di foro saanra koro li na Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ki ni na: «Lʼa nɔ li tɛhɛnɛ na nimɛ.» 18 A Kilɛ-ɲiŋɛɛ, ni Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ, ni mujoŋɔɔ, ni ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ nigbɔhɔ di bye. Ba sipyii da sii ɲiŋɛ ki na wɛ, kee ɲiŋɛ cɛlɛŋɛ ki ɲɔhɔ sanha bye ɲa wɛ. 19 A lee kugbɔɔ li ɲiŋɛ kʼi daa taaya taanri. A fiiye yisaya bɛɛri wo kulogoo kʼi ja ja. A Kilɛ di wuyɛ funŋɔ yaha nidogo lee kugbɔɔ li na, Babilɔni kulo le. A wu wu loyire nigbɔɔ li wo duvɛn cɛɛgbuu li niɲinɛ kan li mu lʼa gba. 20 Takpiiye ye yi wa lɔhɔ ki niŋɛ ni ge, yee bɛɛri ya curi, faaboboŋɔ ka shishiin ya ta ɲa wɛ. 21 A zanha kagereye nagaya di do sipyii pu ɲuŋɔ ni na yìri fugba wu ni. Ka bɛɛri bi kiloo kɛlɛɛ gbarataanri (80) shishiin xɔ. A sipyii pʼi Kilɛ mɛgɛ kyɛɛgi yee zanha kagereye yi wuu na, bani yi kanhama pʼa bi pɛlɛ toro.

17

Navarashɔgɔ ki keree

1 Cɛɛgbuugoo gbarashuun wu wa mɛlɛkɛɛ gbarashuun wemu keŋɛ ni ge, a wee wa nigin di ba nɛ pye: «Pa, navarashɔgɔ kemu kʼa tiin logbɔhɔyɔ yi na ge, di ba kee wo kiiri wu shɛ ma na. 2 Ɲiŋɛ ke saannaa pʼa dɔdɔɔrɔ pye ni kee ni. A ki dɔdɔɔrɔ tʼi ɲawɔhɔ wɔ ɲiŋɛ ki sipyii pu bɛ na ba duvɛn ma ɲawɔhɔ wɔ mɛ sipya na wɛ.»

3 Lee kadugo na a Kilɛ Munaa di jé nɛ ni, a mɛlɛkɛ wu gari ni nɛ ni sipoŋɔ ka ni. A nɛ cee wa nidɛɛngɛ ɲa yacoŋɔ niɲiga ka na, Kilɛ mɛkyɛɛgɛrɛ fɛ ya ka kee kabaya yi bɛɛri na. Ɲuyɔ gbarashuun ni yeŋɛɛ kɛ di ɲɛ ki mu. 4 Cee wu bi wuyɛ to ni faɲɛɛyɛ nizaaya, ni sanni, ni pɛɛwa kagereye, ni pɛɛwa kuun ni. Sanni cɛɛgbuu di ɲɛ wu keŋɛ ni, lee ya ɲi katanhaŋaa ni wu dɔdɔɔrɔ nɔhɔmɔ na. 5 Kaŋmɔhɔnɔ mɛgɛ ka ki bi ka wu gbaa na, kee ɲɛ:

BABILƆNI KUGBƆƆ,

NAVARAGAA NU,

NI ƝIŊƐ KATANHAŊAA SEFƆƆ.

6 Kilɛ ya piimu pye fɛɛfɛɛ ge, piimu ya pye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ Yesu mu ge, a nɛ cee wu ɲa pee wo shishan ya ɲawɔhɔ wɔ wu na.

Pʼa kaŋmɔhɔnɔ li ɲaha jo

Ba nɛ cee wu ɲa wɛ, a lʼi bye nɛ mu ɲawɔɔrɔ kaa. 7 Wee tuun wu ni a mɛlɛkɛ wu nɛ pye: «Ɲaha dʼa li pye mu mu ɲawɔɔrɔ kaa wɛ? We cee we ni yacoŋɔ niɲiga kemu na wʼa tiin ge, ɲuyɔ gbarashuun ni yeŋɛɛ kɛ di ɲɛ ki mu ge, nʼa da lee kaŋmɔhɔnɔ li ɲaha jo ma mu, 8 Yacoŋɔ ke mʼa ɲa ge, kee bye ɲìi na, ki nimɛ wogo wa ɲìi na wɛ. Ga kʼa yaa na pa yìri foro wecogoŋɔ tɛhɛnɛ baa wogo ki ni, na gaaŋi ki takyɛɛgɛŋɛ ni. Ɲiŋɛ ke sipyii piimu pu ɲɛ pu mɛyɛ yʼa ta ka ɲìi sicuumɔ Kitabu wu ni fo koŋɔ ki ɲɔ kɔnduun wu ni-i ge, pee bu yacoŋɔ ki ɲa mu, li na bye kakanhana pee mu. Bani ki bye ɲìi na, ki nimɛ wogo di wa ɲìi na wɛ, ga ki na ba foro sanha.

9 «Naha, fo ma bu bye fungɔngɔ fɔɔ ni shizhiinmɛ fɔɔ. Ɲuyɔ gbarashuun wu ɲɛ faaboboyo gbarashuun, cee wʼa tiin yemu na ge. 10 Yee ɲuyɔ yi ɲɛ sanha saannaa gbarashuun. Kaguro ya to pee ni, gbaara wo wu ɲɛ wà fanha ki na, gbarashuun wo wu sanha deŋɛ wɛ. Wee ba ba deŋɛ, jɛɛrɛ yɛ nigin wʼa da bye. 11 Yacoŋɔ ke ki bye ɲìi na ki nimɛ wogo di wa ɲìi na-ɛ ge, kee bye gbarashuun wu wa nigin. Ga kee yɛ pyaa kʼa nɔhɔ pye saan gbarataanri wo we, bani ki na ba foro na se ki takyɛɛgɛŋɛ ni.

12 «Yeŋɛɛ kɛ we mʼa ɲa ge, kee ɲɛ saannaa kɛ we. Pee sanha deŋɛ saanra ti na wɛ, ga pu na ba deŋɛ na lɛɛri nigin yɛ pye saanra ti na ni yacoŋɔ ki ni shiizhan. 13 Pu funzhakeree ɲɛ nigin. Pu na ba pu sefɛɛrɛ ni pu fanhaya kan yacoŋɔ ki mu. 14  Dubyapige ki na ba bye ni ki wuu pu ni shiizhan: Kʼa piimu yiri ge, kʼa piimu shɔɔnri ge, piimu ya pye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ ge. Saannaa pu na ba kashɛn kɔn Dubyapige ki na, ga Dubyapige ki ni ki wo sipyii pu na ba se ta pu na, bani kafɛɛ wo Kafɔɔ wu ɲɛ wii, na ɲɛ saannaa wo Saan.»

15 A mɛlɛkɛ wu nɛ pye sanha na: «Lɔhɔyɔ yemu ɲuŋɔ ni mʼa navarashɔgɔ ki nidɛɛngɛ ɲa ge, yee ɲɛ fiiye ya, ni sipyiire ta, ni shi wa, ni shi jomɔ pa. 16 Yeŋɛɛ kɛ we mʼa ɲa ge, kee ni yacoŋɔ ki na ba navarashɔgɔ ki kɔ, na yaŋmuyɔ yi bɛɛri shɔ ki na, na ki ceepile wo yaha. Yee na ba ki gbo, na xha ki ni, na kisaŋa sòrogo fɛɛfɛɛ na ni. 17 Kilɛ ya wu ɲidaan le pee funyɔ ni, fo pʼa pinnɛ na saanra ti ɲuŋɔ fɛɛrɛ ti kan yacoŋɔ ki mu, fo Kilɛ wo kajogoo ki bɛɛri ɲɔ bu shɛ fa. 18 Cee we mʼa ɲa ge, wee ɲɛ kugbɔɔ le, lemu lʼa bye ɲiŋɛ ki saannaa pu bɛɛri ɲuŋɔ ni ge.»

18

Babilɔni ja ja keree

1 Lee kadugo na a nɛ mɛlɛkɛ watii nidigiŋɛ ɲa na yìri fugba we ni. Sefɛɛrɛ nigbɔɔrɔ wa wu mu, wu nɔɔrɔ wʼa kpɛɛngɛ yeege ɲiŋɛ ki kabaya yi bɛɛri na. 2 A wu jo ni mujuugbɔɔ ni na:

«Babilɔni kugbɔɔ lʼa ja! Lʼa ja!

Lʼa bye jinaa tatɛɛngɛ,

ni munaakuuŋɔɔ bɛɛri taŋmɔhɔŋɔ,

ni tɔnbɛn-shazhinɔrɔyɔ ye bɛɛri taŋmɔhɔŋɔ.

3 Bani shi wu bɛɛri ya dɔdɔɔrɔ pye ni li ni,

fo na ɲawɔhɔ wɔ puyɛ na kanna duvɛn pʼa gba.

Ɲiŋɛ ki saannaa ya dɔdɔɔrɔ pye ni li ni,

ɲiŋɛ ki jagipyii pʼa pye kabyaa fɛɛ

li yaŋmuzaaya niɲɛhɛyɛ yi wuu na.»

4 Lee kadugo na a nɛ jomɔ pa bɛ logo na yìri fugba we ni na:

«Na sipyii, yi foro Babilɔni ni,

kɔnhɔ yi ganha bu da bye wu wɔɲii wu jurumu wu ni,

wu kanhama nigbɔ pa di ba nɔ yi na wɛ.

5 Bani wu jurumu wʼa pinnɛ wuyɛ ɲuŋɔ ni,

fo wu toŋɔ kʼa nɔ fugba we ni.

A Kilɛ di wu funŋɔ yaha nidogo Babilɔni tiibaara ti na.

6 Wʼa pusamaa saraa saraagana lemu na ge,

yi wuyɛ pyaa ki saraa lee saraagana li na.

Wu jurumu wʼa bɛ ni kanhama pemu ni ge,

yi pee tɛhɛɛ shuun kan wu mu.

Wʼa bi cɛɛgbuu li funŋɔ yagbaga kemu kaan

pusamaa mu pu na gbuu ge,

yi kee ɲɔhɔ shuun kan wu mu,

kemu fanha kʼa ɲɛhɛ xuuni ge.

7 Wʼa wuyɛ pɛlɛ ni yaŋmuzaaya yemu da ni ge,

yi yee ɲɔhɔ kanhama ni mɛsuu nɔ wu na.

Bani wʼa yi jo wuyɛ funŋɔ ni na:

‹Nɛ ɲɛ saanzhɔ, nɛ nidɛɛngɛ ki wa naha.

Nɛ ɲɛ naxhugoshɔ wɛ.

Yamɛɛ da ga nɔ nɛ na bada wɛ.›

8 Lee wuu na li kanhama na ba do li ɲuŋɔ ni caŋa nigin:

xu ni yamɛhɛɛ ni xuugbɔhɔ.

Na bɛ na ba li sòrogo fɛɛfɛɛ,

bani Kilɛ we wʼa da ba kiiri kɔn li na ge,

wee ɲɛ sefɛɛrɛ fɔɔ.

9 «Ɲiŋɛ ki saannaa piimu ni lʼa bye kariɲɛɛgɛ ki ni, dɔdɔɔrɔ ni naafuugbɔ wu wo fɛrɛmɛ pu ni ge, pee ba li nizogoŋɔ wurege ɲa tuun wemu ni, pee na da mɛhɛɛ suu na sipyaa waa li wuu na. 10 Pee na ba yere taliige ni li kanhama pu ɲìi fyaara wuu na, na yu:

‹Bɔɔngɔ! Bɔɔngɔ!

Babilɔni kugbɔɔ, kulo fanha wuu!

Ma kiiri wʼa to ma ɲuŋɔ ni

taapile nigin funŋɔ ni.›

11 «Ɲiŋɛ ki jagipyii pu bɛ ɲɛ na mɛhɛɛ suu, na sipyaa waa ɲatanhaŋa keŋɛ ni li wuu na; bani wa shishiin ya pu jagi yaŋmuyɔ shuu nige wɛ. 12 Yee ɲɛ: Sanni, warifyɛn, pɛɛwa kagereye, ni pɛɛwa kuun, ni pɛɛwa fapilɛpilɛgɛɛ, ni saannaa fàya: Ya na ɲaaŋa, ya dʼa ɲaaŋa gbanhaa; ni pɛɛwa fàya ya yemu yʼa peŋi peŋi ge, ni nudanga tiye, ni yaŋmuyɔ ye yʼa yàa ni suu ganhaa ni, kelee ni pɛɛwa tiye ni ge, ni daɲaa tɔɔrɔ, ni tɔɔrɔ yaŋmuyɔ, ni yaŋmuyɔ ye pʼa tɛ yʼi ɲɛ pɛɛwa faaya ge, 13 ni shiga yaŋmuyɔ nudanga woyo yemu mɛgɛ ki ɲɛ kanɛli ge, ni lasikoli, ni nudanga Izopu, ni nudanga yawurire, ni duvɛn, ni sìnmɛ, ni farini myɛ nizaama, ni shinma, ni niiyɛ, ni dubyaa, ni shɔnyɔ, ni wotoriyo, ni buloo, ali ni sipyii bɛ. 14 Pu na ba yu: ‹Yaŋmuyɔ ye mʼa sha ge, yee ya foro ma keye ni. Naafuugbɔ we, ni ɲafɛ yaŋmuyɔ ye, mʼa buun yi bɛɛri ni. Ma da já yee ta nige wɛ.› 15 Yee yaŋmuyɔ yi wo jagipyii piimu pʼa pye kabyaa fɛɛ lee kugbɔɔ li gbɔɔrɔ ni ge; kanhama pe pu da ba nɔ li na ge, pee na ba yere taliige ni pee kanhama pu wo fyaara wuu na, na mɛhɛɛ suu na sipyaa waa ɲatanhaŋa keŋɛ ni. 16 na yu:

‹Bɔɔngɔ! Bɔɔngɔ

ki ɲɛ kugbɔɔ li wogo!

Lee lemu lʼa bi faɲɛɛyɛ ni faɲɛɛyɛ gbanhaa,

ni pɛɛwa fapilɛpilɛgɛɛ leni,

na liyɛ puu ni sanni ni pɛɛwa fàya,

ni pɛɛwa kuun ni ge,

li kabyaa kʼa kyɛɛgi taapile nigin funŋɔ ni!›

17 «Suumɔ lɔhɔ kɔrɔyɔ yi ɲuŋɔfɛɛ pu bɛɛri ni piimu pʼa ɲaagaa pyi ki na ge, ni kɔrɔyɔ yi kapyeŋɛɛ pyevɛɛ ni jagipyii piimu pʼa pu ɲɔlige taa suumɔ lɔhɔ ki na ge, a pee di yere taliige ni. 18 Pʼa lee kulo li sòrogo sòrogo wurege ɲa ge, a pʼi ganha na mujoŋɔɔ waa na yu: ‹Kulo lekɛ lʼa le kugbɔɔ le xɔ wɛ?› 19 A pʼi gbazhɛnhɛ wo pu ɲuyɔ ni na mɛhɛɛ su na sipyaa wa ɲatanhaŋa keŋɛ ni na:

‹Bɔɔngɔ! Bɔɔngɔ

ki wa le kugbɔɔ le wogo!

Suumɔ lɔhɔ kɔrɔyɔ yi fɛɛ bɛɛri ya pye

kabyaa fɛɛ li baraga ni.

A lee di buun li funŋɔ yaŋmuyɔ yi ni

taapile nigin yɛ funŋɔ ni!

20 Fugba wu fundanga ta!

Tudunmɔɔ,* ni Kilɛ tudunmɔɔ,

ni Kilɛ ya piimu bɛ pye fɛɛfɛɛ ge,

yee bɛ pu fundanga ta!

Bani Kilɛ ya kiiri kɔn li na li kakuuyo yi footɔnɔ,

yemu lʼa pye yee na ge.›»

21 Wee tuun wu ni a mɛlɛkɛ baraga wo wa di faakagereŋɛ ka lɔ ba tira ɲɛ wɛ, na ki wá suumɔ lɔhɔ ki ni, na jo:

«Mu Babilɔni kugbɔɔ li da ba ja fɛɛfɛɛ taapile ni,

li da ɲa nige wɛ.

22 Konɔyɔ, ni ciire,

ni sibeŋɛɛ, ni maya,

kee ka shishiin mɛɛ da ga ba foro nige

Babilɔni ni wɛ.

Kapyebye wa shishiin da ba da mu ni nige wɛ.

Tira tunmɔ pa shishiin bɛ da ba logo

ma funŋɔ ni wɛ.

23 Sokinna kpɛɛngɛ ka shishiin bɛ da ga bye

mu funŋɔ ni nige wɛ.

Cenabun poo ni cenabun mujuu da ga foro nige

mu funŋɔ ni wɛ.

Bani mu jagipyii pʼa pye ɲiŋɛ ki sipyigbɔɔ.

Mu siganma pʼa bi shi wu bɛɛri ɲaha wɔ.

24 Kilɛ tudunmɔɔ, ni Kilɛ ya sipyii

piimu bɛ pye fɛɛfɛɛ ge,

ni sipyiire temu bɛɛri tʼa gbo ɲiŋɛ ki na ge,

pee bɛɛri shishan ya ɲa le kulo le funŋɔ ni.»

19

Fugba shɛɛn pʼa Kilɛ sɔ

1 Lee kadugo na a nɛ mujuugbɔɔ la logo na yìri fugba we ni ba sipyiire fɔɔ ɲɛ wɛ na:

«Aleluya!

Ɲuwuuro ni nɔɔrɔ ni sefɛɛrɛ ɲɛ wee Kilɛ wu wuuro.

2 Bani wu kiiri keree ki ɲɛ can, kʼa tii bɛ.

Navarashɔgɔ ke kʼa bi koŋɔ ki fɔnri

ni ki dɔdɔɔrɔ keree ki ni ge, mʼa kiiri kɔn ki na,

na ma kapyebyii pu nixhuyo yi shishan

pu foo tɔ ki mu, kɔnhɔ pu logoo di ɲiŋɛ.»

3 A pʼi jo sanha na:

«Aleluya!

Ki sòrogo sòrogo wurege ki kʼi duri gbee.»

4 A nɔhɔlɛɛ kɛlɛɛ shuun ni shishɛɛrɛ (24) ni ɲìi yaŋmuyɔ shishɛɛrɛ wu nuguro sin ɲiŋɛ ki na, na saanra koro li tiinvɔɔ Kilɛ pɛlɛ na:

«Amiina. Aleluya!»

Dubyapige ki cekaanra ligbɔhɔ ki keree

5 A mujuu la di foro saanra koro li ni na:

«Kilɛ wo kapyebyii pu bɛɛri,

yee piimu pʼa fyagi wu na ge,

sipyitiilee fara sipyigbɔɔ na, yʼa Kilɛ sɔni!»

6 A nɛ mujuugbɔɔ la logo ba sipyiɲɛhɛmɛɛ fɔɔ ɲɛ wɛ, ba logbɔhɔ fɔɔ ɲɛ wɛ ni Kilɛ-sɛlɛŋɛɛ nigbɔhɔɔ na:

«Aleluya! Bani wèe Kafɔɔ Kilɛ ɲɛ Se Bɛɛri Fɔɔ,

wʼa jé wu saanra ti ni.

7 Wù funvahaŋa ni fundanga ta, wù Kilɛ pɛlɛ,

bani Dubyapige ki cekaanra tʼa nɔ xɔ,

ki cenabun wʼa wu yalere ti le.

8 Pʼa faviwɛwɛɛrɛ nizaara kan ki cenabun wu mu,

temu tʼa ɲí ge.»

Kilɛ ya sipyii piimu pye fɛɛfɛɛ ge, tee faviwɛwɛɛrɛ nizaara ti ɲɛ pee wo kapyegee kiimu kʼa tii ge. 9 A mɛlɛkɛ wu nɛ pye: «Li ka: Piimu pʼa yiri Dubyapige ki cekaanra ligbɔhɔ ki ni ge, pee ɲɛ duba nagoo.» na jo bɛ: «Pe jomɔ pe, Kilɛ yɛ pyaa wo jomɔ pʼa sii pe.» 10 A nɛ nuguro sin wu fɛɛ ni na giin di wu pɛlɛ; ga, a wu nɛ pye na di ganha bu da lee pye wɛ, bani, Yesu ya can wemu shɛ ge, na nɛ ni na cebooloo piimu pʼa pye ɲɔmɛhɛɛ fɛɛ wee can we ni ge, na wee ɲɛ Kilɛ wo kapyebye wa ba wèe ɲɛ wɛ; na nɛ wʼa Kilɛ pɛlɛ. Piimu bɛɛri pʼa giin pʼi da Yesu wo can wu keree yu ge, pee ya yaa na pye ni Kilɛ Munaa li ni ba Kilɛ tudunmɔɔ pu ɲɛ wɛ.

Shɔnfige ki dugivɔɔ we

11 A nɛ fugba wu ɲɔ ɲa kʼa mugi. Shɔngɔ ka di ɲɛ wà nivige ki bye kii. Wemu wʼa dugi kee na ge, wee mɛgɛ ɲɛ ɲɔmɛɛ fɔɔ ni can fɔɔ. Wee ya kiiri kɔɔn, na kashɛn kɔɔn na bɛ ni tiimɛ ni. 12 Wu ɲìi ɲɛ ba naɲiŋɛ ɲɛ wɛ. Saanra ɲudɔŋɔɔ niɲɛhɛŋɛɛ ɲɛ wu ɲuŋɔ ni. Mɛgɛ ka ki bi ka wu na ni wuyɛ pyaa bɛ wɛ, wa shishiin ya kee cɛ wɛ. 13 Fàŋa ke ki ɲɛ wu na ge, kee bi mini wolo shishan ni. Weefɔɔ mɛgɛ ɲɛ: «Kilɛ Jomɔ.» 14 Fugba kashɛn keye yʼa bi taha wu fɛni. Pee ɲɛ shɔnfiye na. Faviwɛwɛɛrɛ fɛfɛɛrɛ wuuro tʼa bye pee na. 15 Ŋmɔpara ɲɔtaan wuu lʼa bi foro wu ɲɔ ni wʼa lee taga wʼa shi wu kpɔɔn. «Wu wu mara ni tɔɔrɔ biin ni.*» Wu na ba ɛrɛzɛn wu tɔnhɔ Se Bɛɛri Fɔɔ Kilɛ wo loyire li ɛrɛzɛn lɔhɔ ki tawologo ki ni. 16 Mɛgɛ ka ya ka wu fàŋa ni wu shii na na:

SAANNAA WO SAAN NI KAFƐƐ WO KAFƆƆ.

17 Lee kadugo na a nɛ mɛlɛkɛ wa niyerege ɲa caŋa ki ni. A wu mujuugbɔɔ jo, shazhɛɛrɛ temu bɛɛri tʼa yìri na beele fugba we ni ge, a wu tee pye: «Yi pa yiyɛ pinnɛ Kilɛ wo ligbɔhɔ ki kaa na, 18 yi saannaa xaara jɔ ni sɔrɔsii ɲuŋɔfɔgbɔɔ ni kashɛn ɲuŋɔfɛɛ xaara ni shɔnyɔ ni shɔnduguloo xaara ni sipyii pu bɛɛri: Buloo, ni piimu ɲɛ buloo wɛ, sipyitiilee fara sipyigbɔɔ na.» 19 Lee kadugo na a nɛ yacoŋɔ ki ɲa; ɲiŋɛ ki saannaa, ni pu kashɛn keye ye, pee ya pinnɛ ni ki ni, pʼi kashɛn ŋmɔ shɔngɔ ki dugivɔɔ ni wu kashɛn keŋɛ ki na. 20 Kee yacoŋɔ kʼa co ni ki tudunmɔ kafinɛjo wemu wʼa bi kakanhaŋaa ki pyi ki ɲaha tàan ge. Ki fɛ pʼa kpɔn sipyii piimu na, pee dʼa ki jaa wu pɛlɛ ge, wu kakanhaŋaa kʼa bi pee piinŋɛ. Yacoŋɔ ke ni ki tudunmɔ kafinɛjo we, yee bɛshuun ɲìi woyo yʼa co wà wenagaŋa na kirimu wogo ki funŋɔ ni. 21 Ŋmɔpara lemu lʼa fòro shɔngɔ ki dugivɔɔ wu ɲɔ ni ge, a lee di sipyii pusamaa gbo. A shazhɛɛrɛ ti bɛɛri di din pu xaara na.

20

Shitaanni ya pɔ fo yee kabɔfonɔ nigin

1 Lee kadugo na a nɛ mɛlɛkɛ wa nidigiŋɛ ɲa na yìri fugba we ni. Wecogoŋɔ tɛhɛnɛ baa wogo ki kenikaan ni shɔnhɔyɔ niduguyo yi bye wu keŋɛ ni. 2 A wu wɔgɔŋɔ ki co. Kee ɲɛ wɔlɛgɛ ke, pʼi ki pyi tɔɔgɔ levɔɔ, ni Shitaanni. A wu ki co, na shɔnhɔyɔ yi le ki na fo yee kabɔfonɔ nigin (1.000). 3 Ba wʼa ki pɔ xɔ wɛ, na ki wá wecogoŋɔ ki ni, na ki ɲɔ kemɛ shɔ̀hɔ, na fɛ kpɔn ɲɔtɔŋɔ ki na, yani yee kabɔfonɔ nigin (1.000) wu ɲɔ ki fa ge, kɔnhɔ ki ganha ba sipyiire ti piinŋɛ nige wɛ. Lee kadugo na, kʼa yaa na sanha sanha kʼi jɛri pye.

4 Lee kadugo na a nɛ saanra korogoo kii ɲa. Piimu pʼa bi tiin kee korogoo ki na ge, a pʼi fanha kan pee mu na pʼa kiiri wu kɔɔn. Yesu ya can wemu shɛ ge, piimu wo ɲuyɔ pʼa kɔn wee can we ni Kilɛ Kafila wu wuu na ge, piimu bɛɛri pʼa pye pu ya sɔɔ na yacoŋɔ ki pɛlɛ, kelee na ki jaa wu pɛlɛ, kelee na ki fɛ pu kpɔn pu gbahaa, kelee pu keye na-ɛ ge, a nɛ pee bɛɛri wo munahaa ki ɲa. Pu nixhuyo yʼa ɲɛ, na diin ɲuŋɔ fɛɛrɛ ti na ni Kirisa ni wu saanra ti ni, na yee kabɔfonɔ nigin (1.000) pye. 5 Xu u pusamaa ya ta ɲɛ wɛ, fo na shɛ yee kabɔfonɔ nigin (1.000) wu pye wʼa fa. Lee ɲɛ xuɲɛnɛ nizhiinɛ le. 6 Piimu pʼa ɲɛ xuɲɛnɛ nizhiinɛ li ni ge, pee ɲɛ duba nagoo, bani Kilɛ ya pee pye fɛɛfɛɛ. Xu shuun wo wu da ga já fanha ta pee na wɛ; ga pee na ba bye Kilɛ ni Kirisa wo saraya ɲaha shɔɔnrivɔɔ. Pu na ba diin wu yíri wu saanra ti ni na yee kabɔfonɔ nigin (1.000) pye.

Shitaanni ni wu kashɛn keŋɛ kʼa kyɛɛgi

7 Yee kabɔfonɔ nigin (1.000) wu ba fa tuun wemu ni, pu na ba Shitaanni yeege kaso wu ni. 8 Shi we wu wa koŋɔ ki kabaya shishɛɛrɛ wu bɛɛri na ge, ni wu mɛgɛ ɲɛ Gɔgi ni Magɔgi ge; wu na ba shɛ wee piinŋɛ, kɔnhɔ wu wu pinnɛ kashɛn kaa na. Pu na ba ɲɛhɛ xuuni ba gba ɲɔ gbazhɛnhɛpya ɲɛ wɛ. 9 Pee ya yìri koŋɔ ki kabaya yi bɛɛri na, Kilɛ wo ɲidaan kulo le, ni wʼa piimu pye fɛɛfɛɛ ge, a pʼi shɛ pee pinnɛ maha. Ga, a na di yìri fugba wu ni, na ba pu sòrogo fo na pu xɔ fɛɛfɛɛ. 10 Shitaanni we wʼa bi pu piinŋɛ ge, a wee di wá wetabaaga nafugibaaga ki ni, kirimu na ki ni. Yacoŋɔ ke ni tudunmɔ kafinɛjo wu ɲɛ xuu wemu ni ge. Pu na ba gana wà gbee caŋa fara piige na.

Kiiri wusama keree

11 Lee kadugo na a nɛ saanra koro nigbɔɔ nivinnɛ la ɲa, ni we wʼa tiin li na ge. A ɲiŋɛ ke ni fugba wu baa laha wu ɲaha tàan yee ya ɲa nige wɛ. 12 A nɛ xuu pu bɛɛri ɲa sipyigbɔɔ fara sipyitiilee na pʼa yere saanra koro li ɲaha tàan. A Kitabuu pii ɲɔ di mugi, a Kitabu watii bɛ ɲɔ di mugi, wee ɲɛ Ɲìi Sicuumɔ Kitabu we. Kiiri ya kɔn xuu pu bɛɛri na na bɛ ni pu kapyegee ni, kee kiimu kʼa bi ka pee Kitabuu pu ni ge. 13 Xuu piimu ɲɛ suumɔ lɔhɔ ki ni ge, a kee di pee yeege. A xu ni Adɛsi bɛ di pu wo xuu pu yeege. A kiiri di gɔn pu bɛɛri nigin nigin na na bɛ ni pu kapyegee ki ni. 14 A xu ni Adɛsi di wá wetabaaga nafugibaaga ki ni. Kee na ke ki ɲɛ xu shuun wo we. 15 Sipyaa sipya wu ɲɛ wu mɛgɛ nigaŋa ya ta ɲìi sicuumɔ Kitabu wu ni-i ge, wee na wá wetabaaga nafugibaaga ki ni.

21

Fugba nivomɔ ni ɲiŋɛ nivoŋɔ ki keree

1 Lee kadugo na a nɛ fugba nivomɔ ni ɲiŋɛ nivoŋɔ ɲa, bani fugba nizhiimɛ we ni ɲiŋɛ nizhiige kʼa toro. Suumɔ lɔhɔ ki bɛ di ɲɛ nige wɛ. 2 A nɛ Zheruzalɛmu-fomɔ wu bɛ nidigiŋɛ ɲa na yìri fugba we ni Kilɛ yíri, fɛfɛɛrɛ kulo le. Wu yalere ya taga wu kemɛ ba cenabun ɲɛ wɛ wemu wʼa se gbaga ni ge. 3 A nɛ mujuu la logo na yìri saanra koro li na na: «Kilɛ tatɛɛngɛ puga ki ke sipyii niŋɛ ni, wu na ba diin pu mu. Pee na ba bye wu sipyii. Kilɛ yɛ pyaa na ba bye pu yíri wà na bye pu Kilɛ. 4 Wu na ba pu ɲɛsinmɛ tuu. Xu da bye nige wɛ, yamɛhɛɛ bɛ da bye nige wɛ, kelee mɛsuu kelee yama wɛ. Bani kalɛgɛɛ kʼa toro.»

5 Ayiwa, wemu wʼa tiin saanra koro li na ge, a wee di jo: «Li wii nɛ yaŋmuyɔ yi bɛɛri pye nivoyo.» Lee kadugo na a wu nɛ pye: «Pu ka, bani nakaara baa pe jomɔ pe ya fiinŋɛ na ɲɛ can.» 6 A wu nɛ pye sanha: «Lʼa pye xɔ. Nɛ ɲɛ Alifa ni Omega, ɲɔkɔɔnrɔ ni taxɔgɔ. Waga wa wemu na ge, nɛ na wu kan wʼa gba ma ni, ɲìi sicuumɔ pu lobulowii li ni. 7 Wemu bu se ta, wee na ba ye yaŋmuyɔ ye ta; nɛ na ba bye weefɔɔ Kilɛ, weefɔɔ di bye nɛ pya. 8 Ga fyaara fɛɛ, ni piimu ɲɛ Kiricɛɛn wɛ, ni kakuubyii, ni sipyigbuu, ni dɔdɔɔ, ni sigaanfɛɛ, ni yapɛɛgaan, ni kafinɛjuu, pee bɛɛri tashɛgɛ na ba bye wetabaaga nafugibaaga kirimu wogo ki ni. Wee ɲɛ xu shuun wo we.»

Zheruzalɛmu-fomɔ wu keree

9 Cɛɛgbuugoo gbarashuun we wʼa ɲi koŋɔ ki taaxɔɔ li wo kanhagbɔ tɛhɛɛ gbarashuun wu na ge, kee bye mɛlɛkɛɛ gbarashuun keŋɛ ni. A wee mɛlɛkɛ wa di ba nɛ pye: «Pa naha, di cenabun wu shɛ ma na, Dubyapige ki shɔ we!» 10 A Kilɛ Munaa di jé nɛ ni, a wu gari ni nɛ ni faabobotɔɔngɔ ka na; na shɛ Zheruzalɛmu shɛ nɛ na wu na diri na yìri fugba wu ni Kilɛ yíri, fɛfɛɛrɛ kulo le. 11 Kilɛ nɔɔrɔ ya bye li na, lʼa bi ɲí, na wii na ɲaa ba vɛɛri ɲɛ wɛ, wemu wʼa yàa ni pɛɛwa kagereŋɛ ka ni kemu mɛgɛ ki ɲɛ zhasipu ge. 12 A kasɔrɔtɔɔngɔ nigbɔhɔ ka di kulo li maha. Kuɲɔyɔ kɛ ni shuun yi bye li na, kuɲɔɔ bɛɛri mɛlɛkɛ nigin ya bye wà. Mɛyɛ yʼa bi ka kee kuɲɔgɔɔ ki ɲɔ na. Yee ɲɛ Izirayɛli kpɔnhɔɔ kɛ ni shuun wu mɛyɛ. 13 Kuɲɔgɔɔ taanri ki bye Kilɛ-nɔhɔ ki na, taanri wa di ɲɛ camutomɔ pu ni, taanri wa di ɲɛ Kilɛ-parama pu ni, taanri wa di ɲɛ pe pu parama pu ni. 14 Kagereye tahaŋaa kɛ ni shuun wu bye kulo li kasɔrɔgɔ ki ɲidaa. Dubyapige ki tudunmɔɔ kɛ ni shuun wu mɛyɛ yʼa bi ka kee tahaŋaa ki na.

15 Mɛlɛkɛ wemu wʼa jo ni nɛ ni ge, sanni pubiin lʼa bye wu keŋɛ ni wu kulo le, ni kuɲɔgɔɔ kee, ni kasɔrɔgɔ ki taanna. 16 Kulo li kabaya shishɛɛrɛ wu bye nigin. Li ɲidaa le, ni li kadaa li bɛɛri bye nigin. Mɛlɛkɛ wʼa kulo li taanna ni lee pubiin li ni. Li ɲidaa li bye kiloo kabɔfoŋɔɔ shuun di xhuu shishɛɛrɛ (2.400). Li ɲidaa, ni li kadaa, ni li tɔɔngɔ bɛɛri ɲɛ nigin. 17 A wu kasɔrɔgɔ ki pɛɛrɛ ti bɛ taanna, a ki pɛɛrɛ tʼi bye mɛtɛrɛlɛɛ kɛlɛɛ gbarashuun ni shuun (72), na saha ni sipyii pu wo daanna wu ni. Wee daanna we ninumɔ ni mɛlɛkɛ wʼa wu wo daanna wu pye. 18 Kasɔrɔgɔ kʼa yereŋɛ ni zhasipu kagereye ni, kulo lʼi ɲɛ sanni yɛ pyaa ba vɛɛri nivyɛn ɲɛ wɛ, wemu ya wii na ɲaa ge. 19 Kulo li kasɔrɔgɔ ki ɲidaa lʼa bi kemɛ yàa ni pɛɛwa kagereye nizaaya tuuyo bɛɛri ni. Nɔhɔdaan wo tahana li ɲɛ zhasipu kagereye, tahana shuun wuu li ɲɛ safiiri, taanri wuu li ɲɛ agati, shishɛɛrɛ wuu li ɲɛ emerɔdi. 20 Kaguro wuu li ɲɛ onikisi, gbaara wuu li ɲɛ sariduwani, gbarashuun wuu li ɲɛ kirisoliti, gbarataanri wuu li ɲɛ berili, gbarashɛɛrɛ wuu li ɲɛ topazi, kɛ wuu li ɲɛ kirisopasi, kɛ ni nigin wuu li ɲɛ yasɛnti, tahana lisana ɲɛ amɛtisiti. 21 Kulo li kuɲɔgɔɔ gburaya kɛ ni shuun wu ɲɛ pɛɛwa kɔɔn pyaa kɛ ni shuun. Gbura nigin bɛɛri ɲɛ kɔɔn pile nigin. Kulo li pinnɛrɛ kpɛɛngɛ ki ɲɛ sanni yɛ pyaa ba vɛɛri nivyɛn ɲɛ wɛ, wemu ya wii na ɲaa ge.

22 Nɛ ta Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ ɲa lee kulo li ni wɛ, bani Kafɔɔ Kilɛ, Se Bɛɛri Fɔɔ ni Dubyapige ke, peeyɛ pyaa ki ɲɛ lee kulo li Kilɛ-pɛɛŋɛ pugbɔhɔ. 23 Lee kulo li mago ɲɛ caŋa kpɛɛngɛ, kelee yeŋɛ wogo na wɛ. Bani Kilɛ wo nɔɔrɔ we wu ɲɛ li kpɛɛngɛ. Dubyapige ki ni kpɛɛngɛ ki ma foro, na ɲí xuuni. 24 Shi wu na ba ɲaari kee kpɛɛngɛ ki na. Koŋɔ ki saannaa na ba ni pu naafuu wu ni na pa gan lee kulo li mu. 25 Lee kulo li kuɲɔgɔɔ na ba mugi yaha caŋa ni, ki shiin di wa da ga dɔ bɛ wɛ. Bani piige wa da ga wɔ wà wɛ. 26 Saannaa pu wo naafuu wu kadugo na, shi wu wo fanha ke, ni wu baraga ki na ba se na gaan lee kulo li mu. 27 Yaŋmunɔrɔgɔ ka shishiin da ga jé wà wɛ, kelee katanhana pyevɔɔ, kelee kafinɛjo wɛ, ga fo piimu yɛ mɛyɛ yʼa ka Dubyapige ki ɲìi sicuumɔ Kitabu wu ni ge, pee yɛ pu da jé li ni.

22

Ɲìi sicuumɔ gba lɔhɔ ki keree

1 Ayiwa, lee kadugo na a mɛlɛkɛ wu ɲìi sicuumɔ gba lɔhɔ shɛ nɛ na, kee ya ɲí ba vɛɛri nivyɛn ɲɛ wɛ, wemu ya wii na ɲaa ge. Kee bi foro Kilɛ ni Dubyapige ki saanra koro li ni, 2 na fuu kulo li pinnɛrɛ kpɛɛngɛ ki niŋɛ ni. Tige tuugo nigin wa bye wà, kee ɲɛ ɲìi sicuumɔ tige ke, kee bye wee gba wu kabaya shuun wu na. Yee funŋɔ ni tɔɔɲii kɛ ni shuun kʼa nagoo pyi. Yeŋɛ bɛɛri ni ki nagoo. Kee tige tuugo ki wɛrɛ ya shi wu sipyii pu cuuŋɔ. 3 Laŋi da ga bye nige bada wɛ. Kilɛ ni wu Dubyapige ki wo saanra koro li na ba bye lee kulo li ni. Kilɛ wo kapyebyii pu na ba wu pɛlɛ. 4 Pu na ba wu ɲaha ɲa, wu mɛgɛ na ba bye pu gbahaa na. 5 Piige da ga wɔ nige wɛ. Pu mago da ga bye sokinna kpɛɛngɛ, kelee caŋa kpɛɛngɛ na wɛ. Bani Kafɔɔ Kilɛ yɛ pyaa na ba kpɛɛngɛ yeege pu mu, pʼa gori yaha saannaa fo gbee.

Yesu taapana ya tɛɛŋɛ

6 Lee bɛɛri kadugo na a mɛlɛkɛ wu nɛ pye: «Nakaara baa pe jomɔ pe ya fiinŋɛ, na ɲɛ can. Kafɔɔ Kilɛ we wʼa wu Munaa li kaan Kilɛ tudunmɔɔ pu mu ge, keree kiimu kʼa yaa na pye jɛri funŋɔ ni ge, wee wʼa wu mɛlɛkɛ wu tun wu pa kee keree ki shɛ wu kapyebyii pu na.» 7 A Yesu di jo: «Li wii, Nɛ na ba jɛri funŋɔ ni. Wemu wʼa kuu we Kitabu we wo kapajuuro ti jomɔ pu mu ge, wee ɲɛ duba pya.» 8 Nɛ Yohana ya kii keree kii logo, na ki ɲa bɛ na ɲii na. Ba nɛ ki logo, na ki ɲa bɛ wɛ, mɛlɛkɛ wu wʼa bi ki shɛ nɛ na ge, a nɛ nuguro sin wee fɛɛ ni, na ganha na giin di wu pɛlɛ. 9 A wu nɛ pye na nɛ ganha bu da lee pye wɛ, na Kilɛ wo kapyebye wee ɲɛ, ba nɛ ni na cebooloo Kilɛ tudunmɔɔ pu ɲɛ wɛ, ni piimu bɛɛri pʼa kuu we Kitabu we jomɔ pu mu ge, na nɛ wʼa Kilɛ pɛlɛ. 10 Lee kadugo na a wu nɛ pye sanha: «Ma ganha bu da we Kitabu we wo kapajuuro ti jomɔ pu tɔ wɛ, bani pu pyeduun wʼa tɛɛŋɛ. 11 Wemu wu ɲɛ sipyitiibaaga ge, wee wu kori wu tiibaara ni. Wemu wʼa nɔhɔ ge, wee di gori wu nɔhɔmɔ ni. Wemu wʼa tii ge, wee wu kori wu tiimɛ ni. Wemu wu ɲɛ fɛɛfɛɛ ge, wee di gori wu fɛfɛɛrɛ ni.»

12 A Yesu di jo sanha na: «Li wii, nɛ na ba jɛri funŋɔ ni. Nɛ wo saraa yaŋmuyɔ yi wa na keŋɛ ni, kɔnhɔ di sipyii pu bɛɛri nigin nigin saraa na bɛ ni pu kapyegee ni. 13 Nɛ ɲɛ Alifa ni Omega, nizhiimɛ ni sama, ɲɔkɔɔnrɔ ni taxɔgɔ.» 14 Piimu pʼa pu fàya jii, kɔnhɔ pʼi já ɲìi sicuumɔ tige pya wa ta, pʼi jé kulo li kuɲɔgɔɔ ki ni ge, pee ɲɛ duba nagoo. 15 Ga puun, ni sigaanfɛɛ, ni dɔdɔɔ, ni sipyigbuu, ni yapɛrɛgaan, ni kafinɛyɛ ya dan piimu bɛɛri ni ge, ni piimu bɛɛri pʼa kafinɛyɛ kɔɔn ge, pee bɛɛri na gori yaha kadaan li na. 16 Nɛ Yesu wʼa na mɛlɛkɛ wu tun yee mu, wu shɛ kii keree kii paari nʼa daa fɛɛ pu mu egilizii pu ni. Nɛ ɲɛ saannaa Dawuda tuugo shɛn, na ɲɛ wu kpɔɔn shɛn; ɲimuguɲɔ wɔrɔ li lʼa ɲí ge, lee nɛ ɲɛ.

17  Kilɛ Munaa le, ni cenabun wʼa jo: «Pa!» Wemu wʼa yi logo ge, wee bɛ wu jo: «Pa! Waga wa wemu na ge, wee wu pa. Ɲìi sicuumɔ lɔhɔ ki kaa ɲɛ wemu bɛɛri na ge, wu pa ki gba mamama ni.»

Jomɔ pu taxɔgɔ

18 Sipyii piimu pʼa we Kitabu we wo kapajuuro ti jomɔ pu nuri ge, nʼa da pee bɛɛri sɔnmi yaha jo, wa bu la fara pee jomɔ pu na, kanhama pemu keree kʼa ka we Kitabu we ni ge, Kilɛ na ba pee fara weefɔɔ mu. 19 Wa shiin bu la wuu we Kitabu we wo kapajuuro ti jomɔ pu ni, Kilɛ na ba weefɔɔ niŋɛ wolo ɲìi sicuumɔ tige ke, ni fɛfɛɛrɛ kulo li ni, yee yemu keree kʼa ka we Kitabu we ni ge. 20 Wemu wʼa kii keree kii can fiinŋɛ jo ge, wee ya jo: «Uun, nʼa da ba jɛri funŋɔ ni.» Amiina. Mu wu pa, wù Kafɔɔ Yesu.

21 Wù Kafɔɔ Yesu wo niimɛ we wu pye yi bɛɛri mu. Amiina.

* 1:10 Lee kɔri ɲɛ Dimazhi.

* 2:1 Wee wo mɛlɛkɛ: Lee kɔ́ri ɲɛ egilizi wu ɲahagbaa fɔɔ, yee ninuyɔ yi wa koogoo 2:8, 12, 18; ni koogoo 3:1, 7, 14 wu bɛ ni.

* 2:17 Maanɛ: Wee ɲɛ yalige kemu Kilɛ ya kan wu sipyii pu mu na pu yaha sipoŋɔ ki ni ge. Ɛkizode 16: 11-18

* 5:6 Dubyapige: kee ɲɛ Yesu, Kilɛ Ja we. Ali na wu ta jurumu wa shishiin ya ta wu na wɛ, wʼa sɔɔ na wu munaa kan saraga, na xhu koŋɔ wo jurumu wu wuu na.

* 11:3 Pu na bɔrɔyɔ faya le, lee ya li shɛɛ na pu ɲatanhaŋa wuu pu ɲɛ, pu jomɔ pu bɛ di ɲɛ can.

* 18:20 Tudunmɔɔ: Yesu ya kalaapiire kɛ ni shuun wemu ɲaha bulo na pye tudunmɔɔ ge. Marika 3:13-19; Luka 6:12-16

* 19:15 Zaburuu 2:9