^

Alla la Kitabu Seniman

Portions of the Holy Bible in the Sankaran Maninka language of Guinea

Des portions de la Sainte Bible dans la langue Sankaran Maninka de Guinée

copyright © 2015 Pioneer Bible Translators
Language: Sankaran Maninka
Translation by: Pioneer Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2022-06-21

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

bb49d365-c43a-57d0-a386-570745648030

A Damira

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

A Damira

A Damira

Kitabu Ɲin ye a Ɲan Fɔ Kuma Damira

Kitabu ɲɛn ye Tariku le ri mɛn farini Nabi Musa la, ni a di fɔ a ma A Damira. Suran biloolu le ye a kɔndɔ. Suran biloolu wo di se a la talanan sidijama naanin.

Ka damira suran fɔlɔna, ka ta se sura tan ni kelen ma wo ye dunuɲa dan ɲa le ri. Alla ka dunuɲa dan. Adama ni Hawa wo kera a la danni fen na ban de ri. A ka alu dan ka alu jamari waati taminnin kɔrɔ alu ka Alla la tɔn tiɲan. Ka damira wo waati ma, adamadenilu ka tɔrɔya damira. Kebi wo waati adamaden na ko bɛɛ kera a juuman de. Adamadenilu la kojuu danna taminda, alu ka hake sɔrɔn Alla la. Alla ka a latɛɛ ko a ri dunuɲa tiɲan sanci ba la. Miriya wo bɔni Alla sɛniman de rɔ. Julumun bɔyani Alla yɛ ka a dan natamin. Kɔni Alla la kininkinin kosɔn a ma sɔn adamaden bɛɛ halaki la. Wo rɔ, a ka Nabi Nuhan a ni sobo su bɛɛ ladon kulunba kɔndɔ ka alu kisi halaki ma.

Ka bɔ suran tan ni fila ma ka se suran muwan ni loolu ma, tariku le ri mɛn farani Nabi Iburahima la. Alla ka Nabi Iburahima suwandi ka a kɛ mɔɔ ri mɛn di se adamaden bɛɛ madonnala. A ka baraka don a la ko rɔ, a ri kɛ jama siyaman benba ri. A ka lahidi ta a yɛ. A ka Kanaan jamana lahidi Isirayɛli ni a bɔnsɔn le ye. Kɔni lahidi wo ti se mafala fo Iburahima wa dencɛ sɔrɔn waati mɛn na. Iburahima muso Saran wa yen ko a ti se den sɔrɔnna tuma mɛn na, a ka a la jɔnmuso Hajara di a la cɛ ma. Wo ka Isumayila sɔrɔn Iburahima yɛ. Kɔni Alla ma sɔn Isumayila ye kɛ a cɛtala ri. A ka Isiyaka di Iburahima ni Saran ma ala mɔɔbaya waati le rɔ. A ka lahidi kelen wo ta Isiyaka yɛ, a ka mɛn ta Iburahima yɛ.

Ka bɔ suran muwan ni wɔrɔn ka se suran bisawa ni wɔrɔn, wo tariku le ri farani Nabi Isiyaka ni Nabi Yakuba la. Rebeka ka filani sɔrɔn Isiyaka yɛ. Alla sɔnda Yakuba, mɛn sɔrɔnda to la, wo ri a kɔrɔcɛ Esawu cɛta a bolo. Esawu ka wo lɔn mɛn kɛ, a loo tɛrɛ ye a la ka a doocɛ Yakuba faa. Wo fanan ka a bori a kɔrɔ ka wa a barincɛ wara, a na kɔrɔcɛ kɔnɔn. A tora ye, a ka Leya ni Rasayɛli furu. Alu ka dencɛ mɔɔ tan ni fila sɔrɔn a yɛ. Dencɛ mɔɔ tan ni fila woilu kɛra kabila tan ni fila le benba ri mɛn bɔni Isirayɛlika rɔ.

Ka bɔ suran bisawa a ni wɔrɔɔfila ma ka se suran biloolu ma, wo ye Nabi Yusufu la tariku le ri. Yakuba dencɛ Yusufu tɛrɛ ma di a kɔrɔcɛilu yɛ. Ka bɛn Alla la kibaro mɛn la Yusufu ɲa ma a tɛrɛ ye kɛkɔrɔ alu la mansa ri. Wo bolo ma alu ka a majiira janya rɔ Misirrankailu ma. Kɔni Alla sɔnda Yusufu la ko ma ko a ye kɛ Misiran ɲɛmɔɔba ri. Alla ka a yiraka a ye ko a ri dunuɲa bɛɛ kisi kɔnkɔba ma, kɔnkɔ mɛn dontɔ. San wɔrɔnwula tamin kɔrɔ, kɔnkɔba a ri dunuɲa bɛɛ mira. Kɔnkɔ ti don na Misiran kelen pe le rɔ, ka a bɛn Yusufu la ko ma. Ni Yakuba ka a dencɛilu lawa Misiran balo ɲinin diya, woilu ri Yusufu yen jamana wo kɔndɔ. Yusufu ka a la mɔɔilu lana Misiran ka alu kisi kɔnkɔba ma.

An di hankili sɔrɔn kitabu ɲin ma. Alla ya a jɛrɛ yirakala tariku ɲin de rɔ. Alla la fanka ka bon fen bɛɛ ri. A ye a fɛ adamadenilu ye latelenbaya kɛ. Julumun bɔyani Alla yɛ ka a dan natamin. Alla ye julumun tiilu kiti la alu la julumun de la. Kɔni a ti sɔn ka adamadenilu halaki. Adamaden duman a yɛ. A ye a fɛ ka alu dɛmɛm ka alu tubi ka alu kisi, ka a bɛn a la kaninteya ma. Sila ɲin yirakani Alla la kitabu fɔlɔ le rɔ.

Alla ye an dɛmɛn an ye wo bɛɛ lɔn. An di se kɛla a duɲɔɔn bɛrɛ ri ɲa mɛn ma. Allama wo kɛra. Amina.

1

Alla ka dunuɲa dan ɲa mɛn ma

1 Fɔlɔfɔlɔ, Alla ka sankolo dan ka duukolo dan, 2 kɔni duu rajani tɛrɛ tɛ waati wo rɔ. Fen fen tɛrɛ sa a kan. Ji dunba le tɛrɛ a yɔrɔ bɛɛ rɔ, a ni dibi. Alla la Ni tɛrɛ ye taa ni seyi kɛla ji kunna san ma. 3 Alla ka a fɔ ko: «Kɛnɛ ye bɔ!» Kɛnɛ bɔra. 4 Alla ka a yen ko kɛnɛ ka ɲi. A ka kɛnɛ ni dibi fara i ɲɔɔn na. 5 A ka kɛnɛ kili ko tele, ka dibi kili ko su. Nba, su kora ka kɛnɛ bɔ. Wo kɛra lon fɔlɔ ri.

6 Alla kumara ikɔ ko: «Dan ye kɛ jilu tɛma, ka alu fara i ɲɔɔn na.» 7 Wo kɛra. Ji mɛn tɛrɛ san ma, a ni mɛn tɛrɛ duu ma, a ka woilu fara i ɲɔɔn na, ka kɛnɛgbɛ ladan alu tɛma. Alla ka a fɔ ɲa mɛn ma, a kɛra ten. 8 A ka kɛnɛgbɛ kili ko san. Nba, su kora ka kɛnɛ bɔ. Wo kɛra lon filana ri.

9 Alla kumara ikɔ ko: «Ji mɛn ye san kɔrɔ, wo bɛɛ ye ladɛn yɔrɔ kelen dɔ, kosa gbelemala ri bɔ gbɛ ma.» A ka a fɔ ɲa mɛn ma, a kɛra ten. 10 A ka gbelemala wo kili ko duu, ka ji ladɛnni kili ko kɔɔji. Alla ka a yen ko wo ka ɲi.

11 Nba, a ka a fɔ ko: «Binilu ni sumanilu ye fɛrɛn duu kan ka alu kisɛilu labɔ ka kɛ si ri. Jiri denta su bɛɛ fanan ye bɔ, mɛn ye kisɛ ni kolo kɛla alu den dɔ.» Alla ka a fɔ ɲa mɛn ma, a kɛra ten. 12 Duu ka bin su bɛɛ labɔ, mɛn ye kisɛ kɛla. Jiri denta su bɛɛ fanan bɔra, mɛn ye kisɛ ni kolo kɛla alu den dɔ. Alla ka a yen ko wo ka ɲi. 13 Nba, su kora ka kɛnɛ bɔ. Wo kɛra lon sawana ri.

14 Alla kumara ikɔ ko: «Kɛnɛbɔlan ye bɔ san dɔ, ka tele ni su fara i ɲɔɔn na. Woilu ye sali lonilu yiraka, a ni lon damira ni san damira. 15 Woilu ye kɛ san dɔ, ka kɛnɛ labɔ duu kan.» Alla ka a fɔ ɲa mɛn ma, a kɛra ten. 16 Alla ka kɛnɛbɔlan belebele fila rabɛn, tele ni karo. Woilu rɔ bonba ba, tele kɔnin, Alla ka wo lasii lon kun na. Mɛn dooman, karo kɔnin, a ka wo lasii su kun na. A ka loloilu fanan dan. 17 A ka kɛnɛbɔlan woilu kɛ san dɔ, kosa alu ri kɛnɛ labɔ duu kan. 18 A ka alu lasii tele ni su kun na, ka kɛnɛ ni dibi fara i ɲɔɔn na. Alla ka a yen ko wo ka ɲi. 19 Nba, su kora ka kɛnɛ bɔ. Wo kɛra lon naaninna ri.

20 Alla kumara ikɔ ko: «Nimafen ye kɛ ji rɔ ka siyaya kosɛbɛ. Kɔnɔilu ye alu gban san ni duu tɛ.» 21 A ka ji rɔ nimafen belebelebailu dan, a ni ji rɔ nimafen tɔ bɛɛ. Fen woilu bɛɛ kɛra ji rɔ ka siyaya, a bɛɛ ni a su. A ka kɔnɔ su bɛɛ fanan dan. Alla ka a yen ko wo ka ɲi. 22 A kumara ka baraka don alu rɔ. A ka a fɔ ko: «Ai ye jiri ka siyaya kɔɔji fan bɛɛ rɔ.» A ka a fɔ kɔnɔilu yɛ ko: «Ai ye jiri ka siyaya duukolo kan.» 23 Nba, su kora ka kɛnɛ bɔ. Wo kɛra lon looluna ri.

24 Alla kumara ikɔ ko: «Nimafen su bɛɛ ye kɛ duu kan, so kɔndɔ kolofenilu wo, waa rɔ soboilu wo, ni nimafen misɛn mɛn ye taamala duu ma, a bɛɛ ni a su!» A ka a fɔ ɲa mɛn ma, a kɛra ten. 25 Waa rɔ sobo ni so kɔndɔ kolofen ni nimafen misɛn mɛn ye taamala duu ma, a ka woilu su bɛɛ dan. Alla ka a yen ko wo ka ɲi.

26 Wo kɔ, Alla ka a fɔ ko: «An di adamaden dan ka a kɛ an munuɲa ri, ka a su sudunya an ɲɔɔn na. Alu ri alu sii duu bɛɛ kun na, ka alu sii jɛɛ kun na, a ni kɔnɔilu ni kolofenilu ni nimafen misɛn mɛn ye taamala duu ma.» 27 Nba, Alla ka adamaden dan ka a kɛ a jɛrɛ munuɲa le ri. Wo rɔ, a ka cɛ dan, ka muso fanan dan. A ka adamaden dan ten de. 28 Alla kumara ka baraka don alu rɔ. A ka a fɔ ko: «Ai ye jiri ka jɛnsɛn duu fan bɛɛ rɔ, ka ai la fanka sii duu kan. Ai ye ai sii jɛɛ ni kɔnɔilu ni nimafen tɔilu bɛɛ kun na.»

29 A ka a fɔ alu yɛ ko: «Duu suman su su, n da wo bɛɛ di ai ma. Ka a la wo kan, jiri denta fen fen ye duu kan, n da wo fanan bɛɛ di ai ma, mɛn ye kisɛ ni kolo kɛla alu denilu rɔ. Wo bɛɛ ri kɛ ai balo ri. 30 So kɔndɔ kolofenilu ni waa rɔ soboilu ni kɔnɔilu ni nimafen misɛn mɛn ye taamala duu ma, nimafen bɛɛ kɔnin, n da bin ni fira bɛɛ di woilu ma ka kɛ alu balo ri.» Nba, a ka a fɔ ɲa mɛn ma, a kɛra ten. 31 Alla ka dalifen mɛn dan, a ka a yen ko wo ka ɲi bakɛ. Nba, su kora ka kɛnɛ bɔ. Wo kɛra lon wɔɔrɔna ri.

2

1 Nba, sankolo ni duukolo ni ie kɔndɔfen bɛɛ danda ɲa mɛn ma, wo le wo ri. 2 Tele wɔrɔnwulana sera ka a tɛrɛn Alla ra ban baarala. A ka a la baara bɛɛ ban tele wɔɔrɔ wo le kɔrɔ. Tele wɔrɔnwulana lon, a ka ɲɔɲɔn wo lon. 3 Alla ka tele wɔrɔnwulana bonya ka a bɔ lon tɔilu ma, ka a masɔrɔn a ma baara si kɛ wo lon.

Alla ka cɛ dan ɲa mɛn ma

4 Nba, Alla ka sankolo ni duukolo dan ɲa mɛn ma, wo le ye ɲin di. Allabatala Alla ka sankolo ni duukolo dan tuma mɛn na, 5 bin ni jiri tun tɛ duukolo kan fɔlɔ, baa Allabatala Alla tun ma sanci lana duu kan fɔlɔ. Mɔɔ si tun tɛ ye fɔlɔ ka duu sɛnɛ fanan. 6 Ji le tɛrɛ bɔla duu kɔrɔ ka duu yɔrɔ bɛɛ sɔ.

7 Allabatala Alla ka duu buuri ta ka adamaden dabɛn wo la. A ka ɲɛnɛmaya fɔɲɔ fɛ adamaden nunwo rɔ. Wo rɔ, adamaden wo kɛra nima ri.

Edɛni jamana nakɔ ɲuma

8 Nba, Allabatala Alla ka nakɔ labɔ Edɛni jamana rɔ, mɛn ye telebɔ fan fɛ. A tun ka adamaden mɛn dan, a ka wo bila nakɔ wo kɔndɔ. 9 Allabatala Alla ka jiri su bɛɛ lafɛrɛn yɔrɔ wo rɔ, jiri mɛnilu ka ɲi kosɛbɛ. Alu den duman. A ka jiri su fila gbɛrɛ lafɛrɛn nakɔ tɛma. Kelen tɛrɛ ɲɛnɛmaya jiri ri. A tɔ kelen tɛrɛ mɔɔ lalɔnniɲala koɲuma ni kojuu faranfaasi la.

10 Ba do tɛrɛ bɔni Edɛni jamana rɔ ka latamin nakɔ wo rɔ, mɛn ye a yɔrɔ bɛɛ sɔla ji la. A bɔ mɛn kɛni nakɔ wo rɔ, a farara ka kɛ ba bolo naanin di. 11 Ba fɔlɔ tɔɔ ko Pisɔn. Wo ye woyenna ka Habila jamana laminin. Sanin ye bɔla jamana wo rɔ. 12 Sanin wo ye sanin jɛrɛwolo le ri. Jiri kasila latikɔlɔnnaman fanan ye ye. Kaba do fanan ye bɔla ye, mɛn tɔɔ ko onikisi. 13 Ba filana tɔɔ ko Kiyɔn. Wo le ye woyenna ka Kusi bɔnsɔn na jamana bɛɛ laminin. 14 Ba sawana tɔɔ ko Tikire. Wo le ye woyenna ka wa Asiri so telebɔ fan fɛ. Ba naaninna tɔɔ ko Efirati.

15 Nba, Allabatala Alla ka adamaden bila Edɛni nakɔ ɲuma rɔ, ko a ye a sɛnɛ ka a janto a rɔ. 16 Allabatala Alla ka a fɔ a yɛ ko, «Jiriden damunta fen fen ye yan, i ye wo bɛɛ damun. 17 Kɔni, jiri mɛn ye mɔɔ lalɔnniɲala koɲuma ni kojuu faranfaasi la, i kana wo den damun de! Ni i ka a damun lon mɛn na, i ri faa.»

Allabatala Alla ka muso dan ɲa mɛn ma

18 Wo kɔ, Allabatala Alla ka a fɔ ko, «Ka cɛ to a kelen na, wo ma ɲi. N di a dɛmɛnba rabɛn, mɛn di bɛn a ma.»

19 Wo rɔ, Allabatala Alla ka sobo su bɛɛ ni kɔnɔ su bɛɛ dan duu buuri la, ka alu bɛɛ lana cɛ ma, kosa a ri alu kelen kelenna bɛɛ tɔɔ la. A ka tɔɔ mɛnilu fɔ, woilu kɛra alu tɔɔilu ri. 20 Cɛ ka tɔɔ la so kɔndɔ kolofen ni kɔnɔilu, ni waa rɔ soboilu bɛɛ la. Kɔni a dɛmɛnba ma sɔrɔn woilu rɔ, mɛn bɛnni a ma kɔnin.

21 Wo rɔ Allabatala Alla ka sunoo ba don cɛ ɲa rɔ. A sunoora. Ka a to sunoo rɔ, Allabatala Alla ka barasa kolo kelen ta cɛ fari rɔ, ka sobo bila wo nɔ rɔ ka a da tuun wo la. 22 Allabatala Alla ka barasa kolo wo ta ka muso rabɛn, ka na muso di cɛ ma. 23 Cɛ kan ko: «A koloilu bɔni n koloilu le rɔ. A fari bɔni n fari le rɔ. N di a tɔɔ la ko muso, ka a masɔrɔn a bɔni cɛ le rɔ.»

24 Wo le kosɔn, cɛ ri mataa a fa ni a na la, ka to a muso fɛ. A fila ri kɛ mɔɔ kelen di.

25 Nba, wo tuma cɛ ni a muso fila bɛɛ fari makolon de tɛrɛ, kɔni fari makolontɔya maleya tun tɛ alu la.

3

Cɛ ni muso ka Alla la tɔn tiɲan

1 Nba, Allabatala Alla ka waa rɔ sobo mɛnilu dan, duuma sa le kiwoyani tɛrɛ wo tɔ bɛɛ ri. Lon do rɔ, sa ka a fɔ muso yɛ ko: «Tuɲa le, Alla ka a fɔ ko, ‹Ai kana nakɔ ɲuma jiriden si damun?›» 2 Muso ka a jabi: «A sɔnni an ye nakɔ ɲuma jiriden damun. 3 Kɔni jiri mɛn ye nakɔ ɲuma tɛma, Alla ka a fɔ an yɛ ko, ‹Ai kana wo le den damun. Ai kana ai maa a la. Ni ai ka ai maa a la, ai ri faa.›» 4 Sa ka a fɔ muso yɛ ko: «Tuɲa tɛ wo rɔ. Ai tɛ faa fɛwu! 5 Alla ka lɔn ko ai wa jiriden wo damun lon mɛn na, ai ri kɛ hankilimailu ri. Ai ri kɛ iko Alla, ka koɲuma ni kojuu faranfaasi lɔn.»

6 Muso ka a yen ko jiriden wo ka ɲi, a duman kosɛbɛ. A ka a yen fanan ko jiriden wo ri mɔɔ kɛ hankilima ri. Wo rɔ, muso ka do kadi ka a damun, ka do di a cɛ ma, mɛn lɔni a tɔrɔfɛ. Wo ka a ta ka a damun. 7 Alu banni a damunna, alu ka hankili sɔrɔn ka alu jɛrɛ yen ɲa gbɛrɛ ma. Alu ka a yen ko alu fari makolon de. Alu ka toro firailu kara iɲɔɔn na ka alu kɛ feriyabɔ ri ka alu jɛrɛ sutura.

8 Nba, wura fɛ, Allabatala Alla tɛrɛ ye a mataamala nakɔ ɲuma rɔ, fɔɲɔ ri tɛɛ dooni dooni waati mɛn na. Cɛ ni a muso ka a natɔla kan mɛn ka ibori a kɔrɔ ka wa alu dokon Alla ma jirilu tɛma. 9 Allabatala Alla ka a kan nabɔ cɛ ma ko: «I ye mi?» 10 Cɛ ka a jabi: «N ka i natɔla kan mɛn nakɔ ɲuma rɔ tuma mɛn na, n silanda, baa n fari makolon de. Wo le kosɔn, n ka n dokon.» 11 Allabatala Alla kan ko: «Yon de ka a fɔ i yɛ ko i fari makolon de? N ka tɔn sii jiri mɛn na, i ra wo le den damun wa?» 12 Cɛ kan ko: «I ka muso mɛn di n ma, wo le ka jiriden wo di n ma. N ka a damun.» 13 Allabatala Alla ka a fɔ muso yɛ ko: «I ka nfen kɛ ɲin di?» Muso kan ko: «Sa le ka n manɛɛn ka n loo a damunna.»

Allabatala Alla ka bɔnɔ la mɔɔilu kan

14 Allabatala Alla ka a fɔ sa yɛ ko: «I ra wo kɛ. Wo le kosɔn, n di tɔrɔya la i kan ka tamin kolofen ni waa rɔ sobo bɛɛ kan. Sisen i ri i sɔmɔn i kɔnɔ kan, ka buuri damun i la dunuɲaratɛɛ bɛɛ rɔ. 15 N di juuya bila i ni muso tɛ, ka a bila i bɔnsɔn ni a bɔnsɔn tɛ. A ri i kun gbasi. I fanan di a sen tintiri gbasi.»

16 Allabatala Alla ka a fɔ muso yɛ ko: «N di do la i la tin tɔrɔya kan. I ri i la kɔnɔmaya bɛɛ kɛ dun ba rɔ. A loo ri kɛ i la, ka sii i cɛ kun na, kɔni i ri to a fanka kɔrɔ.»

17 Allabatala Alla ka a fɔ Adama yɛ ko: «I ra i muso kan lamɛn ka jiriden damun, n ka tɔn sii mɛn na ko i kana a damun. Wo rɔ, n di duu tiɲan ile kosɔn. Duu tɛ sɔn ka i balo di i ma fo i wa baara siyaman kɛ. A ri kɛ wo ɲa i la dunuɲaratɛɛ bɛɛ rɔ. 18 Tiriwonin ni bin juu ri fɛrɛn duukolo kan kɔni i balo ri kɛ sɛnɛsumanilu ri. 19 I tɛ balo sɔrɔn ni i ma wasi. A ri kɛ wo ɲa haan i wa i kɔseyi duu rɔ, i danni duu mɛn dɔ kɔnin. I kɔseyitɔ buuri wo le rɔ, baa i bɔni buuri le rɔ.»

20 Nba, Adama ka a muso tɔɔ la ko Hawa, baa ale le kɛra mɔɔ bɛɛ na ri. 21 Allabatala Alla ka gbolo doilu ladan ka woilu kɛ durukibailu ri ka alu bila Adama ni a muso kan na. 22 Allabatala Alla kan ko: «Awa, cɛ ra kɛ iko an do le, ka koɲuma ni kojuu lɔn. A kana a bolo rasɔmɔn ma ɲɛnɛmaya jiri ma ka a den kadi ka a damun. Ni a ka a damun a ri to ɲɛnɛma rɔ habadan.» 23 Wo rɔ, Allabatala Alla ka alu labɔ Edɛni nakɔ ɲuma rɔ, ko alu ye wa duu sɛnɛ, Alla ka alu dan duu mɛn dɔ. 24 Nba, Allabatala Alla ka Adama ni Hawa gbɛn ɲa wo le ma. A ka mɛlɛkailu lalɔ nakɔ ɲuma donda la telebɔ fan fɛ. A ka fanmuru fanan bila ye, ta ye mɛnɛnna mɛn na. Fanmuru tama wo ye mininmininna tuma bɛɛ. A ka woilu bila le ye, kosa mɔɔ si kana tamin ka wa ɲɛnɛmaya jiri ma.

4

Kabila ni Abila

1 Nba, nbenba Adama ni a muso nma Hawa dɛnda. Nma Hawa ka kɔnɔ ta ka Kabila sɔrɔn. A kan ko: «Allabatala da n dɛmɛn ka dencɛ sɔrɔn.» 2 Wo kɔ, a ka kɔnɔ ta ikɔ tuun ka Kabila doocɛ Abila sɔrɔn. Abila kɛra kolofengbɛngbɛnna ri. Kabila kɛra sɛnɛkɛla ri.

3 Lon do rɔ, Kabila ka a la sɛnɛsuman doilu ta ka na a la sɔ ka na woilu di Allabatala ma. 4 Abila fanan ka a la saa doilu di Allabatala ma. Saa woilu tɛrɛ alu na den fɔlɔ le ri. Abila ka alu kannatɛɛ ka Allabatala sɔ alu ken dɔ. Abila ni a la saraka diyara Allabatala yɛ. 5 Kɔni Kabila ni a la saraka ma diya Allabatala yɛ. Kabila mɔnɛra wo rɔ kojuuya, ka a ɲa wulen kosɛbɛ!

6 Allabatala ka a fɔ Kabila yɛ ko: «Nfɛnna i ye mɔnɛla foo ka i ɲa wulen ten? 7 Ni i ka koɲuma kɛ, n di n ban i rɔ wa? Ni i ma koɲuma kɛ, kojuu a ri kɛ ikomin wara, mɛn ye i makɔnɔla i la bon da la. A loo ri kɛ a la, ka sii i kun na, kɔni i kana sɔn a rɔ le, fo i ye se a la le.»

8 Nba, Kabila ka a fɔ a doocɛ Abila yɛ ko: «An ye wa waa rɔ.» Alu sera ye tuma mɛn na Kabila bera a doocɛ kan ka a faa.

9 Allabatala ka a fɔ Kabila yɛ ko: «I doocɛ Abila ye mi?» Kabila kan ko: «N ma a diya lɔn. Nde le a kɔnɔgbɛnba ri wa?» 10 Allabatala kan ko: «I ka nfɛn kɛ ɲin? I doocɛ jeli bɔtɔla kule kan bɔra duu ma ka se n ma yan, ko ka a ta sara i la. 11 Sisen, n di tɔrɔya la i kan. I wa fen fen sɛnɛ, a tɛ sɔn butun, baa i ra i doocɛ jeli le bɔ ka kɛ duu wo kan. 12 I wa duu sɛnɛ, i tɛ suman foyi sɔrɔn a rɔ. I ri kɛ mɔɔ ri, sii yɔrɔ kelen tɛ mɛn bolo.» 13 Kabila ka a fɔ Allabatala yɛ ko: «I ra n jahadi mɛn la n kan, wo ka bon ka tamin. N ti se wo kɔrɔ. 14 A ragbɛ! I ra n gbɛn ka bɔ duu kan bi. Fo n ye wa n dokon ka n bɔ i ɲakɔrɔ, ka kɛ mɔɔ ri, sii yɔrɔ kelen tɛ mɛn bolo. Mɛn wa n sɔrɔn wo ri n faa.» 15 Allabatala ka a fɔ Kabila yɛ ko: «Ni mɔɔ mɔɔ ka Kabila faa, n di i jeli sara wo la siɲa wɔrɔnwula.» Allabatala ka a tɔɔmasere la Kabila kan, sa mɔɔ mɛn wa a yen, wo kana a faa.

16 Wo rɔ, Kabila bɔra Allabatala ɲakɔrɔ ka wa i sii Nodi jamana rɔ, mɛn ye Edɛni jamana telebɔ fan fɛ.

Kabila bɔnsɔn

17 Nba, Kabila ni a muso dɛnda. A muso ka kɔnɔ ta ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Enɔki. Wo sɔrɔn kɔ, Kabila ka so do sii ka wo tɔɔ la a dencɛ Enɔki la. 18 Enɔki ka Iradi sɔrɔn. Iradi ka Metujayeli sɔrɔn. Metujayeli ka Metusayeli sɔrɔn. Metusayeli ka Lemeki sɔrɔn.

19 Lemeki ka muso fila ta. Kelen tɔɔ ko Ada. A tɔ kelen tɔɔ ko Tisila. 20 Ada ka dencɛ sɔrɔn ka wo tɔɔ la ko Jabali. Mɔɔ mɛnilu ye alu siila faaninbonilu la ka alu la kolofenilu kɔnɔgbɛn, Jabali kɛra wo bɛɛ benba ri. 21 Jabali doocɛ le Jubali ri. Wo le kɛra korafɔla ni fulefɔla bɛɛ benba ri. 22 Tisila fanan ka dencɛ sɔrɔn ka wo tɔɔ la ko Tubali Kabila. Wo kɛra numun di. A tɛrɛ ye sula ni nɛɛfin nadanna. Tubali Kabila doomuso tɔɔ ko Nama.

23 Lon do rɔ, Lemeki ka a fɔ a musoilu yɛ ko:

«Ada ni Tisila, ai ye n kan namɛn.

Ai, Lemeki musoilu, ai ye ai tolo malɔ n na kuma la.

Cɛ mɛn ka n madimin, n da wo faa.

Kanberen mɛn sera n ma, n da wo faa.

24 A fɔra ko ni mɔɔ mɛn ka Kabila faa, a julu ri sara wo tii la siɲa wɔrɔnwula.

Kɔni Lemeki la julu ri sara foo siɲa biwɔrɔnwula ni siɲa wɔrɔnwula.»

Sɛti ni Enosi

25 Nba, Adama ni a muso dɛnda. A muso ka kɔnɔ ta ka dencɛ sɔrɔn ikɔ tuun. A ka wo tɔɔ la ko Sɛti, baa a kan ko: «Alla ra dencɛ gbɛrɛ di n ma Abila nɔ rɔ, Kabila ka mɛn faa kɔnin.»

26 Nba, Sɛti fanan ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Enosi. Mɔɔilu ka Allabatala tara damira Enosi tele le rɔ, ko a ye alu dɛmɛn.

5

Adama bɔnsɔn

1 Adama bɔnsɔn tɔɔ le sɛbɛni ɲin di.

Alla ka mɔɔ dan lon mɛn na, a ka a dan ka a kɛ a jɛrɛ munuɲa le ri. 2 A ka alu dan ka alu kɛ cɛ ni muso ri. A banni alu danna, a kumara ka baraka don alu rɔ ka alu tɔɔ la ko mɔɔ.

3 Adama sɔrɔn ka san kɛmɛ ni san bisawa bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn, mɛn kɛra a la munuɲa ri. Adama ni a dencɛ tɛrɛ su kelen de ri. A ka a tɔɔ la ko Sɛti. 4 Sɛti sɔrɔn kɔrɔ, Adama ka san kɛmɛ seyin de kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 5 A si san bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ kɔnɔndɔ ni san bisawa le ri. Wo dafanin, a sara.

6 Sɛti si ka san kɛmɛ ni san loolu bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Enosi. 7 Enosi sɔrɔn kɔrɔ, Sɛti ka san kɛmɛ seyin ni san wɔrɔnwula le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 8 Sɛti si san bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ kɔnɔndɔ ni san tan ni fila le ri. Wo dafanin, a sara.

9 Enosi si ka san bikɔnɔndɔ bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Kenan. 10 Kenan sɔrɔn kɔrɔ, Enosi ka san kɛmɛ seyin ni san tan ni loolu le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 11 Enosi si san bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ kɔnɔndɔ ni san loolu le ri. Wo dafanin, a sara.

12 Kenan si ka san biwɔrɔnwula bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Malalɛli. 13 Malalɛli sɔrɔn kɔrɔ, Kenan ka san kɛmɛ seyin ni san binaanin de kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 14 Kenan si san bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ kɔnɔndɔ ni san tan de ri. Wo dafanin, a sara.

15 Malalɛli si ka san biwɔɔrɔ ni san loolu bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Yɛrɛdi. 16 Yɛrɛdi sɔrɔn kɔrɔ, Malalɛli ka san kɛmɛ seyin ni san bisawa le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 17 Malalɛli si san bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ seyin ni san bikɔnɔndɔ ni san loolu le ri. Wo dafanin, a sara.

18 Yɛrɛdi si ka san kɛmɛ ni san biwɔɔrɔ ni san fila bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Enɔki. 19 Enɔki sɔrɔn kɔrɔ, Yɛrɛdi ka san kɛmɛ seyin de kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 20 Yɛrɛdi si san bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ kɔnɔndɔ ni san biwɔɔrɔ ni san fila le ri. Wo dafanin, a sara.

21 Enɔki si ka san biwɔɔrɔ ni san loolu bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Metusalemu. 22 Metusalemu sɔrɔn kɔrɔ, Enɔki ka san kɛmɛ sawa le kɛ Alla la dɛn dɔ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 23 Enɔki si san bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ sawa ni san biwɔɔrɔ ni san loolu le ri. 24 Enɔki mɛnda Alla la dɛn dɔ. A tunura ka a masɔrɔn Alla ka a ta ka wa a ri.

25 Metusalemu si ka san kɛmɛ ni san biseyin ni san wɔrɔnwula bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Lemeki. 26 Lemeki sɔrɔn kɔrɔ, Metusalemu ka san kɛmɛ wɔrɔnwula ni san biseyin ni san fila le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 27 Metusalemu si bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ kɔnɔndɔ ni san biwɔɔrɔ ni san kɔnɔndɔ le ri. Wo dafanin, a sara.

28 Lemeki si ka san kɛmɛ ni san biseyin ni san fila bɔ tuma mɛn na, a ka dencɛ sɔrɔn. 29 A ka wo tɔɔ la ko Nuhan. A ka a fɔ ko: «Allabatala ka duu tiɲan ka an bila baara gbɛlɛn dɔ. Kɔni cɛ ɲin de kɛtɔ an masabarila baara gbɛlɛn jusukasi kosɔn.» 30 Nuhan sɔrɔn kɔrɔ, Lemeki ka san kɛmɛ loolu ni san bikɔnɔndɔ ni san loolu le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn. 31 Lemeki si bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ wɔrɔnwula ni san biwɔrɔnwula ni san wɔrɔnwula le ri. Wo dafanin, a sara.

32 Nuhan ka san kɛmɛ loolu sɔrɔn tuma mɛn na, a ka Sɛmu ni Kamu ni Jafɛti sɔrɔn.

6

Alla ka adamadenilu halaki alu la kojuu kosɔn

1 Nba, mɔɔilu tɛrɛ ye siyaya la duukolo kan tuma mɛn na, alu ka denmusoilu sɔrɔn. 2 Wo kɛni, Alla dencɛilu ka alu ɲa lɔ denmuso woilu rɔ ka a yen ko woilu kɛɲi kosɛbɛ. Mɛnilu diyara alu yɛ, alu ka woilu ta ka alu kɛ alu musoilu ri. 3 Wo le rɔ, Allabatala kan ko: «N ka n na ni don mɔɔilu rɔ, kɔni n tɛ sɔn a ye mɛn alu rɔ foo habadan, baa alu tɛ foyi ri fo fari banku, fen banta kɔnin. Alu si san bɛɛ ladɛnni tɛ tamin san kɛmɛ ni san muwan kan.»

4 Alla dencɛilu sera mɔɔilu denmusoilu ma tuma mɛn na, woilu ka kɔnɔ ta ka deni sɔrɔn. Den woilu kɛra mɔɔilu jan belebele ri, mɛnilu tɔɔ ko Nefilimu. Kɛbi waati taminni, woilu kɛra cɛ fadiyani ri. Alu tɔɔilu bɔra kosɛbɛ.

5 Allabatala ka a yen ko adamadenilu kɔnɔrɔjuuya ra wara dunuɲa rɔ. A ka a yen ko fen si tɔ adamadenilu jusu rɔ fo miriyajuu tuma bɛɛ. 6 Allabatala nimisara adamadenilu dan ko rɔ duukolo kan. A sewani tun tɛ. 7 A kan ko: «N da mɔɔ mɛnilu dan, n di woilu halaki ka alu bɔ duukolo kan. Adamadenilu wo, kolofenilu wo, waa rɔ soboilu wo, kɔnɔilu wo, ni nimafen misɛn mɛnilu ye taamala duu ma, n di wo bɛɛ halaki ka a masɔrɔn n da nimisa alu dan ko rɔ.» 8 Kɔni Nuhan diyara Allabatala yɛ.

9 Nuhan bɔnsɔn de ɲin di. Nuhan de tɛrɛ mɔɔ telenni ri. A kelen de ma kojuu kɛ a la waati rɔ. A mɛnda Alla la dɛn dɔ. 10 A ka dencɛ sawa sɔrɔn, Sɛmu ni Kamu ni Jafɛti.

11 Wo tuma, juuya warani fan bɛɛ Alla ɲakɔrɔ duukolo kan. Mɔɔilu karagbɛlɛman tɛrɛ i ɲɔɔn na fan bɛɛ rɔ. 12 Alla ka a yen ko duukolo ra tiɲan juuya la. Mɔɔ bɛɛ kewali ra juuya foo ka a dan natamin. 13 Wo rɔ, Alla ka a fɔ Nuhan yɛ ko: «N da a latɛɛ ko mɔɔilu bɛɛ ri halaki n bolo, baa karagbɛlɛya ra jɛnsɛn alu bolo foo ka duukolo fa. N kɛtɔ alu bɛɛ ni duukolo halakila i ɲɔɔn fɛ le. 14 Wa jiri ɲuma ɲinin ka kulunba rabɛn i jɛrɛ yɛ. I ye a kɔndɔ ratala ka a kɛ bonkɔndɔilu ri, ka ban ka a kɔndɔla ni a kɔkanna bɛɛ mamun tulubɔ fasani la. 15 I ye a rabɛnna ɲa mɛn ma, wo le ye ɲin di. I ye a janyan kɛ nɔnkɔn ɲa kɛmɛ sawa ri, ka a kɔndɔ kɛ nɔnkɔn ɲa biloolu ri, ka a lɔ kɛ nɔnkɔn ɲa bisawa ri. 16 I ye fɔɲɔ don yɔrɔ bɔ a san fɛ, ka wo lɔ kɛ nɔnkɔn ɲa kelen di. I ye donda bɔ kulunba fan kelen fɛ, ka kulunba kɛ ikomin sankaso, ka a kɛ duuma bon ni tɛma bon ni san ma bon di. 17 N jɛrɛ kɛtɔ ji dunba lanala duu kan. Fen fen ye a nilakilila san kɔrɔ, wo bɛɛ ri halaki. Fen bɛɛ ri faa duu kan. 18 Kɔni n di teriya ta i yɛ ka i kisi. I ri don kulunba kɔndɔ, i ni i dencɛilu, a ni i muso ni i dencɛilu musoilu. 19 I ye nimafen su bɛɛ fila fila ladon i fɛ kulunba kɔndɔ, cɛman ni musoman, sa woilu ri to nimaya rɔ. 20 Kɔnɔilu wo, kolofenilu wo, waa rɔ soboilu wo, ni nimafen misɛn mɛnilu ye taamala duu ma, a su bɛɛ fila fila ri na i ma sa alu ri to nimaya rɔ. 21 I ye damunun fen su bɛɛ do ta ka a lamara i fɛ kulunba kɔndɔ. Wo ri kɛ balo ri ile ni woilu yɛ.» 22 Nba, Alla ka Nuhan jamari ko ko la, Nuhan ka wo bɛɛ kɛ iko a fɔra a yɛ ɲa mɛn ma.

7

Nuhan donda kulunba kɔndɔ

1 Nba, Allabatala ka a fɔ Nuhan yɛ ko: «I ye don kulunba kɔndɔ, i ni i la denbaya. N da a yen ko i kelen pe le telenni n ɲakɔrɔ adamaden bɛɛ tɛma. 2 I ye sobo sɛniman su bɛɛ ta i fɛ, a cɛman wɔrɔnwula ni a musoman wɔrɔnwula. Sobo mɛn sɛniman tɛ, i ye wo su bɛɛ fanan ta, cɛman kelen ni musoman kelen. 3 I ye kɔnɔ su bɛɛ fanan ta, cɛman wɔrɔnwula ni musoman wɔrɔnwula, sa alu siya kana tunu duukolo kan. 4 A ra to tele wɔrɔnwula ma. Wo wa dafa, n di sanci lana duukolo kan. Sanci wo ri tele binaanin ni su binaanin kɛ nali la. Wo ri kɛ sababu ri. Fen mɛnilu danni n bolo, wo bɛɛ ri halaki ka bɔ duu kan.» 5 Allabatala ka Nuhan jamari ko ko la, a ka wo bɛɛ kɛ.

6 Nba, ka a tɛrɛn Nuhan sɔrɔn da san kɛmɛ wɔɔrɔ bɔ, ji dunba nara duukolo kan. 7 Nuhan ni a dencɛilu ni a muso ni a dencɛilu musoilu, alu bɛɛ donda kulunba kɔndɔ kosa alu ri kisi ji dunba ma. 8 Wo lon, sobo mɛnilu sɛniman a ni mɛnilu sɛniman tɛ, a ni kɔnɔilu ni nimafen misɛn mɛnilu ye taamala duu ma, 9 wo bɛɛ fila fila nara Nuhan ma, a cɛman ni a musoman. Alu bɛɛ donda kulunba kɔndɔ, iko Alla ka Nuhan jamari ɲa mɛn ma. 10 A tele wɔrɔnwulana, sanci nara duukolo kan.

11 Nuhan sɔrɔn san kɛmɛ wɔɔrɔna, wo karo filana tele tan ni wɔrɔnwulana, ji bondon mɛn ye duu kɔrɔ, wo tera ka ji bɔn duu kan. Sankolo ji bondon fanan da lakara. 12 Wo rɔ, sanci ba nara duu kan. A ka tele binaanin ni su binaanin kɛ, a ma tɛɛ. 13 Sanci nara lon mɛn, wo lon kelen Nuhan ni a dencɛilu donda kulunba kɔndɔ. A dencɛilu le tɛrɛ Sɛmu ni Kamu ni Jafɛti ri. Nuhan muso donda alu fɛ, a ni a dencɛilu muso sawa. 14 Nimafen su bɛɛ donda kulunba kɔndɔ alu fɛ. Waa rɔ soboilu wo, kolofenilu wo, nimafen misɛn mɛnilu ye taamala duu ma, a ni kɔnɔilu wo, kawa ye fen fen na, woilu su bɛɛ donda. 15 Nba, fen fen ye a nilakilila, wo bɛɛ fila fila donda kulunba kɔndɔ Nuhan fɛ. 16 Nimafen su bɛɛ donda, cɛman ni musoman, ikomin Alla ka jamarili kɛ ɲa mɛn ma. Alu bɛɛ donda tuma mɛn na, Allabatala ka kulunba da tuun Nuhan ma.

17 Nba, sanci ka tele binaanin kɛ, a ye nala duukolo kan. Ji siyayara ka kɛ ji dunba ri, ka kulunba kɔrɔta ka bɔ duu ma. 18 Ji yɛlɛra ka siyaya kosɛbɛ. Kulunba funda ji kan ka wa. 19 Ji tora yɛlɛla kojuuya foo ka koyinkɛ bɛɛ latunun fan bɛɛ san kɔrɔ. 20 Ji yɛlɛra koyinkɛ woilu kun na ka se fo nɔnkɔn ɲa tan ni loolu, ka koyinkɛ latunun fewu! 21 Nimafen bɛɛ faara duukolo kan. Kɔnɔilu wo, kolofenilu wo, waa rɔ soboilu wo, nimafen misɛnilu wo, mɛnilu ye taamala duu ma, mɔɔilu wo, alu bɛɛ faara. 22 Fen fen ye duukolo kan, ni a ye a nilakilila, wo bɛɛ faara. 23 Allabatala ka duukolo nimafen bɛɛ halaki wo ɲa le ma. Mɔɔilu wo, soboilu wo, kɔnɔilu wo, ni nimafen misɛn mɛnilu ye taamala duu ma, alu bɛɛ halakira ka bɔ duukolo kan. A tora Nuhan dɔrɔn de ma, a ni mɛnilu tɛrɛ a kun kulunba kɔndɔ. 24 Ji ka tele kɛmɛ ni biloolu kɛ duukolo kan, a ma majii.

8

Alla ka sanci ba lalɔ

1 Kɔni Alla hankili tora Nuhan dɔ, a ni waa rɔ soboilu ni so kɔndɔ kolofenilu, mɛnilu tɛrɛ a kun kulunba kɔndɔ. Wo rɔ, Alla ka fɔɲɔ lawuli ka a tɛɛ duu kan ka ji majii. 2 Duukolo ji bondon da tuunda, a ni sankolo ji bondon. Sanci tɛɛra. 3 Ji tora majiila dooni dooni duukolo kan. Tele kɛmɛ ni tele biloolu taminda tuma mɛn na, ji madooyara. 4 A karo wɔrɔnwulana tele tan ni wɔrɔnwulana, kulunba nara i sii Arara jamana koyinkɛ do kan. 5 Ji tora madooyala foo ka se karo tanna ma. Wo karo tele fɔlɔ, koyinkɛilu kunilu bɔra.

6 Tele binaanin taminda tuma mɛn na, Nuhan ka fɔɲɔ don da laka, a tun ka mɛn bɔ kulunba la. 7 A ka ɲaɲasila do bila. Wo bɔra ka taa ni seyi kɛ haan ji jara duukolo kan tuma mɛn na. 8 Wo kɔ, a ka kanba do bila ka a kɔrɔsi ni ji ra dooya duukolo kan. 9 Kanba wo bɔ mɛn kɛni, a ma sii yɔrɔ sɔrɔn. A ka a kɔseyi ka na Nuhan ma kulunba kɔndɔ, baa ji tɛrɛ ye duukolo yɔrɔ bɛɛ kan fɔlɔ. Nuhan ka a bolo labɔ ka kanba mira ka a ladon a fɛ kulunba kɔndɔ. 10 Nuhan ka a to tele wɔrɔnwula ye tamin ikɔ tuun, ka ban ka kanba bila ikɔ. 11 Wura fɛ, kanba ka a kɔseyi Nuhan ma. Olibiye fira kɛndɛ ye a da la. Nuhan ka a lɔn wo le rɔ ko ji ra fɔlɔ madooyala duukolo kan kosɛbɛ. 12 A ka a to tele wɔrɔnwula ye tamin ikɔ, ka ban ka kanba bila. Kanba wa mɛn kɛni, a ma a kɔseyi Nuhan ma wo kɔ. 13 Nuhan sɔrɔn san kɛmɛ wɔɔrɔ ni kelen, wo karo fɔlɔ tele fɔlɔ, ji tun tɛ duukolo kan butun. Nuhan ka kulunba kunnafen waranka ka a yen ko duu ra fɔlɔ jala. 14 A karo filana tele muwan ni wɔrɔnwulana sera ka a tɛrɛn duu ra ja fewu!

Nuhan bɔra kulunba kɔndɔ

15 Nba, Alla kumara Nuhan fɛ ko: 16 «I ye bɔ kulunba kɔndɔ sisen, i ni i muso ni i dencɛilu ni alu musoilu. 17 I ye nimafen bɛɛ labɔ. Kɔnɔilu wo, waa rɔ soboilu wo, so kɔndɔ kolofenilu wo, ni nimafen misɛn mɛnilu ye taamala duu ma, i ye alu bɛɛ labɔ, sa alu ri jiri ka siyaya duukolo fan bɛɛ rɔ.»

18 Wo rɔ, Nuhan bɔra kulunba kɔndɔ, a ni a dencɛilu ni a muso ni a dencɛilu musoilu. 19 Nimafen bɛɛ bɔra. Waa rɔ soboilu wo, so kɔndɔ kolofenilu wo, kɔnɔilu wo, ni nimafen misɛn mɛnilu ye taamala duu ma, bɛɛ ni a la siya bɔra kulunba kɔndɔ.

20 Nuhan ka Alla saraka bɔ diya do lɔ ka Allabatala bato kanma. A ka sobo sɛniman ni kɔnɔ sɛniman su bɛɛ do ta ka Allabatala sɔ alu rɔ. A ka alu janin Alla saraka bɔ diya wo kan, ka alu kɛ buuri ri. 21 Saraka wo suma diyara Allabatala yɛ. Allabatala ka a latɛɛ ko: «N tɛ duu danka adamaden kosɔn butun. N ka a lɔn ko ka bɔ alu denmisɛnya waati ma foo ka na se alu la mɔɔya laban ma, alu miriya bɛnni kojuu le ma. Hali wo, n tɛ sɔn ka nimafen bɛɛ halaki butun, iko n ka a kɛ ɲa mɛn ma fɔlɔ. 22 Ka bɔ bi ma ka wa haan dunuɲa laban, si foyi tuma ni suman ka tuma, nɛnɛ tuma ni tara tuma, sanma ni telema, su ni tele, wo si tɛ ban.»

9

Alla ni Nuhan na teriya

1 Alla kumara ka baraka don Nuhan ni a dencɛilu rɔ. A ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai ye jiri ka siyaya duukolo fan bɛɛ rɔ ka a fa. 2 Nimafen bɛɛ ri silan ai yɛ kosɛbɛ. Waa rɔ soboilu wo, so kɔndɔ kolofenilu wo, kɔnɔilu wo, jɛɛilu wo, ni nimafen misɛn mɛnilu ye taamala duu ma, wo bɛɛ ri silan ai yɛ. Alu bɛɛ ri kɛ ai la fanka kɔrɔ. 3 Nimafen bɛɛ ri kɛ balo ri ai yɛ. N ka suman di ai ma ɲa mɛn ma, n ye nimafenilu fanan dila ai ma ɲa kelen wo le ma. 4 Kɔni ai kana sobo ni a jeli damun muumɛ! Baa a nimaya ye a jeli le rɔ. 5 Ni sobo do ka mɔɔ jeli labɔ ka a faa, sobo wo ka kan ka faa. Ni mɔɔ do ka a mɔɔɲɔɔn faa, wo fanan di faa. 6 Nde Alla ka mɔɔ dan ka a kɛ n jɛrɛ munuɲa le ri. Wo rɔ, mɔɔ mɔɔ wa a mɔɔɲɔɔn jeli labɔ ka a faa, mɔɔ ri wo fanan jeli labɔ ka a faa. 7 Nba, ai kɔnin, ai ye jiri ka siyaya. Ai ye sɛrɛya ka siyaya duukolo fan bɛɛ rɔ ka a fa.»

8 Alla ka a fɔ Nuhan ni a dencɛilu yɛ ko: 9 «Sisen teriya ri tɔ nde ni aile tɛma, a ni ai bɔnsɔn mɛn ye nala ai kɔ 10 a ni duukolo nimafen, mɛn bɛɛ tɛrɛ ai kun, fen fen bɔra ai fɛ kulunba kɔndɔ, kɔnɔilu wo, so kɔndɔ kolofenilu wo, waa rɔ soboilu wo. 11 Teriya ɲin ye tɔla n ni duukolo nimafen bɛɛ tɛma. Ji dunba tɛ nimafen bɛɛ halaki butun. Ji dunba tɛ kɛ butun ka duukolo bɛɛ tiɲan.»

12 Alla ka a fɔ ikɔ ko: «N ye teriya mɛn tala ai yɛ a ni ai bɔnsɔn bɛɛ ni nimafen bɛɛ fo habadan, wo tɔɔmasere le ɲin di. 13 N di nincinankan labɔ san fɛ bandafin kɔrɔ. Nincinankan wo le n na teriya tɔɔmasere le ri, n ye teriya mɛn tala dunuɲa bɛɛ yɛ. 14 Tuma tuma, ni n ka bandafin nadɛn duukolo kun na, ni nincinankan fanan bɔra, 15 wo rɔ, n di n hankili bila n na teriya rɔ, n ka mɛn ta ai ni nimafen su bɛɛ yɛ. N tɛ ji siyaya ka a kɛ ji dunba ri butun ka nimafen bɛɛ halaki. 16 Nincinankan wa bɔ bandafin kɔrɔ, n di wo yen ka n hankili bila n na teriya banbali rɔ, n ka mɛn ta duukolo nimafen su bɛɛ yɛ.»

17 Alla ka a fɔ Nuhan yɛ ko: «N da teriya mɛn ta duukolo nimafen bɛɛ yɛ, wo tɔɔmasere le wo ri.»

Nuhan dencɛ sawa la ko

18-19 Nba, Nuhan dencɛ mɛnilu bɔra a fɛ kulunba kɔndɔ, woilu le tɛrɛ Sɛmu ni Kamu ni Jafɛti ri. Nuhan dencɛ sawa le woilu ri. Woilu le bɔnsɔn jɛnsɛnda ka se duukolo fan bɛɛ rɔ. Wo rɔ, Kanaan fa le tɛrɛ Kamu ri. 20 Nba, Nuhan ka sɛnɛ damira. Ale le fɔlɔ ka rɛsɛn fɛ sɛnɛ. 21 Lon do rɔ, Nuhan ka rɛsɛnji do min ka a ɲa laminin. A fari makolon lani tɛrɛ a la faaninbon kɔndɔ. 22 Kanaan fa Kamu ka a fa Nuhan fari makolon yen, ka wa wo fɔ a badenma fila yɛ lu ma. 23 Sɛmu ni Jafɛti ka durukiba ta ka a la alu kamannakun kan ka don alu kɔnkɔma alu fa la faaninbon na ka alu fa sutura. Alu ma sɔn alu ɲa yen na alu fa kan, kosa alu kana a fari makolon yen fewu.

24 Nba, rɛsɛnji ka Nuhan bila tumana mɛn na, a dencɛ doomani Kamu ka ko mɛn kɛ a la, wo fɔra a yɛ. 25 Wo rɔ, Nuhan kan ko:

«Alla ma tɔrɔya lara Kamu dencɛ Kanaan kan.

Ka a kɛ a kɔrɔcɛilu la jɔntajɔn di,

Alla ma wo kɛra.»

26 Nuhan kan ko:

«N di Allabatala tando,

Sɛmu Maari Alla kɔnin.

Alla ma Kanaan kɛ Sɛmu la jɔn di,

Alla ma wo kɛra.

27 Alla ma Jafɛti bonyara,

Ka a bɔnsɔn sii Sɛmu bɔnsɔn fɛ,

Alla ma wo kɛra.

Alla ma Kanaan kɛ alu la jɔn di,

Alla ma wo kɛra.»

28 Nba, ji dunba tamin kɔ, Nuhan ka san kɛmɛ sawa ni san biloolu le kɛ. 29 A si bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ kɔnɔndɔ ni san biloolu le ri. Wo bɛɛ taminni, a sara.

10

Nuhan dencɛilu la bɔnsɔn

1 Ji dunba tamin kɔ, Nuhan dencɛilu Sɛmu ni Kamu ni Jafɛti ka dencɛilu sɔrɔn. Alu bɔnsɔn le ɲin di.

2 Jafɛti dencɛilu le ten: Komɛri, Makɔki, Madayi, Jaban, Tubali, Mesɛki a ni Tirasi. 3 Komɛri dencɛilu le Asikɛnasi, ni Rifati ni Tokarima ri. 4 Jaban dencɛilu le ten: Elisiya, Tarisisi, Kitimu a ni Dodanimu. 5 Jaban bɔnsɔn jɛnsɛnda ka wa i sii kɔɔji da la, a bɛɛ ni a la duu, a bɛɛ ni a la kumakan, a bɛɛ ni a mɔɔilu, a bɛɛ ni a la jamana.

6 Kamu dencɛilu le ten: Kusi, Misiran, Puti a ni Kanaan. 7 Kusi dencɛilu le ten: Saba, Habila, Sabita, Rayema a ni Sabiteka. Rayema dencɛilu le Seba ni Dedan di. 8 Kusi dencɛ do le Namurudu ri. Wo le fɔlɔ kɛra fankatii ri duukolo kan. 9 A kɛra donso fadimanba ri Allabatala ɲana. Wo rɔ a ye fɔla doilu ma ko: «A kɛni donso fadimanba le ri, Allabatala ɲakɔrɔ iko Namurudu tɛrɛ ɲa mɛn ma.» 10 Namurudu kɛra faama ri. A fɔlɔma le ka a sii Babɛli ni Erɛki ni Akadi soilu kun na. So sawa wo bɛɛ tɛrɛ Sineyari jamana le rɔ. 11 A bɔra jamana wo rɔ ka wa Asiri jamana rɔ. A ka Ninibe ni Rehobotiri ni Kalasi 12 ni Resɛni soilu sii ka alu lɔ. Resɛni ye Ninibe ni Kalasi so fila le tɛ. So ba le wo ri.

13 Misiran kɛra mɛnilu benba ri, woilu le ten: Ludi bɔnsɔn, Anamu bɔnsɔn, Lehabi bɔnsɔn, Nafitu bɔnsɔn, 14 Paturusi bɔnsɔn, Kafitori bɔnsɔn a ni Kasiluhi bɔnsɔn. Filisitilu bɔra Kasiluhi bɔnsɔn le rɔ.

15 Kanaan dencɛ fɔlɔ le tɛrɛ Sidɔn di, ka Hɛti tuun wo la. 16-18 Mɔɔ mɛnilu fanan bɔra Kanaan dɔ, woilu le ten: Jebusikailu, Amɔrikailu, Kirikasikailu, Hifikailu, Arikiilu, Sinikailu, Arifadikailu, Semarikailu a ni Hamarikailu.

Kanaan bɔnsɔn jɛnsɛnda. 19 Alu la jamana ye damirala Sidɔn de ka wa Kerari fan fɛ, ka wa se foo Kasa. A ye wala Sɔdɔmu ni Kɔmɔri ni Adima ni Seboyimu fan fɛ, ka wa se foo Lesa. 20 Kamu bɔnsɔn de woilu ri, a bɛɛ ni a la mɔɔilu, a bɛɛ ni a kumakan, a bɛɛ ni a la duu, a bɛɛ ni a la jamana.

21 Jafɛti kɔrɔcɛ Sɛmu fanan ka dencɛilu sɔrɔn. Sɛmu wo le kɛra Hebɛri bɔnsɔn bɛɛ benba ri. 22 Sɛmu dencɛilu le ten: Elamu, Asuri, Aripasadi, Ludi a ni Aramu. 23 Aramu dencɛilu le ten: Usi, Huli, Ketari a ni Masi. 24 Aripasadi wo ka Selasi sɔrɔn. Selasi ka Hebɛri sɔrɔn. 25 Hebɛri ka dencɛ fila sɔrɔn. Kelen tɔɔ ko Pelɛji ka a masɔrɔn duukolo ratalara a tele le rɔ. A doocɛ tɔɔ ko Jokitan. 26-29 Jokitan dencɛilu le ten: Alimodadi, Selɛfu, Hasamawɛti, Jeraki, Hadoramu, Usali, Dikila, Obali, Abimayɛli, Seba, Ofiri, Habila a ni Jobabu. Nba, woilu bɛɛ tɛrɛ Jokitan dencɛilu le ri. 30 Duu mɛn ye Mesa ni Sefari tɛ, alu ta le tɛrɛ wo bɛɛ ri. Yɔrɔ wo ye koyinkɛilu kɔrɔ telebɔ fan fɛ. 31 Nba woilu bɛɛ kɛra Sɛmu deni le ri, a bɛɛ ni a la mɔɔilu, a bɛɛ ni a la kumakan, a bɛɛ ni a la duu, a bɛɛ ni a la jamana.

32 Nba, Nuhan dencɛilu bɔnsɔn de woilu ri, a bɛɛ ni a bɔnsɔn, a bɛɛ ni a jamana. Mɔɔ woilu le jɛnsɛnda ka kɛ jamana siyaman di duukolo kan ji dunba kɔ.

11

Babɛli sankaso jan na ko

1 Dunuɲa mɔɔilu bɛɛ tɛrɛ ye kan kelen de mɛnna. Alu bɛɛ tɛrɛ ye i ɲɔɔn famunna. 2 Alu bɔra telebɔ fan dɔ, ka wa gbɛkannan ba do tɛrɛn Sineyari jamana rɔ. Alu ka i sii dinkira wo rɔ. 3 Lon do rɔ, alu ka a fɔ i ɲɔɔn yɛ ko: «An ye birikilu gbasi ka alu janin kosɛbɛ.» Alu ma kabakurun ta fo biriki. Alu ma boro fanan ta, fo tulubɔ fasani. 4 Alu kan ko: «An ye so lɔ an jɛrɛ yɛ, ka sankaso jan lɔ a kɔndɔ. Wo lɔ ye se haan sankolo ma, sa an di tɔɔ sɔrɔn. Ni an ma wo kɛ, an di jɛnsɛn duukolo fan bɛɛ fɛ.»

5 Allabatala jiira ka so ni sankaso jan dagbɛ, adamadenilu ka mɛn lɔ. 6 A kan ko: «A ragbɛ. Alu bɛɛ ye siya kelen de ri, alu bɛɛ ye kan kelen de mɛnna. Alu ye baara mɛn kan ɲin, alu la baara fɔlɔ le wo ri. A tɛ mɛn bakɛ, alu wa alu miri fen fen ma, alu ri se wo kɛla. 7 An ye jii ka alu kan basan, sa alu kana se i ɲɔɔn kan mɛnna butun.»

8 Wo rɔ, Allabatala ka alu farafara ka alu bɔ dinkira wo rɔ, ka alu jɛnsɛn duukolo fan bɛɛ rɔ. Alu la so lɔ ko ra dan wo rɔ. 9 Wo le kosɔn, dinkira wo tɔɔ lara ko Babɛli, baa Allabatala ka dunuɲa mɔɔilu bɛɛ kumakan basan ye le, ka ban ka alu jɛnsɛn duukolo fan bɛɛ rɔ.

Sɛmu bɔnsɔn

10 Nba, Sɛmu bɔnsɔn de ɲin di.

Sɛmu sɔrɔn ka san kɛmɛ bɔ tuma mɛn na, a ka Aripasadi sɔrɔn. Wo kɛra san fila ji dunba kɔ. 11 Aripasadi sɔrɔn kɔrɔ, Sɛmu ka san kɛmɛ loolu le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn.

12 Aripasadi sɔrɔn ka san bisawa ni san loolu bɔ tuma mɛn na, a ka Selasi sɔrɔn. 13 Selasi sɔrɔn kɔrɔ, Aripasadi ka san kɛmɛ naanin ni san sawa le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn.

14 Selasi sɔrɔn ka san bisawa bɔ tuma mɛn na, a ka Hebɛri sɔrɔn. 15 Hebɛri sɔrɔn kɔrɔ, Selasi ka san kɛmɛ naanin ni san sawa le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn.

16 Hebɛri sɔrɔn ka san bisawa ni san naanin bɔ tuma mɛn na, a ka Pelɛji sɔrɔn. 17 Pelɛji sɔrɔn kɔrɔ, Hebɛri ka san kɛmɛ naanin ni san bisawa le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn.

18 Pelɛji sɔrɔn ka san bisawa bɔ tuma mɛn na, a ka Eruhu sɔrɔn. 19 Eruhu sɔrɔn kɔrɔ, Pelɛji ka san kɛmɛ fila ni san kɔnɔndɔ le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn.

20 Eruhu sɔrɔn ka san bisawa ni san fila bɔ tuma mɛn na, a ka Seruki sɔrɔn. 21 Seruki sɔrɔn kɔrɔ, Eruhu ka san kɛmɛ fila ni san wɔrɔnwula le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn.

22 Seruki sɔrɔn ka san bisawa bɔ tuma mɛn na, a ka Nakɔri sɔrɔn. 23 Nakɔri sɔrɔn kɔrɔ, Seruki ka san kɛmɛ fila le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn.

24 Nakɔri sɔrɔn ka san muwan ni san kɔnɔndɔ bɔ tuma mɛn na, a ka Teraki sɔrɔn. 25 Teraki sɔrɔn kɔrɔ, Nakɔri ka san kɛmɛ ni san tan ni kɔnɔndɔ le kɛ, ka dencɛ ni denmusoilu sɔrɔn.

26 Teraki sɔrɔn ka san biwɔrɔnwula bɔ tuma mɛn na, a ka Iburama ni Nakɔri ni Haran sɔrɔn.

27 Teraki bɔnsɔn de ɲin di. A ka Iburama ni Nakɔri ni Haran sɔrɔn. Haran ka Luti sɔrɔn. 28 Haran sara ka a fa kɛndɛ to. A la saya kɛra a sɔrɔn jamana le rɔ, Kalide jamana kɔnin. A sara Uri so le kɔndɔ. 29 Iburama ni Nakɔri ka furu kɛ. Iburama muso tɔɔ le tɛrɛ ko Sarayi. Nakɔri ka Haran denmuso do furu, mɛn tɔɔ ko Milika. Haran denmuso do fanan tɔɔ ko Sisika. 30 Sarayi tɛrɛ densɔrɔnbali le ri. Den tun tɛ a bolo.

31 Nba, Teraki ka a dencɛ Iburama ni a mamarencɛ Luti ta ka wa Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. Luti ye Haran den de ri. Teraki ka a biranmusoni Sarayi fanan ta, mɛn ye Iburama muso ri. Alu bɛɛ bɔra Uri so la ka Kanaan bɔnsɔn na jamana sila mira. Uri wo ye Kalide jamana le rɔ. Kɔni alu se mɛn kɛni Haran, alu ka i sii ye. 32 Teraki si bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ fila ni san loolu le ri. A sara Haran ye.

12

Alla kumara Iburama yɛ

1 Nba, Allabatala kumara Iburama yɛ ko: «Iburama, i ye bɔ i la jamana rɔ, ka bɔ i badenmailu tɛma, ka bɔ i fa la lu ma. I ye wa jamana do rɔ, n kɛtɔ mɛn yirakala i la. 2 N di i bɔnsɔn kɛ jamana ba ri ye. N di baraka don i rɔ, ka i tɔɔ bonya. Mɔɔilu ri baraka sɔrɔn i la sababu rɔ. 3 Mɔɔ mɛn ba duwa i yɛ ka i miri koɲuma, n di ɲumaya kɛ wo tii yɛ. Mɔɔ mɛn ba i danka, n di tɔrɔya la wo kan. I ri kɛ sababu ri, siyailu bɛɛ ri baraka sɔrɔn n bolo.»

4 Iburama wulira ka wa ikomin Allabatala ka a fɔ a yɛ ɲa mɛn ma. Luti taara a fɛ. Iburama bɔra Haran ka wa, ka a tɛrɛn a sɔrɔn da san biwɔrɔnwula ni san loolu bɔ. 5 Iburama ka a muso Sarayi ta a ni a kɔrɔcɛ dencɛ Luti a ni a jɔnilu a ni a bolofen bɛɛ. A tun ka fen fen sɔrɔn Haran, a ka wo bɛɛ ta. Alu bɔra wo ɲa le ma ka wa Kanaan jamana rɔ.

Iburama ni a la mɔɔilu seni ye, 6 alu ka jamana ratɛɛ ka wa Sikɛmu, More la jiriju ba lɔni dinkira mɛn dɔ. Wo tuma, Kanaan bɔnsɔn tɛrɛ jamana wo rɔ ye fɔlɔfɔlɔ.

7 Awa Allabatala ka a jɛrɛ yiraka Iburama la, ka a fɔ a yɛ ko: «N di duu ɲin bɛɛ di i bɔnsɔn ma.» Wo le rɔ, Iburama ka saraka bɔ diya lɔ Allabatala bato kanma, Allabatala mɛn ka a jɛrɛ yiraka a la.

8 Iburama bɔra ye ka wa koyinkɛilu fan fɛ, mɛnilu ye Betɛli so telebɔ fan fɛ. A ka a la faaninbon lɔ ye, ka Betɛli to a telebe fan fɛ, ka Ayi to a telebɔ fan. A ka saraka bɔ diya lɔ Allabatala bato kanma ye ka a tara. 9 Iburama bɔra ye ka jamana wo rataama ka wa Nɛkɛbi mara.

10 Nba, wo tuma kɔnkɔ ba ra don jamana kɔndɔ. Wo juuyara kosɛbɛ. Wo rɔ, Iburama wara Misiran jamana rɔ ka mɛn ye. 11 Alu dontɔla Misiran, Iburama ka a fɔ a muso Sarayi yɛ ko: «N ka a lɔn ko i kɛɲi ba le. 12 Ni Misirankailu ka i yen, alu ri a lɔn ko n muso le i ri. Wo rɔ, alu ri n faa ka i kɛndɛ to. 13 I jaandi, ni an sera ye, i ye a fɔ ko n doomuso le i ri, sa alu ri n damira koɲuma ka n to i la ko kosɔn.»

14 Iburama ni a muso sera Misiran tuma mɛn na, Misirankailu ka a yen ko Sarayi kɛɲi kosɛbɛ. 15 Misiran mansa Ferawuna*la mɔɔbailu ka Sarayi yen tuma mɛn na, alu wara a mankutun fɔ Ferawuna yɛ. A ka wo mɛn ka mɔɔilu lɔ Sarayi tala ka na a ri a wara. 16 A ka Iburama mira koɲuma Sarayi la ko kosɔn, ka kolofen su bɛɛ di Iburama ma: saailu wo, bailu wo, nisilu wo, ɲɔɔmɛilu wo, falilu wo, a ni jɔnilu.

17 Kɔni Allabatala ka yankaro juuilu bila Ferawuna ni a la bonkɔndɔmɔɔilu la Iburama muso Sarayi la ko kosɔn. 18 Wo rɔ, Ferawuna ka Iburama kili ka a fɔ a yɛ ko: «I ra nfen kɛ n na ten? Nfenna i ma a fɔ n yɛ ko i muso le? 19 Nfenna i ka a fɔ ko i doomuso le? Wo le ka a kɛ, nde ka a ta ko n ye a kɛla n muso ri. Hen, i muso le ɲin de. A mira, i ye wa a ri!»

20 Ferawuna ka a fɔ a la mɔɔilu yɛ ko alu ye Iburama ni a muso labɔ Misiran, a ni alu bolofenilu bɛɛ.

13

Luti ni Iburama farara

1 Iburama ni a muso bɔra Misiran ka wa Nɛkɛbi. A wara a bolofenilu bɛɛ ri. Luti wara a fɛ. 2 Iburama tun da kɛ fentii ba ri. Kolofen ni wodigbɛ ni sanin tɛrɛ a bolo a ɲa ma. 3 A bɔra Nɛkɛbi ka wa Betɛli. A tun ka a la faaninbon lɔ dinkira mɛn dɔ kɔrɔman, a sera ye. Dinkira wo tɛrɛ Betɛli ni Ayi soilu tɛ le, 4 Iburama tun ka Alla saraka bɔ diya lɔ dinkira mɛn dɔ. A se mɛn kɛni ye, a ka Allabatala matara.

5 Kolofenilu ni mɔɔilu tun ka siya Luti fanan bolo, mɛn tɛrɛ ye taamala Iburama fɛ. 6 Wo le kosɔn, dinkira wo dooyara alu fila bolo, baa alu bolofenilu ka siya kosɛbɛ. Alu fila tun ti se tola dinkira kelen dɔ. 7 Lon do rɔ, kɛlɛ wulira Iburama la kolofen kɔnɔmadenilu ni Luti la kolofen kɔnɔmadenilu tɛ. Wo tuma, Kanaan bɔnsɔn ni Feresikailu fanan siini jamana wo rɔ ye.

8 Wo rɔ, Iburama ka a fɔ Luti yɛ ko: «An kana sɔn kɛlɛ ye wuli ile ni nde tɛ ma, wala ile la kolofen kɔnɔmadenilu ni nde la kolofen kɔnɔmadenilu tɛ ma. An ye badenma le ri. 9 I ye jamana mafɛnɛ. Ɲin bɛɛ tɛ dinkira le ri wa? An ye fara. Ni bolomaran yan fan fɛ la le duman i yɛ, i ye wo ta. Nde ri to bolokinin yan fan fɛ. Ni bolokinin yan fan fɛ la le duman i yɛ, i ye wo ta. Nde ri to bolomaran yan fan fɛ.»

10 Luti ka a ɲa lɔ ka Juridɛn ba lɛɛ bɛɛ ragbɛ. A ka a yen ko ji kɔ nɔɔman dinkira wo rɔ, ikomin a nɔɔman Allabatala la nakɔ ɲuma rɔ ɲa mɛn ma, wala ikomin Misiran ye ɲa mɛn ma ji ko rɔ. A tɛrɛ wo ɲa haan Sowari so. Dinkira wo ka ɲi tɛrɛ fɔlɔ. Tuma wo, Allabatala tun ma Sɔdɔmu ni Kɔmɔri soilu halaki fɔlɔ. 11 Nba, Luti ka wo yen ka Juridɛn ba lɛɛ bɛɛ ɲanatɔnbɔn ka a kɛ a ta ri. Wo rɔ, a bɔra Iburama fɛ ka wa telebɔ fan fɛ. Badenma fila wo farara wo ɲa le ma. 12 Iburama ka i sii Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. Luti wara i sii ba lɛɛ soilu fan fɛ, ka a la faaninbonilu lɔ Sɔdɔmu so donda la. 13 Sɔdɔmukailu tun ka juu kosɛbɛ, ka kojuu siyaman kɛ, ka Allabatala hakɛ ta.

14 Luti ni Iburama farani kɔ rɔ, Allabatala ka a fɔ Iburama yɛ ko: «Iburama, i ɲa lɔ. Ka bɔ i lɔ dinkira ye i ɲa lawa tele kankan bolo maran fan fɛ, a ni tele kankan bolo kinin fan fɛ, telebɔ fan fɛ a ni telebe fan fɛ. 15 I ɲa ye jamana mɛn bɛɛ la ɲin, n di wo bɛɛ di i ni i bɔnsɔn ma, ka a kɛ ai ta ri kadawu! 16 N di i bɔnsɔn siyaya ka alu kɛ ikomin dununɲa kiɲɛ. Ni mɔɔ ri se dununɲa kiɲɛ jatela, i bɔnsɔn fanan di se jatela. 17 I wuli ka jamana rataama, ka a janyan ni a bonya ragbɛ, baa n ye a bɛɛ dila ile le ma.»

18 Iburama ka a la faaninbonilu bɔ, ka wa i sii Mamere la jirijuilu kɔrɔ. Dinkira wo ye Heburɔn so da la. A ka saraka bɔ diya wɔse rabɛn Allabatala yɛ.

14

Luti mirara

1 Wo tuma, Amurafɛli ye Sineyari jamana mansaya la. Ariyɔki ye Elasari jamana mansaya la. Kedorilamɛri ye Elamu jamana mansaya la. Tidali ye Koyimu jamana mansaya la. 2 Mansa naanin woilu ka alu ladɛn ka wa mansa Bera kɛlɛ, a ni mansa Birisa ni mansa Sineyabu ni mansa Sɛmɛbɛri ni mansa mɛn siini Bela so kun na. Bela tɔɔ fanan ko Sowari. Bera siini tɛrɛ Sɔdɔmu so kun na. Birisa siini tɛrɛ Kɔmɔri so kun na. Sineyabu siini tɛrɛ Adima so kun na. Sɛmɛbɛri siini tɛrɛ Seboyimu so kun na. 3 Mansa loolu woilu wara i ladɛn Sidimu kɛnɛgbɛ rɔ, Dalaba Kɔɔjilama ye dinkira mɛn dɔ bi. 4 Alu tun da san tan ni fila kɛ, alu ye mansa Kedorilamɛri la fanka kɔrɔ. A san tan ni sawana, alu muruntira a ma. 5 A san tan ni naaninna, Kedorilamɛri ni a fɛ mansailu wulira ka na, ka mansa mɛnilu kɛlɛ; Refayikailu mɛnilu siini Asiterɔti Karinayimu so la, Sisikailu mɛnilu siini Hamu so la, Emukailu mɛnilu siini Sawe Kiriyatimu so la, ka ye mɔɔilu kɛlɛ ka alu se woilu la. 6 Alu wara Horilu kɛlɛ woilu bara, koyinkɛma dinkira do rɔ, Seyiri la jamana rɔ, ka se woilu la. Alu ka alu gbɛn haan Heliparan, so mɛn ye wula kɔndɔ. 7 Wo kɔ, Kedorilamɛri ni a dafaɲɔɔilu ka ie kɔseyi ka na Ɛnimisipa, mɛn tɔɔ ko Kadɛsi. Mɔɔ mɛnilu tɛrɛ ye Amalɛki bɔnsɔn na jamana rɔ, alu ka woilu kɛlɛ ye, ka se woilu la ka ai la jamana bɛɛ ta. Alu sera Amɔrikailu fanan na, mɛnilu siini tɛrɛ Asarɔn Tamari so la.

8 Wo rɔ, Sɔdɔmu mansa bɔra, a ni Kɔmɔri mansa ni Adima mansa ni Seboyimu mansa ni Bela mansa. Bela wo tɔɔ fanan ko Sowari. Mansa woilu bɔra ka wa kɛlɛ diya Sidimu kɛnɛgbɛ rɔ. 9 Alu wara ka Elamu mansa Kedorilamɛri kɛlɛ, a ni Koyimu mansa Tidali ni Sineyari mansa Amurafɛli ni Elasari mansa Ariyɔki. Mansa loolu woilu ka mansa naanin kɛlɛ. 10 Nba, Sɔdɔmu mansa ni Kɔmɔri mansa ni alu la mɔɔilu ka i bori alu juuilu ɲɛ. Alu siyaman borimantɔ bera tulubɔ fasani denkailu rɔ, baa wo ka siya tɛrɛ Sidimu kɛnɛgbɛ rɔ. Mɛnilu ma be denka rɔ, woilu ka i bori foo tindilu kan. 11 Wo rɔ, Kedorilamɛri ni a la mɔɔilu wara ka Sɔdɔmu ni Kɔmɔri nanfulu bɛɛ ta, a ni alu la damunun fenilu bɛɛ. Alu ka wo bɛɛ ta ka wa a ri. 12 Alu ka Iburama badenma Luti fanan mira ka wa a ri, a ni a bolofen bɛɛ, baa ale fanan siini tɛrɛ Sɔdɔmu so le kɔndɔ.

Iburama ka Luti kisi

13 Mɔɔ do borimantɔ nara ka wo bɛɛ ɲafɔ Iburama yɛ, a ye fɔla mɛn ma ko Heburu cɛ. Wo tuma, Iburama siini tɛrɛ Mamere la jirijuilu tɔrɔfɛ. Mamere wo tɛrɛ Amɔrika mɔɔ do le ri. A badenmailu le Esikoli ni Anɛri ri. Wo bɛɛ tɛrɛ Iburama dɛnkuruilu le ri. 14 Iburama badenma mira ko fɔra a yɛ tuma mɛn na, a ka a la mɔɔilu kili, mɛnilu kusan kɛlɛla. Cɛ farinman mɔɔ kɛmɛ sawa ni mɔɔ tan ni seyin mɛn bɛɛ sɔrɔnni Iburama wara woilu bɔra, ka mansailu kɔsaran foo Daan so la. 15 Su rɔ, Iburama ka a la mɔɔilu ratala ka be mansailu kan. Iburama ka alu kɛlɛ ka se alu la, ka alu gbɛn haan Hoba. So wo ye Damasi so tele kankan bolo maran fan fɛla. 16 Mansailu tɛrɛ ra nanfulu mɛn bɛɛ ta, Iburama ka wo bɛɛ mira alu la ka na a ri. A nara a badenma Luti fanan di, a ni Luti bolofenilu bɛɛ ni muso mɛnilu mirani tɛrɛ wo ni mɔɔ tɔilu bɛɛ.

Mɛlikisedɛki ka Iburama kunbɛn

17 Nba, Iburama ka mansa Kedorilamɛri ni a mansa ɲɔɔnilu kɛlɛ ka se alu la, ka ban ka i kɔseyi. A kɔseyitɔ, Sɔdɔmu mansa wara a kunbɛn Sawe kɛnɛgbɛ rɔ, mɔɔilu ye a fɔla mɛn ma ko mansa la kɛnɛgbɛ.

18 Salɛmu so mansa Mɛlikisedɛki nara Iburama kunbɛn ka sɔ buru ni rɛsɛnji a rɔ. Alla Kɔrɔtaniba sarakalasela le wo ri. 19 A duwara Iburama yɛ ko: «Alla ye ɲumaya kɛ Iburama yɛ, Alla Kɔrɔtaniba, mɛn ka san dan ka duu dan. 20 An ye Alla Kɔrɔtaniba tando, mɛn ka i juuilu di i ma.» Iburama ka mɛnilu sɔrɔn kɛlɛ rɔ, a ka wo bɛɛ ja bɔ ka a di Mɛlikisedɛki ma.

21 Sɔdɔmu mansa ka a fɔ Iburama yɛ ko: «N na mɔɔilu laseyi n ma. Kɔni i ka nanfulu mɛn mira, i ye wo ta.» 22 Iburama ka a jabi: «N da n bolo kɔrɔta ka n kali Allabatala la, Alla Kɔrɔtaniba, mɛn ka san dan ka duu dan. 23 N da n kali wo la ko n tɛ i bolofen si tala, hali jisikari, wala sanbara julu. N tɛ a foyi ta, sa i kana a fɔ ko ile le ka Iburama kɛ nanfulutii ri. 24 N tɛ foyi tala fo n na mɔɔilu ka mɛn kɛ alu balo ri. Kɔni mɛnilu wara n kɔfɛ, Anɛri wo, Esikoli wo, Mamere wo, fen mɛnilu sɔrɔnda kɛlɛ rɔ woilu ri alu nin bɔ wo rɔ.»

15

Alla ni Iburama la teriya

1 Wo waati taminni kɔ rɔ, Iburama ka Allabatala kumakan mɛn kibarɔ misaliya rɔ. A kan ko: «Iburama i kana silan. N di i lantanka fen bɛɛ ma ka i sara kosɛbɛ.» 2 Iburama ka a jabi: «N Tii Allabatala, den tɛ n bolo. I ri nfen de di n ma wo rɔ? Damasika mɛn tɔɔ ko Eliyesɛri, wo le kɛtɔ n na bon cɛtala ri.» 3 Iburama kan ko: «I ma den si di n ma. Wo rɔ, n na jɔn, mɛn ye n wara yan, wo le kɛtɔ n cɛtala ri.»

4 Iburama ka Allabatala kumakan mɛn jabili rɔ ko: «Wo kuma tɛ. Cɛ wo tɛ kɛla i cɛtala ri, fo i jɛrɛ den, i kɛtɔ mɛn sɔrɔnna. Wo le kɛtɔ i cɛtala.»

5 Allabatala ka Iburama labɔ kɛnɛma ka a fɔ a yɛ ko: «Iburama, i ɲa lɔ san dɔ, ka lolo bɛɛ jate, ni i ri se wo dan lɔnna.» Allabatala kan ko: «Loloilu siyaman ɲa mɛn ma, i bɔnsɔn di siyaya wo ɲa.»

6 Iburahima lara Allabatala la kuma la, wo rɔ Allabatala ka a jate mɔɔ telenni ri.

7 Allabatala ka a fɔ a yɛ ko: «Nde le Allabatala ri, mɛn ka lɔ i ɲɔrɔ ka i labɔ Uri so kɔndɔ Kalide jamana rɔ. N ka i lana yan de, ka jamana ɲin di i ma ka a kɛ i ta ri.» 8 Kɔni Iburama ka a jabi: «N tii Allabatala, n di se a lɔnna di ko jamana ɲin di kɛ n ta ri?» 9 Allabatala kan ko: «Nisi muso kelen mira ka na a di n ma, a ni ba muso kelen ni saaji kelen. Wo bɛɛ ye kɛ san sawa sawa ri. I ye kanba kelen fanan mira, a ni sokɔndɔkanbanin kelen.»

10 Iburama nara woilu bɛɛ di a ma, ka alu faa ka kolofenilu sensen a tɛma fila ri, kɔni a ma kɔnɔilu sensen. A ka kunkurun woilu bilabila ka alu ɲabɛn i ɲɔɔn na. 11 Duwailu jiira soboilu ma tuma mɛn na, Iburama ka alu gbɛn.

12 Nba, tele be tumana, sunɔɔ ba donda Iburama ɲa rɔ. Ka a tɛrɛn a ye sunɔɔ rɔ, silan juu ni dibi ba sera a ma. 13 Allabatala ka a fɔ a yɛ ko: «Iburama, i ye a lɔn ko i bɔnsɔn di kɛ lɔndanilu ri jamana gbɛrɛ rɔ. Alu ri kɛ jɔnilu ri, ka tɔrɔ kojuuya haan san kɛmɛ naanin wa dafa. 14 Kɔni jamana mɛn kɛtɔ alu bilala jɔnya rɔ, n di kititɛɛ jamana wo kan. Kiti wa kɛ, i bɔnsɔn di bɔ jamana wo rɔ nanfulu siyaman di. 15 Ile kɔnin di i la kɔrɔya diya bɔ, ka sa hɛrɛ rɔ. Alu ri i suu don. 16 I denilu bɔnsɔn naaninna ri alu kɔseyi yan, baa yan mɔɔilu, ni woilu ye Amɔrikailu le ri, alu la kojuu ma dan natamin fɔlɔ ka se alu gbɛn ma.»

17 Nba, tele bera ka dibi don tuma mɛn na, sinkɔn sisima ni kala mɛlɛn taminda sobo kunkurunilu tɛma. 18 Wo lon jɛrɛ rɔ, teriya donda Allabatala ni Iburama tɛma. A ka a fɔ a yɛ ko: «N di duu ɲin di i bɔnsɔn ma, ka bɔ Misiran ba ma, ka wa haan ba belebele ba ma, mɛn ye Efirati ba ri kɔnin. 19 Dinkira wo ye Kenikailu bolo, a ni Kenisikailu ni Kadimonikailu 20 ni Hɛtikailu ni Feresikailu ni Refayikailu 21 ni Amɔrikailu ni Kanaan bɔnsɔn ni Kirikasikakailu ni Jebusikailu.»

16

Isumayila sɔrɔn ko

1 Iburama muso Sarayi tun ma den sɔrɔn a yɛ. Wo tuma, Misiranka sunkurun do tɛrɛ Sarayi bolo jɔnya la, mɛn tɔɔ ko Hajara. 2 Lon do rɔ, Sarayi ka a fɔ Iburama yɛ ko: «N cɛ, Allabatala ma sɔn n ye den sɔrɔn. I ye wa i la n na jɔn sunkurun Hajara fɛ. Ni Alla sɔnda, a ri den sɔrɔn n yɛ.»

Iburama sɔnda Sarayi la kuma ma. 3 Wo rɔ, a muso Sarayi ka a la jɔn Misiranka sunkurun di a ma ka a kɛ a muso ri, wo ka a tɛrɛn Iburama ra san tan kɛ Kanaan jamana rɔ. 4 Iburama wara a la Hajara fɛ. Hajara ka kɔnɔ ta. Hajara ka a yen tuma mɛn na ko a kɔnɔ ma le, a ma a tii Sarayi jii foyi le ri, fo ka a dooya. 5 Wo rɔ, Sarayi ka a fɔ Iburama yɛ ko: «Ko mɛn ye kɛla n na, wo bɔni ile le rɔ. N ka n na jɔn di i ma ka a kɛ i muso ri. Kɔni a ka a yen tuma mɛn na ko a kɔnɔ ma le, a ma n jii foyi le ri. Allabatala, a ye wo kititɛɛ nde ni ile tɛma!»

6 Iburama ka Sarayi jabi: «Ale le wo ri. I la jɔn ye i la fanka le kɔrɔ. Mɛn wa i diya, i ye wo kɛ a la.» Wo rɔ, Sarayi ka Hajara tɔrɔ kojuuya, foo Hajara ka i bori a kɔrɔ ka wa.

7 Allabatala la mɛlɛka ka Hajara yen kɔ do rɔ wula kɔndɔ. Kɔ wo ye Suri sila dafɛ. 8 Mɛlɛka ka a fɔ a yɛ ko: «Ile, Hajara, Sarayi la jɔnmuso, i bɔni mi? I watɔ mi?» Hajara ka a jabi: «N borini n tii Sarayi le kɔrɔ.» 9 Allabatala la mɛlɛka ka a fɔ a yɛ ko: «I kɔseyi i tii wara, ka wa i fanmajii a yɛ ka a kan mira.» 10 Mɛlɛka kan ko: «N di i bɔnsɔn siyaya a ɲa ma, foo mɔɔ tɛ wo jate lɔn muumɛ!» 11 Habadan Mansala la mɛlɛka ka a fɔ a yɛ ikɔ tuun ko: «I ɲa lɔ. I kɔnɔ ma le, i ri dencɛ sɔrɔn. I ye wo tɔɔ la ko Isumayila, baa Allabatala da i la jusukasi kan namɛn. 12 Den wo ri kɛ iko waa rɔ sofali, mɛn bilani a jɛrɛ ma. A ti se a la yala a badenma tɛma. A ni a badenmailu tɛ bɛn.»

13 Hajara kan ko: «Allabatala ɲa yen n na», wo rɔ a ka tɔɔ do la ko: «Alla mɛn kɔrɔtanin ɲa yen n na.»

14 Wo le rɔ, kɔkun mɛn ye Kadɛsi so ni Bɛrɛdi so tɛ, mɔɔilu ye wo kilila ko Lasayi Rɔyi.

15 Wo taminni kɔ, Hajara ka dencɛ sɔrɔn Iburama yɛ. Iburama ka den tɔɔ la ko Isumayila. 16 Hajara ka Isumayila sɔrɔn tuma mɛn na, Iburama sɔrɔn tun da san biseyin ni san wɔɔrɔ bɔ.

17

Alla ni Iburama la teriya tɔɔmasere

1 Iburama sɔrɔn ka san bikɔnɔndɔ ni san kɔnɔndɔ bɔ tuma mɛn na, Allabatala ka a jɛrɛ yiraka a la ka a fɔ a yɛ ko: «Nde le Alla Sebɛɛtii ri. I ye n na sila taama ka kɛ mɔɔ telenni ba ri. 2 Wo wa kɛ, n di an na teriya mafa i yɛ ka i bɔnsɔn siyaya kosɛbɛ.»

3 Iburama ka wo mɛn ka a ɲakɔrɔ bɛn duu ma. Alla kumara a yɛ ko: 4 «An ye teriya mɛn tala, wo le ye ɲin di. Jamana siyaman di bɔ i rɔ. 5 A tɛ fɔ i ma butun ko Iburama. I kilitɔ le sisen ko Iburahima, baa n di i kɛ jamana siyaman benba ri. 6 N di i jiri kosɛbɛ. I bɔnsɔn di siyaya ka kɛ jamanailu ri. Mansailu ri bɔ i bɔnsɔn dɔ. 7 An na teriya wo ri tɔ an tɛma a ni i bɔnsɔnilu fanan, mɛnilu bɛɛ natɔ i kɔ. Teriya wo tɛ banna habadan. N di kɛ i Maari Alla ri, a ni i bɔnsɔn ta. 8 I ye lɔndanya la jamana mɛn dɔ bi, n di jamana wo di ile ni i bɔnsɔn bɛɛ ma. Kanaan jamana wo ri kɛ ile ni i bɔnsɔn ta ri habadan. N di kɛ i bɔnsɔn na Maari Alla ri.»

9-10 Alla ka a fɔ Iburahima yɛ ko: «I ni i bɔnsɔn bɛɛ ye an na teriya sila taama ka n kan mira. Ai ka kan ka diyagboya ko mɛn kɛ, wo le ye ɲin di. Ai cɛ kelen kelenna bɛɛ ye faaninta kɛ. 11 Ai wa faaninta kɛ, wo ri kɛ an na teriya tɔɔmasere ri nde ni aile tɛma. 12 Ka bɔ bi ma haan ka wa, dencɛilu bɛɛ ye faaninta kɛ alu sɔrɔn tele seyin ma. Hali jɔnilu. Jɔn fen fen wa sɔrɔn i wara, i ye a faaninta kɛ wo ɲa le ma. I wa jɔn fen fen san wodi la siya gbɛrɛilu ma, wo fanan ye faaninta kɛ ɲa kelen wo ma. 13 Ni a sɔrɔnda i wara, ni i ka a san i la wodigbɛ la, a bɛɛ ye faaninta kɛ. Wo le rɔ, n na teriya tɔɔmasere ri kɛ ai fari ma, ka a yiraka ko teriya wo ri mɛn kadawu. 14 Ni cɛ mɛn ma faaninta kɛ ka wo nɔ kɛ a fari ma, wo ye fara a badenmailu la, baa n kan mɛn diyagboya le, a ma wo kɛ. Wo rɔ, a ra n na teriya sila bila.»

15 Nba, Alla ka a fɔ Iburahima yɛ ko: «I kana a fɔ i muso ma butun ko Sarayi. A tɔɔ le sisen ko Saran. 16 N di baraka don a rɔ. N di a kɛ, a ri dencɛ sɔrɔn i yɛ. N di baraka don Saran na kɔ rɔ ka a kɛ siyailu ma ri. Mansailu ri bɔ a bɔnsɔn dɔ.»

17 Iburahima ka a ɲakɔrɔ bɛn duu ma. Kɔni a ka Alla la kuma mɛn a yɛlɛra ka a fɔ a jɛrɛ kɔndɔ ko: «Cɛ mɛn sɔrɔn da san kɛmɛ bɔ, wo kɛtɔ den sɔrɔnna di? Saran fanan da san bikɔnɔndɔ sɔrɔn. Wo ri se moyila den na wa?» 18 A ka Alla madiya ko: «I jaandi. I ye baraka don Isumayila la ko rɔ, ka i janto a rɔ.»

19 Alla ka a jabi: «Wo kuma tɛ, kɔni i muso Saran di dencɛ sɔrɔn i yɛ. I ri a tɔɔ la ko Isiyaka. Teriya ri don n ni Isiyaka tɛma, a ni a bɔnsɔn mɛnilu natɔ a kɔ. Teriya wo ri mɛn kadawu. 20 Mɛn lɔni Isumayila la ko ma, i ka mɛn dali n fɛ, n di wo kɛ. N di baraka don a la ko rɔ ka den siyaman di a ma, ka a bɔnsɔn siyaya kosɛbɛ. A ri faama tan ni fila sɔrɔn. N di jamana ba do bɔ a rɔ. 21 Kɔni n na teriya ri tɔ n ni Saran dencɛ Isiyaka le tɛma, mɛn Saran di sɔrɔn i yɛ ɲin tuma sandɔ.» 22 Alla banda kumala Iburahima yɛ tumana mɛn na, a bɔra Iburahima fɛ.

23 Wo lon kelen dɔ, Iburahima ka Isumayi la faaninta kɛ, ka a la jɔn bɛɛ fanan faaninta kɛ, mɛnilu sɔrɔnni a wara a ni mɛnilu sanni a bolo. Cɛman kelen kelenna mɛn bɛɛ tɛrɛ a wara, Iburahima ka wo bɛɛ faaninta kɛ ikomin Alla ka a fɔ a yɛ ɲa mɛn ma. 24 Iburahima jɛrɛ ka faaninta kɛ ka a tɛrɛn a sɔrɔn da san bikɔnɔndɔ ni san kɔnɔndɔ bɔ. 25 A dencɛ Isumayila ka faaninta kɛ ka a tɛrɛn a sɔrɔn da san tan ni sawa bɔ. 26 Wo lon kelen dɔ, Iburahima ni a dencɛ Isumayila fila bɛɛ ka faaninta kɛ, 27 a ni cɛman mɛnilu bɛɛ tɛrɛ Iburahima wara. Jɔn mɛnilu sɔrɔnni a wara, a ni mɛnilu sanni a bolo siya gbɛrɛilu ma, woilu bɛɛ ka faaninta kɛ a fɛ.

18

Isiyaka sɔrɔn ko

1 Lon do rɔ, Allabatala ka a jɛrɛ yiraka Iburahima la Mamere la jirijuilu kɔrɔ. Wo ka Iburahima siini tɛrɛ a la faaninbon da la tele kunna rɔ. 2 Iburahima ka a ɲa lɔ ka cɛ sawa lɔni yen. Alu tun ma jan a la. A ka alu yen tuma mɛn na, a borimantɔ bɔra a la faaninbon da la ka wa alu labɛn, ka a majii bakɛ ka alu fo. 3 A ka a fɔ alu yɛ ko: «N tiilu, ai jaandi, ai kana tamin n wara ten. 4 Ko ji ye na ka ai sen mako, ka ban ka ai ɲɔɲɔn lulen na. 5 N ye wa damunun fen ɲiinin a ye damunun ke. Baa, ai ra na ai la baraden wara. Ai ti se bɔla yan wo ɲa a ma damunun ke. A wa banda damununna a ri sila mira ka wa.» Alu ka Iburahima jabi: «Ale le wo ri, wo tɛ baasi ri.»

6 Iburahima borimantɔ donda a la faaninbon na ka a fɔ Saran yɛ ko: «I kaliya ka farɛni muu ɲuma sumanifen ɲa sawa suman, ka a gbasi ka a kɛ buru ri.» 7 Iburahima ka a bori ka wa nisi warɛ rɔ, ka nisiden tɔlɔni do mira, mɛn sobo duman. A ka wo don a la jɔn do bolo. Jɔn wo ka a kaliya ka nisiden kannatɛɛ ka a sobo tibi. 8 Iburahima ka nɔnɔ sunɔni ni nɔnɔ kɛndɛ ta, ka nisiden sobo tibini la woilu kan ka wa wo bɛɛ sii lɔndan sawa kɔrɔ. Alu tɛrɛ ye damununna tuma mɛn na, Iburahima ka a lɔ alu dafɛ jiri kɔrɔ.

9 Alu ka Iburahima maɲininka ko: «I muso Saran ye mi?» A kan ko: «A ye faaninbon na.»

10 Kelen kan ko: «N di na bɔ i fɛ ɲin tuma sandɔ. Wo ri a tɛrɛn i muso Saran da dencɛ sɔrɔn.»

Saran siini tɛrɛ lɔndancɛ wo kɔfɛ faaninbon da la, ka a tolo malɔ a la. 11 Wo tuma, Iburahima ni Saran da kɔrɔ kosɛbɛ. Den sɔrɔn waati ra tamin Saran kan. 12 Saran ka kuma wo mɛn tuma mɛn na, a yɛlɛra a jɛrɛ ma, ka a fɔ ko: «Nde kɔrɔni ba le. N cɛ fanan da cɛmɔɔya kosɛbɛ. N di se den sɔrɔnna wo rɔ, ka sewa wo rɔ wa?»

13 Wo rɔ, Allabatala ka a fɔ Iburahima yɛ ko: «Nfenna Saran ye yɛlɛla ka sika a den sɔrɔn ko rɔ a kɔrɔya waati? 14 Allabatala se kaɲala fen su ɲuman de kɛla? Ɲin tuma sandɔ, n di na bɔ i fɛ yan. Wo ri a tɛrɛn i la muso Saran da dencɛ sɔrɔn.»

15 Saran silanda ka wuya fɔ ko: «Nde ma yɛlɛ de!» Kɔni Allabatala kan ko: «I yɛlɛra le jɔ!»

Iburahima ka Alla tara Sɔdɔmukailu yɛ

16 Nba, lɔndan woilu wuli mɛn kɛni ka wa, Iburahima wara alu bilasila. Alu sera tindi do kan ka alu ɲa lɔ Sɔdɔmu so fan fɛ lala. 17 Allabatala ka a fɔ a jɛrɛ ma ko: «N kɛtɔ mɛn kɛla, n di wo dokon Iburahima ma wa? 18 Baa a ri kɛ jamatii ba ri, fanka ye mɛn na. Iburahima ri kɛ sababu ri, siya bɛɛ ri baraka sɔrɔn n bolo. 19 N da a ɲenematɔmɔn, kosa a ri a denilu ni a bɔnsɔn bɛɛ jamari ko alu ye n na sila taama telenbaya rɔ. Ni alu ka wo kɛ, n di n na teriya mafa, n ka mɛn ta Iburahima yɛ.»

20 Nba, Allabatala ka a fɔ Iburahima yɛ ko: «Sɔdɔmukailu ni Kɔmɔrikailu jalakili kan da siyaya. Alu la ko haramunnin a ra wara kosɛbɛ. 21 Wo rɔ, n watɔ alu ragbɛla, sa n di a lɔn ni alu ra kojuu kɛ ikomin a fɔra n ɲana ɲa mɛn ma.»

22 Cɛ woilu bɔra Iburahima tɔrɔfɛ ka wa Sɔdɔmu fan fɛ. Kɔni Iburahima lɔni tora Allabatala ɲakɔrɔ. 23 A ka a madon a la ka a fɔ a yɛ ko: «Allabatala, i ri jahadi la mɔɔ telenilu ni mɔɔ telenbalilu bɛɛ ɲɔɔn kan wa? 24 Ni i ka mɔɔ telenni biloolu tɛrɛn so kɔndɔ ye, i ri jahadi la so kɔndɔ mɔɔilu bɛɛ kan wa? I ti se so kɔndɔ mɔɔilu tola ye mɔɔ telenni biloolu woilu la ko kosɔn wa? 25 Ka mɔɔ telenilu faa mɔɔ telenbalilu fɛ, i tɛ ko su wo kɛla fewu. I tɛ sɔnna ka mɔɔ teleni ni mɔɔ telenbalilu jate kelen di ka jahadi la alu bɛɛ kan. I tɛ ko su wo kɛla fewu! Ile le dunuɲa bɛɛ kititɛɛla ri, mɛn ye kojuu ni koɲuma faranfaasila.»

26 Allabatala ka Iburahima jabi: «Ni n ka mɔɔ telenni biloolu tɛrɛn Sɔdɔmu, n di so kɔndɔ mɔɔ bɛɛ to ye mɔɔ ɲuma biloolu woilu la ko kosɔn.»

27 Iburahima ka a fɔ a yɛ ikɔ tuun ko: «Maari, i ye diɲɛ. N tɛ foyi ri fo banku, kɔni n ye n dajala ka kuma i yɛ. 28 Ni i ka a tɛrɛn mɔɔ telenni tɛ mɔɔ biloolu bɔ don? Ni mɔɔ loolu dɔrɔn ka mɔɔ biloolu jan, i ri jahadi la so bɛɛ kan mɔɔ loolu woilu la ko kosɔn wa?» Allabatala ka a jabi: «Ni n ka mɔɔ telenni binaanin ni loolu tɛrɛn so kɔndɔ, n tɛ jahidi la so kan.» 29 Iburahima kumara a yɛ ikɔ ko: «Ni mɔɔ telenni ma tamin mɔɔ binaanin kan don?» Allabatala kan ko: «Mɔɔ binaanin woilu la ko kosɔn, n tɛ jahadi la so kan.» 30 Iburahima kan ko: «Maari, i jaandi, i kana diminya n ma, kɔni n ye kumala ikɔ. Ni i ka mɔɔ telenni bisawa dɔrɔn tɛrɛn so kɔndɔ don?» Allabatala kan ko: «Ni n ka mɔɔ telenni bisawa tɛrɛn ye, n tɛ jahadi la so kan.» 31 Iburahima kan ko: «Maari, ye n diɲɛ. N ye n dajala ka kuma i yɛ ikɔ. Ni i ka a tɛrɛn ko mɔɔ telenni tɛ tamin mɔɔ muwan kan don?» Allabatala ka a jabi: «N tɛ jahadi la so kan mɔɔ muwan woilu la ko kosɔn.» 32 Iburahima kan ko: «Maari, i kana diminya n ma. N na kuma dan de ɲin di. Ni mɔɔ telenni muumɛ kɛra mɔɔ tan di don?» Allabatala kan ko: «N tɛ jahadi la so kan mɔɔ tan woilu la ko kosɔn.»

33 Allabatala banni kumala Iburahima fɛ, a wara. Iburahima ka i kɔseyi ka wa a wara.

19

Sɔdɔmu ni Kɔmɔri soilu Jahadi ɲa

1 Nba, mɛlɛka fila wo sera Sɔdɔmu wura fɛ. Luti tɛrɛ siini so donda la. A ka alu yen tuma mɛn na, a wulira ka wa alu labɛn ka majii bakɛ ka alu tuwa. 2 A kan ko: «N tiilu, ai jaandi, ai ye diɲɛ ka na jiya n wara. Ai ye ai sen mako ka sii yan. Sɔɔma jona, n di sila di ai ma, sa ai ri wa ai la taama rɔ.» Mɛlɛkailu ka Luti jabi: «Ɛɛn. An di sii kɛnɛma yan.» 3 Kɔni Luti kumara alu yɛ ka a magbɛlɛya, foo alu sɔnda ka wa jiya a wara. A la mɔɔilu ka buru fununbali ni damunun ba rabɛn. Luti ka wo bɛɛ sii a la lɔndanilu kɔrɔ. Alu ka damunun kɛ.

4 Ka a tɛrɛn alu ma i la fɔlɔ, Sɔdɔmukailu bɔra fan bɛɛ rɔ ka na bon naminin. Kamarɛnilu wo, mɔɔbakɔrɔilu wo, alu bɛɛ nara. 5 Alu ka alu kan nabɔ Luti ma ko: «Cɛ mɛn nani i wara yan su ɲin dɔ, alu ye mi? I ye alu lana an ma. An ye a fɛ ka an la alu fɛ.»

6 Luti bɔra bon na, ka bon da tuun lɔndanilu ma. 7 A ka fɔ: «N badenmailu. Ai jaandi, ai kana kojuu ɲin kɛ. 8 N denmuso fila ye yan, wo si ma cɛ lɔn fɔlɔ. N di woilu lana ai ma ka alu di ai ma. Fen fen wa diya ai yɛ, ai ye wo kɛ alu la. Kɔni ai kana foyi kɛ cɛ ɲinilu la, baa alu nani lɔndanya le la n wara.»

9 So kɔndɔ mɔɔilu ka a fɔ i ɲɔɔn yɛ ko: «Cɛ ɲin tɛ foyi le ri fo lɔndan, kɔni sisen a ye a fɛ ka kɛ an na kuntii ri.» Alu ka a fɔ Luti yɛ ko: «I bɔ sila la an tɛma. Ni i ma i bɔ an yɔrɔ, an di mɛn kɛ i la, wo ri juuya i la lɔndanilu ta ri.» Alu ka Luti tuntun fanka la ka sudunya bon na sa alu ri da kadi ka don. 10 Kɔni cɛ fila woilu ka da laka ka alu boloilu labɔ ka Luti mira. Alu ka a ladon bon na ka da sɔɔ tuma mɛn na, 11 alu ka mɔɔilu bɛɛ ɲa fuyenya bon da kɔrɔ. Fen fen tɛrɛ don ko rɔ bon na, woilu bɛɛ ɲa fuyenyara, kanberen wo, mɔɔbakɔrɔ wo, woilu bɛɛ. Wo rɔ, alu ka bon da ɲinin ka kaɲa.

12 Cɛ fila wo ka a fɔ Luti yɛ ko: «I la mɔɔ doilu ye so kɔndɔ yan wa? I ye a bɛɛ labɔ so kɔndɔ. I biran wo, i dencɛilu wo, i denmusoilu wo, i la mɔɔ bɛɛ labɔ, 13 baa an kɛtɔ so ɲin bɛɛ halakila le. Alu jalakili kan da siyaya Allabatala ɲana. Wo rɔ, ale le ka an lɔ alu halakila.»

14 Nba, Luti bɔra ka wa kuma a biranilu yɛ, mɛnilu ka a denmusoilu mamira. A ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai ye wuli. An ye an bori ka bɔ so kɔndɔ. Allabatala kɛtɔ so halakila le!» Kɔni, Luti biranilu ka a kuma jate yɛlɛmako le ri.

15 Sɔɔma da la, mɛlɛka woilu ka a fɔ Luti yɛ ka a magbɛlɛya a yɛ ko: «I kaliya! I ye i muso ni i demuso fila ta ka wa. Ni wo tɛ, ai ri halaki so jahadi rɔ.» 16 Kɔni, Luti ka a la sumaya. Wo rɔ, alu ka a mira a bolo ma, a ni a muso ni a denmuso fila ka wa alu ri so kɔkan. Allabatala kinikinira alu ma wo ɲa le ma. 17 Alu bɔ mɛn kɛni so kɔndɔ, mɛlɛka kelen ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai ye ai bori ka wa ka ai jɛrɛ kisi. Ai kana ai kɔfɛnɛ. Ai kana ai lɔ kɛnɛgbɛ yɔrɔ si rɔ. Ai ye i bori ka wa koyinkɛ kan, sa ai kana halaki.»

18 Luti ka fɔ: «Ɛɛ, n tii. I jaandi. 19 I ra ban ka n kisi, kɔni n ti se n borila foo koyinkɛ kan. Sani n ye se ye, n di jahadi sɔrɔn. 20 I ɲa lɔ. I ma so wo yen, mɛn ma jan yan na. So wo ka doo. N di se wo sɔrɔnna. N tii, i jaandi. N ye n bori ka wa so misɛn wo la, sa n di kisi.»

21 Mɛlɛka kan ko: «Ale le wo ri. N da diɲɛ wo ma. I kan so mɛn ma wo ri, n tɛ jahadi la wo kan. 22 Kɔni ai ye i kaliya ka wa don ye. Ni ai ma se ye, n ti se foyi kɛla.» So mɛn Luti ka a fɔ a ma ko a dooman, so wo tɔɔ lara ko Sowari.

23 Luti donda Sowari so kɔndɔ ka a tɛrɛn tele ra yɛlɛ. 24 Wo tuma, Allabatala ka ta tinbiriki lama lajii Sɔdɔmu ni Kɔmɔri kan ikomin sanci kisɛ. Allabatala jɛrɛ le ka wo lajii ka bɔ sankolo rɔ. 25 Wo rɔ, Allabatala ka so woilu bɛɛ janin, a ni kɛnɛgbɛ bɛɛ. Mɔɔilu bɛɛ halakira, a ni jiri ni bin bɛɛ. 26 Alu watɔla, Luti muso ka kɔfɛnɛ dinkira mɛn dɔ, a yɛlɛmanda ka kɛ kɔɔ kaba ri.

27 Wo sɔɔma da la jona, Iburahima wara kuma diya wo rɔ, a ni Allabatala tun kumara i ɲɔɔn fɛ dinkira mɛn kɔnin. 28 A ka a ɲa lɔ ka Sɔdɔmu ni Kɔmɔri soilu ragbɛ, a ni kɛnɛgbɛ bɛɛ. A ka sisi wulitɔla yen. Sisi bɔra ikomin ta wa jiri mira furu kɔndɔ.

29 Nba, Alla ka kɛnɛgbɛ so bɛɛ halaki tuma mɛn na, a ka a miri Iburahima ma ka Luti kisi ta la halakili ma. Ta wo ka so bɛɛ halaki, Luti siini tɛrɛ dinkira mɛn dɔ.

Luti ni a denmuso fila la ko

30 Luti ma sɔn ka to Sowari ka a masɔrɔn a silanni. Wo rɔ, a ka a denmuso fila ta ka wa alu ri koyinkɛ kan. Alu ka alu sii falan na ye. 31 Lon do rɔ a denmuso kɔrɔmamɔɔ ka a fɔ a doomuso yɛ ko: «An fa ra kɔrɔya. Cɛ fanan tɛ yan, mɛn di an furu, ikomin a ye kɛla dunuɲa fan bɛɛ rɔ ɲa mɛn ma. 32 An ye dɔlɔ di an fa ma. A wa a min ka a ɲa laminin, an di an la a fɛ, sa an di den sɔrɔn, sa an fa bɔnsɔn kana tunun dunuɲa ma.» 33 Alu ka dɔlɔ di alu fa ma su wo rɔ. A ka a min foo ka a ɲa laminin. A denmuso kɔrɔmamɔɔ wara a la a fɛ. Luti ma a la tumana lɔn. A ma a wuli tumana fanan lɔn.

34 Wo sɔɔma da la, Luti denmuso kɔrɔmamɔɔ ka a fɔ a doomuso yɛ ko: «Su rɔ, n ka n la n fa fɛ. Su ba ko, an ye dɔlɔ di a ma ikɔ. A wa a min ka a ɲa laminin, ile ri wa i la a fɛ, sa an fa bɔnsɔn kana tunun dunuɲa ma.» 35 Alu ka dɔlɔ di alu fa ma su wo rɔ ikɔ. A ka a min foo ka a ɲa laminin. A denmuso doomamɔɔ wara a la a fɛ. Luti ma a la tumana lɔn. A ma a wuli tumana fanan lɔn.

36 Nba, Luti denmuso fila bɛɛ ka kɔnɔ ta Luti fɛ ɲa wo le ma. 37 A denmuso kɔrɔmamɔɔ ka dencɛ sɔrɔn ka a tɔɔ la ko Mowabu. Mowabu bɔnsɔn mɛn ye ye bi, wo benba le wo ri. 38 A doomuso fanan ka dencɛ sɔrɔn, ka a tɔɔ la kɔ Bɛnami. Amoni bɔnsɔn men ye ye bi, wo benba le wo ri.

20

Ko mɛn taminda Iburahima ni Abimelɛki tɛma

1 Nba, Iburahima bɔra Mamere ka wa Nɛkɛbi, ka taa i sii Kadɛsi a ni Suri so fila tɛma. Ka a tɛrɛn a ye Kerari, 2 Iburahima ka a fɔ ye mɔɔilu yɛ Saran na ko rɔ ko: «N doomuso le.» Wo le rɔ, Kerari mansa Abimelɛki ka a la mɔɔilu lɔ Saran mirala kosa a ri a kɛ a la muso ri. 3 Kɔni su do rɔ, Alla ka a jɛrɛ yiraka Abimelɛki la sibo rɔ, ka a fɔ a yɛ ko: «Abimelɛki i ɲa lɔ. A tɛ mɛn i ri faa dɛ, baa i nɔ muso mɛn mirala ɲin di, a furunin de.»

4 Wo ka a tɛrɛn, Abimelɛki tun ma a la Saran fɛ fɔlɔ. Wo rɔ, a ka Alla jabi: «Faama, i ri se n na jamana halakila hali an ma kojuu kɛ wa? 5 A cɛ le ma a fɔ n yɛ ko a doomuso le ɲin di wa? Muso fanan ma a fɔ ko ale kɔrɔcɛ le wa? N kɔnin ka ko ɲin kɛ jusu gbɛya le la. N ma kojuu kɛ.»

6 Alla ka Abimelɛki jabi sibo kelen wo rɔ ko: «N ka a lɔn ko i ka ko ɲin kɛ jusu gbɛya le rɔ. Wo le rɔ, nde le ka a kɛ, i ma i la a fɛ fɔlɔ ka ko haramunnin kɛ. 7 Nba, cɛ wo muso laseyi a ma. N na nabiɲuma de a ri. A ri madiyali kɛ i yɛ sa i kana faa. Ni i ma a muso laseyi a ma, i ye la a la ko i ri faa fewu, i ni i la mɔɔ bɛɛ!»

8 Sɔɔma da la jona, Abimelɛki ka a la mɔɔilu kili ka ko wo bɛɛ ɲafɔ alu yɛ. Alu ka wo mɛn ka silan kojuuya. 9 Abimelɛki ka Iburahima kili ka a fɔ a yɛ ko: «Cɛ, i ka nfen kɛ an na ɲin de ten? N na kojuu su ɲuman kɛla i la fo i ra kojuu ɲin ɲɔɔn nase nde ni n na jamana mɔɔilu ma? I ra mɛn kɛla n na ɲin, mɔɔ ma kan ka wo kɛ i mɔɔɲɔɔn na habadan! 10 I ka ko ɲin kɛ nfenna?»

11 Iburahima ka a jabi: «N tɛrɛ ye n mirila le ko n tɛ mɔɔ sɔrɔn jamana ɲin dɔ, mɛn silanni Alla yɛ. N ko yan mɔɔilu ri n faa n na muso kosɔn. Wo le rɔ, n ka a fɔ i yɛ ko n doomuso le. 12 Wo bɛɛ ni a ta, n doomuso bɛrɛ bɛrɛ le a ri. An bɛɛ ye fa kelen de la, kɔni an tɛ na kelen na. N ka a furu ka a kɛ n muso ri. 13 Alla ka n nabɔ n fa wara tuma mɛn na n ka wa taama rɔ, n ka a fɔ Saran yɛ ko: ‹I ka kan ka ɲumaya mɛn kɛ n yɛ wo rɔ, wo le ye ɲin di. An wa wa yɔrɔ yɔrɔ, i ye a fɔ ye mɔɔilu yɛ ko «N kɔrɔcɛ le a ri.»›»

14 Abimelɛki ka Iburahima muso Saran naseyi a ma, ka saailu ni bailu ni nisiilu la a kan, a ni jɔnilu. 15 A ka a fɔ Iburahima yɛ ko: «N na jamana ragbɛ. A yɔrɔ mɛn wa diya i yɛ, i ye wa i sii ye.»

16 A ka a fɔ Saran yɛ ko: «A ragbɛ! N da wodigbɛ waa kelen di i kɔrɔcɛ ma ka a yiraka ai wara mɔɔ bɛɛ la ko i ma kojuu kɛ. Mɔɔ bɛɛ ri a lɔn ko i ra jo sɔrɔn.»

17 Iburahima ka Alla tara Abimelɛki yɛ. Wo rɔ, Alla ka Abimelɛki lakɛndɛya, a ni a la muso ni a la jɔnmuso bɛɛ, wo le rɔ ai ri se den sɔrɔn ikɔ tuun 18 baa Allabatala tun da densɔrɔnbaliya jankarɔ le bila Abimelɛki muso bɛɛ la Iburahima muso Saran mira kosɔn.

21

Isiyaka sɔrɔn ko

1 Allabatala hinara Saran na ikomin a tun ka a fɔ ɲa mɛn ma. A ka lahidi mɛn ta a yɛ fɔlɔ, a ka wo mafa. 2 Wo rɔ, Iburahima la cɛmɔɔbaya waati rɔ, Saran ka kɔnɔ ta ka dencɛ sɔrɔn a yɛ, waati mɛn fɔni Alla bolo kɔrɔmanna. 3 Saran ka dencɛ mɛn sɔrɔn, Iburahima ka wo tɔɔ la ko Isiyaka*. 4 Isiyaka sɔrɔn tele seyin, Iburahima ka a faaninta kɛ, ikomin Alla ka a jamari a yɛ ɲa mɛn ma fɔlɔ. 5 Isiyaka sɔrɔnda ka a tɛrɛn Iburahima sɔrɔn da san kɛmɛ bɔ. 6 Saran kan ko: «Ɛɛ! Alla ra n nasewa foo n da ɲalen ka yɛlɛ bakɛ. Ko ɲin ba fɔ mɔɔ mɛn yɛ, wo fanan di sewa ka yɛlɛ n fɛ.» 7 Saran kumara ikɔ ko: «Yon tun di a fɔ Iburahima yɛ ko Saran di sin di den ma wa? Kɔni n da dencɛ sɔrɔn a yɛ, ka a tɛrɛn a ra cɛmɔɔya kosɛbɛ.»

Hajara ni a den gbɛnda

8 Nba, den bonyara. Ie ka a da bɔ sin na lon mɛn dɔ, Iburahima ka tolon ba kɛ. 9 Misiranka muso Hajara ka dencɛ mɛn sɔrɔn Iburahima yɛ, wo tɛrɛ ye Isiyaka mayɛlɛla. Saran ka wo yen 10 ka a fɔ Iburahima yɛ ko: «I ye jɔnmuso wo ni a dencɛ gbɛn. N dencɛ Isiyaka le dɔrɔn di kɛ i cɛtala ri. A dencɛ tɛ kɛ i cɛtala ri fewu!»

11 Saran na kuma wo gbara Iburahima la kosɛbɛ, ka a masɔrɔn Isumayila fanan ye a den de ri. 12 Kɔni Alla ka a fɔ a yɛ ko: «Iburahima, wo kana gba i la i dencɛ ni i la jɔnmuso la ko. Saran ba fen fen ɲinin i fɛ, i ye wo kɛ a yɛ, baa n ka bɔnsɔn mɛn lahidi ta i yɛ, bɔnsɔn wo bɔtɔ Isiyaka le rɔ. 13 Kɔni n di i la jɔnmuso dencɛ bɔnsɔn fanan siyaya ka a kɛ jamatii ri ka a masɔrɔn a bɔra ile le rɔ.»

14 Wo duu sa gbɛni, Iburahima ka buru ta ka a di Hajara ma, ka ji kɛ jikɛfen gbololama kɔndɔ ka wo fanan di a ma. A ka a den di a ma ko alu ye wa. Hajara bɔra Iburahima wara wo rɔ ka wa a mataama wula kɔndɔ, Bɛri Seba so kɔkan. 15 Alu ka alu mataama wula kɔndɔ haan ji banda jikɛfen kɔndɔ. Ji banda tuma mɛn na, Hajara ka a den to jirinin do lulen na. 16 A ka a mabɔ a den na ko biɲɛ sɔmɔndiya ko kelen jatela ka a sii, baa a ka a miri ko a tɛ a fɛ ka a den faatɔla yen. A ka a sii ye ka kasi kojuuya. 17 Kɔni Alla ka den kasi kan mɛn. Wo rɔ, Alla la mɛlɛka ka a kan nabɔ Hajara ma ka bɔ sankolo rɔ. A kan ko: «Hajara, nfen kɛni? I kana silan. Alla ra i den kasi kan mɛn. 18 I wuli ka wa den bolo mira. N di a bɔnsɔn siyaya ka a kɛ jamana ba ri.»

19 Alla ka Hajara ɲa laka. A ka kɔlɔn do yen. A wara jikɛfen nafa ji rɔ ka na a di den ma. Den ka ji min. 20 Alla tora den fɛ. A kunbayara, ka a sii wula kɔndɔ ka a kɛ biɲɛfilila ri. 21 A siini tɛrɛ Paran wula kɔndɔ. A na ka Misiranka muso do furu ka wo di a ma.

Iburahima ni Abimelɛki la teriya

22 Nba, lon do rɔ Abimelɛki ka a la kɛlɛden kuntii Pikɔli ta ka wa Iburahima wara. A ka a fɔ Iburahima yɛ ko: «Alla ye i fɛ i la ko bɛɛ rɔ. 23 Wo rɔ, n ye a fɛ i ye i kali Alla la yan bi, ko nde ni n denilu, a ni n mamarenilu, ko i tɛ an si janfa. I ye lɔndan de ri n na jamana rɔ yan. N ka ɲumaya mɛn kɛ i yɛ wo rɔ, n da wo kɛ. Wo ɲa kelen ma, i ka kan ka ɲumaya wo kɛ n yɛ, i ye wo kɛ. I ye an na jamana mɛn dɔ bi, i ka kan ka ɲumaya mɛn kɛ wo la mɔɔilu yɛ, i ye wo fanan kɛ.» 24 Iburahima kan ko: «Ale le wo ri, n da n kali wo la.» 25 Kɔni Iburahima ka Abimelɛki jalaki kɔlɔn do la ko rɔ, baa Abimelɛki la jɔnilu tun da wo mira fanka la. 26 Abimelɛki ka Iburahima jabi: «N ma a lɔn n na jɔn mɛn ka kɔlɔn mira. Ile ma foyi fɔ n yɛ. N ma a lɔn fo bi.»

27 Iburahima ka a la saa doilu bɔ, a ni a la bailu a ni a la nisilu bɔ ka a di Abimelɛki ma, alu la teriya rɔ. 28 Iburahima ka saadeni musoman wɔrɔnwula gbɛrɛ fanan bɔ a la saa kuru rɔ. 29 Abimelɛki ka a maɲininka ko: «I ka saaden musoman wɔrɔnwula ɲin bɔ nfenna ko rɔ?» 30 Iburahima kan ko: «Saadeni wɔrɔnwula ɲin mira. Alu ye kɛ an sere ri ka a yiraka ko nde le ka kɔlɔn ɲin sen.» 31 Wo le rɔ, alu ka dinkira wo tɔɔ la ko Bɛri Seba†, baa Iburahima ni Abimelɛki ka alu kali alu ɲɔɔn yɛ dinkira wo le rɔ.

32 Alu ka alu kali alu ɲɔɔn yɛ tuma mɛn na, Abimelɛki ni a la kɛlɛden kuntii Pikɔli ka alu kɔseyi alu wara Filisiti jamana rɔ.

33 Iburahima ka tamarisi ju turu Bɛri Seba ka Allabatala bato, Maari mɛn tɛ banna kɔnin.

34 Iburahima mɛnda Filisiti jamana wo rɔ ka waati jan kɛ ye.

22

Alla ka Iburahima kɔrɔbɔ a dencɛ la ko rɔ

1 Nba, waati wo taminni kɔ rɔ, Alla ka Iburahima kɔrɔbɔ. A ka a kili ko: «Iburahima.» Iburahima kan ko: «Naamun.» 2 Alla kan ko: «I ye Isiyaka ta, i dencɛ kelen pe, mɛn duman i yɛ. I ye wa a ri Morija mara rɔ. N di koyinkɛ do yiraka i la ye. I ye wa koyinkɛ wo kan ka Isiyaka kɛ saraka ri ka n sɔ a la ye. I ye a faa ka a janin ka a kɛ buuri ri.»

3 Wo Duusa gbɛni, Iburahima wulira jona ka lɔɔ tɛɛ Alla sɔlifen janin kanma ka a la fali rabɛn. A ka a la jɔncɛ fila kili, a ni a dencɛ Isiyaka. Alu bɛɛ ka sila mira ka wa. Alla ka dinkira mɛn ko fɔ a yɛ, alu wara ye. 4 Alu ka tele sawa kɛ taaman na. Iburahima ka a ɲa lɔ wula jan na ka dinkira wo yen. 5 Iburahima ka a fɔ a la jɔnilu yɛ ko: «N ni n dencɛ watɔ koyikɛ wo kan ka Alla bato. Ai ye an makɔnɔ fali dafɛ yan. An natɔ.»

6 Iburahima ka Alla sɔlifen janin lɔɔ sii a dencɛ Isiyaka kun ma, ka a la muru ta, a ni takisɛ. Alu fila wara alu ɲɔɔn fɛ. 7 Isiyaka ka a fɔ a fa yɛ ko: «N fa.» Iburahima kan ko: «Naamun.» Isiyaka kan ko: «Takisɛ ye an bolo, lɔɔ fanan ye an bolo. Saadennin ye mi, an ye mɛn kela saraka ri ka a di Alla ma?» 8 Iburahima ka a jabi: «N den, Alla ri an mako ɲa ka saadenin ko ɲanabɔ.» Alu fila tora wa la i ɲɔɔn fɛ.

9 Dinkira mɛn ko fɔni a yɛ Alla bolo, alu sera ye. Iburahima ka saraka bɔ diya lɔ ka lɔɔ la wo kan. Wo kɛni, a ka a dencɛ Isiyaka sidi ka a lala saraka bɔ diya kan lɔɔ kun na. 10 A ka a la muru ta ko a ye a dencɛ kannatɛɛla.

11 Kɔni Allabatala la mɛlɛka tora sankolo rɔ ka a kan nabɔ Iburahima ma ko: «Iburahima, Iburahima!» Iburahima kan ko: «Naamun.» 12 Mɛlɛka kan ko: «I kana i bolo lase i den ma de! I kana foyi kɛ a la. N da a lɔn sisen ko i silanni Alla yɛ, ka a masɔrɔn i ma i ban ka i dencɛ kelen pe di Alla ma.»

13 Iburahima ka a ɲa lɔ ka saaji do yen. A mirani a kere ma tunin do rɔ. Iburahima wara saaji wo mira ka a kɛ saraka ri Allabatala sɔ kanma a dencɛ nɔ rɔ. A ka a faa ka a janin ka a kɛ buuri ri. 14 Iburahima ka dinkira wo tɔɔ la ko: «Allabatala di mɔɔ mako ɲa.» Wo le rɔ, mɔɔilu ye a fɔla bi ko: «Allabatala di mɔɔ mako ɲa a la koyinkɛ kan.»

15 Allabatala la mɛlɛka tora sankolo rɔ ka Iburahima kili a siɲa filana rɔ, 16 ka a fɔ a yɛ ko: «Allabatala kan ko: ‹I ma i ban i dencɛ kelen pe faala ka a kɛ saraka ri ka a di n ma. Ikomin i ra wo kɛ, n da n kali n jɛrɛ tɔɔ la, ko 17 i ri baraka. N di i bɔnsɔn siyaya iko lolo ye sankolo rɔ ɲa mɛn ma, wala kɔɔji da la kiɲɛ siyaman yɛ ɲa mɛn dɔ. I bɔnsɔn di se alu juuilu la, foo ka woilu la soilu mira alu la. 18 Wo ri kɛ sababu ri, siya bɛɛ ri baraka sɔrɔn n bolo i bɔnsɔn fɛ, baa i ra n kan mira ka a kɛ.›»

19 Nba, Iburahima ni a dencɛ ka alu kɔseyi ka wa a la jɔnilu tɛrɛn ye. Alu bɛɛ ka sila mira ka wa Bɛri Seba. Iburahima ka a sii ye le ka mɛn.

20 Waati wo taminni, a fɔra Iburahima yɛ ko a badenma cɛ Nakɔri muso Milika fanan da dencɛilu sɔrɔn. 21 A dencɛ fɔlɔma tɔɔ ko Usi. A dencɛ filana tɔɔ ko Busi. A dencɛ sawana tɔɔ ko Kemuhɛli. Kemuhɛli wo ye Aramu fa le ri. 22 Milika dencɛ naaninna tɔɔ ko Kesɛdi, ka Haso tuun wo la, ka Pilidasi tuun wo la, ka Yidilafe tuun wo la, ka ban ka Betuwɛli tuun wo la. 23 Betuwɛli wo le denmuso le Rebeka ri. Milika ka dencɛ seyin wo le sɔrɔn Iburahima badenma cɛ Nakɔri yɛ. 24 Nakɔri muso filana, mɛn tɔɔ ko Rehuma, wo fanan ka dencɛilu sɔrɔn a yɛ. Wo dencɛilu tɔɔ le ten: Tebaki, Kahamu, Tahasi a ni Mahaka.

23

Saran na saya

1 Saran ka san kɛmɛ ni san muwan ni wɔrɔnwula bɔ tuma mɛn na, 2 a sara Kanaan jamana Kiriyati Ariba so kɔndɔ, mɛn tɔɔ bi ko Heburɔn. Iburahima ka a sii Saran suu kun na a ka kasi.

3 Iburahima bɔra a muso Saran suu dafɛ, ka wa kuma Hɛtika yɛ, 4 a kan ko: «Nde ye lɔndan de ri ai wara yan. Ai ye dinkira do san n ma, sa n di a kɛ kaburu so ri ka n muso suu don ye.»

5 Hɛtika ka Iburahima jabi: 6 «An fa, i tolo malɔ an kan na. Ile ye Alla la faamaden de ri an tɛma yan. An na kaburu so dinkira mɛn ba diya i yɛ, i ye i la suu don ye. An si tɛ an ban wo ma ka an na duu di i ma. I ye i muso suu don.»

7 Iburahima ka a wuli ka a majii Hɛtikailu ɲana. 8 A ka a fɔ alu yɛ ko: «Nba, ni ai sɔnda n ye n muso sutura, ai jaandi, ai ye Sokari dencɛ Efurɔn madiya n yɛ. 9 Falan mɛn ye a bolo Makipela, a la sɛnɛ kɔnkɔ fɛ kɔnin, a ye wo san n ma. A sankɔ wa kɛ wodi mɛn di, n di wo di a ma ai ɲakɔrɔ yan, sa dinkira wo ri kɛ n na kaburu so ri.»

10 Wo ka a tɛrɛn Efurɔn jɛrɛ siini Hɛtika tɛma so donda la ye, baa ale fanan tɛrɛ Hɛtika de ri. A ka Iburahima jabi jama bɛɛ ɲana ko, 11 «An fa, i tolo malɔ n kan na. N di sɛnɛ ni falan bɛɛ di i ma ka a la a ɲɔɔn kan. N ye a bɛɛ dila i ma ka n badenmailu kɛ a sere ri. Wa, i muso suu don.» 12 Iburahima ka a majii so kɔndɔ mɔɔ bɛɛ ɲana. 13 A ka a fɔ Efurɔn yɛ wo bɛɛ ɲakɔrɔ ko: «I jaandi, i tolo malɔ n na. N di sɛnɛ ɲin sankɔ di i ma. I ye a mira, sa n di wa n muso suu don ye.» 14 Efurɔn ka a fɔ Iburahima yɛ ko: 15 «N na faama, i tolo malɔ n na. Sɛnɛ ɲin sankɔ tɛ tamin wodigbɛ kilo naanin a ni tala la. Wo ri nfen ɲa nde ni ile tɛma? Wa i muso suu don.»

16 Efurɔn ka sɛnɛ sankɔ mɛn fɔ, Iburahima sɔnda wo ma. A ka wodigbɛ wo suman Hɛtika bɛɛ ɲana ka a di Efurɔn ma, wodigbɛ kilo naanin a ni tala la, ka bɛn julailu la sumanni ɲa ma.

17 Wo rɔ, Iburahima ka Efurɔn na sɛnɛ san a ma, sɛnɛ mɛn tɛrɛ Makipela, Mamere fan fɛ. Sɛnɛ wo ni a falan ni a jiri bɛɛ haan ka wa se sɛnɛ dan na, 18 wo bɛɛ kɛra Iburahima ta ri. Hɛtika mɛn bɛɛ siini tɛrɛ ladɛn dɔ so donda la ye, woilu kɛra alu sere ri.

19 Iburahima bɔra ye ka a wa a muso Saran suu don falan na Makipela, Mamere fan fɛ Kanaan jamana. Mamere wo tɔɔ le fanan ko Heburɔn. 20 Wo le kosɔn, sɛnɛ wo ni a falan bɛɛ kɛra Iburahima ta ri, ka a kɛ a la kaburu so ri. A ka wo san Hɛtika de ma.

24

Isiyaka ka Rebeka furu

1 Nba, Iburahima kɔrɔyara kosɛbɛ, Allabatala tun ka baraka don a la ko bɛɛ rɔ. 2 Lon do rɔ, a ka a dɛmɛnba kili, mɛn ye a la nanfulu kunnasiila ri, a ka a fɔ a yɛ ko: «I bolo la n woro kɔrɔ ka lahidi ta n yɛ ka i kali. 3 An siini Kanaan bɔnsɔn de tɛma yan, kɔni n ye a fɛ i ye i kali Allabatala tɔɔ rɔ, mɛn ye sankolo ni duukolo tii ri, ko i tɛ Kanaan bɔnsɔn denmuso si furu ka a di n dencɛ ma. 4 I ye i kali ko i ri wa n fa jamana rɔ, ka wa denmuso do furu n dencɛ Isiyaka yɛ n badenmailu wara.»

5 Dɛmɛnba wo kan ko: «Ni denmuso ma sɔn ka na nde kɔfɛ yan don? N ye wa i dencɛ ri i fa jamana rɔ wa?»

6 Iburahima kan ko: «Ɛɛn de! I kana wa n dencɛ ri ye fewu! 7 Allabatala Alla, mɛn ye sankolo tii ri, wo ka n nabɔ n fa so la, ka n nabɔ n sɔrɔn jamana rɔ. A kumara ka a kali n yɛ ko a ri jamana ɲin di n bɔnsɔn ma. Ale le jɛrɛ kɛtɔ a la mɛlɛka bilala i ɲɛ ka wa n fa jamana rɔ, sa i ri muso do sɔrɔn n dencɛ yɛ ye. 8 Ni muso ma sɔn ka na i kɔfɛ, wo kalili kunko ri bɔ i ma, kɔni i kana wa n dencɛ ri de!» 9 A dɛmɛnba ka a bolo la a tii Iburahima woro kɔrɔ ka a kali ko a ri wo bɛɛ kɛ.

10 Wo rɔ, Iburahima la dɛmɛnba ka ɲɔɔmɛ tan ta a tii la ɲɔɔmɛilu rɔ ka wa Nakɔri la so la, Aramu Naharayimu mara rɔ. A tii la fen ɲuma ba doilu wara a kun ma. 11 A se mɛn kɛni ye, a ka ɲɔɔmɛilu lala kɔlɔn da la so kɔkan. A donda wura da le fɛ, musoilu ye wala ji ta diya kɔlɔn da la waati mɛn dɔ.

12 A ka Alla tara ko: «Allabatala, n tii Iburahima Maari Alla, i jaandi, i ye n na sila diya n na bi. I ye ɲumaya kɛ n tii Iburahima yɛ. 13 N lɔni kɔlɔn da la yan, so kɔndɔ sunkurunilu ri na ji ta diya yan sisen. 14 N ba a fɔ sunkurun mɛn yɛ ko: ‹I la jitafen najii ka n sɔ ji rɔ, n ye n min›, ni wo ka n sɔ, ka ban ka n na ɲɔɔmɛilu fanan namin, nba sunkurun wo ye kɛ i la baaraden Isiyaka muso ri, i jɛrɛ ka mɛn natɛɛ a ma. Ni wo bɛɛ kɛra, n di a lɔn ko i ra ɲumaya kɛ n tii yɛ ka a masɔrɔn i ra kɛ a Maari Alla ri.»

15 Sani a ye ban Alla matarala, Rebeka nara ka a tɛrɛn a la jitafen ye a kamannakun kan. Rebeka ye Betuwɛli denmuso le ri. Betuwɛli ye Milika dencɛ le ri. Milika ye Nakɔri la muso le ri, Iburahima kɔrɔcɛ kɔnin. 16 Sunkurun wo kɛɲi kosɛbɛ. A ma cɛ lɔn fɔlɔ. A wara ji ta diya, ka a la jitafen nafa ka a kɔseyi. 17 Iburahima dɛmɛnba ka i bori ka wa a labɛn, ka a fɔ a yɛ ko: «N na, i jaandi, i ye n sɔ ji rɔ, n ye n min.»

18 Sunkurun ka a kaliya ka a la jitafen majii, ka cɛ wo jabi: «N fa, i min.» A ka a la jitafen mira a bolo la ka cɛ sɔ ji rɔ. 19 A banni ji minna, sunkurun kan ko: «I lɔ, n di wa ji ta ka i la ɲɔɔmɛilu fanan sɔ ji rɔ. A bɛɛ ye alu min ka wasa.» 20 A ka i kaliya ka a la jitafen najii ka ji kɛ kolofen na jiminfen kɔndɔ ka i bori ka wa ji ta ikɔ. A tora ji tala ka na haan ɲɔɔmɛilu bɛɛ banda alu minna. 21 A tɛrɛ ye baara wo kan tuma mɛn na, cɛ wo ka a lɔ ka a mafɛnɛ. A ma foyi fɔ. A ka sunkurun kɔrɔsi ka a lɔn ni Allabatala da a la sila diyala.

22 Ɲɔɔmɛ bɛɛ banda ji minna tuma mɛn na, cɛ ka nundɔlafen sanin do labɔ, mɛn sumannin di karamun loolu bɔ. A ka bololafen sanin fila fanan nabɔ, mɛn sumannin di karamun kɛmɛ a ni karamun tan ni loolu bɔ. 23 A ka sunkurun maɲininka ko: «Hakɛ to, yon denmuso ye ile ri? I fa ri sɔn ka nde ni n taamaɲɔɔnilu jiya a wara wa?» 24 Rebeka ka a jabi: «Nakɔri ni Milika dencɛ Betuwɛli, wo denmuso le nde ri. 25 Ai ri jiya diya sɔrɔn an wara. Bin ni fira siyaman ye an bolo fanan ka a di i la ɲɔɔmɛilu ma.»

26 Cɛ ka wo mɛn ka a tin birin ka Allabatala bato. 27 A kan ko: «N di Allabatala tando, n tii Iburahima Maari Alla, a ma ban a la kaninteya ma. Allabatala le ka a lɔ n ɲɔrɔ ka n na n di n tii Iburahima badenmailu ma yan.»

28 Sunkurun ka a bori ka wa a bɛɛ ɲafɔ mɔɔilu yɛ a na wara. 29 Wo ka Rebeka kɔrɔcɛ do tɛrɛn ye, mɛn tɔɔ ko Laban. Wo ka wo bɛɛ mɛn tuma mɛn na, a bɔra ka a bori ka wa cɛ wo kɔ kɔlɔn da la, 30 baa Laban tun ka nundɔlafen ni bololafen yen a doomuso bolo la. Rebeka ka a dantɛɛli mɛn kɛ, Laban tolo tɛrɛ ye wo bɛɛ la. A sera kɔlɔn da la, ka cɛ lɔni tɛrɛn a la ɲɔɔmɛilu dafɛ. 31 Laban ka a fɔ a yɛ ko: «N fa, ile, Allabatala ka baraka don ile mɛn na kɔ rɔ, nfenna i lɔni kɔkan yan? An ye wa lu ma. N da dinkira rabɛn i yɛ, ka dinkira fanan dabɛn i la ɲɔɔmɛilu yɛ.»

32 Wo rɔ, cɛ wara Laban kɔ fɛ lu ma. Alu sisen ye, Laban ka ɲɔɔmɛilu la donin bɛɛ lajii, ka bin ni fira di alu ma. A nara ji di cɛ ni a taamaɲɔɔnilu ma. Alu ka alu sen mako. 33 A ka damunun sii alu kɔrɔ. Kɔni cɛ kan ko: «N tɛ damunun kɛla fɔlɔ, fo n ye dantɛɛli kɛ fɔlɔ.» Laban ka a jabi: «Ale le wo ri. I ye dantɛɛli fɔlɔ kɛ.»

34 Cɛ kan ko: «N ye Iburahima dɛmɛnba le ri. 35 Allabatala ka baraka don n tii la wo rɔ kosɛbɛ ka a kɛ nanfulutii ri. A ra saa ni ba ni nisiilu di a ma, a ni wodigbɛ ni sanin, a ni jɔnilu, a ni ɲɔɔmɛilu ni faliilu. 36 N tii Iburahima muso Saran ka dencɛ sɔrɔn a yɛ a la musokɔrɔbaya waati rɔ. N tii ra a bolofen bɛɛ di a dencɛ wo le ma. 37 Nba, lon do rɔ, n tii ka a fɔ n yɛ ko n ye n kali a yɛ ko a siini Kanaan bɔnsɔn wara mɛn dɔ ɲin, ko n kana sɔn ka wo denmuso si furu a dencɛ yɛ. 38 Ko n ye wa a fa jamana rɔ ka muso ɲinin a dencɛ yɛ a badenmailu wara. 39 N ka a maɲininka ko ni denmuso ma a sɔn ka na n kɔ fɛ don? 40 A ka n jabi a ye taamala ka bɛn Allabatala mɛn kan ma, wo jɛrɛ ri a la mɛlɛka bila n ɲɛ ka n na sila diya n na, kosa n di muso furu a dencɛ yɛ a badenmailu wara a fa jamana rɔ. 41 N tii kan ko n ba se a fa la jamana rɔ, ko ni a badenmailu ka i ban muso dila n ma, ko n na kalili kunko ri bɔ n ma wo rɔ. Ko kalili kunko wo tɛ bɔ n ma ɲa gbɛrɛ si ma fo wo ba kɛ.

42 «Nba, n se mɛn kɛni kɔlɔn da la bi, n ka Alla matara ko: ‹Allabatala, n tii Iburahima Maari Alla, i jaandi, i ye n na sila diya n na. 43 N lɔni kɔlɔn da la yan. Sunkurun mɛn ba na ji ta diya yan, ni n ka a fɔ wo yɛ ko: «Na, i ye i la jitafen najii ka n sɔ ji rɔ,» 44 ni a ka n jabi: «Do min, n ye wa do fanan ta ka na a di i la ɲɔɔmɛilu ma,» nba sunkurun wo ye kɛ n tii la dencɛ la muso ri, Allabatala jɛrɛ ka mɛn natɛɛ a ma.› 45 Nba, sani n ye ban madiyali kɛla n kɔndɔ, n ka Rebeka natɔla yen. A la jitafen ye a kamannakun kan. A wara jitafen wo lafa. N ka a fɔ a yɛ ko: ‹N na, n sɔ ji rɔ.› 46 A ka a kaliya ka jitafen majii a kamannakun na ka a fɔ ko: ‹I min. N di i la ɲɔɔmɛilu fanan sɔ ji rɔ.› Wo rɔ, n ka n min. N banni n minna, a ka n na ɲɔɔmɛilu fanan sɔ ji rɔ. 47 N ka a maɲininka ko: ‹Yon denmuso ye ile ri?› A kan ko: ‹Nakɔri ni Milika dencɛ Betuwɛli denmuso le nde ri.› N ka nundɔlafen don a nun dɔ, ka a bololafen bila a bolo la. 48 N ka n tin birin ka Allabatala bato, n tii Iburahima Maari Alla kɔnin. N ka wo tando ka a masɔrɔn a ka a lɔ n ɲɔrɔ ka na n di n tii Iburahima badenmailu wara, ka alu denmuso sɔrɔn n tii dencɛ yɛ. 49 Nba, ni alu ye a fɛ ka kaninteya yirika n tii la, ai ye wo fɔ n yɛ. Ni ai fanan ti se wo kɛla, ai ye wo fɔ n yɛ, kosa n ka kan ka mɛn kɛ, n ye wo kɛ.»

50 Laban ni Betuwɛli ka a jabili kɛ ko: «Ko ɲin bɔni Allabatala jɛrɛ le rɔ. An ti se wo masɔsɔla. 51 Rebeka le ɲin di. A ta, i ye wa a ri. A ye kɛ i tii dencɛ la muso ri, ikɔ Allabatala a ra a latɛɛ ɲa mɛn ma.» 52 Iburahima dɛmɛnba ka jabili wo mɛn tuma mɛn na, a ka a ɲakɔrɔ bɛn duu ma ka Allabatala bato. 53 A ka wodigbɛ masidilifen ni sanin masidilifen labɔ ka woilu di Rebeka ma, a ni faanin. A ka fen ɲuma bailu di a kɔrɔcɛ ni a na fanan ma.

54 Wo rɔ, kuma wo banni, cɛ ni a taamaɲɔɔnilu ka damunun kɛ, ka alu min, ka su si. Alu kununni sɔɔma da la, cɛ ka a fɔ Rebeka la mɔɔilu yɛ ko, «Ai ye sila di n ma sa n di n kɔseyi n tii wara.» 55 Rebeka kɔrɔcɛ ni a na ka jabili kɛ ko: «A to sunkurun ye tele tan ɲɔɔn kɛ an fɛ yan fɔlɔ. Wo ba tamin, a ri wa.» 56 Cɛ kan ko: «Ai jaandi, ai kana n nanɔɔ butun, baa Allabatala a ra n na sila diya n na. Ai ye a to n ye kɔseyi n tii wara jona.» 57 Alu ka a jabi: «Nba, an ye sunkurun kili ka a maɲininka.» 58 Alu ka Rebeka kili ka a maɲininka ko: «I ri taa cɛ ɲin kɔfɛ sisen wa?» A kan ko: «N di wa.»

59 Wo rɔ, alu ka alu badenma muso Rebeka bila ka wa Iburahima dɛmɛnba ni a taamaɲɔɔnilu kɔfɛ. Jɔnmuso mɛn ka a mamira, wo wara Rebeka malɔ. 60 Alu watɔla, Rebeka wara mɔɔilu duwara a yɛ. Alu kan ko: «An badenma muso, Alla ye i bɔnsɔn siyaya ka a kɛ mɔɔ waa siyaman siyaman di, Alla ma wo kɛra. Alla ye alu se alu juuilu la, Alla ma wo kɛra.» 61 Rebeka ni a la jɔnmusoilu ka alu rabɛn ka yɛlɛ ɲɔɔmɛilu kan, ka alu bila Iburahima dɛmɛnba kɔfɛ. A wara Rebeka ri wo ɲa le ma.

62 Wo ka a tɛrɛn, Isiyaka ra bɔ Bɛri Lasayi Rɔyi fan fɛ, Nɛkɛbi mara rɔ. 63 Lon do rɔ, Isiyaka wara a mataamala diya wula kɔndɔ wura da fɛ. A ka a ɲa lɔ ka ɲɔɔmɛilu natɔla yen. 64 Rebeka ka a ɲa lɔ ka Isiyaka yen tuma mɛn na, a jiira ka bɔ a la ɲɔɔmɛ kan. 65 A ka Iburahima dɛmɛnba maɲininka ko: «Mɛn bɔtɔ wula rɔ ka na an kunbɛn ɲin, yon de wo ri?» Cɛ kan ko: «N tii le wo ri.» Wo rɔ, Rebeka ka a la kunnabirin kɛ a kun na.

66 Nba, cɛ tun ka fen fen kɛ a la taama rɔ, a ka wo bɛɛ ɲafɔ Isiyaka yɛ. 67 Isiyaka wara Rebeka ri a na Saran na faaninbon na, ka a furu ka a kɛ a muso ri. Isiyaka ka Rebeka kanin kosɛbɛ, a diyara a yɛ. Wo rɔ, Isiyaka jusu sumara a na la saya ko rɔ.

25

Iburahima la saya

1 Nba, Iburahima ka muso gbɛrɛ furu, mɛn tɔɔ ko Ketura. 2 Wo ka dencɛilu sɔrɔn Iburahima yɛ: Simiran, Jokisan, Medan, Madiyan, Sisibaki a ni Suwahi. 3 Iburahima dencɛ Jokisan fanan ka dencɛ fila sɔrɔn: Seba ni Dedan. Dedan dencɛilu kɛra Asirikailu ni Letusikailu ni Lemikailu le ri. 4 Iburahima dencɛ Madiyan dencɛilu le ten: Efa, Efɛri, Henɔki, Abida a ni Elida. Wo bɛɛ ye Ketura bɔnsɔn de ri.

5 Iburahima ka a cɛɛ bɛɛ di Isiyaka le ma, 6 kɔni a ka a muso tɔilu dencɛilu fanan sɔ fen doilu rɔ. Sani a ye sa, Iburahima ka woilu lawa telebɔ jamana rɔ, ka alu mabɔ a dencɛ Isiyaka la.

7 Iburahima si san bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ ni san biwɔrɔnwula ni san loolu le ri. 8 A ka a la kɔrɔya diya bɔ kosɛbɛ ka sa ka la a benbailu kan. 9 A dencɛ fila, mɛnilu ye Isiyaka ni Isumayila ri, woilu ka a suu don Makipela falan na, Mamere fan fɛ. Dinkira wo tɛrɛ ye Hɛtika Sokari dencɛ Efurɔn bolo kɔrɔman na, 10 kɔni Iburahima ka wo le san a ma. A ni a muso Saran suu donda ye.

11 Iburahima sani kɔ rɔ, Alla ka baraka don a dencɛ Isiyaka la kɔ rɔ. Isiyaka siini tɛrɛ Bɛri Lasayi Rɔyi le la.

Isumayila bɔnsɔn

12 Nba, Iburahima dencɛ Isumayila bɔnsɔn de ɲin di, Saran na jɔnmuso Misiranka Hajara a ka mɛn sɔrɔn Iburahima yɛ. 13 Isumayila dencɛilu tɔɔ le ɲin di, ka bɛn alu sɔrɔn waati ma. A dencɛ fɔlɔ tɔɔ ko Nebayɔti, ka Kedari tuun wo la, ka Adibɛli tuun wo la, ka Mibisamu tuun wo la, 14 ka Misima tuun wo la, ka Duma tuun wo la, ka Masa tuun wo la, 15 ka Hadadi tuun wo la, ka Tema tuun wo la, ka Seturi tuun wo la, ka Nafisi tuun wo la, ka Kedima tuun wo la.

16 Isumayila dencɛilu le wo ri, mɛnilu kɛra faama tan ni fila le ri, ka alu sii kabila tan ni fila kun na, bɛɛ ni alu la so. 17 Isumayila ka san kɛmɛ ni san bisawa ni san wɔrɔnwula le sɔrɔn, ka sa ka la a benbailu kan. 18 A bɔnsɔn siini tɛrɛ Asiri so sila la, Misiran telebɔ fan fɛ, Habila ni Suri soilu tɛma. Alu ni alu badenma tɛrɛ ma i sii i ɲɔɔn fɛ.

19 Nba, Iburahima dencɛ Isiyaka bɔnsɔn de ɲin di. Iburahima ka Isiyaka sɔrɔn. 20 Isiyaka sɔrɔn ka san binaanin bɔ tuma mɛn na, a ka Rebeka furu. Rebeka fa le tɛrɛ Betuwɛli ri. Betuwɛli ye Aramu bɔnsɔn do le ri ka bɔ Padani Aramu. Rebeka kɔrɔcɛ le tɛrɛ Aramu bɔnsɔn Laban di. 21 Isiyaka ka Allabatala matara a muso yɛ ka a masɔrɔn a tɛrɛ densɔrɔnbali le ri. Allabatala ka a la tarali kan mira, Rebeka ka filani kɔnɔ ta. 22 Ka a tɛrɛn alu ma sɔrɔn fɔlɔ, denilu bilara i ɲɔɔn na alu na kɔnɔ rɔ. Rebeka kan ko: «Nfenna ɲin ye kɛla n na?» A wara Allabatala maɲininka ko wo ma. 23 Allabatala ka a jabi:

«Jamana fila le ye i kɔnɔ.

Jamana fila ri bɔ i kɔnɔ rɔ.

Kelen fanka ri bonya kelen ta ri.

Kɔrɔmamɔɔ ri kɛ doomamɔɔ la baaraden de ri.»

24 Nba, Rebeka moyi lon seni, a moyira filani le la. 25 Mɛn fɔlɔma sɔrɔnda, wo wulenni de tɛrɛ, si le tɛrɛ ye a fari ma. Wo rɔ alu ka wo tɔɔ la ko Esawu. 26 Wo kɔ rɔ, a doocɛ nara, a kɔrɔcɛ sen tintiri mirani a bolo. Alu ka wo tɔɔ la ko Yakuba. Rebeka ka alu sɔrɔn ka a tɛrɛn Isiyaka sɔrɔn da san biwɔɔrɔ bɔ.

27 Denilu bonyara ka kɛ kanberen di. Esawu kɛra donso fadiman di, waa rɔ taama diyara a yɛ. Kɔni, Yakuba kɛra mɔɔ masumanin di, a tun tɛ a mabɔla faaninbon na kosɛbɛ. 28 Esawu duman tɛrɛ Isiyaka yɛ, ka a masɔrɔn a tɛrɛ ye sobo sɔrɔnna Esawu le sababu le rɔ. Yakuba duman tɛrɛ Rebeka yɛ.

29 Lon do rɔ, Yakuba tɛrɛ ye sɔsɔ tibila. Esawu kɔnkɔto ba nara ka bɔ wula kɔndɔ. 30 A ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «Kɔnkɔ ba le n na ɲin. I jaandi, i ye n sɔ i la sɔsɔ wulen dɔ. N ye a damun.» Nba, kuma wo kɛra sababu ri, mɔɔilu ka a fɔ Esawu ma ko Edɔmu*.

31 Yakuba ka a jabi: «Ni i ka i la kɔrɔmamɔɔya di n ma fɔlɔ, n di i sɔ.» 32 Esawu kan ko: «Kɔnkɔ kɛtɔ n faala. Kɔrɔmamɔɔya ye nfen ɲala n ma?» 33 Yakuba ka a jabi: «I kali Alla la fɔlɔ.» Esawu ka a kali a yɛ, ka a la kɔrɔmamɔɔya falen Yakuba ma wo ɲa le ma. 34 Wo rɔ Yakuba ka a sɔ sɔsɔ ni buru rɔ. Esawu ka a damun ka ji min ka a wuli ka wa.

Nba, a kɛra ten de. Esawu ma a la kɔrɔmamɔɔya jate foyi ri.

26

Isiyaka wara Filisitilu la jamana rɔ

1 Nba, wo bɛɛ taminni kɔ rɔ, kɔnkɔ donda jamana kɔndɔ. Kɔni kɔnkɔ mɛn donda Iburahima la waati rɔ, wo ni ɲin tɛ kelen di. Isiyaka wara Filisitilu la mansa Abimelɛki wara, Kerari so la. 2 Allabatala bɔra gbɛ rɔ Isiyaka yɛ, ka a fɔ a yɛ ko: «I kana wa Misiran! N kɛtɔ jamana mɛn yirakala i la, i ye wa i sii ye. 3 I ye mɛn jamana wo rɔ fɔlɔ. N di to i fɛ, ka baraka don i la ko rɔ, ka yɔrɔ ɲin bɛɛ di i ni i bɔnsɔn ma. Wo rɔ n di n na lahidi mafa, n ka mɛn ta i fa Iburahima yɛ. 4 Ko lolo ka siya ɲa mɛn ma, n di i bɔnsɔn siyaya wo ɲa ma, ka duu ɲin bɛɛ di alu ma. Siyailu bɛɛ ri baraka sɔrɔn n bolo i bɔnsɔn na sababu rɔ. 5 N di baraka don i la ko rɔ, ka a masɔrɔn Iburahima ka n kan mira ka a kɛ. N ka mɛn fɔ a yɛ, a ka wo bɛɛ kɛ. A ka n na jamarili ni n na sariya bɛɛ latelen.» 6 Wo rɔ, Isiyaka ka a sii Kerari ye.

7 Ye cɛilu tun ba Isiyaka maɲininka a muso la ko ma, a ri a fɔ ko a doomuso le. A silanni tɛrɛ a fɔla alu yɛ ko a muso le, sa alu kana a faa ka Rebeka ta, baa Rebeka kɛɲi ba le tɛrɛ.

8 Nba, Isiyaka mɛnda Kerari. Lon do rɔ, Filisiti la mansa Abimelɛki ka a ɲa labɔ a la bon na ka Isiyaka ni a muso Rebeka yen. Alu ye tolon kɛla i ɲɔɔn fɛ. 9 Abimelɛki ka Isiyaka kili ka a fɔ a yɛ ko: «I muso le ɲin di jɔ! Nfenna i ka a fɔ an yɛ ko i doomuso le?» Isiyaka ka a jabi: «N ka a fɔ ka a masɔrɔn a tɛrɛ n kɔndɔ ko ai ri n faa ka a ta.» 10 Abimelɛki kan ko: «I ka nfen ko kɛ an na ɲin de ten? Ni n na jamana mɔɔ do tun ka a la i muso fɛ wo rɔ don? Ni wo tun kɛra, i tun di an lɔ ko haramunnin kɛla ri!»

11 Abimelɛki ka a jasere mala a la mɔɔ bɛɛ yɛ ko: «Mɔɔ mɛn ba a maa Isiyaka la, wala a muso la, n di wo tii faa.»

12 Nba, wo san kelen Isiyaka ka suman sɛnɛ jamana wo rɔ. A la suman sɔnda kosɛbɛ, a ka suman si mɛn foyi, a ka wo ɲɔɔn kɛmɛ sɔrɔn, baa Allabatala ka baraka don a la suman dɔ. 13 Isiyaka bolofen siyayara, foo ka a kɛ nanfulutii ba ri. 14 Saa ni ba ni nisi ni jɔnilu tɛrɛ a bolo. Wo rɔ, a la ko ɲangboya ka Filisitilu sɔrɔn. 15 Wo bolo ma, alu ka bɔɔ kɛ a la kɔlɔn bɛɛ kɔndɔ fo ka alu ja. A fa Iburahima la jɔnilu le tun ka kɔlɔn woilu sen a la tele rɔ.

16 Abimelɛki ka Isiyaka kili ka a fɔ a yɛ ko: «I ye bɔ an wara yan. I fanka ka bon an ta ri.»

Filisitilu ka Isiyaka kɛlɛ a la kɔlɔnilu fɛ

17 Wo rɔ, Isiyaka bɔra ye ka wa a la faaninbon lɔ Kerari kɛnɛgbɛ rɔ, ka a sii dinkira wo rɔ. 18 A fa Iburahima tun ka kɔlɔn mɛnilu sen dinkira wo rɔ a tele rɔ, Filisitilu nara ka woilu bɛɛ lafa a la saya kɔ rɔ. Isiyaka ka kɔlɔn wo bɛɛ rabɔ ko kura. A fa tun ka tɔɔ mɛn la kɔlɔnilu la, Isiyaka ka tɔɔ kelen kelenna kɔlɔnilu la alu la.

19 Lon do rɔ, Isiyaka la jɔnilu ka kɔlɔn do sen kɛnɛgbɛ rɔ ka se ji ma. 20 Kerari kolofen kɔnɔmadenilu nara ka Isiyaka la kolofen kɔnɔmadenilu kɛlɛ, ka a fɔ ko: «Kɔlɔn ɲin ye an ta le ri.» Isiyaka ka kɔlɔn wo tɔɔ la ko Esɛki, ka a masɔrɔn alu kɛlɛra a fɛ. 21 Isiyaka la jɔnilu ka a kɔlɔn dɔgbɛrɛ sen. Kɔni Kerarikailu nara ka alu kɛlɛ wo fanan fɛ. Isiyaka ka wo tɔɔ la ko Sitina. 22 A ka yɔrɔ wo bila ka wa yɔrɔ gbɛrɛ, ka kɔlɔn gbɛrɛ sen ye ikɔ. Mɔɔ si ma alu kɛlɛla wo fɛ. Wo rɔ, Isiyaka ka wo tɔɔ la ko Rehoboti. A kan ko: «Sisen Allabatala da dinkira di an ma. An di sabati jamana ɲin kɔndɔ.»

23 Isiyaka bɔra ye ka wa Bɛri Seba. 24 Su wo rɔ, Allabatala bɔra gbɛ rɔ a yɛ, ka a fɔ a yɛ ko: «Nde ye i fa Iburahima Maari Alla le ri. I kana silan, baa n ye i fɛ. N di ɲumaya kɛ i yɛ ka i bɔnsɔn siyaya n na baaraden Iburahima la ko kosɔn.»

25 Isiyaka ka Alla saraka bɔ diya lɔ ye Allabatala bato kanma. A ka a la faaninbon lɔ dinkira wo rɔ. A la jɔnilu ka kɔlɔn gbɛrɛ sen.

Abimelɛki ni Isiyaka ka lahidi sidi

26 Lon do rɔ, mansa Abimelɛki ni a lalila Ahusati ni a la kɛlɛden kuntii Pikɔli bɔra Kerari ka na Isiyaka wara. 27 Isiyaka ka alu maɲininka ko: «Waati taminni, ai ka n tɔrɔ ka n gbɛn ka n nabɔ ai la jamana rɔ. Nfenna ai nani n wara yan sisen?» 28 Alu ka a jabi: «An da a yen ko Allabatala ye i fɛ. An ye teriya sidi an ɲɔɔn tɛma, ka bɛn kan kelen ma. 29 Ikomin an ma kojuu kɛ i la, i fanan tɛ kojuu kɛ an na. An ka koɲuma le kɛ i yɛ. I bɔra an tɔrɔfɛ hɛrɛ le rɔ. An da a yen sisen ko Allabatala ra baraka don i la ko rɔ.» 30 Isiyaka ka tibili ba kɛ alu yɛ. Alu ka damunun kɛ ka alu min.

31 Wo duusa gbɛ jona, alu ka alu kali i ɲɔɔn yɛ ko alu tɛ kojuu kɛ i ɲɔɔn na. Wo banni, Isiyaka ka sila di alu ma. Alu bɔra hɛrɛ le rɔ ka wa.

32 Nba, wo lon kelen, Isiyaka la jɔnilu bɔra kɔlɔn sen diya ka na a fɔ a yɛ ko: «An da kɔlɔn sen ka se ji ma.» 33 Isiyaka ka kɔlɔn wo tɔɔ la ko Seba. Wo le ka a kɛ, so wo tɔɔ lara ko Bɛri Seba haan bi.

Esawu musoilu

34 Nba, Esawu sɔrɔn ka san binaanin bɔ tuma mɛn na, a ka Hɛtika sunkurun fila furu. Kelen tɔɔ ko Yuditi. Wo fa tɛrɛ Bɛɛri le ri. A tɔ kelen tɔɔ ko Basimati. Wo fa tɛrɛ Elɔn de ri. 35 Muso woilu la ko ka Isiyaka ni Rebeka jusu tɔrɔ kosɛbɛ.

27

Isiyaka Duwara Yakuba yɛ

1 Nba, Isiyaka kɔrɔra kosɛbɛ. A ɲa tɛrɛ tɛ fen na sa la wula rɔ. Lon do rɔ, a ka a dencɛ fɔlɔ Esawu kili ko: «N dencɛ.» Esawu ka a jabi: «Naamun.» 2 Isiyaka kan ko: «A ragbɛ, n da kɔrɔ. N ma n sa waati lɔn. 3 I ye i la donsoya muran ta, i la biɲɛkala ni i la biɲɛ, ka wa sobo ɲinin wula kɔndɔ. I ye na sobo di n ma. 4 Suman mɛn duman n yɛ, i ye wo tibi ka a sii n kɔrɔ. N di wo damun ka duwa i yɛ sani n ye sa waati mɛn dɔ.»

5 Jaa, Isiyaka ka mɛn fɔ a dencɛ Esawu yɛ, Rebeka tolo tɛrɛ ye wo bɛɛ la. Esawu bɔra ka wa sobo ɲinin diya wula kɔndɔ tuma mɛn na, 6 Rebeka ka a fɔ a dencɛ Yakuba yɛ ko: «N da i fa kumakan mɛn. A ra a fɔ i kɔrɔcɛ Esawu yɛ ko: 7 ‹i ye na sobo ri. Ko suman mɛn duman n yɛ, ko i ye wo tibi ka a sii n kɔrɔ. Ko n di wo damun ka duwa i yɛ Allabatala ɲana sani n ye sa waati mɛn dɔ›.» 8 Rebeka kan ko: «Nba, n dencɛ, i tolo malɔ. N ye mɛn fɔla i yɛ, i ye wo kɛ. 9 Wa badennin ɲuma fila mira ba kuru rɔ ka na alu ri. Suman mɛn duman i fa yɛ, n di wo tibi. 10 N ba ban wo tibila, i ri wa a di i fa ma. A ri wo damun ka duwa i yɛ sani a ye sa waati mɛn dɔ.»

11 Yakuba ka a na jabi: «Kɔni i ka a lɔn ko n kɔrɔcɛ Esawu fari fan bɛɛ ye si le ri. Si don tɛ nde ma. 12 Ni n fa ka a maa n na don? Ni wo kɛra, a ri n jate janfate ri. N tɛ duwa si sɔrɔn, fo danka.» 13 A na kan ko: «N dencɛ, Alla ye a kɛ danka wo kana i mira fo nde. N ka mɛn fɔ, i ye wo kɛ dɔrɔn. Wa bailu mira ka na alu ri.»

14 Yakuba wara ba fila mira ka na alu di a na ma. A na ka a fa diyanan tibili kɛ. 15 Esawu la faanin ɲuma tɛrɛ ye a na bolo bon na. Rebeka ka faanin wo ta ka wo don a dencɛ doomani Yakuba bolo. A ka a bila a ma. 16 Rebeka ka ba gbolo ta ka Yakuba bolokailu masidi. A ka a kan fanan masidi, si tun tɛ a fan mɛnilu ma. 17 A ka suman tibini wo don Yakuba bolo, ka buru la a kan, a tun ka mɛn gbasi.

18 Yakuba wara wo ri a fa wara, ka a fa kili ko: «N fa.» Isiyaka kan ko: «Naamun. N dencɛ ɲuman de kan?» 19 Yakuba ka a fa jabi: «I dencɛ fɔlɔ Esawu le kan. I ka mɛn fɔ n yɛ, n da wo kɛ. I wuli ka i sii ka n na sobo damun, sa i ri duwa n yɛ.» 20 Isiyaka ka a fɔ a dencɛ yɛ ko: «Ɛɛ, n dencɛ! I ra kaliya. I ka sobo sɔrɔn jona di?» Yakuba kan ko: «Allabatala, i Maari Alla, wo le ka n harijee fulen.» 21 Isiyaka kan ko: «N dencɛ, i madon n na yan. N ye n bolo maa i la ka a lɔn ni Esawu le ile ri.» 22 Yakuba ka a madon a fa la. A fa ka a maa a la ka a fɔ ko: «I kan bɔni Yakuba kan na, kɔni i boloilu ye Esawu boloilu le ri.» 23 Isiyaka filira Yakuba ma, ka a masɔrɔn si tɛrɛ ye a boloilu ma iko Esawu boloilu tɛrɛ ye ɲa mɛn ma, wo bolo ma a duwara a yɛ.

24 Isiyaka ka Yakuba maɲininka ko: «Tuɲa le wa, ko n dencɛ Esawu le ile ri?» Yakuba ka a jabi «Nde le.» 25 Isiyaka kan ko: «Suman di n ma. N di i la sobo damun ka duwa i yɛ.» Yakuba ka suman sii a kɔrɔ. A ka damunun kɛ. Yakuba nara rɛsɛnji fanan di. A ka wo min. 26 Isiyaka banda damununna ka a fɔ a yɛ ko: «N den, i madon n na ka n sunbu.» 27 Yakuba ka a madon a la ka a sunbu. Isiyaka ka a la faanin suma mɛn tuma mɛn na, a ka a duwa a yɛ ko: «N dencɛ suma ye ikomin sɛnɛ suma duman ɲa mɛn ma, Allabatala ka baraka don sɛnɛ mɛn dɔ.

28 N dencɛ, Alla ma i la sɛnɛkɛ duu ɲumaya ka sanci ɲuma lana a kan,

Alla ma wo kɛra.

Ka i la suman ni i la rɛsɛnji siyaya kosɛbɛ,

Alla ma wo kɛra.

29 Ka mɔɔilu bila i la fanka kɔrɔ,

Alla ma wo kɛra.

Ka siyailu lana ka alu majii i kɔrɔ,

Alla ma wo kɛra.

Ka i lasii i badenmailu kun na,

Alla ma wo kɛra.

Ka i na la den bɛɛ lana ka alu majii i kɔrɔ,

Alla ma wo kɛra.

Mɔɔ mɛn ba i danka,

Alla ma tɔrɔya lara wo kan.

Mɔɔ mɛn ba duwa i yɛ,

Alla ma ɲumaya kɛra wo yɛ.»

Esawu kan ko Isiyaka ye duwa a fanan yɛ

30 Nba, Isiyaka banni duwala Yakuba yɛ, Yakuba bɔra a fa tɔrɔfɛ. A ma mɛn bakɛ wo kɔ rɔ, a kɔrɔcɛ Esawu nara ka bɔ donsoya diya wula kɔndɔ. 31 A ka suman duman tibi, ka wa a di a fa ma. A ka a fɔ a fa yɛ ko: «N fa, i ye i wuli. I ye i dencɛ la sobo damun, ka duwa n yɛ.» 32 A fa kan ko: «Yon de kan?» A ka a jabi: «Nde le kan, i dencɛ fɔlɔ Esawu.» 33 Isiyaka yɛrɛyɛrɛra kojuuya. A kan ko: «Yon wara sobo faa ka wo tibi ka na a sii n kɔrɔ? N ka wo damun ka duwa a tii yɛ sani i ye na. N da duwa a yɛ, n ti se wo yɛlɛmanna butun.»

34 Nba, Esawu ka a fa la kuma wo mɛn tuma mɛn na, a jusu kasira. A kulera kojuuya ka a fɔ a fa yɛ ko: «N fa, i ye duwa n fanan yɛ!» 35 Isiyaka ka a jabi: «I doocɛ le nara janfa rɔ ka i la duwawu sɔrɔn.»

36 Esawu kan ko: «Mɛn ka a tɔɔ la ko Yakuba*, jo ye wo fɛ, baa a ra janfa don n ma siɲa fila. A tɔɔ bɛnni a ma fewu! A ka n na kɔrɔmamɔɔya mira n na ka wo kɛ a ta ri. A ra n na duwawu fanan ta. N fa, i ma duwa si bila n yɛ wa?» 37 Isiyaka ka a jabi: «A ragbɛ! N da a lasii i kun na, ka a badenma tɔ bɛɛ kɛ a la baaraden di. N da suman ni rɛsɛnji siyaman baraka don a la ko rɔ. N dencɛ, n ye nfen kɛ i yɛ?» 38 Esawu ka a fa madiya ikɔ tuun ko: «N fa, duwa kelen pe wo le tɛrɛn i bolo wa? I ye duwa n fanan yɛ.» Esawu kulera ka woyo ka kasi kosɛbɛ. 39 A fa ka a fɔ a yɛ ko: «Duu ɲuma ye yɔrɔ mɛn dɔ, sanci ɲuma ye na la a kan, i ri janyan wo la. 40 I ri i balo sɔrɔn i la fanmuru le la. I ri kɛ i doocɛ la baaraden de ri, kɔni i ba murunti tuma mɛn na, i ri i jɛrɛ bɔ a la fanka kɔrɔ.»

Yakuba ka i bori ka wa a barincɛ wara

41 Nba, Isiyaka ka duwawu mɛn kɛ Yakuba yɛ, wo kɛra sababu ri, Yakuba gboyara Esawu yɛ. Esawu ka a miri ko: «N fa la sa waati a ra sudunya. Ni a sara, an ba ban a suu don na, n di n doocɛ Yakuba faa.»

42 Esawu miri tɛrɛ ye mɛn di, wo fɔra Rebeka yɛ. Wo rɔ, a ka a dencɛ Yakuba kili ka a fɔ a yɛ ko: «I tolo malɔ. A loo ye i kɔrɔcɛ Esawu la ka i faa ka a la mɔnɛ bɔ i rɔ. 43 N den, i ye n kan mira ka a kɛ. I bori sisen ka wa n kɔrɔcɛ Laban wara Haran. 44 I ye mɛn a wara ye dooni, foo i kɔrɔcɛ jusu ye ban sumala. 45 I kɔrɔcɛ la diminya ba mala, i ka mɛn kɛ a la, a ri ɲina wo kɔ rɔ. Wo ba kɛ, n di kela di i ma ko i ye na. Ni wo tɛ n kana bɔnɔ ai fila bɛɛ la ko rɔ lon kelen dɔ.»

46 Nba Rebeka ka a fɔ Isiyaka yɛ ko: «N kɔrɔ, Esawu ka Hɛtika sunkurun mɛnilu furu ɲin, woilu ra n sɛɛ kojuuya, foo ka dunuɲa loo bɔ n na. Ni Yakuba fanan ka Hɛtika sunkurun do ta, mɛn ye woilu ɲɔɔn di, wo ri n tɔrɔ wo ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma. Saya ka fisa wo ri paaɔn!»

28

1 Wo rɔ, Isiyaka ka Yakuba kili ka duwa a yɛ, ka a fɔ a yɛ ko: «I kana muso ta Kanaan bɔnsɔn denmusoilu rɔ de! 2 Wa i benba Betuwɛli wara Padami Aramu, ka i barincɛ Laban denmuso do furu. 3 Alla Seebɛɛtii ye baraka don i la ko rɔ ka i jiri ka i bɔnsɔn siyaya. Alla ye jama siyaman bɔ i rɔ. 4 Alla ka baraka mɛn kɛ i benba Iburahima la ko rɔ, a ye baraka wo ɲɔɔn kɛ i ni i bɔnsɔn na ko rɔ, kosa jamana ɲin di kɛ i ta ri, i yɔrɔ mɛn dɔ ɲin di i ye lɔndan de ri haan bi, baa Alla ka jamana ɲin di Iburahima le ma.»

5 Isiyaka ka Yakuba lawa Padani Aramu, ko a ye wa Laban wara, mɛn ye Aramu bɔnsɔn Betuwɛli dencɛ ri. Laban de Yakuba ni Esawu na Rebeka kɔrɔcɛ ri.

Esawu ka muso gbɛrɛ furu

6 Nba, Esawu ka a yen ko Isiyaka ra duwa Yakuba yɛ ka a lawa Padani Aramu, ko a ye muso do ta ye. A ka a yen fanan ko a fa ra duwa Yakuba yɛ tuma mɛn na, a ka a fɔ a yɛ ko a kana muso ta Kanaan bɔnsɔn denmusoilu rɔ de! 7 Esawu ka a yen fanan ko Yakuba ka a fa ni a na kan mira ka wa Padani Aramu. 8 Esawu ka a lɔn wo le rɔ ko Kanaan bɔnsɔn sunkurun ma di a fa Isiyaka yɛ. 9 Wo rɔ, a wara Isumayila wara, mɛn ye Iburahima dencɛ ri. A ka wo denmuso do furu ka a la a musoilu kan. Sunkurun wo tɔɔ le ko Mahalati. A kɔrɔcɛ tɔɔ ko Nebayɔti.

Yakuba sibora

10 Nba, Yakuba bɔra Bɛri Seba ka wa Haran. 11 A ye sila kan tuma mɛn na, a sera dinkira do rɔ ka si ye, baa su tun da ko a ma. A ka a la, ka kabakurun do ta ka a don a kun kɔrɔ a sunɔɔra. 12 Ka a tɔ sunɔɔ rɔ a ka sankale do yen sibo rɔ. Wo lɔni duu ma, a kun seni foo bandakolo ma. Alla la mɛlɛkailu ye jii ni yɛlɛla sankale wo ma. 13 Allabatala jɛrɛ kan ko: «Nde le Allabatala ri, i benba Iburahima ni i fa Isiyaka Maari Alla. I lani duu mɛn kan ɲin de, n di wo di i ni i bɔnsɔn ma. 14 I bɔnsɔn di siyaya iko duukolo kiɲɛ, ka jɛnsɛn ka wa telebɔ ni telebe rɔ, ka wa tele kankan bolo maran ni tele kankan bolo kinin dɔ. I ni i bɔnsɔn di kɛ sababu ri, siyailu bɛɛ di baraka sɔrɔn n bolo. 15 I tolo malɔ. N ye i fɛ tuma bɛɛ rɔ. I wa kɛ wa la yɔrɔ yɔrɔ rɔ, n di i latanka kojuu ma. N di i kɔseyi ka i lana jamana ɲin dɔ ikɔ. N tɛ bɔ i fɛ haan n da n lahidi mafa, mɛn n da ta i yɛ.»

16 Yakuba kunura sunɔɔ rɔ tuma mɛn na, a ka a fɔ ko: «Allabatala ye dinkira ɲin dɔ yan. N tun ma a lɔn.» 17 Yakuba silanda. A kan ko: «Dinkira masilannin de ɲin di de! Dinkira ɲin tɛ foyi di fo Alla la bon! Sankolo don dinkira ri tɛrɛn yan.» 18 Yakuba wulira sɔɔma da la jona. A tun ka kabakurun mɛn don a kun kɔrɔ, a ka wo ta ka a lalɔ ka a kɛ tɔɔmasere ri ka tulu kɛ a kan. 19 A ka dinkira wo tɔɔ la ko Betɛli. A tɔɔ fɔlɔ le tɛrɛ ko Lusi.

20 Yakuba ka dakan ta Alla yɛ ko: «Ni Alla tora n fɛ ka n natanka n na taama ɲin dɔ, ka suman ni firiyabɔ di n ma, 21 sa n di n kɔseyi hɛrɛ rɔ ka na n fa so la, ni i ka wo bɛɛ kɛ ten, Allabatala ri kɛ n Maari Alla ri. 22 N da kabakurun mɛn nalɔ ka a kɛ tɔɔmasere ri yan, wo ri kɛ Alla la bon di. I wa fen fen di n ma, n di wo ja di i ma.»

29

Yakuba sera a barincɛ Laban wara

1 Yakuba ka sila mira ka wa telebɔ jamana rɔ. 2 A seni yɔrɔ do rɔ, a ka kɔlɔn do yen wula rɔ. Saa kuru sawa lani tɛrɛ kɔlɔn da la. Wo ye laminna kɔlɔn wo le rɔ. Kɔlɔn wo da tuunni kabakurun mɛn na, wo ka bon tɛrɛ kosɛbɛ.

3 Kolofen kɔnɔmadenilu alu wa alu la saa bɛɛ ladɛn tuma mɛn na, alu ri kabakurun makurukuru ka a labɔ kɔlɔn da la, ka saa ie lamin. Saa wa ban alu minna tuma mɛn na, alu ri kabakurun makurukuru ka kɔlɔn da latunun a la ikɔ.

4 Yakuba ka kolofen kɔnɔmadenilu maɲininka ko: «N badenmailu, ai bɔni mi?» Alu ka a jabi: «An bɔni Haran de.» 5 Yakuba kan ko: «Ai ka Laban lɔn wa, Nakɔri mamaren?» Alu ka a jabi: «An ka a lɔn.» 6 Yakuba ka alu maɲininka ko: «Tana tɛ a la ye?» Alu kan ko: «Tana si tɛ a la ye. I ma a denmuso Rasɛli yen? A natɔla a la saailu ri.»

7 Yakuba kan ko: «Ai ɲa lɔ. Tele ka jan fɔlɔ, saailu ladɛn waati ma se fɔlɔ. Ai ye saailu lamin ka wa alu ri bin damun diya.» 8 Kolofen kɔnɔmadenilu ka a jabi: «An ti se wo kɛla, foo saa bɛɛ wa ban nala fɔlɔ. Alu wa na, an di kabakurun makurukuru ka a bɔ kɔlɔn da la ka saailu lamin.»

9 Yakuba ye kumala kolofen kɔnɔmadenilu fɛ tuma mɛn na, Rasɛli nara a fa la saailu ri. Ale le tɛrɛ ie kɔnɔmaden de.

10 Yakuba ka a barincɛ Laban denmuso Rasɛli ni a la saailu yen tuma mɛn na, a wara kabakurun makurukuru ka a bɔ kɔlɔn da la, ka a barincɛ la saailu lamin. 11 Yakuba ka Rasɛli sunbu ka sewa kosɛbɛ fo ka kasi. 12 A ka a fɔ Rasɛli yɛ ko, a ye a fa doomuso Rebeka den de ri. Rasɛli borimantɔ wara wo fɔ a fa yɛ. 13 Laban ka a doomuso dencɛ Yakuba la ko mɛn tuma mɛn na, a ka a bori ka wa a kɔfɛ. A seni a tɔrɔfɛ, a ka a bolo mininminin a kan ma ka a sunbu, ka wa a ri lu ma. Yakuba ka dantɛɛli kɛ Laban yɛ. 14 Laban ka kuma wo mɛn tuma mɛn na, a ka a jabi: «An bɛɛ ye buruju kelen de ri jɔ!» Yakuba ka karo kelen kɛ Laban tɔrɔfɛ.

15 Lon do rɔ, Laban ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «N badenma le i ri fewu, kɔni wo bɛɛ ni a ta, i ma kan ka baara kɛ n yɛ ni n ma i sara. I sara ka kan ka kɛ mɛn di, i ye wo fɔ n yɛ.»

16 Wo ka a tɛrɛn, denmuso fila ye Laban bolo. Kɔrɔmamɔɔ tɔɔ ko Leya. A doomuso tɔɔ ko Rasɛli. 17 Leya ɲakisɛ tɛrɛ ye kɛɲi, kɔni Rasɛli kɛɲi ɲa bɛɛ ma. 18 Rasɛli diyara Yakuba yɛ kosɛbɛ. Wo rɔ, a ka Laban jabi: «N di san wɔrɔnwula kɛ baara la i yɛ yan, kosa i ri i denmuso filana Rasɛli di n ma.» 19 Laban kan ko: «N wa a di ile ma, wo ka fisa a dini ri mɔɔ gbɛrɛ ma. To n tɔrɔfɛ yan.»

20 Wo rɔ, Yakuba ka san wɔrɔnwula kɛ baara la Rasɛli sɔrɔn kanma, kɔni Rasɛli ladiyaɲɛ kosɔn san wɔrɔnwula wo kɛra a ɲana iko tele dandɔ

21 San wɔrɔnwula dafanin, Yakuba ka a fɔ Laban yɛ ko: «N muso di n ma sisen. Waati mɛn fɔni, wo ra dafa. N ye a fɛ an ye dɛn.»

22 Nba, Laban ka a siiɲɔɔn bɛɛ kili ka tibili ba kɛ, 23 kɔni su wo rɔ, a ka a denmuso Leya ta ka wa a di Yakuba ma. Yakuba ni Leya dɛnda. 24 Laban ka a la jɔnmuso do di Leya ma ka a kɛ a la jɔn di. Jɔnmuso wo tɔɔ ko Silipa. 25 Duu sa gbɛni, Yakuba ka Leya le yen ye! A wara a fɔ Laban yɛ ko: «I nɔ nfen de kɛla n na ɲin ten? N ka baara kɛ i yɛ Rasɛli le sɔrɔn ko rɔ. Nfenna i ra n janfa?» 26 Laban ka a jabi: «Ka doomamɔɔ furu kɔrɔmuso ɲɛ, wo tɛ kɛla an wara yan. 27 I sabari ka lookun ɲin dafa Leya la kɔɲɔ bon na. Wo wa tamin, n di Rasɛli fanan di i ma. Wo rɔ, i ri san wɔrɔnwula gbɛrɛ kɛ n yɛ.»

28 Yakuba sɔnda wo ma. A ka lookun wo dafa Leya fɛ. Wo taminni, Laban ka a denmuso Rasɛli fanan di a ma. 29 Laban ka a la jɔnmuso Bilaha di Rasɛli ma ka a kɛ a la jɔnmuso ri. 30 Yakuba ni Rasɛli dɛnda. Rasɛli diyara a yɛ ka tamin Leya kan. Yakuba ka san wɔrɔnwula kɛ baarala Laban yɛ ikɔ tuunni.

31 Allabatala ka a yen ko Leya ma duman Yakuba yɛ kosɛbɛ, tuma mɛn na, a ka den sɔrɔn nɔɔya Leya yɛ, kɔni Rasɛli tɛrɛ ye densɔrɔnbali le ri.

32 Leya ka kɔnɔ ta ka dencɛ sɔrɔn. A kan ko: «Allabatala ra n na tɔrɔya yen. N di diya n cɛ yɛ sisen.» Wo le rɔ, a ka den tɔɔ la ko Rubɛn*. 33 A ka kɔnɔ ta ikɔ tuunni ka dencɛ sɔrɔn. A kan ko: «Allabatala ra a mɛn ko n ma duman n cɛ yɛ. Wo rɔ, a ra den ɲin fanan di n ma.» Wo le rɔ, a ka den wo tɔɔ la ko Simeyɔn†.

34 Leya ka kɔnɔ ta ikɔ tuunni ka dencɛ sɔrɔn. A kan ko: «Sisen kɔni, n cɛ ri i fasa n ma, ka a masɔrɔn n da dencɛ sawa sɔrɔn a yɛ.» Wo le rɔ, a ka den wo tɔɔ la ko Lebi‡.

35 A ka kɔnɔ ta ikɔ tuunni ka dencɛ sɔrɔn. A kan ko: «Sisen, n di Allabatala tando.» Wo le rɔ, a ka den wo tɔɔ la ko Yahuda§. Wo kɔ, a ka den sɔrɔn madooya.

30

Yakuba den tɔilu

1 Nba, Rasɛli ka a yen tuma mɛn na ko a ma den sɔrɔn Yakuba yɛ, a kɔrɔmuso la keleya ka a mira. A ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «I ye den di n fanan ma. Ni wo tɛ n di faa.» 2 Yakuba jusu bɔra. A ka a fɔ a yɛ ko: «N ye Alla le ɲɔɔn jala wo rɔ wa? Ale le ma i lakanya den sɔrɔnna wa?» 3 Rasɛli kan ko: «Nba, n na jɔnmuso Bilaha ta, i ye si a fɛ, sa a ri den sɔrɔn n yɛ, sa n fanan di kɛ denbatii ri.»

4 Wo rɔ, Rasɛli ka a la jɔnmuso Bilaha di Yakuba ma, ka a kɛ a muso ri. Yakuba ni wo sira. 5 Bilaha ka kɔnɔ ta Yakuba la, ka dencɛ sɔrɔn a yɛ. 6 Rasɛli kan ko: «Alla ra jo di n ma. N ka mɛn fɔ, a ra wo mɛn ka n sɔ dencɛ la.» Wo le rɔ, Rasɛli ka den wo tɔɔ la ko Daan*.

7 Rasɛli la jɔnmuso Bilaha ka kɔnɔ ta Yakuba la ikɔ, ka a dencɛ filanan sɔrɔn a yɛ. 8 Rasɛli kan ko: «Nde ni n kɔrɔmuso bilani tɛrɛ an ɲɔɔn na kojuuya. Sisen, n kɔnin da se a la.» Wo le rɔ, a ka den wo tɔɔ la Nefitali†.

9 Nba, Leya ka a yen tuma mɛn na ko a tɛ kɔnɔ ta la butun, a ka a la jɔnmuso Silipa ta ka a di Yakuba ma ka a kɛ a muso ri. 10 Silipa ka kɔnɔ ta. A ka dencɛ sɔrɔn Yakuba yɛ tuma mɛn na, 11 Leya kan ko: «N da kunnadiya.» Wo le rɔ, a ka den wo tɔɔ la ko Kadi‡.

12 Silipa ka kɔnɔ ta ikɔ tuunni. A ka a dencɛ filanan sɔrɔn Yakuba yɛ tuma mɛn na, 13 Leya kan ko: «Ɛɛ, n da sewa kosɛbɛ. Musoilu ri a fɔ n ma sisen ko mɔɔ ɲalenni le n di.» Wo le rɔ, a ka den wo tɔɔ la ko Asɛri§.

14 Suman ka waati, Rubɛn wara jiri lulu doilu tɛrɛn sɛnɛ rɔ. A ka lulu woilu bɔ ka na alu di a na ma. Rasɛli ka jiri lulu woilu yen Leya bolo tuma mɛn na, a kan ko: «I jaandi, i ye n sɔ i dencɛ la ɲanman basi jiri lulu doilu rɔ.»

15 Kɔni Leya ka a jabi: «I ra n cɛ bɔ n bolo kɔni wo ma i wasa, ko di? I ri n dencɛ la ɲanman basi jiri lulu fanan bɔ n bolo wa?» Rasɛli kan ko: «Ale le wo ri. Ni i ka n sɔ i dencɛ la ɲanman basi jiri lulu rɔ, n na cɛ Yakuba ri si i fɛ su ɲin dɔ.» Leya sɔnda wo ma.

16 Wura fɛ, Yakuba nara ka bɔ sɛnɛ rɔ. Leya ka i bori ka wa a kunbɛn, ka a fɔ a yɛ ko: «I sitɔ nde le wara bi. N da i sɔrɔn n dencɛ la ɲanman basi jiri lulu la.» Yakuba sira Leya fɛ su wo rɔ. 17 Alla tolo tɛrɛ ye Leya la tarali kan na. Wo rɔ, Leya ka kɔnɔ ta ka a dencɛ looluna sɔrɔn Yakuba yɛ. 18 Leya kan ko: «Alla ra n sara ka a masɔrɔn n ka n na jɔnmuso di n cɛ ma.» Wo le rɔ, a ka dencɛ wo tɔɔ la ko Isakari*.

19 Leya ka kɔnɔ ta ikɔ tuunni ka a dencɛ wɔɔrɔna sɔrɔn Yakuba yɛ. 20 A kan ko: «Alla ra ko ba kɛ n yɛ. N cɛ ri n bonya sisen, ka a masɔrɔn n da dencɛ wɔɔrɔ sɔrɔn a yɛ.» Wo le rɔ, a ka den wo tɔɔ la ko Sabulɔn†.

21 Wo kɔ rɔ, a ka denmuso fanan sɔrɔn, ka wo tɔɔ la ko Dina.

22 Nba, Alla hankili tora Rasɛli la ko kɔ, ka a la tarali kan namɛn, ka den ko nɔɔya a yɛ. 23 Wo rɔ, a ka kɔnɔ ta ka dencɛ sɔrɔn. A kan ko: «Alla ra maloya bɔ n na. 24 Allabatala ye dencɛ gbɛrɛ la ɲin kan.» Wo le rɔ, a ka den wo tɔɔ la ko Yusufu‡.

Yakuba kɛra nanfulutii ri.

25 Nba, Rasɛli ka Yusufu sɔrɔn tuma mɛn na, Yakuba ka a fɔ Laban yɛ ko: «Sila di n ma. N ye n kɔseyi n wara. 26 I ye n musoilu ni n denilu di n ma. N ka baara kɛ i yɛ, woilu le la ko rɔ. I ye alu di n ma, sa n di wa. N da baara mɛn kɛ i yɛ, i jɛrɛ ka wo lɔn.» 27 Laban ka a jabi: «N fa, i sabari. N da ɲaɲininnin kɛ ka a yen ko Allabatala ka baraka don n ko rɔ ile le la ko kosɔn. 28 Wo rɔ, i sara ka kan ka bɛn mɛn na, i ye wo fɔ n yɛ. N di wo di i ma.» 29 Yakuba ka a jabi: «Nde ka baara kɛ i yɛ ɲa mɛn ma, i jɛrɛ ka wo lɔn. I la kolofenilu siyayara ɲa mɛn ma nde bolo, i ka wo fanan lɔn. 30 N nara kolofen mɛn tɛrɛn i bolo, woilu ma siya tɛrɛ, kɔni sisen, alu ra siyaya ka kɛ kolofen kuru ba ri. Allabatala ka baraka don i la ko rɔ nde le la ko kosɔn. Wo rɔ, n tɛ baara kɛ n jɛrɛ yɛ sisen, ka n na denbaya balo wa?»

31 Laban kan ko: «N ye nfen di i ma ka a kɛ i sara ri?»

Yakuba ka a jabi: «I kana foyi di nde ma, kɔni ni i ka ko kelen pe ɲin kɛ n yɛ, n di to yan ka i la saailu gbɛn ka alu kanda. 32 I ye diɲɛ, n ye wa i la kolofen bɛɛ kɔrɔsi bi. N wa kolofen finman mɛnilu yen, n di woilu bɔ a rɔ, a ni kolofen manɲɛɛnman. Woilu ri kɛ n sara ri. 33 Lon do natɔ, ni i ka n na kolofen kɔrɔsi i ri a lɔn ni n telenni wala n telenni tɛ. Ni i ka ba do yen n bolo, mɛn manɲɛɛnman tɛ, i ri a lɔn ko n da wo sonya ile ma. Ni i ka saa do yen n bolo, mɛn finni tɛ, i ri a lɔn ko n da wo sonya ile ma.» 34 Laban kan ko: «Ale le wo ri. I ka a fɔ ɲa mɛn ma, a ri kɛ wo ɲa ma.»

35 Wo lon kelen, Laban wara bakɔrɔn manɲɛɛnman ni bamuso manɲɛɛnman bɛɛ bɔ a la kolofenilu rɔ. Fen fen, ni gbɛ ye a rɔ, a ka wo bɛɛ bɔ alu rɔ. A ka saa finilu la woilu kan ka a bɛɛ karifa a dencɛilu la. 36 Alu ka tele sawa taama kɛ kolofen woilu ri ka alu mabɔ Yakuba la fewu! Yakuba tora Laban na kolofenilu gbɛnna ka alu lakanda.

37 Nba, Yakuba ka jiribolo kɛndɛ doilu tɛɛ jiri su sawa la, pepiliye, amande§, a ni pilatani. A ka jiribolo kɛndɛ woilu fara doilu bɔ alu ma ka jiribolo woilu manɲɛɛn. 38 A ka jiribolo kɛndɛ manɲɛɛnnin woilu bilabila bailu la jiminfen kɔndɔ, sa bailu wa na alu min diya, alu ri jiribolo manɲɛɛnnilu yen, baa bailu ye yɛlɛla i ɲɔɔn kan i min waati le. 39 Alu wa yɛlɛ i ɲɔɔn kan jiribolo woilu ɲɛ, alu ri den manɲɛɛnilu sɔrɔn.

40 Yakuba ka saamusoilu bɔ kolofen tɔilu rɔ, ka alu bila Laban na saa manɲɛɛnilu ni finmanilu ɲakɔrɔ, sa alu ri Laban na saa woilu yen. Wo rɔ, Yakuba la saa woilu ka den manɲɛɛnman ni den finmanilu sɔrɔn. Wo bolo ma, Yakuba ka kolofen kuru sɔrɔn a jɛrɛ yɛ. A ma sɔn a ta ni Laban ta ye basan.

41 Ni kolofen tɔlɔnninilu nara ka i min, Yakuba ri jiribolo manɲɛɛnilu bila jiminfen kɔndɔ alu ɲakɔrɔ. Wo rɔ, alu ri yɛlɛ i ɲɔɔn kan jiribolo dafɛ, 42 kɔni ni kolofen baraninilu nara ka i min, Yakuba tɛ jiribolo bila jiminfen kɔndɔ alu ɲakɔrɔ. Wo bolo ma, kolofen baranin denilu kɛra Laban ta ri, kɔni kolofen tɔlɔnni denilu kɛra Yakuba ta ri.

43 Nba, Yakuba kɛra fentii ri wo ɲa le ma. A ka kolofen misɛn siyaman sɔrɔn. A ka jɔnilu fanan sɔrɔn, a ni ɲɔɔmɛilu ni falilu.

31

Yakuba ka a dokon ka bɔ Laban wara

1 Laban dencɛilu tɛrɛ ye a fɔla ko: «Yakuba ra an fala nanfulu bɛɛ ta. A ra a jɛrɛ kɛ fentii ri wo rɔ an fa bolofen dɔ.» Wo kuma fɔra Yakuba yɛ. 2 Yakuba ka Laban nakɔrɔsi ka a yen ko Laban tɛrɛ ye a mirila a ma ɲa mɛn ma fɔlɔ, a tɛ a mirila a ma wo ɲa ma butun.

3 Lon do rɔ, Allabatala ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «I kɔseyi i fa so la, ka wa i badenmailu tɛma. N di to i fɛ.» 4 Wo rɔ, Yakuba ka kela di Rasɛli ni Leya ma ko alu ye na a tɛrɛn wula kɔndɔ, a la kolofen ye yɔrɔ mɛn. 5 Alu seni ye, Yakuba ka a fɔ alu yɛ ko: «N da a yen ai fa ɲa rɔ ko a tɛrɛ ye mirila n ma ɲa mɛn ma fɔlɔfɔlɔ, a tɛ mirila n ma wo ɲa ma butun, kɔni n fa Maari Alla ra to n fɛ. 6 Ai jɛrɛ ka a lɔn ko n da baara kɛ ai fa yɛ n fanka bɛɛ la. 7 Hali wo, ai fa ka n janfa, ka do bɔ n sara la ko tan, kɔni Alla ma sɔn a ye kojuu kɛ n na. 8 Ni ai fa ka a fɔ ko finman ni gbɛman ye kolofen mɛnilu rɔ, ko woilu ri kɛ n sara ri, nba, kolofen bɛɛ ra kɛ finman ni gbɛman di. Ni a ka a fɔ ko kolofen mɛnilu manɲɛɛnnin, ko woilu ri kɛ n ta ri, nba, kolofen bɛɛ ri manɲɛɛn. 9 Alla le ka ai fa la kolofenilu bɔ a bolo ka alu di nde ma.»

10 Yakuba ka a fɔ a musoilu yɛ ikɔ tuun ko: «Kolofen ye yɛlɛla i ɲɔɔn kan waati mɛn na, n sibora. N ka a yen sibo rɔ ko bakɔrɔn mɛnilu ye yɛlɛla bamusoilu kan, wo bɛɛ manɲɛɛnnin de. 11 Wo waati rɔ, Alla la mɛlɛka ka a fɔ n yɛ ko: ‹Yakuba.› N kan ko: ‹Naamun.› 12 A kan ko: ‹Bakɔrɔn mɛnilu ye yɛlɛla bamusoilu kan, i ye woilu kɔrɔsi. A bɛɛ manɲɛɛnnin de. A ye wo ɲa le ka a masɔrɔn Laban ka fen fen kɛ i la, n ka wo bɛɛ yen.› 13 A kan ko: ‹Alla le nde ri, mɛn ka a jɛrɛ yiraka i la Betɛli. I ka tulu kɛ kabakurun kan dinkira mɛn dɔ ka a kɛ tɔɔmasere ri, ka i dakan ta n yɛ. Nba, sisen, i wuli ka bɔ jamana ɲin dɔ, ka i kɔseyi i fa so la.›»

14 Rasɛli ni Leya ka a jabi: «An tɛ foyi sɔrɔnna yan an fa la cɛɛrɔ a la saya kɔrɔ. 15 An fa jɛrɛ tɛ an jatela foyi ri sisen fo siya gbɛrɛ mɔɔ. A ra an san, ka an furu fen bɛɛ damunun ka a ban.» 16 Alu kan ko: «Alla ra nanfulu mɛn bɛɛ mira an fa la ka a di i ma, an ta le wo bɛɛ ri, a ni an denilu. Nba, Alla ka mɛn fɔ i yɛ, i ye wo kɛ fasayi.»

17 Wo rɔ, Yakuba wulira ka a musoilu ni a denilu layɛlɛ ɲɔɔmɛilu kan, ka sila mira ka wa. 18 A ka a la kolofen bɛɛ bila a ɲɛ ka wa a fa Isiyaka wara, Kanaan jamana rɔ. A ka a la kolofenilu ni a bolofen bɛɛ ta, a tun ka fen fen sɔrɔn Padani Aramu.

19 Alu watɔla, Rasɛli ka a fa Laban na jooilu sonya ka wa alu ri a bolo. A ka woilu sonya a fa kɔ ma, baa Laban wani tɛrɛ a la saailu si mali diya.

20 Yakuba ka Aramu bɔnsɔn Laban janfa wo ɲa le ma. A ma a sara a la fo ka a dokon a ma ka wa. 21 A ka a bolofen bɛɛ ta ka a bori. A ka Efirati ba tɛɛ, ka wa Kiliyadi koyinkɛ jamana fan fɛ.

Laban ka Yakuba kɔsaran

22 Yakuba wa tele sawanan lon, a fɔra Laban yɛ ko Yakuba ra a bori.

23 Laban ka a badenmailu ladɛn ka wa Yakuba kɔ. Alu ka tele wɔrɔnwula kɛ a kɔsaranna. Alu ka Yakuba tɛrɛn Kiliyadi koyinkɛ yɔrɔ rɔ, 24 kɔni sani alu ye i ɲɔɔn yen, Alla ka a jɛrɛ yiraka Aramu bɔnsɔn Laban na sibo rɔ, ka a fɔ a yɛ ko: «Laban, i ye a kɛ koɲuma. I kana Yakuba danka, i kana duwawu kɛ a yɛ!»

25 Nba, Laban wara Yakuba tɛrɛn tumana mɛn na, Yakuba tun da a la faaninbonilu lɔ koyinkɛ do le kan. Laban ni a badenmailu ka alu la faaninbonilu lɔ Kiliyadi koyinkɛilu kɔrɔ. 26 Laban wara ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «I ka nfen de ko kɛ n na ɲin ten? I ra janfa don n ma ka n denmusoilu ta ikomin jɔn ye mirala kɛlɛ rɔ ɲa mɛn ma. 27 Nfenna i ka i dooko n ma ka i bori? I ma i sara n na fo ka n janfa. Ni wo tɛ, n tun di tolon ba kɛ i yɛ. An tun di sewa ka donkilila, ka dundun fɔ, ka kora fɔ ka i bilasila. 28 Hali ka n denmusoilu ni n mamarenilu kɔndɔn, i ma wo fɛrɛ di n ma. I na nfen nalonmaya ko kɛla ɲin di? 29 An ye yɔrɔ mɛn dɔ ɲin, a se ye n yɛ ka kojuu kɛ i la, kɔni su taminni, i fa Maari Alla kumara n yɛ sibo rɔ. A kan ko: ‹Laban, i ye a kɛ koɲuma. I kana Yakuba danka, i kana duwawu kɛ a yɛ.› 30 Nba, n ka a lɔn ko i kunfani ba le tɛrɛ ka wa i fa so la, kɔni nfenna i ka n na jooilu sonya?» 31 Yakuba ka Laban jabi: «N ka n bori ka a masɔrɔn n silanni tɛrɛ i ɲɛ. A tɛrɛ ye n kɔndɔ ko i ri i denmusoilu bɔ n bolo fanka la 32 kɔni i la jooilu ta fan fɛ, ni i ka woilu tɛrɛn mɔɔ mɛn bolo yan, wo tii ri faa de! An badenmailu siini yan ka kɛ an sereilu ri. Wa i ɲalankalan an na dinkira bɛɛ rɔ. Ni i ka i la fen do yen, i ye a ta.» Yakuba tun ma a lɔn ko Rasɛli le ka a fa Laban na jooilu sonya.

33 Laban wara a ɲalankalan Yakuba la faaninbon na, ka bɔ ye ka wa a ɲalankalan Leya la faaninbon na, ka bɔ ye ka wa a ɲalankalan jɔnmuso fila la faaninbonilu la. A ma fen si yen ye. A bɔra ye ka wa a ɲalankalan Rasɛli la faaninbon na. 34 Jaa, Rasɛli le tun ka a fa la jooilu dookoma ɲɔɔmɛ siifen kɔrɔ, ka a sii a kan. Laban ka a ɲalankalan fan bɛɛ rɔ bon na, kɔni a ma foyi yen. 35 Rasɛli ka a fɔ a yɛ ko: «N fa, i ri hakɛ to. N ye musoilu la landa karɔyen na bi. Wo rɔ, n ti se n wulila.» Laban ka a la jooilu ɲinin fan bɛɛ rɔ, kɔni a ma alu yen.

36 Wo rɔ, Yakuba jusu bɔra Laban kanma fo ka a kɛlɛ loo tɛrɛ ye a la. A ka a fɔ a yɛ ko: «I ra n kɔsaran ten nfenna? N ka kojuu su ɲuman de kɛ i la? N ka hakɛ su ɲuman ta i la? 37 Nba, i ra i ɲalankalan ka n bolofen bɛɛ mafɛnɛ sisen, i ka i la fen su ɲuman yen? I ka mɛn yen, wo labɔ an badenma bɛɛ ɲana yan, sa alu ri kititɛɛ an tɛma. 38 Nde ka san muwan kɛ i wara. I la saamusoilu ni i la bamusoilu fen fen kɔnɔ ma tiɲan. N ma i la saaji si mafaa ka a damun. 39 Wara wa mɛn mira ka wo faa, n tɛ wo yiraka i la. N jɛrɛ ri wo ɲɔɔn sara. Mɛn wa sonya su rɔ, a ni mɛn wa sonya tele rɔ, i ri a fɔ ko n ye wa wo ɲɔɔn ɲinin. 40 Tara gbara n na tele rɔ. Nɛnɛ ka n mira su rɔ. N ma se sunoola. 41 N ka san muwan kɛ i wara. N ka san tan ni naanin kɛ baarala i yɛ i denmuso fila ko kosɔn. N ka san wɔɔrɔ kɛ baarala ka kolofen doilu sɔrɔn, kɔni i ka do bɔ n sara la siɲa tan. 42 N benba Iburahima Maari Alla, n fa silanni Maari Alla mɛn yɛ kɔnin, ni wo tun ma kɛ n fɛ, sa i ra n bolokolon gbɛn a to, kɔni Alla ka n na tɔrɔya le yen. N ka baara mɛn kɛ, ale le ka wo lɔn. Wo le kosɔn, a ka kititɛɛ ile ni nde tɛ su taminni ɲin dɔ.»

43 Laban ka Yakuba jabi: «Muso ɲin ye n denmusoilu le ri. Alu den ye n mamaren de ri. Kolofen ɲin ye n na kolofen de ri. I ɲa yen fen fen na ɲin, n ta le wo bɛɛ ri, kɔni n ti se n denmusoilu ni n mamarenilu bɔla i bolo butun. 44 Wo rɔ, an ye bɛn kan kelen ma an ni i ɲɔɔn tɛma, sa sereya ri kɛ nde ni ile tɛma.»

45 Yakuba ka kabakurun do ta ka a lalɔ ka a kɛ tɔɔmasere ri. 46 A ka a fɔ a badenmailu yɛ ko: «Ai ye na kabakurun di.» Alu ka kabakurun ta ka a ton i ɲɔɔn kan. Wo kɛni, alu bɛɛ ka i ladɛn ka damunun kɛ kabakurun ton tɔrɔfɛ. 47 Laban ka kabakurun ton wo tɔɔ la ko Sekari Sahaduta. Yakuba ka a tɔɔ la ko Kalɛdi. 48 Laban kan ko: «Kabakurun ton mɛn ye sereya le ri nde ni ile tɛma bi.» Wo le kosɔn yɔrɔ wo tɔɔ lara ko Kalɛdi. 49 A ye kilila fanan ko Misipa, ka a masɔrɔn Laban ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «An wa fara, Allabatala ye an fila bɛɛ kɔrɔsi. 50 Ni i ka kojuu kɛ n denmusoilu la, ni i ka muso gbɛrɛilu ta, hali n ma ko lɔn a rɔ, Alla ɲa yen an fila bɛɛ la. I kana ɲina wo kɔ rɔ.»

51 Laban ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «I ɲa lɔ kabakurun ton ɲin dɔ, ka i ɲa lɔ kabakurun ɲin dɔ, n ka mɛn lɔ ka a kɛ tɔɔmasere ri. 52 Kabakurun ton ɲin di kɛ sereya ri. Kabakurun lɔni ɲin fanan di kɛ sereya ri. Wo rɔ, n kana tamin alu la ka wa i kɛlɛ. I fanan kana tamin alu la ka na n kɛlɛ. 53 I benba Iburahima ni n benba Nakɔri a ni alu failu Maari ri kititɛɛ nde ni ile tɛma.»

Yakuba ka a kali Alla la, a fa Isiyaka silanni mɛn yɛ. 54 Yakuba ka kolofen do faa ka Alla sɔ wo rɔ koyinkɛ kan ye, ka a janin ka a badenma bɛɛ kili ko alu ye na damunun kɛ. Alu ka damunun kɛ ka si koyinkɛ kan ye.

32

Yakuba ka kela lawa Esawu ma

1 Wo sɔɔma da la jona, Laban wulira ka a denmusoilu ni a mamarenilu kɔndɔn ka duwa alu yɛ, ka ban ka sila mira ka a kɔseyi a wara.

2 Yakuba ni a la mɔɔilu ka sila mira ka wa. Alu watɔla, Alla la mɛlɛka doilu nara bɛn Yakuba la. 3 A ka alu yen waati mɛn na, a kan ko: «Dinkira ɲin ye Alla la daa makɛ diya le ri.» Wo rɔ, a ka dinkira wo tɔɔ la ko Mahanimu.

4 Yakuba ka keladenilu lawa a ɲɛ a kɔrɔcɛ Esawu ma Seyiri la jamana rɔ, Edɔmu mara rɔ kɔnin. 5 A ka alu kelaya ko: «Ai ye wa a fɔ n tii Esawu yɛ ko a la jɔncɛ Yakuba kan ko n wani tɛrɛ Laban wara. Ko n tun da mɛn ye, kɔni sisen n da n kɔseyi. 6 Ko nisi ye n bolo, a ni fali, a ni saa, a ni ba, a ni jɔnilu. Ko n ye kela la wala a ma, sa n na ko ri diya n tii Esawu yɛ.» 7 Keladenilu wara kela wo fɔ Esawu yɛ. Alu ban mɛn kɛni kela fɔla, alu ka alu kɔseyi Yakuba ma ka a fɔ a yɛ ko: «An wara i kɔrɔcɛ Esawu tɛrɛn ye. A natɔ i labɛnna. Cɛ kɛmɛ naanin ye a bolo.»

8 Yakuba silanda kojuuya foo ka a kɔnɔ rakaliya. A ka a la mɔɔilu ratala ka alu kɛ kuru fila ri, ka a la saa a ni ba a ni nisi a ni ɲɔɔmɛilu fanan datala wo ɲa ma. 9 A tɛrɛ ye a mirila ko: «Ni Esawu nara be kuru kelen kan, a tɔ kelen di i bori ka bɔ a bolo.»

10 A ka Alla tara ko: «Ɛɛ Allabatala, n benba Iburahima ni n fa Isiyaka Maari, ile le ka a fɔ n yɛ ko n ye n kɔseyi n fa so la, ka wa n badenmailu tɛma. I kan ko i ri hɛrɛ kɛ n yɛ ye. 11 I la kaninteya ka bon nde ma. N ka Juridɛn ba tɛɛ fɔlɔman, foyi tɛrɛ tɛ n bolo, fo n na taama gbeleke dɔrɔn, kɔni bi, n na mɔɔilu ra siyaya kosɛbɛ, foo ka kɛ kuru fila ri. 12 I jaandi, i ye n bɔ n kɔrɔcɛ Esawu bolo. N silanni a ɲɛ. A kana na be n kan, ka n na denilu ni ie nailu faa. 13 I jɛrɛ le ka a fɔ ko i ri hɛrɛ kɛ n yɛ ka n bɔnsɔn siyaya iko kɔɔji kiɲɛ, mɔɔ tɛ wo mɛn dan lɔnna.»

14 Yakuba banda Alla matarala ka su si dinkira wo rɔ. A ka a la kolofen doilu ɲenematɔmɔn, ka alu sanba a kɔrɔcɛ Esawu ma. 15 A ka bamuso kɛmɛ fila ni bakɔrɔn muwan bɔ, ka saamuso kɛmɛ fila ni saaji muwan la woilu kan. 16 A ka ɲɔɔmɛmuso bisawa ni woilu sinmindenilu fanan bɔ. Ka la woilu bɛɛ kan, a ka nisimuso binaanin ni tora tan fanan bɔ, a ni falimuso muwan ni falicɛ tan. 17 A ka kolofen woilu kɛ kuru doilu ri, bɛɛ ni a ta. A ka kuru kelen kelenna bɛɛ karifa a la jɔn kelen kelenna la. A ka a fɔ alu yɛ ko: «Alu ye wa n ɲɛ, ka tɛɛ ladon kolofen kuruilu tɛma.» 18 A ka a fɔ jɔn fɔlɔ yɛ ko: «I wa n kɔrɔcɛ Esawu yen, a ri i maɲininka ko: ‹I tii ye yon di? I watɔ mi ten? Kolofen ɲinilu ye yon ta ri?› 19 A wa ɲininkali kɛ ten, i ye a jabi: ‹I la jɔncɛ Yakuba ta le. A ka alu lana ile le ma, ko ka a tii Esawu sanba. A jɛrɛ natɔ kɔ fɛ.›»

20 Yakuba ka kuma kelen wo fɔ jɔn filanan yɛ, a ni jɔn sawanan, a ni a tɔ bɛɛ, kolofen kuruilu karifani mɛnilu la. A ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai wa n kɔrɔcɛ Esawu yen, ai ye jabili kelen wo di a ma. 21 Ai ye a fɔ a yɛ fanan ko a la jɔncɛ Yakuba natɔ le ɲin di.» Yakuba ye a mirila ko: «Ni n ka a ladiya kolofenilu la fɔlɔ, a jusu ri suma. Wo rɔ, an wa an ɲɔɔn yen, n na ko ri diya a yɛ.» 22 Nba, Yakuba ka sanba fen woilu lawa a ɲɛ, kɔni ale jɛrɛ ka su si dinkira wo rɔ ye.

Yakuba ka sɛɛdon

23 Su kelen wo rɔ, Yakuba wulira. A ka a muso fila ni a la jɔnmuso fila, a ni a dencɛ tan ni kelen, natamin Jabɔki ba kɔma. 24 A ka alu latamin ba kɔ, ka ban ka a bolofenilu bɛɛ fanan natamin. 25 Yakuba kelen pe tora ba fan kelen wo fɛ. Su wo rɔ, cɛ do nara be Yakuba kan. Alu ka sɛɛdon foo ka kɛnɛ bɔ. 26 Cɛ wo ka a yen ko a ti na lasela Yakuba la waati mɛn na, a ka Yakuba gbasi a worokudu rɔ. Wo rɔ, Yakuba woro kolo mukara. 27 Cɛ kan ko: «I ye n bila. Kɛnɛ bɔtɔ le.» Yakuba ka a jabi: «N tɛ! Ni i ma baraka don n dɔ, n tɛ i bila fewu!» 28 Cɛ kan ko: «I tɔɔ di?» A ka a jabi: «N tɔɔ le Yakuba.» 29 Cɛ kan ko: «I tɔɔ tɛ wo ri butun. I tɔɔ le sisen ko Isirayɛli, ka a masɔrɔn i ni Alla ra sɛɛdon, i ni mɔɔilu ra sɛɛdon, wo bɛɛ rɔ fanka ye i bolo.»

30 Yakuba ka a fɔ a yɛ ko: «I jaandi, i tɔɔ fɔ n yɛ.» Cɛ kan ko: «Nfenna i ye n tɔɔ maɲininkala?» A ka baraka don Yakuba la ko rɔ. 31 Yakuba ka wo dinkira tɔɔ la ko Penuyɛli. Wo kɔrɔ le ko: «N da Alla yen ɲa ni ɲa, kɔni n ma faa.»

32 Yakuba bɔra Penuyɛli telebɔ waati. A tɛrɛ ye taamala ka jii a sen kelen ma ka a masɔrɔn a sen da muka. 33 Nba, Yakuba gbasira a worokudu le rɔ wo ɲa le ma. Wo le ka a kɛ, Isirayɛlika tɛ kolofen worokudu fasa damunna, haan bi.

33

Yakuba ni Esawu ka i ɲɔɔn bɛn

1 Nba, Yakuba ka a ɲa lɔ ka Esawu natɔla yen. Cɛ mɔɔ kɛmɛ naanin ye a kɔfɛ. Wo rɔ, Yakuba ka a denilu ratala Rasɛli ni Leya tɛma, a ni jɔnmuso fila tɛma, bɛɛ ni a na. 2 A ka jɔnmusoilu ni alu den bila ɲɛ fɛ, ka Leya ni a denilu tuun woilu la, ka Rasɛli ni Yusufu bila kɔ fɛ. 3 A jɛrɛ taminda ɲɛ fɛ. A wara ka i majii bakɛ siɲa wɔrɔnwula, ka i madon a kɔrɔcɛ Esawu la. 4 Esawu ka i bori ka na a labɛn. A ka a to a kan ka a sunbu. Alu fila bɛɛ kasira. 5 Esawu ka a ɲa lɔ ka Yakuba musoilu ni a denilu yen. A kan ko: «Mɛnilu nani i fɛ ɲin di, yon de woilu ri?» Yakuba kan ko: «N tii, Alla kininkininda n ma ka den mɛnilu di n ma, woilu le ten.»

6 Jɔnmusoilu ni alu deni ka ai madon ka ai majii ka a fo. 7 Leya ni a denilu fanan nara ka alu majii. A laban, Rasɛli ni Yusufu nara ka alu majii.

8 Esawu ka Yakuba maɲininka ko: «N bɛnda kolofen kuru siyaman di. Wo kɔrɔ ye nfen di?» Yakuba ka a jabi: «N tii, n ka alu lawa i ma, kosa n na ko ri diya i yɛ.» 9 Esawu kan ko: «N doo, fen siyaman ye nde fanan bolo. I bolofenilu ye to i bolo.» 10 Kɔni Yakuba kan ko: «I jaandi. Ni n na ko ra diya i yɛ, i ye woilu mira. N ɲa la i kan sisen, wo le iko n da n ɲa la Alla kan ka a masɔrɔn i ra n damira koɲuma. 11 I jaandi. N ka i sanba fen mɛnilu la, i sabari ka woilu mira. Alla ra kininkinin n ma. N bolofen ka siya, n dɛsɛni tɛ foyi la.» Yakuba ka wo magbɛlɛya kosɛbɛ foo Esawu diɲɛra wo ma.

12 Esawu ka a fɔ a yɛ ko: «An ye wa. N di wa i malɔ.» 13 Yakuba ka a jabi: «N tii, i jɛrɛ ka a lɔn ko denilu la ko ka gbɛlɛn. Fanka tɛ alu la. Kolofenilu ni alu sinmindenilu ye n bolo fanan. N kana ɲina woilu kɔ. Ni n ka taama lakaliya tele kelen kɔrɔ dɔrɔn, wo tɛ bɛn. Kolofenilu ri faa. 14 N tii, i ye wa n ɲɛ sisen. N di wa dooni dooni, ka bɛn kolofenilu ni denilu taama ɲa ma. N di i tɛrɛn Seyiri la jamana rɔ.» 15 Esawu kan ko: «Ale le wo ri. N na mɔɔ doilu ri to n kɔ ka i malɔ.» Yakuba kan ko: «N tii, i kana i jɛrɛ tɔrɔ butun. Ni n diyara i yɛ, wo ri n wasa.»

16 Wo rɔ, Esawu ka sila mira wo lon kelen ka wa Seyiri la jamana rɔ.

17 Kɔni Yakuba wara Sukɔti. A ka a la bon lɔ ye, ka gba lɔ a la kolofenilu yɛ. Wo le kosɔn, alu ka dinkira wo tɔɔ la ko Sukɔti.

Yakuba sera Sikɛmu so kɔndɔ

18 Yakuba bɔra Padani Aramu ka wa. A ɲuma donda Sikɛmu so kɔndɔ, mɛn ye Kanaan jamana rɔ. A seni ye, a ka a la faaninbon lɔ so kɔkan. 19 A la faaninbon lɔni dinkira mɛn, a ka wo dinkira san Sikɛmu fa Hamɔri bɔnsɔn de ma. A ka a san wodigbɛ kɛmɛ le la. 20 A ka Alla saraka bɔ diya lɔ dinkira wo rɔ, ka wo tɔɔ la ko Alla ye Isirayɛli Maari le ri.

34

Dina ni Sikɛmu la ko

1 Nba, Leya ka denmuso mɛn sɔrɔn Yakuba yɛ, wo tɔɔ le tɛrɛ ko Dina. Lon do rɔ, Dina wara bɔ diya sunkurunilu fɛ so kɔndɔ. 2 Kanberen do tɛrɛ ye, mɛn tɔɔ ko Sikɛmu. Wo fa le Hifika Hamɔri ri, mɛn ye jamanatiiya la. Sikɛmu ka Dina yen waati mɛn na, a ka a mira fanka la ka a la a fɛ ka a ratiɲan.

3 Yakuba denmuso Dina diyara Sikɛmu yɛ kosɛbɛ. A ka a kanin. Wo rɔ, Sikɛmu kumara a yɛ koɲuma, kosa a la ko ri diya sunkurun yɛ. 4 Sikɛmu ka a fɔ a fa Hamɔri yɛ ko: «I ye sunkurun ɲin furu n yɛ.»

5 A fɔra Yakuba yɛ ko Sikɛmu ra a denmuso ratiɲan. Wo tuma, a dencɛilu ye kolofen dafɛ wula kɔndɔ. Wo rɔ, Yakuba ma foyi fɔ fo ka alu makɔnɔ.

6 Sikɛmu fa Hamɔri nara bɔ Yakuba fɛ, ka na kuma a yɛ. 7 Yakuba dencɛilu nara ka bɔ wula kɔndɔ. A fɔra alu yɛ tuma mɛn na ko Sikɛmu ra alu doomuso ratiɲan, alu dunyara ka mɔnɛ kojuuya, baa Sikɛmu na mɛn kɛla, kojuu ba le wo ri Isirayɛli la mɔɔilu wara. Mɔɔ tɛ wo kɛla muumɛ! 8 Hamɔri ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «I denmuso duman n dencɛ Sikɛmu yɛ kosɛbɛ. N ye ai madiyala, ai ye a di n ma, a ye kɛ a muso ri. 9 An ye kɛ furuɲɔɔnmailu ri. Ai ye ai denmusoilu di an ma. An fanan di an denmusoilu di ai ma. 10 Ai di to an fɛ an wara yan. Jamana bɛɛ labilani ai yɛ. Ai ye i sii yan ka a julaya kɛ. Ai ye duu san ka a kɛ ai ta ri.»

11 Sikɛmu ka a fɔ Dina fa ni a kɔrɔcɛilu yɛ ko: «Ai jaandi, ai ye hina n na. Ai ye diɲɛ n yɛ. Ai wa fen fen ɲinin n fɛ, n di wo bɔ ka a di ai ma. 12 Ai ye furu nanfulu ba ni wodi siyaman fɔ. N di wo bɛɛ bɔ ikomin ai ka a fɔ ɲa mɛn ma, sa ai ri denmuso di n ma ka a kɛ n muso ri.»

13 Ikomin Sikɛmu tun da ban alu doomuso ratiɲanna, Yakuba dencɛilu ka Sikɛmu ni a fa Hamɔri jabi janfa kuma la. 14 Alu kan ko: «Ka an doomuso di kojiibali ma, wo tɛ bɛn. Maloya ko ba le wo ri an wara. 15 An tɛ sɔn wo ma foo ai cɛman bɛɛ ye a wara foo wo bɛɛ wa faaninta kɛ ikomin an bɛɛ faaninta kɛni ɲa mɛn ma. 16 Ni wo kɛra, an di an denmusoilu di ai ma. An fanan di ai denmusoilu furu. An di an sii ai tɛma yan ka kɛ mɔɔ kelen di. 17 Ni ai kɔnin ma sɔn faaninta kɛ ko ma, an di an denmuso mira ka wa a ri.»

18 Kuma wo diyara Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu yɛ. 19 Sikɛmu bɔra ye i kɔrɔ ka wa ko wo rabɛn, baa Yakuba denmuso duman a yɛ kosɛbɛ. Sikɛmu wo bonyani tɛrɛ ka tamin mɔɔ bɛɛ kan a fa wara. 20 Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu wara ladɛn diya so donda la ka kuma so kɔndɔ mɔɔilu yɛ. 21 Alu kan ko: «Mɔɔ mɛn ye an duɲɔɔnilu le ri. An ye diɲɛ alu ye to an na jamana kɔndɔ ka julaya kɛ an na jamana rɔ, baa an na jamana ka bon, an bɛɛ ri kun a kɔndɔ. An di alu denmusoilu furu ka an denmusoilu di alu ma. 22 Kɔni ko do ye an tɛma. Ni cɛ bɛɛ ma sɔn ka faaninta kɛ, iko alu bɛɛ faaninta kɛni ɲa mɛn ma, alu tɛ sɔn ka alu sii an tɛma ka an kɛ mɔɔ kelen di. 23 Ni alu ka alu sii an tɛma yan, alu la kolofen ni alu bolofen bɛɛ tɛ kɛ an ta ri wa? An ye sɔn faaninta kɛ ko wo ma, sa alu ri to an tɛma yan.»

24 So kɔndɔ mɔɔilu bɛɛ sɔnda Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu la kuma wo ma. Wo rɔ, cɛ mɛnilu tɛrɛ ye so kɔndɔ, wo bɛɛ faanintara.

25 Nba, alu la faaninta kɛ tele sawana lon, ka dimin to alu kan, Yakuba dencɛ fila, Simeyɔn ni Lebi kɔnin, mɛnilu ni Dina ye fa kelen ni na kelen na, woilu ka alu la fanmuruilu ta ka na be so kɔndɔ mɔɔilu kan, mɔɔilu mɛn hankili tɛ kɛlɛ wo ma. Alu nara don so kɔndɔ mɔɔilu ɲɛnama, ka cɛilu bɛɛ faa. 26 Alu ka Hamɔri ni a dencɛ Sikɛmu fanan faa, ka alu doomuso Dina ta Sikɛmu la bon na ka wa a ri.

27 Yakuba dencɛ tɔilu nara fureilu lani tɛrɛn ye tuma mɛn na, alu ka so kɔndɔ mɔɔilu bolofen bɛɛ ta, ka a masɔrɔn Sikɛmu ka alu doomuso ratiɲan. 28 Alu ka saa ni ba ni nisi ni falilu ta. Alu ka fen mɛnilu yen so kɔndɔ a ni sɛnɛilu rɔ, alu ka wo bɛɛ ta. 29 Alu ka nanfulu bɛɛ mira, ka musoilu ni denilu bɛɛ mira. Fen fen tɛrɛ ye bon na so kɔndɔ, alu wara wo bɛɛ ri.

30 Yakuba ka a fɔ Simeyɔn ni Lebi yɛ ko: «Ai ka mɛn kɛ ɲin di, wo ri kɛ ko ba ri n kun na. Ai ra n gboya yan mɔɔilu yɛ, Kanaan bɔnsɔn ni Feresikailu kɔnin. N na mɔɔilu ma siya. Ni yan mɔɔilu ka alu ladɛn ka be an kan, n ni n na denbaya bɛɛ ri faa.» 31 Alu ka a jabi: «A ka an doomuso jate iko sunkurunba. Wo bɛnni wa?»

35

Yakuba wara Betɛli

1 Lon do rɔ, Alla ka a fɔ Yakuba yɛ ko: «I ye wa i sii Betɛli. I wa se ye, i ye saraka bɔ diya do lɔ Alla yɛ, mɛn ka a jɛrɛ yiraka i la wo lon ka a tɛrɛn i boritɔ i kɔrɔcɛ Esawu kɔrɔ.»

2 Wo rɔ, Yakuba ka a fɔ a la denbaya ni a la mɔɔilu bɛɛ yɛ ko: «Joo mɛnilu ye ai bolo, ai ye wo bɛɛ lafili. Ai ye ai jɛrɛ sɛniya, ka ai la faanin sɛnimanilu bila ai kan na. 3 An bɔtɔ yan ka wa Betɛli. N watɔ saraka bɔ diya do lɔla Alla yɛ ye, mɛn ka n na tarali lamɛn ka n dɛmɛn n na tɔrɔya waati rɔ. A ra to n fɛ n na taama bɛɛ rɔ.»

4 Joo mɛnilu tɛrɛ ye alu bolo, alu nara wo bɛɛ di Yakuba ma, a ni tololafen mɛnilu tɛrɛ ye alu tolo la. Yakuba ka denka sen jiriju do kɔrɔ Sikɛmu so dafɛ, ka wo fen bɛɛ dokon. 5 Alu wulira ka wa tuma mɛn na, Alla ka silan ba bila ye mɔɔilu la so bɛɛ kɔndɔ. Wo le ka a kɛ, mɔɔ si ma bɔ ka bila Yakuba ni a dencɛilu kɔ.

6 Yakuba ni a la mɔɔilu sera Lusi, so mɛn tɔɔ bi ko Betɛli. Wo ye Kanaan de rɔ. 7 Yakuba ka saraka bɔ diya lɔ Alla yɛ ye, ka a tɔɔ la ko Betɛli, baa a ka a bori a kɔrɔcɛ Esawu ɲɛ tuma mɛn na, Alla ka a jɛrɛ yiraka a la dinkira wo le rɔ.

8 Wo tuma, Debora sara, mɛn tun ka Rebeka lamɔ. Alu ka wo suu don jiriju do kɔrɔ Betɛli so dafɛ, ka jiri wo tɔɔ la ko An Ye Kasila Jiri Ɲin Kɔrɔ.

9 Yakuba nara Betɛli ka bɔ Padani Aramu tuma mɛn na, Alla ka a jɛrɛ yiraka a la ikɔ tuunni, ka kuma ka baraka don a la ko rɔ. 10 Alla ka a fɔ a yɛ ko: «I tɔɔ le tɛrɛ ko Yakuba, kɔni i tɔɔ tɛ ten butun ko Yakuba. I tɔɔ le sisen ko Isirayɛli.» Alla ka a tɔɔ la ko Isirayɛli wo ɲa le ma. 11 Alla ka a fɔ a yɛ ikɔ tuunni ko: «Alla Sebɛɛtii le nde ri. I ye jiri ka siyaya. Jamana siyaman di bɔ i rɔ. I bɔnsɔn doilu ri kɛ mansailu ri. 12 N ka duu mɛn di Iburahima ni Isiyaka ma, n di wo di i ma. I bɔnsɔn mɛnilu natɔ i kɔ, n di a di woilu fanan ma.»

13 Alla kumara Yakuba yɛ dinkira mɛn na, a wara. 14 Yakuba ka tɔɔmasere kabakurun do lɔ dinkira wo rɔ, Alla kumara a yɛ dinkira mɛn dɔ kɔnin. A ka rɛsɛnji labɔn kabakurun wo kan, ka Alla sɔ wo rɔ. A ka tulu fanan nabɔn a kan. 15 Alla kumara a yɛ dinkira mɛn na, Yakuba ka wo dinkira tɔɔ la ko Betɛli.

Rasɛli la saya ko

16 Alu bɔra Betɛli ka wa. Alu tun ma sudunya Efirata la tuma mɛn na, Rasɛli moyi lon sera. A la tin gbɛlɛyara kosɛbɛ. 17 A ye tin kan tuma mɛn na, tinkɔrɔsilali ka a fɔ a yɛ ko: «I kana silan, i ra dencɛ kura sɔrɔn.»

18 Kɔni Rasɛli ma bɔ a rɔ. A satɔla ka a den tɔɔ la ko Bɛnoni*. A sanin kɔrɔ, Yakuba ka den tɔɔ la ko Bɛniyaminu†.

19 Nba, Rasɛli sara. Alu ka a suu don Efirata sila da la. Efirata wo tɔɔ le bi ko Bɛtilɛhɛmu. 20 Yakuba ka tɔɔmasere kabakurun do lɔ Rasɛli kaburu kan. Kabakurun wo lɔni ye haan bi.

Yakuba dencɛilu

21 Isirayɛli ni a la mɔɔilu bɔra ye ka wa ai la faaninbonilu lɔ Mikidali Edɛri kɔma.

22 Ai siini ye tuma mɛn na, Rubɛn ka i la Bilaha fɛ, mɛn ye a fa Isirayɛli muso do ri. Rubɛn ka mɛn kɛ, wo fɔra a fa Isirayɛli yɛ.

Yakuba dencɛilu tɛrɛ mɔɔ tan ni fila le ri. 23 Leya ka Rubɛn de fɔlɔ sɔrɔn, ka Simeyɔn tuun wo la, ka Lebi tuun wo la, ka Yahuda tuun wo la, ka Isakari tuun wo la, ka Sabulɔn tuun wo la. Rubɛn tɛrɛ Yakuba den fɔlɔ le ri. 24 Rasɛli dencɛilu tɛrɛ ye Yusufu ni Bɛniyaminu ri. 25 Rasɛli la jɔnmuso Bilaha ka Daan ni Nefitali sɔrɔn. 26 Leya la jɔnmuso Silipa ka Kadi ni Asɛri sɔrɔn. Nba, woilu le Yakuba dencɛilu le ri, a musoilu ka mɛn sɔrɔn a yɛ Padani Aramu.

Isiyaka la saya ko

27 Nba, Yakuba sera a fa Isiyaka wara Mamere, Kiriyati Ariba so da la. Bi, mɔɔilu ye a fɔla Kiriyati Ariba le ma ko Heburɔn. Iburahima siini tɛrɛ dinkira wo le rɔ. Isiyaka fanan siini tɛrɛ ye le. 28 Isiyaka sɔrɔn ka san kɛmɛ ni san biseyin bɔ tuma mɛn na, 29 a sara ka la a benbailu kan. A kɔrɔra ka a la kɔrɔya diya bɔ. A dencɛ fila Esawu ni Yakuba ka a suu don.

36

Esawu ka i mabɔ Yakuba la

1 Esawu bɔnsɔn de ɲin di. Mɔɔilu ye a fɔla Esawu le ma ko Edɔmu. 2 Esawu ka Kanaan bɔnsɔn sunkurun doilu furu. Do tɔɔ ko Ada, mɛn tɛrɛ Hɛtika Elɔn denmuso le ri. Do fanan tɔɔ ko Olibama, mɛn tɛrɛ Ana denmuso le ri. A benba tɛrɛ Hifi do le ri, mɛn tɔɔ ko Sibeyɔn. 3 Esawu ka Basimati fanan furu, Isumayila denmuso kɔnin. Basimati kɔrɔcɛ tɔɔ ko Nebayɔti.

4 Ada ka Elifasi sɔrɔn Esawu yɛ. Basimati ka Rewɛli sɔrɔn a yɛ. 5 Olibama ka Jɛsi ni Jalamu ni Kore sɔrɔn. Esawu dencɛilu le woilu ri, a musoilu ka mɛnilu sɔrɔn a yɛ Kanaan jamana rɔ.

6 Nba, lon do rɔ, Esawu wara jamana gbɛrɛ rɔ ka a mabɔ a doocɛ Yakuba la. A ka a musoilu ta, a ni a dencɛilu ni a denmusoilu a ni a la mɔɔ tɔilu bɛɛ. A ka a la kolofen ni a bolofen fanan bɛɛ ta, a tun ka mɛn bɛɛ sɔrɔn Kanaan jamana rɔ. A ka wo bɛɛ mira ka wa yɔrɔ gbɛrɛ rɔ, 7 baa a ni a doocɛ Yakuba bolofenilu ka siya tɛrɛ kosɛbɛ. Wo kɛra sababu ri alu fila ma se tola i ɲɔɔn kan yɔrɔ kelen dɔ. Alu siini tɛrɛ jamana mɛn dɔ, wo dooman tɛrɛ alu fila bolo ka a masɔrɔn alu la kolofenilu wara kojuuya. 8 Wo rɔ, Esawu bɔra ye ka wa i sii koyinkɛma yɔrɔ do rɔ, Seyiri la jamana rɔ. Mɔɔilu ye a fɔla Esawu ma ko Edɔmu.

9 Esawu le kɛra Edɔmu bɔnsɔn bɛɛ benba ri, mɛnilu siini Seyiri la koyinkɛma jamana rɔ. A bɔnsɔn de ɲin di. 10 Esawu dencɛilu le ten: Elifasi, Esawu muso Ada dencɛ. Rewɛli, Esawu muso Basimati dencɛ.

11 Esawu dencɛ Elifasi dencɛilu le ten: Teman, Omar, Sefo, Katamu a ni Kenasi.

12 Esawu dencɛ Elifasi ka jɔnmuso do fanan ta. Wo tɔɔ ko Tima. Ale le ka Amalɛki sɔrɔn a yɛ. Esawu muso Ada bɔnsɔn de woilu ri.

13 Esawu dencɛ Rewɛli dencɛilu le ten: Nahati ni Seraki ni Sama ni Misa ri. Esawu muso Basimati bɔnsɔn de woilu ri. 14 Esawu muso Olibama, wo tɛrɛ Ana denmuso le ri. A benba tɛrɛ Sibeyɔn de ri. Olibama ka dencɛ mɛnilu sɔrɔn Esawu yɛ, woilu le tɛrɛ Jɛsi ni Jalamu ni Kore ri.

15 Nba, mɛnilu kɛra kabilabatii ri Esawu bɔnsɔn dɔ, woilu le ten. A dencɛ fɔlɔ Elifasi dencɛ woilu rɔ, mɛnilu kɛra kabilatii ri, woilu le ten: Teman, Omar, Sefo, Kenasi, 16 Kore, Katamu a ni Amalɛki. Kabilatii mɛnilu bɔra Elifasi rɔ Edɔmu bɔnsɔn na jamana rɔ, woilu le le tɛrɛ ɲin di. Esawu la muso Ada bɔnsɔn de woilu ri.

17 Esawu dencɛ Rewɛli dencɛ mɛnilu kɛra kabilabatii ri, woilu le ten: Nahati, Seraki, Sama a ni Misa. Kabilatii mɛnilu bɔra Rewɛli rɔ Edɔmu bɔnsɔn na jamana rɔ, woilu le tɛrɛ ɲin di. Esawu muso Basimati bɔnsɔn de woilu ri.

18 Esawu muso Olibama dencɛ mɛnilu kɛra kabilabatii ri, woilu le ten: Jɛsi, Jalamu a ni Kore. Esawu muso Olibama dencɛ mɛnilu kɛra kabilatii ri, woilu le tɛrɛ ɲin di. Olibama tɛrɛ Ana denmuso le ri.

19 Nba, woilu le Esawu dencɛ ri, a ni kabilatii. Edɔmu bɔnsɔn de woilu ri.

Seyiri dencɛilu

20 Nba, Esawu ka Hori Seyiri dencɛilu mɛnilu tɛrɛn Edɔmu bɔnsɔn na jamana rɔ, woilu le ten Lotan, Sobali, Sibeyɔn, Ana, 21 Disɔn, Esɛri a ni Disan. Seyiri dencɛilu le woilu ri, mɛnilu kɛra Horilu la kabilabatii ri Edɔmu bɔnsɔn na jamana rɔ. 22 Lotan dencɛilu le tɛrɛ Hori ni Hɛman ri. Lotan doomuso le tɛrɛ Tima ri. 23 Sobali dencɛilu le ten: Aliban, Manahati, Ebali, Sefo a ni Onamu. 24 Sibeyɔn dencɛilu le tɛrɛ Aja ni Ana ri. Ana wo tɛrɛ ye a fa la falilu gbɛnna tuma mɛn na, ale le fɔlɔfɔlɔ ka ji kaliman yen bɔ duu rɔ wula kɔndɔ ye. 25 Ana dencɛ le tɛrɛ Disɔn di. A denmuso tɛrɛ Olibama ri. 26 Disɔn dencɛilu le ten: Hɛmɛdan, Esiban, Itiran a ni Keran. 27 Esɛri dencɛilu le tɛrɛ Bilan ni Saban ni Akan di. 28 Disan dencɛilu le tɛrɛ Usi ni Aran di.

29 Nba, Horilu la kabilabatii le ten: Lotan, Sobali, Sibeyɔn, Ana, 30 Disɔn, Esɛri a ni Disan. Mɛnilu kɛra Horilu la kabilabatii ri Seyiri la jamana rɔ, woilu le tɛrɛ ɲin di.

Edɔmu mansailu

31 Sani mansa ye a sii Isirayɛlika kun na, mansa mɛnilu tɛrɛ ye mansaya la Edɔmu bɔnsɔn na jamana rɔ, woilu le ɲin di. 32 Beyɔri dencɛ Bela kɛra mansa ri Edɔmu bɔnsɔn na jamana kun na. A siini tɛrɛ so mɛn na, wo le tɔɔ ko Dinhaba. 33 Bela sani, Seraki dencɛ Jobabu kɛra mansa ri a nɔ rɔ. Wo siini tɛrɛ so mɛn na, wo le tɔɔ ko Bɔsira. 34 Jobabu sani, Usamu siira mansaya la a nɔ rɔ. Ale bɔra Temanka jamana le rɔ. 35 Usamu sani, Bedadi dencɛ Hadari siira mansaya la a nɔ rɔ. Wo le ka Madiyan bɔnsɔn kɛlɛ Mowabu bɔnsɔn na jamana rɔ ka se alu la. A siini tɛrɛ so mɛn na, wo le tɔɔ ko Abiti. 36 Hadari sani, Samula siira mansaya la a nɔ rɔ. Ale bɔni Masirekan de. 37 Samula sani, Sawuli le kɛra mansa ri a nɔ rɔ. Wo bɔra Rehoboti, mɛn ye ba da la. 38 Sawuli sani, Akibori dencɛ Bahali Hanani siira mansaya la a nɔ rɔ. 39 Akibori dencɛ Bahali Hanani sani, Hadari siira mansaya la a nɔ rɔ. Ale siini tɛrɛ so mɛn na, wo le tɔɔ ko Pawu. A muso tɔɔ le ko Matabɛli. Matabɛli tɛrɛ Matiredi denmuso le ri. A benba le tɛrɛ Masabu le ri.

40 Nba, kabilabatii mɛnilu bɔra Esawu denilu rɔ, woilu tɔɔ le ɲin di, a bɛɛ ni a la mɔɔilu, a bɛɛ ni a la duu. Alu tɔɔ le ten: Tima, Aliba, Jetɛti, 41 Olibama, Ela, Pinon, 42 Kenasi, Teman, Misari, 43 Madiyɛli a ni Iramu. Woilu le kɛra kabilabatii ri Edɔmu bɔnsɔn na jamana rɔ, a bɛɛ ni a la duu. Esawu le kɛra Edɔmu bɔnsɔn bɛɛ benba ri.

37

Yusufu la siboilu kan

1 Nba, Yakuba ka i sii Kanaan jamana rɔ, a fa siini tɛrɛ dinkira mɛn dɔ kɔnin. 2 Yakuba dencɛilu la ko le ɲin di.

Yusufu sɔrɔn ka san tan ni wɔrɔnwula bɔ tuma mɛn na, a tɛrɛ ye saai ni bailu gbɛnna a kɔrɔcɛilu fɛ. A tɛrɛ ye a fa la jɔnmusoilu Bilaha ni Silipa dencɛilu dɛmɛnna. Dencɛ woilu tɛrɛ ye ko bɛnbali mɛnilu kɛla la, Yusufu tɛrɛ ye wo bɛɛ ɲafɔla a fa yɛ.

3 Yusufu duman tɛrɛ Isirayɛli yɛ ka tamin a den tɔ bɛɛ la ka a masɔrɔn a ka Yusufu sɔrɔn a la cɛmɔɔbaya waati le rɔ. Wo rɔ, Yakuba ka durukiba ɲuma manɲɛɛnman do di Yusufu ma. 4 Yusufu kɔrɔcɛilu ka a yen ko a duman alu fa yɛ ka tamin alu tɔ bɛɛ la. Wo rɔ, Yusufu gboyara alu yɛ foo alu ka alu ban kuma ɲuma fɔla a yɛ.

5 Lon do rɔ, Yusufu sibora. A ka wo ɲafɔ a kɔrɔcɛilu yɛ tuma mɛn na, do lara a la gboyaɲɛ kan. 6 A ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai ye i tolo malɔ n na sibo kan na! 7 N sibora an bɛɛ ye sɛnɛ rɔ. An tɛrɛ ye suman kala ka a lasidi. Wo yɔrɔni bɛɛ, n ta sumansidi ka i wuli ka i lɔ. Ai la sumansidilu nara n ta laminin ka i majii a kɔrɔ.» 8 A kɔrɔcɛilu ka a jabi: «A ye di? A loo ye i la ka i sii an kun na ka kɛ an na mansa ri wa?» A gboyara alu yɛ ikɔ tuunni ka tamin fɔlɔman na a la sibo ni a la kumailu kosɔn.

9 Yusufu sibora ikɔ. A ka wo fanan ɲafɔ a kɔrɔcɛilu yɛ. A kan ko: «Ai la tolo malɔ n na. N da sibo ikɔ tuun. N ka tele yen a ni karo ni lolo tan ni kelen. Wo bɛɛ ka i majii n kɔrɔ.»

10 A ka sibo ɲafɔ a fa ni a kɔrɔcɛilu yɛ tuma mɛn na, a fa jamanda a ma ko: «Sibo su ɲuman de wo ri? I ye a fɛ nde ni i na ni i kɔrɔcɛilu bɛɛ ye na an majii i kɔrɔ wa?» 11 A la ko ɲangboya ka a kɔrɔcɛilu mira, kɔni a fa tɛrɛ ye i mirila sibo wo ma waati bɛɛ rɔ.

Yusufu kɔrɔcɛilu ka a san

12 Nba, lon do rɔ Yusufu kɔrɔcɛilu wara alu fa la kolofenilu gbɛn diya Sikɛmu. 13 Isirayɛli ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «I kɔrɔcɛilu ra wa kolofenilu gbɛn diya Sikɛmu. N ye a fɛ i ye wa bɔ ye.» Yusufu kan ko: «Ale le wo ri.»

14 Yakuba ka a fɔ a yɛ ko: «Wa bɔ alu fɛ. Ni alu kɛndɛ, ni ko tɛ kolofenilu fanan na, i ye na wo fɔ n yɛ.» Wo rɔ, a ka Yusufu lawa ka bɔ Heburɔn kɛnɛgbɛ rɔ.

A se mɛn kɛni Sikɛmu, 15 a tɛrɛ ye a mataamala wula kɔndɔ. Cɛ do ka a tɛrɛn ye ka a maɲininka ko: «I ye nfen ɲininna?» 16 Yusufu kan ko: «N ye n kɔrɔcɛilu le ɲininna. Alu ye kolofenilu gbɛnna. I ka alu diya lɔn wa?» 17 Cɛ kan ko: «Alu ra bɔ yan. N ka alu kan mɛn ko alu watɔ Dotan.» Yusufu bɔra ye ka wa alu kɔ. A ka alu tɛrɛn Dotan. 18 A kɔrɔcɛilu ka a natɔla yen foo yɔrɔ jan. Sani a ye se alu ma, a kɔrɔcɛilu ka janfa don a ma ko alu ri a faa. 19 Alu ka a fɔ i ɲɔɔn yɛ ko: «Ai ɲa lɔ, sibotii wo natɔ la le ten! 20 An ye an wuli ka a faa. An ye a lafili kɔlɔn jaran kɔndɔ ka a fɔ ko wara juu le ka a faa ka a damun. A la sibo ri kɛ mɛn di wo rɔ, an di wo yen.»

21 Rubɛn ka kuma wo mɛn tuma mɛn na, a loo tɛrɛ ye a la ka Yusufu kisi alu ma. A kan ko: «An kana a faa. 22 Ai kana a jeli labɔ. Ai ye a lafili kɔlɔn jaran ɲin kɔndɔ wula kɔndɔ yan, ai kana ko kɛ a la.» Rubɛn ka wo fɔ kosa a ri wa alu kɔfɛ ka Yusufu layɛlɛ kɔlɔn dɔ ka wa a di a fa ma.

23 Nba, Yusufu se mɛn kɛni alu ma, alu ka a la durukiba ɲuma manɲɛɛnman wo bɔ a kan na. 24 Alu ka a mira ka a lafili kɔlɔn do kɔndɔ. Kɔlɔn wo jani le tɛrɛ, ji tun tɛ a kɔndɔ. 25 Alu siini tɛrɛ damununna tuma mɛn na, alu ka alu ɲa lɔ ka jula doilu tamintɔla la yen. Woilu tɛrɛ ye Isumayila bɔnsɔn de ri. Alu bɔtɔ Kiliyadi ka wa Misiran. Wusulan ni tulu suma duman ni latikɔlɔn tɛrɛ ye alu la ɲɔɔmɛilu la donin dɔ.

26 Yahuda ka a fɔ a badenmailu yɛ ko: «Ni an ka an doocɛ faa ka a dokon, an di tɔnɔ su ɲuman sɔrɔn wo la? 27 An ye a san Isumayila bɔnsɔn julailu ma. An jɛrɛ kana a faa. An doocɛ le. An bɛɛ ye badenma le ri.» A badenmailu sɔnda wo ma.

28 Wo rɔ, Madiyan bɔnsɔn julailu tamintɔla, Yusufu kɔrɔcɛilu ka a layɛlɛ kɔlɔn kɔndɔ, ka a san Isumayila bɔnsɔn woilu ma wodigbɛ muwan na. Woilu ka a san ka wa a ri Misiran.

29 Nba, Rubɛn nara kɔlɔn da la alu kɔfɛ, kɔni a ma Yusufu tɛrɛn kɔlɔn kɔndɔ. Wo gbara a la kojuuya foo a ka a la duruki rafarafara. 30 A wara a doocɛilu tɛrɛn ye ka a fɔ alu yɛ ko: «Kanberen tɛ kɔlɔn kɔndɔ ye butun! N ye wala di?»

31 Wo rɔ, alu ka baakɔrɔn do faa ka Yusufu la durukiba ta ka a bila wo jeli rɔ. 32 Alu wara durukiba di alu fa ma ka a fɔ ko: «An ka durukiba ɲin tɛrɛn wula rɔ. I ye a ragbɛ ni i dencɛ ta le.»

33 Yakuba ma fili a ma. A kan ko: «N dencɛ la duruki le jɔ. Wara juu ra a faa ka a damun. Ɛɛ, n dencɛ Yusufu! Wara ra a rafarafara.»

34 Yakuba ka a la duruki rafarafara jusukasi kosɔn, ka landa faanin bila a kan na ikomin landa faanin. A ka tele siyaman kɛ kasila kojuuya a dencɛ la saya ko rɔ. 35 A dencɛilu ni a denmusoilu tɛrɛ ye nala ko alu ye alu fa jusu sumala. Kɔni a ma sɔn a jusu suma ko ma. A kan ko: «N kasimantɔ ri to n dencɛ la ko la haan n di faa.» Yusufu fa kasira ten de a la saya ko rɔ.

36 Nba, Madiyan bɔnsɔn julailu sera Misiran ka Yusufu san Ferawuna ɲɛmɔɔ Potifari ma. Potifari tɛrɛ Ferawuna la kandalilailu la kuntii le ri.

38

Yahuda ni Tamari la ko

1 Nba, a ma mɛn bakɛ, Yahuda bɔra a badenmailu tɛma, ka wa a sii Adulamuka do tɔrɔfɛ mɛn tɔɔ ko Hira. 2 Yahuda ka Kanaan bɔnsɔn sunkurun do yen ye, mɛn fa tɔɔ ko Suwa. A ka sunkurun wo furu. Alu dɛnda. 3 Muso ka kɔnɔ ta ka dencɛ sɔrɔn Yahuda yɛ. Yahuda ka den wo tɔɔ la ko Ɛri. 4 A ka kɔnɔ gbɛrɛ ta, ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Onan. 5 A ka kɔnɔ gbɛrɛ ta ikɔ tuun ni, ka dencɛ sɔrɔn. A ka wo tɔɔ la ko Sela. Den wo sɔrɔnda ka Yahuda tɛrɛn Akesibu so kɔndɔ.

6 Waati wo taminni kɔ, Yahuda ka muso do furu Ɛri yɛ, a dencɛ fɔlɔ kɔnin. Muso wo tɔɔ le tɛrɛ ko Tamari. 7 Kɔni, Ɛri kɛra mɔɔ juu le ri Allabatala ɲana. Wo rɔ, Allabatala ka a faa.

8 Yahuda ka a fɔ a dencɛ Onan yɛ ko: «I ye i numɔɔmuso ta, i kɔrɔcɛ muso kɔnin. Ai ye dɛn, sa den di sɔrɔn i kɔrɔcɛ yɛ, sa i kɔrɔcɛ bɔnsɔn kana tunun.»

9 Kɔni Onan ka a yen ko ni den wo sɔrɔnda, a tɛ jate ale ta ri, fo a kɔrɔcɛ ta ri. Wo rɔ, Onan ni muso wo wa dɛn, a tɛ sɔnna a siji ye don a rɔ. A ri wo bɛɛ kɛ duu ma, kosa a kana bɔnsɔn di a kɔrɔcɛ ma. 10 Onan tɛrɛ ye mɛn kɛla, wo ma diya Allabatala yɛ. Wo rɔ, Allabatala ka ale fanan faa.

11 Yahuda ka a fɔ Tamari yɛ ko: «I kana sii cɛ gbɛrɛ kun. I wa, to i fa wara fo n dencɛ Sela wa se i furu ma.» Yahuda ka wo fɔ ka a masɔrɔn a silanni ka Tamari di Sela ma, baa Sela kana faa ikomin a kɔrɔcɛilu faara ɲa mɛn ma. Tamari wara a fa wara wo rɔ.

12 Waati wo taminni kɔ, Yahuda muso sara, Suwa denmuso kɔnin. Yahuda la jusukasi sumara tuma mɛn na, a wara Timaha, mɔɔilu tɛrɛ ye a la saailu si malila dinkira mɛn dɔ. A duɲɔɔncɛ Adulamuka Hira wara a fɛ. 13 A fɔra Tamari yɛ ko a birancɛ Yahuda watɔ a la saailu si mali diya Timaha. 14 Tamari ka a lɔn ko a numɔɔcɛ Sela ra se furu ma, kɔni a birancɛ Yahuda ma sɔn a ye sii wo kun. Wo rɔ, Tamari ka a la landa faanin bɔ a fari ma, ka a la bitiran birin a kun na, ka a ɲa latunun. A wara ka a sii a jɛrɛ ma Enayimu so donda la, Timaha sila la ye.

15 Yahuda tamintɔ ka Tamari siini yen. A ka a jate jatɔmuso le ri, ka a masɔrɔn Tamari tun da a ɲa matunun. 16 Yahuda filira a ma fewu! A ma a lɔn ko a biranmuso le. A wara a fɔ a yɛ ko: «N ye a fɛ ka n la i fɛ.» Tamari kan ko: «Ni n diɲɛra, i ri nfen di n ma?» 17 Yahuda ka a jabi: «N di badenni kelen bɔ n na bailu rɔ ka a lana i ma.» Tamari kan ko: «I ri nfen bila a kun kɔrɔ sani i ye ba lana n ma?» 18 Yahuda kan ko: «N ye nfen di i ma?» Tamari ka a jabi: «I tɔɔ tɔɔmasere ye fen mɛn kan, i ye wo ni a julu di n ma, ka i la gbeleke la woilu kan.» Yahuda ka wo bɛɛ di a ma. Alu dɛnda. Wo rɔ, Tamari ka kɔnɔ ta Yahuda fɛ. 19 Tamari ka a kɔseyi a wara. A ka bitiran bɔ a kun na ka a la landa faanin bila a kan na ikɔ.

20 Yahuda ka badenni lawa muso ma a duɲɔɔncɛ Adulamuka bolo, kosa a ka fen mɛnilu di muso ma, a duɲɔɔncɛ ye woilu mira ka na. Cɛ wo wara, kɔni a ma muso yen. 21 A ka cɛ doilu maɲininka Enayimu ko: «Jatɔmuso mɛn tɛrɛ ye a siila sila la yan so donda la, a ye mi?»

Alu ka a jabi: «An ma jatɔmuso si yen yan fɔlɔ.»

22 Cɛ ka a kɔseyi ka a fɔ Yahuda yɛ ko: «N ma muso wo tɛrɛn ye. Ye cɛilu kan ko alu ma jatɔmuso si yen ye fɔlɔ.» 23 Yahuda kan ko: «Baasi tɛ wo ri. Fen woilu ye to a bolo. An kana an jɛrɛ lamaloya a ɲininna. Kɔni n ka baden nawa a ma. Ni i ma a yen, a ma ban?» 24 Nba, karo sawa taminni kɔ rɔ, a fɔra Yahuda yɛ ko a biranmuso Tamari ra jatɔya kɛ. Ko sisen, ko a ra kɔnɔ ta. Yahuda ka kuma wo mɛn tuma mɛn na, a kan ko: «Ai ye wa a labɔ kɛnɛma ka a janin!»

25 Mɔɔilu wara Tamari mira. Alu ye a labɔla kɛnɛma tuma mɛn na, a ka kela lawa a birancɛ ma ko: «Mɛn ka kɔnɔ la n na, a la fenilu le ɲin di. I ye tɔɔmasere fen ɲin ni a julu ragbɛ, ka gbeleke fanan dagbɛ ni i ka woilu tii lɔn.»

26 Yahuda ka wo fenilu ragbɛ ka a yen ko a ta le. A kan ko: «Muso ɲin telenni ka tamin nde la, baa n tun ka kan ka a di n dencɛ Sela le ma ka a kɛ a muso ri, kɔni n ma sɔn wo ma.» Yahuda ma a la Tamari fɛ wo kɔ.

27 Nba, a moyi waati sera tuma mɛn na, den kɛra filani ri. 28 A moyitɔla, den kelen ka a bolo labɔ. Tinkɔrɔsilali ka a bolo mira ka kari wulen do sidi a la ka a fɔ ko: «Ɲin de ye fɔlɔ ri.» 29 Kɔni den ka a bolo ladon ikɔ tuunni. A filani-ɲɔɔn bɔra. Tinkɔrɔsilali le kan ko: «Ile le ra sila bɔ jɔ!» Wo rɔ, a ka wo tɔɔ la ko Pɛrɛsi*.

30 A doomanin bɔra a kɔ, kari wulen sidini wo bolo la. Alu ka wo tɔɔ la ko Seraki†.

39

Yusufu sanda Potifari ma

1 Nba, Isumayila bɔnsɔn jula woilu wara Yusufu ri Misiran ka a san Ferawuna la ɲɛmɔɔ Potifari ma. Potifari tɛrɛ mansa la kandalilailu la kuntii le ri. 2 Allabatala tora Yusufu fɛ ka a la ko bɛɛ sabati. A tɛrɛ ye baarala a tii Potifari la bon na, Misiranka wo kɔnin.

3 A tii ka a yen ko Allabatala ye Yusufu fɛ ko bɛɛ rɔ, baa a wa a bolo bila fen fen dɔ, Allabatala di wo bɛɛ sabati. 4 Yusufu diyara a tii yɛ. Wo rɔ, a ka Yusufu kɛ a jɛrɛ dɛmɛnba ri, ka a lasii a la mɔɔilu bɛɛ kun na, ka a kɛ a la nanfulu kunnasiiba ri. 5 Kɛbi Misiranka cɛ wo ka Yusufu lasii a la nanfulu ni a la mɔɔ bɛɛ kun na, Allabatala ka ɲumaya kɛ a yɛ ka ko bɛɛ sabati a wara ka a masɔrɔn Yusufu la ko rɔ. Allabatala ka Potifari bolofen bɛɛ ɲumaya, mɛnilu ye so kɔndɔ, a ni mɛnilu ye sɛnɛ rɔ.

6 Potifari ka a la ko bɛɛ to Yusufu bolo. A ma a jɛrɛ tɔrɔ foyi la fo a tɛrɛ ye mɛnilu damunna.

Yusufu tɛrɛ ye kanberen kɛɲanin de ri. A fari dafanin a kan. A ɲada fanan kɛɲi.

Potifari muso ɲabɔra Yusufu la

7 Lon do rɔ, Potifari muso ɲabɔra Yusufu la. A ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «Na, i la n fɛ.» 8 Yusufu ma sɔn fewu. A ka a fɔ muso wo yɛ ko: «I ɲa lɔ. N tii tɛ a jɛrɛ tɔrɔla foyi la a wara yan ka a masɔrɔn n ye yan. A ra a bolofen bɛɛ karifa n na. 9 A la fanka ni n ta bɛɛ ka kan a wara yan. N sawo ye fen bɛɛ rɔ lu ma yan fo ile, baa i ye a muso le ri. N ti se kojuu su wo kɛla, ka haramu kɛ Alla ɲana.» 10 Hali wo, muso wo ma a boloka wo si rɔ. Lon lon a tɛrɛ ye Yusufu madiyala, kɔni Yusufu ma sɔn ka i la a fɛ.

11 Lon do rɔ, Yusufu wara baara diya bon na. Wo ka a tɛrɛn bonkɔndɔ jɔn si tun tɛ ye. 12 Muso ka Yusufu mira a la duruki ma, ko a ye a la a fɛ. Kɔni Yusufu ka a bori a yɛ ka bɔ bon na ka a la duruki to muso bolo.

13 Muso ka a yen tuma mɛn na ko Yusufu borimantɔ ra bɔ bon na ka a la duruki to a bolo, 14 a ka a kan nabɔ bonkɔndɔ jɔnilu ma. Woilu nani, a ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai la ragbɛ. N cɛ ka Heburu cɛ mɛn nana an ma, wo ra an dooya. A ra don n kan ko a ye i lala n fɛ. Kɔni n kulera fanka la. 15 A ka n kule kan mɛn tuma mɛn na, a borimantɔ bɔra bon na ka a la duruki to n dafɛ yan.»

16 Muso ka duruki wo lamara a dafɛ ka Yusufu tii Potifari makɔnɔ. 17 Wo nani, muso ka dantɛɛli bɛɛ kɛ a cɛ yɛ ɲa kelen wo ma ko: «I ka Heburu jɔncɛ mɛn nana an ma, wo ra don n kan ka n dooya. 18 Kɔni n kulera tuma mɛn na, a borimantɔ bɔra bon na ka a la duruki to n dafɛ yan.»

19 Nba, a ka a muso la kuma mɛn Yusufu la ko rɔ tuma mɛn na, a jusu bɔra kojuuya. 20 Wo rɔ, a wara Yusufu mira ka a bila kaso la, mansa la kasodeni bilani dinkira mɛn. Yusufu tora kaso la ye.

21 Kɔni Allabatala tora Yusufu fɛ. A ka ɲumaya kɛ Yusufu yɛ. Wo rɔ, a ka Yusufu dɛmɛn ka a la ko diya kaso bon kuntii yɛ. 22 Wo rɔ, kaso bon kuntii ka Yusufu lasii kasoden tɔ bɛɛ kun na kaso bon na. Yusufu le tɛrɛ ko bɛɛ ɲanabɔla ye. 23 Kasobon kuntii ka ko mɛn bɛɛ to Yusufu bolo, a ma hamin wo si la butun baa Allabatala tɛrɛ ye Yusufu fɛ. A ka fen fen kɛ, Allabatala ka wo bɛɛ sabati.

40

Yusufu ka siboilu kɔrɔ fɔ

1 Waati wo taminni kɔ, Misiran mansa la minninfendila ni a la burugbasila ka kojuu do kɛ a la. 2 Ferawuna jusu bɔra mɔɔba fila woilu kanma, a la minninfendilailu la kuntii ni a la burugbasilailu la kuntii kɔnin. 3 A ka alu mira ka alu bila kaso la, Yusufu bilani dinkira mɛn dɔ. Kaso wo tɛrɛ ye kasoden kandalila kuntiiba la bon dafɛ. 4 Kasoden kandalila kuntiiba ka alu karifa Yusufu la, ko a ye kɛ alu dɛmɛnba ri. Alu mɛnda kaso la.

5 Lon do rɔ, mansa la minninfendila ni a la burugbasila sibora su rɔ. Wo ka a tɛrɛn alu ye kaso la fɔlɔ. Alu fila sibora, kɔni sibo kelen tun tɛ. Alu kɔrɔilu tun tɛ kelen di fanan. 6 Wo duusa gbɛ, Yusufu ka a yen ko hamin ba ye alu la. 7 A ka mansa la ɲɛmɔɔ maɲininka ko: «Nfen kɛni ai sewani tɛ bi?» 8 Alu ka a jabi: «An fila ra sibo, kɔni mɔɔ tɛ yan mɛn di sibo woilu kɔrɔilu fɔ an yɛ.» Yusufu kan ko: «Sibo kɔrɔ lɔnba tɛ Alla le ri wa? Ai ka mɛnilu yen sibo rɔ, ai ye woilu ɲafɔ n yɛ.»

9 Wo rɔ, mansa la minninfendilailu la kuntii ka mɛn yen, a ka wo fɔ Yusufu yɛ. A kan ko: «N siboni le, n ka rɛsɛnju do yen n ɲɛ. 10 Bolo sawa ye a la. A fira wa bɔ damira, a ri a fɛrɛn ka den ka kɛ rɛsɛn mɔninilu ri i kɔrɔ. 11 Misiran mansa la minninfen tɛrɛ ye n bolo. Wo rɔ, n ka rɛsɛn mɔni woilu kadi, ka alu rabirin mansa la minninfen kɔndɔ, ka a di a ma.»

12 Yusufu kan ko: «Wo kɔrɔ le ɲin di. Bolo sawa wo ye tele sawa le ri. 13 Tele sawa wa tamin, mansa ri i bɔ kaso la, ka i bila i la baara kɔrɔ la. I ri a la minninfen don a bolo iko i darini a kɛla ɲa mɛn ma kɔrɔman. 14 I wa hɛrɛ wo sɔrɔn tuma mɛn na, i jaandi, i kana ɲina n kɔ. I ka kan ka ɲumaya kɛ n yɛ baa n ka i dɛmɛn. I ye n na ko fɔ Ferawuna yɛ wo rɔ, kosa a ri n nabɔ kaso la, 15 baa mɔɔilu ka n mira fanka le la ka n nabɔ Heburuilu la jamana rɔ. Kɛbi alu ka n nana yan, n ma kojuu kɛ, mɔɔ ri mɔɔ bila kaso la mɛn dɔ.»

16 Nba, burugbasilailu la kuntii ka a yen ko Yusufu ka a duɲɔɔncɛ la sibo kɔrɔ fɔ ka a diya. Wo rɔ, ale ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «N fanan sibora. N ka seye sawa yen n kun ma. 17 Seye mɛn tɛrɛ ye sanfɛ, buru su bɛɛ tɛrɛ ye wo kɔndɔ. Wo bɛɛ rabɛnni tɛrɛ Ferawuna yɛ, kɔni kɔnɔilu tɛrɛ ye jiila a ma ka fen woilu damun seye kɔndɔ n kun dɔ ma.» 18 Yusufu kan ko: «Sibo wo kɔrɔ le ɲin di. Seye sawa wo fanan ye tele sawa le ri. 19 Tele sawa wa tamin, Ferawuna ri i bɔ kaso la, ka i kun tɛɛ a la ka i suu dun jiri la. Kɔnɔilu ri na i sobo damun.»

20 Nba, tele fila a sawana, wo kɛra Ferawuna sɔrɔn lon sankunbɛn tolon di. Wo rɔ, Ferawuna ka tibili ba kɛ a la jamana mɔɔbailu yɛ. A ka minninfendilailu la kuntii ni burugbasilailu la kuntii labɔ kaso la ka alu lana mɔɔbailyu bɛɛ ɲana. 21 A ka minninfendilailu kuntii bila a la baara kɔrɔ la, kosa a ri Ferawuna la minninfen don a bolo ikɔ. 22 Kɔni Ferawuna ka burugbasilailu la kuntii wo dun jiri la iko Yusufu ka a fɔ ɲa mɛn ma.

23 Minninfendilailu la kuntii ma a miri Yusufu ma wo kɔ. A ɲinara a kɔ fewu.

41

Misiran mansa la siboilu

1 San fila taminnin kɔ rɔ, Misiran mansa sibora ka a jɛrɛ lɔni yen Nili ba dala. 2 A lɔnin tora ye tuma mɛn na, nisi tɔlɔni wɔrɔnwula bɔra ji rɔ ka na bin damun diya ba dala. 3 A ma mɛn bakɛ, nisi barani wɔrɔnwula fanan bɔra Nili ba ji rɔ. Woilu nara alu lɔ nisi tɔlɔni woilu tɔrɔfɛ ba dala. 4 Nisi barani kojuuyani woilu ka nisi ɲuma tɔlɔni wɔrɔnwula woilu damun ka ban. Wo kɛni, mansa kunura sunɔɔ rɔ.

5 A sunɔɔra ikɔ ka sibo gbɛrɛ fanan la. A ka sumantɔnsɔn wɔrɔnwula yen. Wo bɛɛ bɔni sumangbala kelen de la. Alu kisɛ bɛɛ kunba. Alu ka ɲi. 6 A ma mɛn bakɛ, sumantɔnsɔn wɔrɔnwula gbɛrɛ bɔra. Woilu kisɛ misɛnman. Alu kɛni iko fɔɲɔ ba wa suman janfɔ a gban na. 7 Sumantɔnsɔn mɛnilu kisɛni misɛnman, woilu ka suman ɲuma wɔrɔnwula woilu damun, mɛnilu kisɛ kunba. Wo kɛni, mansa kunura ka a yen ko sibo le tɛrɛ.

8 Wo duu sa gbɛni, mansa jusumakasara. Wo rɔ, a ka Misiran jamana fɛlɛlilailu bɛɛ ni a hankilimailu bɛɛ kili. A ka mɛn yen sibo rɔ, a ka wo ɲafɔ alu yɛ, kɔni wo si ma se ka a la sibo kɔrɔ fɔ a yɛ. 9 A la minninfendilailu la kuntii kumara a yɛ ko: «Mansa, n hankili ra bila n na kojuu kɛni rɔ sisen. 10 I mɔnɛra an, i la jɔnilu ma tuma mɛn na wo lon, i ka nde ni i la burugbasilailu la kuntii bila kaso la kasoden kandalila kuntiiba la ɲala kaso la. 11 An mɔɔ fila bɛɛ sibora su kelen dɔ. Sibo woilu kɔrɔilu tun tɛ kelen di. 12 Heburu kanberen do tɛrɛ ye an fɛ kaso la. Kasoden kandalila kuntiiba la jɔn de tɛrɛ. An mɔɔ fila ka mɛn yen sibo rɔ, an ka wo ɲafɔ a yɛ. A ka woilu kɔrɔilu fɔ an yɛ. 13 A ka a kɔrɔ mɛn fɔ, a kɛra wo ɲa le ma! I ka nde laseyi n na baara kɔrɔ la, ka ban ka burugbasilailu la kuntii dun jiri la.»

Yusufu ka Misiran mansa la sibo kɔrɔ fɔ

14 Mansa ka kela lawa ko Yusufu ye na. Mɔɔilu borimantɔ wara Yusufu labɔ kaso la. Yusufu ka a bonbosi li ka a la faanin mayɛlɛman, ka wa i lɔ Misiran mansa ɲakɔrɔ. 15 A seni ye, mansa ka a fɔ a yɛ ko: «N da sibo le kɛ. Mɔɔ si ma se ka wo kɔrɔ fɔ n yɛ. A fɔra n yɛ ko i ri se sibo kɔrɔ fɔla.» 16 Yusufu ka mansa jabi: «Mansa, nde ti se, kɔni Alla ri a kɔrɔ ɲuma di i ma.»

17 Mansa ka a fɔ a yɛ ko: «N sibora ka n lɔni yen Nili ba dala. 18 N lɔni tora ye tuma mɛn na, nisi wɔrɔnwula bɔra ji rɔ ka na bin damun diya ba dala. Alu ka ɲi kosɛbɛ. Alu tɔlɔni. 19 A ma mɛn, nisi wɔrɔnwula gbɛrɛ fanan bɔra ji rɔ. Woilu barani tɛrɛ kojuuya. Alu kɛjuuyani ka tamin. Sobo jɔnjɔn tun tɛ alu la. N tun ma nisi gbɛrɛ kɛjuuyani woilu ɲɔɔn yen fɔlɔ munun Misiran jamana muumɛ rɔ yan. 20 Nisi barani woilu, mɛnilu kɛjuuyani kɔnin, woilu ka nisi tɔlɔni wɔrɔnwula wo damun, mɛnilu fɔlɔma bɔra ji rɔ. 21 Hali alu ka woilu damun, mɔɔ ti se wo lɔn na, ka a masɔrɔn alu fari barani tɛrɛ ɲa mɛn ma fɔlɔ, a ye ɲa kelen wo ma munun. Wo kɛni, n kunura sunɔɔ rɔ. 22 N sunɔɔra ikɔ ka sibo. N ka sumantɔnsɔn ɲuma wɔrɔnwula yen. Woilu bɔni sumangban kelen de la. Alu bɛɛ kisɛ kunba. 23 A ma mɛn bakɛ, sumantɔnsɔn wɔrɔnwula gbɛrɛ bɔra. Woilu tun kisɛni tɛ jɔnjɔn. Alu bɛɛ kisɛ misɛnman. Alu kɛni iko fɔɲɔ ba wa suman janfɔ a gban na. 24 Sumantɔnsɔn misɛnman woilu ka Sumantɔnsɔn ɲuma wɔrɔnwula wo damun. Nba, n ka wo bɛɛ fɔ n na fɛlɛlilailu yɛ, kɔni woilu si ma se wo kɔrɔ fɔla n yɛ.»

25 Yusufu ka a fɔ mansa yɛ ko: «I la sibo fila bɛɛ ye kɔrɔ kelen de ri. Alla natɔ mɛn kɛla, a ra wo le yiraka i la. 26 Nisi ɲuma wɔrɔnwula wo misaliya ye san wɔrɔnwula le ri. Sumantɔnsɔn ɲuma wɔrɔnwula wo fanan misaliya ye san wɔrɔnwula le ri. Sibo fila wo bɛɛ ye kɔrɔ kelen de ri. 27 Nisi barani kɛjuuyani wɔrɔnwula mɛn bɔra ji rɔ kɔ fɛ, wo ye san wɔrɔnwula le ri. Sumantɔnsɔn misɛnman wɔrɔnwula wo, fɔɲɔ ka mɛnilu ja, wo fanan ye san wɔrɔnwula kɔnkɔ le ri. 28 Mansa, n ka a fɔ i yɛ ɲa mɛn ma, a ye wo ɲa le ma. Alla kɛtɔ mɛn kɛla, a ra wo le yiraka i la. 29 San wɔrɔnwula mɛnilu natɔ, suman di sɔn a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma Misiran jamana fan bɛɛ rɔ. 30 San woilu wa tamin, kɔnkɔ ri na ka san wɔrɔnwula kɛ. Mɔɔilu ka suman ba mɛn sɔrɔn san diyani wɔrɔnwula woilu kɔrɔ, alu ri ɲina wo bɛɛ kɔ, kɔnkɔ ri juuya jamana bɛɛ rɔ. 31 Kɔnkɔ ri juuya kosɛbɛ. Mɔɔilu ka suman mɛn sɔrɔn san diyani wɔrɔnwula wo rɔ, wo bɛɛ ri ɲina alu la fewu. 32 Mansa, i ka sibo ɲin kɛ siɲa fila. Wo kɔrɔ le ko Alla ra ban wo ko latɛɛ la. Alla ri wo kɛ lakaliyali bolo ma.

33 «Wo rɔ, mansa, i ye mɔɔ hankiliman do ɲinin, mɛn ka ko kɔrɔ lɔn, ka wo lasii Misiran jamana kun na. 34 I ye mɔɔba doilu lasii jamana kɔndɔ, sa mɔɔ woilu wa suman mɛn sɔrɔn, mɔɔba woilu ye a tala looluna lamara. Alu ye a kɛ wo ɲa jamana fan bɛɛ rɔ san diyani wɔrɔnwula bɛɛ kɔrɔ. 35 I ye a fɔ alu yɛ ko ie ye suman woilu bɛɛ ladɛn wo ɲa le ma san woilu kɔrɔ, ka wo bɛɛ ladɛn jamana soilu la i tɔɔ rɔ ka a kɔnɔgbɛn. 36 Sa san wɔrɔnwula kɔnkɔ ba don Misiran jamana rɔ tuma mɛn na, suman lamarani woilu ri kɛ jamana mɔɔilu la balo ri.»

Misiran mansa ka Yusufu lasii jamana kun na

37 Yusufu ka mɛn fɔ, wo diyara Misiran mansa ni a la ɲɛmɔɔilu bɛɛ yɛ. 38 Mansa ka a fɔ a la ɲɛmɔɔilu yɛ ko: «An di mɔɔ sɔrɔn Misiran yan, Alla la Nin ye mɛn dɔ ikomin cɛ ɲin?»

39 Mansa ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «Alla ra wo bɛɛ yiraka i la. Wo rɔ, mɔɔ si tɛ yan, mɛn hankili ka bon i ta ri, mɛn ka ko kɔrɔ lɔn ile ri. 40 N di i lasii n na jamana kun na. I ba mɛn fɔ, n na mɔɔilu ri wo kɛ. Mansaya dɔrɔn de ri kɛ i ni nde tɛma. 41 N da i lasii Misiran jamana bɛɛ kun na.»

42 Mansa ka a la bolola koyini bɔ a bolo la, a la mansaya tɔɔmasere ye mɛn kan, ka wo don Yusufu bolo la. A ka faanin ɲumaɲuma di a ma, ka kanna nɛɛ saninnaman bila a kan na. 43 A ka a la sowontoro filana don Yusufu bolo. Mɔɔilu wara sowontoro wo ɲɛ ka alu kan nabɔ ko: «Bɛɛ ye alu majii!» Misiran mansa ka Yusufu lasii Misiran jamana bɛɛ kun na wo ɲa le ma.

44 Mansa ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «Nde le Misiran mansa ri, kɔni mɔɔilu kana foyi kɛ Misiran jamana rɔ butun fo ile wa sɔn mɛn ma.» 45 Mansa ka Yusufu tɔɔ la ko Safinati Paneya, ka Potifera denmuso Asanati di a ma ka a kɛ a muso ri. Potifera wo tɛrɛ ye Ɔni so mɔɔilu la joo sarakalasela le ri.

Nba, Yusufu kɛra Misiran jamana kunnasiila ri wo ɲa le ma. 46 A ka baara wo damira Ferawuna yɛ ka a tɛrɛn a sɔrɔn da san bisawa bɔ. A bɔra mansa dafɛ, ka wa Misiran jamana rataama.

47 Awa, san wɔrɔnwula kɛra, suman ye sɔnna a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma. 48 San san, Yusufu ri suman nadɛn suman ka waati la Misiran jamana fan bɛɛ rɔ a so misɛn a ni a so kunba. Suman kanin yɔrɔ yɔrɔ a ka suman namara wo yɔrɔ kelen de bɛɛ rɔ. 49 Wo rɔ, Yusufu ti se a jatela butun baa a tɛrɛ ka siya kojuuya ikomin ba kiɲɛ.

50 Sani san wɔrɔnwula kɔnkɔ ye don jamana kɔndɔ, Yusufu muso Asanati ka dencɛ fila sɔrɔn a yɛ. Asanati wo tɛrɛ ye Ɔni so mɔɔilu la joo sarakalasela Potifera denmuso le ri. 51 Yusufu ka a dencɛ fɔlɔ tɔɔ la ko Manase, baa a kan ko Alla ra a laɲina a la tɔrɔya bɛɛ kɔ rɔ, ka a hankili bɔ a fa wara rɔ.

52 A ka a dencɛ filana tɔɔ la ko Efirayimu, baa a kan ko Alla ka a kɛ, a tɔrɔni tɛrɛ jamana mɛn dɔ, a ra jiri ye.

53 San diyani wɔrɔnwula wo dafara Misiran tuma mɛn na, 54 san wɔrɔnwula kɔnkɔ donda iko Yusufu ka a fɔ ɲa mɛn ma. Kɔnkɔ donda jamana gbɛrɛilu bɛɛ rɔ, kɔni suman namarani tɛrɛ fan bɛɛ rɔ Misiran. 55 Kɔnkɔ sera Misirankailu ma tuma mɛn na, alu wara Misiran mansa madiya ko a ye suman di alu ma. Mansa ka alu jabi: «Ai ye wa Yusufu tɛrɛn ye. A wa mɛn fɔ ai yɛ, ai ye wo kɛ.» 56 Kɔnkɔ juuyara ka se Misiran jamana yɔrɔ bɛɛ rɔ, tuma mɛn na, Yusufu ka suman namara bondonilu da laka, ka suman san Misirankailu ma. 57 Mɔɔilu bɔra jamana bɛɛ rɔ ka na suman san diya Yusufu ma Misiran, baa kɔnkɔ gbɛlɛyara dunuɲa fan bɛɛ rɔ.

42

Yusufu kɔrɔcɛilu wara suman san diya Misiran

1 Nba, a fɔra Yakuba yɛ ko suman ye sɔrɔnna Misiran tuma mɛnna, a ka a fɔ a dencɛilu yɛ ko: «Nfenna ai siini ai ɲɔɔn dagbɛla yan ten? 2 N da a mɛn ko suman ye sɔrɔnna Misiran. Ai ye wa do san an yɛ, sa an kana faa kɔnkɔ bolo yan.» 3 Wo rɔ, Yusufu kɔrɔcɛilu mɔɔ tan wulira ka wa suman san diya Misiran, 4 kɔni Yakuba ma sɔn Yusufu doocɛ Bɛniyaminu ye wa a kɔrɔcɛilu kɔfɛ, baa Yakuba silanni tɛrɛ ko kojuu kana a sɔrɔn sila la.

5 Isirayɛli dencɛilu ni mɔɔ gbɛrɛilu wara suman san diya Misiran, baa kɔnkɔ tɛrɛ ye Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. 6 Wo ka a tɛrɛn, Yusufu ye jamana kuntiiya la Misiran. Ale le tɛrɛ suman sanna mɔɔ bɛɛ ma. Wo le ka a kɛ, a kɔrɔcɛilu nara Yusufu ma, ka alu majii a kɔrɔ, ka alu kun majii. 7 Yusufu ka a kɔrɔcɛilu yen tuma mɛn na, a ma fili alu ma, kɔni a ka a kɛ ikomin a ma alu lɔn. A jamanda alu ma ka a fɔ ko: «Ai bɔni mi?» Alu ka a jabi: «An bɔni Kanaan bɔnsɔn na jamana le rɔ, ka na suman ɲinin diya yan.»

8 Yusufu ma fili a kɔrɔcɛilu ma, kɔni woilu filira ale ma. 9 Yusufu hankili bilara a la siboilu rɔ, a ka a kɔrɔcɛilu yen sibo rɔ ɲa mɛn ma. A ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai nani jamana lakɔrɔsi diya le, sa ai ri a lɔn ai ri se an na ɲa mɛn ma.» 10 Alu ka a jabi: «An tii, wo kuma tɛ! Ande, i la jɔnilu nani suman san diya le dɔrɔn. 11 An bɛɛ ye cɛ kelen den de ri. Mɔɔ telenilu le ande ri. An tɛ jamana si lakɔrɔsila.» 12 Yusufu kan ko «Ɛɛn de! Ai nani jamana lakɔrɔsi diya le.» 13 Alu kan ko: «An ye i la jɔnilu le ri. An bɛɛ ye fa kelen de la. An fa siini Kanaan bɔnsɔn na jamana le rɔ. A dencɛilu tɛrɛ mɔɔ tan ni fila le ri. An doocɛ ye an fa dafɛ ye bi. A tɔ kelen da sa.» 14 Yusufu kan ko: «N ka a fɔ ɲa mɛn ma, a ye wo ɲa kelen de ma jɔ! Ai nani jamana lakɔrɔsi diya le! 15 N di alu la kuma fɛsɛfɛsɛ ɲa mɛn ma, wo le ye ɲin di. Ni ai doocɛ doomani ma na yan, ai tɛ bɔ yan fewu. N ye n kali la wo la Misiran mansa tɔɔ le rɔ. 16 Ai mɔɔ kelen ye wa ai doocɛ ta ka na a ri. Ai tɔilu ri wo makɔnɔ kaso la yan. Wo rɔ, n di ai la kuma fɛsɛfɛsɛ. Ni ai ka tuɲa le fɔ, n di wo lɔn. Ni wo tɛ, ai ma na foyi kanma, fo ka an na jamana lakɔrɔsi dɔrɔn. N ye n kalila wo rɔ Misiran mansa tɔɔ le rɔ!»

17 Wo rɔ, a ka alu bila kaso la. Alu ka tele sawa kɛ ye.

18 A tele sawana, Yusufu ka a fɔ alu yɛ ko: «Nba, n silanni Alla yɛ. Wo rɔ, n ye mɛn fɔla ai yɛ, ai ye wo mira, sa ai ri kisi. 19 Ni mɔɔ telenilu le ai ri, mɔɔ kelen ye to kaso la yan ai bɛɛ nɔ rɔ. Ai tɔilu ye wa suman di ai la denbaya kɔnkɔto ma, 20 kɔni a fɛrɛ tɛ fo ai ye na ai doocɛ doomani ri yan. A wa na, n di a lɔn ko ai ka tuɲa le fɔ n yɛ, sa ai kana faa.» Alu sɔnda wo ma.

21 Alu ka a fɔ i ɲɔɔn yɛ ko: «Sika tɛ a rɔ, tɔrɔya ɲin da an sɔrɔn Yusufu le kosɔn. Wo lon, a tɔrɔra an ɲakɔrɔ. A ka an madiya ko an ye hina a la, kɔni an ka an ban a rɔ. Wo le kosɔn kojuu ɲin da an sɔrɔn bi.»

22 Rubɛn ka a fɔ alu yɛ ko: «N ma a fɔ ai yɛ ko ai kana kojuu kɛ den na wa, kɔni ai ma sɔn n na kuma ma? Nba, a jeli ɲininkali le ɲin ka a hakɛ bɔ an dɔ.»

23 Alu ma a lɔn ko Yusufu tolo ye alu kan na, baa alu ni Yusufu wa kuma, kan nataminna ri alu kan natamin i ɲɔɔn ma. 24 Yusufu ka a mabɔ alu la ka wa kasi. A kɔseyi mɛn kɛni, a kumara alu yɛ, ka ban ka Simeyɔn bɔ alu rɔ ka a bolo sidi alu ɲana.

Yusufu kɔrɔcɛilu ka i kɔseyi Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ

25 Yusufu ka a fɔ a la mɔɔilu yɛ ko alu ye a kɔrɔcɛilu la bɔrɔilu lafa suman na, ka alu kelen kelenna bɛɛ la wodi bila ei la bɔrɔ woilu kɔndɔ, ka suman fanan di alu ma ka a kɛ ei sila fanda ri. Alu ka wo bɛɛ kɛ ikomin Yusufu ka a fɔ ɲa mɛn ma. 26 Alu ka bɔrɔilu la alu la falilu kɔ kan, ka sila mira ka wa.

27 Su kora alu ma tuma mɛn na, alu ka alu lɔ yɔrɔ do rɔ ka sii ye. Mɔɔ kelen ka a la bɔrɔ da laka ko a ye damunun dila a la fali ma. A ka a la wodi yen bɔrɔ kɔndɔ. 28 A ka a fɔ a badenmailu yɛ ko: «N na wodi a ra laseyi n ma. A ye n na bɔrɔ kɔndɔ yan.» Alu kɔndafilira kojuuya. Alu kɔndakaliyara ka a fɔ alu ɲɔɔn yɛ ko: «Alla ra nfɛn de kɛ an na ɲin de ten?»

29 Nba, alu se mɛn kɛni alu fa Yakuba wara Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ, ko mɛn ka alu sɔrɔn, alu ka wo bɛɛ dantɛɛli kɛ a yɛ. Alu kan ko: 30 «Misiran jamana kuntii jamanda an ma kosɛbɛ! A ka an jalaki ko an wani alu la jamana lakɔrɔsi diya le. 31 An ka a jabi an ye mɔɔ telenilu le ri, ko an ma jamana si lakɔrɔsi fɔlɔ habadan. 32 An kan ko an bɛɛ ye fa kelen de la, ko an mɔɔ tan ni fila le tɛrɛ an fa bolo. Ko kelen da sa. Ko an doocɛ doomani ye an fa dafɛ ye Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ, 33 kɔni jamana kuntii wo kan ko a ri a lɔn ko an ye mɔɔ telenilu ri ɲa mɛn ma, ko wo le ye ɲin di. Ko an ye mɔɔ kelen to a bolo ye, ka na suman di an wara mɔɔilu kɔnkɔto ma. 34 Ko an ye wa an doocɛ doomani ri a ma. Wo wa kɛ, ko a ri a lɔn ko an ma wa jamana lakɔrɔsi kanma, ko a ri a lɔn ko an ye mɔɔ telenilu le ri, kosa a ri an badenma bɔ kaso la. Ko a ri jamana bɛɛ labila an yɛ.»

35 Nba, alu ka suman nabɔ alu la bɔrɔilu kɔndɔ tuma mɛn na, alu bɛɛ ka alu la wodi bila bɔrɔneilu sidini yen suman bɔrɔilu kɔndɔ. Alu ni alu fa ka wodi sidini wo yen tuma mɛn na, alu bɛɛ silanda.

36 Alu fa Yakuba ka a fɔ alu yɛ ko: «Ɛɛ! Ai ye n denilu bɔla n bolo. Yusufu tɛ yan butun. Simeyɔn fanan tɛ yan butun. Sisen ai ye a fɛ ka Bɛniyaminu fanan mira ka wa wo ri. Ɲin tɔrɔya bɛɛ ye nde le kan.»

37 Rubɛn ka a fɔ a fa yɛ ko: «I ye Bɛniyaminu karifa nde la. N di a laseyi i ma. Ni n ma na Bɛniyaminu ri, i ye n dencɛ fila bɛɛ faa Bɛniyaminu nɔ rɔ.» 38 Yakuba kan ko: «Ɛɛn de! N dencɛ tɛ wala ai kɔfɛ! A kɔrɔcɛ Yusufu ra sa ka wo kelen pe to. Sisen n da kɔrɔ. Ni ko ka ale fanan sɔrɔn taama rɔ, n di faa jusumakasa bolo.»

43

Yusufu kɔrɔcɛilu wara Misiran ikɔ

1 Nba, kɔnkɔ juuyara jamana kɔndɔ. 2 Yakuba dencɛilu nara suman mɛn di ka bɔ Misiran, wo bantɔla le tɛrɛ. Wo rɔ, Yakuba ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai ye wa suman do san an yɛ Misiran.»

3 A dencɛ Yahuda ka a jabi: «Cɛ wo ka a fɔ an yɛ le ka a magbɛlɛya kosɛbɛ ko an tɛ a yen butun fo an doocɛ wa kɛ an kɔfɛ. 4 Ni i sɔnda an doocɛ Bɛniyaminu ye wa an kɔfɛ, an di wa ka suman san i yɛ. 5 Ni i kɔnin ma sɔn, an tɛ wa ye, baa cɛ wo ka a fɔ an yɛ ko an tɛ a yen butun fo an doocɛ wa kɛ an kɔfɛ.»

6 Isirayɛli kan ko: «Ai ra kojuu kɛ n na de! Nfenna ai ka a fɔ cɛ wo yɛ ko ai doocɛ ye ai kɔma?»

7 A dencɛilu ka a jabi: «Cɛ wo ka ɲininkali siyaman kɛ an kun, ka an maɲininka an na ko ma, a ni an na denbaya la ko ma. A kan ko: ‹Ai fa kɛndɛ wa? Ai doocɛ ye ye?› An ka a jabi ten tuun. An ma wo lɔn ko a ri a fɔ an yɛ ko an ye wa an doocɛ ri.»

8 Yahuda ka a fɔ a fa Isirayɛli yɛ ko: «N fa, i ye n doocɛ karifa n na, sa an di wa i kɔrɔ. Wo wa kɛ, kɔnkɔ tɛ ile ni ande a ni an denilu faa yan. 9 Nde jɛrɛ ri n lɔ den kunko la. Ni ko ka a sɔrɔn, i ye nde maɲininka. Ni n ma na a ri i ma, ka a lalɔ i ɲakɔrɔ, wo jalakili tɛ bɔ n kan habadan. 10 Ni an kɔnin tun ma lanɔɔ yan, sa an da wa ka na siɲa fila.»

11 Alu fa Isirayɛli kan ko: «Nba, diyagboya le. Wo rɔ, ai ye an na jamana fen ɲuma doilu bila ai la bɔrɔilu kɔndɔ ka jamana kuntii wo sanba. Ai ye tulu do ta, a ni li ni wusulan ni latikɔlɔn ni jiriden doilu, pisitasi ni amande kɔnin. 12 Ai wara wodi mɛn di fɔlɔ, ai ye wo ɲɔɔn fila ta, baa wodi mɛn bilani tɛrɛ ai la bɔrɔilu kɔndɔ, fo ai ye ai kɔseyi wo ri. Ai ri a sɔrɔn, alu ɲinanin de. 13 Nba, ai ye ai doocɛ ta ka wa cɛ wo tɛrɛn ye sisen. 14 Alla Sebɛɛtii ye ai la hina don a rɔ, kosa a ri Bɛniyaminu ni Simeyɔn naseyi ai ma, kɔni ni n bɔnɔra n deni la, n di bɔnɔ wo rɔ kosɛbɛ.»

15 Wo rɔ, alu ka Bɛniyaminu ta, a ni sanba fenilu, a ni wodi wo ɲɔɔn fila, ka sila mira ka wa Misiran. Alu se mɛn kɛni ye, alu wara Yusufu tɔrɔfɛ, ka alu lɔ a ɲakɔrɔ. 16 Yusufu ka Bɛniyaminu yen alu fɛ tuma mɛn na, a ka a fɔ a la bon kunnasiila yɛ ko: «Wa mɔɔ ɲinilu ri n na bon na, ka kolofen do faa ka a tibi. Alu kɛtɔ telerɔ damunun kɛla nde le fɛ bi.»

17 Cɛ wo ka alu malɔ Yusufu la bon na iko Yusufu ka a fɔ a yɛ ɲa mɛn ma.

18 Alu watɔla Yusufu la bon na, wo ka alu masilan. Alu kan ko: «An da lana yan wodi ko le rɔ, wodi mɛn bilara an na bɔrɔilu kɔndɔ an na ko fɔlɔ rɔ. Alu kɛtɔ bela an kan de, ka an na falilu ta, ka an mira ka an kɛ jɔnilu ri.» 19 Wo rɔ, alu ka i madon Yusufu la bon kunnasiila la bonda la ka kuma a yɛ. 20 Alu kan ko: «An fa, hakɛ to an yɛ. Waati taminni, an nara suman san diya yan. 21 An bɔ mɛn kɛni yan, an ka an lɔ an sii diya. An ka an na bɔrɔilu da laka ka wodi bilani yen bɔrɔilu kɔndɔ. An na wodi bɛɛ le tɛrɛ, an ka mɛn san suman na. Wodi wo nani an bolo ka a laseyi ai ma. 22 Suman sankɔ fanan nani an bolo, kɔni mɛn ka wodi do wo bila an na bɔrɔilu rɔ wo lon, an ma wo lɔn.»

23 Bon kunnasiila ka alu jabi: «Ai kana hamin wo la. Ai kana silan. Ai Maari Alla a ni ai fa Maari Alla, wo le ka wodi wo bila bɔrɔilu kɔndɔ ai yɛ. Ni wo tɛ, ai ka suman sankɔ mɛn bɔ, n ka wo sɔrɔn.»

Wo rɔ, cɛ wo wara Simeyɔn ta ka na a di alu ma, 24 ka alu bɛɛ ladon Yusufu la bon na. A ka ji di alu ma ko alu ye alu sen mako. A ka damunun di alu la falilu fanan ma. 25 Alu nara sanba fen mɛnilu ri, alu ka woilu labɔ ka Yusufu makɔnɔ, baa a fɔra alu yɛ ko a ri na telerɔ damunun diya alu fɛ ye.

26 Yusufu sera a wara tuma mɛn na, alu nara a la sanbailu di a ma bon na ka alu majii a kɔrɔ. 27 Yusufu ka alu fo ko: «Tana tɛ ai la? Wo lon, ai ka ai fa la ko fɔ n yɛ ko a ra kɔrɔya. Ale don? A kɛndɛ fɔlɔ?»

28 Alu ka Yusufu jabi: «Tana si tɛ an fa la, i la jɔncɛ kɔnin. A kɛndɛ.» Alu ka alu kun majii Yusufu kɔrɔ.

29 Yusufu ka a ɲanakalan ka a doocɛ Bɛniyaminu yen, a jɛrɛ na la den. A kan ko: «Ai ka ai doocɛ mɛn na ko fɔ, wo le ye ɲin di wa?» Alu kan ko: «Ɔɔn, ale le.» Yusufu ka a fɔ a yɛ ko: «N den, Alla ma hɛrɛ kɛra i yɛ.»

30 Bɛniyaminu hina donda Yusufu la kosɛbɛ. Wo rɔ, a kasitɔla le tɛrɛ. A ka bɔ alu tɔrɔfɛ i kɔrɔ ka wa a jɛrɛ la bon kɔndɔ ka kasi. 31 A ka ban kasila tuma mɛn na, a ka a ɲa lako, ka wa alu tɛrɛn ye. A ka a jɛrɛ mira ka a fɔ a la mɔɔilu yɛ ko alu ye na balo di alu ma. 32 Alu ka Yusufu la balo bɔ a la a dan na, ka a badenmailu ta bɔ a dan na. Misiranka mɛnilu tɛrɛ ye, alu ka woilu fanan ta bɔ a dan na, baa Misirankailu ti sɔn ka damunun kɛ Heburuilu fɛ. Alu tana le wo ri. 33 Yusufu ka a badenmailu lasii a ɲakɔrɔ, ka alu tuun i ɲɔɔn na ka bɛn alu si kasabiya ma, ka a damira kɔrɔmamɔɔ ma ka wa se doomamɔɔ ma. Alu ka alu siiɲa wo yen tuma mɛn na, alu ka i ɲɔɔn dagbɛ ka kabannakoya. 34 Balo mɛn tɛrɛ ye Yusufu kɔrɔ, a la mɔɔilu ka a badenmailu bɛɛ sɔ wo le rɔ. Bɛniyaminu ka mɛn sɔrɔn, wo kɛra a kɔrɔcɛilu ta ɲɔɔn loolu le ri. Alu ka damunun kɛ ka alu min, ka sewa Yusufu la kosɛbɛ.

44

Yusufu ka a kɔrɔcɛilu kɔrɔbɔ

1 Nba Yusufu ka a fɔ a la bon kunnasiila yɛ ko: «Alu la bɔrɔilu lafa suman na. Alu la falilu di se donin mɛn kɔrɔ, i ye wo jate di alu ma. I wa bɔrɔilu lafa, i ye alu kelen kelenna bɛɛ la wodi la suman kan alu la bɔrɔilu kɔndɔ. 2 I ye n na wodigbɛ minninfen bila doomamɔɔ la bɔrɔ kɔndɔ a la wodi kan.» Bon kunnasiila ka wo bɛɛ kɛ ikomin Yusufu ka a fɔ a yɛ ɲa mɛn ma.

3 Wo duu sa gbɛni jona Yusufu ka sila di alu ma. Alu ka alu la doninilu la alu la falilu kɔ kan, ka wa. 4 Ka a tɛrɛn alu ma janfa so la fɔlɔ, Yusufu ka a fɔ a la bon kunnasiila yɛ ko: «Wa alu kɔ! I wa se alu ma tuma mɛn na, i ye a fɔ alu yɛ ko: ‹Nfenna ai ka koɲuma sara kojuu la? 5 Nfenna ai ka n tii la minninfen sonya? A ye a minna wo le la, a ye ɲaɲinin kɛla wo le la. Ai ra kojuu ba le kɛ ɲin di de!›»

6 Bon kunnasiila wara se alu ma tuma mɛn na, a kumara alu yɛ ikomin Yusufu ka a fɔ a yɛ ɲa mɛn ma. 7 Alu ka a jabi: «An tii, nfenna i ye an jalakila ten? An tɛ ko su wo kɛla fewu! 8 I jɛrɛ ka a lɔn ko an nani wodi ri an na bɔrɔilu kɔndɔ wo lon, ka bɔ Kanaan jamana rɔ ka na wodi wo di i ma. A ye di? An di wodigbɛ wala sanin sonya i tii la bon na wo rɔ wa? 9 An tii, ni i ka minninfen yen an si kunma, wo tii ri faa. Ka a la wo kan fanan, an tɔilu ri kɛ i la jɔnilu ri.»

10 Bon kunnasiila kan ko: «Ale le wo ri, n da diɲɛ wo ma, kɔni minninfen wa yen mɔɔ mɛn kunma, wo ri kɛ n na jɔn di. Ai tɔilu tɛ jalakili.»

11 Wo yɔrɔ wo rɔ, alu ka alu la bɔrɔilu lajii duu ma ka alu da laka. 12 Bon kunnasiila ka bɔrɔilu ragbɛ. A ka a damira kɔrɔmamɔɔ ta ma, ka wa se doomamɔɔilu ta ma. A ka minninfen yen Bɛniyaminu la bɔrɔ kɔndɔ.

13 Wo le rɔ, alu ka alu la durukilu rafara alu kan na jusukasi bolo ma. Alu ka alu la bɔrɔilu la falilu kɔ kan, ka alu kɔseyi so kɔndɔ. 14 Yahuda ni a badenmailu sera Yusufu wara ka a tɛrɛn a ye ye fɔlɔ. Alu ka alu la duu ma a kɔrɔ. 15 Yusufu ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai na nfen ko kɛla ɲin ten? Ai ma a lɔn ko nde ɲɔɔn di ɲaɲinin kɛ ka koilu lɔn wa?» 16 Yahuda kan ko: «N tii, an ti se foyi fɔla. Kuma tɛ an bolo butun. An ti se an bɔla ko ɲin dɔ. Alla jɛrɛ le ra an sonjuu labɔ gbɛ rɔ. An bɛɛ ye i la jɔnilu le ri sisen, minninfen yenni mɛn kunma, a ni an tɔilu bɛɛ.» 17 Yusufu ka a jabi kɔnin ko: «Ka alu bɛɛ jalaki ten, n tɛ ko su wo kɛla fewu! Minninfen yenni mɛn kunma, wo le kɛtɔ n na jɔn di. Ai tɔilu ye wa hɛrɛ rɔ ai fa wara.»

Yahuda ka Yusufu madiya Bɛniyaminu la ko rɔ

18 Yahuda ka a madon Yusufu la, ka a fɔ a yɛ ko: «N tii, i jaandi, i ye diɲɛ n ye kuma i yɛ. N ka a lɔn ko i ni Misiran mansa bɛɛ ka kan. I kana mɔnɛ n ma. 19 N tii, an na ko fɔlɔ yan, i ka an maɲininka an fa ni an badenmailu ma. 20 An ka i jabi an fa ye ye, ko a ra kɔrɔya kosɛbɛ. Ko an doocɛ doomani fanan ye ye, an fa kɔrɔyanin ka mɛn sɔrɔn. Doomamɔɔ wo kɔrɔcɛ ra faa, ka a kelen pe to. Dogbɛrɛ tɛ ye butun, a ni mɛn ye na kelen na. A la ko duman an fa yɛ kosɛbɛ. 21 I ka a fɔ an yɛ ko an ye na a ri yan, kosa i ɲa ri la a kan. 22 An ka a fɔ i yɛ wo lon ko den ti se bɔ la an fa tɔrɔfɛ. Ni a bɔra a tɔrɔfɛ an fa ri faa, 23 kɔni, an tii, i ka an jabi ni an doocɛ ma na an kɔfɛ yan, ko an tɛ i yen butun.

24 «Wo rɔ, an ka an kɔseyi an fa wara tuma mɛn na, an ka i la kuma lase a ma. 25 Lon do rɔ, an fa ka a fɔ ko an ye na suman do san ikɔ. 26 An ka a jabi an ti se nala suman san diya fo an doocɛ wa na an kɔfɛ, baa cɛ wo kan ko an tɛ a yen butun fo an doocɛ wa kɛ an kɔfɛ. 27 An fa ka a fɔ an yɛ ko an ka a lɔn ko a muso Rasɛli ka dencɛ fila-pe le sɔrɔn a yɛ. 28 Ko kelen da tunun a ma. Ko a miri rɔ, ko wara juu le ka a mira ka a rafarafara. Ko kɛbi wo lon, a ma a yen butun. 29 Ko ni an wara do ɲin fanan di don? Ni ko ka a sɔrɔn taama rɔ, ko a kɔrɔyani ri faa ninnafin dɔ. An fa kan ten.

30 «Nba, ni n ka n kɔseyi i la jɔncɛ, n fa, ma sisen ka den to n kɔ yan, wo tɛ bɛn. Den wo le ye n fa la ko bɛɛ ri. 31 N fa wa a yen tuma mɛn na ko den wo ma a kɔseyi an fɛ, a ri faa. An fa kɔrɔyani ri faa jusumakasa rɔ, wo le rɔ an di kɛ wo sababu ri. 32 Ka a la wo kan, n ka n lɔ den na kunko la. N ka a fɔ n fa yɛ ko ni n ma kɔseyi den di a ma, n fa hakɛ ri to nde kan kadawu. 33 I jaandi, i ye n kɛ i la jɔn di den nɔ rɔ, kosa den di a kɔseyi a kɔrɔcɛilu kɔ fɛ. 34 N ye n kɔseyila n fa ma di, ni den tɛ n bolo? N tɛ i se n fa jusumakasani yenna fewu.»

45

Yusufu ka a jɛrɛ yiraka a badenmailu la

1 Nba, Yahuda banni kumala, Yusufu ma se a jɛrɛ mirala a la jɔnilu ɲana. A ka alu jamari ko alu bɛɛ ye bɔ. Mɔɔ gbɛrɛ si tun tɛ ye tumana mɛn na, fo Yusufu ni a badenmailu, Yusufu ka a jɛrɛ yiraka alu la. 2 A kasira kosɛbɛ, fo Misirankailu ka a kasi kan mɛn kɔkan. Wo ko fɔra mɔɔilu ɲana Misiran mansa wara.

3 Yusufu ka a fɔ a badenmailu yɛ ko: «Yusufu le nde ri! N fa kɛndɛ wa?» Yusufu badenmailu ma se a jabila, baa alu silanni tɛrɛ kojuuya. 4 Yusufu kan ko: «Ai ye i madon n na.» Alu ka i madon a la tuma mɛn na, a kan ko: «Ai badenma Yusufu le nde ri, ai ka mɛn san Isumayila bɔnsɔn julailu ma mɛn ye taala Misiran. 5 Ai jusu kana a lafin. Ai kana mɔnɛ ai jɛrɛ ma n san ko rɔ. Alla le ka n nana ai ɲɛ yan sa n di kɛ sababu ri ka mɔɔilu kisi kɔnkɔ ma. 6 Kɔnkɔ san fila le jamana kɔndɔ ɲin. A ra to san loolu le ma, sɛnɛkɛlailu ti nala foyi sɔrɔnna sɛnɛ rɔ. 7 Alla le ka n lɔ ai ɲɛ yan ka an to yan an fa bɔnsɔnilu kisibaya kanma, sa ai bɔnsɔn kana tunun dunuya ma. 8 Ai le ma n nana yan de. Alla le ka n nana yan ka n kɛ Misiran mansa lalila ri, ka n nasii mansa la bon kun na, ka n nasii Misiran jamana bɛɛ kun na. 9 Ai ye ai kaliya ka i kɔseyi n fa ma. Ai ye a fɔ a yɛ ko a dencɛ Yusufu kan ko Alla ra a lasii Misiran jamana bɛɛ kun na. Ko a ye a kaliya ka na n tɛrɛn yan. 10 Ko a ri a sii Kosɛni jamana rɔ, ka to n tɔrɔfɛ yan. Ko a ye na, a ni a la denilu ni a la mamarenilu ni a la kolofenilu ni a bolofen bɛɛ. 11 Ko n di alu balo, baa kɔnkɔ ri san loolu kɛ fɔlɔ. Sa a ni a la mɔɔ bɛɛ kana bolokolonya kojuuya.»

12 Yusufu kan ko: «Nba, ai ɲa yen n na sisen. N doocɛ Bɛniyaminu fanan ɲa yen n na. Ai ra a yen ko Yusufu jɛrɛ le kumala ai yɛ. 13 Mɔɔilu ye n bonyala ɲa mɛn ma Misiran yan, ai ye wo fɔ n fa yɛ. Ai ra fen fen yen ai ɲa la yan, ai ye wa wo bɛɛ fɔ a ye, ka ban ka na a ri jona.»

14 Nba, Yusufu ka a ton a doocɛ Bɛniyaminu kan ka kasi. Bɛniyaminu fanan ka a ton a kan ka kasi. 15 Yusufu kasimantɔ ka a ton a kɔrɔcɛ kelen kelenna bɛɛ kan ka alu sunbu. Wo le ka a kɛ, a kɔrɔcɛilu ka kuma damira a fɛ.

Misiran mansa kan ko Yakuba ye na Misiran

16 Nba, Yusufu badenmailu na ko fɔra Ferawuna wara tuma mɛn na, wo diyara mansa ni a la ɲɛmɔɔ bɛɛ yɛ. 17 Mansa ka Yusufu kili ka a fɔ a yɛ ko: «A fɔ i badenmailu yɛ ko alu ye alu doninilu la alu la falilu kɔ kan ka alu kɔseyi Kanaan jamana rɔ. 18 Alu wa se ye, alu ye alu fa ni alu la mɔɔ bɛɛ ta ka na alu ri n ma. N di duu ɲuma di alu ma, mɛn ka ɲi duu bɛɛ ri Misiran. Alu ri an na jamana balo ɲuma damun. 19 I ye a fɔ i badenmailu yɛ fanan ko alu wa kɛ wala, alu ye wontoro doilu ta Misiran yan. Alu wa se alu fa wara, alu ri alu musoilu ni alu denilu ni alu fa lasii wontoro woilu kɔndɔ ka na woilu ri yan. 20 Ni alu bolofen doilu tora alu kɔ ye, alu kana hamin woilu la, baa Misiran fen ɲumaɲumailu le ditɔ alu ma yan.»

21 Nba, Misiran mansa ka mɛn fɔ Isirayɛli denilu yɛ, alu ka wo kɛ. Yusufu ka wontoroilu di alu ma, ka bɛn mansa la kuma ma. A ka sila fanda suman fanan di alu ma.

22 A ka faanin kura di alu kelen kelenna bɛɛ ma, kɔni a ka wodigbɛ kɛmɛ sawa ni faanin kura loolu di Bɛniyaminu ma. 23 A ka a fa sanba falicɛ tan ni falimuso tan na. A ka falicɛ woilu donin Misiran fen ɲumailu la, ka falimusoilu donin sumankisɛ ni buru ni damununfen gbɛrɛilu la, mɛnilu ri a fa balo taama rɔ. 24 A ka sila di a badenmailu ma wo rɔ ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai kana silan de!»

25 Alu bɔra Misiran ka wa alu fa Yakuba tɛrɛn Kanaan jamana rɔ. 26 Alu seni ye, alu ka a fɔ a yɛ ko: «Yusufu kɛndɛ le! Ale le jɛrɛ siini Misiran jamana bɛɛ kun na sisen.» Kuma wo bararɔ Yakuba rɔ fo ka a dan natamin. A ma la a la fewu.

27 A dencɛilu ka Yusufu la kuma bɛɛ lase a ma tuma mɛn na, Yakuba ka wo bɛɛ mɛn ka wontoroilu yen fanan, Yusufu ka mɛnilu lana a ta kanma. Wo le rɔ, a sewara ka a ɲaalen. 28 A kan ko: «N dencɛ Yusufu kɛndɛ fɔlɔ! Nde tɛ foyi ɲininna butun ka tamin wo kan. N di wa n ɲa la a kan sisen sani n ye sa.»

46

Yakuba watɔla Misiran

1 Wo rɔ, Isirayɛli ka a bolofen bɛɛ ta ka sila mira ka wa Misiran. A sera Bɛri Seba, a ka saraka bɔ ka a di a fa Isiyaka Maari Alla ma.

2 Su wo rɔ, Alla ka Isirayɛli kili ko: «Yakuba, Yakuba!» A ka jabi: «Naamun.» 3 Alla kan ko: «N ye i fa Maari Alla le ri. I kana silan Misiran taa ko rɔ, baa n di i bɔnsɔn siyaya ye kosɛbɛ kosɛbɛ. 4 N jɛrɛ di wa i kɔfɛ Misiran. N jɛrɛ le kɛtɔ i bɔnsɔn nanala yan fanan. I sa tuma wa se, Yusufu jɛrɛ ri i ɲakisɛ latunun.»

5 Wo rɔ, Yakuba wulira ka bɔ Bɛri Seba. A dencɛilu ka a ladon wontoro kɔndɔ, Misiran mansa ka mɛn nana a ta kanma. Alu ka alu denilu ni alu musoilu fanan nadon wontoroilu kɔndɔ. 6 Alu ka alu la kolofenilu fanan ta, a ni alu bolofenilu bɛɛ, alu ka mɛnilu sɔrɔn Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. Yakuba ni a la denbaya bɛɛ wara Misiran wo ɲa le ma. 7 A dencɛilu bɛɛ wara a kɔfɛ, a ni a denmusoilu, a ni a mamarenilu, a la denbaya bɛɛ kɔnin. Woilu bɛɛ wara Misiran Yakuba kɔfɛ.

8 Nba Isirayɛlika mɛnilu wara Misiran, Yakuba ni a la dencɛilu kɔnin, wo tɔɔilu le ɲin di.

Yakuba dencɛ fɔlɔ tɔɔ le ko Rubɛn. 9 Rubɛn dencɛilu le ten: Henɔki, Palu, Hɛsirɔn a ni Karimi.

10 Simeyɔn, wo dencɛilu le ten: Yemuwɛli, Yamini, Owadi, Yakɛn, Sokari, Sawuli. Sawuli na tɛrɛ Kanaan bɔnsɔn do le ri.

11 Lebi, wo dencɛilu le Kerisɔn ni Kohati ni Merari ri.

12 Yahuda, wo dencɛilu le ten: Ɛri, Onan, Sela, Pɛrɛsi a ni Seraki, kɔni Ɛri ni Onan sara Kanaan jamana rɔ. Pɛrɛsi dencɛilu le Hɛsirɔn ni Hamuli ri.

13 Isakari, wo dencɛilu le ten: Tola, Puwa, Yɔbu a ni Simirɔn.

14 Sabulɔn, wo dencɛilu le Serɛdi ni Elɔn ni Jalɛli ri.

15 Leya ka dencɛ mɛnilu sɔrɔn Yakuba yɛ Padani Aramu, woilu le woilu ri. A ka denmuso do fanan sɔrɔn a yɛ ye, mɛn tɔɔ ko Dina. Yakuba bɔnsɔn mɛnilu bɔni Leya rɔ, wo bɛɛ ladɛnni kɛra mɔɔ bisawa ni mɔɔ sawa le ri.

16 Kadi, wo dencɛilu le ten: Sɛfɔn, Haki, Suni, Esibɔn, Eri, Arɔdi, a ni Arɛli.

17 Asɛri, wo dencɛilu le ten: Imina, Isiba, Isibi a ni Beyira. Asɛri denmuso tɔɔ ko Sera. Beyira dencɛilu le Kebɛri ni Malikiyɛli ri. 18 Silipa wo tɛrɛ jɔnmuso le ri, Laban ka mɛn di a denmuso Leya ma. Yakuba bɔnsɔn mɛnilu bɔni Silipa rɔ, wo bɛɛ ladɛnni kɛra mɔɔ tan ni wɔɔrɔ le ri.

19 Yakuba muso Rasɛli dencɛilu le Yusufu ni Bɛniyaminu ri. 20 Asanati ka dencɛ fila sɔrɔn Yusufu yɛ Misiran. Do tɔɔ ko Manase. Do tɔɔ ko Efirayimu. Asanati tɛrɛ Potifera denmuso le ri, mɛn tɛrɛ ye Ɔni so mɔɔilu la joo sarakalasela ri. 21 Bɛniyaminu dencɛilu le ten: Bela, Bekɛri, Asibɛli, Jera, Naman, Ɛhi, Rɔsi, Mupimi, Hupimi a ni Aridi. 22 Rasɛli ka dencɛ mɛnilu sɔrɔn Yakuba yɛ, woilu le woilu ri. Yakuba bɔnsɔn mɛnilu bɔni Rasɛli rɔ, wo bɛɛ ladɛnni kɛra mɔɔ tan ni naanin le ri.

23 Daan, wo dencɛ le Husimu ri.

24 Nefitali, wo dencɛilu le ten: Jasɛli, Kuni, Jesɛri, a ni Silɛmu.

25 Bilaha ka dencɛ mɛnilu sɔrɔn Yakuba yɛ woilu le woilu ri. Bilaha wo tɛrɛ jɔnmuso le ri, Laban ka mɛn di a denmuso Rasɛli ma. Yakuba dencɛ mɛnilu bɔni Bilaha rɔ, wo bɛɛ ladɛnni kɛra mɔɔ wɔrɔnwula le ri.

26 Mɔɔ mɛnilu wara Misiran Yakuba kɔfɛ, mɛnilu bɔni ale rɔ kɔnin, woilu bɛɛ ladɛnni tɛrɛ mɔɔ biwɔɔrɔ ni mɔɔ wɔɔrɔ le ri. A biranmusoilu ma jate. 27 Yusufu ka dencɛ fila sɔrɔn Misiran. Nba, Yakuba la mɔɔ mɛnilu nara Misiran, wo bɛɛ ladɛnni kɛra mɔɔ biwɔrɔnwula le ri.

Yakuba sera Misiran

28 Nba, Yakuba ka Yahuda lawa a ɲɛ Misiran, ka wa a fɔ Yusufu yɛ ko alu ye i ɲɔɔn bɛn Kosɛni jamana rɔ. Yakuba ni a la mɔɔilu sera Kosɛni tuma mɛn na, 29 Yusufu donda a la sowontoro kɔndɔ ka wa a fa kunbɛn Kosɛni. A ka a fa yen tuma mɛn na, a ka a fa labɛn ka a kɛ a kɔnkɔndɔ ka kasi. A mɛnda kasila kosɛbɛ.

30 Yakuba ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «Hali ni n sara bi, wo tɛ baasi ri, baa n da i yen, ka a lɔn ko i kɛndɛ le.»

31 Yusufu ka a fɔ a badenmailu ni a fa la tɔilu yɛ ko: «N di wa a fɔ mansa yɛ ko n badenmailu ni n fa la mɔɔilu bɛɛ ra bɔ Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ ka na n ma. 32 N di a fɔ a yɛ ko ai bɛɛ ye kolofen kɔnɔmadenilu le ri, ko ai la baara le kolofen namara ri. N di a fɔ a yɛ ko ai ra na ai la kolofen bɛɛ ri, a ni ai bolofenilu bɛɛ. 33 Wo rɔ, ni mansa ka ai kili ka ai la baara maɲininka, 34 Ai ye a jabi: ‹An tii, an ye kolofen namarala le ri kɛbi an na denniya tumana. An benbailu bɛɛ ka wo baara le kɛ.› Ni ai ka a jabi wo ɲa mɛn ma, a ri sɔn ai ye ai sii Kosɛni jamana rɔ, baa kolofen kɔnɔmadenilu ma di Misirankailu yɛ muumɛ.»

47

Yusufu ka a la mɔɔilu yiraka Misiran mansa la

1 Wo rɔ, Yusufu wara a fɔ Misiran mansa yɛ ko: «N fa ni n badenmailu ra na ka bɔ Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. Alu nani alu la kolofenilu ri, a ni alu bolofen bɛɛ. Alu ye Kosɛni sisen.» 2 Yusufu ka a badenma loolu yiraka mansa la, a ka mɛnilu lana wo kanma mansa wara. 3 Mansa ka woilu maɲininka ko: «Ai la baara ye nfen di?» Alu ka mansa jabi: «An tii, an ye kolofen kɔnɔmadenilu le ri, iko an benbailu tɛrɛ ye ɲa mɛn ma. 4 An nani sii diya ɲininna i wara yan, ka a masɔrɔn kɔnkɔ ra gbɛlɛya an kan Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. Kolofenilu la damunun tɛ ye butun. Wo rɔ, an tii, an ye i madiyala, i jaandi, i ye diɲɛ an ye an sii Kosɛni jamana rɔ.»

5 Mansa ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «I fa ni i badenmailu ra na i ma. 6 An na jamana Misiran ye i ta le ri. Wa i fa ni i badenmailu lasii yɔrɔ ɲumaɲuma rɔ, yɔrɔ mɛn ka ɲi a tɔ bɛɛ ri. Alu ye alu sii Kosɛni. Ni i ka doilu sɔrɔn alu rɔ, mɛnilu kusan kolofen marala kosɛbɛ, i ye n na kolofen fanan don woilu bolo.»

7 Yusufu ka a fa Yakuba lana ka a yiraka mansa la. Yakuba duwara mansa yɛ. 8 Mansa ka Yakuba maɲininka ko: «N fa, i sɔrɔn da san yɛli bɔ?» 9 Yakuba kan ko: «N da san kɛmɛ ni san bisawa sɔrɔn n na dunuɲaratɛɛ bɛɛ rɔ, wo bɛɛ rɔ, n si ma siya a ni n da tɔrɔya siyaman sɔrɔn. N si ma siyaya ikomin n failu ka si sɔrɔn alu la dunuɲaratɛɛ rɔ ɲa mɛn ma.»

10 Yakuba duwara mansa yɛ ikɔ ka wa.

11 Yusufu ka duu di a fa ni a badenmailu ma ka alu lasii Misiran jamana rɔ iko mansa ka a fɔ a yɛ ɲa mɛn ma. Duu wo tɛrɛ ye Ramɛsisi le. Yɔrɔ wo ka ɲi jamana yɔrɔ tɔ bɛɛ ri. 12 Yusufu ka a fa ni a badenmailu ni a fa la mɔɔ balo, bɛɛ ni a la denbaya.

Kɔnkɔ juuyara

13 Nba, kɔnkɔ juuyara kosɛbɛ, ka a masɔrɔn suman tun tɛ sɔrɔnna fan si. Mɔɔilu fanka tɛrɛ ye dɛsɛla kɔnkɔ bolola Misiran jamana ni Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. 14 Misirankailu ni Kanaankailu ka alu la wodi bɛɛ san Yusufu ma suman na. Yusufu ka wodi wo mira Misiran mansa yɛ ka wa a di a la bon na. 15 Wodi banda Misirankailu ni Kanaan bɔnsɔn bolola tuma mɛn na, Misiranka bɛɛ nara Yusufu tɛrɛn ka a fɔ a yɛ ko: «Suman di an ma. I kana sɔn an ye faa i ɲana ten. An na wodi bɛɛ ra ban fewu.»

16 Yusufu ka alu jabi: «Ni ai la wodi banda, ai ye na ai la kolofenilu ri, ka wa woilu falɔn suman na.»

17 Wo rɔ, alu nara alu la kolofenilu ri Yusufu ma. Soilu ni saailu ni bailu ni nisilu ni falilu, alu nara wo bɛɛ ri. Yusufu ka kolofen wo bɛɛ falen suman na, ka mɔɔilu balo san kelen wo kɔrɔ.

18 San wo taminni, alu nara Yusufu tɛrɛn ikɔ, ka a fɔ a yɛ ko: «An fa, i ka a lɔn ko an na wodi ra ban. An na kolofen bɛɛ ra kɛ i ta ri fanan. Foyi ma to an bolo fo an jɛrɛ ni an na duu. 19 I jaandi, i kana sɔn an ye faa i ɲana ten, sa an na duu rakolon kana to. I ye an ni an na duu san suman na. An di kɛ mansa la jɔnilu ri. An na duu ri kɛ a ta ri. I ye suman di an ma, sa an di balo. I ye si di an ma, sa an na sɛnɛilu lakolon kana to.»

20 Wo rɔ, Yusufu ka Misiran duu bɛɛ san mansa yɛ. Misirankailu bɛɛ ka alu la sɛnɛilu san, ka a masɔrɔn kɔnkɔ ra juuya foo ka a dan natamin. Jamana duu bɛɛ kɛra mansa ta ri ɲa wo le ma. 21 Ka bɔ jamana kun do la, ka wa bila a kun do la, Yusufu ka jamana mɔɔilu kɛ jɔnilu ri. 22 A ka duu bɛɛ san, fo duu mɛn tɛrɛ ye mɔɔilu la joo sɔlailu bolo, baa mansa tɛrɛ ye mɔɔilu la joo sɔlailu sɔla suman na tuma bɛɛ. Suman wo kɛra woilu balo ri. Wo le kosɔn woilu ma alu la duu san.

23 Yusufu ka a fɔ mɔɔilu yɛ ko: «N da ai ni ai la duu san mansa yɛ bi. Nba, ai ye si ɲin ta ka wa a foyi ai la sɛnɛilu rɔ, 24 kɔni ai wa suman mɛn ka, ai ye wo tala loolu ri, ka tala kelen di mansa ma. A tɔ naanin, ai ta le wo ri. Ai ye do kɛ si ri, ka do kɛ balo ri, sa ai ri ai jɛrɛ ni ai denilu ni ai wara mɔɔilu bɛɛ balo.» 25 Alu ka Yusufu jabi: «An fa, i ra koɲuma kɛ an yɛ ka an kisi kɔnkɔ ma. An di kɛ mansa la jɔnilu ri.»

26 Yusufu ka sariya sii Misiran jamana rɔ ko mɔɔilu wa suman mɛn ka, wo ye tala loolu ri, ka tala kelen di mansa ma. Sariya wo siini ye fɔlɔ haan bi. Mɔɔilu la joo sarakalaselailu la duu le dɔrɔn ma kɛ mansa ta ri.

27 Nba, Isirayɛli la mɔɔilu ka alu sii Kosɛni jamana rɔ Misiran. Alu ka nanfulu sɔrɔn ye ka jiri kosɛbɛ.

28 Yakuba si bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ ni san binaanin ni san wɔrɔnwula le ri. A ka san tan ni wɔrɔnwula kɛ Misiran jamana rɔ. 29 A sa waati sudunyanin tuma mɛn na, a ka a dencɛ Yusufu kili ka a fɔ a yɛ ko: «Ni n duman i yɛ, i ye i bolo la n woro kɔrɔ ka lahidi ta n yɛ ko i ka kan ka ɲumaya mɛn kɛ n yɛ, i ri wo kɛ ka kankelentiiya kɛ n yɛ n na saya kɔ rɔ, ko i tɛ n suu don Misiran jamana rɔ yan fewu. 30 N ye a fɛ i ye n suu don n benbailu suu don diya. I ye n suu ta ka bɔ Misiran ka wa a don diya wo rɔ.» Yusufu kan ko: «N di a kɛ ikomin i ka a fɔ ɲa mɛn ma.»

31 Yakuba kan ko: «I kali n yɛ.» Yusufu ka a kali a yɛ. Wo rɔ, Yakuba ka i birin a la lafen kun na ka Alla bato.

48

Yakuba duwara Yusufu dencɛilu yɛ

1 Waati wo taminni a fɔla Yusufu yɛ ko a fa ma kɛndɛ. Wo rɔ, a ka a dencɛ fila ta, Manase ni Efirayimu kɔnin, ka wa a fa tuwa. 2 A fɔra Yakuba yɛ tuma mɛn na ko a dencɛ Yusufu ra na, a ka a raja ka i wuli, ka i sii a la lafen kan. 3 Yakuba ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «Alla Sebɛɛtii bɔra gbɛ rɔ n yɛ Lusi so dafɛ Kanaan jamana rɔ, ka ɲumaya kɛ ka baraka don n na kɔ rɔ. 4 A ka a fɔ n yɛ ko: ‹N di i jiri, ka i bɔnsɔn siyaya ka a kɛ jama siyaman ba ri. N di jamana ɲin di i bɔnsɔn ma i kɔma rɔ, ka a kɛ alu ta ri kadawu.›» 5 Yakuba ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «I ka i dencɛ Efirayimu ni i dencɛ Manase sɔrɔn Misiran yan ka a tɛrɛn n tun ma na i tɔrɔfɛ fɔlɔ, kɔni sisen, n da woilu kɛ n denilu ri. Efirayimu ni Manase ra kɛ n ta ri sisen ikomin Rubɛn ni Simeyɔn ye n ta ri ɲa mɛn ma. 6 Ni i ka den mɛnilu sɔrɔn woilu kɔ, woilu ri kɛ i ta ri. Woilu bɔnsɔn di duu sɔrɔn Efirayimu ni Manase bɔnsɔn ta ni rɔ. 7 N bɔra Padani Aramu rɔ ka n kɔseyi n fa wara tuma mɛn na, Rasɛli sara ka n ninnafin kojuuya. A sara sila la Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ, ka a tɛrɛn an tun da sudunya Efirata so la. N ka a suu don Efirata sila la ye.» Efirata mɛn tɔɔ bi ko Bɛtilɛhɛmu.

8 Isirayɛli ka Yusufu dencɛilu yen tuma mɛn na, a kan ko: «Yon de ɲinilu ri?» 9 Yusufu ka a fa jabi: «Alla ka dencɛ fila mɛn di n ma yan, woilu le ɲin di.» Yakuba kan ko: «Alu lana n ma yan, sa n di duwawu kɛ alu yɛ.» 10 Isirayɛli ɲa lafinni tɛrɛ. A tun tɛ fen nasala kosɛbɛ butun. Yusufu ka a dencɛilu madon a la tuma mɛn na, Isirayɛli ka a ton alu kan ka alu sunbu. 11 A ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «N ma a lɔn fewu ko n di i yen butun, kɔni Alla ra a kɛ n da i dencɛilu fanan yen sisen.» 12 Yusufu ka a dencɛilu ta ka alu bɔ a fa sen kan, ka a majii, ka a kun majii a fa kɔrɔ. 13 A wulira ka a dencɛilu madon a fa la, ka Efirayimu lasii a fa bolomaran fɛ, ka Manase lasii a fa bolokinin fɛ. 14 Hali wo, Isirayɛli ka a bolo latamin a ɲɔɔn kɔ rɔ. A ka a bolokinin natamin ka a la Efirayimu kun dɔ, ni a ye doomamɔɔ ri. A ka a bolomaran natamin ka a la Manase kun dɔ, wo mɛn ye den fɔlɔ ri. 15 Wo rɔ, a duwara Yusufu yɛ ko:

«N benba Iburahima ni n fa Isiyaka tɛrɛ ye taamala

ka bɛn Alla mɛn kan ma,

wo ye ɲumaya kɛ den ɲinilu yɛ.

Alla mɛn ka a lɔ n ɲɔrɔ ka a damira n sɔrɔn waati ma haan ka se bi ma,

wo ye ɲumaya kɛ den ɲinilu yɛ.

16 Alla mɛn nara n ma iko mɛlɛka, ka n kisi kojuu bɛɛ ma,

Wo ye ɲumaya kɛ den ɲinilu yɛ.

Denilu sababu la n tɔɔ kana tunun,

A ni n benba Iburahima tɔɔ ni n fa Isiyaka tɔɔ.

Ka alu bɔnsɔn siyaya a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma duukolo kan,

Alla ma wo kɛra.»

17 Yusufu ka a yen tuma mɛn na ko a fa ra a bolokinin la Efirayimu kun dɔ, wo ma diya Yusufu yɛ. A ka a fa bolo mira ka a bɔ Efirayimu kun dɔ, ka a la a dencɛ fɔlɔ Manase kun dɔ. 18 A ka a fɔ a fa yɛ ko: «N fa, i filinin de. Den fɔlɔ le Manase ri. I bolokinin la wo kun dɔ.»

19 A fa, kɔnin, ma sɔn wo ma. A kan ko: «N dencɛ, n ye mɛn kɛla, n ka wo lɔn jɔ. Manase bɔnsɔn fanan di siyaya ka kɛ kabila ba ri. A ri bonya, kɔni a doocɛ ri bonya ka tamin a kan. A doocɛ bɔnsɔn di kɛ jama siyaman di.» 20 A duwara alu yɛ wo lon. A kan ko: «Isirayɛlika di duwa mɔɔilu yɛ ai tɔɔ le rɔ ka a fɔ ko: ‹Alla ma i kɛra iko Efirayimu ni Manase ye ɲa mɛn ma.›»

Wo rɔ, Yakuba ka Efirayimu bila Manase ɲɛ. 21 A ka a fɔ Yusufu yɛ ko: «N satɔ le, kɔni Alla ri to ai fɛ. A ri ai laseyi ai fa wara Kanaan jamana rɔ ikɔ. 22 N di i sɔ ka tamin i badenmailu kan, ka Sikɛmu koyinkɛma yɔrɔ di i ma. N ka Amɔrikailu kɛlɛ n na fanmuru ni kalabiɲe la ka yɔrɔ ɲuma wo mira alu la.»

49

Yakuba ka mɛn fɔ a satɔla la

1 Yakuba ka a dencɛilu kili ko:

«Ai ye na ai ladɛn n tɔrɔfɛ. N ye a fɛ ka koilu lase ai ma, mɛnilu kɛtɔ alu la sini natɔ kɔnin.

2 N dencɛilu, ai ye na ai tolo malɔ nde ai fa Yakuba la,

a ye fola n ma ko Isirayɛli.

3 Rubɛn, ile le n dencɛ fɔlɔ ri.

I fɔlɔ le kɛra n na cɛya ni n na fanka fɔlɔ ri.

Bonya ni sebaaya ye i bolo ka tamin i doocɛilu kan,

4 kɔni i ye ikomin ji ba woyetɔ, mɛn ti se a jɛrɛ mirala.

I ti nala kɛla bonkun ri fewu, baa i ra i la i fa la lafen kan ka si a muso fɛ.

A ka a la n na lafen kan ka a manɔɔ.

5 Simeyɔn ni Lebi miriya ye ko kelen de ri.

Alu ka ie la fanmuruilu ta ka wa tiɲannin kɛ.

6 Alu wa kuma gbundu rɔ, n tɛ sɔn ka n sen bila wo rɔ.

Alu wa ladɛn kɛ, n di n ban wala,

baa alu mɔnɛra ka mɔɔilu faa.

Alu juuyara ka nisilu sen fasailu tɛɛ.

7 Alla ye tɔrɔya la alu kan alu la mɔnɛ wo kosɔn, baa alu la mɔnɛ ka juu,

a ni alu la ɲenikɛjuuya wo kosɔn, baa alu la ɲenikɛjuuya ka alu kɛ hinabaliilu le ri.

N di alu bɔnsɔn datala Yakuba bɔnsɔn na jamana rɔ.

N di alu lajɛnsɛn Isirayɛlika la jamana yɔrɔ bɛɛ rɔ.

8 Yahuda, i badenmailu ri ile le tando.

I ri se i juuilu la.

I faludenmailu ri alu majii i kɔrɔ.

9 Yahuda ye ikomin yara kanberen de,

mɛn di wa sobo faa ka wo damun,

ka na i rasɔmɔn ka i la.

Yon di a lawuli?

10 Faamaya gbeleke tɛ bɔ Yahuda bolo.

Mansaya gbeleke ri to a bɔnsɔn bolo

fo mansaya tii wa na,

dunuɲa bɛɛ ri i majii mɛn kɔrɔ.

11 A ri a la fali sidi rɛsɛnju la,

ka a la faliden sidi rɛsɛnju ɲuma ɲuma la.

A ri a la faanin ko rɛsɛnji la,

ka a la durukiba ko rɛsɛnji la, mɛn wulenni ikomin jeli.

12 A ri rɛsɛnji min fo ka a ɲailu lafin.

A ri nɔnɔ min fo ka a ɲi gbɛ.

13 Sabulɔn di i sii kɔɔji da la.

Kulunbailu lɔ diya ri kɛ a wara ri.

A la duu ri wa foo Sidɔn so fan fɛ.

14 Isakari ye ikomin fali, fanka ba ye mɛn na.

A ri a la a la donin bɔrɔilu tɛma.

15 Ni a ka a yen tuma mɛn na

ko jamana wo ka ɲi,

ko yɔrɔ wo duman kosɛbɛ,

a ri a kɔ rabɛn donin ta kanma

ka kɛ jɔn di ka diyagboya baara kɛ.

16 Daan di a sii a la mɔɔilu kun na ka alu la kiti tɛɛ,

a ri kɛ ikomin Isirayɛli kabila tɔilu fanan.

17 Daan ye ikomin sa, mɛn lani sila dafɛ,

ikomin fɔnfɔnni, mɛn ye sila misɛnilu la.

A ri so cin a sen ma,

ka so tii labe a kɔ kan.»

18 Yakuba kan ko: «Ɛɛ Allabatala, n ye i makɔnɔla, i ye n kisi.»

19 A kan ko:

«Benkanninnailu ri na be Kadi kan,

kɔni a ri alu gbɛn ka alu kɔsaran kojuuya.

20 Asɛri ri suman duman sɔrɔn;

a ri damunun fen duman di mansailu ma.

21 Nefitali a la fɛrɛnin ikomin minanmuso, mɛn ye a jɛrɛ ma,

mɛn ye den ɲumailu sɔrɔnna a jɛrɛ ma.

22 Yusufu ye ikomin jiri mɛn ye a denna kosɛbɛ,

jiri mɛn lɔni kɔ dafɛ,

mɛn bolo ye janyanna foo ka tamin dandan kun na.

23 Kalabiɲetiilu wulira a kanma kojuuya.

Alu ka biɲɛilu lafili a ma ka a tɔrɔ kosɛbɛ,

24 kɔni Yusufu la kala ma yɛrɛyɛrɛ.

A boloilu ka fanka sɔrɔn Alla Sebɛɛtii bolo,

mɛn ye Yakuba dɛmɛnna.

Wo le ye mɔɔ latankala le ri,

mɛn ye Isirayɛli lakandala,

mɛn barakani ikomin farakolo.

25 I fa Maari ye i dɛmɛnna.

Alla Sebɛɛtii ye ɲumaya kɛla i yɛ.

A ri fen ɲumailu di i ma ka bɔ san ma.

A ri ji di i ma ka bɔ duu kɔrɔ.

A ri i denilu ni i la kolofenilu siyaya.

26 Fen ɲumailu ye bɔla koyinkɛ kɔrɔilu la,

nanfuluilu ye bɔla fɔlɔ tindilu la,

kɔni Alla ka ɲumaya mɛnilu kɛ i fa yɛ, woilu ka bon woilu bɛɛ ri.

Alla ye wo ɲɔɔn kɛ Yusufu yɛ.

Alla ye a kɛ, ɲumaya woilu ye mɛn Yusufu fɛ,

mɛn ɲenematɔmɔnni ka bɔ a badenmailu rɔ.

27 Bɛniyaminu fadima ikomin wara.

Sɔɔma a ye sobo mirala ka do damun.

Wura la, a ri a tɔ ratala.»

28 Nba, Isirayɛli kabila tan ni fila le woilu ri. Alu fa duwara alu yɛ tuma mɛn na, a ka kuma woilu fɔ. A duwara alu kelen kelenna bɛɛ ye, bɛɛ ni a la duwa.

Yakuba la saya

29 Nba, Yakuba ka a fɔ a dencɛilu yɛ ko: «N satɔla le ka la n benbailu kan. Ni n sara, ai ye wa n suu don n benbailu dafɛ falan na, falan mɛn ye Hɛtika Efurɔn na sɛnɛ rɔ. 30 Falan wo ye Makipela, Mamere telebɔ fan fɛ Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. N benba Iburahima ka dinkira wo le san Hɛtika Efurɔn ma, ka a kɛ a la suu don diya ri. 31 N benba Iburahima ni a muso n ma Saran suu don diya ye ye le. N fa Isiyaka ni a muso n na Rebeka fanan suu don diya ye ye le. N ka Leya suu don ye le fanan. 32 Duu wo ni falan bɛɛ sanda Hɛtika de ma.»

33 Nba, Yakuba banni kumala, a ka a la a la lafen kan ka sa, ka la a benbailu kan.

50

1 Yusufu ka a ton a fa suu kan ka a sunbu ka kasi. 2 Nba, Yusufu ka a fɔ a la dandalilailu yɛ ko alu ye a fa fure rabɛn ka baara kɛ kosa a kana toli, ka ban ka a mamininminin. Alu wara Isirayɛli fure rabɛn. 3 Alu ka tele binaanin kɛ baarala. Alu la fure rabɛn ɲa le wo ri. Misirankailu ka tele biwɔrɔnwula kɛ a saya kasila.

4 Saya kasi waati wo taminni, Yusufu ka a fɔ Misiran mansa la mɔɔbailu yɛ ko: «Ni n na ko diyara ai yɛ ai ye wa kuma mansa yɛ. Ai ye a fɔ a yɛ ko 5 n fa ka kuma do fɔ n yɛ a sa tumana la. A kan ko n ye n kali a yɛ ko ni a sara, ko n di wa a suu don Kanaan bɔnsɔn na jamana rɔ. Ko a ka suu don diya mɛn dabɛn a jɛrɛ yɛ, ko n ye wa a suu don dinkira wo rɔ. N fa kan de wo ri. Wo rɔ, n ye mansa madiyala, a ye sɔn n ye wa n fa suu don. N wa ban, n di na.»

6 Ferawuna ka jabi: «Wa i fa suu don iko i ka i kali a yɛ ɲa mɛn ma.»

7 Wo rɔ, Yusufu wara a fa suu don diya. Misiran mansa la ɲɛmɔɔ bɛɛ wara a malɔ, a ni mansa wara mɔɔbailu ni Misiran jamana mɔɔbailu. 8 Yusufu wara mɔɔ bɛɛ fanan wara, a ni a kɔrɔcɛilu ni a doocɛ ni a fa wara mɔɔ bɛɛ. A den ni ala kolofenilu le tora alu kɔ ma Kosɛni. 9 Sowontoro tiilu ni so tiilu fanan wara Yusufu malɔ. A kɛra jama siyaman ba le ri.

10 Alu sera Atadi la gberema Juridɛn ba da waati mɛn na, alu bɛɛ ka san kasi kɛ ye, ka kule kan ba labɔ. Yusufu ka tele wɔrɔnwula kɛ san kasila ye. 11 Ye duurenilu, Kanaan bɔnsɔn kɔnin, woilu ka wo yen tuma mɛn na alu kan ko: «Misirankailu ra saya kasi ba le kɛ ten de!» Wo le kosɔn dinkira wo tɔɔ lara ko Abela Misirayimu, yɔrɔ mɛn ye Juridɛn ba da la.

12 Nba, Yakuba satɔla ka mɛn fɔ a dencɛilu yɛ, alu ka wo kɛ. 13 Alu wara a suu ri Kanaan jamana rɔ, ka a suu don falan na Makipela, Mamere telebɔ fan fɛ, falan a ni duu mɛn Iburahima ka san Hɛtika Efurɔn ma, ka a kɛ a la suu don diya ri. 14 Yusufu banda a fa suu donna tuma mɛn na, a ka a kɔseyi Misiran. A badenmailu ni mɛnilu bɛɛ wara a fɛ a fa suu don diya, woilu bɛɛ ka alu kɔseyi a fɛ.

15 Nba, Yusufu kɔrɔcɛilu ka a yen ko alu fa Yakuba tɛ alu fɛ butun. Wo rɔ, alu ka a fɔ i ɲɔɔn yɛ ko: «An ka kojuu mɛn kɛ Yusufu la, ni an gboyara a yɛ don? A tɛ wo julu sara an na wa?» 16 Wo le rɔ, alu ka kela lawa Yusufu ma ko: «Sani i fa ye sa, a ka kuma do fɔ. 17 A kan ko an ye a fɔ i yɛ. Ko i jaandi, i ye i kɔrɔcɛilu la hakɛ ni alu la juluman yafa alu ma, alu ka mɛn kɛ i la. An fa kan de wo ri. Wo rɔ, an ye i madiyala, i ye yafa an ma an na kojuuilu rɔ, ande mɛnilu ye i fa Maari la jɔnilu ri.» Kela wo fɔra Yusufu yɛ tuma mɛn na, a kasira.

18 A kɔrɔcɛilu jɛrɛ nara alu majii a kɔrɔ duu ma, ka a fɔ a yɛ ko: «Ande ye i la jɔnilu le ri.» 19 Yusufu ka a fɔ alu yɛ ko: «Ai kana silan. N ye Alla nɔ le rɔ wa? 20 Mɛn kɛra n na, ai ka wo kɛ kojuu kɛ kanma, kɔni Alla ka wo kɛ koɲuma le kɛ kanma, kosa mɔɔ siyaman di kisi n bolola yan bi. 21 Wo rɔ, ai kana silan. N di n janto ai rɔ, ai ni ai denilu bɛɛ.» Yusufu kumara alu yɛ kaninteya la, ka alu jusu suma.

Yusufu la saya

22 Nba, Yusufu ni a fa la mɔɔilu tora Misiran. Yusufu si bɛɛ ladɛnni kɛra san kɛmɛ ni san tan de ri. 23 A ka a tolomirailu yen, a dencɛ Efirayimu ni a dencɛ Manase mamarenilu kɔnin. Manase dencɛ Makiri,* wo ka denilu sɔrɔn tuma mɛn na, alu nara a la Yusufu sen kan.

24 Lon do rɔ, Yusufu ka a fɔ a badenmailu yɛ ko: «N satɔla le, kɔni Alla ri a janto ai rɔ ka ai ta ka bɔ jamana ɲin dɔ ka wa ai ri lahidi jamana rɔ, baa a ka kali an benba Iburahima ni an benba Isiyaka ni an fa Yakuba yɛ ko jamana wo ri kɛ alu ta ri.» 25 Yusufu ka a fɔ a badenmailu yɛ ko: «Ai ye i kali n yɛ ko Alla wa na ai dɛmɛn ka ai labɔ Misiran yan, ko ai ri wa n koloilu ri.»

26 Yusufu sara Misiran ka a tɛrɛn a sɔrɔn tun da san kɛmɛ ni san tan bɔ. Misirankailu ka a suu rabɛn ka baara kɛ sa a kana toli. Wo banda mɛn kɛ, alu ka a mamininminin ka a la suu balankari kɔndɔ Misiran.

* 12:15 Misirankailu alu a fɔla alu la mansa ma le ko Ferawuna.

* 21:3 Isiyaka kɔrɔ ye le ko a ye yɛlɛla

† 21:31 Bɛri Seba kɔrɔ ye le ko Teriya Kɔlɔn

* 25:30 Edɔmu kɔrɔ ye le ko wulɛman

* 27:36 Yakuba kɔrɔ ye le ko sen tintiri a fɔ ɲa gbɛrɛ yɛ ko janfate

* 29:32 Rubɛn kɔrɔ ye le ko «i ɲa lɔ, dencɛ le»

† 29:33 Simeyɔn kɔrɔ ye le ko Alla ye n kan mɛnna

‡ 29:34 Lebi kɔrɔ ye le ko masidi

§ 29:35 Yahuda kɔrɔ ye le ko bato

* 30:6 Daan kɔrɔ ye le ko n da jo sɔrɔn

† 30:8 Nefitali kɔrɔ ye le ko n da sɛɛdon

‡ 30:11 Kadi kɔrɔ ye le ko kunnadiya

§ 30:13 Asɛri kɔrɔ ye le ko sewa

* 30:18 Isakari kɔrɔ ye le ko sara

† 30:20 Sabulɔn kɔrɔ ye le ko bonya

‡ 30:24 Yusufu kɔrɔ ye le ko ka do la a kan

§ 30:37 Amande ye jiriden damunta le ri.

* 35:18 Bɛnoni kɔrɔ ye le ko «tɔrɔya dencɛ»

† 35:18 Bɛniyaminu kɔrɔ ye le ko «bolokininma dence»

* 38:29 Pɛrɛsi kɔrɔ ye le ko a gbɛrɛnda

† 38:30 Seraki kɔrɔ ye le ko kari wulen

* 50:23 Yusufu le ka Makiri la den nabalo

Luka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Kitabu mɛn sɛbɛni Nabi Luka bolo

1

Kitabu mɛn sɛbɛni Nabi Luka bolo

1 Ko ba doilu dafanin an tɛma yan. Wo bolo ma, mɔɔ siyaman da wuli ka wo kibaro mafɛnɛ ka a sɛbɛ damira. 2 Mɛnilu ka wo bɛɛ kɛni yen ie ɲa la ka sereya kɛbi a damira waati la, a ni mɛnilu kelayani wo kibaro lasela, woilu ka a bɛɛ lase an ma. Alu ka a lase ɲa mɛn ma, a sɛbɛbailu ye a sɛbɛla wo ɲa le ma. 3 N tericɛ ɲuma Teyofili, n fanan da ko wo bɛɛ fɛsɛfɛsɛ kɛbi a damira waati. Wo le rɔ, n da a yen ko n ka kan ka a bɛɛ sɛbɛ koɲuma ka a lawa i ma, 4 kosa i ri a lɔn ko i karanni ko mɛn na, wo ye tuɲa jɛrɛ jɛrɛ le ri.

Mɛlɛka ka Yaya sɔrɔn ko fɔ

5 Waati wo rɔ, Herodi tɛrɛ ye Jude maratiiyala. Wo tuma,

sarakalasela do tɛrɛ ye, mɛn tɔɔ ko Sakariya. A tɛrɛ ye Abiya la sarakalasela dɛkuru le rɔ. A muso, Elisabɛti, fanan tɛrɛ sarakalasela kuntiiba Haruna bɔnsɔn de ri. 6 Sakariya ni a muso, alu fila tɛrɛ ye mɔɔ telenin de ri Alla ɲakɔrɔ. Alu tɛrɛ ye Maari Alla la sariyailu ni jamari bɛɛ bonyala. 7 Kɔni den tun tɛ ie bolo, baa Elisabɛti tɛrɛ ye densɔrɔnbali le ri. Alu fila tun da kɔrɔya.

8 Lon do rɔ, dakun sera Sakariya la sarakalasela dɛkuru ma ko alu ye wa sarakalase diya Allabatobonba la. 9 Ka bɛn ie la namun ma, Sakariya suwandira ko a ye don Allabatobonba la ka wusulan janin yɔrɔ sɛniman kɔndɔ. 10 Wusulan wa kɛ janinna waati mɛn na, jama ba ye Alla matarala kɛnɛ ma Allabatobonba kɔma.

11 Wo tuma, Maari Alla la mɛlɛka nara i lakɛnɛmaya Sakariya ɲakɔrɔ. Mɛlɛka wo ka i lɔ wusulan saraka bɔ diya bolokinin fɛ. 12 Sakariya ka mɛlɛka yen tuma mɛn na ka a magban. A silanda kojuuya. 13 Kɔni mɛlɛka ka a fɔ a yɛ ko: «Sakariya, i kana silan. I ra mɛn ɲinin matarali rɔ, Alla ra wo mɛn. I muso Elisabɛti ri dencɛ sɔrɔn i yɛ. I ye den tɔɔ la ko Yaya. 14 Den wo ri i diya kosɛbɛ. A wa sɔrɔn, mɔɔ siyaman di sewa bakɛ wo, 15 baa den wo kɛtɔ mɔɔ ba le ri Maari ɲakɔrɔ. A tɛ rɛsɛnji wala dɔlɔ su su min habadan. Kɛbi a na kɔnɔ ma ye a la Alla la Nin Sɛniman ye a fɛ. 16 A ri kɛ sababu ɲuma ri, mɛn di Isirayɛli mɔɔilu siyaman laseyi Maari Alla ma. 17 A ri wa Maari ɲɛfɛ, ka Alla la baara kɛ. A la hankili ni a la fanka ye ikomin Nabi Eli fanan tɛrɛ ye ɲa mɛn ma. Wo rɔ, a ri deni ni ie failu tɛ rabɛn, ka mɔɔ muruntini yɛlɛman ka kɛ mɔɔ sɛbɛ ri, ka Alla la mɔɔilu rabɛn ka ie bila sila bɛrɛ kan.»

18 Sakariya ka mɛlɛka maɲininka ko: «N di la wo la ɲa ɲuman de ma? I ma a lɔn ko n da kɔrɔya wa? N muso fanan da kɔrɔya.» 19 Mɛlɛka ka Sakariya jabi: «Jibirila ye nde ri. N ye n lɔla Alla dafɛ. Ale jɛrɛ ra n kelaya i ma ko n ye na kibaro ɲuma ɲin lase i ma. 20 Awa n da kelaya mɛn fɔ i yɛ, i ma la wo la. Wo rɔ, i kɛtɔ bobo ri fo n na kela wa ban dafala lon mɛn na. Wo lon wa se, kela wo ri dafa fewu!»

21 Nba, mɔɔilu tɛrɛ ye Sakariya makɔnɔ la kɛnɛ ma. Alu kɔndafilira ka a masɔrɔn a tun da mɛn yɔrɔ sɛniman kɔndɔ. 22 Sakariya bɔ mɛn kɛni kɛnɛ ma, a ma se kumala ie yɛ. Alu ka a yen ko Sakariya ra fen do yen yɔrɔ sɛniman kɔndɔ, baa a tɛrɛ ye kuma tɔɔmasereyala a bolo le la jama ɲana, kɔni a mɛnda boboya rɔ.

23 Sakariya la baara waati banda tuma mɛn na, a ka kɔseyi a wara. 24 A ma mɛn bakɛ wo kɔ, a muso ka kɔnɔ ta. Wo kɔ, Elisabɛti ka karo loolu kɛ a ma bɔ a la wara. 25 A ko: «A ragbɛ! Maari ka ko mɛn kɛ n yɛ waati mɛnna, a ka miriya ta ka maloya bɔ n na mɔɔilu ɲana.»

Mɛlɛka ka Isa sɔrɔn ko fɔ

26 Elisabɛti la kɔnɔmaya karo wɔɔrɔna, Alla ka mɛlɛka Jibirila kelaya Nasarɛti so la, Kalile mara rɔ. 27 A wara se sunkurun do ma ye, mɛn tɔɔ ko Mariyamu. Mariyamu wo tun ma cɛ lɔn fɔlɔ. A mamirani tɛrɛ ye cɛ do bolo la, mɛn tɔɔ ko Yusufu. Yusufu tɛrɛ ye Mansa Dawuda bɔnsɔn de ri.

28 Mɛlɛka donda Mariyamu kan ka a fɔ a yɛ ko: «N na tuwali ye i yɛ, ile, barakaden. Alla ye ile fɛ.» 29 Tuwali kan wo ka Mariyamu kɔndafili kosɛbɛ. A ma a kɔrɔ lɔn. 30 Mɛlɛka ka a fɔ a yɛ ko: «Mariyamu, i kana silan. I la ko ra diya Alla yɛ. 31 Awa i ri kɔnɔ ta ka dencɛ sɔrɔn. I ye a tɔɔ la ko Isa. 32 A ri kɛ mɔɔba ri. Mɔɔilu ri a fɔ ale ma ko Alla Kɔrɔtaninba Dencɛ. Maari Alla ri a benba Mansa Dawuda la mansaya di a ma. 33 A ri i sii Yakuba bɔnsɔn kun na foo habadan. A la mansaya ti ban fewu!»

34 Mariyamu ka mɛlɛka maɲininka wo ma ko: «Wo ri se kɛla di, baa cɛ si ma se n ma fɔlɔ?» 35 Mɛlɛka ka a jabi: «Alla la Nin Sɛniman di jii i ma. Alla Kɔrɔtaninba sɛɛbɛ ri birin i kun na. Wo bolo ma, i ye dencɛ mɛn sɔrɔnna a ye den sɛniman de ri, a ri kili ko Alla Dencɛ. 36 I badenma muso Elisabɛti ra harijee dencɛ la a la musokɔrɔbaya waati rɔ. Ale tun da jate densɔrɔnbali le ri, kɔni a kɔnɔ karɔ wɔɔrɔna le ten. 37 Alla bali ko sa ye.» 38 Mariyamu ka jabili kɛ ko: «N ye Maari la jɔn de ri. I ra a fɔ ɲa mɛn ma, Alla ye a kɛ wo ɲa.» Mɛlɛka bɔra Mariyamu wo ɲana le ma ka wa.

Mariyamu wara Elisabɛti fo diya

39 A ma mɛn bakɛ wo kɔ, Mariyamu ka a rabɛn ka a kaliya ka wa so do la Jude mara koyinkɛ yɔrɔ rɔ. 40 A se mɛn kɛni ye, a donda Sakariya la bon na ka Elisabɛti tuwa. 41 Elisabɛti ka Mariyamu tuwali kan mɛn tuma mɛn na, a den ka a lamaa bakɛ a kɔnɔ rɔ. Wo tuma, Alla la Nin Sɛniman jiira Elisabɛti rɔ. 42 Elisabɛti ka a kan nabɔ wo baraka rɔ ka a fɔ Mariyamu yɛ ko: «Alla ra ɲumaya kɛ i yɛ ka tamin muso bɛɛ la. I harijeene den mɛn na, Alla ra ɲumaya kɛ wo fanan yɛ!» 43 Elisabɛti ka a fɔ ikɔ tuun ko: «Nde ye mɔɔ su ɲuman de ri fo n Maari na jɛrɛ ra nabɔ n fɛ yan? 44 I ma a yen? N ka i tuwali kan mɛn tuma mɛn na, n den sewara ka a lamaa bakɛ n kɔnɔ rɔ. 45 Maari Alla ka mɛn fɔ i yɛ wo lon, i lani a la ko wo ri dafa. Wo bolo ma, muso barakanin de ile ri.»

Mariyamu ka Alla tando

46 Mariyamu ka a ko:

«N ye Maari bonyala n solɔmɛ rɔ.

47 N nin da sewa ka ɲaalen n Kisiba Alla ko rɔ.

48 A sɔnda ka a janto n dɔ, a la jɔnmuso fanmajiini.

Wo bolo ma, ka damira bi haan ka wa, mɔɔ ri a fɔ n ma ko barakaden,

49 baa Alla Sebɛɛtii ra ko ba kɛ n yɛ.

A tɔɔ sɛniman dɛ!

50 Alla ri kininkinin mɔɔilu ma mɛnilu ka a bonya,

a ni ie denilu ni ie mamarenilu.

51 A ra ko ba siyaman kɛ a la fanka rɔ.

A ra doilu gbɛn a rɔ, mɛnilu ye jɛrɛdaba ri.

52 A ra mansaya bɔ mansailu bolo,

kɔni a ka mɔɔ fanmajiininilu kɔrɔta.

53 A ra kɔnkɔtoilu sɔ damunun ɲuma rɔ foo ka iwasa,

kɔni a ka nanfulutiilu gbɛn ka ie lawa bolokolonya rɔ.

54 A ma ɲina a la kininkinin mɔɔilu kɔ.

Wo rɔ, a ra a la jɔnilu dɛmɛn, Isirayɛli mɔɔilu kɔnin.

55 A tun ka wo lahidi ta an benba Iburahima ni a bɔnsɔn yɛ foo ka wa kadawu.»

56 Nba, Mariyamu mɛnda Elisabɛti tɔrɔfɛ ye. A ka karo sawa ɲɔɔn kɛ, ka ban ka wa a wara.

Yaya sɔrɔn ɲa

57 Nba, Elisabɛti moyi lon sera. A moyira dencɛ la. 58 A siiɲɔɔnilu ni a badenmailu ka a mɛn ko Maari Alla ra kininkinin a ma ka ko ba kɛ a yɛ. Alu bɛɛ sewara. 59 A sɔrɔn tele seyin, alu bɛɛ nara ka den kojiiya kɛ. Alu tɛrɛ ye a fɛ ka a tɔɔ la a fa Sakariya la. 60 Kɔni a na ka ie jabi: «Wo tɛ bɛn. A tɔɔ le ko Yaya.» 61 Alu ka a sɔsɔ ko: «Ai badenmailu rɔ mɔɔ si tɔɔ tɛ Yaya.» 62 Alu ka kuma Sakariya yɛ ie bolo la, ka a maɲininka den tɔɔ ma. 63 Sakariya ka ie jabi a la kuma la a bolo la ko alu ye walan do don a bolo. Alu ka do don a bolo. A ka a ta ka sɛbɛli kɛ a kan ko: «Den tɔɔ le Yaya.» Alu bɛɛ ka wo yen ka kabannakoya. 64 I kɔrɔ ye, Sakariya da lakara. A sera kumala ikɔ tuun. A ka Alla tando bakɛ.

65 Wo ka ye mɔɔilu bɛɛ masilan. Mɔɔilu bɛɛ tɛrɛ ye a barola ko ɲinilu kan Jude koyinkɛ yɔrɔ wo fan bɛɛ rɔ. 66 Mɛnilu ka kibaro wo lamɛn, woilu tɛrɛ ye i mirila ko: «Den wo ri kɛ mɔɔ su ɲuman di?» Baa, alu ka Alla la baraka yen den kan.

Sakariya ka Alla tando

67 Alla la Nin Sɛniman jiira Sakariya rɔ, ka kelaya ko:

68 «Tandoli ye Isirayɛlikailu Maari Alla yɛ,

baa a ra na ka a la mɔɔilu hɔrɔya.

69 A ra Kisiba di an ma

ka bɔ a la jɔn Mansa Dawuda bɔnsɔn dɔ.

70 A ra wo kɛ iko a la nabiɲuma sɛnimanilu

ka a fɔ ɲa mɛn ma kɛbi waati jan.

71 Kisiba wo ri an kisi an juuilu ma,

ka an bɔ an kɔniyabailu bɛɛ bolo.

72 A ra hina an failu la,

baa a ra a janto a la teriya sɛniman dɔ,

73 a ka mɛn sidi an benba Iburahima yɛ kɔnin.

74 A ko, ko a ri an kisi an juuilu fanka ma.

Kosa an kana silan mɔɔilu kɔrɔ, fo ka Alla bato

75 sɛniya rɔ, a ni telenbaya rɔ.

An di baara kɛ a ɲana wo ɲa ma,

haan ka an si tele bɛɛ ban.»

76 «N den, mɔɔilu ri i kili ko:

‹Alla Kɔrɔtaninba la nabiɲuma.›

Ka a masɔrɔn i ri wa Maari ɲɛ,

ka a la sila rabɛn a yɛ.

77 A ri kisi ko lɔnniya di a la mɔɔilu ma,

tuma mɛn na alu julumun ye a makotola,

78 baa an na Maari Alla ye kininkinin tii le ri.

Wo bolo ma, a ri kɛnɛ labɔ an yɛ ikomin tele bɔtɔla.

79 Sa mɛnilu ye Alla lɔnbaliya dibi rɔ, a ni mɛnilu silanni saya dibi yɛ,

woilu ri bɔ dibi wo bɛɛ rɔ.

Sa an di se ka jusu suma sila taama.»

80 Nba, den wo bonyara ka kɛ mɔɔ ri, ka sɛɛbɛ sɔrɔn a nin dɔ. A wara to wula kɔndɔ foo a ka a jɛrɛ yiraka Isirayɛli mɔɔilu la lon mɛn.

2

Isa sɔrɔn ɲa

1 Nba, lon do rɔ, Rɔmu mansa ba Ɔjusiti ka a fɔ ko a la mansaya yɔrɔ bɛɛ mɔɔilu bɛɛ ye wa tɔɔ sɛbɛli diya. 2 Kirinisi le tɛrɛ ye jamanatiiya la Siri waati wo la, wo tɔɔ sɛbɛli fɔlɔ. 3 Ka bɛn tɔɔ sɛbɛ ko ma, mɔɔ bɛɛ wara a fa so kɔndɔ. 4 Wo rɔ, Yusufu bɔra Nasarɛti, mɛn ye Kalile mara rɔ, ka wa Jude mara rɔ. A wara Bɛtilɛhɛmu, Mansa Dawuda la so kɔnin, ka a masɔrɔn ale ye Mansa Dawuda bɔnsɔn de ri. 5 Mariyamu wara a kɔfɛ, mɛn mamirani a bolo la. Alu fila wara ie tɔɔ sɛbɛli diya Bɛtilɛhɛmu. Wo tuma, Mariyamu kɔnɔma le tɛrɛ.

6 Ka ie to Bɛtilɛhɛmu, Mariyamu moyi lon sera. 7 A moyira a dencɛ fɔlɔ la. A ka faanin miniminin den ɲɛrɛnni ma ka a la kolofen na damunun kɛ fen kɔndɔ, baa alu tun ma jiya diya sɔrɔn lɔndan jiya bon na.

Mɛlɛka ka Isa sɔrɔn ko fɔ saagbɛngbɛnna doilu yɛ

8 Wo tuma, saagbɛngbɛnna doilu tɛrɛ ye Bɛtilɛhɛmu so da la. Alu tɛrɛ ye sila ie ɲana waa rɔ ye, ka ie janto ie la saa kuruilu rɔ. 9 Su wo rɔ, Maari Alla la mɛlɛka do ka a jɛrɛ yiraka woilu la. Maari Alla nɔɔrɔ mɛlɛnda ka ie laminin, ka ie masilan kojuuya. 10 Kɔni mɛlɛka ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai kana silan, baa n nani kibaro ɲuma fɔla ai yɛ, mɛn di ai la jamana mɔɔilu bɛɛ lasewa kosɛbɛ. 11 Kisiba ra sɔrɔn ai yɛ bi, Mansa Dawuda la so kɔndɔ. Ale le Maari ri, Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin kɔnin. 12 N ye tɔɔmasere mɛn yirakala ai la: Ai ye wa den ɲɛrɛnni sɔrɔn, a mamini faanin dɔ, a lani soboilu la damunun kɛ fen kɔndɔ.» 13 I kɔrɔkɔrɔ wo rɔ, wo yɔrɔ kelen dɔ, mɛlɛka siyaman ba bɔra ka na la mɛlɛka fɔlɔman wo kan. Alu bɛɛ ladɛnni ka Alla tando ko: 14 «Gbiliya ye kɛ Alla yɛ mɛn ye sankolo rɔ. Jusu suma ye kɛ mɔɔilu yɛ duukolo kan, mɔɔ mɛnilu duman a yɛ kɔnin.»

Saagbɛngbɛnnailu wara den ɲɛrɛnni mafɛnɛ diya

15 Mɛlɛkailu koseyi mɛn kɛni sankolo rɔ, saagbɛngbɛnnailu ka a fɔ iɲɔɔn yɛ ko: «An ye wa Bɛtilɛhɛmu. Alla ra ko mɛn lase an ma, an ye wa wo lakɔrɔsi.» 16 Alu ka ikaliya ka wa Mariyamu ni Yusufu tɛrɛn. Alu ka den ɲɛrɛnni lani tɛrɛn kolofenilu la damunun kɛ fen kɔndɔ. 17 Alu ka den wo yen ɲa mɛn ma, alu ka wo bɛɛ dantɛɛli kɛ mɔɔilu yɛ. 18 Mɛnilu ka ie la dantɛɛli kan namɛn, woilu bɛɛ kabannakoyara. 19 Kɔni Mariyamu ka wo bɛɛ to a jusu rɔ ka imiri wo ma kosɛbɛ. 20 Saagbɛngbɛnnailu wo ka ie kɔseyi waati mɛn na, alu bɛɛ ka Alla gbiliya ka a tando, alu ka mɛn bɛɛ lamɛn a ni alu ka mɛn bɛɛ yen, a bɛɛ kɛra ikɔ mɛlɛka ka a fɔ ie yɛ ɲa mɛn ma.

Den sɔrɔnbailu wara a ri Allabatobonba kɔndɔ

21 Den sɔrɔn ka tele seyin bɔ tuma mɛn, alu ka a la kojii kɛ. A tɔɔ lara ko Isa, mɛlɛka ka tɔɔ mɛn fɔ Mariyamu yɛ, ka a tɛrɛn a tun ma kɔnɔ ta burun. 22 Alu sɛniya waati dafara tuma mɛn, sɛniya waati mɛn sɛbɛni Nabi Musa la sariya rɔ kɔnin, Yusufu ni Mariyamu wara den di Jerusalɛmu. Alu wara a yiraka kanma Maari Alla la, 23 baa a sɛbɛni Maari Alla la sariya rɔ ko: «Ni i den fɔlɔ kɛra cɛman di, den wo ye a bila a dan na Maari Alla yɛ.» 24 Maari Alla la sariya ka saraka mɛn fɔ, ko kanba fila wala so kɔndɔ kanba fila, Yusufu ni Mariyamu ka wo bɔ.

Simeyɔn ni Ana ka den ɲɛrɛnni yen

25 Wo tuma, cɛ do tɛrɛ ye Jerusalɛmu ye, mɛn tɔɔ ko Simeyɔn. Mɔɔ ɲuma le tɛrɛ; a silanni Alla yɛ a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma. Alla tun ka kisiba lahidi mɛn ta Isirayɛli mɔɔilu yɛ, Simeyɔn tɛrɛ ye wo dafa makɔnɔla. Alla la Nin Sɛniman tɛrɛ ye Simeyɔn kan. 26 Alla la Nin Sɛniman tun da a yiraka a la ko a tɛ sa fewu foo a ɲa wa ban lala Maari la Ɲenematɔmɔnin kan.

27 Nba, Alla la Nin Sɛniman ka Simeyɔn nana Allabatobonba kɔndɔ. Wo waati kelen, Yusufu ni Mariyamu nara den di ye ka sariya ko ɲanabɔ. Alu don mɛn kɛni Allabatobonba la, alu bɛnda Simeyɔn na. 28 Simeyɔn ka den ɲɛrɛnni ta ka Alla tando. A kan ko:

29 «Sisen, n Maari Alla,

i ri i la jɔn boloka ka wa jususuma rɔ

ka bɛn i la kumakan ma.

30 N jɛrɛ ɲa ra la i la kisiba kan bi,

31 i ka mɛn dabɛn adamadenilu bɛɛ ɲana.

32 A kɛtɔ kɛnɛbɔlan di,

mɛn di i la sila yiraka siya gbɛrɛilu la.

A ri bonya di i la mɔɔilu Isirayɛli ma.»

33 Mɛn fɔni Isa ma Simeyɔn bolo, wo ka a fa ni a na kabannakoya. 34 Simeyɔn duwara ie yɛ, ka ban ka a fɔ Isa na Mariyamu yɛ ko: «I tolo malɔ! Den ɲin di Isirayɛli mɔɔilu siyaman nabe, ka siyaman fanan kɔrɔta. A ri kɛ Alla la tɔɔmasere ri, mɔɔ siyaman di iban mɛn dɔ kɔnin. 35 Wo rɔ, miriya mɛnilu ye mɔɔ siyaman kɔndɔ, woilu ri bila gbɛ rɔ. Kɔni ile, i ri dunin ba sɔrɔn i jusu rɔ. A ri kɛ iko fan wa i sɔɔ.»

36 Wo ka Alla la nabiɲuma muso do fanan tɛrɛn Allabatobonba kɔndɔ, mɛn tɔɔ ko Ana. A fa, mɛn bɔni Asɛri bɔnsɔn dɔ, a tɔɔ tɛrɛ ye ko Fanuyɛli. Ana ra kɔrɔya bakɛ. A sunkurunya waati, a furura a cɛ bolo ka san wɔrɔnwula kɛ. 37 A furu san wɔrɔnwula, a cɛ sara ka a kelen to ye. Sisen, a sɔrɔn tun da san biseyin a ni san naanin bɔ. A ye Allabatobonba kɔndɔ tuma bɛɛ, ka Alla bato su ni tele. A la baara ye sun don di, a ni Alla matara. 38 Ana nara se Yusufu ni Mariyamu kɔfɛ. A ka baraka bila Alla yɛ kosɛbɛ, ka ban ka wo den na ko fɔ mɔɔilu yɛ, mɛnilu jii lani Alla kan ko a ri Jerusalɛmukailu hɔrɔya ka bɔ ie la tɔrɔya rɔ.

Yusufu ni Mariyamu wara Isa ri Nasarɛti so kɔndɔ

39 Fen fen fɔni Alla la sariya rɔ, Yusufu ni Mariyamu ka wo bɛɛ kɛ, ka ban ka ikɔseyi Kalile mara rɔ. Alu wara isii ie jɛrɛ la so la, Nasarɛti kɔnin. 40 Denni kunbayara, ka fanka sɔrɔn a fari rɔ. A walijiyara. Alla la ɲumaya ye a kan.

Isa wara Taminkunna Sali rɔ

41 San san Isa sɔrɔnbailu tun di wa Taminkunna Sali kɛ Jerusalɛmu. 42 Ka bɛn Isirayɛli mɔɔilu la namun ma, Isa ka san tan ni fila sɔrɔn san mɛn na, a fanan wara sali rɔ a sɔrɔnbailu kɔfɛ. 43 Sali ban mɛn kɛni, Isa sɔrɔnbailu ka sila ta ka wa so. Jaa, Isa ra to ie kɔma Jerusalɛmu ye, kɔni alu ma wo lɔn. 44 Iko alu mɔɔ siyaman ba tɛrɛ ye sila kan ka wa so, alu lara a la ko Isa ye ie taama ɲɔɔn do bolo jama tɛma ye. Wo bolo ma, alu ka tele wo muumɛ kɛ taamala. Kɔni fitiri waati seni, alu ma Isa yen fewu! Alu ka a ɲinin ie wara mɔɔilu tɛma, a ni ie taama ɲɔɔnilu. 45 Alu ma a yen. Wo rɔ, alu ka ikɔseyi ka wa a ɲinin Jerusalɛmu. 46 A tele sawanan lon, alu donda Allabatobonba kɔndɔ ka Isa siini tɛrɛn dina karanmɔɔilu tɛma. A tɛrɛ ye a tolo malɔla ie la ka ɲininkali kɛ ie kun ma. 47 A la hankilimaya ni a la jabili ka woilu bɛɛ kabannakoya. 48 A sɔrɔnbailu ka a yen tuma mɛn, alu fanan kabannakoyara. A na ka a maɲininka ko: «N dencɛ, nfenna i ra ko su ɲin kɛ an na? An haminni tɛrɛ kojuuya. An tun da i ɲinin fan bɛɛ ka kaɲa.» 49 Isa ka a jabi: «Nfenna ai tɛrɛ ye n ɲininna ten? Ai ma a lɔn ko n ye n fa la bon na wa?» 50 Kɔni a sɔrɔnbailu ma wo kɔrɔ lɔn.

51 Isa wara ie kɔfɛ Nasarɛti, ka to ie bolo ye. A tɛrɛ ye ie kan mirala tuma bɛɛ ka bonya di ie ma. Ko mɛnilu bɛɛ taminni, a na kɔnin ka woilu bɛɛ to a jusu rɔ. 52 Isa tora kunbayala a fari rɔ. A walijiyara. A diyara Alla yɛ, a ni mɔɔilu fanan yɛ.

3

Yaya ka kawandili kɛ

1 Nba, Rɔmu mansa ba Tiberi la mansaya san tan ni looluna, Ponse Pilate tɛrɛ ye Jude mara kun na, ni Herodi tɛrɛ ye Kalile mara kun na, ni a kɔrɔcɛ Filipe tɛrɛ ye Iture ni Tirakoniti marailu kun na, a ni Lisaniyasi tɛrɛ ye Abilɛni mara kun na. 2 Anasi ni Kayifasi tɛrɛ ye sarakalasela kuntiibaya la.

Wo tuma, Alla ka a la kuma lase Sakariya dencɛ Yaya ma wula kɔndɔ. 3 Yaya wulira wo rɔ, ka wa kawandili kɛ Juridɛn ba fan dɔ. A ka a fɔ mɔɔilu yɛ ko alu ye sun ji rɔ tubi kanma, sa Alla ri yafa ie julumun dɔ. 4 Wo kɛra iko Nabi Esayi ka a sɛbɛ ɲa mɛn ma ko:

«Mɔɔ do ri na a kan nabɔ wula kɔndɔ

ka a fɔ mɔɔilu yɛ ko alu ye sila ba rabɛn Maari yɛ,

ka ban ka sila denni bɛɛ latelen a yɛ.

5 Dinban kɔndɔla bɛɛ ye lafa.

Koyinkɛ ni tindi bɛɛ ye rakanya.

Sila rakundunilu ye latelen.

Sila juu ye rabɛn ka nunku.

6 Wo wa kɛ, adamadenilu bɛɛ ri Alla la kisi ko yen.»

7 Jama tɛrɛ ye nala Yaya ma sun ji rɔ kanma. A ka a fɔ doilu yɛ ko: «Aileilu fɔnfɔnni, yon ka Alla la kititɛɛ ɲafɔ ai yɛ? 8 Ai ye kewali kɛ ikomin jiri den mɛn da yiraka ko ai tubini. Ai kana a fɔ ai jɛrɛ yɛ ko ‹Iburahima ye an fa le ri.› Baa n ye fɔla ai yɛ ko Alla ri se kaba ɲin kɛla Iburahima denilu di. 9 Sisen, tɛɛran da wuli jiri lulu tɛɛ kanma. Jiri mɛnilu tɛ den ɲuma kɛla, woilu ri tɛɛ ka lafili ta rɔ.»

10 Mɔɔilu ka Yaya maɲininka ko: «An ye nfen de kɛ wo rɔ?» 11 Yaya ka ie jabi: «Duruki fila ye mɛn bolo, wo ye fɛriyatɔ sɔ duruki kelen na. Damunun fen tii, wo fanan ye mɔɔ sɔ wo ɲa ma.» 12 Nisɔnkɔmirala doilu fanan nani sun ji rɔ kanma. Alu ka Yaya maɲininka ko: «Karanmɔɔ, an ye nfen de kɛ wo rɔ?» 13 A ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai ka kan ka jate mɛn mira mansa yɛ, ai ye dan wo ma. Ai kana foyi la wo kan.» 14 Sorodasi doilu fanan nara a maɲininka ko: «Andeilu don? Andeilu ka kan ka nfen de kɛ wo rɔ?» A ka ie jabi: «Ai kana mɔɔ bolofen si mira a la fanka la. Ai kana maborili kɛ wuya la fanan. Ai ye ai wasa don ai sara rɔ.»

15 Alu bɛɛ tɛrɛ ye imirila ie jusu rɔ ko: «Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin mɛn ko fɔni, Yaya le wo ri wo rɔ wa?» Baa, mɔɔilu tɛrɛ ye wo kisiba makɔnɔla. 16 Ka bɛn ie miriya wo ma, Yaya ka a fɔ ie yɛ ko: «Nde ye ai sunna ji rɔ, kɔni dɔgbɛrɛ natɔ n kɔ, mɛn fanka ka bon n ta ri. Hali ka n birin ka a la sanbara julu fuli a yɛ, wo ka bon nde ma. Ale natɔ ai sunna Alla la Nin Sɛniman dɔ, a ni ta! 17 A la fɛrɛ ye a bolo, a ri a la sɛnɛ suman bu ni a fofo ni a kisɛ bɔ a ɲɔɔn dɔ fɛrɛ mɛn na. A wa wuli wo baara kanma, a ri suman kisɛ ni a bu bɔ ɲɔɔn dɔ. A ri suman kisɛ kɛ bondon kɔndɔ, ka ban ka bu bɛɛ janin ta la. Ta wo ye ta sabali ri, mɛn tɛ ban habadan.» 18 Yaya ka fen siyaman fɔ ie yɛ, ka ie kawandi, ka Alla la kibaro ɲuma lase ie ma.

19 Yaya ka jamanatii Herodi jalaki fanan, ka a masɔrɔn a tun da a kɔrɔcɛ muso Herodiyasi mira a la. Yaya ka Herodi jalaki kojuu siyaman dɔ. 20 Jalakili wo gbara Herodi la, foo ka Yaya mira ka a bila kaso la. Herodi ka kojuu kɛ wo rɔ, ka wo fanan la a la kojuu tɔilu bɛɛ kan.

Isa sun ji rɔ ko

21 Mɔɔilu ye nala sun ji rɔ kanma tuma mɛn na, Isa fanan nara a sun diya ji rɔ*. Ka Isa to Alla matarala sun ji rɔ diya ye, sankolo lakara. 22 Alla la Nin Sɛniman ka kanba fari ɲɔɔn ta ka jii Isa kan. Kuma kan do bɔra sankolo rɔ ka a fɔ ko: «N ninkan dencɛ le i ri. I duman n yɛ kosɛbɛ!»

Isa buruju

23 Isa bɔra sun ji rɔ diya ka a la baara damira. Wo ka a tɛrɛn a ra san bisawa ɲɔɔn sɔrɔn. Mɔɔilu tɛrɛ a jatela Yusufu dencɛ le ri.

Yusufu tɛrɛ Heli den de ri.

24 Heli tɛrɛ Matati den de ri.

Matati tɛrɛ Lebi den de ri.

Lebi tɛrɛ Mɛlɛki den de ri.

Mɛlɛki tɛrɛ Janayi den de ri.

Janayi tɛrɛ Yusufu den de ri.

25 Yusufu tɛrɛ Matatiyasi den de ri.

Matatiyasi tɛrɛ Amɔsi den de ri.

Amɔsi tɛrɛ Nahɔmu den de ri.

Nahɔmu tɛrɛ Esili den de ri.

Esili tɛrɛ Nakayi den de ri.

26 Nakayi tɛrɛ Maati den de ri.

Maati tɛrɛ Matatiyasi den de ri.

Matatiyasi tɛrɛ Semi den de ri.

Semi tɛrɛ Joseki den de ri.

Joseki tɛrɛ Joda den de ri.

27 Joda tɛrɛ Jowanan den de ri.

Jowanan tɛrɛ Resa den de ri.

Resa tɛrɛ Sorobabɛli den de ri.

Sorobabɛli tɛrɛ Salatiyɛli den de ri.

Salatiyɛli tɛrɛ Nɛri den de ri.

28 Nɛri tɛrɛ Mɛlɛki den de ri.

Mɛlɛki tɛrɛ Adi den de ri.

Adi tɛrɛ Kosamu den de ri.

Kosamu tɛrɛ Elimada den de ri.

Elimada tɛrɛ Eri den de ri.

29 Eri tɛrɛ Yosuwe den de ri.

Yosuwe tɛrɛ Eliyɛsɛri den de ri.

Eliyɛsɛri tɛrɛ Jorimu den de ri.

Jorimu tɛrɛ Matati den de ri.

Matati tɛrɛ Lebi den de ri.

30 Lebi tɛrɛ Simeyɔn den de ri.

Simeyɔn tɛrɛ Juda den de ri.

Juda tɛrɛ Yusufu den de ri.

Yusufu tɛrɛ Jonamu den de ri.

Jonamu tɛrɛ Eliyakimu den de ri.

31 Eliyakimu tɛrɛ Mɛliya den de ri.

Mɛliya tɛrɛ Mɛna den de ri.

Mɛna tɛrɛ Matata den de ri.

Matata tɛrɛ Natan den de ri.

Natan tɛrɛ Mansa Dawuda den de ri.

32 Mansa Dawuda tɛrɛ Jɛsɛ den de ri.

Jɛsɛ tɛrɛ Obedi den de ri.

Obedi tɛrɛ Bowosi den de ri.

Bowosi tɛrɛ Salimɔn den de ri.

Salimɔn tɛrɛ Nasun den de ri.

33 Nasun tɛrɛ Aminadabu den de ri.

Aminadabu tɛrɛ Adimɛn den de ri.

Adimɛn tɛrɛ Arini den de ri.

Arini tɛrɛ Hɛsirɔn den de ri.

Hɛsirɔn tɛrɛ Pɛrɛsi den de ri.

Pɛrɛsi tɛrɛ Juda den de ri.

34 Juda tɛrɛ Yakuba den de ri.

Yakuba tɛrɛ Isiyaka den de ri.

Isiyaka tɛrɛ Iburahima den de ri.

Iburahima tɛrɛ Tera den de ri.

Tera tɛrɛ Nakori den de ri.

35 Nakori tɛrɛ Seruki den de ri.

Seruki tɛrɛ Rakawu den de ri.

Rakawu tɛrɛ Falɛki den de ri.

Falɛki tɛrɛ Ebɛri den de ri.

Ebɛri tɛrɛ Sala den de ri.

36 Sala tɛrɛ Kanaan den de ri.

Kanaan tɛrɛ Arifasadi den de ri.

Arifasadi tɛrɛ Sɛmu den de ri.

Sɛmu tɛrɛ Nuhan den de ri.

Nuhan tɛrɛ Lamɛki den de ri.

37 Lamɛki tɛrɛ Metusalemu den de ri.

Metusalemu tɛrɛ Enɔki den de ri.

Enɔki tɛrɛ Yarɛdi den de ri.

Yarɛdi tɛrɛ Malalɛli den de ri.

Malalɛli tɛrɛ Kenan den de ri.

38 Kenan tɛrɛ Enosi den de ri.

Enosi tɛrɛ Sɛti den de ri.

Sɛti tɛrɛ Adama den de ri.

Adama tɛrɛ Alla den de ri.

4

Ibulusa ka Isa manɛɛ

1 Nin Sɛniman tora Isa fɛ. Awa, Isa tɛrɛ ye bɔla Juridɛn ba da la tuma mɛn na Alla la Nin Sɛniman lɔra a ɲɔrɔ ka wa a ri wula kɔndɔ. 2 A ka tele binaanin kɛ wula kɔndɔ ye, Ibulusa ye a magbɛrɛn kɛla. A ma foyi si damun waati wo kɔrɔ. Tele binaanin dafanin, kɔnkɔ gbara a la a ɲa ma. 3 Wo rɔ Ibulusa nara ka a fɔ a yɛ ko: «Ni ile le ye Alla Dencɛ ri, i ye a fɔ kaba wo yɛ ko wo ye yɛlɛman ka kɛ buru ri.» 4 Isa ka Ibulusa jabi: «A sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ ko: ‹Mɔɔ ti se balola buru gbansan na.›»

5 Isa banni wo fɔla Ibulusa yɛ, Ibulusa ka a ta ka wa a ri san ma, ka dunuɲa mansaya bɛɛ yiraka a la waati kelen na. 6 Ibulusa ka a fɔ a yɛ ko: «Jamana woilu bɛɛ dini nde ma. N wa sɔn mɔɔ mɛn dɔ, n di a bɛɛ di wo ma. N di i lasii jamana woilu bɛɛ kun na sa i ri bonya ba sɔrɔn. 7 Ni i ka nde bato, i ri woilu bɛɛ sɔrɔn.» 8 Isa ka a jabi: «A sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ ko: ‹I ye i Maari Alla le bato ka ale kelen pe gbiliya.›»

9 Ibulusa ka Isa ta ka wa a ri Jerusalɛmu wo rɔ. A wara Isa lalɔ Allabatobonba kun na, ka a fɔ a yɛ ko: «Ni ile le ye Alla Dencɛ ri, i ye igban de ka bɔ yan. 10 Ka a masɔrɔn a sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ ko: ‹Alla ri a fɔ a la mɛlɛkailu yɛ ko alu ye i lakanda, 11 ka i kɔrɔta ie bolo la, sa i sen kana se kaba ma.›» 12 Kɔni Isa ka Ibulusa jabi: «A fɔra Alla la kitabu kɔndɔ fanan ko: ‹I kana i Maari Alla kɔrɔbɔ.›» 13 Ibulusa banda Isa manɛɛla, a kaɲara a ma tuma mɛn na, a bɔra a kɔfɛ ka lon gbɛrɛ makɔnɔ.

Isa ka a la baara damira Kalile mara rɔ

14 Isa bɔra ye ka wa Kalile mara rɔ Nin Sɛniman na sɛɛbaya rɔ. A la ko fɔra mara wo fan bɛɛ rɔ. 15 A tɛrɛ ye wala mɔɔilu karanna salibonilu la ye. Bɛɛ tɛrɛ ye a tɔɔ ɲuma fɔla.

Nasarɛtikailu ka iban Isa rɔ

16 Isa wara se Nasarɛti, a makɔlɔra yɔrɔ mɛn dɔ. Ɲɔɲɔn lon seni, a wara salibon na, ikomin a darini a kɛla ɲa mɛn ma. A se mɛn kɛni karan diya ye, a wulira ka ilɔ kitabu karan kanma. 17 Nabi Esayi la kitabu donda a bolo. A ka yɔrɔ do ɲinin kitabu rɔ, yɔrɔ mɛn karan loo tɛrɛ ye a la. A sɛbɛni yɔrɔ wo rɔ ko:

18 «Maari Alla la Nin Sɛniman ye n kan,

ka a masɔrɔn a ra nde ɲenematɔmɔn ko n ye wa kibaro ɲuma fɔ fantanilu yɛ.

A ra n kelaya ko n ye a laseyi kasodenilu ma ko alu ra kanhɔrɔya,

ko n ye a fɔ ɲa fuyen yɛ ko ie ɲa ri laka.

A ka n kelaya ko n ye mɔɔ tɔrɔnilu kanhɔrɔya,

19 ko n ye a fɔ mɔɔilu yɛ ko Maari la san ba ra se,

a la kininkinin di yiraka ie la san mɛn na kɔnin.»

20 A banni wo karanna, a ka kitabu datuun ka a don a lamara bolo ka isii. Mɔɔilu bɛɛ ɲa lɔni tɛrɛ a rɔ. 21 A ka a fɔ ie yɛ ko: «N da ban kitabu yɔrɔ mɛn karanna, wo kuma ra dafa ai ɲana bi.»

22 Alu bɛɛ tɛrɛ ye a tɔɔ ɲuma fɔla, baa alu kabannakoyani a la kuma ɲumailu rɔ. Wo rɔ, alu ka iɲɔɔn maɲininka ko: «Yusufu dencɛ tɛ ɲin di wa?»

23 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Sika tɛ a rɔ, ai ri sanda ɲin la n yɛ ko: ‹Dandalila, i ka kan ka i jɛrɛ lakɛndɛya fɔlɔ.› Ai ri a fɔ n yɛ fanan ko: ‹I ka ko mɛnilu kɛ Kapɛrinahumu, an ye woilu kalama. I ye woilu ɲɔɔn kɛ i jɛrɛ fanan wara rɔ yan.›» 24 A ka a fɔ ie yɛ ko: «Tuɲa le! Nabiɲuma si tɛ jatela a wara mɔɔilu bolo. 25 N di misali doilu yiraka ai la. Nabi Eli la tele rɔ, san sawa ni karo wɔɔrɔ dafara sanci ma se nala Isirayɛli jamana duu kan. Wo le ka a kɛ, kɔnkɔ ba donda jamana kɔndɔ. Wo tuma, cɛsamuso ka siya Isirayɛli jamana rɔ yan. 26 Kɔni Alla ma Nabi Eli lawa wo si dɛmɛnna. Alla ka Nabi Eli lawa cɛsamuso do wara Sarɛpita so kɔndɔ, mɛn ye Sidɔn mara rɔ. 27 Ka la wo bɛɛ kan, Nabi Elise la tele rɔ, kunatɔ tun ka siya Isirayɛli jamana rɔ yan. Kɔni wo si ma kɛndɛya Nabi Elise bolo fo Naaman kelen Siriɲɛka.»

28 Nba, wo ka mɛnilu siini tɛrɛn ye salibon na, woilu ka kuma wo mɛn ka monɛ kojuuya. 29 Alu bɛɛ wulira ka Isa gbɛn ka labɔ so kɔndɔ. Iko so wo lɔni tindi ba kan, alu ka Isa ta ka wa a ri tindi ba wo kun dɔ ko ka a lafili, kosa a ri be ka faa. 30 Kɔni a taminda ie tɛma ka wa.

Isa ka jina gbɛn

31 Nba, Isa wara Kapɛrinahumu, so mɛn ye Kalile mara rɔ. Ɲɔɲɔn lon sera, a wara mɔɔilu karan salibon na. 32 Alu kabannakoyara a la mɔɔ karan ɲa ma, ka a masɔrɔn a tɛrɛ ye mɔɔilu karanna kuma mɛn na sebaaya ba tɛrɛ ye wo rɔ. 33 Wo ka kɛ jinatɔ do tɛrɛ ye jama tɛma ye. Ka Isa to karanna, jinatɔ wo kulera fanka la ka a fɔ ko: 34 «Ɛɛ, Isa Nasarɛtika! I ye nfen kɛla andeilu tɛma yan? I nani an halaki kanma wa? I ye mɔɔ su mɛn di, n ka wo lɔn. Alla la Mɔɔ sɛniman de i ri.» 35 Isa jamanda jina ma ka a fɔ a yɛ ko: «I makun! Bɔ cɛ wo fɛ!» Jina ka cɛ wo labe duu ma jama bɛɛ ɲana, ka ban ka bɔ a fɛ. Foyi si ma kɛ cɛ la. 36 Mɔɔilu kabannakoyara a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma wo rɔ. Alu ka a fɔ iɲɔɔn yɛ ko: «Kuma su ɲuman ye ɲin di? A ragbɛ! A ye jinailu jamarila fanka ni sebaaya la. A wa a fɔ ie yɛ ko alu ye bɔ, alu ri bɔ.» 37 Wo rɔ, Isa tɛrɛ ye mɛn kɛla, wo kibaro fɔra fan bɛɛ yɔrɔ wo laminin dɔ.

Isa ka Simɔn biran muso lakɛndɛya

38 Isa bɔra salibon na ka wa Simɔn wara. A sera ye ka a tɛrɛn Simɔn biran muso tɔrɔni kosɛbɛ, a muso na kɔnin. A fari kalayani kojuuya. Simɔn wara mɔɔilu ka Isa madiya ko a ye muso dɛmɛn. 39 Isa wara se a fɛ, ka ilɔ a kun na. A ka fari makaliya makuma, ko a ye bɔ muso rɔ. A bɔra. Muso wulira ikɔrɔ yɛ, ka damunun di ie ma.

Isa ka jankarɔto siyaman nakɛndɛya

40 Fitiri waati se mɛn kɛni, mɔɔilu nara jankarɔ tɔilu ri Isa ma. Jankarɔ su siyaman tɛrɛ ye ie kan. Isa ka a bolo la a kelen kelenna bɛɛ kanma ka ie lakɛndɛya. 41 Jinailu bɔra mɔɔ siyaman fɛ fanan. Alu bɔ waati, alu kulera ka a fɔ Isa ma ko: «Alla Dencɛ le ile ri.» Kɔni Isa ka ie makuma ka ie makun! A ma sɔn ie ye kuma, ka a masɔrɔn alu ka a lɔn ko ale le ye Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin di.

Isa wara kawandili kɛ Jude mara rɔ

42 Wo duusa gbɛ jona, Isa bɔra so kɔndɔ ka wa wula kɔndɔ. Mɔɔilu ka a ɲinin haan ka a sɔrɔn wula kɔndɔ ye. A loo tɛrɛ ye ie la ka a laseyi ie wara, baa alu tɛ a fɛ a ye bɔ ye. 43 Kɔni Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «A fɛrɛ tɛ fo n ye wa Alla la mansaya kibaro ɲuma lase mɔɔilu ma so ba gbɛrɛilu la. N kelayani wo le la.» 44 A tora Jude mara rataamala, wo rɔ, ka mɔɔilu kawandi salibonilu la.

5

Simɔn ka jɛɛilu mira Isa baraka rɔ

1 Nba, lon do rɔ, Isa lɔni tɛrɛ Kenesarɛti Dala tɔrɔfɛ. Jama nara a laminin fan bɛɛ rɔ ka ie tolo malɔ Alla la kuma la. 2 A ka kulun fila lani yen ji dafɛ. Kulun tiilu tun da bɔ ji kan ka kulunilu to ye. Alu tɛrɛ ye ie la jɔɔilu makola ji dala. 3 Isa wara don kulun wo kelen kɔndɔ, mɛn tɛrɛ ye Simɔn ta ri kɔnin. A ka a fɔ Simɔn yɛ ko a ye a kulun mabɔ gbelemala la dooni. Isa ka isii kulun kɔndɔ ka mɔɔilu karan, mɛnilu lɔni gbelema.

4 A banni mɔɔilu karanna, a ka a fɔ Simɔn yɛ ko: «I ye kulun nawa ji kan bɛrɛ kɛ ka ai la jɔɔilu bila ji rɔ, sa ai ri jɛɛ mira.» 5 Simɔn ka a jabi: «Karanmɔɔ, an da su muumɛ kɛ jɛɛ ɲininna ka kaɲa. An ma foyi sɔrɔn. Kɔni n di jɔɔilu kɛ ji rɔ ikɔ tuun i la kuma sababu la.» 6 Wo rɔ, Simɔn wara jɔɔilu kɛ ji rɔ. Nba, alu ka jɛɛ siyaman ba mira. Jɛɛ warara foo ka jɔɔilu farafara damira. 7 Alu ka ie baara ɲɔɔilu kili, mɛnilu tɛrɛ ye ji kan kulun gbɛrɛ kɔndɔ, ko woilu ye na ie dɛmɛn. Alu nara ie la kulun dɔ. Kulun fila woilu bɛɛ fara jɛɛ la kojuuya, foo kulunilu jiitɔ tɛrɛ ji kɔrɔ. 8 Simɔn Piyɛri ka wo yen tuma mɛn, a ka imajii Isa sen kɔrɔ ka a madiya ko: «Maari, i kana i madon n na, baa kojuukɛla le ye nde ri.» 9 A ka wo fɔ ka a masɔrɔn jɛɛ jate wo tun da Simɔn ni a la mɔɔilu bɛɛ kabannakoya foo ka silan. 10 A baara ɲɔɔn mɛnilu tɛrɛ ye Sebede dencɛilu Yakuba ni Yuhana ri, woilu fanan kabannakoyara.

Kɔni Isa ka a fɔ Simɔn yɛ ko: «I kana silan. I kusan jɛɛ ɲininna. Kɔni ka damira bi haan ka wa, i ri mɔɔilu ɲinin ka ie kɛ Alla ta ri.» 11 Alu bɔra ji kan tuma mɛn na, alu ka kulunilu ni jɛɛ mira fen bɛɛ to ye ka bila Isa kɔ.

Isa ka kunatɔ do lakɛndɛya

12 Nba, lon do rɔ, Isa tɛrɛ ye Kalile mara rɔ. Ka a to so da la, a bɛnda kunatɔ do ma. Kuna juu ba le tɛrɛ ye a ma. A ka Isa yen ka a ɲakɔrɔ bɛn duu ma, ka a madiya ko: «Maari, ni i sɔnda, a se ye i yɛ ka n fari sɛniya foo ka n nakɛndɛya.» 13 Isa ka a bolo maa a la ka a fɔ a yɛ ko: «N sɔnni. I ye sɛniya.» Kuna ka a bila ikɔrɔ ye. 14 Isa ka a fɔ a yɛ ko: «I kana a fɔ mɔɔ si yɛ. Wa i fari yiraka sarakalasela la. Alla ka saraka mɛn fɔ Nabi Musa la sariya rɔ, i ye wo bɔ i la sɛniyali kosɔn, ka ban ka i la sereya yiraka.» 15 Kɔni hali wo, Isa tɔɔ tɛrɛ ye fɔla ka jɛnsɛn fan bɛɛ rɔ. Wo le ka a kɛ, jama tɛrɛ ye nala ka ie tolo malɔ a la. Jankarɔtoilu tɛrɛ ye nala kɛndɛya ɲininna fanan. 16 Kɔni Isa kelen tɛrɛ ye wala Alla matara diya wula rɔ ko siyaman.

Isa ka kɔrɔngbɔnin do lakɛndɛya

17 Lon do rɔ, Isa tɛrɛ ye mɔɔilu karanna bon do la. Farisilu ni sariya karanmɔɔilu siini tɛrɛ ye. Woilu nani ka bɔ Kalile mara ni Jude mara so siyaman na, a ni Jerusalɛmu so kɔndɔ. Wo tuma, Maari Alla la sebaaya ye Isa kan ka mɔɔilu lakɛndɛya.

18 Ka Isa to mɔɔilu karanna, mɔɔ doilu nara cɛ kɔrɔngbɔnin do ri. A lani tɛrɛ lafen kan. Alu tɛrɛ ye don ko rɔ bon na, ko ka jankarɔto la Isa ɲakɔrɔ. Alu ka fɛrɛ bɛɛ kɛ ka a don ɲa ɲinin. 19 Kɔni jama warani tɛrɛ kojuuya. Wo rɔ alu ma don ɲa sɔrɔn. Wo le kosɔn, alu yɛlɛra bon kan ka yɔrɔ do waranka. Alu ka kɔrɔngbɔbatɔ ni a la lafen ta ka a lajii woo wo la. Alu ka a lajii haan ka wa a la Isa ɲakɔrɔ jama tɛma. 20 Isa ka wo bɛɛ ragbɛ ka a yen ko mɔɔ woilu lani ale la. Wo rɔ, a ka a fɔcɛ kɔrɔngbɔbatɔ yɛ ko: «N duuɲɔɔncɛ, i ra makoto i la kojuuilu la bi.»

21 Sariya karanmɔɔilu ni Farisi mɛnilu tɛrɛ ye ye, woilu ka imiri ko: «Yon de ɲin di mɛn ye Alla tanama kuma fɔla ten? Yon di se mɔɔ makotola a julumunna ten, fo Alla kelen pe?» 22 Isa ka ie la miriya lɔn. Wo rɔ, a ka a fɔ ie yɛ ko: «Nfenna miriya su wo ye ai jusu rɔ? 23 A ye di? Ka a fɔ cɛ wo yɛ ko a ra makoto a la julumun na, wala ka a fɔ a yɛ ko a ye i wuli ka i taama, ɲuman kɛ duman wo fila rɔ? 24 N di a yiraka ie la, bi, ko a se ye n yɛ, Mɔɔ Dencɛ kɔnin, ka mɔɔ makoto kojuuilu la, dunuɲa ɲin dɔ.» Wo rɔ, a ka a fɔ kɔrɔngbɔbatɔ yɛ ko: «I wuli. I la lafen ta. I ye wa i wara.» 25 A wulira ikɔrɔ ye jama bɛɛ ɲana ka a la lafen ta ka wa a wara. A watɔla, a tɛrɛ ye Alla tandola kosɛbɛ. 26 Mɔɔilu bɛɛ kabannakoyara ka Alla tando ka ban ka silan. Alu kan ko: «Ɛɛ! An da ko bailu yen bi!»

Isa ka Lebi kili

27 Wo kɔ, Isa bɔni ye, a ka nisɔnkɔmirala do siini yen nisɔnkɔmira diya. A tɔɔ ko Lebi. Isa ka a fɔ a yɛ ko: «I ye bila n kɔ.» 28 Lebi wulira ka a la baara to ye ka bila Isa kɔ.

29 Kɔfɛ, Lebi ka damunun ba rabɛn Isa yɛ ka mɔɔilu kili a wara. Nisɔnkɔmirala siyaman nara, a ni mɔɔ gbɛrɛilu. Alu bɛɛ tɛrɛ ye damunun kɛla iɲɔɔn fɛ. 30 Farisi doilu ni sariya karanmɔɔ doilu nara ka ie bɛɛ siini tɛrɛn yɔrɔ kelen dɔ. Wo gboyara ie yɛ. Wo rɔ, alu ka Isa la karandenilu maɲininka ko: «Nfenna ai ra sɔn ka damunun kɛ nisɔnkɔmiralailu fɛ, a ni kojuukɛla gbɛrɛilu?» 31 Isa ka ie jabi: «Mɔɔ mɛnilu kɛndɛ, woilu mako tɛ dandalila la. Jankarɔtoilu mako ye dandalila la. 32 N ma na mɔɔ teleninilu kili kanma. N nani kojuukɛlailu le kili kanma, sa alu ri tubi.»

Fen kɔrɔ ni fen kura tɛ kelen di

33 Doilu ka a fɔ Isa yɛ ko: «A ye di? Yaya la karandenilu ni Farisilu la karandenilu ye sun donna waati do la a ni alu ye Alla matara. Kɔni i la karandenilu ri damunun kɛ ka minnin waati bɛɛ.» 34 Isa ka ie jabi sanda do rɔ ko: «A ye di? Ni kɔɲɔ kura sera do wara, i ri se ka kɔɲɔ kura tii ni a terilu jamari ko alu kana damunun kɛ iɲɔɔn fɛ wa? Wo ti se kɛla! 35 Baa lon do natɔ, kɔɲɔ kura tii ri bɔ a terilu rɔ. Wo lon, ɲɛnɛsuma ri gba ie la. Wo rɔ, alu ri sun don wo lon.»

36 Isa ka sanda do fanan la ie yɛ ko: «Mɔɔ tɛ faanin kura kunkurun tɛɛ faanin kɔrɔ rabɛn kanma. Ni i ka wo kɛ, faanin kura ri tiɲan. Ka la wo kan fanan, i ri a tɛrɛn faanin kura kunkurun wo ti se bɛnna faanin kɔrɔ ma. 37 Wo ɲa kelen ma, mɔɔ tɛ minnin fen fadiman kura kɛ foroko kɔrɔ kɔndɔ. Ni i ka wo kɛ, minnin fen fadiman kura ri foroko kɔrɔ wo te ka a tiɲan. Minnin fen bɛɛ ri bɔ. Foroko ni minnin fen bɛɛ ra tiɲan wo rɔ. 38 Wo le kosɔn, minnin fen fadiman kura ka kan ka kɛ foroko kura le kɔndɔ. 39 Ni mɔɔ kɔni darira minnin fen fadiman kɔrɔ minna, a kura loo tɛ gba a la fewu! A ri a fɔ ko: ‹Kɔrɔman duman.›»

6

Isa ka mɛn fɔ Ɲɔɲɔn lonna ko rɔ

1 Ɲɔɲɔn lon do rɔ, Isa ni a la karandenilu tamintɔ tɛrɛ ye sɛnɛ do tɛma. Ka ie to sɛnɛ tɛma, Isa la karandenilu ka sɛnɛ suman tonson do bɔrɔndɔ ka a toto ka a damun. 2 Wo kɛra Farisi doilu ɲana. Alu ka a fɔ karandenilu yɛ ko: «Ko mɛn ma kan ka kɛ Ɲɔɲɔn lon ma, ai ye wo kɛla nfenna?» 3 Isa ka ie jabi: «Kɔnkɔ tɛrɛ ye Mansa Dawuda ni a taama ɲɔɔnilu la, a ka mɛn kɛ, ai ma wo karan wa? 4 A donda Allabatobonba kɔndɔ, saraka buru tɛrɛ ye yɔrɔ mɛn. Ka bɛn sariya ma, mɔɔ si ma kan ka buru wo damun foo sarakalaselailu. Kɔni mansa Dawuda ka wo ta ka a damun, ka do di a taama ɲɔɔnilu ma.» 5 Wo rɔ, Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Mɔɔ Dencɛ le ye Ɲɔɲɔn lon tii ri.»

Isa ka kɛ bolo faanima do lakɛndɛya

6 Nba, Ɲɔɲɔn lon gbɛrɛ, Isa donda salibon do la ka mɔɔilu karan. Cɛ do tɛrɛ ye, mɛn bolokinin janin a la. 7 Nba sariya karanmɔɔ doilu ni Farisi doilu fanan tɛrɛ ye ye, mɛnilu tɛrɛ ye kɔrɔsila kojuuya, baa alu tɛrɛ ye fɛrɛ ɲininna ka Isa jalaki. Ni a ka bolo janintɔ wo lakɛndɛya Ɲɔɲɔn lon, alu ri a jalaki sababu sɔrɔn. 8 Kɔni Isa ka ie miriya lɔn. A ka a fɔ bolo sabatɔ yɛ ko: «Iwuli ka ilɔ an tɛma.» A ka ilɔ. 9 Isa ka jama maɲininka ko: «A ye di? A daani ka koɲuma kɛ Ɲɔɲɔn lon, wa kojuu? Ka mɔɔ kisi, wa ka a faa?» 10 A ka a ɲa lɔ ie bɛɛ rɔ, ka ban ka a fɔ cɛ wo yɛ ko: «I bolo rasɔmɔn!» A ka a bolo rasɔmɔn. Ikɔrɔ ye, a kɛndɛyara. 11 Farisilu ni sariya karanmɔɔilu ka wo yen tuma mɛn, ie jusu bɔra kojuuya. Alu wara iɲɔɔn yen ka a fɔ ko: «An ye nfen kɛ Isa la?»

Isa ka keladenba tan ni fila ɲenematɔmɔn

12 Lon gbɛrɛ, Isa wara Alla matara diya koyinkɛilu yɔrɔ rɔ. A ka su muumɛ kɛ Alla matarala. 13 Duusa gbɛni, a ka a la karandenilu bɛɛ kili ka mɔɔ tan ni fila ɲenematɔmɔn ie rɔ, ka kɛ a la keladenbailu ri. 14 Wo mɔɔ tan ni fila tɔɔ le ɲin: Simɔn, Isa ka mɛn tɔɔ la ko Piyɛri, a ni a doocɛ Andere; Yakuba ni Yuhana; Filipe ni Bartɔlɔmi; 15 Matiyu ni Tomasi; Alife dencɛ Yakuba ni Simɔn, a ye fɔla mɛn ma ko Fabaden; 16 Yakuba dencɛ Judasi; a ni Judasi Sikariyɔti, mɛn ye a janfa mɔɔ ri.

Isa ka jama ba karan ka jankarɔtoilu lakɛndɛya

17 Nba, Isa ni keladenba woilu jiira koyinkɛ la ka wa se gbɛkula do rɔ. Alu bɛnda karanden siyaman di ye. Jama ba fanan tɛrɛ ye ka bɔ yɔrɔ siyaman. Doilu bɔni Jerusalɛmu, doilu bɔni Jude mara rɔ. Doilu fanan bɔni kɔɔji da la, so mɛnilu tɔɔ ko Tiri ni Sidɔn. Alu bɛɛ nani ka ie tolo malɔ Isa la, ka lakɛndɛya. 18 Jinailu tɛrɛ ye mɛnilu tɔrɔla, woilu lakɛndɛyara fanan. 19 Mɔɔ bɛɛ tɛrɛ ye a ɲa ɲininna ka i maa Isa la, ka a masɔrɔn fanka tɛrɛ ye a la jankarɔtoilu bɛɛ lakɛndɛya.

Mɛnilu ye barakadenilu ri

20 Isa ka a ɲa lɔ a la karandenilu rɔ ka a fɔ ie yɛ ko:

«Aile barakaden mɛnilu ye fantanya rɔ,

baa Alla la mansaya ye ai ta le ri.

21 Aile barakadenilu, kɔnkɔ ye aileilu mɛn na bi,

baa ai ri fa.

Aile barakadenilu ai mɛn ye kasila bi,

baa ai ri yɛlɛ.

22 Aile barakadenilu ni mɔɔilu ka ai lagboyaɲɛ, ka iban ai rɔ, ka ai nanin, ka ai tɔɔ tiɲan Mɔɔ Dencɛ kosɔn. 23 Ai ye sewa wo rɔ kosɛbɛ fo ka ɲaalen, baa ai barayi ka bon harijeene rɔ. Mɛnilu ri kojuu su wo kɛ ai la, woilu benbailu ka wo ɲɔɔn kɛ Alla la nabiɲumailu fanan na.

24 Gbalo ye ai yɛ, mɛnilu ye nanfulutii ri sisen,

baa ai ra ai la hɛrɛ sɔrɔn ten.

25 Gbalo ye ai yɛ, ai mɛnilu ye damununna ka fa sisen. Ai ri kɔnkɔ.

Gbalo ye ai yɛ, ai mɛnilu yɛlɛla sisen. Ai ri kasi ka kasi.

26 Gbalo ye ai yɛ, ni mɔɔilu ka ai tɔɔ ɲuma fɔ tuma bɛɛ,

baa woilu benbailu tɛrɛ ye wuya nabiɲumailu bonyala wo ɲa kelen ma.»

An ye an juuilu kanin

27 Isa kan ko: «Ai, mɛnilu tolo ye n kan na, ai ye ai juuilu kanin, ka koɲuma kɛ ai lagboyaɲɛbailu yɛ. 28 Mɔɔ mɛnilu ye ai dankala, ai ye duwa woilu yɛ. Mɔɔ mɛnilu karagbɛlɛman ai ma, ai ye Alla matara woilu yɛ. 29 Ni mɔɔ ka i da fan kelen gbasi, i ye a tɔ kelen lɔ a yɛ fanan. Ni mɔɔ ka i la durukiba bɔ i bolo, i kana a mabali i la duruki kɔrɔbila fanan tala. 30 Ni mɔɔ mɔɔ ka i tara, i ye wo sɔ. Ni mɔɔ ka fen do ta i bolo, i kana a fɔ a yɛ ko: ‹A di n ma.› 31 Ai ye a fɛ mɔɔilu yɛ ko mɛn kɛ ai yɛ, ai jɛrɛ ye wo ɲɔɔn kɛ mɔɔilu yɛ.

32 «Ni ai ka ai kaninba dɔrɔn kanin, julu su ɲuman de wo ri? Hali kojuukɛlailu fanan ye mɔɔ kaninna mɛn fanan ka ai kanin. 33 Ni ai ye mɔɔ ladiyala mɛn ka ai ladiya fanan, julu su ɲuman de wo ri? Hali kojuukɛlailu ye wo ɲɔɔn kɛla. 34 Ni ai ka julu don julu saralailu dɔrɔn na, julu su ɲuman de wo ri? Hali kojuukɛlailu ye julu donna a sara ko le rɔ. 35 Ai kɔni ye ai juuilu kanin, ka koɲuma kɛ ai yɛ. Ai ye julu don ie la, ka ban ka a sara ko to ye. Ni ai ka a kɛ ten, ai barayi ri wara; ai ri kɛ Alla Kɔrɔtaninba denilu jɛrɛ jɛrɛ ri. Ka a masɔrɔn ale ka ɲi mɔɔ bɛɛ ma, hali fisiriwali ni mɔɔ juuilu. 36 Ai ye kɛ hinaba ri, iko ai Fa Alla hinaba ri ɲa mɛn ma.»

Ai kana mɔɔilu jii kojuukɛlailu ri

37 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai kana mɔɔilu jii kojuukɛlailu ri. Wo rɔ, ai fanan tɛ jii kojuukɛla ri. Ai kana mɔɔ jalaki. Wo rɔ, ai fanan tɛ jalaki. Ai ye mɔɔilu makoto. Wo rɔ, Alla fanan di ai makoto. 38 Ai ye mɔɔilu sɔ, ai fanan di sɔ. Ai ri sɔ iko mɔɔ ye mɔɔ sɔla suman na ka a wara ɲa mɛn ma. A ri fɛ lafa, ka a juujuu, ka a madii, ka do fanan la a kan, fo ka bon. Ai ri sɔ ten. Ai wa mɔɔilu sɔ ɲa mɛn ma, Ai fanan di sɔ wo ɲa ma.»

39 Wo rɔ, Isa ka sanda doilu la ie yɛ, ko: «A ye di? Ɲa fuyen di se ka ɲa fuyen na gbeleke mira wa? Alu fila bɛɛ tɛ be denka rɔ wa? 40 Karanden ti se taminna a karanmɔɔ la, kɔni ni a ka iraja karanna kosɛbɛ, a ri kɛ a karanmɔɔ ɲɔɔn di.

41 «Ɲamanin mɛn ye i badenma ɲa ma, i ye wo mafɛnɛla nfenna, ka a tɛrɛn fɛrɛn mɛn ye i jɛrɛ ɲa ma, i tɛ wo kɔrɔsila? 42 I ri se ka a fɔ i badenma yɛ di ko: ‹N badenma, ɲamanin mɛn ye i ɲa ma, n di wo bɔ i ɲa ma›, ka a tɛrɛn fɛrɛn ye i jɛrɛ ɲa ma? Filankafu! I ye fɛrɛn wo bɔ i jɛrɛ ɲa ma fɔlɔ. Kosa i jɛrɛ ɲa ri laka. Wo rɔ, i ri se ka ɲamanin bɔ i badenma ɲa ma.»

Jiri su ri lɔn a den fɛ

43 Nba, Isa kan ko: «Jiri ɲuma ti se den juu kɛla. Jiri juu fanan ti se den ɲuma kɛla. 44 Jiri su ri lɔn a den fɛ. Toro den ni rɛsɛn den, wo si tɛ sɔrɔnna jiri wɔnenma la. 45 Koɲuma ye bɔla mɔɔ ɲuma solɔmɛ rɔ. Kojuu ye bɔla mɔɔ juu solɔmɛ rɔ. Mɛn ye mɔɔ solɔmɛ rɔ, wo kuma ri bɔ a da rɔ.»

Bonlɔla fila

46 Isa ko: «Nfenna ai ye a fɔla nde ma ‹Maari, Maari› ka a tɛrɛn ai tɛ n na kumakan bonyala? 47 Mɔɔ mɔɔ nani nde ma, ka a tolo malɔ n kan na ka wo mira, n di se ka wo la mɔɔ mɛn ma, n di wo fɔ ai yɛ. 48 A ye iko bonlɔla, mɛn ka duu sen ka a la bon ju birin farakolo kan. Sanci ba nara, ji bɔra. Ji woyora kojuuya ka se bon wo ma. Kɔni a ma foyi si kɛ bon na, ka a masɔrɔn bon lɔni farakolo kan. 49 Mɔɔ mɛn tɛ n na kuma mirala, n di wo fanan la bonlɔla do ma. Bonlɔla wo ka a la bon lɔ kiɲɛ kan. A ma a juu sii farakolo kan. Sanci nara, ji bɔra. Ji woyo se mɛn kɛni bon ma, bon bera kojuuya ka tiɲan fewu!»

7

Isa ka sofaden kuntii la jɔn nakɛndɛya

1 Isa banni wo fɔla jama yɛ, a donda Kapɛrinahumu so kɔndɔ. 2 Rɔmuka sofaden kuntii do tɛrɛ ye so kɔndɔ, mɛn diyana jɔn tun ma kɛndɛ. Wo faatɔ le tɛrɛ jankarɔ bolo. 3 Sofaden kuntii wo ka Isa mankutu mɛn waati mɛn na, a ka Yahudiya mɔɔbailu kelaya ka Isa madiya, ko a ye na a la jɔn nakɛndɛya. 4 Mɔɔbailu se mɛn kɛni Isa ma, alu ka a madiya kosɛbɛ ka a fɔ a yɛ ko: «Sofaden wo la hakan de. I ka kan ka a dɛmɛn, 5 baa an na jamana mɔɔilu duman a yɛ kosɛbɛ. A jɛrɛ ka an na salibon lɔ an yɛ.» 6 Wo rɔ, Isa wara ie kɔfɛ. Alu sudunyani sofaden kuntii wara, sofaden kuntii ka a teri doilu lawa Isa ma, ka a fɔ a yɛ ko: «Maari, i kana i jɛrɛ tɔrɔ. N na hakan tɛ i ye don n wara, ka a masɔrɔn i ka bon nde ri paaɔn! 7 Wo bolo ma, n ma sɔn n jɛrɛ ye wa i kunbɛn, ka a masɔrɔn wo ka bon nde ma. Kɔni ni i ka kuma kelen fɔ, n na jɔn di kɛndɛya. 8 Ka a masɔrɔn n ye do la fanka kɔrɔ, sofaden doilu fanan ye n na fanka kɔrɔ. N wa mɛn kelaya, wo ri wa. N wa mɛn kili, wo ri na. N wa a fɔ n na jɔn yɛ ko a ye kɛ ten, a ri a kɛ ten.» 9 Isa ka kela wo mɛn waati mɛn na, a kabannakoyara kosɛbɛ. A ka iyɛlɛman ka a ɲa lɔ jama rɔ, jama mɛn bilani a kɔfɛ, ka a fɔ ie yɛ ko: «N ye a fɔla ai yɛ ko hali Isirayɛlikailu rɔ n ma lemɛniya wo ɲɔɔn yen ye.» 10 Nba, keladenilu bɔra Isa kɔfɛ, ka ikɔseyi sofaden kuntii wara. Alu wara a tɛrɛn ye jɔn wo ra kɛndɛya fewu!

Isa ka kanberen suu lakunun

11 Wo kɔ, Isa bɔra Kapɛrinahumu ka wa so do la, mɛn tɔɔ ko Nahini. A la karandenilu ni jama ba bilani tɛrɛ a kɔ. 12 A sudunyani so da la, a ka iɲɔɔn bɛn suu la, alu ye wala a madon diya kaburu so la. Dencɛ kelen pe wo le tɛrɛ cɛsamuso bolo. So kɔndɔ mɔɔilu siyaman ba le nara muso wo tɔrɔfɛ. 13 Maari ka muso wo kasitɔ yen ka kininkinin a ma. A ka a fɔ muso yɛ ko: «I kana kasi.» 14 Ka ban ka imadon suu ta fen na ka a bolo maa a la. Suu talailu ka ilɔ. A ka a fɔ ko: «Kanberen, iwuli.» 15 Wo fɔni, suu kununda. A wulira ka isii ka kuma damira. Isa ka a di a na ma. 16 Mɔɔ bɛɛ silanda ka kabannakoya wo rɔ. Alu ka Alla tɔɔ bonya ka a fɔ ko: «Alla la nabiɲuma ba do ra na an tɛma.» A ni, «Alla ra na a la mɔɔilu dɛmɛn kanma.» 17 Nba, Isa kibaro jɛnsɛnda Jude mara ni a laminin bɛɛ rɔ.

Yaya ka a la karandenilu lawa Isa ma

18 Yaya la karandenilu ka Isa la kibaro lase Yaya ma. Wo rɔ, a ka karanden fila kili 19 ka ie kelaya ko alu ye wa Maari Isa maɲininka ko: «Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin mɛn natɔ, wo ye ile ri wa, wala an ye dɔgbɛrɛ makɔnɔ?» 20 Karanden fila woilu wulira ka wa Isa maɲininka ko: «Maari, Yaya ra an lɔ i ma. A ko an ye na i maɲininka ko: ‹Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin mɛn natɔ, wo le ile ri wa, wala an ye dɔgbɛrɛ makɔnɔ?›» 21 Wo tuma, Isa ye a kan ka mɔɔ siyaman nakɛndɛya, jankarɔto a ni lanjiritɔilu, ka jinailu gbɛn jinatɔilu fɛ, ka ɲa fuyen siyaman ɲa laka. 22 Wo rɔ, Isa ka keladen fila wo jabi: «Mɛn da kɛ ai ɲana yan, mɛn fanan da dantɛɛ ai ɲana, ai ye wa wo bɛɛ fɔ Yaya yɛ. Ai ye a fɔ a yɛ ko: Fuyenilu ɲa ra laka. Senkelenilu ra taama koɲuma. Kunatɔilu ra kɛndɛya. Tologbedenilu tolo ra laka. Suilu ra kunun ka wuli. Kibaro ɲuma ra lase bolokolonilu ma. 23 Ni mɔɔ mɔɔ ma tɛɛ n dɔ, wo ye barakaden de ri.»

24 Yaya la keladenilu bɔ mɛn kɛni ye, Isa kumara jama ye Yaya la ko rɔ. A kan ko: «Ai wa mɛn kɛra waa rɔ, ai wara nfen mafɛnɛ ye? Ai wara bin de mafɛnɛ wa, fɔɲɔ ye mɛn lamaala? Wo kuma tɛ! 25 Ai wara ka nfen mafɛnɛ sa? Faanin dagbɛlɛn tii wa? Wo kuma tɛ. Mɛnilu ye faanin dagbɛlɛn donna, ka ie diyana koilu kɛ, woilu tɛ sɔrɔnna waa rɔ, fo mansa wara. 26 Ai wara nfen mafɛnɛ diya waa rɔ? Ai ma wa nabiɲuma do mafɛnɛ wa? Nabiɲuma le tɛrɛ jɔ! Kɔni ale ka bon nabiɲuma ri paaɔn! 27 A sɛbɛni a la ko rɔ Alla la kuma rɔ ko:

‹A ragbɛ, n di n na keladen nawa i ɲɛ ka i la sila rabɛn i ɲɛ›.

28 A ragbɛ! Muso si ma den sɔrɔn fɔlɔ, mɛn ka bon Yaya ri. Kɔni mɔɔ mɔɔ ye Alla la mansaya rɔ, hali mɛn ye a bɛɛ kɔrɔ, wo bɛɛ ka bon Yaya ri. 29 Mɔɔ mɛnilu ka Isa la kawandili kan namɛn, hali nisɔnkɔmiralailu, alu bɛɛ ka Alla gbiliya, ka a masɔrɔn alu tɛrɛ ye sunna ji rɔ Yaya la sun ji rɔ kɔrɔ. 30 Kɔni Farisilu ni sariya karanmɔɔilu ka iban Alla sawo rɔ. Alu ma sɔn Yaya ye ie sunna ji rɔ.»

31 Isa ka a fɔ ikɔ tuun ko: «N ye bi mɔɔilu la nfen ma? Alu ni nfen de munuɲani? 32 Alu bɔni denninilu la, mɛnilu siini ɲanatɛɛla lɔfɛ rɔ. Alu ye a fɔla ie duɲɔɔnilu yɛ ko:

‹A ragbɛ. An ka fule fɔ ai yɛ

kɔni ai ma sɔn ka don kɛ.

An ka saya dɔnkili la ai yɛ,

kɔni ai ma kasi.›

33 I ma a yen, Yaya nara, a ma damunun kɛ, a ma minnin fen fadiman min. Wo rɔ, ai ka a jate jinatɔ ri. 34 Mɔɔ Dencɛ ra na sisen. A ye damunun kɛla, a ye minnin kɛla. Wo rɔ, ai ye a fɔla a ma ko a ma foyi si lɔn fo nɔɔmaya a ni dɔlɔ min, ko nisɔnkɔmiralailu ni kojuukɛla gbɛrɛilu duman a yɛ kojuuya. 35 Kɔni mɔɔ mɛn ye Alla la walijiya gbiliyala, wo tii ye walijiya kelen wo yirakala ko a telenni.»

Kaninteya den de ye makoto le ri

36 Lon do rɔ, Farisi cɛ do tɛrɛ ye mɛn ka Isa kili damunun kanma. Wo rɔ, Isa wara a wara. Alu ka damunun kɛ iɲɔɔn fɛ. 37 Ka ie to damununna, muso donda bon na. Muso ɲin tɛrɛ ye kojuukɛla le ri. Muso wo tun da a mɛn ko Isa ra wa damunun diya Farisi cɛ wara. Wo rɔ, a wulira ka na daa alabasitari ri, mɛn fani latikɔlɔn tulu la. 38 A donda bon na ten. A taminda Isa *kɔfɛ ka i lɔ a sen kɔrɔ ka kasi. Ka a to kasila, a ɲaji bɔra ka buruburu Isa sen kan ka ie suma. Wo rɔ, a ka Isa sen jɔsi a jɛrɛ kunsi la ka ie sunbu, ka ban ka ie mamun latikɔlɔn tulu la.

39 Farisi cɛ mɛn ka Isa kili damunun kanma ka wo bɛɛ lakɔrɔsi ka a fɔ a jɛrɛ kɔndɔ ko: «Ni cɛ ɲin tun kɛra Alla la nabiɲuma jɛrɛ jɛrɛ ri, a tun di muso suu ɲin lɔn, mɛn da a bolo maa a la ten. A tun di a lɔn ko muso ɲin tɛrɛ ye kojuukɛla le ri.» 40 Isa ka a fɔ Farisi cɛ yɛ ko: «Simɔn, n ye a fɛ ka kuma do fɔ i yɛ.» Simɔn ka a jabi: «Karanmɔɔ, i ye a fɔ.» 41 Isa ko: «Cɛ do la julu tun ye mɔɔ fila la. Kelen ta bɛnni wodigbɛ kɛmɛ loolu la. A tɔ kelen ta bɛnni wodigbɛ biloolu la. 42 Wo fila si ma se julu sarala. Wodi tii wo hinara ie la, ka diɲɛ ka ie fila la julu to ye. A ye di? Alu fila rɔ, cɛ ri diya yon yɛ ka tamin?» 43 Simɔn ka a jabi: «N hankili rɔ, mɛn na julu tun ka bon, cɛ ri diya wo le yɛ ka tamin.» Isa ko: «Ale le wo ri jɔ!»

44 Isa ka a ɲa lɔ muso rɔ, ka a fɔ Simɔn yɛ ko: «Simɔn, i ma muso ɲin yen wa? N nara i wara, i ma ji di n ma ka n sen mako. Kɔni a ka n sen suma a ɲaji la, ka a jɔsi a kunsi la. 45 I ma n sunbu foli rɔ. Kɔni kɛbi n donda yan, ale ma n sen sunbu boloka. 46 I ma n kun mamun tulu la, kɔni a ka latikolon mun n sen na. 47 Tuɲa ka fisa. Muso ɲin da kojuu siyaman kɛ kɔrɔman. Kɔni a la hakɛ bɛɛ a labe ka a masɔrɔn a la kaninteya ra wara. A ragbɛ! Mɔɔ mɛn ma makotoli ba sɔrɔn ten, a la kaninteya tɛ kɛ ten.»

48 Wo rɔ, Isa ka a fɔ muso yɛ ko: «I ra makoto i la kojuu bɛɛ la.»

49 Mɛnilu siini tɛrɛ ye, woilu ka a fɔ ie jɛrɛ kɔndɔ ko: «Ɛɛ! Yon ye ɲin di, mɛn di mɔɔ makoto a la kojuu la?»

50 Kɔni Isa ka a fɔ muso yɛ ko: «I ra ikisi bi i la lemɛniya sababu la. Wa! Alla ye hɛra kɛ i yɛ!»

8

Muso mɛnilu bilani tɛrɛ Isa kɔ

1 Kɔfɛ, Isa tɛrɛ ye iwala ka mɔɔilu kawandi so bailu ni so misɛnilu la. A tɛrɛ ye Alla la mansaya kibaro ɲuma lasela ie bɛɛ ma. A la keladenba mɔɔ tan ni fila tɛrɛ ye a kɔfɛ. 2 Musoilu fanan bilani tɛrɛ ye a kɔ, Isa tun da mɛnilu lakɛndɛya. Doilu fanan tɛrɛ ye ie fɛ, Isa ka jinailu gbɛn ka bɔ mɛnilu fɛ. Do tɔɔ tɛrɛ ye ko Mariyamu Makidalaka. Isa tun ka jina wɔrɔnwula gbɛn ka bɔ ale kɔfɛ. 3 Cɛ mɛn tɔɔ ko Cusa, wo muso fanan tɛrɛ ye, mɛn tɔɔ ko Yohani. Cusa wo tɛrɛ ye Mansa Herodi la nanfulu kunnasiila ri. Muso mɛn tɔɔ ko Susana fanan tɛrɛ ye, a ni muso dɔgbɛrɛilu. Muso woilu bɛɛ tɛrɛ ye Isa ni a la karandenilu madɛmɛnna ie bolofenilu la ko rɔ.

Si foyila la sanda

4 Mɔɔilu bɔra so siyaman na ka na Isa ma. A ka sanda do la jama ba wo yɛ. A ko: 5 «Sɛnɛkɛla do bɔra ka wa si foyi diya a la sɛnɛ rɔ. A seni ye, a ka si foyi. Si do bera sila dafɛ. Taminbatɔilu ka si wo radɔn ie sen na ka a tiɲan. Kɔnɔilu nara a tɔ ta ka a damun. 6 Si do fanan bera farakoloma yɔrɔ kan. Si wo fɛrɛnda, kɔni a ma mɛn. A bɛɛ jara, ka a masɔrɔn sumaya tun tɛ yɔrɔ wo rɔ. 7 Si do fanan bera yɔrɔ do rɔ, bin wɔnenmailu ye bɔla yɔrɔ mɛn. Si wo fɛrɛnda, bin wɔnenmailu fanan fɛrɛnda. Kɔfɛ, bin wɔnenmailu warara si fɛrɛnnilu ma ka ie mabali bonyala. 8 Si do fanan bera duu duman dɔ. Si wo fɛrɛnda koɲuma ka bonya ka den kosɛbɛ. Si jate mɛn bera duu duman wo rɔ, wo ɲɔɔn kɛmɛ sɔrɔnda.» Isa banni sanda lala ka a kan nabɔ ko: «Tolo ye mɛnilu kun ma, woilu ye ie tolo malɔ sanda ɲin na kosɛbɛ.»

9 A la karandenilu ka a maɲininka ko: «Sanda wo kɔrɔ ye nfen di?» 10 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Alla la mansaya koilu suturani, aile ra famunyali do sɔrɔn ie rɔ. Kɔni wo koilu ye fɔla mɔɔ tɔilu yɛ sandailu le rɔ. Wo rɔ,

‹alu ɲa ye ie la, kɔni alu kana fen yen;

alu tolo ye ie la, kɔni alu kana fen famun.›

11 «Nba, sanda wo kɔrɔ le ɲin di. Si wo ye Alla la kuma munuɲa le ri. 12 Si do bera sila dafɛ. Si mɛn bera yɔrɔ wo ye mɔɔ doilu munuɲa le ri. Mɔɔ woilu ra Alla la kuma mɛn, kɔni Ibulusa ra na wo bɔ ie jusu rɔ. Kosa alu kana se lala Alla la kuma la ka kisi. 13 Si do mɛn bera farakoloma yɔrɔ kan, wo fanan ye mɔɔ doilu munuɲa le ri. Mɔɔ woilu ka Alla la kuma mɛn ka a mira sewa rɔ. Kɔni kuma wo ma don ie jusu rɔ bɛrɛ bɛrɛ kɛ. Alu ri to lemɛniya rɔ dooni. Gbɛliya waati wa se ie ma, alu ri sila ɲuma bila. 14 Si do mɛn bera bin wɔnenmailu yɔrɔ rɔ, wo fanan ye mɔɔ doilu munuɲa le ri, mɔɔ mɛnilu ka Alla la kuma mɛn fewu! Kɔni dunuɲaratɛɛ hamin da wara ie ma, a ni nanfulu ko nata a ni ie jɛrɛ diyana koilu. Wo bolo ma, Alla la kuma ri mabali ie jusu rɔ, ka kɛ iko sɛnɛ fen, mɛn jara ka a den kobali to ye. 15 Nba, si do fanan bera duu duman dɔ. A fɛrɛnda koɲuma ka bonya ka den kosɛbɛ. Si mɛn bera duu duman yɔrɔ, wo ye mɔɔ doilu munuɲa le ri mɛn da Alla la kuma lamɛn ka a mira. Alu jusu telenni rɔ, alu ye kankelentiilu ri. Wo mɔɔilu ye irajala ka Alla sawo kɛ kosɛbɛ waati bɛɛ.»

Fitina la sanda

16 Isa ka a fɔ ie yɛ ikɔ tuun ko: «Mɔɔ si tɛ fitina lamɛlɛn, ka ban ka fen birin a kan na, wala ka a sii lafen kɔrɔ. Alu ri a lamɛlɛn ka a sii fen kɔrɔtani kan. Kosa mɔɔ mɛnilu ye donna bon na, woilu ri fitina mɛlɛn yen. 17 Nba, mɔɔilu ra fen fen dokon, wo bɛɛ ri yen. Alu ra fen fen sutura, wo bɛɛ ri bɔ gbɛ rɔ. 18 Alu ye a kɛ kunyɛ ie la tolo malɔ rɔ! Baa ni fen do kɛra mɔɔ do bolo a ri do kura sɔrɔn, kɔni ni fen sa mɛn bolo wo ti fen fen sɔrɔnna.»

Isa na ni a badenmailu

19 Isa na ni a doocɛilu nara Isa ma, kɔni alu ma se ka imadon a la jama bolo la. 20 Isa a lalɔnnira ko: «I na ni i doocɛilu lɔni da la, ko alu ye a fɛ ka i yen.» 21 Isa ka jabili kɛ ko: «Mɔɔ mɛnilu ye ie tolo malɔla Alla la kuma la ka a mira, woilu le n na ni n badenmailu ri.»

Isa ka fɔɲɔ ba lalɔ

22 Lon do rɔ, Isa ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «An ye wa dala kɔma.» Wo rɔ, alu bɛɛ donda kulun dɔ ka wa. 23 Ka alu to ji kan kulun dɔ, Isa sunɔɔra. Wo kɔrɔ, fɔɲɔ ba wulira ji kan ka kulun namaa fo ka ji don a kɔndɔ. Ji siyayara kulun kɔndɔ. Wo rɔ kulun jiitɔla tɛrɛ ye ji kɔrɔ. 24 Alu ka ibori ka Isa lakunun ka a fɔ a yɛ ko: «Maari, Maari an tununtɔ le ji rɔ.» A wulira ka fɔɲɔ ni ji makuma. Fɔɲɔ ni ji ka ilɔ ka masuma. 25 A ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai la lemɛniya ɲa le wo ri wa?» Alu bɛɛ silanda ka kabannakoya, ka a fɔ iɲɔɔn yɛ ko: «Ɛɛ! Mɔɔ su ɲuman de ɲin di? A ye fɔɲɔ ni ji marala, hali woilu bɛɛ ye a kumakan mirala.»

Isa ka jina gbɛn ka bɔ cɛ do fɛ

26 Wo kɔ, Isa ni a la karandenilu ka dala tɛɛ ka se Jerasa mara rɔ. Dala wo tɛrɛ ye Jerasa mara ni Kalile mara tɛma. 27 Isa jii mɛn kɛni ka bɔ kulun kɔndɔ, cɛ jinatɔ do nara a labɛn. Kɛbi waati jan jinatɔ wo tun tɛ feriyabɔ donna muumɛ. A tun tɛ sɔnna ka to so kɔndɔ. A tɛrɛ ye sila kaburu wo le rɔ. 28 A ka Isa yen tuma mɛn na, a kulera bakɛ. A nara ibe duu ma Isa sen kɔrɔ, ka a kan nabɔ ko: «Ile Isa, Alla Kɔrɔtaninba Dencɛ! N bila! I nani an jakankata kanma wa?» 29 A ka wo kuma fɔ, ka a masɔrɔn Isa tun da jina jamari ko a ye bɔ a fɛ. Jina tun da wo mira siɲa siyaman kɔrɔman. A wa a mira, so kɔndɔ mɔɔilu ri a bolo sidi jɔlɔkɔ la, ka a sen don nɛɛ la, ka ie janto a rɔ. Kɔni a ri jɔlɔkɔ ni nɛɛ kadi ka wa. Jina ri a gbɛngbɛn fo wula jan.

30 Isa ka a maɲininka ko: «I tɔɔ di?» A ka a jabi: «An tɔɔ le ko jama ba, baa an ye ikomin kɛlɛden jama ba.» Wo kɔrɔ le, jina siyaman tɛrɛ ye a fɛ. 31 Jina woilu ka Isa madiya ko a kana ie lawa denka dun ba rɔ, jakankata yɔrɔ kɔnin.

32 Wo tuma, kosɛ kuruba tɛrɛ ye damunun kɛla tindi kan ye. Jinailu ko Isa ye diɲɛ alu ye don kosɛilu kɔndɔ. Isa sɔnda alu ye wa. 33 Jinailu bɔra jinatɔ fɛ ka wa don kosɛilu kɔndɔ. Wo rɔ, kosɛilu ka ibori kosɛbɛ ka jii tindi la ka wa don ji rɔ. Alu bɛɛ tununda ji rɔ. 34 Nba, wo bɛɛ kɛra kosɛ gbɛngbɛnnailu ɲana. Alu ka ibori ka wa a ɲafɔ so kɔndɔ mɔɔilu yɛ, a ni bonda la mɔɔilu. 35 So kɔndɔ mɔɔilu bɔra ka wa ka wo mafɛnɛ. Alu seni yɔrɔ wo rɔ, alu ka jinatɔ kɔrɔ masumani siini yen Isa sen kɔrɔ. Jina si tun tɛ a fɛ. Duruki tɛrɛ ye a kan na. So kɔndɔ mɔɔilu silanda kojuuya wo rɔ. 36 Jinailu gbɛnda mɛnilu ɲana, woilu ka dantɛɛli kɛ mɔɔ tɔilu yɛ. 37 Jerasakailu bɛɛ silanda a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma, ka a fɔ Isa yɛ ko a ye bɔ ie la jamana rɔ. Awa Isa ni a la karandenilu donda kulun dɔ ka ikɔseyi. 38 Isa wa tuma, jinatɔ kɔrɔ nara a madiya ko a ye a fɛ ka to Isa kɔfɛ, kɔni Isa ma sɔn fo ka a kelaya ko: 39 «I ye wa i wara. Alla ra ko ba mɛn kɛ i yɛ, i ye wo kibaro lase i wara mɔɔilu ma.» Isa tun da mɛn kɛ a yɛ, a wara ka to wo kibaro lasela a so fan bɛɛ rɔ.

Sunkurun faani a ni muso jankarɔto

40 Isa kɔseyitɔla, jama ba ka a labɛn baa alu tɛrɛ ye a makɔnɔla 41 Wo tuma, cɛ do nara se a ma, ka ila a sen kɔrɔ. Wo cɛ, mɛn tɔɔ ko Jayirusi, tɛrɛ ye salibon kuntiiya la. A ka Isa madiya ko a ye diɲɛ ka wa a wara, 42 baa a denmuso kelen pe faatɔ le. Den wo ra san tan ni fila sɔrɔn. Wo rɔ, Isa ka Jayirusi wara sila ta. Kɔni a watɔla, jama warara a kɔfɛ kojuuya, fo ka a ragbɛdɛn ie tɛma.

43 Muso jankarɔto do tɛrɛ ye jama wo tɛma. Jigbe jankarɔ tɛrɛ ye a la kɛbi san tan ni fila. Dandalilailu tun da a bolofen bɛɛ damun, kɔni wo si ma se ka a lakɛndɛya. 44 A ka imadon Isa la ka imaa a la duruki kɔ la. A la jigbe ka ilɔ ikɔrɔ ye. 45 Isa ka ɲininkali kɛ kelendi ko: «Yon ka a bolo maa n na?» Bɛɛ ka a fɔ ko: «Nde tɛ.» Piyɛri ka a fɔ ko: «N Maari, i ma jama warani yen fo ka i ragbɛdɛn ie tɛma.» 46 Isa ka a jabi: «Jama ko tɛ dɛ! Mɔɔ kelen da imaa n na. N ye a kalama ko sebaaya ra bɔ n dɔ ka ko kɛ do yɛ sisen!»

47 Muso ka wo lakɔrɔsi ka a yen ko a ti se ka idoon Isa ma. A yɛrɛyɛrɛni nara ila Isa sen kɔrɔ. A ka imaa Isa la duruki kɔ la kun mɛn na, a ni a kɛndɛyara kelendi ɲa mɛn ma, a ka wo bɛɛ ɲafɔ Isa yɛ jama bɛɛ ɲana. 48 Isa ka a fɔ a yɛ ko: «N denmuso, i ra bɔ jankarɔ rɔ ka kisi i la lemɛniya sababu rɔ. I ye wa hɛra rɔ.» 49 Ka Isa to wo fɔla, keladen nara ka bɔ salibon kuntii Jayirusi wara. Wo nara a fɔ Jayirusi yɛ ko: «I denmuso ra ban. I kana karanmɔɔ tɔrɔ butun.» 50 Isa ka kela wo mɛn ka a fɔ Jayirusi yɛ ko: «I kana jiitɛɛ. I ye la n na dɔrɔn. I denmuso ri kɛndɛya.»

51 Isa se mɛn kɛni Jayirusi wara, a ma sɔn mɔɔ si ye don a kɔfɛ bon kɔndɔ, fo Piyɛri, ni Yuhana, ni Yakuba, a ni den fa ni a na. 52 Mɔɔilu tɛrɛ ye kasila ka kule, ko den da faa. Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai kana kasi. Den ma faa. A ye sunɔɔ rɔ.» 53 Alu ka Isa mayɛlɛ, baa alu bɛɛ ka a lɔn fewu ko den da faa. 54 Isa ni a la mɔɔilu donda bon kɔndɔ. A wara den mira a bolo ma ka a kan nabɔ ko: «Dennin, iwuli!» 55 Dennin nin kɔseyira a rɔ. A wulira ka ilɔ kelendi. Isa ka a fɔ ko alu ye damunun di a ma. 56 Den fa ni a na kabannakoyara, kɔni Isa ka ie jamari ko alu ra mɛn yen bon kɔndɔ ye, alu kana wo fɔ mɔɔ si yɛ.

9

Isa ka a la keladenbailu kelaya

1 Wo kɔ, Isa ka a la keladenba tan ni fila kili. A ka fanka ni sebaaya di ie ma, kosa alu ri jinailu gbɛn ka bɔ mɔɔilu fɛ, ka jankarɔtoilu lakɛndɛya. 2 A ka ie kelaya ko alu ye wa Alla la mansaya ko lase mɔɔilu ma, ka jankarɔtoilu fanan lakɛndɛya. 3 A ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai kana dɛmɛn fen si ta taama ɲin dɔ, gbeleke wo, bɔrɔ wo, damunun fen wo, wodi wo, ai kana wo si ta. Hali duruki fila, ai kana wo ta. 4 Ai wa jiya yɔrɔ mɛn dɔ, ai kana bɔ ye. Ai ye to ye fo ai bɔ tuma wa se so wo kɔndɔ. 5 Ni mɔɔilu ka iban ai jiyala, ai ye bɔ ie wara, ka ye gbangban bɔ ai sen ma. Wo ri kɛ sereya ri ye mɔɔilu ma, ko alu ka juu.» 6 Nba, alu bɔra ye ka itaama ka se so siyaman dɔ. Alu ka kibaro ɲuma lase ka jankarɔtoilu lakɛndɛya fan bɛɛ rɔ.

Isa la ko ka Herodi kɔndafili

7 Nba, ko ko kɛni tɛrɛ ye Isa bolo, Mansa Herodi tɛrɛ ye wo kibaro kalama. Wo kibaro ka a kɔndafili kosɛbɛ, baa doilu tɛrɛ ye Isa jatela Yaya le ri. Alu kan ko Yaya ra wuli ka bɔ saya rɔ. 8 Doilu tɛrɛ ye Isa jatela Nabi Eli le ri. Alu kan ko Eli ra na ikɔ tuunni. Doilu tɛrɛ ye Isa jatela nabiɲuma gbɛrɛ ri, bi ma mɛn ban. Alu kan ko wo ra bɔ saya rɔ ka na ikɔ tuunni. 9 Herodi kan ko: «N ka mɔɔ lɔ Yaya kun tɛɛla a la. A ye di wo rɔ? N ye kibaro mɛn sɔrɔnna ɲin, wo tii ye yon de ri wa?» Wo rɔ, a loo tɛrɛ ye Herodi la ka a ɲa la Isa kan.

Isa ka damunun di jama ma

10 Isa la keladenbailu bɔra taama rɔ ka na dantɛɛli kɛ Isa yɛ. Alu tun da ko ko kɛ, alu ka wo bɛɛ fɔ a yɛ. Wo banni, Isa ka ie ta, ko ka wa ɲɔɲɔn diya Betisayida so fan dɔ. 11 Kɔni mɔɔ siyaman kolɔnda ie wa ko rɔ, ka ibori ie kɔ. Isa ka ie bɛɛ ramira koɲuma. A ka Alla la mansaya ko lase ie ma, ka ban ka jankarɔtoilu lakɛndɛya. 12 Alu bɛɛ mɛnda ye fo ka fitiri sudunya. Keladenba tan ni fila wo nara, wo rɔ, ka a fɔ Isa yɛ ko: «An Maari, i ye sila di jama ma. Sa alu ri wa si diya a ni damunun ɲinin yan laminin soilu la, a ni todailu la. I ma a lɔn, an ye waa le rɔ yan? Foyi tɛ yan.» 13 Isa ka ie jabi: «Ai jɛrɛ ye damunun di ie ma.» Keladenbailu ka a fɔ ko: «Buru kala loolu ni jɛɛ fila-pe ye an bolo yan. Nba, i ye a fɛ an ye wa damunun san jama ɲin bɛɛ yɛ wa?» 14 Jama wo ka siya ba le. Cɛ mɛnilu ye a rɔ, woilu jate ri mɔɔ waa loolu bɔ.

Nba, Isa ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «Ai ye jama lasii mɔɔ biloolu biloolu dɛkuruilu rɔ.» 15 Karandenilu ka jama ladɛn ka ie lasii ten. 16 Wo banni, Isa ka buru kala loolu ni jɛɛ fila ta, ka a ɲa lɔ san ma ka baraka bila Alla yɛ. A ka buru ni jɛɛ rakadikadi ka a di karandenilu ma, ko ka a rafara jama tɛma. 17 Mɔɔ bɛɛ ka damunun kɛ fo ka ie fa. Alu bɛɛ ban mɛn kɛni damununna, karandenilu ka buru ni jɛɛ kunkundun tɔilu ladɛn. Wo kunkundunilu ka seye tan ni fila lafa.

Piyɛri ka mɛn fɔ Isa ma

18 Lon do rɔ, Isa kelen tɛrɛ ye Alla matarala yɔrɔ do rɔ. A la karandenilu tɛrɛ ma jan ale bakɛ. Isa ka ie maɲininka ko: «Mɔɔilu ye n jatela yon di?» 19 Alu ka a jabi: «Doilu kan ko i ye Yaya le ri. Doilu kan ko i ye Nabi Eli le ri. Doilu fanan kan ko nabiɲuma do ra bɔ saya rɔ ka na, bi ma mɛn ban.»

20 A ka ie maɲininka ko: «Ai don? Ai ye n jatela yon di?» Piyɛri ka a jabi: «Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin de ile ri.»

21 Isa ka a fɔ ka a magbɛlɛya ie yɛ ko alu kana wo kuma fɔ mɔɔ si yɛ. 22 A kan ko: «A fɛrɛ tɛ, fo Mɔɔ Dencɛ ye jakankata. Mɔɔbailu ni sarakalasela kuntiilu ni sariya karanmɔɔilu, alu bɛɛ ri iban a rɔ, ka a mira ka a faa. Kɔni a faa tele sawana, a ri lawuli ka bɔ saya rɔ.»

23 A banni wo fɔla a la karandenilu yɛ, a ka a fɔ mɔɔilu bɛɛ yɛ ko: «Ni mɔɔ ye a fɛ ka na n ma, wo ye ban a jɛrɛ rɔ. Lon lon a ye a la gbɔngbɔn jiri ta ka bila n kɔfɛ. 24 Nba, ni mɔɔ mɔɔ ka a si kɔnɔgbɛn a la dunuɲaratɛɛ rɔ, wo tii ti ɲenemayala, kɔni ni mɔɔ mɔɔ bɔnɔra a si rɔ a la dunuɲaratɛɛ rɔ nde la ko rɔ a ri ɲenemaya. 25 A ye di? Ni mɔɔ do ka dunuɲa fen bɛɛ sɔrɔn yan, ka wa bɔnɔ a nin dɔ sini, wo tɔnɔ ye nfen di? 26 Mɛn di maloya ka iban i lɔla n na ko rɔ, a ni n na kuma rɔ, Mɔɔ Dencɛ wa na lon mɛn, a ri maloya wo tii la ko la fanan. Wo lon, a natɔ a la nɔɔrɔ rɔ, a ni a Fa Alla ta, a ni mɛlɛka sɛnimanilu ta. 27 Sika tɛ a rɔ: doilu ye ai tɛma yan, mɛnilu tɛ sa fewu ni alu ma Alla la mansaya yen fɔlɔ.»

Isa fari yɛlɛman ko

28 Wo fɔ tele seyin ɲɔɔn, Isa ka Piyɛri ni Yuhana ni Yakuba ta ka wa Alla matara diya koyinkɛ do kan. 29 Ka Isa to Alla matarala, a ɲakɔrɔ yɛlɛmanda. A la faanin gbɛra fo ka mɛlɛnmɛlɛn iko sanmɛlɛnmɛlɛn. 30 Ikɔrɔkɔrɔ cɛ fila kumara a yɛ mɛn ye Nabi Musa a ni Nabi Eli. Bi tɛrɛ ma cɛ fila wo sa. 31 Alu lɔni tɛrɛ nɔɔrɔ ba rɔ ka Isa baro. Alu barora Isa faa ko kan, a natɔ mɛn dafala Jerusalɛmu. 32 Wo ka a tɛrɛn Piyɛri ni a dafɔɲɔɔnilu ra sunɔɔ. Alu kununda ka Isa nɔɔrɔni yen, a ni cɛ fila wo. 33 Ka sɔrɔn Nabi Musa ni Nabi Eli watɔ le tɛrɛ, Piyɛri ka a fɔ Isa yɛ ko: «Karanmɔɔ, yan bɛnni an ma. An ye to yan. An di gba sawa lɔ, i ta kelen, Nabi Musa ta kelen, a ni Nabi Eli ta kelen.» Piyɛri tɛrɛ ye kumala tuun, kɔni a ma wo kɔrɔ lɔn. 34 Ka Piyɛri to kumala, banda do jiira ka birin ie kun na, ka ie latunun, wo rɔ alu silanda a ɲa ma. 35 Wo tuma, kumakan do bɔra banda rɔ ko: «N Dencɛ le ɲin di, n da mɛn Ɲenematɔmɔn. Bɛɛ ye a tolo malɔ a la.» 36 Kuma banni, karandenilu ma mɔɔ si tɛrɛn ye fo Isa kelen pe. Alu bɛɛ ka imakun wo ko ma. Alu ka mɛn yen, alu ma wo fɔ mɔɔ si yɛ.

Isa ka den jinatɔ do lakɛndɛya

37 Wo duusa gbɛ, Isa ni karanden sawa wo jiira koyinkɛ kɔrɔ tuma mɛn na, mɔɔ siyaman ka Isa labɛn. 38 Nba, cɛ do tora jama wo tɛma ka a kan nabɔ ko: «Karanmɔɔ, n ye i madiyala, i ye n dencɛ dɛmɛn. A kelen pe le n bolo. 39 Jina ye a tɔrɔla. A wa a mira, den di kule ikɔrɔ ye. Jina ri a lajɛrɛjɛrɛ, fo ka a da kanfa ji labɔ. A ti sɔn fewu ka den bila fo a wa ban a sɛɛla kojuuya. 40 N nara ka i la karandenilu madiya ko alu ye jina gbɛn. Alu ma se a la.» 41 Isa ka jabili kɛ ko: «Ai bi mɔɔilu ka juu. Ai tɛ la Alla la muumɛ! N ye to ai tɛma haan waati ɲuman ka ai la lemɛniyabaliya muɲun?» A ka a fɔ cɛ wo yɛ ko: «Na i dencɛ ri yan.» 42 Den ka imadon Isa la waati mɛn na, jina ka den wo labe duu ma, ka a yɛrɛyɛrɛ kojuuya. Isa ka jina makuma ko a ye bɔ den fɛ. Jina bɔra, den kɛndɛyara. Isa ka den naseyi a fa ma. 43 Mɔɔilu bɛɛ kabannakoyara wo rɔ, ko Alla makabani ba le.

Isa ka a la saya ko fɔ ikɔ tuun

Isa tɛrɛ ye ko mɛnilu kɛla, woilu ka ie bɛɛ kabannakoya. Ka alu to wo la, a ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: 44 «Ai ye ai tolo malɔ koɲuma kuma ɲin na. Janfa natɔ donna Mɔɔ Dencɛ ma, sa a ri don mɔɔ juuilu bolo.» 45 Karandenilu ma kuma wo ɲayen. A kɔrɔ dooni tɛrɛ ie ma. Hali alu ma a famun, alu ma sɔn ka Isa ɲininka a kɔrɔ ma ka a masɔrɔn alu silanni kojuuya.

Yon ye ɲɛmɔɔ ri?

46 Wo tuma, sɔsɔli do wulira karandenilu tɛma, ko yon kɛtɔ ɲɛmɔɔ ri ie dɛkuru rɔ? 47 Isa ka ie miriya lɔn. Wo rɔ, a ka dennin do ta ka a lalɔ a tɔrɔfɛ. 48 A ka a fɔ karandenilu yɛ ko: «Mɔɔ mɛn wa dennin ɲin ɲɔɔn damira koɲuma nde kosɔn, wo ra n jɛrɛ ramira. Mɔɔ mɛn wa nde ramira koɲuma, wo ra n kelayaba ramira koɲuma fanan, baa mɛn di sɔn ka a jɛrɛ kɛ dooman mɔɔ ri ai tɛma, wo le ka bon a tɔ bɛɛ ri.»

Mɛn tɛ ie juu ri, wo ye ie ɲiin de ri

49 Isa la karanden mɛn tɔɔ ko Yuhana, wo ka a fɔ ko: «Maari, an ka cɛ do yen, a tɛrɛ ye jinailu gbɛnna ka bɔ mɔɔilu fɛ i tɔɔ rɔ. An ka a fɔ a yɛ ko a ye wo boloka, baa a tɛ an na dɛkuru mɔɔ ri.» 50 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai kana a mabali wo la. Mɔɔ mɛn tɛ i kanma, wo ye i fɛ.»

Samarikailu ka iban Isa rɔ

51 Nba, ka a tɛrɛn a waati tun da sudunya ka ikɔseyi a Fa Alla wara, Isa ka a jusu latɛɛ ko a fɛrɛ tɛ fo a ye wa Jerusalɛmu. 52 A ka keladen doilu lawa a kɔrɔ. Woilu wara don Samari so do la, ka jiya diya ɲinin a yɛ. 53 Kɔni ye mɔɔilu ma sɔn ka Isa jiya, ka a masɔrɔn a watɔ Jerusalɛmu. 54 Wo rɔ Yakuba ni Yuhana ka Isa maɲininka ko: «An tɛ ta lajii ka bɔ san dɔ ka ie janin wa?» 55 Isa ka iyɛlɛman ka ie makuma, ko alu jo tɛ. 56 Alu taminda ye, ka wa so gbɛrɛ ɲinin.

Ka bila Isa kɔ

57 Alu watɔla, mɔɔ do ka a fɔ Isa yɛ ko: «I wa kɛ wala fan fan, n di to i kɔ.» 58 Isa ka a jabi: «Tɔɔn ye sɔyaninilu bolo. Ɲaan ye kɔnɔilu bolo. Kɔni si diya si tɛ Mɔɔ Dencɛ bolo, a ri se ka iɲɔɲɔn yɔrɔ mɛn.»

59 Isa ka a fɔ cɛ gbɛrɛ yɛ ko: «I ye bila n kɔ.» Wo ka a jabi: «Maari, i ye diɲɛ n ye wa n fa suu don fɔlɔ.» 60 Isa ka a fɔ a yɛ ko: «Mɛnilu faani, mɛnilu ma ɲenema bɛrɛ lɔn, i ye a to woilu yɛ ie ɲɔɔn suu don. Ile kɔni ye wa Alla la mansaya ko lase mɔɔilu ma.»

61 Dogbɛrɛ ka a fɔ Isa yɛ ko: «Maari, n ye a fɛ ka bila i kɔ. Kɔni, n ye wa n sara n wara mɔɔilu la fɔlɔ ko an bɛn sɔɔma.» 62 Isa ka a jabi: «Mɔɔ mɛn wa nisi daba mira ka sɛnɛ kɛ damira, ka ban ka to a kɔfɛ mafɛnɛla, wo ti se Alla la mansaya baara nɔɔla.»

10

Isa ka keladen biwɔrɔnwula ni fila kelaya

1 Wo kɔ rɔ, Isa ka mɔɔ biwɔrɔnwula ni mɔɔ fila gbɛrɛ kili ka ie kelaya. A ka ie mɔɔ fila fila lawa a kɔrɔ. A jɛrɛ watɔ yɔrɔ mɛnilu rɔ, a ka ie lawa a kɔrɔ, yɔrɔ woilu bɛɛ rɔ. 2 A ka a fɔ ie yɛ ko: «Suman ka waati ra se. Suman ka siya. Kɔni wo baaralailu ma siya. Ai ye Suman Fɛ Tii* madiya, kosa a ri do kafo baaralailu ma suman fɛ rɔ.

3 «Ai ye wa sisen. N ye ai kelayala ka kɛ iko saa dennin, mɛn bilani nɔɔso wuluilu tɛma. 4 Ai kana wodi bila ai kun. Ai kana bɔrɔ ta. Ai kana sanbara gbɛrɛ ta. Ai kana sɔn foli ye ai la baara lanɔɔ sila la.

5 «Ai wa jiya yɔrɔ mɛn dɔ, ai ye ye mɔɔilu fo fɔlɔ ko: ‹Jusu suma ye don bon ɲin na.› 6 Ni wo ka do tɛrɛn ye, mɛn ye jususuma ɲininna, ai la duwawu ri mira a yɛ. Ni wo tɛ, ai la duwawu ri ikɔseyi ai ma. 7 Mɛnilu wa sɔn ka ai jiya, ai ye to woilu bolo. Alu wa damunun fen fen di ai ma, ai ye wo damun. Alu wa minnin fen fen di ai ma, ai ye wo min. Baaraden ni a sara ka kan. Ai kana ai jiya diya yɛlɛman.

8 «Ai wa don so fen fen kɔndɔ, ni ye mɔɔilu ka ai ramira ka na damunun fen do sii ai kɔrɔ, ai ye a damun. 9 Jankarɔto mɛnilu ye so kɔndɔ ye, ai ye woilu lakɛndɛya. Ai ye a fɔ mɔɔilu yɛ ko: ‹Alla la mansaya ra imadon ai la!›

10 «Kɔni ai wa don so fen fen kɔndɔ, ka a tɛrɛn ye mɔɔilu ma sɔn ai jiyala, ai ye bɔ. Ai ye wa ilɔ sila tɛma, ka ai kan nabɔ ie ma ko: 11 ‹Hali ai la so gbangban, mɛn tɛrɛ ye an sen ma, an da wo bɔ an sen ma. Wo ri kɛ tɔɔmasere ri ai kan yan, kɔni ai ye a lɔn ko Alla la mansaya ra imadon ai la.› 12 N di a fɔ ai yɛ ko kiti lon wa se, jahadi juuman di la so wo kan ka tamin Sɔdɔmu kan.»

So mɛnilu ka iban lemɛniya la

13 «Korasɛnkailu, gbalo ye ai yɛ. Betisayidakailu, gbalo ye ai fanan yɛ. Ka a masɔrɔn kabannako bailu kɛra ai tɛma. Ni woilu ɲɔɔn tun kɛra Tiri so kɔndɔ, wala Sidɔn so kɔndɔ, sa wo mɔɔilu ra tubi kɛbi waati jan. Alu tun di isii buurigbɛ rɔ ka kasabɔrɔ bila ie kan na, ka kɛ nimisa tɔɔmasere ri, ka tubi. 14 Wo le kosɔn, kiti lon wa se, Tirikailu ni Sidɔnkailu la jahadi ri nɔɔya ka tamin ai ta kan. 15 Kapɛrinahumukailu ai don? Ai ri bonya haan ka se sankolo rɔ wa? Wo kuma tɛ! Ai ri jii fo ka se jahanama kɔndɔ!»

16 Isa ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «Mɔɔ mɛn wa ai kumakan namɛn, wo ra n kan namɛn fanan. Mɔɔ mɛn ma sɔn ai rɔ, wo ra iban n dɔ fanan. Mɛn ka iban n dɔ, wo ra iban n kelayaba rɔ fanan.»

Keladenilu ka ie koseyi

17 Karanden biwɔrɔnwula ni fila banni kela lasela, alu koseyi mɛn kɛni, alu sewani ba nara dantɛɛli kɛ Isa yɛ ko: «Maari, hali jinailu silanni an yɛ ka an kan mira, i tɔɔ rɔ.» 18 Isa ka jabili kɛ ko: «N da Setana betɔ yen ka bɔ sankolo rɔ iko sanmɛlɛnmɛlɛn ye jiila ɲa mɛn ma. 19 A ragbɛ, n da sebaaya di ai ma, sa ai ri sailu ni kɔsɔilu radɔn, ka se ai juu Setana ni a fanka bɛɛ la. Foyi ti se ai la. 20 Hali wo, ai kana sewa wo rɔ, ko jinailu ye imajiila ai kɔrɔ. Ai ye sewa mɛn dɔ, wo le ɲin di: ai tɔɔ ra sɛbɛ harijeene rɔ.»

Isa sewara

21 Wo tuma, sewa ba le tɛrɛ Isa la, sewa mɛn bɔni Alla la Nin Sɛniman dɔ. Wo rɔ, a ka Alla tando ko: «N Fa Alla, sankolo ni duukolo tii, n ye i tandola, ka a masɔrɔn a diyara i yɛ ka lɔnniya di denninilu ma, i ma mɛn di hankilimailu ni lɔnninna bailu ma. Ɔɔn, N Fa, i sawo le.»

22 Isa ka a fɔ mɔɔilu yɛ ko: «N Fa ra fen bɛɛ karifa n na. Mɔɔ si ma Dencɛ lɔn fo n Fa Alla. Mɔɔ si fanan ma n Fa Alla lɔn fo Dencɛ kelen, mɛn bɔra Alla rɔ. N wa n Fa yiraka mɛnilu la, woilu fanan di se a lɔnna.»

23 Wo kɔ, Isa ka iyɛlɛman ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «Hɛrɛ ye ɲa yɛ ai ɲa mɛn ka yen! 24 Baa ai ɲa ye mɛn yenna, a loo tɛrɛ ye nabiɲuma siyaman ni mansa siyaman na ka wo yen, kɔni alu ma fɛrɛ sɔrɔn ka ie ɲa la a kan. Ai tolo ye mɛn namɛnna, a loo tɛrɛ nabi siyaman ni mansa siyaman na ka wo mɛn. Kɔni alu ma fɛrɛ sɔrɔn ka ie tolo malɔ a la.»

Samarika cɛ ɲuma

25 Lon do rɔ sariya karanmɔɔ do ka ilɔ ka ɲininkali do kɛ Isa kun a kɔrɔbɔ kanma. A ka a fɔ ko: «Karanmɔɔ, n ye nfen kɛ, sa n di ɲenemaya sɔrɔn?» 26 Isa ka a jabi: «Nfen de sɛbɛni Alla la sariya rɔ? I ra nfen de famun wo rɔ?» 27 A ka Isa jabi: «A sɛbɛni sariya rɔ ko: ‹I ye i Maari Alla kanin i jusu bɛɛ rɔ, i solɔmɛ bɛɛ la, i fanka bɛɛ la, a ni i miriya bɛɛ la.› Ka la wo kan, a kan ko: ‹I ye i siiɲɔɔn kanin iko i ye i jɛrɛ kaninna ɲa mɛn ma.›» 28 Isa ka a jabi: «I ra mɛn fɔ, i jo wo rɔ. Ni i ka sila wo taama, i ri ɲenemaya sɔrɔn.» 29 Kɔni a loo tɛrɛ ye karanmɔɔ wo la ka jo di a jɛrɛ kɛwalilu ma. Wo rɔ, a ka Isa maɲininka ko: «N ye yon jate n siiɲɔɔn di?»

30 Isa ka a jabi sanda do rɔ ko: «Cɛ do bɔra Jerusalɛmu ka wa Jeriko. Ka a to sila kan, benkaninnailu bera a kan ka a bolofen bɛɛ bɔ a bolo, hali a feriyabɔ bɛɛ. Alu ka a gbasi kojuuya. Dooni alu ma a faa. Alu bɔra ye ka a lani to sila tɛma. 31 A ma mɛn wo kɔ, sarakalasela do nara sila wo kan. A ka madunbatɔ lani yen sila tɛma. A ka a ragbɛ, ka tamin a la ka wa. 32 Allabatobonba baaraden do nara sila wo kan. A nara madunbatɔ lani tɛrɛn sila tɛma. A ka a ragbɛ, ka tamin a la ka wa. 33 Wo kɔfɛ, Samarika do fanan nara sila wo kan. A nara madunbatɔ lani tɛrɛn sila tɛma. A ka a ragbɛ, a kininkinin donda a rɔ. 34 A ka imadon a la ka a la dailu basi ka woilu sidi. A ka madunbatɔ lawuli ka a lala a la fali kan, ka wa a ri lɔndan jiya bon do la. Alu se mɛn kɛni jiya bon na, a ka a janto a rɔ. 35 Duusa gbɛni, a ka †wodi bɔ ka a di bon tii ma ka a fɔ a yɛ ko: ‹I janto madunbatɔ wo rɔ kosɛbɛ. A mako wa kɛ fen fen na, i ye wo di a ma. Ni wodi ɲin ma a bɛɛ bɔ, n wa n koseyi, n di i la wodi bɛɛ laseyi i ma.›

36 «A ye di? Mɔɔ sawa woilu rɔ, yon kɛra madunbatɔ siiɲɔɔn di?» 37 Sariya karanmɔɔ ka Isa jabi: «Mɛn hinara a la ka a dɛmɛn.» Isa ko: «Jɔ! I ye wa wo ɲɔɔn kɛ.»

Isa wara Mariyamu ni Marita wara

38 Nba, Isa ni a la karandenilu tɛrɛ ye taamala Jerusalɛmu sila kan. Alu se mɛn kɛni so do la, muso do ka ie jiya a wara. Muso wo tɔɔ ko Marita. 39 Marita doomuso fanan tɛrɛ ye, mɛn tɔɔ ko Mariyamu. Mariyamu wara isii Maari Isa sen kɔrɔ ka a tolo malɔ a la. 40 Wo ka a tɛrɛn, Marita ɲagbani gba donna kojuuya. Wo rɔ, a ka imadon Maari Isa la ka a fɔ a yɛ ko: «Maari, n mamuso ra n kelen to baarala ten. Wo tɛ gbala i la wa? I ye a fɔ a yɛ ko a ye wuli ka n dɛmɛn.» 41 Maari ka a jabi: «Marita, Marita. I haminni ko siyaman na fo ka i jɛrɛ ɲagba. 42 Kɔni fen kelen pe le munafan ka bon fen tɔ bɛɛ ri. Mariyamu ra munafan fen wo ɲenematɔmɔn. Foyi tɛ wo bɔ a bolo.»

11

Alla matara ɲa

1 Lon do rɔ, Isa tɛrɛ ye Alla matarala yɔrɔ do rɔ. A banni, a la karanden do ka a fɔ a yɛ ko: «Maari, i ye an karan Alla matara la, iko Yaya ka a la karandenilu karan ɲa mɛn ma.» 2 Isa ka a jabi: «Ai wa kɛ Alla matarala, ai ye a fɔ ko:

An Fa Alla, i tɔɔ sɛniman ye bonya.

I ye i la mansaya labɔ gbɛ rɔ.

3 I ye an na damunun di an ma lon lon.

4 I ye an makoto an na kojuuilu la,

baa mɛnilu ra kojuu kɛ an na, an da woilu makoto.

I kana an to an na miriya juuilu sila kan.»

5 A ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «Ni ai do wara i duɲɔɔn wara duu tala ma, ka a la da makonkon ka i kan nabɔ ko: ‹N duɲɔɔn, iwuli. I ye buru kala sawa di n ma. 6 N duɲɔɔn cɛ bɔtɔla le taama rɔ ka na jiya n wara sisen sisen. Damunun fen si tɛ n bolo ka sii a kɔrɔ.› 7 I duɲɔɔn di to bon kɔndɔ ka jabili kɛ ko: ‹Ɛɛ, cɛ, i kana na n tɔrɔ sa. N da n na da tuun ka a sɔɔ. N ni n na denilu bɛɛ ra ban an lala. N ti sɔn ka foyi di i ma sisen.› 8 Hali a ma sɔn ka buru di i ma ai la duɲɔɔnya kosɔn, i wa to a la da makonkon na fo ka a ɲagba, a ri wuli ka i mako bɛɛ ɲa jɔ! Baa, i ma sɔn ka a matara boloka.

9 «Wo rɔ, n di a fɔla ai yɛ ai wa matara foyi la, ai ri wo sɔrɔn; ai wa ɲinin, a ri a sɔrɔn; ai ye da makonkon, a ri laka ai yɛ. 10 Ka a masɔrɔn mɔɔ si wa matara a ri a sɔrɔn; mɔɔ wa fen ɲinin, a ri a sɔrɔn; mɔɔ wa da makonkon, a ri laka a yɛ.

11 «Yon ye ai tɛma yan, ni i dencɛ ka i matara jɛɛ la, i ri sa don a bolo wa? 12 Wala, ni i dencɛ ka i matara sisɛkili la, i ri kɔsɔn don a bolo wa? 13 Nba, ni ai, adamadenilu mɛn ka juu, ai kusan fen ɲuma dila ai denilu ma, wo gbɛnin de an Fa Alla mɛn ye sankolo rɔ wo ri se Nin Sɛniman dila a tarabailu bɛɛ ma.»

Isa ni Ibulusa la ko

14 Lon do rɔ, Isa ka jina gbɛn ka a bɔ bobo cɛ do fɛ. Jina bɔ mɛn kɛni a fɛ, cɛ ka kuma damira. Wo ka jama kabannakoya kosɛbɛ. 15 Kɔni doilu ka a fɔ ko Isa tɛrɛ ye jinailu gbɛnna *Bɛlɛsɛbu baraka le rɔ, mɛn ye jinailu la kuntii ba ri. 16 Doilu ka Isa kɔrɔbɔ, ko a ye tɔɔmasere do kɛ ie ɲana, mɛn di a yiraka ie la ko a la sebaaya bɔni Alla rɔ.

17 Kɔni Isa ka ie bɛɛ miriya lɔn. Wo rɔ, a ka a fɔ ie yɛ ko: «Mansaya kelen wa rafara fila ri ka iɲɔɔn kɛlɛ, mansaya wo tiɲantɔ le. Bon kelen wa rafara fila ri ka iɲɔɔn kɛlɛ, bon wo ri be. 18 A ye di wo rɔ? Ni Setana la baaradenilu rafarara fila ri ka iɲɔɔn kɛlɛ, a la mansaya tɛ tiɲan wa? Ai kan ko n ye jinailu gbɛnna jina kuntii ba Bɛlɛsɛbu le baraka rɔ. 19 A ye di? Ni n ye jinailu gbɛnna Bɛlɛsɛbu baraka rɔ, ai la karandenilu ye jinailu gbɛnna yon baraka rɔ? Ai la karandenilu ri ai la kititɛɛ, ko ai jo tɛ wo rɔ. 20 Ni wo tɛ, ni n ye jinailu gbɛnna Alla baraka le rɔ, wo ra a yiraka ko Alla la mansaya ra se ai tɛma.

21 «Ai ɲa lɔ! Fankama wa a rabɛn kɛlɛ kɛ muranilu la, ko ka a la bon kanda, wo bolofenilu kandani a ɲuma la. 22 Kɔni ni fankama dɔgbɛrɛ bera a kan, mɛn fanka ka bon a ta ri, wo ri se a la. Wo ri a la kɛlɛ kɛ muran bɛɛ ta, a jii lani tɛrɛ mɛnilu kan kɔnin, ka ban ka a bolofen bɛɛ rafara mɔɔilu tɛma.»

23 Isa banda misali yirakala ka a fɔ ie yɛ ko: «Mɔɔ mɛn tɛ n fɛ, wo ye n juu le ri. Mɔɔ mɛn tɛ n dɛmɛnna ka mɔɔilu ladɛn, wo ye baarala ka mɔɔilu lajɛnsɛn.»

Jina ka ikɔseyi ka to cɛ fɛ

24 Isa ko: «Jina wa gbɛn ka bɔ cɛ do fɛ, a ri wa ɲɔɲɔn diya ɲinin fo wula jan ka kaɲa, ka ban ka a fɔ ko: ‹N di n koseyi ka wa n bɔ diya rɔ.› 25 A wa koseyi cɛ jinatɔ kɔrɔ ma, a ri a tɛrɛn ko wo ra sɛniya, iko bon mɛn firanni ka a kɔndɔ rabɛn koɲuma. 26 Wo rɔ, jina ri wa ka jina wɔrɔnwula ladɛn, mɛnilu ka juu a jɛrɛ ri. Alu bɛɛ ri na ka to cɛ wo fɛ. A laban, jinatɔ la ko ri juuya ka tamin a fɔlɔma kan.»

27 Ka Isa to kuma la, muso do tora jama tɛma ka a kan nabɔ ko: «Muso mɛn ka i kɔnɔ ta ka i sɔrɔn, ka ban ka a sin di i ma, muso wo kunnadiyani.» 28 Isa ka a jabi: «Kɔni mɔɔ mɛnilu ri ie tolo malɔ Alla la kuma la ka wo mira, woilu le mɔɔ kunnadiyani bailu ri.»

Yunusa tɔɔmasere ɲɔɔn di kɛ bi mɔɔilu yɛ

29 Ka a tɛrɛn jama waratɔ le Isa laminin dɔ, a ka ie karan ko: «Bi mɔɔilu kɛwali ka juu. Ai ye kabannako ko rɔ, mɛn di kɛ tɔɔmasere ri, kɔni kabannako gbɛrɛ si tɛ kɛ ai ɲana, fo Yunusa ta ɲɔɔn. 30 Nabi Yunusa jɛrɛ kɛra tɔɔmasere ri Ninibekailu bɛɛ ɲana ɲa mɛn ma, Mɔɔ Dencɛ fanan natɔ kɛla tɔɔmasere ri bi mɔɔilu ɲana wo ɲa le ma. 31 Nba, kiti lon wa se, Seba jamana mansa muso ri wuli ka ilɔ ai tɔrɔfɛ ka ai jalaki, baa ale bɔra fo yɔrɔ jan ka na a tolo malɔ Mansa Sulemani la hankilimaya kuma la. Do ye yan bi, mɛn ka bon Mansa Sulemani ri. 32 Kiti lon wo, Ninibekailu fanan di wuli ka ilɔ ai tɔrɔfɛ ka ai jalaki, baa Nabi Yunusa wara ie kawandi lon mɛn, alu tubira. Do ye yan bi, mɛn ka bon Nabi Yunusa ri.»

Fitina ni ɲa kisɛ la sanda

33 Isa ka a fɔ ikɔ tuunni ko: «Mɔɔ si tɛ fitina lamɛlɛn ka a dokon, wala ka sumanifen do birin a kun na. Wo kuma tɛ! Mɔɔ wa a lamɛlɛn, a ri a sii fitina sii fen kan, kosa mɛnilu wa don bon kɔndɔ ri a mɛlɛn yen. 34 Mɔɔ ɲa kisɛ le a fari banku fitina ri. Ni i ɲa kisɛ ka ɲi, kɛnɛ ri don a la, ka i kɔndɔ gbɛ. Ni i ɲa kisɛ ma ɲi, foyi si tɛ don fo dibi. 35 Wo le kosɔn, ai ye ai jɛrɛ lakɔrɔsi. Ai kana iban kɛnɛ rɔ, ka sɔn dibi rɔ. 36 Ni i kɔndɔ gbɛra kɛnɛ bolo, ka a tɛrɛn dibi tɛ a yɔrɔ si rɔ, i ra kɛ kɛnɛ rɔ fasayi. A ye iko fitina ra lamɛlɛn ka i bila kɛnɛ rɔ.»

Isa ka Farisilu ni sariya karanmɔɔilu jalaki

37 Isa banni kumala, Farisi cɛ do ka a kili ko a ye wa damunun kɛ a wara. Alu wara don a wara, ka isii damunun diya. 38 Isa ma a bolo ko fɔlɔ iko Farisilu ye a kɛla ɲa mɛn ma. Wo ka Farisi cɛ kabannakoya kosɛbɛ. 39 Maari Isa ka a fɔ a yɛ ko: «Ai Farisilu ye daailu ni muranilu kɔkan makola ka gbɛ, ka ai kɔndɔ nɔɔni to natabaya ni kojuu su bɛɛ la. 40 Ai hankilitanilu! Mɛn ka kokan ladan, wo le ma a kɔndɔla fanan dan wa? 41 Ai ye ai kɔndɔ rɔ di fantanilu ma, wo wa kɛ bɛɛ ri sɛniya.

42 «Gbalo ye ai Farisilu yɛ! Ai ye irajala ka jaka bɔ, hali ai la suma fira kelen kelenna bɛɛ rɔ. Ai ra telenbaya a ni Alla la kanintɛya la bilani to. Ai ka kan ka wo kɛ fɔlɔ ka a tɔ bɛɛ ladɛnni kɛ. 43 Gbalo ye ai Farisilu yɛ! Ka a masɔrɔn ai wa don salibon kɔndɔ, ai ye ɲɛmɔɔ sii diya ɲininna. Ai wa kɛ so kɔndɔ, ai ye a fɛ mɔɔilu ye ai bonya ka ai fo. 44 Gbalo ye ai Farisilu yɛ! Ka a masɔrɔn ai ye iko kaburu, mɛn ni duu bɛɛ ra kɛ kelen di. Mɔɔilu ye taminna wo kan, kɔni alu ma a lɔn ko kaburu le.»

45 Sariya karanmɔɔ do ka Isa jabi: «Karanmɔɔ, i la kuma ma dan Farisilu kelen ma dɛ! I ye andeilu fanan dooyala kosɛbɛ!» 46 Isa ka a jabi: «Gbalo ye ai sariya karanmɔɔilu fanan yɛ! Ai ye donin ba siila mɔɔilu kun ma, donin mɛn ta gbɛlɛman kojuuya. Kɔni ai ti sɔn muumɛ ka ie dɛmɛn wo donin tala! 47 Gbalo ye ai yɛ, ka a masɔrɔn ai benbailu ka nabiɲuma mɛnilu faa, ai ye woilu kaburuilu masidila. 48 Ai ra sɔn ai benbailu la baara juu ma, ka a masɔrɔn alu ka nabiɲumailu faa ka kaburu masidi ko to ai ma. 49 Wo le kosɔn, Alla ka a fɔ a la hankilimaya rɔ ko: ‹N di nabiɲumailu lawa ie ma, a ni keladenbailu. Alu ri doilu faa ka doilu jakankata.› 50 Wo rɔ, mɔɔilu ra nabiɲuma fen fen faa kɛbi dunuɲa dan waati, Alla ri bi mɔɔilu ɲininka wo kelen kelenna bɛɛ saya ko ma. 51 A ri damira Abila la saya ma, haan ka wa Nabi Sakariya la saya ma, mɛn sara saraka bɔ diya a ni Allabatobonba tɛma. N di a fɔ ai yɛ, Alla ri bi mɔɔilu ɲininka wo bɛɛ ma kiti lon. 52 Gbalo ye ai yɛ, ai sariya karanmɔɔilu! Ai ra iban lɔnni bɛrɛ rɔ, ka wo da tuun ka a sɔɔ. Ai jɛrɛ ti don a rɔ. Ai ye mɔɔilu labanna fanan, mɔɔ mɛnilu ye don ko rɔ.»

53 Isa bɔ mɛn kɛni yɔrɔ wo rɔ, sariya karanmɔɔilu ni Farisilu ka a laɲinin ɲininkali siyaman na. 54 Alu ye a fɛ a ye jabili bɛnbali do kɛ, mɛn di kɛ a mira sababu ri.

12

Isa ka mɔɔilu lali kuma siyaman dɔ

1 Wo tuma, mɔɔ waa siyaman ladɛnni Isa laminin dɔ. Alu warara haan ka ilɔ iɲɔɔn kan. Ka Isa to jama tɛma, a ka a la karandenilu karan. A ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai ye ai jɛrɛ latanka Farisilu la lɛbɛn ma, ie la filankafuya kɔnin. 2 Mɔɔilu la ko si dokonni a ri bɔ gbe rɔ, lon do rɔ. Mɛnilu suturani, woilu bɛɛ ri lɔn mɔɔilu bolo. 3 Ai wa idoon ka fen fen fɔ mɔɔilu yɛ dibi rɔ, woilu bɛɛ ri lamɛn kɛnɛ ma. Ai wa fen fen fɔ mɔɔilu tolo kɔrɔ kan majii rɔ, hali ni a kɛra bon kɔndɔ sutura rɔ, woilu bɛɛ ri fɔ gbɛ rɔ, ka kɛ iko mɔɔ ra ilɔ bon kun na ka wo bɛɛ lase fan bɛɛ rɔ.

4 «N terilu, n di a fɔ ai yɛ ko mɔɔ mɛnilu seni mɔɔ faala dɔrɔn, ai kana silan woilu yɛ, baa woilu dan ye mɔɔ fari banku faa ri. Alu ti se ka tamin wo kan. 5 Ai ye silan mɛn yɛ, n di wo yiraka ai la. Mɛn di se ka mɔɔ faa, ka ban ka a fili jahanama kɔndɔ, ai ye silan wo yɛ.

6 «A ye di? Kɔnɔ misɛn loolu tɛ sanna wodi misɛn na wa? Kɔni Alla ka a kelen kelenna bɛɛ lɔn. 7 Alla ka ai lɔn kosɛbɛ, hali ai kunsi jate! Wo rɔ, ai kana silan fewu. Alla ye ai jatela ka tamin kɔnɔilu kan.

8 «N di a fɔ ai yɛ ko mɔɔ fen fen wa ilɔ n tɔɔ la mɔɔilu ɲana, Mɔɔ Dencɛ fanan di ilɔ wo tii la Alla la mɛlɛkailu ɲana. 9 Kɔni mɛn di iban n dɔ mɔɔilu ɲana, Mɔɔ Dencɛ fanan di iban wo rɔ Alla la mɛlɛkailu ɲana. 10 Ni mɔɔ ka Mɔɔ Dencɛ mafɔ, a ri se a makotola. Kɔni mɔɔ wa Alla la Nin Sɛniman tanama kuma fɔ, a tɛ makoto habadan!

11 «Lon do rɔ, mɔɔilu ri ai mira. Alu wa ai lana salibonilu ɲɛmɔɔilu ma, wala kititɛɛla su bɛɛ, ai ka kan ka kuma mɛn fɔ ka ai jɛrɛ lafasa, ai kana hamin wo la. 12 Ka a masɔrɔn ai ka kan ka mɛn fɔ, Alla la Nin Sɛniman di wo kuma bila ai kɔndɔ wo waati kelen na.»

Nanfulutii hankilitan

13 Cɛ do tora jama rɔ ka a fɔ Isa yɛ ko: «An karanmɔɔ, i ye a fɔ n kɔrɔcɛ yɛ ko an fa sara ka cɛ mɛn to, ko a ye cɛ wo rafara ka n ta di n ma.» 14 Isa ka a jabi: «Ɛɛ, cɛ! Yon de ka nde lasii, ka n kɛ ai la kititɛɛla ri, wala ai la cɛ rafarala?» 15 Wo kɔ, Isa ka a fɔ jama yɛ ko: «Ai ye a kɛ koɲuma, ka ai jɛrɛ mira natabaya ma. Ka a masɔrɔn hali ni mɔɔ la nanfulu siyayara a ɲa jɛrɛ ma, wo ti se ka ɲenemaya jɛrɛ di a ma.»

16 Isa ka wo kɔrɔ yiraka ie la sanda do rɔ. A kan ko: «Waati do kɛra, nanfulutii do la sɛnɛ fenilu sɔnda kosɛbɛ. 17 Wo rɔ, a ka a jate mira a jɛrɛ kɔndɔ ko: ‹N di nfen de kɛ sa? Suman mara diya si tɛ n bolo, suman jate wo ri kun mɛn dɔ.› 18 A ka imiri wo ma ka a fɔ ko: ‹N di n na bondon bɛɛ lawuya ka kurailu lɔ ka woilu wara. N di n na suman kisɛ ni n na sɛnɛ fen bɛɛ kɛ ie kɔndɔ ka a bɛɛ lamara ye. 19 Wo wa ban, n di a fɔ n jɛrɛ yɛ ko: «Cɛ, i ɲɔɲɔn fewu! Suman siyaman ba marani i bolo, suman mɛn di san siyaman bɔ. I ye damunun kɛ, ka minnin kɛ, ka sewa.»› 20 Alla ka a fɔ a yɛ ko: ‹Ile, kɔmɔɔ gbeden. Bi su ɲin dɔ jɛrɛ, i nin di mira i la. I ra mɛn nadɛn i jɛrɛ yɛ, wo totɔ yon bolo sa?› 21 Mɔɔ mɛn ye nanfulu ɲininna a jɛrɛ yɛ, ka a ban Alla rɔ, wo betɔ ten de.»

An kana hamin

22 Wo rɔ, Isa ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «Nba, n kan de, ai kana hamin ai nin na ai la dunuɲaratɛɛ damunun ko rɔ, wala ai la fari banku la feriyabɔ ko rɔ. 23 Ka a masɔrɔn nin ka bon damunun fen di. Fari banku ka bon feriyabɔ ri.

24 «Ai ye kɔrɔnduwailu lakɔrɔsi. Alu tɛ sɛnɛ kɛla, alu tɛ suman kala. Suman mara diya su su tɛ ie bolo. Kɔni Alla ye woilu balola. Ai munanfan ka bon kɔnɔilu munanfan di paaon Alla ɲana. 25 A ragbɛ! Yon ye ai rɔ, mɛn hamin di se do kafula a si ma, hali waati kelen? 26 Ni ai la hamin ti se hali wo ko fitini la, nfenna ai ye haminna ko tɔilu bɛɛ la? 27 Ai ye waa rɔ binilu lakɔrɔsi. Bin woilu ye wulila ka fɛrɛn ka ɲa. Alu tɛ baara kɛla, alu tɛ feriyabɔ ɲininna. Kɔni hali Mansa Sulemani, mɛn kɛra nanfulu ba tii ri, wo ma duruki si don, mɛn ka kɛnyani bin fɛrɛn kelen na. 28 A ragbɛ! Bin mɛnilu ye wulila bi woilu ri janin ta la sini. Hali wo, Alla ka ie feriyabɔ fɛrɛnilu la. A ye di? Alla tɛ ai dɛmɛn fanan, ka ai feriyabɔ wa? Kɔni ai la lemɛniya ka doo fewu!

29 «Ai kana hamin ka a fɔ ko: ‹An di nfen damun ka nfen min?› 30 Jamana mɛn mɔɔ ma Alla lɔn dunuɲa rɔ bi, woilu le ye ko su wo ɲininna waati bɛɛ rɔ. Kɔni ai mako ye fen mɛnilu la, ai Fa Alla ka woilu bɛɛ lɔn. 31 Wo le rɔ, ai ye Alla la mansaya ɲinin fɔlɔ. Alla ri fen woilu fanan di ai ma.»

Nanfulu banbali

32 Isa ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «N na dɛkuru ɲin, ai kana silan. A diyara ai Fa Alla yɛ ka a la mansaya di ai ma. 33 Ai ye ai bolofenilu san ka mɔɔ bolokolonilu sɔ wodi wo rɔ. Ai ye nanfulu mara yɔrɔ ladan ai jɛrɛ yɛ harijeene, nanfulu mara yɔrɔ mɛn tɛ tiɲan. Sa ai ri nanfulu bila ai yɛ harijeene, nanfulu mɛn tɛ dɛsɛ habadan. Son si ti se yɔrɔ wo sɔrɔnna, ɲɛnbɛrɛ ni kɔrikɔri si ti tiɲani kɛ ye, 34 baa i la nanfulu marani yɔrɔ mɛn, i solɔmɛ ye yɔrɔ wo le rɔ.»

Jɔn mɛnilu rabɛnni

35 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai ye ai jɛrɛ tɛsidi ka ai rabɛn baara kanma. Ai ye ai la fitina lamɛlɛni to waati bɛɛ rɔ. 36 Ai ye kɛ iko jɔn, mɛnilu ye ie la kuntii makɔnɔla bon kɔndɔ. Ni kuntii bɔra kɔɲɔ malɔ diya ka na da makonkon, alu ri da laka a yɛ. 37 Ni kuntii nara ka a tɛrɛn jɔnilu ma sunɔɔ fewu, baraka ri don ie la ko rɔ. A ragbɛ! Kuntii ri a tɛsidi ka a jɛrɛ rabɛn ka jɔnilu kili. A ri ie bɛɛ lasii ka damunun sii ie kɔrɔ. 38 Wo le rɔ, ni kuntii nara duu tala waati, wala dondon kasi waati, ni a nara ka a tɛrɛn jɔnilu ma sunɔɔ, baraka ri don ie la ko rɔ.

39 «Ai tolo malɔ! Ni bon tii tun ye a kalama ko son natɔ le a wara a waati mɛn na, a tun di a jɛrɛ rabɛn a ɲɔ rɔ. 40 Wo ɲa kelen ma, ai fanan ye ai rabɛn. Ka a masɔrɔn Mɔɔ Dencɛ ri na waati do rɔ, ai hankili tɛ waati mɛn na.»

Jɔn ɲuma ni jɔn juu

41 Piyɛri ka Isa maɲininka wo rɔ ko: «Maari, i ra sanda ɲin la andeilu dɔrɔn de yɛ, wala jama bɛɛ?» 42 Maari ka a jabi: «Yon ye jatela jɔn telenni ri, wala jɔn hankiliman? Kuntii ri jɔn wo lasii a wara bɛɛ kun na, ko a ye a janto jɔn tɔilu rɔ, ka solo bɔ ka a di ie ma. 43 Ni kuntii nara ka a tɛrɛn jɔn wo ye baara kan, baraka ri don jɔn na ko rɔ. 44 Kuntii ri a bolofenilu bɛɛ karifa jɔn wo la. Tuɲa le fewu! 45 Kɔni, ni jɔn wo ka imiri ko: ‹N na kuntii ti nala jona›. A ri jɔn tɔilu tɔrɔ ka ie gbasi, cɛ ni muso. A ri damunun kɛ kojuuya ka dɔlɔ min haan ka a jɛrɛ ɲa laminin. 46 Wo ko rɔ, a la kuntii ri na waati do rɔ, jɔn wo hankili tɛ waati mɛn na. A wa na, a ri a la jɔn tɔrɔya kojuuya ka a kɛ ikomin Alla lɔnbali.

47 «Jɔn mɛn ka a la kuntii diyana ko lɔn, kɔni a kɔndɔgbo ma sɔn ka a janto a rɔ, kuntii ri wo gbasi kojuuya ka jahadi la a kan kosɛbɛ! 48 Jɔn mɛn ma a la kuntii diyana ko lɔn, ni a filira ka baara juu do kɛ, mɛn ye gbasili ko ri, jɔn wo fanan di gbasi. Ale kɔni tɛ gbasi kojuuya. Mɔɔ mɔɔ wa siyaman sɔrɔn, siyaman di ɲinin wo fɛ. Siyaman wa karifa fen fen na, siyaman di ɲinin wo fɛ fanan.»

Hɛra wala bɛnbaliya?

49 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «N da na ta su kanma duukolo kan. N da gbedenni ba le fo ta wo ye mɛlɛn. 50 Kɔni a fɛrɛ tɛ fo n ye n na jakankatayɛ dafa. Yani n ye ban wo kɛla, n tɛ jususuman sɔrɔn. 51 A ye di? A ye ai kɔndɔ ko n da na ka hɛra kɛ duukolo kan wa? Wo kuma tɛ! N nani bɛnbaliya bilala mɔɔilu tɛma. 52 Ka damira bi ma, ni mɔɔ loolu kɛra denbaya kelen dɔ, mɔɔ sawa ri kɛ mɔɔ fila kanma, wala mɔɔ fila ri kɛ mɔɔ sawa kanma. 53 Cɛ dencɛ ri bila a la, cɛ fanan di bila a dencɛ la. Muso denmuso ri bila a la, muso fanan di bila a denmuso la. Muso a dencɛ muso ri bila a la, muso fanan di bila a dencɛ muso la.»

Bi mɔɔilu ka kan ka waati ɲin lakɔrɔsi

54 Isa ka a fɔ jama yɛ ko: «Ni ai ka banda finni yen tele be rɔ, ai ye a fɔla ko sanci natɔ le. Sanji di na iko ai ka a fɔ ɲa mɛn ma. 55 Ni ai ka a yen fɔɲɔ ye bɔla tele kankan bolo maran fan fɛ ai ye a fɔla ko: ‹Tara ri bɔ.› Tara ri bɔ ikomin ai ka a fɔ ɲa mɛn ma. 56 Tɔɔmasere mɛnilu ye kɛla sankolo ni duukolo kan, ai kusan woilu faranfasila. Kɔni Alla ye ko mɛnilu kɛla bi mɔɔilu tɛma, nfenna ai ma kusan woilu fanan faranfasila? Ai filankafuilu! 57 Nfenna ai tɛ a fɛ ka ko telennilu jate mira ai jɛrɛ ma ka woilu kɛ?

58 «A ragbɛ! Ko wa kɛ i ni mɔɔ do tɛma, ni wo ye a fɛ ka i lana kiti diya, yani ai ye se ye, i ye fɛrɛ bɛɛ kɛ ka a madiya sani ai ye se kititɛɛ diya. Ni wo tɛ, kititɛɛla ri i don tasidilu bolo. Polisi ri i bila kaso la. 59 Ni i donda kaso la, i ti bɔ fewu fo i wa ban wodi wo bɛɛ sarala. Tuɲa le fewu!»

13

Mɔɔilu ye ikɔseyi Alla ma

1 Nba, waati wo rɔ, mɔɔilu tɛrɛ ye nala Isa ma ka a fɔ a yɛ ko mɛn kɛni Kalilekailu la Pilate bolo. A ka Kalilekailu jeli ni saraka sobo jeli basan iɲɔɔn na. 2 Isa ka ie jabi: «A ye di? Ai hankili rɔ, Kalileka mɛnilu faani ten, woilu tun da kojuu le kɛ ka tamin Kalileka tɔ bɛɛ kan wa? Alu faara wo sababu la wa? 3 Wo kuma tɛ! Kɔni ni ai ma tubi, ai fanan di halaki. 4 Waati taminni, Silowe sankaso jan bera mɔɔ tan ni seyin kan ka woilu faa Jerusalɛmu so kɔndɔ. Wo tɛ ai miri rɔ, mɔɔ tan ni seyin wo, woilu la kɛwalilu tun ka juu ka tamin Jerusalɛmukailu tɔ bɛɛ ta kan wa? 5 Ɛɛn, dɛ! Wo kuma tɛ! Kɔni ni ai ma tubi, ai bɛɛ fanan di halaki.»

Jiri denbali

6 A ka misali di ie ma sanda rɔ, ko: «Toro ju kelen tɛrɛ ye cɛ do bolo a la sɛnɛ rɔ. Lon do rɔ, a wara toro den ɲinin. A ma foyi sɔrɔn a la. 7 A ka a fɔ a la baaraden yɛ ko: ‹N da san sawa kɛ, n ye toro den ɲininna n na toro ju la. Haan bi, n ma foyi sɔrɔn a la munun. Wo rɔ, i ye a tɛɛ, ka a bɔ ye. Tɔnɔ tɛ a la. A kana to ten ka n na duu tiɲan.› 8 Baaraden ka a madiya ko: ‹Faama, i ye a to ten san kelen ɲin na munun. N di duu sen a kɔrɔ ka nɔɔ kɛ a fɛ. 9 Sando ni a ka den kɛ, ale le wo ri. Kɔni ni a ma den kɛ, i ri a tɛɛ ka a bɔ ye.›»

Isa ka muso do lakɛndɛya Ɲɔɲɔn lon

10 Lon do rɔ, Isa tɛrɛ ye mɔɔilu karanna Alla la salibon do la. Ɲɔɲɔn lon de tɛrɛ. 11 Muso jankarɔto do tɛrɛ ye, jinailu ra dan ba bila mɛn kɔ kan. A ra san tan ni seyin bɔ, a ma se a kɔ lawulila. 12 Isa ka muso wo yen ka a kili. A ka a fɔ a yɛ ko: «N badenma muso, i ra hɔrɔya i la jankarɔ rɔ ka bɔ a rɔ fewu.» 13 A ka a bolo la muso kan. Muso kɛndɛyara ikɔrɔ ye ka a kɔ latelen, ka ban ka Alla tando.

14 Kɔni salibon kuntii ka wo bɛɛ lakɔrɔsi ka diminya. A monɛra Isa ma ka a masɔrɔn a ka lakɛndɛyali kɛ Ɲɔɲɔn lon. Kuntii wulira ka a fɔ jama yɛ ko: «Tele wɔɔrɔ ye an bolo ka baara kɛ. Ai ye na kɛndɛya ɲinin tele wɔɔrɔ wo kɔrɔ. Ai kana na Ɲɔɲɔn lon fewu!» 15 Maari ka salibon kuntii jabi: «Ai ye filankafuilu le ri. I ɲa lɔ! Ni nisi wala fali kɛra ai bolo, ai tɛ wa ie furɛn ka ie mayɛlɛman ka ie lamin Ɲɔɲɔn lon wa? 16 Ni ai ye wo kɛla, a ye di? Muso ɲin ye Iburahima bɔnsɔn de ri. Setana ra a sidi jankarɔ la kɛbi san tan ni seyin. N ma kan ka wo furɛn ka a lakɛndɛya Ɲɔɲɔn lon wa?» 17 Wo jabili ka Isa juuilu bɛɛ maloya. Kɔni jama bɛɛ sewara Isa la kosɛbɛ, ka a masɔrɔn a tɛrɛ ye kabannako bailu kɛla.

Alla la mansaya ye lala nfen ma?

18 Wo rɔ Isa ka ɲininkali kɛ ko: «Alla la mansaya ni nfen mununni? N di se a ni nfen lala a ɲɔɔn ma? 19 Alla la mansaya ye iko sɛbɛni fira kisɛ. Cɛ do ka wo ta ka wa a lan a la nako rɔ. Kisɛ wo fɛrɛnda, ka bonya ka kɛ jiri ju ri. Kɔnɔilu ka ie ɲaan la jiri wo bolonilu la.»

20 Isa ka ɲininkali kɛ ko: «N ye Alla la mansaya lala nfen ma ikɔ tuun? 21 A ye iko lɛbɛn. Ni muso ka wo ta ka dooni kɛ farɛni muu siyaman dɔ, a ri farɛni muu bɛɛ funu.»

Kisi sila ye iko lu kɔndɔ danin

22 Wo kɔ, Isa watɔla Jerusalɛmu, a tɛrɛ ye mɔɔilu karanna sila la so bailu ni so misɛnnilu la.

23 Do ka Isa maɲininka ko: «Maari, mɔɔ gbɛnsɛni ri kisi wa?» Isa ka ie jabi: 24 «Ai ye iraja ka don da doomanin na. Ka a masɔrɔn n di a fɔ ai ɲana, mɔɔ siyaman di don diya ɲinin ka kaɲa. 25 Maari, mɛn ye bontii ri, ni a wulira ka bon da latuun, ai ri to kɛnɛ ma. Ai ri da makonkon ka a fɔ ko: ‹Maari, i ye da laka an yɛ.› Bontii ri jabili kɛ ko: ‹N ma a lɔn i bɔni yɔrɔ mɛn dɔ.› 26 Ai ri a fɔ ko: ‹Maari, an bɛɛ ka damunun kɛ ka an min yɔrɔ kelen. I ka an karan an na soilu la.› 27 Maari ri a fɔ ai yɛ ko: ‹Ai kojuukɛlailu, n ma ai lɔn, n ma ai bɔ diya lɔn. Ai ye bɔ yan!›

28 «Wo lon, ai wa Iburahima ni Isiyaka ni Yakuba ni nabiɲumailu bɛɛ yen Alla la mansaya rɔ, ka a tɛrɛn ai lafilini kɔkan. Ai ri kasi ka mɔnɛ fo ka ai ɲin makin. 29 Mɔɔilu ri bɔ dunuɲa fan bɛɛ rɔ ka na isii Alla la mansaya rɔ ka damunun kɛ. 30 Nba, doilu ye kɔmamɔɔilu ri bi, mɛnilu ri kɛ ɲɛmɔɔilu ri sini. Doilu fanan ye ɲɛmɔɔilu ri bi, mɛnilu ri kɛ kɔmamɔɔilu ri sini.»

Isa ni Jerusalɛmukailu

31 Wo waati kelen, Farisi doilu nara Isa lali ko: «I ye yan bila ka wa yɔrɔ gbɛrɛ rɔ, baa Mansa Herodi ye i faa ko rɔ.» 32 Isa ka ie jabi: «Ai ye wa a fɔ sɔyani wo yɛ, Herodi kɔnin, ko n ye jina gbɛnna ka bɔ mɔɔilu fɛ, ka jankarɔtoilu lakɛndɛya. Bi ni sini, n ye wo baara kan. A tele sawana, n na baara ri dafa. 33 A fɛrɛ tɛ fo n ye n daja ka n taama bi, a ni sini a ni sini kɛndɛ, baa nabiɲuma kana faa yɔrɔ si fo Jerusalɛmu.»

34 Isa ka a kan nabɔ ka fɔ ko: «Jerusalɛmu, Jerusalɛmu. Ai ye nabiɲumailu faala a ni mɛnilu yon ai kawandi la, ai ye woilu bon kaba la ka ie faa. Siɲa siyaman, n tɛrɛ ye a fɛ ka ai ladɛn iko sisɛ ba ri a denilu ladɛn ɲa mɛn ka ie dokon a kɔrɔ. Kɔni ai ma sɔn wo ma. 35 Wo rɔ, ai la bon nafilinin de tɛrɛ. Ai ɲa tɛ la n kan butun, fo ai wa a fɔ lon mɛn ko: ‹Kunnadiya wo mɛn nani Maari Alla tɔɔ rɔ.›»

14

Isa ka jankarɔto do lakɛndɛya Ɲɔɲɔn lon

1 Ɲɔɲɔn lon do rɔ, Isa wara damunun diya Farisilu la ɲɛmɔɔ do wara. Mɛnilu siini tɛrɛ damunun na ye, woilu bɛɛ tɛrɛ ye a lakɔrɔsila kojuuya. 2 Jankarɔto do tɛrɛ ye Isa ɲana jama tɛma ye. Jankarɔ tun da a fari yɔrɔ doilu mafunufunu. 3 Isa ka sariya karanmɔɔ ni Farisilu maɲininka ko: «A ye di? Ka mɔɔ lakɛndɛya Ɲɔɲɔn lon, wo bɛnni an na sariya ma, wala wo bɛnni tɛ?» 4 Alu ka imakun. Wo rɔ, Isa ka a bolo la jankarɔto kan ka a lakɛndɛya, ka ban ka sila di a ma. 5 A bɔ mɛn kɛni, Isa ka ie maɲininka ko: «Ni ai la den, wala ai la nisi bera kɔlɔn kɔndɔ, yon ye ai tɛma yan, mɛn di iban wo layɛlɛla Ɲɔɲɔn lon? Ai ri a labɔ jona, wo tɛ?» 6 Alu ma se Isa jabila.

Ɲɛmɔɔ sii diya ɲininnailu

7 Ka Isa to damunun diya ye, a ka mɔɔilu lakɔrɔsi, mɛnilu kilini damunun kanma. Alu nani ɲɛmɔɔ sii diya tala ie jɛrɛ yɛ. Wo rɔ, a ka sanda do la ie yɛ. A kan ko: 8 «I wa kili ka wa kɔɲɔ malɔ diya rɔ, i kana wa isii ɲɛmɔɔ sii diya rɔ, baa wo ri a tɛrɛn tumado ɲɛmɔɔ do kilini ye, mɛn ka bon i ri. 9 Ni wo nara ka i siini tɛrɛn ɲɛmɔɔ sii diya, i maloyatɔ le. Mɛn ka ai fila bɛɛ kili, wo ri na ka a fɔ i yɛ ko: ‹Iwuli ka sii diya wo di mɔɔba ma.› I ri wuli maloya rɔ ka kɔmamɔɔ sii diya ɲinin jama kɔfɛ.

10 «Nba, i wa kili kɔɲɔ malɔ diya rɔ, i ye wa isii kɔmamɔɔ sii diya rɔ. Wo wa kɛ, mɛn ka ai bɛɛ kili, wo ri lakɔrɔsili kɛ ka a fɔ ko i ma kan ka isii ten. A ri sii diya gbɛrɛ ɲinin i yɛ, mɛn ka ɲi fɔlɔman di. A ri a fɔ i yɛ ko: ‹N teri, i ye na isii ɲɛmɔɔ sii diya rɔ.› I ri bonya ba sɔrɔn mɔɔilu bɛɛ ɲana. 11 A ragbɛ! Mɔɔ mɔɔ wa a jɛrɛ bonya, Alla ri wo majii. Kɔni mɔɔ mɔɔ wa a jɛrɛ fanmajii, Alla ri wo bonya.»

12 Isa ka kuma do fɔ cɛ yɛ fanan, a kilini mɛn bolo. A kan ko: «I wa kɛ mɔɔilu kilila damunun kanma, i kana dan i terilu ni i badenmailu ma, a ni i siiɲɔɔn nanfulutiilu, baa lon do rɔ, woilu fanan di a ɲɔɔn kɛ i yɛ, ka i sara wo rɔ. 13 Ni i ka mɔɔilu kili sali damunun kanma, i ye fantanilu ni lanjiiritɔilu a ni ɲa fuyenilu kili dumunun diya. 14 I ri barayi sɔrɔn wo rɔ, ka a masɔrɔn woilu ti se ka i la koɲuma julu sara. Alla wa telenbailu suu lawuli, a ri wo baaraji di i ma.»

Mɛnilu kilini damunun ko ma

15 Isa damunun ɲɔɔn do ka a tolo malɔ wo bɛɛ la, ka a fɔ a yɛ ko: «Mɛn di damunun kɛ Alla la mansaya rɔ, a ri a kunnadiya sɔrɔn a la ko rɔ kosɛbɛ.» 16 Isa ka jabili kɛ sanda do rɔ. A ko: «Lon do rɔ, cɛ do tɛrɛ ye a fɛ ka damunun ba rabɛn ka mɔɔ siyaman kili. 17 Damunun waati sera tuma mɛn na, a ka a la jɔncɛ lɔ mɔɔilu kili la, ko alu ye na damunun kɛ. 18 Kɔni, alu bɛɛ ka bɔɲa ɲinin a bolo. A wara mɔɔ fɔlɔ mɛn kili, wo ka a fɔ ko: ‹N da duu do san. A fɛrɛ tɛ fo n ye wa a mafɛnɛ. I sabari ka yafa a ma. N ti se wala.› 19 Mɔɔ filana kan ko: ‹N da sɛnɛkɛ nisi tan san. N watɔ woilu mafɛnɛla. I sabari ka yafa n ma.› 20 Mɔɔ sawana fanan kan ko: ‹N ban san de muso furula. Wo le kosɔn, n ti se wala.› 21 Jɔncɛ wara wo ɲafɔ a la kuntii yɛ. A la kuntii duunyara kosɛbɛ, ka a fɔ jɔncɛ yɛ ko: ‹Ibori ka wa se so kɔndɔ fan bɛɛ, tiritilu ni sila misɛnilu la. I wa fantan mɛnilu yen, i ye ie kili, a ni lanjiiritɔilu. I ye ie bɛɛ ta ka na ie ri yan.› 22 Jɔncɛ ka a fɔ a la kuntii yɛ ko: ‹I ka mɛn fɔ, n da ban wo kɛla. Kɔni haan bi, i la bon ma fa munun.› 23 Kuntii ka a fɔ a yɛ ko: ‹I ye bɔ so kɔndɔ ka wa kɔkan. I wa mɔɔ mɔɔ tɛrɛn silailu la ye, i ye ie kili. I ye fɛrɛ bɛɛ kɛ kosa alu ri na n na bon nafa a ɲa ma. 24 A ragbɛ! N ka so kɔndɔ mɔɔ mɛnilu fɔlɔman kili, mɛnilu ka iban nde rɔ, alu tɛ foyi si sɔrɔn n na balo rɔ.›»

Ka Sankɔ Jate

25 Lon do rɔ, jama ba bilani tɛrɛ ye Isa kɔfɛ. A ka iyɛlɛman ka a fɔ ie yɛ ko: 26 «Ni mɔɔ mɛn ye a fɛ ka bila n kɔfɛ, a ma sɔn n na ko ye diya a yɛ ka tamin a fa la, ka tamin a na fanan na, ka tamin a muso la, ka tamin a denilu fanan na, ka tamin a doonilu ni a kɔrɔilu la, hali ka a tamin a jɛrɛ nin na, wo ti se ka kɛ n na karanden jɛrɛ jɛrɛ ri. 27 Mɛn ma sɔn a gbɔngbɔnjiri ta, ka bila n kɔfɛ, wo ti se kɛla n na karanden di.

28 «A ye di? Yon de ye ai tɛma yan, ni a ye a fɛ ka sankaso lɔ, a tɛ isii fɔlɔ ka jate mira kɛ? Kosa a ri a lɔn ni a ri se ka a lɔ ka a laban. 29 Ni a ma wo kɛ fɔlɔ, a ri sankaso ju sii, ka ban ka kaɲa a lɔla ka a to ye. Wo wa kɛ, mɔɔilu ri a mayɛlɛ wo rɔ. 30 Alu ri a fɔ ko: ‹Han, cɛ wo! A kan ko a ri sankaso lɔ, kɔni a ra kaɲa fewu!›

31 «A ye di? Mansa ɲuman di sɔn ka bɔ mansa gbɛrɛ kɛlɛ kanma, ni a ma isii fɔlɔ ka jate mira kɛ. Kosa a ri a lɔn ni a la sofaden mɔɔ waa tan di se wo la sofaden mɔɔ waa muwan na. 32 Ni a ka a yen ko a ti se wo la, yani mansa wo ye sudunya a ma, a ri keladenilu lawa kɛlɛ ban kanma. 33 A ragbɛ! Ni i ma iban i jɛrɛ rɔ, ka fen bɛɛ to ye, i ti se kɛla n na karanden di.

34 «I ka a lɔn, kɔɔ ye fen ɲuma ri. Kɔni ni a diya bɔra a la, a ti se ladiyala ikɔ. 35 Ni a diya bɔra a la, a ti se ka duu diya sɛnɛ rɔ, a ti se foyi ɲala sununkun na fanan. A ri lafili. Nba, mɛn tolo ye mɛnni kɛla wo ye a tolo malɔ misali ɲin na.»

15

Saa tununni le

1 Nisɔnkɔmiralailu ni kojuukɛla gbɛrɛilu tɛrɛ ye nala ka ie tolo malɔ Isa la. 2 Farisilu ni sariya karanmɔɔilu ka wo yen ka a fɔ ie da kɔrɔ Isa ma ko: «A ragbɛ! Cɛ wo ye kojuukɛlailu ramirala, fo ka damunun kɛ fɛ kelen dɔ.» 3 Wo rɔ, Isa ka sanda la ie yɛ ko: 4 «Ni saa kɛmɛ kɛra mɔɔ kelen bolo ai rɔ yan, saa kelen wa tunun, yon tɛ sɔn ka saa bikɔnɔndɔ ni kɔnɔndɔ to waa rɔ, ka wa saa tununni kelen pe ɲinin diya haan ka a yen? 5 A wa saa tununni wo yen, a ri sewa. A ri a ta ka a la a kan ma ka na a ri. 6 A wa se a la lu ma, a ri a fɔ a terilu ni a siiɲɔɔnilu yɛ ko: ‹An ye sewa. N na saa tununni tɛrɛ, kɔni n da a ɲinin ka a yen.›

7 «A ragbɛ! Wo ɲa kelen ma, kojuukɛla kelen pe wa tubi, wo ye sewa ko ba le ri Alla wara. Wo sewa ka bon paaon, ka tamin telenba mɔɔ bikɔnɔndɔ ni kɔnɔndɔ ta kan, mɛnilu mako tɛ tubi ko ma.»

Muso la wodigbɛ tununni le

8 Isa ko: «Ni wodigbɛ tan kɛra muso do bolo, kelen wa tunun a ma bon kɔndɔ, a ri nfen kɛ? A tɛ wuli wa, ka fitina lamɛlɛn ka bon kɔndɔ firan, ka wodi wo ɲinin a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma wa, haan ka a yen? 9 Ni a ka a yen, a ri a terilu kili, a ni a siiɲɔɔnilu, ka a fɔ ie yɛ ko: ‹An ye sewa. N da n na wodigbɛ yen, mɛn tununni tɛrɛ n ma.›» 10 Isa ko: «A ragbɛ! Wo ɲa kelen ma, kojuukɛla kelen pe wa tubi, Alla la mɛlɛkailu ri sewa.»

Den kanberen fila

11 Isa fanan ko: «Dencɛ fila tɛrɛ ye cɛ do bolo. 12 Lon do rɔ, den doomanni ka a fɔ a fa yɛ ko: ‹N fa, i ye i la nanfulu bɛɛ rafara, ka n ta fan di n ma sisen.› Cɛ wo ka a la nanfulu rafara a den fila tɛma, ka a dencɛ doomanni ta fan di a ma. 13 Wo cɛ tun ma mɛn bakɛ, den wo ka a bolofen bɛɛ ta ka wa taama rɔ jamana jan do rɔ. A se mɛn kɛni ye, a ma foyi kɛ fo manamanaya. A tora wo la haan ka a bolofen bɛɛ tiɲan.

14 «Nba, kɔfɛ, kɔnkɔ fitina donda jamana wo rɔ, ka a tɛrɛn kanberen na wodi ra ban fewu. A la damunun dɛsɛra. Wo gbɛlɛyara a ma kosɛbɛ. 15 Wo rɔ, a ka baara ɲinin ye mɔɔ do fɛ. Wo ka a ta ka a lawa waa rɔ a la kosɛilu gbɛngbɛn diya. 16 Ka a to waa rɔ ye, kɔnkɔ gbara a la kojuuya, haan ka kosɛilu la damunun fen sɔsɔ fara damun loo bila a la. Hali wo, mɔɔ si ma a sɔ damunun dɔ.

17 «Kɔfɛ sa, a ka imiri ka hankili sɔrɔn. A kan ko: ‹Baaraden siyaman ye n fa bolo. Woilu bɛɛ ye damunun sɔrɔnna tuma bɛɛ, haan ka fa ka a tɔ to. Kɔni nde faatɔ le kɔnkɔ bolo yan.› 18 A kan ko: ‹Nba, n di n wuli ka wa n fa wara. N wa se ye, n di a fɔ a yɛ ko: «N fa, n da julumun sɔrɔn Alla la, ka hakɛ sɔrɔn i fanan na. 19 I kana n jate i den di butun. Wo ka bon nde ma. I ye n ta ka n kɛ i la baaraden di.»› 20 Wo rɔ, a wulira ka wa a fa wara.

«Ka a to yɔrɔ jan, a fa ka a natɔla yen ka kininkinin a ma. A ka ibori ka wa a den nabɛn, ka iton a den kan ka a sunbu. 21 A den ka a fɔ a yɛ ko: ‹N fa, n da julumun sɔrɔn Alla la, ka hakɛ sɔrɔn ile fanan na. I kana n jate i den di butun. Wo ka bon nde ma.› 22 Kɔni a fa ka a fɔ a la jɔnilu yɛ ko: ‹Ai ye ibori ka na duruki ba ɲuma ri, ka a bila a kan na, ka ban ka bolola koyina don a bolo la, ka sanbara don a sen dɔ. 23 Ai ye nisi den ɲuma ɲuma ta ka a kan natɛɛ. An ye damunun kɛ ka sewa, 24 ka a masɔrɔn n den tun da sa, kɔni a ra kunun. A tun da tunun, kɔni bi a ra yen.› Alu bɛɛ sewara a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma.

25 «Wo ka a tɛrɛn, den kɔrɔmamɔɔ ye sɛnɛ rɔ. A bɔ mɛn kɛni ye, a sudunyara a fa wara ka dɔnkili la kan mɛn, a ni foli kan. 26 A ka jɔn do kili ka a maɲininka ko: ‹Nfen kɛni yan bi?› 27 Wo ka a fɔ a yɛ ko: ‹I doocɛ ra na! I fa ra sewa ka nisi den ɲuma ɲuma faa a yɛ, ko a den kɛndɛ ra na.› 28 Den kɔrɔmamɔɔ monɛra kojuuya, fo ka iban donna lu ma. Wo rɔ, a fa bɔra lu ma ka wa a madiya. 29 Kɔni a ka a fa jabi: ‹A ragbɛ! A ra san siyaman bɔ, n ye baarala i yɛ. N da i kumakan bonya tuma bɛɛ. Kɔni haan bi, i ma hali baadenni kelen di n ma, kosa n di n terilu kili ka tolon kɛ ka sobo damunun. 30 Bari sisen, tuma mɛn na i den da na, mɛn wani tɛrɛ yɔrɔ jan ka i la nanfulu tiɲan manamanaya rɔ, i ra sɔn ka nisi den ɲuma ɲuma faa wo yɛ.› 31 A fa ka a fɔ a yɛ ko: ‹N den, an fila ye yan tuma bɛɛ. Fen fen ye n bolo, wo bɛɛ ye i ta le ri fanan. 32 Kɔni an ka kan ka sewa ka ɲaalen bi. I doocɛ tun da sa, kɔni a ra kunun. A tun da tunun, kɔni bi a ra yen.›»

16

Nanfulu kunnasiila telenbali

1 Lon do rɔ, Isa ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «Nanfulutii do tɛrɛ ye, mɛn ka a lamɛn ko a la nanfulu kunnnasiila tɛrɛ ye a la nanfulu tiɲanna. 2 A ka a kili ka a fɔ a yɛ ko: ‹A fɔra n ɲana ko i ye n na nanfulu tiɲanna. Wo ye di? I ra fen fen kɛ n na nanfulu la, i ye na wo bɛɛ dantɛɛ n ɲana. I ti nala kɛla n na nanfulu kunnnasiila ri butun!› 3 Nanfulu kunnasiila ka a fɔ a jɛrɛ kɔndɔ ko: ‹N ye nfen kɛ sa? N na kuntii kɛtɔ n gbɛnna ka n bila baarabaliya rɔ. Fanka tɛ n na ka sɛnɛ kɛ. N di maloya sɔrɔn ni n ka tarali damira. 4 Nba, n da sila yen sisen, n ka kan ka tamin mɛn fɛ. Kosa, n na kuntii wa n gbɛn, mɔɔilu ri hina n na ka n damira ie wara.›

5 «Wo rɔ, a wulira ka mɔɔilu kili, a la kuntii la julu tɛrɛ ye mɛnilu la. A ka ie kelen kelenna bɛɛ kili. Alu se mɛn kɛni ye, a ka a mɔɔ fɔlɔ maɲininka ko: ‹Julu mɛn ye i la, wo bɛnni yɛli ma?› 6 Wo ka a jabi: ‹Olibiye tulu palan ɲa kɛmɛ seyin.› A ka a fɔ a yɛ ko: ‹I sii jona ka i la julu sɛbɛ yɛlɛman. I ye palan ɲa kɛmɛ naanin sɛbɛ wo nɔ rɔ.› 7 A ka dɔgbɛrɛ maɲininka ko: ‹Julu mɛn ye i la, wo bɛnni yɛli ma?› Wo ka a jabi: ‹Bile kisɛ bɔrɔ kɛmɛ loolu.› A ka a fɔ a yɛ ko: ‹I ye i la julu sɛbɛ yɛlɛman ka kɛ bɔrɔ kɛmɛ naanin di.›

8 «Nanfulutii ka a la nanfulu kunnasiila telenbali tando, ko a kiwoyani. A mafɛnɛ! Alla lɔnbalilu kiwoyani. Alu ka iɲɔɔn mira ɲa lɔn fasayi! Alu kiwoyani Alla lɔnnailu ri. 9 N di ai lali. Ni dunuɲa nanfulu kɛra ai bolo, ai ye a kɛ mɔɔilu dɛmɛnni fen di. Kosa, ai la nanfulu wa ban, ai ri ramira Alla wara, yɔrɔ mɛn tɛ ban habadan.

10 «Ni mɔɔ mɛn ye a telenna ka fen fitini lamara wo tii ri se a telenna ka fen kunba ba lamara fanan. Kɔni ni mɔɔ mɛn ma se a telenna ka fen fitini lamara, wo ti se a telenna ka fen siyaman lamara fanan. 11 Dunuɲa nanfulu, ni ai ma isɛbɛdon wo mirala, yon di nanfulu bɛrɛ bɛrɛ karifa ai la? 12 Ni ai ma telen mɔɔ la nanfulu lamarala, yon di nanfulu di ai ma ka kɛ ai jɛrɛ ta ri? 13 Jɔncɛ ti se ka baara kɛ kuntii fila yɛ waati kelen. Ni kuntii kɛra fila ri jɔncɛ ri do kanin ka tamin do kan. A ri do kumakan bonya ka tamin do ta la. Wo rɔ, ai ti se ai jii lala Alla ni nanfulu rɔ.»

14 Farisilu ka kuma wo mɛn ka Isa mayɛlɛ, ka a masɔrɔn nanfulu ko duman ie yɛ kojuuya. 15 Isa ka ie jabi: «Ka ai jɛrɛ kɛ mɔɔilu ɲana iko telenbailu, wo duman ai yɛ. Kɔni mɛn ye ai jusu rɔ, Alla ka wo bɛɛ lɔn. Adamadenilu ye mɛn jatela, wo gboman kojuuya Alla yɛ.

Alla la sariya tɛ ban

16 «Ka a tɛrɛn Yaya ma kawandili kɛ waati mɛn na fɔlɔ, mɔɔilu tɛrɛ ye Alla la sariya lataamala, a ni nabiɲumailu la kuma. Kɛbi Yaya nara ka kawandili kɛ, Alla la mansaya kibaro ɲuma ye lasela mɔɔilu ma. Bɛɛ ye irajala ka don wo mansaya rɔ.

17 «Sankolo ni duukolo ban duman ka tamin Alla la sariya kelen pe ban na, hali sariyatombeli kelen.

18 «Mɔɔ mɔɔ wa a la muso furusa ka dɔgbɛrɛ furu, wo ra kaninkɛ. Mɔɔ mɔɔ wa muso furusanin ta, wo fanan da kaninkɛ.

Nanfulutii ni Lasari

19 «Nanfulutii do tɛrɛ ye. Faanin dagbɛlɛn bilani tɛrɛ a kan na tuma bɛɛ. Lon lon, a tɛrɛ ye damunun duman kɛla ka fa. 20 Kɔni a la bonda lafantan do tɛrɛ lani ye mɛn to ko Lasari, kudukudu ni da ye a fari fan bɛɛ ma. 21 A tɛrɛ ye a fɛ ka nanfulutii la daatɔ damun, fen mɛn ye burunna tabali kɔrɔ. Wuluilu tɛrɛ ye nala ka a lani tɛrɛn bon da la ka a dailu maanɛn.

22 «Lon do rɔ, fantan cɛ wo sara. Mɛlɛkailu ka a ta ka wa a ri harijeene, Iburahima dafɛ. Kɔfɛ, nanfulutii fanan sara. Mɔɔilu ka a suu don. 23 Ka nanfulutii jakankatani to lakira, a ka a ɲa lɔ ka Iburahima yen yɔrɔ jan. Lasari siini tɛrɛ Iburahima dafɛ. 24 Nanfulutii ka a kan nabɔ Iburahima ma ko: ‹N fa Iburahima. I ye hina n na ka n dɛmɛn. I ye Lasari lɔ a bolo koyini sula ji rɔ, ka na a maa n nen na. N jakankatani ta rɔ yan kojuuya.› 25 Kɔni Iburahima ka a jabi: ‹N dencɛ, i ye imiri kunun ma. Kunun, i dafanin tɛrɛ a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma, ka a tɛrɛn Lasari tɔrɔni tɛrɛ kojuuya. Bi, a sewani yan, ka a tɛrɛn i jakankatani. 26 Ka la wo kan, denka dun ba ye an ni ile tɛma, sa mɔɔ si kana bɔ yan ka wa ye, wala ka bɔ ye ka na yan.› 27 Wo rɔ nanfulutii ka a jabi: ‹N fa Iburahima, n ye i madiyala. I ye Lasari lawa duukolo kan n fa wara. 28 N badenma mɔɔ loolu ye ye. I ye diɲɛ Lasari ye wa ie lali. Kosa alu kana na jakankata diya yan.› 29 Kɔni Iburahima ka nanfulutii jabi: ‹Nabi Musa la sariya ni nabiɲuma tɔilu la kawandili ye ye. Alu ye wo mira.› 30 Nanfulutii ka a sɔsɔ ko: ‹N fa Iburahima, wo tɛ a ɲa. Kɔni ni mɔɔ kelen wulira ka bɔ suuilu tɛma ka wa ie ma, alu ri tubi.› 31 Iburahima ka a fɔ a yɛ ko: ‹Nabi Musa la sariya ni nabiɲumailu la kawandili kan ye ye. Ni alu ma sɔn ka wo bonya, alu ti sɔn kawandili kan si ma. Hali ni mɔɔ kelen wulira ka bɔ saya rɔ ka wa ie kawandi, alu ti sɔn a rɔ fewu.›»

17

Makotoli ni lemɛniya

1 Isa ka a fɔ a la karandenilu yɛ, lon do rɔ, ko: «Sika tɛ a rɔ, lafili koilu ri na ka mɔɔilu lɔ kojuu kɛla. Kɔni mɔɔ mɛn wa lafili koilu lana mɔɔilu ma, gbalo ye wo yɛ. 2 Hali ni alu tun ka kabakurun ba sidi wo tii kan na ka a lafili kɔɔji rɔ, wo tun di fisaya wo rɔ, sa ni a ye kɛ sababu ri ka den kelen nafili. 3 Ai ye ai jɛrɛ lakɔrɔsi. Ni i badenma do ka hakɛ ta, i ye a kili ka a lali. Ni a nimisara, i ye a makoto. 4 I badenma wa hakɛ ta i la haan siɲa wɔrɔnwula tele kelen kɔrɔ, ni a nara wo kelen kelenna bɛɛ rɔ ka a fɔ ko a ra nimisa, i ye a makoto.»

5 Keladenbailu ka a fɔ Isa yɛ ko: «Maari, i ye do la an na lemɛniya kan.» 6 Maari ka ie jabi: «Hali ni ai la lemɛniya dooyara ka kɛ iko sɛbɛni fira kisɛ kelen, wo lemɛniya jate baraka rɔ ai ri se a fɔla jiri luluma ba yɛ ko: ‹I ye bɔ yan ka wa turu fo kɔɔji rɔ›. Jiri wo ri i gbiliya.»

Jɔnilu ka kan ka mɛn kɛ

7 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «A ye di? Ni i la jɔn do bɔra sɛnɛ kɛ diya, wala kolofen gbɛn diya, ka na lu ma, yon ye ai tɛma, mɛn di sɔn ka a fɔ a yɛ ko ‹i ye na isii jona ka damunun kɛ fɔlɔ›? 8 Wo kuma tɛ! I ri a jamari ko ‹i ye ikaliya ka tibili kɛ, ka i jɛrɛ rabɛn, ka na damunun sii n kɔrɔ. N di damunun kɛ ka fa ka ji min. Wo kɔ, i ri damunun kɛ ka ji min›. 9 Ni jɔn ka a la baara kɛ, a la kuntii ri baraka bila a yɛ wo rɔ wa? Wo kuma tɛ! 10 A ye wo ɲa kelen de ma ai fanan fan fɛ. Baara mɛn fɔni ai yɛ, fo wo ye kɛ. Bonya ko tɛ a rɔ. Ni ai banda baara wo bɛɛ la, ai ye a fɔ ko: ‹An tara mɛn kanma, an da wo dɔrɔn de kɛ. Bonya tɛ an yɛ.›»

Kunatɔ tan

11 Isa tɛrɛ ye sila kan ka wa Jerusalɛmu. A tamintɔ tɛrɛ ye Samari mara ni Kalile mara tɛma. 12 A dontɔla so do kɔndɔ, kunatɔ tan nara a labɛn. Alu lɔni tora yɔrɔ jan, 13 ka ie kan nabɔ Isa ma ko: «Isa, an na faama, i ye kininkinin an na ka an dɛmɛn.» 14 Isa ka ie yen tuma mɛn, a ka a fɔ ko: «Ai ye wa ai jɛrɛ yiraka sarakalaselailu la.» Wo bolo ma, alu bɔra ye ka wa. Alu watɔla, alu bɛɛ kɛndɛyara. 15 Kelen ka a yen ko a ra kɛndɛya. Ka a to Alla tandola kan ba la, a ka ikɔseyi ka na Isa ma. 16 A ka a ɲakɔrɔ bɛn duu ma Isa sen kɔrɔ ka baraka bila a yɛ. Samarika le tɛrɛ. 17 Isa ka a maɲininka ko: «Mɔɔ tan ma kɛndɛya wa? A tɔ kɔnɔndɔ ye mi? 18 Mɔɔ si ma seyi ka na Alla tando fo cɛ kelen pe ɲin wa, mɛn ye siya gbɛrɛ mɔɔ ri?» 19 Isa ka a fɔ a yɛ ko: «Iwuli! Wa, i ra kɛndɛya i la lemɛniya sababu la!»

Alla la mansaya tɔɔmasereilu

20 Farisi doilu ka Isa maɲininka, lon do rɔ, ko: «Alla la mansaya ri na waati ɲuman?» Isa ka ie jabi: «Alla la mansaya ti nala yenna ɲa la. 21 A ti nala a fɔla ko: ‹Alla la mansaya ye yan› wala ‹a ye ye›. Kɔni Alla la mansaya ye ai tɛma.»

22 A ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «A loo ri kɛ ai la, lon do rɔ, ka Mɔɔ Dencɛ tele kelen yen, kɔni ai ti se ka wo yen. 23 Mɔɔilu ri a fɔ ai yɛ ko: ‹A fɛlɛ, a ye ye› wala ‹a ye yan›. Kɔni ai kana ibori wo kɔ. 24 I ɲa lɔ! Sanmɛlɛnin ye bɔla sankolo fan kelen na ka wa fan do fɛ ɲa ma, Mɔɔ Dencɛ wa kɛ nala lon mɛn, a natɔla ri kɛ wo ɲa kelen ma. 25 Kɔni yani wo ye dafa, a fɛrɛ tɛ fo bi mɔɔilu ye a tɔrɔ kojuuya fɔlɔ ka iban a rɔ.

26 «Yani Mɔɔ Dencɛ ye na iko tuunni, ko mɛnilu kɛra Nuhan tele rɔ, woilu ɲɔɔn di kɛ. 27 Nuhan tele rɔ, mɔɔilu tora damunun ni minnin na, ni muso furula, a ni ka ie denmusoilu furu. A tɛrɛ ye wo ɲa fo Nuhan donda kulunba kɔndɔ. Wo lon kelen sanci ba ka nali damira. Sanci wo ma tɛɛ, fo ka a to gbiliyala a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma ka dunuɲa yɔrɔ bɛɛ latunun ka mɔɔilu bɛɛ halaki.

28 «Mɛn kɛra Luti tele rɔ, wo ɲɔɔn fanan di kɛ. Luti tele rɔ, mɔɔilu tora damunun ni minnin na, ka to sanni kɛla, ka to sɛnɛ kɛ ni bon lɔla. 29 A tɛrɛ ye wo ɲa haan Luti bɔra Sɔdɔmu so kɔndɔ lon mɛn. Wo lon kelen, ta ni tinbiriki bɔra sankolo rɔ ka jii Sɔdɔmu so kɔndɔ iko sanci. Wo ka Sɔdɔmu mɔɔilu bɛɛ halaki.

30 «A ri kɛ wo ɲa ma Mɔɔ Dencɛ bɔtɔ gbɛ ma lon mɛn. 31 Ni wo lon sera ka a tɛrɛn do ra yɛlɛ bon bilikun sanfɛ ka a bolofenilu to bon kɔndɔ, wo ma kan ka jii a bolofenilu ta kanma bon kɔndɔ. Ni wo lon sera ka do tɛrɛn sɛnɛ rɔ, wo ma kan ka ikɔseyi a bolofenilu ta diya so kɔndɔ. 32 Ko mɛn kɛra Luti muso la, ai ye ai hankili to wo rɔ. 33 Mɔɔ mɛn ye dunuɲaratɛɛ daha dɔrɔn de ɲininna bi, wo ri bɔnɔ sini. A tɛ ɲenemaya banbali sɔrɔn sini. Kɔni mɛn wa sɔn ka bɔnɔ dunuɲaratɛɛ daha rɔ bi, sini wo ri kisi ka ɲenemaya banbali sɔrɔn.

34 «N ye fɔla ai la ko su wo rɔ mɔɔ fila ri sunɔɔ lafen kelen kan; mɔɔ kelen di ta ka kelen to ye. 35-36 Muso fila ri suman kisɛ bundɛ iɲɔɔn fɛ, muso kelen di ta ka muso kelen to ye.» *

37 Karandenilu ka Isa maɲininka ko: «Maari wo ri kɛ mi?» Isa ka ie jabi sanda rɔ ko: «Suu wa kɛ diya mɛn dɔ, duwailu ri jii ye.»

18

Kititɛɛla Juu

1 Nba, wo kɔ, Isa ka sanda do la ka a la karandenilu karan, ka a masɔrɔn a ye a fɛ alu ye to Alla matara tuma bɛɛ. Alu kana jiitɛɛ ka wo boloka.

2 A ko: «Kititɛɛla do tɛrɛ ye so do la. A tun tɛ silanna Alla yɛ, a tun tɛ mɔɔ bonyala. 3 Nba, cɛsamuso do tɛrɛ ye mɛn tɛrɛ sela kititɛɛla ma tuma bɛɛ ka a fɔ a yɛ ko: ‹I ye n na kiti tɛɛ, baa n juu ra kojuu kɛ n na.› 4 A mɛnda, kititɛɛla ma sɔn ka kiti wo tɛɛ. Kɔni, lon do rɔ, kititɛɛla ka a fɔ a jɛrɛ kɔndɔ ko: ‹Tuɲa le. N tɛ silanna Alla yɛ, n tɛ mɔɔ bonyala, 5 kɔni, muso ɲin da n tɔrɔ kojuuya. Wo bolo ma, a fɛrɛ tɛ fo n ye kiti wo tɛɛ. Ni wo tɛ, a ri to n ɲagbala tuma bɛɛ fo ka n sɛɛ.›»

6 Wo rɔ, Maari ka a fɔ ko: «Kititɛɛla telenbali wo ka mɛn fɔ, ai ye ai tolo malɔ wo la kosɛbɛ. 7 Ni Alla la mɔɔilu ka ie kan nabɔ ale ma ka kiti ɲinin a fɛ su ni tele, a tɛ ie dɛmɛn ka ie la kititɛɛilu ɲanabɔ wa? A tɛ iban ie rɔ. 8 Alla ri a kaliya ka kiti tɛɛ ie yɛ telenbaya la. A ye ten de! Kɔni hali wo, Mɔɔ Dencɛ wa seyi dunuɲa kan waati mɛn na, a ri mɔɔ tɛrɛn yan wa, mɛn lani ale la?»

Farisi ni nisɔnkɔmirala

9 Mɔɔ doilu tɛrɛ ye, mɛnilu tɛrɛ ye ie jɛrɛ jatela mɔɔ telennilu ri. Alu lani a la ko alu ka ɲi mɔɔ tɔilu ri. Isa ka sanda do la woilu le yɛ.

10 A kan ko: «Mɔɔ fila wara Alla matara diya Allabatobonba kɔndɔ. Kelen tɛrɛ ye Farisi ri. Kelen tɛrɛ ye nisɔnkɔmirala ri. 11 Farisi cɛ wo ka ilɔ ka Alla matara a jɛrɛ la ko rɔ ko: ‹Ɔ Alla, n ye baraka bilala i yɛ, n tɛ iko mɔɔ tɔmailu, ka a masɔrɔn n ti tɔɲɔli kɛla, n tɛ telenbali ri, n tɛ kaninkɛla ri, wala n tɛ ikomin nisɔnkɔmirala ɲin. 12 N ye sun donna siɲa fila lookun kelen kɔrɔ. Ka la wo kan, n wa fen fen sɔrɔn, n di wo ja bɔ.› 13 Kɔni nisɔnkɔmirala wo ka ilɔ yɔrɔ jan. A ma sɔn ka hali a ɲa lɔ sankolo fan dɔ. A ka a sisi magbasi ka kɛ a nimisa tɔɔmasere ri. A ka a fɔ ko: ‹Alla, i ye n makoto, baa kojuukɛla le nde ri.›»

14 Isa kan ko: «N ye a fɔla ai yɛ ko nisɔnkɔmirala ka jo sɔrɔn, kɔni Farisi cɛ wo ma jo sɔrɔn. Baa mɔɔ mɔɔ wa a jɛrɛ bonya, wo ri majii, kɔni mɔɔ mɔɔ wa a jɛrɛ fanmajii, wo ri bonya.»

Isa duwara denninilu yɛ

15 Lon do rɔ mɔɔilu tɛrɛ ye nala denninilu ri Isa ma ko a ye a bolo la woilu kan ka duwa ie yɛ. Isa la karandenilu ka wo yen ka mɔɔ woilu makuma. 16 Kɔni Isa ka denninilu kili ko alu ye na a ma. A ka a fɔ a la karandenilu yɛ ko: «Ai ye a to denninilu ye na n ma. Ai kana ie mabali, ka a masɔrɔn Alla la mansaya ye ie ɲɔɔnilu le ta ri. 17 A ragbɛ! Mɔɔ mɛn ma sɔn Alla la mansaya ma iko dennin sɔnni Alla la mansaya ma ɲa mɛn ma, wo tɛ don Alla la mansaya rɔ habadan. Tuɲa le wo ri fewu.»

Isa ni nanfulutii do

18 Yahudiyailu la kuntii do nara Isa maɲininka ko: «Karanmɔɔ ɲuma, n ye nfen kɛ sa n di ɲenemaya sɔrɔn, ɲenemaya mɛn tɛ ban?» 19 Isa ka a jabi: «I ra a fɔ n ma ‹karanmɔɔ ɲuma› nfenna? Mɔɔ ɲuma si tɛ ye fo Alla kelen pe. 20 Alla ra mɛn sɛbɛ a la sariya rɔ, i ka wo lɔn. A sɛbɛni ye ko: ‹I kana kaninkɛya kɛ. I kana mɔɔ faa. I kana sonyali kɛ. I kana wuya fɔ sereya rɔ. I ye i fa ni i na bonya.›» 21 A ka Isa jabi: «Karanmɔɔ, kɛbi n denniya waati, n da sariya wo bɛɛ mira.» 22 Isa ka wo mɛn waati mɛn na, a ka a fɔ cɛ yɛ ko: «I ra dɛsɛ ko kelen na butun. I ye wa i bolofen bɛɛ san ka wo wodi di fantanilu ma, sa nanfulu bɛrɛ bɛrɛ ri kɛ i bolo harijeene rɔ. Wo wa ban, i yɛ na bila n kɔ.» 23 Cɛ ka jabili wo mɛn waati mɛn na, a jusu makasira, ka a masɔrɔn nanfulu ba tɛrɛ ye a bolo.

24 Isa ka a ɲa lɔ a rɔ ka a fɔ ko: «Nanfulutii don gboman Alla la mansaya rɔ de! 25 Nanfulutii don Alla la mansaya rɔ, wo ka gbɛlɛn ɲɔɔmɛ don di seyilan woo la.» 26 Mɛn ka wo mɛn, woilu ka ɲininkali kɛ ko: «Yon di se kisila wo rɔ?» 27 Isa ka ie jabi: «Ko mɛnilu ti se kɛla mɔɔ bolo, woilu ri se kɛla Alla bolo.»

28 Piyɛri ka a fɔ Isa yɛ ko: «Andeilu don? An da fen bɛɛ to ye ka bila i kɔfɛ.» 29 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «A ragbɛ! Mɔɔ mɔɔ wa sɔn ka a la bon to ye, wala a muso, wala a badenmailu, wala a sɔrɔnbailu, wala a denilu, ka wa Alla la mansaya ɲinin, 30 wo sara ri wara dunuɲa ɲin dɔ. Sini, ɲenemaya fanan di di a ma, ɲenemaya banbali kɔnin.»

Isa ka a la saya ni a kunun ko fɔ

31 Wo kɔ, Isa ka a fɔ a la keladenba tan ni fila yɛ ko: «An watɔ Jerusalɛmu. Alla la nabiɲumailu ka fen fen sɛbɛ Mɔɔ Dencɛ la ko rɔ, wo bɛɛ ri dafa ikomin a sɛbɛni ɲa mɛn ma. 32 Alu ri a mira ka a don siya gbɛrɛ mɔɔilu bolo. Woilu ri a lafɛya ka a mayɛlɛ, ka a nani, ka ie daji tu a kan. 33 Alu ri a gbasi kojuuya, ka ban ka a faa. Kɔni, a faa tele sawana lon wa se, a ri wuli.» 34 Keladenbailu ma foyi ɲayen a la kuma rɔ. Wo kɔrɔ dooni tɛrɛ ie ma. Alu ma famunyali si sɔrɔn a rɔ.

Isa ka ɲa fuyen do ɲa laka

35 Ka Isa ni a la mɔɔilu sudunyara Jeriko so la, alu ka ɲa fuyen do tɛrɛn yɔrɔ wo rɔ. A siini tɛrɛ ye taralila sila da la. 36 Ɲa fuyen wo ka jama mankan mɛn, ka maɲininkali kɛ ko: «Nfen kɛni?» 37 A fɔra a yɛ ko Isa Nasarɛtika le tamintɔ. 38 A ka wo mɛn tuma mɛn na, a ka a kan nabɔ ka a fɔ ko: «Isa, Mansa Dawuda mamaren cɛ, i ye kininkinin n ma.» 39 Mɔɔ mɛnilu tɛrɛ ye jama ɲɛfɛ, woilu ka a makuma ka a fɔ a yɛ ko: «Imakun!» A ma sɔn imakunna, fo ka a kan nabɔ fanka la, ka a fɔ ko: «Isa, Mansa Dawuda mamaren cɛ, i ye kininkinin n ma!» 40 Isa ka ɲa fuyen kan mɛn ka ilɔ, ka a jamari kɛ ko ɲa fuyen ye lana a ma. Mɔɔilu wara a ta ka na a ri a ma. A se mɛn kɛni Isa ma, Isa ka a maɲininka ko: 41 «A ye di? I ye a fɛ n ye nfen kɛ i yɛ?» A ka jabili kɛ ko: «Maari, n ye a fɛ n ɲa ye laka ikɔ tuun.» 42 Isa ka a fɔ a yɛ ko: «Ale le wo ri. I ɲa ra laka. I ra lakɛndɛya i la lemɛniya sababu la.» 43 A ɲa lakara ikɔrɔ ye. A bilara Isa kɔ ka to Alla gbiliyala. Mɔɔilu ka wo bɛɛ yen ka Alla tando bakɛ.

19

Isa ni Sace

1 Isa donda Jeriko so kɔndɔ ka a tamintɔ ka wa. 2 Wo ka cɛ do tɛrɛn ye, mɛn tɔɔ ko Sace. Ale tɛrɛ ye nisɔnkɔmirala la kuntii ri. Nanfulu ba tɛrɛ ye a bolo. 3 A loo tɛrɛ ye a la ka a ɲa la Isa kan ka a lɔn. Kɔni, jama warani tɛrɛ Isa laminin dɔ kojuuya. Wo bolo ma, Sace ma se a yenna, baa a kundiyani tɛrɛ. 4 A ka ibori ka wa jama ɲɛ, wo rɔ, ka yɛlɛ toro ju la ka Isa makɔnɔ, kosa a ri Isa tamintɔla yen, ka a masɔrɔn Isa ka kan ka tamin dinkira wo rɔ. 5 Nba, Isa se mɛn kɛni jiri ju wo ma, a ka a ɲa layɛlɛ san ma ka a fɔ Sace yɛ ko: «Sace, ikaliya, i ye jii. N ye a fɛ i ye n jiya i wara bi.» 6 Sace jiira kaliya rɔ ka bɔ jiri la. A ka Isa ramira sewa rɔ ka wa a malɔ fo a wara. 7 Mɔɔilu ka wo yen tuma mɛn na, alu ka Isa mafɔ ko: «A sɔnni ka wa jiya kojuukɛla wara.» 8 Sace ka ilɔ Maari ɲana ka a fɔ a yɛ ko: «Maari, bi n di n na nanfulu tala ka fan kelen di bolokolonilu ma. Ka la wo kan, ni a ka a tɛrɛn n da mɔɔ do bolofen mira tɔɲɔli bolo ma, n di a ɲɔɔn naanin laseyi wo ma.» 9 Isa ka jabili kɛ ko: «Kisi ko ra se a wara bi baa a fanan ye Iburahima dencɛ do ri. 10 Mɔɔ Dencɛ ra na, mɔɔ tununnilu ɲininna ko ie ri kisi.»

Jɔn tan na ko

11 Iko Isa sudunyani tɛrɛ Jerusalɛmu so la, mɔɔilu hankili bilara Alla la mansaya ko rɔ. Alu lani a la ko mansaya wo ri bɔ gbɛ rɔ sisen sisen. Wo rɔ, Isa ka sanda do la ie yɛ. 12 A kan ko: «Mansa la kabila cɛ do wara jamana jan dɔ, ko a ri mansaya sɔrɔn ka na. 13 Sani a ye wa mansaba wara, a ka a la jɔn tan kili. A ka wodigbɛ kelen kelen di wo kelen kelenna bɛɛ ma, ka a fɔ ie yɛ ko: ‹Ai ye wodi wo kɛ ai manankun di. Yani n ye n koseyi, ai ye do la a kan n yɛ.› 14 Kɔni, mansa la kabila cɛ wo la ko tun ma di a la jamana mɔɔ doilu yɛ. A bɔ mɛn kɛni a la jamana rɔ, wo rɔ, alu ka kelaya mɔɔ lawa a kɔfɛ ka a fɔ ko: ‹an tɛ a fɛ cɛ wo ye kɛ an na mansa ri.›

15 «Hali wo, mansa la kabila cɛ wo ra mansaya sɔrɔn. Wo bolo ma, a ka ikɔseyi a la jamana rɔ. A se mɛn kɛni ye, a ka jɔnilu kili, a tun ka wodi di mɛnilu ma, ko a ye a fɛ ka a lɔn tɔnɔ yɛli ye ie bolo. 16 A fɔlɔman nara ka a fɔ a yɛ ko: ‹Mansa, n da baara kɛ i la wodi rɔ ka a ɲɔɔn tan sɔrɔn ka la a kan.› 17 Mansa ka a fɔ wo yɛ ko: ‹I ka wo bɛn! Jɔn ɲuma le ile ri. Fen fitini le dira i ma, kɔni i ka a mira ɲa lɔn. Wo rɔ, n di i lasii so tan kun na.› 18 Wo kɔ, a filana nara ka a fɔ mansa yɛ ko: ‹Mansa, n da baara kɛ i la wodi rɔ ka a ɲɔɔn loolu sɔrɔn ka la a kan.› 19 Mansa ka a jabi: ‹I fanan di sii so loolu kun na.› 20 Jɔn dɔgbɛrɛ nara. Wo ka a fɔ mansa yɛ ko: ‹Mansa, n da na i la wodi ri. N ka a bila faanin dɔ ka a dokon ka a mara. 21 N silanda i yɛ, ka a masɔrɔn ile ye mɔɔ kadagbɛlɛn de ri. I ma mɛn bila, i ri wo ta. I ma mɛn foyi, i ri wo ka.› 22 Mansa ka a jabi: ‹Jɔn juu le ile ri! N di i la kiti tɛɛ ka bɛn i da rɔ kuma ma, mɛn bɔ sa i da rɔ ɲin. I ka a lɔn ko n ye mɔɔ kadagbɛlɛn di. I jɛrɛ ka a fɔ ko n ma mɛn bila, n ye wo tala. Ko n ma mɛn foyi, n ye wo kala. 23 A ye di wo rɔ? Nfenna i ma n na wodi don tɔnɔ ɲininna bolo? Kosa n wa na, n di tɔnɔ sɔrɔn n na wodi la.›

24 «Nba mansa ka jamarili di a la mɔɔilu ma mɛn tɛrɛ ye yɛ ko: ‹Ai ye a la wodi mira a la ka wo di jɔn fɔlɔman ma, mɛn ka a la wodi ɲɔɔn tan sɔrɔn.› 25 Alu ka mansa jabi: ‹Mansa, wodigbɛ tan ye jɔn fɔlɔman wo bolo!› 26 Kɔni mansa ka a fɔ ie yɛ ko: ‹N ka wo lɔn. N di a fɔ ai yɛ ko fen ye mɛn bolo, do fanan di la wo ta kan. Kɔni foyi tɛ mɛn bolo, hali fitini mɛn ye wo bolo, wo ri ta a bolo. 27 Nba, n juu mɛnilu tun tɛ a fɛ n ye sii ie kun na, wa woilu mira ka na ie bɛɛ faa n ɲakɔrɔ yan.›»

Isa ka karanden fila lɔ fali den ta la

28 Isa banni sanda wo lala, a bilara jama ɲɛ ka wa Jerusalɛmu. 29 A sudunyani so doilu la, Betifase ni Betani kɔnin, a sera koyinkɛ yɔrɔ do ma, mɔɔilu ye a fɔla mɛn ma ko Olibiye koyinkɛ. A se mɛn kɛni ye, a ka karanden fila lɔ kela diya. 30 A ka a fɔ ie yɛ ko: «So mɛn ye an ɲɛ, ai ye wa se ye. Ai wa don so kɔndɔ, ai ri faliden bulan sidini tɛrɛn ye, mɔɔ si ma isii mɛn kan butun. Ai ye a fulen ka na a ri. 31 Ni mɔɔ ka ai maɲininka ko: ‹Ai ye fali den fulenna nfenna?›, ai ye wo jabi: ‹An Maari mako ye a la.›» 32 Isa ka mɛn lawa ie ka a tɛrɛn ikomin a ka a fɔ ɲa mɛn ma. 33 Alu tɛrɛ ye fali den fulenna tuma mɛn, a tiilu nara ka a fɔ ko: «Hɛn! Ai ye fali den fulenna nfenna?» 34 Alu ka jabili kɛ ko: «An Maari mako ye a la.» 35 Alu ka fali den ta, wo rɔ, ka wa a ri Isa ma. Alu se mɛn kɛni Isa tɔrɔfɛ ye, alu ka ie la durukilu la fali den kan. Alu ka Isa ta ka a layɛlɛ fali kan. 36 Isa watɔla, mɔɔilu ka ie la durukilu jɛnsɛn sila kan a ɲɛ. 37 Wo ɲa ma, a sudunyara Jerusalɛmu la, ka na se Olibiye koyinkɛ ma. A seni koyinkɛ lajii diya, Isa la karandenilu jama ba sewara ka ie kan nabɔ ka Alla tando Isa la kabannakoilu ko kosɔn.

38 Alu tora a fɔla ko:

«Duwawu ye mansa yɛ,

mɛn nani Maari Alla tɔɔ rɔ.

Hɛra ye kɛ sankolo rɔ.

Tandoli ba ye kɛ Alla yɛ.»

39 Farisi doilu tora jama tɛma ka a fɔ Isa yɛ ko: «Karanmɔɔ, a fɔ i la karandenilu yɛ ko alu ye makun.» 40 Isa ka woilu jabi: «Ni alu bɛɛ ka imakun, hali kabakurun ɲinilu ri ie kan nabɔ ka Alla tando karandenilu nɔ rɔ. A ye ten de!»

41 Isa nara ka a ɲa la Jerusalɛmu kan tuma mɛn, a kasira a la ko la. 42 A ka a fɔ ko: «Ko mɛn tun di jusu suma di ai yɛ, ni ai tun ka wo ɲayen, sa ai ra jusu suma sɔrɔn. Kɔni ai filira wo ma. Wo ra dokon ai ma sisen. 43 Lon do natɔ, ai juuilu ri na ai kanma. Woilu ri so bɛɛ sansan kojuuya, ka sila bɛɛ tɛɛ, ka so laminin fan bɛɛ rɔ, fo ka ai ragbɛlɛn. 44 Ai juuilu ri so kɔndɔ mɔɔilu bɛɛ ratiɲan. Alu ri so bɛɛ te fo ka a kabakurunilu bɛɛ jɛnsɛn. Ka a masɔrɔn, Alla tun ye ai fɛ waati mɛn na, ai ma wo jate fewu!»

Isa ka julailu gbɛn

45 Nba, Isa wara Allabatobonba kɔndɔ, ka a tɛrɛn julailu warani ye. A ka ie gbɛn ie labɔ, 46 ka a fɔ ie yɛ ko: «A sɛbɛni Alla la kuma rɔ ko: ‹N na bon di kɛ Alla bato diya ri,› kɔni ai ra a ta ka kɛ sonilu wara ri.»

47 Wo kɔ, Isa tɛrɛ ye mɔɔilu karanna lon lon Allabatobonba la. Sarakalasela kuntiilu ni sariya karanmɔɔilu ni jamana ɲɛmɔɔilu tɛrɛ ye a faa ɲa ɲininna, 48 kɔni, alu ti se wo kɛla, ka a masɔrɔn mɔɔ bɛɛ tɛrɛ ye a la kuma mirala fewu.

20

Isa ye yon na fanka kɔrɔ

1 Lon do rɔ, Isa tɛrɛ ye mɔɔilu karanna ka kibaro ɲuma lase ie ma Allabatobonba kɔndɔ. Sarakalasela kuntiilu, ni sariya karanmɔɔilu, ni mɔɔbailu wara a tɛrɛn ye. 2 Alu ka Isa maɲininka ko: «I ye baara mɛn kɛla ɲin, yon ka i lɔ wo la? I ye yon na fanka kɔrɔ?» 3 Isa ka ie jabi: «N di ai maɲininka fɔlɔ: 4 Yon ka Yaya lɔ sun na ji rɔ? Alla le ka a lɔ a la, wa mɔɔilu?» 5 Alu wara iɲɔɔn ye ka wo jabili ɲinin. Alu kan ko: «Ni an ka a jabi: ‹Alla ka Yaya lɔ wo la›, a ri a fɔ ko: ‹nfenna ai ma la Yaya la wo rɔ?› 6 Ni an ka jabili kɛ ko: ‹Mɔɔ ka Yaya lɔ,› mɔɔ bɛɛ ri wuli ka an bon kaba la, baa alu bɛɛ kan ko nabiɲuma do le tɛrɛ Yaya ri.» 7 Wo rɔ, alu nara Isa jabi: «An ma Yaya kelayaba lɔn.» 8 Isa ka jabili kɛ ko: «Nba, n fanan ti sɔn ka n kelayaba tɔɔ fɔ ai yɛ, n ye mɛn fanka kɔrɔ kɔnin.»

Baarala juuilu ka mɛn kɛ

9 Ka Isa to ye, a ka sanda do la jama yɛ. A kan ko: «Cɛ do ka jirifɛ labɔ a la sɛnɛ rɔ, ka ban ka a karifa baarala doilu la. A banni a karifala, a bɔra ye ka wa taama rɔ. A mɛnda ye, a ma ikɔseyi. 10 Jiri den kadi waati sera tuma mɛn, jirifɛ tii ka jɔn do lawa jirifɛ rɔ, ka a fɔ baaralailu yɛ ko alu ye a sɔ jiri den dɔ. Keladen se mɛn kɛni ye, baaralailu ma sɔn ka a sɔ. Alu ka keladen mira ka a gbasi ka a gbɛn. 11 Jirifɛ tii ka jɔn gbɛrɛ lawa. A fanan seni ye, baaralailu ma sɔn ka wo fanan sɔ, fo ka a gbasi ka a nani ka a gbɛn. 12 Jirifɛ tii ka jɔn sawana lawa ie ma. A se mɛn kɛra ie ma, alu ka a mira ka a gbasi fo ka a madimin ka wa a lafili kɔkan.

13 «Wo rɔ, jirifɛ tii ka a fɔ ko: ‹N ye nfen kɛla? Nba, n di n diyanan dencɛ lawa ie ma. Alu ka kan ka ale bonya.› 14 Baaralailu ka den wo natɔla yen, ka a fɔ iɲɔɔn yɛ ko: ‹Den wo ri kɛ jirifɛ tii ri a fa kɔ. An ye a mira ka a faa. Sa jirifɛ ri kɛ an ta ri.› 15 Wo bolo ma, alu ka a mira ka a lafili kɔkan ka a faa.»

«A ye di? Jirifɛ tii ri nfen kɛ baarala woilu la? 16 A ri na ka ie faa, ka ban ka jirifɛ karifa dɔgbɛrɛilu la.» Jama ka sanda wo mɛn ka a fɔ ko: «Ɛɛ! Alla ma an kisira ko su wo ma!» 17 Isa ka a ɲa lɔ jama rɔ ka ie maɲininka ko: «Nba, mɛn sɛbɛni Alla la kuma rɔ, wo kɔrɔ ye nfen di? A sɛbɛli ko:

‹Bon lɔlailu ka iban kabakurun mɛn dɔ,

wo le kɛra bon ju sii kaba ri.›»

18 «Mɔɔ mɛn wa be kaba wo kan, wo ri madimin kosɛbɛ, kɔni kaba wo wa be mɔɔ mɛn kan, wo ri mɔɲɔnkɔ.»

19 Sariya karanmɔɔilu ni sarakalasela kuntiilu ka a yen ko Isa ka sanda wo la ie ma. Wo rɔ, alu wulira ka Isa mira ɲa ɲinin damira. Kɔni alu silanda jama yɛ, ka a masɔrɔn Isa duman tɛrɛ ye jama yɛ kosɛbɛ.

Nisɔnkɔ bɔ ko

20 Wo bolo ma, alu tɛrɛ ye Isa lakɔrɔsila tuma bɛɛ. Alu ka janfateilu lawa a ma, mɛnilu ka ie jɛrɛ kɛ iko telenbailu Isa laɲinin kanma. Woilu tɛrɛ ye a fɛ kuma bɛnbali do ye bɔ Isa da rɔ, mɛn di se kɛla a mira sababu ri. Kosa alu ri wa a ri kiti diya fanma wara. 21 Wo bolo ma, janfateilu nara ka ɲininkali kɛ a kun ko: «Karanmɔɔ, an ka a lɔn ko i la kuma telenni le, a ni i la karan. I tɛ mɔɔ dooyala mɔɔ do yɛ. Alla la sila ka kan ka taama ɲa mɛn, i ye mɔɔilu karanna wo la tuɲa jɛrɛ jɛrɛ rɔ. 22 Wo rɔ, an ye a fɛ ka i maɲininka ko do la. A ye di? Ka nisɔnkɔ bɔ ka a di Rɔmu mansaba ma, wo dani an ma, wa wo dani tɛ?» 23 Isa ka a lɔn ko a laɲinin kuma le ɲin. Wo rɔ, a ka a fɔ ie yɛ ko: 24 «Ai ye wodi banan kelen yiraka n na. Yon sawura ni yon tɔɔ ye wodi banan ɲin kan?» Alu ka a jabi: «Rɔmu mansaba.» 25 Isa kan ko: «Nba, ai ye Rɔmu mansaba ta di Rɔmu mansaba ma. Ai ye Alla ta di Alla ma fanan.» 26 Isa ka jabili kɛ koɲuma jama bɛɛ ɲana ka janfateilu mabali. A la jabili ka ie kabannakoya fo ka ie makun.

Sadusilu ka ɲininkali kɛ Isa kun

27 Dina mɔɔ doilu tɛrɛ ye, mɛnilu tɔɔ ko Sadusilu. Woilu ye a fɔla ko mɔɔ si tɛ wulila saya kɔ. Wo doilu nara imadon Isa la ka a maɲininka ko: 28 «Karanmɔɔ, Nabi Musa ka a sɛbɛ a la sariya rɔ ko ni i kɔrɔcɛ sara ka a muso densɔrɔnbali to ye, i ye a muso ta, kosa muso ri den sɔrɔn i kɔrɔcɛ yɛ. 29 Awa, dencɛ wɔrɔnwula tɛrɛ ye cɛ do bolo. Dencɛ fɔlɔ ka muso do furu. A sara ka a muso densɔrɔnbali to ye. 30 Ka bɛn sariya ma, dencɛ filana ka muso wo ta. Ale fanan sara ka muso densɔrɔnbali to ye. 31 Wo rɔ, dencɛ sawana ka muso ta. Dencɛ wo fanan sara. A kɛra ten haan muso wo siira kanberen wɔrɔnwula kelen kelenna bɛɛ kun. Alu bɛɛ sara ka muso densɔrɔnbali to ye. 32 A laban, muso fanan sara. 33 A ye di? Suu lawuli lon, muso ri cɛ yon ta ri sa? A siira a kelen kelenna bɛɛ kun.»

34 Isa ka ie jabi: «Bi mɔɔilu ye furu kɛla. Cɛ ni muso ri furu ie ɲɔɔn ma. 35 Kɔni sini, a tɛ kɛ wo ɲa. Alla wa mɔɔ mɛnilu jate, woilu ri wuli ka don harijeene. Kɔni furu ko tɛ ye. Cɛ tɛ muso furu. Muso tɛ sii cɛ kun ma. 36 Alu tɛ sa butun, fo ka kɛ iko mɛlɛkailu. Alu ye Alla la denilu ri, ka a masɔrɔn alu ra bɔ saya rɔ ka don Alla la ɲenemaya banbali rɔ. 37 Mɔɔ ri wuli saya kɔ, sika tɛ wo rɔ. Nabi Musa jɛrɛ ka wo le yiraka an na. A bɛnda Alla ri jiri tuni taman dafɛ waati mɛn na, a ka a fɔ Maari Alla ma ko: ‹Iburahima la Alla, Isiyaka la Alla, a ni Yakuba la Alla.› 38 Awa Alla tɛ suuilu la Alla ri, fo ɲenemailu. Mɔɔ bɛɛ ɲenema le Alla ɲana.»

39 Sariya karanmɔɔ doilu ka a fɔ Isa yɛ ko: «Ɛɛ, karanmɔɔ! I ra jabili kɛ koɲuma!» 40 Mɔɔ si ma susu ka a ɲininka foyi la wo kɔ.

Mansa Dawuda dencɛ ye Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin di wa?

41 Isa ka ie ɲininka ko: «Nfenna mɔɔilu ye a fɔla ko Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin di kɛ Mansa Dawuda dencɛ do ri wa? 42 Mansa Dawuda jɛrɛ ka a sɛbɛ Jaburi kitabu rɔ ko:

‹Maari Alla ka a fɔ n Maari yɛ ko:

Na isii n bolokinin ma,

43 haan n ye i juuilu bɛɛ mira ka woilu lala i sen kɔrɔ.›

44 Mansa Dawuda jɛrɛ ka a fɔ a ma ko ‹n Maari.› A ye di? A ri se kɛla Mansa Dawuda dencɛ gbansan di wo rɔ wa?»

Isa ka sariya karanmɔɔilu dooya

45 Isa ka kuma do fɔ a la karandenilu yɛ jama ɲana. A kan ko: 46 «Ai ye ai jɛrɛ lakɔrɔsi sariya karanmɔɔilu la ko rɔ. A duman ie yɛ ka duruki ɲumailu don ka imataama. Alu ye a fɛ mɔɔilu ye ie tuwa ka ie bonya jama ladɛndiya rɔ, a ni ka ɲɛmɔɔ siidiya sɔrɔn Allabato diya, a ni sali kinin damun diya. Wo bɛɛ duman ie le. 47 Alu ri cɛsamusoilu bolofenilu bɛɛ damun, ka ban ka waati jan kɛ Alla matarala ka ie jɛrɛ kɛ ikomin Alla kaninbailu. Jahadi juu ba ye woilu makɔnɔla.»

21

Muso fantan ka wodi mɛn bɔ

1 Ka Isa to Allabatobonba kɔndɔ, a ka a ɲa lɔ wodi bila diya rɔ. A ka nanfulutii doilu yen, mɛnilu tɛrɛ ye wodi ba bilala ye. 2 A ka cɛsamuso fantan do fanan yen, mɛn ka wodi misɛn fila kɛ wodi bila diya rɔ.

3 Isa ka wo bɛɛ lakɔrɔsi ka a fɔ ko: «Tuɲa le! Cɛsamuso fantan wo ra wodi mɛn bɔ, wo ka bon mɔɔ tɔilu bɛɛ ta ri. 4 Alu kelen kelenna bɛɛ ka dooni bɔ ie la nanfulu ba rɔ ka a di Alla ma, kɔni ale, a la balo wodi mɛn bɛɛ tɛrɛ ye a bolo, a ka a bɛɛ di.»

Jerusalɛmu ri tiɲan Mɔɔ Dencɛ ɲa rɔ

5 Wo kɔfɛ, karanden doilu tɛrɛ ye barola Allabatobonba la ko kan. Alu ko, ko a lɔra kabakurun ɲumailu la. Ko a masidi fenilu, mɛnilu dini Alla bonya kanma, ko woilu kɛɲi kosɛbɛ. 6 Isa ka ie jabi: «Bi, ai ɲa ye bon ɲin na, kɔni sini mɛn natɔ, a bɛɛ ri te. A kabakurunilu bɛɛ ri jɛnsɛn ka bɔ ye. A kabakurun si tɛ to ɲɔɔn kan.» 7 Karandenilu ka Isa maɲininka ko: «Karanmɔɔ, wo ri kɛ waati ɲuman na? A waati wa sudunya, an di a lɔn tɔɔmasere ɲuman de ma?» 8 A ka jabili kɛ ko: «Ai ye a kɛ koɲuma. Ai kana sɔn mɔɔ si ye ai lafili, ka a masɔrɔn mɔɔ siyaman di na ai ma n tɔɔ rɔ, ka a fɔ ko Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin le a ri, ko Alla la waati ra se. Ai kana bila woilu si kɔ. 9 Ai wa kɛlɛilu kibaro mɛn, a ni murunti kibaro, ai kana silan. A fɛrɛ tɛ fo wo koilu ye kɛ fɔlɔ, kɔni dunuɲa laban tɛ wo si ri fɔlɔ.»

10 A kan ko: «Siya ri wuli siya kanma. Jamana ri wuli jamana kanma. 11 Duukolo yɛrɛyɛrɛ ba ri kɛ yɔrɔ doilu rɔ, a ni jankarɔ juu, a ni kɔnkɔ fitina ba. Masilan fenilu ri kɛ san dɔ, a ni tɔɔmasere bailu.

12 «Kɔni, yani wo koilu ye kɛ, mɔɔilu ri ai mira ka ai bɛnsɛnkɔninteya. Alu ri ai don salibon ɲɛmɔɔilu bolo, ka ai bila kaso la. Mɔɔilu ri wa ai ri kiti diya mansailu ni jamana ɲɛmɔɔilu wara. Tɔrɔya wo bɛɛ ri kɛ ai la nde la ko rɔ. 13 Kɔni wo bɛɛ kɛtɔ fɛrɛ dila ai ma ka n na sereya bɔ ai mirabailu ɲana. 14 Yani wo waati ye se, ai ye ai jusu latɛɛ, sa ai kana hamin ai lafasali ko rɔ. 15 A waati wa se, nde jɛrɛ ri lafasali kuma hankili di ai ma, ai ri mɛn fɔ. Ai juu si ti se kuma wo sɔsɔla. 16 Ai sɔrɔnbailu ni ai kɔrɔilu ni ai dooninilu ni ai badenmailu ni ai terilu, woilu jɛrɛ ri ai janfa ka ai doilu faa. 17 Mɔɔ bɛɛ ri ai magboya nde la ko rɔ. 18 Hali wo, ai tɛ halaki, hali ai kunsi den kelen pe tɛ tunun. 19 Wo rɔ, ai ye iraja tuma bɛɛ ka ilɔ, sa ai ri ai jɛrɛ kisi.

Jerusalɛmu tiɲan tuma

20 «Sorodasilu wa na Jerusalɛmu so laminin lon mɛn, ai ye a lɔn ko so te tuma a ra se. 21 Wo lon, mɔɔ mɛnilu ye Jude mara rɔ, woilu ye ibori ka wa koyinkɛilu kan. Wo wa mɛnilu tɛrɛn Jerusalɛmu so kɔndɔ, woilu ye bɔ ka wa idoon. Mɔɔ mɛnilu kɛra sɛnɛ rɔ, woilu kana don so kɔndɔ butun, 22 ka a masɔrɔn, wo lon di kɛ Alla la jahadi lon di, sa fen fen sɛbɛni Alla la kitabu rɔ, wo bɛɛ ri dafa. 23 Wo lon, gbalo ri la muso kɔnɔmailu a ni denbatiilu ka a dan natamin, baa jamana bɛɛ ri jakankata. Jahadi ri la mɔɔ bɛɛ kan. 24 Doilu ri sɔɔ fan na ka faa. Doilu ri mira ka bila jɔnya rɔ dunuɲa fan bɛɛ rɔ. Wo tuma, siya gbɛrɛ mɔɔilu ri don Jerusalɛmu. Alu ri don fanka jɛrɛ jɛrɛ la, ka to ye haan ka jahadi waati wo dafa.

Isa ri na ka bɔ sankolo rɔ

25 «Tɔɔmasere ri kɛ tele ni karo ni loloilu la san dɔ. Dunuɲa kɔndɔ, ji kuru bailu ri wuli kɔɔji kan, ka kɛ mankan ba ri. Wo ri mɔɔilu tɔrɔ ka ie kɔndafili. 26 Ko mɛnilu kɛtɔ dunuɲa rɔ, wo ri mɔɔilu masilan fo ka ie kidon a la, ka a masɔrɔn hali san kɔndɔ fenilu ri lamaa ka bɔ ie nɔ rɔ. 27 Wo tuma, alu ri Mɔɔ Dencɛ natɔla yen banda sisi rɔ, sebaaya ba ni nɔɔrɔ ba rɔ. 28 Ni ai ka ko woilu kɛtɔla yen, ai ye ilɔ ka ai ɲa lɔ san ma, ka a masɔrɔn ai la kanhɔrɔya waati ra sudunya.»

29 Wo kɔ, Isa ka sanda do la ie yɛ ko: «Ai ye toro ju lakɔrɔsi, wala jiri dɔgbɛrɛ. 30 A wa naron, ai ye a fɔla ko sanma donda ra sudunya. 31 Wo ɲa ma, ko mɛnilu fɔni ai yɛ bi, ai wa woilu kɛtɔ yen, ai ri a lɔn ko Alla la mansaya ra sudunya. 32 N di tuɲa fɔ ai yɛ. Yani ɲin ko bɛɛ ye ban kɛla, bi mɔɔilu tɛ ban sala. 33 San ni dunuɲa ri ban ka tunun fewu, kɔni n na kuma tɛ ban habadan!

34 «Ai ye ai jɛrɛ la ko lakɔrɔsi. Ai kana to ai diyani koilu kɛla, ka dɔlɔ min ka ai ɲa laminin, ka hamin dunuɲa sii ɲa la. Lon wo kana ai mira a bolo ma ikomin miralifen ye sobo mirala ɲa mɛn ma. 35 N natola ri kɛ ikomin miralifen, fen fen bɛɛ ye duukolo kan a ri a bɛɛ mira. 36 Wo rɔ, ai ye to iɲɛna, ka Alla matara tuma bɛɛ; sa ai ri fanka sɔrɔn kojuu ɲin kan, mɛn kɛtɔ kɔnin; sa ai ri bɔ wo bolo; sa ai ri se ka ilɔ Mɔɔ Dencɛ ɲana.»

37 Nba, Isa tɛrɛ ye mɔɔilu karanna Allabatobonba kɔndɔ lon lon. Ni su kora, a ri wa susi koyinkɛ yɔrɔ rɔ, mɛn tɔɔ ko Olibiye koyinkɛ. 38 Sɔɔma jona, mɔɔilu ri iladɛn Allabatobonba kɔndɔ ka ie tolo malɔ a la.

22

Janfa donda Isa ma

1 Nba, Yahudiyailu la Buru Fununbali Sali tun da sudunya, ni doilu ra fɔ a ma ko Taminkunna Sali. 2 Wo tuma sarakalaselailu la kuntiilu ni sariya karanmɔɔilu tɛrɛ ye Isa faa ɲa ɲininna, ka a masɔrɔn alu silanni tɛrɛ jama ɲɛ.

3 Wo rɔ, Setana donda Judasi Sikariyɔti rɔ a tɛrɛ ye Isa la keladenba tan ni fila rɔ. 4 Wo rɔ, a wara se sarakalaselailu la kuntiilu ma, a ni Allabatobonba kandalila kuntiilu. A ka a fɔ ie yɛ ko a ri Isa mira ɲa ɲinin ie yɛ. 5 Kuma wo diyara ie yɛ kosɛbɛ. Alu ka a fɔ Judasi yɛ ko alu ri wodi di a ma. 6 Judasi diɲɛra wo ma. A bɔni yɔrɔ wo rɔ, a ka isɛɛbɛ don Isa mira ɲa ɲinin ma, Isa ri se mirala jama kɔ ma ɲa mɛn ma kɔnin.

Karandenilu ka Taminkunna Sali rabɛn

7 Nba, Buru Fununbali Sali lon sera. Wo lon Yahudiyailu ka kan ka saa san kelennin bɔ sarakaya la. 8 Isa ka Piyɛri ni Yuhana kili ka ie lɔ kela la. A kan ko: «Ai ye wa sali damunun dabɛn an yɛ.» 9 Alu ka Isa maɲininka ko: «I ye a fɛ an ye wa a rabɛn yɔrɔ ɲuman?» 10 Isa kan ko: «Ni ai donda so kɔndɔ, ai ri bɛn cɛ do ri. Ji ye a kun ma. Ai ye bila a kɔ. A wa don lu mɛn ma, 11 ai ye don ye ka a fɔ lutii yɛ ko: ‹Karanmɔɔ kan ko a jiya bon ye mi, ale ni a la karandenilu ri Taminkunna Sali damunun kɛ yɔrɔ mɛn?› 12 Cɛ wo ri bon ba do yiraka ai la sankaso sanfɛ. Bon wo rabɛnni. Ai ri Taminkunna Sali damunun dabɛn an yɛ yɔrɔ wo rɔ.»

13 Piyɛri ni Yuhana bɔra ye ka wa a tɛrɛn iko Isa ka a fɔ ie yɛ ɲa mɛn ma. Alu ka Taminkunna Sali damunun dabɛn ye.

Sali damunun kɛra

14 Damunun kɛ waati sera tuma mɛn na, Isa ni a keladenba bɛɛ ka isii yɔrɔ kelen. 15 Ka alu to damununna, Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Bi a loo ba ye n na ka sali damunun ɲin kɛ ai fɛ, yani n ye jakankata, 16 ka a masɔrɔn n di a fɔ ai yɛ ko n tɛ a ɲɔɔn damunun kɛla butun fewu fo a waati wa se Alla la mansaya rɔ.»

17 A ka rɛsɛnji sɔri fen do ta, mɛn fani rɛsɛnji la. A ka baraka bila Alla yɛ, ka ban ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai kelen kelenna bɛɛ ye a ta ka do min a rɔ, 18 ka a masɔrɔn n tɛ na rɛsɛnji min butun fewu fo Alla la mansaya wa na lon mɛn.» 19 Wo kɔ, a ka buru ta. A ka baraka bila Alla yɛ, ka ban ka buru rakadikadi ka a di ie ma. A ka a fɔ ie yɛ wo rɔ ko: «Buru ɲin ye n fari le ri, mɛn dini ai kosɔn. Ai ye wo kɛ ka hankili bila n na ko rɔ.» 20 Damunun banni tuma mɛn, Isa ka ji sɔri fen ta. Rɛsɛnji ye a kɔndɔ. A ka wo di ie ma ka a fɔ ie yɛ ko: «Alla kɛtɔ teriya kura sidila mɔɔilu yɛ n jeli baraka rɔ. Jeli wo munuɲa le ɲin di, jeli mɛn di bɔ ai kosɔn. 21 Hali wo, mɛn di janfa don n ma, wo siini n fɛ damunun diya yan. 22 Mɔɔ Dencɛ ri faa iko a ra latɛɛ ɲa mɛn. Sika tɛ fewu wo rɔ. Kɔni, gbalo ba a ri la cɛ wo kan mɛn ka a don mɔɔ juuilu bolo.» 23 Alu ka kuma wo mɛn ka iɲɔɔn maɲininka yon ye ie tɛma, mɛn di sɔn ka ko su wo kɛ?

Yon ye ɲɛmɔɔ ri?

24 Nba, wo tuma, sɔsɔli wulira keladenbailu tɛma ko yon ka kan ka jate ɲɛmɔɔ ri ie la dɛkuru rɔ. 25 Isa ka ie jabi wo rɔ ko: «Jamana mansailu ri ie la jamana denilu mara fanka la. Fanka ye mɛnilu bolo, alu ye a fɛ mɔɔilu ye ie jate mɔɔ ɲumailu ri. 26 Ai kana kɛ ten. Mɛn ye ɲɛmɔɔ ri ai tɛma, wo ye a jɛrɛ kɛ iko dooman mɔɔ. Mɛn ye kuntiiya la, wo ye kɛ iko baaraden. 27 A ye di? Baaraden mɛn ye gba don na, a ni a la kuntii mɛn siini ka damunun kɛ dɔrɔn, yon ka bon wo fila rɔ? Mɛn siini ka damunun kɛ, wo ka bon a la baaraden di paaɔn, wo tɛ? Kɔni i ɲa lɔ! Nde ye ai tɛma yan iko baaraden.

28 «Kɔni ai ra imuɲun ka to n kɔ n na kɔrɔbɔli ko bɛɛ rɔ. 29 Wo le kosɔn, n di Alla la mansaya labila ai yɛ, iko n Fa ka a labila n yɛ ɲa mɛn, 30 sa ai ri damunun kɛ ka imin n dafɛ n na mansaya rɔ. Ai ri isii mansa la siifenilu rɔ ka Isirayɛlika tan ni fila la kiti tɛɛ.»

Piyɛri ri a fɔ ko a ma Isa lɔn

31 Isa ka a fɔ Simɔn Piyɛri yɛ ko: «Simɔn, Simɔn, i tolo malɔ n na. Setana ra fɛrɛ ɲinin Alla fɛ ka ai kɔrɔbɔ. 32 Kɔni n da Alla matara ile yɛ, sa i ri iraja ka la nde la. I wa ikɔseyi n ma, i ye i badenmailu sɛɛbɛ don.» 33 A ka Isa jabi: «N di wa i kɔfɛ kaso la. N di sa i fɛ.» 34 Kɔni Isa kan ko: «Piyɛri, i ɲa lɔ. Yani dondon ye kasi bi, i ri a fɔ mɔɔilu ɲana haan siɲa sawa ko i ma n lɔn.»

Keladenbailu ye ie jɛrɛ rabɛn

35 Nba, Isa ka a la keladenbailu maɲininka ko: «A ye di? Ai wa mɛn kɛni kawandili diya, wo tuma n ma a fɔ ai yɛ ko ai kana wodi bila ai kun, ko ai kana bɔrɔ ta, ko ai kana sanbara ta? Wo tuma fen do dɛsɛra ai bolo wa?» Alu ka a jabi: «Ɛɛn dɛ! Foyi si ma dɛsɛ an bolo.» 36 Isa ko: «Kɔni sisen, wodi ye mɛn bolo, wo ye a bila a kun. Bɔrɔ ye mɛn bolo, wo ye a ta. Ni fanmuru ti i bolo, i la faanin do majira ka fanmuru kelen san, 37 ka a masɔrɔn n di a fɔ ai yɛ ko, mɛn sɛbɛni n na ko rɔ, a fɛrɛ tɛ fo wo bɛɛ ye dafa. A sɛbɛni n na ko rɔ ko: ‹A jatera kojuukɛla le ri.› Wo dafa waati ra sudunya sisen.» 38 Alu ka a fɔ Isa yɛ ko: «Maari, a mafɛnɛ. Fanmuru fila ye yan.» Isa kan ko: «Wo ri a bɔ.»

Isa ni karandenilu wara Olibiye koyinkɛ kan

39 Wo rɔ, Isa bɔra ye ka wa Olibiye koyinkɛ la, iko a tɛrɛ ye a kɛla ɲa mɛn ma tuma bɛɛ. A la karandenilu fanan bilara a kɔ. 40 Alu se mɛn kɛni ye, Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai ye Alla matara, sa ai kana manɛɛn ka bila kojuu rɔ.» 41 Wo fɔni kɔ, a ka a mabɔ ie la ka iɲɔɔnkin ka Alla matara kɛ. 42 A kan ko: «N Fa, ni i sɔnda, i ye jakankataya ɲin mabɔ n na. Kɔni n jɛrɛ sawo kana kɛ, fo i sawo.» 43 Wo tuma, mɛlɛka do bɔra sanfɛ ka na Isa sɛɛbɛ don, 44 ka a masɔrɔn wo ko tun da gbɛlɛya a ma kojuuya. A jusu makasini fo ka a dan natamin. Wo le ka a kɛ, a ka iraja Alla matarala a ni a la tara ji kɛni iko jeli, ka buruburun duu ma. 45 A banni Alla matarala, a wulira ka wa se a la karandenilu ma. A nara ka ie tɛrɛn sunɔɔ rɔ. Jusu kasi tun da ie bɔ. 46 A ka a fɔ ie yɛ ko: «Nfenna ai ye sunɔɔla? Ai ye wuli ka Alla matara, sa ai kana manɛɛn ka bila kojuu rɔ.»

Yahudiyailu nara Isa mira diya

47 Ka Isa to kuma wo la, alu ka jama ba natɔla yen. Jama wo bilani tɛrɛ Judasi kɔfɛ, mɛn ye Isa la keladenba tan ni fila do ri. Jama se mɛn kɛni Isa ma, Judasi ka imadon Isa la ka a sunbu. 48 Yɔrɔ wo rɔ, Isa ka Judasi maɲininka ko: «Judasi, i ri janfa don Mɔɔ Dencɛ ma masunbuli rɔ wa?» 49 Karandenilu ka wo bɛɛ lakɔrɔsi ka a yen ko jama nani Isa kanma, ka Isa maɲininka ko: «Maari, an tɛ fan ta wa?» 50 Karanden do ka fan ta kelendi, ka sarakalasela kuntii ba la jɔncɛ bolokininma tolo tɛɛ a la. 51 Isa ka a fɔ ko: «Ai ye a to ten!» A ka a bolo maa jɔncɛ tolo la ka a lakendɛya.

52 Isa ka a fɔ sarakalasela kuntiilu a ni Allabatobonba kandalila kuntiilu a ni mɔɔbailu yɛ ko: «Nfenna ai ra bɔ n kanma fanilu ni gbelekeilu ri, iko mɔɔ ye bɔla benkaninna kanma ɲa mɛn ma? 53 N tɛrɛ ye ai fɛ lon lon Allabatobonba kɔndɔ, kɔni ai ma sɔn ka n mira ye. Kɔni ai la waati ra se, a ni dibi la fanka waati ra se.»

Piyɛri ko a ma Isa lɔn

54 Nba, alu ka Isa mira, ka wa a ri sarakalasela kuntiiba wara. Piyɛri bilara ie kɔfɛ, kɔni a ma imadon ie la. 55 Mɔɔilu ka ta ladan lu ba ma ye, ka isii ta da la. Piyɛri fanan nara ka isii ie tɛma.

56 Baaraden muso do nara ka Piyɛri siini tɛrɛn ta da la. A ka Piyɛri lakɔrɔsi kosɛbɛ, ka a fɔ mɔɔilu yɛ ko: «Cɛ ɲin fanan tɛrɛ ye Isa kɔfɛ jɔ.» 57 Piyɛri ma sɔn ka ilɔ wo la. A ka muso jabi: «Muso, n ma a lɔn.» 58 Wo kɔfɛ dooni, mɔɔ gbɛrɛ nara Piyɛri sɔrɔn ye. Wo ka a fɔ a yɛ ko: «I fanan ye Isa la dɛkuru rɔ jɔ.» Piyɛri ka wo jabi: «Ɛɛn dɛ! Nde sa a rɔ!» 59 A ma mɛn bakɛ, dɔgbɛrɛ nara Piyɛri yɛ. Wo ka a fɔ fanka la ko: «Sika tɛ a rɔ fewu, cɛ ɲin tɛrɛ ye Isa kɔfɛ. I ma a yen, Kalileka le.» 60 Kɔni Piyɛri kan ko: «Cɛ, n ma i la kuma ɲa yen.» Piyɛri banni wo fɔla, dondon kasira ikɔrɔ ye. 61 Wo waati kelen na, Maari Isa ka iyɛlɛman ka a ɲa lɔ Piyɛri rɔ. Piyɛri hankili bilara Maari la kuma rɔ kelendi, ka a masɔrɔn Maari tun da a fɔ a yɛ ko: «Yani dondon ye kasi bi, i ri a fɔ mɔɔilu yɛ haan siɲa sawa ko i ma n lɔn.» 62 Piyɛri bɔra lu ma ka wa kasi kojuuya.

Isa mirani Yahudiyailu bolo

63 Nba, wo tuma Isa marabailu ka a lafɛya, ka a gbasi damira. 64 Alu ka a ɲa lasidi ka a maɲininka ko: «Yon ka i gbasi? A tii tɔɔ fɔ an yɛ.» 65 Alu ka a nani ka kuma juu siyaman fɔ a ma.

66 Banda ka nin, sɔɔma da la, Yahudiyailu la mɔɔbailu ka ladɛn kɛ, sarakalasela kuntiilu ni sariya karanmɔɔilu kɔnin. Isa marabailu nara a ri kiti diya. 67 A se mɛn kɛni ye, alu ka a fɔ a yɛ ko: «Ni Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin le ile ri, i ye i lɔ a la.» Isa ka ie jabi: «Ni n ka n lɔ a la, ai tɛ la a la. 68 Ni n fanan ka ai ɲininka, ai ri iban n jabila. 69 Kɔni ka bɔ bi ma, Mɔɔ Dencɛ ri lasii Alla Sebɛɛtii bolokinin ma.» 70 Alu bɛɛ ladɛnni ka a maɲininka ko: «Alla Dencɛ le ile ri wo rɔ wa?» Isa ka ie jabi: «Alu ye a fɔla ko n ye wo ri.» 71 Alu ka a fɔ wo rɔ ko: «An mako ti sereya si la butun. An da ban a kumakan mɛnna, mɛn bɔni a jɛrɛ da rɔ.»

23

Alu wara Isa ri Pilate wara

1 Nba, ɲɛmɔɔilu bɛɛ ladɛnni wulira wo rɔ ka wa Isa malɔ Pilate wara. 2 Alu se mɛn kɛni Pilate ma, alu ka imakasi Isa kan. Alu kan ko: «An da a lakɔrɔsi ka a yen ko cɛ ɲin ye an na jamana mɔɔilu lafilila ka ie lamurunti. A ye a fɔla ie yɛ ko alu kana nisɔnkɔ bɔ ka a di Rɔmu mansa ba ma. A jɛrɛ ko, ko ale le ye Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin di, mɛn kɔrɔ ye ko mansa.» 3 Pilate ka Isa maɲininka ko: «Ile ye Yahudiyailu la mansa ri wa?» Isa ka a jabi: «I ra wo fɔ.» 4 Wo rɔ, Pilate ka a fɔ sarakalasela kuntiilu ni jama bɛɛ yɛ ko: «N ma kojuu si sɔrɔn cɛ ɲin na ko rɔ, mɛn di kɛ a jalaki sababu ri.» 5 Kɔni alu ka ie sɛɛbɛ don a fɔ a ma ko: «Ale le jama lawuli la ka ie karan ka ie lamurunti Jude mara fan bɛɛ rɔ, a ka a damira Kalile ka na haan yan.»

Alu wara Isa ri Herodi wara

6 Pilate ka kuma wo mɛn ka ie ɲininka ko: «Isa ye Kalileka le ri wa?» 7 Pilate ka a yen tuma mɛn ko Isa bɔni Kalile mara rɔ, a ka a lawa Herodi ma, mɛn siini Kalile mara kun na. Wo tun da na bɔ diya Jerusalɛmu. 8 Isa se mɛn kɛni ye, Herodi sewara kosɛbɛ. A tɛrɛ ye Isa la ko siyaman kalama. Kɛbi waati jan, a loo tɛrɛ ye a la ka Isa yen, ka a masɔrɔn a ye a fɛ Isa ye kabannako do kɛ a ɲana. 9 Wo rɔ, Herodi ka ɲininkali siyaman kɛ Isa kun, kɔni Isa ma jabili si di a ma. 10 Sarakalasela kuntiilu ni sariya karanmɔɔilu bɛɛ lɔni tɛrɛ ye. Alu jamanda ka Isa jalaki kɔsɛbɛ. 11 Mansa Herodi ni a la sorodasilu ka Isa dooya ka a lafɛya ɲa bɛɛ ma, ka ban ka mansa duruki bila a kan na. Wo kɔrɔ alu ka a laseyi Pilate ma. 12 Pilate ni Herodi tun ma di kɔrɔman. Kɔni wo lon kelen, alu diyara iɲɔɔn yɛ kosɛbɛ ka kɛ terilu ri.

Barabasi ye bila, ka Isa faa

13 Pilate ka sarakalasela kuntiilu ni jamana ɲɛmɔɔilu ni Yahudiya tɔilu ladɛn. 14 A ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai nara cɛ ɲin di ka a fɔ ko a yɛ jamana mɔɔilu lamuruntila. N ka a maɲininka, ka a fɛsɛfɛsɛ ai bɛɛ ɲana. Kɔni n ka a yen ko ai ka fen fen fɔ a ma, ai jɔ tɛ wo si rɔ. 15 Ai ma a yen? Herodi ra a laseyi n ma yan, ka a masɔrɔn a fanan ma kojuu si tɛrɛn a la ko rɔ. Cɛ ɲin ma foyi kɛ, mɛn ka kan ka kɛ a faa sababu ri. 16 Wo le kosɔn, n di a gbasi biɲɛ la ka a bila.»

17-18  * Alu bɛɛ ladɛnni ka ie kan nabɔ ko: «I ye cɛ ɲin faa ka Barabasi bila!» 19 Barabasi wo ye mɔɔ muruntini ri. Waati taminni, a tun ka kɛlɛ ba lawuli jama tɛma so kɔndɔ, ka mɔɔ do faa fanan. Wo le kosɔn, a mirara ka bila kaso la.

20 Pilate tɛrɛ ye Isa bila ko rɔ. Wo rɔ, a ka jama madiya ikɔ tuun. 21 Kɔni alu jamanda ka ie kan nabɔ ko: «A ye gbɔngbɔn jiri kan, ka a faa. A ye gbɔngbɔn jiri kan, ka a faa!» 22 Pilate ka ie maɲininka a siɲa sawana la ko: «N ye a gbɔngbɔn nfenna? A ka kojuu su ɲuman kɛ? N ma foyi sɔrɔn a la, mɛn di kɛ a faa kun di. N di a gbasi biɲɛ la ka a bila.» 23 Kɔni ie ma diɲɛ fewu, fo ka to ie kan nabɔla kojuuya ko Isa ye gbɔngbɔn jiri kan. Ie jama kan ka Pilate hankili yɛlɛman. 24 Alu tɛrɛ ye mɛn ɲininna, a diɲɛra wo ma. 25 Alu tun da kasoden mɛn na ko fɔ, mɛn tun ka mɔɔilu lamurunti ka mɔɔ faa, Pilate ka wo bila, kɔni a ka Isa to ie sawo rɔ.

Isa gbɔngbɔnda jiri kan

26 Nba, ka alu to wala Isa ri a gbɔngbɔn diya, alu bɛnda cɛ do ri mɛn tɔɔ tɛrɛ ye ko Simɔn Sirɛnika. A bɔtɔ waa rɔ. Sorodasilu ka a mira ko a ye Isa gbɔngbɔn jiri ta ka bila a kɔ. 27 Alu watɔla, jama siyaman bilara ie kɔfɛ. Muso doilu tɛrɛ ye kasila ka kule jama tɛma. 28 Isa ka iyɛlɛman ka a fɔ ie yɛ ko: «Jerusalɛmu musoilu, ai kana kasi nde la ko rɔ. Ai ye kasi ai jɛrɛ ni ai denilu la ko rɔ, 29 ka a masɔrɔn jakankata waati natɔ Jerusalɛmu kan. Wo lon, ai ri a fɔ ko: ‹Muso densɔrɔnbali, baraka ri don ie la ko rɔ. Muso mɛn ma den ko lɔn, a ni mɛn ma sin di den si ma, baraka ri don ie la ko rɔ.› 30 Wo tuma, mɔɔilu ri a fɔ koyinkɛilu yɛ ko: ‹Be an kan.› Alu ri a fɔ tindilu yɛ ko: ‹Birin an kan ka an natunun,› 31 baa ko mɛn kɛtɔ n na, ni mɔɔilu ri wo su kɛ jiri kɛndɛ la, nfen di kɛ jiri jaran na wo rɔ?»

32 Alu wara Isa ni kojuukɛla fila malɔ gbɔngbɔnni diya. 33 Alu wa se dinkira mɛn tɔɔ ko Kunkolo, alu ka Isa gbɔngbɔn jiri kan, a ni kojuukɛla fila wo. Kojuukɛla kelen gbɔngbɔnda jiri do kan Isa bolokinin ma, a to kelen gbɔngbɔnda jiri kan a bolomaran ma. 34 Ka Isa gbɔngbɔnni to jiri kan, a ka a fɔ ko: «N Fa, i ye ie makoto, ka a masɔrɔn alu ra ko mɛn kɛ, alu ma wo lɔn.» Wo tuma, sorodasilu ka kalabɛn kɛ ka a la faanin dafara.

35 Jama ba lɔni tɛrɛ ye wo bɛɛ ragbɛla. Yahudiya ɲɛmɔɔilu tɛrɛ ye Isa dooyala kojuuya. Alu kan ko: «A ka doilu kisi kɔrɔman. Ni Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin de a ri, a ye a jɛrɛ kisi sisen.» 36 Sorodasilu fanan ka Isa lafɛya, ka a sɔ rɛsɛnji kumun dɔ. 37 Alu ka a fɔ a yɛ ko: «Ni Yahudiyailu la mansa le i ri, i ye i jɛrɛ kisi.» 38 Sɛbɛli do tɛrɛ ye walan kan Isa kun dɔ. A sɛbɛni wo kan ko: «Yahudiyailu la mansa le ɲin di.»

39 Kojuukɛla mɛnilu gbɔngbɔnni Isa dafɛ, wo kelen fanan ka Isa lafɛya. A kan ko: «I tɛ Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin di wa? I jɛrɛ kisi ka an fanan kisi.» 40 Kɔni a duɲɔɔn cɛ jamanda a ma ka a jabi: «I tɛ silan Alla yɛ wa? I ma a lɔn ko an bɛɛ gbɔngbɔnni. 41 Andeilu ka kan ka tɔrɔya ɲin sɔrɔn, baa an ka kojuu mɛn kɛ, wo sara le wo ri. Kɔni ale ma kojuu si kɛ.» 42 A ka a fɔ Isa yɛ ko: «Isa, i wa don i la mansaya la, i ye i hankili to n dɔ.» 43 Isa ka a jabi: «N di tuɲa fɔ i yɛ. Bi jɛrɛ i ri kɛ n dafɛ harijeene.»

44 Midi waati seni, dibi donda jamana fan bɛɛ rɔ. A tora ten haan ka lansara waati magbɛn. 45 Baa, tele ma bɔ fewu! Allabatobonba tɛɛtɛɛ faanin farara a tɛma. 46 Isa ka a kan nabɔ, wo rɔ, ko: «N Fa, n da n nin don i bolo.» A banni wo fɔla, a ka a nin bila.

47 Rɔmu sorodasi kuntii ka ko wo bɛɛ yenni tuma mɛn na a ka Alla tando ka a fɔ: «Tuɲa ka fisa: cɛ ɲin telenni tɛrɛ!» 48 Mɛnilu lɔni tɛrɛ ye ka wo bɛɛ lakɔrɔsi, ka ban ka ie sisi magbasi nimisali ni jusu makasi rɔ, ka ikɔseyi so kɔndɔ. 49 Kɔni muso mɛnilu tun da to Isa kɔ kɛbi a bɔ waati Kalile, a ni a lɔnba tɔilu bɛɛ, alu bɛɛ tora yɔrɔ jan ka wo bɛɛ mafɛnɛ.

Isa suu don ko

50-51 Nba, cɛ do tɛrɛ ye mɛn tɔɔ ko Yusufu. A bɔni Arimate, so mɛn ye Jude mara rɔ. Mɔɔ ɲuma le tɛrɛ a ri, a ni mɔɔ telenni. A jii lani Alla la mansaya la. A tɛrɛ ye Yahudiyailu la ɲɛmɔɔ dɛkuru rɔ, kɔni dɛkuru wo tun ka mɛn natɛɛ ka mɛn kɛ Isa la, wo ma diya a yɛ. 52 A wara Pilate maɲininka Isa suu la ko rɔ. 53 Yusufu wara Isa suu lajii ka bɔ gbɔngbɔnjiri kan a ka a kansankɛ ka wa a don kaburu rɔ. Kaburu wo le senni farakolo rɔ iko falan. Suu si tun ma la wo kɔndɔ fɔlɔ. 54 Ɲɔɲɔn lon ɲarasii lon de tɛrɛ. Ni tele bera Ɲɔɲɔn lon di bɔ.

55 Muso mɛnilu tɛrɛ ye Isa kɔ kɛbi a bɔ tuma Kalile mara rɔ, woilu bilara Yusufu kɔ ka wa suu don diya. Wo bolo ma, alu ka kaburu yen, ka Isa suu don ɲa fanan yen. 56 Alu ka ikɔseyi so kɔndɔ. Alu ka tulu suman duman ni latikolon dabɛn Isa suu yɛ, ka ban ka iɲɔɲɔn. Ka bɛn sariya ma, alu ma baara si kɛ Ɲɔɲɔn lon.

24

Isa wulira saya rɔ

1 Ɲɔɲɔn lon taminni, Lahadi sɔɔma dala jona, muso woilu ka tulu suman duman ni latikolon ta ka wa kaburu da la. 2 Alu seni kaburu da la, kabakurun ba mɛn lani tɛrɛ kaburu da la ka da tuun, wo ra makurukuru ka bɔ ye. 3 Wo rɔ, alu donda kaburu kɔndɔ, kɔni alu ma Maari Isa suu tɛrɛn ye. 4 Ka alu to wo kɔndafili rɔ, alu ka cɛ fila yen, faanin gbɛ mɛlɛnmɛlɛnna tɛrɛ ye mɛnilu kan na. 5 Musoilu silanda kojuuya, ka ie ɲakɔrɔ bɛn duu ma. Cɛ fila wo ka a fɔ ie yɛ ko: «Nfenna ai ye mɔɔ ɲenema ɲininna suuilu tɛma? 6 A tɛ yan. A ra wuli ka bɔ saya rɔ. A ka mɛn fɔ ai yɛ Kalile mara rɔ, ai kana ɲina wo la. 7 Wo tuma a ka a fɔ ai yɛ ko: ‹A fɛrɛ tɛ fo Mɔɔ Dencɛ ye don kojuukɛlailu bolo. Alu ri a ta ka a gbɔngbɔn jiri kan ka a faa. Tele fila a sawana, a ri lawuli ikɔ tuun.›» 8 Wo ka musoilu hankili lajii Isa la kuma rɔ.

Musoilu wara dantɛɛli kɛ

9 Alu ka ibori ka wa wo ɲa bɛɛ fɔ keladenba tan ni kelen yɛ, a ni ie dɛkuru tɔilu bɛɛ. 10 Mariyamu Makidalaka, ni Yahani, ni Yakuba na Mariyamu, a ni ie dafɔɲɔɔnilu le tɛrɛ, mɛnilu bɔra kaburu da la ka wa dantɛɛli kɛ keladenbailu yɛ. 11 Kɔni keladenbailu ma dantɛɛli wo jate. Alu ma la a la fewu. 12 Hali wo, Piyɛri wulira ka ibori ka wa kaburu da la. A se mɛn kɛni ye, a ka imajii ka kaburu kɔndɔ mafɛnɛ. A ma foyi yen a kɔndɔ fo kansankɛ gbansan. A kɔndafilini ka ikɔseyi so kɔndɔ.

Karanden fila ni Isa ka iɲɔɔn yen Emayusi sila la

13 Nba, wo lon kelen na, karanden fila bɔra Jerusalɛmu ka wa so do la, mɛn tɔɔ ko Emayusi. Wo so ni Jerusalɛmu tɛ ri kilo tan ni kelen ɲɔɔn bɔ. 14 Ko mɛnilu kɛni, alu tɛrɛ ye barola woilu kan. 15 Ka alu to barola, Isa nara ka imadon ie la. A ni ie wara iɲɔɔn fɛ. 16 Alu ka Isa yen ie ɲa la, kɔni alu filiyara a ma.

17 Isa ka ie maɲininka ko: «Ai tɛrɛ ye barola nfen de kan?» Alu ka ilɔ, alu fila nin nafinni ie ma. 18 Mɛn tɔɔ ko Kilopasi, wo ka Isa jabi: «Ile kelen de lɔndanyala Jerusalɛmu yan mɛn i ma a lɔn ko mɛn ye taminna yan tele ɲin dɔ?» 19 Isa ka ie maɲininka ko: «Ko su ɲuman de wo ri?» Alu ka a jabi: «Ko mɛn kɛra Isa Nasarɛtika la. A la kuma ni a la kɛwalilu yirakara an na ko Alla la nabiɲuma barakani le ale ri, Alla ɲana a ni mɔɔ bɛɛ ɲana. 20 Sarakalasela kuntiilu ni an na jamana ɲɛmɔɔilu ka a mira. Alu wara a ri Rɔmu faama cɛ ma ko a ye a faa. Wo rɔ, alu ka a gbɔngbɔn jiri kan ka a faa. 21 An jii tɛrɛ ye a kan ko ale ri Isirayɛli mɔɔilu hɔrɔya, kɔni alu ra a faa. A faa tele sawanan de bi ri. 22 An na dɛkuru muso doilu nara kuma do fɔ an yɛ. Wo ka an kɔndafili kosɛbɛ. Alu ka a fɔ an ɲana ko alu wara kaburu da la bi sɔɔma jona, 23 kɔni alu ma a suu tɛrɛn kaburu kɔndɔ. Alu ka ikɔseyi ka a fɔ an yɛ ko alu ka mɛlɛka doilu yen, mɛnilu ka a fɔ ie ɲana ko Isa ɲenema le. 24 Wo le ka a kɛ, an dafɔɲɔɔn doilu bɔra ye ka wa wo lakɔrɔsi. Alu wara kaburu da la ka a bɛɛ tɛrɛn iko musoilu ka a fɔ ɲa mɛn. Kɔni alu ma Isa jɛrɛ yen.»

25 Isa ka ie jabi: «Ai hankilitanilu! Nabiɲumailu ka mɛnilu fɔ, ai tɛ lala woilu la jona dɛ! 26 Ni wo tɛ, nabiɲumailu ka a fɔ ko Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin di tɔrɔya sɔrɔn ten, ka ban ka don a la gbiliya jɛrɛ jɛrɛ rɔ. Kuma wo ma kan ka kanbali wa?» 27 Wo rɔ, fen fen sɛbɛni a jɛrɛ la ko rɔ Alla la kuma rɔ, ka damira Nabi Musa la sariya rɔ haan ka na se nabiɲuma tɔilu bɛɛ la sɛbɛlilu ma, a ka wo bɛɛ kɔrɔ fɔ ie yɛ.

28 Alu ka so magbɛn tuma mɛn, Isa ka a jɛrɛ kɛ taminbatɔ ri. 29 Kɔni alu ka a madiya kosɛbɛ, ka a fɔ a yɛ ko: «I jaandi, i ye to an fɛ yan. Su kotɔ le, dibi ri don sisen.» Wo rɔ, a ni alu donda so kɔndɔ iɲɔɔn fɛ. 30 Damunun waati seni, alu bɛɛ ka isii damunun kanma. Isa ka buru ta ka baraka bila Alla yɛ, ka a rakadikadi ie bɛɛ tɛma. 31 Waati kelen wo la, karanden fila bɛɛ ɲa lakara ka a lɔn ko lɔndan cɛ wo ye Isa le ri. Kɔni Isa tununda ie ma kelen di. 32 Alu fila ka iɲɔɔn maɲininka ko: «A ka Alla la kuma fɔ an yɛ sila kan tuma mɛn, an jusu ma bɔ wa?»

33 Alu fila wulira kelendi ka ikɔseyi Jerusalɛmu. Alu se mɛn kɛni ye, alu ka keladenba tan ni kelen ni karanden tɔilu ladɛnni tɛrɛn yɔrɔ kelen. 34 Alu bɛɛ ladɛnni ka a fɔ mɔɔ fila wo yɛ ko: «Tuɲa jɛrɛ jɛrɛ le. An Maari ra wuli ka bɔ saya rɔ. Simɔn jɛrɛ ra a yen.» 35 Wo rɔ, wo fila ka ie ta fanan fɔ. Alu bɛnda Isa ri sila la ɲa mɛn ma, a ni alu ka Isa lɔn ɲa mɛn buru rafara waati, alu ka wo bɛɛ dantɛɛ jama ɲana.

Isa ka a jɛrɛ yiraka jama la

36 Ka alu to kuma wo kan, Isa bɔra gbɛ rɔ ie tɛma. A kan ko: «Alla ye hɛra kɛ ai yɛ.» 37 Alu bɛɛ barara ka silan kojuuya, baa alu tɛrɛ ye a jatela suu jiya kɔrɔ le ri. 38 Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Ai silanni nfenna? Ai sikani nfenna?

39 «Ai ye imadon n na ka n boloilu mafɛnɛ, a ni n senilu. Nde jɛrɛ le fasayi! Ai ye ai bolo maa n na. Bu ni kolo ye n na jɔ! Ni suu jiya kɔrɔ le, ai ri bu ni kolo yen wo la wa?» 40 Wo rɔ, a ka a boloilu ni a senilu yiraka ie la.

41 Wo kɛra sewa ko ba ri, kɔni alu kabannakoyani tɛrɛ kojuuya, haan ka ie kɔndafili. Sika tɛrɛ ye ie rɔ butun. Ka alu to miriya wo rɔ, Isa ka a fɔ ie yɛ ko: «Damunun fen tɛ ai bolo yan wa?» 42 Alu ka jɛɛ janinni do ta ka di a ma. 43 A ka a ta ka a damun ie bɛɛ ɲana.

44 Wo kɔ, a ka a fɔ ie yɛ ko: «Waati taminni, n tɛrɛ ye a fɔla ai yɛ ko fen fen sɛbɛni n na ko rɔ, wo bɛɛ ri dafa. Mɛnilu sɛbɛni Nabi Musa la sariya rɔ, a ni mɛnilu sɛbɛni nabiɲuma tɔilu la kuma rɔ, a ni mɛnilu sɛbɛni Jaburi kitabu rɔ, woilu bɛɛ ri dafa fewu.» 45 Wo rɔ, a ka hankili di ie ma, sa alu ri se ka Alla la kuma ɲa yen. 46 A ka a fɔ ie yɛ ikɔ tuun ko: «A sɛbɛni Alla la kuma rɔ ko Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin di jakankata ka faa. Kɔni a faa tele sawana, a ri wuli ikɔ tuun. 47 A ri fɔ mɔɔilu bɛɛ yɛ Alla la Mɔɔ Ɲenematɔmɔnin tɔɔ rɔ ko alu ye tubi, kosa Alla ri ie makoto. A kibaro ri bɔ Jerusalɛmu yan ka jɛnsɛn jamana bɛɛ rɔ. 48 Ai ri ko woilu sereilu ri. 49 N Fa ka lahidi mɛn sidi ai yɛ, n di wo dafa lana ai ma. Wo rɔ, ai kana bɔ Jerusalɛmu so kɔndɔ fo sɛɛbɛ wo wa bɔ sanfɛ ka jii ai kan.»

Isa yɛlɛra san ma

50 Wo kɔ, a wara ie malɔ Betani so fan fɛ. A ka a bolo fila kɔrɔta ka duwawu kɛ ie yɛ. 51 Ka a to duwawu la, a kɔrɔtara ka bɔ ie tɛma ka wa sankolo rɔ. 52 Alu ka a bato, ka ban ka ie koseyi Jerusalɛmu sewa ba rɔ.

53 Nba, alu tɛrɛ ye wala Allabatobonba kɔndɔ tuma bɛɛ ka to Alla batola.

* 3:21 Wo tuma, Yaya ma bila kaso la burun.

* 7:38 Waati wo la, Yahudiya tɛrɛ ye isiila tabali majiinin de la, ka ie sen dasama iɲɔɔn kɔ ma damunun diya. Wo rɔ muso ka a madon Isa sen na.

* 10:2 Suman Fɛ Tii wo ye Alla le ri.

† 10:35 Ka wodi mɛn di wo ye tele fila baara sara le ri.

* 11:15 Kɛrɛkika la miriya ye le ko Bɛlɛsɛbu a ye jina mansaden de ri

* 17:35-36 Sɛbɛli do fɔla ko: «Ni cɛ fila kɛra sɛnɛ rɔ iɲɔɔn fɛ, cɛ kelen di ta ka kelen to ye.»

* 23:17-18 Sɛbɛli do fɔla ko: Nba, Yahudiyailu la Taminkunna Sali waati wa se san san, Pilate ri kasoden kelen bila ka Yahudiyailu ladiya.

Kalatikailu

1

2

3

4

5

6

Pɔli la bataki lawa Kalatikailu ma

Kalatikailu

Kumakan mɛn ye Kitabu sɛniman ɲin kɔndɔ

Kitabu sɛniman ye sɛbɛni Pɔli le bolo ka a lawa lemɛninya mɔɔilu ma mɛn ye Kalati. Wɔ bɛɛ sɛbɛni kitabu Keladenilu la Kewali kɔndɔ suran 13 a ni suran 14.

Nba, Isa la baara damira waati, lemɛninya mɔɔ siyaman tɛrɛ ye Yahudiyailu le ri. ("Yahudiyailu" ni "Isirayɛli" wo bɛɛ ye tɔɔ kelen de ri). Yahudiyailu mɛn lemɛninyara Isa ma ie ka lɔn kɔ Mɔɔ Suwandini le, nabilu kumara a la kɔrɔ. Alu ma Isa la karan lɔn ikɔmi dina kura le. Alu la miriya ye, Isa la karanya ma, a ye ie la dina le dafa la, ikɔmi Alla ka fɔ ɲa mɛn ma. Ka a ma sɔrɔn, alu lemɛninyara, kɔni alu ma ie la dina sariya sila si bila, Nabi Musa la Tawurɛta a ni Nabi Dawuda la Yabuur. Ie ma si bila. Alu ka lɔnni mi sɔrɔn Isa fɛ, ie ka fanan la wo kan.

Kɔnɔrɔfili si tɛ wo rɔ ka a masɔrɔn Alla la kumakan tɛrɛ ye wala Yahidiyailu le ma. Kɔni Isa la karandenilu ka a la kumakan nase siya gbɛrɛ mɔɔilu ma waati mɛn na, kɔnɔrɔfili ka siya gbɛrɛ mɔɔilu mira. Siya gbɛrɛ mɔɔ mɛn lemɛninyara Isa ma, alu ma sɔn Yahudiyailu la namun tala ka a la ie ka lɔnin kan, ie ka mɛn sɔrɔn Isa la, ka a masɔrɔn Isa la karan ka woilu wasa.

Ka a masɔrɔn wo fɛ, Yahudiya lemɛninyamɔɔilu ma kuma kuɲɛ siya gbɛrɛ mɔɔilu fɛ, ka a masɔrɔn ɲinilu ma kɔjii kɛ. Yahudiya lemɛninyamɔɔilu ka a fɔ ko lemɛninyamɔɔ mɛn ma kɔjii kɛ ma kisiba bɛrɛ sɔrɔn. Pɔli ka a mɛn tuma mɛn ai le ye kuma wo fɔla, a ka ie sɔsɔ ka a fɔ ko ni an di kisi sɔrɔn Isa la saraka sababu la, an makɔ sa kɔjii la kɔsa an di kisi sɔrɔn. A ma a fɔ ko kɔjii kɛ a ma ɲi. A ka fɔ kɔ kɔjii kɛ ti an kisila; an ti se kisila sila si fɛ. Isa kelen pe la saraka le ri se wo kɛla.

Sɔsɔli la mɛn ye Yahudiya lemɛninyamɔɔilu ni siya gbɛrɛ lemɛninyamɔɔilu tɛma wo ri se hankili dila an ma. Sariya doilu ye dina rɔ an di se woilu bonyala, kɔni a ti se an kisila. Namun doilu ye ye an di se bilala namun sila woilu kan. An ti se jatela ikɔmi a diya bɔyani kɔ an di kisi sɔrɔn. A ka gbelen dooni ka bɛɛ ɲafɔ, kɔni Alla la kitabu sɛniman wo di se hankili dila an ma ka a ɲayen.

Kebi Pɔli ka bataki lawa Kalati lemɛninyamɔɔilu ma, a ri se an karanna ka bila lemɛninya a rɔ. Lemɛninyamɔɔilu la sariya fɔlɔ le kaninteya ri. Nin Sɛniman ye lemɛninya mɔɔilujusu rɔ, wo fanan ye sila yirakala ie la ka lɔ Alla ma. Wɔ le tɔnɔ ye a la, ni wo tɛ Setana ri bɔ fɛrɛ su bɛɛ la ka ai la lemɛninya tiɲan, ka ai lɔ sila gbɛrɛ ma mɛn ye kojuu sila ri. Alla ye an tanka wo ma. Amina!

1

1 Sɛbɛ ɲin farani nde Pɔli le la, nde mɛn ye keladen di. Mɔɔilu ma n suwandi baara wo kanma. Mɔɔ si ma n kelaya. Ɛɛn, n kɛra keladen de ri ka fara Isa Ɲenematɔmɔnin de la, a ni an Fa Alla mɛn ka a lawuli ka a bɔ saya rɔ. 2 Nde ni an badenma mɛnilu bɛɛ ye n tɔrɔfɛ yan, an ye sɛbɛ ɲin nawala lemɛniyamɔɔilu la dɛkuruilu le ma, mɛnilu ye Kalati jamana rɔ. 3 An Fa Alla a ni Maari Isa Ɲenematɔmɔnin ye ɲumaya kɛ ai yɛ, ka jususuma di ai ma. 4 Isa Ɲenematɔmɔnin de ka a jɛrɛ kɛ saraka ri an na kojuuilu kosɔn, sa a ri an bɔ dunuɲa juu ɲin fanka kɔrɔ, baa an Fa Alla sawo tɛrɛ ye wo rɔ. 5 A tɔɔ ye gbiliya kadawu. Amina!

Kibaro ɲuma kelen pe le ye ye

6 N da kabannakoya kojuuya ka a masɔrɔn Alla mɛn ka ai kili ka fara Ɲenematɔmɔnin na ɲumaya la, ai ra ai kɔdon wo la jona jona, ka wa kela gbɛrɛ kɔ. 7 Kɔni kela gbɛrɛ tɛ wo ri de! Mɔɔ doilu le ye ai kɔndafilila ten. Alu ye a fɛ ka Ɲenematɔmɔnin na kibaro ɲuma yɛlɛman. 8 Kɔni an ka kibaro ɲuma mɛn nase ai ma, ni fen fen ka kɛla gbɛrɛ lase ai ma, mɛn ni fɔlɔman wo tɛ kelen di, danka ye wo tii kan, hali ni a kɛra andeilu ri, wala sankolorɔ mɛlɛka do ri. 9 An ka mɛn fɔ ai yɛ kɔrɔman, n di wo fɔ ikɔ ko ai sɔnda kibaro ɲuma mɛn ma, ni mɔɔ mɔɔ ka kela gbɛrɛ lase ai ma, mɛn ni fɔlɔman wo tɛ kelen di, danka ye wo tii kan kadawu!

10 A ye di? N ye a ɲininna ka n jɛrɛ diya mɔɔilu yɛ wa, wala Alla yɛ wa? N ye a ɲininna ka mɔɔilu hɛnɛ wa? Wo kuma tɛ! Ni n tɛrɛ ye a fɛ ka mɔɔilu hɛnɛ fɔlɔ, n tun tɛna kɛla Ɲenematɔmɔnin na baaraden di.

Alla ka Pɔli bila a la baara la ɲa mɛn ma

11 N badenmailu, n ye a fɛ ai ye a lɔn ko n ka kibaro ɲuma mɛn nase ai ma, wo ma fara mɔɔ la. 12 N ma a sɔrɔn mɔɔ si la. Mɔɔ ma n karan a la fanan. Kɔni Isa Ɲenematɔmɔnin jɛrɛ le ka a yiraka n na.

13 N tɛrɛ ye taamala Yahudiyailu la dina sila kan ɲa mɛn ma fɔlɔfɔlɔ, ai ra wo mɛn. N tɛrɛ ye Alla la jama tɔrɔla foo ka a dan natamin kojuuya. N tɛrɛ ye a ɲininna ka a ratiɲan fewu. 14 N jɛrɛ siya mɔɔilu tɛma, n tɛrɛ ye wala ɲɛfɛ Yahudiyailu la dina sila kan ka tamin n kanyaɲɔɔn ma fan ba kan, baa n benbailu la landailu tun ka gbɛlɛn n ma kosɛbɛ.

15 Kɔni ka a tɛrɛn n ma sɔrɔn fɔlɔ, Alla ka n suwandi ka n bila a dan na. A ka n kili ka fara a la ɲumaya la. A diyara a yɛ tuma mɛn na 16 ka a Dencɛ yiraka n na sa n di a la ko fɔ siya gbɛrɛ mɔɔilu yɛ, n ma hankili ɲinin mɔɔ si la. 17 N ma wa Jerusalɛmu ka hankili ɲinin keladen fɔlɔilu la. N wara Arabu jamana rɔ i kɔrɔ. Wo kɔ rɔ, n ka n kɔseyi ka wa Damasi so kɔndɔ.

18 San sawa taminni kɔ, n wara Jerusalɛmu, sa n ni Kefasi* ri kuma an ɲɔɔn fɛ. N ka tele tan ni loolu kɛ a tɔrɔfɛ. 19 Kɔni n ɲa ma la keladen tɔilu si kan, fo Maari Isa doocɛ Yakuba.

20 Nde ye mɛn sɛbɛla ka a di ai ma, wuya tɛ wo ri. N ye wo lasereyala Alla ɲana. 21 Wo kɔ rɔ, n wara Siri ni Silisi jamanailu rɔ.

22 Kɔni lemɛniyamɔɔilu la dɛkuru mɛnilu sidini Ɲenematɔmɔnin ma Jude mara rɔ, woilu tun ma nde yen, alu tun ma n lɔn. 23 Alu ka a mɛn ten de dɔrɔn ko: «Mɛn tɛrɛ ye an tɔrɔla fɔlɔfɔlɔ, wo ye lemɛniya ko lasela mɔɔilu ma sisen, a tɛrɛ ye a ɲininna ka lemɛniya ko mɛn tiɲan fɔlɔfɔlɔ.» 24 Wo kɛra sababu ri alu ka Alla tando nde la ko kosɔn.

2

Keladen tɔilu sɔnda Pɔli rɔ

1 Nba, san tan ni naanin taminni kɔ, nde ni Barinabasi wara Jerusalɛmu ikɔ tuun. N wara Tite fanan di. 2 N na wa kun kɛra mɛn di Alla le ka a fɔ n yɛ ko n ye wa. N seni ye, n ye kibaro ɲuma mɛn nasela siya gbɛrɛilu ma, n ka wo yiraka mɔɔbailu la ie la ɲɔɔnyen dɔ ka a ɲafɔ ie yɛ. N ka wo kɛ ka a masɔrɔn n tun tɛ a fɛ n na baara ye kɛ baara fuu ri, n tun ka mɛn kɛ kɔrɔman na, a ni n tɛrɛ ye mɛn kan wo waati la. 3 Ni wo tɛ, hali n taamaɲɔɔn Tite mɛn ye Kɛrɛkika ri, alu ma a diyagboya ko a ye kojiikɛ. 4 Kuma wo kɛra ka a masɔrɔn wuyafɔla doilu tun ka alu jɛrɛ kɛ ikomin lemɛniyamɔɔilu, ka alu dokon ka don an tɛma. Baa Isa Ɲenematɔmɔnin ka an kanhɔrɔya ɲa mɛn ma, alu tɛrɛ ye a fɛ ka wo lakɔrɔsi bundu le rɔ. Alu tɛrɛ ye a fɛ ka an kɛ jɔnilu ri ikɔ tuun. 5 Kɔni an ma sɔn ie rɔ hali waatini, sa kibaro ɲuma ri to ai jusu rɔ, kibaro ɲuma mɛn ye tuɲa ri.

6 Kɔni mɔɔilu tɛrɛ ye mɛnilu jatela ɲɛmɔɔilu ri, woilu ma fosi la n na kibaro ɲuma kan, n ye mɛn nasela mɔɔilu ma. Ni mɔɔilu ye ie jatela ɲɛmɔɔilu le ri, wo tɛ n ɲana foyi ri, baa Alla tɛ mɔɔ bɔla mɔɔ rɔ. 7 Kɔni alu jɛrɛ ka a ɲayen ko Alla de ka baara karifa nde la ko n ye kibaro ɲuma lase kojiikɛbalilu ma, ikomin a ka baara karifa Piyɛri la ɲa mɛn ma ko a ye a lase kojiikɛlailu* ma. 8 Baa Alla ka Piyɛri kɛ kojiikɛlailu la keladen di ɲa mɛn ma, a ka nde fanan kɛ siya gbɛrɛilu la keladen di wo ɲa le ma. 9 Yakuba ni Kefasi ni Yuhana mɛnilu tɛrɛ ye jatela ɲɛmɔɔbailu ri, woilu jɛrɛ ka a ɲayen ko Alla le ka ɲumaya kɛ n yɛ ka n kelaya. Wo le rɔ, alu ka ie bolo don Barinabasi ni nde bolo, ka a yiraka an na ko an bɛɛ ye baarakɛɲɔɔnilu le ri. An bɛnda a ma ko andeilu ye wa kibaro ɲuma lase siya gbɛrɛilu ma, woilu fanan ye wa wo lase kojiikɛlailu ma. 10 Alu ka ko kelen ɲinin an fɛ ko an ye an hankili to fantanilu rɔ. N fanan tɛrɛ ye n dajala ka wo kɛ tuma bɛɛ.

Pɔli ka Piyɛri jalaki Antiyɔci

11 Nba, Kefasi nara Antiyɔci so kɔndɔ tuma mɛn na, n ka a sɔsɔ gbɛ ni gbɛ rɔ, baa a ka ko mɛn kɛ, wo ma bɛn fewu. 12 Ka a masɔrɔn sani Yakuba la keladenilu ye na, Kefasi ni ye mɔɔilu tɛrɛ ye damunun kɛla kelen di, badenma mɛnilu ye siya gbɛrɛilu ri. Kɔni Yakuba la keladenilu nara tuma mɛn na, a ka a jɛrɛ mabɔ siya gbɛrɛ woilu la. A ma sɔn a ni woilu ye damunun kɛ kelen di wo kɔ, baa a silanda mɔɔilu yɛ, mɛnilu kan ko siya gbɛrɛilu ka kan ka kojiikɛ. 13 Badenma ɲɔɔn ma mɛnilu tɛrɛ ye Yahudiyailu ri, wo tɔilu ka ie bila Piyɛri kɔ a la filankafuya rɔ. Wo kɛra sababu ri hali Barinabasi ka a bila ie kɔ. 14 N ka a yen tuma mɛn na ko alu tɛ taamala ka telen kibaro ɲuma sila kan, mɛn ye tuɲa ri, n ka a fɔ Kefasi yɛ ai bɛɛ ɲana ko: «A ye di? Ile mɛn ye Yahudiya ri, ni ile ka Yahudiyailu la landailu bila ka i kɛ ikomin siya gbɛrɛilu, nfen de kosɔn i ye siya gbɛrɛilu diyagboyala ko alu ye Yahudiyailu la landa latelen?»

Mɔɔilu ye kisila lemɛniya le rɔ

15 An ye Yahudiya jɛrɛwolo le ri. An tɛ kojuukɛlailu ri siyailu tɛma. 16 Kɔni an ka a lɔn ko mɔɔ si ti se kɛla mɔɔ telenni ri ka fara Nabi Musa la sariya labatoli la. Ɛɛn, telenbaya ye kɛla ka a fara lemɛniya ma Isa Ɲenematɔmɔnin ma gbansan. Wo le kosɔn, an fanan lemɛniyani Isa Ɲenematɔmɔnin ma. Mɔɔ ri kɛ mɔɔ teleni ri ka fara lemɛniya ma Isa Ɲenematɔmɔnin ma, Nabi Musa la sariya labatoli tɛ. Baa mɔɔ si tɛ kɛla mɔɔ telenni ri ka fara Nabi Musa la sariya labato ɲa ma.

17 Nba, ni an ye telenbaya ɲininna gbɛ rɔ Ɲenematɔmɔnin ladɛn dɔ, an ye a yirakala wo ɲa kelen de ma ko an ye hakɛtii le ri ikomin siya gbɛrɛ mɔɔilu, wo ye a yirakala yɛ ko Ɲenematɔmɔnin ye an sɛbɛ donna hakɛta ma wo rɔ wa? Wo kuma tɛ! 18 N ka sariya mɛn to ye, ni n ka n kɔseyi wo ma ikɔ, n ye a yirakala ko n ye sariyatiɲanna le ri. 19 Wo rɔ, sariya labatoli nde jɛrɛ sani sariya rɔ, wo rɔ n ye ɲenemaya rɔ Alla yɛ. Nde ni Ɲenematɔmɔnin gbɔngbɔnda jiri kan kelen di. 20 Nde sa n ninna butun, Ɲenematɔmɔnin de ye a ninna n fari rɔ. N ye dunuɲaratɛɛ mɛn kɛla faribanku ɲin dɔ sisen, n ye wo kɛla lemɛniya le rɔ Alla Dencɛ yɛ, mɛn ka n kanin ka a jɛrɛ nin di n kosɔn. 21 N ti sɔn ka n ban Alla la ɲumaya rɔ. Baa ni mɔɔ ri se kɛla mɔɔ telenni ri ka fara sariya labatoli la, Ɲenematɔmɔnin sani le wo rɔ gbansan!

3

Alla ye mɔɔ jatela mɔɔ telenni ri ka fara lemɛniya le la

1 Ai Kalatikailu, ai ye kɔmɔɔilu ri! Yon de ka ai lafili? Isa Ɲenematɔmɔnin ka saya mɛn kɛ gbɔngbɔn jiri kan, nde ka wo yiraka ai la ka a gbɛ. 2 N ye a fɛ ka ai maɲininka ɲininkali kelen ma: Ai ka Nin Sɛniman sɔrɔn di? Ai ka wo sɔrɔn ka a masɔrɔn sariya labatoli le ma wa, wala ka a masɔrɔn lemɛniyala kibaro ɲuma le rɔ, ai ka mɛn namɛn? 3 Nfenna ai kɛra kɔmɔɔilu di wo rɔ? Ai nɔ sila mɛn taama damirala Nin Sɛniman na sebaaya rɔ. A ye di? Ai ye a fɛ ka a laban a jɛrɛ le sebaaya rɔ wa? 4 Ai ka ko siyaman muɲun ai ma. Wo kɛra ko fuu ri wa? Ni wo kɛra fuu! 5 Alla mɛn ye Nin Sɛniman dila ai ma ka kabannakoilu kɛ ai tɛma, a ye wo kɛla ka a masɔrɔn ai ye Nabi Musa la sariya labatola wa, wala ka a masɔrɔn ai lemɛniya kibaro ɲuma ma, ai ka mɛn namɛn wa?

6 Nba, Iburahima don? «Iburahima lara Alla la ɲa mɛn ma; wo le kosɔn, Alla ka a jate mɔɔ telenni ri,» 7 wo rɔ ai ye a lɔn ko mɛn wa lemɛniya wo le Iburahima den de ri. 8 A sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ fɔlɔfɔlɔ ko Alla ri siya tɔilu kɛ a jɛrɛ ɲakɔrɔ mɔɔ telenilu ri ka fara ie la lemɛniya le la. Wo le kosɔn, a sɛbɛni ko a ka kibaro ɲuma lase Iburahima ma fɔlɔ ko: «Siyailu bɛɛ ri Alla la ɲumaya sɔrɔn ile le fɛ.» 9 Awa, mɔɔ mɔɔ wa lala Alla la ikomin Iburahima lara Alla la ɲa mɛn ma, wo bɛɛ ri Alla la ɲumaya sɔrɔn.

10 Mɔɔ mɛnilu ra alu la lemɛniya la sariya labatoli kan, woilu bɛɛ dankani. Baa a sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ ko: «Mɔɔ mɛnilu tɛ Alla la sariya sɛbɛnilu bɛɛ labatola, wo tiilu bɛɛ dankanin de.» 11 A gbɛni le ko mɔɔ si tɛna kɛla Alla ɲakɔrɔ mɔɔ telenni ri ka fara sariya labatoli la. Baa: «Mɔɔ telenni a ye dunuɲa ratɛɛla landanya le rɔ.» 12 Kɔni ka Alla la sariya labato, a ni ka lemɛniya Alla ma, woilu tɛ kelen di muumɛ. Baa: «Mɔɔ mɛn ka sariyailu bɛɛ labato, wo ri kɛ ie la dunuɲalatɛɛ kun di.»

13 Ɲenematɔmɔnin ka an kunka danka le la, mɛn ye mɔɔilu kan sariya kosɔn. Danka wo ye a kan an na nɔ rɔ. Baa a sɛbɛni ko: «Mɔɔ mɔɔ dunni jiri la, wo tii dankani.» 14 Isa Ɲenematɔmɔnin ka wo kɛ sa Iburahima la duwawu ri se siya gbɛrɛilu ma, a ni an bɛɛ ri Nin Sɛniman sɔrɔn landanya le rɔ.

Nabi Musa la sariya ni Alla la teriya

15 N badenmailu, n di misali di ka a bɛn an na landailu le ma. Ni mɔɔ do ka teriya sidi ka ban, mɔɔ si kana teriya wo lasa, mɔɔ si kana do la teriya wo kan. 16 Awa, Alla ka teriya sidi Iburahima ni a bɔnsɔn na. A ma sɛbɛ ko «a bɔnsɔnilu» ikomin bɔnsɔn siyaman de ko. Ɛɛn, a sɛbɛni ko «i bɔnsɔn.» Wo kɔrɔ le ko «i bɔnsɔn» kelen de ri, mɛn ye Ɲenematɔmɔnin di. 17 N ye a fɛ ka mɛn fɔ, wo le ɲin di: Sariya mɛn nara san kɛmɛ naanin ni san bisawa Alla la teriya kɔman ti se ka Alla la lahidi ban. Kɔni sariya wo ti se ka Alla la teriya lasa ka Alla la lahidi bɔ a nɔ rɔ. 18 Baa ni cɛta ye sɔrɔnna sariya labatoli le rɔ, a tɛ sɔrɔnna lahidi rɔ butun. Kɔni Alla ka wo di Iburahima ma lahidi wo sababu rɔ.

Sariya siikun ye mɛn di

19 Nba, sariya kun ye mun di?A siira, sa an di sariya tiɲan koilu lɔn haan lahidi den wa sɔrɔn waati mɛn, lahidi mɛn sidini. Mɛlɛkailu ka sariya wo di ka a fara kumalataaminna le la 20 Ni kumataaminina ye ye, mɔɔ kelenna ko tɛ wo ri. Kɔni lahidi la ko rɔ, Alla kelen pe le wo ri.

21 A ye di wo rɔ? Nabi Musa la sariya ye Alla la lahidilu sɔsɔla le wa? Wo kuma tɛ! Ni sariya dira mɔɔilu ma, mɛn tun di se ɲenemaya dila ie ma, mɔɔilu tun di jate mɔɔ telenilu ri ka fara sariya wo la. 22 Kɔni sɛbɛli kuma wo le nɔ an bilana kaso la an julumun dɔ, sa Alla ri a la lahidi dafa lemɛniyamɔɔilu yɛ ka fara ie la lemɛniya la Isa Ɲenematɔmɔnin ma.

23 Sani lemɛniya waati ye se, sariya tɛrɛ ye an kɔnɔgbɛnna ka an kɛ ikomin kasodenilu. An tora ten haan ka lemɛniya makɔnɔ, mɛn natɔ bɔla gbɛ rɔ. 24 Wo rɔ, sariya wo kɛra ikomin an na kɔrɔsiba foo Ɲenematɔmɔnin na waati, sa an di jate mɔɔ telenilu ri ka fara lemɛniya la. 25 Lemɛniya nala sisen, an tɛ kɔrɔsiba wo bolo butun.

26 Baa ai bɛɛ ra kɛ Alla denilu ri ka fara lemɛniya la, lemɛniya mɛn ye ai badila Isa Ɲenematɔmɔnin ma. 27 Ai mɛn sunda jii rɔ Ɲenematɔmɔnin tɔɔ rɔ, ai badini Ɲenematɔmɔnin ma.

28 Wo le kosɔn, faranfasi tɛ Yahudiyailu ni siya gbɛrɛilu tɛma butun, wala jɔnilu ni hɔrɔnilu tɛma, wala cɛ ni muso tɛma. Baa ai bɛɛ ka kan Isa Ɲenematɔmɔnin ma. 29 Ni ai ye Isa Ɲenematɔmɔnin ta le ri, ai fanan ye Iburahima bɔnsɔnilu le ri. Cɛta la le ile ri ikomin lahidi mɛn taani.

4

1 Nba, n ye a fɛ ka mɛn fɔ, wo le ɲin di: den de ye a fa cɛtala ri. A fa la fen bɛɛ ri kɛ a ta ri. Hali wo, a denninya waati, a ni jɔn bɛɛ ka kan. 2 Ka a to denninya rɔ, a tɛrɛ ye a denmamiralailu ni a denmakololailu la fanka le kɔrɔ foo ka wa se a fa la waati latɛɛni ma. 3 Andeilu fanan tɛrɛ ten de. An tɛrɛ ye denninya rɔ tuma mɛn na, an tɛrɛ ye dunuɲa koilu fanka le kɔrɔ, ka kɛ woilu la jɔnilu ri. 4 Kɔni Alla la waati latɛɛni sera tuma mɛn na, a ka a dencɛ lana. Muso le ka a sɔrɔn. A sɔrɔnda Nabi Musa la sariya kɔrɔ, 5 sa a ri mɔɔilu kunka, mɛnilu ye sariya kɔrɔ. Wo rɔ, an kɛra mɔɔilu ri, Alla ye mɛnilu mirala ikomin a denilu.

6 Ɔɔn, ikomin ai ye Alla denilu ri, a ka a Dencɛ Nin nana an ma. Nin Sɛniman wo ye a kɛla, an ye Alla kilila ko: «an Baba, an Fa!» 7 Wo le rɔ, i tɛ jɔn di butun, i ye Alla den de ri sisen. Ikomin i ye Alla den di, a ra mɛn dabɛn a denilu bɛɛ yɛ, i fanan di wo sɔrɔn ale baraka rɔ.

Pɔli haminni Kalatikailu la ko rɔ

8 Fɔlɔfɔlɔ, ka a tɛrɛn ai tun ma Alla lɔn fɔlɔ, ai tɛrɛ ye jinailu la jɔnya le rɔ. Woilu tun tɛ batofen sebɛɛilu ri. 9 Kɔni sisen ai ka Alla lɔn; tuɲa le Alla ka ai lɔn. Ai ye a fɛ ka wa dunuɲa ko barakatanilu le kɔ ikɔ wo rɔ wa, wo mɛnilu tɛ foyi ɲala ai ma? Ai ye a fɛ ka kɛ woilu la jɔnilu ri kokura wa? 10 Ai ye lon doilu jatela lon bailu ri ka woilu bonya, a ni karo doilu a ni waati doilu a ni san doilu. 11 Aa! N da hamin ai la ko la, ko n ka baara mɛn kɛ ka ai madɛmɛn, wo bɛɛ ri kɛ baara fuu ri.

12 N badenmailu, n ye ai madiyala ko ai ye ai jɛrɛ kɛ ikomin nde ye ɲa mɛn ma, baa n ka n jɛrɛ kɛ ikomin ai ye ɲa mɛn ma. Ai ma kojuu si kɛ n na. 13 Ai ka a lɔn ko jankarɔ le ka a kɛ n sera ai wara ka kibaro ɲuma lase ai ma fɔlɔfɔlɔ. 14 N na jankarɔ ka ai tɔrɔ kosɛbɛ, kɔni ai ma n dooya, ai ma ai kɔdon n na. Ai ka n mira koɲuma, ikomin ai tun di Alla la mɛlɛka wala Isa Ɲenematɔmɔnin jɛrɛ mirala ɲa mɛn ma. 15 Ai sewani tɛrɛ kosɛbɛ. Sewa wo wani mi? N ye sereya di ko ni a se tɛrɛ ai yɛ wo lon, ai tun di ai ɲaden bɔ ka a di n ma. 16 Ai ye n jatela ai juu ri baa n ka tuɲa fɔ ai yɛ wa?

17 Karanmɔɔ wuya fɔlailu ye alu rajala kosɛbɛ ai la ko rɔ, kɔni alu tɛ wo kɛla kun ɲuman na. Baa alu ye a fɛ le ka n ni ai fara ka an bɔ an ɲɔɔn na, sa ai ri ai raja ka wa ie kɔ. 18 Ni ai ka ai raja koɲuma kɛla tuma bɛɛ, wo ka ɲi. Ai kana wo kɛ n ɲana gbansan. 19 N denilu, n ye tɔrɔla ai la ko rɔ kokura ikomin muso mɛn ye tin ma. N di tɔrɔ ten haan Ɲenematɔmɔnin ye don ai rɔ tuma mɛn na. 20 A loo ye n na sisen ka kɛ ai tɛma, sa n di se kumala ai yɛ ɲa gbɛrɛ ma. Baa n da kɔndafili ai la ko rɔ.

Saran ni Hajara la ko

21 Nba, ai mɛnilu ye a fɛ ka tɔ Nabi Musa la sariya le kɔrɔ, ai ye n jabi: Sariya wo ka mɛn fɔ, ai ma wo lɔn wa? 22 Nba a sɛbɛni ko Iburahima ka dencɛ fila sɔrɔn. Jɔnmuso ka kelen sɔrɔn a yɛ, hɔrɔnmuso ka a tɔ kelen sɔrɔn a yɛ. 23 Jɔnmuso den sɔrɔnda ikomin cɛ ni muso ye den sɔrɔnna ɲa mɛn ma tuma bɛɛ. Kɔni hɔrɔnmuso den sɔrɔnda ka a kɛ lahidi den de ri, Alla tun ka lahidi mɛn ta Iburahima yɛ.

24 Misaliya gbɛrɛ fanan ye tariku wo rɔ. Nba, muso fila woilu ye teriya su fila yirakala. Teriya mɛn sidira Sinayi koyinkɛ kan, Hajara ye wo le yirakala. Ale ye den mɛnilu sɔrɔnna, woilu ye jɔnilu le ri. 25 Hajara le ye Sinayi koyinkɛ misali ri, mɛn ye Arabu jamana rɔ. Hajara le ye Jerusalɛmu misali fanan, mɛn ye ye bi. Baa Jerusalɛmu wo ni a la mɔɔilu ye jɔnya le rɔ. 26 Kɔni Alla la Jerusalɛmu mɛn ye sanma, wo hɔrɔyani le ri. Ale le ye ikomin an na. 27 Baa a sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ ko:

«Ile muso densɔrɔnbali, ile mɛn tɛ den sɔrɔnna,

i ye sewa ka ɲaalen kosɛbɛ!

Ɔɔn, ile mɛn ma tin tɔrɔ lɔn,

i ye i sewakan ba labɔ!

Baa muso mɛn da bila,

wo denilu ri siyaya ka tamin muso cɛtii ta kan.»

28 Wo le rɔ, n badenmailu, ai ye lahidi denilu de ri, ikomin Isiyaka. 29 Jɔnmuso den sɔrɔnda ikomin cɛ ni muso ye den sɔrɔnna ɲa mɛn ma tuma bɛɛ. Hɔrɔnmuso den sɔrɔnda ikomin cɛ ni muso ye den sɔrɔnna ɲa mɛn ma, kɔni den farara Nin Sɛniman na. Nba, wo tuma jɔnmuso den ka hɔrɔnmuso den wo tɔrɔ. Hali bi a ye ten de. 30 Kɔni a sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ di? A sɛbɛni ko: «Jɔnmuso ni a dencɛ gbɛn, baa hɔrɔnmuso dencɛ ri a fa cɛta. Jɔnmuso dencɛ sen tɛ a rɔ muumɛ.» 31 Wo le kosɔn, n badenmailu, an tɛ jɔnmuso denilu ri; an ye hɔrɔnmuso denilu le ri.

5

Ɲenematɔmɔnin ka an hɔrɔya

1 Ɲenematɔmɔnin ka an hɔrɔya, sa an di kɛ mɔɔ hɔrɔyani jɛrɛ jɛrɛ ri. Wo le rɔ, ai ye ai rajala. Ai kana sɔn mɔɔilu ye ai bila sariya jɔnya rɔ kokura.

2 Ai ye ai tolo malɔ! Nde Pɔli kan ko ni ai sɔnda mɔɔilu ye ai kojiikɛ, Ɲenematɔmɔnin ka baara mɛn kɛ ai yɛ, wo tɛ foyi ɲa ai ma. 3 N ye a fɔla ikɔ ko mɔɔ mɔɔ wa sɔn mɔɔilu ye a kojiikɛ ten, fo wo tii ye Nabi Musa la sariya bɛɛ labato; diyagboya le wo ri. 4 Ai mɛnilu ye a ɲininna ka kɛ mɔɔ telen ri ka fara Nabi Musa la sariya la, ai ra ai jɛrɛ fara Ɲenematɔmɔnin na. Ai ra ai kɔdon Alla la ɲumaya la.

5 Kɔni andeilu, an jii ye a kan ko Alla ri an jate mɔɔ telenni ri. Nin Sɛniman ye an dɛmɛnna ka wo le makɔnɔ ka fara an na lemɛniya la. 6 Baa ni mɔɔ sidini Isa Ɲenematɔmɔnin ma, kojiikɛ tɛ foyi ri butun, kojiikɛbaliya fanan tɛ foyi ri butun. Mɛn ye ko ba ri, wo ye lemɛniya le ri, lemɛniya mɛn ye mɔɔ lɔla kewalilu kɛla kaninteya kosɔn.

7 Ai tɛrɛ ye ai borila koɲuma! Yon ka ai la sila tɛɛ, ka ai mabali tuɲa labatola? 8 Mabalili wo ma bɔ ale rɔ, mɛn ka ai kili. 9 «Lɛbɛn fitinin di buru siyaman nawuli ka a funun.» 10 Nba, n lani ai la ko ai la miriya a ni n na miriya a ri kanya, baa an bɛɛ sidini Maari ma. Kɔni mɔɔ mɛn ye ai hankili ɲaaminna, wo tii ri a sara sɔrɔn, a kɛra mɔɔ su su ri.

11 N badenmailu, ni n ye mɔɔilu kawandila fɔlɔ ko alu ye kojiikɛ, nfenna mɔɔilu ye n tɔrɔla? Ni n ye mɔɔilu kawandila ten, Ɲenematɔmɔnin faa ko gbɔngbɔn jiri kan, wo tun tɛna gbala mɔɔ si la. 12 Mɔɔ mɛnilu ye ai lamaala, woilu ka kan ka ie jɛrɛ cɛya diya tɛɛ!

Lemɛniyamɔɔilu ka kan ka taama ɲa mɛn ma

13 N badenmailu, Alla ka ai kili sa ai ri kɛ mɔɔ hɔrɔyanilu ri. Kɔni ai kana hɔrɔya ko wo kɛ sababu ri ka ai farikolo diyana koilu kɛ. Ɛɛn! Ai ye ai ɲɔɔn dɛmɛn, kanintɛya kosɔn. 14 Baa Alla la sariya bɛɛ ye sɔrɔnna ɲin kuma kelen de kɔndɔ ko: «I ye i mɔɔɲɔɔn kanin ikomin i jɛrɛ.» 15 Ni ai ka ai ɲɔɔn cin ka ai ɲɔɔn rafarafara, ai ri ai jɛrɛ tiɲan.

16 N ye a fɔla ai yɛ ko ai ye taama ka a bɛn Nin Sɛniman na sila ma, wo rɔ nata juu mɛnilu ye ai fari rɔ, woilu tɛ ai lɔ kojuu kɛla habadan. 17 Baa nata juu mɛnilu ye ai fari rɔ, woilu ye Nin Sɛniman sɔsɔla. Nin Sɛniman fanan ye woilu sɔsɔla. Alu ye ie ɲɔɔn kɛlɛla. Wo rɔ, ai ye a fɛ ka mɛn kɛ, ai ti se wo kɛla. 18 Kɔni ni ai ye taamala ka a bɛn Nin Sɛniman na sila ma, ai tɛ Nabi Musa la sariya fanka kɔrɔ butun.

19 Farikolo ye baarada mɛn kɛla, wo le ɲin di, bɛɛ ka a lɔn: jatɔya ni ko nɔɔni kɛ ni malobaliya koilu 20 ni joo sɔli ni subaaya ni lagboyaɲɛ ni sɔsɔli ni kɛlɛya ni jusu mangbɔya ni natabaya ni bɛnbaliya ni kanintema le fara ie ɲɔɔnna, 21 ni nata ni dɔlɔmin ni manamana ko dan natamin mɔɔilu, a ni wo ɲɔɔn gbɛrɛ. N ye ai lalɔninna sisen ikomin n ka ai lalɔnin ɲa mɛn fɔlɔ ko mɔɔ mɛnilu ye ko su woilu kɛla, woilu tɛ ninyɔrɔ sɔrɔn Alla la mansaya rɔ.

22 Kɔni Nin Sɛniman ye a den mɛn kɛla mɔɔ jusu kɔndɔ, wo le ɲin di: kaninteya ni sewa ni jususuma ni muɲunnin ni mɔɔ dɛmɛnnin ni ɲumaya ni lemɛniya 23 ni sabari a ni senjɛrɛla. Sariya si tɛ ko su woilu kanma. 24 Mɔɔ mɛnilu ye Isa Ɲenematɔmɔnin ta ri, alu ra ie sawonan koilu ni ie nata juu bailu bɛɛ gbɔngbɔn jiri kan. 25 Ni an da ɲenemaya kura sɔrɔn Nin Sɛniman na, an ka kan ka an taama ka a bɛn a la sila ma. 26 An kana jɛrɛdabaya kɛ, an kana sɔsɔli lawuli an ni an ɲɔɔn tɛma, an kana an ɲɔɔn kɛlɛya.

6

Lemɛniyamɔɔilu ka kan ka i ɲɔɔn dɛmɛn

1 N badenmailu, ni ai ka mɔɔ do yen kojuu kɛla, ai mɛnilu ye taamala ka a bɛn Nin Sɛniman sawo ma, ai ye wo tii lali jususuma rɔ, ka a dɛmɛn a kɔseyila sila ɲuma kan. Kɔni i ye i janto i jɛrɛ rɔ, sa i fanan kana manɛɛn ka kojuu wo ɲɔɔn kɛ. 2 Ai ye i ɲɔɔn dɛmɛn ai la doninilu tala sa ai ri Ɲenematɔmɔnin na sariya labato a ɲa ma. 3 Ni mɔɔ mɛn ye a mirila ko ale ye mɔɔ ba ri, ka a tɛrɛn a tɛ foyi ri, wo tii ye a jɛrɛ le lafilila. 4 Mɔɔ kelen kelenna bɛɛ ye a jɛrɛ la kewalilu fɛsɛfɛsɛ a ni ka a jɛrɛ bonya. A mako tɛ a la ka a la kewalilu la mɔɔ gbɛrɛ ta ma. 5 Baa bɛɛ ka kan ka a jɛrɛ la kunko ta.

6 Karanden mɛn da Alla la kumakan sɔrɔn ka a karan, wo tii ka kan ka a la karanmɔɔ sɔ a la bolofen ɲumailu rɔ.

7 Ai kana ai jɛrɛ lafili. Mɔɔ ti se mɔnɛdona Alla rɔ wala ka a mayɛlɛ. Baa mɔɔilu wa si su su foyi sɛnɛ rɔ, alu ri suman su wo sɔrɔn. 8 Ɔɔn, mɔɔ mɛn wa sɔn a jɛrɛ farikolo nata juuilu ma ka kojuu kɛ, wo tii ri saya sɔrɔn. Kɔni mɔɔ mɛn wa sɔn Nin Sɛniman diyana koilu ma ka koɲuma kɛ, wo tii ri ɲenemaya banbali sɔrɔn. 9 An kana kori koɲuma kɛ rɔ, baa ni an ma jiitɛɛ ka a boloka, an di a tɔnɔ sɔrɔn a waati la. 10 Wo le kosɔn, an wa fɛrɛ sɔrɔn tuma mɛn na, an ka kan ka koɲuma kɛ mɔɔilu bɛɛ yɛ, ka tɛrɛ tɛ an badenma lemɛniyamɔɔilu ma.

Kuma laban

11 Nba, ai ye sɛbɛden kunba ɲinilu ragbɛ. Nde ye woilu sɛbɛla n jɛrɛ bolo le la ka a lawa ai ma. 12 Mɔɔ mɛnilu ye a fɛ ka ai diyagboya ko ai ye kojiikɛ, alu bɛɛ ye a ɲininna ka diya mɔɔilu yɛ tuun, baa alu tɛ a fɛ mɔɔilu ye ie tɔrɔ Ɲenematɔmɔnin faa gbɔngbɔn jiri kan wo kosɔn. 13 Baa mɔɔ mɛnilu kojiikɛ la, woilu jɛrɛ tɛ Nabi Musa la sariya labatola. Kɔni alu ye a fɛ ai ye kojiikɛ sa alu ri se alu jɛrɛbonyala ko alu ka a kɛ kojiikɛ nɔ ra kɛ ai fari ma. 14 Nde kɔni, n tɛna n jɛrɛbonyala ko si ma, fo an na Maari Isa Ɲenematɔmɔnin faa ko gbɔngbɔn jiri kan. A la saya kosɔn gbɔngbɔn jiri wo kan, dunuɲa koilu ye n ɲana ikomin fen mɛnilu faani. N fanan ye dunuɲa ɲana ikomin fen mɛn faani. 15 Kojiikɛ tɛ foyi ri. Kojiikɛbaliya fanan tɛ foyi ri, foo a kɛ danfen kura ri.

16 Mɛnilu ye sila wo taamala a ni Isirayɛli mɔɔilu* fanan, Alla ye jususuma di wo bɛɛ ma, ka hina ie la.

17 Nba, sisen mɔɔ si kana n tɔrɔ butun, baa tɔrɔya nɔ mɛnilu ye n fari ma, n ka woilu sɔrɔn Isa le kosɔn.

18 N badenmailu, an Maari Isa Ɲenematɔmɔnin na ɲumaya ye to ai fɛ. Amina.

* 1:18 Kefasi Simɔn Piyɛri, kɔnin.

* 2:7 kojiikɛlailu kojikɛ ko mɛn ye sɛbɛ ɲin dɔ wo kuma ye fɔla Yahudiyailu la ko le rɔ.

* 6:16 a la Isirayɛli mɔɔilu wo kɔrɔ ye le mɔɔ mɛnilu lemɛniyani Maari Isa ma ko ale le ye an kisiba ri.

Yakuba

1

2

3

4

5

Yakuba

Kuma Kan Mɛn ye Kitabu Ɲin Kɔndɔ

Kitabu ɲin ye bataki le ri mɛn farani Yakuba la. A ka ɲin sɛbɛ Yahudiya lemɛniyamɔɔilu le ma mɛn ye jɛnsɛnni jamana gbɛrɛilu kɔndɔ lɔndanya la. Waati wo la, lemɛniyamɔɔilu tɛrɛ ye tɔrɔya rɔ. Hali jamana ɲɛmɔɔilu tɛrɛ ye ie tɔrɔla. Alla la Nin Senaman jiira Yakuba ma, a ka kuma ɲin dafɔ damira a ni ka a sɛbɛ, ka lemɛniyamɔɔilu fanka don sila mɛn ye tuɲa ri, ka wa Alla ma.

Kitabu ɲin ye lalili siyaman de dila lemɛniyamɔɔilu ma. A ye an karanna Alla tɔɔ fɔ ɲala an dagbolo la a ni ka Alla sariyailu bonya, wo ye ko fila le ri mɛn tɛ kelen di. Lemɛniya ti fɔyi ri ni i ma Alla la sariya sila latelen. Kitabu ɲin ye jusukolo le karanna a ni ka sila ɲuma laka an ɲɔɔn fɛ. A ti se farala.

Kitabu ɲin ye mɔɔ lalila ɲa gbɛrɛ ma mɛn ye an jusukolo lola sila bɛrɛ mira la. An ma kan ka mɔɔ bɔ mɔɔ rɔ. A ye an maɲininkala ka an ye an ɲɔɔn dɛmɛn, an ye an ɲɔɔn bonya, an ye diya an ɲɔɔn yɛ. A ye an maɲininkala an ye an nɛnkun mira, ka kumaba fɔto ye. An ye an muɲun an na tɔrɔyailu ma. An kana kɛ mɔɔ mɔnɛma ri. An kana dunuɲa nata diya an yɛ. An ye an karifa Alla la, an na ko bɛɛ rɔ.

Alla ye an bɛɛ dɛmɛn an ye a la sariya bɛɛ latelen ikomin a ka kan ka kɛ ɲa mɛn ma. Allama wo kɛra. Amina.

1

Yakuba la foli rɔ

1 Sɛbɛ ɲin farani Yakuba le la, mɛn ye Alla la jɔn de a ni Maari Isa mɛn Ɲenematɔmɔnin na jɔn de ri. N ye a lawala *Isirayɛli la kabila tan ni fila ma, mɛnilu jɛnsɛnni dunuɲa fan bɛɛ rɔ. N ye ai tuwala.

Alu ye sewa tɔrɔya rɔ

2 N badenmailu, tɔrɔya su su wa ai sɔrɔn, ai ye wo mira ka a kɛ ai sewa ko ba ri, 3 baa ai ka a lɔn ko ai la lemɛniya wa kɔrɔbɔ, wo ri kɛ sababu ri do ri la ai la muɲunnin kan. 4 Ai ye tɔrɔya bɛɛ muɲun foo ka a ban, sa ai ri kɛ mɔɔ dafaninilu ri fewu. Foyi tɛ ai jɛn butun. 5 Kɔni ni famunyali ka ai do jɛn, a ye Alla matara. Wo ri famunyali di a ma, baa Alla ye mɔɔ bɛɛ sɔla ka a wasa. A tɛ alu jalakila fo ka alu sɔ. 6 Kɔni mɔɔ wo wa Alla tara, fo a ye ala lemɛniya la Alla rɔ, a kana sika. Mɔɔ mɛn ye sikasikala, wo tii ye ikomin kɔɔji jikuru ba, fɔɲɔ ye mɛn namaala kojuuya. 7 Wo tii kana a miri ko a ri fen sɔrɔn Maari bolo. 8 Filankafu le. A tɛ tola kan kelen si kan ala ko si rɔ.

Fantan ni nanfulutii

9 Lemɛniyamɔɔ mɛn ye fantan di, wo ka kan ka waso bakɛ, baa a ka bonya sɔrɔn Alla la. 10 Mɛn ye nanfulutii ri, wo fanan ka kan ka waso bakɛ, baa a ka dooya sɔrɔn. Mɔɔ wo ri sa ka wa ikomin bin fɛrɛn ye jala ka wa ɲa mɛn ma. 11 Ni tele bɔra ka a wuyɛ ba labɔ, bin di ja, a fɛrɛilu bɛɛ ri tunun. A dariya bɛɛ ri ban fewu. Nanfulutii fanan bantɔ ten de ka bɔ ala ko kɛtailu tɛma.

Alla tɛ mɔɔ manɛɛnna

12 Kunnadiya mɔɔ mɛn ye a muɲunna ala tɔrɔya rɔ, wo mɔɔ wa ban kɔrɔbɔla Alla bolo a ri ɲenemaya banbali sɔrɔn, Alla ka mɛn lahidi ta a kanintemailu yɛ. 13 Kojuu kɛ loo wa mɔɔ mira a tɔrɔya waati rɔ tuma mɛn na, a kana a fɔ ko Alla le ye a manɛɛnna, baa kojuu kɛ loo tɛ Alla mirala. Alla fanan tɛ mɔɔ si manɛɛnna ten. 14 Mɔɔ bɛɛ ye manɛɛnna a jɛrɛ la nata juu la ka a mira ikomin miralifen. 15 Kojuu loo wa an mira tuma mɛn na a ri an kɛ kojuu kɛla ri, a ni kojuu wa fanka sɔrɔn tuma mɛn na, a ri an faa.

16 Nba, n kaninbailu, ai kana sɔn ai ye lafili. 17 Mɔɔ ri fen ɲuma mɛnilu sɔrɔn, a ni fen dafanilu, woilu bɛɛ ye bɔla Alla fɛ san ma, mɛn ka san dɔ kɛnɛbɔlanilu dan. A tɛ yɛlɛmanna ka bɔ a ɲa ma. Dibi yɔrɔ si tɛ a la. 18 A ka ɲenemaya kura latɛɛ ka a di an ma ka fara ala kuma la, mɛn ye tuɲa ri. A ka wo kɛ, sa a ri lɔdiya fɔlɔ di an ma ala danninfenilu bɛɛ tɛma.

Fo ka Alla la kuma labato

19 Ai ye hankili bila ɲin dɔ, n kaninbailu, ai ka kan ka kaliya ka ai tolo malɔ ai ɲɔɔn na, ai kana da lakaliya kuma fɔla, ai kana mɔnɛ jona. 20 Baa mɔɔ wa mɔnɛ, a ti se telenbaya koilu kɛla. 21 Wo le kosɔn, ai ye kɔnɔrɔjuuya bɛɛ to ye, ka kojuu bɛɛ boloka. Ai ye ai fanmajii ka sɔn Alla la kuma ma, a ka mɛn don ai jusukun dɔ. Kuma wo le ri se ka ai kisi.

22 Ai ye ai tolo malɔ Alla la kuma la ka a labato. Ai kana dan ai tolo malɔla a la. Ni wo tɛ, ai ri ai jɛrɛ lafili. 23 Baa ni mɔɔ ka a tolo malɔ kuma wo la, kɔni a ma sɔn wo labatola, a ye ikomin mɔɔ mɛn ye a jɛrɛ ɲakɔrɔ ragbɛla dubalen na kosɛbɛ. 24 A wa ban a ɲakɔrɔ ragbɛla ka wa, a ɲakɔrɔ ye ɲa mɛn ma, a ri ɲina wo ko i kɔrɔ. 25 Sariya dafanin di se mɔɔilu hɔrɔyala. Mɔɔ mɛn wa a raja a karanna tuma bɛɛ, Alla ri wo tii kunnadiya ala ko kɛtailu rɔ. Wo ye mɔɔ le ri, mɛn ye kuma wo labatola. A tɛ sɔn ka a tolo malɔ a la gbansan.

26 Ni mɔɔ ye a mirila ko a ye Alla la dina rɔ, ka a tɛrɛn a ti se a nɛn kun marala, wo tii ye a jɛrɛ lafilila. A ye mɛnilu jatela Alla la dina ri, woilu tɛ foyi ri. 27 Ka faratanilu ni cɛsamusoilu dɛmɛn alu la tɔrɔya waati, a ni ka an jɛrɛ mabɔ dunuɲa ko nɔɔilu bɛɛ la, wo ye Alla la dina sɛniman ba le ri an Fa Alla ɲakɔrɔ.

2

Alu kana mɔɔ do lafisaya mɔɔ do ma

1 Nba, n badenmailu, ai ra lemɛniya an na Maari Isa mɛn Ɲenematɔmɔnin ma, gbiliya ba ye mɛn bolo, wo rɔ ai kana mɔɔ do lafisaya mɔɔ do ma. 2 N di misaliya di ai ma. Ni lon do rɔ, mɔɔ do ri na don ai kan ai la ladɛn diya, koyina saninnaman ye a bolo la, faanin ɲuma ye a kan na, a ni wo waati kelen, fantan do fanan di don ai kan, faanin koron ye a kan na, 3 tumadɔ ai ri ɲabɔ faaninɲumatii wo la, ka a bonya, ka a fɔ a yɛ ko a ye na a sii siifen ɲuma rɔ yan, kɔni ai ri a fɔ fantan yɛ ko a ye a lɔ wo ri, ni wo tɛ, ai ri a fɔ a yɛ ko a ye a sii duu ma ai sen kɔrɔ. 4 A ye di wo rɔ? Ni ai ka a kɛ ten, ai ma mɔɔ do lafisaya do ri ai tɛma wa? Ai ma na kɛ miriyajuutii ri ai la kititɛɛ diya rɔ wa?

5 N badenma kaninbailu, ai tolo malɔ. Dunuɲa mɔɔilu ye mɛnilu jatela fantanilu ri, Alla le ka woilu suwandi sa alu ri lemɛniya kosɛbɛ. Alla ka alu suwandi fanan, sa alu ri se donna ala mansaya rɔ, a ka mɛn lahidi ta a kanintemailu yɛ. 6 Kɔni ai ye fantanilu dooyala! Nanfulutiilu le tɛ ai mirala karagbɛlɛya la wa? Alu le tɛ ai mirala ka wa ai ri kititɛɛ diya rɔ wa? 7 Ai ye mɛn ta ri, nanfulutii le tɛ wo tanama kuma fɔ wa?

8 A sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ ko: «I ye i siiɲɔɔn kanin ikomin i ye i jɛrɛ kaninna ɲa mɛn ma.» Alla la mansaya sariya le wo ri. Ni ai ka sariya wo labato, ai ye koɲuma kɛla. 9 Kɔni ni ai ka mɔɔ bɔ mɔɔ rɔ, ai ra kojuu kɛ. Sariya ye a yirakala ko ai ye sariya tiɲanbailu le ri wo rɔ. 10 Ni mɔɔ ka sariya kelen pe tiɲan ka a tɔilu bɛɛ latelen, a ye ikomin wo tii ra sariya bɛɛ tiɲan. 11 Baa Alla kan ko: «I kana kaninkɛ kɛ.» A kan fanan ko: «I kana mɔɔ faa.» Awa, ni mɔɔ ka mɔɔ faa, wo tii ra kɛ sariya tiɲanba ri, hali ni a ma kaninkɛ kɛ. 12 Alla ri ai la kititɛɛ ka a bɛn sariya le ma, sariya mɛn ye mɔɔ hɔrɔyala. Wo le kosɔn, ai ye ai kuma ni ai taama bɛɛ kɛ ka a bɛn miriya wo ma. 13 Hina ri se kititɛɛ ma.

Lemɛniyamɔɔilu ka kan ka kewaliɲumailu kɛ

14 Nba, n badenmailu, ni mɔɔ do ka fɔ ko lemɛniya ye a bolo, ka a tɛrɛn a tɛ kewaliɲumailu kɛla, a ye di wo rɔ? A tii ri se kisila wa? 15 Ni ai badenmacɛ wala ai badenmamuso mako ye feriyabɔ ni balo la don? 16 Tumadɔ ai do ri a fɔ makotii wo yɛ ko, «Alla ye hɛrɛ kɛ i yɛ, ko i ye wa i maja, ka damunun kɛ ka i fa,» kɔni ni a ka wo le fɔ ka a tɛrɛn a ma fosi di a ma ka a mako ɲa, wo ye nfen de ɲala? 17 Wo ɲa kelen de ma, ni mɔɔ do kan ko a lemɛniyani, ka a tɛrɛn a tɛ kewaliɲumailu kɛla, wo tii la lemɛniya tɛ foyi ɲala a ma. A ye ikomin fen faanin de.

18 Tumadɔ do ri a fɔ ko: «Lemɛniya ye i bolo, kɔni nde ye kewaliɲumailu kɛla.» Nba, ile mɛn tɛ kewaliɲumailu kɛla, i ye i la lemɛniya yiraka n na ni kewaliɲumailu tɛ. Nde fanan di n na lemɛniya yiraka i la n na kewaliɲumailu sababu la. 19 I lani a la ko Alla kelen pe le ye ye. Wo ka ɲi! Hali jinailu lani wo la. Woilu silanni Alla yɛ foo ka alu yɛrɛyɛrɛ. 20 Mɔɔkuntan! I ye a fɛ n ye a yiraka i la wa ko lemɛniya tɛ foyi ɲala ni a ma mɔɔ lɔ kewaliɲumailu kɛla? 21 Alla ma an benba Iburahima jate mɔɔ telenni ri ala kewaliɲumailu le kosɔn wa? Baa a ka a dencɛ Isiyaka la sarakadiya kan ka a kɛ Alla la sarakafen di. 22 I ka a ɲayen wa? A lemɛniyara Alla ma ka kewalilu kɛ. A ka kewali mɛnilu kɛ, woilu le ka ala lemɛniya dafa. 23 Wo le rɔ, mɛn sɛbɛni Alla la kitabu kɔndɔ, wo dafanin. A sɛbɛni ko: «Iburahima lara Alla la kuma la. Wo rɔ, Alla ka a jate mɔɔ telennin di.» Ka a la wo kan, Alla ka Iburahima kili ko a tericɛ. 24 Ai ka a ɲayen wo rɔ ko Alla ri mɔɔ jate mɔɔ telennin di a tii la kewalilu kosɔn, lemɛniya ko gbansan tɛ.

25 Wo ɲa kelen de ma, Alla ka sunkurunba muso Rahabu jate mɔɔ telennin di ala kewaliɲumailu le kosɔn. Baa Isirayɛlika cɛ fila mɛnilu wara jamana lakɔrɔsi, Rahabu ka woilu ramira koɲuma a wara, ka ban ka alu dɛmɛn sila gbɛrɛ sɔrɔnna ka wa. 26 Nba, ni nin tɛ mɔɔ mɛn faribanku rɔ, mɔɔ wo sanin de. Wo ɲa kelen de ma, ni mɔɔ do kan ko a lemɛniyani, ka a tɛrɛn a tɛ kewaliɲumailu kɛla, wo tii la lemɛniya ye ikomin fen faanin de.

3

Fanka ye mɔɔ nɛn na

1 N badenmailu, ai siyaman ma kan ka kɛ karanmɔɔilu ri, baa ai ka a lɔn ko andeilu mɛnilu ye mɔɔilu karanna, an na kiti ri gbɛlɛya ka tamin mɔɔ tɔilu ta la. 2 An bɛɛ ye filila ɲa siyaman de ma. Ni mɔɔ mɛn tɛ filila a kuma rɔ fewu, wo tii ye mɔɔ dafanin de ri. A ye senjɛrɛla mɔɔ le ri. 3 An wa karafe don so da rɔ sa a ri wa an sawonan diya rɔ, so la ko bɛɛ ri kɛ andeilu le bolo. 4 Ai ye jikan kulunbailu mafɛnɛ. Alu ka bon kosɛbɛ. Fɔɲɔ ba wa tɛɛ, a ri alu ta ka wa alu ri. Kɔni kulun borilan fitini do ye alu la, mɛn ye alu lawala kulunborila sawonan diya bɛɛ rɔ. 5 Wo ɲa kelen de ma, nɛn ye mɔɔ faribanku fen fitini do le ri. Kɔni a ye waso ko bailu fɔla.

A ragbɛ! Ta fitina ri se tu ba mirala ka wo bɛɛ janin. 6 Mɔɔ nɛn fanan ye ikomin ta. Foyi tɛ a la ni kojuu gbansan tɛ! A ye mɔɔ faribanku yɔrɔ do le ri, mɛn di mɔɔ faribanku yɔrɔ tɔilu bɛɛ lanɔɔ. A ye ikomin jahanama ta le ye a rɔ. A ri se mɔɔ la dunuɲaratɛɛ bɛɛ ratiɲanna. 7 Adamaden ye nimafen su bɛɛ kolola: waa rɔ soboilu wo, kɔnɔilu wo, ji rɔ fenilu wo, nimafen misɛnilu wo, mɛnilu ye taamala duu ma. Adamaden da wo bɛɛ kolo, 8 kɔni mɔɔ si ti se a nɛn kolola! Fen juu le. Mɔɔ ti se a la. A kɛni ikomin a lafani baa le la. 9 Maari mɛn ye an fa Alla ri, an ye wo tandola an nɛn de la, kɔni Alla ka mɔɔ mɛnilu dan ka alu kɛ a jɛrɛ munuɲa ri, an ye woilu dankala nɛn kelen wo le la. 10 Da kelen de ri duwawu kɛ a ri dankali fanan kɛ! N badenmailu, wo ma kan ka kɛ de! 11 A ye di? Ji duman ni ji kunani fila bɛɛ ri se bɔla ji bɔ diya kelen dɔ wa? 12 A ye di, n badenmailu? Toroju ri se a denna olibiyedenilu la wa? Rɛsɛnju ri se a denna torodenilu la wa? Wo kuma tɛ! Nba, ji duman tɛna bɔla ji bu yɔrɔ rɔ, kɔɔji ye bɔla mɛn dɔ.

Famunyali mɛn bɔni Alla rɔ

13 Nba, mɔɔ ye ai tɛma wa, mɛn ye mɔɔ famunyali hankilima ri? Ni do ye ye, wo tii ye ala famunyali yiraka ala taama ɲuma rɔ, a ni ala kewalilu rɔ, a ye mɛnilu kɛla fanmajii mɛn bɔni famunyali rɔ. 14 Kɔni ni keleya ye ai la kojuuya, a ni bɛnsɛnkolontɛya, ai kana ai jɛrɛ bonya ko ai ye mɔɔ famunyanilu le ri. Ni wo tɛ, ai ri wuya fɔ ka tuɲa tiɲan. 15 Famunyali su wo ma bɔ Alla rɔ sankolo rɔ. A bɔni dunuɲa le rɔ yan, a ni adamaden ni jina le rɔ. 16 Baa keleya ni bɛnsɛnkolontɛya ye yɔrɔ mɛn dɔ, sɔsɔli fanan ka siya ye, a ni kewalijuu su bɛɛ. 17 Kɔni famunyali mɛn bɔni Alla rɔ sankolo rɔ, wo fɔlɔ ye a tii kɛla mɔɔ sɛniman de ri, jususuma duman mɛn yɛ. Wo tii ye mɔɔ sabarini de ri, mɛn na ko ma gbɛlɛn. Wo ye hinala mɔɔilu la kosɛbɛ ka koɲumailu kɛ alu yɛ. A tɛ mɔɔ bɔla mɔɔ rɔ. Filankafuya tɛ ala ko rɔ.

18 Mɔɔ mɛn ye jususuma baara kɛla mɔɔilu tɛma wo la dunuɲaratɛɛ ri kɛ telenbaya ri.

4

Ai ye ai madon Alla la

1 Nba, kɛlɛ ni sɔsɔli mɛnilu ye ai ni i ɲɔɔn tɛ, woilu bɔni mi? Alu ma bɔ ai la nata juuilu le rɔ wa, mɛnilu ye kɛlɛ kɛla ai la ɲenemaya rɔ tuma bɛɛ? 2 Fen loo ye ai la, kɔni ai tɛ a sɔrɔnna. Wo rɔ, mɔɔ faa loo ye ai mirala. Ai nata lani fen do kan, kɔni ai ti se wo sɔrɔnna. Wo rɔ, ai ye i ɲɔɔn sɔsɔli, ka i ɲɔɔn kɛlɛ. Ai ye mɛn fɛ, wo tɛ ai bolo, baa ai tɛ a tarala Alla la. 3 Ni wo tɛ, ai wa a tara, ai tɛ fen sɔrɔnna, baa ai ye a tarala miriyajuuya le la. Ai ye a tarala ai jɛrɛ la nata juuilu le nafa kanma. 4 Ai ye ikomin kaninkɛlailu! Dunuɲa koilu duman mɛn yɛ, Alla la ko ma di wo tii yɛ. Ai ma wo lɔn wa? Nba, mɔɔ mɛn ye a fɛ ka kɛ dunuɲa koilu kaninba ri, wo tii ye a jɛrɛ kɛla Alla juu le ri. 5 Mɛn fɔni Alla la kitabu kɔndɔ, ai ye ai mirila le ko wo fɔni le fuu wa? A kan ko: «Alla ka nin mɛn bila an dɔ, wo duman a yɛ a ɲa jɛrɛ jɛrɛ ma.»

6 Kɔni Alla ka baraka don an na ko rɔ haan ka tamin. Wo le kosɔn, a fɔni Alla la kitabu kɔndɔ ko:

«Alla ye jɛrɛdabailu kɛlɛla.

Kɔni a ye baraka donna mɔɔ fanmajiinilu rɔ.»

7 Wo le rɔ, ai ye ai fanmajii Alla yɛ ka a kan mira. Ai ye ai ban Sɛtana rɔ. Wo rɔ, a ri a bori ka a mabɔ ai la. 8 Ai ye ai madon Alla la. Wo rɔ, Alla fanan di a madon ai la. Ai kojuukɛlailu, ai ye ai bolo bɔ kojuu la fewu. Ai filankafuilu, ai ye ai jusukun sɛniya. 9 Ai ye jusumakasa, ka kasi, ka kule! Ai ye yɛlɛ boloka ka a kɛ kasi ri. Ai ye sewa boloka, ka a kɛ jusukasi ri. 10 Ai ye ai fanmajii Maari ɲakɔrɔ. Wo rɔ, a ri ai kun nawuli.

Lemɛniyamɔɔilu kana i ɲɔɔn mafɔ

11 Nba, n badenmailu, ai kana i ɲɔɔn tɔɔjuu fɔ. Mɔɔ mɛn wa a badenma tɔɔjuu fɔ, ka a badenma jii kojuukɛla ri, wo tii ye Alla la sariya le tɔɔjuu fɔla, ka sariya wo jii fen juu ri. Ni mɔɔ don ka sariya jii fen juu ri, wo tii tɛ sariya labatola fo ka a jɛrɛ kɛ sariya jalakiba ri. 12 A kelen pe le ye sariyasiiba ri. A kelen pe le ye kititɛɛla ri. Ale le seni mɔɔ kisila, a seni mɔɔ halakila fanan. Kɔni ai mɔɔ gbansan, nfenna ai ye ai mɔɔɲɔɔn jii kojuukɛla ri?

Lemɛniyamɔɔilu kana alu jɛrɛdabaya

13 Nba, ai ye ai tolo malɔ sisen. Ai kan ko: «An di wa so do kɔndɔ bi, ni wo tɛ sini. An di san kelen kɛ ye, ka julaya kɛ ka tɔnɔ sɔrɔn.» 14 Ai kan ten, kɔni ai ma wo lɔn mɛn di kɛ sini. A ye di? Aila dunuɲaratɛɛ ye nfen di? Ai ye ikomin duuru, mɛn di bɔ ka waatini kɛ, ka ban ka tunun. 15 Ai ka kan de ka a fɔ ko: «Ni Maari sɔnda, an kɛndɛ ri to, an di ko ɲinilu kɛ.» 16 Kɔni sisen, ai ye ai wasola ka jɛrɛrabaya kumailu fɔ. Wo ɲɔɔn bɛɛ ma ɲi le! 17 Wo rɔ, ni mɔɔ mɛn ka a lɔn a ka kan ka koɲuma mɛn kɛ, kɔni a ma wo kɛ, wo tii ra julumun kɛ.

5

Nanfulutii ɲaninkɛjuuilu

1 Nba ai nanfulutii, ai ye ai tolo malɔ! Ai ye kasi ka kule, baa tɔrɔya ri na ai sɔrɔn. 2 Aila nanfulu ra tiɲan. Baabaanen da don ai la faaninilu rɔ. 3 Korikori ra ai la sanin ni ai la wodigbɛ mira. Korikori wo ri ai jalaki. A ri ai fari halaki ikomin ta. Ai ra nanfulu ladɛn ai jɛrɛ yɛ dunuɲa laban waati ɲin dɔ. 4 Ai ɲa lɔ! Baaraden mɛnilu ka ai la sɛnɛsumanilu ka, ai ka woilu janfa. Ai ma sɔn alu sara dila alu ma. Sara wo ye kulekan bɔla ai kanma. Baaradenilu kulekan ra se Maari Sebɛɛtii ma. 5 Ai ka ai la dunuɲaratɛɛ kɛ fen duman gbansan de kan, ka ai diyana koilu gbansan de kɛ. Ai ra ai jɛrɛ kɛ ikomin nisi tɔlɔnilu, mɛnilu ye alu kannatɛɛ lon makɔnɔla. 6 Ai ra kiti labe mɔɔ telenni kan ka a faa, mɛn tɛ ai sɔsɔli.

Lemɛniyamɔɔilu ye alu muɲun

7 Wo le rɔ, n badenmailu, ai ye ai muɲun foo Maari ye na. Ai ma sɛnɛkɛlailu kɔrɔsi wa? Alu ye suman ka makɔnɔla, alu ri mɛn sɔrɔn alu la sɛnɛ rɔ. Alu ri alu muɲun foo sanci ye na, sanci fɔlɔ ni sanci laban. 8 Ai fanan ye ai muɲun, ka jusu lasewa, baa Maari na lon da sudunya.

9 N badenmailu, ai kana ai makasi ai ɲɔɔn kan, sa Alla kana kiti labe ai kan. Kititɛɛla le a ri, mɛn ma jan ai la. A ri na i tɔrɔfɛ sisen. 10 N badenmailu, ai ye ai hankili to Maari la nabiɲumailu la kuma rɔ, mɛnilu kumara a tɔɔ rɔ. Woilu ka alu muɲun i tɔrɔya kɔrɔ ɲa mɛn ma, ai ye ai muɲun ɲa wo le ma. 11 Ai ɲa lɔ! Mɔɔ mɛnilu ka alu muɲun tɔrɔya rɔ, an ye a fɔla ko wo tii kunnadiyani Alla bolo. Ayuba ka a muɲun ɲa mɛn ma, ai ka wo mɛn. Maari ka mɛn kɛ a yɛ a laban dɔ, ai ka wo fanan lɔn, baa Maari la kininkinin ka bon, a ni ala kaninteya.

12 Nba, n badenmailu, n ye mɛn magbɛlɛyala ai yɛ, wo le ɲin: ai kana ai kali. Ɔɔn, ai kana ai kali sankolo la, wala duukolo la. Ai kana ai kali foyi la. Ni ai sɔnda ko ma, ai ye a fɔ dɔrɔn ko ɔɔn. Ni ai ma sɔn ko ma, ai ye a fɔ dɔrɔn ko ɛɛn. Ai ye dan wo ma, sa kiti kana be ai kan.

Fanka ye Alla tara rɔ

13 Nba, ni tɔrɔbatɔ ye ai tɛma, wo ye Alla tara. Ni mɔɔ sewanin ye ye, wo ye kaliman bɔ Alla yɛ ka a tando. 14 Ni jankarɔto ye alu rɔ, wo ye lemɛniyamɔɔilu la dɛkuru ɲɛmɔɔilu kili. Alu ye tulu kɛ a kun na Maari tɔɔ rɔ, ka Alla tara a yɛ. 15 Ni mɔɔ ka ala lemɛniya la Alla rɔ ka a matara, jankarɔto ri kɛndɛya. Maari ri a lawuli. Ni jankarɔto tun ka kojuu le kɛ, Maari ri woilu yafa a ma. 16 Wo le rɔ, ai ra kojuu mɛnilu kɛ, alu ye woilu fɔ i ɲɔɔn yɛ, ka Alla tara ai ɲɔɔn yɛ, sa ai ri kɛndɛya. Fanka ye telenba la tarali la a ye ko ɲala kosɛbɛ.

17 Nabi Eli fanan tɛrɛ adamaden de ri ikomin andeilu, kɔni a ka a raja Alla matarala ko sanci kana na. Wo rɔ, sanci ma na san sawa ni karo wɔɔrɔ kɔrɔ. 18 Wo taminni kɔ rɔ, a ka Alla tara ikɔ ko sanci ye na. Sanci nara. Duukolo jiri ni a sumanilu ka alu den.

19 N badenmailu, tumadɔ ai do ri fili ka tuɲa sila bila, kɔni lemɛniyamɔɔ do ri wo tii laseyi ka a bila tuɲa sila kan ikɔ. 20 Ni wo kɛra, ai ye la a la ko mɔɔ mɛn ka kojuukɛla labɔ ala fili sila kan, wo tii ra kojuukɛla ni kisi saya ma. A fanan di kɛ sababu ri, Alla ri kojuu siyaman ba yafa kojuukɛla wo ma.

* 1:1 Kuma ɲin ma fɔ ko mɔɔ wo ye sɔrɔnna Isirayɛli la kabila tan ni fila kelen de ma, a fɔnin dunuɲa mɔɔ bɛɛ le yɛ mɛn lanin Maari Isa la.