^

Nəkwəkwə imərhakə kape kughen: nɨrpenien vi

The New Testament in the Southwest Tanna Language of Vanuatu

Le Nouveau Testament dans la langue sud-ouest Tanna de Vanuatu

copyright © 2011 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Southwest Tanna
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Tanna, Southwest

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2022-03-11

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023

ad9e16d0-33ca-5cbe-ad05-46d1635fa22b

Nəgkiarien kupan

Nəkwəkwə Imərhakə kape Kughen

Nɨrpenien Vi

Niuteseman long Nɨvhaar,
lanwis blong Saotwes Tanna, Vanuatu

The New Testament in Nɨvhaar,
the language of Southwest Tanna, Vanuatu

Le Nouveau Testament en Nɨvhaar,
langue du sud-oues de l’île de Tanna au Vanuatu

First edition

© 2011

Wycliffe Bible Translators 2011

Nəgkiarien kupan

Fastok

God hemi lavem ol man mo woman long wol, mo i wantem soemaot fasin blong hem long olgeta man, blong oli save gud hem, mo oli kam blong lavem hem. Ale, long taem bifo, God i bin jusumaot sam man mo i givim sam tabu toktok we oli mas raetemdaon long buk ya Ol Testamen. Sam toktok ya i talemaot paoa blong God. Sam i talemaot histri blong kantri ya Isrel mo olsem wanem God i bin givhan long olgeta. Sam i talemaot promes we God i mekem long ol man se bae i givhan long olgeta. Sam toktok i talemaot ol loa blong hem, mo sam i talemaot samting we bae i jas kamtru bihaen (olsem ol profesi).

Bihaen, God i kam wan man ya Jisas Kraes. Hemi tijim yumi long plante samting, mo hemi mekem plante merekel, gogo i ded blong pemeaot panis blong yumi, mo hemi laef bakgen. Be taem Jisas Kraes i stap lon wol ya hem i no raetem eni samting long Baebol. God i yusum ol narafala man blong raetm Toktok blong hem.

Ale, sam man we oli bin lukum ol samting we Jisas i bin mekem oli raetem ol buk long Niutesteman. Speret blong God i givim toktok ya long olgeta. Stamba tingting blong Niutestemant hemi se ol man we oli bilif long Jisas Kraes, bae God i tekemaot panis blong sin blong olgeta, bae oli go stap wetem hem long heven oltaem.

Histri blong Baebol Translesen Projek

Ol man we oli raetem Niutesteman, oli bin raetem long lanwis blong olgeta ya Gris. Afta, jos hemi kam bigwan, i goraon long wol. Gogo, oli jas transletem Baebol i kam long ol defdefren lanwis olsem Franis mo Inglis. Be i no kam long plante lanwis long Vanuatu. Sipos wan kristen man i wantem ridim tok blong God, hemi mas ridim long wan lanwis blong defren kantri, olsem Inglis.

Ale, taem jos i stanap long Yanemilen Vilej, kompani blong Baebol Translesen ya SIL i askem olgeta long Yanemilen se bae oli mekem rod blong wan famle blong USA bae i kam givhan blong yumi transletem Baebol i kam long lanwis blong yumi. Ale, komuniti long Yanemilen i agri, mo oli stanemap wan komiti blong ol man mo woman we oli prea long ol defdefren jos long eria blong yumi. Translesen i no blong Presbyterian nomo, no i no blong Aposotolik nomo, be hemi blong evri man long Saotwest Tanna eria.

?Mifala i bin folem wanem rod blong transletem ol toktok long Niutesteman i kam long lanwis?

Lanwis ya Gris, we oli raetem Niutesteman fastaem long hem, i defren we i defren long lanwis blong yumi long Saotwes Tanna. Sipos yumi bin transletem nomo wan wan wod i kam long lanwis, bae i no stret nating- bae ol man oli no save kasem mining. Ale, Baebol translesen komiti i gat tingting se bae yumi no transletem wan wan wod nomo, be bae yumi faenemaot ful mining blong toktok long Gris; afta, bae yumi jas transletem mining blong toktok ya, blong man i save kasem mining. Be i minim se samtaem mifala i mas ademap sam smol toktok i go long samfala ves blong mekem hemi klia. Mifala i no wantem joenem toktok blong man i go long toktok blong God blong jenesim mining blong ol tok long Niutestman. !Nogat! Mifala i joenem sam smol toktok nomo blong traem mekem se mining blong Niutesteman i klia nomo long lanwis blong Saotwes Tanna.

Lanwis blong Gris i gat ol samting we yumi nogat long Vanuatu olsem “hae pris” mo “grep” mo “olta” mo “temple.” Ale, Baebol translesen komiti i sidaon mo traem faenemaot rod blong talem ol niu toktok ya. Sam toktok ya, mifala i yusum Bislama nomo, mo yu save faenem mining blong ol toktok ya long diksoneri long en blong Niutesteman ya. Sam, mifala i faenem rod blong talem long lanwis nomo.

Lanwis blong Gris i talem sam tok piksa we i no klia tumas long lanwis blong yumi. Ale, sam taem komiti i bin lego tok piksa, i talem i klia nomo, be oli bin putum wan futnot we i talem toktok blong Gris we i bin stap fastaem.

Fasin blong joenem ol ves

Long sam buk long Niutesteman, oli bin raetemdaon samting we i kam bihaen, afta, oli raetem samting we i kam fastaem. Mifala i faenem se i isi moa blong raetem fastem samting we i kamaot fastaem, bihaen, jas raetem samting we i kam bihaen. Ale, samtaem mifala i mas joenem tu o tri ves olsem Rom 1:3-4, blong mekem storian i klia long lanwis blong Saotwest Tanna.

Ol futnot mo ol refrens

Samtaem bae yu luk wan smol leta i stap klosap long en blong wan wod o long en blong wan laen olsem hemia.* Leta ya i soemaot se i gat wan tok we i stap daon long en blong pej blong talemaot wan toktok long saed blong wod ya o ves ya. Luk daon long en blong pej blong faenem wan “futnot”. Wan wan taem bae i talemaot mining blong wan toktok, mo narafala taem bae i talemaot stret lanwis Gris blong wod ya o ves. I gud blong yumi lukluk ol smol tok ya blong kasem gud mining blong ves ya.

Ananit long ol futnot, bae yu luk ol refrens. Ol refrens oli talemaot wan narafala ples long Baebol we i gat sem tingting o toktok olsem ves we refrens i stap tokbaot.

Taem wan stori i stap long wan defren buk bakegen

Yumi save se ol buk blong Matiu, Mak, Luk, mo Jon, oli stap tokbaot laef mo ded blong Jisas Kraes, mo olsem wanem hem i laef bakegen long ded. Plante taem yumi ridim wan stori long buk blong Matiu, be i gat sem stori nomo long Mak o Luk o Jon. Sipos i olsem, bae yumi faenem refrens blong narafala stori ya ananit long blakmak, olsem hemia blong Mak 1:9:

Jon rɨmnor baptaes ye Yesu

(Mat 3:13-17; Luk 3:21-22)

Ale, sapoting teks ya i soemaot se stori ya blong baptaes blong Jisas long Mak 1:9 hem i stap bakegen long Mat 3:13-17 mo long Luk 3:21-22.

Ol kopi blong ol buk blong Baebol we oli raetemdaon fastaem

Ol man we oli raetem Niutesteman, oli bin raetem buk blong olgeta klosap tu taosan yia i pas finis. Taem man i raetem wan buk, be sam narafala man oli ridim mo oli mekem wan kopi blong hem. Afta, sam narafala man oli ridim ol kopi ya, mo oli mekem kopi bakegen. Ol stret buk we oli raetem fastaem, yumi nomo gat naoia. Be i gat plante kopi i stap. Wan wan taem, yumi faenem se ol kopi oli no agri long sam smol ples. Taem yumi faenem wan ples olsem, yumi ting se kopi we i olfala bitim ol narawan, hem nao i gat stret tok olsem buk we oli raetem fastaem. Be wan wan taem yumi no sua se weswan nao i stret olgeta. Ale, bae yumi putum wan futnot we i talem olsem se, “Long sam olfala kopi blong Niutesteman we oli raetem long lanwis blong Gris bifo, ves ya i talem olsem se, …”

Diksoneri

Sipos yu no save mining blong wan wod long buk ya, traem lukluk long diksoneri bihaen. Bae yumi faenem plante wod we oli talemaot gud mining blong olgeta.

Ol map

Bae yumi faenem sam defren map blong ol defdefren ples we Jisas i wokbaot long hem, mo sam map we oli soemaot wokbaot blong Pol.

Lastok

Saotwes Tanna Baebol Translesen Projek hemi mekem ol wok blong tanem Niutesteman i kam long lanwis blong Saotwes Tanna. Projek ya i stap aninit long Vanuatu Baebol Translesen we hem i wan komiti blong Kristin Kaonsel blong Vanuatu. I gat plante man mo woman we oli bin givhan long wok blong tanem Niutesteman i kam long lanwis blong Saotwes Tanna. Mifala evriwan i wantem leftemap nem blong Masta mo Sevia Jisas Kraes mo talem tangkiu long hem from we hem nomo i givim paoa blong mekem bigfala wok ya. Prea blong mifala se, taem yumi ridim buk ya, bae God i tajem hat mo jenisim laef blong yumi wan wan.

* :: Hemia nao wan eksampol blong wan futnot we i stap long japta 3 mo ves 5 blong wan buk.

MATIU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Matiu

Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo yame Matiu rɨmɨrai

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Matiu

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Keinein mə pa nhagɨn rɨmɨrai nəkwəkwə e - nəmehuə kupan kape niməhuak kɨmnhani mhamə Aposol Matiu rɨmɨrai. In yermamə kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu. Nhagɨn mɨn kɨrik e Livae. Matiu in yamə Isrel yame ramərer tuk mane kape takis kape gavman kape Rom. Mərɨg Yesu rɨmnokrən kɨn in mə in tukruə kafan kɨrik yermamə.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi nəmə Isrel, mərɨg rɨmɨrai ye nəgkiarien kape nəmə Gris, meinai narmamə m-fam aikɨn a kharkun.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨnə ye nɨpɨg rɨmɨrai? Nəkwəkwə e ramrɨpɨn Oltestamen mɨne Niutesteman, meinai in raməgkiar pɨk ye nəgkiarien kape profet mɨnə kupan kape Kughen yamə mɨne kɨmnəvsao kɨn ye Oltestamen. Ye nɨpɨg kape Yesu, gavman kape Rom rɨmnamarmaru ye nəmə Isrel. Kɨmnamhawhin yermamə kɨrik mə tukruə mɨvəhsi-ta əriə ye kwermɨ Rom. Tukmə kwən a rɨtərhav-pə, tukamokrən kɨn in kɨmə Kristo, uə Mesaea. Nɨpran ramni yermamə yame Kughen rɨmɨni ta mə tukrher-pə kɨn mə tukruə mɨvəh mɨragh narmamə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrɨni-ərhav huvə mə Yesu in Kristo (uə Mesaea). Matiu rɨmɨni nəgkiarien rɨpsaah ye Oltestamen yame profet mɨnə kɨmnhani ye Yesu, kɨni mhajoun mə nəgkiarien mɨnə a kɨmɨsor nəfrakɨsien kɨn ye nɨmraghien kape Yesu. Kɨni Matiu rorkeikei mə narmamə tukharkun mə Yesu in King yame In yerpɨrɨg rapita king mɨnə fam.

1

Rɨp Yesu Kristo mɨnə

(Luk 3:23-38)

1 In e nhag rɨp Yesu Kristo* mɨnə, kɨrik e King Deved, kɨni kɨrik mɨn e Ebraham.*

2 Mərɨg rɨp Yesu yame rəkupən, Ebraham. Kɨni Ebraham in rɨm Aesak, kɨni Aesak in rɨm Jekob, kɨni Jekob in rɨm Juda mɨne naorahini mɨnə,†

3 kɨni Juda in rɨm Peres mɨne Zera, nɨsɨnriu e Tamara, kɨni Peres in rɨm Hesron, kɨni Hesron in rɨm Ram,*

4 kɨni Ram in rɨm Aminadab, kɨni Aminadab in rɨm Nason, kɨni Nason in rɨm Salmon,

5 kɨni Salmon in rɨm Boas, e nɨsɨni e Rehab, kɨni Boas in rɨm Obed e, nɨsɨni e Rut, kɨni Obed in rɨm Jese,*

6 kɨni Jese in rɨm King Deved.* Kɨni King Deved in rɨm Solomon e nɨsɨni e piraovɨn kape Uria kupan,‡

7 kɨni Solomon in rɨm Rehoboam, kɨni Rehoboam in rɨm Abia, kɨni Abia in rɨm Asa,

8 kɨni Asa in rɨm Jehosafat, kɨni Jehosafat in rɨm Jehoram, kɨni Jehoram in rɨp Usia,

9 kɨni Usia in rɨm Jotam, kɨni Jotam in rɨm Ahas, kɨni Ahas in rɨm Hesekia,

10 kɨni Hesekia in rɨm Manase, kɨni Manase in rɨm Amon, kɨni Amon in rɨm Josaea,

11 kɨni Josaea in rɨm Jehoeakin mɨne piauni mɨnə, kɨni kwasɨg ikɨn, nəmə Babilonia kɨmnhavən apa Isrel, mhavəh-si ta nəmə Isrel tuk tanə atuatuk kapəriə, mhapɨk əriə mhavən apa Babilonia.*

12 Kɨni in e nhag rɨp Yesu mɨnə, rɨrikakun ye nɨpɨg yame kwənərəus mɨnə kape Isrel kɨmnɨsarə Babilonia.

Jehoeakin in rɨm Sealtiel, kɨni Sealtiel in rɨp Serubabel,*

13 kɨni Serubabel in rɨm Abiud, kɨni Abiud in rɨm Eliakim, kɨni Eliakim in rɨm Asor,

14 kɨni Asor in rɨm Jadok, kɨni Jadok in rɨm Aki, kɨni Aki in rɨm Eliud,

15 kɨni Eliud in rɨm Eleasara, kɨni Eleasara in rɨm Matan, kɨni Matan in rɨm Jekob,

16 kɨni Jekob in rɨm Josef e yerman kape Meri. Kɨni Meri in rɨmɨrəh Yesu, kɨni kamokrən kɨn In kɨmə Kristo yame Kughen rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn.

17 Ror məkneikɨn mə rɨrikakun ye Ebraham mamuə meriaji-pə King Deved, kaha hah mɨnə kape Yesu, kɨmɨrai nhagriə, iriə fotin. Kɨni rɨrikakun ye King Deved, muə meriaji-pə kwənərəus kape Isrel kɨmnɨsarə Babilonia, nhagriə e, iriə m-fam fotin. Kɨni rɨrikakun mɨn ye kwənərəus kape Isrel kɨmnɨsarə Babilonia, meriaji-pə Kristo yame Kughen rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn, nhagriə e, iriə m-fam fotin.

Yesu Kristo rɨmnarha-pə

(Luk 2:1-7)

18 In e nəvsaoyen kɨn narhayen kape Yesu Kristo. Nɨsɨn Yesu, nhagɨn e Meri. Kɨmɨrpen-ta mə tukrəri-pən kwən kɨrik, nhagɨn e Josef. Mərɨg kɨrɨpəh hanə nɨwarə-kwisien, kɨni Josef rɨpəh napɨr-pənien tukun, mərɨg Nanmɨn kape Kughen rɨmnor Meri ror tɨpɨn. Kɨni narmamə kwəsəm mə Meri rɨnor tɨpɨn.* 19 Kɨni kafan yerman Josef rɨmə tukrəpəh in, mərɨg in yemə atuatuk, [mɨpəh norkeikeiyen mə tukror Meri raurɨs ye nɨmrɨ narmamə], rɨkin raməsɨk mə tukrəpəh apɨs-apɨs əmə Meri. 20 Mərɨg nɨpɨg rɨkin rɨmoh mə tukror məknakɨn, kɨni rəmrərhav, məm agelo kɨrik kape Kughen Yermaru rɨmauə tukun mɨmə, “Josef, mɨkɨp Deved. Takpəh nɨgɨnien tuk nɨkɨrien Meri, meinai kwajikovə yame ramarə iran, in rɨmasɨ-pən əmə tuk Nanmɨn kape Kughen. 21 Kɨni Meri tukrɨrəh tɨni kɨrik yerman, kɨni takhen-pən nhagɨn mə Yesu§, meinai In tukrɨrɨsɨn kafan narmamə mɨnə ye norien has kapəriə.”*

22 Narɨmnar mɨnə fam a kɨmnhatərhav-pə, kasor Nəgkiarien kape Kughen Yermaru ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, yame rɨmɨni-ərhav tuk profet kupan kɨrik mɨmə,

23 “Piakəskəh kɨrik yame yerman rɨpəh hanə nɨvənien tukun, tukror tɨpɨn.

Kɨni mɨrəh tɨni kɨrik yerman,

Kɨni tukhen-pən nhagɨn kɨmə Emanuel.”(Aes 7:14)

(Nɨpran e ramni mɨmə, “Kughen ramarə kɨtawə min.”)

24 Josef rɨmnəm-ta nəmrərhavyen a, kɨni məri-pən nəgkiarien yame agelo kape Kughen Yermaru rɨmɨni, kɨni mɨvən, mɨkɨr Meri rəmhen kɨn kafan piraovɨn, mɨravən iman yerkwanu. 25 Mərɨg in rɨpəh nɨvənien tukun meriaji Meri rɨmneiməkɨn tɨni yerman. Kɨni Josef rhen-pən nhagɨn mɨmə Yesu.*

2

Nəmasur mɨnə kɨmnhasɨ-pən isok, masarha kɨn Kristo

1 Yesu rɨmnarha-pə apa Betlehem, ye tanə Judia. Ye nɨpɨg a, King Herod rɨmnamarmaru iran. Kɨni ai nəmehuə mɨnə tɨksɨn khasɨ-fiak isok mhauə Jerusalem. Kharkun huvə nar tuk nəmien nɨmtətien ye kəmhau mɨnə. Kɨni mhauə mɨsaiyoh mhamə, 2 “?Kwajikovə a In hiə, yame rɨmnarha-pə? In king kape nəmə Isrel. Kafan kəmhau rɨmnhaktə, yaksəm apa fiak; kɨni yakamhauə mə jakhavəh-si haktə In.”*

3 Mərɨg King Herod rɨmnərɨg nəgkiarien a, iriə nəmə Jerusalem, kɨmɨsərɨg raha. 4 Kɨni rɨmnofugɨn hae pris mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kape Loa kape Moses, maiyoh əriə mə, “?Kristo yame Kughen rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn, In tukraməkeikei marha-pə apa hiə?”

5 Kɨni khani-pən tukun mhamə, “In tukrarha-pə apa Betlehem, ye tanə e Judia. Meinai profet kupan kɨrik kape Kughen rɨmɨrai məknakɨn mɨmə,

6 “ ‘Eh. Betlehem, ye tanə Judia.

Tukhapəh nɨsəm-əhuyen əmiə mə nəmehuə mɨnə ye taon mɨnə tɨksɨn apa Judia kɨsapita əmiə,

meinai yemehuə kɨrik tukrɨsɨ-pre irəmiə.

Kɨni In tukrəm huvə kafak narmamə mɨnə e nəmə Isrel, rəmhen kɨn yame yermamə ramarha huvə tuk sipsip mɨnə.’ ”(Maeka 5:2)

7 Məkneikɨn King Herod rokrən kɨn narmamə yamə mɨne kharkun huvə nar khauə, rofugɨn apɨs-apɨs əriə. Maiyoh əriə mə kəmhau a rɨmnhaktə atuatuk ye naha nɨpɨg. Kɨni kɨmnhani-əsah-pən tukun. 8 Kɨni in rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Havən Betlehem, mɨsarha-kɨn huvə kwajikovə a. Kɨni tukmə naksəm, nakhani-əsah-pə iran, pəh yo mɨn yakvən mɨvəh-si haktə In.”

9-10 Mərɨg nɨpɨg kɨmɨsərɨg nəgkiarien a, khatərhav, mhavən, mɨsəm mɨn kəmhau kupan yame kɨmɨsəm apa fiak, rɨkiriə ragien pɨk. Kɨni kəmhau a rɨkɨr əriə mɨvən mimhen atuatuk a kwajikovə raməmɨr ikɨn. 11 Kɨni khavən a imə, masəm kwajikovə a iriu nɨsɨni Meri. Kɨni mɨsənɨmkur ye nɨmrɨ Yesu mhavəh-si haktə In. Mhavəhsi-ərhav narɨmnar kapəriə yame nɨmrɨn rhaktə pɨk, mhavəh-si pən gol kɨmin, mɨne nɨmar nar kɨrik mɨn yame nəmiovɨn rhuvə, kamni kɨmə frangkinsens, mɨne pomad yame nəmiovɨn rhuvə, kamni kɨmə mir.*

12 Kɨni kwasɨg ikɨn, kɨmɨsəmrərhav mɨsəm Kughen ramor kwirɨg kɨmi əriə mɨmə, “Takhapəh nharerɨg-pənien tuk King Herod, mhakurao-pən ye swatuk pɨsɨn, mharerɨg-pən iməmiə ikɨn.”

Josef mɨne Meri kɨrərəh Yesu mɨwap mɨrhuvən apa Ijip

13 Kɨni kwənhatərhav-ta, məkneikɨn Josef rɨmnamrərhav məm agelo kɨrik kape Kughen Yermaru rɨmatərhav-pə tukun mɨmə, “!Ǝrer aihuaa! Mɨrəh kwajikovə e iriu nɨsɨni mɨrhap mɨrhuvɨn apa Ijip. Kɨni mɨrharə aikɨn mɨrheriaji Yo əmə jakni-pre tuk ik mə takrherɨg-pə mɨn. Meinai pəh nien mə tuk tu, King Herod tukruə marha kɨn kwajikovə e mə tukrhopni.”

14 Ror pən, yenpɨg, Josef rarar, mɨrəh kwajikovə irisɨr nɨsɨni mɨrhap mɨrhuvɨn Ijip. 15 Kɨni kɨmɨrharə ye tanə a mɨrheriaji-pən King Herod rɨmamhə. Kɨmɨrharə Ijip rəri-pən əmə Nəgkiarien kape Kughen Yermaru yame rɨmɨni-ərhav tuk profet kupan kɨrik mɨmə,

“Yɨmnokrən kɨn narɨk yerman mə tukrɨtərhav Ijip.”(Hos 11:1)

Mobael mɨnə kape King Herod kwəshopni-hopni kwajikovə narman apa Betlehem

16 Kɨni ye nɨpɨg King Herod ruɨrkun mə narmamə yamə mɨne kamhavəh nɨrkunien huvə tuk nəmien nɨmtətien ye kəmhau mɨnə kwənhakurao ye nərɨgien kafan, məkneikɨn niemha rhai pɨk. Kɨni mher-pən kɨn kafan mobael mɨnə mə tukhavən Betlehem mɨne ikɨn mɨnə fam ipakə tukun masarha kɨn kwajikovə narman yamə mɨne kapəriə newk rɨpəh napitayen kɨraru, mə tukshopni-hopni fam əriə. In rɨmɨrpen newk kɨraru meinai rɨkin raməsɨk mə ye nɨpɨg atuatuk a in a nəmə mɨnə a kɨmɨsəm kəmhau iran. 17 Nar a rɨmɨtərhav-pə ror Nəgkiarien kape Kughen Yermaru ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, yamə rɨmɨni-ərhav tuk profet Jeremaea kupan mɨmə,

18 “Narmamə ipakə tuk Betlehem* kɨmɨsərɨg piraovɨn kɨrik ramasək pɨk,

meinai ramərɨg raha pɨk.

Piraovɨn a in Rejel†. In ramasək tuk kafan kwajikovə mɨnə.

Rɨpəh nɨpəhyen mə narmamə tuksəgkiar huvə kɨmin, meinai kafan kwajikovə narman mɨnə kwənhamhə fam.”(Jer 31:15)

Josef mɨne Meri mɨne kwajikovə krhɨtərhav Ijip mɨrherɨg-pən Nasaret

19 Mərɨg nɨpɨg Josef mɨne Meri mɨne kwajikovə kɨrharə apa Ijip, King Herod rɨmhə. Kɨni Josef rɨmnamrərhav məm agelo kɨrik kape Kughen Yermaru rɨni-pən tukun 20 mɨmə, “Josef. Hekɨmter. Mɨrəh kwajikovə e mɨne nɨsɨni, mɨrherɨg-pən ye tanə Isrel, meinai narmamə yamə mɨnə khamə tukshopni kwajikovə a, iriə kwənhamhə ta.” 21 Ror pən, Josef rarar, mɨrəh kwajikovə a mɨne nɨsɨni, mɨrherɨg-pən mɨn ye tanə a Isrel.

22 Mərɨg nɨpɨg Josef rɨmnərɨg mə kwən a Akeleas rɨmɨvəh tamhek rɨmni King Herod, mamarmaru ye Judia, kɨni in rɨgɨn mɨn kɨn nɨrerɨg-pənien tanə a Judia. Kɨni maməmrərhav məm Kughen rɨmnor kwirɨg kɨmin mɨmə tukrɨpəh nɨvənien Judia. Kɨni rɨmatərhav mɨvən ikɨ pɨsɨn ye provins a Galili, 23 kɨni kɨrhuvɨn mɨrharə ye taon kɨrik, nhagɨn e Nasaret. Nar a rɨtərhav-pə ror nəgkiarien kape profet mɨnə kupan ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, yamə kɨmnhani mhamə,

“Tukamni kɨmə in yemə Nasaret.”(Aes 11:1; 53:2)*

3

Jon Baptaes raməvsao-ərhav kɨn nəgkiarien kape Kughen

(Mak 1:1-8; Luk 3:1-9, 15-17; Jon 1:19-28)

1 Newk mɨnə tɨksɨn ruauə muavən ta, kɨni Jon Baptaes rɨtərhav-pə, maməvsao-ərhav kɨn Nəgkiarien kape Kughen apa ye tɨpəvsɨk apa Judia, 2 mamni mɨmə, “Sarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə has kapəmiə meinai nɨpɨg yame Kughen tukrarmaru ye narmamə mɨfam ruauə ipakə.” 3 Jon Baptaes e, in yermamə yame Aesea, profet kupan kape Kughen, rɨmɨni-ta mɨmə,

“Kwən kɨrik ramokrapomh ye tɨpəvsɨk mamni mɨmə,

‘Kɨmiə, taksor əpnəpeinə tuk Yermaru, kɨni mɨsor kafan swatuk ratuatuk.’ ”(Aes 40:3)

4 Jon rapəh nɨvəhsi-pənien neipən huvə kɨrik. Kafan kot kɨmnor kɨn tɨki narmɨragh kɨrik, kamni kɨmə kamel. Kɨni kafan kətəut kɨmnor kɨn tɨki kau.* Kɨni nan nəvɨgɨnien kəvraiyuk əmə mɨne sukapak.* 5 Kɨni narmamə khapsaah kɨmnhasɨ-pən Jerusalem mɨne iku pɨsɨn ye tanə Judia mɨne ikɨn mɨnə ipakə tuk nu e Jodan. Kɨmnhauə mə tuksəm-ru Jon. 6 Kɨni mamhani-ərhav-pən norien has mɨnə kapəriə. Kɨni in rɨmnor baptaes irəriə ye nu a Jodan.

7 Mərɨg nɨpɨg Jon rɨmnəm mə narmamə ye khwen mir e Farisi mɨne Sadusi khapsaah kɨmnhauə mə in tukror baptaes irəriə, kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Ah! !Kɨmiə naksahas rəmhen əmə kɨn snek yamə mɨne kasərhkwopah! Pəh nien mə tuktu, Kughen ror niemhaa mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə. ?Mərɨg, pa ramni mə to kɨmiə nakharkun nɨsaptayen kɨn?* 8 Sor narɨmnar tɨksɨn yamə rhuvə mə tuksəm mə nakwəsəpəh əfrakɨs norien has mɨnə kɨni mhavən tuk Kughen. 9 Nəfrakɨsien mə kɨmiə kwənərəus kape Ebraham, mərɨg rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mə Kughen tukraməkeikei mɨvəh mɨragh əmiə mhawor kɨmiə kwənərəus kape Ebraham. !Nɨkam, in nar apnapɨg əmə! Yakamni-pre tuk əmiə mə Kughen rɨrkun nor-mɨn-ien kapier apnapɨg ruə rəmhen kɨn kwənərəus kape Ebraham.* 10 Kɨni taktəkun ai, Kughen rɨnərer matuk ta mə tukrərəru nuknei nai. Kɨni tukmə nai kɨrik rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwan yame rhuvə, In tukrərəru marakikɨn-pən ye nap.†*

11 “Yo yakamor baptaes irəmiə kɨn nu yame ramhajoun mə nakwəsarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə has. Mərɨg yermamə kɨrik tukruə kwasɨg irak, yame kafan nəsanɨnien mɨne nehuəyen rapita yo. Kɨni yo ye tanə əgkəp; yakpəh nəmhenien mə to yakrap kafan sandel. Kɨni In tukror baptaes irəmiə ye Nanmɨn kape Kughen mɨne nap.* 12 In ramərer matuk tuk nəmien norien kape narmamə maməwhai əriə, nəmə huvə mɨnə mɨne nəmə has mɨnə. Rəmhen əmə kɨn yame yeməsim kɨrik ravəh safel tuk nəspir-tayen tɨki kwənkwai wit mə tukrɨpɨk nɨmitɨn yame rhuvə. Narmamə yamə mɨne khahuvə kɨsəmhen kɨn nɨmit wit yame rɨpɨk əriə mamvən yerkwanu; mərɨg narmamə has kɨsəmhen kɨn tɨki kwənkwai wit, yame ramarakikɨn-pən əriə ye nap ehuə yame ramuək rerɨn.”

Jon rɨmnor baptaes ye Yesu

(Mak 1:9-11; Luk 3:21-22)

13 Kɨni Yesu rɨmɨtərhav Galili muə ye nu e Jodan, mə Jon tukror baptaes iran. 14 Mərɨg Jon rɨmɨni-əhu skai In mɨni-pən tukun mɨmə, “Ratuatuk mə Ik takor baptaes irak. ?Rhawor nakamuə mə jakor baptaes iram?”

15 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Nɨkam. Takpəh nəpəhyen. Kughen rɨmɨni mə ratuatuk mə takor baptaes irak.” Kɨni Jon rɨmneighan kɨn. 16 Kɨni mor baptaes ye Yesu. Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmneiwaiyu mhekɨmter mɨn ye tame nu, məkneikɨn napuə rəkwaag, kɨni rəm Nanmɨn kape Kughen reiwaiyu-pə rəmhen kɨn mak ye tanə, maməkwətə-pən iran.* 17 Kɨni nəgkiarien kɨrik rɨsɨ-pən ye neai mamni mɨmə, “In e narɨk, yame yakorkeikei pɨk. Rɨkik ragien pɨk tukun.”*

4

Setan ramarkut tuk nukuraoyen ye nərɨgien kape Yesu

(Mak 1:12-13; Luk 4:1-13)

1 Kɨni Nanmɨn kape Kughen rɨmɨkɨr Yesu mɨvən ye tɨpəvsɨk, mə Setan* tukrɨvəhsi-pən vəhsi-pən kɨmin.* 2 Kɨni Yesu rɨmnəpəh nəvɨgɨnien kape nɨpɨg foti, yeraan mɨne yenpɨg, kɨni məmkərəv pɨk.* 3 Kɨni Setan† ruə mɨvəhsi-pən vəhsi-pən kɨmi Yesu mɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə Ik Ji Kughen əfrah, ni-pən tuk kapier mɨnə e pəh khaukrekɨn mhauə mɨsor bred kɨn.”

4 Mərɨg Yesu rhorpɨn nəgkiarien mɨmə, “Nɨkam. Kɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen kɨmə, ‘Narmamə to khapəh nhamragh-əmə-yen ye nəvɨgɨnien. Mərɨg kamhamragh mɨn ye nəgkiarien mɨnə fam yame ramsɨ-pən tuk Kughen.’ ”*(Dut 8:3)

5 Kɨni Setan rɨmɨkɨr Yesu mɨvən apa Jerusalem, mərɨp In ye Nimə Ehuə kape Kughen apa yerpɨrɨg əgkəp. 6 Kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə Ik ji Kughen əfrakɨs, iv-ərhav-ru ikɨn e, meinai kɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen kɨmə, “ ‘In tukrher-pə kɨn agelo mɨnə kafan khauə masarha huvə tuk Ik. Tukharaptərəkɨn Ik kɨn kwermɨriə mə takpəh nowhan-pənien nɨhum ye kapier kɨrik.’ ”(Sam 91:11, 12)

7 Mərɨg Yesu rhorpɨn kafan nəgkiarien mɨmə, “Nɨkam. Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨn mɨmə, ‘Takhapəh nɨsəm-əsaahyen kapəmiə Kughen Yermaru mə ramarha huvə əfrakɨs tuk əmiə uə nɨkam.’ ” (Dut 6:16)

8 Məkneikɨn Setan rɨkɨr Yesu mɨvən apa ye tukwas apomh kɨrik, kɨni mhajoun In kɨn kantri mɨnə fam ye tokrei tanə, mɨne nehuəyen kapəriə, 9 kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə nakəhuak kɨmi yo, yakvəhsi-pre narɨmnar m-fam e kɨmik.”

10 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “!Setan, əta irak! Meinai Nəgkiarien kape Kughen ramni mɨmə, ‘Taksəhuak əmə kɨmi kapəmiə Yermaru Kughen, mɨsəri-pən əmə kafan nərɨgien.’ ” (Dut 6:13)

11 Kɨni ai Setan rəta iran, kɨni agelo mɨnə kɨmnhauə mɨsasitu iran.

Yesu rɨmɨrikakun mamni-ərhav nəgkiarien kape Kughen ye provins e nhagɨn e Galili

12-13 Kɨni ye nɨpɨg a, kɨmnharaptərəkɨn Jon Baptaes, kɨrəhsi-pən ye kalabus. Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn, kɨni mɨvən apa yerkwanu kɨrik ye provins Galili, nhagɨn e Nasaret. Mamarə apaikɨn, mɨtərhav, mɨvən apa taon kɨrik e Kapaneam, ipakə tuk lugun e Galili, mamarə apaikɨn. Kwənmhaan a in kwənmhaan kape kwənərəus mir kape Isrel e Sebulun mɨne Naftali.* 14 Nar a rɨtərhav-pə ror nəgkiarien kape profet kupan e Aesea ruauə mor nəfrakɨsien kɨn, yame rɨmɨni mɨmə,

15 “Kwənmhaan kape nəmə Sebulun mɨne Naftali, kawərer ye swatuk ramvən apa ye lugun ehuə e Galili, ye nɨkar tanə pən ye nu e Jodan.

In e provins e Galili - ime narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape nəmə Isrel.

16 Nəmə aikɨn a kɨmɨsarə ye nəpɨgnəpien, kɨni mɨsəm nɨkhakien kɨrik. Kɨni rɨnamraan.

Nɨkhakien ehuə rɨmnəsia-pen əriə yamə mɨne kɨmnɨsarə ye nəpɨgnəpien kape nɨmhəyen e yame ramhotərəkɨn əriə ye nɨpɨg mɨfam.”(Aes 9:1-2)

17 Kɨni rɨrikakun ye nɨpɨg a, Yesu rɨnamni-ərhav nəgkiarien kape Kughen mamni mɨmə, “Sarar ye nərɨgien kapəmiə tuk norien has mɨnə, meinai nɨpɨg yame Kughen tukramarmaru ye narmamə ruauə pakə.”*

Yesu rɨmnokrən kɨn narmamə kuas mə tukhauə kafan narmamə mɨnə

(Mak 1:16-20; Luk 5:1-11)

18 Yesu raməriwək ye nɨkar lugun ehuə e Galili kɨni məm kwərə mir kɨraru. Iriu piauni. Andru mɨne Saemon (yame nhagɨn mɨn kɨrik e Pita). Iriu kwarukɨn net apa ye lugun, meinai iriu yermamə mir kape nɨviyen kəmam. 19 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Rauə mɨrakwasɨg kɨn Yo, mɨrauə kafak yermamə mir. Yo jakor əmiru nakrauə yermamə mir kape nɨviyen narmamə.”

20 Məkneikɨn, iriu kɨmɨwəpəh kapəriu net mɨrakwasɨg kɨn in.

21 Kɨni Yesu rəriwək kəskəh mɨn, məm kwərə mir kɨraru mɨn, iriu piauni. Nhagriu e Jemes mɨne Jon, ji Sebedi mir. Kawkwətə ye nəkwai bot irisɨr rɨmriu, marhajir əsɨgɨn kapərisɨr net. Kɨni Yesu rɨmnokrən kɨn əriu mə tukrauə, 22 məkneikɨn kwərer, mwəpəh bot, mɨne rɨmriu, kɨni mɨrakwasɨg kɨn.

Yesu ramhajoun narmamə kɨni mor huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə

(Luk 6:17-19)

23 Kɨni Yesu raməriwək ikɨn mɨnə ye provins e Galili, mamhajoun narmamə ye nəkwai nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel, maməvsao-ərhav kɨn nəvsaoyen huvə kape narmaruyen kape Kughen, kɨni mamor huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə ye nəmhəyen pɨsɨn pɨsɨn.* 24 Kɨni nəvsaoyen kɨn Yesu rarkurao fam ye provins e Siria. Kɨni narmamə kɨmnhapɨk narmamə m-fam yamə mɨne kamhamhə, mhauə tuk Yesu. Kapəriə nəmhəyen ror məkneikɨn: Tɨksɨn kamhamhə; tɨksɨn, nɨprairiə rɨmamhə; tɨksɨn, nanmɨn has ramərer-pən irəriə; tɨksɨn, nɨkəvaan ramor əriə; kɨni tɨksɨn, nɨprairiə fam rɨmhə. Mərɨg Yesu rɨmnor huvə fam əriə.* 25 Kɨni nəmə Galili khapsaah, mɨne nəmə Dikapolis, mɨne nəmə Jerusalem, mɨne nəmə Judia, mɨne nəmə ikɨn mɨnə apa nɨkarɨn pən apa ye nu e Jodan khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn In.*

5

Yesu rɨpɨk kafan narmamə mɨnə mɨshaktə mhavən ye tukwas, raməvhag kɨmi əriə

(Luk 6:20-23)

1 Nɨpɨg Yesu rɨmnəm nukwhao ehuə yame ramkwasɨg kɨn, kɨni In rhaktə fiak ye tukwas kɨrik, kɨni məkwətə. Kɨni kafan narmamə mɨnə khakwasɨg kɨn. 2 Kɨni In rɨmɨrikakun mhajoun əriə mɨmə,

3 “Narmamə yamə mɨne kamhavəhsi-əhu atuk əriə masətɨgtə əmə ye Kughen, iriə e kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs meinai iriə narmamə kape Kughen, kɨni In ramarmaru irəriə.*

4 Narmamə yamə mɨne kɨsasək, kɨni rɨkiriə raməmhə, iriə e kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs meinai Kughen tukrəgkiar vi vi kɨmi əriə.*

5 Narmamə yamə mɨne khapəh nhavəh-si-haktə-atukien əriə, iriə e kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs meinai Kughen tukrɨvəhsi-pən tokrei tanə e kɨmi əriə.*

6 Narmamə yamə mɨne kɨsorkeikei pɨk yerkiriə m-fam mə nɨmraghien kapəriə tukratuatuk ye nɨmrɨ Kughen, iriə e kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs meinai Kughen tukror nɨmraghien kapəriə in ratuatuk.*

7 Narmamə yamə mɨne rɨkiriə rehuə tuk narmamə, iriə e kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs, meinai Kughen rɨkin rehuə tuk əriə.

8 Narmamə yamə mɨne rɨkiriə ratuatuk, iriə e kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs meinai tuksəm Kughen.

9 Narmamə yamə mɨne kasərəhu nəmərinuyen, iriə e kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs meinai tukokrən kɨn əriə kɨmə ji Kughen mɨnə.

10 Narmamə yamə mɨne kamuh əriə tuk norien atuatuk, iriə e kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs meinai Kughen ramarmaru irəriə.*

11 “Nakasarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs nɨpɨg narmamə kasor nahasien kɨmi əmiə meinai kɨmiə narmamə kafak mɨnə. In e tukhani hah əmiə, mɨsoriah əmiə, mɨseikuə irəmiə mamhani nəgkiarien hah mɨsoriah əmiə kɨn.* 12 Nəfrakɨsien, narmamə kɨmɨsor mɨn məknakɨn ye profet mɨnə kupan rəmhen kɨn yame kasor irəmiə ai taktakun. Ror pən, sagien pɨk, meinai nərokien ehuə kapəmiə ramarə apa ye rao ye neai.”*

Nɨgər mɨne nɨkakien

(Mak 9:50; Luk 14:34-35)

13 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Kɨmiə naksəmhen kɨn nɨgər kape narmamə m-fam ye tokrei tanə. Kɨni mərɨg tukmə nɨgar rəhiu pɨk, ?tukhawor kor rhekɨn mɨn? Rɨpəh nəmhenien tuk nar kɨrik. Tukarakikɨn əmə.

14 “Kɨmiə naksəmhen kɨn laet kape narmamə m-fam ye tokrei tanə. Keinein nerkwaigien kɨn taon yame kɨmɨvhirəkɨn yerpɨrɨg ye tukwas.* 15 Kɨni yermamə kɨrik rɨkək yame to rəsia-pən ye laet kɨni mɨvai-pən ye nɨtɨp. Nɨkam. Nɨpɨg tukmə rəsiə-pən ye laet tukraməkeikei mukrai-haktə pən ikɨn kamukrai-pən laet ikɨn, mə laet tukrɨsia-pen fam narmamə apa imə.* 16 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, sor laet rəsiə ye nɨmraghien kapəmiə pəh narmamə tuksəm wok huvə yamə mɨne nakasor, kɨni mhavəhsi-haktə nhag Rɨmɨmiə Kughen yame ramarə ye rao ye neai.”*

Nɨmraghien kape Yesu rɨmnor Loa kape Moses ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn

17 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Rɨkimiə tukrɨpəh nuhyen mə yɨmauə mə jakarakikɨn Loa kape Kughen uə nəgkiarien kape profet kupan mɨnə. Nɨkam. Pəh nien mə yɨmauə mə jakarakikɨn əriə, mərɨg yɨmauə mə jakor nəgkiarien mɨnə a khauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn.* 18 !Nəfrah! Yakamni-pre tuk əmiə mɨmə nɨpɨg tokrei tanə mɨne neiai kwarə, kɨni Loa, in mɨn tukramarə. To nar kɨrik rɨpəh nɨrkəkien iran. Nar apnapɨg in leta kwakwə əmə, kɨni Loa tukrərer mor wok meriaji-pən nəgkiarien mɨnə fam kape Loa tukhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn.* 19 Ror pən, narmamə yamə mɨne kɨsəpəh loa, mɨshajoun narmamə mə iriə mɨn tuksəpəh, nar apnapɨg mə nəgkiarien kəskəh əmə kɨrik ye loa kape Moses, tukokrən kɨn əriə kɨmə iriə yetanə əgkəp ye rao ye neai. Mərɨg narmamə yame mɨne kasor loa mɨnə a, mɨshajoun narmamə kɨn, tukokrən kɨn əriə kɨmə iriə yerpɨrɨg əgkəp ye rao ye neai.* 20 Yakamni məknakɨn tuk əmiə meinai kapəmiə norien tukraməkeikei matuatuk huvə əgkəp ye nɨmrɨ Kughen rapita norien kape Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kape Loa, yame khamə ta mə iriə kɨsatuatuk huvə. Mərɨg tukmə kapəmiə norien rɨpəh natuatuk-huvə-yen ye nɨmrɨ Kughen, to nakhapəh nhavənien mɨsarə apa ye rao ye neai.”

Niemha in rahas rəmhen kɨn nhopniyen yermamə

21 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Kɨmiə nakwəsərɨg ta nəgkiarien yame nəmhajoun kɨmnhani-pən tuk rɨpmiə mɨnə, mhamə, ‘Takhapəh nɨshopniyen yermamə’(Eks 20:13) kɨni, ‘yermamə yame ramhopni yermamə, in tukraməkeikei mərer ye nɨmrɨ mɨrh mɨvəh narpɨnien.’(Dut 5:17) 22 Mərɨg Yo yakamni-pre tuk əmiə mə, tukmə yermamə kɨrik, niemha rhai in tuk nar kɨrik yame piauni rɨmnor, ratuatuk mə kwən a yame niemha ramhai in tukrərer ye nɨmrɨ mɨrh mɨvəh narpɨnien. Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨmnhek piauni*, ratuatuk mə in tukrərer ye nɨmrɨ kaonsel. Kɨni tukmə yermamə kɨrik raməko-pən yarmhə kɨmi in kɨrik, ratuatuk mə yermamə yame rɨmɨni nəgkiarien a tukrɨvən ye nap ehuə.*

23 “Kɨni tuk norien a, tukmə nakamvən ye tebol ye Nimə Ehuə Kape Kughen mə takvəhsi-pən nar kɨrik kɨmi Kughen, mərɨg aikɨn a, tukmə rɨkim raməsɨk piam yame rɨmnor niemha kɨmik, uə ik nɨmnor nar kɨrik kɨmin yame rɨpəh nəmhenien,* 24 pəh pi pom kafam nɨvəhsi-pənien, kɨni mɨvən məm piam mwərəhu huvə nətərɨgien kapəmiru, mɨrəpəh nɨworien tɨkmɨr, mɨwor kɨrikianə, kɨni ai, mɨpivən mɨpivəhsi-pən nar kɨrik kɨmi Kughen ye tebol.

25 “Tukmə yermamə kɨrik rɨmə tukrərɨp ik ye nɨmrɨ mɨrh, kɨni tukmə nakramə takwəriwək kwis mɨravən ye nɨmrɨ mɨrh, rhuvə mə takaməkeikei məkupən mərəhu nəmərinuyen tuk əmiru mɨnə, tamə rəukəkin ik mɨvən ye nɨmrɨ mɨrh. Kɨni yamehuə kape kot reighan-pən kɨn ik ye kwermɨ polis. Kɨni polis rɨrəh ik mɨvən mətapɨg əsɨgɨn ik ye kalabus. 26 Kɨni yakamni-pre nəfrakɨsien tuk ik, mə tukmə ror məknakɨn, to nakpəh nap-tayen ye kalabus meriaji mor infamien ye narpɨnien kafam.”

Rɨkim tukrɨpəh nəkrəhyen kɨn piraovɨn

27 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Kɨmiə nakwəsərɨg nəgkiarien e mə, ‘Kɨmiə yamə mɨne nakwəsarkurək ta, takhapəh nɨsəkrəhyen kɨn piraovɨn.(Eks 20:14; Dut 5:18) 28 Mərɨg Yo yakamni-pre tuk əmiə mə tukmə yerman rəm piraovɨn pɨsɨn kɨni rɨkin raməkrəh kɨn, in rɨnor ta təvhagə has yerkin, rəmhen kɨn yame rɨmnəkrəh əfrakɨs kɨn. 29 Kɨni tukmə nɨmrɨm matuk ror nakamor təvhagə hah, rhuvə mə takɨkum ierɨg ta marakikɨn. Rhuvə pɨk mə takpəh nɨmrɨm kɨrikianə, rapita yame takvən ye nap ehuə kɨn nɨpram piəpiə.* 30 Kɨni tukmə kwermɨm matuk ror nakamor təvhagə hah, rhuvə mə takərəru ta marakikɨn. Rhuvə pɨk mə takpəh kwermɨm kɨrikianə, rapita yame takvən ye nap ehuə kɨn nɨpram piəpiə.”*

Takpəh nəpəhyen kafam piraovɨn

31 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Kɨmiə nakwəsərɨg ta nəgkiarien e yame ramni mɨmə, ‘Yermamə yame raməpəh kafan piraovɨn, in tukraməkeikei mɨvəhsi-pən nəkwəkwə kɨrik kɨmin yame ramhajoun mə rɨmnəpəh.’(Dut 24:1-4) 32 Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə tukmə yermamə kɨrik raməpəh kafan piraovɨn yame rɨpəh nɨvən-hanəyen tuk yerman pɨsɨn kɨrik, kɨni pian a rarar mɨkwasɨg kɨn yerman pɨsɨn, rəmhen kɨn mə piraovɨn a rɨmnor təvhagə hah, mərɨg təvhagə has a rɨmɨrikakun ye yerman hanə kafan. Kɨni tukmə kwən kɨrik rɨkɨr piraovɨn a, in rəmhen kɨn yame rɨmnəkrəh kɨn piraovɨn a.”

Takpəh nɨvəhyen kwəsu ye nhag yermamə kɨrik, mərɨg takəfrakɨs əmə

33 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Nakwəsərɨg ta nəgkiarien kɨrik mɨn yame nəmhajoun mɨnə kɨmnhani-pən tuk rɨptawə mɨnə mhamə, ‘Tukmə nɨmnhani nhag yermamə kɨrik mə tukror kafam nəgkiarien tukror nəfrakɨsien kɨn, takhapəh nɨsakapɨrien nəgkiarien kapəmiə. Kɨni tukmə nɨmnhani-pən nəgkiarien kɨrik kɨmi Kughen Yermaru, sor.’(Lev 19:12; Nam 30:2; Dut 23:21) 34 Mərɨg Yo yakamni-pre tuk əmiə mɨmə, takhapəh nhaniyen nhag yermamə kɨrik mə tukror kafam nəgkiarien tukror nəfrakɨsien kɨn. Takhapəh nhaniyen nhag rao ye neai, meinai Kughen ramkwətə ikɨn mamarmaru.* 35 Mhapəh nhaniyen nhag tokrei tanə, meinai Kughen ramarmaru ikɨn. Mhapəh nhaniyen nhag Jerusalem, meinai in taon kape King Ehuə.* 36 Mhapəh nɨshajounien kapəmia kapə mə kafam nəgkiarien tukror nəfrakɨsien kɨn, meinai kapəmiə nəsanɨnien rɨkək tuk nukreikɨnien nɨkwənemiə mə tukrhawən uə tukrapɨg. 37 Mərɨg taksəfrakɨs nɨpɨg m-fam. Tukmə nakseighan kɨn nar kɨrik, sor. Kɨni tukmə naksəpəh, hapəh. Mərɨg Setan in ramherer narmamə mə tukhani nhag nar kɨrik mə tukror nəgkiarien kapəriə ror nəfrakɨsien kɨn.”

Takhapəh nɨsarpɨnien tai təvhagə has

(Luk 6:29-30)

38 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Kɨmiə nakwəsərɨg ta nəgkiarien kɨrik ramni mɨmə, ‘Tukmə yermamə kɨrik rhapɨs nɨmrɨ yermamə kɨrik, tukaməkeikei khopɨs mɨn nɨmrɨn. Kɨni tukmə yermamə kɨrik rhopɨr kweru yermamə kɨrik, tukaməkeikei khopɨr mɨn kwerun.’(Eks 21:24; Lev 24:20; Dut 19:21) 39 Mərɨg Yo yakamni-pre tuk əmiə mɨmə, takhapəh nɨsarpɨnien tai təvhagə has yame kamor-pre kɨmi əmiə. Kɨni tukmə yermamə kɨrik rərɨp nɨkapɨm matuk, kɨni nakukreikɨn-pən mɨn nɨkarɨn pəh rərɨp. 40 Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨvəh-si-pən ik ye kot maməkeikei kɨmik mə takvəhsi-pən kafam sot kɨmin mə tukrərəhu huvə nətərɨgien kapəmiru, vəhsi-ta mɨn kafam kot mɨvəhsi-pən kɨmin. 41 Kɨni tukmə mobael kɨrik raməkeikei kɨmik mə takrur kafan nɨtɨp məriwək rəmhen kɨn kilomita kɨrikianə, takrɨpɨn məriwək meriaji kilometa kɨraru. 42 Vəhsi-pən naha nhagɨn kɨmi yermamə yame ramaiyoh ik kɨn. Kɨni takpəh nɨni-əhuyen yermamə kɨrik yame rɨmə tukrɨvəh kafam kɨrik nar kɨrik mɨvən, kɨni mɨrerɨg-pə mɨn mɨrəhsi-pre mɨn.”

Sorkeikei tɨkmɨr kapəmiə mɨnə

(Luk 6:27-28, 32-36)

43 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Nakwəsərɨg ta mə, ‘Takasəkeikei mɨsorkeikei kɨmiə mɨnə tɨksɨn, kɨni masəməkɨn kapəmiə tɨkmɨr mɨnə.’(Lev 19:18) 44 Mərɨg Yo yakamni-pre tuk əmiə mə taksorkeikei kapəmiə tɨkmɨr mɨnə, kɨni masəhuak tuk narmamə yamə mɨne kasor ahas pre kɨmi əmiə,* 45 kɨni norien a ramhajoun mə kɨmiə ji Kughen Rɨmɨmiə, yame ramarə apa ye rao ye neai. Kɨni sor məknakɨn meinai Kughen ramor mɨrh raməsia-pen nəmə huvə mɨnə mɨne nəmə has mɨnə. Kɨni In mamor nəhig rɨp mamuh nəmə atuatuk mɨne narmamə yamə mɨne khapəh nɨsatuatukien. 46 Mərɨg tukmə naksorkeikei əmə narmamə yamə mɨne kasorkeikei əmiə, Kughen to rɨpəh nərokien əmiə iran, meinai nar apnapɨg mə nəmə has mɨnə rəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis, mərɨg iriə mɨn kasorkeikei narmamə yamə mɨne kasorkeikei əriə. 47 Kɨni tukmə nakhavəh əmə kɨmiə mɨnə tɨksɨn mɨsəgkiar kɨmi əmiə mɨnə, pa rɨmə nakasor nar kɨrik rhuvə rapita narmamə mɨnə tɨksɨn. Nakharkun mə nar apnapɨg narmamə yamə mɨne khapəh nharkunien Kughen, mərɨg iriə mɨn kasəgkiar kɨmi əriə mɨnə tɨksɨn.”

48 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Rɨmɨmiə Kughen In ratuatuk, ror pən, norien kapəmiə tukraməkeikei matuatuk mɨn.”*

6

Takhapəh nhavəh-si-haktə-atuk-ien əmiə tuk norien huvə yame nakasor

1 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Tukmə naksor nar atuatuk, takhapəh nɨsorien mə tukəm kəgnəgɨn əmiə tukun, tamə Rɨmɨmiə ye rao ye neai rɨpəh nərokien əmiə iran.* 2 Ror məkneikɨn, tukmə nakhavəh-si-pən nar kɨrik kɨmi yavən has mɨnə mə taksasitu irəriə, hapəh nɨsorien ye norien kape narmamə yame norien kapəriə rhuvə mərɨg rɨkiriə rahas. In e, nɨpɨg kɨsasitu ye yavən has mɨnə, masher naiyuk, mhani-ərhav ye nimə kape nofugɨnien mɨne ye nəkwai swatuk, mə narmamə tuksəm khasiai əriə tukun. Mərɨg yakamni nəfrakɨsien tuk əmiə mɨmə iriə kasor məknakɨn, mɨnhavəh ta nərok piəpiə kapəriə [in e nɨsiaiyen kape narmamə]. 3 Mərɨg kɨmiə, tukmə nakhavəh-si-pən nar kɨrik kɨmi yavən has mɨnə mə taksasitu irəriə, takhapəh nɨsəpəhyen mə narmamə tuksəm. Nar apnapɨg mə kwermɨm matuk, mərɨg takpəh nəpəhyen mə tukrəm. 4 Sor məkneikɨn mə narmamə tukseinein norien huvə mɨnə kapəmiə, kɨni Rɨmɨmiə yame raməm norien apɨsapɨs kapəmiə mɨnə, In tukrərok əmiə tuk kapəmiə norien huvə mɨnə.”

Norien kape nəhuakien

(Luk 11:1-4)

5 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Nɨpɨg naksəhuak, hapəh nɨsəri-pənien norien kape narmamə yame kapəriə norien rhuvə mərɨg rɨkiriə rəmkɨmɨk. In e, kɨsorkeikei mə tuksərer ye nimə kape nofugɨnien, mɨne ye swatuk pɨsiək, masəhuak mə narmamə tuksərɨg əriə. Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mɨmə iriə kasor məknakɨn, mɨnhavəh ta nərok piəpiə kapəriə- [in e nɨsiaiyen kape narmamə].* 6 Mərɨg tukmə nakhamə taksəhuak, havən apa ye nəkwai nimə kapəmiə, mɨsətapɨg, masəhuak kɨmi Rɨmɨmiə yame kɨpəh nəmien In. Kɨni Rɨmɨmiə, yame raməm kapəmiə norien apɨsapɨs mɨnə, tukrərok əmiə tuk kapəmiə norien huvə mɨnə.

7 “Kɨni tukmə naksəhuak, takhapəh nɨsəwhai-kəjiyen nəgkiarien rɨpsaah yame nɨpran rɨkək, rəmhen kɨn yame narmamə yamə mɨne kaseinein Kughen kasor. Iriə khamə ta mə kapəriə kughen mɨnə tuksərɨg əriə tuk nəgkiarien mɨnə khapsaah yamə mɨne kasəhuak mamhani.* 8 Hapəh nɨsorien rəmhen kɨn əriə, meinai, kwasɨg ikɨn naksaiyoh kɨn nar kɨrik, Rɨmɨmiə In ruɨrkun ta naha nhagɨn yame naksəkwakwə kɨn.* 9 Kɨni ror məkneikɨn, tukmə nakhamə taksəhuak, səhuak məkneikɨn:

“ ‘Rɨmtawə ye neai, nhagɨm rəmrhakə, pəh narmamə tukhasiai Ik.

10 Pəh kafam narmaruyen tukruə mamarə,*

Kɨni pəh nar yame Ik nakorkeikei in tukruə mor nəfrakɨsien kɨn ikɨn e tokrei tanə rəmhen əmə kɨn apa ye rao ye neai.

11 Nɨpɨg mɨ-fam, vəh-si pə nəvɨgɨnien kɨmi əmawə rəmhen tuk nɨpɨg e towei.

12-13 Pəh nɨpəhyen əmawə mə Setan tukrɨvəhsi-pə vəh-si-pə kɨmi əmawə tamə yakhamɨr.

Kɨni vəhsi-ta əmawə tuk kwermɨ Setan.

Kɨni vəh-si ta narpɨnien kape təvhagə hah kapəmawə mɨnə meinai kɨmawə yakhapəh nharaptərəkɨn tɨm-tɨmien norien has yame narmamə kasor irəmawə.’*

14 Səhuak məknakɨn meinai tukmə nakhapəh nɨsarpɨnien tai norien has yamə mɨne narmamə kasor irəmiə, Rɨmɨmiə ye rao ye neai tukrɨpəh narpɨnien kapəmiə norien has mɨnə. 15 Mərɨg tukmə naksarpɨn norien has yame narmamə kasor irəmiə, Rɨmɨmiə mɨn tukrəkeikei marpɨn norien has yame nakasor.”

Nəpəhyen nəvɨgɨnien tuk nəhuakien

16 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Tukmə nakhamə taksəpəh nəvɨgɨnien tuk nəhuakien, hapəh nɨsorien nɨmrɨmiə rəpou rəmhen əmə kɨn narmamə yamə mɨne kapəriə norien rhuvə mərɨg yerkiriə rəmkɨmɨk. Iriə kasor nɨmrɨriə ror pɨsɨn, mə narmamə tuksəm əriə mə nɨkumhə raməs əriə, khasiai əriə tukun. Yakamni əfrah mə iriə kwənhavəh ta nərok piəpiə kapəriə- [in e nɨsiaiyen kape narmamə].* 17 Mərɨg nɨpɨg naksəpəh nəvɨgɨnien, mɨsəhuak kɨmi Kughen, saikwas ye nɨmrɨmiə, mɨsətei huvə ye nɨkwənemiə, 18 mə narmamə tuksəm əmiə khapəh nharkunien mə naksəpəh nəvɨgɨnien tuk nəhuakien. Kɨni Rɨmɨmiə, yame kɨpəh nəmien In, In pɨsɨn əmə tukrəm mɨrkun. Kɨni Rɨmɨmiə yame raməm kapəmiə norien apɨsapɨs mɨnə, tukrərok əmiə tuk kapəmiə norien huvə mɨnə.”

Taksor nɨtɨp kapəmiə apa rao ye neai

(Luk 12:33-34)

19 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Takhapəh nɨsəwhai-kəjiyen kapəmiə nautə ye tokrei tanə e mə tukrɨpsaah. Ye tokrei tanə e, ɨvn mɨnə mɨne nəmtəyen raməs narɨmnar ikɨn, kɨni yəkrəh mɨnə kɨsat-pən imə, mɨsəkrəh kɨn narɨmnar.* 20 Mərɨg taksor nɨtɨp kapəmiə apa rao ye neai. Kɨni ikɨn aikɨn a, to ɨvn mɨnə mɨne nəmtəyen rɨpəh nəsien narɨmnar aikɨn, kɨni to yəkrəh mɨnə khapəh nɨsat-pənien aikɨn.* 21 Yakamni məkneikɨn meinai, ikɨn pukhaa kapəmiə narɨmnar huvə mɨnə kamhaswin ikɨn, rɨkimiə tukrɨvən mɨn aikɨn.”

Nɨkhakien kape laet

(Luk 11:34-36)

22 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Nəkwai nɨmrɨm in rəmhen kɨn laet yame ravəhsi-pre nɨkhakien ye nɨpram. Tukmə nəkwai nɨmrɨm mir kɨrahuvə, rəmhen kɨn mə nɨpram rukwar kɨn nɨkhakien. 23 Mərɨg tukmə nɨkwai nɨmrɨm mir kwahas, rəmhen mə nɨpram rukwar kɨn nəpɨgnapien. !Kɨni tukmə nɨkhakien ye nɨpram rəmhen əmə kɨn nəpɨgnapien, in rəmhen kɨn yame nakamarə əfrakɨs aikɨn rəpɨgnəp ikɨn!

To nakhapəh nɨsor-kwis-kwisien wok kɨmi Kughen mɨne mane

(Luk 16:13)

24 “Yermamə rɨkək yame to ror slef kape yemehuə mir kɨraru. To ramor məknakɨn, tukraməkeikei morkeikei kɨrik, maməməkɨn kɨrik; uə tukraməkeikei mor nəkwai kɨrik, məpəh kɨrik. To nakhapəh nɨsor-kwis-kwisien wok kɨmi Kughen mɨne mane.”

Tukhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk neipən mɨne nəvɨgɨnien, meinai Kughen rorkeikei ətawə, mɨvəhsi-pə fam narɨmnar kɨmi ətawə

(Luk 12:22-31)

25 Kɨni Yesu ramni mɨn mɨmə, “Tuk nar a, yakamni-pre tuk əmiə mə, takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk nɨmraghien kapəmiə mə taksən naha, mhanɨm naha, uə mə takvəhsi-pən naha neipən. ?Nakharkun mə nɨmraghien kapəmiə rapita nəvɨgɨnien, kɨni nɨpraimiə rapita neipən?* 26 Səm-ru man mɨnə ye nɨmago-ago. Khapəh nɨsəsimien, mhapəh nɨsarha-kɨnien nəvɨgɨnien, mhapəh nɨsətu-yen nəriə nəvɨgɨnien ye nəkwai nimə. Mərɨg Rɨmɨmiə ye rao ye neai raməvɨgɨn əriə. !Mərɨg nakharkun mə In rorkeikei pɨk əmiə rapita man mɨnə!* 27 ?Tukmə nakətərɨg pɨk tuk nɨmraghien apomh kafam, nakɨrkun mə to rasitu iram nakarə mɨn rəpomh uə? !Nɨkam! Norien kape nətərɨg-pɨkien to rɨpəh nəsɨk-əpnis-pən-ien aoa kɨrikianə ye nɨmraghien kapəmiə.

28 “?Kɨni rhawor e naksətərɨg pɨk tuk neipən? Səm-ru jihi nai yamə mɨne kamhavus. Iriə khapəh nɨsorien wok, mhapəh nhajirien kapəriə neipən. 29 Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə King Solomon kupan, kafan nautə rehuə pawk, kafan neipən rhuvə pawk, mərɨg rɨpəh nɨhuvə-pɨkien mapita jihi nai mɨnə a.* 30 Jihi nai mɨnə kɨshaktə tuk nɨpɨg kwakwə əmə, kəni rɨkwamer kɨn, kɨvaan əriə ye nap. Mərɨg Kughen ramor əriə kamhavəh-si-pən neipən huvə. ?Mərɨg kɨmiə nakharkun mə Kughen tukrɨvəhsi-pre neipən kɨmi əmiə uə nɨkam? !Ǝwəh! Kafak narmamə mɨnə. Kapəmiə nhatətəyen in rəkəskəh əmə. 31 Ror pən, takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien mhani mhamə, ‘?Jaksən naha?’ uə ‘?Jakhanɨm naha?’ uə ‘?Jakhavəhsi-pən naha neipən?’ 32 Meinai narmamə yamə mɨne khapəh nɨshatətəyen ye Kughen, rɨkiriə ramvən tuk narɨmnar mɨnə a. Mərɨg Rɨmɨmiə rɨrkun narɨmnar yamə mɨne naksəkwakwə kɨn ye nɨmraghien kapəmiə.* 33 Mərɨg taksor mə narmaruyen kape Kughen mɨne nɨmraghien atuatuk, pəh iriu tukwərer əkupən ye nɨmraghien kapəmiə, kɨni Kughen tukrɨvəhsi-pre narɨmnar kape nɨmraghien e ye tokrei tanə kɨmi əmiə.* 34 Ror məkneikɨn, takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk narɨmnar yamə mɨne tukianəkwamer nakhavəh, meinai narɨmnar kape tikianəkwamer, iriə kape tuknəkwamɨr. Nɨmraghien kape towei in rəutən pɨk, takpəh norien narkutien kɨmik mamətərɨg tuk narɨmnar kape tikianəkwamer.”

7

Takhapəh nhaniyen nɨkar narmamə

(Luk 6:37-38, 41-42)

1 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨn mə, “Takpəh nəm-pənien nar has ye narmamə, tamə Kughen mɨn rəm-pre nar has irəmiə.* 2 Meinai nəgkiarien skai yame nakamhani hah yermamə kɨrik, Kughen tukrɨni əmə mɨn iram rəmhen kɨn yame nɨmɨni. Tukmə nakəkir narmamə ye norien yame ratuatuk, Kughen tukrəkir ik ye norien yame ratuatuk. Mərɨg tukmə nakəkir oror narmamə ye norien yame rɨskai, Kughen tukror əmə mɨn iram rəmhen kɨn yame ik nɨmnor.*

3 “?Rhawor nakamhani nɨmoptanə yame ramswin-pən ye nɨmrɨ piaumiə; mərɨg nakhapəh nɨsərɨgien nai ehuə yame ramhai nɨmrɨmiə? 4 Tukmə nakhapəh nɨsərɨgien nai ehuə yame ramhai nɨmrɨmiə, ?takshawor pən iran mɨne mhasur ta nɨmoptanə ye nɨmrɨ piaumiə? 5 Kɨmiə naksəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kamhani nar mhapəh nɨsorien. Taksəkupən mhavəh-si ta nai ehuə ye nɨmrɨmiə, kwasɨg ikɨn, nakharkun nɨsəm-huvəyen nɨmoptanə yame ramswin-pən ye nɨmrɨ piaumiə mɨpihasur-ta.”

Nɨvəhsi-pənien nəgkiarien kɨmi narmamə yame khapəh nɨsəhuakien

6 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨn mə, “Hapəh nhavəhsi-pənien narɨmnar kape Kughen kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsahas rəmhen kɨn kuri mɨnə, tamə kɨsarar mɨsəs əmiə. Kɨni mhapəh nɨsarakikɨn-pənien nar huvə mɨnə kapəmiə* kɨmi [narmamə yamə mɨne kɨsəmkɨmɨk rəmhen kɨn] pukəh mɨnə, tamə kasəriwək əsuun.”

Saiyoh kɨn, mɨsarha kɨn, mɨsəsɨk-əsɨk tapɨg

(Luk 11:9-13; 6:31)

7 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨn mə, “Saiyoh Kughen kɨn narɨmnar, kɨni In tukrɨvəhsi-pre kɨmi əmiə. Sarha kɨn, mɨsəm. Səsɨk-əsɨk tapɨg, kɨni tapɨg tukrəhitə tuk əmiə.* 8 Yakamni məknakɨn meinai narmamə m-fam yamə mɨne kɨsaiyoh, tukhavəh. Kɨni narmamə yamə mɨne kasarha kɨn, tuksəm mɨn. Kɨni yamə mɨne kɨsəsɨk-əsɨk tapɨg, tapɨg tukrəhitə tuk əriə.*

9 “?Yermamə kɨrik aikɨn irəmiə yame tukmə tɨni raiyoh kɨn bred, mərɨg in tukrɨvəhsi-pən kapier uə, nɨkam? !Nɨkam! 10 ?Uə tukmə nɨpɨg raiyoh kɨn kəmam, mərɨg in tukrɨvəhsi-pən snek uə? !Nɨkam! 11 Kɨmiə naksahas pawk, mharkun nhavəhsi-pənien narɨmnar huvə mɨnə kɨmi jimiə mɨnə. Mərɨg Rɨmɨmiə ye neai, kafan norien rhuvə pɨk rapita norien kapəmiə. Kɨni nəfrakɨsien mə In tukrɨvəhsi-pən nar huvə mɨnə kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsaiyoh kɨn.*

12 “Kɨni sor huvə pən kɨmi narmamə m-fam ye norien mɨnə fam yame naksorkeikei mə narmamə tuksor mɨn kɨmi əmiə, meinai norkeikeiyen raməpkəfugɨn nəgkiarien fam ye loa kape Moses mɨne profet kupan mɨnə.”*

Swatuk kɨraru

(Luk 13:24)

13 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨn mə, “Kɨmiə takasəkeikei mhakurao ye kwəruə yame rəkəskəh, meinai kwəruə yame rehuə, mɨne swatuk yame rɨmar, ramkɨr-pən narmamə ye nap ehuə. Kɨni narmamə khapsaah tukhakurao-pən ye kwəruə a. 14 Mərɨg kwəruə yame rəkəskəh, mɨne swatuk yame rəutən, ramkɨr-pən narmamə ye nɨmraghien rerɨn. Kɨni narmamə kwatɨksɨn əmə tuksəm.”

Yesu tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kaseinein In

(Luk 6:43-44)

15 Kɨni Yesu ramni mɨn mə, “Takasərɨg əmiə tuk profet eikuə mɨnə. Iriə tukhauə tuk əmiə mɨsəpou rəmhen kɨn sipsip; mərɨg rɨkiriə rəmhen kɨn kuri aparu yamə mɨne kasəkwəpah.* 16 Narmamə kasəm kwənkwan ye nɨmraghien kape profet mɨnə, kharkun mə khahuvə uə kɨsahas. Kwənurkəsɨk to rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwai grep; kɨni kapɨriapɨr to rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwai fig.* 17 Ye norien kɨrikianə mɨn, nai huvə tukramkuə kɨn kwənkwai nai huvə; kɨni nai hah tukramkuə kɨn kwənkwai nai hah. 18 Nəpgɨn kɨrik rɨrkək yame ramkuə kɨn kwənkwan yame kɨpəh nənien. Kɨni to nai has rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwan yame rhuvə. 19 Nai mɨnə fam yamə mɨne khapəh nhakuəyen kɨn kwənkwairiə yame rhuvə, tukərəpɨr-pɨr, karakə-pən kɨn ye nap.* 20 Ror məkneikɨn mə narmamə kasəm kwənkwan ye nɨmraghien kape profet mɨnə, kharkun mə khahuvə uə kɨsahas. *

21 “Nar apnapɨg mə narmamə kasokrən kɨn Yo mə Yermaru, mərɨg pəh nien mə iriə m-fam tukhavən mɨsarə ye narmaruyen kape Kughen. Mərɨg yamə mɨne kasor nəkwai Rɨmɨk yame ramarə ye rao ye neai, iriə en tukhavən mɨsarə ye narmaruyen kape Kughen.* 22 Ye nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə mɨfam iran, narmamə khapsaah tukhani-pə tuk Yo mhamə, ‘!Yermaru! !Yermaru! ?Rhawor? ?Nakɨrkun əmawə uə nɨkam? Kɨmawə yɨmnhani-ərhav nəgkiarien kafam yame nɨmɨvəhsi-pə kɨmi əmawə. Kɨni mɨsəko-ta nanmɨn has ye nhagɨm. Kɨni masor nɨmtətien mɨnə.’ 23 Mərɨg Yo jakni-pən atuatuk tuk əriə mɨmə, ‘!Ah! !Yakpəh hanə nɨrkunien əmiə! !Havən isok tuk Yo! Kɨmiə yor təvhagə has mɨnə.’ ”*

Nəgkiarien kape Yesu ramasitu irətawə mə tuksərer tɨm tɨm

(Mak 1:22; Luk 6:47-49)

24 Kɨni mɨni mɨn mɨmə, “Ror məkneikɨn meinai narmamə yamə mɨne khauə tuk Yo, kɨni mɨsətərɨg kɨn nəgkiarien kafak, masarar, mɨsor narɨmnar yame yakməni, narmamə en kɨsəmhen əmə kɨn yermamə yame kafan nɨrkunien rehuə, tukmə rɨmə tukror kafan nimə, tukrəkupən mɨkɨr nɨmoptanə, meiwaiyu məspir kapier apɨg, mor pən nimə iran. 25 Kɨni nɨpɨg tukmə nəhig rɨp kɨni yapiwən raiyu, kɨni nɨmətag ramuh nimə, to rapəh nɨmɨrien, meinai nɨhun ramərer tɨm tɨm ye kapier. 26 Mərɨg narmamə yamə mɨne kasərɨg nəgkiarien kafak, mhapəh nɨsorien, iriə kɨsəmhen kɨn yermamə yame kafan nɨrkunien rɨkək. Tukmə rɨmə tukror kafan nimə, ravhirəkɨn haktə əmə ye nɨpakɨr. 27 Kɨni nɨpɨg tukmə nəhig rɨp, kɨni yapiwən raiyu, kɨni nɨmətag ramuh nimə, rəusərku, mowhan əpɨr-pɨr.”

28 Kɨni Yesu rɨmnor infamien ye kafan nəvhagien, nukwhao ehuə a kɨsərɨg kafan nhajounien, kɨsakur 29 meinai rɨmnhajoun əriə, kɨsəm mə rɨpəh nəmhenien kɨn nəmhajoun mɨnə kape Loa kape Moses, meinai nəgkiarien kafan, nanmɨn aikɨn.*

8

Yesu rɨmnor huvə yermamə kɨrik yame ravəh nəmhəyen e leprosi

(Mak 1:40-45; Luk 5:12-16)

1 Kɨni Yesu rɨmasɨ-pən ye tukwas meiwaiyu-pə, kɨni narmamə khapsaah khakwasɨg kɨn. 2 Kɨni kwən kɨrik yame ravəh nəmhəyen əutən kɨrik e leprosi raməmɨr ye tɨkin ruə meiwaiyu, mənɨmkur-pən tukun, mɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru, tukmə nakɨrkun mə to nakor huvə yo, or huvə yo, məspir ta nəmkɨmɨk irak.”

3 Kɨni Yesu rərao-pən mɨrap kwən a, mɨmə, “Ǝwəh. Yakorkeikei mə jakor. !Ǝsanɨn!” Kɨni taktəkun əmə nəmhəyen e leprosi rɨkək iran.

4 Kɨni Yesu rɨmɨni-əhu in mɨmə, “Takpəh nɨni-ərhavyen narɨmnar mɨnə e kɨmi narmamə. Mərɨg yuvən məm pris kɨrik pəh in rəm mə nɨpram rɨnor məknen. Kɨni or sakrefaes kɨmi Kughen rəri-pən Loa kape Moses, pəh narmamə tukharkun mə nəfrakɨsien nakwahuvə, kɨni kafam nəmkɨmɨk ruɨrkək.”*

Nhatətəyen kape yemehuə kape mobael

(Luk 7:1-10)

5 Kɨni Yesu rɨmavən mɨtərhav-pən taon Kapaneam, kɨni yamehuə kɨrik kape Mobael kape Rom rɨmauə məm Yesu, maiyoh kɨn nasituyen, mɨmə, 6 “Yermaru. Kafak yorwok ramhə, kɨni mamapɨr apa ye nimə kafak, nɨpran fam rɨmhə. Kɨni ramərɨg pɨk nəmhəyen.”

7 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝwəh. Jakurə mor huvə in.”

8 Mərɨg yamehuə kape mobael rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru, yakpəh nəmhenien mə takuə imak ikɨn. Ik yerpɨrɨg mərɨg yo ye tanə əmə. Mərɨg, takəgkiar əmə, pəh kafak slef tukrəsanɨn mɨn. 9 Yakɨrkun mə nɨmhəyen a tukraməkeikei mor nəkwam, meinai yo mɨn, kafak nəmehuə mɨnə aikɨn yame kasehuə irak, kɨni yakamor nəkwairiə. Kɨni mobael mɨnə tɨksɨn aikɨn yame yo yakamehuə irəriə. Tukmə yakni-pən tuk kɨrik mɨmə, ‘Yuvən,’ kɨni tukraməkeikei mɨvən. Kɨni tukmə yakni-pən tuk kɨrik mɨmə, ‘Yuə,’ tukraməkeikei muə. Kɨni tukmə yakni-pən tuk kafak slef mɨmə, ‘Or nar e,’ tukraməkeikei mor.”

10 Yesu rɨmnərɨg nəgkiarien e, rakur pɨk kɨn. Kɨni marar mɨni-pən tuk narmamə khapsaah yamə mɨne khakwasɨg kɨn In mɨmə, “Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə, nar apnapɨg kwən e pəh nien mə yemə Isrel, mərɨg yakpəh nəm-hanəyen yemə Isrel kɨrik yame kafan nhatətəyen rehuə rəmhen kɨn in. 11 Yakamni-pre tuk əmiə mə narmamə khapsaah tukhasɨ-pən ye kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mhauə mɨsəvɨgɨn kwis ye tebol iriə Ebraham mɨne Aesak mɨne Jekob apa ye rao ye neai.* 12 Mərɨg kɨmiə kwənərəus kape Isrel yame Kughen rɨmnəkupan mɨrpen əmiə mə In tukrarmaru irəmiə, In tukrarak-ərhav kɨn əmiə iruə ye nəpɨgnəpien. Kɨni aikɨn a narmamə tuksasək, mɨsəkwəruə meinai kɨsərɨg nəmhəyen ehuə.”*

13 Kɨni Yesu rarar mɨni-pən tuk yemehuə kape mobael mə, “Yuvən. Kafam yorwok tukrɨhuvə rəmhen kɨn yame nakwəni nəfrakɨsien mə Kughen tukror.” Kɨni ye nɨpɨg atuatuk a, yorwok kafan rɨmnəsanɨn mɨn.

Yesu rɨmnor huvə narmamə khapsaah yamə mɨne kamhamhə

(Mak 1:29-34; Luk 4:38-41)

14 Aikɨn, Yesu rarar, mɨvən apa nimə kape Saemon Pita*. Ye nɨpɨg a, kuhu Saemon ramhə maməpan-əpan pɨk, kɨni Yesu rɨmavən məm, 15 məker-pən ye kwermɨn, məkneikɨn nəpan-əpanien rəta. Kɨni piahwaru a rərer, mɨvən mɨruk ta nəriə nəvɨgɨnien.

16 Kɨni nɨpɨg mɨrh natukrivə, narmamə khapɨk narmamə khapsaah yamə mɨne nanmɨn has ramərer-pən irəriə, kɨni Yesu rɨmnəgkiar əmə maməko ta nanmɨn has mɨnə, mor huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə. 17 Nar a rɨmɨtərhav-pə ror Nəgkiarien kape profet kupan e Aesea ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, yame rɨmɨni mɨmə,

“In rɨmɨvəh-si ta nəmhəyen mɨnə kapətawə,

kɨni mor nɨpraitawə yamə mɨne kamhamhə, kwənhahuvə mɨn.”(Aes 53:4)

Nɨkwasɨgien kɨn Yesu in rəutən

(Luk 9:57-62)

18 Kɨni nɨpɨg Yesu rəm nukwhao kɨsərer ərkurao kɨn, kɨni rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mə, “Takhavən ye nɨkar lugun pən.”

19 Aikɨn yemhajoun kɨrik kape loa ruə mɨni-pən tukun mɨmə, “Yhajoun. Yo jakɨkwasɨg kɨn Ik ikɨn hiə takvən ikɨn.”

20 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Kuri aparu mɨnə, kapəriə nəpəəg rarə yame kasapɨr ikɨn. Kɨni man mɨnə, nimairiə rarə yame kasapɨr ikɨn. Mərɨg Yo, Ji Yermamə, kafak nimə rɨrkək tuk napɨrien.”*

21 Kɨni yermamə kɨrik kafan rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. Pəh pi pom. Eighaan kɨn yo pəh yakvən mɨnɨm rɨmɨk.”

22 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Nɨkam. Apəh-pən, mɨkwasɨg kɨn Yo. Narmamə yamə mɨne khapəh nhavəhyen nɨmraghien pəh khavən mhanɨm nəmə mhə mɨnə.”

Yesu ramni-əhu nɨmətag ehuə ye lugun

(Mak 4:35-41; Luk 8:22-25)

23 Kɨni ai, Yesu rat-pən ye bot, kɨni kafan narmamə mɨnə khakwasɨg kɨn. 24 Məkneikɨn, nɨmətag ehuə kɨrik rɨmnəvi nu, kɨni nu rɨnamakətənɨm kɨn bot. Mərɨg Yesu ramapɨr.* 25 Kɨni narmamə kafan kɨmnhavən mhasɨg In, mhamə, “!Yemehuə! !Yemehuə! !Vəh mɨragh ətawə! !Kɨnasəmnɨm!”

26 Kɨni Yesu raiyoh-pən əriə mɨmə, “?Nakashawor mamhagɨn məkneikɨn? ?Nhatətəyen hiə kapəmiə?” Kɨni rarar, mɨni-əhu nɨmətag mɨne peao-peao ehuə. Nɨmətag reiwaiyu. Nu reiwaiyu mamərinu mɨn.*

27 Mərɨg nəmə mɨnə a kɨsakur, mɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “!Eh! ?Naha e yermamə? !Nar apnapɨg mə nɨmətag mɨne nu, mərɨg tukmə raməgkiar kawor nəkwan!”

Yesu rɨmnəko ta nanmɨn has ye yermamə kɨraru

(Mak 5:1-20; Luk 8:26-39)

28 Kɨmnhavi-pirə bot mhavən mhavhiak apa kwənmhaan a kamni kɨmə Gedara†. Məkneikɨn, yermamə kɨraru yamə mir nanmɨn has ramərer-pən irəriu kɨrasɨ-pən ye nəpəəg kapier yame kamnɨm narmamə ikɨn. Iriu karoh narmamə, narmamə kamhagɨn-pən aikɨn. 29 Kɨrauə mɨwəm Yesu kɨrəmə, “!Eh! !Ji Kughen! ?Nakmə takhawor əmru? ?Nakwauə mə takor narpɨnien kɨmi əmru yame rɨpəh hanə norien nɨpɨg tukun, uə?”*

30 Ikɨn aikɨn a, pukəh mɨnə khapsaah kasəruk ikɨn, mərɨg isok kəskəh tuk əriə. 31 Kɨni nanmɨn has mɨnə kɨmɨsaiyoh-pən skai kɨmi Yesu mhamə, “!Aweh! Tukmə nakmə takəko ta əmawə, əta-pən irəmawə yerki pukəh mɨnə a.”

32 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Havən!” Məkneikɨn, nanmɨn has mɨnə a kɨmnhatərhav ye kwərə mir a mhavən yerki pukəh mɨnə. Kɨni pukəh mɨnə a, iriə fam kɨmɨsaiyu mɨseiwaiyu ye nəpatu, mhavi-ərhav mɨsəmnɨm ye tahik. 33 Kɨni ai, narmamə yamə mɨne kasəvɨgɨn pukəh mɨnə a kɨmɨsaiyu, mhavən apa ye taon mɨsəvsao-pən kɨn narɨmnar fam, mɨne narɨmnar yame Yesu rɨmnor kɨmi kwərə mir yamə mir a nanmɨn has rɨmamərer-pən irəriu. 34 Kɨni narmamə mɨ-fam yamə mɨne kasarə apa taon khatərhav, mhauə tuk Yesu masəkeikei kɨmin mə tukrɨtərhav aikɨn.

9

Yesu rɨmnor huvə yermamə kɨrik yame nɨpran rɨmamhə

(Mak 2:1-12; Luk 5:17-26)

1 Kɨni Yesu rat-pən ye bot mukurao-pən ye nɨkar nu, mɨtərhav-pən iman ikɨn.* 2 Kɨni narmamə tɨksɨn kharəh yermamə kɨrik mhavən kɨmin. Nɨpran rɨmamhə. Ramapɨr ye kafan nɨkaokao. Kɨni Yesu rɨmnəm kapəriə nhatətəyen, kɨni mɨni-pən tuk yemə ramhə mɨmə, “Narɨk, pəh nɨgɨnien. Yakwərəh-si ta fam ta narpɨnien kape təvhagə has kafam.”

3 Kɨni nəmhajoun mɨnə tɨksɨn kape Loa kape Moses kɨmɨsərɨg nəgkiarien a, mhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “!Ah! !Nəgkiarien a rahas! Kwən a raməgkiar məknakɨn mamni mə in Kughen.”

4 Mərɨg Yesu In ruɨrkun ta kapəriə nətərɨgien, kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Rhawor e nətərɨgien kapəmiə ramahas məkneikɨn?* 5 ?Jakni-pən naha tuk yermamə a, kɨni kɨmiə nakasəm mə nəgkiarien kafak rəfrakɨs? ?Mə jakni-pən tukun mə yakwərɨsɨn ta narpɨnien kape kafan təvhagə hah? ?Uə mə jakni-pən tukun mə tukrhekɨmter məriwək mamvən? 6 Mərɨg yakorkeikei mə jakor Yo mə takharkun mə Yo, Ji Yermamə, yakvəh nehuəyen ye tokrei tanə tuk nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə has.” Kɨni marə mɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Yakamni-pre tuk ik mə, ‘Takhekɨmter, mɨrəh kafam nɨkaokao məriwək mamvən imam yerkwanu.’ ”* 7 Kɨni taktəkun əmə, kwən a rhekɨmter, məriwək mamvən iman ikɨn. 8 Kɨni narmamə m-fam kɨsəm kɨsakur pɨk kɨn, masəgnəgɨn Kughen yame ravəhsi-pən nehuəyen kɨmi yermamə mə tukror məknakɨn.

Yesu rɨmnokrən kɨn Matiu

(Mak 2:13-17; Luk 5:27-32)

9 Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə e, Yesu rɨtərhav maməriwək mamvən, kɨni məm kwən kɨrik yame ramərer tuk mane kape takis, nhagɨn e Matiu*. Ramkwətə ikɨn kamərok takis ikɨn. Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yuə, mɨkwasɨg kɨn Yo.” Məkneikɨn Matiu rərer, mɨkwasɨg kɨn Yesu.

10 Kɨni Yesu rɨmavən məvɨgɨn ye nimə kape Matiu, kɨni narmamə khapsaah yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis, mɨne yor təvhagə has pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kɨmnhauə mɨsəkwətə mɨsəvɨgɨn iriə Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə.

11 Mərɨg nɨpɨg Farisi mɨnə kɨmɨsəm nar a, khani-pən tuk narmamə kape Yesu mɨnə mhamə, “!Ah! ?Rhawor e yhajoun kapəmiə raməvɨgɨn iriə narmamə yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis mɨne yor təvhagə has mɨnə?”*

12 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Pəh nien mə narmamə yamə mɨne kɨsəsanɨn khamhavən mɨsəm dokta. Mərɨg narmamə yamə mɨne kamhamhə, tukasəkeikei mhavən mɨsəm dokta. 13 Mərɨg havən mɨsarha-kɨn nɨprai nəgkiarien e ye Nəkwəkwə kape Kughen yame ramni mə,

“ ‘Nar kɨrik ror rɨkik ramagien, in e mə rɨkimiə tukrehuə tuk narmamə,*

mərɨg rɨkik rɨpəh nagienien tuk kapəmiə sakrefaes mɨnə.’ ”(Hos 6:6)

Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien mɨmə, “Yakamni məkneikɨn meinai pəh nien mə Yo yɨmauə mə jakokrən kɨn narmamə yamə mɨne [khamə ta mə] kwəsatuatuk ta. Nɨkam. Yɨmauə mə jakokrən kɨn yor təvhagə has mɨnə.”

Nhajounien kape Yesu in rɨvi, nhajounien kape loa kape Moses in nəkwas

(Mak 2:18-22; Luk 5:33-39)

14 Kɨni narmamə kape Jon Baptaes kɨmnhauə mɨsəm Yesu mhani-pən tukun mhamə, “Ǝm-ru. Farisi mɨnə mɨne kɨmawə yaksəpəh nəvɨgɨnien tuk nəhuakien kɨmi Kughen. ?Mərɨg rhawor kafam narmamə mɨnə khapəh nɨsəpəhyen nəvɨgɨnien tuk nəhuakien?”*

15 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nɨpɨg kɨmiə nɨmɨsor nəvɨgɨnien kape yerman yame rɨmnarkurək pə pə, ?mərɨg nakhamə ta mə in mɨnə tɨksɨn tuksasək ye nɨpɨg a uə? !Nɨkam! Mərɨg tukrɨpior nɨpɨg yame narmamə tukhavəhsi-ta Yerman e yame rɨmnarkurək pə pə tuk In mɨnə tɨksɨn. Kɨni ye nɨpɨg a in a, In mɨnə tɨksɨn tuksəpəh nɨsəvɨgɨnien iran.†

16 “To yermamə kɨrik rɨpəh nɨvəhyen kwonmut neipən vi kɨrik kɨni mɨjir-pən ye neipən mətɨt kafan [yame rɨmneikus]. To ror məknakɨn, kwonmut neipən yame rɨvi to reikus neipən mətɨt, kɨni reikus ehuə. 17 Kɨni to yermamə kɨrik rɨpəh nɨvəhyen waen wi kɨni mɨvi-pən ye tɨki waen mətɨt. To ramor məknakɨn, kɨni waen a ye tɨki waen mətɨt tukrəməteih, kɨni waen tukraiyu. Nɨkam, kɨpəh norien məknakɨn. Tukaməkeikei kɨvi-pən waen wi ye tɨki waen wi. Kɨni waen mɨne tɨki waen tukawəmɨr huvə.”

Piraovɨn kɨrik yame ramhə, mɨne piakəskəh yame ruamhə

(Mak 5:21-43; Luk 8:40-56)

18 Nɨpɨg Yesu raməgkiar hanə kɨmi əriə, yemehuə kɨrik ruə mənɨmkur-pən tuk Yesu mɨmə, “Eh. Kafak piakəskəh rɨpimhə ai taktakun əmə. Mərɨg yuə, mərəhu-pən kwermɨm iran, pəh ramragh mɨn.” 19 Kɨni Yesu rɨmnərer iriə kafan narmamə mɨnə, mhakwasɨg kɨn kwən a mamhavən.

20 Məkneikɨn pian kɨrik aikɨn yame ravəh nəmhəyen kape nɨpiraovɨn, mɨvəh newk twelef. Kɨni rukurao-pən ye nɨmetai Yesu ikɨn, mərao-pən mɨrap nəpəəg nɨmrɨ kot kafan. 21 Ye nərɨgien kafan rɨmə, “Tukmə yakrap əmə kafan kot, kɨni jakəsanɨn.”*

22 Kɨni Yesu rukreik marha-pən məm pian a mɨni-pən tukun mɨmə, “Piakəskəh kafak. Pəh nɨgɨnien. Kafam nhatətəyen rɨmnor ik nakwahuvə mɨn.” Kɨni ye nɨpɨg a, pian a rɨmnəsanɨn.

23 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmauə mɨtərhav-pə ye nimə kape yemehuə a, kɨni mɨvən imə, məm narmamə kɨsher tərhenao masəni nɨpei kape nɨmhəyen. Kɨni narmamə kɨmnhauvrɨg-uvrɨg pɨk. 24 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Sap mhatərhav. Piakəskəh e rapəh nɨmhəyen; ramapɨr əmə.” Mərɨg narmamə kɨsarh iakei iran. 25 Mərɨg narmamə kɨmnhatərhav mhavən iruə, kɨni Yesu rɨvən imə, mɨrao-pən mɨvəh kwermɨ piakəskəh a, kɨni rhekɨmter. 26 Kɨni nəvsaoyen kɨn rɨmnaiyu markurao fam ye tanə a.

Yesu rɨmnor huvə nɨmrɨn pɨs mir

27 Yesu rɨmatərhav aikɨn a, kɨni lnɨmrɨn pɨs mir kɨraru karakwasɨg kɨn, mwokrən apomh mɨrəmə, “Mɨkɨp King Deved. !Rɨkim tukrehuə tuk əmru!”*

28 Kɨni Yesu rɨmavən apa imə, kɨni nɨmrɨn pɨs mir a kɨrauə tukun. Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “?Kɨmiru nakwhatətə irak mə to yakor huvə nɨmrɨmiru uə nɨkam?”

Kɨni iriu kɨrəni-pən tukun mɨrəmə, “Ǝwəh, Yermaru.”

29 Kɨni Yesu rɨmɨrap nɨmrɨriu mɨni-pən tuk əriu mə, “Kughen tukror huvə nɨmrɨmiru meinai nakwhatətə irak.” 30 Kɨni nɨmrɨriu rhuvə, kɨnəwəm nar. Kɨni Yesu rɨni-pən skai tuk əriu mɨmə, “Takrapəh nəvsaoyen kɨn narɨmnar mɨnə e kɨmi narmamə.”* 31 Mərɨg iriu kɨmɨratərhav mɨravən mwəvsao-ərhav kɨn Yesu, mɨravən ikɨn mɨnə fam ye tanə a.

Yesu rɨmnəko ta nanmɨn has ye yermamə yame reinein nəgkiarien

(Mat 12:24; Mak 3:22; Luk 11:15)

32 Nɨpɨg kwərə mir a kwəratərhav, narmamə kharəh yermamə kɨrik yame reinein nəgkiarien, mhauə tuk Yesu. Kwən a in reinein nəgkiarien meinai nanmɨn has ramərer-pən iran. 33 Kɨni Yesu rɨmnəko ta nanmɨn hah ye kwən a, kɨni rɨmnəgkiar.

Kɨni nukwhao ehuə kɨsəm, kɨsakur pɨk tukun, mhani mhamə, “Kɨpəh nəm-hanəyen nar kɨrik ror məkneikɨn ikɨn e Isrel.”*

34 Mərɨg Farisi mɨnə khani mhamə, “!Nɨkam! Rɨrkun nəko-tayen nanmɨn has mɨnə meinai rɨkwasɨg kɨn Setan, yemehuə kape nanmɨn has mɨnə.”

Yesu rɨkin raməmhə pɨk tuk narmamə

35 Kɨni Yesu rɨmnəriwək mamvən ye taon mɨne yerkwanu mɨnə fam, maməwhag ye nəkwai nimə kape nofugɨnien, mamni-ərhav nəvsaoyen huvə kape narmaruyen kape Kughen. Mamor huvə narmamə m-fam yamə mɨne kamhamhə, mɨne narmamə m-fam yamə mɨne nɨprairiə raha, kamhahuvə.* 36 Nɨpɨg rɨmnəm narmamə kwənhapsaah, kɨni rɨkin raməmhə pɨk tuk əriə meinai kɨmɨsarə ye nɨpɨg əutən mɨnə, [mɨseinein nɨsasitu-atukien irəriə ye kapəriə nɨmraghien] rəmhen kɨn sipsip yamə mɨne yermamə rɨkək tuk narha-huvəyen tuk əriə.* 37 Kɨni rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə, “!Səm-ru! Nəvɨgɨnien rɨnehuə apa ye nəsimien yame kwənhamruə. Mərɨg yorwok kwatɨksɨn əmə yame kamhavəh.* 38 Kɨni səhuak-pən kɨmi Yemasur kape nəsimien mhamə In tukrher-pən kɨn yorwok mɨnə khapsaah mə tukhavən mhavəh nəsimien kafan.”

10

Yesu rɨmɨrpen kafan narmamə twelef

(Mak 3:13-19; Luk 6:12-16)

1 Kɨni Yesu rɨmnokrən kɨn narmamə twelef kafan khauə kɨrikianə, kɨni rɨvəh-si-pən nəsanɨnien kɨmi əriə tuk nəkotayen nanmɨn has ye narmamə, mɨne tuk nor-huvəyen nəmhəyen mɨnə fam.

2 Nhag aposol* twelef kape Yesu mɨnə, iriə e: yame raməkupan, Saemon, nhagɨn kɨrik e Pita; mɨne naorahini Andru; mɨne Jemes mɨne Jon, ji Sebedi mir; 3 mɨne Filip; mɨne Batalomiu; mɨne Tomas; mɨne Matiu, yermamə kape nɨvəhyen mane kape takis; mɨne Jemes ji Alfeas; mɨne Tadeas; 4 mɨne Saemon Selot†; mɨne Judas Iskariot, yame rɨmneighan-pən kɨn Yesu ramvən ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafan.

Yesu rher-pən kɨn kafan narmamə twelef mə tuksasitu ye narmamə

(Mak 6:7-13; Luk 9:1-6)

5 Kwasɨg ikɨn Yesu rher-pən kɨn kafan narmamə twelef mə tukhavən mɨsor wok, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Takhapəh nhavənien mɨsarə kɨmiə narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel; kɨni mhapəh nhavənien ye taon kɨrik kape nəmə Sameria, 6 mərɨg takhavən mɨsarə kɨmiə nəmə Isrel yamə mɨne kɨsəmhen kɨn sipsip yamə mɨne kaserwei.* 7 Kɨni nɨpɨg takamhavən, takasəkeikei mamhani-ərhav mhamə, ‘Nɨpɨg yame Kughen tukrarmaru ye narmamə mɨfam ruauə ipakə.’* 8 Kɨni kɨmiə takasəkeikei mɨsor huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə. Kɨni takasəkeikei mɨsor huvə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta mə tukhamragh mɨn. Kɨni narmamə yamə mɨne leprosi ramor tɨkiriə, takasəkeikei mɨsor nɨprairiə ruə mɨhuvə mɨn. Kɨni narmamə yamə mɨne nanmɨn has ramərer-pən irəriə, takasəkeikei mɨsəko ta əriə. Kɨni tukmə naksasitu ye yermamə kɨrik, tukrɨpəh nərokien əmiə iran, meinai nɨmnhapəh nhavəhyen nɨmrɨ nɨrkunien tuk nor huvəyen narmamə. 9 Tukmə nakamhavən, takhapəh nhavəhyen mane,* 10 mhapəh nharurien nɨtɨp mɨnə. Mhapəh nhavəhyen neipən kɨraru kɨraru. Mhapəh nhavəhsi-pənien sandel, mhapəh nhavəhyen kaskɨn. Yakamni məkneikɨn meinai ratuatuk əmə mə narmamə yamə mɨne kɨmiə taksasitu irəriə tuksasitu mɨn irəmiə ye napɨrien mɨne nəvɨgɨnien.*

11 “Nɨpɨg takhavən ye taon kɨrik uə yerkwanu kɨrik, taksəkeikei mɨsarha-kɨn yermamə kɨrik yame rɨkin ragien mə takhavən mɨsarə kɨmiə min, kɨni mɨsarə aikɨn mɨseriaji nɨpɨg yame takhatərhav yerkwanu a. 12 Tukmə nɨpɨg takamhavən mɨsarə ye nimə kɨrik, takasəkeikei mɨsəgkiar huvə kɨmi əriə mhamə, ‘Pəh nəmərinuyen tukraməmɨr tuk əmiə.’* 13 Kɨni tukmə narmamə kɨsəhitə ye nimə kapəriə tuk əmiə, kɨni pəh kapəmiə nəgkiarien kape nəmərinuyen tukraməmɨr tuk əriə. Mərɨg tukmə kɨsəpəh, nəhuakien kapəmiə ye nɨkarɨn kape nəmərinuyen tukrurə əmə ye nɨmraghien kapəmiə. 14 Mərɨg tukmə narmamə tɨksɨn khapəh nɨsəhitəyen ye nimə kapəriə tuk əmiə, uə khapəh nɨsətərɨgien kɨn nəgkiarien kapəmiə, takhatərhav ye nimə kapəriə, uə yerkwanu kapəriə, mɨsarpita-arpita nɨmokrur ye sandel kapəmiə.‡* 15 Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə ye nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə iran, narpɨnien kape nəmə aikɨn a tukrɨskai pɨk rapita narpɨnien yame nəmə Sodom mɨne Gomora kɨmɨsarə iran kupan.§”*

Yesu ramni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə “Tukor ahas-pre kɨmi əmiə”

(Mak 13:9-13; Luk 21:12-17)

16 Kɨni Yesu ramni mɨmə, “Takasəkeikei mharkun mə Yo yakamher-pən kɨn əmiə mə takhavən mɨsarə mar yerki nəmə has mɨnə rəmhen kɨn sipsip yamə mɨne kasəriwək yerki kuri aparu* yamə mɨne kasəkwəpah. Takasəkeikei mhavəh nɨrkunien tuk niko-ikoyen rəmhen əmə kɨn snek; mɨsarə mar rəmhen əmə kɨn mak ye tanə.* 17 Takasərɨg əmiə tuk narmamə; meinai iriə tuksərɨp-ərhav əmiə ye nɨmrɨ mɨrh, mɨsərkɨs-ərkɨs əmiə ye nəkwai nimə kape nofugɨnien kapəriə. 18 Meinai kɨmiə kafak narmamə mɨnə, taksəkeikei mɨsərer ye nɨmrɨ namasur kape gavman mɨne ye nɨmrɨ nəmasur kapəmiə tuk nɨni-ərhavyen Nəgkiarien Huvə kape Kughen kɨmi əriə mɨne narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel. 19 Mərɨg nɨpɨg tukharaptərəkɨn əmiə, takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien mə takshawor-pən iran mɨne mɨshorpɨn nəgkiarien kapəriə, meinai ye nɨpɨg atuatuk a, Nanmɨn kape Kughen tukrhajoun əmiə kɨn naha nəgkiarien yame takasəkeikei mhani-ərhav. 20 Takhapəh nhagɨnien meinai pəh nien mə kɨmiə atuk naksəgkiar, mərɨg Nanmɨn kape Rɨmɨmiə Kughen tukrɨvəhsi-pre nəgkiarien kɨmi əmiə, takhani-ərhav.*

21 “Ye nɨpɨg a, piauni tukreighaan kɨn piauni kamhopni. Kɨni yerman tukreighaan kɨn kafan kwajikovə kamhopni. Kɨni kwajikovə mɨnə tukhani hah rɨmriə mɨnə mɨne nɨsɨnriə mɨnə, mɨseighan kɨn əriə khopni əriə.* 22 Narmamə tuksəməkɨn əmiə, mɨsor ahas pre kɨmi əmiə meinai kɨmiə nakamhavəh nhagɨk. Mərɨg narmamə yamə mɨne kasərer tɨmtɨm mɨseriaji nɨpɨg kwasɨg, Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə. 23 Tukmə kɨsor ahas pre kɨmi əmiə ye taon kɨrik, sap, mhavən ye taon pɨsɨn kɨrik. Yakamni əfrah tuk əmiə mə to nakhapəh nhavən-fam-ien ye taon mɨnə kape Isrel, yo Ji Yermamə jakrerɨg-pə mɨn.

24 “Studen mɨnə to khapəh nɨsehuəyen ye yhajoun kapəriə. Kɨni slef mɨnə to khapəh nɨsehuəyen ye yemehuə kapəriə.*

25 “Narmamə tukasəkeikei mɨsəm-pən studen mɨnə mə kɨsəmhen əmə kɨn yhajoun kapəriə. Kɨni tukasəkeikei mɨsəm-pən slef mɨnə mə kasəmhen əmə kɨn yamehuə kapəriə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Yo yemehuə kape nimə. Kɨni narmamə tɨksɨn khani hah yo mə yo Bielsebul, yamehuə kape yarmhə mɨnə. Ror məkneikɨn mə tukasəkeikei mɨsor mɨn ye kafak yor wok yamə mɨne kasor wok ye nəkwai nimə kafak.”*

Pəh narmamə kape Yesu mɨnə tukhapəh nhagɨnien kɨn narmamə

(Luk 12:2-9)

26 Kɨni Yesu ramni mɨmə, “Ror məkneikɨn, takhapəh nhagɨnien kɨn narmamə. Tukmə nar erkwaig, tukaməkeikei kəm. Tukmə kuvrɨg əpɨs, kɨni mərɨg tukraməkeikei mier-pə ikɨn rhakak ikɨn.* 27 Narɨmnar yame yakamni-pre tuk əmiə ye nəpɨgnapien, takasəkeikei mhani-ərhav yeraan; kɨni narɨmnar yame yakaməsiwən kɨn, takasəkeikei mhani-ərhav ye nɨmrɨ narmamə khapsaah. 28 Takhapəh nhagɨnien kɨn narmamə, meinai kharkun əmə nɨsoriahyen nɨpraimiə, mərɨg kaseinein nɨshopniyen nanmɨmiə. Mərɨg hagɨn kɨn Kughen meinai In rɨrkun narakikɨn-pən-ien nɨprai jir mɨne nanmɨn apa ye nap ehuə.*

29 “Nar apnapɨg keihap† in rɨkəskəh pɨk, kavəh nɨmrɨn kwaji mane əmə, mərɨg Kughen ramarha huvə tuk əriə. 30-31 Kɨni nɨmraghien kapəmiə rapita nɨmraghien kape keihap. Kɨni tukmə Kughen ramarha huvə tuk keihap ramhajoun pən mə tukraməkeikei mamarha huvə tuk əmiə rapita. Nəfrakɨsien, nar apnapɨg mə nɨmar nɨkwənemiə in nar kəskəh, mərɨg Kughen raməvhuekɨn fam muɨrkun ta mə kuvhuun. Ror pən, takhapəh nhagɨnien tuk nɨmraghien kapəmiə.*

32 “Tukmə yermamə kɨrik ramni-ərhav nhagɨk ye nɨmrɨ narmamə, Yo mɨn jakni-ərhav nhagɨn ye nɨmrɨ Rɨmɨk Kughen ye neai mə in kafak yermamə. 33 Mərɨg tukmə yermamə ramni-ərhav ye nɨmrɨ narmamə mə reinein Yo, Yo jakni-ərhav mɨn ye nɨmrɨ Rɨmɨk Kughen ye neai mə yakeinein mɨn in.*

34 “Pəh rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mə ta mə yɨmauə mə jakərəhu nəmərinuyen ye tokrei tanə. Pa rɨmə yɨmauə mə jakərəhu nəmərinuyen, mərɨg yɨmauə mə jakor narmamə kasarowagkəp. 35 Yakamni məkneikɨn meinai yɨmauə mə jakor

“ ‘Yerman tukror tɨməht iriu rɨmni,

mɨne piakəskəh tukror tɨməht iriu nɨsɨni,

mɨne yasuni tukror tɨməht iriu kuhuni.

36 Kɨni narmamə tuksor tɨkmɨr kɨmi iriə atuk mɨnə tɨksɨn.’(Maeka 7:6)

37 “Kɨni yermamə yame rorkeikei pɨk rɨmni mɨne nɨsɨni [rapita Yo] in rɨpəh nəmhenien mə tukruə kafak yermamə. Kɨni yermamə yame rorkeikei pɨk kafan pɨkwarien uə piakəskəh [rapita Yo] in rɨpəh nəmhenien mə tukruə kafak yermamə.* 38 Tukmə yermamə rɨmə tukrɨkwasɨg kɨn Yo, tukraməkeikei məta ye nərɨgien kafan, kɨni tukmə ramərɨg pawk nəmhəyen rəmhen kɨn nəmhəyen ye nɨmhəyen ye nai kamarkwao kɨn, mərɨg tukrɨkwasɨg kɨn Yo. 39 Yermamə yame ramgɨn tuk kafan nɨmraghien, tukraməkeikei mɨmhə. Mərɨg yermamə yame tukuh tuk nɨkwasɨgien kɨn Yo, tukrarə ye nɨmraghien rerɨn.*

40 “Kɨni yermamə yame ravəh əmiə yerkin agien, in rəmhen əmə kɨn yame ravəh Yo yerkin agien. Kɨni yermamə yame ravəh Yo yerkin agien, in rəmhen əmə kɨn yame ravəh mɨn yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo.* 41 Kɨni yermamə yame ravəh profet kape Kughen yerkin agien, meinai in rɨrkun mə in profet kape Kughen, in tukrɨvəh nərokien iran, rəmhen kɨn yame profet mɨnə kɨmnhavəh. Kɨni yermamə yame ravəh yemə atuatuk yerkin agien meinai in rɨrkun mə in yemə atuatuk, in tukrɨvəh nərokien iran rəmhen kɨn yame nəmə atuatuk tukhavəh. 42 Nəfrakɨs, yermamə yame ravəh nu okiei ye pənkɨn, mɨvəhsi-pən kɨmi yermamə kɨrik kafak e, meinai in rɨrkun mə in kafak yermamə, nar apnapɨg mə kafak yermamə in ye tanə, kɨni kwən en, tukraməkeikei mɨvəh əfrakɨs nərokien iran.”

11

Jon Baptaes rɨmə tukrɨrkun-ru mə Yesu in Kristo, uə pəh nien mə in Kristo

(Luk 7:18-23)

1 Kɨni Yesu rɨmnəvhag ta kɨmi kafan narmamə twelef, marar, mɨtərhav aikɨn, mɨvən apa ye taon mɨnə apa Galili, maməvhag mamni-ərhav nəgkiarien kape Kughen aikɨn.

2 Ye nɨpɨg a, Jon Baptaes rɨmnamarə ye kalabus, kɨni mamərɨg nəvsaoyen kɨn wok yame Yesu rɨmnor. Kɨni mher-pən kɨn narmamə tɨksɨn kafan khavən mɨsəm In mhamə, 3 “?Rhawor? ?Ik e Kristo kɨmɨni ta mə takuə, uə kɨmawə jakamhawhin yarmə kɨrik tukrɨpiuə?”

4 Məkneikɨn, Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Harerɨg, mhavən mhani-pən narɨmnar mɨnə fam yamə mɨne nɨmɨsərɨg mɨsəm tuk Jon. 5 Nɨmrɨn pɨs mɨnə khapsaah kɨmɨsəm nar. Kɨni narmamə yamə mɨne nɨhuriə rahas kɨmɨseriwək. Kɨni narmamə yamə mɨne kamhavəh nəmhəyen ye tɨkiriə*, tɨkiriə ruahuvə. Kɨni narmamə yamə mɨne nɨmətɨrgɨriə rəru, kɨni taktəkun ai, kɨmɨsərɨg nar. Kɨni narmamə yamə mɨnə kɨmnhamhə, kwənhamragh mɨn. Kɨni yavən hah mɨnə, taktəkun ai kwən kɨrik rɨnamni-ərhav-pən nəvsaoyen huvə tuk əriə.† 6 Kɨni hani-pən tuk Jon mə narmamə yamə mɨne kapəriə nhatətəyen irak rɨpəh nɨmɨrien, iriə tuksarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs.”

Yesu rɨmɨni mə Jon Baptaes in profet ehuə kɨrik

(Luk 7:24-35)

7 Nɨpɨg narmamə a yame Jon rɨmnher pən kɨn əriə kratərhav, kɨni Yesu rɨmɨrikakun maməgkiar kɨn Jon kɨmi nukwhao ehuə. Mɨmə, “?In apa kupən kɨmiə nɨmnhavən apa ye tɨpəvsɨk mə taksəm naha nhagɨn? ?Nɨmnhavən mə taksəm əmə yermamə apnapɨg kɨrik yame in rəmhen kɨn nuwig yame ramərer ye nɨmrɨ nµmətag? !Nɨkam! 8 ?Tukmə nɨkam, kɨni nɨmnamhavən mə taksəm pa? ?Yermamə kɨrik yame ramvən ye neipən huvə yame nɨmrɨn rəutən uə? !Nɨkam! Narmamə yamə mɨne kamhavən ye neipən huvə kɨsarə ye nimə huvə mɨnə rəmhen kɨn kape king. 9 ?Kɨni naha nhagɨn a nɨmnhavən mə taksəm? ?Profet kɨrik uə? Ǝwəh, nəfrakɨsien. Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə Jon in yerpɨrɨg rapita profet. 10 Meinai kwən e in e Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni-ta mɨmə,

“ ‘Səm-ru. Yakamher-pre kɨn kafak yermamə yame tukrɨvəh kafak nəgkiarien.

In tukrəkupən kɨn ik mor apnəpeinə ye kafam swatuk.’‡(Mal 3:1) 11 “Yakamni-pre tuk əmiə mə narmamə yamə mɨne kɨmɨsarha-pə ye tokrei tanə, kɨrik rapəh nuəyen yame rapita kwən e Jon. Mərɨg yermamə yame in ye tanə əmə ye narmaruyen kape Kughen, in yerpɨrɨg mɨn rapita Jon.§ 12 Ye nɨpɨg Jon Baptaes rɨmɨrikakun mamni-ərhav nəgkiarien kape Kughen meriaji-pə taktakun, narmaruyen kape Kughen ramskai mə tukrɨtərhav-pə. Kɨni narmamə yamə mɨne khaskai mɨsarkut pɨk mə tukhauə pəh Kughen rarmaru irəriə. 13 Yakamni məknakɨn meinai apa kupan əgkap muə meriaji-pə nɨpɨg kape Jon, nəgkiarien kape Loa yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi Moses mɨne nəgkiarien kape profet kape Kughen mɨnə kɨmnhani-ərhav narmaruyen kape Kughen.* 14 Kɨni tukmə rɨkimiə ragien mə takhavəh nətərɨgien e, jakni mə Jon in Elaeja yame profet kupan mɨnə kɨmnhani mə tukruə.* 15 Tukmə kɨmiə narmamə yame nɨmətɨrgɨmiə rarə, sətərɨg huvə kɨn nəgkiarien e.

16 “?Kɨni Yo jakni mə narmamə yamə mɨne kɨsarə ai taktəkun, mə norien kapəriə rəmhen kɨn naha? Iriə kɨsəmhen əmə kɨn kwajikovə [yamə mɨne nar kɨrik rɨrkək yame tukror əriə, rɨkiriə ragien.] Mɨsəkwətə masəukɨr ikɨn kamor maket ikɨn, mashek əriə mɨnə mhamə, 17 ‘!Ah! Kɨmawə yɨmnhauh gita, mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsorien danis. Kɨni yaksarar mɨseikuə kɨn nasəkien tuk nɨmhəyen, mərɨg kɨmiə nɨmnhapəh nɨsasəkien kɨtawə-m kɨmiə.’ 18 Yakamni məknei meinai ye nɨpɨg Jon Baptaes rɨmauə, məpəh nəvɨgɨnien mə tukrəhuak nɨpɨg rɨpsaah, mɨpəh nɨnɨmien waen. Mərɨg narmamə kamhani mhamə, ‘Kwən a, nanmɨn has kɨrik raməmɨr iran.’ 19 Kɨni Yo, Ji Yermamə, yɨmauə maməvɨgɨn, mamnɨm waen, mərɨg narmamə kamhani mɨn mhamə, ‘!Ah! Kwən a in yermamə kape nəvɨgɨn-pɨkien, mɨne napɨsien kɨn waen. Kɨni mamor norkeikeiyen kɨmi yor təvhagə has mɨnə mɨne narmamə yame kasərer tuk mane kape takis.’ Mərɨg narmamə əfrakɨs kape Kughen mɨnə tukasəkeikei mharkun mə kɨmru Jon yakawor narɨmnar ye nɨrkunien əfrakɨs.”*

Yesu ramni narpɨnien ye narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran

(Luk 10:13-15)

20 Kɨni Yesu rɨmnəgkiar skai kɨmi narmamə ye taon yame mɨne In rɨmnor nɨmtətien rɨpsaah aikɨn ye nɨmrɨriə. Raməgkiar skai məknakɨn meinai iriə khapəh nɨsararien ye nərɨgien kapəriə tuk kapəriə norien has mɨnə. 21 Kɨni In mɨmə, “!Ah! !Kɨmiə yamə mɨne nakɨsarə apa Korasin! Nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə. !Ah! !Kɨmiə nəmə Betsaeda! Nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə, meinai yɨmnor pawk nɨmtətien rɨpsaah ye taon mir kapəmiə. Kɨni tokmə yakpior nɨmtətien mɨnə a apa Taea mɨne Saedon kupən, narmamə a to kɨpisarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has mɨpihavən ye neipən has, mɨsəsok-əsok ye nɨmrawk [ror nɨmtətien mə kɨsərɨg rahas pɨk tuk kapəriə norien has mɨnə.] 22 Mərɨg ye nɨpɨg a yame Kughen tukror narpɨnien kapəmiə, in tukrɨskai pɨk rapita narpɨnien yame tukror kɨmi narmamə yamə mɨne kɨmnɨsarə apa Taea mɨne Saedon kupən.** 23 Kɨni kɨmiə nəmə Kapeneam. ?Kɨmiə nakhamə ta mə Kughen tukrɨvəh-si haktə əmiə ye kwənmhaan kape nɨsiaiyen ye rao ye neai uə? !Nɨkam! Kughen tukrɨvəh-si-əhu əmiə naksweiwaiyu pɨk əgkəp, ye kwənmhaan kape narpɨnien†. Kɨni tokmə yakpior nɨmtətien mɨnə a apa Sodom kupan, to taon a rɨpipəh nɨrkəkien.‡ 24 Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə nɨpɨg a yame Kughen tukror narpɨnien kapəmiə, in tukrɨskai pɨk rapita narpɨnien yame tukror kɨmi narmamə yamə mɨne kɨmnɨsarə apa Sodom kupən.”*

Yesu ravəhsi-pən napɨsien kɨmi narmamə yamə mɨne kasəpəu

(Luk 10:21-22)

25 Kɨni ye nɨpɨg a Yesu rɨmə, “Tatə Kughen. Ik Yermaru kape narɨmnar fam- yerpɨrɨg ye neai, mɨne ye tokrei tanə. Yakəgnəgɨn Ik meinai Ik nɨmnerkwaig kɨn nɨprai narɨmnar mɨnə e ye nɨmrɨ narmamə yamə mɨne kharkun nar. Kɨni mor əpu kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsəmhen əmə kɨn kwajikovə mɨnə mə iriə e tukharkun nar.* 26 Tatə, in a norien yame Ik nakorkeikei.”

27 Kɨni Yesu rɨrpɨn mamni-ərhav mɨmə, “Rɨmɨk rɨmneighan-pə ta kɨn narɨmnar fam ye kwermɨk. Kɨni Rɨmɨk pɨsɨn əmə rɨrkun Tɨni. Kɨni Tɨni əmə mɨne narmamə kafan mɨnə, iriə əmə kharkun Tatə Kughen. Iriə e narmamə yamə mɨne Tɨni rɨmɨrpen ta əriə mə In tukror əpu Tatə Kughen kɨmi əriə.*

28 “Hauə tuk Yo, kɨmiə yamə mɨne nakasor pɨk wok kɨni mɨsəpəu kɨn najipəyen kɨn nar pam mɨnə, pəh yakvəhsi-pre napɨsien.§ 29-30 Yakamni məkneikɨn meinai Yo yemə mar, kɨni kafak nətərɨgien in ye tanə. Kɨni hauə tuk Yo mhavəh napɨsien ye kapəmiə nɨmraghien. Taksajipə kɨn kafak nɨtɨp meinai in rəruvəruvə, kɨni kafak wok yame jakvəhsi-pre kɨmi əmiə in rɨmar.”*

12

Yesu ramhajoun narmamə kɨn norien kape Sabat

(Mak 2:23-3:6; Luk 6:1-11)

1 Kɨni ye Sabat kɨrik, Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmɨsəriwək mhavən yerki wit* tɨksɨn, kɨni kafan narmamə mɨnə kɨsəmkərəv. Khavən mɨsətɨm wit tɨksɨn, masən kwənkwan.* 2 Mərɨg Farisi mɨnə tɨksɨn kɨmɨsəm mhani-pən tukun mhamə, “!Eh! Sabat e towei, mərɨg kafam narmamə kasor wok masakapɨr Loa kape Moses. ?Rhawor e kasor məknakɨn?”*

3 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Tukmə ror nakhapəh nɨsəvheikɨnien nəvsaoyen ye Nəkwəkwə kape Kughen yame raməvsao kµn norien yame King Deved rɨmnor kupən, yame in mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmɨsəmkərəv. 4 Mərɨg, Deved rɨmavən ye Nimə Ehuə kape Kughen mən bred yame pris mɨnə kwənhavəhsi-pən ta kɨmi Kughen. Mərɨg bred ai, ye Loa kape Moses ramni mə narmamə apnapɨg tukhapəh nɨsənien.* Mərɨg pris mɨnə əmə kharkun nɨsənien.† 5 Uə tukmə ror nakhapəh nɨsəvheikɨnien ye loa mə nɨpɨg mɨnə fam ye Sabat, pris mɨnə apa ye Nimə Ehuə Kape Kughen kasor wok kapəriə masakapɨr loa kape Sabat, mərɨg Kughen raməm mə nar a in ratuatuk əmə.* 6 Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə kwən kɨrik eikɨn e In yerpɨrɨg rapita Nimə Ehuə kape Kughen.* 7 Ye Nəkwəkwə kape Kughen In ramni mə,

“ ‘Nar kɨrik ror rɨkik ramagien, in e mə rɨkimiə tukrehuə tuk narmamə,

mərɨg rɨkik rɨpəh nagienien tuk kapəmiə sakrefaes mɨnə.’ ” (Hos 6:6) Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien mamni-pən tuk Farisi mɨnə mɨmə, “To nakpiharkun nɨprai nəgkiarien e, mɨpiharkun narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk‡, to nakpihapəh nɨsəm-pəniən nar has kɨrik ye narmamə kafak mɨnə. 8 Yakamni məkneikɨn meinai Yo, Ji Yermamə, Yo yakamarmaru ye Sabat.”

9 Kɨni Yesu rɨtərhav aikɨn a məriwək mamvən ye nəkwai nimə kape nofugɨnien kapəriə. 10 Kɨni ikɨn a, kwən kɨrik aikɨn, kwermɨn rɨmhə, rɨpəh nɨhuatukien kɨn. Kɨni kɨsaiyoh-pən Yesu mə, “?Rhawor? ?Ratuatuk ye loa mə to nakor huvə yermamə yame ramhə ye Sabat, uə nɨkam?” Iriə kɨmɨsaiyoh-pən məknakɨn Yesu meinai kɨsarkut mə tuksəm-pən nar has kɨrik iran.*

11 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Tukmə kɨmiə kɨrik, kafan sipsip rivə-ərhav pɨkɨn ye nəkwai nɨmɨr ehuə ye Sabat, kɨni in tukrhawor? In tukraməkeikei mɨvən mɨrəh-si haktə aihuaa əmə. ?Pa e irəmiə in to rɨpəh norien məkneikɨn? Rɨrkək. 12 Mərɨg nɨmraghien kape yermamə rapita sipsip. Kɨni in ratuatuk əmə ye loa mə tukamor nar huvə ye Sabat.”*

13 Kɨni rɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Huatuk kɨn kwermɨm.” Kɨni rɨhuatuk kɨn kwermɨn, rhuvə əgkəp rəmhen kɨn kwermɨn nɨkarɨn. 14 Mərɨg Farisi mɨnə a kɨmnhavən, mamharai mhun mə tukshopni Yesu.*

Yorwok yame Kughen rɨmɨrpen

15 Kɨni Yesu rɨmɨrkun mə Farisi mɨnə kɨsarkut mə tukshopni In, mɨtərhav aikɨn a. Kɨni narmamə khapsaah khakwasɨg kɨn In. Kɨni In rɨmnor huvə nəmhəyen fam kapəriə, 16 mɨni-əhu əriə mə tukhapəh nhani-ərhavyen In tuk narmamə.* 17 Nar a rɨtərhav-pə ror nəgkiarien kape profet kupan e Aesea ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, yamə rɨmɨni mɨmə,

18 “In e yorwok kafak yame yɨmɨrpen ta yakorkeikei pɨk In,

kɨni rɨkik ragien pɨk tukun.

Kɨni Yo jakor mə Nanmɨn kafak tukrurə mukwar iran.

Kɨni In tukrɨni-ərhav norien atuatuk kafak mɨne nɨvəh-mɨraghien kafak ye nɨmrɨ narmamə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.*

19 To In rɨpəh nuhyen əjir, mɨpəh nokrən-apomhien;

Mɨpəh nəgkiar-pɨkien ikɨn narmamə kasofugɨn əriə mɨnə ikɨn.

20 In yemə mar, kɨni In tukror huvə-pən kɨmi narmamə yamə mɨne kasəpəu kɨni kapəriə nəsanɨnien rɨkək.§

Tukror məkna meriaji-pən In tukror norien yame ratuatuk tukror win ye norien yame rahas.

21 Kɨni narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel, iriə tuksərəhu-pən tɨm tɨm kapəriə nərɨgien iran, mə In tukrɨvəh mɨragh əriə.”(Aes 42:1-4)

Narmamə tɨksɨn kamhani mhamə Yesu ramor narɨmnar ye nəsanɨnien kape Setan

(Mak 3:20-30; Luk 11:14-23; 12:10)

22 Kɨni narmamə kɨmnharəh kwən kɨrik mhavən kɨmi Yesu. Kwən a, nɨmrɨn rɨpɨs, rɨpəh nəgkiarien, meinai nanmɨn has ramərer-pən iran. Kɨni Yesu rɨmnor huvə mɨn, kɨni kwən a rɨmnəm nar, məgkiar. 23 Kɨni narmamə m-fam kɨsəm kɨsakur pɨk kɨn mhamə, “Tukmə ror Kwən e in e Mɨkɨp King Deved yame Kughen rɨmə tukrher-pə kɨn.”

24 Mərɨg Farisi mɨnə kɨmɨsərɨg, kamhani mhamə, “Nɨkam. Tukmə ror In raməko-ta nanmɨn has ye nəsanɨnien kape yarmhə e Bielsebul yame in yamehuə kape yarmhə mɨnə.”*

25 Mərɨg Yesu ruɨrkun ta nətərɨgien kapəriə kɨni mɨmə, “Nɨkam. Tukmə narmamə ye kantri kɨrik kasəwhai əriə mɨnə, mɨsarə kɨraru, kɨni tuksoriah kapəriə narəyen, kantri tukrɨmɨr. Kɨni rəmhen mɨn kɨn yerkwanu kɨrik. Tukmə narmamə kwəsəwhai əriə mɨnə, mɨsarə kɨraru, rukwanu a to rɨpəh narə-huvəyen. 26 Kɨni rəmhen mɨn kɨn narmamə kape Setan mɨnə, tukmə iriə kasəwhai əriə mɨnə, mɨsarə kɨraru, tukseikus-eikus mɨn nimə kape Setan. Norien kape Setan tukrɨpəh nɨskaiyen. Tukrəsaah-əsaah mɨrkək. 27 Kɨni kɨmiə mɨnə mɨn tɨksɨn kasəko-ta nanmɨn has mɨnə rəmhen kɨn yame yakamor. Mərɨg pa rɨmə kɨsəko ta nanmɨn has mɨnə e ye nəsanɨnien kape Bielsebul. Rhuvə mə iriə tukhani neikuəyen ye nəgkiarien yame nakamhani mhamə yakaməko ta nanmɨn has ye nəsanɨnien kape Bielsebul. 28 Mərɨg tukmə Yo yakaməko-ta nanmɨn has mɨnə ye nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen, ramhajoun mə narmaruyen kape Kughen ruauə ta tuk əmiə.* 29 Kɨni mamhen mɨn kɨn yame to yermamə kɨrik nagheen rehuə rɨvən, mətu kafan narɨmnar, maməmɨr, yermamə pɨsɨn kɨrik to rɨpəh nɨvənien məkrəh kɨn. Tukmə yermamə rɨmə tukrɨvən məkrəh kɨn kafan narɨmnar, kɨni tukrɨrkwəji yermamə ai nagheen rehuə. Kɨni ai mɨrkun nɨvənien məkrəh kɨn kafan narɨmnar.*

30 “Yermamə yame rɨpəh nɨkwasɨgien kɨn Yo, in kafak tɨkmɨr. Kɨni yermamə yame rɨpəh nofugɨnien narmamə mɨnə kafak, in raməko-ta əriə kɨsaiyu rik rik.* 31 Ror pən, yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə, mə Kughen rɨrkun nɨvəhsi-tayen narpɨnien ye nahasien mɨnə fam yame nakasor, uə nɨni-hasien yame nakasor iran. Mərɨg tukmə nakhani has Nanmɨn kape Kughen, to Kughen rɨpəh nɨvəhsi-tayen narpɨnien iran tuk nɨpɨg kɨrik.* 32 Tukmə yermamə ramni hah Yo, Ji Yermamə, kɨni Kughen tukrəru-kɨn mɨpəh narpɨnien. Mərɨg yermamə yame ramni hah Nanmɨn kape Kughen, Kughen to rɨpəh nəru-kɨnien tuk nɨpɨg kɨrik, ye nɨpɨg e uə ye nɨpɨg yame tukrɨpiuə.

33 “Tukmə nai huvə, kwənkwan tukrhuvə; tukmə nai has, kwənkwan tukrahas. Ror məkneikɨn meinai kɨmiə takasəm əmə kwənkwai nai mə nai a in rhuvə uə rahas.* 34 !Ah! Kɨmiə naksəmhen kɨn snek yame ramor norien iko iko. Kɨmiə nəmə has mɨnə. To nakhapəh nhaniyen nar huvə kɨrik, meinai narmamə kamhani əmə naha nhagɨn yame raməmɨr yerkiriə.* 35 Yermamə yame nərɨgien rhuvə rukwar yerkin, nɨpɨg m-fam in ramni nar yame huvə. Kɨni yermamə yame nərɨgien has rukwar yerkin, nɨpɨg m-fam in ramni nar has. 36 Yakamni-pre tuk əmiə mə, ye nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə iran, narmamə tukasəkeikei mhani-ərhav-pən tukun mə rhawor iriə kɨmnhani nəgkiarien has apnapɨg mɨnə fam kapəriə. 37 Ror məkneikɨn In tukrəkir fam nəgkiarien pɨsɨn mɨnə kapəmiə, mə kɨmiə nəmə atuatuk mɨnə uə nəmə has mɨnə.”

Nɨmtətien yame Kughen rɨmnor ye nɨmraghien kape Jona, kɨni tukrɨpior mɨn ye Yesu

(Mak 8:12; Luk 11:29-32)

38 Kɨni nəmhajoun mɨnə tɨksɨn kape Loa kape Moses mɨne Farisi mɨnə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Yhajoun. ?To nakor nɨmtətien əpsɨpɨs kɨrik yaksəm?”*

39 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨmiə narmamə e towei mɨne, kɨmiə naksor pɨk təvhagə has mhaukreikɨn-pən nɨmeitaimiə kɨmi Kughen, masorkeikei mə taksəm nɨmtətien pɨsɨn kɨrik. Mərɨg tukmə ror Kughen tukrɨpəh norien nɨmtətien kɨrik ye nɨmrɨmiə. Mərɨg tukror əmə nɨmtətien kɨrikianə əmə yame rɨmnor kupən ye nɨmraghien kape Jona.* 40 Jona rɨmnaməmɨr ye tɨp kəməəm ehuə kape nɨpɨg kɨsisər, yenpɨg mɨne yeraan. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Yo, Ji Yermamə, jakaməmɨr ye nəkwai nɨmɨr kape nɨpɨg kɨsisər, yenpɨg mɨne yeraan.* 41 Kɨni ye nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə iran, nəmə Nineve mɨn tuksərer mhani hah narmamə yamə mɨne kɨsarə e towei mɨne. Meinai nəmə Nineve a kupan kɨmɨsərɨg nəgkiarien kape Jona, mɨsarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has. Mərɨg Yo yakapita Jona, mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsətərɨgien kɨn Yo.* 42 Kɨni in apa kupən, kwin kape kantri e Shipa†, rɨmasɨ-pən isok muə mə tukrɨvəh nɨrkunien kape King Solomon kupən. Mərɨg Yo yakmauə, nɨrkunien kafak rapita King Solomon. Mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsətərɨgien kɨn Yo. Mə tukmə nɨpɨg Kughen tukrəkir narmamə iran, kwin a kape Shipa tukrərer mɨni-hah yamə mɨne kɨsarə e towei mɨne.

43 “Nɨpɨg nanmɨn has raməta ye yermamə kɨrik, in ramavən ye tɨpəvsɨk, mamarha-kɨn ikɨn tukrapɨs ikɨn, mərɨg rɨpəh nəmien. 44 Kɨni in mamni mɨmə, ‘Pəh yakrerɨg-pən ye kafak nimə yame yɨmnamarə ikɨn.’ Nɨpɨg in rɨrerɨg-pə məm kafan nimə, yermamə rɨkək iran, kɨmnahiə rɨpiə huvə, narɨmnar m-fam kamhaswin huvə. 45 Kɨni in ramvən mɨkɨr mɨn nanmɨn has mɨnə iriə seven yamə mɨne kɨsahas pɨk mɨn rapita in. Kɨni khavən mɨn imə mɨsarə mɨn ye nɨmraghien kape yermamə a. Kɨni yermamə a, in apa kupən, kafan nɨmraghien rahas; mərɨg taktəkun ai rɨmnahas pɨk rapita yame in kupən. Kɨni kɨsəmhen əmə kɨn əmiə, nəmə has yamə mɨne nakasarə e taktakun.”*

Famle əfrakɨs kape Yesu, iriə e narmamə yamə mɨne kasor nəgkiarien kafan

(Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)

46 Nɨpɨg Yesu raməgkiar hanə kɨmi narmamə, kɨni nɨsɨni mɨne piauni mɨnə kasərer apa iruə mhamə tuksəgkiar kɨmin. 47 Kɨni yermamə kɨrik rɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Yemasur, nɨsɨnɨm, mɨne naorahim mɨnə khamə tuksəm-ru Ik apa iruə.”

48 Mərɨg Yesu rɨmə, “?Pa e nɨsɨnɨk? ?Mɨne nɨpa e piak mɨnə?” 49 Kɨni In mamhajoun-pən kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Kɨmiə e nɨsɨnɨk mɨnə mɨne naorahik mɨnə. 50 Meinai yermamə yame ramor narɨmnar yame Rɨmɨk Kughen rorkeikei, in ai naorahik, in ai nɨsɨnɨk, mɨne in ai nowinɨk.”*

13

Nuhpɨkɨnien kɨn yermamə yame ramsuv kweru nai

(Mak 4:1-20; Luk 8:4-15)

1 Ye nɨpɨg atuatuk a, Yesu rɨtərhav mɨvən məkwətə apa ye nɨkar-kar nu apa Galili. 2 Meinai narmamə khapsaah kɨmnhauə mɨsərer rarkurao kɨn Yesu, In rɨmavən ye bot kɨrik mamkwətə. Kɨni narmamə kɨsərer fiak.* 3 Kɨni In rɨni-ərhav-pən narɨmnar rɨpsaah kɨmi əriə ye nuhpɨkɨnien mɨnə. Mamni mɨmə, “Yəsim kɨrik rɨmavən mə tɨkrɨsuv kweru nai apa ye nəsimien. 4 Mɨpɨk mɨvitəg-ətəg fam. Kɨni tɨksɨn rəsaah-əsaah-pən ye swatuk, kɨni man mɨnə khauə mɨsən fam.* 5 Kɨni kweru nai tɨksɨn rəsaah-pən ye tokrei kapier, nɨmoptanə rɨkəskəh ikɨn. Kɨni rurə aihuaa əmə meinai nɨmoptanə rɨkəskəh. 6 Mərɨg nɨpɨg mɨrh rhaktə, kɨni mhen, kɨsaukei fam meinai nuairiə rɨpəh neiwaiyu-pɨkien. 7 Kɨni kweru nai tɨksɨn rəsaah-əsaah-pən yerki kwənurkəsɨk.† Kɨni mhaktə mehuə. Məknekɨn, kwənurkəsɨk rerko əsuun. 8 Kɨni tɨksɨn rəsaah-əsaah-pən ye nɨmoptanə huvə, kɨni mhaurə, mɨseihuə, kɨni tɨksɨn khakuə kɨn kwənkwairiə wan handred, tɨksɨn sikisti, kɨni tɨksɨn toti.”

9 Kɨni Yesu rɨmə, “Tukmə kɨmiə narmamə yame nɨmətɨrgɨmiə rarə, sətərɨg huvə kɨn nəgkiarien e.”

10 Kɨni narmamə kape Yesu khauə mɨsaiyoh In mhamə, “?Rhawor nakaməgkiar kɨmi narmamə ye nuhpɨkɨnien?”

11 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Yakamni məkna meinai Kughen rɨmnəhitə ye swatuk tuk əmiə mə takharkun nəgkiarien məniwən kape narmaruyen kape Kughen. Mərɨg narmamə apnapɨg mɨnə, Kughen rɨpəh nəhitəyen ye swatuk məknakɨn tuk əriə. 12 Narmamə yame mɨne kɨsəri-pən kafak nəgkiarien, Kughen tukrɨvəhsi-pən mɨn nɨrkunien kɨmi əriə. Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨsərɨg kafak nəgkiarien kɨni mɨsor nar apnapɨg iran, Kughen tukrɨvəhsi-ta nɨrkunien kəskəh kapəriə.* 13 Yakaməgkiar kɨmi əriə ye nuhpɨkɨnien meinai kɨsərɨg pawk, mhapəh nharkunien; kɨni iriə kɨsarhakɨn pawk, mhapəh nɨsəmien nɨpran. 14 Nɨmraghien kapəriə ror nəgkiarien kape Profet Aesea ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn yame ramni mə,

“ ‘Iriə tuksarhakɨn, mɨsarhakɨn pawk, mərɨg to khapəh nɨsəmien nɨpran.

Iriə to kɨsərɨg pawk, mərɨg to khapəh nharkunien.

15 Ror məkneikɨn meinai kaparia kapə ruauə muɨskai,

kɨni kwəsəpou kɨn nətərɨgien kɨn nar,

kɨni mɨsətapɨg kɨn nɨmrɨriə.

To kɨpihapəh nɨsorien məknakɨn, kɨpisəm nar kɨn nɨmrɨriə,

mɨpisərɨg nar kɨn nɨmətɨrgɨriə,

mɨpiharkun nar yerkiriə,

mɨpisarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has, kɨni to Yo yakpivəh mɨragh əriə.’(Aes 6:9-10) 16 “Mərɨg kɨmiə e, Kughen rɨmnautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə, kɨni tukmə naksarha-kɨn, taksəm; kɨni tukmə naksərɨg, takharkun nɨpran. 17 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə profet mɨnə khapsaah mɨne nəmə atuatuk mɨnə khapsaah kɨmɨsorkeikei mə tuksəm naha nhagɨn yame nakwəsəm ai taktakun, mərɨg kɨmnhapəh nɨsəmien. Kɨni mɨsorkeikei pɨk mə tuksərɨg naha nhagɨn yame nakwəsərɨg ai taktakun, mərɨg kɨmnhapəh nɨsərɨgien.*

18 “Kɨmiə sətərɨg huvə kɨn nɨprai nuhpɨkɨnien kape yəsim. 19 Kweru nai yame rɨmnəsaah-pən ye swatuk, in rəmhen kɨn yermamə yame rɨmnərɨg nəgkiarien kape narmaruyen kape Kughen, mərɨg rɨpəh nɨrkunien. Kɨni Setan ravəhsi-ta aihuaa əmə nərɨgien yame rɨmavən yerkin. 20 Kɨni kweru nai yame raməsaah-pən ye nɨmoptanə yame kapier ipakə ikɨn, in rəmhen kɨn yermamə yame rɨmnərɨg nəgkiarien kape Kughen, məkneikɨn ravəh yerkin agien, 21 mərɨg nuan rɨpəh neiwaiyu-pɨkien. Kɨni ramərer əmə tuk nɨpɨg kwakwə əmə. Tukmə nɨpɨg əutən uə nahasien kɨrik ruə ye nɨmraghien kafan tuk nəgkiarien a, taktakun əmə rɨmɨr ye kafan nhatətəyen. 22 Kɨni kweru nai yame rɨmnəsaah-pən yerki kwənurkəsɨk, in rəmhen kɨn yermamə yame rɨmnərɨg nəgkiarien kape Kughen, mərɨg kafan nətərɨgien ramvən pɨk tuk narɨmnar kape tokrei tanə, kɨni in rorkeikei mə kafan nautə tukrɨpsaah, kɨni nətərɨgien mɨnə a kaserko əsuun nəgkiarien kape Kughen. Kɨni nəgkiarien a rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwan.* 23 Mərɨg kweru nai yame rəsaah-pən ye nɨmoptanə huvə, in rəmhen kɨn yermamə yame rərɨg nəgkiarien kape Kughen, kɨni mɨrkun nɨpran. Kɨni ye nɨmraghien kafan, rɨkuə kɨn kwənkwan. Tɨksɨn khakuə kɨn kwənkwairiə wan handred, tɨksɨn sikisti, tɨksɨn toti.”

Nuhpɨkɨnien ye mənvhirɨk yame rahas

24 Kɨni Yesu rɨmɨni-ərhav-pən mɨn nuhpɨkɨnien kɨrik kɨmi əriə mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen, in rəmhen kɨn yermamə kɨrik yame rɨməvitəg-ətəg kweru nai ye kafan nəsimien. 25 Yenpɨg, kɨsapɨr iriə kafan narmamə mɨnə, məkneikɨn kafan kɨrik tɨkmɨr ruə mɨvitəg-ətəg mənvhirɨk has ye kafan nəsimien, map. 26 Kɨni kweru nai huvə mɨnə kɨshaktə, mɨsehuə, mɨsor kwənkwairiə. Mərɨg ye nɨpɨg a, mənvhirɨk has rhaktə mɨn, mehuə.

27 “Kɨni slef mɨnə kape kwən a khauə mɨsəm, mhani-pən tukun mhamə, ‘Yemehuə. ?Nɨmɨsuv kweru nai huvə in əmə in əmə, uə nɨkam? ?Mənvhirɨk has rɨsɨ-pkaa?’

28 “Kɨni yamehuə a rɨni-pən tuk əriə mɨmə, ‘Tɨkmɨr kɨrik kafak rɨmnor nar en.’

“Kɨni kafan slef mɨnə khani-pən tukun mhamə, ‘?Mərɨg nakmə jakhavən mɨsəkwai ta mənvhirɨk has a uə?’

29 “Rɨni-pən tuk əriə mɨmə, ‘Nɨkam. Hapəh. To nakasəkwai ta mənvhirɨk has mɨnə a, masor mɨsəkwai ta pɨkɨn kwənkwai nai huvə. 30 Pəh iriu kwhaktə kwis əmə mɨravən mwəriaji kwənkwai nai huvə rɨmruə. Ye nɨpɨg a in a, jakni-pən tuk kafak narmamə yamə mɨne tukharhi kwənkwai nai mə tukhavən mɨsəkupan mɨsəkwai ta mənvhirɨk has, mhapɨk, mɨsarakikɨn-pən ye nap. Kwasɨg ikɨn, khapɨk kwənkwai nai huvə mɨnə mhauə ye nəkwai nimə kafak yame kamətu-pən nəvɨgɨnien ikɨn.’ ”

Narmaruyen kape Kughen ramehuə atuk ye nəsanɨnien kafan

(Mak 4:30-34; Luk 13:18-21)

31 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən mɨn nuhpɨkɨnien kɨrik tuk əriə mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn kwənkwai mastad, yame yermamə rɨmɨvəh mɨvən mɨsuv ye kafan nəsimien. 32 Kwənkwai mastad a in rarkəskəh pɨk, mərɨg nɨpɨg in tukrurə mehuə rəmhen kɨn nai ehuə kɨrik. Kɨni man mɨnə yamə mɨne kamhaivə yerpɨrɨg tukhauə mɨsor nimairiə ye kwerəgrəgɨn.”

33 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən mɨn nuhpɨkɨnien kɨrik tuk əriə mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn yis yame piraovɨn kɨrik ramarap ye flaoa rɨpsaah yame ramor-pən ye besin ehuə, kɨni rher-əpu flaoa rəsiis, mehuə.”

34 Narɨmnar mɨnə fam, Yesu ramni əmə nuhpɨkɨnien iran kɨmi narmamə, to rɨpəh nɨni-atuatuk-əməyen. 35 Nar a rɨtərhav-pə ror nəgkiarien kape profet kupan ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, yame rɨmɨni mɨmə,

“Nɨpɨg tukmə yakaməgkiar, jakni əmə nuhpɨkɨnien.

Jakamni-ərhav narɨmnar yame yɨmnerkwaig kɨn rɨrikakun ye nɨpɨg yɨmnor tokrei tanə meriaji-pə e taktəkun.”(Sam 78:2)

Yesu ramhoprai nuhpɨkɨnien ye mənvhirɨk has

36 Kɨni Yesu rəta ye narmamə, mɨvən ye nəkwai nimə kɨrik. Kɨni kafan narmamə mɨnə khavən mɨsəm, mɨsaiyoh-pən mhamə, “Hoprai-pə ru nuhpɨkɨnien ye mənvhirɨk has yame raurə ye nəsimien.”

37 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo e, Ji Yermamə, Yo e yermamə yame yɨmnəvi-ətəg-ətəg kwənkwai nai ye nəsimien. 38 Kɨni nəsimien in tokrei tanə. Kɨni kwənkwai nai huvə, iriə e ji Kughen yamə mɨne In ramarmaru irəriə. Kɨni mənvhirɨk has mɨnə, iriə e ji Setan. 39 Kɨni tɨkmɨr yame rɨmavən mɨvitəg-ətəg mənvhirɨk has a in Setan. Kɨni nɨpɨg yame tukrhi kwənkwai nai, in e Nɨpɨg Kwasɨg. Kɨni narmamə yamə mɨne kamharhi kwənkwan, iriə e agelo mɨnə. 40 Tukhapɨk mənvhirɨk has mɨsəhi-pən ye nap. Norien a rəmhen kɨn Nɨpɨg Kwasɨg. 41 Yo, Ji Yermamə, jakher-pre kɨn agelo mɨnə kafak tukhavən ikɨn yakamarmaru ikɨn, mɨsəkwai ta yor təvhagə has mɨnə fam, mɨne narɨmnar mɨnə fam mɨne yame kamhavi-pən narmamə tuk norien təvhagə has mɨnə.* 42 Iriə tuksarakikɨn-pən əriə ye nap ehuə. Kɨni aikɨn a, narmamə tuksasək mɨsəkwəruə.* 43 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk tuksəsiə ye rao ye neai, rəmhen kɨn mɨrh. Tukmə kɨmiə narmamə yame nɨmətɨrgɨmiə rarə, sətərɨg huvə kɨn nəgkiarien e.”

Nuhpɨkɨnien ye bokis mane yame ramerkwaig

44 Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien kafan mamni mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn bokis mane kɨrik yame ramerkwaig ye nɨmoptanə. Kɨni yermamə kɨrik rɨmavən, məm, kɨni rarə mɨnɨm mɨn ye nɨmoptanə. Rɨkin rɨmnagien pɨk, kɨni rɨvən mor salem kɨn narɨmnar fam kafan, mɨvəh mane iran, mɨvən mɨvəh nɨmrɨ nɨmoptanə a kɨmnerkwaig kɨn bokis mane ikɨn.”

Nuhpɨkɨnien ye kapier e kamni kɨmə perel

45 Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien kafan mamni mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn sto kipa yame ramarhakɨn kapier huvə mɨnə e nɨmrɨn rhaktə, kamni kɨmə perel, mə tukrɨpɨk mɨvən mor salem kɨn. 46 Tukmə rəm perel kɨrik yame rhuvə pɨk, kɨni marar mɨvən mor salem fam kɨn kafan narɨmnar, kɨni mɨvəh mane iran, mɨvən mɨvəh perel a kɨn.”

Nuhpɨkɨnien ye net kape nɨviyen kəmam

47 Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien kafan mamni mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn nɨpɨg narmamə kɨsarko-pən kɨn net apa ye lugun mamhavi kəmam pɨsɨn pɨsɨn iran. 48 Nɨpɨg net rukwar kɨn kəmam, kɨni khavi-haktə net, kɨni masəwhai kəmam mɨnə mhavai-pən kəmam huvə mɨnə ye nɨtɨp ehuə mɨnə kapəriə, mɨsarakikɨn kəmam yamə mɨne kɨsahas. 49 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, tuk Nɨpɨg Kwasɨg, agelo mɨnə tukhauə mhavəhsi-ta narmamə yamə mɨne kɨsahas tuk narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk, 50 mɨsarakikɨn-pən əriə ye nap ehuə- ikɨn narmamə kɨsasək mɨsəkwəruə ikɨn.”*

51 Kɨni Yesu raiyoh-pən kafan narmamə mɨnə mə, “?Kɨmiə nakharkun narɨmnar mɨnə a uə nɨkam?”

Kɨni iriə khamə, “Ǝwəh.”

52 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Ror məkneikɨn, nəmhajoun mɨnə fam kape loa yamə mɨne kwənhauə ye narmaruyen kape Kughen, kɨmɨsofugɨn-pən nəgkiarien wi kafak mɨne nəgkiarien akwas kape Moses rəmhen kɨn yame yemehuə kape nimə kɨrik ramofugɨn-pən narɨmnar huvə yamə mɨne khawi mɨne narɨmnar huvə yamə mɨne ramswin hanə ye nimə kafan.”

Nəmə imei Yesu kɨmɨsəpəh In

(Mak 6:1-6; Luk 4:16-30)

53 Kɨni Yesu rɨmɨni ta nuhpɨkɨnien mɨnə a, marar, mɨtərhav. 54 Muə iman ikɨn, mɨrikakun maməvhag kɨmi narmamə ye nəkwai nimə kape nofugɨnien. Kɨsərɨg nəgkiarien kafan, kɨsakur, mɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “!Man! ?In ravəh hiə nɨrkunien e? ?Rhawor mor nɨmtətien mɨnə e?* 55 Kɨtawə kwənharkun ta kwən e. In kwajikovə əmə kape yermamə yame ravhirəkɨn nai. Nɨsɨni e Meri; kɨni naorahini mɨnə e Jemes, mɨne Josef, mɨne Judas, mɨne Saemon.* 56 Kɨni nowini mɨnə kasarə mɨn e kɨtawə miriə. ?Ravəh hiə nɨrkunien e?” 57 Kɨni iriə kɨnasəməkɨn In.

Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Tukmə profet kɨrik kape Kughen, narmamə tukhasiai In. Kɨni mərɨg, narmamə iman ikɨn, mɨne kwənərəus kafan mɨnə, iriə pɨsɨn əmə to khapəh nhasiaiyen In.”

58 In a ye kwənmhaan a, rɨpəh nor-pɨkien nɨmtətien, meinai kapəriə nhatətəyen rɨkək iran.

14

Nɨmhəyen kape Jon Baptaes

(Mak 6:14-29; Luk 9:7-9)

1 Ye nɨpɨg a, King Herod Antipas yame rɨmnamarmaru ye tanə Galili rɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn Yesu. 2 Kɨni mɨni-pən tuk kafan yorwok mɨnə mə, “!Eh! !Kwən e in Jon Baptaes, ruɨmragh mɨn ye nɨmhəyen! Ror pən ravəh nəsanɨnien tuk norien nɨmtətien mɨnə.”

3-4 Herod rɨkin raməsɨk məknakɨn meinai nɨpɨg kɨrik, in rɨmɨkɨr ta piraovɨn kape Filip e piauni. Pian a, nhagɨn e Herodias. Kɨni Jon rɨmɨni-əhu mɨmə, “Kɨmɨni-əhu mə takpəh nɨkɨr-tayen piraovɨn e.”* Jon ramni-əhu Herodias, Herodias raməməkɨn in tukun. Kɨni Herod rɨmɨvəhsi-pən Jon ye kalabus.* 5 Kɨni Herod rɨmə tukrhopni Jon tukun, mərɨg ruagɨn kɨn narmamə, meinai rɨkiriə rɨmnəsɨk mə Jon in profet kɨrik.*

6 Mərɨg nɨpɨg kɨrik, Herod rɨmnor nəvɨgɨnien ehuə kɨrik mamor nɨpɨg kafan yame rɨmnarha iran. Kɨni piakəskəh e ji Herodias rɨmnor danis ye nɨmrɨ narmamə. Rɨmnor danis, Herod rəm rorkeikei, 7 mɨni-pən tuk piakəskəh a mə, “Yakamni kwəsu əgkəp mə nar yame ik nakorkeikei mamaiyoh yo kɨn, yakɨrkun nɨvəhsi-preyen.”

8 Mərɨg Herodias rɨmnaməkeikei kɨmi piakəskəh ai mə tukrɨni-pən tuk Herod mɨmə, “Yakorkeikei mə taktəkun əmə takrəh kapən kapə Jon Baptaes, mukrai-pən ye tikiplet, mɨrəh muə kɨmi yo pəh yakəm.”

9 Nəgkiarien ai ror King Herod rərɨg rahas pɨk, meinai rɨmnor nəgkiarien əutən ye nɨmrɨ in mɨnə tɨksɨn. To rɨpəh nəpəhyen. Kɨni rɨmə tuksor nəkwai piakəskəh ai. 10 Mher-pən kɨn narmamə tɨksɨn khavən ye kalabus mɨsərəru-ta kapən kapə Jon, 11 mhaukrai-pən ye tikiplet, mhavəh mhavən mhavəhsi-pən kɨmi ji Herodias. Kɨni in rɨvəh-si-pən kɨmi nɨsɨni. 12 Kɨni narmamə kape Jon kɨmnhavən mharəh nɨpran, mhavən mhanɨm. Mɨsarar mhavən mɨsəvsao kɨn kɨmi Yesu.

Yesu rɨmɨvəh nəvɨgɨnien rɨkəskəh, mor rɨpsaah, maməvɨgɨn narman faef taosen kɨn

(Mak 6:30-44; Luk 9:10-17; Jon 6:1-14)

13 Nɨpɨg Yesu rɨmnərɨg nəvsaoyen a, kɨni rat-pən ye bot kɨrik mɨvən apa ikɨn ruhiko ikɨn. Mərɨg nukwhao kɨmnharkun aikɨn ramvən ikɨn, mhatərhav ye kapəriə rukwanu mɨnə mɨsəriwək mhakurao mamhavən mɨsəm. 14 Kɨni Yesu rɨmɨvhiak məm narmamə khapsaah aikɨn, kɨni rɨkin reiwaiyu tuk əriə. Kɨni rɨmavən mor huvə narmamə yamə mɨnə kamhamhə.

15 Rɨnamenaiyu, narmamə kape Yesu khauə mɨsəm In, mhamə, “Kwənmhan əkwak ikɨn e, kɨni rɨnamenaiyu. Takher rik rik kɨn narmamə mɨnə e, pəh kamhavən apa yerkwanu ipakə mɨnə mhavəh nəriə kɨrik nəvɨgɨnien.”

16 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Rhuvə mə tukhapəh nɨsaiyu-rik-rik-ien. Kɨmiə taksəvɨgɨn əriə.”

17 Mərɨg iriə khani-pən tukun mhamə, “?Jakshawor? Nɨpar bred kɨrkɨrɨp əmə mɨne kəmam kɨraru.”

18 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Havəh mhauə.” 19 Kɨni mɨni-pən tuk narmamə mə tuksəkwətə huvə yerki mənvhirɨk. Kɨni mɨvəh bred ai kɨrkɨrɨp mɨne kəmam kɨraru, mɨvaag haktə mɨni vi vi Kughen tukun, mhapu bred, mɨpɨk-pən kɨmi kafan narmamə mɨmə, “Takhapɨk mɨsəvɨgɨn narmamə mɨnə a kɨn.”* 20 Kɨni iriə kɨmɨsəvɨgɨn tupriə rəsiis mɨsəpəh nɨpərpər bred mɨne kəmam. Kɨni kafan narmamə mɨnə kɨmnhavai-pən ye nɨtɨp twelef khakuar mɨn. 21 Narmamə ai kɨmɨsəvɨgɨn, kɨmɨvəh əmə nɨhupɨn ye narman, iriə fam rəmhen kɨn faef taosen. Mərɨg kɨpəh nəvhuekɨnien nɨpiraovɨn mɨne kwajikovə mɨnə.

Yesu rameriwək ye nɨmar mar nu

(Mak 6:45-52; Jon 6:16-21)

22 Məkneikɨn, Yesu rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mə tukhavən ye bot mɨsəkupan mhavən ye nɨkar nu, mərɨg In raməmɨr əmə mə tukrher-pən kɨn narmamə kamhavən iməriə ikɨn. 23 Rher-pən ta kɨn narmamə ai, kɨni marar mhaktə fiak mɨvən ye tukwas kɨrik In pɨsɨn əmə, mə tukrəhuak. Rɨnamenaiyu, Yesu pɨsɨn əmə aikɨn.* 24 Mərɨg bot ravirə ta ye nu, mɨrəhpɨkɨn nɨmətag. Peao-peao ramuh bot.

25 Kɨni ye kwəsum-nɨraanien, Yesu rarar məriwək ye nɨmar-mar nu mamuə tuk əriə. 26 Kɨni narmamə kafan mɨnə kɨmɨsəm rəriwək mamuə ye nɨmar-mar nu, kamhagɨn pɨk. Mɨsokrapomh mhamə, “!Eh! !Yarhmə kɨrik apa!”*

27 Məkneikɨn, Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Takhapəh nhagɨnien. Mə Yo əmə e.”

28 Kɨni Pita rɨmə, “Yermaru. Tukmə Ik əfrah, okrən mɨn kɨn yo pəh yakəriwək mɨn ye nɨmar-mar nu murə.”

29 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yuə.”

Kɨni Pita rəvi-ərhav ye nəkwai bot, məriwək ye nɨmar-mar nu mɨvən tuk Yesu. 30 Məm peao-peao, kɨni rɨgɨn pɨk, kɨni mɨnaməmnɨm. Masək-pən tuk Yesu mɨmə, “!Yermaru, vəh mɨragh yo!”

31 Məkneikɨn, Yesu rərao-pən mɨrəh, mɨni-pən tukun mɨmə, “Kafam nhatətəyen rəkəskəh pɨk. ?Rhawor e nakpəh nɨniyen nəfrakɨsien irak?”*

32 Kɨni kwat-pən mɨn ye bot, məknekɨn nɨmətag reiwaiyu. 33 Kɨni narmamə mɨnə a ye nəkwai bot kasəgnəgɨn In mhamə, “!Nəfrah! Ik Ji Kughen.”

34 Kɨni kɨmnhavən ye nɨkar lugun pən, mhavhiak ye tanə Genesaret. 35 Kɨni narmamə aikɨn khauə mɨsəm Yesu, mɨnharkun In, mɨsher-pən nəgkiarien kɨmi narmamə rarukrao ye rukwanu mɨnə fam aikɨn a. Kɨni khapɨk mɨn kapəriə narmamə yamə mɨne kamhamhə mhavən tuk Yesu, 36 mɨsəkeikei kɨmin mhamə iriə yamə mɨnə kamhamhə, tukharap əmə nəpag nɨmrɨ neipən kafan, kɨni iriə fam yamə mɨne kɨmnharap In mɨsəsanɨn.*

15

Nəmhajoun kape loa kape Moses kasotgoh iriə Yesu ye nɨkarɨn kape loa

(Mak 7:1-23)

1 Nəmhajoun tɨksɨn kape loa kape Moses iriə Farisi mɨnə khasɨ-pən apa Jerusalem mhauə mɨsəm Yesu mɨsaiyoh In mhamə, 2 “?Rhawor kafam narmamə khapəh nɨsəri-pənien kapətawə natuakəmien yame kaha mɨnə kɨmnəsəvhag kɨn kɨmi ətawə? Kafam narmamə mɨnə kasəvɨgɨn mhapəh nɨsəravyen rəri-pən natuakəmien kapətawə.”

3 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Mərɨg kɨmiə nakwəsəpəh loa kape Kughen mɨnamhakwasɨg əmə kɨn narəyen kape kaha mɨnə! 4 Ǝmru, Kughen rɨmɨni kupən mɨmə, ‘Takhasiai nɨsɨnmiə mɨne rɨmɨmiə.’(Eks 20:12; Dut 5:16) Kɨni mɨmə, ‘Yermamə yame ramni hah nɨsɨni uə rɨmni tukhopni.’(Eks 21:17; Lev 20:9) 5 Mərɨg kɨmiə nakhani-əhu narmamə mə tukhapəh nɨsasituyen ye nɨsɨnriə mɨne rɨmriə, mhamə tukhani-pən tuk əriə mhamə, ‘Eh. Yakeinein nɨvəhsi-preyen nar kɨrik meinai yakvəhsi-pən ta fam kɨmi Kughen, kɨni yo to yakpəh nɨvəhsi-ta-mɨnien mɨvəhsi-pre kɨmik.’ 6 Nakasəvhag kɨmi narmamə məknekɨn mamhani əswasɨg kɨn nasituyen yame narmamə tuksor kɨmi nɨsɨnriə mɨnə mɨne rɨmriə mɨnə. Ror pən narəyen kapəmiə yame nakasəvhag kɨn kɨmi narmamə ramor təkun nəgkiarien kape Kughen. 7 Nɨniyen kapəmiə rhuvə mərɨg norien kapəmiə rahas. In apa kupən, profet e Aesea, rɨmnəfrakɨs ye nɨkarɨn kapəmiə mɨrai mamni mə,

8 “ ‘Nəmə mɨnə, kamhani apnapɨg əmə nəfrakɨsien irak ye nheriə,

mərɨg rɨkiriə raməmɨr isok pɨk tuk Yo.

9 Kasəhuak mərɨg kasəhuak təkun əmə.

Kɨni ye kapəriə nəvhagien kamhani mhamə nəgkiarien e kape Kughen, mərɨg rəmhen əmə kɨn nərɨgien kape yermamə.’ ”(Aes 29:13)

10 Kɨni Yesu rɨmnokrən kɨn narmamə mə tukhauə mɨsəm. Mɨni-pən tuk əriə mə, “Sətərɨg-ru, mharkun nar e. 11 Nar raməmɨr iruə, tukmə rɨvən yerki yermamə, to rɨpəh norien rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. Nar ramtərhav ye nəkwai yermamə ramor nəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen.”*

12 Kɨni kafan narmamə mɨnə khauə mɨsəm mɨsaiyoh-pən mhamə, “?Mərɨg nakɨrkun mə Farisi mɨnə kɨmɨsərɨg nəgkiarien e kafam, rɨkiriə raha?”

13 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mə, “Nai mɨnə fam yame Rɨmɨk apa ye neai rɨmɨpəh nɨhuyen, In tukrɨvi-haktə piəpiə iriə nuan mɨnə. 14 Səpəh əriə. Iriə kamhakɨr narmamə, mərɨg nɨmrɨriə rɨpɨs. Tukmə nɨmrɨn pɨs rɨkɨr nɨmrɨn pɨs, kɨni iriu tukawəkeikei mɨrəivə ye nəkwai nɨmɨr.”*

15 Kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “?Hoprai-pə ru nɨprai nuhpɨkɨnien en kɨmi əmawə?”

16 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Rhawor? ?Kɨmiə mɨn nakseinein? 17 ?Nakharkun mə narɨmnar yame kamən ramvən ye tɨp jir mamtərhav mɨn? 18 Mərɨg narɨmnar yame ramsɨ-pən yerki yermamə kɨni mamtərhav ye tɨkinherɨn, ramor yermamə raməmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. 19 Meinai in ai yerki yermamə, nərɨgien hah rɨpsaah, rəmhen kɨn nhopniyen yermamə, nəkrəhyen kɨn piraovɨn, nor-apnapɨgien nar, nəkrəhyen, neikuəyen, mɨne nɨniyen nɨkar jir. 20 Norien has mɨnə a kamhasɨ-pən yerki yermamə masor in raməmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg tukmə yermamə kɨrik rɨpəh nəravyen, pa rɨmə rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen.”

Piraovɨn yame pəh nien mə kwənərəus kape Isrel ramni nəfrakɨsien ye Yesu

(Mak 7:24-30)

21 Kɨni Yesu rɨtərhav aikɨn a mɨvən ye taon kɨraru e Taea mɨne Saedon. 22 Kɨni pian kɨrik yame pəh nien mə kwənərəus kape Isrel ramarə ye kwənmhan a rɨmauə məm, mamasək apomh mɨmə, “Yermaru. Mɨkɨp King Deved. !Rɨkim tukreihuə tuk yo! Nanmɨn has kɨrik ramərer-pən ye piakəskəh kafak, mamoriah pɨk in.”

23 Mərɨg Yesu rɨpəh nɨniyen nar kɨrik tukun. Kɨni kafan narmamə khauə masəkeikei kɨmin mhamə, “Her-pən kɨn pəh ramvən, meinai in ramasək apomh mamkwasɨg kɨn ətawə.”

24 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kughen rɨmnher-pə kɨn Yo mə jakvən əmə tuk sipsip mɨnə kape kwənərəus kape Isrel yamə mɨne kaserwei.”*

25 Mərɨg pian a ruə mənɨmkur ye nɨmrɨ Yesu mamni mɨmə, “Yermaru, asitu irak.”

26 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mə, “Rapəh natuatukien mə tɨkvəh nəvɨgɨnien ne kwajikovə mɨnə karakikɨn-pən kɨmi kuri mɨnə kapəriə.”*

27 Mərɨg piraovɨn ai rɨni-pən tukun mə, “Yemasur, nəfrakɨs. Mərɨg kuri mɨnə kharkun nɨsənien nɨmsɨmsɨ nəvɨgɨnien ne kwajikovə mɨnə yame raməsaah-pən ye nəpəəg tebol kape yamehuə kapəriə.”†

28 Kɨni Yesu rhorpɨn nəgkiarien kafan mɨmə, “Piraovɨn. Kafam nhatətəyen rehuə. Naha nhagɨn yame nakorkeikei, tukruə mor nəfrakɨsien kɨn.” Kɨni taktakun əmə, piakəskəh kafan rɨmnəsanɨn mɨn.

Yesu rɨmnor huvə narmamə khapsaah yamə mɨne kamhamhə

29 Kɨni Yesu rɨtərhav aikɨn a maməriwək ye nɨkar-kar lugun Galili. Mhaktə fiak mɨvən ye tukwas kɨrik mamkwətə. 30 Kɨni nukwhao ehuə khauə mɨsəm. Mhapɨk narmamə yamə mɨne nɨhuriə rarpəvɨn mɨne nɨmrɨn pɨs mɨnə, mɨne yamə mɨne nɨprairiə rɨmhə, mɨne yamə mɨne kaseinein nəgkiarien, mɨne yamə mɨne kɨmnhavəh nəmhəyen pɨsɨn pɨsɨn. Mɨsətu-pən əriə ipakə tuk Yesu, kɨni In ror huvə əriə. 31 Kɨni narmamə mɨnə a kɨmɨsəm mə narmamə yame kaseinein nəgkiarien kɨmɨsəgkiar, mɨne yamə mɨne nɨprairiə rɨmhə kɨmɨsəsanɨn, mɨne yamə mɨne nɨhuriə rahas kɨmɨsəriwək, mɨne nɨmrɨn pɨs mɨnə kɨmɨsəm nar, kɨni kɨsakur pɨk kɨn, mhani vi vi Kughen kape Isrel.*

Yesu rɨmnor nɨmtətien kɨrik, maməvɨgɨn narman fo taosen

(Mak 8:1-10)

32 Ye nɨpɨg a, Yesu rɨmnokrən kɨn kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Rɨkik reiwaiyu pɨk tuk narmamə mɨnə e. Kɨtawə miriə kɨmɨsəmɨr nɨpɨg kɨsisər, kɨni nəriə nəvɨgɨnien rɨrkək. To yakher-pən kɨn əriə yerkwanu, kamhavən kɨrik rəmkərəv ye swatuk, nɨmrɨn rapɨg, kɨni rɨmɨr.”*

33 Kɨni narmamə kafan mɨnə khani-pən tukun mhamə, “?Tukhavəh hiə nəvɨgɨnien rəmhen tuk nukwhao ehuə e? Ikɨn eikɨn e kwənmhan əkwak.”

34 Kɨni Yesu raiyoh əriə mə, “?Mərɨg bred kuvhuun en?”

Khamə, “Bred seven. Mɨne kwaji kəmam tɨksɨn.”

35 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk narmamə ai mə, “Taksəkwətə.” 36 Kɨni mɨvəh nɨpar bred ai mɨne kəmam, mɨni vi vi Kughen tukun, kɨni makapɨr-pɨr, məhi-pən kɨmi kafan narmamə mɨnə mə tuksəvɨgɨn narmamə ai kɨn. 37 Kɨni kɨsəvɨgɨn, tupriə rəsiis fam. Kɨni narmamə kafan mɨnə khavən mhapɨk nɨpərpər nəvɨgɨnien, mhavai-pən ye kəmeiru ehuə seven. 38 Narmamə mɨnə ai kɨmɨsəvɨgɨn, kɨmɨvəh əmə nɨhupɨn ye narman, iriə fam rəmhen kɨn fo taosen. Mərɨg kɨpəh nɨsəvhuekɨnien nɨpiraovɨn mɨne kwajikovə mɨnə. 39 Kɨni Yesu rher rik rik kɨn əriə. Mat-pən ye bot, mɨvən apa kwənmhan ehuə kɨrik, nhagɨn e Magadan.

16

Farisi mɨnə mɨne Sadusi mɨnə kɨsaiyoh Yesu mə tukror nɨmtətien kɨrik

(Mat 12:38-45; Mak 8:11-13; Luk 12:54-56)

1 Kɨni ai, Farisi tɨksɨn mɨne Sadusi tɨksɨn khauə masəni-əhu Yesu mə to rɨpəh norien nɨmtətien kɨrik ye nɨmrɨriə yame ramhajoun mə nəsanɨnien kafan ramsɨ-pən ye neai.

2 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Nɨpɨg mɨrh natukrivə, nakhamə, ‘Tikianakwamer rukweiha tukravən meinai napuə raməwhao.’ 3 Kɨni yenpɨgyenpɨg iran, nakhamə, ‘Nəhig tukrɨp, meinai napuə rəwhao markurao.’ Nakharkun nɨniyen nɨprai nɨmtətien ye nɨmar napuə, mərɨg nakseinein nɨniyen nɨprai nɨmtətien yame yakamor ai taktakun. 4 Kɨmiə e taktakun mɨne, naksahas. Kɨmiə nəmə Isrel nɨmɨsəpəh kapəmiə nhatətəyen ye Kughen rəmhen kɨn piraovɨn kɨrik yame rapəh kafan yerman məri-pən kwən pɨsɨn. Kɨni taktakun naksorkeikei mə jakor nɨmtətien kɨrik yame tukrhajoun mə yɨmasɨ-pən ye Kughen. Mərɨg Kughen tukror nɨmtətien kɨrikianə əmə, in e nɨmtətien kape Jona kupan.”* Yesu rɨmnəgkiar fam ai məpəh əriə.

Yesu rɨmnor kwirɨg kɨmi kafan narmamə mɨnə meinai kasəvɨt-ərhav ye nɨmtətien yame rɨmnor

(Mak 8:14-21)

5 Kɨni ai Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə khavən ye bot, mɨsəviəfugɨn ye nu apa Galili. Mɨsəru-kɨn nɨpər bred nəriə. 6 Kɨni Yesu rɨmnor kwirɨg kɨmi əriə mɨmə, “Takasərɨg əmiə tuk ‘yis’ kape Farisi mɨnə, mɨne Sadusi mɨnə.’*

7 Kɨni kɨnəsaiyoh əriə mɨnə kɨn nɨpran, mhamə, “?Tukmə ror kwən e rɨmə kɨtawə kɨmnhapəh nhavəhyen bred uə?”

8 Mərɨg Yesu ruɨrkun ta nərɨgien kapəriə. Mɨni-pən tuk əriə mə, “Kapəmiə nhatətəyen rɨkəskəh. ?Nakshawor e masəm əmiə mɨnə mə bred rɨkək? 9 ?Rhawor e rɨkimiə rɨpəh nəsɨkien kɨni nakhapəh nharkun-huvəyen mə nɨpɨg yɨmɨvəh nɨpar bred kɨrkɨrɨp, məhi-pən kɨmi narman faef taosen kɨsən, kɨni kɨmɨsəpəh nɨpərpər nəvɨgɨnien, ?nakhavai-pən ye nɨtɨp kuvhuun?* 10 Kɨni nɨpɨg yɨmɨvəh nɨpər bred seven, məhi-pən kɨmi narman fo taosen, kɨni mhapəh nɨpərpərɨn, ?nakhavai-pən ye kəmeiru kuvhuun?* 11 ?Rhawor kɨmiə nakhapəh nharkunien mə yakpəh nəgkiarien kɨn bred? Takasərɨg əmiə tuk ‘yis’ kape Farisi mɨnə mɨne Sadusi mɨnə.”

12 Kɨni ye nɨpɨg a, iriə kɨmnharkun mə pəh nien mə raməgkiar kɨn yis yame kamor bred kɨn, mə tukasərɨg əriə tukun. Mərɨg tukasərɨg əriə tuk nhajounien kape Farisi mɨnə mɨne Sadusi mɨnə.

Pita ramni mə Yesu in Kristo

(Mak 8:27-30; Luk 9:18-21)

13 Kɨni ai Yesu mɨne kafan narmamə khavhiak mhatərhav-pən ye kwənmhan e kamni kɨmə Sisaria Filipae. Kɨni Yesu raiyoh əriə mə, “?Mərɨg narmamə kamhani mə Yo, Ji Yermamə, Yo e pa?”

14 Kɨni khani-pən tukun mhamə, “Tɨksɨn khamə Ik e Jon Baptaes; tɨksɨn khamə Ik e Elaeja tu; kɨni tɨksɨn khamə Ik e Jeremaea uə profet kupən pɨsɨn kɨrik kape Kughen.”*

15 Mərɨg In raiyoh əriə mə, “?Mərɨg rhawor irəmiə? ?Nakhamə Yo e pa?”

16 Mərɨg əmə Saemon Pita rɨmə, “Ik e Kristo,* ji Kughen yame Ramragh.”

17 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mə, “Saemon Jona†, Kughen rɨmnautə-pre kɨn nɨhuvəyen kafan kɨmik, meinai pəh nien mə yermamə kɨrik rɨmnor əpu nar e kɨmik; mərɨg Rɨmɨk apa ye rao ye neai, In rɨmnor əpu nar e kɨmik.* 18 Kɨni yakamni-pre tuk ik mə ik Pita‡, nɨpran ramni mə kapier yame jakvhirəkɨn-pən niməhuak kafak iran. Kɨni to nəsanɨnien kape nɨmhəyen rɨpəh napitayen kafak narmamə mɨnə.* 19 Jakvəhsi-pre ki kɨmik kape narmaruyen kape Kughen. Tukmə nakəhitə ye naha tapɨg ye tokrei tanə, tukrəhitə ye rao ye neai. Tukmə nakətapɨg ye naha tapɨg ye tokrei tanə, tukrətapɨg ye rao ye neai.” 20 Kɨni mɨni-əutən-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə tukhapəh nhani-pənien tuk yermamə kɨrik mə In Kristo yame Kughen rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn.

Yesu rɨmnəkupən mɨrkun, mɨni-ərhav mə tukrɨmhə, kɨni mɨmragh mɨn

(Mak 8:31-9:1; Luk 9:22-27)

21 Rɨrikakun ye nɨpɨg a, Yesu rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə tukraməkeikei mɨvən Jerusalem, kɨni nəwharu mɨnə Isrel, mɨne jif pris mɨnə, mɨne namhajoun kape loa kape Moses, tuksor nəmhəyen kɨmin, mhani mə tukraməkeikei mɨmhə. Mərɨg ye nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, tukramragh mɨn ye nɨmhəyen kafan.

22 Məknekɨn Pita rɨkɨr In, mwapta irəriə, kɨni mamni-əhu In mɨmə, “!Nɨkam, Yermaru! Tukrɨpəh norien rəmhen kɨn yame nakamni.”

23 Mərɨg Yesu rarar, mɨni-pən skai tuk Pita mɨmə, “!Setan! !Ap ikɨn e! Ik nakamərer əswasɨg kɨn Yo. Nərɨgien kafam rɨpəh nəmhenien kɨn nərɨgien kape Kughen. Nərɨgien əmə kape yermamə.”

24 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə, “Tukmə yermamə rɨmə tukrɨkwasɨg kɨn Yo, tukraməkeikei məta ye nərɨgien kafan, kɨni tukmə rərɨg pawk nəmhəyen rəmhen kɨn nəmhəyen ye nɨmhəyen ye nai kamarkwao kɨn, mərɨg tukrɨkwasɨg kɨn Yo.* 25 Meinai yermamə yame ramgɨn tuk kafan nɨmraghien, tukraməkeikei mɨmhə. Mərɨg yermamə yame tukhopni tuk nɨkwasɨgien kɨn Yo, tukrarə ye nɨmraghien rerɨn. 26 Tukmə yermamə kɨrik kafan nautə rehuə pɨk ye tokrei tanə e, mamarakikɨn kafan nɨmraghien tukun, nanmɨn tukrerwei. Mərɨg nar kɨrik rɨrkək mɨn tuk nɨvəhyen nɨmrɨ nɨmraghien kafan.* 27 Ror məknakɨn meinai Yo Ji Yermamə jakpiuə kɨmawə agelo mɨnə ye nəsanɨnien ehuə mɨne nɨkhakien kape Rɨmɨk, kɨni jakpivəhsi-pən nərokien kɨmi narmamə mfam tuk wok yame kɨmɨsor.* 28 Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə narmamə tɨksɨn kasarə ikɨn e to khapəh nhamhəyen mɨseriaji nɨpɨg narmamə tuksəm Yo Ji Yermamə yakavəh nehuəyen tuk narmaruyen ye narmamə.”

17

Kughen ramhajoun mə Yesu in Tɨni, nɨmrɨn rukreikɨn muə mor pɨsɨn

(Mak 9:2-13; Luk 9:28-36)

1 Nɨpɨg sikis ruauə muavɨn, Yesu rɨkɨr Pita, Jemes mɨne piauni Jon mɨshaktə fiak ye tukwas apomh kɨrik. Irisɨr pɨsɨn əmə kɨmɨrhkwasɨg kɨn. 2 Aikɨn, nɨprai Yesu rukrekɨn muə mor pɨsɨn. Nɨmrɨn rakhak rəmhen kɨn nɨkhakien kape mɨrh. Kɨni neipən kafan rhawən pɨk.* 3 Kɨni yemasur kupən mir kɨraru, Elaeja mɨne Moses, kratərhav-pə mɨn, marhəgkiar irisɨr Yesu.

4 Kɨni Pita rɨni-pən tuk Yesu mə, “Yermaru, rhuvə mə kɨmasɨr jakəhrarə əmə eikɨn e. Pəh yakrharkwopək nimə kɨsisər. Kafam kɨrik, kape Moses kɨrik, kɨni kape Elaeja kɨrik.”

5 Pita raməgkiar hanə, məknekɨn napuə hawən kɨrik reiwaiyu, muvrɨg əpɨs əriə. Kɨni nəgkiarien kɨrik rɨsɨ-pən ye napuə mɨmə, “In e Narɨk keikei yakorkeikei pɨk. Rɨkik ragien pɨk tukun.”*

6 Kɨmɨrhərɨg nəgkiarien a, kɨrhɨgɨn pɨk, mɨrhənɨm-pən nɨmrɨrisɨr ye nɨmoptanə. 7 Mərɨg Yesu ruə mɨrap ərisɨr mɨmə, “Rhekɨmter. Mɨrhɨpəh nɨrhɨgɨnien.” 8 Məknekɨn, krharharha, mrhɨpəh mɨn nɨrhəmien əriu. Yesu pɨsɨn əmə ramərer.

9 Kɨni khasɨ-faktə ye tukwas, Yesu rɨmɨni-əhu əutən pən tuk ərisɨr mɨmə, “Takrhɨpəh nɨrhəvsaoyen kɨn mɨrheriaji Yo, Ji Yermamə, jakɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafak.”

10 Kɨni krhaiyoh mɨrhɨmə, “?Mərɨg rhawor e nəmhajoun kape loa mɨnə kamhani mhamə Elaeja tukraməkeikei məkupan ye Kristo muə?”*

11 Kɨni Yesu rɨmə, “Nəfrakɨsien mə Elaeja tukraməkeikei məkupan muə mə tukrətu huvə narɨmnar fam.* 12 Mərɨg yakamni-pre tuk əmisɨr mə Elaeja ruərerɨg ta, mərɨg narmamə khapəh nharkunien in; mɨsor ahas pən kɨmin. Ye norien kɨrikianə mɨn, tuksor Yo, Ji Yermamə, jakərɨg nəmhəyen.”*

13 Ramni məknakɨn, kafan narmamə mɨnə kharkun mə In raməgkiar ye Jon Baptaes.*

Yesu rɨmnəko ta nanmɨn has ye pɨkwarien kɨrik

(Mak 9:14-32; Luk 9:37-45)

14 Kɨni khatərhav-pə tuk nukwhao ehuə. Kɨni yermamə kɨrik ruə mənɨmkur-pən tuk Yesu mɨmə, 15 “Yermaru. Pəh rɨkim tukrehuə tuk pɨkwarien kafak. Nɨkəvaan ramor pɨk in. Ramarə ye nɨpɨg əutən. Nɨpɨg rɨpsaah ramɨmɨr-pən ye nap mɨne ye nu. 16 Kɨni yo yɨmɨrəh mɨvən kɨmi kafam narmamə mɨnə, mərɨg kɨseinein nor-huvəyen.”

17 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Kəsi! Kɨmiə e taktakun mɨne, nhatətəyen kapəmiə rɨrkək. Kɨni kapəmiə nətərɨgien rapəh natuatukien. ?Kɨtawəm kɨmiə tuksarə mɨseriaji naha nɨpɨg takpishatətə irak?” Kɨni mamni mɨn mɨmə, “Harəh pɨkwarien en mhauə.”

18 Kɨni Yesu rɨmnəgkiar skai kɨmi nanmɨn has maməko-ta. Məkneikɨn mor huvə pɨkwarien a.

19 Kɨni ai kafan narmamə khauə iriə pɨsɨn əmə mɨsəm Yesu mɨsaiyoh-pən mhamə, “?Rhawor e kɨmawə yakwəseinein nəkotayen nanmɨn has a?”*

20-21 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Meinai nhatətəyen kapəmiə rɨkəskəh əmə. Kɨni nanmɨn has yamə mɨne kɨsor məknekɨn, to nakpəh nəvɨgɨnien məhuak mɨrkun nəkotayen əriə.* Mərɨg yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə to nhatətəyen kapəmiə rɨkəskəh pawk rəmhen kɨn kwənkwai mastad, mərɨg takharkun nhani-pənien tuk tukwas e mhamə, ‘Ǝta ikɨn e mɨvən aikɨn a,’ kɨni tukror nəkwaimiə. Kɨni takharkun nɨsorien narɨmnar fam.”*

Yesu rɨmɨni-ərhav mɨn mə tukrɨmhə kɨni mamragh mɨn

22 Kɨni kɨmnhauə kɨrikianə apa Galili, kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Kwən kɨrik tukreighaan-pən kɨn Yo, Ji Yermamə, ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə.* 23 Narmamə tukshopni Yo, kɨni ye nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, Kughen tukrɨvəh mɨragh Yo ye nɨmhəyen.” Kɨni kafan narmamə mɨnə rɨkiriə rəpou pɨk tuk nəgkiarien a.

Yesu rameighan kɨn mə tukvəhsi-pən mane kape takis kɨmi Nimə Ehuə kape Kughen

24 Kɨni ai Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmnhatərhav apa Kapaneam. Kɨni narmamə yame kasərer tuk mane kape takis kape Nimə Ehuə kape Kughen khauə tuk Pita mhamə, “?Rhawor? ?Yhajoun kafam ramərok-pən takis kɨn mane kape Nimə Ehuə kape Kughen, uə nɨkam?”*

25 Kɨni Pita rɨmə, “Ǝwəh. Ramərok.”

Kɨni Pita rɨvən ye nəkwai nimə, Yesu rəkupən maməgkiar mamni nuhpɨkɨnien kɨrik mɨmə, “Saemon. ?Nakmə rhawor? ?King mɨnə kape tokrei tanə kamhavəh takis tuk nɨpa? ?Kamhavəh tuk kapəriə narmamə mɨnə, uə tuk nəmə tanə pɨsɨn yamə mɨne kɨmɨsapita əriə ye narowagkəpien?”

26 Mərɨg Pita rɨmə, “Kamhavəh tuk nəmə tanə pɨsɨn yamə mɨne kɨmɨsapita əriə ye narowagkəpien.”

Kɨni Yesu rɨmə, “Nəfrah. Narmamə kape king khapəh nɨsərokien takis.”†

27 Kɨni Yesu rɨrpɨn mɨmə, “Mərɨg kɨtawə khapəh nɨsorkeikeiyen mə tuksor niemha rhai əriə tuk ətawə. Kɨni ror məknei, rhuvə mə ik takvən apa ye lugun, maruk kɨn string, mɨvi kəmam. Kəmam yame takvi məkupan, meikus nəkwan, məm mane‡ kɨrik rəmhen tuk nərokien takis. Vəh mane en, mɨvən, mɨvəhsi-pən kɨmi əriə tuk nərokien takis kapərao.”

18

?Pa e in yermamə yame in rehuə rapita?

(Mak 9:33-37; Luk 9:46-48)

1 Ye nɨpɨg a, narmamə kape Yesu kɨmnhauə mɨsaiyoh-pən mhamə, “?Pa in yerpɨrɨg ye narmaruyen kape Kughen?”*

2 Kɨni Yesu rokrən kɨn kwajikovə kɨrik, ruə mərer ye kwerkwan irəriə. 3 Kɨni mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə tukmə nakhapəh nɨsararien irəmiə mhauə rəmhen kɨn kwajikovə, to nakhapəh nhavənien mɨsarə ye narmaruyen kape Kughen.* 4 Ror məkneikɨn, tukmə yermamə ravəhsi-əhu atuk in rəmhen kɨn kwajikovə e, in yerpɨrɨg ye narmaruyen kape Kughen.

5 “Yermamə yame ravəh nhagɨk, mamasitu kɨn ye kwajikovə kɨrik rəmhen kɨn yame, nasituyen e in e tukror mɨn kɨmi Yo.* 6 Mərɨg Kughen tukror narpɨnien ehuə kɨmi narmamə yamə mɨne kamhavi-pən kwajikovə yamə mɨne kɨshatətə irak, mə tuksor təvhagə has. Kɨni narpɨnien a tukrɨskai rapita yame tukruk-pən kapier kɨrik ye nɨpətək nuan, karkw-ərhav-pən kɨn apa ye tame tahik mə tukrəmnɨm.*

7 “!Kəsi! Nəmhəyen ehuə tukruə tuk narmamə kape tokrei tanə e yame kamhavəh-si-pən vəhsi-pən kɨmi narmamə mə tuksor təvhagə hah. Nɨvəhsi-pən vəhsi-pənien mɨnə a tukraməkeikei muə. !Mərɨg, kəsi! Nəmhəyen ehuə tukruə tuk yermamə yame in ramor swatuk tuk nahasien a. 8 Kɨni tukmə kwermɨm uə nɨhum ramor ik nakamor təvhagə hah, rhuvə mə takərəru ta marakikɨn. Rhuvə pɨk mə takpəh kwermɨm uə nɨhum nɨkarɨn mamragh kɨn kape rerɨn. Yame rhuvə pɨk rapita yame takvən ye nap ehuə kɨn kwermɨm kwis mir uə nɨhum kwis mir.* 9 Kɨni tukmə nɨmrɨm ramor ik nakamor təvhagə hah, rhuvə mə takɨkum ierɨg ta marakikɨn. Rhuvə pɨk mə takpəh nɨmrɨm kɨrikianə mamragh kɨn kape rerɨn. Rapita yame takvən ye nap ehuə kɨn nɨmrɨm kwis mir.”*

Nuhpɨkɨnien ye sipsip yame rɨmnerwei

(Luk 15:3-7)

10 Kɨni Yesu rɨmə, “Takasəkeikei mharkun huvə mə takhapəh nɨsəm-əhuyen narmamə mɨnə kafak yamə kɨsəmhen kɨn kwajikovə, meinai yakamni-pre tuk əmiə mə agelo yamə mɨne kasəm əriə, nɨpɨg mɨfam iriə kasərer ye nɨmrɨ Rɨmɨk apa ye rao ye neai, mamhani-ərhav pən nhagriə tukun. 11 Kɨni Yo, Ji Yermamə, yɨmauə mə jakarhakɨn narmamə yamə mɨne kwəserwei, mɨvəh mɨragh əriə.*

12 “Tukmə yermamə kɨrik, kafan sipsip wan handred, kɨni kɨrikianə ramerwei. ?Mərɨg nakɨrkun mə tukrhawor? In tukraməkeikei mɨpəh kafan naenti naen sipsip kasərer ye tukwas, kɨni in mɨvən marhakɨn yame rɨmnerwei.* 13 Kɨni yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə nɨpɨg tukrəm, rɨkin tukragien tuk sipsip kɨrikianə əmə rapita nagienien tuk naenti naen e khapəh nɨserweiyen.

14 “Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Rɨmɨmiə apa ye rao ye neai, In rɨpəh norkeikeiyen mə kafan kɨrik kwajikovə tukrerwei.”

Piam yame ramor nahasien kɨmik

(Luk 17:3)

15 Kɨni Yesu rɨmə, “Tukmə piam kɨrik ror nahasien kɨmik, yuvən kɨmiru pɨsɨn əmə, mhajoun-pən naha nhagɨn yame rɨmnor rɨpəh nəmhenien. Tukmə rərɨg ik, kafam nəgkiarien tukror rɨkin rɨrerɨg-pə mɨn, nakawor huvə əmiru mɨnə.* 16 Mərɨg tukmə rɨpəh nərɨgien ik, takvəh mɨn yermamə kɨrikianə uə kɨraru, mə tukɨrkun mə nəgkiarien fam yame takhani in nəfrakɨsien.† 17 Kɨni tukmə rɨpəh nərɨgien əmiə, hani-ərhav kɨmi niməhuak. Kɨni tukmə rɨpəh nərɨgien niməhuak, səm in rəmhen kɨn yemə iruə, uə [yemə has rəmhen kɨn] yermamə yame ramərer tuk mane kape takis.

18 “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə tukmə naksəhitə ye naha tapɨg ye tokrei tanə, tukrəhitə ye rao ye neai. Tukmə nakasətapɨg ye naha tapɨg ye tokrei tanə, tukrətapɨg ye rao ye neai.*

19 “Kɨni yakamni-pre mɨn tuk əmiə mə, tukmə kɨmiru kɨraru nakrani kwis mə takwaiyoh kɨn nar kɨrik, kɨni Rɨmɨk apa ye rao ye neai tukror naha nhagɨn yame nakawaiyoh kɨn.* 20 Ror məkneikɨn meinai ikɨn hiə yermamə kɨraru uə kɨsisər kɨrhuə kɨrikianə ye nhagɨk, kɨmawə miriə.”

Nuhpɨkɨnien ye yermamə yame narmamə kasor kaon kɨmin, kɨni in raməkeikei kɨmi əriə mə tuksarpɨn

21 Kɨni Pita rɨmauə tuk Yesu maiyoh-pən In mɨmə, “Yermaru. ?Tukmə piak ramor ahas pə kɨmi yo mamrɨpɨn, nakmə jakaməkeikei mor fogivim iran m-kɨvhuun? ?Mɨ-seven rəmhen uə nɨkam?”

22 Kɨni Yesu rɨmə, “Yakamni-pre tuk ik mə, pəh nien mə takor fogivim iran m-seven əmə, mərɨg takor m-seventi seven.‡

23 “Takaməkeikei mor məknai meinai narmaruyen kape Kughen rəmhen əmə kɨn yame king kɨrik rorkeikei mə tukrəm-ru kaon yamə mɨne kafan narmamə kasor kɨmin, mə iriə tukasəkeikei mɨsarpɨn. 24 Nɨpɨg rɨmɨrikakun mə tukrɨvəh tai mane, kharəh kafan kɨrik yorwok yame ramor kaon rəmhen kɨn milian vatu khapsaah§, mhavən kɨmin. 25 Kwən a reinein narpɨnien; king rɨmə tukor salem kɨn yor wok a mɨne kafan piraovɨn mɨne kafan kwajikovə mɨnə mɨne kafan narɨmnar mɨnə fam pəh rarpɨn kafan kaon.

26 “Məkneikɨn kafan yorwok rənɨmkur-pən tukun, maməkeikei mamni-pən tukun mə, ‘!Aweh! ?Nakɨrkun nɨvəhsi-pə-mɨnien nɨpɨg kwakwə kɨmi yo pəh yakarpɨn fam kafak kaon uə?’ 27 Kɨni kafan yemehuə rɨkin rehuə tukun, kɨni məpəh fam kafan kaon mə tukrɨpəh mɨn narpɨnien, meighaan kɨn mə tukramvən.

28 “Mərɨg nɨpɨg yorwok a rɨmavən, məm yermamə kɨrik yame rɨmnor kaon kɨmin rəmhen kɨn wan handred taosen vatu əmə.* Iriu kwis yorwok mir kape king. Kɨni yorwok yame king rɨmnəru-kɨn kafan kaon, rarar mɨraptərəkɨn yermamə yame ramor kaon kɨmin, mɨrəh nɨpətək nuan, məvɨt, mamni mɨmə, ‘!Arpɨn kafam kaon yame nɨmnor kɨmi yo!’

29 “Kɨni yorwok a yame rɨmnor kaon kɨmin reiwaiyu mənɨmkur maməkeikei kɨmin mɨmə, ‘!Aweh! ?Nakɨrkun nɨvəhsi-pəyen nɨpɨg kwakwə kɨmi yo pəh yakarpɨn fam kafak kaon uə?’

30 “Mərɨg in rɨmə, ‘Nɨkam.’ Kɨni mɨvən mə tukrɨvəh kwən a kavən kɨvəhsi-pən ye kalabus meriaji rarpɨn fam mane yame rɨmnor kaon kɨn.

31 “Nɨpɨg yorwok mɨnə tɨksɨn kɨmɨsəm nar a, rɨkiriə rəmhə pɨk tukun. Kɨsarar mhavən mhani-əsah-pən fam narɨmnar yamə mɨne kɨmɨsəm tuk king.

32 “Kɨni king rɨmnokrən kɨn yorwok a ruə rɨni-pən tukun mə, ‘Ik yorwok has kɨrik. Yɨmnəpəh fam kafam kaon, meinai ik nɨmnəkeikei kɨmi yo tukun. 33 ?Mərɨg rhawor e rɨkim rɨpəh nehuəyen tuk yermamə yame nakawor wok kɨmiru min, rəmhen kɨn yame rɨkik rehuə tuk ik?’ 34 Kɨni niemha rhai king a, kɨni rɨmə tukrəh kavən kɨrəhsi-pən ye kalabus mə yemə ramarha tuk kalabus tukror nəmhəyen kɨmin meriaji rarpɨn fam mane yame ramor kaon kɨn.”*

35 Yesu rɨmɨni-ta nuhpɨkɨnien a, mɨni-pən tuk əriə mə, “Tukmə kɨmiə nakhapəh nɨsəru-kɨnien norien has yame piaumiə mɨnə kasor irəmiə, Rɨmɨk apa ye rao ye neai tukrɨvəhsi-pre mɨn narpɨnien rəmhen kɨn yame king a rɨmnor kɨmi kafan yorwok.”*

19

?Rhuvə mə yerman mɨne piraovɨn tukwəpəh əriu mɨnə uə?

(Mak 10:1-12; Luk 16:18)

1 Kɨni Yesu rəgkiar ta, mɨtərhav Galili mɨvən ye provins e Judia, mɨvən maməmɨr apa nɨkar nu Jodan pən. 2 Kɨni narmamə khapsaah khakwasɨg kɨn. Kɨni In rɨmnor huvə narmamə aikɨn yamə mɨne kamhamhə, kasəsanɨn.

3 Kɨni Farisi tɨksɨn khauə masaiyoh Yesu kɨn naiyohyen əutən kɨrik mə tuksəm-ru mə tukrɨni nəgkiarien kɨrik yame rɨpəh nəmhenien. Mhani-pən tukun mhamə, “?Loa rameighan kɨn mə yerman rɨrkun nəpəhyen kafan piraovɨn tuk nərɨgien apnapɨg əmə kɨrik kafan uə nɨkam?”

4 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Tukmə ror kɨmiə nakhapəh nɨsəvheikɨnien ye Nəkwəkwə kape Kughen mə nɨpɨg Kughen rɨmnərəhu nɨmoptanə, ‘In mor mɨn yerman mɨne piraovɨn.’(Jen 1:27) 5 Kɨni mɨmə yerman tukrəta ye rɨmni mɨne nɨsɨni, kɨni iriu piraovɨn mwarə kɨrikianə. ‘Iriu tukrauə nɨprairiu kɨrikianə.’*(Jen 2:24) 6 Kɨni iriu kwis tukwarə kɨrikianə. Meinai Kughen rɨməviəfugɨn məknakɨn əriu, yermamə to rɨpəh nakapɨrien narəyen kapəriu.”

7 Kɨni iriə kɨsaiyoh-pən In mhamə, “?Tukmə ror məknakɨn, rhawor e Moses rɨmneighan kɨn mə yerman rɨrkun nɨraiyen nəkwəkwə tuk nəpəhyen kafan piraovɨn mɨvəhsi-pən kɨmin, kɨni məpəh in?”*

8 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Moses rɨmneighan kɨn əmiə mə taksəpəh kapəmiə nɨpiraovɨn mɨnə meinai kapəmia kapə rɨskai pɨk. Mərɨg in apa kupan rɨpəh norien məknakɨn. 9 Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə tukmə yerman kɨrik, kafan piraovɨn rɨpəh nɨvən-hanəyen tuk yerman pɨsɨn kɨrik, kɨni tukmə yerman a rarar mɨvən tuk yarmə, rəmhen kɨn mə in rɨmnəkrəh kɨn piraovɨn a.”*

10 Kafan narmamə kɨsərɨg, kɨsakur, mhani-pən tukun mhamə, “Tukmə narəyen kape yerman mɨne piraovɨn rɨskai pɨk məkneikɨn, rhuvə mə tukpəh əmə norien kape mared.”

11 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Pəh nien mə narmamə m-fam kharkun nɨsorien nəgkiarien e; mərɨg əmə yamə mɨne Kughen rɨmɨvəhsi-pən nɨrkunien kɨmi əriə, kapəriə pɨsɨn əmə. 12 Ror məknakɨn meinai narmamə tɨksɨn to khapəh nɨsorien mared tuk nərɨgien pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Tɨksɨn tukhapəh nɨsorien mared meinai nɨprairiə rahas ror hanə. Kɨni tɨksɨn tukhapəh nɨsorien mared meinai kərai rəmhen kɨn kao karman. Kɨni tɨksɨn kamhani atuk əmə mə tukhapəh nɨsorien mared mə tuksor wok kape narmaruyen kape Kughen. Yermamə yame rɨrkun nɨvəhyen nəgkiarien e, tukraməkeikei mɨvəh.”

Yesu ravəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi kwajikovə mɨnə

(Mak 10:13-16; Luk 18:15-17)

13 Kɨni narmamə tɨksɨn khapɨk kapəriə kwajikovə mɨnə, mhauə mɨsəm mɨn Yesu, mə In tukrərəhu-pən kwermɨn irəriə, maməhuak tuk əriə. Mərɨg narmamə mɨnə kape Yesu kɨmnhani-əhu əriə.

14 Kɨni Yesu rɨmə, “Takhapəh nhani-əhuyen kwajikovə mɨnə. Səta irəriə pəh khauə tuk Yo. Meinai Kughen tukramarmaru ye narmamə yamə mɨne kɨsəmhen kɨn kwajikovə mɨnə en.”* 15 Kɨni In mɨpɨk kwajikovə mɨnə a mərəhu-pən kwermɨn irəriə, mɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriə, mɨtərhav aikɨn a.

Tamaruə yame kafan nautə rehuə, mərɨg rorkeikei mə tukrarə ye nɨmraghien rerɨn

(Mak 10:17-31; Luk 18:18-30)

16 Kɨni tamaruə kɨrik ruə məm Yesu, maiyoh In mɨmə, “Yhajoun. ?Nakmə jakaməkeikei mor naha nhagɨn yame rhuvə, mə jakamarə rerɨn?”

17 Kɨni Yesu rɨmə, “?Nakhawor mamaiyoh Yo kɨn nar yame rhuvə? Yermamə kɨrik rapəh nɨhuvəyen. Kughen əmə In rhuvə. Tukmə nakmə takarə ye nɨmraghien rerɨn, əri-pən loa.”*

18 Mərɨg kwən a rɨmə, “?Naha loa yame nakamni?”

Kɨni Yesu rɨmə, “Takpəh nhopniyen yermamə. Kɨni mɨpəh napɨr-pənien tuk piraovɨn pɨsɨn. Kɨni mɨpəh nəkrəhyen. Kɨni mɨpəh nɨni-apnapɨgien nar meikuə kɨn ye yermamə kɨrik. 19 Tuk nɨpɨg mɨnə fam takamsiai rɨmɨm mɨne nɨsɨnɨm. Kɨni morkeikei mɨn ik mɨnə tɨksɨn rəmhen kɨn yame nakorkeikei atuk ik.”*

20 Kɨni tamaruə ai rɨni-pən tukun mɨmə, “Yhajoun. Loa mɨnə en, yakaməri-pən fam. ?Mərɨg naha nhagɨn raməmɨr yame yakpəh hanə norien?”

21 Kɨni Yesu rɨmə, “Tukmə nakmə kafam nɨmraghien tukratuatuk, yuvən, məvrai rik rik kafam narɨmnar, mɨvəh mane iran, kɨni mɨvəhsi-pən kɨmi narmamə yavən has mɨnə. Kɨni kafam narɨmnar tukrɨpsaah apa ye neai. Kɨni ik muə, mɨkwasɨg kɨn Yo.”

22 Nɨpɨg tamaruə ai rɨmnərɨg nəgkiarien yame Yesu rɨmɨni, rɨkin rəpou, meinai kafan nautə rɨpsaah.

23 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “!Nəfrakɨs! Rɨskai pɨk tuk narmamə yamə mɨne kapəriə nautə rehuə tuk nɨvənien ye narmaruyen kape Kughen. 24 Kɨni yakamni-pre mɨn tuk əmiə mə, ?Nakasərɨg mə nar mɨragh ehuə kɨrik rəmhen kɨn kamel, to rauru-pən ye kwəruwei nidil uə? Nɨkam, rəutən pɨk. Rəmhen əmə mɨn kɨn yermamə yame kafan nautə rehuə, rəutən pɨk tukun tuk nətayen aikɨn a muə Kughen ramarmaru iran.”

25 Kɨni narmamə kafan mɨnə kɨsərɨg, kɨsakur, mɨnəsaiyoh mhamə, “!Eh! ?Mərɨg tukmə ror məknekɨn, kɨtawə pa in tukramarə ye nɨmraghien rerɨn?”

26 Mərɨg Yesu rəm tɨm tɨm əriə mɨni-pən tuk əriə mə, “Nar e, to yermamə rɨpəh norien. Kughen pɨsɨn əmə In rɨrkun norien. Meinai In rɨrkun norien narɨmnar fam.”*

27 Kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “?Mərɨg kɨmawə jakhavəh naha nhagɨn? Yɨməsəpəh fam kapəmawə narɨmnar, mhauə, mhakwasɨg kɨn Ik.”

28 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Yakamni əfrah tuk əmiə mə, ye nɨpɨg yame narɨmnar fam tukhaukreikɨn mhauə mhawi, kɨni Yo, Ji Yermamə, jakəkwətə ye kafak jea kape king yame rhakak pɨk, kɨni kɨmiə e yame nɨmnhakwasɨg kɨn Yo, taksəkwətə-pən mɨn ye jea kape king iriə m-fam twelef, kɨni masarmaru ye kwənərəus twelef kape Isrel.* 29 Kɨni narmamə m-fam yamə mɨne kɨmɨsəpəh kapəriə nimə mɨnə, uə piauriə mɨnə, uə nowinriə mɨnə, uə rɨmriə mɨnə, uə nɨsɨnriə mɨnə, uə jiriə mɨnə, uə kapəriə nɨpiraovɨn†, uə nɨmoptanə kapəriə tuk nhagɨk, Kughen tukrɨvəh-sipən narɨmnar mɨnə a rehuə pɨk kɨmi əriə, mɨvəhsi-pən nɨmraghien rerɨn kɨmi əriə. 30 Mərɨg, narmamə mɨnə e kasəkupən tukpihamakwasɨg, kɨni yamə mɨne kamhakwasɨg tukpihauə mɨpisəkupən.”*

20

Nuhpɨkɨnien ye yorwok mɨnə apa plantesen kape grep

1 Kɨni Yesu rɨmə, “Ror məkneikɨn mə narmaruyen kape Kughen rəmhen kɨn yemehuə kɨrik kape nəsimien. Rɨmatərhav yenpɨg-enpɨg əgkap marha-kɨn narmamə mə tukhauə mɨsor wok ye plantesen kape grep. 2 Kɨni mɨni mə tukrərok əriə kɨrikianə kɨrikianə wan taosen vatu.* Marar mher-pən kɨn əriə khavən mɨsəsim.

3 “Ipakə tuk naen klok yenpɨg-enpɨg, rɨtərhav, mamvən ye maket, məm narmamə tɨksɨn kasərer apnapɨg. 4 Rɨni-pən tuk əriə mə, ‘Kɨmiə havən mɨsəsim apa plantesen kape grep kafak. Kɨni jakərok əmiə kɨn mane yame ratuatuk.’ 5 Kɨni kɨmnhavən.

“Kɨni yerkweiha, rɨmatərhav mor nar kɨrikianə mɨn, kɨni mor mɨn ye tri klok yenaiyu. 6 Kɨni ipakə tuk faef klok yenaiyu, rɨtərhav mɨvən məm narmamə tɨksɨn kasərer apnapɨg əmə. Kɨni rɨni-pən tuk əriə mə, ‘?Rhawor nakasərer ikɨn e kape nɨpɨg piəpiə kɨrik mhapəh nɨsorien nar kɨrik?’

7 “Mərɨg khani-pən tukun mhamə, ‘Meinai yermamə kɨrik rɨpəh nɨvəhsi-pəyen wok kɨrik kɨmi əmawə.’

“Kɨni rɨni-pən tuk əriə mə, ‘Kɨmiə havən mɨsəsim apa plantesen kape grep kafak.’

8 “Kɨni yenaiyu, yemehuə kape plantesen kape grep rɨni-pən tuk manaja mə, ‘Okrən kɨn yorwok mɨnə khauə, nakvəhsi-pən nərok kapəriə. Takrikakun mamərok narmamə yamə mɨne kɨmnhauə mhakwasɨg, mamvən meriaji-pən narmamə yamə mɨne kɨmnhauə mɨsəkupan.’*

9 “Kɨni yorwok yamə mɨne kɨmnhauə mɨsor wok ye faef klok, manaja rɨmnərok əriə wan taosen vatu. 10 Ror pən, narmamə yamə mɨne kɨmɨsəkupən mɨsor wok, khamə ta mə tukhavəh rapita yamə mɨne kɨmɨsor wok mhakwasɨg. Mərɨg iriə kɨrikianə kɨrikianə kɨmnhavəh əmə wan taosen vatu. 11 Nɨpɨg kɨmnhavəh mane, mɨsat-munmun mhani hah yemehuə kape plantesen. 12 Mhani-pən tukun mhamə, ‘Nəmə yamə mɨne kɨmɨsor wok mhakwasɨg, kɨmɨsor əmə wok ye aoa kɨrikianə əmə, mərɨg ik nɨmnərok əmawə miriə rəm nəmhen əmə. Mərɨg kɨmawə yɨmɨsor wok ehuə yerkweiha ehuə, nɨpɨg piəpiə.’

13 “Mərɨg yemehuə rɨni-pən tuk əriə mə, ‘Yo kɨrik. Pa rɨmə yɨmnoriah ik. Nakneighaan ta kɨn mə jakvəhsi-pre wan taosen vatu. 14 Vəh kafam mane mamvən. Yakorkeikei mə jakərok yermamə yame rɨmɨkwasɨg rəmhen əmə kɨn ik. 15 Kafak e mane. Yakɨrkun norien naha nhagɨn kɨn mane kafak. ?Nakamor jalus meinai yakamor huvə pən kɨmi əriə uə?’ ”

16 Kɨni Yesu rɨmɨni-ta nuhpɨkɨnien mɨni-pən tuk əriə mə, “Narmamə mɨnə e kamhakwasɨg tukpisəkupan, kɨni yamə mɨne kasəkupən tukpihakwasɨg.”*

Yesu rɨmɨni ərhav mɨn mə tukrɨmhə kɨni mamragh mɨn

(Mak 10:32-34; Luk 18:31-34)

17 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə kɨshaktə mhavən Jerusalem. Kɨni Yesu rokrən mɨn kɨn kafan narmamə twelef mə tukhauə ye tamhekɨn kɨrikianə. Kɨni mɨni-pən mɨmə, 18 “Taktəkun ai tukshaktə mhavən Jerusalem. Kɨni ye kwənmhaan aikɨn a, narmamə tɨksɨn tuksərəhu-pən Yo, Ji Yermamə, ye kwermɨ jif pris mɨne nəmhajoun kape loa kape Moses. Kɨni iriə tukhauh Yo mə Yo jakaməkeikei mɨmhə.* 19 Kɨni tukseighan-pən kɨn Yo kɨmi narmamə mɨnə e pəh nien mə nəmə Isrel, mə tuksarh iakei irak, mɨsərkɨs-ərkɨs Yo, kɨni mɨsəsɨk-pən yo ye nai kamarkwao kɨn. Kɨni mərɨg jakamragh mɨn ye nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn.”

Mama kape Jemes mɨne Jon raiyoh-pən nar kɨrik kɨmi Yesu

(Mak 10:35-45)

20 Kɨni piraovɨn kape Sebedi rɨkɨr tɨni mir muə mənɨmkur-pən tuk Yesu maiyoh In kɨn nar kɨrik.

21 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mə, “?Nakorkeikei naha?”

Kɨni pian a rɨmə, “Pəh kafak kwajikovə mir kɨrik tukrəkwətə ye nɨkarɨm matuk, kɨni kɨrik tukrəkwətə ye nɨkarɨm mawor, nɨpɨg Ik takvəh nehuəyen kape narmaruyen.”*

22 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk kwərə mir a mə, “Nakawaiyoh-pə kɨn nar kɨrik yame nakweinein. ?Kɨmiru nakramə nakwəmhen mə takwərɨg mɨn nəmhəyen ye nɨpraimiru rəmhen kɨn yame Yo jakərɨg uə?”†

Kɨni iriu kramə, “Ǝhə. Kɨmru yakwəmhen.”

23 Kɨni Yesu rɨni-pən mə, “Nəfrakɨs. Kɨmiru takwərɨg nəmhəyen rəmhen kɨn yame Yo jakərɨg. Mərɨg nar yame nakwaiyoh kɨn, mə kɨrik tukrəkwətə ye nɨkarɨk matuk, kɨrik ye nɨkarɨk maor, yo yakeinein nɨvəhsi-preyen. Mərɨg Rɨmɨk Kughen rɨmɨvəhsi-pən kwənmhan mir e kɨmi narmamə yamə mɨne In rɨmɨrpen ta mɨmə iriə tuksəkwətə ikɨn.”

24 Nɨpɨg narmamə mɨnə tɨksɨn kape Yesu, iriə ten, kɨsərɨg nəvsaoyen kɨn, niemha rhai əriə tuk Jemes mɨne Jon. 25 Kɨni Yesu rokrən kɨn əriə mə tukhauə mɨsəm. Kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨmiə nakwənharkun ta norien kape nəmehuə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel. Iriə kasor əutən pɨk tuk kapəriə narmamə mɨnə. Kɨni kapəriə nəmehuə mɨnə kasəviətərəkɨn-əhu pɨk əriə mhamə tukamhakwasɨg əmə kɨn əriə.* 26 Mərɨg rɨpəh natuatukien mə kɨmiə taksor məknakɨn. Tukmə kɨmiə kɨrik rorkeikei mə tukrɨvəh nehuəyen rapita əmiə, nərɨgien kafan tukreiwaiyu muə mə in yor atuə kɨn kɨrik kapəmiə.* 27 Kɨni tukmə kɨmiə kɨrik rorkeikei mə tukrəkupən mamkɨr əmiə, in mɨn tukruə rəmhen kɨn yasitu kapəmiə fam 28 rəmhen kɨn yame Yo mɨn, Ji Yermamə, pəh nien mə Yo yɨmauə mə narmamə tuksor atuə kɨn kafak. Yɨmauə mə jakor atuə kɨn kapəriə, kɨni moriah kafak nɨmraghien marpɨn nɨmraghien kɨn kape narmamə khapsaah.”*

Yesu rɨmnor huvə nɨmrɨn pɨs mir

(Mak 10:46-52; Luk 18:35-43)

29 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə khauə yerkwanu kɨrik nhagɨn e Jeriko. Mɨsarə, mhatərhav mɨn, narmamə khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn əriə. 30 Kɨni nɨmrɨn pɨs mir kwəkwətə ye nɨkar swatuk. Kɨni nɨpɨg kwərɨg mə Yesu e ramuə, kwokrən kɨn In mɨrəmə, “!Yermaru! !Kwənərəus kape King Deved! Yakworkeikei mə rɨkim tukrehuə tuk əmru.”

31 Kɨni narmamə khapsaah kɨsəgkiar-pən skai kɨmi əriu, mhamə, “!Ah! Rapim.”

Mərɨg iriu karərpɨn əmə ye nokrənien. Mɨrəmə, “!Yermaru! !Kwənərəus kape King Deved! Yakworkeikei mə rɨkim tukreihuə tuk əmru.”

32 Kɨni Yesu rarar, mokrən kɨn əriu mɨmə, “?Nakramə jakor naha nhagɨn kɨmi əmiru?”

33 Kɨni krəni-pən tukun mɨrəmə, “Yermaru. Yakworkeikei mə nɨmrɨmru tukrarha, pəh yakwəm nar.”

34 Kɨni Yesu rɨkin rehuə tuk əriu, mərao-pən mɨrap nɨmrɨriu. Məknekɨn nɨmrɨriu rarha. Kɨni kwəm nar. Kɨni ai iriu mɨrakwasɨg kɨn Yesu.

21

Yesu ramvən Jerusalem mamor əpu mə In king

(Mak 11:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

1 Kɨnəmhavən pakə tuk Jerusalem, mhatərhav-pən yerkwanu e Betfas, ipakə tuk tukwas kɨrik nhagɨn e Olif. Kɨni Yesu rher-pən kɨn yermamə kɨraru kafan, 2 mɨmə “Takravən yerkwanu a nakaravaag-pən ikɨn. Kɨni mwəm dongki kɨrik, mɨne tɨni, kɨmɨrkwəji əriu. Nakararɨsɨn əriu, mwəsɨg mɨrauə. 3 Kɨni tukmə yermamə kɨrik raiyoh-pre tuk əmiru mə takweihe kɨn, takrani-pən tukun mɨrəmə, ‘Yermaru rɨmə tukrəsuə ye dongki mir e.’ Kɨni taktakun əmə tukreighaan kɨn dongki mir a kɨmi əmiru.”

4 Nar a rɨtərhav-pə ror nəgkiarien kape profet kupan ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, yamə rɨmɨni mɨmə,

5 “Hani-pən tuk nɨpian Saeon* mhamə,

‘Səm-ru kapəmiə king ruauə tuk əmiə,

maməsuə ye dongki.

Maməsuə ye ji dongki.

Kɨni king a In yemə mar.’ ”(Sek 9:9)

6 Kɨni kafan yermamə mir kwor naha nhagɨn yame Yesu rɨmɨni. 7 Kɨravən mɨrarəh dongki mɨne tɨni mɨrauə mwəm Yesu. Mɨravəhsi-ta kot kapəriu mawəpeinə-pən kɨn ye nɨmetai dongki. Kɨni Yesu rəsuə iran. 8 Narmamə khapsaah kɨsətu kot kapəriə mɨmhahuvə-pən kɨn kɨmi swatuk; kɨni mɨsərai nɨmar nai mɨsətu-pən mɨn ye swatuk. 9 Narmamə yamə mɨne kasəkupən kɨn Yesu kɨni mɨne yamə mɨne kɨmnhakwasɨg kɨn kasokrən apomh mamhani mhamə,

“!Səgnəgɨn Mɨkɨp King Deved!†

Pəh kɨvəh-si haktə Kwən e ramuə ye nhag Yermaru. (Sam 118:26)

!Səgnəgɨn Kughen yerpɨrɨg!”‡

10 Yesu rɨmatərhav-pə Jerusalem, narmamə m-fam aikɨn, rɨkiriə rɨmnakur mamhani nəgkiarien rɨpsaah mɨsaiyoh-pən əriə mɨnə mhamə, “?Pa e?”

11 Kɨni narmamə khamə, “Yesu e. In profet kɨrik rɨmasɨ-pən apa Nasaret ye provins a Galili.”

Yesu rɨmnəko ta narmamə yamə mɨne kasor nar apnapɨg ye Nimə Ehuə kape Kughen

(Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

12 Kɨni Yesu rɨvən ye nimə ehuə kape Kughen. Kɨni maməko yerhav narmamə yamə mɨne kasəvrai narɨmnar mamhavəh mane iran, mɨne yamə mɨne kasəvrə. Kɨni mərakita kɨn narɨmnar yame ramswin ye tebol kape narmamə yamə mɨne kasərai mane ikɨn; kɨni məsuə kɨn jea kape narmamə yamə mɨne kasor salem kɨn mak ye tanə.§ 13 Kɨni mor kwirɨg kɨmi əriə mɨmə, “Kɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen kɨmə,

“ ‘Nimə kafak, in nimə kape nəhuakien.’(Aes 56:11) Mərɨg kɨmiə nakasor rəmhen kɨn

‘nimə yame yəkrəh mɨnə kaserkwaig ikɨn.’ ”(Jer 7:11)

14 Kɨni nɨmrɨn pɨs mɨnə mɨne yamə mɨne nɨhuriə rarpəvɨn kɨmnhavən tuk Yesu apa ye Nimə Ehuə kape Kughen, kɨni ror huvə əriə. 15 Kɨni kwajikovə mɨnə kasokrən apomh ipakə tuk Nimə Ehuə kape Kughen mamhani mhamə, “!Səgnəgɨn Mɨkɨp King Deved!” Mərɨg jif pris mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kɨmɨsəm Yesu ramor narɨmnar huvə mɨnə, mɨsərɨg mə kwajikovə mɨnə a kasəgnəgɨn In, niemhaa rhai əriə. 16 Khani-pən tuk Yesu mhamə, “?Nakərɨg nəgkiarien yame kwajikovə mɨnə e kamhani iram uə?”

Kɨni Yesu rɨmə, “Ǝhə. Mərɨg tukmə ror nakhapəh nɨsəvheikɨnien nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen yame ramni mə,

“ ‘Ik nɨmnor mə kwajikovə mɨnə, mɨne kwajikovə əmtəmtə mɨnə tuksəgnəgɨn Ik ye tɨkinheriə.’ ”(Sam 8:2)

17 Kɨni rəgkiar ta, məpəh əriə mɨtərhav Jerusalem mamvən Betani, mapɨr ikɨn.

Yesu rɨmɨni hah nai kɨrik kɨmə figtri, kɨni ror siə kɨn

(Mak 11:12-14, 20-26)

18 Kəni rɨkwamer kɨn, yenpɨg-yenpɨg əgkap, iriə khatərhav mɨn Betani, mharerɨg-pən Jerusalem, kɨni Yesu rɨnəmkərəv. 19 Kɨni məm nai kɨrik, kɨmə figtri, ramərer ye nɨkar swatuk. Rəriwək mɨvən pakə tukun, məm nɨmarɨn in əmə e in əmə. Kɨni Yesu rəgkiar-pən kɨmi figtri ai mɨmə, “Yermamə tukrɨpəh mɨn nənien kwənkwam tuk nɨpɨg kɨrik.”* Məkneikɨn nai a rɨmnaukei.

20 Kɨni narmamə kafan mɨnə kɨmɨsəm, kɨsakur. Mhamə, “!E-he-o! !Nai e raukei ahuaa əmə!”

21 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə tukmə nakshatətə ye Kughen, kɨni kapəmiə nhatətəyen rɨpəh norien kɨraru, nakharkun nɨsorien nar yame yɨmnor ye figtri. Mərɨg pəh nien mə in əmə a, mərɨg nakharkun nhani-pənien tuk tukwas a mhamə, ‘Ǝta eikɨn e mɨvən məmnɨm apa ye tahik’ kɨni tukror nəkwaimiə.* 22 Tukmə nakshatətə, nakharkun nhavəhyen naha nhagɨn yame naksəhuak tukun.”*

Namehuə mɨnə kape Isrel kɨsarkut mə tuksəm-ru nehuəyen kape Yesu mə rɨmasɨp-kaa

(Mak 11:27-33; Luk 20:1-8)

23 Kɨni Yesu rɨvən ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen maməvhag kɨmi narmamə. Kɨni jif pris mɨnə mɨne nəmehuə kape kwənərəus kape Isrel mɨnə, khauə mɨsəm In. Masaiyoh In mhamə, “?Nakamhawor narɨmnar mɨnə e? ?Pa nhagɨn rɨmɨvəhsi-pre nehuəyen mə takor narɨmnar məknekɨn?”

24 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Rhuvə. Jakaiyoh kɨn naiyohyen kɨrik kɨmi əmiə. Tukmə nakhani atuatuk, jakni-pre tuk əmiə mə Pa nhagɨn rɨmɨvəhsi-pə nehuəyen kɨmi Yo tuk norien narɨmnar. 25 Hanipə-ru tuk Yo mə ?Pa rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi Jon mə tukror baptaes ye narmamə? ?Kughen uə yermamə?”

Kɨni kɨnasəsiwən-əsiwən kɨmi əriə mɨnə mhamə, “?Tukshaw ni e? Tukmə kɨtawə khani mə, ‘Kughen rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi Jon,’ mərɨg Yesu tukrɨmə, ‘?Tukmə Kughen rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmin, rhawor e kɨmiə nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran?’ 26 Mərɨg to khapəh mɨn nhaniyen mhamə, ‘Yermamə əmə rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmin,’ meinai kɨtawə khagɨn kɨn narmamə mɨnə e meinai iriə kamhani mə Jon in profet əfrakɨs.”*

27 Ror pən iriə kɨmnhani-pən tuk Yesu mhamə, “Yakseinein.”

Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Ǝhə. Mərɨg Yo mɨn to yakpəh nɨni-pre-yen mə Pa nhagɨn rɨmɨvəhsi-pə nehuəyen kɨmi Yo mə jakor narɨmnar.”

Nuhpɨkɨnien ye pɨkwarien kɨraru

28 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən mɨn nuhpɨkɨnien tuk əriə mɨmə, “Kwən kɨrik, tɨni yerman kɨraru. Kɨni rɨvən mɨni-pən tuk irehuə mɨmə, ‘Narɨk, yuvən məsim ye plantesen kape grep.’ 29 Mərɨg rɨmə, ‘Ah. Yakapəh.’ Kɨni marə, marar mɨn ye nərɨgien kafan mɨvən məsim. 30 Kɨni tatə kapəriu rɨmavən məm yame rəkəskəh, mɨni-pən mɨn əmə nar kɨrikianə. Kɨni rɨmə, ‘Rhuvə, pəh yakvən.’ Meikuə, məpəh.” 31 Kɨni Yesu raiyoh əriə mɨmə, “?Kwərə mir a, pa nhagɨn rɨmnor nəkwai rɨmni?”

Kɨni khamə, “Irehuə.”

Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Ratuatuk. Kɨni yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə nəmə has rəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis, mɨne nɨpiraovɨn kape swatuk kɨmnhauə ye narmaruyen kape Kughen kwasɨg ikɨn kɨmiə. 32 Meinai Jon Baptaes rɨmauə tuk əmiə mə tukrhajoun swatuk kape norien atuatuk, kɨni mərɨg kɨmiə nɨmnhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran. Mərɨg yor təvhagə has mɨnə rəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis, mɨne nɨpiraovɨn kape swatuk, iriə kɨmnhani nəfrakɨsien iran. Mərɨg kɨmiə naksəm pawk nar a, mhapəh nɨsararien ye nərɨgien kapəmiə mhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran.”*

Yesu ramni mə nəmə Isrel kɨmɨshopni profet kape Kughen rəmhen kɨn yame yorwok mɨnə kɨmɨshopni narmamə kape yemehuə kape plantesen

(Mak 12:1-12; Luk 20:9-19)

33 Kɨni Yesu rɨmə, “Kɨni sərɨg mɨn ru nuhpɨkɨnien kɨrik. Yermamə kɨrik rɨmnəsim kɨn kafan plantesen kɨn grep, markoparɨn-pən. Kɨni mɨkɨr kwətəgtap kɨrik kape nəviəsɨs-pənien kwənkwai grep iran. Mə nehen tukraiyu, kɨvəh kor waen kɨn. Kɨni in mor nimə apomh kɨrik mə tukramərer ikɨn mamarha huvə tuk kafan plantesen. Kɨni in mərəhu plantesen ai ye kwermɨ narmamə tɨksɨn, tukhapɨk nəriə tɨksɨn, mhavəh-si-pən nan kɨrik rəmhen kɨn nərokien. Marə, mɨtərhav mɨn aikɨn mɨvən ye tanə pɨsɨn.* 34 Kɨni kwənkwai grep rɨmhiak, kɨni yemehuə kape plantesen rher-pən kɨn kafan tɨksɨn manaja mə tukhavən mɨsəm narmamə yamə mɨne kɨsəsim aikɨn mə tukhavəhsi-pən grep nan, rəmhen kɨn nərok kafan. 35 Mərɨg iriə kɨsarar, mhauh kɨrik, mɨshopni kɨrik, mɨsarkwhopni kɨrik. 36 Kɨni yamehuə ai rarə mher-pən mɨn kɨn kafan tɨksɨn narmamə kɨsapita yamə mɨnə apa kupan. Khavən, kɨni narmamə yame kasəsim kɨmɨsor rahas pən mɨn kɨmi əriə rəmhen kɨn yame kɨmɨsor kupan. 37 Kɨsor məknaikɨn mamhavən, yamehuə kape plantesen rher-pən kɨn tɨni rɨvən tuk əriə. Ye nərɨgien kafan rɨmə, ‘Tukmə ror tuksəm kafak kwajikovə, kɨni tukhasiai.’ 38 Mərɨg iriə kɨsəm khamə, ‘Kwajikovə atuatuk e kape yamehuə kape plantesen. Pəh kɨshopni pəh plantesen e tukror kapətawə kɨn.’* 39 Məknekɨn kharaptərəkɨn, mɨsarkwərhav kɨn ye plantesen mɨshopni.”†*

40 Kɨni Yesu raiyoh narmamə yame kasətərɨg kɨn, mɨmə, “?Rɨkimiə raməsɨk mə nɨpɨg yemehuə kape plantesen tukruə, kɨni tukrhawor-pən iran mɨne narmamə yamə mɨne kɨmɨsəsim ye plantesen kafan?”

41 Kɨni khani-pən tukun mhamə, “Tukroriah-oriah nəmə has mɨnə a, mhopni əriə. Kwasɨg ikɨn, tukreighaan pən kɨn kafan plantesen kɨmi narmamə pɨsɨn mɨnə. Kɨni ye nɨpɨg atuatuk yame grep tukrɨmhiak, iriə tukhavəhsi-pən kwənkwan kɨmin.”

42 Kɨni Yesu rɨmə, “Tukmə ror kɨmiə nakhapəh nɨsəvhekɨn-hanə-yen nəgkiarien yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni mɨmə,

“ ‘Nai yame narmamə kape nɨvhirəkɨnien nimə kɨmnhavəh kɨni mɨnəsarakikɨn.

Mərɨg nai ai rehuə, taktəkun ai Kughen rɨmnherɨg mɨn, mor səpag apomh kɨn.

Nar e Kughen Yermaru rɨmnor.

Rɨkitawə ragien pɨk tukun.’(Sam 118:22,23) 43 “Ror pən, yakamni-pre tuk əmiə mə tukvəh-si ta narmaruyen kape Kughen tuk əmiə, kɨvəhsi-pən kɨmi narmamə yamə mɨne kasor narmaruyen kape Kughen ramkuə kɨn kwənkwan. 44 Tukmə yermamə kɨrik rɨrəh-pɨkɨn səpaag e, tukrowhan əgkap. Kɨni tukmə səpaag a ruh yermamə kɨrik, tukrhosɨs-hosɨs in.”‡

45 Kɨni jif pris mɨnə mɨne Farisi mɨnə kɨmɨsərɨg nuhpɨkɨnien yamə mɨne Yesu rɨmɨni, kharkun mə In raməgkiar irəriə. 46 Kɨni mɨsarha kɨn swatuk mə tukhavəhsi-pən Yesu ye kalabus. Mərɨg kɨmnhagɨn kɨn narmamə, meinai narmamə kamhani mhamə In profet kɨrik.

22

Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kape nəvɨgɨnien ehuə

(Luk 14:15-24)

1 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨn nuhpɨkɨnien tɨksɨn tuk əriə mɨmə, 2 “Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn king kɨrik yame ramor apnəpeinə ye nəvɨgɨnien ehuə tuk narkurəkien kape tɨni. 3 Kɨni mher-pən kɨn kafan yorwok mɨnə mə tukhavən mhavi-pə narmamə yame rɨmnokrən-ta kɨn əriə mə tukhauə tuk nəvɨgɨnien. Mərɨg iriə m-fam kɨmɨsəpəh-pən, mhamə to iriə khapəh nhavənien.

4 “Kɨni rher-pən kɨn kafan yorwok tɨksɨn mɨn, mɨni-pən tuk əriə mə, ‘Havən mhani-pən tuk narmamə yamə mɨne yɨmnokrən ta kɨn əriə mə tukhauə mhamə yaknor apnəpeinə ye nəvɨgɨnien. Yɨmoh kafak kau yamə mɨne kɨsəsis-əsis huvə. Narɨmnar fam rɨnəmhen. Hauə ye nəvɨgɨnien kape narkurəkien.’

5 “Mərɨg khapəh nɨsərɨgien yor wok mɨnə a. Kɨrik ramvən ye kafan nəsimien; kɨrik ramvən ye kafan stoa. 6 Kɨni tɨksɨn kharaptərəkɨn yorwok mɨnə a mɨsor ahas-pən irəriə, mɨshopni əriə.* 7 Kɨni king, niemha rhai pɨk. Kɨni rher-pən kɨn mobael kafan mɨnə khavən mɨshopni narmamə yamə mɨne kɨmɨshopni kafan yorwok mɨnə. Kɨni mhasiai-pən nap ye taon kapəriə.

8 “Kɨni mɨni-pən tuk kafan yorwok mɨnə mə, ‘Kɨnor apnəpeinə ta ye nəvɨgɨnien kape narkurəkien. Mərɨg narmamə yame yɨmnokrən kɨn əriə, norien kapəriə rɨpəh nəmhenien mə tukhauə. 9 Havən apa ye swatuk mɨnə mhani-pən tuk narmamə apnapɨg mɨnə fam yamə mɨne nakasəm, mə tukhauə ye nəvɨgɨnien.’

10 “Kɨni yorwok mɨnə kɨmnhavən apa ye swatuk mɨnə, mɨsofugɨn narmamə mɨ-fam yamə mɨne kɨmɨsəm əriə, yamə mɨne khahuvə mɨne yamə mɨne kɨsaha, kɨni narmamə kɨmnhakuar aikɨn kaməvɨgɨn ikɨn.

11 “Mərɨg nɨpɨg king rɨmauə məm narmamə, məm yermamə kɨrik aikɨn rɨpəh nɨvənien ye neipən kape lafet kape narkurəkien. 12 Kɨni king rɨni-pən tukun mə, ‘Yo kɨrik, nɨmɨpəh nɨvəhsi-pənien neipən kape lafet kape narkurəkien. ?Rhawor e nakuə imə?’ Mərɨg kwən a reinein nhorpɨnien nəgkiarien kafan.

13 “Kɨni king rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə tuksərkɨs-ətərəkɨn kwermɨn mir mɨne nɨhun mir, kɨni mɨsarakikɨn-pən ye nəpɨgnəpien, ikɨn kamasək ikɨn, kaməkwəruə ikɨn.”*

14 Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien mɨmə, “Ror məkneikɨn, narmamə khapsaah yame kɨmnokrən kɨn əriə, mərɨg kwatɨksɨn əmə yamə mɨne kɨmɨrpen əriə mə tukhauə imə.”

Farisi mɨnə khamə tukhavəh-si əhu Yesu tuk nəgkiarien ye nɨkarɨn kape takis

(Mak 12:13-17; Luk 20:20-26)

15 Kɨni Farisi mɨnə kɨmnhatərhav mamharai mhun mə tuksor Yesu rɨni nəgkiarien kɨrik yame rɨpəh nəmhenien. 16 Mɨsher-pən kɨn narmamə tɨksɨn kapəriə, mɨne nukwao kape King Herod, khauə mɨsəm Yesu.* Mhani-pən tukun mhamə, “Yhajoun. Yakharkun mə Ik yermamə atuatuk. Nakpəh nɨgɨnien kɨn yermamə mə to rɨvi kafam nərɨgien, meinai rɨkim rapəh nəsɨkien mə yermamə kɨrik rehuə uə yermamə kɨrik reiwaiyu; mərɨg nakaməfrakɨs əmə. Kɨni nəwhagien kafam raməri-pən əmə norien yame Kughen rorkeikei. 17 Kɨni yaksorkeikei mə jakharkun nərɨgien kafam mə, ?Ratuatuk ye loa kapətawə mə tukasərok-pən takis kɨmi Sisa, yamehuə kape Rom, uə nɨkam?”

18 Mərɨg Yesu rɨrkun mə kamhani nəgkiarien e, mhamə tuksor nar has kɨrik. Kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “!Ah! Kapəmiə nɨniyen in rhuvə mərɨg rɨkimiə rəmkɨmɨk. ?Nakshawor e mɨsarkut mə taksapita Yo? 19 Havən-ru mharəh mane yame rəmhen tuk nərokien takis.”

Kɨni khavən, mhavəh sɨren*, mhauə.

20 Kɨni raiyoh-pən əriə mə, “?Nanmɨ pa e? ?Kɨni nhag pa e?”

21 Khamə, “Nanmɨ Sisa. Kɨni mɨne nhagɨn mɨn.”

Məknekɨn Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Nəmhen. Nar kape Sisa, havəhsi-pən kɨmi Sisa. Mərɨg nar kape Kughen, havəhsi-pən kɨmi Kughen.”*

22 Yesu rhorpɨn məkneikɨn nəgkiarien kapəriə, kɨsərɨg, kɨsakur pɨk kɨn. Məkneikɨn kɨsəta ye Yesu mamhavən.

Sadusi mɨnə khamə tukhavəh-si əhu Yesu tuk nəgkiarien ye nɨkarɨn kape nɨmraghien rerɨn

(Mak 12:18-27; Luk 20:27-40)

23 Ye nɨpɨg a, Sadusi mɨnə tɨksɨn khauə mɨsəm Yesu. Sadusi mɨnə ai khamə ta mə tukmə yermamə rɨmhə to rɨpəh nɨmragh-mɨnien ye rao ye neai.* 24 Kɨni kɨsaiyoh pən Yesu mhamə, “Yhajoun. Moses rɨmɨrai ye Loa mɨmə, ‘Tukmə yerman rɨmhə-tan kɨn piraovɨn kafan, kɨni kapəriu kwajikovə rɨrkək, naoraih yerman ai tukraməkeikei mɨkɨr piraovɨn ai tukreimək.’(Dut 25:5-6) Ye nərɨgien a, iriu kɨrɨrkun nɨrəraptərəkɨnien nhag piauni yame rɨmhə. 25 Tukmə narmamə seven, iriə piauriə mɨnə. Nɨmrɨn nupan ror mared, kɨni mɨpəh nɨrəhyen kafan kɨrik kwajikovə, mɨmhə. Kɨni yame rɨkwasɨg kɨn rɨkɨr pian a. 26 Kɨni mɨmhə, mɨpəh nɨvəhyen tɨni. Kɨni naorahini yame ror kɨsisər kɨn ror əmə mɨn nar kɨrikianə kɨn, meriaji iriə fam a seven kɨmnhakɨr piraovɨn a, kɨni mhamhə fam, mhapəh nɨseiməkien. 27 Kɨni en piraovɨn ai rɨmhə mɨn. 28 Kɨni ye nɨpɨg kape narmamə tukhamragh mɨn iran, iriə ai seven iriə piauriə mɨnə, ?piraovɨn ai tukror piraovɨn kɨn kape pa nhagɨn?”

29 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nakamhani-əro kɨn en meinai tukmə ror nakseinein nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen, mɨseinein mɨn nɨrkunien kape Kughen. 30 Tukmə narmamə yamə mɨne khamhə mamragh mɨn to khapəh nɨsorien mared. Norien kape mared rɨmnor infamien, rəmhen kɨn narəyen kape agelo mɨnə apa rao ye neai. 31 Kɨni ye nɨkarɨn kape nɨmragh-mɨnien, tukmə ror nakhapəh nɨsəvheikɨnien nəgkiarien yame Kughen rɨmɨni mɨmə, 32 ‘Yo Yo Kughen yame Ebraham, Aesak mɨne Jakob karhəgnəgɨn hanə Yo.’(Eks 3:2,6) !Kɨtawə kharkun mə irisɨr kɨrharə iriə Kughen meinai nar apnapɨg kwərhɨmhə ta tu mɨrhəkupən Moses, mərɨg Kughen ramni mə karhəgnəgɨn hanə In. !Kɨni pa rɨmə narmamə mhə mɨnə kasəgnəgɨn Kughen, mərɨg narmamə yamə mɨne kamhamragh!”†

33 Nɨpɨg narmamə mɨnə a kɨmɨsərɨg nəgkiarien kafan, kɨsakur pɨk kɨn nhajounien kafan.

Naha loa in rehuə pɨk

(Mak 12:28-34; Luk 10:25-28)

34 Farisi mɨnə kɨmɨsəm mə Yesu rɨmɨvəhsi-əhu Sadusi mɨnə ye kafan nəgkiarien, khauə kɨrikianə mharai mhun mə tuksaiyoh-pən Yesu kɨn naiyohyen əutən kɨrik. 35 Kɨni iriə kɨrik, yame in yhajoun kape loa rɨni-pən nəgkiarien kɨrik kɨmi Yesu mə tukrəm-ru mə Yesu tukror nar kɨrik yame rɨpəh nəmhenien. Kɨni mɨmə, 36 “Yhajoun. ?Naha loa in rehuə pɨk rapita tɨksɨn, kɨni mɨhuvə pɨk tuk nəri-pənien?”

37 Kɨni Yesu rɨmə, “Loa yame rehuə pɨk rapita tɨksɨn in e ramni məknekɨn, ‘Taksəkeikei mɨsorkeikei pɨk Kughen ai In Yermaru kapəmiə ye rɨkimiə fam, mɨne ye narəyen fam kapəmiə, mɨne ye nərɨgien fam kapəmiə.’(Dut 6:4-5) 38 In e loa yame rəkupən kɨni in yerpɨrɨg. 39 Loa yame ror kɨraru kɨn, ipakə əmə kwəm nəmhen. In e ramni mə ‘Taksorkeikei narmamə yamə mɨne kasarə ipakə tuk əmiə mɨsor huvə pən tuk əriə, rəmhen kɨn yame kɨmiə naksorkeikei atuk əmiə.’(Lev 19:18) 40 Loa mir e kawəpkəfugɨn nəgkiarien fam yame loa mɨne profet kamhani.”*

Yesu rɨmɨvəh-si əhu Farisi mɨnə kɨn naiyohyen əutən kafan

(Mak 12:35-37; Luk 20:41-44)

41 Kɨni nɨpɨg Farisi mɨnə kɨmɨsofugɨn əriə mɨnə, Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, 42 “?Rhawor ye nərɨgien kapəmiə ye Kristo? ?Nakhamə In mɨkɨp pa?”

Kɨni khamə, “In mɨkɨp King Deved.”*

43 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Tukmə ror məkneikɨn, rhawor e Nanmɨn Imərhakə rɨmɨvəhsi-pən nɨrkunien kɨmi Deved mə tukrokrən kɨn Kristo mə ‘Yermaru’? Yakamaiyoh məkneikɨn meinai Deved rɨmə,

44 “ ‘Kughen Yermaru rɨmɨni-pən tuk Yermaru kafak mɨmə,

“Ǝkwətə ye kwermɨk matuk

Meriaji nɨpɨg jakor ik takehuə ye tɨkmɨr kafam mɨnə.” ’(Sam 110:1) 45 ?Tukmə Deved rɨmnokrən kɨn Kristo mə ‘Yermaru,’ rhawor e kamni kɨmə Kristo in mɨkɨp King Deved?”

46 Kɨni yermamə kɨrik rɨrkək yame to rhorpɨn nəgkiarien kape Yesu. Kɨni rɨrikakun ye nɨpɨg a mamvən, kɨmnhagɨn kɨn naiyoh-mɨn-ien kɨn nəgkiarien skai kɨrik kɨmin.

23

Yesu ramni mə narpɨnien tukrɨvən tuk Farisi mɨnə

(Mak 12:38-40; Luk 11:37-54; 20:45-47)

1 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk nukwhao ehuə mɨne kafan narmamə mɨnə mə, 2 “Nəmhajoun kape loa mɨnə mɨne Farisi mɨnə kamhavəh nehuəyen mə tukhani-ərhav Loa kape Moses kɨmi əmiə. 3 Ror pən, takasəkeikei mɨsəri-pən, mɨsor narɨmnar fam yame kamhani-pre tuk əmiə. Mərɨg norien kapəmiə tukrɨpəh nəmhenien kɨn norien kapəriə. Meinai iriə khapəh nɨsorien naha nhagɨn yame iriə kamhani.* 4 Iriə kasəkeikei kɨmi narmamə mhamə tuksəri-pən loa yame in rəmhen kɨn kajipə pam, mərɨg to khapəh nhavəhsi-pənien kwermɨriə mə tuksasitu irəriə.

5 “Narɨmnar fam yame kasor, iriə kasor əmə mə narmamə tuksəm. Neipən yame narmamə kamhavən iran yame ramhajoun-pən mə kamhasiai Kughen, rəmhen kɨn kwaji bokis yame kɨvai-pən nəkwəkwə iran, mɨne nərəus yame raməker-pən ye neipən, Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun kape loa mɨnə kamhavəh narɨmnar mɨnə e yame rehuə mapomh. 6 Kɨni tukmə khavən ye nimə kape nofugɨnien, mɨsorkeikei mə tukasəkwətə əkupən. Kɨni tukmə khavən ye lafet, mɨsorkeikei mə tuksəkwətə ye kwənmhaan kape nɨsiaiyen. 7 Kɨni tukmə khavən apa ye maket, mɨsorkeikei pɨk mə narmamə mɨnə fam tukhani vi vi əriə mɨsokrən kɨn əriə mə, ‘Yemehuə*.’

8 “Mərɨg kɨmiə takhapəh nɨsorien mə narmamə tuksokrən kɨn əmiə mə ‘Yemehuə.’ Meinai kapəmiə yermaru kɨrikianə əmə. Kɨmiə m-fam piaumiə mɨnə mɨne kaka mɨnə. 9 Kɨni hapəh nɨsokrənien kɨn yermamə kɨrik ye tokrei tanə e mə ‘Tatə.’ Meinai kapəmiə tatə kɨrikianə əmə. In apa ye rao ye neai. 10 Kɨni hapəh nɨseighanien kɨn narmamə mə tuksokrən kɨn əmiə mə ‘Yhajoun.’ Meinai kapəmiə yhajoun kɨrikianə əmə. In e Kristo. 11 Yermamə irəmiə yame in yerpɨrɨg, in yorwok kapəmiə.* 12 Meinai yermamə yame ravəh-si haktə atuk in, Kughen tukrɨvəh-si əhu in; kɨni yermamə yame ravəhsi-əhu atuk in, Kughen tukrɨvəh-si haktə.*

13 “Man, nəmhajoun mɨnə kape loa, mɨne Farisi mɨnə. Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə. Kapəmiə nɨniyen in rhuvə, mərɨg rɨkimiə rəmkɨmɨk. Nakasətapɨg kɨn swatuk tuk narmamə tuk nhavənien ye narmaruyen kape Kughen. Mɨne kɨmiə mɨn to nakhapəh nhavənien. Mhapəh nɨseighanien kɨn narmamə mə tukhavən aikɨn, nar apnapɨg mə kɨsorkeikei mə tukhavən.

14 “Man, nəmhajoun mɨnə kape loa, mɨne Farisi mɨnə. Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə. Kapəmiə nɨniyen in rhuvə, mərɨg rɨkimiə rəmkɨmɨk. Tukmə piahwaru yame kɨmnamhə-tan kɨn, kɨni naksəkrəh kɨn kafan nautə. Kɨni masəhuak apomh mɨn mə narmamə tukhasiai əmiə. Nəmhəyen kapəmiə tukrɨskai rapita.†

15 “Man, nəmhajoun mɨnə kape loa, mɨne Farisi mɨnə. Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə. Kapəmiə nɨniyen in rhuvə, mərɨg rɨkimiə rəmkɨmɨk. Rɨkimiə ramagien əmə mə takhavirə ye rao mhavən isok, uə mə taksəriwək əmə mhavən ye tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mə takhavi-pə yermamə kɨrikianə əmə ye nəhuakien kapəmiə. Mərɨg nɨpɨg yermamə kɨrik rɨvəh norien mɨnə a kapəmiə, in tukruə yemə has rapita əmiə. Kɨni nɨmɨsor mə in tukraməkeikei mɨvəh narpɨnien kape nap ehuə rapita əmiə.

16 “!Man! Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə yamə mɨne nakamhakɨr narmamə mərɨg nɨmrɨmiə rɨpɨs. Kɨmiə nakamhani mhamə, ‘Tukmə yermamə kɨrik rɨvəh kwəsu ye nhag Nimə Ehuə kape Kughen mə tukror kafan nəgkiarien rɨpam, kɨni marar mɨpəh norien nəgkiarien yame ruɨni ta, in nar apnapɨg əmə.’ Mərɨg nakhamə, ‘Tukmə yermamə kɨrik rɨvəh kwəsu ye mane‡ yame kɨvəhsi-pən ye Nimə Ehuə kape Kughen, kɨni in tukraməkeikei mor naha nhagɨn yame rɨmɨni.’* 17 !Kɨmiə naksətəwao, nɨmrɨmiə rɨpɨs! Takasəkeikei mharkun mə Nimə Ehuə kape Kughen§ in yerpɨrɨg rapita mane yame kɨvəhsi-pən ikɨn, meinai Nimə e in ramor mane ramərhakə. 18 Nakamhani mɨn mhamə ‘Tukmə yermamə kɨrik rɨvəh kwəsu ye nhag tebol ye Nimə Ehuə kape Kughen, in nar apnapɨg əmə. Mərɨg tukmə ravəh kwəsu ye sakrefaes yame ramswin-pən iran, kɨni in tukraməkeikei mor naha nhagɨn yame rɨmɨni.’ 19 !Kɨmiə nɨmrɨn pɨs mɨnə! Takasəkeikei mharkun mə tebol in yerpɨrɨg rapita sakrefaes, meinai tebol ramor sakrefaes ramərhakə. 20 Ror məkneikɨn, yermamə yame ravəh kwəsu ye nhag tebol kape Nimə Ehuə kape Kughen, ravəh kwəsu əfrakɨs ye tebol mɨne narɨmnar fam yame ramswiin aikɨn. 21 Kɨni yermamə yame ravəh kwəsu ye nhag Nimə Ehuə kape Kughen, ravəh kwəsu əfrakɨs ye Nimə kape Kughen mɨne Yermamə yame ramarə aikɨn. 22 Kɨni yermamə yame ravəh kwəsu ye nhag rao ye neai, ravəh kwəsu əfrakɨs ye nhag jea kape king, kɨni mɨvəh kwəsu ye nhag Yermamə yame ramkwətə aikɨn mamarmaru.*

23 “!Man! Kɨmiə Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kape loa. !Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə! Kapəmiə nɨniyen in rhuvə, mərɨg rɨkimiə rəmkɨmɨk. Kɨmiə nakasəri-pən huvə loa yamə mɨne khamar əmə tuk əmiə tuk nəri-pənien, rəmhen kɨn in e naksəri-pən loa yame ramni mə takasəkeikei mhavəh kwesrɨs mɨne onion* ye nəsimien vi mhavəhsi-pən kɨmi Kughen. Mərɨg nakwəsəpəh Loa yamə mɨne kasəkupən. Iriə e: nakhapəh nɨsorien nar yame ratuatuk kɨmi narmamə, rɨkimiə rɨpəh nehuəyen tuk narmamə. Kɨni keinein nɨniyen nəfrakɨsien irəmiə. Rhuvə mə to nakpisəri-pən loa yamə mɨne kasəkupən, mɨpisəri-pən mɨn Loa mɨnə tɨksɨn. 24 Kɨmiə nakamhakɨr narmamə, mərɨg nɨmrɨmiə rɨpɨs. Kɨmiə nakhavəh-si ta man-man ye nəmiə nəvɨgɨnien, tamə naksəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen; mərɨg naksətɨgai piəpiə nar yame rəmkɨmɨk, mɨsəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen.†

25 “!Man! Kɨmiə Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kape loa. !Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə! Kapəmiə nɨniyen in rhuvə, mərɨg rɨkimiə rəmkɨmɨk. Kɨmiə naksəmhen kɨn besin mɨne kap yame kamrai-ta nəmkəmɨkien e iruə mərɨg apa ye nəkwairiə kɨsəmkɨmɨk. Nəmkɨmɨkien rukwar irəmiə, meinai naksəptɨg kɨn nar, mɨsor əmə narɨmnar yame nɨpraimiə rorkeikei.* 26 Farisi mɨnə, kɨmiə imrɨn pɨs mɨnə. Takasəkeikei mɨsaikwas yerkimiə, kɨni narɨmnar fam apa iruə tukshawən mɨn.

27 “!Man! Kɨmiə Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun kape loa. !Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə! Kapəmiə nɨniyen in rhuvə, mərɨg rɨkimiə rəmkɨmɨk. Naksəmhen kɨn suranə ye yermamə yame kɨmoh kɨn pen hawən apa iruə, narmamə kɨsəm, khamə rhuvə. Mərɨg in apa imə, rukwar kɨn nɨkəkri narmamə yamə mɨne kwənhamhə, mɨne narɨmnar fam yame rəmkɨmɨk.* 28 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, apa iruə, narmamə kasəm norien kapəmiə, khamə rhuvə. Mərɨg yerkimiə, rukwar kɨn nahasien, meinai nakhapəh nɨsorien naha nhagɨn yame nakamhani, masor pɨk təvhagə has.*

29 “!Man! Kɨmiə Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kape loa. !Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə! Kapəmiə nɨniyen in rhuvə, mərɨg rɨkimiə rəmkɨmɨk. Kɨmiə nakhavhirəkɨn suranə kape profet kape Kughen mɨnə masor huvə pən marə marə ye təwk ye nəmə atuatuk mɨnə. 30 Kɨni mhani mhamə, ‘Tukmə yɨmnɨsarə ye nɨpɨg kape kaha mɨnə kapəmawə, to yakpihapəh nɨsasituyen ye kaha yamə mɨne kɨmɨshopni profet mɨnə.’ 31 Naksəgkiar məknakɨn, mamhani hah atuk əmə əmiə, mhani-ərhav mə kɨmɨə kwənərəus atuatuk mɨnə kape rɨpmiə kupan yamə mɨne kɨmɨshopni profet mɨnə. 32 Kɨni rhuvə əmə- kɨmiə takasəkeikei mɨsərkin təvhagə has yame rɨpɨmiə mɨnə kɨmnharikakun.

33 “!Kɨmiə snek mɨnə, mɨne nɨpnət snek mɨnə! ?Rɨkimiə ramuh mə ta mə to naksap ta kɨn narpɨnien ye nap ehuə uə? Nɨkam. 34 Ror pən, yakamher-pre kɨn profet mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne kharkun nar, mɨne nəmhajoun mɨnə. Kɨni nakharuk haktə tɨksɨn ye nai kamarkwao kɨn mɨshopni əriə; naksarkɨs-arkɨs tɨksɨn mhauh əriə apa ye nimə kape nofugɨnien kapəmiə; kɨni masəko ta tɨksɨn mamharpəhu əriə mhavən apa ye taon mɨnə. 35 Ror pən, kɨmiə takhavəh narpɨnien kape narmamə yame kashopni narmamə m-fam yamə mɨne kɨsatuatuk; rɨrikakun ye Ebel yame in yemə atuatuk muə meriaji-pə Sekaraea‡ ji Berekia, yame kaha kapəmiə mɨnə kɨmɨshopni in ye Nimə Ehuə kape Kughen ye kwenɨmrhei tebol mɨne kwənmhaan rhakə. 36 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə narpɨnien mɨnə fam e tukruə tuk nəmə Isrel yame kɨsarə ai taktakun mɨne.

37 “!Aweh, nəmə Jerusalem, nəmə Jerusalem! Kɨmiə nakashopni profet mɨnə kape Kughen. Kɨni narmamə yamə mɨne Kughen rɨmnher-pre kɨn əriə tuk əmiə, nakasarkwhopni əriə kɨn kapier apɨg. Nɨpɨg rɨpsaah yakorkeikei mə jakəpkəfugɨn əmiə maməm əmiə rəmhen kɨn yame man ramauu tɨni mɨnə, mərɨg kɨmiə nakasəpəh. 38 Səm-ru. Kughen rɨmnəpəh əmiə; nahasien tukrɨrəh-pɨkɨn nimə kapəmiə; nar kɨrik rɨkək iran, 39 meinai, yakamni-pre tuk əmiə mə to nakhapəh nɨsəm-mɨnien Yo mɨseriaji takhani mhamə, ‘Pəh kɨvəh-si haktə Kwən en ramuə ye nhag Yermaru.’ ”

24

Nɨmtətien mɨnə kape Nɨpɨg Kwasɨg

(Mak 13:1-37; Luk 21:5-36)

1 Kɨni ai, Yesu rɨmɨtərhav ye Nimə Ehuə kape Kughen, mameriwək mamvən, kɨni narmamə kafan kɨsəgkiar kɨn Nimə Ehuə kape Kughen. 2 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝmru. Nimə ehuə mɨnə e, tukohtəg-ətəg ta kapier iran, kɨpəh nɨpəhyen kɨrik.”

3 Kɨni kwasɨg ikɨn, Yesu rɨmnəriwək iriə kafan narmamə mɨnə mhavən apa ye tukwas e Olif, mɨsəkwətə. Kɨni kafan narmamə pɨsɨn mɨnə əmə kɨmnhavən mɨsəm, mhani-pən tukun mhamə, “Takni-ru mə ?narɨmnar mɨnə e tukhauə ye naha nɨpɨg? ?Kɨni naha nɨmtətien yame tukror əpu mə Nɨpɨg Kwasɨg rɨnamuə ipakə?”

4 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Takasərɨg huvə, tamə yermamə kɨrik reikuə irəmiə. 5 Meinai narmamə khapsaah tukhavəh nhagɨk, kɨni mhauə mhani mə iriə e, Kristo. Tukseikuə ye narmamə khapsaah mhavi nərɨgien kapəriə. 6 Kɨni nɨpɨg naksərɨg mə narmamə kamhauh əriə mɨnə, uə naksərɨg nəvsaoyen kɨn nuhyen əjir mɨnə, takhapəh nɨsakur-akurien, mhapəh nhagɨnien. Narɨmnar mɨne tukruə məkupən, mərɨg pəh nien mə Nɨpɨg Kwasɨg a. 7 Kwənərəus kɨrik tukruh kwənərəus kɨrik. Kɨni narmamə ye tanə kɨrik tukhavən tanə pɨsɨn mhauh narmamə ikɨn. Kɨni nɨmnɨmien tukravən ye tanɨmtanə. Kɨni sweiwei tukruh narmamə. 8 Mərɨg narɨmnar mɨnə e in nɨrikakunien əmə kape nɨpɨg əutən, rəmhen kɨn piraovɨn yame rɨnamərɨg nəmhəyen tuk neiməkien.

9 “Ye nɨpɨg a, tukseighan-pən kɨn əmiə kɨmi tɨkmɨr mɨnə, tuksor ahas-pre kɨmi əmiə. Mɨshopni əmiə. Kɨni nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə tuksəməkɨn əmiə meinai nakamhavəh nhagɨk. 10 Ye nɨpɨg mɨnə a, narmamə khapsaah tuksəpəh kapəriə nhatətəyen, mɨseighan-pən kɨn əriə mɨnə ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kapəriə, kɨni masəməkɨn əriə mɨnə. 11 Kɨni profet eikuə mɨnə tukhauə mɨseikuə ye narmamə khapsaah. 12 Meinai nahasien tukrehuə, ipakə narmamə mɨfam, norkeikeiyen kapəriə tukrɨrkək. 13 Mərɨg yermamə yame ramərer tɨmtɨm meriaji Nɨpɨg Kwasɨg, Kughen tukrɨvəh mɨragh in. 14 Kɨni Nəvsaoyen Huvə kape narmaruyen kape Kughen, tukni-ərhav ikɨn mɨnə fam ye tokrei tanə, mə kwənərəus mɨnə fam tukharkun nɨsərɨgien, kɨni ai, Nɨpɨg Kwasɨg ruə.”

15 (Kɨni pəh narmamə tuksəvhuekɨn nəkwəkwə e mharkun). Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨni nɨpɨg kɨmiə takhavən ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen masəm nar a kamni kɨmə ‘Nar has yame roriah pɨk nar,’ yame profet Daniel rɨmɨni-ərhav,* 16 kɨmiə e Judia taksap mɨserkwaig ye tukwas. 17 Tukmə yermamə ramapɨs iruə ye nimə kafan to rɨpəh nɨvənien imə tuk nɨpɨkien narɨmnar kafan, mərɨg pəh rap.* 18 Tukmə yermamə raməmɨr yerki nəsimien kafan, to rɨpəh nɨvənien yerkwanu tuk nɨvəhyen kafan neipən, mərɨg pəh rap. 19 !Man! Rɨskai pɨk tuk nɨpiraovɨn yamə mɨne khasiai nar, kɨni mɨne yamə mɨne jiriə mɨnə kasəmaah hanə, meinai tuksərɨg rahas pɨk.* 20 Taksəhuak tuk nahasien e mə tukrɨpəh nuəyen mɨrəh əmiə ye Sabat,† uə ye nɨpɨg kape nokieiyen, 21 meinai nahasien ehuə yame tukruə, yermamə rɨpəh nəm-hanəyen rɨrikakun ye nɨpɨg Kughen rɨmnərəhu nɨmoptanə meriaji-pə taktəkun mɨne. Kɨni nahasien kɨrik to rɨpəh nuə-mɨnien nɨpɨg kɨrik rəmhen kɨn nahasien a. 22 Mərɨg Kughen tukrərai ta nɨpɨg kape nahasien a yame tukruə iran. Tamə, narmamə m-fam khamhə tukun. Mərɨg In rɨmnərai nɨpɨg a mə tukrɨvəh mɨragh narmamə yamə mɨne In rɨmɨrpen əriə mə kafan narmamə mɨnə.

23 “Nɨpɨg a, tukmə kɨrik rɨmə, ‘Səmru. Kristo e,’ uə yermamə kɨrik rɨmə, ‘Səmru, Kristo en,’ mərɨg kɨmiə to nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran. 24 Meinai profet eikuə mɨnə khapsaah tukhauə mhasɨgəvɨn Kristo mɨsor nɨmtətien mə tukseikuə ye narmamə. Kɨni mɨsarkut tuk nɨsəmien swatuk tuk nɨvi-tayen narmamə yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen əriə. 25 Rɨkimiə tukraməkeikei maməsɨk huvə nəgkiarien yame yɨmɨni-ta tuk əmiə, kwasɨg ikɨn narɨmnar mɨnə e khauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn.

26 “Ror pən, tukmə yermamə kɨrik rɨni-pre tuk əmiə mə, ‘Kristo apa ye tɨpəvsɨk,’ takhapəh nhavənien mə taksəm. Uə tukmə yermamə kɨrik rɨmə, ‘In apa ye nəkwai nimə,’ takhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran, 27 meinai nɨpɨg Yo, Ji Yermamə, jakrerɨg-pə mɨn, jakuə aihuaa əmə, kɨni narmamə m-fam tuksəm Yo, rəmhen kɨn yame karuəruə ramaroapɨg pirə, narmamə fiak kɨsəm. 28 Rəmhen əmə mɨn kɨn nɨpɨg ligkai‡ mɨnə kamhaivə yerpɨrɨg mɨseiwaiyu masərɨp tahik, nakharkun mə kəməəm mɨnə apaikɨn.

29 “Kɨni nɨpɨg kape nahasien ruə mor infamien,

‘Mɨrh tukrɨpɨs,

kɨni makuə to rapəh mɨn nəsiəyen;

kɨni kəmhau mɨnə tuksəsaah,

kɨni mɨne narɨmnar fam ye nɨmago-ago tukhakiu-kiu.’* (Aes 13:10, 34:4)

30 Kwasɨg ikɨn, Yo, Ji Yermamə, jaktərhav-pə ye napuə. Kɨni kwənərəus mɨnə fam ye tanɨmtanə tuksəm tuksasək. Kɨni narmamə tuksəm Yo, Ji Yermamə, jaksɨ-pən ye napuə mɨvəh nehuəyen mɨne nɨkhakien.* 31 Kɨni ai, tukher naiyuk, kher-pən kɨn agelo kafak mɨnə mə tukhavən mɨsarkurao ye tanɨmtanə, mɨne ikɨn pukaa ye neai mɨsofugɨn narmamə yamə mɨne yɨmɨrpen-ta əriə.*

32 “Sərɨg mɨn nuhpɨkɨnien kɨn nai e kamni kɨmə figtri. Nakharkun mə nɨpɨg kape figtri rɨmnəpɨr-pɨr, mɨne nɨpɨg kape nəsimien kɨrauə kwis. 33 Rəmhen əmə kɨn yame tukmə nahasien ramuə, takharkun mə Yo Ji Yermamə, yaknamuə ipakə, mɨnamərer ipakə əmə tuk kwəruə ye nimə kapəmiə.

34 “Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə narmamə yamə mɨne kamhamragh ai taktakun, to khapəh nhamhə-famien kwasɨg ikɨn narɨmnar mɨne e tukpihatərhav-pə. 35 Napuə mɨne nɨmoptanə tukawəkeikei mɨrarkək; mərɨg nəgkiarien kafak to rɨpəh nɨrkəkien tuk nɨpɨg kɨrik.”*

Yermamə rɨkək yame rɨrkun nɨpɨg yame Yesu tukrɨrerɨg-pə mɨn iran

36 Kɨni Yesu rɨmə, “Yermamə kɨrik rɨpəh nɨrkunien nɨpɨg uə aoa atuatuk kape narɨmnar mɨnə a. Agelo mɨnə apa ye neai kaseinein, kɨni Yo mɨn, Ji yermamə, yakeinein. Mərɨg Tatə Kughen əmə In rɨrkun nɨpɨg atuatuk a.* 37 Ye nɨpɨg yo Ji Yermamə jakuə iran, tukrəmhen kɨn nɨpɨg kape Noa kupan, yame narmamə khapəh nɨsor-apnəpənəyen iran.* 38 Ye nɨpɨg a, yapiwən rɨpəh hanə naiyuyen, narmamə kasəvɨgɨn, mamhanɨm, masor nəvɨgɨnien kape narkurəkien, in e narɨmnar fam yame kɨmɨsor ye nɨmraghien kapəriə, mɨseriaji-pə Noa rɨmavən ye nəkwai rao kafan, 39 kɨni iriə kɨmɨseinein naha nhagɨn yame tukruə mɨseriaji-pən yapiwən rɨmnaiyu mɨpɨk əriə fam. In e tukror rəmhen əmə kɨn nɨpɨg yame Yo Ji Yermamə jakurə iran.* 40 Yermamə kɨraru ye nəsimien, kɨni jakvəh kɨrik, məpəh kɨrik. 41 Piraovɨn kɨraru kaokwətə kwis mawor nəvɨgɨnien, kɨni jakvəh kɨrik məpəh kɨrik.

42 “Ror pən, takasəkeikei mɨsarha, meinai nakseinein naha nɨpɨg yame kapəmiə Yermaru tukruə iran.* 43 Mərɨg takasəkeikei mharkun nar e. Tukmə yemehuə kape nimə rɨrkun nɨpɨg atuatuk yenpɨg yame yəkrəh tukruə iran, kɨni tukraməkeikei mamarha huvə mə yəkrəh tukrɨpəh neikusien nimə mɨvən imə.* 44 Kɨni kɨmiə mɨn takasəkeikei masərer matuk meinai Yo, Ji Yermamə, jakuə ye nɨpɨg yame rɨkimiə tukrɨpəh nuhyen.

45 “Rɨkimiə tukraməkeikei maməsɨk huvə norien kape manaja yame rɨrkun nar, yame ramraptərəkɨn wok kafan mɨpəh nəpəhyen. Yermaru kafan rɨmnərəhu mə tukror wok a mamehuə ye kafan yorwok mɨnə fam mɨvəhsi-pən nəriə nəvɨgɨnien ye nɨpɨg atuatuk. 46 Kɨni tukmə yermaru ruə məm manaja kafan, maməm mə ramor huvə wok kafan, kɨni manaja a tukrarə ye nɨhuvəyen. 47 Yakamni əfrakɨs mə yermaru a tukrərəhu in ramehuə ye narɨmnar fam kafan.* 48 Mərɨg tukmə manaja a in yemə has, kɨni rɨkin raməsɨk mə, ‘To kafak yermaru rɨpəh nurə-aihuaa-yen,’ 49 kɨni marar mamvən, mamuh yorwok mɨnə tɨksɨn, kɨni mɨvən maməvɨgɨn, mamnɨm iriə nəmə kɨsapɨs. 50 Kɨni yermaru kape manaja a tukruə ye nɨpɨg mɨne aoa yame manaja rɨkin rɨpəh nəsɨkien mə kafan yermaru tukruə iran. 51 Yermaru a tukror narpɨnien ehuə kɨmi manaja a, marakikɨn-pən ikɨn kwənmhaan kape narmamə yamə mɨne kapəriə nɨniyen rhuvə mərɨg rɨkiriə rəmkɨmɨk. Ikɨn a, narmamə kɨsasək pɨk mɨsəkwəruə ikɨn.”*

25

Nuhpɨkɨnien ye nɨpiraovɨn iriə m-fam ten

1 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Ye Nɨpɨg Kwasɨg, narmaruyen kape Kughen tukror məkneikɨn. Nɨpiraovɨn, iriə ten. Kamhatərhav yenpɨg, mhamə tukhavən ye narkurəkien kɨrik. Kɨni maseito kɨn kwən a yame rɨmnarkurək pə pə əmə tukruə mɨkɨr kafan piraovɨn mhavən ye nimə kamor lafet ikɨn.* 2 Nɨpiraovɨn mɨnə a, kɨrkɨrɨp irəriə kɨsarmar, kɨni kɨrkɨrɨp irəriə kharkun nar. 3 Iriə kɨrkɨrɨp yamə mɨne kɨsarmar, kɨmnhavəh kapəriə laet mɨnə, mərɨg khapəh nhavəhyen kerosin* rəmhen tuk nɨvi-pənien ye laet. 4 Mərɨg nɨpiraovɨn kɨrkɨrɨp yamə mɨne kharkun nar, kamhavəh kapəriə laet kɨni mhavəh mɨn kerosin rəmhen tuk nɨvi-pənien ye laet. 5 Kɨni kwən a yame tukror mared rɨpəh nuə-aihuaayen. Kɨni napɨrien ravəh nɨpiraovɨn mɨnə a, kamhavi kəviəm, mɨsapɨr.

6 “Kɨni yenpɨg-əru, kwən kɨrik rokrən apomh mɨmə, ‘Kwən yame tukror mared rɨnamuə. !Hauə mɨsəm!’

7 “Kɨni nɨpiraovɨn iriə ten kɨmɨsarha, mhaukrakin laet kapəriə mɨnə. 8 Mərɨg nipiraovɨn yamə mɨne kɨsarmar khani-pən tuk nɨpiraovɨn yamə mɨne kharkun nar mhamə, ‘!Awi! Havəhsi-pə kerosin rəmhen meinai kapəmawə kerosin ruɨrkək, kɨni laet mɨnə natukhapɨs.’

9 “Mərɨg nɨpiraovɨn yamə mɨne kharkun nar khani-pən tuk əriə mə, ‘Nɨkam. Kerosin e rɨpəh nəmhenien tuk ətawə m-fam. Mərɨg harerɨg mhavən mhavəh nɨmrɨ kapəmiə kerosin rəmhen apa ye stoa.’

10 “Mərɨg nɨpɨg nɨpiraovɨn yamə mɨne kɨsarmar kasəriwək, mhavən mə tukhavəh kerosin, kɨni kwən a yame tukror mared ruauə. Kɨni nɨpiraovɨn yamə mɨne kasərer matuk kɨmnhavən iriə min ye nəvɨgɨnien kape mared. Mhavən imə, kɨni kətapɨg.

11 “Kwasɨg ikɨn, nɨpiraovɨn yamə mɨne kɨsarmar kɨmnharerɨg-pə, mhamə, ‘!Yemehuə! !Yemehuə! Ǝhitə, pəh yakhaurə imə.’*

12 “Mərɨg kwən a yame tukror mared rɨni-pən tuk əriə mə, ‘Yakamni əfrakɨs mə yo yakeinein əmiə.’ ”*

13 Kɨni Yesu rɨni ta nuhpɨkɨnien, mɨni-pən tuk əriə mə, “Ror məkneikɨn, kɨmiə takasəkeikei mɨsərer matuk, meinai nakseinein nɨpɨg mɨne aoa yame kapəmiə Yermaru tukruə iran.”*

Nuhpɨkɨnien ye yermamə kɨsisər yame kɨmɨrhor wok kɨn mane

(Luk 19:11-27)

14 Kɨni Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨrik mɨn mɨmə, “Yakamni mɨn mə narmaruyen kape Kughen tukror məkneikɨn. Yemehuə kɨrik rɨmnor apnəpeinə mə tukrɨvən ye tanə pɨsɨn kɨrik isok. Kɨni mokrən kɨn kafan yorwok misɨr kɨrhuə. Kɨni rərəhu-pən mane ye kwermɨrisɨr mə tukrhor wok kɨn. 15 Mɨvəhsi-pən mane† kɨmi ərisɨr rəmhen tuk nɨrkunien kapərisɨr. Mɨvəhsi-pən nɨtɨp kɨrkɨrɨp kɨmi yermamə kɨrik; kɨni mɨvəhsi-pən nɨtɨp kɨraru kɨmi yermamə kɨrik; kɨni mɨvəhsi-pən nɨtɨp kɨrikianə kɨmi kɨrik. Kɨni marar mɨtərhav mamvən ye kafan nəriwəkien.* 16 Kɨni yorwok yame rɨmɨvəh nɨtɨp kɨrkɨrɨp rɨmavən mor aihuaa əmə bisnes kɨn, kɨni mor win ye kɨrkɨrɨp mɨn. 17 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, yorwok yame rɨmɨvəh nɨtɨp kɨraru rɨmavən mor bisnes kɨn mor win ye kɨraru mɨn. 18 Mərɨg yorwok yame rɨmɨvəh nɨtɨp kɨrikianə in rɨmavən mɨkɨr nɨmoptanə mɨnɨm nɨtɨp kape yemehuə kafan.

19 “Kɨni newk rɨpsaah ruə mɨvən. Yemehuə a kape yorwok mɨnə a rɨrerɨg-pə kɨni mokrən kɨn ərisɨr mə tukrəm-ru mə kɨmɨrhawor-pən ye kafan mane. 20 Yorwok yame rɨmɨvəh nɨtɨp kɨrkɨrɨp rɨmavən mɨvəh nɨtɨp kɨrkɨrɨp mɨn yame rɨmnor win iran mɨmə, ‘Yemehuə. Apa kupan, nɨmɨvəhsi-pə nɨtɨp kɨrkɨrɨp, kɨni yɨmnor bisnes kɨn, mor win ye yame rəkwakw nɨtɨp kɨrkɨrɨp mɨn.’

21 “Kɨni yemehuə rɨni-pən tukun mə, ‘Nɨmnor huvə, kɨni ik yorwok huvə yame nakamraptərəkɨn huvə wok kafam kɨni mɨpəh nəpəhyen. Nɨmnor huvə məkna, ye narɨmnar tɨksɨn, kɨni jakərəhu ik nakehuə ye narɨmnar rɨpsaah. !Yuə imə pəh rɨkirau ragien!’*

22 “Yorwok yame rɨmɨvəh nɨtɨp kɨraru ruə məm yemehuə kafan mɨni-pən tukun mɨmə, ‘Yemehuə. Apa kupan, nɨmɨvəhsi-pə nɨtɨp kɨraru, kɨni yɨmnor bisnes kɨn, mor win ye yame rəkwakw nɨtɨp kɨraru mɨn.’

23 “Kɨni yemehuə rɨni-pən tukun mɨmə, ‘Nɨmnor huvə, kɨni ik yorwok huvə yame nakamraptərəkɨn huvə wok kafam kɨni mɨpəh nəpəhyen. Nɨmnor huvə məkna, ye narɨmnar tɨksɨn, kɨni jakərəhu ik nakehuə ye narɨmnar rɨpsaah. !Yuə imə pəh rɨkirau ragien!’

24 “Mərɨg yorwok yame rɨmɨvəh nɨtɨp kɨrikianə ruə mɨni-pən tukun mə, ‘Yemehuə. Yakɨrkun mə kafam norien rəutən. Ik nakampɨk nəvɨgɨnien yame ik nɨmɨpəh nəsimien ikɨn, kɨni mampɨk kwənkwai nai yame ik nɨmɨpəh nəmənəyen ikɨn. Ror pən, yɨmɨgɨn kɨn ik, 25 mamvən, mɨkɨr nɨmɨr merkwaig kɨn mane. Ǝm-ru, mane en kafam.’

26 “Kɨni yemehuə a rɨni-pən tukun mɨmə, ‘!Ik yorwok has kɨrik! Nakamarpah pɨk. Nakwɨrkun ta mə yakampɨk nəvɨgɨnien yame yɨmɨpəh nəsimien ikɨn, kɨni mampɨk kwənkwai nai yame yɨmɨpəh nəmənəyen ikɨn. 27 Rhuvə mə to nakpivəh kafak mane mɨvən mərəhu-pən ye bang, pəh nɨpɨg yame jakrerɨg iran, jakɨrkun nɨvəhyen kafak mane iriu yame rəkwakw.’

28 “Kɨni yemehuə rɨni-pən tuk kafan yorwok mɨnə tɨksɨn mɨmə, ‘Havəh-si ta mane tukun mɨvəhsi-pən kɨmi yorwok e yame rɨmɨvəh nɨtɨp ten, 29 meinai yermamə yame ravəh nar kɨrik, tukpivəhsi-pən mɨn tɨksɨn kɨmin. Mərɨg yermamə yame kafan nar kɨrik rɨrkək, tukpivəh-si ta fam kafan narɨmnar mɨnə.* 30 Kɨni arakikɨn-pən yorwok e yame ramarpah, meinein norien nar huvə kɨrik ye nəpɨgnəpien- ikɨn kamasək ikɨn, kaməkwəruə ikɨn.’ ”*

Nuhpɨkɨnien ye sipsip mɨnə mɨne nəni mɨnə

31 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “Nɨpɨg Yo Ji Yermamə jakuə ye nɨkhakien mɨne nəsanɨnien kafak, kɨmawə agelo mɨnə fam, Yo King, jakwəkwətə ye kafak jea mamarmaru ye nəsanɨnien mɨne nɨkakien kafak.* 32 Narmamə m-fam ye kantri mɨnə fam tuksofugɨn əriə mɨnə ye nɨmrɨk, kɨni jakor narɨmnar rəmhen kɨn yermamə yame ramarha tuk sipsip mɨnə, maməwhai sipsip mɨnə mɨne nəni mɨnə.* 33 Jakəwhai sipsip mɨnə tukhavən ye kwermɨk matuk; kɨni nəni mɨnə tukhavən ye kwermɨk mawor.

34 “Kɨni Yo, King, jakni-pən tuk yamə mɨne kasərer ye kwermɨk matuk mə, ‘Hauə. Kɨmiə e yamə mɨne Rɨmɨk Kughen rɨmnautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə. Hauə mhavəh naha nhagɨn yame Kughen rɨmnərəhu karɨn mə kapəmiə. Hauə mɨsarə əfrakɨs ye narmaruyen kafan yame rɨmnor əpnəpeinə iran mə kapəmiə kwasɨg ikɨn ror tokrei tanə. 35 Hauə mhavəh, meinai nɨpɨg yɨmnəmkərəv, nɨmnhavəhsi-pə nəvɨgɨnien; kɨni nɨpɨg yɨmnəkwakwə, nɨmnhavəhsi-pə nu; kɨni nɨpɨg yɨmaurə rəmhen kɨn yepsɨpɨs, nɨmnhakɨr Yo mhavən ye kapəmiə rukwanu;* 36 kɨni nɨpɨg kafak neipən rɨmɨkək, nɨmnhavəhsi-pə neipən kɨmi yo; kɨni nɨpɨg yɨmnamhə, nɨmɨsəm huvə Yo; kɨni nɨpɨg yɨmnamarə ye kalabus, nɨmnhauə mhavaag-pə kɨn Yo.’

37 “Kɨni nəmə atuatuk mɨnə tukhani-pə tuk Yo mhamə, ‘Yermaru. ?Naha nɨpɨg yɨmɨsəm Ik nɨmnəmkərəv, kɨni yaksəvɨgɨn Ik? ?Uə naha nɨpɨg nɨmnəkwakwə, yakhavəhsi-pre nu kɨmik? 38 ?Kɨni naha nɨpɨg yɨmɨsəm Ik yepsɨpɨs kɨni yakhakɨr ik mhavən yerkwanu? ?Uə naha nɨpɨg kafam neipən rɨmɨrkək kɨni yakhavəhsi-pre neipən kɨmik? 39 ?Kɨni naha nɨpɨg yɨmɨsəm nakamhə uə nɨmnamarə ye kalabus, kɨni yɨmnhaurə mhavaag-pre kɨn Ik?’

40 “Kɨni Yo, King, jakni-pən tuk əriə mə, ‘Yakamni əfrakɨs mə naha nhagɨn yame nɨmɨsor kɨmi piak kɨrik, nar apnapɨg mə in yermamə apnapɨg əmə, mərɨg nɨmɨsor kɨmi Yo.’*

41 “Kɨni ai, jakni-pən tuk yamə mɨne kasərer ye kwermɨk mawor mə, ‘Havən isok tuk Yo. Kughen rɨnərəhu ta kapəmiə narpɨnien. Havən ye nap ehuə yame ramuək rerɨn, yame kɨmnor kape Setan mɨne yarmhə mɨnə kafan.* 42 Havən isok meinai nɨpɨg yɨmnəmkərəv, nɨmnhapəh nhavəhsi-pəyen nəvɨgɨnien kɨmi Yo. Kɨni nɨpɨg yɨmnəkwakwə, nɨmnhapəh nhavəhsi-pəyen nu kɨmi Yo. 43 Kɨni nɨpɨg yɨmaurə rəmhen kɨn yepsɨpɨs, nɨmnhapəh nhakɨrien Yo mhavən yerkwanu. Kɨni nɨpɨg kafak neipən rɨkək, nɨmnhapəh nhavəhsi-pəyen neipən kɨmi Yo. Kɨni nɨpɨg yɨmnamhə, mɨne nɨpɨg yɨmnamarə ye kalabus, nɨmnhapəh nhaurəyen mhavaag-pə kɨn Yo.’

44 “Kɨni iriə mɨn tukhani-pə tuk Yo mhamə, ‘Yermaru. ?Naha nɨpɨg yɨmɨsəm Ik nɨmnəmkərəv iran, uə nɨmnəkwakwə iran, uə Ik nɨmauə yepsɨpɨs, uə kafam neipən rɨkək, uə nɨmnamhə, uə nɨmnɨmarə ye kalabus, kɨni yakhapəh nhaurəyen mhavaag-pre kɨn Ik?’

45 “Kɨni jakni-pən tuk əriə mə, ‘Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə tukmə nakhapəh nɨsasituyen ye piak kɨrik, nar apnapɨg mə in yermamə apnapɨg əmə, mərɨg nakhapəh nɨsasituyen irak.’

46 “Kɨni iriə tukhavən mhavəh narpɨnien yame infamien rɨkək. Mərɨg nəmə atuatuk tukhavəh nɨmraghien rerɨn.”*

26

Nəmehuə kape nəmə Isrel kasarhakɨn swatuk tuk nhopniyen Yesu

(Mak 14:1-2; Luk 22:1-2; Jon 11:45-53)

1 Kɨni Yesu rəgkiar ta, mɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə, 2 “Nakharkun mə tuknahu ror nɨpɨg kape lafet kape Pasova. Kɨni tukeighan-pən kɨn Yo, Ji Yermamə, kəsɨk haktə Yo ye nai kamarkwao kɨn.”*

3 Kɨni jif pris mɨnə mɨne nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmɨsofugɨn əriə mɨnə ye nimə kape hae pris, nhagɨn e Kaeafas. 4 Mamharai mhun mə tukharaptərəkɨn apɨs-apɨs Yesu mɨshopni. 5 Mamhani mhamə, “Mərɨg to khapəh nɨsorien ye nɨpɨg kape nəvɨgɨnien ehuə, tamə narmamə khauh apnapɨg əmə əriə mɨnə.”

Piraovɨn kɨrik ramətəg-pən senta ye kapan kapə Yesu

(Mak 14:3-9; Jon 12:1-8)

6 Kɨni Yesu ramarə apa Betani, imei kwən kɨrik nhagɨn e Saemon, yame apa kupən rɨmɨvəh nɨmhəyen əutən ye tɨkin. 7 Kɨni Yesu raməvɨgɨn, məkneikɨn piraovɨn kɨrik ruə mɨvəh botel senta kɨrik kɨmnor kɨn kapier kɨrik nhagɨn e alabasta. Senta a, nɨmrɨn rhaktə pɨk. Kɨni in ruə mətəg-pən senta ye kapan kapə Yesu.*

8 Mərɨg narmamə kafan mɨnə niemha rhai əriə khamə, “?Rhawor pian e ramoriah senta e? 9 Rhuvə pɨk mə to in ror salem kɨn; mɨrkun nɨvəhyen mane ehuə kɨn tuk nɨvəhsi-pənien kɨmi yavən has mɨnə.”

10 Mərɨg Yesu ruɨrkun nərɨgien kapəriə, mɨmə, “!Ei! Hapəh pian en. ?Rhawor nakashek in? In ramor nar huvə kɨrik kɨmi Yo. 11 Yavən has mɨnə tukasəmɨr kɨmiə miriə nɨpɨg fam. Mərɨg Yo jakpəh nəmɨrien kɨtawə-m kɨmiə nɨpɨg fam.* 12 Piraovɨn e ravi-təgpən senta ye nɨprak mapnəpenə ye nɨprak mə tuknɨm Yo. 13 Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə ikɨn pukaa ye tokrei tanə yame kamni-ərhav Nəgkiarien Huvə ikɨn, tukaməvsao mɨn kɨn norien kape pian e, pəh narmamə rɨkiriə tukraməsɨk in.”

Judas rɨmneighan-pən kɨn Yesu kɨmi tɨkmɨr mɨnə kafan

(Mak 14:10-11; Luk 22:3-6)

14 Kɨni Judas Iskariot, in yermamə kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu, rɨvən məm jif pris mɨnə 15 maiyoh əriə mɨmə, “?Takhavəhsi-pə naha nhagɨn kɨmi yo tukmə yakeighan-pre kɨn Yesu kɨmi əmiə?” Kɨni kɨshen-pən fiftin taosen vatu kɨmin.** 16 Kɨni rɨrikakun ye nɨpɨg a, Judas rɨmnamərɨg nɨpɨg yame tukreighaan-pən kɨn Yesu kɨmi əriə.

Lodsapa

(Mak 14:12-25; Luk 22:7-23; Jon 13:21-30; 1 Kor 11:23-26)

17 Kɨni ye nɨrikakunien kape nɨpɨg kape lafet e kamni kɨmə Bred yame Yis Rɨrkək iran, kɨni narmamə kape Yesu kɨsaiyoh-pən In mhamə, “?Nakmə jakhaukaa mɨsor apnəpenə ye nəvɨgɨnien kape Pasova?”*

18 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Havən apa ye taon, kɨni masəm yermamə kɨrik mhani-pən tukun mhamə, ‘Yhajoun ramni mə nɨpɨg yame Kughen rɨmɨrpen ta mə kafan, ruauə ipakə. Kɨni tukror nəvɨgɨnien kape Pasova iriə kafan narmamə mɨnə ye kafam nimə.’ ”

19 Kɨni narmamə kape Yesu mɨnə khatərhav, mɨsor naha nhagɨn yame Yesu rɨmɨni mə tuksor tuk nor-əpnəpənəyen ye nəvɨgɨnien kape Pasova.

20 Yenpɨg, Yesu ruə iriə narmamə twelef kafan mɨsofugɨn mɨsəvɨgɨn ye tebol. 21 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə kɨmiə kɨrik tukreighaan-pən kɨn Yo kɨmi tɨkmɨr mɨnə kafak.”

22 Kɨni narmamə kafan mɨnə rɨkiriə reiwaiyu, kɨni iriə kɨrikianə kɨrikianə kɨsaiyoh-pən In mhamə, “?Yermaru, pa? Pəh nien mə yo.”

23 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨmiə kɨrik yame yakaweires kwis bred ye supsup ye bol tukreighaan-pən kɨn Yo kɨmi kafak tɨkmɨr mɨnə.* 24 Yo Ji Yermamə jakaməkeikei mɨmhə rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni kupən.† !Kɨni mərɨg rahas pɨk tuk yermamə yame tukreighaan-pən kɨn Yo ye kwermɨriə! !Kwən a tukrɨvəh narpɨnien ehuə!”‡

25 Kɨni Judas e yame natukreighan-pən kɨn Yesu ye kwermɨ kafan tɨkmɨr mɨnə rɨmnaiyoh mɨmə, “?Pa ai? ?Yo?”

Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝwəh. Ik atuk nɨmɨni.”

26 Kɨni kasəvɨgɨn hanə, Yesu rɨvəh bred məhuak mɨni vi vi Kughen tukun, makapɨr mɨvəhsi-pən kɨmi kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Sən. In e nɨprak.” 27 Kɨni mɨvəh kap waen mɨni vi vi Kughen tukun, mɨvəhsi-pən mɨn kɨmi əriə, kɨni mɨmə, “Kɨmiə m-fam hanɨm. 28 Nɨtawɨk e. Ramor nərɨgien kape Kughen tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə tuk nuəyen məmɨr-ərhav. Tukraiyu mɨrɨsɨn ta təvhagə has kape narmamə khapsaah.* 29 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mɨmə to yakpəh nɨnɨm-mɨnien waen meriaji mɨnɨm mɨn waen ye narmaruyen kape Rɨmɨk.”

30 Kɨni kɨmɨsəni nɨpei əhuak kɨrik, mhatərhav mhavən ye tukwas Olif.*

Yesu rɨmə Pita tukrɨni mə in reinein In

(Mak 14:26-31; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

31 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mə, “Tuk yenpɨg əmə e, taksəm naha nhagɨn yame tukor irak tukrɨtərhav-pə, nhatətəyen kapəmiə mɨfam tukrɨmɨr, meinai kɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen kɨmə,

“ ‘Jakuh yermamə yame ramarha huvə tuk sipsip mɨnə,

kɨni sipsip kafan mɨnə tuksaiyu rik rik.’ ”(Sek 13:7)

32 Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien mɨmə, “Mərɨg nɨpɨg jakɨmragh mɨn, jakəkupən kɨn əmiə mɨvən apa Galili.”*

33 Mərɨg Pita rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə ror nhatətəyen kapəriə tɨksɨn tukrɨmɨr; mərɨg nhatətəyen kafak to rapəh nɨmɨrien.”

34 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk ik mə man tukrɨpəh nəkakə-hanəyen, ik takni m-kɨsisər mə nakeinein Yo.”*

35 Mərɨg Pita rarə mɨni-pən skai mɨn mɨmə, “!Nar apnapɨg tukmə khamə tukshopni ərau mik, to yakpəh nɨniyen mə yakeinein Ik!” Kɨni iriə fam khani əmə mɨn nəgkiarien ai.

Yesu rɨmavən apa Getsemane maməhuak

(Mak 14:32-42; Luk 22:39-46)

36 Kɨni ai Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə khavən yerkwanu kɨrik, nhagɨn e Getsemane. Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨmiə taksəkwətə eikɨn e. Pəh yakvən aikɨn a maməhuak.”

37 Kɨni In mɨkɨr Pita mɨne ji Sebedi mir, irisɨr min. Rɨkin rərhakɨs pɨk. 38 Kɨni mɨni-pən tuk ərisɨr mɨmə, “Rɨkik rərhakɨs pɨk ipakə yakmhə. Takarhəmɨr eikɨn e, marharha-huvə kɨtawə-m kɨmiə.”*

39 Kɨni In rəriwək mɨvən kəskəh əmə mənɨmkur mənɨm-pən nɨmrɨn ye nɨmoptanə maməhuak. Maiyoh Kughen mɨmə, “!Aweh! Rɨmɨk, tukmə rɨkim ragien, vəhsi-ta nəmhəyen yamə mɨne tukpihauə. Mərɨg takpəh norien ye nərɨgien kafak; mor əmə ye kafam nərɨgien.”

40 Kɨni ai, In rɨrerɨg-pən mɨn tuk ərisɨr, məm kwərhapɨr yeru. Kɨni rɨni-pən tuk Pita mə, “!Eh! ?Rhawor nakrhapɨr? ?To naksarha huvə kɨtawə-m kɨmiə kape nɨpɨg kwakwə uə? 41 Kɨmiə takasərɨg əmiə. Takasəkeikei masəhuak mə nar kɨrik tukrɨpəh norien əmiə nakhamɨr. Rɨkimiə rəsanɨn mərɨg nɨpraimiə rəpou.”

42 Kɨni ai In mɨrerɨg mɨn maməhuak yame ror kɨraru kɨn. Mɨmə, “Rɨmɨk, tukmə jakaməkeikei mɨvəh nəmhəyen yame tukruə, kɨni pəh ror nəkwam.” 43 Kɨni ai mɨrerɨg-pən mɨn, məm irisɨr kwərhapɨr yeru mɨn, meinai napɨrien rɨmɨvəh nɨmrɨrisɨr. 44 Kɨni ai In rɨmnəpəh mɨn ərisɨr mɨvən maməhuak yame ror kɨsisər kɨn mamni nəgkiarien yame rɨmɨni ta. 45 Marə muə mɨn tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “?Rhawor? ?Nakarhapɨr hanə? !Nəmhen! Nɨpɨg ruauə pakə ta yame yermamə tukreighaan-pən kɨn Yo, Ji Yermamə, jakvən ye kwermɨ narmamə hah mɨnə. 46 Rhekɨmter, pəh kamhavən. !Yermamə yame tukreighaan-pən kɨn Yo ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafak ruauə ta ipakə!”

Tɨkmɨr mɨnə kape Yesu kɨmnhauə mharaptərəkɨn In

(Mak 14:43-50; Luk 22:47-53; Jon 18:2-11)

47 Nɨpɨg Yesu raməgkiar hanə, məknekɨn Judas, yermamə kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu rɨtɨrhav-pə. Nukwhao ehuə kamhakwasɨg kɨn. Mamhapɨk nau nisə mɨne kwətavhə kapəriə. Jif pris mɨnə mɨne nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel, kɨmɨsher-pən kɨn nukwhao a. 48 Judas ruɨni-pən ta tuk əriə mɨmə, “Yermamə yame jakəturəm-pən iran, yermamə e in en takharaptərəkɨn.”

49 Judas ruə məm Yesu mɨni-pən tukun mɨmə, “!Rhuvə, Yhajoun!” Məturəm-pən kɨmin.

50 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Yo kɨrik, or nar yame nɨmauə mə takor.”

Kɨni narmamə mɨnə a khauə mharaptərəkɨn Yesu. 51 Kɨni yermamə kɨrik kape Yesu rɨvən mɨrəh nau nisə kafan, mowhan mərəru ta nɨmətərgɨ slef kɨrik kape hae pris.*

52 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “!Ah! Vai-pən kafam nau ye tamhekɨn, meinai narmamə yamə mɨne kasərai əjir kɨn nao, tukpiərəpni mɨn əriə kɨn nao.* 53 Rɨkimiə raməsɨk mə yakɨrkun nokrənien kɨn Rɨmɨk, taktakun əmə tukrher-pə kɨn agelo mɨnə taosen taosen tukhauə mɨsasitu irak. 54 Mərɨg to yapior məknakɨn, to nəgkiarien kape Kughen rɨpipəh nuəyen mor nəfrakɨsien kɨn.”

55 Ye nɨpɨg a, Yesu rɨmɨni-pən tuk nukwhao mɨmə, “?Rhawor? ?Kɨmiə nakhamə ta Yo yermamə kape nəkrəhyen uə nhopniyen yermamə, nakamhapɨk nau nisə mɨne kwətavhə mamhauə mə takharaptərəkɨn Yo? Nɨpɨg fam kɨtawə-m kɨmiə kasəmɨr ye Nimə Ehuə kape Kughen, yakaməwhag. Mərɨg nakhapəh hanə nharaptərəkɨnien Yo.* 56 Mərɨg nəmhen. Naha nhagɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni tukraməkeikei muə mor nəfrakɨsien kɨn.”§ Kɨni kafan narmamə mɨnə kɨmɨsəpəh In mɨsap.

Yesu ramərer ye nɨmrɨ kaonsel

(Mak 14:53-65; Luk 22:54-55, 63-71; Jon 18:12-14, 19-24)

57 Kɨni khakɨr Yesu mhauə kɨmi hae pris, nhagɨn e Kaeafas. Nəmhajoun kape loa kape Moses, mɨne nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel kwəsofugɨn ta əriə mɨnə aikɨn. 58 Kɨni Pita rɨkwasɨg kɨn əriə, mɨpəh nɨvən-pakəyen tuk Yesu. Nɨpɨg ruauə pakə tuk nimə kape hae pris, kɨni mɨvən mamkwətə iriə mobael mɨnə kape hae pris, mə tukrəm-ru mə tukhawor Yesu.

59 Kɨni jif pris mɨnə mɨne narmamə kape kaonsel kasarha-kɨn narmamə tɨksɨn yame tukhauə mɨseikuə mamhani hah Yesu, ai khauh mɨshopni Yesu tukun. 60 Nar apnapɨg narmamə khapsaah khauə mɨseikuə iran mamhani hah In, narmamə kape kaonsel khapəh nɨsəm-pəniən nar has kɨrik iran.

Kasəgkiar mamhavən yermamə kɨraru kwhekɨmter, 61 mɨrəni mɨrəmə, “Kwən e rɨmɨni mɨmə, ‘Yo jakəvitəg-ətəg Nimə ehuə kape Kughen; mərɨg kwasɨg ikɨn ye nɨpɨg kɨsisər, jakərɨp yame rɨvi.’ ”*

62 Kɨni ai, hae pris rərer mɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “?Rhawor nakpəh nəgkiarien? ?Rhawor ye nəgkiarien mɨne kamhani-pre iram?”

63 Mərɨg Yesu rərer əmə mapnapɨg.

Kɨni hae pris rarar maiyoh mɨn mɨmə, “?Rhawor? Ik takaməkeikei mɨvəh kwəsu ye nhag Kughen yame ramragh, mɨni-pə tuk əmawə mə ?Ik e Kristo, ji Kughen uə nɨkam?”*

64 Kɨni Yesu rɨmə, “Rəmhen əmə kɨn yame nakamni. Kɨni yakamni-pre tuk əmiə mə, tuk nɨpɨg kɨrik, takpisəm Yo, Ji Yermamə, jakəkwətə ye kwermɨ Kughen matuk yame nagheen rehuə. Kɨni takpisəm mɨn Yo jaksɨ faktə ye napuə meiwaiyu-pə.”*

65 Kɨni hae pris reikus neipən kafan [meinai niemhaa rɨmnhai pɨk]. Mɨmə, “!Raməgkiar məkneikɨn mamni hah Kughen! ?Rhawor e kɨtawə kasarha-kɨn hanə yermamə yame tukrɨni hah in? Nakwəsərɨg ta mə rɨmɨni hah Kughen.* 66 ?Rɨkimiə ramhaw əsɨk? ?Tukshawor In?”

Kɨni khamə, “In rɨmnor nar has kɨrik yame tukraməkeikei mɨmhə tukun.”*

67 Kɨni kɨsərɨg-əvhin nɨmrɨ Yesu, mɨsəsɨk In kɨn kwermɨriə, kɨni tɨksɨn kɨmɨsərɨp In.* 68 Kɨni [tɨksɨn kɨsərkɨs nɨmrɨn*] mɨsərɨp In mhamə, “!Eh! Kristo. Tukmə ik profet, ni-ru mə pa e ramuh Ik.”

Pita ramni mə in reinein Yesu

(Mak 14:66-72; Luk 22:56-62; Jon 18:15-18, 25-27)

69 Kɨni Pita raməmɨr ipakə tuk nimə ehuə kape hae pris, kɨni piraovɨn kɨrik, yor wok kape hae pris, ruə mɨni-pən tukun mɨmə, “Eh, kɨmiru Yesu yemə Galili nɨmnawəriwək.”

70 Mərɨg Pita rɨni-əhu ye nɨmrɨriə, mɨmə, “Nɨkam. Yo yakeinein əfrakɨs nar en nakamni.” 71 Mɨtərhav meiwaiyu mɨn maməmɨr ye kwəruə kape rukwanu ai.

Kɨni piakəskəh pɨsɨn kɨrik ruə məm in. Mɨnamni-pən tuk narmamə mɨnə aikɨn mɨmə, “Kwən e, iriu Yesu yemə Nasaret kɨmnawəriək.”

72 Mərɨg Pita rɨvəh kwəsu mə pian a rameikuə; kɨni mɨmə, “Yakeinein kwən a.”

73 Kasəkwətə mamhavən, narmamə yamə mɨne kasəmɨr aikɨn khani-pən mɨn tuk Pita mhamə, “Nəfrakɨs, ik əfrakɨs kɨrik mɨn a. Nakəgkiar, yaksərɨg mə kɨmiru Yesu nɨmɨrasɨ-pən ye tamhekɨn kɨrikianə.”

74 Kɨni Pita rɨmə “Yo yakeinein yermamə en yame nakamhani. To yakameikuə, Kughen tukror narpɨnien kɨmi yo.” Məknekɨn, man rəkakə. 75 Kɨni Pita, rɨkin raiyu məsɨk nəgkiarien yame Yesu rɨmɨni mɨmə, “Man tukrɨpəh hanə nɨkakəyen, kɨni takni m-kɨsisər mə ik nakeinein Yo.” Kɨni rɨtərhav; rɨkin rərhakɨs mamasək.*

27

Judas rɨmnhopni atuk in

(Wok 1:17-19)

1 Yenpɨg-enpɨg əgkap, jif pris mɨnə fam mɨne nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmnhauə kɨrikianə mhani kɨrikianə mə tukhopni Yesu. 2 Kɨni mharkwəji In, mhakɨr mhavən kɨmi Paelat e, gavman kape Rom.

3 Nɨpɨg Judas e yame rɨmneighan-pən kɨn Yesu kɨmi kafan tɨkmɨr mɨnə, rɨmnəm mə kɨmnhavi-ərhav Yesu mhamə tukrɨmhə, rɨkin rɨmhə pɨk tuk naha nhagɨn yame in atuk rɨmnor, kɨni mɨvəhsi-pən fiftin taosen vatu a rɨrerɨg-pən mɨn tuk jif pris mɨnə mɨne nəmehuə kape nəmə Isrel. 4 Kɨni mɨmə, “Yɨmnor təvhagə has, meighan-pən kɨn kwən kɨrik yame rɨpəh norien nar has kɨrik kɨmi kafan tɨkmɨr mɨnə, mə tukshopni in.”

Kɨni khamə, “Kafam atuk. Kapəmawə kɨrik nar kɨrik rɨkək.”

5 Məkneikɨn Judas raraka-pən kɨn mane ye Nimə Ehuə kape Kughen mɨtərhav. Mamvən, mɨjir-əpni atuk in.*

6 Kɨni jif pris mɨnə khapɨk mane mhamə, “Rapəh natuatukien ye loa kapətawə mə tuksərəhu-pən mane e iriə mane kape Nimə Ehuə kape Kughen, meinai kɨmɨvəh nɨmrɨ yermamə kɨn.” 7 Kɨni kɨmnhani mhamə tukhavəh mane a mhavəh nɨmrɨ nɨmoptanə kɨrik apa “Kamor sospen ikɨn.” Nɨmoptanə a, kɨmɨnɨm yepsɨpɨs mɨnə aikɨn. 8 Tuk nar e, ruə meriaji-pə ai taktakun, kamni kɨmə nɨmoptanə a, “Nɨtə rɨmnaiyu ikɨn.” 9 Nar a rɨtərhav mor nəgkiarien kape Jeremaea ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn yame rɨmɨni mə, “Nəmə Isrel khamə mane ye kwən a fiftin taosen vatu. Kɨni kɨmnhavəh mane a, 10 mhavən, mhavəh nɨmrɨ nɨmoptanə e ‘Kamor sospen ikɨn.’ Kɨsor rəmhen kɨn yame Kughen rɨmɨni-pə tuk yo mə tuksor.”(Jer 19:1-13; Sek 11:12-13)

Yesu rɨnmərer ye nɨmrɨ Paelat

(Mak 15:2-5; Luk 23:3-5, 13-25; Jon 18:33-19:6)

11 Kɨni Yesu rɨnamərer ye nɨmrɨ gavman kape Rom e Paelat. Kɨni Paelat raiyoh-pən In mɨmə, “?Ik king kape nəmə Isrel uə?”

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Rəmhen əmə kɨn yame ik nakamni.”

12 Kɨni jif pris mɨnə mɨne nəmehuə mɨnə kape Isrel kɨmnhani hah In, mərɨg In rɨpəh nəgkiarien.* 13 Kɨni Paelat raiyoh mɨn In mə, “?Rhawor? ?Nakpəh nərɨgien əriə kamhani nəgkiarien rehuə iram uə?”

14 Mərɨg Yesu rapnapɨg əmə, mɨpəh nhorpɨnien nəgkiarien yame kamhani. Kɨni Paelat rɨmnəm rakur.

15 Ye newk mɨnə fam, nɨpɨg kape nəvɨgɨnien kape Pasova, nəmə Isrel kharkun nhaniyen nhag yermamə kɨrik kɨvəhsi-pən ta in ye kalabus, kɨni gavman tukraməkeikei mɨrɨsɨn in ramvən. 16 Kɨni ye nɨpɨg a yemə has kɨrik ye kalabus, narmamə m-fam kharkun. Nhagɨn e Barabas. 17 Kɨni kuwhen ai rofugɨn, kɨni Paelat raiyoh əriə mə, “?Nakhamə jakrɨsɨn pa nhagɨn rɨrerɨg-pre tuk əmiə? ?Barabas, uə Yesu yame kamni kɨmə Kristo?” 18 Ramaiyoh məknaikɨn meinai in rɨmnəm ta mə jif pris mɨnə kɨmɨsərəhu-pən Yesu ye kwermɨn meinai kasəməkɨn Yesu tuk yamai mə narmamə m-fam kɨmɨsorkeikei In.*

19 Kɨni Paelat rəkwətə-pən ye jea kape nəkirien nəgkiarien, məkneikɨn kafan piahuaru rher-pən kɨn nəgkiarien kɨmin, mɨmə, “Kafam kɨrik nar kɨrik rɨkək takor ye kwən en. In yemə atuatuk. Yɨmnəm nəmrərhavyen kɨrik iran e taktakun, yakərɨg rahas pɨk tukun.”

20 Mərɨg jif pris mɨnə mɨne nəmehuə kape Isrel kɨmnhani mhani-pən tuk kuwhen ai mhamə, “Taksaiyoh gavman mə tukrɨrɨsɨn Barabas, mhopni Yesu.”

21 Kɨni Paelat raiyoh-pən əriə mə, “?Iriu pa nhagɨn jakrɨsɨn rɨrerɨg-pre tuk əmiə?”

Khamə, “!Barabas!”

22 Mərɨg Paelat rɨmə, “?Mərɨg jakhawor ye Yesu e kamni kɨmə Kristo?”

Khamə, “!Ǝsɨk haktə ye nai kamarkwao kɨn!”

23 Mərɨg Paelat raiyoh əriə mɨmə, “?Tuk naha? ?Rɨmnakapɨr naha loa?”

Mərɨg kɨsokrən apomh pɨk mɨn mhamə, “!Ǝsɨk haktə ye nai kamarkwao kɨn!”

24 Kɨni Paelat rəm mə to rɨpəh nɨni-əhuyen nəgkiarien kapəriə, kɨni iriə kɨnasərer matuk tuk nhauhyen əriə mɨnə. Məkneikɨn rɨvən mərav ye nɨmrɨ narmamə [ror nɨmtətien mə kafan kɨrik nar kɨrik rɨkək]. Kɨni mɨmə, “Tukmə nɨtawɨn raiyu, pəh nien mə yo yɨmnor. Raməmɨr irəmiə.”*

25 Kɨni narmamə mɨ-fam kɨmnhani mhamə, “Pəh nɨtawɨn tukraməmɨr irəmawə mɨne kapəmawə kwajikovə mɨnə.”*

26 Kɨni Paelat rɨrɨsɨn Barabas rɨrerɨg-pən tuk əriə. Kɨni mɨmə tukuh Yesu, kɨkɨr kavən, kəsɨk haktə ye nai kamarkwao kɨn.

Mobael mɨnə kɨmɨsarh iakei ye Yesu

(Mak 15:16-20; Jon 19:2-3)

27 Kɨni mobael tɨksɨn kape gavman khakɨr Yesu mhavən ye nimə ehuə kape Paelat kɨni mɨsokrən kɨn nukwhao kape mobael mɨnə mə tukhauə. 28 Kɨni khavəhsi-ta kafan neipən, mharəh kot kɨrik rəwhao, rəmhen kɨn kot kape yermaru, mɨsarkaoh-pən kɨn kɨmin.* 29 Kɨni mharəh nərəus kɨrik ror nirhɨn, mɨsor kəvəvhao kɨn, rəmhen kɨn kəvəvhao kape yermaru, mhaukrai-pən ye kapən kapə. Mhavəhsi-pən kaskɨn kɨrik ye kwermɨn matuk, mɨsənɨmkur ye nɨmrɨn mhamə kamhasiai In. Kɨni mɨsarh iakei iran mamhani mhamə, “Ik e yermaru kape nəmə Isrel. !Kɨmawə yakamhasiai Ik!” 30 Kɨni masərɨg-əvhin, mharəh kaskɨn a mhauh kapən kapə kɨn mɨ-khapsaah.* 31 Kɨni mɨsarh iakei fam iran, mharəhsi-ta mɨn kot əwhao mhavəhsi-pən kafan neipən. Mhakɨr mhatərhav, mhavən mə tukharuk haktə ye nai kamarkwao kɨn.

Mobael mɨnə kɨmnharuk haktə Yesu ye nai kamarkwao kɨn

(Mak 15:21-32; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

32 Nɨpɨg kamhauə ye swatuk, mɨsəm yemə Saerin kɨrik, nhagɨn e Saemon. Kɨni khani-əhu masəkeikei kɨmin mə tukrɨrəh nai kamarkwao kɨn kape Yesu. 33 Kɨni iriə mhakɨr Yesu mhavən ikɨn kɨrik nhagɨn e Golgota (yame nɨpran rɨmə, kwənmhaan kape kerhə irə jir).* 34 Ikɨn aikɨn a, kɨmɨvəhsi-pən waen kɨmi Yesu ikɨn yame kɨmnəvɨt-pən nar əukəh kɨrik iran tuk nɨni-əhuyen nəməmhəyen. Mərɨg Yesu rɨnɨm əsɨgəvɨn əmə, mɨpəh nɨnɨmien.*

35 Kɨni kɨmnharuk haktə In ye nai kamarkwao kɨn. Kɨni mɨsəwhai kafan neipən masəukɨr tukun, mə tukmə yame rapita, kɨni in ravəh kafan. Nar e rɨtərhav-pə mor nəgkiarien kupan kape profet ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn yame ramni mə,

“Kɨmɨsəwhai neipən kafak mɨsarukɨn daes tukun.”†(Sam 22:18)

36 Kɨni mɨsəkwətə aikɨn masarha tukun. 37 Kɨni kɨrai-pən nəgkiarien kɨrik ye nai kɨrik ramni mə kɨmɨsəm-pən nar has kɨrik iran mɨmə, “In e Yesu, King kape nəmə Isrel.” Kɨni kɨsarkwətərəkɨn-pən a kapən kapə ikɨn yerpɨrɨg. 38 Kɨni mharəh yeməkrəh mir kɨraru, mharuk haktə mɨn əriu irisɨr Yesu. Kɨrik ye matuk, kɨrik ye mawor.* 39 Kɨni narmamə yamə mɨne kasəriwək ye swatuk kɨsarha-pən mɨsəm, kɨsarh iakei iran. Kasəwhan-əwhan kapəriə kapə,* 40 mhamə, “!Eh! !Ik yermamə kape natmətəg-ətəgien Nimə Ehuə kape Kughen mɨne nor-mɨnien ye nɨpɨg kɨsisər əmə!* Ɨntah. Tukmə Ik Ji Kughen əfrah, eiwaiyu-ru ye nai kamarkwao kɨn mɨvəh mɨragh atuk Ik.”

41 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, jif pris mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kape loa kasarh iakei mɨn iran. 42 Mamhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “In rɨvəh mɨragh ta narmamə khapsaah. Mərɨg rɨpəh nəmhenien tuk nɨvəh-mɨragh-atuk-ien In. Rhuvə mə king kape nəmə Isrel tukreiwaiyu ye nai kamarkwao kɨn pəh kɨsəm, kɨni mhani nəfrakɨsien iran. 43 In rhatətə ye Kughen. Tukmə Kughen rorkeikei, pəh rɨvəh-si ta In. Meinai In ramni mə In Ji Kughen.” 44 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, yeməkrəh mir yame kɨmɨruk haktə ərisɨr Yesu kawarpakwə kɨmin.

Yesu rɨmamhə

(Mak 15:33-41; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

45 Yerkweiha əmə, mərɨg nəpɨgnəpien ruə muvrɨg əpɨs tanɨmtanə meriaji tri klok. 46 Kɨni ye tri klok, Yesu rokrən apomh mɨmə, “Elae, Elae. ?Lama sabaktani?” Nɨpran rɨmə, “!Kughen kafak! !Kughen kafak! ?Rhawor nakamapitan kɨn Yo?”‡

47 Kɨni narmamə tɨksɨn yamə mɨne kasərer aikɨn mɨsərɨg nəgkiarien ai mhamə, “Sərɨgru. In ramokrən kɨn Elaeja.”

48 Məkneikɨn, kwən kɨrik raiyu ətkin mɨvən mɨrəh nɨpar-par neipən meires ye waen əkwahir. Mərkɨs-pən ye nai apomh kɨrik kɨni mɨvəhsi-haktə pən kɨmi Yesu mə tukrɨnɨm.* 49 Kɨni narmamə mɨnə tɨksɨn khamə, “Apəh. Pəh kɨsəm ru mə to Elaeja ruə mɨvəh mɨragh in, uə?”

50 Mərɨg Yesu rarar mokrən ehuə mɨn. Kɨni ai kafan neihagien rɨtərhav.

51 Kafan neihagien rɨtərhav aikɨn, kɨni nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen, kɨruk neipən kɨrik yame kɨmnətapɨg kɨn Kwənmhan yame Rəmrhakə Məmrhakə pɨk. Neipən a rəhipu nɨpərɨn kɨraru. Rəhipu apa yerpɨrɨg əgkəp meiwaiyu. Nɨmnɨmien ramavən, kɨni kapier mɨnə kɨsakapɨr-pɨr.* 52 Kɨni suranə yamə mɨne kɨmnor ye nɨpəg kapier kɨmɨsakapɨr-pɨr mɨsəkwag; kɨni nɨprai nəmə atuatuk yamə mɨne kwənhamhə, khamragh mɨn. 53 Kɨshaktə ye nəkwai nɨmɨr, kɨni kwasɨg ikɨn, nɨpɨg Yesu rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, iriə kɨmnhavən Jerusalem mhatərhav-pən tuk narmamə khapsaah.

54 Kɨni yamehuə kape mobael iriə narmamə yamə mɨne kasərer masarha tuk Yesu, kɨmɨsəm nɨmnɨmien a ramavən, mɨne narɨmnar mɨnə a, kɨmnhagɨn pɨk, masokrən pɨk mhamə, “Nəfrakɨsien. Kwən e In Ji Kughen.”

55 Kɨni nɨpiraovɨn khapsaah kasərer isok masəm. Apa kupan kɨmnhatərhav Galili mhakwasɨg kɨn Yesu mɨsasitu iran ye nar pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.* 56 Iriə tɨksɨn, kɨrik e Meri pian Magdala, mɨne Meri mamə kape kwərə mir e Jemes mɨne Joses, mɨne mamə kape ji Sebedi mir.

Kɨmɨnɨm Yesu

(Mak 15:42-47; Luk 23:50-56; Jon 19:38-42)

57 Ipakə mɨrh rivə, yemə Aramatia kɨrik rɨtərhav-pə. Nhagɨn e Josef. Kafan nautə rehuə. In yermamə kɨrik kape Yesu. 58 Rɨvən məm Paelat, kɨni maiyoh-pən mə tukreighaan kɨn nɨprai Yesu. Kɨni Paelat rɨmə tukrɨrəhsi-pən nɨprai Yesu kɨmin.* 59 Kɨni Josef rɨvən mɨrəh nɨprai Yesu, muvrɨg kɨn neipən hawən kɨrik nhagɨn e linen. 60 Kɨni mɨrəh mɨvən mərəhu-pən ye nəpag kapier kɨrik yame kɨmɨkɨr wi əmə kɨmə kafan. Kɨni məpər-pər pən kɨn kapier ehuə kɨrik mətapɨg kɨn nəpag kapier. Kɨni in mamvən.* 61 Ye nɨpɨg a, Meri, pian Magdala, mɨne nɨfnagni, iriu kaokwətə ipakə tuk nəpag kapier.

Mobael yamə mɨne kɨmnɨsarha tuk nəpag kapier

62 Kəni rɨkwamer kɨn, ye Sabat, jif pris mɨnə mɨne Farisi mɨnə kɨmnhavən mɨsəm Paelat. 63 Mhamə, “Yemehuə. Rɨkimawə raməsɨk mə nɨpɨg kwən a, yermamə kape neikuəyen rɨmnamragh hanə, mɨmə, ‘Nɨpɨg kɨsisər tukruə mɨvən, jakɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafak.’* 64 Ror pən, yaksaiyoh ik mə takher-pən kɨn kafam tɨksɨn mobael tukhavən masarha tuk nəpag kapier mɨseriaji-pən nɨpɨg kɨsisər ruauə mɨvən ta. Tamə, kafan narmamə mɨnə khauə mɨsəkrəh kɨn nɨpran, mhani-ərhav mhamə ruɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan. Neikuəyen a tukrahas pɨk rapita fam nhajounien eikuə yame Yesu rɨnamor.”

65 Kɨni Paelat rɨmə, “Hakɨr mobael mɨnə, mhavən mɨsor naha nhagɨn yame nakharkun mə taksor mɨsarha huvə tuk nəpag kapier.” 66 Kɨni khavən mɨsor, masarha huvə tuk nəpag kapier. Mɨsor mak kɨn nehe kandel ye kapier mə tukmə kəsuə ta kɨn kapier, nehe kandel tukrakapɨr, kɨni mɨsətu mobael mɨnə tukun.

28

Yesu rɨmamragh mɨn ye nɨmhəyen kafan

(Mak 16:1-8; Luk 24:1-12; Jon 20:1-10)

1 Kɨni Sabat rɨnamor infamien. Kɨni Sande, yenpɨg-yenpɨg əgkap, Meri, pian Magdala, mɨne Meri, mama kape Jemes mɨne Joses, kravən apa ye nəpag kapier.

2 Məkneikɨn, nɨmnɨmien ehuə kɨrik ravən, meinai agelo kɨrik kape Kughen Yermaru rɨmasɨ faktə ye neiai mɨvən ye nəpag kapier, məsuə ta kɨn kapier mamkwətə aikɨn. 3 Kafan neipən rhawən, nɨpran raməsiə rəmhen kɨn naroapɨgien. 4 Mobael mɨnə kɨmɨsəm, khagɨn kɨn, mɨsətəmnɨmɨn. Mhamɨr masəmɨr rəmhen kɨn yermamə yame ruamhə.

5 Kɨni agelo a rɨni-pən tuk nɨpiraovɨn mɨnə a mɨmə, “Takrapəh nɨragɨnien. Yakɨrkun mə nakawarhakɨn Yesu e, yame kɨmɨruk haktə In ye nai kamarkwao kɨn. 6 Mərɨg In rɨrkək ikɨn e. Ruəmragh ta, rəmhen kɨn yame rɨmɨni. Rauə mɨwəm tamhekɨn e kɨmnərəhu ikɨn.* 7 Takwhai mɨren əmə mɨravən mɨrani-ərhav-pən tuk narmamə kafan mɨnə mɨrəmə, ‘In ruɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, mɨnəkupən ta kɨn əmiə muavən apa Galili. Nakharkun nɨsəmien In aikɨn.’ Ɨnta, nəgkiarien en yakwəni-pre ta tuk əmiru.”

8 Kɨni pia mir a kwaiyu pɨk mɨratərhav. Mragɨn pɨk, mərɨg rɨkiriu ragien. Mɨravən mə tukrəni-ərhav pən tuk narmamə kape Yesu mɨnə. 9 Kɨmɨravən hanə, məkneikɨn Yesu ruə məm əriu, mɨmə, “Rhuvə.” Kɨni kɨrauə tuk Yesu, mawəker-pən ye nɨhun, mawəgnəgɨn In. 10 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Rapəh nɨragɨnien. Ravən, mɨrəni-pən tuk piak mɨnə mə tukhavən apa Galili mɨsəm Yo apaikɨn.”*

Mobael mɨnə kaseikuə

11 Nɨpɨg pia mir a kɨmɨrarerɨg mɨravən, mobael mɨnə a tɨksɨn khavən ye taon mhani-ərhav fam tuk jif pris mɨnə kɨn naha nhagɨn yame rɨmatərhav-pə. 12 Kɨni jif pris kɨmnhauə mɨsəm nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel, mharai mhun mə tukshawor. Kɨni mhavəhsi-pən mane ehuə kɨmi mobael mɨnə 13 mhani-pən tuk əriə mhamə, “Takhani-pən tuk narmamə mə, ‘Kafan narmamə mɨnə kɨmnhauə yenpɨg, nɨpɨg kɨmawə yɨmɨsapɨr, mɨsəkrəh kɨn nɨpran, mharəh mɨsap.’ 14 Tukmə gavman rərɨg nəvsaoyen kɨn, kɨmawə jakhavən mɨsərəhu huvə kɨmawə min. Kɨmiə takhapəh nhavəhyen narpɨnien iran.” 15 Ror pən, mobael mɨnə a kɨmnhavəh mane a, masor naha nhagɨn yame kɨmnhani. Kɨni nəmə Isrel kasərɨg nəvsaoyen eikuə a mɨseriaji-pə ai taktakun.

Yesu rɨmatərhav-pə tuk kafan narmamə mɨnə

(Mak 16:14-18; Luk 24:36-49; Jon 20:19-23)

16 Kɨni narmamə leven kape Yesu kɨmnhavən Galili, mhavən ye tukwas kɨrik yame Yesu rɨmɨni ta tuk əriə mə tukhavən ikɨn.* 17 Nɨpɨg kɨsəm In, kɨni kɨsəgnəgɨn In. Mərɨg tɨksɨn, kapəriə nərɨgien ror kɨraru. 18 Kɨni Yesu ruə tuk əriə, mɨni-pən tuk əriə mə, “Kughen rɨmɨvəhsi-pə nehuəyen mɨnə fam kape narmaruyen ye rao ye neai mɨne ye tokrei tanə.* 19 Ror pən, yakamher-pre kɨn əmiə mə takhavən mhavi narmamə ye kantri mɨnə fam ye tokrei tanə mə tukhauə kafak narmamə, kɨni mɨsor baptaes irəriə ye nhag Tatə Kughen mɨnə Tɨni, mɨne Nanmɨn Imərhakə.* 20 Kɨni mɨshajoun əriə mə tuksəri-pən fam nəgkiarien yame yɨmɨni-pre tuk əmiə. Kɨni nəfrakɨsien mə jakamarə kɨtawə-m kɨmiə ye nɨpɨg m-fam meriaji Nɨpɨg Kwasɨg.”

* 1:1: Nəgkiarien Gris ramni “Mesaea.” Nɨpran ramni mə “Yermamə yame Kughen rɨmɨrpen mə tukrher-pə kɨn.”

* 1:1: Jen 22:18; 1 Kron 17:11

† 1:2: Juda mɨne naorahini mɨnə iriə m-fam twelef, kamni kɨmiə kwənərəus twelef kape Isrel.

* 1:3: Jen 38:1-30; 1 Kron 2:4, Rut 4:18-22

* 1:5: Rut 1:4-5; 4:13-17

* 1:6: 2 Saml 12:24

‡ 1:6: Uria rɨmamhə, ai, King Deved rɨkɨr. əmru stori ye 2 Saml 11.

* 1:11: 2 King 22-24; 2 Kron 36:10; Jer 27:20

* 1:12: Esra 3:2

* 1:18: Luk 1:27,35

§ 1:21: Nhag e Yesu, nɨpran ramni mə “Kughen rɨrɨsɨn narmamə ye norien has kapəriə.”

* 1:21: Luk 1:31; 2:21

* 1:25: Luk 2:21

* 2:2: Nam 24:17

* 2:11: Ol Sam 72:10-15; Aes 60:6

* 2:18: Gris ramni “Nəmə Rama.” Rama in taon kɨrik ipakə tuk Betlehem.

† 2:18: Rejel e nɨsɨn kwən a Isrel kupan; kamni kɨmə Rejel in mama kape nəmə Isrel. Nɨpɨg ramni “Piraovɨn a in Rejel tukrasək” nɨpran ramni mə nɨpian Isrel mɨnə fam tuksasək.

* 2:23: Luk 2:39; Jon 1:45

* 3:4: Neipən a rəmhen kɨn kape profet kupən kɨrik, nhagɨn e Elaeja.

* 3:4: 2 King 1:8

* 3:7: Mat 12:34; 23:33

* 3:9: Jon 8:33,39; Rom 4:12

† 3:10: Jon Baptaes raməgkiar skai kɨmi Farisi mɨne Sadusi, yamə mɨne khamə ta mə Kughen tukraməkeikei mɨvəh mɨragh əriə meinai iriə ji Ebraham mɨnə. Nuhpɨkɨnien ye nai yame Kughen tukrərəru ramhajoun mə Kughen tukrəkir norien kape narmamə, kɨni yamə mɨne khapəh nɨsorien norien huvə, Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə.

* 3:10: Mat 7:19; Luk 13:6-9

* 3:11: Jon 1:26-27,33; Wok 1:5,1:3:25

* 3:16: Jon 1:32

* 3:17: Sam 2:7; Aes 42:1; Mat 12:18; 17:5; Luk 9:35

* 4:1: Setan in yemehuə kape nanmɨn has mɨnə.

* 4:1: Hib 2:18; 4:15

* 4:2: Eks 34:28

† 4:3: Gris ramni, “Kɨni yermamə kape nɨvəhsi-pən vəh-si-pənien ruə.”

* 4:4: Kol 1:16-17

* 4:12-13: Mat 14:3; Mak 6:17; Luk 3:19-20

* 4:17: Mat 3:2; 19:27

* 4:23: Mat 9:35; Mak 1:39; Wok 10:38

* 4:24: Mak 6:55

* 4:25: Mak 3:7-8

* 5:3: Aes 57:15

* 5:4: Aes 61:2-3; Rev 7:17

* 5:5: Sam 37:11

* 5:6: Aes 55:1-2

* 5:10: 1 Pita 3:14

* 5:11: 1 Pita 4:14

* 5:12: 2 Kron 36:16; Wok 7:52

* 5:14: Jon 8:12; 9:5

* 5:15: Mak 4:21; Luk 8:16; 11:33

* 5:16: Efes 5:8-9; 1 Pita 2:12

* 5:17: Rom 3:31

* 5:18: Luk 16:17; 21:33

* 5:19: Jem 2:10

* 5:22: Nəgkiarien Gris ramni mə, “Tukmə ramni-pən tuk piauni mə ‘!Rakah!’ Nəgkiarien e in narpakwaiyen.

* 5:22: 1 Jon 3:15

* 5:23: Mak 11:25

* 5:29: Mat 18:9; Mak 9:47

* 5:30: Mat 18:8; Mak 9:43

* 5:34: Aes 66:1; Mat 23:22; Jem 5:12

* 5:35: Sam 48:2; Aes 66:1

* 5:44: Eks 23:4-5; Luk 23:34; Wok 7:60; Rom 12:14,20

* 5:48: Lev 19:2; Dut 18:13

* 6:1: Mat 23:5

* 6:5: Mat 23:5; Luk 18:10-14

* 6:7: 1 King 18:26-29

* 6:8: Mat 6:32

* 6:10: Luk 22:42

* 6:12-13: Kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman kamharpɨn nəgkiarien e mhamə, “Meinai Ik pɨsɨn əmə Yermaru, Ik pɨsɨn əmə nakavəh nəsanɨnien, mɨne nar huvə mɨnə, kafam pɨsɨn əmə, rɨpəh norien infamien. Amen.”

* 6:16: Aes 58:5-9

* 6:19: Jem 5:1-3

* 6:20: Mat 19:21; Luk 18:22

* 6:25: Fil 4:6; 1 Tim 6:6-8; 1 Pita 5:7

* 6:26: Mat 10:29-31; Luk 12:6-7

* 6:29: 1 King 10:4-7; 2 Kron 9:3-6

* 6:32: Mat 6:8

* 6:33: 1 King 3:11-14; Sam 37:4,25; Rom 14:17

* 7:1: Rom 2:1; 1 Kor 4:5; Jem 4:11-12

* 7:2: Mak 4:24

* 7:6: Gris ramni mə “Takpəh narakikɨn-pən-ien ‘perel’ kapəmiə kɨmi pukəh mɨnə.” Perel in rəmhen kɨn kapier kɨrik yame nɨmrɨn rhaktə.

* 7:7: Mak 11:24; Jon 14:13; 15:7; 16:23-24

* 7:8: Jon 15:7; Jem 4:3; 1 Jon 3:22

* 7:11: Jem 1:17

* 7:12: Mat 22:39-40; Luk 6:31; Rom 13:8-10; Gal 5:14

* 7:15: Mat 24:24; Wok 20:29; 2 Pita 2:1

* 7:16: Gal 5:19-22; Jem 3:12

* 7:19: Mat 3:10; Luk 3:9; Jon 15:6

* 7:20: Mat 12:33

* 7:21: Luk 6:46; Jem 1:25

* 7:23: Luk 13:25-27; Sam 6:8; 2 Tim 2:19

* 7:29: Mak 1:22; Luk 4:32

* 8:4: Lev 14:1-32; Mat 9:30; Luk 17:14

* 8:11: Luk 13:29

* 8:12: Mat 22:13; 25:30; Luk 13:28

* 8:14: Nɨpɨg kɨrik, kamokrən kɨn Saemon Pita kɨmə, ‘Saemon.’ Kɨni nɨpɨg kɨrik, kamokrən kɨn kɨmə, ‘Pita.’

* 8:20: 2 Kor 8:9

* 8:24: Sam 4:8

* 8:26: Mat 14:31; Sam 89:9

† 8:28: Mak mɨne Luk kɨramə nhag kwənmhan a Gerasa.

* 8:29: Mak 1:24; Luk 4:41

* 9:1: Mat 4:13

* 9:4: Luk 9:47; Jon 2:25

* 9:6: Jon 17:2

* 9:9: Matiu, nhag pɨsɨn kɨrik e Livae.

* 9:11: Luk 15:2

* 9:13: Hib 10:8; Hos 6:1-6; Maeka 6:6-8; 1 Saml 15:22

* 9:14: Luk 18:12

† 9:15: “Yermamə yame rɨmnarkurək pə pə,” nɨpran e Yesu. Mɨne “In mɨnə tɨksɨn” nɨpran e Kristen mɨnə. Nɨpɨg Yesu rɨmnəpəh əriə mɨmhə ye nai kamarkwao kɨn, kɨmɨsasək.

* 9:21: Mat 14:36

* 9:27: Mat 20:29-34

* 9:30: Mat 8:4

* 9:33: Mak 2:12

* 9:35: Mat 4:23; Mak 1:39

* 9:36: Nam 27:17; 1 King 22:17; Sek 10:2; Mat 14:14; Mak 6:34

* 9:37: Luk 10:2

* 10:2: Aposol, nɨpran ramni mə “yermamə kher-pən kɨn.” Yesu rɨmɨrpen narmamə twelef kafan mə tukrher-pən kɨn əriə kamhavən masor wok kape Kughen.

† 10:4: “Selot” rəmhen kɨn yermamə kɨrik rɨkwasɨg kɨn nukwao kape nəmə Isrel tuk nherye-rhavyen kɨn nəmə Rom yame kasarmaru ye nəmə Isrel.

* 10:6: Jer 50:6

* 10:7: Mat 3:2; 4:17; Luk 10:9,11

* 10:9: Luk 10:4

* 10:10: Luk 10:7; 1 Kor 9:14

* 10:12: Luk 10:5-6

‡ 10:14: Norien e tukror nɨmtətien mə narmamə yerkwanu a kɨmɨsor nar kɨrik rɨpəh nəmhenien.

* 10:14: Luk 10:10-12; Wok 13:51

§ 10:15: Stori kape narpɨnien yame Kughen rɨmnor kɨmi nəmə Sodom mɨne Gomora raməmɨr ye Jen 19:24-28.

* 10:15: Mat 11:24; Jaj 7

* 10:16: Nəgkiarien kape nəmə Gris ramni nar mɨragh aparu kɨrik ye English kamni kɨmə “wolf.”

* 10:16: Luk 10:3; Rom 16:19

* 10:20: Mak 13:9-11; Luk 12:11-12; 21:12-15; Jon 14:26

* 10:21: Jon 14:26

* 10:24: Luk 6:40; Jon 13:16; 15:20

* 10:25: Mat 9:34; 12:24; Mak 3:22; Luk 11:15

* 10:26: Mak 4:22; Luk 8:17

* 10:28: Rom 8:31; Jem 4:12

† 10:29: Nəgkiarien kape Gris ramni man kɨrik ye English kamni kɨmə “sparo.”

* 10:30-31: Luk 12:24; Wok 27:34

* 10:33: Luk 12:8-9

* 10:37: Luk 14:26-27

* 10:39: Mat 16:24-25; Mak 8:34-35; Luk 9:23-24; 17:33; Jon 12:25

* 10:40: Mak 9:37; Luk 10:16; Jon 13:20

* 11:5: Nəgkiarien kape Gris ramni “leprosi.”

† 11:5: Profet Aesea rɨmɨni mə Kristo tukruə mor wok mɨnə e, mamor huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə. əm-ru Aes 35:5-6; 61:1.

‡ 11:10: Ye v. 10 Kughen raməgkiar kɨmi Yesu Kristo.

§ 11:11: Tukmə ror Yesu raməgkiar atuk iran, mamni mə in rehuə rapita Jon. Uə, tukmə ror in ramni narmamə kafan mɨnə, mə iriə kamhavəh nɨhuvəyen rapita Jon, meinai khakwasɨg kɨn Yesu.

* 11:13: Luk 16:16

* 11:14: Mal 4:5; Mat 17:10-13; Mak 9:11-13

* 11:19: Mat 9:14

* 11:22: Kughen rɨmnoriah əkgəp Taea mɨne Saedon. əm-ru stori ye Aes 23:1-8.

* 11:22: Esik 26-28; Joel 3:4-8; Amos 1:9-10; Sek 9:2-4

† 11:23: Yesu ramni narpɨnien yame Aesea rɨmɨni ta tu ye Aes 14:12-15.

‡ 11:23: Kughen rɨmnoriah taon a Sodom ye Jen 19:24-28.

* 11:24: Mat 10:15; Luk 10:12

* 11:25: 1 Kor 1:26-29

* 11:27: Mat 28:18; Jon 1:18; 3:35; 10:15; 17:2

§ 11:28: Loa kupan kape Moses in rəmhen kɨn kajipə pam. əm-ru Jer 31:25.

* 11:29-30: 1 Jon 5:3

* 12:1: Wit in kwənkwai nai kɨrik kamor flaoa kɨn.

* 12:1: Dut 23:25

* 12:2: Eks 20:10

* 12:4: Lev 24:5-9

† 12:4: Takəm stori e ye 1 Saml 21:1-6.

* 12:5: Nam 28:9-10

* 12:6: Mat 12:41-42

‡ 12:7: Yesu ramni mə kafan narmamə kɨsatuatuk.

* 12:10: Luk 14:3

* 12:12: Luk 14:5

* 12:14: Jon 5:16

* 12:16: Mat 8:4; Mak 3:12

* 12:18: Mat 3:17

§ 12:20: Gris ramni mə, “Tukrɨpəh nakapɨrien nuwig kɨrik yame ramiko, kɨni tukrɨpəh nher-əpɨsien kandel yame ramuək.”

* 12:24: Mat 9:34; 10:25

* 12:28: Wok 10:38; 1 Jon 3:8

* 12:29: Nɨprai nuhpɨkɨnien ramni məkneikɨn mə yermamə nagheen rehuə in e Setan. Yesu ruə mɨrkwaji in, məkrəh kɨn kafan narɨmnar. In e, Yesu raməko ta nanmɨn has ye kwən a yame reinein nəgkiarien.

* 12:30: Mak 9:40; Luk 9:50

* 12:31: Hib 6:4-6

* 12:33: Mat 7:16-20

* 12:34: Mat 3:7; 15:18; Luk 3:7; 6:43-45

* 12:38: Mat 16:1; Luk 11:16; Jon 6:30

* 12:39: Jona 1:17; Mat 16:4; Mak 8:12

* 12:40: Jona 1:17

* 12:41: Jona 3:5

† 12:42: Nakəm kwin kape kantri e Shipa ye 1 King 10:1-13.

* 12:45: Luk 11:24-26; 2 Pita 2:20

* 12:50: Rom 8:29

* 13:2: Luk 5:1-3

* 13:4: Kwən e ramsuv kweru nai kɨrik kamni kɨmə “wit” rəri-pən norien kape nɨsuvyen wit.

† 13:7: Yesu to rɨpəh nɨniyen mə kwənurkəsɨk, mərɨg nərəus kɨrik ror nhirɨn.

* 13:12: Mat 25:29; Mak 4:25; Luk 8:18; 19:26

* 13:17: Luk 10:23-24

* 13:22: Luk 12:16-21; 1 Tim 6:9-10,17

* 13:41: Mat 24:31; 25:31; Mak 13:27

* 13:42: Mat 8:12

* 13:50: Mat 13:42; Luk 13:28

* 13:54: Jon 7:15

* 13:55: Jon 6:42

* 14:3-4: Kughen ramni-əhu mə takpəh nɨkɨrtayen piraovɨn kape piam ye Lev 18:16, mɨne 20:21. Kɨni mərɨg tukmə piam rɨmhə, kafan kwajikovə rɨrkək, takaməkeikei mɨkɨr kafan piraovɨn (Dut 25:5-6).

* 14:3-4: Lev 18:16; 20:21; Luk 3:19-20

* 14:5: Mat 21:26

* 14:19: Mat 15:35-39; Mak 8:6-10

* 14:23: Luk 6:12; 9:28

* 14:26: Luk 24:37

* 14:31: Mat 8:26; Mak 4:39

* 14:36: Mat 9:20-21; Mak 6:53-56

* 15:11: Mat 12:34

* 15:14: Luk 6:39; Rom 2:19

* 15:24: Mat 10:6

* 15:26: Yesu raməgkiar kɨn kuri meinai nəmə Isrel iriə khamə nəmə pəh nien mə kwənərəus kape Isrel kɨsəmhen kɨn kuri. Ror pən khamə takasitu ye kwajikovə mɨnə kape nar Isrel, mɨpəh nasituyen ye kwajikovə mɨnə kape nəmə tanə pɨsɨn.

† 15:27: Pian a rɨmnəgkiar kɨn nɨmsɨmsɨ nəvɨgɨnien ror nuhpɨkɨnien kɨn. Mə Yesu ramasitu ye narmɨnə Isrel, mərɨg nɨpar nasituyen kafan in aikɨn. To rapəh nəhipən-fam-ien kɨmi narmɨnə Isrel.

* 15:31: Mak 7:37

* 15:32: Mat 14:14

* 16:4: Jona 1:17; Mat 12:40

* 16:6: Luk 12:1

* 16:9: Mat 14:17-21

* 16:10: Mat 15:34-38

* 16:14: Mat 14:1-2; Mak 6:14-15; Luk 9:7-8

* 16:16: “Kristo” mɨne “Mesaea” kwəm nəmhen. Nɨpran rɨmə, “Yermamə yame Kughen rɨmɨni kupən mə tukrher-pə kɨn tuk nɨwəh-mɨraghien ətawə.”

† 16:17: Nəgkiarien kape Gris ramni mə “Saemon Bar Jona.” Nɨpran ramni mə in ji kwən kɨrik, nhagɨn e Jona.

* 16:17: Gal 1:15-16

‡ 16:18: Ye nəgkiarien Gris, “Pita” nɨpran ramni “kapier.”

* 16:18: Jon 1:42; Efes 2:20

* 16:24: Mat 10:38; Luk 14:27

* 16:26: Mat 4:8-9

* 16:27: Sam 62:12; Prov 24:12; Mat 25:31; Rom 2:6; Rev 22:12

* 17:2: 2 Pita 1:16-18

* 17:5: Dut 18:15; Sam 2:7; Aes 42:1; Mat 3:17; Mak 1:11; Luk 3:22

* 17:10: Mal 4:5

* 17:11: Mal 4:5-6

* 17:12: Mat 11:14

* 17:13: Luk 1:17

* 17:19: Mat 10:1

* 17:20-21: Nəgkiarien e ye ves 21 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Yesu rɨmɨni əfrah ikɨn e uə nɨkam.

* 17:20-21: Mat 21:21; Mak 11:23; Luk 17:6; 1 Kor 13:2

* 17:22: Mat 16:21

* 17:24: Eks 30:13; 38:26

† 17:26: Ye nuhpɨkɨnien e, Yesu ramni mə in yermamə kape Kughen, to rɨpəh nərok-pən-ien takis kɨmi Nimə Ehuə kape Kughen, rəmhen kɨn yame yermamə kape king to rɨpəh nərok-pən-ien takis kɨmi king, nəmə iruə əmə kasərok-pən takis kɨmin.

‡ 17:27: Gris ramni “drakma kuas.” “Drakma” kɨrikianə in nərok kape wok ye nɨpɨg kɨrikianə.

* 18:1: Luk 22:24

* 18:3: Mat 19:14; Mak 10:15; Luk 18:17

* 18:5: Mat 10:40; Luk 10:16; Jon 13:20

* 18:6: Mak 9:42; Luk 17:1-2

* 18:8: Mat 5:29-30

* 18:9: Mak 9:43-48

* 18:11: v. 11 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Yesu rɨmɨni nəgkiarien ikɨn e uə nɨkam.

* 18:12: Esik 34:11,16; Luk 19:10

* 18:15: Luk 17:3; Gal 6:1

† 18:16: Nəgkiarien kɨrik ye Dut 18:15 ramni mə tukmə narmamə kɨraru uə kɨsisər kɨrhəni nəgkiarien kɨrikianə, tukni nəfrakɨsien ye nəgkiarien kapərisɨr.

* 18:18: Mat 16:19; Jon 20:23

* 18:19: Mak 11:24; Jon 15:7

‡ 18:22: Nɨprai namba seventi seven ramni mə tukraməkeikei məru kɨn fam norien has yame kamor iran nɨpɨg mɨfam.

§ 18:24: Nəgkiarien kape Gris ramni mə “ten taosen talen” in mane rehuə pɨk.

* 18:28: Nəgkiarien kape Gris ramni mə “wan handred denari.”

* 18:34: Mat 5:25-26

* 18:35: Mat 6:15; Mak 11:25; Efes 4:32; Kol 3:13

* 19:5: 1 Kor 6:16

* 19:7: Dut 24:1-4; Mat 5:31

* 19:9: Mat 5:32; 1 Kor 7:10-11

* 19:14: Mat 18:2-3

* 19:17: Lev 18:5; Luk 10:28

* 19:19: Loa mɨnə e kɨmnharai ye Eks 20:12, mɨne Dut 5:16-20.

* 19:26: Job 42:2

* 19:28: Mat 25:31; Luk 22:30; Rev 3:21

† 19:29: Nəgkiarien e “Nɨpiraovɨn” rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Yesu rɨmɨni əfrakɨs uə nɨkam.

* 19:30: Mat 20:16; Luk 13:30

* 20:2: Nəgkiarien kae Gris ramni mə “wan denari.” In nərok atuatuk kape wok kape nɨpɨg kɨrikianə.

* 20:8: Lev 19:13; Dut 24:15

* 20:16: Mat 19:30; Mak 10:31

* 20:18: Mat 16:21; 17:22-23

* 20:21: Mat 19:28; Luk 22:30

† 20:22: Ye v. 22, Yesu rɨmnəgkiar kɨn nuhpɨkɨnien məkneikɨn, “?Nakrarkun nɨranɨm-pən-ien ye pənkɨn yame jaknɨm-pən ikɨn uə?” Mərɨg Translesen Komiti rɨmnəri-pən yame Bislama Baebol ramni mhoprai nuhpɨkɨnien mɨrai əmə nɨpran.

* 20:25: Luk 22:25-26

* 20:26: Mat 23:11; Mak 9:35

* 20:28: Luk 22:27; Fil 2:7

* 21:5: Jerusalem, nhag pɨsɨn kɨrik e Saeon.

† 21:9: Kɨmnhani mhamə, “Hosana.” Kɨni nɨpran rɨmə, “Vəh mɨragh əmawə,” uə, “Səgnəgɨn Kughen.”

‡ 21:9: Kaməni nɨpe e ye nɨpɨg kape Pasova.

§ 21:12: Yesu rɨmnor məknekɨn, mamor fulfilem profesi kɨrik ye Sek 14:21.

* 21:19: Yesu rəgkiar kɨn nai e rəmhen kɨn nuhpɨkɨnien kɨrik, mɨni məknekɨn, “Tukmə yermamə rapəh norien nəkwai Kughen, kafan narəyen tukrəmhen kɨn figtri; tukror siə kɨn.” Ror pən Yesu ramni hah narəyen yame ror siə kɨn.

* 21:21: Mat 17:20; Luk 17:6; Jon 14:12; 1 Kor 13:2

* 21:22: Mat 7:7-11; 18:19

* 21:26: Mat 14:5

* 21:32: Luk 3:12; 7:29-30

* 21:33: Aes 5:1-2

* 21:38: Mat 27:18

† 21:39: Yesu ramni nuhpɨkɨnien kape plantesen mə nəmə Isrel kɨmɨshopni profet tu mɨnə tɨksɨn kape Kughen, kɨni mərɨg ruɨrkun ta mə tukshopni mɨn In.

* 21:39: Hib 13:12

‡ 21:44: Ves 44 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Matiu rɨmɨrai əfrakɨs nəgkiarien ikɨn e uə nɨkam.

* 22:6: Mat 21:35

* 22:13: Mat 8:12; 25:30; Luk 13:28

* 22:16: Luk 11:53-54

* 22:19: Nəgkiarien kape Gris rɨpəh nɨniyen “sɨren,” mərɨg ramni mə “denari.”

* 22:21: Rom 13:7

* 22:23: Wok 23:8

† 22:32: Sadusi mɨnə kɨmnhani nəfrakɨsien ye Ol Testamen, mərɨg kɨmnhapəh nhaniyen nəfrakɨsien mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə tukhamragh mɨn. Mərɨg Yesu ramhajoun əriə mə Ol Testamen ramni mə Ebraham, Aesak mɨne Jekob kwərhamragh mɨn ye rao ye neai, ramhajoun-pən mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə tukhamragh mɨn.

* 22:40: Rom 13:10; Gal 5:14

* 22:42: Jon 7:42

* 23:3: Mal 2:7-8

* 23:7: Nəgkiarien kape Gris ramni mə ‘Rabi.’ Nɨpran ramni yhajoun uə yemehuə.

* 23:11: Mat 20:26; Mak 9:35; Luk 22:26

* 23:12: Job 22:29; Prov 29:23; Luk 14:11; 18:14

† 23:14: ves 14 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Yesu rɨmɨni əfrakɨs nəgkiarien ikɨn e uə nɨkam.

‡ 23:16: Nəgkiarien kape Gris ramni mə ‘gol,’ in rəmhen kɨn mane yame kavəhsi-pən kɨmi niməhuak tuk nɨni-vi-vi-yen Kughen.

* 23:16: Mat 15:14

§ 23:17: Gris ramni olta, uə tebol.

* 23:22: Aes 66:1; Mat 5:34

* 23:23: Yesu rɨpəh nɨniyen kwesrɨs mɨne onion, mərɨg rɨmɨni nəvɨgɨnien mir e “dill mɨne kumen”. Nɨmar nai yamə mɨne nəmiovriə ramapien huvə yame kɨwəh-si-pən ye nəvɨgɨnien. Loa ye Dut. 14:22-29; 26:12-15, mɨne Lev. 27:30-33 ramni mə tukaməkeikei kɨwəhsi-pən nɨpar nəsimien vi kɨmi Kughen. Farisi mɨnə kɨmɨsəri-pən huvə loa mɨnə e, mərɨg kɨmnhapəh nɨsəri-pən huvəyen loa yame ramni mə tuksorkeikei Kughen mɨne narmamə. Loa e raməmɨr ye Dut. 30:16.

† 23:24: Ye nəgkiarien Gris Yesu ramni nuhpɨkɨnien kɨrik mɨmə, “Nakhavəh-si ta man-man, mɨsətɨgai kamel pəpiə.” Kamel in nar mɨragh ehuə kɨrik yame rəmkɨmɨk ye loa kape nəmə Isrel. Nɨpran ramni mə Farisi mɨnə kasəri-pən loa tɨksɨn yame rɨmar, mərɨg khapəh nɨsəri-pənien loa ehuə mɨnə.

* 23:25: Mak 7:4

* 23:27: Wok 23:3

* 23:28: Luk 16:15

‡ 23:35: Pəh nien mə Sekaraea e rɨm Jon Baptaes. Nakəm stori kape Sekaraea kupən ye 2 Kron 24:20-22.

* 24:15: Ǝm-ru nar e Daniel rɨmɨni ye Dan 9:27; 11:31; 12:11.

* 24:17: Luk 17:31

* 24:19: Luk 23:29

† 24:20: Meinai loa ramni-əhu narmamə mə tukhapəh nɨseriwəkien mhavən isok tuk yerkwanu ye Sabat.

‡ 24:28: Nəgkiarien Gris ramni man kɨrik ye English kamni kɨmə “vulture.”

* 24:29: Joel 2:10

* 24:30: Dan 7:13; Sek 12:10; Rev 1:7

* 24:31: 1 Kor 15:52; 1 Tes 4:16

* 24:35: Mat 5:18

* 24:36: Wok 1:7; 1 Tes 5:1-2

* 24:37: Jen 6:5-8

* 24:39: Jen 7:21-23; Luk 17:26,27

* 24:42: Mat 25:13

* 24:43: Luk 12:39-40; Rev 16:15

* 24:47: Mat 25:21,23

* 24:51: Luk 12:42-46

* 25:1: Luk 12:35; Rev 19:7

* 25:3: Nəgkiarien kape Gris rɨpəh nɨniyen “kerosin,” ramni mə “oel.”

* 25:11: Luk 13:25-27

* 25:12: Mat 7:23

* 25:13: Mat 24:42

† 25:15: Nəgkiarien kape nəmə Gris ramni mə mane e “talen.” Talen kɨrikianə in nərok wok kape newk 15.

* 25:15: Rom 12:6

* 25:21: Mat 24:45-47; Luk 16:10

* 25:29: Mat 13:12; Mak 4:25; Luk 8:18

* 25:30: Mat 8:12; Luk 13:28

* 25:31: Mat 16:27; 19:28

* 25:32: Esik 34:17; Rev 20:11-13

* 25:35: Aes 58:7

* 25:40: Prov 19:17; Mat 10:42; Mak 9:41

* 25:41: Mat 7:23

* 25:46: Dan 12:2; Jon 5:29

* 26:2: Eks 12:1-27; Mat 20:18

* 26:7: Luk 7:37-38

* 26:11: Dut 15:11

* 26:15: Nəgkiarien kape nəmə Gris ramni mə “kɨshen-pən silva toti.”

* 26:15: Sek 11:12; Jon 11:57

* 26:17: Eks 12:14-20

* 26:23: Sam 41:9

† 26:24: Sam 22 mɨne Aes 53 kɨrani mɨrəmə mə Mesiah tukraməkeikei mɨmhə mɨvəh narpɨnien kape təvhagə has kape narmamə.

‡ 26:24: Nəgkiarien kape Gris ramni mə, “!Rɨpimə kwən rɨpipəh narha-pə-yen ye tokrei tanə, rɨpihuvə!” Mərɨg nɨprai nəgkiarien ramni mə, “tukrarə ye narpɨnien ehuə.”

* 26:28: Eks 24:8; Jer 31:31-34; Sek 9:11; 1 Kor 10:16

* 26:30: Luk 22:39; Jon 18:1

* 26:32: Mat 28:7,16

* 26:34: Mat 26:69-75

* 26:38: Jon 12:27

* 26:51: Jon 18:26

* 26:52: Jen 9:6; Rev 13:10

* 26:55: Luk 19:47; 21:37

§ 26:56: Yesu ramni mə profesi ye Sek 13:7 tukraməkeikei muə mor nəfrakɨsien kɨn, yame ramni mə tukhauh In, kɨni kafan narmamə tuksaiyu rik rik. Ǝm-ru mɨn Mat 26:31.

* 26:61: Jon 2:19-21

* 26:63: Aes 53:7; Mat 27:12

* 26:64: Sam 110:1; Dan 7:13; Mat 24:30

* 26:65: Mat 9:3; Jon 10:33

* 26:66: Lev 24:16; Jon 19:7

* 26:67: Aes 50:6; 53:5

* 26:68: Matiu rɨpɨh nɨniyen mə kɨmɨsərkɨs nɨmrɨn, mərɨg Luk ramni ye Luk 22:64.

* 26:75: Mat 26:34

* 27:5: Mat 26:14-15; Wok 1:18-19

* 27:12: Aes 53:7

* 27:18: Jon 11:47-48; 12:19

* 27:24: Dut 21:6-9

* 27:25: Wok 5:28

* 27:28: Luk 23:11

* 27:30: Aes 50:6

* 27:33: Nəgkiarien e “Golgota” ye nəgkiarien kape nəmə Rom ramni mə “Kalfari”, nɨpran rɨmə “kerhə irə jir.”

* 27:34: Sam 69:21

† 27:35: Nəgkiarien e rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Matiu atuk rɨmɨrai, uə yermamə kɨrik rɨmnəsək-əpnis ye nəgkiarien kape Matiu.

* 27:38: Aes 53:12

* 27:39: Sam 22:7; 109:25

* 27:40: Mat 26:61; Jon 2:19

‡ 27:46: Yesu ramni Sam kɨrik ikɨn e, ye Sam 22:1. Nɨmhəyen kape Yesu rɨmnor fulfilem ye profesi ye Sam 22.

* 27:48: Sam 69:21

* 27:51: Eks 26:31-33; Hib 10:19-20

* 27:55: Luk 8:2-3

* 27:58: Dut 21:22-23

* 27:60: Aes 53:9

* 27:63: Mat 12:40; 16:21; Mak 9:31; 10:33-34; Luk 9:22; 18:31-33; Jon 2:19-21

* 28:6: Mat 12:40; 16:21

* 28:10: Mat 26:32

* 28:16: Mat 26:32

* 28:18: Jon 13:3; Efes 1:20-22

* 28:19: Mak 16:15-16; Wok 1:8

MAK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mak

Nəgkiarien Huvə yame Mak rɨmɨrai

Nəgkiarien kwakwə ye nəkwəkwə e Mak

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Keinein mə pa nhagɨn rɨmɨrai nəkwəkwə e- nəmehuə kupan kape niməhuak kɨmnhani mə Jon Mak rɨmɨrai nəkwəkwə e. In, pəh nien mə yermamə twelef kɨrik kape Yesu Kristo. Mərɨg kamni kɨmə in fren huvə kɨrik kape Pita yame iriu kɨravən ikɨn mɨnə fam. Ol Wok ramni mə in apa kupən, Mak rɨmnor wok iriu Pol, kɨni ai, mɨvən mor wok iriu Banabas.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Kamni kɨmə Mak rɨmnamarə apa Rom ye nɨpɨg rɨmɨrai nəkwəkwə e. Kɨni tukmə ror in rɨmnamarə iriu Pita, kwasɨg ikɨn kɨshopni Pita. Mak rɨmɨrai nəkwəkwə e rɨvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Rom mɨne yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kapə nəmə Isrel. Kɨtawə kharkun mə ramvən kɨmi nəmə pəh nien mə nəmə Isrel meinai Mak ramhoprai nɨprai norien mɨnə kape nəmə Isrel, kɨni mɨrai nəgkiarien tɨksɨn ye nəgkiarien e kamni kɨmə Arameak, yame nəmə Isrel kwənharkun ta. Mərɨg Mak rukreikɨn nəgkiarien mɨnə a rɨvən ye nəgkiarien kape nəmə Gris, yame nəmə Rom kɨmnhani.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg Mak rɨmɨrai nəkwəkwə e, nəmə Rom kɨmɨsarmaru ye tanə ehuə yame rarkurao ye tahik e kamni kɨmə Mediterenian. Kapəriə nəgkiarien kɨrikianə əmə, kɨni kasarə ye nəmərinuyen. Ror pən, rɨmar əmə tuk nɨni-ərhavyen nəgkiarien kɨrik rɨtərhav mɨvən ikɨn mɨnə fam. Ye nɨpɨg a, Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo rɨmnaiyu aihuaa əmə ye tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə ye swatuk mɨnə apa Rom.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Mak rorkeikei mə tukrɨni-ərhav atuatuk nəvsaoyen fam kape Yesu, mə in pa, kɨni rɨmnor naha, kɨni mamhajoun naha. Tukmə ror in rorkeikei mə tukrɨvəhsi-haktə nərɨgien kape nəməhuak mɨnə apa Rom, meinai narmamə khapsaah kɨmɨsor ahas pən kɨmi əriə. Mak rɨmnəvsao pɨk kɨn nɨpɨg əutən yamə mɨne tukrɨpiuə tuk narmamə kape Yesu. Kɨni mɨni-ərhav norien kape Yesu mə In mɨn rɨmnamarə ye nɨpɨg əutən mɨnə.

1

Jon Baptaes raməmɨr ye tɨpəvsɨk mamniərhav nəgkiarien

(Mat 3:1-12; Luk 3:1-18; Jon 1:19-28)

1 In e Nəgkiarien Huvə kape Yesu Kristo, Ji Kughen. 2 Profet kupən kɨrik kape Kughen, nhagɨn e Aesea, rɨmnəvsao kɨn mɨni-ərhav mə, “Kughen rɨmə,

“ ‘Yakamher-pre kɨn yermamə kɨrik tuk nəvsaoyen kɨn kafak nəgkiarien.

In tukror apnəpenə ye swatuk kafam.’*(Mal 3:1)

3 ‘Yermamə kɨrik ramok-rapomh ye tɨpəvsɨk, mamni mə,

“Taksor apnəpenə ye swatuk kape Kughen, yame in Yermaru kapətawə.” ’ ”(Aes 40:3)

4 Kɨni ai kwən kɨrik, nhagɨn e Jon, rɨmauə ye tɨpəvsɨk, kɨni mor baptaes ye narmamə mə tukror nɨmtətien mə kwəsarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has, kɨni mɨmə, “Taksarar ye nərɨgien kapəmiə, mɨsarakikɨn təvhagə hah, kɨni mɨsor baptaes.”* 5 Kɨni ai narmamə fam ye yerkwanu a Judia mɨne Jerusalem khavən mɨsəm in. Mamhani-ərhav-pən təvhagə has kapəriə. Kɨni Jon ror baptaes irəriə ye nu apa Jodan. 6 Jon rɨpəh nɨvəhsi-pənien neipən huvə kɨrik. Kafan kot kɨmnor kɨn tɨki narmɨragh kɨrik, kamni kɨmə kamel. Kɨni kafan kətəut kɨmnor kɨn tɨki kau.† Kɨni nan nəvɨgɨnien kəvraiyuk əmə mɨne sukapak.* 7 Kɨni in ramni-ərhav pən tuk narmamə mə, “Kwasɨg irak, yermamə kɨrik e tukruə In yerpɨrɨg rapita yo. Yo yakpəh nəmhenien mə to yakənɨmkur kɨni mɨrɨsɨn-ta nərəus ye kafan sandel.* 8 Mərɨg yo yɨmnor əmə baptaes irəmiə kɨn nu; kɨni mərɨg In tukror baptaes irəmiə kɨn Nanmɨn Rhakə.”

Jon rɨmnor baptaes ye Yesu

(Mat 3:13-17; Luk 3:21-22)

9 Ye nɨpɨg a, Yesu rɨmasɨ-pən Nasaret, yerkwanu kɨrik ye Galili. Muə e Jon raməmɨr ikɨn. Kɨni ai Jon rɨmnor baptaes iran ye nu apa Jodan. 10 Nɨpɨg Yesu rɨmneiwaiyu mhekɨmter mɨn ye tame nu, In məm məknekɨn mə napuə rɨmnəkwag. In rəm Nanmɨn kape Kughen rɨsɨ-pən aikɨn meiwaiyu-pə tukun rəmhen kɨn mak ye tanə. 11 Kɨni ai, nəgkiarien kɨrik rɨmasɨ-pən ye rao ye neai mamni mɨmə, “Ik Narɨk yame yakorkeikei. Rɨkik ragien pɨk tuk Ik.”*

Setan rɨmnarkut tuk Yesu

(Mat 4:1-11; Luk 4:1-13)

12 Məknekɨn, Nanmɨn kape Kughen rɨmnəkeikei kɨmi Yesu kɨni mɨkɨr mɨvən apa ye tɨpəvsɨk. 13 Aikɨn, Setan ramarkut mə tukrukrao ye nərɨgien kafan kape nɨpɨg foti. Yesu ramarə iriə nar mɨragh aparu mɨnə. Kɨni mərɨg agelo mɨnə kɨmɨsarha huvə tukun.*

Yesu rɨmɨrikakun kafan wok apa Galili

(Mat 4:12-17; Luk 4:14-15)

14 Kɨni kɨrəhsi-pən Jon ye kalabus. Kwasɨg ikɨn, Yesu rɨpivən Galili, mamni-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Kughen.* 15 Mɨmə, “Taktəkun ai, rɨnor atuatuk nɨpɨg. Narmaruyen kape Kughen ruauə-ta. Taksarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə hah kapəmiə, mhani nəfrakɨsien ye Nəgkiarien Huvə kape Kughen.”*

Yesu rɨmnokrən kɨn narmamə kuas- narmamə kape nɨviyen kəmam

(Mat 4:18-22 Luk 5:1-11)

16 Kɨni ai, Yesu rɨmnəriwək ye nɨkar lugun Galili, kɨni məm kwərə mir kɨraru, nhagriu e Saemon mɨne naorahini Andru. Iriu kwarukɨn net, meinai iriu yermamə kape nɨviyen kəmam. 17 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Rauə mɨrakwasɨg kɨn Yo. Pəh yakor əmiru yermamə mir kape nɨviyen narmamə.” 18 Məknekɨn krəpəh kapəriu net, mwarar, mɨrakwasɨg kɨn.

19 Kɨni Yesu rəriwək mɨvən kəskəh əmə mɨn, kɨni məm kwərə mir kɨraru. Kwajikovə mir kape Sebedi. Nhagriu e Jemes mɨne Jon. Kaokwətə ye nəkwai bot kapəriu, kɨni marajir əsɨgɨn net kapəriu. 20 Məknekɨn Yesu rokrən kɨn əriu. Kɨni ai iriu kwərer mwəpəh rɨmriu Sebedi raməmɨr ye nəkwai bot iriə kafan narmamə mɨnə. Kɨni iriu mɨrakwasɨg kɨn Yesu.

Yesu rɨmnəko ta yarmhə ye yermamə kɨrik

(Luk 4:31-37)

21 Yesu mɨne narmamə kafan kɨmnhavən apa yerkwanu kɨrik, nhagɨn e Kapaneam. Kɨni ye Sabat mɨn kɨrik, Yesu rɨvən apa niməhuak kape nəmə Isrel, kɨni mamhajoun narmamə. 22 Narmamə kɨmɨsərɨg kafan nəgkiarien, kɨsakur, meinai kafan nəgkiarien nanmɨn aikɨn, rɨpəh nəmhenien kɨn nəgkiarien kape nəmhajoun kape Loa kape Moses.* 23 Ye nɨpɨg a, yermamə kɨrik, nanmɨn has ramərer-pən iran. Kɨni in ruə mɨn ye nofugɨnien kapəriə. Kɨni mok-rapomh kɨn Yesu mɨmə, 24 “!Eh! !Yesu, yemə Nasaret! ?Nakamuə ikɨn e mə takhawor əmawə? Tukmə ror Ik nɨmauə mə takoriah əmawə.” Kɨni mamni mɨn mɨmə, “Yo yakwɨrkun-ta mə Ik e Ik Yemə Imərhakə kape Kughen.”*

25 Mərɨg Yesu rɨmnəgkiar skai pən kɨmi nanmɨn has ai, mɨmə, “!Eh! Pim. Ǝta ye yermamə e.” 26 Məknekɨn, nanmɨn has ai ror nɨprai yermamə rətəmnɨmɨn pɨk kɨni mokrən ehuə, məta iran, mɨvən isok.* 27 Kɨni narmamə mɨnə aikɨn kɨsəm kɨsakur, mɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “!Eh! ?Rhawor e? Nəgkiarien vi kɨrik e. Kwən e kafan nəgkiarien, nanmɨn aikɨn. Tukmə In rəgkiar kɨmi nanmɨn has mɨnə kasor nəkwan.” 28 Məkneikɨn, nəvsaoyen kape Yesu rɨtərhav markurao ye Galili.*

Yesu rɨmnor huvə narmamə khapsaah

(Mat 8:14-17; Luk 4:38-41)

29 Məknekɨn Yesu mɨne Jemes, Saemon mɨne Andru kɨmnhatərhav ye nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel mhavən atuatuk ye nəkwai nimə kape Saemon mɨne Andru, 30 mɨsəm kuhu Saemon ramokie-okie mamapɨr. Kɨni kɨrhəvsao-pən kɨn kɨmi Yesu. 31 Yesu rɨvən, mɨvəh kwermɨn, mɨvi haktə, kɨni rhekɨmter. Kɨni ai nokie-okieyen a ror infamien. Kɨni piahwaru ai rɨvən, mɨvəhsi-pən nəvɨgɨnien kɨmi əriə.

32 Kɨni rɨnamenaiyu, narmamə yamə mɨne kɨmnhamhə, mɨne narmamə yamə mɨne nanmɨn has raməmɨr irəriə, iriə mɨnə tɨksɨn kɨmnhakɨr-pə əriə tuk Yesu. 33 Narmamə mɨnə fam a yerkwanu aikɨn, kasofugɨn əriə mɨnə ye kwəruə ye nimə Yesu ramarə ikɨn. 34 Kɨni Yesu ror huvə narmamə khapsaah yamə mɨne kɨmnhavəh nəmhəyen pɨsɨn pɨsɨn. In maməko ta mɨn nanmɨn hah mɨnə ye narmamə, mamni-əhu nanmɨn has mɨnə mə tukhapəh nɨsəgkiarien, meinai iriə kwənharkun-ta In.*

Yesu ramniərhav kafan nəgkiarien apa Galili

(Luk 4:42-44)

35 Kəni rɨkwamer kɨn, yenpɨg-enpɨg əgkəp, Yesu rarar mɨvən apa ikɨn narmamə kharkək ikɨn maməhuak.* 36 Kɨni ai, Saemon mɨne in mɨnə tɨksɨn khavən masarha-kɨn In. 37 Kɨsəm In, khani-pən tukun mhamə, “Narmamə fam kasarha-kɨn Ik.” 38 Mərɨg Yesu rɨmə, “Nɨkam. Pəh khavən apa yerkwanu pɨsɨn pɨsɨn, ipakə tuk ətawə. Pəh yakni-ərhav nəgkiarien aikɨn, meinai Yo yɨmauə tukun.” 39 Kɨni ai In rəriwək markurao ye Galili, mamni-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Kughen ye nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel. Maməkota nanmɨn hah mɨnə ye narmamə.*

Yesu rɨmnor huvə yermamə kɨrik rɨmɨvəh nɨmhəyen əutən kɨrik ye tɨkin

(Mat 8:1-4; Luk 5:12-16)

40 Kɨni yermamə kɨrik yame rɨmɨvəh nɨmhəyen əutən ye tɨkin, in rɨmauə məm Yesu, kɨni mənɨmkur ye nɨmrɨn mamasək. Mamaiyoh kɨn nasituyen, mɨmə, “Tukmə nakorkeikei, nakɨrkun nor-huvəyen yo.” 41 Kɨni Yesu, rɨkin rewaiyu tukun. Mərəhu-pən kwermɨn iran, kɨni mɨmə, “Yakorkeikei mə takhuvə mɨn. !Ǝsanɨn!” 42 Məknekɨn nɨprai yermamə ai rhuvə mɨn, nəmhəyen ai rɨrkək mɨn iran. 43-44 Kɨni Yesu rəgkiar skai pən kɨmin, mɨmə, “Takpəh nəvsaoyen kɨn kɨmi narmamə. Mərɨg takvən mərer ye nɨmrɨ pris, pəh in rəm mɨn ik. Kɨni ik mɨvən, məhuak mɨvəhsi-pən narɨmnar kɨmi Kughen rəmhen kɨn yame Moses rɨmɨni mə takor, pəh narmamə kɨsəm mə naknəsanɨn.”* 45 Mərɨg yermamə ai rɨmɨtərhav məvsao kɨn kɨmi narmamə. Ror pən, Yesu rɨmə to rɨpəh mɨn nɨvənien yerkwanu mɨnə məriwək ye nɨmrɨ narmamə, meinai iriə kamhaku-pən pɨk In. Kɨni mərɨg In raməmɨr əmə apa ikɨn ruhiko ikɨn. Narmamə fam khavən masəm In aikɨn.

2

Yesu rɨmnor huvə yermamə kɨrik yame nɨpran rɨmamhə

(Mat 9:1-8; Luk 5:17-26)

1 Nɨpɨg tɨksɨn ruə mɨvən, Yesu rɨrerɨg-pən mɨn yerkwanu e Kapaneam. Kɨni narmamə kwəsərɨg mə In aikɨn. 2 Kɨni ai, narmamə khapsaah khavən aikɨn, mhavən imə, kwənmhaan rɨmərkəskəh. Nimə rukwar meriaji kwəruə rɨsisəg. Kɨni ai Yesu ramni-əhrav-pən Nəgkiarien kape Kughen tuk əriə. 3 Mərɨg nɨpɨg raməgkiar hanə, narmamə kuas kharəh yermamə kɨrik. Nɨpran rɨmamhə. 4 Nimə rukwar kɨn narmamə, ror pən, iriə to khapəh nharəhyen yermamə ai mhavən ipakə tuk Yesu. Mərɨg khavən mɨshaktə apa tokrei nimə, mɨsəhipu ta nɨkar nimə kɨrik, kɨni mharəh nɨkaokao yermamə ramapɨr-pən iran, mhavi, reiwaiyu-pən. 5 Yesu rəm nhatətəyen kapəriə, mɨni-pən tuk yermamə ai nɨpran rɨmamhə, mɨmə, “Kafak kwajikovə. Yo yakwərəhsi-ta ta narpɨnien kape təvhagə has kafam.”

6 Mərɨg namhajoun tɨksɨn kape Loa kape Moses kasəkwətə, mɨsəm norien a, mɨnəsaiyoh əriə mɨnə tukun, 7 mhamə, “!Ah. !Kwən e ramni hah Kughen! Nəgkiarien e rahas. Kughen pɨsɨn əmə In rɨrkun nɨrəhsitayen narpɨnien kape təvhagə hah kape narmamə. ?Pa mɨn to rɨrkun nɨvəhsi-tayen?”

8 Mərɨg Yesu ruɨrkun-ta nərɨgien kapəriə. Kɨni mɨni-pən tuk əriə, mɨmə, “?Rhawor e nakasərɨg məknekɨn? 9 ?Jakni-pən naha tuk yermamə a, kɨni kɨmiə nakasəm əfrakɨs? ?Mə jakni-pən tuk yermamə a mə kafan təvhagə hah yakwərɨsɨn ta? ?Uə mə jakni mə in tukrhekɨmter mɨrəh kafan nɨkaokao məriwək mamvən? 10 Səm-ru, Yo yakorkeikei mə jakor Yo mə takharkun mə Yo, Ji Yermamə, yakavəh nehuəyen ye tokrei tanə e tuk nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə hah kape narmamə.” Məkneikɨn marar mɨni-pən tuk yermamə nɨpran rɨmamhə mɨmə, 11 “Yakamni-pre tuk ik mə takhekɨmter, mɨrəh kafam nɨkaokao, meriwək, mamvən apa imam yerkwanu.” 12 Yesu raməgkiar hanə, kɨni yermamə ai rhekɨmter, mɨrəh kafan nɨkaokao ye nɨmrɨriə, məriwək mamvən.

Məknekɨn narmamə kɨmɨsəm kɨsakur. Mɨsəgnəgɨn Kughen, mhamə, “!Eh! Kɨtawə khapəh nɨsəm-hanə-yen nar kɨrik ror məknekɨn.”

Yesu rɨmnokrən kɨn Livae mə tukruə mɨkwasɨg kɨn

(Mat 9:9-13; Luk 5:27-32)

13 Mərɨg Yesu rarə meiwaiyu-pən mɨn ye nɨkar lugun, narmamə khapsaah khauə masəm In. Kɨni In rɨmnəvhag kɨmi əriə. 14 Kɨni ai, in rɨmnəriwək mɨvən kəskəh əmə, məm Livae, kwajikovə kape Alfeas. Kwən ai rɨmnamərer tuk mane kape takis. Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yuə, mɨkwasɨg kɨn Yo, muə ik kafak yermamə.” Məknekɨn, yermamə ai rhekɨmter kɨni mɨkwasɨg kɨn.

15 Kɨni ai, Yesu ruvən apa imei Livae, masəvɨgɨn kwis iriə narmamə mɨnə kape nɨvəhyen mane kape takis, mɨne narmamə tɨksɨn mɨn kamni kɨmə “yor təvhagə has mɨnə,” mɨne kafan narmamə mɨnə- meinai narmamə khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn. 16 Ye nɨpɨg a, nəmhajoun mɨnə tɨksɨn kape Loa kape Moses kɨmɨsəm Yesu. Iriə tɨksɨn a Farisi mɨnə, kasəm Yesu raməvɨgɨn iriə yor təvhagə has mɨnə, kɨni kɨnɨsaiyoh-pən narmamə kape Yesu mhamə, “?Rhawor e kwən e raməvɨgɨn iriə yor təvhagə has mɨnə e?”* 17 Mərɨg Yesu rɨmnərɨg nəgkiarien kapəriə, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Pəh nien mə narmamə yamə mɨne kasəsanɨn khamhavən mɨsəm dokta. Mərɨg narmamə yamə mɨne kamhamhə tukasəkeikei mhavən mɨsəm dokta. Pəh nien mə Yo yɨmauə mə jakokrən kɨn narmamə yamə mɨne kwəsatuatuk ta. Nɨkam. Yɨmauə mə jakokrən kɨn narmamə yamə mɨne kɨsaha.”

Nhajounien kape Yesu in nar vi; nhajounien kape loa in nar əkwas

(Mat 9:14-17; Luk 5:33-39)

18 Kɨni, ye nɨpɨg a, narmamə mɨnə kape Jon Baptaes, mɨne Farisi mɨnə kwəsəpəh nəvɨgɨnien mɨsatuakəm tuk nəhuakien, raməri-pən loa kape Moses. Kɨni narmamə mɨnə tɨksɨn khauə mɨsaiyoh Yesu, mhamə, “Ǝm-ru. Narmamə mɨnə kape Jon, mɨne Farisi mɨnə mɨn, kharkun nɨsəpəhyen nəvɨgɨnien. ?Mərɨg rhawor e kafam narmamə mɨnə khapəh nɨsorien məknakɨn?”

19 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə, mɨmə, “Tukmə yermamə yame kɨmnərkurək kafan, kɨni nagienien iran ramvən hanə, in mɨnə tɨksɨn to khapəh nɨsəpəhyen nəvɨgɨnien. 20 Mərɨg tukrɨpior nɨpɨg kape narmamə tukhauə mharəh Yermamə yame kɨmnərkurək kafan, mhavən isok tuk In mɨnə tɨksɨn. Ye nɨpɨg a in a, In mɨnə tɨksɨn kharkun nɨsəpəhyen nəvɨgɨnien iran.”*

21 Kɨni mɨmə, “To yermamə kɨrik rɨpəh nɨvəhyen kwonmut neipən vi kɨrik kɨni mɨjir-pən ye neipən mətɨt kafan [yame rɨneikus ta]. To ror məknakɨn, kwonmut neipən yame rɨvi to reikus neipən mətɨt, kɨni reikus ehuə. 22 Kɨni to yermamə kɨrik rɨpəh nɨvəhyen waen vi kɨni mɨvi-pən ye tɨki waen mətɨt. To ramor məknakɨn, kɨni waen a ye tɨki waen mətɨt reikus, kɨni waen raiyu fam. Mərɨg yermamə a tukrɨvi-pən waen vi ye tɨki waen vi.”

Yesu raməvhag ye nɨkarɨn kape Sabat

(Mat 12:1-8; Luk 6:1-5)

23 Nɨpɨg kɨrik ye Sabat, Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kasəriwək mamhavən mhatərhav-pən yerki wit tɨksɨn.† Kɨni narmamə kafan mɨnə kharhi kwənkwai wit nəriə. 24 Kɨni Farisi mɨnə khani-pən tukun mhamə, “!Eh! Sabat e towei, mərɨg iriə kasor wok masakapɨr Loa kape Moses. ?Rhawor kafam narmamə kasor məknakɨn?”‡

25 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Tukmə ror nakhapəh nɨsəhvekɨnien ye Nəkwəkwə kape Kughen norien yame King Deved rɨmnor kupən, yame in mɨne kafan narmamə mɨnə, nəriə nəvɨgɨnien ramrɨrkək, kɨsəmkərəv. 26 Nɨpɨg e in a, Abiata in hae pris kape Kughen. Kɨni mərɨg, Deved rɨmavən ye Nimə Ehuə kape Kughen mamən bred yame pris mɨnə kwənhavəhsi-pən ta kɨmi Kughen. Kɨni mərɨg Deved rɨmɨvəhsi-pən mɨn kɨmi kafan narmamə, kɨni kɨsən. Kɨni mərɨg bred ai, ye Loa kape Moses ramni mə narmamə apnapɨg tukhapəh nɨsənien. Mərɨg pris mɨnə əmə kharkun nɨsənien.”§

27 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Səmru, Sabat rɨpəh nɨkɨrien narmamə. Mərɨg narmamə kamhakɨr Sabat.* 28 Ror pən Yo Ji Yermamə Yo yakamarmaru ye narɨmnar fam mɨne Sabat.”

3

Yesu rɨmnor huvə kwermɨ yermamə kɨrik yame rɨmnahas

(Mat 12:9-14; Luk 6:6-11)

1 Yesu rɨmavən mɨn ye nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel. Nɨpɨg ai, yermamə kɨrik, kwermɨn rɨmnarpəvɨn. 2 Mərɨg narmamə tɨksɨn kɨmɨsarkut mə tuksəm-ru naha nhagɨn yame tukhani hah Yesu iran, mɨsarha-əterɨk mə tuksəm-ru mə Yesu to ror huvə kwən a ye Sabat uə nɨkam. 3 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk yermamə a yame kwermɨn rɨmnarpəvɨn mɨmə, “Yuə marer ye nɨmrɨ narmamə.” 4 Kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “?Loa kape Moses ramni mə nakharkun nɨsorien naha ye Sabat? ?Ramni mə takasor norien huvə uə takasor norien has? ?Mə takshopni yermamə uə takhavəh mɨragh yermamə?” Kɨni kɨsəkwətə mɨsapnapɨg əmə.* 5 Kɨni Yesu rarha mərarao irəriə. Niehmaa rhai in. Kɨni mərɨg rɨkin rarə meiwaiyu mɨn tuk əriə, meinai kapəria kapə rɨskai pɨk. Kɨni mɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Huatuk kɨn kwermɨm.” Kɨni ai, kwən ai rhuatuk kɨn kwermɨn, ruahuvə əgkəp.

6 Mərɨg Farisi mɨnə kɨmɨsəm norien a, kɨsap, mhavən mɨsəm nukwhao kape King Herod, mharai mhun nəgkiarien tukun mə tukshopni.*

Narmamə khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn Yesu

7 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə khatərhav mɨn aikɨn, mɨseiwaiyu-ərhav ye nɨkar lugun. Kɨni narmamə mɨnə Galili khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn əriə. 8 Narmamə mɨn aikɨn kɨmɨsərɨg nəvsaoyen kɨn Yesu, kɨni mamhauə mə tuksəm. Khatərhav iku pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Tɨksɨn kɨmnhasɨ-pən apa Judia. Tɨksɨn khasɨ-pən apa Jerusalem. Kɨni tɨksɨn khasɨ-pən apa Idumia, tɨksɨn khasɨ-pən ye nɨkar nu Jodan, mɨne ye kwənmhaan mɨnə yame ipakə tuk Taea mɨne Saedon. 9 Narmamə khapsaah pɨk. Yesu rɨmnamni-pən tuk kafan narmamə, mɨmə, “Taksor apnəpenə ye bot kɨrik, pəh yakat-pən aikɨn, meinai narmamə kamhakuh-pə Yo.” 10 In ramni məknakɨn meinai In rɨmnor huvə ta narmamə khapsaah yamə mɨne kɨmnhamhə. Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmnhamhə aikɨn kɨsarkut mə tukhavən pakə tukun mharap mɨsəsanɨn.* 11 Kɨni narmamə yamə mɨne nanmɨn hah ramərer-pən irəriə, tukmə kɨsəm əmə Yesu, khamɨr ye nɨmrɨn. Kɨni masokrən ehuə kɨn, mhamə, “!Ik Ji Kughen!”* 12 Mərɨg Yesu rəgkiar skai pən kɨmi nanmɨn hah mɨnə, mətapɨg kɨn əriə mə tukhapəh nhani-əpuyen In.*

Yesu rɨmɨrpen aposol mɨnə kafan twelef

(Mat 10:1-4; Luk 6:12-16)

13 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə kɨshaktə fiak ye tukwas kɨrik. Kɨni rokrən mɨn kɨn kafan tɨksɨn narmamə yame In rɨmnorkeikei, mə tukhauə pakə. Kɨni iriə khauə pakə. 14 Kɨni ai In rɨrpen kafan narmamə twelef. Mɨfəhsi-pən nehuəyen kɨmi əriə, kɨmə, Aposol* mɨnə, mə iriə tukasəmɨr ipakə tukun tuk nɨni-ərhavyen Nəgkiarien Huvə kape Kughen 15 kɨni mhavəh nɨrkunien tuk nəkotayen nanmɨn hah ye narmamə. 16 Nhag namasur twelef e ror məknekɨn: Saemon (yame Yesu rhen-pən nhagɨn vi mə Pita);* 17 mɨne Jemes; mɨne piauni Jon (yame kwajikovə mir kape Sebedi. Yesu rhen-pən mɨn nhagriu mə, Boanejes. Kɨni nɨpran rɨmə, Pɨkwarien mir kape Karuəruə);* 18 mɨne Andru; mɨne Filip; mɨne Batalomiu; mɨne Matiu; mɨne Tomas; mɨne Jemes, kwajikovə kape Alfeas; mɨne Tadeas; mɨne Saemon Selot† 19 mɨne Judas Iskariot, yame kwasɨg ikɨn reighan-pən kɨn Yesu kɨmi nəmə hah mɨnə.

Narmamə tɨksɨn kamhani mhamə Yesu ramor narɨmnar ye nəsanɨnien kape Setan

(Mat 12:22-32; Luk 11:14-23; 12:10)

20 Yesu rɨrerɨg-pə yerkwanu. Kɨni ai narmamə khapsaah khauə masəm mɨn In. Mamhauə, mhauə, kɨni kwənmhaan kape napɨsien ramrɨrkək tuk əriə. Nɨpɨg kape nəvɨgɨnien ramrɨrkək mɨn. 21 Nɨpɨg famle kafan mɨnə kɨmɨsərɨg, məknakɨn khauə mə tukhani-əhu, mhakɨr, mɨsap, meinai nəmə aikɨn kɨmnhani mhamə kapan kapə rameno-eno. 22 Mərɨg namhajoun tɨksɨn kape Loa kape Moses kɨmnhatərhav Jerusalem, mhauə, mamhani mhamə, “!Nɨkam! Rɨrkun nəko-tayen nanmɨn has mɨnə meinai Bielsebul, yemehuə kape nanmɨn has mɨnə, ramərer-pən iran.”*

23 Kɨni Yesu rokrən kɨn narmamə mɨnə ai khauə ipakə tukun. Kɨni rɨni nuhpɨkɨnien kɨrik tuk əriə, mɨmə, “Nɨkam. ?Nakharkun mə Setan rɨrkun nəkotayen Setan uə? Nɨkam. 24 Tukmə narmamə ye kantri kɨrik kasəwhai əriə mɨnə, mɨsarə kɨraru, kɨni tuksoriah kapəriə narəyen, kantri tukrɨmɨr. 25 Kɨni rəmhen mɨn kɨn yerkwanu kɨrik. Tukmə narmamə kasəwhai əriə mɨnə, mɨsarə kɨraru, rukwanu a to rɨpəh narə-huvəyen. 26 Rəmhen mɨn kɨn narmamə kape Setan mɨnə, tukmə iriə kasəwhai narəyen kapəriə ror kɨraru, kwəseikus-eikus nimə en kape Setan. Kɨni norien kape Setan to rɨpəh nərer-tɨmtɨm-ien. Tukrəsaah-əsaah mɨrkək.

27 “Kɨni mamhen mɨn kɨn yame to yermamə kɨrik nagheen rehuə rɨvən mətu kafan narɨmnar, kɨni in maməmɨr, yermamə pɨsɨn kɨrik to rɨpəh nɨvənien məkrəh kɨn. Tukmə yermamə kɨrik rɨmə tukrəkrəh kɨn, tukrəkupən mɨrkwəji yermamə ai nagheen rehuə. Kɨni ai mɨrkun nɨvənien məkrəh kɨn kafan narɨmnar. 28 Ror pən, yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə, mə Kughen rɨrkun nɨvəhsi-tayen nahasien mɨnə fam yame nakasor, uə nɨni-hasien yame nakasor iran. 29 Mərɨg tukmə nakhani has Nanmɨn kape Kughen, to Kughen rɨpəh nɨvəhsi-tayen nɨpɨg kɨrik. Təvhagə hah a tukraməmɨr kape rerɨn.” 30 Yesu raməgkiar məknakɨn meinai in apa kupən kɨmnhani mhamə nanmɨn hah kɨrik raməmɨr iran.

Famle əfrakɨs kape Yesu, iriə e narmamə yamə mɨne kasor nəgkiarien kafan

(Mat 12:46-50; Luk 8:19-21)

31 Kɨni ai, piau Yesu mɨnə, mɨne nɨsɨni khatərhav-pən mɨn. Kɨni masəmɨr iruə. Kɨni mɨsher-pən kɨn kɨrik mə tukrɨvən mokrən-pən kɨn.* 32 Narmamə khapsaah kasəkwətə imə mɨsarkurao ye Yesu. Kɨni mamhani-pən tukun, mhamə, “Yemasur, nɨsɨnɨm, mɨne piam mɨnə mɨne kafam kakə mɨnə kɨsorkeikei mə tuksəm-ru Ik apa iruə.”

33 Mərɨg Yesu rɨni-pən mə, “?Pa e nɨsɨnɨk? ?Mɨne nɨpa e piak mɨnə?” 34 Kɨni In marha mərərao ye narmamə yamə mɨne kɨsəkwətə mɨsarkurao kɨn, mɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨmiə e nɨsɨnɨk mɨnə mɨne piak mɨnə. 35 Meinai yermamə yame ramor narɨmnar yame Kughen rorkeikei, in e piak, in e nɨsɨnɨk, mɨne in e kafak kakə.”

4

Nuhpɨkɨnien kɨn yermamə yame ramsuv kweru nai

(Mat 13:1-9; Luk 8:4-8)

1 Ye nɨpɨg a, Yesu rarə meiwaiyu-pə mɨn ye nɨkar nu. Narmamə khapsaah khauə masəm In. Kɨni Yesu ruvən ye bot mamkwətə aikɨn maməvhag kɨmi narmamə. Kɨni narmamə kasəkwətə i-fiak masətərɨg kɨn.* 2 In rɨmnəwhag kɨmi əriə kɨn narɨmnar khapsaah ye nuhpɨkɨnien mɨnə. Kɨni mɨmə,* 3 “!Sərɨg-ru! Yermamə kɨrik rɨmavən mə tɨkrɨsuv kweru nai apa ye nəsimien. 4 Kɨni mərɨg in rɨmavən mə tɨkrɨsuv kweru nai, mɨpɨk mɨvitəg-ətəg fam, kɨni tɨksɨn rəsaah-əsaah-pən ye swatuk, kɨni man mɨnə khauə mɨsən fam.* 5 Kɨni kweru nai tɨksɨn rəsaah-pən ye tokrei kapier yame nɨmoptanə rɨkəskəh ikɨn, murə aihuaa əmə. 6 Kɨni mərɨg mɨrh rhaktə mhen əpni fam. Kɨsaukei fam meinai nuairiə rɨpəh neiwaiyu-pɨkien. 7 Kɨni kweru nai tɨksɨn rəsaah-pən yerki kwənurkəsɨk.† Kɨni mhaktə mehuə. Məknekɨn, kwənurkəsɨk rerko əsuun, kɨni kweru nai rurə mɨpəh nɨkuəyen. 8 Kɨni tɨksɨn rəsaah-pən ye nɨmoptanə huvə, kɨni mhaurə, mɨseihuə, mhakuə kɨn kwənkwairiə khapsaah. Tɨksɨn kɨmnhakuə kɨn kwənkwairiə toti, kɨni tɨksɨn kɨmnhakuə kɨn sikisti, kɨni tɨksɨn kɨmnhakuə kɨn wan handred.”

9 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə, mɨmə, “Tukmə kɨmiə narmamə yame nɨmətɨrgɨmiə rarə, sərɨg huvə nəgkiarien e.”

Narmamə tɨksɨn kɨsaiyoh Yesu kɨn nɨprai nuhpɨkɨnien

(Mat 13:10-17; Luk 8:9-10)

10 Kɨni Yesu rɨvən In pɨsɨn, kɨni kafan narmamə twelef, iriə narmamə tɨksɨn mɨn khavən mɨnɨsaiyoh-pən kɨn nɨprai nuhpɨkɨnien mɨnə. 11 Kɨni In rɨmni-pən tuk əriə mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen, in nar erkwaig; mərɨg yakwəni-ərhav-pre ta tuk əmiə. Kɨni mərɨg Yo yakamni-ərhav-pən əmə nuhpɨkɨnien tuk narmamə yamə mɨne kasəmɨr iruə, 12 rəmhen kɨn yame Profet Aesea rɨmɨni mə,

“ ‘Iriə tuksarhakɨn, mɨsarhakɨn pawk, mərɨg to khapəh nɨsəmien nɨpran.

Iriə to kɨsərɨg pawk, mərɨg to khapəh nharkunien.

Tamə iriə kɨsərɨg mharkun, kɨni mɨsarar ye nərɨgien kapəriə, pəh Kughen tukrɨvəhsita narpɨnien kape təvhagə hah kapəriə.’ ”(Aes 6:9-10)

Yesu ramni-ərhav nɨprai nuhpɨkɨnien kape yermamə yame rɨmɨsuv kweru nai

(Mat 13:18-23; Luk 8:11-15)

13 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə, mɨmə, “?Rhawor e? ?Nakaseinein hanə nɨprai nuhpɨkɨnien e? Tukmə ror məkne, ?takshawor pən iran mɨne mharkun mɨn nɨprai nuhpɨkɨnien mɨnə mɨn tɨksɨn? 14 Nuhpɨkɨnien e, nɨpran ramni məknekɨn: Yermamə yame rɨmɨsuv kweru nai, in rəmhen kɨn yermamə yame ramni-ərhav nəgkiarien kape Kughen. 15 Narmamə tɨksɨn yame kɨsərɨg nəgkiarien a, kɨsəmhen kɨn kweru nai yame rɨmnəsaah-pən ye swatuk. Rəmhen kɨn yame kɨmɨsərɨg nəgkiarien kape Kughen, taktəkun əmə Setan rɨvəhsi-ta mɨn. 16 Kɨni narmamə tɨksɨn kɨsəmhen kɨn kweru nai yame rɨmnəsaah-pən yerki kapier kɨni murə aihuaa əmə. Rəmhen kɨn yame kɨsərɨg nəgkiarien kape Kughen, rɨkiriə ragien tukun, 17 mərɨg khapəh nhavəhs-huvəyen nəgkiarien yerkiriə, masərer kape nɨpɨg kwakwə əmə. Kɨni tukmə kharəhpɨkɨn nɨpɨg əutən, uə narmamə kɨsor ahas pən kɨmi əriə tuk Nəgkiarien Huvə kape Kughen, məknekɨn kamhamɨr. 18 Kɨni narmamə tɨksɨn yame kɨsərɨg nəgkiarien kɨsəmhen kɨn kweru nai yame rɨmnəsaah-pən yerki kwənurkəsɨk. Kɨsərɨg nəgkiarien e, 19 mərɨg kasətərɨg pɨk tuk narɨmnar kape nɨmraghien kapəriə. Kɨni nautə reikuə irəriə, mɨvi əriə, ror rɨkiriə ramvən əmə tuk mane. Norien a roriah nəgkiarien kape Kughen, rɨpəh norien kwənkwan.* 20 Kɨni narmamə tɨksɨn kɨsəmhen kɨn kweru nai yame rɨmnəsaah-pən ye nɨmoptanə huvə. Kɨsərɨg nəgkiarien a, mharkun. Kɨni mhavəh kwənkwai nəgkiarien a ye narəyen kapəriə. Iriə tɨksɨn kamhavəh kwənkwan rəmhen kɨn toti; tɨksɨn kamhavəh sikisti; kɨni tɨksɨn kamhavəh kwənkwan wan handred ye narəyen kapəriə.”

Nhatətəyen kapətawə rəmhen kɨn laet yame raməsiə

(Luk 8:16-18)

21 Kɨni əmə ai, Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “To kɨpəh nɨvəhyen laet kɨrik kukrai-pən ye nəkwai baket, uə ye nəpag bed. Nɨkam. Tukaməkeikei kɨruk haktə.* 22 Tukmə nar erkwaig, tukaməkeikei kəm. Tukmə kuvrɨg əpɨs, kɨni mərɨg tukraməkeikei mier-pə ikɨn rhakak ikɨn.* 23 Tukmə kɨmiə narmamə yame nɨmətɨrgɨmiə rarə, sətərɨg huvə kɨn nəgkiarien e.”

24 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Nəgkiarien e nakasərɨg, takasəkeikei mɨsərɨg huvə. Narmamə yame mɨne kɨsərɨg kafak nəgkiarien kɨni mhapəh nɨsəripən-huvəyen, to khapəh nharkun-huvəyen. Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨsərɨg kafak nəgkiarien kɨni mɨsəri-pən huvə, tukhavəh nɨrkunien mɨn rhaktə haktə.* 25 Narmamə yame mɨne kɨsəri-pən kafak nəgkiarien, Kughen tukrɨvəhsi-pən mɨn nɨrkunien kɨmi əriə. Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨsərɨg nəgkiarien e kɨni mɨsor nar apnapɨg iran, Kughen tukrɨvəhsi-ta nɨrkunien kəskəh yame rɨkiriə raməsɨk mə iriə kharkun.”*

Narmaruyen kape Kughen ramhaktə atuk

26 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen rəmhen kɨn kweru nai yame yermamə ramsuv yerki nəsimien. 27 Tukmə yenpɨg, ramapɨr. Mə yeraan, in raməriwək mamavən. Mərɨg kweru nai in ramhaktə atuk əmə mamehuə. Mərɨg kwən a reinein mə rhawor e mamor məknekɨn. 28 Nɨmoptanə əmə ror kweru nai ramhaktə, mamor nɨmarɨn, kɨni mavus jihin, kɨni mamkuə kɨn kwənkwan. 29 Kɨni nɨpɨg tukmə kwənkwan rɨmruə, kɨni yermamə ai rɨvən mamrhi meinai neriaji nɨpɨg kafan.”*

Narmaruyen kape Kughen ramehuə ye nəsanɨnien kafan

(Mat 13:31-32; Luk 13:18-19)

30 Kɨni Yesu rɨmə, “?Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn naha nhagɨn? ?Jakni naha nhagɨn rimhen? 31 In rəmhen kɨn kwənkwai nai kɨrik kamni kɨmə mastad. Kwənkwai mastad rarkwəskwə rapita kwənkwai nai mɨnə fam. 32 Mərɨg tukmə rəsaah, in murə mamehuə pɨk, mapita nai mɨnə tɨksɨn. Mamtɨkɨmkɨmɨn man yerpɨrɨg mɨnə khauə masor-pən nimairiə ye rəgrəgɨn.”

33 Nɨpɨg fam, Yesu raməvhag kɨmi narmamə khapsaah kɨn nəgkiarien ye nuhpɨkɨnien, reriaji atuatuk nɨrkunien kapəriə. 34 In raməgkiar kɨmi narmamə apnapɨg ye nuhpɨkɨnien əmə. Mərɨg tukmə In mɨne kafan narmamə mɨnə, ramhoprai-pən nɨprai nəgkiarien kafan kɨmi əriə.

Yesu rɨmɨni-əhu nɨmətag ehuə ye tame tahik

(Mat 8:23-27; Luk 8:22-25)

35 Kɨni ye nɨpɨg a, mɨrh rɨnameiwaiyu, Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Pəh khavən apa nɨkar lugun pən.” 36 Kɨni kɨsapta ye narmamə, mɨsat-pən ye bot yame Yesu ramkwətə iran, mhavirə. Kɨni bot mɨnə tɨksɨn kɨmnhakwasɨg mɨn kɨn əriə. 37 Mhavirə, mhavirə, nɨmətag ehuə kɨrik ravən kɨni tahik rehuə pɨk, ipakə rakətənɨm kɨn bot. 38 Mərɨg Yesu ramapɨr maməsawə huvə ye nəkwai bot. Mərɨg narmamə kafan mɨnə kɨmnhasɨg In, mhamə, “Yhajoun, !Ǝmru! !Natuksəmnɨm, mərɨg Ik nakpəh nərɨgien!”

39 Məkneikɨn Yesu rhekɨmter məgkiar kɨmi nɨmətag mɨne tahik mɨmə, “Rapəhrə.” Kɨni ai nɨmətag rewaiyu, tahik reiwaiyu; mamərinu mɨn.

40 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “?Nakshawor mamhagɨn məknekɨn? ?Nhatətəyen kapəmiə rɨrkək hanə uə?”

41 Mərɨg iriə kwənhagɨn pɨk. Mamhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “?Naha e yermamə? !Nar apnapɨg mə nɨmətag mɨne tahik, mərɨg kawor nəkwan!”

5

Yesu rɨmnəkota nanmɨn has ye yermamə kɨrik

(Mat 8:28-34; Luk 8:26-39)

1 Kɨni ai, iriə khatərhav-pən mɨn ye nɨkar lugun a, kɨni mhavhiak mhavən ye kwənmhaan kɨrik kape nəmə Gerasa. 2-3 Kɨmnhatərhav ye nəkwai bot, kɨni yermamə kɨrik rarə mɨsɨ-pən mɨn ikɨn kamnɨm narmamə ikɨn, mamuə mɨrəhpɨkɨn Yesu. Kwən a ramarə ikɨn kamnɨm narmamə ikɨn. Nanmɨn has raməmɨr iran, keinein narkɨs-ətərəkɨn-ien kɨn nərəus uə jen. 4 Nɨpɨg rɨpsaah kɨsarkɨs ətərəkɨn nɨhun mɨne kwermɨn kɨn jen, mərɨg in ramakapɨr-pɨr. Nagheen rehuə, narmamə kaseinein nharaptərəkɨnien. 5 Tukmə yenpɨg uə yeraan, raməmɨr apa ikɨn kamnɨm narmamə ikɨn uə apa ye tukwas kɨni mamətəpar apomh, kɨni mamərəteih-ərəteih nɨpran kɨn kapier.

6 Nɨpɨg Yesu raməmɨr hanə isok, yermamə ai rəm, kɨni raiyu ətkin muə mənɨmkur ye nɨmrɨn. 7-8 Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “!Nanmɨn has, əta!”

Kɨni nanmɨn has ai rokr-apomh mɨmə, “!Eh! Yesu, Ji Kughen yame In yerpɨrɨg pɨk. ?Nakmə takhawor yo e? Yakamaiyoh ik ye nhag Kughen mə takpəh norien nəmhəyen kɨmi yo.”*

9 Kɨni Yesu raiyoh-pən kɨn nhagɨn. Mərɨg rɨmə, “Nhagɨk e, Nukwao Ehuə, meinai kɨmawə e khapsaah.” 10 Məknekɨn ramasək ətgɨn Yesu m-rɨpsaah mə tukrɨpəh nəkota-pənien əriə apa isok.

11 Kɨni ikɨn a, pukəh mɨnə khapsaah ikɨn. Kasəruk ye nɨhu tukwas a. 12 Kɨni nanmɨn has mɨnə ai kɨsasək mhani-pən tuk Yesu mhamə, “Takəta-pən irəmawə yerki pukəh mɨnə e.” 13 Kɨni Yesu reighan kɨn əriə kamhavən. Kɨsəta ye yermamə ai, kɨni mhavən yerki pukəh mɨnə. Pukəh mɨnə ai khapsaah ipakə tuk tu taosen. Kɨsaiyu mɨseiwaiyu ye nəpatu, mhavi-ərhav mɨsəmnɨm ye tahik.

14 Narmamə kape nəvɨgɨnien pukəh mɨnə kasərer aikɨn masəm pukəh mɨnə kasəmnɨm, kɨni kɨsaiyu mhavən apa iməriə ikɨn mɨnə, kɨni mɨsəvsao kɨn. Kɨni mɨsəvsao apnapɨg kɨn yerkwanu mɨnə ipakə tuk əriə. Kɨni narmamə ai khavən tukun mɨsəm. 15 Khauə mɨsəm Yesu, mɨsəm yermamə ai, nukwao ehuə kape nanmɨn has rɨmnaməmɨr iran kupən. Mɨsəm ramkwətə mɨvəhsi-pən neipən. Kɨni nɨrkunien kafan ruahuvə. Narmamə mɨnə ai kɨsəm khagɨn. 16 Kɨni nəmə mɨnə kɨmɨsəm Yesu rɨmnəkota nanmɨn has kɨsəvsao kɨn yermamə yame nanmɨn has rɨmnaməmɨr iran kupan, mɨne pukəh. 17 Kɨni nəmə aikɨn kɨsaiyoh-pən skai Yesu mə tukrɨtərhav a iməriə ikɨn.

18 Kɨni ai Yesu ratpən ye bot. Yermamə yame nanmɨn has rɨmnaməmɨr iran ramaiyoh-pən In mə iriu min. 19 Mərɨg Yesu rɨməni-əhu, mɨmə, “Nɨkam. Takvən apa imam yerkwanu kɨmiə kafam narmamə mɨnə, kɨni məvsao kɨn narɨmnar yame Kughen rɨmnor kɨmik, meinai rɨkin rɨmneiwaiyu pɨk tuk ik.”

20 Kɨni kwən ai rɨtərhav mɨvən kwənmhan kɨrik nhagɨn e Dikapolis, kɨni maməvsao kɨn norien yame Yesu rɨmnor iran. Kɨni narmamə fam kɨsərɨg, kɨsakur kɨn.

Yesu rɨmnor huvə piraovɨn kɨrik yame rɨmɨvəh nəmhəyen, mor huvə mɨn piakəskəh kɨrik yame rɨmamhə ramragh mɨn

(Mat 9:18-26; Luk 8:40-56)

21 Kɨni Yesu rɨvəh bot məviəfugɨn ye nɨkar lugun mɨvhiak. Mɨvhiak hanə, narmamə khapsaah khauə mɨsərer kurao kɨn. 22 Yamehuə kɨrik kape niməhuak kape nəmə Isrel, nhagɨn e Jaeras, ruə məm Yesu, mənɨmkur ye nɨmrɨn 23 kɨni masək ətgɨn, mɨmə, “Yhajoun, piakəskəh kafak nɨmhəyen rɨneriaji. Yuə-ru mərəhu-pən kwermɨm iran, pəh in rəsanɨn.” 24 Kɨni Yesu rɨvən iriu min.

Kɨni narmamə khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn əriu. Mamhasɨg-sɨg əriə mɨnə, mɨsarkurao ye Yesu. 25 Piraovɨn kɨrik aikɨn rɨmɨvəh nəmhəyen kape piraovɨn. Rɨmɨvəh nɨmhəyen ai meriaji newk twelef, nəmhəyen rapəh nɨrkəkien. 26 Nɨpɨg mɨnə fam, ramərɨg nəmhəyen. Kɨni rɨvən məm dokta mɨnə, moriah fam kafan mane ye nəmhəyen kafan. Mərɨg nəmhəyen rɨpəh neiwaiyuyen; ramor pɨk. 27-28 Nɨpɨg rɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn Yesu, kɨni rɨkin rəsɨk mə, “To yakpirap neipən kafan, mɨpiəsanɨn.” Kɨni mɨvən mɨkwasɨg kɨn narmamə yamə mɨne kɨmnhakwasɨg kɨn Yesu, kɨni mərao-pən mɨrap neipən kape Yesu. 29 Nɨpɨg rɨmɨrap əmə neipən kafan, məsanɨn. In mɨrkun mə to rɨpəh mɨn nərɨgien nəmhəyen.

30 Məknekɨn, Yesu rərɨg yerkin, mɨrkun mə nanmɨn kafan ror huvə yermamə kɨrik. Kɨni rarharha maiyoh əriə mə, “?Pa e rɨmɨrap Yo?”*

31 Narmamə kafan khani-pən tukun mhamə, “!Ǝmru! Kɨtawə khahum. ?Rhawor e nakamaiyoh mə pa e rɨmɨrap Ik?”

32 Mərɨg Yesu rarharha mamarhakɨn yermamə yame rɨmɨrap In. 33 Məknekɨn, piraovɨn ai rərɨg mɨrkun naha nhagɨn yame rɨmnor in, kɨni muə məm Yesu, mənɨmkur ye nɨmrɨn. Mɨgɨn pawk, mɨni fam ye nəfrakɨsien kafan. 34 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mə, “Piakəskəh, nhatətəyen kafam rɨmnor ik naknəsanɨn. Takamvən ye nəmərinuyen. Kafam nəmhəyen ruɨrkək.”*

35 Yesu raməgkiar hanə, narmamə tɨksɨn khasɨ-pən apa imei Jaeras, yamehuə kɨrik kape niməhuak kape nəmə Isrel, mhatərhav-pə. Mhani-pən tuk Jaeras mhamə, “Takpəh norien narkutien kɨmi Yhajoun mɨkɨr mɨvən. Kafam piakəskəh ruamhə ta.”

36 Kɨni Yesu rɨmnərɨg nəgkiarien a, mɨni-pən tuk Jaeras mə, “Takpəh nɨgɨnien. Hatətə əmə irak.”

37 Kɨni Yesu rɨni-əhu narmamə mə tukhapəh nhakwasɨgien kɨn. Kɨni mɨkɨr əmə Pita, mɨne Jemes, mɨne Jon, piau Jemes irisɨr min. 38 Khatərhav-pə imei yemehuə a. Yesu rəm mə narmamə khapsaah aikɨn. Kɨsasək mamhauvrɨg-uvrɨg pɨk. 39 Rauru-pən imə mɨni-pən tuk əriə mə, “?Rhawor nakamhauvrɨg-uvrɨg pɨk a? Piakəskəh rɨpəh nɨmhəyen, mərɨg ramapɨr əmə.” 40 Kɨsərɨg, kɨsarh iakei iran.

Məknekɨn Yesu rher-yerhav kɨn əriə apa iruə, mɨpəh əmə rɨm piakəskəh a, mɨne nɨsɨni mɨne kwərə misɨr ai yame karhɨkwasɨg kɨn In. Khavən mɨsəm piakəskəh a. 41 Kɨni Yesu rɨvəh kwermɨn mɨni-pən tukun mə, “Talita kum.” (Ye nəgkiarien kapəriə, nɨpran rɨmə, “Piakəskəh, yakamni-pre tuk ik mə, ‘Hekɨmter’.”)* 42 Məknekɨn, piakəskəh a rhekɨmter məriwək. (Kafan newk twelef əmə.) Kɨmɨsəm norien ai Yesu rɨmnor, kɨsakur pɨk kɨn. 43 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Takhapəh nɨsəvsaoyen kɨn norien e kɨmi narmamə. Kɨni havəhsi-pən nəvɨgɨnien kɨrik kɨmin pəh rən.”

6

Nəmə ime Yesu kɨmɨsəpəh In

(Mat 13:53-58, Luk 4:16-30)

1 Kɨni Yesu rɨtərhav mɨn aikɨn, mɨvən apa iman ikɨn. Narmamə kafan mɨnə kɨmnhakwasɨg kɨn. 2 Sabat yame ramuə, In rɨmnəvhag kɨmi narmamə apa niməhuak kape nəmə Isrel. Narmamə khapsaah aikɨn. Kɨni kɨsərɨg kafan nəgkiarien, kɨsakur pɨk kɨn. Mamhani mhamə, “Man, ?In ravəh hiə nɨrkunien e? ?Ramhawor mɨvəh nɨrkunien? ?Rhawor mor nɨmtətien mɨnə e? 3 Kɨtawə kwənharkun ta kwən e. In kwajikovə əmə kape yermamə yame ravhirəkɨn narɨmnar kɨn nai. Nɨsɨni e Meri; kɨni naorahini mɨnə e Jemes, mɨne Josef, mɨne Judas mɨne Saemon. Kɨni kafan kakə mɨnə kasarə mɨn e kɨtawə miriə.” Kɨni narmamə mɨnə a kasəməkɨn In.

4 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Tukmə profet kɨrik kape Kughen, narmamə tukhasiai in. Kɨni mərɨg, narmamə iman ikɨn, mɨne kwənərəus kafan mɨnə, iriə pɨsɨn əmə khapəh nhasiaiyen in.”* 5 In a kwənmhaan a, rɨpəh nor-pɨkien nɨmtətien. Mərɨg In rərəhu-pən kwermɨn ye narmamə kwatɨksɨn yamə mɨne kamhamhə, kɨni mor huvə əriə. 6 Mərɨg Yesu rɨmnəm mə narmɨnə iman ikɨn kapəriə nhatətəyen rɨrkək, rakur.

Yesu rher-yerhav kɨn kafan narmamə twelef mə tukhatərhav mɨsəvsao kɨn narmaruyen kape Kughen

(Mat 10:5-15; Luk 9:1-6)

Kɨni ai, Yesu rəriwək mamarkurao yerkwanu mɨnə aikɨn maməvhag kɨmi narmamə. 7 Kɨni mokrən kɨn narmamə twelef kafan mə tukhauə, kɨni mɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi əriə tuk nəkotayen nanmɨn has ye narmamə. 8 Kɨni mɨmə, “Tukmə nakamhavən ye swatuk, mhapəh nhavəhyen nar kɨrik. Takhapəh nhavəhyen bred, uə nɨtɨp uə mane. Takhavəh əmə kaskɨn. 9 Kɨni mhavəhsi-pən sandel, mərɨg takhapəh nhavəhyen neipən kɨraru kɨraru.” 10 Mɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Nɨpɨg tukmə nakhavən yerkwanu kɨrik, mɨsarə ye nimə kɨrik, nimə a in a taksarə əmə ikɨn mɨseriaji mhatərhav ikɨn mamhavən. 11 Mərɨg tukmə yerkwanu kɨrik rɨpəh norkeikeiyen əmiə mə takhavən iməriə ikɨn, mhapəh nɨsətərɨgien kɨn əmiə, takhatərhav iməriə ikɨn, mɨsarpita-arpita nɨmokrur ye sandel kapəmiə. Norien e tukror nɨmtətien mə narmamə yerkwanu a kɨmɨsor nar kɨrik rapəh nəmhenien.”* *

12 Kɨni ai iriə khatərhav, mhavən, mhani-pən tuk narmamə mə tuksarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə hah. 13 Kɨni masəkota nanmɨn hah mɨnə ye narmamə khapsaah. Kɨni masətəg-pən nehe kwənkwai olif* ye kapən kapə narmamə khapsaah yamə mɨne kamhamhə, kɨni khahuvə.*

Herod rɨmə ta mə Jon Baptaes ruəmragh mɨn

(Mat 14:1-2; Luk 9:7-9)

14 Kɨni nəvsaoyen kɨn Yesu rɨtərhav, kɨni king kape nar aikɨn, nhagɨn e Herod, rərɨg. Narmamə tɨksɨn khamə, “Mə Jon Baptaes a. Mə rɨməmragh mɨn kɨni mamor pɨk nɨmtətien.”*

15 Mərɨg narmamə tɨksɨn khamə, “Nɨkam. Mə Elaeja.”

Kɨni mərɨg tɨksɨn khamə, “Mə profet pɨsɨn kɨrik. Rəmhen kɨn profet kupən kape Kughen.”

16 Mərɨg Herod rɨmnərɨg, mɨmə, “Nɨkam. Mə Jon Baptaes e, yame yɨmnərəru ta nɨpətək nuan. Yakmə rɨmɨmragh mɨn.”

17 Herod rɨkin rɨmnəsɨk məknekɨn meinai in apa kupən, rɨmɨrəhsi-pən Jon Baptaes ye kalabus meinai piauni Filip rɨnamkɨr piraovɨn kɨrik, nhagɨn en Herodias; kɨni en, Herod rɨkɨr-ta mɨn. 18 Mərɨg Jon rɨmɨni-pən tuk Herod mə, “Kamni-əhu mə takpəh nɨkɨr-tayen piraovɨn kape piam.”† 19 Kɨni niemha rhai Herodias tukun, mə tukrhopni Jon, mərɨg rɨneinein* 20 meinai Herod rɨmɨsiai Jon, mɨrkun mə in yermamə atuatuk kape Kughen, kɨni maməm vi vi in. Nɨpɨg Jon raməgkiar mukrekɨn kapan kapə Herod, kɨni Herod rorkeikei mə tukrərɨg mɨn.

21 Mərɨg nɨpɨg kɨrik, Herodias rɨmɨvəh kwənmhaan tuk nhopniyen Jon. Herod rɨmnor nəvɨgɨnien ehuə kɨrik mamor nɨpɨg kafan yame rɨmnarha iran. Kɨni mokrən kɨn gavman kafan, mɨne namehuə mɨnə kape mobael, mɨne namehuə mɨnə tɨksɨn apa Galili; khauə ye nəvɨgɨnien kafan. 22 Kɨni piakəskəh kape Herodias rɨvən mɨn aikɨn, mamor danis ye nɨmrɨriə. Nɨpɨg Herod mɨne in mɨnə tɨksɨn kɨmɨsəm, rɨkiriə ragien tukun.

Kɨni Herod rɨni-pən tuk piakəskəh ai mə, “Tukmə nakorkeikei naha nhagɨn, yakɨrkun nɨvəhsi-preyen kɨmik. 23 Yakamni kwəsu əgkəp mə nar yame nakorkeikei mamaiyoh yo kɨn, yakɨrkun nɨvəhsi-preyen. Nar apnapɨg tukmə rehuə pawk, yakɨrkun nɨvəhsi-preyen kɨm ik.”

24 Kɨni ai piakəskəh ai rɨtərhav maiyoh nɨsɨni mɨmə, “?Nɨsɨnɨk, jakaiyoh-pən kɨn naha nhagɨn tuk rɨmɨk?”

Kɨni ai rɨni-pən tukun mə, “Takvən maiyoh kɨn kapən kapə Jon Baptaes.”

25 Məknekɨn, piakəskəh ai raiyu, mɨvən məm yermaru, kɨni mɨmə, “Yakorkeikei mə taktəkun əmə takrəh kapən kapə Jon Baptaes, mukrai-pən ye tikiplet, mɨrəh muə kɨmi yo pəh yakəm.”

26 Nəgkiarien ai ror King Herod rərɨg rahas pɨk, meinai rɨmnor nəgkiarien əutən ye nɨmrɨ in mɨnə tɨksɨn. To rɨpəh nəpəhyen. 27 Ror pən, rher-pən kɨn mobael kɨrik mə tukrɨvən mɨkɨsəru nɨpətək nuai Jon, mɨrəh kapan kapa muə. Kɨni mobael ai rɨvən apa kalabus, mɨkɨsəru ta nɨpətək nuai Jon, 28 mərəhu-pən kapan kapa ye tikiplet. Mɨvəhsi-pən kɨmi piakəskəh ai, mə tukrɨvəh mɨvən kɨmi nɨsɨni. 29 Mərɨg narmamə kape Jon Baptaes kɨmɨsərɨg nəvsaoyen kɨn, khavən mharəh nɨpran, mhavən mɨsərəhu-pən ye nəpəəg kapier.

Yesu rɨmɨvəh nəvɨgɨnien rɨkəskəh, mor rɨpsaah, maməvɨgɨn narman faef taosen kɨn

(Mat 14:13-21; Luk 9:11-17; Jon 6:1-14)

30 Kɨni aposol mɨnə kape Yesu khasɨ-pən mɨn yerkwanu yamə mɨne Yesu rɨmnher-pən kɨn əriə ikɨn, mamhauə mɨsəvsao-pən kɨn norien kapəriə mɨne nəvhagien kapəriə kɨmin.* 31 Mərɨg narmamə khapsaah kɨmnhauə masəm In, kɨni iriə kafan narmamə mɨnə kapəriə nɨpɨg rɨrkək tuk nəvɨgɨnien. Kɨni rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə, “Hauə, pəh khavən apa ikɨn narmamə kharkək ikɨn kɨni mɨsapɨs.”

32 Kɨni ai Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə khavən ye bot mhatərhav mhavən ikɨn narmamə kharkək ikɨn. 33 Mərɨg narmamə khapsaah kɨsəm Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kɨnamhavən, kɨni kharkun əriə. Kɨni khatərhav iməriə yerkwanu mɨnə, mɨsaiyu əkupən kɨn əriə. 34 Mərɨg Yesu rɨmɨvhiak məm narmamə khapsaah aikɨn, kɨni rɨkin rewaiyu tuk əriə meinai iriə kɨsəmhen kɨn sipsip mɨnə tɨksɨn yame yermamə rɨkək yame ramarha huvə tuk əriə. Kɨni In raməvhag kɨmi əriə mamni narɨmnar rɨpsaah.*

35 Rɨnamenaiyu, narmamə kape Yesu khauə mɨsəm In. Mhani-pən tukun mhamə, “Kwənmhan əkwak eikɨn e, kɨni rɨnamenaiyu. 36 Takher rik rik kɨn narmamə mɨnə e, pəh khavən apa yerkwanu ipakə mɨnə mhavəh nəriə kɨrik nəvɨgɨnien.”

37 Mərɨg In rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Rhuvə mə kɨmiə əmə taksəvɨgɨn əriə.”

Mərɨg iriə khani-pən tukun mhamə, “?Jakshawor? ?Nakmə jaksoriah apnapɨg əmə tu handred taosen vatu‡ ye bred, mhawəhsi-pən kɨmi əriə?”

38 Mərɨg raiyoh əriə mɨmə, “?Nakhavəh bred kuvhuun? Havən-ru mɨsəm.”

Khavən mɨsəm nɨpar bred kɨrkɨrɨp əmə mɨne kəmam kɨraru.

39 Kɨni Yesu ruh rɨkiriə mɨmə, “Takhani-pən tuk narmamə mɨnə en khavən yerki mənvhirɨk yame rhuvə, mɨsəkwətə ye nɨmrɨn nɨmrɨn.” 40 Nɨmrɨn tɨksɨn wan handred. Kɨni nɨmrɨn tɨksɨn fifti. 41 Kɨni ai Yesu rɨvəh bred a kɨrkɨrɨp mɨne kəmam a kɨraru, mɨvaag haktə mɨni vi vi Kughen tukun, mhapu-hapu bred mɨne kəmam, mɨpɨk-pən kɨmi kafan narmamə mə tukhapɨk mɨsəvɨgɨn narmamə mɨnə a kɨn. 42 Kɨni iriə kɨsəvɨgɨn tupriə rəsiis 43 mɨsəpəh nɨpərpər bred mɨne kəmam. Kɨni kafan narmamə mɨnə kɨmnhavai-pən ye nɨtɨp twelef khakwar mɨn. 44 Narmamə ai kɨmɨsəvɨgɨn, narman əmə, kɨsəmhen kɨn faef taosen.*

Yesu rameriwək haktə ye nɨmar mar tahik

(Mat 14:22-33; Jon 6:15-21)

45 Məknekɨn Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mə tukhavəh bot kapəriə, mɨsəviəfugɨn mɨsəkupən mamhavən apa ye nɨkar lugun, mhavən yerkwanu kɨrik, nhagɨn e Betsaeda. Pəh In raməmɨr, mher rik rik kɨn narmamə pəh kamhavən iməriə mɨnə. 46 Yesu raowiə kɨn əriə, mapitan kɨn əriə, mhaktə mɨvən ye takwar kɨrik maməhuak.*

47 Rɨnəpɨgnəp, bot ai raməmɨr hanə apa ye tame lugun. Mərɨg Yesu In raməmɨr pɨsɨn apa fiak. 48 In maməm əriə kasəsuə ye bot, mɨsəm rəutən meinai nɨmətag ramuh əriə. Kɨsərɨg rahah mɨsəsuə ye bot ipakə reraan, kɨni Yesu rəriwək ye nɨmar mar tahik mɨvən pakə tuk əriə. Natukrapita əriə, 49-50 mərɨg iriə kɨmɨsəm raməriwək ye nɨmar mar tahik, khamə ta yarmhə. Kɨsətəpar mhagɨn pɨk.*

Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Takhapəh nhagɨnien. Mə Yo əmə e.” 51 Kɨni ratpən ye bot, nɨmətag ror infamien. Kɨsəm kɨsakur rɨkiriə ragien.* 52 Mərɨg kapəria kapə rɨskai hanə. Kɨmɨsəm pawk Yesu rɨmnəvɨgɨn narmamə khapsaah kɨn bred, məpəh irəkwak ramswin, mərɨg kɨmnhapəh nharkunien mə In pa.

Yesu rɨmnor huvə narmamə kɨmnhamhə apa Genesaret

(Mat 14:34-36)

53 Kɨni iriə kɨsəviəfugɨn ye lugun ai mhavhiak ye kwənmhaan kɨrik nhagɨn e Genesaret. Mhavi-tərəkɨn kapəriə bot aikɨn. 54 Kɨni mhavhiak, narmamə mɨn aikɨn kɨmɨsəm Yesu kɨni kharkun In. 55 Kɨni kɨsaiyu mhavən apa iməriə mɨnə mhapɨk narmamə yamə mɨne kɨmnhamhə ye nɨkaokao mhavən ikɨn pukaa Yesu ramvən ikɨn. 56 Ikɨn mɨnə fam Yesu ramvən ikɨn, yerkwanu ehuə, mɨne yerkwanu kwəskwəh, narmamə mɨnə khapɨk narmamə mɨnə kamhamhə, masərer əswasɨg kɨn ye swatuk pɨsiək. Kɨni mɨsasək ətgɨn mə tukreighaan kɨn narmamə kamhamhə pəh kharap əmə nɨpeihage neipən kafan. Kɨni narmamə mɨ-fam yamə mɨne kɨmnharap, kɨmɨsəsanɨn.

7

Nəmhajoun kape loa kape Moses kamhani hah Yesu

(Mat 15:1-20)

1 Namhajoun tɨksɨn kape loa kape Moses iriə Farisi mɨnə khasɨ-pən Jerusalem mhauə mɨsofugɨn-pən tuk Yesu 2 kɨni mɨsəm mə narmamə tɨksɨn kape Yesu kasəvɨgɨn mamhavəh nəmkɨmɨk kɨrik meinai khapəh nɨsəravyen rəri-pən natuakəmien kape nəmə Isrel. 3 (Farisi mɨnə, mɨne nəmə Isrel mɨnə fam kamhakwasɨg kɨn narəyen kupən kapəriə. Tukmə khapəh nɨsəravyen rəri-pən norien kapəriə, to khapəh nɨsəvɨgɨnien. 4 Kɨni, tukmə khasɨ-pən apa maket, mhauə yerkwanu, kɨni mhapəh nɨsəravyen, to khapəh mɨn nɨsəvɨgɨnien. Kapəriə natuakəmien rɨpsaah ye nɨkarɨn kape nəspir-tayen nəmkɨmɨk ye pənkɨn, mɨne sospen mɨne besin kapəriə).*

5 Kɨni Farisi mɨnə mɨne namhajoun kape loa kape Moses kɨnəsaiyoh Yesu mhamə, “?Rhawor kafam narmamə khapəh nɨsəri-pənien kapətawə natuakəmien yame kaha mɨnə kɨmnəsəvhag-pə kɨn kɨmi ətawə? Kafam narmamə mɨnə kasəvɨgɨn mhapəh nɨsəravyen rəri-pən natuakəmien kapətawə.”

6 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Eh. Kapəmiə nɨniyen rhuvə, mərɨg kapəmiə norien in rahas. In apa kupən, profet kɨrik kape Kughen, nhagɨn e Aesea, rɨmnəfrakɨs ye nɨkarɨn kapəmiə mɨrai mamni mə,

“ ‘Nəmə mɨnə a kamhani apnapɨg əmə nəfrakɨsien irak ye nheriə,

mərɨg rɨkiriə raməmɨr isok pɨk tuk Yo.

7 Kasəhuak mərɨg kasəhuak təkun əmə.

Kɨni kapəriə nəvhagien kamhani mhamə nəgkiarien e kape Kughen, mərɨg ror əmə nərɨgien kɨn kape yermamə.’ ”(Aes 29:13)

8 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨmiə nakwəsəpəh loa yame Kughen rɨmɨvəhsi-pre, kɨni mɨnamhakwasɨg əmə kɨn nərɨgien kape yermamə.”

9 Kɨni mɨni-pən mɨn tuk əriə mə, “?Kɨmiə nakhamə nakharkun pɨk nar? !Mərɨg nakwəsəpəh loa kape Kughen mɨnamhakwasɨg əmə kɨn narəyen kape kaha mɨnə! 10 Səm-ru, Moses rɨmɨni kupən mɨmə, ‘Takhasiai nɨsɨnmiə mɨne rɨmɨmiə.’(Eks 20:12; Dut 5:16) Kɨni mɨmə, ‘Yermamə yame ramni hah nɨsɨni uə rɨmni tukhopni.’(Eks 21:17; Lev 20:9) 11 Mərɨg kɨmiə nakhani-əhu narmamə mə tukhapəh nɨsasituyen ye mamə mɨne tatə kapəriə, mhamə tukhani-pən tuk əriə mhamə, ‘Eh. Yakeinein nɨvəhsi-preyen nar kɨrik meinai yakvəhsi-pən ta fam kɨmi Kughen, kɨni to yakpəh nɨvəhsi-ta-mɨnien mɨvəhsi-pre kɨmik.’ 12 Nakasəvhag kɨmi narmamə məknekɨn mɨsətapɨg kɨn nasituyen yame narmamə tuksor kɨmi nɨsɨnriə mɨne rɨmriə. 13 Ror pən narəyen kapəmiə yame nakasəvhag kɨn kɨmi narmamə ramor təkun nəgkiarien kape Kughen. Kɨni masor narɨmnar khapsaah ror məknekɨn.”

14 Kɨni Yesu rokrən kɨn narmamə mə tukhauə mɨn. Mɨni-pən tuk əriə mə, “Taksətərɨg huvə, mɨsərɨg mharkun. 15 Nar raməmɨr iruə, tukmə rɨvən yerki yermamə, to rɨpəh norien rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. Nar ramtərhav yerki yermamə ramor nəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. 16 Yermamə yame nɨmətergɨn rarə, tukrərɨg huvə nəgkiarien e.”†

17 Kɨni Yesu rəta mɨn ye narmamə ai, mɨvən imə. Kɨni narmamə kafan kɨsaiyoh kɨn nɨprai nuhpɨkɨnien yame in rɨmɨni. 18 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Rhawor? ?Kɨmiə mɨn nakseinein? Takharkun mə narɨmnar yame kamən to rapəh norien yermamə rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. 19 Narɨmnar yame ror məknakɨn to rɨpəh nɨvənien yerkin. Mɨvən ye tɨpeuə en mɨpitərhav hanə mɨn.” (Nəgkiarien a kape Yesu rɨni huvə fam nəvɨgɨnien mɨnə ye nɨmrɨ Kughen).

20 Kɨni In mɨmə, “Mərɨg narɨmnar yame ramsɨ-pən yerki yermamə in en ramor yermamə raməmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. 21 Meinai yerki yermamə, nərɨgien hah rɨpsaah, rəmhen kɨn nəkrəhyen kɨn piraovɨn, nhopniyen yermamə, napɨr-pənien tuk piakwənahin, nəkrəhyen, 22 nəptɨgien kɨn nautə, norien has, nor-apnapɨgien nar, neikuəyen, nɨniyen nɨkar jir, nanipɨnien, nəgkiar-ausitien, mɨne nətəwaoyen. 23 Norien has mɨnə a kamhasɨ-pən yerki yermamə mor yermamə raməmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen.”

Piraovɨn kɨrik yame pəh nien mə kwənərəus kape Isrel ramni nəfrakɨsien ye Yesu

(Mat 15:21-28)

24 Kɨni Yesu rɨtərhav mɨn aikɨn meiwaiyu ərhav kwənmhaan ehuə kɨrik, nhagɨn e Taea. Maiyu apɨs-apɨs pawk, mɨvən imə, mərɨg narmamə a kharkun mə In eikɨn e. 25-26 Kɨni piraovɨn kɨrik, nanmɨn has rɨmnəmɨr ye kafan piakəskəh. Pian ai pəh nien mə kwənərəus kape Isrel. In rɨmnarha apa Fonisia, ye provins a Siria. Kɨni rɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn Yesu, kɨni ruə, mənɨmkur ye nɨmrɨn masək ətgɨn mə tukrəko ta nanmɨn has ye kafan piakəskəh.

27 Mərɨg Yesu rɨni-pən nuhpɨkɨnien kɨrik tukun mɨmə, “Pəh kwajikovə mɨnə əmə tuksəvɨgɨn tupriə rəsiis. Rɨpəh natuatukien mə tukvəh nəvɨgɨnien ne kwajikovə karakikɨn-pən kɨmi kuri mɨnə.”‡

28 Mərɨg piraovɨn ai rɨni-pən tukun mə, “Yemasur, nəfrakɨs. Mərɨg kuri mɨnə kharkun nɨsənien nɨmsɨmsɨ nəvɨgɨnien ne kwajikovə mɨnə yame raməsaah-pən ye nəpəəg tebol.”§

29 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn mə, “Nɨmnhorpɨn məknen nəgkiarien, rhuvə. Nanmɨn has ruatərhav ta ye kafam piakəskəh. Rerɨg-pən imam yerkwanu.”

30 Piraovɨn ai rɨrerɨg-pən iman yerkwanu məm kafan piakəskəh ramapɨr huvə ye nɨkaokao. Nanmɨn has ruatərhav iran.

Yesu rɨmnor huvə kəru kɨrik, mor huvə mɨn rəgkiar

31 Kɨni ai, Yesu rɨtərhav mɨn provins a Taea, kɨni meiwaiyu-pə mapita provins a Saedon, muə e Galili, mɨvən kwənmhan ehuə kɨrik nhagɨn e Dikapolis. 32 Kɨni kharəh kəru kɨrik yame rɨpəh nəgkiarien, mhauə kɨmin. Mɨsaiyoh-pən Yesu mə tukrərəhu-pən kwermɨn ye yermamə ai, pəh rhuvə.

33 Kɨni Yesu rɨvəh yermamə ai, mɨravən isok tuk narmamə, mɨvəhsi-pən kwənkwai kwermɨn ye nɨmətərgɨ yermamə ai, məjai kwənkwai kwermɨn, kɨni mɨrap neramɨ yermamə ai. 34 Kɨni marha faktə ye neai, mərɨg kafan nərɨgien rɨpam, kɨni meihagh əpɨr. Kɨni mɨni-pən tuk yermamə ai mə, “!Efata!” (Nɨpran rɨmə, “!Ǝkwag!”). 35 Məknekɨn, nɨmətərgɨ yermamə ai rəkwag, kɨni neramɨn rɨhuatuk, məgkiar huvə.

36 Kɨni Yesu rɨni-əhu əutən tuk narmamə mə tukhapəh nɨsəvsaoyen kɨn norien a. Mɨni-əhu əutən pawk, mərɨg iriə kɨsəvsao kɨn mamharpɨn. 37 Kɨni iriə kɨsakur pɨk kɨn nɨmtətien a, mamhani mhamə, “Man. Kwən a rapita. Rɨrkun nar əfrakɨs. Ramor huvə kəru mɨnə mɨne narmamə khapəh nɨsəgkiarien.”

8

Yesu rɨmnor nɨmtətien kɨrik, maməvɨgən narman fo taosen

(Mat 15:32-39)

1 Ye nɨpɨg a, narmamə khapsaah khauə mɨn mɨsəm Yesu. Iriə, nəriə nəvɨgɨnien rɨrkək. Ror pən Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə, 2 “Rɨkik reiwaiyu pɨk tuk narmamə mɨnə e. Kɨtawə miriə kasəmɨr nɨpɨg kɨsisər, kɨni nəriə nəvɨgɨnien rɨrkək. 3 To yakher-pən kɨn əriə yerkwanu kamhavən, kɨrik rəmkərəv ye swatuk, nɨmrɨn rapɨg, kɨni rɨmɨr, meinai tɨksɨn kɨmnhasɨ-pən isok.”

4 Kɨni narmamə kafan mɨnə khani-pən tukun mhamə, “?Tukhavəh hiə nəriə nəvɨgɨnien? Ikɨn eikɨn e kwənmhan əkwak.”

5 Kɨni Yesu raiyoh əriə mə, “?Mərɨg bred kuvhuun en?”

Khamə, “Bred seven.”

6 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk narmamə ai mə, “Taksəkwətə.” Kɨni mɨvəh nɨpar bred ai, mɨni vi vi Kughen tukun, kɨni makapɨr-pɨr, məhi-pən kɨmi kafan narmamə mə tuksəvɨgɨn narmamə kɨn aikɨn. Kɨni ai iriə kɨsor. 7 Kwaji kəmam tɨksɨn mɨn aikɨn. Yesu rɨni vi vi Kughen tukun, mɨni mə tukhavəhsi-pən mɨn kɨmi narmamə ai. 8 Kɨni kɨsəvɨgən, tupriə rəsiis fam. Mɨsəpəh nɨpərpərɨn mhavai-pən ye kəmeiru ehuə seven. 9 Iriə kɨməsəvɨgən, narman əmə, rəmhen kɨn fo taosen. Kɨni Yesu rher rik rik kɨn əriə.* 10 Kɨni ai iriə kafan narmamə mɨnə, mhavən ye bot, mhavən apa kwənmhan ehuə kɨrik, nhagɨn e Dalmanuta.

Nəmhajoun mɨnə kape loa kape Moses khamə tuksəm nɨmtətien kɨrik

(Mat 16:1-4)

11 Kɨni ai, Farisi tɨksɨn khauə masəni-əhu Yesu mə to rapəh norien nɨmtətien kɨrik ye nɨmrɨriə ye nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen. 12 Kɨni Yesu rɨkin rəpou, meihagh əpɨr, mɨni-pən tuk əriə mə, “?Rhawor e kɨmiə narmamə nakəsarə ye rao e, nakhamə taksəm nɨmtətien kɨrik? Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə taktəkun ai, to nakhapəh nɨsəmien nɨmtətien kɨrik ror məknenkɨn.”* 13 Kɨni Yesu rəpəh namhajoun mɨnə a, matpən mɨn ye bot, məviəfugɨn-pən ye nɨkar lugun.

Yesu rɨmnor kwirɨg kɨmi kafan narmamə mɨnə meinai kaparhia kapə rɨskai pɨk

(Mat 16:5-12)

14 Kɨni ai Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə khavən ye bot, mɨsəru kɨn bred mhavəh əmə nɨpər bred kɨrikianə əmə. 15 Kɨni Yesu rɨmnor kwirɨg kɨmi əriə ye nuhpɨkɨnien mɨmə, “Takasərɨg əmiə tuk ‘yis’ kape Farisi mɨnə, mɨne Herod.”**

16 Kɨni kɨnəsaiyoh əriə mɨnə kɨn nɨprai nuhpɨkɨnien a, mhamə, “?Tukmə ror kwən e rɨmə kɨmnhapəh nhavəhyen bred uə?”

17 Mərɨg Yesu ruɨrkun ta nərɨgien kapəriə. Mɨni-pən tuk əriə mə, “?Rhawor e nakasəm əmiə mɨnə mə bred rɨkək? ?Nakshawor mhapəh nɨsəm-huvəyen? ?Mɨshawor mhapəh nɨsərɨg-huvəyen? Kapəmia kapə rɨskai pɨk.* 18 Nɨmrɨmiə pawk əmə eikɨn, mərɨg nakhapəh nɨsəmien. Nɨmətərgɨmiə pawk əmə eikɨn, mərɨg nakhapəh nɨsərɨgien. Tukmə ror nakwəsərukɨn fam narɨmnar yame kɨtawə kɨmɨsor. 19 Nɨpɨg yɨmɨvəh nɨpar bred kɨrkɨrɨp, makapɨr-pɨr, məhi-pən kɨmi narman faef taosen kɨsən, mərɨg kɨmɨsəpəh nɨpərpər nəvɨgɨnien, ?nakhavai-pən ye nɨtɨp kuvhuun?”*

Khamə, “Twelef.”

20 Kɨni rarə maiyoh mɨn əriə mə, “Nɨpɨg yɨmɨvəh nɨpər bred seven, məhi-pən kɨmi narman fo taosen kɨsən, kɨni mhapəh nɨpərpərɨn, ?nakhavai-pən ye kəmeiru kuvhuun?”

Khamə, “Seven.”

21 Mərɨg əmə rɨni-pən tuk əriə mə, “?Mərɨg rhawor? ?Nakaseinein hanə Yo?”

Yesu rɨmnor huvə nɨmrɨn pɨs kɨrik rhuvə mɨn

22 Kɨni ai khauə mhavhiak mɨn yerkwanu kɨrik nhagɨn e Betsaeda. Kɨni narmamə tɨksɨn kharəh nɨmrɨn pɨs kɨrik mhauə kɨmi Yesu mə tukrərəhu-pən kwermɨn iran. 23 Kɨni Yesu rɨwəh kwermɨ yermamə ai mɨkɨr mɨravən isok tuk yerkwanu. Kɨni ai, rəjai nɨmrɨn, kɨni mərəhu-pən kwermɨn iran, mɨmə, “?Nakarha maməm nar uə nɨkam?”

24 Məknekɨn, yermamə ai rəm nar. Kɨni mɨmə, “Nəfrah, yakaməm narmamə kaseriwək. Mərɨg kɨsəm nəmhen əmə iriə nai mɨnə.”

25 Kɨni Yesu rarə mərəhu-pən kwermɨn ye nɨmrɨn, kɨni ai yermamə ai rarha huvə. Kɨni nɨmrɨn rəmtɨr, məm huvə nar. 26 Kɨni Yesu rher-pən kɨn mamni mɨmə, “Takvən apa imam ikɨn, mərɨg takpəh nɨvənien yerkwanu e nɨmasɨ-pən ikɨn.”

Pita in ramniərhav mə Yesu In Kristo

(Mat 16:13-20; Luk 9:18-21)

27 Kɨni ai Yesu mɨne kafan narmamə khatərhav mɨn mhavən yerkwanu mɨnə ipakə tuk kwənmhan ehuə kɨrik nhagɨn e Sisaria Filipae. Kɨsəriwək mamhavən ye swatuk, Yesu ramaiyoh əriə mə, “?Mərɨg narmamə kamhani mə Yo e pa?”

28 Kɨni khani-pən tukun mhamə, “Tɨksɨn khamə Ik e Jon Baptaes; tɨksɨn khamə Ik e Elaeja tu; kɨni tɨksɨn khamə Ik e profet kupən kɨrik kape Kughen.”*

29 Kɨni In raiyoh əriə mə, “?Mərɨg kɨmiə nakamhani mə Yo e pa?”

Mərɨg əmə Pita rɨmə, “Ik e Kristo.”*†

30 Kɨni ai Yesu rɨni-əhu əutən pən tuk əriə mə tukhapəh nhani-pənien tuk narmamə.*

Yesu rɨmnəkupən mɨrkun, mɨni-ərhav mə tukrɨmhə, kɨni mɨmragh mɨn

(Mat 16:21-23; Luk 9:22)

31 Kɨni Yesu rɨrikakun maməvhag kɨmi kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Yo, Ji Yermamə, jakərɨg nəmhəyen ye narɨmnar khapsaah. Nəmehuə kape nəmə mɨnə Isrel, mɨne jif pris mɨnə, mɨne namhajoun kape loa kape Moses, tuksəməkɨn Yo mhani mə Yo jakmhə. Mərɨg nɨpɨg kɨsisər tukruə mɨvən, kɨni Yo jakɨmragh mɨn.” 32 Rɨni-ərhav-pən huvə tuk əriə, məknekɨn Pita rɨkɨr In, mwapta irəriə, kɨni mamniəhu-pən nəgkiarien yame Yesu rɨmɨni.

33 Mərɨg Yesu rarar, məm kafan narmamə mɨnə, mɨni-pən skai tuk Pita mɨmə, “!Setan! !Ap ikɨn e! Nərɨgien kafam rɨpəh nəmhenien kɨn nərɨgien kape Kughen. Nərɨgien əmə kape yermamə.”

Yermamə kape Yesu tukrəta ye narɨmnar yame in atuk rorkeikei

(Mat 16:24-28; Luk 9:23-27)

34 Yesu rokrən kɨn narmamə mɨfam aikɨn a, mɨne narmamə kafan, khauə kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Tukmə yermamə rɨmə tukrɨkwasɨg kɨn Yo, tukraməkeikei məta ye nərɨgien kafan, kɨni tukmə rərɨg pawk nəmhəyen rəmhen kɨn nəmhəyen ye nɨmhəyen ye nai kamarkwao kɨn, mərɨg tukrɨkwasɨg kɨn Yo.* 35 Yermamə yame ramgɨn tuk kafan nɨmraghien, tukraməkeikei mɨmhə. Mərɨg yermamə yame tukhopni tuk nɨkwasɨgien kɨn Yo, tukrarə ye nɨmraghien rerɨn. 36 Tukmə yermamə kɨrik kafan nautə rehuə pɨk ye tokrei tanə e, mərɨg in ramarakikɨn kafan nɨmraghien tukun, nanmɨn tukrerwei. 37 Mərɨg nar kɨrik rɨrkək mɨn tuk nɨvəhyen nɨmrɨ nɨmraghien kafan. 38 Narmamə yame kasarə ye rao e kwəsəpəh Kughen masor pɨk təvhagə has. Tukmə nakaurɨs kɨn nɨni-ərhavyen nhagɨk mɨne nəgkiarien kafak ye nɨmrɨ mɨrh, Yo mɨn jakaurɨs kɨn nɨni-ərhavyen nhagɨm nɨpɨg Yo, Ji Yermamə, jakrerɨg-pə mɨn kɨmawə agelo rhakə mɨnə ye neihuəyen kape Rɨmɨk.”*

9

1 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə narmamə tɨksɨn kasarə ikɨn e to khapəh nhamhəyen mɨseriaji nɨpɨg narmamə tuksəm Kughen ravəh nehuəyen tuk narmaruyen ye narmamə.”*

Kughen ramhajoun mə Yesu in Tɨni, nɨmrɨn rukreikɨn muə mor pɨsɨn

(Mat 17:1-9; Luk 9:28-36)

2 Nɨpɨg sikis ruə mɨvən, Yesu rɨkɨr Pita, Jemes mɨne Jon mɨshaktə fiak ye tukwas apomh kɨrik. Irisɨr pɨsɨn əmə kɨmɨrhkwasɨg kɨn. Kharərer mhrəm mə nɨprai Yesu rukrekɨn muə mor pɨsɨn. 3 Neipən kafan rhawən pɨk. Kɨni to yermamə kɨrik ye tokrei tanə e rɨpəh norien neipən kɨrik rhawən məsiə məknakɨn. 4 Kɨni yermamə misɨr ai kafan kɨrhəm yemasur kupən mir kape Kughen kɨraru, Elaeja mɨne Moses, kratərhav-pə mɨn, mawəgkiar irisɨr Yesu.

5 Kɨni Pita rɨni-pən tuk Yesu mə, “Yhajoun, rhuvə mə kɨmasɨr jakrharə əmə ikɨn e. Pəh yakrharkwopək nimə kɨsisər: Kafam kɨrik, kape Moses kɨrik, kɨni kape Elaeja kɨrik.” 6 (Khrɨgɨn, kɨni Pita rɨmnəgkiar apnapɨg əmə).

7 Məknekɨn napuə kɨrik reiwaiyu, muvrɨg əpɨs əriə. Kɨsərɨg nəgkiarien kɨrik rɨsɨ-pən ye napuə mɨmə, “In e Narɨk keikei yakorkeikei pɨk. !Taksətərɨg kɨn In!”*

8 Məknekɨn, krharhaha, mrhɨpəh mɨn nɨrhəmien əriu. Yesu pɨsɨn əmə ramərer.

9 Kɨni khasɨ-faktə ye tukwas, Yesu rɨmɨni-əhu əutən pən tuk ərisɨr mɨmə, “Takrhɨpəh nɨrhəvsaoyen kɨn mɨrheriaji Yo, Ji Yermamə, jakɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafak.” 10 Kɨni irisɨr kɨmɨrhɨvəh tɨm tɨm nəgkiarien kape Yesu, mərɨg irisɨr atuk əmə kɨrhaiyoh ərisɨr mɨnə mɨrhɨmə, “?Nəgkiarien e ramni, tukrɨmhə mɨmragh mɨn, nɨpran ramni naha?”

11 Kɨni kɨnɨrhaiyoh Yesu mɨrhɨmə, “?Rhawor nəmhajoun kape loa kape Moses khamə Elaeja tukraməkeikei muə məkupən kɨn Kristo?”(Mal 3:1)*

12 Kɨni Yesu rɨmə, “Nəfrakɨs. Elaeja rɨmnəkupən muə tuk nətu-huvəyen narɨmnar fam. ?Mərɨg rhawor Nəkwəkwə kape Kughen rɨmə ‘Narmamə tuksəməkɨn Ji Yermamə kɨni tukrərɨg nəmhəyen ye narɨmnar rɨpsaah?’* † 13 Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə Elaeja ruauə ta. Kɨni narmamə kasəri-pən nərɨgien kapəriə mɨsor ahas pən tukun, rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni.”*

Yesu rɨmnəkota nanmɨn has ye pɨkwarien kɨrik

(Mat 17:14-21; Luk 9:37-43)

14 Irisɨr krhuə iriə narmamə mɨnə kape Yesu, mɨsəm mɨn narmamə khapsaah. Namhajoun kape loa kape Moses, mɨne narmamə kape Yesu kasotgoh kɨmi əriə mɨnə. 15 Məknekɨn mɨsəm Yesu, kɨsakur, kɨni mɨsaiyu mhavən tukun mɨsətərum-pən iran.

16 Kɨni Yesu raiyoh kafan narmamə mɨmə, “?Nakasotgoh kɨmi nəmə mɨnə e tuk naha?”

17 Kɨni mərɨg yermamə kɨrik ruə mɨni-pən tukun mə, “Yhajoun, yo yɨmɨrəh kafak pɨkwarien muə mə jakəm Ik, meinai nanmɨn has raməmɨr iran, mamor in reinein nəgkiarien. 18 Tukmə nanmɨn has rərer-pən pɨk iran, kɨni maməsuə kɨn, ramɨmɨr-pən ye nɨmoptanə. Nehe nəkwan ramtərhav, mamoh kwəruə, kɨni nɨpran rɨkɨmkɨm pɨk. Kɨni yakaiyoh-pən kafam narmamə mə tuksəko-ta nanmɨn has, mərɨg kaseinein.”

19 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “!Kəsi! Kɨmiə yamə mɨne naksarə e towei, nhatətəyen kapəmiə rɨrkək. ?Kɨtawəm kɨmiə tuksarə mɨseriaji naha nɨpɨg nakpishatətə irak? Harəh pɨkwarien en mhauə.”

20 Kɨni kharəh mhauə kɨmin. Nɨpɨg nanmɨn has rɨmnəm Yesu, məkneikɨn ror pɨkwarien a rətəmnɨmɨn, maməsok-əsok ye nɨmoptanə. Kɨni nehe nəkwan ramtərhav rhawən.

21 Kɨni Yesu raiyoh-pən rɨm pɨkwarien mə, “?Rɨmnor məknekɨn m-kɨvhuun ai taktəkun?”

Kɨni rɨni-pən tukun mə, “Rɨmnamarkəskəh mɨrikakun. 22 Nɨpɨg rɨpsaah nanmɨn has raməsuə-pən kɨn ye nap uə ye nu, mamarkut mə tukrɨmhə. Tukmə nakɨrkun nasituyen, rɨkim reiwaiyu tuk əmawə, kɨni masitu.”

23 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “?Nakhawor mamaiyoh mə yakɨrkun nasituyen uə? Yakɨrkun norien narɨmnar fam kɨmi narmamə yamə mɨne kashatətə irak.”*

24 Məknekɨn, rɨm pɨkwarien ai rok-rapomh mɨni mə, “Yakamhatətə, mərɨg kafak nhatətəyen rarkəskəh. !Takor yo mə jakhatətə pɨk mɨn iram!”

25 Kɨni Yesu rəm mə narmamə kamhauə ipakə tukun, kɨni rəgkiar pən skai kɨmi nanmɨn has mɨmə, “Ik nanmɨn hah. Nɨmətərgɨm rəru. Nakeinein nəgkiarien. Yakamni-pre tuk ik mə takəta ye pɨkwarien e, mɨpəh mɨn nuəyen tukun.”

26 Məknekɨn nanmɨn ai rok-rapomh mor nɨprai pɨkwarien ai rətəmnɨmɨn kɨni məta iran. Kɨni iriə kɨsəm nɨprai pɨkwarien ai mamhani mhamə, “Ruamhə əgkəp.”* 27 Mərɨg Yesu rɨvəh kwermɨn, mɨvi haktə, kɨni rhekɨmter.

28 Kɨni Yesu rauru-pən mɨn imə, iriə pɨsɨn əmə kafan narmamə mɨnə kɨnh kɨsaiyoh In mhamə, “?Kɨmawə yakshawor mɨseinein nəkotayen nanmɨn has a?”

29 Kɨni Yesu rɨmə, “Nanmɨn has yamə mɨne kɨsor məknekɨn, nəhuakien pɨsɨn əmə rɨrkun nəkotayen əriə.”‡

Yesu rɨmɨni-ərhav mɨn mə tukrɨmhə

(Mat 17:22-23; Luk 9:43-45)

30 Kɨni khatərhav-pən mɨn aikɨn mamhavən mɨsapita yerkwanu mɨnə e Galili. Mərɨg Yesu rɨpəh norkeikeiyen mə narmamə tukharkun kwənmhaan yame In ramarə ikɨn,* 31 meinai In raməwhag kɨmi kafan narmamə mɨnə mamni mə, “Yermamə kɨrik tɨkreighan-pən kɨn Yo, Ji Yermamə, ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafak. Mərɨg tukshopni pawk Yo, tukreriaji nɨpɨg kɨsisər, Kughen tukror mɨn Yo yakɨmragh.”* 32 Mərɨg narmamə mɨnə kafan khapəh nharkunien nɨprai nəgkiarien a. Mhagɨn mɨn kɨn naiyohyen kɨn nɨpran.*

?Pa e in yermamə yame in rehuə rapita?

(Mat 18:1-5; Luk 9:46-48)

33 Kɨni khatərhav-pə mɨn ye yerkwanu kɨrik, nhagɨn a Kapaneam, mhavən ye nəkwai nimə. Kɨni Yesu rɨmnaiyoh kafan narmamə mɨmə, “?Naksəriwək ye swatuk, masotgoh kɨmi əmiə mɨnə tuk naha?” 34 Kɨni iriə khapəh nhaniyen nar kɨrik tukun meinai kɨmnamhauə ye swatuk masotgoh mə iriə pa nhagɨn in rehuə rapita əriə mɨnə tɨksɨn.

35 Kɨni Yesu rɨtei-əhu məkwətə mokrən kɨn kafan narmamə twelef khauə, kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “Tukmə kɨmiə kɨrik rɨmə tukreihuə mapita narmamə, kafan nərɨgien tukraməkeikei meiwaiyu əgkəp. Kɨni mamor atuə kɨn əmə kape narmamə.”*

36 Kɨni rɨrəh kwajikovə kɨrik mərɨp in ye kwerkwan irəriə. Mɨrəh-si haktə, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, 37 “Yermamə yame ravəh nhagɨk, mamasitu kɨn ye kwajikovə kɨrik rəmhen kɨn yame, nasituyen e in e tukror mɨn kɨmi Yo. Kɨni pəh nien mə ramasitu əmə irak, mərɨg ramor mɨn kɨmi Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo.”*

Yermamə yame rɨpəh nɨni-hahyen ətawə, kɨtawə kɨrik en

(Mat 19:6-9; Luk 9:49-50, 17:1-2)

38 Kɨni Jon rɨni-pən tuk Yesu mə, “Yhajoun. Yermamə kɨrik e yakasəm rawəh nhagɨm maməkota nanmɨn has kɨn ye narmamə. Kɨni yakhani-əhu meinai rɨpəh nien mə kɨtawə kɨrik.”

39 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mə, “Takhapəh nhani-əhuyen. Yermamə yame rawəh nhagɨk mamor nɨmtətien kɨn, to rɨpəh narar-mɨnien mɨni has nhagɨk. 40 Yermamə yame rɨpəh nɨni-hasien ətawə, in kɨtawə kɨrik.* 41 Nəfrakɨs, yermamə yame ravəh nu ye pənkɨn, mɨvəhsi-pre kɨmi əmiə meinai kafak e kɨmiə, kɨni Yo e Kristo, kɨni kwən en, tukrɨvəh əfrakɨs nərokien iran.”*

42 Kɨni Yesu rɨni mɨn mə, “ Mərɨg tukmə yermamə kɨrik ravi-pən kwajikovə kɨrik yame rhatətə irak, mə tukror təvhagə has, kɨni yermamə a, Kughen tukror narpɨnien ehuə kɨmin. Kɨni narpɨnien a tukrɨskai rapita yame kɨruk-pən kapier kɨrik ye nɨpətək nuan, karkwərhao kɨn apa ye tame tahik mə tukrəmnɨm. 43 Kɨni tukmə kwermɨm ramor nakamor təvhagə hah, rhuvə mə takərəru ta. Rhuvə pɨk mə takpəh kwermɨm kɨrikianə mamragh kɨn kape rerɨn. Yame rhuvə pɨk rapita yame takvən ye nap ehuə kɨn kwermɨm kwis mir, yame nap to rapəh nɨpɨsien.* 44 In aikɨn, sɨrət mɨnə to khapəh nhamhəyen, kɨni nap mɨn to rapəh nɨpɨsien.§ 45 Kɨni tukmə nɨhum ramor nakamor təvhagə hah, rhuvə mə takərəru ta. Rhuvə pɨk mə takpəh nɨhum kɨrikianə, mamragh kɨn kape rerɨn. Rapita yame takvən ye nap ehuə kɨn nɨhum kwis mir. 46 In aikɨn, sɨrət mɨnə to khapəh nhamhəyen, kɨni nap mɨn to rapəh nɨpɨsien.* 47 Kɨni tukmə nɨmrɨm ramor nakamor təvhagə hah, rhuvə mə takɨkum ierɨg ta. Rhuvə pɨk mə takpəh nɨmrɨm kɨrikianə mɨvən kɨn apa ye rao ye neai. Rapita yame takvən ye nap ehuə kɨn nɨmrɨm kwis mir.* 48 In aikɨn

“ ‘Sɨrət mɨnə to khapəh nhamhəyen,

Kɨni nap mɨn to rapəh nɨpɨsien.’(Aes 66:24)

49 “Nap tukrəsaah-əsaah pən ye narmamə fam rəmhen kɨn yame kaməviətəg-pən nɨgar ye nəvɨgɨnien. 50 Nɨgar in nar huvə kɨrik. Kɨni mərɨg tukmə nɨgar rəhiu pɨk, ?tukhawor kor rhekɨn mɨn? Pəh narəyen kapəmiə tukrheikən, kɨni takasarə ye nəmərinuyen.”

10

?Rhuvə mə yerman mɨne piraovɨn tukwəpəh əriu mɨnə uə?

(Mat 19:1-12; Luk 16:18)

1 Kɨni Yesu rarə mɨtərhav mɨn aikɨn mɨvən provins e Judia, mɨvən maməmɨr apa nɨkar nu kɨrik nhagɨn e Jodan. Kɨni narmamə khapsaah kɨmnhauə mɨn masəm In. Kɨni In raməvhag kɨmi əriə, rəmhen kɨn yame In ramor rerɨn.

2 Kɨni Farisi tɨksɨn khauə masaiyoh Yesu kɨn naiyohyen əutən kɨrik mə tuksəm-ru mə tukrɨni nəgkiarien kɨrik rapəh nəmhenien. Mhani-pən tukun mhamə, “?Rhawor tukmə yerman rəpəh kafan piraovɨn? ?Ramakapɨr loa uə nɨkam?”

3 Kɨni Yesu raiyoh-pən əriə mɨmə, “?Naha e loa Moses rɨmɨvəhsi-pre kɨmi əmiə məkupən?”

4 Kɨni iriə khamə, “Moses rɨmneighan kɨn mə yerman rɨrkun nɨraiyen nəkwəkwə tuk nəpəhyen kafan piraovɨn mɨvəhsi-pən kɨmin, kɨni məpəh in.”*

5 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Moses rɨmɨrai loa en meinai kapəmia kapə rɨskai pɨk. 6 Mərɨg kupən, nɨpɨg Kughen rɨmnərəhu nɨmoptanə, ‘In mor mɨn yerman mɨne piraovɨn.’(Jen 1:27) 7 Ror məknakɨn mə yerman tukrəta ye rɨmni mɨne nɨsɨni, kɨni iriu piraovɨn mwarə kɨrikianə. 8 ‘Tukwarə mə nɨprairiu kɨrikianə.’*(Jen 2:24) Kɨni iriu kwis tukwarə kɨrikianə. 9 Meinai Kughen rɨməviəfugɨn məknakɨn əriu, yermamə to rɨpəh nakapɨrien narəyen kapəriu.”

10 Kɨni ai, Yesu mɨne kafan narmamə kharerɨg-pə yerkwanu, kɨni iriə kɨsaiyoh-pən mɨn kɨn. 11 Kɨni In rɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Yerman yame rapəh kafan piraovɨn mamvən mamarkurək-pən mɨn ye piraovɨn pɨsɨn, ramor təvhagə hah ye kafan hanə piraovɨn.* 12 Kɨni piraovɨn yame rəpəh kafan yerman, kɨni mɨvən mamarkurək-pən mɨn ye yerman pɨsɨn, in mɨn ramor təvhagə has ye kafan hanə yerman.”

Yesu rɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi kwajikovə mɨnə

(Mat 19:13-15; Luk 18:15-17)

13 Kɨni narmamə tɨksɨn khapɨk kapəriə kwajikovə mɨnə, mhauə mɨsəm Yesu, mə In tukrərəhu-pən kwermɨn irəriə, mɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriə. Mərɨg narmamə mɨnə kape Yesu kɨmnhani-əhu əriə. 14 Kɨni Yesu rəm, niemhaa rhai In, kɨni məgkiar skai pən kɨmi əriə mɨmə, “Takhapəh nhani-əhuyen kwajikovə mɨnə. Səta irəriə pəh khauə tuk Yo. Meinai Kughen tukramarmaru ye narmamə yamə mɨne kɨsəmhen kɨn kwajikovə mɨnə en. 15 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə yermamə yame rɨkin rɨpəh nagienien tuk nɨvəhyen kafan nərɨgien rewaiyu rəmhen kɨn kwajikovə, to rapəh nɨvənien ye Rao ye Neai.”* 16 Kɨni In mɨpɨk kwajikovə mɨnə kɨni mərəhu-pən kwermɨn irəriə, kɨni mɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriə.

Yermamə kɨrik kafan nautə rehuə, mərɨg rorkeikei mə tukrarə ye nɨmraghien rerɨn

(Mat 19:16-30; Luk 18:18-30)

17 Kɨni Yesu rarə, mapitan kɨn əriə, kɨni yermamə kɨrik raiyu muə məm. Kɨni mənɨmkur ye nɨmrɨn. Mɨni-pən tukun mɨmə, “Yhajoun huvə. ?Nakmə jakaməkeikei mor naha mɨne yakamarə rerɨn?”

18 Kɨni Yesu rɨmə, “?Nakhawor mamni mə Yo yakhuvə? Yermamə kɨrik rapəh nɨhuvəyen. Kughen əmə In rhuvə. 19 Ik nakwɨrkun ta loa yame Moses rɨmɨni mə, ‘Takpəh nhopniyen yermamə. Kɨni mɨpəh napɨr-pənien tuk piraovɨn pɨsɨn. Kɨni mɨpəh nəkrəhyen. Kɨni mɨpəh nɨni-apnapɨgien nar meikuə kɨn ye yermamə kɨrik. Kɨni mɨpəh neikuəyen kɨn nəkrəhyen. Tuk nɨpɨg mɨnə fam takamsiai rɨmɨm mɨne nɨsɨnɨm.’ ”†

20 Kɨni kwən ai rɨni-pən tukun mɨmə, “Yhajoun. Loa mɨnə en, yakaməri-pən fam ye nəkəskəhyen kafak, muə meriaji-pə.”

21 Kɨni Yesu rəm tɨm tɨm kwən ai, kɨni morkeikei pɨk. Mɨni-pən tukun mɨmə, “Nar kɨrikianə əmə ik nakpəh nor-hanəyen. Takvən, məvrai rik rik kafam narɨmnar, mɨvəh mane iran, kɨni mɨvəhsi-pən kɨmi yavən has mɨnə. Kɨni kafam narɨmnar tukrɨpsaah apa ye rao ye neai. Kɨni ik muə, mɨkwasɨg kɨn Yo.”

22 Nɨpɨg kwən ai rɨmnərɨg nəgkiarien yame Yesu rɨmɨni, rɨkin rəpou, meinai kafan nautə rɨpsaah. Rarar map ta ye Yesu.

23 Kɨni Yesu rarha-pən məm kafan narmamə kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Man! Rɨskai pɨk tuk narmamə yamə mɨne kapəriə nautə rehuə tuk nɨvənien pəh Kughen rarmaru irəriə.”

24 Kɨni kafan narmamə kɨsakur kɨn nəgkiarien ai. Kɨni in rarə mɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Kwajikovə kafak mɨnə, rəutən pɨk tuk yermamə tuk nɨvənien pəh Kughen rarmaru iran.‡ 25 ?Nakasərɨg mə narmɨragh ehuə kɨrik, kamni kɨmə kamel, to rauru-pən ye kwəruwei nidil uə? Nɨkam, rəutən pɨk. Rəmhen əmə mɨn kɨn yermamə yame kafan nautə rehuə, rəutən pɨk tukun tuk nətayen aikɨn a pəh Kughen ramarmaru iran.”

26 Kɨni narmamə kafan mɨnə kɨsakur, mɨnəsaiyoh əriə mɨnə, mhamə, “!Eh! ?Mərɨg tukmə ror məknekɨn, kɨtawə pa in tukramarə ye nɨmraghien rerɨn?”

27 Mərɨg Yesu rəm tɨm tɨm əriə mɨni-pən tuk əriə mə, “Nar e, to yermamə rɨpəh norien. Kughen pɨsɨn əmə In rɨrkun norien. Meinai In rɨrkun norien narɨmnar fam.”

28 Kɨni Pita rhekɨmter maiyoh mɨn mɨmə, “?Mərɨg rhawor irəmawə? Yɨməsəpəh fam kapəmawə narɨmnar, mhauə, mhakwasɨg kɨn Ik.”

29 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Yermamə yame in ravəh əkupən Yo, kɨni maməta ye kafan narɨmnar rəmhen kɨn nimə, uə piauni, uə kafan kakə, uə rɨmni mɨne nɨsɨni, uə kafan kwajikovə, uə nəsimien kafan tuk nɨni-ərhavyen Nəgkiarien Huvə kape Kughen, 30 narɨmnar a to khapəh nharkək-mɨn-ien tukun. Yermamə ai, tukrɨvəh tain ye tokrei tanə e rəmhen kɨn wan handred, rəmhen kɨn nimə, mɨne piauni, mɨne nɨsɨni, mɨne kafan kakə, mɨne kafan kwajikovə, mɨne nəsimien kafan (mərɨg tukhauh mɨn in). Kɨni ye narəyen vi kafan, tukrarə ye nɨmraghien rerɨn. 31 Mərɨg, narmamə mɨnə e kasəkupən tukpihamakwasɨg, kɨni yamə mɨne kamhakwasɨg tukpihauə mɨpisəkupən.”*

Yesu rɨmɨni-ərhav mɨn mə tukrɨmhə kɨni mamragh mɨn

(Mat 20:17-19; Luk 18:31-34)

32 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə kɨshaktə mhavən Jerusalem. Yesu rɨkɨr əriə mhavən. Kɨni kafan narmamə kɨsakur pɨk. Kɨni narmamə apnapɨg tɨksɨn yamə mɨne kɨmnhakwasɨg kɨn əriə, kɨmnhagɨn mɨn. Kɨni Yesu rokrən kɨn kafan narmamə twelef mə tukhauə kɨrikianə. Kɨni mɨni-ərhav narɨmnar yame tukrɨtərhav-pən tukun. 33 Kɨni mɨni-pən mɨmə, “Taksərɨg-ru. Taktəkun ai kamhavən Jerusalem. Kɨni ikɨn aikɨn a, narmamə tɨksɨn tuksərəhu-pən Yo, Ji Yermamə, ye kwermɨ Jif Pris mɨne namhajoun kape loa kape Moses. Kɨni iriə tukhauh Yo mə tukshopni Yo. Mɨseighan-pən kɨn Yo kɨmi narmamə mɨnə e pəh nien mə nəmə Isrel, 34 pəh tuksarh iakei irak, kɨni mɨsərɨg-əvhin əpəs Yo, mɨsərkɨs-ərkɨs Yo, kɨni mɨshopni Yo. Kɨni mərɨg jakamragh mɨn ye nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn.”*

Jemes mɨne Jon kwaiyoh kɨn nar kɨrik tuk Yesu

(Mat 20:20-23)

35 Kɨni ai, Jemes mɨne Jon, kwajikovə mir kape Sebedi, kɨrauə mwəm Yesu, mɨrəni-pən tukun mɨrəmə, “Yhajoun, yakworkeikei nar kɨrik mə takor kɨmi əmru.”

36 Kɨni Yesu raiyoh mə, “?Nakworkeikei naha?”

37 Kɨni krəmə, “Yakworkeikei mə kɨmru kɨrik tukrəkwətə ye nɨkarɨm matuk, kɨni kɨrik tukrəkwətə ye mawor, nɨpɨg Ik takvəh nehuəyen kape narmaruyen.”

38 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriu mə, “Kɨmiru nakawaiyoh-pə kɨn nar kɨrik yame nakweinein. ?Kɨmiru nakramə nakwəmhen mə takwərɨg mɨn nəmhəyen ye nɨpraimiru rəmhen kɨn yame Yo jakərɨg uə? ?Uə nakramə kɨmiru nakwəmhen mə takwarə ye nɨpɨg əutən rəmhen kɨn yame Yo jakarə iran?”*§

39 Kɨni iriu kramə, “Ǝhə. Kɨmru yakwəmhen.”

Kɨni Yesu rɨni-pən mə, “Nəfrakɨs. Kɨmiru nakrarkun nɨwərɨgien nəmhəyen rəmhen kɨn yame Yo jakərɨg. Kɨni kɨmiru nakrarkun mɨn narəyen ye nɨpɨg əutən rəmhen kɨn yame Yo jakarə iran.* 40 Mərɨg nar yame nakwaiyoh kɨn, mə kɨrik tukrəkwətə ye nɨkarɨk matuk, kɨni kɨrik ye mawor, Yo yakeinein nɨvəhsi-preyen. Mərɨg Kughen rɨmɨvəhsi-pən kwənmhan mir e kɨmi narmamə yamə mɨne In rɨmɨni-ta mɨmə iriə tuksəkwətə ikɨn.”

41 Nɨpɨg narmamə mɨnə tɨksɨn kape Yesu, iriə ten, kɨsərɨg nəvsaoyen kɨn nar yame Jemes mɨne Jon kwaiyoh kɨn, niemhaa rhai əriə tukun. 42 Kɨni Yesu rokrən kɨn əriə mə tukhauə mɨsəm. Mɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨmiə nakwənharkun ta norien kape nəmehuə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel. Iriə kasor əutən pɨk tuk kapəriə narmamə mɨnə. Kɨni kapəriə nəmehuə mɨnə kasəviətərəkɨn-əhu pɨk əriə mhamə tukamhakwasɨg əmə kɨn əriə.* 43 Mərɨg rɨpəh natuatukien mə kɨmiə taksor məknakɨn. Tukmə kɨmiə kɨrik rorkeikei mə tukrɨvəh nehuəyen rapita əmiə mɨnə tɨksɨn, nərɨgien kafan tukreiwaiyu muə mə in yor atuə kɨn kɨrik kapəmiə.* 44 Kɨni tukmə kɨmiə kɨrik rorkeikei mə tukramkɨr əmiə maməkupən, in mɨn tukruə rəmhen kɨn yasitu kapəmiə fam 45 meinai Yo mɨn, Ji Yermamə, pəh nien mə yɨmauə mə narmamə tuksor atuə kɨn kafak. Mərɨg yɨmauə mə jakor atuə kɨn kapəriə, kɨni moriah kafak nɨmraghien marpɨn nɨmraghien kɨn kape narmamə fam.”*

Yesu rɨmnor huvə nɨmrɨ Batimeas

(Mat 20:29-34; Luk 18:35-43)

46 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə khauə yerkwanu kɨrik nhagɨn e Jeriko. Mɨsarə, mhatərhav mɨn, narmamə khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn. Kɨni nɨmrɨn pɨs kɨrik ramkwətə ye nɨkar swatuk. Nhagɨn e Batimeas. (In kwajikovə kape Timeas). Nɨpɨg fam in ramawə-pən kɨn mane tuk narmamə. 47 Kɨni nɨpɨg in rɨmnərɨg mə Yesu, yemə Nasaret, ramuə, ramokrən kɨn mamni mə, “!Yesu! !Kwənərəus kape King Deved! Yakorkeikei mə rɨkim tukreihuə tuk yo.”

48 Kɨni narmamə khapsaah kɨsəgkiar-pən skai kɨmin, mhamə, “!Ah! Pim.”

Mərɨg in ramrɨrpɨn əmə ye nokrənien. Mamni mə, “!Kwənərəus kape King Deved! Yakorkeikei mə rɨkim tukreihuə tuk yo.”

49 Kɨni Yesu rarar, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Hani-pən tukun mə ruə.”

Kɨni iriə khavən mɨsokrən kɨn nɨmrɨn pɨs ai, mhamə, “Eh. Agien. Yuvən. Ramokrən kɨn ik.”

50 Kɨni nɨmrɨn pɨs a rarar məknekɨn məpəkiək-ta kɨn kafan kot, kɨni mɨvən məm Yesu.

51 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “?Nakmə jakor naha nhagɨn kɨmik?”

Kɨni rɨni-pən tukun mə, “Yhajoun. Yakorkeikei mə nɨmrɨk tukrarha, pəh yakəm nar.”

52 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Rhuvə əmə. Takamvən. Nhatətəyen kafam rɨmnor ik nakwahuvə mɨn.”

Məknekɨn nɨmrɨn rarha. Kɨni rəm nar. Kɨni ai in mɨkwasɨg kɨn Yesu.*

11

Yesu rɨmavən Jerusalem mor əpu mə in king

(Mat 21:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

1 Kɨnəmhavən pakə tuk Jerusalem, mhatərhav-pən yerkwanu mir kɨraru, nhagriu e Betfas mɨne Betani, ipakə tuk tukwas kɨrik nhagɨn e Olif. Kɨni Yesu rher-pən kɨn yermamə kɨraru kafan, mɨmə 2 “Takravən yerkwanu a nakaravaag-pən ikɨn. Mwəm kwaji dongki kɨrik kɨpəh nəsuə-hanəyen iran, kɨmɨrkwəji. Nakrarsɨn, mwəsɨg mɨrauə. 3 Kɨni tukmə yermamə kɨrik raiyoh-pre əmiru mɨmə, ‘?Nakwhawor mawor məknekɨn?’ Nakrani-pən tukun mɨrəmə, ‘Yermaru rɨmə tukrəsuə ye dongki e. Pəh nien mə tuk tu, rarpɨn-pre mɨn.’ ”

4 Kɨni ai, kɨravən mwəm kwaji dongki ai ramərer ye nɨkar swatuk. Kɨmɨrkwəji ipakə tuk kwəruə ye nimə kɨrik. Kɨni kɨrarsɨn, 5 narmamə tɨksɨn kasərer aikɨn mɨnəsaiyoh əriu mhamə, “Eh. Kwərə mir. ?Nakwhawor marɨrsɨn dongki e?” 6 Kɨni iriu krəni-pən nəgkiarien yame Yesu ruɨni-pən ta tuk əriu. Kɨni nəmə mɨnə ai kɨseighan kɨn. 7 Kɨrarəh dongki ai mɨrauə mwəm Yesu. Mɨravəhsi-ta kot kapəriu mawəpeinə-pən ye nɨmetai dongki. Kɨni Yesu rəsuə iran.* 8 Narmamə khapsaah kɨsətu kot kapəriə mɨmhahuvə-pən kɨn kɨmi swatuk; kɨni mɨsərai nɨmar nai mɨsətu-pən mɨn ye swatuk. 9 Narmamə yamə mɨne kasəkupən kɨn Yesu kɨni mɨne yamə mɨne kɨmnhakwasɨg kɨn kasokrən ehuə mamhani,

“!Səgnəgɨn Kughen!†

Pəh khawəhsi-haktə Kwən e ramuə ye nhag Yermaru.

10 Narmaruyen kupən kape kapətawə kaha Deved ruauə mɨn.

!Səgnəgɨn Kughen yerpɨrɨg!”‡(Sam 118:25, 26)

11 Kɨni Yesu rɨtərhav-pən Jerusalem mɨvən ye nimə ehuə kape Kughen, kɨni mamətamə. Rɨnenaiyu ta, iriə kafan narmamə twelef, kharerɨg-pən mɨn yerkwanu kɨrik, nhagɨn e Betani.

Yesu rɨmɨni hah nai e figtri, ror siə kɨn

(Mat 21:18-19)

12 Kəni rɨkwamer kɨn, iriə khatərhav mɨn Betani, kɨni Yesu rɨmnəmkərəv. 13 Kɨni məm nai e figtri, ramərer, nɨmarɨn rɨpsaah. Rəriwək mɨvən pakə tukun, məm nɨmarɨn in əmə e in əmə. Rɨmə-ta tukrəm kwənkwan kɨrik, mərɨg kwənkwan rɨrkək, meinai rɨpəh neriaji-hanəyen nɨpɨg tukrɨkuə iran.* 14 Kɨni Yesu rəgkiar-pən kɨmi figtri a mɨmə, “Yermamə tukrɨpəh mɨn nənien kwənkwam tuk nɨpɨg kɨrik.”§ Narmamə kafan mɨnə kɨsərɨg nəgkiarien ai.

Yesu rɨmnəkota narmamə yamə mɨne kasor nar apnapɨg ye nimə ehuə kape Kughen

(Mat 21:12-17; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

15 Nɨpɨg khatərhav-pən Jerusalem, Yesu rɨvən ye nimə ehuə kape Kughen. Kɨni mɨnaməko yerhav narmamə yamə mɨne kasor salem kɨn narɨmnar, mɨne yamə mɨne kasəvrə. Kɨni mərakita kɨn narɨmnar yame ramswin haktə ye tebol kape narmamə yamə mɨne kasor jenis ye mane; kɨni məsuə kɨn jea kape narmamə yamə mɨne kasor salem kɨn mak ye tanə.* 16 Kɨni mɨni-əhu mə narmamə tukhapəh nhapɨkien narɨmnar mhavən ye Nimə Ehuə kape Kughen. 17 Kɨni mor kwirɨg kɨmi əriə mɨmə, “Kɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen kɨmə, ‘Nimə Ehuə kape Kughen, nimə kape nəhuakien kape narmamə mɨnə fam rarkurao ye tanɨmtanə.’(Aes 56:11) Mərɨg kɨmiə naksor ruə rəmhen kɨn ‘nimə yame yəkrəh mɨnə kaserkwaig ikɨn.’ ”(Jer 7:11)

18 Yesu rɨnaməgkiar, kɨni narmamə kɨsakur kɨn, mɨsagien tukun. Ror pən, jif pris mɨnə, mɨne nəmhajoun kape loa kape Moses, kɨmnhagɨn kɨn, masarhakɨn swatuk tuk nhopniyen.* 19 Mərɨg rɨnamenaiyu, Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə khatərhav mɨn aikɨn.

Yesu rɨmnəvhag kɨn nuhpɨkɨnien kape nai a figtri

(Mat 21:20-22)

20 Kɨni rɨkwamer kɨn, yenpɨg-enpɨg, kɨsəri-pən mɨn swatuk ai, mhauə mɨsəm nai ai figtri. Rɨnaukei mɨnəriaji nuan mɨnə. 21 Kɨni Pita, rɨkin raiyu məsɨk nəgkiarien kape Yesu. Mɨni-pən tukun mə, “!Yhajoun, əmru! Nai e nɨmɨni has, rɨnaukei.”†

22 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Takshatətə ye Kughen. 23 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə, mə tukmə kɨmiə kɨrik rhatətə huvə ye Kughen, mɨni-pən tuk tukwas e mə tukraiyu məsok pirə ye tahik məmnɨm, mɨpəh nɨniyen ye rɨkin kɨraru, mhatətə əmə ye Kughen, kɨni nar en tukror əfrakɨs.* 24 Ror pən, yakamni-pre tuk əmiə mə tukmə naksəhuak, narɨmnar nakasaiyoh kɨn kɨmi Kughen, takhani nəfrakɨsien iran mə takhavəh, kɨni en mhavəh.* 25 Tukmə naksəhuak, mərɨg tukmə yermamə kɨrik rɨmnor nar kɨrik rɨpəh nəmhenien kɨmi əmiə, takhapəh nɨsarpɨnien tai kafan təvhagə. Kɨni Kughen, Rɨmɨmiə ye Neai, In tukrɨpəh mɨn narpɨnien tai təvhagə hah kapəmiə.* 26 Kɨni mərɨg tukmə kɨmiə nakasor tai təvhagə hah, Kughen mɨn tukrarpɨn mɨn tai təvhagə hah kapəmiə.”‡

Namehuə mɨnə kape Isrel kɨsarkut mə tuksəm-ru nehuəyen kape Yesu mə rɨmasɨp-kaa

(Mat 21:23-27; Luk 20:1-8)

27 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə khatərhav-pə mɨn Jerusalem. Kɨni Yesu rəriwək mɨvən ye Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨni jif Pris mɨnə mɨne nəmhajoun kape loa kape Moses mɨne nəmehuə kape kwənərəus kape Isrel, khauə mɨsəm In. Masaiyoh In mhamə, 28 “?Nakamhawor narɨmnar mɨnə e? ?Pa nhagɨn rɨmɨvəhsi-pre nehuəyen mə takor narɨmnar məknekɨn?”

29 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Rhuvə. Jakaiyoh kɨn naiyohyen kɨrik kɨmi əmiə. Tukmə nakhani atuatuk, jakni-pre tuk əmiə mə Pa nhagɨn rɨmɨvəhsi-pə nehuəyen kɨmi Yo tuk norien narɨmnar mɨnə e. 30 ?Hani-pə ru tuk Yo mə pa rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi Jon mə tukror baptaes ye narmamə? ?Kughen uə yermamə?”

31 Kɨni kɨnasəsiwən-əsiwən kɨmi əriə mɨnə mhamə, “?Tukshaw-ni e? Tukmə kɨtawə khani mə, Kughen rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi Jon, mərɨg Yesu tukrɨmə, ‘?Tukmə Kughen rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmin, rhawor e kɨmiə nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran?’ 32 Mərɨg to khapəh mɨn nhaniyen mə, yermamə əmə rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmin, meinai narmamə mɨnə e kamhani mə Jon in profet əfrakɨs.” 33 Ror pən khani-pən tuk Yesu mhamə, “?Hei? Yakseinein.”

Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Ǝhə. Mərɨg Yo mɨn to yakpəh nɨnipre-mɨn-ien mə Pa nhagɨn rɨmɨvəhsi-pə nehuəyen kɨmi Yo mə jakor narɨmnar mɨnə e.”

12

Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨrik kɨn plantesen kape grep

(Mat 21:33-46; Luk 20:9-19)

1 Yermamə kɨrik rɨmnəsim kɨn grep ye kafan plantesen, markoparɨn-pən. Kɨni mɨkɨr kwətəgtap kɨrik kape nəviəsɨs-pənien kwənkwai grep ikɨn. Mə nehen tukraiyu, kɨvəh kor waen kɨn. Kɨni in mor nimə apomh kɨrik mə tukramərer aikɨn mamarha huvə tuk kafan plantesen. Kɨni in mərəhu plantesen ai ye kwermɨ narmamə tɨksɨn, tukhapɨk nəriə tɨksɨn, mhavəh-si-pən nan kɨrik rəmhen kɨn nərokien. Marə, mɨtərhav mɨn aikɨn mɨvən ye tanə pɨsɨn.* 2 Kɨni kwənkwai grep rɨmhiak, kɨni yemehuə kape plantesen rher-pən kɨn kafan manaja mə tukrɨvən məm narmamə yamə mɨne kɨsəsim aikɨn mə tukhavəhsi-pən grep ne yamehuə kape plantesen, rəmhen kɨn nərok kafan. 3 Mərɨg iriə kɨsarar, mharaptərəkɨn manaja ai, mɨsərkɨs-ərkɨs, mɨsher-pən kɨn mə tukrɨrerɨg, mhapəh nhavəhsi-pənien nar kɨrik kɨmin. 4 Kɨni yamehuə ai rarə mher-pən mɨn kɨn kafan kɨrik yermamə. Rɨvən, kɨni khauh kapən kapə, mɨsor ahas pən tukun. 5 Ǝmaikɨn, yamehuə kape plantesen rher-pən mɨn kɨn yermamə kɨrik mɨn. Mərɨg khauh mɨn mɨshopni. Kɨni mərɨg yemehuə ai kape plantesen rher-pən mɨn kɨn kafan tɨksɨn narmamə khavən; narmamə mɨnə ai kɨsor ahas pən mɨn tuk əriə. Tɨksɨn kasərkɨs-ərkɨs əriə; kɨni tɨksɨn kɨmuh əriə, khopni əriə. 6 Kɨsor məknaikɨn mamhavən, yamehuə kape plantesen, kafan narmamə kwənharkək. Kafan yermamə kɨrikianə əmə: Tɨni keikei. Rher-pən mɨn kɨn mə tukrɨvən. Ye nərɨgien kafan rɨmə, ‘Tukmə ror tuksəm kafak kwajikovə, khasiai.’ 7 Mərɨg iriə kɨmɨsəm khamə, ‘Kwajikovə atuatuk e kape yamehuə kape plantesen. Pəh kɨshopni pəh plantesen e tukror kapətawə kɨn.’ 8 Məknekɨn kharaptərəkɨn, mɨshopni, mharəh nɨpran mɨsarkwərhav kɨn ye nəkwai plantesen.”* *

9 Yesu rɨni-pən tuk nəmehuə mɨnə ai mə, “?Yamehuə kape plantesen ehuə tukrhawor mɨn? Tukrɨvən mhopni-hopni narmamə mɨnə a, mərəhu-pən plantesen ye kwermɨ narmamə pɨsɨn. 10 Tukmə ror kɨmiə nakhapəh nɨsəvhekɨn-hanə-yen nəgkiarien yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni mɨmə,

“ ‘ ‘Səpaag e, yame narmamə kape nəvhirəkɨnien nimə kɨmɨsarakikɨn,

mərɨg Kughen rɨmnor in ruauə Səpaag huvə yame tukrəkɨr məkupən.

11 Nar e Kughen Yermaru rɨmnor.

Rɨkitawə ragien pɨk tukun.’ ”(Sam 118:22,23)

12 Kɨni nəmasur mɨnə ai kɨmɨsorkeikei mə tukharaptərəkɨn Yesu, meinai kharkun mə kafan nuhpɨkɨnien ramni hah əriə. Mərɨg iriə kɨmnhagɨn kɨn narmamə, mɨsap.

Farisi mɨnə khamə tukhavəh-si əhu Yesu tuk nəgkiarien ye nɨkarɨn kape takis

(Mat 22:15-22; Luk 20:20-26)

13 Kɨni nəmehuə mɨnə tɨksɨn kɨsher-pən kɨn Farisi mɨnə, mɨne nukwhao kape King Herod, khauə mɨsaiyoh Yesu kɨn naiyohyen əutən kɨrik mə tuksəm-ru mə tukrɨni nəgkiarien kɨrik rɨpəh nəmhenien.* 14 Kɨni ai iriə khauə mɨsəm In, mhani-pən tukun mhamə, “Yhajoun. Yakharkun mə Ik yermamə atuatuk. Nakpəh nɨgɨnien kɨn yermamə mə to rɨvi kafam nərɨgien, meinai rɨkim rɨpəh nəsɨkien mə yermamə kɨrik rhaktə uə yermamə kɨrik reiwaiyu, mərɨg nakaməfrakɨs əmə, kɨni nəvhagien kafam raməri-pən əmə norien yame Kughen rorkeikei. Kɨni yaksorkeikei mə jakharkun mə, ?Ratuatuk ye loa kapətawə mə tukasərok-pən takis kɨmi Sisa, yamehuə kape Rom, uə nɨkam? 15 ?Tukasəkeikei mɨsərok takis uə nɨkam?”

Mərɨg Yesu ruɨrkun mə iriə narmamə kape neikuəyen mɨnə tɨksɨn. Kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “?Nakshawor mɨsarkut mə taksapita Yo? Havən-ru mharəh siren kɨrik mhauə pəh yakəm.”

16 Kɨni khavən, mhavəh siren, mhauə. Kɨni raiyoh-pən əriə mə, “?Nanmɨ pa e? ?Kɨni nhag pa e?”

Khamə, “Nanmɨ Sisa. Mɨne nhagɨn.”

17 Məknekɨn Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Namhen. Nar kape Sisa, havəhsi-pən kɨmi Sisa. Mərɨg nar kape Kughen, havəhsi-pən kɨmi Kughen.” Kɨsərɨg nəgkiarien kape Yesu, kɨsakur pɨk kɨn.*

Sadusi mɨnə khamə tukhavəh-si əhu Yesu tuk nəgkiarien ye nɨkarɨn kape nɨmraghien rerɨn

(Mat 22:23-33; Luk 20:27-40)

18 Kɨni Sadusi mɨnə tɨksɨn khauə mɨsəm Yesu. Sadusi mɨnə a khamə ta mə tukmə yermamə rɨmhə to rɨpəh nɨmragh-mɨnien ye rao ye neai.* 19 Kɨni kɨsaiyoh kɨn nərɨgien kɨrik kɨmi Yesu mhamə, “Yhajoun. Moses rɨmɨrai ye Loa mɨmə, ‘Tukmə yerman rɨmhə-tan kɨn piraovɨn kafan, kɨni kapəriu kwajikovə rɨrkək, piau yerman ai tukraməkeikei mɨkɨr piraovɨn ai tukreimək.’ Ye nərɨgien a, iriu kɨrɨrkun nɨraptərəkɨnien nhag piauni yame rɨmamhə.† 20 Tukmə narmamə seven, iriə piauriə mɨnə. Nɨmrɨn nupan rarkurək kɨni mɨpəh nɨrəhyen kafan kɨrik kwajikovə, mɨmhə. 21 Kɨni tukmə yame rɨkwasɨg kɨn rɨkɨr piraovɨn kape piauni yame rɨmamhə, kɨni mɨpəh neiməkien, kɨni mɨmhə mɨn. Kɨni naorahini yame ror kɨsisər kɨn ror əmə mɨn nar kɨrikianə kɨn 22 meriaji iriə fam a seven kɨsarkurək ye piraovɨn a, kɨni mhamhə fam, mhapəh nɨseiməkien. Kɨni en piraovɨn a rɨmhə mɨn. 23 Kɨni ye nɨpɨg kape narmamə tukhamragh mɨn iran, iriə a seven iriə piauriə mɨnə, ?piraovɨn a tukror piraovɨn kɨn kape pa nhagɨn?”

24 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nakamhani-əro kɨn en meinai tukmə ror nakseinein nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen, mɨseinein mɨn nɨrkunien kape Kughen. 25 Tukmə narmamə yamə mɨne khamhə mamragh mɨn to khapəh nɨsarkurəkien. Norien kape narkurəkien rɨmnor infamien, rəmhen kɨn narəyen kape agelo mɨnə ye rao ye neai. 26 Kɨni ye nɨkarɨn kape nɨmragh-mɨnien, tukmə ror nakhapəh nɨsəhuekɨnien nəkwəkwə yame Moses rɨmɨrai tu, mə Moses rɨmnəm nai kɨrik ramuək. Aikɨn, Kughen rɨmnamni-pən tukun mɨmə, ‘Ik Ik Kughen yame Ebraham, Aesak mɨne Jakob karhəgnəgɨn hanə Ik.’(Eks 3:2,6) 27 !Kɨtawə kharkun mə irisɨr kɨrharə iriə Kughen meinai nar apnapɨg kwərhɨmhə ta tu mɨrhəkupən Moses, mərɨg Kughen ramni mə karhəgnəgɨn hanə In. !Kɨni pa rɨmə narmamə mhə mɨnə kasəgnəgɨn Kughen, mərɨg narmamə yamə mɨne kamhamragh! !Kɨmiə naksətəwao əfrakɨs!”‡

Naha loa in rehuə pɨk

(Mat 22:34-40; Luk 10:25-28)

28 Kɨni yhajoun kɨrik kape loa kape Moses rɨmnərɨg nəgkiarien mɨnə ai, mə Yesu ramhoprai huvə, kɨni ruə mɨnamaiyoh pən In mɨmə, “?Naha loa in rehuə pɨk rapita tɨksɨn, kɨni mɨhuvə pɨk tuk nəripənien?”*

29 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Loa yame rehuə pɨk rapita tɨksɨn in e ramni mɨmə,

“ ‘!Kɨmiə nəmə Isrel! !Taksərɨg huvə! Kughen in Yermaru kapətawə. Kɨni In pɨsɨn əmə In Kughen. 30 Taksəkeikei mɨsorkeikei pɨk Kughen ai In Yermaru kapəmiə ye rɨkimiə fam, mɨne ye narəyen kapəmiə, mɨne ye nərɨgien kapəmiə, mɨne ye nəsanɨnien kapəmiə.’(Dut 6:4-5)

31 Loa yame rɨkwasɨg kɨn ramni mɨmə,

“ ‘Taksorkeikei narmamə yamə mɨne kasarə ipakə tuk əmiə mɨsor huvə pən tuk əriə, rəmhen kɨn yame kɨmiə naksorkeikei atuk əmiə.’(Lev 19:18)

Loa kɨrik mɨn rɨrkək yame in rapita yamə mir e.”

32 Kɨni yhajoun kape loa kape Moses a rɨni-pən tukun mɨmə, “Yhajoun. Nakaməfrakɨs mə Kughen pɨsɨn əmə In Yermaru. 33 Kɨni tukasəkeikei mɨsorkeikei In ye rɨkitawə fam, mɨne ye nərɨgien kapətawə, mɨne ye nəsanɨnien kapətawə. Kɨni mɨsorkeikei mɨn narmamə yamə mɨne kasarə ipakə tuk ətawə mɨnə rəmhen kɨn yame kasorkeikei atuk ətawə mɨnə. Nəri-pənien loa mir e rapita nuhyen narmɨragh mɨvaan tuk nɨvəhsi-pənien kɨmi Kughen.”*

34 Kɨni Yesu rəm mə nəgkiarien kape kwən a rhuvə pɨk, kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “Ik nakuauə pakə ta tuk narmaruyen kape Kughen.”

Ǝmə aikɨn, narmamə kɨnɨsaurɨs kɨn naiyohyen Yesu kɨn nəgkiarien skai kɨrik.

Yesu rɨmɨvəh-si əhu Farisi mɨnə kɨn naiyohyen əutən kafan

(Mat 22:41-23:3; Luk 20:41-47)

35 Kɨni Yesu rɨvən apa ye nimə ehuə kape Kughen, maməvhag kɨmi narmamə, mamaiyoh əriə mɨmə, “?Rhawor e nəmhajoun kape loa kape Moses kamhani mə Kristo In kwənərəus əmə kape Deved? 36 Mərɨg, səmru, Nanmɨn kape Kughen rɨmɨvəhsi-pən nɨrkunien kɨmi Deved mə tukrɨni mə,

“ ‘Kughen Yermaru rɨmɨni-pən tuk Yermaru kafak mɨmə,

“Ǝkwətə ye kwermɨk matuk

Meriaji nɨpɨg jakor Ik takehuə ye tɨkmɨr mɨnə kafam.” ’ ”§(Sam 110:1)

37 Kɨni Yesu rɨrpɨn mɨmə, “Ye nəgkiarien e, Deved rɨmnokrən kɨn Kristo mə ‘Yermaru.’ ?Mərɨg nakshawor mamhani mə Kristo in kwənərəus əmə kape Deved?”

Yesu rəgkiar aikɨn, narmamə khapsaah kɨsərɨg kɨsagien.

38 Kɨni Yesu rɨmnor kwirɨg kɨmi əriə, mɨmə, “Kɨmiə takasərɨg əmiə tuk nəmhajoun kape loa kape Moses. Iriə rɨkiriə ramagien tuk nɨvəhsi-pənien neipən huvə. Kɨni tukmə khavən apa ye maket, mɨsorkeikei pɨk mə narmamə mɨnə fam tuksaowiə kɨn əriə mhasiai əriə. 39 Kɨni tukmə khavən ye nimə kape nofugɨnien, mɨsorkeikei mə tukasəkwətə əkupən, kɨni tukmə khavən ye lafet, mɨsorkeikei mə tuksəkwətə ye kwənmhaan kape nɨsiaiyen. 40 Kɨni tukmə piahwaru yame kɨmnamhə-tan kɨn, kɨni iriə kasəkrəh kɨn kafan narɨmnar. Kɨni masəhuak apomh mɨn mə narmamə mɨnə tukhasiai əriə. !Ah! Narpɨnien kapəriə tukrɨskai rapita.”

Piahwaru yame kɨmnamhə-tan kɨn rɨmɨvəhsi-pən mane kɨmi Kughen

(Luk 21:1-4)

41 Kɨni Yesu ramkwətə ye nəkwai nimə ehuə kape Kughen, ipakə tuk kwənmhan yame kɨvəhsi-pən mane kape Kughen ikɨn. Kɨni maməm narmamə kamhavəhsi-pən mane kapəriə. Narmamə khapsaah, kapəriə mane rehuə, kamhavəh-si-pən mane ehuə. 42 Kɨni piahwaru kɨrik kɨmnamhə-tan kɨn ruə, kafan mane rɨrkək. Kɨni in rɨvəhsi-pən əmə sɨren* kɨraru.

43 Kɨni Yesu rokrən kɨn narmamə kafan mɨnə khauə. Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə piahwaru e kɨmhə tan kɨn, kafan mane rɨrkək, mərɨg in rɨmɨvəhsi-pən mane kɨmi Kughen rapita fam mane yame narmamə mɨnə tɨksɨn kɨmnhavəhsi-pən.* 44 Narmamə ai kɨmnhavəhsi-pən əmə nɨpar mane, mamhapəh nɨpərɨn. Mərɨg piahwaru e kafan mane rɨrkək pawk, mərɨg rɨmɨvəhsi-pən fam mane yame tukrɨvəh nɨmrɨ nəvɨgɨnien kɨn nan.”

13

Yesu rɨmɨni mə nimə ehuə kape Kughen tukrɨmɨr

(Mat 24:1-2; Luk 21:5-6)

1 Kɨni ai, Yesu rɨmɨtərhav ye nimə ehuə kape Kughen, yermamə kɨrik kafan rɨni-pən tukun mɨmə, “Yhajoun, əmru. Nimə ehuə kape Kughen kɨmnor kɨn kapier ehuə, kɨni nimə mɨnə e khahuvə pɨk.”

2 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝmru. Nimə ehuə mɨnə e, tukoh-ətəg-ətəg kapier iran, kɨpəh nɨpəhyen kɨrik.”*

Nahasien yame tukruə ye Nɨpɨg Kwasɨg

(Mat 2:3-14; Luk 21:7-19)

3 Kɨni Yesu rɨmnəkwətə ye nɨhu takwar kɨrik, nhagɨn e Olif, mɨvag-əhu kɨn nimə ehuə kape Kughen. Kɨni Pita mɨne Jemes mɨne Jon mɨne Andru khauə mɨsəm In. 4 Mɨsaiyoh-pən In mhamə, “Yaksorkeikei mə takni-pə tuk əmawə mɨmə ?narɨmnar mɨnə e tukruə ye naha nɨpɨg?”

5 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Takasərɨg huvə, tamə yermamə reikuə irəmiə. 6 Narmamə khapsaah tukhavəh nhagɨk, kɨni mhauə mhani mə iriə e, Kristo. Tukseikuə ye narmamə khapsaah mhavi nərɨgien kapəriə. 7 Kɨni nɨpɨg naksərɨg mə narmamə kamhauh əriə mɨnə, uə naksərɨg nəvsaoyen kɨn nuhyen əjir mɨnə, takhapəh nɨsakur-akurien, mhapəh nhagɨnien. Narɨmnar mɨnə e tukruə məkupən, mərɨg pəh nien mə Nɨpɨg Kwasɨg a. 8 Narmamə tukhauh əriə mɨnə. Kɨni narmamə ye tanə kɨrik tukhavən apa tanə pɨsɨn mhauh əriə mɨnə. Kɨni nɨmnɨmien tukravən ye tanɨmtanə. Kɨni sweiwei tukruh narmamə. Mərɨg narɨmnar mɨnə e in nɨrikakunien əmə kape nahasien, rəmhen kɨn piraovɨn yame ramərɨg nəmhəyen ye nɨpɨg kape neiməkien.

9 “Mərɨg takasərɨg əmiə. Tukeighan kɨn əmiə naksərer ye nɨmrɨ mɨrh. Kɨni tukərkɨs-ərkɨs əmiə ye nəkwai niməhuak kapəriə. Meinai kɨmiə kafak narmamə mɨnə, takasəkeikei mɨsərer ye nɨmrɨ nəmasur kape gavman mɨne ye nɨmrɨ nəmasur kapəmiə tuk nɨni-ərhavyen Nəgkiarien Huvə kape Kughen kɨmi əriə.* 10 Tɨkni-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Kughen ikɨn mɨnə fam rarkurao ye tokrei tanə, kwasɨg ikɨn Nɨpɨg Kwasɨg tukrɨpiruə. 11 Mərɨg tukmə kɨvəh əmiə mə taksərer ye nɨmrɨ mɨrh, rɨkimiə tukrɨpəh nəpouyen. Mhapəh nɨsərɨgien mə, ‘?Jakhawni-pən tuk əriə?’ Takhani-ərhav nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen rɨmɨvəhsi-pre kɨmi əmiə meinai pəh nien mə kɨmiə nakasəgkiar, mərɨg Nanmɨn Imərhakə tukrəgkiar ye tikinhermiə.*

12 “Ye nɨpɨg a, piauni tukreighaan kɨn piauni kamhopni. Kɨni yerman tukreighaan kɨn kafan kwajikovə kamhopni. Kɨni kwajikovə mɨnə tukhani hah rɨmriə mɨnə mɨne nɨsɨnriə mɨnə, mɨseighan kɨn əriə kamhopni əriə. 13 Narmamə tuksəməkɨn əmiə, mɨsor ahas pən kɨmi əmiə meinai kɨmiə nakamhavəh nhagɨk. Mərɨg narmamə yamə mɨne kasərer tɨmtɨm mɨseriaji nɨpɨg kwasɨg, Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə.”*

Nahasien ehuə apa Jerusalem

(Mat 24:15-28, 42-44; Luk 21:20-24)

14 Kɨni pəh yermamə yame raməvhuekɨn nəkwəkwə e tukrɨrkun. Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨni nɨpɨg kɨmiə naksəm nar a kamni kɨmə ‘Nar has yame roriah pɨk nar,’ ramərer ye kwənmhan yame rɨpəh nien mə tukramərer ikɨn, kɨmiə e Judia taksap mɨserkwaig ye takwar.* 15 Tukmə yermamə ramapɨs iruə ye nimə kafan to rɨpəh nɨvənien imə tuk nɨpɨkien narɨmnar kafan.* 16 Tukmə yermamə raməmɨr yerki nəsimien kafan, to rɨpəh nɨvənien yerkwanu tuk nɨwəhyen kafan neipən. 17 !Man! Rɨskai pɨk tuk nɨpiraovɨn yamə mɨne kɨsor tɨpriə, kɨni mɨne yamə mɨne jiriə mɨnə kasomaah hanə, meinai tuksərɨg rahas pɨk.* 18 Taksəhuak tuk nahasien e mə tukrɨpəh nuəyen mɨrəh əmiə ye nɨpɨg kape nəhig 19 meinai nahasien ehuə yame tukruə, yermamə rɨpəh nəm-hanəyen rɨrikakun ye nɨpɨg Kughen rɨmnərəhu nɨmoptanə meriaji-pə ai taktəkun mɨne. Kɨni nahasien kɨrik to rɨpəh nuə-mɨnien nɨpɨg kɨrik rəmhen kɨn nahasien a.* 20 Mərɨg Kughen rɨmnəraita nɨpɨg kape nahasien a yame tukruə iran. Tamə, narmamə to khapəh nhamraghien tukun. Mərɨg In rɨmnərai nɨpɨg a mə tukrɨvəh mɨragh narmamə yamə mɨne In rɨmɨrpen əriə mə kafan narmamə mɨnə.

21 “Nɨpɨg a, tukmə kɨrik rɨmə, ‘Səmru. Kristo e,’ uə yermamə kɨrik rɨmə, ‘Səmru, Kristo en,’ mərɨg kɨmiə takhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran. 22 Meinai profet eikuə mɨnə khapsaah tukhauə mhasɨgəvɨn Kristo mɨsor nɨmtətien mə tukseikuə ye narmamə. Kɨni mɨsarkut tuk nɨsəmien swatuk tuk nɨvi-tayen narmamə yamə mɨne Kughen ruɨrpen əriə.* 23 Mərɨg kwasɨg ikɨn narɨmnar a ruə, yakamni-pre ta tuk əmiə mə takasərɨg əmiə. ”

24 Kɨni Yesu rɨrpɨn mamni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨni nɨpɨg kape nahasien tukruə mor infamien,

“ ‘Mɨrh tukrɨpɨs,

Kɨni makuə to rɨpəh mɨn nəsiəyen;

25 Kɨni kəmhau mɨnə tuksəsaah,

Kɨni mɨne narɨmnar fam ye nɨmago-ago tukhakiu-kiu.’ ”* (Aes 13:10, 34:4)

26 Kɨni Yesu rɨrpɨn mɨmə, “Kɨni en, kwasɨg ikɨn, narmamə tukpisəm Yo, Ji Yermamə, jaksɨ-pən ye napuə mɨvəh nehuəyen mɨne nɨkakien.* 27 Kɨni ai, jakher-ərhav kɨn agelo kafak mɨnə mə tukhavən mɨsarkurao ye tanɨmtanə, mɨne ikɨn pukaa ye neai mɨsofugɨn narmamə yamə mɨne yɨmɨrpen-ta əriə.* 28 Sətərɨg mɨn kɨn nuhpɨkɨnien kɨn nai a figtri. Tukmə nɨpɨg yame kwermɨn rɨnaurə kɨni nɨmarɨn rɨnəmhaier, kɨmiə nakharkun mə kwənhauə ipakə tuk nəsimien en. 29 Rəmhen əmə kɨn yame tukmə naksəm narɨmnar məknekɨn, takharkun mə Yo Ji Yermamə, yaknamuə ipakə, mɨnamərer ipakə əmə tuk kwəruə ye nimə kapəmiə. 30 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə narmamə yamə mɨne kasarə ye rao e to khapəh nhamhə-famien kwasɨg ikɨn narɨmnar mɨne rɨtərhav-pə. 31 Napuə mɨne nɨmoptanə tukawəkeikei mɨrarkək, mərɨg nəgkiarien kafak to rɨpəh nɨrkəkien tuk nɨpɨg kɨrik. 32 Mərɨg narmamə fam kɨseinein nɨpɨg kape narɨmnar mɨnə e tukruə iran. Agelo mɨnə ye neai, mɨne Yo Ji Kughen, kɨmawə yakseinein mɨn. Mərɨg Rɨmɨk pɨsɨn əmə In rɨrkun.

33 “!Takasərɨg əmiə! !Mhapəh nɨsapɨrien! Meinai kɨmiə nakseinein nɨpɨg yame narɨmnar mɨnə e tukruə iran. 34 Tukrəmhen kɨn yermamə kɨrik yame rɨtərhav iman yerkwanu mamvən yerkwanu pɨsɨn. Kwasɨg ikɨn rɨtərhav, rəhi-pən kafan narɨmnar kɨmi narmamə pɨsɨn mɨnə mə tukasəm vi vi, kɨni mərəhu wok pɨsɨn pµsµn kɨmi əriə. Kɨni mɨni-pən tuk yermamə yame ramərer tuk kwəruə mɨmə, ‘Takamarha.’ 35 Rəmhen əmə mɨn kɨn kɨmiə takasərɨg əmiə meinai nakseinein nɨpɨg yame Yamehuə kape nimə tukruə iran. Tukmə ror tukruə yenaiyu. Uə tukruə yenpɨg əru, uə tukruə yenpɨg-yenpɨg, uə tukruə yerkweiha.* 36 Tukmə In ramuə ye naha nɨpɨg, pəh In tukrɨpəh nəmien mə kɨmiə nakasapɨr. 37 Yakamni-pre tuk əmiə, mamniərhav-pən mɨn tuk narmamə mə takasərɨg əmiə nɨpɨg fam.”

14

Namehuə kape nəmə Isrel kasarhakɨn swatuk tuk nhopniyen Yesu

(Mat 26:1-5; Luk 22:1-2; Jon 11:45-53)

1 Kɨni nɨpɨg a, tukharaptərəkɨn nəvɨgɨnien ehuə kɨn bred yame yis rɨrkək iran tukhani nahu kɨn. Jif pris mɨnə mɨne nəmhajoun kape loa kape Moses kɨnasarhakɨn swatuk mə tukharaptərəkɨn apɨs-apɨs Yesu mɨshopni. 2 Iriə kɨmnhani mhamə, “Pəh khapəh nharaptərəkɨnien In ye nɨpɨg kape nəvɨgɨnien ehuə, tamə narmamə [niemhaa rhai əriə kɨni] khauh apnapɨg əmə əriə mɨnə.”

Piraovɨn kɨrik ramətəg-pən senta ye kapan kapə Yesu

(Mat 26:6-13; Jon 12:1-8)

3 Kɨni Yesu rɨvən Betani mɨvən ye nəkwai nimə kape Saemon. Kwən ai kupən rɨmɨvəh nɨmhəyen əutən ye tɨkin. Kɨni Yesu raməvɨgɨn hanə, piraovɨn kɨrik ruə mɨvəh botel kɨrik kɨmnor kɨn kapier kɨrik nhagɨn e alabasta. Botel ai, senta aikɨn kamni kɨmə nad: nɨmrɨn rhaktə pɨk. Kɨni piraovɨn a rəsɨkta botel, mətəg-pən senta ye kapan kapə Yesu.* 4 Mərɨg narmamə tɨksɨn niemhaa rhai əriə khamə, “?Rhawor pian e roriah senta e? 5 Rhuvə pɨk mə to in rəvrai əmə; mɨrkun nɨvəhyen mane rəmhen kɨn tri handred taosen vatu* kɨn tuk nɨvəhsi-pənien kɨmi yavən has mɨnə.” Kɨni kɨshek pian a.

6 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “!Ei! Hapəh pian en. ?Rhawor nakashek in? In ramor nar huvə kɨrik kɨmi Yo. 7 Yavən has mɨnə tukasəmɨr kɨmiə miriə nɨpɨg fam. Kɨni tukmə nakhamə taksasitu irəriə nakharkun nɨsasituyen irəriə nɨpɨg fam. Mərɨg Yo jakpəh narəyen kɨtawə-m kɨmiə nɨpɨg fam.* 8 Piraovɨn e rɨmnor huvə-pə kɨmi Yo ye nɨrkunien kafan. Mavi-təg-pə senta ye nɨprak mapnəpenə ye nɨprak mə tuknɨm Yo.* 9 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə ikɨn pukaa ye tokrei tanə yame kamni-ərhav Nəgkiarien Huvə ikɨn, tukaməvsao mɨn kɨn norien kape pian e, pəh narmamə rɨkiriə tukraməsɨk in.”

Judas rɨmneighan-pən kɨn Yesu kɨmi tɨkmɨr mɨnə kafan

(Mat 26:14-16; Luk 22:3-6)

10 Kɨni Judas Iskariot, in yermamə kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu, rɨvən məm jif pris mɨnə tuk norien swatuk tuk neighan-pənien kɨn Yesu ye kwermɨriə. 11 Rɨvən məm əriə, rɨkiriə ragien, kɨni kɨmnhani mə tukhavəhsi-pən mane kɨmin. Kɨni Judas rɨvən, mamarə, mawhin nɨpɨg tuk neighan-pənien kɨn Yesu kɨmi əriə.

Lodsapa

(Mat 26:17-19; Luk 22:7-13)

12 Kɨni nɨpɨg kape nəvɨgɨnien e kamni kɨmə Bred yame Yis Rɨrkək iran ruauə ipakə, kɨni lafet a rɨrikakun ye nɨpɨg kape nəvɨgɨnien e kamni kɨmə Pasova. Kɨni narmamə tukasəkeikei mhauh kwaji sipsip kɨrik mɨsor nəvɨgɨnien ai kɨn. Kɨni narmamə kape Yesu kɨsaiyoh-pən mhamə, “?Ik nakmə jakhavən hiə mɨsor apnəpenə ye nəvɨgɨnien kape Pasova?”*

13 Kɨni Yesu rher-pən kɨn kafan yermamə kɨraru mɨmə, “Tukmə nakratərhav-pən Jerusalem, mwəm kwən kɨrik ramrəh jag ehuə kɨrik kɨmɨruk-pən nu iran. Kɨni takrakwasɨg kɨn in 14 mɨrhuvən ye nimə kɨrik yame in ramvən ikɨn. Kɨni mɨrəni-pən tuk yemehuə kape nimə mɨrəmə, ‘Yhajoun rɨmher-pə kɨn əmru mə jakrauə mwaiyoh-pre ik mə ?kwənmhaan a in hiə yame in mɨne kafan mɨnə narmamə tukhavən mɨsor nəvɨgɨnien kape Pasova?’ 15 Kɨni in tukrɨkɨr əmiru nakrhuvən ye kwənmhaan ehuə apa yerpɨrɨg ye nimə yame kɨmnətu huvə ta narɨmnar m-fam kape nəvɨgɨnien aikɨn. Kɨni takwor apnəpeinə ye nəvɨgɨnien aikɨn.”

16 Kɨni kratərhav mɨravən Jerusalem mwəm narɨmnar rəmhen kɨn yame Yesu ruɨni ta. Kɨni iriu kwor apnəpenə fam ye nəvɨgɨnien kape Pasova.

Yesu rɨmɨni-ərhav mə Judas tukreighan-pən kɨn In kɨmi tɨkmɨr mɨnə

(Mat 26:20-30; Luk 22:14-23; Jon 13:21-30; 1 Kor 11:23-25)

17 Yenpɨg, Yesu ruə iriə narmamə twelef kafan 18 mɨsofugɨn ye tebol mɨsəvɨgɨn. Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə kɨmiə kɨrik tukreighan-pən kɨn Yo kɨmi tɨkmɨr mɨnə kafak. Kɨmiə kɨrik e kɨtawə kasəkwətə.”*

19 Kɨni narmamə kafan mɨnə rɨkiriə reiwaiyu mɨnəsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “?Pa? ?Yo?”

20 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨmiə kɨrik ye narmamə twelef kafak yame yakaweires kwis bred ye supsup ye pənkɨn. 21 Yo Ji Yermamə jakaməkeikei mɨmhə rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni kupən. !Kɨni mərɨg rahas pɨk tuk yermamə yame tukreighan-pən kɨn Yo ye kwermɨriə! !Kwən a tukrɨvəh narpɨnien ehuə!”†

22 Kɨni kɨməsəvɨgɨn ta, Yesu rɨvəh bred məhuak mɨni vi vi Kughen tukun. Kɨni ai mhapu-hapu mɨvəhsi-pən kɨmi əriə. Mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Sən. In e nɨprak.” 23 Kɨni mɨvəh kap waen mɨni vi vi Kughen tukun, mɨvəhsi-pən mɨn kɨmi əriə, kɨni kɨmnhanɨm. 24 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nɨtawɨk e. Ramor əpu nərɨgien kape Kughen tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə tuk nuəyen məmɨr-ərhav. Tukraiyu mɨvəh mɨragh narmamə rehuə.* 25 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mɨmə to yakpəh nɨnɨm-mɨnien waen meriaji mɨnɨm mɨn ye rao ye neai.”

26 Kɨni iriə kɨmɨsəni nɨpe kɨrik,‡ kwasɨg ikɨn khatərhav mhavən ye takwar kɨrik nhagɨn e Olif.

Yesu rɨmɨni-ərhav mɨmə Pita tukrɨni-ərhav mə in reinein In

(Mat 26:31-35; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

27 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mə, “Nhatətəyen kapəmiə mɨfam tukrɨmɨr, meinai kɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen kɨmə,

“ ‘Jakuh yermamə yame raməm huvə sipsip mɨnə,

kɨni sipsip kafan mɨnə tuksaiyu rik rik.’ ”(Sek 13:7)

28 Kɨni Yesu rɨrpɨn mɨmə, “Mərɨg nɨpɨg jakɨmragh mɨn, jakəkupən kɨn əmiə mɨvən apa Galili.”*

29 Mərɨg Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə ror nhatətəyen kapəriə tɨksɨn tukrɨmɨr; mərɨg nhatətəyen kafak to rɨpəh nɨmɨrien.”

30 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk ik mə man tukrɨpəh nəkakə-hanəyen mɨkɨraru, ik takni m-kɨsisər mə nakeinein Yo.”

31 Mərɨg Pita rarə mɨni-pən skai mɨn mɨmə, “Tukmə khamə tukshopni ərau, to yakpəh nɨniyen mə yakeinein Ik.” Kɨni iriə fam khani əmə mɨn nəgkiarien kɨrikianə.*

Yesu rɨmavən apa Getsemane maməhuak

(Mat 26:36-46; Luk 22:39-46)

32 Kɨni ai iriə khavən mɨn apa yerkwanu kɨrik, nhagɨn e Getsemane. Kɨni Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨmə, “Kɨmiə taksəkwətə ikɨn e. Pəh yakvən maməhuak.”*

33 Kɨni In mɨkɨr Pita mɨne Jemes mɨne Jon, irisɨr min. Rɨkin rərhakɨs pɨk. 34 Kɨni rɨni-pən tuk ərisɨr mɨmə, “Rɨkik rərhakɨs pɨk ipakə yakmhə tukun. Takarhəmɨr eikɨn e, marharha-huvə.”*

35 Kɨni In rəriwək mɨvən kəskəh əmə mənɨmkur maməhuak. Mamaiyoh Kughen mɨmə, “Rɨmɨk, tukmə nakeighan kɨn, nəmhəyen en tukrɨrkək tuk Yo.” 36 Kɨni mɨmə, “Tatə, tukmə rɨkim ragien, aweh, vəhsi-ta nəmhəyen§ yamə mɨne tukpihauə. Mərɨg takpəh norien ye nərɨgien kafak; mor əmə ye kafam nərɨgien.”*

37 Kɨni ai In rɨrerɨg-pə mɨn tuk ərisɨr. Məm irisɨr krhapɨr yeru. Kɨni rɨni-pən tuk Pita mə, “Eh, Saemon, ?Rhawor nakamapɨr? ?To nakpəh narhayen kape nɨpɨg kwakwə uə? 38 Kɨmiə takasərɨg əmiə. Takasəkeikei masəhuak mə nar kɨrik tukrɨpəh norien əmiə nakhamɨr. Rɨkimiə rəsanɨn mərɨg nɨpraimiə rəpou.”

39 Kɨni ai In mɨrerɨg mɨn maməhuak. Mɨni-pən əmə mɨn nəgkiarien a. 40 Kɨni ai mɨrerɨg-pə mɨn, məm irisɨr kwərhapɨr yeru mɨn, meinai napɨrien rɨmɨvəh nɨmrɨrisɨr. Mərɨg irisɨr kwərhaurɨs mɨrheinein nar yame tɨkrhɨni-pən tukun.

41 Kɨni ai In rɨvən mɨn. Marə muə mɨn yame ror kɨsisər kɨn. Rɨni-pən tuk ərisɨr mə, “?Rhawor? ?Nakarhapɨs hanə? !Infamien! Nɨpɨg ruauə pakə ta yame yermamə tukreighan-pən kɨn Yo, Ji Yermamə, jakvən ye kwermɨ nəmə has mɨnə. 42 Rhekɨmter, pəh kamhavən. !Rhəmru! Yermamə yame rɨkin rɨmnagien tuk neighan-pənien kɨn Yo ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafak ruauə ipakə ta.”

Tɨkmɨr mɨnə kape Yesu khauə mharaptərəkɨn In

(Mat 26:47-56; Luk 22:47-53; Jon 18:3-12)

43 Yesu raməgkiar hanə, məknekɨn Judas, yermamə kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu, rɨtɨrhav-pə. Nukwhao ehuə kamhakwasɨg kɨn, mamhapɨk nau nisə mɨne kwətavhə kapəriə. Jif pris mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kape loa kape Moses, mɨne nəmehuə kape nəmə Isrel, kɨmɨsher-pən kɨn nukwhao a. 44 Judas ruɨni-pən ta tuk əriə mɨmə, “Yermamə yame jakəturəm-pən iran, yermamə e in en. Takharaptərəkɨn, mhakɨr mhavən, mhapəh nɨsorien rap.”

45 Judas ruə məm Yesu mɨni-pən tukun mɨmə, “Yhajoun,” məturəm-pən kɨmin. 46 Kɨni ai iriə khauə mharaptərəkɨn Yesu. 47 Mərɨg yermamə kɨrik ramərer ipakə tukun, rəvi kafan nau nisə mərəru ta nɨmətərgɨ yor atuə kɨn kape hae pris.*

48 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Rhawor? ?Kɨmiə nakhamə ta yo yermamə kape nəkrəhyen uə nhopniyen yermamə? ?Rhawor nakamhapɨk nau nisə mɨne kwətavhə mamhauə mə takharaptərəkɨn Yo? 49 Nɨpɨg fam kɨtawə-m kɨmiə kasəmɨr ye nimə ehuə kape Kughen, yakaməwhag. Mərɨg nakhapəh hanə nharaptərəkɨnien Yo. Mərɨg nəmhen. Naha nhagɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni tukraməkeikei mor nəfrakɨsien kɨn.”*

50 Kɨni mərɨg narmamə kafan kɨsap ta iran.* 51 Mərɨg yermamə kɨrik yame rɨmɨkwasɨg kɨn Yesu rətəut əmə. Kɨni nɨpɨg kharaptərəkɨn kwən a, 52 rəta ye neipən kafan maiyu kopiə kopiə əmə map.†

Yesu rɨmnərer ye nɨmrɨ kaonsel

(Mat 26:57-68; Luk 22:54-55, 63-71; Jon 18:13-14, 19-24)

53 Kɨni khakɨr Yesu mhauə kɨmi hae pris. Jif pris mɨnə mɨne nəmehuə kape nəmə Isrel mɨnə mɨne nəmhajoun kape loa kape Moses, kwəsofugɨn ta əriə mɨnə aikɨn. 54 Kɨni Pita rɨkwasɨg kɨn əriə, mərɨg rɨpəh nɨvən-pakəyen tuk Yesu. Nɨpɨg ruə pakə tuk nimə ehuə kape hae pris, kɨni mɨvən məkwətə iriə narmamə kape hae pris mɨnə masərkəp. 55 Kɨni jif pris mɨnə mɨne narmamə kape kaonsel kɨmɨsarha kɨn narmamə tɨksɨn yame tukhauə mɨseikuə ye Yesu, ai khauh mɨshopni. Mərɨg khapəh nɨsəmien yermamə kɨraru yamə mir tɨkrani nəgkiarien kɨrikianə.‡ 56 Narmamə khapsaah kɨshekɨmter maseikuə ye Yesu, mərɨg nəgkiarien kapəriə rɨpəh nəm-nəmhenien.

57 Kɨni narmamə tɨksɨn kɨshekɨmter mhani nəgkiarien eikuə ramvən tukun mhamə, 58 “Yakasərɨg ramni mə, ‘Yo jakatmətəgətəg Nimə ehuə kape Kughen yame narmamə kɨmɨsor; mərɨg kwasɨg ikɨn ye nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, jakərɨp yame rɨvi yame to yermamə rɨpəh nɨvhirəkɨnien.’ ”* 59 Iriə kamhani mhani mərɨg nəgkiarien kapəriə rɨpəh nəm-nəmhenien.

60 Kɨni ai, hae pris rərer ye nɨmrɨriə mɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “?Rhawor nakpəh nəgkiarien? ?Rhawor e kamhani məkneikɨn nəgkiarien iram?”

61 Mərɨg Yesu rərer əmə mamapnapɨg. Kɨni hae pris rarar maiyoh mɨn mɨmə, “?Rhawor? ?Ik e Kristo? ?Kughen yame kamni vi vi In, Ik kafan e kwajikovə uə?”

62 Kɨni Yesu rɨmə, “Yo en. Takpisəm Yo, Ji Yermamə, jakəkwətə ye kwermɨ Kughen matuk yame nagheen rehuə. Kɨni takpisəm mɨn Yo jaksɨ-faktə ye napuə meiwaiyu-pə.”

63 Kɨni hae pris reikus neipən kafan [meinai niemha rɨmnhai ni]. Mɨni mə, “?Rhawor kɨtawə kasarha kɨn hanə narmamə yame tukhani hah In? 64 Nakwəsərɨg ta mə rɨmɨni hah Kughen. ?Rɨkimiə ramhaw-əsɨk? ?Tukshawor In e?”

Kɨni khamə tukraməkeikei mɨmhə.§

65 Kɨni tɨksɨn kɨshekɨmter masərɨg-əwhin. Tɨksɨn kɨsarkɨs-ətərəkɨn nɨmrɨn mir, mhauh mhani-pən tukun mhamə, “!Eh, profet! !Ni-ru mə pa e rɨmuh Ik!”* Kɨni narmamə mɨnə kape hae pris kɨsəsɨk In mhakɨr.

Pita rɨmɨni mə in reinein Yesu

(Mat 26:69-75; Luk 22:56-62; Jon 18:15-18; 25-27)

66 Kɨni Pita raməmɨr ipakə tuk nimə ehuə kape hae pris, kɨni piraovɨn kɨrik, yasitu kape hae pris, ruə. 67 Məm Pita ramərkəp. Rəm tɨm tɨm kɨni mɨmə, “Eh, ik mɨn kɨrik. Nakamkwasɨg kɨn yemə Nasaret e Yesu.”

68 Mərɨg Pita rɨmə, “Nɨkam. Yo yakeinein əfrakɨs nar en nakamni.” Mɨtərhav meiwaiyu mɨn maməmɨr ye kwəruə kape rukwanu a. Kɨni man kɨrikianə rəkakə.†

69 Kɨni yasitu a kape hae pris rarə muə mɨn. Mɨnamni-pən tuk narmamə mɨnə aikɨn mə, “Kwən e, in kɨrik mɨn a.” 70 Mərɨg Pita rɨmɨni neikuəyen iran.

Rapəh norien tu, narmamə yamə mɨne kasəmɨr aikɨn khani-pən tuk Pita mhamə, “Nəfrakɨsien, ik əfrakɨs kɨrik mɨn a. Meinai ik mɨn yemə Galili.”

71 Mərɨg Pita rɨni-pən skai tuk əriə mɨmə, “Yo yakeinein yermamə en yame nakamhani. Tukmə yakameikuə, Kughen tukror narpɨnien kɨmi yo.”

72 Məknekɨn, man rəkakə mɨkɨraru. Pita, rɨkin raiyu məsɨk nəgkiarien yame Yesu rɨmɨni mɨmə, “Man tukrɨpəh hanə nɨkakəyen mɨkɨraru, takni m-kɨsisər mə ik nakeinein Yo.” Kɨni rərɨg rahas pɨk; rɨkin rərhakɨs masək.

15

Yesu ramərer ye nɨmrɨ Paelat

(Mat 27:1-2, 11-14; Luk 23:1-5; Jon 18:28-38)

1 Yenpɨg-enpɨg əgkəp, jif pris, mɨne nəmehuə kape nəmə Isrel, mɨne nəmhajoun kape loa kape Moses, mɨne narmamə tɨksɨn mɨn kape kaonsel kape nəmə Isrel kaharaih mhun nəgkiarien kɨrik. Mhani-pən tuk narmamə tɨksɨn mə tuksərkɨs-ərkɨs Yesu. Kɨni mhakɨr In mhauə mhakɨr-pən kɨmi Paelat, yamehuə kɨrik kape Rom.* 2 Kɨni ai Paelat raiyoh In mɨmə, “?Ik e Ik Yermaru kape yemə Isrel uə?”

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Nəfrakɨsien e nakamni.”

3 Kɨni jif pris mɨnə khani-ərhav neikuəyen rehuə yame kɨmɨsəm-pən ye Yesu. 4 Kɨni Paelat raiyoh mɨn In mə, “?Rhawor nakpəh nəgkiarien? Ǝmru. Kamhani nəgkiarien rehuə iram.”

5 Kɨni Paelat rɨmnəm mə Yesu rɨpəh nɨniyen nar kɨrik, rakur.*

Paelat rɨmə Yesu tukraməkeikei mɨmhə

(Mat 27:15-26; Luk 23:13-25; Jon 18:39-19:16)

6 Ye newk mɨnə fam, ye nɨpɨg kape Pasova, nəmə Isrel kharkun nhaniyen nhag yermamə kɨrik kwəvəhsi-pən ta ye kalabus, kɨni yamehuə rɨrɨsɨn kɨrik ramvən. 7 Kɨni narmamə tɨksɨn kasəmɨr ye kalabus meinai khamə tukhauh gavman, kɨni mɨshopni narmamə tɨksɨn. Iriə kɨrik, nhagɨn e Barabas. 8 Kɨni nəmə Isrel kɨmnhauə mɨsəm Paelat mamaiyoh-pən in mə tukror norien yame ramor rerɨn mɨrɨsɨn yermamə kɨrik ye kalabus. 9 Kɨni Paelat raiyoh əriə mə, “?Naksorkeikei mə jakrɨsɨn Yermaru kape nəmə Isrel uə?” 10 In ramaiyoh məknaikɨn meinai in rɨmnəm ta mə jif pris mɨnə kɨmɨsərəhu-pən Yesu ye kwermɨn meinai kasəməkɨn Yesu tuk yamai mə narmamə fam kɨsorkeikei In.

11 Kɨni jif pris mɨnə kɨmnhani mhani-pən tuk kuwhen a mhamə tukhapəh nɨseighanien kɨn Yesu mə tukrɨtərhav, mərɨg mə tukseighaan kɨn Barabas.* 12 Kɨni Paelat raiyoh-pən mɨn əriə mɨmə, “?Mərɨg jakhawor kwən yame kɨmiə nakamhani mə In Yermaru kape nəmə Isrel?”

13 Kɨni iriə kɨsokrən ehuə mhamə, “!Ǝsɨk-haktə in ye nai kamarkwao kɨn!”

14 Mərɨg Paelat raiyoh-pən mɨn əriə mə, “?Tuk naha? ?Naha norien yame rɨmnor rahas?”

Mərɨg iriə kɨsokrən ehuə pɨk mɨn mhamə, “!Ǝsɨk-haktə In ye nai kamarkwao kɨn!”

15 Kɨni Paelat rɨmnorkeikei mə tukror rɨkiriə, meighaan kɨn Barabas rɨtərhav ye kalabus. Kɨni rɨmə tukərkɨs-ərkɨs Yesu, kɨkɨr In kavən kɨruk haktə In ye nai kamarkwao kɨn.

Mobael mɨnə kasarh iakei ye Yesu

(Mat 27:27-31; Jon 19:2-3)

16 Kɨni mobael tɨksɨn khakɨr Yesu mhavən ye nimə ehuə kape Paelat kɨni mɨsokrən kɨn nukwao kape mobael mɨnə mə tukhauə. 17 Kɨni kharəh kot kɨrik rəwhao, rəmhen kɨn kot kape yermaru, mɨsarkaoh-pən kɨn kɨmin. Kɨni mharəh nərəus kɨrik ror nhirɨn, mɨsor kəvəvhao kɨn, rəmhen kɨn kəvəvhao kape yermaru, mhaukrai-pən ye kapən kapə. 18 Kɨni masokrən kɨn mamhani mhamə, “Ik e yermaru kape nəmə Isrel. !Kɨmawə yakamhasiai Ik!” 19 Kɨni mamhauh kapən kapə kɨn nai, masərɨg-əwhin, kɨni mɨsənɨmkur ye nɨmrɨn mhamə kamhasiai In. 20 Kɨni mɨsarh iakei fam iran, mharəhsi-ta mɨn kot əwhao mhavəhsi-pən kafan neipən. Mhakɨr mhatərhav, mhavən mə tukharuk haktə In ye nai kamarkwao kɨn.

Mobael mɨnə kɨmnharuk haktə Yesu ye nai kamarkwao kɨn

(Mat 27:32-44; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

21 Kamhauə ye swatuk, mɨsəm yemə Saerin kɨrik, nhagɨn e Saemon. In rɨm Aleksanda mɨne Rufas. In ramvən apa Jerusalem, kɨni khani-əhu mɨsarkut kɨmin mə tukrɨrəh nai kamarkwao kɨn kape Yesu.* 22 Kɨni iriə mhakɨr Yesu mhavən ikɨn kɨrik nhagɨn e Golgota (yame nɨpran rɨmə, kwənmhaan kape kerhə irə jir).* 23 Kɨni ye kwənmhaan a khavəhsi-pən waen kɨmi Yesu yame kəvɨt-pən nɨmar nai kɨrik kamni kɨmə “mir”.† Mərɨg Yesu rɨpəh nɨnɨmien.

24-25 Rampɨgpɨg hanə, kɨmnharuk haktə In ye nai kamarkwao kɨn. Kɨni mɨsəwhai kafan neipən masarukɨn daes tukun, mə tukmə yame rapita, kɨni in ravəh kafan.* 26 Kɨni kɨrai-pən nəgkiarien kɨrik ye nai kɨrik ramni mə kɨmɨsəm-pən nar has kɨrik iran mɨmə, “In e Yermaru kape nəmə Isrel.” Kɨni mɨsarkwətərəkɨn-pən ye nai kamarkwao kɨn. 27 Kɨni mharəh yeməkrəh mir kɨraru, mharuk haktə mɨn əriu irisɨr Yesu. Kɨrik ye matuk, kɨrik ye mawor. 28 Məknekɨn, nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen ruauə, yame rɨmə, “Kɨməsəvheikɨn In iriə nəmə has mɨnə.”‡

29 Kɨni narmamə yamə mɨne kasəriwək ye swatuk kasarh iakei pən iran. Masəwhan-əwhan kapəria kapə. Kɨni mamhani mhamə, “!In en! !Ik yermamə kape natmətəg-ətəgien nimə ehuə kape Kughen mɨne nor-mɨnien ye nɨpɨg kɨsisər əmə!* 30 Ɨntah. Ǝta-ru ye nai kamarkwao kɨn meiwaiyu, mɨvəh mɨragh atuk ik.”

31 Kɨni jif pris mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kasarh mɨn iran. Mamhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “In rɨvəh mɨragh ta narmamə khapsaah. Mərɨg rɨpəh nəmhenien tuk nɨvəh-mɨraghien In. 32 Rhuvə mə Kristo e, In yermaru kape nəmə Isrel, tukreiwaiyu ye nai kamarkwao kɨn pəh kɨsəm, kɨni mhani nəfrakɨsien iran.” Kɨni kwərə mir yame kɨmɨruk haktə ərisɨr Yesu kwarpakwə kɨmi Yesu.

Yesu rɨmamhə

(Mat 27:45-56; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

33 Yerkweiha əmə, mərɨg nəpɨgnəpien ruə muvrɨg əpɨs tanɨmtanə meriaji tri klok. 34 Kɨni ye tri klok, Yesu rokrən ehuə mɨmə, “!Elae! !Elae! ?Lama sabaktani?” Nɨpran rɨmə, “!Kughen kafak! !Kughen kafak! ?Rhawor nakamapitan kɨn Yo?”§

35 Kɨni narmamə tɨksɨn yamə mɨne kasərer aikɨn mɨsərɨg nəgkiarien ai mhamə, “Sərɨg-ru. In ramokrən kɨn Elaeja.” 36 Kɨni kwən kɨrik raiyu ətkin mɨvən mɨrəh nɨpərpər neipən meires ye waen əkwahir. Mərkɨs-pən ye nai apomh kɨrik kɨni mɨvəhsi-haktə pən kɨmi Yesu mə tukrɨnɨm. Kɨni mɨmə, “?Pəh kɨsəm-ru mə to Elaeja ruə masitu iran uə?”*

37 Mərɨg Yesu rarə mokrən ehuə mɨn kɨni ai kafan neihagien rɨtərhav.

38 Kafan neihagien rɨtərhav aikɨn, kɨni nəkwai nimə ehuə kape Kughen, kɨmɨruk haktə neipən kɨrik yame kɨmnətapɨg kɨn Kwənmhan yame Rəmərhakə Məmərhakə pɨk. Neipən a rəhipu nɨpərɨn kɨraru. Rəhipu apa yerpɨrɨg əgkəp meiwaiyu. 39 Kɨni yamehuə kape mobael yame ramərer ipakə tuk Yesu məm nɨmhəyen kape Yesu kɨni mɨmə, “Nəfrakɨsien. Kwən e In Ji Kughen.”

40 Kɨni Meri, pian Magdala, mɨne Salome, mɨne Meri nɨsɨn kwajikovə mir nhagriu Jemes mɨne Joses, karharer isok, iriə nɨpiraovɨn tɨksɨn masəm In.* 41 Nɨpɨg Yesu rɨmavən Galili, irisɨr ai karhɨkwasɨg kɨn In, mɨrhasitu iran. Kɨni nɨpiraovɨn apnapɨg mɨnə khapsaah apaikɨn, kɨmnhatərhav-pən Jerusalem iriə min mhauə.

Josef yemə Aramatia rɨmɨnɨm Yesu

(Mat 27:57-61; Luk 23:50-56; Jon 19:38-42)

42 Nɨpɨg a, kamni kɨmə napnəpenəyen meinai tɨkəni rɨkwamer kɨn nɨpɨg kape Sabat. Ipakə mɨrh rivə, 43 Josef, yemə Aramatia kɨrik, rɨtərhav-pə. In yermamə kɨrik kape kaonsel kapəriə, yame yermamə kamhasiai in. Kɨni in mɨn rawhin narmaruyen kape Kughen mə tukruə. Ramgɨn pawk, mərɨg rɨmnarar mɨvən məm Paelat, maiyoh in mə tukreighaan kɨn nɨprai Yesu. 44 Paelat rɨmnərɨg mə Yesu rɨmamhə aihuaa əmə, rakur pɨk kɨn. Kɨni mokrən kɨn yamehuə kape mobael maiyoh in mɨmə, “?Yesu ruamhə əfrakɨs uə?”

45 Kɨni yamehuə ai reighan kɨn. Kɨni Paelat reighan kɨn Josef mə tukrɨvən mɨrəh nɨprai Yesu. 46 Kɨni Josef rɨvən mɨrəhsi-əhu nɨpran ye nai kamarkwao kɨn, mɨvən mɨvəh nɨmrɨ neipən huvə kɨrik muə muvrɨg nɨpran kɨn neipən a. Kɨni mɨrəh mɨvən mərəhu ye nəpag kapier kɨrik yame kɨnor huvə ta. Kɨni mətapɨg əswasɨg kɨn kapier ehuə kɨrik. 47 Ye nɨpɨg a, Meri, pian Magdala, mɨne Meri nɨsɨn Joses, iriu kɨmawəm kwənmhaan yame rɨmnərəhu-pən Yesu ikɨn.

16

Yesu rɨmamragh mɨn ye nɨmhəyen

(Mat 28:1-8; Luk 24:1-12; Jon 20:1-10)

1 Rɨnamenaiyu, nɨpɨg kape Sabat rɨnamor infamien, Meri, pian Magdala, mɨne Salome, mɨne Meri, nɨsɨn Jemes, krhɨvən mɨrhɨvəh nɨmrɨ nɨmar nai tɨksɨn yame nəmiovɨn rapien huvə. Mɨrhɨvən mə tukrhor-pən ye nɨprai Yesu. 2 Kəni rɨkwamer kɨn, ye Sande, yenpɨg-enpɨg əgkəp, krhɨvən ikɨn nɨprai Yesu raməmɨr ikɨn. Mɨrh rɨrikakun mamhaktə, 3 karhɨvən hanə ye swatuk, marhɨni-pən tuk ərisɨr mɨrhɨmə, “?Pa tukrasitu irətasɨr tuk nəsoktayen kɨn kapier yame kɨmnhaukrai əswasɨg pən tuk Yesu?” 4 Irisɨr kɨrhɨni məknaikɨn meinai kapier a in rehuə pɨk, mərɨg karhɨni hanə marharha-pən, mɨrhəm mə kɨnəsok ta kɨn kapier a.

5 Karhɨvən imə ye nəpag kapier ai, mɨrhəm pɨkwarien kɨrik, kafan kot rəpomh mhawən. Ramkwətə ye kwermɨrisɨr matuk. Kɨrhəm, kɨrhakur. 6 Mərɨg rɨni-pən tuk ərisɨr mɨmə, “Takrhɨpəh nɨrhɨgɨnien. Yakɨrkun mə nakarharhakɨn Yesu yemə Nasaret, yame kɨmɨruk haktə ye nai kamarkwao kɨn. Mərɨg In rɨrkək eikɨn e. Ruɨmragh ta. Rhuəru mɨrhəm. Tamhekɨn e kɨmnərəhu ikɨn. 7 Takrhɨvən mɨrhɨni-ərhav-pən tuk narmamə mɨne Pita mɨrhɨmə, ‘In rɨnəkupən ta kɨn əmiə muavən apa Galili. Nakharkun nɨsəmien In aikɨn, rəmhen kɨn yame In ruɨnɨ-pre ta tuk əmiə.’ ”* 8 Kɨni pia misɨr a krhɨtərhav, meinai kɨmɨrhɨgɨn pɨk, kɨni marhətəmnɨmɨn. Ror pən krhɨpəh nɨrhɨni-əsah-pənien tuk narmamə.*

Yesu rɨmamragh mɨn, narmamə khapsaah kasəm In†

(Mat 28:9-10; Jon 20:11-18)

9 Yesu rarə mɨmragh mɨn ye Sande yenpɨg-enpɨg əgkəp. Aikɨn mɨtərhav-pə tuk Meri, pian Magdala yame Yesu rɨmnəkota nanmɨn has seven iran kupən. 10 Kɨni pian ai rɨvən məm narmamə yamə mɨne kɨmnəmhakwasɨg kɨn Yesu, yame kasərɨg rahas pɨk tukun, mɨsasək. Məvsao-pən kɨn kɨmi əriə. 11 Mərɨg nɨpɨg kɨmɨsərɨg mə Yesu rɨmɨmragh mɨn kɨni Meri mɨn rɨmnəm, iriə khapəh nhanien nəfrakɨsien iran.

12 Kɨni ai, yermamə mir kɨraru kape Yesu kaweriwək ye swatuk, Yesu rɨtərhav-pən tuk əriu. Nɨpran rukrekɨn pɨsɨn. 13 Kɨni kɨrarerɨg mɨravən mwəvsao kɨn kɨmi narmamə mɨnə kafan; mərɨg khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran.

Yesu rɨmatərhav-pə tuk kafan narmamə mɨnə

(Mat 28:16-20; Luk 24:36-49; Jon 20:19-23; Wok 1:6-8)

14 Kasarə mamhavən, narmamə leven kape Yesu kasəvɨgɨn, Yesu rɨtərhav-pən mɨn tuk əriə; kɨni məgkiar-pən skai kɨmi əriə meinai iriə khapəh nɨshatətəyen iran. Kɨni kaparhia kapə rɨskai pɨk. In rɨmnəgkiar skai pən tuk əriə meinai khapəh mɨn nhaniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien kape narmamə mɨnə tɨksɨn yame kɨmɨsəm In, mamhani-ərhav mə rɨmɨmragh mɨn.* 15 Kɨni rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Taksəkeikei mhavən mɨsarkurao ye tanɨmtanə mhani-ərhav nəgkiarien huvə kape Kughen.* 16 Yermamə yame rhatətə irak, kɨni mor baptaes, Kughen tukrɨvəhsi-pən nɨmraghien rerɨn kɨmin. Mərɨg yermamə yame rɨpəh nɨniyen nəfrakɨsien irak, Kughen tukrɨni mə tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmin mə tukrɨvən apa ye nap ehuə.* 17 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨshatətə irak, Kughen tukror nɨmtətien tɨksɨn ye nɨmraghien kapəriə. Tukharkun nɨsəkotayen nanmɨn has ye narmamə ye nhagɨk; mharkun mɨn nɨniyen nəgkiarien pɨsɨn pɨsɨn;* 18 mharkun nɨrəhyen snek, mərɨg snek to rɨpəh nəsien əriə; mharkun nɨnɨmien kakonə, mərɨg to khapəh nhamhəyen kɨn; mharkun nərəhu-pənien kwermɨriə ye narmamə yamə mɨne kamamhə, kɨni tuksəsanɨn.”*

19 Yesu Yermaru raməgkiar infamien, Kughen rɨvəh In mhaktə mɨvən ye rao ye neai. Taktəkun ai, In ramkwətə ye kwermɨ Kughen matuk.* 20 Kɨni narmamə kafan kɨmnhatərhav mɨsəvsao kɨn Nəgkiarien Huvə ikɨn mɨnə fam. Kɨni In ramasitu irəriə. Kɨni mamor nɨmtətien rɨpsaah ye nɨmraghien kapəriə mə narmamə tukhani nəfrakɨsien iran.*

* 1:2: Kughen raməgkiar kɨmi Yesu ye ves e.

* 1:4: Wok 13:24; 19:4

† 1:6: Neipən a rəmhen kɨn kape profet kupən kɨrik, nhagɨn e Elaeja.

* 1:6: 2 King 1:8; Mat 11:8

* 1:7: Wok 13:25

* 1:11: Sam 2:7; Aes 42:1; Mat 12:18; Mak 9:7

* 1:13: Sam 91:11-13

* 1:14: Mak 6:17

* 1:15: Mat 3:2

* 1:22: Mat 7:28-29

* 1:24: Mak 5:7

* 1:26: Mak 9:26

* 1:28: Mat 4:24

* 1:34: Mak 3:10-12

* 1:35: Mat 14:23; Mak 6:46

* 1:39: Mat 4:23; 9:35

* 1:43-44: Lev 14:1-32

* 2:16: Mat 11:19

* 2:20: “Yermamə yame rɨmnarkurək pə pə,” nɨpran e Yesu. Mɨne “In mɨnə tɨksɨn” nɨpran e Kristen mɨnə. Nɨpɨg Yesu rɨmnəpəh əriə mɨmhə ye nai kamarkwao kɨn, kɨmɨsasək.

† 2:23: Wit in kwənkwai nai kɨrik kamor flaoa kɨn.

‡ 2:24: Loa e kape Moses yame ramni-əhu mə takpəh nəsimien ye Sabat. Eks 20:8-11.

§ 2:26: Kwanage e kape Deved raməmɨr ye 1 Saml 21:1-6

* 2:27: Dut 5:14

* 3:4: Luk 14:3

* 3:6: Mat 22:15-16

* 3:10: Mat 14:36

* 3:11: Luk 4:41

* 3:12: Mak 1:34

* 3:14: “Aposol” nɨpran ramni yermamə kɨrik yame kamher-pən kɨn.

* 3:16: Jon 1:42

* 3:17: Luk 9:54

† 3:18: “Selot” rəmhen kɨn yermamə kɨrik yame rɨkwasɨg kɨn nukwao kape nəmə Isrel tuk nherye-rhavyen kɨn gavman kape nəmə Rom.

* 3:22: Mat 9:34; 10:25

* 3:31: Mak 6:3; Jon 2:12; Wok 1:14

* 4:1: Mak 3:7-9; Luk 5:1-3

* 4:2: Mat 13:34; Mak 4:33-34

* 4:4: Kwən e ramsuv kweru nai kɨrik kamni kɨmə “wit” rəri-pən norien kape nɨsuvyen wit.

† 4:7: Yesu rɨpəh nɨniyen kwənurkəsɨk, mərɨg rɨmɨni nərəus kɨrik yame ror nhirɨn.

* 4:19: Mat 19:23-24

* 4:21: Mat 5:15; Luk 11:33

* 4:22: Mat 10:26; Luk 12:2

* 4:24: Mat 7:2

* 4:25: Mat 13:12; 25:29; Luk 19:26

* 4:29: Joel 3:13; Rev 14:15

* 5:7-8: Mak 1:24

* 5:30: Luk 6:19

* 5:34: Mak 10:52; Luk 7:50; 17:19

* 5:41: Luk 7:14

* 6:4: Jon 4:44

* 6:11: Luk 10:4-11

* 6:11: Wok 13:51

* 6:13: Olif in nai kɨrik kamən kwənkwan. Kamarkwəsɨs mɨn nehen kamor oel kɨn.

* 6:13: Jem 5:14

* 6:14: Mat 16:14; Mak 8:28; Luk 9:19-20

† 6:18: Kughen ramni-əhu mə takpəh nɨkɨrtayen piraovɨn kape piam ye Lev 18:16, mɨne ye 20:21. Kɨni mərɨg tukmə piam rɨmhə, kafan kwajikovə rɨrkək, takaməkeikei mɨkɨr kafan piraovɨn. (Dut 25:5-6).

* 6:19: Lev 18:16

* 6:30: Luk 10:17

* 6:34: Nam 27:17; Mat 9:36

‡ 6:37: Nakɨrkun mɨn nɨniyen məknekɨn, “?Nakorkeikei mə jaksoriah mane yame yermamə kɨrik tukror wok tukun makuə seven uə?”

* 6:44: Mak 8:1-9

* 6:46: Luk 5:16

* 6:49-50: Luk 24:37

* 6:51: Mak 4:39

* 7:4: Nəmə Isrel kɨsəuji-pən mɨn loa tɨksɨn tuk loa kape Moses. Kɨni ai mharai-pən ye nəkwəkwə kɨrik kɨmə, Mishnah.

† 7:16: Nəgkiarien ye v. 16 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutestamen. Keinein mə Mak rɨmɨrai əfrakɨs uə nɨkam.

‡ 7:27: Yesu raməgkiar kɨn kuri meinai nəmə Isrel iriə khamə nəmə Fonisia mɨne nəmə Siria kɨsəmhen kɨn kuri. Ror pən khamə takasitu ye kwajikovə mɨnə kape nar Isrel, mɨpəh nasituyen ye kwajikovə mɨnə kape tanə pɨsɨn.

§ 7:28: Pian a rɨmnəgkiar kɨn nɨmsɨmsɨ nəvɨgɨnien ror nuhpɨkɨnien kɨn. Mə Yesu ramasitu ye narmɨnə Isrel, mərɨg nɨpar nasituyen kafan in aikɨn. To rapəh nəhipən-fam-ien kɨmi narmɨnə Isrel.

* 8:9: Mak 6:35-44

* 8:12: Mat 12:39; Luk 11:29

* 8:15: “Yis” in nar kɨrik ror bred raməsiis. Yesu ramni yis meinai nəwhagien kape nəmhajoun kape loa kape Moses mɨne Herod rɨvən yerki narmamə, ror nərɨgien kapəriə raməsiis kɨn nahasien.

* 8:15: Luk 12:1

* 8:17: Mak 6:52

* 8:19: Mak 6:41-44

* 8:28: Mak 6:15

* 8:29: Jon 6:68-69

† 8:29: “Kristo” mɨne “Mesaea” kwəm nəmhen. Nɨpran rɨmə, “Yermamə yame Kughen rɨmɨni kupən mə tukrher-pə kɨn tuk nɨwəh-mɨraghien ətawə.”

* 8:30: Mak 9:9

* 8:34: Mat 10:38-39; Luk 14:27

* 8:38: Mat 10:33

* 9:1: Mak 13:30

* 9:7: Wok 3:22; 2 Pita 1:17-18

* 9:11: Ǝmru Mat 11:14, 17:12, mɨne Luk 1:17.

* 9:12: Sam 22:1-18; Aes 53:3; Mal 4:5-6

† 9:12: Aes 53:3 ramni mə Mesaea tukrərɨg nəmhəyen tuk narɨmnar rɨpsaah.

* 9:13: Mat 11:14

* 9:23: Mat 21:21; Mak 11:23

* 9:26: Mak 1:26

‡ 9:29: Swatuk pɨsɨn kɨrik tuk nɨniyen v. 29: “Nanmɨn has yamə mɨne kɨsor məknekɨn, nəhuakien əmə mɨne nəpəhyen nəvɨgɨnien, rɨrkun nəkotayen əriə.”

* 9:30: Jon 7:1

* 9:31: Mak 8:31; 10:32-34

* 9:32: Luk 9:45

* 9:35: Mat 20:25-27; Mak 10:43-44; Luk 22:24-26

* 9:37: Mat 10:40

* 9:40: Mat 12:30; Luk 11:23

* 9:41: Mat 10:42

* 9:43: Mat 5:30

§ 9:44: v. 44 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutestamen. Keinein mə Mak rɨmɨrai əfrakɨs uə nɨkam.

* 9:46: v. 46 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutestamen. Keinein mə Mak rɨmɨrai əfrakɨs uə nɨkam.

* 9:47: Mat 5:29

* 10:4: Nəgkiarien e raməmɨr ye Dut 24:1-4 .

* 10:8: Efes 5:31-33

* 10:11: Mat 5:32

* 10:15: Mat 18:3

† 10:19: Loa mɨnə e kɨmnharai ye Eks 20:12, mɨne Dut 5:16-20.

‡ 10:24: Nakɨrkun nɨniyen mɨn məknekɨn, “Rɨskai pɨk tuk yermamə yame ramətɨgtə pɨk ye kafan nautə, tuk nɨvənien ye Rao ye Neai.”

* 10:31: Mat 20:16; Luk 13:30

* 10:34: Mak 8:31; 9:31

* 10:38: Mak 14:36; Luk 12:50

§ 10:38: Ye v. 38, Yesu rɨmnəgkiar kɨn nuhpɨkɨnien məkneikɨn, “?Nakrarkun nɨranɨm-pən-ien ye pənkɨn yame jaknɨm-pən ikɨn uə? ?Uə nakrarkun nɨrawəhyen baptaes yame Yo jakpiwəh uə?” Mərɨg Translesen Komiti rɨmnəri-pən yame Bislama Baebol ramni mhoprai nuhpɨkɨnien mɨrai əmə nɨpran.

* 10:39: Wok 12:2; Rev 1:9

* 10:42: Luk 22:25-26

* 10:43: Mat 23:11; Mak 9:35

* 10:45: Mak 10:45 in rəmhen kɨn nuknei nərɨgien kape nəkwəkwə e yame Mak rɨmɨrai.

* 10:52: Mak 5:34

* 11:7: Yesu ramkwotə-pən ye dongki, profesi ye Sek 9:9 ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn.

† 11:9: Kɨmnhani mə, “Hosana.” Kɨni nɨpran rɨmə, “Vəh mɨragh əmawə,” uə, “Səgnəgɨn Kughen.”

‡ 11:10: Kaməni nɨpe e ye nɨpɨg kape Pasova.

* 11:13: Luk 13:6

§ 11:14: Yesu rəgkiar kɨn nai e rəmhen kɨn nuhpɨkɨnien kɨrik, mɨni məknekɨn, “Tukmə yermamə rapəh norien nəkwai Kughen, kafan narəyen tukrəmhen kɨn figtri; tukror siə kɨn.” Ror pən Yesu ramni hah narəyen yame ror siə kɨn.

* 11:15: Yesu rɨmnor məknekɨn, mamor fulfilem profesi kɨrik ye Sek 14:21.

* 11:18: Mak 14:1

† 11:21: Yesu ramni hah figtri ye Mak 11:14. Ǝmru futnot kafan.

* 11:23: Mat 17:20

* 11:24: Mat 7:7

* 11:25: Mat 6:14-15

‡ 11:26: Nəgkiarien ye v. 26 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Mak rɨmɨrai əfrakɨs uə nɨkam.

* 12:1: Aes 5:1-2

* 12:8: Yesu ramni nuhpɨkɨnien kape plantesen mə nəmə Isrel kɨmɨshopni profet tu mɨnə tɨksɨn kape Kughen, kɨni mərɨg ruɨrkun ta mə tukshopni mɨn In.

* 12:8: Hib 13:12

* 12:13: Luk 11:53-54

* 12:17: Rom 13:7

* 12:18: Wok 23:8

† 12:19: Moses rɨmɨni məknekɨn ye Dut 25:5-6.

‡ 12:27: Sadusi mɨnə kɨmnhani nəfrakɨsien ye Ol Testamen, mərɨg kɨmnhapəh nhaniyen nəfrakɨsien mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə tukhamragh mɨn. Mərɨg Yesu ramhajoun əriə mə Ol Testamen ramni mə Ebraham, Aesak mɨne Jekob kwərhamragh mɨn ye rao ye neai, ramhajoun-pən mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə tukhamragh mɨn.

* 12:28: Luk 10:25-28

* 12:33: 1 Saml 15:22; Hos 6:6

§ 12:36: Kughen rɨmɨni-pən nəgkiarien e tuk King Deved.

* 12:42: Yesu to rapəh nɨniyen “sɨren” mərɨg rɨmə mane kape nəmə Isrel e “lepta.”

* 12:43: 2 Kor 8:12

* 13:2: Luk 19:44

* 13:9: Mat 10:17-20

* 13:11: Luk 12:11-12

* 13:13: Mat 10:22; Jon 15:21

* 13:14: Dan 9:27; 11:31; 12:11

* 13:15: Luk 17:31

* 13:17: Luk 23:29

* 13:19: Dan 12:1; Rev 7:14

* 13:22: Rev 13:13

* 13:25: Aes 13:10; 34:4; Joel 2:10

* 13:26: Rev 1:7

* 13:27: Mat 13:41

* 13:35: Luk 12:38

* 14:3: Luk 7:37-38

* 14:5: Khapəh nhaniyen tri handred taosen vatu, mərɨg kɨmnhani mə, “Tri handred denarii.” Tri handred denarii in rəmhen kɨn mane yame yermamə kɨrik rawəh kape newk kɨrikianə.

* 14:7: Dut 15:11

* 14:8: Jon 19:40

* 14:12: Eks 12:6

* 14:18: Sam 41:9

† 14:21: Nəgkiarien kape Gris ramni mə, “!Rɨpimə kwən rɨpipəh narha-pə-yen ye tokrei tanə, rɨpihuvə!” Mərɨg nɨprai nəgkiarien ramni mə, “tukrarə ye narpɨnien ehuə.”

* 14:24: Eks 24:8; Jer 31:31-34; Sek 9:11; 1 Kor 10:16; Hib 9:20

‡ 14:26: Ye Nəvɨgɨnien kape Pasova, kwasɨg ikɨn kasəvɨgɨn, nəmə Isrel kɨmɨsəni nɨpe tɨksɨn ye Ol Sam 113-114. Mɨsəvɨgɨn ta, ai, mɨsəni nɨpe tɨksɨn ye Ol Sam 115-118.

* 14:28: Mat 28:16; Mak 16:7

* 14:31: Jon 11:16

* 14:32: Jon 18:1

* 14:34: Jon 12:27

§ 14:36: Nəgkiarien kape Gris ramni, “Vəh-si ta ‘kap.’ Kap ramor nuhpɨkɨnien ye nəmhəyen.”

* 14:36: Mak 10:38; Jon 6:38

* 14:47: Jon 18:10 rɨmə Pita e rɨmnərəru nɨmətərgɨ kwən a.

* 14:49: Luk 19:47; 21:37; Jon 18:20

* 14:50: Sam 31:11

† 14:52: Narmamə tɨksɨn kamhani mə kwən a raiyu kopiə kopiə mamap, Mak en, yame rɨmɨrai nəkwəkwə e Mak.

‡ 14:55: Nam 35:30 mɨne Dut 17:6; 19:15 khamə tukmə tukhopni yermamə hah kɨrik, yermamə kɨraru tɨkrani nəgkiarien kɨrikianə, ai khopni.

* 14:58: Jon 2:19-21

§ 14:64: Loa kape nəmə Isrel, ye Levitikas 24:16, rɨmə tukmə yermamə kɨrik ramni hah Kughen, tukhopni.

* 14:65: Aesea 11:3 rɨmə Mesaea, uə Kristo, nar apnapɨg mə ramapɨr, mərɨg tukrɨrkun naha nhagɨn yame narmamə kasor. Narmamə e kasarkɨs nɨmrɨ Yesu kɨni mhamə tuksəm-ru mə to Yesu rɨrkun əfrakɨs mɨn əriə uə nɨkam.

† 14:68: Kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman khapəh nhaniyen mə man kɨrik rəkakə aikɨn. Kamhani əmə mə Pita raməmɨr ye kwəruə kape rukwanu a.

* 15:1: Luk 22:66

* 15:5: Aes 53:7; Mak 14:61

* 15:11: Wok 3:13-14

* 15:21: Rom 16:13

* 15:22: Nəgkiarien e “Golgota” ye nəgkiarien kape nəmə Rom ramni mə “Kalfari”, nɨpran rɨmə “kerhə irə jir.”

† 15:23: Tukmə ror kaməvɨt-pən mir ye waen tuk nɨni-əhuyen nəməmhəyen.

* 15:24-25: Sam 22:18

‡ 15:28: Nəgkiarien ye v. 28 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Mak rɨmɨrai əfrakɨs uə nɨkam.

* 15:29: Sam 22:7; 109:25; Mak 14:58

§ 15:34: Yesu raməni Ol Sam 22:1 ikɨn e. Nɨmhəyen kape Yesu rɨmnor fulfilem ye profesi ye Ol Sam 22.

* 15:36: Sam 69:21

* 15:40: Luk 8:2-3

* 16:7: Mat 26:32; Mak 14:28

* 16:8: Kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman ye nəgkiarien kape nəmə Gris kharpɨn nəgkiarien ye ves 8 mhamə, “Mərɨg nɨpiraovɨn mɨnə ai kɨmnhauə mɨsəvsao-pən kɨn kɨmi Pita mɨne narmamə yamə mɨne kasəmɨr aikɨn. Mɨsəvsao kɨn narɨmnar yame kwən ai rɨmɨni-pən tuk əriə. Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə a Yesu atuk rɨtaərhav-pən tuk əriə mɨvəhsi-pən nəgkiarien kɨmi əriə mə tukhatərhav mɨsarkurao ye tanɨmtanə mɨsəvsao kɨn Nəgkiarien Huvə kape Kughen. Nəgkiarien ai ramni mə Kughen rɨrkun nɨwəh-mɨraghien narmamə mɨrkun nəmviviyen narmamə kape rerɨn.”

† 16:8: Nəgkiarien ye v. 9 meriaji 20, rɨrkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə pa nhagɨn rɨmɨrai.

* 16:14: 1 Kor 15:5

* 16:15: Wok 1:8

* 16:16: Wok 2:38

* 16:17: Wok 2:4; 8:7

* 16:18: Luk 10:19; Wok 28:3-6

* 16:19: Wok 1:9-11; 2:33-34

* 16:20: Wok 14:3; Hib 2:3-4

LUK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Luk

Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo yame Luk rɨmɨrai

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Luk

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Keinein mə pa nhagɨn rɨmɨrai nəkwəkwə e- nəmehuə kupan kape niməhuak kɨmnhani mhamə Luk rɨmɨrai nəkwəkwə e. In pəh nien mə yermamə twelef kɨrik kape Yesu, mərɨg in rɨrkun huvə aposol Pol, kɨni maməriwək-pən rehuə tuk Pol. Pəh nien mə Luk yemə Isrel, mərɨg in yemə Gris; mərɨg in yeməhuak kɨrik. In dokta kape nor-huvəyen narmamə, kɨni mor huvə skul. Mɨwəs huvə nəvsaoyen kape narɨmnar yame rɨmatərhav ye narəyen kape Yesu. In rɨmɨrai nəkwəkwə e, mɨne Wok yame Aposol mɨnə Kɨmɨsor.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi in kɨrik, nhagɨn e Teofilas. Nɨprai nhag e ramni mə, “Yermamə yame rorkeikei Kughen.” Luk rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi kwən a, mərɨg rɨrkun mə nəməhuak mɨnə khapsaah tuksəvhekɨn.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg yame rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, nəvsaoyen kape Yesu rehuə mərərao. Kasərɨg, tɨksɨn kɨmnhani nəfrakɨsien iran, tɨksɨn kɨmnhaukreikɨn nəvsaoyen kape Yesu mhani atuk ye nərɨgien kapəriə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Luk rorkeikei mə tukrɨni atuatuk nəgkiarien ye narəyen kape Yesu. Rɨmə tukrɨrkun huvə nəfrakɨsien ye narəyen kape Yesu, maməgkiar kɨmi narmamə yamə mɨne kɨmnasəriwək iriə Yesu masəm naha nhagɨn yame In rɨmnamor. Kɨni Luk rɨmɨwəs huvə nəgkiarien kapəriə, kwasɨg ikɨn rɨrai nəkwəkwə e. In rorkeikei mə tukrhajoun mə Yesu In yermamə əfrakɨs kɨrik mɨne Kughen, rɨmɨpəh norien nar has kɨrik. In Kughen, kɨni In ravəh mɨragh narmamə.

1

Luk rɨmɨrikakun nəgkiarien kafan

1-3 Teofilas, ik yamehuə kɨrik, kamsiai ik. Narmamə khapsaah kɨmɨsəm narɨmnar kɨn nɨmrɨriə yame Yesu rɨmnor ye nɨpɨg rɨmnamarə ye tokrei tanə. Iriə kɨmnɨsarə ye nɨpɨg kape nɨrikakunien kape narɨmnar mɨnə a, kɨni mɨsarkut pɨk mə tuksərəhu atuatuk nəvsaoyen kape narɨmnar mɨnə a.* Kɨmnharai ta narɨmnar yamə mɨne narmamə tɨksɨn kɨmnhani, kɨni mhani-ərhav. Kɨni yo yɨmɨwəs huvə nəgkiarien iran mɨnə mə jakɨrkun huvə narɨmnar mɨnə a ye nɨrikakunien kafan. Kɨni taktəkun ai, kafak nərɨgien rɨmə jakrai atuatuk narɨmnar m-fam mher-pre kɨn. Jakrai atuatuk yamə mɨnə kɨmɨsəkupən, mɨne yamə mɨne kɨmnhakwasɨg. 4 Yɨmnorkeikei mə jakni narɨmnar mɨnə e tuk ik mə takɨrkun atuatuk nəfrakɨsien kape nəvsaoyen yame kɨnhajoun ta ik kɨn.

Agelo kɨrik rɨmɨni-ərhav narhayen kape Jon Baptaes

5 Ye nɨpɨg king kape provins e Judia, nhagɨn e Herod Ehuə, pris kɨrik aikɨn, nhagɨn e Sekaraea. In kɨrik ye pris mɨnə kamokrən kɨn əriə kɨmə, “Pris mɨnə kape kwənərəus kape Apia,” [yame rɨmasɨ-pən ye kwənərəus kape Eron kupən]. Kafan piahwaru, nhagɨn e Elisabet, rɨmasɨ-pən mɨn ye kwənərəus kape pris e Eron. 6 Kɨni iriu kwətuatuk ye nɨmrɨ Kughen, mawəri-pən huvə norien kape Loa kape Moses, mɨne nəgkiarien mɨnə iran; mɨrapəh nɨwəsɨkien kɨrik. 7 Mərɨg jiriu rɨrkək meinai Elisabet ror siə kɨn ror hanə, mɨnəpiahuaru, kɨni Sekaraea mɨn rɨnəhuaru.

8 Kɨni ruauə atuatuk ye nɨpɨg yame Sekaraea mɨne kwhen kafan kasor wok kapəriə ye Nimə Ehuə kape Kughen. 9 Khamə tuksəm-ru mə pa nhagɨn tukrauru-pən ye Nimə Kape Kughen mɨvaan insens nəmiovɨn rapien huvə mamvən tuk Kughen. Kɨni ye norien kape pris mɨnə kape nɨrpenien yermamə yame tukrɨvən imə, kɨmnharai-pən nhagriə ye kwaji kapier kɨrik mhawhan. Kɨmnhawhan, kapier yame kɨmnharai-pən nhag Sekaraea iran rukreikɨn haktə.* 10 Məkneikɨn rɨməpəh narmamə khapsaah iruə kasofugɨn masəhuak, kɨni rɨmauru-pən imə mɨvaan insens.

11 Məkneikɨn agelo kɨrik kape Kughen Yermaru rɨtərhav-pə marer ye nɨkar tebol matuk ye kwənmhaan yame rɨvaan insens ikɨn. 12 Kɨni Sekaraea rəm rakur, mɨgɨn pɨk. 13 Mərɨg agelo a rɨni-pən tukun mɨmə, “Sekaraea, pəh nɨgɨnien, meinai Kughen rɨmnərɨg kafam nəhuakien. Kafam piahwaru Elisabet tukrɨrəh tɨni kɨrik yerman. Kɨni takaməkeikei mhen-pən nhagɨn mə Jon. 14 Kɨni takərɨg rhuvə, magien tukun, kɨni narmamə khapsaah tuksagien tuk nɨmraghien kafan, 15 meinai in tukruə yamehuə kɨrik ye nɨmrɨ Kughen Yermaru. Kɨni to in rɨpəh nɨnɨmien waen, mɨne nɨnɨmien skai mɨnə.* Kɨni Nanmɨn kape Kughen tukrɨkwar ye nɨmraghien kafan, rɨrikakun ye nɨpɨg raməmɨr apa ye tɨp nɨsɨni, mamvən, infamien rɨrkək.* 16 Kɨni in tukrɨvi-pə nəmə Isrel khapsaah kharerɨg-pə tuk Yermaru kapəriə e Kughen. 17 Kɨni in tukruə məkupən kɨn Yermaru ye nanmɨn mɨne nəsanɨnien kape Elaeja kupən, mə in tukrukreikɨn rɨki tatə mɨnə khrerɨg-pən mɨn tuk kapəriə kwajikovə mɨnə; kɨni in tukrukreikɨn mɨn narmamə yamə mɨne kasəsɨk nəkwai Kughen khauə mɨn ye nɨrkunien kape nəmə atuatuk mɨnə. Ye norien a, in tukror apnəpeinə ye nɨmraghien kape narmamə tuk nuəyen kape Yermaru.”*

18 Məkneikɨn, Sekaraea rɨni-pən tuk agelo mɨmə, “?Jakhawor pən iran mɨne mɨrkun mə nar e tukruə mor nəfrakɨsien kɨn? Meinai yo yaknəhuaru ta; kɨni kafak piraovɨn rɨnəpiəhuaru mɨn.”

19 Mərɨg agelo a rɨni-pən tukun mɨmə, “Yo, nhagɨk e Gabriel, kɨni yo yakamərer ye nɨmrɨ Kughen ye nɨpɨg m-fam. Kɨni In rɨmnher-pə kɨn yo mə jakuə məgkiar kɨmik, mɨni-pre nəvsaoyen huvə e.* 20 !Ǝtərɨg-ru! Neramɨm tukrərpəvɨn kɨni takeinein nəgkiarien meriaji nɨpɨg takəm nɨprai nəgkiarien e, meinai nɨmɨpəh nɨniyen nəfrakɨsien ye kafak nəgkiarien. In tukruə mor nəfrakɨsien kɨn ye nɨpɨg atuatuk kafan.”

21 Kɨni ye nɨpɨg a, narmamə kɨmɨseito kɨn Sekaraea, mɨsərɨg mə rhawor ramor məkna tan pən ye nəkwai Nimə kape Kughen. 22 Kɨni rɨmatərhav-pə, meinein nəgkiarien. Ror məkneikɨn iriə kɨmnharkun mə in rɨmnəm nəmrərhavyen kɨrik imə. Raməgkiar əmə kɨn kwermɨn mamvən, neramən rɨmnarpəvɨn.

23 Kɨni nɨpɨg rɨmnor infamien ye wok kape pris ye nəkwai Nimə kape Kughen, in rɨrerɨg-pən yerkwanu. 24 Kɨni rɨpəh norien tu, kafan piahwaru ror tɨpɨn, mamerkwaig əmə yerkwanu meriaji makuə kɨrkɨrɨp, 25 mamni mɨmə, “Nar e Kughen Yermaru rɨmnor ruə irak. Apa kupən, narɨk rɨrkək, yakaurɨs. Mərɨg taktəkun ai, Kughen rɨmnor rhuvə-pə kɨmi yo, kɨni rɨkik ragien mə jakrəh kwajikovə kɨrik, mɨpəh mɨn naurɨsien kɨn nɨmrɨ jir.”

Agelo kɨrik rɨmɨni-ərhav mə Yesu tukrarha-pə ye tokrei tanə

26 Kɨni nɨpɨg Elisabet ror tɨpɨn mɨvəh makuə sikis, Kughen rɨmnher-pə kɨn agelo kɨrik kafan, nhagɨn e Gabriel, rɨvən apa yerkwanu kɨrik nhagɨn e Nasaret, ye provins e Galili. 27 In mɨvəh nəgkiarien kɨrik mamvən kɨmi piraovɨn kɨrik nhagɨn e Meri. Yerman rɨpəh hanə nɨvənien tukun, mərɨg kɨmɨrpen ta kɨmə tukɨkɨr pən kɨmi kwən kɨrik, nhagɨn e Josef, yame in kwənərəus kɨrik kape King Deved.* 28 Kɨni agelo a raji-ərhav pən tukun, mɨni-pən tukun mɨmə, “Rhuvə, Meri. Kughen rɨmnərəhu kafan nɨhuvəyen kɨmik, kɨni mamarə kɨmiru min.”

29 Mərɨg tɨpɨr ramuh Meri tuk nɨprai nəgkiarien a, mɨmə, “?Rhawor e mamni vi vi məkneikɨn yo?”

30 Mərɨg agelo a rɨni-pən tukun mɨmə, “Takpəh nɨgɨnien, Meri, meinai Kughen rɨmɨrpen mə tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmik. 31 Ror məkneikɨn, takaməkeikei mor tɨpɨm. Takaməkeikei mɨrəh kwaji kɨrik yerman, mhen-pən nhagɨn mə Yesu†.* 32 In tukruə mamor yemə huvə pɨk kɨn. Tukaməkeikei kokrən kɨn In kɨmə In Ji Kughen Yerpɨrɨg. Kɨni Kughen Yermaru tukror In ruə king rəmhen əmə kɨn rɨpni kupən e Deved. 33 Kɨni In tukramarmaru ye kwənərəus yamə mɨne khasɨ-pən ye Jekob, kɨni kafan narmaruyen tukramarə kape rerɨn.”*

34 Kɨni Meri rɨni-pən tuk agelo mɨmə, “?Jakhawor-pən iran mɨne mɨrəh kwajikovə kɨrik tukmə yakpəh nəri-pən-hanəyen yerman?”

35 Mərɨg agelo rɨni-pən tukun mɨmə, “Nanmɨn kape Kughen tukrurə marə iram, kɨni nəsanɨnien kape Kughen Yerpɨrɨg tukrhen ik. Kɨni in e kwajikovə yame takrəh, in ratuatuk pɨk, tukamokrən kɨn In kɨmə Ji Kughen. 36 Kɨni, əmru, kuhum e Elisabet rɨnəpiəhuaru pawk, mərɨg rɨnor ta tɨpɨn kɨn kwaji yerman kɨrik. Kɨmɨni in kɨmə piahwaru yame ror siə kɨn, mərɨg taktəkun ai rɨnor tɨpɨn mɨvəh makuə sikis. 37 Narɨmnar mɨnə e kashajoun-pən mə nar kɨrik rɨpəh norien neineinien tuk Kughen.”*

38 Məkneikɨn Meri rɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝwəh. Yo yorwok əmə kape Kughen Yermaru. Pəh In tukror naha nhagɨn kɨmi yo yame ik nakamni.” Kɨni agelo rəta iran, mamvən.

Meri rɨmavən məm Elisabet

39 Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə a, rɨpəh norien tu, Meri rɨmnarar iman ikɨn, mhai mɨren nar mɨvən apa yerkwanu kɨrik ye nɨkar tukwas mɨnə ye provins e Judia, 40 mauru-pən imei Sekaraea mɨne Elisabet. Magien tuk Elisabet, 41 kɨni nɨpɨg Elisabet rərɨg Meri raməgkiar, məknakɨn kwajikovə a ye tɨpɨn rakur mɨkiu; kɨni Nanmɨn kape Kughen rɨmnor Elisabet 42 rok-rapomh mɨmə, “!Kughen ramor rhuvə-pre kɨmik rapita nɨpiraovɨn mɨnə fam, kɨni In tukror huvə-pən kɨmi kwaji yerman yame takrəh! 43 Mərɨg yakpəh nɨrkunien mə rhawor e Kughen ramor huvə pə məkneikɨn kɨmi yo mə nɨsɨn Yermaru kafak tukruə məm yo. 44 Yakamni məkneikɨn meinai nɨpɨg yɨmnərɨg kafam nəgkiarien, kwajikovə e yame raməmɨr e ye tɨpɨk ramagien mamkiu. 45 Kɨni Kughen tukror rhuvə pre kɨmik meinai nɨmɨni nəfrakɨsien ye nəgkiarien yame Kughen Yermaru rɨmɨni-pre tuk ik.”

Meri raməni nɨpei maməgnəgɨn Kughen

46 Məkneikɨn Meri rɨmə,

“Ye nɨmraghien mɨnə fam kafak, yakaməgnəgɨn Kughen Yermaru,*

47 kɨni rɨkik ramagien pɨk tuk Kughen kafak yame ravəh mɨragh yo,

48 meinai yo yorwok əmə kafan yame yo yermamə apnapɨg əmə, mərɨg rɨkin raməsɨk yo.

Kɨni taktəkun ai mamvən, narmamə m-fam tukhani mə Kughen rɨmnor huvə pə kɨmi yo.

49 Meinai Kughen e nəsanɨnien kafan in rehuə,

In rɨmnor narɨmnar rehuə kɨmi yo.

Kɨni nhagɨn ramərhakə.

50 Kɨni rɨkin rehuə tuk narmamə yamə mɨne kamhasiai In, iriə e narmamə yamə mɨne kɨmɨsəkupən mɨsarə mɨne yamə mɨne tukpihauə kwasɨg ikɨn.*

51 In rɨmnor nar apsɨpɨs mɨnə ye nəsanɨnien ye kwermɨn.

Mher yerhav kɨn narmamə yamə mɨne kɨsausit ye nətərɨgien kapəriə.

52 Mɨvəh-si-əhu namehuə mɨnə ye kapəriə neihuəyen,

kɨni mɨvəhsi-haktə narmamə yamə mɨne kapəriə nətərɨgien reiwaiyu.*

53 Narmamə yamə mɨne nɨkumhə raməs əriə, In raməvɨgɨn əriə kɨn nəvɨgɨnien yame rhuvə,

kɨni narmamə yamə mɨne kapəriə nautə rehuə, In rɨmnher yerhav kɨn əriə, nar rɨmɨrkək tuk əriə.*

54 In rɨmnasitu ye kwənərəus kape Isrel, iriə e yorwok mɨnə kafan. Rɨkin raməsɨk mə rɨkin tukraməkeikei mamehuə tuk əriə,* 55 rɨrikakun ye Ebraham kupən mɨne kwənərəus kafan, mamvən kape rerɨn, rəri-pən nəgkiarien yame rɨmɨni-pən ta tuk kaha mɨnə kapətawə.”*

56 Kɨni Meri ramarə iriu Elisabet mɨvəh makuə kɨsisər, kɨni ai, mɨpirerɨg-pən iman ikɨn.

Jon Baptaes rɨmnarha-pə

57 Kɨni nɨpɨg atuatuk kape Elisabet rɨmauə mə tukreimək iran, kɨni rɨmɨrəh tɨni yerman. 58 Kɨni narmamə yamə mɨne kasarə ipakə tukun mɨne kafan kwənərəus mɨnə kɨmɨsərɨg nəvsaoyen a mə Kughen Yermaru rɨkin rehuə tukun mor rhuvə pən məknakɨn kɨmin, kɨni iriə kɨmnhauə mɨsor kɨrikianə iriə min mə tuksagien kwis.

59 Kɨni nɨpɨg pɨkwarien a rɨmɨvəh nɨpɨg eit, kɨni iriə khauə mhavəh nao kɨm in. Kɨni ipakə əmə kɨshen-pən nhagɨn mə nɨfnhag rɨmni e Sekaraea,* 60 mərɨg nɨsɨni rɨmɨni-pən mɨmə, “Nɨkam. Pəh kɨshen-pən nhagɨn mə Jon.”

61 Mərɨg iriə khani-pən tukun mhamə, “?Rhawor? Ye kwənərəus kapəmiru, nhag e Jon rɨrkək iran.” 62 Kɨni masəgkiar kɨn kwermɨriə mɨsaiyoh-pən Sekaraea mhamə in rorkeikei mə tukshen-pən nhagɨn mə pa.

63 Kɨni in raiyoh-pən əriə mə tukharəh-sipən nar kɨrik pəh tukrɨrai-pən nəgkiarien kɨrik aikɨn, mɨrai-pən mɨmə, “Nhagɨn e Jon.” Kɨsəm kɨsakur pɨk kɨn. 64 Məkneikɨn, neramɨn rɨhuatuk, məgkiar mamni vi vi Kughen.

65 Kɨni narmamə m-fam yamə mɨne kɨsarə ipakə tukun kɨsakur kɨn. Kɨni narmamə kɨmnhani narɨmnar mɨnə a rarkurao ikɨn mɨnə fam ye nɨkar tukwas mɨnə ye provins e Judia. 66 Kɨni narmamə mɨfam yamə mɨne kɨmnhavəh nəvsaoyen a, mɨsətərɨg kɨn, mɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “Man. ?Keinein mə kwajikovə e tukreihuə mor naha?” Kɨmnhani məknaikɨn meinai kɨmɨsəm mə nəsanɨnien kape Kughen Yermaru ramarə iran.

Sekaraea rɨmɨni-ərhav nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmin

67 Məkneikɨn Nanmɨn kape Kughen rɨmnor rɨki Sekaraea, ramni-ərhav nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmin mɨmə,

68 “Pəh khani vi vi Yermaru, In Kughen kape nəmə Isrel,

meinai In rɨmauə mə tukrasitu ye kafan narmamə mɨnə,

kɨni mɨpɨk ta əriə ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kapəriə.*

69 In rɨmɨvəh-si haktə yemə əsanɨn yame ravəh mɨragh ətawə, yame ramsɨ-pən ye kwənərəus kape yorwok kafan e Deved kupən* 70 raməri-pən əmə nəgkiarien yame rɨmɨvəhsi-pən kɨmi kafan profet kupən mɨnə mɨmə 71 tukrɨvəhsita ətawə tuk tɨkmɨr mɨnə kapətawə mɨne tuk kwermɨ narmamə mɨfam yamə mɨne kasəməkɨn ətawə.*

72 Kɨni mɨmə rɨkin tukreihuə tuk rɨptawə mɨnə,

kɨni rɨkin tukraməsɨk promes atuatuk* 73 yame In rɨmɨni-pən ta tuk rɨptawə e Ebraham mɨmə* 74 tukrɨrəh-si ta ətawə ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kapətawə,

mə nɨpɨg mɨfam ye nɨmraghien kapətawə, kɨtawə tukharkun nɨsorien wok kafan ye nɨmrɨ Kughen, mhapəh nhagɨnien, 75 kɨtawə kɨsəmərhakə mɨsatuatuk ye nɨpɨg mɨfam.”*

76 Kɨni Sekaraea rarar mɨni-pən tuk tɨni mɨmə,

“Kɨni ik, narɨk, tukokrən kɨn ik kɨmə ik pris kape Kughen Yerpɨrɨg;

meinai Ik takəkupən kɨn Yermaru mor apnəpeinə ye swatuk kafan,*

77 mamni-ərhav tuk kafan narmamə mɨnə mə Kughen tukrəspir ta təvhagə has kapəriə, mɨvəh mɨragh əriə.*

78 In tukraməkeikei mor məknakɨn meinai rɨkin rehuə tuk ətawə, mamor huvə pə kɨmi ətawə.

Rɨkin rehuə tuk ətawə, Kristo tukruə tuk ətawə rəmhen əmə kɨn yame mɨrh ramhaktə mamvən ye neai* 79 mɨsia-pen ətawə yamə mɨne kasarə ye nəpɨgnapien mɨne apa ikɨn nəsanɨnien kape nɨmhəyen ramhen narmamə ikɨn,

kɨni mamkɨr-pən nɨhutawə ye swatuk kape nəmərinuyen.”

80 Kɨni pɨkwarien a nɨpran ramehuə, kɨni mamehuə mɨn ye nanmɨn kape Kughen. Kɨni nɨpɨg mɨfam in ramarə apa ye tɨpəvsɨk mameito kɨn nɨpɨg atuatuk yame tukrɨrikakun wok iran ye nɨmrɨ nəmə Isrel.

2

Yesu rɨmnarha-pə

(Mat 1:18-25)

1 Ye nɨpɨg a, yemə Rom kɨrik, nhagɨn e Sisa Ogastas, in ramarmaru ye tanə mɨnə fam kape Rom. In mamərəhu loa kɨrik mɨmə tukəvheikɨn fam narmamə yamə mɨne kɨsarə aikɨn a. 2 (In e nəvheikɨnien narmamə yame kɨmnəkupən kor. Ye nɨpɨg a, kwən e Kwaerinias in gavman kɨrik kape provins e Siria). 3 Kaməvheikɨn narmamə, narmamə tukasəkeikei mharerɨg-pən mhavən hanə iməriə mɨnə ikɨn mə tukəvheikɨn əriə. 4 Ror pən kwən a Josef mɨn rɨtərhav yerkwanu e Nasaret ye provins e Galili, mɨvən apa provins a Judia, yerkwanu kɨrik kamni kɨmə Betlehem, imei King Deved kupən. Rɨmavən aikɨn a meinai in kwənərəus kɨrik kape King Deved. 5 Kwerpen ta Josef mɨne pian e Meri mə tukwarkurək; kɨni Meri natukreimək kɨn kwajikovə. Kɨni iriu kɨmɨravən apa Betlehem mə tukəvheikɨn mɨn əriu. 6-7 Kɨni kratərhav Betlehem, mɨrapəh nɨwəmien kwənmhan tukwapɨr ikɨn, mwarə ye nimə kape nar mɨragh. Mwarə hanə apaikɨn, kɨni rɨnor nɨpɨg kape kwajikovə tukrarha, kɨni reimək kɨn nɨmrɨn nupan kafan, yerman. Muvrɨg kɨn neipən, mərəhu-pən əmə in ye tɨkirao yame nar mɨragh mɨnə kasəvɨgɨn-pən iran.

Agelo mɨnə khatərhav-pə tuk yorwok ye sipsip mɨnə

8 Kɨni ipakə əmə tuk yerkwanu e Betlehem, narmamə yamə mɨne kasəvɨgɨn sipsip mɨnə kasarə yerki mənvhirɨk masarha tuk sipsip mɨnə yenpɨg. 9 Məkneikɨn agelo kɨrik kape Kughen Yermaru rɨtərhav-pə tuk əriə, nɨkhakien kape Kughen Yermaru rɨsia-pen əriə, khagɨn pɨk. 10 Mərɨg agelo a rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Hapəh nhagɨnien. Meinai yo yakwauə mə jakni-pre nəvsaoyen huvə tuk əmiə, yame tukror rɨki narmamə ragien pɨk. Kɨni Nəvsaoyen a ramvən tuk narmamə mɨfam. 11 Taktəkun əmə, yermamə kɨrik rɨmnarha-pə ye taon kape King Deved. In ravəh mɨragh narmamə, kɨni In Kristo yame Kughen rɨmɨni-ta kupən mə tukrher-pə kɨn tuk əmiə. Kɨni In Yermaru. 12 Kɨni taksəm kwajikovə en kɨmuvrɨg kɨn neipən, kərəhu-pən ye tikirao, ror nɨmtətien kɨmi əmiə mə kwajikovə a in a yakməni.”

13 Məkneikɨn, agelo mɨnə khapsaah khatərhav-pə masərer iriə min, masəgnəgɨn Kughen, mhani mhamə,

14 “Pəh khani vi vi Kughen apa yerpɨrɨg ye neai.

Kɨni narmamə ye tokrei tanə yamə mɨne rɨki Kughen ramagien tuk əriə, pəh kɨsarə ye nəmərinuyen.”*

Yorwok ye sipsip mɨnə kɨmnhavən masəm Yesu

15 Məkneikɨn agelo mɨnə kɨmɨsəta ye yorwok ye sipsip mɨnə, mharerɨg-pən apa ye rao ye neai, kɨni yorwok ye sipsip mɨnə kɨmnhani tuk əriə mɨnə mhamə, “Pəh khavən apa Betlehem, mɨsəm-ru nar e Kughen Yermaru rɨmɨni-pə tuk ətawə.”

16 Kɨshai mɨren mhavən mɨsəm Meri mɨne Josef mɨne kwajikovə yame ramapɨr-pən ye tikirao. 17 Nɨpɨg kɨmɨsəm, kɨmnhani ərhav nəgkiarien yame agelo rɨmɨni ye kwajikovə, 18 kɨni narmamə mɨfam yamə mɨne kɨmɨsərɨg nəgkiarien yame yorwok ye sipsip mɨnə kɨmnhani-pən tuk əriə, kɨsakur pɨk kɨn. 19 Mərɨg Meri rɨmnətərɨg əmə kɨn narɨmnar mɨnə e, markut tuk nərɨgien nɨpran.* 20 Mərɨg yorwok ye sipsip mɨnə kɨmnharerɨg, mhavəhsi-haktə nhag Kughen, mhani vi vi In tuk narɨmnar m-fam yamə mɨne kɨmɨsəm mɨsərɨg; rəmhen əmə kɨn yame agelo rɨmɨni-ta tuk əriə.

Kamhen-pən nhag Yesu

21 Kwajikovə a rɨmnarha, mɨvəh nɨpɨg eit, kɨni kɨmɨvəh nao kɨmin rəri-pən əmə loa kapəriə, kɨni khen-pən nhagɨn kɨmə Yesu, nhag yame agelo rɨmɨni-pən ta tuk Meri nɨpɨg in rɨmnor tɨpɨn.*

Josef mɨne Meri kɨmɨrərəh Yesu mɨravən apa ye Nimə kape Kughen

22-24 Ye nɨpɨg a, tukmə kwajikovə kɨrik rarha, rɨmni mɨne nɨsɨni tukawəkeikei mwor sakrefaes kape nəspirien mamə, rəri-pən Loa kape Moses,* kɨni ruauə atuatuk ye nɨpɨg kape Josef mɨne Meri mə tukwor məkna. Ror pən kɨrərəh Yesu mɨrhuvən Jerusalem, mɨravəh mak ye tanə kɨraru uə yəkwi-nətuən kɨraru kɨni mwhopni, rəri-pən əmə loa yame Kughen Yermaru rɨmɨni.†

Kɨni kɨmɨravəhsi-pən kwajikovə a kɨmi Kughen Yermaru. Nar a raməri-pən Nəgkiarien kape Kughen yame ramni mɨmə,

“Nɨmrɨn nupan mɨnə yerman, tukaməkeikei kɨvəhsi-pən əriə kɨmi Kughen Yermaru mə kafan mɨnə.”(Eks 13:2, 12)

Simeon mɨne Ana kɨmawəm Yesu, kawəgnəgɨn Kughen

25 Kɨni huaru kɨrik ramarə apa Jerusalem, nhagɨn e Simeon. Kafan nɨmraghien in ratuatuk huvə, kɨni nɨpɨg mɨfam in raməri-pən nəgkiarien kape Kughen. Kɨni in rameito kɨn nuəyen kape Kristo yame In tukruə mɨvəh mɨragh nəmə Isrel. Kɨni Nanmɨn kape Kughen ruə mɨkuar yerkin. 26 Nanmɨn kape Kughen ruɨni-pən ta tukun mɨmə tukrɨpəh nɨmhəyen meriaji tukrəm Kristo yame Kughen Yermaru rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn. 27 Kɨni Nanmɨn kape Kughen rɨmnor rɨkin mə tukrauru-pən ye Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨni Josef mɨne Meri kɨmɨrərəh Yesu mwaru-pən ye Nimə kape Kughen mə iriu tukwor narɨmnar fam yame Loa kape Moses ramni. 28 Məkneikɨn Simeon rɨmnəm Yesu, kɨni mɨrəh kɨn kwermɨn, kɨni mamni vi vi Kughen mamni-pən tukun mɨmə,

29 “Kughen Yermaru, promes yame Ik nɨmɨni tuk yo, naknor əfrakɨs.

Kɨni taktəkun ai, eighaan kɨn yo, yorwok e kafam, pəh yakmhə ye nəmərinuyen,

30 meinai yaknəm kwajikovə e kɨn nɨmrɨk yame tukrɨwəh mɨragh narmamə.*

31 Ik nɨmnor apnəpeinə mə In tukrɨvəh mɨragh narmamə,

kɨni narmamə m-fam tukharkun nar a.

32 In tukruə rəmhen kɨn laet, mhajoun swatuk kɨn nəmə ye kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə,

Kɨni narmamə tukhavəhsi-haktə nəmə Isrel tukun.”*

33 Kɨni rɨm kwajikovə a mɨne nɨsɨni kwakur pɨk kɨn nəgkiarien yame Simeon rɨmɨni iran. 34 Kɨni Simeon rəhuak mɨmə, “Pəh nɨhuvəyen kape Kughen tukrurə tuk əmiru.” Kɨni mɨni-pən tuk Meri, nɨsɨn kwajikovə a, mɨmə,

“!Ǝrɨg-ru! Kughen rɨmɨrpen ta kwajikovə e mə tukror nəmə Isrel khapsaah tukhamɨr,

kɨni mə tukror mɨn əriə khapsaah khavəh nɨmraghien.

Kughen rɨmɨrpen pawk In mə In ror nɨmtətien kɨrik, mərɨg narmamə tukhani hah In.* 35 Ror pən tukəm əpu nərɨgien has kape narmamə khapsaah.

Kɨni, Meri, rɨkim tukrəmhə tukun rəmhen kɨn yame yermamə kɨrik ramhai rɨkim kɨn nau nisə.”

36 Kɨni piahwaru kɨrik ramarə aikɨn, nhagɨn e Ana. In profet kɨrik. In ji Fanuel, kwənərəus kape Aser kupən. Rɨnəpiahuaru əgkəp. Nɨpɨg rɨmnamətamaruə əmə, məri-pən kafan yerman. Mwarə kwis kape newk seven əmə, kwən a rɨmhə. 37 Rɨmnarə pɨsɨn əmə məknakɨn meriaji mɨpiəhuaru. Kɨni taktəkun ai kafan newk eiti fo. Nɨpɨg mɨfam in raməmɨr ye Nimə kape Ehuə Kughen maməhuak, yenpɨg mɨne yeraan. Matuakəm mɨpəh nəvɨgɨnien mə tukrəhuak kɨmi Kughen. 38 Kɨni in rɨmauə atuatuk ye nɨpɨg yame Simeon raməgkiar kɨn kwajikovə a. Kɨni piahwaru ai rɨmɨni vi vi Kughen tukun, kɨni maməgkiar ye kwajikovə e kɨmi narmamə mɨfam yamə mɨne kamhawhin mə Kristo tukrɨrɨsɨn nəmə Jerusalem.

Josef mɨne Meri kɨmɨravən apa Nasaret

39 Kɨni Josef mɨne Meri kɨmɨwor narɨmnar fam yame Loa kape Kughen Yermaru ramni, kɨni mərhɨrerɨg-pən imərisɨr ikɨn Nasaret ye provins e Galili.* 40 Kwajikovə a rɨnehuə muɨskai, muɨrkun huvə nar, kɨni nɨpɨg m-fam nɨhuvəyen kape Kughen rukwar ye kafan nɨmraghien.

Tamaruə e Yesu ramvən apa Nimə Ehuə kape Kughen

41 Ye newk mɨnə fam, rɨm Yesu mɨne nɨsɨni kɨmɨravən apa Jerusalem mə tukwor lafet kape Pasova.‡ 42 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmɨvəh newk twelef, kɨmɨwor norien yame kawor hanə, kɨni Yesu rɨkwasɨg kɨn əriu mɨrhɨvən apa faktə ye lafet a. 43 Kɨni lafet rɨnor infamien, kɨni kafan mɨnə kɨmnharerɨg mhavən iməriə ikɨn; mərɨg tamaruə Yesu In rɨpəh nɨkwasɨgien kɨn rɨmni mɨne nɨsɨni, maməmɨr əmə apa Jerusalem. Kɨni iriu kweinein. 44 Krəmə-ta mə ramkwasɨg kɨn əriə. Kɨni kɨmɨsəriwək mamhavən tuk nɨpɨg piəpiə kɨrik. Mɨpirərikakun mwarha-kɨn yerki kwənərəus kapəriu mɨne iriu mɨnə tɨksɨn. 45 Mərɨg kɨrapəh nɨwəmien In, mwarha-kɨn, mɨrarerɨg mɨravən Jerusalem. 46 Kwarha-kɨn In nɨpɨg kɨsisər, kɨni mɨpiwəm apa ye Nimə Ehuə kape Kughen. Ramkwətə iriə nəmhajoun mɨnə, mamətərɨg kɨn əriə. Kɨni mamaiyoh əriə kɨn narɨmnar tɨksɨn. 47 Kɨni narmamə mɨfam kɨmɨsərɨg In, kɨsakur tuk kafan nɨrkunien mɨne nhorpɨnien nəgkiarien mɨnə kafan. 48 Kɨni rɨmni mɨne nɨsɨni kɨmɨwəm In, kwakur pɨk kɨn. Kɨni nɨsɨni rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Narɨk. ?Nɨmnhawor mor məkneikɨn irəmru? !Ǝrɨg-ru! !Kɨmru rɨmɨm, rɨkimru rəmhə pɨk tuk ik, kɨni yakwarha-kɨn pɨk ik!”

49 Mərɨg In rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “?Nakawarha-kɨn Yo tuk naha? Tukmə ror nakrapəh nɨrarkunien mə Yo jakaməkeikei maməmɨr ye Nimə kape Rɨmɨk.” 50 Mərɨg iriu kɨrəpəh nɨrarkunien nɨprai nəgkiarien yame rɨmɨni-pən tuk əriu.

51 Kɨni In rɨkwasɨg kɨn əriu, mɨrheiwaiyu mɨrhɨvən apa Nasaret. Kɨni In rɨmɨsiai əriu mamor nəkwairiu. Mərɨg nɨpɨg mɨfam nɨsɨni ramətərɨg kɨn narɨmnar mɨnə fam a.* 52 Kɨni Yesu nɨpran ramehuə, kɨni kafan nɨrkunien ramhaktə pɨk. Kɨni ye nɨpɨg mɨfam, Kughen mɨne narmamə, rɨkiriə ragien əmə tukun.*

3

Jon Baptaes raməvsao-ərhav kɨn nəgkiarien kape Kughen

(Mat 3:1-12; Mak 1:1-8; Jon 1:19-28)

1 Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə a, yemə Rom kɨrik, nhagɨn e Taebirias Sisa, in ramehuə ye provins mɨnə fam kape Rom. Kɨni ye nɨpɨg in rɨnamarmaru meriaji newk fiftin, kɨni kwermɨn mɨnə tɨksɨn e: Herod Antipas ramehuə ye provins e Galili; mɨne piauni Filip in ramehuə ye provins mir e Ituria mɨne Trakonaetas, mɨne Lisanias ramehuə ye provins e Abilin, mɨne Ponjes Paelat in gavman kape provins e Judia. 2 In e ye nɨpɨg atuatuk kape Anas mɨne Kaefas yame iriu jif pris mir.

Ye nɨpɨg a, Jon, ji Sekaraea, yame rɨnehuə ta ai, mamarə apa ikɨn ruhiko ikɨn, kɨni Kughen rɨmɨvəh-sipən nəgkiarien kɨrik kɨmin. 3 Kɨni in rɨmnokrən apomh pən ikɨn mɨnə ipakə tuk nu apa Jodan maməvsao-ərhav kɨn nəgkiarien kape Kughen. In mamni-pən mɨmə narmamə tukasəkeikei mɨsarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has, kɨni mhavən tuk Kughen mə In tukrəspir norien has mɨnə kapəriə. Kɨni mə nɨmtətien kɨrik e, tukor baptaes irəriə.* 4 In rəri-pən əmə nəgkiarien yame Aesea rɨmɨrai kupən ye nəkwəkwə kafan mɨmə,

“Kwən kɨrik ramokrən ehuə apa ikɨn ruhiko ikɨn mamni mɨmə,

‘Kɨmiə taksor apnəpeinə ye swatuk kape Yermaru,

kɨni mɨsor kafan swatuk ratuatuk.

5 Nɨkwətanə mɨnə fam tuksuun huvə,

kɨni tukwas mɨnə mɨne nahawk mɨnə fam tuksətən-ətən,

kɨni swatuk iko iko mɨnə tukərəhu atuatuk,

kɨni swatuk yame rapəjiapət tukəkeikei kor rɨpiə.

6 Kɨni narmamə mɨfam tuksəm swatuk kape Kughen tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə.’ ”(Aes 40:3-5)

7 Kɨni ye nɨpɨg a, narmamə khapsaah kɨmnhavən tuk Jon mə in tukror baptaes irəriə; mərɨg rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Kɨmiə naksahas rəmhen əmə kɨn snek yamə mɨne kasərhkwopah! Pəh nien mə tuktu, Kughen ror niemhaa mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə. ?Mərɨg, pa ramni mə to kɨmiə nakharkun nɨsaptayen kɨn?* 8 Sor narɨmnar tɨksɨn yamə rhuvə mə tuksəm mə nakwəsəpəh əfrakɨs norien has mɨnə kɨni mhavən tuk Kughen. Nəfrakɨsien mə kɨmiə kwənərəus kape Ebraham, mərɨg rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mə Kughen tukraməkeikei mɨvəh mɨragh əmiə mhawor kɨmiə kwənərəus kape Ebraham. !Nɨkam, in nar apnapɨg əmə! Yakamni-pre tuk əmiə mə Kughen rɨrkun nor-mɨn-ien kapier apnapɨg ruə rəmhen kɨn kwənərəus kape Ebraham.* 9 Kɨni taktəkun ai, Kughen rɨnərer matuk ta mə tukrərəru nuknei nai. Kɨni tukmə nai kɨrik rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwan yame rhuvə, kɨni tukrərəru marakikɨn-pən ye nap.”**

10 Kɨni kwhen ehuə a kɨmɨsaiyoh Jon mhamə, “?Mərɨg, naha nhagɨn kɨmawə jakasəkeikei mɨsor?”

11 Kɨni Jon rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Tukmə kafam neipən kɨraru, vəhsi-pən kɨrik kɨmi yermamə yame kafan rɨrkək. Kɨni tukmə nam nəvɨgɨnien rarə, əhi-pən tɨksɨn kɨmi narmamə yamə mɨne nəriə rɨrkək.”

12 Kɨni narmamə tɨksɨn yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis kɨmnhauə mə Jon tukor baptaes irəriə, kɨn mɨsaiyoh in mhamə, “?Naha e nhagɨn kɨmawə jakasəkeikei mɨsor?”*

13 Kɨni Jon rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Takhapəh nhavəh-sitayen mane tuk narmamə rapita yame rəmhen mə takhavəh.”

14 Kɨni mobael mɨnə tɨksɨn kɨmɨsaiyoh mɨn mhamə, “?Mərɨg rhawor irəmawə? ?Naha e nhagɨn kɨmawə jakasəkeikei mɨsor?”

Kɨni in rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Takhapəh nhaviyen nɨgɨnien kɨmi narmamə mhamə, ‘Tukmə nakhapəh nhavəh-si-pəyen mane, kɨni jaksor nəmhəyen kɨmi əmiə, uə jaksor əmiə naksarer ye nɨmrɨ mɨrh kɨni yakhani hah əmiə.’ Mərɨg rɨkimiə tukraməkeikei mamagien əmə tuk nərok atuatuk kapəmiə.”

15 Kɨni narmamə mɨnə a kasəm mɨsəm, rɨkiriə ruh mə tukmə ror Jon in Kristo yame Kughen rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn. 16 Mərɨg Jon rhorpɨn nətərɨgien kapəriə mɨmə, “Yo yakamor baptaes irəmiə kɨn nu, mərɨg yermamə kɨrik tukrɨpiuə yame kafan nəsanɨnien mɨne nehuəyen rapita yo. Kɨni yo ye tanə əgkəp; yakpəh nəmhenien mə to yakənɨmkur mɨrɨsɨn ta nərəus ye kafan sandel. Kɨni In tukror baptaes irəmiə ye Nanmɨn kape Kughen mɨne nap.* 17 In ramərer matuk tuk nəmien norien kape narmamə maməwhai əriə, nəmə huvə mɨnə mɨne nəmə has mɨnə. Rəmhen əmə kɨn yame yeməsim ravəh safel tuk nəspir-tayen tɨki kwənkwai wit mə tukrɨpɨk nɨmitɨn yame rhuvə. Narmamə yamə mɨne khahuvə kɨsəmhen kɨn nɨmit wit, rɨpɨk əriə mamvən yerkwanu. Mərɨg narmamə has kɨsəmhen kɨn tɨki kwənkwai wit, ramarakikɨn-pən əriə ye nap ehuə yame ramuək rerɨn.”

18 Kɨni Jon ramni-ərhav nəgkiarien rɨpsaah mamor kwirɨg kɨn kɨmi narmamə mə tukrɨvi-pə nətərɨgien kape narmamə khauə tuk Kughen.

Herod rɨmɨvəh-sipən Jon Baptaes ye kalabus

(Mak 6:14-29)

19 Ye nɨpɨg a, Herod Antipas rɨmɨkɨr ta Herodias in e piahwaru kape piauni, kɨni mamor narɨmnar rɨpsaah yame rahas. Mərɨg Jon rokrən skai kɨmin tukun.* 20 Ror pən Herod rɨmnəsɨk əpnis pən mɨn ye norien has kafan mɨvəhsi-pən Jon ye kalabus.

Jon rɨmnor baptaes ye Yesu

(Mat 3:13-17; Mak 1:9-11)

21 Mərɨg kwasɨg ikɨn Jon rɨvən ye kalabus, kɨni in rɨnamor baptaes ye narmamə, kɨni Yesu mɨn rɨmavən, Jon ror baptaes iran. Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmnaməhuak, Kughen rɨmnəhitə ye neai, 22 kɨni Nanmɨn kape Kughen rɨsɨ-faktə meiwaiyu iran, nɨpran rəmhen kɨn mak ye tanə, kɨni nəgkiarien kɨrik rɨsɨ-pən ye rao ye neai mamni mɨmə, “Ik narɨk keikei; rɨkik ragien pɨk tuk ik.”*

Rɨp Yesu mɨnə

23 Nɨpɨg Yesu rɨmɨrikakun kafan wok, kafan newk rəmhen kɨn toti. Narmamə khamə ta mə in ji Josef.

Kɨni Josef in ji Heli,*

24 Heli in ji Matat,

Matat in ji Livae,

Livae in ji Melki,

Melki in ji Janae,

Janae in ji Josef

25 Josef in ji Matatias,

Matatias in ji Amos,

Amos in ji Neham,

Neham in ji Esli,

Esli in ji Nangae,

26 Nangae in ji Mahat,

Mahat in ji Matatias,

Matatias in ji Semein,

Semein in ji Josek,

Josek in ji Joda,

27 Joda in ji Joanan,

Joanan in ji Resa,

Resa in ji Serubabel,

Serubabel in ji Sealtiel,

Sealtiel in ji Neri,

28 Neri in ji Melki,

Melki in ji Adi,

Adi in ji Kosam,

Kosam in ji Elmadam,

Elmadam in ji Ere,

29 Ere in ji Josua,

Josua in ji Eliesa,

Eliesa in ji Jorim,

Jorim in ji Matat,

Matat in ji Livae,

30 Livae in ji Simeon,

Simeon in ji Juda,

Juda in ji Josef,

Josef in ji Jonam,

Jonam in ji Eliakim,

31 Eliakim in ji Melea,

Melea in ji Mena,

Mena in ji Matataha,

Matataha in ji Natan,

Natan in ji Deved,

32 Deved in ji Jese,

Jese in ji Obed,

Obed in ji Boas,

Boas in ji Salmon,

Salmon in ji Nason,*

33 Nason in ji Aminadab,

Aminadab in ji Admin,

Admin in ji Ani,

Ani in ji Hesron,

Hesron in ji Peres,

Peres in ji Juda,

34 Juda in ji Jekob,

Jekob in ji Aesak,

Aesak in ji Ebraham

Ebraham in ji Teraha,

Teraha in ji Neho

35 Neho in ji Serug,

Serug in ji Rehu,

Rehu in ji Peleg,

Peleg in ji Eba,

Eba in ji Sela,

36 Sela in ji Kenan,

Kenan in ji Apaksad,

Apaksad in ji Sem,

Sem in ji Noa,

Noa in ji Lamek,*

37 Lamek in ji Metusela,

Metusela in ji Inok,

Inok in ji Jared,

Jared in ji Mahalalel,

Mahalalel in ji Kenan,

38 Kenan in ji Enos,

Enos in ji Set,

Set in ji Adam,

kɨni Adam in ramsɨ-pən tuk Kughen.*

4

Setan rɨmɨvəhsi-pən wəhsi-pən kɨmi Yesu

(Mat 4:1-11; Mak 1:12-13)

1 Nanmɨn kape Kughen rɨmɨkuar ye nɨmraghien kape Yesu, kɨni ye nɨpɨg ruasɨ-pən ye nu apa Jodan, Nanmɨn kape Kughen rɨkɨr In mɨvən apa ikɨn ruhiko ikɨn. 2 Aikɨn, Setan ramarkut mə tukrukrao ye nərɨgien kafan kape nɨpɨg foti. Ye nɨpɨg mɨnə fam a, In rapəh nəvɨgɨnien, kɨni ye nɨpɨg infamien, nɨkumhə rəs pɨk. 3 Kɨni Setan rɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə ik Ji Kughen əfrah, ni-pən tuk kapier e mə rukreikɨn muə mor bred kɨn.” 4 Mərɨg Yesu rhorpɨn mɨmə, “Kɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen kɨmə, ‘Yermamə rɨpəh nɨmraghien əmə ye nəvɨgɨnien.’( Dut 8:3)”

5 Məkneikɨn Setan rɨkɨr Yesu mɨvən apa ye tukwas apomh kɨrik, kɨni taktəkun əmə, rhajoun In kɨn kantri mɨnə fam ye tokrei tanə, 6 kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “Yo jakərəhu-pre narmaruyen ye tanɨmtanə ye kwermɨm, mɨne nautə kapəriə mɨnə fam, meinai narɨmnar mɨfam a raməmɨr ye kwermɨk, kɨni yakɨrkun neighan-pənien kɨn kɨmi naha yermamə yame yakorkeikei mə jakvəhsi-pən kɨmin. 7 Kɨni tukmə nakəhuak kɨmi yo, narɨmnar m-fam ai ik takor kafam kɨn.”

8 Mərɨg Yesu rhorpɨn kafan nəgkiarien mɨmə, “Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə, ‘Taksəhuak əmə kɨmi kapəmiə Yermaru Kughen, mɨsəri-pən əmə kafan nərɨgien.’(Dut 6:13)”

9 Məkneikɨn Setan rɨkɨr In mərɨp In apa Jerusalem mhaktə ye tokrei Nimə Ehuə kape Kughen apa yerpɨrɨg əgkəp. Kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə ik Ji Kughen əfrakɨs, iv-ərhav-ru ikɨn e, 10 meinai kɨmɨrai kɨmə,

“ ‘In tukrher-pə kɨn agelo mɨnə kafan khauə masarha huvə tuk ik.

11 Tukharaptərəkɨn ik kɨn kwermɨriə mə takpəh nowhan-pənien nɨhum ye kapier kɨrik.’ ”(Sam 91:11, 12)

12 Mərɨg Yesu rhorpɨn kafan nəgkiarien mɨmə, “Mərɨg Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə, “Takhapəh nɨsəm-əsaahyen kapəmiə Kughen Yermaru mə ramarha huvə əfrakɨs tuk əmiə uə nɨkam.’(Dut 6:16) ”

13 Kɨni Setan ror infamien ye nɨvəhsi-pən vəhsi-pənien kɨmi Yesu; məkneikɨn, mapitan kɨn Yesu mawhin nɨpɨg huvə yame tukruə mɨn tukun.*

Yesu rɨmɨrikakun kafan wok

(Mat 4:12-17; Mak 1:14-15)

14 Kɨni ai, Yesu rɨmɨrerɨg-pən Galili, kɨni nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen rɨmɨkuar ye nɨmraghien kafan. Kɨni kɨmnəvsao kɨn In rarkurao ye tanə a. 15 Kɨni Yesu rɨmnhajoun ye nimə kape nofugɨnien mɨnə, kɨni narmamə m-fam khani vi vi In.

Nəmə ime Yesu kɨmɨsəpəh In

16 Kɨni Yesu rɨmauə Nasaret, aikɨn rɨmnehuə ikɨn kupən. Kɨni ye Sabat kɨrik, In rɨmavən ye nimə kape nofugɨnien rəmhen əmə kɨn yame ramor hanə. Kɨni mərer mə tukrəvheikɨn Nəkwəkwə kape Kughen, 17 kɨni kɨvəhsi-pən nəkwəkwə yame kɨmnarpəvɨn-arpəvɨn yame profet Aesaea rɨmɨrai kupən. Kɨni ruhatukɨn nəkwəkwə məm nəgkiarien yame Aesaea rɨmɨrai yame ramni mɨmə,

18 “Nanmɨn kape Kughen ramarə irak

meinai In rɨmɨrpen yo,

jakəvsao-ərhav kɨn nəgkiarien huvə kɨmi yavən hah mɨnə.

Kɨni In rher-pə kɨn yo mə jakvən mamni-pən tuk narmamə yamə mɨne kɨvəhsi-pən əriə ye kalabus mə tukɨrɨsɨn əriə,

kɨni mɨni-pən tuk nɨmrɨn pɨs mɨnə mə tuksəm mɨn nar.

Kɨni rher-pə kɨn yo mə jakrɨsɨn narmamə yamə mɨne kasəmɨr ye kwermɨ narmamə pɨsɨn masərɨg rahah,

19 mamni-ərhav mə nɨpɨg ruauə ta yame Kughen Yermaru tukrhajoun kafan nɨhuvəyen mɨvəh mɨragh narmamə.”(Aes 61:1, 2)

20 Yesu rɨmnəhueikɨn ta nəkwəkwə a, kɨni meiwaiyu mɨvəhsi-pən mɨn kɨmi yermamə yame ramarha huvə tuk nəkwəkwə mɨnə, kɨni mamkwətə mə tukrəvhag kɨmi narmamə. Kɨni narmamə m-fam ye nimə kape nofugɨnien kasarha tɨm tɨm iran. 21 Kɨni In raməgkiar kɨmi əriə mamni mɨn mɨmə, “Taktəkun ai, ye nɨpɨg yame nɨmɨsərɨg Nəkwəkwə e Kape Kughen, nɨniyen a ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn.”

22 Kɨni narmamə mɨfam kasəgnəgɨn In, kɨni kɨsakur pɨk tuk nəgkiarien huvə yamə mɨne ramni, kɨni mɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “?Mərɨg kwən e In ji Josef əmə uə?”*

23 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yakɨrkun mə takpihani nəgkiarien akwas e tuk yo yame ramni mɨmə, ‘Dokta, or huvə atuk-ru nɨpram,’ mhani mɨn mhamə, ‘Narɨmnar yamə mɨne yɨmɨsərɨg mə nɨmnor ta apa Kapaneam, rhuvə mə takuə mor mɨn e, imam ikɨn.’ 24 Nəfrakɨsien, yakamni tuk əmiə mə narmamə to khapəh nhasiaiyen profet kɨrik yame ramsɨ-pən irəriə.* 25 Ye nɨpɨg kape Elaeja, nəhig rɨpəh nɨpien newk kɨsisər mɨne makuə sikis, kɨni nɨkumhə ravən ikɨn mɨnə fam, nəvɨgɨnien rɨrkək. Kɨni yakni nəfrakɨsien tuk əmiə mɨmə, ye nɨpɨg a nɨpiahuaru kɨmhə tan kɨn əriə khapsaah e Isrel,* 26 mərɨg pəh nien mə Kughen rher-pə kɨn Elaeja mə tukrɨvən masitu irəriə. Nɨkam. In rher-pə kɨn mə tukrasitu əmə ye piahwaru kɨrik yerkwanu Jarefat apa ye provins e Saedon. Mərɨg piahwaru a pəh nien mə pian Isrel.* 27 Kɨni ye nɨpɨg kape profet e Elisa, narmamə khapsaah kɨmnɨsarə Isrel yamə mɨne kamhawəh nəmhəyen e ‘leprosi’* mərɨg Elisa rɨpəh nor-huvəyen kɨrik. Mərɨg in rɨmnor huvə əmə kwən Siria e Neman, yame pəh nien mə yemə Isrel.”*

28 Narmamə ye nimə kape nofugɨnien kɨmɨsərɨg nəgkiarien a, niemhaa rhai pɨk əriə m-fam. 29 Kɨni kɨsarar mharəh In, mɨsəukəkin mhatərhav yerkwanu, mhavən mɨsokrig ye tukwas yame kɨmnor taon ikɨn, mə tuksarkwərhav kɨn apa ikəutən. 30 Mərɨg Yesu rɨvən-pən ta ye kwənɨmrheriə, map.

Yesu rɨmnəko ta yarmhə ye yermamə kɨrik

(Mak 1:21-28)

31 Kɨni Yesu rɨmneiwaiyu apa Kapaneam, taon kɨrik ye provins e Galili. Kɨni ye Sabat kɨrik, In raməvhag kɨmi narmamə. 32 Kɨni narmamə kɨmɨsərɨg nəgkiarien kafan, kɨmɨsakur kɨn, meinai nəgkiarien kafan, nanmɨn aikɨn.*

33 Kɨni ye nəkwai nimə kape nofugɨnien, kwən kɨrik aikɨn yame nanmɨn has ramərer-pən iran. Kɨni in rokr-apomh mɨmə, 34 “!Eh, Yesu, yemə Nasaret! ?Rhawor? ?Nɨmauə mə takoriah əmawə uə? Yakwɨrkun ta ik. !Ik yemə rhakə kape Kughen!” 35 Mərɨg Yesu rɨmnəgkiar skai kɨmin mɨmə, “!Ah, pim! !Ǝta ye kwən e!” Kwən a ramərer ye kwerkwan irəriə, məkneikɨn nanmɨn hah a rəsuə kɨn reiwaiyu mowhan ye nɨmoptanə, map ta iran, kɨni mɨpəh noriahyen in.

36 Kɨni narmamə m-fam aikɨn a kɨsakur kɨn, mhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “!Eh! Nəgkiarien pɨsɨn kɨrik e. Kwən a kafan nəgkiarien nanmɨn aikɨn. Tukmə In rəgkiar kɨmi nanmɨn has mɨnə, kasəta ye narmamə.” 37 Kɨni nəvsaoyen kape Yesu rɨtərhav markurao ye tanə a.

Yesu rɨmnor huvə narmamə khapsaah

(Mat 8:14-17; Mak 1:29-34)

38 Aikɨn, Yesu rarar, mɨtərhav ye nimə kape nofugɨnien mɨvən apa nimə kape Saemon Pita†. Ye nɨpɨg a, kuhu Saemon ramhə maməpan pɨk, kɨni iriə kɨsaiyoh-pən Yesu mə tukror huvə. 39 Kɨni Yesu rərer ipakə tukun, məgkiar skai kɨmi nəpanien, nəpanien rəta. Taktəkun əmə piahwaru a rərer, mɨvən mɨruk ta nəriə nəvɨgɨnien.

40 Kɨni nɨpɨg mɨrh natukrivə‡, narmamə kɨmnhapɨk narmamə m-fam yamə mɨne kamhamhə, mhavən tuk Yesu. Kɨni In rərəhu-pən kwermɨn irəriə kɨrikianə kɨrikianə, kɨni iriə m-fam kɨsəsanɨn. 41 Kɨni yarmhə mɨnə mɨn kamhatərhav mɨsap ye narmamə khapsaah, mɨsokrən apomh mhamə, “!Ik Ji Kughen!” Mərɨg Yesu rəgkiar skai kɨmi əriə mətapɨg kɨn əriə tuk nəgkiarien meinai iriə kwənharkun ta mə In Kristo yame Kughen rɨmnher-pə kɨn.*

42 Kəni rɨkwamer kɨn, Yesu rɨtərhav aikɨn a, mɨvən apa ikɨn kɨrik. Mərɨg narmamə kɨmɨsarha-kɨn In, kɨni nɨpɨg kɨmɨsəm, khauə tukun mɨsarkut mhamə tukhani-əhu mhamə In tukrɨpəh nəpəhyen əriə. 43 Mərɨg əmə Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nɨkam. Yo jakaməkeikei mɨvən yerkwanu pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mɨni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kape narmaruyen kape Kughen, meinai Kughen rɨmnher-pə kɨn yo mə jakor məkneikɨn.”

44 Kɨni In rɨmavən mameriwək ye tanə Judia mamni-ərhav nəgkiarien kape Kughen ye nimə kape nofugɨnien mɨnə.*

5

Aposol yamə mɨne Yesu rɨmnəkupən mokrən kɨn əriə

(Mat 4:18-22; Mak 1:16-20) 1 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rərer ye nɨkar-kar nu ehuə kamni kɨmə Galili*, kɨni narmamə khapsaah kɨmnhauə mɨsərer rarkurao iran mhamə tuksərɨg nəgkiarien kape Kughen.* 2 Kɨni In rɨmnəm kwaji rao kɨraru yame narmamə kape nɨviyen kəməəm kɨmnhapəh kawərer ye nɨpakɨr mɨsaikwas ye kapəriə net mɨnə. 3 Məkneikɨn Yesu ratpən ye rao kape Saemon Pita, mɨni-pən tukun mə tukrɨvi-pirə rao. Saemon rɨvi-pirə rao, kɨni Yesu rəkwətə-pən aikɨn maməvhag kɨmi narmamə.

4 Yesu rɨmnəgkiar infamien, kɨni mɨni-pən tuk Saemon mɨmə, “Saemon, əsuə. Pəh khavən apa ikəmnɨm, pəh naksaruk kɨn net mɨnə mhavi kəməəm tɨksɨn.”

5 Mərɨg Saemon rɨni-pən tukun mɨmə, “Yemehuə, yenpɨg, yɨmɨsarkut pɨk tuk nar e mɨseriaji reraan, mərɨg yɨmnhapəh nɨviyen kəməəm kɨrik. Mərɨg ik nakmə tukhavən mɨn, ror pən, pəh khavən mɨsaruk mɨn kɨn net mɨnə.”*

6 Khavhirə, mɨsaruk kɨn net mɨnə, mhavi kəməəm khapsaah pɨk, ror net mɨnə kapəriə khakwar huvə kɨn kəməəm, mharikakun mɨseikus net mɨnə. 7 Kɨni iriə kɨsokrən-pən kɨn iriə mɨnə tɨksɨn ye rao mɨn kɨrik mhamə tukhauə mɨsasitu irəriə. Kɨni khauə mɨsarakə-pən kɨn kəməəm ye rao mir a kwəkrig, ipakə əmə rao mir kwəmnɨm.

8 Kɨni Saemon Pita rɨmnəm, kɨni rənɨmkur-pən tuk Yesu mamni mɨmə, “Yermaru. !Yuvən isok tuk yo, meinai yo yakpəh nəmhenien! Yo yor təvhagə hah kɨrik.” 9 In rɨmnəgkiar məknaikɨn meinai in mɨne narmamə mɨnə a ye rao mir, kɨmɨsakur pɨk kɨn kəməəm khapsaah yamə mɨne kɨmnhavi. 10 Kɨni Jemes mɨne Jon, ji Sebedi mir, yamə mir e kawor wok irisɨr Saemon, iriu mɨn kɨmɨwakur pɨk kɨn.

Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk Saemon mɨmə, “Pəh nɨgɨnien. Ik yermamə kape nɨviyen kəməəm. Mərɨg taktəkun ai mamvən, ik takvi-pə narmamə.” 11 Ror pən, kɨmnhavi-fiak kapəriə rao mɨnə, mɨsəpəh narɨmnar mɨ-fam mhakwasɨg əmə kɨn Yesu, kɨni mhauə kafan narmamə mɨnə.*

Yesu rɨmnor huvə yermamə kɨrik yame ravəh nəmhəyen əutən ye tɨkin†

(Mat 8:1-4; Mak 1:40-45)

12 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rɨmneriwək mɨvən yerkwanu kɨrik, kɨni kwən kɨrik yame ravəh nəmhəyen e leprosi, kɨni nɨmhəyen ai rɨvəh fam nɨpran. Kɨni rəm Yesu, rəriwək muə tukun, meiwaiyu, mənɨm-pən nɨpəghigɨn ye nɨmoptanə, kɨni mamasək ətgɨn Yesu mɨmə, “Yermaru, tukmə nakɨrkun mə to nakor huvə yo, or huvə yo, məspir ta nəmkɨmɨk irak.”

13 Kɨni Yesu rərao-pən mɨrap kwən a, mɨmə, “Ǝwəh. Yakorkeikei mə jakor. !Ǝsanɨn!” Kɨni taktəkun əmə nəmhəyen e leprosi rəta.

14 Mərɨg Yesu rɨmɨni-əhu in mɨmə, “Takpəh nɨni-ərhavyen narɨmnar mɨnə e kɨmi narmamə. Mərɨg yuvən məm pris kɨrik pəh in rəm mə nɨpram rɨnor məknen. Kɨni or sakrefaes kɨmi Kughen rəri-pən yame Loa kape Moses rɨmɨni ye yermamə kɨrik yame kafan leprosi ruɨrkək, pəh narmamə tukharkun mə nəfrakɨsien nakwahuvə, kɨni kafam nəmkɨmɨk ruɨrkək.”

15 Mərɨg nəvsaoyen kape Yesu ramtərhav mamvən ikɨn mɨnə fam, kɨni narmamə khapsaah kamhauə mə tuksətərɨg kɨn kafan nəgkiarien kɨni mhamə In tukror huvə nəmhəyen mɨnə kapəriə. 16 Mərɨg, nɨpɨg rɨpsaah, In ramvən pɨsɨn əmə apa ikɨn kɨrkək ikɨn, maməhuak.

Yesu rɨmnor huvə yermamə kɨrik nɨpran rɨmhə

(Mat 9:1-8; Mak 2:1-12)

17 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rɨmnhajoun apa nimə kɨrik, kɨni Farisi mɨnə, mɨne nəmhajoun mɨnə kape Loa kape Moses, iriə kasəkwətə mɨn aikɨn. Kɨmnhasɨ-pən apa yerkwanu mɨnə apa provins mir e Galili, mɨne Judia, mɨne Jerusalem. Kɨni nəsanɨnien kape Kughen Yermaru ramarə tuk Yesu mə tukror huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə. 18 Ye nɨpɨg a, narmamə tɨksɨn kɨmnharəh kwən kɨrik mhauə yame ramapɨr-pən əmə ye nɨkaokao, meinai nɨpran rɨmhə. Kɨni iriə kɨsorkeikei mə tukharəh mɨsərəhu-pən ye nɨhu Yesu. 19 Mərɨg kɨseinein mə tukshawor mhavən imə, meinai narmamə khapsaah aikɨn. Kɨni kɨmnhavən apa ye tokrei nimə, mɨsəhipu ta nɨkar nimə kɨrik, mharəh nɨkaokao yermamə ramapɨr-pən iran, mhavi, reiwaiyu-pən ye kwerkwan ye narmamə, ipakə əmə tuk Yesu.

20 Kɨni Yesu rəm nhatətəyen kapəriə mɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Yo kɨrik. Kafam norien has mɨnə, yakwərəh-si ta fam narpɨnien iran.”*

21 Mərɨg nəmhajoun kape Loa kape Moses mɨne Farisi mɨnə, rɨkiriə rəsɨk mɨmə, “?Kwən e raməgkiar məkne, mamni hah Kughen. Kughen pɨsɨn əmə In rɨrkun nɨvəh-sitayen narpɨnien kape norien has kape narmamə. ?Pa mɨn to rɨvəh-si ta?” 22 Mərɨg Yesu In ruɨrkun ta əmə kapəriə nətərɨgien, kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Rhawor e nakasətərɨg məkneikɨn? 23 ?Jakni-pən naha tuk yermamə a, kɨni kɨmiə nakasəm əfrakɨs? ?Mə jakni-pən tukun mə narpɨnien kape kafan təvhagə hah yakwərəhsi-ta ta? ?Uə mə jakni-pən tukun mə tukrhekɨmter meriwək mamvən? 24 Mərɨg yakorkeikei mə jakor yo mə takharkun mə yo, Ji Yermamə, yakvəh nehuəyen ye tokrei tanə tuk nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə has.” Kɨni marə mɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Yakamni-pre tuk ik mə, takhekɨmter, mɨrəh kafam nɨkaokao mamvən imam yerkwanu.”*

25 Kɨni taktəkun əmə, kwən a rhekɨmter, mɨrəh kafan nɨkaokao məriwək maməgnəgɨn Kughen mamvən. 26 Kɨni iriə m-fam kɨsakur pɨk kɨn, masəgnəgɨn Kughen. Khagɨn, mhamə, “Man, kɨmɨsəm əfrakɨs nar apsɨpɨs mɨnə e towei.”

Yesu rɨmnokrən kɨn Livae

27 Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə e, Yesu rɨtərhav maməriwək mamvən, kɨni məm kwən kɨrik yame ramərer tuk mane kape takis, nhagɨn e Livae. Ramkwətə ikɨn kamərok takis ikɨn. Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yuə, mɨkwasɨg kɨn Yo.” 28 Məkneikɨn rɨmnəpəh narɨmnar fam kafan, mərer, mɨkwasɨg kɨn Yesu.

29 Kɨni ai, Livae rɨmaraptərəkɨn nəvɨgɨnien ehuə kɨrik kape Yesu ye nimə kafan. Kɨni narmamə khapsaah yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis, mɨne narmamə apnapɨg mɨnə, kɨmnhavən mɨsəkwətə iriə min, mə tuksəvɨgɨn kwis. 30 Mərɨg Farisi mɨnə mɨne narmamə mɨn tɨksɨn irəriə yamə mɨne iriə nəmhajoun kape Loa kape Moses, rɨkiriə rapəh nagienien, kɨni mhani-pən tuk narmamə kape Yesu mɨnə mhamə, “?Rhawor e nakasəvɨgɨn kwis kɨmiə narmamə yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis mɨne yor təvhagə has mɨnə?”*

31 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Pəh nien mə narmamə yamə mɨne kɨsəsanɨn khavən masəm dokta. Mərɨg narmamə yamə mɨne kamhamhə, tukasəkeikei mhavən mɨsəm dokta. 32 Pəh nien mə Yo yɨmauə mə jakokrən kɨn narmamə yamə mɨne kwəsatuatuk ta. Nɨkam. Yɨmauə mə jakokrən kɨn yor təvhagə has mɨnə, mə tuksarar ye kapəriə nərɨgien.”

Nhajounien kape Yesu in rɨvi, nhajounien kape loa in nəkwas

(Mat 9:14-17; Mak 2:18-22)

33 Kɨni iriə kɨmnhani-pən tuk Yesu mhamə, “Ǝmru. Narmamə kape Jon Baptaes, nɨpɨg rɨpsaah kɨsəpəh nəvɨgɨnien masəhuak kɨmi Kughen; mɨne Farisi mɨnə mɨn. ?Mərɨg rhawor kafam narmamə mɨnə kasəvɨgɨn əmə mamharpɨn?”

34 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Nɨpɨg kɨmiə nakmasor nəvɨgɨnien kape yerman yame rɨmnarkurək pə pə, mərɨg nakhani-əhu in mɨnə tɨksɨn mə tukhapəh nɨsəvɨgɨnien uə? !Nɨkam!* 35 Mərɨg tukrɨpior nɨpɨg yame narmamə tukhawəhsi-ta Yerman e yame rɨmnarkurək pə pə tuk In mɨnə tɨksɨn. Kɨni ye nɨpɨg a in a, In mɨnə tɨksɨn tuksəpəh nəvɨgɨnien iran.”‡

36 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨn nuhpɨkɨnien kɨrik tuk əriə mɨmə, “To yermamə kɨrik rɨpəh nɨwəhyen kwonmut neipən vi kɨrik kɨni mɨjir-pən ye neipən mətɨt kafan yame rɨmneikus. To ror məknakɨn, kɨni tukroriah kwonmut neipən yame rɨvi, kɨni neipən vi tukrɨpəh nəmɨr-pən-tɨm-tɨm-ien ye neipən mətɨt. 37 Kɨni to yermamə kɨrik rɨpəh nɨvhyen waen vi kɨni mɨvi-pən ye tɨki waen mətɨt. To ramor məknakɨn, kɨni waen a ye tɨki waen mətɨt tukrəməteih, kɨni waen tukraiyu. 38 Nɨkam. Waen vi tukaməkeikei kɨvi-pən ye tɨki waen vi. 39 Kɨni yermamə yame ruɨnɨm ta waen, in rɨpəh norkeikeiyen mə tukrɨnɨm waen vi, mərɨg in ramni mɨmə, ‘Waen akwas in rhuvə rapita.’ ”

6

Narmamə kape Yesu kɨmɨsətɨm wit ye Sabat

(Mat 12:1-8; Mak 2:23-28)

1 Kɨni ye Sabat kɨrik, Yesu mɨne kafan narmamə mɨne kɨmɨseriwək mhavən yerki wit tɨksɨn, kɨni kafan narmamə mɨne kɨmɨsətɨm wit tɨksɨn mɨsəkwai-əkwai, masən kwənkwan.* 2 Mərɨg Farisi mɨnə tɨksɨn kɨmnhani mhamə, “!Eh! Sabat e towei, mərɨg iriə kasor wok masakapɨr Loa kape Moses. ?Rhawor kafam narmamə kasor məknakɨn?”

3 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Tukmə ror nakhapəh nɨsəvheikɨnien nəvsaoyen ye Nəkwəkwə kape Kughen yame raməvsao kµn norien yame King Deved rɨmnor kupən, yame in mɨne kafan narmamə mɨnə, nəriə nəvɨgɨnien ramrɨrkək, kɨsəmkərəv. 4 Mərɨg, Deved rɨmavən ye Nimə Ehuə kape Kughen mən bred yame pris mɨnə kwənhawəhsipən-ta kɨmi Kughen. Kɨni mərɨg Deved rɨmɨvəhsi-pən mɨn kɨmi kafan narmamə kɨsən mɨn.* Kɨni mərɨg bred a, ye Loa kape Moses ramni mə narmamə apnapɨg tukhapəh nɨsənien. Mərɨg pris mɨnə əmə kharkun nɨsənien.”* 5 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo, Ji Yermamə, Yo yakamarmaru ye Sabat.”

Yesu rɨmnor huvə yermamə ye Sabat

(Mat 12:9-14; Mak 3:1-6)

6 Kɨni ye Sabat mɨn kɨrik, Yesu rɨmavən ye nəkwai nimə kape nofugɨnien, maməwhag kɨmi narmamə. Kɨni aikɨn a, kwən kɨrik aikɨn yame kwermɨn matuk rɨmhə mɨrpəvɨn. 7 Kɨni nəmhajoun kape Loa kape Moses mɨnə mɨne Farisi mɨnə kɨmɨsarkut mə tuksəm-ru naha nhagɨn yame tukhani hah Yesu iran, mɨsarha əterɨk mə tuksəm-ru mə Yesu to ror huvə kwən a ye Sabat uə nɨkam. 8 Mərɨg Yesu ruɨrkun ta nərɨgien kapəriə, kɨni mɨni-pən tuk yermamə yame kwermɨn rɨmhə mɨrpəvɨn mɨmə, “Yuə, mərer ye nɨmrɨ narmamə m-fam.” Kɨni rɨvən mərer əkupən. 9 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Loa kape Moses ramni mə nakharkun nɨsorien naha nhagɨn ye Sabat? ?Ramni mə takasor norien huvə uə takasor norien has? ?Mə takshopni yermamə uə takhavəh mɨragh yermamə?” 10 Kɨni rɨmnarha mərərao irəriə, mɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Huatuk kɨn kwermɨm.” Kɨni ruhuatuk kɨn kwermɨn, rhuvə əgkəp. 11 Mərɨg niemhaa rhai pɨk narmamə mɨnə a, kɨmnhavən, mhani-pən tuk əriə mɨnə mə tukshawor pən iran mɨne ye Yesu.

Yesu rɨmɨrpen kafan aposol mɨnə twelef

(Mat 10:1-4; Mak 3:13-19)

12 Kɨni ye nɨpɨg a, Yesu rɨmnhaktə fiak ye tukwas kɨrik maməhuak, kɨni maməhuak kɨmi Kughen meriaji reraan. 13 Kɨni yenpɨg-enpɨg, rɨmnokrən kɨn kafan narmamə mɨnə mə tukhauə masəm In. Kɨni mɨrpen narmamə twelef irəriə mɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi əriə mɨmə “aposol mɨnə.” 14 Nhag namasur twelef e ror məknekɨn: Saemon (yame Yesu rɨmnhen-pən nhagɨn vi mə Pita),* mɨne piauni Andrew, mɨne Jemes, mɨne Jon, mɨne Filip, mɨne Batalomiu, 15 mɨne Matiu, mɨne Tomas; mɨne Jemes ji Alfeas, mɨne Saemon Selot,† 16 mɨne Judas ji Jemes; mɨne Judas Iskariot, yame kwasɨg ikɨn rɨmnor kəut kəsuə kɨn Yesu kɨmi nəmə has mɨnə.

Yesu rɨmnəwhag kɨmi narmamə, mor huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə

(Mat 4:23-25)

17 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmnhasɨ-faktə mhauə ikɨn rətən-ətən ikɨn, mɨsəm narmamə khapsaah aikɨn- kɨmnhasɨ-pən yerkwanu mɨnə ye provins e Judia, mɨne Jerusalem, mɨne ye nɨkar-kar tahik apa taon mir e Taea mɨne Saedon. 18 Kɨmnhauə mə tuksərɨg nəgkiarien kape Yesu kɨni mə tukror huvə nəmhəyen mɨnə kapəriə. Kɨni In rɨmnor huvə narmamə yamə mɨnə nanmɨn has mɨnə kɨmɨsoriah əriə. 19 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmɨsərer rao rao kɨn, mɨsarkut mə tukharap In meinai nəsanɨnien ramsɨ-pən iran mamor huvə fam narmamə.

Nagienien mɨne nahasien

(Mat 5:1-12)

20 Kɨni Yesu rarha-pən məm kafan narmamə mɨnə, mɨni-pən tuk əriə mɨmə,

“Kɨmiə e yavən has mɨnə, nakasarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs. In nɨhuvəyen əfrakɨs meinai, kɨmiə narmamə kape Kughen, kɨni In ramarmaru irəmiə.

21 Kɨmiə yamə mɨne naksəmkərəv ai taktakun, nakasarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs. In nɨhuvəyen əfrakɨs meinai, takpisəvɨgɨn rəmhen.

Kɨmiə yamə mɨne naksasək ai taktəkun, nakasarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs. In nɨhuvəyen əfrakɨs meinai, takpisarh.*

22 Nakasarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs ye nɨpɨg narmamə tuksəməkɨn əmiə, kɨni mhapəh nɨseighanien kɨn əmiə mə taksor narɨmnar kɨmiə miriə, kɨni mhani hah əmiə, kɨni masoriah nhagmiə mhamə kɨmiə narmamə kape yarmhə mɨnə, kɨni iriə tuksor məknakɨn irəmiə meinai yo e yo Ji Yermamə, kɨni kɨmiə, kafak narmamə mɨnə.*

23 “Kɨni rɨpriə mɨnə kɨmɨsor məknakɨn ye profet mɨnə kupən. Mərɨg ye nɨpɨg narɨmnar a ramuə tuk əmiə, taksagien, mhavi-haktə-haktə meinai nərokien kapəmiə ramarə apa ye rao ye neai.

24 “!Kəsi! Mərɨg nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə yamə mɨne kapəmiə nautə rehuə ai taktəkun,

meinai nakwənhavəh nar huvə, mərɨg tukrɨpior infamien.

25 !Kəsi! Nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə yamə mɨnə nakasəvɨgɨn tɨpɨmiə raməsiis,

meinai takpisəmkərəv.

!Kəsi! Nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə yamə mɨnə nakasarh ai taktəkun,

meinai, takpisasək rɨkimiə rəmhə.

26 !Kəsi! Nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə nɨpɨg narmamə kamhavəh-si haktə nhagmiə meinai, rɨpriə mɨnə kupən kɨmnhavəh-si haktə nhag profet eikuə mɨnə.”

Sorkeikei tɨkmɨr mɨnə

(Mat 5:38-48; 7:12; Luk 6:29-30)

27 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨn mɨmə, “Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə yamə mɨnə nakasərɨg Yo mɨmə takasəkeikei mɨsorkeikei kapəmiə tɨkmɨr mɨnə, kɨni masor huvə-pən kɨmi narmamə yamə mɨne kasəməkɨn əmiə, 28 kɨni nɨpɨg narmamə kamhani hah əmiə, mərɨg kɨmiə taksaiyoh Kughen mə tukrɨwəhsi-pən kafan nɨhuvəyen kɨmi əriə, kɨni masəhuak tuk narmamə yamə mɨne kasor-ahas-pre kɨmi əmiə. 29 Tukmə yermamə kɨrik rərɨp nɨkapɨm, kɨni nakukreikɨn-pən mɨn nɨkarɨn pəh rərɨp. Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨrəhsi-ta kafam kot, takpəh nɨni-əhuyen mə tukrɨpəh nɨrəhsita-mɨnien kafam sot. 30 Vəh-sipən naha nhagɨn kɨmi yermamə yame ramaiyoh ik kɨn. Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨrəhsi-ta kafam kɨrik nar kɨrik, takpəh nɨniyen mə tukrarpɨn. 31 Kɨni taksor huvə pən kɨmi narmamə mɨfam ye norien mɨfam yamə naksorkeikei mə narmamə tuksor mɨn kɨmi əmiə.*

32 “?Mərɨg tukmə naksorkeikei əmə narmamə yamə mɨne kasorkeikei əmiə, nakhamə ta mə norien a ramor əmiə nakhahuvə uə? Nɨkam. Yor təvhagə hah mɨnə mɨn kɨsorkeikei narmamə yamə mɨne kɨsorkeikei əriə. 33 ?Kɨni tukmə naksor rhuvə pən əmə kɨmi narmamə yamə mɨne kasor huvə pre kɨmi əmiə, nakhamə ta mə nakhahuvə tukun uə? Nɨkam. Yor təvhagə has mɨnə mɨn kasor əmə nar kɨrikianə. 34 ?Kɨni tukmə nakseighan-pən əmə kɨn narɨmnar kɨmi narmamə yamə mɨne kharkun nhavəhsi-preyen tain, nakhamə ta mə nakhahuvə tukun uə? Nɨkam. Yor təvhagə has mɨnə mɨn kaseighan-pən kɨn narɨmnar kɨmi narmamə yamə mɨne tuk nɨpɨg kɨrik tukpihawəh-sipən mɨn tain rəmhen. 35 Mərɨg takasəkeikei mɨsorkeikei kapəmiə tɨkmɨr mɨnə. Masor rhuvə pən kɨmi əriə. Mhavəhsi-pən narɨmnar kɨmi əriə mhapəh nɨsaiyohyen kɨn tain. Tukmə naksor məknekɨn, nərokien ehuə tukrurə tuk əmiə, kɨni takpihauə ji Kughen mɨnə yame In Yerpɨrɨg, meinai In mɨn ramor huvə pən kɨmi nəmə has mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne khapəh nhani-vi-vi-yen In. 36 Rɨkimiə tukreihuə tuk narmamə rəmhen kɨn yame Rɨmɨmiə Kughen rɨkin rehuə tuk narmamə.”

Takhapəh nhaniyen nɨkar narmamə

(Mat 7:1-5, 17-27; 12:34-35)

37 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “Takpəh nəm-pənien nar has ye narmamə, tamə Kughen mɨn rəm-pre nar has iram. Takpəh nɨni-pənien narpɨnien ye narmamə, tamə Kughen rɨni-pre narpɨnien iram. Takpəh norien tai təvhagə has yame narmamə kasor pre kɨmik, kɨni tukpəh norien tai təvhagə has kafam.* 38 Vəhsi-pən narɨmnar, kɨni tukwəhsi-pre mɨn narɨmnar kɨmik. Narɨmnar khapsaah yame kɨvai-pən, kəsian-əsian, rhaktə mukwar tukhaswin ye kwermɨm. Tukmə nakvəhsi-pən narɨmnar rɨpsaah, tukwəhsi-pre narɨmnar rɨpsaah kɨmik; mərɨg tukmə nakvəhsi-pən rɨkəskəh, tukhavəhsi-pre rɨkəskəh kɨmik.”*

39 Kɨni Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien mɨn kɨrik kɨmi əriə mɨmə, “?Nɨmrɨn pɨs to rɨkɨr nɨmrɨn pɨs kɨrik uə, to reinein? Nɨkam, tamə kɨrəviə ye nəkwai nɨmɨr.* 40 Kɨni studen mɨnə to khapəh nɨsarmaruyen ye yhajoun kapəriə. Mərɨg narmamə yamə mɨne kasətərɨg huvə kɨn yhajoun kapəriə, mhavəh fam nəgkiarien kafan, iriə tukhauə mɨsəmhen kɨn yhajoun kapəriə. 41 ?Rhawor nakamhani nɨmoptanə yame ramswin-pən ye nɨmrɨ piaumiə; mərɨg nakhapəh nɨsərɨgien nai ehuə yame ramərer-pən ye nɨmrɨmiə? 42 Tukmə nakhapəh nɨsərɨgien nai ehuə yame ramhai nɨmrɨmiə, ?takshawor pən iran mɨne mhavəh-si ta nɨmoptanə ye nɨmrɨ piaumiə? Kɨmiə nəmarpəkao eikuə mɨnə. Taksəkupən mhavəh-si ta nai ehuə ye nɨmrɨmiə, kwasɨg ikɨn, nakharkun nɨsəm-huvəyen nɨmoptanə yame ramswin-pən ye nɨmrɨ piaumiə.”

Kwənkwai nai huvə mɨne nai hah

(Mat 7:17-20; 12:34-35)

43 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “Kɨni nəpgɨn kɨrik rɨrkək yame ramkuə kɨn kwənwkan yame kɨpəh nənien. Kɨni to nai has rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwan huvə. 44 Meinai narmamə kasəm kwənkwan, kharkun mə nhag nai mɨnə a. Kapɨriapɨr to rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwai fig; kɨni kwənurkəsɨk to rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwai grep; . 45 Yermamə huvə, rɨkin rukwar kɨn narɨmnar huvə mɨnə; kɨni in ramor əmə narɨmnar yame rhuvə. Kɨni yermamə has, rɨkin rukwar əmə kɨn nar has mɨnə, kɨni mamor əmə norien has. Meinai tukmə rəgkiar, nar has mɨnə yerkin khatərhav-pə.”

Nəgkiarien kape Yesu ramasitu irətawə mə tuksərer tɨm tɨm

46 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “?Rhawor e naksokrən kɨn Yo mhamə, ‘Yermaru, Yermaru,’ mərɨg nakhapəh nɨsəri-pənien nəgkiarien kafak?* 47 Pəh yakhajoun əmiə kɨn norien kape yermamə kɨrik yame ramuə tuk yo, kɨni mətərɨg kɨn nəgkiarien kafak, marar, mor narɨmnar yame yakməni. 48 Yermamə a in a in rəmhen əmə kɨn yermamə yame, tukmə rɨmə tukror kafan nimə, tukrəkupən mɨkɨr nɨmoptanə, meiwaiyu məspir kapier apɨg, mor pən nimə iran. Kɨni nɨpɨg tukmə yapiwən raiyu, mɨrəhpɨkɨn nimə, to rapəh nəusarkuyen, meinai rɨmnəvhirəkɨn tɨm tɨm. 49 Mərɨg yermamə yame ramərɨg nəgkiarien kafak, mɨpəh norien, in rəmhen kɨn yermamə yame tukmə rɨmə tukror kafan nimə, ravhirəkɨn haktə əmə ye nɨmoptanə. Kɨni nɨpɨg tukmə yapiwən raiyu, mɨrəhpɨkɨn nimə, tukrɨmɨr mowhan əsɨs.”

7

Yamehuə kape mobael kafan nhatətəyen rehuə

(Mat 8:5-13)

1 Nɨpɨg Yesu rɨmnəgkiar ta kɨmi narmamə mɨnə a, kɨni mɨvən mɨn apa ye taon Kapeneam. 2 Kɨni ikɨn aikɨn a, yamehuə kɨrik kape mobael kape nəmə Rom ramarə ikɨn, kɨni slef kɨrik kafan aikɨn, yame in rorkeikei pɨk. Mərɨg slef a ramhə pɨk, ipakə rɨmhə. 3 Kɨni nɨpɨg yamehuə a rɨmnərɨg nəvsaoyen ye Yesu, kɨni in rher-pən kɨn nəmehuə tɨksɨn kape nəmə Isrel mɨmə tukhavən mhani-pən tuk Yesu mə tukruə mor huvə kafan slef. 4 Kɨni nɨpɨg nəmasur mɨnə a kɨmnhavən mɨsəm Yesu, mɨsəkeikei kɨmin mhamə, “Eh, ratuatuk əmə mə takasitu ye yamehuə a 5 meinai in rorkeikei pɨk ətawə nəmə Isrel, kɨni in rɨmɨvhirəkɨn nimə kape nofugɨnien kapətawə.” 6 Kɨni Yesu rɨkwasɨg kɨn əriə.

Kɨni nɨpɨg kwənhauə ipakə tuk nimə, yamehuə kape mobael rher-pən kɨn kafan mɨnə narmamə mə tukhavən mɨsəm Yesu mhani-pən mhamə, “Yermaru, takpəh norien narkutien tuk nuəyen, meinai yakpəh nəmhenien mə takuə imak ikɨn. 7 Kɨni ror məkneikɨn, yɨmɨpəh nuəyen məm ik. Ik yerpɨrɨg mərɨg yo yetanə əmə. Mərɨg, takəgkiar əmə, pəh kafak slef tukrəsanɨn mɨn. 8 Yakɨrkun mə nɨmhəyen a tukraməkeikei mor nəkwam, meinai yo mɨn, kafak nəmehuə mɨnə kasehuə irak, kɨni yakamor nəkwairiə. Kɨni mobael mɨnə tɨksɨn aikɨn yame yo yakamehuə irəriə. Tukmə yakni-pən tuk kɨrik mɨmə, ‘Yuvən,’ kɨni tukraməkeikei mɨvən. Kɨni tukmə yakni-pən tuk kɨrik mɨmə, ‘Yuə,’ tukraməkeikei muə. Kɨni tukmə yakni-pən tuk kafak slef mɨmə, ‘Or nar e,’ tukraməkeikei mor.”

9 Nɨpɨg Yesu rɨmnərɨg nəgkiarien e, rakur pɨk kɨn. Kɨni marar mɨni-pən tuk narmamə khapsaah yamə mɨne khakwasɨg kɨn In mɨmə, “Yakamni tuk əmiə mə, pəh nien mə kwən e in yemə Isrel. Kɨni nar apnapɨg kwənərəus mɨnə Isrel, mərɨg yakpəh nəm-hanəyen kɨrik irəriə yame kafan nhatətəyen rehuə rəmhen kɨn in.” 10 Kɨni ye nɨpɨg narmamə yamə mɨne yamehuə kape mobael rɨmnher-pən kɨn əriə kɨmnharerɨg-pə imə, mɨsəm mə slef a rɨnəsanɨn ta.

Yesu rɨmɨvəh mɨragh ji piraovɨn kɨrik yame kɨmhə tan kɨn

11 Kɨni kwasɨg ye narɨmnar mɨnə e, rɨpəh norien tu, Yesu rɨmavən ye taon kɨrik, nhagɨn e Nain, iriə narmamə khapsaah yamə mɨne khakwasɨg kɨn. 12 Kɨmnəsɨk kəupə rarkurao ye taon a, kɨni nɨpɨg Yesu rɨmauə ipakə tuk kwəruə, kɨni məm narmamə tɨksɨn khasɨ-pən ye taon a mamharəh yemə mhə kɨrik mamhauə. In pɨkwarien kape piraovɨn yame kɨmhə tan kɨn, tɨni yerman kɨrikianə əmə. Kɨni narmamə khapsaah khasɨ-pən ye taon a mamhauə iriə pian a. 13 Məkneikɨn Yesu Yermaru rɨmnəm pian a, rɨkin rəpou pɨk tukun, kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “Pəh nasəkien.” 14 Kɨni mɨvən mɨrap nɨkaokao yame kamharəh kwən a kɨn rɨmamhə, məkneikɨn kɨsərer. Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “!Pɨkwarien! !Yakamni-pre tuk ik mɨmə, hekɨmter!” 15 Məkenikɨn yemə mhə a rɨmragh, mhekɨmter, kɨni mɨrikakun məgkiar. Kɨni Yesu rɨvəhsi-pən mɨn pɨkwarien a kɨmi nɨsɨni.*

16 Iriə m-fam kɨmnhagɨn, mɨsətəmnɨmɨn, mhani-vi vi Kughen mhamə, “!Profet ehuə kɨrik ramarə kɨtawə min ai taktəkun! !Kughen e ruauə mə tukrasitu ye kafan narmamə mɨnə!”* 17 Kɨni nəvsaoyen kɨn Yesu rɨmnarkurao ikɨn mɨnə fam ye tanə Judia* mɨne yamə mɨne ipakə tukun.

Jon Baptaes rɨmə tukrɨrkun-ru mə Yesu in Kristo, uə nɨkam

(Mat 11:2-6)

18 Narmamə kape Jon Baptaes kɨmɨsəvsao-pən Jon kɨn narɨmnar mɨnə fam yame Yesu ramor. Kɨni rɨmnokrən kɨn kafan yermamə kɨraru kɨrauə mwəm, 19 kɨni rher-pən kɨn əriu mə tukravən mɨwəm Yesu Yermaru mwaiyoh-pən ru mɨrəmə, “?Rhawor? ?Ik e Kristo kɨmɨni ta mə tukruə, uə kɨmawə jakamhawhin yarmə kɨrik tukrɨpiuə?”

20 Kɨni kwərə mir a kɨmɨravən mwəm Yesu, mɨrəni-pən tukun mɨrəmə, “Jon Baptaes rɨmnher-pə kɨn əmru mə jakrauə mwəm ik yakwaiyoh-ru ik mɨrəmə, ‘ ?Ik e yermamə yame Kughen rɨmɨni ta mə tukruə, uə kɨmawə jakamhawhin yarmə kɨrik tukrɨpiuə?’ ”*

21 Kɨni ye nɨpɨg atuatuk a, Yesu rɨmnor huvə narmamə khapsaah yamə mɨne kamhamhə. Tɨksɨn kɨmnhavəh nəmhəyen mɨnə pɨsɨn pɨsɨn; tɨksɨn nanmɨn has raməmɨr irəriə. Kɨni iriə khapsaah nɨmrɨriə rɨpɨs. Mərɨg Yesu rɨmnor huvə əriə. 22 Məkneikɨn, Yesu rɨni-pən tuk əriu mə, “Rarerɨg, mɨravən mɨrəni-pən narɨmnar mɨnə fam tuk Jon, yamə mɨne nɨmɨwərɨg kɨni mwəm. Nɨmrɨn pɨs mɨnə khapsaah kɨmɨsəm nar. Kɨni narmamə yamə mɨne nɨhuriə rahas kɨmɨseriwək. Kɨni narmamə yamə mɨne kamhavəh nəmhəyen ye tɨkiriə, tɨkiriə ruahuvə. Kɨni narmamə yamə mɨne nɨmətɨrgɨriə rəru, kɨni taktəkun ai, nɨmətɨrgɨriə rɨnərɨg nar. Kɨni narmamə yamə mɨnə kɨmnhamhə, kwənhamragh mɨn. Kɨni yavən hah mɨnə, taktəkun ai kwən kɨrik rɨnamni-ərhav pən nəvsaoyen huvə tuk əriə.* 23 Kɨni kɨmiru, takravən mɨrəni-pən tuk Jon mɨrəmə narmamə yamə mɨne kapəriə nhatətəyen irak rɨpəh nɨmɨrien, iriə tuksarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs.”

Yesu raməgkiar ye Jon Baptaes

(Mat 11:7-15)

24 Nɨpɨg kwərə mir a yame Jon rɨmnher pən kɨn əriu kratərhav, kɨni Yesu rɨmɨrikakun maməgkiar ye Jon kɨmi nukwao ehuə. Mɨmə, “?In apa kupən kɨmiə nɨmnhavən apa ye tɨpəvsɨk mə taksəm naha nhagɨn? ?Nɨmnhavən mə taksəm əmə yermamə apnapɨg kɨrik yame in rəmhen kɨn nuwig yame nɨmətag ramuh mamowhan-owhan? !Nɨkam! 25 ?Tukmə nɨkam, kɨni nɨmnamhavən mə taksəm pa? Yermamə kɨrik yame ramvən ye neipən huvə yame nɨmrɨn rəutən uə? !Nɨkam! Narmamə yamə mɨne kamhavən ye neipən huvə mɨsagien əmə tuk kapəriə nautə, iriə kɨsarə ye nimə huvə mɨnə rəmhen kɨn kape king. 26 ?Kɨni naha nhagɨn a nɨmnhavən mə taksəm? ?Profet kɨrik uə? Ǝwəh, nəfrakɨsien. Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə Jon in yerpɨrɨg pɨk rapita profet.* 27 Kwən e in e Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni-ta mɨmə,

“ ‘Səm-ru. Yakamher-pre kɨn kafak yermamə yame tukrɨvəh kafak nəgkiarien.

In tukrəkupən kɨn ik mor apnəpeinə ye kafam swatuk.’(Mal 3:1)

28 Yakamni-pre tuk əmiə mə narmamə yamə mɨne kɨmɨsarha-pə ye tokrei tanə, kɨrik rapəh napitayen kwən e Jon. Mərɨg yermamə yame in ye tanə əmə ye narmaruyen kape Kughen, in yerpɨrɨg mɨn rapita Jon.”

Yesu raməgkiar skai kɨmi narmamə yame khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran

(Mat 11:16-19)

29 Nɨpɨg narmamə apnapɨg, mɨne narmamə yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis kɨmɨsərɨg nəgkiarien kape Yesu, iriə khamə swatuk kape Kughen in swatuk atuatuk. Kɨmnhani məkna meinai Jon rɨmnor ta baptaes irəriə.* 30 Mərɨg Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses, iriə kɨmnhapəh nɨseighanien kɨn Jon mə tukror baptaes irəriə. Kɨni mhaukreikɨn pən nɨmeitairiə ye swatuk kape Kughen ye nɨmraghien kapəriə.* 31 Kɨni Yesu rɨmnəgkiar mɨn mɨmə, “?Kɨni Yo jakni mə narmamə yamə mɨne kɨsarə ai taktəkun, mə norien kapəriə rəmhen kɨn naha? ?Mə naha nhagɨn nətərɨgien kapəriə? 32 Iriə kɨsəmhen əmə kɨn kwajikovə yamə mɨne nar kɨrik rɨrkək yame tukror əriə, rɨkiriə ragien. Mɨsəkwətə masəukɨr ikɨn kamor maket ikɨn, mashek əriə mɨnə mhamə, ‘!Ah! Kɨmawə yɨmnhauh gita, mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsorien danis. Kɨni yaksarar mɨseikuə kɨn nasəkien tuk nɨmhəyen, mərɨg kɨmiə nɨmnhapəh nɨsasəkien kɨtawə-m kɨmiə.’ 33 Yakamni məknei meinai ye nɨpɨg Jon Baptaes rɨmauə, mamatuakəm, məpəh nəvɨgɨnien nɨpɨg rɨpsaah tuk nəhuakien, mɨpəh nɨnɨmien waen. Mərɨg kɨmiə nakamhani mhamə, ‘Kwən a, nanmɨn has kɨrik raməmɨr iran.’ 34 Kɨni Yo, Ji Yermamə, yɨmauə maməvɨgɨn, mamnɨm waen, mərɨg kɨmiə nakamhani mɨn mhamə, ‘!Ah! Kwən a in yermamə kape nəvɨgɨn-pɨkien, mɨne napɨsien kɨn nɨnɨmien. Kɨni mamor norkeikeiyen kɨmi narmamə kape nərerien tuk mane kape takis, mɨne yor təvhagə has mɨnə.’* 35 Mərɨg kwajikovə əfrakɨs kape Kughen mɨnə tukasəkeikei mharkun mə kɨmru Jon yakawor narɨmnar ye nɨrkunien əfrakɨs.”

Piraovɨn kape norien təvhagə has rɨmnəkwi nɨhu Yesu kɨn senta

36 Kɨni Farisi kɨrik, nhagɨn e Saemon, raiyoh-pən Yesu mɨmə tukrɨvən ye nəkwai nimə kafan məvɨgɨn kwis. Kɨni Yesu rɨmavən yerkwanu, mɨvən ye nəkwai nimə kape Farisi a, məkwətə mə tukrəvɨgɨn. 37 Kɨni piraovɨn kɨrik ye taon a in yor təvhagə hah, rɨmnərɨg mə Yesu raməvɨgɨn apa imei Farisi. Kɨni rɨmavən mɨwəh botel kɨrik kɨmnor kɨn kapier kɨrik nhagɨn e alabasta. Nɨmrɨn rhaktə. Botel a, senta aikɨn.* 38 Kɨni in rɨmauə ipakə tuk Yesu mərer ye nɨkar nɨhun, mamasək. Nehe nɨmrɨn rətəg-pən ye nɨhu Yesu, mokwi nɨhun. Kɨni mamrai-ta nehe nɨmrɨn kɨn nɨkwənen ye nɨhu Yesu, mənɨm-pən nɨmrɨn ye nɨhu Yesu, mətəg-pən senta ye nɨhun mir.

39 Mərɨg Farisi e yame rɨmnokrən kɨn Yesu mə tukrəvɨgɨn iriu mɨn, nɨpɨg rɨmnəm narɨmnar mɨnə e, rɨkin ruh mə, “To kwən e profet əfrakɨs, rɨpirkun norien kape piraovɨn a yame ramrap nɨhun, mɨpirkun mə in yor təvhagə has.”

40 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Saemon, yakmə jakni-pre nar kɨrik tuk ik.”

Kɨni Saemon rɨmə, “Yhajoun, ni.”

41 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “Yermamə kɨraru, kapəriu mane rapəh nəmhenien, kɨni yamehuə kɨrik rɨvəhsi-pən mane kɨrik kɨmi əriu, mə tuk nɨpɨg kɨrik iriu tukwarpɨn kafan mane. Kɨrik rɨmɨwəh faef handred taosen vatu; kɨni kɨrik rɨwəh fifti taosen vatu†. 42 Kɨni mwarə mɨravən, mweinein narpɨnien mane a. Kɨni yamehuə rɨmɨni-pən tuk əriu mɨmə, ‘Nəmhen. Wəpəh narpɨnien mane yame nɨmɨrəvəh tuk yo.’ ?Kɨni, pa nhagɨn irəriu tukrorkeikei pɨk yamehuə a rapita?”

43 Kɨni Saemon rɨni-pən tukun mɨmə, “Rɨkik raməsɨk mə yermamə yame rɨmɨvəh mane ehuə, kɨni yamehuə a rɨpəh naiyohyen kɨn tain.”

Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Nakamni əfrah.”

44 Kɨni Yesu rarar marha-pən məm pian a, mɨni-pən tuk Saemon mɨmə, “Saemon. ?Nakaməm pian e uə? Nɨpɨg yɨmauə imam ikɨn, ik nakpəh nɨwəhsi-pəyen nu kɨrik tuk naikwasien ye nɨhuk. Mərɨg pian e in rɨmnəkwi nɨhuk kɨn nehe nɨmrɨn, məspir kɨn nɨkwənen. 45 Kɨni nɨpɨg yɨmauə, ik nɨmɨpəh nəturəm-pəyen kɨmi yo. Mərɨg pian e, ravəhsi-pə nɨsiaiyen kɨmi yo mɨpəh nɨpəhyen. 46 Ik nɨmɨpəh nhawkien kapək kapə kɨn nehe olif, mərɨg pian e rɨmnətəg pən senta ye nɨhuk yame nɨmrɨn rhaktə pɨk. 47 Kɨni ror məkneikɨn yakamni-pre tuk ik mə yɨmnəspir ta fam kafan təvhagə has yame rehuə pɨk. Ror məkneikɨn mə in rorkeikei pɨk yo. Mərɨg tukmə yakaspir təvhagə has kape yermamə yame təvhagə has kafan rəkəskəh əmə, kɨni, rorkeikei mar əmə Yo.”

48 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk pian a mɨmə, “Yakwərəh-si ta ta narpɨnien kape təvhagə has kafam.”

49 Kɨni narmamə mɨnə tɨksɨn yamə mɨne kasəvɨgɨn iriə mɨn, khani tuk əriə mɨnə mhamə, “?Naha e yermamə yame In ramni mə ravəhsi-ta narpɨnien kape təvhagə has kape narmamə?”

50 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk pian a mɨmə, “Kughen rɨmɨvəh mɨragh ik meinai nɨmnhatətə irak. Amvən ye nəmərinuyen.”*

8

Nɨpiraovɨn yamə mɨne khakwasɨg kɨn Yesu

1 Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə a, Yesu In rɨmneriwək mamvən ye taon mɨnə mamtərhav mamvən yerkwanu mɨnə, maməvsao-ərhav kɨn nəgkiarien huvə kape narmaruyen kape Kughen. Ye nɨpɨg a, aposol mɨnə twelef kafan kɨmnhakwasɨg kɨn, 2 mɨne nɨpiraovɨn tɨksɨn yamə mɨne kupən kɨmnhavəh nəmhəyen pɨsɨn pɨsɨn, uə nanmɨn has mɨnə kɨmnasəmɨr irəriə, mərɨg Yesu rɨmnəko-ta əriə irəriə, mor huvə kapəriə nəmhəyen. Nhag nɨpiraovɨn mɨnə e: Meri, pian Magdala yame Yesu rɨmnəko-ta nanmɨn hah seven iran;* 3 mɨne Joana, piahwaru kape Jusa yame in ramarmaru ye nimə kape King Herod Antipas; mɨne Susana; mɨne nɨpiraovɨn khapsaah. Nɨpiraovɨn mɨnə e kɨmnhavəh-sipən mane kapəriə tuk nɨvəhyen nɨmrɨ narɨmnar tuk nasituyen ye Yesu mɨne kafan mɨnə.

Nuhpɨkɨnien kɨn yermamə yame ramsuv kweru nai

(Mat 13:10-17; Mak 4:10-12)

4 Narmamə khapsaah khasɨ-pən ye taon mɨnə khapsaah mhauə tuk Yesu. Nɨpɨg kɨmnhauə masərer rarkurao iran, kɨni rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨrik tuk əriə, mɨmə, 5 “Yermamə kɨrik rɨmavən mə tɨkrɨsuv kweru nai apa ye nəsimien. Mɨpɨk mɨvitəg-ətəg fam, kɨni tɨksɨn rəsaah-əsaah-pən ye swatuk, kəvi-əpni, kɨni man mɨnə khauə mɨsən fam.* 6 Kɨni kweru nai tɨksɨn rəsaah-pən ye tokrei kapier, murə aihuaa əmə. Kɨni mərɨg kwəsaukei fam meinai ikɨn rəusɨk ikɨn. 7 Kɨni kweru nai tɨksɨn rəsaah-əsaah-pən yerki kwənurkəsɨk.† Kɨni mhaktə mehuə. Məknekɨn, kwənurkəsɨk rerko əsuun, kɨni kweru nai rurə mɨpəh nɨkuəyen. 8 Kɨni tɨksɨn rəsaah-əsaah-pən ye nɨmoptanə huvə, kɨni mhaurə, mɨseihuə, mhakuə kɨn kwənkwairiə wan handred.”

Kɨni Yesu rɨmɨni ta nəgkiarien e, mokrən apomh mɨmə, “Tukmə kɨmiə narmamə yame nɨmətɨrgɨmiə rarə, sətərɨg huvə kɨn nəgkiarien e.”

9 Mərɨg narmamə kape Yesu mɨnə kɨsaiyoh-pən In mhamə, “Hoprai-pə nɨprai nəgkiarien e kɨmi əmawə.”

10 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Narmaruyen kape Kughen nar erkwaig, mərɨg yakwəni-ərhav-pre ta kɨmi əmiə; kɨni mərɨg Yo yakamni-ərhav əmə nuhpɨkɨnien kɨmi narmamə mɨnə tɨksɨn, rəmhen kɨn yame Profet Aesaea rɨmɨni mə,

“ ‘Iriə tuksarhakɨn, mɨsarhakɨn pawk, mərɨg to khapəh nɨsəmien nɨpran.

Iriə to kɨsərɨg pawk, mərɨg to khapəh nharkunien.’(Aes 6:9-10)

11 “Nɨprai nuhpɨkɨnien e ror məkneikɨn. Kweru nai, in e Nəgkiarien kape Kughen. 12 Kɨni yamə mɨne kɨsəsaah-pən ye swatuk iriə kɨsəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kɨsərɨg nəgkiarien kape Kughen, məkneikɨn Setan ravəhsi-ta yerkiriə, mamətapɨg kɨn əriə mə tukhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Kughen, kɨni In to rɨpəh nɨvəh-mɨraghien əriə. 13 Kɨni yamə mɨne kɨsəsaah-pən yerki kapier kɨsəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kɨsərɨg nəgkiarien kape Kughen, rɨkiriə ragien tukun, mərɨg nuairiə rɨpəh neiwaiyu-pɨkien, kɨni nhatətəyen kapəriə ramarə kape nɨpɨg kwakwə, mərɨg tukmə nəsəsaoyen uə nahasien ramuə tuk əriə, tukhamɨr ye kapəriə nhatətəyen. 14 Kɨni yamə mɨne kɨsəsaah-pən yerki kwənurkəsɨk, kɨsəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kɨsərɨg nəgkiarien kape Kughen, mərɨg narɨmnar khapsaah kɨseruk nɨmraghien kapəriə, in e, kasətərɨg pɨk kɨn narɨmnar kape nɨmraghien kapəriə, uə, kɨsorkeikei nautə rɨpsaah, uə kɨsorkeikei mə tukasərɨg rhuvə ye nɨprairiə. Khapəh nɨshaktə-huvəyen ye nɨmraghien yame Kughen rorkeikei. 15 Mərɨg yamə mɨne kɨsəsaah pən ye nɨmoptanə huvə, iriə kɨsəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kɨsərɨg nəgkiarien kape Kughen, kɨni rɨkiriə ratuatuk mɨhuvə, mamharaptərəkɨn nəgkiarien kape Kughen rɨskai yerkiriə. Kɨni iriə masərer tɨm tɨm mhavən, mhakuə kɨn nɨmraghien huvə.”

Nhatətəyen kapətawə rəmhen kɨn laet yame raməsiə

(Mak 4:21-25)

16 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “To kɨpəh nəsiə-pənien ye laet kukrai-pən ye nəkwai baket uə ye nəpəəg tebol. Nɨkam. Tukaməkeikei kɨruk haktə pəh narmamə kɨsəm nar.* 17 Tukmə nar erkwaig, tukaməkeikei kəm. Tukmə yermamə kɨrik ruvrɨg nar kɨrik, kɨni mərɨg tukraməkeikei mier-pə ikɨn rhakak ikɨn.* 18 Ror pən, nəgkiarien e yamə nakasərɨg, sətərɨg huvə kɨn. Narmamə yame mɨne kɨsəri-pən kafak nəgkiarien, Kughen tukrɨvəhsi-pən mɨn nɨrkunien kɨmi əriə. Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨsərɨg nəgkiarien kɨni mɨsor nar apnapɨg iran, Kughen tukrɨvəhsi-ta nɨrkunien kəskəh yame rɨkiriə raməsɨk mə iriə kwənhavəh ta.”*

Famle əfrakɨs kape Yesu, iriə e narmamə yamə mɨne kasor nəgkiarien kafan

(Mat 12:46-50; Mak 3:31-35)

19 Kɨni ye nɨpɨg a, nɨsɨn Yesu mɨne piauni mɨnə kɨmnhauə mə tuksəm In, mərɨg kɨseinein nhavənien ipakə tukun, meinai narmamə khapsaah kɨsərer rarkurao kɨn. 20 Kɨni yermamə kɨrik rɨni-pən tukun mɨmə, “Eh. Nɨsɨnɨm mɨne piam mɨnə kasərer apa iruə mhamə tuksəm ik.”

21 Mərɨg In rɨni-pən tukun mɨmə, “Narmamə m-fam yamə mɨne kɨsərɨg nəgkiarien kape Kughen kɨni mɨsəri-pən, iriə e kafak narmamə mɨnə, mɨne nɨsɨnɨk, mɨne piak mɨnə.”

Yesu ramni-əhu nɨmətag ehuə ye tame tahik

(Mat 8:23-27; Mak 4:35-41)

22 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Pəh khavən apa nɨkar lugun a.” Məkneikɨn kɨsatpən ye bot mhavi pirə. 23 Bot ramaiyu mavirə, Yesu rapɨr. Kɨni nɨmətag ehuə kɨrik rɨmnəvi nu, kɨni nu rɨnamakətənɨm kɨn bot; ipakə iriə kɨsəmnɨm. 24 Kɨni narmamə kape Yesu kɨmnhavən mhasɨg In, mhamə, “!Yemehuə! !Yemehuə! !Natuksəmnɨm!”

Kɨni Yesu rarha, mɨni-əhu nɨmətag mɨne peao-peao ehuə. Nɨmətag reiwaiyu. Nu reiwaiyu mamərinu mɨn. 25 Kɨni Yesu raiyoh-pən kafan narmamə mɨnə mɨmə, “?Mərɨg nhatətəyen hiə kapəmiə?”

Mərɨg iriə kɨsakur mhagɨn, mɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “!Eh! ?Naha e yermamə? !Nar apnapɨg mə nɨmətag mɨne tahik, mərɨg kawor nəkwan!”

Yesu rɨmnəko-ta nanmɨn has ye yemə Gerasa kɨrik, yame nagheen rehuə

(Mat 8:28-34; Mak 5:1-20)

26 Kɨmnhavi-pirə bot mhavən mhavhiak nɨkar Galili pən, apa kwənmhaan a kamni kɨmə Gerasa. 27 Yesu rəviə-fiak, məkneikɨn yermamə kɨrik ruə məm In. Kwən a, nanmɨn has mɨnə kasəmɨr iran. In rɨmɨpəh nɨvənien ye neipən, mɨpəh napɨrien imə, ramarə əmə ikɨn kamnɨm narmamə ikɨn. 28-29 Apa kupən, nɨpɨg rɨpsaah, nanmɨn has mɨnə a kɨmɨsor in ramarmar pɨk, kɨni narmamə kɨmnharkwəji kwermɨn mɨne nɨhun ye jen mə tukharaptərəkɨn tɨm tɨm pəh rɨpəh noriahyen narɨmnar. Mərɨg nɨpɨg m-fam raməvi-əru jen mɨnə. Kɨni nanmɨn has mɨnə kasəkeikei kɨmin mə tukhakɨr mɨsap mhavən apa ikɨn kɨrkək ikɨn.

Kɨni nɨpɨg kwən a rɨmnəm Yesu ruə mənɨmkur-pən ye nɨhun. Kɨni Yesu rɨmɨni mə nanmɨn has tukrier map ye kwən a. Kɨni kwən a rok-rapomh mɨmə, “Yesu, Ji Kughen Yerpɨrɨg. ?Nakmə takhawor yo? !Aweh! !Yakamaiyoh ik mɨmə takpəh norien nəmhəyen kɨmi yo!”

30 Kɨni Yesu rɨmnaiyoh-pən nanmɨn has mɨmə, “?Nhagɨm pa?”

Kɨni in rɨmə, “Nhagɨk e Nukwao Ehuə.” Rɨmɨni məknakɨn meinai nanmɨn has khapsaah kasəmɨr iran. 31 Kɨni nanmɨn has mɨnə kɨmɨsaiyoh-pən skai m-rɨpsaah kɨmi Yesu mhamə, “Takpəh nher-pəyen kɨn əmawə ye nəpəəg e yame reiwaiyu pɨk, imei narpɨnien rerɨn.”

32 Kɨni ikɨn a, pukəh mɨnə khapsaah ikɨn. Kasəruk a ye nɨhu tukwas a. Kɨni nanmɨn has mɨnə kɨmɨsasək mhani-pən tuk Yesu mhamə, “!Awe! Ǝta-pən irəmawə yerki pukəh mɨnə a.” Kɨni Yesu reighan-pən kɨn əriə kamhavən. 33 Kɨni nanmɨn has mɨnə a kɨmnhatərhav ye kwən a mhavən yerki pukəh mɨnə. Kɨni pukəh mɨnə a, iriə fam kɨmɨsaiyu mɨseiwaiyu ye nəpatu, mhaviərhav mɨsəmnɨm ye nu.

34 Mərɨg nɨpɨg narmamə yamə mɨne kasəvɨgɨn pukəh mɨnə a kɨmɨsəm nar a, kɨmɨsaiyu mhatərhav, mhavən mɨsəvsao-pən kɨn ye taon mɨne ikɨn mɨnə fam rarkurao aikɨn. 35 Kɨni narmamə kɨmnhatərhav ye taon mhavən mə tuksəm nar a. Kɨni mhavən masəm Yesu, kɨni mɨsəm kwən a yame nanmɨn has mɨnə kɨmɨsəta iran ramkwətə yetanə, ipakə tuk Yesu. Kɨni mɨnɨpəh narmərien, muavən ye neipən. Kɨni narmamə ye taon a kɨmnhagɨn. 36 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmɨsəm atuatuk nar a kɨn nɨmrɨriə kɨmɨsəvsao mɨn kɨn kɨmi narmamə tɨksɨn mhamə Yesu rɨmnhawor mor huvə kwən a yame in apa kupən nanmɨn has mɨnə kɨmnasəmɨr iran. 37 Kɨni narmamə mɨ-fam yamə mɨne kasarə apa Gerasa kɨmnhani-pən tuk Yesu mə tukrɨtərhav aikɨn, meinai kɨmɨsəm khagɨn pɨk kɨn. Məkneikɨn, Yesu ratpən ye bot mə tukrɨtərhav. 38 Mərɨg kwən a yame nanmɨn has mɨnə kɨmɨsəta iran, raiyoh-pən Yesu mɨmə, “!Eh! Pəh kɨrau.”

Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, 39 “Rerɨg-pən imam ikɨn, mɨvən mɨni-ərhav naha nhagɨn Kughen rɨmnor kɨmik.” Kɨni kwən a rɨmavən ikɨn mɨnə fam ye taon iman ikɨn mamni-ərhav narɨmnar m-fam yame Yesu rɨmnor kɨmin.

Piahuaru kɨrik yame ramhə, mɨne piakəskəh yame rɨmamhə

(Mat 9:18-26; Mak 5:21-43)

40 Nɨpɨg Yesu rɨmɨrerɨg-pə mɨn ye nɨkar lugun pə, narmamə kɨmɨsagien tukun, meinai iriə kɨmnaseito kɨn. 41 Kɨni yermamə kɨrik, rɨmauə məm In, nhagɨn e Jaeras. In ramehuə ye nimə kape nofugɨnien. Rɨmauə, mənɨmkur-pən tuk Yesu, maməkeikei kɨmin mə iriu tukravən apa iman ikɨn 42 meinai kafan kwajikovə piraovɨn kwənkwan kɨrikianə ramhə pɨk, nɨmhəyen rɨneriaji. Kɨni kafan newk twelef əmə.

Kɨni Yesu rɨmneriwək mɨvən tuk piakəskəh a, kɨni narmamə khapsaah khakwasɨg kɨn mamhasɨg-sɨg In. 43 Kɨni piraovɨn kɨrik aikɨn yame rawəh nəmhəyen kapəriə nɨpiraovɨn, nɨtawɨn rɨmnaiyu mɨvəh newk twelef. Rɨmavən məm dokta mɨnə, moriah fam kafan mane ye nəmhəyen kafan, mərɨg yermamə kɨrik to rɨpəh nor-huvəyen. Kɨni ruə məm Yesu, 44 mukurao-pən ye nɨmetain, mɨrap nəpəəg nɨmrɨ neipən kafan, taktəkun əmə, kafan nəmhəyen ror infamien.

45 Kɨni Yesu rɨmə, “!Eh! Pa e rɨrap Yo?”

Kɨni iriə m-fam khamə kɨseinein. Mərɨg Pita rɨmə, “!Yhajoun, narmamə khapsaah e kamhasɨg-sɨg Ik.”

46 Mərɨg Yesu rɨmɨni mɨmə, “Nɨkam. Yakɨrkun mə yermamə kɨrik e rɨmɨrap Yo, meinai yɨmnərɨg mə nanmɨn kafak rɨmnor huvə yermamə kɨrik.”

47 Kɨni piraovɨn a ruɨrkun mə in to rɨpəh mɨn nerkwaigien, rɨmauə mənɨmkur ye nɨhu Yesu makur pɨk kɨn. Kɨni ye nɨmrɨ narmamə m-fam rɨni-ərhav-pən nar yame rɨmɨrap Yesu tukun. Kɨni mɨni-ərhav mɨn mə ye nɨpɨg atuatuk yame rɨmɨrap In, taktəkun əmə, rɨmnəsanɨn mɨn. 48 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Kafak piakəskəh, nhatətəyen kafam rɨmnor ik naknəsanɨn. Amvən ye nəmərinuyen.”‡

49 Yesu raməgkiar hanə, məkneikɨn, yermamə kɨrik rɨsɨ-pən apa imei Jaeras, yamehuə kape nimə kape nofugɨnien, muə, mɨni-pən tuk Jaeras mə, “Kafam piakəskəh ruamhə ta. Takpəh norien narkutien kɨmi Yhajoun e mə takɨkɨr mɨvən.”

50 Mərɨg Yesu rɨmnərɨg nəgkiarien e, mɨni-pən tuk Jaeras mə, “Takpəh nɨgɨnien. Hatətə əmə irak, piakəskəh kafam tukramragh mɨn.” 51 Kɨni ye nɨpɨg Yesu rɨmauə mɨtərhav-pə ye nimə kape Jaeras, mɨni-əhu narmamə mə tukhapəh nhakwasɨgien kɨn. Kɨni mɨkɨr əmə Pita, mɨne Jon, mɨne Jemes, mɨne rɨm piakəskəh e mɨne nɨsɨni, iriə min. 52 Narmamə m-fam kəsasək apomh tuk piakəskəh a mamhauvrɨg-uvrɨg pɨk. Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Hapəh nɨsasəkien. Piakəskəh e rɨpəh nɨmhəyen; ramapɨr əmə.”

53 Mərɨg iriə kɨmɨsarh iakei iran meinai iriə kharkun mə piakəskəh a in ruamhə ta. 54 Mərɨg Yesu rərao-pən, mɨvəh kwermɨ piakəskəh a, mɨni-pən tukun mə, “Piakəskəh kafak. Hekɨmter.” 55 Kɨni taktəkun əmə nanmɨn rɨrerɨg-pə, in mhekɨmter. Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Havəh-sipən nəvɨgɨnien kɨrik pəh rən.” 56 Kɨni rɨmni mɨne nɨsɨni kawakur pɨk kɨn; mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Takrapəh nɨwəvsaoyen kɨn nar e kɨmi narmamə.”

9

Yesu rher yerhav kɨn kafan narmamə twelef mə tukhani-ərhav narmaruyen kape Kughen

(Mat 10:5-15; 14:1-2; Mak 6:7-16)

1 Kɨni ai, Yesu rɨmnofugɨn kafan aposol twelef, mɨvəhsi-pən neihuəyen mɨne nəsanɨnien kɨmi əriə tuk nəko-tayen nanmɨn has ye narmamə, mɨmə iriə tuksor huvə mɨn nəmhəyen mɨnə. 2 Kɨni Yesu rɨmnher-pən kɨn əriə mə tukhani-ərhav narmaruyen kape Kughen, kɨni mɨmə iriə tuksor huvə mɨn narmamə yamə mɨne kamhamhə. 3 Kɨni mamni-pən tuk əriə mə, “Tukmə nakamhavən ye swatuk, mhapəh nhavəhyen nar kɨrik rəmhen kɨn kaskɨn, uə nɨtɨp, uə nəvɨgɨnien, uə mane, kɨni mhapəh nhavəhyen neipən kɨraru kɨraru. 4 Nɨpɨg tukmə nakamhavən yerkwanu kɨrik, mɨsarə ye nimə kɨrik, nimə e in a taksarə əmə ikɨn mɨseriaji mhatərhav ikɨn mamhavən. 5 Kɨni ikɨn pukhaa takhavən ikɨn, tukmə narmamə rɨkiriə rɨpəh nagienien mə takhauə mɨsarə kɨmiə miriə, taksarpita-arpita nɨmokrur ye sandel kapəmiə. Norien e tukror nɨmtətien mə narmamə yerkwanu a kɨmɨsor nar kɨrik rapəh nəmhenien.”* 6 Kɨni iriə kɨmnhatərhav mɨseriwək mamhavən yerkwanu mɨnə, masəvsao-ərhav kɨn nəvsaoyen huvə, kɨni ikɨn mɨnə fam kɨmnhavən ikɨn, kɨmɨsəhuak tuk narmamə khapsaah yamə mɨne kamhamhə, kɨni kasəsanɨn.

7 Kɨni King Herod Antipas, yame in ramarmaru ye nəmə Galili, in rɨmɨwəh nəvsaoyen kɨn, kɨni mətərɨg kɨn meinein apomh, meinai narmamə tɨksɨn khamə Jon Baptaes a in a rɨmamragh mɨn.* 8 Kɨni narmamə tɨksɨn kamhani mhamə Elaeja a ruauə mɨn. Kɨni narmamə tɨkɨsn kamhani mhamə in profet kupən kɨrik kape Kughen yame rɨmamragh mɨn. 9 Mərɨg Herod Antipas rɨmə, “Jon e, yɨmɨkɨs əru nɨpətək nuan. ?Mərɨg pa e nhagɨn yakamərɨg nəvsaoyen kɨn?” Kɨni in morkeikei mə tukrəm Yesu.*

Yesu rɨmɨvəh nəvɨgɨnien rɨkəskəh, mor rɨpsaah, maməvɨgɨn narman faef taosen kɨn

(Mat 14:13-21; Mak 6:30-44; Jon 6:1-14)

10 Kɨni aposol mɨnə kape Yesu kharerɨg-pə mɨn tukun, mhani-pən narɨmnar m-fam yame kɨmɨsor. Kɨni In rɨkɨr əriə mɨsəta ye narmamə, mhavən apa taon kɨrik, nhagɨn e Betsaeda. 11 Mərɨg nɨpɨg narmamə kɨmɨsərɨg mə Yesu rɨmauə, kɨni khauə, mhakwasɨg kɨn. Kɨni Yesu rɨmnəm əriə, rɨkin ragien əmə. Kɨni mamhajoun əriə kɨn narmaruyen kape Kughen, mamor huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə.

12 Kɨni rɨnamenaiyu, narmamə twelef kape Yesu khavən tukun, mhani-pən tukun mhamə, “Yermaru. Her-pən kɨn narmamə mɨfam e kamhavən apa yerkwanu mɨnə mə tuksarhakɨn kwənmhan huvə kɨrik kape napɨrien, mɨne nəvɨgɨnien. Meinai ikɨn e kɨtawə kasəmɨr ikɨn, kwənmhaan əkwak.”

13 Mərɨg əmə rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Rhuvə əmə. Kɨmiə səvɨgɨn əriə.”

Mərɨg iriə khamə, “?Rhawor? Kɨmawə yakamhawəh əmə bred faef mɨne kəməəm kɨraru. ?Nakmə jakhavən mhawəh nɨmrɨ nəvɨgɨnien ne nukwao e uə?” 14 Kɨmnhani məknakɨn meinai narmamə khapsaah khapsaah kwənhauə ikɨn a, tukmə kəvheikɨn əmə narman, rəmhen kɨn faef taosen.

Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Havən mhani-pən tuk əriə mə tuksəkwətə fifti fifti ye nɨmrɨn mɨnə.” 15 Məkneikɨn kafan narmamə mɨnə kɨmɨsəwhai məknakɨn əriə, kasəkwətə.

16 Kɨni Yesu rɨmɨvəh bred a faef mɨne kəməəm kɨraru, mɨvaag haktə mɨni vi vi Kughen tukun, mhapu-hapu bred mɨne kəməəm, mɨpɨk-pən kɨmi kafan narmamə mɨnə mə tukhapɨk mɨsəvɨgɨn narmamə mɨnə a kɨn. 17 Kɨmɨsəvɨgɨn tɨpriə rəsiis, mɨsəpəh nɨpərpər bred mɨne kəməəm. Kɨni kafan narmamə mɨnə khavai-pən ye kəmeiru twelef khakwar mɨn.

Pita rɨmɨni mə Yesu in Kristo

(Mat 16:13-20; Mak 8:27-33)

18 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rɨmnaməhuak iriə pɨsɨn əmə kafan narmamə mɨnə. Kɨni raiyoh-pən əriə mɨmə, “Mərɨg narmamə mɨnə a kamhani mə Yo e pa?”

19 Kɨni khani-pən tukun mhamə, “Tɨksɨn kamhani mə ik Jon Baptaes. Kɨni tɨksɨn kamhani mə ik profet Elaeja. Kɨni tɨksɨn kamhani mə ik profet kupən kɨrik kape Kughen yame ruəmragh mɨn.”*

20 Mərɨg Yesu raiyoh-pən əriə mɨmə, “?Mərɨg kɨmiə nakhamə Yo e pa?”

Mərɨg əmə Pita rɨmə, “Ik e Kristo yame Kughen rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn.”*

21 Mərɨg Yesu rɨmɨni-əutən-pən tuk əriə mə tukhapəh nhani-pənien tuk narmamə.

Nɨkwasɨgien kɨn Yesu in rəutən

(Mat 16:24-28; Mak 8:34-9:1)

22 Kɨni In rɨmɨni-pən mɨn mɨmə, “Nar kɨrik yame tukraməkeikei muə mor nəfrakɨsien kɨn. Mə Yo, Ji Yermamə, jakərɨg nəmhəyen tuk narɨmnar khapsaah. Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel, mɨne jif pris mɨnə, mɨnə nəmhajoun kape Loa kape Moses, iriə tukhaukreikɨn-pə nɨmeitairiə kɨmi Yo, mɨshopni Yo. Mərɨg nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, Kughen tukror Yo jakamragh mɨn ye nɨmhəyen kafak.”*

23 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Tukmə yermamə rɨmə tukrɨkwasɨg kɨn Yo, in tukraməkeikei məta ye nərɨgien kafan, kɨni tukmə rərɨg pawk nəmhəyen rəmhen kɨn nəmhəyen ye nɨmhəyen ye nai kamarkwao kɨn, mərɨg tukrɨkwasɨg kɨn Yo.* 24 Yermamə yame ramgɨn tuk kafan nɨmraghien, tukraməkeikei mɨmhə. Mərɨg yermamə yame tukhopni tuk nɨkwasɨgien kɨn Yo, tukrarə ye nɨmraghien rerɨn.* 25 Tukmə yermamə kɨrik kafan nautə rehuə pɨk ye tokrei nɨmoptanə e, mərɨg ramarakikɨn kafan nɨmraghien tukun, nanmɨn tukrerwei. 26 Tukmə nakaurɨs kɨn nɨni-ərhavyen nhagɨk mɨne nəgkiarien kafak ye nɨmrɨ mɨrh, Yo mɨn jakaurɨs kɨn nɨni-ərhavyen nhagɨm nɨpɨg Yo, Ji Yermamə, jakrerɨg-pə mɨn kɨmawə agelo rhakə yamə mɨne tukhauə ye neihuəyen kape Rɨmɨk.* 27 Mərɨg yakamni nəfrakɨsien tuk əmiə mə, kɨmiə tɨksɨn e nakasərer ikɨn e, kwasɨg ikɨn nakhamhə, taksəm narmaruyen kape Kughen.”

Kughen ramhajoun mə Yesu in Tɨni, nɨmrɨn rukreikɨn muə mor pɨsɨn

(Mat 17:1-8; Mak 9:2-8)

28 Yesu rɨmnəgkiar ta, nɨpɨg eit ruə mɨvən, kɨni rɨkɨr Pita, mɨne Jon mɨne Jemes mɨshaktə mhavən ye tukwas kɨrik mə tuksəhuak. 29 Nɨpɨg raməhuak hanə, nɨmrɨn rukreikɨn muə mor pɨsɨn. Kɨni neipən kafan raməsiə rəmhen kɨn naroapɨgien kape karuəruə. 30 Məkne, Moses mɨne Elaeja 31 kratərhav-pə, nɨkhakien rarkurao irəriu. Kwarer mwəgkiar irisɨr Yesu. Marhɨni nɨmhəyen kape Yesu apa Jerusalem yame tukror nəgkiarien kape profet mɨnə kape Kughen tukruə mor nəfrakɨsien kɨn.†* 32 Mərɨg Pita mɨne in mir kɨraru, napɨrien rɨmɨvəh nɨmrɨrisɨr, kɨmɨrhapɨr kape nɨpɨg kwakwə. Mərɨg nɨpɨg kɨmɨrharha, mɨrhəm nɨkhakien rarkurao ye Yesu, mɨrhəm mɨn Moses mɨne Elaeja kawərer irisɨr Yesu.* 33 Kɨni nɨpɨg kwərə mir a kɨmɨravən, Pita rɨni-pən tuk Yesu mə, “Yermaru. Rhuvə mə kɨmasɨr jakarharə ikɨn e. Pəh jakrharkwopək nimə kɨsisər- kafam kɨrik, kape Moses kɨrik, mɨne kape Elaeja kɨrik.” (Mərɨg in rɨmnəgkiar əmə mɨpəh nɨrkunien nar yame ramni). 34 In raməgkiar hanə, napuə kɨrik reiwaiyu muvrɨg əpɨs əriə. Napuə rɨmnhorukɨn əriə, kɨrhɨgɨn pɨk. 35 Kɨrhərɨg nəgkiarien kɨrik rɨsɨ-pən ye napuə mamni mɨmə, “!In e Narɨk yame yɨmɨrpen; taksətərɨg kɨn In!”* 36 Kɨmɨsərɨg ta nəgkiarien yame Kughen rɨmɨni, kɨni Pita mɨne Jon mɨne Jemes kɨmɨrharha-pən mɨrhəm Yesu ramərer pɨsɨn əmə. Ye nɨpɨg mɨnə a, kɨmɨrhɨpəh nɨrhɨni-ərhavyen narɨmnar mɨnə a kɨmi narmamə; mɨrhɨpəh nɨrhɨniyen narɨmnar a yame kɨmɨrhəm.

Yesu rɨmnəkota nanmɨn has ye pɨkwarien kɨrik

(Mat 17:14-23; Mak 9:14-32)

37 Kəni rɨkwamer kɨn, kɨsəta ye tukwas mɨseiwaiyu-pə, mɨsəm narmamə khapsaah kamhauə mə tuksəm Yesu. 38 Kɨni yermamə kɨrik ramokrən apomh kɨn Yesu mɨmə, “Yhajoun. Yakorkeikei pɨk mə takuə masitu irak. Kwajikovə kafak yerman kwənkwan kɨrikianə əmə. 39 Nɨpɨg nanmɨn hah kɨrik ramərer-pən iran, mor in ramətəpar pɨk, nɨpran ramətəmnɨmɨn mamor ghan əmə. Nehe nəkwan ramaiyu rhawən. Nanmɨn has a ramoriah pɨk in; mamraptərəkɨn in, mɨpəh nɨpəhyen. 40 Kɨni yo yɨmnəkeikei kɨmi kafam narmamə mɨnə mə tuksəko ta nanmɨn has e, mərɨg kɨseinein.”

41 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Kəsi! Kɨmiə yamə mɨne naksarə e towei mɨne, nhatətəyen kapəmiə rɨrkək. Kɨni kapəmiə nətərɨgien rapəh natuatukien. ?Kɨtawəm kɨmiə tuksarə mɨseriaji nɨpɨg pukaa nakpishatətə irak?” Kɨni rɨni-pən tuk rɨm kwajikovə ai mɨmə, “Harəh pɨkwarien en mhauə.”

42 Kɨni pɨkwarien a ruə tuk Yesu, məkneikɨn nanmɨn has rəsuə kɨn reiwaiyu mowhan, mamətəmnɨmɨn. Mərɨg Yesu rɨmnəgkiar skai kɨmi nanmɨn has məko-ta. Kɨni mor huvə pɨkwarien a. Meighan-pən kɨn pɨkwarien a kɨmi nɨsɨni mɨne rɨmni.

43 Kɨni iriə m-fam kɨsakur, rɨkiriə ragien tuk nəsanɨnien kape Kughen.

Mərɨg nɨpɨg narmamə kɨmɨsakur pɨk kɨn narɨmnar m-fam yame Yesu rɨmnor iriə miriə, kɨni In rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, 44 “Havəh tɨm tɨm nəgkiarien e yerkimiə: Yermamə kɨrik tukreighaan pən kɨn Yo, Ji Yermamə, ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafak.”* 45 Mərɨg kafan narmamə mɨnə kɨmɨseinein nɨprai nəgkiarien e meinai Kughen rɨmnerkwaig kɨn nɨprai nəgkiarien e mə iriə tukhapəh nharkunien; kɨni iriə khagɨn mɨn kɨn naiyoh-pən-ien kɨn nɨpran.*

?Pa e in yermamə yame in rehuə rapita?

(Mat 18:1-5; Mak 9:33-40)

46 Kɨni narmamə kape Yesu kɨsotgoh kɨmi əriə mɨnə mhamə, “?Pa irətawə in ravəh nehuəyen, yame rhuvə mapita?”* 47 Mərɨg Yesu rɨmɨrkun kapəriə nətərɨgien, kɨni mɨvən mɨkɨr kwajikovə kɨrik mərɨp ye nɨkarɨn, 48 mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Tukmə yermamə kɨrik ravəh nhagɨk, mamasitu kɨn ye kwajikovə kɨrik rəmhen kɨn yame, nasituyen e in e tukror mɨn kɨmi Yo. Kɨni pəh nien mə ramor əmə irak, mərɨg ramor mɨn kɨmi Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo. Meinai tukmə yermamə rɨvəh-si əhu atuk in yetanə, in tukruə mamehuə mapita.”*

49 Kɨni Jon rɨmɨni mɨmə, “Yermaru. Kɨmawə yɨmɨsəm kwən kɨrik ravəh nhagɨm, maməkota nanmɨn has mɨnə kɨn, mərɨg yakhamə jakhani-əhu, meinai kwən a, pəh nien mə kɨtawə kɨrik.”

50 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Hapəh nhani-əhuyen in. Meinai, tukmə yermamə kɨrik rɨpəh norien tɨkmɨr kɨtawə min, in kɨtawə kɨrik en.”*

Nəmə Sameria tɨksɨn rɨkiriə rapəh nagienien tuk Yesu

51 Kɨni ruauə ipakə tuk nɨpɨg yame Kughen tukrɨwəh Yesu iran mɨvən apa ye rao ye neai. Kɨni Yesu rɨkin rɨmnəsɨk mə tukraməkeikei mɨvən apa Jerusalem, nar kɨrik rɨrkək yame tukrərer əswasɨg kɨn. 52 Kɨni In rher-pən kɨn yəgkiar tɨksɨn khavən apa yerkwanu kɨrik apa Sameria, mə tuksor apnəpeinə tukun. 53 Mərɨg narmamə aikɨn a, khapəh nɨsorkeikeiyen mə In tukrɨvən marə a iməriə ikɨn, meinai iriə kwənharkun huvə mə In ramvən mɨn Jerusalem.‡ 54 Kɨni kafan yermamə mir e Jemes mɨne Jon kɨmɨwəm mə narmɨnə Sameria khapəh nɨsorkeikeiyen əriə, krəmə, “Yermaru. ?Nakorkeikei mə jakwokrən kɨn nap rɨsɨ-faktə ye neai meiwaiyu məs əriə, uə?”* 55 Mərɨg Yesu rarha-pən məm əriu mɨni-əhu. 56 Kɨni khatərhav mhavən mɨn yerkwanu pɨsɨn mɨn kɨrik.

Yesu rɨmə narmamə tuksəpəh fam narɨmnar mhakwasɨg kɨn In

(Mat 8:19-22)

57 Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmɨseriwək ye swatuk, kɨni kwən kɨrik rɨni-pən tukun mɨmə, “Yo jakɨkwasɨg kɨn ik ikɨn hiə takvən ikɨn.”

58 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Kuri aparu mɨnə, kapəriə nəpəəg rarə yame kasapɨr ikɨn. Kɨni man mɨnə, nimairiə rarə yame kasapɨr ikɨn. Mərɨg Yo, Ji Yermamə, kafak nimə rɨrkək tuk napɨrien.”

59 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk kwən kɨrik mɨmə, “Yuə, kɨrau mik, muə kafak kɨrik yermamə.” Mərɨg kwən a rɨni-pən tukun mɨmə, “Rhuvə, Yermaru. Mərɨg eighaan kɨn yo yakvən pi pom mɨnɨm rɨmɨk.”

60 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Nɨkam. Apəh-pən. Narmamə yamə mɨne khapəh nhavəhyen nɨmraghien pəh khavən mhanɨm nəmə mhə mɨnə. Mərɨg ik, yuvən mɨni-ərhav narmaruyen kape Kughen.”

61 Kɨni kɨrik mɨn rɨni mɨmə, “Yermaru, jakɨkwasɨg kɨn ik muə yermamə kɨrik kafam. Mərɨg, awhin yo, pəh yakrerɨg mɨvən imak ikɨn mawiə kɨn yo mɨnə tɨksɨn.”*

62 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermamə yame rɨmə tukror wok kape Kughen, mərɨg rɨkin ramvən tuk nar pɨsɨn, rapəh nəmhenien mə to ruə Kughen ramarmaru iran.§”

10

Yesu rher-yerhav kɨn kafan narmamə seventi tu

1 Kwasɨg ye narɨmnar mɨnə a, Yesu Yermaru rɨmɨrpen ta narmamə kafan seventi tu, kɨni mher-pən kɨn əriə kɨraru kɨraru kɨsəkupən kɨn In mhavən ye taon mɨnə mɨne ikɨn mɨnə tɨksɨn yamə mɨne Yesu tukrɨpikwasɨg mɨpivən mɨn ikɨn.* 2 Kɨni rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Səm-ru! Nəvɨgɨnien rehuə apa ye nəsimien yame kwənhamruə. Mərɨg yorwok kwatɨksɨn əmə yame kamhavəh. Kɨni səhuak-pən kɨmi Yemasur kape nəsimien mhamə In tukrher-pə kɨn yorwok mɨnə khapsaah mə tukhavən mhavəh nəsimien kafan.* 3 !Havən! Mərɨg takasəkeikei mharkun mə Yo yakamher-pən kɨn əmiə mə takhavən rəmhen kɨn kwaji sipsip yamə mɨne kaseriwək mhavən yerki kuri aparu mɨnə, yame kasəs narmamə.* 4 Takhapəh nharurien kwaji nɨtɨp kape mane, mɨne nɨtɨp apnapɨg mɨn, mhapəh nhavəhsi-pənien sandel, mhapəh nɨsapɨsien ye swatuk mɨsəgkiar apap kɨmi narmamə.* 5 Naha nimə yame taksapɨr ikɨn, taksokupən mhani-ərhav mhamə, ‘Pəh nəmərinuyen tukramarə eikɨn e.’ 6 Tukmə narmamə aikɨn, iriə narmamə kape nəmərinuyen, kafam nəhuakien tukruə mor nɨpran, nəmərinuyen tukraməmɨr tuk əriə. Mərɨg tukmə narmamə kape nəmərinuyen rɨrkək aikɨn, kwənkwai nəhuakien kafam tukrɨrerɨg-pre mɨn tuk ik. 7 Taksapɨr əmə ye nimə a, mhapəh nɨsapɨrien ye nimə pɨsɨn pɨsɨn. Kɨni taksən naha nəvɨgɨnien yame tukvəhsi-pre kɨmi əmiə, mhanɨm naha nɨnɨmien yame tukvəhsi-pre kɨmi əmiə. Meinai ratuatuk mə narmamə yamə mɨne kasor wok tukhavəh nərokien iran.* 8 Tukmə nakhavən ye taon kɨrik, kɨni narmamə rɨkiriə ragien tuk əmiə, sən naha nəvɨgɨnien yame tukvəhsi-pre kɨmi əmiə,* 9 mɨsor huvə narmamə aikɨn yamə mɨne kamhamhə. Mhani-ərhav tuk əriə mhamə, ‘Narmaruyen kape Kughen ruauə ipakə tuk əmiə.’ 10 Mərɨg tukmə nakhavən ye taon kɨrik, kɨni narmamə rɨkiriə rɨpəh nagienien tuk əmiə, havən mɨseriwək ye swatuk ehuə mamhani mhamə, 11 ‘Yaksarpita-arpita nɨmokrur ye taon kapəmiə yamə ramswin-pən ye nɨhumawə, ramor nɨmtətien mə nɨmɨsor nar kɨrik rapəh nəmhenien. Kɨni Kughen rɨmnəpəh əmiə. Mərɨg takasəkeikei mharkun mə narmaruyen kape Kughen ruauə pakə ta.’* 12 Kɨni yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə Kughen tukror narpɨnien ehuə kɨmi əriə rapita narpɨnien yame rɨmnor ye taon has a Sodom* kupən.*

13 “!Kɨmiə nəmə Korasin! !Kəsi! Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə. Kɨmiə nəmə Betsaeda, kəsi, nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə, meinai yɨmnor pawk nar apsɨpɨs rehuə ye taon mir kapəmiə. Kɨni tokmə yapior narɨmnar mɨnə a apa Taea mɨne Saedon kupən, narmamə a to kɨpisarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has mɨpihavən ye neipən has, mɨpisəsok-əsok ye nɨmrawk ror nɨmtətien mə kɨsərɨg rahas pɨk tuk kapəriə norien has mɨnə. 14 Mərɨg ye nɨpɨg a yame Kughen tukror narpɨnien kapəmiə, in tukrɨskai pɨk rapita narpɨnien yame tukror kɨmi narmamə yamə mɨne kɨmɨsarə apa Taea mɨne Saedon kupən.† 15 Kɨni kɨmiə nəmə Kapeneam. ?Kɨmiə nakhamə ta mə Kughen tukrɨvəh-si haktə əmiə ye kwənmhaan kape nɨsiaiyen ye rao ye neai? Nɨkam. Kughen tukrɨvəh-si-əhu əmiə naksweiwaiyu pɨk əgkəp, ye kwənmhaan kape narpɨnien.”‡*

16 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk kafan mɨnə mɨmə, “Narmamə yamə mɨne kasətərɨg kɨn əmiə, kasərɨg Yo. Kɨni narmamə yamə mɨne kamhaukreikɨn-pən nɨmetairiə kɨmi əmiə, khaukreikɨn-pə mɨn nɨmetairiə kɨmi Yo, kɨni narmamə yamə mɨne kamhaukreikɨn-pə nɨmetairiə kɨmi Yo, kamhaukreikɨn-pən nɨmeitairiə kɨmi Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo.”*

Narmamə seventi tu kape Yesu kharerɨg-pə mɨn

17 Kɨni narmamə seventi tu kape Yesu kharerɨg-pə mɨn, rɨkiriə ramagien, mhani-pən tuk Yesu mhamə, “Yermaru. !Nar apnapɨg mə nanmɨn has mɨnə, mərɨg kɨmawə yaksəgkiar ye nhagɨm, kɨni iriə kasor nəkwaimawə!”

18 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo yɨmnəm Setan rɨsɨ-pən ye neai meiwaiyu rəmhen kɨn yame naroapɨgien reiwaiyu mowhan.* 19 Sətərɨg-ru. Yo yakvəhsi-pre ta nəsanɨnien kɨmi əmiə. In a nakharkun nɨsəvi-əpniyen snek mɨnə mɨne milped§ mɨnə. Kɨni nəsanɨnien yame yakavəh-si-pre kɨmi əmiə in rapita nəsanɨnien kape tɨkmɨr kapətawə e Setan. Kɨni to nar kɨrik rɨpəh noriahyen əmiə. 20 In e nəfrakɨsien. Mərɨg tukmə naksagien, pa rɨmə naksagien mə nanmɨn has mɨnə kasor nəkwaimiə, mərɨg taksagien mə kwərai-pən ta nhagmiə ye nəkwəkwə ye rao ye neai.”*

21 Kɨni ye nɨpɨg a, Yesu, rɨkin ramagien pɨk ye nagienien yame ramsɨ-pən ye Nanmɨn kape Kughen, kɨni In raməhuak mamni mɨmə, “Tatə Kughen. Ik Yermaru kape narɨmnar fam- yerpɨrɨg ye neai, mɨne ye tokrei tanə. Yakəgnəgɨn Ik meinai Ik nɨmnerkwaig kɨn nɨprai narɨmnar mɨnə e ye nɨmrɨ narmamə yamə mɨne kharkun nar. Kɨni mor əpu kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsəmhen əmə kɨn kwajikovə mɨnə mə iriə e tukharkun nar. Ǝwəh. Tatə. In e nar yame nakorkeikei.”

22 Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien mɨni-ərhav mɨmə, “Rɨmɨk rɨmneighan-pə ta kɨn narɨmnar fam ye kwermɨk. Kɨni Rɨmɨk pɨsɨn əmə rɨrkun Tɨni. Kɨni Tɨni əmə mɨne narmamə kafan mɨnə, iriə əmə kharkun Rɨmni. Iriə e narmamə yamə mɨne Tɨni rɨmɨrpen ta əriə mə In tukror əpu Rɨmni tuk əriə.”*

23 Kɨni Yesu rarar məgkiar əmə kɨmi kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Kɨmiə nakasarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs meinai kɨmiə nakasəm narɨmnar mɨnə e ye nɨmrɨmiə. 24 Yakamni-pre tuk əmiə mə apa kupən, profet mɨnə khapsaah, mɨne king mɨnə khapsaah, kɨmɨsorkeikei pɨk mə tuksəm narɨmnar mɨnə e yame kɨmiə nakasəm ai taktəkun. Mərɨg kɨmnhapəh nɨsəmien. Kɨni iriə kɨmɨsorkeikei mə tuksərɨg narɨmnar yamə mɨne nakasərɨg, mərɨg kɨmnhapəh nɨsərɨgien.”*

Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨn yemə Sameriə kɨrik yame rhuvə

25 Nɨpɨg kɨrik, yemhajoun kɨrik kape Loa kape Moses ruə mɨni naiyohyen kɨrik kɨmi Yesu mə tukrəm-ru mə Yesu rɨrkun nar uə nɨkam. Mɨmə, “Yhajoun. ?Jakhawor pən iran mɨne mɨvəh nɨmraghien rerɨn?”*

26 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “?Mərɨg Loa kape Moses ramni naha nhagɨn? ?Nɨpɨg nakəvheikɨn, kɨni nɨpran ramni naha nhagɨn tuk ik?”

27 Kɨni kwən a rɨni-pən mɨmə, “Takaməkeikei morkeikei Kughen Yermaru kafam yerkim fam, mɨne ye nɨmraghien mɨ-fam kafam, mɨne ye nəsanɨnien fam kafam, mɨne ye nətərɨgien fam kafam.* Kɨni morkeikei mɨn ik mɨnə tɨksɨn rəmhen kɨn yame nakorkeikei atuk ik.”*

28 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “In atuatuk en. Tukmə nakor məknakɨn, kɨni ik takvəh nɨmraghien rerɨn.”*

29 Mərɨg kwən a, in rorkeikei əmə mə tukrhajoun mə in yemə atuatuk, kɨni maiyoh-pən Yesu mɨmə, “?Mərɨg, nɨ-pa mɨnə e yo mɨnə tɨksɨn?”

30 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yemə Isrel kɨrik rɨmatərhav Jerusalem meriwək mamvən apa Jeriko. Mamvən ye swatuk, yəkrəh mɨnə tɨksɨn kɨmnharaptərəkɨn mhapɨk ta kafan narɨmnar, kɨni mhauh, rɨmhə rhaih, mɨsap ta kɨn. 31 Mərɨg ye nɨpɨg atuatuk a, pris kɨrik rəri-pən swatuk a mamuə. Mərɨg nɨpɨg in rɨmnəm kwən a, rəurək kɨn mamvən. 32 Kɨni Lifaet* kɨrik rəri-pən mɨn swatuk a mamuə. Kɨni nɨpɨg rɨmnəm kwən a raməmɨr, in rɨmnor əmə nar kɨrikianə kɨn məurək kɨn. 33 Mərɨg yemə Sameria kɨrik [yame kasor tɨkmɨr iriə nəmə Isrel], in mɨn rəri-pən swatuk a mamuə, kɨni məm kwən a raməmɨr. Nɨpɨg rɨmnəm, rɨkin rɨmhə tukun. 34 Kɨni meriwək mɨvən pakə tukun. Maməkwi kafan nɨmap mɨnə kɨn nehe olif mɨne waen, muvrɨg kafan nɨmap mɨnə. Kɨni mɨrəh-si haktə kwən a mərəhu-haktə ye kafan dongki, kɨni mɨrəh mɨravən apa ye hotel, mamarha huvə tukun aikɨn. 35 Kəni rɨkwamer kɨn, in rɨvəh mane tɨksɨn, mɨvən mɨvəhsi-pən kɨmi yamehuə kape hotel, mɨni-pən tukun mɨmə, ‘Takamarha huvə tuk kwən en. Kɨni tukmə nakəvrə kɨn kafam kɨrik mane, tukmə yakrerɨg-pə, nakni tuk yo pəh jakarpɨn.’ ”

36 Kɨni Yesu rɨmɨni-ta nuhpɨkɨnien a, marar maiyoh-pən yemhajoun kape Loa kape Moses mɨmə, “?Ye kafam nərɨgien, nakɨrkun mə kwərə misɨr a, pa nhagɨn rɨmnor huvə pən kɨmi kwən a kɨmoh, rəmhen kɨn mə in kɨrik?”

37 Kɨni yemhajoun kape Loa kape Moses rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yermamə yame rɨkin rehuə tuk kwən a.”

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Ita. Ik yuvən mor mɨn rəmhen kɨn yame kwən a rɨmnor.”

Yesu rɨmavən imei Mata mɨne Meri

38 Kɨni nɨpɨg Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kaseriwək ye swatuk, mhatərhav-pən yerkwanu kɨrik. Kɨni piraovɨn kɨrik, nhagɨn e Mata, rɨkɨr Yesu yerkin agien mɨravən ye kafan nimə. 39 Pian a, naorahini e Meri. Kɨni Meri ruə məkwətə-pən ipakə tuk nɨhu Yesu Yermaru, mamətərɨg kɨn nəgkiarien mɨnə kafan.* 40 Mərɨg Mata, kafan nətərɨgien ramvən pɨk tuk norien nəvɨgɨnien. Kafan wok rɨmoh in. Kɨni rɨvən mɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Yermaru. ?Rhawor? ?Rɨkim raməsɨk mə ratuatuk uə nɨkam mə pian e naorahik rapəh nasituyen irak tuk norien wok e, kɨni yo pɨsɨn əmə yakamor. Her-pə kɨn pəh ruə masitu irak.”

41 Mərɨg Yesu Yermaru rɨni-pən tukun mɨmə, “Eh, Mata. Takpəh nərɨg-pɨkien narɨmnar rɨpsaah məknei. 42 Mərɨg nar kɨrikianə əmə in nar keikei. Kɨni Meri rorkeikei nar yame rhuvə rapita, kɨni to yakpəh mɨn nɨvəhsi-tayen.”*

11

Nəhuakien kape Yermaru

(Mat 6:9-15)

1 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rɨmnaməhuak apa ikɨn kɨrik. Kɨni nɨpɨg rɨmnəhuak ta, kafan kɨrik yermamə raiyoh In mə, “Yermaru, hajoun-ru əmawə kɨn nəhuakien rəmhen kɨn yame Jon Baptaes rɨmnhajoun kafan mɨnə.”

2 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nɨpɨg nakahamə taksəhuak, takhani mhamə,

“ ‘Rɨmtawə ye neai, nhagɨm rəmərhakə, pəh narmamə tukhasiai Ik.

Pəh kafam narmaruyen tukruə mamarə.

3 Nɨpɨg mɨ-fam, vəh-si pə nəvɨgɨnien kɨmi əmawə rəmhen tuk nɨpɨg e towei.

4 Kɨni vəh-si ta narpɨnien kape təvhagə hah kapəmawə meinai kɨmawə yakhapəh nharaptərəkɨn tɨm-tɨmien norien has yame narmamə kasor irəmawə.

Pəh nɨpəhyen əmawə mə Setan tukrɨvəhsi-pə vəh-si-pə kɨmi əmawə tamə yakhamɨr.’ ”

Tukamharpɨn ye nəhuakien

(Mat 7:7-11)

5-6 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mə, “?Tukmə yermamə kɨrik ruə imam ikɨn yenpɨg, tukmə nakəm nəvɨgɨnien rɨrkək, kɨni takhawor pən iran mɨne? Takvən imei ik kɨrik, mɨni-pən mɨmə, ‘Yo kɨrik, vəh-si-pə nəvɨgɨnien kɨrik, pəh yakvən məvɨgɨn yermamə kɨrik kɨn yame rɨmasɨ-pən isok mɨtərhav-pə imak ikɨn yenpɨg. Mərɨg nəvɨgɨnien rɨrkək yame jakəvɨgɨn in kɨn.’ 7 Kɨni ik kɨrik tukrhorpɨn nəgkiarien kafam mɨmə, ‘!Ah! Amvən. Pəh nɨsɨgien əmawə. Yaknəsapɨr kɨmawə kwajikovə mɨnə. To yakpəh nərerien mɨvəhsi-pre nəvɨgɨnien kɨmik.’ 8 Yakamni-pre tuk əmiə mə, nar apnapɨg mə in ik əgkəp kɨrik, mərɨg kwən a rɨpəh norkeikeiyen mə tukrɨvəh-si-pre nəvɨgɨnien kɨmik. Mərɨg yakamni əfrakɨs mə tukmə nakamharpɨn ye naiyohyen, in tukraməkeikei mərer mɨvəh-si-pre narɨmnar fam kɨmik yame nakorkeikei. 9 Kɨni ror məknakɨn, yakamni-pre tuk əmiə mə, saiyoh Kughen kɨn narɨmnar, kɨni In tukrɨvəh-sipre kɨmi əmiə. Sarha kɨn, mɨsəm. Səsɨk-əsɨk kwəruə, kɨni pəh kwəruə tukrəhitə tuk əmiə. 10 Yakamni məknakɨn meinai narmamə m-fam yamə mɨne kɨsaiyoh, tukhavəh. Kɨni narmamə yamə mɨne kasarha kɨn, tuksəm mɨn. Kɨni yamə mɨne kɨsəsɨk-əsɨk kwəruə, kwəruə tukrəhitə tuk əriə.

11 “Kɨni, kɨmiə tatə mɨnə. Yermamə kɨrik aikɨn irəmiə yame tukmə tɨni raiyoh kɨn kəməəm, mərɨg ravəhsi-pən snek uə, nɨkam? !Nɨkam! 12 ?Uə tukmə nɨpɨg raiyoh kɨn kwənəhr man, mərɨg ravəhsi-pən milped* uə? !Nɨkam! 13 Kɨmiə naksahas pawk, mharkun nhavəh-si-pənien narɨmnar huvə mɨnə kɨmi jimiə mɨnə. Mərɨg Rɨmtawə Kughen ye neai, kafan norien rhuvə pɨk rapita norien kapəmiə, kɨni nəfrakɨsien, In tukrɨvəh-si-pre Nanmɨn Kafan kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsaiyoh kɨn.”

Farisi mɨnə kamhani mhamə Yesu ramor wok ye nəsanɨnien kape Setan

(Mat 12:22-30, 43-45; Mak 3:20-27)

14 Kɨni nɨpɨg kɨrik, kwən kɨrik aikɨn yame nanmɨn has raməmɨr iran, mamor in rameinein nəgkiarien. Kɨni Yesu rɨmnəko-ta nanmɨn has a iran, kɨni kwən a rɨrikakun maməgkiar, kɨni narmamə kɨsakur pɨk kɨn. 15 Mərɨg narmamə tɨksɨn kɨmnhani mhamə, “!Nɨkam! Rɨrkun nəko-tayen nanmɨn has mɨnə meinai rɨkwasɨg kɨn Setan, yemehuə kape nanmɨn has mɨnə.”* 16 Mərɨg narmamə mɨnə mɨn tɨksɨn aikɨn khamə tukharkun-ru mə nəsanɨnien kafan ramsɨpkaa, kɨni mɨsaiyoh In mə tukror nɨmtətien kɨrik ye nəsanɨnien yame ramsɨpən ye rao ye neai.*

17 Mərɨg Yesu ruɨrkun ta nətərɨgien kapəriə kɨni mɨmə, “Nɨkam. Tukmə narmamə ye kantri kɨrik kasəwhai əriə mɨnə, mɨsarə kɨraru, kɨni tuksoriah kapəriə narəyen, kantri tukrɨmɨr. Kɨni rəmhen mɨn kɨn yerkwanu kɨrik. Tukmə narmamə kasəwhai əriə mɨnə, mɨsarə kɨraru, rukwanu a to rɨpəh narə-huvəyen. 18 Kɨni rəmhen mɨn kɨn narmamə kape Setan mɨnə, tukmə iriə kasəwhai əriə mɨnə, mɨsarə kɨraru, tukseikus-eikus mɨn nimə kape Setan. Norien kape Setan tukrɨpəh nɨskaiyen. Tukrəsaah-əsaah mɨrkək. Yakamni məkneikɨn meinai kɨmiə nakamhani mə yakaməko ta nanmɨn has ye nəsanɨnien kape Bielsebul. 19 Kɨni kɨmiə mɨnə mɨn tɨksɨn nakasəko-ta nanmɨn has mɨnə rəmhen kɨn yame yakamor. Mərɨg pa rɨmə kɨsəko ta nanmɨn has mɨnə e ye nəsanɨnien kape Bielsebul. Rhuvə mə iriə tukhani neikuəyen ye nəgkiarien yame nakamhani mhamə yakaməko ta nanmɨn has ye nəsanɨnien kape Bielsebul. 20 Mərɨg Yo yakəko-ta nanmɨn has mɨnə ye nəsanɨnien kape Kughen, ramhajoun mə narmaruyen kape Kughen ruauə ta tuk əmiə. 21 Nɨpɨg yermamə yame nagheen rehuə, ravəhsi-pən neipən kape narowagɨnien, mamərer matuk mamarha huvə tuk kafan nimə, in, kafan narɨmnar ramswin huvə əmə. 22 Mərɨg tukmə yermamə mɨn kɨrik nagheen rehuə rapita mɨn kwən a, ruə, mɨroh əriu mɨnə, mɨravən, mərɨg yermamə nagheen rehuə, in tukraməkeikei mapita, mɨvən, mɨpɨk ta neipən kape narowagɨnien yame kwən a rɨmnəkupən mɨvən iran, mamətɨgtə iran, mɨpɨk ta mɨn kafan nautə mɨvən məwhai kɨmi kafan narmamə mɨnə.†*

23 “Yermamə yame rɨpəh nɨkwasɨgien kɨn yo, in kafak tɨkmɨr. Kɨni yermamə yame rɨpəh nofugɨnien narmamə mɨnə kafak, in raməko-ta əriə kɨsaiyu rik rik.* 24 Nɨpɨg nanmɨn has raməta ye yermamə kɨrik, in ramavən ye tɨpəvsɨk, mamarha kɨn ikɨn tukrapɨs ikɨn, mərɨg rɨpəh nəmien. Kɨni in mamni mɨmə, ‘Pəh yakrerɨg pən ye kafak nimə yame yɨmnamarə ikɨn kupan.’ 25 Nɨpɨg in rɨrerɨg-pə məm kafan nimə, kɨmnahiə rɨpiə huvə, narɨmnar m-fam kamhaswin huvə. 26 Kɨni in ramvən mɨkɨr mɨn nanmɨn has mɨnə iriə seven yamə mɨne kɨsahas pɨk mɨn rapita in. Kɨni khavən mɨn imə mɨsarə mɨn ye nɨmraghien kape yermamə a. Kɨni yermamə a, in apa kupən, kafan nɨmraghien rahas, mərɨg taktəkun ai rɨmnahas pɨk rapita yame in kupən.”

27 Yesu raməgkiar hanə, məkneikɨn, piraovɨn kɨrik rokrən apomh mɨmə, “Pəh Kughen tukrautə-pən kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi piraovɨn yame rɨmneimək kɨn ik, mɨvəhsi-pre nah kɨmik.”*

28 Kɨni Yesu rɨmə, “Nəfrakɨs. Mərɨg Kughen tukrautə-pən kɨn kafan nɨhuvəyen rapita kɨmi narmamə yamə mɨne kasərɨg kafak nəgkiarien masor.”‡

Nɨmtətien yame Kughen rɨmnor kupan ye nɨmraghien kape Jona, kɨni tukrɨpior mɨn ye Yesu

(Mat 12:38-42; Mak 8:12)

29 Kɨni narmamə kɨmnhauə mə tuksərɨg nəgkiarien kape Yesu; iriə khapsaah. Kɨni Yesu rɨmə, “Kɨmiə narmamə e towei mɨne, kɨmiə naksor pɨk təvhagə has. Kɨmiə naksorkeikei mə taksəm nɨmtətien pɨsɨn kɨrik. Mərɨg tukmə ror Kughen tukrɨpəh norien nɨmtətien kɨrik irəmiə. Mərɨg tukror əmə nɨmtətien kɨrikianə əmə yame rɨmnor kupən ye nɨmraghien kape Jona.* 30 Rəmhen əmə kɨn yame nɨmraghien kape Jona rɨmnor nɨmtətien ye nəsanɨnien kape Kughen kɨmi nəmə Nineve kupən. Ye norien a, in əmə mɨn e, Yo, Ji Yermamə, nɨmraghien kafak tukror nɨmtətien ye nəsanɨnien kape Kughen kɨmi narmamə e towei mɨne. 31 In apa kupən, kwin kape kantri e Shipa§, rɨmasɨ-pən isok muə mə tukrɨvəh nɨrkunien kape King Solomon kupən. Mərɨg yo yakmauə, nɨrkunien kafak rapita King Solomon. Mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsətərɨgien kɨn Yo. Mə tukmə nɨpɨg Kughen tukrəkir narmamə iran, kwin a tukrərer mɨni-hah yamə mɨne kɨsarə e towei mɨne. 32 Kɨni ye nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə iran, nəmə Nineve mɨn tuksərer mhani hah narmamə yamə mɨne kɨsarə e towei mɨne. Meinai iriə kɨmɨsərɨg nəgkiarien kape Jona, mɨsarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has. Mərɨg Yo yakapita Jona, mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsətərɨgien kɨn Yo.”*

Nɨkhakien kape laet

(Mat 5:15; 6:22-23)

33 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “Yermamə kɨrik to rɨpəh nəsiə-pənien ye laet, kɨni merkwaig kɨn, uə məskəmnaan kɨn besin. Nɨkam. Tukmə yermamə rəsiə pən ye laet, tukraməkeikei mɨruk haktə ye kwənmhaan kape laet, mə narmamə yamə mɨne tukhauə ye nəkwai nimə masəm nar.*

34 “Nɨkwai nɨmrɨm in rəmhen kɨn laet yame rawəhsi-pre nɨkhakien ye nɨpram. Tukmə nɨkwai nɨmrɨm mir kɨrahuvə, rəmhen kɨn mə nɨpram rukwar kɨn nɨkhakien. Mərɨg tukmə nɨkwai nɨmrɨm mir kwahas, rəmhen kɨn mə nɨpram rukwar kɨn nəpɨgnapien. 35 Kɨni ror məkneikɨn mə ik takaməkeikei mamarha huvə tuk nɨkhakien ye nɨmraghien kafam, mə takpəh nɨvənien ye nəpɨgnapien. 36 Kɨni tukmə kafam nɨmraghien in rukwar huvə kɨn nɨkhakien, nəpɨgnapien tukrɨrkək əfrakɨs iram, kɨni nɨkhakien in raməsia-pen huvə fam kafam nɨmraghien rəmhen kɨn yame nɨkhakien kape laet raməsia-pen ik.”

Yesu rɨmnəgkiar skai kɨmi Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses

(Mat 23:1-36; Mak 12:38-40; Luk 20:45-47)

37 Kɨni Yesu rɨmnəgkiar ta, kɨni Farisi kɨrik ruə mɨni-pən tukun mɨmə tukravən məvɨgɨn ye kafan nimə. Kɨni Yesu rauru-pən imə, məkwətə-pən ye nɨkar tebol tuk nəvɨgɨnien. 38 Kɨni Farisi rəm mə Yesu rɨpəh nəravyen tuk nəvɨgɨnien, rakur.

39 Kɨni Yesu Yermaru rɨni-pən tukun mə, “Kɨmiə Farisi mɨnə nakhamə ta mə tukmə naksaikwas ye narɨmnar, rəmhen kɨn kap mɨne tikiplet mə kɨmiə takhahuvə, nəmkɨmɨk rɨrkək irəmiə. Mərɨg in apa imə, nəptɨgien kɨn nar mɨne nahasien rukwar irəmiə. 40 !Kɨmiə naksarmar pɨk! ?Rɨkimiə raməsɨk uə nɨkam mə Kughen e yame rɨmnor nɨprai yermamə iruə rɨmnor mɨn rɨki yermamə imə, uə? !Ǝwəh! 41 Mərɨg havəhsi-pən narɨmnar kɨmi yavən has mɨnə yerkin agien, kɨni narɨmnar fam apa iruə irəmiə mɨne in apa imə tuksatuatuk mhahuvə.

42 “Mərɨg, !awi, kɨmiə Farisi mɨnə! !Nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə! Kɨmiə nakasəri-pən huvə loa yamə mɨne khamar əmə tuk əmiə tuk nəri-pənien, rəmhen kɨn in e naksəri-pən loa yame ramni mə takasəkeikei mhavəh kwesrɨs mɨne onion* ye nəsimien vi mhavəhsi-pən kɨmi Kughen. Mərɨg naksəpəh Loa yamə mɨne kasəkupən, iriə e, nakhapəh nɨsorien nar yame ratuatuk mɨnə kɨmi narmamə, kɨni mhapəh nɨsorkeikeiyen Kughen. To nakpisəri-pən Loa yamə mɨne kasəkupən a, mɨpisəri-pən mɨn Loa mɨnə tɨksɨn.

43 “Kɨmiə Farisi mɨnə, nəmhəyen ehuə tukruə tuk əmiə meinai naksorkeikei mə takhavən mɨsəkwətə əkupən əmə ye nimə kape nofugɨnien. Mɨne in apa ye maket, naksorkeikei mə narmamə tuksaowiə kɨn əmiə ye nɨsiaiyen.

44 “Kɨmiə Farisi mɨnə, naksəmkɨmɨk rəmhen kɨn suranə ye yermamə yame rɨkinar rhorukɨn. Narmamə kasəriwək əsuun, mɨseinein kɨmnhavən ye kwənmhaan kape nɨmhəyen.”

45 Kɨni yemhajoun kɨrik kape Loa kape Moses rɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Yhajoun. Nakni nəgkiarien mɨnə e, mamoriah mɨn əmawə kɨn.”

46 Mərɨg Yesu rɨmə, “!Kɨmiə namhajoun kape Loa kape Moses! Nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə meinai kɨmiə nakhapɨk-pən nar pam mɨnə kɨmi narmamə mə tukhapɨk. Mərɨg nakhapəh nhawəsi-pənien kwermɨmiə mə taksasitu irəriə tuk nɨpɨkien. 47 Nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə. Meinai kɨmiə nakasor huvə pən marə marə ye suranə kape profet kape Kughen mɨnə, mərɨg rɨpmiə mɨnə atuatuk kɨmɨshopni əriə. 48 Naksor-pən huvə marə marə ye suranə kape profet kape Kughen mɨnə, ramhajoun mə rɨkimiə ragien tuk nar yame rɨpmiə mɨnə kɨmɨsor, in e kɨmɨshopni profet mɨnə. 49 Kɨni tuk nar e, Kughen yame nɨrkunien kafan rehuə, ramni mɨmə, ‘Yo jakher-pən kɨn kafak profet mɨnə mɨne aposol mɨnə tukhavən mɨsəgkiar kɨmi əriə, kɨni mərɨg iriə tuksor nəmhəyen kɨmi tɨksɨn, mɨshopni tɨksɨn.’ 50 Ror məknakɨn mə Kughen tukrəkir əmiə rəmhen kɨn mə kɨmiə atuk nɨmɨshopni profet mɨnə m-fam kafan. Kɨni In tukror narpɨnien kɨmi əmiə tuk nɨmhəyen kapəriə. Iriə yame mɨne kɨmɨsarə ye nɨrikakunien kape tokrei tanə meriaji-pə ai taktəkun- 51 profet mɨnə fam yame kɨmnhopni əriə rɨrikakun ye Ebel muə meriaji-pə Sekaraea, yame rɨmamhə ye Nimə Ehuə kape Kughen ye kwenɨmrhei tebol mɨne kwənmhaan rhakə.† Nəfrakɨsien mə kɨmiə e towei mɨne Kughen tukror narpɨnien kɨmi əmiə.

52 “Kɨmiə nəmhajoun kape Loa kape Moses. Nəmhəyen ehuə tukrurə tuk əmiə, meinai kɨmiə nakharkun pawk swatuk yame Kughen rorkeikei, mərɨg nakhapəh nɨsəri-pənien, masərer əswasɨg kɨn narmamə yamə mɨne khamə tuksəri-pən.”

53 Kɨni Yesu rɨtərhav ye nimə a, meriwək mamvən, kɨni nəmhajoun kape Loa mɨnə mɨne Farisi mɨnə, niemhaa rhai əriə. Rɨrikakun ye nɨpɨg a, kɨmɨsor tɨkmɨr iriə min. Mɨsaiyoh-pən kɨn naiyohyen skai rehuə kɨmin 54 mə tuksəm nəgkiarien kɨrik kafan yame tukhani hah In iran.

12

Pəh norien mɨne nəgkiarien kapətawə tukror kɨrikianə

(Mat 10:19-20, 26-33; 12:32)

1 Kɨni ye nɨpɨg a, narmamə khapsaah kɨmnhauə kɨrikianə, to kɨpəh nəhueikɨn-famien əriə. Mərɨg narmamə kwənhapsaah pɨk, kɨni mhasɨg-ta-sɨg-ta əriə mɨnə. Kɨni Yesu rɨrikakun maməgkiar kɨmi kafan narmamə mɨnə, mɨmə, “Kɨmiə, takasərɨg əmiə tuk yis kape Farisi mɨnə, yis e in e nəgkiarien kapəriə rhuvə mərɨg nərɨgien kapəriə rəmkɨmɨk. 2 Tukmə nar erkwaig, tukaməkeikei kəm. Tukmə kuvrɨg əpɨs, kɨni mərɨg tukraməkeikei mier-pə ikɨn rhakak ikɨn.* 3 Nəgkiarien yame nakhani yenpɨg, tukərɨg yeraan. Nəgkiarien yame nakhani ye nəkwai nimə, tukni-ərhav ye swatuk.”

Kughen rorkeikei pɨk ətawə mamarha huvə tuk ətawə

4 Kɨni Yesu rɨmə, “Kafak narmamə mɨnə, yakamni-pre tuk əmiə mə takhapəh nhagɨnien kɨn narmamə yamə mɨne kharkun nhopniyen nɨpraimiə, meinai kwasɨg ikɨn, to khapəh nɨsor-has-preyen nar kɨrik kɨmi əmiə. 5 Mərɨg yakamni-ərhav yermamə e kɨmi əmiə mə ratuatuk mə takhagɨn kɨn. Takasəkeikei mhagɨn kɨn Kughen, meinai tukmə In rhopni yermamə kɨrik, In rɨrkun narakikɨn-pən-ien in apa ye nap ehuə. Ǝwəh, nəfrakɨsien, yakamni-pre tuk əmiə mə takasəkeikei mhagɨn kɨn Kughen. 6 Nar apnapɨg keihap in rɨkəskəh pɨk, kɨvəh nɨmrɨn kwaji mane əmə, mərɨg Kughen ramarha huvə tuk əriə. 7 Kɨni nɨmraghien kapəmiə rapita nɨmraghien kape keihap. Kɨni tukmə Kughen ramarha huvə tuk keihap ramhajoun pən mə tukraməkeikei mamarha huvə əmiə rapita. Nəfrakɨsien, nar apnapɨg nɨmar nɨkwənemiə in nar kəskəh, mərɨg Kughen raməvheikɨn fam muɨrkun ta mə kuvhuun.*

8 “Kɨni yakamni-pre tuk əmiə mə tukmə yermamə kɨrik ramni-ərhav nhagɨk ye nɨmrɨ narmamə, Yo, Ji Yermamə, yo mɨn jakni-ərhav nhagɨn ye nɨmrɨ agelo mɨnə kape Kughen mə in kafak yermamə. 9 Mərɨg tukmə yermamə ramni-ərhav ye nɨmrɨ narmamə mə reinein Yo, Yo jakni-ərhav mɨn ye nɨmrɨ agelo mɨnə kape Kughen mə yakeinein mɨn in. 10 Kɨni yermamə yame ramni hah Yo, Ji Yermamə, Kughen rɨrkun nɨvəh-si tayen narpɨnien ye kafan təvhagə hah. Mərɨg yermamə yame ramni hah Nanmɨn kape Kughen, Kughen to rɨpəh nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape kafan təvhagə has.

11 “Kɨni tukmə kərɨp-ərhav əmiə ye nimə kape nofugɨnien, uə ye nɨmrɨ nəmehuə mɨnə, uə ye nɨmrɨ narmaru mɨnə, mə tukharuk-pre nəgkiarien has irəmiə, pəh kɨmiə takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien mə takshawor-pən iran mɨne mɨshorpɨn nəgkiarien kapəriə,* 12 meinai ye nɨpɨg atuatuk a, Nanmɨn kape Kughen tukrhajoun əmiə kɨn naha nəgkiarien yame takasəkeikei mhani-ərhav.”

Takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk nɨmoptanə mɨne nautə

13 Kɨni nəmə mɨnə a kɨrik rɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Yhajoun. Rɨmɨk ruamhə ta. Aweh. Uh rɨki piak mə tukrəwhai narɨmnar kape rɨmɨmru, mɨvəhsi-pə yame rɨmɨmru ruɨni ta mə kafak.”

14 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Kafak yermamə. Yakɨrkək ye nətərɨgien e kapəmiru tuk nəwhaiyen kapəmiru narɨmnar.” 15 Kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Takasərɨg əmiə! Taksətapɨg kɨn əmiə mə takhapəh nɨsəptɨgien kɨn nar. To yermamə kafan nautə rehuə pawk, mərɨg pəh nien mə nautə in nuknei nɨmraghien.”*

16 Kɨni rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨrik mɨmə, “Yermamə kɨrik, kafan nautə rɨpsaah. Kɨni kafan nəsimien ramor kwənkwan rehuə. 17 Kɨni rɨkin raməsɨk mɨmə, ‘?Jakhawor pən iran mɨne? Meinai kafak nimə rɨpəh nəmhenien mə to yakətu-pən kafak nəsimien aikɨn.’ 18 Kɨni rarar mɨmə, ‘Rhuvə mə jakor məkneikɨn. Jakpɨk ta nimə mɨnə e mɨwhirəkɨn mɨn nimə tɨksɨn yame rehuə pɨk mɨn, mətu-pən kafak nəsimien aikɨn, mɨne kafak nautə. 19 Aikɨn, rɨkik tukraməsɨk mə kafak narɨmnar rɨpsaah rəmhen tuk newk rɨpsaah. Kɨni jakapɨs kɨn norien narɨmnar, məvɨgɨn, mamnɨm, mamərɨg əmə nagienien mamvən.’ 20 Mərɨg Kughen rɨni-pən tukun mɨmə, ‘!Ik nakeno-eno! Taktəkun əmə, tuk yenpɨg, nakmhə. ?Kɨni rhawor ye kafam narɨmnar e yame nɨmnəwhai kəji?’ 21 Kughen tukror məknakɨn kɨmi narmamə yamə mɨne kasəwhai kəji nautə rɨpsaah mə kapəriə əmə, mərɨg rɨkiriə rɨpəh nəsɨk-pɨkien norien huvə yamə mɨne Kughen rorkeikei.”*

Tukhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk neipən mɨne nəvɨgɨnien, meinai Kughen rorkeikei ətawə, mavəhsi-pə fam narɨmnar kɨmi ətawə

(Mat 6:19-21, 25-34)

22 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Tuk nar a, yakamni-pre tuk əmiə mə, takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk nɨmraghien kapəmiə mə taksən naha. Kɨni takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk narɨmnar kape nɨpraimiə mə ‘?Yakwəseinein mə jakhawəhsi-pən naha?’ 23 Takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk narɨmnar mɨnə e, meinai nɨmraghien kapəmiə rapita nəvɨgɨnien, kɨni nɨpraimiə rapita neipən. 24 Səm-ru man mɨnə. Khapəh nɨsəsimien, mhapəh nɨsarhakɨnien nəvɨgɨnien, mhapəh nɨsətu-yen nəriə nəvɨgɨnien ye nəkwai nimə. Mərɨg Kughen raməvɨgɨn əriə. !Mərɨg Kughen rorkeikei pɨk əmiə rapita yame rorkeikei man mɨnə! 25 ?Tukmə nakətərɨg pɨk tuk nɨmraghien apomh kafam, nakɨrkun mə to rasitu iram nakarə mɨn rəpomh uə? !Nɨkam! Norien kape nətərɨg-pɨkien to rɨpəh nəsɨk-əpnis-pən-ien aoa kɨrikianə ye nɨmraghien kapəmiə. 26 ?Mərɨg tukmə nakseinein norien nar kəskəh a, mərɨg rhawor e nakasətərɨg pɨk tuk narɨmnar pɨsɨn pɨsɨn ye nɨmraghien kapəmiə?

27 “Rɨkimiə tukraməsɨk jihi nai yamə mɨne kamhavus. Iriə khapəh nɨsorien wok, mhapəh nhajirien kapəriə neipən. Mərɨg yakamni-pre tuk əmiə mə King Solomon kupən, kafan nautə rehuə pawk, kafan neipən rhuvə pawk, mərɨg rɨpəh nɨhuvə-pɨkien mapita jihi nai mɨnə a. 28 Jihi nai mɨnə a kashaktə tuk nɨpɨg kwakwə əmə, kəni rɨkwamer kɨn, kɨvaan əriə ye nap. Mərɨg Kughen ramor əriə kamhavən ye neipən huvə. ?Mərɨg kɨmiə nakharkun mə Kughen tukrɨvəhsi-pre neipən kɨmi əmiə uə nɨkam? !Ǝwəh! Kafak narmamə mɨnə. Kapəmiə nhatətəyen in rəkəskəh əmə.

29 “Rɨpəh nɨhuvəyen mə rɨkimiə tukrɨvən pɨk tuk nəvɨgɨnien mɨne nɨnɨmien. Takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tukun, 30 meinai narmamə yamə mɨne khapəh nɨshatətəyen ye Kughen, rɨkiriə ramvən tuk narɨmnar mɨnə a. Mərɨg Rɨmɨmiə rɨrkun narɨmnar yamə mɨne takamhavəh tuk nɨmraghien kapəmiə. 31 Mərɨg taksor mə narmaruyen kape Kughen, pəh in tukrərer əkupən ye nɨmraghien kapəmiə, kɨni Kughen tukrɨvəhsi-pre narɨmnar kape nɨmraghien e ye tokrei tanə kɨmi əmiə.

32 “Kɨmiə e sipsip mɨnə kafak, kɨmiə kwatɨksɨn əmə, mərɨg takhapəh nhagɨnien meinai Rɨmɨmiə rɨkin ragien pɨk mə In tukramarmaru irəmiə, mamarha huvə tuk əmiə. Kɨni kɨmiə mɨn taksarmaru kɨmiə min. 33 Taksor salem kɨn kapəmiə narɨmnar, mhavəhsi-pən mane iran kɨmi yavən has mɨnə. Tukmə naksor məknakɨn, rəmhen mə naksor nɨtɨp kapəmiə yame to rɨpəh nɨmətɨtien tuk nɨpɨg kɨrik. Mɨsərəhu-pən nətərɨgien kapəmiə ye narɨmnar yame rhuvə apa ye rao ye neai. Kɨni ikɨn aikɨn a, to yəkrəh mɨnə khapəh nhavən-pakəyen ikɨn, kɨni to ɨvn* mɨnə khapəh nɨsəsien narɨmnar aikɨn.* 34 Yakamni məkneikɨn meinai, ikɨn pukhaa kapəmiə narɨmnar huvə mɨnə kamhaswin ikɨn, rɨkimiə tukrɨvən ikɨn.”

Narmamə kape Yesu tukasəkeikei masərer matuk tuk nɨrerɨg-pə-mɨnien kafan

35 Kɨni Yesu rɨmə, “Takasərer matuk nɨpɨg mɨfam, rəmhen kɨn yame nakamhawəhsi-pən neipən mɨnə kape wok, uə rəmhen kɨn yame nakasarha huvə tuk kapəmiə laet mɨnə mə tukamhauək ye nɨpɨg mɨfam.* 36 Takasəkeikei mɨsəmhen kɨn yorwok mɨnə kape yemehuə kɨrik yame ramsɨ-pən ye lafet kape mared yame kɨmnor pə pə əmə. Tukmə rɨrerɨg-pən iman yerkwanu, məsɨk-əsɨk tapɨg, taktəkun əmə kafan yorwok mɨnə tuksəhitə ye tapɨg mhamə tukruə imə. 37 Yorwok mɨnə kafan yamə mɨne kasarha masərer matuk ye nɨpɨg yame yamehuə kapəriə ramuə, iriə tuksərɨg huvə. Nəfrakɨsien, yakamni tuk əmiə mə, yamehuə a in tukreiwaiyu mɨvəhsi-pən neipən kape yorwok əmə kɨrik, mokrən kɨn əriə mə tukhauə mɨsəkwətə, kɨni in rarha huvə tuk əriə maməvɨgɨn əriə rəmhen kɨn mə in yorwok kapəriə. 38 Kɨni tukmə yamehuə ramuə pawk yenpɨg, uə ye kwəsum-nɨraanien, mərɨg yorwok mɨnə kafan kasərer matuk əmə, kɨni in tukror huvə-pən pɨk kɨmi əriə.

39 “Kɨni kɨmiə takasəkeikei mharkun mə, tukmə yermamə kɨrik rɨrkun nɨpɨg atuatuk yame yəkrəh tukruə ye kafan nimə mə tukrəkrəh, kɨni in to rɨpəh napɨrien, mərɨg tukramərer matuk mamarha huvə tuk kafan nimə mə yəkrəh tukrɨpəh nɨvənien imə.* 40 Kɨni kɨmiə, nɨpɨg mɨ-fam, takasəkeikei mɨsərer matuk meinai Yo, Ji Yermamə, jakrerɨg pə mɨn ye nɨpɨg yame kɨmiə nakseinein.”

41 Kɨni Pita rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. ?Nakamni-pə nuhpɨkɨnien e kapəmawə əmə, uə kape narmamə mɨ-fam?”

42 Kɨni Yesu Yermaru rɨmə, “?Pa e yorwok yame rɨrkun nar, kɨni mamor kafan wok ye nɨpɨg m-fam ye norien yame rhuvə? ?Kɨni yemehuə kɨrik to rɨvəh-si haktə pa nhagɨn mə in tukrameihuə ye yorwok mɨnə kafan, mɨvəh-si-pən kapəriə nərokien, in e nəriə nəvɨgɨnien? 43 Ǝwəh. Nɨpɨg yemehuə kape kwən a ramtərhav-pə, kɨni məm mə in ramor huvə kafan wok, kɨni in tukror huvə-pən kɨmi yorwok a. 44 Nəfrakɨsien, yakamni-pre tuk əmiə mə yemehuə in tukrɨvəhsi-haktə yorwok a mə tukruə mamehuə ye narɨmnar m-fam kafan.* 45 ?Mərɨg rhawor? Tukmə ror yorwok a rɨkin tukruh mɨmə, ‘Kafak yamehuə ramor tan pən tuk nuəyen.’ Kɨni mɨrikakun mamuh yorwok mɨnə nɨpiraovɨn mɨne narman, mamvən, maməvɨgɨn, mamnɨm, mamapɨs. ?Kɨni yamehuə kafan tukrhawor? 46 Yemehuə kape kwən a tukrɨtərhav-pə tukun ye nɨpɨg kɨrik yame in to rɨpəh nɨrkunien mɨpəh nərer matukien tukun. Kɨni Yermaru tukrərəpni, mərəsɨs-ərəsɨs, marakikɨn-pən imei narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran.* 47 Yorwok a yame ruɨrkun ta nəgkiarien kape yamehuə kafan, mərɨg rɨpəh norkeikeiyen mə tukrarer matuk mamor wok mɨnə a, tukuh in, rərɨg nəmhəyen.* 48 Mərɨg yorwok yame rɨpəh nɨrkun-huvəyen nəgkiarien kape yamehuə, kɨni mamor narɨmnar yame rɨpəh natuatukien, yame tukraməkeikei mɨvəh narpɨnien iran, tukuh mar əmə in. Tukuh mar əmə yorwok e meinai yermamə yame Kughen rɨvəhsi-pən narɨmnar rɨpsaah kɨmin, in tukraməkeikei mor narɨmnar rɨpsaah. Kɨni yermamə yame kərəhu-pən narɨmnar rɨpsaah ye kwermɨn, tukaiyoh-pən kɨn narɨmnar rehuə tukun.”*

Yesu raməwhai narmamə kafan mɨnə mɨne narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran

49 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “Yo yakwauə mə jakərəhu-pən nap ye tanɨmtanə, kɨni taktəkun ai, nap a to rɨpiuək ta; rɨkik rɨpiagien. 50 Mərɨg nɨpɨg əutən† kɨrik tukruə ye kafak nɨmraghien, kɨni rɨkik rəmhə tukun meriaji nɨpɨg yame tukror infamien iran.* 51 ?Rɨkimiə raməsɨk mə jakərəhu əmə nəmərinuyen ye tanɨmtanə uə? !Nɨkam! Pəh nien mə yɨmauə mə jakərəhu nəmərinuyen, mərɨg yɨmauə mə jakor narmamə kasəwhai əriə mɨnə. 52 Kɨni taktəkun ai, tukmə narmamə kɨrkɨrɨp yerkwanu kɨrik, kɨni tuksəwhai əriə mɨnə, kɨsisər kɨrhek kɨraru, kɨni kɨraru kawhek kɨsisər. 53 Rɨm narman tukshek nɨpɨkwarien mɨnə kapəriə; kɨni nɨpɨkwarien mɨnə tukshek rɨmriə mɨnə; kɨni nɨsɨn nɨpiraovɨn mɨnə tukshek nɨpiakwəskwəh mɨnə kapəriə; kɨni nɨpiakwəskwəh mɨnə tukshek nɨsɨnriə mɨnə; kɨni kuhu nɨpiraovɨn mɨnə tukshek yasunriə mɨnə. Kɨni yasunriə mɨnə tukshek kuhuriə mɨnə.”*

Tukasəkeikei mharkun nɨprai nɨmtətien yame Kughen ramor kɨmi ətawə

(Mat 16:1-4; Mak 8:11-13)

54 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk nukwao ehuə mɨmə, “Tukmə nakasəm napuə rərer, nakharkun mə nəhig natukrɨp. 55 Kɨni tukmə nakasəm mə nuwig ravus jihin, nakharkun mə nɨpɨg kape nəpan-əpanien ruauə pakə. 56 !Eh! !Kɨmiə nəmarpəkao has mɨnə! Kɨmiə nakhamə nakharkun pɨk nar, mharkun nɨprai nɨmtətien ye tokrei tanə mɨne ye neai, rəmhen kɨn napuə, uə jihi nai mɨnə. Mərɨg nakhapəh nharkunien nɨprai nɨmtətien e yame Kughen ramor kɨmi əmiə ai taktəkun. 57 Takasəkeikei mɨsəri-pən swatuk yame ratuatuk mə taksəri-pən. 58 Tukmə yermamə kɨrik rɨmə tukrərɨp ik ye nɨmrɨ mɨrh, kɨni tukmə nakramə takwəriwək kwis mɨravən ye nɨmrɨ mɨrh, rhuvə mə takawəkeikei mwəkupən mwərəhu nəmərinuyen tuk əmiru mɨnə, tamə, rəukəkin ik mɨvən ye nɨmrɨ mɨrh. Kɨni yamehuə kape kot reighan-pən kɨn ik ye kwermɨ polis. Kɨni polis rɨrəh ik mɨvən mətapɨg əsɨgɨn ik ye kalabus. 59 Kɨni yakamni-pre tuk ik mɨmə, tukmə ror məknakɨn, to nakpəh napien ye kalabus meriaji takarpɨn fam.”*

13

Sarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə has, tamə nakhamhə

1 Kɨni ye nɨpɨg a, narmamə tɨksɨn kɨmnhauə mhani-pən tuk Yesu mə nəmə Galili tɨksɨn kamhauh nar mɨragh mɨnə mhamə tuksor sakrefaes kɨn kɨmi Kughen, kɨni aikɨn, mobael mɨnə kape gavman e Paelat kɨmnhauə mɨshopni əriə.* 2 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨmə, “?Rhawor? ?Nakhamə ta mə nɨmhəyen skai a yame rɨmɨvəh əriə ramhajoun pən mə iriə nəmə has rapita narmamə apnapɨg mɨnə apa Galili uə?* 3 Nɨkam. Yakamni-pre tuk əmiə mə rɨpəh norien məknakɨn. Mərɨg tukmə nakhapəh nɨsararien ye nətərɨgien kapəmiə ye norien has mɨnə kapəmiə, kɨni kɨmiə fam takpiasəkeikei mhamə. 4 Uə jakni mɨn ye narmamə iriə m-fam 18 yamə mɨne nimə apomh a yame kamni kɨmə Saeloam rɨmamɨr mohtərəkɨn əriə, khamhə. ?Nakhamə ta mə nɨmhəyen skai yame rɨmɨvəh əriə ramhajoun-pən mə iriə kɨsahas rapita narmamə apnapɨg mɨnə apa Jerusalem uə? 5 Nɨkam. Yakamni-pre tuk əmiə mə rɨpəh norien məknakɨn. Mərɨg tukmə nakhapəh nɨsararien ye nətərɨgien kapəmiə ye norien has mɨnə kapəmiə, kɨni kɨmiə fam takpiasəkeikei mhamə.”

6 Kɨni Yesu rɨmoh nuhpɨkɨnien kɨrik mɨmə, “Yermamə kɨrik rɨmɨhu nai kɨrik e figtri, apa ye kafan nəsimien. Kɨni newk mɨnə tɨksɨn ruə mɨvən, kɨni kwən a ramaiyu-pən məsiəkun, məm rɨpəh nɨkuəyen. 7 Kɨni mɨni-pən tuk yermamə yame ramarha tuk nəsimien mɨmə, ‘Ǝm-ru. Yɨmauə məsiəkun kwənkwai figtri e mɨwəh newk kɨsisər, mərɨg yakpəh nəmien kwənkwai nai kɨrik. Ǝrəru ta. Rɨpəh nəmhenien mə tukrərer əswasɨg kɨn nɨmoptanə ye nəsimien.’* 8 Kɨni kwən yame ramarha tuk nəsimien rhorpɨn nəgkiarien mɨmə, ‘Yemasur. Pəh rɨvəh mɨn ru newk kɨrikianə, pəh jakɨkɨr-pən nɨmoptanə huvə kɨmin.* 9 Kɨni tukmə ramkuə ye newk aikɨn, kɨni rhuvə əmə. Mərɨg tukmə rɨpəh nɨkuəyen, pəh kərəru ta.’ ”

Yesu rɨmnor huvə piraovɨn kɨrik ye Sabat

10 Kɨni ye Sabat kɨrik, Yesu rɨnaməvhag kɨmi narmamə apa ye nəkwai nimə kɨrik kape nofugɨnien. 11 Kɨni piraovɨn kɨrik aikɨn yame nanmɨn has rɨmnəmɨr-pən iran mɨvəh newk 18. Mor nɨmeitaan ramɨrpəvɨn ye nɨpɨg mɨfam, to rɨpəh nərer-atuatuk-ien. 12 Kɨni Yesu rəm in, rokrən kɨn mə tukrərer kupən ye narmamə, mɨni-pən tukun mɨmə, “Piraovɨn. Yo yakwərɨsɨn ta kafam nəmhəyen, to rɨpəh nɨraptərəkɨn-mɨnien ik.” 13 Kɨni Yesu rərəhu-pən kwermɨn mir iran, məkneikɨn rərer atuatuk mɨhuvə, kɨni maməgnəgɨn Kughen.

14 Niemhaa rhai yermamə yame ramehuə ye nimə kape nofugɨnien, meinai Yesu rɨmnor huvə pian a ye Sabat. Kɨni mɨni-pən tuk narmamə mɨnə mɨmə, “Nɨpɨg sikis kape norien wok kapəmiə. Nakharkun nhauəyen ye nɨpɨg mɨnə a pəh In ror huvə əmiə. Mərɨg ye Sabat, takhapəh nhauəyen mə In tukror huvə əmiə.”*

15 Kɨni Yesu Yermaru rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Kɨmiə nəmarpəkao hah mɨnə. ?Kɨmiə pa nhagɨn ramrɨsɨn kafan dongki mɨne kao ye Sabat, mə tukrəsɨg mɨvən mə tukrɨnɨm nu? Mə kɨmiə m-fam naksor wok məkna.* 16 Kɨni ye norien əmə a in a, ratuatuk əmə mə yo jakrɨsɨn pian e ye nəmhəyen kafan, mɨvəh mɨragh in ye Sabat. Pian a, in kwənərəus kɨrik kape Ebraham, kɨni Setan rɨmɨrkwəji ətərəkɨn in kape newk 18.”

17 Yesu raməgkiar məknei, kafan tɨkmɨr mɨnə kɨmɨsaurɨs. Kɨni narmamə mɨfam, rɨkiriə ragien tuk wok huvə yamə mɨne Yesu ramor irəriə.

Narmaruyen kape Kughen ramehuə ye nəsanɨnien kafan

(Mat 13:31-33; Mak 4:30-32)

18 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “?Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn naha nhagɨn? ?Jakni naha nhagɨn riumhen? 19 Narmaruyen kape Kughen in rəmhen kɨn kwənkwai mastad, kɨni yermamə kɨrik rɨmɨvəh mɨhu ye kafan nəsimien. Kɨni kwerun rhaktə mehuə, kɨni man yerpɨrɨg mɨnə kamhauə masor-pən nimairiə ye rəgrəgɨn.”

20 Kɨni mamni mɨn mɨmə, “Jakamhajoun narmaruyen kape Kughen mɨmə riumhen naha? 21 In rəmhen kɨn yis kɨrik yame piraovɨn kɨrik ramərap-pən ye flaoa yame kamor-pən ye besin ehuə, kɨni rher əpu fam flaoa raməsiis mamehuə.”

Swatuk kəskəh

(Mat 7:13-14, 21-23)

22 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmnəriwək mamvən Jerusalem, maməwhag kɨmi narmamə ye taon ehuə mɨnə mɨne yerkwanu mɨnə. 23 Kɨni kwən kɨrik raiyoh-pən In mɨmə, “Yermaru. ?Kughen tukrɨvəh mɨragh narmamə kwatɨksɨn əmə uə?”

Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, 24 “Yakamni-pre tuk əmiə mə kɨmiə takasəkeikei mɨsarkut pɨk mhamə takhavən mɨsauru-pən ye kwəruə yame rəkəskəh, meinai narmamə khapsaah kɨsarkut mhamə tukhavən imə, mərɨg to khapəh nhavənien. 25 Mərɨg tukmə Yermamə, yame kafan a nimə, tukrərer mətapɨg ye kwəruə kafan, kɨni kɨmiə yamə mɨne nakhapəh nɨsauru-pən-hanəyen ye kwəruə, takasərer iruə masəsɨk-əsɨk tapɨg mhamə, ‘Yermaru. Ǝhitə ye kwəruə tuk əmawə.’ Mərɨg əmə jakni mɨmə, ‘!Ah! Yakeinein əgkəp əmiə.’* 26 Kɨni kɨmiə taksokrən mhamhə, ‘Yermaru. Kɨtawə kɨmɨsəvɨgɨn kwis. Kɨni Ik nɨmnhajoun əmawə apa iməmawə ikɨn.’ 27 Mərɨg Yo jakni mɨmə, ‘Yo yakamni-pre tuk əmiə mɨmə, yakeinein əgkəp əmiə. Kɨmiə m-fam yor təvhagə has mɨnə. !Havən isok tuk Yo!’* 28 Ye nɨpɨg a, kɨmiə taksəm Ebraham mɨne Aesak mɨne Jakob mɨne profet kupən mɨnə kasarə ye rao ye neai ikɨn Kughen ramarmaru ikɨn, mərɨg kɨmiə takasərer iruə, kɨni tukarak-ərhav kɨn əmiə, takasasək, mɨsokwəruə, masərɨg rahah.* 29 Kɨni narmamə tukhasɨ-pirə, mhasɨ-fiak, mhasɨ-prah, mhasɨ-pihiu, mhavən mɨsəkwətə mɨsəvɨgɨn ye rao ye neai yame Kughen ramarmaru ikɨn.* 30 Kɨni rhuvə mə takharkun mhamə narmamə mɨnə e kasəkupən tukpihauə mhakwasɨg, kɨni yamə mɨne kamhakwasɨg tukpihauə mɨpisəkupən.”*

Yesu rɨkin rəpou tuk nəmə Jerusalem

(Mat 23:37-39)

31 Kɨni ye nɨpɨg a, Farisi mɨnə tɨksɨn kɨmnhauə mhani-pən tuk Yesu mhamə, “!Eh! Rhuvə mə takɨtərhav eikɨn e mamvən, meinai Herod rorkeikei mə tukrhopni Ik.”

32 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Herod in yor kiko iko rəmhen kɨn kuri aparu yame ramən nar mɨrə. Takhavən mhani-pən tukun mə Yo yakmə, ‘Ǝm-ru. Nɨpɨg kwakwə əmə aikɨn ramarə, yame Yo jakəko ta nanmɨn has mɨnə ye narmamə, kɨni mor huvə nɨmhəyen kape narmamə. Kɨni nɨpɨg kɨsisər ror infamien, kɨni jakərkin kafak wok.’ 33 Nar apnapɨg əmə Herod rɨmə tukrhopni yo, mərɨg Yo jakaməkeikei məri-pən kafak swatuk mamvən ai taktəkun mɨne tikianakwamer mɨne tuknahu mɨvən mɨtərhav-pən Jerusalem, meinai ikɨn əmə aikɨn a kamhopni profet kape Kughen mɨnə ikɨn. 34 !Aweh, nəmə Jerusalem, nəmə Jerusalem! Kɨmiə nakashopni profet mɨnə kape Kughen. Kɨni narmamə yamə mɨne Kughen rɨmnher-pre kɨn əriə tuk əmiə, nakwəsarkwhopni fam əriə kɨn kapier apɨg. Nɨpɨg rɨpsaah yakorkeikei mə jakəpkəfugɨn əmiə maməm huvə əmiə rəmhen kɨn yame man ramauu tɨni mɨnə, mərɨg kɨmiə nakasəpəh. 35 Mərɨg kɨmiə nakharkun mə Kughen rɨmnəpəh əmiə. Kɨni yakamni-pre tuk əmiə mə to nakhapəh nɨsəm-mɨnien Yo mhavən mɨseriaji takhani mhamə, ‘Pəh kɨvəh-si haktə Kwən en ramuə ye nhag Yermaru.’ ”*

14

Yesu rɨmavən imei Farisi kɨrik

1-2 Ye Sabat kɨrik, Yesu rɨmavən ye nəkwai nimə kape yemehuə kɨrik kape Farisi mɨnə mə tuksəvɨgɨn. Kɨni apa Yesu ramkwətə ikɨn, kwən kɨrik ramhə kɨn nəmhəyen e kəsis ramkwətə ipakə tukun. Kɨni narmamə kɨmɨsəm Yesu mə tukrhawor. 3 Kɨni Yesu raiyoh-pən nəmhajoun mɨnə kape Loa kape Moses mɨne Farisi mɨnə mɨmə, “?Rhawor? ?Loa rameighan kɨn mə yermamə kɨrik rɨrkun nɨvəh-mɨraghien narmamə yamə mɨne kamhamhə kamhamragh mɨn ye Sabat uə nɨkam?”* 4 Mərɨg iriə khapəh nɨsəgkiarien. Kɨni Yesu rɨrap kwən a mor huvə mɨn nɨpran, mher-pən kɨn ramvən.

5 Kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Tukmə kɨmiə kɨrik, kafan kwajikovə*, uə kafan kau rivə-ərhav pɨkɨn ye nəkwai nɨmɨr ehuə ye Sabat, kɨni tukrhawor? In tukraməkeikei mɨvən mɨrəh-sihaktə aihuaa əmə. ?Pa e irəmiə in to rɨpəh norien məkneikɨn? Rɨrkək.”* 6 Kɨni nəgkiarien kapəriə rɨrkək.

7 Kɨni Yesu rɨmnəm narmamə tɨksɨn yame kɨmnokrən kɨn əriə tuk nəvɨgɨnien a, kɨni khauə imə mɨsorkeikei mə tuksəkwətə kupən ye narmamə, ye kwənmhaan kape nɨsiaiyen. Kɨni Yesu rɨni-pən nuhpɨkɨnien tuk əriə mɨmə, 8 “Tukmə yermamə rokrən kɨn ik mə takvən tuk nəvɨgɨnien kɨrik kape narkurəkien, takpəh nɨvənien məkwətə kupən ye kwənmhaan kape nɨsiaiyen. Tamə yermamə kɨrik in yerpɨrɨg pɨk rapita ik ruə,* 9 kɨni yamehuə kape nimə tukrɨni-pre tuk ik mɨmə, ‘Ǝta. Pəh kwən e tukrəkwətə-pre ikɨn en.’ Kɨni takaurɨs meinai takaməkeikei mɨvən məkwətə yetanə, ikɨn kɨpəh nɨsiaiyen əjir ikɨn. 10 Mərɨg tukmə yermamə kɨrik ramokrən kɨn ik mə takvən məvɨgɨn ye lafet kɨrik, kɨni rhuvə mə takvən məkwətə-pən ikɨn kɨpəh nɨsiaiyen əjir ikɨn. Tukmə ror yamehuə kape nimə tukruə mɨni-pre tuk ik mɨmə, ‘Yo kɨrik, yuvən məkwətə kupən ye narmamə, ye kwənmhaan kape nɨsiaiyen.’ Ramni-pre məkneikɨn tuk ik, mɨvəhsi-haktə nhagɨm ye nɨmrɨ narmamə mɨ-fam apa imə. 11 Yakamni-pre məknai meinai yermamə yame ravəhsi-haktə atuk in mə tukreihuə, Kughen tukrɨvəhsi-əhu in. Mərɨg yermamə yame ravəhsi-əhu atuk in, Kughen tukrɨvəh-sihaktə in tukreihuə.”*

12 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk yemehuə kape nimə mɨmə, “Kɨni tukmə nakamor nəvɨgɨnien ehuə kɨrik yenpɨg uə yeraan, takpəh nokrənien kɨn ik mɨnə tɨksɨn, mɨne piam mɨnə, mɨne kafam kwənərəus mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne kapəriə nautə rehuə yame mɨne kɨsarə ipakə tuk ik. Tamə, iriə kɨsokrən mɨn kɨn ik mə takvən məvɨgɨn kɨmiə miriə, mɨsarpɨn tai nar yame nɨmnor irəriə. 13 Mərɨg tukmə nɨpɨg nakmə takor lafet kɨrik, takaməkeikei mamokrən kɨn yavən has mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne nɨkariə rɨmhə, mɨne nɨmrɨn pɨs mɨnə, mə tukhauə nakasəvɨgɨn kwis kɨmiə miriə. 14 Iriə to khapəh nɨsarpɨn-preyen tai norien a, mərɨg Kughen tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨm ik. Kɨni ye Nɨpɨg Kwasɨg, nɨpɨg narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk tukhamragh mɨn, kɨni Kughen tukrərok ik iran.”*

Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kape nəvɨgɨnien ehuə

(Mat 22:1-10)

15 Kɨni iriə kɨrik aikɨn raməvɨgɨn, mamərɨg nəgkiarien a, kɨni mɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “!Nar huvə kɨrik e, nɨvənien apa ye rao ye neai, ikɨn Kughen ramarmaru ikɨn, maməvɨgɨn ye lafet ehuə kafan!”*

16 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Nɨpɨg kɨrik, yermamə kɨrik rɨmə tukror nəvɨgɨnien ehuə kɨrik kafan, kɨni markupɨg, mɨni-pən tuk narmamə khapsaah mə tukhauə mɨsəvɨgɨn kwis iriə min. 17 Kɨni rɨnor ta nɨpɨg kape nəvɨgɨnien, mher-pən kɨn kafan kɨrik yorwok mə tukrɨvən mɨni-ərhav pən tuk narmamə yame rɨmnokrən-ta kɨn əriə mɨmə, ‘Hauə mɨsəvɨgɨn, meinai yaknor apnəpeinə ta ye nəvɨgɨnien.’

18 “Mərɨg iriə m-fam kɨmɨsəpəhs-pən, mhamə to iriə khapəh nhavənien. Kɨrik rɨmnəkupən mɨni-pən tukun mɨmə, ‘Eh. Ni-pən tuk kafam yemehuə mə to yakpəh nurəyen. Yɨmɨvəh nɨmrɨ nɨmoptanə kɨrik, kɨni jakaməkeikei mɨvən məsiəkun.’ 19 Kɨni kɨrik mɨn rɨmə, ‘Eh. Ni-pən tuk kafam yemehuə mə to yakpəh nurəyen. Yɨmɨvəh nɨmrɨ kau ten, kɨni jakaməkeikei mɨvən məm pi pom wok mɨnə kapəriə.’ 20 Kɨni kɨrik mɨn rɨmə, ‘Eh. Ni-pən tuk kafam yemehuə mə yɨmnarkurək pə pə əmə, to yakpəh nurəyen.’* 21 Kɨni yorwok rɨmauə mɨni-əsah pən tuk kafan yemehuə. Kɨni yemehuə ai rɨkin rəmhə pɨk, kɨni mɨni-pən tuk kafan yorwok mɨmə, ‘Ita. Yuvən aihuaa, apa ye swatuk mɨne ikɨn mɨnə tɨksɨn ye taon a məm yavən has mɨnə, mɨne narmamə nɨkariə rɨmhə, mɨne nɨmrɨn pɨs mɨnə, mɨne yamə mɨne nɨhuriə rahas, mɨkɨr əriə, mhauə.’ 22 Kɨni in ror nar a yame yemehuə rɨmɨni-pən tukun, kɨni mɨrerɨg-pə mɨni-pən mɨmə, ‘Yemehuə. Narɨmnar fam yame nɨmɨni, yo yaknor fam. Mərɨg nəvɨgɨnien rehuə aikɨn, kɨni nimə rəmhen mɨn tuk narmamə tɨksɨn.’ 23 Kɨni yemehuə rɨmɨni-pən tuk yorwok mɨmə, ‘Ita. Yuvən ye swatuk, mɨne ikɨn mɨnə fam iruə ye taon. Yuvən məkeikei kɨmi narmamə mə tukhauə imə. Nimə e kafak tukraməkeikei mukwar huvə. 24 Mərɨg yakamni-pre tuk ik mə narmamə yamə mɨne yɨmnokrən kɨn əriə maməkupən, iriə to khapəh nɨsən-əsɨgəvɨnien nəvɨgɨnien kɨrik kafak.’ ”

Yermamə kape Yesu tukrərəhu kupən Yesu ye nɨmraghien kafan

25 Narmamə khapsaah pɨk kamhakwasɨg kɨn Yesu ye swatuk, kɨni In rarar mɨni-pən tuk əriə mɨmə, 26 “Tukmə yermamə kɨrik rorkeikei mə tukrɨkwasɨg kɨn Yo, tukraməkeikei mɨvəh Yo yakəkupən ye kafan nɨmraghien. In tukraməkeikei morkeikei Yo rapita rɨmni mɨne nɨsɨni, mɨne kafan piraovɨn, mɨne tɨni mɨnə, mɨne piauni mɨnə, mɨne nowini mɨnə, mɨne in atuk. Tukmə rɨpəh norien məkneikɨn, in rɨpəh nəmhenien mə tukruə rəmhen kɨn kafak yermamə.* 27 Kɨni tukmə yermamə rɨpəh neighanien kɨn mə tukhopni in tuk nhagɨk, uə rɨpəh norien nəkwak, in rɨpəh nəmhenien mə tukruə rəmhen kɨn kafak yermamə.

28 “Tukmə kɨmiə kɨrik rorkeikei mə tukrɨvhirəkɨn nimə apomh kɨrik, in tukraməkeikei mokupən məkwətə, mɨrkun huvə mane ye narɨmnar mɨnə, məm-ru mə kafan mane rəmhen uə nɨkam. 29 Tamə rɨrikakun mor nuknen, meinein norien infamien iran, narmamə tuksarh iakei iran 30 mhamə, ‘Ǝm-ru. Kwən a rɨmɨrikakun əmə kafan nimə. Mərɨg reinein norien infamien iran.’ 31 Kɨni tukmə king kɨrik, kafan mobael, iriə ten taosen əmə, tukmə rərɨg nəvsaoyen mə king pɨsɨn kɨrik mɨn yame kafan mobael mɨnə twenti taosen kamhauə mə tuksarowagɨn iriə min, kɨni in to rɨpəh nɨvən-aihuaayen ye narowagɨnien. Kwasɨg ikɨn ramvən tuk narowagɨnien, tukraməkeikei məkwətə, mɨrkun huvə mə in rɨrkun napitayen tɨkmɨr mɨnə a uə nɨkam. 32 Tukmə rɨrkun mə to rɨpəh napitayen, tukraməkeikei mher-pən kɨn narmamə tɨksɨn khavən masəm kafan tɨkmɨr mɨnə tɨksɨn nɨpɨg khapəh hanə nhauəyen ipakə tukun, mɨsərəhu nəmərinuyen. 33 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨmiə takasəkeikei mɨsəkwətə mɨsəm huvə nɨmraghien kapəmiə. Tukmə yermamə kɨrik rɨpəh norkeikeiyen mə tukrəpəh narɨmnar fam kafan mɨkwasɨg kɨn Yo, in rɨpəh nəmhenien mə tukruə rəmhen kɨn kafak yermamə.

34 “Nɨgar in nar huvə kɨrik. ?Kɨni mərɨg tukmə nɨgar rəhiu pɨk, tukhawor kor rhekɨn mɨn?* 35 Rɨpəh nəmhenien tuk nar kɨrik. Tukarakikɨn əmə. Tukmə kɨmiə narmamə yame nɨmətɨrgɨmiə rarə, sətərɨg huvə kɨn nəgkiarien e.”

15

Nuhpɨkɨnien ye sipsip yame rɨmnerwei

(Mat 18:10-14)

1 Ye nɨpɨg a, narmamə khapsaah yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis, mɨne yor təvhagə has khapsaah kɨmnhauə mə tuksərɨg nəgkiarien kape Yesu. 2 Kɨni Farisi mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses kɨmnhani hah Yesu mhamə, “Ah. Kwən a, rɨkin rorkeikei mə yor təvhagə hah mɨnə tukhavən mɨsəm, kɨni mɨsəvɨgɨn kwis.”*

3 Ror pən, Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨrik mɨmə, 4 “?Kɨmiə pa nhagɨn, kafan sipsip wan handred, kɨni kɨrikianə ramerwei, mərɨg rɨkin rapəh nəsɨkien? Tukmə kɨmiə kɨrik kafan sipsip rɨmɨrkək məknakɨn, kɨni in tukraməkeikei mɨpəh kafan naenti naen sipsip kasən mənvhirɨk masərer apa rɨpiəpiə ikɨn, kɨni in tukrɨvən marhakɨn yame rɨmnerwei meriaji məm.* 5 Kɨni nɨpɨg tukrəm, kɨni rɨrəhsi-haktə mərəhu-pən ye nuran, kɨni rɨkin tukragien. 6 Kɨni nɨpɨg tukmə rajiərhav-pə yerkwanu, in tukraməkeikei mokrən kɨn in mɨnə tɨksɨn, mɨne narmamə yamə mɨne kasarə ipakə tukun, kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, ‘Hauə, kɨsagien kwis, meinai yɨmnəm mɨn kafak sipsip yame rɨmnerwei.’ ”

7 Kɨni Yesu ramrɨpɨn nəgkiarien mɨmə, “Yakamni-pre tuk əmiə mə, rəmhen əmə kɨn apa ye rao ye neai. Tukmə yor təvhagə hah kɨrikianə rarar ye kafan nərɨgien mɨvən tuk Kughen, kɨni nagienien apa ye rao ye neai tuk kwən a in rehuə, rapita nagienien tuk narmamə naenti naen yamə mɨne kɨsatuatuk mhapəh nɨsorien nar has kɨrik yame tukasəkeikei mɨsarar ye nərɨgiein kapəriə tukun.”

Nuhpɨkɨnien ye mane yame rɨmɨrkək

8 Kɨni Yesu rarə mɨni mɨn mɨmə, “Tukmə piraovɨn kɨrik kafan silva mane ten, kɨni kɨrik rɨrkək. ?Kɨni tukrhawor? Tukrəsiə pən ye laet mahiə marhakɨn huvə apa imə mɨvən meriaji məm. 9 Kɨni nɨpɨg tukrəm mane a, in tukrokrən kɨn in mɨnə tɨksɨn mɨne narmamə yamə mɨne kɨsarə ipakə tukun, mɨni mə, ‘Hauə kɨsagien kwis, meinai yaknəm mane apa kafak yame rɨmɨrkək.’ ”

10 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmnor infamien ye nɨniyen nuhpɨkɨnien, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨni yakorkeikei mə jakni-pre tuk əmiə mə, ye norien kɨrikianə əmə mɨn, agelo mɨnə kape Kughen kɨsagien pɨk ye nɨpɨg yor təvhagə has kɨrikianə ramarar ye kafan nərɨgien mamvən tuk Kughen.”

Nuhpɨkɨnien ye ji yermamə kɨrik yame rɨmnerwei

11 Kɨni Yesu ramrɨrpɨn nəgkiarien mamni mɨmə, “Yermamə kɨrik, tɨni yerman kɨraru. 12 Kɨni yame rəkəskəh iran rɨni-pən tuk rɨmriu mɨmə, ‘Rɨmɨk. Ǝwhai nautə mɨnə kafam, mɨvəhsi-pə kafak ai taktəkun.’ Kɨni rɨmriu rəwhai kafan narɨmnar mɨvəhsi-pən kɨmi əriu. 13 Kɨni rapəh norien tu, tɨni yame rəkəskəh rɨrəh kafan, mɨvən, mor salem kɨn, kɨni mɨvəh mane ye nautə mɨnə a, mɨtərhav iməriə ikɨn, mɨvən ye tanə pɨsɨn kɨrik mɨn isok. Kɨni aikɨn a rɨmnoriah kafan mane ehuə ye norien yamə mɨne ravi nərɨgien kafan, mamvən mamvən. 14 Kɨni nɨpɨg kafan mane rɨmɨrkək fam, nɨkumhə ehuə rɨmavən piəpiə ye tanə a. Kɨni nɨkumhə rɨnaməs mɨn kwən a; nan nəvɨgɨnien ruɨrkək. 15 Kɨni rɨvən mamor wok kɨmi kwən kɨrik aikɨn, kɨni kwən a rher-pən kɨn mə tukrɨvən maməvɨgɨn kafan pukəh mɨnə. 16 [Kɨni nɨkumhə rɨmnəs pɨk], rɨkin rɨvən tuk nəvɨgɨnien ne pukəh mɨnə, mərɨg yermamə kɨrik rɨrkək mə to rɨwəhsi-pən nəvɨgɨnien kɨrik kɨmin. 17 Kɨni rɨkin rarə mɨn, mamətərɨg mə, ‘Eh. Taktəkun ai, yorwok mɨnə kape rɨmɨk, nəriə nəvɨgɨnien rehuə rapita, mərɨg yo yakamarə ikɨn e, pəh nien mə tuktu, yakəmkərəv mɨmhə. 18 Pəh yaktərhav ikɨn e, mɨrerɨg-pən tuk rɨmɨk, kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “Tatə. Yo yɨmnor təvhagə has kɨmik mɨne Kughen.* 19 Taktəkun ai, yakpəh nəmhenien mə takokrən kɨn yo mə narɨm e yo. Mərɨg okrən kɨn yo rəmhen əmə kɨn yo yorwok əmə kɨrik kafam.” ’ 20 Kɨni rarar, meriwək, mamvən mə tukrəm kafan tatə.

“Kɨni ramuə hanə isok, kafan tatə rɨmnarha-pən məm, kɨni rɨkin rehuə tukun, raiyu, mɨvən məutəru, mamagien tukun. 21 Mərɨg tɨni rɨni-pən tukun mɨmə, ‘Tatə. Yo yɨmnor təvhagə has kɨmik mɨne Kughen. Taktəkun ai yakpəh nəmhenien mə takokrən kɨn yo mə narɨm e yo.’

22 “Mərɨg kafan tatə rokrən kɨn kafan yorwok mɨnə mɨni-pən tuk əriə mɨmə, ‘!Eh! Havən aihuaa mhavəh kot yame rhuvə pɨk rapita, mhauə mɨsarkaoh-pən kɨmin, kɨni mhavəh ring mhauə mhavəsi-pən ye kwermɨn. Kɨni mhavəh sandel mhauə mhavəsi-pən ye nɨhun. 23 Kɨni mharəh kau e yame rəsiis-əsiis, mhauə mhauh, pəh kɨsor kwis lafet kɨn kɨtawə narɨk, 24 meinai narɨk e, rəmhen kɨn mə ruamhə ta, mərɨg taktəkun ai in ruəmragh mɨn. In rɨmnerwei, mərɨg yaknəm mɨn in.’ Kɨni iriə kɨsor lafet.*

25 “Kɨni ye nɨpɨg a, tɨni yame rehuə, in apa yerki nəsimien. Kɨni ye nɨpɨg ramuə muə ipakə tuk yerkwanu, kɨni mərɨg narmamə kasəni nɨpe, masor danis. 26 Kɨni rokrən kɨn yorwok kɨrik ruə maiyoh in mɨmə, ‘!Eh! ?Naha e narmamə kasor?’ 27 Kɨni rɨni-pən tukun mɨmə, ‘Naorahim ruauə, kɨni kafam tatə rɨmoh kau kɨrik yame rəsiis-əsiis, meinai naurahim rɨrerɨg-pə mɨn, kɨni in rəsanɨn əmə.’

28 “Kɨni piauni yame rehuə, rɨkin rɨmhə, kɨni mɨmə, ‘To yakpəh nɨvənien imə.’ Kɨni kafan tatə rɨtərhav-pə iruə maməkeikei kɨmin mə tukrɨvən imə. 29 Mərɨg rɨni-pən tuk kafan tatə mɨmə, ‘Ǝmru. Kɨmwarə newk rɨpsaah, kɨni yakamor wok ikɨn e rəmhen kɨn yorwok kɨrik kafam, kɨni mɨpəh nəsɨkien nəkwam. ?Mərɨg rhawor, tatə? Nɨmɨpəh nɨvəsi-pəyen nar kəskəh kɨrik kɨmi yo rəmhen kɨn nəni, mə jakor nəvɨgɨnien kɨrik kɨmawə yo mɨnə tɨksɨn. 30 Mərɨg narɨm a yame rɨmnoriah fam kafam nautə tuk nərokien piraovɨn kape swatuk, kɨni nɨpɨg rɨrerɨg-pə yerkwanu, kɨni nakarar muh kau kɨrik yame rəsiis-əsiis mamor lafet kɨn kafan.’

31 “Kɨni kafan tatə rɨni-pən mɨmə, ‘Narɨk. Nɨpɨg m-fam kɨrau mik kwarə. Kɨni narɨmnar kafak kafam. 32 Mərɨg ratuatuk əmə mə tuksor lafet e mɨsəvɨgɨn meinai naorahim e rəmhen mə ruamhə ta, mərɨg taktəkun ai in ruɨmragh mɨn. In rɨmneirwei, mərɨg taktəkun ai kwəsəm in.’ ”

16

Nuhpɨkɨnien ye manaja yame ramor norien yame riko-iko

1 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Yermaru kɨrik, kafan nautə rɨpsaah, kɨni in mɨvəh manaja kɨrik muə yame ramehuə ye kafan yorwok mɨnə. Kɨni yorwok mɨnə tɨksɨn khauə mharuk-pən nəgkiarien has ye manaja a kɨmi yermaru mhamə, ‘!Eh! Kwən a ramoriah kafam narɨmnar.’ 2 Kɨni rokrən kɨn kwən a ruə raməgkiar kɨmin mɨmə, ‘!Eh! ?Naha nəgkiarien yakərɨg kamni iram? Yakorkeikei mə takvəh fam nəgkiarien mɨnə kape wok kafam, muə, meinai taktəkun ai jakher ye-rhav kɨn ik.’

3 “Kɨni manaja a rɨmavən, mamətərɨg kɨn mɨmə, ‘Aweh. Kafak yermaru rorkeikei mə tukrher ye rhav kɨn yo, kafak wok tukrɨrkək. ?Kɨni jakhawor pən iran mɨne? Nagheek rɨpəh nəmhenien mə to yakɨkɨr nɨmoptanə [mɨvəh mane iran], kɨni yakaurɨs pɨk tuk nawəyen kɨn mane tuk narmamə. 4 !Eh! Taktəkun ai yakɨrkun naha nhagɨn yame jakor, pəh narmamə tukhakɨr yo mhavən iməriə ikɨn masarha huvə tuk yo nɨpɨg kafak yermaru tukrher ye-rhav kɨn yo.’

5 “Kɨni manaja rɨmavən mokrən kɨn narmamə yamə mɨne kasor kaon kɨmi yermaru khauə kɨrikianə kɨrikianə. Kɨni rɨni-pən tuk yermamə yame rɨmnəkupən muə mɨmə, ‘?Ik nɨmnor kaon kɨmi yermaru ye naha?’ 6 Kɨni kwən a rɨni-pən tukun mɨmə, ‘Yɨmɨpɨk dram kape nehe olif iriə m-fam wan handred.’ Kɨni yemehuə rɨni-pən tuk kwən a mɨmə, ‘In əmə e nəkwəkwə kape kaon kafam. Ǝkwətə aihuaa əmə ru, mɨrai-pən əmə fifti dram ye kafam nəkwəkwə.’

7 “Kɨni rɨni-pən mɨn tuk kwən kɨrik mɨmə, ‘?Ik nɨmnor kaon kɨn naha?’ Kɨni rɨmə, ‘Yɨmnor kaon kɨn wan taosen bag wit.’ Kɨni manaja rɨmə, ‘Vəh nəkwəkwə kape kaon kafam, kɨni mɨrai-pən əmə eit handred bag wit.’

8 “Kɨni kwasɨg ikɨn, yermaru kape manaja aperə rɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn, marar məgnəgɨn in tuk kafan norien kape neikuəyen mə in tukrəm huvə atuk in. Norien e ramhajoun mə narmamə ye tokrei tanə, kharkun norien bisnes irəriə mɨnə, mərɨg narmamə kape nɨkakien khapəh nharkun-huvəyen norien mɨnə kape tokrei tanə. 9 Kɨni yakamni-pre tuk əmiə mə, sasitu huvə ye narmamə kɨn mane kape tokrei tanə mə iriə tukhauə kɨmiə mɨnə tɨksɨn. Kɨni nɨpɨg mane kape tokrei tanə tukrɨrkək, kɨni Kughen tukrɨvəh əmiə mɨvən apa ye rao ye neai yame ramarə kape rerɨn.

10 “Tukmə yermamə yame rɨrkun narha-huvəyen tuk nar kəskəh kɨrik rɨrkun narha-huvəyen tuk nar ehuə kɨrik. Kɨni yermamə yame ramor norien yame rapəh natuatukien ye nar kəskəh kɨrik, in tukror norien yame rapəh natuatukien ye nar ehuə kɨrik.* 11 ?Ror məknakɨn mə tukmə kɨmiə nakhapəh nɨsarha-huvəyen tuk mane kape tokrei tanə e, yermamə rɨrkək yame tukreighaan kɨn əmiə mə takhawəh nar huvə əfrakɨs, in e narɨmnar kape Kughen. 12 Kɨni tukmə kɨmiə nakhapəh nɨsarha-huvəyen tuk narɨmnar kape yermamə mɨn kɨrik, kɨni pəh rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mə tukvəhsi-pre mɨn kɨmi əmiə kapəmiə atuk narɨmnar, meinai, kɨrkun mə takhapəh nɨsarha-huvə-mɨnien tuk narɨmnar mɨnə a.

13 “Yermamə rɨkək yame to ror slef kape yemehuə mir kɨraru. To ramor məknakɨn, tukraməkeikei morkeikei kɨrik, maməməkɨn kɨrik; uə tukraməkeikei mor nəkwai kɨrik, məpəh kɨrik. To nakhapəh nɨsor-kwis-kwisien wok kɨmi Kughen mɨne tuk mane.”*

14 Farisi mɨnə kɨsorkeikei pɨk mane, kɨni nɨpɨg kɨmɨsərɨg nəgkiarien mɨnə a, kɨni mɨsarh iakei ye Yesu. 15 Mərɨg In rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨmiə nakasor norien yamə mɨne kasor narmamə rɨkiriə raməsɨk mə naksatuatuk. Mərɨg Kughen rɨrkun mə rɨkimiə rahas. Yakamni məkneikɨn meinai naha nhagɨn yame narmamə khavəh-si haktə mə in nar ehuə, mərɨg ye nɨmrɨ Kughen in nar apnapɨg əmə.”*

Loa tukramarə rerɨn

(Mat 19:1-12; Mak 10:1-12)

16 Kɨni Yesu rɨmə, “Kamni-ərhav Loa mɨne nəgkiarien kape profet kape Kughen mɨnə meriaji-pə Jon Baptaes, kɨni kwasɨg ikɨn, kamni-ərhav nəvsaoyen huvə kape narmaruyen kape Kughen, kɨni narmamə m-fam kɨsarkut mə tukhavən mɨsarə aikɨn.* 17 Mərɨg kɨpəh nɨniyen kɨmə wok kape Loa mɨne nəsanɨnien kafan ruɨrkək. Nɨkam. Nəgkiarien m-fam kafan kasəmɨr- yame rehuə mɨnə meriaji-pən yame rəkəskəh əgkəp mɨnə. Loa tukrarə rerɨn rapita neai mɨne tokrei tanə.* 18 Tukmə yermamə kɨrik rɨpəh kafan hanə piraovɨn, kɨni mamkɨr piraovɨn pɨsɨn kɨrik mɨn mwarə, in ramor təvhagə has. Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨkɨr piraovɨn kɨrik yame kafan yerman rɨmnəpəh, kɨni kwarə kwis, kɨni in ramor təvhagə has meinai in raməkrəh kɨn piraovɨn kape yermamə pɨsɨn.”

Kwanage kape kwən kɨrik kafan nautə rehuə mɨne Lasaros mɨne Ebraham

19 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “Kwən kɨrik, kafan nautə rehuə rɨvən ye neipən huvə mɨnə, nɨmrɨn rhaktə, kɨni nɨpɨg mɨfam ramən pɨk nəvɨgɨnien huvə mɨnə. 20 Kɨni yavən has kɨrik, nhagɨn e Lasaros, nɨpran rəmhir-əmhir. Kɨni kɨrəh kavən apa ye kwəruə kape yerkwanu . 21 In rorkeikei pɨk mə tukrən nɨsɨmsɨ nəvɨgɨnien yame raməsaah-əsaah-pən ye nəpəəg tebol kape yamehuə a. Kɨni nar kɨrik rahas mɨn, kuri mɨnə mɨn khauə masəpaih-əpaih nɨmap mɨnə kafan.

22 “Kɨni yavən has a rɨmamhə, kɨni agelo mɨnə khavəh mhavən apa ye nɨkar Ebraham, kwənmhaan kape nɨsiaiyen. Kwən a kafan nautə rehuə, in mɨn rɨmamhə, kɨni kɨnɨm. 23 Kɨni in rɨvən apa ye nap ehuə, mamərɨg nəmhəyen ehuə, marha-faktə, maməm Ebraham apa isok, Lasaros apa ye nɨkarɨn. 24 Kɨni mokrən apomh mɨmə, ‘Tatə Ebraham. !Aweh! Pəh rɨkim tukreihuə tuk yo. Her-pən kɨn Lasaros mə tukreires kwənkwai kwermɨn ye nu kɨni mɨvəh muə mɨrap neramɨk kɨn pəh rokiei, meinai yakamərɨg nəmhəyen ehuə eikɨn e ye nap ai taktəkun.’

25 “Mərɨg Ebraham rɨmə, ‘Narɨk, rɨkim tukraməsɨk ru kafam nɨmraghien apa kupən. Ik nɨmnavəh narɨmnar huvə kafam rɨpsaah, mərɨg Lasaros rɨmnamərɨg nəmhəyen ehuə ye nɨpran. Mərɨg taktəkun ai, in ramərɨg rhuvə ikɨn e. Kɨni ik, nakamərɨg nəmhəyen ehuə ye nɨpram. 26 Kɨni nar kɨrik mɨn. Ye kwerkwan irətawə, nəkwai nɨmɨr ehuə yame raməwhai ətawə. Ik en, kɨni kɨmawə e. Tukmə kɨmawə kɨrik rɨmə tukrurə məm əmiə, mərɨg to rɨpəh nurəyen. Kɨni tukmə kɨmiə kɨrik rɨmə tukruə məm əmawə, mərɨg to rɨpəh nuəyen.’

27 “Kɨni yermamə yame kafan nautə rehuə rɨmɨni mɨmə, ‘Tatə. Yakaməkeikei kɨmik. !Aweh! Her-pən kɨn Lasaros rɨvən ye nimə kape kafak tatə 28 meinai piak kɨrkɨrɨp aikɨn. Rhuvə mə in tukrɨvən mor kwirɨg kɨmi əriə pəh tukasərɨg əriə mə tukhapəh nhauə-mɨnien ikɨn yakamərɨg pɨk nəmhəyen ikɨn.’

29 “Mərɨg Ebraham rɨmə, ‘Nɨkam. Iriə kharkun nɨsəvheikɨnien Nəkwəkwə kape Moses mɨne profet kupən mɨnə kape Kughen. Pəh piam mɨnə tuksərɨg nəgkiarien mɨnə a.’

30 “Kɨni yermamə yame kafan nautə rehuə ramni mɨmə, ‘Nɨkam, Tatə Ebraham. Rɨpəh nəmhenien. Mərɨg tukmə yemə mhə kɨrik rɨrerɨg-pən mɨni əsaah pən tuk əriə, iriə tuksarar ye nərɨgien kapəriə, mɨsəpəh norien has mɨnə kapəriə.’

31 “Mərɨg Ebraham rɨmə, ‘Tukmə khapəh nɨsərɨgien nəgkiarien kape Moses mɨne profet mɨnə kape Kughen, kɨni in nar apnapɨg tukmə kwən kɨrik ramragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, kɨni mɨvən məgkiar kɨmi əriə, mərɨg tukhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran.’ ”

17

Takhapəh nɨsorien yermamə rɨmɨr ye norien has

(Mat 18:6-7; Mak 9:42)

1 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Nəfrakɨsien. Nɨvəhsipən-vəhsipənien kape təvhagə has yamə mɨne kamhavi-pən narmamə ye nahasien, iriə tukhauə. Mərɨg narpɨnien ehuə ramvən tuk yermamə yame ravəhsi-pən vəh-sipən kɨmi narmamə, uə yame in swatuk kape nɨwəhsi-pən wəhsi-pənien. 2 Mərɨg tukmə yermamə kɨrik ravi-pən kwajikovə kɨrik yame rhatətə irak, mə tukror təvhagə has, kɨni yermamə a, Kughen tukror narpɨnien ehuə kɨmin. Kɨni narpɨnien a tukrɨskai rapita yame kɨruk-pən kapier pam kɨrik ye nɨpətək nuan, karkw-ərhav-pən kɨn ye tame tahik mə tukrəmnɨm. 3 Kɨni ror məkneikɨn mə takasəkeikei masarha huvə tuk kapəmiə nɨmraghien.”*

Takhapəh nɨsarpɨnien tai təvhagə has kape yermamə

(Mat 18:15, 21-22)

Kɨni Yesu rɨmə, “Kɨni tukmə piam ramor təvhagə has kɨmik, ni-pən kafan norien has ye nɨmrɨn, kɨni tukmə ramarar ye kafan nərɨgien, kɨni əru kɨn kafan norien has mɨpəh nɨvəh-tɨmtɨmien yerkim. 4 Kɨni nar apnapɨg in ramor təvhagə has kɨmik m-seven ye nɨpɨg kɨrikianə, kɨni muə m-seven mɨni-pre tuk ik mɨmə, ‘Kəsi. Yɨmnor təvhagə has kɨmik. Jakarar ye kafak nərɨgien mɨpəh kafak təvhagə has,’ kɨni ik takaməkeikei mərukɨn kafan norien has mɨnə, kɨni mɨpəh nɨwəh-tɨm-tɨmien yerkim.”

Yermamə yame ramni nəfrakɨsien ye Kughen, kafan nəhuakien ror nanmɨn

(Mat 17:20)

5 Kɨni aposol mɨnə kɨmɨsaiyoh Yesu Yermaru mhamə, “Or kapəmawə nhatətəyen rɨskai məmhen mɨn.”

6 Kɨni Yesu Yermaru rɨmə, “To nhatətəyen kapəmiə rɨkəskəh pawk rəmhen kɨn kwənkwai mastad, mərɨg nakharkun nhani-pənien tuk tukwas e mə, ‘Ǝvi atuk ik, kɨni mɨvən mɨviə pən apa ye tahik,’ kɨni tukror nəkwaimiə.”

Kɨmiə naksəmhen kɨn yorwok mɨnə kape Kughen

7 Kɨni Yesu rɨmə, “Hani-ru. ?Tukmə yermamə kɨrik, kafan yorwok ramasim, uə ramarha tuk sipsip mɨnə, kɨni mɨrerɨg-pə yerkwanu, kɨni rɨkimiə raməsɨk mə yamehuə kafan tukrɨni pən tukun mɨmə, ‘!Eh! Yuə aihuaa məkwətə mən nəvɨgɨnien a.’? !Nɨkam! 8 Mərɨg in tukrɨni-pən tuk kafan yorwok mɨmə, ‘Yuvən mor nak nəvɨgɨnien, kɨn yuvən mɨwəhsi-pən kafam neipən huvə, kɨni mɨwəhsi-pə nak nəvɨgɨnien mɨne nik nɨnɨmien. Nɨpɨg nɨmnor fam kafam wok, nakɨrkun nɨvənien məvɨgɨn mɨnɨm.’ 9 ?Kɨni rɨkimiə raməsɨk mə yemehuə, in tukrɨni-pən tenkiu kɨmi kafan yorwok tuk wok ehuə kafan yame in tukraməkeikei mor uə nɨkam? !Nɨkam! 10 Kɨni kɨmiə en, naksəmhen əmə kɨn yorwok mɨnə kape Kughen. Nɨpɨg nɨmɨsor fam narɨmnar yame Kughen rɨmɨni-pre tuk əmiə mə takasəkeikei mɨsor, takasəkeikei mhani əmə mhamə, ‘Kɨmawə yor wok mɨnə əmə. Rɨpəh nəmhenien mə tukni vi vi əmawə. Yakasor əmə wok yame kɨmawə jakasəkeikei masor.’ ”

Yesu rɨmnor huvə narmamə ten yamə mɨne kamhawəh nəmhəyen e leprosi

11 Nɨpɨg Yesu rɨmneriwək mamvən Jerusalem, In rɨmavən-pən ye kwerkwan ye provins mir e Sameria mɨne Galili. 12 Kɨni nɨpɨg rɨmatərhav-pən ye yerkwanu kɨrik, narmamə ten yamə mɨne kamhavəh nəmhəyen e leprosi kɨmnhauə mɨsərer isok kwənmopɨn, 13 kɨni mɨsokrən kɨn In mhamə, “!Yesu Yermaru! !Pəh rɨkim tukreihuə tuk əmawə!”*

14 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmnəm əriə, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Havən, mɨsəm pris, pəh in tukrəm nɨpraimiə.” Kɨni nɨpɨg kɨmɨseriwək ye swatuk, kɨni mhahuvə, nəmhəyen a rɨrkək irəriə.*

15 Kɨni iriə kɨrik rəm mə leprosi kafan rɨrkək. Kɨni rarar mɨrerɨg-pən tuk Yesu mamokrən apomh mɨmə, “!Yakamni vi vi Kughen! !Yakamni vi vi Kughen!” 16 Kɨni in rɨmneiwaiyu mənɨmkur-pən ye nɨhu Yesu, mɨni vi vi In tuk nor-huvəyen kafan nəmhəyen. Kwən a in yemə Sameria. 17 Kɨni Yesu rɨmɨni mə, “?Nəfrakɨsien mə yɨmnor huvə narmamə ten maikwas ta ye kapəriə nəmhəyen, uə nɨkam? ?Mərɨg naen hiə? 18 Kwən a in yepsɨpɨs əmə, mərɨg in pɨsɨn əmə rɨmɨrerɨg-pə mamni vi vi Kughen.” 19 Kɨni Yesu rɨnɨ-pən tuk kwən a mə, “Ǝrer meriwək mamvən. Kafam nhatətəyen rɨmnor huvə ik.”

Narmaruyen kape Kughen tukruə

(Mat 24:23-28, 36-41)

20 Nɨpɨg kɨrik, Farisi mɨnə kɨmɨsaiyoh-pən Yesu mhamə, “Tuk nagheen narmaruyen kape Kughen ruə?”

Kɨni In rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “To narmamə khapəh nɨsəmien Narmaruyen kape Kughen yame ramuə kɨn nɨmrɨriə. 21 Kɨni yermamə kɨrik rɨrkək yame tukrɨni mə, ‘Hauə-ru mɨsəm, in apa,’ uə ‘Hauə mɨsəm. In apa.’ Meinai narmaruyen kape Kughen ruauə ta maməmɨr yerkimiə.”

22 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mɨmə, “Nɨpɨg mɨnə kɨmnhauə yame naksorkeikei mhamə taksəm nɨpɨg mɨnə kape Ji Yermamə, mərɨg to nakhapəh nɨsəmien. 23 Kɨni narmamə tukhani-pre tuk əmiə mhamə, ‘!Hauə-ru mɨsəm, in apa!’ uə ‘Hauə, in apa!’ Mərɨg takhapəh nhakwasɨgien kɨn əriə,* 24 meinai ye nɨpɨg Yo, Ji Yermamə, jakurə iran, in tukrəmhen əmə kɨn naroapɨgien yame raməsiə ye neai ye nɨkarɨn kɨrik muə meriaji-pən nɨkarɨn kɨrik mɨn. Kɨni narmamə m-fam tuksəm mharkun. 25 Mərɨg kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə a, jakaməkeikei mamərɨg nəmhəyen ehuə, kɨni narmamə yamə mɨne kɨsarə ai taktəkun, kamhaukreikɨn-pə nɨmeitairiə masəpəh Yo.

26 “Ye nɨpɨg Yo, Ji Yermamə, jakuə iran, tukrəmhen əmə kɨn narəyen kupən ye nɨpɨg kape Noa. 27 Ye nɨpɨg a, narmamə kasəvɨgɨn, mamhanɨm, masor nəvɨgɨnien kape narkurəkien, in e narɨmnar m-fam kasor ye nɨmraghien kapəriə, mɨseriaji-pə ye nɨpɨg yame Noa ruavən imə ye nəpəəg nəkwai rao ehuə kafan. Kɨni nəhig rɨmap, yapiwən ehuə rɨmauə maiyu makatənɨm fam kɨn narmamə yamə mɨne khapəh nhavənien ye nəkwai rao.

28 “In rəmhen əmə mɨn kɨn narəyen kupən ye nɨpɨg kape Lot. Narmamə kɨmnasəvɨgɨn, mhanɨm, masor salem kɨn narɨmnar, mamhawəh nɨmrɨ narɨmnar, masəsim, mhavhirəkɨn nimə mɨnə, in e narɨmnar fam kɨmɨsor ye nɨmraghien kapəriə.* 29 Mərɨg ye nɨpɨg yame Lot rɨmatərhav-pən ye taon a Sodom, kɨni nap mɨne kapier yame kamhawək mhasɨ-faktə ye neai masəkwəpni əriə m-fam apa ye taon.

30 “Kɨni rəmhen əmə kɨn nɨpɨg Yo Ji Yermamə jakuə mɨn iran. Kɨni Kughen tukror əpu Yo kɨmi narmamə. 31 Ye nɨpɨg a, tukmə yermamə kɨrik ramkwətə iruə ye kafan nimə, pəh in tukrap mɨpəh nɨvən-mɨnien a ye nimə mə tukrɨpɨk kafan narɨmnar. Kɨni tukmə yermamə kɨrik apa ye kafan nəsimien, pəh in tukrap, mɨpəh nuə-mɨnien ye yerkwanu.* 32 !Takhapəh nɨsəru-kɨnien piahwaru kape Lot!* 33 Yermamə yame rorkeikei mə in tukramraptərəkɨn kafan nɨmraghien ye tokrei tanə e, mɨpəh nɨkwasɨgien kɨn Yo, in tukrɨpəh nɨ-wəhyen nɨmraghien rerɨn. Mərɨg yermamə yame raməpəh narɨmnar kape nɨmraghien kape tokrei tanə e, mɨkwasɨg kɨn Yo, in tukrɨvəh nɨmraghien rerɨn.* 34 Yakamni-pre tuk əmiə mə, ye nɨpɨg a, yenpɨg, yermamə kɨraru tukawapɨr ye bed kɨrikianə əmə, kɨni jakvəhsi-ta kɨrikianə, mɨpəh kɨrikianə. 35 Kɨni piraovɨn kɨraru tukawor nəvɨgɨnien, kɨni jakvəhsi-ta kɨrikianə, mɨpəh kɨrikianə. 36 Yerman kɨraru tukawasim, kɨni jakrəhsi-ta kɨrik, mɨpəh kɨrik.”*

37 Kɨni kafan narmamə mɨnə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Yermaru, takɨtərhav-pə hiə?”

Kɨni In rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Takharkun əmə. Rəmhen kɨn nɨpɨg ligkai mɨnə kamhaivə yerpɨrɨg mɨseiwaiyu masərɨp tahik, nakharkun mə kəməəm mɨnə apaikɨn.”

18

Nuhpɨkɨnien ye yeni has yame ramor tan pən ye nasituyen

1 Kɨni Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨmi əriə maməvhag kɨn kɨmi əriə mə tukasəkeikei masəhuak nɨpɨg mɨfam mhapəh nɨsəpəhyen, mhapəh nɨsorien mə rɨkiriə tukreiwaiyu.* 2 In rɨmɨni mɨmə, “Yerkwanu kɨrik, yeni kɨrik aikɨn kape nərəhuyen nəgkiarien mɨnə. Kɨni rɨpəh nɨsiaiyen Kughen, kɨni mɨpəh nɨsiai-mɨnien narmamə. 3 Kɨni ye yerkwanu a, piraovɨn kɨrik kɨmnamhə tan kɨn aikɨn, kɨni nɨpɨg mɨfam ramuə mamaiyoh yeni a mɨni-pən tukun mɨmə, ‘Aweh. Asitu irak mərəhu atuatuk nahasien yame kafak tɨkmɨr ramor irak.’ 4 Mərɨg yeni a ramor pɨk tan pən tuk nəgkiarien mə tukror huvə aihuaa nahasien kape pian a. Mərɨg pian a rɨmnaiyoh-pən kwən a ye nɨpɨg mɨfam. Kɨni yeni a ramətərɨg mɨmə, ‘Nar apnapɨg mə yakpəh nɨsiaiyen Kughen, mɨpəh nɨsiai-mɨnien narmamə, 5 mərɨg jakaməkeikei mɨvən mərəhu atuatuk kafan nahasien kɨni mərəhu nɨhuvəyen. Meinai pian a ramni nar kɨrikianə mamərɨk mɨtə yo tuk kafan nəgkiarien mamrɨpɨn. Kɨni tukmə yakamor tan pən tukun, kɨni in tukruə mamokrən-okrən kɨn yo, kɨni yakəpkəs kɨn.’ ”

6 Kɨni Yesu Yermaru ramrɨpɨn nəgkiarien mɨmə, “Sətərɨg kɨn Yo. Nəgkiarien kape yeni apa rahas pɨk. 7 ?Mərɨg rhawor ye Kughen? In rɨmɨrpen kafan narmamə mɨnə, kɨni iriə kɨsasək ətgɨn In nɨpɨg mɨ-fam yenpɨg-enpɨg mɨnə mɨne yenpɨg mɨnə fam. ?Kɨni rɨkimiə raməsɨk mə In tukrɨni-pən tuk əriə mɨmə, ‘Takhawhin pi pom’? Nɨkam. ?Kɨmiə nakhamə ta mə In ramor tan pən tuk nasituyen ye kafan mɨnə uə? Nɨkam. 8 Yakamni-pre tuk əmiə mə nəfrakɨsien, In tukrasitu aihuaa əmə ye kafan mɨnə, kɨni mərəhu atuatuk nahasien yame ramuə tuk əriə. ?Mərɨg nɨpɨg Yo, Ji Yermamə, jakrerɨg-pə mɨn iran ye tokrei tanə, jakəm mə narmamə tɨksɨn aikɨn yamə mɨne kɨshatətə ye Kughen uə kharkək?”

Nuhpɨkɨnien kape Farisi mɨne narmamə yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis

9 Kɨni Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨrik kɨn narmamə tɨksɨn yamə mɨne khamə ta mə kɨsatuatuk rapita narmamə mɨnə tɨksɨn, masəm-əhu narmamə mɨnə fam. 10 In rɨmɨni mɨmə, “Kwərə mir kɨraru kɨmɨravən apa ye Nimə Ehuə kape Kughen mə tukwəhuak. Kɨrik, in Farisi. Kɨni kɨrik in ramərer tuk mane kape takis. 11 Kɨni Farisi ramərer mamsɨgəvɨn nəhuakien, maməgkiar atuatuk iran mɨmə, ‘Kughen, yakamni vi vi Ik meinai yakor pɨsɨn ye narmamə apnapɨg mɨnə, yamə mɨne kɨsorkeikei pɨk mane, maseikuə mə tuksəkrəh kɨn, masor rahas, mɨsəkrəh kɨn piraovɨn kape yermamə pɨsɨn. Kɨni yo yakpəh norien rəmhen kɨn kwən e yame ramərer tuk mane kape takis. 12 Nɨpɨg kɨraru ye wik kɨrikianə, yo yakamatuakəm maməpəh nəvɨgɨnien tuk nəhuakien. Kɨni tukmə yakvəh narɨmnar ten, yakvəhsi-pre kɨrikianə.’*

13 “Mərɨg kwən a yame ramərer tuk mane kape takis, in ramərer isok, kɨni mamaurɨs, mɨpəh narha-faktəyen ye neai maməhuak. Kɨni rɨkin rarkwopɨr, mamasək, mamərɨp nɨmagen mɨmə, ‘Kughen. Yo yemə has. !Pəh rɨkim tukreihuə tuk yo!’ ”

14 Kɨni Yesu ramrɨpɨn nəgkiarien mɨmə, “Yakamni-pre tuk əmiə mə nɨpɨg kwərə mir e tukrarerɨg-pən yerkwanu, yermamə yame ramərer tuk mane kape takis, Kughen tukrəm mə kafan nɨmraghien in ratuatuk. Mərɨg Farisi rapəh natuatukien, meinai yermamə yame ravəh-si haktə atuk in, Kughen tukrɨvəh-si əhu; mərɨg yermamə yame ravəhsi-əhu atuk in, Kughen tukrɨvəh-si haktə.”*

Kwajikovə mɨnə kɨmnhavən mɨsəm Yesu

(Mat 19:13-15; Mak 10:13-16)

15 Kɨni narmamə tɨksɨn kɨmnhapɨk kapəriə kwajikovə əmtəmtə mɨnə mhavən masəm Yesu mə In tukrərəhu-pən kwermɨn irəriə, mɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriə. Mərɨg narmamə mɨnə kape Yesu kɨmnhani-əhu əriə. 16 Mərɨg Yesu rɨmnokrən kɨn kwajikovə mɨnə mə tukhavən ipakə tukun. Kɨni mɨmə, “Takhapəh nhani-əhuyen kwajikovə mɨnə. Səta irəriə pəh khauə tuk Yo. Meinai Kughen tukramarmaru ye narmamə yamə mɨne kɨsəmhen kɨn kwajikovə mɨnə e. 17 Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə yermamə yame rɨkin rɨpəh nagienien tuk nɨvəhyen kafan nərɨgien reiwaiyu rəmhen kɨn kwajikovə, to rɨpəh nɨvənien ye Rao ye Neai.”*

Yermamə kɨrik kafan nautə reihuə

(Mat 19:16-30; Mak 10:17-31)

18 Kɨni yemehuə kɨrik ruə mɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Yhajoun huvə. ?Nakmə jakaməkeikei mor naha mamarə rerɨn?”

19 Kɨni Yesu rɨmə, “?Nakhawor mamni mə Yo yakhuvə? Yermamə kɨrik rapəh nɨhuvəyen. Kughen əmə In rhuvə. 20 Ik nakwɨrkun ta loa yame Moses rɨmɨni mɨmə, ‘Takpəh nhopniyen yermamə. Kɨni mɨpəh napɨrpən-apnapɨg-ien tuk piraovɨn pɨsɨn. Kɨni mɨpəh nəkrəhyen. Kɨni mɨpəh nɨni-apnapɨgien nar meikuə kɨn ye yermamə kɨrik. Tuk nɨpɨg mɨnə fam takamsiai rɨmɨm mɨne nɨsɨnɨm.’(Eks 20:12; Dut 5:16-20)”

21 Kɨni kwən ai rɨni-pən tukun mɨmə, “Yhajoun. Loa mɨnə en, yakaməri-pən fam ye nəkəskəhyen kafak, muə meriaji-pə.”

22 Kɨni Yesu rɨmnərɨg nəgkiarien a, mɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Nar kɨrikianə əmə ik nakpəh nor-hanəyen. Takvən, məvrai rik rik fam kafam narɨmnar, mɨvəh mane iran, kɨni mɨvəhsi-pən kɨmi yavən has mɨnə. Kɨni kafam narɨmnar tukrɨpsaah apa ye neai. Kɨni ik muə, mɨkwasɨg kɨn Yo.”

23 Nɨpɨg kwən ai rɨmnərɨg nəgkiarien yame Yesu rɨmɨni, rɨkin rəpou, meinai kafan nautə rɨpsaah. 24 Kɨni Yesu rarha-pən mɨni-pən tukun mɨmə, “!Man! Rɨskai pɨk tuk narmamə yamə mɨne kapəriə nautə rehuə tuk nɨvənien pəh Kughen rarmaru irəriə. 25 ?Nakhamə ta mə narmɨragh ehuə kɨrik, kamni kɨmə kamel, to rauru-pən ye kwəruwei nidil uə? Nɨkam, rəutən pɨk. Rəmhen əmə mɨn kɨn yermamə yame kafan nautə rehuə, rəutən pɨk tukun tuk nətayen aikɨn a muə Kughen ramarmaru iran.”

26 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmɨsərɨg nəgkiarien yame Yesu rɨmɨni kɨnasaiyoh əriə mɨnə, mhamə, “!Eh! ?Mərɨg tukmə ror məknekɨn, kɨtawə pa in tukramarə ye nɨmraghien rerɨn?”

27 Mərɨg Yesu rɨmɨni mə, “Narɨmnar yame narmamə kɨseinein nɨsorien, Kughen rɨrkun norien.”

28 Kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “?Mərɨg rhawor irəmawə? Yɨməsəpəh fam kapəmawə narɨmnar, mhauə, mamhakwasɨg kɨn Ik.”

29 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermamə yame in ravəh əkupən Yo, kɨni maməta ye kafan narɨmnar rəmhen kɨn nimə, uə piraovɨn, uə piauni, uə kafan kakə, uə rɨmni mɨne nɨsɨni, uə kafan kwajikovə mə tukruə ye Narmaruyen kape Kughen, 30 kɨni yermamə a, ye tokrei tanə e, tukraməkeikei mɨvəh narɨmnar rɨpsaah məknakɨn rapita narɨmnar yamə mɨne rɨmnəpəh kupən. Kɨni ye narəyen vi kafan, tukrarə ye nɨmraghien rerɨn.”

Yesu rɨmɨni-ərhav mɨn kafan nɨmhəyen

(Mat 20:17-19; Mak 10:32-34)

31 Narmamə khapsaah, kɨni Yesu rokrən kɨn kafan narmamə twelef, mɨsəkwətə karɨn, kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Sətərɨg ru. Taktəkun ai, tukhavən apa faktə, Jerusalem. Kɨni narɨmnar yame profet kape Kughen mɨnə kupən kɨmnhani irak, Ji Yermamə, tukhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn.* 32 Tukeighan-pən kɨn Yo ye kwermɨ nəmə Rom, kɨni tuksarh iakei irak, mɨsərkɨs-ərkɨs Yo, mɨsərɨg-əvhin Yo.* 33 Tukrəh Yo, kavən, khopni Yo. Mərɨg ye nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, jakamragh mɨn.”

34 Mərɨg narmamə twelef kafan kɨmnhapəh nharkunien nɨprai nəgkiarien kafan, meinai Kughen rɨmnerkwaig kɨn nɨprai narɨmnar mɨnə a, kɨni kɨmnhapəh nharkunien mə raməgkiar ye naha.*

Yesu rɨmnor huvə nɨmrɨn pɨs kɨrik

(Mat 20:29-34; Mak 10:46-52)

35 Nɨpɨg Yesu ramuə ipakə tuk taon a Jeriko, nɨmrɨn pɨs kɨrik aikɨn ramkwətə ye nɨkar swatuk. Nɨpɨg mɨ-fam in ramawə-pən kɨn mane kɨmi narmamə. 36 Kɨni nɨpɨg nɨmrɨn pɨs rɨmnərɨg mə narmamə khapsaah kaseriwək ye swatuk, kɨni raiyoh-pən mə, “?Naha nhagɨn narmamə kasor?”

37 Narmamə khani-pən tukun mhamə, “Yesu e. Yemə Nasaret. Rameriwək ye swatuk.”

38 Kɨni rokrən apomh mɨmə, “!Yesu! !Kwənərəus kape King Deved! !Rɨkim tukreihuə tuk yo!”

39 Kɨni narmamə e kaseriwək mɨsəkupən kɨn Yesu khani-pən tukun mhamə, “!Ah! !Pim!”

Mərɨg ramrɨpɨn əmə ye nokrənien, mamni mə, “!Kwənərəus kape King Deved*! !Rɨkim tukrehuə tuk yo!”

40 Kɨni Yesu rərer mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Harəh mhauə.” Kɨni kɨmnharəh mhauə ipakə, Yesu raiyoh-pən mɨmə, 41 “?Nakmə jakor naha nhagɨn kɨmik?”

Kɨni in rɨmə, “Yermaru, yakorkeikei mə jakəm nar.”

42 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Arha məm nar. Kafam nhatətəyen rɨmnor huvə ik.” 43 Məkneikɨn, rarha məm nar, kɨni mɨkwasɨg kɨn Yesu, mamni vi vi Kughen. Kɨni nɨpɨg narmamə m-fam kɨmɨsəm nar a, iriə mɨn kɨmnhani vi vi Kughen.

19

Sakias rɨmɨni nəfrakɨsien ye Yesu

1 Kɨni Yesu reriwək mamvən mə tukrɨtərhav-pən Jeriko. 2 Kɨni ye taon a, kwən kɨrik aikɨn, nhagɨn e Sakias. In yemehuə kɨrik kape narmamə yamə mɨne kasərer tuk mane kape takis. Kɨni kafan nautə rɨpsaah. 3 Kɨni in rorkeikei mə tukrəm-ru mə Yesu In pa. Mərɨg reinein nəmien, meinai in rarkwakwə. Kɨni narmamə kasərer əswasɨg kɨn. 4 Kɨni Sakias raiyu əkupən mɨvən mhaktə ye tokrei nai kɨrik e kamni kɨmə sikamo, mə tukrəm Yesu ye nɨpɨg In tukrukurao-pən aikɨn.

5 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmauə atuatuk a in ikɨn, marha faktə məm in. Kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “Sakias. Eiwaiyu aihuaa. Meinai taktəkun ai, jakaməkeikei mɨvən apa imam yerkwanu kafam mamarə.” 6 Məkneikɨn Sakias rɨmneiwaiyu, mɨkɨr Yesu mɨravən apa iman ikɨn yerkin agien.

7 Mərɨg nɨpɨg narmamə kɨmɨsəm narɨmnar mɨnə a, kɨni kɨsəsiwən-əsiwən kɨn norien mɨnə a, mamhani nɨkar Yesu mhamə, “!Ah! Kwən a ramvən imei yor təvhagə has mɨnə.”*

8 Kɨni nɨpɨg kɨmnhavən ye nəkwai nimə kape Sakias, in rərer mɨni-pən tuk Yesu mə, “Yermaru. Ǝrɨg-ru yo. Jakəwhai kafak narɨmnar mvwəhsi-pən nɨpərɨn kɨmi yavən has mɨnə, mɨpəh nɨpərɨn kafak. Kɨni narɨmnar yame yɨmnəkrəh kɨn, yo jakarpɨn-pən mɨ-kuas.”*

9 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Taktəkun Kughen rɨvəh mɨragh ik mɨne kafam mɨnə. Meinai ik mɨn nɨmnhatətə ye Kughen, kɨni ik nɨmauə kwənərəus əfrakɨs kɨrik kape Ebraham.* 10 Kɨni Yo, Ji Yermamə, yɨmauə mə jakarhakɨn narmamə yamə mɨne kwəserwei, mɨwəh mɨragh əriə.”*

Nuhpɨkɨnien ye narmamə yamə mɨne kɨmɨsor wok kɨn mane

(Mat 25:14-30)

11 Nɨpɨg Yesu rɨnamuə ipakə tuk Jerusalem, narmamə rɨkiriə rɨmnəsɨk mə narmaruyen kape Kughen pəh nien mə tuktu ruə. Kɨni Yesu ramrɨpɨn nəgkiarien kafan mamni nuhpɨkɨnien kɨrik kɨmi əriə 12 mɨmə, “Yemehuə kɨrik rɨmə tukrɨvən apa kantri pɨsɨn kɨrik isok, mə tukvəh-si haktə in mə in king kɨrik. 13 Kwasɨg ikɨn rɨtərhav, in rɨmnokrən kɨn kafan yorwok ten, məwhai mane mɨvəhsi-pən kɨrikianə kɨrikianə kɨmi əriə†. Kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, ‘Kɨmiə takasəkeikei masor wok kɨn mane, pəh ramehuə, mɨseriaji yo jakrerɨg-pə mɨn.’

14 “Mərɨg iriə apa iman ikɨn kɨmɨsəməkɨn kwən a, kɨni mɨsher-pən nəgkiarien mhamə, ‘Yakhapəh nɨsorkeikeiyen mə kwən a tukrarmaru irəmawə.’ 15 Mərɨg kɨvəh-si haktə in kɨnor king kɨn, kɨni in rɨrerɨg-pə mɨn. Kɨni mokrən kɨn kafan yorwok yame mɨne rɨmnəwhai kafan mane irəriə. Rɨmə tukrɨrkun-ru mə kɨmɨsor win ye naha mane ye nɨpɨg rɨmnamarə isok. 16 Kɨni yame raməkupən rɨmauə mɨni-pən tukun mɨmə, ‘Yemehuə. Nɨmnərəhu-pə mane kɨrik ye kwermɨk, kɨni yɨmnor win mɨn ye irəkwak ten.’ 17 Kɨni kafan yemehuə rɨmɨni-pən tukun mə, ‘Ik nɨmnor wok yame rhuvə, meinai nɨmnor wok huvə tuk nəm-huvəyen nar yame rɨkəskəh, kɨni taktəkun ai, yakeighan kɨn ik mə takarmaru ye taon iriə m-fam ten.’*

18 “Kɨni yame ramkwasɨg kɨn ruə mɨni-pən mə, ‘Yemehuə. Nɨmnərəhu-pə mane kɨrikianə ye kwermɨk, kɨni yɨmnor win mɨn ye irəkwak kɨrkɨrɨp.’ 19 Kɨni yemehuə rɨmɨni-pən tukun mɨmə, ‘Ik takamarmaru ye taon iriə m-fam kɨrkɨrɨp.’

20 “Mərɨg yorwok mɨn kɨrik ruə mɨni-pən tukun mə, ‘Yemehuə. Mane e kafam. Yɨmnərkɨs ətərəkɨn kɨn neipən merkwaig huvə kɨn 21 meinai yakamgɨn kɨn ik, meinai kafam norien rəutən. Ik nakawəh narɨmnar yame pəh nien mə kafam, kɨni mampɨk nəvɨgɨnien ye nəsimien yame pəh nien mə kafam.’

22 “Kɨni yemehuə a rɨni-pən tukun mɨmə, ‘!Ik yorwok has! Nəgkiarien əmə kafam ramhajoun mə nɨmnoriah əgkəp. Nakwɨrkun ta mə yo yemə əutən, kɨni yakavəh narɨmnar yame pəh nien mə kafak, kɨni mampɨk nəvɨgɨnien ye nəsimien yame pəh nien mə nəsimien kafak. 23 ?Rhawor nɨmɨpəh nɨvəhyen kafak mane mɨvən mərəhu-pən ye bang, pəh nɨpɨg yame jakrerɨg iran, jakɨrkun nɨvəhyen kafak mane iriu profit kafan?’

24 “Kɨni yamehuə a rarar mɨni-pən tuk narmamə yamə mɨne kasərer ipakə, mɨmə, ‘Havəhsita mane yame yɨmɨvəhsi-pən kɨmin, mhavəhsi-pən kɨmi kwən a kafan mane ten.’

25 “Kɨni iriə kɨmnhani mhamə, ‘Yamehuə. Rapəh natuatukien meinai ruɨvəh-ta mane ten.’

26 “Kɨni yemehuə a rɨni-pən tuk əriə mɨmə, ‘Yakamni-pre tuk əmiə mə, yermamə yame rawəh nar kɨrik, tukpivəhsi-pən mɨn tɨksɨn kɨmin. Mərɨg yermamə yame kafan nar kɨrik rɨrkək, tukpiwəh-sita fam kafan narɨmnar mɨnə.* 27 Kɨni taktəkun ai, kafak tɨkmɨr yamə mɨne khapəh nɨsorkeikeiyen mə jakuə king kapəriə, takhakɨr əriə mhauə, mɨshopni əriə ye nɨmrɨk.’ ”

Yesu rɨmavən Jerusalem mor əpu mə in king

(Mat 21:1-11; Mak 11:1-11; Jon 12:12-19)

28 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmnəgkiar ta, kɨni In rɨmneriwək məkupən mamvən Jerusalem, kɨni narmamə kɨmnhakwasɨg kɨn. 29 Nɨpɨg kɨmnhauə ipakə tuk yerkwanu mir a Betfas mɨne Betani ye tukwas a kamni kɨmə Olif, kɨni In rɨmɨni-pən tuk kafan yermamə mir kɨraru mɨmə, 30 “Takravən apa yerkwanu yame nakaravaag-pən ikɨn. Ikɨn a, takwəm kwaji dongki kɨrik yame kɨpəh hanə nəsuəyen iran. Nakrarɨsɨn mwəsɨg mɨrauə. 31 Kɨni tukmə yermamə kɨrik raiyoh-pre əmiru mɨmə, ‘?Nakararɨsɨn dongki a tuk naha?’ Kɨni takrani-pən tukun mɨrəmə, ‘Yermaru kapətawə rɨmə tukrəsuə iran.’ ”

32 Kɨni kɨmɨravən mwəm naha nhagɨn yame Yesu rɨmɨni. 33 Kɨni nɨpɨg kɨmɨrarɨsɨn kwaji dongki, kɨni narmamə kapəriə a dongki kɨmɨsaiyoh əriu mhamə, “!Eh! ?Nakararɨsɨn dongki a tuk naha?”

34 Kɨni iriu kɨrəni-pən tuk əriə mɨrəmə, “Yermaru rɨmə tukrəsuə iran.”

35 Kɨni kɨmwəsɨg mɨravən kɨmi Yesu, mawəpeinə-pən kɨn kapəriu kot ye nɨmetai dongki, kɨni mwasitu ye Yesu rhaktə məsuə ye kwaji dongki a.‡ 36 Nɨpɨg rɨmnəsuə iran mamvən, kɨni kafan narmamə kɨsəpəkiək ta kɨn kapəriə kot mɨsətu mɨmhahuvə-pən kɨn kɨmi swatuk.

37 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨnamuə ipakə tuk Jerusalem, maməsuə ye dongki a, mamuə ye tukwas e kamni kɨmə Olif. Kɨni narmamə mɨnə kafan khapsaah kɨmnhauə. Rɨkiriə m-fam ragien, kharikakun mamhani vi vi Kughen masokrən apomh tuk nɨmtətien yamə mɨne kɨmɨsəm In ramor. 38 Kɨni mamhani mhamə,

“Pəh kɨvəh-si haktə Kwən en ramuə ye nhag Yermaru! (Sam 118:26)

Pəh nəmərinuyen tukrarə apa ye rao ye neai.

Kɨni apa yerpɨrɨg əgkəp ye rao ye neai,

pəh kɨvəh-si haktə nhag Kughen Yermaru.”

39 Kɨni Farisi mɨnə tɨksɨn yamə mɨne kasərer aikɨn khani-pən tukun mhamə, “Yhajoun. Ni-əhu kafam narmamə mɨnə mə tukhapim əmə.”

40 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Tukmə narmamə mɨne e khapim, kapier mɨnə e tuksokrən-okrən.”

Yesu rɨmɨni mə nəmə Jerusalem tuksarə ye narpɨnien

41 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmauə ipakə məm taon a Jerusalem, kɨni mamasək tuk narmamə mɨnə aikɨn a. 42 Mamni mɨmə, “!Eh! Nar apnapɨg mə nɨmɨsəpəh narɨmnar yame ravəhsi-pə nəmərinuyen kɨmi əmiə mɨseriaji-pə ai təkun, mərɨg tokmə nakpiharkun əriə ai taktəkun, kɨni Kughen rɨpivəhsi-pre kɨmi əmiə. Mərɨg nɨkam. Narɨmnar mɨnə a kaserkwaig to nakhapəh nɨsəmien. 43 Mərɨg nɨpɨg mɨnə e yame ramuə tuk əmiə, kapəmiə tɨkmɨr mɨnə tukhauə mɨsərer rukrao irəmiə, tukhakɨr nɨmoptanə mhakɨr ihaktə kor kəsɨk kəupə kɨn ye kapəmiə taon, mɨsor əswasɨg kɨn tuk əmiə. 44 Kɨni iriə tuksoriah fam nimə mɨnə ye taon kapəmiə, to kapier kɨrik ye kapəmiə nimə mɨnə rɨpəh nərerien. Kɨni tukshopni əmiə mɨfam mɨne kapəmiə kwajikovə mɨnə. Narɨmnar mɨnə fam e tukruə meinai kɨmiə nakseinein nɨpɨg e towei yame Kughen rɨmauə mə tukrɨvəh mɨragh əmiə iran.”*

Yesu rɨmnəko ye-rhav narmamə yamə mɨne kasor maket ye Nimə Ehuə kape Kughen

(Mat 21:12-17; Mak 11:15-19; Jon 2:13-22)

45 Kɨni Yesu rɨmavən ye Nimə Ehuə kape Kughen, maməko yerhav narmamə yamə mɨne kasor maket aikɨn. 46 Kɨni In rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨmɨrai-pən ye Nəkwəkwə kape Kughen kɨmə, ‘Kafak nimə, in nimə kape nəhuakien,’(Aes 56:7) mərɨg kɨmiə naksor ruə rəmhen kɨn ‘nimə kɨrik yame yəkrəh mɨnə kaserkwaig ikɨn.’(Jer 7:11)”

47 Kɨni kwasɨg ikɨn, ye nɨpɨg m-fam, Yesu rɨmnəwhag apa ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨni jif pris mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses, mɨne nəmehuə mɨnə kape kwənərəus kape Isrel, kasarhakɨn swatuk mə tukshopni Yesu,* 48 mərɨg khapəh nɨsəmien, meinai nɨpɨg m-fam narmamə khapsaah iriə min, meiani kɨsorkeikei pɨk mə tukasərɨg nəgkiarien mɨnə kafan, kɨni nəgkiarien kafan ramuh kapəriə nətərɨgien.

20

Namehuə mɨnə kape Isrel kɨsarkut mə tuksəm-ru nehuəyen kape Yesu mə rɨmasɨp-kaa

(Mat 21:23-27; Mak 11:27-33)

1 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rɨmnaməvhag kɨmi narmamə apa ye Nimə Ehuə Kape Kughen, mamni-ərhav nəvsaoyen huvə kape Kughen kɨmi narmamə. Kɨni jif pris mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses mɨne nəmehuə mɨnə kape kwənərəus kape Isrel kɨmnhauə masəm In. 2 Mɨsaiyoh mhamə, “?Nakamhawor narɨmnar mɨnə e? ?Pa nhagɨn rɨmɨvəhsi-pre nehuəyen mə takor narɨmnar məknekɨn?”

3 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Rhuvə. Jakaiyoh kɨn naiyohyen kɨrik kɨmi əmiə. Tukmə nakhani atuatuk, jakni-pre tuk əmiə mə Pa nhagɨn rɨmɨwəhsi-pə nehuəyen kɨmi Yo tuk norien narɨmnar. 4 Hanipə-ru tuk Yo mə ?Pa rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi Jon mə tukror baptaes ye narmamə? ?Kughen uə yermamə?”

5 Kɨni kɨnasəsiwən-əsiwən kɨmi əriə mɨnə mhamə, “?Tukshaw ni e? Tukmə kɨtawə khani mə Kughen rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi Jon, mərɨg Yesu tukrɨni mɨmə, ‘?Tukmə Kughen rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmin, rhawor e kɨmiə nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran?’ 6 Mərɨg to khapəh mɨn nhaniyen mə, ‘Yermamə əmə rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmin,’ meinai narmamə mɨnə e kamhani mə Jon in profet əfrakɨs.”

7 Kɨni kɨshorpɨn mhamə, “Kɨmawə yakseinein mə pa rɨvəhsi-pən neihuəyen kɨmin.”

8 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨni Yo mɨn, to yakpəh nɨniyen mə Pa rɨmɨvəhsi-pə neihuəyen kɨmi Yo mə jakor narɨmnar mɨnə e.”

Nuhpɨkɨnien kɨn plantesen kape grep

(Mat 21:33-46; 22:15-22; Mak 12:1-17)

9 Kɨni Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨrik kɨmi narmamə mɨmə, “Yermamə kɨrik rəsim kɨn kafan plantesen kape grep. Kɨni in mərəhu plantesen a ye kwermɨ narmamə tɨksɨn, marə, mɨtərhav ye tanə pɨsɨn marə kape nɨpɨg apomh.* 10 Kɨni kwənkwai grep rɨmhiak, kɨni yemehuə kape plantesen rher-pən kɨn kafan tɨksɨn manaja mə tukhavən mɨsəm narmamə yamə mɨne kɨsəsim aikɨn mə tukhavəhsi-pən grep nan, rəmhen kɨn nərok kafan.* Mərɨg iriə kɨsarar, mharaptərəkɨn kwən ai, mɨsərkɨs-ərkɨs, mɨsher-pən kɨn mə tukrɨrerɨg, mhapəh nhavəhsi-pənien mane kɨrik kɨmin. 11 Kɨni yamehuə ai rarə mher-pən mɨn kɨn kafan kɨrik yermamə. Mərɨg iriə kɨmnhauh mɨn mɨsor naurɨsien kɨmin, mɨsher-pən kɨn mə tukrɨrerɨg, mhapəh nhavəhsi-pənien mane kɨrik kɨmin. 12 Ǝmaikɨn, yamehuə kape plantesen rher-pən mɨn kɨn yermamə kɨrik mɨn. Kɨmnhauh in, mɨsəko yerhav in. 13 Kɨni yamehuə kape plantesen a rɨmə ‘?Jakhawor ai taktəkun? Rhuvə mə jakher-pən kɨn narɨk keikei, tukmə ror iriə tukhasiai in.’ Kɨni rher-pən kɨn ruvən. 14 Mərɨg iriə kɨsəm khamə, ‘Kwajikovə atuatuk e kape yamehuə kape plantesen. Pəh kɨshopni pəh plantesen e tukror kapətawə kɨn.’ 15 Məknekɨn kharaptərəkɨn, mɨsarkw-ərhav kɨn ye nəkwai plantesen, mɨshopni.* ?Yamehuə kape plantesen a tukrhawor mɨn? 16 Tukrɨvən mhopni-hopni narmamə mɨnə ai, mərəhu-pən plantesen a ye kwermɨ narmamə pɨsɨn.”

Kɨni nɨpɨg narmamə kɨmɨsərɨg nəgkiarien a khamə, “Pəh nar a tukrɨpəh norien nəfrakɨsien kɨn.”

17 Mərɨg Yesu rɨmnarha tɨm tɨm irəriə mɨmə, “Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“ ‘Səpaag e, yame narmamə kape nəvhirəkɨnien nimə kɨmɨsarakikɨn,

mərɨg Kughen rɨmnor in ruauə Səpaag huvə yame tukrəkɨr məkupən.’ (Sam 118:22)

“?Mərɨg nəgkiarien e nɨpran naha? 18 Mə narmamə mɨfam yamə mɨne kamharəh pɨkɨn səpaag a, nɨkɨkririə tukrakapɨr. Kɨni yermamə yame səpaag a tukrɨmamɨr, mhopni, mhosɨs.”*

19 Kɨni nəmhajoun kape Loa kape Moses mɨne jif pris mɨnə kɨmnharkun mə nuhpɨkɨnien mɨnə a ramni irəriə; ror məkneikɨn, kɨmɨsarha-kɨn swatuk mə tukharaptərəkɨn aihuaa əmə In, mhawəhsi-pən ye kalabus, mərɨg kɨmɨsəpəh meinai kɨmnhagɨn kɨn narmamə.

Nəmehuə kape Isrel khamə tukhavəhsi-əhu Yesu tuk nəgkiarien ye nɨkarɨn kape takis

(Mat 22:15-22; Mak 12:13-17)

20 Kɨni nəmhajoun kape Loa kape Moses, mɨne jif pris mɨnə kɨmɨsarha tɨm tɨm ye Yesu mɨsorkeikei mə tukharuk-pən nəgkiarien kɨrik iran tuk nəgkiarien kafan, mhawəhsi-pən in ye kwermɨ gavman kape Rom. Kɨni mɨsarar mɨsher-pən kɨn narmamə tɨksɨn mə tukhavən masor kəut kəsuə kɨmin.* 21 Kɨni kəut kəsuə mɨnə kɨmnhavən mɨsaiyoh Yesu mhamə, “Yhajoun. Yakharkun mə Ik yermamə atuatuk. Nakpəh nɨgɨnien kɨn yermamə mə to rɨvi kafam nərɨgien, meinai rɨkim rapəh nəsɨkien mə yermamə kɨrik rehuə uə yermamə kɨrik reiwaiyu, mərɨg nakaməfrakɨs əmə, kɨni nəvhagien kafam raməri-pən əmə norien yame Kughen rorkeikei. 22 Ni-ru tuk əmawə mə, ?Ratuatuk mə tukasərok-pən takis kɨmi Sisa, yamehuə kape Rom, uə nɨkam?”

23 Mərɨg Yesu ruɨrkun mə kɨmnhani əmə naiyohyen a mə in tukrɨni nəgkiarien kɨrik yame tukhani hah in tukun. 24 Kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “Havən-ru mhawəh mane kɨrik mhauə pəh yakəm. ?Mə nanmɨ pa raməmɨr-pən aikɨn? ?Mɨne nhag pa?”

25 Khamə, “Nanmɨ Sisa, mɨne nhagɨn.”

Məknekɨn Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Namhen. Nar kɨmɨni kɨmə kape Sisa, havəhsi-pən kɨmi Sisa. Mərɨg nar kape Kughen, hawəhsi-pən kɨmi Kughen.”

26 Kɨni kɨsakur pɨk kɨn nəgkiarien yame Yesu rɨmɨrpen, mɨseinein nhawəhsi-əhuyen Yesu ye nɨmrɨ narmamə kɨn naiyohyen. Mhapəh nhaniyen nar kɨrik.

Sadusi mɨnə khamə tukhavəh-si əhu Yesu tuk nəgkiarien ye nɨkarɨn kape nɨmraghien rerɨn

(Mat 22:23-33; Mak 12:18-27)

27 Kɨni Sadusi mɨnə tɨksɨn kɨmnhauə tuk Yesu. Iriə khamə ta mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə, to khapəh nhamragh-mɨnien ye rao ye neai. 28 Kɨni kɨmɨsaiyoh-pən kɨn nəgkiarien kɨrik kɨmi Yesu mhamə, “Yhajoun. Moses rɨmɨrai-pən ye Loa kapətawə mə tukmə kwən kɨrik rɨmhə-tan kɨn kafan piraovɨn, mərɨg kɨrɨpəh hanə nɨweiməkien kɨn kwajikovə kɨrik, kɨni piauni kɨrik tukraməkeikei mɨkɨr pian a tukaweimək†, kɨni kwajikovə mɨnə tukharaptərəkɨn mɨn nhag yermamə yame rɨmamhə. 29 Tukmə narman seven, iriə piauriə mɨnə. Nɨmrɨn nupan rarkurək kɨni mɨpəh nɨrəhyen kafan kɨrik kwajikovə, mɨmhə. 30-31 Kɨni tukmə yame rɨkwasɨg kɨn rɨkɨr piraovɨn kape piauni yame rɨmamhə, kɨni mɨpəh neiməkien, kɨni mɨmhə mɨn. Kɨni naorahini yame ror kɨsisər kɨn ror əmə mɨn nar kɨrikianə kɨn meriaji iriə fam a seven kɨsarkurək ye piraovɨn a, kɨni mhamhə fam, mhapəh nɨseiməkien. 32 Kɨni en piraovɨn ai rɨmhə mɨn. 33 Kɨni ye nɨpɨg kape narmamə tukhamragh mɨn iran, iriə ai seven iriə piauriə mɨnə, ?piraovɨn ai tukror piraovɨn kɨn kape pa nhagɨn?”

34 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Ye tokrei tanə e, narman mɨne nɨpiraovɨn kɨsarkurək. 35 Mərɨg ye nɨpɨg kape narəyen vi, narmamə yame Kughen rɨkin ragien tuk əriə mə tukhamragh mɨn ye nɨmhəyen kɨni mɨvəh əriə mɨvən kɨsarə ye narəyen vi, to iriə khapəh nɨsarkurəkien. 36 Kɨni iriə to khapəh nhamhəyen meinai tuksəmhen əmə kɨn agelo mɨnə. Kɨni iriə ji Kughen mɨnə meinai In rɨmnor əriə kamhamragh mɨn ye nɨmhəyen. 37 Kɨni Moses ramhajoun ye nəkwəkwə kafan mə narmamə tukhamragh mɨn ye nɨmhəyen kapəriə, mamni mə nɨpɨg in rɨmnəm nai kɨrik ramuək; aikɨn, Moses rokrən kɨn Kughen mɨmə Ik, ‘Ik Ik Kughen yame Ebraham, Aesak mɨne Jakob karhəgnəgɨn hanə Ik.’* 38 !Kɨtawə kharkun mə irisɨr kɨrharə iriə Kughen meinai nar apnapɨg kwərhɨmhə ta tu mɨrhokupən Moses, mərɨg Kughen ramni mə karhəgnəgɨn hanə In. !Kɨni pa rɨmə narmamə mhə mɨnə ksəgnəgɨn Kughen, mərɨg narmamə yamə mɨne kamhamragh!”‡

39 Kɨni Farisi§ tɨksɨn kɨmhani-pən tuk Yesu mhamə, “Yhajoun, nɨmɨrpen huvə nəgkiarien.” 40 Kɨni iriə m-fam kɨmnhagɨn kɨn naiyoh-pən-mɨnien nəgkiarien kɨrik kɨmin.

Yesu rɨmɨvəh-si əhu Farisi mɨnə kɨn naiyohyen əutən kafan

(Mat 22:41-46; Mak 12:35-37)

41 Kɨni Yesu ramaiyoh-pən əriə mɨmə, “?Rhawor e kamni kɨmə, ‘Mesaea in kwənərəus əmə kape Deved?’ 42 Mərɨg, səmru, Deved rɨmɨrai-pən ye Ol Sam mɨmə,

“ ‘Kughen Yermaru rɨmɨni-pən tuk Yermaru kafak mɨmə,

“Ǝkwətə ye kwermɨk matuk

43 Meriaji nɨpɨg jakor ik takehuə ye tɨkmɨr kafam mɨnə.” ’(Sam 110:1)

44 “Ye nəgkiarien e, Deved rɨmnokrən kɨn Mesaea mə ‘Yermaru.’ ?Mərɨg nakshawor mamhani mə Mesaea in kwənərəus əmə kape Deved?”

Yesu rɨmnəgkiar ye nəmhajoun mɨnə kape Loa kape Moses

(Mat 12:1-36; Mak 12:38-40; Luk 11:37-54)

45 Nɨpɨg narmamə kɨsətərɨg kɨn, In rɨmɨni-pən tuk kafan narmamə mɨmə, 46 “Kɨmiə takasərɨg əmiə tuk namhajoun kape loa kape Moses. Iriə rɨkiriə ramagien tuk nɨvəhsi-pənien neipən huvə. Kɨni tukmə khavən apa ye maket, mɨsorkeikei pɨk mə narmamə mɨnə fam tuksaowiə kɨmi əriə mhasiai əriə. Kɨni tukmə khavən ye nimə kape nofugɨnien, mɨsorkeikei mə tukasəkwətə əkupən, kɨni tukmə khavən ye lafet, mɨsorkeikei mə tuksəkwətə ye kwənmhaan kape nɨsiaiyen. 47 Kɨni tukmə piahwaru yame kɨmnamhə-tan kɨn, kɨni iriə kasəkrəh kɨn kafan nautə. Kɨni masəhuak apomh mɨn mə narmamə mɨnə tukhasiai əriə. Narpɨnien kapəriə tukrɨskai rapita.”

21

Piahwaru yame kɨmnamhə-tan kɨn ravəhsi-pən mane kɨmi Kughen

(Mak 12:41-44)

1 Kɨni Yesu ramkwətə ipakə tuk kwənmhan yame kɨvəhsi-pən mane kɨmi Kughen ikɨn, mɨvaag haktə məm narmamə kapəriə nautə rehuə kamhavəhsi-pən mane kapəriə. 2 Kɨni məm mɨn piahwaru kɨrik kɨmnamhə-tan kɨn ruə; kafan mane rɨrkək. Kɨni in mɨwəhsi-pən əmə sɨren* kɨraru. 3 Kɨni Yesu rɨmə, “Yakamni əfrakɨs tuk əmiə. Piahwaru e kɨmhə tan kɨn, kafan mane rɨrkək, mərɨg in rɨmɨvəhsi-pən mane kɨmi Kughen rapita fam mane yame narmamə mɨnə tɨksɨn kɨmnhavəhsi-pən.* 4 Narmamə ai kɨmnhavəhsi-pən əmə nɨpar mane, mamhapəh nɨpərɨn. Mərɨg piahwaru e kafan mane rɨrkək pawk, mərɨg rɨmɨvəhsi-pən fam mane yame tukrɨvəh nɨmrɨ nəvɨgɨnien kɨn nan.”

Nɨmtətien mɨnə kape Nɨpɨg Kwasɨg

(Mat 24:1-35; 42-44; Mak 13:1-37)

5 Kɨni kafan tɨksɨn narmamə kasəgkiar ye Nimə Ehuə kape Kughen yame kafan kapier ehuə mɨnə khahuvə, mɨne narɨmnar huvə mɨnə a imə yame narmamə kamhavəh-sipən kɨmi Kughen. Kɨni Yesu rɨni mɨmə, 6 “Nimə e nakasəm ai taktakun, mərɨg nɨpɨg ramuə yame narmamə tuksatmətəg-ətəg kapier mɨnə kape nimə e, kapier kɨrik to rɨpəh nərerien a ikɨn ramərer ikɨn taktəkun.”*

7 Kɨni kɨsaiyoh-pən In mhamə, “Yhajoun. ?Narɨmnar mɨnə e tuk nagheen ruə? ?Kɨni naha nɨmtətien tukrhajoun mə pəh nien mə tuktu narɨmnar mɨnə e tukhatərhav pə?”

8 Kɨni Yesu rɨmə, “Takasəkeikei masərɨg əmiə mə yermamə kɨrik tukrɨpəh neikuəyen irəmiə mɨvi əmiə. Meinai narmamə khapsaah tukhauə mhamə, ‘Yo, yo e Kristo’ kɨni tɨksɨn tukhani mhamə, ‘Nɨpɨg kape narɨmnar mɨnə e rɨnamuə ipakə.’ Mərɨg takhapəh nhakwasɨgien kɨn əriə. 9 Kɨni nɨpɨg takasərɨg nəvsaoyen kɨn mə narmamə kasarowagɨn, uə narmamə kasərer mashopni gavman kapəriə, mərɨg takhapəh nhagɨnien. Narɨmnar mɨnə a tuksəkupən kɨn, mərɨg pəh nien mə Nɨpɨg Kwasɨg a.”

10 Kɨni Yesu ramrɨpɨn nəgkiarien mɨmə, “Kwənərəus mɨnə tɨksɨn tukhauh mɨn kwənərəus pɨsɨn mɨnə tɨksɨn. Kɨni gavman kɨrik tukruh gavman kɨrik. 11 Kɨni mig ehuə mɨnə tuksavən. Kɨni nɨkumhə tukravən ikɨn mɨnə khapsaah ye tokrei tanə, kɨni nəmhəyen skai mɨnə tukhavəh narmamə ye tokrei tanə. Kɨni apa yerpɨrɨg ye nɨmago-ago, narɨmnar tukhauə mɨsor rɨki narmamə khagɨn. Kɨni tuksəm nɨmtətien ehuə mɨnə ye neai. 12 Mərɨg kwasɨg ikɨn narɨmnar mɨnə a tukrɨtərhav, narmamə tukharaptərəkɨn əmiə, mhauh əmiə, mɨsərɨp əmiə ye nimə kape nofugɨnien kapəriə, mhavəhsi-pən əmiə ye kalabus. Mɨsərɨp əmiə ye nɨmrɨ king mɨnə, mɨne nəmehuə mɨnə kape gavman meinai kɨmiə nakamhavəh nhagɨk mamhani nəfrakɨsien irak. 13 In a nɨpɨg atuatuk yame takhani-ərhav nəvsaoyen huvə kɨmi əriə. 14 Mərɨg takhapəh nɨsətərɨg-kupənien mə naha nəgkiarien takhani-pən tuk əriə,* 15 meinai Yo jakvəhsi-pre nəgkiarien atuatuk kɨmi əmiə kɨni mɨvəhsi-pre nɨrkunien kɨmi əmiə, kɨni mor kapəmiə nəgkiarien rəsanɨn, kɨni kapəmiə tɨkmɨr mɨnə tukhapəh nɨshorpɨnien nəgkiarien, mhapəh nhaniyen mə kɨmiə nakseikuə.* 16 Kɨni kapəmiə tatə mɨnə mɨne mamə mɨnə mɨne piaumiə mɨnə mɨne kapəmiə kwənərəus mɨnə mɨne kɨmiə mɨnə tɨksɨn tukseighan-pən kɨn əmiə ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kapəmiə. Kɨni mɨshopni əmiə tɨksɨn.* 17 Narmamə m-fam tuksəməkɨn əmiə meinai nakamhani nəfrakɨsien irak. 18 Mərɨg kɨmiə taksarə huvə əfrakɨs, to kɨmiə kɨrik rɨpəh nerweiyen. 19 Tukmə naksərer tɨm tɨm, mɨshatətə irak ye nɨpɨg əutən yamə mɨne kamhauə ye kapəmiə nɨmraghien, takhavəh nɨmraghien rerɨn.

20 “Mərɨg tukmə naksəm mobael mɨnə khapsaah khauə mɨsərer kurao ye taon e Jerusalem, kɨni kɨmiə takasəkeikei mharkun mə pəh nien mə tuktu kɨni kɨsoriah əgkəp taon a. 21 Kɨni kɨmiə yamə mɨne nakasarə ye Judia, takasəkeikei mɨsaiyu mɨsap mhavən mɨserkwaig apa ye tukwas mɨnə. Kɨni kɨmiə yamə mɨne nakasarə ye taon a, takasəkeikei mɨsap. Kɨni kɨmiə yamə mɨne nakasarə ikɨn mɨnə rarkurao ye taon a, takhapəh nhavənien imə ye taon a, 22 meinai nɨpɨg a in nɨpɨg kape Kughen tukror narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kasor norien has. Kɨni nəgkiarien yame kɨmɨrai-pən ye Nəkwəkwə kafan tukruə mor nəfrakɨsien kɨn.* 23 !Aweh! Nəmhəyen ehuə tukruə tuk nɨpiraovɨn yamə mɨne kɨsor tɨpriə, mɨne yamə mɨne kahavəhsi-pən nah kɨmi kwajikovə, meinai nahasien ehuə tukruə ye tanɨmtanə. Kɨni Kughen tukror niemhaa mɨne narpɨnien kɨmi nəmə Isrel mɨnə fam. 24 Kɨni tukshapni narmamə kɨn nau, kɨni nɨpɨg kapəriə tɨkmɨr mɨnə kɨsapita əriə, tukhakɨr əriə mhavən ye kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mɨsor əriə rəmhen kɨn slef mɨnə kapəriə. Kɨni narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel tuksəvi-əsɨs Jerusalem mhavəh-si əhu narmamə yamə mɨne kɨsarə aikɨn, mɨsarmaru irəriə mhavən mɨseriaji nɨpɨg kapəriə tukror infamien.† *

25 “Kɨni nɨmtətien tɨksɨn tukhauə ye mɨrh mɨne makuə mɨne kəmhau mɨnə. Kɨni eikɨn e ye tokrei tanə. Kɨni tahik tukrəsəsao, peao-peao mɨnə tukhavi pɨk, narmamə m-fam tukhagɨn kɨn, rukreikɨn kapəriə kapə.* 26 Narmamə tukhagɨn pɨk, nɨmrɨriə rəpɨgnap kɨn nahasien ehuə yamə mɨne tukhauə ye tokrei tanə meinai narɨmnar kape neai kasərer tɨm tɨm pawk, mərɨg Kughen tukrɨkiu-kiu irəriə. 27 Kɨni ye nɨpɨg a, tuksəm Ji Yermamə tukreiwaiyu-pə ye nɨmar napuə kɨrik ye nəsanɨnien, nɨkhakien ehuə tukrarkurao iran.* 28 Kɨni nɨpɨg narɨmnar mɨnə a kharikakun mhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn, sərer mɨsarha faktə ye neai, meinai pəh nien mə tuktu kapəmiə Kristo tukruə mɨrɨsɨn əmiə.”

29 Kɨni In rɨmɨni nuhpɨkɨnien kɨrik kɨmi əriə mɨmə, “Nakharkun-ru nai e fig mɨne nai mɨnə tɨksɨn. 30 Tukmə nɨmariə rəsaah, mhapɨr-pɨr mɨn, ramor nɨmtətien mə in nɨpɨg kape nəsimien. 31 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, tukmə naksəm narɨmnar mɨnə a ror məknakɨn, ramor nɨmtətien mə pən nien mə tuktu narmaruyen kape Kughen tukruə. 32 Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə narmamə yamə mɨne kasarə ye rao e to khapəh nhamhə-famien kwasɨg ikɨn narɨmnar mɨnə fam e tukrɨtərhav-pə. 33 Napuə mɨne nɨmoptanə tukawəkeikei mɨrarkək, mərɨg nəgkiarien kafak to rɨpəh nɨrkəkien tuk nɨpɨg kɨrik.”

34 Kɨni Yesu ramrɨpɨn nəgkiarien mɨmə, “Takasəkeikei mɨsərɨg əmiə. Takhapəh nɨsoriahyen nɨpɨg kapəmiə tuk norien əmə lafet, mɨsapɨs kɨn nɨnɨmien, mɨsətərɨg pɨk kɨn narɨmnar kape tokrei tanə, tamə Nɨpɨg Kwasɨg tukruə mor kakur kɨmi əmiə rəmhen kɨn yame kwənməkuru ramhotərəkɨn əmiə, naksakur. 35 Meinai nɨpɨg a tukruə mɨwəh fam narmamə kape tokrei tanə. 36 Mərɨg nɨpɨg mɨfam takasəkeikei mɨsərer matuk, kɨni masəkeikei masəhuak mə takhavəh nəsanɨnien rəmhen mə takasərer tɨm tɨm əmə ye nɨpɨg narɨmnar m-fam a tukruə, kɨni in a rɨki Ji Yermamə tukragien tuk əmiə ye nɨpɨg taksərer ye nɨmrɨn.”

37 Kɨni nɨpɨg m-fam Yesu raməvhag kɨmi narmamə apa ye Nimə Ehuə kape Kughen, kɨni yenpɨg mɨnə In rɨtərhav mɨvən apa tukwas a kamni kɨmə Olif, mamapɨr aikɨn. 38 Kɨni yenpɨg-enpɨg mɨnə fam, narmamə kamhauə mɨsətərɨg kɨn kafan nəgkiarien apa ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen.

22

Judas rɨmneighan-pən kɨn Yesu kɨmi tɨkmɨr mɨnə

(Mat 26:1-5, 14-16; Mak 14:1-2, 10-11; Jon 11:45-53)

1 Kɨni nɨpɨg kape nəvɨgɨnien e kamni kɨmə Bred yame Yis Rɨrkək iran ruauə ipakə, kɨni lafet a rɨrikakun ye nɨpɨg kape nəvɨgɨnien e kamni kɨmə Nəviərokɨnien. 2 Kɨni hae pris mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses kasarhakɨn məniwən swatuk tuk nhopniyen Yesu. Kasarhakɨn məniwən swatuk meinai kamhagɨn kɨn narmamə.* 3 Kɨni Setan rɨmavən yerki Judas, nhagɨn mɨn kɨrik e Iskariot, in yermamə twelef kɨrik kape Yesu.* 4 Kɨni in rɨmavən məgkiar kɨmi hae pris mɨnə mɨne nəmehuə mɨnə kape mobael kape Nimə Ehuə Kape Kughen, mamharai mhun mə tukreighan-kɨn Yesu rɨvən ye kwermɨriə. 5 Kɨni rɨkiriə ragien, kɨni kɨmɨseighan kɨn mə tukhawəh-si pən mane kɨmin. 6 Kɨni Judas reighan kɨn nəgkiarien kapəriə, mə tukror, kɨni mamawhin nɨpɨg yame narmamə tukharkək iran, kɨni reighan-pən kɨn Yesu rɨvən ye kwermɨriə.

Lodsapa

(Mat 26:17-19; Mak 14:12-16)

7 Kɨni nɨpɨg kape lafet e kamni kɨmə Bred Yame Yis Rɨrkək Iran ruauə, kɨni ye nɨpɨg a, narmamə tukasəkeikei mhauh kwaji sipsip tuk nəvɨgɨnien e kamni kɨmə Nəviərokɨnien.* 8 Kɨni Yesu rɨmnokrən kɨn Pita mɨne Jon, mɨni-pən tuk əriu mə, “Ravən kɨni mwor əpnəpeinə ye nəvɨgɨnien kape Nəviərokɨnien apa ikɨn tukhavən mɨsəvɨgɨn ikɨn.”

9 Kɨni kɨrəni-pən tukun mɨrəmə, “?Nakorkeikei mə kɨmru jakravən hiə mwor apnəpeinə ye nəvɨgɨnien?”

10 Kɨni rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Wətərɨg huvə ru. Nɨpɨg kɨmiru nakratərhav-pən Jerusalem, kɨni takwəm kwən kɨrik ramrəh jag ehuə kɨrik kɨmɨruk pən nu iran. Kɨni takrakwasɨg kɨn mɨrhuvən ye nimə kɨrik yame in ramvən ikɨn. 11 Kɨni takrani-pən tuk yemehuə kape nimə mɨrəmə, ‘Yhajoun rɨmnher-pə kɨn əmru mə jakrauə mwaiyoh-pre ik mə ?kwənmhaan a in hiə yame In mɨne kafan mɨnə narmamə tukhavən mɨsor nəvɨgɨnien kape Nəviərokɨnien?’ 12 Kɨni in tukrɨkɨr əmiru nakrhuvən apa yerpɨrɨg ye nimə yame kɨmnətu huvə ta narɨmnar kape nəvɨgɨnien aikɨn. Kɨni takwor apnəpeinə ye nəvɨgɨnien aikɨn.”

13 Kɨni kɨmɨravən mwəm narɨmnar m-fam rəmhen kɨn yame Yesu rɨmɨni. Kɨni kwor apnəpeinə ye nəvɨgɨnien kape Nəviərokɨnien.

Nəvɨgɨnien infamien kape Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə

(Mat 26:20-30; Mak 14:17-26; Jon 13:21-30; 1 Kor 11:23-25)

14 Kɨni ye nɨpɨg kape nəvɨgɨnien, kɨni Yesu rɨmavən məkwətə-pən ye tebol iriə kafan aposol mɨnə. 15 Kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “Pəh nien mə tuktu, kor nəmhəyen kɨmi Yo. Mərɨg yakorkeikei pɨk mə tuksəkupən mɨsor kwis nəvɨgɨnien kape Nəviərokɨnien. 16 Yakorkeikei pɨk mə kɨtawə tuksəvɨgɨn məkneikɨn meinai, jakpəh nən-mɨn-ien nəvɨgɨnien kape Nəviərokɨnien meriaji-pən nɨprai nəvɨgɨnien e tukruə mor nəfrakɨsien kɨn ye narmaruyen kape Kughen.”

17 Kɨni Yesu rɨmɨwəh kap waen mɨni-vi-vi Kughen tukun, kɨni mɨmə, “Kɨmiə fam havəh mhanɨm, 18 meinai taktəkun ai yakamni-pre tuk əmiə jakpəh nɨnɨm-mɨnien waen meriaji-pən nɨpɨg Narmaruyen kape Kughen tukruə.”

19 Kɨni mɨwəh bred mɨni-vi-vi Kughen tukun, kɨni mhapu, məwhai kɨmi kafan narmamə mɨnə, mɨmə, “In e nɨprak yame yakavəh-sipre kɨmi əmiə. Nɨpɨg nakasən bred e, rɨkimiə tukraməsɨk Yo.”

20 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə, nɨpɨg kɨmɨsəvɨgɨn ta, Yesu rɨmɨvəh kap waen kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “Kap waen e in nɨtawɨk yame tukraiyu tuk əmiə, kɨni ramhajoun promes vi yame Kughen ramor kɨmi narmamə. 21 Mərɨg taksətərɨg-ru. Kwən kɨrik ikɨn e kasəvɨgɨn kɨtawə min e ye tebol, kɨni in tukreighan-pən kɨn Yo ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafak.* 22 Yo, Ji Yermamə, jakaməkeikei mɨmhə rəri-pən nərɨgien kape Kughen. !Mərɨg, awe! Narpɨnien ehuə tukrɨvən tuk yermamə yame rameighan-pən kɨn Yo ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafak.” 23 Kɨni kɨnɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “?Kɨtawə pa tukror norien a?”

Aposol mɨnə kɨmɨsotgoh kɨmi əriə mə pa in rehuə rapita

24 Kɨni nar mɨn kɨrik, iriə kɨmɨsotgoh kɨmi əriə mɨnə mhamə pa nhagɨn irəriə in yerpɨrɨg pɨk rapita əriə.* 25 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “King mɨnə kape tokrei tanə kasarmaru ye narmamə ye kapəriə nəsanɨnien, mamhawəhsi-haktə atuk əriə mə iriə ‘narmamə kape nasituyen.’* 26 Mərɨg kɨmiə, takhapəh nɨsorien məknakɨn. Tukmə kɨmiə kɨrik in yerpɨrɨg, in tukrəhsi-əhu in rəmhen kɨn kwajikovə. Kɨni tukmə kɨmiə kɨrik ramərer kupən, kɨni in tukruə rəmhen əmə mə yorwok əmə kɨrik.* 27 ?Pa e in yerpɨrɨg pɨk, yermamə yame raməvɨgɨn ye tebol uə yorwok yame ravəh nəvɨgɨnien mamuə? Nakharkun mə yermamə yame raməvɨgɨn ye tebol in yerpɨrɨg rapita. Mərɨg Yo, yemehuə kapəmiə, nɨpɨg yɨmnamarə kɨtawə-m kɨmiə, yakəmhen əmə kɨn yorwok əmə kɨrik.*

28 “Kɨmiə e, nɨpɨg mɨfam nakasarə ipakə tuk Yo ye nɨpɨg yakamarə ye nɨpɨg əutən mɨnə. 29 Kɨni rəmhen əmə kɨn mə Rɨmɨk rawəhsi-haktə Yo mə jakuə king, kɨni Yo mɨn yakawəhsi-haktə əmiə mə takhauə rəmhen kɨn king mɨnə, 30 mə takhauə mɨsəkwətə kɨtawə, masəvɨgɨn kwis ye nɨpɨg yame jakuə rəmhen kɨn king. Kɨni ye nɨpɨg a, kɨmiə mɨn taksəkwətə ye jea kape king mɨnə, kɨni kɨmiə takhauə mɨsərer kupən ye kwənərəus mɨnə twelef kape Isrel masəkir əriə masarmaru irəriə.”*

Yesu rɨmə Pita tukrɨni mə in reinein In

(Mat 26:31-35; Mak 14:26-31; Jon 13:36-38)

31 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk Saemon Pita mə, “Kəsi. Saemon. Setan rɨnaiyoh-pən ta Kughen mə tukreighaan kɨn in pəh in ruə mɨvəhsi-pən vəhsi-pən kɨmi əmiə mor nahasien kɨmi əmiə mə tukəm-ru mə nhatətəyen kapəmiə rɨskai uə nɨkam. 32 Mərɨg Saemon, yɨmnəhuak tuk ik mə kafam nhatətəyen tukrɨpəh nɨmɨr-əgkəp-ien. Kɨni nɨpɨg nakamarar ye kafam nətərɨgien mamrerɨg-pə mɨn, ik takaməkeikei mor nətərɨgien kape piam mɨnə tukhaskai.”*

33 Mərɨg Saemon Pita rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. Yakamərer matuk mə kɨrau mik. Tukvəhsi-pən pawk ərau ye kalabus uə tukhopni pawk ərau.”

34 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Pita. Yakamni-pre tuk ik mə tuk yenpɨg, kwasɨg ikɨn man rəkakə, kɨni takni m-kɨsisər mə nakeinein Yo.”*

Yesu ramor kwirɨg kɨmi narmamə kafan mə tuksarə ye nəmhəyen

35 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Apa kupən, yɨmnamher-pən kɨn əmiə yerkwanu mɨnə, nɨmnhapəh nhawəhyen mane mɨne nɨtɨp mɨne bag mɨne sandel. ?Mərɨg rhawor irəmiə? ?Nɨmɨsəkwakwə kɨn nar kɨrik uə nɨkam?”*

Kɨni khani-pən tukun mhamə, “Nɨkam.”

36 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mə, “Mərɨg taktəkun ai, tukmə kafam mane aikɨn ye nɨtɨp, kɨni takaməkeikei mɨwəh mɨne bag. Kɨni tukmə kafam nau nisə rɨrkək, takaməkeikei mor salem kɨn kafam kot mɨwəh nɨmrɨ nau nisə. 37 Yakamni-pre tuk əmiə mə nəgkiarien e ye Nəkwəkwə Kape Kughen yame raməgkiar irak, tukraməkeikei mor nəfrakɨsien kɨn, e ramni mə, ‘Narmamə khamə-ta mə in yemə-akapɨr loa.’† Ǝwəh, nəgkiarien e ruə mɨnor nəfrakɨsien kɨn ai taktəkun.”

38 Kɨni iriə kamhani mhamə, “Yermaru. Ǝmru. Nau nisə kɨraru apa.”

Kɨni In rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Ah, nəmhen.”

Yesu rɨmavən maməhuak apa ye Tukwas e kamni kɨmə Olif

(Mat 26:36-46; Mak 14:32-42)

39 Kɨni Yesu rɨmatərhav ye taon mɨvən apa ye tukwas e kamni kɨmə Olif rəmhen kɨn yame ramor nɨpɨg mɨfam. Kɨni kafan narmamə mɨnə khakwasɨg kɨn. 40 Kɨni kɨshaktə aikɨn a, rɨni-pən tuk əriə mə, “Takasəkeikei masəhuak mə nar kɨrik to rɨpəh nɨvəh-si-pən vəhsi-pənien kɨmi əmiə mor kapəmiə nhatətəyen rɨmɨr.” 41 Kɨni In rɨmɨpəh əriə mɨvən isok kəskəh əmə, mənɨmkur maməhuak mamni mɨmə, 42 “Tatə, tukmə rɨkim ragien, aweh, vəhsi-ta nəmhəyen‡ yamə mɨne tukpihauə. Mərɨg takpəh norien ye nərɨgien kafak; or əmə ye kafam nərɨgien.” 43 Kɨni agelo kɨrik rɨmasɨ-pən ye neai muə mɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmin. 44 Meinai rɨkin rɨmhə pɨk, kɨni ramətərɨg pɨk, kɨni maməhuak skai. Nəmnhawkien rarkwəməteih iran maiyu rəmhen kɨn yame nɨtaw jir ramaiyu məsɨk nɨmoptanə.§

45 Nɨpɨg rɨmnəhuak ta, mərer mɨrerɨg-pə mə tukrəm kafan narmamə mɨnə. Kɨni məm əriə kwəsapɨr yeru. Kwəsəpou meinai rɨkiriə raməmhə. 46 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Rhawor nakasapɨr? Sarha, mɨsəhuak mhamə nar kɨrik tukrɨpəh nɨwəhsi-pən wəhsi-pənien kɨmi əmiə mə tukror nhatətəyen kapəmiə tukrəta irak.”

Tɨkmɨr mɨnə kape Yesu kɨmnhauə mharəh In

(Mat 26:47-56; Mak 14:43-50; Jon 18:2-11)

47 Nɨpɨg Yesu raməgkiar hanə, kwhen ehuə rɨtərhav-pə tukun, kɨni kwən a Judas, in yermamə kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu, in rɨmɨkɨr əriə mhauə. Kɨni rɨmauə ipakə tuk Yesu mə tukrəturəm-pən iran. 48 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tukun mə, “Judas. Yo Ji Yermamə. ?Mərɨg rhawor nakamuə mə takaturɨm-pə irak mameighan-pən kɨn Yo kɨmi tɨkmɨr mɨnə?”

49 Kɨni nɨpɨg narmamə kape Yesu kɨmɨsəm narɨmnar mɨnə a, mharkun naha nhagɨn tukor, mhani-pən tukun mhamə, “Yermaru. ?Jakshawor? ?Jaksərai əriə kɨn nau, uə?” 50 Kɨni iriə kɨrik rɨmnərai nɨmətɨrgɨ slef kɨrik kape jif pris kɨn nau.

51 Mərɨg Yesu rɨmə, “!Ah! !Nəmhen! Səpəh əmə!” Kɨni In rɨrap nɨmətɨrgɨ kwən a kɨni mor huvə mɨn.

52 Kɨni Yesu rɨmnəgkiar kɨmi hae pris mɨnə mɨne nəmehuə mɨnə kape mobael kape Nimə Ehuə kape Kughen, mɨne nəmehuə mɨnə kape kwənərəus kape Isrel, yame kɨmnhauə mə tukharaptərəkɨn In. Mɨni-pən tuk əriə mə, “!Eh! ?Nakhamə ta mə Yo yermamə kape narowagɨnien, kɨni nakamhapɨk nau nisə mɨne kwətavhə mɨnə mamhauə mə takharaptərəkɨn Yo uə? 53 Nɨpɨg mɨfam yakamarə kɨtawə-m kɨmiə ye Nimə Ehuə kape Kughen. ?Mərɨg rhawor nakhapəh nharaptərəkɨnien Yo aikɨn? Mərɨg taktəkun ai, in nɨpɨg atuatuk kapəmiə- nɨpɨg yame nəpɨgnapien in ramehuə.”

Pita rɨmə in reinein Yesu

(Mat 26:57-58, 69-75; Mak 14:53-54, 66-72; Jon 18:12-18, 25-27)

54 Kɨni khauə mharaptərəkɨn Yesu mharəh mhavən imei jif pris. Kɨni Pita rɨkwasɨg kɨn əriə, mərɨg rɨpəh nɨvən-pakəyen tuk əriə.* 55 Narmamə mɨnə a kɨmɨsher nap kɨrik ipakə tuk nimə kape hae pris, kɨni mɨsəkwətə rao rao kɨn nap. Kɨni Pita rɨvən məkwətə iriə miriə. 56 Kɨni piakəskəh kɨrik yame in yorwok kɨrik rɨmauə məm Pita ramkwətə, nəmrhawənien kape nap rɨsia-pen in. Kɨni pian a rarha tɨm tɨm iran, mɨni-pən tukun mɨmə, “Kwən mɨn e in e iriu Yesu kɨmnaweriwək.” 57 Mərɨg Pita rɨmɨni-pən tuk pian a mə, “Pian apa, yakeinein kwən en.”

58 Kɨni kwasɨg ikɨn, rɨpəh norien tu, kwən mɨn kɨrik ruə mɨni-pən tuk Pita mə, “Eh. Ik mɨn kɨrik yermamə kafan.”

Mərɨg Pita rɨmə, “Eh. Pəh nien mə yo yermamə kafan.”

59 Kwasɨg ikɨn, aoa kɨrik ruə muavən ta, kɨni kwən kɨrik raməgkiar skai kɨmi əriə mɨmə, “Yakamni əfrakɨs mə kwən e rɨnaməriwək iriu Yesu, meinai in mɨn in yemə Galili.”

60 Mərɨg Pita rɨmə, “Kwən apa, yakpəh-nɨrkun-əgkəpien nəgkiarien e nakamni.” Kɨni Pita raməgkiar hanə, man rəkakə. 61 Kɨni Yesu Yermaru rarar mɨvaag-pən məm Pita. Kɨni Pita, rɨkin ruh nəgkiarien kape Yermaru yame rɨmɨni iran mɨmə, “Tuk yenpɨg əmə e, kwasɨg ikɨn man rəkakə, takni m-kɨsisər mə nakeinein Yo.” 62 Kɨni Pita rɨmatərhav iruə, rɨmnasək rɨmnasək.

Narmamə kɨsarh iakei ye Yesu

(Mat 26:67-68; Mak 14:65)

63 Kɨni ye nɨpɨg a, narmamə yamə mɨne kɨmnharaptərəkɨn Yesu kɨmɨsarh iakei iran, mamhauh. 64 Mɨsarkɨs ətərəkɨn nɨmrɨn kɨni mhauh, mhani-pən mhamə, “!Eh! !Profet! Ni-ru mə pa ramuh ik!” 65 Kɨni kɨmnhani nəgkiarien hah rehuə iran mɨsoriah In.

Kɨmnərɨp Yesu ye kaonsel

(Mat 26:59-66; Mak 14:55-64; Jon 18:19-24)

66 Kɨni yenpɨg-yenpɨg kɨn, nəmehuə kape kwənərəus kape Isrel, mɨne hae pris mɨnə, mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses khauə mɨsofugɨn ye kaonsel kapəriə. Kɨni narmamə kharəh Yesu mhauə rərer ye nɨmrɨ kaonsel a. Kɨni narmamə kape kaonsel kɨmnhani-pən tukun mhamə, 67 “Ni-ru tuk əmawə mə ik e Kristo yame Kughen rɨmɨrpen uə nɨkam.”*

Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “To yakni pre tuk əmiə, nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien irak. 68 Kɨni to yakaiyoh əmiə, nakhapəh nɨshorpɨnien. 69 Mərɨg rɨrikakun ai taktəkun, Yo, Ji Yermamə, Yo jakvən məkwətə ye kwənmhaan kape nəsanɨnien mɨne nɨsiaiyen, in e ye nɨkar Kughen matuk yame Rəsanɨn.”*

70 Kɨni iriə m-fam kɨsaiyoh-pən tuk Yesu mhamə, “?Rhawor? Ik Ji Kughen uə?”

Kɨni Yesu rɨmɨni mə, “Nakamhani məknen, nəfrakɨsien.”

71 Kɨni khamə, “To khapəh nhawhinien yermamə mɨn kɨrik mə tukruə mɨni-hah in, meinai kɨmɨsərɨg atuatuk nəgkiarien a ye nherɨn.”

23

Yesu rɨmnərer ye nɨmrɨ Paelat

(Mat 27:1-2, 11-14; Mak 15:1-5; Jon 18:28-38)

1 Kɨni narmamə m-fam kape kaonsel kɨmɨsarar mhakɨr Yesu mhavən kɨmi Paelat. 2 Kɨni mharuk-pən nəgkiarien iran mhamə, “Yɨmɨsəm mə kwən e in e ramkɨr kapətawə narmamə mɨnə mamor əriə kasarmər, kɨni mamarar ye nərɨgien kapəriə kasor tɨkmɨr iriə gavman kape Rom, mamni-əhu əriə mə tukhapəh nɨsərokien takis kɨmi Sisa yame ramarmaru ye tanə e. Kɨni in mamni-ərhav mə in Kristo yame Kughen rɨmɨrpen ta mə In king kɨrik.”

3 Kɨni Paelat raiyoh-pən mɨmə, “?Rhawor? ?Ik king kape nəmə Isrel uə?”

Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Nakamni əfrah.”

4 Kɨni Paelat rɨni-pən tuk jif pris mɨnə mɨne narmamə m-fam mə, “Yakpəh nəm-pənien nar has kɨrik iran yame ramni mə In rɨmnakapɨr loa kɨrik.”

5 Mərɨg iriə kɨsokr-apomh mamhani mhamə, “Nɨkam. Kwən e raməriwək apnapɨg mamhajoun narmamə mɨfam ikɨn mɨnə ye Judia, rɨrikakun Galili muə meriaji-pə eikɨn e, kɨni mamor nətərɨgien kapəriə kaserwei mɨsarmər.”

6 Kɨni nɨpɨg Paelat rɨmnərɨg nəgkiarien a, raiyoh mə, “?Rhawor? ?Kwən e in yemə Galili?” 7 Kɨni rɨmnərɨg mə Yesu rɨmatərhav ikɨn a Herod Antipas ramarmaru ikɨn, in mher-pən kɨn Yesu mə tukrɨvən mamərer ye nɨmrɨ Herod, meinai ye nɨpɨg a, Herod mɨn in ramarə Jerusalem.*

Yesu rɨmnərer ye nɨmrɨ Herod Antipas

8 Kɨni nɨpɨg Herod Antipas rɨmnəm Yesu, rɨkin rɨmnagien pɨk, meinai rɨmnorkeikei mə tukrəm In ror tu. Herod rɨmnərɨg əmə nəvsaoyen kɨn, kɨni morkeikei mə tukrəm Yesu tukror nɨmtətien kɨrik. 9 Kɨni rɨmnaiyoh kɨn nəgkiarien rɨpsaah kɨmi Yesu, mərɨg Yesu ramapnapɨg əmə mɨpəh nhorpɨnien kafan nəgkiarien. 10 Kɨni jif pris mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses kɨmɨsərer ye nɨmrɨ Herod mamharuk-pən nəgkiarien rɨpsaah ye Yesu. 11 Kwasɨg ikɨn, Herod Antipas mɨne kafan mobael mɨnə kɨmɨsarh iakei ye Yesu. Kɨni Herod rɨni-pən tuk kafan mobael mɨnə mə tuksarkaoh-pən kɨn kot huvə kɨrik kɨmin, kɨni mhakɨr mhavən mɨn kɨmi Paelat.

12 Kupan ikɨn, Herod Antipas mɨne Paelat kɨmawor tɨkmɨr kɨmi əriu mɨnə. Mərɨg ye nɨpɨg a, iriu kɨmɨrauə kɨrikianə.

Paelat rɨmɨni mə Yesu tukraməkeikei mɨmhə

(Mat 27:15-26; Mak 15:6-15; Jon 18:39-19:16)

13 Kɨni Paelat rɨmnokrən kɨn jif pris mɨnə mɨne nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel, mɨne narmamə m-fam, kɨni iriə mɨfam kɨmnhauə kɨrikianə. 14 Kɨni in rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kwən e, nɨmnharəh mhauə ramərer ye nɨmrɨk, kɨni nakamhani mhamə ramarar ye nərɨgien kape narmamə kapəmiə, kasor tɨkmɨr kɨmi gavman. Mərɨg yaknəkir ta nərɨgien a ye nɨmrɨmiə, kɨni mɨpəh nəmien mə rɨmnakapɨr loa kɨrik. Nəgkiarien yamə mɨne nakamharuk-pən iran rɨpəh norien nəfrakɨsien kɨn. 15 Kɨni Herod Antipas mɨn, in rɨnəkir mɨn məm mə rɨpəh norien nar has kɨrik. Ror məkneikɨn in rɨmnher-pə mɨn kɨn kɨmi ətawə, kɨni rɨmar əmə tuk nəmien mə kwən a in rɨpəh norien nar has kɨrik mə to khopni in tukun. 16 Pəh kafak mobael mɨnə kɨsərkɨs-ərkɨs əmə in kɨni ai mɨsher-yerhav kɨn pəh ramvən.”

17 Ye nɨpɨg kape lafet kape Nəviərokɨnien, Paelat tukraməkeikei mɨrɨsɨn kapəriə kɨrik yermamə rɨtərhav ye kalabus.* 18 Mərɨg iriə m-fam kɨsokr-apomh mhamə, “!Kɨr ərhav kwən en pəh khopni! !Mərɨg rɨsɨn Barabas rɨrerɨg-pə tuk əmawə!” 19 (Kwən e Barabas, kɨmɨvəhsi-pən in ye kalabus meinai in rɨmnor narmamə kamhauh mobael mɨnə kape gavman ye taon a, kɨni in yhopni yermamə).

20 Mərɨg Paelat rorkeikei mə tukrɨrɨsɨn Yesu ramvən, kɨni in məgkiar mɨn kɨmi əriə. 21 Mərɨg iriə kɨsokr-apomh pɨk mɨn mhamə, “!Ǝsɨk-haktə in ye nai kamarkwao kɨn! !Ǝsɨk-haktə in ye nai kamarkwao kɨn!”

22 Mərɨg Paelat rɨmnəgkiar mɨn kɨmi əriə yame ror kɨsisər kɨn, mɨmə, “?Rhawor? ?Kwən a In rɨmnor naha nhagɨn yame rahas? Yo yakpəh nəmien mə In rɨmnor nar has kɨrik yame ratuatuk mə tukhopni In tukun. Mərɨg pəh kafak mobael mɨnə tuksərkɨs-ərkɨs əmə In, kɨni ai mɨsher-yerhav kɨn ramvən.”

23 Mərɨg iriə kasəkeikei mɨsəgkiar skai, kɨni masokrən apomh ye Paelat mhamə tukrəsɨk haktə pən ye nai kamarkwao kɨn. Kɨni mɨsokrən apomh mamhavən, mhakurao ye nərɨgien kape Paelat. 24 Kɨni Paelat rɨmɨni-ərhav mə Yesu tukraməkeikei mɨmhə rəri-pən nəgkiarien kapəriə. 25 Kɨni meighan-pən kɨn ramvən ye kwermɨ kafan mobael mɨnə mə tukharəh mhavən mɨsor nərɨgien kape narmamə mɨnə a. Mərɨg Paelat rɨmɨrɨsɨn Barabas e kupən kɨmɨvəhsi-pən ye kalabus tuk nuhyen mobael kape gavman mɨne nhopniyen yermamə.

Kɨmɨkɨr Yesu kɨvən mə tukhopni

(Mat 27:32-44; Mak 15:21-32; Jon 19:17-27)

26 Kɨni nɨpɨg mobael mɨnə kɨmnhakɨr Yesu mhatərhav ye taon, mɨsəm yemə Saerin kɨrik, nhagɨn e Saemon. In rɨmasɨ-pən isok meriwək mamuə ye taon. Kɨni kharaptərəkɨn, mɨsərəhu-pən nai kamarkwao kɨn kape Yesu ye nuran mhamə tukrɨrəh. Kɨni mhani-pən tukun mhamə, “Kwasɨg kɨn Yesu.” 27 Kɨni narmamə khapsaah kɨmɨseriwək mamhakwasɨg kɨn Yesu ye swatuk. Kɨni nɨpiraovɨn khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn əriə, mɨsasək, masokrən kɨn Yesu. 28 Mərɨg Yesu rarar marha-pən məm əriə, kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nɨpian Jerusalem, takhapəh nɨsasəkien tuk Yo; mərɨg sasək atuk tuk əmiə mɨne jimiə mɨnə. 29 Sətərɨg kɨn Yo. Nɨpɨg ramuə tukpini kɨmə ‘Sagien kɨmiə nɨpiraovɨn yamə mɨne naksor siə kɨn əmiə, mɨne yamə mɨne nakhapəh nhavəhsi-pənien nah.’* 30 Ye nɨpɨg a, narmamə tukhani-pən tuk tukwas ehuə mhamə,

‘!Aweh! !Ǝkwətəsɨs əmawə!’

Mhani-pən tuk nahak mɨnə mhamə,

‘Ǝkwətəsuun əmawə.’(Hos 10:8) 31 “?Mərɨg tukmə nap ramuək məkna nɨpɨg nai ramrəmrə, kɨni tukrhawor ye nɨpɨg yame nai ramsiə?”†

Mobael mɨnə kɨmnharuk haktə Yesu ye nai kamarkwao kɨn

32 Kɨni mobael mɨnə kɨmnharəh kwərə mir kɨraru yamə mir kɨmawəkəpɨr loa mhamə tukshopni ərisɨr Yesu. 33 Kɨni kɨmnhauə ikɨn kɨrik e, nhagin e Kerhə Irə Jir. Aikɨn a, kɨmnharuk haktə Yesu ye nai kamarkwao kɨn. Kɨni mharuk haktə mɨn yemə-akapɨr loa mir kɨraru aikɨn, kɨrik ye nɨkar Yesu matuk, kɨni kɨrik ye nɨkarɨn mawor. 34 Kɨni Yesu rɨmə, “Tatə, takpəh narpɨn-pənien tai norien has yame kasor irak, meinai kɨseinein naha nhagɨn yame kasor.” Kɨni kɨmɨsəwhai kafan narɨmnar masarukɨn daes tukun.*

35 Kɨni narmamə yamə mɨne kasərer aikɨn kasəm narɨmnar mɨnə a. Mərɨg nəmehuə mɨnə kape kwənərəus kape Isrel kasarh iakei mɨn ye Yesu mamhani mhamə, “In ruəvəh mɨragh ta narmamə khapsaah. Mərɨg tukmə in Kristo yame Kughen rɨmɨrpen, mɨne in Yemə Kughen Rɨmnher-pə kɨn, pəh rɨvəh mɨragh atuk ru In.”*

36 Kɨni mobael mɨnə, iriə mɨn kɨsarh iakei ye Yesu, kɨni mhavən ipakə tukun masaiyoh mə rorkeikei waen. (Mərɨg waen a rəukəh pɨk).* 37 Mamhani-pən tukun mhamə, “!Tukmə Ik king əfrakɨs kape kwənərəus kape Isrel, vəh mɨragh atuk Ik ai təkun!”

38 Kɨni kɨmɨrai-pən nəgkiarien kɨrik ye tənkar nai kɨrik, kəsɨk-pən yerpɨrɨg ye nai kamarkwao kɨn yame ramni mɨmə, “In e king kape nəmə Isrel.”

39 Kɨni yemə-akapɨr loa kɨrik yame kɨmarkwətərəkɨn-pən in ye nai kamarkwao kɨn, rɨmnəgkiar has pən kɨmi Yesu mamni mɨmə, “!Eh! ?Ik Kristo yame Kughen rɨmnher-pə kɨn Ik uə nɨkam? Tukmə ror məknenkɨn, vəh mɨragh Ik kɨni mɨvəh mɨragh mɨn əmru.”

40 Mərɨg yemə-akapɨr loa kɨrik mɨn rɨmɨni-pən tuk in kɨrik, mɨni-əhu mɨmə, “?Rhawor? Natakmhə pawk, mərɨg nakpəh nɨsiaiyen Kughen. Narpɨnien e kapətasɨr in rəm nəmhen əmə. 41 Mərɨg ratuatuk əmə mə kɨrau tukrɨmhə tuk kapərau norien has yame mɨne kɨmɨwor. Mərɨg kwən a rɨpəh norien nar has kɨrik.”

42 Kɨni mɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Yesu, ye nɨpɨg takuə mor king iran, pəh rɨkim tukraməsɨk yo.”

43 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk ik, mə towei əmə, kɨrau mik tukwarə apa ye rao ye neai.”

Yesu rɨmamhə

(Mat 27:45-46; Mak 15:33-41; Jon 19:28-30)

44-45 Kɨni ipakə tuk twelef klok yerkweiha, mɨrh rɨpəh nəsiəyen, kɨni nəpɨgnapien rɨmneiwaiyu-pə məmɨr meriaji-pən tri klok yenaiyu. Kɨni ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen, kɨmɨruk haktə neipən kɨrik yame kɨmnətapɨg kɨn Kwənmhan yame Rəmərhakə Məmərhakə pɨk. Neipən a rəhipu nɨpərɨn kɨraru.* 46 Kɨni Yesu rɨmnokrən apomh mɨmə, “Tatə. Yakamərəhu-pre nɨmraghien kafak ye kwermɨm.” Nɨpɨg rɨmnəgkiar ta, kɨni kafan neihagien rɨtərhav.

47 Kɨni nɨpɨg yemehuə kape mobael mɨnə kape nəmə Rom rɨmnəm narɨmnar mɨnə a, rəgnəgɨn Kughen mamni mɨmə, “!Nəfrakɨsien, kwən a In yemə atuatuk!” 48 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmnhauə aikɨn a mhamə tuksəm, nɨpɨg kɨmɨsəm narɨmnar mɨnə a, kɨmnhavən mɨsərɨg rahah yerkiriə, kɨni mɨsərɨp nɨmagɨriə. 49 Kɨni narmamə tɨksɨn kape Yesu, mɨne nɨpiraovɨn yamə mɨne kɨmnhasɨ-pən Galili, mamhakwasɨg kɨn Yesu mamhauə, iriə kɨmɨsərer isok kəskəh, masəm narɨmnar mɨnə a.

Josef Aramatia rɨmɨnɨm nɨprai Yesu

(Mat 23:57-61; Mak 15:42-47; Jon 19:38-42)

50-51 Kɨni yemə Aramatia kɨrik aikɨn, nhagɨn e Josef. Aramatia in taon kɨrik apa Isrel, kɨni kwən a in yermamə kɨrik kape kaonsel kape nəmə Isrel. In yemə huvə, kafan nɨmraghien ratuatuk, kɨni in yermamə kɨrik yame rɨmnawhin mə tukrəm narmaruyen kape Kughen. Kɨni in rɨmɨpəh neighanien kɨn nəgkiarien kape kaonsel yame kɨmɨseighan-pən kɨn Yesu mə tukhopni. 52 Kɨni in rɨmavən məm Paelat maiyoh-pən in mə tukreighaan kɨn nɨprai Yesu pəh rɨrəh. 53 Kɨni Josef rɨmavən mɨrəhsi-əhu nɨprai Yesu ye nai kamarkwao kɨn, mɨrəh mɨvən muvrɨg kɨn neipən huvə kɨrik e kamni kɨmə linen. Kɨni mɨrəh mɨvən mərəhu-pən ye nəpəəg kapier yame kɨnɨrai ta tuk norien suranə ikɨn, mərɨg kɨpəh hanə nɨnɨmien yermamə kɨrik aikɨn. 54 In a ye nɨpɨg yame nəmə Isrel kasor apnəpeinə iran tuk Sabat, kɨni ipakə Sabat rɨrikakun.

55 Kɨni nɨpiraovɨn yamə mɨne kɨmnhasɨ-pən Galili mamhakwasɨg kɨn Yesu, kɨmnhakwasɨg kɨn kwən a, mhavən mɨsəm nəpəəg kapier a. Kɨni mɨsəm mə Josef rɨmnhawor pən iran mɨne mərəhu nɨprai Yesu. 56 Kɨni ai, nɨpiraovɨn mɨnə a kɨmnharerɨg-pən yerkwanu mə tuksor apnəpeinə ye nɨmar nai mɨnə tɨksɨn mɨne pomad yame nəmiovriə rapien huvə mə tuksor-pən ye nɨprai Yesu. Mərɨg ye Sabat, iriə kɨsapɨs rəri-pən loa.*

24

Yesu rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen

(Mat 28:1-10; Mak 16:1-8; Jon 20:1-10)

1 Kɨni Sande, yenpɨg-enpɨg əgkəp, nɨpiraovɨn mɨnə kɨmnhavən apa ye nəpəəg kapier, mhapɨk nar pien-pien yamə mɨne nəmiovriə rapien huvə, yamə mɨne kwəsor apnəpeinə ta iran. 2 Nɨpɨg kɨmnhauə ipakə tuk nəpəəg kapier, mɨsəm kapier yame kɨmnətapɨg kɨn ye nəpəəg kapier, mərɨg kɨnəsuə ta kɨn. 3 Kɨni kɨmɨsauru-pən imə ye nəpəəg kapier, mhapəh nɨsəmien nɨprai Yesu Yermaru. 4 Kɨni mɨseinein apomh masətərɨg kɨn narɨmnar mɨnə a. Məkneikɨn, yermamə kɨraru kratərhav-pə, mwərer iriə miriə. Mɨravən ye neipən yame rhawən maməsiə. 5 Kɨni nɨpian mɨnə a kɨmnhagɨn pɨk, mɨsənɨmkur. Kɨni kwərə mir a krəmə, “?Rhawor nakasarha kɨn yemə ruəmragh ta e imei nəmə mhə mɨnə? 6 In ruɨrkək eikɨn e. !In ruəmragh mɨn! Rɨkimiə tukraməkeikei maməsɨk-ru nəgkiarien yame rɨmɨni-pre tuk əmiə ye nɨpɨg yame rɨnamarə apa Galili mɨmə,* 7 ‘Narɨmnar mɨnə e tukasəkeikei mhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn. Tukeighan-pən kɨn Yo, Ji Yermamə, yakvən ye kwermɨ yor təvhagə has mɨnə, kɨni tukruk haktə Yo ye nai kamarkwao kɨn kɨni jakmhə. Mərɨg nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, jakaməkeikei mamragh mɨn.’ ”

8 Kɨni rɨkiriə rɨmnaməsɨk nəgkiarien a kape Yesu. 9 Mhatərhav ye nəpəəg kapier, mhavən mhani-pən narɨmnar mɨnə a tuk narmamə leven kape Yesu, mɨne kafan mɨnə m-fam. 10 Kɨni nɨpiraovɨn yamə mɨne kɨmnhani-ərhav narɨmnar mɨnə a kɨmi aposol mɨnə, iriə e Meri Magdala, Joana, Meri nɨsɨn Jemes, mɨne nipiraovɨn mɨnə mɨn tɨksɨn yamə mɨne kɨmnhavən ye nəpəəg kapier. 11 Mərɨg aposol mɨnə kɨmɨsərɨg nəgkiarien a, khamə nəgkiarien armər kɨrik yame nɨpran rɨrkək, mhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran.

12 Mərɨg Pita rərer maiyu mɨvən apa ye nəpəəg kapier, məmrəmɨr mɨvaag-pən məm əmə neipən yame kɨmuvrɨg nɨprai Yesu kɨn, mərɨg nar mɨn kɨrik rɨrkək. Kɨni in rarar mɨrerɨg mɨvən yerkwanu, kɨni mamətərɨg pɨk kɨn norien a.

Yermamə kɨraru kape Yesu kɨmɨwəm In ye swatuk yame ramvən apa Emeas

(Mak 16:12-13)

13 Ye nɨpɨg əmə in a, yermamə kɨraru kape Yesu kɨmaweriwək mɨravən yerkwanu kɨrik, nhagɨn e Emeas. Yerkwanu a isok tuk Jerusalem rəmhen kɨn leven kilometa. 14 Kɨni ye nɨpɨg iriu kweriwək mɨravən, kɨni marəni narɨmnar yamə mɨne rɨmatərhav-pə. 15 Mwəgkiar hanə, kɨni Yesu rɨvən ipakə tuk əriu, mɨrhəriwək kwis marhɨvən. 16 Mərɨg kɨrɨpəh nɨrhɨrkunien mə pa irisɨr miriu krhəriwək, meinai Kughen rɨmnətapɨg kɨn ye nərɨgien kapəriu.

17 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Kwərə mir. ?Naha e nakarəni?”

Məkneikɨn kwərer, rɨkiriu rəpou. 18 Kɨni iriu kɨrik, nhagɨn e Kleopas, rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə ror Ik yepsɨpɨs əmə kɨrik e Jerusalem, yame reinein narɨmnar yamə mɨne rɨmatərhav-pə ye nɨpɨg yamə mɨne ruauə ta muavən.”

19 Kɨni raiyoh əriu mɨmə, “?Naha mɨnə e?”

Kɨni kɨrəni-pən tukun mɨrəmə, “Narɨmnar yamə mɨne kɨmnor ye Yemə Nasaret e Yesu. In profet kɨrik kape Kughen, kɨni kafan wok rəsanɨn huvə mɨne kafan nəgkiarien mɨnə khapam. Kɨni rɨki Kughen mɨne rɨki narmamə ragien tukun. 20 Mərɨg kapəmawə hae pris mɨnə mɨne nəmhajoun kape Loa kape Moses kɨmnharəhsi-pən In ye kwermɨ nəmə Rom mə tuksəkir mɨsəm mə In tukrɨmhə. Kɨni kɨmɨsəsɨk haktə In ye nai kamarkwao kɨn, kɨni rɨmhə. 21 Narɨmnar a rɨnor ta ruəvəh nɨpɨg kɨsisər. Mərɨg kɨmawə yɨmɨsərəhu-pən pawk kapəmawə nərɨgien skai iran mə In tukrɨrɨsɨn əmawə kwənərəus mɨnə kape Isrel ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kapəmawə.* 22 Nar kɨrik mɨn, nɨpiraovɨn tɨksɨn irəmawə kɨmɨsor əmawə yaksakur tuk nəgkiarien kɨrik. Towei, yenpɨg-enpɨg əgkəp, kɨmnhavən apa ye nəpəəg kapier yame kɨmɨnɨm Yesu ikɨn, 23 mhapəh nɨsəmien nɨpran. Mharerɨg-pə mhani mhamə, ‘Yɨmɨsəm nəmrərhavyen kɨrik. In e agelo mir kɨraru kɨrəni-pə tuk əmawə mɨrəmə, “Yesu ramragh.” ’ 24 Kɨni kapəmawə narmamə tɨksɨn kɨmnhavən ye nəpəəg kapier, masəm narɨmnar fam əgkəp ratuatuk rəmhen kɨn yame nɨpiraovɨn mɨnə a kɨmnhani. Mərɨg khapəh nɨsəmien Yesu.”*

25 Kɨni In rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Kwərə mir. Kapəmiru kapə rɨrkək. Naksor pɨk kəmar tuk nɨniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien yame profet mɨnə kape Kughen kɨmnhani. 26 ?Nakrarkun uə nɨkam mə Kristo yame Kughen rɨmɨrpen tukraməkeikei mamərɨg nəmhəyen ye nɨpran, kɨni kwasɨg ikɨn, In tukrɨpivən apa ye rao ye neai mɨvəh nhag kape nɨsiaiyen?”* 27 Kɨni Yesu rɨmnhoprai-pən Nəkwəkwə kape Kughen kɨmi əriu yame raməgkiar iran, rɨrikakun ye nəkwəkwə mɨnə kape Moses muə meriaji-pə nəkwəkwə mɨnə kape profet mɨnə kape Kughen.*

28 Kɨni kɨnarhuə ipakə tuk yerkwanu yame kwərə mir a kɨravən ikɨn, mərɨg kwəm mə rameriwək mamvən. 29 Kɨni iriu kawəkeikei kɨmin mɨrəmə, “Eh. Rhuvə mə takaməmɨr kɨtasɨr, meinai rɨnəpɨgnəp ta. Pəh nien mə tuktu mɨrh rivə.” Kɨni rɨmavən məm əriu marhəkwətə.

30 Kɨni kɨnarhəkwətə mə tukrhəvɨgɨn, kɨni In rɨvəh bred mɨni vi vi Kughen tukun, kɨni mhapu mɨgəhsi-pən kɨmi əriu. 31 Məkneikɨn Kughen rɨmnor kɨrarkun mə In Yesu. Taktəkun əmə rɨrkək mɨn, kɨrəpəh nɨwəmien In. 32 Kɨni kɨrəni-pən tuk əriu mɨrəmə, “Eh. Nəfrakɨsien mə nɨpɨg In rɨmnamhoprai-pə huvə Nəgkiarien kape Kughen kɨmi ərau ye swatuk, kɨni kwərɨg huvə kɨn, rɨkirau ramagien pɨk.”

33 Kɨni taktəkun əmə mɨn kɨmɨwərer mɨratərhav aikɨn a mɨrarerɨg mɨn mɨravən Jerusalem. Kɨni ikɨn a, iriu kɨmɨwəm nəmə leven kape Yesu mɨne narmamə tɨksɨn mɨn kafan kwənhauə mɨsofugɨn ta mɨsəkwətə. 34 Mamhani-pən tuk əriə mhamə, “Nəfrakɨsien. Yesu Yermaru rɨmɨmragh mɨn, kɨni Saemon Pita rɨnəm ta.”* 35 Kɨni iriu kɨrəni-pən fam narɨmnar yame rɨmatərhav-pə tuk əriu ye swatuk, kɨni mɨrəni-pən nɨpɨg yame iriu kɨmɨrarkun Yesu iran, ye nɨpɨg yame In rɨmnhapu bred mɨvəhsi-pən kɨmi əriu.

Yesu rɨmatərhav-pə tuk kafan narmamə mɨnə

(Mat 28:16-20; Mak 16:14-18; Jon 20:19-23)

36 Kɨni nɨpɨg kɨrəni nəgkiarien a, Yesu ruə mərer ye kwerkwan irəriə mamni-pən tuk əriə mə, “Pəh nəmərinuyen tukramarə tuk əmiə.”

37 Mərɨg iriə kɨsakur pɨk kɨn, kɨni mhagɨn kɨn. Khamə ta mə yarmhə.* 38 Mərɨg In rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Rhawor nakamhagɨn məkneikɨn? ?Rhawor kapəmiə nətərɨgien ramor kɨraru? 39 Taksəm-ru kwermɨk mir mɨne nɨhuk mir. Yo əmə e. Sərao-pə mharap nɨprak kɨni mharkun mə Yo e. Nanmɨ yermamə nɨpran mɨne nɨkəkrin rɨrkək, rɨpəh norien məkneikɨn. Nakasəm Yo, nɨprak mɨne nɨkəkrik aikɨn.”

40 Rɨmɨni nəgkiarien a, mhajoun kwermɨn mir mɨne nɨhun mir kɨmi əriə. 41 Iriə khapəh nhani-əgkəpien nəfrakɨsien iran, meinai rɨkiriə rɨmnamagien pɨk, kɨni kɨsakur pɨk kɨn. Mərɨg In rɨmnaiyoh əriə mɨmə, “Havəhsi-pə-ru nəvɨgɨnien kɨrik.” 42 Kɨni kɨmɨvəhsi-pən kəməəm kɨrik yame kɨmnhavaan ye nap kɨmin. 43 Kɨni rən ye nɨmrɨriə.

44 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “In apa kupən, nɨpɨg yɨmnamarə kɨtawə-m kɨmiə, yɨmɨni nəgkiarien e tuk əmiə mə, ‘Narɨmnar mɨnə fam yame kamhani irak ye Nəkwəkwə kape Kughen, tukraməkeikei muə mor nəfrakɨsien kɨn. In e nəgkiarien mɨnə ye nəkwəkwə mɨnə kape Moses mɨne nəkwəkwə kape profet mɨnə kape Kughen, mɨne Ol Sam.’ ”*

45 Kɨni In rəhitə ye nərɨgien kapəriə mə tukharkun nɨprai nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen. 46 Mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nəgkiarien yame raməmɨr ye Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə ‘Narmamə tuksor ahas pən kɨmi Kristo yame Kughen rɨmɨrpen. Masor rərɨg nəmhəyen ye nɨpran meriaji mɨmhə. Mərɨg ye nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, In tukramragh mɨn ye nɨmhəyen.’ 47 Kɨni ye nhagɨk, narmamə tukasəkeikei mhani-ərhav nəgkiarien a mhamə narmamə tukasəkeikei mɨsarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has, kɨni Kughen tukrɨpəh narpɨnien tai təvhagə hah kapəriə, kɨni məru-kɨn kapəriə norien has mɨnə. Nəgkiarien e tukraməkeikei mɨvən kɨmi kwənərəus mɨnə fam apa ikɨn mɨnə fam. Rɨrikakun Jerusalem, mɨvən meriaji pən ikɨn mɨnə fam ye tanɨmtanə. 48 Kɨmiə nɨmɨsəm narɨmnar mɨnə e, kɨni takhani-ərhav atuatuk nəgkiarien mɨnə iran.* 49 Mərɨg taksəmɨr ye taon e mamhawhin mɨseriaji takhavəh nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen, kɨni tukrɨkwar ye nɨmraghien kapəmiə. Yo jakher-pən kɨn In rəmhen kɨn yame Rɨmɨk rɨmɨrpen ta mə tukror.”*

Kughen rɨmɨvəh Yesu mamvən ye neai

(Mak 16:19-20)

50 Kɨni Yesu rɨmɨkɨr əriə mhatərhav ye taon, mhavən yerkwanu a Betani. Kɨni rɨmɨvəhsi-haktə kwermɨn mir maməhuak mɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriə. 51 Kɨni nɨpɨg raməhuak hanə, mɨpəh əriə. Kughen rɨvəh In mamhaktə ye neai. 52 Kɨni kasəgnəgɨn In, mharerɨg pən Jerusalem, rɨkiriə ragien. 53 Kɨni nɨpɨg mɨnə fam kamhavən ye Nimə Ehuə kape Kughen mamhani vi vi Kughen.

* 1:1-3: Wok 1:1

* 1:9: Eks 30:7

* 1:15: Nam 6:1-4 ramni mə profet mɨnə khapəh nhanɨmien waen, tamə kɨsapɨs kɨn.

* 1:15: Nam 6:2-3

* 1:17: Mal 3:1; 4:5-6; Mat 17:11-13

* 1:19: Dan 8:16; 9:21

* 1:27: Mat 1:16,18

† 1:31: Nhag e Yesu, nɨpran ramni mɨmə Kughen tukrɨvəh mɨragh narmamə mɨfam.

* 1:31: Aes 7:14; Mat 1:21-23

* 1:33: 2 Saml 7:12,13,16; Aes 9:7

* 1:37: Mat 19:26; Job 42:2; Jer 32:17

* 1:46: 1 Saml 2:1-10

* 1:50: Sam 103:13,17

* 1:52: Job 12:19; 5:11; Sam 147:6

* 1:53: Sam 34:10

* 1:54: Sam 98:3

* 1:55: Jen 17:7; Maeka 7:20

* 1:59: Jen 17:12; Lev 12:3; Luk 2:21

* 1:68: Sam 72:18

* 1:69: Sam 18:2

* 1:71: Sam 106:10

* 1:72: Jen 17:7; Sam 105:8-9

* 1:73: Jen 22:16-17

* 1:75: Taet 2:12-14

* 1:76: Aes 40:3

* 1:77: Jer 31:34

* 1:78: Aes 60:1-2

* 2:14: Luk 19:38

* 2:19: Luk 2:51

* 2:21: Luk 1:31

* 2:22-24: Nakəm loa e ye Eks 13:2 mɨne 1 Saml 1:22-28.

† 2:22-24: Loa e raməmɨr ye Lev 12:8.

* 2:30: Aes 52:10; Luk 3:6; Taet 2:11

* 2:32: Aes 42:6; 49:6; 52:10

* 2:34: Aes 8:14; Mat 21:42; 1 Pita 2:8

* 2:39: Mat 2:23

‡ 2:41: Ye nɨpɨg kape lafet kape Nəviərokɨnien, uə Pasova, nəmə Isrel rɨkiriə raməsɨk Kughen rɨmɨwəh mɨragh kwənərəus kupən kapəriə mɨrəh-si ta əriə ye kwermɨ yamehuə kape Ijip. Ǝm-ru stori kape Pasova ye Eksodas 12:21-27.

* 2:51: Luk 2:19

* 2:52: 1 Saml 2:26; Prov 3:4

* 3:3: Wok 13:24

* 3:7: Mat 12:34; 23:33

* 3:8: Jon 8:33,39

* 3:9: Jon Baptaes raməgkiar skai kɨmi Farisi mɨne Sadusi, yamə mɨne khamə ta mə Kughen tukraməkeikei mɨvəh mɨragh əriə meinai iriə ji Ebraham mɨnə. Nuhpɨkɨnien ye nai yame Kughen tukrərəru ramhajoun mə Kughen tukrəkir norien kape narmamə, kɨni yamə mɨne khapəh nɨsorien norien huvə, Kughen tukrɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmi əriə.

* 3:9: Mat 7:19

* 3:12: Luk 7:29

* 3:16: Wok 13:25

* 3:19: Mat 14:3-4; Mak 6:17-18

* 3:22: Jon 1:32

* 3:23: Luk 4:22; Jon 6:42

* 3:32: Rut 4:17-22

* 3:36: Jen 11:10-26

* 3:38: Jen 4:25-26

* 4:13: Hib 2:18; 4:15

* 4:22: Luk 3:23; Jon 6:42

* 4:24: Jon 4:44

* 4:25: 1 King 17:1,7

* 4:26: 1 King 17:8-16

* 4:27: Leprosi in nəmhəyen skai kɨrik yame raməmɨr ye tɨki yermamə.

* 4:27: 2 King 5:1-14

* 4:32: Mat 7:28-29

† 4:38: Nɨpɨg kɨrik, kamokrən kɨn Saemon Pita kɨmə, ‘Saemon.’ Kɨni nɨpɨg kɨrik, kamokrən kɨn kɨmə, ‘Pita.’

‡ 4:40: Nəmə Isrel, rɨkiriə rɨmnəsɨk mə Loa kape Moses ramni-əhu mə tukpəh nɨrəhyen yermamə ye Sabat. Mərɨg nɨpɨg mɨrh rɨmɨviə, Sabat rɨnor infamien en, kɨni kɨrkun nɨrhəyen yermamə.

* 4:41: Mat 8:29; Mak 3:11-12

* 4:44: Mak 1:35-39; Mat 4:23

* 5:1: Nəgkiarien kape Gris ramni mɨmə, “nu apa Genesaret.”

* 5:1: Mat 13:1-2; Mak 3:9-10

* 5:5: Jon 21:3-8

* 5:11: Mat 19:27

† 5:11: Ye Nəkwəkwə kape Kughen, nəgkiarien e ‘leprosi’ raməgkiar ye nəmhəyen pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kape tɨkim. Nəmhəyen mɨnə e kasoriah tɨkim, kɨni Loa kape Moses ramni mə yermamə yame ravəh nəmhəyen məkna, in rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. Ǝvheikɨn Levitikas yame rehuə 13-14.

* 5:20: Aes 43:25; Luk 7:48

* 5:24: Jon 5:8

* 5:30: Luk 15:1-2

* 5:34: Jon 3:29

‡ 5:35: “Yermamə yame rɨmnarkurək pə pə,” nɨpran e Yesu. Mɨne “In mɨnə tɨksɨn” nɨpran e Kristen mɨnə.

* 6:1: Dut 23:25

* 6:4: Stori e raməmɨr ye 1 Saml 21:1-6.

* 6:4: Lev 24:5-9

* 6:14: Jon 1:42

† 6:15: “Selot” rəmhen kɨn yermamə kɨrik rɨkwasɨg kɨn nukwao kape nəmə Isrel tuk nherye-rhavyen kɨn nəmə Rom.

* 6:21: Sam 126:5-6; Aes 61:3; Rev 7:16-17

* 6:22: Jon 15:19; 16:2; 1 Pita 4:14

* 6:31: Mat 7:12

* 6:37: Mat 6:14

* 6:38: Mak 4:24

* 6:39: Mat 15:14

* 6:46: Mat 7:21

* 7:15: 1 King 17:23; 2 King 4:36

* 7:16: Luk 1:68

* 7:17: 7:17 Ikɨn e, nɨpɨg Luk ramni “tanə Judia,” tukmə ror raməgkiar ye tanə pəpiə kape nəmə Isrel.

* 7:20: Sam 40:7; Mal 3:1; Rev 1:8

* 7:22: Aes 35:5-6; 61:1; Luk 4:18

* 7:26: Luk 1:76

* 7:29: Luk 3:12

* 7:30: Mat 21:32

* 7:34: Luk 15:2

* 7:37: Mat 26:7; Mak 14:3; Jon 12:3

† 7:41: Gris ramni mə kɨrik rɨmɨwəh “denari” faef handred, kɨni kɨrik rɨmɨvəh “denari” fifti. “Denari” kɨrik in rəmhen kɨn mane yame kɨwəh tuk wok kape nɨpɨg kɨrikianə əmə.

* 7:50: Luk 8:48; 18:42

* 8:2: Mat 27:55-56; Mak 15:40-41; Luk 23:49

* 8:5: Kwon e ramsuv kweru nai kɨrik kamni kɨmə “wit” rəri-pən norien kape nɨsuvyen wit.

† 8:7: Yesu rɨpəh nɨniyen kwənurkəsɨk, mərɨg nərəus kɨrik nirhɨn aikɨn.

* 8:16: Mat 5:15; Luk 11:33

* 8:17: Mat 10:26; Luk 12:2

* 8:18: Mat 25:29; Luk 19:26

‡ 8:48: Nəgkiarien kɨrikianə əmə yame Yesu rɨmɨni-pən tuk piroavɨn kɨrik ye Luk 7:50.

* 9:5: Luk 10:4-11

* 9:7: Mat 16:14; Mak 8:28; Luk 9:19

* 9:9: Nɨpɨg mobael mɨnə kɨmnharaptərəkɨn Yesu (Luk 23:8), Herod ramni mə rorkeikei mə tukrəm Yesu, məmru mə to Yesu ror merekel kɨrik.

* 9:19: Luk 9:7-8

* 9:20: Jon 6:68-69

* 9:22: Luk 9:44; 18:32-33

* 9:23: Mat 10:38; Luk 14:27

* 9:24: Mat 10:39; Mak 8:35; Luk 17:33; Jon 12:25

* 9:26: Mat 10:33; Luk 12:9

† 9:31: Nəgkiarien Gris atuatuk ramni mə, “kɨrhəgkiar ye nɨpɨg yame in tukrɨtərhav mɨpəh Jerusalem.” Nɨpran ramni nɨmhəyen kafan.

* 9:31: Luk 9:22

* 9:32: 2 Pita 1:16-18

* 9:35: Luk 3:22

* 9:44: Luk 9:22

* 9:45: Luk 18:34

* 9:46: Luk 22:24

* 9:48: Mat 10:40

* 9:50: Mat 12:30; Luk 11:23

‡ 9:53: Nəmə Sameriə kasəməkɨn nəmə Jerusalem.

* 9:54: 2 King 1:9-16

* 9:61: 1 King 19:20

§ 9:62: Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien ye nəsimien. Yermamə yame rɨmə tukrəsim, mərɨg rɨkin ramvən tuk rukwanu, mə tukrapɨs əmə, in rɨpəh nəmhenien.

* 10:1: Mak 6:7

* 10:2: Mat 9:37-38; Jon 4:35

* 10:3: Mat 10:16

* 10:4: Mat 10:7-14; Mak 6:8-11; Luk 9:3-5

* 10:7: 1 Kor 9:6-14; 1 Tim 5:18

* 10:8: 1 Kor 10:27

* 10:11: Wok 13:51; 18:6

* 10:12: Nap rɨsɨfaktə ye neai məs narmamə m-fam apa Sodom. Nakəm stori kape Sodom ye Jen 19:1-25.

* 10:12: Wok 13:51; 18:6

† 10:14: Kughen rɨmnoriah əgkəp Taea mɨne Saedon. Ǝm-ru stori ye Aes 23:1-8.

‡ 10:15: Yesu ramni narpɨnien yame Aesea rɨmɨni ta tu ye Aes 14:12-15.

* 10:15: Mat 11:20-24

* 10:16: Mat 10:40; Luk 9:48; Jon 5:23

* 10:18: Aes 14:12; Rev 12:7-10,13; Luk 10:15; Jon 12:31; Rev 20:1-3,10

§ 10:19: Gris rapəh nɨniyen “milped,” mamni əmə “skopion.” Nɨpikov skopion ramhai əjir.

* 10:20: Fil 4:3; Rev 3:5

* 10:22: Jon 3:35; 10:15

* 10:24: Mat 11:25-27; 13:16-17

* 10:25: Mat 22:35-40; Luk 18:18

* 10:27: Dut 6:5

* 10:27: Lev 19:18

* 10:28: Lev 18:5

* 10:32: Lifaet in pris kɨrik yame ramehuə ye temple.

* 10:39: Jon 11:1; 12:2-3

* 10:42: Mat 6:33

* 11:12: Nəgkiarien kape Gris ramni mə “skopion.” Ǝm-ru footnote ye Luk 10:19.

* 11:15: Mat 9:34; 10:25

* 11:16: Mat 12:38

† 11:22: Ye stori e, Yermamə yame ramarha tuk nimə kafan, in e Setan. Yesu rəmhen kɨn yermamə nagheen rehuə rapita. Yesu rɨmnapita in, mɨrɨsi-ta nautə kafan. In e, rɨmnor huvə yermamə yame reinein nəgkiarien, meinai yarmhə raməmɨr iran.

* 11:22: Kol 2:15

* 11:23: Luk 9:50

* 11:27: Luk 1:28,42,48

‡ 11:28: Ǝm-ru stori ye Luk 8:18-21.

* 11:29: Mat 16:4

§ 11:31: Nakəm kwin kape kantri e Shipa ye 1 King 10:1-13.

* 11:32: Jona 3:5-10

* 11:33: Mak 4:21; Luk 8:16

* 11:42: Yesu rɨpəh nɨniyen kwesrɨs mɨne onion, mərɨg rɨmɨni nəvɨgɨnien mir e “dill mɨne kumen”. Nɨmar nai yamə mɨne nəmiovriə ramapien huvə yame kɨwəh-si-pən ye nəvɨgɨnien. Loa ye Dut. 14:22-29; 26:12-15, mɨne Lev. 27:30-33 ramni mə tukaməkeikei kɨwəhsi-pən nɨpar nəsimien vi kɨmi Kughen. Farisi mɨnə kɨmɨsəri-pən huvə loa mɨnə e, mərɨg kɨmnhapəh nɨsəri-pən huvəyen loa yame ramni mə tuksorkeikei Kughen mɨne narmamə. Loa e raməmɨr ye Dut. 30:16.

† 11:51: Pəh nien mə Sekaraea e rɨm Jon Baptaes. Nakəm stori kape Sekaraea kupən ye 2 Kron 24:20-22.

* 12:2: Luk 8:17

* 12:7: Luk 12:24; Wok 27:34

* 12:11: Mak 13:11; Luk 21:12-15

* 12:15: 1 Tim 6:9-10

* 12:21: Mat 6:19-20

* 12:33: Nəgkiarien kape Gris ramni “Ikɨn aikɨn a, to popahuk rɨpəh nəsien narɨmnar aikɨn.”

* 12:33: Luk 18:22

* 12:35: Mat 25:1-13

* 12:39: Mat 24:43-44; 1 Tes 5:2

* 12:44: Mat 25:21,23

* 12:46: Mat 24:45-51

* 12:47: Jem 4:17

* 12:48: Mat 10:34-36

† 12:50: Nəgkiarien kape Gris ramni “Baptaes,” mərɨg ikɨn e nɨpran ramni nɨpɨg əutən kɨrik.

* 12:50: Mak 10:38-39

* 12:53: Maeka 4:6

* 12:59: Mat 5:25-26

* 13:1: Narmamə kɨmɨsərɨg nəvsaoyen kɨn, mə gavman kape Paelat rɨmavən ye nimə rhakə kɨrik, mhopni narmamə ye nɨpɨg yame kɨmnhauə masəhuak, kɨsakur. Mə nar a gavman rɨmnor ramor naurɨsien.

* 13:2: Jon 9:2

* 13:7: Luk 3:9

* 13:8: 2 Pita 3:9,15

* 13:14: Eks 20:9-10; Dut 5:13-14

* 13:15: Luk 14:5

* 13:25: Mat 25:10-12

* 13:27: Sam 6:8

* 13:28: Mat 8:11-12

* 13:29: Sam 107:3

* 13:30: Luk 14:9; Mak 9:35; 1 Kor 4:9; Mat 20:8

* 13:35: Sam 118:26; Mat 21:9; 23:39; Mak 11:9-10; Jon 12:13

* 14:3: Luk 6:9

* 14:5: Kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman khapəh nhaniyen “kwajikovə” mərɨg kamhani “dongki.”

* 14:5: Mat 12:11; Luk 13:15

* 14:8: Prov 25:6-7

* 14:11: Mat 23:12; Luk 18:14

* 14:14: Jon 5:29

* 14:15: Luk 13:29

* 14:20: 1 Kor 7:33

* 14:26: Luk 9:23

* 14:34: Mat 5:13, Mak 9:50

* 15:2: Luk 5:30

* 15:4: Esik 34:11,16; Luk 19:10

* 15:18: Sam 51:4

* 15:24: Efes 2:1, 5

* 16:10: Luk 19:17-26

* 16:13: Mat 6:24

* 16:15: Mat 23:28; Luk 18:9-14

* 16:16: Mat 11:12-13

* 16:17: Mat 5:18

* 17:3: Mat 18:15

* 17:13: Lev 13:45-46

* 17:14: Lev 14:2-3; Mat 8:3-4

* 17:23: Mak 13:21; Luk 21:8

* 17:28: Jen 18:20; 19:25

* 17:31: Mat 24:17-18

* 17:32: Jen 19:26

* 17:33: Luk 9:24

* 17:36: Nəgkiarien ye v 36 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Luk rɨmɨrai əfrakɨs uə nɨkam.

* 18:1: Kol 4:2; 1 Tes 5:17

* 18:12: Aes 58:1-4; Mat 23:23

* 18:14: Mat 23:12

* 18:17: Mat 18:3

* 18:31: Luk 24:44

* 18:32: Luk 9:22,44

* 18:34: Mak 9:32

* 18:39: Kwən a ramokrən kɨn Yesu məknakɨn, ramhajoun mə ramni nəfrakɨsien iran, mə in Kristo yame Kughen rɨmɨrpen.

* 19:7: Luk 15:2

* 19:8: Eks 22:1 mɨne Nam 5:6-7 krəni mə tukmə yermamə kɨrik raməkrəh kɨn nar kɨrik, turkraməkeikei marpɨn-pən m-kwas.

* 19:9: Luk 13:16; Wok 16:31

* 19:10: Luk 15:4; Jon 3:17; 1 Tim 1:15

† 19:13: Nəgiarien kape Gris ramni mə yemehuə rɨmɨvəhsi-pən “mina” kɨrik kɨmi əriə kɨrikianə kɨrikianə. Mina kɨrikianə in rəmhen kɨn wan handred taosen vatu.

* 19:17: Luk 16:10

* 19:26: Mat 13:12; Mak 4:24-25; Luk 8:18

‡ 19:35: Sek 9:9 ramni profesi kɨrik mə Kristo tukrəkwətə-pən ye dongki mamuə Jerusalem rəmhen kɨn king.

* 19:44: Luk 21:6

* 19:47: Luk 21:37

* 20:9: Aes 5:1

* 20:10: Aes 5:1-2

* 20:15: Yesu ramni nuhpɨkɨnien kape plantesen mə nəmə Isrel kɨmɨshopni profet tu mɨnə tɨksɨn kape Kughen, kɨni mərɨg ruɨrkun ta mə tukshopni mɨn In.

* 20:18: Aes 8:14-15; Rom 9:33; 1 Pet 2:8, 3:14

* 20:20: Luk 11:54

† 20:28: Moses rɨmɨni məknekɨn ye Dut 25:5-6.

* 20:37: Eks 3:2,6

‡ 20:38: Sadusi mɨnə kɨmnhani nəfrakɨsien ye Ol Testamen, mərɨg kɨmnhapəh nhaniyen nəfrakɨsien mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə tukhamragh mɨn. Mərɨg Yesu ramhajoun əriə mə Ol Testamen ramni mə Ebraham, Aesak mɨne Jekob kwərhamragh mɨn ye rao ye neai, ramhajoun-pən mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə tukhamragh mɨn.

§ 20:39: Nəgkiarien kape Gris ramni mə “nəmhajoun kape Loa kape Moses.”

* 21:2: Pəh nien mə rɨmɨwəhsi-pən “sɨren” mərɨg mane kɨraru kape nəmə Isrel, mə “lepta.”

* 21:3: 2 Kor 8:12

* 21:6: Luk 19:44

* 21:14: Luk 12:11-12

* 21:15: Wok 6:10

* 21:16: Mat 10:21-22

* 21:22: Jer 5:29; 46:10; Hos 9:7

† 21:24: Yesu rɨmamhə, newk 40 ruə muavən, kɨni ye newk 70 AD, mobael kape Rom kɨmɨsoriah Jerusalem.

* 21:24: Sam 79:1; Rev 11:2

* 21:25: Aes 13:10; Esik 32:7; Joel 2:31; Rev 6:12-13

* 21:27: Dan 7:13; Mat 26:64; Rev 1:7

* 22:2: Nəmehuə mɨnə kɨmnharkun mə tukmə kɨmɨshopni Yesu, narmamə tukhauh əriə tukun.

* 22:3: Jon 13:2,27

* 22:7: Eks 12:1-27

* 22:21: Sam 41:9; Jon 13:21-22

* 22:24: Luk 9:46

* 22:25: Mat 20:25-27; Mak 10:42-45

* 22:26: Mat 23:11; Mak 9:35

* 22:27: Jon 13:12-15

* 22:30: Mat 19:28

* 22:32: Jon 17:15

* 22:34: Mat 26:31-35; Mak 14:27-31; Jon 13:36-38

* 22:35: Luk 9:3; 10:4

† 22:37: Profesi e raməmɨr ye Aes 53:12.

‡ 22:42: Nəgkiarien kape Gris ramni, “Vəh-si ta ‘kap.’ Kap ramor nuhpɨkɨnien ye nəmhəyen.”

§ 22:44: Ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman yame kɨmɨrai ye Gris, nəgkiarien ye ves 43 mɨne 44 rɨrkək.

* 22:54: Mak 14:53-54

* 22:67: Jon 3:12

* 22:69: Wok 7:56

* 23:7: Luk 3:1

* 23:17: Nəgkiarien ye ves 17 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Luk rɨmɨrai əfrakɨs uə nɨkam.

* 23:29: Luk 21:23

† 23:31: Yesu ramni nuhpɨkɨnien kɨrik ye nai ramrəmrə mɨne nai ramsiə. Yesu In rəmhen kɨn nai ramrəmrə, meinai nɨmraghien kafan ratuatuk, mərɨg in ramərɨg rahas rəmhen kɨn yame nap ramuək. Mərɨg yor təvhagə has mɨnə kɨsəmhen kɨn nai yame ramsiə nɨhuvəyen rɨrkək irəriə. Kɨni iriə tuksarə ye narpɨnien ehuə, nap tukrəs pɨk əriə.

* 23:34: Sam 22:18; Aes 53:12

* 23:35: Sam 22:7-8

* 23:36: Sam 69:21

* 23:44-45: Hib 6:19-20; 10:19-20

* 23:56: Eks 20:10; Dut 5:14

* 24:6: Luk 9:22

* 24:21: Luk 19:11; Wok 1:6

* 24:24: Jon 20:3-10

* 24:26: Luk 9:22

* 24:27: Sam 22:1-21; Aes 53

* 24:34: 1 Kor 15:4-5

* 24:37: Mat 14:26

* 24:44: Luk 9:22

* 24:48: Jon 15:27; Wok 1:8

* 24:49: Jon 14:16; 15:26; Wok 1:4

JON

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Jon

Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo yame Jon rɨmɨrai

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Jon

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Kɨtawə kaseinein mə pa nhagɨn rɨmɨrai nəkwəkwə e, meinai yermamə yame rɨmɨrai nəkwəkwə e rɨpəh nɨniyen nhagɨn. Mərɨg rɨkitawə raməsɨk mə Aposol Jon rɨmɨrai. In naorahi Jemes, kɨni iriu kwajikovə mir kape Sebedi. In yermamə kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu, kɨni Yesu rorkeikei pɨk in. Kamni kɨmə in rɨmɨrai nəkwəkwə mɨnə e: Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo yame Jon rɨmɨrai, mɨne 1 Jon, 2 Jon, 3 Jon, mɨne Revelesen.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi narmamə mə tukhani nəfrakɨsien ye Yesu Kristo. In rorkeikei mə tukrasitu irəriə mor nhatətəyen kapəriə tukrɨskai, meinai kapəriə nhatətəyen rɨpəh nɨskaiyen.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Yesu rɨmamhə mamragh mɨn, ai, newk fifti o sikisti ruauə muavən ta, Aposol Jon rɨmɨrai nəkwəkwə e. Jon in yemehuə kɨrik kape niməhuak, kɨni narmamə m-fam kape niməhuak kamhasiai in. In rorkeikei mə narmamə m-fam tukharkun huvə kafan nhajounien. Kɨni nɨpɨg nhajounien eikuə mɨnə tukramuə, in rorkeikei mə narmamə tukharkun nhani-əhuyen.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Rɨmɨrai nəkwəkwə e mamni-ərhav mə Yesu in Ji Kughen, kɨni in Kughen əfrakɨs. Kɨni narmamə m-fam yamə mɨne kashatətə iran tukhavəh nɨmraghien rerɨn. Kɨni Jon rorkeikei mə tukrɨni-ərhav nəvsaoyen kape Yesu yame nəkwəkwə kape Matiu mɨne Mak mɨne Luk kɨmɨrhɨpəh nɨrhɨniyen. Kɨni in rorkeikei mə tukrɨni atuatuk nətərɨgien tɨksɨn yame narmamə kamhani ye Yesu.

1

Nəgkiarien kape Kughen rɨmauə mor yermamə kɨn, in e Yesu

1 Apa kupan əgkap, ye nɨrikakunien, Nəgkiarien rɨmnəmɨr ta.* Nəgkiarien e rɨmnamarə iriu Kughen. Kɨni Nəgkiarien e, in Kughen. 2 Nɨpɨg Kughen rɨpəh hanə norien narɨmnar, in rɨnarə rerɨn ta iriu Kughen. 3 Kɨni Kughen rɨmnor narɨmnar fam ye nəgkiarien a, kɨni narɨmnar fam yame Kughen rɨmnor, nar kɨrik mɨn rɨkək yame Nəgkiarien a rɨmɨpəh norien.* 4 In e, in Nuknei nɨmraghien, kɨni nɨmraghien e, in nɨkakien yame raməsia-pen narmamə mɨfam.* 5 Nɨkakien a raməsia-pen nəpɨgnəpien, kɨni nəpɨgnəpien to rɨpəh napitayen.*

6 Yermamə kɨrik yame Kughen rher-pə kɨn mə tukruə, nhagɨn e Jon Baptaes.† 7 In rɨmnərer-ərhav mə tukrɨni-ərhav-pən nɨkakien a kɨmi narmamə, pəh iriə m-fam tukhani nəfrakɨsien iran. 8 Pəh nien mə Jon in nɨkakien, mərɨg in rɨmauə əmə mə tukrɨni-ərhav nɨkakien a kɨmi narmamə m-fam. 9 [Nəgkiarien a rɨmauə ye tokrei tanə], kɨni in nɨkakien əfrakɨs, yame raməsia-pen narmamə m-fam ye tokrei tanə.*

10 Nar apnapɨg mə Kughen rɨmnor tokrei tanə ye Nəgkiarien a, kɨni rɨmnamarə ye tokrei tanə e, mərɨg narmamə kape tokrei tanə kɨmɨseinein In. 11 Rɨmauə ye tanə yame in kafan əmə tanə, mərɨg narmamə yame In rɨmɨrpen əriə‡ kɨmnhaukreikɨn-pən nɨmeitairiə kɨm In, mhapəh nɨsorkeikeiyen In. 12 Mərɨg narmamə m-fam yamə mɨne kamhavəh In yerkiriə, rɨkiriə ragien tukun, mɨshatətə ye nhagɨn, kɨni In rameighan kɨn əriə mə tukhauə kwajikovə mɨnə kape Kughen.* 13 Pəh nien mə kwajikovə mɨnə a kape Kughen kasarha-pə rəmhen kɨn yame kwajikovə mɨnə kape tokrei tanə kasarha. Pəh nien mə nərɨgien kape yermamə, uə kape tatə, yame kasarha iran. Mərɨg kasarha wi mɨn ye Kughen, ye kafan nəsanɨnien.*

14 Nəgkiarien a rɨmauə yermamə mamarə kɨtawə min. Kɨmawə yɨmɨsəm kɨn nɨmrɨmawə nehuəyen kafan. In e, in nehuəyen kape Kwənkwan kɨrikianə Ǝmə, yame rɨmasɨ-pən ye Tatə Kughen. In rukwar kɨn nɨhuvəyen yame ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə, kɨni rukwar mɨn kɨn nəfrakɨsien.*

15 Jon rɨmnərer-ərhav mamokrən apomh mɨmə, “Yermamə e in e yame yɨmnamni mɨmə, ‘Yo jakəkupən, kɨni kwən kɨrik mɨn aikɨn yame tukrɨpikwasɨg kɨn yo. Mərɨg In yerpɨrɨg rapita yo. Meinai nɨpɨg yɨmɨpəh hanə narhayen, mərɨg In rɨnarə rerɨn ta.’ ”

16 Kɨni In rukwar kɨn nɨhuvəyen yame ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə, kɨni nɨpɨg m-fam In ravəhsi-pə nɨhuvəyen kafan kɨmi ətawə. 17 Ror məkneikɨn meinai Moses in swatuk kupan yame Kughen rɨmɨvəhsi-pə loa kɨmi ətawə, mərɨg Yesu Kristo in swatuk yame Kughen ramautə-pə kɨn kafan nɨhuvəyen mɨne nəfrakɨsien kɨmi ətawə.*

18 Narmamə to khapəh nɨsəmien Kughen. Mərɨg Tɨni Kwənkwan Kɨrikianə Ǝmə, yame ramərer ye nɨkar Kughen, in Kughen. In rɨmnor əpu Kughen kɨmi ətawə kɨni kɨtawə kharkun In.*

Jon Baptaes ramni mə pəh nien mə in Kristo

(Mat 3:11-12; Mak 1:7-8; Luk 3:15-17)

19 Kɨni nəmehuə mɨnə tɨksɨn ye kwənərəus kape Isrel yamə mɨne kɨmnɨsarə Jerusalem, kɨsher-pən kɨn pris tɨksɨn mɨne Lifaet§ tɨksɨn mə tukhavən mɨsəm Jon Baptaes mɨsaiyoh in mhamə, “Eh. ?Ik naha yermamə?” Ror məkneikɨn, Jon rɨmɨni-ərhav in. 20 Nɨpɨg kɨmɨsaiyoh in mə in pa, in rɨpəh nerkwaigien kɨn, mərɨg rɨmɨni-pən atuatuk əmə in tuk əriə mɨmə, “Pəh nien mə yo Kristo yame Kughen rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn.”

21 Kɨni iriə kɨmnhani mhamə, “?Tukmə pəh nien mə ik Kristo, kɨni ik pa? ?Ik Elaeja uə?”*

Mərɨg Jon rɨmə, “Nɨkam. Pəh nien mə yo Elaeja.”

Kɨni iriə kɨmɨsaiyoh mɨn in mhamə, “?Tukmə pəh nien mə ik Elaeja, kɨni ik pa? ?Ik profet kape Kughen yame kɨmɨni kupan mə tukruə uə?”*

Mərɨg Jon rɨmə, “Nɨkam.”

22 Kɨni iriə kɨmnhani mhamə, “Ik takaməkeikei mɨni-ərhav ik kɨmi əmawə, pəh kɨmawə jakhavən mhani-əsah-pən kɨmi narmamə yamə mɨne kɨmɨsher-pə kɨn əmawə.”

23 Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo e yermamə yame profet Aesea rɨmɨni-ərhav ta kupan mə,

“ ‘Yermamə kɨrik tukrokrən apomh apa ye tɨpəvsɨk mamni mɨmə, “Kɨmiə taksor huvə swatuk kape Kughen Yermaru.” ’ ”(Aes 40:3)

24 Kɨni Farisi mɨnə kɨmɨsher-pən kɨn narmamə tɨksɨn mɨn khauə apaikɨn, 25 mɨsaiyoh-pən Jon mhamə, “?Tukmə pəh nien mə Ik Kristo, kɨni pəh nien mə ik Elaeja, kɨni pəh nien mə ik profet a yame kɨmɨsəvsao kɨn kupan, kɨni rhawor e nakamor baptaes ye narmamə?”

26 Kɨni Jon rhorpɨn nəgkiarien kapəriə mɨmə, “Yo yakamor baptaes ye narmamə ye nu, mərɨg yermamə kɨrik ramərer ye kwerkwan irəmiə yame nakseinein In. 27 Yo yakaməkupan, kwən a tukrɨkwasɨg, mərɨg In yerpɨrɨg, kɨni yo yetanə əmə. Yakpəh nəmhenien tuk nɨrɨsɨn-tayen sandel kafan.”

28 Narɨmnar a rɨmnor əfrakɨs apa yerkwanu kɨrik, kamni kɨmə Betani. In apa nɨkar nu Jodan pən- apa ikɨn Jon rɨmnor baptaes ye narmamə ikɨn.

Yesu In rəmhen kɨn kwaji sipsip kape Kughen

29 Kəni rɨkwamer kɨn, Jon rɨmnəm Yesu raməriwək mamuə, kɨni rɨni-ərhav mɨmə, “!Ei! !Səm-ru! Kwən e in e in rəmhen kɨn kwaji sipsip kape Kughen, meinai in tukrɨrɨsɨn ta narpɨnien kape norien has mɨnə kape narmamə ye tokrei tanə.* 30 Yermamə e in e yɨmnaməvsao kɨn kɨmi əmiə mɨmə, ‘Yo jakəkupən, kɨni kwən kɨrik mɨn aikɨn tukrɨkwasɨg kɨn yo. Mərɨg In yerpɨrɨg rapita yo. Meinai nɨpɨg yɨmɨpəh hanə narhayen, In rɨnarə rerɨn ta.*’ 31 Nɨpɨg yo yɨmnaməvsao kɨn In, kɨni yo mɨn meinein mə In pa; mərɨg yɨmauə mor baptaes ye narmamə ye nu mə jakor əpu kwən a kɨmi kwənərəus mɨnə kape Isrel.”

32-33 Kɨni ai, Jon rɨmnərer-ərhav mamni mɨn mɨmə, “Kughen rɨmnher-pə kɨn yo mə yo jakor baptaes ye narmamə kɨn nu, kɨni nɨpɨg yɨmnaməvsao kɨn in, yo mɨn yɨmneinein mə kwən ai in a. Mərɨg Kughen rɨmɨni-pə tuk yo mɨmə, ‘Takəm Nanmɨn kafak tukreiwaiyu mərer-pən ye yermamə kɨrik. Kɨni kwən e In e In tukror baptaes ye narmamə kɨn Nanmɨn Rhakə.’ Kɨni ai, yɨmnəm Nanmɨn Kape Kughen rɨsɨ-faktə ye neiai [rəmhen kɨn mak] meiwaiyu məkwətə-pən ye yermamə kɨrik. 34 Yɨmnəm atuatuk nar a, kɨni mərer-ərhav mamni-ərhav mɨmə, ‘Kwən e in e, in Ji Kughen əfrakɨs.’ ”

Yesu rɨmɨrpen kafan tɨksɨn narmamə

35 Kəni rɨkwamer kɨn, Jon rɨmavən mɨn apaikɨn irisɨr yermamə kɨraru kafan. 36 Kɨni məm Yesu raməriwək ye swatuk mamuə, kɨni rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “!Eh! !Wəm-ru! Kwən e In e in Kwaji sipsip kape Kughen.”

37 Kafan yermamə mir kɨmɨwərɨg nəgkiarien a, mwərer, mɨrakwasɨg kɨn Yesu. 38 Kɨni Yesu rarar məm kwərə mir a karakwasɨg kɨn In, kɨni In rɨmə, “!Eh! Kwərə mir. ?Nəkawarha-kɨn naha?”

Kɨni iriu krəmə, “Rabae. ?Nakamarə hiə?” (Nəgkiarien e rabae, nɨpran ramni mə “yhajoun”).

39 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Pəh krhɨvən, nakwəm-ru ikɨn yakamarə ikɨn.” Kɨni iriu kɨmɨrakwasɨg kɨn, mɨrhuvən, kɨni mwəm ikɨn ramarə ikɨn. Ipakə mɨrh rivə, irisɨr min kɨmnarhəmɨr mɨrheriaji rəpɨgnəp.

40 Kwərə mir a kɨrik rɨmnərɨg nəgkiarien yame Jon rɨmɨni marar mamkwasɨg kɨn Yesu, nhagɨn e Andru, naorahi Saemon Pita. 41 Məkneikɨn, Andru rɨmavən məm piauni Saemon, rɨkɨr mɨrauə, kɨni mɨni-pən tukun mɨmə, “!Eh! Yaknəm ta Mesaea.” (Nəgkiarien e Mesaea, nɨpran rɨmə “Kristo,” yame Kughen rɨmɨrpen mə tukrher-pə kɨn). 42 Kɨni Andru rɨkɨr Saemon mɨravən mɨwəm Yesu.

Kɨni Yesu rəm in, mɨmə, “Ik e Saemon, kwajikovə kape Jon. Mərɨg taktakun ai, tukokrən kɨn ik kɨmə ‘Kefas.’ ” (Nhag e Kefas, nɨpran ramni mə kapier. Ye nəgkiarien kape nəmə Gris kamni kɨmə Pita).*

Yesu rɨmɨrpen Filip mɨne Nataniel

43 Kəni rɨkwamer kɨn, Yesu rɨkin raməsɨk mə tukrɨvən apa Galili. Kɨni məm kwən kɨrik, nhagɨn e Filip, mɨni-pən tukun mɨmə, “Yuə mɨkwasɨg kɨn Yo.” 44 Filip in yemə Betsaeda, imei Andru mɨne Pita. 45 Kɨni Filip rɨvən məm Nataniel mɨmə, “Kɨmawə yakwəsəm kwən apera, yame Moses rɨmnaməvsao kɨn ye nəgkiarien kape loa, In yermamə yame profet mɨnə kɨmɨsəvsao kɨn, kɨni In yemə Nasaret, ji Josef. Nhagɨn e Yesu.”

46 Mərɨg əmə Nataniel rɨmə, “?Rhawor? Nar huvə kɨrik to rɨpəh nɨsɨ-pənien a Nasaret.”

Mərɨg Filip rɨmə, “Ita. Yuə məm-ru.”

47 Kɨni Yesu rɨmnəm Nataniel raməriwək mamuə, kɨni rɨni-ərhav mɨmə, “Kwən e, in kwənərəus atuatuk kape Isrel. In reinein neikuəyen.”*

48 Ǝmaikɨn, Nataniel raiyoh Yesu mɨmə, “?Rhawor nakɨrkun yo?”

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yɨmnəm ik nakamkwətə ye tɨkɨmkɨmɨ nai*, kwasɨg ikɨn Filip rokrən kɨn ik.”

49 Kɨni Nataniel rɨmə, “Yhajoun. !Ik Ji Kughen! !Ik King kape kwənərəus kape Isrel!”

50 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “?Nakamni nəfrakɨsien irak meinai yakməni əmə mə yaknəm ta ik, nɨpɨg nɨmnamkwətə ye tɨkɨmkɨmɨ nai? Ik takpiəm nar ehuə mɨnə rapita yame.” 51 Kɨni mɨni mɨn mɨmə, “Yakamni əfrakɨs tuk əmiə mə, takpisəm napuə tukrəkwag, kɨni agelo mɨnə kape Kughen tukshaktə mhavən ye neiai, mɨseiwaiyu-pə tuk Yo, Ji Yermamə.”*

2

Yesu rɨmukreikɨn nu ruə mor waen kɨn

1 Kəni nahu kɨn, kɨmnor narkurəkien kɨrik apa Kena, yerkwanu kɨrik apa Galili. Kɨni mama kape Yesu rɨmavən ye narkurəkien a. 2 Kɨni kɨmnokrən mɨn kɨn Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə mə tukhavən mɨn ye narkurəkien a. 3 Ǝmaikɨn, narmamə kɨmnhanɨm fam waen, kɨni mama kape Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Nitawə waen ruɨkək.”

4 Mərɨg Yesu rɨmə, “Piahuaru apə. ?Rhawor nakamaiyoh-pə kɨn nar e kɨmi Yo? Rɨpəh hanə norien nɨpɨg kafak.”

5 Mərɨg kafan mama rɨmɨni-pən tuk yorwok mɨnə aikɨn mɨmə, “Takasor naha nhagɨn yame kwən e ramni.” 6 Kɨmnətu jag ehuə sikis aikɨn, tukvi-pən nu iran, mə nəmə Isrel tuksərav ikɨn, mə tukhapəh nɨsəmkəmɨkien ye nɨmrɨ Kughen. Kɨmnor jag mɨnə a kɨn kapier. Kɨrkun nɨvi-pənien galon twenti faef ye kɨrikianə kɨrikianə.*

7 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk yorwok mɨnə mə, “Havi-pən nu ye tikikwipɨr mɨnə e.” Kɨmnhavən mhavi-pən nu irəriə kɨsokrig huvə. Kɨni rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Havi-ta nu tɨksɨn, mhavəh, mhavən, mhavəhsi-pən kɨmi yemehuə kape nəvɨgɨnien.” 8 Kɨni kɨmnhavən masor.

9 Kɨni yemehuə kape nəvɨgɨnien rɨmɨnɨm əsɨgəvɨn, mərɨg nu rɨnor ta waen kɨn. Kɨni reinein mə kɨmɨvəhs hiə waen e. Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨmnhavi-ta nu a mhavəh mhavən, iriə əmə kharkun. Kɨni yemehuə kape nəvɨgɨnien rɨmnokrən kɨn yermamə yame rɨmnarkurək pə pə əmə, 10 mɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə nəvɨgɨnien ehuə kɨrik, narmamə kasəkupən mhavəhsi-ərhav waen yame rhuvə pɨk, kɨni narmamə kamhanɨm rɨpsaah, mɨsapɨs kɨn, kɨni ai, kɨpivəhsi-ərhav yame rɨpəh nɨhuvə-pɨkien. Mərɨg yakaməm mə ik nɨmnərəhu karɨn yame rhuvə rapita, raməmɨr meriaji nakpihavəhsi-ərhav ai taktakun.”

11 Kɨni nɨmtətien yame Yesu rɨmnor apa Kena ye Galili in nɨmtətien yame In rɨmnəkupan mor rhajoun-pən nehuəyen kafan, kɨni kafan narmamə mɨnə kɨmɨshatətə tɨmtɨm iran.

Yesu rɨmnəkəu ye rhav narmamə yamə mɨne kasor nar apnapɨg ye nimə ehuə kape Kughen

(Mat 21:12-13; Mak 11:15-18; Luk 19:45-46)

12 Kɨni ai, Yesu rɨmneiwaiyu mɨvən ye taon a Kapaneam iriə kafan mama mɨne naorahini mɨnə mɨne kafan narmamə mɨnə. Mɨsarə kape nɨpɨg kwakwə əmə aikɨn.

13 Kɨni nɨpɨg kape nəvɨgɨnien kape nəmə Isrel e kamni kɨmə Pasova ruauə ipakə, kɨni Yesu rɨmnhaktə mɨvən Jerusalem.* 14 Mamvən ye Nimə Ehuə kape Kughen, məm narmamə kasor salem kɨn kau mɨnə, mɨne sipsip mɨnə, mɨne mak ye tanə mɨnə. Məm narmamə tɨksɨn kasor jenis ye mane. 15 Ǝmaikɨn Yesu rɨmavən mɨrəh təvrə kɨrik, mərər mamarkɨs kau mɨne sipsip mɨnə kɨn, maməko ərhav narmamə ye Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨni mahiə-ərhav kɨn mane kape narmamə yame kasor jenis ye mane kape kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə ruə ye mane kape Jerusalem, mei-əhu tebol mɨnə kapəriə. 16 Kɨni mamhek narmamə yamə mɨne kasor salem kɨn mak ye tanə mɨmə, “Hapɨk narɨmnar mɨnə e mhatərhav. Hapəh nɨsorien Nimə kape Rɨmɨk rəmhen kɨn nimə kape norien maket.”

17 Narmamə kape Yesu mɨnə kɨmɨsəm nar a, rɨkiriə raməsɨk nəgkiarien kɨrik ye Nəkwəkwə kape Kughen yame ramni mə,

“Narmamə tuksəməkɨn Yo, meinai Yo yakorkeikei pɨk kafam Nimə, kɨni mamarkut pɨk mə narɨmnar m-fam aikɨn tukratuatuk.”(Sam 69:9)

18 Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel kasəkeikei kɨmin mhamə, “!Ah! Pa nhagɨn rɨmɨvəh-si-pre nehuəyen kɨmik mə takor narɨmnar mɨnə e? Or-ru nɨmtətien kɨrik, pəh yaksəm-ru mə nəfrakɨsien kafam nəsanɨnien ramsɨ-pən ye rao ye neai.”

19 Mərɨg Yesu rɨmə, “Ita. Taksoriah Nimə Ehuə Kape Kughen, kɨni ye nɨpɨg yame ramor kɨsisər kɨn, jakherɨg mɨn mərɨp.”*

20 Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel khamə, “Kəsi. Narmamə kɨmnhavhirəkɨn nimə e mhavəh newk foti sikis. ?Takhawor pən iran mɨne mɨvhirəkɨn mɨn ye nɨpɨg kɨsisər əmə?”

21 (Mərɨg nɨpɨg Yesu ramni Nimə Ehuə kape Kughen, In raməgkiar atuk əmə iran. 22 Kɨni kwasɨg ikɨn, nɨpɨg In rɨmamhə kɨni mamragh mɨn, kafan narmamə mɨnə rɨkiriə raməsɨk nəgkiarien e yame ramni ye Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨni iriə kɨmnhani nəfrakɨsien ye Nəkwəkwə kape Kughen mɨne nəgkiarien yame Yesu rɨmɨni-ərhav).

Yesu ruɨrkun ta nətərɨgien kape narmamə

23 Mərɨg nɨpɨg Yesu rɨmnamarə apa Jerusalem, ye nɨpɨg kape nəvɨgɨnien kape Pasova, narmamə khapsaah kɨmɨsəm In rɨmnor nɨmtətien tɨksɨn, kɨni khani nəfrakɨsien iran. 24 Mərɨg Yesu rɨmɨpəh nɨniyen nəfrakɨsien irəriə, meinai In ruɨrkun nərɨgien kapəriə. 25 Yermamə kɨrik to rɨpəh nɨni-pənien nərɨgien kafan tukun, mərɨg In ruɨrkun ta narɨmnar fam yame ramswiin yerki narmamə.*

3

Nikodimas rɨmavən məm Yesu

1 Kɨni Farisi kɨrik aikɨn, nhagɨn e Nikodimas. In yemehuə kɨrik ye kaonsel kape nəmə Isrel.* 2 Kɨni nɨpɨg kɨrik, yenpɨg, in rɨmavən mə tukrəgkiar iriu Yesu, mɨmə, “Yhajoun. Kɨmawə yakharkun mə ik yhajoun kɨrik yame Kughen rɨmnher-pə kɨn ik nakuə, meinai Kughen rɨpipəh nəmɨrien tuk Ik, nakpipəh norien nɨmtətien mɨnə e.”

3 Kɨni Yesu rhorpɨn nəgkiarien kafan mɨmə, “Yakamni əfrakɨs tuk ik mə, tukmə yermamə rɨpəh narhayen yame ror kɨraru kɨn, to rɨpəh narəyen ye narmaruyen kape Kughen.”*

4 Nikodimas rɨnərɨg nəgkiarien a, rakur, maiyoh In mɨmə, “?Yermamə tukrhawor-pən iran mɨne marha yame ror kɨraru kɨn? To rɨpəh nɨrerɨg-pən-mɨnien ye tɨp mama, marha mɨn.”

5 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yakamni əfrakɨs tuk ik mə tukmə yermamə rɨpəh narhayen ye nu mɨne ye Nanmɨn kape Kughen, tukrɨpəh nɨvənien mamarə ye narmaruyen kape Kughen.* 6 Yermamə rameimək əmə kɨn yermamə mor nɨpran ramragh; mərɨg Nanmɨn kape Kughen əmə rɨrkun norien nanmɨ yermamə ramragh. 7 Takpəh nakurien tuk nəgkiarien kafak yame yɨmɨni-pre tuk ik mə, ‘Takaməkeikei marha wi mɨn.’ 8 Rəmhen əmə kɨn nɨmətag. Nɨmətag ramavən, mamvən ikɨn yame rorkeikei mə tukrɨvən-pən ikɨn. Nakərɨg nɨmətag ramavən, nakeinein mə ramsɨpkaa, uə ramvən hiə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, narmamə khapəh nɨsəmien Nanmɨn kape Kughen, mərɨg kasəm əmə wok kafan ye nɨmraghien kape narmamə yamə mɨne kasarha wi mɨn.”*

9 Mərɨg Nikodimas rɨmɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Nar e nakamni rəutən pɨk. ?Tukrhawor pən iran mɨne mɨtərhav-pə?”

10 Kɨni Yesu rɨmə, “Ik yhajoun kɨrik kape nəmə Isrel. ?Rhawor nakeinein narɨmnar mɨnə e? 11 Yakamni əfrakɨs tuk ik mə kɨmawə kafak narmamə mɨnə yakharkun narɨmnar mɨnə mamhani-ərhav, mɨsəvsao kɨn narɨmnar yamə yakwəsəm ta. Mərɨg kɨmiə nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien kapəmawə. 12 Yo yakamni pawk əmə narɨmnar kape tokrei tanə, mərɨg kɨmiə nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye kafak nəgkiarien. Tukmə ror məkneikɨn, to nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye kafak nəgkiarien ye nɨkarɨn kape narɨmnar kape rao ye neai. 13 Mərɨg yermamə kɨrik rɨkək yame ruavən ta apa ye rao ye neai. Mərɨg Yo pɨsɨn əmə, Ji Yermamə, yaksɨ-pən ye rao ye neai meiwaiyu-pə, mɨrkun nəvsaoyen kɨn.

14 “Apa kupan, Moses rɨmnamarə ye tɨpəvsɨk, mɨruk haktə nar yame rɨmnor mɨsɨgovɨn snek kɨn, mɨruk haktə ye nai.* Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, tukruk haktə mɨn Yo, Ji Yermamə,* 15 mə narmamə m-fam yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien irak tukhavəh nɨmraghien rerɨn. 16 Ror məkneikɨn meinai Kughen rorkeikei narmamə m-fam ye tanɨmtanə mher-pə kɨn Yo, Tɨni kwənkwan kɨrikianə əmə, mə narmamə yamə mɨne kashatətə irak, tukhapəh nhamhəyen, mərɨg tukhavəh nɨmraghien rerɨn.* 17 Pəh nien mə Kughen rɨmnher-pə kɨn Yo Tɨni mə jakuə mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə. Mərɨg rɨmnher-pə kɨn mə Yo jakuə mor swatuk tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə ye tanɨmtanə.

18 “Narmamə yamə mɨne kɨshatətə irak, Kughen tukrɨpəh nɨvəhsi-pənien narpɨnien kɨmi əriə; mərɨg narmamə yamə mɨne khapəh nɨshatətəyen irak, Kughen ruɨni ta narpɨnien kapəriə, meinai khapəh nhaniyen nəfrakɨsien irak, Ji Kughen Kwənkwan kɨrikianə əmə. 19 Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə meinai nɨkakien ruauə ta ye tokrei tanə, mərɨg iriə khapəh nɨsorkeikeiyen nɨkakien. Kasorkeikei əmə nəpɨgnəpien, meinai nɨpɨg m-fam, norien kapəriə ramahas. 20 Narmamə yamə mɨne kasor norien has kasəməkɨn nɨkakien. To khapəh nhavənien aikɨn rakhak ikɨn, meinai khapəh nɨsorien mə nɨkakien tukrəsia-pen norien kapəriə.

21 “Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨsəri-pən swatuk kape nəfrakɨsien tukasərer aikɨn rakhak ikɨn, mə nɨkakien a tukrəsia-pen norien kapəriə, mhajoun mə naha nhagɨn yame kasor, kasor ye nəsanɨnien əmə kape Kughen.”

Jon Baptaes raməgkiar ye Yesu

22 Kɨni ai, Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmnasəriwək mɨsavən apa Judia, mɨsarə iriə nəmə aikɨn. Kɨni In rɨmnor baptaes ye narmamə. 23 Mərɨg ye nɨpɨg a, Jon rɨmnor baptaes ye narmamə apa Aenon, ipakə əmə tuk taon a Salim. Rɨmnor baptaes ye narmamə apaikɨn meinai nu rehuə aikɨn. Kɨni narmamə kɨmnhauə pɨk mə Jon tukror baptaes irəriə. 24 Ye nɨpɨg a, kɨpəh hanə nɨvəhsi-pənien Jon ye kalabus.

25 Kɨni narmamə tɨksɨn kape Jon kɨmasotgoh iriə yemə Isrel kɨrik, ye nɨkarɨn kape nəravyen mə tukror narmamə khapəh nɨsəmkəmɨkien ye nɨmrɨ Kughen. 26 Kɨni kɨmnhavən mɨsəm Jon mhamə, “Yhajoun. Ik nakɨrkun kwən a kupan kɨmiru min apa nɨkar nu Jodan pən. Kɨni ik nɨmnərer-ərhav mɨni-ərhav pən In tuk narmamə. Taktakun ai, In ramor baptaes ye narmamə. Kɨni narmamə m-fam kamhavən masəm.”

27 Kɨni Jon rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Narmamə kharkun əmə nɨsorien narɨmnar yame Kughen ravəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi əriə tuk norien. 28 Kɨmiə e nakasərer tuk yo. Kɨmiə nakharkun huvə mə yakməni mɨmə, ‘Pəh nien mə Yo Kristo.’ Mərɨg Kughen rɨmnher-pə kɨn yo mə jakəkupən muə, kɨni Kristo tukrɨpikwasɨg. 29 Yakmə jakni-pre nuhpɨkɨnien kɨrik. Yermamə yame tukrarkurək ye piraovɨn kɨrik, piraovɨn a tukrəri-pən əmə in. Kɨni kwən a, in mɨnə tɨksɨn kaseito kɨn in mə tukruə ye lafet kape narkurəkien, kɨni rɨkiriə ragien tukun, kasərer masarha-kɨn in mə tukruə ye swatuk. Kɨni nɨpɨg tuksəm in ramuə, rɨkiriə tukragien. Kɨni yermamə yame tukrarkurək, yo e in kɨrik yame yakamərer mameito kɨn, mamarha-kɨn in mə jakravən ye nəvɨgɨnien kape narkurəkien. Kɨni taktakun ai, yɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn Kristo mə ruauə ta, kɨni rɨkik ragien pɨk. 30 In tukraməkeikei muə mə In yerpɨrɨg rapita yo; kɨni yo jakaməkeikei meiwaiyu.

31 “Yermamə yame ramsɨ-pən ye Rao ye Neai In yerpɨrɨg rapita narmamə m-fam. Yermamə yame ramsɨ-pə əmə ye tokrei tanə, in yermamə kape tokrei tanə, kɨni rɨrkun əmə nɨniyen narɨmnar kape tokrei tanə. Mərɨg yermamə yame ramsɨ-pən ye rao ye neai In yerpɨrɨg rapita narmamə m-fam. 32 In mamərer-ərhav tuk nɨni-ərhavyen narɨmnar yame rɨmnəm mɨnərɨg ta, mərɨg narmamə khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran. 33 Kɨni mərɨg yermamə yame ravəh kafan nəgkiarien kɨni mamni nəfrakɨsien iran, in ramni-ərhav mə nəgkiarien yame Kughen ramni, in nəfrakɨsien. 34 Ror məkneikɨn meinai yermamə yame Kughen rɨmnher-pə kɨn mə tukruə, In ramni-ərhav nəgkiarien kape Kughen. Kɨtawə kharkun mə In ramni-ərhav əmə nəgkiarien kape Kughen meinai Nanmɨn kape Kughen rehuə pɨk iran. 35 Tata Kughen In rorkeikei pɨk Tɨni, kɨni mərəhu-pən narɨmnar fam əgkap ye kwermɨn. 36 Narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Ji Kughen e, iriə tukhavəh nɨmraghien rerɨn. Mərɨg narmamə yamə mɨne kasəpəh In to khapəh nhavəhyen nɨmraghien rerɨn, meinai Kughen tukror niemhaa kɨmi əriə kape rerɨn.”

4

Yesu ruɨrkun ta norien kape pian Sameria kɨrik

1 Farisi mɨnə kɨmɨsərɨg nəgkiarien mə Yesu ravi-pə narmamə khapsaah kamhauə tukun, kɨni In mamor baptaes irəriə khapsaah. Namba irəriə rɨpsaah rapita narmamə kape Jon mɨnə. 2 (Mərɨg nəfrakɨsien mə pəh nien mə Yesu rɨmnor baptaes irəriə, mərɨg narmamə kafan mɨnə kɨmɨsor baptaes ye narmamə.) 3 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmnərɨg mə Farisi mɨnə kɨmɨsərɨg nəvsaoyen kɨn, rɨmɨtərhav Judia mɨrerɨg-pən apa Galili.

4 Rɨmə tukruvɨn apa Galili, mərɨg provins e Sameria ramərer əkupan. 5 Kɨni rɨtərhav-pə ye taon kɨrik ye Sameria, kamni kɨmə Saeka. Taon a, ipakə tuk tanə kɨrik yame Jekob rɨmɨvəhsi-pən kɨmi tɨni a Josef apa kupan.* 6 Ikɨn aikɨn a, huaru Jekob rɨmɨkɨr kwətɨg nu kɨrik kafan. Yesu rɨmnəriwək rapomh ikɨn mɨnəpəu, kɨni muə məkwətə-pən ye nɨkar kwətɨg nu a, mamapɨs, yerkweiha.

7-8 Kɨni kafan narmamə mɨnə kɨmnhavən apa taon, mə tukhavəh nɨmrɨ nəvɨgɨnien. Kɨni pian Sameria kɨrik ramuə mə tukrɨruk nu. Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Eh. Ruk nu mɨvəhsi-pə kɨmi Yo.”

9 Kɨni pian Sameria a rɨni-pən tukun mə, “!Eh! Ik yemə Isrel, kɨni yo pian Sameria. ?Rhawor e nakaməgkiar kɨmi yo?” Ramni məknakɨn meinai nəmə Isrel kapəriə kɨrik nar kɨrik rɨkək tuk nar Sameria.

10 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Ik nakeinein naha nhagɨn yame Kughen rorkeikei mə tukrɨvəhsi-pre kɨmik. Kɨni ik nakameinein mɨn Yo. Yo e, yakamaiyoh-pre nu kɨmik. To nakpirkun, nakpiaiyoh-pə kɨn nu tuk Yo. Kɨni yakpivəhsi-pre nu mɨragh.”

11 Kɨni pian a rɨni-pən tukun mɨmə, “Yemehuə. Ik kafam tikikwipɨr rɨkək, kɨni kwətɨg nu e reiwaiyu pɨk. ?Takhawor-pən iran mɨne mɨruk nu mɨragh e yame nakamni? 12 Apa kupan, rɨptawə Jekob rɨmnamruk nu eikɨn e nin mɨne ni kafan kwajikovə mɨnə, mɨne ni kau mɨnə kafan, kɨni ai, meighan-pə kɨn kwətɨg nu e mə nitawə. ?Mərɨg rhawor? ?Nakmə ik nakehuə rapita rɨptawə Jekob, uə?”

13 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mə, “Narmamə yamə mɨne kamhanɨm nu ye kwətɨgɨn e, tukasəkeikei mɨsəkwakwə mɨn. 14 Mərɨg narmamə yamə mɨne tukhanɨm nu mɨragh yame yakvəhsi-pən kɨmi əriə, to khapəh nɨsəkwakwə-mɨn-ien tuk nɨpɨg kɨrik. Nu yame jakvəhsi-pən kɨmi əriə, in rəmhen kɨn nɨmrɨ nu kɨrik yame ramkwor-kwor apa yerkin nɨpɨg m-fam mamaiyu, mɨvəh-si-pən nɨmraghien rerɨn kɨmin.”*

15 Kɨni pian a rɨni-pən tukun mɨmə, “Yemehuə. Vəh-si-pə-ru nu en kɨmi yo, mə jakpəh nəkwakwə-mɨn-ien, pəh jakpəh nuə-mɨnien ikɨn e mɨruk nu ye kwətɨgɨn e.”*

16 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yuvən mokrən kɨn kafam huaru, mɨrauə.”

17 Kɨni pian a rɨni-pən tukun mə, “Ah. Kafak huaru rɨkək.”

Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mə, “Nakaməfrakɨs mə kafam huaru rɨkək. 18 Meinai ik, naknəri-pən ta narman kɨrkɨrɨp, kɨni yerman yame nakwarə kwis ai taktakun, pəh nien mə kafam atuatuk yerman. Nakwəni mə kafam yerman rɨkək, nəfrakɨs.”

19 Kɨni pian a rɨni-pən tukun mə, “Yemehuə, yakwɨrkun mə ik profet kɨrik kape Kughen. 20 Rɨptawə mɨnə kupan, iriə kɨmɨshaktə-pə ye tukwas e [kɨrau kawərer ikɨn,*] masəhuak kɨmi Kughen. Mərɨg kɨmiə nəmə Isrel nakamhani mə tukaməkeikei kavən əmə apa Jerusalem kaməhuak.”

21 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mə, “Piahuaru. Ik takaməkeikei mɨni nəfrakɨsien ye kafak nəgkiarien. Nɨpɨg aikɨn tukruə yame narmamə m-fam takhapəh nɨsəhuak-əmə-yen kɨmi Tatə Kughen ikɨn e ye tukwas e, mhapəh nɨsəhuak-əmə-yen apa Jerusalem. 22 Kɨmiə nəmə Sameria, naksəhuak pawk kɨmi Kughen, mərɨg nakseinein In. Mərɨg kɨmawə nəmə Isrel yakasəhuak kɨmi Kughen, mharkun In, meinai swatuk yame Kughen tukrɨvəh mɨragh narmamə iran, ramsɨ-pə irəmawə.* 23 Nɨpɨg ramuə - kɨni ruauə ta - yame Nanmɨn kape Kughen tukrasitu ye nəməhuak əfrakɨs mɨnə, mor əriə tukharkun huvə Kughen, mə in Kughen əfrakɨs, mamor əriə tuksəhuak kɨmin yerkiriə mɨfam. Meinai Tatə Kughen In rorkeikei nəməhuak yamə mɨne kasəhuak əfrakɨs kɨmin. 24 Kughen rɨpəh norien rəmhen kɨn nɨprai yermamə. In nanmɨn. Ror pən, narmamə yamə mɨne khamə tuksəhuak kɨmin tukasəkeikei masəhuak kɨmin yerkiriə m-fam, ye norien yame Nanmɨn kape Kughen ramasitu irəriə, mə tukharkun mə In Kughen əfrakɨs.”

25 Kɨni pian a rɨni-pən tukun mɨmə, “Yo yakwɨrkun mə Mesaea tukraməkeikei muə. In e, kamokrən kɨn In kɨmə Kristo. Kɨni nɨpɨg yame In tukruə iran, In tukrhoprai fam nɨprai nəgkiarien mɨnə kɨmi ətawə.”

26 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mə, “Yo e yakaməgkiar kɨmik, Yo e Kristo.”*

27 Məkneikɨn, narmamə kafan mɨnə kɨmnharerɨg-pə mɨn tukun. Masəm raməgkiar kɨmi piraovɨn kɨrik, kɨsakur. Mərɨg khapəh nɨsaiyohyen Yesu mə rhawor maməgkiar kɨmi pian a, mə rorkeikei naha.

28 Kɨni pian a, rəpəh kafan tikikwipɨr, marar mamvən apa ye taon. Maməvsao kɨn kɨmi narmamə mɨmə, 29 “Eh. Havən-ru mɨsəm kwən kɨrik aikɨn a, In ruɨrkun ta norien has mɨnə fam yamə mɨne yɨmnamor ye nɨmraghien kafak mamni-pə tuk yo. ?Tukmə ror in Kristo, uə?” 30 Kɨni narmamə khatərhav ye taon, mhavən mə tuksəm Yesu.

Yesu rɨmɨni nuhpɨkɨnien ye nəvɨgɨnien

31 Ye nɨpɨg a, narmamə kape Yesu mɨnə kasəkeikei kɨmin mhamə, “Yhajoun, əvɨgɨn.”

32 Mərɨg In rɨni-pən tuk əriə mə, “Yo, nak aikɨn nəvɨgɨnien yame kɨmiə nakseinein.”*

33 Məkneikɨn, kafan narmamə mɨnə kɨmɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “?Rhawor? ?Tukmə ror yermamə kɨrik rɨvəhsi-pən nan kɨrik nəvɨgɨnien uə?”

34 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Kughen rɨmnher-pə kɨn Yo yakuə, kɨni nəvɨgɨnien nak ror məkneikɨn, mə jakamor narɨmnar fam yame Kughen rorkeikei. Kɨni yakamor fam wok yamə mɨnə In rɨmnher-pə kɨn Yo mə jakor, mor naunin ye kafan wok.*

35 “Sətərɨg-ru kɨn nɨprai nuhpɨkɨnien yame jakni-pre tuk əmiə mə, ‘Makuə kuas tukruə mɨvən, ror nɨpɨg kape nɨvəhyen nəsimien.’ Mərɨg Yo yakamni-pre tuk əmiə mə sarha-pən ru, mɨsəm-ru nəsimien. Ruəmruə ta.

36 “Tukmə nakhavəh kafak nəgkiarien, jakvəhsi-pre nərokien kɨmi əmiə rəmhen kɨn yame yemehuə kape nəsimien tukrərok narmamə yamə mɨne kasor wok ye nəsimien kafan. Nɨpɨg nakasor wok, naksasitu ye narmamə mə tukhavəh nɨmraghien rerɨn. Yakamni-ərhav nəgkiarien kape Kughen rəmhen əmə kɨn yame yermamə ramsuv kweru nai. Kɨni kɨmiə naksasitu ye narmamə mə tukhavəh nəgkiarien kafak, rəmhen kɨn yame kavəh nəvɨgɨnien ye nəsimien. Nɨpɨg tukmə narmamə tukhavəh nəgkiarien kafak, kɨtawə kwis tuksagien. 37 Rəmhen kɨn nəgkiarien kɨrik kamni kɨmə, ‘Yermamə kɨrik ramsuv kweru nai, kɨni yermamə pɨsɨn kɨrik ravəh kwənkwan.’ 38 Yakamher-pre kɨn əmiə mə taksasitu ye narmamə mə tukhavəh nəgkiarien kafak. Mərɨg pəh nien mə kɨmiə nɨmnhasuv kweru nai. Nəmə pɨsɨn kɨmɨsəkupən masəmnhakw tuk nɨsuvyen kweru nai. Kɨmiə takharhi kwənkwai nəvɨgɨnien ye nəsimien yame iriə kɨmnhasuv.”

Nəmə Sameria khapsaah kamhani nəfrakɨsien ye Yesu

39 Pian a rɨmɨni-ərhav mə Yesu ruɨrkun ta norien has mɨnə fam yame ramor ye nɨmraghien kafan, kɨni nəmə Sameria khapsaah ye taon a kɨmɨsərɨg, mhani nəfrakɨsien ye Yesu. 40 Kɨni nɨpɨg nəmə Sameria kɨmnhavən mɨsəm In, masəkeikei kɨmin mə iriə min. Kɨni Yesu rɨvən iriə miriə mɨsarə kape nɨpɨg kɨraru. 41 Kɨni In raməgkiar kɨmi əriə, narmamə khapsaah khani nəfrakɨsien iran. 42 Mhani-pən tuk pian a mhamə, “Apa kupan, kɨmawə yɨmnhani nəfrakɨsien iran tuk nəvsaoyen yame ik nɨmɨni-əsah-pə tuk əmawə. Mərɨg taktakun ai, yakamhani nəfrakɨsien iran meinai yɨmɨsərɨg kafan nəgkiarien, kɨni mharkun əfrakɨs mə in Yermamə yame tukrɨvəh mɨragh narmamə ye tanɨmtanə.”*

Yesu rɨmnor huvə kwajikovə kape yemehuə kɨrik

43 Yesu rɨmnamarə mɨvəh ta nɨpɨg kɨraru, kɨni ai mɨtərhav mɨvən [iman ikɨn] apa provins Galili. 44 (Mərɨg apa kupan in rɨmnamni mə, “Tukmə profet kɨrik kape Kughen, narmamə iman ikɨn tukhapəh nhasiaiyen In.”) 45 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨtərhav-pə Galili, narmamə aikɨn kɨmnhani vi vi In meiani in apa kupan iriə min kɨmnhavən Jerusalem masor lafet kape Pasova, kɨni mɨsəm narɨmnar yame In rɨmnor aikɨn. 46 Ror pən, rɨmavən mɨn apa taon e Kena, ye provins Galili. Ikɨn a kupan, In rɨmnor nu rukreikɨn muə mor waen kɨn. Kɨni yemehuə kɨrik ramarə apa taon pɨsɨn kɨrik e Kapaneam, kafan kwajikovə ramhə.* 47 Kɨni yemehuə a rɨmnərɨg mə Yesu ruatərhav Judia mamuə e Galili, məkneikɨn rɨvən məm Yesu, maməkeikei kɨmin mə tukrɨvən apa Kapaneam mor huvə kafan kwajikovə. Meinai kafan kwajikovə, nɨmhəyen rɨneriaji.

48 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “!Ah! !To nakpihapəh nɨsəmien nɨmtətien, to nakpihapəh nhaniyen nəfrakɨsien irak!”

49 Kɨni kwən a rɨmə, “Yemehuə. Pəh kwhai mɨren əmə mɨravən mɨwəm tamə rɨmhə.”

50 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Ita. Rerɨg-pən tukun. Kafam kwajikovə rɨnəsanɨn ta.”

Kɨni kwən a rɨmɨni nəfrakɨsien ye nəgkiarien kape Yesu, mɨrerɨg-pən tuk kafan kwajikovə. 51 Nɨpɨg raməriwək hanə ye swatuk, məm kafan yorwok mɨnə, kɨni iriə khani-pən tukun mhamə, “Kafam kwajikovə rɨnəsanɨn.”

52 Kɨni in raiyoh-pən əriə mɨmə, “?Rɨmnəsanɨn ye naha nɨpɨg atuatuk?”

Khani-pən tukun mhamə, “Nəpan-əpanien rɨemniwaiyu e niəv, ye wan klok, mɨrh rɨnəkəkin.”

53 Kɨni kwən a ruɨrkun mə ye nɨpɨg atuatuk a, Yesu rɨnamni-pən tukun mə, “Kafam kwajikovə rɨnəsanɨn.” In mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmnhani nəfrakɨsien ye Yesu. 54 In e nɨmtətien yame ror kɨraru kɨn yame Yesu rɨmnor apa Galili, nɨpɨg rɨmasɨ-pən apa Judia.

5

Yesu rɨmnor huvə yermamə kɨrik apa Betsata

1 Kasarə mamhavən, Yesu rɨmnhaktə mɨvən apa Jerusalem, meinai kasor lafet kɨrik kape nəmə Isrel. 2 Ipakə tuk kwəruə kɨrik kape Jerusalem, kamni kɨmə “Kwəruə kape Sipsip” nu ehuə kɨrik aikɨn, narmamə kasar aikɨn. Ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, kamhani mə Betsata. Nimə kɨrik ramərer ipakə tuk nu a. Nimə a, nɨpərɨn kɨrkɨrɨp iruə ikɨn narmamə kasəkwətə ikɨn. 3 Narmamə khapsaah yamə mɨne kamhamhə, kasəkwətə aikɨn. Tɨksɨn, nɨmrɨriə rɨpɨs. Tɨksɨn, nɨhuriə rahas. Tɨksɨn nɨkariə rɨmhə. Kasəkwətə aikɨn mamhawhin nu mə tukrɨkiu, 4 meinai nɨpɨg kɨrik, agelo kape Kughen ramuə, meiwaiyu ye nu, mamor ramkiu. Ye nɨpɨg a, yermamə yame raməkupan mamar ye nu a, nar apnapɨg mə ravəh naha nəmhəyen, mərɨg tukrəsanɨn.* 5 Kɨni kwən kɨrik aikɨn, ramhə mɨvəh newk toti eit. 6 Kɨni Yesu rəm kwən a raməmɨr, rɨrkun mə kwən a rɨmɨvəh ta nəmhəyen tu. Kɨni raiyoh in mɨmə, “?Nakmə takəsanɨn?”

7 Kɨni kwən a yame ramhə rɨni-pən tukun mɨmə, “Yemehuə. Yermamə kɨrik rɨkək yame tukrɨrəh yo meiwaiyu ye nəkwai nu nɨpɨg tukramkiu-kiu. Nɨpɨg m-fam yakamarkut pɨk mə jakəkupən mar ye nu, mərɨg narmamə tɨksɨn kasəkupən kɨn yo, mɨsar.”

8 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “!Ǝrer! Mərpəvɨn-ərpəvɨn nɨmhakuə kafam mɨrəh mamvən.” 9 Kɨni taktakun əmə kwən ai ruahuvə mɨn. Mərpəvɨn-ərpəvɨn kafan nɨmhakuə mɨrəh mamvən.

Nar a kɨmnor ye Sabat. 10 Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmɨshek kwən a yame rɨmnəsanɨn, mhamə, “Ah. Sabat e towei; kɨni rɨpəh natuatukien ye loa kapətawə mə takrəh kafam nɨmhakuə ye nɨpɨg e taktakun.”*

11 Kɨni in rɨni-pən tuk əriə mə, “Mərɨg kwən a yame rɨmnor huvə yo rɨmɨni-pə mə jakarpəvɨn-arpəvɨn nɨmhakuə kafak mameriwək mamvən.”

12 Kɨni iriə kɨmɨsaiyoh in mhamə, “?Pa rɨmɨni-pre tuk ik mə takarpəvɨn-arpəvɨn kafam nɨmhakuə mɨrəh mameriwək mamvən?”

13 Mərɨg kwən a rɨmneinein nhag Yesu, meinai narmamə khapsaah aikɨn a, kɨni Yesu rɨmnap ta irəriə.

14 Kɨni kwasɨg ikɨn, Yesu rɨmnəm mɨn kwən a ramkwətə ye Nimə Ehuə kape Kughen, kɨni rɨni-pən tukun mə, “!Eh! !Ǝm-ru! Naknəsanɨn ta. Mərɨg takamərɨg ik mə takəpəh nor-mɨnien təvhagə has, tamə, nəmhəyen kɨrik tukruə tuk ik yame rahas rapita.”

15 Məkneikɨn kwən ai rɨmavən mɨni-əsahpən tuk nəmehuə kape nəmə Isrel mɨmə, “Kwən e yame rɨmnor huvə yo, nhagɨn e Yesu.”

16 Ror məkneikɨn, nəmə Isrel kɨmɨsor ahas pən kɨmi Yesu, meinai kɨmɨsəm mə In rɨmnor wok ye Sabat. 17 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Rɨmɨk Kughen ramor wok nɨpɨg m-fam, kɨni Yo mɨn yakamor wok ye nɨpɨg m-fam.”*

18 Yesu raməgkiar məkna, nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmɨsarkut pɨk mə tukshopni In. Meinai kɨmɨsəm mə rɨmnakapɨr Sabat kɨni mor nar kɨrik mɨn yame rahas rapita, in e, rɨmɨni mə Rɨmni atuatuk e Kughen, kɨni In mɨn Kughen.*

Ji Kughen ravəhsi-pə nɨmraghien

19 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə, Ji Kughen reinein norien nar kɨrik ye kafan atuk nətərɨgien. Rɨrkun əmə norien narɨmnar yamə mɨne Tatə Kughen ramor, meinai narɨmnar fam yame Tatə Kughen ramor, Tɨni mɨn tukraməkeikei mamor.* 20 Meinai Tatə Kughen rorkeikei pɨk Tɨni, kɨni mamhajoun In kɨn narɨmnar fam yame In tukror. Kɨni tukrɨpihajoun mɨn narɨmnar yamə mɨne khahuvə mɨsapita, taksəm naksakur. 21 Ror məkneikɨn meinai Tatə Kughen rɨrkun norien narmamə yamə mɨne kamhamhə khamragh mɨn. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Tɨni rɨrkun nɨvəhsi-pənien nɨmraghien kɨmi narmamə yame rɨkin ragien mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi əriə.* 22 Meinai pəh nien mə Kughen tukrəkir narmamə; mərɨg Tatə Kughen rɨmɨvəh-si pən nehuəyen kɨmi Tɨni mə In tukrəkir narmamə,* 23 mə narmamə m-fam tukhasiai Tɨni, rəmhen əmə kɨn yame kamhasiai Tatə Kughen. Yermamə yame rɨpəh nɨsiaiyen Tɨni, to rɨpəh nɨsiaiyen Tatə Kughen e yame rɨmnher-pə kɨn Tɨni.*

24 “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə yermamə yame ramərɨg kafak nəgkiarien, kɨni mamhatətə ye Kughen yame rɨmnher-pə kɨn Yo mə jakuə, in ruɨvəh ta nɨmraghien rerɨn. Nɨpɨg tukrərer ye nɨmrɨk, jakpəh nɨvəhsi-pənien narpɨnien kɨmin. Rɨnap ta ye kwənmhaan kape nɨmhəyen muauə ime nɨmraghien.* 25 Narmamə yamə mɨne kɨmɨsərwei kɨsəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta; mərɨg yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə nɨpɨg ramuə - kɨni ruauə ta - yame iriə tuksərɨg nəgkiarien kafak e Yo Ji Kughen; kɨni yamə mɨne kamhavəh nəgkiarien kafak tukhavəh nɨmraghien rerɨn. 26 Tatə Kughen In nuknei nɨmraghien. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, In ramor mə Yo Tɨni, Yo mɨn nuknei nɨmraghien.* 27 Kɨni In mərəhu-pən nəsanɨnien mɨne nehuəyen ye kwermɨk e Tɨni mə yo jakəkir narmamə, meinai Yo Ji Yermamə.

28 “Yakaməgkiar məkneikɨn, naksərɨg, takhapəh nɨsakurien. Meinai nɨpɨg yame ramuə, narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta tuksərɨg nəgkiarien kafak e Yo Ji Kughen. 29 Kɨni iriə tukhatərhav-pə ye nəkwai nɨmɨr mɨnə kapəriə. Yamə mɨne kɨmɨsor norien yame ratuatuk tukasəkeikei mɨsərer mɨn mamhavəh nɨmraghien rerɨn. Mərɨg yamə mɨne kɨmɨsor norien has mɨnə tukasəkeikei mɨsərer mɨn ye nɨmhəyen masərer ye nɨmrɨk e Ji Kughen, kɨni jakni-ərhav kapəriə narpɨnien.

30 “Mərɨg Yo to yakpəh norien nar kɨrik ye nəsanɨnien əmə kafak. Yo jakəkir narmamə meinai yakamor əmə naha nhagɨn yame Tatə ramni-pə tuk Yo mə jakor. Kɨni nɨpɨg jakaməkir norien mɨnə kape narmamə, yakɨrkun mə jakor ye norien yame ratuatuk, meinai yakpəh narkutien mə jakor əmə ye kafak nəsanɨnien. Mərɨg Yo, jakaməkeikei mamor əmhen ye nətərɨgien kape Kughen yame rɨmnher-pə kɨn Yo.”*

Jon Baptaes mɨne Nanmɨn kape Kughen kɨmɨrəvəhsi-haktə Yesu; mərɨg narmamə khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran

31 Kɨni Yesu rɨmə, “Tukmə Yo atuk əmə yakvəh-si haktə Yo, narmamə rɨkiriə tukrəsɨk mə nəgkiarien kafak rɨpəh norien nəfrakɨsien.* 32 Mərɨg kwən mɨn kɨrik aikɨn yame ramərer-ərhav mamor əpu Yo. Kɨni yakɨrkun mə nəgkiarien yame ramni irak in nəfrakɨsien.* 33 Apa kupan, nɨmɨsher-pən narmamə tɨksɨn khavən mɨsəm Jon Baptaes mɨsaiyoh-pən in mə Yo pa. Kɨni in rɨmɨni nəgkiarien əfrakɨs irak.* 34 Mərɨg yakpəh nətərɨgien kɨn nəgkiarien kape yermamə kɨrik mə tukrɨni mə Yo pa. Mərɨg yakamor nɨkwənemiə kɨn nəgkiarien kape Jon, mə takhani nəfrakɨsien iran pəh Kughen tukrɨvəh mɨragh əmiə.* 35 Nhajounien kape Jon in rəmhen kɨn laet. Raməsiə makak huvə. Kɨni rɨkimiə ragien tukun kape nɨpɨg kwakwə. 36 Mərɨg kafak wok ror nɨrkunien mə Yo e pa, rapita yame Jon rɨmnor. Rɨmɨk rɨmɨvəhsi-pə wok e kɨmi Yo, mə jakor infamien iran. Kɨni wok e kafak, ramni-ərhav Yo, mamor əpu Yo mə Rɨmɨk rɨmnher-pə kɨn Yo.* 37 Kɨni Rɨmɨk yame rɨmnher-pə kɨn Yo, In mɨn ramni-ərhav Yo. Ramni-ərhav pawk Yo, nakhapəh hanə nɨsərɨgien nəkwan. Kɨni nakhapəh hanə nɨsəmien nɨmrɨn nɨpɨg kɨrik. 38 Nəgkiarien kafan rɨrkək yerkimiə, meinai kɨmiə nakhapəh nɨshatətəyen irak - Yo e yemə Kughen rɨmnher-pə kɨn Yo.

39 “Kɨmiə nakasəvheikɨn pɨk nəgkiarien mɨnə ye Nəkwəkwə kape Kughen, mamhani nəfrakɨsien iran, meinai naksorkeikei mə tukrɨvəhsi-pre nɨmraghien rerɨn kɨmi əmiə. Mərɨg sərɨg-ru, nəgkiarien mɨnə ye Nəkwəkwə kape Kughen kasəgkiar irak kɨni mamhani-ərhav Yo. 40 Mərɨg kɨmiə nakasəpəh nhauəyen tuk Yo, mə takhavəh nɨmraghien rerɨn.

41 “Yakpəh nərɨgien mə narmamə kasəgnəgɨn Yo uə nɨkam. 42 Mərɨg Yo yakɨrkun huvə əmiə. Kɨni yakɨrkun huvə mə norkeikeiyen kape Kughen rɨkək yerkimiə. 43 Yakməvəh nehuəyen kape Rɨmɨk muə, mərɨg kɨmiə nakhapəh nhavəhyen Yo yerkimiə, kɨni rɨkimiə rɨpəh nagienien tuk Yo. Mərɨg tukmə yermamə kɨrik ruə ye nəsanɨnien əmə kafan, takhavəh in, rɨkimiə ragien tukun. 44 Nɨpɨg m-fam əgkap kɨmiə naksorkeikei mə narmamə tukamhani vi vi əmiə, mərɨg nakhapəh nɨsarkutien tuk norien yamə mɨne Kughen, yame In pɨsɨn əmə In Kughen, tukrɨni vi vi əmiə tukun. Tukmə nakasərɨg əmə nərɨgien kape narmamə, to nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien irak.

45 “Mərɨg pəh rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mə yakamni hah əmiə ye nɨmrɨ Rɨmɨk Kughen. Nɨkam. Mərɨg Moses e naksərəhu-pən tɨm tɨm nərɨgien kapəmiə iran, in e ramni hah əmiə ye nɨmrɨ Kughen,* 46 meinai to kɨmiə nakpihani nəfrakɨsien ye Moses, mɨpihani mɨn nəfrakɨsien irak, meinai Moses rɨmnəvsao kɨn Yo. 47 Mərɨg kɨmiə nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien yame in rɨmɨrai; ror pən, ror neineinien tuk əmiə tuk nhaniyen nəfrakɨsien irak.”

6

Yesu rɨmɨvəh nəvɨgɨnien rɨkəskəh, mor rɨpsaah, maməvɨgɨn narmamə khapsaah kɨn

(Mat 14:13-21; Mak 6:30-44; Luk 9:10-17)

1 Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə a, Yesu rɨmnəviəfugɨn ye nu apa Lugun Galili e kamni kɨmə Lugun Taebirias. 2 Kɨni narmamə khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn, meinai kɨmɨsəm nɨmtətien rɨpsaah yamə mɨne In ramor tuk nor-huvəyen narmamə yamə mɨne kamhamhə. 3 Kɨni Yesu rɨmnhaktə fiak ye tukwas, mɨsəkwətə iriə kafan narmamə mɨnə. 4 Ye nɨpɨg a, lafet kɨrik kape nəmə Isrel, kamni kɨmə Pasova, ruauə pakə.

5 Kɨni Yesu rɨvaag pirə məm narmamə khapsaah kamhauə. Kɨni raiyoh Filip mɨmə, “?Tukhavəh hiə nɨmrɨ bred rəmhen tuk narmamə mɨnə a?” 6 Yesu raməgkiar məknakɨn mə tukrəm-ru nhatətəyen kape Filip, mərɨg ruɨrkun ta naha nhagɨn yame tukrɨpior.

7 Kɨni Filip rɨni-pən tukun mə, “!Eh! To kɨsarakikɨn pawk tu handred taosen vatu* ye bred, to rɨpəh nəmhen-hanəmə-yen kɨn narmamə.”

8 Kɨni yermamə kɨrik kape Yesu, naorahi Saemon Pita, nhagɨn e Andru, rɨni-pən tuk Yesu mə, 9 “Kwajikovə kɨrik e ravəh bred kɨrkɨrɨp kɨmnor kɨn bale, mɨne kəmam kɨraru. Mərɨg to rɨpəh nəmhen-əgkəp-ien kɨn narmamə mɨnə e.”*

10 Kɨni Yesu rɨmə, “Hani-pən tuk narmamə kɨsəkwətə.” Ikɨn aikɨn a, mənvhirɨk rɨpsaah ikɨn, kɨni iriə kɨsəkwətə. Narman əmə aikɨn, ipakə tuk faef taosen. 11 Kɨni Yesu rɨmɨvəh bred, mɨni vi vi Kughen tukun. Mɨvəh-si-pən kɨmi narmamə yamə mɨne kasəkwətə. Kɨni mor mɨn nar kɨrikianə əmə ye kəmam, məhi-pən kɨmi narmamə. Kɨsən rəmhen kɨn yame iriə kɨsorkeikei mə tuksən.

12 Kɨmɨsəvɨgɨn ta, tupriə rəsiis, Yesu rɨni-pən tuk kafan narmamə mɨmə, “Havən mhavai-pən nɨpərpər nəvɨgɨnien yame rakwak, tamə rahas.” 13 Apa kupan, bred yame kɨmnor kɨn bale, iriə fam kɨrkɨrɨp, mərɨg kɨmnhapsaah. Narmamə kɨmɨsən mɨsəpəh tɨksɨn. Kɨni narmamə kape Yesu mɨnə kɨmnhavən mɨsəwhai nɨpərpər nəvɨgɨnien, mhavai-pən ye kəmeiru twelef rokrig huvə.

14 Narmamə kɨmɨsəm nɨmtətien yame Yesu rɨmnor, khani mhamə, “Nəfrakɨsien. Profet əfrakɨs e kape Kughen yame profet mɨnə kɨmnhani kupan mə Kughen tukrher-pə kɨn ye tokrei tanə.”*

15 Kɨni Yesu ruɨrkun mə narmamə mɨnə a tukhauə mɨsarkut kɨmin mə In tukror king kɨn kapəriə. Kɨni rap, mɨrerɨg-faktə mɨn ye tukwas, maməmɨr In pɨsɨn əmə.*

Yesu rameriwək haktə ye nɨmar mar nu

(Mat 14:22-27; Mak 6:45-52)

16 Nɨpɨg mɨrh rivə, narmamə kafan mɨnə kɨmnhavirə mhavən ye lugun. 17 Kɨni rɨnəpɨgnəp, mərɨg Yesu rɨkək. Məkneikɨn, kɨsat-pən ye bot kɨrik, mɨsəsuə mhavirə ye lugun, mhamə tuksəviəfugɨn-pən ye Kapaneam. 18 Kɨni nɨmətag ehuə kɨrik rərer mher-əpu nu, peao-peao rehuə. 19 Kasəsuə mamhavən raməhen kɨn kilometa faef uə sikis†, kɨni mɨsarha-pən mɨsəm Yesu raməriwək ye nɨmar-mar nu, mamuə ipakə tuk bot. Kɨni khagɨn pɨk. 20 Mərɨg In rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Hapəh nhagɨnien. Yo əmə e.”* 21 Kɨni rɨkiriə ragien mhamə tukrɨvən ye bot. Nɨpɨg Yesu rɨmnat-pən ye bot, kɨni kɨsakur əmə mɨsəm kwənhavhiak apa ikɨn kɨmnhamə tukhavhiak ikɨn.

22 Kəni rɨkwamer kɨn, narmamə tɨksɨn yamə mɨne kɨmnasəmɨr iriə Yesu ye nɨkar lugun kwənharkun mə bot kɨrikianə əmə rɨmnamərer ifiak e niəv. Kɨni mharkun mə narmamə kape Yesu mɨnə kɨmnhavən ye bot a, mərɨg Yesu rɨmɨpəh nɨvənien iriə miriə. 23 Kɨni narmamə tɨksɨn kɨmnhasɨ-pən ye taon e Taebirias, mɨsəsuə ye bot mɨnə tɨksɨn, mhavhiak ikɨn Yesu Yermaru rɨmɨni vi vi Kughen tuk bred məhi-pən kɨmi narmamə ikɨn. 24 Kɨni narmamə kɨmɨsəm mə Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kwənharkək aikɨn. Məkneikɨn kɨsat-pən ye bot mɨnə tɨksɨn, mhavən apa Kapaneam, mə tuksarha-kɨn Yesu.

Yesu in bred kape nɨmraghien

25 Narmamə mɨnə a kɨmɨsəviəfugɨn ye lugun, mɨsəm Yesu, mɨsaiyoh In mhamə, “Yhajoun. ?Nɨmnhawor-pən iran mɨne muə eikɨn e?”‡

26 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə pəh nien mə nakasarha-kɨn Yo meinai Yo yakamor nɨmtətien, mərɨg naksarha-kɨn Yo meinai nɨmɨsən bred, tɨpmiə rəsiis. 27 Mərɨg rɨpəh nɨhuvəyen mə kapəmiə nəsanɨnien tukrɨrkək tuk nɨvəhyen bred yame pəh nien mə tuk tu tukrahas mɨrkək. Kɨmiə takasəkeikei masəmnhakw tuk nɨvəhyen bred yame ramarə rerɨn. Bred e in e, Yo Ji Yermamə na-jakvəhsi-pre kɨmi əmiə. Yo e Ji Yermamə, Tatə Kughen, rɨmnhajoun mə rɨkin ragien tuk Yo.”*

28 Kɨni iriə kɨmɨsaiyoh In mhamə, “?Naha norien yamə mɨne Kughen rorkeikei mə kɨmawə jakasor?”

29 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨmiə takasəkeikei mɨshatətə irak, mə Kughen rɨmnher-pə kɨn Yo. Nar e in e Kughen rorkeikei.”*

30 Kɨni iriə kɨmɨsaiyoh mɨn In mhamə, “?Mərɨg Ik takor naha nɨmtətien mə kɨmawə jaksəm kɨni yakshatətə iram tukun? ?Ik takor naha nhagɨn? 31 Nɨpɨg rɨptawə mɨnə kupən kɨmɨseriwək ye tɨpəvsɨk, iriə kɨmɨsən ‘mana.’ Nəgkiarien kɨrik ye Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“ ‘In rɨmɨvəhsi-pən bred yame ramsɨ-pən ye rao ye neai mə iriə tukasən.’(Eks 16:4)”*

32 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə, pəh nien mə Moses atuk e rɨmɨvəhsi-pre nəvɨgɨnien yame ramsɨ-pən ye rao ye neai, mə taksən. Kafak Tata e in e ravəhsi-pre nəvɨgɨnien əfrakɨs yame ramsɨ-pən ye rao ye neai, mə kɨmiə takasən. 33 Mərɨg in ai bred kape Kughen, in e yermamə yame ramsɨ-pən ye rao ye neai mameiwaiyu-pə ye tokrei tanə. Kɨni bred e in e ravəhsi-pən nɨmraghien kɨmi narmamə ye tanɨmtanə.”*

34 Kɨni iriə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Yemasur, vəh-sipəh bred e kɨmi əmawə kape nɨpɨg m-fam.”*

35 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo e, yo Bred yame ravəhsi-pən nɨmraghien. Narmamə yamə mɨne kamhauə tuk Yo, to khapəh mɨn nɨsəmkərəvyen. Kɨni narmamə yamə mɨne kashatətə irak, to khapəh mɨn nɨsakwəkwəyen.* 36 Mərɨg Yo yɨmɨni-pre ta tuk əmiə mə nakasəm pawk Yo, mərɨg nakhapəh nɨshatətəyen irak. 37 Narmamə yamə mɨnə kafak Tatə ravəhsi-pə əriə kɨmi Yo, iriə tukhauə tuk Yo. Kɨni narmamə yamə mɨne tukhauə tuk Yo, to yakpəh nher-yerhav-yen kɨn əriə tuk nɨpɨg kɨrik.*

38 “Meinai pəh nien mə Yo yɨmasɨ-pən ye Rao ye Neai meiwaiyu-pə ye tokrei tanə mə jakor əmə narɨmnar yame yo yakorkeikei. Mərɨg yɨmauə mə jakor narɨmnar mɨnə e yame kafak Tatə rɨmnher-pə kɨn Yo tukun. 39 Kɨni In rɨpəh norkeikeiyen mə jakəpkərhav ye narmamə yamə mɨnə In rɨmnəhi-pə əriə kɨmi Yo. In rorkeikei mə, ye Nɨpɨg Kwasɨg, Yo jakor narmamə mɨnə e tukhamragh mɨn ye nɨmhəyen kapəriə.* 40 Mərɨg in ai kafak Tatə In rorkeikei mə narmamə m-fam yame kamhavaag-pə tuk Yo e Tɨni, mɨshatətə irak, tukhavəh nɨmraghien rerɨn. Kɨni ye Nɨpɨg Kwasɨg, yo jakor narmamə mɨnə e tukhamragh mɨn ye nɨmhəyen.”

41 Nəmehuə kape Isrel kɨmɨsərɨg nəgkiarien yame Yesu ramni mə In Bred yame ramsɨ-pən ye rao ye neai, meiwaiyu-pə ye tokrei tanə, kɨni kamhani hah In tukun, 42 mhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “Ah. Kwən e in Yesu, ji Josef. Kɨtawə kharkun kafan tatə mɨne mamə. ?Rhawor e ramni məkneikɨn mə In rɨmasɨ-pən ye rao ye neai meiwaiyu-pə ye tokrei tanə?”

43 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien məknenkɨn. 44 Tatə Kughen yame rɨmnher-pə kɨn Yo, to rɨpipəh nɨvi-pəyen yermamə kɨrik ramuə tuk Yo, yermamə to rɨpəh nuəyen tuk Yo. Yermamə to rɨpəh nuə-atukien tuk yo mə jakor in ramragh mɨn ye nɨmhəyen, ye nɨpɨg kwasɨg.* 45 Nəgkiarien yame profet mɨnə kɨmnharai kupan ye Nəkwəkwə kape Kughen ramni məkneikɨn mə,

“ ‘Kughen tukrhajoun narmamə m-fam.’(Aes 54:13) *

Yermamə yame ramətərɨg kɨn nhajounien kape Tatə Kughen, in tukramuə tuk Yo. 46 Yermamə kɨrik rɨkək yame rɨmnəm Tatə Kughen kɨn nɨmrɨn. Yermamə kɨrikianə əmə rɨmnəm, Yermamə e in e rɨmasɨ-pən tuk Kughen.* 47 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien irak kwənhavəh ta nɨmraghien rerɨn. 48 Yo e bred kape nɨmraghien rerɨn. 49 Nar apnapɨg mə rɨpmiə mɨnə kɨmɨsən bred e ‘mana’ ye tɨpəvsɨk, mərɨg kwənhamhə. 50 Mərɨg bred yame ramsɨ-pən ye rao ye neai mameiwaiyu-pə ai taktakun, in ror pɨsɨn. Bred e, rameiwaiyu-pə mə narmamə m-fam yamə mɨne kasən tukhapəh nhamhəyen. 51 Yo e, Yo bred mragh, yame ramsɨ-pən ye rao ye neiai mameiwaiyu-pə ye tokrei tanə. Yermamə yame tukrən bred e, in tukramragh rerɨn. Kɨni Bred e, yame jakvəhsi-pre kɨmi narmamə ye tokrei tanə, in e, nɨprak.”

52 Nəgkiarien a rɨmnor nəmehuə kape nəmə Isrel kasərer masotgoh kɨmi əriə mɨnə mhamə, “?Rhawor? ?Tukrhawor pən iran mɨne mɨvəhsi-pə nɨpran mə tuksən?”

53 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə nakpihapəh nɨsənien nɨprak e Ji Yermamə, mɨpihapəh nhanɨmien nɨtawɨk, to nakpihapəh nhavəhyen nɨmraghien rerɨn. 54 Narmamə yamə mɨne tuksən nɨprak, mhanɨm nɨtawɨk tukhavəh nɨmraghien rerɨn. Kɨni ye Nɨpɨg kwasɨg, jakor əriə kamhamragh mɨn ye nɨmhəyen.* 55 Yakaməgkiar məkneikɨn meinai ratuatuk mə narmamə tukasəkeikei mɨsən nɨprak mhanɨm nɨtawɨk. 56 Narmamə yamə mɨne tuksən nɨprak, mhanɨm nɨtawɨk, tukharpɨn-pə ye nɨmraghien kafak. Kɨni Yo jakrɨpɨn-pən mɨn ye nɨmraghien kapəriə.*

57 “Kafak Tatə rɨmnher-pə kɨn Yo yakuə, In nuknei nɨmraghien. Kɨni Yo yakvəh nɨmraghien tukun. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, narmamə yamə mɨne tuksən nɨprak tukhavəh nɨmraghien iran. 58 Yo e bred əfrakɨs, yame ramsɨ-pən ye Rao ye Neai, mameiwaiyu-pə ye tokrei tanə. Bred e rɨpəh nəmhenien kɨn bred kupan yame rɨpmiə mɨnə kɨmɨsən [ye tɨpəvsɨk]. Nar apnapɨg mə iriə kɨmɨsən bred a, mərɨg kwənhamhə ta. Mərɨg narmamə yamə mɨne kasən bred e, iriə tukhavəh nɨmraghien rerɨn.”* 59 Yesu rɨmɨni-ərhav nəgkiarien e nɨpɨg rɨmnhajoun narmamə apa ye nimə kape nofugɨnien apa Kapaneam.

Narmamə kape Yesu mɨnə mɨn khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran

60 Narmamə khapsaah kape Yesu kɨmɨsərɨg nəgkiarien e yame Yesu rɨmɨni, mhamə, “!E-he-o! Nəgkiarien e rɨskai pɨk. ?Pa e to rɨni nəfrakɨsien ye kafan nəgkiarien?”

61 Kafan narmamə mɨnə kɨsəsiwən-əsiwən, mərɨg In ruvɨrkun ta nərɨgien kapəriə, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Rhawor? ?Nətərɨgien kapəmiə rɨmneiwaiyu tuk nhajounien e kafak uə? 62 ?Mərɨg tukmə naksəm Yo Ji Yermamə yakamrerɨg faktə ye rao ye neai ikɨn yɨmasɨ-pən ikɨn kupan, takhani nəfrakɨsien irak uə nɨkam?* 63 Nanmɨn kape Kughen əmə rɨrkun nɨvəhsi-pənien nɨmraghien rerɨn kɨmi narmamə. Yermamə to rɨpəh nɨvəhyen nɨmraghien rerɨn ye nəsanɨnien əmə kafan. Nəgkiarien mɨnə e yakamni-pre tuk əmiə, iriə nəgkiarien yamə mɨne kamhasɨ-pən ye Nanmɨn kape Kughen yame ravəhsi-pən nɨmraghien kɨmi narmamə.* 64 Mərɨg kɨmiə tɨksɨn eikɨn e, nakhapəh nɨshatətəyen irak.” (Yesu ramni məkneikɨn meinai In ruɨrkun ta ye nɨrikakunien mə nɨ-pa mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran, muɨrkun mə iriə pa nhagɨn tukreighaan-pən kɨn In ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafan).* 65 Kɨni Yesu rɨmə, “Tuk nar e in e, yakwəni-ta tuk əmiə mə Tatə Kughen to rɨpipəh nɨvi-pəyen yermamə kɨrik ramuə tuk Yo, yermamə to rɨpəh nuəyen tuk Yo.”*

66 Ye nɨpɨg a, narmamə kape Yesu khapsaah kɨmɨsəpəh In, mhapəh nhakwasɨgien kɨn.

Pita ramni-ərhav mə in ramhatətə ye Yesu

67 Kɨni Yesu rɨmnaiyoh kafan narmamə twelef mɨmə, “?Rhawor irəmiə? ?Kɨmiə mɨn nɨmnhamə taksəpəh Yo uə?”

68 Mərɨg Saemon Pita rɨmɨni-pən tukun mə, “Yermaru. ?Tukmə yaksəpəh Ik, jakhavən tuk pa? Mə ik əmə. Kafam əmə nəgkiarien ravəhsi-pə nɨmraghien rerɨn.* 69 Kɨni kɨmawə yakshatətə iram, mɨnharkun ta mə Ik Yemə Rhakə kape Kughen.”*

70 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Kɨmiə e narmamə twelef kafak. Yo e yɨmɨrpen əmiə. Mərɨg kɨmiə kɨrik in yarmhə.”* 71 (In ramni Judas, ji Saemon Iskariot, meinai in mɨn kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu, mərɨg kwasɨg ikɨn, rɨmneighan-pən kɨn In ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafan.)*

7

Yesu rɨmnəgkiar kɨmi naorahini mɨnə

1 Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə a, Yesu rɨpəh norkeikeiyen mə tukrɨvən yerkwanu mɨnə ye Judia tuk norien kafan wok, meinai nəmehuə kape nəmə Isrel apaikɨn kamharai mhun apsapɨs tukun mə tukshopni. Kɨni rɨrerɨg mɨn mɨvən ye provins Galili. 2 Mərɨg nɨpɨg ruauə ipakə tuk norien lafet kɨrik kape nəmə Isrel, kamni kɨmə “lafet kape nɨvəhsi-haktəyen nimə tapolen mɨnə.” 3 Kɨni naorahi Yesu mɨnə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Rhuvə mə taktərhav eikɨn e mamvən apa Judia, pəh narmamə kafam mɨnə apaikɨn tuksəm nɨmtətien yamə mɨne Ik nakamor. 4 Yuvən apaikɨn meinai yermamə yame rorkeikei mə narmamə tukharkun In, to rɨpəh nerkwaigien kɨn kafan wok. Mərɨg tukmə nakɨrkun norien nɨmtətien mɨnə, yuvən, mor əpu Ik ye nɨmrɨ narmamə khapsaah ye nɨpɨg kape lafet, pəh narmamə ye tanɨmtanə tuksəm.” 5 Kasəgkiar məknakɨn meinai nar apnapɨg mə iriə naorahini atuatuk mɨnə, mərɨg khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran.*

6 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Rɨpəh hanə norien nɨpɨg kafak. Mərɨg kɨmiə nakharkun nɨsorien nar ye nɨpɨg apnapɨg əmə.* 7 Narmamə kape tokrei tanə e, iriə to khapəh nɨsəməkien əmiə. Mərɨg iriə tukasəkeikei masəməkɨn Yo, meinai Yo yakamni-ərhav mə kapəriə norien rɨpəh natuatukien.* 8 Kɨmiə havən ye lafet, mərɨg Yo to yakpəh nɨvənien, meinai rɨpəh hanə norien nɨpɨg kafak.”* 9 Raməgkiar məknakɨn kɨni In maməmɨr əmə apa Galili.

Yesu ramvən ye lafet e kamni kɨmə “Nɨvəhsi-haktəyen nimə tapolen mɨnə”

10 Kɨni naorahi Yesu mɨnə kɨmɨsəkupən mhavən ye lafet a, kwasɨg ikɨn, Yesu rɨpivən. Mərɨg In rɨmnaiyu apɨsapɨs əmə, mə narmamə tukhapəh nɨsəmien. 11 Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel khapsaah kɨmnhavən ye lafet a masarhakɨn In, mɨsaiyoh apnapɨg əmə narmamə mhamə, “?Kwən e in pukaa?”

12 Ikɨn a, narmamə khapsaah kɨsəsiwən-əsiwən mamhani In. Tɨksɨn khamə, “In yemə huvə kɨrik;” mərɨg tɨksɨn khamə, “Nɨkam. In rameikuə ye narmamə.” 13 Mərɨg iriə khapəh nɨsəvsao-ərhavyen kɨn Yesu, meinai kamhagɨn mə ta mə nəmehuə kape nəmə Isrel kɨsərɨg nəgkiarien yame kamhani.*

14 Lafet a ramvən hanə, Yesu rɨmavən apa ye Nimə Ehuə kape Kughen, maməvhag kɨmi narmamə. 15 Nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmɨsərɨg nəgkiarien kafan, kɨsakur, mhamə, “?Kwən e rɨmnhawor mɨrkun narɨmnar mɨnə e ye Nəkwəkwə kape Kughen? Yemehuə kɨrik kapətawə rɨmɨpəh nhajounien In.”

16 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Nəgkiarien yame yakamhajoun narmamə kɨn, pəh nien mə kafak. Ramsɨ-pən tuk Tatə Kughen yame rɨmnher-pə kɨn Yo. 17 Narmamə yamə mɨne nətərɨgien kapəriə ramskai mə tuksor narɨmnar yame Kughen rorkeikei, tukharkun mə nəgkiarien kafak ramsɨ-pən tuk Kughen; pəh nien mə kafak atuk əmə. 18 Narmamə yamə mɨne kasəgkiar atuk əmə ye kapəriə nehuəyen, iriə kasor əmə mə narmamə tukhavəh-si haktə əriə. Mərɨg Yo yakorkeikei mə narmamə tukhavəh-si haktə nhag yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo. Yo yermamə kape nɨniyen nəfrakɨsien. To yakəpəh neikuəyen.*

19 “Moses rɨmɨvəhsi-pre loa kɨmi əmiə, mərɨg yermamə kɨrik rɨkək irəmiə raməri-pən fam loa mɨnə e. ?Rhawor e kɨmiə naksarkut mə takshopni Yo?”

20 Kɨni narmamə khapsaah kɨmnhani-pən tukun mhamə, “!Man! ?Tukmə ror nanmɨn has ramərer-pən iram uə, mamor Ik nakamni nəgkiarien ətəwao uə? ?Pa e rɨmə tukrhopni Ik?”

21 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo yɨmnor nɨmtətien kɨrikianə əmə ye Sabat, nɨmɨsəm, niemhaa ramhai əmiə fam tukun.* 22 Mərɨg kɨmiə mɨn nakasor wok ye Sabat, mamhavəh nao kɨmi kwajikovə mɨnə, raməri-pən loa kape Moses. (Mərɨg nəfrakɨsien mə pəh nien mə Moses rɨmɨrikakun norien kape nɨvəhyen nao kɨmi narmamə, mərɨg kaha mɨnə apa kupan kɨmnharikakun).* 23 ?Mərɨg tukmə nakharkun nɨvəhyen nao kɨmi kwajikovə mɨnə ye Sabat, rəri-pən loa kape Moses, rhawor e niemha ramhai əmiə nɨpɨg yakamor huvə nɨprai yermamə kɨrik ye Sabat?* 24 Takhapəh nɨsəkirien wok yame yakamor ye nərɨgien əmə kapəmiə, mərɨg taksəkir kafak wok ye nərɨgien yame ratuatuk.”*

Narmamə kasəgkiar ye Kristo

25 Kɨni ye nɨpɨg a, nəmə Jerusalem kɨmɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “?Rhawor? ?Kwən e In e nəmehuə mɨnə kapətawə khamə tukshopni In uə? 26 Mərɨg səm-ru. In ramni-ərhav nəgkiarien ye nɨmrɨ narmamə, mərɨg nəmehuə mɨnə khapəh nhani-pənien nar kɨrik tukun. ?Tukmə ror nəmehuə mɨnə kwənharkun ta mə In Kristo, uə? 27 Mərɨg kɨtawə kharkun rukwanu kwən e rɨmasɨ-pən ikɨn. Mərɨg nɨpɨg Kristo tukramuə, narmamə tukseinein mə rɨsɨpkaa.”

28 Ye nɨpɨg a, Yesu rɨnamərer ye Nimə Ehuə kape Kughen maməvhag kɨmi narmamə, kɨni mamokr-apomh mɨmə, “Kɨmiə nakharkun Yo, mharkun ikɨn yɨmasɨ-pən ikɨn. Mərɨg nəfrakɨsien mə pəh nien mə yɨmauə atuk əmə ye nərɨgien kafak. Mərɨg Kughen rɨmnher-pə kɨn Yo. Kɨni Kughen In nəfrakɨsien. Kɨmiə nakseinein In, 29 mərɨg Yo yakɨrkun In, meinai yɨmasɨ-pən iran. Kɨni In rɨmnher-pə kɨn Yo.”*

30 Yesu raməgkiar məknakɨn, khamə tukharaptərəkɨn In. Mərɨg yermamə kɨrik rɨkək yame tukraptərəkɨn In, meinai rɨpəh hanə norien nɨpɨg kafan.*

31 Mərɨg narmamə khapsaah kɨmnhani nəfrakɨsien iran mhamə, “Tukmə ror Yesu in Kristo yame Kughen rɨmɨrpen mə tukrher-pə kɨn, meinai kɨmɨni mə nɨpɨg Kristo tukramuə, tukror nɨmtətien khapsaah. Kɨni yermamə rɨkək yame rɨrkun norien nɨmtətien rɨpsaah rapita In.”*

Mobael yamə mɨne kasarha tuk Nimə Ehuə kape Kughen kɨmnhauə mə tukharaptərəkɨn Yesu

32 Kɨni Farisi mɨnə kɨmɨsərɨg narmamə khapsaah kɨsəsiwən-əsiwən masəvsao kɨn Yesu. Kɨni Farisi mɨnə mɨne jif pris mɨnə kɨmɨsher-pən kɨn mobael yamə mɨne kasarha tuk Nimə Ehuə kape Kughen mə tukharaptərəkɨn Yesu.* 33 Kɨni Yesu rɨmə, “Yo jakamarə kɨtawə-mkɨmiə kape nɨpɨg kwakwə əmə. Kwasɨg ikɨn, jakrerɨg-pən mɨn tuk Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo. 34 Ye nɨpɨg a in a, taksarha-kɨn Yo mərɨg to nakhapəh nɨsəmien Yo; meinai ikɨn yakamvən ikɨn, kɨmiə to nakhapəh nhavənien ikɨn.”

35 Kɨni nəmə Isrel kɨmɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “?In rɨmə tukrɨvən hiə, mə to kɨtawə khapəh nɨsəmien In? ?Rɨmə tukrɨvən məm kwənərəus kape nəmə Isrel yamə mɨne kɨsarə iriə nəmə Gris apa tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mamhajoun mɨn nəmə Gris uə? 36 In rɨmɨni mə ye nɨpɨg a, kɨtawə tuksarha-kɨn In, mhapəh nɨsəmien In, meinai kwənmhan yame In tukrɨvən ikɨn, to kɨtawə khapəh nhavənien ikɨn. ?Nəgkiarien e, nɨpran ramni mə naha?”

Nu yame ravəhsi-pə nɨmraghien rerɨn

37 Lafet natukror infamien, kamor nəvɨgɨnien yame in rehuə rapita nəvɨgɨnien tɨksɨn kape lafet. Kɨni ye nɨpɨg a, Yesu rɨmnərer ye nɨmrɨ narmamə mamokrən apomh mɨmə, “Yermamə yame rɨnəkwakwə, pəh in ruə tuk Yo, mɨnɨm nu.* 38 Meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“ ‘Yermamə yame rhatətə irak, rəmhen kɨn nɨmrɨ nu yame ravəhsi-pən nɨmraghien ramkwor-kwor mhaktə mokrig yerkin mamaiyu.’(Aes 44:3)”*

39 Yesu ramni nuhpɨkɨnien a, maməgkiar ye Nanmɨn kape Kughen yame kwasɨg ikɨn tukrɨpivəhsi-pən kɨmi narmamə yamə mɨne kashatətə iran. Mərɨg ye nɨpɨg a, Nanmɨn kape Kughen rɨpəh hanə nuəyen tuk narmamə, meinai Yesu rɨpəh hanə nɨvənien ye nɨkakien kafan ye rao ye neai.*

Narmamə kɨmɨsəwhai kwhen kapəriə tuk Yesu

40 Yesu raməgkiar məknakɨn, narmamə kɨmɨsərɨg, kɨni tɨksɨn kamhani mhamə, “Kwən e in profet kape Kughen yame profet mɨnə kɨmnhani mə tukruə.”*

41 Kɨni tɨksɨn khamə, “Kwən e in Kristo.”

Mərɨg tɨksɨn khamə, “Nɨkam. ?Nakhamə ta mə Kristo tukrɨsɨ-pən apa Galili uə? 42 Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə Kristo tukraməkeikei mɨsɨ-pən ye kwənərəus kape King Deved, ye taon e Betlehem, imei Deved kupan.”* 43 Ror məkneikɨn, narmamə kɨmɨsəwhai kwhen kapəriə tuk Yesu. 44 Tɨksɨn khamə tukharaptərəkɨn In; mərɨg yermamə kɨrik rɨkək yame tukrɨraptərəkɨn In.

Nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Yesu

45 Kɨni mobael mɨnə kɨmnhavən mɨsəm jif pris mɨnə mɨne Farisi mɨnə. Kɨni nəmehuə mɨnə a kɨmɨsaiyoh mobael mɨnə mhamə, “?Rhawor e nɨmnhapəh nharaptərəkɨnien Yesu mhakɨr mhauə?”

46 Kɨni mobael mɨnə khani-pən tuk əriə mhamə, “Yɨmnhapəh nharaptərəkɨnien In meinai yermamə kɨrik rɨpəh hanə nhajounien rəmhen kɨn In.”

47 Kɨni Farisi mɨnə kɨmnhani-pən tuk əriə mhamə, “?Rhawor? ?In rɨmɨvi əmiə kɨn nekuəyen kafan uə? 48 ?Kapətawə kɨrik yemehuə rɨkək mɨne Farisi kɨrik yame ramni nəfrakɨsien iran. 49 Narmamə apnapɨg əmə yamə mɨne kaseinein əgkap loa kape Moses kamhani nəfrakɨsien iran. Pəh iriə tukasarə ye narpɨnien kɨrik.”

50 Kɨni Nikodimas e, in Farisi kɨrik. Kɨni in a iriə min. Kwən a, apa kupan rɨmavən maməgkiar kɨmi Yesu. Kɨni rarar mɨni-pən tuk əriə mɨmə,* 51 “?Rhawor? Loa kapətawə ramni mə kwasɨg ikɨn tukhani-əhrav narpɨnien kape yermamə kɨrik, tukasəkeikei mɨsəkupan mhavən, mɨsətərɨg kɨn nəgkiarien kafan, mɨsəm atuatuk naha nhagɨn yame rɨmnor.”

52 Kɨni khani-pən tukun mhamə, “?Rhawor? ?Ik mɨn ik yemə Galili, uə? Yuvən-ru məvheikɨn Nəkwəkwə kape Kughen, məm atuatuk mə profet a kape Kughen to rɨpəh nɨsɨ-pənien ye Galili.”

53 Kɨni narmamə kɨmnharerɨg-pən yerkwanu mɨnə kapəriə.†

8

1 Mərɨg Yesu rɨmnhaktə fiak ye tukwas e kamni kɨmə Olif.

Yesu rɨpəh nəgkiar-skaiyen kɨmi piraovɨn kɨrik yame rakwasɨg apnapɨg kɨn narman

2 Kəni rɨkwamer kɨn, Yesu rɨrerɨg-pən mɨn ye Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨni narmamə khapsaah kɨmnhauə, masərer ərkurao iran, kɨni In rəkwətə maməvhag kɨmi əriə. 3 Kɨni nəmhajoun mɨnə kape loa, mɨne Farisi mɨnə khakɨr piraovɨn kɨrik mhauə tukun, mɨsərɨp-ərhav in ye nɨmrɨ narmamə. Narmamə kɨmɨsəm əpu mə pian a rɨmnapɨr iriu yerman pɨsɨn. 4 Kɨni iriə kɨmnhani-pən tuk Yesu mhamə, “Yhajoun. Narmamə kɨmɨsəm əpu mə pian e rɨmnapɨr iriu yerman pɨsɨn. 5 Moses rɨmnərəhu loa kɨrik ye loa kapətawə mamni mə tukmə piraovɨn yame ramapɨr-pən apnapɨg tuk yerman, tukaməkeikei karkwhopni in.(Lev. 20:10; Deut. 22:22-24) ?Mərɨg ik nakmə rhawor?”

6 Iriə kɨmɨsaiyoh məknakɨn masor kiko-iko, mə Yesu tukrɨni nəgkiarien kɨrik yame rɨpəh nəmhenien, pəh kɨsəm-pən nar has kɨrik iran, mhavəhsi-pən narpɨnien kɨmin. Mərɨg Yesu rapnapɨg əmə, məmrəmɨr, mamrai-pən nar ye nɨmoptanə kɨn kwənkwai kwermɨn.*

7 Mərɨg iriə kasəkeikei mɨsaiyoh In. Kɨni In rərer, mɨni-pən tuk əriə mə, “Nəmhen. Tukmə kɨmiə kɨrik e ikɨn e kafan norien has rɨkək, pəh in tukrəkupən markwhopni pian e.”* 8 Kɨni In məmrəmɨr mɨn mamrai-pən nar ye nɨmoptanə.

9 Kɨni iriə kɨmɨsərɨg nəgkiarien kafan, mɨsəriwək kɨrikianə kɨrikianə mɨsap, rɨrikakun ye nəwharu mɨnə meriaji nɨtamaruə. Iriə kɨmɨsap, mhapəh əmə Yesu mɨne pian ai kawəmɨr. 10 Kɨni Yesu rhekɨmter mɨn mɨni-pən tuk pian ai mɨmə, “Pian əpə. ?Narmamə mɨnə apa kwənhaukaa? ?Yermamə ruɨkək yame tukrɨni-ərhav kafam narpɨnien uə?”

11 Kɨni pian a rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yemehuə. Yermamə rɨkək yame to rɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi yo.”

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Ror pən Yo mɨn to yakpəh nɨvəhsi-preyen narpɨnien kɨmik. Mərɨg amvən, məpəh əmə norien yame mɨne rahas.”*

Yesu In rəmhen kɨn nɨkakien yame raməsia-pen narmamə m-fam ye tokrei tanə

12 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Yo e, yo Nɨkhakien kape narmamə m-fam ye tokrei tanə. Narmamə yamə mɨne kamhakwasɨg kɨn Yo to khapəh nɨseriwəkien ye nəpɨgnəpien, mərɨg tukhavəh nɨkakien yame ravəhsi-pən nɨmraghien kɨmi əriə.”*

13 Kɨni Farisi mɨnə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Ik nakamni-əhrav məknakɨn Ik, mərɨg yermamə kɨrik rɨkək yame tukrərer-ərhav mamni əfrakɨs mə kafam nəgkiarien raməfrakɨs. To kafam nəgkiarien rɨpəh nərerien.”*

14 Kɨni Yesu rɨni mɨmə, “Ǝwəh. Nəfrakɨsien mə Yo atuk əmə yakamni-ərhav Yo. Mərɨg nəgkiarien kafak in tukramərer tɨmtɨm, meinai Yo yakɨrkun aikɨn yɨmasɨ-pən ikɨn. Kɨni mɨrkun mɨn aikɨn yakamvən ikɨn. Mərɨg kɨmiə nakseinein aikɨn yakamvən ikɨn mɨne ikɨn yɨmasɨ-pən ikɨn.* 15 Kɨmiə e naksəkir norien kape narmamə ye nətərɨgien əmə kape yermamə. Mərɨg Yo yakpəh nəkirien norien kape narmamə məknakɨn. 16 Mərɨg tukmə yakəkir norien kape yermamə, yakamor ye norien yame ratuatuk. Mərɨg pəh nien mə yakaməkir ye nətərɨgien əmə kafak, mərɨg kɨmru Tatə Kughen yame rɨmnher-pə kɨn Yo, kapəmru nəkirien kɨrikianə əmə. 17 Kɨmɨrai ye loa kapəmiə kɨmə, “Tukmə yermamə kɨraru karəni nar kɨrikianə əmə, pəh narmamə tukharkun mə nəgkiarien kapəriu raməfrakɨs.”(Dut 19:15) 18 Kɨni taktakun ai, Yo yakamni-ərhav Yo, mərɨg Rɨmɨk yame rɨmnher-pə kɨn Yo, ramor nəgkiarien kafak ramərer tɨmtɨm.”*

19 Kɨni kɨmɨsaiyoh In mhamə, “?Mərɨg kafam hiə tatə?”

Kɨni In rɨmə, “Kɨmiə nakseinein Yo, mɨseinein mɨn Tatə kafak. Nakpiharkun Yo, to nakpiharkun mɨn kafak Tatə.”*

20 Yesu rɨmɨni nəgkiarien a nɨpɨg in rɨmnamhajoun narmamə apa ikɨn kamərəhu-pən mane ikɨn ye Nimə Ehuə kape Kughen. Mərɨg kwən kɨrik rɨkək yame to rɨvən mɨraptərəkɨn In meinai rɨpəh hanə norien nɨpɨg kafan.

Yesu ramni mə In rɨmasɨ-pən ye rao ye neai

21 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Tuk nɨpɨg kɨrik, jakɨrkək, kɨni kɨmiə taksarha kɨn Yo. Mərɨg nɨpɨg takhamhə, narpɨnien kape təvhagə has kapəmiə tukraməmɨr irəmiə. Kɨmiə nakseinein nhavənien aikɨn yakamvən ikɨn.”

22 Nɨpɨg rɨmɨni məknakɨn, mukreikɨn kapən kapə nəmehuə kape nəmə Isrel. Khamə, “?Rhawor e kɨtawə kaseinein nhavənien aikɨn ramvən ikɨn? ?Tukmə ror tukrhopni atuk In uə?”

23 Mərɨg Yesu rɨrpɨn nəgkiarien mɨmə, “Kɨmiə, iməmiə eikɨn e. Mərɨg Yo yakmasɨ-pən apa ye rao ye neai meiwaiyu-pə. Tokrei tanə e pəh nien mə imak ikɨn.* 24 Ror məkneikɨn, yakamni-pre tuk əmiə mə kɨmiə takhamhə, narpɨnien kape təvhagə has kapəmiə tukraməmɨr irəmiə. Tukmə nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien mə yo e Kristo, nɨpɨg takhamhə, narpɨnien kape təvhagə has kapəmiə tukraməmɨr irəmiə.”

25 Kɨni iriə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “!Eh! ?Ik pa en?”

Kɨni In rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Yo e yakaməvsao kɨn Yo ye nɨpɨg yame yɨmɨrikakun nhajounien kafak meriaji-pə e taktakun. 26 Yakɨrkun nɨniyen narɨmnar rehuə irəmiə, mɨvəhsi-pre narpɨnien ehuə kɨmi əmiə. Mərɨg jakamni əmə nəgkiarien yame Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo ramni-pə tuk Yo. Nəgkiarien yame In ramni raməfrakɨs. Kɨni yakamni-ərhav pən nəgkiarien kɨmi narmamə fam ye tokrei tanə yame In ramni-pə tuk Yo.”

27 Mərɨg iriə khapəh nharkunien mə Yesu raməgkiar ye Rɨmni Kughen. 28 Ror pən, In rɨni-pən tuk əriə mə, “Nɨpɨg kɨmiə takpiharuk haktə Yo, Ji Yermamə, mɨpiharkun mə nəgkiarien yame yakamni irak in raməfrakɨs. Kɨni mɨpiharkun mɨn mə yakpəh norien nar kɨrik ye nətərɨgien əmə kafak, mərɨg yakamni əmə nəgkiarien yame Rɨmɨk ramni-pə tuk Yo.* 29 Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo ramarə kɨmru min. In rɨpəh nəpəhyen Yo yakəriwək Yo pɨsɨn. Meinai nɨpɨg m-fam yakamor naha nhagɨn yame In rorkeikei.”*

30 Yesu ramni nəgkiarien e, narmamə khapsaah khani nəfrakɨsien iran.

Mɨkɨp Ebraham əfrakɨs mɨnə mɨne ji Setan mɨnə

31 Kɨni Yesu rɨmnəgkiar kɨmi nəmehuə kape nəmə Isrel yamə mɨne kɨmnhani nəfrakɨsien iran mɨmə, “Tukmə nakharaptərəkɨn tɨm tɨm nəgkiarien yame yakamni-pre tuk əmiə, kɨmiə atuatuk e narmamə kafak mɨnə.* 32 Kɨni kɨmiə takharkun nəfrakɨsien. Kɨni nəfrakɨsien en tukrɨrɨsɨn əmiə nakhapiəpiə.”*

33 Kɨni iriə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “!Ah! Kɨtawə e kwənərəus kape Ebraham. Kɨtawə khapəh nɨsor-atuə-kɨnien kape yermamə kɨrik. ?Rhawor e nakamni mə nar kɨrik tukraməkeikei mɨrɨsɨn əmawə yakhapiəpiə?”

34 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə narmamə yamə mɨne kasor norien has, norien has ramarmaru irəriə, mamraptərəkɨn əriə mamor əriə kamhauə yorwok mɨnə kafan.* 35 Kɨni nakharkun mə yorwok kɨrik, kafan yemehuə to rɨpəh neighanien kɨn in mə tukramarə ye nimə kafan. Mərɨg yemehuə rameighan əmə kɨn tɨni mə tukramarə ye nimə kape yamehuə kape nɨpɨg m-fam.†* 36 Ror pən, tukmə Yo Ji Kughen yakamrɨsɨn əmiə, jakrɨsɨn əfrakɨs əmiə nakhapiəpiə. 37 Yakɨrkun mə kɨmiə kwənərəus kape Ebraham. Mərɨg nakasarha-kɨn swatuk tuk nhopniyen Yo, meinai nakhapəh nɨsorkeikeiyen mə taksətərɨg kɨn kafak nəgkiarien.* 38 Yo yakamni narɨmnar mɨnə e yame yɨmnəm kafak Tatə ramor. Mərɨg kɨmiə nakasor narɨmnar yame kapəmiə tatə mɨnə kɨmnhani-pre tuk əmiə.”

39 Kɨni iriə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Mərɨg rɨmtawə e Ebraham.”

Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “To rɨpi mə kɨmiə kwənərəus atuatuk kape Ebraham, to norien kapəmiə rɨpiəmhen kɨn norien kape Ebraham kupan.* 40 Yo yakamni-pre nəgkiarien əfrakɨs tuk əmiə yame Kughen rɨmɨni-pə tuk Yo. Mərɨg kɨmiə nakhamə takshopni Yo. Mərɨg to Ebraham rɨpəh norien məknenkɨn. 41 Kɨmiə nakasor əmə norien kape tatə atuatuk kapəmiə.”

Kɨni iriə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Pəh nien mə kɨmawə e kwajikovə kape swatuk. Kughen pɨsɨn əmə In rɨmɨmawə.”

42 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “To rɨpi mə kapəmiə əfrakɨs e tatə Kughen, to nakpisorkeikei Yo, meinai Yo yɨmasɨ-pən iran, muə eikɨn e. Pəh nien mə yɨmauə ye kafak nərɨgien. Mərɨg yɨmauə meinai In rɨmnher-pə kɨn Yo.* 43 ?Mərɨg rhawor e nakhapəh nharkunien nɨprai nəgkiarien kafak? Meinai nakhapəh nɨsorkeikeiyen mə taksərɨg nəgkiarien kafak. 44 Kɨmiə, norien kapəmiə rəmhen əmə kɨn rɨmɨmiə e Setan. Kɨni nɨpɨg m-fam naksorkeikei mə takasor nəkwan. Norien kafan yame in rɨmɨrikakun mamor, ramor hanə. In yermamə kape nhopniyen yermamə. In raməməkɨn nəfrakɨsien, meinai nəfrakɨsien rɨkək iran. In rameikuə məknakɨn meinai in a norien hanə kafan. In yeikuə, mɨne tatə kape neikuəyen.* 45 Mərɨg Yo yakamni-pre əmə nəgkiarien əfrakɨs tuk əmiə. Ror pən, nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye kafak nəgkiarien. 46 Yo yakpəh hanə norien norien has; ror pən kɨmiə kɨrik rɨpəh hanə nəm-pə-yen nar has kɨrik irak. Yakamni-pre nəgkiarien əfrakɨs tuk əmiə. ?Rhawor e nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien irak? 47 Narmamə kape Kughen kasor nəkwai Kughen; mərɨg pəh nien mə kɨmiə kwajikovə mɨnə kape Kughen, nakhapəh nɨsorien nəkwan.”

Yesu In yerpɨrɨg rapita Ebraham

48 Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmɨshek In mamhani mhamə, “!Man! Yakwəsəm əpu ik, mharkun mə ik pa. Ik nakəmhen kɨn yemə Sameria kɨrik yame nanmɨn has ramərer-pən iran.”

49 Mərɨg Yesu rɨmə, “Nanmɨn has rɨkək irak. Mərɨg yakamsiai Rɨmɨk; kɨni kɨmiə nakhapəh nhasiaiyen Yo. 50 Yo yakpəh narkutien mə nhagɨk tukrehuə; mərɨg yermamə kɨrik aikɨn yame ramarkut mə nhagɨn tukrehuə. Kɨni In tukrɨpiəkir narmamə m-fam. 51 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə yermamə yame ramor kafak nəgkiarien to rɨpəh nɨmhəyen tuk nɨpɨg kɨrik.”*

52 Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmnhani-pən tukun mhamə, “!Yakwənharkun ai taktakun mə nanmɨn has ramərer-pre iram! Meinai Ebraham rɨmamhə, kɨni profet mɨnə kɨmnhamhə mɨn, mərɨg Ik nakamni mə yermamə yame ramor nəkwam to rɨpəh nɨmhəyen tuk nɨpɨg kɨrik. 53 ?Nakmə Ik nakehuə rapita Ebraham e rɨptawə yame ruamhə ta, mɨne profet yamə mɨne kwənhamhə ta? ?Nakmə ik e pa?”*

54 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “To yakvəhsi-haktə atuk Yo mamor nhagɨk ramehuə, kafak nəgkiarien in ror nar apnapɨg əmə kɨn. Mərɨg kafak Tatə e yame kɨmiə nakamhani mə In Kughen kapəmiə In ravəhsi-haktə Yo, mamor nhagɨk ramehuə. 55 Kɨmiə nakseinein pawk In; mərɨg Yo yakɨrkun In. To yakpini mə yakeinein In, mɨpiuə yeikuə rəmhen kɨn yame kɨmiə nəmeikuə mɨnə. Mərɨg yakɨrkun In mamor nəkwan. 56 Rɨpmiə e Ebraham rɨkin ramagien pɨk mə tukrɨpiəm nɨpɨg kafak yame tukrɨpiuə. Kɨni nɨpɨg in ruɨrkun mə nɨpɨg kafak rɨnamuə, kɨni rɨkin ramagien əmə tukun.”

57 Kɨni nəmehuə kape Isrel kɨmnhani-pən tukun mhamə, “!Man! Ik tamaruə əmə kɨrik, kafam newk rɨpəh hanə neriaji-pənien fifti. ?Rhawor e nakamni mə nɨmnəm yemə tu e Ebraham?”

58 Kɨni Yesu rɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə Ebraham rɨpəh hanə narhayen, Yo yaknarə ta.‡”

59 Məkneikɨn khapɨk kapier asur mɨnə mə tuksarkwhopni In kɨn. Mərɨg Yesu rɨmnerkwaig, map ta irəriə ye Nimə Ehuə kape Kughen mamvən.*

9

Yesu rɨmnor huvə nɨmrɨn pɨs kɨrik

1 Nɨpɨg kɨrik, Yesu rɨnaməriwək mamavən, kɨni məm kwən kɨrik nɨmrɨn rɨmapɨs hanə. 2 Kɨni narmamə kape Yesu khauə mhani-pən tukun mhamə, “Yhajoun. Kwən kɨrik e rɨmnarha, nɨmrɨn ruapɨs ta. Takni-ru mə rhawor ror məknakɨn. ?Ravəh narpɨnien ye norien has kape tatə uə mamə kafan, uə ravəh narpɨnien ye norien has kɨrik kafan yame rɨmnor?”*

3 Mərɨg Yesu rɨmə, “Nɨmrɨ kwən e ramahas, mərɨg pəh nien mə ravəh narpɨnien ye norien has kɨrik kafan, uə kape tatə uə mamə. Mərɨg nɨmrɨn ramapɨs məkneikɨn mə Kughen tukrhajoun kafan wok ye nɨmraghien kafan.* 4 Kɨtawə kasarə ye nɨpɨg kape nɨkakien, tukasəkeikei masor wok kape Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo. Mərɨg nɨpɨg kape nəpɨgnəpien tukruə, tukseinein nɨsorien wok ye nɨpɨg a.* 5 Nɨpɨg yakamarə ye tokrei tanə e, Yo nɨkakien kape narmamə m-fam ye tokrei tanə.”*

6 Yesu rɨni-ta nəgkiarien a, mɨvəh nɨmoptanə mərɨg-əvhin, rəptɨg, mərəhu-pən ye nɨmrɨ yermamə a. 7 Mɨni-pən tukun mɨmə, “Takvən mar ye nu apa Saeloam.” (Nhag e Saeloam, nɨpran ramni mə, “Kher-pən kɨn.”) Kɨni ai rɨmavən, mar ye nu, kɨni marha maməm nar, mɨrerɨg-pən iman yerkwanu.* 8 Kɨni nəmə iman ikɨn, mɨne narmamə yamə mɨne kharkun in, mə in yermamə kɨrik yame nɨpɨg m-fam ramaiyoh-pən kɨn mane, kɨmɨsəm in, kɨsakur. Mɨsaiyoh-pən əriə mɨnə mhamə, “!Eh! ?Kwən e in e yermamə yame nɨpɨg m-fam in ramkwətə mamaiyoh-pən kɨn mane kɨmi narmamə, uə nɨkam?”

9 Kɨni tɨksɨn khamə, “Ǝwəh. Mə in.”

Mərɨg tɨksɨn khamə, “Nɨkam. To nakəm, nakmə in. Mərɨg pəh nien mə in.”

Mərɨg kwən a rɨmə, “!Mə yo e!”

10 Kɨni iriə kasəkeikei kɨmin mə tukrɨni mə rɨmnhawor nɨmrɨn rhuvə.

11 Kɨni in rɨmə, “Kwən e, nhagɨn e Yesu, in rɨmɨvəh nɨmoptanə mərɨg-əvhin rəptɨg, mərəhu-pən ye nɨmrɨk mir, mɨni-pə tuk yo mə jakvən ye nu apa Saeloam, mar. Kɨni yakvən mar. Məkneikɨn məm nar.”

12 Kɨni iriə kɨsaiyoh-pən mɨn in mhamə, “?Mərɨg kwən en ramarə hiə?”

Kɨni in rɨmə, “?Hei? Yakeinein.”

13 Kɨni khakɨr in mhauə kɨmi Farisi mɨnə. 14 Nɨpɨg Yesu rɨmɨvəh nɨmoptanə mərɨg əvhin rəptɨg mərəhu-pən ye nɨmrɨn mir, nɨpɨg a ye Sabat. 15 Ror pən, Farisi mɨnə mɨn kɨsaiyoh-pən kwən a mhamə, “?Rhawor nɨmrɨm rhuvə?”

Kɨni kwən a rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yesu rɨmnor-pən nɨmtəgei ye nɨmrɨk, kɨni yɨmavən mar, kɨni nɨmrɨk rhuvə.”

16 Kɨni Farisi mɨnə kɨmɨsəwhai kwhen kɨraru kapəriə tuk nəgkiarien a. Tɨksɨn kɨmnhani mhamə, “Tukmə ror məkneikɨn, Yesu rɨpəh nɨsɨ-pənien ye Kughen, meinai In rɨmnakapɨr Sabat.” Mərɨg tɨksɨn khamə, “Nɨkam. Ramsɨ-pən ye Kughen. Meinai yor təvhagə has to rɨpəh norien nɨmtətien mɨnə məknakɨn.”

17 Kɨni iriə kɨsaiyoh mɨn kwən a nɨmrɨn ramapɨs kupan, mhamə, “?Kwən a rɨmnor huvə nɨmrɨm, nakmə In naha yermamə? ?Kɨni rɨkim ramhaw-əsɨk?”

Kɨni in rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “In profet kɨrik.”

18 Mərɨg nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran mə in apa kupan kwən a nɨmrɨn rɨmapɨs, mərɨg taktakun ai raməm nar. Ror pən, kɨsokrən kɨn rɨmni mɨne nɨsɨni kɨrauə. 19 Kɨsaiyoh-pən əriu mhamə, “?Rhawor? ?Kapəmiru e kwajikovə uə? ?Rɨmnarha nɨmrɨn rɨpɨs uə nɨkam? ?Rɨmnhawor nɨmrɨn rhuvə?”

20 Kɨni rɨmni mɨne nɨsɨni krəmə, “Yakrarkun mə kapəmru e kwajikovə. Nɨpɨg rɨmnarha, nɨmrɨn rɨpɨs. 21 Mərɨg yakweinein mə rɨmnhawor nɨmrɨn rhuvə. Maweinein mə pa nhagɨn rɨmnor huvə nɨmrɨn. Saiyoh in. Mə rɨkin rɨnarə ta. In rɨrkun nəvsaoyen kɨn in.” 22 Karəni məknakɨn meinai krəgɨn kɨn nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel, meinai nəmə Isrel kɨmnhani əutən mə tukmə yermamə kɨrik ramni-ərhav mə Yesu in Kristo, tukhapəh nɨseighanien kɨn rauru-pən ye nimə kape nofugɨnien. 23 Ror pən, rɨmni mɨne nɨsɨni kɨrəni mɨrəmə, “Saiyoh in. Mə rɨkin rɨnarə ta.”

24 Kɨni kɨsokrən mɨn kɨn kwən a yame kupan nɨmrɨn rɨmapɨs, mə tukruə mərer ye nɨmrɨriə. Kɨni kashek in mhamə, “Ni əfrakɨs əmə, mɨvəhsi-haktə nhag Kughen.* Kɨtawə kharkun mə Yesu In yor təvhagə has əmə.”

25 Mərɨg kwən ai rɨmə, “Yo yakeinein mə kwən a in yor təvhagə has uə nɨkam. Nar kɨrikianə əmə yame yo yakɨrkun. Apa kupan, nɨmrɨk rɨmapɨs. Mərɨg taktakun ai, yaknaməm nar.”

26 Kɨni kɨsaiyoh-pən mɨn in mhamə, “?Rɨmnhawor ik? ?Rɨmnhawor mor huvə nɨmrɨm?”

27 Mərɨg in rɨmə, “Yakwəni-pre ta tuk əmiə, mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsətərɨgien kɨn yo. ?Rhawor nakhamə jakəvsao mɨn kɨn? ?Kɨmiə mɨn nakhamə takhauə narmamə kape Yesu mɨnə, uə?”

28 Kɨni iriə kashek in, mamhani hah in, mhamə, “!Ah! !Ik e kafan kɨrik yermamə! Mərɨg kɨmawə narmamə kape Moses.* 29 Kɨmawə yakharkun huvə mə Kughen rɨmnəgkiar kɨmi Moses; mərɨg kɨmawə yakseinein mə kwən en rɨmasɨpkaa.”

30 Kɨni kwən ai rɨmə, “!Nəfrakɨsien! Kwən a rɨmnor huvə nɨmrɨk, mərɨg kɨmiə nakseinein mə rɨmasɨpkaa. 31 Kɨtawə kharkun mə Kughen rɨpəh nətərɨgien kɨn yor təvhagə mɨnə. Mərɨg yermamə yame ramsiai Kughen, mamor nəkwan, kɨni Kughen ramətərɨg kɨn!* 32 Yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun nor-huvəyen yermamə rɨmnarha əmə nɨmrɨn rɨpɨs. 33 To Yesu rɨpipəh nɨsɨ-pənien ye Kughen, to rɨpipəh norien nar kɨrik.”*

34 Kɨni iriə kɨmɨshek mɨn in mhamə, “!Kəsi! Ik yermamə kape norien has nɨpɨg mɨfam, rɨrikakun ye nɨpɨg yame nɨmnarha-pə, muə meriaji-pə ai taktakun. ?Rhawor e nakmə takhajoun əmawə?” Kɨni kɨsher-ye-rhav kɨn In ye nimə kape nofugɨnien.*

Yermamə yame reinein Yesu, in rəmhen kɨn nɨmrɨn pɨs

35 Kɨni Yesu rɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn, mə kɨmnher-ye-rhav kɨn kwən ai ye nimə kape nofugɨnien. Kɨni rɨvən mɨvaag-pən kɨn, maiyoh-pən in mɨmə, “?Ik nakamni nəfrakɨsien ye Ji Yermamə?”

36 Kɨni kwən a rɨmə, “Yemehuə. ?Ji Yermamə e pa? Ni-pə huvə tuk yo, pəh jakni nəfrakɨsien iran.”*

37 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Ik naknəm ta In. Yo e yakaməgkiar kɨmik ai taktakun.”*

38 Kɨni kwən ai rɨmə, “Yermaru. Yo yakamhatətə iram.” Kɨni in mənɨmkur maməhuak kɨmin.*

39 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yo yɨmauə ye tokrei tanə mə jakəkir narmamə. Mor narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəm-huvəyen nar, kɨsəm huvə nar. Mamor narmamə yamə mɨne kasəm huvə nar, iriə tukhapəh nɨsəmien nar.”*

40 Kɨni Farisi mɨnə tɨksɨn kɨmɨsərɨg nəgkiarien kafan mhamə, “?Rhawor? ?Nakmə nɨmrɨmawə rɨpɨs mɨn uə?”*

41 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “To nakpihani-ərhav mə nakhapəh nɨsəm-huvəyen nar, to nakpihapəh nhavəhyen narpɨnien tuk təvhagə has kapəmiə. Mərɨg kɨmiə nakhamə ta mə naksəm huvə nar, kɨni narpɨnien kape təvhagə has kapəmiə raməmɨr hanə irəmiə.”*

10

Yesu ramni nuhpɨkɨnien ye yermamə yame ramarha tuk sipsip

1 Kɨni Yesu rɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə tukmə yəkrəh kɨrik rɨmə tukrɨvən məkrəh kɨn sipsip, to rɨpəh nukuraoyen ye kwəruə; mərɨg tukrɨviəro kɨn kəupə.* 2 Mərɨg yermamə yame ramarha tuk sipsip in tukrukurao-pən ye kwəruə. 3 Yermamə yame ramarha tuk kwəruə, nɨpɨg m-fam in raməhitə ye kwəruə tuk kwən a, kɨni sipsip mɨnə kharkun rɨkin. Nɨpɨg m-fam in ramokrən kɨn nhagriə kɨrikianə kɨrikianə, kɨni kamhatərhav. 4 Mokrən fam kɨn sipsip mɨnə kafan, maməkupən; sipsip mɨnə kafan kamhakwasɨg kɨn, meinai kharkun rɨkin. 5 Mərɨg to khapəh nhakwasɨgien kɨn yermamə apnapɨg. Nɨkam. Tukmə yermamə apnapɨg, kɨsapta iran, meinai kaseinein rɨkin.”

6 Yesu ramni nuhpɨkɨnien, mərɨg narmamə kaseinein nɨprai nəgkiarien kafan. 7 Kɨni əmə ai, Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə Yo e, yo kwəruə yame sipsip mɨnə tukhakurao-pən ikɨn.* 8 Narmamə yamə mɨne kɨmɨsəkupən irak, iriə yeməkrəh mɨnə. Sipsip mɨnə khapəh nɨsətərɨgien kɨn əriə.* 9 Yo e yo kwəruə. Narmamə yamə mɨne tukhakurao-pə yakamərer ikɨn, Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə. Tukhauə imə masəriwək mɨsavən masən mənvhirɨk yame rhuvə.* 10 Mərɨg yəkrəh ramuə imə tuk nar kɨrikianə əmə. Ramuə tuk nəkrəhyen, mɨne tuk nhopniyen, mɨne tuk noriahyen nar. Mərɨg Yo yakamuə mə takhavəh nɨmraghien. Kɨni nɨmraghien e in rukwar kɨn nɨhuvəyen mɨnə fam.*

11 “Yo e Yermamə huvə kape narha-huvəyen tuk sipsip mɨnə. Yermamə huvə kape narha-huvəyen tuk sipsip mɨnə, in rameighan kɨn kafan nɨmraghien mə tukrɨvəh mɨragh əriə.* 12 Mərɨg yorwok yame ramor əmə wok tuk nərok, sipsip mɨnə pəh nien mə kafan. Kɨni nɨpɨg tukmə rəm kuri aparu mɨnə kamhauə, in rap, mɨpəh sipsip mɨnə. Kɨni kuri aparu mɨnə tukhauə mɨsəs sipsip mɨnə, mɨsəko rik rik əriə. 13 Yorwok a tukrap meinai in ramor əmə wok tuk nərok. Rɨpəh nərɨg-pɨkien sipsip mɨnə.

14-15 “Yo e, Yo Yermamə huvə kape narha-huvəyen tuk sipsip mɨnə. Tata Kughen rɨrkun Yo, kɨni yakɨrkun In. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Yo yakɨrkun kafak sipsip mɨnə, kɨni iriə kharkun mɨn Yo, kɨni yakeighaan kɨn nɨmraghien kafak tuk nɨvəh-mɨraghien əriə.* 16 Kɨni kafak mɨn tɨksɨn aikɨn sipsip, yamə mɨne khapəh nɨsəmɨrien ye kəupə e. Iriə mɨn, tuksərɨg rɨkik. Kɨni iriə fam tukhauə kɨrikianə. Yo pɨsɨn əmə jakamarha huvə tuk əriə.* 17 Kafak Tatə In rorkeikei pɨk Yo meinai yakeighaan kɨn kafan nɨmraghien tuk nɨvəh-mɨraghien sipsip mɨnə kafak. Kɨni kwasɨg ikɨn jakamragh mɨn.* 18 Yermamə kɨrik rɨkək yame to rɨvəhsi-ta nɨmraghien kafak. Yo pɨsɨn əmə yakavəh nehuəyen tuk nɨvəhsi-pən-ien kafak nɨmraghien, mɨne tuk nɨmragh-mɨnien. Kafak Tatə rɨmɨni-pə tuk Yo mə jakor məknakɨn.”*

19 Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel mɨnə kɨmɨsəwhai mɨn kwhen kapəriə tuk nəgkiarien a.* 20 Iriə khapsaah kɨmnhani mhamə, “Kwən a, nanmɨn has kɨrik ramərer-pən iran. Kapən kapə rətəwao. ?Nakshawor masətərɨg kɨn In?”

21 Mərɨg tɨksɨn khani mhamə, “Nəgkiarien a pəh nien mə nəgkiarien kape yermamə yame nanmɨn has yame ramərer-pən iran. ?Rɨkimiə raməsɨk mə ta mə nanmɨn has rɨrkun nor-huvəyen nɨmrɨn pɨs rarha mɨn, uə?”*

Narmamə kasəməkɨn Yesu meinai In ramni mə In Ji Kughen

22 Ruauə ye nɨpɨg yame nəmə Isrel kasor lafet kɨrik kamni kɨmə “Dedekesen” apa Jerusalem. Nɨpɨg a, nɨpɨg kape nokieiyen. 23 Kɨni Yesu rɨnaməriwək ye nɨkar Nimə Ehuə kape Kughen, ye kwənmhan kɨrik kamni kɨmə “Vranda Kape King Solomon.” 24 Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel tɨksɨn kɨmnhauə mɨsarkurao iran. Mɨsaiyoh In mhamə, “?Rhawor nakpəh norien Ik ror nɨrkunien ye nərɨgien kapəmawə mə Ik pa? Tukmə Ik Kristo, ni-pə huvə tuk əmawə.”*

25 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Yo yakwəni-pre ta tuk əmiə, mərɨg nakhapəh nɨshatətəyen irak. Nɨmtətien yamə mɨne yakamor ye nhag Tatə kafak, iriə kasor kafak nəgkiarien mə in raməfrakɨs.* 26 Mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨshatətəyen irak, meinai kɨmiə pəh nien mə kafak sipsip mɨnə.* 27 Kafak sipsip mɨnə kasərɨg rɨkik mharkun Yo. Kɨni yakɨrkun huvə əriə. Kɨni iriə kamhakwasɨg kɨn Yo. 28 Kɨni Yo yakvəhsi-pən nɨmraghien rerɨn kɨmi əriə. To iriə khapəh nhamhəyen tuk nɨpɨg kɨrik. Kɨni yermamə kɨrik rɨkək yame to rɨvəhsi-ta əriə ye kwermɨk.* 29 Kafak Tatə yame ravəhsi-pə əriə kɨmi Yo, In yerpɨrɨg rapita narɨmnar fam. Kɨni yermamə kɨrik rɨkək yame to rɨvəhsi-ta əriə ye kwermɨn.* 30 Kɨmru kafak Tatə, kɨmru kɨrikianə əmə.”*

31 Raməgkiar məknakɨn, nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmnhapɨk kapier apɨg mhamə tuksarkwhopni In. 32 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Kafak Tatə rɨmɨvəhsi-pə nəsanɨnien kɨmi Yo, yakamor nɨmtətien huvə mɨnə rɨpsaah ye nɨmrɨmiə. ?Yɨmnor naha nɨmtətien rahas nakhamə taksarkwhopni Yo tukun?”

33 Kɨni iriə khamə, “Pa rɨmə yakhamə jaksarkhwopni Ik tuk nɨmtətien kɨrik yame Ik nɨmnor. Mərɨg yakhamə jaksarkhwopni Ik meinai nəgkiarien kafam ramni hah Kughen. Ik yermamə apnapɨg əmə kɨrik, mərɨg nakamni mə Ik Kughen.”

34 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “In apa kupan, kɨmɨrai-pən ye loa kapəmiə mə Kughen rɨmɨni-pən tuk əriə mə, ‘Kɨmiə naksəmhen kɨn kughen mɨnə.(Sam 82:6)’ 35 Kɨni kɨtawə kharkun huvə mə Nəkwəkwə kape Kughen to rɨpəh nukreikɨnien. ?Tukmə Kughen rɨmɨni-pən tuk narmamə tɨksɨn apa kupan mə iriə kɨsəmhen kɨn Kughen, 36 rhawor e nakashek Yo mamhani mə yakamni hah Kughen meinai yakamni mɨmə Yo Kwajikovə kafan? Tatə Kughen rɨmnərəhu karɨn Yo mə Yo pɨsɨn əmə e Kafan, mher-pə kɨn Yo ye tokrei tanə. 37 To yakpipəh norien nɨmtətien yamə mɨne Kafak Tatə ramni-pə tuk Yo, to nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien irak. 38 Mərɨg nar apnapɨg nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien kafak, mərɨg takhani nəfrakɨsien irak meinai yakamor nɨmtətien mɨnə kɨni nɨmtətien mɨnə a kasor əpu Yo, mə takharkun mə nɨmraghien kape Tatə Kughen raməmɨr irak, nɨmraghien kafak raməmɨr ye Tatə.”*

39 Yesu raməgkiar məknakɨn, khamə tukharaptərəkɨn In. Mərɨg In rapta irəriə.

40 Kɨni mɨvən məviəfugɨn ye nu apa Jodan, mamvən ikɨn Jon rɨmnor baptaes ye narmamə ikɨn kupan. Kɨni mamarə apaikɨn. 41 Kɨni narmamə khapsaah kɨmnhavən mɨsəm In, mhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “!Man! Jon rɨpəh nor-pawk-əyen nɨmtətien kɨrik, mərɨg nəgkiarien yame in rɨmnamni ye kwən e ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn.”* 42 Kɨni narmamə khapsaah aikɨn a kɨmnhani nəfrakɨsien ye Yesu.

11

Lasaros rɨmamhə

1-3 Kɨni yemə Betani kɨrik, nhagɨn e Lasaros. Betani e yerkwanu imei Meri mɨne Mata. Meri a in a kwasɨg ikɨn rəvɨt-pən senta ye nɨhu Yesu Yermaru kapətawə, mɨrəh nɨkwənen mamrai nɨhun kɨn. Kɨni Lasaros ramhə, məkneikɨn, nowini mir kwher-pən nəgkiarien tuk Yesu mə, “Yermaru, ik kɨrik yame nakorkeikei pɨk, in ramhə.”* * *

4 Yesu rɨmnərɨg nəgkiarien a, mɨmə, “Lasaros ramhə, mərɨg nɨmhəyen tukrɨpəh nɨvəhyen in. Nəmhəyen a kafan tukror nɨmtətien ye nəsanɨnien kape Kughen. Kɨni nəmhəyen kafan in swatuk tuk Kughen tuk nɨvəhsi-haktəyen Yo e kafan kwajikovə.” 5 Yesu rorkeikei pɨk Mata mɨne naorahini, mɨne kapəriu kakə Lasaros. 6 Mərɨg nɨpɨg rɨmnərɨg pawk mə Lasaros rɨmamhə, In rɨmnarə Jodan mɨvəh nɨpɨg kɨraru mɨn. 7 Kɨni mɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə, “Pəh kharerɨg-pən mɨn [ime Lasaros] ye provins Judia.”

8 Mərɨg kafan narmamə mɨnə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Yhajoun. Taktakun əmə kwuse, nəmehuə kape nəmə Isrel apa Judia kɨmnhamə tuksarkwhopni Ik kɨn kapier apɨg. ?Mərɨg Ik nakmə tukharerɨg-pən mɨn aikɨn?”

9 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən nuhpɨkɨnien kɨrik kɨmi əriə mɨmə, “Kɨmiə nakharkun mə nɨpɨg rarə kape nɨraanien rəmhen tuk norien wok kɨrik. To yermamə kɨrik raməriwək yeraan, to rɨpəh nhapitətərien, meinai rhakak.* 10 Mərɨg tukmə raməriwək yenpɨg, in mɨrkun nhapitətərien. Meinai rəpɨgnəp.”

11 Yesu rɨmɨni-ta nuhpɨkɨnien mamni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə, “Kɨtawə kɨrik e Lasaros rɨnapɨr yeru ta. Mərɨg yakmə jakvən mɨsɨg in pəh rarha.”

12 Kɨni kafan narmamə mɨnə khani-pən tukun mhamə, “Yermaru. To rɨmə in ramapɨr əmə, tukrɨpiəsanɨn mɨn.” 13 Mərɨg nəgkiarien kape Yesu, nɨpran ramni mə Lasaros ruamhə ta. Mərɨg kafan narmamə mɨnə, rɨkiriə raməsɨk mə Lasaros ramapɨr əmə.

14 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən huvə mɨmə, “Lasaros ruamhə ta. 15 Kɨni rɨkik ragien mə yakpəh nɨwəmɨr-kwis-ien kɨmru min. Meinai nar e yame jakor tukrasitu irəmiə takshatətə irak. Nəmhen, pəh khavən mɨsəm in.”

16 Kɨni Tomas e kamni kɨmə Didimas*, rɨni-pən tuk narmamə mɨnə tɨksɨn kape Yesu mɨmə, “Rhuvə. Pəh kɨtawə mɨfam khavən apa Judia. Pəh tɨkmɨr mɨnə tukhauh ətawə, pəh kɨtawə tukhamhə kwis kɨtawə min.”

Yesu In rɨrkun nor-huvəyen yermamə yame ruamhə rarə mamragh mɨn

17 Kɨni Yesu rɨmatərhav-pən Betani, kɨni mərɨg mə kɨmnerkwaig ta kɨn nɨprai Lasaros, rɨvəh nɨpɨg kuas. 18 Rukwanu a Betani in ipakə əmə tuk Jerusalem. Rɨpəh norien isok rapita kilometa kɨsisər.† 19 Kɨni nəmə Isrel khapsaah kɨmnhasɨ-pən Jerusalem mhauə mɨsəm Mata mɨne Meri mhavəh-si haktə nərɨgien kapəriu, meinai kapəriu kakə ruamhə.

20 Kɨni Mata rɨmnərɨg mə Yesu ramuə, kɨni rərar, mɨvən məm. Mərɨg Meri, in ramkwətə əmə apa imə.* 21 Kɨni Mata rɨmɨni-pən tuk Yesu mə, “Yermaru. To kɨtawə kɨpisarə, to kafak kakə rɨpipəh nɨmhəyen. 22 Mərɨg yo yakɨrkun mə tukmə nakaiyoh Kughen kɨn naha nhagɨn, kɨni In tukraməkeikei mɨvəhsi-pre kɨmik.”

23 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mə, “Kafam kakə tukrɨpiamragh mɨn.”

24 Kɨni Mata rɨmə, “Yakɨrkun mə Lasaros tukramragh mɨn ye Nɨpɨg Kwasɨg, ye nɨpɨg yame narmamə mɨ-fam tukhamragh mɨn iran.”*

25 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mə, “Yo e, yo nuknei nɨmragh-mɨnien ye nɨmhəyen. Kɨni Yo e, yo nuknei nɨmraghien. Narmamə yamə mɨne kashatətə irak, nar apnapɨg tukmə khamhə, mərɨg tukasəkeikei mhamragh mɨn. 26 Kɨni narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien irak kɨni masarə hanə, tukhapəh nhamhə-əgkəpien tuk nɨpɨg kɨrik. ?Nakamni nəfrakɨsien ye kafak nəgkiarien uə nɨkam?”*

27 Kɨni Mata rɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝwəh, Yermaru. Yakamni nəfrakɨsien iram mə Ik Kristo, Ji Kughen. Ik e, yermamə yame profet mɨnə kɨmnamhani kupan mə takuə ye tokrei tanə.”

Yesu rɨmnasək tuk Lasaros

28 Mata rɨmɨni-ta nəgkiarien ai, mɨvən mokrən kɨn naorahini Meri rɨkɨr ta mɨravən iriu pɨsɨn, mɨni-pən tukun mɨmə, “Meri, Yhajoun ruauə, morkeikei mə tukrəm ik.”* 29 Meri rərɨg, mərer aihuaa əmə, mɨvən mə tukrəm Yesu. 30-31 Kɨni nɨpɨg nəmə Isrel yamə mɨne kɨmnasəkwətə ime Meri, mhavəh-si haktə nərɨgien kafan, kɨmɨsəm Meri ramərer aihuaa əmə imə mamtərhav, khakwasɨg kɨn. Rɨkiriə raməsɨk mə ramvən apa suranə mə tukrasək.

Yesu rɨpəh hanə nɨvənien ye rukwanu a; In raməmɨr hanə aikɨn Mata rɨmavən məm In ikɨn. 32 Kɨni Meri rɨtərhav mɨvən məm Yesu, meiwaiyu mənɨmkur-pən ye nɨhun, mɨmə, “Yermaru. To nakpiamarə kɨtasɨr, to kafak kakə rɨpipəh nɨmhəyen.”

33 Yesu rəm pian a mɨne narmamə yamə mɨne kɨsarə iriə min mɨsasək, rɨkin rəmhə pɨk. 34 Kɨni raiyoh-pən əriə mə, “?Nɨmnhanɨm hiə kwən en?” 35 Məkneikɨn mamasək.*

36 Kɨni nəmə Isrel tɨksɨn khamə, “Səm-ru. Kwən e rɨmnorkeikei pɨk kwən a kupan.”

37 Mərɨg tɨksɨn kɨmnhani mhamə, “Kwən e In e kupan rɨmnor huvə yɨmrɨn pɨs kɨrik. ?Rhawor e rɨpəh nɨni-əhuyen Lasaros mə tukrɨpəh nɨmhəyen?”

Yesu rɨmɨvəh mɨragh Lasaros

38 Yesu rɨmnərɨg rahas pɨk tuk Lasaros. Kɨni mɨvən apa ye suranə. Kwənmhan yame kɨmɨrəhu ikɨn ye nɨpəg kapier, yame kɨmɨsisɨgɨn kɨn kapier. 39 Kɨni Yesu rɨmə, “Səsuə-ta ru kɨn kapier.”

Mərɨg Mata e nowin Lasaros rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. In rɨnapien ta. Kɨmɨserkwaig ta kɨn rɨvəh nɨpɨg kuas.”

40 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “?Rhawor? ?Naknərukɨn ta mə yakməni-pre tuk ik mə tukmə nakhatətə irak, takəm nəsanɨnien ehuə kape Kughen, uə?” 41 Məkneikɨn, kɨsəsuə ta kɨn kapier. Kɨni Yesu rɨvaag faktə mɨmə, “Tata. Yakamni vi vi ik meinai nɨmnərɨg kafak nəhuakien. 42 Kɨni yakɨrkun mə nɨpɨg m-fam, nakamərɨg Yo. Mərɨg yakaməgkiar məkneikɨn mə narmamə yamə mɨne kasərer rarkurao irak tukhani nəfrakɨsien mə nɨmnher-pə kɨn Yo.”* 43 Yesu rɨni-ta nəgkiarien a, mokrən apomh mɨmə, “!Lasaros! Ǝrer mɨtərhav-pə.” 44 Kɨni yermamə mhə ai rɨmnhekɨmter, mɨpɨk neipən yame kɨmnhatuapɨs kapən kapə kɨn, meriaji nɨpran mɨne yamə mɨne kɨmnərkɨs nɨhun kɨn, məriwək mɨtərhav-pə.

Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Havəhsi-ta neipən kape yermamə mhə, pəh ramvən yerkwanu.”

Nəmə Isrel kasarhakɨn swatuk tuk nhopniyen Yesu

(Mat 26:1-5; Mak 14:1-2; Luk 22:1-2)

45 Nəmə Isrel khapsaah yamə mɨne kɨmnɨsarə iriə Meri masəm nar yame Yesu rɨmnor kɨni kɨshatətə iran. 46 Mərɨg iriə tɨksɨn kɨmnhavən mɨsəm Farisi mɨnə, mhani-ərhav-pən fam narɨmnar yame Yesu rɨmnor kɨmi əriə. 47 Məkneikɨn, Farisi mɨnə mɨne jif pris mɨnə kɨmɨsofugɨn ye kaonsel kapəriə. Mhamə, “?Tukshawor iran mɨne kwən e? Rɨnamor nɨmtətien rɨpsaah. 48 To khapəh əmə ramor əmə məknakɨn, kɨni narmamə m-fam tukshatətə iran. Kɨni nəmə Rom tukhauə mɨsoriah kapətawə nimə e Nimə Ehuə kape Kughen, mhavəhsi-ta kwənmhaan kapətawə tuk ətawə.”

49 Kɨni iriə kɨrik, nhagɨn e Kaeafas, in ramor wok kape hae pris ye newk a. Rɨmɨni mɨmə, “!Nakseinein əgkap nar! 50 Rhuvə əmə tuk əmiə mə yermamə kwənkwan kɨrikianə əmə tukrɨmhə tuk narmamə. Nar a rhuvə rapita yame narmamə ye kantri piəpiə tukhamhə.”*

51 (Ramni nəgkiarien a, mərɨg pəh nien mə nərɨgien kafan. Mərɨg in ramni-ərhav nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmin, meinai in ramor wok kape hae pris ye newk a. Kɨni in ramni mə Yesu tukrɨmhə tuk nɨvəh-mɨraghien nəmə Isrel. 52 Mərɨg pa rɨmə tukrɨmhə əmə tuk nəmə Isrel mərɨg tukrɨmhə tuk ji Kughen yamə mɨne kɨsarə rarkurao ye tanɨmtanə, mamor əriə kamhauə kɨrikianə.)* 53 Ror məkneikɨn, ye nɨpɨg a, nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmnharai mhun mhamə tukshopni In. 54 Ror məkneikɨn, rɨrikakun ye nɨpɨg a, Yesu rɨpəh nəriwəkien ye nɨmrɨ nəmə Isrel. Map aikɨn a, mɨvən ye taon kɨrik, nhagɨn e Efrem. Taon a in ipakə əmə tuk tɨpəvsɨk. Kɨni In mamarə aikɨn iriə kafan narmamə mɨnə.

Narmamə kape Yesu kɨmɨsor apnəpeinə ye lafet kape Pasova

55 Rɨnamuə ipakə tuk nɨpɨg kape lafet kape nəmə Isrel kamni kɨmə Pasova. Kɨni narmamə khapsaah khasɨ-pən ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mhauə Jerusalem mhamə tuksor narɨmnar mɨnə pəh mɨshawən ye nɨmrɨ Kughen, mɨpihavən ye lafet.* 56 Kɨni narmamə mɨnə a kɨmɨsarha-kɨn Yesu. Mɨsofugɨn ye Nimə Ehuə kape Kughen, mɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “?Keinein mə Yesu tukruə ye lafet e uə nɨkam?”

57 Mərɨg ye nɨpɨg a, jif pris mɨnə mɨne Farisi mɨnə kɨmnhani nəgkiarien kɨrik mə tukmə yermamə kɨrik rɨrkun ikɨn Yesu ramarə ikɨn, tukraməkeikei muə mɨni-əsah pən tuk əriə, pəh mobael mɨnə tukhavən mharaptərəkɨn.

12

Meri rɨmnəvɨt-pən senta ye nɨhu Yesu

(Mat 26:6-13; Mak 14:3-9)

1 Nɨpɨg sikis əmə raməmɨr ai tukpisor lafet kape Pasova. Kɨni Yesu rɨrerɨg-pən mɨn Betani a imei Lasaros e yame Yesu rɨmnor ramragh mɨn ye nɨmhəyen. 2 Kɨni nəmə ikɨn a kɨmɨsor nəvɨgɨnien kɨrik tuk nɨvəhsi-pənien nɨsiaiyen kɨmi Yesu. Kɨni Mata rɨmɨvəh nəvɨgɨnien muə. Kɨni Lasaros mɨn raməmɨr aikɨn iriə Yesu mɨne, kasəkwətə ye tebol masəvɨgɨn.* 3 Kɨni Meri rɨvəh botel ehuə kɨrik* rukwar kɨn senta e kamni kɨmə nad; nɨmrɨn rhaktə pɨk. Kɨni məvɨt-pən ye nɨhu Yesu, mɨvəh nɨmar nɨkwənen, mamrai-ta kɨn. Nəmiəv senta rɨmnapien huvə ye nəkwai nimə mɨnə fam.*

4 Mərɨg yermamə kɨrik kape Yesu, nhagɨn e Judas Iskariot, kwasɨg ikɨn rɨpieighaan-pən kɨn Yesu ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafan, rɨmɨni-əhu, mamni mɨmə, 5 “Rhuvə pɨk mə to in ror salem əmə kɨn; mɨrkun nɨvəhyen mane ehuə kɨn tuk nɨvəhsi-pənien kɨmi yavən has mɨnə. Senta e nɨmrɨn rəmhen kɨn tri handred taosen vatu.”† 6 In ramni məknakɨn, mərɨg pa rɨmə rɨkin rehuə tuk yavən has mɨnə. Mərɨg ramni əmə meinai in yəkrəh. In ramərer tuk nɨtɨp kapəriə, kɨni nɨpɨg kɨrik in raməkrəh kɨn.

7 Mərɨg Yesu rɨmə, “!Ei! Hapəh pian en. Piraovɨn e ravi-təgpən senta ye nɨprak mamor apnəpenə ye nɨprak mə tukrɨhuvə ye nɨpɨg yame tuknɨm Yo. 8 Yavən has mɨnə tukasəmɨr kɨmiə miriə nɨpɨg fam. Mərɨg Yo jakpəh nəmɨrien kɨtawə-m kɨmiə nɨpɨg fam.”*

Jif pris mɨnə kasarha kɨn swatuk tuk nhopniyen Lasaros

9 Ye nɨpɨg a, nəmə Isrel khapsaah kɨmɨsərɨg mə Yesu ramarə Betani, kɨni kɨnəmhavən tukun. Mərɨg pa rɨmə kɨmnhavən mə tuksəm əmə Yesu, mərɨg kɨmnhavən mɨn mə tuksəm-ru Lasaros e yame rɨmamhə mərɨg Yesu rɨmnor in ramragh mɨn.* 10 Məkneikɨn, jif pris mɨnə kɨmnharai mhun mə tukshopni mɨn Lasaros, 11 meinai nəmə Isrel khapsaah kɨmɨsəm Lasaros ramragh mɨn, kɨmɨshatətə ye Yesu, mhaukreikɨn-pən nɨmeitairiə kɨmi jif pris mɨnə.

Yesu rɨmavən Jerusalem mor əpu mə in king

(Mat 21:1-11; Mak 11:1-11; Luk 19:28-40)

12 Kəni rɨkwamer kɨn, narmamə khapsaah kɨmnhauə Jerusalem mhamə tuksor lafet kape Pasova. Kɨni mɨsərɨg mə Yesu raməriwək mamuə ipakə tuk taon. 13 Məkneikɨn iriə khatərhav ye taon a, mhapɨk nɨmar nəmɨr mhavən mə tuksəm Yesu. Masokrən apomh mhamə,

“!Səgnəgɨn Kughen!”‡

“!Pəh kɨvəhsi-haktə Kwən en ramuə ye nhag Yermaru!”(Sam 118:26)

“!Pəh kɨvəhsi-haktə king kape nəmə Isrel!”*

14 Kɨni Yesu rɨmnəm kwaji dongki kɨrik, məkwətə-pən iran mamvən. Nar e raməri-pən profesi kɨrik yame ramni mə,

15 “Nɨpian Saeon.§ Hapəh nhagɨnien.

Səm-ru kapəmiə king ruauə tuk əmiə, maməsuə ye dongki.

Maməsuə ye ji dongki mamuə.”(Sef 3:14; Sek 9:9)

16 Ye nɨpɨg a, narmamə kape Yesu mɨnə kɨmɨseinein nɨprai nar a. Mərɨg kwasɨg ikɨn, nɨpɨg Yesu rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen, kɨni Kughen rɨmnor əpu nehuəyen kape Yesu, kɨni rɨkiriə rɨpiəsɨk mə Nəkwəkwə kape Kughen rɨmnəvsao kɨn narɨmnar yame tukrɨpitərhav-pə ye nɨmraghien kape Yesu. Kɨni narmamə kɨmɨsor narɨmnar mɨnə a, ror nəgkiarien kape Kughen ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn.

17 Kupan, nɨpɨg Yesu rɨmnokrən kɨn Lasaros, kɨni Lasaros rhekɨmter ye nəpəg kapier mɨtərhav-pə ye nɨmrɨ narmamə khapsaah. Kɨni ai, iriə kɨmnhatərhav mɨsərer-ərhav mamhani-ərhav nar a yame Yesu rɨmnor. 18 Ǝmə məkneikɨn, narmamə khapsaah kɨmɨsərɨg nəgkiarien mə In rɨmnor nɨmtətien a, kɨni khauə masəm Yesu aikɨn a. 19 Kɨni Farisi mɨnə kɨmnhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “Səm-ru. Kɨtawə kɨseinein nhani-əhuyen kwən a. !Taktakun ai, narmamə m-fam ye tanɨmtanə kɨnamhakwasɨg kɨn In!”

Nəmə Gris tɨksɨn kɨmɨsorkeikei mə tuksəm-ru Yesu

20 Kɨni nɨpɨg narmamə kɨmnhavən Jerusalem mə tuksəhuak ye nɨpɨg kape lafet e, kɨni nəmə Gris tɨksɨn kɨmnhavən mɨn mə tuksəhuak. 21 Mhavən mɨsəm Filip e yemə Betsaeda, yerkwanu kɨrik apa Galili. Mhani-pən tukun mhamə, “Yemehuə. Yaksorkeikei mə jaksəm Yesu.” 22 Kɨni Filip rərer mɨvən, mɨni-əsaah-pən tuk Andru, kɨni iriu kɨmɨravən mɨrəni-əsaah-pən tuk Yesu.

23 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Taktakun ai, Yo, Ji Yermamə, kafak nɨpɨg ruauə ta, mə Kughen tukror əpu kafak nehuəyen. 24 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə tukaməkeikei kɨnɨm-pən kweru nai ye nɨmoptanə. To kɨpipəh nɨnɨm-pənien ye nɨmoptanə, to rɨpipəh nurəyen mhaktə mamor kwənkwan khapsaah. Mərɨg tukmə kɨnɨm-pən ye nɨmoptanə, tukraməkeikei murə mamor kwənkwan rɨpsaah.* 25 Yermamə yame ramətərɨg pɨk tuk kafan nɨmraghien kape tokrei tanə, in tukraməkeikei məpkərhav iran. Mərɨg yermamə yame rɨkin rɨpəh nəsɨk-pɨkien kafan nɨmraghien kape tokrei tanə, in tukraməkeikei mamraptərəkɨn huvə nɨmraghien kafan kape rerɨn.* 26 Yermamə yame rorkeikei mə tukror wok kafak, in tukraməkeikei mɨkwasɨg kɨn Yo. Ikɨn pukaa yakamvən ikɨn, kɨmru min. Kɨni Rɨmɨk Kughen tukrɨsiai yor wok kafak mɨnə.”*

Yesu raməgkiar ye nɨmhəyen kafan

27 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Taktakun ai, rɨkik rəmhə pɨk. ?Mərɨg jakhawor pən iran mɨne? To yakpəh nɨni-pənien tuk kafak Tatə mɨmə, ‘Takvəhsi-ta nəmhəyen yame ramuə tuk Yo.’ Nɨkam, to yakpəh nɨniyen məknakɨn meinai narɨmnar mɨnə a, yakmauə tukun.”* 28 Kɨni In maməhuak mɨmə, “Tatə, vəh-si haktə atuk nhagɨm.”

Məkneikɨn nəgkiarien kɨrik rɨsɨ-pən ye rao ye neai mamni mɨmə, “Yo yakwərəhsi-haktə ta nhagɨk, kɨni taktakun ai, jakrəh-si haktə mɨn.”

29 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmnasərer ipakə tukun kɨmɨsərɨg nəgkiarien a, kɨni iriə tɨksɨn khamə, “!Eh! ?Naha e? ?Karuəruə kɨrik, uə?”

Mərɨg tɨksɨn khamə, “Nɨkam. Agelo kɨrik raməgkiar kɨmin.”

30 Mərɨg Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nəgkiarien ramsɨ-pən ye rao ye neai pəh nien mə kafak; mərɨg kapəmiə, tukrasitu irəmiə.* 31 Taktakun ai rɨmnor nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə ye tanɨmtanə. Kɨni taktakun ai, in tukrɨvəh-si-əhu əgkap nəsanɨnien kape Setan e yame ramarmaru ye tokrei tanə.* 32 Nɨpɨg tukaməsɨk haktə Yo, kɨni yakvi-pə narmamə m-fam tukhauə tuk Yo.”* 33 In raməgkiar məknakɨn kɨmi əriə mamhajoun mə tukshawor-pən iran mɨne mɨshopni In.*

34 Kɨni narmamə khani-pən tukun mhamə, “Kɨmawə yakwəsərɨg ta ye loa kapətawə mə Kristo tukraməkeikei mamarə kɨtawə min kape rerɨn. ?Mərɨg rhawor e nakamni mə narmamə tukasəkeikei mɨsəsɨk haktə Ji Yermamə? ?Nəgkiarien e ‘Ji Yermamə,’ nɨpran ramni mə naha?”

35 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Nɨkakien e, ramarə tuk əmiə kape nɨpɨg kwakwə əmə. Kɨni nɨpɨg nɨkakien tukraməmɨr tuk əmiə, taksəriwək iran. Tamə, nəpɨgnəpien ruvrɨg əpɨs əmiə. Kɨni narmamə yamə mɨne kasəriwək ye nəpɨgnəpien, kaseinein ikɨn kamhavən ikɨn. 36 Nɨpɨg nɨkakien tukraməmɨr tuk əmiə, kɨmiə taksəkeikei mɨshatətə ye nɨkakien, mə kɨmiə takharkun nhauəyen kwajikovə mɨnə kape nɨkakien.”*

Nəmə Isrel khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Yesu

Yesu rɨmɨni-ta nəgkiarien a, kɨni map-ta irəriə, mɨvən merkwaig. 37 Nar apnapɨg mə In rɨmnor ta nɨmtətien rɨpsaah ye nɨmrɨ nəmə Isrel, mərɨg khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran. 38 Nar a rɨtərhav-pə ror Nəgkiarien kape profet Aesaea kupan ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, yame ramni mɨmə,

“Ah. Yermaru. Narmamə kwatɨksɨn əmə kamhani nəfrakɨsien ye nəgkiarien kapəmawə.

Nar apnapɨg mə nakamor nɨmtətien ye nəsanɨnien kafam, mərɨg to khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iram.”(Aes 53:1)

39 Kɨni iriə to khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran rəri-pən nəgkiarien yame Aesea ruɨni-ta kupan mɨmə,

40 “Kughen rɨmnor əriə mə nɨmrɨriə tukrɨpɨs.

To nɨmrɨriə rɨpipəh nɨpɨsien, to iriə kɨpisəm, mɨpiharkun.

Kɨni In rɨmnor rɨkiriə rɨpəh narəyen.

To rɨkiriə rɨpiarə, to kɨpisarar ye nərɨgien kapəriə, kɨni mɨshatətə iran, kɨni rɨpior nɨmraghien kapəriə rɨpihuvə mɨn.”(Aes 6:10)

41 Profet Aesea kupan rɨmnaməgkiar mamni məknakɨn meinai in rɨmnəm nəsanɨnien kape Yesu, maməvsao kɨn.

42 Kɨni mərɨg, ye nɨpɨg a, nəmehuə mɨnə rɨpsaah kwənmopɨn, iriə mɨn kɨmɨshatətə ye Yesu. Mərɨg iriə kɨmnhapəh nhani-ərhavyen mə kwəshatətə iran, meinai kɨmnhagɨn kɨn Farisi mɨnə, mə tamə kɨsher ye rhav kɨn əriə ye nimə kape nofugɨnien, 43 meinai nəmehuə mɨnə a kɨmɨsorkeikei pɨk mə narmamə tukhavəh-si haktə əriə, rapita yame kɨsorkeikei mə Kughen rɨkin tukragien tuk əriə.

Nɨpɨg Kwasɨg tukruə, Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Yesu

44 Kɨni Yesu rokr-apomh mɨmə, “Narmamə yamə mɨne kɨshatətə irak, pəh nien mə kɨshatətə pɨsɨn əmə irak, mərɨg kɨshatətə mɨn ye Kughen yame rɨmnher-pə kɨn Yo. 45 Kɨni narmamə yamə mɨne kasəm Yo, pəh nien mə kasəm əmə Yo, mərɨg kasəm mɨn Kughen yame rɨmnher-pə kɨn Yo.* 46 Yo e nɨkakien. Yakmauə ye tokrei tanə e mə narmamə yamə mɨne kɨshatətə irak tukhapəh nɨsarəyen ye nəpɨgnəpien.* 47 Narmamə yamə mɨne kasərɨg kafak nəgkiarien, mhapəh nɨsorien, to yakpəh nɨni-ərhavyen kapəriə narpɨnien, meinai pəh nien mə yakmauə ye tokrei tanə e mə jakni-ərhav narpɨnien kape narmamə. Mərɨg yakmauə mə jakvəh mɨragh əriə.* 48 Mərɨg Yermamə kɨrik aikɨn yame tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kamhaukreikɨn-pən nɨmeitairiə kɨmi Yo, mhapəh nhavəhyen kafak nəgkiarien. Tuk nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə iran, Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə, meinai kɨmɨsəpəh nəgkiarien yame yɨmɨni-pən tuk əriə.* 49 Meinai nəgkiarien yame yakamni, pəh nien mə kafak pɨsɨn əmə, mərɨg Tata Kughen yame rɨmnher-pə kɨmi Yo, In rɨmɨni-pə tuk Yo mə jakaməkeikei mɨni məknakɨn.* 50 Kɨni Yo yakwɨrkun ta mə nəgkiarien kafan rɨrkun nɨvi-pənien narmamə ye nɨmraghien rerɨn. Ror pən, nəgkiarien yamə mɨne yakamni, Tata Kughen ravəhsi-pə kɨmi Yo, kɨni yakamni.”

13

Yesu rɨmneiwaiyu rəmhen kɨn yor wok kɨrik, məkwi nɨhu narmamə kafan mɨnə kɨn nu

1 Rɨnor nɨpɨg atuatuk kape nəmə Isrel tuk norien lafet kape Pasova. Kɨni Yesu ruɨrkun mə kafan nɨpɨg ruauə ta mə tukrəpəh kafan nɨmraghien ye tokrei tanə mɨvən mamarə iriu Rɨmni Kughen. Nɨpɨg m-fam In rorkeikei pɨk kafan narmamə yamə mɨne kɨsarə ye tokrei tanə, kɨni mərɨg taktakun ai in ramhajoun norkeikeiyen mɨnə fam kafan kɨmi əriə.* 2 Rɨnamenaiyu, kɨni Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kɨnasəvɨgɨn. Kɨni Setan rɨmɨvəhsi-pən vəh-si-pən ta kɨmi Judas ji Saemon Iskariot, mə tukreighaan-pən kɨn Yesu ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafan. 3 Yesu rɨmɨrkun mə Tata Kughen rɨmnərəhu-pən ta narɨmnar fam ye kwermɨn, kɨni muɨrkun mɨn mə In rɨmasɨ-pən ye Kughen, kɨni tukrɨpirerɨg-pən mɨn tuk Kughen.* 4 Məkneikɨn, rhekɨmter, mɨrəhsi-ta kafan kot, kɨni mətəut kɨn neipən kɨrik. 5 Kɨni mɨrəh besin kɨrik, mɨruk-pən nu iran. Kɨni mɨvən mokwi nɨhu kafan kɨn narmamə mɨnə. Məspir nɨhuriə kɨn neipən yame rɨmnətəut kɨn.

6 Mor məknakɨn, mɨvən meriaji-pən Saemon Pita, kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. ?Rhawor? Rɨpəh nəmhenien mə Ik takəkwi nɨhuk kɨn nu.”

7 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Ik nakpəh nɨrkunien nɨprai nar e yakamor ai taktakun. Mərɨg tuk nɨpɨg kɨrik, takpirkun nɨpran.”

8 Kɨni Pita ramni-əhu In mɨmə, “Nɨkam. To nakpəh nəkwi-əfrakɨsien nɨhuk tuk nɨpɨg kɨrik.”

Mərɨg Yesu rɨmə, “To yakpipəh nəkwiyen nɨhum, ik nakpəh nuəyen kafak yermamə.”

9 Kɨni Saemon Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. Tukmə ror məkneikɨn, kɨni takpəh nəkwi-əməyen nɨhuk, mərɨg əkwi mɨn kapək kapə mɨne kwermɨk.”

10 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Nɨkam. Narmamə yamə mɨne kwəsar ta, kwəshawən. To khapəh nɨsar-mɨn-ien. Mərɨg Yo jakaməkeikei məkwi əmə nɨhum. Kɨmiə nakwəshawən ta. Mərɨg pəh nien mə kɨmiə fam.* 11 Yesu ruɨrkun mə iriə pa nhagɨn tukreighaan-pən kɨn in ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafan. Ror pən, In rɨmɨni mɨmə, “Pəh nien mə kɨmiə fam nakwəshawən.”

12 Kɨni Yesu rɨmnəkwi fam əriə, mɨvən mɨvəh-si-pən kafan kot, mɨvən məkwətə-pən ye kwənmhaan yame rɨnamkwətə-pən ikɨn. Mamaiyoh əriə mɨmə, “?Kɨmiə nakharkun nɨprai nar e yɨmnor irəmiə ai taktakun uə? 13 Kɨmiə naksokrən kɨn Yo mə Yhajoun mɨne Yermaru, kɨni ratuatuk. Meinai nəfrakɨsien mə Yo Yhajoun kapəmiə mɨne kapəmiə Yermaru. 14 Meinai nar apnapɨg Yo e kapəmiə Yermaru mɨne Yhajoun kapəmiə, mərɨg yɨmnəkwi nɨhumiə, kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨmiə mɨn takasəkeikei masəkwi nɨhumiə mɨnə.* 15 Yo yɨmnor mhajoun əmiə kɨn, mə takasor əmə norien kɨrikianə əmə irəmiə mɨnə. 16 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə yorwok kɨrik to rɨpəh nehuəyen rapita kafan yemehuə; kɨni yermamə yame ravəh nəgkiarien mameriwək to rɨpəh napitayen yermamə yame ravəhsi-pən nəgkiarien kɨmin.* 17 Taktakun ai, kɨmiə nakwənharkun huvə nar e. Ror pən, tukmə nakasor məkneikɨn irəmiə mɨnə, Kughen tukrɨvəhsi-pre nɨhuvəyen kɨmi əmiə.*

18 “Mərɨg pa rɨmə yakamni əmiə m-fam. Yakɨrkun əmiə mə nɨ-pa mɨnə e yakmɨrpen əriə. Mərɨg nəgkiarien e kape Nəkwəkwə kape Kughen tukraməkeikei muə mor nəfrakɨsien kɨn yame ramni mə,

“ ‘Yermamə yame jakwən kwis bred kɨmru min,

in tukrukreikɨn-pə nɨmeitaan kɨmi Yo, muə tɨkmɨr kafak.’(Sam 41:9) *

19 Yakamni-pre tuk əmiə, mə narɨmnar mɨnə e rɨpəh hanə nɨtərhav-pəyen; mərɨg nɨpɨg tukmə khatərhav-pə, takhani nəfrakɨsien irak, mə Yo e Kristo.

20 “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə tukmə yakher-pən kɨn yermamə kɨrik tuk nəvsaoyen kɨn kafak nəgkiarien kɨmi narmamə, kɨni narmamə rɨkiriə ragien tukun, rəmhen əmə kɨn yame rɨkiriə ramagien tuk Yo. Kɨni tukmə narmamə rɨkiriə ragien tuk Yo, rəmhen əmə kɨn yame rɨkiriə ragien tuk Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo.”*

Yesu rɨmɨni-ərhav mə Judas tukreighaan-pən kɨn in ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafan

(Mat 26:20-25; Mak 14:17-21; Luk 22:21-23)

21 Nɨpɨg Yesu rɨmɨni nəgkiarien a, rɨkin rəmhə, kɨni In mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə kɨmiə kɨrik irətawə tukreighaan-pən kɨn Yo ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafak.”

22 Kɨni kafan narmamə mɨnə kɨsarha-pən mɨsəm əriə mɨnə. Rɨkiriə raməsɨk mə, “?Ramni pa?” 23 Kɨni iriə kɨrik, yame Yesu rorkeikei pɨk, ramkwətə ipakə əmə tukun. 24 Kɨni Saemon Pita rəsiwən-apsapɨs-pən kɨmin mɨmə, “Aiyoh-pən-ru In mə pa nhagɨn e ramni.”

25 Kɨni kwən a rɨmneiwaiyu-pən ipakə tuk Yesu maiyoh In mɨmə, “Yermaru. ?Pa e nhagɨn?”

26 Kɨni Yesu rɨmə, “Kwən a in e yame jakakapɨr bred meires ye sup mɨvəh-si-pən kɨmin.” Məkneikɨn In rəkapɨr bred, meires ye sup, mɨvəh-si-pən kɨmi Judas, ji Saemon Iskariot. 27 Kɨni Judas rɨvəh bred ai. Məkneikɨn Setan rɨvən yerkin.

Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Nar e nakmə takor, yuvən aihuaa əmə mor.” 28 Mərɨg narmamə mɨnə kape Yesu kɨsəkwətə rarkurao ye tebol masəvɨgɨn, kɨmnhapəh nharkunien nɨprai nəgkiarien kape Yesu. 29 Judas, in ramərer tuk nɨtɨp kapəriə, kɨni iriə tɨksɨn, rɨkiriə rəsɨk mə Yesu rɨmɨni-pən tukun mə tukrɨvən mɨvəh nɨmrɨ nəvɨgɨnien kɨrik nəriə kape lafet, uə mə tukrɨvən mɨvəh-si-pən mane tɨksɨn kɨmi yavən has mɨnə.* 30 Rɨnəpɨgnəp ta. Kɨni nɨpɨg Judas rɨvəh bred, kɨni mərer, mɨtərhav.*

Yesu rɨmɨni nəgkiarien vi kɨrik mə tuksor

31 Judas ruatərhav, kɨni Yesu rɨmə, “Taktakun ai, Kughen tukrɨvəhsi-haktə nhagɨk e Ji Yermamə. Kɨni Yo, Ji Yermamə, yakvəhsi-haktə nhag Kughen.* 32 Mərɨg nɨpɨg Yo, Ji Yermamə, jakor əpu nehuəyen kape Kughen, kɨni Kughen pɨsɨn əmə tukror əpu atuk nehuəyen kafak. Kɨni In tukror aihuaa əmə.*

33 “Kafak kwajikovə mɨnə, kɨtawə to khapəh nɨsəmɨr kwisien ror tu. Kɨni kɨmiə takpisarha-kɨn Yo. Mərɨg Yo yakamni-pre nəgkiarien kɨrikianə əmə kɨmi əmiə yame yakwəni-pən ta tuk nəmehuə kape nəmə Isrel, mɨmə, ‘Ikɨn yakamvən ikɨn, kɨmiə to nakhapəh nhavənien ikɨn.’*

34 “Yakamərəhu-pre natuakəmien vi kɨrik kɨmi əmiə mə takasəkeikei mɨsorkeikei əmiə mɨnə. Yɨmnorkeikei əmiə, kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨmiə takasəkeikei mɨsorkeikei əmiə mɨnə.* 35 Kɨni tukmə naksorkeikei məknakɨn əmiə mɨnə, narmamə mɨfam tukharkun mə kɨmiə kafak narmamə mɨnə.”*

Yesu rɨmɨni-ərhav mə Pita tukrɨpini mə in reinein Yesu

(Mat 26:31-35; Mak 14:27-31; Luk 22:31-34)

36 Kɨni Saemon Pita rɨmnaiyoh In mɨmə, “Yermaru. ?Nakmə takvən hiə?”

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Ik to nakpəh nɨkwasɨgien kɨn Yo ai taktakun, kɨravən ikɨn yakamvən ikɨn. Mərɨg tuk nɨpɨg kɨrik, nakpivən.”*

37 Kɨni Pita raiyoh-pən mɨmə, “Yermaru. ?Jakpəh nɨkwasɨgien kɨn ik tuk naha? Yakmə jakɨkwasɨg kɨn Ik nar apnapɨg tukmə kɨmə tukhopni Ik, tukhopni kwis ərau.”

38 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “?Ik nakmə takɨkwasɨg kɨn Yo nar apnapɨg tukmə kɨmə tukhopni kwis ərau? Yakamni-pre əfrakɨs tuk ik mə, man tukrɨpəh nəkakə-hanəyen, ik takni m-kɨsisər mə nakeinein Yo.”*

14

Yesu In swatuk tuk nɨvənien tuk Tatə Kughen

1 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Rɨkimiə tukrɨpəh nəmhəyen. Shatətə ye Kughen, mɨshatətə mɨn irak.* 2 Ye nimə kape Tatə kafak, kwənmhaan rɨpsaah. To rɨpipəh norien məknakɨn, to yawəni-əsaah pre ta iran tuk əmiə. Taktakun ai, yakamvən aikɨn tuk nor-əpnəpənəyen ye kwənmhaan kapəmiə.* 3 Meinai jakvən mor apnəpeinə ta ye kwənmhaan kapəmiə, kɨni mɨrerɨg-pə mɨn mɨkɨr əmiə, khavən mɨsarə kɨtawə-m kɨmiə, mə kɨmiə takasarə aikɨn yakamarə ikɨn.* 4 Ikɨn a yakamvən ikɨn, kɨmiə nakwənharkun ta swatuk yame ramvən ikɨn.”

5 Mərɨg Tomas rɨni-pən tukun mə, “Yermaru, kɨmawə yakseinein aikɨn nakamvən ikɨn. ?Jakshawor-pən iran mɨne mharkun swatuk yame ramvən apaikɨn?”

6 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yo e, yo swatuk. Kɨni Yo e, nuknei nəfrakɨsien, kɨni Yo e nuknei nɨmraghien. Yermamə yame rɨpəh nuəyen tuk Yo to rɨpəh nɨvənien tuk Rɨmɨk.* 7 Tukmə nakharkun Yo, nakharkun mɨn Rɨmɨk. Ror pən, rɨrikakun ai taktakun, nakwənharkun ta In, mɨsəm ta In.”*

8 Kɨni Filip rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. Hajoun-ru Tata Kughen kɨmi əmawə. In əmə a kɨmawə yaksorkeikei.”*

9 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Filip, Yo yɨmnarə pawk kɨtawə-m kɨmiə rapomh. ?Mərɨg ik nakeinein hanə Yo uə? Yermamə yame raməm Yo, raməm mɨn Tatə Kughen. ?Rhawor e ik nakamni mə jakhajoun Tata Kughen kɨmi əmiə?* 10 ?Nakamni nəfrakɨsien irak mə nɨmraghien kafak, ramarə iriu Tatə Kughen, kɨni nɨmraghien kafan ramarə irak? Nəgkiarien e yakamni, pəh nien mə kafak əmə. Nɨpɨg m-fam, Tatə Kughen ramarə irak, mamor wok ye nɨmraghien kafak.* 11 Hani nəfrakɨsien irak mə nɨmraghien kafak raməmɨr ye Tatə Kughen, kɨni nɨmraghien kafan raməmɨr irak. Mərɨg tukmə nakhapəh nɨshatətəyen irak məknenkɨn, takhani nəfrakɨsien irak tuk nɨmtətien yamə mɨne yakamor. 12 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien irak, iriə tukasor narɨmnar yamə mɨne Yo yakamor. Nəfrakɨsien mə iriə tuksor nɨmtətien rɨpsaah rapita yame Yo yakamor, meinai Yo yaknəpəh tokrei tanə e, mɨnamrerɨg-pən tuk Tatə Kughen.* 13 Yo Ji Kughen, kɨni tukmə naksaiyoh Kughen kɨn naha nhagɨn ye nhagɨk, Yo jakaməkeikei mor, mə wok e kafak - Yo kwajikovə kape Kughen - tukrɨvəhsi-haktə nhag Tatə Kughen.* 14 Kɨni tukmə naksaiyoh Yo kɨn nar kɨrik ye nhagɨk, jakaməkeikei mor.”

Yesu ruɨni ta mə Nanmɨn kape Kughen tukreiwaiyu-pə

15 Kɨni Yesu rɨmnəgkiar mɨrpɨn nəgkiarien kafan mɨmə, “Tukmə kɨmiə naksorkeikei Yo, takasəkeikei masor nəgkiarien kafak.* 16 Kɨni Yo, jakaiyoh Tatə Kughen mə In tukrher-pre kɨn Yasitu mɨn kɨrik rurə tuk əmiə. Kɨni In tukramarə rerɨn kɨmiə min.* 17 Yasitu a in Nanmɨn kape Nəfrakɨsien. Narmamə kape tokrei tanə tukhapəh nhavəhyen In yerkiriə, meinai iriə khapəh nɨsəmien In, maseinein In. Mərɨg kɨmiə nakwənharkun ta In, meinai In ramarə kɨmiə min. Kɨni In tukraməmɨr yerkimiə kape nɨpɨg m-fam.*

18 “Nɨpɨg Yo jaktərhav, to yakpəh nəpəhyen əmiə naksarə pɨsɨn əmə, rəmhen kɨn kwajikovə yame khamhə tan kɨn. Yo jakpirerɨg-pə mɨn tuk əmiə. 19 Pəh nien mə tuktu, narmamə kape tokrei tanə tukhapəh nɨsəm-mɨnien Yo. Mərɨg kɨmiə takasəm Yo kape nɨpɨg m-fam. Yo jakamragh mɨn ye nɨmhəyen kafak, kɨni kɨmiə mɨn takhamragh mɨn ye nɨmhəyen kapəmiə.* 20 Ye nɨpɨg kape narɨmnar mɨnə e, kɨmiə takharkun mə nɨmraghien kafak raməmɨr ye Tatə Kughen. Kɨni nɨmraghien kapəmiə raməmɨr irak, kɨni nɨmraghien kafak raməmɨr irəmiə.*

21 “Yermamə yame ravəhs-huvə nəgkiarien kafak, kɨni mamor, norien a ramhajoun pən mə in rorkeikei Yo. Kɨni yermamə yame rorkeikei Yo, Tatə Kughen rorkeikei mɨn in. Kɨni Yo mɨn jakorkeikei in. Mor əpu yo kɨmin, mə in tukrɨrkun huvə Yo.”*

22 Məkneikɨn, Judas e (pəh nien mə Judas Iskariot, mərɨg nɨfnagni kɨrik), rɨmnaiyoh In mɨmə, “Yermaru. ?Nakhawor mor əpu əmə Ik kɨmi əmawə, kɨni mɨpəh nor-əpu-yen Ik kɨmi narmamə m-fam ye tokrei tanə?”*

23 Mərɨg Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermamə yame rorkeikei Yo, in tukraməkeikei mamor kafak nəgkiarien. Kɨni Kafak Tatə tukrorkeikei in. Kɨni kɨmru kafak Tatə, jakrauə mwarə kɨmasɨr min.* 24 Yermamə yame rɨpəh norkeikeiyen Yo, in to rɨpəh norien nəgkiarien kafak. Nəgkiarien yamə mɨne nɨmɨsərɨg yakamni, pəh nien mə yakamni atuk əmə. Mərɨg yɨmɨvəh nəgkiarien mɨnə a tuk kafak Tatə yame rɨmnher-pə kɨn Yo yakuə.* 25 Yo yakamni-ərhav-pre nəgkiarien mɨne kɨmi əmiə ye nɨpɨg kɨtawə-m kɨmiə. 26 Mərɨg Nanmɨn kape Kughen yame in Yasitu, yame Tatə Kughen tukrher-pre kɨn ye nhagɨk, In tukrhajoun əmiə kɨn narɨmnar mɨnə fam. Kɨni mor əmiə mə rɨkimiə tukraməsɨk narɨmnar yame yakamni-pre tuk əmiə, mə takhapəh nɨsəru-kɨnien.* 27 Pəh nien mə tuktu, yakəpəh əmiə, kɨni mərəhu-pre nəmərinuyen kafak ramarə tuk əmiə. Kɨni nəmərinuyen e yame jakvəhsi-pre kɨmi əmiə, ror pɨsɨn ye nəmərinuyen yame narmamə kape tokrei tanə kasərəhu. Rɨkimiə tukrɨpəh nəpouyen, mhapəh nhagɨnien.* 28 Kɨmiə nakwəsərɨg ta nəgkiarien kafak yame yɨmɨni-pre tuk əmiə mɨmə, ‘Yo jakpiəpəh əmiə, kwasɨg ikɨn, mɨpirerɨg-pə mɨn tuk əmiə.’ Tukmə naksorkeikei əfrakɨs Yo, rɨkimiə tukragien əmə mə taksəm Yo yakamvən tuk kafak Tatə, meinai In yerpɨrɨg rapita Yo. 29 Yo yakwəni-pre ta narɨmnar mɨnə e tuk əmiə ai taktakun, yamə mɨne tukpihatərhav-pə, mə nɨpɨg tukhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn, kɨmiə takhani nəfrakɨsien irak. 30 To yakpəh nəgkiar-pɨkien kɨtawə-m kɨmiə, meinai Setan e yermaru kape tokrei tanə rɨnamuə. Nəsanɨnien kafan rɨkək tuk napitayen Yo,* 31 mərɨg yakamor atuatuk əmə nəgkiarien kape Tatə Kughen, mə narmamə kape tokrei tanə tukharkun mə Yo yakorkeikei In.”*

Kɨni Yesu rɨmə, “Ita. Pəh kɨsərer mɨsap eikɨn e.”

15

Yesu ramni nuhpɨkɨnien kɨn In, mə In rəmhen kɨn nukne nai

1 Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “Yo e nuknei nai əfrakɨs. Rɨmɨk In yəsim.* 2 Kɨni kwermɨ nai mɨnə fam yamə mɨne khapəh nhakuəyen, In tukrərəru ta əriə. Kɨni kwermɨ nai mɨnə fam yamə mɨne kamhakuə, In tukrəspir əriə mə tukhakuə kɨn kwənkwairiə rɨpsaah.* 3 Kɨni kɨmiə naksəmhen kɨn kwermɨ nai. Yakaməspir huvə əmiə kɨn nəgkiarien yame yakamni-pre tuk əmiə.* 4 Səpit-pə irak, kɨni jakəpit-pre irəmiə. To kwermɨ nai rɨpəh nəpit-pənien ye nɨpran, to rɨpəh nɨkuəyen. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, tukmə nakhapəh nɨsəpit-pəyen irak, to nɨmraghien kapəmiə rɨpəh norien kwənkwan.*

5 “Yo e nuknei nai. Kɨni kɨmiə rəgrəgɨn mɨnə. Yermamə yame rəpit-pə irak, kɨni jakəpit-pən iran, nɨmraghien kafan tukror kwənkwan rɨpsaah. Mərɨg tukmə naksəpəh Yo, to nakhapəh nɨsorien nar kɨrik.* 6 Yermamə yame rɨpəh nəpit-pəyen irak in rəmhen kɨn kwermɨ nai yame kərəru, kamarakikɨn, ramswiin mɨmsiə. Kwermɨ nai yamə mɨne kɨsor məknakɨn, kampɨk, kamarakikɨn-pən ye nap, kavaan əru.* 7 Tukmə naksəpit-pə tuk Yo, kɨni nəgkiarien kafak raməmɨr irəmiə, naha nhagɨn yame kɨmiə naksorkeikei mɨsaiyoh kɨn, Kughen tukrɨvəhsi-pre kɨmi əmiə.* 8 Nɨmraghien kapəmiə tukror kwənkwan rɨpsaah; nar a tukravəh-si haktə nhag Tatə, kɨni mamhajoun mə kɨmiə kafak mɨnə narmamə.*

9 “Tatə Kughen In rorkeikei pɨk Yo. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Yo yakorkeikei əmiə. Haraptərəkɨn tɨm tɨm kafak norkeikeiyen. 10 Tukmə nakasor kafak nəgkiarien, takamharəh tɨm tɨm kafak norkeikeiyen, rəmhen əmə kɨn yame yakamor nəgkiarien kape Tatə Kughen, mamraptərəkɨn tɨm tɨm norkeikeiyen kafan.* 11 Yo yɨmnamni-ərhav-pre nəgkiarien e tuk əmiə mə rɨkimiə tukragien, rəmhen kɨn yame Yo, rɨkik ramagien. Kɨni rɨkimiə tukragien magien pɨk.* 12 Yakamərəhu-pre natuakəmien kɨrik kɨmi əmiə mə takasəkeikei mɨsorkeikei əmiə mɨnə, rəmhen kɨn yame Yo yakorkeikei əmiə.* 13 Yermamə yame rameighan-pən kɨn kafan nɨmraghien mə tukrɨvəh mɨragh in mɨnə tɨksɨn, norkeikeiyen kafan rehuə rapita norkeikeiyen kape narmamə mɨnə tɨksɨn.* 14 Tukmə nakasor kafak nəgkiarien, ramhajoun-pən mə kɨmiə kafak tɨksɨn fren mɨnə. 15 To yakpəh nokrən-mɨnien kɨn əmiə mə yorwok mɨnə kafak, meinai yorwok ramor əmə wok meinein nərɨgien kape yamehuə kafan. Mərɨg taktakun ai, yakamokrən kɨn əmiə mə kafak mɨnə fren, meinai yakamni-ərhav-pre fam nəgkiarien yame Tatə Kughen ramni-pə tuk Yo.* 16 Pəh nien mə kɨmiə nɨmnharpen Yo; mərɨg Yo yɨmɨrpen əmiə. Kɨni Yo yakamɨrpen əmə mə takhavən masor wok, kɨni pəh wok kapəmiə tukror kwənkwan. Kɨni kwənkwai wok kapəmiə tukraməmɨr kape rerɨn. Kɨni ai, tukmə naksaiyoh kɨn naha nhagɨn kɨmi Tatə Kughen ye nhagɨk, kɨni In tukrɨvəhsi-pre kɨmi əmiə.* 17 Yakamərəhu-pre natuakəmien kɨrik kɨmi əmiə mə takasəkeikei mɨsorkeikei əmiə mɨnə.”*

Narmamə kape tokrei tanə kasəməkɨn narmamə kape Yesu mɨnə

18 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Tukmə narmamə kape tokrei tanə kasəməkɨn əmiə, rɨkimiə tukraməkeikei maməsɨk mə apa kupan, iriə kɨmɨsəməkɨn məkneikɨn Yo.* 19 To rɨpi mə kɨmiə narmamə kape tokrei tanə, to narmamə kape tokrei tanə kɨsorkeikei əmiə; mərɨg pəh nien mə kɨmiə narmamə kape tokrei tanə e. Yo yakwɨrpen ta əmiə, kɨni mɨvəh-si ta əmiə tuk narmamə kape tokrei tanə. Ror pən, narmamə kape tokrei tanə kasəməkɨn əmiə.* 20 Rɨkimiə tukraməkeikei məsɨk nəgkiarien yame yakwəni-pre ta tuk əmiə mə, ‘Yorwok kɨrik to rɨpəh nehuəyen rapita kafan yemehuə.’* Kɨni tukmə narmamə kape tokrei tanə kasor ahas pə pɨk kɨmi Yo, ye norien kɨrikianə əmə mɨn, iriə tukasəkeikei masor ahas pre tuk əmiə. To iriə kɨpisor nəgkiarien kafak, to kɨpisor mɨn nəgkiarien kapəmiə.* 21 Iriə tuksor məknakɨn irəmiə, meinai kɨmiə kafak mɨnə narmamə, kɨni iriə kaseinein Kughen yame rɨmnher-pə kɨn Yo.*

22 “To yakpipəh nuəyen məgkiar kɨmi əriə, to kɨpəh nəm-pənien nar kɨrik irəriə. Mərɨg taktakun ai, yakwauə ta; to khapəh nɨserkwaigien kɨn təvhagə has kapəriə.* 23 Yermamə yame raməməkɨn Yo, In raməməkɨn mɨn Rɨmɨk. 24 Yɨmauə mor nɨmtətien mɨnə e ye nɨmrɨriə, yame to yermamə pɨsɨn kɨrik rɨpəh norien. Ror pən, iriə kharkun mə Yo e pa. Kharkun pawk Yo, mərɨg kasəməkɨn Yo, masəməkɨn mɨn Rɨmɨk. Kɨni taktakun ai, tuksəm-pən nar has irəriə.* 25 Mərɨg narɨmnar mɨnə e tukasəkeikei mɨsor məknakɨn, mor mə nəgkiarien yame kɨmnharai ta ye nəkwəkwə kape Loa kapəriə tukruə mor nəfrakɨsien kɨn, yame ramni mə,

“ ‘Yɨmɨpəh nor-pawk-əyen nar has kɨrik irəriə,

mərɨg iriə kasəməkɨn Yo.’(Sam 35:19, 69:4)

26 “Mərɨg nɨpɨg Yasitu tukruə, in tukrɨni-ərhav Yo. Nanmɨn kape Nəfrakɨsien tukrɨsɨ-pən tuk Tatə Kughen. Kɨni Yo jakher-pre kɨn rurə tuk əmiə.* 27 Kɨni kɨmiə mɨn, takasəkeikei mhani-ərhav Yo, meinai kɨtawə-m kɨmiə kɨmnɨsarə kwis ye nɨrikakunien ye wok kafak muə meriaji-pə ai taktakun.*

16

1 “Yo yakamni-ərhav-pre narɨmnar mɨnə e tuk əmiə mə kapəmiə nhatətəyen tukrɨpəh nɨmɨrien. 2 Iriə tukpisher ta kɨn əmiə ye nimə kape nofugɨnien kapəriə; kɨni nəfrakɨsien əgkap mə nɨpɨg yame ramuə, tukshopni əmiə, mhamə ta mə nar yame kasor, rɨki Kughen ramagien tukun.* 3 Iriə kasor narɨmnar mɨnə a meinai iriə kaseinein Tatə Kughen maseinein mɨn Yo.* 4 Mərɨg Yo yakaməkupan mamni-ərhav-pre narɨmnar mɨnə e tuk əmiə. Kɨni nɨpɨg tukmə nakwəsəm narɨmnar mɨnə a kɨnamor irəmiə, rɨkimiə tukraməsɨk mə Yo yakwəni-ta narɨmnar mɨnə a tuk əmiə.

Wok yame Nanmɨn kape Kughen tukror

Kɨni Yesu rɨmə, “Mərɨg Yo yɨmnəpəh nɨniərhav-pre-yen narɨmnar mɨnə e tuk əmiə apa kupan, meinai kɨtawə-m kɨmiə kɨmnasəmɨr, [nahasien mɨnə a ramuə əmə tuk Yo]. 5 Mərɨg taktakun ai, jakrerɨg-pən tuk Yermamə yame rɨmnher-pə kɨn Yo. Kɨni kɨmiə kɨrik rɨmnəpəh naiyohyen Yo mə yakamvən hiə. 6 Yakamni-ərhav-pre narɨmnar yamə mɨne tukrɨpitərhav-pə tuk əmiə, rɨkimiə rəpou. 7 Mərɨg yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə rhuvə pɨk tuk əmiə mə jakəpəh əmiə. Meinai to yakpipəh nəpəhyen əmiə, to Yasitu rɨpipəh nəmɨrien tuk əmiə. Mərɨg tukmə yakəpəh əmiə mamvən, kɨni jakher-pre kɨn Yasitu tukruə marə kɨmiə min.* 8 Kɨni nɨpɨg In tukruə, mhajoun narmamə kape tokrei tanə mə iriə yor təvhagə has mɨnə, kɨni nətərɨgien kapəriə rɨpəh nəmhenien mə iriə tuksor nar ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Kɨni nətərɨgien kapəriə rɨpəh nəmhenien tuk nəkirien norien kape narmamə. 9 Nanmɨn e tukrhajoun əriə mə iriə yor təvhagə has mɨnə meinai khapəh nhaniyen nəfrakɨsien irak.* 10 Kɨni tukrhajoun əriə mə nətərɨgien kapəriə rɨpəh nəmhenien mə tuksor nar yame ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen, meinai jakrerɨg-pən tuk kafak Tatə, kɨni iriə tukhapəh nɨsəm-mɨnien Yo.* 11 Kɨni tukrhajoun əriə mə nətərɨgien kapəriə rɨpəh nəmhenien tuk nəkirien norien kape narmamə, meinai Kughen in rɨnəkir ta yermaru kape tokrei tanə e Setan mɨmə tukrɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmin.*

12 “Yakmə jakni-pre narɨmnar rɨpsaah mɨn tuk əmiə. Mərɨg to nakhapəh nhapɨk-famien əriə, meinai iriə khaskai pɨk tuk əmiə.* 13 Mərɨg nɨpɨg Nanmɨn kape Nəfrakɨsien tukruə, In tukrɨkɨr əmiə, mor əmiə takharkun nəfrakɨsien mɨnə fam. In to rɨpəh nɨni-atuk-əməyen kafan nəgkiarien. Mərɨg In tukramni-ərhav əmə narɨmnar yamə mɨne In ravəh tuk Tatə Kughen. Kɨni mamni-ərhav-pre tuk əmiə narɨmnar fam yame tuk nɨpɨg kɨrik kɨpihauə.* 14 In tukrɨvəh nəgkiarien əfrakɨs tuk Yo mɨni-ərhav-pre tuk əmiə. Tukror norien a, mɨvəh-si haktə Yo. 15 Narɨmnar fam kape Tatə Kughen, kafak. Ror məkneikɨn, Yo yakamni mə Nanmɨn e tukrɨvəh nəgkiarien əfrakɨs tuk Yo, mamhoprai-pre kɨmi əmiə.”*

Yesu tukrɨmhə, marə mhekɨmter mɨn, kafan narmamə tuksəm mɨn In

16 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Pəh nien mə tuktu, takhapəh nɨsəm-mɨnien Yo; kwasɨg ikɨn, taksəm mɨn Yo.”*

17 Kɨni narmamə tɨksɨn kafan kɨsaiyoh əriə mɨnə mhamə, “?Nəgkiarien e nɨpran rɨmə naha? In ramni-pə tuk ətawə mɨmə, ‘Pəh nien mə tuktu, takhapəh nɨsəm-mɨnien Yo; kwasɨg ikɨn, taksəm mɨn Yo,’ kɨni In rɨmɨni mɨn mɨmə, ‘Yakamvən jakəm Tatə Kughen.’ 18 ?Nəgkiarien e rɨmɨni mə, ‘pəh nien mə tuktu’ nɨpran ramni mə naha? Kɨtawə kɨseinein nəgkiarien e In ramni.”

19 Kɨni Yesu ruɨrkun ta mə iriə kasorkeikei mə tuksaiyoh In kɨn nɨprai nəgkiarien kafan, kɨni In rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “?Rhawor? Yo yakamni mə, ‘Pəh nien mə tuktu, takhapəh nɨsəm-mɨnien Yo; kwasɨg ikɨn, taksəm mɨn Yo.’ ?Kɨni taktakun ai naksaiyoh əmiə mɨnə mə takharkun nɨprai nəgkiarien e uə? 20 Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə rɨkimiə tukrəmhə, taksasək pɨk. Mərɨg narmamə kape tokrei tanə, rɨkiriə tukragien. Kɨmiə taksərɨg rahas pɨk, mərɨg nəmhəyen kapəmiə tukrukreikɨn muə nagienien.* 21 Tukmə ruauə ipakə mə piraovɨn kɨrik tukreimək kɨn kwajikovə kafan, tukraməkeikei mərɨg rahas; meinai rɨnor nɨpɨg kafan mə tukreimək. Mərɨg kwasɨg ikɨn, tukmə tɨni rarha, rɨkin tukrɨpəh nəsɨk-mɨnien nəmhəyen kafan. Rɨkin tukragien əmə meinai tɨni rɨmnarha-pə ye tokrei tanə. 22 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, naksərɨg rahas pawk ai taktakun, mərɨg kwasɨg ikɨn, jakəm mɨn əmiə, kɨni rɨkimiə tukragien pɨk; to yermamə kɨrik rɨpəh nor-mɨnien əmiə naksərɨg rahas. 23 Ye nɨpɨg a, to nakhapəh nɨsaiyoh-mɨnien Yo kɨn nɨprai nəgkiarien kɨrik.*

“Yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə mə tukmə naksaiyoh Tatə Kughen kɨn nar kɨrik ye nhagɨk, kɨni In tukrɨvəh-si pre kɨmi əmiə. 24 Nakhapəh nɨsaiyoh-hanəyen kɨn nar kɨrik ye nhagɨk. Mərɨg saiyoh kɨn, mhavəh, pəh rɨkimiə tukragien pɨk.”*

Yesu rɨmnapita nəsanɨnien kape tokrei tanə

25 Kɨni Yesu rəgkiar mamni mɨmə, “Yo yɨmɨni-pre nuhpɨkɨnien ye narɨmnar mɨnə e tuk əmiə. Mərɨg nɨpɨg ramuə yame jakpəh nɨni-pre-əmə-yen nuhpɨkɨnien mɨnə tuk əmiə, mərɨg jakəgkiar atuatuk kɨn Tatə Kughen kɨmi əmiə, mə takharkun huvə In.* 26 Ye nɨpɨg a, to yakpəh nəgkiar-atuə-kɨnien kapəmiə, mərɨg taksəgkiar atuatuk kɨmiə Tatə Kughen mɨsaiyoh In kɨn narɨmnar ye nhagɨk. 27 Meinai Tatə Kughen In rorkeikei pɨk əmiə, meinai kɨmiə naksorkeikei Yo, mamhani nəfrakɨsien irak mə yɨmasɨ-pən ye Kughen. 28 Yɨmasɨ-pən ye Tatə Kughen muə ye tokrei tanə. Kɨni pəh nien mə tuktu, jaktərhav mɨn ye tokrei tanə, mɨrerɨg-pən mɨn tuk Tatə Kughen.”

29 Kɨni narmamə kafan mɨnə kɨmnhani mhamə, “!In en! Taktakun ai ik nakpəh nɨni-əməyen nuhpɨkɨnien, mərɨg nakamhoprai atuatuk əmə nəgkiarien. 30 Taktakun ai yakwənharkun ta mə to yermamə kɨrik rɨpəh hanə nɨni-pre-yen nəgkiarien kɨrik, kɨni ik nakwɨrkun ta nərɨgien kafan. !Nar e ramhajoun-pən mə Ik nɨmasɨ-pən ye Kughen!”*

31 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mə, “Nakamhani nəfrakɨsien irak ai taktakun.* 32 Mərɨg sətərɨg-ru. Nɨpɨg ramuə, kɨni nəfrakɨsien mə ruauə ta- yame narmamə tuksəko ye rhav əmiə taksaiyu rik rik, mamhavən iməmiə mɨnə ikɨn, mɨsəpəh pɨsɨn əmə Yo yakaməmɨr. Mərɨg Yo yakpəh nəmɨrien Yo pɨsɨn, meinai nɨpɨg m-fam Kafak Tatə raməmɨr kɨmru min.* 33 Yo yakwəni-ərahv-pre ta narɨmnar mɨnə e tuk əmiə, mə takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tukun, mɨsarə ye nəmərinuyen meinai nɨmraghien kapəmiə raməmɨr irak. Nɨpɨg tukmə naksarə ye tokrei tanə e, takasəkeikei mɨsarə ye nəmhəyen. Mərɨg takhapəh nhagɨnien, masərer tɨm tɨm, meinai Yo yɨmnapita nəsanɨnien kape tokrei tanə.”*

17

Yesu rɨmnəhuak tuk kafan nɨmraghien

1 Yesu rɨnamni narɨmnar mɨnə a, mɨvaag haktə ye neai, mamni mɨmə,

“Kafak Tatə. Nɨpɨg ruauə ta. Vəh-si haktə nhagɨk pəh rehuə, mə Yo mɨn jakvəh-si haktə nhagɨm pəh rehuə,* 2 meinai Ik nɨmɨvəhsi-pə nəsanɨnien mɨne nehuəyen kɨmi Yo e kafam Kwajikovə; mə jakamarmaru ye narmamə mɨnə fam, kɨni mɨrkun mɨn nɨvəhsi-pənien nɨmraghien rerɨn kɨmi narmamə yamə mɨne nɨmɨvəhsi-pə əriə kɨmi Yo.* 3 Kɨni nɨmraghien rerɨn e, nɨpran e mə narmamə tukharkun Ik, yame Ik pɨsɨn əmə Ik Kughen əfrakɨs, mharkun Yo, Yesu Kristo, yame Ik nɨmnher-pə kɨn Yo.* 4 Yo yɨmnavəh-si haktə nhagɨm ye tokrei tanə e, kɨni mɨnor ta infamien ye wok yame Ik nɨmɨvəhsi-pə kɨmi Yo mə jakor.* 5 Tatə, taktakun ai, takvəh Yo yakurə mamarə kɨrau mik. Vəh-si haktə Yo mɨvəhsi-pə nehuəyen kɨmi Yo, rəmhen əmə kɨn yame yakwəvəh ta kupan nɨpɨg tokrei tanə e rɨmnamrɨkək hanə.*

Yesu raməhuak tuk aposol mɨnə kafan

6 “Narmamə yamə mɨne Ik nɨmɨvəh-si ta əriə ye tokrei tanə mɨvəh-si pə kɨmi Yo, Yo yakamhajoun əriə kɨn Ik. Kupan, iriə kafam narmamə mɨnə; mərɨg taktakun ai, Ik nakamərəhu-pən əriə ye kwermɨk, mə iriə kafak mɨnə narmamə. Iriə kasəri-pən kafam nəgkiarien,* 7 kɨni taktakun ai, iriə kharkun mə narɨmnar yame nɨmɨvəhsi-pə kɨmi Yo, ramsɨ-pre əmə tuk Ik. 8 Iriə kharkun narɨmnar mɨnə e meinai Ik nakwəni-pə ta nəgkiarien iran kɨmi Yo, kɨni Yo yakməni-ərhav-pən tuk əriə, kɨni iriə kamhavəh yerkiriə, mharkun mə nəfrakɨsien əgkap mə Yo yɨmasɨ-pre tuk Ik, mamhani nəfrakɨsien mə Ik nɨmnher-pə kɨn Yo.

9 “Yo yakaməhuak tuk əriə. Yakpəh nəhuakien tuk narmamə kape tokrei tanə. Yakaməhuak əmə tuk narmamə yamə mɨne Ik nɨmɨvəh-si-pə əriə kɨmi Yo, meinai iriə kafam narmamə mɨnə. 10 Narmamə mɨnə e yɨmɨpɨk əriə, iriə fam mɨne e, iriə kafam narmamə mɨnə. Kɨni narmamə mɨfam e nɨmɨpɨk əriə, kafak mɨnə fam. Kɨni Ik nɨmnor narmamə mɨnə e mə nɨmraghien kapəriə ravəh-si haktə nhagɨk.* 11 Taktakun ai, yaknauvrə tuk Ik, kɨni pəh nien mə tuktu, jakpəh narə-mɨnien ye tokrei tanə e. Mərɨg narmamə mɨnə e kasarə hanə ye tokrei tanə e. Tatə, Ik nakatuatuk əgkap. Takəpkətərəkɨn narmamə mɨnə e pəh tukasarə huvə ye nəsanɨnien kafam, yame Ik nɨmɨvəh-si pə kɨmi Yo, mə iriə tukasarə kɨrikianə əmə, rəmhen kɨn yame kɨrau kwarə kɨrikianə.* 12 Nɨpɨg yɨmnamarə kɨmawə miriə, kɨni yɨmnarha huvə tuk əriə ye nəsanɨnien kafam yame Ik nɨmɨvəhsi-pə kɨmi Yo. Yɨmnaməm huvə əriə, mɨpəh nəpəhyen kɨrik. Iriə kɨrikianə əmə rɨmnerwei, yermamə e in e yame tukraməkeikei mɨvəh narpɨnien. Nar a rɨmatərhav-pə mor nəgkiarien ye Nəkwəkwə Imərhakə ruə mor nəfrakɨsien kɨn.*

13 “Taktakun ai, yaknavruə tuk Ik, mərɨg yakamarə hanə ye tokrei tanə mamni nəgkiarien mɨnə e, mə narmamə mɨnə e tukhavəh fam nagienien e raməmɨr yerkik. 14 Yo yɨmɨni-ərhav-pən kafam nəgkiarien kɨmi əriə. Kɨni ror məkneikɨn, narmamə kape tokrei tanə kasəməkɨn əriə, meinai iriə pəh nien mə narmamə kape tokrei tanə, rəmhen kɨn yame pəh nien mə Yo yermamə kape tokrei tanə.* 15 Pəh nien mə yakamaiyoh Ik mə takvəh-si ta əriə ye tokrei tanə. Mərɨg yakorkeikei mə Ik takərer əswasɨg kɨn yemə has e Setan, mə in tukrɨpəh nuəyen moriah əriə. Ik takamarha huvə tuk əriə.* 16 Pəh nien mə Yo yermamə kape tokrei tanə. Ror pən, iriə mɨn, pəh nien mə narmamə kape tokrei tanə. 17 Kafam nəgkiarien raməfrakɨs. Ik takor kafam nəgkiarien pəh ramor wok ye nɨmraghien kapəriə mə iriə tukhauə narmamə əfrakɨs mɨnə kafam, mɨsəmərhakə mɨsatuatuk.* 18 Ik nɨmnher-pə kɨn Yo yakuə ye tokrei tanə e; kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Yo yakamher-ərhav kɨn əriə mə tuksarkurao ye tanɨmtanə.* 19 Kɨni Yo yakvəh-si pre atuk Yo mə jakamərhakə, mə jakasitu ye narmamə mɨnə e, mə iriə mɨn tuksəmərhakə mɨsatuatuk, mə iriə tukhauə narmamə əfrakɨs kafam.*

Yesu raməhuak tuk narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien iran

20 “Pəh nien mə yakaməhuak əmə tuk narmamə kafak mɨnə, mərɨg yakaməhuak mɨn tuk narmamə tɨksɨn mɨn yamə mɨne kafak narmamə mɨnə tukhani-ərhav pən kafak nəgkiarien kɨmi əriə, pəh iriə tukshatətə irak. 21 Tatə, yakaməhuak tuk əriə, mə iriə m-fam tukhauə kɨrikianə əmə, rəmhen əmə kɨn yame kɨrau kwarə kɨrikianə əmə. Kafak nɨmraghien raməmɨr iram, kɨni kafam nɨmraghien raməmɨr irak. Yakaməhuak tuk əriə mə tukhauə kɨrikianə kɨtawə mik, mə narmamə kape tokrei tanə tukhani nəfrakɨsien irak mə nɨmnher-pə kɨn Yo.* 22 Ik nakwəvəh-si-pə ta nehuəyen kɨmi Yo, kɨni Yo yakamautə-pən kɨn kafak nehuəyen kɨmi əriə, mə iriə tuksarə kɨrikianə rəmhen kɨn yame kɨrau kwarə kɨrikianə.* 23 Kafak nɨmraghien raməmɨr yerkiriə; kɨni kafam nɨmraghien raməmɨr irak. Ror pən, yakaməhuak mə iriə tukhauə kɨrikianə ye narɨmnar fam, mə narmamə kape tokrei tanə tuksəm əriə, kharkun mə Ik nɨmnher-pə kɨn Yo, mharkun mə Ik nakorkeikei kafam narmamə mɨnə rəmhen əmə kɨn yame Ik nakorkeikei Yo.*

24 “Tatə. Ik nɨmnərəhu-pə əriə ye kwermɨk mə iriə kafak narmamə mɨnə. Kɨni Yo yakorkeikei mə iriə tukharkun nɨvənien aikɨn Yo yakamvən ikɨn, mə iriə tuksəm nehuəyen kafak yame jakpivəh. Nehuəyen e, Ik nɨmɨvəhsi-pə kɨmi Yo, meinai Ik nɨmnorkeikei Yo məkupan, nɨpɨg tokrei tanə rɨmnamrɨkək hanə.*

25 “Tatə. Ik nakatuatuk pɨk. Narmamə kape tokrei tanə, iriə kɨseinein Ik, mərɨg Yo yakɨrkun Ik. Kɨni narmamə kafak mɨnə, iriə kharkun mə Ik nɨmnher-pə kɨn Yo.* 26 Yo e yɨmnor əpu Ik kɨmi əriə, mə iriə tukharkun huvə Ik, kɨni Yo, jakaməkeikei mamor əpu Ik mamrɨpɨn, mə norkeikeiyen kafam tukramarə yerkiriə, mə Yo mɨn jakamarə yerkiriə.”*

18

Tɨkmɨr mɨnə kape Yesu kɨmnhauə mharaptərəkɨn In

(Mat 26:7-56; Mak 14:43-50; Luk 21:47-53)

1 Yesu rɨmnəhuak ta, mɨtərhav ye taon a, mukurao-pən ye kwenɨmrhe tukwas mir, ye nɨkwətanə kɨrik kamni kɨmə Kedron, mhaktə ye tukwas, mɨvən aikɨn kaməsim ikɨn. Kɨni Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmnhavən yerki nai mɨnə a.

2 Kɨni Judas e kwasɨg ikɨn rɨmneighan-pən kɨn Yesu kɨmi tɨkmɨr mɨnə kafan, in ruɨrkun ta kwənmhaan a, meinai nɨpɨg kɨrik, Yesu mɨne kafan narmamə mɨnə iriə kasofugɨn əriə mɨnə aikɨn.* 3 Kɨni jif pris mɨnə mɨne Farisi mɨnə kɨmɨsher-pən kɨn mobael mɨnə tɨksɨn kape nəmə Rom mɨne mobael mɨnə tɨksɨn yamə mɨne kasarha tuk Nimə Ehuə kape Kughen, khauə mɨsəm Judas. Kɨni Judas rɨkɨr əriə mhavən yerki nəsimien a. Iriə kɨmnhapɨk kwensiə, mɨne laet, mɨne narɨmnar kape narowagɨnien.*

4 Kɨni Yesu ruɨrkun ta naha nhagɨn yame tukor iran. Mərɨg rɨmnəriwək, mɨvən tuk əriə, maiyoh əriə mɨmə, “?Nakasarha-kɨn pa?”

5 Kɨni iriə khani-pən tukun mhamə, “Yakasarha-kɨn yemə Nasaret kɨrik, nhagɨn e Yesu.”

Kɨni In rɨni-pən tuk əriə mə, “Yo e.” (Kɨni Judas e yame rɨmnheighan-pən kɨn Yesu ye kwermɨriə, in ramərer iriə min).*

6 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmɨni mɨmə, “Yo e,” iriə kɨmɨsəriwək kɨn nɨmeitairiə mharerɨg, mɨseiwaiyu, mhamɨr.**

7 Kɨni Yesu rarə maiyoh mɨn əriə mɨmə, “?Kɨmiə nakasarha-kɨn pa en?”

Kɨni iriə khamə, “Yemə Nasaret kɨrik, nhagɨn e Yesu.”

8 Kɨni Yesu rɨmə, “Yakwəni-pre ta tuk əmiə mə ‘Yo e.’ Tukmə nakasarha-kɨn əmə Yo, səta ye narmamə mɨnə en pəh kamhavən.”* 9 In rɨmɨni məknakɨn mə nəgkiarien yame ruɨni ta tukruə mor nəfrakɨsien kɨn, yame rɨmɨni mɨmə, “Tatə, narmamə yame nɨmnərəhu-pən əriə ye kwermɨk, yɨmnamarha huvə tuk əriə, mɨpəh nəpəhyen kɨrik.”†

10 Kɨni Saemon Pita, kafan kɨrik aikɨn nao nisə. Məkneikɨn rɨrəhsi-ərhav, mərəru ta nɨmətərgɨ slef kɨrik matuk kape hae pris. (Nhag slef e Malkas).

11 Mərɨg Yesu rɨmɨni-pən tuk Pita mə, “!Vai-pən nao nisə kafam ye tamhekɨn! Ik takaməkeikei mɨrkun mə Yo yakaməkeikei mamarə ye nəmhəyen yame Tatə Kughen ravəhsi-pə kɨmi Yo.”*

Kɨmnharəh Yesu mhavən ramərer ye nɨmrɨ mɨrh

(Mat 26:57-58; Mak 14:53-54; Luk 22:54)

12 Kɨni mobael mɨnə kape nəmə Rom mɨne yemehuə kapəriə, mɨne mobael yamə mɨne kasarha tuk Nimə Ehuə kape Kughen kɨmnharəh Yesu mɨsarkɨs ətərəkɨn. 13 Kɨmɨsəkupən mharəh In ramərer ye nɨmrɨ Anas. Anas e mɨrei Kaeafas. Kɨni Kaefas a ramor wok kape hae pris ye newk a. 14 In apa kupan rɨmɨni-pən tuk nəmehuə kape nəmə Isrel mə, “Rhuvə əmə tuk əmiə mə yermamə kwənkwan kɨrikianə əmə tukrɨmhə tuk narmamə. Nar a rhuvə rapita yame narmamə ye kantri piəpiə tukhamhə.”‡

Pita rɨmɨni mə in reinein Yesu

(Mat 26:69-70; Mak 14:66-68; Luk 22:55-57)

15 Yermamə mɨn kɨrik kape Yesu, hae pris rɨrkun huvə in. Kɨni iriu Saemon Pita karakwasɨg kɨn Yesu, mhavən ipakə tuk nimə kape hae pris. 16 Mərɨg Pita to rɨpəh nɨvənien imə, mamərer əmə ye kwəruə. Mərɨg yermamə a kape Yesu yame hae pris rɨrkun huvə in, rɨsɨ-pən imə, mɨtərhav-pə ye kwəruə, maməgkiar kəskəh kɨmi piraovɨn yame ramərer tuk kwəruə, kɨni reighan kɨn Pita mə tukrɨvən imə. 17 Məkneikɨn pian a yame ramərer tuk kwəruə rarha-pən məm Pita, maiyoh in mɨmə, “Eh. ?Ik mɨn yermamə kɨrik kape Yesu?”

Mərɨg Pita rɨmə, “Nɨkam. Pəh nien mə yo yermamə kɨrik kafan.”

18 Kɨni nɨpɨg a, nɨpɨg kape nokieiyen. Kɨni yor wok mɨnə kape hae pris, mɨne mobael mɨnə kɨmnasarkəp. Kɨni Pita ramərer iriə miriə, masərkəp.

Hae pris raməgkiar kɨmi Yesu

(Mat 26:59-66; Mak 14:55-64; Luk 22:66-71)

19 Ye nɨpɨg a, hae pris rɨmnaiyoh Yesu kɨn narmamə mɨnə kafan, mɨne naha nhagɨn yame In ramhajoun.

20 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Yo yɨmnamni-ərhav kafak nəgkiarien ye nɨmrɨ narmamə ye tokrei tanə. Nɨpɨg m-fam, yakamhajoun narmamə ye nimə kape nofugɨnien, mɨne apa ye Nimə Ehuə kape Kughen, ikɨn nəmə Isrel kasofugɨn ikɨn. Yakpəh nerkwaigien kɨn nar kɨrik. 21 ?Rhawor nakamaiyoh məkneikɨn Yo? Rhuvə pɨk mə takvən maiyoh-pən narmamə yamə mɨne kɨmnasərɨg kafak nəgkiarien. Iriə kharkun huvə narɨmnar yame yakməni-pən tuk əriə.”

22 Yesu rəgkiar məknakɨn, mobael kɨrik yame ramərer tuk Nimə Ehuə kape Kughen ramərer ipakə tukun, marar mərɨp nɨkapɨn, mɨmə, “Nəgkiarien e nakamni-pən tuk hae pris rɨpəh nəmhenien.”§

23 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “?Rhawor e yakamni əmə nəgkiarien yamə mɨne kɨsatuatuk kɨni nakamərɨp nɨkapɨk tukun? Tukmə nakasəm mə yakməni nar kɨrik rɨpəh nəmhenien, hani.”

24 Məkneikɨn Anas rher-pən Yesu rɨvən məm hae pris e Kaeafas. Kɨpəh nɨrɨsɨn-ta-hanə-yen nərəus ye kwermɨn mir.

Pita ramni mɨn mə reinein Yesu

(Mat 26:71-75; Mak 14:69-72; Luk 22:58-62)

25 Kɨni Saemon Pita ramərkəp hanə, kɨni kɨsaiyoh-pən in mhamə, “Eh. Ik mɨn e ik yermamə kɨrik kafan uə?”

Mərɨg Pita rɨmə, “Nɨkam. Pəh nien mə yo yermamə kɨrik kafan.”

26 Məkneikɨn, yorwok kɨrik kape hae pris, in kwənərəus kɨrik kape kwən a yame Pita rɨmnərəru-ta nɨmətɨrgɨn, rɨmɨni-pən tukun mə, “Rɨkik raməsɨk mə yɨmnəm əmiru min apa yerki nəsimien.”

27 Mərɨg Pita rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Pəh nien mə yo.”

Ǝmə məkneikɨn, man rəkakə.*

Yesu rərer ye nɨmrɨ Paelat

(Mat 27:1-2, 11-14; Mak 15:1-5; Luk 23:1-5)

28 Kɨni yenpɨg-enpɨg əgkap, kharaptərəkɨn Yesu mhatərhav ye nimə kape Kaeafas, mhavən ipakə tuk nimə kape Paelat. Paelat in gavman kape Rom, pəh nien mə yemə Isrel kɨrik. Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel kasəri-pən loa kapəriə, mhapəh nhavənien ye nəkwai nimə kape yermamə yame pəh nien mə yemə Isrel, tamə kɨsəmkɨmɨk, mɨseinein nənien nəvɨgɨnien kape Pasova.* 29 To khapəh nhavənien imei Paelat, Paelat rɨtərhav-pə, maiyoh əriə mɨmə, “?Naksəm-pən naha nhagɨn rahas ye kwən e?”

30 Kɨni iriə khani-pən tukun mhamə, “To rɨmə kwən e rɨpəh norien nar has, to yakhapəh nhakɨrien mhauə kɨmik.”

31 Mərɨg Paelat rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nɨkam. Rhuvə mə takhakɨr in mhavən. Rhuvə mə kɨmiə səkir norien kafan rəri-pən natuakəmien kapəmiə, mhavəhsi-pən narpɨnien kɨmin.”

Mərɨg iriə kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Mərɨg loa kape nəmə Rom ramni mə nəmehuə əmə kape Rom kharkun nhavəhsi-pənien narpɨnien kɨmi yermamə mə tukraməkeikei mɨmhə.” 32 (Apa kupan, Yesu rɨmɨni mə In tukrɨmhə məknakɨn; kɨni narɨmnar mɨnə a rɨtərhav-pə mor nəgkiarien kafan ruə mor nəfrakɨsien kɨn).*

33 Məkneikɨn Paelat rɨvən mɨn imə, mokrən kɨn Yesu mə tukruə mərer ye nɨmrɨn, kɨni raiyoh In mɨmə, “?Rhawor? ?Ik king kape nəmə Isrel uə?”*

34 Kɨni Yesu raiyoh In mɨmə, “?Nərɨgien en kafam nakamni, uə narmamə kamhani-pre tuk ik?”

35 Kɨni Paelat rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “!Ah! Pəh nien mə yo yemə Isrel kɨrik. Narmamə imam ikɨn əmə mɨne jif pris mɨnə kafam, iriə kɨmɨseighan-pə kɨn Ik ye kwermɨk. ?Naha e nɨmnor?”

36 Kɨni Yesu rɨmə, “Narmaruyen kafak rɨpəh nəmhenien kɨn narmaruyen kape tokrei tanə əmə. To rɨpimə narmaruyen kafak in kape tokrei tanə e, kafak narmamə mɨnə kɨpihaoh mobael mɨnə tuk Yo, mɨsərer əswasɨg kɨn nəmehuə kape nəmə Isrel mə tukhapəh nharaptərəkɨnien Yo. Mərɨg narmaruyen kafak ror pɨsɨn ye narmaruyen kape tokrei tanə.”*

37 Kɨni Paelat rɨni-pən tukun mə, “Ɨnta. Ik nakamni mə Ik king kɨrik.”

Kɨni Yesu rɨmə, “Tukmə ik nakamni mə Yo king, nəfrah. Yo yɨmnarha-pə ye tokrei tanə tuk nar kɨrikianə əmə, mə jakərer-ərhav mamni-ərhav nəfrakɨsien. Kɨni narmamə yamə mɨne kɨsorkeikei mə tuksərɨg nəfrakɨsien tukasəkeikei mɨsərɨg nəgkiarien kafak.”*

38 Mərɨg Paelat rɨni-pən tukun mɨmə, “?Naha e nhagɨn nəfrakɨsien?”*

Paelat rɨmɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi Yesu mə tukraməkeikei mɨmhə

(Mat 27:15-31; Mak 15:6-20; Luk 23:13-25)

Kɨni Paelat rɨtərhav mɨn mɨvən məm nəmehuə kape nəmə Isrel, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo yakpəh nəmien norien has kɨrik ye kwən e, yame ramni mə rɨmnakapɨr loa. 39 Mərɨg ye norien kapəmiə, ye newk mɨnə fam, ye nɨpɨg kape Pasova, yakamrɨsɨn yermamə kwənkwan kɨrikianə ye kalabus. ?Kɨni rhawor ye nərɨgien kapəmiə? ?Nakhamə jakrɨsɨn king e kape nəmə Isrel uə?”

40 Kɨni iriə kɨsokrən apomh mhamə, “!Nɨkam! Takpəh nɨrɨsɨnien. !Rɨsɨn Barabas!” (Barabas e rɨmɨkwasɨg kɨn narmamə tɨksɨn mamhauh mobael kape gavman).*

19

1 Kɨni Paelat reighan-pən kɨn Yesu ye kwermɨ mobael mɨnə, kɨni iriə kɨsərkɨs-ərkɨs In.* 2 Kɨni khapɨk nərəus kɨrik yame ror nhirɨn, mhakuh kəvəvhao kɨn, yame ramsɨgovɨn kəvəvhao kape king, kɨni mhaukrai-pən ye kapən kapə. Mɨsarkaoh-pən kɨn kot əwhao kɨrik yame ramsɨgovɨn kot kape king. 3 Kɨni masərer tukun, mɨsarh iakei iran, mamhani mhamə, “Ik e king kape nəmə Isrel. Kɨmawə yakamhavəhsi-pre nɨsiaiyen kɨmik.” Kɨni mɨsarar mɨsərɨp nɨkapɨn.

4 Kɨni Paelat rɨsɨ-pən imə mɨtərhav mɨni-ərhav mɨmə, “Eh. Narmamə. Yakamkɨr ye-rhav kwən e mə kɨmiə taksəm mə yakpəh nəm-pənien nar has kɨrik iran.”

5 Kɨni Yesu rɨsɨ-pən imə mɨtərhav. Məvəvhao kɨn kəvəvhao yame kɨmnor kɨn nərəus yame ror nirhɨn, markaoh kɨn kot kape king, kɨni Paelat rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Səm-ru, kwən e ramuə.”

6 Mərɨg jif pris mɨnə mɨne mobael yamə mɨne kasarha tuk Nimə Ehuə kape Kughen kɨmɨsarha-pən mɨsəm, masokrən apomh mamhani mhamə, “!Ǝsɨk-pən ye nai kamarkwao kɨn! !Ǝsɨk-pən ye nai kamarkwao kɨn!”*

Kɨni Paelat rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Nɨkam. Kɨmiə atuatuk hakɨr mhavən, mɨsəsɨk-pən In ye nai kamarkwao kɨn. Mərɨg Yo yakpəh nəm-pənien nar has kɨrik iran.”

7 Mərɨg iriə khamə, “Kapəmawə loa ramni mə In tukraməkeikei mɨmhə, meinai In ramni mə In Ji Kughen.”*

8 Paelat rɨmnərɨg nəgkiarien a, rɨgɨn pɨk. 9 Kɨni marar mɨvən mɨn imə, maiyoh Yesu mɨmə, “?Ik yemə hiə?”

Mərɨg Yesu rɨpəh nhorpɨnien nəgkiarien kafan. 10 Kɨni Paelat rɨni-pən tukun mɨmə, “?Rhawor e nakpəh nhorpɨnien nəgkiarien kafak? ?Nakɨrkun uə nɨkam mə yakavəh nehuəyen tuk nɨrɨsɨnien Ik uə tuk nəsɨk-pənien Ik ye nai kamarkwao kɨn?”

11 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “To Kughen rɨpipəh nɨvəhsi-preyen nehuəyen kɨmik, to nakpipəh nɨvəhyen nehuəyen tuk nəkirien Yo. Mərɨg hae pris rɨmneighan-pə kɨn Yo ye kwermɨm. Ror pən, Kughen tukrɨni mə in rɨmnor ta təvhagə has kɨrik rehuə rapita yame ik nɨmnor.”*

12 Kɨni rɨrikakun ye nɨpɨg a, Paelat rorkeikei mə tukrɨrɨsɨn Yesu. Mərɨg nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel kɨsokrən apomh mhamə, “Tukmə nakrɨsɨn kwən en ramvən, pəh nien mə ik yermamə əfrakɨs kɨrik kape King Sisa, meinai tukmə yermamə kɨrik ramni mɨmə in king, in tɨkmɨr kape Sisa.”

13 Paelat rɨmnərɨg nəgkiarien a, kɨni mɨkɨr Yesu mɨratərhav. Mɨvən ye kwənmhan kɨrik kamni kɨmə Kapier Ǝtən-ətən Ikɨn. (Ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, kamni kɨmə Gabata). Kɨni məkwətə-pən ye jea kape nəkirien nəgkiarien. 14 Ipakə yerkweiha, ye nɨpɨg kape nor-əpnəpənəyen ye nəvɨgɨnien kape Pasova. Kɨni Paelat rɨni-pən tuk nəmehuə kape nəmə Isrel mɨmə, “!Kapəmiə e king!”*

15 Mərɨg iriə kasokr-apomh mamhani mhamə, “!Hakɨr ye-rhav! !Hakɨr ye-rhav! !Ǝsɨk-pən In ye nai kamarkwao kɨn!”

Kɨni Paelat rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “?Nəfrah? ?Kɨmiə naksorkeikei mə jakarkwətərəkɨn-pən king kapəmiə ye nai kamarkwao kɨn uə?”

Kɨni jif pris mɨnə khamə, “Sisa pɨsɨn əmə in king kapəmawə.”

16 Kɨni Paelat rɨmneighan-pən kɨn Yesu rɨvən ye kwermɨriə, mə mobael mɨnə kape Rom tuksarkwətərəkɨn-pən In ye nai kamarkwao kɨn.

Mobael mɨnə kɨmɨsəsɨk haktə Yesu ye nai kamarkwao kɨn

(Mat 27:32-44; Mak 15:21-32; Luk 23:26-43)

Kɨni kharəh Yesu mhavən. 17 In atuk rɨnamrəh nai kamarkwao kɨn, mhatərhav mhavən ikɨn kɨrik, kamni kɨmə Kerhə irə jir. (Ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, kamni kɨmə Golgota).* 18 Ye kwənmhaan atuatuk a in a, kɨmɨsarkwətərəkɨn haktə Yesu ikɨn ye nai kamarkwao kɨn. Mɨsarkwətərəkɨn mɨn yermamə kɨraru. Kɨrik ye nɨkarɨn matuk; kɨrik ye mawor. Kɨni Yesu rɨmnəker ye kwerkwan.

19 Kɨni Paelat rɨni, kɨrai ta nəgkiarien kɨrik, karkwətərəkɨn haktə ye nai kamarkwao kɨn. Nəgkiarien a ramni mə, “Yesu, Yemə Nasaret. In King kape nəmə Isrel.”* 20 Kɨni nəmə Isrel khapsaah kɨmɨsəvheikɨn nəgkiarien a, meinai ikɨn a, kɨmɨsarkwətərəkɨn haktə Yesu ikɨn, ipakə əmə tuk taon. Kɨni nəgkiarien a kɨmɨrai ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, mɨne ye nəgkiarien kape nəmə Rom, mɨne ye nəgkiarien kape nəmə Gris.* 21 Kɨni jif pris mɨnə kape nəmə Isrel kɨmnhavən mhani-pən tuk Paelat mhamə, “Takpəh nɨraiyen mə ‘In e king kape Isrel.’ Rhuvə mə takrai mə, ‘Kwən e in ramni mə in king kape nəmə Isrel.’ ”*

22 Mərɨg Paelat rɨmə, “Nɨkam. Yakwərai, yakwərai.”

Mobael mɨnə kɨmɨsəwhai neipən kape Yesu

23 Kɨni nɨpɨg mobael mɨnə kwəsəkwətərəkɨn-pən ta Yesu ye nai kamarkwao kɨn, kɨni mhapɨk kafan narɨmnar, kɨni mɨsəwhai narɨmnar mɨsətu nɨmrɨn kuas, meinai iriə kuas. Mərɨg kɨmnhapəh nɨsəwhaiyen kot apomh kafan. Nɨpərɨn əmə, yame kɨpəh nɨjirien. 24 Mhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “To khapəh nɨseikusien. Pəh kɨsəsɨk daes tukun. Yermamə yame rapita, kafan e kot.” Nar e rɨtərhav-pə mor nəgkiarien ye nəkwəkwə kape Kughen ruə mor nəfrakɨsien kɨn, yame ramni mə,

“Iriə tukhapɨk ta kafak neipən mɨsəwhai irəriə mɨnə.

Kɨni mɨsarukɨn daes tukun.”(Sam 22:18) Ror məkneikɨn, mobael mɨnə kɨmɨsor əfrakɨs məknakɨn.*

Yesu mɨne kafan mamə

25 Kɨni nɨpiraovɨn kuas kɨmnasərer ipakə tuk nai kamarkwao kɨn kape Yesu. Iriə e: Mamə kape Yesu, mɨne piauni, mɨne Meri kɨrik mɨn, yame in piraovɨn kape Kleopas, mɨne Meri pɨsɨn kɨrik, yame in pian Magdala.* 26 Kɨni Yesu rarha-pən məm kafan mamə, mɨne yermamə kɨrik kafan yame in rorkeikei pɨk, kawərer ipakə tukun, kɨni rɨni-pən tuk kafan mamə mə, “Pian əpə, kafam en kwajikovə.” 27 Mɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Kafam en mamə.” Kɨni rɨrikakun ye nɨpɨg a, yermamə a kape Yesu raməm huvə pian a rəmhen kɨn mamə atuatuk kafan.

Yesu rɨmamhə

(Mat 27:45-56; Mak 14:33-41; Luk 23:44-49)

28 Kɨni kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə a, Yesu ruɨrkun mə In rɨnərkin wok yame rɨmauə tukun mə tukror. Kɨni mɨmə “Yaknəkwakwə.” Rɨmɨni məkneikɨn mə tukror nəgkiarien kɨrik ye Nəkwəkwə kape Kughen tukruə mor nəfrakɨsien kɨn.* *

29 Kɨni kwaji besin kɨrik aikɨn ramkwətə, kwəvi-pən ta waen əkwahir iran. Kɨni iriə kharəh neipən kɨrik, mɨseires waen kɨn, mɨsarkɨs-pən ye nai kɨrik kamni kɨmə ‘hisop’ mhavəh-si haktə mhavəhsi-pən ipakə tuk tɨkinher Yesu, mə tukrɨnɨm. 30 Kɨni rəpaih əsɨgəvɨn waen, mɨni mɨmə, “Rɨnor infamien.”

Kɨni rɨvaag-əhu, meighan-pən kɨn nɨmraghien kafan, kɨni mɨmhə.*

Mobael kɨrik rɨmnhai nɨkar Yesu

31 Ruauə ye nɨpɨg kape napnəpenəyen, tukəni rɨkwamɨrkɨn, Sabat. (Sabat a in nɨpɨg ehuə kɨrik). Kɨni nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmnhapəh nɨsorkeikeiyen mə nɨprai yermamə tukraməker ye nai kamarkwao kɨn meriaji-pən Sabat. Ror pən, iriə tɨksɨn kɨmnhavən mɨsaiyoh Paelat mhamə tukrher-pən kɨn mobael mɨnə khavən mɨshoprɨr-hoprɨr nɨhurisɨr, pəh irisɨr tukrhɨmhə aihuaa əmə. Kɨni nəmə Isrel tukharəh-si ta nɨprairisɨr ye nai kamarkwao kɨn. 32 Kɨni mobael mɨnə kɨmɨsəkupən mɨshoprɨr-hoprɨr nɨhu yermamə mir e kawəker ipakə tuk Yesu. 33 Mhauə ipakə tuk Yesu, mɨsəm mə In ruamhə ta, mhapəh nɨshoprɨrien nɨhun. 34 Mərɨg iriə kɨrik rɨmnhai əmə nɨkarɨn kɨn kwenhao. Ǝmə aikɨn, nɨtawɨn mɨne nunu iran, iriu kwis kɨmɨwaiyu mɨratərhav ye nɨkarɨn.* 35 (Kɨni kwən kɨrik rɨnamərer ipakə tukun, məm narɨmnar mɨnə e kɨn nɨmrɨn. Kɨni mamni-ərhav nəgkiarien yamə mɨne raməfrakɨs. Mamrai-pən ye nəkwəkwə e mə kɨmiə mɨn takhani nəfrakɨsien iran). 36 Narɨmnar mɨnə e kɨmnhatərhav-pə mɨsor nəgkiarien kɨrik ye Nəkwəkwə kape Kughen ruauə mor nəfrakɨsien kɨn, yame ramni mə,*

“To iriə khapəh nɨshopɨr-pɨrien nɨkəkrin kɨrik.”(Eks 12:46; Nam 9:12; Sam 34:20) 37 Kɨni nəgkiarien kɨrik mɨn ye Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Iriə tuksarha-pən mɨsəm yermamə yame kɨmɨshai.”(Sek 12:10) *

Josef yemə Aramatia, mɨne Nikodimas, kɨmɨwerkwaig kɨn nɨprai Yesu

(Mat 27:57-61; Mak 15:42-47; Luk 23:50-56)

38 Kɨni ai, yemə Aramatia kɨrik, nhagɨn e Josef, in yermamə kɨrik kape Yesu. Mərɨg ramerkwaig kɨn mə tukpəh nɨrkunien mə in yermamə kafan, meinai ramgɨn kɨn nəmehuə kape nəmə Isrel. Kɨni in rɨmavən məm Paelat, maiyoh in mə tukreighaan kɨn nɨprai Yesu. Kɨni Paelat reighan kɨn, kɨni Josef rɨvən mɨrəhsi-əhu.*

39 Kɨni Nikodimas e kupan rɨmavən yenpɨg məm Yesu, in rɨkwasɨg kɨn Josef. Mamrur nɨtɨp kɨrik rukwar kɨn monar pien pien mir e ‘mir’ mɨne ‘alos.’ Nɨtɨp a rɨpam rəmhen kɨn toti fo kilo†.*

40 Kɨni iriu kɨrərəhsi-ta nɨprai Yesu, mɨrəuvrɨg kɨn neipən kɨrik e ‘linen.’ Kɨni mɨwor-pən monar pien pien ye nɨpran, raməri-pən əmə norien kape nəmə Isrel tuk nɨnɨmien yermamə. 41 Kɨni ikɨn a kɨmɨruk haktə Yesu ikɨn, ipakə tuk nəsimien kɨrik. Ye kwənmhaan a, kɨmnəpnəpeinə ta ye nɨpəg kapier tuk nɨnɨmien yermamə, mərɨg kɨpəh hanə nɨnɨm-pənien yermamə kɨrik aikɨn. 42 Meinai tukəni rɨkwamer kɨn, Sabat kape nəmə Isrel, Josef mɨne Nikodimas kwhai mɨren nar, mɨrəmə tukrɨnɨm aihuaa əmə. Kɨni nɨpəg kapier a yame kamnɨm yermamə ikɨn ipakə əmə. Ror pən, iriu kwərəhu-pən nɨprai Yesu aikɨn.

20

Yesu ramragh mɨn

(Mat 28:1-10; Mak 16:1-8; Luk 24:1-12)

1 Ye Sande, yenpɨg-enpɨg əgkap, rampɨgpɨg hanə, Meri e pian Magdala rɨmavən ye nəpag kapier, kɨn məm mə kapier ehuə yame kɨmukrai əswasɨg-pən nɨpəg kapier kɨn, kɨnəsok ta kɨn.* 2 Məkneikɨn, raiyu, mɨrerɨg mɨvən tuk Saemon Pita mɨne yermamə mɨn kɨrik kape Yesu, yame Yesu rorkeikei pɨk in. Kɨni mɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Yermamə kɨrik ruɨrəhsi-ərhav nɨprai Yesu Yermaru ye nɨpəg kapier. Kɨni yakeinein mə rɨmnərəhu hiə nɨpran.”

3 Kɨni Pita mɨne yermamə kɨrik mɨn kape Yesu, kɨmɨratərhav mɨravən mə tukwəm nəpag kapier. 4 Kɨmɨwaiyu pɨk mɨravən, mərɨg kwərə mir a kɨrik rɨmnaiyu məkupan mapitan kɨn Pita, mɨvən ye nəpag kapier. 5 Kɨni mamrəmɨr, mɨvaag-pən imə, məm neipən huvə mɨnə e kamni kɨmə ‘linen,’ yame kɨmuvrɨg Yesu kɨn kəkupən ramswiin. Mərɨg rɨpəh nɨvənien imə.

6 Kɨni Saemon Pita rarə muə mɨn, kɨni mauru-pən apa ye nɨpəg kapier, məm neipən mɨnə a ramswiin. 7 Kɨni məm mɨn neipən yame kɨmuvrɨg kapən kapə Yesu kɨn kupan. Neipən a, rɨpəh nəmɨr-pənien tuk neipən tɨksɨn yame kɨmuvrɨg Yesu kɨn; mərɨg kɨmnarpəvɨn-arpəvɨn huvə, kukrai-pən ikɨ-pɨsɨn. 8 Kɨni ai yermamə kape Yesu yame rɨmnaiyu məkupan ye Pita, in mɨn rɨmnauru-pən ye nɨpəg kapier, məm narɨmnar mɨnə a, mamni nəfrakɨsien mə Yesu rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen. 9 (Ye nɨpɨg a, iriu kɨrapəh nɨrarkun-hanə-yen nɨprai nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen yame ramni mə Yesu tukraməkeikei mamragh mɨn ye nɨmhəyen).* *

Meri e pian Magdala rɨmnəkupan məm Yesu

(Mak 16:9-11)

10 Kɨni yermamə mir e kape Yesu kɨmɨrarerɨg mɨravən iməriu ikɨn, 11 mərɨg Meri in rɨmnərer ipakə tuk nɨpəg kapier mamasək. Mamasək əmə məkneikɨn, məmrəmɨr, mɨvaag-pən ye nəpag kapier, 12 məm agelo mir kɨraru apa imə. Neipən kapəriu rhawən pɨk. Iriu kaokwətə aikɨn kɨmnərəhu-pən nɨprai Yesu ikɨn. Kɨrik ramkwətə-pən a kɨmɨrəhu kapən kapə rɨvən pən ikɨn; kɨni kɨrik ramkwətə-pən a kɨmnərəhu nɨhun rɨvən pən ikɨn.

13 Kɨni iriu kwaiyoh Meri mɨrəmə, “Pian əpə. ?Nakamasək tuk naha?” Kɨni in rɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Kwərəhsi-ta nɨprai Yermaru kafak, kɨni yakneinein mə kɨmɨrəhu-pən hiə.”

14 Ruɨni-ta nəgkiarien a, marar, marha-pən məm Yesu ramərer aikɨn. Mərɨg in rɨpəh nɨrkunien mə Yesu. 15 Kɨni Yesu raiyoh in mɨmə, “Pian əpə. ?Nakamasək tuk naha? ?Nakamarha-kɨn pa?”

Mərɨg Meri, rɨkin raməsɨk mə ta mə yəsim kɨrik, rɨni-pən tukun mɨmə, “Yemehuə. Tukmə ik nɨmɨrəh nɨpran, mərəhu ikɨn pukaa, hajoun kɨn yo pəh yakvən mɨrəh.”

16 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Meri.” Məkneikɨn Meri rarha-pən, məm, mokrən apomh mɨmə, “Raboni.” (Ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, nɨpran rɨmə, “Yhajoun kafak”).

17 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Takpəh nɨrapien Yo, meinai yakpəh hanə nɨvənien tuk kafak Tatə Kughen. Mərɨg ik, yuvən, məm naorahik mɨnə mɨni-əsahpən tuk əriə mə Yo yaknamrerɨg-pən apa ye rao ye neai tuk kafak Tatə, kɨni In mɨn kapəmiə Tatə. In Kughen kafak, kɨni In mɨn kapəmiə Kughen.”

18 Kɨni Meri pian Magdala rɨmavən məm narmamə kape Yesu mɨnə, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Nəmə mɨnə əpə! Yɨmnəm Yermaru.” Kɨni məvsao kɨn naha nhagɨn yame Yesu rɨmɨni-pən tukun.

Narmamə kape Yesu mɨnə kɨmɨsəm In

(Mat 28:16-20; Mak 16:14-18; Luk 24:36-49)

19 Ye Sande, yenaiyu, narmamə kape Yesu mɨnə kɨmɨsofugɨn əriə mɨnə apa ye nimə kɨrik, kɨni mɨsətapɨg tɨm tɨm, meinai kɨmnhagɨn kɨn nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel. Məkneikɨn, Yesu rɨmauə mərer ye kwerkwan irəriə, kɨni mɨni-pən tuk əriə mə, “Nəmərinuyen tukramarə tuk əmiə.”* 20 Kɨni mhajoun kwermɨn kɨn əriə, mɨne nɨkarɨn. Kɨmɨsəm Yesu Yermaru, rɨkiriə ragien pɨk.*

21 Kɨni Yesu rɨni-pən mɨn tuk əriə mə, “Nəmərinuyen tukramarə tuk əmiə. Kafak Tata rɨmnher-pə kɨn Yo, kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Yo yakamher-ərhav kɨn əmiə mə takhatərav mhavən ikɨn mɨnə ye tanɨmtanə.”* 22 Rɨmɨni ta nəgkiarien e, mher əpu əriə, mɨmə, “Havəh Nanmɨn kape Kughen.* 23 Tukmə nakharɨsɨn narmamə tuk təvhagə has kapəriə, Kughen mɨn tukrɨvəh-si ta narpɨnien kapəriə. Kɨni tukmə nakhapəh nharɨsɨnien narmamə tuk təvhagə has kapəriə, Kughen tukrɨpəh nɨvəhsi-tayen narpɨnien kapəriə.”*

Tomas rɨmnəm Yesu kɨn nɨmrɨn

24 Kɨni yermamə kɨrik ye narmamə twelef kape Yesu, nhagɨn e Tomas. Kamokrən kɨn in kɨmə Didimas. In rɨmɨrkək yenɨpɨg Yesu rɨmatərhav-pə tuk əriə. 25 Kɨni in mɨnə tɨksɨn kɨmnhani-pən tukun mhamə, “Eh. Yɨmɨsəm Yesu Yermaru.”

Mərɨg Tomas rɨni-pən tuk əriə mə, “Tukmə yakəm tamhek nil kɨn nɨmrɨk mɨrap, kɨni mɨrap tamhek kwenhao ye nɨkarɨn, mɨpini nəfrakɨsien iran. Mərɨg tukmə yakpəh nəmien, to yakpəh nɨniyen nəfrakɨsien iran.”*

26 Kɨni nəhuakien kɨrikianə ruə mɨvən, narmamə kape Yesu mɨnə kɨmnasəkwətə kwis iriə Tomas ye nəkwai nimə kɨrik. Mɨsətapɨg tɨm tɨm pawk, mərɨg Yesu rɨtərhav-pə mərer ye kwerkwan irəriə mɨmə, “Nəmərinuyen tukramarə tuk əmiə.”* 27 Kɨni mɨni-pən tuk Tomas mɨmə, “Yuə mɨrap tamhek nil ye kwermɨk. Mɨrap tamhek kwenhao ye nɨkarɨk kɨn kwermɨm. Ni əmə nəfrakɨsien irak. Nərɨgien kafam tukrɨpəh norien kɨraru.”*

28 Kɨni Tomas rɨni-pən tukun mə, “Ik kafak Yermaru, mɨne Ik kafak Kughen.”*

29 Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mə, “Ik nɨmɨni nəfrakɨsien irak meinai ik nɨmnəm Yo. Mərɨg yamə mɨne khapəh nɨsəmien Yo, mamhani nəfrakɨsien irak, iriə tukasarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs.”*

Kɨmɨrai nəkwəkwə e kɨmə narmamə tukshatətə əfrakɨs ye Yesu

30 Yesu rɨmnor nɨmtətien mɨnə rɨpsaah ye nɨmrɨ kafan narmamə, yame kɨmnəpəh nɨraiyen ye nəkwəkwə e.* 31 Mərɨg kɨmɨrai narɨmnar ye nəkwəkwə e mə kɨmiə takhani nəfrakɨsien mə Yesu in Kristo, mɨne in Ji Kughen. Kɨmɨrai nəkwəkwə e mə kɨmiə takhani nəfrakɨsien iran, mamhavəh nɨmraghien rerɨn.*

21

Yesu rɨmnor nɨmtətien kɨrik, kafan narmamə mɨnə khavi kəmam rɨpsaah

1 Kwasɨg ikɨn ye narɨmnar mɨnə e, Yesu rɨtərhav-pə mɨn tuk kafan narmamə mɨnə apa ye nɨkar-kar tahik apa Lugun Galili.* Kɨni mamor əpu In.* 2 Ye nɨpɨg a, narmamə mɨnə kape Yesu kɨmnasəriwək kɨrikianə. Saemon Pita, mɨne Tomas e kamokrən kɨn kɨmə Didimas, mɨne Nataniel e yemə Galili, rukwanu kafan kamni kɨmə Kena, mɨne ji Sebedi mir, mɨne yermamə mir kɨraru mɨn kape Yesu. 3 Saemon Pita rɨni-pən tuk əriə mə, “Yo yakamvən jakaruk kɨn net.”

Kɨni khamə, “Inta. Pəh kɨtawə khavən.” Kɨni iriə fam kɨmɨsəsok pirə ye bot kɨrik. Mɨsaruk kɨn net a mɨseriaji reraan. Mərɨg khapəh nhaviyen kəmam kɨrik.*

4 Kɨni rɨnamraan, Yesu ruə mamərer i-fiak; mərɨg kafan narmamə mɨnə khapəh nharkunien mə Yesu.*

5 Kɨni In raiyoh əriə mə, “Ah. ?Nakhavi kəmam kɨrik, uə?”

Mərɨg iriə khamə, “Nɨkam. Kəmam rɨkək.”

6 Kɨni In rɨni-pən mɨn tuk əriə mɨmə, “Intə. Sarko-pən ru kɨn net e ye matuk, mhavi kəmam tɨksɨn.” Məkneikɨn, kɨsarko-pən kɨn net, mhapɨk kəmam rɨpsaah, rɨpsaah, to khapəh nhavi-haktəyen net.*

7 Kɨni yermamə yame Yesu rorkeikei pɨk in, rɨni-pən tuk Pita mɨmə, “Eh. Yermamə e in en, Yesu Yermaru.” Pita rərɨg nəgkiarien a, mətəut aihuaa əmə, (meinai ye nɨpɨg a rɨmnamaiyu kopiə kopiə) meiwaiyu ye bot, meiai məsok fiak. 8 Kɨni narmamə kape Yesu mɨnə kɨmnhavi fiak bot, mɨsəukəkin fiak net yame rukwar kɨn kəmam, meinai bot ramərer ipakə əmə tuk nɨməkrəkɨr, rəmhen kɨn wan handred meta.† 9 Kɨni mɨsəsok fiak mɨsəm kher nap, kɨni kwənəmtarhe nap ramuək. Kɨni mɨsəm kɨmnəpir kəmam kɨrik. Kɨni bred mɨn apaikɨn.

10 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Hapɨk kəmam tɨksɨn yamə mɨne nɨmnhavi, mhapɨk mhauə.”

11 Kɨni Saemon Pita rɨmavən ye bot, kɨni məukəkin net məsok fiak. Net a rukwar kɨn kəmam ehuə mɨnə, iriə m-fam wan handred fifti tri. Net a rukwar pawk kɨn kəmam, mərɨg rɨmɨpəh neikus-eikusien. 12 Kɨni Yesu rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Hauə, pəh kɨsəvɨgɨn kwis.”

Kɨni iriə kɨrik rɨkin rɨpəh nəsɨkien mə tukraiyoh In mə, “?Ik pa?” meinai iriə m-fam kwənharkun ta mə In Yesu Yermaru. 13 Kɨni Yesu rɨmɨvəh bred mɨvəh-si-pən kɨmi əriə, mɨvəh-si pən mɨn kəmam.

14 Nɨpɨg Yesu rɨmamhə mamragh mɨn, kɨni in a nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn yame In rɨmatərhav-pə tuk kafan narmamə mɨnə.*

Yesu rɨmɨvəhsi-haktə nərɨgien kape Pita, meinai in apa kupan, rɨmɨni m-kɨsisər mə reinein Yesu

15 Kɨmɨsəvɨgɨn ta, kɨni Yesu raiyoh Saemon Pita mɨmə, “Saemon, ji Jon. ?Norkeikeiyen kafam tuk Yo rapita norkeikeiyen kape narmamə mɨnə tɨksɨn, uə?”*

Kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝwəh. Yermaru, Ik nakwɨrkun ta mə yakorkeikei pɨk Ik.”

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Inta. Ik takaməvɨgɨn kwaji sipsip mɨnə kafak.” 16 Kɨni marar maiyoh mɨn in mɨmə, “Saemon, ji Jon. ?Nakorkeikei Yo?”

Kɨni in rɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Ǝwəh Yermaru. Ik nakɨrkun mə yakorkeikei pɨk Ik.”

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Inta. Takamarha huvə tuk kafak sipsip mɨnə.”* 17 Kɨni marar maiyoh mɨn yame ror kɨsisər kɨn mɨmə, “Saemon, ji Jon. ?Ik nakorkeikei Yo?”

Kɨni Pita, rɨkin rəmhə, meinai Yesu rɨmnaiyoh in m-kɨsisər mɨmə, “?Ik nakorkeikei Yo?” Kɨni rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. Ik nakɨrkun narɨmnar m-fam. Ik nakɨrkun mə yo yakorkeikei ik.”*

Kɨni Yesu rɨni-pən tukun mɨmə, “Ita. Ik takaməvɨgɨn kafak sipsip mɨnə.”

Yesu rɨmɨni-ərhav mə tukhopni Pita

18 Kɨni Yesu rɨrpɨn nəgkiarien mɨni-pən tuk Pita mɨmə, “Yakamni-pre əfrakɨs tuk ik mə, apa kupan, nɨpɨg nɨmnamatamaruə, nɨmɨvəhsi-pən atuk kafam neipən, mameriwək, mamvən aikɨn mɨnə fam yame ik nakorkeikei mə takvən ikɨn. Mərɨg tukmə naknəhuaru, takhuatuk kɨn kwermɨm, kɨni yarmə kɨrik tukrɨvəhsi-pre atuə kɨn kafam neipən, kɨni mɨkɨr ik nakravən aikɨn ik nakpəh norkeikeiyen mə takvən ikɨn.”

19 Nəgkiarien e Yesu rɨmnəkupan mamni-ərhav nɨmhəyen kape Pita, kɨni kafan nɨmhəyen in tukrɨvəh-si haktə nhag Kughen.*

Kɨni Yesu rɨmnarar mɨni-pən tukun mə, “Ita, kwasɨg kɨn Yo.”

Yesu mɨne yermamə yame Yesu rorkeikei pɨk

20 Kwəriwək mɨravən, kɨni Pita rarar marha-pən məm yermamə kɨrik kape Yesu, yame Yesu rorkeikei pɨk, ramkwasɨg kɨn əriu. (Kwən a in a, yame apa kupan, ye nɨpɨg kape Pasova, rɨmneiwaiyu mɨni-pən tuk Yesu mɨmə, “Yermaru. ?Pa nhagɨn tukreighaan-pən kɨn Ik ye kwermɨ tɨkmɨr mɨnə kafam?”)‡ 21 Nɨpɨg Pita rɨmnəm yermamə e kape Yesu, kɨni raiyoh Yesu mɨmə, “Yermaru. ?Rhawor ye kwən e?”

22 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tukun mə, “Tukmə Yo yakorkeikei mə in tukramragh əmə mamrɨrpɨn meriaji jakrerɨg-pə mɨn, ik to nakpəh nətərɨg-pɨkien tukun. Mərɨg ik, takaməkeikei mɨkwasɨg kɨn Yo.”*

23 Yesu rɨmɨni-pən məknakɨn tuk Pita, kɨni nəvsaoyen kɨrik rəvirh-əvirh ye nəməhuak mɨnə mə yermamə a kape Yesu tukrɨpəh nɨmhəyen. Mərɨg pəh nien mə Yesu rɨmɨni mə tukrɨpəh nɨmhəyen. Rɨmɨni-pən əmə tuk Pita mɨmə, “Tukmə Yo yakorkeikei mə in tukramragh əmə mamrɨrpɨn meriaji jakrerɨg-pə mɨn, ik to nakpəh nətərɨg-pɨkien tukun.”

24 Yermamə e kape Yesu, in yermamə kɨrikianə əmə yame ramni-ərhav narɨmnar mɨnə e, kɨni mɨrai-pən narɨmnar mɨnə e ye nəkwəkwə e. Kɨni kɨtawə kharkun mə nəgkiarien mɨnə e kasəfrakɨs.*

Nəgkiarien infamien kape nəkwəkwə e

25 Kɨni Yesu rɨmnor narɨmnar rɨpsaah mɨn. Tukmə narmamə khamə tukharai fam narɨmnar yame In rɨmnor, nəgkiarien rɨpsaah, tukreriaji nəkwəkwə rɨpsaah rɨpsaah rɨpsaah. Kwənmhan ye tokrei tanə e to rɨpəh nəmhenien tuk nətu-pənien nəkwəkwə mɨnə e aikɨn.*

* 1:1: Nhag pɨsɨn kɨrik, ramni Yesu Kristo, mə “Nəgkiarien.” Ǝm-ru Jen 1:1; 1 Jon 1:1; Jon 17:5; Rev 19:13.

* 1:3: Kol 1:16; 1 Korin 8:6; Hib 1:2

* 1:4: Jon 5:26; 11:25; 14:6

* 1:5: Jon 9:5; 12:46

† 1:6: Aposol Jon in rɨmɨrai nəkwəkwə e. Ror pɨsɨn ye Jon Baptaes.

* 1:9: 1 Jon 2:8

‡ 1:11: Yesu rɨmauə pawk apa Isrel, mərɨg nəmə Isrel, yame Kughen rɨmɨrpen əriə apa kupan, khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran.

* 1:12: Gal 3:16

* 1:13: Jon 3:5; 1 Pita 1:23

* 1:14: Fil 2:7; 1 Tim 3:16

* 1:17: Rom 5:21

* 1:18: 2 Korin 4:6; Kol 1:19; 2:9; Rev 22:4

§ 1:19: Lifaet in yamehuə kape nəhuakien kape nəmə Isrel. Ǝm-ru diksoneri.

* 1:21: Mal 3:1; 4:5-6; Mat 11:14; 17:10-13

* 1:21: Dut 18:15

* 1:29: Hib 9:22,26

* 1:30: Jon 1:15,27

* 1:42: Mat 16:18

* 1:47: Jen 27:30-36; 31:26; 32:28

* 1:48: Nəgkiarien kape Gris ramni “tɨkɨmkɨmɨ nai kɨrik kamni kɨmə fig;” kwənkwan rheikən.

* 1:51: Jen 28:12

* 2:6: Nəgkiarien kape Gris ramni mə “Kɨrkun nɨvi-pənien ‘metrete’ kɨraru uə kɨsisər.”

* 2:13: Eks 12; Dut 16:1-6

* 2:19: Mat 26:60-61; 27:40; Mak 14:57-59; 15:29.

* 2:25: Jon 1:47; 6:61; 13:11

* 3:1: Jon 7:50-51; 19:39-42

* 3:3: Jon 1:13; 1 Pita 1:23; Jem 1:18

* 3:5: Esik 36:25-27; Efes 5:26; Taet 3:5

* 3:8: Esik 37:9

* 3:14: In apa kupan Moses rɨmɨkɨr ərhav nəmə Isrel ye kwermɨ nəmə Ijip, mərɨg nəmə Isrel kɨmnhani hah Moses mɨne Kughen. Kughen rher-pən kɨn snek yamə mɨne kasəkwəpah, kɨmɨsəs əriə. Kɨni narmamə yamə mɨne kɨsarha-pən masəm nar yame ramsɨgovɨn snek, yame Moses rɨmɨruk haktə, kamhamragh. Mərɨg yamə mɨne khapəh nɨsarha-pənien mɨsəm nanmɨ snek, kamhamhə. Ǝm-ru stori ye Nam 21:4-9. Ikɨn e Yesu ramni mə snek ramuh nuhpɨkɨnien kɨn nəmhəyen kape Yesu ye nai kamarkwao kɨn. Kɨmɨruk haktə in, kɨni narmamə yamə mɨne kɨsarha-pən mɨsəm, kamhamragh.

* 3:14: Nam 21:4-9; Jon 8:28; 12:32; 12:24

* 3:16: Esik 18:23,32; 37:9; 1 Tim 2:4; 4:10; 1 Jon 4:9-10

* 4:5: Jen 48:22; Jos 24:32

* 4:14: Sam 42:1-2; 63:1, Aes 12:3; 41:17-18; 44:3; 49:10; 55:1; Jer 2:13; 17:13; Jon 7:38

* 4:15: Jon 6:34

* 4:20: Iriu kawərer apa tukwas kɨrik apa Samaria kamni kɨmə Gerasim.

* 4:22: Rom 3:1,2; 9:4,5; 15:8,9

* 4:26: Jon 8:24; 9:35-37

* 4:32: Job 23:12; Jon 6:27

* 4:34: Jon 5:30, 8:29

* 4:42: 1 Jon 4:14

* 4:46: Jon 2:1-11

* 5:4: Nəgkiarien ye v. 4 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Jon rɨmɨrai əfrakɨs nəgkiarien ikɨn e, uə nɨkam.

* 5:10: Jer 17:21

* 5:17: Jon 14:10

* 5:18: Jon 10:30,33; 19:7

* 5:19: Jon 14:10

* 5:21: Rom 4:17; Jon 11:25

* 5:22: Jon 5:26-27; 9:39; Wok 10:42

* 5:23: Luk 10:16; 1 Jon 2:23

* 5:24: Jon 3:18

* 5:26: Jen 2:7; Job 10:12; 33:4; Sam 36:9; 42:8; 66:9; Jon 1:1-4

* 5:30: Jon 8:16

* 5:31: Dut 17:6; 19:15

* 5:32: Jon 8:17-18

* 5:33: Jon 1:19-28

* 5:34: 1 Jon 5:9

* 5:36: Jon 10:25; 14:11

* 5:45: Jon 9:28; Rom 2:17

* 6:7: Nəgkiarien kape Gris ramni mə “tu handred denari.”

* 6:9: 2 King 4:42-44

* 6:14: Dut 18:15-19

* 6:15: Mat 4:8-10; Jon 18:36-37

† 6:19: Gris ramni “stadia twenti faef uə toti.”

* 6:20: Mat 14:26; Mak 6:49; Luk 24:37

‡ 6:25: Swatuk pɨsɨn kɨrik tuk nukreikɨnien nəgkiarien ye v. 25 in e, “Yhajoun. ?Nɨmauə naghen?’

* 6:27: Aes 55:2; Jon 6:35, 48

* 6:29: Jon 6:35; 1 Tes 1:3; 1 Jon 3:23

* 6:31: Neham 9:15; Sam 78:24; Sam 105:40

* 6:33: Dut 8:3; Mat 4:4; Luk 4:4; Jon 3:13, 31

* 6:34: Mat 6:11; Jon 4:15

* 6:35: Jon 4:14; 7:37-39; 8:12; 10:7,11; 11:25; 14:6; 15:1

* 6:37: Jon 17:2

* 6:39: Jon 17:2,12; 18:9

* 6:44: Hos 11:4; Jon 6:65; 12:32

* 6:45: Jer 31:34

* 6:46: Jon 1:18; 5:37; 7:29

* 6:54: Sam 63:5

* 6:56: Jon 15:4-7; 1 Jon 3:24; 4:15

* 6:58: Jon 6:41,51

* 6:62: Jon 3:31; 17:5

* 6:63: Jon 6:68; 2 Kor 3:6

* 6:64: Jon 2:25

* 6:65: Jon 3:27; 6:44; 14:6

* 6:68: Jon 6:63

* 6:69: Mak 1:24; 8:27-30; Luk 4:34

* 6:70: Jon 13:2,27

* 6:71: Jon 17:12

* 7:5: Sam 69:8; Mak 3:21

* 7:6: Mat 26:18; Jon 2:4; 7:30

* 7:7: Jon 3:19-20; 15:18-21

* 7:8: Jon 7:6

* 7:13: Jon 9:22; 12:42-43; 19:38; 20:19

* 7:18: Jon 5:41; 8:50,54

* 7:21: Jon 7:23; Jon 5:2-9

* 7:22: Jen 17:9-14; 21:4; Lev 12:3

* 7:23: Jon 5:2-9; Mak 3:5; Luk 13:12-14; Luk 14:4-6

* 7:24: Aes 11:1-3; Jon 8:15

* 7:29: Mat 11:27

* 7:30: Mat 26:18

* 7:31: Jon 2:23; 4:48

* 7:32: Jon 7:45-48

* 7:37: Aes 55:1; Jon 4:13-14; 6:35; Rev 22:17

* 7:38: Jer 2:13; 55:1; 58:11; Sek 14:8-9; Jon 4:10-14; 6:35; Rev 7:17

* 7:39: Jon 1:33; 12:23; 13:31,32; Wok 2:17,33

* 7:40: Ǝm-ru Dut 18:15. Moses rɨmɨni mə profet kɨrik mɨn tukruə rəmhen kɨn in.

* 7:42: 2 Saml 7:16; Sam 89:3-4; Maeka 5:2; Jer 23:5; Mat 2:1,22-23; Luk 2:4-7

* 7:50: Jon 3:1

† 7:53: Nəgkiarien ye Jon 7:53-8:11 rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman. Keinein mə Jon rɨmɨrai əfrakɨs, uə yermamə kɨrik rɨmnəsɨk-əpnis-pən ye nəgkiarien kape Jon.

* 8:6: Rɨkimiə tukraməsɨk mə Kughen rɨmɨrai-pən Natuakəmien Ten ye kapier kɨn kwermɨn. Eks 31:18; Dut 9:10.

* 8:7: Dut 17:7; Rom 2:1,22

* 8:11: Jon 3:17; 5:14

* 8:12: Sam 27:1; 44:3; 119:105; Prov 6:23; Aes 49:6; 60:19-20; Esik 1:26-28; Mat 5:14; Jon 1:4-5; Hib 1:3; Rev 21:23-24

* 8:13: Jon 5:31

* 8:14: Jon 13:3; 16:28

* 8:18: Mak 1:10-11; Jon 1:33-34

* 8:19: 1 Jon 2:23

* 8:23: Jon 3:31

* 8:28: Jon 3:14; 12:32-33; 14:24

* 8:29: Jon 4:34; 5:30; 6:38; 16:32

* 8:31: 2 Jon 1:9

* 8:32: Rom 8:2; 2 Kor 3:17; Gal 5:1

* 8:34: Rom 6:12-23; 1 Jon 3:8-9

† 8:35: Ye nuhpɨkɨnien e, Yesu ramni mə nəmə Isrel kɨsəmhen kɨn slef yame kasarə iruə tuk promes mɨne nimə kape king. Nar apnapɨg Kughen rɨmɨrpen nəmə Isrel mə kafan narmamə, mərɨg in rɨvəhsi-ta nehuəyen kapəriə, kɨseiwaiyu əgkap rəmhen kɨn slef yame kafan nɨhuvəyen uə nautə rɨkək.

* 8:35: Gal 4:30

* 8:37: Jer 9:25-26; 1 Jon 3:10

* 8:39: Rom 2:28-29; 9:7-9

* 8:42: 1 Jon 5:1

* 8:44: 1 Jon 3:8

* 8:51: Jon 11:26

* 8:53: Jon 4:12

‡ 8:58: Ǝm-ru Jon 1:1; 17:5; 17:24.

* 8:59: Lev 24:16

* 9:2: Luk 13:2-3

* 9:3: Jon 11:4

* 9:4: Jon 12:35-36

* 9:5: Jon 1:4

* 9:7: Aes 35:5

* 9:24: Nəmehuə mɨnə kɨmnhani-pən tuk kwən a “Vəh si haktə nhag Kughen” nɨpran ramni mə khamhə Yesu tukrɨvəh kwəsu ye nhag Kughen. Ǝm-ru Jos 7:19.

* 9:28: Jon 5:45

* 9:31: Sam 66:16-20; Prov 15:29; Aes 1:15; 59:2

* 9:33: Jon 3:2

* 9:34: Jon 9:2; Aes 66:5

* 9:36: Rom 10:14

* 9:37: Jon 4:26

* 9:38: Mat 28:9

* 9:39: Aes 6:10; Mak 4:12; Luk 4:18

* 9:40: Rom 2:19

* 9:41: Jon 15:22,24; Hib 10:28-31

* 10:1: Jon 10:8,10

* 10:7: Jon 1:51; 14:6

* 10:8: Jer 12:1; Esik 34:2

* 10:9: Sam 118:20,22-24

* 10:10: Jon 1:4; 3:15-16; 5:40; 20:31

* 10:11: Sam 23:1; Aes 40:11; Esik 34; Maeka 5:2,4; Mat 2:6; Mak 6:34; 1 Pita 2:25; 5:2-4; Heb 13:20; Rev 7:17; Jon 15:13; 1 Jon 3:16

* 10:14-15: Mat 11:27

* 10:16: Aes 56:8; Jon 11:52; Wok 10:34,35; Rom 1:16; Efes 3:6

* 10:17: Aes 53:12

* 10:18: Mat 26:53-54; Fil 2:8; Hib 5:8

* 10:19: Ǝm-ru Jon 9:16.

* 10:21: Eks 4:11

* 10:24: Luk 22:67-71

* 10:25: Jon 5:36; 8:58; 14:11

* 10:26: Jon 6:44

* 10:28: Jon 6:39; Rom 8:35-39

* 10:29: Jon 17:2,6,24

* 10:30: Dut 6:4; Jon 17:21-23

* 10:38: Jon 14:10,11,20; 17:21

* 10:41: Jon 1:26-27,30,34

* 11:1-3: Luk 10:38-42

* 11:1-3: Jon 12:3

* 11:1-3: Jon 11:5,36

* 11:9: Jon 8:12; 9:5

* 11:16: Tomas mɨne Didimas, nɨpran ramni mə, “Mir Mir.”

† 11:18: Gris ramin “stadia fifitin” rəmhen kɨn tri kilometa.

* 11:20: Luk 10:38-42

* 11:24: Dan 12:2; Jon 5:28,29; 6:39,40; Wok 24:15

* 11:26: Mat 25:46; Jon 3:15

* 11:28: Jon 13:13

* 11:35: Luk 19:41

* 11:42: Jon 3:17

* 11:50: Jon 18:14

* 11:52: Aes 49:6; Jon 10:16

* 11:55: Eks 12:13,23,27

* 12:2: Luk 10:38-42

* 12:3: Nəgkiarien kpae Gris ramni “lepta,” rəmhen kɨn haf lita.

* 12:3: Mak 14:3

† 12:5: Nəgkiarien kape Gris ramni tri handred dinari.

* 12:8: Dut 15:11

* 12:9: Jon 11:43,44

‡ 12:13: Nəgkiarien kape Gris ramni mə, “Hosana.” Nɨpran ramni mə, “Vəh mɨragh əmawə,” uə, “Səgnəgɨn Kughen.”

* 12:13: Jon 1:49

§ 12:15: Nɨpian Saeon uə ji nəmə Saeon, nɨpran ramni nɨpiraovɨn yamə mɨne kɨsarə apa Jerusalem.

* 12:24: 1 Korin 15:36

* 12:25: Mat 10:39; 16:25; Mak 8:34-38; Luk 14:26; 17:33; 2 Korin 5:14-15

* 12:26: Mat 10:38; Luk 14:27; Jon 14:3; 17:24

* 12:27: Mat 26:38,39; Jon 11:33,38; 13:21

* 12:30: Eks 19:9; Jon 11:42

* 12:31: Mat 4:8-9; Jon 14:30; 16:11; 2 Korin 4:4; Efes 2:2, 6:12

* 12:32: Jon 3:14; 6:44; 8:28

* 12:33: Fil 2:8-9; 1 Tim 3:16; Hib 1:3

* 12:36: Mat 5:14; Efes 5:8-9; 1 Tes 5:5

* 12:45: Jon 14:8-9

* 12:46: Jon 1:4

* 12:47: Jon 3:17

* 12:48: Jon 5:45

* 12:49: Jon 14:31

* 13:1: Jon 16:28

* 13:3: Mat 28:18

* 13:10: Jon 13:18

* 13:14: 1 Pita 5:5

* 13:16: Luk 6:40

* 13:17: Mat 7:24,25; Luk 11:28; Jem 1:25

* 13:18: Jon 13:10; 15:16

* 13:20: Mat 10:40; Jon 17:18

* 13:29: Jon 12:5-6

* 13:30: Luk 22:53

* 13:31: Jon 12:23

* 13:32: Jon 17:1-5

* 13:33: Jon 7:33-34

* 13:34: Lev 19:18; Jon 15:12; 1 Tes 4:9; 1 Pita 1:22; 1 Jon 2:7-11; 3:11

* 13:35: 1 Jon 3:14; 4:20

* 13:36: Jon 14:2

* 13:38: Jon 18:27

* 14:1: Sam 4:5

* 14:2: Hib 11:16

* 14:3: Jon 12:26; 1 Tes 4:16-17; 2 Korin 5:8, Fil 1:23

* 14:6: Jon 1:4; 6:35; 10:9; Wok 4:12; Hib 10:20

* 14:7: Jon 1:18; 1 Jon 2:23

* 14:8: Eks 33:18

* 14:9: Aes 9:6; Jon 1:14,18; 10:30; 12:44-45; 13:20; 2 Korin 4:4; Fil 2:6; Kol 1:15; Hib 1:3

* 14:10: Jon 14:20; 10:38; 17:21

* 14:12: Luk 10:17

* 14:13: Mat 7:7

* 14:15: Dut 11:13; Jon 13:34, 1 Jon 2:3-5,24; 5:3; 2 Jon 6

* 14:16: Jon 14:26; 15:26; 16:7

* 14:17: Jon 15:26; 16:13; 1 Korin 2:14; 1 Jon 4:6; 5:6

* 14:19: Jon 6:57; 16:16

* 14:20: Jon 10:38; 17:21

* 14:21: Jon 16:27; 1 Jon 2:5

* 14:22: Wok 10:41

* 14:23: Esik 37:27-28; Sek 2:10; Efes 3:17; 1 Jon 4:12,16; Rev 21:3

* 14:24: Jon 5:19; 7:16; 8:28; 12:49-50

* 14:26: Jon 15:26; 16:7,13; 1 Jon 2:27

* 14:27: Aes 9:6-7; Luk 2:14; 24:36; Jon 16:33; Rom 5:1; Fil 4:7

* 14:30: Jon 12:31

* 14:31: Jon 10:18; 12:49

* 15:1: Aes 5:1-7; Jon 6:35

* 15:2: Mat 7:20; Gal 5:22-23; Efes 5:8-9; Fil 1:11; Hib 12:5-11

* 15:3: Jon 1:29; 13:10; Efes 5:26

* 15:4: Jon 6:56

* 15:5: Fil 4:13

* 15:6: Mat 3:10

* 15:7: Mat 7:7

* 15:8: Jon 8:31; Gal 5:22-23

* 15:10: Jon 14:15

* 15:11: 1 Jon 1:4

* 15:12: Jon 13:34

* 15:13: Jon 10:11; Rom 5:7,8; 1 Jon 3:16

* 15:15: Jon 8:26

* 15:16: Jon 13:18; 15:5

* 15:17: Jon 15:12

* 15:18: Aes 66:5; 1 Jon 3:13

* 15:19: Jon 13:16; 17:14

* 15:20: Yesu rɨmɨni məkneikɨn ye Jon 13:16.

* 15:20: Jon 3:16; 2 Tim 3:12

* 15:21: Aes 66:5; Mat 5:10-12; 10:22; Luk 6:22-23; Jon 16:1-3; Wok 5:41; 1 Pita 4:14; Rev 2:3

* 15:22: Jon 9:41; Rom 1:20; 2:1; Luk 11:31-32

* 15:24: Jon 5:36; Mat 11:20-24

* 15:26: Jon 14:26

* 15:27: Luk 24:48; Jon 21:24; 1 Jon 1:2; 4:14

* 16:2: Aes 66:5; Jon 9:22; 12:42; Wok 26:9-10

* 16:3: Jon 15:21; 1 Jon 3:1

* 16:7: Jon 7:39; 14:6

* 16:9: Jon 15:22

* 16:10: Aes 64:5; Mat 5:20; Rom 1:17; 3:21,22; 10:3; Fil 3:6-9; Taet 3:5; 1 Pita 3:18

* 16:11: Jon 12:31

* 16:12: Mak 4:33

* 16:13: Jon 14:17

* 16:15: Jon 17:10

* 16:16: Jon 14:18

* 16:20: Mak 16:10; Jon 20:20

* 16:23: Mat 7:7

* 16:24: Jon 15:7-8

* 16:25: Mat 13:34; Mak 4:33,34; Jon 10:6

* 16:30: Mak 2:8; Jon 1:48; 2:24-25; 6:64; 21:17

* 16:31: Jon 4:23

* 16:32: Sek 13:7; Mat 26:56; Mak 14:27; Jon 8:29

* 16:33: Mak 13:9; Jon 14:27; Rom 8:37; 1 Jon 4:4; 5:4; Rev 2:7,11,17,26; 3:5,12,21; 21:7

* 17:1: Jon 12:23; 13:31,32

* 17:2: Dan 7:14; Mat 28:18; Jon 6:37,39; 1 Korin 15:27-28

* 17:3: Jon 17:25,26; Fil 3:8

* 17:4: Jon 13:31; 19:30

* 17:5: Jon 1:1-2; 8:58; 16:28; Fil 2:6-11

* 17:6: Jon 1:18

* 17:10: Jon 16:15

* 17:11: Jon 17:21-23; Sam 133:1; Jon 10:30

* 17:12: Jon 6:39,70-71

* 17:14: Jon 8:23; 15:19; 1 Pita 2:11

* 17:15: Mat 24:24; Jon 8:44; 1 Pita 5:8

* 17:17: Lev 11:44-45; Jon 15:3; 1 Pita 1:16

* 17:18: Jon 3:17; 20:21; Mat 28:18-20

* 17:19: Dut 15:19,21; Mak 14:24; Luk 22:19; Jon 6:51; 1 Kor 11:24; Taetas 2:14; Hib 9:14; 10:10

* 17:21: Jon 3:17

* 17:22: Jon 1:14; 14:20

* 17:23: Jon 16:27

* 17:24: Jon 1:1-3,14; 12:26; 1 Pita 1:20

* 17:25: Sam 119:137; Jon 15:21; 16:3; Rom 3:26

* 17:26: Jon 15:9; 17:6; Rom 5:5

* 18:2: Luk 21:37; 22:39

* 18:3: Wok 1:16

* 18:5: Jon 6:20; 8:24,28,58; 13:19; 8:6,8

* 18:6: Tukmə ror nɨpɨg Yesu rɨmɨni mə “Yo e” iriə kɨmɨseiwaiyu mamhamɨr meinai nəgkiarien e “Yo e” ye nəgkiarien kapə nəmə Gris rəmhen əmə kɨn nhag Kughen yame ramərhaktə, to kɨpəh nɨniyen.

* 18:6: Rev 1:17

* 18:8: Jon 6:20; 8:24,28,58; 13:19; 8:6,8

† 18:9: Ruɨni məkneikɨn ye Jon 17:12.

* 18:11: Mat 20:22

‡ 18:14: Kaefas ruɨni ta nəgkiarien e ye Jon 11:49-51.

§ 18:22: Khamə Yesu ramni hah hae pris, makapɨr loa ye Eks 22:28 yame ramni mə, “Takpəh nɨni-hah-yen Kughen mɨne nəmehuə mɨnə kapəmiə.”

* 18:27: Jon 13:38

* 18:28: Jon 11:55

* 18:32: Yesu rɨmɨni mə tuksəsɨk in ye nai kamarkwao kɨn. (Ǝm-ru Jon 3:14; 8:28; 12:32-33). Tukmə nəmə Rom khamə tukhavəhsi-pən narpɨnien kɨmi yermamə mə tukraməkeike mɨmhə, khavəhsi-haktə in ye nai kamarkwao kɨn. Mərɨg nəmə Isrel to khapəh nɨsorien məknakɨn.

* 18:33: Mat 2:2; Luk 23:2-3

* 18:36: Luk 17:21; Jon 6:51

* 18:37: Jon 3:32; 8:47

* 18:38: Luk 23:4

* 18:40: Wok 3:14

* 19:1: Aes 50:6; 53:5

* 19:6: Wok 3:13

* 19:7: Lev 24:16; Mat 26:63-66; Jon 5:18; 10:33

* 19:11: Jon 18:30; Wok 3:13; Rom 13:1

* 19:14: Jon 19:19,21-22

* 19:17: Luk 14:27

* 19:19: Jon 19:14,21

* 19:20: Hib 13:12

* 19:21: Jon 19:14

* 19:24: Jon 19:28,36,37

* 19:25: Luk 8:2; Jon 20:1,18

* 19:28: Ǝm-ru profesi kɨrik ye Ol Sam 69:21.

* 19:28: Jon 17:4

* 19:30: Luk 12:50; Jon 4:34; 17:4

* 19:34: Sek 12:10; 1 Jon 5:6-8; Rev 1:7

* 19:36: Jon 19: 24,28,37

* 19:37: Rev 1:7

* 19:38: Jon 7:13

† 19:39: Nəgkiarien kape nəmə Gris ramni “wan handred litrai;” rəmhen kɨn toti fo kilo.

* 19:39: Jon 3:1-2; 7:50

* 20:1: Luk 8:2; Jon 19:25

* 20:9: Profesi e raməmɨr ye Ol Sam 16:10 mɨne Aes 53:11.

* 20:9: Luk 24:25-27,46; Jon 2:22; Wok 2:24-28

* 20:19: Jon 20:21,26; Jon 14:27; 16:33

* 20:20: Jon 16:19-22

* 20:21: Mat 28:19; Jon 3:17; 17:18; 20:19,26

* 20:22: Esik 37:9; Jon 7:39; Wok 2:38; 8:15-17; 19:2; Gal 3:2

* 20:23: Mat 16:19; 18:18

* 20:25: Mak 16:11

* 20:26: Jon 14:27; 20:19,21

* 20:27: Luk 24:40

* 20:28: Rev 4:11

* 20:29: Jon 3:15; 1 Pita 1:8-9

* 20:30: Jon 21:25

* 20:31: Jon 3:15; 19:35

* 21:1: Lugun Galili, nhag pɨsɨn kɨrik e Lugun Tiberias.

* 21:1: Jon 21:14; Jon 20:19,26

* 21:3: Luk 5:5

* 21:4: Luk 24:16; Jon 20:14

* 21:6: Luk 5:4-7

† 21:8: Nəkgiarien kape Gris ramni “kiubit tu handred,” rəmhen kɨn wan handred meta.

* 21:14: Jon 20:1,19,26

* 21:15: Mat 26:33-35; Jon 13:37-38

* 21:16: Esik 34:2; Mat 2:6; Jon 10:11; Wok 20:28; 1 Pita 5:2-3

* 21:17: Jon 13:38

* 21:19: Jon 13:36; 2 Pita 1:14

‡ 21:20: Jon rɨmɨni nəgkiarien e ye Jon 13:23, 25.

* 21:22: Jon 21:19; Mat 4:19; 16:24

* 21:24: Jon 15:27

* 21:25: Jon 20:30

WOK MƗNƎ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Wok Mɨnə

Wok yamə mɨne Aposol mɨnə kɨmɨsor

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Wok Mɨnə

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Luk rɨmɨrai nəkwəkwə e. Ǝvhuekɨn “Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə a Luk” tuk nɨrkunien mə Luk in pa.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Luk rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi in kɨrik, nhagɨn e Teofilas, yermamə kɨrikianə əmə yame Luk rɨnmher-pən kɨn nəkwəkwə kupan e kamni kɨmə “Luk.” Nhag Teofilas, nɨpran rɨmə, “Yermamə yame rorkeikei Kughen.” Luk rɨmnher-pən pakw kɨn nəkwəkwə e kɨmi kwən a, mərɨg rɨrkun mə nəmə Gris khapsaah tuksəvheikɨn.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nəkwəkwə e, kɨtawə kasəm mə nəməhuak mɨnə kɨmɨshorpɨn nəgkiarien kape nəmə Isrel mɨne nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə yame kasorkeikei mə tukharkun nuknei nhatətəyen kape narmamə kape Yesu. Ye nəkwəkwə e, kasəm mə gavman kape Rom, iriə mɨn kɨmɨsərɨg nəgkiarien kape Pol ye nɨkarɨn kape Yesu Kristo.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Nəkwəkwə yame Luk rɨmnəkupan mɨrai, nhagɨn e “Luk” raməvsao kɨn nɨmraghien mɨne nəmhəyen kape Yesu Kristo. Mərɨg Luk rɨmɨrai nəkwəkwə e mamni mɨmə niməhuak rɨmnhawor pən iran mɨne mɨrikakun, kɨni tukrhawor pən iran mɨne mhaktə. Nɨpərɨn raməvsao kɨn nəriwəkien kape Pita, kɨni nɨpərɨn raməvsao kɨn nəriwəkien kape Pol. Ye nəkwəkwə e, kɨtawə kasəm mə Luk mɨne Pol kworkeikei mə narmamə m-fam yame Rom ramarmaru irəriə, iriə tukhani nəfrakɨsien ye Yesu.

1

Kughen rɨmə tukrher-pə kɨn Nanmɨn Rhakə

1 Teofilas, kafak yermamə, yɨmnəvsao ta kɨn Yesu ye nəkwəkwə yame yɨmɨrai ta. Yɨmnəvsao kɨn nəwhagien mɨne norien kafan* 2 muə meriaji-pə Kughen rɨvəh In mɨvən apa ye neai. Kwasɨg ikɨn rɨvən apa ye neai, Nanmɨn Rhakə rɨmavən iran, In rɨwəhsi-pən nəgkiarien infamien kɨmi kafan aposol mɨnə yame In rɨmɨrpen ta əriə.* 3 Kɨni mərɨg, nɨpɨg kɨmoh Yesu khopni, kɨni ai rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, kɨni marə mɨn iriə kafan narmamə mɨnə meriaji nɨpɨg foti. Nɨpɨg a, rɨmnərer ye nɨmrɨriə nɨpɨg rɨpsaah mamor əpu In mə tukharkun mə rɨmamragh əfrakɨs ye nɨmhəyen kafan. Iriə kɨsəm In, In raməvsao kɨn narmaruyen kape Kughen.* 4 Nɨpɨg ramarə hanə iriə min, In rɨvəhsi-pən nəgkiarien kɨrik kɨmi əriə mɨmə, “Takhapəh nɨsətayen taon e Jerusalem. Masəmɨr mamawhin Nanmɨn Rhakə yame Rɨmɨk rɨmɨrpen mə tukrɨvəhsi-pre kɨmi əmiə, rəmhen kɨn yame Yo mɨn yɨmnəvsao ta kɨn kɨmi əmiə.* 5 Mərɨg in ai kupən, Jon Baptaes rɨmnor baptaes irəmiə kɨn nu, kɨni rɨpəh norien tu, Kughen tukror baptaes irəmiə kɨn Nanmɨn Rhakə.”

Kughen rɨvəh Yesu mɨvən ye Rao ye Neai

6 Ye nɨpɨg a, aposol mɨnə kɨmnhauə kɨrikianə iriə Yesu, mɨsaiyoh In mhamə, “Yermaru. ?Rɨnor nɨpɨg ai taktəkun mə Ik takor ətawə tuksarmaru ye tanə kapətawə e Isrel, uə nɨkam?”*

7 Kɨni Yesu rɨmɨni-pən tuk əriə mə, “Rɨmɨk pɨsɨn əmə In ravəh nehuəyen tuk nərəhuyen nɨpɨg mɨnə a. Mamerkwaig kɨn tuk əmiə, mor əmiə mə takhapəh nharkunien.* 8 Kɨni mərɨg nɨpɨg Nanmɨn Rhakə tukruə irəmiə, takhavəh nəsanɨnien, mhani-ərhav nhagɨk e Jerusalem, mhavən yerkwanu mɨnə fam ye Judia mɨne Sameria, mhavən yerkwanu mɨnə fam ye tanɨmtanə.”*

9 Yesu ruɨni ta, nɨpɨg iriə kɨsarha-pən hanə masəm In, Kughen rɨvəhsi ta In kɨni mɨvəh in mhaktə mamvən ye neai. Aikɨn, napuə ruvrɨg əpɨs In. 10 Kasarha-əterɨk ye napuə, məkneikɨn, mɨsəm yermamə mir kɨraru neipən kapəriu rhawən kɨrauə mawərer iriə miriə. 11 Marəni mɨrəmə, “Nəmə Galili. ?Rhawor nakasərer məkneikɨn masarha faktə ye napuə? Yesu e, Kughen rɨvəhsi-ta In, mɨvəh In muavən ye rao ye neai. In tukrɨrerɨg-pə mɨn rəmhen əmə kɨn yame In rɨmnhaktə ai taktəkun.”*

Aposol mɨnə kɨmnhavəh-si haktə yermamə kɨrik mə tukrɨvəh tamhek Judas

12 Aposol mɨnə kɨsəta ye takwar Olif, mɨsəriwək kəskəh əmə*, mharerɨg mɨn mhavən Jerusalem.* 13 Mhavən Jerusalem, kɨni mɨsauru-pən ye nimə kɨrik mɨshaktə mhavən ye kwənmhaan kɨrik yame kɨmnasəmɨr ikɨn kupən. Narɨmnə a: Pita, mɨnə Jon, mɨne Jemes, mɨne Andru, mɨne Filip, mɨne Tomas, mɨne Batalomiu, mɨne Matiu, mɨne Jemes, kwajikovə kape Alfeas, mɨne Saemon Selot†, mɨne Judas, kwajikovə kape Jemes.* 14 Iriə nɨpiraovɨn tɨksɨn mɨne Meri, nɨsɨn Yesu, mɨne naorahi Yesu mɨnə tɨksɨn, iriə kasofugɨn iriə miriə. Rɨkiriə kɨrikianə əmə. Nɨpɨg mɨnə fam, kasəhuak. 15 Nɨpɨg tɨksɨn ruauə muavən, narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu kɨmnhauə kɨrikianə. Iriə khapsaah kɨsəmhen kɨn 120. Aikɨn, Pita rərer maməgkiar kɨmi əriə, mamni mɨmə, 16 “Kafak narmamə mɨnə, nəgkiarien kape Kughen tukraməkeikei muə mor nəfrakɨsien kɨn. Apa kupən, Nanmɨn kape Kughen rɨmɨvəhsi-pən nəgkiarien kɨmi King Deved. King a rɨmɨrkun məkupən mɨni-ərhav mə kwən e Judas tukrɨkɨr narmamə mhavən kharaptərəkɨn Yesu.‡ Kɨni nəgkiarien e ruauə ai taktəkun mɨnor nəfrakɨsien kɨn. 17 Apa kupən, Judas in kɨtawə kɨrik; mamor wok kape Kughen kɨtawə min. 18 Mərɨg rɨmnarar meighan-pən kɨn Yesu, mɨvəh mane iran, kɨni en mɨvən mɨvəh nɨmrɨ nɨmoptanə kɨrik kɨn. Ikɨn aikɨn a, in rɨməviə məwhan əteih tɨpɨn nɨsinavɨn rɨtərhav. 19 Kɨni nəmə Jerusalem kɨsərɨg nar a, kɨshen-pən nhag nɨmoptanə a mhamə, ‘Akeldama.’ Ye nəgkiarien kapəriə nɨpran ramni mɨmə ‘Nɨtə.’ ”

20 Kɨni Pita rɨmɨni mɨn mə, “Ye Ol Sam nəgkiarien kɨrik ramni mɨmə,

“ ‘Pəh kwənmhaan kafan tukraməmɨr apnapɨg əmə;

Pəh yermamə kɨrik tukrɨpəh nəmɨrien aikɨn.’(Sam 69:25)

“Kɨni nəgkiarien kɨrik mɨn ramni məkneikɨn mɨmə,

“ ‘Pəh yarmə kɨrik tukruə mɨvəh tamhekɨn mɨvəh nehuəyen.’ ”(Sam 109:8)

21-22 Kɨni Pita rɨni mɨrpɨn mɨn mɨmə, “Ror məkneikɨn mə tukasəkeikei mhavəh-si haktə yermamə mɨn kɨrik yame rɨmnəm kɨn nɨmrɨn mə Yesu Yermaru rɨmamragh mɨn ye nɨmhəyen kafan mə tukrɨni-ərhav mə Yesu In rɨmnərer mɨn ye nɨmhəyen kafan. Yermamə a in yermamə kɨrik yame rɨmnaməriwək kɨmawə min kupən, ye nɨpɨg yame Yesu rɨmnaməriwək kɨmawə min. In rɨmnəm norien mɨnə a rɨrikakun ye nɨpɨg Jon Baptaes rɨmnamni-ərhav nəgkiarien, muə meriaji-pə nɨpɨg yame Kughen rɨmɨvəhsi-ta Yesu tuk ətawə, mɨvəh In mhaktə.”*

23 Kɨni iriə khani-ərhav nhag yermamə kɨraru. Kɨrik, nhagɨn e Josef, kamni kɨmə Basabas, kɨni kamni mɨn kɨmə Jastas. Kɨrik mɨn nhagɨn e Matias. 24 Kɨni iriə mɨsəhuak mhani mhamə, “Kughen, Ik nakɨrkun rɨkimawə fam. Ik takasitu irəmawə mɨni mə pa e nhagɨn yermamə mir e Ik nɨmɨrpen ta kɨrik 25 mə in tɨkrɨvəh neihuəyen kape aposol yame Judas in rɨmnəpəh məri-pən swatuk ahas- in a kwənmhaan atuatuk kafan.” 26 Kɨni kɨmɨsəhuak ta, mharai-pən nhagriu ye kapier kɨraru mhawhan, mhamə tukharkun mə pa tukrɨvəh neihuəyen a “aposol.” Kɨni nhag Matias rukreikɨn. Kɨni iriə kɨmnhavəhsi-haktə Matias rəmhen kɨn aposol. Kɨni taktəkun ai rɨnor mɨn aposol iriə fam twelef.

2

Nanmɨn kape Kughen rɨmneiwaiyu-pə

1 Kɨni ai, ye nɨpɨg kape nəvɨgɨnien ehuə kɨrik kamni kɨmə Pentekos,** narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu kɨmnhauə kɨrikianə. 2 Məkneikɨn, kɨsərɨg nar kɨrik rɨmasɨ-pən ye napuə rəmhen kɨn nɨmətag ramavən mɨvən apa imə a kasəmɨr ikɨn. 3 Aikɨn, iriə kɨsəm nar kɨrik rəmhen kɨn nap raməsiə, məwhai neram nap reiwaiyu irəriə m-fam.* 4 Iriə m-fam, Nanmɨn kape Kughen rukwar irəriə. Kɨni mɨvəhsi-pən nɨrkunien kɨmi əriə kasəgkiar ye nəgkiarien ye tanə pɨsɨn pɨsɨn.*

5 Kɨni ye nɨpɨg a, nəmə Isrel tɨksɨn yame kamhasiai Kughen kɨmnhasɨ-pən ikɨn mɨnə fam ye tokrei tanə, mhauə mɨsofugɨn e Jerusalem. 6 Nɨpɨg kɨmɨsərɨg əriə kasəgkiar ye nəgkiarien ye tanə pɨsɨn pɨsɨn, narmamə khapsaah khauə mɨsəm kɨsakur meinai narmamə mɨnə fam kasərɨg kamhani nəgkiarien atuatuk kapəriə. 7 Kɨsakur pɨk kɨn nar a mhamə, “!Eh! Narmamə yamə mɨne kasəgkiar məkneikɨn, mərɨg iriə nəmə Galili əmə. 8 ?Rhawor e kɨtawə m-fam kɨsərɨg kasəgkiar ye nəgkiarien pɨsɨn pɨsɨn kapətawə? 9 Kɨtawə narmamə ikɨn pɨsɨn pɨsɨn. Ikɨn e taktəkun narmamə Patia, mɨne narmamə Media, mɨne narmamə Elam, mɨne narmamə Mesopotemia, mɨne nəmə Judia, mɨne nəmə Kapadosia, mɨne nəmə Pontas, mɨne nəmə Tarki, 10 mɨne nəmə Frijia, mɨne nəmə Pamfilia, mɨne nəmə Ijip, mɨne nəmə Libia ipakə tuk Saerin, mɨnə nəmə Rom 11 (yame iriə tɨksɨn nəmə Isrel atuatuk, kɨni tɨksɨn kɨmnhasɨ-pən ye tanɨmtanə mɨnə mɨsəpəh narəyen kape nar iməriə ikɨn, mhauə mɨsəhuak kɨmi Kughen); mɨne nəmə Krit, mɨne nəmə Arebia. !Mərɨg kɨtawə m-fam kɨmɨsərɨg əriə kasəgkiar ye nəgkiarien mɨnə fam kapətawə mamhani norien ehuə mɨnə yame Kughen ramor kɨmi ətawə!” 12 Iriə kɨmɨsərɨg kɨsakur pɨk kɨn rukrekɨn kapəriə kapə mɨsaiyoh əriə mɨnə kɨn nɨpran.

13 Mərɨg narmamə tɨksɨn kɨsarh irəriə mhamə, “Nɨkam. ?Kɨsapɨs kɨn waen uə?”

Pita rɨmnhoprai nɨprai norien e yame Nanmɨn kape Kughen rɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi nəməhuak mɨnə

14 Aikɨn, Pita rɨmnərer iriə aposol mɨnə, iriə fam leven. In mokrən ehuə mɨni-pən tuk narmamə mɨnə mɨmə, “Nəmə Isrel, mɨne kɨmiə mɨnə fam yamə mɨne nakasarə e Jerusalem, taksətərɨg huvə kɨn yo. Pəh yakhoprai-pre norien mɨnə e kɨmi əmiə. 15 Narmamə mɨnə a khapəh nɨsapɨsien kɨn waen, rəmhen kɨn yame kɨmiə nakamhani. Ramraan əmə- [pəh nien mə nɨpɨg kape nɨnɨmien waen.] 16 Nar yame nakasəm ai taktəkun rəmhen əmə kɨn yame profet kape Kughen, nhagɨn e Joel, rɨmɨni ta kupən mɨmə,

17 “ ‘Kughen rɨmɨni-ta mɨmə,

“Nɨpɨg Kwasɨg tukruə ipakə, Yo jakher-pre kɨn Nanmɨn Kafak tuk narmamə mɨnə fam.

Kwajikovə kapəmiə mɨnə tukharkun nɨni-ərhavyen nəgkiarien kafak.

Tamaruə kapəmiə mɨnə mɨne nəwharu kapəmiə mɨnə tuksəmrərhav ye nəfrakɨsien.

18 Jakvəhsi-pən Nanmɨn Kafak kɨmi yasitu mɨnə kafak- narman mɨne nɨpiraovɨn,

pəh tukharkun nɨni-ərhavyen nəgkiarien kafak.

19 Yo jakor nɨmtətien tɨksɨn ye napuə mɨne ye tokrei tanə:

Nɨtə tukraiyu, nap tukruək, nehenap tukramənah.

20 Mɨrh tukrɨpɨs, makuə tukrəwhao rəmhen kɨn nɨtə;

kwasɨg ikɨn, Nɨpɨg Ehuə Pɨk kape Yermaru tukruə.

21 Ye nɨpɨg a, narmamə yamə mɨne kasokrən kɨn Yo, Kughen Yermaru, Yo jakvəh mɨragh əriə.” ’ ”(Joel 2:28-32)

Narmamə khapsaah kɨmnhani nəfrakɨsien ye Yesu

22 Kɨni Pita rɨmə, “!Kɨmiə nəmə Isrel! Taksətərɨg kɨn nəgkiarien e. Kɨmiə nakharkun huvə nɨmtətien mɨnə pɨsɨn pɨsɨn yame Yesu rɨmnor ye nəsanɨnien kape Kughen, yame kɨmiə nɨmɨsəm. Narɨmnar mɨnə e ramhajoun-pən mə Kughen e In e rɨmnher-pə kɨn Yesu ruə. 23 Kughen rɨmɨrkun məkupən mə tukuh In, kərəhu-pən In ye kwermɨmiə. Kɨni kɨmiə nɨmnhauh In mɨsərəhu-pən In ye kwermɨ nəmə has mɨnə, iriə kɨsəsɨk-pən In ye nai kamarkwao kɨn, mɨshopni. 24 Mərɨg Kughen In rɨmɨrɨsɨn Yesu ye nəmhəyen kape nɨmhəyen, mor In rɨmragh mɨn; meinai nɨmhəyen rɨpəh nəutənien mə to rɨraptərəkɨn tɨm tɨm Yesu. 25 Rəmhen kɨn nəgkiarien kɨrik yame King Deved rɨmɨni kupən. Rɨmnəgkiar iran mamni mɨmə,

“ ‘Nɨpɨg mɨnə fam yakaməm Kughen ramarə kɨmru min.

Nar kɨrik rɨrkək tukror yo yakmɨr.

26 Ror pən, rɨkik ramagien pɨk mavəhsi haktə In.

Kɨni rɨkik ramərinu meinai yakɨrkun mə Kughen tukrɨvəh mɨragh nɨprak.

27 Mərɨg In rɨpəh nɨpəhyen yo mə jakaməmɨr rerɨn ye nəkwai nɨmɨr.

Rɨpəh nɨpəhyen nɨprak ramətɨt mapien, mərɨg in ai Yo, yemə rhakə kafan.

28 In rɨmnhajoun ta swatuk kɨn yo;

yame tuk nɨvənien mamarə huvə, kɨni mor yo rɨkik ramagien. Mərɨg in ai In ramarə kɨmru min.’ ”(Sam 16:8-11)

29 Kɨni Pita rɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn, jakhoprai-pre nəgkiarien e kɨmi əmiə. Kaha kapətawə a, King Deved, ruamhə ta tu, kɨmɨnɨm in. Təwk iran raməmɨr imətawə ikɨn maməmɨr təvɨr.* 30 In profet kɨrik kape Kughen, kɨni rɨmɨrkun mə Kughen rɨmɨrpen ta mə kwənərəus kɨrik kafan tukruə mɨn yermaru kɨrik rəmhen kɨn In.* 31 Deved rɨmnəm nar a tukraməkeikei muə mor nəfrakɨsien kɨn. In rɨmɨni mə Kristo, yame Kughen rɨmɨni mə tukrher-pə kɨn, In tukror ramragh mɨn ye nɨmhəyen, kɨni tukrɨpəh nɨpəhyen nanmɨn kafan raməmɨr rerɨn ye nəkwai nɨmɨr, kɨni nɨpran tukrəpəh nɨmətɨtien.* 32 Kughen rɨmnor Yesu ramragh mɨn. Kɨni kɨmawə fam yɨmɨsəm kɨn nɨmrɨmawə, mamhani-ərhav nar a. 33 Kughen e In Rɨmni, in rɨmɨvəhsi haktə Yesu mə tukrəkwətə ye nɨkarɨn, mɨvəhsi-pən Nanmɨn Rhakə kɨmin, rəmhen kɨn yame rɨmɨrpen ta kupən. Kɨni narɨmnar yame nakasəm mɨne yame nakasərɨg, Nanmɨn Rhakə ramor kɨmi ətawə.* 34 King Deved in rɨmɨpəh nɨvənien ye neai, mərɨg in əmə rɨmɨni nəgkiarien e mə,

“ ‘Kughen Yermaru rɨmɨni-pən tuk Yermaru kafak mɨmə,

“Ǝkwətə-pən ye kwermɨk matuk

35 Meriaji nɨpɨg jakor Ik takehuə ye tɨkmɨr kafam mɨnə.” ’ ”(Sam 110:1)

36 Kɨni Pita rɨrpɨn mɨmə, “Pəh kɨtawə nəmə Isrel, tukharkun huvə mə Yesu e nɨmɨsəsɨk-pən In ye nai kamarkwao kɨn In a Kughen rɨmnor In mə In Yermaru kapətawə, mɨne Kristo mɨn.”*

37 Pita raməgkiar məkneikɨn, rɨkiriə rərhakɨs. Aikɨn, kɨsaiyoh Pita mɨne aposol mɨnə mhamə, “Yo mɨnə tɨksɨn ?jakshawor-pən iran mɨne?”

38 Kɨni Pita rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨmiə taksarar ye nərɨgien kapəmiə tuk norien hah kapəmiə, kɨni mɨsor baptaes ye nhag Yesu Kristo, mɨsarakikɨn təvhagə hah, pəh Kughen tukrɨvəhsi-pre nɨhuvəyen a Nanmɨn Rhakə kɨmi əmiə. 39 Kughen rɨmɨrpen ta əmiə mɨne kwajikovə mɨnə kapəmiə, mɨne mukupmiə mɨnə yamə mɨne tukpihauə. Nɨrpenien e raməmɨr ye narmamə yamə mɨne Kughen Yermaru rɨmnokrən kɨn əriə.”*

40 Kɨni Pita rɨmɨni-ərhav mɨn nəgkiarien rɨpsaah kɨmi əriə maməgkiar skai kɨmi əriə mɨmə, “!Takasəkeikei mɨsəta ye nəmə hah yamə mɨne kɨsarə ye tokrei tanə ai taktakun, pəh Kughen tukrɨpəh nɨvəhsi-preyen narpɨnien kɨmi əmiə!” 41 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmnhani nəfrakɨsien iran, kɨmɨsor baptaes. Ye nɨpɨg a, narmamə rəmhen kɨn tri taosen kɨmnhauə mhakwasɨg kɨn narmamə yame mɨnə kɨshatətə ye Yesu.*

Norien kape narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu

42 Nɨpɨg mɨnə fam narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu kasarə kɨrikianə mɨsətərɨg kɨn nəvhagien kape aposol mɨnə, mamhavəh Nəvɨgɨnien Rhakə†, mɨsəhuak. Rɨkiriə rɨskai mə tukasəkeikei mɨsor narɨmnar mɨnə a.* 43 Kɨni Kughen rɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi aposol mɨnə tuk norien nɨmtətien rɨpsaah. Narmamə kɨsəm kɨsakur pɨk kɨn. 44 Narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu, nɨpɨg mɨnə fam kasofugɨn kɨrikianə. Iriə fam rɨkiriə ragien tuk nəvraiyen kapəriə nautə kɨmi iriə mɨnə tɨksɨn,* 45 rəmhen kɨn tukmə yermamə kɨrik kafan nar kɨrik rɨrkək, kɨni kɨrik rəvrai kafan nautə, mɨvəh mane iran, kɨni masitu iran. 46 Nɨpɨg mɨnə fam iriə kasofugɨn ye Nimə Ehuə kape Kughen, rɨkiriə kɨrikianə. Kasəvɨgɨn ye nəkwai nimə kapəriə, mamhavəh Nəvɨgɨnien Rhakə rəmhen kɨn Yesu rɨmɨni. Nɨpɨg mɨnə fam, nərɨgien kapəriə reiwaiyu, kɨni masagien, 47 masəgnəgɨn Kughen. Kɨni narmamə kamhani vivi əriə tuk norien kapəriə. Kɨni nɨpɨg mɨnə fam Kughen ravəh mɨragh narmamə mamofugɨn əriə ye kwhen kapəriə.*

3

Yermamə yame nɨhun raha, rhekɨmter meriwək

1 Nɨpɨg kɨrik, ye nɨpɨg kape nəhuakien, ye tri klok yenaiyu, Pita mɨnə Jon iriu kɨmɨweriwək mɨravən ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen. 2 Yermamə kɨrik raməmɨr aikɨn, nɨhun rahas rɨmnor hanə. Nɨpɨg mɨnə fam in mɨnə tɨksɨn kharəh in mamhavən ye kwəruə kape Nimə Ehuə kape Kughen. Kwəruə a kamni kɨmə “Rhuvə pɨk.” In ramawə-pən kɨn mane kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsauru-pən ye nəkwai nimə. 3 Nɨpɨg in rəm Pita mɨne Jon kaweriwək mɨravən mə tukwauru-pən ye nəkwai nimə, in rɨmnaiyoh əriu kɨn mane. 4 Aikɨn, Pita mɨne Jon kwarha-pən mwəm kwən a. Kɨni Pita rɨni-pən tuk kwən a mɨmə, “Arha-pə atuatuk məm əmru.”* 5 In rarha-pən məm əriu, rɨkin rəsɨk mə tɨkrɨvəh mane kɨrik.

6 Mərɨg Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “Yo, kafak mane* rɨrkək. Mərɨg nar kɨrik yame yo yakavəh, jakvəhsi-pre kɨmik. Ye nhag Yesu Kristo, yemə Nasaret, yakamni-pre tuk ik mə takhekɨmter məriwək.”* 7 Kɨni Pita rɨvəh kwermɨn matuk, masitu iran mə tukrərer, taktəkun əmə nɨhun mir kɨrahuvə. 8 Rɨviə haktə, məriwək mamavən. Mamkwasɨg kɨn əriu, irisɨr mɨrhauru-pən ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen. In rɨmnəriwək, mavihaktə-vihaktə, maməgnəgɨn Kughen. 9 Kɨni narmamə fam kɨsəm kwən a rameriwək, maməgnəgɨn Kughen, 10 kharkun mə kwən ai nɨpɨg m-fam ramawə kɨn mane ye kwəruə ye Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨsakur pɨk tuk kwən a.

11 Kwən a ramrəh tɨm tɨm hanə kwermɨ Pita mɨne Jon, narmamə kɨmɨsəm, kɨsakur pɨk kɨn, mɨsaiyu mhauə a karharer ikɨn, ye kwənmhaan kɨrik kamni kɨmə Vranda kape King Solomon. 12 Kɨni Pita rəm narmamə mɨnə a, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nəmə Isrel. ?Rhawor naksakur pɨk kɨn nar e? ?Rhawor naksətamə pɨk irəmru? ?Kɨmiə nakhamə ta kɨmru yerpɨrɨg kɨni mɨrarkun nor-huvəyen yermamə e raməriwək ye nəsanɨnien əmə kapəmru uə? !Nɨkam! 13 Kughen kape kaha mɨnə tu, Ebraham mɨne Aesak mɨne Jekob, In a rɨmnor nar e. In pɨsɨn əmə rɨmɨvəh-si haktə yor atuə kɨn kafan e Yesu. In e Yesu əmə e nɨmnhavəhsi-pən In rərer ye nɨmrɨ namasur mɨnə kape gavman. Ye nɨpɨg ai, Paelat rɨmnamni pawk mə tukrɨrɨsɨn In, mərɨg nɨmɨsəkeikei kɨmi Paelat mə tukhopni In.†*

14 Nakwənhaukrekɨn-pən nɨmetaimiə kɨmi Yesu e yame ratuatuk mamərhakə, kɨni mɨsaiyoh Paelat mə tukrɨrɨsɨn əmə yermamə kɨrik yame ramhopni yermamə. 15 Ye nərɨgien a, kɨmiə nɨmɨshopni yermamə a in nuknei nɨmraghien. Mərɨg kwasɨg ikɨn, Kughen rɨmnor In rɨmragh mɨn. Kɨni kɨmawə yɨmɨsəm mamhani-ərhav mhamə nar a in nəfrakɨsien. 16 Kwən e kɨmiə nakasəm mharkun in, in rɨnəsanɨn meinai kɨmawə yakshatətə ye Yesu. In nəsanɨnien kape Yesu, mɨne nhatətəyen yame Kughen rɨmɨvəhsi-pə kɨmi əmawə yame rɨmnor huvə yermamə e, kɨmiə nakasəm.

17 “Yo mɨnə tɨksɨn, yakɨrkun mə nɨmɨsor narɨmnar mɨnə e kɨmiə namehuə kapəmiə mɨnə ye nətəwaoyen kapəmiə.* 18 Ror pən, nəgkiarien yame Kughen rɨmɨni kupən, ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn. Nəgkiarien kape profet kafan mɨnə kupən rɨmɨni ta mɨmə kafan Kristo tukraməkeikei mamərɨg nəmhəyen. 19 !Eh! Kɨmiə takasəkeikei mɨsarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə hah kapəmiə. Kɨni mhakwasɨg kɨn Kughen, pəh In tukrɨvəhsi ta narpɨnien kape təvhagə hah kapəmiə kɨni mətu-pən əmiə imei napɨsien.* 20 Kɨni In tukrher-pə mɨn kɨn Kristo tukrɨrerɨg-pə mɨn, yame Kughen rɨmɨrpen ta kupən. Yakamni Kristo e, Yesu. 21 Mərɨg Yesu tukraməmɨr ye neai meriaji nɨpɨg yame Kughen tukror huvə narɨmnar fam rəmhen kɨn yame Kughen rɨmɨni ta tuk profet rhakə kafan mɨnə kupən, 22 meinai Moses rɨmɨni mɨmə,

“ ‘Kughen Yermaru tukrɨvəh-si haktə profet kɨrik kapəmiə rəmhen kɨn yo. Profet a in kɨmiə kɨrik; takasəkeikei masətərɨg huvə kɨn nəgkiarien kafan mɨsor nəkwan. 23 Narmamə yamə mɨne khapəh nɨsətərɨgien kɨn nəgkiarien kafan, Kughen tukror narpɨnien ehuə kɨmi əriə.’ ”(Dut 18:15-16)

24 Kɨni Pita rɨrpɨn nəgkiarien mɨmə, “Kɨni profet mɨnə mɨn tɨksɨn kɨmnhani mɨn nəgkiarien a. Rɨrikakun ye Profet Samuel, muə meriaji-pə ai taktəkun. Mərɨg iriə kasəgkiar kɨn narɨmnar mɨnə ai taktəkun. 25 Nɨrpenien yame Kughen rɨmɨni kupən tuk profet kafan mɨnə, promes a kapəmiə. Kɨmiə naksəmɨr ye promes yame Kughen rɨmɨni ta tuk kaha mɨnə kapəmiə kupən. Nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi Ebraham mɨmə,

“ ‘Kwənərəus kafam tukrɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi narmamə fam ye tanɨmtanə.’(Jen 22:18)

26 “Rəri-pən nəgkiarien a, Kughen rɨmnher-pə kɨn Yesu, yor atuə kɨn kafan, kɨmi əmiə tuk nɨvəhsi-preyen nɨhuvəyen kɨmi əmiə məkupən, mɨmə taksarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə hah.”*

4

1 Pita mɨne Jon kawəgkiar hanə kɨmi narmamə, kɨni pris mɨnə, mɨne yamehuə kape mobael yamə mɨne kasarha tuk Nimə ehuə kape Kughen, mɨne Sadusi mɨnə, khauə mhatərhav-pə. 2 Iriə, niemha rhai pɨk əriə meinai iriu kɨmɨraniərhav-pən tuk narmamə mə Yesu rɨmamhə mɨmragh mɨn mor swatuk mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta tukhamragh mɨn ye nɨmhəyen kapəriə. 3 Məkneikɨn, kharaptərəkɨn əriu, mərɨg rɨnenaiyu ta, kɨni kharəhsi-pən əriu ye kalabus mhamə tɨkəni rɨkwamer kɨn tuksəm əpu əriu. 4 Kɨni mərɨg, narmamə khapsaah kɨsərɨg nəgkiarien kapəriu, mamhani nəfrakɨsien iran. Nəməhuak mɨnə kɨmnhapsaah, iriə fam rapita faef taosen.*

Pita mɨne Jon kawərer ye nɨmrɨ kaonsel

5 Kəni rɨkwamer kɨn, namehuə mɨnə kape nəmə Isrel, mɨne nəwharu mɨnə kapəriə mɨnə, mɨne namhajoun kape loa kape Moses, kɨmɨsofugɨn apa Jerusalem. 6 Mɨsofugɨn iriə hae pris kapəriə, nhagɨn a Anas, mɨne Kaeafas, mɨne Jon, mɨne Aleksandra, mɨne narmamə tɨksɨn yame iriə kwənərəus kape hae pris. 7 Mɨsor Pita mɨne Jon kawərer ye nɨmrɨriə, mɨsaiyoh əriu mhamə, “?Nakaravəh nhag pa e mawor huvə yermamə e kɨn?”

8 Aikɨn, Nanmɨn Rhakə reiwaiyu-pən ye Pita. Kɨni Pita rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Namehuə kape nəmə Isrel, mɨne nəhuaru mɨnə, 9 tukmə ror kɨmiə naksarkut mə taksarhakɨn-pə ru irəmru mə kwən yame nɨhun rɨmnahas rɨmɨvəh hiə nɨhuvəyen- mə yɨmɨwhawor-pən iran mɨne mawor huvə nɨhun. 10 Kɨni kɨmiə nəmə Isrel mɨnə fam takasəkeikei mharkun mə kwən e yame nɨhun ruahuvə ta, ramərer əkupən irəmiə ye nəsanɨnien əmə ye nhag Yesu Kristo, yemə Nasaret. In e Yesu yame kɨmiə nɨmɨsəsɨk-pən In ye nai kamarkwao kɨn. In rɨmhə, mərɨg Kughen rɨmɨvəh mɨragh mɨn In.* 11 Yesu a In a Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni ta mɨmə,

“ ‘Səpaag e, yame narmamə kape nəvhirəkɨnien nimə kɨmɨsarakikɨn,

mərɨg Kughen rɨmnor in ruauə Səpaag huvə yame tukrəkɨr məkupən.’(Sam 118:22)

12 “Kɨni yermamə kɨrik rɨrkək ye tokrei tanə e yame rɨrkun nɨvəh-mɨraghien ətawə, meinai Kughen tukraməkeikei mɨvəh mɨragh ətawə ye nhag Yesu Kristo pɨsɨn əmə.”*

13 Narmamə kape kaonsel mɨnə kɨmɨsəm mə Pita mɨne Jon yermamə apnapɨg mir əmə, kɨmɨrapəh nɨwor-pawk-ien skul, mərɨg kɨmɨwətgha kɨn nəgkiarien. Kɨni iriə kɨsakur kɨn nɨrkunien kapəriu, kɨni mharkun mə iriu kɨmɨwəriwak irisɨr Yesu. 14 Kɨni iriə to khapəh nhaniyen nar kɨrik mərɨg in ai kɨmɨsəm yermamə a yame nɨhun ruahuvə ta, ramərer ye nɨmrɨriə.

15 Kɨni iriə khani-pən tuk ərisɨr mhamə irisɨr tukrhap a ye kwənmhaan kape kaonsel pəh iriə əmə tuksəgkiar. 16 Kɨni iriə kɨmnhani tuk əriə mɨnə mhamə, “?Tukshawor nar mir a? Nəmə Jerusalem kwənharkun ta norien a nar mir a kɨmɨwor ye kwən a. In rehuə pɨk; kɨtawə to khapəh nhaniyen mə neikuəyen. 17 Pəh khani-əhu nəvsaoyen kɨn, kɨni mɨsor kwirɨg kɨmi nar mir a mə tukrɨpəh nɨrɨni-mɨnien nhag Yesu.”

18 Kɨni ai, narmamə kape kaonsel mɨnə kɨsokrən kɨn Pita mɨne Jon mə tukravən mɨn imə. Kɨni mhani-əhu əriu mə tukrɨpəh mɨn nɨraniyen nhag Yesu, mɨne nɨwhajounien narmamə kɨn.*

19 Kɨni iriu krəni-pən tuk əriə mɨrəmə, “Nɨkam. Kɨmiə taksəkir mə ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen mə jakwor nəkwai Kughen, uə mə jakwor nəkwaimiə.* 20 Mərɨg kɨmru jakrapəh nɨwapnapɨgien. Kɨmru jakawəkeikei mɨrəni-ərhav narɨmnar a yame kɨmru yɨmɨwəm ye nɨmrɨmru, mɨne yame yɨmwərɨg kɨn nɨmətɨrgɨmru.”

21 Kɨni kaonsel rɨmɨni-pən mɨn tuk Pita mɨne Jon mə iriə tukhavəhsi-pən narpɨnien kɨrik kɨmi əriu tukmə iriu kawəkeikei mə tukarani-ərhav Yesu kɨmi narmamə; kɨni tuksher yerhav kɨn əriu. Kɨmɨsher yerhav kɨn əriu meinai kwəseinein mə tukshawor əriu. Kɨmnharkun mə narmamə apnapɨg mɨnə rɨkiriə tukrɨmhə tukmə iriə khavəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriu, meinai narmamə fam khavəh-si haktə Kughen tuk nɨmtətien yame rɨmnor 22 ye kwən a yame nɨhun rahas rɨmnor hanə meriaji-pə aitaktəkun, kɨni kafan newk rɨnapita ta foti.

Nəhuakien kape narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu

23 Kaonsel a rher-yerhav kɨn Pita mɨne Jon kɨravən, taktəkun əmə iriu kɨrarerɨg-pən mɨn tuk kapəriu narmamə mɨnə. Kɨni mawəvsao kɨn nəgkiarien kape jif pris mɨnə mɨne nəhuaru mɨnə kɨmi əriə. 24 Kɨni iriə kɨsərɨg nəgkiarien a, iriə m-fam khauə kɨrikianə mɨsəhuak kɨmi Kughen mhani mhamə, “Kughen. Ik nɨmnor neai mɨne nɨmoptanə mɨne tahik, mɨne narɨmnar mɨnə fam yame kasəmɨr ye tokrei tanə.* 25 Kɨni kaha kapəmawə a Deved, yor atuə kɨn kafam, rɨmɨni-ərhav nəgkiarien e ye Nanmɨn Kafam mɨmə,

“ ‘?Rhawor nəmə tanɨmtanə mɨnə niehmaa ramhai əriə?

?Rhawor narmamə mɨnə a kamharai mhun mə tuksor nahasien mɨnə e? Kamharai mhun təkun əmə nəgkiarien.

26 Namehuə kape tokrei tanə kasor apnəpenə tuk nuhyen,

mɨne namehuə mɨnə khauə mɨsofugɨn mamhani hah Kughen

kɨni mamhani hah mɨn Kristo yame In rɨmɨrpen In.’ ”(Sam 2:1-2)

27 Kɨni iriə mhamə, “Kughen, nəgkiarien e nəfrakɨs. Herod mɨne Ponjes Paelat mɨne nəmə Isrel, kɨmɨsofugɨn iriə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mharai mhun nəgkiarien mə tukshopni Yesu, yame In kafam yor atuatuk yame nɨmɨrpen.* 28 Kɨmnharai mhun nəgkiarien rəri-pən atuatuk əmə kafam nəgkiarien yame Ik nɨmɨni ta ye nəsanɨnien mɨne nɨrkunien kafam kupən.* 29 Mərɨg Kughen, taktəkun ai, takaməkeikei mamərɨg nəgkiarien skai yame kamhani-pə tuk əmawə. Kɨmawə yor atuə kɨn kafam mɨnə. Takaməkeikei masitu irəmawə mə kɨmawə jakhani-ərhav nəgkiarien kafam. Mə kɨmawə jaksətgah kɨn nɨni-ərhavyen nəgkiarien kafam.* 30 Takaməkeikei mərav-pə mhajoun nəsanɨnien kafam, mor huvə narmamə yamə mɨne kamhamhə, kɨni mor nɨmtətien pɨsɨn pɨsɨn ye nhag Yesu yame In kafam yor atuatuk.”

31 Kɨmɨsəhuak ta, nimə yame kɨmnasəmɨr ikɨn rɨkiu-kiu. Kɨni Nanmɨn Rhakə reiwaiyu-pən irəriə m-fam. Kasətgha tuk nɨni-ərhav-yen nəgkiarien kape Kughen.

Norien kape narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu

32 Narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu, rɨkiriə kɨrikianə əmə. Yermamə kɨrik to rɨpəh nɨniyen mə, “Nar e kafak.” Tukmə nautə kɨrik, kapəriə m-fam.* 33 Nəgkiarien kape aposol mɨnə, nanmɨn aikɨn. Kɨni iriə kɨmnhani-ərhav mhamə, “Yesu in Yermaru kapətawə. In rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan.” Kɨni Kughen rɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriə. 34 Yermamə rɨrkək ye kwhen kapəriə yame kafan nautə rɨrkək, meinai narmamə yamə mɨne kapəriə aikɨn nɨmoptanə, uə kapəriə aikɨn nimə, kasəvrai mamhavəh mane iran,* 35 mhauə, mhavəhsi-pən kɨmi aposol mɨnə. Kwasɨg ikɨn, aposol mɨnə kɨsəwhai-pən mane a kɨmi narmamə m-fam yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu, yamə mɨne kapəriə nar kɨrik rɨrkək.

36 Kɨni kwən kɨrik, nhagɨn e Josef, in kwənərəus kape Livae, in rɨmnarha apa tanə kɨrik kamni kɨmə Saepras. Aposol mɨnə kɨmɨshen-pən mɨn nhagɨn kɨrik mhamə, “Banabas.” (Nɨpran rɨmə, “Yermamə kape nəgkiar-vi-vi-yen.”) 37 Kwən a rɨmnəvrai kafan nɨmoptanə, mɨvəh mane iran, muə mɨvəhsi-pən kɨmi aposol mɨnə.

5

Ananaes mɨne Safaera

1 Kwən kɨrik, Ananaes iriu kafan piahwaru, Safaera, iriu mɨn kɨmɨwor salem kɨn kapəriu nɨmoptanə. 2 Kwən a rɨmɨvəh nɨpar mane muə mɨvəhsi-pən kɨmi aposol mɨnə. Merkwaig kɨn nɨpərɨn mɨmə kafan. Kɨni kafan piahwaru rɨmɨrkun.*

3 Kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “Ananaes. ?Nakhawor mameighan kɨn yarmhə e Setan raurə yerkim, kɨni ik mameikuə ye Nanmɨn Rhakə, mamraptərəkɨn nɨpar mane yame nɨmɨvəh ye nɨmoptanə a?* 4 Kwasɨg ikɨn nɨpior salem kɨn nɨmoptanə a, kafam pɨsɨn əmə. Kɨni nɨpɨg nɨmnor salem kɨn, mane iran raməmɨr əmə ye kwermɨm. ?Mərɨg rhawor nakameikuə məkneikɨn? Pa rɨmə nakameikuə ye yermamə, mərɨg nakameikuə ye Kughen.”

5 Kɨni Ananaes rərɨg nəgkiarien a, taktəkun əmə rɨsɨ-faktə meiwaiyu mowhan mɨmhə əgkəp. Kɨni narmamə kɨsərɨg, kɨsakur pɨk kɨn. 6 Kɨni nɨtamaruə mɨnə tɨksɨn khauə, mhauvrɨg əpɨs nɨpran, mharəh, mhatərhav, mhanɨm.

7 Kɨni aoa kɨsisər ruə mɨvən, Safaera, piahwaru kape kwən ai, ruə imə. Mɨpəh nɨrkunien mə kafan yerman ruamhə ta. 8 Kɨni Pita raiyoh-pən in mɨmə, “Takni-pə tuk yo mə, ?mane hanə əme e in e yame nɨmɨravəh ye nɨmoptanə uə?” Kɨni pian a rɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝhə. Mane hanəmei en.”

9 Kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “?Rhawor nakawor məknenkɨn? !Kɨmiru nɨmɨrəmə takwəvi niehmaa kape Kughen! ?Nakamərɨg narmamə kasəriwək mamhauə ye kwəruə? Iriə kwənhanɨm ta kafam yerman. !Kɨni iriə tukharəh mɨn ik mhavən mhanɨm ik!”

10 Taktəkun əmə mɨn, rɨsɨ-faktə meiwaiyu mowhan a ye nɨhu Pita mɨmhə. Nɨtamaruə mɨnə a khauə imə, mɨsəm mə ruamhə mɨn, kharəh mhatərhav mhavən, mhanɨm-pən mɨn ye nɨkar yerman kafan. 11 Nəməhuak mɨnə mɨne narmamə mɨn tɨksɨn kɨsərɨg nəvsaoyen a, khagɨn pɨk.

Aposol mɨnə kasor nɨmtətien mɨnə

12 Kɨni, aposol mɨnə kɨmɨsor nɨmtətien rɨpsaah ye nɨmrɨ narmamə. Nɨpɨg mɨnə fam narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu kɨmɨsofugɨn apa kwənmhaan kɨrik apa ye Nimə Ehuə kape Kughen, kamni kɨmə, “Vranda kape King Solomon.”* 13 Narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Yesu, kamhasiai pawk əriə mərɨg kamhagɨn kɨn nɨsofugɨn-pənien tuk əriə. 14 Kamhagɨn, mərɨg nɨpɨg m-fam, narman mɨne nɨpiraovɨn khapsaah khauə mamhani nəfrakɨsien ye Yesu. 15 Aposol mɨnə kɨmɨsor nɨmtətien rɨpsaah. Narmamə khapɨk kapəriə narmamə yamə mɨne kamhamhə, mamhauə. Kɨni mɨsərəhu-pən əriə ye təvheitə kapəriə ye nɨkar swatuk mhapəh mhamə tukmə Pita rukrao ye swatuk, nanmɨn tukrɨrəh-pɨkɨn əriə tɨksɨn, kɨsəsanɨn. 16 Kɨni narmamə khapsaah mɨn yerkwanu mɨnə ipakə tuk Jerusalem, kɨmnhapɨk narmamə yamə mɨne kamhamhə, mɨne yamə mɨne nanmɨn has raməmɨr irəriə, mhapɨk əriə mhauə, kɨni aposol mɨnə kɨsor huvə əriə.

Namehuə mɨnə khavəhsi-pən aposol mɨnə ye kalabus

17 Kɨni hae pris mɨne in mɨnə tɨksɨn ye kwhen kape “Sadusi” kɨmɨsor tɨmət kɨmi aposol mɨnə. 18 Mɨsarar mharaptərəkɨn aposol mɨnə, mharəhsi-pən əriə ye kalabus. 19 Kɨni yenaiyu, agelo kɨrik kape Kughen ruə məhitə ye kwəruə ye kalabus, mɨkɨr əriə mhatərhav.* 20 Mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨmiə takhavən apa Nimə Ehuə kape Kughen, mɨsəvsao kɨn nɨmraghien rerɨn kɨmi narmamə.”

21 Aikɨn, aposol mɨnə kɨsor nəkwan. Yenpɨg-enpɨg əgkəp, khavən apa ye Nimə Ehuə kape Kughen, mɨsəwhag kɨmi narmamə.

Kɨmɨsərɨp aposol mɨnə ye kot

Kɨni hae pris mɨne in mɨnə tɨksɨn kɨsokrən kɨn nəwharu mɨnə kape nəmə Isrel, khauə mɨsofugɨn mɨsəkwətə ye kaonsel kape nəmə Isrel. Kɨni mɨsher nəgkiarien rɨvən apa kalabus mə tukher-pə kɨn aposol mɨnə mə tukhauə mɨsərer ye nɨmrɨriə. 22 Mərɨg nɨpɨg mobael mɨnə kɨmnhavən apa ye kalabus, mɨsəm mə aposol mɨnə kwənharkək. Kharerɨg mhauə ye kaonsel, mamhani-əsah pən iran tuk əriə, mhamə, 23 “Yɨmnhavən apa ye kalabus, mɨsəm yakhamə tapɨg rətapɨg tɨm tɨm. Kɨni mobael mɨnə kape kalabus kasarha huvə tukun. Mərɨg nɨpɨg yɨmɨsəhitə, mɨsəm yermamə rɨrkək a imə.” 24 Yamehuə kape mobael mɨnə kape Nimə Ehuə kape Kughen, mɨne jif pris, kɨsərɨg nəgkiarien a, rukreikɨn kapəriə kapə, khani-pən tuk əriə mhamə, “?Naha nhagɨn tukruə mɨn?”

25 Kɨni yermamə kɨrik rɨtərhav-pə, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Eh! !Narmamə mɨnə e nɨmnhapɨk-pən əriə ye kalabus, kwənhavən ta apa ye Nimə Ehuə kape Kughen; masəvhag kɨmi narmamə apaikɨn!” 26 Məkneikɨn, yamehuə kape mobael mɨnə rɨmɨkɨr kafan narmamə mɨnə, mhavən mhapɨk aposol mɨnə mhauə. Mərɨg kɨmnhapəh nɨsəukəkinien əriə, meinai khamə ta tukmə kɨsəukəkin əriə, narmamə apnapɨg kɨsəsɨk əriə kɨn kapier apɨg.

27 Kɨmnhapɨk aposol mɨnə, mhavən imə, mhani-pən mə tuksərer ye nɨmrɨ kaonsel. Kɨni hae pris rɨmnaiyoh əriə mɨmə, 28 “?Rhawor? Yakwənhani-pre ta mhamə takhapəh nhaniyen nhag kwən a Yesu. ?Mərɨg rhawor e kɨmiə naksor nəgkiarien kapəmiə rehuə e Jerusalem? Kɨni kɨmiə naksor narmamə kamhani mhamə kɨmawə yɨmɨshopni Yesu.”*

29 Aikɨn, Pita mɨne aposol mɨnə khamə, “Kɨmawə jakasəkeikei mɨsor nəkwai Kughen. Kɨmawə yakhapəh nɨsorien nəkwai yermamə.* 30 Kɨmiə nakwəsəsɨk-pən ta Yesu ye nai kamarkwao kɨn mɨshopni. Mərɨg Kughen kape kaha mɨnə tu rɨmnor In rɨmragh mɨn. 31 Kɨni Kughen rɨmɨvəhsi-haktə In ramkwətə ye nɨkarɨn matuk. Mə In Yemehuə, In Kristo kapətawə. Kughen rɨmnor məknakɨn mə tukror swatuk mə kɨtawə nəmə Isrel tukharkun nɨsararien ye nərɨgien kapətawə tuk təvhagə hah, kɨni In tukrɨrəh-si ta narpɨnien kape təvhagə hah kapətawə.* 32 Yakamhani-ərhav nar a yame yɨməsəm, mɨne Nanmɨn Rhakə yame Kughen rɨvəhsi-pə ta kɨmi narmamə yamə mɨne kasor nəkwai Kughen.”

33 Narmamə kape kaonsel mɨnə kɨsərɨg nəgkiarien a, nəgkiarien a raməvi pɨk niemhaa kapəriə, kɨni khamə aposol mɨnə tukasəkeikei mhamhə. 34 Kɨni iriə kɨrik, nhagɨn e Gamaliel, in Farisi kɨrik, in yemhajoun kɨrik kape Loa kape Moses, yame narmamə kamhasiai in, ramərer ye nɨmrɨ kaonsel, mɨni-pən tuk mobael mɨnə mɨmə, “Takhapɨk ta aposol mɨnə mhatərhav.” 35 Kɨni mɨni-pən tuk kaonsel mɨmə, “Kafak narmamə mɨnə. Pəh kɨsərɨg huvə mə tukshawor-pən iran mɨne narɨmnə a. 36 Pəh nien mə tu əgkap e, kwən e Tudas rɨmnarar, mamni-ərhav mɨmə in yamehuə kɨrik. Narmamə tɨksɨn rəmhen kɨn fo handred kɨmnhakwasɨg kɨn in. Mərɨg kɨmnhopni in, kəko rik rik kafan narmamə mɨnə. Kwhen kafan ruɨrkək ta.* 37 Kwasɨg, Judas, yemə Galili, rɨtərhav-pə ye nɨpɨg gavman rɨmnaməvheikɨn narmamə mɨnə. In mɨn ravi narmamə kamhakwasɨg kɨn. Mərɨg kɨmnhopni mɨn in, kəko rik rik kafan narmamə mɨnə. 38 In e ye nɨrkunien kafak: Pəh khapəh narmamə mɨnə e. Mharɨsɨn əriə khatərhav. Nar a kasor, to kape yermamə əmə, tukrɨrkək. 39 Mərɨg tukmə rɨmasɨ-pən ye Kughen, keinein nɨni-əhuyen. Tukmə khani-əhu, tuksəm əmə mə kɨtawə Kughen kasotgoh.” Narmamə kape kaonsel mɨnə kɨsərɨg, kɨseighan kɨn kafan nəgkiarien.

40 Kɨni kɨsokrən kɨn aposol mɨnə khauə mɨn imə. Khani-pən tuk mobael mɨnə mə tuksərkɨs-ərkɨs əriə. Mɨsəgkiar-pən skai kɨmi əriə mhamə tukhapəh nhani-mɨn-ien nhag Yesu. Mɨsher yerhav kɨn əriə.*

41 Khatərhav ye kaonsel, aposol mɨnə rɨkiriə ragien maməsɨk mə nar huvə kɨrik mə Kughen rɨmnəm-pən əriə mə iriə kɨsəmhen mə tuksərɨg nəmhəyen tuk nhaniyen nhag Yesu.* 42 Nɨpɨg mɨnə fam, khavən ye Nimə Ehuə kape Kughen, mɨne nimə apnapɨg mɨnə, masəvhag kɨmi narmamə, mhani-ərhav Nəgkiarien Huvə, mhamə Yesu In Kristo yame Kughen rɨmɨrpen.

6

Kɨmnhavəh-si haktə dikon seven mə tuksasitu ye nəməhuak mɨnə

1 Kɨni ai, narmamə kape Yesu mɨnə kamhapsaah. Iriə tɨksɨn kwənərəus kape Isrel yamə mɨne kɨmnhasɨ-pən ye tanə pɨsɨn pɨsɨn; mərɨg iriə tɨksɨn, kwənərəus kape Isrel yamə mɨne kasarə rerɨn Isrel. Kɨni yamə mɨne khasɨ-pən ye kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kɨmnhani nɨkar yamə mɨne kasarə rerɨn apa Isrel, mhamə, “Nɨpɨg fam, nɨpɨg kaməwhai mane mɨne nəvɨgɨnien, kɨpəh nɨsarha-huvəyen tuk nɨpiəwharu kapəmawə yamə mɨne khamhə-tan kɨn əriə.”* 2 Ror pən, aposol mɨnə twelef kɨmɨsokrən kɨn narmamə kape Yesu mɨnə khauə kɨrikianə, mhani-pən tuk əriə mhamə, “Kɨtawə mɨnə tɨksɨn. Rɨpəh nəmhenien mə jaksəpəh nɨni-ərhavyen nəgkiarien kape Kughen mhauə mɨsowhai əmə narɨmnar*. 3 Rhuvə mə takshajoun narmamə seven irəmiə yamə mɨne Nanmɨn Rhakə rukwar irəriə, kɨni nɨrkunien kapəriə rehuə. Pəh kɨmawə jakhavəh-si haktə əriə tukasarha huvə tuk nar a; 4 kɨni pəh kɨmawə jakharkun nəhuakien mɨne nɨni-ərhavyen nəgkiarien kape Kughen.”

5 Kɨsərɨg nəgkiarien a aposol mɨnə khani, rɨkiriə ragien. Kɨmɨshajoun Steven, kwən kɨrik yame kafan nhatətəyen rehuə, kɨni Nanmɨn Rhakə rukwar iran. Mɨshajoun mɨn Filip, mɨne Prokoras, mɨne Nikano, mɨne Timon, mɨne Pamenas, mɨne Nikolas, yemə Antiok kɨrik, yame rɨmnəpəh narəyen kape nəmə iman ikɨn, muə mɨkwasɨg kɨn nəhuakien kape nəmə Isrel. 6 Kɨni iriə khakɨr nəmə mɨnə a iriə seven, mhauə mɨsərer ye nɨmrɨ aposol mɨnə. Kɨni aposol mɨnə kasərəhu-pən kwermɨriə ye kapərhia kapə, mɨsəhuak-pən irəriə.

7 Kɨni narmamə kape Yesu kɨmnhani-ərhav nəgkiarien kape Kughen kɨmi narmamə, kɨni narmamə kape Yesu e Jerusalem kɨmnhapsaah. Ye nəmə mɨnə a, pris mɨnə khapsaah kɨmɨshatətə ye Yesu.*

Nəmə Isrel tɨksɨn kɨmnharəh dikon a Steven mhavən ye kaonsel

8 Kɨni Steven, in kwən kɨrik yame Kughen rɨvəhsi-pən nəsanɨnien mɨne nɨhuvəyen kɨmin, kɨni in ramor pɨk nɨmtətien ye nɨmrɨ narmamə. 9 Mərɨg nəmə Isrel tɨksɨn kape nukwao kɨrik kamni kɨmə “Friman,” kasəməkɨn Steven. Iriə a nəmə Saerin mɨne nəmə Aleksandra, mɨne nəmə Silisia mɨne nəmə Tarki, kɨmnhauə mɨsotgoh kɨmi Steven. 10 Mərɨg Nanmɨn Rhakə rɨvəhsi-pən nɨrkunien kɨmi Steven. Nɨpɨg in rəgkiar, iriə to khapəh nɨsapitayen in.*

11 Kasəməkɨn in, mhavən mɨsərok narmamə tɨksɨn mhamə tukseikuə iran, mhamə iriə kɨmɨsərɨg kwən a raməgkiar has pən kɨmi Moses mɨne Kughen. 12 Kɨni nəgkiarien kapəriə rɨmnor narmamə mɨnə aikɨn, mɨne nəhuaru mɨnə, mɨne nəmhajoun kape loa kape Moses, kɨsəməkɨn mɨn Steven. Kɨmnhavən mharaptərəkɨn in. Mharəh mhauə mɨsərer ye nɨmrɨ kaonsel. 13 Mhakɨr mɨn narmamə tɨksɨn mhauə mə tukhani nəgkiarien eikuə ye Steven. Iriə kɨmnhani mhamə, “Nɨpɨg mɨnə m-fam kwən e ramni hah Nimə Ehuə kape Kughen mɨne Loa kape Moses. 14 Yɨmɨsərɨg mɨn ramni mɨmə, ‘Yesu e, yemə Nasaret, tukratmətəg-ətəg Nimə Ehuə kape Kughen, kɨni mukreikɨn narəyen yame Moses rɨmnərəhu kɨmi ətawə apa kupən.’ ”

15 Kamhani hah Steven, iriə fam yamə mɨne kasəkwətə ye kaonsel kɨmɨsarha-pən mɨsəm Steven meinai nɨmrɨn rukreikɨn məmhen kɨn nɨmrɨ agelo.

7

Steven rhorpɨn nəgkiarien kape tɨkmɨr mɨnə kafan

1 Kɨni ai, hae pris raiyoh-pən Steven mɨmə, “?Rhawor? ?Nəgkiarien e nəfrakɨsien?”

2 Kɨni Steven rɨni-pən mɨmə, “Tatə mɨnə, mɨne yo mɨnə tɨksɨn, sətərɨg kɨn yo. Kughen yame yerpɨrɨg In rɨmauə tuk kaha kapətawə Ebraham. Aikɨn, Ebraham rɨmɨpəh nɨvən-hanəyen marə apa ye tanə a Haran; mərɨg in ramarə hanə ye tanə apa Mesopotemia. 3 Kɨni Kughen rɨni-pən tukun mɨmə, ‘Takapta ye kafam narmamə mɨnə mɨne rukwanu kafam, mɨvən apa ye kwənmhan kɨrik yame Yo jakhajoun kɨn ik.’(Jen 12:1) 4 Məkneikɨn, Ebraham rəta apa Koldia mɨvən marə apa Haran. Nɨpɨg ramarə aikɨn a, kɨni rɨmni rɨmhə, kɨni Kughen rɨkɨr in muə ye tanə e kɨtawə kɨsarə ikɨn mhauə mɨseriaji-pə ai taktəkun.* 5 Ebraham rɨmauə aikɨn, mərɨg Kughen rɨpəh hanə nəraiyen nɨmoptanə kɨrik kɨmin. Kafan nɨmoptanə rɨrkək pawk, mərɨg Kughen rɨmɨni ta mə tukrɨpiaməkeikei mɨvəhsi-pən fam nɨmoptanə e kɨmin. Kɨni rɨmə, ‘Nɨmoptanə fam e kafam mɨne kape kwənərəus kafam.’ Mərɨg ye nɨpɨg a, Ebraham, tɨni rɨrkək.* 6 Nəgkiarien yame Kughen rɨmɨni-pən tukun rɨmɨni mɨmə, ‘Mərɨg kwənərəus kafam mɨnə tukhavən mɨsarə ye tanə pɨsɨn. Iriə yor atuə kɨn əmə kape nəmə ye tanə a. Tuksərɨk mɨtə əriə mhavən mɨseriaji newk fo handred. 7 Mərɨg Yo, jakor narpɨnien kɨmi nəmə kasərɨk mɨtə əriə. Kɨni ai, kwənərəus kafam mɨnə tuksəta ye tanə a, mharerɨg mhauə eikɨn e, mɨsəhuak kɨmi Yo.’(Jen 15:13,14)”

8 Kɨni Steven rɨrpɨn nəgkiarien mɨmə, “Kughen rɨmɨrpen Ebraham mɨmə In tukrarha huvə tuk əriə. Kɨni mɨni-pən tukun mə tukrəsɨg-pən nɨpɨkwarien, ror nɨmtətien kɨn mə iriə narmamə kape Kughen. Ror pən, nɨpɨg Ebraham rɨrəh kwajikovə kafan Aesak, kɨni ye nɨpɨg yame ror eit kɨn, rəsɨg-pən. Kwasɨg ikɨn, Jekob rəsɨg-pən kwajikovə kafan mɨnə, iriə fam twelef yamə mɨne iriə kaha kapətawə.”*

Steven ramni hah nəmə Isrel mɨmə Kughen rɨmnher-pən pawk kɨn Josef, mərɨg kaha tu mɨnə kape nəmə Isrel kɨmɨsəpəh in

9 Kɨni Steven rɨrpɨn mɨmə, “Kaha tu mɨnə kapətawə kɨmɨsəməkɨn naorahiriə e Josef, mɨseighan-pən kɨn in kɨmi nəmə Ijip mə tukror atuə kɨn kape nəmə Ijip. Mərɨg Kughen rɨmnarha huvə tukun,* 10 kɨni mɨvəh mɨragh in ye narə-ororien kafan. Kɨni mɨvəhsi-pən nɨrkunien kɨmin. Nɨpɨg Josef rərer ye nɨmrɨ yermaru kape nəmə Ijip, yermaru a rorkeikei in, mɨvəhsi-haktə in mɨmə in yamehuə kɨrik. Mə tukramarha huvə tuk nəmə Ijip mɨne nautə kafan.* 11 Nɨpɨg a, sweiwei ramuh nəmə Ijip mɨne Kenan. Kaha kapətawə mɨnə, nəriə nəvɨgɨnien rɨmɨrkək, kasərɨg raha.* 12 Kɨni mərɨg rɨmriə Jekob rərɨg mə nəvɨgɨnien apa Ijip, kɨni rher-pən kɨn kaha kapətawə mɨnə khavən aikɨn, in e nɨrikakunien kapəriə kɨmnhavən Ijip. 13 Kɨni, kwasɨg ikɨn, iriə khavən mɨn, Josef rəsɨk əpu in kɨmi piauni mɨnə. Kɨni yermaru kape nəmə Ijip rəm rɨrkun kwənərəus kape Josef.* 14 Kɨni Josef rher-pən nəgkiarien kɨmi rɨmni Jekob mɨne kafan mɨnə tɨksɨn tukhauə mɨsarə iriə min. Iriə fam seventi faef.* 15 Məkneikɨn Jekob rəsok pihiu mɨvən apa Ijip. Kasarə mamhavən, in mɨne kaha kapətawə mɨnə kɨmnhamhə aikɨn.* 16 Kwasɨg ikɨn, kɨmɨrəh nɨkɨkririə kɨrerɨg khavən apa Sekem, kərəhu-pən əriə ye nəpag kapier yame Ebraham ruɨvəh-ta nɨmrɨn tuk kwənərəus kape kwən a Hamor.”*

Steven ramni hah nəmə Isrel mɨmə Kughen rɨmnher-pən pawk kɨn Moses, mərɨg kaha tu mɨnə kape nəmə Isrel kɨmɨsəpəh in

17 Kɨni Steven rarar mɨni mɨn mɨmə, “Kɨmɨsarə mamhavən, ruə ye nɨpɨg yame nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi Ebraham tukruə mor nəfrakɨsien kɨn. Ye nɨpɨg a, kaha kapətawə mɨnə kɨmnhauə mhapsaah apa Ijip.* 18 Kɨmɨsarə mamhavən, yermamə pɨsɨn kɨrik yame reinein Josef ruə rəmhen kɨn yermaru kape nəmə Ijip.* 19 In mamor has pən pɨk kɨmi kaha tu mɨnə kapətawə mameikuə irəriə. Mamarkut kɨmi əriə mə tukmə kɨseimək, mɨsapitan kɨn kapəriə kwajikovə mɨnə, pəh khamhə.*

20 “Ye nɨpɨg atuatuk a, Moses rɨmnarha. Mor kwən huvə kɨn.* Rɨmni mɨne nɨsɨni kwerkwaig kɨn ye nəkwai nimə, mawarha huvə tukun mweriaji makuə kɨsisər.* 21 Mərɨg nɨpɨg iriu kwapitan kɨn in mə tukrɨmhə, piakəskəh kape yermaru kape nəmə Ijip rəm in, kɨni mɨrəh mɨvən, mamrhi rəmhen kɨn tɨni atuatuk.* 22 Kɨni kɨmnhajoun in kɨn nɨrkunien kape nəmə Ijip. Kɨni in raməgkiar huvə, mamor nar huvə.

23 “Kɨni nɨpɨg Moses kafan newk foti, rɨkin raməsɨk mə tukrɨvən məm narɨmnə iman e nəmə Isrel. 24 Rarar mɨvən məm yemə Ijip kɨrik ramor aha-pən kɨmi yemə iman ikɨn kɨrik. Kɨni Moses rɨmavən, masitu ye yemə iman; mɨvəhsi-pən tai norien mhopni yemə Ijip ai.* 25 (Moses, rɨkin rɨmoh məta nəmə iman ikɨn tuksəm kharkun mə Kughen rɨmnher-pən kɨn in mə tukrɨpɨk ta əriə ye nəmhəyen yame kamor irəriə; mərɨg iriə kɨsəm, khapəh nharkunien). 26 Kəni rɨkwamer kɨn, Moses ruə məm yemə Isrel mir kɨraru karauh əriu mɨnə. Kɨni in rɨvən mə tukrɨni-əhu əriu mɨmə, ‘!Ah! Kɨmiru piaumiru mɨnə əmə. ?Nakwhawor mawor rahah irəmiru mɨnə?’

27 “Mərɨg əmə kwən e yame ramor hah kɨmi in kɨrik rəsuə ta kɨn Moses mɨni-pən tukun mɨmə, ‘?Rhawor? ?Nakmə takarmaru irəmawə mɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi əmawə uə? 28 ?Nakmə takhopni mɨn yo rəmhen kɨn yame nɨmnhopni yemə Ijip a e niəv uə?’(Eks 2:14) 29 Nɨpɨg Moses rərɨg nəgkiarien a, rɨgɨn, marar map. Map a Ijip mɨvən mamarə apa Midian rəmhen kɨn yepsɨpɨs kɨrik. Kɨni mɨrəh kwajikovə kafan mir aikɨn a.*

30 “Newk foti ruə mɨvən, nɨpɨg kɨrik, Moses rarar mɨvən apa ye tɨpəvsɨk ipakə tuk tukwas kɨrik kamni kɨmə ‘Sinae.’ Mɨvən aikɨn, məm nap ramuək ye kwaji nai kɨrik, kɨni agelo kɨrik kape Kughen rɨtərhav-pə tukun aikɨn. 31 Moses rəm rakur. Kɨni mɨvən ipakə tuk nai a mə tukrəm huvə. Məkneikɨn mərɨg nəgkiarien kape Kughen ramni mɨmə, 32 ‘Yo Kughen kape kafam kaha misɨr kupən: Ebraham, mɨne Aesak, mɨne Jekob.’(Eks 3:6) Moses rɨmnərɨg nəgkiarien a, rətəmnɨmɨn, mɨgɨn pɨk kɨn nɨvag-pənien.

33 “Kɨni Kughen rɨni-pən tuk Moses mɨmə, ‘Moses. Takrəh-si ta sandel kafam, mərɨg in ai kwənmhan e nakamərer ikɨn in ramərhakə. 34 Yo yaknəm ta mə kafak narmamə mɨnə apa Ijip kasərɨg raha pɨk. Kɨni yakamərɨg mə kasasək; kɨni yakamuə mə jakpɨk-ta əriə ye nəmhəyen kapəriə. Yuə. Yakamher-pən kɨn ik takrerɨg mɨvən apa Ijip.’(Eks 3:5, 7, 8, 10)”

35 Kɨni Steven rɨrpɨn mɨmə, “Moses e in e, yermamə e nəmə Isrel kɨmɨsəpəh mɨseinein in mhamə, ‘Ah. ?Nakmə takarmaru irəmawə mɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi əmawə uə?’ Mərɨg Kughen rɨmɨvəh-si haktə in mə tukrarmaru irəriə. Kughen rɨmnher-pə kɨn agelo yame rɨmɨtərhav-pə tuk Moses ye nai yame nap ramuək iran, mə tukrɨvəh-si haktə in mə in tukrarmaru irəriə, mɨvəh mɨragh əriə.* 36 Moses a rɨmnor nɨmtətien mɨnə tɨksɨn nɨpɨg rɨmnamkɨr nəmə Isrel mɨsap-ta Ijip mɨsəviəfugɨn ye tahik a kamni kɨmə Red Si†, mamhauə ye tɨpəvsɨk.*

37 “In e Moses mɨn yame rɨmɨni-pən tuk nəmə Isrel mɨmə, ‘Kughen tukrɨpivəh-si haktə profet kɨrik kapəmiə rəmhen kɨn yame rɨmɨvəh-si haktə yo. Profet a in kɨmiə əmə kɨrik.’(Dut 18:15) 38 Moses əmə e in e rɨmnamarə iriə nəmə Isrel nɨpɨg kɨmɨseriwək kɨrikianə ye tɨpəvsɨk. In rɨmnamarə iriə kaha tu mɨnə kapətawə; ye nɨpɨg a agelo kɨrik kape Kughen rɨmauə məgkiar kɨmin ye tukwas e kamni kɨmə Sinae. Kɨni Kughen rɨmɨvəhsi-pən əmə nəgkiarien mɨragh kɨmin, mə tukruə mɨvəhsi-pə kɨmi ətawə.*

39 “Mərɨg kaha mɨnə kapətawə kɨmnhapəh nɨsorkeikeiyen mə tuksərɨg in. Mhapəh nɨsorkeikeiyen mə tukhakwasɨg kɨn. Ye nərɨgien kapəriə kɨmɨsorkeikei mə tukharerɨg-pən mɨn apa Ijip. 40 Ror pən kɨmɨsəkeikei kɨmi Eron mamhani mahmə, ‘Ah. Takvhirəkɨn kapətawə tɨksɨn kughen, pəh iriə tukhakɨr ətawə. Mərɨg in a Moses e rɨmɨpɨk ta ətawə apa Ijip, mə tukhauə eikɨn e, mərɨg kɨtawə khapəh nharkunien mə in hiə ai taktəkun.’(Eks 32:1) 41 Kɨni ye nɨpɨg a, iriə kɨmnhavhirəkɨn nanmɨ kwaji kau kɨrik rəmhen kɨn kughen kɨrik kapəriə. Mhavən mhauh nar mɨragh mhavaan əru mɨsəhuak-pən kɨmi kau a. Kɨni mɨsor nəvɨgɨnien ehuə kɨrik, rɨkiriə rɨmnagien tuk nar yame iriə kɨmnhavhirəkɨn.* 42 Məkneikɨn, Kughen rukreikɨn-pən nɨmeitaan kɨmi əriə, meighan-pən kɨn əriə khavən mɨsəhuak kɨmi kəmhau mɨnə. Rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni ye nəkwəkwə kape profet mɨnə mɨmə,

“ ‘!Nəmə Isrel! Kɨmiə nɨmɨsarə ye tɨpəvsɨk kape newk foti, mamhauh nar mɨragh mhavaan əru tuk nəhuakien, ?mə naksəhuak-pə kɨn kɨmi Yo uə? !Nɨkam!

43 Nɨpɨg mɨnə fam kɨmiə nakamharəh nimə tapolen yame kaməhuak kɨmi Kughen Yermaru ikɨn, mərɨg yerkimiə naksəhuak kɨmi kughen eikuə e Molek, mamhavəh-si haktə nanmɨ kəmhau kape kughen kapəmiə Refan. Nakhamə kughen mir e kapəmiə.

Ror məkneikɨn, jakher-ərhav kɨn əmiə takasarə apa isok,’(Amos 5:25) taksarə apa Babilon, ye nɨkarɨn pən.”

Steven ramni mə nəmə Isrel kɨmɨseinein nɨprai nəgkiarien e “Nimə kape Kughen”

44 Kɨni Steven rarar mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nɨpɨg kaha tu mɨnə kapətawə kɨmnɨsarə ye tɨpəvsɨk, kapəriə kɨrik aikɨn nimə tapolen yame kaməhuak kɨmi Kughen ikɨn. Nimə a, Kughen rɨmɨni-pən tuk Moses mə tukrɨvhirəkɨn; kɨni Moses rɨmnor atuatuk ye nɨrkunien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmin. 45 Kwasɨg ikɨn, nɨpɨg Josua rɨmɨkɨr kaha kapətawə mɨnə mhauə mɨsəkota nəmə Kenan mharəhsi-ta tanə ye kwermɨriə, iriə mharəh nimə tapolen a mhauə iriə min. Nimə tapolen a rɨmnəmɨr meriaji-pə nɨpɨg kape King Deved.* 46 Kughen rɨmnorkeikei pɨk King Deved. Kɨni Deved rɨni-pən tuk Kughen mɨmə, ‘Ik Kughen kape kaha tu Jekob. Takaməkeikei mɨpəh yakor nimə kɨrik kafam, pəh Ik takamarə ikɨn.’(2 Saml 7:1-16) 47 Mərɨg nimə ai, King Deved rɨmɨpəh nɨvhirəkɨnien. Mərɨg King Solomon əmə e in rɨmɨvhirəkɨn.* 48 Mərɨg Kughen, In yerpɨrɨg pɨk. Rɨpəh narəyen ye nimə yame yermamə əmə ravhirəkɨn. Rəmhen kɨn nəgkiarien kape profet yame rɨmɨni mɨmə,

49 “ ‘Kughen ramni mə “Yo yakamarmaru ye neai mɨne tokrei tanə.

?Nakharkun mə taksor naha nimə yame Yo jakamarə ikɨn? ?Nakharkun mə taksor naha kwənmhan yame jakvən mapɨs ikɨn?

50 Hani-pə tuk Yo. ?Pa rɨmnor narɨmnar fam? Yo pɨsɨn əmə yɨmnor narɨmnar fam ye tokrei tanə.” ’ ”(Aes 66:2)

Steven ramni mə nəmə Isrel kɨmɨsəpəh profet mɨnə fam yamə mɨne Kughen rɨmnher-pə kɨn əriə

51 Kɨni Steven rarar mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “!Ah! Kapəmia kapə rɨskai pɨk. Kapəmiə nərɨgien rəpɨgnap rəmhen kɨn nəmə khapəh nɨsəhuakien. Kɨmiə nakhapəh nɨsorkeikeiyen mə taksor nəkwai Kughen. Kɨmiə naksəmhen kɨn kaha kapəmiə mɨnə kupən. Nakasətapɨg əmə kɨn Nanmɨn Rhakə nɨpɨg mɨnə fam.* 52 Profet mɨnə kupən kɨmnhani-ərhav nəgkiarien kape Kughen, mərɨg kaha kapəmiə mɨnə kɨmɨsor has pən kɨmi əriə fam. Mɨshopni mɨn profet mɨnə kupən yamə mɨne kɨmnhani-ərhav kupən mə Yemə Atuatuk kape Kughen natukruə. Kɨni taktəkun ai kɨmiə mɨn nakaseikuə mhakurao-pən ye nɨmetai Yemə Atuatuk a kɨni mhauh In mɨshopni.* 53 Kɨmiə nakwənharkun-ta Loa a kape Kughen yame agelo mɨnə kwənhavəhsi-pə ta, mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsorien nəkwan.”

Iriə kɨmɨsarkwhopni Steven

54 Steven rɨmnəgkiar fam, narmamə kape kaonsel mɨnə kɨmɨsərɨg, niemhaa rhai əriə, kasarkwəruə tukun. 55 Mərɨg Steven, Nanmɨn kape Kughen rukwar iran. Kɨni in marha faktə apa ye neai, məm nɨkhakien kape Kughen; kɨni məm mɨn Yesu ramkwətə ye nɨkarɨn matuk.* 56 Kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Səmru. Yakaməm napuə rɨmnəkwag, mə Ji Yermamə ramərer ye nɨkar Kughen matuk.”‡ 57 Kɨni namehuə kape kaonsel mɨnə khasisɨgɨn nɨmətɨrgɨriə kɨni mɨsokrən iran. Mɨsarar, iriə fam mɨsaiyu mhauə tukun. 58 Mharaptərəkɨn in, mhaukəkin mhatərhav-pən apa yerkwanu mə tuksarkwhopni In. Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmnhani hah Steven kɨmɨsəpəkiək ta kɨn sot kapəriə mɨsəhi-pən kɨmi tamaruə kɨrik nhagɨn e Sol, kɨni ai mɨsəsɨk Steven kɨn kapier apɨg.

59 Kasəsɨk Steven kɨn kapier, raməhuak mamni mɨmə, “Yesu Yermaru, yakamərəhu-pən nanmɨk ye kwermɨm.”§ 60 Mənɨmkur mokrən ehuə mɨmə, “Yermaru, takpəh narpɨnien tai təvhagə has kapəriə.” Kɨni rɨmɨni fam nəgkiarien a, kɨni mɨmhə.*

8

1-2 Kɨni Sol ramərer əmə rɨkin ragien mə iriə kɨmɨshopni Steven.

Sol ramuh nəməhuak mɨnə

Kɨni nəməhuak mɨnə tɨksɨn khauə mharəh nɨprai Steven mharəh mhavən mhanɨm, kɨni mɨsasək pɨk tukun. Rɨrikakun ye nɨpɨg a, Sol mɨne in mɨnə tɨksɨn kɨsarar masor ahas pən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Jerusalem. Mɨsəkota əriə kɨsap mhavən mɨsarə apa yerkwanu mɨnə tɨksɨn apa Judia mɨne Sameria. Mərɨg aposol mɨnə əmə kɨsarə apa Jerusalem. 3 Mərɨg Sol ramarkut pɨk mə tukroriah nəməhuak mɨnə. In mamvən ye nimə mɨnə mampɨk yerhav narman mɨne nɨpiraovɨn yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu. Rɨpɨk əriə mɨvən mampɨk-pən əriə apa kalabus.*

Dikon a Filip ramni ərhav Nəgkiarien Huvə apa Sameria

4 Mərɨg Sol mɨne kafan narmamə mɨnə kɨmɨsəkota narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu, kɨsaiyu kɨrikianə kɨrikianə, mhavən apa ikɨn mɨnə mamhani-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Yesu. 5 Kɨni Filip rəsok-prah mɨvən yerkwanu kɨrik ye Sameria, kɨni maməvsao kɨn Kristo yame Kughen rɨmɨrpen. 6 Kɨni nəmə aikɨn kɨsərɨg, mɨsəm mə Filip ramor nɨmtətien mɨnə, khauə kɨrikianə mɨsətərɨg huvə kɨn in. 7 Narmamə khapsaah, nanmɨn has mɨnə kɨmɨsəta irəriə. Nɨpɨg kɨsəta irəriə, mɨsətəpar. Mɨne narmamə yamə mɨne nɨkariə rəpou, mɨne yamə mɨne nɨhuriə rahas, iriə khapsaah khahuvə mɨn. 8 Ror pən nəmə Sameria rɨkiriə ragien pɨk.

Saemon e ramor narɨmnar ye norien kape yarmhə mɨnə

9 Yerkwanu a, kwən kɨrik, nhagɨn e Saemon, nɨpɨg m-fam in ramor nɨmtətien ye norien kape yarmhə mɨnə, ye nɨmrɨ nəmə Sameria, kɨni kasəm kɨsakur pɨk kɨn. In ravəh-si haktə in mɨmə in yamehuə kɨrik. 10 Nəmə ikɨn, nəmapnapɨg mɨnə, mɨne namehuə mɨnə, iriə m-fam kasətərɨg kɨn in. Mamhani mhamə, “In ravəh nəsanɨnien a kamni kɨmə ‘Nɨsanɨnien kape Kughen.’ ” 11 Iriə kɨmnhakwasɨg kɨn mərɨg in ai nɨpɨg rɨpsaah in ramor əriə kɨsakur kɨn nɨmtətien yamə mɨne in ramor. 12 Mərɨg nɨpɨg kɨsərɨg Filip ruə mɨni-ərhav nəgkiarien kape Narmaruyen kape Kughen, mɨne nhag Yesu Kristo, khani nəfrakɨsien ye nəgkiarien a. Narman mɨne nɨpiraovɨn yamə mɨne khani nəfrakɨsien ye Yesu, Filip ror baptaes irəriə. 13 Kɨni ai, Saemon mɨn rɨni nəfrakɨsien ye Yesu; marar mɨvən kor baptaes iran. Ikɨn pukaa Filip ramvən ikɨn, Saemon rakwasɨg kɨn. Kɨni məm nɨmtətien yamə mɨne Filip rɨmnor ye nəsanɨnien kape Kughen kɨni rakur pɨk kɨn.

14 Nɨpɨg Aposol mɨnə apa Jerusalem kɨsərɨg nəvsaoyen mə nəmə Sameria kamhani nəfrakɨsien ye nəgkiarien kape Kughen, kɨni iriə kɨsher-pən kɨn Pita mɨne Jon mə tukravən mwəm əriə. 15 Nɨpɨg kɨmɨravən mratərhav-pən tuk əriə, iriu mwəhuak-pən ye nəmə mɨnə e mə tukhavəh Nanmɨn kape Kughen. 16 (Mərɨg in apa kupən, kɨmnor baptaes əmə irəriə ye nhag Yesu Yermaru; mərɨg Nanmɨn Rhakə rɨpəh hanə neiwaiyu-pənien tuk əriə). 17 Kɨni Pita mɨne Jon kwərəhu-pən kwermɨriu ye kaparia kapə, məkneikɨn iriə khavəh Nanmɨn kape Kughen.*

18 Kɨni Saemon rɨmnəm mə Nanmɨn kape Kughen rɨmavən ye nɨmraghien kape narmamə nɨpɨg aposol mir a kwərəhu-pən əmə kwermɨriu irəriə mwəhuak-pən irəriə, məkneikɨn Saemon rɨpɨk yerhav mane mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi əriu 19 maməkeikei kɨmi əriu mɨmə, “Takravəhsi-pə mɨn nɨrkunien en kɨmi yo. Pəh jakərəhu-pən kwermɨk ye narmamə, khavəh Nanmɨn kape Kughen.”

20 Mərɨg Pita rəgkiar-pən skai kɨmin mɨmə, “!Mane en kafam tukraməkeikei mɨrkək kɨmiru min takravən ye nap ehuə! ?Nakmə nakɨrkun nɨvəhyen nɨmrɨ nɨhuvəyen a yame Kughen ravhsi-pən apnapɨg əmə kɨmi narmamə uə? 21 Tukor ik nakpəh norien norien mɨnə e kapəmawə, meinai rɨkim rapəh natuatukien ye nɨmrɨ Kughen. 22 Takaməkeikei marar ye nərɨgien kafam tuk təvhagə has, maiyoh Kughen pəh tukrəspir ik tuk nərɨgien has kafam. 23 Yakaməm nɨpɨg mɨnə fam nakəməkɨn narmamə, morkeikei əmə ik; norien has rɨmnəruk əutən ik.”

24 Aikɨn, Saemon rɨni-pən tuk əriə məkeikei kɨmi əriə mɨmə, “Kɨmiru takwəhuak kɨmi Kughen tuk yo; mə jakpəh nɨvəhyen narpɨnien yame nakarani-pə tuk yo.”

25 Aposol mir a kɨrani-ərhav fam nəgkiarien kape Yesu Yermaru, mɨne narɨmnar yame In rɨmnor, kɨni ai mwarar, mratərhav Sameria, mweriwək mrarerɨg mɨravən Jerusalem. Nɨpɨg kɨravən, mɨrani-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Kughen apa yerkwanu mɨnə kape nəmə Sameria.

Filip rɨmnəgkiar iriu yemə Itiopia kɨrik

26 Nɨpɨg kɨrik, agelo kɨrik kape Kughen reiwaiyu-pə tuk Filip mɨni-pən tukun mɨmə, “Takhekɨmter, məri-pən swatuk e ye tɨpəvsɨk, yame rɨpɨs e Jerusalem muə mɨpɨs apa Gasa.” 27 Aikɨn, Filip rhekɨmter məriwək mamvən. Məm yamehuə kɨrik kape pianehuə kape nəmə Itiopia, nhagɨn a Kandas. Kwən a in Yunik* kɨrik; in ramarha huvə tuk mane kape pianehuə ai. In ruavən ta apa Jerusalem mɨnəhuak. 28 Rɨmavən məhuak-ta apa Jerusalem, mɨrerɨg mɨnamvən apa iman ikɨn. Mamkwətə ye nar kɨrik kamni kɨmə “kat” yame hos ravi. Mamkwətə maməvheikɨn nəkwəkwə yame Profet Aesea rɨmɨrai. 29 Kɨni Nanmɨn Rhakə ruvən ye Filip mɨmə, “Takvən məriwək ipakə tuk kat a.”

30 Məkneikɨn, Filip raiyu mɨvən ipakə tukun, kɨni məm kwən a raməvheikɨn nəkwəkwə yame Profet Aesea rɨmɨrai. Kɨni Filip raiyoh-pən in mɨmə, “Yamehuə. ?Nakɨrkun nɨprai nəgkiarien e nakaməvheikɨn uə nɨkam?”

31 Kɨni yamehuə a rɨmə, “Tukmə yermamə kɨrik rhoprai-pə kɨmi yo, jakɨrkun.” Kɨni raiyoh-pən Filip mə tukrat-pən ye kat məkwətə iriu min. 32 Nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen yame kwən a raməvheikɨn mamni mɨmə,

“In rəmhen kɨn sipsip kɨrik, kɨmɨrəh khopni.

Məmhen kɨn kwaji sipsip əmə kɨrik yame rapəh nasəkien nɨpɨg kɨmnəkɨs nɨmrɨn

Mərɨg in rapəh nəgkiarien.

33 Kɨmnor naurɨsien kɨm in, kɨvəhsi-pən narpɨnien kɨrik kɨmin yame rɨpəh natuatukien.

Kafan kwajikovə rɨrkək, mərɨg in ai kɨvəhsi-ta nɨmraghien kafan ye tokrei tanə e.”(Aesea 53:7-8)

34 Kɨni yamehuə a raiyoh Filip mə, “?Profet e raməvsao kɨn pa nhagɨn? ?Raməvsao atuk kɨn in, uə raməvsao kɨn yermamə pɨsɨn kɨrik?” 35 Kɨni Filip rɨmɨrikakun ye nəgkiarien kɨrikianə əmə yame rɨnaməvheikɨn mɨnamni-pən Nəgkiarien Huvə kape Yesu kɨmin.

36 Iriu kwəri swatuk a, mɨrauə mwəm nu kɨrik, kɨni yamehuə a rɨni-pən tuk Filip mɨmə, “Ǝm-ru nu apa. ?To nakor baptaes irak eikɨn e uə nɨkam?”

37 Kɨni Filip rɨni-pən tukun mɨmə, “Tukmə nakhatətə ye Yesu, yerkim m-fam, nakɨrkun norien baptaes.”

Kɨni in rɨni-pən tuk Filip mɨmə, “Yo yakamni nəfrakɨsien ye Yesu mə In Ji Kughen.”*

38 Məkneikɨn rɨni-əhu kat a, kɨni mweiwaiyu iriu Filip, kɨni Filip ror baptaes iran. 39 Kweiwaiyu mwərer mɨn ye tame nu, məkneikɨn Nanmɨn kape Kughen rɨvəh-si ta Filip kɨni yamehuə a rɨpəh mɨn nəmien, marar aikɨn a, məri swatuk mamvən, rɨkin ragien.

40 Mərɨg Filip rakur məm ramərer apa yerkwanu a Asdod. Kɨni mɨvən apa yerkwanu mɨnə mamni-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Yesu, mɨvən mɨvən meriaji-pən apa Sisaria.*

9

Sol rɨmnamvən apa Damaskes məm Yesu ye swatuk

1 Ye nɨpɨg a, Sol rɨmnamni has hanə narmamə kape Yesu mɨnə mə tukraməkeikei mhopni əriə. Marar, mɨvən məm hae pris* 2 maiyoh-pən in mə tukrɨrai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi nəmə Isrel apa Damaskes, mɨmə tukmə ruvən aikɨn məm narmamə kɨsəri-pən Swatuk kape Yesu, nar apnapɨg narman uə nɨpiraovɨn, tukrɨraptərəkɨn əriə, mɨpɨk əriə mhauə apa Jerusalem. 3 Nɨpɨg Sol ruavən ipakə tuk Damaskes, taktəkun əmə rəm nɨkhakien rɨsɨ-pən ye napuə məsia-pen in. 4 In rɨmamɨr, mərɨg nəgkiarien kɨrik ramni mɨmə, “!Sol! !Sol! ?Rhawor nakamor ahah pə məkneikɨn kɨmi Yo?”

5 Kɨni Sol rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. ?Ik pa en?” Kɨni In rɨni-pən tukun mə, “Yo Yesu e, yame ik nakamor ahah pə kɨmi Yo. 6 Mərɨg takhekɨmter, mɨvən apa yerkwanu. Aikɨn en, tukni-pre tuk ik mə takhawor-pən iran mɨne.”

7 Narmamə yamə mɨne kamhakwasɨg kɨn Sol kasərer, kɨsakur pɨk, mɨsapnapɨg meinai kɨsərɨg pawk nəgkiarien a, mərɨg khapəh nɨsəmien yermamə kɨrik. 8 Kɨni Sol rhekɨmter mɨn, mərha, məm rɨpəh nəmien nar. Ror pən khavəh kwermɨn mhakɨr in mhavən apa Damaskes. 9 Kɨni raməmɨr nɨpɨg kɨsisər, nɨmrɨn rɨpəh narhayen, mɨpəh nəvɨgɨnien, kɨni mɨpəh nɨnɨmien nar kɨrik.

10 Kɨni yermamə kɨrik kape Yesu ramarə apa Damaskes, nhagɨn e Ananaeas. Yesu Yermaru rɨmnokrən kɨn ye nəmrərhavyen kɨrik mɨmə, “Ananaeas.” Kɨni Ananaeas rɨmə, “O-o, Yermaru.”

11 Kɨni Yesu Yermaru rɨni-pən tukun mɨmə, “Takəri-pən swatuk a kamni kɨmə ‘Ratuatuk’ mɨvən mauru-pən imei Judas maiyoh kɨn yemə Tasas kɨrik nhagɨn e Sol. Taktəkun ai in raməhuak. 12 In rɨmnəm nəmrərhavyen kɨrik məm mɨmə ik nakvən ye nəkwai nimə a mamərəhu-pən kwermɨm iran mə nɨmrɨn tukrɨhuvə mɨn.”

13 Kɨni Ananaeas rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. Narmamə khapsaah kwəsəvsao-ta kɨmi yo kɨn kwən en. Mamhani-ərhav norien has kafan yame in ramor-pən kɨmi narmamə yamə mɨne kashatətə iram apa Jerusalem. 14 Kɨni in ruauə ta eikɨn e, jif pris mɨnə kwəseighan-ta kɨn mə in tukrɨraptərəkɨn narmamə mɨnə e kasəhuak kɨmik.”

15 Mərɨg Yesu Yermaru rɨni-pən tukun mɨmə, “Yuvən. Yo yakwɨrpen ta in mə in tukrɨni-ərhav nhagɨk kɨmi narmamə ye tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mɨne namehuə mɨnə, mɨne nəmə Isrel mɨn.* 16 Kɨni Yo jakpihajoun in mə tukraməkeikei mɨvəh nəmhəyen tuk nhagɨk.”*

17 Məkneikɨn, Ananaeas rɨvən ye nəkwai nimə a. Mərəhu-pən kwermɨn ye Sol mɨmə, “Piak Sol, Yesu Yermaru rɨmnher-pə kɨn yo eikɨn e mə jakuə mor huvə mɨn nɨmrɨm, kɨni pəh Nanmɨn Rhakə rukwar iram. In e Yesu yame In rɨmɨtərhav-pə tuk ik ye swatuk nɨpɨg nɨmnamuə eikɨn e.” 18 Taktəkun əmə, nar kɨrik rəmhen kɨn nɨrɨgəvi kəmam rier ta ye nɨmrɨ Sol, kɨni in rarha mɨn məm nar. Kɨni ye nɨpɨg a kor mɨn baptaes iran. 19 Kɨni məvɨgɨn ta, marə mɨvəh mɨn nəsanɨnien.

Sol ramniərhav Nəgkiarien Huvə kape Kughen apa Damaskes

Kɨni Sol rarə mɨn nɨpɨg tɨksɨn apa Damaskes iriə narmamə kape Yesu mɨnə. 20 Kɨni nɨpɨg ruauə Damaskes, mɨvən ye nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel, mamni-ərhav mə Yesu in Ji Kughen. 21 Aikɨn, narmamə kɨsərɨg kɨsakur pɨk kɨn mhamə, “Ah. ?Rhawor? Kwən a in apa kupən in rɨmnamuh nəmə Jerusalem yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu. Khamə ta mə ramuə mɨn eikɨn e mə tukrɨpɨk narmamə kape Yesu mɨnə, mɨvən kɨmi jif pris.”*

22 Mərɨg nəgkiarien kape Sol ramhaktə mamskai mapita nəgkiarien kape nəmə Isrel. Mamhajoun huvə mə Yesu in Kristo yame Kughen rɨmɨrpen.*

23 Sol ramni-əhrav Yesu, nəmə Isrel kamharai mhun nəgkiarien mə tukshopni in, 24 mərɨg Sol ruɨrkun ta nərɨgien kapəriə. Nɨpɨg fam, yenpɨg-yenpɨg yenaiyu, iriə kɨmɨsərer əswasɨg ye kwəruə ye yerkwanu ai, mə tukshopni Sol. 25 Mərɨg yenaiyu kɨrik, narmamə kape Sol mɨnə khakɨr in mhavən mhavai-pən in ye nɨtɨp ehuə kɨrik, mharuk-pən nərəus iran, mhavi reiwaiyu ye nɨkar kəupə ye yerkwanu a, kɨni Sol rap mamvən.*

Sol rɨmavən apa Jerusalem

26 Sol rap mɨvən apa Jerusalem, mamarkut mə tukrɨkwasɨg kɨn narmamə kape Yesu mɨnə. Mərɨg rɨkiriə rɨmnəsɨk mə rameikuə irəriə mə in yermamə kape Yesu, kɨni kɨmnhagɨn kɨn.* 27 Kɨni kwən kɨrik, nhagɨn e Banabas, ruə masitu iran, mɨkɨr in mɨvən mwəm aposol mɨnə. Mɨni-pən tuk əriə mə Sol rɨmnəm Yesu Yermaru ye swatuk rəgkiar kɨmin. Kɨni Banabas rɨni-ərhav mɨmə Sol rɨmɨpəh nɨgɨnien tuk nɨni-ərhavyen nhag Yesu apa Damaskes.* 28 Kɨni Sol rɨmnamarə iriə miriə mamvən yerkwanu mɨnə ye Jerusalem mamətgha kɨn nɨni-ərhavyen nhag Yesu. 29 Kɨni maməgkiar kɨmi nəmə Isrel yamə mɨne kamhani nəgkiarien kape nəmə Gris, kɨni masotgoh; kɨni iriə khamə tukhauh in mɨshopni. 30 Nɨpɨg in mɨnə tɨksɨn kɨsərɨg, khakɨr Sol mɨsəsok pirə mhavən apa yerkwanu kɨrik nhagɨn e Sisaria, mɨsher-pən kɨn mə tukrɨvən isok apa yerkwanu a Tasas.

31 Kwasɨg ikɨn, nəməhuak mɨnə fam rarkurao ikɨn mɨnə Judia mɨne Galili mɨne Sameria, kasarə ye nəmərinuyen. Kɨni Nanmɨn Rhakə ramasitu irəriə, mamor əriə kamhaskai, mamor əriə kamhapsaah. Kɨni iriə kamhasiai Yesu Yermaru.

Pita rɨmnor huvə nɨhu kwən kɨrik nhagɨn e Aeneas

32 Mərɨg Pita rɨmnəriwək mamvən ikɨn mɨnə; nɨpɨg kɨrik rɨvən mamarha-pən kɨn nəməhuak mɨnə apa Lida. 33 Aikɨn a, rɨmnəm yermamə kɨrik nɨkarɨn rɨmhə. Kwən a reinein nəriwəkien. In rɨmnapɨr əmə meriaji newk eit. Kwən ai nhagɨn e Aeneas. 34 Kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “Aeneas. Taktəkun ai, Yesu Kristo tukror huvə mɨn nɨpram, ik takhuvə mɨn. Takhekɨmter mərpəvɨn-ərpəvɨn kafam nɨmakuə məriwək mamvən.” Taktəkun əmə Aeneas rhekɨmter. 35 Kɨni nəmə Lida mɨne Saron kɨsəm in, kɨsarar ye nərɨgien kapəriə mamhakwasɨg kɨn Yesu Yermaru.

Pita rɨvəh mɨragh pian a Dokas

36 Yerkwanu a Jopa, piraovɨn kɨrik aikɨn ramni nəfrakɨsien ye Yesu, nhagɨn e Tabita Dokas.* Pian a, nɨpɨg fam ramor nar huvə, masitu ye yavən hah mɨnə. 37 Nɨpɨg a, rɨmɨvəh nɨmhəyen kɨrik, kɨni mɨmhə. Kəkwi, kor huvə nɨpran kɨrəh kərəhu-pən ye nimə ye kwənmhan apa yerpɨrɨg əgkəp. 38 Ikɨn a Jopa ipakə əmə tuk Lida, ror pən, nɨpɨg narmamə kape Yesu mɨnə apa Jopa kɨsərɨg mə Pita raməmɨr apa Lida, kɨsher-pən kɨn yermamə kɨraru kɨravən mwəm in. Mɨweikeikei kɨmin mɨrəmə, “Ǝriwak aihuaa muə.”

39 Kɨni Pita rarar mɨkwasɨg kɨn əriu. Kɨni rɨvən mɨtərhav-pən tuk əriə, khakɨr in mɨshaktə mhavən ye kwənmhaan apa yerpɨrɨg əgkəp. Kɨni nɨpiahuaru mɨnə khamhə-tan kɨn əriə, iriə fam khauə, mɨsərer rao rao kɨn. Mɨsasək, mɨshajoun Pita kɨn neipən yame Dokas rɨmɨjir nɨpɨg rɨmnamragh.

40 Kɨni Pita rher-ərhav kɨn əriə, kɨni mənɨmkur məhuak. Mɨwag-pən məm pian ai ruamhə ta mɨni-pən tukun mə, “Tabita, hekɨmter.” Məkneikɨn pian ai rarha-pən məm Pita, kɨni mhekɨmter məkwətə. 41 Kɨni Pita rasitu iran mɨvi haktə in, ai rərer. Kɨni Pita rokrən kɨn narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu mɨne nɨpiahuaru yamə mɨne khamhə-tan kɨn əriə khauə, kɨni rhajoun əriə kɨn pian a mə ruəmragh mɨn. 42 Kɨni nəvsaoyen kɨn norien a rarkurao fam ye Jopa. Kɨni narmamə khapsaah khauə mɨshatətə ye Yesu Yermaru. 43 Kɨni Pita rarə mɨn apa Jopa ror tu, iriu yermamə kɨrik nhagɨn e Saemon, yame kafan e wok in ramor apnəpeinə ye tɨki kau mə tukjir kor narɨmnar kɨn.

10

Kughen rɨmnəgkiar kɨmi Konilias

1 Yermamə kɨrik, nhagɨn e Konilias, ramarə apa Sisaria. In yamehuə kɨrik kape mobael mɨnə kamni kɨmə “Mobael kape Itali.” 2 In mɨne kafan mɨnə iriə kamhasiai pɨk Kughen kape nəmə Isrel. Kɨni in mɨvəhsi-pən mane ehuə kɨmi yavən hah mɨnə. Kɨni nɨpɨg m-fam, raməhuak kɨmi Kughen. 3 Nɨpɨg kɨrik, ipakə tuk tri klok yenaiyu, ye nɨpɨg atuatuk kape nəhuakien, rɨmnəm nəmrərhavyen kɨrik, məm huvə mə agelo kɨrik kape Kughen rɨmauə tukun mɨmə, “!Konilias!”

4 Kɨni Konilias rɨgɨn pɨk marha-əterɨk iran, mɨni-pən tukun mɨmə, “Ǝwəh, Yermaru. ?Rhawor?”

Kɨni agelo a rɨni-pən tukun mɨmə, “Kughen rɨnərɨg ta nəhuakien kafam. Mɨnəm ta norien mɨnə kafam, mə ik nɨmnasitu ye yavən hah mɨnə. Kɨni In ramərɨg ik. 5 Taktəkun ai, ik takher-pən kɨn narmamə tɨksɨn khavən apa yerkwanu a Jopa, mhakɨr yermamə kɨrik mhauə ikɨn e. Yermamə a, nhagɨn əgkəp e Saemon Pita. 6 In ramarə iriu yermamə kɨrik nhagɨn e Saemon yame in yermamə kape norien narɨmnar kɨn tɨki kau. Nimə kafan ramərer ye nɨkar-kar tahik.”

7 Kɨni agelo a rəgkiar fam, mapta iran. Məkneikɨn Konilias rokrən kɨn kafan yasitu mir kɨraru mɨne mobael kɨrik yame ramsiai Kughen kape nəmə Isrel, mamasitu mɨn iran, mə irisɨr tukrhuə mɨrhəm. 8 In rhoprai-pən nəmrərhavyen a kɨmi ərisɨr. Kɨni mher-pən kɨn ərisɨr kɨrhɨvən apa Jopa.

Pita mɨn rəm nəmrərhavyen kɨrik

9 Kəni rəkwamɨr kɨn, yerkweiha, nɨpɨg kwərə misɨr a karhəriwak hanə marhɨvən ye swatuk, ipakə əmə krhɨtərhav-pən apa Jopa, kɨni Pita rhaktə mɨvən apa ye tokrei nimə mə tukrəhuak. 10 Maməhuak mamvən, mɨnəmkərəv pɨk. Kɨni nɨpɨg kamavaan hanə nan, in rəm nəmrərhavyen kɨrik. 11 Məm mə napuə rɨmnəkwag. Rəm nar kɨrik rəmhen kɨn tapolen ehuə rameiwaiyu-pə ye tokrei tanə; kavi rameiwaiyu ye nɨkarɨn mɨnə. 12 Kɨni nar mɨragh mɨnə pɨsɨn pɨsɨn kape tokrei tanə kasərer-pən ye tapolen a: yamə mɨne kaserko, mɨne yamə mɨne kasəriwək, mɨne man mɨnə pɨsɨn pɨsɨn. 13 Kɨni rərɨg nəgkiarien kɨrik ramni mɨmə, “Pita. Hekɨmter, muh nar mɨragh mɨnə a kɨrik mən.”

14 Kɨni Pita rɨni-pən tukun mɨmə, “Yermaru. !Yakapəh! To yakpəh nənien narɨmnar mɨnə e yame rəmkɨmɨk ye nɨmrɨm.”*

15 Kɨni mərɨg nəgkiarien a rɨmə, “Takpəh nɨniyen mə nar kɨrik rəmkɨmɨk yame Yo, Kughen, yakamni mə rhuvə əmə, rɨpəh nəmkɨmɨkien.”*

16 Kɨmɨwəgkiar tuk narɨmnar mɨnə a m-kɨsisər; kwasɨg ikɨn, kɨrəhsi-ta tapolen a, rhaktə mɨvən ye neai.

Yermamə kɨsisər kape Konilias kɨrhɨvən mɨrhəm Pita

17 Kɨni Pita ramarkut hanə mə tɨkrɨrkun nɨprai nəmrərhavyen yame in rɨmnəm, mərɨg kwərə misɨr yamə misɨr e Konilias rɨmnher-pən kɨn ərisɨr, kɨrhuə. Mɨrhaiyoh kɨn nimə kape Saemon, mɨrhuə, mɨrhəm. Kɨni marhərer ye kwəruə ye nimə kafan. 18 Kɨni mɨrhokrən mɨrhɨmə, “!Ei! ?Yermamə kɨrik eikɨn e nhagɨn e Saemon Pita uə?”

19 Kɨni Pita ramətərɨg hanə kɨn nɨprai nəmrərhavyen kafan, mərɨg Nanmɨn Rhakə rɨni-pən tukun mɨmə, “!Ei! Ǝrɨg-ru. Kwərə misɨr kɨsisər e karharha kɨn ik. 20 Hekɨmter, meiwaiyu mɨvən məm ərisɨr. Mərɨg rɨkim tukrɨpəh nəsɨkien mə to nakpəh nɨkwasɨgien kɨn ərisɨr, mərɨg in ai Yo e yɨmnher-pə kɨn ərisɨr mə tukrhurə.”

21 Məkneikɨn Pita reiwaiyu mɨvən mɨni-pən tuk ərisɨr mə, “Yo e yermamə yame kɨmisɨr nakarharhakɨn. ?Nakrhɨmə rhawor?”

22 Kɨni kɨrhɨmə, “Yamehuə kɨrik kape mobael, nhagɨn e Konilias, rɨmnher-pə kɨn əmasɨr. In yemə atuatuk kɨrik; ramsiai Kughen kape nəmə Isrel. Kɨni nəmə Isrel kharkun mə in ror məkna. Agelo kɨrik kape Kughen ruə mɨni-pən tukun mə tukrokrən kɨn ik, takvən apa iman yerkwanu. Pəh in rərɨg nəgkiarien kafam.” 23 Məkneikɨn Pita rɨkɨr ərisɨr mhavən ye nəkwai nimə. Yenaiyu, kɨsapɨr aikɨn.

Pita rɨvən məm Konilias mhoprai nɨprai nəmrərhavyen kafan

Kəni rɨkwamer kɨn, Pita rarar mɨkwasɨg kɨn kwərə misɨr a. Kɨni nəməhuak mɨnə mɨn tɨksɨn ye yerkwanu a Jopa, khakwasɨg mɨn kɨn. 24 Kəni rɨkwamer mɨn kɨn, rɨvən mɨtərhav pən yerkwanu a Sisaria. Kɨni aikɨn a, Konilias mɨne kafan mɨnə, mɨne kafan narmamə yamə mɨne in rɨmnokrən kɨn əriə, kaseito kɨn Pita. 25 Nɨpɨg Pita rɨmavən yerkwanu kape Konilias, Konilias ruə mənɨmkur ye nɨhu Pita mɨvəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmin. 26 Mərɨg Pita rɨvəh-si haktə mɨn in, mɨni-pən tukun mɨmə, “Hekɨmter. Yo mɨn yo yermamə əmə.”*

27 Kwəgkiar, mɨravən apa imə, kɨni Pita rəm mə narmamə khapsaah kwənhauə ta aikɨn. 28 Kɨni Pita rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kɨmiə m-fam nakharkun huvə mə natuakəmien kapəmawə ramni-əhu mə nəmə Isrel tukhapəh nhavənien ye nəkwai nimə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape nəmə Isrel kɨni mhapəh nɨsəriwak-kwisien. Mərɨg Kughen rɨmnhajoun yo mə jakpəh nɨniyen mə narmamə tɨksɨn kɨsəmkɨmɨk ye nɨmrɨn uə kɨsahas. 29 Ror pən, nɨpɨg naksokrən kɨn yo mə jakuə eikɨn e, yakpəh nɨpəhyen, yakarar əmə mamuə. Mərɨg yakmə jakaiyoh əmiə mɨmə, ‘?Kɨmiə nɨmɨsokrən kɨn yo tuk naha?’ ”

30 Kɨni Konilias rɨni-pən tukun mɨmə, “Nɨpɨg kɨsisər ruə mɨvən,* ye tri klok yenaiyu, ror məkneikɨn taktəkun, yo yɨmnaməhuak ye nəkwai nimə kafak. Taktəkun əmə yermamə kɨrik yame kafan neipən raməsiə, rɨmatərhav-pə, mərer ye nɨmrɨk. 31 Mɨni-pə tuk yo mɨmə, ‘Konilias. Kughen rɨnərɨg ta nəhuakien kafam. Rɨmnəm ta norien mɨnə kafam, mə ik nɨmnasitu ye yavən hah mɨnə. 32 Taktəkun ai, ik takher-pən kɨn narmamə tɨksɨn khavən apa yerkwanu a Jopa, mhakɨr yermamə kɨrik mhauə eikɨn e. Yermamə a, nhagɨn əgkəp e Saemon Pita. In ramarə iriu yermamə kɨrik nhagɨn e Saemon yame kafan e wok nor-apnəpəneiyen ye tiki kau tuk nɨjirien mor narɨmnar kɨn. Nimə kafan ramərer ye nɨkar-kar tahik.’ 33 Ror pən taktəkun əmə yɨmnher-pre kɨn kwərə misɨr e, mə tukrhɨkɨr ik mɨrhuə. Kɨni rhuvə pɨk mə nakuauə. Taktəkun ai kɨmawə fam yaksərer ye nɨmrɨ Kughen, mamhawhin əmə mə jaksərɨg naha nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pre kɨm ik mə ik takni tuk əmawə.”

Pita ramni-ərhav mə Kughen rɨmɨrpen narmamə ye kantri pɨsɨn mɨnə fam mə tukhauə mharkun In

34 Kɨni Pita raməgkiar mamni mɨmə, “Taktəkun yakwɨrkun mə Kughen ramor rəm nəmhen kɨmi nəmə kantri pɨsɨn mɨnə fam,* 35 kɨni rɨkin ragien tuk narmamə ikɨn mɨnə fam yamə mɨne kamhasiai In, kɨni mɨsor nar yame ratuatuk.

36 “Kɨmiə nakwənharkun ta nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi nəmə Isrel. Nəgkiarien Huvə a ramni-ərhav mə narmamə tukhavəh nəmərinuyen tuk nhatətəyen ye Yesu Kristo, yame In Yermaru kape narmamə mɨnə fam. 37 Kɨni kɨmiə nakharkun narɨmnar yame rɨmatərhav-pə e Judia. Jon Baptaes rɨmɨni-ərhav baptaes, kwasɨg ikɨn, narɨmnar mɨnə a rɨpirikakun.* 38 Rəmhen kɨn Kughen rɨmnher-pə kɨn Nanmɨn Rhakə kɨmi Yesu, mɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmin. Kɨni ai, Yesu rɨmnarkurao, mamor huvə pən kɨmi narmamə. Kɨni narmamə yamə mɨne kasəmɨr ye kwermɨ Setan, Yesu rɨvəh-si ta əriə, mor huvə əriə, meinai Kughen ramarə iran.

39 “Kɨni kɨmawə yɨmɨsəm narɨmnar yame rɨmnor apa Jerusalem mɨne yerkwanu mɨnə tɨksɨn apa Judia. Kɨni yɨmɨsəm mɨn mə kɨmɨsarkwətərəkɨn-pən In ye nai kamarkwao-kɨn, kɨni rɨmhə. 40 Mərɨg ye nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, Kughen rɨmnor In rɨmragh mɨn. Kɨni mor əpu In kɨmi narmamə mə tuksəm mə In rɨmɨmragh mɨn. 41 Pəh nien mə narmamə mɨnə fam kɨmɨsəm In, mərɨg narmamə əmə iriə e yame Kughen rɨmɨrpen ta əriə mə tuksəm. Kɨmawə e yɨmɨsəvɨgɨn mhanɨm kwis kɨmawə min nɨpɨg rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen.* 42 Kɨni Yesu a in a rɨmɨni-pə tuk əmawə mɨmə jakasəkeikei mhani-ərhav nhagɨn, mhani-ərhav mə Kughen rɨmɨvəh-si haktə In mə In tukrəkir narmamə yamə mɨne kamhamragh, mɨne yamə mɨne kwənhamhə ta.* 43 Kɨni profet mɨnə kupən kɨmnhani ta In, mhamə narmamə mɨnə fam yamə mɨne kashatətə ye Kughen, Kughen tukrɨvəh-si ta narpɨnien kape təvhagə hah kapəriə ye nhagɨn.”*

Nanmɨn kape Kughen rɨmneiwaiyu ye narmamə mɨnə

44 Pita raməgkiar hanə, Nanmɨn Rhakə reiwaiyu ye narmamə yamə mɨne kasətərɨg kɨn in.* 45 Kɨni nəmə Isrel yamə mɨne kamhani nəfakɨsien ye Yesu yamə mɨne kɨmnhatərhav apa Jopa iriə Pita, mhauə, mɨsəm, kɨsakur pɨk mə Kughen rɨvəhsi-pən ta nɨhuvəyen a Nanmɨn Rhakə kɨmi narmamə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel. 46 Kɨsakur pɨk kɨn meinai kɨmɨsərɨg narmamə mɨnə a kasəgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, masəgnəgɨn Kughen.*

Kɨni Pita rɨni-pən tuk əriə mɨmə, 47 “Narmamə mɨnə e kwənhavəh ta Nanmɨn kape Kughen rəmhen kɨn yame kɨtawə kɨmnhavəh. ?Pa nhagɨn tukrətapɨg kɨn əriə mɨmə tukhapəh nɨsorien baptaes ye nu?” 48 Kɨni in rɨmə iriə tuksor baptaes ye nhag Yesu Kristo. Kɨni iriə kɨmɨsaiyoh-pən in mhamə in tukrarə kəskəh mɨn iriə mɨn.*

11

Pita rɨmnəvsao kɨmi nəməhuak mɨnə

1 Kɨni aposol mɨnə mɨne nəməhuak mɨnə ye yerkwanu mɨnə ye Judia kɨmɨsərɨg nəvsaoyen mə nəmə mɨnə a pəh nien mə nəmə Isrel iriə mɨn kamhani nəfrakɨsien ye nəgkiarien kape Kughen. 2 Kɨni Pita rɨvhiak mɨvən Jerusalem, mərɨg nəməhuak yamə mɨne khani mhamə tukaməkeikei kɨvəh nao kɨmi narmamə, iriə kɨmnhani nɨkarɨn, 3 mhani mhamə, “?Rhawor e ik nɨmavən ye nimə kape nəmə kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmi əriə, maməvɨgɨn kɨmiə miriə?”*

4 Kɨni Pita rɨmnəvsao kɨmi əriə kɨn narɨmnar fam yame rɨmnəm apa Sisaria. 5 Mamni mɨmə, “Nɨpɨg yɨmnaməmɨr apa Jopa, maməhuak məm nəmrərhavyen kɨrik. Məm nar kɨrik rəmhen kɨn tapolen rɨmneiwaiyu-pə ye tokrei tanə; kavi rameiwaiyu ye nɨkarɨn mɨnə reiwaiyu ipakə tuk yo. 6 Yakarha-pən huvə a tapolen a, kɨni məm nar mɨragh mɨnə pɨsɨn pɨsɨn kape tokrei tanə kasərer: yamə mɨne kaserko, masəriwək, mɨne man mɨnə pɨsɨn pɨsɨn. 7 Kɨni yɨmnərɨg nəgkiarien kɨrik ramni mɨmə, ‘Pita. Hekɨmter, muh nar mɨragh mɨnə a kɨrik mən.’ 8 Mərɨg yo yakmə, ‘Yermaru. !Yakapəh! To yakpəh nənien narɨmnar mɨnə e yamə mɨne kɨsəmkɨmɨk ye nɨmrɨm.’ 9 Kɨni yɨmnərɨg mɨn nəgkiarien a rɨsɨ-pən apa ye rao ye neai mɨmə, ‘Takpəh nɨniyen mə nar kɨrik rəmkɨmɨk yame Yo, Kughen, yakamni mə rhuvə əmə, rɨpəh nəmkɨmɨkien.’ 10 Yɨmawəgkiar tuk narɨmnar mɨnə a m-kɨsisər; kwasɨg ikɨn, kɨrəh-si ta tapolen a, rhaktə mɨvən ye neai.

11 “Ye nɨpɨg atuatuk əmə a, kwərə misɨr kɨsisər krhɨtərhav-pə ye nəkwai nimə yame yakasəmɨr ikɨn. Iriə apa Sisaria kɨmɨsher ta kɨn ərisɨr mə tukrhuə mɨrhɨkɨr yo mɨrhuvən apa Sisiria. 12 Kɨni Nanmɨn kape Kughen rɨmɨni-pə tuk yo mɨmə, ‘Rɨkim tukrɨpəh nəsɨkien mə to nakpəh nɨkwasɨgien kɨn ərisɨr.’ Kɨni piautawə mɨnə iriə sikis kɨmnhakwasɨg kɨn yo, mhavən, mɨsauru-pən ye nəkwai nimə kape Konilias. 13 Kɨni in rɨni-pə tuk əmawə mə in rɨmnəm agelo kɨrik ruə marer ye nəkwai nimə kafan mɨni-pən tukun mɨmə, ‘Takher-pən kɨn narmamə tɨksɨn khavən apa Jopa tuk kwən kɨrik yame nhagɨn əgkəp e Saemon Pita. 14 In tukrɨni-pre nəgkiarien kɨrik tuk əmiə, pəh Kughen tukrɨvəh mɨragh ik mɨne kafam narmamə mɨnə kɨn.’*

15 “Kɨni nɨpɨg yɨmɨsəgkiar hanə, Nanmɨn kape Kughen rɨmneiwaiyu ye nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə rəmhen kɨn yame rɨmauə irətawə e nəmə Isrel kupən.* * 16 Kɨni rɨkik raməsɨk nəgkiarien kape Yermaru kapətawə yame rɨmɨni kupən mɨmə, ‘Jon rɨmnor baptaes irəmiə kɨn nu; mərɨg tukrɨpəh norien tu, Kughen tukror baptaes irəmiə kɨn Nanmɨn Rhakə.’* 17 Kɨni tukmə Kughen rɨvəhsi-pən nɨhuvəyen a Nanmɨn Rhakə kɨmi nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə rəmhen kɨn yame rɨmɨvəhsi-pə kɨmi ətawə nɨpɨg kɨtawə kɨmnhani nəfrakɨsien ye Yermaru Yesu Kristo, rhuvə əmə. Yo yermamə əmə, to yakpəh nɨni-əhuyen Kughen tuk naha nhagɨn yame In rorkeikei mə tukror mɨn kɨmi nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.”

18 Nɨpɨg iriə kɨsərɨg nəgkiarien a kape Pita, kɨsapnapɨg. Mɨsəgnəgɨn Kughen, mhani mhamə, “Tukmə ror Kughen rɨmnor ta swatuk tuk narmamə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel, iriə mɨn kharkun nɨsararien ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə hah kapəriə, pəh Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə.”*

Niməhuak apa Antiok

19 Kɨni mərɨg, kupən, nɨpɨg Sol mɨne in mɨnə tɨksɨn kɨmɨshopni Steven, mɨsarar masor-ahas-pən mɨn kɨmi narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu, kɨsap, mhavən isok. Iriə tɨksɨn kɨsap mhavən apa Fonisia, tɨksɨn apa Saepras, kɨni tɨksɨn khauə apa Antiok. Kɨni mamhani-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Yesu. Kɨni mərɨg kasəgkiar əmə kɨmi nəmə Isrel.* 20 Mərɨg tɨksɨn, iriə nəmə Saepras, mɨne Saerin, kɨmnhauə apa Antiok, kɨni mamhani-ərhav mɨn Nəgkiarien Huvə kape Yesu Yermaru tuk nəmə Gris. 21 Kɨni Kughen rɨmnasitu irəriə, narmamə khapsaah kɨsarar ye nərɨgien kapəriə, mamhani nəfrakɨsien ye Yesu.

22 Nəməhuak mɨnə apa Jerusalem kɨmɨsərɨg nəvsaoyen kɨn, kɨni kɨsher-pə kɨn yermamə kɨrik nhagɨn e Banabas ruə e Antiok.* 23 Banabas ruə mɨtərhav-pə, məm mə Kughen ruɨvəhsi-pən ta nɨhuvəyen kɨmi nəmə aikɨn, kɨni Banabas, rɨkin ragien pɨk. Mamor kwirɨg kɨmi əriə mə tukasəkeikei mhavəh tɨm tɨm Yesu Yermaru yerkiriə m-fam. 24 Banabas in yemə huvə kɨrik. Nanmɨn kape Kughen rukwar iran. Kɨni nhatətəyen kafan rɨskai. In ravi narmamə khapsaah kamhakwasɨg kɨn Yesu Yermaru.

25 Kɨni kwasɨg ikɨn, Banabas rɨvən apa Tasas mamarha-kɨn Sol.* 26 Nɨpɨg rɨmnəm Sol, rɨkɨr, iriu mɨravən apa Antiok mwarə apaikɨn kape newk kɨrikianə. Mwofugɨn iriə nəməhuak mɨnə aikɨn, mawəvəhwag kɨmi narmamə khapsaah. Ikɨn a Antiok, kɨmɨrikakun kɨni narmamə kape Yesu Kristo mɨnə kɨmə, “Kristin.”

27 Ye nɨpɨg a, profet mɨnə tɨksɨn khatərhav a Jerusalem mhavirə mhavən Antiok. 28 Iriə kɨrik, nhagɨn e Akabus, Nanmɨn Rhakə ramarə iran, rɨmɨrkun məkupən mɨmə sweiwei ehuə kɨrik tukruh narmamə m-fam. (Kɨni profesi e rɨmauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn ye nɨpɨg yame Klodias rɨmnamehuə ye nəmə Rom).* 29 Kɨni narmamə kape Yesu mɨnə apa Antiok kɨmɨsorkeikei mə tuksasitu ye narmamə kape Yesu mɨnə apa Judia, mɨsher-pən kɨn mane kɨrikianə kɨrikianə yame ratuatuk ye nɨrkunien kapəriə. 30 Kɨsor məknakɨn, mɨsərəhu-pən mane a ye kwermɨ Banabas mɨne Sol mə tukravən mwərəhu-pən ye kwermɨ elda mɨnə ye niməhuak apa Jerusalem.*

12

Kughen rɨmɨrəhsi-ərav Pita ye kalabus

1 Ye nɨpɨg a, king kape nəmə Rom, nhagɨn e Herod*, rɨmɨraptərəkɨn nəməhuak mɨnə tɨksɨn mɨmə tukruh əriə. 2 Mɨni-pən tuk kafan narmamə mɨnə mə tukhavən mharaptərəkɨn Jemes, piau Jon, mɨsərəru-ta kapən kapə. 3 Kɨni rɨmnhopni-ta Jemes məm mə nəmə Isrel, rɨkiriə ragien tukun, rarə mɨni-pən mɨn tuk kafan narmamə mɨnə mə tukharaptərəkɨn mɨn Pita. Kɨraptərəkɨn Pita ye nɨpɨg kape nəvɨgɨnien ehuə e kamni kɨmə “Nənien Bred yame yis rɨrkək iran.” 4 Kharaptərəkɨn Pita, mhrəhsi-pən ye kalabus. Kɨni Herod rɨmɨni mə mobael 16 tuksərer əswasɨg kɨn, kuas kuas ye aoa mɨnə fam, yenpɨg mɨne yeraan. Herod rɨkin raməsɨk mɨmə nɨpɨg nəvɨgɨnien ehuə tukror infamien, in tukrɨkɨr Pita muə ramərer ye nɨmrɨ mɨrh. 5 Mərɨg nɨpɨg Pita raməmɨr hanə ye kalabus, nəməhuak mɨnə kasəhuak əusɨk-əusɨk tukun.

6 Kɨni tɨkəni rəkwamɨr kɨn, Herod rɨmə ta mə tukrərɨp Pita ye nɨmrɨ mɨrh. Mərɨg yenpɨg, Pita raməmɨr ye kalabus mamapɨr ye kwerkwan ye mobael mir kɨraru. Karkwəji in kɨn jen kɨraru: kɨrik raməker-pən ye kwermɨ mobael kɨrik, kɨrik raməker-pən ye kɨrik. Kɨni mobael kɨraru kawarer ye kwəruə mawarha tukun. 7 Taktəkun əmə, agelo kape Kughen rɨtɨrhav-pə tukun. Kɨni məsiə rakhak ye nəkwai kalabus. Kɨni agelo a rɨnhai kwerkwai Pita mɨmə, “Ei. !Ǝrer aihuaa!” Taktəkun əmə jen mir yame e kawəker-pən ye kwermɨ Pita kɨmɨraier-ta atuk.

8 Kɨni agelo ai rɨni-pən tukun mɨmə, “Vəhsi-pən kafam sot mɨne sandel.” Kɨni Pita ror nar yame agelo rɨmɨni. Kɨni agelo a rɨni-pən tukun mə, “Takvəhsi-pən kafam kot, mɨkwasɨg kɨn yo.” 9 Kɨni Pita rɨkwasɨg kɨn, mɨratərhav ye nəkwai kalabus. Mərɨg in rɨpəh nɨrkunien mə nar yame agelo a ramor iran ror nəfrakɨsien kɨn; rɨkin rəsɨk mə ta mə in raməmrərhav əmə. 10 Kɨni iriu kɨrauə mwapita mobael yame ramərer əkupən mamarha, kɨni mɨrauə mwapita yame ror kɨraru kɨn. Kwasɨg ikɨn, kɨrauə mɨratərhav-pə ye kwəruə yame kɨmnor kɨn aean. Kwəruə a kamtərhav-pən ikɨn, kamavən Jerusalem. Kɨni ye nɨpɨg a, kwəruə ai rəhitə atuk, kɨni iriu kɨratərhav. Mawəriwak ye swatuk mɨravən. Taktəkun əmə agelo ai rəta ye Pita mamvən.*

11 Məkneikɨn, Pita, rɨkin rarə, kɨni rɨmə, “Ei. Yakəm yakɨrkun mə nar e in ror nəfrakɨsien kɨn. Yesu Yermaru rɨmnher-pə kɨn agelo kafan mə tɨkrɨrəh-si ta yo ye kwermɨ King Herod mɨne narɨmnar mɨnə yame nəmə Isrel khamə tuksor irak.”

12 Pita rəm rɨrkun mə Kughen ruɨrɨsɨn in, taktəkun əmə, rɨvən imei Meri, nɨsɨn Jon Mak. Narmamə khapsaah kwənhauə ta ye nəkwai nimə a masəhuak. 13 Kɨni Pita rəsɨk-əsɨk tapɨg ye nimə a. Kɨni yasitu kɨrik, nhagɨn e Roda, ruə mə tukrəhitə. 14 Kɨni in mərɨg rɨki Pita, ruɨrkun mə Pita a; kɨni rɨkin ragien pɨk tukun, kɨni mərukɨn nəhitəyen, kɨni maiyu əmə mɨvən mɨni-əsah-pən iran mɨmə, “!Ei! Narɨmnə əpə. Pita ramərer ye kwəruə apa iruə.”

15 Kɨni iriə khani-pən tukun mhamə, “Nɨkam. Nakeno-eno.”

Kɨni raməkeikei mamni mɨmə, “Nɨkam. Yo yakamni əfrakɨs.”

Kɨni iriə khani-pən tukun mhamə, “Nɨkam. ?Tukmə ror agelo əmə kafan uə?”

16 Mərɨg Pita ramərer hanə iruə maməsɨk-əsɨk tapɨg. Kɨni iriə khavən mɨsəhitə, mɨsəm in, kɨsakur kɨn. 17 Kɨni Pita rɨmɨni-əhu əriə mə tukhapim. Kɨni maməvsao kɨn Yesu Yermaru rɨmɨvəhsi-ərhav in ye kalabus. Kɨni mɨmə, “Taksəvsao kɨn kɨmi Jemes† mɨne kɨtawə mɨnə tɨksɨn.” Rəgkiar ta kɨni map.

18 Kəni rɨkwamer kɨn, yenpɨg-yenpɨg, mobael yamə mɨne kasarha tuk Pita ye kalabus kasaiyoh-aiyoh əriə mɨnə kɨn, mərɨg kɨseinein mə naha nhagɨn rɨmnor Pita.* 19 Kɨni King Herod rɨni-pən tuk əriə mə tukhavən mɨsarhakɨn Pita; mərɨg khapəh nɨsəmien. Kɨni ai, King Herod rərɨp mobael mɨnə a ye nɨmrɨ mɨrh, mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə mə tukasəkeikei mhamhə.

Kughen rɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi yermaru kape nəmə Rom, kɨni rɨmhə

Kwasɨg ikɨn, King Herod rɨmatərhav Judia, məsok pirə, mɨvən apa kwənmhan kɨrik kamni kɨmə, Sisaria. 20 Ye nɨpɨg a, narmamə ye taon mir e Taea mɨne Saedon kɨmɨsotgoh iriə min, kɨni rɨni-əhu nəvɨgɨnien mə tukrɨpəh nherpən-ien kɨn. Kɨni iriə kɨmɨsaiyoh nasituyen kɨn Blastus, yame in ramehuə ye nautə kape King Herod. Kɨmnhavi nərɨgien kafan mə tukrokrən kɨn Herod ruə, pəh kɨsərəhu nəmərinuyen iriə min, mə tukrəta mɨn ye nəvɨgɨnien rɨvən mɨn kɨmi əriə.

21 Kɨni kwənhauə ye nɨpɨg yame Herod rɨmɨni mə tukrəm əriə iran, kɨni rɨvəhsi-pən neipən huvə kafan yame ramhajoun mə in ramarmaru; mɨvən məkwətə ye kwənmhan kape king, mɨvəhsi-pən nəgkiarien kafan kɨmi əriə. 22 Kɨni iriə kɨsokrən apomh mhamə, “Yermamə e raməgkiar, pəh nien mə yermamə əmə, mərɨg in kughen kɨrik.” 23 Mərɨg Herod rɨpəh nɨvəhsi-haktəyen Kughen, məkneikɨn, Kughen rher-pə kɨn kafan agelo ror Herod rɨmɨr. Kɨni wom mɨnə kɨsən tɨpeiwə iran, rɨmhə.*

24 Ye nɨpɨg a, nəgkiarien kape Kughen rarkurao. Narmamə khapsaah khani nəfrakɨsien iran.*

25 Kɨni Banabas mɨne Sol kwəgkiar fam apa Jerusalem, mɨrarerɨg-pə Antiok, mɨrəkɨr kwən kɨrik nhagɨn e Jon Mak irisɨr min.*

13

Kughen rɨmɨrpen Banabas mɨne Sol mə tukrəni-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Kughen

1 Ye niməhuak apa Antiok, profet mɨnə mɨne nəmhajoun mɨnə kasarə aikɨn. Iriə e: Banabas, mɨne Sol, mɨne Simeon (yame kamni kɨmə yemapɨg), mɨne Lusias yemə Saerin, mɨne Manaen (apa kupan in yermamə kɨrik kape King Herod Antipas). 2 Kasarə, kɨni nɨpɨg kɨrik, kɨsəpəh nəvɨgɨnien masəhuak kɨmi Kughen. Kɨni Nanmɨn Rhakə ruə mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yakorkeikei mə takhavəh-si haktə Banabas mɨne Sol pəh iriu tukwor nar yame yakamokrən kɨn əriu mə tukwor.”* 3 Kɨmɨsor infamien ye nəhuakien mɨne nɨpəhyen nəvɨgɨnien, kɨni mɨsərəhu-pən kwermɨriə ye kapəriu kapə tuk nɨwəhsihaktəyen əriu. Kɨni mɨsher-pən kɨn əriu mə tukravən.*

Banabas mɨne Sol kɨrani-ərhav Nəgkiarien Kape Kughen apa Saepras

4 Nanmɨn Rhakə rɨvəhsihaktə-ta Banabas mɨne Sol, kɨni kwəsok pirə mɨravən apa Selusia, kɨni mɨwat-pən ye nəkwai rao ehuə kɨrik, mɨravən apa kwaji tanə kɨrik kamni kɨmə “Saepras.” 5 Mɨravən mɨratərhav-pən apa Saepras, mɨravən mɨrəvhiak apa yerkwanu kɨrik kamni kɨmə “Salamis.” Ikɨn aikɨn a, karəni-ərhav nəgkiarien kape Kughen ye nəkwai nimə kape nofugɨnien mɨnə kape nəmə Isrel. Kɨni Jon Mak rɨmnasitu irəriu.*

6 Kɨni irisɨr kɨrharkurao ye tanə a, mɨrhɨvən mɨrhatərhav-pən mɨn yerkwanu a Pafos. Kɨni ikɨn aikɨn a, kɨrhəm kleva kɨrik, nhagɨn e Bajisas. In yemə Isrel, yame in profet eikuə kɨrik. 7 Kleva a, in yasitu kɨrik kape gavman kape tanə a. Yamehuə a, nhagɨn e Sejas Polas, nɨrkunien kafan rehuə. Kɨni in rokrən kɨn Banabas mɨne Sol mə tukrauə mwəm in, meinai in rorkeikei mə tukrərɨg nəgkiarien kape Kughen. 8 Mərɨg kleva a, Bajisas, ramni hah Banabas mɨne Sol. (Nhag kleva a, ye nəgkiarien kape nəmə Gris, kamni kɨmə “Elimas, ” nɨpran ramni mə “kleva.”) Ramarkut mə tukrukreikɨn nərɨgien kape yamehuə a, mə tukrɨpəh nɨniyen nəfrakɨsien ye Yesu. 9 Kɨni Sol, yame nhagɨn mɨn kɨrik kamni kɨmə Pol,* Nanmɨn kape Kughen ramarə iran. Rarha-pən məm kleva a Elimas, 10 mɨni-pən tukun mɨmə, “Ik kwajikovə atuatuk kape Setan. Ik nakamni hah narɨmnar fam yame rhuvə. Ik yermamə kape təvhagə hah mɨne neikwəyen. Nɨpɨg m-fam nakaukreikɨn swatuk atuatuk kape Kughen. 11 Taktəkun əmə, kwermɨ Kughen tukrɨrap ik, nɨmrɨm tukrɨpɨs. Takpəh nəm-pipom-ien nɨkhakien.”

Taktəkun əmə kleva ai rəm nətokien rəpɨgnap muə muvrɨg əpɨs nɨmrɨn. Kɨni in rɨmnəriwək mamərav-ərhav əmə mamarkut mɨmə yermamə kɨrik tɨkrɨvəh kwermɨn mɨkɨr in.* 12 Kɨni gavman a rəm nar a rɨmnor, rakur pɨk kɨn nəvhagien kape Pol mɨne Banabas, kɨni mamni nəfrakɨsien ye nəgkiarien kape Yesu Yermaru.

Banabas mɨne Pol kɨravən apa Antiok

13 Kɨni Pol mɨne in mɨnə tɨksɨn kɨmnhavən apa Pafos, mhavən ye rao ehuə kɨrik, mhavən apa kwənmhan kɨrik kamni kɨmə Pamfilia. Mhavən mhavhiak ye yerkwanu kɨrik kamni kɨmə Pega. Ikɨn aikɨn a, Jon Mak rɨmnəpəh əriə ikɨn mɨrerɨg mamvən apa Jerusalem.* 14 Kɨni iriə kɨsarar apa Pega, mɨseriwək mamhavən apa yerkwanu kɨrik kamni kɨmə Antiok, apa Pisidia. Ye nɨpɨg kape Sabat, khavən ye nəkwai niməhuak kape nəmə Isrel, mɨsəkwətə. 15 Kəvheikɨn nəkwəkwə kape Loa kape Moses mɨne nəkwəkwə kape profet mɨnə kupən, kɨni kwasɨg ikɨn, namehuə kape niməhuak mɨnə kɨsaiyoh əriə mhamə, “Yo mɨnə tɨksɨn. Tukmə kɨmiə nakamhavəh nəgkiarien kɨrik tuk nərɨp-tɨm-tɨmien nəmə iku, hani-ərhav.”

16 Kɨni Pol rhekɨmter, mɨni-əhu əriə mə tukhapim, kɨni mɨmə, “Nəmə Isrel, mɨne nəmə iku pɨsɨn pɨsɨn mɨnə yamə mɨne nakhasiai Kughen kape nəmə Isrel, kɨmiə fam taksətərɨg kɨn nəgkiarien kafak. 17 Kupən, Kughen kape nəmə Isrel rɨmɨrpen kaha kapəmawə mɨnə, kɨni nɨpɨg kɨmɨsarə rəmhen kɨn yepsɨpɨs mɨnə Ijip, Kughen rɨvəh-si haktə əriə mor əriə khauə mhapsaah. Ye nəsanɨnien ehuə kafan, In rɨrəhsi-ta əriə ye kwermɨ nəmə Ijip.* 18 Kɨni khavən mɨsarə ye kwənmhan əkwak mɨseriaji newk foti, masor təvhagə hah; mərɨg Kughen rapəh nɨpəhyen əriə.* 19 In rɨmnor narmamə mɨnə kape nəmə Isrel kamhauh gavman mɨnə kape tanə seven yamə mɨne kasarə ye tanə a Kenan; kɨni mɨvəhsi-pən tanə a kapəriə kɨmi rɨpmawə mɨnə, mə kapəriə.* 20 Narɨmnar a rɨmnor rɨvəh nɨpɨg rəmhen kɨn newk 450.

“Kwasɨg ikɨn, Kughen rɨvəh-si haktə namehuə kapəriə mɨnə mə tuksarmaru irəriə, mhauə mɨseriaji nɨpɨg kape profet kɨrik nhagɨn e Samuel.* 21 Nɨpɨg a in a, kɨmɨsaiyoh Kughen mhamə iriə kɨsorkeikei mə tukhavəhsi-haktə king kɨrik kapəriə. Kɨni Kughen rɨvəh-si haktə yermamə kɨrik nhagɨn e Sol, kwajikovə kape Kis. In kwənərəus kape Benjamin. Sol rɨmnehuə irəriə rəmhen kɨn king kapəriə kape newk foti.* 22 Kɨni ai Kughen rɨrəhsi-əhu Sol, kɨni mɨvəhsi-haktə Deved mor king kɨn kapəriə. Kughen rəgnəgɨn King Deved mɨmə, ‘Yakəm yakɨrkun mə Deved e, kwajikovə kape Jese, norien kafan ratuatuk ye rɨkik. In yermamə kɨrik in ramor rɨkik.’(1 Saml 13:13; 16:12)*

23 “Kɨni taktəkun ai, Kughen ruəvəh-si haktə mɨkɨp King Deved kɨrik, nhagɨn e Yesu, mə tukrɨvəh mɨragh narmamə, rəmhen kɨn yame Kughen rɨmɨrpen-ta kupan.* 24 Mərɨg kwasɨg ikɨn Yesu ruə mɨrikakun kafan wok, Jon Baptaes rɨmnamni-ərhav tuk nəmə Isrel mɨmə, ‘Taksarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə hah kapəmiə, mɨsor baptaes.’* 25 Kɨni nɨpɨg kape Jon Baptaes ruə ipakə tuk nərkinien kafan wok, kɨni rɨmɨni-pən tuk əriə mɨmə, ‘?Kɨmiə nakharkun mə yo pa? Pəh nien mə yo e yermamə Kughen rɨmɨni ta. Takasətərɨg kɨn yo. Yermamə kɨrik e ramuə, yo yakpəh nəmhenien mɨmə yo jakrɨsɨn ta nərəus ye kafan sandel.’†

26 “Yo mɨnə tɨksɨn, kɨmiə kwənərəus kape Ebraham, mɨne kɨmiə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə e nakamhasiai Kughen kape nəmə Isrel. Kughen rɨmɨvəhsi-pə Nəgkiarien kape swatuk yame tukrɨvəh mɨragh narmamə iran. 27 Nɨpɨg Yesu rɨmatərhav-pə əmə, nəmə Jerusalem mɨne namehuə kɨmɨseinein mə In a In yermamə yame Kughen rɨmɨrpen. Kɨni mɨseinein nəgkiarien kape profet mɨnə kupən yame kaməvheikɨn ye Sabat mɨnə fam. Məkneikɨn, kɨmɨshopni Yesu rəri-pən nəgkiarien kape profet mɨnə kupən. 28 Kɨni iriə khapəh nɨsəm-pawk-ien mə In rɨmnor norien has kɨrik yame ratuatuk mə tukrɨmhə tukun, kɨni kɨsarar, mɨsəkeikei kɨmi Paelat, yamehuə kape nəmə Judia, mə tukhopni Yesu.* 29 Kɨmɨsor fam narɨmnar a rəri-pən nəgkiarien kape profet mɨnə kupən. Kɨmnharəh-si-əhu nɨpran ye nai kamarkwao kɨn, mharəh mhavən, mɨsəru-pən ye nəpəəg kapier.* 30 Mərɨg Kughen rɨmnor In ramragh mɨn ye nɨmhəyen. 31 Kɨni rɨmɨmragh mɨn, mɨtərhav-pə tuk narmamə kafan mɨnə. Narmamə mɨnə a, kɨmɨseriwək kwis iriə Yesu kupən. Kharikakun Galili, mhauə mɨseriaji-pə ye Jerusalem. Kɨni taktəkun ai, narmamə mɨnə a kamhani-ərhav-pən kɨmi piautawə mɨnə e, nəmə Isrel, mə iriə kɨmɨsəm əfrakɨs Yesu, mhani mhamə In rɨmɨmragh əfrakɨs.*

32 “Kɨni kɨmawə yɨmnhauə ikɨn e tuk nɨni-ərhavyen Nəgkiarien Huvə kɨmi əmiə. Nɨrpenien yame Kughen rɨmɨni-pən tuk kaha kapətawə mɨnə kupən, 33 ruɨni-ta tuk ətawə, nɨmɨkɨpriə. Rɨmnor Yesu rɨmragh mɨn ye nɨmhəyen, rəri-pən nəgkiarien ye Ol Sam japta tu yame ramni mɨmə,

“ ‘Ik kafak kwajikovə.

Yɨmɨrəh Ik e towei.’(Sam 2:7)

34 “Kughen ruɨni-ərhav ta ye Nəkwəkwə kape Kughen mɨmə tukror Yesu ramragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, mərɨg In tukrɨpəh mɨn nɨmhəyen; nɨpran to rapəh nəmətɨtien. Kɨni mamni mɨmə,

“ ‘Yo jakvəhsi-pre nɨhuvəyen kɨmik rəmhen kɨn yame yɨmɨrpen-ta mə jakwəhsi-pən kɨmi King Deved.’(Aes 55:3)

35 “Kɨni nəgkiarien pɨsɨn kɨrik ye Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“ ‘Ik to nakpəh nɨpəhyen mə nɨprai yemə rhakə kafam tukrəmətɨt.’(Sam 16:10)

36 “Nɨpɨg King Deved rɨmamragh, in mamor narɨmnar yame Kughen rorkeikei. Kwasɨg ikɨn, rɨmhə. Kɨnɨm in iriə kafan kaha mɨnə. Kɨni nɨpran ruəmətɨt ta. 37 Mərɨg nɨprai Yesu yame Kughen rɨmnor rɨmragh mɨn ye nɨmhəyen, in rɨpəh nəmətɨtien.‡

38-39 “Ror pən, yo mɨnə tɨksɨn, takasəkeikei mharkun huvə nəgkiarien yame kɨmawə yakamhani-ərhav-pre tuk əmiə mhamə Yesu rɨmnor swatuk mə Kughen tukrɨrəhsi-ta narpɨnien kape təvhagə hah kape narmamə. Yermamə, to rəri-pən pawk Loa mɨnə fam kape Moses, to Kughen rɨpəh nɨniyen mə in yemə atuatuk. Mərɨg narmamə m-fam yamə mɨne khani nəfrakɨsien ye Yesu, Kughen tukrɨni mə iriə nəmə atuatuk.* 40 Ror məknakɨn mə kɨmiə takasərɨg əmiə, pəh nəgkiarien kape profet mɨnə tukrɨpəh nuə-mɨnien irəmiə 41 yame ramni mɨmə,

“ ‘!Ah! Kɨmiə yamə mɨne naksarh iakei irak.

Taksəm, mharkun. Mɨsakur, kɨni mhamhə.

Jakor nar kɨrik irəmiə, to yermamə kɨrik rhoprai-pre kɨmi əmiə,

to kɨmiə nakhapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran.’ ”(Hab 1:5)

Narmamə rɨkiriə ramagien tuk nərɨgien Nəgkiarien Huvə

42 Kɨni nɨpɨg Pol mɨne Banabas kɨratərhav, narmamə kɨsaiyoh masəkeikei kɨmi əriu mhamə, “Ye Sabat yame ramuə, nakrarerɨg-pə mɨn, mwəgkiar mɨn kɨn kɨmi əmawə.” 43 Kasəhuak infamien, mɨsaiyu rik rik, narmamə khapsaah kɨmnhakwasɨg kɨn Pol mɨne Banabas.

Narmamə mɨnə a, tɨksɨn nəmə Isrel, mɨne tɨksɨn nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne kɨmɨsəpəh narəyen kape nəmə iməriə ikɨn, mhauə mhakwasɨg kɨn nəhuakien kape nəmə Isrel. Kɨni iriu kawəgkiar kɨmi əriə mwor kwirɨg kɨmi əriə mɨrəmə, “Takasəkeikei mɨsarə ye nɨhuvəyen kape Kughen mamharpɨn.”

44 Kɨni ai, ye Sabat yame ramuə, ipakə tuk narmamə mɨnə fam ye yerkwanu a khauə mɨsofugɨn mə tuksərɨg mɨn nəvsaoyen kɨn Yesu Yermaru.

Nəmehuə kape nəmə Isrel kɨmɨsəpəh Pol mɨne Banabas; kɨni iriu kɨravən tuk nəmə tanə pɨsɨn mɨnə

45 Mərɨg nəmə Isrel tɨksɨn kɨmɨsəm mə narmamə khapsaah kwənhauə aikɨn, kasor jalus kɨmi Pol, mamhani hah in mɨne nəgkiarien kafan. 46 Mərɨg Pol mɨne Banabas krapəh nɨragɨnien; mɨrəni mɨrəmə, “Kɨmru yakawarkut mə jakrəni-ərhav nəgkiarien kape Kughen mwəkupən kɨmi əmiə nəmə Isrel. Kɨni kɨmiə nakasəpəh nəgkiarien kapəmru ramhajoun pən mə nakhapəh nɨsəmhenien mə takhavəh nɨmraghien rerɨn. !Nəmhen, pəh kɨmru yakwəpəh əmiə mɨravən tuk nəmə iku pɨsɨn pɨsɨn mɨnə!* 47 Meinai Kughen Yermaru rɨmɨvəhsi-pə ta nəgkiarien kɨmi əmawə mɨmə,

“ ‘Yɨmnor ik laet kape tanɨmtanə.

Mə ik takvən mɨni-ərhav swatuk yame jakvəh mɨragh narmamə fam iran, rarkurao ye tanɨmtanə.’ ”(Aes 49:6)

48 Kɨni nɨpɨg narmamə e pəh nien mə nəmə Isrel kɨmɨsərɨg nəgkiarien a, rɨkiriə ragien pɨk. Kɨni kasəgnəgɨn Kughen tuk nəgkiarien kafan. Kɨni narmamə yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen ta əriə mə tukhavəh nɨmraghien rerɨn, iriə kɨmnhani nəfrakɨsien iran. 49 Ror məkneikɨn, nəgkiarien kape Kughen rɨtərhav mɨvən ikɨn mɨnə fam rarkurao ye kwənmhan a.

50 Məkneikɨn nəmə Isrel kɨmnhavən mɨsəm nɨpianehuə yamə mɨne kasəhuak ye nəhuakien kape nəmə Isrel, mɨne nəmehuə mɨnə kape rukwanu a, mɨsarkut tuk əriə mhamə tukhauh Pol mɨne Banabas. Kɨni mɨsəkəu-ta əriu a iməriə ikɨn. 51 Mərɨg iriu kwarpita-arpita nɨmokrur ye sandel kapəriu [mwor nɨmtətien mə nəmə ikɨn a kɨmɨsor nar kɨrik rɨpəh nəmhenien.] Kɨni kɨravən apa yerkwanu a, Ikoniam.* 52 Mərɨg narmamə kape Yesu mɨnə apa Antiok, Nanmɨn kape Kughen rukwar irəriə; kɨni rɨkiriə ragien.

14

Pol mɨne Banabas kɨmɨravən apa Ikoniam

1 Nar a rɨmnor mɨn apa Ikoniam. Apaikɨn, Pol mɨne Banabas kɨmɨwauru-pən ye niməhuak kape nəmə Isrel mɨwəgkiar mɨwapita, mɨrəvi narmamə khapsaah- nəmə Isrel mɨne nəmə Gris mɨn; khani nəfrakɨsien ye Yesu. 2 Mərɨg nəmə Isrel yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien kapəriu kɨmnhavən tuk nəmə Gris, mhauh nərɨgien kapəriə mə tuksəməkɨn nəməhuak mɨnə, mhani hah əriə. 3 Mərɨg Pol mɨne Banabas kɨmɨwarə aikɨn a ror tu; kɨni kwətgah tuk nɨni-ərhavyen Nəgkiarien Huvə kape Yesu Yermaru; kɨni Kughen rɨmnor əriu kwor nɨmtətien rɨpsaah mə narmamə tuksəm kharkun mə nəgkiarien kape nɨhuvəyen kape Kughen ror nəfrakɨsien kɨn.*

4 Nəmə ikɨn kɨmɨsəwhai əriə mɨnə; tɨksɨn kɨmnhakwasɨg kɨn nəmə Isrel yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Yesu, kɨni tɨksɨn kɨmnhakwasɨg kɨn aposol mir a. 5 Nəmə Isrel a, mɨne nəmə Gris, mɨne nəmehuə mɨnə kapəriə kɨmnharai mhun nəgkiarien mhamə tukhauh əriu mɨsarkwhopni əriu kɨn kapier apɨg.* 6-7 Nɨpɨg Pol mɨne Banabas kwərɨg nɨrai-mhunien kapəriə, kwarar, mɨwap mɨravən ye provins e Likaonia.

Pol mɨne Banabas kɨmɨravən apa Listra

Kɨni mawəriwak, mɨravən yerkwanu mir a, Listra mɨne Debe. Kɨni ye yerkwanu mir a mɨne ikɨn mɨnə ipakə tuk yerkwanu mir a, iriu kɨmarəni-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Yesu. 8 Apa Listra, yermamə kɨrik apaikɨn nɨhun rahas ror hanə; to rapəh nəriwəkien. Ramkwətə, 9 mamətərɨg kɨn nəgkiarien kape Pol. Kɨni Pol rəm tɨm tɨm kwən a mɨrkun mə ruɨni-ta nəfrakɨsien mɨmə Kughen to rɨrkun nor-huvəyen nɨhun. 10 Kɨni Pol rokrən apomh mɨmə, “!Ah! Hekɨmter.” Taktəkun əmə rhekɨmter məriwək.

11 Kɨni narmamə kɨsəm nar yame Pol rɨmnor, kɨsokrən mamhani ye nəgkiarien Likaonia mhamə, “!Səmru! !Kughen kapətawə mɨnə khaukrekɨn əriə mɨnhauə mɨsor yermamə kɨn əriə, mɨseiwaiyu-pə imətawə!”* 12 Kɨni rɨkiriə rəsɨk mə Banabas e Sus, [yermaru kape kughen mɨnə kapəriə.] Mərɨg in ai Pol in yermamə kape nəgkiarien, rɨkiriə rəsɨk mə in e Heremes, yeni kape kughen mɨnə kapəriə. 13 Nimə kape kughen e Sus, ramərer ye nɨkar rukwanu pən. Kɨni pris kape kughen a rɨmavən mokwan-pən jihi nai ye kau mɨnə tɨksɨn məsɨg əriə muə ye kwəruə kape kəupə ye yerkwanu a kɨmnor kɨn kapier. In mɨne kwhen a kɨsorkeikei mə tukhauh mhavaan nar mɨragh mɨnə a tuk nəhuakien kɨmi Pol mɨne Banabas.

14 Mərɨg aposol mir a kwərɨg nəvsaoyen kɨn, kweikus neipən kapəriu [mwor nɨmtətien mə rɨkiriu rəpou.] Mwaiyu mɨravən ye kwerkwan irəriə mwokrən ehuə mɨrəmə, 15 “!Ah! ?Rhawor nakhamə taksor nar e? Kɨmru yermamə mir əmə e- rəmhen kɨn əmiə. Kɨmru yakərauə mə jakrəni-ərhav Nəgkiarien Huvə, mɨrəmə taksarar ye nərɨgien kapəmiə, mhapəh nɨsəhuakien kɨmi kughen apnapɨg mɨnə. Mɨsəhuak əmə kɨmi Kughen rerɨn. In rɨmnor neai mɨne nɨmoptanə mɨne tame tahik, mɨne narɨmnar fam yame kamhaswin irəriə.* 16 Apa kupən, In rɨmnəta ye narmamə m-fam ye tanɨmtanə kɨsəri-pən əmə swatuk mɨnə kapəriə.* 17 Mərɨg nɨpɨg m-fam, In ramor swatuk kɨmi əriə mə iriə tukharkun nɨsəmien nɨhuvəyen kafan. In ramor nəhig ramɨp; mamor nəvɨgɨnien ramor kwənkwan ye nɨpɨg mɨnə atuatuk kapəriə. In ravəhsi-pre nəvɨgɨnien kɨmi əmiə, mamor rɨkimiə ramagien.”* 18 Aposol mir a kɨrəni pawk nəgkiarien a, mərɨg ipakə əmə iriu kɨrapəh nəmhenien tuk nɨrəni-əhuyen narmamə mɨnə a yamə mɨne khamə tukhauh kau, mhavaan əru, mɨsor sakrefaes kɨn kɨmi əriu.

19 Kasarə pi pom mamhavən, kɨni nəmə Isrel tɨksɨn kɨmnhasɨ-pən apa Antiok mɨne Ikoniam, mhauə mhatərhav-pə Listra. Khavi narmamə khapsaah khauə mhakwasɨg kɨn əriə, mharaptərəkɨn Pol, mɨsəsɨk in kɨn kapier, mhaukəkin in mɨsərəhu in iruə yerkwanu a, mɨsapəh raməmɨr. Rɨkiriə rəsɨk mə ruamhə əfrakɨs.* 20 Mərɨg narmamə kape Yesu mɨnə kɨmnhauə mɨsərer rao rao kɨn, Pol rhekɨmter mɨn, mɨvən mɨn yerkwanu a. Kəni rɨkwamer kɨn, in mɨne Banabas kɨmɨravən apa yerkwanu a Debe.

Pol mɨne Banabas kɨrarerɨg-pən Antiok ye provins e Siria

21 Pol mɨne Banabas kɨmɨrani-ərhav Nəgkiarien Huvə yerkwanu a Debe, mɨrəvi narmamə khapsaah khauə narmamə kape Yesu mɨnə. Kwarar mɨn, mɨrarerɨg mɨn mɨravən apa Listra. Kwasɨg ikɨn, kratərhav mɨn aikɨn, mɨrarerɨg mɨrauə Ikoniam. Kwasɨg ikɨn, kɨrarerɨg mɨn mɨrauə apa Antiok. 22 Ikɨn mɨnə, iriu kwərɨp tɨm tɨm narmamə kape Yesu mɨnə mwor kwirɨg kɨmi əriə mə tuksərer tɨm tɨm ye nhatətəyen kapəriə, mɨrəmə, “Kɨtawə kamhavən ye Narmaruyen kape Kughen, tukasəkeikei mɨsəm rəutən tuk ətawə.”* 23 Kɨni Pol mɨne Banabas kɨrmɨavən ye niməhuak mɨnə, mɨravəh-si haktə elda mɨnə kapəriə, mwapəh nəvɨgɨnien mawahuək, mawərəhu-pən əriə ye kwermɨ Yesu Yermaru yame kashatətə iran.

24 Kɨni ai, kɨrakrao ye kwənmhaan a Pisidia, mwəsok-pihiu mɨravən Pamfilia 25 marəni-ərhav Nəgkiarien Huvə apa Pega. Mwəsok pirə mɨn yerkwanu kɨrik kamni kɨmə Atalia. 26 Mɨravən ye rao kɨrik mɨrarerɨg mɨn mɨrauə Antiok ye provins a Siria. Ikɨn aikɨn a kɨmnaməhuak kupən kɨmi Kughen mə In tukrɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriu mə iriu tukratərhav mɨrəni-ərhav nəgkiarien kape Kughen. Kɨni taktəkun ai kwor infamien ye nəriwəkien kapəriu.*

27 Kɨmɨratərhav-pə aikɨn a, mwokrən kɨn nəməhuak mɨnə mə tukhauə mɨsofugɨn. Kɨni mwəvsao kɨn narɨmnar mɨnə a yame Kughen rɨmnor əriu mə tukwor, məhitə ye swatuk tuk nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mə tukhauə mhani nəfrakɨsien ye Yesu.* 28 Kɨni iriu mwarə aikɨn a ror tu iriə narmamə kape Yesu mɨnə.

15

Nəməhuak mɨnə tɨksɨn khamə tukaməkeikei kəri-pən Loa kape Moses

1 Narmamə tɨksɨn khatərhav a Judia, mɨsəsok-pihiu, mhavən apa Antiok. Mɨshajoun nəməhuak mɨnə mhamə, “Tukmə kɨpəh nəsɨgpənien əmiə rəri-pən Loa yame Moses rɨmɨni, Kughen to rɨpəh nɨvəh-mɨraghien əmiə.”* 2 Kɨni Pol mɨne Banabas mɨne narmamə mɨnə a, kasotgoh pɨk kɨmi əriə mɨnə tuk nəgkiarien a. Məkneikɨn, nəməhuak mɨnə apa Antiok khavəh-si haktə Pol mɨne Banabas mɨne narmamə mɨnə mɨn tɨksɨn mə tukhavən apa Jerusalem mɨsəm aposol mɨnə mɨne elda mɨnə kape niməhuak tuk nərəhu-atuatuk-ien nərɨgien a.*

3 Nəməhuak mɨnə kɨsher-pən kɨn əriə mə tukhavən. Nɨpɨg khavən, mhatərhav-pən Fonisia mɨne Sameria, mhani-əsah pən tuk əriə mə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kɨmnhauə mhani nəfakɨsien ye Yesu. Nəvsaoyen a ror nəməhuak mɨnə rɨkiriə ragien. 4 Nɨpɨg khauə mhatərhav-pə Jerusalem, nəməhuak mɨnə mɨne aposol mɨnə mɨne elda mɨnə kɨmnhani vi vi əriə. Kɨni Pol mɨne kafan mɨnə kasəvsao kɨn narɨmnar yamə mɨne Kughen rɨmɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi əriə mə tuksor.*

5 Mərɨg Farisi mɨnə tɨksɨn yamə mɨne khani nəfrakɨsien ye Yesu kɨshekɨmter mhamə, “Nəmə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel, tukaməkeikei kəsɨg-pən əriə kɨni tukaməkeikei khajoun əriə pəh kɨsəri-pən Loa kape Moses.”

6 Kɨni aposol mɨnə mɨne elda mɨnə kape niməhuak kɨsəkwətə tuk nərɨgien a. 7 Kɨmɨsəgkiar rapomh pɨk, kɨni Pita rhekɨmter mɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn. Kɨmiə nakharkun mə tu tu kwənmopɨn, Kughen rɨmɨrpen-ta yo irətawə mɨmə yo jakni-ərhav Nəgkiarien Huvə kɨmi narmamə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel, mə iriə tukhani nəfrakɨsien ye Yesu.* 8 Kughen, yame rɨrkun rɨki narmamə, mɨvəhsi-pən Nanmɨn Rhakə kɨmi əriə rəmhen əmə kɨn yame rɨmɨvəhsi-pə kɨmi ətawə, kɨni mamor nɨmtətien mə rɨkin ragien mɨn tuk əriə.* 9 Rɨpəh norien ror pɨsɨn kɨmi əriə. Nɨkam. Iriə mɨn khani nəfrakɨsien iran, kɨni In rɨvəh-si ta təvhagə hah kapəriə rəmhen kɨn yame rɨmnor ta irətawə. 10 Kɨmiə naksəvi niemhaa kape Kughen mhavəhsi-pən loa kɨrik kɨmi əriə rəmhen kɨn kajipə pam kɨrik. Səmru. Kɨtawə, mɨne kapətawə kaha mɨnə kupən khapəh nɨsəmhenien mə to kharəh kajipə pam a.* 11 Mərɨg kɨtawə kɨshatətə ye Yesu Yermaru mə tukrɨvəh mɨragh ətawə ye nɨhuvəyen kafan, mɨne nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mɨn.”*

12 Nəgkiarien a rətapɨg pɨk kɨn narmamə mɨnə a kasofugɨn aikɨn a. Kɨni iriə kasətərɨg əmə kɨn Pol mɨne Banabas kawəvsao kɨn nɨmtətien yamə mɨne Kughen rɨmɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi əriu mə tukwor ye nɨmrɨ narmamə ye tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.

Jemes rətapɨg kɨn nəgkiarien

13 Pol mɨne Banabas kwor infamien ye nəvsaoyen, kɨni Jemes rhekɨmter, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn, sətərɨg kɨn yo.* 14 Saemon Pita rɨmnhoprai-pə huvə kɨmi ətawə mə Kughen rɨmnor əpu In kɨmi nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mɨpɨk ta əriə tɨksɨn mə kafan narmamə mɨnə. 15 Rəmhen əmə kɨn nəgkiarien kape profet kɨrik kupən yame rɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen, mə Kughen rɨmə,

16 “ ‘Kwasɨg ikɨn, Yo jakrerɨg-pə mɨn. Mor huvə rao* kape narmaruyen kape King Deved e yame rɨmnaməteih kupən, ipakə əmə rəmnɨm.

Rɨnahas pawk, jakrəh-si haktə, mɨrɨrpɨn, məspir, mor rəutən mɨn.

17-18 Mə narmamə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel- narmamə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə rarkurao ye tanɨmtanə- yamə mɨne yɨmɨrpen ta əriə mə kafak narmamə mɨnə tuksarha-pə tuk Yo.

Yo e Kughen Yermaru, apa kupan yɨmnhajoun narmamə kɨn narɨmnar mɨnə e mə tukharkun. In e nəgkiarien kafak.’ ”(Amos 9:11-12)

19 Kɨni Jemes rɨmə, “Nəgkiarien kafak ror məkneikɨn: Taktəkun ai, narmamə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel kwəsarar ye nərɨgien kapəriə mamhauə tuk Kughen. Rapəh nəmhenien mə kɨtawə tuksor rɨskai pɨk tuk əriə. 20 Mərɨg pəh kharai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi əriə, mhani-pən tuk əriə mhamə tukhapəh nɨsənien nəvɨgɨnien yame kɨmoh kɨvaan əru tuk nəhuakien kɨmi nanmɨ kughen eikuə mɨnə. Nəvɨgɨnien mɨnə a kɨsəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. Mhapəh nɨsor-haspən-ien kɨmi nɨpiraovɨn. Mhapəh nɨsənien nar mɨragh yame kɨmnəvɨt-əpni, meinai nɨtawɨn raməmɨr hanə ye nɨpran. Mhapəh nɨsənien nɨtə.* 21 Tukasəkeikei mhavəhsi-pən natuakəmien mɨnə e kɨmi əriə meinai kɨmnharikakun ta tu, kaməvheikɨn Loa kape Moses ye Sabat mɨne fam ye nəkwai niməhuak mɨnə fam kape nəmə Isrel. Kɨni kɨmnamni-ərhav Loa kape Moses yerkwanu mɨnə m-fam.”

Aposol mɨnə mɨne elda mɨnə kɨsher-pən kɨn nəkwəkwə kɨrik kɨmi nəməhuak mɨnə pəh nien mə nəmə Isrel

22 Kɨni aposol mɨnə mɨne elda mɨnə, mɨne nəməhuak mɨnə fam khani kwis mə tukhavəhsi-haktə iriə tɨksɨn mɨsher-pən kɨn əriə khakwasɨg kɨn Pol mɨne Banabas, mhavən apa Antiok. Mɨshajoun Saelas mɨne Judas (nhagɨn mɨn kɨrik kamni kɨmə Basabas). Kwərə mir a, narmamə kamhasiai əriu. 23 Mhavəhsi-pən nəkwəkwə kɨmi əriu mə tukhrɨvəh mɨravən. Nəkwəkwə a ramni mɨmə,

Kɨmawə aposol mɨnə mɨne elda mɨnə, kɨmawə piaumiə mɨnə.

Kɨmawə yakamhani vi vi əmiə, nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, kɨmiə nəməhuak mɨnə, yame kasarə apa Antiok, mɨne Siria, mɨne Silisia:

24 Yakasərɨg mə kɨmawə tɨksɨn kɨmnhauə mɨsor rɨskai-pre pɨk tuk əmiə. Mərɨg kɨmawə yakhapəh nhavəhsi-pənien nəgkiarien kɨrik kɨmi əriə mə tukhauə mɨsor məknenkɨn. 25 Ror pən, kɨmawə yɨmɨsəkwətə kɨrik, mɨshajoun yermamə kɨraru e mɨsher-pre kɨn mə tukravəh nəgkiarien kapəmawə mɨraurə kɨmi əmiə. Mə iriu tukrakwasɨg kɨn fren kapəmawə mir e Pol mɨne Banabas. 26 Ipakə əmə iriu kramhə tuk nɨni-ərhavyen nəgkiarien kape Yesu Kristo, Yermaru kapətawə. 27 Kɨmawə yaksher-pre kɨn Judas mɨne Saelas mə iriu tukraurə tuk əmiə. Kwərə mir ai tukrani huvə nəgkiarien yame kɨmawə yɨmnharai. 28 Kɨni Nanmɨn kape Kughen rɨkin ragien, mɨne rɨkitawə ragien mə jakkhapəh nhavəhsi-preyen natuakəmien kɨrik yame rɨskai pɨk tuk əmiə. Kɨni yakhavəhsi-pre əmə natuakəmien mɨne en:* 29 Takhapəh nɨsənien nəvɨgɨnien yame kamoh kɨvaan əru tuk nəhuakien kɨmi nanmɨ kughen eikuə mɨnə. Mhapəh nɨsənien nɨtə. Mhapəh nɨsənien nar mɨragh yame kɨmnəvɨt-əpni, meinai nɨtawɨn raməmɨr hanə ye nɨpran. Mhapəh nɨsor-haspən-ien kɨmi nɨpiraovɨn. Tukmə naksəri-pən natuakəmien mɨnə a, takpisarə huvə.

In əmə e nəgkiarien kapəmawə.

30 Kɨni namehuə mɨnə a kɨsher-pən kɨn narmamə a, khavən apa Antiok. Khavən, mhatərhav-pən, mɨsokrən kɨn nəməhuak mɨnə aikɨn. Khauə, mɨsofugɨn. Kɨni kɨmnhavəhsi-pən nəkwəkwə a kɨmi əriə. 31 Kɨmɨsəvhuekɨn nəkwəkwə a mɨsərɨg rhuvə pɨk, meinai nəgkiarien kafan ravəhsi-haktə nərɨgien kapəriə. 32 Judas mɨne Saelas, profet mir ai, kawəgkiar apomh kɨmi nəməhuak mɨnə, məwhag kɨmi əriə mwor əriə kasərer tɨm tɨm. 33 Iriu kɨmɨwarə rəpomh kwənmopɨn aikɨn. Kwasɨg ikɨn, nəməhuak mɨnə kɨmɨsaowiə kɨn əriu. Mɨsaiyoh-pən Kughen mə tukrɨvəhsi-pən nəmərinuyen kɨmi əriu. Kɨni mɨsher-pən kɨn əriu kɨrarerɨg mɨravən tuk narmamə yamə mɨne kɨmɨsher-pən kɨn əriu. 34-35 Mərɨg Pol mɨne Banabas kɨmɨwarə mɨn apa Antiok ror tu kwənmopɨn, iriə narmamə khapsaah kasəvhag mhani-ərhav nəgkiarien kape Kughen.

Pol mɨne Banabas kawəwhai əriu mɨnə

36 Kɨsarə mamhavən, Pol rɨni-pən tuk Banabas mɨmə, “Rhuvə mə tukrarerɨg mɨravən mwəm kɨrau mɨnə tɨksɨn yerkwanu mɨnə a mɨrani-ərhav ta nəgkiarien kape Kughen, ai mwəsiekun-ru əriə.” 37 Mərɨg Banabas rorkeikei mə tukrəkɨr Jon Mak pəh rɨkwasɨg kɨn əriu.* 38 Mərɨg Pol rəm mə rɨpəh natuatukien, meinai in apa kupən, kɨmnarharə apa Pamfilia, kɨni Jon Mak rɨmnəpəh əriu, mɨrerɨg.* 39 Kɨni Pol mɨne Banabas kaotgoh kɨmi əriu mɨnə tuk Jon Mak, kɨni məwhai əriu mɨnə. Banabas rɨkɨr Jon Mak, mɨravən ye rao kɨrik mɨravən apa ye tanə kɨrik kamni kɨmə Saepras. 40 Mərɨg Pol rɨmɨni-pən tuk Saelas mə iriu min. Kɨni nəməhuak mɨnə kɨmɨsəhuak kɨmi Yesu Yermaru mə In tukrɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriu, kɨni en kratərhav. 41 Iriu kɨmɨwəriwək mratərhav-pən Siria mɨne Silisia, mawor nəməhuak mɨnə kamhaskai.

16

Timoti ramkwasɨg kɨn Pol mɨne Saelas

1 Kɨni Pol rəriwək mɨn mɨvən apa yerkwanu mir kɨraru nhagriu Debe mɨne Listra. Aikɨn a, yermamə kɨrik kape Yesu ramarə ikɨn, nhagɨn e Timoti. Nɨsɨni ramni nəfrakɨsien ye Yesu; in kwənərəus kape nəmə Isrel. Mərɨg rɨmni in yemə Gris.* 2 Nəməhuak mɨnə apa Listra mɨne Ikoniam kamhani mhamə Timoti in yamehuə kɨrik.* 3 Kɨni Pol rorkeikei mə tukrɨkɨr Timoti iriu min. Kɨni məsɨg-pən in, meinai rɨpəh norkeikeiyen mə nəmə Isrel rɨkiriə tukrahas mhawor nəmə aikɨn a kharkun mə rɨm Timoti in yemə Gris.* 4 Kɨni irisɨr kɨrhuvən mrhɨtərhav-pən yerkwanu mɨnə, marhəni-ərhav tuk narmamə kape Yesu mɨnə mɨrhɨmə nəgkiarien yame aposol mɨnə mɨne elda mɨne Jerusalem kɨmɨsərəhu. Kɨni irisɨr krhajoun əriə mə tukasəkeikei mɨsəri-pən nəgkiarien a.* 5 Ror məknakɨn, mə nəməhuak mɨnə aikɨn mɨnə fam kamhaskai ye nhatətəyen kapəriə. Nɨpɨg mɨnə fam, kamhapsaah.

Pol rəm nəmrərhavyen kɨrik

6 Irisɨr kɨrhuvən mrhɨtərhav-pən yerkwanu mɨnə Frijia mɨne Galesia, meinai Nanmɨn kape Kughen rɨmɨni-əhu mə tukrhɨpəh nɨrhɨvənien mɨrhɨni-ərhav nəgkiarien apa provins a Tarki.* 7 Kɨrhuvən mɨrhuə ye nɨkar provins mir a Misia mɨne Bitinia, krhɨmə tukrhuvən apa Bitinia; mərɨg Nanmɨn kape Yesu† rɨpəh nɨniyen mə tukrhuvən aikɨn. 8 Kɨni irisɨr krhɨtərhav-pən Misia, mrhɨvirə mɨrhuvən yerkwanu kɨrik kamni kɨmə Troas. 9 Yenaiyu, Pol rəm nəmrərhavyen məm mɨmə yemə Masedonia kɨrik rərer maiyoh-pən in maməkeikei kɨm in mɨmə, “Yuə-ru e Masedonia masitu irəmawə.” 10 Pol rɨmnəm ta nar a, taktəkun əmə kɨmawə yɨmɨsətu huvə kapəmawə narɨmnar mə jakhatərhav mɨn aikɨn a, mhavən apa Masedonia, meinai yɨmnharkun mə Kughen rɨmnokrən kɨn əmawə mə jakhani-ərhav Nəgkiarien Huvə kɨmi narmamə ikɨn.

Pian a Lidia ruə mɨni nəfrakɨsien ye Yesu

11 Kɨni ai, yakhavəh rao kɨrik, mhatərhav apa Troas, mhavən atuatuk ye tanə a kamni kɨmə Samotres. Kəni rɨkwamɨr kɨn, yakhavhiak-pən apa yerkwanu kɨrik kamni kɨmə Neapolis. 12 Kɨni yakhatərhav aikɨn a, mɨsəriwək mhavən mɨseriaji yerkwanu a Filipae, yame raməmɨr kupən ye provins a Masedonia. Yermaru kape Rom ramarmaru ye kwənmhaan a. Kɨmawə yɨmɨsarə kəskəh aikɨn a. 13 Kɨni ye Sabat, yɨmɨsəta yerkwanu a, mɨseiwaiyu mhavən ye nu kɨrik, meinai yɨmɨsərɨg mə kavən aikɨn kaməhuak. Aikɨn, yɨmɨəkwətə, mɨsəgkiar kɨmawə nɨpiraovɨn yamə mɨne kwənhauə ta aikɨn mɨsəkwətə. 14 Pian Tuatira kɨrik ramkwətə mamətərɨg kɨn əmawə. Nhagɨn e Lidia. In piraovɨn kape nəvraiyen neipən huvə mɨnə‡ mavəh mane iran. Pian a, ramsiai Kughen. Kɨni Yesu Yermaru rəhitə ye nɨrkunien kafan mɨmə in tukrɨni nəfrakɨsien ye nəgkiarien kape Pol. 15 Kɨni in mɨne kafan mɨnə kɨmnhavən mɨsor baptaes. Kɨni rɨmɨni-pə tuk əmawə mɨmə, “Nakasəm mə yakamni nəfrakɨsien ye Yesu Yermaru, kɨni takasəkeikei mhauə mɨsarə imak yerkwanu.” In rɨmɨvi əmawə, yakhavən mɨsarə kɨmawə min.

Kɨvəhsi-pən Pol mɨne Saelas ye kalabus

16 Nɨpɨg kɨrik, kɨmawə yɨmnhavən aikɨn kaməhuak ikɨn, kɨni mɨsəm piraovɨn kɨrik. In yor atuə kɨn kɨrik yame kɨmɨvəh nɨmrɨn. Pian a, nanmɨn hah raməmɨr iran, mamor in mə in rɨrkun nɨni-ərhavyen narɨmnar yame tukrɨpiuə. Kɨni pian a in ravəh pɨk mane ehuə iran, kape kafan namehuə, meinai narmamə kasərok namehuə kafan mɨnə mə tuksərɨg nəgkiarien kafan. 17 Kɨni in ramkwasɨg kɨn əmawə Pol, mamokrən ehuə mamni mɨmə, “!Narmamə mɨnə e, iriə narmamə kape nor atuə-kɨnien kape Kughen, yame In yerpɨrɨg! Kamhani-ərhav swatuk yame Kughen ravəh mɨragh narmamə iran kɨmi əmiə.”*

18 Rɨmnor nar a nɨpɨg rɨpsaah. Ror Pol ramərɨg rahas pɨk. Rarar məgkiar kɨmi nanmɨn has yame raməmɨr ye pian a, mɨmə, “Ye nhag Yesu Kristo, yakamni-pre tuk ik mɨmə, !Takəta ye pian e!” Taktəkun əmə, nanmɨn has a rəta ye pian a.

19 Mərɨg namehuə kafan mɨnə kɨsəm kharkun mə swatuk kape nɨvəhyen mane ruɨrkək ai taktəkun, kɨsarar, mharaptərəkɨn Pol mɨne Saelas, mharəh əriu mɨsor əriu kawərer ye nɨmrɨ mɨrh. 20 Mɨsərɨp əriu kawərer ye nɨmrɨ yemə Rom mir - iriu narmamə kape kaonsel. Kɨni mhani-pən tuk əriu mhamə, “Kwərə mir e, iriu yemə Isrel. Iriu kaworiah pɨk nəmə imətawə ikɨn.* 21 Mwarkut tuk ətawə mə tuksəri-pən narəyen pɨsɨn. Mərɨg norien a rapəh natuatukien ye loa kapətawə. Kɨtawə nəmə Rom. To khapəh nɨsəri-pənien swatuk a.” 22 Kɨni narmamə khapsaah khauə mɨn mhani hah əriu. Kɨni yamehuə mir kape kaonsel krəni-pən tuk mobael mɨnə mə tukharəh-si ta neipən kapəriu mhauh əriu.* 23 Kɨni kɨmnhauh pɨk əriu, kwasɨg ikɨn, kharəhsi-pən əriu ye kalabus, mhani-pən tuk yermamə kape narhayen tuk kalabus mhamə, “Ik takamarha huvə tuk əriu.” 24 Yermamə yame ramarha tuk kalabus rərɨg nəgkiarien a, mɨrəh əriu mɨvən ye kwənmhan kɨrik apa imə əgkəp. Mərəhu-pən nai ye nɨhuriu markwəji ətərəkɨn-pən əriu iran.

25 Kɨni yenpɨg əru, Pol mɨne Saelas kɨmɨwəhuak. Kɨni mawəni nɨpe marəvəh-si haktə Kughen; kɨni narmamə yamə mɨne kasəmɨr ye kalabus kɨmɨsətərɨg kɨn əriu. 26 Taktəkun əmə, nɨmnɨmien ramavən pɨk, mor kalabus rɨkiu-kiu. Taktəkun əmə kwəruə mɨnə kɨsəhitə. Kɨni nərəus yamə mɨne kɨmnərkɨs narmamə kɨn, kharɨsɨn mɨsəsaah. 27 Kɨni yermamə yame ramarha tuk kalabus rarha, məm kwəruə mɨnə kape kalabus kɨmɨsəhitə, rɨmə ta mə narmamə a ye nəkwai kalabus kwəsap ta. Məknekɨn rɨrəh kafan nau nisə mə tukrhapni atuk əmə in kɨn§.* 28 Mərɨg Pol rokrən apomh mɨmə, “!Ah! !Apəh nhapniyen ik! Kɨmawə fam yakasəmɨr hanə imə.”

29 Kɨni yermamə yame ramarha tuk kalabus rokrən mə yermamə kɨrik tukrɨrəh laet muə, maiyu mɨvən ye nəkwai nimə, mənɨmkur-pən ye nɨhu Pol mɨne Saelas, mɨgɨn pɨk. 30 Mɨkɨr əriu mɨvən apa iruə maiyoh əriu mɨmə, “!Yemehuə mir! ?Jakhawor pən iran mɨne pəh Kughen rɨvəh mɨragh yo?”*

31 Kɨni kɨrəni-pən tukun mɨrəmə, “Ik, takni nəfrakɨsien ye Yesu Yermaru, pəh Kughen tɨkrɨvəh mɨragh ik mɨne kafam mɨnə mɨn.” 32 Kɨni iriu kɨrani-ərhav nəgkiarien kape Yesu Yermaru kɨmin mɨne kafan narmamə mɨnə. 33 Yenpɨg əru, mərɨg kwən a rɨkɨr əriu mɨvən, məspir tamhek nɨmap kapəriu yame kɨmoh. Taktəkun əmə, in mɨne kafan narmamə mɨnə, mɨne kafan yor atuə kɨn mɨnə kɨmɨsor baptaes. 34 Kɨni in rɨmɨkɨr Pol mɨne Saelas mɨvən ye nəkwai nimə kafan, mɨvəhsi-pən nəvɨgɨnien kɨmi əriu. Kɨni in, mɨne kafan mɨnə, kɨmɨsərɨg rhuvə pɨk, meinai kɨmnhani nəfrakɨsien ye Kughen.

35 Kɨni rueraan, yermamə mir kape kaonsel kɨrəni-pən tuk mobael mɨne mɨrəmə, “Havən mharɨsɨn nar mir a kɨravən.”

36 Kɨni kwən a ramarha tuk kalabus rɨmɨni-pən tuk Pol mɨmə, “Yamehuə kape kaonsel rɨmə kɨmawə jakharɨsɨn əmiru nakravən. Ravən ye nəmərinuyen.”

37 Mərɨg Pol rɨni-pən tuk mobael mɨnə a mɨmə, “!Ah! ?Rhawor e? Kɨmru yemə Rom mir e, kɨni namehuə mir e kape nəmə Rom kɨrapəh nɨwəm-pawk-eyen mə kɨmru yɨmwor nar has kɨrik, mərɨg kwəroh-ta əmru ye nɨmrɨ mɨrh, mwarko-pən kɨn əmru ye kalabus. Kɨni taktakun ai iriu kworkeikei mə tukwher-ərhav apɨs-apɨs əmə kɨn əmru. !Nɨkam! Pəh iriu kɨrauə, mɨrakɨr əmru kɨmawə miriu.”

38 Kɨni mobael mɨnə a khavən mhani-pən nəgkiarien kape Pol mɨne Saelas tuk yamehuə mir kape kaonsel. Kwərɨg mə Pol mɨne Saelas iriu yemə Rom mir, kwakur. 39 Kɨni iriu kɨravən rɨkiriu reiwaiyu tuk Pol mɨne Saelas, mɨrakɨr-ərhav əriu ye kalabus. Kɨni mawəkeikei kɨmi əriu mə tukravən.

40 Pol mɨne Saelas kɨratərhav ye kalabus, kwasɨg ikɨn, kɨravən imei piraovɨn kɨrik, nhagɨn e Lidia, mawəm nəməhuak mɨnə tɨksɨn aikɨn a. Kɨni iriu mawor kwirɨg kɨmi əriə. Kwasɨg ikɨn, kɨmɨravən.

17

Pol mɨne Saelas kɨmɨravən apa Tesalonaeka

1 Kɨni ai, Pol mɨne Saelas kɨmɨweriwək mratərhav yerkwanu mir a Amfipolis mɨne Apolonia, mɨravən mweriaji yerkwanu a Tesalonaeka. Ikɨn aikɨn a, niməhuak kɨrik aikɨn kape nəmə Isrel. 2 Kɨni Pol ror əmhen kɨn yame ramor rerɨn, mauru-pən ye nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel; mamarə yerkwanu a meriaji Sabat kɨsisər. Kamhani nəgkiarien rɨpsaah ye nɨkarɨn kape Nəkwəkwə kape Kughen. 3 Kɨni Pol rɨmnhoprai-pən kɨmi əriə mɨmə, “Nəkwəkwə kape Kughen ramni atuatuk mɨmə Kristo tukraməkeikei mamərɨg rahah ye nɨpran meriaji mɨmhə, kɨni Kughen tukror In ramragh mɨn.” Kɨni mɨmə, “Yesu yame yakamni-pre tuk əmiə, In e Kristo.” 4 Kɨni nəmə Isrel mɨnə tɨksɨn, mɨne nəmə Gris khapsaah yamə mɨne kamhasiai Kughen, mɨne nɨpianehuə mɨnə khapsaah mɨn, kɨsərɨg nəgkiarien kape Pol, kamhani nəfrakɨsien iran, mamhakwasɨg kɨn Pol mɨne Saelas.

5 Mərɨg nəmehuə kape nəmə Isrel kasəməkɨn əriu; kɨni mhavən apa ye maket, mhapɨk nəmə has tɨksɨn mɨsor kwhen kapəriə kɨrikianə, mɨsor nahasien rehuə apa yerkwanu a. Kɨni mhavən imei yermamə kɨrik nhagɨn e Jeson. Mɨseikus kwəruə ye nimə kafan, mɨsauru-pən ye nimə mɨsarha-kɨn Pol mɨne Saelas. Mhamə tuksərɨp əriu ye nɨmrɨ mɨrh. 6 Mərɨg khapəh nɨsəmien, kharaptərəkɨn Jeson mɨne nəməhuak mɨnə tɨksɨn mɨn, mhaukəkin əriə mhauə kɨsərer ye nɨmrɨ nəmehuə mɨnə kape kaonsel. Mɨsokrən apomh mhamə, “Kwərə mir a Pol mɨne Saelas kawor pɨk nahasien muavən fam ye tanɨmtanə; mɨrauə mɨn eikɨn e. 7 Kɨni kwən e Jeson rɨmnokrən kəriu kɨravən iman ikɨn. Mərɨg iriu kwakapɨr loa mɨnə kape yermaru kapətawə e Sisa. Iriu karəni mə king pɨsɨn kɨrik aikɨn; nhagɨn e Yesu.”* 8 Nəmə Isrel kɨmnhani nəgkiarien a, mɨsor narmamə mɨne namehuə mɨnə a niemhaa ramhai əriə.

9 Kɨni ai namehuə mɨnə kɨsəkeikei kɨmi Jeson mɨne nəməhuak mɨnə mə tukavəhsi-pən mane kɨrik kɨmi əriə, mhamə “Tukmə naksarə mar, mane ai kapəmiə əmə; mərɨg tukmə nakasəvi niemhaa, mane ai kapəmawə.” Nəməhuak mɨnə kɨmɨsərok namehuə mɨnə a, kɨni ai, kɨsəta irəriə kamhavən.

Pol mɨne Saelas kɨravən apa Berea

10 Kɨni yenaiyu kɨn, nəməhuak mɨnə kɨsher-pən kɨn Pol mɨne Saelas kɨravən yerkwanu a Berea. Iriu kɨravən mɨratərhav pən aikɨn, mwauru-pən ye nəkwai niməhuak kape nəmə Isrel. 11 Nəmə Berea, nərɨgien kapəriə rhuvə rapita nəmə Tesalonaeka, mərɨg in ai, kɨsorkeikei pɨk mə tukasərɨg nəgkiarien kapəriu. Kɨni nɨpɨg m-fam kasəvheikɨn huvə Nəkwəkwə kape Kughen mə tuksəm mə nəgkiarien kape Pol ramni əfrah, uə rameikuə. 12 Kɨni nəmə Isrel khapsaah khani nəfrakɨsien ye Yesu, mɨne nɨpianehuə Gris khapsaah, mɨne nəmə Gris khapsaah mɨn.

13 Mərɨg nɨpɨg nəmə Isrel apa Tesalonaeka kɨmɨsərɨg mə Pol ramni-ərhav mɨn nəgkiarien kape Kughen apa Berea, khauə mɨn aikɨn, mɨsəvi niehmaa kape nəmə Berea tuk Pol. 14 Taktəkun əmə, nəməhuak mɨnə kɨsher-pən kɨn Pol rɨvən mɨn apa ye nɨkar tahik. Mərɨg Saelas mɨne Timoti kɨwarə hanə apa Berea. 15 Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨmnhakɨr Pol mhavən mɨseriaji əmə Atens mharerɨg, mhauə mɨn Berea, mhavən tuk Saelas mɨne Timoti mhavəhsi-pən nəgkiarien kɨmi əriu mə tukwhai mɨren mɨrauə mwəm Pol.

Pol rɨvən apa Atens

16 Kɨni Pol ramarə apa Atens mawhin Saelas mɨne Timoti mə iriu tɨkravən mɨn mwəm. Ramərɨg rahah pɨk meinai rəm mə yerkwanu a, nanmɨ kughen eikuə mɨnə khapsaah. 17 Ror pən, in rɨmavən ye nəkwai nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel, kɨni iriə nəmə Isrel, mɨne nəmə Gris yamə mɨne kamhasiai Kughen, khani mɨn nəgkiarien rɨpsaah. Kɨni nɨpɨg mɨnə fam, Pol ramvən mɨn ye kwənmhaan kape maket, maməgkiar kɨmi narmamə kasəkwətə aikɨn.* 18 Kɨni nəmə Gris tɨksɨn, kamni kɨmə Epikiurien mɨne Sɨtok*, iriə nəmhajoun mɨnə. Khauə mɨsəgkiar mɨn iriə Pol, mamharpəhu əriə mɨnə. Iriə tɨksɨn kamhani mhamə, “Kwən e rɨmɨrəh əmə nəgkiarien apa ye swatuk, mamuə. !Keinein mə ramni naha apa!” Mərɨg narmamə tɨksɨn kɨmnhani mhamə, “Kɨmawə yaksərɨg yakhamə in ramni kughen pirə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.” Kamhani məkna meinai Pol raməgkiar kɨn Yesu, mamni mɨmə, “In rɨmamhə, mərɨg Kughen rɨmnor In rɨmragh mɨn.”

19 Kɨni iriə kɨsokrən kɨn Pol mə tukruə marer ye nɨmrɨ namehuə mɨnə kapəriə. Iriə kasəkwətə ye takwar a Areopagus. Kɨni namehuə khani-pən tukun mhamə, “Kɨmawə yaksorkeikei mə jakharkun nəgkiarien vi yame ik nakamni-ərhav. 20 Nəgkiarien kafam yame nakamni kɨmawə yaksərɨg ror pɨsɨn. Yaksorkeikei mə jakharkun nɨpran.” 21 Kamhani məkna meinai nɨpɨg m-fam nəmə Atens, mɨne nəmə tanə pɨsɨn mɨnə mɨn aikɨn kasəkwətə masətərɨg kɨn nərɨgien vi pɨsɨn masəgkiar mamharpəhu əriə mɨnə.

22 Kɨni Pol rərer ye nɨmrɨ namehuə mɨnə a mɨmə, “Nəmə Atens. Yakəm yakɨrkun mə kɨmiə nakhasɨkai tuk nəhuakien kapəmiə. 23 Nɨpɨg yakameriwək mamətamə iməmiə ikɨn, maməm narɨmnar kape nəhuakien kapəmiə. Kɨni yaknəm ta kapier imərhakə kɨrik yame kɨmɨrai nəgkiarien aikɨn kɨmə, ‘In e kwənmhan kape nəhuakien kɨmi kughen kɨrik yame keinein In.’ Mərɨg kughen yame kɨmiə nakhamə nakseinein, yo jakni-ərhav In tuk əmiə. 24 Kughen e In e rɨmnor tokrei tanə mɨne narɨmnar yame ramswin aikɨn. In ramarmaru tuk neai mɨne tokrei tanə. Nimə kafan pəh nien mə niməhuak yame kɨtawə kamhavhirəkɨn. 25 To In rɨpəh nəkwakwəyen kɨn nar kɨrik yame kɨtawə narmamə kasor mhavəhsi-pən kɨmin. Meinai In pɨsɨn əmə rɨmnor ətawə kamhamragh; kɨni In mɨvəhsi-pə narɨmnar fam kɨmi ətawə.* * 26 Apa kupən əgkəp, In rɨmnor yermamə kɨrikianə əmə. Taktəkun ai narmamə fam ye tanɨmtanə kamhatərhav əmə ye yermamə a. Kɨni Kughen rərəhu-pən əriə kasarə ye tanɨmtanə mɨnə fam. Kɨni In pɨsɨn əmə rɨmɨni nɨpɨg yame iriə tuksarə iran; mɨne tanə mɨnə kapəriə. 27 Kughen a ror məknakɨn mə kɨtawə m-fam tuksarha-kɨn In mharkun In, rəmhen kɨn yame yermamə kɨrik ramərav-ərav ye nəpɨgnapien mə tukrɨvəh nar kɨrik. Mərɨg nəfrakɨsien mə Kughen a to rapəh narəyen isok tuk ətawə.* 28 Rəmhen kɨn nəgkiarien kɨrik yame ramni mɨmə, ‘Kɨtawə kasətɨgtə əmə ye Kughen tuk nɨmraghien, mɨne nəriwəkien, mɨne narɨmnar fam.’ Kɨni rəmhen kɨn yame kɨmiə kɨrik raməni nɨpe kɨrik mamni mɨmə, ‘Kɨtawə mɨn e kafan kwajikovə mɨnə.’ 29 Meinai kɨtawə kwajikovə mɨnə kape Kughen, to khapəh nhaniyen mə Kughen in rəmhen kɨn narɨmnar yamə mɨne narmamə kamhavhirəkɨn kɨn gol uə silva uə kapier. In pəh nien mə nanmɨ-nar kɨrik yame yarpəkao raməvhirəkɨn ye nɨrkunien kafan. !Nɨkam!* 30 In apa kupən, narmamə khapəh nharkunien Kughen. Kɨni Kughen rɨmə nətəwaoyen kapəriə in nar apnapɨg. Mərɨg taktəkun ai ramni-pə tuk ətawə fam ye tanɨmtanə mɨnə mɨmə, ‘Kɨmiə fam taksarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə hah.’ 31 Ramni məknakɨn meinai In rɨnərəhu ta nɨpɨg yame In tukrəkir əmhen narmamə fam ye tanɨmtanə. In tukror əmə ye swatuk yame ratuatuk. Kughen rɨmɨrpen ta yermamə yame tukrəkir əmhen narmamə. Kɨni narmamə kharkun mə Kughen rɨmɨrpen In meinai Kughen rɨmnor ta yermamə a ramragh mɨn ye nɨmhəyen kafan.”*

32 Iriə kɨsərɨg nəgkiarien a mə Kughen rɨmnor yermamə kɨrik rɨmragh mɨn ye nɨmhəyen, kɨni tɨksɨn kasarh iran; mərɨg tɨksɨn khamə, “Kɨmawə yaksorkeikei mə tuk nɨpɨg kɨrik yaksərɨg mɨn kafam nəgkiarien.” 33 Kɨni ai, Pol rɨməpəh namehuə mɨnə a mamvən. 34 Kɨni narmamə tɨksɨn khakwasɨg kɨn, mhani nəfrakɨsien ye Yesu. Iriə kɨrik, nhagɨn e Denis, in yermamə kɨrik kape kaonsel. Mɨne piraovɨn kɨrik nhagɨn e Damaris, mɨne narmamə mɨnə mɨn tɨksɨn.

18

Pol ramvən apa Korin

1 Kwasɨg ikɨn, Pol rɨtərhav Atens, mɨvən yerkwanu kɨrik kamni kɨmə Korin. 2 Muə məm yemə Isrel kɨrik nhagɨn e Akwila. Kwən a rɨmnarha apa Pontas, mɨtərhav, mɨvən mamarə apa yerkwanu a Rom, apa Itali. Kwasɨg, yermaru kɨrik kape nəmə Rom, nhagɨn e Klodias, rɨmnher-ərhav kɨn nəmə Isrel apa Rom. Kɨni Akwila mɨne kafan piahwaru Prisila, kraier ikɨn, mɨrauə mwarə Korin. Kɨrəpəh narəyen aikɨn a ror tu, Pol rɨtərhav-pən məm əriu,* 3 mamarə irisɨr min. Maməker-pən irəriu ye wok kapəriu, meinai wok kafan rəmhen əmə kɨn wok kapəriu. Irisɨr yermamə kape nɨjirien nimə tapolen.* 4 Kɨni ye Sabat mɨnə fam, Pol mɨne nəmə Isrel mɨne nəmə Gris kasəgkiar pɨk ye nəkwai nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel. Meinai Pol rorkeikei mə tukrɨvi-pə əriə pəh khani nəfrakɨsien ye Yesu.

5 Nɨpɨg a, Saelas mɨne Timoti kratərhav Masedonia, mɨrauə mɨn Korin. Pol rapəh kafan wok ye nɨjirien nimə tapolen, kɨni maməkeikei əmə mamni-ərhav Nəgkiarien Huvə. Mamni huvə tuk nəmə Isrel mə Yesu in Kristo yame Kughen rɨmɨrpen.* 6 Mərɨg iriə kɨmnhani hah in, masəgkiar has pən kɨmin. Kɨni Pol rarpita-arpita nəmkɨmɨk ye neipən kafan [mamor nɨmtətien mɨmə iriə kamhani hah nhag Kughen.] Mamni mɨmə, “Tukmə Kughen rɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əmiə, mərɨg kapəmiə atuk. Yaknor infamien irəmiə. Rɨrikakun ai taktəkun, jakamvən əmə tuk nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.”* 7 Kɨni ai, Pol rəpəh əriə apa ye nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel, muə imei yemə Gris kɨrik nhagɨn e Titias Jastas. In ramsiai Kughen. Nimə kafan ipakə tuk nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel. 8 Kɨni yamehuə kape nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel, nhagɨn a Krispas, in mɨne kafan mɨnə kɨmnhauə mhani nəfrakɨsien ye Yesu Yermaru. Kɨni nəmə Korin khaphsaah mɨn kɨmɨsərɨg nəgkiarien kape Pol kɨni khani nəfrakɨsien ye Yesu kɨni mɨsor baptaes.

9 Yenaiyu kɨrik, Pol rəmrərhav məm mə Yesu Yermaru raməgkiar kɨmin mamni mɨmə, “Takpəh nɨgɨnien kɨn narmamə. Takaməkeikei mamni-ərhav nəgkiarien kafak, mɨpəh napnapɨgien. 10 Meinai Yo yakaməmɨr kɨrau mik; to nar kɨrik rapəh noriahyen ik, meinai narmamə kafak mɨnə khapsaah ye yerkwanu e.”* 11 Kɨni Pol rɨmnarə aikɨn rapita newk kɨrikianə, mamhajoun narmamə kɨn nəgkiarien kape Kughen.

Nəmə Isrel kharəhsi-pən Pol ye kot

12 Ye nɨpɨg a, yermamə kɨrik, nhagɨn e Galio, in gavman kɨrik kape nəmə Akaea*. Kɨni nəmə Isrel khauə kɨrikianə mharaptərəkɨn Pol mhakɨr mhavən ye kot. 13 Kɨni iriə mhamə, “Kwən e ramarkut mə tukrɨvi narmamə pəh tuksəhuak kɨmi Kughen ye norien kɨrik yame raməsɨk loa kapəmawə.”

14-15 Kɨni Pol natukrəgkiar, mərɨg Galio rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Nəmə Isrel. Nɨkam, yakpəh norkeikeiyen mə jakəkir nar kɨrik ror məkneikɨn. Tukmə nakhauə mhani-pə tuk yo mə yermamə kɨrik rakapɨr loa kɨrik, nar apnapɨg mə to loa ehuə kɨrik uə loa kəskəh kɨrik, ratuatuk mə jakətərɨg kɨn əmiə. Mərɨg kɨmiə nakhauə mhani əmə mus mus kɨrik ye nahag mɨnə mɨne narɨmnar mɨnə ye narəyen kapəmiə. Raməmɨr əmə irəmiə mə takhani mɨsərəhu huvə.” 16 Galio rəgkiar ta, məkneikɨn mher-əhav kɨn əriə ye kot. 17 Məkneikɨn, nəmə aikɨn tɨksɨn kɨsarar mharaptərəkɨn yemehuə kape nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel, nhagɨn e Sostenes, mamhauh in ye nɨmrɨ narmamə. Kɨni Galio rəm, rɨpəh nɨni-əhuyen əriə.

Pol rɨmɨrerɨg mɨn muə Antiok apa Siria

18 Kɨni Pol rɨmnarə nɨpɨg rɨpsaah apa Korin iriə nəməhuak mɨnə. Kwasɨg ikɨn, rɨmɨpəh əriə məsok pirə, mɨvən ye Kengkria. Aikɨn, məkɨs nɨkwənen meinai in apa kupən rɨmnatuakəm tuk nəkɨsien nɨkwənen meriaji nɨpɨg kape nəspirien, kɨni nɨpɨg kape nəspirien ruauə ta muavən. Kɨni Pol rɨvən ye rao kɨrik aikɨn a mɨviriə ipakə tuk Siria. Kɨni Akwila mɨne Prisila kɨrakwasɨg mɨn kɨn in.* 19 Krhɨvən mɨrheriaji rukwanu a Efesas, mɨrhɨvhiak. Kɨni Pol rəta irəriu mɨvən ye nəkwai nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel, məm əriə, kɨsəgkiar pɨk. 20 Iriə kɨsaiyoh-pən in mə tukrarə mɨn ror tu iriə min. Mərɨg rɨmnəpəh. 21 Mərɨg nɨpɨg rɨnamvən, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Tukmə Kughen rɨmə jakrerɨg-pə mɨn, yo jakrerɨg-pə mɨn məm əmiə.” Mɨvən mɨn ye rao kɨrik, mɨtərhav Efesas.

22 Kɨni Pol rɨmavən mɨvhiak mɨvən Sisaria. Məriwək mɨvhiak mɨvən məm nəməhuak mɨnə apa Jerusalem. Kwasɨg ikɨn, rɨrerɨg mɨn muə Antiok. 23 Marə mɨn Antiok ror tu. Kɨni mɨtərhav mɨn məriwək mɨvən mɨtərhav-pən Galesia mɨne Frijia. Mamərɨp tɨm tɨm narmamə kape Yesu mɨnə apaikɨn.

Apolos ramarə Efesas mɨne Korin

24 Ye nɨpɨg a, yemə Isrel kɨrik, nhagɨn e Apolos, ruə Efesas. Rɨmnarha apa Aleksandria. Nɨrkunien kafan rehuə; kɨni mɨrkun mɨn Nəkwəkwə kape Kughen. 25 Kɨnhajoun ta in kɨn Swatuk kape Yesu Yermaru. Nɨpɨg m-fam nap ramuək yerkin tuk nɨni-ərhavyen nəgkiarien kape Kughen. Kɨni nəgkiarien kafan ye nɨkarɨn kape Yesu ratuatuk. (Mərɨg in rɨmɨrkun əmə baptaes yame Jon Baptaes rɨmnor kupən). 26 Kɨni in ramətgah kɨn nəvhagien kɨmi narmamə ye nəkwai nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel. Kɨni Prisila mɨne Akwila kɨrauə mawətərɨg kɨn in. Kɨni ai, mɨrakɨr in mɨrhɨvən iməriə ikɨn. Kɨni Prisila mɨne Akwila kwhoprai-pən huvə mɨn Swatuk kape Kughen kɨmin. 27 Kwasɨg ikɨn, kwən a Apolos rɨmə tukrɨvən apa Akaea. Kɨni nəməhuak mɨnə kɨmɨsasitu iran, mharai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi narmamə kape Yesu mɨnə apa Akaea, mɨsaiyoh əriə mhamə tuksarha huvə tuk Apolos. Rɨmauə Akaea, mamasitu pɨk ye narmamə yamə mɨne Kughen rɨvəhsi-pən ta nɨhuvəyen kɨmi əriə khani nəfrakɨsien iran. Apolos ramasitu irəriə 28 mamhoprai huvə Nəkwəkwə kape Kughen mɨmə Yesu in Kristo yame Kughen rɨmɨrpen. Kasəgkiar ye nɨmrɨ narmamə, kɨni nəgkiarien kafan rapita nəgkiarien kape nəmə Isrel.*

19

Pol rɨrerɨg mɨn muə Efesas

1 Nɨpɨg Apolos raməmɨr hanə apa Korin, Pol rəri swatuk fiak, muə Efesas, məm narmamə tɨksɨn aikɨn kape Yesu.* 2 Mamaiyoh-pən əriə mɨmə, “?Rhawor? ?Nɨpɨg nɨmnhani nəfrakɨsien ye Yesu, mamhavəh mɨn Nanmɨn kape Kughen uə?”

Iriə khani-pən tukun mhamə, “Kɨmawə yakhapəh hanə nɨsərɨgien mə nar kɨrik e, Nanmɨn kape Kughen.”*

3 Kɨni Pol raiyoh-pən əriə mɨmə, “?Mərɨg kɨmiə nɨmɨshawor pən iran mɨne mɨsor baptaes?”

Kɨni khani-pən tukun mhamə, “Yɨmɨsor baptaes rəmhen kɨn yame Jon Baptaes rɨmnor.”

4 Kɨni Pol rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Baptaes yame Jon Baptaes rɨmnor, in rɨmnor ye narmamə yamə mɨne kwəsarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə hah kapəriə. Mərɨg Jon Baptaes rɨmnamni-ərhav mɨmə narmamə tukasəkeikei mhani nəfrakɨsien ye yermamə e tukruə kwasɨg. Kwən ai, In e Yesu.”* 5 Kɨsərɨg nəgkiarien a, kɨsarar mɨsor baptaes ye nhag Yesu Yermaru. 6 Kɨsor baptaes, kɨni Pol rərəhu-pən kwermɨn ye kapariə kapə, kɨni Nanmɨn Rhakə rɨmneiwaiyu irəriə. Kɨni iriə kasəgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mamhani-ərhav nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi əriə.* 7 Iriə fam ipakə twelef.

8 Paul rarə aikɨn meriaji makuə kɨsisər. In mɨvən ye nəkwai niməhuak kape nəmə Isrel, mamətgah kɨn nɨni-ərhavyen Nəgkiarien Huvə. Iriə min kasəgkiar ye nɨkarɨn kape Narmaruyen kape Kughen; kɨni Pol rɨvi əriə tɨksɨn. 9 Mərɨg narmamə tɨksɨn, kapariə kapə rɨskai; khapəh nhaniyen nəfrakɨsien iran. Kɨni mamhani hah Swatuk kape Yesu Yermaru ye nɨmrɨ narmamə. Ror pən, Pol rapəh əriə, mɨkɨr narmamə kape Yesu mɨnə, mamhavən. Kɨni ye nɨpɨg fam kɨmnhavən ye nəkwai nimə ye skul ehuə kɨrik kamni kɨmə, “Tiranas” masəgkiar kɨmi narmamə. 10 Kɨni Pol rɨmnamarə aikɨn mapita newk kɨraru. Ror pən narmamə kasarə apa tanə a Tarki, yamə mɨne iriə kwənərəus kape Isrel mɨne yamə mɨne iriə kwənərəus kape Gris, iriə m-fam kɨsərɨg nəgkiarien kape Yesu Yermaru.

Kwajikovə mɨnə kape yermamə kɨrik nhagɨn e Skeva

11 Kɨni Kughen rɨmɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi Pol tuk norien nɨmtətien pɨsɨn pɨsɨn.* 12 Narmamə kɨsaiyoh-pən kɨn neipən akwas kape Pol, mhapɨk mhavən apa iməriə ikɨn, kɨni narmamə kamhamhə kharap, masəsanɨn, kɨni nanmɨn has mɨnə kasəta irəriə.*

13 Ikɨn aikɨn a, nəmə Isrel tɨksɨn kɨmɨsəriwək mɨsarkurao mɨsarkut tuk nəkotayen nanmɨn has ye narmamə ye nhag Yesu Yermaru. Mamhani-pən tuk nanmɨn has mɨnə mhamə, “Yakamni skai pre tuk əmiə ye nhag Yesu, yame Pol ramni-ərhav, mə, ‘!Taksəta!’ ”

14 Kɨni jif pris, nhagɨn e Skeva, kafan kwajikovə mɨnə iriə m-fam seven. Iriə kɨsarkut mə tuksəko-ta mɨn nanmɨn has mɨnə. 15 Mərɨg nɨpɨg kɨrik, nanmɨn has kɨrik rarar mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yakwɨrkun ta Yesu mɨne Pol. ?Mərɨg kɨmiə nɨpa mɨnə e?” 16 Kɨni yermamə ai nanmɨn has raməmɨr iran rhekɨmter muh əriə. Mapita əriə, meikus-eikus neipən kapəriə. Kɨni mhoteih-hoteih iriə, kɨni kɨsap ye nəkwai nimə kafan, mɨsaiyu kopiə kopiə əmə mamhavən. 17 Nɨpɨg nəmə Isrel mɨne nəmə Gris yamə mɨne kɨsarə Efesas kɨmɨsərɨg nəvsaoyen kɨn, kɨmnhagɨn pɨk. Kɨni mhasiai nhag Yesu Yermaru.* 18 Kɨni narmamə khapsaah yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu kɨsərer mhani-ərhav pən təvhagə hah kapəriə tuk narmamə. 19 Iriə khapsaah yamə mɨne kasəmtah kɨmnhapɨk nəkwəkwə mɨnə kapəriə kape nahak, mamhauə, mhavaan əru ye nɨmrɨ narmamə. (Narmamə kɨsəvheikɨn nɨmrɨ nəkwəkwə mɨnə a, mane iran rapita fifti milian vatu.*) 20 Ror məkneikɨn, nəgkiarien kape Yesu Yermaru rəsanɨn mɨn markurao.

21 Kwasɨg ikɨn, Pol rɨmnərɨg yerkin mɨmə tukrɨrerɨg mɨn mɨvən Jerusalem, mərɨg tukrukrao-pən ye provins mir a Masedonia mɨne Akaea. Rɨmə, “Tukmə yakvən ta Jerusalem, jakaməkeikei mɨvən mɨn apa Rom.”* 22 Mher-pən mɨn kɨn kafan dikon mir kɨraru nhagriu e Timoti mɨne Erastus kɨravən apa Masedonia. Mərɨg Pol rɨmnarə hanə Tarki.

Notgohyen ehuə apa Efesas

23 Ye nɨpɨg a in a, notgohyen ehuə kɨrik apa Efesas tuk Swatuk kape Yesu Yermaru.* 24 Kɨni yermamə kɨrik ramarə aikɨn, nhagɨn e Demetrius. In yarpəkao kape nɨvhirəkɨnien narɨmnar kɨn silva†. Rɨmnor nanmɨnar kape kughen piraovɨn eikuə e, nhagɨn e Atemis. Kɨni in mɨne kafan narmamə mɨnə kɨsəvrai mamhavəh mane ehuə iran.

25 Kɨni rokrən kɨn kafan mɨnə, mɨne yarpəkao mɨnə mɨn tɨksɨn mə tukhauə kɨrikianə. Mamni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn. Kɨmiə nakwənharkun ta mə kɨtawə kamhavəh mane ehuə ye wok kapətawə. 26-27 Ye tanə e Tarki, mɨne ye ikɨn mɨnə fam ye tanɨmtanə, narmamə fam kasəhuak kɨmi kughen e kapətawə. Mərɨg kɨmiə nakwəsəm ta mə kwən a Pol, rɨmauə mɨvi narmamə khapsaah ye yerkwanu e Efesas markurao ye tanə e Tarki, mamni mə kughen yamə mɨne narmamə kasor wok irəriə, pəh nien mə iriə kughen əfrakɨs. Tukmə ror nəgkiarien kafan rɨrkun nɨvəhsi-tayen nehuəyen kape Atemis ruə mor nar apnapɨg kɨn. Ipakə kwən e rɨvi narmamə khani hah swatuk kapətawə tuk nɨvəhyen mane, kɨni nəgkiarien kafan ramor mɨn narmamə kasəm oror niməhuak kape Atemis, yame in yerpɨrɨg pɨk.”

28 Kɨsərɨg nəgkiarien a, niehmaa ramhai əriə tuk Pol. Kɨsokrən apomh mhamə, “!Atemis, kughen kape nəmə Efesas, in yerpɨrɨg pɨk!” 29 Taktəkun əmə narmamə fam ye yerkwanu a kɨsokrən okrən, mɨsaiyu kwis kwis mhauə mharaptərəkɨn yemə Masedonia mir a yame kɨmɨwəriwək irisɨr Pol, nhagriu Gaeas mɨne Aristakas. Mhaukəkin əriu mhavən ye kwənmhan kape nəukɨrien.*

30 Pol rorkeikei mə tukrəgkiar kɨmi nəmə aikɨn, mərɨg narmamə kape Yesu mɨnə khapəh nɨseighanien kɨn. 31 Kɨni gavman mɨnə mɨn kape nəmə Tarki, yamə mɨne kɨsorkeikei Pol, kɨsher-pən kɨn nəgkiarien mɨsəkeikei kɨmin mhamə, “Takpəh nɨvənien yerki narmamə mɨnə a.”

32 Narmamə kɨmnhauvrɨg-uvrɨg pɨk aikɨn. Masokrən pɨk, tɨksɨn kɨmnhani nar kɨrik; tɨksɨn kɨmnhani nar pɨsɨn kɨrik. Iriə khapsaah kɨseinein mə kɨmɨshawor mhavən aikɨn. 33 Kɨni nəmə Isrel tɨksɨn kɨsəsuə-pən kɨn iriə kɨrik nhagɨn e Aleksandra mə tukrɨvən mərer ye nɨmrɨriə. Kɨni narmamə tɨksɨn ye kwhen a kɨmnhani-pən tukun mə tukrəgkiar. Rarer, mɨni-əhu əriə mə tukhapim. Markut mə tukrɨni-ərhav nəmien kafan. 34 Mərɨg narmamə kɨsəm mə Aleksandra in yemə Isrel kɨrik, kɨsokrən apomh kwis kwis rɨvəh aoa kɨraru, mhamə, “!Atemis, kughen kape nəmə Efesas, in yerpɨrɨg pɨk!”

35 Kɨni yamehuə kɨrik ye yerkwanu a rhekɨmter mɨni-əhu əriə mɨmə, “Nəmə Efesas. Atemis e kughen kapətawə, in ravəh nhag ehuə. Kɨni narmamə fam ye tokrei tanə kharkun mə norien e kapətawə tuk narha-huvəyen tuk niməhuak kafan, mɨne kapier imərhakə kafan yame rɨmamɨr mɨsɨ-faktə ye neai meiwaiyu-pə. 36 Yermamə kɨrik to rɨpəh nɨniyen mə yo yakameikuə. Pəh rɨkimiə tukrapnapɨg. Rapəh nəmhenien mə naksar-mar məkneikɨn. 37 Nɨmɨsərɨp kwərə mir eikɨn e, mərɨg iriu kɨmɨrapəh nɨwəkrəhyen kɨn nar kɨrik ye nəkwai niməhuak kapətawə, mɨrɨpəh nɨrəni-hahyen nhag pian e, in kughen kapətawə. 38 Tukmə Demetrius mɨne kafan narmamə kɨsəm yermamə kɨrik ror nar kɨrik rɨpəh nəmhenien, kharkun nhavənien ye kot, mɨsəm kaonsel. Pəh khavən aikɨn mhani-ərhav nərɨgien kapəriə. 39 Tukmə nakasərɨg mɨn nar kɨrik mə takhani-ərhav, takasəkeikei mhavən ye kot. 40 Mərɨg rɨmar əmə mə tɨkvəh mɨn ətawə kavən ye kot kɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi ətawə tuk notgohyen yame kɨtawə kɨmɨsor towei. Kɨni kɨtawə to khapəh nhaniyen nar kɨrik mə kɨmnhauə eikɨn e ye nəkwətəyen towei tuk naha, meinai nəkwətəyen e, nɨpran rɨrkək.” 41 Rɨni ta nəgkiarien a, mətapɨg kɨn nəgkiarien, mher-pən kɨn əriə kamhavən.

20

Pol rɨvən apa Masedonia mɨne Gris

1 Kɨni nəmə Efesas kɨsotgoh ta mɨsərəhu mɨn nəmərinuyen. Aikɨn, Pol rokrən kɨn narmamə kape Yesu mɨnə khauə kɨrikianə, kɨni rəvhag kɨmi əriə. Kɨni ai maowiə kɨn əriə, kɨni mɨtərhav aikɨn a, mɨvən apa Masedonia. 2 Mɨtərhav ye kwənmhan a, kɨni maməvhag apap kɨmi əriə mavəhsi-pən nəgkiarien rehuə kɨmi nəmə aikɨn, muə meriaji-pə Gris. 3 Mamarə apaikɨn meriaji makuə kɨsisər. Kwasɨg ikɨn, rɨmə natukrɨvən ye rao kɨrik mɨrerɨg-pə mɨn Siria, mərɨg əmə nəmə Isrel kamharai mhun mə tukhauh in mɨshopni in, kɨni rarar mɨn ye nərɨgien kafan kɨni məriwək əmə mamvən apa Masedonia. 4 Rɨmavən iriə yemə Berea kɨrik nhagɨn e Sopata, in kwajikovə kape Piras, mɨne yemə Tesalonaeka mir kɨraru nhagriu e Aristakas mɨne Sekandas, mɨne yemə Debe kɨrik nhagɨn e Gaeas, mɨne Timoti, mɨne yemə Tarki mir kɨraru nhagriu e Tikikas mɨne Trofimas. 5 Iriə kɨsəkupən mhavən apa Troas mɨseito kɨn əmawə. 6 Mərɨg kɨmawə yaksəmɨr mɨsor nəvɨgɨnien ehuə a yame kamni kɨmə “Bred yame yis rɨrkək iran.” Kwasɨg ikɨn, yakhavən apa Filipae mhavən ye rao kɨrik mhavirə mɨseriaji nɨpɨg kɨrkɨrɨp, kɨni yakhauə mhavhiak apa yerkwanu ai Troas mɨsofugɨn kɨmawə miriə. Mɨsarə mɨseriaji nəhuakien kɨrikianə.

Pɨkwarien kɨrik rɨmamhə mɨmragh mɨn

7 Kɨni ye Sande, yakhauə mɨsofugɨn mhavəh Nəvɨgɨnien Rhakə. Kɨni Pol raməvhag kɨmi narmamə, məgkiar meriaji yenpɨg əru meinai rɨkin ruh mə tɨkəni rɨkwamɨr kɨn, in tukrəpəh əriə. 8 Kwənmhan yame yɨmɨsəkwətə ikɨn yerpɨrɨg pɨk. Kɨruk laet rɨpsaah aikɨn. 9 Kɨni pɨkwarien kɨrik nhagɨn e Yutikas* ramkwətə ye windo. Pol raməgkiar pɨk, napɨrien rɨvəh Yutikas. Kɨni rapɨr yeru, mɨmɨr mɨsɨ-faktə ye kwənmhan yerpɨrɨg meiwaiyu məwhan. Kɨsaiyu mhavən mɨsəm ruamhə ta. 10 Məkneikɨn, Pol mɨn reiwaiyu mɨvən makur, məmɨr-pən iran.† Məker-pən iran, mɨmə, “Rɨkimiə tukrɨpəh nəpouyen. !Ramragh əmə!” 11-12 Kɨni iriə khakɨr pɨkwarien a mamhavən. Rɨkiriə ragien pɨk meinai in ramragh əmə. Kɨni kharerɨg mɨn mɨshaktə mhavən mɨn apa yerpɨrɨg, mhavəh Nəvɨgɨnien Rhakə mɨsəvɨgɨn kwis. Kɨni Pol rɨmnəgkiar kɨmi əriə mɨvən meriaji reraan. Kɨni məta mɨn irəriə.

Pol ramaowiə kɨn nəməhuak mɨnə apa Efesas

13 Aikɨn, yakharəh rao kɨrik mhavirə mhavən apa Asos. Yakhamə ta mə kɨmawə Pol. Mərɨg Pol, rɨkin raməsɨk mə tukrəriwak əmə mɨkwasɨg mɨvən apaikɨn. 14 Ruə mɨtərhav-pə Asos, kɨmawə min yakhavən ye rao mhavirə mə jakhavən apa yerkwanu kɨrik nhagɨn e Mitilen. 15 Kəni rɨkwamer kɨn, yakhatərhav mɨn aikɨn a, mhavirə mhavən masəmɨr iruə ye tanə a Kios. Kəni rɨkwamer mɨn kɨn, yakhavirə mɨn mhavən ye tanə a kamni kɨmə Samos. Kəni rɨkwamer mɨn kɨn, yakhavən mɨn mhatərhav-pən Maelitas. 16 Pol rɨmɨni-ta mə jakhapəh nɨsərerien apa Efesas meinai rɨpəh norkeikeiyen mə jaksarə pɨk apa ye kwənmhan a Tarki. In rɨmnarkut mə jakshai mɨren mhauə Jerusalem kwasɨg ikɨn ror nɨpɨg kape nəvɨgɨnien ehuə e kamni kɨmə “Pentekos.”

17 Nɨpɨg yakhavhiak apa Maelitas, Pol rher-pən nəgkiarien apa Efesas mokrən kɨn elda mɨnə kape niməhuak mə tukhauə mɨsəm.* 18 Khatərhav-pə, rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Kafak narmamə mɨnə. Kɨmiə nakwəsəm ta norien kafak nɨpɨg kɨmnɨsarə kɨtawə-mkɨmiə. Rɨrikakun ye nɨpɨg yɨmauə Tarki,* 19 yakamor yo mə yo yor atuə kɨn kape Yesu Yermaru. Mə rɨkik reiwaiyu nɨpɨg fam. Nɨpɨg m-fam yakamasək tuk əmiə. Yakaməm rəutən pawk meinai nəmə Isrel kɨsarkut mə tukshopni yo, 20 mərɨg yakpəh nɨpəhyen nasituyen irəmiə. Maməwhag ye nɨmrɨ narmamə, mɨne ye nəkwai nimə mɨnə. 21 Mamni-ərhav-pən tuk nəmə Isrel mɨne nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mə tukasəkeikei mɨsarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has, mhauə tuk Kughen, mɨshatətə ye Yesu Yermaru.

22 “Kɨni taktəkun ai, Nanmɨn kape Kughen ramarkut tuk yo mə jakvən apa Jerusalem. Yakpəh nɨrkunien mə naha nhagɨn tukror yo aikɨn. 23 Nar kɨrikianə əmə yakɨrkun. Yerkwanu yamə mɨne yakakrao ikɨn, Nanmɨn kape Kughen ramor kwirɨg kɨmi yo mə tukmə yakvən aikɨn a, jakarə ye nahasien, kɨni tukpivəhsi-pən yo ye kalabus.* 24 Mərɨg yakmə nɨmraghien kafak in nar apnapɨg əmə. Yakorkeikei mə jakor infamien ye narɨmnar yame Yesu Yermaru rɨmɨvəhsi-pə mə jakor tuk nɨni-ərhavyen Nəgkiarien Huvə ye nɨhuvəyen kape Kughen.*

25 “Səm-ru, yakwɨrkun ta mə kɨmiə m-fam yamə mɨne yakmaurə məm əmiə məvsao kɨn narmaruyen kape Kughen kɨmi əmiə, to nakhapəh mɨn nɨsəmien yo tuk nɨpɨg kɨrik. 26 Ror pən, taktəkun, yakamni-ərhav mə tukmə yermamə kɨrik rɨmhə mɨvən ye nap ehuə, pəh nien mə yo yɨmneighan kɨn mə tukrɨvən‡. 27 Meinai yo yakpəh nəpəhyen nɨni-ərhav-preyen narɨmnar fam yame Kughen rorkeikei.

28 “Takasərɨg əmiə mɨne narmamə yamə mɨne Nanmɨn kape Kughen rɨmnərəhu-pən əriə ye kwermɨmiə. Takasarha huvə tuk nəməhuak kape Kughen rəmhen kɨn yermamə kape narha-huvəyen tuk kafan sipsip, meinai Kughen rɨmɨvəh əriə kɨn nɨtaw Yesu Yermaru.* 29 Yakwɨrkun ta mə jakəta irəmiə, kɨni ai narmamə yamə mɨne kɨsəmhen kɨn kuri aparu mɨnə tukhauə tuk əmiə mɨsəs əmiə - sipsip mɨnə kape Kughen.* 30 Kɨni kɨmiə tɨksɨn tukhauə mhaukrekɨn nəfrakɨsien mə tukhavi-ta narmamə kape Yesu mɨnə khakwasɨg kɨn əriə. 31 !Ror pən, takasəkeikei masərɨg əmiə! Rɨkimiə tukraməsɨk mə ye newk kɨsisər, yɨmɨpəh nəpəhyen norien kwirɨg kɨmi əmiə yenpɨg-yenpɨg mɨne yenaiyu, kɨni mamasək tuk əmiə.*

32 “Kɨni taktəkun ai, yakamərəhu-pən əmiə ye kwermɨ Kughen; rɨkimiə tukraməsɨk nəgkiarien kɨn nɨhuvəyen kafan. Nəgkiarien a ror əmiə nakhaskai mavəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi narmamə kape Kughen mɨnə fam. 33 Rɨkik rɨpəh nəkrəhyen kɨn nautə uə neipən kape yermamə pɨsɨn. 34 Kɨmiə nakwənharkun ta mə yo pɨsɨn əmə yakaməmnhawk tuk naha nhagɨn yame yo mɨne kafak narmamə mɨnə yaksəkwakwə kɨn.* * 35 Naha nhagɨn yame yakamor, yakamhajoun əmiə kɨn mə takasəkeikei mɨsor wok mhavəh mane tuk nasituyen ye yavən has mɨnə. Rɨkitawə tukraməsɨk nəgkiarien yame Yesu Yermaru rɨmɨni mɨmə, ‘Nɨvəhsi-pənien rapita nɨvəhyen.’ ”

36 Pol rəgkiar fam, kasənɨmkur mɨsəhuak. 37 Kɨni iriə mɨsasək pɨk mɨsəker-pən ye Pol masəkei kɨmin mɨsaowiə kɨn. 38 Khakwasɨg kɨn mɨsəriwək mhavən mɨseriaji a rao ikɨn. Rɨkiriə rarkwəpɨr mhawor Pol rɨmɨni mə iriə tukhapəh mɨn nɨsəmien in tuk nɨpɨg kɨrik.

21

Pol rɨmə tukrɨvən Jerusalem

1 Yɨmɨsaowiə-ta kɨn əriə, mhavən ye rao mhavirə mhavən atuatuk apa ye tanə kɨrik kamni kɨmə Kos. Kəni rɨkwamer kɨn, yakhavirə mhavən ye tanə kɨrik kamni kɨmə Roj. Mhatərhav mɨn aikɨn, mhauə mɨn mhavhiak ye tanə kɨrik kamni kɨmə Patara. 2 Aikɨn mɨsəm rao kɨrik rɨmə tukrɨvən apa Fonisia. Yaksat-pən iran mhatərhav mɨn. 3 Mhavirə mɨsəm mɨn tanə ehuə kɨrik kamni kɨmə Saepras, mhakurao pihiu. Mhavirə mamhavən Siria. Mhavhiak apa Taea mə tukpɨk-ta narɨmnar ye nəkwai rao a. 4 Yaksarə aikɨn mhavən, mɨsəm narmamə tɨksɨn kape Yesu, mɨsarə kɨmawə miriə mɨseriaji nəhuakien kɨrikianə. Kɨni Nanmɨn kape Kughen rəgkiar kɨmi əriə mə tukhavən mɨsor kwirɨg kɨmi Pol mə tukrɨpəh nɨvənien apa Jerusalem.* 5 Yaksarə mɨseriaji nəhuakien kɨrikianə ror infamien, yakhatərhav mharpɨn mamhavən. Kɨni narmamə mɨnə aikɨn kape Yesu mɨne kapəriə narmamə mɨnə kamhakwasɨg kɨn əmawə mhauə ye nɨkar-kar tahik. Aikɨn, yaksənɨmkur mɨsəhuak kwis. 6 Kɨni mɨsaowiə kɨn əmawə mɨnə. Yakhavən mɨn ye rao a; kɨni iriə kharerɨg-pə iməriə ikɨn.

7 Kɨni rao rɨtərhav Taea maiyu muə Toleme. Yakhavhiak, mhavən mɨsəm nəməhuak mɨnə. Masəmɨr kɨmawə miriə nɨpɨg kɨrikianə. 8 Kəni rɨkwamer kɨn, yakhatərhav mɨn mhavirə mhavən, mhavhiak apa Sisaria. Mhavən imei kwən kɨrik nhagɨn e Filip. In yermamə kape narkuraoyen mɨni-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Kughen. Kupan, in kɨrik ye narmamə seven yamə mɨne kasasitu ye aposol mɨnə.* 9 Kafan nɨpiakwəskəh kuas, khapəh hanə nɨsarkurəkien. Iriə a profet mɨnə.

10 Yaksarə aikɨn nɨpɨg tɨksɨn, profet kɨrik, nhagɨn e Agabus, rɨsɨ-pən apa Judia muə.* 11 Muə, məm əmawə kɨni mɨrəh kətəut kape Pol, mərkɨs atuk kwermɨn mɨne nɨhun kɨn, mɨmə, “Nanmɨn kape Kughen ramni mɨmə, ‘Kwən e, kafan e kətəut, namehuə kape nəmə Isrel mɨnə apa Jerusalem tuksərkɨs-ətərəkɨn in məkneikɨn, mɨsərəhu-pən in ye kwermɨ nəmə Rom.’ ”†

12 Yaksərɨg nəgkiarien a, kɨmawə nəmə iku yaksəkeikei kɨmi Pol mə tukrɨpəh nɨvənien apa Jerusalem. 13 Mərɨg Pol rɨmə, “Kɨmiə naksasək, rɨkik rarkwəpɨr. Mərɨg, səmru, yakpəh nɨgɨnien tuk nɨvənien ye kalabus tuk nɨniyen nhag Yesu Yermaru. Kɨni yakeighan kɨn mə jakmhə tukun apa Jerusalem.”*

14 Yakhani-əhu pawk Pol, mərɨg in rapəh nɨpəhyen. Kɨni yaksəpəh, mhamə, “Kɨmawə yaksəhuak mhamə tukror rəmhen kɨn yame Yesu Yermaru rorkeikei.”

15 Kɨni ai, yaksor apnəpenə tuk nɨtərhavyen məriwək mhauə Jerusalem. 16 Nəmə Sisaria tɨksɨn kape Yesu mɨnə khakwasɨg kɨn əmawə. Mhakɨr əmawə mhavən imei yemə Saepras kɨrik nhagɨn e Nason. In yermamə kɨrik yame rɨmnəkupən mɨkwasɨg kɨn Yesu. Yaksapɨr ye nəkwai nimə kafan.

Pol rɨvən Jerusalem

17 Yakhavən mhatərhav-pən Jerusalem, nəməhuak mɨnə kɨsəm əmawə, rɨkiriə ragien. 18 Kəni rɨkwamer kɨn, kɨmawə Pol yakhavən mɨsəm Jemes. Elda mɨnə kape niməhuak kasəmɨr mɨn aikɨn. 19 Pol rərer mɨni vi vi əriə kɨni məvsao kɨn narɨmnar fam əgkəp a ye kafan nəriwəkien yame Kughen rɨmnor kɨmi nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.*

20 Kɨsərɨg nəgkiarien a kape Pol, khavəh-si haktə nhag Kughen. Mhani-pən tuk Pol mhamə, “Piak. Ǝm-ru. Taktəkun ai nəmə Isrel kɨsəmhen kɨn taosen rɨpsaah khani nəfrakɨsien ye Yesu, kɨni iriə fam mɨn khaskai tuk nɨraptərəkɨn-tɨm-tɨm-ien loa kape Moses.* 21 Kwəsərɨg ta nəvsaoyen kɨn ik mə ik nakamhajoun nəmə Isrel yamə mɨne kasarə ye tanə pɨsɨn pɨsɨn mə tuksəpəh loa kape Moses. Masərɨg mɨn mə ik nakamni-pən tuk əriə mə tukhapəh nɨsəsɨg-pənien nɨpɨkwarien kapəriə mɨnə. Kɨni mhapəh nharaptərəkɨnien narəyen kape nəmə Isrel. 22 Iriə tuksərɨg mə nakuauə ta. ?Tukshawor-pən iran mɨne? 23 Rhuvə mə takor nəkwai-mawə. Ǝm-ru, narmamə kuas kasəmɨre ikɨn e kwəharpen ta nətərɨgien kɨrik kapəriə kɨmi Kughen.‡ 24 Tikianakwamer, takɨkwasɨg kɨn əriə mɨvəh nɨmrɨ nar mɨragh mɨnə kape sakrefaes, kɨni naksor sakrefaes tuk nəspirien əmiə miriə, mə iriə tukharkun nɨsəkɨs-tayen nɨkwəneriə, rəri-pən loa kapətawə. Pəh kəm kɨrkun mə ik nakaməri-pən fam loa kapətawə. Mə nəgkiarien yame kamni iram, neikwəyen fam.* 25 Mərɨg ye nɨkarɨn kape nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə e yamə mɨne kwənhani-ta nəfrakɨsien ye Yesu, kɨtawə kwəsher-pən ta nəkwəkwə kɨrik kɨmi əriə mhani-əhrav-pən nəgkiarien kapətawə. Mhani mhamə tukhapəh nɨsənien nəvɨgɨnien yame kamoh kɨvaan əru tuk nəhuakien kɨmi nanmɨ kughen eikuə mɨnə. Mhapəh nɨsənien nɨtə. Mhapəh nɨsənien nar mɨragh yame kaməvɨt-əpni, meinai nɨtawɨn raməmɨr hanə ye nɨpran. Mhapəh nɨsor-haspən-ien kɨmi nɨpiraovɨn.”§

26 Kəni rɨkwamer kɨn, Pol rɨkɨr nəmə mɨnə a, mhavən mə tuksor apnəpenə tuk sakrefaes tuk nəspirien. Kɨni Pol rɨvən ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen mɨni-əsah-pən ye nɨpɨg yame tuksor infamien ye nəspirien kapəriə, kɨni pris tukrɨvaan əru atuə kɨn kapəriə narmɨragh mɨnə.*

Nəmə Isrel kharaptərəkɨn Pol ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen

27 Ipakə nɨpɨg seven a kape nəspirien ror infamien, nəmə Isrel tɨksɨn yamə mɨne kɨmnhatərhav Tarki mhauə ye Nimə Ehuə kape Kughen mɨsəm Pol. Mɨsor narmamə kɨsarar mhani-hah Pol, khavən mharaptərəkɨn in 28 mɨsokrən apomh mhamə, “!Ah! !Nəmə Isrel! Sasitu. Kwən e in e yame in ramarkurao ikɨn mɨnə mamhajoun narmamə mamor əriə kamhani hah ətawə. Mamor narmamə khapəh nhasiaiyen loa kape Moses mɨne Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨni taktəkun ai rɨkɨr nəmə Gris tɨksɨn mhauə ye nəkwai nimə e kapətawə kasor kwənmhan rhakə e raməmkɨmɨk.”* 29 (Kamhani məknakɨn meinai kupən kɨmɨsəm yemə Efesas a, nhagɨn e Trofimas, rameriwək iriu Pol apa yerkwanu. Kɨni khamə-ta mə Pol rɨmɨkɨr in muə ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen).*

30 Nəgkiarien a ror nəmə Jerusalem kɨsarar mɨsaiyu mhauə mharaptərəkɨn Pol, mhaukəkin mhatərhav ye Nimə Ehuə kape Kughen. Taktəkun əmə pris mɨnə kɨsətapɨg ye nəkwai nimə a. 31 Mhamə tukshopni Pol. Kɨni əmə aikɨn, yamehuə kape mobael mɨnə kape nəmə Rom rərɨg nəvsaoyen mə kasor norien hah ehuə kɨrik apa Jerusalem. 32 Taktəkun əmə yamehuə kape mobael mɨnə a rɨkɨr mobael mɨnə mɨne namehuə mɨnə kapəriə, mɨsaiyu mhavən tuk narmamə mɨnə a. Narmamə mɨnə a kɨsəm yamehuə kape mobael mɨne kafan narmamə mɨnə; kɨni kɨsəpəh nhauhyen Pol.

33 Kɨni yamehuə kape mobael mɨnə a ruə ipakə tuk Pol mɨni-pən tuk mobael mɨnə mə tukharaptərəkɨn in. Mharkwəji in kɨn jen kɨraru. Kɨni in raiyoh-pən əriə mɨmə, “?Naha e yermamə? ?Rɨmnor naha?” 34 Kɨni narmamə a kɨsokrən apomh. Tɨksɨn kamhani nar kɨrik; kɨni tɨksɨn kamhani nar pɨsɨn. Kasokrən pɨk, yamehuə kape mobael rɨpəh nəmien nəfrakɨsien. Mɨni-pən tuk mobael mɨnə mə tukharəh Pol mhavən ye nəkwai nimə kape mobael. 35 Khakɨr Pol mɨsəriwək, ipakə əmə kɨseriaji kwəruə. Narmamə kamhasɨg-sɨg pɨk əriə mɨnə, ror pən mobael mɨnə kɨmnharəh-si haktə Pol mharəh mhavən. 36 Narmamə mɨnə kɨmnhakwasɨg kɨn əriə masokrən apomh mhamə, “!Shopni! !Shopni!”†

Pol ramni-ərhav nəmien kafan

37 Ipakə əmə mobael mɨnə kharəh Pol mɨsauru-pən imə, in raiyoh-pən yamehuə kape mobael mɨnə mɨmə, “?To yakəgkiar kəskəh kɨmik uə?”

Kɨni yamehuə ai rakur mɨmə, “?Rhawor? ?Ik nakɨrkun nɨniyen nəgkiarien kape nəmə Gris? 38 Yakməta mə ik yemə Ijip a yame apa kupən rɨmnərer mamni-hah gavman. Kwasɨg ikɨn mamkɨr narmamə fo taosen mamhauh narmamə, mamhavən mɨsarə apa ye tɨpəvsɨk.”*

39 Mərɨg Pol rɨni-pən tukun mɨmə, “Nɨkam. Yo, yemə Isrel. Yɨmnharha apa yerkwanu ehuə a Tasas, ye provins a Silisia. Pəh yo, pəh yakəgkiar kɨmi narmamə mɨnə a.”

40 Kɨni yamehuə kape mobael mɨnə a reighan kɨn. Kɨni Pol rərer aikɨn, mɨni-əhu əriə mə tukhapim. Kɨni khapim, in rəgkiar kɨmi əriə ye nəgkiarien kape nəmə Isrel mɨmə,

22

1 “Piak mɨnə mɨne tatə mɨnə, takasəkeikei mɨsətərɨg kɨn yo. Pəh jakni kafak nərɨgien kɨmi əmiə.” 2 Kɨni iriə kɨsərɨg in raməgkiar ye nəgkiarien atuatuk kapəriə, khapim apɨs-apɨs.

Kɨni Pol rɨmə, 3 “Yo yemə Isrel kɨrik. Yɨmnarha apa yerkwanu a Tasas ye provins a Silisia. Mərɨg yɨmnehuə ye yerkwanu e Jerusalem. Kwən a Gamaliel rɨmnhajoun yo ye Loa kape rɨptawə mɨnə mə jakəri-pən atuatuk. Kɨni ye nɨpɨg ai yɨmnəsanɨn tuk norien narɨmnar yame Kughen rorkeikei rəmhen kɨn əmiə m-fam e taktəkun.* 4 Apa kupən, yɨmnamuh narmamə yamə mɨne kasəri-pən Swatuk kape Yesu Yermaru, mamhopni əriə. Yɨmnamraptərəkɨn narman mɨne nɨpiraovɨn maməhi-pən əriə ye kalabus.* 5 Nəgkiarien e, hae pris mɨne narmamə kape kaonsel mɨnə kharkun nhaniyen mə nəfrakɨsien; meinai nɨpɨg kɨrik, kɨmnhavəhsi-pə nəkwəkwə kɨrik mhamə jakvəh mɨvən apa Damaskes mɨvəhsi-pən kɨmi nəmə Isrel aikɨn mə yakuauə mə jakraptərəkɨn narmamə kape Yesu mɨnə mhakɨr əriə mhauə e Jerusalem mə tukuh əriə. 6 “Nɨpɨg a, yɨmnaməri-pən swatuk a muə ipakə tuk Damaskes, kɨni ipakə tuk yerkweiha, taktəkun əmə, yɨmnəm nɨkhakien rɨsɨ-pən ye napuə məsia-pen-pə yo. 7 Yakmɨr meiwaiyu, kɨni mərɨg nəgkiarien kɨrik rɨmɨni-pə tuk yo mɨmə, ‘!Sol !Sol! ?Rhawor nakamor ahah pə məkneikɨn kɨmi Yo?’

8 “Kɨni yaknaiyoh-pən In mɨmə, ‘Yermaru. ?Ik pa en?’ Kɨni In rɨni-pə tuk yo mɨmə, ‘Yo Yesu e, yemə Nasaret, yame ik nakamor ahah pə kɨmi Yo.’ 9 Kɨni narmamə yamə mɨne kɨmnhakwasɨg kɨn yo ye swatuk kɨsəm əmə nɨkhakien a, mərɨg khapəh nɨsərɨgien nəgkiarien kape yermamə ai yame raməgkiar kɨmi yo. 10 Kɨni yɨmnaiyoh-pən In mɨmə, ‘Yermaru. ?Jakhawor pən iran mɨne?’ Kɨni Yesu Yermaru rɨni-pə tuk yo mɨmə, ‘Hekɨmter, mɨvən apa Damaskes. Ikɨn en, tukni-pre mə takhawor pən iran mɨne.’

11 “Nɨkhakien a rɨmnəsia-pen pɨk nɨmrɨk, mor nɨmrɨk rɨpɨs. Kɨni narmamə yamə mɨne kamhakwasɨg kɨn yo khavəh kwermɨk mhakɨr yo mhavən Damaskes.*

12 “Aikɨn a, kwən kɨrik aikɨn nhagɨn e Ananaes. In raməri-pən huvə Loa kapətawə. Kɨni nəmə Isrel aikɨn kamhasiai pɨk in. 13 In ruə marer ipakə tuk yo, mɨmə, ‘Piak Sol, !Nɨmrɨm tukrhuvə mɨn!’ Ye nɨpɨg əmə mɨn ai, nɨmrɨk rɨmahuvə mɨn. Kɨni yakəm in.

14 “Kɨni in rɨmə, ‘Kughen kape kaha mɨnə kapətawə In rɨmɨrpen-ta ik mə ik takɨrkun narɨmnar yamə mɨne In rorkeikei. Kɨni mə ik takəm Yermamə Atuatuk a kafan, kɨni mərɨg nəgkiarien kafan. 15 Takaməkeikei mɨvən mɨni-ərhav tuk narmamə m-fam narɨmnar yame ik nɨmnəm mamərɨg. 16 Takpəh nɨwhinien. Hekɨmter, məhuak kɨmi Yesu, mor baptaes, mɨpəh pəh rəspir təvhagə hah kafam.’

17 “Kɨni yakmərerɨg-pə mɨn muə Jerusalem, mɨvən məhuak ye Nimə Ehuə kape Kughen, kɨni məm nəmrərhavyen kɨrik. 18 Məm Yesu Yermaru rɨni-pə tuk yo mɨmə, ‘!Hai mɨren! Məta aihuaa Jerusalem. Meinai nəmə iku tukhani neikuəyen ye nəgkiarien kafam yame nakamni irak.’*

19 “Kɨni yɨmɨni-pən tukun mɨmə, ‘Yermaru. Iriə kharkun huvə mə in apa kupən yo yɨmnamvən ye nəkwai nimə kape nofugɨnien kapəriə mamraptərəkɨn narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien iram, mamuh əriə.* 20 Kɨni nɨpɨg kɨmnarkwhopni kwən a Steven, nɨtawɨn raiyu meinai in ramn-iərhav Ik, mərɨg yo mɨn yɨmnamərer kɨmawə miriə, kɨni rɨkik rɨmnagien tukun. Kɨni yo yɨmnamarha huvə tuk sot kape narmamə kɨmɨsarkwhopni in.’

21 “Mərɨg Yesu Yermaru rɨni-pə tuk yo mɨmə, ‘Takvən. Yo yakamher-pən kɨn ik isok mə takvən tuk nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.’ ”†

Nəmə Jerusalem kɨmnhamə tukshopni Pol

22 Kɨni narmamə aikɨn kɨsətərɨg huvə kɨn nəgkiarien kape Pol mhavən mɨseriaji nəgkiarien infamien kafan. Mərɨg kɨsərɨg nəgkiarien a, kɨsokrən ehuə mhamə, “!Shopni in! Kwən a rɨpəh nəmhenien mə tukramragh.”

23 Aikɨn, kɨsokrən apomh, mɨsəpəkiək-ta kɨn sot kapəriə mɨsərəsuun kɨn nɨmokrur. 24 Kɨni yemehuə kape mobael kape nəmə Rom rɨmɨni-pən tuk mobael mɨne mə tukharəh Pol mhavən imei mobael. Kɨni mɨni-pən tuk əriə mə tuksərkɨs-ərkɨs Pol mə in tukrɨni-ərhav mɨmə rhawor nəmə Isrel kamhani hah pɨk məkneikɨn in. 25 Kasarkɨs-ətərəkɨn hanə in, mə tuksərkɨs-ərkɨs in, kɨni Pol rɨni-pən tuk yamehuə kape mobael kɨrik yame ramərer ipakə mɨmə, “!Eh! Yo yemə Rom e. Rɨpəh natuatukien mə tukərkɨs-ərkɨs yemə Rom kɨrik yame kɨpəh hanə nəmien mə in rɨmnor nar has kɨrik.”*

26 Yamehuə a kape mobael rərɨg nəgkiarien a, mɨvən mɨni-əsaah-pən iran tuk yermaru kape mobael. Kɨni mɨmə, “!Eh! ?Naha e nakamor? Kwən a in yemə Rom atuatuk.”

27 Kɨni yermaru a ruə məm Pol. Maiyoh-pən in mɨmə, “!Eh! ?Takni huvə mə ik yemə Rom əfrakɨs uə?”

Kɨni Pol reighan kɨn.

28 Kɨni yermaru a rɨni-pən tukun mɨmə, “?Rhawor? Yo yɨmnərok mane ehuə tuk neighanien kɨn yo mə jakuə yo yemə Rom.”

Mərɨg Pol rɨni mɨmə, “Rɨmɨk in yemə Rom. Ror məkneikɨn, yo yemə Rom.”

29 Taktəkun əmə mobael yamə mɨne kasərer matuk mə tukhauh Pol, kɨsakur kɨn, mɨsəta iran. Kɨni yermaru kape mobael a rɨrkun mə Pol in yemə Rom, mɨgɨn pɨk meinai in ruərkwəji-ta Pol kɨn jen.*

Pol ramərer ye nɨmrɨ kaonsel

30 Kəni rɨkwamer kɨn, yermaru kape mobael rorkeikei mə tukrərɨg atuatuk mə rhawor nəmə Isrel kamhani hah Pol məknakɨn, kɨni rher-pən nəgkiarien kɨmi jif pris mɨnə mɨne narmamə kape kaonsel mɨnə mə tukhauə kɨrikianə. Kɨrɨsɨn-ta jen yame kɨmɨrkwəji Pol kɨn, kɨkɨr, kavən kərɨp in ramərer ye nɨmrɨ kaonsel.

23

1 Kɨni Pol rarha tɨm tɨm ye narmamə kape kaonsel, kɨni mɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn. Yakaməm norien kafak mə ye nəkəskəhyen kafak muə meriaji-pə ai taktəkun, yo yorwok atuatuk kape Kughen ye nɨmrɨ Kughen.” 2 Pol rəgkiar məknakɨn, kɨni hae pris e Ananaeas rɨni-pən tuk narmamə yamə mɨne kasərer ipakə tuk Pol mə tuksəsɨk nəkwan.* 3 Mərɨg Pol rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Nɨkam. Ik yarpəkao kɨrik;* Kughen tukrəsɨk ik. ?Rhawor? Nakamkwətə eikɨn e mə takəkir yo ye Loa kapətawə, mərɨg nɨmɨni mə kɨrik tukrəsɨk yo, naknakəpɨr ta Loa en!”*

4 Kɨni narmamə yamə mɨne kasərer ipakə tuk Pol khani-pən tukun mhamə, “!Eh! Takpəh nəgkiar-hah-yen kɨmi hae pris e kape Kughen.”

5 Kɨni Pol rɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn. Yakɨrkun mə Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə, ‘Takhapəh nɨsəgkiar-has-pənien kɨmi yermaru kapəmiə;’(Eks 22:28) mərɨg yɨmɨpəh nɨrkunien mə kwən a in hae pris.” 6 Kɨni Pol rəm əriə mɨrkun mə iriə tɨksɨn Sadusi mɨnə, kɨni tɨksɨn Farisi mɨnə, rokrən ehuə kɨn əriə mɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn. Yo Farisi kɨrik. Kɨni rɨmɨk mɨne rɨpɨk mɨnə, iriə Farisi mɨnə mɨn. Mərɨg kamərɨp yo e ye nɨmrɨ mɨrh meinai yakamni nəfrakɨsien mə Kughen tukror narmamə yamə mɨne kwənhamhə, tukhamragh mɨn.”*

7 Pol rəgkiar məknakɨn, taktəkun əmə Farisi mɨnə mɨne Sadusi mɨnə kasotgoh kɨmi əriə mɨnə. Kɨni narmamə kape kaonsel a kasowhai kɨraru. 8 Meinai Sadusi mɨnə khamə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta to khapəh nhamragh-mɨnien. Iriə mhamə agelo rɨrkək mɨne nanmɨn rɨrkək. Mərɨg Farisi mɨnə kamhani mə nar misɨr a, irisɨr nəfrakɨsien.*

9 Nəgkiarien kapəriə ramhaktə. Kɨsokrən apomh. Kɨni nəmhajoun kape Loa kape Moses yamə mɨne iriə Farisi mɨnə, kɨmɨshekɨmter mhani skai mhamə, “Kɨmawə yakhapəh nɨsəmien mə kwən e rɨmnor nar kɨrik yame rapəh nəmhenien. ?Tukmə ror nanmɨn uə agelo kɨrik rɨmauə məgkiar kɨm in uə?” 10 Kɨni kɨsotgoh pɨk, kɨni mhauh əriə mɨnə. Yermaru a kape mobael rəm rɨkin rɨmnəsɨk mə narmamə tuksəpɨk Pol, kɨni rɨni-pən tuk mobael mɨnə kafan mə tukhavən mharəh Pol mharerɨg mhauə mɨn imei mobael mɨnə.

11 Yenpɨg, Yesu Yermaru rɨtərhav-pə tuk Pol mɨni-pən tukun mɨmə, “Pol. Takpəh nɨgɨnien. Nakwəni-ərhav ta Yo eikɨn e Jerusalem, kɨni ik takaməkeikei mɨvən apa Rom mor mɨn məknenkɨn.”*

Nəmə Isrel kamharai mhun mə tukshopni Pol

12 Kəni rɨkwamer kɨn, nəmə Isrel tɨksɨn kɨsəkwətə kɨrik mamharai mhun mə tukshopni Pol. Kɨni mhani kwis mə tuksəpəh nəvɨgɨnien mɨne nɨnɨmien, mɨseriaji nɨpɨg yame tukshopni Pol iran. 13 Narmamə yamə mɨne kamharai mhun nəgkiarien a, rapita foti. 14 Kɨni mhavən tuk jif pris mɨnə mɨne nəmehuə mɨne kape nəmə Isrel mhani-pən tuk əriə mhamə, “Yakwənhani kwis ta mə jaksəpəh nəvɨgɨnien mɨseriaji nɨpɨg yame jakshopni Pol iran. 15 Kɨmiə mɨne narmamə kape kaonsel mɨnə taksher-pən nəgkiarien kɨmi yermaru kape mobael mɨnə mɨsaiyoh pən in mə tukrɨkɨr Pol muə pəh rərer mɨn ye nɨmrɨmiə. Meikuə ye yermaru a mə naksorkeikei mə taksəm əpu mɨn Pol. Pəh kɨmawə jakasəmɨr ye swatuk maseito kɨn in tukramuə ye swatuk, kɨni yakshopni in.”*

16 Mərɨg nukwai Pol rɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn, rarar mɨvən imei mobael mɨnə mɨni-əsah-pən tuk Pol.

17 Kɨni Pol rokrən kɨn yamehuə kape mobael kɨrik mɨni-pən tukun maməkeikei kɨmin mɨmə, “Takɨkɨr pɨkwarien e mɨvən kɨmi yermaru kape mobael mɨnə. In ravəh nəgkiarien kɨrik mə tukrɨni-ərhav-pən tukun.”

18 Məkneikɨn yamehuə a rɨkɨr pɨkwarien a mɨvən kɨmi yermaru kape mobael mɨnə. Kɨni mɨmə, “Kwən e Pol, yame raməmɨr ye kalabus, rɨmnaiyoh yo mə jakɨkɨr pɨkwarien e muə məm ik. Meinai in ravəh nəgkiarien kɨrik tukrɨni-pre tuk ik.”

19 Kɨni yermaru a kape mobael rəturəm-pən kɨmi pɨkwarien a mɨravən iriu pɨsɨn əmə. Kɨni raiyoh-pən mɨmə, “?Nakmə takni-pə naha tuk yo?”

20 In rɨmə, “Nəmə Isrel kwənnharai mhun ta nəgkiarien kɨrik mə tukianəkwamɨr, kɨsaiyoh-pre ik mə ik takɨkɨr Pol mɨvən ye kaonsel kapəriə. Mə tukseikuə iram mə iriə kɨsorkeikei mə tuksəm əpu mɨn Pol. 21 Mərɨg yakamaiyoh ik mə takpəh norien nəkwairiə, meinai iriə tɨksɨn, rapita foti, kaserkwaig ye nɨkar swatuk mamhawhin mə tukshopni in. Kwənhani kwis ta mə tuksəpəh nəvɨgɨnien mɨne nɨnɨmien mɨseriaji nɨpɨg yame tukshopni Pol iran. Kasərer matuk maseito kɨn əmə ik mə takor nəkwairiə.”

22 Kɨni yermaru kape mobael a rɨmnor kwirɨg kɨmi pɨkwarien a mɨni-pən tukun mɨmə, “Takpəh nɨni-ərhavyen tuk narmamə mə ik nɨmɨni-pə nəgkiarien a tuk yo.” Kɨni in mher-pən kɨn in ramvən.

Yermaru kape mobael rher-pən kɨn Pol apa Sisaria

23 Kɨni yamehuə kape mobael mɨnə a rokrən kɨn yamehuə kafan kɨraru mɨni-pən tuk əriu mɨmə, “Kɨmiru takravən mwəfugɨn nukwao kɨrik kape mobael mɨnə. Mobael yamə mɨne kaseriwək əmə, iriə fam 200; mɨne mobael kape kwenhao mɨnə iriə fam 200, mɨne mobael yamə mɨne kasəkwətə ye hos, iriə fam seventi. Taksor apnəpenə tuk nɨvənien apa Sisaria ye naen klok yenaiyu. 24 Mɨsor apnəpenə ye hos tɨksɨn kape Pol mə in tukramvən huvə muə tuk gavman a Filiks.”

25 Kɨni yermaru kape mobael a rɨrai nəkwəkwə kɨrik mɨvəhsi-pən kɨmi yamehuə mir a mɨravən kɨmi gavman a. Nəkwəkwə a ramni mɨmə,

26 Filiks, yakamni “Rhuvə” tuk ik. Ik yamehuə əfrah.

Yo Klodias Lisias, yakamrai nəkwəkwə e raurə kɨmik.

27 Kwən e Pol, nəmə Isrel kwənharaptərəkɨn ta, ipakə əmə kɨshopni in. Mərɨg yo yɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn mə in yemə Rom atuatuk, kɨni yɨmnhavən kɨmawə kafak mobael mɨnə mharəhsi-ta in tuk əriə mhavəh mɨragh in.* 28 Yakmɨmə jakəm-ru mə rhawor e kamhani hah in. Kɨni yo yɨmɨkɨr mɨvən ye kaonsel kapəriə.* 29 Məm mə in rɨmɨpəh norien nar hah kɨrik yame to rɨmhə tukun, uə yame tukvəhsi-pən in tukun ye kalabus. Kasəgkiar-əgkiar əmə tuk narəyen kapəriə. 30 Mərɨg kwasɨg ikɨn, yɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn mə nəmə Isrel kamharai mhun mə tukshopni in, məkneikɨn, yɨmnher-pre kɨn kɨmik. Kɨni mɨni-pən tuk tɨkmɨr mɨnə kafan mə tukhauə mhani kapəriə nərɨgien tuk ik.

In əmə e nəgkiarien kafak.*

31 Məkneikɨn, mobael mɨnə kasor nəkwai yermaru kape mobael. Yenpɨg, khakɨr Pol mhavən mɨseriaji yerkwanu kɨrik kamni kɨmə Antipatris. 32 Kəni rɨkwamer kɨn, mobael mɨnə yamə mɨne kɨsaiyu ye hos iriə pɨsɨn əmə khakɨr in mhavən. Mərɨg mobael mɨnə tɨksɨn kharerɨg mamhavən iməriə ikɨn. 33 Kɨni iriə a khakɨr in mhavən apa Sisaria, kɨni mhavəhsi-pən nəkwəkwə a kɨmi gavman a Filiks, kɨni mɨsərəhu-pən Pol ye kwermɨn. 34 Gavman a rəvheikɨn nəkwəkwə a maiyoh-pən Pol mɨmə, “?Ik yemə hiə?” Nɨpɨg rərɨg mə Pol rɨmatərhav a Silisia, 35 rɨni-pən mɨmə, “Pəh khawhin tɨkmɨr mɨnə kafam tukhauə eikɨn e, kɨni en, jakərɨg kafam, məkir.” Kɨni mɨni-pən tuk kafan mobael mɨnə mə tukhavəhsi-pən Pol ye nimə kape gavman kamni kɨmə, “Nimə ehuə kape King Herod.” Mharaptərəkɨn in apaikɨn.

24

Pol rɨmnərer ye nɨmrɨ Filiks

1 Nɨpɨg kɨrkɨrɨp ruə mɨvən, kɨni hae pris a, Ananias, rəsok prah iriə namehuə mɨnə tɨksɨn kape nəmə Isrel, mɨne loea kɨrik nhagɨn e Tetalas, khauə Sisaria. Khauə, mhatərhav-pə, mɨsərer ye nɨmrɨ gavman a Filiks. Kɨni mamhani hah norien kape Pol. 2 Mɨsokrən kɨn Pol rɨvən imə, kɨni kwən ai Tetalas ramni hah pən Pol kɨmi Filiks, mamni mɨmə, “Filiks, ik yamehuə əfrah. Ik nakamkɨr tanə kapətawə ye nɨrkunien huvə kafam, ror pən kɨtawə kɨsarə ye nəmərinuyen ror tu. Ik nakamərəhu atuatuk nɨmraghien eikɨn e. 3 Nɨpɨg fam, narmamə m-fam rɨkiriə ramagien tuk ik, masəgnəgɨn ik. 4 Yakpəh norkeikeiyen mə jakoriah pɨk ik, jakəgkiar kəskəh əmə, nakətərɨg kɨn. 5 Kɨmawə yakwəsəm ta mə kwən a Pol in yemə has kɨrik. In nuknei norien has rɨpsaah. Ramarkurao ye tanə mɨnə, mamor nəmə Isrel mɨnə kasotgoh kɨmi əriə mɨnə. In yamehuə kɨrik kape nəhuakien eikuə e kape yemə Nasaret ai Yesu.* 6 In mamarkut mə tukror Nimə Ehuə kape Kughen rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. Məkneikɨn, kɨmawə yakharaptərəkɨn.* 7 Mərɨg yamehuə kape mobael mɨnə e Lusias, rɨmɨvəhsi-ta ye kwermɨmawə. Mher-pə kɨn nəgkiarien kɨmi tɨkmɨr mɨnə kafan mə tukhauə masəm ik.* 8 Kɨni tukmə nakaiyoh-pən Pol kɨn norien kafan, takəm mə nəgkiarien kapəmawə rəfrakɨs.”

9 Məkneikɨn nəmə Isrel kamharpɨn nəgkiarien a, mamhani mhamə, “Nəgkiarien a in nəfrakɨsien.”

10 Kɨni ai, gavman a rəwhan kapən kapə kɨn Pol mə tukrəgkiar. Kɨni Pol rɨmə, “Yemehuə. Yakɨrkun huvə mə newk rɨpsaah ruauə muavən ta, nakaməkir nəmə eikɨn e. Ror pən, rɨkik ragien pɨk tuk nɨni-preyen norien kafak. 11 Rɨmar əmə tuk ik tuk nəmien mə nɨpɨg twelef e ruauə muavən ta, yɨmnhaktə fiak mɨvən Jerusalem mə jakəhuak. 12 Nəmə Isrel a khapəh nɨsəmien mə yakamotgoh kɨmawə narmamə tɨksɨn ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen. Mhapəh nɨsəmien mə yo yakaməvi niehmaa kape narmamə ye nəkwai nim kape nofugɨnien mɨnə kape nəmə Isrel mɨne yerkwanu mɨnə. 13 Kɨni khapəh nɨshajoun-atuatukien kɨmik mə nəgkiarien yame kamni irak ai taktəkun in nəfrakɨsien, meinai in neikwəyen. 14 Mərɨg yo yakamni-pre tuk ik mə, yakɨkwasɨg kɨn Swatuk kape Yesu, yame nəmə Isrel kamhani mə in nəhuakien eikuə, mərɨg yakaməhuak əfrah kɨmi Kughen kape kaha mɨnə kapəmawə. Kɨni yakamni nəfrakɨsien mɨn ye Loa kape Moses mɨne profet mɨnə fam mɨn. 15 Kɨni yakamərəhu-pən nərɨgien kafak kɨmi Kughen rəmhen kɨn yame nəmə eikɨn e rɨkiriə raməsɨk, mə Kughen tukror narmamə yamə mɨne kwənhamhə-ta, tukhamragh mɨn - iriə yamə mɨne kɨsatuatuk mɨne yamə mɨne khapəh nɨsatuatukien.* 16 Ror pən, nɨpɨg m-fam yakamarkut tuk norien narɨmnar yame ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen mɨne narmamə.

17 “Newk rɨpsaah ruauə muavən ta, yakuauə e Jerusalem, mɨvəh mane mə jakvəhsi-pən kɨmi yavən has mɨnə, mɨvəh mɨn nɨmrɨ nar mɨragh mɨnə kape sakrefaes. 18 Nəmə Isrel e kɨmnhauə mɨsəm yo yakaməmɨr hanə ye Nimə Ehuə kape Kughen, mamor sakrefaes tuk nəspirien. Narmamə khapəh nhapsaahyen kɨmawə miriə; notgohyen rɨrkək.* 19 Ye nɨpɨg a, nəmə Isrel tɨksɨn yame kɨmnhatərhav Tarki masəmɨr ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen. Kɨni tukmə kɨmə tukni hah yo, iriə atuatuk əmə tukasəkeikei mhauə mhani-pre nəgkiarien irak tuk ik. 20 Uə rhuvə mə narmamə mɨnə e tukhani-ərhav-pre naha nhagɨn rahas yame kɨmɨsəm irak ye nɨpɨg yame yɨmnərer ye nɨmrɨ kaonsel. 21 Nəgkiarien kɨrik rɨrkək irak, nar kɨrikianə əmə: Yɨmnərer yerkiriə mokrapomh mɨmə, ‘Kamərɨp yo ye nɨmrɨ mɨrh meinai yakamni nəfrakɨsien mə Kughen tukror narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta, tukhamragh mɨn.’ ”*

22 Kɨni gavman a Filiks, in ruɨrkun huvə Swatuk kape Yesu, marar mətapɨg kɨn nəkwətəyen mɨmə, “Tukmə yermaru kape mobael a Lisias ruə, kɨni en, yo jakəkir.”* 23 Kɨni marar mɨni-pən tuk yamehuə kape mobael yame ramarha tuk Pol mɨmə, “Takaməm Pol, mərɨg takəta ye in mɨnə tɨksɨn pəh khauə mhavəhsi-pən narɨmnar yame raməkwakwə kɨn.”

24 Nɨpɨg tɨksɨn ruə mɨvən, Filiks rɨkɨr piraovɨn kafan, Drusila, mɨrauə. Pian a in pian Isrel. Kɨni Filiks rɨni-pən tuk əriə mə tukharəh Pol mhauə. Pol raməvsao kɨn nhatətəyen ye Yesu Kristo, in ramətərɨg kɨn. 25 Kɨni Pol raməvhag kɨn narəyen yame ratuatuk, mɨne norien kape yermamə ramarmaru ye nərɨgien kafan mɨne norien kafan, mɨne nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə iran. Filiks rərɨg, mɨgɨn pɨk, kɨni mɨmə, “!Nəmhen! Tərhav. Tukmə yakorkeikei, jakokrən mɨn kɨn ik.” 26 Rɨgɨn pawk kɨn nəgkiarien kape Pol, mərɨg rɨkin raməsɨk mə Pol tukrɨvəhsi-pən mane kɨrik kɨmin, pəh tukrɨrɨsɨn in, ror pən, rokrən kɨn Pol nɨpɨg rɨpsaah. Ruə, mawəgkiar iriu min.

27 Newk kɨraru ruə mɨvən, Filiks reiwaiyu ye gavman, kɨni yermamə kɨrik nhagɨn e Posias Festas rhaktə mɨvəh tamhekɨn. Mərɨg nɨpɨg Filiks rəta ye gavman, in rɨpəh Pol raməmɨr ye kalabus meinai rorkeikei mə tukror nəmə Isrel rɨkiriə ragien tukun.

25

Pol rɨmɨni-pən tuk Festas mə tukrərer ye nɨmrɨ Sisa

1 Festas rɨmɨvəh tamhek Filiks, kɨni nɨpɨg kɨsisər ruə mɨvən, kɨni Festas rɨtərhav Sisaria mɨvən Jerusalem. 2 Ikɨn a, jif pris mɨnə mɨne namehuə mɨnə kape nəmə Isrel khauə mamhani-hah-pən Pol kɨmi Festas,* 3 mɨsaiyoh-pən in mə tukrasitu irəriə mher-pə kɨn Pol apa Jerusalem. Iriə kɨmnharai mhun ta nəgkiarien kɨrik mə tukasəmɨr ye swatuk maseito kɨn Pol ruə ye swatuk, kɨni kɨshopni.* 4 Mərɨg Festas rɨmə, “Pol raməmɨr ye kalabus apa Sisaria. Kɨni pəh nien mə tuktu, yakrerɨg mɨvən apaikɨn. 5 Hapəh kapəmiə namehuə mɨnə khakwasɨg kɨn yo. Tukmə kwən a rɨmnor nar hah əfrakɨs kɨrik, pəh iriə tukhani-pə nəgkiarien iran tuk yo apaikɨn.”

6 Kɨni Festas rarə apaikɨn mɨpəh napitayen nɨpɨg eit uə ten, marar, muə Sisaria. Kəni rɨkwamer kɨn, rɨvən mamkwətə apa ye nəkwai nimə kape kot. Mɨni-pən tuk əriə mə tukhakɨr Pol mhauə imə. 7 Nəmə Isrel yamə mɨne kɨmnhatərhav Jerusalem kasəmɨr mɨn, mɨsərer rao rao kɨn Pol. Mamhani-hah pɨk in. Mərɨg khapəh nɨshajoun-atuatukien mə nəgkiarien yame kɨmnhani iran in nəfrakɨsien, meinai in neikwəyen.*

8 Kɨni Pol rɨni kafan norien mɨmə, “Yakpəh nakapɨrien loa kɨrik kape nəmə Isrel; uə kape yermaru kapətawə Sisa, kɨni mɨpəh noriahyen Nimə Ehuə kape Kughen.”

9 Mərɨg Festas rorkeikei mə nəmə Isrel tuksorkeikei in, kɨni raiyoh-pən Pol mɨmə, “?Tukmə rhawor, nakvən apa Jerusalem, pəh yakətərɨg kɨn əriə kɨsəvsao kɨn norien kafam apaikɨn, kɨni yakəkir əmhen uə?”

10 Mərɨg Pol rɨmə, “Yakamərer ye kot kape nəmə Rom ai taktəkun. Ratuatuk mə kot e in e tukrəkir yo. Ik nakwɨrkun-ta mə yo yakpəh nor-has-pənien kɨmi nəmə Isrel. 11 Tukmə kasəm mə yɨmnkakapɨr loa kɨrik ratuatuk mə to yakmhə tukun, nəmhen, pəh yakmhə tukun. Mərɨg tukmə nəgkiarien yame nəmə Isrel kamhani irak ror neikuəyen kɨn, rapəh natuatukien mə yermamə kɨrik tukrɨvəhsi-pən yo ye kwermɨriə. Pəh yo yakərer ye nɨmrɨ Sisa, yermaru kape nəmə Rom.”

12 Kɨni Festas rarar məgkiar kəskəh kɨmi namehuə tɨksɨn kape kot. Kwasɨg ikɨn, rɨni-pən tuk Pol mɨmə, “Nakmə takvən mərer ye nɨmrɨ Sisa, nəmhen. !Nakɨrkun nɨvənien məm Sisa!”

Festas raiyoh King Agripa mə tukshawor ye Pol

13 Nɨpɨg tɨksɨn ruə mɨvən, King Agripa mɨne kafan kakə Benis, iriu kɨrauə Sisaria mə tukwəm Festas, mɨrəni vi vi in. 14 Mɨsarə nɨpɨg tɨksɨn, kɨni Festas raməvsao kɨmi king kɨn nəgkiarien yame kɨmnhani ye Pol. Mamni mɨmə, “Kwən kɨrik e ramarə eikɨn e, yame yamehuə a Filiks rɨmnəpəh in raməmɨr ye kalabus.* 15 Kɨni nɨpɨg yakvən apa Jerusalem, jif pris mɨnə, mɨne namehuə kape nəmə Isrel kɨmnhani-hah-pə in kɨmi yo. Mɨsaiyoh yo mə jakni-ərhav narpɨnien kafan. 16 Mərɨg yo yakamni-pən tuk əriə mɨmə, ‘Pəh nien mə norien en kapəmawə nəmə Rom mə kɨmawə jakseighan-pən apnapɨg əmə kɨn yermamə ye kwermɨ tɨkmɨr kafan mɨnə. Pəh kwən a tukrərer kupən irəriə, mɨni atuatuk nəgkiarien yame kamhani iran.’ 17 Kwasɨg ikɨn, iriə khauə mhatərhav-pə eikɨn e, yakpəh nɨwhinien, mətərɨg kɨn nəgkiarien yame kamhani iran. Kəni rɨkwamɨr əmə kɨn, yɨmnəhitə ye kot, mɨni mɨmə tukhakɨr Pol mhauə. 18 Məkneikɨn, tɨkmɨr kafan mɨnə kɨshekɨmter, kɨni rɨkik raməsɨk mə iriə tukhani mhamə in ramor norien hah kɨrik. Mərɨg, nɨkam. Khapəh nhaniyen. 19 Iriə kɨmɨsəgkiar-əgkiar əmə ye nəhuakien kapəriə, mɨne yermamə kɨrik yame ruahmə ta, nhagɨn e Yesu. Pol rɨmə yermamə ai in rɨmamragh mɨn. 20 Yakeinein mə jakhawor məkir narɨmnar mɨnə a. Ror pən, yɨmnaiyoh-pən Pol mɨmə, ‘?Tukmə rhawor, nakvən apa Jerusalem, pəh yakətərɨg kɨn əriə kɨsəvsao kɨn norien kafam apaikɨn, kɨni yakəkir əmhen uə?’ 21 Mərɨg Pol raiyoh-pə yo mə jakher-pən kɨn in rɨvən apa Rom kɨmi Sisa, pəh in tukrəkir. Ror pən yɨmɨpəh Pol raməmɨr ye kalabus meriaji yakvəh nɨpɨg tuk nher-pənien kɨn kɨmi Sisa.”

22 Kɨni King Agripa rɨni-pən tuk Festas mɨmə, “Yo mɨn yakorkeikei mə jakərɨg nəgkiarien kape kwən a.”

Kɨni Festas rɨmə, “Nəmhen. Tikianakwamer, nakətərɨg kɨn in.”

Pol rɨmnərer ye nɨmrɨ King Agripa

23 Kəni rɨkwamer kɨn, Agripa mɨne Benis kɨrauə ye kwənmhan yame kasor kot ikɨn. Kɨni namehuə yamə mɨne kasarmaru ye mobael mɨnə, mɨne namehuə mɨnə khapsaah kape yerkwanu a kɨmnhakwasɨg kɨn, masor norien ehuə mɨnə kape nɨsiaiyen Agripa mɨne Benis. Kɨni Festas rɨmə tukhakɨr Pol mhauə imə. 24 Kɨni mɨmə, “King Agripa, mɨne kɨmiə fam yamə mɨne naksəkwətə eikɨn e. Nakasəm kwən e yame nəmə Isrel eikɨn e mɨne nəmə Isrel apa Jerusalem mɨn kamhani-hah-pə pɨk in tuk yo, mɨsokrən mhamə, ‘Rɨpəh natuatukien mə kwən e tukramragh.’ 25 Mərɨg yakpəh nəmien nar kɨrik yame in rɨmnor mə in tukraməkeikei mɨmhə tukun. Mərɨg in raiyoh-pə yo mə tukrɨvən apa Rom mərer ye nɨmrɨ Sisa, kɨni yɨmneighan kɨn mə jakher-pən kɨn apa Rom. 26 Mərɨg nəgkiarien iran rɨrkək mə to yakni-pən tuk Sisa. Ror pən, King Agripa, yakamərɨp in ye nɨmrɨm, mɨne ye nɨmrɨ narmamə mɨnə e, mə taksəm apu norien kafan, mə tukasəm nəgkiarien kɨrik yame jakwəhsi-pən kɨmi Sisa. 27 Yakamərɨg mə tukmə kɨraptərəkɨn yermamə kɨrik, mərɨg kɨpəh nɨni-atuatukien nəgkiarien iran, rɨpəh natuatukien mə tuksher-pən kɨn in kɨmi Sisa.”

26

Pol raməgkiar ye nɨmrɨ yermaru a King Agripa

1 Kɨni Agripa rɨni-pən tuk Pol mɨmə, “Taktəkun ai, nakɨrkun nɨniyen nɨkar nəgkiarien yame kamni iram.”

Kɨni Pol rɨni-əhu əriə mə tukhapim, mamni-ərhav nɨkar nəgkiarien mɨmə, 2 “King Agripa. Rɨkik ragien pɨk mə yakamərer ye nɨmrɨm ai taktəkun, mə jakni atuatuk nəgkiarien yame kamhani irak, 3 meinai ik nakɨrkun huvə narəyen kapəmawə nəmə Isrel mɨne narɨmnar yame kamotgoh tukun. Ror pən, yakmə jakaiyoh mə nərɨgien kafam tukrapomh tuk nərɨgien nəgkiarien kafak.

4 “Nəmə Isrel kharkun huvə norien kafak, rɨrikakun ye nɨpɨg yɨmnarkəskəh hanə, mamarə kɨmawə narɨmnə imak ikɨn, muə meriaji-pə nɨpɨg yɨmnamarə Jerusalem. 5 Kwənharkun ta yo tu, kɨni tukmə rɨkiriə ragien, kharkun nhani-ərhavyen mhamə yo Farisi kɨrik, rɨrikakun ye nəkəskəhyen kafak muə meriaji-pə ai taktəkun. Kɨmawə Farisi mɨnə, yaksəri-pən huvə loa kape nəhuakien kapəmawə, rapita narmamə mɨnə tɨksɨn.* 6 Kɨni taktəkun ai yakamərer ye nɨmrɨ mɨrh meinai yo yakamərəhu nərɨgien kafak ye nəgkiarien yame Kughen rɨmnor kupən kɨmi kaha mɨnə kapəmawə. 7 Yenpɨg mɨne yeraan, kwənərəus twelef kapəmawə mɨnə kasəhuak kɨmi Kughen mɨseito kɨn nəgkiarien a kape Kughen tukrɨtərhav-pə. King Agripa, meinai yakamərəhu məkneikɨn nərɨgien kafak, nəmə Isrel a kamhani hah yo.* 8 !Kɨmiə! ?Rhawor rəutən pɨk tuk əmiə tuk nɨniyen nəfrakɨsien mə Kughen rɨrkun norien yermamə yame rɨmamhə rɨmragh mɨn? 9 Apa kupən, yo mɨn yɨmnəm mə ratuatuk tuk norien narɨmnar mətapɨg kɨn nhag yemə Nasaret a Yesu.* 10 In e norien kafak yame yɨmnor apa Jerusalem. Jif pris mɨnə kwənhavəhsi-pə nehuəyen kɨmi yo mə jakvən məhi-pən narmamə khapsaah kape Kughen khavən ye kalabus. Kɨni nɨpɨg kɨsəkir əriə mə tukhamhə, yo mɨn yakamni mə tukuh əriə. 11 Nɨpɨg rehuə yɨmnarkurao ye niməhuak mɨnə kape nəmə Isrel mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi nəməhuak mɨnə, mamarkut mə jakarar ye nərɨgien kapəriə, mə jakor əriə khani hah Yesu. Yɨmnaməməkɨn pɨk əriə, mɨvən mɨn apa yerkwanu isok mɨnə mə jakuh mɨn əriə apaikɨn.”

Pol raməvsao kɨn in mə rɨmauə mɨrkun Yesu Kristo

(Wok 9:1-19; 22:6-16)

12 Kɨni Pol rɨmə, “Mərɨg nɨpɨg kɨrik, yɨmavən mɨn apa Damaskes mə jakor mɨn norien a. Jif pris mɨnə kwənhawəhs-ipə nehuəyen kɨmi yo mə jakvən apaikɨn, mhani skai-pə mɨn tuk yo mə jakaməkeikei mɨvən mor məkna. 13 King Agripa, ye nɨpɨg a, yerkweiha, yɨmnaməriwək ye swatuk, məm nɨkhakien kɨrik ye napuə rəsia-pen yo mɨne kafak narmamə mɨnə. Nɨkhakien a raməsiə pɨk rapita mɨrh. 14 Kɨni kɨmawə m-fam yakhamɨr ye swatuk. Kɨni yakərɨg nəgkiarien kɨrik ye nəgkiarien kape nəmə Isrel ramni mɨmə, ‘Sol. Sol. ?Rhawor nakamor rahas pə məkneikɨn kɨmi Yo? Norien a ramoriah əmə ik. Ik nakəmhen kɨn kau yame tukmə khai kɨn nai esrə, kɨni ruh nai a rɨrerɨg-pən, mhai atuk əmə mɨn in.’

15 “Kɨni yakaiyoh-pən in mɨmə, ‘?Yermaru, Ik pa en?’ Kɨni Yesu Yermaru rɨmə, ‘Yo Yesu e, yame ik nakamor aha pə kɨmi Yo. 16 Mərɨg takhekɨmter mərer. Yakaurə tuk ik məkneikɨn mə jakvəh-si haktə ik mə ik takuə yor atuə kɨn kafak. Takaməkeikei mɨvən mɨni-ərhav nar e nɨmnəm ai taktəkun kɨmi narmamə, mɨne narɨmnar yame jakhajoun ik kɨn. 17 Yo jakvəhsi-ta ik ye kwermɨ nəmə Isrel, mɨne ye kwermɨ nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Jakher-pən kɨn ik takvən mɨni-ərhav-pən Yo tuk əriə. 18 Takaməkeikei məhitə ye nɨrkunien kapəriə, pəh kɨsarar ye nərɨgien kapəriə, mɨsəta ye nəpɨgnapien, mhauə ye nɨkhakien. Kɨni mɨsəta ye kwermɨ Setan, mhauə tuk Kughen, pəh tukhani nəfrakɨsien irak, pəh Kughen tukrɨvəh-si ta narpɨnien kape təvhagə hah kapəriə, kasarə iriə narmamə yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen-ta əriə.’ ”*

19 Kɨni Pol rɨrpɨn mɨmə, “King Agripa, yo yakamor narɨmnar yamə mɨne Kughen ramor kɨmi yo ye nəmrərhavyen a. 20 Yɨmavən məkupən tuk nəmə Damaskes, kwasɨg ikɨn yɨmavən tuk nəmə Jerusalem, mɨne nəmə Judia, mɨne nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, maməvhag kɨmi əriə mə tukasəkeikei mɨsarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə hah, mhauə tuk Kughen. Mə narmamə tuksəm norien kapəriə, kharkun mə kwəsarar əfrakɨs ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə hah. 21 Ror pən, nɨpɨg yɨmnaməmɨr ye Nimə Ehuə kape Kughen, nəmə Isrel kɨsarar mhauə mharaptərəkɨn yo, mɨsarkut mə tukshopni yo. 22 Mərɨg Kughen ramasitu irak ye nɨpɨg fam meriaji-pə ai taktəkun, ror pən, yakamni-ərhav Yesu ye nɨmrɨ narmamə kɨmi namehuə mɨnə mɨne narmamə apnapɨg mɨnə. Nəgkiarien yame yakamni in əmə mɨn e profet mɨnə mɨne Moses kɨmnhani-ərhav apa kupən mhamə tukruə. Kɨmnhani mhamə, 23 ‘Kristo a tukraməkeikei mamərɨg rahas ye nɨpran, mɨvən, mɨmhə. Kɨni meinai in tukrəkupən mamragh mɨn ye nɨmhəyen, in tukrhajoun nɨkhakien kɨmi nəmə Isrel mɨne nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mɨn*.’ ”(Aesea 42:6; 49:6)

24 Pol raməgkiar hanə, kɨni Festas rɨraptərəkɨn nəgkiarien kafan, marar mokrən apomh mɨmə, “!Pol! !Ik nakamenoeno en! Nɨmnor pɨk skul en mor kapəm kapə rameno-eno.”

25 Mərɨg Pol rɨni-pən tukun mɨmə, “Yamehuə kafak. Yakpəh neno-enoyen. Nəgkiarien yame mɨne yakamni kɨsatuatuk əmə, kɨni mɨsəfrakɨs. 26 Yakamətgah tuk nəgkiarien kɨmi King Agripa, meinai yakɨrkun mə in ruərkun-ta narɨmnar mɨnə a. In rɨmɨvəh fam nəgkiarien mɨnə a. Pəh nien mə nar kɨrik yame kɨmnor kerkwaig kɨn. 27 King, ?ik nakamni nəfrakɨsien ye nəgkiarien kape profet mɨnə uə? Yakɨrkun mə ik nakamni nəfrakɨsien irəriə.”

28 Mərɨg King Agripa rarar mɨni-pən tuk Pol mɨmə, “!Ei! ?Ik nakamarkut kɨmi yo ye nɨpɨg kwakwə e mə takvi yo yakuə Kristin uə?”

29 Mərɨg Pol rɨni-pən tukun mɨmə, “Nar apnapɨg mə nɨpɨg kwakwə uə nɨpɨg apomh, mərɨg yo yakaməhuak kɨmi Kughen mə pəh nien mə ik pɨsɨn əmə, mərɨg kɨmiə m-fam yamə mɨne nakasətərɨg kɨn nəgkiarien kafak ai taktəkun, taksor rəmhen kɨn yo ye narɨmnar fam. Mərɨg jen əmə, yakpəh norkeikeiyen mə tɨkarkwəji əmiə kɨn jen rəmhen kɨn yame kɨmnor irak.”

30 Pol rəgkiar fam, kɨni King Agripa mɨne Festas mɨne Benis mɨne narmamə yamə mɨne kasəkwətə iriə miriə, kɨsarar, 31 mhatərhav mhani tuk əriə mɨnə mhamə, “Kwən a rɨpəh norien nar has kɨrik mə to rɨmhə tukun, uə tukvəhsi-pən in ye kalabus tukun.”

32 Kɨni King Agripa rɨni-pən tuk Festas mɨmə, “Rɨpi mə kwən a rɨpipəh nɨpini-yen mə tukrərer ye nɨmrɨ Sisa, kɨpiharɨsɨn in ai taktəkun.”

27

Pol rɨtərhav Sisaria, mɨvən Rom

1 Kɨni kɨmɨni ta mə jakhavən apa Rom,* kɨmɨkɨr Pol mɨne narmamə tɨksɨn mɨn yamə mɨne kwəraptərəkɨn-ta əriə, kɨvəhsi-pən əriə ye kwermɨ yamehuə kape mobael mɨnə kɨrik, nhagɨn e Julias. Kafan e mobael mɨnə kamni kɨmə, “Mobael kape Sisa.” 2 Rao kɨrik rɨmatərhav apa Adramitiam, muə, mamor apnəpenə mə tukrɨvən mɨvhiak apa yerkwanu mɨnə Tarki ipakə tuk nɨkar-kar tahik. Kɨni yɨmnhavən ye rao a mhavirə. Kɨni yemə Masedonia kɨrik rɨmɨkwasɨg kɨn əmawə. Nhagɨn e Aristakas. Iman apa Tesalonaeka.*

3 Kəni rɨkwamer kɨn, yɨmnhavhiak mɨn apa Saedon. Kɨni Julias a, rɨmnor huvə pən kɨmi Pol, kɨni meighaan kɨn mə tukrɨvhiak məm in mɨnə tɨksɨn apaikɨn, mə iriə tuksasitu iran. 4 Kɨni ai yɨmɨsarar, mhatərhav mɨn mhavirə. Yɨmnharəhpɨkɨn nɨmətag, kɨni mhakurao-pən ye tanə a Saepras, mhavən ye tahik yame rəmərinu. 5 Yɨmnhakurao-pən iruə ye tanə mir a Silisia mɨne Pamfilia, kɨni mhavhiak apa yerkwanu a Maera ye provins a Lisia. 6 Ikɨn aikɨn a, yamehuə kape mobael mɨnə rɨmnəm rao kɨrik yame rɨmatərhav apa yerkwanu a Aleksandria, mamvən apa Rom†. Kɨni rɨvəhsi-pən əmawə ye rao a. 7 Kɨni yakhavirə mɨn, mərɨg nɨpɨg fam rao a ramaiyu mar, nɨpɨg rehuə ramarkut pɨk tuk nɨvhiakien ipakə tuk yerkwanu a Nidas. Aikɨn a, nɨmətag rehuə pɨk, mamətapɨg kɨn əmawə, yɨmɨseinein nhavhiakien. Aikɨn, yɨmɨsarar, mɨsaiyu mhavən ye tanə a Krit. Mɨsaiyu, mhakurao ye kwənmhaan a Salmone, mɨsaiyu pirə ye nɨkarɨn pən. 8 Yɨmvsaiyu ipakə tuk nɨkar-kar tahik; yɨmɨsarkut pɨk, mərɨg yakhavhiak ikɨn kɨrik kamni kɨmə “Ikɨn rəmərinu ikɨn,” yame ipakə tuk yerkwanu a Lasea.

9 Kɨmawə yɨmɨsoriah nɨpɨg rɨpsaah, kɨni nɨpɨg kape tahik raməsəsao iran ruauə ipakə.‡ Kɨni Pol ramor kwirɨg kɨmi narmamə mɨnə mɨmə, 10 “Yo mɨnə tɨksɨn. Yakəm yakɨrkun mə tukmə kɨtawə khavirə pɨk, nɨmətag ehuə ravən, rao tukrəməteih, rao mɨne narmamə mɨne narɨmnar tuksəmnɨm.” 11 Mərɨg yamehuə kape mobael mɨnə rɨpəh nətərɨg-pɨkien kɨn Pol, mamətərɨg əmə kɨn kapten kape rao mɨne yermamə e kafan a rao. 12 Kɨni nɨkar-kar tahik a, rahas tuk nɨvhiakien aikɨn ye nɨpɨg kape nɨmətag. Ror pən, iriə khapsaah khamə kɨmawə jakhavirə mamhavən mɨsarkut tuk nɨvhiakien apa tanə a Krit. Kwənmhan kɨrik aikɨn rəmərinu ikɨn, kamni kɨmə Finiks. Nəpag nɨmrɨ tanə a ramor nəkwan kɨraru ye tahik rɨmɨvhiak ikɨn: Kɨrik rɨvaag-pən ye nɨkarɨn pihiu ikɨn; kɨrik rɨvaag-pən ye nɨkarɨn prah ikɨn.

Nɨmətag ehuə ruh əriə

13 Kɨni nɨmətag kɨrik rɨsɨ-pihiu mamavən, rɨpəh nehuə-pɨkien. Kɨni kɨsəm, khamə tuksəri-pən nərɨgien kapəriə, mhavi haktə angka, mhavirə mɨsaiyu ipakə tuk nɨkar-kar tahik apa Krit. 14 Kɨni rɨpəh norien tu, nɨmətag ehuə kɨrik ravən. Nɨmətag a kamni kɨmə, “Notis.” Nɨmətag a rɨsɨ-fiak 15 mɨrəh əmawə, kɨni muh rao. Kɨni rao reinein naiyuyen mɨrəhpɨkɨn nɨmətag. Yaksəpəh, mɨsəta ye nɨmətag rɨrəh əmawə mɨvən. 16 Kɨni yɨmnhakurao ye kwaji tanə a kamni kɨmə Kaoda, ye nɨkarɨn pihiu. Aikɨn a yɨmɨserkwaig kəskəh, mɨsarkut pɨk tuk nhavi-tərəkɨnien kwaji bot kape rao ehuə a, 17 mərɨg narmamə kape rao mɨnə kɨsarkut pɨk, mharəh-si haktə kwaji bot a ye nəkwai rao ehuə, mharəh nərəus, mɨseiwaiyu-pən ye nəkwai rao ehuə a apa ye tanə, mharkwəji kwaji bot. Mhagɨn pɨk, meinai iruə ye tanə a Sirtis, tahik rɨpəh nəmnɨmien. Khamə ta-mə rao tukrɨrəhpɨkɨn nɨpakɨr. Ror pən, kharəhsi-əhu sel kape rao, mhapəh nɨmətag ramrəh əmə rao mamvən. 18 Kəni rɨkwamer kɨn, nɨmətag rɨmoh pɨk əmawə, yɨmɨsarakikɨn-pən narɨmnar yamə mɨne rao rampɨk ye nəkwai tahik. 19 Kəni rɨkwamer mɨn kɨn, kɨmɨsarakikɨn narɨmnar kape rao rəmhen kɨn nərəus mɨnə ye nəkwai tahik. 20 Kɨni nɨmətag a rɨmnamavən nɨpɨg rɨpsaah, mɨpəh norien infamien. Yɨmnhapəh nɨsəmien mɨrh. Mɨne yenaiyu mɨnə, yɨmnhapəh nɨsəmien kəmhau mɨnə. Kɨni kɨmawə yaksərɨg yakhamə to yakhapəh nhamraghien.

21 Ye nɨpɨg a, kɨmawə fam yɨmnhapəh nɨsəvɨgɨnien nɨpɨg rɨpsaah, kɨni Pol rɨmnərer ye nɨmrɨmawə mɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn. To nakpisərɨg nəgkiarien kafak mɨsəkupən, kɨni mɨpihapəh nɨsəpəhyen tanə a Krit, to kɨpihapəh nɨsarəyen ye nahasien e. Narɨmnar ye nəkwai rao to rɨpiamswin huvə əmə. 22 Mərɨg taktəkun ai yakamni-pre tuk əmiə mɨmə rɨkimiə tukrɨhuvə əmə. To kɨtawə kɨrik rɨpəh nɨmhəyen. Rao əmə e tukrahas. 23 Səm-ru. Yenaiyu e, kafak Kughen, yame yakaməhuak kɨmin, rɨmnher-pə kɨn agelo kɨrik kafan rɨmauə məm yo 24 mamni-pə tuk yo mɨmə, ‘Pol, takpəh nɨgɨnien. Takaməkeikei mɨvən mərer ye nɨmrɨ Sisa. Kughen, rɨkin ragien mə tukrɨvəh mɨragh narmamə fam yamə mɨnə kasarə kɨmiə miriə ye nəkwai rao, meinai In rhuvə pɨk.’ ”*

25 Kɨni Pol rɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn, takhapəh nhagɨnien. Yo yakamni nəfrakɨsien ye Kughen mɨmə, narɨmnar yamə mɨne agelo a rɨmɨni tukror nəfrakɨsien kɨn. 26 Mərɨg kupən ikɨn, nɨmətag tukraməkeikei mɨrəh rao kapətawə mɨvhiak ye tanə kɨrik, məwhan-pən ye nɨkar-kar tahik.”*

Kɨmnhavhiak ye tanə kɨrik

27 Yɨmɨsarə ye nahasien a mɨseriaji nɨpɨg fotin, nɨmətag ramrəh rao ye tahik a kamni kɨmə “Mediterenian.”§ Kɨni yenpɨg əru, narmamə kape rao mɨnə khamə ta-mə rao ravhiak ipakə tuk nɨkar-kar tahik. 28 Kɨmnharuk-pən nar kɨrik yame rɨpam ye nərəus mɨsarkwəhu kɨn ye nəkwai tahik mə tuksəm-ru mə rəmnɨm uə rətəpeikə. Kɨni mɨsəm mə rəmnɨm rəmhen kɨn toti seven meta. Mɨsaiyu kəskəh, mɨsəm mə rəmnɨm rəmhen kɨn twenti eit meta. 29 Kɨni kɨmnhagɨn pɨk, mhamə rao a tukrɨrəhpɨkɨn kapier. Kɨni kharəh angka iriə kuas, mɨsarkwəhu kɨn apa ye kwasɨg ye rao. Kɨni masəhuak kɨmi kapəriə kughen mɨnə mə tukrɨraan aihuaa əmə. 30 Kɨni narmamə kape rao mɨnə kɨsarkut mə tuksap ta kɨn rao ehuə a. Knɨmnhavi kwaji bot reiwaiyu, maseikuə mhamə tukhavən əmə mɨsarkwəhu kɨn angka tɨksɨn apa kupən ye rao ehuə. 31 Mərɨg Pol rɨni-pən tuk yamehuə kape mobael mɨnə mɨne mobael kafan mɨnə mɨmə, “Tukmə narmamə mɨnə a khapəh nɨsəmɨrien ye nəkwai rao ehuə e, Kughen tukrɨpəh nɨvəh-mɨraghien ətawə.” 32 Ror pən, mobael mɨnə kɨmnhavən mɨsərəru nərəus ye kwaji bot a, rɨmavən mɨrkək.

33 Ipakə əmə rɨraan, kɨni Pol raməkeikei kɨmi əriə mɨmə tukasəkeikei mɨsəvɨgɨn. Mamni mɨmə, “Nɨpɨg fotin ruauə ta muavən, kɨmiə nakamhagɨn pɨk, mɨsatuakəm, masəpəh nəvɨgɨnien. 34 Ror pən yakaməkeikei kɨmi əmiə m-fam mə taktəkun ai takasəkeikei mɨsəvɨgɨn. Meinai in a nɨmraghien kapəmiə. !Səvɨgɨn! To kɨmiə kɨrik rɨpəh nɨmhəyen.” 35 Pol rɨmnəgkiar ta, kɨni mɨrəh nɨpar bred ye nɨmrɨriə, mɨni vi vi Kughen tukun. Makapɨr, mən. 36 Kɨni nərɨgien kapəriə rhuvə mɨn, khavən mɨsəvɨgɨn. 37 Kɨmawə m-fam tu handred seventi sikis ye nəkwai rao a. 38 Kɨmɨəsəvɨgɨn rəmhen, kɨni mhavən, mhapɨk ye rhav bag flaoa* yamə mɨnə e kamhaswin ye nəkwai rao, mɨsarak-ərhav kɨn ye nəkwai tahik, mhamə rao tukrəruvəruvə mɨn.

Rao rɨnahas

39 Kɨni ruəraan, narmamə kape rao mɨnə kɨsəm mə yakwənhavhiak ye tanə kɨrik. Mərɨg kɨseinein mə hiə. Kɨni kɨsəm nɨkar-kar tahik kɨrik, nɨpakɨr in əmə in əmə. Kɨni kɨsərɨg mhamə to kharəh rao mhavən mhavhiak aikɨn. 40 Kɨni khavən mɨsərəru nərəus ye angka mɨnə a kɨsəmnɨm. Kɨni mharɨsɨn ta nərəus yamə mɨne kɨmnərkɨs ətərəkɨn niveiyə ehuə kɨn. Kɨni mhavi haktə sel apa kupən, mə nɨmətag tukrɨrəh rao mɨvən mɨvhiak. 41 Mərɨg in aikɨn a, tahik rɨpəh nəmnɨmien ikɨn, kɨni kupən ye rao rɨmɨrəhpɨkɨn nɨpakɨr, meinein nɨkiu-kiuyen. Peao-peao ramuh kwasɨg ye rao, moteih-oteih.

42 Kɨni mobael mɨnə khapəh nɨsorkeikeiyen mə narmamə yamə mɨne kɨmɨpɨk-pən əriə ye kalabus tukseiai mɨsap, kɨni masərer matuk mə tukshopni-hopni əriə. 43 Mərɨg yamehuə kape mobael mɨnə rorkeikei mə tukrɨvəh mɨragh Pol, kɨni mɨni-əhu nərɨgien kape mobael mɨnə. Kɨni mɨni-pən tuk narmamə yamə mɨne kharkun neaiyen mə tuksəkupən mhaviə-viə mɨseiai mhavhiak. 44 Kɨni mɨni-pən tuk narmamə tɨksɨn aikɨn mɨmə tukharəh nɨpar-par nai yamə mɨne tahik rɨmnakapɨr-ta ye rao, mɨseiai kɨn. Ror pən kɨmawə fam yɨmnhavhiak, mɨsarə huvə.

28

Pol raməmɨr apa Molta

1 Yɨmnavhiak, mɨsarə huvə, mɨsərɨg mə tanə a kamni kɨmə Molta. 2 Kɨni narmamə aikɨn a kɨmɨsor rhuvə-pə pɨk kɨmi əmawə. Nəhig ramɨp hanə, nokieyen rehuə, mərɨg iriə kɨmɨsher nap kɨrik mə jaksərkəp kɨn, mɨsarha huvə tuk əmawə.* 3 Mərɨg Pol rərao-pən mampɨk nai mɨsiə mamərakə-pən kɨn ye nap, mərɨg snek kɨrik yame tukmə rəs yermamə, ramhə, raməmɨr yerki nai mɨsiə mɨnə a. Nap rərag, snek ai rɨtərhav məs kwermɨ Pol. 4 Nəmə aikɨn kɨmɨsəm snek a raməker-pən ye kwermɨ Pol, khani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, “Tukmə ror yermamə kape nhopniyen yermamə. Rɨnapita pawk tahik əsəsao, mərɨg kughen mɨnə khapəh nɨsətayen iran mə tukramragh.” 5 Mərɨg əmə Pol rəwhan-əwhan kwermɨn kɨni snek a rier ta mɨmɨr-pən apa ye nap, mɨpəh noriahyen Pol.* 6 Kɨni nəmə aikɨn khamə ta mə kwermɨ Pol tɨkrəsis, uə Pol tukreiwaiyu məwhan mɨmhə. Khawhin ror tu, mərɨg kɨsəm mə nar kɨrik rɨpəh norien Pol, kɨni kɨsarar ye nərɨgien kapəriə mhamə, “In kughen kɨrik.”*

7 Yɨmɨsəmɨr ipakə tuk imei yamehuə kape tanə a, nhagɨn e Publias. Kɨni yamehuə a ror rhuvə-pə kɨmi əmawə. Mɨkɨr əmawə mɨvən ye nəkwai nimə kafan. In məm vi vi əmawə nɨpɨg kɨsisər. 8 Mərɨg ye nɨpɨg a, rɨm yamehuə a ramhə, mamapɨr əmə ye kafan nɨkaokao. Ramokiei-okiei, mamaiyu kɨn nɨtə. Kɨni Pol rauru-pən ye kwənmhan kape kwən ai, mərəhu-pən kwermɨn iran məhuak-pən iran, mor huvə in. 9 Kwasɨg ikɨn, narmamə tɨksɨn kamhamhə ye tanə a khauə tukun, kɨni Pol rəhuak-pən irəriə, kɨsəsanɨn. 10 Kɨni iriə khavəhsi-pə narɨmnar rɨpsaah kɨmi əmawə. Nɨpɨg yɨmɨsor apnəpenə tuk nɨtərhavyen aikɨn, iriə kɨmnhavəhsi-pə narɨmnar fam yame yaksorkeikei tuk nəriwəkien kapəmawə.

Pol rɨtərhav Molta mɨvən Rom

11 Kɨmawə yɨmɨsarə makuə kɨsisər ye tanə a. Kɨni rao kɨrik raməmɨr aikɨn. Kupan, rɨmatərhav apa Aleksandria, muə, mamerkwaig aikɨn ye nɨpɨg kape nɨmətag. Rao a, kamni kɨmə “Kwajikovə kɨraru mir mir mir* kape kughen a Sus.” Kɨni yakhavən iran mhavirə. 12 Yakhavhiak ye yerkwanu a kamni kɨmə Saerakus. Mɨsarə apaikɨn nɨpɨg kɨsisər. 13 Mhatərhav, mɨsaiyu, mhavən, mhavhiak ye yerkwanu a kamni kɨmə Rejiam. Kəni rɨkwamer kɨn, nɨmətag kɨrik rɨsɨ-pihiu, mɨrəh rao yakhavhirə. Kəni rɨkwamer kɨn, yakhavhiak ye yerkwanu a kamni kɨmə Puteoli. 14 Aikɨn a, yaksəm nəməhuak tɨksɨn. Kɨni iriə kɨsaiyoh-pə əmawə mə jaksarə kɨmawə miriə kape nəhuakien kɨrikianə. Kwasɨg ikɨn, yaksəriwak, mhavən Rom. 15 Kɨni nəməhuak mɨnə apa Rom kɨsərɨg nəvsaoyen kɨn əmawə, kɨni khatərhav mhauə mə tuksəm əmawə. Khauə mɨsəriaji yerkwanu mir a Apias Maket, mɨne Tri Hotel. Pol rəm əriə aikɨn, mɨni vi vi Kughen tukun. Kɨni rɨkin ramərinu mɨn. 16 Yakhavən, mhatərhav-pən Rom, gavman reighan kɨn Pol mə tukramarə pɨsɨn əmə ye nimə kɨrik; mobael kɨrik ramarha tukun.

Pol raməvhag kɨmi narmamə apa Rom

17 Nɨpɨg kɨsisər ruə mɨvən, Pol rokrən kɨn namehuə kape nəmə Isrel, mə tukhauə mɨsəkwətə. Khauə mɨsofugɨn, in rɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Yo mɨnə tɨksɨn. Yakpəh noriahyen ətawə kɨrik, mɨpəh noriahyen narəyen kapətawə yame kaha mɨnə kapətawə kɨmɨsərəhu kupən. Mərɨg kɨraptərəkɨn yo apa Jerusalem, kɨvəhsi-pən yo ye kwermɨ nəmə Rom. 18 Iriə kɨsəm əpu norien kafak, mhapəh nɨsəmien mə yɨmnor nar kɨrik yame ratuatuk mə jakmhə tukun. Mhamə natukharɨsɨn yo,* 19 mərɨg nəmə Isrel khapəh nɨsorkeikeiyen. Ror məknakɨn, rɨkik ramuh mə jakaməkeikei muə mərer ye nɨmrɨ Sisa, pəh in rəkir yo. Mərɨg yo jakpəh nɨni-hahyen ətawə kɨrik.* 20 Ror pən, yɨmnokrən kɨn əmiə mə takhauə mɨsəm yo, mə jakəgkiar kəskəh kɨmi əmiə. Kɨmɨrkwəji yo kɨn jen meinai yakamərəhu kafak nərɨgien ye Kristo e yame kɨtawə nəmə Isrel khamə tukrɨvəh mɨragh ətawə.”*

21 Kɨni iriə khani-pən tukun mhamə, “Kɨmawə yakhapəh nhavəhyen nəkwəkwə iran kɨrik, yame rɨmasɨ-pən Judia. Mɨne kɨmawə kɨrik rɨrkək yame rɨmatərhav Judia mɨvəh nəvsaoyen kɨn ik muə, uə yame ramni-hah ik. 22 Mərɨg yaksorkeikei mə jaksərɨg nərɨgien kafam. Meinai yakharkun mə ikɨn mɨnə fam narmamə kamhani hah nəhuakien kafam.”*

23 Aikɨn, narmamə mɨnə a iriə Pol kɨsərəhu nɨpɨg kɨrik. Ye nɨpɨg a, narmamə khapsaah khauə mɨsəm in apa iman ikɨn. Yenpɨg-enpɨg meriaji yenaiyu, Pol rɨnməvhag kɨmi əriə, mamni-ərhav narmaruyen kape Kughen. In mamhoprai Loa kape Moses mɨne nəkwəkwə kape profet mɨnə mə tukhani nəfrakɨsien ye Yesu. 24 Iriə tɨksɨn kɨsərɨg nəgkiarien kafan, mhani nəfrakɨsien iran. Mərɨg tɨksɨn kɨsəpəh. 25 Kɨni mɨsotgoh kɨmi əriə mɨnə, mhamə tuksəta ye Pol. Mərɨg kwasɨg ikɨn kɨsəta iran, Pol rɨni nəgkiarien infamien tuk əriə mɨmə, “Nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi profet a Aesea mə tukrɨniiərhav kɨmi rɨptawə mɨnə kupən, in ratuatuk əmə. Kughen rɨmɨni-pən tukun mɨmə,

26 “ ‘Yuvən mɨni-ərhav tuk narmamə mɨnə a mə yo Kughen yakamni mɨmə,

“To nakasarha-kɨn mɨsarha-kɨn pawk, mərɨg to nakhapəh nɨsəmien nɨpran.

Kɨmiə to naksərɨg pawk, mhapəh nharkunien.

27 Tuksor məknakɨn meinai kapəriə kapə rɨskai pɨk,

Kamhasisɨgɨn nɨmətɨrgɨriə, mɨsapɨr yeru.

Ror pən, to khapəh nɨsəmien Yo,

mhapəh nɨsərɨgien Yo

mhapəh nharkunien Yo

mhapəh nɨsararien ye nərɨgien kapəriə mə jakor huvə əriə.” ’ ”(Aes 6:9-10)

28 Kɨni Pol ramni mamrɨrpɨn mɨmə, “Takasəkeikei mharkun mhamə nəgkiarien kape swatuk yame Kughen tukrɨvəh mɨragh narmamə iran, Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi narmamə pəh nien mə nəmə Isrel. !Iriə a tuksətərɨg kɨn!” 29 Pol rəgkiar fam, kɨni nəmə Isrel khatərhav, nərɨgien kapəriə rəwhai. Kɨni kɨsotgoh pɨk kɨmi əriə mɨnə tukun.†

30 Pol ramarə ye nimə a yame kamərok, kape newk kɨraru. Morkeikei mɨn narmamə yamə mɨne khauə mɨsəm in. 31 In rətgha tuk nɨni-ərhavyen narmaruyen kape Kughen mɨne nhajounien narmamə kɨn Yesu Kristo Yermaru, mɨpəh nɨpəhyen.

* 1:1: Luk 1:3

* 1:2: Mak 16:19; Luk 24:49-51

* 1:3: Luk 24:36-49; Wok 10:41

* 1:4: Luk 24:49; Jon 14:16-17; Wok 2:33

* 1:6: Mat 3:11

* 1:7: Mak 13:32

* 1:8: Mat 28:19; Luk 24:48

* 1:11: Mat 26:64; Luk 21:27

* 1:12: Ye nəgkiarien kape nəmə Gris, v. 12 ramni mə, “Kɨmɨseriwak ye nerwakien yame kɨmneighan kɨn mə tukeriwak ye nɨpɨg kape Sabat.”

* 1:12: Luk 24:50-53

† 1:13: Selot, nɨpran rɨmə, “Yermamə ye kwhen a yame rorkeikei mə tukher ye rhav kɨn namehuə kape Rom mɨnə apa Jerusalem.”

* 1:13: Mat 10:2-4

‡ 1:16: Ǝm-ru Sam 41:9.

* 1:21-22: Mak 1:9; 16:19; Jon 15:27

* 2:1: Pentekos in nəvɨgɨnien ehuə kɨrik kape nəmə Isrel. In nɨpɨg yame kamni vi vi Kughen tuk nəvɨgɨnien vi kape nəsimien. Kamor Nəvɨgɨnien Kape Pasova, nɨpɨg fifti ai, kɨni ai kamor nəvɨgɨnien ehuə a Pentekos.

* 2:1: Lev 23:15-21; Dut 16:9-11

* 2:3: Mat 3:11

* 2:4: Mak 16:17; Wok 4:31; 10:44-46; 19:6

* 2:29: 1 King 2:10

* 2:30: 2 Saml 7:12; Sam 89:3-4; 132:11

* 2:31: Sam 16:10

* 2:33: Wok 5:32; 7:55-56

* 2:36: Wok 5:30-31

* 2:39: Aes 57:19

* 2:41: Wok 2:47; 4:4

† 2:42: Nəvɨgɨnien Rhakə, uə Lodsapa: Nɨpɨg Yesu raməvɨgɨn infamien iriə kafan narmamə mɨnə, In mɨni-pən tuk əriə mə tukhawəh nəvgɨnɨnien məknakɨn, rɨkiriə tukraməsɨk In.

* 2:42: Wok 20:7

* 2:44: Wok 4:32-35

* 2:47: Wok 6:7; 11:21

* 3:4: Wok 14:9

* 3:6: Pita rɨmə, “Silva mɨne gol rɨrkək tuk yo,” mərɨg nɨpran rɨmə, “Kafak mane rɨrkək.”

* 3:6: Wok 4:10; 16:18

† 3:13: Swatuk pɨsɨn kɨrik tuk nukreikɨnien nəgkiarien ye v. 13: “nɨmnhani-pən hah in tuk Paelat.”

* 3:13: Eks 3:6,15; Luk 23:13-25; Wok 2:23

* 3:17: Luk 23:34; 1 Tim 1:13

* 3:19: Wok 2:38

* 3:26: Wok 13:46

* 4:4: Wok 2:41

* 4:10: Wok 3:6,13-16

* 4:12: Mat 1:21

* 4:18: Wok 5:28

* 4:19: Wok 5:29

* 4:24: Eks 20:11; Neham 9:6; Sam 146:6

* 4:27: Mat 27:1-2; Luk 23:7-11; Wok 3:13

* 4:28: Wok 2:23

* 4:29: Efes 6:19

* 4:32: Wok 2:44

* 4:34: Wok 2:45

* 5:2: Wok 2:45

* 5:3: Jon 13:2

* 5:12: Wok 2:43; 14:3

* 5:19: Wok 12:7-10

* 5:28: Mat 27:25

* 5:29: Wok 4:19

* 5:31: Wok 2:33-34; Efes 1:20; Hib 2:10; 12:2

* 5:36: Wok 21:38

* 5:40: Wok 4:18

* 5:41: Mat 5:10-12; 1 Pita 4:13

* 6:1: Wok 4:35

* 6:2: Nəwhaiyen narɨmnar in wok kape dikon. Ye japta e, niməhuak rɨmɨvəh-si haktə dikon kupan mɨnə iriə m-fam seven.

* 6:7: Wok 2:41; 16:5

* 6:10: Luk 21:15

* 7:4: Jen 11:31—12:5

* 7:5: Jen 12:7; 15:18; 17:8

* 7:8: Jen 17:9-14; 21:4

* 7:9: Jen 37:11,28; 39:2,21-23

* 7:10: Jen 41:37-44

* 7:11: Jen 41:54; 42:1-2

* 7:13: Jen 45:1-4,16

* 7:14: Jen 45:9-11; 46:27

* 7:15: Jen 46:1-7; 49:33

* 7:16: Jen 23:2-20; 33:19; Jos 24:32

* 7:17: Eks 1:7-8

* 7:18: Eks 1:7-8

* 7:19: Eks 1:11-22

* 7:20: Swatuk pɨsɨn kɨrik tuk nukreikɨnien nəgkiarien ye v. 20, in e, “Moses rɨmnarha, in kwajikovə huvə kɨrik ye nɨmrɨ Kughen.”

* 7:20: Eks 2:2

* 7:21: Eks 2:3-10

* 7:24: Eks 2:11-15

* 7:29: Eks 2:21-22; 18:3-4

* 7:35: Eks 2:14

† 7:36: Red Si nɨpran rɨmə, “Tahik nuwig rɨpsaah aikɨn.”

* 7:36: Eks 7:3; 14:21; Nam 14:33

* 7:38: Eks 19:3

* 7:41: Eks 32:2-6

* 7:45: Jos 3:14-17

* 7:47: 1 King 6:1-38

* 7:51: Aes 63:10

* 7:52: Mat 23:31

* 7:55: Sam 110:1

‡ 7:56: Daniel mɨn rɨmnəm napuə rəkwaag, kɨni məm Ji Yermamə ramərer ye nɨkar Kughen. Ǝm-ru stori ye Daniel 7:13-14.

§ 7:59: Yesu rərəhu-pən nanmɨn ye kwermɨ Kughen ye Luk 23:46.

* 7:60: Luk 23:34

* 8:3: Wok 9:1,13; 22:4; 26:9-11

* 8:17: Wok 19:6

* 8:27: “Yunik” in yamehuə kɨrik, kɨmnərai rəmhen kɨn pukəh kərai; tamə ror wok ipakə tuk kwin, məm, morkeikei, moriah in.

* 8:37: Wok 10:47

* 8:40: Wok 21:8

* 9:1: Wok 8:3

* 9:15: Wok 26:2,6; 27:24; Rom 1:5

* 9:16: 2 Kor 11:23-28

* 9:21: Wok 8:3

* 9:22: Wok 18:28

* 9:25: 2 Kor 11:32-33

* 9:26: Gal 1:17-19

* 9:27: 1 Kor 9:1

* 9:36: Nhag pian a, ye nəgkiarien kape nəmə Gris ramni “Dokas,” ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, ramni “Tabita.” Nɨpran ramni nar mɨragh huvə kɨrik kamni kɨmə “dia.”

* 10:14: Lev 11:1-47; Esik 4:14

* 10:15: Mak 7:15,19

* 10:26: Wok 14:13-15; Rev 19:10

* 10:30: Nɨpɨg nəmə Isrel kasəvheikɨn nɨpɨg mɨnə, ror pɨsɨn ye norien yame nəmə Vanuatu kasəvheikɨn nɨpɨg mɨnə. Nar Isrel kɨsəvhuekɨn nɨpɨg mɨnə a mhamə “nɨpɨg kuas,” mərɨg tukmə nəmə Vanuatu kɨmɨsəvheikɨn nɨpɨg mɨnə a, tukhani mhamə, “nɨpɨg kɨsisər.”

* 10:34: Dut 10:17; Rom 2:11

* 10:37: Mat 4:12-17

* 10:41: Luk 24:42-43; Wok 1:8

* 10:42: Wok 17:31; 1 Pita 4:5

* 10:43: Aes 53:5-6; Wok 2:38

* 10:44: Wok 11:15; 15:8

* 10:46: Wok 2:4; 19:6

* 10:48: Wok 19:5

* 11:3: Wok 10:28; Gal 2:12

* 11:14: Wok 16:31

* 11:15: Wok 10:9-48

* 11:15: Wok 2:4

* 11:16: Wok 1:5

* 11:18: Wok 13:48; 14:27

* 11:19: Wok 8:1-4

* 11:22: Wok 4:36

* 11:25: Wok 9:30

* 11:28: Wok 21:10

* 11:30: Wok 12:25

* 12:1: King e nhagɨn e Herod Agripa. Pəh nien mə Herod Antipas.

* 12:10: Wok 5:19

† 12:17: Jemes e ror pɨsɨn ye Aposol Jemes yame King Herod rɨmnhopni kupan (ye Wok 12:2).

* 12:18: Wok 5:22-24

* 12:23: Dan 5:20

* 12:24: Aes 55:11

* 12:25: Wok 11:29-30; 15:37

* 13:2: Wok 9:15

* 13:3: Wok 6:6

* 13:5: Wok 12:12; 15:39

* 13:9: Nhag e “Sol” in nəgkiarien kape nəmə Isrel; kɨni nhag e “Pol” in nəgkiarien kape nəmə Rom. Nɨpɨg Sol rɨmavən mor wok iriə nəmə Rom, maməri-pən narəyen kapəriə, mukreikɨn nhagɨn muə nəgkiarien kape nəmə Rom.

* 13:11: Wok 9:8

* 13:13: Wok 15:38

* 13:17: Eks 1:7; 6:6; 12:51

* 13:18: Nam 14:34; Dut 1:31-32

* 13:19: Dut 7:1; Jos 14:1

* 13:20: Jdg 2:16; 1 Saml 3:20

* 13:21: 1 Saml 8:5,19; 10:20-24

* 13:22: Sam 89:20

* 13:23: 2 Saml 7:12-16

* 13:24: Mat 3:1-2

† 13:25: Nəgkiarien e kape Jon Baptaes raməmɨr ye Mak 1:7; Jon 1:20, 27.

* 13:28: Mat 27:22-23

* 13:29: Mat 27:59-60

* 13:31: Wok 1:3,8

‡ 13:37: Aposol Pita mɨn rɨmnhoprai nəgkiarien ye Sam 16:10 ye Ol Wok 2:22-35.

* 13:38-39: Rom 10:4

* 13:46: Wok 3:26; 18:6

* 13:51: Mat 10:14; Wok 18:6

* 14:3: Mak 16:20; Hib 2:4

* 14:5: Wok 14:19

* 14:11: Wok 28:6

* 14:15: Sam 146:6; Wok 10:26

* 14:16: Wok 17:30

* 14:17: Jer 5:24

* 14:19: Wok 17:13; 2 Kor 11:25

* 14:22: Wok 15:32; 1 Tes 3:3

* 14:26: Nəmə Antiok kɨmɨsher-pən kɨn Pol mɨne Banabas mə tukrakurao məvsao kɨn Yesu Kristo. Newk kɨrikianə ruauə muavən ta, kɨni taktakun ai iriu kɨrarerɨg-pə apa Antiok.

* 14:27: Wok 15:4,12

* 15:1: Gal 5:2

* 15:2: Gal 2:1

* 15:4: Wok 14:27

* 15:7: Wok 10:1-43

* 15:8: Wok 10:44; 11:15

* 15:10: Mat 11:30; Gal 3:10

* 15:11: Gal 2:16; Efes 2:5-8

* 15:13: Gal 2:9

* 15:16: Nəgkiarien kape nəmə Gris rɨpəh nɨniyen “rao kape King Deved” mərɨg rɨmə, “nimə tapolen kape King Deved.” Mərɨg nɨpran rɨmə “generation” uə yerkwanu, mɨne narmamə, mɨne nimə.

* 15:20: Eks 34:15-17; Lev 17:10-16

* 15:28: Mat 23:4

* 15:37: Wok 12:12,25

* 15:38: Wok 13:13; Kol 4:10

* 16:1: Wok 14:6; 2 Tim 1:5

* 16:2: Fil 2:19-22

* 16:3: Nəmə Isrel to khapəh nɨsərɨgien kwənərəus kɨrik kape nəmə Gris. Mərɨg Pol rɨmə to rəsɨgpən Timoti, ai ruə məmhen kɨn yemə Isrel kɨrik, ai nəmə Isrel to kɨsərɨg.

* 16:4: Wok 15:23-29

* 16:6: Wok 18:23

† 16:7: Nanmɨn kape Yesu in Nanmɨn kape Kughen, uə Nanmɨn Rhakə.

‡ 16:14: Neipən a nɨmrɨn rhaktə, kɨni rɨmrɨmrə apɨg.

* 16:17: Mak 1:24

* 16:20: Mak 13:9

* 16:22: 2 Kor 11:25; 1 Tes 2:2

§ 16:27: Ye nɨpɨg a, tukmə yermamə kɨwəhsi-pən ye kalabus rap, tukhopni yermamə ramarha tuk kalabus.

* 16:27: Wok 12:18-19

* 16:30: Wok 2:37

* 17:7: Luk 23:2; Jon 19:12

* 17:17: Wok 18:19

* 17:18: Epikiurien mɨnə khamə narɨmnar yame ror yermamə kɨrik rɨkin ragien, narɨmnar e in nɨmraghien rhuvə. Mərɨg Sɨtok mɨnə khamə rhuvə tukmə yermamə kɨrik rɨpəh nərɨgien nagienien uə nəmhəyen yerkin.

* 17:25: 1 King 8:27; Wok 7:48

* 17:25: Sam 50:12

* 17:27: Sam 145:18; Jer 23:23

* 17:29: Aes 40:18-20; 44:10-17; Wok 19:26

* 17:31: Sam 96:13

* 18:2: Rom 16:3

* 18:3: Wok 20:34

* 18:5: Wok 17:14-15

* 18:6: Wok 13:46,51; Wok 20:26

* 18:10: Jos 1:9; Aes 41:10

* 18:12: Akaea in kwənmhan kɨrik apa Gris.

* 18:18: Nam 6:18; Wok 21:24

* 18:28: Wok 9:22

* 19:1: 1 Kor 3:6

* 19:2: Wok 8:16

* 19:4: Mat 3:11

* 19:6: Wok 8:17; Wok 10:44,46

* 19:11: Wok 14:3

* 19:12: Wok 5:15

* 19:17: Wok 5:11

* 19:19: Gris rɨpəh nɨniyen 50,000,000 vatu. Mamni mə 50,000 drakma. “Drakma” kɨrikianə in nərok wok kape nɨpɨg kɨrikianə.

* 19:21: Wok 23:11; Rom 1:13

* 19:23: 2 Kor 1:8

† 19:24: Silva in rəmhen kɨn aean. Nɨmrɨn rhaktə pɨk.

* 19:29: Wok 20:4; 27:2; Kol 4:10; Flm 24

* 20:9: Nhag e “Yutikas” nɨpran rɨmə “laki.”

† 20:10: Pol ramor rəmhen kɨn Profet Elaeja kupən ye Fas King 17:17-22.

* 20:17: Wok 18:21

* 20:18: Wok 18:19—19:10

* 20:23: Wok 9:16; 21:11

* 20:24: Wok 21:13; 2 Tim 4:7

‡ 20:26: Pol ramni mɨn ye Wok 18:6 “Tukmə Kughen rɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əmiə, mərɨg kapəmiə atuk.”

* 20:28: 1 Tim 4:16; 1 Pita 5:2-4

* 20:29: Mat 7:15; Jon 10:12

* 20:31: 1 Tes 2:11

* 20:34: 1 Kor 9:11-12

* 20:34: Wok 18:3; 1 Tes 2:9

* 21:4: Wok 20:23

* 21:8: Kɨvəh-si haktə narmamə mɨnə a ye Wok 6:1-7.

* 21:10: Wok 11:28

† 21:11: Profet e Agabus ramor rəmhen kɨn profet mɨnə kupən, mor drama kɨrik yame ror nuhpɨkɨnien, kɨni ai, mhoprai-pən kɨmi narmamə. Ǝmru Fas King 11:29-39, Ezekiel 4:3, mɨne Aes 20:2-4.

* 21:13: Wok 20:24

* 21:19: Wok 15:12

* 21:20: Wok 15:1,5

‡ 21:23: Promis e kɨmɨsor kamni kɨmə “Nasiraet promes” rəmhen kɨn yame Pol rɨmnor ye Wok 18:18.

* 21:24: Nam 6:1-20; Wok 18:18

§ 21:25: Nəkwəkwə kɨmnharai raməmɨr ye Wok 15:23-29.

* 21:26: 1 Kor 9:20

* 21:28: Kamni-əhu mə narmamə pəh nien mə kwənərəus kape nəmə Isrel tukhapəh nɨsauru-pənien ye nimə ehuə kape Kughen.

* 21:29: Wok 20:4

† 21:36: Narmamə kɨmɨsokrən ye Pol məknakɨn rəmhen kɨn in e kɨmnokrən ye Yesu ye Luk 23:18.

* 21:38: Wok 5:36-37

* 22:3: Wok 5:34

* 22:4: Wok 8:3

* 22:11: Kaməvsao kɨn narɨmnar mɨnə e ye Wok 9:2-5.

* 22:18: Wok 9:29-30

* 22:19: Wok 8:3; 26:9-11

† 22:21: Kɨrai narɨmnar e ye Wok 7:54-8:1.

* 22:25: Wok 16:37

* 22:29: Wok 16:38

* 23:2: Jon 18:22-23

* 23:3: Nəgkiarien kape Gris ramni mə Pol rɨmɨni-pən tuk hae pris a Ananaes mɨmə, “Ik nakəmhen kɨn kapier kɨmnəspir-ta mərɨg rəmkɨmɨk hanə.” Mərɨg nɨprai nəgkiarien a rɨmə, “Ik yarpəkao kɨrik.”

* 23:3: Mat 23:27

* 23:6: Wok 26:5

* 23:8: Luk 20:27-40

* 23:11: Wok 27:24; 28:16,23

* 23:15: Wok 25:3

* 23:27: Wok 21:30-33; 22:25-27

* 23:28: Wok 22:30

* 23:30: Wok 23:16-23; 24:1-9

* 24:5: Wok 17:6

* 24:6: Wok 21:28-30

* 24:7: Keinein mə Luk rɨmɨrai v. 7 uə yarmə rɨmɨrai, meinai ves 7 rɨrkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman.

* 24:15: Jon 5:28-29

* 24:18: Wok 21:17-28

* 24:21: Wok 23:6

* 24:22: Wok 23:26

* 25:2: Wok 24:1

* 25:3: Wok 23:15

* 25:7: Wok 24:5-6

* 25:14: Wok 24:27

* 26:5: Fil 3:5-6

* 26:7: Wok 23:6; 28:20

* 26:9: Wok 8:3

* 26:18: Aes 42:16; Efes 2:2; Kol 1:13

* 26:23: Luk 24:44-47; 1 Kor 15:20

* 27:1: Rom in yerkwanu ehuə kɨrik apa tanə a Itali.

* 27:2: Wok 19:29

† 27:6: Nəgkiarien kape Girs ramni mə rao a ramvən apa ye provins Itali. Rom in yerkwanu kɨrik ye provins Itali.

‡ 27:9: Nəgkiarien kape Gris ramni mə, “Yakvəsapita nɨpɨg kape nəvɨgɨnien ehuə e kamni kɨmə, ‘Yom Kipɨr.’ ” (Nɨpran rɨmə, “Nɨpɨg kape nɨviyen nɨtə, pəh Kughen tukrɨvəhsita narpɨnien kape təvhagə hah.”) Kɨraptərəkɨn nəvɨgɨnien ehuə a ye makuə e Oktoba. Kwasɨg ikɨn ye nəvɨgɨnien a, nɨpɨg kape nɨmətag.

* 27:24: Wok 23:11

* 27:26: Wok 28:1

§ 27:27: Tahik a, nhag pɨsɨn e kɨmə “Adriatik.”

* 27:38: Nəgkiarien kape Gris ramni “grain,” in rəmhen kɨn flaoa, kon, mɨne wit.

* 28:2: 2 Kor 11:27

* 28:5: Mak 16:18

* 28:6: Wok 14:11

* 28:11: Kwajikovə mir a mir mir kape kughen a Seus nhagriu e Kastor mɨne Poliks.

* 28:18: Wok 26:31

* 28:19: Wok 25:11

* 28:20: Wok 26:6-7

* 28:22: Wok 24:14

† 28:29: Keinein mə Luk rɨmɨrai v. 29 uə nɨkam, meinai v. 29 rɨrkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman.

ROM

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Rom

Nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Rom

Nəgkiarien kwakwə kape Nəkwəkwə e Rom

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi nəməhuak yamə mɨne kɨsarə apa taon ehuə e Rom.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Pol rɨmɨni mə in rorkeikei mə tukrɨvən məm nəməhuak mɨnə apa Rom, kwasɨg ikɨn rɨpivən apa ye kantri a Spen. Mərɨg kupan ikɨn, in tukraməkeikei mɨvən Jerusalem mɨvəhsi-pən mane tɨksɨn yame niməhuak mɨnə kɨmnhavəh-si-pən kɨmin kape yavən has mɨnə. Ye niməhuak mɨnə kape Rom, nəmə Gris khapsaah, kɨni nəmə Isrel khapsaah mɨn.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Kwasɨg ikɨn Pol ramvən Rom, in rorkeikei mə iriə tuksəkupən mharkun in; kɨni ror pən rɨrai nəkwəkwə e. Nəmə Rom khapəh hanə nhavəhyen nhajounien kɨrik kape aposol kɨrik. Kɨni ror pən, in rorkeikei mə tukrɨni-ərhav swatuk atuatuk kape Kughen kape nɨvəh-mɨraghien narmamə. Kɨni ramni mɨmə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mɨne nəmə Isrel iriə m-fam tukhauə kɨrikianə əmə ye niməhuak kape Kughen.

1

Pol ramokrən huvə irəriə

1 Yo Pol, yo slef kɨrik kape Yesu Kristo. Kughen rɨmnokrən kɨn yo mə yo aposol kɨrik, kɨni mɨrpen yo mɨvəhsi-haktə yo mə jakni-ərhav nəvsaoyen huvə kafan. 2 Nəvsaoyen Huvə e, in rɨmɨrpen ta kɨmi ətawə kupan mɨni-pən tuk kafan profet yamə mɨne kɨmnharai Nəkwəkwə kape Kughen.* 3-4 Nəvsaoyen huvə e raməgkiar ye Ji Kughen e Yesu Kristo Yermaru kapətawə. In rɨmauə yermamə kɨrik ye kwənərəus kape King Deved. Kɨni Kughen rɨmnhajoun mə in Tɨni atuatuk nɨpɨg rɨmɨvəh mɨragh in ye nɨmhəyen kafan ye nəsanɨnien ye wok kape Nanmɨn Rhakə. 5 Kristo rɨmɨvəhsi-pə nɨhuvəyen mɨrpen yo mə yo aposol, mə jakokrən kɨn nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mə tukhasiai Kristo, mhani nəfrakɨsien iran, kɨni masor nəkwan.* 6 Kɨni kɨmiə mɨn, Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə mə kɨmiə kape Yesu Kristo.

7 Kɨni taktakun, yakamrai nəkwəkwə e kɨmi əmiə fam apa Rom yamə mɨne Kughen rorkeikei əmiə, kɨni mokrən kɨn əmiə mə kafan mɨnə.

Pəh Kughen Rɨmtawə mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukwautə-pre kɨn kapəriu nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmiə əmiə.*

Pol rɨmnorkeikei mə tukrɨvən məm nəməhuak mɨnə apa Rom

8 Nar yame yakmə jakəkupan mɨni-pre tuk əmiə, mə yakamni vi vi kafak Kughen ye Yesu Kristo tuk əmiə m-fam meinai narmamə m-fam ye tanɨmtanə kɨmɨsərɨg nəvsaoyen kɨn nhatətəyen kapəmiə. 9 Yakamor pɨk wok yerkik mɨnə-fam tuk nɨni-ərhavyen nəvsaoyen huvə kape Ji Kughen. Kɨni Kughen rɨrkun mə ye nɨpɨg m-fam yakaməhuak tuk əmiə. 10 Kɨni yakaməhuak mə tukmə Kughen rorkeikei əfrah, In tukrəhitə ye swatuk kɨrik mə jakurə məm əmiə.* 11 Yakorkeikei pɨk mə jakurə məm əmiə mɨvəhsi-pre nɨhuvəyen kɨrik kape Nanmɨn kape Kughen kɨmi əmiə mə taksərer tɨm tɨm. 12 Nɨprai nəgkiarien e ramni mə nhatətəyen kapəmiə rɨrkun nasituyen irak, kɨni kafak nhatətəyen rɨrkun nasitu-mɨn-ien irəmiə.

13 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, rhuvə mə takharkun mə nɨpɨg rɨpsaah, kafak nətərɨgien raməsɨk mə jakurə mɨvaag-pre kɨn əmiə. Mərɨg nɨpɨg m-fam narɨmnar tɨksɨn kasətapɨg kɨn yo tuk nurəyen. Yakorkeikei mə kafak wok tukrɨkuə ye nɨmraghien kapəmiə, rəmhen kɨn yame rɨmnor kwənkwan ye nɨmraghien kape nəmə kantri pɨsɨn mɨnə tɨksɨn.* 14 Nɨpɨg m-fam jakaməkeikei mɨni-ərhav-pən nəvsaoyen huvə kɨmi narmamə m-fam; iriə yamə mɨne iriə nəmə Gris mɨne nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə - iriə yamə mɨne kharkun nar mɨne yamə mɨne kɨsətəwao. 15 Tuk nar ai, yakorkeikei pɨk mə jakni-ərhav-pre nəvsaoyen huvə kɨmi əmiə mɨnə en Rom.

16 Yakaməgkiar məkneikɨn meinai yo yakpəh naurɨsien kɨn nəvsaoyen huvə kape Yesu Kristo, meinai nəvsaoyen huvə in nəsanɨnien kape Kughen tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə mɨnə fam yamə mɨne kɨshatətə iran. Rɨmnəkupan muə ye nəmə Isrel, kwasɨg ikɨn, mɨpiuə tuk nəmə kantri mɨnə tɨksɨn.* 17 Nəvsaoyen Huvə e ramhajoun narmamə kɨn swatuk mɨmə tukhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Swatuk e in rəhitə pə, in əmə e nhatətəyen kapətawə ye Kughen. Rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen,

tukhashatətə iran mamharpɨn.”* (Hab 2:4)

Kughen niemhaa ramhai tuk norien hah mɨnə fam

18 Mərɨg Kughen apa ye rao ye neai ramhajoun kafan niemhaa mor narpɨnien kɨmi narmamə m-fam yamə mɨne kasəsɨk nəkwan masor norien yame rapəh natuatukien. Iriə kasətapɨg kɨn nəfrakɨsien kape Kughen ye norien has mɨnə kapəriə. 19 Narmamə m-fam kharkun mə Kughen rhawor pən iran mɨne meinai Kughen rɨmnor əpu In kɨmi narmamə m-fam.* 20 To narmamə khapəh nɨsəm-atuatukien Kughen kɨn nɨmrɨriə. Mərɨg rɨmɨrikakun ye nɨpɨg In rɨmnor neai mɨne nɨmoptanə mɨne narɨmnar m-fam, kɨni narmamə m-fam kwənharkun nɨsəmien narɨmnar fam yame In rɨmnor kɨn nɨmrɨriə. Ror pən, kwənharkun nɨsəmien kafan nəsanɨnien yame ramvən naunin rɨkək, mharkun mə nəfrakɨsien mə In Kughen, kɨni mharkun mə Kughen In rhawor pən iran mɨne. Tuk nar a, yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun nɨniyen mə in reinein mə Kughen rhawor pən iran mɨne.*

21 Ror məkneikɨn meinai nar apnapɨg iriə kɨmnharkun Kughen kwənmopɨn, mərɨg kɨmnhapəh nhasiaiyen In, mhapəh nhani-vi-vi-yen In tuk narɨmnar yame In ramor kɨmi əriə. Nərɨgien kapəriə rɨmnamətəwao. Kɨmnhapəh nhavəhyen nətərɨgien huvə kɨrik, rəmhen kɨn yame kasəmɨr əmə ye nəpɨgnapien.* 22 Nar apnapɨg mə iriə kɨmnhani mhamə iriə kharkun nar, mərɨg iriə kɨmnhauə mɨsətəwao,* 23 kɨni mɨsəpəh nəhuakien kɨmi Kughen yame In yerpɨrɨg; kɨni to rɨpəh nɨmhəyen; mɨnharikakun mɨnasəhuak kɨmi nanmɨ nar yamə mɨne kamhasɨgovɨn əmə narmamə yame tukasəkeikei mhamhə tuk nɨpɨg kɨrik, mɨne nanmɨ nar yamə mɨne kamhasɨgovɨn mɨn man mɨnə mɨne nar mɨragh yamə mɨne kasəriwək mɨne yamə mɨne kaserko.*

24 Tuk nar ai, Kughen rɨmnəpəh əriə meighaan kɨn əriə mə tukasəri-pən əmə norien has yame rɨkiriə rorkeikei mə tuksor ye nɨprairiə. Rɨmnəpəh əriə kɨni iriə kɨmɨsor norien has ye nɨprairiə yame ror naurɨsien. 25 Kɨmɨsəpəh nəfrakɨsien kape Kughen mharaptərəkɨn neikuəyen kɨni mɨsəpəh nəhuakien kɨmi Kughen mhasiai masəhuak əmə kɨmi narɨmnar yame In rɨmnor. Mərɨg pəh kɨtawə tukhani-vi vi Kughen ye nɨpɨg m-fam kape rerɨn. Amen.

26 Narmamə kɨmɨsəpəh Kughen, In rɨmnəpəh əriə, meighaan kɨn əriə mə tuksəri-pən əmə norien has yame rɨkiriə rorkeikei mə tuksor ye nɨprairiə yame ror əmə naurɨsien. Nar apnapɨg nɨpiraovɨn mɨnə, mərɨg iriə kɨmɨsəpəh nəri-pənien kapəriə narman mɨnə, masapɨr atuk pən tuk əriə mɨnə; kɨni norien e ror pɨsɨn ye yame Kughen rɨmnərəhu. 27 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, narman mɨnə kɨmɨsəpəh nɨpiraovɨn kapəriə mɨnə, mɨsorkeikei pɨk narman pɨsɨn mɨnə. Masapɨr-pən atuk tuk əriə mɨnə yame ror naurɨsien. Kɨni Kughen rɨmɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə tuk norien has mɨnə kapəriə.

28 Kɨni nar kɨrik mɨn. Iriə kɨmnhapəh nɨsorkeikeiyen mə tukharkun Kughen, Kughen rɨmnəpəh əriə meighaan kɨn əriə tuk nərɨgien kapəriə mə tukamhavən, tukhapəh nharkunien nar kɨrik mə rhuvə uə rahas; meighaan kɨn əriə mə tuksor nar yame rɨpəh nəmhenien. 29 Rɨkiriə rukwar kɨn norien has pɨsɨn pɨsɨn mɨnə fam, mɨne norien yamə mɨne khapəh nɨsatuatukien. Kɨni iriə kasəptɨg kɨn nar, masarha-kɨn swatuk tuk noriahyen narmamə. Kɨni rɨkiriə rukwar kɨn norien has mɨne: iriə kasor jalus, iriə yhopni yermamə mɨnə; iriə kasor narɨmnar yame ravi-pə niemhaa; iriə yeikuə mɨnə; iriə kasor ahas-pən kɨmi narmamə; mamhani nɨkar narmamə; 30 mamhani hah narmamə; masəməkɨn Kughen; masokrən ta ye narmamə; masəgkiar ausit; masarha-kɨn swatuk tuk norien təvhagə has yamə mɨne narmamə khapəh hanə nharkunien. Masəsɨk nəkwai tatə mɨne mamə. 31 Iriə, nɨrkunien rɨkək; kamhani mə tuksor nar kɨrik mhapəh nɨsorien. Norkeikeiyen kapəriə rɨkək. Rɨkiriə rɨpəh nehuəyen tuk narmamə. 32 Iriə kharkun pawk nəgkiarien atuatuk kape Kughen yame ramni mə narmamə yamə mɨne kasor norien has mɨnə e tukasəkeikei mhamhə, mərɨg iriə kasəkeikei ye norien has mɨnə a; kɨni masor norien has rapita. In e rɨkiriə ragien tuk narmamə mɨnə tɨksɨn yamə mɨne kasor mɨn norien has mɨnə a, kɨni masəkeikei kɨmi narmamə mə tukasor.

2

Kughen tukrərəhu narpɨnien tuk təvhagə hah

1 Kɨmiə nakamhani mhamə Kughen tukraməkeikei mɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kasor norien hah. Kɨni mərɨg kɨmiə mɨn, nakasor norien hah; ror pən, narpɨnien yame kɨmiə nakamhani, Kughen tukraməkeikei mɨvəhsi-pre mɨn kɨmi əmiə, kɨni rɨpəh nəmhenien mə kɨmiə taksəkir norien kape narmamə.* 2 Kɨtawə kharkun mə nɨpɨg Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kasor norien has yamə mɨne yɨmɨni ta, kafan nəkirien in ratuatuk əmə. 3 Ror məkneikɨn mə nɨpɨg kɨmiə taksəkir narmamə tuk nahasien kapəriə, mərɨg kɨmiə mɨn nakasor əmə norien hah rəmhen kɨn əriə, kɨni to nakhapəh nɨsapien nɨpɨg Kughen tukrəkir narmamə iran mɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmi əriə. 4 !Rɨkimiə rɨpəh nəsɨk-pɨkien norien kape Kughen! In ramor rhuvə pɨk kɨmi əmiə, mɨpəh nəməkɨnien əmiə; kɨni kafan nətərɨgien in rapomh. Mərɨg kɨmiə naksor əmə nar apnapɨg ye nɨhuvəyen kafan. ?Nakharkun uə nɨkam mə In ramor norien huvə kɨmi əmiə mə taksarar ye nətərɨgien kapəmiə tuk norien has mɨnə?*

5 Mərɨg kapəmia kapə rɨskai, kɨni nakhapəh nɨsararien ye nətərɨgien kapəmiə tuk norien has mɨnə kapəmiə. Kɨni tuk nar ai, nakasəvi niemhaa kape Kughen mə tukrɨvəhsi-pən narpɨnien ehuə kɨmi əmiə ye nɨpɨg yame In tukrəkir narmamə iran ye norien atuatuk kape nəkirien kafan. 6 Kughen tukrɨvəhsi-pən kɨmi narmamə kɨrikianə kɨrikianə raməri-pən əmə narɨmnar yame kɨmɨsor.* 7 Mɨvəh-si-pən nɨmraghien rerɨn kɨmi narmamə yamə mɨne kasərer tɨm tɨm ye nɨpɨg mɨfam tuk norien nar yame ratuatuk. Narmamə mɨnə a yame kɨsarkut pɨk tuk norien nar huvə, Kughen tukrəgnəgɨn əriə tukun, mɨvəh-si-pən nɨsiaiyen mɨne nɨmraghien rerɨn kɨmi əriə.* 8 Mərɨg In tukrɨvəhsi-pən kafan niemhaa mɨne narpɨnien kɨmi narmamə mɨnə tɨksɨn yamə mɨne kɨsarkut atuk əmə tuk tɨpriə, kɨni mamhaukreikɨn-pən nɨmeitairiə tuk nəfrakɨsien, masəri-pən norien has mɨnə.* 9 Narmamə m-fam yamə mɨne kasor norien has, iriə tuksarə ye nəmhəyen mɨne nɨpɨg əutən mɨnə. Kwənərəus kape nar Isrel tuksəkupən mharəh-pɨkɨn nɨpɨg əutən mɨnə a, kwasɨg ikɨn nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. 10 Mərɨg Kughen tukrəgnəgɨn narmamə mɨnə fam yamə mɨne kasor norien huvə, mɨvəh-si-pən nɨsiaiyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əriə. Tukrəkupən mɨvəh-si-pən kɨmi kwənərəus kape nəmə Isrel, kwasɨg ikɨn, mamərəhu-pən kɨmi narmamə kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. 11 Ror məknakɨn meinai Kughen raməm əmhen kɨmi narmamə m-fam.

12 Kughen tukror narpɨnien kɨmi nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə tuk norien has mɨnə kapəriə, nar apnapɨg kɨmnhapəh nhavəhyen loa yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi Moses. Kɨni Kughen tukrəkir nəmə Isrel yamə mɨne kamhavəh loa, mɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmi əriə tuk norien has mɨnə kapəriə. 13 Ror məkneikɨn meinai pəh nien mə narmamə yame kasərɨg loa yame kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, mərɨg narmamə yamə mɨne kasor nar yame loa ramni, iriə e, Kughen tukrɨni mə iriə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn. 14 Nəfrakɨsien, nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə khapəh nhavəhyen loa kape Moses. Mərɨg nɨpɨg kɨrik, kasəri-pən əmə kapəriə nətərɨgien masor nar yame ratuatuk, rəmhen əmə kɨn yame loa ramni. In e ramhajoun-pən mə loa kɨrik aikɨn yerkiriə, kɨni iriə kharkun nar yame in ratuatuk, mɨne nar yame rɨpəh natuatukien, nar apnapɨg khapəh nhavəhyen loa kape Moses. 15 Iriə kharkun mə loa aikɨn kape Kughen in a raməmɨr yerkiriə, meinai nɨpɨg kasor norien huvə, rɨkiriə raməsɨk mə, “Norien e rhuvə.” Kɨni nɨpɨg kasor norien has, rɨkiriə raməsɨk mɨmə, “Norien e raha.” 16 Kɨni nɨpɨg yakamni-ərhav Nəvsaoyen Huvə, yakamni mɨmə nɨpɨg kɨrik tukrɨpiuə əfrakɨs yame Kughen tukrɨni mə Yesu Kristo tukrəkir narmamə mɨfam tuk norien kapəriə yamə mɨne kaməm mɨne nətərɨgien kapəriə yame ramerkwaig.

Nəmə Isrel mɨne loa kape Moses

17 Mərɨg pəh yakəgkiar kɨmi əmiə nəmə Isrel. Nakamhani mhamə kɨmiə kwənərəus kape Isrel, kɨni masətɨgtə ye loa mɨmə in swatuk kape Kughen tuk nɨvəh-mɨraghien əmiə, kɨni masəgkiar ausit mhamə kɨmiə əmə nakharkun Kughen, kɨni In rɨrkun pɨsɨn əmə əmiə. 18 Kɨni nakamhani mhamə nakwənharkun ta naha nhagɨn yame Kughen rorkeikei, mhamə kɨmiə nakharkun swatuk yame ratuatuk huvə meinai loa kape Moses ramhajoun əmiə kɨn. 19 Kɨmiə nakamhani pɨk mhamə nakamhakɨr nɨmrɨn pɨs mɨnə, mhamə nakasəsia-pen swatuk kape narmamə yamə mɨne kasəriwək ikɨn rəpɨgnəp ikɨn. 20 Kɨni nakhamə nakshajoun yətəwao mɨnə mɨne kwajikovə mɨnə meinai kɨmiə e nakamhavəh loa yame nɨrkunien mɨne nəfrakɨsien raməmɨr iran.* 21 Rhuvə əmə nakshajoun narmamə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. ?Mərɨg rhawor e loa rɨpəh nhajounien əmiə? Kɨmiə nakshajoun mhamə narmamə tukhapəh nɨsəkrəhyen. ?Mərɨg rhawor e naksəkrəh? 22 Kɨmiə nakshajoun mhamə tukpəh nəkrəhyen kɨn piraovɨn. ?Mərɨg rhawor e naksəkrəh kɨn piraovɨn? Naksəməkɨn nanmɨ nar yame kamərai kɨn nai. ?Mərɨg rhawor e naksəkrəh kɨn narɨmnar ye nimə kape nəhuakien kɨmi nanmɨ nar mɨnə a? 23 Naksəgkiar ausit tuk loa kape Moses. ?Mərɨg rhawor e naksakapɨr loa masoriah nhag Kughen? 24 In e rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni mɨmə,

“!Nəmə Isrel! Nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kamhani hah nhag Kughen tuk norien hah kapəmiə.”(Aes 52:5)

25 Tukmə nakasor narɨmnar fam yame loa kape Moses ramni, norien kape nɨvəhyen nao kɨmi yermamə ramor nɨmtətien mə kɨmiə narmamə kape Kughen. Mərɨg tukmə naksakapɨr loa kape Moses, norien kape nɨvəhyen nao kɨmi yermamə nɨpran rɨkək. 26 Tukmə yemə kantri pɨsɨn kɨrik raməri-pən loa kape Moses, nar apnapɨg kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmin, mərɨg Kughen tukrəm in mə ruauə yermamə kape Kughen rəmhen kɨn yame kɨmɨvəh nao kɨmi in.* 27 Nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne kɨsəri-pən loa kape Moses, nar apnapɨg kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmi əriə, mərɨg iriə tuksəkir əmiə nəmə Isrel atuatuk meinai nar apnapɨg kɨmiə nɨmnhavəh loa kape Moses yame kɨmɨrai, kɨni nar apnapɨg kɨmɨvəh nao kɨmi əmiə, mərɨg naksakapɨr loa.

28 Yakaməgkiar məkneikɨn meinai nɨvəhyen nao kɨmi yermamə, rɨpəh norien mə in ruauə yemə Isrel əfrakɨs. Nɨvəhyen nao kɨmi yermamə pəh nien mə nɨprai nɨvəhyen nao. 29 Mərɨg yermamə yame ravəh Kughen yerkin, yermamə e in e in yemə Isrel əfrah. Kɨni nɨprai sakomsaes rəmhen kɨn mə Nanmɨn kape Kughen ruɨvəhsi-ta rɨkin hah kape yermamə, mərɨg pəh nien mə loa kape Moses ravəhsi-ta rɨkin hah kape yermamə. Narmamə mɨnə e, nar apnapɨg narmamə tukhapəh nhavəhsi-haktəyen əriə, mərɨg Kughen tukrɨvəhsi-haktə əriə.*

3

Nɨpɨg m-fam Kughen ramor kafan nəgkiarien

1 Tukmə ror yermamə kɨrik tukrɨni mɨmə, “?Tukmə nɨvəhyen nao kɨmi yermamə pəh nien mə nɨprai sakomsaes əfrah, kɨni rhawor e nəmə Isrel kamhani mhamə nɨvəhyen nao kɨmi yermamə in nar huvə kɨrik? ?Nəmə Isrel kamhavəh nehuəyen kɨrik rapita narmamə mɨnə tɨksɨn uə nɨkam?” 2 Kɨni yo jakhorpɨn nəgkiarien mɨmə tukmə ik yemə Isrel kɨrik, Kughen tukror rhuvə pre kɨmik ye swatuk pɨsɨn pɨsɨn. Nar yame raməkupan, Kughen rɨmnərəhu-pən nəgkiarien atuatuk kafan ye kwermɨmiə. 3 In nəfrakɨsien mə nəmə Isrel mɨnə tɨksɨn khapəh nɨsorien nəgkiarien yame iriə kamhani mhamə tuksor. Mərɨg norien kapəriə rɨpəh norien mə Kughen tukrakapɨr kafan nəgkiarien. 4 !Nɨkam! Nar apnapɨg narmamə m-fam ye tokrei tanə kaseikuə, mərɨg Kughen rɨpəh neikuəyen. Rəmhen əmə kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Kughen, nɨpɨg Ik nakəgkiar, nəgkiarien kafam ramhajoun mə Ik nakatuatuk.

Nɨpɨg narmamə tuksəkir kafam norien mɨnə, tukhani mhamə Ik nɨmnor norien has mɨnə, mərɨg Ik takapita əriə.”(Sam 51:4)

Pol rərəhu atuatuk nəgkiarien ətəwao tɨksɨn

5 Mərɨg tukmə ror yermamə kɨrik tukrɨni ye nətərɨgien əmə kape yermamə mɨmə, “Kɨtawə m-fam kasor norien yame rɨpəh natuatukien. Mərɨg norien has kapətawə ramhajoun-pən mə Kughen pɨsɨn əmə ramor ratuatuk nɨpɨg m-fam. Kɨni tukmə norien has kapətawə ramor swatuk mə narmamə tukhavəh-si haktə Kughen meinai In pɨsɨn əmə In ratuatuk, rɨpəh natuatukien mə In tukrɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi ətawə tuk norien has yame kasor.” 6 Mərɨg nɨkam. Nəgkiarien e rətəwao. To rɨpipəh natuatukien mə Kughen tukrɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi ətawə tuk təvhagə has, to Kughen rɨpipəh nɨvəhyen swatuk tuk nɨvəhsi-pənien narpɨnien kɨmi narmamə m-fam ye tanɨmtanə.

7 Kɨni tukmə ror yermamə kɨrik tukrɨni mɨmə, “Tukmə yakeikuə, kɨni kafak norien kape neikuəyen ramor əpu mə Kughen pɨsɨn əmə raməfrakɨs, kɨni narmamə tukhani vi vi In, meinai kharkun mə In pɨsɨn əmə ratuatuk, kɨni tukmə kafak norien kape neikuəyen ramor swatuk mə narmamə tukhavəh-si haktə Kughen, rɨpəh natuatukien mə Kughen tukrɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi yo.” 8 Mərɨg yo yakamni mə tukmə narmamə kɨsəri-pən nəgkiarien ətəwao məkneikɨn, tukhani mɨn mhamə, “Rhuvə əmə - pəh kɨsor norien has mɨnə mamharpɨn mə narmamə tuksəm mə kɨtawə m-fam kasor təvhagə has, khavəh-si haktə Kughen meinai In pɨsɨn əmə in ratuatuk.” Mərɨg nəgkiarien e in rahas. Narmamə tɨksɨn kamhani hah nhagɨk maseikuə mhamə yo yakaməri-pən nəgkiarien ətəwao mɨnə məknakɨn. Kughen tukrəkir əriə mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə tukun.

Yermamə kɨrik rɨkək yame ratuatuk

9 ?Kɨni rhawor? ?Kɨtawə tukhani naha e taktakun? ?Nakhamə ta mə Kughen tukror nɨhuvəyen kɨmi nəmə Isrel rapita nəmə ye kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə uə? Nɨkam. Yakwəni ta mə nəsanɨnien kape təvhagə hah ramarmaru ye narmamə m-fam - ye nəmə Isrel mɨne ye nəmə kantri pɨsɨn mɨnə fam.* 10 In e rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Yermamə kɨrik rɨkək yame ratuatuk, kɨrikianə əgkap rɨkək.

11 Yermamə kɨrik rɨkək yame ravəh nɨrkunien;

kɨni yermamə kɨrik rɨkək yame ramarha-kɨn Kughen.

12 Narmamə m-fam əgkap kamhaukreikɨn-pən nɨmeitairiə kɨmi Kughen,

iriə kwəsarpah fam kɨn norien nəkwai Kughen,

yermamə kɨrik rɨkək yame in ramor nɨhuvəyen, kɨrikianə əgkap rɨkək.”(Sam 14:1-3, 53:1-3; Pri 7:20)

13 “Nəgkiarien kapəriə rapien rəmhen kɨn napienien kape nəkwai nɨmɨr kape yermamə mhə yame raməkwag,

Neramɨ narmamə m-fam rukwar kɨn neikuəyen.”(Sam 5:9)

“Kakonə kape snek ramsɨ-pən ye nheriə.”(Sam 140:3)

14 “Nheramriə rukwar kɨn nher-pənien kɨn nar hah kɨmi narmamə;

kɨni nəgkiarien kapəriə rəukəh.”(Sam 10:7)

15 “Kasaiyu aihuaa əmə tuk nhopniyen yermamə;

16 aikɨn mɨnə fam yame kamhavən ikɨn, kasoriah narɨmnar, masor narmamə kasərɨg rahas,

17 kɨni iriə kaseinein swatuk kape nəmərinuyen.”(Aes 59:7)

18 “Mhapəh nhasiaiyen Kughen nɨpɨg kɨrik.”(Sam 36:1)

19 Kɨtawə kharkun mɨmə narɨmnar fam yame loa e ramni in kape narmamə yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən loa kɨmi əriə. Ror məknakɨn mɨmə yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun nhorpɨnien nəgkiarien yame Kughen ramni. Kɨni narmamə m-fam ye tokrei tanə tukasəkeikei masərer ye nɨmrɨ Kughen mɨmə In tukrəkir əriə. 20 Ror məknakɨn, pəh nien mə Kughen raməm mə narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn meinai kasəri-pən loa kape Moses. Nɨkam. Loa ramhajoun-pən mə kɨtawə fam yor təvhagə hah mɨnə.*

Nhatətəyen əmə ramor yermamə ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen

21 Mərɨg taktakun mɨne, Kughen rɨmnor əpu ta kafan swatuk mə narmamə tukhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨn. Swatuk e pəh nien mə nəri-pənien loa kape Moses. Nəgkiarien mɨnə ye loa, mɨne nəgkiarien kape profet mɨnə kupan kamhani-ərhav swatuk pɨsɨn kɨrik. 22 In e mə Kughen ramor narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn nɨpɨg kɨshatətə ye Yesu Kristo. Kɨni Kughen ramor məkneikɨn kɨmi narmamə m-fam yamə mɨne kɨshatətə iran. Narmamə m-fam kɨsəm nəmhen əmə,* 23 meinai narmamə m-fam kasor təvhagə hah, kɨni masəvi-əkiə ye swatuk kape natuatukien kape Kughen yame rhuvə makhak. 24 Kɨni ye nɨhuvəyen kafan, Kughen ramni mə iriə m-fam yamə mɨne kɨshatətə iran, iriə tuksatuatuk əmə ye nɨmrɨn, mhauə narmamə kafan, rəri-pən nərɨgien kafan. Iriə khapəh nɨsərokien nar kɨrik mɨmə tukhauə mɨsatuatuk, mərɨg Kristo rɨmnərok swatuk kapəriə, in e rɨmamhə mɨrɨsɨn əriə tuk təvhagə hah mɨnə kapəriə.* 25 Kughen rɨmnher-pə kɨn Kristo mə In sakrefaes; nɨtawɨn rɨmɨvəh narpɨnien mɨne niemhaa kape Kughen tuk təvhagə hah. Kɨni Kughen raməspir təvhagə hah mɨnə kape narmamə nɨpɨg kamhani nəfrakɨsien mə Kristo rɨmamhə tuk əriə. Kughen ramor swatuk a mə tukrhajoun mə kafan norien in ratuatuk huvə, meinai ye kafan nətərɨgien yame rapomh, in rɨpəh norien narpɨnien tuk təvhagə hah yame narmamə kɨmɨsor kupan. 26 Rɨmnor məknakɨn mə tukrhajoun ətawə taktakun mɨne mə norien kafan in ratuatuk. Kɨni Kughen atuk əmə ramni mə narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu Kristo, iriə kwəsatuatuk ta ye nɨmrɨn.

27 Ror məknakɨn, yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun nəgkiar-ausitien tuk nar kɨrik yame rɨmnor muə in matuatuk ye nɨmrɨ Kughen. ?Kɨni rhawor e narmamə kɨseinein nɨsəgkiar-ausitien mhamə kɨmɨsor nar kɨrik mhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen? Meinai yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun nəri-pənien loa muə matuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg nhatətəyen əmə ramor narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn. 28 Ror məknakɨn meinai kɨtawə kamharaptərəkɨn tɨm tɨm nhatətəyen ramor swatuk mə narmamə kasatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, pəh nien mə nəri-pənien nəgkiarien kape loa.

29 Kughen pəh nien mə in Kughen kape nəmə Isrel əmə. In Kughen mɨn kape nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə,* 30 meinai Kughen kɨrikianə əmə, yame In ror narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn ye swatuk kɨrikianə əmə. In e nhatətəyen kapəriə. Nar apnapɨg mə iriə nəmə Isrel uə iriə nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.* 31 ?Mərɨg rhawor ye loa kape Moses e taktakun? ?Nakharkun mə nhatətəyen e ramor loa e in nar apnapɨg uə? Nɨkam. Mərɨg nɨpɨg kɨshatətə əmə ye Kughen, kɨni ye norien a, kasəri-pən atuatuk swatuk əfrakɨs kape loa.*

4

Ebraham rhatətə ye Kughen, ror pən Kughen rɨmnor in ratuatuk ye nɨmrɨn

1 Ebraham in nuknei kwənərəus kape nəmə Isrel. Taksərɨg ru naha nhagɨn swatuk yame Ebraham rɨmnəri-pən ror pən ruə matuatuk ye nɨmrɨ Kughen. 2 Kughen rɨmnor Ebraham ratuatuk ye nɨmrɨn, mərɨg pəh nien mə ye norien huvə mɨnə kape Ebraham. Rɨpi mə norien huvə kafan in swatuk kape natuatukien, to Ebraham rɨrkun nəgkiar-ausitien tukun. Mərɨg Ebraham to rɨpəh nəgkiar ausitien tuk nar kɨrik* 3 meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Ebraham rɨmnhatətə ye Kughen, Kughen rɨmɨni mə Ebraham in ratuatuk ye nɨmrɨn.”(Jen 15:6)

4 Nɨpɨg yermamə kɨrik ramor wok tuk nərokien, kafan yermaru tukrɨpəh nɨni-pənien tukun mə kafan nərokien in nar kɨrik yame ravəhsi-pən apnapɨg əmə. Mərɨg tukraməkeikei mɨvəh-si-pən nərokien tuk wok kafan. 5 Mərɨg pəh nien mə kɨtawə tuksor wok kape Kughen mə In tukrɨvəhsi-pə nərokien iran kɨmi ətawə muə mɨsatuatuk ye nɨmrɨn. Kɨtawə tukshatətə əmə ye Kughen, kɨni In ramor mə kɨtawə kwənhauə mɨsatuatuk. Kughen pɨsɨn əmə In tukror narmamə has mɨnə kamhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨn. 6 King Deved in rɨmnəgkiar kɨn nar e nɨpɨg in rɨmnamni-ərhav mɨmə nɨhuvəyen əfrakɨs tukrɨvən tuk narmamə yamə mɨne Kughen ramni mə iriə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn, mərɨg pəh nien mə ye norien huvə yame iriə kasor. In mamni mɨmə,

7 “Nɨhuvəyen əfrakɨs ramvən tuk narmamə yamə mɨne Kughen raməspir əriə tuk norien has mɨnə kapəriə,

maməru-kɨn norien has kapəriə.

8 Nɨhuvəyen əfrakɨs ramvən tuk narmamə yamə mɨne Kughen Yermaru rɨpəh nɨraptərəkɨnien təvhagə has kapəriə yerkin.”(Sam 32:1-2)

9 ?Rɨkimiə raməsɨk mə nɨhuvəyen əfrakɨs raməmɨr ye narmamə yamə mɨne kɨmɨvəh nao kɨmi əriə, in e nəmə Isrel, uə nɨhuvəyen əfrakɨs raməmɨr ye narmamə yamə mɨne kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmi əriə, in e nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə? !Ǝwəh! Raməmɨr mɨn ye nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, meinai yakməni ta mə Ebraham rɨmnhatətə ye Kughen, Kughen rɨmɨni mə in ratuatuk ye nɨmrɨn. 10 ?Kɨni naha nɨpɨg yame Kughen rɨmɨni mə Ebraham ratuatuk iran? ?Ye nɨpɨg kɨvəh nao kɨmin, uə ye nɨpɨg kɨmɨpəh hanə nɨvəhyen nao kɨmin? Kughen rɨmɨni vi vi in, kwasɨg ikɨn kɨpivəh nao kɨmin. 11 Kɨni nɨpɨg kɨmɨvəh nao kɨmi Ebraham, in rəmhen kɨn nɨmtətien yame ramhajoun əfrakɨs mə yermamə in ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen meinai rɨmnamhatətə ye Kughen nɨpɨg kɨpəh hanə nhavəhyen nao kɨmin. Kɨni ror məkneikɨn, pəh nien mə Ebraham in tatə kape narmamə m-fam yamə kɨvəh nao kɨmi əriə, mərɨg in tatə kape narmamə m-fam yamə mɨne kɨshatətə ye Kughen. Kɨni Kughen ramni mə iriə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn tuk nhatətəyen kapəriə.* 12 Kɨni Ebraham in tatə kape narmamə tɨksɨn mɨn, iriə yame kɨvəh nao kɨmi əriə. Mərɨg pəh nien mə In kapəriə tatə meinai kɨvəh nao kɨmi əriə, mərɨg In kapəriə tatə meinai iriə mɨn kɨsəri-pən swatuk kape nhatətəyen yame kapəriə e tatə Ebraham rɨmnəri-pən kupan ai kɨpivəh nao kɨmin.

13 Kughen rɨmɨrpen Ebraham mɨne kafan kwənərəus mɨn mə tokrei tanə tukruə kapəriə tuk nɨpɨg kɨrik. Mərɨg loa rɨpəh nien mə swatuk yame promes e tukruə mor nəfrakɨsien kɨn. Mərɨg tukruə mor nəfrakɨsien kɨn ye natuatukien yame ramsɨ-pən ye swatuk kape nhatətəyen.* 14 Ror məknakɨn meinai rɨpi mə promes rɨpiuə mɨpior nəfrakɨsien kɨn nɨpɨg narmamə kɨsəri-pən loa, rɨkiriə rɨpiəsɨk mə iriə kɨsatuatuk ye loa; kɨni swatuk kape nhatətəyen rɨpior nar apnapɨg kɨn, kɨni promes a kape Kughen nɨpran rɨpirkək.* 15 Mərɨg narmamə m-fam kɨsakapɨr loa, ror mə kamhavi-pə niemhaa kape Kughen. Mərɨg rɨpi mə loa rɨkək, to kɨpəh nɨniyen mə narmamə kɨsakapɨr loa.*

16 Ror məkneikɨn, promes ramuə mor nəfrakɨsien kɨn ye nɨmraghien kapətawə ye swatuk kape nhatətəyen mə promes tukruə ye nɨhuvəyen yame Kughen ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə, kɨni kɨtawə kharkun əfrakɨs mə kafan promes in kape kwənərəus mɨnə fam kape Ebraham, pəh nien mə kape narmamə əmə yamə mɨne Kughen rɨmɨvəhsi-pən loa kape Moses kɨmi əriə, mərɨg kape narmamə mɨne kasəri-pən swatuk kape nhatətəyen rəmhen kɨn Ebraham. In tatə kapətawə fam.* 17-18 Rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Jakor ik mə takuə nuknei kwənərəus kape kantri mɨnə khapsaah.”(Jen 17:5)

Kughen rɨmɨni mə tukrɨvəhsi-pən mɨkupni mɨnə tukhapsaah. Nar apnapɨg Ebraham rɨmnəm mə promes a rəusɨk-əusɨk pɨk; mərɨg rɨmnhatətə tɨm tɨm iran, meinai ruɨrkun mə Kughen e in e ravəhsi-pən nɨmraghien kɨmi narmamə yamə mɨne kwənhamhə, mor nar kɨrik yame rɨkin raməsɨk mə tukror, kɨni nar ai ruə məfrakɨs. Kughen rɨmɨvəhsi-pən promes a kɨmi Ebraham mɨmə,

“Kwənərəus mɨnə kafam tukhapsaah tukhapsaah, kɨni to kɨpəh nəvhuekɨn-famien əriə.”* (Jen 15:5)

Ebraham rɨmɨni nəfrakɨsien ye nəgkiarien a, mə in tukruə rɨp kantri mɨnə khapsaah. 19 Nhatətəyen kafan rɨpəh neiwaiyuyen, nar apnapɨg in ruɨrkun mə rɨnəhuaru natukrɨmhə meinai kafan newk ipakə wan handred, kɨni muɨrkun mə Sera rɨmnəpiəhuaru, nɨtɨp kape kwajikovə rɨnaukei.* 20 Ebraham rɨmɨpəh nəta-ətayen ye kafan nhatətəyen ye promes kape Kughen. Nəfrakɨsien, kafan nhatətəyen ramhaktə maməusɨk-əusɨk məmhen mɨn, kɨni mɨvəh-si haktə nhag Kughen. 21 In rɨmɨrkun huvə yerkin mə Kughen ravəh nəsanɨnien tuk norien kafan promes tukruə mor nəfrakɨsien kɨn. 22 Ye norien a in a,

“Kughen rɨmɨni mə Ebraham in ratuatuk ye nɨmrɨn.”(Jen 15:6)

23 Nəgkiarien e yame ramni mə “Kughen rɨmɨni mə Ebraham in ratuatuk ye nɨmrɨn,” kɨpəh nɨraiyen kɨmə kape Ebraham pɨsɨn əmə, 24 mərɨg kɨmɨrai mɨn kɨmə kapətawə e yamə mɨne Kughen tukrɨni mɨmə kɨtawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn, mɨshatətə ye Yermamə yame rɨmɨvəh mɨragh Yesu Yermaru kapətawə ye nɨmhəyen kafan. 25 Kɨmneighan-pə kɨn Yesu ruə mɨmhə tuk təvhagə hah mɨnə kapətawə, kɨni Kughen rɨmnor In rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen mə In tukror swatuk mə kɨtawə tuksatuatuk ye nɨmrɨn.*

5

Nəmərinuyen mɨne nagienien

1 Kɨtawə kɨshatətə ye Kristo, Kughen ramni mə kɨtawə kwəsatuatuk ye nɨmrɨn. Ror pən, Yesu Kristo Yermaru kapətawə rɨmnor swatuk kɨmi ətawə mə kɨtawə kamhavəh nəmərinuyen kɨtawə Kughen. 2 Ye nhatətəyen kapətawə, norien yame Kristo rɨmnor rɨməpɨk ətawə khauə ye nɨmrɨ Kughen mə tukhavəh nɨhuvəyen yame Kughen ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə. Kɨni nɨhuvəyen e in e kɨtawə kɨsarə iran ai taktakun. Kɨni kɨtawə kɨsagien ai taktakun meinai kɨtawə kwənharkun huvə mə tukhavəh nehuəyen kape Kughen. 3 Kɨni nar kɨrikianə mɨn, tukasəkeikei mɨsagien ye nɨpɨg tukmə kamharəh-pɨkɨn nɨpɨg əutən mɨnə, meinai kharkun mə nɨpɨg əutən mɨnə a kəsasitu irətawə mə tuksərer tɨm tɨm ye nɨpɨg kape nahasien.* 4 Kɨni nɨpɨg kasərer tɨm tɨm, Kughen, rɨkin ramagien tuk ətawə. Kɨni nɨpɨg kharkun mə Kughen rɨkin ramagien tuk ətawə, kɨni kɨtawə kasərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapətawə ye Kughen. 5 Kɨni narɨmnar yame kasərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapətawə iran tukun, kharkun mə tukhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn, meinai In rɨmɨvəhsi-pə Nanmɨn kafan kɨmi ətawə, kɨni Nanmɨn ravəhsi-pə norkeikeiyen kape Kughen rukwar yerkitawə.

6 Kɨni nɨpɨg yame kɨtawə khapəh nhavəhyen nəsanɨnien tuk nɨvəh-mɨraghien ətawə, ye nɨpɨg atuatuk yame Kughen rɨmɨni,* Kristo rɨmamhə tuk nɨvəh-mɨraghien ətawə nəmə has yamə mɨne khapəh nhasiaiyen Kughen. 7 Tukmə yermamə kɨrik, nar apnapɨg mə in yemə atuatuk kɨrik, kɨni [rɨrəh pɨkɨn nɨpɨg əutən kɨrik natukrɨmhə], mərɨg narmamə kwatɨksɨn əmə to kharkun nɨseighanien kɨn nɨmraghien kapəriə tuk nɨvəh-mɨraghien in. Tukmə ror yermamə kɨrik tukraməkeikei mɨmhə mɨn tuk nɨvəh-mɨraghien yermamə kɨrik yame kafan norien rhuvə. 8 Mərɨg Kughen rɨmnhajoun kafan norkeikeiyen kɨmi ətawə ye norien e mɨmə nɨpɨg kɨtawə kasor hanə təvhagə hah, kɨni Kristo rɨmamhə tuk nɨvəh-mɨraghien ətawə.*

9 Nɨtaw Kristo rɨmnaiyu ye nɨpɨg rɨmamhə tuk ətawə, Kughen rɨmnor ətawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn. Ror pən, kɨtawə kharkun huvə mə Kristo tukrɨvəh mɨragh ətawə tuk niemhaa kape Kughen yame tukrɨtərhav-pə ye Nɨpɨg Kwasɨg.* 10 Nɨpɨg kɨmnasor tɨkmɨr kɨtawə Kughen, nɨmhəyen kape Tɨni rɨmnor swatuk kɨmi ətawə mə tukhauə mhavəh nəmərinuyen kɨtawə Kughen. Kɨni nar e yame rhuvə rapita, in e mə kɨtawə kwənharkun huvə mə Kughen tukrɨvəh mɨragh ətawə ye niemhaa kafan meinai Yesu Kristo ramragh ai taktakun. 11 Yesu Kristo Yermaru kapətawə yame rɨmnor ətawə khauə mhavəh nəmərinuyen kɨtawə Kughen, In ramor mɨn rɨkitawə ramagien tuk narɨmnar yame Kughen ramor ye nɨmraghien kapətawə.

Adam rɨmɨvi-pə nɨmhəyen, kɨni Kristo ravəhsi-pə nɨmraghien

12 Apa kupan, kwən e Adam rɨmnor təvhagə has, kɨni ror pən, yermamə kɨrikianə əmə yame rɨmɨvi-pə təvhagə ruə ye tokrei tanə. Kɨni təvhagə has rɨmɨvəh nɨmhəyen muə eikɨn e. Kɨni ror məknakɨn, narmamə m-fam tukasəkeikei mhamə meinai iriə m-fam kasor təvhagə hah.* 13 Meinai narmamə kasor təvhagə has kwasɨg ikɨn Kughen rɨpivəhsi-pə Loa kape Moses. Mərɨg nɨpɨg Loa kape Moses rɨmnamrɨrkək hanə, to kɨpəh nɨniyen mə kasəkapɨr loa, kɨni Kughen rɨkin rɨpəh nəsɨkien kapəriə təvhagə hah mɨnə. 14 Mərɨg nar apnapɨg Kughen rɨkin rɨpəh nəsɨkien kapəriə təvhagə hah mɨnə, narmamə yamə mɨne kɨmnɨsarə ye nɨpɨg kape Adam muə meriaji-pə Moses, iriə m-fam kwənhamhə. Nar apnapɨg narmamə kɨpəh nɨniyen mə kɨmɨsakapɨr Loa rəmhen kɨn yame Adam rɨmnakapɨr Loa, mərɨg iriə mɨfam kwənhamhə.

Ye norien mɨnə tɨksɨn, Adam in rəmhen kɨn Kristo yame rɨmauə mɨkwasɨg, meinai naha nhagɨn yame Adam rɨmnor rɨmauə tuk narmamə mɨfam, rəmhen kɨn yame naha nhagɨn yame Kristo rɨmnor rɨmauə tuk narmamə mɨfam. 15 Mərɨg norien yame Kughen ramor kɨmi ətawə ror pɨsɨn ye norien kape nakapɨrien loa. Yermamə kɨrikianə əmə e Adam rɨmnəsɨk nəkwai Kughen mɨvi-pə nɨmhəyen tuk narmamə khapsaah. Mərɨg nar yame rhuvə rapita, in e mə yermamə kɨrikianə əmə e Yesu Kristo rɨmnor swatuk kɨmi ətawə mə Kughen tukrautə-pə kɨn kafan nɨhuvəyen ehuə kɨmi narmamə khapsaah tuk nəspirien təvhagə has kapəriə. 16 Yakamni mɨn mɨmə nɨhuvəyen ehuə kape Kughen yame In ramautə-pə kɨn kɨmi narmamə, in ror pɨsɨn əgkap ye kwənkwai təvhagə hah kape Adam. Kwən a rɨmnor təvhagə hah mɨkɨrikianə əmə, Kughen rɨmnəkir mɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmin. Mərɨg, nɨpɨg kɨtawə narmamə khapsaah kasor təvhagə has rɨpsaah, Kughen ravəhsi-pə əmə nar huvə kɨmi ətawə, kɨni rɨmnor mɨmə kɨtawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn. 17 Təvhagə hah kape yermamə kɨrikianə əmə e Adam rɨmnor nɨmhəyen ramarmaru ye narmamə m-fam. Mərɨg nar kɨrik mɨn yame rehuə rapita in e nar yame yermamə kɨrikianə əmə e Yesu Kristo rɨmnor. Narmamə m-fam yamə mɨne kamhavəh nɨhuvəyen kape Kughen yame In ramautə-pən kɨn kɨmi əriə, kɨni mhani nəfrakɨsien mə Kughen tukror əriə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn, iriə tukhavəh nɨmraghien rerɨn. Kɨni iriə Yesu Kristo tukasarmaru ye narmamə.

18 Nəfrah. Adam rɨmnor təvhagə hah kɨrik mor swatuk kɨrik kɨmi narmamə m-fam mə Kughen tukraməkeikei mɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmi əriə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kristo rɨmnor nar atuatuk kɨrik, kɨni mor swatuk kɨmi narmamə mə tukhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Natuatukien a ramor mə narmamə m-fam kharkun nhavəhyen nɨmraghien rerɨn.* 19 Narmamə khapsaah kwənhauə yor təvhagə hah mɨnə meinai kwən a Adam rɨmnəsɨk nəkwai Kughen. Mərɨg narmamə khapsaah tukhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen meinai yermamə a Yesu Kristo rɨmnor nəkwai Kughen.*

20 Kughen rɨmɨvəh-si-pə Loa mə tukɨrkun nɨniyen mə narmamə kasəkapɨr pɨk loa. Mərɨg nɨpɨg kɨmɨni kɨmə narmamə kasəkapɨr pɨk loa, nɨhuvəyen yame Kughen ramautə-pə apnapɨg əmə kɨn rɨmauə mehuə mapita, 21 mə nɨhuvəyen tukrapita təvhagə hah. Təvhagə hah ramarmaru ye narmamə mfam mamor nɨmhəyen kɨmi əriə. Mərɨg taktakun ai nɨhuvəyen yame Kughen ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə ramarmaru irətawə, kɨni mamor narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn, mamhavəh nɨmraghien rerɨn ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə.*

6

Nəsanɨnien kape təvhagə hah tukrɨpəh nəruk-ətərəkɨn-ien ətawə

1 ?Kɨni ror məknakɨn mɨmə kɨtawə tukshaw-ni? Tukmə ror yermamə kɨrik tukrɨni mɨmə, “Rhuvə mə tukasəkeikei masor təvhagə hah mamharpɨn mə nɨhuvəyen kape Kughen tukrehuə mɨn məmhen.” 2 Nɨkam, rɨpəh natuatukien. Nɨpɨg nɨpraitawə raməkeikei kɨmi ətawə mə tuksor təvhagə has, kɨtawə tukhapəh nɨsorien nəkwan, rəmhen kɨn yame mə to yermamə kɨrik rəgkiar kɨmi yermamə yame ruamhə ta, kɨni to rɨpəh norien nəkwan. 3 Nakharkun uə nɨkam mə kɨmnor baptaes irətawə ye nhag Yesu Kristo, kɨni baptaes a ramhajoun mɨmə kɨtawə kwənhauə kɨrikianə kɨtawə Yesu Kristo. Kɨni kwəsəpəh nɨmraghien kupan kapətawə rəmhen kɨn yame kɨtawə kwənhamhə kɨtawə Yesu Kristo.* 4 Ror məknekɨn, nɨpɨg kamor baptaes irətawə, in rəmhen əmə kɨn yame kɨtawə kwənhamhə ta, kɨni kɨmɨnɨm ətawə kɨtawə Kristo. Kɨni ror məknakɨn mə kɨtawə tuksəri-pən swatuk kape nɨmraghien wi, rəmhen kɨn yame Kughen Tatə rɨmɨvəh mɨragh Kristo ye nɨmhəyen, ye nəsanɨnien ehuə kafan.*

5 Kwəsəpəh nɨmraghien kupan kapətawə rəmhen kɨn yame kɨtawə kwənhamhə kɨtawə Yesu Kristo. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, tuksarə ye narəyen wi kɨrik, rəmhen kɨn yamai Kughen rɨmɨvəh mɨragh Yesu Kristo ye nɨmhəyen kafan. 6 Kɨtawə kharkun mə nɨpɨg kɨmnəsɨk-pən Yesu Kristo ye nai kamarkwao kɨn, kɨmnəsɨk-pən mɨn nɨmraghien akwas kapətawə iriə min; ror məknakɨn mə taktakun ai kɨtawə khapəh nɨsorien norien has yame nɨpraitawə rorkeikei mə tukror. Kɨni təvhagə has rapəh narmaruyen irətawə,* 7 meinai Kughen rɨmɨrɨsɨn ətawə, təvhagə hah rɨpəh narmaruyen irətawə rəmhen kɨn yame mə to yermamə kɨrik rəgkiar kɨmi yermamə yame ruamhə ta, kɨni to rɨpəh norien nəkwan.

8 In rəmhen kɨn yame kɨtawə kɨmnhamhə kɨtawə Kristo, kɨni ror məkneikɨn kɨshatətə mə tukhamragh mɨn kɨtawə min taktakun, mɨne ye nɨpɨg yame tukrɨpiuə. 9 Kashatətə məknakɨn meinai kharkun mhamə Kughen rɨmɨvəh mɨragh Kristo ye nɨmhəyen kafan, to rɨpəh nɨmhə-mɨn-ien. Nɨmhəyen rɨpəh narmaruyen iran. 10 In rɨmamhə mɨkɨrikianə əmə, kɨni ye nɨmhəyen kafan rɨmɨvəh-si ta nəsanɨnien fam kape təvhagə hah. Mərɨg ramragh ai taktakun, kɨni ye nɨmraghien kafan in ramragh mə tukrɨvəh-si haktə nhag Kughen. 11 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, ye nəmien kapəmiə, təvhagə hah to rɨpəh nɨviyen nərɨgien kapəmiə rəmhen kɨn yame nar kɨrik rɨkək yame to rɨvi nərɨgien kape yermamə yame ruamhə ta. Nɨpran ramni mə təvhagə hah, kafan nəsanɨnien rɨkək tuk nɨvi-pənien əmiə. Mərɨg ye nɨmraghien kapəmiə ai taktakun, taksəm əmiə mɨnə mə naksofugɨn-pən ye Yesu Kristo mhamragh tuk nɨvəhsi-haktəyen nhag Kughen.*

12 Ror məknakɨn mə takhapəh nɨseighanien kɨn təvhagə hah mə tukrarmaru ye nɨpraimiə yame tukrɨmhə tuk nɨpɨg kɨrik. Takhapəh nɨseighanien kɨn mə taksor nəkwai nətərɨgien has yame nɨpraimiə rorkeikei.* 13 Takhapəh nɨseighan-mɨn-ien kɨn nor-nor nɨpraimiə mɨnə mə təvhagə has tukrarmaru irəmiə naksor təvhagə has. Mərɨg seighaan kɨn nɨmraghien fam kapəmiə kɨmi Kughen, meinai kɨmiə e narmamə yame Kughen rɨmɨvəh-si ta əmiə ye nɨmhəyen məhi-pən əmiə ye nɨmraghien. Kɨni seighaan kɨn nor-nor nɨpraimiə mɨnə mə Kughen tukrarmaru irəmiə naksor nar yame ratuatuk ye nɨmrɨn.* 14 Ror məkneikɨn meinai təvhagə hah rɨpəh narmaruyen irəmiə meinai taktakun ai, nakhapəh nɨsarə-ətgɨnien Loa kape Moses, mərɨg nakasarə ətgɨn nɨhuvəyen yame Kughen ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə.*

Yor wok mɨnə kape norien atuatuk

15 ?Kɨni kɨtawə tukshaw-ni e? Tukmə ror yermamə kɨrik tukrɨni mɨmə, “Rhuvə. Pəh kɨsor norien mɨnə, nar apnapɨg mə in təvhagə hah meinai Loa rɨpəh narmaruyen irətawə, mərɨg nɨhuvəyen yame Kughen ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə ramarmaru irətawə.” Nɨkam, rɨpəh natuatukien. 16 Nakharkun uə nɨkam mə nɨpɨg nakseighan-pən kɨn əmiə kɨmi yermamə kɨrik mə taksor nəkwan, kɨmiə nakhauə slef kafan. Kɨmiə slef kape naha yermamə yame naksor nəkwan. Swatuk kɨraru mə to naksəri-pən: Ye swatuk kɨrik takhauə yorwok kape təvhagə hah; kɨni swatuk e ramvən tuk nɨmhəyen. Kɨni ye swatuk kɨrik mɨn, takhauə yorwok kape norien nəkwai Kughen, kɨni swatuk e ramkɨr-pən əmiə naksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen.* 17 Kɨtawə kamhani vi vi Kughen meinai nar apnapɨg nɨmɨsor yorwok kape təvhagə hah apa kupan, mərɨg kwasɨg, nɨmɨsor norien yame kɨmnhajoun əmiə kɨn ye rɨkimiə m-fam. 18 Kughen ruɨrɨsɨn əmiə ye təvhagə hah, kɨni təvhagə hah, kafan nəsanɨnien rɨkək tuk narmaruyen irəmiə. Kɨni nakwənhauə slef kape norien yamə mɨne kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen.

19 Yakamni nuhpɨkɨnien kɨn slef meinai narmamə ye tokrei tanə kharkun norien kape slef; kɨni nətərɨgien kapəmiə rɨpəh nəmhenien tuk nɨrkunien narɨmnar kape Kughen. Apa kupan, nɨmɨseighan kɨn nor-nor nɨpraimiə mɨnə mə iriə slef kape norien yame ror naurɨsien, mɨne slef kape nahasien yame ramhaktə mamehuə. Mərɨg taktakun ai, seighaan kɨn nor-nor nɨpraimiə mə iriə slef kape norien yame ratuatuk, kɨni takhauə narmamə yame Kughen rɨmnərəhu karɨn əmiə mə kafan. 20 Nɨpɨg kɨmiə nɨmɨsor slef kape təvhagə hah, norien yame ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen rɨpəh narmaruyen irəmiə. 21 In apa kupan nɨmɨsor norien has yamə mɨne naksaurɨs kɨn ai taktakun mɨne. Kɨni norien has mɨnə a rɨpəh nɨvəhsi-preyen nɨhuvəyen kɨrik; kwənkwan in əmə e nɨmhəyen. 22 Mərɨg taktakun ai, Kughen rɨmɨrɨsɨn əmiə ye təvhagə hah, kɨni nakwənhauə slef mɨnə kape norien nəkwai Kughen. Kɨni kwənkwai nɨhuvəyen yame nakamharhi ramkɨr-pən əmiə naksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, mamhavəh nɨmraghien rerɨn. 23 Ror məknakɨn meinai nərokien kape təvhagə hah in nɨmhəyen; mərɨg nar yame Kughen ravəhsi-pə apnapɨg əmə kɨmi ətawə, in e nɨmraghien rerɨn yame ramsɨ-pən tuk Yesu Kristo Yermaru kapətawə.*

7

Loa rɨpəh narmaruyen irətawə

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Kɨmiə nakwənharkun norien kape loa. Loa kape Moses ramarmaru ye narmamə nɨpɨg iriə kamhamragh əmə. 2 Rəmhen kɨn nuhpɨkɨnien e yame ramni mə tukmə piraovɨn kɨrik tukrarkurək, loa ramni mə kafan a yerman ye nɨpɨg karamragh; mərɨg tukmə yerman e ruamhə, loa ramni mə piraovɨn rɨrkun nəriwəkien. 3 Mərɨg tukmə kafan yerman ramragh hanə, kɨni rarar maməri-pən yerman pɨsɨn kɨrik, kamni kɨmə in yor təvhagə hah meinai rɨmnor pən kafan yerman. Mərɨg tukmə kafan yerman ruamhə, loa kape narkurəkien rɨpəh nɨraptərəkɨn-mɨnien piraovɨn a, kɨni nar apnapɨg raməri-pən yerman pɨsɨn, tukpəh nɨniyen mə ramor pən kafan yerman yame ruamhə ta.

4 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨmiə nɨmɨsor kɨrikianə kɨmiə Yesu Kristo, rəmhen kɨn yame kɨmiə nakwənhamhə kɨmiə min ye nai kamarkwao kɨn. Kɨni nɨpɨg nakwənhamhə, loa kape Moses rɨpəh nɨraptərəkɨn-mɨnien əmiə ai taktakun. Kɨni kɨmiə naksəmhen kɨn piraovɨn kɨrik yame kafan yerman ruamhə, kɨni taktakun ai in rɨpəh narkurəkien; kɨni in rɨrkun nəri-pənien yerman pɨsɨn kɨrik. Kapəmiə yerman kupan e in e Loa. Mərɨg taktakun ai, kɨmiə naksəri-pən yerman pɨsɨn kɨrik, In e Yesu Kristo, yame Kughen rɨmɨvəh mɨragh In ye nɨmhəyen kafan. Kɨni nakamhakwasɨg kɨn mə nɨmraghien kapəmiə tukror kwənkwan huvə, kɨni Kughen rɨkin ramagien tukun.* 5 Nɨpɨg nətərɨg-atukien kape yermamə yame rahas ramarmaru irətawə, nətərɨgien has mɨnə kapətawə ravi-pən ətawə mə tuksor norien has mɨnə ye nɨpraitawə. Kɨni nɨpɨg loa ramhajoun nar has, kɨni rɨkitawə ramvən tukun. Ror məknakɨn, kasor təvhagə has rehuə. Kɨni kwənkwai təvhagə hah mɨnə a, in nɨmhəyen əmə. 6 Mərɨg taktakun ai, kɨtawə khapəh nɨsarə-ətginien loa kape Moses, meinai in rəmhen kɨn yame kɨtawə kwənhamhə ye loa; loa rɨpəh narmaruyen irətawə e towei mɨne. Kɨni taktakun ai, kɨtawə slef mɨnə kape Kughen; mərɨg khapəh nɨsəri-pənien swatuk akwas tuk nəri-pənien loa yame kɨmɨrai; mərɨg kasəri-pən swatuk wi kape Nanmɨn kape Kughen.*

Yakamarkut mə jakor nar huvə kɨrik; kɨni mərɨg təvhagə hah ramarkut kɨmi yo mə jakəpəh norien nar huvə

7 ?Kɨni kɨtawə tukshaw ni? Tukmə ror yermamə kɨrik tukrɨni mɨmə, “Loa in nar has meinai ramni-əhu norien yame rahas, kɨni ramor rɨkitawə ramvən əmə tukun.” Mərɨg nɨkam - rɨpəh natuatukien. Yo yakɨrkun əmə mə təvhagə hah rhawor pən iran mɨne meinai loa ramhajoun yo kɨn. Loa to rɨpipəh nɨni-əhuyen yo mə rɨkik tukrɨpəh nəkrəhyen kɨn nar kɨrik, kɨni to yo yakpipəh nɨrkunien norien kape nanipɨnien mə rhawor pən iran mɨne.* 8 Loa ramni-əhu mə rɨkik tukrɨpəh nəkrəhyen kɨn nar kɨrik kape yermamə kɨrik, kɨni nɨpɨg yakərɨg loa e, nətərɨgien yerkik yame rahas ramarkut kɨmi yo mə rɨkik tukrəkrəh kɨn nar kɨrik kape yermamə kɨrik. Mərɨg to loa rɨpipəh nɨni-əhuyen təvhagə has, nətərɨgien yerkik yame rahas to rɨpipəh nɨviyen yo mə jakanipɨn mamor təvhagə hah.* 9 Apa kupan, nɨpɨg yɨmneinein hanə loa, rɨkik rɨpəh nəsɨkien təvhagə hah, yɨmnamarə huvə əmə. Mərɨg nɨpɨg yɨmauə mɨrkun loa, nəsanɨnien kape təvhagə hah rɨmauə mamragh mɨn mɨskai, kɨni yɨmɨrkun mə jakaməkeikei mɨmhə tuk təvhagə hah kafak. 10 Kɨni yɨmnəm mə nəgkiarien e kape loa yame rɨmauə mə tukror narmamə tukhamragh, mərɨg nəfrakɨsien mə ravi-pə əmə nɨmhəyen * 11 meinai loa ramni-əhu təvhagə hah, kɨni nɨpɨg yakərɨg nəgkiarien kape loa, nətərɨgien yerkik yame rahas ramarkut kɨmi yo mə jakor təvhagə has yame loa ramni-əhu. Kɨni nətərɨgien yerkik yame rahas rɨmneikuə irak mɨmə tukmə yɨmnəri-pən huvə loa kape Moses, yakpivəh nɨmraghien rerɨn. Mərɨg yɨmneinein nəri-pən-famien, kɨni nəgkiarien kape loa rɨmɨni mə jakaməkeikei mɨmhə meinai yɨmnəsɨk loa mamor təvhagə hah.*

12 Mərɨg loa ramərhakə yame rɨmasɨ-pən tuk Kughen, kɨni nəgkiarien kape loa kɨmnhasɨ-pən ye Kughen kɨsəmɨrhakə, mɨsatuatuk, mhahuvə mɨsasitu ye narmamə.* 13 Kɨni tukmə ror yermamə kɨrik tukrɨni mɨmə, “Loa in nar huvə əmə, mərɨg rɨmnəvheikɨn mɨvəhsi-pə əmə nɨmhəyen.” Mərɨg nɨkam, nəgkiarien e rɨpəh natuatukien. Nɨpɨg yɨmauə mɨrkun nəgkiarien kape loa, nar apnapɨg mə loa in rhuvə, mərɨg rɨkik rɨmavən tuk təvhagə hah yame ramni-əhu, kɨni yo yɨmnor təvhagə hah yame kwənkwan in nɨmhəyen. Ror məknakɨn mə pəh nien mə loa yame ravəhsi-pə nɨmhəyen, mərɨg norien hah. Loa ramhajoun mə jakaməkeikei mɨmhə tuk norien has mə jakɨrkun mə norien has kafak in təvhagə has əfrakɨs.

14 Kɨtawə kharkun mə loa rɨmasɨ-pən ye rao ye neai; mərɨg yo, yo kape tokrei tanə əmə. In rəmhen kɨn yame yɨmauə slef kape təvhagə has. 15 Nar yame yakamor ramuh tɨpɨr yerkik ye nɨpɨg mɨfam, meinai nar huvə yame yakorkeikei mə jakor, yakpəh norien; kɨni yakamor əmə naha nhagɨn yame yakpəh norkeikei-pɨkien mə jakor.* 16 Nɨpɨg jakərɨg rahah yerkik tuk təvhagə hah yame yakamor, ramhajoun pən mə yakameighan kɨn loa mə in raməfrakɨs. 17 Ror məkneikɨn, pəh nien mə yo yermamə kape norien təvhagə hah mɨnə, mərɨg norien kape təvhagə hah yame raməmɨr ye kafak nətərɨgien ramor mɨmə jakor norien hah mɨnə. 18 Yakɨrkun mə nətərɨgien has kafak rɨpəh neighanien kɨn yo mə jakor nar huvə kɨrik. Yakɨrkun mə in nəfrakɨsien meinai yakorkeikei pawk nar yame rhuvə, mərɨg to yakpəh norien. 19 Naha nhagɨn yame yakamor pəh nien mə in nar huvə kɨrik yame yakorkeikei mə jakor; mərɨg yakamor əmə təvhagə hah yame yakpəh norkeikeiyen mə jakor. 20 Kɨni tukmə yakamor naha nhagɨn yame yakpəh norkeikeiyen mə jakor, pəh nien mə yo əfrakɨs e yakamor; mərɨg norien kape təvhagə hah yame raməmɨr ye kafak nətərɨgien ramor mɨmə jakor norien hah mɨnə a.*

21 Ror pən, yakaməm mə norien kɨrik ramor wok ye nɨmraghien kafak ye nɨpɨg m-fam. Norien e ror məkneikɨn mə nɨpɨg yakorkeikei mə jakor nar huvə, mərɨg təvhagə hah in əmə kwusei ipakə tuk yo, ravi-pən yo tuk təvhagə hah. 22 Yerkik m-fam yakorkeikei loa kape Kughen, 23 mərɨg yakaməm mɨn loa kɨrik mɨn yame ramor wok ye nɨmraghien kafak yame ramor tɨkmɨr iriu kafak nɨrkunien, mamrəh yo, mamor mɨmə yo slef kape təvhagə hah yame ramor wok ye nɨprak.* 24 !Kəsi! Yakamərɨg rahah pɨk əgkap. ?Keinein mə pa tukrɨrəhsi-ta yo ye nɨprak e yame ramvən tuk nahasien? 25 !Pəh khani vi vi Kughen meinai Yesu Kristo Yermaru kapətawə In tukror!

Kɨni ror məkneikɨn mə nɨmraghien kafak ror mɨn məkneikɨn mɨmə yo slef kape loa kape Kughen ye rɨkik; mərɨg ye nɨprak, yo slef kape norien kape təvhagə hah.*

8

Norien kape nəri-pənien Nanmɨn kape Kughen

1 Kɨni nuknei nəgkiarien mɨnə fam e ror məkneikɨn mɨmə Kughen ramni mə kɨtawə kwəsatuatuk ta ye nɨmrɨn meinai kɨshatətə ye nar yame Kristo rɨmnor kɨmi ətawə. Ror məkneikɨn, Kughen to rɨpəh nɨvəhsi-pənien narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kwənhauə kɨrikianə iriə Yesu Kristo 2 meinai nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen, yame ravəhsi-pən nɨmraghien wi kɨmi ətawə ye Yesu Kristo, in rɨmɨrɨsɨn ətawə ye nəsanɨnien kape təvhagə hah mɨne nɨmhəyen. 3 Loa kape Moses reinein nɨrɨsɨnien ətawə məknakɨn mə tukhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, meinai nətərɨgien hah kape narmamə ramapita norien yame loa rorkeikei. !Mərɨg nar yame loa reinein norien Kughen ramor! In e, rɨmnher-pə kɨn Tɨni atuatuk rɨmauə yermamə məmhen kɨn ətawə. Kɨni Kughen rɨmnor narpɨnien kape təvhagə hah yame kɨtawə narmamə m-fam kasor nɨpɨg Tɨni rɨmauə nɨtawɨn rɨmnaiyu tuk təvhagə hah mɨnə fam kapətawə.* 4 Kughen rɨmnor məknakɨn mɨmə nəgkiarien atuatuk mɨnə kape Loa tukhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn ye nɨmraghien kapətawə yamə mɨne khapəh nɨsəri-pənien swatuk kape nətərɨgien has kape yermamə, mərɨg kɨsəri-pən swatuk yame Nanmɨn kape Kughen ramhajoun ətawə kɨn.*

5 Narmamə yamə mɨne kasəri-pən nətərɨgien hah kape yermamə, nətərɨgien kapəriə ramvən əmə tuk nar yame nətərɨgien hah rorkeikei. Mərɨg narmamə yamə mɨne kasəri-pən norien yame Nanmɨn kape Kughen rorkeikei, nətərɨgien kapəriə ramvən əmə tuk nar yame Nanmɨn kape Kughen rorkeikei. 6 Tukmə nətərɨgien hah kape yermamə in ramarmaru iran, in raməri-pən əmə swatuk kape nɨmhəyen. Mərɨg tukmə Nanmɨn kape Kughen ramarmaru ye kafan nətərɨgien, in raməri-pən əmə swatuk kape nɨmraghien mɨne nəmərinuyen. 7 Ror məkneikɨn meinai nətərɨgien hah kape yermamə ramor tɨkmɨr iriu Kughen; meinai rɨpəh nəri-pənien loa mɨnə kape Kughen, kɨni reinein əgkap nəri-pənien. 8 Narmamə yamə mɨne kasəri-pən nətərɨgien hah kape yermamə to khapəh nɨsorien rɨki Kughen ragien.

9 Mərɨg kɨmiə nakhapəh nɨsəri-pənien nətərɨgien hah kape yermamə. Tukmə Nanmɨn kape Kughen raməmɨr əfrakɨs irəmiə, taksəri-pən əmə norien yame Nanmɨn kape Kughen rorkeikei. Yermamə yame Nanmɨn kape Kristo rɨpəh nəmɨrien iran, pəh nien mə yermamə kape Kristo.* 10 Mərɨg Kristo raməmɨr irəmiə. Kɨni nar apnapɨg nɨpraimiə tukraməkeikei mɨmhə tuk təvhagə hah, mərɨg nanmɨn kapəmiə tukramragh meinai rɨkimiə ratuatuk mɨhuvə ye nɨmrɨ Kughen.* 11 Nanmɨn kape Kughen ramarə irəmiə. In e Nanmɨn kape Kughen e yame rɨmnor Yesu Kristo rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan. Nəfrakɨsien, nɨpraimiə tukrɨpimhə tuk nɨpɨg kɨrik. Mərɨg ye Nanmɨn kafan, Kughen tukrɨvəhsi-pən mɨn nɨmraghien kɨmi nɨpraimiə.

12 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Meini kɨtawə kharkun mə narɨmnar mɨnə e kasəfrakɨs, kɨtawə tukasəkeikei mɨsəri-pən norien yame Kughen rorkeikei. Mərɨg tukhapəh nɨsəri-pən-ien nətərɨgien hah kape yermamə; 13 meinai tukmə nakasəri-pən norien yame nətərɨgien hah kape yermamə rorkeikei, takasəkeikei mhamhə. Mərɨg tukmə ye nəsanɨnien kape Nanmɨn Kape Kughen taksəwiə ta* kɨn norien yame nətərɨgien hah kape yermamə rorkeikei, kɨni takasəkeikei mhamragh,* 14 meinai narmamə m-fam yamə mɨne Nanmɨn kape Kughen ramkɨr əriə, iriə ji Kughen mɨnə. 15 Kɨmiə nakharkun mɨmə in e nəfrakɨsien meinai Kughen rɨmɨvəhsi-pre Nanmɨn Kafan kɨmi əmiə, kɨni Nanmɨn to rɨpəh norien əmiə nakhagɨn kɨn Kughen rəmhen kɨn yame slef ramgɨn kɨn kafan yamehuə. Nɨkam. Nanmɨn Kafan ramor mə Kughen rɨmɨrhi əmiə. Kɨni Nanmɨn rɨmnor mə kɨtawə kharkun nokrənien kɨn Kughen mhamə, “Tatə.”* 16 Kɨni Nanmɨn atuk kape Kughen ramni-ərhav mɨmə kɨtawə ji Kughen mɨnə.* 17 Kɨni mərɨg in ai kɨtawə ji Kughen mɨnə, kɨtawə kwənhavəh ta narɨmnar huvə yamə mɨne Kughen rɨmnərəhu karɨn mə kapətawə. Kɨni kɨtawə Kristo tukhavəh narɨmnar mɨnə a. Kɨtawə kwənharkun mhamə in e nəfrakɨsien meinai kɨtawə kasərɨg nɨmhəyen kɨtawə min, kɨni mharkun mhamə Kughen tukrɨvəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmi ətawə rəmhen kɨn yame tukror ye Kristo.*

Nɨhuvəyen kape Kughen yame natukruə

18 Yakɨrkun mɨmə nəmhəyen yamə mɨne kɨtawə kɨsarə iran ai taktakun mɨne tukpisəm mɨmə iriə nar apnapɨg əmə tuk nɨpɨg yame Kughen tukror əpu nɨhuvəyen kafan ye nɨmraghien kapətawə. 19 Nəfrakɨsien, narɨmnar mɨnə fam yame Kughen rɨmnor, in e nɨmoptanə mɨne naimɨnai, mɨne nar mɨragh mɨnə, mɨne narɨmnar ye neai iriə fam kamhawhin masorkeikei pɨk mə tuksəm nɨpɨg yame Kughen tukror əpu nɨ pa e nhagɨn nɨpnətɨn mɨnə. 20 Kamhawhin məknakɨn meinai Kughen rɨmnor mə narɨmnar fam yame In rɨmnor, iriə tukasəmɨr-pən ye kwermɨ nahasien, mɨseinein norien wok huvə yamə mɨne kɨmnasor kupan. Pəh nien mə kɨmɨsorkeikei mə tukasəmɨr-pən ye nahasien, mərɨg Kughen rɨmnor məknakɨn əriə meinai In rɨmnorkeikei mə iriə tuksərəhu-pən tɨmtɨm nətərɨgien kapəriə iran* 21 mə narɨmnar fam yame In rɨmnor tukhamətɨt pawk, mərɨg In tukrɨrɨsɨn əriə khahuvə mɨn, meinai In rɨrkun nɨvəhsi-pənien nɨhuvəyen kɨrikianə əmə kɨmi əriə yame ravəhsi-pən kɨmi tɨni mɨnə.

22 Kɨtawə kharkun mɨmə apa kupan əgkap meriaji-pə ai taktakun mɨne, narɨmnar fam yame Kughen rɨmnor kasərɨg nəmhəyen† rəmhen kɨn piraovɨn yame ramhə kɨn tɨni. 23 Kɨni kɨtawə mɨn kasərɨg nəmhəyen kɨtawə narɨmnar fam yame Kughen rɨmnor, nar apnapɨg Kughen rɨmɨvəhsi-pə ta Nanmɨn Kafan kɨmi ətawə rəmhen kɨn nar huvə yame rɨmnəkupan mɨvəhsi-pə kɨmi ətawə. Kɨni taktakun ai kɨtawə kamhawhin nɨpɨg atuatuk yame Kughen tukreighan-pə fam kɨn narɨmnar yame rɨmɨrhi ətawə tukun. Kɨni in tukrɨrɨsɨn nɨpraitawə yame rakwas, mɨvəhsi-pə yame rɨwi.* 24 Rɨmɨrikakun ye nɨpɨg Kughen rɨmɨvəh mɨragh ətawə, kɨtawə kwəsərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapətawə ye Kughen mə tukhavəh nar huvə mɨnə a. Tukmə yermamə kɨrik rɨmɨvəh ta nar kɨrik, to kɨpəh nɨniyen mə ramərəhu-pən nətərɨgien kafan mə tukrɨpirəh tuk nɨpɨg kɨrik, meinai ruɨrəh ta. 25 Mərɨg kɨtawə kasərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapətawə ye nar kɨrik yame kɨpəh nɨsəmien, kɨni masor kapətawə nətərɨgien rapomh, mamhawhin masərer tɨm tɨm.

26 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Nanmɨn kape Kughen ramasitu irətawə ye nɨpɨg kɨtawə kasəpou. Kɨtawə kaseinein naha nhagɨn yame ratuatuk mə tuksəhuak tukun, mərɨg Nanmɨn əmə kape Kughen raməhuak atuə kɨn kapətawə mamni nərɨgien kɨrik yame nəgkiarien iran rɨkək. 27 Kɨni Kughen yame In rɨrkun rɨki yermamə, in rɨrkun naha nhagɨn yame Nanmɨn kafan ramni, meinai Nanmɨn Kafan raməhuak tuk nəməhuak mɨnə raməri-pən nətərɨgien kape Kughen.*

Kughen ravəhsi-pə nɨmraghien kɨmi ətawə

28 Kɨtawə kharkun mɨmə Kughen ramor mə narɨmnar fam yame ramuə, in e nar huvə mɨnə mɨne nar has mɨnə, iriə fam kamhauə tuk nasituyen irətawə yamə mɨne kasorkeikei Kughen, in e kɨtawə narmamə yamə mɨne In rɨmnokrən kɨn ətawə ye nətərɨgien kafan.* 29 Ror məknakɨn meinai, in apa kupan əgkap, Kughen ruɨrkun ta mə kɨtawə tukshatətə iran. Kɨni ye nɨpɨg a, In rɨmɨni mɨmə norien kapətawə tukruə məmhen kɨn tɨni mə narmamə khapsaah tukhauə piauni mɨnə mɨne nowini mɨnə, kɨni In yerpɨrɨg irətawə fam rəmhen kɨn nɨmrɨn nupan irətawə.* 30 Kɨni kɨtawə yamə mɨne In rɨmnəkupan mɨni mɨmə tukhauə kafan mɨnə, In rɨmnokrən kɨn ətawə. Kɨni kɨtawə e yamə mɨne In rɨmnokrən kɨn ətawə, In rɨmnor ətawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn. Kɨni kɨtawə e yamə mɨne rɨmnor ətawə kɨsatuatuk, In tukrɨrəh-si haktə mɨvəhsi-pə nɨsiaiyen mɨne nɨhuvəyen kafan kɨmi ətawə.

Norkeikeiyen ehuə kape Kughen

31 ?Tukni mɨn naha ye narɨmnar mɨnə e? Kughen ramarə kɨtawə min, mamor narɨmnar fam mə iriə narɨmnar huvə ye nɨmraghien kapətawə, kɨni nar apnapɨg yermamə kɨrik ramərer əswasɨg kɨn ətawə.* 32 In rɨmɨpəh nɨgɨnien tuk Tɨni atuatuk mə tukrɨmhə tuk ətawə fam, mərɨg In rɨmneighan əmə kɨn. Kɨni tukmə In rɨmɨvəhsi-pə Tɨni kɨmi ətawə, ramhajoun-pən mə tukrautə-pə kɨn narɨmnar huvə mɨnə fam kɨmi ətawə. 33 ?Kɨni yermamə mɨn kɨrik aikɨn yame to rɨruk-pə nəgkiarien kɨrik irətawə yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen ətawə, mɨmə kɨtawə kɨmɨsor raha uə? Nɨkam, rɨkək, meinai Kughen atuk rɨmɨrɨsɨn ətawə tuk narpɨnien kape təvhagə hah.* 34 ?Kɨni yermamə mɨn kɨrik to rɨrkun nɨvəhsi-pəyen narpɨnien kɨmi ətawə uə? Nɨkam, rɨkək, meinai Yesu Kristo rɨmamhə tuk ətawə, kɨni nar kɨrik mɨn, Kughen rɨmɨvəh mɨragh In ye nɨmhəyen kafan. Kɨni taktakun mɨne, In ramkwətə ye nɨkar Kughen matuk, maməgkiar kɨmi Kughen tuk nasituyen irətawə. 35 ?Kɨni yermamə mɨn kɨrik to rɨrkun nɨrəhsi-tayen ətawə tuk norkeikeiyen kape Kristo, uə? Nɨkam, rɨkək. ?Nakharkun mə nahasien, mɨne nɨpɨg əutən mɨnə, mɨne nəmhəyen yame narmamə kasor kɨmi ətawə, mɨne nɨkumhə, mɨne nɨpɨg kapətawə neipən rɨkək, mɨne ikɨn resrə ikɨn, mɨne nau kape nuhyen yermamə to rɨvəhsi-ta ətawə tuk norkeikeiyen kape Kristo uə? Nɨkam, reinein, 36 meinai nəfrakɨsien mə nɨmraghien kapətawə rəmhen əmə kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Kughen, nɨpɨg mɨfam narmamə kasorkeikei mə tukshopni əmawə meinai kɨmawə yakamhavəh nhagɨm.

Kɨmawə yaksəmhen əmə kɨn sipsip yamə mɨne kamrukwəji əriə mə tukpihopni əriə.”(Sam 44:22)

37 Mərɨg ye narɨmnar mɨnə fam e, Kristo yame rorkeikei ətawə, In ramor mə kɨtawə kɨsapita əgkap. 38 Kɨni yakɨrkun mə nar kɨrik rɨkək yame rɨrkun nɨvəhsi-tayen ətawə tuk norkeikeiyen kape Kristo. Nar apnapɨg nɨmhəyen, uə nɨmraghien, uə agelo mɨnə, uə yarmhə mɨnə, uə narɨmnar yame ramuə ai taktakun mɨne, uə narɨmnar yame tukrɨpiuə, uə nəsanɨnien mɨnə fam, 39 uə narɨmnar apa yerpɨrɨg, uə narɨmnar ye tokrei tanə, uə nar kɨrik ye narɨmnar fam yame Kughen rɨmnor, mərɨg to rɨpəh nɨvəhsi-tayen ətawə tuk norkeikeiyen kape Kughen yame kɨtawə kamhavəh ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə.

9

Pol rorkeikei pɨk mə nəmə Isrel tukshatətə ye Kristo

1-2 Mərɨg rɨkik ramarkwəpɨr maməmhə [tuk nəmə Isrel nɨpɨg m-fam]. Yakamni nəfrakɨsien - kɨmru Kristo kɨrikianə əmə, ror pən to yakpəh neikuəyen. Kafak nətərɨgien mɨne Nanmɨn kape Kughen karəni mə nar e yakamni in nəfrakɨsien, 3 meinai nəmə Isrel kɨsəmhen mə piak atuatuk mɨnə, kɨsəmhen əmə kɨn kafak atuatuk kwənərəus. Kɨni rɨkik ragien əmə to Kughen rɨvəhsi-ta yo tuk Kristo tuk norien swatuk tuk nəmə Isrel mɨnə tɨksɨn tukhauə kɨrikianə iriə min.* 4 Iriə kwənərəus kape Isrel, kɨni Kughen rɨmɨrhi əriə mə tɨni mɨnə, kɨni mor əpu kafan nehuəyen kɨmi əriə, mɨvəh-si-pən mɨn promes kape nasituyen kɨmi əriə, mɨne Loa, mɨne nəhuakien ye Nimə Ehuə kape Kughen, mɨne promes mɨnə tɨksɨn.* 5 Kɨni rɨpriə atuatuk mɨnə, iriə nəmasur yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen əriə. Kɨni Kristo rɨmasɨ-pən atuatuk ye kwənərəus kapəriə. Kɨni Kristo in Kughen yerpɨrɨg ye narɨmnar fam - pəh kɨsəgnəgɨn In kape rerɨn. Amen.

Swatuk yame Kughen ramrɨpen narmamə iran

6 Kughen rɨmɨrpen kwənərəus kape Ebraham; mərɨg iriə khapsaah khapəh nɨshatətəyen ye Kristo. Mərɨg pa rɨmə nar e ramhajoun pən promes kape Kughen rɨpəh nuəyen mor nəfrakɨsien kɨn, meinai nɨsɨ-pənien ye kwənərəus kape Isrel rɨpəh norien yermamə mə in yemə Isrel əfrah. 7 Kɨni ye norien a, iriə yamə mɨne kɨmnhasɨ-pən ye Ebraham, pəh nien mə iriə m-fam nɨpnət Ebraham əfrakɨs. [Meinai nar apnapɨg Ebraham rɨmɨrəh tɨni kɨraru], mərɨg Kughen rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “Kwənərəus atuatuk kafam tukrɨsɨ-pən əmə ye nɨtaw kafam e kwajikovə Aesak.”(Jen 21:12) 8 Nɨprai nəgkiarien e ramni mə narmamə yamə mɨne kɨmɨsarha ye kwənərəus kape Ebraham, pəh nien mə iriə fam nɨpnət Kughen mɨnə. Mərɨg nɨpnət Kughen əfrakɨs iriə e yamə mɨne kɨmɨsarha ye promes kape Kughen. Kɨni iriə e kwənərəus əfrakɨs kape Ebraham.* 9 Ror məkneikɨn meinai Kughen rɨmɨni-pən tuk Ebraham mɨmə, “Ye nɨpɨg atuatuk, jakrerɨg-pre tuk əmiru, Sera tukrɨrəh kwaji yerman kɨrik.”(Jen 18:10, 14)

10 Mərɨg nəgkiarien a rɨpəh norien infamien eikɨn e. Ji Sera e Aesak rɨmɨkɨr Rebeka, kɨni Rebeka rɨrəh mir mir. Kapəriu tatə kɨrikianə əmə, in e kaha hah kape nəmə Isrel e Aesak. 11 Mərɨg mir mir e kɨrəpəh nɨwarha-hanəyen, kɨni mɨrəpəh nɨworien nar kɨrik yame rhuvə, uə raha, mərɨg Kughen rɨmɨni-pən promes kɨrik kɨmi mamə kapəriu. Kɨni nəgkiarien e ramhajoun huvə mə Kughen rɨmɨrpen narmamə raməri-pən əmə nərɨgien kafan, 12 mərɨg pəh nien mə ramɨrpen əriu meinai kɨmɨwor nar huvə kɨrik, uə nar hah kɨrik. Kughen rɨmɨni-pən tuk Rebeka mə, “Nɨmrɨn nupan tukror atuə kɨn kape yame raməker ye nɨmeitaan.”(Jen 25:23) 13 Kɨni in e raməri-pən əmə nəgkiarien yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə, “Yakorkeikei Jekob, mərɨg yakəməkɨn Esao.”(Mal 1:2-3)

14 ?Tukshawni ai taktakun? ?Tukhani mə norien kape Kughen rɨpəh natuatukien? !Nɨkam! Kɨtawə kharkun mə In ramor atuatuk 15 meinai in rɨmɨni-pən tuk Moses mɨmə,

“Yo atuk yɨmɨni mə narmamə hawor e rɨkik tukreihuə tuk əriə, kɨni narmamə hawor mɨnə ai rɨkik tukrɨpəh neihuəyen tuk əriə.

Kɨni Yo atuk yɨmɨni mə narmamə hawor e jakor huvə pən kɨmi əriə, kɨni narmamə hawor mɨnə ai jakpəh nor-huvə-pənien kɨmi əriə.”(Eks 33:19)

16 Kɨni ror məknakɨn mə kɨtawə to khapəh nhavəhyen promes kape Kughen tuk nar kɨrik yame kɨtawə kasor, rəmhen kɨn yame kasorkeikei pɨk In, uə kasor pɨk wok kafan. Nɨkam. Kɨtawə kamhavəh əmə promes kape Kughen meinai rɨkin rehuə tuk ətawə. 17 Ye Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni-pən tuk king kape Ijip* mɨmə,

“Yɨmɨvəh-si haktə ik tuk nar kɨrikianə əmə, in e mə narmamə tuksəm kafak nəsanɨnien ye nɨmraghien kafam, mə narmamə tukamhani-ərhav nhagɨk ye tanɨmtanə.” (Eks 9:16)

18 Kɨni nɨprai nəgkiarien e ramni mə Kughen atuk ramni mə narmamə hawor mɨne rɨkin tukrehuə tuk əriə. Kɨni Kughen atuk rɨmnərɨp kəvsəsivə ye narmamə yamə mɨne kasəpəh hanə-əmə In.

19 Tukmə ror kɨrik tukraiyoh yo mɨmə, “Narmamə to khapəh nɨsətapɨgien kɨn nɨrkunien kape Kughen. ?Kɨni tukmə Kughen atuk ramni narmamə hawor mɨne tuksəpəh kafan nəgkiarien, kɨni rhawor e Kughen ramni mə kapəriə atuk?” 20 Mərɨg jakhorpɨn naiyohyen e mɨmə ik yermamə əmə, ?rhawor e nakmə takhorpɨn əsanɨn nəgkiarien kape Kughen? Nɨtɨp† to rɨpəh nɨni-pənien tuk yermamə yame rɨmɨkuh in mɨmə, “?Rhawor e nɨmɨkuh məkneikɨn yo?”* 21 Yermamə yame ramkuh nɨtɨp, in rɨrkun nɨrəhyen mənkiuvyuv ye nuknen kɨrikianə əmə mɨrkun nɨkuhyen nɨtɨp kɨn kɨraru - kɨrik kape nɨvai-pənien nar əgkap iran; kɨrik kape nɨvai-pənien nar apnapɨg iran.* 22 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kughen rɨrkun nor-mɨnien ye narmamə. Tukmə rorkeikei, In rɨrkun norien mə tukroriah əriə. In rorkeikei mə tukror əpu mə niemhaa ramhai In tuk təvhagə hah, kɨni In tukror narpɨnien ehuə kɨmi narmamə yamə mɨne kasor təvhagə hah. Mərɨg nar apnapɨg In ramor məknakɨn, kafan nətərɨgien raməpomh; kɨni In rɨpəh nor-ahuaayen narpɨnien kɨmi əriə yamə mɨne kasor mɨmə rɨkin tukraməmhə. 23 Kafan nətərɨgien rapomh, mor mɨmə In tukror əpu nɨhuvəyen ehuə kafan kɨmi narmamə yamə mɨne In ramni mə rɨkin tukrehuə tuk əriə. In apa kupan, In rɨmɨrpen ta əriə mə tukasarə ye nɨhuvəyen kafan apa ye rao ye neai. 24 In e kɨtawə m-fam yamə mɨne In rɨmɨrpen, kɨni pəh nien mə kwənərəus kape Isrel in əmə in əmə, mərɨg nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mɨn. 25 Rəmhen əmə kɨn yame In ruɨni ta ye Nəkwəkwə kape Hosea mɨmə,

“Narmamə yamə mɨne pəh nien mə kafak narmamə,

jakokrən kɨn əriə mə, ‘kafak narmamə mɨnə.’

Kɨni narmamə yamə mɨne yɨmɨpəh norkeikeiyen əriə kupan,

jakokrən kɨn əriə mɨmə, ‘narmamə yamə mɨne yakorkeikei.’ ”(Hos 2:23)

26 “Kɨni ikɨn atuatuk, yame yɨmɨni-pən tuk əriə mə, ‘Kɨmiə pəh nien mə kafak narmamə,’

narmamə tuksokrən kɨn əriə mhamə, ‘iriə nɨpnət Kughen yame ramragh.’ ”(Hos 1:10)

27 Kɨni Profet Aesea rɨmɨni-ərhav ye nɨkarɨn kape Isrel mɨmə,

“Nar apnapɨg kwənərəus kape Isrel khapsaah rəmhen kɨn nɨpakɨr ye tahik,

mərɨg Kughen tukrɨvəh mɨragh kwatɨksɨn əmə,

28 meinai Kughen Yermaru In tukrɨvəhsi-pən aihuaa əmə narpɨnien kɨmi narmamə fam ye tokrei tanə.” (Aes 10:22)

29 Kɨni rəmhen əmə kɨn nəgkiarien yame profet Aesea rɨmɨni kupan mɨmə,

“Rɨpi mə Kughen Yermaru yame Nagheen rehuə pɨk In rɨpiəpəh neighanien kɨn kwənərəus tɨksɨn kapətawə mə tukhamragh,

to kɨtawə kɨpihauə mɨsəmhen əmə kɨn nəmə Sodom mɨne Gomora yame In rɨmnoriah əgkap əriə.”(Aes 1:9)

Nəmə Isrel kɨmnhapəh nɨshatətəyen

30 ?Nɨprai nəgkiarien mɨnə e ramni naha? Ramni mə narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel, nar apnapɨg kɨmnhapəh nɨsarkut-pɨkien mə tuksəm swatuk kape nhauəyen mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, mərɨg Kughen tukror əriə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn tuk nhatətəyen kapəriə. 31 Mərɨg nəmə Isrel kɨmɨsarkut pɨk ye swatuk kape nəri-pənien loa mə iriə tuksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. ?Mərɨg iriə khapəh nɨsatuatukien 32 tuk naha? Meinai iriə kɨsarkut pɨk mə tuksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen tuk norien huvə yamə mɨne kasor, mhapəh nɨsəri-pənien swatuk kape nhatətəyen. Iriə kamharəh-pɨkɨn “Səpaag yame narmamə kamharəh pɨkɨn.”‡ 33 Rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Səm-ru. Yɨmnəkɨr səpaag ye nimə apa Saeon.

Səpaag e tukror narmamə kamharəh-pɨkɨn, kɨni mamhamɨr.”* (Aes 8:14)

“Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Kwən a,

to khapəh nɨsaurɨsien nɨpɨg tuksərer ye nɨmrɨ Kughen.”(Aes 8:14, 28:16)

10

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Yakorkeikei pɨk mə Kughen tukrɨvəh mɨragh nəmə Isrel, kɨni nɨpɨg m-fam yakaməhuak tukun. 2 Yo yakamni-ərhav tuk əmiə mə iriə kɨsarkut pɨk tuk norien narɨmnar yame tukror rɨki Kughen ragien tukun. Mərɨg norien kapəriə rɨpəh nɨsɨ-pənien ye nɨrkunien. 3 To khapəh nɨsəri-pənien swatuk kape Kughen mə iriə tukhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨn, meinai iriə kaseinein swatuk kafan, kɨni masarkut mhamə tuksəri-pən atuk kapəriə swatuk, in e swatuk kape nəri-pənien loa kape Moses. 4 Kristo rɨmnor infamien ye swatuk kape nəri-pənien loa tuk nuəyen matuatuk ye nɨmrɨ Kughen. In rɨmnor infamien ye swatuk a mə narmamə m-fam yamə mɨne kɨshatətə iran tuksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen.

Nɨmraghien yame Kughen ravəhsi-pə, in kape narmamə m-fam

5 Moses rɨmɨrai nəgkiarien kɨrik ye swatuk kape nəri-pənien loa mɨmə narmamə tuksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. In rɨmɨni mɨmə, “Yermamə yame ramor narɨmnar fam əgkap yame loa e ramni, in tukrɨvəh nɨmraghien rerɨn.”(Lev 18:5) 6 Mərɨg nəgkiarien yame ramni swatuk kape nhatətəyen yame narmamə khamhakwasɨg mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen ramni mə, “Rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mə takasəkeikei mamhavən apa ye rao ye neai”(Dut 30:13) (mɨsarha-kɨn Kristo mharəh mɨseiwaiyu mhauə mə tukrasitu irəmiə); 7 kɨni rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mɨmə, “Takasəkeikei mhavən apa peiwaiyu ikɨn narmamə kamhamhə ikɨn”(Dut 30:13) (mharəhsi-ərhav Kristo mɨsor In ramragh mɨn ye nɨmhəyen kafan). 8 Rɨkmiə tukrɨpəh nəsɨkien məknakɨn meinai nəkwəkwə kape Kughen ramni mə “Nəgkiarien kafan in ipakə əmə tuk əmiə. In apa ye nhermiə, mɨne yerkimiə.”(Dut 30:14) Nəgkiarien e in nəgkiarien kape nhatətəyen yame yakamni-ərhav 9 mɨmə tukmə nakhani-ərhav ye nhermiə mhamə Yesu in Yermaru, kɨni tukmə nakshatətə əfrakɨs yerkimiə mfam mə Kughen rɨmɨvəh mɨragh Yesu ye nɨmhəyen kafan, kɨni Kughen tukrɨvəh mɨragh əmiə. 10 Ror məkneikɨn meinai Kughen ramor narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn nɨpɨg kɨshatətə əfrakɨs iran yerkiriə. Kɨni Kughen ravəh mɨragh narmamə nɨpɨg iriə kamhani-ərhav ye nheriə mhamə Yesu in Yermaru. 11 Ramhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Mərɨg narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Kwən a,

to khapəh nɨsaurɨsien nɨpɨg tuksərer ye nɨmrɨ Kughen.”*(Aes 28:16)

12 Nəgkiarien e in kape narmamə m-fam, nar apnapɨg kwənərəus kape Isrel uə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, meinai Yermaru kɨrikianə əmə e ramarmaru mamautə-pə kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi narmamə m-fam yamə mɨne kɨsaiyoh-pən kɨn.* 13 Rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Narmamə m-fam yamə mɨne kasokrən kɨn Kughen Yermaru mə tukrɨvəh mɨragh əriə,

In tukrɨvəh mɨragh əriə.”* (Joel 2:32)

14 ?Mərɨg tukmə narmamə khapəh nɨshatətəyen ye Kughen Yermaru, tukshawor pən iran mɨne mɨsokrən kɨn In mə tukrɨvəh mɨragh əriə? ?Kɨni tukmə khapəh nɨsərɨgien nəvsaoyen kɨn, tukshawor pən iran mɨne mɨshatətə iran? ?Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨkək tuk nɨni-ərhavyen tuk əriə, tukshawor pən iran mɨne mɨsərɨg nəvsaoyen kɨn? 15 ?Kɨni tukmə Kughen rɨpəh nher-pənien kɨn narmamə, tukshawor pən iran mɨne mhani-ərhav Nəvsaoyen Huvə? Rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“!Rhuvə pɨk əgkap mə kɨsəm yermamə kɨrik rɨvəh nəvsaoyen huvə kape Kughen muə kɨmi ətawə!” (Aes 52:7)

16 Mərɨg pəh nien mə nəmə Isrel m-fam kɨmnhavəh nəvsaoyen huvə yerkiriə. Rəmhen kɨn nəgkiarien yame Aesea rɨmɨrai mɨmə,

“!Yermaru! Narmamə kwatɨksɨn əmə kɨmnhani nəfrakɨsien ye nəgkiarien kapəmawə.”(Aes 53:1)

17 Kɨni ror məknakɨn, nhatətəyen ramsɨ-pən ye nar yame nakasərɨg; kɨni nəgkiarien yame nakasərɨg ramsɨ-pən ye nəvsaoyen kɨn Kristo.

18 ?Mərɨg yakamaiyoh mɨmə [nəmə Isrel] kɨmɨsərɨg uə nɨkam? Ǝwəh, kwəsərɨg ta. Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Nəgkiarien kape Kughen rɨmavən ikɨn mɨnə fam ye tokrei tanə,

ruavən ikɨn mɨnə fam əgkap.”(Sam 19:4)

19 ?Kɨni jakaiyoh əmə kɨn nar kɨrik mɨn mɨmə, nəmə Isrel kwənharkun ta uə nɨkam? Ǝwəh, kwənharkun. Meinai Moses rɨmnəkupan mɨni mɨmə,

“Jakor huvə pən kɨmi narmamə yame kapəriə kantri kɨrik rɨkək, kɨmiə taksor jalus tuk əriə;

kɨni jakor huvə pən kɨmi narmamə ye kantri yamə mɨne kɨmiə nakamhani mhamə iriə kɨsar-mar, niemhaa tukrhai əmiə tukun.”(Dut 32:21)

20 Kɨni kwasɨg ikɨn Aesea rɨpəh nɨgɨnien tuk nɨniyen mɨmə,

“Narmamə yamə mɨne khapəh nɨsarha-kɨnien Yo kwəsəm Yo;

kɨni narmamə yamə mɨne khapəh nɨsaiyohyen Yo, yɨmnor əpu Yo kɨmi əriə.”(Aes 65:1)

21 Mərɨg ye nɨkarɨn kape nəmə Isrel Aesea rɨmɨni mɨmə,

“Ye nɨpɨg m-fam, yakahuatuk kɨn kwermɨk mə jakasitu irəriə,

iriə narmamə yamə mɨne kasəsɨk nəkwak, mamhaukreikɨn-pə nɨmetairiə kɨmi Yo.”(Aes 65:2)

11

Kughen rɨkin rehuə tuk nəmə Isrel

1 Pəh yakaiyoh tuk nəgkiarien kɨrik ye nɨkarɨn kape nəmə Isrel. ?In e nəfrakɨsien mə Kughen rɨmukreikɨn-pə nɨmeitaan kɨmi kafan narmamə uə nɨkam? Nɨkam. Taksəm-ru yo. In rɨmɨpəh nukreikɨn-pəyen nɨmeitaan kɨmi yo e yemə Isrel kɨrik, kwənərəus kape Ebraham, nɨtə kape Benjamin.* 2 In apa kupan, Kughen rɨmɨrpen kwənərəus kape Isrel mɨmə In tukrorkeikei əriə, kɨni iriə tukhauə kafan narmamə mɨnə. Kɨni In rɨmɨpəh nukreikɨn-pənien nɨmeitaan kɨmi əriə. ?Nakharkun uə nɨkam naha nhagɨn Nəkwəkwə kape Kughen ramni ye nɨkarɨn kape Elaeja? In ramni mə Elaeja rɨmnaiyoh skai Kughen mə tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi nəmə Isrel tuk nahasien yame kɨmɨsor 3 mɨmə, “Yermaru. Nəmə Isrel kɨmɨshopni profet mɨnə kafam masoriah-oriah kafam olta.* Kɨni yo pɨsɨn əmə yakaməmɨr; kɨni iriə kɨsarkut mə tukshopni mɨn yo.”(Fas King 19:10)

4 ?Mərɨg Kughen rɨmɨni-pən naha nhagɨn tukun? In rɨmɨni mɨmə, “Nɨkam, yakaməm mə narmamə seven taosen iriə narmamə kafak mɨnə, yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien kɨmi kughen eikuə e Bal.”(Fas King 19:18) 5 Kɨni rəmhen əmə kɨn ai taktakun mɨne. Nəmə Isrel kwatɨksɨn aikɨn yame Kughen ruɨrpen əriə ye kafan nɨhuvəyen. 6 Kɨni tukmə Kughen rɨmɨvəh mɨragh əriə ye nɨhuvəyen kafan, pa rɨmə rɨmɨvəh mɨragh əriə tuk nar huvə yamə mɨne kasor. Mərɨg to rɨpivəh mɨragh əriə meinai iriə kasor nar huvə mɨnə, kɨni to nɨhuvəyen yame Kughen ramautə-pə kɨn kɨmi əriə, rɨpior pɨsɨn, kɨni pəh nien mə nar kɨrik yame ramautə-pə kɨn kɨmi əriə, mərɨg tukrɨpior əmə rəmhen kɨn nərokien kɨrik tuk kapəriə wok.*

7 ?Kɨni rhawor? Narmamə khapsaah kape Isrel kasarhakɨn pɨk swatuk kape nuəyen matuatuk ye nɨmrɨ Kughen, mərɨg khapəh nhavəhyen. Mərɨg iriə yame Kughen rɨmɨrpen, kamhavəh. Mərɨg iriə m-fam e yame khapəh nhavəhyen, Kughen rɨmnərɨp kəvsəsivə kɨmi əriə mə tuksəpəh hanə-əmə In. 8 Rəmhen əmə kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Ruə meriaji-pə ai taktakun, Kughen rɨmnor mə nətərɨgien kapəriə ramapɨr yeru,

kɨni mor mə nɨmrɨriə rɨpɨs,

kɨni mor mɨmə nɨmətɨrgɨriə tukrəru.”(Dut 9:24; Aes 29:10)

9 Kɨni King Deved rɨmɨni mɨmə,

“Nɨhuvəyen kape tokrei tanə yame kasarə iran, pəh tukruə rəmhen kɨn kwənməkuru kɨrik, yame tukrhosɨgɨn əriə, mor əriə kamhani mhamə, ‘Narɨmnar fam əgkap rhuvə əmə.’

Pəh kapəriə narɨmnar huvə tukruə rəmhen kɨn kapier kɨrik yame kɨsapitətər iran, ramor narpɨnien kɨmi əriə.

10 Pəh nɨmrɨriə tukrəpɨgnap mə tukhapəh nɨsəmien nar,

Pəh tukravi-əhu əriə kasəmrəmɨr ye nahasien kapəriə, infamien rɨkək.”(Sam 69:22-23)

Swatuk kape Kughen tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə ye tanə pɨsɨn pɨsɨn

11 ?Kɨni yakamaiyoh mɨn mɨmə nəmə Isrel kɨmnharəh-pɨkɨn kapier mhamɨr, mə to khapəh nɨsərer-mɨnien uə? Nɨkam, tuksərer mɨn. Ye kapəriə nəviəkiəyen, Kughen rɨmnor swatuk tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə ye tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mə nɨhuvəyen yame nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kɨsarə iran, nəmə Isrel tuksorkeikei mə iriə mɨn tukhavəh.* 12 Ror məknakɨn, tukmə nəmə ye tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kɨmnhavəh nɨhuvəyen kape Kughen meinai nəmə Isrel kɨmɨsəpəh swatuk yame Kughen ravəh-mɨragh narmamə iran, kɨni nəmə Isrel fam yame Kughen rɨmɨrpen ta əriə, nɨpɨg iriə tukshatətə ye Kristo, !nɨhuvəyen kape Kughen tukruə mehuə!

13 Taktakun ai yakaməgkiar kɨmi əmiə nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, meinai yo aposol e kamni kɨmə “aposol kape nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.” Kɨni yo yakaməm wok kafak mə in rehuə. 14 Kɨni yakorkeikei mə wok yame yakamor yerki nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə tukror nəmə imak e nəmə Isrel kɨsor jalus tukun, mɨsorkeikei mə iriə mɨn tuksarə ye nɨhuvəyen a - kɨni ye norien a Kughen tukrɨvəh mɨragh tɨksɨn. 15 Nɨpɨg Kughen rɨmukreikɨn-pən nɨmeitaan kɨmi nəmə Isrel, kɨni In rɨmɨpɨk yemə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kamhauə kɨrikianə iriə min. Mərɨg nɨpɨg In tukrɨpɨk nəmə Isrel kamhauə mɨn tukun, in rəmhen kɨn yame yermamə ramragh mɨn ye nəmhəyen kafan.

16 Tukmə narmamə kamhavəh-si-pən nɨpər bred yame kɨpəh hanə nənien kɨmi Kughen, kɨni bred m-fam ruauə muahuvə tuk nənien.† Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, tukmə kɨvəhsi-pən nuknei nai kɨmi Kughen, kwerəgrəgɨn mɨnə fam əgkap kamhauə mhahuvə mɨn.‡ 17 Mərɨg nəmə Isrel kɨsəmhen kɨn nai e olif yame Kughen rɨmɨhu, mərɨg iriə tɨksɨn kɨsəmhen kɨn kwermɨn yame Kughen rɨmnərai ta marakikɨn. Kɨni kɨmiə nəmə tanə pɨsɨn mɨnə naksəmhen kɨn kwermɨ nai e olif yame ramhaktə atuk əmə. Kɨni Kughen rɨmɨrpɨn-pən əmiə ye nuknei nai yame rɨmɨhu mə takhavəh tamhek kwermɨ nai yame rɨmnərai ta. Kɨni taktakun ai nakwənhavəh nɨhuvəyen yame Kughen rɨmɨrpen-pən ta tuk Ebraham mɨne nɨpnətɨn mɨnə.* 18 Mərɨg kɨmiə [nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə], takhapəh nɨsəgkiar-ausitien mhamə nakwənhavəh tamhek nəmə Isrel yame Kughen rɨmnərai-ta əriə. Takhapəh nɨsəru-kɨnien mɨmə nuknei nai raməvɨgɨn əmiə, mərɨg pəh nien mə kɨmiə kwermɨ nai nakasəvɨgɨn nuknei nai. 19 Tukmə ror yermamə kɨrik tukrɨni mɨmə, “Kughen rɨmnərai ta kwermɨ nai mɨnə tɨksɨn mə tukrɨrpɨn-pən yo ye nuknen kɨni jakvəh tamhekriə.” 20 In e nəfrakɨsien, mərɨg rɨmnərai ta əriə meinai khapəh nɨshatətəyen iran. Kɨni kɨmiə nɨmɨsəpɨrpɨr ye nuknei nai meinai nakshatətə iran. Ror məkneikɨn, takhapəh nɨsausitien tukun, mərɨg kɨmiə takasəkeikei mhagɨn, 21 meinai Kughen rɨmnərai ta kwermɨ nai atuatuk tɨksɨn, kɨni tukmə nakhapəh nɨsəkeikeiyen tuk nhatətə-tɨmtɨm-ien iran, kɨni In tukrərai ta mɨn əmiə.

22 Rhuvə mə takharkun mə Kughen rɨrkun nəgkiar-huvə-pənien kɨmi narmamə, kɨni mɨrkun nəgkiar-skai-pənien kɨmi əriə. In rɨmnəgkiar skai kɨmi narmamə yamə mɨne kɨmɨsəsɨk nəkwan, mərɨg In ramor huvə pre kɨmi əmiə, tukmə nakasəkeikei tuk nhatətəyen iran tuk kafan nɨhuvəyen. Mərɨg tukmə naksəpəh nhatətəyen iran, In tukrərai ta əmiə.* 23 Kɨni tukmə nəmə Isrel kharerɨg-pə mɨn mɨshatətə ye Kristo, kɨni In tukrɨrpɨn-pən mɨn əriə ye nuknei nai, meinai In ravəh nəsanɨnien tuk norien məknakɨn. 24 Kɨni nɨprai nəgkiarien e ramni mə kɨmiə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə naksəmhen kɨn kwermɨ nai e olif yame ramhaktə atuk, yame Kughen rɨmnərai ta mɨrpɨn-pən ye nuknei nai ye nəsimien. Norien e kape nɨvəhyen nai pɨsɨn kɨrik mɨrpɨn-pən ye nai pɨsɨn kɨrik, pəh nien mə norien atuatuk kape nai. Mərɨg kwənərəus mɨnə kape Isrel kɨsəmhen kɨn kwermɨ nai e kape olif apa ye nəsimien. Kɨni taktakun ai, in rɨmar əmə tuk Kughen tuk nɨrpɨn-pənien əriə ye nukneriə atuatuk.

Kughen rɨkin rehuə tuk narmamə m-fam

25 Mərɨg piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, rahas mə takhavəh-si haktə pɨk əmiə [mhamə nakhahuvə mɨsapita nəmə Isrel]. Ror pən, yakorkeikei mə takharkun nar məniwən e in e mə Kughen rɨmnor mə nəmə Isrel tɨksɨn kɨmɨsəpəh nərɨgien kafan nəgkiarien. Mərɨg norien a raməmɨr əmə meriaji-pən nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə fam yame Kughen rɨmɨrpen əriə tukshatətə iran. 26 Kɨni ye norien e, Kughen tukrɨvəh mɨragh fam nəmə Isrel. Rəmhen əmə kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni mɨmə,

“Yermamə yame tukrɨvəh mɨragh narmamə tukrɨsɨ-pən apa Saeon,

In tukrɨvəh-si ta norien has tuk nəmə Isrel.§

27 Kɨni in e promes kape nasituyen kafak kɨmi narmamə mə jakvəh-si ta narpɨnien kape təvhagə has kapəriə.”(Aes 59:20, 21; 27:9; Jer 31:33, 34)

28 Kwənərəus mɨnə kape Isrel kɨmɨsəpəh nəvsaoyen huvə kape Yesu Kristo, kɨni ror məkneikɨn, iriə kɨmnhauə tɨkmɨr mɨnə kape Kughen. Mərɨg nar e ramasitu irəmiə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, Kughen ravəhsi-pre kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə. Mərɨg Kughen rorkeikei hanə nəmə Isrel meinai In rɨmɨrpen əriə, kɨni iriə nɨtə kape Ebraham, Aesak mɨne Jekob. 29 Ror məkneikɨn meinai nɨpɨg Kughen rɨmɨrpen ta narmamə kɨni mor huvə pən kɨmi əriə, to rɨpəh nuheikɨn-mɨnien kafan nəgkiarien. 30 In apa kupan, kɨmiə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə nɨmɨsəsɨk nəkwai Kughen. Mərɨg taktakun ai, nəmə Isrel kɨmɨsəpəh In mɨsəsɨk nəkwan, Kughen rɨvəhsi ta nɨvhuəyen tuk əriə mɨvəhsi-pre kɨmi əmiə. 31 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nəmə Isrel kasəsɨk nəkwai Kughen ai taktakun mɨne, ramor swatuk mə rɨki Kughen tukrehuə mɨn tuk əriə. Ror məknakɨn meinai taktakun ai iriə kɨmnasəm mə Kughen rɨkin rehuə tuk əmiə, kɨni tukmə ror iriə kɨsorkeikei mə Kughen rɨkin tukrehuə mɨn tuk əriə. 32 Narmamə m-fam kasəsɨk nəkwai Kughen, kɨni In ramor mə kapəriə norien hah ramraptərəkɨn əriə m-fam əgkap, iriə atuk to khapəh nharɨsɨnien əriə. In ramor məkneikɨn mə [In pɨsɨn əmə tukrɨvəh mɨragh əriə] mamhajoun-pən mə rɨkin tukrehuə tuk əriə m-fam.

Pol raməni nɨpei mɨvəh-si haktə Kughen

33 !Taksəm-ru! !Nɨhuvəyen yamə mɨne Kughen ramor kɨmi narmamə mɨne nɨrkunien kafan, iriə fam kɨsehuə!

Kɨtawə kɨseinein nɨrkunien norien kape nətərɨgien kafan, mɨne kafan swatuk mɨnə.

34 “Meinai yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun narɨmnar yame raməmɨr ye nərɨgien kape Kughen Yermaru.

Kɨni yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun nɨvəhsi-pənien nəgkiarien kɨrik tukrasitu ye Kughen.”(Aes 40:13)

35 “Yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun nɨvəhsi-pən-atuk-ien kafan kɨrik nar kɨrik kɨmi Kughen meinai narɨmnar fam əgkəp kape Kughen in əmə in əmə.”(Job 41:11)

36 Ror məkneikɨn meinai Kughen rɨmnor narɨmnar fam, kɨni narɨmnar fam apa ramswiin meinai nəsanɨnien kafan ramraptərəkɨn əriə, kɨni narɨmnar fam In rɨmnor mə kafan.

!Pəh kamhavəh-si haktə In kape rerɨn! !Amen!*

12

Sakrefaes yame nɨmraghien raməmɨr iran

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Meinai Kughen rɨkin rehuə tuk ətawə, yakamaiyoh skai əmiə mɨmə takhavəh-si-pən nɨpraimiə fam kɨmi Kughen rəmhen kɨn sakrefaes kɨrik yame ramragh, kɨni mɨsərəhu karɨn mə kafan, kɨni rɨkin ragien tukun. In e swatuk atuatuk yame taksəhuak kɨmi Kughen iran.* 2 Takhapəh nhavəhyen norien kape yermamə kape tokrei tanə, mərɨg seighaan kɨn Kughen mə tukrukreikɨn kapəmiə nətərɨgien ruə mɨwi mɨmə norien kapəmiə tukruə mɨhuvə. Kɨni ror məkneikɨn, kɨmiə takharkun nɨsəkirien norien mɨnə, mharkun nɨsorien norien huvə yamə mɨne Kughen rorkeikei. In e norien yamə mɨne khahuvə, mɨne yamə mɨne kasor rɨkin ramagien, mɨne yamə mɨne kɨsatuatuk.

3 Kɨni ye nɨhuvəyen yame Kughen ramautə-pə kɨn kɨmi yo, yakamni-pre tuk əmiə m-fam mə takhapəh nhavəh-si-haktə-atuk-ien əmiə. Mərɨg ye nətərɨgien atuatuk, taksəm nəsanɨnien yamə mɨne Kughen rɨmɨvəhsi-pre kɨmi əmiə ye nhatətəyen kapəmiə ye Kristo. Kɨni nɨpɨg taksəm nəsanɨnien mɨnə a, taksəm kapəmiə nɨmraghien mɨnə, kɨni mɨsəkir mɨsəm mə ?kapəmiə nɨmraghien mɨnə khahuvə mɨsəmhen raməri-pən nhatətəyen kapəmiə uə nɨkam?*

Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn

(1 Kor 12:1-31)

4 Yermamə kɨrikianə, nɨpran kɨrikianə əmə. Mərɨg nɨpran, nor-norɨn mɨnə rɨpsaah. Kɨni nor-norɨn mɨnə ye nɨpran e, kapəriə wok pɨsɨn pɨsɨn. 5 Kɨni rəmhen əmə kɨn narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Kristo. Kɨtawə khapsaah, mərɨg kamhauə nɨpraitawə kɨrikianə əmə ye Kristo, kɨni mɨsətɨgtə atuk irətawə mɨnə.* 6 Kɨni Kughen rɨmɨvəhsi-pə nɨrkunien tuk norien wok pɨsɨn pɨsɨn mɨnə raməri-pən nɨhuvəyen kafan yame ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə. Kughen ravəhsi-pən nɨrkunien kɨmi yermamə kɨrik tuk nɨni-ərhavyen nar kɨrik kwasɨg ikɨn nar ai rɨpiuə. Kɨni pəh yermamə a tukrɨni-ərhav nəgkiarien kafan raməri-pən nhatətəyen kafan. 7 Tukmə yermamə kɨrik ravəh nɨrkunien tuk nasituyen, pəh in tukrasitu; tukmə in ravəh nɨrkunien tuk nhajounien, pəh in tukrhajoun; 8 tukmə in ravəh nɨrkunien tuk nɨvəhsi-haktəyen nətərɨgien kape narmamə, pəh in tukrɨvəhsi-haktə; tukmə in ravəh nɨrkunien tuk nɨvəhsi-pənien mane, pəh in tukrɨvəhsi-pən rehuə; tukmə in ravəh nɨrkunien tuk nɨkɨrien niməhuak, pəh in ror yerkin m-fam; tukmə in ravəh nɨrkunien mə rɨkin tukrehuə tuk narmamə, kɨni pəh in tukror yerkin agien.*

Swatuk kape norkeikeiyen narmamə

(1 Kor 13:1-13)

9 Norien kapəmiə tuk norkeikeiyen narmamə tukraməkeikei muə norkeikeiyen əfrakɨs. Taksəməkɨn norien has mɨnə, kɨni mharaptərəkɨn tɨm tɨm norien huvə mɨnə. 10 Sorkeikei əmiə mɨnə rəmhen mɨmə kɨmiə piaumiə mɨnə uə nowinmiə mɨnə. Kɨmiə kɨrikianə kɨrikianə takasəkeikei mɨsarkut mə takhasiai əmiə mɨnə.* 11 Pəh rɨkimiə tukragien tuk norien wok kape Kughen Yermaru yerkimiə m-fam mamharpɨn, mhapəh nɨsəpəuyen. 12 Taksagien əmə meinai nɨmɨsərəhu-pən tɨm tɨm kapəmiə nətərɨgien ye Kughen. Kɨni nɨpɨg nəmhəyen tukruə, sor kapəmiə nətərɨgien rapomh. Kɨni masəhuak kɨmi Kughen ye nɨpɨg m-fam.* 13 Tukmə narmamə kape Kughen kasəkwakwə kɨn nar kɨrik, sautə-pən kɨmiə əriə. Sor huvə pən kɨmi yepsɨpɨs yamə mɨne kamhauə iməmiə ikɨn.*

14 Saiyoh Kughen mɨmə tukror nɨhuvəyen kɨmi narmamə yamə mɨne kasor nahasien kɨmi əmiə. Takhapəh nɨsherpənien nar hah rɨvən kɨmi əriə, mərɨg saiyoh Kughen mə tukror nɨhuvəyen kɨmi əriə.* 15 Sagien kɨmiə nəmə mɨnə kɨsagien. Kɨni sasək kɨmiə yamə mɨnə kɨsasək. 16 Sor kapəmiə nətərɨgien rəm nəmhen irəmiə mɨnə fam. Rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mə kɨmiə tɨksɨn yerpɨrɨg, mərɨg rɨkimiə tukragien əmə mə taksəriwək kɨrikianə kɨmiə yavən has mɨnə. Rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mə nakharkun pɨk nar.*

17 Tukmə yermamə kɨrik ror ahas-pre tuk əmiə, takhapəh nɨsarpɨnien tai norien kafan. Takasəkeikei mɨsarkut mə taksor norien yame narmamə mɨfam tuksəm mɨmə ratuatuk.* 18 Sor narɨmnar fam yame nakharkun norien mɨmə kɨmiə naksarə ye nəmərinuyen kɨmiə narmamə mfam. 19 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Takhapəh nɨsarpɨnien tai təvhagə hah kape narmamə. Apəh pəh Kughen pɨsɨn əmə tukrɨpi-ərəhu narpɨnien mɨne niemhaa kɨmi əriə, meinai ye Nəkwəkwə kape Kughen Yermaru ramni mɨmə,

“Narpɨnien tai təvhagə hah, yakamərer tukun.

Kɨni Yo jakarpɨn tai norien has kape narmamə.”*(Dut 32:35)

20 Mərɨg kɨmiə taksəri-pən əmə nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen yame ramni mə,

“Tukmə kafam tɨkmɨr rəmkərəv,

vəhsi-pən nəvɨgɨnien kɨmin;

tukmə rəkwakwə,

vəhsi-pən nu kɨmin.

Nɨpɨg naksor narɨmnar mɨnə a

in tukraurɨs pɨk tukun.” (Prov 25:21-22)

21 Takhapəh nɨseighanien kɨn norien has mə tukruə tuk əmiə mɨvəh-si-əhu əmiə. Mərɨg sor mə norien huvə mɨnə kapəmiə pəh ravəhsi-əhu norien hah.

13

Pəh khasiai gavman

1 Pəh kɨtawə fam kɨsarə ətgɨn gavman, meinai nehuəyen tuk narmaruyen m-fam ramsɨ-pən tuk Kughen, kɨni gavman m-fam yamə mɨne kasəkwətə, Kughen pɨsɨn əmə rɨmɨvəhsi-haktə əriə.* 2 Tukmə yermamə kɨrik raməsɨk nəkwai gavman, kɨni ror məkneikɨn mə in rɨpəh nɨsiaiyen nehuəyen yame Kughen rɨmɨrəhsi-haktə mukrai. Kɨni narmamə yamə mɨne kasor məknakɨn kamhavi-pə əmə kapəriə narpɨnien. 3 Ror məkneikɨn meinai Kughen rɨmɨrəhsi-haktə gavman mukrai mə yamə mɨne kasor norien has tukhagɨn, pəh nien mə rɨmɨrəhsi-haktə gavman mukrai mə narmamə yamə mɨne kasor norien huvə mɨnə tukhagɨn. Kɨni tukmə nakhapəh nɨsorkeikeiyen mə takhagɨn kɨn nəmasur mɨnə kape gavman, takasəkeikei mɨsor norien huvə mɨnə, kɨni iriə tukhavəhsi-haktə əmiə tukun.* 4 Takhapəh nɨsəru-kɨnien mɨmə nəmasur kape gavman iriə yor wok mɨnə kape Kughen yame wok kapəriə mɨmə iriə tukasor ramhuvə-pre tuk əmiə. Mərɨg tukmə nakasor ramaha, takasəkeikei mamhagɨn, meinai Kughen rɨmɨpəh nɨvəhsi-pən-apnapɨgien əmə nehuəyen kɨmi əriə, mərɨg rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi əriə mə tukhavəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kasor norien has. 5 Ror məknakɨn mə kɨtawə mɨfam tukasəkeikei mɨsarə ətgɨn gavman tuk nar kɨraru. Kɨrik e mɨmə kɨtawə tukhapəh nhavəhyen narpɨnien, kɨni kɨrik mɨn e in e kɨtawə tukharkun mə norien kapətawə in ratuatuk.

6 Kɨni nar kɨrikianə mɨn əmə, sərok-pən takis kɨmi gavman, meinai nəmasur kape gavman, iriə yorwok mɨnə kape Kughen, kɨni in e wok kapəriə mə tuksarmaru ye narmamə. 7 Tukmə kɨmə takasəkeikei mɨsərok yermamə kɨrik, sərok. Tukmə takis pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, takasəkeikei mɨsərok. Tukmə kɨmə takasəkeikei mhasiai yermamə kɨrik, hasiai. Tukmə yermamə kɨrik ravəh narmaruyen, kɨni takasəkeikei mɨsarə ətgɨn.*

Sorkeikei narmamə meinai Nɨpɨg Kwasɨg ruauə pakə

8 Takhapəh nɨsorien mə tukəm mə nar kɨrik yame nakhapəh hanə nɨsarpɨnien kɨmi yermamə kɨrik. Mərɨg nar kɨrikianə yame raməmɨr hanə tuk əmiə mə taksarpɨn, in ai norkeikeiyen, meinai yermamə yame rorkeikei in kɨrik in ramor narɨmnar fam yame loa ramni.* 9 Loa ramni mɨmə, “Takhapəh nɨsəkrəhyen kɨn piraovɨn,” “Mhapəh nɨshopniyen yermamə,” “Mhapəh nɨsəkrəhyen,” “Rɨkimiə tukrɨpəh nɨvənien tuk narɨmnar kape yermamə pɨsɨn kɨrik,”* kɨni loa mɨnə mɨn tɨksɨn aikɨn. Mərɨg nəgkiarien kɨrikianə əmə in nukneriə fam; in e ramni mɨmə, “Orkeikei ik kɨrik rəmhen əmə kɨn yame nakorkeikei atuk ik.”(Lev 19:18) 10 Tukmə yermamə kɨrik rorkeikei in kɨrik, to rɨpəh norien nahasien kɨmin. Kɨni ror məknakɨn mə yermamə yame rorkeikei narmamə, in ramor mə nɨprai Loa mɨnə fam ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn.*

11 Takasəkeikei mɨsor məknakɨn meinai kɨmiə nakwənharkun huvə nɨpɨg yame kɨsarə iran ai taktakun mɨne. Rɨnor ta nɨpɨg yame takasəkeikei mɨsarha mhapəh nɨsapɨrien, meinai nɨpɨg kɨtawə kɨmɨshatətə pə pə əmə iran, kɨni nɨpɨg yame tukrɨvəh mɨragh ətawə iran raməmɨr pən pən, mərɨg taktakun ai ruauə pakə.* 12 Pəh nien mə tuk tu, napɨgnapien tukrɨrkək; kɨni nɨkhakien, pəh nien mə tuk tu tukruə. Kɨni ror məknakɨn mɨmə pəh kɨsəpəh norien kape nəpɨgnəpien, kɨni mharaptərəkɨn əmə norien huvə mɨnə kape nɨkhakien rəmhen kɨn yame mobael ramraptərəkɨn huvə kafan kɨrik nau kape narowagɨnien.* 13 Pəh kɨtawə tuksor norien huvə mɨnə, rəmhen kɨn yame yermamə raməriwək ye nɨkakien kɨni narmamə kasəm. Tukhapəh nɨsorien lafet has mɨnə, mhapəh nɨsapɨsien kɨn nɨnɨmien, mhapəh nhakɨr-apnapɨgien əmiə mɨnə, kɨni mhapəh nɨsorien norien ətəwao mɨnə, mhapəh nɨsotgohyen, mhapəh nɨsorien jalus kɨmi ətawə mɨnə.* 14 Mərɨg seighaan kɨn Yermaru Yesu Kristo mə tukrarmaru ye nɨmraghien kapəmiə, kɨni takhapəh nɨsətərɨgien mə takshawor pən iran mɨne mɨsor narɨmnar yame nɨpraimiə əmə rorkeikei.*

14

Pəh khasiai nəməhuak yamə mɨne kasəri-pən Loa kape Moses

(1 Kor 8:1-13; 10:14-33)

1 Nəməhuak mɨnə tɨksɨn, kapəriə nhatətəyen rɨpəh nəusɨk-əusɨkien, meinai narmamə tɨksɨn kamhavəh-si-pən natuakəmien kɨmi əriə, kɨni khapəh nharkunien mə Kughen rameighan kɨn əriə tuk natuakəmien mɨnə a uə nɨkam. Mərɨg kɨmiə rɨkimiə tukramagien tuk nɨvəhyen nəməhuak mɨnə a yame kapəriə nhatətəyen rɨpəh nɨskaiyen; takhapəh nɨsotgohyen kɨmiə əriə.* 2 Yermamə kɨrik, ye kafan nhatətəyen, rhuvə əmə mə in tukrən nəvɨgɨnien m-fam. Mərɨg yermamə pɨsɨn kɨrik mɨn, kafan nhatətəyen rɨpəh nɨskaiyen, kɨni rɨkin rəsɨk mə in rɨrkun nənien nəvɨgɨnien ye nəsimien əmə, mɨpəh nənien nusai nar.* 3 Rɨpəh nɨhuvəyen mə yermamə e yame rɨrkun nənien narɨmnar fam tukrəm-pən nar hah ye yermamə yame rɨpəh nənien nusai nar. Kɨni rɨpəh nəmhenien mə yermamə yame rɨpəh nənien nusai nar tukrɨni-pən tuk yermamə yame ramən fam nəvɨgɨnien mə in ramor təvhagə has. Pəh tukrɨpəh nəm-əhuyen in meinai Kughen rɨkin ragien əmə tuk yeməhuak a.* 4 Rɨpəh nɨhuvəyen mə ik nakamni mɨmə yorwok kape Yesu Yermaru kɨrik ramor norien has. Kafan atuk əmə Yesu Yermaru tukrəkir mɨmə ramor nar huvə uə nar has. Kɨni in tukror huvə meinai Yesu Yermaru rɨrkun nɨvəhsi-pənien nəsanɨnien kɨmin tuk norien nar huvə mɨnə.*

5 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, yermamə kɨrik ramni mə nɨpɨg kɨrikianə əmə kape Kughen in ramərhakə rapita nɨpɨg mɨnə tɨksɨn; mərɨg yermamə kɨrik mɨn ramni mɨmə nɨpɨg m-fam rəm nəmhen əmə. Mərɨg pəh narmamə tuksərer skai ye kapəriə nətərɨgien ye nɨkarɨn kape narɨmnar mɨnə e.* 6 Yermamə yame ramni mə nɨpɨg kɨrikianə əmə in kape Kughen, in ramor tuk nɨvəhsi-haktəyen Yermaru. Kɨni yermamə yame ramən nusai nar, ramən tuk nɨvəhsi-haktəyen Kughen, meinai in ramni-pən tuk Kughen mə rɨkin ramagien tuk nan nəvɨgɨnien. Kɨni yermamə yame raməpəh nənien nusai nar, in mɨn raməpəh nənien tuk nɨvəhsi-haktəyen Yermaru, kɨni in mɨn ramni-pən tuk Kughen mɨmə rɨkin ragien tuk nan nəvɨgɨnien. 7 Kɨtawə kɨrik rɨrkək yame nɨmraghien kafan, kafan əmə, uə nɨmhəyen kafan, kafan əmə. 8 Mərɨg tukmə kɨtawə kamhamragh, kamhamragh tuk nɨvəhsi-haktəyen Yermaru; kɨni tukmə kamhamhə, kamhamhə tuk nɨvəhsi-haktəyen Yermaru. Kɨni ror məknakɨn, tukmə kamhamragh uə kɨmnhamhə, mərɨg kɨtawə kape Yermaru.* 9 Kristo rɨmamhə marə mamragh mɨn, mə In Yermaru kape narmamə yamə mɨne kamhamragh mɨne yamə mɨne kwənhamhə ta.

10 Kɨni rɨpəh nɨhuvəyen mə taksəkir norien kape piaumiə mɨnə mɨne nowinmiə yamə mɨne iriə yəhuak mɨnə. Rɨpəh nɨhuvəyen mə taksəm-əhu piaumiə mɨnə, meinai kɨtawə m-fam tuksərer əkupan ye jea yame Kughen ramkwətə iran maməkir narmamə ikɨn.* 11 Rəmhen kɨn nəgkiarien yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Kughen Yermaru ramni mɨmə, ‘Yakavəh kwəsu ye nɨmraghien kafak mɨmə

narmamə m-fam tuksənɨmkur ye nɨmrɨk

mhani-ərhav kɨn nheriə mhamə Yo, Yo Kughen.’ ”(Aes 45:23)

12 Kɨni ror məknakɨn mə kɨtawə fam kɨrikianə kɨrikianə tuksərer ye nɨmrɨ Kughen tuk nɨni-ərhavyen narɨmnar fam yamə mɨne kɨmɨsor.

13 Ror məknakɨn, pəh kɨsəpəh nəkirien norien kape narmamə. Mərɨg takhaskai mə takhapəh nɨsorien nar kɨrik yame tukror piaumiə kɨrik rətərɨg pɨk tukun mɨmɨr ye kafan nhatətəyen. 14 Yɨmauə mor kɨrikianə kɨmru Yesu Yermaru, kɨni tuk nar ai, yo yakɨrkun huvə mə nəvɨgɨnien* kɨrik rɨkək yame ramor yermamə rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg tukmə yermamə kɨrik rɨkin raməsɨk mɨmə nar kɨrik rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen, nar ai rəmkɨmɨk əfrakɨs tuk yermamə a.* 15 Tukmə piam raməm mə nəvɨgɨnien kɨrik rəmkɨmɨk, kɨni nakamən ye nɨmrɨn, rɨkin tukrəpəu. Ramor məknaikɨn mə kafam norien rɨpəh nəri-pənien swatuk kape norkeikeiyen. Takhapəh nɨsorien mə nar yame nakasən ramoriah piaumiə kɨrik yame Kristo rɨmamhə tukun.* 16-18 Nar apnapɨg mə kɨmiə nakamhani mə norien kɨrik in rhuvə əmə, mərɨg səpəh, tamə piaumiə kɨrik raməm norien kapəmiə mamni mɨmə naksor təvhagə has. Ror pən, taksətapɨg kɨn, meinai yermamə yame ramor nəkwai Kristo ye norien a, in ramor rɨki Kughen ramagien. Kɨni narmamə kasəm in mhamə in yermamə huvə, kɨni rɨkiriə ramagien əmə tukun. Ror məkneikɨn meinai Narmaruyen kape Kughen pəh nien mə nar kape nəvɨgɨnien mɨne nɨnɨmien, mərɨg in nar kɨrik kape natuatukien ye nɨmrɨ Kughen, mɨne nəmərinuyen, mɨne nagienien ye Nanmɨn kafan.

19 Kɨni ror məknakɨn, pəh kɨtawə tuksarkut pɨk tuk norien nar yame ramkɨr pən narmamə tuk nəmərinuyen kɨni mhavəhsi-haktə nətərɨgien kapətawə m-fam.* 20 Takhapəh nɨsoriahyen wok kape Kughen tuk nənien naha nəvɨgɨnien yame naksorkeikei. Nəfrakɨsien mə nəvɨgɨnien mɨnə fam khahuvə mhapəh nɨsəmkəmɨkien ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg rahas tukmə nakvəh nəvɨgɨnien kɨrik yame piam ramni mə rəmkɨmɨk mən ye nɨmrɨn, kɨni in rətərɨg pɨk tukun, mɨmɨr ye kafan nhatətəyen.* 21 Kɨni ror məknakɨn rhuvə mə takhapəh nɨsənien nusai nar, mhapəh nhanɨmien waen, mhapəh nɨsorien nar kɨrik yame tukror piautawə mɨnə kamhamɨr ye nhatətəyen kapəriə.

22 Kɨni tukmə kɨmiə nakhavəh nətərɨgien kɨrik ye nɨkarɨn kape narɨmnar mɨnə e, takharaptərəkɨn məniwən əmə kɨmiə Kughen. Narmamə kɨsarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs nɨpɨg kasor əmə narɨmnar yame kharkun mə in ratuatuk mə tuksor. 23 Mərɨg yermamə yame kafan nətərɨgien ramor kɨraru tuk nar yame ramən, meinein mə ratuatuk mə tukrən uə nɨkam, rhuvə mə tukrɨpəh nənien. Mərɨg tukmə rən, Kughen tukrɨni mə rɨnor təvhagə hah, meinai in ramən, mərɨg rɨkin raməsɨk mə rɨpəh natuatukien - kafan norien rɨpəh nərer-tɨmtɨmien ye nhatətəyen. Kɨni tukmə yermamə kɨrik ramor nar kɨrik yame rɨkin raməsɨk mə in rɨpəh natuatukien, in ramor təvhagə hah.

15

Pəh khavəhsi-haktə nətərɨgien kape yəhuak pɨsɨn pɨsɨn mɨnə

1 Kɨtawə yamə mɨne khaskai ye nhatətəyen ye Kristo tukasəkeikei mɨsasitu huvə ye yamə mɨne nhatətəyen kapəriə rɨpəh nuəyen mɨskai. Rɨpəh natuatukien mə tuksəri-pən əmə norien yame kɨtawə atuk kɨsorkeikei. 2 Kɨtawə tukasəkeikei masor norien yame tukror rɨki narmamə pɨsɨn kɨsagien tukun, mɨmə tukrasitu irəriə mor nhatətəyen kapəriə ruə mɨskai.* 3 Pəh kɨsor məknakɨn meinai Kristo mɨn In rɨmɨpəh norien norien kɨrik yame In atuk rorkeikei, mərɨg In rɨmnor narɨmnar fam əgkap yame Kughen rorkeikei [nar apnapɨg narmamə kɨmnhani hah In tukun] rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Nɨni-hasien yamə mɨne kamni-pre tuk Ik,

nəgkiarien a ramuə mɨn tuk Yo.”(Sam 69:9)

4 Narɨmnar e yame kɨmɨrai kupan ye Nəkwəkwə kape Kughen, kɨmɨrai mə tukrhajoun ətawə, mə tuksərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapətawə ye Kughen. Kɨni kɨtawə kharkun norien a meinai kasərer tɨm tɨm ye nɨpɨg əutən mɨnə, kɨni Nəkwəkwə kape Kughen ravəh-si haktə nətərɨgien kapətawə.*

5 Kughen pɨsɨn əmə ramasitu irətawə mə tuksərer tɨm tɨm ye nɨpɨg əutən mɨnə, kɨni In pɨsɨn əmə ravəh-si haktə nətərɨgien kapətawə. Kɨni taktakun ai, yakamaiyoh In mɨmə tukrasitu irəmiə yamə mɨne nakhakwasɨg kɨn Yesu Kristo mor nətərɨgien kapəmiə mə tukruə mor kɨrikianə əmə 6 mə takhavəh nətərɨgien kɨrikianə əmə, mamhani nəgkiarien kɨrikianə əmə tuk nəgnəgɨnien Kughen yame In Kughen mɨne Rɨm Yesu Kristo Yermaru kapətawə.

7 Havəh əmiə mɨnə yerkin agien, rəmhen kɨn yame Kristo rɨmɨvəh əmiə yerkin agien. Taksor məknakɨn mə narmamə tukhani vi vi Kughen tukun.* 8 Takhapəh nɨsəru-kɨnien nar e mɨmə Kristo rɨmauə yorwok kape nəmə Isrel* mə tukrhajoun mə Kughen ramor kafan nəgkiarien, nəgkiarien e in e mɨmə promes mɨnə kafan yame rɨmɨni-pən tuk rɨp nəmə Isrel kupan, iriə kwənhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn 9 mə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə tukhani vi vi Kughen meinai rɨkin rehuə tuk narmamə, rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Ror məkneikɨn, yo jakvəh-si haktə nhagɨm ye kwerkwai nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə,

maməni nɨpei mamni vi vi nhagɨm.”(2 Saml 22:50; Sam 18:49)

10 Kɨni nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨn mɨmə,

“Kɨmiə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mɨne narmamə kape Kughen mɨnə takhauə kɨrikianə mɨsagien.”(Dut 32:43)

11 Kɨni mamni mɨn mɨmə,

“Kɨmiə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, taksəgnəgɨn Kughen Yermaru,

kɨni kɨmiə kwənərəus mɨnə fam kape tokrei tanə taksokapə mɨsəgnəgɨn In.”(Sam 117:1)

12 Kɨni Aesaea ramni mɨn mɨmə,

“Kwənərəus kape Jese† kupan tukrhaktə mɨn,

kɨni Kughen tukrɨvəh-si haktə in mə tukramarmaru ye kwənərəus mɨnə kape tanɨmtanə m-fam.

Kɨni nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə tuksərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapəriə iran.”(Aes 11:10)

13 Kughen rɨmnasitu irətawə mə tuksərəhu-pən tɨm tɨm kapətawə nətərɨgien iran. Pəh In tukror mə rɨkimiə tukrhaktə mukwar kɨn nagienien mɨne nəmərinuyen nɨpɨg nhatətətəyen kapəmiə iran tukrɨskai mɨn meinai Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pre nəsanɨnien kɨmiə əmiə.

Pol ramni mə Kughen rɨmɨvəh-si haktə in mə tukrɨvən ye kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mɨni-ərhav Nəvsaoyen Huvə

14 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Yakɨrkun huvə mə nɨmraghien kapəmiə ramhaktə mukwar kɨn nɨhuvəyen, kɨni nakhavəh nɨrkunien m-fam, mɨsəmhen tuk nhajounien əmiə mɨnə. 15 Kɨni ye nəkwəkwə e kafak, yɨmɨpəh nerkwaigien kɨn nar kɨrik, mərɨg yɨmɨni-ərhav yerkik m-fam narɨmnar mɨnə e tuk əmiə, kɨni morkeikei mə rɨkimiə tukraməkeikei maməsɨk nəgkiarien mɨnə a. Ratuatuk əmə mə yakəgkiar məknakɨn, meinai Kughen ramasitu irak ye kafan əmə nɨhuvəyen 16 mə yo jakuə yorwok kape Kristo tuk nɨni-ərhavyen nəvsaoyen huvə kɨmi nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Yo yakəmhen kɨn pris kɨrik yame yakamni-ərhav nəvsaoyen huvə kape Kughen mə nəmə ye tanə pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne kɨshatətə ye Kristo tukhauə presen huvə yamə mɨne Nanmɨn kape Kughen ramərəhu karɨn mə kape Kughen, kɨni Kughen rɨkin ragien əmə tuk nɨvəhyen.*

17 Kɨni yakavəhsi-haktə Yesu Kristo tuk wok mɨnə fam kape Kughen yame yakamor. 18 Mərɨg to yakpəh nəgkiar-ausitien tuk nar pɨsɨn kɨrik, yakaməgkiar ausit əmə tuk narɨmnar huvə yamə mɨne Kristo ramor nɨpɨg yɨmnor kafan wok tuk nɨvəhyen nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə khauə mɨsor nəkwai Kughen. Kristo ramor wok ye kafak nəgkiarien mɨne ye kafak norien mɨnə, 19 kɨni mor wok ye nəsanɨnien kape nɨmtətien mɨnə mɨne nar pɨs pɨs mɨnə ye nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen. Kɨni ror məkneikɨn, yakamni-ərhav fam nəvsaoyen huvə kape Kristo, rɨmɨrikakun Jerusalem mɨvən meriaji-pən kantri e Ilirikam. 20 Nɨpɨg m-fam ye nɨrikakunien kape kafak wok muə meriaji-pə e taktakun, yɨmnorkeikei mə jakvən mɨni-ərhav nəvsaoyen huvə ikɨn mɨnə tɨksɨn yamə mɨne kɨpəh nərɨg-hanə-yen nhag Yesu Kristo ikɨn. Yakpəh norkeikeiyen mə jakor wok aikɨn kɨrik yame yermamə kɨrik ruavən ta ikɨn mamni-ərhav nəvsaoyen huvə.* 21 Mərɨg raməri-pən nəgkiarien ye Nəkwəkwə kape Kughen [yame raməgkiar ye Kristo] mɨmə,

“Narmamə yamə mɨne kɨpəh nɨni-ərhavyen nəvsaoyen huvə kɨmi əriə, iriə tuksəm In,

kɨni narmamə yamə mɨne khapəh nɨsərɨg-hanəyen nəvsaoyen huvə, iriə tukharkun.”(Aes 52:15)

Pol rorkeikei mə tukrɨvən mɨvaag-pən kɨn nəməhuak mɨnə Rom

22 Kɨni nɨpɨg rɨpsaah, wok e kafak tuk nɨvənien aikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə ramətapɨg kɨn yo tuk nurəyen məm əmiə.* 23 Mərɨg taktakun ai, yɨmnor infamien ye kafak wok ye provins mɨnə e. Newk mɨnə tɨksɨn ruauə muavən ta, yɨmnorkeikei pɨk mə jakurə məm əmiə. 24 Kɨni ror məknakɨn, rɨkik raməsɨk mɨmə nɨpɨg jakamvən Spen jakukurao-pre məm əmiə. Kɨni nɨpɨg jakurə kɨsarə kape nɨpɨg kwakwə əmə, kɨni yakorkeikei mə taksasitu irak tuk kafak nəriwəkien. 25 Mərɨg taktakun, yakamvən Jerusalem tuk nasituyen ye nəməhuak mɨnə aikɨn, 26 meinai nəməhuak mɨnə apa kantri mir e Masedonia mɨne Gris, rɨkiriə rɨmnagien tuk nɨvəhsi-pənien kapəriə mane kɨmi yavən has mɨnə ye niməhuak apa Jerusalem.* 27 Rɨkiriə ramagien əmə tuk nasituyen irəriə məkneikɨn, mərɨg rəmhen kɨn yame kasarpɨn tai nasituyen yame kwənərəus kape Isrel kɨmnhavəhsi-pən ta kɨmi əriə, in e mə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kamhavəh nɨhuvəyen yame Kughen rɨmɨrpen mə kape nəmə Isrel, kɨni mɨsarpɨn tai nɨhuvəyen a kɨn nasituyen kɨn mane.* 28 Jakvəh mane yame iriə kɨmɨsəwhai kəji, mɨvən mɨvəh-si-pən kɨmi nəhuak mɨnə apa Jerusalem. Kɨni nɨpɨg jakor infamien ye kafak wok apaikɨn, kɨni mɨtərhav Jerusalem mɨvən apa Spen, mərɨg nɨpɨg jakamvən Spen, jakukurao-pre məm əmiə. 29 Nɨpɨg yakaurə mamarə iməmiə ikɨn, yakɨrkun mə jakvəh narɨmnar huvə rɨpsaah ye Kristo mə jakvəhsi-pre kɨmi əmiə, kɨni kɨmiə taksərɨg rhuvə kɨn.*

30 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, meinai kɨtawə kɨshatətə ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə, kɨni Nanmɨn kape Kughen ramor mə kɨtawə tuksorkeikei ətawə mɨnə, yakamaiyoh skai əmiə mə taksəhuak tuk yo mɨsasitu irak ye narowagɨnien kafak.* 31 Səhuak mə Kughen tukrasitu irak mətapɨg kɨn nəmə Judia yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye nəvsaoyen huvə mə tukhapəh nɨsoriahyen yo. Kɨni səhuak mɨn mə nɨpɨg jakvən Jerusalem mɨtərhav mɨn, mə narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Kristo, rɨkiriə tukragien tuk wok kafak. 32 Kɨni ye norien a, tukmə Kughen rorkeikei, jakurə məm əmiə ye nagienien, kɨni kɨtawə mfam rɨkitawə tukragien. 33 Pəh Kughen yame In nuknei nəmərinuyen tukramarə tuk əmiə m-fam. Amen.

16

Pol ramaowiə kɨn in mɨnə tɨksɨn

1 Yo yakamni-pre tuk əmiə mɨmə nowintawə e Fibi yame ravəh wok kape dikon ye niməhuak apa Kengkria, in piraovɨn huvə kɨrik. 2 Yakamaiyoh əmiə mə nɨpɨg in tukrurə, taksagien əmə tukun ye nhag Yesu Yermaru kapətawə, ye norien yame in ratuatuk mə narmamə kape Kughen tuksor. Tukmə kafan kɨrik nar kɨrik rɨkək, rhuvə mə taksasitu iran, meinai in rɨmnasitu irak mɨne narmamə khapsaah.

3 Saowiə kɨn Prisila mɨne Akwila, yame kɨmasɨr yɨmɨrhor wok kɨrikianə kape Yesu Kristo.* 4 Ipakə əmə kɨrhamhə tuk nasituyen irak. Pəh nien mə yo pɨsɨn əmə, mərɨg kɨmawə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne kasəhuak, yakamhani vi vi Kughen tuk əriu. 5 Kɨni saowiə kɨn nəməhuak yamə mɨne kasofugɨn ye kapəriu nimə.

Saowiə kɨn yo kɨrik e Epaenetas e yame rɨmnəkupan mhatətə ye Kristo ye tanə a Tarki.

6 Saowiə kɨn Meri yame ramor pɨk wok irəmiə.

7 Saowiə kɨn Andronikas mɨne Junias, yemə imak mir yame kɨvəhsi-pən əmasɨr ye kalabus. Aposol mɨnə kamhasiai pɨk əriu, kɨni iriu kɨmwəkupən irak mwhatətə ye Kristo.

8 Saowiə kɨn Ampliatas yame yakorkeikei ye norkeikeiyen kape Yermaru.

9 Saowiə kɨn Obanas, yame kɨmawə min yakasor wok kɨrikianə ye Kristo, kɨni saowiə kɨn Stakis keikei.

10 Saowiə kɨn Apeles, yame ramərer tɨm tɨm ye Kristo ye nɨpɨg əutən mɨnə.

Saowiə kɨn narmamə ye nimə kape Aristobolas.

11 Saowiə kɨn Herodion, kwənərəus atuatuk kafak.

Saowiə kɨn narmamə yamə mɨne kɨsofugɨn-pən ye Yesu Yermaru ye nimə kape Nasisas.

12 Saowiə kɨn Trifaena mɨne Trifosa, piraovɨn mir yamə mir kawor pɨk wok kape Yermaru.

Saowiə kɨn Persis keikei, piraovɨn mɨn kɨrik yame raməmnhawk tuk norien wok kape Yermaru.

13 Saowiə kɨn Rufas, yeməhuak kɨrik kape Yermaru mɨne nɨsɨni yame rɨmnor huvə-pə kɨmi yo rəmhen kɨn nɨsɨnɨk atuatuk.*

14 Saowiə kɨn Asingkritas mɨne Flegon mɨne Heremes, mɨne Patrobas mɨne Heremas, mɨne piautawə yamə mɨne kɨsarə iriə miriə.

15 Saowiə kɨn Filologas mɨne Julia mɨne Nereas mɨne nowini mɨne Olimpas mɨne nəməhuak mɨnə fam yamə mɨne kɨsarə iriə miriə.

16 Saowiə kɨn əmiə mɨnə rəmhen kɨn yame kɨmiə kɨrikianə ye Kristo. Niməhuak mɨnə fam kape Kristo kɨsaowiə kɨn əmiə.*

17 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Yakamaiyoh skai əmiə mə taksərɨg əmiə tuk narmamə yamə mɨne kasor mɨmə takseikus kwhen kapəmiə, kɨni mɨshajoun narɨmnar yame kasor narmamə kasəviəkiə ye nhatətəyen kapəriə, kɨni nhajounien a ror pɨsɨn əgkəp ye nhajounien yame nɨmnhavəh ta. Sərer isok tuk əriə* 18 meinai narmamə kashajoun nəgkiarien eikuə khapəh nɨsorien wok kape Yesu Kristo Yermaru kapətawə, mərɨg kasor wok əmə tuk nar yame nɨprairiə rorkeikei. Iriə kamhani huvə nəgkiarien, kɨni nəgkiarien kapəriə rheikən, mərɨg kaseikuə, masoriah nətərɨgien kape narmamə khapsaah yame nɨrkunien kapəriə rɨpəh nərɨp-tɨmtɨmien.* 19 Narmamə kwəsərɨg ta nəvsaoyen mɨmə kɨmiə naksor nəkwai Kughen. Ror məknakɨn rɨkik ragien pɨk tuk əmiə. Mərɨg yakorkeikei pɨk mɨmə takharkun naha nhagɨn yame ratuatuk, kɨni mhapəh nhavənien tuk norien has mɨnə.* 20 Kughen yame In nuknei nəmərinuyen, pəh nien mə tuk tu In tukrəvi-ətərəkɨn Setan, kɨni in ramarə əmə ye təpaage nɨhumiə. Pəh nɨhuvəyen kape Yesu Yermaru kapətawə tukraməmɨr irəmiə mɨnə.*

21 Timoti e yame kɨmru min yakawor wok kɨrikianə ramaowiə kɨn əmiə. Kɨni Lusias mɨne Jeson mɨne Sosipata e kwənərəus kafak mɨnə karhaowiə mɨn kɨn əmiə.*

22 Yo Tosias, yame yakamrai nəgkiarien kape Pol ye nəkwəkwə e, yo yakamaowiə kɨn əmiə, kɨtawə kɨrikianə ye Yesu Yermaru.

23 Gaeas ramaowiə kɨn əmiə. Yo Pol, yakamarə ye nimə kafan, kɨni narmamə kape niməhuak kasofugɨn iman ikɨn.

Erastas e yame ramərer tuk mane kape taon e, mɨne piautawə Kwotas, iriu mɨn kwaowiə kɨn əmiə.* 24 Pəh Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə mfam. Amen.*

25 Pəh khani vi vi Kughen. In rɨrkun norien mɨmə kɨmiə naksərer tɨm tɨm ye nhatətəyen kapəmiə meinai yɨmɨni-ərhav-pre nəvsaoyen huvə kape Yesu Kristo tuk əmiə. Nəgkiarien e rɨmnerkwaig əmə apa kupan muə meriaji-pə,* 26 mərɨg taktakun ai, ruətərhav-pə. Kɨni Kughen e yame ramragh rerɨn, In e rɨmɨni mə jakni-ərhav nəvsaoyen kape Kristo yame profet mɨnə kupan kɨmnharai ye nəkwəkwə mɨnə kapəriə, mə narmamə tukharkun. Yakamni-ərhav mɨmə kwənərəus mɨnə fam ye tokrei tanə pəh tukshatətə əmə ye Kughen, mɨsor nəkwan. 27 Kughen pɨsɨn əmə In Kughen, kɨni In pɨsɨn əmə rɨrkun nar. !Pəh kɨsəgnəgɨn Kughen nɨpɨg m-fam, infamien rɨrkək, tuk nar yame Yesu Kristo rɨmnor! Amen.

* 1:2: Rom 16:25-26

* 1:5: Wok 26:16-18; Gal 2:7-9

* 1:7: Nam 6:25-26

* 1:10: Wok 19:21; Rom 15:23

* 1:13: Wok 19:21

* 1:16: Mak 8:38; Wok 13:46; 1 Kor 1:18-24

* 1:17: Rom 3:21-22

* 1:19: Wok 14:15-17; 17:24-28

* 1:20: Job 12:7-9; Sam 19:1

* 1:21: Efes 4:17-18

* 1:22: Jer 10:14; 1 Kor 1:20

* 1:23: Dut 4:15-19; Sam 106:20

* 2:1: Mat 7:1-2; Jon 8:7

* 2:4: Efes 1:7; 2 Pita 3:15

* 2:6: Sam 62:12; Prov 24:12; Mat 16:27; 2 Kor 5:10

* 2:7: Rom 8:17-18

* 2:8: 2 Tes 1:8

* 2:20: 2 Tim 3:5

* 2:26: Gal 5:6

* 2:29: Dut 30:6; Kol 2:11

* 3:9: Rom 1:18—2:24; 3:23

* 3:20: Sam 143:2; Rom 7:7; Gal 2:16

* 3:22: Gal 2:16

* 3:24: Rom 5:1

* 3:29: Rom 10:12

* 3:30: Dut 6:4; Gal 3:20

* 3:31: Mat 5:17

* 4:2: 1 Kor 1:31

* 4:11: Jen 17:10-11

* 4:13: Jen 17:4-6; 22:17-18; Gal 3:29

* 4:14: Gal 3:18

* 4:15: Rom 3:20; 5:13

* 4:16: Gal 3:7

* 4:17-18: Jon 5:21

* 4:19: Jen 17:17

* 4:25: Aes 53:4-5

* 5:3: Jem 1:2-3; 1 Pita 1:5-7

* 5:6: Gal 4:4

* 5:8: Jon 3:16; 1 Jon 4:10

* 5:9: Rom 1:18; 2:5; Efes 2:3-5

* 5:12: Jen 3:6; Rom 6:23

* 5:18: 1 Kor 15:22

* 5:19: Aes 53:11

* 5:21: Rom 6:23

* 6:3: Gal 3:27

* 6:4: Kol 2:12

* 6:6: Gal 5:24

* 6:11: 2 Kor 5:15; Gal2:19

* 6:12: Jen 4:7

* 6:13: Rom 12:1

* 6:14: 1 Jon 3:6

* 6:16: Jon 8:34; 2 Pita 2:19

* 6:23: Rom 5:12,15

* 7:4: Rom 6:2,11

* 7:6: Rom 8:2; 6:4

* 7:7: Eks 20:17; Dut 5:21

* 7:8: Gris ramni mɨmə, “To loa rɨpirkək, in rəmhen kɨn yame nətərɨg-atukien kape yermamə yame rahas rɨmamhə mɨrkək.”

* 7:10: Luk 10:28; Lev 18:5; Sam 19:7-10; Esik 20:11; Rom 10:5

* 7:11: Jen 3:13

* 7:12: 1 Tim 1:8

* 7:15: Gal 5:17

* 7:20: Rom 7:17

* 7:23: Gal 5:17; 1 Pita 2:11

* 7:25: 1 Kor 15:57

* 8:3: Wok 13:37-39; Hib 2:14, 4:15, 7:18, 10:1-2; Fil 2:7

* 8:4: Gal 5:16,25

* 8:9: 1 Kor 3:16; 12:3

* 8:10: Gal 2:20

* 8:13: Nəgkiarine kape Gris ramni mə, “shopni nətərɨgien hah kape yermamə.”

* 8:13: Gal 6:8; Kol 3:5

* 8:15: Mak 14:36; 2 Tim 1:7

* 8:16: 2 Kor 1:22

* 8:17: Gal 4:5-7; Rev 21:7

* 8:20: Jen 3:17-19

† 8:22: Nəgkiarien kape Gris ramni “narɨmnar fam yame Kughen rɨmnor kaseihag əpɨr” mərɨg nɨpran ramni mə kɨsərɨg nəmhəyen mamhawhin mə tuksəsanɨn mɨn.

* 8:23: 2 Kor 5:2-4

* 8:27: Sam 139:1

* 8:28: Efes 1:11

* 8:29: Kol 1:18; Hib 1:6

* 8:31: Sam 118:6

* 8:33: Aes 50:8-9

* 9:3: Eks 32:32

* 9:4: Eks 16:10; 24:15-18; 33:12-23; 40:34-38

* 9:8: Gal 4:23

* 9:17: English ramni Fero.

† 9:20: Nəgkiarien kape nəmə Gris ramni nuhpɨkɨnien ye graonpot.

* 9:20: Aes 29:16; 45:9

* 9:21: Jer 18:6

‡ 9:32: Nəgkiarien e raməmɨr ye Aes 8:14, mərɨg Nəgkiarien kape nəmə Gris rɨpəh nɨniyen səpaag, ramni kapier kape nɨvhirəkɨnien nimə. Translesen komiti ramni sapaag. Səpaag e Yesu Kristo. Ǝm-ru mɨn nuhpɨkɨnien kape sapaag ye Luk 2:34, 20:18; Rom 10:11; 1 Pit 2:8, 3:14.

* 9:33: Luk 2:34, 20:18; Rom 10:11; 1 Pit 2:8, 3:14

* 10:11: Rom 9:33

* 10:12: Efes 3:8

* 10:13: Wok 2:21

* 11:1: 1 Saml 12:22; Sam 94:14; Fil 3:5

* 11:3: Olta in tebol rhakə ye Nimə Ehuə kape Kughen.

* 11:6: Gal 3:18

* 11:11: Wok 13:46

† 11:16: Nam 15:20-21 ramni mə tukaməkeikei kɨvəhsi-pən nɨpər bred yame kɨpəh hanə nənien kɨmi Kughen, kɨni bred m-fam ruauə muahuvə tuk nənien.

‡ 11:16: Nuhpɨkɨnien e, nɨpran ramni mə Ebraham mɨne mɨkupni mɨnə kupan iriə narmamə kape Kughen. Kɨni kwənərəus mɨn kapəriə, iriə mɨn kape Kughen.

* 11:17: Efes 2:11-19

* 11:22: Jon 15:2,4

§ 11:26: Nəgkiarien Gris ramni Jekob, nhag pɨsɨn kɨrik e Isrel.

* 11:36: 1 Kor 8:6; 11:12; Kol 1:16

* 12:1: Rom 6:11,13; 1 Pita 2:5

* 12:3: Efes 4:7; Fil 2:3

* 12:5: 1 Kor 12:12,27

* 12:8: 1 Kor 12:4-11; 1 Pita 4:10-11

* 12:10: 1 Pita 1:22

* 12:12: 1 Tes 5:16-18

* 12:13: Hib 13:2

* 12:14: Mat 5:44; 1 Kor 4:12

* 12:16: Prov 3:7

* 12:17: 1 Tes 5:15

* 12:19: Hib 10:30

* 13:1: Prov 8:15; Taet 3:1

* 13:3: 1 Pita 2:13-14

* 13:7: Mat 22:21

* 13:8: Mat 22:39-40; Jem 2:8

* 13:9: Loa mɨnə e kasəmɨr ye Eks. 20:13-15,17; Dut 5:17-19,21.

* 13:10: 1 Kor 13:4-7

* 13:11: Efes 5:14; 1 Tes 5:6-7

* 13:12: 1 Jon 2:8

* 13:13: Luk 21:34; Efes 5:18

* 13:14: Efes 5:11

* 14:1: Rom 15:7

* 14:2: Jen 9:3-4

* 14:3: Kol 2:16

* 14:4: Mat 7:1; Jem 4:11-12

* 14:5: Gal 4:10-11

* 14:8: Gal 2:20

* 14:10: 2 Kor 5:10

* 14:14: Suatuk pɨsɨn kɨrik tuk nukreikɨnien nəgkiarien ye v. 14: Yakɨrkun huvə mə nar kɨrik rɨkək yame ramor yermamə rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen.

* 14:14: Wok 10:15; Taet 1:15

* 14:15: 1 Kor 8:11-13

* 14:19: Rom 12:18; 15:2

* 14:20: 1 Kor 8:13

* 15:2: 1 Kor 10:24,33

* 15:4: 2 Tim 3:16

* 15:7: Rom 14:1

* 15:8: Nəgkiarien Gris ramni mə “narmamə yame kɨmɨvəh nao kɨmi əriə” mərɨg nɨpran ramni mə “nəmə Isrel.”

† 15:12: Jese in rɨm King Deved.

* 15:16: Rom 1:5; 11:13

* 15:20: 2 Kor 10:15-16

* 15:22: Rom 1:13

* 15:26: Wok 24:17; 1 Kor 16:1; 2 Kor 8:1; 9:2,12

* 15:27: 1 Kor 9:11

* 15:29: Rom 1:11

* 15:30: 2 Kor 1:11; Kol 4:3; 2 Tes 3:1

* 16:3: Wok 18:2

* 16:13: Mak 15:21

* 16:16: 1 Kor 16:20; 1 Pita 5:14

* 16:17: Mat 7:15; Taet 3:10

* 16:18: Fil 3:19; 2 Pita 2:3

* 16:19: Rom 1:8; 1 Kor 14:20

* 16:20: Jen 3:15

* 16:21: Wok 16:1-2; 19:22; 20:4

* 16:23: Wok 19:22; 1 Kor 1:14

* 16:24: Keinein mə Pol rɨmɨrai əfrakɨs nəgkiarien ye v. 24 meinai rɨkək ye kopi akwas tɨksɨn kape Niu Testamen.

* 16:25: Rom 1:5; Efes 1:9; 3:5,9; Kol 1:26

1 KORIN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

1 Korin

Nəkwəkwə yame Pol rɨmnəkupan mɨrai ramvən kɨmi yəhuak mɨnə apa Korin

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e 1 Korin

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol iriu kwən kɨrik Sostenes kɨmɨrɨrai nəkwəkwə e.

?Kɨmɨrɨrai ramvən kɨmi pa? Kɨmɨrɨrai ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Korin.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg kɨmɨrɨrai? Korin in taon ehuə kɨrik. Ikɨn aikɨn a, narmamə khapsaah khavəh kapəriə nautə mhauə mə narmamə tukhavəh nɨmrɨn. Korin in taon kɨrik yame in rhuvə pɨk ye provins a Akaea, yame raməmɨr ye kantri a Gris. Mərɨg ye taon a, narmamə khapsaah kasəhuak kɨmi kughen eikuə mɨnə; kɨni norien has mɨnə kapəriə rehuə mɨn ye taon a. Niməhuak a Korin, narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel khapsaah ikɨn. Pol rɨmavən ikɨn mɨnə m-kɨsisər mɨrikakun niməhuak mɨnə, kɨni mamrikakun niməhuak apa Korin ye nəriwəkien kafan yame ror kɨraru kɨn, kɨmɨsəhuak pə pə əmə, kɨni taktakun ai norien has mɨnə rɨmnamswin fam ye niməhuak. Narmamə tɨksɨn kasor norien has mɨnə; kɨni tɨksɨn kamhavəh nətərɨgien yamə mɨne khapəh nɨsatuatukien. Kɨmɨsaiyoh Pol kɨn narɨmnar yamə mɨne iriə khapəh nharkun-huvəyen. Kɨni in rɨmɨrai nəkwəkwə e mhorpɨn naiyohyen kɨn kapəriə. Kɨni rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrhajoun atuatuk norien has yamə mɨne iriə tɨksɨn kɨmnasor.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Niməhuak apa Korin in raməmɨr ye taon kɨrik yame norien has mɨnə fam rɨmɨkuar aikɨn. Norien has mɨnə a ramvən əmə ye niməhuak. Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrɨni-ərhav norien has yame niməhuak ramrəh-pɨkɨn, mɨne norien has pɨsɨn pɨsɨn. In rɨmɨni-pən tuk əriə mə tukshawor pən iran mɨne mɨsəkeikei mharerɨg-pə tuk Kughen. Kɨni mhajoun əriə kɨn norien yame ratuatuk mə narmamə tuksor mə iriə tukhauə narmamə kape Kughen mɨnə.

1

Pol rɨmnokrən huvə irəriə

1 Yo Pol, yame Kughen rɨmnokrən kɨn yo mɨrpen yo ye nərɨgien kafan mɨmə yo aposol kɨrik kape Yesu Kristo, yakamrai nəkwəkwə e kɨmru piautawə Sostenes. 2 Nəkwəkwə e ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə kape Kughen apa Korin, kɨmiə narmamə yame Kughen rɨmnətu karɨn əmiə mə kafan mɨnə mə taksofugɨn-pən ye Yesu Kristo. Kɨni mokrən kɨn əmiə mə kafan mɨnə, kɨmiə mɨne nəməhuak yamə mɨne kɨsarə ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə naksəhuak kɨmi Yesu Kristo Yermaru kapətawə, yame in Yermaru kapətawə fam. 3 Pəh Rɨmtawə Kughen mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə, tukwautə-pre kɨn nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əmiə.

Pol rɨmɨni vi vi Kughen ye nəhuakien

4 Nɨpɨg mɨnə fam yakamni-pən tuk Kughen mə rɨkik ramagien tuk əmiə meinai naksofugɨn-pən tuk Yesu Kristo, ror pən rautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə. 5 Rɨmnautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen mə tukrehuə tuk əmiə ye norien mɨnə fam, mor əmiə mə takharkun huvə nar kɨni mhani-ərhav nəgkiarien kafan. 6 Rɨmnor məkneikɨn meinai nɨmɨsəm mə nəvsaoyen kɨn Kristo yame yɨmnhani-ərhav-pre tuk əmiə in nəfrakɨsien. 7 Ror məkneikɨn mə nɨpɨg nakasərer mamhawhin nuəyen kape Yesu Kristo Yermaru kapətawə, nakhapəh nɨsakwəkwəyen kɨn nəsanɨnien kɨrik kape Nanmɨn Kafan tuk norien wok kafan. 8 Kɨni In tukror əmiə naksərer tɨm tɨm mɨsəriaji-pən nɨpɨg yame tukror infamien, mə tukpəh nəm-pənien nar has kɨrik irəmiə ye nɨpɨg yame Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukrɨrerɨg-pə mɨn iran.* 9 Kɨni Kughen tukror nar e kɨmi əmiə meinai nɨpɨg m-fam In ramor kafan nəgkiarien. In Kughen yame rɨmnokrən kɨn əmiə nakhauə kɨrikianə kɨmiə Tɨni Yesu Kristo Yermaru kapətawə.*

Nəməhuak mɨnə kɨmɨsəwhai əriə mɨnə

10 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakamaiyoh skai əmiə ye nhag Yesu Kristo Yermaru kapətawə mə kɨmiə m-fam takasərɨg əmiə, mhapəh nɨsorien mə nətərɨgien kɨrik tukruə meikus kwhen kapəmiə; kɨni mərɨg takhauə əfrakɨs mɨsor kɨrikianə ye nərɨgien mɨne ye rɨkin kɨrikianə.* 11 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakamni-pre məkneikɨn meinai yorwok tɨksɨn kape pian e Kloe kwənhani-əsah-pə ta iran mə kɨmiə nakasotgoh pɨk. 12 Nɨprai nəgkiarien yame yakamni ror məkneikɨn: Kɨmiə tɨksɨn kamhani mhamə, “Kɨmawə yakamhakwasɨg kɨn Pol,” mərɨg tɨksɨn kamhani mhamə, “Kɨmawə yakamhakwasɨg kɨn kwən a Apolos,” kɨni tɨksɨn kamhani mhamə, “Kɨmawə yakamhakwasɨg kɨn Pita,” kɨni tɨksɨn kamhani mhamə, “Kɨmawə yakamhakwasɨg əmə kɨn Kristo.”** 13 ?Rɨkimiə raməsɨk mə ta mə nakharkun nɨseikus-eikusien məkneikɨn kuwhen kape Kristo, uə? ?Nakha mə ta mə yo e Pol yɨmnəker ye nai kamarkwao kɨn tuk əmiə uə? Nɨkam, pa rɨmə kɨmnor baptaes irəmiə ye nhagɨk. 14 Yo yakamni vi vi Kughen meinai yɨmɨpəh norien baptaes irəmiə kɨrik; mərɨg yɨmnor baptaes əmə ye kwərə mir a Krispas mɨne Gaeas.* 15 Rɨkik ragien məknakɨn meinai yermamə kɨrik to rɨpəh nɨniyen mə kɨmnor baptaes iran ye nhagɨk. 16 !Ah! Yɨmnəru-kɨn, yɨmnor baptaes mɨn ye Stefanas mɨne kafan mɨnə. Mərɨg yaknnəru-kɨn ta mə yɨmnor baptaes ye kɨmiə kɨrik mɨn uə nɨkam.* 17 Nɨprai nəgkiarien mɨnə e ramni mɨmə Kristo rɨmɨpəh nher-pəyen kɨn yo mə jakor əmə baptaes ye narmamə, mərɨg rɨmnher-pə kɨn yo mə jakni-ərhav nəvsaoyen huvə. Kɨni jakpəh nɨni-ərhav-əmə-yen nɨrkunien kape yermamə meinai yakpəh norkeikeiyen mə tukor əruvəruvə nəvsaoyen kɨn nɨmhəyen kape Yesu Kristo ye nai kamarkwao kɨn.

Kristo rɨmnor əpu nɨrkunien mɨne nəsanɨnien kape Kughen

18 Ror məkneikɨn meinai narmamə yamə mɨne kasəri-pən swatuk yame ramvən ye nap ehuə, rɨkiriə raməsɨk mə nəvsaoyen kɨn nɨmhəyen kape Yesu Kristo in nəgkiarien ətəwao. Mərɨg kɨtawə e yame Kughen rɨmɨvəh mɨragh ətawə, rɨkitawə raməsɨk mə nəvsaoyen e ramhajoun-pən nəsanɨnien kape Kughen* 19 meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Yo jakoriah əgkap nɨrkunien kape narmamə yamə mɨne kharkun pɨk nar;

kɨni mətapɨg kɨn nɨrkunien kape narmamə yame nɨrkunien kapəriə rehuə.”(Aes 29:14)

20 ?Narmamə yamə mɨne kharkun nar iriə hiə? ?Nəmhajoun kape loa iriə hiə? ?Narmamə yame kharkun huvə swatuk kape nəgkiarien iriə hiə? Kharkək, meinai Kughen rɨmnor nɨrkunien kape tokrei tanə rɨmauə ye nətəwaoyen.* 21 Ror məkneikɨn meinai ye nɨrkunien kape Kughen, rɨmnor mə narmamə kape tokrei tanə e tukhapəh nharkunien In ye nərɨgien kapəriə. Mərɨg Kughen rɨmnor mə nəgkiarien kapətawə yame narmamə kape tokrei tanə kamhani mhamə in nəgkiarien ətəwao, tukrɨvəh mɨragh narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien iran.* 22 Nəmə Isrel kamhani əmə nəfakɨsien tukmə kɨsəm nɨmtətien kɨrik kape Kughen; kɨni narmɨnə Gris kamhani əmə nəfrakɨsien ye nəgkiarien yame in raməri-pən kapəriə nɨrkunien. 23 Kɨni nɨpɨg kɨtawə kamhani-ərhav nɨmhəyen kape Yesu Kristo ye nai kamarkwao kɨn, nəgkiarien kapətawə in rəmhen kɨn kapier ye swatuk yame ramor nəmə Isrel kɨsapitətər iran, kɨni nəmə Gris khamə in nəgkiarien ətəwao.* 24 Mərɨg narmamə yame Kughen rɨmnokrən kɨn əriə, nar apnapɨg mə iriə nəmə Isrel uə nəmə Gris, kamhani mhamə Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo ramhajoun mə nɨrkunien mɨne nəsanɨnien kape Kughen rehuə, meinai In rɨmnher-pə kɨn Kristo.* 25 Ror məkneikɨn meinai norien kape Kughen yame narmamə kape tokrei tanə kɨsəm-pən mə in norien ətəwao əmə, nɨrkunien rarə iran rapita nɨrkunien kape narmamə. Mɨne norien kape Kughen yame narmamə kape tokrei tanə kɨsəm-pən mə nəsanɨnien kafan rɨkək, kafan nəsanɨnien rehuə pɨk rapita nəsanɨnien kape narmamə.*

26 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, rɨkimiə tukraməkeikei maməsɨk mə kɨmiə narmamə hawor mɨnə nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə. Kɨmiə khapsaah, narmamə kape tokrei tanə kɨmɨsəm əmiə khamə nakhapəh nharkun-huvəyen nar kɨrik; kɨni mhapəh nhavəhyen nəsanɨnien; kɨni pəh nien mə kɨmiə nɨpnətɨ nəmasur mɨnə tɨksɨn.* 27 Mərɨg Kughen rɨmɨrpen narmamə yame narmamə kape tokrei tanə kamhani mhamə kaseno-eno mə tukror aurɨs əriə yamə mɨne khamə ta mə kharkun nar; kɨni mɨrpen narmamə yame kapəriə nəsanɨnien rɨkək ye tokrei tanə e mə tukror aurɨs narmamə yamə mɨne kapəriə nəsanɨnien rehuə ye tokrei tanə. 28 In rɨmɨrpen narmamə tɨksɨn yame narmamə kape tokrei tanə kasəm-pən əriə mə iriə narmamə apnapɨg əmə, mɨrpen narmamə yamə mɨne narmamə kape tokrei tanə khapəh nɨsorkeikei-pɨkien əriə. Rɨmɨrpen narmamə tɨksɨn yame narmamə kasəm-pən əriə mə iriə narmamə apnapɨg əmə tɨksɨn, mə tukror narɨmnar tɨksɨn yame narmamə kape tokrei tanə kasəm mə iriə nar huvə tɨksɨn, tukhauə mɨsor nar apnapɨg kɨn. 29 Rɨmnor məknakɨn mə narmamə to khapəh nɨsəgkiar-ausitien ye nɨmrɨ Kughen.* 30 Kɨmiə nɨmnhauə kɨrikianə kɨmiə Yesu Kristo rəri-pən nərɨgien kape Kughen. Kɨni Kristo rɨmauə rəmhen kɨn nuknei nɨrkunien kapətawə. Ye norien yame Kristo rɨmnor, Kughen rɨmnor ətawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn, kɨni mətu karɨn ətawə mə kafan mɨnə, kɨni mɨvəh mɨragh ətawə.* 31 Ror məkneikɨn, tukrəmhen əmə kɨn nəgkiarien yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni mɨmə,

“Yermamə yame raməgkiar ausit, pəh tukrəgkiar ausit əmə tuk nar yame Kughen Yermaru rɨmnor kɨmin.”(Jer 9:24)

2

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Nɨpɨg yɨmauə tuk əmiə, yɨmɨni-ərhav nəgkiarien kape Kughen.* Mərɨg yɨmɨpəh nɨni-ərhavyen ye nəgkiarien ausit, uə ye norien yame narmamə kape tokrei tanə kamhani mhamə ramor əpu nɨrkunien kape yermamə. 2 Nɨpɨg yɨmnamarə kɨtawə-m kɨmiə, rɨkik rɨmnəsɨk mɨmə jakpəh nɨniərhav-pre-yen nar kɨrik, mərɨg yɨmɨni-ərhav-pre əmə Yesu Kristo tuk əmiə, mɨne kafan nɨmhəyen ye nai kamarkwao kɨn. 3 Nɨpɨg yɨmauə tuk əmiə, kafak nəsanɨnien rɨkək, kɨni yɨmɨgɨn, mamətəmnɨmɨn.* 4 Kɨni nɨpɨg yɨmɨni-ərhav kafak nəgkiarien ye nəvsaoyen huvə, yɨmɨpəh nɨniyen ye nɨrkunien kape yermamə, mɨne ye nɨvəhsi-pən-vəhsi-pənien kɨmi əmiə tuk nɨviyen nərɨgien kapəmiə. Mərɨg nɨpɨg yɨmnəgkiar nɨmɨsəm nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen.* 5 Yɨmnor məknakɨn mə nhatətəyen kapəmiə tukrɨpəh nərər-əməyen ye nɨrkunien kape narmamə, mərɨg tukrərer ye nəsanɨnien kape Kughen.

Nanmɨn kape Kughen ramor əpu Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo kɨmi ətawə

6 Mərɨg in nəfrakɨsien mə kɨmawə yakamhani-ərhav nəgkiarien kape nɨrkunien kɨmi narmamə yamə mɨne rɨkiriə ruəmruə, mərɨg pəh nien mə nɨrkunien kape narmamə taktakun mɨne, uə kape narmamə yamə mɨne kasarmaru irətawə e towei mɨne, yame tuk nɨpɨg kɨrik, iriə tukhauə narmamə apnapɨg əmə. 7 Nɨkam. Kɨmawə yaksəgkiar ye nɨrkunien kape Kughen yame in apa kupan rɨmnaməmɨr məniwən, meinai narmamə kɨmnhapəh nharkunien; kɨni Kughen rɨmɨni apa kupan kupan əgkəp mə nɨrkunien e In tukruə mɨvəhsi-pə nɨhuvəyen kɨmi ətawə. 8 Narmamə yamə mɨne kasarmaru ye tokrei tanə e taktakun mɨne kwəseinein nərɨgien e kape Kughen, mərɨg to iriə kɨpiharkun, to kɨpihapəh nɨsəsɨk-pənien Yermaru kapətawə ye nai kamarkwao kɨn, yame In nuknei nɨhuvəyen mɨnə fam. 9 Mərɨg Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Narmamə khapəh hanə nɨsəmien,

kɨni mhapəh hanə nɨsərɨgien,

Kɨni mhapəh hanə nharkunien

naha nhagɨn yame Kughen rɨmnor apnəpeinə iran kape narmamə yamə mɨne kasorkeikei In.”(Aes 64:4)

10 Mərɨg Kughen rɨmnor əpu nərɨgien a kafan kɨmi ətawə ye Nanmɨn Kafan. Kɨni Nanmɨn Kafan rɨrkun narɨmnar m-fam, kɨni mɨrkun mɨn narɨmnar kape Kughen yame narmamə khapəh nharkunien. 11 Ror məknakɨn meinai narɨmnar yame yermamə ramətərɨg kɨn, in əmə in rɨrkun; yermamə kɨrik rɨpəh mɨn nɨrkunien. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, narɨmnar yame Kughen ramərɨg, Nanmɨn Kafan pɨsɨn əmə In rɨrkun. 12 Pəh nien mə Kughen rɨmɨvəhsi-pə nətərɨgien kape narmamə kape tokrei tanə kɨmi ətawə, mərɨg rɨmɨvəh-si-pə Nanmɨn yame ramsɨ-pən tukun, mə kɨtawə tukharkun naha nhagɨn yame Kughen rɨmɨvəhsi-pə apnapɨg əmə kɨmi ətawə. 13 In e nəvsaoyen huvə yame kɨmawə yakamhani, kɨni nɨrkunien kape narmamə rɨpəh nhajounien əmawə kɨn nəgkiarien e; mərɨg Nanmɨn kape Kughen ramhajoun əmawə. Kɨni yakamhani-ərhav nəgkiarien əfrakɨs kape Nanmɨn kape Kughen ye nəgkiarien yamə mɨne kamhasɨ-pən tukun.

14 Yermamə yame Nanmɨn kape Kughen rɨkək iran, to rɨpəh nɨvəhyen narɨmnar yame Nanmɨn kape Kughen ramhajoun ətawə kɨn, meinai raməm məknakɨn mə narɨmnar a nɨrkunien rɨkək tuk əriə. Kɨni to rɨpəh nɨrkunien narɨmnar yame Kughen ramhajoun ətawə kɨn meinai Nanmɨn kape Kughen əmə rɨrkun nasituyen ye narmamə tuk nɨrkunien narɨmnar kape Kughen. 15 Kɨtawə yamə mɨne kamhavəh Nanmɨn kape Kughen kharkun nɨsəkirien norien mɨnə; mərɨg narmamə apnapɨg mɨnə kɨseinein nəkir-əmhenien norien kapətawə 16 meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Yermamə rɨkək yame ruɨrkun ta nətərɨgien kape Kughen Yermaru

mɨrkun nhajounien In kɨn nar kɨrik.”(Aes 40:13)

Mərɨg kɨtawə kwənhavəh ta nɨrkunien kape Yesu Kristo.

3

Pol rɨmə tukhapəh nɨseikusien kuwhen kape niməhuak

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Nɨpɨg yɨmnamarə kɨtawə-m kɨmiə, yɨmɨpəh nəgkiarien kɨmi əmiə rəmhen kɨn yame yakaməgkiar kɨmi narmamə yamə mɨne kharkun narɨmnar kape Kughen. Mərɨg yɨmnəgkiar kɨmi əmiə rəmhen kɨn yame yakaməgkiar kɨmi narmamə kape tokrei tanə, meinai kɨmiə nɨmnhavəh pə pə əmə Yesu Kristo ye nɨmraghien kapəmiə. 2 Nɨpɨg yɨmnhajoun əmiə, rəmhen əmə mə yakhavəhsi-pre nah kɨmi əmiə, mɨpəh nɨvəhsi-preyen nəvɨgɨnien skai kɨmi əmiə. Meinai kɨmiə nɨmnhapəh nɨsəmhenien tuk nənien nəvɨgɨnien skai. Kɨni taktakun ai, nakhapəh hanə nɨsəmhenien tuk nənien,* 3 meinai norien kapəmiə rəmhen əmə kɨn norien kape narmamə kape tokrei tanə. Meinai kɨmiə nakasor jalus, masotgoh kɨmi əmiə mɨnə ramhajoun-pən mə norien kapəmiə rəmhen kɨn norien kape narmamə kape tokrei tanə. Naksəmhen kɨn narmamə apnapɨg əmə.* 4 Kɨmiə kɨrik ramni mə, “Yo yermamə kape Pol,” kɨni kɨrik ramni mə, “Yo yermamə kape kwən a Apolos,” ramhajoun-pən mə norien kapəmiə in rəmhen əmə kɨn narmamə kape tokrei tanə.*

5 Taksəm-ru. ?Apolos in pa? ?Kɨni yo pa? Kɨmru yakwəmhen əmə kɨn yorwok mir kape Kughen, yɨmɨwasitu irəmiə tuk nhatətəyen ye Yesu Kristo. Kɨmru yɨmɨwor əmə wok yame Yermaru kapətawə rɨmɨvəhsi-pə pɨsɨn pɨsɨn kɨmi əmru mə jakwor. 6 Rəmhen kɨn yame yo yɨmɨsuv kweru nai, kɨni Apolos in raməkwi-əkwi kɨn nu, mərɨg Kughen In ramor ramhaktə.* 7 Ror məkneikɨn mə yermamə yame ramsuv kweru nai, uə yermamə yame raməkwi-əkwi, in nar apnapɨg əmə; mərɨg Kughen pɨsɨn əmə ramor narɨmnar kamhamragh mamhakuə. 8 Yermamə yame ramsuv, mɨne yame raməkwi, kɨravən əmə tuk nar kɨrikianə əmə. Kɨni Kughen tukraməkeikei mərok əriu ye wok pɨsɨn pɨsɨn kapəriu. 9 Kɨmru yorwok mir kape Kughen. Kɨni kɨmiə naksəmhen əmə kɨn nəsimien kape Kughen, uə nimə kape Kughen.*

10 Ye nɨhuvəyen yame Kughen rɨmnautə-pə kɨn kɨmi yo, yɨmɨvhirəkɨn huvə nɨhu nimə rəmhen kɨn yermamə yame rɨrkun huvə nɨvhirəkɨnien nimə. Kɨni narmamə tɨksɨn khauə mharpɨn mɨn nimə rhaktə. Mərɨg iriə m-fam tukasəkeikei mɨsəm huvə wok kapəriə kape nɨvhirəkɨnien nimə, 11 meinai to yermamə kɨrik rɨpəh nɨvhirəkɨnien nɨhu nimə kɨrik mɨn yame ror pɨsɨn ye nɨhu nimə yame kwəvhirəkɨn ta, yame in e Yesu Kristo.* 12 Narmamə tɨksɨn kamhavhirəkɨn nimə mharpɨn-pən yame kwəvhirəkɨn ta, mhavhirəkɨn kɨn narɨmnar yame tukraməmɨr rerɨn, rəmhen kɨn gol mɨne silva mɨne kapier yame nɨmrɨn rhaktə. Kɨni narmamə tɨksɨn kamhavhirəkɨn əmə narɨmnar yame raməmɨr kape nɨpɨg kwakwə əmə rəmhen kɨn nai mɨne nuwig mɨne nɨmar nikien. 13 Kɨni tuk nɨpɨg kɨrik narmamə tukpisəm wok kapəriə mɨpiharkun, meinai nɨpɨg Yesu tukrɨpirerɨg-pə mɨn iran, kapəriə wok tukhauə ye nɨkhakien. Kughen tukrɨpiəkir əmhen wok mɨnə kapəriə rəmhen kɨn yame kɨvəhsi-pən gol ye nap mə tukrhajoun mə rhuvə uə raha.* 14 Narmamə yamə mɨne Kughen raməm mə wok kapəriə rhuvə, rəmhen kɨn yame nap rɨpəh nəsien nimə kapəriə, tukhavəh kapəriə nərok. 15 Mərɨg narmamə yamə mɨne Kughen raməm mə wok kapəriə rahas, rəmhen kɨn yame nap rɨmnəs kapəriə nimə, narɨmnar fam rɨmɨrkək. Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə, mərɨg tuksəmhen əmə kɨn yermamə yame rəmap ta kɨn nimə yame nap raməs.

16 ?Nakharkun uə nɨkam, mə kɨmiə nimə kape Kughen, kɨni Nanmɨn kape Kughen ramarə irəmiə?* 17 Tukmə yermamə kɨrik ramoriah nimə kape Kughen, kɨni Kughen tukroriah mɨn in, meinai nimə kape Kughen, in ramərhakə. Kɨni kɨmiə nimə e kape Kughen.

18 Yermamə yame rɨkin raməsɨk mə in rɨrkun pɨk nar, tukramərɨg huvə in tamə reikuə atuk iran. Tukmə rɨmə tukrɨrkun nar əfrakɨs, tukraməkeikei mɨvəh nɨrkunien e yame narmamə kape tokrei tanə kamhani mə nɨrkunien rɨkək iran. 19 Ror məkneikɨn meinai nɨrkunien kape narmamə kape tokrei tanə, Kughen raməm-pən mə in nətəwaoyen əmə. Rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Narmamə yamə mɨne kharkun pɨk nar, kasor norien yame riko iko,

mərɨg Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə.”(Job 5:13)

20 Kɨni mamni mɨn mɨmə,

“Kughen Yermaru rɨrkun mə nətərɨgien kape narmamə yamə mɨne kharkun nar, in nar apnapɨg əmə.”(Sam 94:11)

21 !Kɨni takhapəh nhavəhsi-haktə-mɨn-ien nəmehuə mɨnə kape niməhuak! Meinai Kughen rɨmɨvəhsi-pre narɨmnar fam kɨmi əmiə mə tukrasitu irəmiə. 22 In rɨmɨvəhsi-pre nəmehuə mɨnə kapəmiə rəmhen kɨn yo, Pol, mɨne Apolos, mɨne Pita, mə jaksasitu irəmiə. Mɨvəhsi-pre fam narɨmnar ye tokrei tanə mə tukrasitu irəmiə. Nar apnapɨg mə nakwənhamragh uə nakwənhamhə, uə nar yame ruatərhav ai taktakun uə yame tukrɨpitərhav tuk nɨpɨg kɨrik, Kughen ravəhsi-pre fam narɨmnar mə tukrasitu irəmiə. 23 Kɨni kɨmiə kape Kristo, kɨni Kristo in kape Kughen.

4

Nəməhuak mɨnə Korin kamhavəh-si haktə atuk əriə mɨnə tuk norien kape Kughen yame kasor

1 Ror məknakɨn mə narmamə tukasəkeikei mhavəh əmawə rəmhen kɨn yorwok mɨnə kape Kristo yame Kughen rɨmnərəhu-pə ye kwermɨmawə mə kɨmawə jaksor əpu nərɨgien kape Kughen yame rɨmnerkwaig kupan. 2 Kɨni narmamə yame kasarha tuk narɨmnar kape yemehuə kɨrik tukasəkeikei masor huvə wok kapəriə mə nɨpɨg yamehuə kapəriə tukruə iran məm kapəriə wok, mɨrkun nɨniyen nəfrakɨsien irəriə.* 3 Mərɨg tukmə kɨmiə uə narmamə pɨsɨn mɨnə khamə tuksəm əmhen wok kafak, in nar apnapɨg əmə. Kɨni yo atuk to yakpəh nəm-əmhenien kafak wok. 4 Kafak wok, yakaməm mə ratuatuk əmə. Mərɨg nar a rɨpəh nhajoun-pənien mə yo yakatuatuk. Yermaru əmə in rɨrkun nəm-əmhenien kafak wok. 5 Ror məknakɨn, takhapəh nɨs-haimɨrenien nəkirien narmamə, mamhawhin əmə nɨpɨg Yesu Yermaru tukruə iran. In tukrəhi-pə narɨmnar yamə mɨne kaserkwaig ye nəpɨgnəpien tukruə ye nɨkakien; kɨni mɨni-ərhav naha nhagɨn yame ramswiin yerki narmamə. Ye nɨpɨg a Kughen tukrəgnəgɨn narmamə kɨrikianə kɨrikianə tuk narɨmnar yame kɨmɨsor.*

6 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Yakaməgkiar ye nɨkarɨn kapəmru Apolos mə takhavəh nɨrkunien ikɨn mhawhai əmiə iran. Kɨni tukmə nakhavəh nɨprai nəgkiarien mɨnə e, takasəkeikei mɨsor əmə nəgkiarien yamə mɨne kwərai ta, mhapəh nhavəhsi-haktəyen narmamə tɨksɨn mə iriə kɨshaktə pɨk, mhapəh nhavəhsi-əhuyen tɨksɨn.* 7 ?Rhawor e nakhamə ta mə kɨmiə nakshaktə rapita fam narmamə? Nɨrkunien mɨnə fam yame nakhavəh mɨsasitu kɨn ye narmamə, Kughen pɨsɨn əmə rɨmɨvəhsi-pre kɨmi əmiə. ?Mərɨg rhawor e nakasəgkiar ausit mhamə kɨmiə atuk naksor narɨmnar mɨnə e?

8 Kɨmiə nakhamə ta mə nakwənhavəh fam ta nɨrkunien tuk Kughen. Nakhamə ta mə nakhapəh nɨsakwəkwəyen kɨn nar kɨrik yame ramsɨ-pən tuk Kughen. Nakhamə ta mə nakwənhavəh ta nehuəyen ye narmaruyen kape Kughen, mhamə kɨmiə naksehuə mɨsapita əmawə. Rɨpi mə nakpihavəh ta nɨrkunien məknenkɨn, kɨni kɨtawə-m kɨmiə kɨpihavəh ta nehuəyen e, rɨpihuvə. 9 Mərɨg rɨpəh norien məknen. Kɨmawə aposol mɨnə kɨmawə ye tanə əmə, rəmhen kɨn yermamə kɨrik yame ravəh narpɨnien məkneikɨn mə tukhopni in apa rusərhav ikɨn. Narmamə mɨnə fam ye tokrei tanə mɨne agelo mɨnə ye neai kasəm əmawə mə nɨmraghien kapəmawə tukrhawor pən iran mɨne. 10 Narmamə kɨsərɨg mə kɨmawə yamə mɨne yakasofugɨn-pən tuk Yesu Kristo, yaksətəwao. Mərɨg kɨmiə nakhamə ta mə nakharkun nar. Kapəmawə nəsanɨnien rɨkək, mərɨg kɨmiə nakhamə ta mə nəsanɨnien kapəmiə rarə. Narmamə khapəh nhasiaiyen əmawə, mərɨg kamhasiai əmiə. 11 In e nəfrakɨsien muə meriaji-pə taktakun mɨne, nɨkumhə raməs əmawə; kɨni yaksəkwakwə, kɨni yakamhavən ye neipən mətɨt, narmamə kamhauh əmawə, kɨni kapəmawə nimə rɨkək.* 12 Kɨmawə atuk əmə yakasor pɨk wok ye kwermɨmawə. Nɨpɨg kɨni-hah əmawə, mərɨg kɨmawə yakasəhuak kɨmi Kughen mə tukrɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi əriə. Nɨpɨg narmamə kasor ahas-pə kɨmi əmawə, mərɨg kɨmawə yaksapnapɨg əmə.* 13 Nɨpɨg narmamə kamhani hah əmawə, mərɨg kɨmawə yaksəgkiar huvə əmə kɨmi əriə. Meriaji-pə taktakun mɨne, narmamə kasəm əmawə khamə kɨmawə yaksaha mɨsəmhen əmə kɨn nəmkɨmɨkien kape tokrei tanə.

Tukasəkeikei mɨsəri-pən norien kape Pol

14 Pəh nien mə yakamrai nəgkiarien mɨnə e mə jakor əmiə naksaurɨs; mərɨg yakamrai nəgkiarien mɨnə e mə jaksɨg əmiə, meinai kɨmiə kafak kwajikovə yame mɨnə yakorkeikei pɨk əmiə. 15 Kapəmiə nəmhajoun rɨpsaah yamə mɨne kashajoun əmiə kɨn Kristo. Kɨni rɨpimə kapəmiə tatə karɨn mɨnə ten taosen kɨsasitu irəmiə ye nhatətəyen kapəmiə ye Kristo, mərɨg kapəmiə tatə atuatuk kɨrikianə əmə, in e yo, meinai yɨmnhajoun swatuk kape nɨmraghien rerɨn kɨmi əmiə nɨpɨg yɨmauə rəmhen kɨn aposol kɨrik kape Yesu Kristo mɨni-ərhav-pre nəvsaoyen huvə tuk əmiə.* 16 Ror pən, yakamaiyoh skai əmiə mə taksəri-pən kafak norien mɨnə.* 17 Ye norien e, yakamher-pre kɨn Timoti e yame yakorkeikei pɨk in rəmhen kɨn kafak kwajikovə atuatuk. In ramhatətə tɨm tɨm ye Yesu Yermaru. In tukrhajoun mɨn əmiə kɨn norien yame yo yɨmnəri-pən ye nɨmraghien vi yame rɨmasɨ-pən tuk Yesu Kristo. Norien a yame yakamhajoun narmamə kɨn ye niməhuak mɨnə fam, apa ikɨn mɨnə fam.*

18 Kɨmiə mɨnə tɨksɨn nakasausit, mhamə ta mə to yakpəh nɨrerɨg-preyen tuk əmiə mətapɨg kɨn norien has kapəmiə. 19 Mərɨg pəh nien mə tuktu, yakaməkeikei murə mɨn məm əmiə, tukmə Yermaru rorkeikei. Mə jakərɨg-ru nəgkiar-ausit-ien yame kamhani, mə jakəm-ru mə kamhavəh əfrakɨs nəsanɨnien uə nɨkam. 20 Meinai narmamə yame Kughen ramarmaru irəriə, pəh nien mə iriə narmamə kape nəgkiarien əmə; mərɨg iriə kamhavəh nəsanɨnien kape Kughen ye nɨmraghien kapəriə.* 21 ?Kɨni naksorkeikei naha? ?Mə jakurə məm əmiə yakuh əmiə? ?Uə jakurə məm əmiə masitu irəmiə ye norien huvə, meinai yakorkeikei əmiə?

5

Tukmə yeməhuak kɨrik ramapɨr apnapəg pɨn tuk nɨpiraovɨn, tukaməkeikei kher yerhav kɨn

1 Kɨmnəvsao kɨn kɨmi yo kɨmə yermamə kɨrik yerkimiə rɨmnəkrəh kɨn piraovɨn kɨrik, mamor ye norien hah kɨrik yame rapita norien kape narmamə yame khapəh nɨsəhuakien. In e rɨmnəkrəh kɨn pian vi kape kafan tatə.* 2 !Mərɨg kɨmiə naksausit mhamə niməhuak kapəmiə in rhuvə rapita! Rhuvə pɨk mə taksərɨg raha tuk təvhagə has yame yermamə a ramor, mɨsher ye rhav kɨn ye niməhuak kapəmiə. 3 Nar apnapɨg yakpəh nəmɨrien kɨtawə-m kɨmiə, mərɨg nətərɨgien kapətawə kɨrikianə əmə, rəmhen kɨn yame yakamarə kɨtawə-m kɨmiə. Kɨni yaknəkir ta yermamə a tuk norien has yame in rɨmnor.* 4 Nɨpɨg takhauə kɨrikianə ye nhag Yesu Kristo Yermaru kapətawə, nərɨgien kafak mɨne kapəmiə kɨrikianə əmə. Nɨpɨg a in a, nəsanɨnien kape Yesu Yermaru tukraməmɨr irəmiə, 5 kɨni nɨpɨg a in a takseighan-pən kɨn kwən a ye kwermɨ Setan mə tukroriah nɨpran, kɨni rarar ye nərɨgien kafan, pəh Yesu Yermaru tukrɨvəh mɨragh in nɨpɨg In tukruə mɨn ye Nɨpɨg Kwasɨg.*

6-7 Naksausit mhamə ta mə nakwəsəusɨk-əusɨk ye nhatətəyen kapəmiə, mərɨg nakseighan kɨn kwən a ruvrə naksəhuak kwis. Nar e rɨpəh nəmhenien. Yis rəkəskəh əmə ramher flaoa piəpiə raməsiis. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, yermamə yame ramor təvhagə has tukroriah niməhuak piəpiə. Ye nɨpɨg kape Pasova kɨmawə nəmə Isrel yaksarakikɨn bred yame yis raməmɨr iran, masor lafet kɨn bred yame yis rɨkək iran. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, taksher yerhav kɨn yor təvhagə has mɨnə ye kuwhen kapəmiə, mə təvhagə has tukrɨrkək ye kuwhen kapəmiə. Taksor məknenkɨn pəh mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, mərɨg yakɨrkun mə naksatuatuk meinai Kristo rɨmamhə rəmhen kɨn sakrefaes kape nɨvəh-mɨraghien ətawə, rəmhen kɨn sipsip yame nəmə Isrel kɨmnhauh ye nɨpɨg kape Pasova.** 8 Pəh kasor lafet mɨsagien iran ye nɨpɨg m-fam meinai Kughen rɨmɨrɨsɨn ətawə, rəmhen kɨn yame nəmə Isrel kasor lafet mɨsagien meinai Kughen rɨmɨkɨr ərhav əriə apa Ijip apa kupan. Mərɨg ye nɨpɨg a in a kɨmnasor lafet kɨn bred yame yis rɨkək iran. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, pəh narmamə yamə mɨne kasor təvhagə has uə kasor ramahas-pən tuk narmamə, pəh tukhatərhav ye kwhen kapətawə. Kɨni pəh narmamə ye kwhen kapətawə, pəh iriə in əmə in əmə tukasor norien huvə mɨsəfrakɨs.*

9 Yakwərai ta nəkwəkwə kɨrik kɨmi əmiə mɨmə takhapəh nɨsor-kwisien nar kɨmiə narmamə yamə mɨne kasapɨr apnapɨg tuk nɨpiraovɨn. 10 Pa rɨmə yakamni-əhu əmiə mə takhapəh nɨsor-kwisien nar kɨmiə narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien, nar apnapɨg mə norien kapəriə rahas rəmhen kɨn yame kasapɨr apnapɨg, masəptɨg kɨn nar, mɨsəkrəh, maseikuə, masəhuak kɨmi nanmɨ nar. Narmamə khapsaah kɨsor məkneikɨn, tukmə nɨpɨg kɨtawə kɨsarə hanə ye tokrei tanə, to khapəh nɨsaptayen ye yor təvhagə has mɨnə a. 11 Mərɨg nɨprai nəkwəkwə yame yɨmɨrai kɨmi əmiə mɨmə takhapəh nɨsəriwək-kwis-ien kɨmiə yermamə yame ramni mə in yeməhuak kɨrik, mərɨg raməkrəh kɨn piraovɨn, uə raməptɨg kɨn nar, uə raməhuak kɨmi nanmɨ nar, uə ramni hah narmamə, uə ramapɨs kɨn nɨnɨmien ye nɨpɨg m-fam, uə rameikuə tuk nəkrəhyen. Takhapəh nɨsor-kwisien nar kɨmiə miriə, kɨni mhapəh nɨsəvɨgɨn-kwisien kɨmiə miriə.* 12 Pəh nien mə in kafak wok mə jakvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien. Mərɨg in wok kapəmiə mə takhavəhsi-pən narpɨnien kɨmi nəməhuak yamə mɨne kasor təvhagə has mɨnə e. 13 Kughen tukrəm əmhen narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien, mərɨg Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Sher yerhav kɨn yor təvhagə has mɨnə ye kwhen kapəmiə.”(Dut 17:7; 19:19; 21:21; 22:21, 24; 24:7)

6

Nəməhuak mɨnə to khapəh nɨsərɨp-ərhavyen əriə mɨnə ye kot tuk notgohyen kapəriə

1 Tukmə nɨpɨg yermamə kɨraru ye kwhen kapəmiə kawhek əriu mɨnə, ror naurɨsien mə tukravəh nərɨgien kapəriu mɨravən ye kot, ikɨn narmamə yame khapəh nɨsəhuakien tuksəm əmhen tɨməht kape narmamə ikɨn. Mərɨg pəh niməhuak in tukraməkeikei məm əmhen nərɨgien kapəriu. 2 !Nakharkun mə tuk Nɨpɨg Kwasɨg, kɨmiə nəməhuak mɨnə taksəm əmhen nɨmraghien kape narmamə yame khapəh nɨsəhuakien! Kɨni tukmə taksəm əmhen narmamə kape tokrei tanə, ?rhawor e rɨkimiə raməsɨk mə nakhapəh nɨsəmhenien tuk nɨsəm-əmhenien kapəmiə mus mus mɨnə?* 3 !Nakharkun mə ye Nɨpɨg Kwasɨg taksəm əmhen norien kape agelo mɨnə! Kɨni narɨmnar ye nɨmraghien kape tokrei tanə e, iriə rɨmar əmə tuk nəm-əmhenien. 4 Kɨni ror məkneikɨn mə tukmə nakasotgoh tuk nətərɨgien mɨnə tɨksɨn, ?rhawor e nakamhavən ye kot mə narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien tuksəm tɨməht kapəmiə? Nəməhuak mɨnə khapəh nhasiai-pɨkien namehuə kape kot meinai khapəh nɨsəmhenien tuk nəm-əmhenien nərɨgien kape nəməhuak mɨnə. 5 Yakamni məkneikɨn mə taksərɨg mɨsaurɨs tukun. ?Mə rhawor? ?Yermamə kɨrik yerkimiə rɨrkək tuk nərəhu-huvəyen tɨməht kape nəməhuak mɨnə, uə nɨkam? 6 Mərɨg nakhapəh nɨsorien məkneikɨn. Kɨmiə nəməhuak mɨnə nakamhavən ye kot mə narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien tuksəm əmhen notgohyen kapəmiə mɨnə.

7 Kɨmiə nakhavən ye kot mə tukəm əmhen kapəmiə tɨgoh. Nar e in e ramhajoun-pən mə nɨmɨsəviəkiə ye swatuk kape Kughen ye nɨmraghien kapəmiə. ?Rhawor? Tukmə kwən kɨrik ramor-ahas-pre kɨmik, rhuvə mə takəru-kɨn əmə. Tukmə rameikuə iram mə tukrəkrəh, rhuvə mə takərukɨn məpəh. 8 Mərɨg nakhapəh nɨsorien məkneikɨn. Kɨmiə nəməhuak pawk mɨnə, nakaseikuə irəmiə mɨnə tuk nəkrəhyen, masor-ahas-pən tuk əmiə mɨnə.

9 ?Nakharkun uə nɨkam mə yor təvhagə has mɨnə to khapəh nhavənien apa ikɨn Kughen ramarmaru ikɨn, yame rɨmɨrpen mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi kafan kwajikovə mɨnə? Takhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye neikuəyen. In e nəfrakɨsien mə narmamə yamə mɨne kasapɨr apnapɨg, mɨne yamə mɨne kasəhuak kɨmi nanmɨ nar mɨnə, mɨne yamə mɨne kasəkrəh kɨn piraovɨn, mɨne narman yamə mɨne kamhakɨr atuk əriə mɨnə, 10 mɨne yəkrəh mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne kasəptɨg kɨn nar, mɨne yame mɨne kɨsapɨs kɨn nɨnɨmien, mɨne yamə mɨne kamhani hah nhag yermamə, mɨne yamə mɨne kaseikuə tuk nəkrəhyen kɨmi narmamə to khapəh nhavənien apa ye rao ye neai, yame rɨmɨrpen mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi kafan kwajikovə mɨnə.* 11 Kɨni kɨmiə mɨnə tɨksɨn nɨmɨsor məknakɨn apa kupan. Mərɨg Nanmɨn kape Kughen kapətawə rɨmnəspir əmiə, mətu-karɨn əmiə mə kafan mɨnə, mə kɨmiə taksatuatuk ye nɨmrɨn meinai nakamhani nəfrakɨsien ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə.*

Norien kape nəkrəhyen kɨn piraovɨn in təvhagə has

12 Narmamə tɨksɨn kamhani məkneikɨn mhamə, “Narɨmnar fam, rhuvə mə tukor.”* Mərɨg yo yakamni mə pəh nien mə narɨmnar fam kɨsasitu irətawə. Mərɨg narmamə tɨksɨn kamhani mhamə, “Narɨmnar fam rhuvə mə tukor.” Mərɨg to yakpəh neighanien kɨn mə narɨmnar mɨnə en tuksarmaru ye nɨmraghien kafak.* 13 Narmamə tɨksɨn kamhani nuhpɨkɨnien ye norien kape nɨkɨrien nɨpiraovɨn mhamə, “Nəvɨgɨnien in rhuvə tuk tɨp jir, kɨni tɨp jir rorkeikei nəvɨgɨnien.” Mərɨg sərɨg-ru, tuk Nɨpɨg Kwasɨg, Kughen tukror infamien irəriu. Kɨni pəh nien mə Kughen ravəhsi-pə nɨpraitawə mə tukamhakɨr apɨs-apɨs ətawə mɨnə. Mərɨg Kughen Yermaru rɨmɨvəhsi-pə nɨpraitawə mə tukhasiai In kɨn, kɨni pəh Kughen Yermaru In tukrarmaru irətawə tukun.* 14 Ye kafan nəsanɨnien, Kughen rɨmɨvəh mɨragh Yesu Yermaru ye nɨmhəyen kafan; kɨni In tukrɨvəh mɨragh mɨn ətawə.*

15 ?Kɨni nakharkun uə nɨkam mə nɨpraitawə kape Kristo pɨsɨn əmə? ?Kɨni nakhamə ta mə rhuvə mə jakrəh nɨprak yame in kɨrikianə iriu Yesu Kristo, kɨni mɨvən mor kɨrikianə kɨn kɨmi piraovɨn kape swatuk? !Nɨkam! To yakpəh norien məkneikɨn tuk nɨpɨg kɨrik.* 16 ?Kɨni nakharkun uə nɨkam mə yermamə yame ramvən iriu piraovɨn kape swatuk, iriu kɨrauə kɨrikianə əmə ye nɨpran? Meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə, “Iriu tukrauə nɨprairiu kɨrikianə əmə.”(Jen 2:24) 17 Mərɨg yermamə yame ramofugɨn-pən ye Yesu Yermaru, rɨmauə kɨrikianə iriu min ye nanmɨn.*

18 Taksap ta mhavən isok tuk norien kape nɨvən-apnapɨgien tuk yermamə. Norien has pɨsɨn mɨnə tɨksɨn yame yermamə ramor, khapəh nɨsoriahyen nɨpran. Mərɨg tukmə yermamə ramor təvhagə has ye piraovɨn ramoriah nɨpran. 19 ?Nakharkun uə nɨkam mə nɨpraimiə in nimə kɨrik kape Kughen yame Nanmɨn kape Kughen ramarə ikɨn; kɨni Kughen rɨmɨvəhsi-pre Nanmɨn kɨmi əmiə, mamarə irəmiə? Kɨni pəh nien mə kɨmiə kapəmiə atuk e kɨmiə 20 meinai Kughen rɨvəh ta nɨmrɨmiə ye nərokien yame nɨmrɨn rhaktə. Ror məkneikɨn, hasiai Kughen ye norien mɨnə kape nɨpraimiə.*

7

Norien kape narkurəkien

1 Taktakun ai, jakhorpɨn nəgkiarien kapəmiə yame nɨmɨsher-pə kɨn kɨmi yo ye nəkwəkwə. Nəfrakɨs, tukmə yerman kɨrik rɨmə tukrəpəh əgkəp əmə nɨkɨrien piraovɨn, rhuvə əmə. 2 Mərɨg narmamə khapsaah mɨne nɨpiraovɨn kamhavən apnapɨg tuk əriə mɨnə; ror məkneikɨn mə rhuvə əmə mə yermamə tukraməkeikei mɨvəh atuk kafan piraovɨn, kɨni piraovɨn tukrɨvəh atuk mɨn kafan yerman. 3 Yerman tukraməkeikei mamapɨr-pən tuk kafan piroavɨn tukmə piraovɨn rorkeikei, kɨni piraovɨn tukraməkeikei mamapɨr-pən tuk kafan yerman tukmə yerman rorkeikei. 4 Pəh nien mə piraovɨn ramarmaru atuk ye nɨpran; mərɨg kafan yerman in tukrarmaru iran. Norien kɨrikianə rəmhen əmə ye yerman. In rapəh narmaru-atukien ye nɨpran, mərɨg kafan piraovɨn ramarmaru iran. 5 Rɨpəh nəmhenien mə yerman uə piraovɨn tukrɨgɨn tuk nɨpran, tukmə kɨrik rorkeikei. Mərɨg tukmə iriu kwis kweighan kɨn mɨrəmə tukrəpəh tuk nəhuakien, rhuvə əmə. Kwasɨg ikɨn, tukawəkeikei mɨrauə kɨrikianə, tamə Setan rɨvəhsi-pən vəhsi-pən kɨmi əriu. Yakamni məkneikɨn meinai kɨmiə fam nakhapəh nhaskaiyen. 6 Nəgkiarien e rɨpəh norien mə takasəkeikei masor mared; mərɨg yakaməhitə əmə ye swatuk tuk norien kape mared. 7 Mərɨg ye nərɨgien kafak yakorkeikei mə narmamə tukhapəh nɨsorien mared rəmhen kɨn yo. Mərɨg Kughen rɨmɨvəhsi-pə swatuk pɨsɨn pɨsɨn kɨmi ətawə kɨrikianə kɨrikianə, mor tɨksɨn mə tukasor mared, tɨksɨn tuksəriwək əmə.

8 Kɨni yakamni-pre tuk narmamə yamə mɨne kɨpəh nɨsorien mared mɨne nɨpiraovɨn yame kɨmhə tan kɨn əriə, rhuvə mə tuksəriwək əmə rəmhen kɨn yo. 9 Mərɨg tukmə kaseinein nɨsarmaruyen ye nɨprairiə, rhuvə mə tukasəkeikei mɨsarkurək pəh rɨkiriə tukrɨpəh nəsɨk-pɨkien piraovɨn uə yerman.*

10 Kɨmiə yamə mɨne nakwəsarkurək, yakamni-pre nəgkiarien e tuk əmiə. Mərɨg pəh nien mə kafak nəgkiarien, mərɨg kape Yesu Yermaru. Ramni mɨmə, “Piraovɨn tukrɨpəh nəpəhyen kafan yerman.”(Mat 5:32) 11 Mərɨg tukmə rəpəh in, pəh tukrɨpəh nəri-pən-mɨnien yerman pɨsɨn kɨrik; uə, tukmə rhawor, pəh tukrɨrerɨg-pən mɨn tuk kafan yerman. Kɨni pəh yerman tukrɨpəh nəpəhyen kafan piraovɨn.

12 Kɨmiə yamə mɨne kapəmiə narman uə nɨpiraovɨn khapəh nɨsəhuakien, in e kafak nəgkiarien, mərɨg pəh nien mə nəgkiarien kape Yesu Yermaru. Yakorkeikei mɨmə tukmə kɨmiə kɨrik, kafan piraovɨn rɨpəh nəhuakien, mərɨg rorkeikei mə iriu tukwarə, yerman tukrɨpəh nəpəhyen. 13 Kɨni tukmə kɨmiə kɨrik, kafan yerman rɨpəh nəhuakien, mərɨg rorkeikei mə iriu tukwarə, piraovɨn tukrɨpəh nəpəhyen. 14 Tukror məknakɨn meinai nɨpɨg piraovɨn kɨrik raməhuak, kɨni Kughen ramərəhu karɨn mɨn kafan yerman mə kape Kughen. Kɨni nɨpɨg yerman kɨrik raməhuak, kɨni Kughen ramərəhu karɨn mɨn kafan piraovɨn mə kape Kughen. To rɨpipəh norien məkneikɨn, to kapəmiə kwajikovə mɨnə, iriə kape tokrei tanə əmə. Ror məkneikɨn mə Kughen ramərəhu karɨn iriə mə kafan mɨnə, meinai rɨnərəhu-karɨn ta tatə mɨne mamə.

15 Mərɨg tukmə yame rɨpəh nəhuakien rorkeikei mə tukrəpəh kafan piraovɨn uə yerman yame raməhuak, seighaan əmə kɨn mə tukrəpəh. Yermamə yame raməhuak, yerman uə piraovɨn, Kughen rɨpəh nərkɨs-ofugɨnien əriə ye narkurəkien a. Kughen rɨmnokrən kɨn ətawə mə tuksarə mar ye nəmərinuyen.* 16 !Piraovɨn! Tukmə ror nɨmraghien atuatuk kafam tukror swatuk Kughen tukrɨvəh mɨragh kafam yerman. !Kɨni yerman! Tukmə ror nɨmraghien atuatuk kafam tukror swatuk Kughen tukrɨvəh mɨragh kafam piraovɨn.*

17 Mərɨg in əmə e nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə, nɨmnasarə ye narəyen pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne Kughen Yermaru rɨmnərəhu, kɨni rhuvə mə takasarə əmə məknenkɨn. In e kafak nəgkiarien yakamərəhu kɨmi niməhuak mɨnə fam. 18 Tukmə yermamə kɨrik, kɨmnəsɨg-pən ta in nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn in, pəh in tukrɨpəh nerkwaigien tukun. Kɨni tukmə yermamə kɨrik, kɨpəh nəsɨgpənien in nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn in, pəh tukrɨpəh nətayen mə kavəh nao kɨmin. 19 In nar apnapɨg əmə tukmə kɨmɨvəh nao kɨmi yermamə kɨrik uə kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmin. Nar keikei kapətawə yame tuksəri-pən nəgkiarien kape Kughen.* 20 Mərɨg nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə, nɨmnasarə ye narəyen pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne Kughen Yermaru rɨmnərəhu, kɨni rhuvə mə takasarə əmə məknenkɨn. 21 ?Nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn ik, ik slef əmə kɨrik uə? Rɨkim tukrɨpəh nəsɨk-pɨkien; mərɨg tukmə nakɨrkun nəri-pənien swatuk yame kamrɨsɨn slef mɨnə iran, əri-pən. 22 Ror məkneikɨn meinai yermamə yame in slef əmə nɨpɨg Kughen Yermaru rɨmnokrən kɨn in, in ruauə yermamə yame Kughen rɨmɨrɨsɨn ta in. Kɨni yermamə yame pəh nien mə slef nɨpɨg Kughen Yermaru rɨmnokrən kɨn in, in ruauə slef kape Yesu Kristo.* 23 Kughen rɨvəh ta nɨmrɨmiə ye nərokien yame nɨmrɨn rhaktə.* Takhapəh mɨn nɨsətayen mə takhauə slef kape yermamə mɨn kɨrik mɨn. 24 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə, nɨmnɨsarə ye narəyen pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, kɨni rhuvə mə nakasarə əmə məknenkɨn kɨmiə Kughen.

25 In e nəgkiarien kɨrik kapəmiə narmamə wi yamə mɨne khapəh hanə nɨsorien mared. Yakpəh nɨvəh-atuatukien natuakəmien kɨrik tuk Yesu Yermaru, mərɨg yakamni əmə ye nətərɨgien kafak. Mərɨg kɨmiə nakwənharkun mə yakaməkir norien mɨnə ye norien yame ratuatuk, meinai Yesu Yermaru rɨkin rehuə tuk yo mamasitu irak. 26 Ye kafak nərɨgien yakorkeikei mə takasarə əmə məknenkɨn mamhavən, meinai nɨpɨg əutən mɨnə kwənhauə. 27 ?Rhawor? ?Naknarkurək ta? Takpəh narha-kɨnien swatuk tuk nəpəhyen kafam yermamə. ?Rhawor? ?Nakpəh norien mared? Takpəh narkutien tuk nɨkɨrien kafam kɨrik piraovɨn. 28 Mərɨg tukmə nakvən markurək, pa rɨmə nakaməsɨk natuakəmien kɨrik. Kɨni tukmə piraovɨn wi kɨrik ramvən markurək, pa rɨmə raməsɨk natuakəmien kɨrik. Mərɨg narmamə yamə mɨne kwəsarkurək tukasarə ye nɨpɨg əutən rɨpsaah ye kapəriə narəyen. Kɨni yakorkeikei mə jakni-əhu əmiə mə takhapəh nɨsarkurəkien tamə naksarə ye nɨpɨg əutən mɨnə a.

29 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, in e nɨprai nəgkiarien kafak. Nɨmraghien kapətawə ye tokrei tanə e ruəkwakwə. Ror məkneikɨn mə yermamə yame rɨnarkurək ta tukraməkeikei maməmnhawk tuk norien wok kape Yesu Yermaru rəmhen kɨn yame yermamə yame rɨpəh hanə narkurəkien rɨrkun nəmnhawkien tuk norien wok kape Yesu Yermaru. 30 Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨkin rəpou, rhuvə mə tukror əmə wok kape Kughen rəmhen kɨn yame rɨkin rɨpəh nəpouyen. Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨkin ragien, rhuvə mə tukror wok kape Kughen rəmhen kɨn yame rɨkin tukrəukəh tukun. Kɨni tukmə yermamə kɨrik raməvrə, rɨkin tukrɨpəh nɨvənien tuk narɨmnar yame ravəh, mamor əmə wok kape Kughen. 31 Kɨni tukmə yermamə yame ramor bisnes ye tokrei tanə, tukraməkeikei mɨrkun mə kafan bisnes in nar apnapɨg əmə, meinai ye tokrei tanə e mɨne nɨhuvəyen kafan tɨkrɨpirkək.*

32 Yakorkeikei mə rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨk-pɨkien nar kɨrik kape tokrei tanə e. Ror pən, tukmə kwən kɨrik rɨpəh narkurəkien, rɨkin raməsɨk pɨk wok kape Yermaru mə tukrhawor-pən iran mɨne mor rɨki Yermaru ragien tuk wok yame in ramor. 33 Mərɨg yermamə yame rɨmnarkurək, rɨkin raməsɨk pɨk əmə narɨmnar kape tokrei tanə mə tukrhawor pən iran mɨne mor piraovɨn kafan rɨkin ragien, 34 kɨni kafan nərɨgien ramvən tuk nar kɨraru: kafan piraovɨn mɨne wok kape Yesu Yermaru. Kɨni piraovɨn yame rɨpəh narkurəkien, uə piraovɨn wi, rɨkin raməsɨk pɨk wok kape Yermaru, mə tukrhawor pən iran mɨne kɨn nɨpran mɨne nərɨgien kafan rɨpəh nəmkəmɨkien ye nɨmrɨ Kughen, mə in yermamə kape Kughen. Mərɨg piraovɨn yame rɨmnarkurək ta, in ramətərɨg pɨk tuk narɨmnar kape tokrei tanə mə tukrhawor mor kafan yerman rɨkin ragien.

35 Yakamni-pre nəgkiarien mɨnə e tuk nɨvəhsi-haktəyen nərɨgien kapəmiə. Mərɨg pa rɨmə yakamni-əhu əmiə. Mərɨg yakorkeikei mə taksəri-pən swatuk kape nɨmraghien yame ratuatuk, kɨni rɨkimiə tukraməsɨk pɨk wok kape Yesu Yermaru.

36 Mərɨg tukmə kɨrpen yerman kɨrik mɨne piraovɨn wi kɨrik tuk narkurəkien, kɨni yerman rɨmə tukrɨwhin pi pom piraovɨn, mərɨg taktakun ai rɨkin raməsɨk mə tukrɨpəh nɨwhin-mɨnien narkurəkien, meinai pian a rɨnaməpiəwharu, kɨni taktakun ai kwən a rɨkin rəsɨk mə rhuvə pəh karkurək-rə kapəriu. Rəmhen, kɨrarkun narkurəkien kapəriu, pa rɨmə kawəsɨk natuakəmien kɨrik. 37 Kɨni tukmə kɨraru mɨn kaworkeikei mə tukwarkurək, mərɨg yerman rɨkin rɨmnəsɨk ta mə tukrəpəh narkurəkien, kɨni kɨpəh hanə nɨrpenien əriu mə tukwarkurək, kɨni kwən a ramarmaru ye nɨpran, kɨni rɨkin raməsɨk mə tukrɨpəh nɨkɨrien pian a, in mɨn a ramor norien atuatuk. 38 Ror məkneikɨn mə yermamə yame ramarkurək iriu pian wi, in ramor nar atuatuk; kɨni mərɨg yerman kɨrik rɨmə tukrəpəh əgkəp-əmə nɨkɨrien piraovɨn, in ramor nar huvə rapita.

39 Piraovɨn tukraməkeikei marə iriu kafan yerman ye nɨpɨg mɨfam; mərɨg tukmə kafan yerman rɨmhə, in rɨrkun narkurək-pənien ye yerman pɨsɨn mɨn kɨrik yame in rorkeikei. Mərɨg nar kɨrikianə əmə, in tukraməkeikei markurək-pən ye kwən kɨrik yame raməhuak kɨmi Yesu Yermaru.* 40 Mərɨg ye kafak nətərɨgien, tukmə piraovɨn yame kɨmhə tan kɨn rɨpəh narkurək-mɨnien, nar a rhuvə rapita yame kɨmɨni kɨmə in tukrarkurək. Kɨni rɨkik raməsɨk mə Nanmɨn kape Kughen raməmɨr irak mɨvəhsi-pə nəgkiarien e kɨmi yo mə jakni.

8

Nəvɨgɨnien yame kamor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar mɨnə

(Rom 14:1-23; 1 Kor 10:14-33)

1 Kɨni taktakun ai jakəgkiar ye nəvɨgɨnien yame kamor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar. Kɨtawə kharkun mhamə, “Kɨtawə m-fam kamhavəh nɨrkunien.” “Nɨrkunien” in nar kɨrik yame ramor narmamə kasausit tukun, mərɨg in e norien kape norkeikeiyen yame ravəhsi-haktə nɨmraghien kape narmamə.* 2 Tukmə yermamə kɨrik rɨkin raməsɨk mə rɨrkun pɨk nar, mərɨg in rɨpəh hanə nɨrkunien nar kɨrik yame in tukrɨpirkun.* 3 Mərɨg yermamə yame rorkeikei Kughen, Kughen rɨrkun in.

4 ?Kɨni rhawor ye nəvɨgɨnien yame kamor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar mɨnə? Kɨtawə kharkun mə nanmɨ nar in nar apnapɨg əmə kɨrik ye tokrei tanə; kɨni kughen kwəskwəh mɨnə kharkək; mərɨg Kughen kɨrikianə əmə.* 5 Kamni kɨmə, “kughen kwəskwəh mɨnə” mɨne “yermaru kwəskwəh mɨnə” khapsaah eikɨn e. In e neikuəyen əmə. Mərɨg nəfrakɨsien narmamə tɨksɨn kasəhuak kɨmi əriə. Mərɨg nar apnapɨg kughen kwəskwəh mɨnə aikɨn, apa ye rao ye neai uə in e ye tokrei tanə, 6 mərɨg tuk ətawə, Kughen kɨrikianə əmə, in e Tatə Kughen. Narɨmnar m-fam ramsɨ-pən iran. Kɨni In ravəhsi-pə nɨmraghien kɨmi ətawə mə kɨtawə tuksor nəkwan. Kɨni Yermaru kɨrikianə əmə, in e Yesu Kristo. Kɨni Kughen rɨmnor swatuk kɨmin mə tukror narɨmnar fam ye neai mɨne ye tokrei tanə. Kɨni Kristo rɨmnor swatuk kɨmi ətawə mə kɨtawə tukhamragh.*

7 Mərɨg pəh nien mə narmamə m-fam kharkun nəgkiarien e. In apa kupan, kɨmiə tɨksɨn nɨmnasəhuak kɨmi nanmɨ nar mɨnə ye nɨpɨg m-fam. Kɨni taktakun ai, nɨpɨg nakasən nusai nar yame kɨmnor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar, rɨkimiə raməsɨk mə nakhasiai əfrakɨs kughen kwəskwəh mɨnə a. Nhatətəyen kapəmiə rɨpəh nɨskaiyen, kɨni nɨpɨg nakasən nusai nar yame kɨmnor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar, nakamhagɨn mhata mə nakasor təvhagə has. 8 Mərɨg nəvɨgɨnien to rɨpəh norien ətawə khauə ipakə tuk Kughen. Tukmə khapəh nɨsənien nusai nar a, uə kɨsən nusan, nətərɨgien kape Kughen tuk ətawə rəmhen əmə.

9 Rhuvə əmə. Nakharkun nɨsəri-pənien naha swatuk yame naksorkeikei mə taksəri-pən. Mərɨg takhapəh nɨsorien nar kɨrik mə in tukror mə yeməhuak kɨrik yame nhatətəyen kafan rɨpəh nɨskaiyen tukrəm kɨni rətərɨg pɨk tukun kɨni mɨmɨr ye nhatətəyen kafan.* 10 Yakamni məkneikɨn meinai tukmə kɨmiə yamə mɨne nakwənhavəh ta nɨrkunien e nakhavən ye nəkwai nimə kaməhuak kɨmi nanmɨ nar ikɨn mɨnə a mə taksən nusai nar, kɨni yermamə kɨrik yame nhatətəyen kafan rɨpəh nɨskaiyen raməm, ?rɨkin tukrhaw-əsɨk? Tamə naksən nusai nar, mhavi-pən kafan nətərɨgien, kɨni in mɨn ramvən imə mən nusai nar yame kɨmnor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar; kɨni kafan nərɨgien ror kɨraru tukun. 11 Ror məkneikɨn mə kɨmiə yamə mɨne nakwənharkun ta mə kughen kwəskwəh rɨrkək, naksor piaumiə yame Kristo rɨmamhə tukun, yame rɨkin rɨpəh nɨskaiyen, rəpəh kafan nhatətəyen ye Kristo.* 12 Nɨpɨg naksor norien has e ye kɨmiə kɨrik, kɨni masoriah rɨkin yame rɨpəh nɨskaiyen, masor mɨn norien has ye Yesu Kristo. 13 Ror məkneikɨn mə tukmə nar kɨrik yame yakamən ramor piak ramɨmɨr ye kafan nhatətəyen, kɨni rhuvə mə jakpəh-nən-mɨnien nəvɨgɨnien a, mə in tukrɨpəh mɨn nɨmɨrien ye kafan nhatətəyen.*

9

Pol ramni mə ratuatuk mə narmamə tukhasiai in mhavəhsi-pən nərok kɨmin rəmhen kɨn aposol

1 ?Rɨkimiə raməsɨk mɨmə yakɨrkun norien naha nhagɨn yame yakorkeikei, uə nɨkam? !Ǝwəh, yakɨrkun! ?Yo aposol kɨrik uə nɨkam? !Ǝwəh, yo en! ?Yɨmnəm Yesu Yermaru kapətawə kɨn nɨmrɨk uə nɨkam? !Ǝwəh, yɨmnəm! ?Kɨmiə e kwənkwai wok kafak yame yɨmnor ye nhag Yesu Yermaru, uə nɨkam? !Ǝwəh!* 2 Tukmə ror narmamə tɨksɨn kamhani mhamə pəh nien mə yo aposol. Mərɨg nəfrakɨsien mə kɨmiə to nakhapəh nhaniyen məknakɨn, meinai nɨmraghien kapəmiə ye Yesu Yermaru ramhajoun-pən mə yo aposol kɨrik.*

3 Yakamhorpɨn nəgkiarien kape narmamə tɨksɨn yamə mɨne kamhani mhamə pəh nien mə yo aposol kɨrik. 4 ?Ratuatuk mə kɨmawə aposol mɨnə yaksaiyoh əmiə kɨn nəvɨgɨnien mɨne nar yame tuknɨm, uə? Ǝwəh, ratuatuk əmə.* 5 Aposol mɨnə tɨksɨn, mɨne naorahi Yesu Yermaru mɨnə, mɨne Pita, kapəriə nɨpiraovɨn yamə mɨne kasəhuak kɨmnamhakwasɨg kɨn əriə mhatərhav masəriwək nɨpɨg kɨmnasor wok kape Yesu Yermaru. ?Kɨni ratuatuk mə kɨmawə jaksor mɨn məknakɨn, uə nɨkam? 6 ?Uə rɨkimiə raməsɨk mə yo mɨne Banabas, kɨmru pɨsɨn əmə jakawəkeikei mawor wok atuk tuk mane tuk nəvɨgɨnien nəmru mɨne napɨrien mɨne nəriwəkien?

7 Sərɨg-ru. ?Nakharkun mə to mobael kɨrik ror wok kɨni rɨkin rɨpəh norkeikeiyen mə tukərok in tukun uə? Nɨkam, rorkeikei mə tukərok in. ?Uə nakharkun mə to yermamə kɨrik rəsim, kɨni mɨpəh nɨvəhyen kwənkwan mən uə? ?Uə nakharkun mə to yermamə kɨrik raməvɨgɨn nar mɨragh, to rɨpəh nənien kɨrik uə?*

8 ?Rɨkimiə raməsɨk mə ta mə narɨmnar yamə mɨne yakamni ramsɨ-pən əmə ye nərɨgien kape narmamə uə? !Nɨkam! Kɨni loa ramni mɨn əmə nar kɨrikianə yame yakamni. 9 Kɨmɨrai ye loa kape Moses kɨmə,

“Nɨpɨg hos kɨrik ramor wok kɨrik kafam, kɨni tukmə rorkeikei mə tukrəvɨgɨn, takpəh nɨni-əhuyen.”† (Dut 25:4).

?Rhawor? ?Rɨki Kughen raməsɨk əmə hos, 10 uə raməsɨk mɨn ətawə? Ǝwəh, kɨmɨvəhsi-pə loa e tuk kapətawə nɨhuvəyen, meinai narmamə yamə mɨne kasəkupən mamhahu nar ye nəsimien, mɨne yamə mɨne khakwasɨg mamhavəh, iriə m-fam nərɨgien kapəriə kɨrikianə əmə mə tuksən nəvɨgɨnien ye nəsimien a.* 11 Ye wok mɨnə kapəmru irəmiə, rəmhen kɨn mə yakəwəsim kɨrik, mə kɨmiə taksəvɨgɨn ikɨn; in e mə kɨmiə takhavəh Nanmɨn kape Kughen. ?Kɨni rhawor? ?Rɨskai tuk əmiə mə taksarpɨn nasituyen mhavəhsi-pə mane rəmhen tuk nəvɨgɨnien nəmru uə?* 12 Narmamə pɨsɨn mɨnə kharkun nɨsaiyohyen əmiə kɨn nəvɨgɨnien; kɨni ratuatuk əmə, meinai iriə kasor wok kape Kughen. ?Kɨni rhawor irəmru Banabas? Naiyohyen kapəmru in ratuatuk əgkap.

Nar apnapɨg yakrarkun nɨwəkeikeiyen kɨmi əmiə tuk nərokien kape wok kapəmru, mərɨg kɨmru yakrapəh nɨwaiyohyen. Kɨmru rɨkimru ragien əmə mə jakrəpəh nɨrərəhyen nərokien, nar apnapɨg mə narəyen kapəmru rəutən, tamə yakravəh nərok, narmamə khani hah əmru tuk wok kapəmru, mɨsətapɨg kɨn nəvsaoyen huvə kape Yesu Kristo yame yakarəni-ərhav.* 13 ?Nakharkun uə nɨkam mə narmamə yamə mɨne kasor wok ye Nimə Ehuə kape Kughen, kamhavəh nəriə aikɨn nəvɨgɨnien rəmhen kɨn nərokien kapəriə? Kɨni narmamə yamə mɨne kasor wok ye tebol, ikɨn kamor sakrefaes ikɨn, kamhavəh nəriə aikɨn nəvɨgɨnien rəmhen kɨn nərokien kapəriə.* 14 Ye swatuk kɨrikianə əmə mɨn, Yesu Yermaru rɨmni mə narmamə yamə mɨne kamhani-ərhav nəvsaoyen huvə, tukaməkeikei kɨvəhsi-pən nərokien kapəriə meinai kamhani-ərhav nəvsaoyen huvə.*

15 Mərɨg yakrapəh nɨwaiyohyen əmiə kɨn narɨmnar yame ratuatuk mə to yakwaiyoh kɨn. Mərɨg pəh nien mə yakamrai nəkwəkwə e mamaiyoh kɨn nərokien. Rɨkik ramagien əmə mɨmə yakamni-ərhav nəvsaoyen huvə kape Kughen, kɨni kɨpəh nərokien yo iran. Ror pən, yakpəh norkeikei-əgkəpien mɨmə kɨmiə taksərok yo iran. 16 Mərɨg pəh nien mə yakamausit mə yakamni-ərhav nəvsaoyen huvə, meinai Kughen raməkeikei kɨmi yo mə jakni-ərhav. !Kɨni nəmhəyen ehuə tukruə tuk yo tukmə yakpəh nəvsao-ərhavyen kɨn nəgkiarien huvə!* 17 Mərɨg tukmə yakamni-ərhav nəgkiarien kape Kughen meinai yakorkeikei mamor məkneikɨn, ratuatuk əmə mə jakvəh nərokien iran. Mərɨg Kughen e in e rɨmɨrpen yo mə jakor wok e, kɨni ror məkneikɨn mə jakaməkeikei mamor. 18 ?Kɨni naha nhagɨn e kafak nərokien? In əmə e, mə nɨpɨg yakamni-ərhav nəvsaoyen huvə, yakamni-ərhav apnapɨg əmə, mɨpəh nɨvəhyen nərokien iran. Kɨni ror məkneikɨn yakpəh naiyohyen kɨn nar kɨrik, nar apnapɨg in ratuatuk mə to yakaiyoh kɨn.

19 Yermamə kɨrik rɨpəh narmaruyen irak, mərɨg yɨmɨvəhsi-əhu atuk yo mə yo slef əmə kape narmamə mɨ-fam mə jakvi-pə narmamə khapsaah khauə tuk Yesu Kristo. 20 Nɨpɨg yɨmnaməriwək kɨmawə nəmə Isrel, yɨmauə rəmhen əmə kɨn nəmə Isrel, mə jakvi-pə əriə khauə tuk Kristo. Kɨni nar apnapɨg loa rɨpəh narmaruyen irak, nɨpɨg yɨmnəsəriwək kɨmawə miriə narmamə yamə mɨne kasəri-pən loa, yɨmauə məmhen kɨn əriə, mə jakvi-pə əriə khauə tuk Kristo.* 21 Nɨpɨg yɨmnaməriwək kɨmawə narmamə yamə mɨne loa rɨpəh narmaruyen irəriə, yɨmauə məmhen kɨn əriə. Yɨmnor məkneikɨn mə jakvi-pə əriə khauə tuk Kristo. (Mərɨg yakpəh narakikɨnien loa kape Kughen. Nɨkam. Loa kape Kristo ramarmaru irak.) 22 Nɨpɨg yɨmnaməriwək kɨmawə narmamə kapəriə nhatətəyen rɨpəh nɨskai-pɨkien, yɨmauə məmhen kɨn əriə mə jakvi-pə əriə pəh khauə tuk Kristo.‡ Yɨmauə məmhen kɨn narmamə mɨfam, mə ye norien mɨnə fam jakvi-pə tɨksɨn khauə tuk Kristo.* 23 Yakamor məknakɨn mə nəvsaoyen huvə tukrɨvən ikɨn mɨnə fam mə yo mɨn jakvəh nɨhuvəyen yamə mɨne iriə kape narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien iran.

24 ?Nakharkun uə nɨkam mə, ye naiyuyen, narmamə m-fam tuksaiyu, mərɨg kɨrikianə əmə tukrapita fam əriə? Kɨni rhuvə mɨmə kɨmiə taksaiyu ye norien kape naiyuyen yame taksarkut pɨk mə taksor win. 25 Narmamə yamə mɨne kɨsorkeikei mə tuksaiyu ye naiyuyen tukhawhai əriə mɨnə ye naiyuyen, mə tuksor win mhavəh nərokien kɨrik yame to rɨpəh nəmɨrien ror tu. Mərɨg kɨtawə kɨsaiyu mə tuksor win mhavəh nar kɨrik yame tukraməmɨr kape rerɨn.* 26 Ror pən yakpəh naiyu-apnapɨg-əməyen rəmhen kɨn yermamə yame ramaiyu tuk nəvkɨrien ramaiyu; kɨni yakpəh narukien kɨn kwermɨk rəmhen kɨn yermamə yame ramor boksing ramaruk kɨn kwermɨn maməsɨk nɨmago-ago. 27 Nɨkam. Yakawhai nɨprak mɨmə tukror wok atuə kɨn kafak, mə nɨpɨg yakwəni-ərhav ta nəvsaoyen huvə kɨmi narmamə khapsaah, iriə tukhauə ye naiyuyen a, kɨni yo jakpəh nuəyen rəmhen kɨn yermamə kɨrik yame rɨmnakapɨr loa kape naiyuyen, kɨni karakikɨn in ye naiyuyen.*

10

Pol ramni-ərhav norien kape nəmə Isrel kupan

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakorkeikei mə takharkun mə nɨpɨg rɨpmawə mɨnə kamnhaier Ijip, napuə rɨmuvrɨg əpɨs əriə m-fam; kɨni iriə m-fam kɨmɨsəviəfugɨn ye tahik.* 2 Kɨni Kughen rɨmnor baptaes irəriə m-fam ye tahik mɨne napuə a, mə tukhauə narmamə kape Moses mɨnə. 3 Kɨni iriə m-fam kɨmɨsən nəvɨgɨnien kɨrikianə əmə yame rɨmasɨ-pən ye Nanmɨn kape Kughen.* 4 Kɨni mhanɨm nu kɨrikianə əmə yame rɨmasɨ-pən ye Nanmɨn kape Kughen, meinai kɨmnhanɨm nu ye kapier kape Nanmɨn kape Kughen yame kɨmnasəriwək iriə min, yame in e Yesu Kristo.* 5 Nar apnapɨg iriə kɨmɨsor məkneikɨn, mərɨg iriə khapssah, Kughen rɨkin rɨpəh nagienien tuk əriə, kɨni kwənhamhə apa ikɨn pɨsɨn pɨsɨn apa ye tɨpəvsɨk.*

6 Kɨni Kughen rɨmneighan kɨn narɨmnar mɨnə e mə tukror kwirɨg kɨmi ətawə e towei mɨne mə kɨtawə tukhapəh nhasɨgovɨnien norien has kape kaha mɨnə kupan, mhapəh nɨsərəhu-pənien nərɨgien kapətawə ye norien has mɨnə rəmhen kɨn yame kɨmnasor apa kupan.* 7 Takhapəh nɨsəhuakien kɨmi nanmɨ nar rəmhen kɨn yame iriə tɨksɨn kɨmnasəhuak kɨmi nanmɨ nar kupan. Meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Narmamə kɨmɨsəkwətə mə tuksəvɨgɨn mamhanɨm, kɨni masərer mə tuksor danis e yame ravi-pən əriə ikɨn rahas ikɨn.”(Eks 32:6)

8 Rahas mə kɨtawə tukhavən apɨs apɨs tuk ətawə mɨnə rəmhen kɨn yame kɨmnasor kupan kɨni iriə m-fam twenti tri taosen kɨmnhamhə ye nɨpɨg kɨrikianə əmə.* 9 Rahas mə kɨtawə tuksor narɨmnar yame ravi-pə niemha kape Kughen Yermaru rəmhen kɨn yame iriə tɨksɨn kɨmɨsor kupan, kɨni snek rəs əriə khamhə.* 10 Rahas mə naksatmunmun ye Kughen rəmhen kɨn yame iriə kɨmnasor kupan, kɨni agelo kape nɨmhəyen rhopni əriə.*

11 Narɨmnar mɨnə a kɨmnhauə ye nɨmraghien kape kaha tu mɨnə apa ye tɨpəvsɨk, mamor kwirɨg kɨmi ətawə tukun. Kɨni kɨmɨrai-pən nəvsaoyen mɨnə a ye nəkwəkwə mə tukramsɨg ətawə e towei mɨne meinai Nɨpɨg Kwasɨg ruauə ipakə. 12 Kɨni tukmə rɨkimiə raməsɨk mɨmə nakasərer tɨm tɨm, takasərɨg əmiə, meinai kɨmiə mɨn nakharkun nɨmɨrien ye norien has mɨnə e. 13 Nɨvəhsi-pən vəhsi-pənien yame ramuə ye nɨmraghien kapəmiə, in rəmhen əmə kɨn yame kɨmnor fam ye narmamə mɨnə. Mərɨg nɨpɨg m-fam, Kughen ramor kafan nəgkiarien. Kɨni In rɨpəh neighanien kɨn nɨvəhsi-pən vəhsi-pənien kɨrik tukruə ye nɨmraghien kapəmiə yame in rɨskai rapita nəsanɨnien kapəmiə. Mərɨg nɨpɨg nɨvəhsi-pən vəhsi-pənien ramuə ye nɨmraghien kapəmiə, Kughen tukror swatuk kɨrik mə takharkun nɨsərer-tɨmtɨmien, mə nar kɨrik tukrɨpəh nɨvi-pənien əmiə ye nahasien.

Nanmɨ nar mɨne nəməhuak mɨnə

(Rom 14:1-23; 1 Kor 8:1-13)

14 Ror məkneikɨn, yo mɨnə tɨksɨn, sap ta ye norien kape nəhuakien kɨmi nanmɨ nar mɨnə. 15 Kɨmiə nakharkun nar, kɨni mɨsəkir atuk nəgkiarien kafak mə in rhuvə uə rahas. 16 Nakharkun mə nɨpɨg kɨtawə kasən Nəvɨgɨnien Rhakə, kamhani vi vi Kughen tuk nɨnɨmien, mamhanɨm, rəmhen mə kɨtawə kwənhauə ye nɨprai Kristo mɨsor kɨrikianə. Kɨni nakharkun mə nɨpɨg kɨtawə kasən bred yame kaməkapɨr-pɨr kaməwhai, kɨtawə kwənhauə kɨrikianə kɨtawə Kristo.* 17 Kɨtawə khapsaah, mərɨg kɨsəmhen əmə kɨn mə nɨpraitawə kɨrikianə əmə, meinai bred kɨrikianə əmə, kɨni kɨtawə m-fam kasən bred a.*

18 Nakharkun mə nɨpɨg narmamə kasən nusai nar yame pris rɨvəhsi-pən ta kɨmi kughen kɨrik, rəmhen kɨn mə kasəhuak kwis iriə pris kɨmi kughen a.*

19 ?Nakharkun nɨprai nəgkiarien kafak? ?Nakhamə ta mə yakamni mə nusai nar yame kɨmnor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar, nəsanɨnien aikɨn kafan uə? Nɨkam, rɨkək. ?Mərɨg rhawor? ?Nakhamə ta mə yakamni mə nanmɨ nar iriə kughen əfrakɨs mɨnə uə? Nɨkam.* 20 Mərɨg yakamni mə nɨpɨg narmamə kasor sakrefaes kɨmi nanmɨ nar, yarmhə en. Pa rɨmə sakrefaes a ramvən kɨmi Kughen. Kɨni yakpəh norkeikeiyen mə taksor kɨrikianə kɨmiə yarmhə.* 21 Takhapəh nhavənien mɨsən bred mɨne waen kape Nəvɨgɨnien Rhakə, mɨsarə mhavən mɨn ye nimə kaməhuak kɨmi nanmɨ nar ikɨn mɨsən nar yame kamor sakrefaes kɨn mɨne waen kape yarmhə mɨnə.* 22 Naksor məkneikɨn masor Yesu Yermaru ramor jalus tuk əmiə. ?Rɨkimiə raməsɨk mə ta mə nəsanɨnien kapəmiə rehuə rapita Kughen uə?*

23 Narmamə tɨksɨn kamhani mhamə, “Rhuvə mə jakor naha nhagɨn yame nɨprak rorkeikei.” Mərɨg yo yakamni mə pəh nien mə norien mɨnə fam kɨsasitu irətawə. Mərɨg narmamə tɨksɨn kamhani mhamə, “Rhuvə mə jakor naha nhagɨn yame nɨprak rorkeikei.” Mərɨg yo yakamni mə pəh nien mə narɨmnar fam ravəhsi-haktə nɨmraghien kapətawə.* 24 Rɨpəh nɨhuvəyen mə kɨmiə kɨrik tukrərɨg pɨsɨn əmə in; mərɨg tukraməkeikei mamərɨg in mɨnə tɨksɨn.* 25 Sən nusai naha nar mɨragh yame kavəh nɨmrɨn ye maket, mərɨg takhapəh nɨsaiyohyen tukun mə kwəsor ta sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar uə nɨkam, kɨni rɨkimiə tukrɨpəh nətərɨg-pɨkien tukun. 26 Norien e rhuvə əmə meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Tokrei tanə e, mɨne narɨmnar fam aikɨn, iriə kape Kughen Yermaru.”(Sam 24:1)

27 Kɨni tukmə yermamə yame rɨpəh nəhuakien raiyoh ik mə takvən ye nəkwai nimə kafan mawəvɨgɨn kwis, kɨni rɨkim tukragien mə takvən. Ǝn naha nhagɨn yame ravəhsi-pre, mɨpəh naiyohyen tukun mə kɨmnor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ nar uə nɨkam. Rɨkim tukrɨpəh nətərɨg-pɨkien tukun. 28 Mərɨg tukmə ramni-pre tuk ik mɨmə, “Kɨmnor sakrefaes ye nusai nar mɨragh e kɨmi nanmɨ nar,” kɨni rhuvə mə takpəh nənien, tamə raməm ik nakamən, rɨkin raməsɨk mə nakamor təvhagə has.* 29 Pəh nien mə nar has tuk ik, mərɨg in nar has ye nətərɨgien əmə kafan. Narmamə tɨksɨn khamə, “?Mərɨg rhawor e nətərɨgien kape yermamə kɨrik raməkir kafak norien yame yakorkeikei mə jakor, kɨni mamətapɨg kɨn yo mə jakpəh norien nar kɨrik? 30 ?Tukmə yakamni vi vi Kughen tuk nəvɨgɨnien, kɨni mamən, rhawor e narmamə kamhani mhamə yakamor təvhagə has ye nɨmrɨ Kughen? !Yaknəhuak-pən ta ye nəvɨgɨnien a!”* 31 Mərɨg yakamni mə naha nhagɨn yame taksor, tukmə nakasəvɨgɨn, uə nakamhanɨm, takasəkeikei mɨsor əriə m-fam ye norien yame ravəhsi-haktə nhag Kughen.* 32 Takhapəh nɨsorien mə yermamə kɨrik tukrɨmɨr ye kafan nhatətəyen, nar apnapɨg mə in yemə Isrel, uə yemə Gris, uə yermamə kɨrik ye niməhuak kape Kughen.* 33 Sor norien a rəmhen kɨn norien kafak yame yakamarkut mə jakor rɨki narmamə m-fam rɨkiriə tukragien tukun ye norien mɨnə fam. Yakamor məkneikɨn meinai pəh nien mə yakamərɨg pɨsɨn əmə yo, mərɨg yakamərɨg nukwhao mə Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə.*

11

1 Takhasɨgəvɨn yo rəmhen kɨn yame yo yakamsɨgovɨn Yesu Kristo.*

Norien kape nəhuakien

2 Yakamni vi vi əmiə meinai nakhapəh nɨsəru-kɨnien yo ye narɨmnar fam yame yɨmnor kɨni mamhajoun, kɨni nakharaptərəkɨn nhajounien yamə mɨne yɨmnhajoun əmiə kɨn.

3 Mərɨg yakorkeikei mə kɨmiə m-fam takharkun mə kapən kapə narmamə m-fam, Kristo, in ramarmaru irəriə; kɨni kapən kapə piraovɨn, kafan yerman, in ramarmaru iran. Kɨni kapən kapə Kristo, in Kughen, ramarmaru iran.* 4 Tukmə yerman kɨrik raməvəvhao nɨpɨg in raməhuak uə nɨpɨg ramni-əhrav nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmin, in ramor aurɨs Kristo. 5 Mərɨg piraovɨn ramor aurɨs kafan yerman tukmə rɨpəh nəvəvhaoyen ye nɨpɨg yame raməhuak uə nɨpɨg ravəhsi-ərhav nəgkiarien yame Kughen ravəhsi-pən kɨmin. Norien a ror naurɨsien rəmhen kɨn yame kɨmnəki kapən kapə rɨpiəpiə. 6 Rhuvə mə piraovɨn kɨrik yame rɨpəh norkeikeiyen mə tukrəvəvhao məknakɨn, rhuvə mə tukəki kapən kapə pəh narmamə tukhani mə in yerman, pəh in tukraurɨs tukun. Tukmə norien a ror aurɨs tukun, rhuvə mə tukrəvəvhao. 7 Rhuvə mə narman tukhapəh nɨsəvəvhaoyen ye nɨpɨg kape nəhuakien meinai Kughen rɨmnor yerman ravəh nanmɨn kafan, mə tukəm-pən nɨhuvəyen iran kape Kughen; mərɨg tukəm-pən nɨhuvəyen kape yerman ye piraovɨn.* 8 Ror məkneikɨn meinai in apa kupan, pəh nien mə Kughen rɨmɨvəh piraovɨn mor yerman kɨn; mərɨg rɨmɨvəh yerman mor piraovɨn kɨn. 9 Kɨni pəh nien mə Kughen rɨmnor yerman mə tukrasitu ye kafan piraovɨn, mərɨg rɨmnor piraovɨn mə tukrasitu ye kafan yerman.* 10 Ror məknakɨn mə piraovɨn tukraməkeikei məvəvhao ramor nɨmtətien mə in ramsiai kafan yerman pəh agelo mɨnə tuksəm kharkun mə ramsiai əfrakɨs kafan yerman.

11 Mərɨg ye nɨmraghien kapətawə yamə mɨne kasofugɨn-pən ye Yesu Yermaru, piraovɨn to rɨpəh narə-pɨsɨnien; kɨni yerman to rɨpəh narə-pɨsɨnien, 12 meinai in apa kupan Kughen rɨmɨvəh yerman mor piroavɨn kɨn. Mərɨg taktakun ai, narman mɨnə fam, nɨpiraovɨn kaseimək kɨn əriə. Kɨni narɨmnar m-fam ramsɨ-pən tuk Kughen.

13 Taksəm əmhen mə ratuatuk mə ?piraovɨn yame raməhuak kɨmi Kughen tukrvəvhao uə nɨkam? 14 Narmamə m-fam kharkun mə yerman yame nɨmar nɨkwənen rapomh, tukror naurɨsien kɨmin, [tukamni kɨmə in rəmhen kɨn piraovɨn]. 15 Mərɨg tukmə piraovɨn kɨrik nɨmar nɨkwənen rapomh, rɨkin tukragien tukun, kɨni narmamə tuksəgnəgɨn in tukun, meinai Kughen rɨmɨvəhsi-pən nɨmar nɨkwəne piraovɨn rəmhen mə kafan kəvəvhao. 16 Mərɨg tukmə yermamə kɨrik rɨmə tukrəgkiar kɨmi yo tuk nar a, kɨni yakamni məkneikɨn mɨmə norien pɨsɨn mɨn kɨrik ye yama rɨkək; niməhuak pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kasəri-pən swatuk kɨrikianə.

Norien kape Nəvɨgɨnien Rhakə

17 Ye nəgkiarien yamə mɨne jakni-pre tuk əmiə ai taktakun, to yakpəh nɨni-vivi-yen əmiə, meinai nəkwətə-kwisien kapəmiə rɨpəh nasituyen, mərɨg ramoriah əmə əmiə. 18 Nar kupan yame jakni in e mə yɨmnərɨg nəvsaoyen kɨrik mə nɨpɨg nakasofugɨn əmiə mɨnə mə taksəhuak, kɨni mɨsarə maseikus-eikus mɨn kapəmiə kwhen. Kɨni rɨkik raməsɨk mə nəvsaoyen a yɨmnərɨg in nəfrakɨsien.* 19 Nakhamə ta mə takasəkeikei masəwhai kwhen kapəmiə mə tukror əpu mə kɨmiə nɨ-pa mɨne Kughen rɨkin tukragien tuk əriə. 20 Nɨpɨg nakasofugɨn əmiə mɨnə, masən Nəvɨgɨnien Rhakə, nakhamə ta mə naksəri-pən əfrakɨs norien kape nənien Nəvɨgɨnien kape Yesu Yermaru. Mərɨg taksəm-ru norien e kapəmiə. Pəh nien mə naksəri-pən norien atuatuk kape nənien Nəvɨgɨnien kape Yesu Yermaru, 21 meinai nɨpɨg nakasəvɨgɨn, kɨmiə kɨrikianə kɨrikianə nakasəvɨgɨn, mhapəh nhawhinien əmiə mɨnə tɨksɨn. Tɨksɨn kɨsəmkərəv, tɨksɨn kɨsapɨs kɨn waen. 22 Tukmə nakhamə taksəvɨgɨn kɨrikianə kɨrikianə mamhanɨm, taksor əmə apa iməmiə yerkwanu mɨnə, kwasɨg ikɨn nakpihavən ye niməhuak. Mərɨg norien kapəmiə rɨpəh nɨsiaiyen niməhuak kape Kughen; mamor aurɨs yavən has mɨnə. ?Kɨni jakni-pre naha nhagɨn tuk əmiə? ?Jakni vi vi əmiə tuk norien a uə? !Nɨkam, to yakpəh nɨni-vivi-yen əmiə tukun!

23 Meinai yaknhajoun ta əmiə nhajounien yame ramsɨ-pən tuk Yermaru. Yenpɨg a, kwasɨg ikɨn keighan-pən kɨn Yesu Yermaru ye kwermɨ tukmɨr mɨnə, in rɨmɨvəh bred 24 mɨni vi vi Kughen tukun, kɨni mhapu, kɨni mɨmə, “In e nɨprak yame tukrakapɨr tuk əmiə. Taksor məknakɨn, mə rɨkimiə tukraməsɨk Yo.” 25 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nɨpɨg kwəsəvɨgɨn ta, In rɨmɨvəh pənkɨn waen mɨni mɨmə, “Kap waen e in nɨtawɨk yame ramhajoun promes vi yame Kughen ramor kɨmi narmamə. Nɨpɨg takhanɨm rɨkimiə tukraməsɨk Yo.”* 26 Tuk nar e, nɨpɨg tukmə nakasən bred a, uə nakhanɨm waen a, nakamhani-ərhav nɨmhəyen kape Yesu Yermaru mɨseriaji tukrɨrerɨg-pə mɨn.*

27 Ror məkneikɨn, yermamə yame ramən bred uə ramnɨm waen ye kap kape Yesu Yermaru ye norien yame rɨpəh natuatukien, in ramor təvhagə has mamoriah nɨprai Yesu Yermaru mɨne nɨtawɨn.* 28 Mərɨg kwasɨg ikɨn nakasən bred mamhanɨm kap waen, takasəkeikei mɨsəm əmhen ta kapəmiə nɨmraghien. 29 Meinai yermamə yame ramən bred mamnɨm kap waen, mərɨg rɨkin rɨpəh nəsɨk-huvəyen nɨprai Yesu Yermaru, nənien mɨne nɨnɨmien kafan ravi-pə atuk əmə narpɨnien kɨmin. 30 Ror məkneikɨn mə kɨmiə khapsaah nɨpraimiə raməpou kɨni nakhamhə, kɨni kɨmiə tɨksɨn nakwənhamhə ta. 31 Mərɨg tukmə kɨtawə kɨrikianə kɨrikianə kɨsəm əmhen ta nɨmraghien kapətawə, kwasɨg ikɨn mɨsən Nəvɨgɨnien Rhakə, tamə Kughen tukravəhsi-pə narpɨnien kɨmi ətawə. 32 Nɨpɨg Yesu Yermaru tukraməko atuatuk ətawə, ramor məknekɨn mə nɨpɨg In tukrəkir narmamə ye tokrei tanə mor narpɨnien kɨmi əriə, kɨni kɨtawə tukhapəh nhavəhyen narpɨnien kɨtawə miriə.*

33 Ror məkneikɨn piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, nɨpɨg takhauə kɨrikianə mə taksən Nəvɨgɨnien Rhakə, takaseito kɨn əmiə mɨnə tɨksɨn. 34 Tukmə yermamə kɨrik rəmkərəv, rhuvə mə tukrəvɨgɨn ta apa iman yerkwanu ai muə, tamə ruə ye nofugɨnien, mən pɨsɨn nəvɨgɨnien kɨn narmamə tɨksɨn, kɨni Kughen rɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmin.

Kɨni nɨpɨg jakurə tuk əmiə, jakvəhsi-pre swatuk ye narɨmnar pɨsɨn mɨnə tɨksɨn yame nakasaiyoh-pə kɨn.

12

Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn

(Rom 12:4-8)

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, pəh yakəgkiar ye nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə kɨmi ətawə, meinai yakorkeikei mə kɨmiə takasəkeikei mharkun. 2 Kɨmiə nakharkun mə apa kupan, nɨpɨg nɨmnhapəh nɨsəhuakien kɨmi Kughen, kɨvi-pən nətərɨgien kapəmiə kamkɨr-pən əmiə ye swatuk tuk nəhuakien kɨmi nanmɨ nar yamə mɨne khapəh nɨsəgkiarien.* 3 Ror məkneikɨn, yakamni-pre tuk əmiə mə tukmə yermamə ramni hah Yesu Kristo, pəh nien mə Nanmɨn kape Kughen rɨvəhsi-pən nəgkiarien a kɨmin; kɨni Nanmɨn kape Kughen əmə ramor yermamə rɨrkun nɨniyen mə Yesu in Yermaru.*

4 Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kɨmi ətawə; mərɨg Nanmɨn kɨrikianə əmə.* 5 Kɨtawə kasor wok pɨsɨn pɨsɨn rɨpsaah, mərɨg Yermaru kɨrikianə əmə yame kasor wok kafan. 6 Kɨtawə kasor wok ye norien pɨsɨn pɨsɨn rɨpsaah, mərɨg in Kughen kɨrikianə əmə yame ramor wok ye nɨmraghien kape narmamə mɨfam mə iriə tuksor wok mɨnə fam a.

7 Kɨni Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn kɨmi ətawə kɨrikianə kɨrikianə mə kɨtawə tuksasitu irətawə mɨnə fam. 8 Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pən nəgkiarien kape nɨrkunien kɨmi yermamə kɨrik; kɨni Nanmɨn kɨrikianə əmə rɨvəhsi-pən nɨrkunien nar kɨmi yermamə pɨsɨn kɨrik. 9 Kɨni Nanmɨn kɨrikianə əmə ravəhsi-pən nhatətəyen kɨmi yermamə pɨsɨn kɨrik mɨn. Kɨni Nanmɨn kɨrikianə əmə ravəhsi-pən nɨrkunien kɨmi yermamə pɨsɨn kɨrik mɨn tuk nor-huvəyen yermamə. 10 Kɨni mɨvəhsi-pən mɨn nɨrkunien kɨmi yermamə pɨsɨn kɨrik mɨn tuk norien nɨmtətien mɨnə. Kɨni mɨvəhsi-pən mɨn nɨrkunien kɨmi yermamə pɨsɨn kɨrik mɨn tuk nɨni-ərhavyen nar kɨrik kwasɨg ikɨn nar ai rɨpiamuə. Kɨni mɨvəhsi-pən mɨn nɨrkunien kɨmi yermamə pɨsɨn kɨrik mɨn tuk nəkirien nanmɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Kɨni mɨvəhsi-pən mɨn nɨrkunien kɨmi yermamə pɨsɨn kɨrik mɨn tuk nɨniyen nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Kɨni mɨvəhsi-pən mɨn nɨrkunien kɨmi yermamə pɨsɨn kɨrik mɨn tuk nhopraiyen nɨprai nəgkiarien mɨnə a. 11 Nɨrkunien mɨnə a, iriə m-fam kamhasɨ-pən əmə tuk Nanmɨn kɨrikianə əmə, kɨni ravəhsi-pə kɨmi ətawə kɨrikianə kɨrikianə ye swatuk yame Kughen rorkeikei.*

Nuhpɨkɨnien ye nɨprai yermamə

12 Narmamə kape Kristo kɨsəmhen əmə kɨn nɨprai yermamə, yame in kɨrikianə əmə, mərɨg nor-norɨn mɨnə rɨpsaah. Kɨni nar apnapɨg mə nor-norɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, kamharpɨn-pən ye nɨpran kɨrikianə əmə.* 13 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨtawə tɨksɨn, kwənərəus kape Isrel; tɨksɨn nəmə Gris; tɨksɨn slef; tɨksɨn pəh nien mə slef; mərɨg Nanmɨn kape Kughen kɨrikianə əmə rɨmnor baptaes irətawə fam mɨmə tukhauə kɨrikianə əmə ye Kristo. Kɨni kɨtawə kamhavəh* Nanmɨn kape Kughen yame in kɨrikianə əmə.*

14 Sətərɨg-ru. Nɨprai jir, pəh nien mə norɨn kɨrikianə; mərɨg nor-norɨn rɨpsaah. 15 Nar apnapɨg nɨhun ramni mɨmə, “Mərɨg in ai pəh nien mə yo kwermɨn, pəh nien mə yo norɨ nɨprai yermamə kɨrik,” mərɨg nəgkiarien kafan rɨpəh norien nɨhun mə pəh nien mə in nor nɨprai yermamə. 16 Nar apnapɨg nɨmətɨrgɨn ramni mɨmə, “Mərɨg in ai pəh nien mə yo nɨmrɨn, pəh nien mə yo norɨ nɨprai yermamə kɨrik,” mərɨg nəgkiarien kafan rɨpəh norien nɨmətɨrgɨn mə pəh nien mə in nor nɨprai yermamə. 17 ?Tukmə nɨprai jir, nɨmrɨn in-əmə-in-əmə, kɨni tukrhawor pən iran mɨne mamərɨg nar? ?Kɨni tukmə nɨprai jir nɨmətɨrgɨn in-əmə-in-əmə, tukrhawor pən iran mɨne mamərɨg nəmiəv nar? 18 Mərɨg nɨkam. Kughen rɨmnərəhu nor-nor yermamə yame In rorkeikei mə tukhaswin aikɨn. 19 ?Tukmə iriə fam norɨn kɨrikianə əmə, kɨni nɨpran raməker-pən pukaa? 20 Mərɨg nəfrakɨsien mə nor-norɨn rɨpsaah, mərɨg nɨpran kɨrikianə əmə.

21 Nɨmrɨ jir to rɨpəh nɨni-pənien tuk kwermɨ jir mɨmə, “Yo yakəpəh ik, yo yaknəmhen ta.” Kɨni kapən kapə to rɨpəh nɨni-pənien tuk nɨhun mir mɨmə, “Ah. Yakəpəh əmiru. Yo yaknəmhen ta.” 22 To rɨpəh norien məknakɨn. Nor-norɨ nɨpraitawə yamə mɨne rɨkitawə raməsɨk mə iriə kasəpəu, mərɨg to khapəh nɨsəpəhyen. 23 Nor-nortawə yame ror naurɨsien, tukhagɨn huvə tukun. Kɨni nor-nortawə yame rɨpəh nəmhenien mə narmamə tuksəm, kɨtawə tuksarkaoh-pən kɨmin. 24 Mərɨg nor-nortawə yame rɨpəh norien naurɨsien, kɨtawə khapəh nɨsarkaoh-pənien kɨmin. Mərɨg Kughen ramofugɨn narmamə ye niməhuak kapətawə mamor huvə pən kɨmi əriə yamə mɨne kɨtawə kasəm-əhu əriə, rəmhen kɨn yame In ravəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmi nor-norɨn yame kɨtawə khapəh nhasiaiyen. 25 Kɨni ye norien a, nor-nor nɨpraitawə to khapəh nɨseikus-eikusien əriə mɨnə; mərɨg pəh tuksəm huvə fam əriə mɨnə. 26 Tukmə nor-norɨ tɨksɨn kasərɨg nəmhəyen, kɨni nor-norɨ mɨnə fam tuksərɨg nəmhəyen. Kɨni tukmə kaməgnəgɨn norɨn kɨrikianə, kɨni nor-norɨ mɨnə fam rɨkiriə ramagien.

27 Nɨprai nəgkiarien e rɨmə kɨmiə nɨprai Kristo, kɨni kɨmiə m-fam kɨrikianə kɨrikianə, kɨmiə nor-norɨn mɨnə.* 28 Kɨni ye niməhuak, Kughen rɨmnəkupan mɨrpen narmamə tɨksɨn mə iriə aposol mɨnə; kɨni kwasɨg ikɨn, mɨrpen tɨksɨn mə iriə profet mɨnə, kɨni kwasɨg ikɨn, mɨrpen nəmhajoun mɨnə. Kɨni mɨrpen tɨksɨn mə tuksor nɨmtətien mɨnə, tɨksɨn tuksor huvə narmamə, kɨni tɨksɨn tuksasitu ye narmamə, kɨni tɨksɨn kharkun nɨsasituyen ye nɨniyen kape niməhuak, kɨni tɨksɨn hamhani nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn.* 29 ?Nakhamə ta mə narmamə mfam iriə aposol mɨnə? ?Uə narmamə m-fam iriə profet mɨnə? ?Uə narmamə m-fam iriə nəmhajoun mɨnə? ?Uə narmamə m-fam kasor nɨmtətien mɨnə? 30 ?Uə narmamə m-fam kasor huvə narmamə? ?Uə narmamə m-fam kamhani nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə? ?Uə narmamə m-fam kharkun nɨprai nəgkiarien pɨsɨn pɨsɨn mɨnə a? Nɨkam, rɨpəh norien məknakɨn.

Norkeikeiyen

(Rom 12:9-21)

31 Mərɨg rhuvə mə taksərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapəmiə tuk nhavəhyen nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə, yame iriə khahuvə rapita.* Kɨni taktakun ai, jakni-pre swatuk hanə yame in rhuvə pɨk.

13

1 Tukmə yakəgkiar ye nəgkiarien kape narmamə ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə uə ye nəgkiarien kape agelo mɨnə, mərɨg norkeikeiyen rɨkək yerkik, mərɨg yakaməgkiar pɨk əmə rəmhen kɨn yermamə kɨrik yame ramuh nəpag nai mamor tərɨgaru, uə ramuh apnapɨg bel. 2 Tukmə yakvəh nɨrkunien tuk nɨni-ərhavyen nar, kwasɨg ikɨn nar a rɨpiuə, mərɨg norkeikeiyen rɨkək yerkik, yo nar apnapɨg əmə. Kɨni tukmə yakɨrkun nar erkwaig mɨnə fam mɨne nɨrkunien mɨnə fam, mərɨg norkeikeiyen rɨkək yerkik, yo nar apnapɨg əmə. Kɨni tukmə kafak nhatətəyen in rɨskai mə jakor tukwas kɨrik rəta mamvən, mərɨg norkeikeiyen rɨkək yerkik, yo nar apnapɨg əmə.* 3 Tukmə yakpɨk-pən fam kafak narɨmnar kɨmi yavən hah mɨnə, uə yakeighan-pən kɨn tɨkmɨr mɨnə kafak mə tuksarko-pən kɨn yo nap, mərɨg norkeikeiyen rɨkək yerkik, to yakpəh norien win ye nar kɨrik.

4 Norkeikeiyen ramor yermamə kafan nətərɨgien raməpomh; kɨni mor in ramor huvə pən kɨmi narmamə; mɨpəh norien jalus kɨmi narmamə, mɨpəh nɨvəhsi-haktə-atukien in, mɨpəh nausitien, 5 mɨpəh nor-pənien narmamə, mɨpəh nərɨg-atukien in, kɨni niemha rɨpəh nhai-pɨkien, kɨni rɨpəh nɨraptərəkɨn-tɨm-tɨmien rɨkin tuk norien has yame kamor kɨmin. 6 Kɨni norkeikeiyen ramor yermamə rɨkin rɨpəh nagienien tuk norien has mɨnə, mərɨg rɨkin ramagien əmə tuk norien huvə mɨnə kape nəfrakɨsien.* 7 Norien kape norkeikeiyen ramətapɨg kɨn yermamə mə kafan nərɨgien tukrɨpəh nəpouyen; mamor in ramhatətə tɨm tɨm ye Kughen, mərəhu-pən tɨm tɨm kafan nərɨgien kɨmi Kughen. Nar apnapɨg tukmə nəmhəyen ehuə kɨrik ruə, mərɨg norien kape norkeikeiyen ramətapɨg kɨn in mə tukrɨpəh nɨmɨrien.*

8 Norien kape norkeikeiyen to rɨpəh norien infamien. Mərɨg nɨrkunien kape nɨni-ərhavyen nar kɨrik kwasɨg ikɨn nar a rɨpiuə, nɨrkunien nar a tukamhavən, tuk nɨpɨg kɨrik tɨkrɨpirkək. Mɨne nɨrkunien kape nəgkiarien ye nəgkiarien pɨsɨn pɨsɨn, tukamhavən, tuk nɨpɨg kɨrik tukpiharkək. Kɨni nɨrkunien tɨkrɨpirkək. 9 Ror məkneikɨn meinai nɨrkunien kapətawə rɨkəskəh əmə; kɨni nəgkiarien yame Kughen ravəhsi-pə, kɨtawə kamhani-ərhav əmə nɨpərɨn. 10 Mərɨg nɨpɨg Yesu Kristo tukruə mɨn mor atuatuk narɨmnar m-fam, kɨni nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə taktakun tukrɨpirkək. 11 Nɨpɨg yɨmnarkəskəh, kɨni yɨmnəgkiar rəmhen kɨn kwajikovə, kɨni nɨrkunien kafak rəmhen kɨn pɨkwarien kɨrik. Mərɨg nɨpɨg yɨmauə mehuə, yɨmnəru-kɨn norien kape kwajikovə. 12 Taktakun ai, kɨtawə kasəm əmə nɨpərɨn rəmhen kɨn yermamə kɨrik yame ramarhanɨm ye glas yame rəmkɨmɨk. Mərɨg tuk Nɨpɨg Kwasɨg, kɨtawə tuksəm huvə Kughen. Taktakun ai, yakɨrkun nɨpərɨn əmə; mərɨg ye nɨpɨg a, jakɨrkun huvə narɨmnar fam, rəmhen kɨn yame Kughen rɨrkun huvə yo ai taktakun mɨne.

13 Kɨni taktakun ai, norien misɨr e kɨsisər karhəmɨr: norien kape nhatətəyen, norien kape nərəhu-pən-tɨmtɨm-ien nətərɨgien ye Kughen, mɨne norien kape norkeikeiyen. Mərɨg yame rhuvə pɨk əgkap, in ai norien kape norkeikeiyen.*

14

Nɨrkunien kape nɨni-ərhavyen nar kɨrik kwasɨg ikɨn nar ai rɨpitərhav-pə; mɨne nɨrkunien kape nɨniyen nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə

1 Taksarkut pɨk mɨmə norkeikeiyen tukrarmaru ye nɨmraghien kapəmiə, kɨni mɨsarkut pɨk mə takhavəh nɨrkunien yamə mɨne Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pre, kɨni mɨsarkut pɨk rapita mə takharkun nhani-ərhavyen nar kɨrik kwasɨg ikɨn nar ai rɨpitərhav-pə.* 2 Yakamni məkneikɨn meinai tukmə kɨmiə kɨrik yame raməgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, pəh nien mə raməgkiar kɨmi narmamə, mərɨg raməgkiar kɨmi Kughen. Nəfrakɨsien, yermamə kɨrik rɨkək yame rɨrkun nəgkiarien yame ramni, mərɨg in ramni-ərhav nəgkiarien erkwaig yame Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pən kɨmin. 3 Mərɨg narmamə m-fam yamə mɨne kamhani-ərhav nar kwasɨg ikɨn nar ai rɨpiamtərhav-pə, kamhani-pən tuk nɨvəhsi-haktəyen nɨmraghien kape narmamə, mɨne tuk nɨvəhsi-haktəyen nətərɨgien kapəriə, mɨne tuk nasituyen irəriə. 4 Yermamə yame raməgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, ravəhsi-haktə əmə nɨmraghien kafan; mərɨg yermamə yame ramni-ərhav nar kwasɨg ikɨn nar ai rɨpiamuə, in ravəhsi-haktə nɨmraghien kape niməhuak. 5 Yakorkeikei mə kɨmiə m-fam taksəgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mərɨg rhuvə pɨk mə takhavəh nɨrkunien tuk nɨni-ərhavyen nar kwasɨg ikɨn nar ai rɨpiuə. Yermamə yame ravəh nɨrkunien tuk nɨni-ərhavyen nar kwasɨg ikɨn nar ai rɨpiuə, in ramasitu pɨk ye niməhuak rapita yermamə yame raməgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, meriaji in rhoprai nɨprai nəgkiarien mə tukrɨvəhsi-haktə nɨmraghien kape niməhuak.

6 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. ?Tukmə yakaurə tuk əmiə maməgkiar kɨmi əmiə ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn, mɨpəh nhopraiyen nɨprai nəgkiarien, kɨni tukrhawor masitu irəmiə? Mərɨg jakaməkeikei mɨni-ərhav nar kɨrik yame Kughen rɨmnor əpu kɨmi yo pəh nakharkun. Kɨni jakaməkeikei maməvhag kɨmi əmiə, mɨvəhsi-pre nɨrkunien kɨmi əmiə, mamni-ərhav nar kɨrik yame tukrɨpiuə. 7 In rəmhen əmə kɨn tərhenao yame kamher, uə gita yame kamuh. Narɨmnar mɨnə a khapəh nhamraghien, yermamə əmə ramor əriə kamərɨg rɨkiriə. Kɨni tukmə kher oror tərhenao, tukeinein nanmɨ nɨpei yame tərhenao raməni. 8 Kɨni tukmə kamher oror naiyuk ye nɨpɨg kape narowagɨnien, narmamə tukhapəh nɨsor-apnəpənəyen tukun. 9 Mərɨg rəmhen əmə kɨn əmiə. ?Tukmə naksəgkiar ye nəgkiarien yame narmamə kaseinein, tukshawor mharkun nɨprai nəgkiarien yame nakamhani? Kɨmiə naksəgkiar əmə kɨmi nɨmago-ago; narmamə khapəh nhavəhyen nɨpran. 10 Nəfrakɨsien mə nəgkiarien mɨnə rɨpsaah ye tokrei tanə, kɨni iriə kɨrikianə kɨrikianə nɨprai nəgkiarien aikɨn kapəriə. 11 Kɨni tukmə yakpəh nɨrkunien nɨprai nəgkiarien yame yermamə kɨrik ramni-pə tuk yo, yo yakapsɨpɨs tukun, kɨni in yepsɨpɨs tuk yo. 12 Rəmhen əmə kɨn əmiə. Kɨmiə naksorkeikei mə Nanmɨn kape Kughen tukrɨvəhsi-pre nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, taksarkut pɨk mə takhavəh nɨrkunien yamə mɨne khavəhsi-haktə nɨmraghien kape niməhuak.

13 Tuk nar ai, tukmə kɨmiə kɨrik raməgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn kɨrik, tukraməkeikei məhuak mɨn mə Kughen tukrɨvəhsi-pən nɨprai nəgkiarien e pəh rhoprai-pən kɨmi niməhuak. 14 Tukmə yakaməhuak ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn kɨrik, rɨkik raməhuak mərɨg nətərɨgien kafak ramərer apnapɨg əmə. 15 ?Kɨni jakhawor? Jakəhuak yerkik, mərɨg jakəhuak mɨn ye nətərɨgien kafak. Kɨni jakəni nɨpei yerkik, mərɨg jakəni mɨn nɨpei ye nətərɨgien kafak. 16 ?Tukmə nakhani vi vi Kughen yerkim ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn, yermamə yame reinein nəgkiarien a tukrhawor pən iran mɨne mameighan kɨn nəhuakien kafam? To rɨpəh neighanien kɨn, meinai in reinein nəgkiarien yame nakamni. 17 Tukmə ror nakamni vi vi Kughen, mərɨg nəgkiarien kafam rɨpəh nɨvəhsi-haktəyen nɨmraghien kape yermamə yame reinein nəgkiarien e nakamni.

18 Yakamni vi vi Kughen mə yakaməgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə rapita əmiə m-fam. 19 Mərɨg ye nəkwai niməhuak, tukmə yakamhajoun narmamə ye nəgkiarien kwatɨksɨn əmə yame narmamə kharkun nɨpran, in rhuvə pɨk rapita yame to yakni nəgkiarien rɨpsaah pɨk ye nəgkiarien yame iriə kaseinein.

20 Piak mɨne nowinɨk mɨnə. Takhapəh nɨsorien nərɨgien kapəmiə mɨnə rəmhen kɨn kwajikovə. Ye norien kɨrikianə əmə e taksəmhen kɨn kwajikovə əmtəmtə yamə mɨne kɨseinein norien təvhagə has. Mərɨg ye nərɨgien kapəmiə rhuvə mə rɨkimiə tukrɨmruə.* 21 Meinai kɨmɨni ye loa kape Moses kɨmə,

“Kughen Yermaru ramni məkneikɨn mə,

‘Jakor mə narmamə yamə mɨne kasəgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn mɨnə tukhani-ərhav nəgkiarien kafak tuk narmamə.

Kɨni iriə tuksərɨg nəgkiarien kape yepsɨpɨs mɨnə,

mərɨg nar apnapɨg mə iriə tuksərɨg pawk nar vi kɨrik, mərɨg iriə to khapəh nɨsətərɨgien kɨn Yo.’ ”(Aes 28:11)

22 Ror məkneikɨn mə nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, in nɨmtətien kɨrik yame tukrasitu ye narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien, pəh nien mə nɨmtətien kɨrik yame tukrasitu ye nəməhuak mɨnə. Mərɨg nɨpɨg yermamə ramni nar kwasɨg ikɨn nar ai rɨpiamuə, nəgkiarien e kape nəməhuak, pəh nien mə kape narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien. 23 ?Ror məknakɨn tukmə niməhuak piəpiə ramhum, kɨni narmamə m-fam kasəgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, kɨni iriə yamə mɨne khapəh nharkunien, uə narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien khauə imə, iriə tuksəm kɨni khamə ta mə kɨmiə nakaseno-eno.* 24 Mərɨg tukmə yermamə kɨrik yame rɨpəh nəhuakien, uə yermamə yame rameinein nəhuakien ramuə imə nɨpɨg narmamə kamhani-ərhav nar kwasɨg ikɨn rɨpiamuə, kɨni nəgkiarien kapəmiə tukrɨrap rɨkin, kɨni in tukrɨrkun mə in yor təvhagə has, kɨni nəgkiarien mɨnə a tukrəkir kafan norien,* 25 kɨni kafan təvhagə hah yame ramerkwaig tukruə ye nɨkakien. Tuk nar e, in tukrɨmɨr mənɨm-pən nɨmrɨn ye nɨmoptanə maməhuak kɨmi Kughen, mamni-ərhav mɨmə, “Nanmɨn kape Kughen raməmɨr əfrakɨs irəmiə.”

Pol raməvhag kɨmi əriə tuk nɨpɨg kape nəhuakien

26 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Pəh yakni nɨprai kafak nəgkiarien. Nɨpɨg kɨmiə m-fam naksəkwətə kɨrikianə ye nofugɨnien tuk nəhuakien, kɨmiə m-fam kɨrikianə kɨrikianə kapəmiə aikɨn wok yame takasor. Tɨksɨn kasəni nɨpei, kɨni tɨksɨn kashajoun, kɨni tɨksɨn kasor əpu nəgkiarien tɨksɨn yame ramerkwaig, tɨksɨn kasəgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, kɨni tɨksɨn kashoprai nɨprai nəgkiarien mɨne. Takasəkeikei mɨsor narɨmnar mɨnə e tuk nərɨp-tɨmtɨmien niməhuak.* 27 Tukmə narmamə tɨksɨn kasəgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn, kɨraru uə kɨsisər əmə tukrhəgkiar, kɨrik tukrɨni kafan, kɨni kwasɨg ikɨn, kɨrik rɨni mɨn kafan, kɨni yermamə kɨrik tukraməkeikei mhoprai nɨprai nəgkiarien mɨnə a. 28 Mərɨg tukmə yermamə rɨkək tuk nhopraiyen nɨprai nəgkiarien yame kɨrhɨni, pəh kɨrhəgkiar pɨsɨn əmə kɨmi Kughen, mɨrhɨpəh nɨni-ərhavyen ye niməhuak.

29 Rhuvə mə profet kɨraru uə kɨsisər əmə tukrhəgkiar, kɨni narmamə tɨksɨn tuksəkir huvə kapərisɨr nəgkiarien.* 30 Kɨni tukmə yermamə kɨrik rərer maməgkiar, məkneikɨn Kughen ror əpu nəgkiarien kɨrik yame rɨmnamerkwaig kupan ruə tuk yermamə kɨrik yame ramkwətə, rhuvə mə yermamə yame ramərer maməgkiar tukrəkwətə mapnapɨg, pəh yame Kughen rɨvəhsi-pən nəgkiarien kɨmin pəh in rərer məgkiar. 31 Ror məknakɨn mə kɨmiə yamə mɨne nakamhani-ərhav nəgkiarien yame Kughen ravəhsi-pre, kɨrik tukrəkupən məgkiar; ai, kɨrik mɨn, ai kwasɨg ikɨn, kɨrik mɨn, mə takharkun nɨshajounien narmamə m-fam, mhavəhsi-haktə nətərɨgien kapəriə. 32 Narmamə yamə mɨne kamhavəh nɨrkunien tuk nɨni-ərhavyen nar, kwasɨg ikɨn nar ai rɨpiuə, kharkun nɨpɨg atuatuk kape nəgkiarien mɨne nɨpɨg atuatuk kape nɨpimien, 33 meinai pəh nien mə Kughen rorkeikei nuvrɨg-uvrɨgien, mərɨg in rorkeikei nəmərinuyen. Ror pən, ye niməhuak mɨnə fam kape narmamə kape Kughen, 34 ye nɨpɨg kape nəhuakien, nɨpiraovɨn tukhapəh nɨsəgkiarien, meinai rɨpəh natuatukien mə tuksəgkiar. Mərɨg tukasəkeikei masətərɨg kɨn nəmasur kape niməhuak, rəmhen kɨn yame loa ramni.* 35 Tukmə kɨsorkeikei mə tukharkun nar kɨrik, tukharerɨg-pən apa yerkwanu, kɨni mɨsaiyoh kapəriə narman mɨnə kɨn. Meinai ror naurɨsien mə piraovɨn tukrəgkiar ye nəkwai niməhuak.

36 ?Rhawor? Kɨmiə tɨksɨn nakhamə ta mə Kughen rɨmɨvəhsi-pre nəgkiarien mə kapəmiə pɨsɨn əmə. Nakhamə ta mə kɨmiə pɨsɨn əmə nakharkun nəkirien norien mɨnə. 37 Mərɨg tukmə kɨmiə kɨrik rɨkin raməsɨk mə Kughen ravəhsi-pən nəgkiarien kɨrik kɨmin, uə Nanmɨn Kape Kughen rɨmɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmin, kɨni in tukraməkeikei mɨni nəfrakɨsien ye nəgkiarien yame yakamrai kɨmi əmiə mɨmə nəkwai Yermaru nəfrakɨs a. 38 Tukmə yermamə kɨrik raməpəh nəgkiarien mɨnə e yakamni, pəh narmamə tuksəpəh nəgkiarien yame in ramni.

39 Ror məkneikɨn, piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, rhuvə mə taksarkut tuk nɨni-ərhavyen nəgkiarien yame Kughen ravəhsi-pre, kɨni takhapəh nɨsətapɨgien kɨn narmamə yamə mɨne kasəgkiar ye nəgkiarien kape tanə pɨsɨn pɨsɨn. 40 Mərɨg ye narɨmnar fam yame naksor ye nɨpɨg kape nəhuakien, takasor tukramatuatuk ye nɨpɨg kape nəhuakien.

15

Pol ramni-ərhav mə Kristo rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Yakorkeikei mə jakni-ərhav mɨn nəvsaoyen huvə kɨmi əmiə yame yakwəni-pre ta tuk əmiə, kɨni nɨmnhavəh yerkimiə, kɨni mɨsərer tɨmtɨm iran. 2 Tukmə nakharaptərəkɨn tɨmtɨm nəvsaoyen huvə yame yɨmɨni-pre tuk əmiə, Kughen tukrɨvəh mɨragh əmiə iran. Mərɨg tukmə naksəpəh, mɨshatətə ye nəgkiarien pɨsɨn, kɨni nhatətəyen kapəmiə in tukror nar apnapɨg əmə kɨn.

3 Narɨmnar yame yo yɨmnərɨg, in rhuvə pɨk, kɨni yakwəni-pre ta tuk əmiə mə Kristo rɨmamhə tuk nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə has kapətawə rəri-pən nəgkiarien yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni kupan kwasɨg ikɨn rɨpiuə.* 4 Kɨmnerwaig kɨn In, kɨni rɨvəh nɨpɨg kɨsisər, ruɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, rəri-pən nəgkiarien yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni kupan kwasɨg ikɨn rɨpiuə.* 5 Kɨni rɨmnəkupan mɨtərhav-pən tuk Pita, kwasɨg ikɨn, mɨpitərhav-pən tuk kafan narmamə twelef.* 6 Kwasɨg ikɨn, mɨpitərhav-pən mɨn tuk nəməhuak mɨnə rapita faef hundred ye nɨpɨg kɨrikianə əmə. Kɨni tɨksɨn kamhamragh hanə mɨseriaji-pə ai taktakun, kɨni tɨksɨn kwənhamhə ta. 7 Kɨni kwasɨg ikɨn mɨpitərhav-pən tuk Jemes, kɨni ai mɨpitərhav-pən tuk aposol mɨnə fam.*

8 Rɨmnəkupan mɨtərhav-pən tuk narmamə mɨnə a, kwasɨg ikɨn yo. Rɨtərhav-pə tuk yo nar apnapɨg yo yakəmhen kɨn kwajikovə kɨrik yame rɨpəh narhayen ye nɨpɨg atuatuk kafan.* 9 Yakamni məkenikɨn meinai yo ye tanə əgkəp; aposol mɨnə tɨksɨn kɨsapita yo. Kɨni yakpəh nəmhenien mə narmamə tuksokrən kɨn yo mə yo aposol kɨrik, meinai in apa kupan, yɨmnor nahasien kɨmi niməhuak mɨnə kape Kughen.* 10 Mərɨg ye nɨhuvəyen yame Kughen rɨmnautə-pə kɨn kɨmi yo, yakwauə mɨnor məkneikɨn ai towei. Kɨni nɨhuvəyen a rɨpəh nuə-apnapɨgien, mərɨg ramuə mamor kwənkwan. Nəfrakɨsien yɨmnor wok rapita fam aposol mɨnə, mərɨg pəh nien mə ye nəsanɨnien kafak, mərɨg ye nɨhuvəyen yame Kughen rɨmnautə-pə kɨn kɨmi Yo.* 11 Nar apnapɨg mə yo uə iriə kamhani-ərhav-pre Nəvsaoyen Huvə tuk əmiə, mərɨg nəgkiarien in e yame yakamhani-ərhav pre tuk əmiə, nɨmnhani nəfrakɨsien iran.

Narmamə mɨnə fam yamə mɨne kwənhamhə ta tukhamragh mɨn

12 ?Mərɨg tukmə kamhani-ərhav mə Kristo rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, kɨni rhawor e kɨmiə tɨksɨn nakamhani mhamə narmamə yamə mɨne kwənhamhə to khapəh nhamragh-mɨnien? 13 Mərɨg rɨpi mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta to khapəh nhamragh-mɨnien, to Kristo rɨpipəh nɨmragh-mɨnien ye nɨmhəyen kafan. 14 Kɨni to Kristo rɨpipəh nɨmragh-mɨnien ye nɨmhəyen kafan, wok kapəmiə tuk nɨni-ərhavyen nəvsaoyen huvə, mɨne nhatətəyen kapəmiə tukror əmə nar apnapɨg kɨn. 15 Nar kɨrik mɨn, to Kristo rɨpipəh nɨmragh-mɨnien ye nɨmhəyen kafan, kɨmawə yakpiseikuə ye Kughen meinai yakamhani-ərhav mə Kughen rɨmɨvəh mɨragh Kristo ye nɨmhəyen. Mərɨg rɨpi mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta kɨpihapəh nhamragh-mɨnien ye nɨmhəyen kapəriə, to Kughen rɨpipəh nɨvəh-mɨragh-mɨnien Kristo ye nɨmhəyen kafan. 16 Meinai rɨpi mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta kɨpihapəh nhamragh-mɨnien ye nɨmhəyen, to Kristo rɨpipəh mɨn nɨmraghien ye nɨmhəyen kafan. 17 Kɨni rɨpi mə Kristo rɨpipəh nɨmragh-mɨnien ye nɨmhəyen, to nhatətəyen kapəmiə nɨpran rɨrkək, kɨni kɨmiə to naksarə hanə ye narpɨnien kape təvhagə has. 18 Kɨni to narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Kristo yamə mɨne kwənhamhə ta, to kɨpiserwei. 19 Rɨpi mə kɨtawə kɨpisərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapətawə ye Kristo tuk nɨmraghien əmə kape tokrei tanə e, sore asul tuk ətawə. Meinai kɨtawə kamharəh pɨkɨn nɨpɨg əutən mɨnə rapita narmamə mɨnə ye tanɨmtanə.

20 Mərɨg nəfrakɨsien mə Kristo rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen. In rɨmnəkupan ye narmamə m-fam yamə mɨne kwənhamhə, kɨni mɨmragh mɨn ye nɨmhəyen. 21 Yermamə kɨrikianə əmə rɨmnor swatuk tuk nɨmhəyen ruə ye tokrei tanə e; kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, yermamə mɨn kɨrik rɨmnor swatuk mə narmamə tukhamragh mɨn ye nɨmhəyen kapəriə.* 22 Ror məknakɨn mə narmamə m-fam tukhamhə meinai narmamə kamhasɨ-pən ye Adam. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, narmamə m-fam yamə mɨne kamhauə kɨrikianə iriə Yesu Kristo tukhamragh mɨn. 23 Mərɨg iriə e tukhaamragh mɨn ye nɨpɨg atuatuk kapəriə. Kristo in rɨmnəkupan mɨmragh mɨn, kɨni nɨpɨg tukruə mɨn iran, kafan narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta tukhamragh mɨn.* 24 Kɨni Nɨpɨg Kwasɨg tukruə, In tukroriah narmaruyen mɨnə fam, mɨne nehuəyen mɨnə fam, mɨne nəsanɨnien mɨnə fam. Kwasɨg ikɨn, tukrəta-pən ye narmaruyen kafan ye kwermɨ Tatə Kughen. 25 Ror məknakɨn meinai In tukraməkeikei mamarmaru “meriaji tukrehuə ye tɨkmɨr mɨnə kafan.”(Sam 110:1) 26 Tukroriah tɨkmɨr mɨnə fam kafan mamvən infamien tukroriah mɨn nɨmhəyen. Kɨni nɨmhəyen tukrɨrkək mɨn* 27 meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Rɨmnei-əhu fam narɨmnar mamehuə irəriə.”(Sam 8:6)

(Mərɨg nəgkiarien yame ramni mə “rɨmnei-əhu fam narɨmnar mamehuə irəriə,” pəh nien mə ravəhsi-əhu mɨn Kughen Yermaru, meinai in e Kughen yame tukrərəhu-pən fam narɨmnar ye kwermɨ Kristo.) 28 Nɨpɨg Kughen tukror narɨmnar mɨnə a, kɨni Tɨni atuatuk tukruə mamarə ətgɨn ye narmaruyen kape Kughen, mə Kughen tukruə mamarmaru ye narɨmnar fam.

29 Narmamə tɨksɨn kamhani mhamə to narmamə khapəh nhamragh-mɨnien ye nɨmhəyen kapəriə. Mərɨg norien kape norien baptaes atuə kɨn kape narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta ramhajoun-pən mə narmamə kwənhamhə pawk mərɨg nanmɨriə ramragh əmə. 30 ?Kɨni rɨpi mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta to kɨpihapəh nhamragh-mɨnien, rhawor irəmawə? !Kɨmawə yakamharəh pɨkɨn nɨpɨg əutən mɨnə ye nɨmraghien kapəmawə nɨpɨg mɨnə fam!* 31 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, narmamə kasarkut mə tukshopni yo ye nɨpɨg rɨpsaah. Kɨni kɨmiə nakharkun mə in e nəfrakɨsien rəmhen kɨn yame nakharkun mə in nəfrakɨsien mə rɨkik ragien pɨk tuk əmiə meinai kɨmiə nakashatətə tɨm tɨm ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə. 32 Yɨmnarkut pɨk apa Efesas rəmhen kɨn in ai mə yakamarowagɨn kɨmawə nar aparu mɨnə yame kasarkwəpah. Kɨni rɨpi mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta to kɨpihapəh nhamragh-mɨnien, to narkutien kafak kwənkwan rɨpirkək. Rɨpi mə narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta to kɨpihapəh nhamragh-mɨnien, rɨpihuvə mə to kɨsəri-pən nəgkiarien e yame ramni mə,

“Pəh kɨsor əwhai nheikɨnien kape tokrei tanə, masor lafet mɨsapɨs kɨn waen mamharpɨn,

kwasɨg ikɨn mɨpihamhə.”(Aes 22:13)

33 Takhapəh nɨsorien mə narmamə tukseikuə irəmiə. Nəgkiarien e raməfrakɨs yame ramni mə, “Nɨpɨg narmamə yamə mɨne kapəriə norien rhuvə kasəriwək iriə narmamə hah mɨnə, nəmə hah mɨnə kasoriah norien huvə mɨnə kapəriə.” 34 Havəh mɨn nətərɨgien kapəmiə rɨrerɨg, muə mə taksor nar huvə kɨrik yame nakharkun mə taksor; mhapəh nɨsor-mɨnien təvhagə has. Yakaməgkiar məkneikɨn meinai kɨmiə tɨksɨn nakseinein hanə Kughen. Kɨni nar e in e ror naurɨsien.

Nɨprai yermamə rɨmamhə marə mɨmragh mɨn

35 Mərɨg tukmə ror narmamə tɨksɨn kɨsaiyoh mhamə, “?Rhawor e yermamə yame rɨmhə marə mamragh mɨn? ?Tukəm nɨpran, tukrhawor pən iran mɨne?” 36 Naiyohyen mɨne rətəwao. Tɨknɨm-pən kweru nai ye nɨmoptanə, ai tukraməkeikei mhaier kɨn nɨpran yame rɨvi.* 37 Nɨpɨg naksuv kweru nai, pa rɨmə naksuv nɨpran yame tukruə, mərɨg nakamsuv əmə kweru nai, tukmə ror kweru wit kɨrik uə kweru nai pɨsɨn kɨrik. 38 Mərɨg Kughen ror raurə kɨn nuknen yame In rorkeikei; kɨni In əmə ravəhsi-pən nɨpran kɨmi nai mɨnə fam. 39 Nɨprairiə rɨpəh nəm-nəmhenien. Nɨprai yermamə rɨpəh nəmhenien kɨn nar mɨragh yamə mɨne nɨprairiə pɨsɨn pɨsɨn. Man mɨnə nɨprairiə pɨsɨn pɨsɨn. Kɨni kəmam mɨnə nɨprairiə pɨsɨn pɨsɨn. 40 Apa ye neai, narɨmnar aikɨn, kɨni in e tokrei tanə e, narɨmnar aikɨn ror pɨsɨn. Nɨpɨg taksəm narɨmnar apa yerpɨrɨg ye neai mə in rhuvə, kafan nɨhuvəyen in ror pɨsɨn ye nɨhuvəyen kape narɨmnar kape tokrei tanə e. 41 Kɨni nɨkhakien kape mɨrh ror pɨsɨn ye nəsiəyen kape makuə mɨne nəsiəyen kape kəmhau mɨnə. Kɨni nəsiəyen kape kəmhau mɨnə kasor pɨsɨn pɨsɨn.

42 Kɨni rəmhen əmə kɨn nɨprai narmamə kwənhamhə yame kamhamragh mɨn. Nɨprai narmamə yame kɨmənɨm əriə tukrəmətɨt, mərɨg nɨpɨg tukramragh mɨn iran, to rɨpəh mɨn nəmətɨtien. 43 Nɨpɨg kamnɨm, in nar kɨrik yame narmamə khapəh nɨsorkeikeiyen, mərɨg nɨpɨg tukramragh mɨn, in nar kɨrik yame narmamə tuksəm kafan nɨhuvəyen. Nɨpɨg kamhanɨm, nəsanɨnien kafan rɨrkək; mərɨg nɨpɨg tukramragh mɨn, nəsanɨnien kafan tukrehuə.* 44 Nɨpɨg kamhanɨm nɨpraitawə, in nar kape tokrei tanə; mərɨg nɨpɨg tukramragh mɨn, in nar kape rao ye neai. Tukmə nɨpran aikɨn kape tokrei tanə, kape rao ye neai mɨn aikɨn. 45 Ror pən, Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Yermamə kupan, in e Adam, in rɨmauə mamragh.”(Jen 2:7)

Kɨni kwasɨg ikɨn en, Adam infamien*, in e Yesu Kristo, rɨpiuə mɨvəhsi-pə nɨmraghien kape rao ye neai. 46 Pəh nien mə nar kape nanmɨn rɨmnəkupan muə. Mərɨg nar kape tokrei tanə rɨmnəkupan muə, kwasɨg ikɨn nar kape nanmɨn rɨpiuə. 47 Yame rɨmnəkupan əgkap kɨmnor kɨn nɨmokrur, mərɨg yame ror kɨraru kɨn, in e Yesu Kristo, rɨmasɨ-pən ye rao ye neai. 48 Narmamə m-fam kape tokrei tanə, nɨprairiə rəmhen əmə kɨn nɨprai Adam yame rɨmasɨ-pən ye nɨmoptanə; mərɨg narmamə yamə mɨne kamhavən ye rao ye neai, nɨprairiə rəmhen əmə kɨn nɨprai Kristo, yame rɨmasɨ-pən ye rao ye neai. 49 Taktakun ai, kɨtawə kɨsəmhen kɨn Adam e kape tokrei tanə, kɨni ror məkneikɨn, tuk nɨpɨg kɨrik tuksəmhen kɨn Kristo e kape rao ye neai.

50 Yakamni-ərhav pre tuk əmiə, piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, mə nɨprai yermamə mɨne nɨtawɨn, to rɨpəh nɨvənien ye narmaruyen kape Kughen. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nar yame tukrəmətɨt to rɨpəh nɨvəhyen nar yame ramarə rerɨn. 51 Taksərɨg-ru. Jakni nar erkwaig yame Kughen rɨmnor əpu. Pəh nien mə kɨtawə fam tukhamhə. Mərɨg Kughen In tukror nɨpraitawə fam tukrɨwi mɨn.* 52 In tukror aihuaa rəmhen kɨn naroapɨgien† - nɨpɨg naiyuk kape Kughen tukrasək infamien. Naiyuk tukrasək, kɨni narmamə yamə mɨne kwənhamhə tukhamragh mɨn mhapəh nhamhə-mɨnien, kɨni Kughen tukror nɨpraitawə tukrɨwi.* 53 Ror məkneikɨn meinai nar yame tukrəmətɨt, tukraməkeikei mɨvən ye nɨpran yame to rɨpəh nəmətɨtien tuk nɨpɨg kɨrik; kɨni nar yame tukrɨmhə tukraməkeikei mɨvən ye nar yame tukramarə kape rerɨn.* 54 Nɨpɨg narɨmnar yame tukrəmətɨt tukrɨvən ye nar yame to rɨpəh nəmətɨtien mɨne nar yame tukrɨmhə tukrɨvən ye nar yame tukramarə kape rerɨn, kɨni nəgkiarien yame kɨmɨrai ta tukruə mor nəfrakɨsien kɨn yame ramni mə,

“Kughen rɨmnarowagɨn ye nəsanɨnien kape nɨmhəyen mapita,

kɨni norien kape nɨmhəyen ruɨrkək.”(Aes 25:8)

55 “!Ah, nɨmhəyen! ?Takhawor pən iran mɨne mapita əmawə?

!Ah, nɨmhəyen! ?Takhawor pən iran mɨne moriah əmawə?”(Hos 13:14)

56 Təvhagə has in rəmhen əmə kɨn nar kɨrik yame raməkwhopni narmamə. Kɨni loa ramor mə təvhagə has, kafan nəsanɨnien rehuə.* 57 !Mərɨg pəh khani vi vi Kughen meinai In rɨmnor mə Yesu Kristo rɨmnor swatuk kɨmi ətawə mə tuksapita ye nɨmhəyen!

58 Ror məknakɨn, piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, sərer tɨm tɨm. Takhapəh nɨseighanien kɨn nar kɨrik mə tukrɨkiu-kiu irəmiə. Nɨpɨg mɨfam, taksor wok kape Yermaru yerkimiə mɨnə fam, meinai nakharkun mə wok kape Yesu Yermaru yame nakasor, pəh nien mə nar apnapɨg əmə.

16

Mane tuk nasituyen ye nəməhuak mɨnə apa Jerusalem

1 Taktakun jakni mane yame tukrasitu ye niməhuak apa Jerusalem. Taksor əmə nar kɨrikianə yame yɨmɨni-pən tuk niməhuak apa Galesia.* 2 Ye Sande mɨnə fam, kɨmiə fam kɨrikianə kɨrikianə takasəkeikei masərəhu karɨn mane kɨrik. Yermamə yame ravəh mane ehuə, tukrərəhu karɨn rɨpsaah; kɨni yame ravəh mane kəskəh, in tukrərəhu karɨn rɨkəskəh əmə. Ror məkneikɨn mə nɨpɨg jakurə tuk əmiə, takhapəh mɨn nɨsarkutien tuk narha-kɨnien mane. 3 Kɨni taksərɨp-ərhav narmamə yamə mɨne tukhapɨk mane mamhavən, kɨni nɨpɨg jakurə, jakrai nəkwəkwə yame ramni-ərhav əriə kɨmi niməhuak apa Jerusalem, kɨni mher-pən kɨn əriə khapɨk mane a mhavən apaikɨn. 4 Tukmə yakəm mə rhuvə mə yo mɨn jakvən, iriə tuksəri-pə yo.

Nəriwəkien kape nəmehuə mɨnə tɨksɨn

5 Kwasɨg ikɨn yakurə mɨvaag-pre kɨn əmiə, jakvən Masedonia, meinai jakəkupən mɨvən mɨvaag-pən kɨn niməhuak mɨnə aikɨn.* 6 Tukmə ror jakarə kəskəh kɨtawə-m kɨmiə. Tukmə rhawor tuksarə əmə mɨseriaji-pən nɨpɨg kape nokieiyen tukror infamien. Ror məkneikɨn mə takharkun nasituyen irak tuk nəriwəkien kafak ikɨn hiə yakamvən ikɨn.* 7 Yakpəh norkeikeiyen mə nɨpɨg jakurə məm əmiə, məkneikɨn jakaməkeikei marə mier mɨn. Mərɨg yakorkeikei mə jakurə kɨsarə kəskəh əmə, tukmə Yermaru reighan kɨn. 8 Mərɨg kwasɨg ikɨn yakurə, yakmə jakamarə Efesas meriaji-pən nɨpɨg kape Pentekos, 9 meinai Kughen rɨmnəhitə ye swatuk ehuə tuk yo mə jakor wok huvə yame ramkuə kɨn kwənkwan rɨpsaah, nar apnapɨg narmamə rɨpsaah kɨsarkut mə tuksətapɨg kɨn yo tuk norien wok.*

10 Tukmə Timoti rurə məm əmiə, havəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmin, meinai in ramor wok kape Yermaru rəmhen kɨn yo.* 11 Takhapəh nɨsorien mə kɨmiə kɨrik tukrəm-əhu in. Taksasitu iran mɨsher-pə mɨn kɨn pəh rɨrerɨg-pə mɨn tuk yo. Yo yakawhin piautawə mɨnə iriə Timoti mə tukhauə mɨsəm yo.*

12 Kɨni ye nɨkarɨn kape piautawə e Apolos, yɨmnamaiyoh əusɨk-əusɨk mə in tukraməkeikei mɨkwasɨg kɨn piautawə mɨnə mhaurə mɨsəm əmiə. In rɨpəh norkeikei-pɨkien mə tukrurə ai taktakun, mərɨg tukruə ye nɨpɨg yame ratuatuk tukun.*

13 Takasərɨg əmiə. Taksərer tɨm tɨm ye nhatətəyen kapəmiə. Takhapəh nhagɨnien. Mɨsor nətərɨgien kapəmiə rɨskai. 14 Narɨmnar fam yame kɨmiə takasor, sor ye norkeikeiyen.

15 Kɨmiə nakharkun mhamə kwən a Stefanas mɨne kafan mɨnə iriə kɨmɨsəkupən mhani nəfrakɨsien ye Yesu apa tanə Akaea. Kɨni iriə kɨsarkut skai tuk nasituyen ye niməhuak mɨnə. Yakamni skai pre tuk əmiə piak mɨnə mə,* 16 takhasiai əriə masor nəkwairiə, mɨne narmamə m-fam yamə mɨne kasor pɨk wok ye niməhuak. 17 Rɨkik rɨmnagien nɨpɨg Stefanas mɨne Fotunatas mɨne Akaekas kɨmɨrhɨtərhav-pə, meinai nar apnapɨg kɨmiə nɨmnharkək, mərɨg nɨpɨg yɨmnəm ərisɨr, rəmhen əmə kɨn yame yɨmnəm əmiə. 18 Irisɨr kɨmɨrhɨrəhsi-haktə pɨk kafak nətərɨgien rəmhen əmə kɨn yame kɨmɨrhor irəmiə. Taksəkeikei mhasiai narmamə yamə mɨnə kasor məkneikɨn.

Pol rɨmnor infamien ye kafan nəkwəkwə e Fas Korin

19 Niməhuak mɨnə apa provins e Tarki* kasokrən huvə irəmiə. Akwila mɨne Prisila kworkeikei pɨk mə tukrəni-pre huvə tuk əmiə ye nhag Yermaru iriə nəməhuak yamə mɨne kasofugɨn ye nimə kapəriu.* 20 Piautawə mɨnə fam eikɨn e kamhani rhuvə pre tuk əmiə. Taksokrən huvə irəmiə mɨnə rəmhen mə kɨmiə kɨrikianə əmə ye Yesu Kristo.

21 Yo Pol, yakamrai nəgkiarien e kɨn kwermɨk.

22 Tukmə yermamə kɨrik rɨpəh norkeikeiyen Yesu Yermaru, pəh tukrarə ye narpɨnien.

!Yesu Yermaru kapətawə! !Yuə-ra!*

23 Pəh Yesu Yermaru tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə.

24 Yakamher-pre kɨn kafak norkeikeiyen kɨmi əmiə fam ye Yesu Kristo. Amen.

* 1:8: 1 Tes 3:13; 5:23

* 1:9: 1 Tes 5:24; 1 Jon 1:3

* 1:10: Fil 2:2

* 1:12: Swatuk pɨsɨn kɨrik tuk nukreikɨnien nəgkiarien ye v. 12 in e: Kɨmiə tɨksɨn kamhani mhamə, “Kɨmawə yakamhakwasɨg kɨn Pol,” mərɨg tɨksɨn kamhani mhamə, “Kɨmawə yakamhakwasɨg kɨn kwən a Apolos,” kɨni tɨksɨn kamhani mhamə, “Kɨmawə yakamhakwasɨg kɨn Pita,”. Mərɨg səm-ru, yo, yakamkwasɨg əmə kɨn Kristo.

* 1:12: Wok 18:24-28; 1 Kor 3:4

* 1:14: Wok 18:8; Rom 16:23

* 1:16: 1 Kor 16:15

* 1:18: Rom 1:16

* 1:20: Job 12:17; Aes 19:12; 33:18; 44:25

* 1:21: Mat 11:25

* 1:23: Rom 9:32; 1 Kor 2:14

* 1:24: Kol 2:3

* 1:25: 2 Kor 13:4

* 1:26: Mat 11:25; Jem 2:5

* 1:29: Efes 2:9

* 1:30: Jer 23:5-6

* 2:1: Kopi akwas tɨksɨn kape Niutestamen khamə, “Yɨmɨni-ərhav nəgkiarien kape Kughen yame in apa kupan rɨmnerkwaig.”

* 2:3: Wok 18:9; 2 Kor 10:1

* 2:4: 1 Tes 1:5

* 3:2: Hib 5:12-13; 1 Pita 2:2

* 3:3: 1 Kor 1:10-11

* 3:4: 1 Kor 1:12

* 3:6: Wok 18:4,11,27-28

* 3:9: Mat 16:27; Efes 2:20-22

* 3:11: Aes 28:16; 1 Pita 2:4-6

* 3:13: 1 Kor 4:5

* 3:16: 1 Kor 6:19; 2 Kor 6:16

* 4:2: Luk 12:42

* 4:5: 1 Kor 3:8

* 4:6: Rom 12:3

* 4:11: 2 Kor 11:23-27

* 4:12: Mat 5:44; 2 Tes 3:8

* 4:15: Gal 4:19

* 4:16: Fil 3:17

* 4:17: Wok 19:22

* 4:20: 1 Kor 2:4

* 5:1: Lev 18:7-8; Dut 22:30

* 5:3: Kol 2:5

* 5:5: 1 Tim 1:20

* 5:6-7: Kal 5:9

* 5:6-7: Aes 53:7; 1 Pita 1:19

* 5:8: Dut 16:3

* 5:11: 2 Tes 3:6; Taet 3:10

* 6:2: Rev 20:4

* 6:10: Gal 5:19-21; Efes 5:5; Rev 22:15

* 6:11: Taet 3:3-7

* 6:12: Nəmhajoun eikuə mɨnə tɨksɨn a Korin kɨmnhani mhamə nɨprai jir kape tokrei tanə əmə, Kughen rɨpəh nəm-pənien nahasien ye nɨprai jir, kɨni rhuvə əmə mə tukasor naha nhagɨn yame nɨprairiə rorkeikei mə tukror, rəmhen kɨn piraovɨn uə nɨnɨmien. Mərɨg Pol ramni mə Kughen ramehuə yerkitawə mɨne ye nɨpraitawə.

* 6:12: 1 Kor 10:23

* 6:13: 1 Tes 4:3-5

* 6:14: Rom 8:11; 1 Kor 15:20; 2 Kor 4:14

* 6:15: Efes 5:30

* 6:17: Jon 17:21-23; Rom 8:9-11

* 6:20: 1 Kor 7:23; 1 Pita 1:18-19

* 7:9: 1 Tim 5:14

* 7:15: Rom 14:19

* 7:16: 1 Pita 3:1

* 7:19: Rom 2:25; Kal 5:6; 6:15

* 7:22: Flm 16; 1 Pita 2:16

* 7:23: 1 Kor 6:20

* 7:31: 1 Jon 2:17

* 7:39: Rom 7:2-3

* 8:1: Wok 15:29

* 8:2: Gal 6:3

* 8:4: Dut 4:39; 6:4; Gal 4:8

* 8:6: Efes 4:5,6

* 8:9: Rom 14:13-15; Kal 5:13

* 8:11: Rom 14:15,20

* 8:13: Rom 14:21

* 9:1: Wok 22:17-18; 26:16; 1 Kor 15:8-9

* 9:2: 2 Kor 3:2-3

* 9:4: Luk 10:8

* 9:7: Nəgkiarien kape Gris ramni, “?Nakharkun mə to yermamə kɨrik ramarha tuk sipsip, to rɨpəh nɨnɨmien melek kape sipsip?”

† 9:9: Dut 25:4 ramni mə tukmə nar mɨragh kɨrik kamni kɨmə ox ramor wok kɨrik kafam, takpəh nɨniəhuyen in mə tukrɨpəh nəvɨgɨnien. Ǝm-ru mɨn 1 Tim 5:18.

* 9:10: 2 Tim 2:6

* 9:11: Rom 15:27

* 9:12: Wok 20:34; 2 Kor 11:9

* 9:13: Dut 18:1-3

* 9:14: Mat 10:10; Gal 6:6

* 9:16: Jer 20:9

* 9:20: Wok 21:20-26

‡ 9:22: Narmamə mɨne e kapəriə nhatətəyen rɨpəh nɨskai-pɨkien, iriə e yamə mɨne khamə ta mə rahas tuk nənien nusai nar yame kɨvəhsi-pən ta kɨmi kughen eikuə mɨnə. Kɨni nɨpɨg Pol rɨmnamarə iriə miriə, in mɨn rɨmɨpəh nənien nusai nar a.

* 9:22: 2 Kor 11:29

* 9:25: Fil 3:14; 2 Tim 2:4-5; 4:7-8

* 9:27: Rom 8:13; 13:14

* 10:1: Eks 13:21-22, 14:22

* 10:3: Jon 6:31; Eks 16:4,35

* 10:4: Eks 17:6; Nam 20:11

* 10:5: Nam 14:29-30

* 10:6: Nam 11:4,34; 1 Kor 10:11

* 10:8: Nam 25:1-9

* 10:9: Eks 17:2

* 10:10: Nam 16:41-50; 17:5,10

* 10:16: Mat 26:26-28

* 10:17: Rom 12:5

* 10:18: Lev 7:6

* 10:19: 1 Kor 8:4

* 10:20: Dut 32:17; Rev 9:20

* 10:21: 2 Kor 6:15-16

* 10:22: Eks 20:5, 34:14; Dut 4:24, 32:21; Jos 24:14; Sam 78:58

* 10:23: 1 Kor 6:12

* 10:24: Rom 15:1-2

* 10:28: 1 Kor 8:7

* 10:30: 1 Tim 4:4

* 10:31: Kol 3:17

* 10:32: Rom 14:13

* 10:33: 1 Kor 9:20-22

* 11:1: 1 Kor 4:16

* 11:3: Jen 3:16; Efes 5:23

* 11:7: Jen 1:26-27

* 11:9: Jen 2:18-23

* 11:18: 1 Kor 1:10-12

* 11:25: Eks 24:6-8; Hib 8:8-13

* 11:26: Mat 26:26-29; Mak 14:22-25; Luk 22:14-20

* 11:27: Hib 10:29

* 11:32: Hib 12:5-6

* 12:2: Hab 2:18-19

* 12:3: 1 Jon 4:2-3

* 12:4: Rom 12:6

* 12:11: 1 Kor 7:7

* 12:12: 1 Kor 10:17

* 12:13: Gris ramni nuhpɨkɨnien mɨmə, “Kɨtawə kamhanɨm Nanmɨn kɨrikianə əmə.”

* 12:13: Kal 3:28

* 12:27: Rom 12:5

* 12:28: Efes 4:11-12

* 12:31: 1 Kor 14:1

* 13:2: Mat 17:20

* 13:6: Rom 12:9

* 13:7: 1 Pita 4:8

* 13:13: 1 Tes 1:3

* 14:1: 1 Kor 12:31; 14:39

* 14:20: Efes 4:14

* 14:23: Wok 2:13

* 14:24: Jon 16:8

* 14:26: 1 Kor 12:8-10

* 14:29: 1 Tes 5:21

* 14:34: 1 Kor 11:3; 1 Tim 2:12

* 15:3: Aes 53:5-12

* 15:4: Mat 12:40; Wok 2:24-32

* 15:5: Mat 28:16-17; Luk 24:34

* 15:7: Wok 1:3-4

* 15:8: Wok 9:3-6

* 15:9: Efes 3:8; 1 Tim 1:15

* 15:10: 2 Kor 11:23

* 15:21: Rom 5:12

* 15:23: 1 Tes 4:16; Rev 20:5

* 15:26: Rev 20:14

* 15:30: Rom 8:36

* 15:36: Jon 12:24

* 15:43: Fil 3:20-21

* 15:45: Nəgkiarien Gris ramni, “Adam yame ror kɨraru kɨn,” in e Yesu Kristo.

* 15:51: 1 Tes 4:15-17

† 15:52: Nəgkiarien Gris ramni mɨn mɨmə, “tukror aihaa rəmhen kɨn yermamə ramapɨriapɨr marha mɨn.”

* 15:52: Mat 24:31

* 15:53: 2 Kor 5:4

* 15:56: Rom 7:13

* 16:1: Rom 15:25-26; 2 Kor 8:1-9

* 16:5: Wok 19:21

* 16:6: Rom 15:24

* 16:9: Wok 19:8-10; 2 Kor 2:12

* 16:10: 1 Kor 4:17

* 16:11: 1 Tim 4:12

* 16:12: 1 Kor 3:6

* 16:15: 1 Kor 1:16

* 16:19: Nəgkiarien Gris ramni nhag kantri e Tarki mə “Esia.”

* 16:19: Wok 18:2,18,26

* 16:22: Gal 1:8-9; Rev 22:20

2 KORIN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

2 Korin

Nəkwəkwə yame ror kɨraru kɨn yame Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Korin

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e 2 Korin

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Korin, mɨne nəməhuak mɨnə apa provins a Akaea.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Pol ruɨrai ta nəkwəkwə kɨsisər mher-pən kɨn kɨmi niməhuak apa Korin. In e nəkwəkwə yame ror kuas kɨn. Mərɨg nəkwəkwə yame ror kɨrikianə kɨn, mɨne nəkwəkwə yame ror kɨsisər kɨn, iriu kɨrarkək; keinein mə iriu pukaa. ?Kwərəmətɨt ta uə? Nəkwəkwə yame ror kɨraru kɨn, kamni kɨmə 1 Korin. Kɨni nəkwəkwə a raməgkiar skai kɨmi əriə, mə tukrɨni-əhu norien has mɨnə kapəriə, kɨni in ramhajoun mɨn əriə kɨn narɨmnar pɨsɨn mɨnə tɨksɨn. Iriə khapsaah ye niməhuak kasəri-pən nərɨgien kape Pol yame rɨmɨrai ye nəkwəkwə e 1 Korin. Mərɨg iriə mɨnə tɨksɨn aikɨn, kamhani mə Pol, pəh nien mə in yemehuə kɨrik; kɨni rɨpəh nəmhenien mə in tukrəvhag kɨmi əriə. Kɨni iriə kamhani mə in ramor əmə wok kafan tuk nɨvəhyen mane.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mamhajoun mə in aposol kɨrik, kɨni Kughen rɨmɨwəhsi-pən wok e kɨmin, kɨni ratuatuk əmə mə in tukrəwhaag məkneikɨn kɨmi əriə. Kɨni in morkeikei mə tukrɨni-əhu nəmhajoun eikuə yamə mɨne kasarə apa Korin. Kɨni mamaiyoh nəməhuak mɨnə Korin mə tuksasitu mhavəhsi-pən mane kɨrik yame tukrasitu kɨn ye niməhuak apa Jerusalem məvɨgɨn narmamə meinai sweiwei ramuh əriə.

1

Pol ramokrən huvə irəriə

1 Yo Pol, yame Kughen rɨmɨrpen yo mə yo aposol kɨrik kape Yesu Kristo, yakarərai nəkwəkwə e kɨmru piautawə Timoti. Nəkwəkwə e raurə kɨmi əmiə, niməhuak kape Kughen apa Korin mɨne narmamə mɨnə fam kape Kughen apa Provins a Akaea. 2 Pəh Kughen Rɨmtawə mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə, tukwautə-pre kɨn nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əmiə.

Kughen raməgkiar vivi kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsarə ye nɨpɨg əutən

3 Pəh khani vi vi Kughen e in Rɨm Yermaru kapətawə Yesu Kristo. In Tatə yame rɨkin rehuə tuk narmamə, mɨne In Kughen yame in nuknei norien kape nəgkiar-vivi-yen kɨmi narmamə.* 4 In raməgkiar vi vi kɨmi ətawə ye nɨpɨg əutən mɨnə fam kapətawə, mə kɨtawə tukharkun nəgkiar-vivi-yen kɨmi narmamə ye nɨpɨg əutən pɨsɨn pɨsɨn mɨnə yamə mɨne kamharəpɨkɨn. Kɨtawə tuksəgkiar vi vi kɨmi əriə rəmhen kɨn yame Kughen In ramor kɨmi ətawə. 5 Nəmhəyen yame Kristo rɨmnərɨg, nəmhəyen kɨrikianə yame kɨtawə kasərɨg ai taktəkun. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨtawə kasofugɨn-pən ye Kristo, Kughen raməgkiar vi vi kɨmi ətawə, kɨni norien a ramehuə mamvən mɨn tuk narmamə.* 6 Nɨpɨg kɨmawə yaksərɨg nəmhəyen ramuə tuk əmawə nɨpɨg yakamhani-ərhav nəvsaoyen huvə, kɨni nəvsaoyen huvə a rafəhsi-haktə nərɨgien kapəmiə mavəh mɨragh əmiə. Nɨpɨg Kughen raməgkiar vi vi kɨmi əmawə, ramor mə kɨmawə jakharkun nəgkiar vi viyen kɨmi əmiə. Kwənkwai norien a ramkuə ye nɨmraghien kapətawə, kɨni nɨpɨg nakasarə ye nɨpɨg əutən rəmhen əmə kɨn yame kɨmawə yɨmnɨsarə iran, ramasitu irəmiə mə takamharpɨn əmə ye nərer-tɨm-tɨmien. 7 Kɨmawə yaksərəhu-pən tɨm tɨm nərɨgien kapəmawə ye Kughen mə kɨmiə taksərer tɨm tɨm. Meinai kɨtawə fam kɨsarə əmə ye narəyen kɨrikianə, kɨmiə taksarə ye nəmhəyen rəmhen kɨn yame kɨmawə yakasarə iran. Kɨni Kughen raməgkiar vi vi kɨmi əmiə rəmhen kɨn yame raməgkiar vi vi kɨmi əmawə.

8 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yaksorkeikei mə takharkun huvə nɨpɨg əutən yamə mɨnə yɨmnɨsarə iran apa provins a Tarki. Nahasien ehuə mɨnə kɨmnhauə tuk əmawə, rapita nəsanɨnien kapəmawə, mamor rɨkimawə raməsɨk mə to yakhapəh nhamraghien.* 9 Nəfrakɨsien, kɨmawə yɨmɨsərɨg mə kɨneighan-pən ta kɨn əmawə mə jakhamhə. Mərɨg nɨpɨg əutən mɨnə a kɨmnhauə mə jakhapəh nɨsətəgtə-atukien irəmawə, mə jaksətəgtə əmə ye Kughen yame ramor narmamə yamə mɨne kɨmnhamhə khamragh mɨn. 10 Ipakə əmə yakhamhə, mərɨg Kughen rɨmɨvəh mɨragh əmawə. In rɨrkun nɨvəhsi-tayen nɨpɨg əutən mɨnə a tuk əmawə. Kɨni yakasərəhu-pən nərɨgien kapəmawə iran mə tukrɨvəhsi-ta nɨpɨg əutən mɨnə a tuk əmawə.* 11 Kɨni In mamor əfrakɨs məknakɨn nɨpɨg naksəhuak tuk əmawə. Narmamə khapsaah tuksəgnəgɨn Kughen tuk narɨmnar huvə yamə mɨne In ramor kɨmi əmawə, meinai kɨmiə nakhapsaah nakasəhuak tuk əmawə.

Narmamə kɨmnhani hah Pol, mərɨg in ramni-ərhav mə kafan norien rhuvə

12 Nar kɨrik yame rɨkimawə ramagien tukun. Ye norien yame yakasor kɨmi narmamə apnapɨg mɨnə ye tokrei tanə, mɨne kɨmi əmiə, yakasor ye swatuk yame Kughen ramhajoun. Norien kapəmawə ratuatuk əmə, maməmɨr əmə ikɨn rakhak ikɨn. Kɨni taktəkun e, ye nərɨgien kapəmawə, yakasərɨg mə yakhapəh nɨsorien nar kɨrik yame rahas. Pəh nien mə norien kapəmawə ratuatuk məknakɨn meinai yakhavəh nɨrkunien kape narmamə, mərɨg mə Kughen ramasitu irəmawə yerkin agien. 13-14 Yakamhani məkneikɨn meinai yɨmnhapəh nharai-pənien nəgkiarien kɨrik yame rɨskai tuk nəvhekɨnien uə tuk nɨrkunien nɨpran. Taktəkun ai nakwənharkun kəskəh nərɨgien kapəmawə, mərɨg yakorkeikei mə takhauə mharkun fam. Kɨni ye norien a, ye nɨpɨg Yesu Yermaru tukruə mɨn iran, kɨmiə taksagien tuk əmawə rəmhen kɨn yame kɨmawə jaksagien tuk əmiə.*

Pol rɨmnarar ye nərɨgien kafan tuk nəriwəkien kafan

15-16 Yakharkun mə rɨkimiə ragien tuk əmawə, rɨkik rɨmnaməsɨk mə nɨpɨg yakmavən Masedonia, jakəkupən murə məm əmiə, kɨni nɨpɨg yakamtərhav Masedonia, rɨkik rɨmnaməsɨk mə jakrerɨg-pre mɨn məm əmiə. Ror məkneikɨn mə takhavəh nɨhuvəyen mɨkɨraru. Kɨni ai, rɨkik rɨmnaməsɨk mə taksasitu irak mɨsher-pən kɨn yo apa ye provins a Judia.* 17 Apa kupan, yakmə jakurə məm əmiə. Kɨni ai yɨmnarar ye nərɨgien kafak ye nɨkarɨn kape nəriwəkien kafak. ?Kɨni nakhamə ta mə yakaməgkiar apnapɨg əmə ye nəriwəkien kafak uə? Nɨkam. Nərɨgien kafak rɨpəh nɨsɨ-pənien tuk norien kape tokrei tanə, rəmhen kɨn yame narmamə kaseighan kɨn nar kɨrik mamhani hah mɨn ye nɨpɨg kɨrikianə. 18 Kughen raməfrakɨs nɨpɨg m-fam; kɨni yakamhakwasɨg kɨn norien kafan nɨpɨg yaksəgkiar kɨmi əmiə. Yakhapəh nɨsorpirh-pirh-ien nəgkiarien mir e “Ǝwəh” mɨne “Nɨkam” ye nɨpɨg kɨrikianə. 19 Kɨmasɨr Saelas* mɨne Timoti yɨmɨrhurə mɨrhɨni-ərhav-pre Ji Kughen e Yesu Kristo tuk əmiə, kɨni In to rɨpəh nɨniyen “Ǝwəh” mɨne “Nɨkam” ye nɨpɨg kɨrikianə. Nɨkam. Nɨpɨg mɨfam, nəgkiarien kafan kɨrikianə əmə.* 20 Ror məkneikɨn meinai nar apnapɨg Kughen rɨmɨni promes kuvhuun, iriə kɨmnhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn ye Yesu Kristo. Kɨni kɨtawə kamhavəh-si haktə nhag Kughen mhani-pən tukun mhamə, “Amen. Ǝwəh.”* 21 Kughen əmə ramor əmawə yaksərer tɨm tɨm ye Kristo kɨtawə-m kɨmiə. In rɨmɨrpen ətawə, 22 kɨni mɨvəh-si pə Nanmɨn kafan yerkitawə mamor nɨmtətien ye nɨmraghien kapətawə mə In, kafan e kɨtawə. Kɨni taktəkun ai, kɨtawə kwənharkun mə kafan promes mɨnə tukhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn tuk nɨpɨg kɨrik ye nɨmraghien kapətawə.*

23 Kɨni yakvəh kwəsu ye nhag Kughen mə yɨmnəpəh nɨrerɨg-pre-mɨn-ien Korin məm əmiə meinai to yakpiurə, mɨpiəgkiar skai pre kɨmi əmiə, kɨni moriah əmiə. 24 Pəh nien mə yaksarkut tuk nehuəyen irəmiə mə jakhavəhsi-pre əmə nəgkiarien kɨmiə əmiə mə taksəri-pən, mərɨg kɨmiə nakwəsərer tɨmtɨm ta ye nhatətəyen kapəmiə. Kɨni kasor wok kwis kɨtawə-m kɨmiə mə rɨkimiə tukragien.*

2

1 Ror məkneikɨn mə yaknərɨg ta mə jakpəh nurə-mɨnien məgkiar skai pre kɨmi əmiə, mor rɨkimiə rəmhə.* 2 Kɨni, tukmə yakor rɨkimiə rəmhə, ?pa irəmiə tukror rɨkik ragien? Kɨrkək, meinai yɨmnor rɨkimiə m-fam rəmhə. 3 Ror pən, yɨmɨrai nəkwəkwə kɨrik mher-pre kɨn, mə jakwəhsi-haktə nərɨgien kɨn kapəmiə. Yakpəh norkeikeiyen mə tukmə yakurə məm əmiə, rɨkik rarkwao tuk norien kapəmiə yamə mɨne khapəh nɨsəmhenien. Mərɨg norien kapəmiə tukraməkeikei mor rɨkik ragien. Kɨni tukmə rɨkik ragien, kɨtawə fam rɨkitawə tukragien. 4 Nɨpɨg yɨmɨrai nəkwəkwə a mher-pre kɨn kɨmi əmiə, rɨkik rəpou pɨk tuk əmiə, kɨni rɨkik rarkwopɨr, nehe nɨmrɨk rɨmnaiyu tuk əmiə. Mərɨg yɨmɨpəh nɨraiyen nəkwəkwə a mə jakor rɨkimiə rəpou; mərɨg yɨmɨrai mə takharkun mə norkeikeiyen kafak rehuə tuk əmiə.*

Takhapəh nɨsarpɨnien tai təvhagə has

5 Yakpəh norkeikeiyen mə jakaməkeikei məgkiar skai pre kɨmi əmiə. Mərɨg yakorkeikei mə jakni mə yermamə yame rɨmnor nahasien,* pəh nien mə rɨmnor yo pɨsɨn əmə yakamərɨg rahas tukun, mərɨg rɨmnor ətawə fam kɨsərɨg rahas tukun. 6 Narpɨnien yame kɨmiə khapsaah nɨmnhavəhsi-pən ta kɨmin nəmhen. 7 Mərɨg taktəkun ai, takasəkeikei mɨsərukɨn kafan norien has kɨni mɨsəgkiar vi vi kɨmin tamə rɨkin rəpou pɨk kɨni rapəh nhatətəyen kafan. 8 Yakamni-pre skai tuk əmiə mə takhavən mɨsor rhuvə pən kɨmin mə in tukrɨrkun mə kɨmiə naksorkeikei in. 9 Yɨmɨrai nəkwəkwə a mher-pre kɨn kɨmi əmiə mə jakəm-ru mə ?taksor nəkwak ye narɨmnar fam, uə nɨkam?† 10 Tukmə kɨmiə nakwəsərukɨn norien has kape yermamə kɨrik, yo mɨn jakərukɨn kafan norien has. Kɨni tukmə kwən a rɨmnor rahas pə kɨmi yo rəmhen mə jakor mɨrhuvə tuk əmru mɨnə, mərɨg Kristo rɨrkun mə yakwor rhuvə ta tuk əmru mɨnə mə jakwasitu irəmiə 11 mə Setan tukrɨpəh nəwhaiyen kwhen kapətawə, meinai kɨtawə kwənharkun ta kafan nərɨgien tuk norien nahasien.*

Narmamə yamə mɨne kamhani ərhav nəvsaoyen huvə

12 Nɨpɨg yɨmavən apa Troas tuk nɨni-ərhavyen nəvsaoyen kape Kristo, yɨmnəm mə Yesu Yermaru rɨmnəhitə ye kwəruə kɨrik kɨmi yo.* 13 Mərɨg nəmərinuyen rɨrkək irak meinai yɨmɨpəh nəmien piak Taetas aikɨn. Kɨni yɨmnaowiə kɨn nəmə Troas mɨtərhav mɨvən Masedonia mamarhakɨn in.*

14 Pəh khani vi vi Kughen yame ramofugxn ətawə kasərer ye nɨmrɨ narmamə ikɨn mɨn fam, rəmhen kɨn yame king ramapita tɨkmɨr mɨnə kafan, mamərɨp əriə ye nɨmrɨ namramə mɨfam. Mərɨg Kughen ramərɨp ətawə ye nɨmrɨ narmamə mə tukhani-ərhav nəgkiarien kafan, rəmhen kɨn yame senta ramənaah ikɨn mɨnə fam. 15-16 Ye nɨmrɨ Kughen, kɨmawə yaksəmhen kɨn senta yame raməpnah narmamə, meinai kɨmawə yakamhavəh Yesu Kristo mamhavən kɨmi narmamə m-fam. Narmamə yamə mɨne kɨshatətə iran, kharkun mə senta e rapien huvə, kɨni Kughen ravəh mɨragh əriə. Mərɨg narmamə tɨksɨn, kasərɨg nəmiəv senta a rapien kɨn nɨmhəyen, ramhajoun mə Kughen tukror narpɨnien kɨmi əriə.

Wok e rehuə pɨk, yermamə kɨrik rɨpəh nəmhenien mə to ror infamien iran.* 17 Kɨmawə yakhapəh nɨsəmhenien kɨn narmamə tɨksɨn yame iriə khapsaah kamhani ərhav nəgkiarien kape Kughen tuk nɨvəh-əməyen mane. Nɨkam. Kughen rɨmnher-pə kɨn əmawə, kɨni kɨmawə yakasofugɨn-pən ye Kristo, mhani-ərhav nəvsaoyen huvə. Kɨni ye nɨmrɨ Kughen, nəgkiarien kapəmawə ramsɨ-pən yerkimawə m-fam.

3

Kughen rɨmɨrpen-pən nar vi kɨrik kɨmi narmamə

1 Tukmə ror kɨmiə nakhamə kɨmawə yakamhavəhsi-haktə atuk əmawə ye nɨmrɨmiə, mərɨg nɨkam. Tukmə yepsɨpɨs mɨnə kamhauə iməmiə ikɨn, tukasəkeikei mhavəh leta yame kɨmɨrai tuk nɨni-ərhavyen norien kapəriə kɨmi əmiə. Uə nɨpɨg tukmə khatərhav, tukasəkeikei mhavəh leta yame kɨmiə takharai yame tukshen-hen narmamə kɨn, pəh tukɨrkun əriə. Mərɨg kɨmawə yakhapəh nhavəhyen leta kɨrik məknakɨn, meinai* 2 kɨmiə naksəmhen kɨn leta yame ramor əpu wok kapəmawə. Leta e kɨmɨrai-pən yerkimawə, yame narmamə m-fam kasəvhuekɨn mharkun nɨpran.* 3 Nɨmraghien kapəmiə ramhajoun mə kɨmiə naksəmhen kɨn leta kɨrik yame Kristo rɨmɨrai kɨni narmamə kasəvheikɨn. Kɨmiə kwənkwai wok kapəmawə. Kɨmiə naksəmhen kɨn leta yame Nanmɨn kape Kughen rɨmɨrai. Mərɨg pəh nien mə rɨmɨrəh pen mɨrai-pən ye nəkwəkwə; mərɨg rɨmɨrai yerki yermamə.*

4 Yaksətghaa kɨn nəgkiarien mɨnə məknen meinai Kristo ramarə yerkimawə kɨni yakshatətə tɨmtɨm ye Kughen.*

5 Yakhapəh nɨsərɨgien mə kɨmawə əmə yaksəmhen tuk nɨsorien wok kɨrik. Mərɨg tukmə yaksəmhen tuk nɨsorien wok kɨrik, in e Kughen ravəhsi-pə nɨrkunien tukun. 6 In rɨmnor əmawə yaksəmhen mə jakhauə kafan yorwok mɨnə mhani-ərhav nəgkiarien vi yame In rɨmɨrpen ta. Nəgkiarien vi e yame Kughen rɨmɨrpen, pəh nien mə ramsɨ-pən tuk loa yame kamrai-pən ye nəkwəkwə, mərɨg ramsɨ-pən tuk Nanmɨn kape Kughen. Meinai loa yame kɨmɨrai-pən ye nəkwəkwə ravəhsi-pən nɨmhəyen kɨmi narmamə; mərɨg Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə nɨmraghien.*

7 Nɨpɨg Kughen rɨmɨrai-pən loa ye kapier kɨni mɨvəhsi-pən kɨmi Moses,* nɨkhakien aikɨn kape Kughen; kɨni nɨmrɨ Moses rhakak mɨn. Kɨni nəmə Isrel to khapəh nɨsarha-pənien mɨsəm nɨmrɨn, nar apnapɨg mə nɨkhakien natukreiwaiyu mɨrkək. Kɨni loa e ravəhsi-pə pawk nɨmhəyen, mərɨg rakhak,* 8 kɨni wok kape Nanmɨn kape Kughen rakhak pɨk rapita. 9 Loa a yame rakhak, kafan e wok, Kughen raməkir narmamə mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə. Mərɨg wok yame Nanmɨn kape Kughen ramor, in e narmamə khauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. !Wok e rakhak pɨk rapita!* 10 Nəfrakɨsien, nar yame rɨmnakhak məkupən, taktəkun ai, rɨpəh nɨkhakien. Meinai nar yame rakhak pɨk rɨnapita yame rɨmnakhak məkupən. 11 Loa yame tɨkrɨpirkək tuk nɨpɨg kɨrik rɨmauə ye nɨkhakien, mərɨg wok kape Nanmɨn kape Kughen yame tukramarə rerɨn, in rhakak pɨk əgkəp.*

12 Ror məkneikɨn mə yakasərəhu-pən tɨm tɨm kapəmawə nərɨgien ye wok a kape Nanmɨn kape Kughen, masətghaa kɨn nɨni-ərhavyen kafan nəgkiarien.* 13 Kɨmawə yakhapəh nɨsəmhenien kɨn Moses yame, nɨpɨg nɨmrɨn rhakak kape nɨpɨg kwakwə əmə, in rɨmnatuopɨs in kɨn neipən mə nəmə Isrel tukhapəh nɨsəmien nɨkhakien ye nɨmrɨn.* 14 Mərɨg Kughen rɨmnor kapəria kapə rɨskai. Kɨni ye nɨpɨg a, muə meriaji-pə taktəkun, nɨpɨg iriə kasəvheikɨn Ol Testamen, khapəh nharkunien nɨpran, rəmhen kɨn yame neipən kɨrik raməker əswasɨg kɨn nɨrkunien kapəriə. Kughen rɨpəh nɨvəhsi-tayen neipən a tuk əriə; ramrəhsi-ta əmə tuk narmamə yamə mɨne kasofugɨn kwhen kapəriə iriə Kristo. 15 Nəfrakɨsien, meriaji-pə taktəkun mɨne, nɨpɨg kasəvheikɨn nəkwəkwə yamə mɨne Moses rɨmɨrai, rəmhen kɨn neipən kɨrik yame raməker əswasɨg kɨn nɨrkunien kapəriə. 16 Mərɨg narmamə m-fam yamə mɨne kasarar ye nərɨgien kapəriə mhauə tuk Kughen, Kughen tukrɨrəhsi-ta neipən a.*

17 Yesu Yermaru In ror Nanmɨn. Kɨni ikɨn Nanmɨn kape Yermaru raməmɨr ikɨn, In ramrɨsɨn narmamə.* 18 Kɨni kɨtawə fam kasor əpu nɨkhakien kape Kughen, narmamə kasəm; pəh nien mə kɨtawə kɨsatuopɨs ətawə. Nɨpɨg m-fam In ramarar irətawə mə tukhauə mɨsəmhen kɨn In. Nɨkhakien kafan rarkurao irətawə mameihuə. Nɨkhakien e ramsɨ-pən tuk Yermaru kapətawə yame In Nanmɨn Rhakə.

4

1 Kughen, rɨkin rehuə tuk əmawə, ror pən rɨkimawə rɨpəh nəpouyen tuk norien wok e kape nɨni-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə kafan. 2 To yakhapəh nɨsorien norien yame kamor apɨs-apɨs mɨne norien yame ror naurɨsien. To yakhapəh nɨseikuəyen mhapəh nhaukreikɨnien nɨprai nəgkiarien kape Kughen. !Nɨkam! Kɨmawə yakamhani-ərhav əmə nəfrakɨsien, kɨni ye norien mɨnə a, ye nɨmrɨ Kughen, yakasor əpu əmawə ye nɨmrɨ narmamə, mə ye nərɨgien kapəriə, tukharkun mə wok kapəmawə ratuatuk.* 3 Tukmə ror nəvsaoyen huvə yame yakamhani-ərhav, nɨpran ramerkwaig tuk narmamə tɨksɨn; mərɨg ramerkwaig əmə tuk narmamə yamə mɨne kasəri-pən swatuk yame ramvən apa ye nap ehuə. 4 Narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Kughen kasəri-pən swatuk ai, meinai Setan e yarmhə in ramarmaru ye tokrei tanə, rɨmnatuopɨs əriə mə tukhapəh nɨsəmien nɨkhakien kape nəvsaoyen huvə yame nɨkhakien rɨsia-pen əriə. Nɨkhakien a ramsɨ-pən tuk Kristo yame In ravəh əfrakɨs Nanmɨn kape Kughen.* 5 Ror məkneikɨn meinai kɨmawə yakhapəh nhani-ərhav-atuk-ien əmawə; mərɨg yakhani-ərhav Yesu Kristo mə In Yermaru. Kɨni In rɨmnher-pə kɨn əmawə mə kɨmawə yor atuə kɨn mɨnə kapəmiə. 6 Meinai Kughen e yame rɨmɨni kupən mɨmə, “Pəh nɨkhakien tukrɨvən məsiə-pən ikɨn rəpɨgnap ikɨn,”(Jen 1:3) in Kughen kɨrikianə əmə yame raməsia-pən yerkitawə mə kɨtawə tukharkun nəsanɨnien mɨne nɨhuvəyen kafan yame kɨtawə kasəm ye Kristo.*

Kɨtawə kɨsəmhen əmə kɨn nɨtɨp yame ramətɨt aihuaa əmə

7 Kɨtawə kɨsəmhen kɨn nɨtɨp* yame Kughen ravai-pən narɨmnar huvə ikɨn kafan; mərɨg nɨtɨp raməmətɨt aihuaa əmə. Ramhajoun-pən mə nəsanɨnien əfrakɨs ramsɨ-pən tuk Kughen, rɨpəh nɨsɨ-pəyen tuk ətawə.*

8 Nɨpɨg əutən mɨnə khapsaah kamharəh-pɨkɨn əmawə, mərɨg khapəh nɨsoriahyen əmawə. Nɨpɨg tɨksɨn, yakhapəh nɨsəmien swatuk, mərɨg yakhapəh nɨsəpəhyen.* 9 Kamoh əmawə, mərɨg Kughen rɨpəh nəpəhyen əmawə. Kaməsɨk əmawə, mərɨg kɨpəh narkwhopniyen əmawə. 10-11 Ikɨn pukaa yakamhavən ikɨn, rɨkimawə raməsɨk mə kɨmnhopni Yesu, kɨni kɨmə tukhopni mɨn əmawə tuk nɨni-ərhavyen nhagɨn. Mərɨg kɨmawə yakasəkeikei tuk nɨni-ərhavyen nhagɨn mə tukɨrkun mə Yesu rɨmamragh.* Kughen rɨmneighan kɨn əmawə mə jəksərɨg nəmhəyen mə tukəm kɨrkun mə Yesu e in e rɨmamragh mɨvəhsi-pən nəsanɨnien ye nɨpraimawə yame tuk nɨpɨg kɨrik tukrəmətɨt.* 12 Ror pən, nɨpɨg mɨfam ipakə əmə yakamhamhə mə kɨmiə takhavəh nɨmraghien rerɨn.

13 Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə, “Nar yame yakamni nəfrakɨsien iran, yakamni-ərhav.”(Sam 116:10) Kɨni ye norien kɨrikianə əmə kape nhatətəyen, kɨmawə mɨn yakamhani nəfrakɨsien iran, ror pən yakamhani ərhav, 14 meinai kɨmawə yakharkun mə Yermamə yame rɨmnor Yesu ramragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, In tukror mɨn ətawə-m kɨmiə tukamhamragh mɨn ye nɨmhəyen kɨtawə Yesu, tuksarə kɨtawə min.* 15 Yɨmnharəh pɨkɨn nəmhəyen mɨnə e mə kɨmiə taksarə huvə iran. Kɨni nɨpɨg m-fam nɨhuvəyen kape Kughen ravi-pə narmamə khapsaah mɨn kamhauə tuk Kristo. Tukhani vi vi Kughen nɨpɨg m-fam, mhavəhsi-haktə nhagɨn mə In yerpɨrɨg pɨk.

16 Ror pən rɨkimawə rɨpəh nəpouyen. Nar apnapɨg mə nɨpraimawə rameiwaiyu ai taktəkun mɨne, mərɨg nɨpɨg mɨfam Kughen ramor rɨkimawə ramhuvə mɨn.* 17 Meinai nɨpɨg əutən yame mɨne yaksarə irəriə, iriə nar apnapɨg əmə. Tukhapəh nɨsəmɨrien ror tu. Mərɨg kwənkwairiə in nɨkhakien yame raməmɨr rerɨn; kɨni in rehuə mɨhuvə mapita narɨmnar m-fam.* 18 Ror pən, kɨtawə khapəh nɨsərɨg-pɨkien tuk nar yame kasəm kɨn nɨmrɨtawə, mərɨg kɨsərɨg pɨk nar yame kɨtawə khapəh nɨsəmien. Meinai narɨmnar yame kasəm kɨn nɨmrɨtawə, kasəmɨr kape nɨpɨg kwakwə əmə. Mərɨg narɨmnar yame khapəh nɨsəmien kasəmɨr kape rerɨn.*

5

Nɨprai narmamə tukror pɨsɨn apa ye rao ye neai

1 Kɨtawə kharkun mə nɨpraitawə in rəmhen kɨn nimə tapolen yame kɨsarə iran ye tokrei tanə e. Kɨni tuk nɨpɨg kɨrik tukrəmətɨt mahas. Kɨni nɨpɨg nimə tapolen a tukrɨrkək ye tokrei tanə, mərɨg apa ye rao ye neai, kapətawə kɨrik aikɨn nimə vi yame pəh nien mə yermamə ramor, mərɨg Kughen əmə ramor. In e nɨpraitawə yame rɨvi, tukramarə rerɨn ikɨn.* 2 Mərɨg taktəkun ai, kɨtawə kɨsarə ye nɨpraitawə kape tokrei tanə, mɨsasək, mɨsorkeikei pɨk mə nɨpɨg tukruə yame kɨtawə tukpihavəh nɨpraitawə vi kape rao ye neai, rəmhen kɨn yame kamhavən ye neipən vi.* 3 Meinai pəh nien mə kɨtawə tukhavəh nanmɨtawə əmə, yame nɨpraitawə rɨrkək. Mərɨg tukhavəh nɨpraitawə vi, kape rao ye neai. 4 Nɨpɨg kɨsarə ye tokrei tanə ye nɨpraitawə yame tukrɨpimətɨt, rɨkitawə rəpou, kɨsorkeikei mə tuksəpəh nəmhəyen. Mərɨg pəh nien mə kɨsorkeikei mə nɨpɨg tukhamhə, tuksəta əgkəp ye nɨpraitawə. Nɨkam. Mərɨg kɨsorkeikei mə nɨpraitawə tukro ta kɨn yame rakwas kape tokrei tanə, mɨpəh yame rɨvi kape rao ye neai. 5 Kɨni Kughen rɨmnor ətawə mə tukasarə ye nɨmraghien vi, mɨvəhsi-pə Nanmɨn Kafan mə tukrhajoun huvə ətawə mə kafan narɨmnar mɨnə e tukhauə mɨsor nəfrakɨsien kɨn.

6 Ror pən, nərɨgien kapətawə rɨskai, kɨni kharkun huvə mə nɨpɨg kɨsarə əmə ye nɨpraitawə kape tokrei tanə, kɨtawə khapəh nɨsəmɨrien imei Yesu Yermaru.* 7 Nhatətəyen kapətawə ramkɨr ətawə; pəh nien mə narɨmnar yame kasəm ramhajoun swatuk. 8 Yakamni mə nərɨgien kapətawə rɨskai, kɨni kɨsorkeikei mə tuksəpəh nɨpraitawə mhavən ye nimə vi kapətawə kɨtawə Yesu.* 9 Nar apnapɨg tukmə kɨsarə ye nɨpraitawə kape tokrei tanə e, uə kɨsəpəh nɨpraitawə kape tokrei tanə mɨsarə ye rao ye neai, mərɨg narɨmnar yame kasor, kasor əmə mə Yesu, rɨkin tukragien tuk ətawə.* 10 Kasor məkneikɨn meinai kɨtawə m-fam tukasəkeikei masərer əkupən ye Kristo mə In tukrəkir norien mɨnə kapətawə. Kɨni kɨtawə kɨrikianə kɨrikianə tukhavəh nərokien rəri-pən narɨmnar yamə mɨne kɨmɨsor ye tokrei tanə; nar has uə nar huvə.*

Wok e kapətawə, mə tukhavi tɨkmɨr mɨnə kape Kughen khauə kɨrikianə iriə min

11 Kɨni taktəkun ai, yakamhasiai Yesu Yermaru yame tukrəkir narmamə m-fam, ror pən, yaksarkut mə jakhavi-pə narmamə pəh khani nəfrakɨsien ye Kughen. Kughen ruɨrkun ta əmawə mɨne wok kapəmawə; kɨni yaksorkeikei mə kɨmiə mɨn takharkun huvə əmawə. 12 Yakhapəh nɨsorkeikeiyen mə jakhavəh-si haktə atuk əmawə ye nɨmrɨmiə, mərɨg yakamhavəh-si-pre kapəmawə nərɨgien mə rɨkimiə tukragien tuk əmawə. Kɨni taktəkun ai, nakharkun nɨshorpɨnien nəgkiarien kape narmamə yamə mɨne kɨsausit meinai narmamə kamhavəh-si haktə əmə əriə tuk nhagriə, mhapəh nɨsəkirien nɨmraghien kapəriə. 13 Tukmə nakhamə kɨmawə yaksarmar, pəh Kughen tukrəm əmhen əmawə. Mərɨg tukmə nakhamə nɨrkunien kapəmawə rəmhen, havəh nəgkiarien kapəmawə pəh tukrasitu irəmiə. 14 Ror məkneikɨn meinai norkeikeiyen kape Kristo ramarmaru irəmawə, meinai yakharkun huvə mə yermamə kɨrikianə rɨmamhə tuk narmamə m-fam. Ror məkneikɨn mə kɨtawə m-fam tukasəkeikei mɨsəpəh təvhagə has, rəmhen kɨn yame yermamə mhə reinein norien təvhagə has. 15 Kɨni yakharkun mə Yesu rɨmamhə tuk narmamə m-fam mə iriə yamə mɨne kamhamragh, tukhapəh nɨsorien narɨmnar yamə iriə atuk əmə kɨsorkeikei; mərɨg iriə tukasəkeikei mɨsor norien yamə mɨne Yesu rorkeikei - in e yermamə yame rɨmamhə tuk əriə kɨni mɨmragh mɨn ye nɨmhəyen.*

16 Ror məkneikɨn, mə taktəkun ai, yakhapəh nɨsəkirien narmamə ye norien yame narmamə kape tokrei tanə kasəkir narmamə iran. Kupan, yɨmɨsəkir Kristo ye norien a, mərɨg taktəkun ai, yakhapəh nɨsorien. 17 Ror məkneikɨn, narmamə yamə mɨne kamhauə masor kɨrikianə ye Kristo, Kughen ramor vi əriə. !Nar akwas raməta iran! Nar vi ramuə iran.* 18 Narɨmnar mɨnə fam a kamhasɨ-pən tuk Kughen. Kupan, kɨtawə kɨmɨsor tɨkmɨr kɨtawə Kughen; mərɨg ye Kristo, In rɨmnəpkəfugɨn ətawə kwənhauə ipakə tukun, mɨnor ətawə kwənhauə In mɨnə tɨksɨn. Kɨni mɨvəhsi-pə wok e kɨmi əmawə, in e mə tukhavi tɨkmɨr mɨnə kafan khauə In mɨnə tɨksɨn.* 19 Nəgkiarien e yakamni, nɨpran ramni mə Kughen rɨmɨvi-pə tɨkmɨr mɨnə kafan ye tokrei tanə khauə mɨsor kɨrikianə ye Kristo, mɨpəh nəvheikɨnien kapəriə norien has mɨnə. Kɨni mɨvəhsi-pə nəgkiarien e kɨmi əmawə kape nɨvi-pəyen tɨkmɨr mɨnə kafan khauə mɨsor kɨrikianə iriə min.* 20 Ror məkneikɨn, kɨmawə yəgkiar mɨnə tɨksɨn kape Kughen. Rəmhen kɨn Kughen ramokrən kɨn narmamə nɨpɨg kɨmawə yaksəgkiar. Kɨni yaksaiyoh skai əmiə ye nhag Yesu Kristo mə taksəpəh norien kape tɨkmɨr mɨnə, mhauə mɨsor kɨrikianə kɨmiə Kughen. 21 Kughen rɨmnor Kristo yame norien has rɨrkək iran, In sakrefaes kape norien has mɨnə kapətawə, mə tukshatətə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen.*

6

1 Meinai kɨmawə yakasor wok kɨrikianə kɨmawə Kughen, yakasaiyoh-pre skai əmiə mə nɨpɨg Kughen tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə, takhapəh nhavəhyen mə in nar apnapɨg əmə. 2 Meinai Kughen ramni mɨmə,

“Yɨmnərɨg ik ye nɨpɨg atuatuk,

mamasitu iram ye nɨpɨg kape nɨvəh-mɨraghien.”(Aes 49:8) Yakamni-pre tuk əmiə mə taktəkun ai, rɨnor nɨpɨg atuatuk kape Kughen tukrɨvəh mɨragh əmiə.

Pol raməvsao kɨn nɨpɨg əutən mɨnə ye nɨmraghien kafan

3 Yakhapəh nɨsorien nar kɨrik mə yermamə tukrɨmɨr ye nhatətəyen kafan tukun, tamə narmamə kamhani hah wok kapəmawə tukun. 4 Mərɨg norien mɨnə fam ye nɨmraghien kapəmawə kashajoun mə kɨmawə yorwok mɨnə əfrakɨs kape Kughen: Kɨmawə yaksərer tɨm tɨm ye nɨpɨg kape nəmhəyen, mɨne ye nɨpɨg əutən mɨnə, mɨne ye nɨpɨg yakasərɨg rahas. 5 Narmamə kamhauh əmawə, mɨsəhi-pən əmawə ye kalabus. Mharpəhu əmawə mə tukhauh əmawə. Yɨmɨsor wok ehuə, mhapəh nɨsapɨrien yenpɨg, kɨni nɨkumhə raməs əmawə.* 6 Yakhapəh nɨsorien nar kɨrik yame rəmkɨmɨk yerkimawə. Nanmɨn kape Kughen rukwar yerkimawə, kɨni yaksorkeikei narmamə ye norkeikeiyen əfrakɨs.* 7 Yakamhani əmə nəfrakɨsien. Kɨni nəsanɨnien kape Kughen ramarə irəmawə. Nɨmraghien kapəmawə yame ratuatuk ramor əmawə yaksapita tɨkmɨr mɨnə kapəmawə, rəmhen kɨn yame mobael ravəh nau mɨne kwətavhə mə tukrapita kafan tɨkmɨr. 8 Narmamə tɨksɨn kamhasiai əmawə; tɨksɨn kasəm-əhu əmawə. Tɨksɨn kamhani hah əmawə; tɨksɨn kamhani huvə əmawə. Kɨni nɨpɨg kɨmawə yakamhani mə kɨmawə aposol kape Kughen mɨnə, tɨksɨn kamhani neikuəyen irəmawə. Mərɨg kɨmawə yorwok əfrakɨs mɨnə tɨksɨn kape Kughen. 9 Narmamə tɨksɨn khapəh nɨseighanien kɨn mə kɨmawə aposol mɨnə əfrakɨs. Nɨpɨg mɨfam nɨmhəyen ramuə ipakə tuk əmawə, mərɨg yakamhamragh əmə. Kamuh əmawə, mərɨg khapəh nhopniyen əmawə.* 10 Rɨkimawə rəpou, mərɨg nɨpɨg mɨfam yaksagien əmə. Kapəmawə nar kɨrik rɨrkək, mərɨg kɨmawə yaksor narmamə khapsaah kapəriə nautə rɨpsaah ye rao ye neai. Kapəmawə nar rɨrkək, mərɨg yakamhavəh narɨmnar fam.

11 Nəmə Korin, yɨmnhani-pre nəgkiarien mɨnə fam mhapəh nɨsəpəhyen kɨrik; kɨni yaksorkeikei əmiə yerkimawə m-fam. 12 Kɨmawə yakhapəh nɨsərer-əswasɨgien kɨn norkeikeiyen tuk əmiə, mərɨg kɨmiə naksərer əswasɨg kɨn norkeikeiyen tuk əmawə. 13 Taktəkun ai, yakaməgkiar kɨmi əmiə rəmhen kɨn kwajikovə mɨnə əgkəp kafak mamni mə ratuatuk əmə mə kɨmiə mɨn taksorkeikei əmawə yerkimiə m-fam.*

Yəhuak mɨnə tukhapəh nɨsəriwək-pənien tuk yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien

14 Takhapəh nɨseighanien kɨn narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien mə taksor kwis wok* meinai, ?norien atuatuk mɨne norien has kɨrarkun nwor-kwisien nar kɨrik uə? ?Uə nɨkhakien mɨne nəpɨgnapien to kwofugɨn kɨrikianə uə? Nɨkam.* 15 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kristo mɨne Setan†, to kɨrəpəh nɨrəni-kwisien nəgkiarien kɨrikianə. ?Yeməhuak mɨne yermamə yame rɨpəh nəhuakien, iriu kɨrarkun nɨworien nar kɨrik ye nərɨgien kɨrikianə uə? !Nɨkam! 16 Ye Nimə Ehuə kape Kughen, ikɨn kɨrik rɨrkək aikɨn kape kughen eikuə mɨnə, meinai kɨtawə e Nimə kape Kughen yame ramragh. Kɨni Kughen ramni mə,

“Yo jakamarə kɨmawə miriə,

mameriwək kɨmawə miriə.”

Kɨni mɨmə,

“Jakor Yo mə Yo Kughen kapəriə,

kɨni iriə tukhauə kafak narmamə mɨnə.”(Lev 26:12; Jer 32:38; Esik 37:27)

17 Kɨni Yermaru ramni mɨn mə,

“Ror məkneikɨn, səta irəriə, mhavən isok tuk əriə.

Mhapəh nharapien nar yame rəmkɨmɨk ye nɨmrɨk,

kɨni rɨkik tukragien mə jakvəh əmiə.”(Aes 52:11; Esik 20:34, 41)

18 Kɨni Kughen Yermaru yame In Yerpɨrɨg Pɨk ramni mɨn mɨmə,

“Kɨni jakor Yo mə Rɨmɨmiə,

kɨni kɨmiə takhauə kwajikovə mɨnə kafak.”(2 Saml 7:8, 14)

7

1 Yo mɨnə tɨksɨn. Nəgkiarien mɨnə e yame Kughen rɨmɨrpen, kapətawə. Ror pən, pəh kɨsəspir rɨkitawə, mhavəhsi-ta narɨmnar fam yamə mɨne kasor nɨpraitawə mɨne nərɨgien kapətawə kasəmkɨmɨk. Kɨni pəh kɨsərəhu karɨn ətawə mə kɨtawə kape Kughen mɨnə əmə, meinai kɨtawə kamhasiai Kughen.

Pol, rɨkin ramagien mə nəmə Korin kwənhauə tuk Kughen

2 Səhitə yerkimiə tuk əmawə meinai yakhapəh nɨsorien rahas-pən kɨmi yermamə kɨrik, mhapəh nhavi-pəyen yermamə kɨrik ikɨn rahas ikɨn, mhapəh nɨsarkutien mə jakhavəh nar kɨrik kapəmiə ye norien kɨrik yame rɨpəh natuatukien. 3 Pəh nien mə kɨmiə nɨmɨsor nar kɨrik rɨpəh nəmhenien, yakaməgkiar məkneikɨn kɨmi əmiə. Yakwəni-pre ta tuk əmiə mə yaksorkeikei pɨk əmiə, nar apnapɨg nahasien uə nɨhuvəyen ramuə tuk ətawə-m kɨmiə, mərɨg yakhajir əmiə mɨsəkwan əmiə. 4 Yo yakamni nəfrakɨsien irəmiə. Rɨkik ragien tuk əmiə. Kɨmiə nakhavəh-si haktə pɨk kafak nətərɨgien. Yɨmnarə ye nəmhəyen rehuə pɨk, mərɨg rɨkik ragien pɨk tuk əmiə.

5 Meinai nɨpɨg yɨmnhauə Masedonia, mhapəh nɨsapɨsien, mərɨg nɨpɨg m-fam, yakamharəh pɨkɨn nəmhəyen pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Ye nɨmraghien kapəmawə, narmamə kasotgoh, masor nahasien kɨmi əmawə, kɨni kɨmawə yakamhagɨn.* 6 Mərɨg Kughen yame raməgkiar vi vi kɨmi narmamə yame nərɨgien kapəriə rəpou, In rɨmɨvəhsi-haktə nərɨgien kapəmawə, mor swatuk kape Taetas ruə məm əmawə. 7 Kɨni pəh nien mə nuəyen əmə kafan yame rɨmnor rɨkimawə ramagien, mərɨg nɨpɨg nɨmnhawəh-sihaktə nərɨgien kafan, rɨkimawə ramagien mɨn tukun. In rɨmɨni-əsah pə tuk yo mə naksorkeikei pɨk mə takhauə mɨsəm yo. Kɨni mamni mə rɨkimiə reihuə tuk yo, mamni mə kɨmiə naksorkeikei pɨk yo, masərer matuk tuk nɨsərer-əswasɨgien kɨn narmamə yamə mɨne kamhani hah yo. In ramni məknakɨn, rɨkik ragien mapita.

8 Kupən, yɨmnəm mə nəkwəkwə yame yɨmnher-pre kɨn məkupən rɨmnor rɨkimiə rəpou, kɨni yɨmnərɨg rahas tukun. Mərɨg, nar apnapɨg mə nəkwəkwə a rɨmnor rɨkimiə rəpou, yakpəh nərɨg-rahas-pɨk-ien tukun, meinai rɨkimiə rəpou kape nɨpɨg kwakwə əmə. 9 Mərɨg taktəkun ai, rɨkik ragien, mərɨg pəh nien mə rɨkik ragien meinai rɨkimiə rɨmnəpou. Nɨkam. Rɨkik ragien mə nɨpɨg rɨkimiə rəpou, nɨmɨsarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə has kapəmiə. Nəfrakɨsien, Kughen rorkeikei mə rɨkitawə tukrəpəu tuk norien has mɨnə. Kɨni kɨmiə nɨmɨsarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə has, kɨni nəgkiarien skai yame yɨmnhani-pre tuk əmiə rɨpəh norien əmiə naksəpəh nhatətəyen kapəmiə. 10 Tukmə rɨkimiə rəpou tuk norien has mɨnə kapəmiə, rəmhen kɨn yame Kughen rorkeikei mə rɨkimiə tukrəpəu tukun, kɨni mɨsarar ye nərɨgien kapəmiə, pəh Kughen tukrɨvəh mɨragh əmiə. Nərɨg-rahasien a rɨpəh nɨkɨr-pənien narmamə ikɨn rɨki narmamə rərhakɨs ikɨn. Mərɨg tukmə narmamə rɨkiriə rəpou əmə tuk narɨmnar kape tokrei tanə, nərɨg-rahasien a ramkɨr-pən əriə tuk nɨmhəyen.* 11 Tukmə naksərɨg rahas ye norien has mɨnə kapəmiə, rəmhen kɨn yame Kughen rorkeikei mə taksərɨg rahas tukun, nakharkun nɨsəmien kwənkwan ye nɨmraghien kapəmiə: in e naksarkut pɨk mə taksor norien yame ratuatuk, kɨni mɨsarkut pɨk mə takhahuatukɨn norien has mɨnə kapəmiə, kɨni masəməkɨn norien has mɨnə, kɨni mɨsakur mhagɨn kɨn norien has mɨnə. Nɨmɨsorkeikei mə taksəm mɨn yo, mɨsərer əswasɨg kɨn narmamə yamə mɨne khani hah yo, kɨni masərer matuk tuk nɨwəhsi-pənien narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kasor təvhagə has. Ye norien mɨnə fam kapəmiə, nɨmɨshajoun mə nɨmnhapəh nɨsorien nar kɨrik rahas ye narɨmnar mɨnə e. 12 Kɨni yakamher-pre kɨn nəkwəkwə e kɨmi əmiə, mərɨg pəh nien mə yakamrai nəkwəkwə e mə jakəgkiar ye norien hah kape yermamə kɨrik*, kɨni pəh nien mə yakamrai mə jakəgkiar ye yermamə yame kɨmnoriah in. Nɨkam. Yɨmɨrai nəkwəkwə mɨnə kɨmi əmiə mə Kughen tukrasitu irəmiə mə takharkun mə nakhasiai əfrakɨs Yo. 13 Narɨmnar m-fam a khavəh-si haktə nərɨgien kapəmiə.

Pəh nien mə kɨmiə əmə nakhavəh-si haktə nərɨgien kapəmawə, mərɨg rɨkimawə ragien pɨk mɨn tuk kwən a Taetas, meinai rɨkin ragien mə kɨmiə nakhavəh-si haktə mɨn nərɨgien kafan. 14 Yakməni-pən tukun mə rɨkik ragien pɨk tuk əmiə. Narɨmnar fam yame yɨmnhani-pre tuk əmiə, iriə nəfrakɨsien. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nɨpɨg yɨmɨni-pən tuk Taetas mə norien kapəmiə rhuvə, kɨni nɨpɨg in rɨmaurə məm əmiə, norien kapəmiə rɨmnhajoun-pən mə nəgkiarien a yɨmɨni irəmiə mamni-pən tuk Taetas in nəfrakɨsien. Ror pən, nɨmnhapə nɨsorien naurɨsien kɨmi yo tuk nəgkiarien yame yɨmɨni-pən tukun maməgnəgɨn əmiə. 15 Taetas, rɨkin raməsɨk mə kɨmiə m-fam əgkəp en nɨmɨsor nəkwan, mhagɨn kɨn in mhasiai in nɨpɨg in rɨmauə məm əmiə. Kɨni nɨpɨg rɨkin raməsɨk narɨmnar mɨnə a, norkeikeiyen kafan rehuə tuk əmiə mapita. 16 Rɨkik ragien pɨk meinai yakɨrkun nɨniyen nəfrakɨsien irəmiə ye narɨmnar fam.

8

Niməhuak apa Jerusalem, nəriə nəvɨgɨnien rɨkək, Pol ramni mə nəmə Korin tuksasitu irəriə

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yaksorkeikei mə takharkun mə niməhuak mɨnə apa Masedonia kwəshajoun mə Kughen ramautə-pən kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əriə.* 2 Iriə kɨmɨsarə pawk ye nəmhəyen ehuə kɨrik, kapəriə nautə rɨrkək, mərɨg nɨmraghien kapəriə rukwar huvə kɨn nagienien, ror pən kamhavəh-si-pən mane ehuə kɨmi nəməhuak mɨnə tɨksɨn. 3 Yakamni-ərhav pre tuk əmiə mə iriə kɨmnhavəhsi-pən mane ehuə, rapita yame rɨkiriə rəsɨk mə tukpihavəh-si pən. Kamhavəhsi-əhrav rəmhen kɨn yame nərɨgien kapəriə ramuh, 4 mɨsaiyoh əmawə m-rɨpsaah mə kɨmawə jakseighan kɨn əriə pəh iriə tuksasitu ye wok kape nɨwəh-sipənien mane kɨmi narmamə kape Kughen mɨnə apa Jerusalem. 5 Yakhapəh nharkunien mə iriə tuksasitu rehuə məknakɨn, mərɨg iriə kɨsasitu. Kɨmɨsəkupən mhavəhsi-pən nɨmraghien kapəriə kɨmi Yermaru. Kwasɨg ikɨn, khavəhsi-pən nɨmraghien kapəriə kɨmi əmawə rəri-pən əmə nərɨgien kape Kughen.

6 Kɨni kupən, Taetas a in rɨmnamkɨr əmiə tuk narukien kɨn mane kape niməhuak mɨnə; ror pən, yaksəkeikei kɨmin mə in tukraməkeikei maməmɨr kɨmiə min meriaji taksaruk fam kɨn mane yame takhavəhsi-ərhav. 7 Ye narɨmnar mɨfam e, kɨmiə nakasor rhuvə pɨk mapita, in e, nhatətəyen kapəmiə, mɨne nəgkiarien kapəmiə, mɨne nɨrkunien kapəmiə, mɨne nərer-tɨmtɨmien kapəmiə, mɨne norkeikeiyen kapəmiə tuk əmawə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, yakorkeikei mə taksarukɨn mane məknakɨn ye norien yame rhuvə rapita.

8 Pa rɨmə yakaməkeikei kɨmi əmiə mə taksor. Mərɨg yɨmnhajoun əmiə mə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə rɨkiriə ragien tuk nasituyen ye wok a. Kɨni taktəkun ai, yakmə jakəm-ru mə norkeikeiyen kapəmiə in nəfrakɨsien rəmhen kɨn əriə, uə nɨkam. 9 Kɨmiə nakharkun huvə mə Yesu Kristo Yermaru kapətawə ramautə-pre kɨn nɨhuvəyen kafan kɨmi əmiə. Kafan nəsanɨnien rehuə pawk, mərɨg rɨmauə mə tukrasitu irəmiə, mor In mə kafan nəsanɨnien rɨrkək. In rɨmauə mor In mə kafan nar kɨrik rɨrkək ye tokrei tanə mə kɨmiə takhauə narmamə kape Kughen mɨnə, kapəmiə narɨmnar tukrɨpsaah ye rao ye neai.*

10 Jakəvhaag kɨmi əmiə ye norien yame ratuatuk mə taksor. Ye newk yame ruauə muavən, kɨmiə nɨmɨsokupən mɨsorkeikei mə taksarukɨn mane kape niməhuak mɨnə, kɨni kɨmiə mɨn nɨmɨsokupən mɨsarukɨn mane. 11 Taktəkun ai, taksarukɨn mane mə takseriəji nɨprai mane yame nɨmɨsorkeikei mə takhavəhsi-ərhav. 12 In nar apnapɨg mə kapəmiə narɨmnar rɨpsaah uə rɨkəskəh. Kughen, rɨkin tukragien tuk əmiə tukmə nakhavəh-si pən yerkimiə mɨfam.*

13 Yakpəh norkeikeiyen mə nɨpɨg takhavəhsi-pən mane ehuə kɨmi niməhuak mɨnə, kwasɨg ikɨn, naksəkwəkwə kɨn mane. Mərɨg ratuatuk əmə 14 mə taksasitu ye niməhuak yamə mɨne kasəkwakwə kɨn narɨmnar, meinai kapəmiə narɨmnar rɨpsaah. Kɨni nɨpɨg kɨrik, tukmə naksəkwakwə kɨn nar kɨrik, iriə tukharkun nɨsasituyen irəmiə. Norien a takasor, tukasəm nəmhen. 15 Rəri-pən əmə Nəkwəkwə kape Kughen yame ramni mə,

“Narmamə yamə mɨne kamhavəh pawk nəvɨgɨnien rehuə, tukrəmhen kɨn əriə; to rɨpəh napitayen.

Mɨne narmamə yamə mɨne kamhavəh pawk nəvɨgɨnien rəkəskəh, tukhapəh nɨsakwəkwəyen kɨn nəvɨgɨnien.”(Eks 16:18)

Taetas ramvən apa Korin

16 Yakamni vi vi Kughen mə ramor rɨki Taetas ramagien mə tukrasitu irəmiə, rəmhen kɨn kafak nərɨgien. 17 Yɨmnhani-pən tuk Taetas mə tukrurə məm əmiə; kɨni rɨkin ragien tuk norien nəgkiarien kapəmawə. Mərɨg in mɨn, rɨkin ragien mɨn tuk nurəyen masitu irəmiə. Ye nərɨgien əmə kafan rɨmnorkeikei mə tukrurə məm əmiə. 18 Kɨni kɨmawə yaksher-pre mɨn kɨn piautawə kɨrik raurə iriu min. Kwən a, nəməhuak mɨnə kamhasiai in tuk kafan wok tuk nɨni-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə. 19 Kɨni niməhuak mɨnə kɨmnharpen in mə tukraməriwək kɨmawə min nɨpɨg yakhavəhsi-ərhav mane yame nɨmɨsarukɨn. Yakhavəhsi-pən mane kɨmi niməhuak mɨnə mə jakshajoun mə rɨkimawə ragien pɨk tuk nasituyen, mɨne tuk nɨvəhsi-haktəyen Kughen. 20 Yaksarkut mə yermamə kɨrik rɨkək yame to rɨni hah əmawə tuk norien kapəmawə tuk nəwhaiyen mane. 21 Ror məkneikɨn meinai, yaksarkut mə jaksor narɨmnar yame ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen mɨne ye nɨmrɨ narmamə.

22 Kɨni yaksher-pre mɨn kɨn piautawə kɨrik in tukrɨkwasɨg kɨn Taetas mɨne in kɨrik. Yɨmnharkun mə kwən a rorkeikei pɨk mə tukrasitu ye norien rɨpsaah mɨne ye wok rɨpsaah. Kɨni taktəkun ai in rorkeikei pɨk mə tukrasitu irəmiə meinai in ramni nəfrakɨsien irəmiə. 23 Kɨni Taetas, kɨmru min yakawor wok kɨrikianə. Kɨni kwən a rɨkwasɨg kɨn Taetas in mɨn ramor wok ye kwerkwan irəmiə, masitu irəmiə. Mɨne piautawə mir kɨraru e, yame niməhuak mɨnə kɨsher-pə kɨn əriu, karəhsi-haktə nhag Kristo. 24 Sor norkeikeiyen kapəmiə rɨvən tuk ərisɨr, pəh niməhuak mɨnə tuksəm, mharkun-ru mə rhawor e rɨkimawə ramagien tuk əmiə.*

9

1 Yakpi-pəh nher-preyen kɨn nəkwəkwə e kɨmi əmiə, rɨpihuvə əmə, meinai, nakwənharkun ta wok e kape nasituyen ye narmamə kape Kughen mɨnə apa Jerusalem.* 2 Yakamni məkneikɨn meinai yakɨrkun mə naksorkeikei mə taksasitu, kɨni yɨmnəgnəgɨn ta əmiə ye nɨmrɨ nəmə Masedonia tukun, mamni mɨmə newk yame ruauə muavən, kɨmiə apa Akaea nɨmɨsərer matuk tuk nɨvəhsi-pənien mane. Kɨni nɨpɨg nəməhuak apa Masedonia kɨmɨsəm mə rɨkimiə ragien pɨk tuk nasituyen, ramor mɨn əriə khapsaah kasorkeikei mə tuksasitu mɨn. 3 Mərɨg taktəkun ai, yakamher-pre kɨn piautawə misɨr e mə irisɨr tukrhəm əmiə mə kɨmiə taksor nar yame nɨmnhani, rəmhen kɨn yame yakwəni ta. Kɨni ror məkneikɨn, kapəmawə nəgkiarien tuk nɨvəhsi-haktəyen norien huvə kapəmiə, pəh nien mə nar apnapɨg əmə. 4 Mərɨg tukmə nakhapəh nɨsorien, nɨpɨg jakurə kɨmawə nəmə Masedonia tɨksɨn, kɨni tukəm mə kɨmiə nakhapəh nɨsor-əgkəpien, kɨni taksaurɨs tukun, meinai kɨmawə yakwənhavəh-si haktə ta nhagmiə. Tukror aurɨs əmiə rapita. 5 Ror məkneikɨn, rɨkik raməsɨk mə jakaməkeikei maiyoh piautawə misɨr mə tukrhokupən irak mɨrhurə mɨrhəm əmiə pəh kɨsəm mə takhavəh-si-pən mane yame nakwənhani ta mə taksarukɨn. Mərɨg yakorkeikei mə takhavəh-si-pən yerkimiə m-fam. Pəh nien mə kaməkeikei kɨmi əmiə mə taksasitu.

Norien kape nəwhaiyen narɨmnar

6 Rɨkimiə tukraməsɨk nəgkiarien e: Yermamə yame raməsim kəskəh, tukrɨvəh nəvɨgɨnien iran rɨkəskəh əmə. Yermamə yame raməsim rɨpsaah, tukrɨvəh nəsimien iran rɨpsaah.* 7 Kɨmiə kɨrikianə kɨrikianə takasəkeikei mhavəh-si-pən naha nhagɨn yame ramsɨ-pən yerkimiə mə takhavəh-si pən. Mərɨg tukmə naksaruk kɨn mane meinai yermamə kɨrik raməkeikei kɨmiə əmiə tukun, rɨpəh natuatukien. Yakamni məkneikɨn meinai Kughen rorkeikei yermamə yame ravəhsi-pən yerkin m-fam. 8 Kɨni Kughen rɨrkun nautə-preyen kɨn nɨhuvəyen m-fam kafan kɨmi əmiə mə tuk narɨmnar fam ye nɨpɨg m-fam, takhavəh narɨmnar fam yame naksəkwakwə kɨn, mhavəh mɨn rəmhen məkwakw mə taksəwhai. 9 Meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“In rəwhai kafan narɨmnar rɨpsaah kɨmi yavən has mɨnə,

kɨni norien atuatuk kafan to rɨpəh nɨrkəkien.”(Sam 112:9)

10 Kɨni Kughen yame ravəhsi-pən kweru nai kɨmi yeməsim, mɨvəhsi-pən mɨn nəvɨgɨnien nan, ye norien kɨrikianə əmə mɨn, In tukrɨvəh-si pən narɨmnar rɨpsaah kɨmi əmiə mor mɨn rɨpsaah-ɨpsaah mɨn, mə kɨmiə takharkun nɨsasituyen ye narmamə tɨksɨn mɨn. Kɨni tukror kwənkwan rɨpsaah yame ramsɨ-pən ye norien atuatuk kapəmiə.* 11 Ye narɨmnar fam ye nɨmraghien kapəmiə, Kughen tukrɨvəh-si pre kafan nɨvhuəyen kɨmi əmiə mə kɨmiə takharkun nəwhaiyen nɨpɨg mɨfam. Kɨni nɨpɨg taksasitu, narmamə tukhani vi vi Kughen tukun.*

12 Wok e yame nakasor, nakhavəhsi-pən mane tuk nəvɨgɨnien ne narmamə kape Kughen yamə mɨne nɨkumhə raməs əriə, mərɨg naksor nar huvə kɨrik rapita, in e narmamə khapsaah tuksərɨg rhuvə, mhani vi vi Kughen tukun. 13 Nɨpɨg naksor wok mɨnə a, narmamə kasəm norien kapəmiə. Kɨni iriə tukhavəh-si haktə nhag Kughen tukun, meinai kɨmiə nakasor əfrakɨs norien kape narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo. Kɨni iriə tukhavəh-si haktə nhag Kughen meinai kɨmiə nakhavəhsi-pən kapəmiə mane ehuə kɨmi əriə mɨne narmamə mɨfam. 14 Kɨni nɨpɨg iriə tuksəhuak tuk əmiə, rɨkiriə tukraməsɨk əmiə meinai Kughen rɨmnautə-pən kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə rapita, mə taksasitu pɨk irəriə. 15 !Pəh khani vi vi Kughen tuk Tɨni yame In rɨmɨvəhsi-pə kɨmi ətawə! Nar e in e rhuvə rapita.

10

Pol ramhorpɨn nəgkiarien kape narmamə yamə mɨne kamhani hah in mhamə kafan norien ror kɨraru

1 Narmamə tɨksɨn kamhani nɨkarɨk mhamə kafak norien kɨraru. Mə nɨpɨg kɨtawə-m kɨmiə, kafak nərɨgien reiwaiyu əmə, mərɨg nɨpɨg yɨmatərhav məpəh əmiə, kafak norien rɨskai pɨk. Mərɨg yo Pol, yakaməkeikei kɨmi əmiə tuk nar kɨrik, mɨmə Kristo, kafan nərɨgien reiwaiyu, kɨni In yemə mar.* Kɨni ye norien kɨrikianə əmə, 2 yakamaiyoh əmiə mə, taksor norien kapəmiə ratuatuk mə nɨpɨg jakurə, mɨpəh nəmien nar kɨrik mə to yakəgkiar skai pre kɨmi əmiə tukun. Mərɨg yakɨrkun mə jakhek narmamə tɨksɨn e yamə mɨne kamhani mə yakaməri-pən norien kape tokrei tanə,* 3 meinai nar apnapɨg yaksarə ye tokrei tanə e, yakhapəh nɨsarowagɨnien ye norien yame narmamə kape tokrei tanə kasarowagɨn kɨn. 4 Ror məkneikɨn meinai narɨmnar kape narowagɨnien yame kɨmawə yakasarowagɨn kɨn, pəh nien mə narɨmnar yame narmamə kape tokrei tanə kasarowagɨn kɨn. Nɨkam. Narɨmnar kapəmawə yame yakasarowagkəp kɨn, kamhavəh nəsanɨnien kape Kughen tuk noriahyen kwənmhan yame Setan ramerkwaig ikɨn.* 5 Kɨmawə yaksoriah nəgkiarien eikuə mɨnə mɨne nərɨgien ausit mɨnə, iriə m-fam yame kasərer əswasɨg kɨn narmamə tuk nɨrkunien Kughen. Yakhani-əhu nətərɨg-hasien mɨnə fam kape narmamə, mɨsor əriə kasarar ye nərɨgien kapəriə masor nəkwai Kristo. 6 Kɨni nɨpɨg naksəri-pən nərɨgien kape Kristo, kɨmiə taksərer matuk tuk nɨvəhsi-pənien narpɨnien kɨmi narmamə m-fam yamə mɨne kasəsɨk nəkwan.

7 !Ah! Kɨmiə nakasəm nar kamor ərhav, mərɨg nakseinein nɨpran. Tukmə yermamə kɨrik rɨrkun mə in yermamə kɨrik kape Kristo, tukraməkeikei mɨrkun huvə mə kɨmawə mɨn, narmamə kape Kristo rəmhen kɨn in. 8 Tukmə ror nɨpɨg yakaməgkiar ye nehuəyen yame Yesu Yermaru rɨmɨvəhsi-pə kɨmi yo, yakaməgkiar ausit; mərɨg to yakpəh naurɨsien tuk nəgkiar ausitien tukun, meinai Yesu rɨmɨwəhsi-pə nehuəyen kɨmi yo tuk nɨvəhsi-haktəyen əmiə, pəh nien mə tuk nɨvəhsi-əhuyen əmiə.* 9 Yakpəh norkeikeiyen mə rɨkimiə tukraməsɨk mə yakher-pre kɨn nəkwəkwə mɨnə e kɨmi əmiə mə tukror əmiə nakhagɨn. 10 Mərɨg narmamə tɨksɨn kamhani nɨkarɨk mhamə, “In, kafan nəkwəkwə mɨnə khapam mɨsesrə, mərɨg nɨpɨg in ramarə kɨtawə min, pəh nien mə in yermamə skai kɨrik, mərɨg kafan nəgkiarien in nar apnapɨg əmə.” 11 Narmamə mɨnə a tukasəkeikei mharkun mə nɨpɨg jakurə kɨsarə kɨtawə-mirə, norien kafak tukrəutən rəmhen əmə kɨn yame kafak nəgkiarien in rəutən ye nəkwəkwə yame yakamher-pre kɨn kɨmi əmiə.

Pol ramhorpɨn nəgkiarien kape narmamə yame kamhani mhamə in pəh nien mə yemehuə kape niməhuak apa Korin

12 Narmamə tɨksɨn kamhavəhsi-haktə atuk əriə. Tukmə iriə yerpɨrɨg əfrakɨs rapita yo, to yakpəh nəgkiar-ausitien mə yo yerpɨrɨg rəmhen kɨn əriə. Mərɨg, pəh nien mə iriə yerpɨrɨg əfrakɨs. Kasəkir əmhen narmamə ye nərɨgien əmə kapəriə, mə tuksəm mə norien kapəriə rhuvə uə rahas. Norien e yame kasor, rətəwao. 13 Mərɨg kɨmawə yakhapəh nɨsəgkiar-ausitien rapita nehuəyen kapəmawə, mərɨg yaksəgkiar ausit ye wok yame Kughen rɨmnərəhu-pə mə kapəmawə, kɨni wok e, kɨmiə mɨn apaikɨn.* 14 Pəh nien mə yakwərəhsi-haktə atuk yo mamni mə yakamehuə ye narmamə yame Kughen rɨpəh nərəhu-pəyen ye kwermɨk. To yakpihapəh nhaurəyen iməmiə ikɨn, to yakpihapəh nɨsehuəyen irəmiə. Mərɨg yɨmɨsəkupən ta mhauə iməmiə ikɨn mhani-ərhav Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo. 15 Narmamə tɨksɨn kasəgkiar ausit tuk wok yame yermamə pɨsɨn rɨmnor. Mərɨg kɨmawə yaksəgkiar ausit əmə tuk wok yame Kughen rɨmnərəhu-pə mə kapəmawə. Kɨmawə yaksərəhu-pən nərɨgien kapəmawə mə nhatətəyen kapəmiə tukrhaktə haktə mɨn, ror pən, kapəmawə wok ye kwerkwan irəmiə tukreihuə mɨn, 16 mə jakharkun nhavənien ikɨn mɨnə ipakə tuk iməmiə, mhani-ərhav Nəvsaoyen Huvə, mhavən-vən mɨn, tamə yakhavən ikɨn kɨrik yermamə pɨsɨn kɨrik ruavən ta ikɨn mamor wok, mɨsəgkiar ausit tuk wok kape yermamə pɨsɨn kɨrik. 17 Mərɨg Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Tukmə yermamə kɨrik rəgkiar ausit, pəh tukrəgkiar ausit əmə mə in rɨrkun Kughen Yermaru.”(Jer 9:24) 18 Yakaməgkiar məkneikɨn meinai kɨpəh nɨsiaiyen yermamə yame ravəhsi-haktə atuk in, mərɨg kamsiai əmə yermamə yame Kughen Yermaru ravəhsi-haktə.*

11

Pol mɨne aposol eikuə mɨnə

1 Seighaan kɨn yo pəh yakəgnəgɨn kəskəh yo tuk wok kafak; tukni pakw mə nəgkiarien ror məknakɨn rahas. Mərɨg kɨmiə nakwəseighan ta kɨn yhajoun eikuə mɨnə mə tuksəgnəgɨn atuk əriə. 2 Yakamarha huvə tuk əmiə, mɨpəh neighanien kɨn yermamə kɨrik mə tukrɨvi-ta əmiə tuk yo, mə takhauə narmamə kape Kughen əmə, rəri-pən nərɨgien kape Kughen. Yo rɨmɨmiə, kɨni kɨmiə naksəmhen kɨn piakəskəh kɨrik yame rɨrkun əmə kafan hanə yerman, yame in e Yesu Kristo. Kɨni yakamarha huvə tuk kafak piakəskəh yame yɨmneighan kɨn mə tukrɨvən məri-pən yerman a.* 3 Mərɨg yakamgɨn mə naksəmhen kɨn pian a Iv yame Setan rɨmneikuə iran ye nəgkiarien heikən.* Yakamgɨn mə yermamə kɨrik tukrɨvi-pən nərɨgien kapəmiə rɨvən ikɨn pɨsɨn, kɨni naksəpəh kapəmiə norkeikeiyen yame ramvən tuk Kristo, yame ratuatuk huvə.* 4 Yakaməgkiar məkneikɨn meinai nɨpɨg yermamə kɨrik ramuə tuk əmiə mamni-ərhav Yesu kɨrik yame ror pɨsɨn ye Yesu yame yakwəni-ərhav ta, uə nɨpɨg kɨmiə nakhavəh nanmɨn kɨrik yame ror pɨsɨn ye Nanmɨn yame nakwənhavəh ta, uə naksərɨg nəvsaoyen kɨrik yame ror pɨsɨn ye Nəvsaoyen Huvə yame nakwəsərɨg ta, mərɨg kɨmiə nakamhakwasɨg əmə kɨn.* 5 Aposol mɨnə a kɨmiə nakamhani mhamə iriə “aposol huvə mɨnə tɨksɨn,” mərɨg ye kafak nərɨgien, yakpəh nəmien mə iriə khahuvə rapita yo.* 6 Kɨpəh nhajoun-pakwien yo kɨn norien kape nɨvəhsi-ərhavyen nəgkiarien, mərɨg yakɨrkun huvə nɨprai Nəvsaoyen Huvə. Yɨmɨshajoun əmiə kɨn nəvsaoyen huvə ye norien mɨnə fam, nɨpɨg rɨpsaah.*

7 ?Rhawor e narmamə a kamhani hah yo ye nɨkarɨn kape nɨvəhyen mane? Nɨpɨg yɨmɨni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kape Kughen tuk əmiə, yɨmɨpəh norien mə taksərok yo kɨn nar kɨrik. Yo atuk əmə yɨmɨvəhsi-əhu yo tuk nɨvəhsi-haktəyen əmiə.* 8 Nɨpɨg yɨmnor wok kɨtawə-m kɨmiə, niməhuak mɨnə ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kɨmɨsərok yo, rəmhen əmə kɨn yame yɨmnawə kɨn nar kɨrik tuk əriə, mə jakasitu irəmiə kɨn. 9 Kɨni nɨpɨg kɨtawə kɨmnamhavən, kɨni kafak nar kɨrik rɨrkək. Yɨmɨpəh naiyohyen nasituyen tuk yermamə kɨrik, meinai piautawə yamə mɨne kɨmnhasɨ-pən Masedonia kɨmnhavəhsi-pə narɨmnar yame yɨmnəkwakwə kɨn. Ror pən, yɨmɨpəh naiyohyen əmiə kɨn nar kɨrik, mɨpəh narkutien kɨmi əmiə tuk narha-huvəyen tuk yo. Norien mɨnə a yakamor ye nɨpɨg m-fam.* 10 Tukmə ror yakamausit tuk norien kafak, mərɨg yermamə kɨrik apa Akaea to rɨpəh nɨniyen mə yakameikuə. Nəgkiarien yame yakamni raməfrakɨs rəmhen əmə kɨn nəgkiarien yame Yesu Kristo ramni. 11 ?Mərɨg rhawor e yɨmɨpəh naiyohyen əmiə kɨn nar kɨrik? Pəh nien mə yakəməkɨn əmiə məpəh naiyohyen kɨn nasituyen tuk əmiə. Nɨkam. Kughen rɨrkun mə yakorkeikei pɨk əmiə.

12 Narmamə tɨksɨn kɨmnasəmɨr kɨmiə miriə mɨsorkeikei mə tukhauə mɨsəmhen kɨn əmawə, mə tukharkun nɨsəgnəgɨn-atukien əriə tuk wok kapəriə. Mərɨg kɨmawə yakhapəh hanə nɨsaiyohyen kɨn nasituyen kɨrik mə iriə tukseinein nɨniyen mə iriə kɨsəmhen kɨn əmawə. 13 Narmamə yamə mɨne kasor məknakɨn, iriə aposol eikuə mɨnə, kɨni kaseikuə ye narmamə ye wok kapəriə, mamhasɨgovɨn əmə wok kape aposol əfrakɨs mɨnə kape Kristo. 14 Mərɨg kɨtawə to khapəh nɨsakurien tukun, meinai Setan mɨn, in ramsɨgovɨn əmə agelo kape Kughen.† 15 Kɨni kɨtawə to khapəh nɨsakurien nɨpɨg yorwok mɨnə kape Setan kasor norien yamə mɨne ratuatuk mə narmamə rɨkiriə tukrəsɨk mə iriə yorwok mɨnə kape Kughen. Mərɨg tuk Nɨpɨg Kwasɨg, iriə tukhavəh nərokien rəri-pən norien mɨnə kapəriə.

Pol raməvsao kɨn nɨpɨg əutən yamə mɨne kɨmnhauə ye nɨmraghien kafan

16 Yakamsɨm atuk mɨn. Mərɨg takhapəh nhaniyen mhata mə yakamsɨm atuk meinai yakamarmər. Mərɨg tukmə rɨkimiə raməsɨk məknakɨn, seighaan kɨn yo pəh yakor norien mɨnə tɨksɨn kape yarmər, maməgnəgɨn kəskəh atuk yo. 17 Nəgkiarien e kafak pəh nien mə nəgkiarien kɨrik yame Yesu Yermaru rɨmɨvəhsi-pə kɨmi yo mə jakni. Ye nəgkiarien kafak yakaməgkiar rəmhen kɨn yətəwao kɨrik. 18 Narmamə khapsaah kasəgkiar ausit tuk norien kape tokrei tanə, ror pən, yo mɨn, jakəgkiar ausit kəskəh. 19 [Kɨni yakɨrkun mə rɨkmiə ragien tuk nɨvəhyen kafak nəgkiarien] meinai kɨmiə yamə mɨne nakhamə ta mə nakwənharkun nar rɨkmiə ragien tuk nɨvəhyen nəgkiarien kape narmamə yamə mɨne kasətəwao. 20 ?Rhawor e nakseighan kɨn narmamə apnapɨg kamhavəhsi-haktə atuk əriə, masərɨk mɨtə əmiə, masərɨp nɨkatərgɨmiə, maseikuə irəmiə, mamhapɨk kapəmiə narɨmnar? 21 Mərɨg norien kafak rɨpəh nəutənien mə to yakor əutən-pre kɨmi əmiə məkneikɨn. ?Mərɨg kɨmiə nakhamə ta mə yaknaurɨs meinai yɨmnəpəh nor-əutən-preyen məknakɨn kɨmi əmiə uə? Nɨkam, yakpəh naurɨsien tukun.

Naha nhagɨn yame narmamə tuksəgkiar ausit tukun, yo mɨn jakəgkiar ausit tukun, nar apnapɨg rɨkimiə tukraməsɨk mə nəgkiarien e kafak rətəwao. 22 ?Rhawor? ?Iriə kasəgkiar ausit mhamə iriə kharkun nɨsəgkiarien ye nəgkiarien Hibru uə? Yo mɨn. ?Iriə kasəgkiar ausit mhani mhamə iriə nəmə Isrel uə? Yo mɨn. ?Iriə kasəgkiar ausit mhani mhamə iriə kwənərəus kape Ebraham uə? Yo mɨn.* 23 ?Iriə kasəgkiar ausit mhamə iriə yorwok mɨnə kape Kristo uə? Yo mɨn, mərɨg yakapita əriə. !Kəsi! Yakaməgkiar ausit rəmhen kɨn yame yemətəwao ramausit. Yɨmnor pɨk wok rapita əriə, kɨni kɨvəhsi-pən yo ye kalabus nɨpɨg rɨpsaah rapita əriə. Kɨmnərkɨs-ərkɨs yo rapita əriə. Nɨpɨg rɨpsaah, ipakə yakmhə.* 24 Nɨpɨg mɨnə fam iriə fam faef, nəmehuə kape Isrel kɨmɨsərkɨs-ərkɨs yo m-toti naen ye nɨpɨg kɨrikianə.* 25 Kɨmnərkɨs-ərkɨs yo kɨn kwənkɨrkɨr m-kɨsisər. Nɨpɨg kɨrik, kɨsəsɨk yo kɨn kapier apɨg. Yɨmavən ye rao m-kɨsisər, kɨni rao rəmnɨm, kɨni nɨpɨg kɨrik, yɨmneai ye ikəmnɨm ye tame tahik kape nɨpɨg piəpiə kɨrik, yenpɨg-enpɨg mɨne yenpɨg.* 26 Nɨpɨg m-fam yakaməwhan nɨhuk tuk norien wok kafak. Kɨni ipakə yapiwən ehuə ramrəh yo yakamhə. Kɨni yakamarə imei yəkrəh mɨnə, ikɨn resrə ikɨn. Mamarə imei nəmə imak ikɨn, ikɨn resrə ikɨn. Mamarə imei nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, ikɨn resrə ikɨn. Mamarə ye taon ehuə mɨnə, ikɨn resrə ikɨn, mamarə ikɨn ruhiko ikɨn, ikɨn resrə ikɨn, mamarə apa ye tahik, ikɨn resrə ikɨn, mamarə kɨmawə piautawə eikuə mɨnə, ikɨn resrə ikɨn.* 27 Yɨmnor pɨk wok, kɨni nɨpɨg rɨpsaah yakpəh napɨrien yenpɨg. Nɨpɨg tɨksɨn, nɨkumhə raməs yo; kɨni yakaməkwakwə; nɨpɨg rɨpsaah, nak nəvɨgɨnien ramrɨrkək. Nɨpɨg rɨpsaah yakamokiei-okiei, kɨni kafak neipən kape nokieiyen rɨrkək. 28 Mɨne narɨmnar tɨksɨn yame yakamətərɨg pɨk tukun, in e yakamətərɨg pɨk tuk niməhuak mɨnə fam. 29 Tukmə yermamə kɨrik, kafan nhatətəyen rɨpəh nɨskaiyen, rɨkik raməpou. Kɨni tukmə kamor yermamə kɨrik ror təvhagə has, rɨkik rəmhə tukun.

30 Tukmə yakaməgkiar ausit, yakaməgkiar ausit əmə tuk narɨmnar yame ramhajoun mə kafak nəsanɨnien rɨrkək. 31 Kɨni Kughen e in e rɨm Yesu Yermaru, yame kaməgnəgɨn In ye nɨpɨg mɨfam, In rɨrkun mə yo yakpəh neikuəyen. 32 Apa Damaskes, gavman kɨrik kape King Aretas rɨmnher-pən kɨn kafan mobael mɨnə mə tuksarha tuk kwəruə kape taon mə tukasarha kɨn yo, mɨsəm yo, mhavəh-si pən yo ye kalabus. 33 Mərɨg kɨvai-pən yo ye nɨtɨp ehuə kɨrik, kɨruk-pən nərəus iran, kɨvi reiwaiyu ye nɨkar kəupə yerkwanu a, kɨni yɨmnap ta kɨn gavman a.*

12

Pol raməmrərhav

1 Jakaməkeikei maməgkiar ausit, nar apnapɨg mə nəgkiar-ausitien rɨpəh nasituyen ye nar kɨrik; mərɨg jakaməkeikei mamni nəmrərhavyen tɨksɨn mɨne nəgkiarien vi yamə mɨne yakaməm Yesu Yermaru ravəhsi-pə kɨmi yo. 2 Yo yermamə kɨrik* yame yakamhatətə ye Kristo. Kughen rɨvəh-ta yo muavən ye rao ye neai†, newk fotin ruauə ta muavən. Yakeinein mə nɨprak ruavən uə nanmɨk əmə. Kughen əmə rɨrkun. 3 Kɨni mamni mɨn mə yakeinein mə nɨprak ruavən uə nanmɨk əmə, mərɨg yakɨrkun mə 4 Kughen rɨvəh yo muavən apa iman. Kɨni yo yɨmnərɨg nəgkiarien erkwaig tɨksɨn, yame narmamə kape tokrei tanə kɨseinein nɨniyen. 5 Yakɨrkun nəgkiar-ausitien tuk naha nhagɨn yame Kughen ramor əpu kɨmi yo, mərɨg to yakpəh nəgkiar-ausitien tuk nar yame yo atuk yakamor. Yakaməgkiar ausit əmə tuk naha nhagɨn yame ramhajoun mə yo, kafak nəsanɨnien rəkəskəh. 6 Mərɨg tukmə yakmə jakaməgkiar ausit, rɨpəh norien mə yo yarmər, meinai nəgkiarien yame jakəgkiar ausit tukun in raməfrakɨs. Mərɨg to yakpəh nəgkiar-ausitien məkneikɨn, tamə narmamə khavəhsi-haktə pɨk yo rapita ikɨn tukvəhsi-haktə yo ikɨn. Yakorkeikei mə narmamə tuksəkir əmhen yo ye nəgkiarien kafak mɨne norien mɨnə kafak.

Nəsanɨnien kape Kughen rɨrkun nɨvəh-mɨraghien ətawə

7 Kughen rɨpəh norkeikeiyen mə jakausit tuk nəgkiarien vi yamə mɨne In rɨmnor əpu kɨmi yo, kɨni nəgkiarien mɨnə a khahuvə mɨsapita. Ror pən, In rɨmnher-pə kɨn nəmhəyen ye nɨmraghien kafak rəmhen kɨn nirhɨ nɨmɨrh ramhai yo kape nɨpɨg mɨfam. Nəmhəyen a in rəmhen kɨn yəgkiar kɨrik kape Setan yame ramor nəmhəyen ye nɨprak, ramor yo yakpəh nausitien.* 8 Yɨmnəkeikei kɨmi Yesu Yermaru m-kɨsisər mə tukrɨrəhsi-ta nəmhəyen a tuk yo. 9 Mərɨg In ramni-pə tuk yo mɨmə, “Nɨkam. Kafak nɨhuvəyen ehuə rɨrkun nɨvəh-mɨraghien ik; meinai nɨpɨg e in a kafam nəsanɨnien rɨmɨrkək, in en swatuk kape nəsanɨnien kafak raurə iram nakamskai.” Ror pən, rɨkik ramagien pɨk yakaməgkiar ausit mamni mə kafak nəsanɨnien rɨkək; mərɨg nəsanɨnien kape Kristo ramarə ye nɨmraghien kafak.* 10 Tuk nar a, rɨkik ragien nɨpɨg kafak nəsanɨnien rɨrkək, kɨni rɨkik ramagien nɨpɨg kamni hah yo, kɨni rɨkik ramagien tuk nɨpɨg əutən mɨnə, kɨni rɨkik ragien nɨpɨg kamor nahasien kɨmi yo, kɨni rɨkik ragien nɨpɨg yakamərɨg nəmhəyen. Rɨkik ragien tuk narɨmnar mɨnə a meinai yakamor nəkwai Kristo. Kɨni tukmə kafak nəsanɨnien rɨrkək, nɨpɨg a in a, kafak nəsanɨnien rɨmauə.

Pol raməgkiar skai kɨmi nəməhuak mɨnə apa Korin

11 Yakaməgkiar ausit tuk kafak norien, raməri-pən norien kape yarmər. Mərɨg kɨmiə nɨmnhapəh nhavəh-si haktəyen yo aikɨn ratuatuk mə tukvəh-si haktə yo ikɨn. Ror pən, jakaməkeikei mamor. Mərɨg pəh nien mə nəmə mɨne nakamhani mə iriə “aposol huvə mɨnə tɨksɨn” kɨsapita yo, nar apnapɨg mə yo yermamə apnapɨg əmə.* 12 Nɨpɨg yɨmnamarə kɨtawə-m kɨmiə, mamor narɨmnar mamrɨpɨn yame ramhajoun mə yo aposol əfrakɨs kɨrik. Yɨmnor nɨmtətien mɨnə, mɨne nar ehuə yamə mɨne ramor nakurien kɨmi narmamə, mɨne nar apsɨpɨs mɨnə ye nɨmrɨmiə.* 13 ?Rhawor? ?Kɨmiə nakhamə ta mə norien yame yakamor ye niməhuak mɨnə tɨksɨn rapita nar yame yɨmnor irəmiə uə? Nɨkam. Nar kɨrikianə əmə yakpəh norien irəmiə - in e yakpəh naiyohyen nasituyen kɨn mane. ?Nakhamə ta mə nar e ratuatuk uə rapəh natuatukien?*

14 Taktəkun ai, nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn, najakurə mɨvaag-pre kɨn əmiə. Kɨni jakpəh naiyoh-preyen kɨn mane kɨrik kɨmi əmiə, meinai pəh nien mə yakorkeikei kapəmiə nautə; mərɨg yakorkeikei əmə əmiə. Rəmhen kɨn yame pəh nien mə wok kape kwajikovə mɨnə tuk narha-huvəyen tuk tatə mɨne mamə, mərɨg wok kape tatə mɨne mamə kwarha huvə tuk kwajikovə.* 15 Ror pən, tukmə yakoriah fam narɨmnar kafak tuk nasituyen irəmiə, rɨkik ragien əmə. Kɨni nar apnapɨg tukmə yakoriah kafak nɨmraghien tuk nasituyen irəmiə, rɨkik tukragien. Kafak norkeikeiyen tuk əmiə in rehuə, mərɨg kapəmiə tuk yo rɨkəskəh əmə. !In e rɨpəh natuatukien! 16 Pəh khani mhamə yɨmɨpəh naiyoh-preyen kɨn mane kɨrik kɨmi əmiə. Mərɨg kɨmiə tɨksɨn nakamhani mhamə yaknor nar iko mɨvəh kapəmiə tɨksɨn narɨmnar. 17 ?Rhawor? ?Nakhamə ta mə yɨmnher-pre kɨn narmamə tɨksɨn kafak mə tuksor nar iko tuk nɨvəhyen kapəmiə narɨmnar uə? Nɨkam. 18 Yɨmnəkeikei kɨmi Taetas mə tukrurə tuk əmiə, mher-pre kɨn piautawə kɨrik iriu min. ?Mərɨg Taetas rɨmnor nar iko mɨvəh kapəmiə narɨmnar uə? Nɨkam. Nakharkun mə kapəmru nətərɨgien kɨrikianə əmə, kɨni yakawor norien kɨrikianə əmə.*

19 Pəh nien mə yakamni nəgkiarien mɨnə e tuk nətapɨgien kɨn nəgkiarien kape narmamə yamə mɨne kamhani hah əmawə. Mərɨg ye nɨmrɨ Kughen, yakamni əmə nəgkiarien yame Kristo rorkeikei. Kɨni yo mɨnə tɨksɨn, norien m-fam yame yakasor, yakasor mə kɨmiə takhaskai. 20 Yakamher-pre kɨn nəkwəkwə e meinai yakpəh norkeikeiyen mə tamə yakurə məm əmiə mə nakasor narɨmnar yame rɨpəh nəmhenien, kɨni jakaməkeikei məgkiar skai-pre tuk əmiə mor rɨkimiə rəpəu tukun. Kɨni kɨmiə takhapəh nɨsorkeikeiyen. Yakpəh norkeikeiyen mə jakəm nakasotgoh kɨmi əmiə mɨnə, masetet əmiə mɨnə, niemhaa ramhai əmiə, mamhani nɨkar narmamə, mɨsausit, masor apnapɨg nar. 21 Yakpəh norkeikeiyen mə nɨpɨg jakurə, kafak Kughen tukror yaurɨs yo, rɨkik rəmhə, yakasək, meinai kɨmiə tɨksɨn nakwəsor təvhagə has, masor apnapɨg nar, mamhakɨr apɨs-apɨs əmiə mɨnə, mhapəh hanə nɨsararien ye nətərɨgien kapəmiə.*

13

Pol ramor kwirɨg kɨmi əriə

1 In e nɨpɨg yame ror kɨsisər kɨn yame jakurə məm əmiə. Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə, “Tukmə yermamə kɨraru uə kɨsisər kɨrhɨni nəgkiarien kɨrikianə, pəh narmamə tukharkun mə nəgkiarien kapərisɨr raməfrakɨs.”(Dut 19:15)** 2 Nɨpɨg yɨmnaurə tuk əmiə, ye nɨpɨg yame ror kɨraru kɨn, yɨmɨni-ərhav pre ta nəgkiarien kape nɨsɨgien narmamə yamə mɨne kasor təvhagə has mɨne əmiə m-fam, mə taksəpəh təvhagə hah. Kɨni yakaməmɨr isok mamni-pre mɨn. Nɨpɨg jakurə mɨn, jakvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəpəhyen norien has mɨnə. 3 Kɨmiə nakhamə təksəkir əmhen mə nəgkiarien kafak in nəgkiarien kape Kristo uə nɨkam. Kɨni yo jakəgkiar rəmhen kɨn aposol kɨrik kafan. Norien kafan rɨpəh nɨmarien tuk əmiə, mərɨg norien kafan rɨskai tuk əmiə. 4 Nəfrakɨsien, nɨpɨg kɨmɨruk haktə In ye nai kamarkwao kɨn, kafan nəsanɨnien rɨrkək. Mərɨg taktəkun ai In ramragh ye nəsanɨnien kape Kughen. Kɨni kɨmawə mɨn yamə mɨne yakasofugɨn-pən iran, nəsanɨnien kapəmawə rɨrkək. Mərɨg kɨmawə yaksor wok kɨtawə-m kɨmiə ye nəsanɨnien kape Kughen.*

5 Kɨmiə atuk, taksəkir nɨmraghien kapəmiə mə nhatətəyen kapəmiə in raməfrakɨs uə nɨkam. Kɨmiə atuk, taksəm huvə kapəmiə norien. ?Nakharkun uə nɨkam mə Yesu Kristo ramarə ye nɨmraghien kapəmiə? !Mərɨg tukmə kapəmiə nɨmraghien rɨpəh nəri-pənien norien kape nhatətəyen, ramhajoun mə Kristo rɨrkək ye nɨmraghien kapəmiə!* 6 Kɨni yakɨrkun mə kɨmiə takpisəm mə kɨmawə narmamə əfrakɨs mɨnə kape Kughen. 7 Kɨni taktəkun ai, yaksəhuak tuk əmiə mə takhapəh nɨsorien nar has mɨnə. Mərɨg rɨpəh norien mə yakasəhuak məknakɨn mə tukramhajoun mə kapəmawə wok in rhuvə matuatuk. Mərɨg yakasəhuak məknakɨn meinai yaksorkeikei mə taksor norien yame ratuatuk, nar apnapɨg mə narmamə kamhani mə wok kapəmawə rɨpəh nəmhenien. 8 Tukmə nakhapəh nɨsorien təvhagə hah, to yakhapəh nɨsəgkiar-skai-preyen kɨmi əmiə, meinai yakseinein nɨsorien nar kɨrik yame ramətapɨg kɨn nəgkiarien əfrakɨs kape Kughen, mərɨg yakharkun nɨsor-əməyen nar yame ravəhsi-haktə nəgkiarien əfrakɨs kape Kughen. 9 Kɨni tukmə nakasor əmə narɨmnar yame ratuatuk, kɨni nar kɨrik rɨrkək yame jaksəgkiar-skai-pre tukun kɨmi əmiə, kɨni rɨkimawə tukramagien əmə. Kɨni yakasəhuak tuk əmiə mə norien kapəmiə tukratuatuk huvə. 10 Ror pən, yakamarə isok pakw tuk əmiə, mərɨg yakamher-pre kɨn nəgkiarien mɨnə e mɨvəhsi-haktə nərɨgien kapəmiə, mərɨg yakpəh norkeikeiyen mə nɨpɨg jakurə jakaməkeikei maməgkiar-skai-pre kɨmi əmiə. Neihuəyen yame Kughen rɨmɨvəh-si pə kɨmi yo, kape nɨvəh-sihaktəyen əmiə; pəh nien mə kape nɨvəhsi-əhuyen əmiə.*

Pol rɨmnor infamien ye nəkwəkwə kafan

11 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Nəgkiarien kafak ror infamien ikɨn e. Sarkut tuk norien yamə mɨne kɨsatuatuk. Sətərɨg kɨn nəgkiarien kafak. Kapəmiə nətərɨgien tukror əmə kɨrikianə. Sarə ye nəmərinuyen. Kɨni Kughen e yame rorkeikei pɨk narmamə, mɨvəhsi-pre nəmərinuyen, In tukraməmɨr yerkimiə.

12 Sokrən huvə irəmiə mɨnə† rəmhen kɨn yame kɨmiə kɨrikianə ye Yesu Kristo. 13 Narmamə m-fam kape Kughen kamhani rhuvə pre tuk əmiə.

14 Pəh Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukrautə-pre kɨn kafan nɨvhuəyen kɨmi əmiə m-fam. Kɨni pəh Kughen tukrɨvəh-si pre kafan norkeikeiyen kɨmi əmiə m-fam. Kɨni pəh Nanmɨn kape Kughen tukror rɨkimiə fam tukror kɨrikianə.

* 1:3: Rom 15:5

* 1:5: Sam 34:19

* 1:8: Wok 19:23; 1 Kor 15:32

* 1:10: 2 Tim 4:18

* 1:13-14: 2 Kor 5:12; Fil 2:16

* 1:15-16: 1 Kor 16:5-6

* 1:19: Saelas, nhag pɨsɨn kɨrik e “Silvanus.”

* 1:19: Wok 18:5

* 1:20: Rev 3:14

* 1:22: 2 Kor 5:5; Efes 1:13-14

* 1:24: 1 Pita 5:3

* 2:1: 1 Kor 4:21

* 2:4: Wok 20:31

* 2:5: Yeməhuak kɨrik irəriə rɨmnor apnapɨg nar, mɨkɨr-ta piraovɨn vi kape rɨmni. Kɨni Pol rɨmɨni-pən tuk əriə mə tukhawəsi-pən narpɨnien kɨmin in ye 1 Kor 5:1-5.

† 2:9: Pol rɨmə tukrɨrkun ru mə kwəsəri-pən nəgkiarien kafan mɨsher-ye rhav əfrakɨs kɨn kwən a yame rɨkɨr-ta piahuaru kape rɨmni, uə nɨkam.

* 2:11: Luk 22:31

* 2:12: Wok 14:27; 1 Kor 16:9

* 2:13: Wok 20:1

* 2:15-16: Luk 2:34; 2 Kor 3:5-6

* 3:1: Wok 18:27; 2 Kor 5:12

* 3:2: 1 Kor 9:2

* 3:3: Eks 24:12; Jer 31:33; Esik 36:26-27

* 3:4: Wok 20:31

* 3:6: Jer 31:31; Jon 6:63; 1 Kor 11:25

* 3:7: Ǝm-ru Dut 5:22.

* 3:7: Eks 34:29

* 3:9: Dut 27:26; Rom 1:17

* 3:11: Luk 22:31

* 3:12: Wok 14:27; 1 Kor 16:9

* 3:13: Eks 34:33

* 3:16: Eks 34:34

* 3:17: Jon 8:36; Rom 8:2

* 4:2: 2 Kor 2:17; 1 Tes 2:5

* 4:4: Efes 2:2; Kol 1:15; Hib 1:3

* 4:6: Jen 1:3; Aes 9:2; 2 Kor 3:18

* 4:7: Gris ramni “jag” yame kɨmnor kɨn nɨmoptanə skai.

* 4:7: 2 Kor 5:1

* 4:8: 2 Kor 1:8; 7:5

* 4:10-11: 1 Kor 15:31

* 4:10-11: Rom 8:36

* 4:14: 1 Kor 6:14

* 4:16: Efes 3:16

* 4:17: Rom 8:17-18

* 4:18: Kol 1:16

* 5:1: 2 Kor 4:7

* 5:2: Rom 8:23

* 5:6: Hib 11:13-16

* 5:8: Fil 1:23

* 5:9: Kol 1:10; 1 Tes 4:1

* 5:10: Pri 12:14

* 5:15: Rom 14:7-8

* 5:17: Rom 8:1; Gal 6:15

* 5:18: Rom 5:10

* 5:19: Rom 3:23-25

* 5:21: Hib 4:15

* 6:5: 2 Kor 11:23-27

* 6:6: 1 Tim 4:12

* 6:9: 2 Kor 4:10

* 6:13: 1 Kor 4:14

* 6:14: Gris ramni nuhpɨkɨnien ye kau kɨraru, kɨrik yame rehuə, kɨrik rɨkəskəh. Kɨrkwəji əriu mə tukwor wok, mərɨg wok rapəh naiyu-huvəyen meinai nehuəyen kapəriu rɨpəh nəm nəmhenien.

* 6:14: Efes 5:11

† 6:15: Gris ramni “Beliar.” Nhag pɨsɨn kape Setan.

* 7:5: 2 Kor 2:13

* 7:10: Mat 27:3-5; Hib 12:16-17

* 7:12: Pol ramni hanə yermamə yame rɨmnor apnapɨg nar. Ǝmru 2 Kor 2:5.

* 8:1: Rom 15:26; 2 Kor 9:1-2

* 8:9: Mat 8:20; Fil 2:6-7

* 8:12: Mak 12:43-44

* 8:24: 2 Kor 7:13-14

* 9:1: 2 Kor 8:1-7

* 9:6: Prov 11:24-25

* 9:10: Aes 55:10

* 9:11: 2 Kor 1:11; 4:15

* 10:1: 1 Kor 2:3

* 10:2: 1 Kor 4:21

* 10:4: Efes 6:13-17

* 10:8: 2 Kor 13:10

* 10:13: Rom 12:3

* 10:18: 1 Kor 4:4

* 11:2: Efes 5:26-27

* 11:3: Ǝm-ru stori kape Iv ye Jen 3.

* 11:3: Jen 3:4,13

* 11:4: Gal 1:8-9

* 11:5: 1 Kor 15:10; 2 Kor 12:11

* 11:6: 1 Kor 2:1,13

* 11:7: 1 Kor 9:18

* 11:9: 2 Kor 12:13; Fil 4:15-16

† 11:14: Gris ramni mə Setan ramsɨgovɨn agelo kape nɨkhakien. Nɨpran ramni mə in rameikuə mamni mə in ravəh nəgkiarien kɨrik kape Kughen.

* 11:22: Fil 3:5

* 11:23: Wok 16:23

* 11:24: Dut 25:3

* 11:25: Wok 16:22; 14:19

* 11:26: Wok 9:23; 14:5

* 11:33: Wok 9:23-25

* 12:2: Pol rɨpəh nɨniyen mə in atuk rɨmnəm nəmrərhavyen e. Ramni isok, mamni yermamə pɨsɨn. Mərɨg nɨpɨg kasəvhuekɨn pəpiə chapter 12, kɨtawə kharkun mə in raməgkiar mamni atuk in.

† 12:2: Gris ramni, “heven namba tri” rəmhen kɨn heven yame yerpɨrɨg pɨk. Nɨpran ramni mə imei Kughen.

* 12:7: Job 2:6

* 12:9: Fil 4:11-13

* 12:11: 2 Kor 11:5

* 12:12: Rom 15:19

* 12:13: 2 Kor 11:9

* 12:14: 1 Kor 4:15

* 12:18: 2 Kor 8:6,16-18

* 12:21: 2 Kor 13:2

* 13:1: Nəgkiarien e raməmɨr ye Dut 19:15. Nɨpran e ramni mə nəkwəkwə kɨraru uə kɨsisər yamə mɨne Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Korin, kapəriə nəgkiarien kɨrikianə əmə, ror pən, kasəfrakɨs.

* 13:1: Mat 18:16; 1 Tim 5:19

* 13:4: Fil 2:7-8

* 13:5: 1 Kor 11:28

* 13:10: 2 Kor 10:8

† 13:12: “Nɨpɨg naksofugɨn əmiə mɨnə, taksor ‘holy kiss’ irəmiə mɨnə.” ‘Holy Kiss’ ror nɨmtətien mə kasofugɨn pən ye Yesu masorkeikei əriə mɨnə.

GALESIA

1

2

3

4

5

6

Galesia

Nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Galesia

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Galesia

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi nəməhuak yamə mɨne kɨsarə apa yerkwanu mɨnə apa Galesia. Pol rɨmɨrikakun niməhuak a ye nɨrikakunien nəriwəkien kafan.

?Nɨmraghien rhawor pən iran mɨnə ye nɨpɨg rɨmɨrai? Nəməhuak mɨnə kɨmɨsarə ye nɨpɨg əutən ye nɨpɨg Pol rɨmɨrai. Nəmə Gris khapsaah kɨmnhani nəfrakɨsien ye Yesu Kristo. Kɨni nəmə Isrel mɨn khapsaah kɨmnhani nəfrakɨsien iran. Mərɨg nəmə Isrel tɨksɨn kɨmnhani mə nəmə Gris yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu tukasəkeikei mɨsəri-pən loa mɨnə kape Moses, rəmhen kɨn yame tukaməkeikei kɨvəh nao kɨmi əriə. Nəmə Isrel, rɨkiriə ramuh məta mə nəmə Gris kamhani pawk nəfrakɨsien ye Yesu, mərɨg kɨpəh hanə nɨvəhyen nao kɨmi əriə, to khapəh nɨsatuatukien ye nɨmrɨ Kughen.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Nəmə Isrel kɨmɨshajoun mə nəmə Gris mɨn tukasəkeikei mɨsəri-pən loa kape Moses pəh Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə iran. Mərɨg Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrɨni-əhu nhajounien kapəriə. Pol rorkeikei mə nəməhuak mɨnə tukharkun mə nhatətəyen in swatuk yame Kughen ramor mə narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn, kɨni In ravəh mɨragh əriə yerkin agien. Mərɨg nɨvəhyen nao kɨmi narmamə, uə nəripənien loa, pəh nien mə swatuk yame Kughen tukrɨvəh mɨragh narmamə iran. Ye nɨpɨg a, nəmehuə mɨnə kape niməhuak kɨmɨsəkwətə apa Jerusalem masəgkiar kɨn nətərɨgien e, mhamə rhuvə əmə mə nəməhuak mɨnə Gris tukhapəh nɨsəri-pənien loa kape Moses. Ǝvhuekɨn nəvsaoyen kɨn ye Wok Mɨnə 15:1-35.

1

Pol ramokrən huvə irəriə

1-2 Piak mɨne nowinɨk yamə mɨne naksəhuak yerkwanu pɨsɨn pɨsɨn mɨnə apa provins Galesia. Yo Pol, yo aposol kɨrik kape Kughen, yakamrai nəkwəkwə e mamher-pre kɨn kɨmi əmiə. Yo mɨne piautawə mɨnə tɨksɨn yamə mɨne kasəhuak eikɨn e yaksorkeikei mə jakhani rhuvə pre tuk əmiə. Yo e yermamə yame Yesu Kristo mɨne Tata Kughen kɨmɨrəvəhsi-haktə yo mə yo aposol kapəriu. Kughen e in e yame rɨmɨvəh mɨragh Yesu ye nɨmhəyen kafan. Pəh nien mə yermamə apnapɨg əmə kɨrik yame rɨmɨvəhsi-haktə yo, mərɨg Kughen. 3 Pəh Kughen e Rɨmtawə mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə iriu tukwautə-pre kɨn nɨhuvəyen kapəriu kɨmi əmiə kɨni mwərəhu-pre nəmərinuyen raməmɨr tuk əmiə. 4-5 Yesu Kristo rɨmneighan atuk kɨn nɨmraghien kafan mə tukrɨmhə tuk norien has kapətawə, kɨni mɨvəhsi-ta ətawə ye norien has mɨnə mɨne nətərɨgien has mɨnə kape tokrei tanə. In rɨmamhə meinai Tata Kughen rɨmnorkeikei mə tukror məkneikɨn.* Ror pən, rhuvə mə kɨtawə tuksəgnəgɨn Kughen kapətawə mamhavən, mhapəh nɨsorien infamien. Amen.

Nəvsaoyen Huvə, kɨrikianə əmə

6 Yakakur pɨk tuk əmiə meinai Kughen rɨpiokrən pə pə əmə kɨn əmiə kwuse, mɨvəhsi-pre apnapɨg əmə nɨhuvəyen kape Yesu kɨmi əmiə, mərɨg taktakun ai nɨmɨsəpəh Kughen, mɨsap, mhakwasɨg kɨn nəgkiarien eikuə 7 yamə mɨne pəh nien mə Nəvsaoyen Huvə kape Kughen. Narmamə tɨksɨn kamhaukreikɨn Nəvsaoyen Huvə kape Kughen mamhani nar pɨsɨn, mhani mhamə in e nəvsaoyen huvə, mamhavi karɨn nətərɨgien kapəmiə tukun, masor əmiə naksətəwao.* 8 Mərɨg nar apnapɨg tukmə kɨmawə, uə agelo kɨrik kape rao ye neai ramni-ərhav nəgkiarien pɨsɨn kɨrik mɨn, yame rɨpəh nəmhenien kɨn yame yɨmɨni-ərhav-pre ta tuk əmiə kupan, pəh Kughen tukrɨvəh-sipən in ye nap ehuə.* 9 Yakwənhani-pre ta, mərɨg yakmə jaksɨm atuk mɨn mamni mə tukmə yermamə kɨrik ramni-ərhav nəgkiarien pɨsɨn yame rɨpəh nəmhenien kɨn Nəvsaoyen Huvə yame nakwənharkun ta, pəh Kughen tukrɨvəh-si pən in ye nap ehuə.

10 Kafak nəgkiarien e in rɨskai, kɨni nar apnapɨg əmə tukmə narmamə tɨksɨn rɨkiriə rɨpəh nagienien tuk yo, meinai yakorkeikei əmə mə Kughen rɨkin tukragien tuk nəgkiarien kafak. Tukmə yakaməgkiar əmə mə narmamə tɨksɨn rɨkiriə tukragien tuk yo, to rɨpəh norien mə yo yorwək əfrakɨs kɨrik kape Kristo.*

Kughen rɨmnokrən kɨn Pol

11 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakorkeikei mə jakni-pre atuatuk kɨmi əmiə mə Nəvsaoyen Huvə yame yakavəhsi-ərhav nɨpɨg mɨfam pəh nien mə nar kɨrik yame ramsɨ-pən ye nətərɨgien kape narmamə əmə.* 12 Kɨni Nəvsaoyen Huvə e, pəh nien mə yermamə kɨrik rɨmɨvəhsi-pə kɨmi yo, mamhajoun yo kɨn, mərɨg Yesu Kristo əmə In rɨmnor əpu kɨn kɨmi yo.

13 Kɨmiə nakwənharkun ta norien yamə mɨne yɨmnor kupan ye nɨpɨg yɨmɨkwasɨg kɨn nhatətəyen kape nəmə Isrel mɨmə jakhopni fam narmamə kape Yesu, moriah fam niməhuak mɨnə, kɨni mor narpɨnien əusɨk-əusɨk kɨmi əriə.* 14 Ye nɨpɨg a yo yɨmnamərer tɨm tɨm tuk nuknei norien kape nəmə Isrel, yame kafak kaha mɨnə kɨmɨshajoun yo kɨn kupan. Yakɨrkun mɨn rapita mɨn yo mɨnə tɨksɨn yame yɨmɨsarha kwis kwis.*

15 Yɨmnoriah pawk kafan narmamə mɨnə, mərɨg Kughen rɨkin rehuə tuk yo. Kupan, nɨpɨg yɨmnaməmɨr hanə ye tɨp nɨsɨnɨk, Kughen ruɨrpen ta yo. Kɨni rɨmauə ye nɨpɨg atuatuk kafan, kɨni In rɨmnokrən kɨn yo mə jakuə kafan atuatuk yermamə.* 16 Kɨni məhitə ye nɨrkunien kafak mhajoun yo kɨn Tɨni Yesu, mə jakɨrkun huvə In, kɨni mɨvən mɨpiəvsao-ərhav kɨn Nəvsaoyen Huvə kafan kɨmi narmamə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel. Ye nɨpɨg a, yɨmɨpəh nɨvənien məm yermamə kɨrik mə tukrhajoun yo kɨn Nəvsaoyen Huvə e. 17 Kɨni yɨmɨpəh nɨvənien apa Jerusalem mə jakəm narmamə yamə mɨne kɨmɨvəhsi-haktə əriə kupan mə iriə aposol mɨnə. Yɨmɨpəh nɨvənien mə iriə tukshajoun yo kɨn Nəvsaoyen Huvə kape Yesu. Ye nɨpɨg a, yo yɨmnəsok pihiu mɨvən ikɨn kɨrik kamni kɨmə Arebia, kɨni mamarə, mɨrerɨg-pə mɨn mɨvən apa yerkwanu a Damaskes. 18 Mamvən, mamvən meriaji newk kɨsisər kɨmɨrhuə mɨrhɨvən ta, kɨni yo yɨmnarə mɨrerɨg-pən mɨn Jerusalem mə jakəm Pita*. Kɨni yɨmɨpəh narəyen aikɨn ror tu. Yɨmɨwarə mɨrəvəh əmə nɨpɨg fiftin.* 19 Kɨni ye nɨpɨg a, yɨmnəm əmə Jemes, naorahi Yesu Yermaru, mərɨg yɨmɨpəh nəmien aposol mɨn kɨrik. 20 Yakavəh kwəsu ye Kughen mə nəgkiarien yame yakamni in nəfrakɨsien.

21-22 Yɨmɨpəh narəyen rapomh pɨk apa faktə Jerusalem. Kɨni kwasɨg ikɨn, yɨmɨvən apa tanə Siria mɨne Silisia. Kɨni ye nɨpɨg a, narmamə yamə mɨne kasəhuak kɨmi Kristo yerkwanu pɨsɨn pɨsɨn mɨnə apa provins a Judia, kɨmnhapəh nɨsəmien yo, mɨseinein nɨmrɨk.* 23 Mərɨg kɨmnasərɨg əmə nəvsaoyen kɨrik mə, “Yermamə kɨrik e rɨmauə, in kapətawə tɨkmɨr. In rɨmoh ətawə tuk nəhuakien, mamoriah nɨmraghien kapətawə, kɨni mamarkut mə tukroriah mɨn kapətawə nhatətəyen. Mərɨg taktakun ai, in mɨn ramni-ərhav nhatətəyen e.” 24 Kɨmɨsərɨg mhani vi vi Kughen tuk narɨmnar yamə mɨne In rɨmnor ye kafak nɨmraghien.

2

Aposol mɨnə tɨksɨn kɨmɨsəm Pol khamə Pol in aposol kɨrik

1-2 Ramvən mamvən meriaji newk fotin kwənhauə mɨnhavən ta, kɨni Kughen rɨmɨni-pə tuk yo mə jakaməkeikei mɨrerɨg faktə mɨn apa Jerusalem. Kɨni kɨmru Banabas, yɨmɨravən mɨrakɨr Taetas kɨmasɨr min mɨrhuvən Jerusalem. Yɨmɨsofugɨn kɨmawə nəmehuə mɨnə kape niməhuak. Nɨpɨg yɨmɨsofugɨn tuk nəkwətəyen a, yɨmnamni-pən huvə nəgkiarien yamə mɨne yakamni-ərhav-pən tuk nəmə Gris. Yɨmnamni-pən huvə narɨmnar fam yame yakamni-ərhav, tamə yakni-ərhav nar kɨrik yame rɨkiriə rəsɨk mə rɨpəh natuatukien, mhani hah wok kafak tukun, mɨsor əmə nar apnapɨg iran, kwənkwan rɨkək.* 3 Kɨni ye nɨpɨg a, rɨkik rɨmnəsɨk pɨk mə tukshek yo mə jakaməkeikei mɨni-pən tuk nəmə Gris mə tukaməkeikei kɨvəh nao kɨmi əriə. Mərɨg kɨmnhapəh nhaniyen. Kɨni yo kɨrik e Taetas, in yemə Gris, kɨpəh nɨvəh-pakwien nao kɨmin, mərɨg iriə kɨmnhapəh nhaniyen mə tukaməkeikei kɨvəh nao kɨmin. 4 Nəgkiarien ye nɨkarɨn kape nɨvəhyen nao kɨmi narmamə ramsɨ-pən ye narmamə tɨksɨn yamə mɨne kaseikuə əmə mə iriə piautawə mɨnə. Kɨni iriə kasəm huvə əmawə mə tuksəm-ru mə jaksəri-pən loa a uə nɨkam. Mərɨg kɨmawə yɨmɨsap ta kɨn loa mhavən tuk Yesu Kristo, kɨni mɨsor kɨrikianə kɨmawə min. Kɨni kɨmawə pəh nien mə slef kape loa. Mərɨg narmamə mɨnə a, rɨkiriə rɨpəh nagienien tuk kapəmawə nəgkiarien mɨnə, kɨni mɨsorkeikei mə tuksəko-pən əmawə fam ye loa mɨne kastom kape nhatətəyen kape nəmə Isrel. [Mamhani mə tukaməkeikei kɨvəh nao kɨmi nəmə Gris rəmhen kɨn Taetas.]* 5 Mərɨg yɨmnhani-əhu əriə mhapəh nɨsorien mə kapəriə nəgkiarien tukrhaktə mapita kapəmawə. Kɨni kɨmawə yɨmnharaptərəkɨn tɨm tɨm Nəvsaoyen Huvə e raməfrakɨs, mə kɨmiə mɨn takharkun huvə.

6 Kɨni narmamə tɨksɨn aikɨn kamni kɨmə iriə nəmehuə kape niməhuak. (Mərɨg ye nəmien kafak, yermamə yame ravəh nhag ehuə, mɨne yame rɨpəh nɨvəhyen nhag ehuə, iriu kwəm nəmhen əmə. Kɨni ye nɨmrɨ Kughen, In rɨpəh nəvheikɨnien nhag mɨnə a.) Kɨni narmamə mɨnə a kɨmnhapəh nɨshajounien yo kɨn nəgkiarien vi kɨrik mə jakvən mɨni-ərhav. 7 Nɨkam. Kɨmnhapəh nɨsorien. Mərɨg iriə kɨmɨsəm mə Kughen, In rɨmɨrpen yo mə jakvən mɨni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kɨmi nəmə Gris rəmhen kɨn yame rɨmɨrpen Pita mə tukrɨni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kɨmi nəmə Isrel.** 8 Kɨtawə kwənharkun mə Kughen rɨmnher-pən məknekɨn yo meinai kɨmɨsəm mə nəsanɨnien kape Kughen rɨmauə irak ye wok yakamor rəmhen kɨn aposol kape Yesu yame yakamni-ərhav nəgkiarien kɨmi nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, rəmhen kɨn yame nəsanɨnien kafan ramuə ye Pita ye wok yame in ramor rəmhen kɨn aposol kape Yesu yame ramni-ərhav nəgkiarien kɨmi nəmə Isrel. 9 Kɨni Jemes mɨne Pita mɨne Jon kamni ərisɨr kɨmə nuknei niməhuak misɨr. Nɨpɨg kɨmɨrhəm mɨrhɨrkun mə ye nɨhuvəyen kape Kughen, In rɨmɨvəhsi-pə wok e ye kwermɨk, kɨni kɨmɨrhuə mɨrhɨni-pə tuk əmru Banabas mə jakhavəh kwermɨmawə mɨnə tuk wok, mamhani mə tuksəwhai wok mɨnə. Kɨmru yakrəni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kɨmi nəmə Gris, kɨni irisɨr karhɨvən mɨrhɨni-ərhav kɨmi nəmə Isrel†. 10 Mərɨg kɨmɨsaiyoh əmə mə tukmə yakravən, mərɨg rɨkimru tukraməkeikei maməsɨk yavən has mɨnə kwuse Jerusalem mə jakwasitu irəriə. Kɨni rɨkik rɨmnagien əmə tuk wok a.*

Pol rɨmnhek Pita

11-14 Kɨni kwasɨg ikɨn, yɨmɨrerɨg-pən apa yerkwanu kɨrik e Antiok. Nɨpɨg yɨmnamarə apaikɨn, kɨni Pita rɨkwasɨg mɨn muə. Kɨni maməvɨgɨn iriə in mɨnə tɨksɨn yamə mɨne kasəhuak. Mərɨg iriə pəh nien mə nəmə Isrel.‡ Kɨni nɨpɨg narmamə kape Jemes, yamə mɨne kɨmnhasɨ-pən Jerusalem khatərhav-pə, iriə kɨmɨshek Pita, mhamə, “Ah. Narmamə mɨnə e pəh nien mə nəmə Isrel, tukaməkeikei kəsɨg-pən əriə, tamə Kughen rɨpəh nasituyen irəriə.” Kɨni nəgkiarien e kɨmnhani rɨmnoriah Pita, mor raurɨs, kɨni mɨgɨn kɨn nɨvənien məvɨgɨn iriə nəmə pəh nien mə nəmə Isrel. Pita rɨgɨn kɨn əriə məknakɨn, mɨvi nəməhuak mɨnə tɨksɨn apa Antiok, yamə mɨne iriə nəməhuak mɨnə e ye kwənərəus kape nəmə Isrel, iriə mɨn kɨmnhauə tuk Pita masor norien kape yermamə yame kafan nəgkiarien ror kɨraru, kɨni mhagɨn kɨn nəməhuak yamə mɨne kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmi əriə. Mhavi-pə mɨn Banabas, kɨni ramgɨn mɨn kɨn əriə. Mərɨg ye nɨpɨg yɨmnəm mə iriə khapəh nɨsəri-pən-atuatukien swatuk yame Nəvsaoyen Huvə ramni, yɨmnərɨp Pita ye nɨmrɨ mɨrh, mamni-pən əusɨk-əusɨk mɨmə, “Nar apnapɨg ik yemə Isrel, mərɨg nakpəh nəri-pənien natuakəmien kapərao. ?Kɨni rhawor e nakaməkeikei kɨmi narmamə yamə mɨne pəh nien mə nəmə Isrel mə tuksəri-pən natuakəmien kapərao?*

15 “Nəfrakɨsien mə kɨrao kɨmɨrasɨ-pən atuatuk ye kwənərəus kape nəmə Isrel. Pəh nien mə kɨrao yemə Gris mir yame nəmə Isrel rɨkiriə raməsɨk mə iriə m-fam yakapɨr loa mɨnə. 16 Mərɨg taktakun ai kɨrao krarkun mə pəh nien mə Kughen raməm mə narmamə yamə mɨne kɨsəri-pən loa kape nəmə Isrel kɨsatuatuk ye nɨmrɨn tukun. Nɨkam. Yermamə yame ramhatətə əfrakɨs ye Yesu Kristo, in əmə en ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Nətərɨgien e in e ror ətawə tukasəkeikei mɨshatətə əmə ye Yesu Kristo mə tuksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Pəh nien mə Kughen raməm əmhen ətawə mə kɨsatuatuk meinai kasəri-pən loa, mərɨg raməvheikɨn əmə ətawə meinai kashatətə ye Yesu Kristo. Pəh nien mə nəri-pənien loa in swatuk kape yermamə mə in tukratuatuk ye nɨmrɨ Kughen.*

17 “Kɨtawə e kasətɨgtə ye Yesu Kristo mə tukhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg nəmə Isrel tɨksɨn, rɨkiriə raməsɨk mə kɨtawə nəmə hah mɨnə mərɨg in ai kɨtawə khapəh nɨsətɨgtəyen ye loa. ?Ror məkneikɨn mə Yesu Kristo rɨmɨvi-pən ətawə mə tuksakapɨr loa uə? Nɨkam. Rɨpəh norien məkneikɨn. 18 Mərɨg, tukmə yakarar mamrerɨg-pən tuk loa mamətɨgtə iran, ramhajoun-pən mə yakpəh natuatukien ye nɨmrɨ Kughen. 19-20 Ror məkneikɨn meinai nɨpɨg yakamarkut pɨk tuk nəri-pənien loa, kɨni yakaməm mə norien e rɨpəh nəmhenien mə tukror yo yakatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Ror məkneikɨn, yɨmnəpəh nəri-pənien loa tuk nuəyen yemə atuatuk. Rəmhen kɨn yame yɨmamhə, kɨni taktakun ai loa rɨpəh narmaruyen ye nɨmraghien vi kafak. Yɨmnor məknakɨn mə jakamor əmə nətərɨgien kape Kughen. Rəmhen kɨn yame kɨmɨsəsɨk-pən əmru Kristo ye nai kamarkwao kɨn. Nɨmraghien akwas kafak rɨmamhə. Mərɨg yɨmnarha-pə mɨn kɨmru Kristo. Kɨni taktakun ai, pəh nien mə yo yakamragh, mərɨg Kristo ramragh yerkik. Kɨni ye nɨmraghien fam kafak, yakamhatətə əmə ye Ji Kughen, yame ramorkeikei pɨk yo, kɨni muə mɨmhə mɨvəh mɨragh yo.* 21 Nɨhuvəyen e, Kughen ramautə-pə kɨn kɨmi ətawə, in rehuə pɨk. Kɨni to yakpəh noriahyen norkeikeiyen e yame Kughen ramautə-pə apnapɨg əmə kɨn. Mərɨg yakaməm mə kɨmiə tɨksɨn, nakasəri-pən loa mə tukror əmiə naksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg rɨpimə nəri-pənien loa rɨpior narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, to nɨmhəyen kape Kristo rɨpior nar apnapɨg əmə kɨn.

3

Nəmə Galesia kwəsəpəh swatuk

1 Nəmə Galesia, kɨmiə nakseno-eno pɨk. ?Pa rɨmnəko-pən məknenkɨn əmiə nakhavən ye swatuk iko iko? Yɨmnhani huvə-pre pawk tuk əmiə mə Yesu rɨmɨvəh narpɨnien tuk əmiə ye nai kamarkwao kɨn, ?mərɨg rhawor? ?Tukmə ror yermamə kɨrik rɨmɨvəhsi-pən vəhsi-pən kɨmi əmiə kɨni mɨvi-ta əmiə mor əmiə nakseno-eno uə? 2 Hani-ru tuk yo mhamə, ?Kughen rɨmɨvəh-si-pre Nanmɨn Kafan kɨmi əmiə meinai kɨmiə nakasəri-pən loa, uə nɨkam? Nɨkam. In rɨmɨvəh-si pre Nanmɨn kafan kɨmi əmiə meinai kɨmiə nakashatətə ye Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo. 3 ?Mərɨg rhawor nakaseno-eno pɨk məknenkɨn? Apa kupan ikɨn, kɨmiə nɨmɨsətɨgtə əmə ye Nanmɨn kape Kughen, mərɨg taktakun ai nakwəsəpəh mɨsətɨgtə əmə ye nəsanɨnien kapəmiə. 4 Nɨmɨsərɨg nəmhəyen rehuə meinai nakshatətə ye Nəvsaoyen Huvə. ?Mərɨg nɨmɨsərɨg apnapɨg əmə nəmhəyen e uə? Nɨkam. Pəh nien mə kape nar apnapɨg əmə. 5 Mərɨg pəh nien mə Nanmɨn kape Kughen ramor nɨmtətien tɨksɨn kɨmi əmiə meinai naksəri-pən loa. Mərɨg ramor nɨmtətien tɨksɨn kɨmi əmiə meinai nɨmɨsərɨg Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo kɨni mɨshatətə iran.

Nəri-pənien loa mɨne nhatətəyen ye Yesu

6 Yermamə kɨrik, Ebraham, yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmnəvsao-ərhav ta kɨn rɨmɨni məkneikɨn mɨmə, “Ebraham in rɨmnhatətə tɨmtɨm ye Kughen, Kughen rɨmɨni mə in ratuatuk ye nɨmrɨn.”(Gen 15:6) Ye swatuk kɨrikianə əmə, 7 narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Kughen, In raməm əmhen əriə mə kɨsəmhen kɨn kwənərəus atuatuk kape Ebraham.

8 Nəkwəkwə kape Kughen ruɨni ta kupan mə Kughen tukrɨvəh narmamə yamə mɨnə pəh nien mə kwənərəus kape Isrel, yamə mɨne kɨshatətə iran, khauə tukun, mor əriə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn. Kupan, Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni-ərhav nəgkiarien huvə kɨrik kɨn Ebraham mɨmə,

“Yo jakor kwənərəus kafam mə iriə tuksor swatuk yame jakvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi tanɨmtanə iran.”(Jen 12:3)

9 Ror pən Kughen rɨmnautə-pən kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi Ebraham, meinai in rɨmnhatətə tɨm tɨm iran. Ye swatuk kɨrikianə əmə mɨn, Kughen rɨrkun nautə-pənien kɨn nɨhuvəyen kɨmi narmamə yamə mɨne kɨshatətə əfrakɨs iran.

10 Mərɨg narmamə mɨnə a, yamə mɨne rɨkiriə raməsɨk mə iriə tukhavəh nɨmraghien mərɨg in ai kasəri-pən fam naha nhagɨn yame loa ramni, narmamə mɨnə a, iriə kwəsarə ta ye nahasien. Rəmhen əmə kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Narmamə yamə mɨne khapəh nɨsor-atuatukien narɨmnar mɨnə fam yamə mɨne kɨmɨrai-pən ye Nəkwəkwə kape Loa mamharpɨn, iriə tukhavəh narpɨnien kɨrik.”(Dut 27:26)

11 Kɨni ror məkneikɨn, ratuatuk əmə tuk ətawə mə yermamə kɨrik rɨkək yame rɨmnəri-pən loa kape Kughen muə mə in yemə atuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg Nəkwəkwə kape Kughen ramni məkneikɨn mə,

“Narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, tukhashatətə iran mamharpɨn.”(Hab 2:4)

12 Mərɨg nəgkiarien e raməgkiar kɨn nhatətəyen kapətawə ye Kughen. Nəri-pənien loa in rɨpəh nəmhenien kɨn yame nakamhatətə ye Kughen meinai nəri-pənien loa in rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Yermamə yame ramni mə nəri-pənien loa in swatuk kape nɨvəhyen nɨmraghien rerɨn, yermamə e tukraməkeikei mor fam əgkap narɨmnar yame loa ramni.”(Lev 18:5)

13 Narmamə m-fam əgkap khapəh nɨsəri-pənien naha nhagɨn yame loa ramni. Ror məkneikɨn, loa in ramərəhu-pə narpɨnien kɨmi ətawə, kɨni kɨtawə fam kasarə ye nahasien. Mərɨg Yesu Kristo rɨmamhə ye nai kamarkwao kɨn, kɨni mɨvi-ta ətawə ye nahasien a. Yesu In rɨmɨvəh narpɨnien tuk təvhagə has kapətawə rəmhen əmə kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Tukmə kəsɨk-pən yermamə kɨrik ye nai kamarkwao-kɨn, ramhajoun-pən mə kɨmnor narpɨnien kɨmin.”(Dut 21:23)

14 Yesu Kristo rɨmamhə məkneikɨn mə narmamə mɨnə fam tukasarə ye nɨhuvəyen yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kupan kɨmi Ebraham mɨmə tukrɨvəhsi-pən kɨmi kwənərəus kafan. Kɨni nar a ror məkneikɨn mə in e taktakun mɨne kɨtawə narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu, kɨtawə kharkun nhavəhyen Nanmɨn kape Kughen yame Kughen rɨmɨrpen mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi narmamə.

Kughen rɨmnəkupan mɨni promes kafan, mərɨg loa rɨmɨkwasɨg mɨpəh nəspirien ətawə

15-16 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Ye nɨmraghien kapətawə, kɨtawə kharkun norien kape nɨniyen promes mɨnə. Tukmə yermamə rɨmə tukrɨni promes kɨrik, to kɨpəh nɨvəhsi-tayen, to kɨpəh nəsɨk-əpnisien. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kughen rɨmɨrpen pən kafan nərɨgien kɨmi Ebraham ye nɨkarɨn kape kafan kwənərəus. Kɨni ye nəgkiarien a, rɨpəh nien mə rɨmɨrpen pən kwənərəus mɨnə fam kape Ebraham, mərɨg rɨmɨrpen pən əmə yermamə kɨrikianə əmə yame tukrɨsɨ-pən ye kafan kwənərəus. Yermamə e in e Yesu Kristo.* 17 Kɨni kafak nəgkiarien, nɨpran ror məkneikɨn mə apa kupan, Kughen rɨmɨni-ta mə tukharaptərəkɨn nəgkiarien kapəriu Ebraham, kɨni ai newk fo handred toti ruauə muavən ta, kɨni loa rɨpiuə. Mərɨg pəh nien mə loa a in ravəhsi-ta nəgkiarien yame In rɨmɨni-pən tuk Ebraham. Loa a to rɨpəh noriahyen promes kupan kape Kughen.* 18 Yakaməgkiar məkneikɨn meinai rɨpi mə nəri-pənien loa in swatuk kapətawə mə tukasarə ye nɨhuvəyen kape Kughen, rɨpihajoun mə promes yame Kughen rɨmɨni kupan in nar apnapɨg. Mərɨg rɨpəh norien məknakɨn: Promes yame Kughen rɨmɨni-pən tuk Ebraham in swatuk yame in tukramarə iran ye nɨhuvəyen kafan.*

Loa, kafan aikɨn norien

19 Yermamə kɨrik tukrɨpiaiyoh mɨmə, “?Tukmə ror məkneikɨn, rɨmnhawor e Kughen rɨmnərəhu-pə loa?” Promes yame Kughen rɨmɨni-pən tuk Ebraham in rɨmnəkupan marə, mərɨg loa in rɨmɨkwasɨg. Rɨmauə mə tukrhajoun ətawə mə kɨtawə yor təvhagə hah mɨnə. Mərɨg Kughen rɨmnərəhu loa a mə tukramarə mamvən mamvən meriaji yermamə a ye kwənərəus kape Ebraham tukrarha-pə tuk ətawə. Kɨtawə kwənharkun mə loa a, kafan wok rhuvə, mərɨg rɨkimiə tukraməkeikei maməsɨk mə loa a, Kughen rɨmnəkupan mɨvəhsi-pən kɨmi agelo mɨnə. Kwasɨg ikɨn kɨpihavəhsi-pən kɨmi kwən a Moses. Moses, in swatuk kape nɨvəhsi-pəyen loa kɨmi ətawə. Mərɨg nɨpɨg Kughen rɨmɨni promes tuk Ebraham, rɨpəh norien məkneikɨn. 20 Kughen In rɨmɨpəh nɨrpenien yermamə kɨrik mə tukrəgkiar kɨmi Ebraham. Mərɨg In atuatuk əmə rɨmnəgkiar-pən atuatuk ye nɨmrɨ Ebraham mamrɨpen-pən promes kafan kɨmin.

21 Kɨni pəh nien mə loa e rɨmauə mə tukrɨvəh-si ta promes kape Kughen. Nɨkam. To loa rɨpirkun nɨvəhsi-pəyen nɨmraghien vi kɨmi ətawə, kɨtawə kɨpiharkun nhauəyen mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg rɨpəh norien məkneikɨn.* 22 Loa kɨrik ror məkneikɨn rɨkək, meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə norien has rɨmnərkɨs fam ətawə. Kɨni kɨtawə m-fam kasəkapɨr loa mɨnə. Ror məkneikɨn mə swatuk kɨrikianə əmə mə kɨtawə tukhavəh nɨhuvəyen kape Kughen yame rɨmɨrpen-pə ta kɨn kɨmi ətawə. Kɨni swatuk e, mə tukshatətə ye Yesu Kristo.

Nɨpɨg e taktakun, nɨpɨg kape nhatətəyen ye Yesu Kristo

23 Kupan, loa yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi Moses, in rɨmɨraptərəkɨn tɨm tɨm ətawə, rəmhen əmə kɨn yame kɨtawə kɨmnɨsarə ye kalabus, mɨseriaji-pə nɨpɨg e taktakun mɨne, Kughen rɨmnəhitə ye nɨmrɨtawə kasəm swatuk kape nhatətəyen.* 24 Ror pən loa e in rəmhen əmə kɨn yemehuə kɨrik yame ramarmaru irətawə, mamuə meriaji-pən nɨpɨg Kristo rɨmauə. Mə ye nɨpɨg a, kɨtawə kwənhauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, meinai kɨmɨshatətə iran.* 25 Mərɨg taktakun ai, loa tukrɨpəh narmaru-mɨnien irətawə, meinai kwəshatətə ta ye Yesu Kristo.

Kɨmiə fam kɨrikianə meinai naksofugɨn-pən ye Yesu

26 Meinai kɨmiə nɨmɨshatətə ye Yesu Kristo, kɨmiə fam ji Kughen mɨnə.* 27 Kɨnor ta baptaes irəmiə khapsaah, mə kɨmiə nakwənhauə masor kɨrikianə kɨmiə min. Ror məkneikɨn, kɨmiə nɨmnhavəh norien huvə mɨnə kape Yesu rəmhen əmə kɨn yame nɨmɨsarkoah kɨn neipən vi kɨrik.* 28 Kɨni kɨmiə m-fam əgkap nɨmɨsofugɨn-pən ye Yesu Kristo, kɨni kɨmiə mfam naksəm nəmhen. Rhuvə mə kɨtawə tukhapəh nɨsəwhai-mɨnien narmamə, nar apnapɨg tukmə iriə nəmə Isrel, uə nəmə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, uə slef, uə pəh nien mə slef, uə yerman, uə piraovɨn.* 29 Kɨmiə fam narmamə kape Kristo. Ror məkneikɨn mə kɨmiə kwənərəus mɨnə əfrakɨs kape Ebraham. Kɨni ye swatuk kɨrikianə əmə mɨn, nɨhuvəyen yame Kughen rɨmɨrpen-pən kɨmi Ebraham, kɨmiə takhavəh mɨsarə iran.*

4

Pəh nien mə kɨtawə slef kape loa, mərɨg kɨtawə ji Kughen mɨnə

1 Taktəkun ai, jakəgkiar kwakwə mɨn ye norien kapətawə, mamni nuhpɨkɨnien kɨrik. Tukmə yermamə kɨrik rɨmhə, tɨni tukrɨvəh kafan nautə mɨnə fam. Mərɨg tukmə tɨni ramarkəskəh hanə, to rɨpəh nehuəyen ye kafan nautə, rəmhen kɨn yame slef kɨrik to rɨpəh nehuəyen ye nautə kɨrik. 2 Mərɨg tɨni a tukraməkeikei mamarə iriə piauni karɨn mɨnə tɨksɨn mamvən meriaji-pən nɨpɨg kafan tatə rɨmɨni mə in rɨrkun nɨvəhyen nautə yame rɨmnərəhu-pən kɨmin. 3 Kɨni kɨtawə mɨn tuksor məknakɨn. Apa kupan, kɨtawə kɨmɨsəmhen kɨn kwajikovə - kɨtawə slef mɨnə kape loa yamə mɨne kasarmaru irətawə.* 4 Mərɨg ruauə ye nɨpɨg atuatuk yame Kughen rɨmɨni, kɨni Kughen rɨmnher-pə kɨn Tɨni ruə. Piraovɨn kɨrik rɨmɨrəh, rarha-pə ye tokrei tanə. Kɨni in maməri-pən atuatuk narɨmnar fam yame loa ramni. 5 Rɨmnor məknakɨn mə tukrɨrɨsɨn ətawə yamə mɨne loa rɨmnərkɨs ətərəkɨn ətawə, pəh Kughen tukrɨrhi ətawə, mɨrɨsɨn ətawə khauə rəmhen kɨn nɨpnətɨn atuatuk mɨnə.*

6 Kɨni taktakun ai, Kughen rorkeikei mə tukror əpu mə kɨtawə nɨpnətɨn mɨnə, mher-pə kɨn Nanmɨn kape Tɨni rɨmauə irətawə mɨnə fam, kɨni mor ətawə kasokrən kɨn Kughen mə “Tatə.” 7 Tuk nar ai, pəh nien mə kɨtawə slef mɨnə, mərɨg kɨtawə nɨpnət Kughen əfrakɨs mɨnə. In rɨmɨvəhsi-pə narɨmnar huvə mɨnə kɨmi ətawə yame In ruɨni ta mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi nɨpnətɨn mɨnə.*

Pol rɨkin raməmhə tuk nəmə Galesia

8 Apa kupan, kɨmiə nɨmɨseinein Kughen. Kɨmiə masəhuak kɨmi yarmhə mɨnə mhamə ta mə kapəmiə kughen mɨnə. Iriə kɨmɨsərkɨs ətərəkɨn əmiə, mərɨg pəh nien mə iriə kughen əfrakɨs mɨnə. 9 Mərɨg taktakun ai, nakwənharkun Kughen. Uə, rhuvə mə jakni məkneikɨn mə Kughen ruɨrkun ta əmiə. ?Mərɨg rhawor e nakwənharerɨg-pən mɨn tuk natuakəmien mɨnə a? Kapəriə nəsanɨnien rɨkək. Kɨni to kamhavən, tukhapəh nɨsorien nar huvə kɨrik kɨmi əmiə. ?Rhawor nakhamə iriə tuksərkɨs ətərəkɨn mɨn əmiə? 10 ?Rhawor nakasəri-pən natuakəmien kapəriə ye nɨpɨg mɨnə kapəriə, mɨne makuə mɨnə kapəriə, mɨne nɨpɨg rhakə mɨnə, mɨne newk mɨnə kapəriə?* 11 !Kəsi narman! !Yo yakamgɨn pɨk tuk əmiə! !Yakaməm mə yɨmnor pɨk wok irəmiə tuk nar apnapɨg əmə!

12-13 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yo yakaməgkiar skai kɨmi əmiə mɨmə apa kupan, kɨmiə nɨmnhapəh nɨsarəyen ye loa kape Moses, kɨni yo yɨmauə məm əmiə kɨsarə, yɨmɨvəh norien kapəmiə, məpəh nəripənien loa. Kɨni taktakun ai, yakorkeikei mə kɨmiə mɨn takhavəh norien kafak, mhapəh nɨsorien mə loa tukrɨraptərəkɨn tɨm tɨm əmiə. Kɨmiə rɨkimiə tukrəsɨk mə in apa kupan, nɨpɨg yɨmnamni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kɨmi əmiə meinai yɨmnamhə, mamarə kɨtawə-m kɨmiə. Mərɨg nar apnapɨg mə yo yɨmnamhə ye nɨpɨg a, mərɨg kɨmiə nɨmnhapəh nɨsorien yo yakərɨg rahas. 14 Nəmhəyen kafak rɨmnərɨk mɨtə əmiə, mərɨg rɨkimiə rɨmɨpəh nəsɨkhahyen yo, kɨni nɨmnhapəh nɨshekien yo. Kɨmiə nɨmnhavəh huvə yo mamhavən ye nəkwai nimə kapəmiə mɨnə, rəmhen əmə kɨn yame nakhakɨr agelo kɨrik kape Kughen raurə ye nəkwai nimə mɨnə kapəmiə mɨnə, uə nakhakɨr Yesu Kristo raurə ye nəkwai nimə kapəmiə mɨnə.

15 Kupan, kɨmiə nɨmɨsorkeikei pɨk yo, mɨsasitu irak ye narɨmnar fam ye nɨrkunien kapəmiə. ?Mərɨg rhawor e taktakun mɨne? 16 Rɨkik raməsɨk mɨmə tukmə ror nəgkiarien əfrakɨs mɨnə kafak ramor əmiə nakwəsəməkɨn yo.

17 Yhajoun eikuə mɨnə e kasəmnhawk pɨk mə tukhaukreikɨn kapəmiə nətərɨgien kɨni kɨmiə nakhakwasɨg kɨn əriə. Mərɨg iriə khapəh nɨsorien məknakɨn mə tuksasitu irəmiə. Kɨsorkeikei əmə mə tukhavəhsi-ta əmiə tuk yo mə kɨmiə taksəmnhawk pɨk tuk nɨkwasɨgien kɨn əriə. 18 Nəmnhawkien in rhuvə, mərɨg taksəmnhawk tuk nar yame rhuvə nɨpɨg mɨfam, pəh nien mə ye nɨpɨg əmə yame yakamarə kɨtawə-m kɨmiə.

19 Kafak kwajikovə mɨnə. Yakamərɨg raha tuk əmiə rəmhen kɨn yame mama ramhə mə tukreimək kɨn kwajikovə. Yakamasək pɨk tuk əmiə meriaji takhauə mɨsəmhen kɨn Yesu Kristo. 20 Yakorkeikei pɨk mə jakamarə kɨtawə-m kɨmiə ai taktakun mɨne meinai tukmə yakamarə kɨtawə-m kɨmiə, jakpəh nəgkiar-pɨkien kɨmi əmiə. Mərɨg taktakun ai, yakamarə isok tuk əmiə, kɨni meinein mə jakhawor pən iran mɨne masitu irəmiə.

Nɨvusien ris ye Hega mɨne Sera

21 Kɨmiə narmamə yame naksorkeikei pɨk nəri-pənien loa, takshorpɨn-ru kafak nəgkiarien. ?Nɨmɨsərɨg ta naha nhagɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen ramni, uə nakhapəh hanə nɨsərɨgien? 22 In ramni Ebraham yame rɨmɨrəh tɨni yerman kɨraru. Kɨrik, slef kafan rɨmɨrəh. Kɨni kɨrik, piraovɨn atuatuk kafan rɨmɨrəh.* 23 Kwajikovə yame slef piraovɨn rɨmɨrəh, in rɨmnarha ye nətərɨgien əmə kape yermamə. Mərɨg kwajikovə yame piraovɨn atuatuk kafan rɨmɨrəh, in rɨmnarha meinai Kughen In rɨmɨrpen ta mə piraovɨn a tukrɨrəh.* 24-25 Kɨni kɨtawə kharkun nhavusien ris kɨn piraovɨn mir a, mhaukreikɨn-pə nɨpran irətawə. Piraovɨn mir a kwhajoun promes mir yame Kughen rɨmnor kɨmi narmamə. Pian e Hega, in mɨne kwənərəus kafan, iriə kɨsəmhen kɨn slef yamə mɨne tukhapəh nhavəhyen narɨmnar kape tatə. Pian e in rəmhen əmə kɨn promes yame Kughen rɨmnor ye tukwas apa Sinae apa ye tanə ehuə e Arebia - ikɨn aikɨn a Kughen rɨmɨvəhsi-pən loa ikɨn kɨmi Moses ikɨn. Kɨni in rəmhen kɨn taon ehuə kɨrik e Jerusalem yame narmamə ikɨn kamharaptərəkɨn tɨm tɨm loa ikɨn. Kɨni iriə kasəmhen kɨn slef yamə mɨne loa ramehuə irəriə. 26 Mərɨg Jerusalem kɨrik mɨn apa ye rao ye neai, in rəmhen kɨn piraovɨn yame pəh nien mə slef, yame loa rɨpəh nehuəyen iran. Kɨni in mamə kapətawə,* 27 meinai Nəgkiarien kape Kughen ramni mɨmə,

“Ik e nɨmnor siə kɨn ik. !Agien!

Ik e nɨmɨpəh nərɨgien nəmhəyen kɨrik tuk neiməkien.

Okrən apomh, mamagien,

Meinai nar apnapɨg nɨmɨpəh nɨrəhyen kwajikovə kɨrik meriaji mɨnəpiahuaru,

mərɨg taktakun ai, kafam kwənərəus mɨnə kwənhapsaah rapita piraovɨn yame iriu kafan yerman kwarə.”(Aes 54:1)

28 Mərɨg piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Kɨmiə naksəmhen kɨn ji Sera e Aesak meinai Kughen rɨmɨrpen mɨn əmiə.* 29 Kupan, kwajikovə e Ismael, ji Hega, yame rɨmnarha ye nətərɨgien əmə kape yermamə, in rɨmnoriah pɨk kwajikovə e Aesak yame rɨmnarha ye nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen. Kɨni norien a rəmhen əmə kɨn e towei mɨne: In e, narmamə yamə mɨne iriə slef kape loa kasoriah ətawə yamə mɨne kwəshatətə ye Kughen mɨsarha vi ye Nanmɨn kape Kughen. 30 ?Mərɨg Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni mə naha? In ramni mə,

“Ik takaməkeikei mher-ye rhav kɨn piraovɨn e slef mɨne tɨni. Iriu tukwəta ikɨn e, meinai ji pian a, in tukrɨpəh nɨvəhyen nautə kɨrik kape rɨmni.

Nautə mɨfam kape tata ramvən kɨmi ji pian yame pəh nien mə in slef.”(Jen 21:10)

31 Mərɨg kɨtawə e, kɨtawə pəh nien mə nɨpnət pian e slef; kɨtawə nɨpnət pian e yame rɨmɨvəh promes mɨnə kape Kughen.

5

Yesu rɨmɨrɨsɨn kafan narmamə mɨnə

1 Nɨpɨg Yesu Kristo rɨmɨrɨsɨn ətawə, rɨmnor ətawə mə loa kape Moses tukrɨpəh narmaruyen irətawə. Ror pən, kɨmiə takasəkeikei mɨsərer tɨm tɨm ye nhatətəyen kapəmiə, mhapəh nɨseighanien kɨn loa mə tukrarmaru mɨn irəmiə. Apa kupan, loa e, rɨmnərɨk mɨtə əmiə mamor əmiə mə kɨmiə slef mɨnə kafan.

2 Taksərɨg-ru nar e yakamni. Yo Pol, yakamni-pre nəgkiarien e tuk əmiə mɨmə tukmə kɨmiə nakseighan kɨn əriə mə tukhavəh nao kɨmi əmiə, ramhajoun pən mə naksor təkun wok yame Kristo rɨmnor. 3 Kɨni yo yakaməgkiar skai pre mɨn kɨmi əmiə mɨmə yermamə yamə rameighan kɨn mə tukvəh nao kɨmin, in ravəhsi-pən atuk in ye kwermɨ loa kape Moses. Kɨni yermamə yame loa ramarmaru iran, in tukraməkeikei məri-pən fam əgkəp narɨmnar fam yame loa ramni. 4 Kɨmiə e yame nasarkut-arkut tuk nəri-pənien loa mə tukror əmiə naksatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, ramhajoun pən mə nakwəsəpəh ta Yesu Kristo. Nakwənhavəhsi-pən nɨmetaimiə kɨmi nɨhuvəyen kape Kughen. 5 Kɨni mərɨg kɨtawə e Nanmɨn kape Kughen ramor ətawə kasərəhu-pən əmə kapətawə nətərɨgien ye Kughen, pəh In tukror ətawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn, meinai kɨtawə kɨshatətə əmə ye Yesu Kristo. 6 Kasərəhu-pən məkna nətərɨgien kapətawə ye Kughen meinai narmamə yamə mɨne kasofugɨn-pən ye Yesu Kristo, in nar apnapɨg mə kɨmɨvəh nao kɨmi əriə, uə kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmi əriə. Mərɨg nar ehuə e, in əmə e nhatətəyen ye Yesu Kristo. Nhatətəyen e ror ətawə kasorkeikei Kughen, masor mɨn norkeikeiyen kɨmi narmamə.*

7-8 Apa kupan, yɨmnəm əmiə mɨrkun mə kɨmiə nakasaiyu əsanɨn ye swatuk atuatuk ye nɨmraghien kapəmiə mə takseriaji mak. Mərɨg taktakun, nakwənharerɨg. Kughen rɨmnokrən ta kɨn əmiə. ?Mərɨg nɨpa mɨnə kasərer əswasɨg kɨn kapəmiə swatuk, masəko karɨn əmiə mə taksəri-pən mɨn loa kape Moses? Yakɨrkun mə Kughen to rɨpəh norien məkneikɨn irəmiə. 9 Mərɨg nhajounien eikuə en yame kamhani tukrɨpioriah fam əgkap əmiə rəmhen kɨn yis yame kɨvəhsi-pən ye bred ramher fam əgkap bred.* 10 Mərɨg yakɨrkun mə nəfrakɨsien, Yermaru tukror nətərɨgien kapəmiə tukruə mɨn mor kɨrikianə kɨtawə-m kɨmiə. Kɨni yo yakɨrkun huvə mə yermamə e yame ramoriah kapəmiə nətərɨgien məknakɨn, nar apnapɨg mə in yemehuə kɨrik uə in yemə hawor pən iran mɨne, mərɨg Kughen tukror narpɨnien kɨrik kɨmin.*

11 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Narmamə tɨksɨn kamhani mə yo yakamni-ərhav mə narmamə yame kashatətə ye Kughen, tukaməkeikei kɨvəh nao kɨmi əriə. Mərɨg nəgkiarien e rɨpəh norien nəfrakɨsien kɨn. To yakpini-ərhav məkneikɨn, kɨni narmamə mɨne e yame kasəriwək kɨmiə miriə, rɨkiriə rɨpiagien əmə tuk yo. !Mərɨg, səmru! Nəmə Isrel tɨksɨn kasoriah yo mamharpəhu yo, mamhauh yo, meinai yo yakamni-ərhav mə nɨmhəyen kape Yesu ye nai kamarkwao kɨn, in əmə e, in tukrɨvəh mɨragh narmamə. 12 Ye nətərɨgien kafak, narmamə mɨne e yame kashajoun oror əmiə, mhamə tukaməkeikei kɨvəh nao kɨmi narmamə, rhuvə mə iriə tuksərai ta əgkap əmə matuk kapəriə.

13 Mərɨg piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə, kɨni mɨrɨsɨn əmiə mə loa kape Moses tukrɨpəh narmaruyen irəmiə. !Mərɨg takasərɨg huvə əmiə! Pəh rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mɨmə, “Rhuvə, yo yaknap ta ye loa. Taktakun ai yakɨrkun norien naha nhagɨn yame nɨprak rorkeikei.” Kɨmiə takhapəh nhaniyen məknakɨn. Mərɨg norkeikeiyen kapəmiə tukraməkeikei mor əmiə rɨkimiə ragien əmə mə taksasitu irəmiə mɨnə.* 14 Meinai norkeikeiyen in raməpkəfugɨn nəgkiarien fam yame loa ramni. In e ramni mə, “Takaməkeikei morkeikei piam rəmhen kɨn yame nakorkeikei atuk ik.”(Lev. 19:18) 15 Takasərɨg huvə əmiə. Tukmə kɨmiə nakasor tɨməht kɨmi əmiə mɨnə, naksəmhen əmə kɨn kirəvɨn* yamə mɨne kasəs atuk əriə mɨnə, kɨni mus mus kapəmiə tukroriah əmiə.

Norien kape Nanmɨn kape Kughen mɨne norien kape narmamə

16 Ror pən, yakamni-pre tuk əmiə mə kɨmiə, Nanmɨn kape Kughen tukraməkeikei mɨkɨr əmiə kɨni nakhakwasɨg kɨn. Kɨni kɨmiə takhapəh nɨsorien nar has yame nɨpraimiə əmə rorkeikei. 17 Təvhagə has mɨnə a, in e, nɨmɨsor narɨmnar has yame nɨpraimiə atuk rorkeikei. Mərɨg norien e, in ravəhsi-əhu norien kape Nanmɨn kape Kughen. Kɨni Nanmɨn kape Kughen in rɨpəh norkeikei-mɨnien norien has yame nɨmnasor hanə kupan. Norien mir e kawor tɨməht kɨmi əriu mɨnə, ror pən nakaseinein nɨsorien norien huvə yamə mɨne rɨkimiə raməsɨk mə taksor.* 18 Mərɨg tukmə Nanmɨn kape Kughen ramkɨr əmiə, to loa rɨpəh mɨn narmaruyen irəmiə.

19 Kɨtawə kwənharkun norien hah kupan kape narmamə yame kɨmnasor hanə kupan: Nɨpiraovɨn mɨne narman kamhakɨr apɨsapɨs əriə mɨnə, kɨni iriə kasor norien has m-fam yame ror naurɨsien tuk nɨniyen; kapəriə nətərɨgien ramvən pɨk tuk norien has mɨnə a. 20 Masəhuak kɨmi nanmɨ nar mɨnə, masəmtah, masəməkɨn narmamə, masor tɨməht, masəmhowk, masor niemhaa, mhavəhsi-haktə atuk əriə, masəwhai əriə mɨnə, mɨsarə pɨsɨn pɨsɨn. 21 Masanipɨn ye narɨmnar kape narmamə, mɨsapɨs kɨn nɨnɨmien, masor lafet mamharpəhu nətəwaoyen, masor narɨmnar ehuə mɨn yame ror məknakɨn. Yakamor kwirɨg kɨmi əmiə rəmhen əmə kɨn yame yɨmnor kwirɨg kɨmi əmiə apa kupan: Narmamə yamə mɨne kasor norien mɨnə a, iriə tukhapəh nhavənien mɨsarə ye rao ye neiai yame rɨmnor apnəpeinə iran kape kafan kwajikovə mɨnə.*

22 Mərɨg tukmə Nanmɨn kape Kughen ramarə ye narmamə, nɨmraghien kapəriə tukrɨkuə kɨn kwənkwan e in e: Kɨsorkeikei narmamə, rɨkiriə ragien, nəmərinuyen ramarə yerkiriə, kapəriə nətərɨgien rapomh, rɨkiriə rehuə tuk narmamə, kɨni kapəriə norien in rhuvə. Kɨni narmamə kamhani nəfrakɨsien irəriə. 23 Kɨni iriə nəmə mar. Kɨni kasarmaru ye nɨprairiə. Norien mɨnə e, iriə khahuvə pɨk, kɨni nəgkiarien kɨrik rɨkək ye loa yame ramni-əhu narɨmnar mɨnə e. 24 Kɨtawə narmamə kape Yesu Kristo, kɨtawə kwəsəpəh ta norien has mɨnə kapətawə, mhapəh nɨsorien narɨmnar yamə mɨne nɨpraitawə əmə rorkeikei. Rəmhen əmə kɨn yame kɨmɨsəsɨk-pən nətərɨgien has mɨnə kapətawə ye nai kamarkwao kɨn.* 25 Nanmɨn kape Kughen In rɨmɨvəhsi-pə ta nɨmraghien kɨrik kɨmi ətawə, kɨni rhuvə mə kɨtawə tuksəriwək ye norien huvə mɨnə kafan. 26 Rahas mə kɨtawə tuksausit mhavəhsi-haktə pɨk ətawə, masəməkɨn ətawə mɨnə.*

6

Rhuvə mə tuksasitu irətawə tuk kajipə pam mɨnə

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Tukmə kaməm mə yermamə kɨrik rɨmnor təvhagə has, rhuvə mə kɨmiə e yame Nanmɨn kape Kughen ramkɨr əmiə, takhavən mɨsasitu iran mɨsərɨp atuatuk in. Mərɨg takhapəh nɨsəgkiar-pɨkien kɨmin, taksəgkiar mar əmə kɨmin, mɨsor mə rɨkimiə raməmhə tukun. Mərɨg takasərɨg əmiə, tamə nar kɨrik yame nakasətapɨg kɨn tuk narmamə ror mɨn əmiə nakhamɨr.* 2 Kɨmiə taksasitu irəmiə mɨnə. Taksasitu irəmiə mɨnə ye nɨpɨg nakasarə ye nɨpɨg əutən mɨnə. Tukmə naksor məkneikɨn, naksəri-pən atuatuk naha nhagɨn yame loa kape Kristo ramni.* 3 Meinai yermamə yame rɨkin raməsɨk mə in yerpɨrɨg, yermamə e, rɨkin rameikuə, meinai reinein nəmien mə in yermamə apnapɨg əmə. 4-5 Mərɨg kɨmiə takasəkeikei mɨsəm huvə narɨmnar yame nakasor. Takhapəh nɨsəm-əmhenien norien kape narmamə pɨsɨn mə takharkun mə kapəmiə norien rhuvə rapita. Takasəkeikei mɨsəm huvə pɨsɨn əmə kapəmiə wok, meinai narmamə kapəriə wok ror pɨsɨn pɨsɨn. Kɨni iriə kamhavəh kajipə pam pɨsɨn pɨsɨn ye nɨmraghien kapəriə kɨrikianə kɨrikianə. Mərɨg rhuvə mə rɨkimiə tukragien tuk wok pɨsɨn kɨrik kapəmiə, kɨni tukəm mə kapəmiə wok in rhuvə əmə.*

6 Kɨmiə takasəkeikei mɨsəwhai narɨmnar mɨnə tɨksɨn kɨmi kapəmiə yhajoun yamə mɨne kashajoun əmiə ye nəgkiarien kape Kughen.*

7 Takasərɨg əmiə, mhapəh nɨseikuəyen irəmiə mɨnə mhamə nakharkun nɨsorien naha nhagɨn yame nɨpraimiə rorkeikei. Narpɨnien yame Kughen ravəhsi-pə, pəh nien in nar apnapɨg. Nɨmɨsuv naha nhagɨn kwənkwai nai ye nəsimien kafam, ik mɨn takrhi atuk mɨn kwənkwan, mən. 8 Yermamə yame raməsim kɨn norien has yame rɨmnasor hanə kupan, in rəmhen kɨn kwənkwai nai hah kɨrik ye kafan nɨmraghien. In tukraməkeikei mɨkuə kɨn kwənkwai nai yame rahas. Kwənkwai nai e, nɨpran e, in e nɨmhəyen. Mərɨg yermamə yame ramsuv kwənkwai nai yame rhuvə, yame Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pən, Nanmɨn kape Kughen tukror in tukrɨkuə kɨn kwənkwan yame rhuvə, kɨni tukrɨrhi. Nhag kwənkwai nai en, in e nɨmraghien rerɨn.*

9 Ror pən, takhapəh nɨsəpəuyen kɨn norien yame rhuvə, meinai kɨtawə tukharhi kwənkwan yame rhuvə ye nɨpɨg atuatuk kafan, tukmə khapəh nɨsəpəhyen wok. 10 Kɨni nɨpɨg mɨnə fam, tukmə kɨtawə kasəm kwənmhaan kɨrik, pəh kɨsor huvə pən kɨmi narmamə m-fam, kɨni rhuvə pɨk mə tuksor huvə pən kɨmi piautawə mɨnə mɨne nowintawə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu Kristo.

Nəgkiarien infamien

11 Jakrai nəgkiarien infamien kafak ye nəkwəkwə e kɨn kwermɨk. Kɨmiə taksəm mhamə kafak nɨraiyen, rehuə pɨk.

12 Nəmhajoun eikuə mɨnə a kɨsorkeikei mə narmamə tuksəgnəgɨn əriə, ror pən, kasəkeikei kɨmi əmiə mə tukvəh nao kɨmi əmiə. Mərɨg kasəkeikei əmə kɨmi əmiə məknakɨn mə nəmə Isrel tɨksɨn tukhapəh nɨsorien nahasien kɨmiə əriə. 13 Mərɨg kasəkeikei kɨmi əmiə mə tukvəh nao kɨmi əmiə meinai kɨsorkeikei mə narmamə tuksəgnəgɨn əriə tuk nɨviyen əmiə nakharerɨg-pən mɨn tuk loa kape Moses. Mərɨg səm-ru, iriə mɨn, khapəh nɨsəri-pən huvəyen narɨmnar yame loa ramni. 14 Mərɨg yo, pəh jakpəh nəgnəgɨnien yo tuk nar kɨrik yame yɨmnor. Mərɨg jakaməkeikei maməgnəgɨn əmə Yesu Kristo Yermaru kapətawə tuk naha nhagɨn yame rɨmnor ye nɨpɨg In rɨmamhə ye nai kamarkwao kɨn. Rɨmamhə ye nai kamarkwao kɨn, mor yo yakpəh norkeikei-pɨkien narɨmnar kape tokrei tanə. Rɨmɨrɨsɨn yo ye narɨmnar mɨnə a. 15 Nɨpɨg Kughen ravəhsi-pən nɨmraghien vi kɨmi yermamə, mamor in ratuatuk ye nɨmrɨn, nar apnapɨg tukmə kɨmɨvəh nao kɨmin uə kɨmɨpəh nɨvəhyen nao kɨmin.* 16 Kɨni taktakun ai, yakaməhuak tuk narmamə yamə mɨne kasəri-pən huvə nəgkiarien e, iriə kwənərəus atuatuk mɨnə kape Kughen. Yakaməhuak mə nəmərinuyen kape Kughen tukramarə tuk əriə, kɨni pəh rɨki Kughen tukrehuə tuk əriə.

17 Kafak e nəgkiarien infamien. Yo yakpəh norkeikeiyen mə yermamə kɨrik tukrɨni hah yo, meinai tamhek nɨmap mɨnə e yame kɨmnəsɨk yo kɨn kapier apɨg kɨni kuh yo kərkɨs-ərkɨs yo kashajoun pən mə yo slef kape Yesu.*

18 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Yakaməhuak mə Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə. Amen.

* 1:4-5: Gal 2:20

* 1:7: Wok 15:1,24

* 1:8: 1 Kor 16:22

* 1:10: 1 Tes 2:4

* 1:11: Mat 16:17

* 1:13: Wok 8:3

* 1:14: Wok 22:3

* 1:15: Aes 49:1; Gal 2:7

* 1:18: Gris ramni mə nhag aposol a “Sefas.”

* 1:18: Wok 9:26-27

* 1:21-22: Wok 9:30

* 2:1-2: Wok 15:2

* 2:4: Gal 1:7; 5:1,13

* 2:7: Ye nəgkiarien Gris rɨpəh nɨniyen “Nəmə Isrel” uə “nəmə Gris” mərɨg ramni “narmamə kɨvəh nao kɨmi əriə” mɨne “narmamə yame kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmi əriə.”

* 2:7: Wok 22:21

† 2:9: Gris ramni mə iriə tukhavən mɨsəm “Nəmə kɨvəh nao kɨmi əriə.”

* 2:10: Wok 11:29-30

‡ 2:11-14: In ikɨn e, Pita rɨmnəsɨk loa kape Moses, yame ramni mə nəmə Isrel tukhapəh nɨsəvɨgɨn-kwisien nəmə Gris.

* 2:11-14: Wok 11:3

* 2:16: Wok 15:10-11; Rom 3:20-28; Gal 3:11

* 2:19-20: Gal 1:4

* 3:15-16: Jen 12:7; 13:15; 24:7

* 3:17: Eks 12:40

* 3:18: Rom 4:14

* 3:21: Rom 8:2-4

* 3:23: Gal 4:3

* 3:24: Rom 10:4

* 3:26: Jon 1:12

* 3:27: Rom 6:3

* 3:28: Rom 10:12

* 3:29: Rom 4:13

* 4:3: Kol 2:20

* 4:5: Jon 1:14; Rom 1:3

* 4:7: Rom 8:15-17

* 4:10: Rom 14:5; Kol 2:16

* 4:22: Jen 16:15; 21:2

* 4:23: Rom 9:7-9

* 4:26: Hib 12:22; Rev 21:2,10

* 4:28: Jen 15:4-5; Rom 9:7

* 5:6: 1 Kor 7:19; Gal 6:15

* 5:9: 1 Kor 5:6

* 5:10: 2 Kor 11:15; Gal 1:7

* 5:13: 1 Pita 2:16

* 5:15: Nəgkiarien Gris rɨpəh nɨniyen kirəvɨn, ramni əmə nuhpɨkɨnien ye tɨməht, rəmhen kɨn yame narmamə kasəs əriə mɨnə.

* 5:17: Rom 7:15-23

* 5:21: 1 Kor 6:9-10

* 5:24: Rom 6:6; Kol 3:5

* 5:26: Fil 2:3

* 6:1: Mat 18:15

* 6:2: Rom 15:1

* 6:4-5: Rom 14:12

* 6:6: 1 Kor 9:11,14; 1 Tim 5:18

* 6:8: Rom 8:13

* 6:15: Gal 5:6; 2 Kor 5:17

* 6:17: 2 Kor 4:10

EFESAS

1

2

3

4

5

6

Efesas

Nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Efesas

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Efesas

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Efesas, kɨni morkeikei mə iriə tuksher-pən kɨn pəh rɨvən kɨmi niməhuak pɨsɨn pɨsɨn mɨnə ipakə tukun.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Pol rɨmɨrikakun niməhuak apa Efesas, kɨni mamarə iriə min kape newk kɨsisər. Kɨni in morkeikei pɨk əriə, kɨni iriə kɨsorkeikei pɨk in. Efesas in taon ehuə kɨrik ye tanə ehuə e Tarki, kɨni in kwənmhaan huvə kɨrik mə Pol tukrɨni-ərhav nəgkiarien ikɨn kape Kughen.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pəh nien mə nəmə Efesas kɨmɨsor nar kɨrik rɨpəh nəmhenien, kɨni Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrhek əriə tukun. In rɨmɨrai əmə nəkwəkwə e mə tukrɨvəhsi-haktə nətərɨgien kapəriə. Kɨni morkeikei mə tukrɨni-ərhav norien atuatuk, mɨne wok kape niməhuak. Kɨni nəkwəkwə e ramvən kɨmi niməhuak ikɨn mɨnə fam.

1

Pol rɨmnokrən huvə irəriə

1 Yo Pol, yo aposol kɨrik kape Yesu Kristo, yame Kughen rɨmɨrpen ta yo mə kafan. Yakamni rhuvə pre tuk əmiə m-fam narmamə kape Kughen mɨnə apa Efesas yamə mɨne nakamharaptərəkɨn tɨm tɨm nhatətəyen kapətawə ye Yesu Kristo.* 2 Pəh Kughen e Rɨmtawə, mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukwautə-pre kɨn nəmərinuyen kɨmi əmiə.

Kughen ravəhsi-pə nɨhuvəyen kɨmi ətawə ye Yesu Kristo

3 Pəh khani vi vi Kughen e Rɨm Yesu Kristo Yermaru kapətawə, yame ravəhsi-pə nɨhuvəyen kɨmi ətawə yamə mɨne kasofugɨn-pən ye Kristo. Nɨhuvəyen mɨnə a kamhasɨ-pən ye rao ye neai mə tuksasitu ye nanmɨtawə.* 4-5 Ror məkneikɨn meinai nɨpɨg Kughen rɨmnəpəh nor-hanəyen neai mɨne nɨmoptanə, mərɨg ruɨrpen ta ətawə mə tukhauə kɨrikianə kɨtawə Kristo, kɨni mə kɨtawə tuksatuatuk ye nɨmrɨn,* pəh kɨpəh nəm-pənien nar has kɨrik irətawə. Meinai Kughen rorkeikei pɨk ətawə, kwasɨg ikɨn ror narɨmnar, mərɨg In ruɨrpen ta ətawə mə tuksofugɨn-pən ye Kristo, pəh In rɨrhi ətawə rəmhen kɨn kafan kwajikovə mɨnə. Nar a raməri-pən əmə nətərɨgien kafan mɨne naha nhagɨn yame In rorkeikei.* 6 Rɨmnor məknakɨn mə kɨtawə tukhani vi vi In tuk kafan nɨhuvəyen yame in rhuvə mapita. Nɨhuvəyen a In rɨmnautə-pə apnapɨg əmə kɨn kɨmi ətawə ye Tɨni yame In rorkeikei pɨk. 7 Nɨtaw Kristo rɨmnaiyu mor swatuk kɨmi ətawə khauə kɨrikianə kɨtawə Kughen, kɨni Kughen ruɨrɨsɨn ətawə ye narpɨnien kape norien has mɨnə kapətawə. In a rɨmnəspir norien has mɨnə kapətawə. !Rɨmnor məknakɨn meinai nɨhuvəyen kafan in rehuə mapita!* 8 Kɨni rɨmɨvəhsi-pə nɨhuvəyen a rehuə pɨk mapita, mɨvəhsi-pə nɨrkunien kɨmi ətawə tuk nɨrkunien narɨmnar fam.

9 Kughen, kafan nətərɨgien rɨmnerkwaig kupan. Kɨni rɨmɨrpen mə nətərɨgien kafan tukruə mor nəfrakɨsien kɨn ye nɨmraghien kape Kristo. Kɨni rɨkin ragien mə tukror əpu nətərɨgien kafan kɨmi ətawə.* 10 In e mə tuk nɨpɨg kɨrik, ye nɨpɨg atuatuk kafan, In tukrofugɨn narɨmnar m-fam ye neai mɨne ye tokrei tanə tukasəmɨr ye kwermɨ yermamə kɨrikianə. In e, Yesu Kristo.*

11 Apa kupan, Kughen rɨmɨrpen ətawə mə tukhauə kafan mɨnə, ye nɨpɨg yame rɨmnofugɨn ətawə khauə mɨsor kɨrikianə kɨtawə Kristo. In e nətərɨgien kafan, kɨni In ramor mə narɨmnar m-fam tukasəkeikei masəri-pən əmə nətərɨgien kafan.* 12 Rɨmnor məknakɨn mə kɨmawə [kwənərəus kape Isrel] yamə mɨne yɨmɨsəkupən mɨshatətə ye Kristo, jakhani vi vi Kughen yame In yerpɨrɨg pɨk rapita. 13 Kɨni kɨmiə mɨn, [yamə mɨne pəh nien mə kɨmiə kwənərəus kape Isrel], nakwənhauə kɨrikianə kɨmiə Kristo nɨpɨg kɨmiə nɨmɨsərɨg nəgkiarien əfrakɨs, yame ramhajoun swatuk yame Kughen tukrɨvəh mɨragh narmamə iran. Nɨmnhani nəfrakɨsien iran, kɨni Kughen rɨmɨvəh-si pre Nanmɨn Kafan kɨmi əmiə ramor nɨmtətien mə kɨmiə narmamə kafan mɨnə. 14 Meinai kɨtawə kwənhavəh Nanmɨn kape Kughen, kɨtawə kharkun huvə mə Kughen tukrɨvəh-si pə narɨmnar huvə mɨnə kɨmi ətawə yamə mɨne ruɨni ta mə tukror. Tukhavəh narɨmnar mɨnə a nɨpɨg Kughen tukrɨrɨsɨn ətawə e kafan narmamə mɨnə ye narpɨnien kape norien has kapətawə, mə narmamə tukhani vi vi Kughen yame In yerpɨrɨg pɨk rapita.*

Pol raməhuak mamni vi vi Kughen

15 Ror pən, rɨrikakun ye nɨpɨg yame yɨmnərɨg nəvsaoyen kɨn nhatətəyen kapəmiə ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə mɨne norkeikeiyen yame nakasor kɨmi narmamə kape Kughen mɨnə, 16 yakaməhuak tuk əmiə nɨpɨg m-fam meriaji-pə e taktakun, mamni vi vi Kughen tuk əmiə, mɨpəh nəpəhyen. 17 Yakamaiyoh Kughen yame In Kughen kape Yesu Kristo Yermaru kapətawə, mɨne In Rɨmtawə yame In rhuvə pɨk, mə tukrɨvəh-si pre Nanmɨn kafan kɨmi əmiə. Kɨni Nanmɨn kafan tukror əmiə takharkun nar, mor əpu Kughen kɨmi əmiə, mə takharkun huvə In.* 18 Kɨni yakaməhuak mɨn mə tukrəhitə ye nətərɨgien kapəmiə mə takharkun nar huvə yamə mɨne tukrɨvəh-si pre kɨmi əmiə. Nakharkun mə takpihavəh narɨmnar mɨnə a meinai In ruɨrpen ta əmiə. Kɨni yakaməhuak mə takharkun mə nɨhuvəyen yame ravəhsi-pən kɨmi narmamə kafan mɨnə in rhuvə pɨk, 19 kɨni nəsanɨnien kafan in rehuə pɨk, mamehuə ye nɨmraghien kapətawə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu.* Nəsanɨnien yame ramehuə irətawə in rehuə rəmhen kɨn nəsanɨnien ehuə kafan 20 yame rɨmnor Yesu rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan, kɨni mor In rɨmavən məkwətə ye nɨkar Kughen matuk apa ye rao ye neai.* 21 In yerpɨrɨg rapita agelo mɨnə fam, mɨne yarmhə mɨnə fam, mɨne nəsanɨnien mɨnə fam, mɨne nehuəyen mɨnə fam yame kavəhsi-pən kɨmi yermamə. In ramehuə ye nɨpɨg ai taktakun mɨne ye nɨpɨg yame tukrɨpiuə.* 22 Kɨni Kughen rɨmnərəhu-pən narɨmnar m-fam ye kwermɨn, mor In ruauə mɨnehuə ye narɨmnar fam, mə tukrasitu ye niməhuak. 23 Kɨni niməhuak in nɨprai Kristo; Kristo raməmɨr fam irəriə, maməmɨr aikɨn mɨnə fam mɨne ye narɨmnar fam.*

2

Apa kupan, ror məkneikɨn mə kɨmnhamhə; mərɨg taktakun ai, kwənhamragh

1 Kɨmiə e, apa kupan, nɨmnhamhə meinai nɨmɨsəsɨk nəkwai Kughen, masor təvhagə hah, 2 masor norien has kape tokrei tanə, mhavən masor nəkwai Setan yame in ramarmaru ye yarmhə yamə mɨne kasəmɨr rarkurao irətawə.* In e nanmɨn has yame ramor wok ai taktakun ye nɨmraghien kape narmamə yamə mɨne kasəsɨk nəkwai Kughen.* 3 Apa kupan, kɨtawə mɨn kɨmɨsarə məknenkɨn kɨtawə miriə. Rɨkitawə rɨmnorkeikei norien has mɨnə, kɨni kɨmɨsor təvhagə has yame ramor rɨkitawə ramagien. Kɨtawə kɨmnhakwasɨg əmə kɨn naha nhagɨn yame ramsɨ-pən yerkitawə mɨne ye nətərɨgien has kapətawə. Nɨpɨg kɨtawə kɨmɨsarha, təvhagə has rɨnarə ta yerkitawə, rəmhen kɨn yame ramarə yerki narmamə mɨnə fam. Kɨni rɨki Kughen raməmhə tuk təvhagə has kapətawə; In tukraməkeikei mɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi ətawə.*

4 Mərɨg Kughen, kafan norkeikeiyen rehuə tuk ətawə, kɨni rɨkin rehuə rehuə pɨk tuk ətawə, 5 nar apnapɨg mə kɨmnhamhə meinai kɨmɨsəsɨk nəkwai Kughen, mərɨg In rɨmnor ətawə kamhamragh mɨn kɨtawə Kristo. Kɨni nɨhuvəyen əmə kafan ramor swatuk kɨmi əmiə mə Kughen tukrɨvəh mɨragh əmiə.* 6 Kɨni Kughen rɨvəh-si haktə ətawə kɨtawə Kristo, mor mə kɨtawə tuksəkwətə kɨtawə Kristo ye rao ye neai.* 7 Kughen rɨmnor məkneikɨn mə nɨpɨg yame ramuə, In tukror əpu kafan nɨhuvəyen yame in rehuə pɨk rapita. In ramofugɨn-pən ətawə ye Yesu Kristo, mamasitu irətawə, mamhajoun mə nɨhuvəyen kafan in rehuə pɨk. 8 Meinai nɨhuvəyen kape Kughen in swatuk yame Kughen ravəh mɨragh əmiə iran, meinai nakashatətə iran. Pəh nien mə kɨmiə atuk nɨmɨsor swatuk mə Kughen tukrɨvəh mɨragh əmiə - Kughen pɨsɨn əmə ravəh mɨragh narmamə, nərokien rɨkək iran. 9 Pəh nien mə wok kɨrik yame narmamə kasor, tamə kɨsausit tukun.* 10 Ror məkneikɨn mə Kughen rɨmɨvəhsi-pə nɨmraghien wi kɨmi ətawə, mofugɨn-pən ətawə ye Yesu Kristo mə kɨtawə tuksor wok yamə mɨne khahuvə. Wok mɨnə e, Kughen ruɨrpen ta mə tukasor.*

Kɨtawə kɨmnhauə kɨrikianə ye Yesu

11 Ror məkneikɨn, takhapəh nɨsəru-kɨnien mə nɨpɨg nɨmɨsarha, pəh nien mə kɨmiə kwənərəus kape Isrel. Kɨni nəmə Isrel yame kavəh nao kɨmi əriə, iriə kɨmnhani mhamə kɨmiə nəmə iruə mɨnə, meinai kɨpəh nɨvəhyen nao kɨmi əmiə. (Mərɨg nɨvəhyen nao kɨmi yermamə, in nar apnapɨg - kamor əmə ye nɨprai yermamə). 12 Kɨni takhapəh nɨsəru-kɨnien mə ye nɨpɨg a, kɨmiə nɨmɨsərer isok tuk Kristo, pəh nien mə kɨmiə nəmə Isrel atuatuk, mərɨg kɨmiə nəmə iruə mɨnə əmə. Kɨni promes yamə mɨne Kughen rɨmɨni-pən tuk əriə, pəh nien mə rɨmɨni-pre tuk əmiə. Kɨmiə nɨmɨseinein əfrakɨs Kughen, mɨsarə ye tokrei tanə, nar kɨrik rɨrkək yame to naksərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapəmiə iran mə taksarə kɨmiə min.* 13 Mərɨg kɨmiə, nɨmnɨsarə pawk isok tuk Kughen, mɨnhauə kɨrikianə kɨmiə Yesu Kristo. Kɨni taktakun ai, nɨtaw Kristo rɨmnor swatuk kɨmi əmiə mə takhauə əfrakɨs tuk Kughen.*

14 Ror məkneikɨn mə Kristo pɨsɨn əmə ramərəhu nəmərinuyen, mamarkɨs narəyen kape nəmə Isrel mɨne nəmə iruə, mə tukhauə kɨrikianə. Apa kupan, loa kape kwənərəus kape nəmə Isrel in rəmhen əmə kɨn kəupə yame rɨmnarkoparɨn nəmə iruə kasor tɨkmɨr iriə miriə. Mərɨg Kristo rɨmnəhipu kəupə a.* 15 Nɨpɨg rɨmamhə ye nai kamarkwao kɨn, In mor loa kupan ruauə mor nar apnapɨg kɨn, mə tukrofugɨn nəmə Isrel mɨne nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, khauə kɨrikianə mɨsor kwhen wi kɨrik. Rɨmnor məknakɨn mɨvəhsi-pə nəmərinuyen kɨmi ətawə.* 16 Kɨni ye nɨmhəyen kafan ye nai kamarkwao kɨn, Kughen rɨmnofugɨn əriə kɨrikianə, kɨni mɨkɨr-pən əriə kharerɨg-pən tuk Kughen, kɨni mor kapəriə tɨmət reiwaiyu mɨrkək.* 17 In rɨmauə mɨni-ərhav nəmərinuyen kɨmi əmiə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne kamni kɨmə nakasarə isok tukun, kɨni mɨni-ərhav nəmərinuyen kɨmi əmawə nəmə Isrel yamə mɨne kamni kɨmə yakasarə ipakə tukun.* 18 Kɨni Kristo rɨmnor swatuk kɨmi ətawə mɨfam kwənərəus kape Isrel mɨne nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mə tukhauə tuk Rɨmtawə Kughen ye Nanmɨn Rhakə kafan yame In kɨrikianə əmə.

19 Kɨni ror məkneikɨn, pəh nien mə kɨmiə yepsɨpɨs mɨnə uə nəmə iruə mɨnə, mərɨg taktakun ai naksarə ye rao ye neai kɨmiə narmamə yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu, kɨmiə Ji Kughen mɨnə.* 20 Kɨtawə kɨsəmhen kɨn nimə kɨrik kape Kughen yame səpaag ye nimə in e Yesu Kristo, kɨni aposol mɨnə mɨne profet mɨnə, iriə nɨhu nimə,* 21-22 kɨni kɨmiə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, naksəmhen kɨn kwenai yame Kristo ramərəhu haktə ye nimə. Kɨni ravhirəkɨn kwermɨ nimə mɨnə fam mə iriə tukhauə nimə atuatuk kape nəhuakien kɨmi Yermaru, yame Kughen ramarə ikɨn meinai Nanmɨn kafan raməmɨr ikɨn.*

3

Kughen rɨmnor əpu nətərɨgien kafan

1 Ror pən, yo, Pol, yɨmɨni-ərhav nəvsaoyen huvə kape Yesu Kristo tuk əmiə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel, kɨni taktakun ai kɨvəh-si-pən yo ye kalabus tukun.* 2 Kɨmiə nakwənharkun ta mə Kughen rɨmɨvəh-si pə wok e kɨmi yo mə jakni-ərhav nɨhuvəyen kafan kɨmi əmiə.* 3 Rəmhen kɨn yame yaknəgkiar kwakwə ta kɨmi əmiə, yakmə Kughen pɨsɨn əmə rɨmnor əpu nətərɨgien erkwaig kafan kɨmi yo.* 4 Nɨpɨg taksəvheikɨn nəgkiarien e, mharkun nhavəhyen kafak nɨrkunien ye nɨkarɨn kape nətərɨgien erkwaig kape Kughen ye nɨkarɨn kape Kristo. 5 Pəh nien mə Kughen rɨmnor əpu narɨmnar e kɨmi nəmə kupan, mərɨg taktakun ai Nanmɨn kafan rɨnor əpu kɨmi kafan aposol mɨnə mɨne profet yamə mɨne rɨmɨrpen ta əriə. 6 Nətərɨgien erkwaig e in e mə Nəvsaoyen Huvə kape Kughen in ramor swatuk kɨmi nəmə pəh nien mə kwənərəus kape Isrel, mə iriə mɨn tukhauə rəmhen kɨn nəmə Isrel, mhavəh nɨhuvəyen kape Kughen. Kɨni iriə mhauə kɨrikianə, mhavəh kwis nɨhuvəyen kape promes yame Kughen rɨmɨni ta tuk narmamə yamə mɨne kasofugɨn-pən tuk Yesu Kristo.*

7 Kughen ramor wok ye nəsanɨnien ehuə kafan, masitu irak ye nɨhuvəyen kafan, mɨvəhsi-pə wok e kɨmi yo mə jakni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kafan.** 8 Nar apnapɨg mə yo ye tanə ye narmamə mɨfam kape Kughen, mərɨg ye nɨhuvəyen kafan, Kughen rɨmɨvəhsi-pə wok e, mə jakni-ərhav-pre tuk əmiə yame pəh nien mə kwənərəus kape Isrel nɨhuvəyen mɨnə kape Yesu Kristo yame to kɨtawə khapəh nharkun-famien, meinai iriə khapsaah, to kɨpəh nɨni-famien.* 9 Kɨni Kughen rɨvəhsi-haktə mɨn yo mə jakor əpu kɨmi narmamə m-fam norien yame In rɨmnor nətərɨgien erkwaig kafan ruə mɨtərhav-pə. In apa kupan, Kughen e yame rɨmnor narɨmnar fam rɨpəh nor-əpu-yen nətərɨgien e kafan. 10 In rɨmnor məkna mə taktakun ai niməhuak in tukror əpu kɨmi agelo mɨnə mɨne nanmɨn yamə mɨne kasehuə ye tapən mə Kughen, kafan nɨrkunien rɨpsaah. 11 In e nətərɨgien kafan yame ramarə rerɨn, kɨni rɨmauə mor nəfrakɨsien kɨn ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə. 12 Kɨtawə kashatətə ye Kristo, ror pən, to naha nɨpɨg, kharkun nhavənien mɨsərer ye nɨmrɨ Kughen mhapəh nhagɨnien.* 13 Ror pən, yakamərɨg pawk nəmhəyen tuk əmiə, mərɨg yakamaiyoh əmiə mə takhapəh nɨsorien nətərɨgien kapəmiə reiwaiyu tuk nɨpɨg əutən yame yakamarə iran ai taktakun, meinai in tukrasitu irəmiə ye kapəmiə nɨmraghien.

Pol raməhuak tuk nəmə Efesas

14 Ror pən, yakənɨmkur maməhuak kɨmi Kughen Rɨmtawə 15 yame In pɨsɨn əmə In nukne nɨmraghien kape narmamə mɨ-fam ye rao ye neai mɨne ye tokrei tanə. 16 Kughen, kafan nəsanɨnien mɨne nɨhuvəyen rehuə. Kɨni yakamaiyoh In mə Nanmɨn kafan tukror rɨkimiə rəsanɨn, mə kɨmiə taksərer tɨm tɨm nɨpɨg mɨfam, 17 pəh mɨshatətə ye Kristo, kɨni In tukramarə yerkimiə. Kɨni yakaməhuak mɨn mə nɨmraghien kapəmiə tukreiwaiyu məmnɨm huvə ye norkeikeiyen kape Kughen 18 mə kɨmiə narmamə kape Kughen mɨnə fam takharkun huvə mə norkeikeiyen kape Kristo, rəmnɨm pɨk, məpomh pɨk, mehuə pɨk mhaktə.* 19 Norkeikeiyen a kape Kristo to kɨpəh nɨrkun-famien meinai in yerpɨrɨg pɨk. Mərɨg yakaməhuak mə takharkun huvə norkeikeiyen a mə Kughen tukrɨkuar ye nɨmraghien kapəmiə ye norien huvə mɨnə fam kafan.

20 !Kɨni pəh khavəh-si haktə nhag Kughen! Ye nəsanɨnien kafan yame ramor wok ye nɨmraghien kapətawə, In rɨrkun norien narɨmnar rapita narɨmnar fam yame rɨkitawə raməsɨk uə yamə mɨne kɨsaiyoh In kɨn. 21 Pəh kɨtawə nəməhuak mɨnə kɨsor kɨrikianə kɨtawə Yesu Kristo, mhani vi vi Kughen nɨpɨg mɨfam mamhavən mamhavən, infamien rɨrkək. !Amen!

4

Kɨtawə kasofugɨn-pən ye Kristo, mamhavəh nɨpamien

1 Ror pən, yo yame kɨvəhsi-pən yo ye kalabus tuk nhag Yermaru, yakaməkeikei kɨmi əmiə mə takasarə ye nɨmraghien kɨrik yame ratuatuk, meinai Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə mə takasarə məkneikɨn.* 2 Havəhsi-əhu atuk əmiə ye narɨmnar fam, kɨni mhauə kɨmiə nəmə mar mɨnə, kɨni nətərɨgien kapəmiə tukrapomh, kɨni nɨpɨg yermamə kɨrik tukror nar kɨrik rɨpəh nəmhenien ye nɨmrɨmiə, kɨni rɨkimiə tukrɨpəh nəmhə-aihuaayen tukun, meinai naksorkeikei əmiə mɨnə.* 3 Nanmɨn kape Kughen rɨmnofugɨn əmiə; ror məkneikɨn mə taksarkut skai mə taksarə kɨrikianə ye nəmərinuyen.* 4 Kɨtawə nɨpraitawə kɨrikianə əmə. Kɨni Nanmɨn kape Kughen kɨrikianə əmə. Kɨni nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə, nɨmɨsərəhu-pən tɨm tɨm kapəmiə nərɨgien ye nar kɨrikianə əmə. 5 Kɨni Yermaru kɨrikianə əmə. Nhajounien kɨrikianə əmə. Baptaes kɨrikianə əmə. 6 Kɨni kɨtawə kasəhuak kɨmi Kughen kɨrikianə əmə In e Rɨmtawə m-fam. In ramarmaru fam irətawə, kɨni mamor kafan wok ye nɨmraghien fam kapətawə, kɨni mamarə yerkitawə m-fam.*

7 Mərɨg Kristo rɨmnəwhai kafan nəsanɨnien tuk wok pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kɨmi ətawə kɨrikianə kɨrikianə. 8 Ror pən, Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Nɨpɨg In rɨmnhaktə mɨvən ye rao ye neai,

kɨni mɨkɨr-yerhav kafan tɨkmɨr yamə mɨne rɨmnapita əriə.

Kɨni mɨvəh-si-pən nar huvə kɨmi narmamə.”(Sam 68:18)

9 (Nakharkun mə nəgkiarien e yame ramni mə, “In rɨmnhaktə,” nɨpran rɨmə Kristo rɨmnəkupan meiwaiyu-pə ye tokrei tanə.* 10 Kwən yame rameiwaiyu-pə, In yemə kɨrikianə əmə yame rɨmnhaktə mɨn yerpɨrɨg mapita neai, mə In tukrarə ikɨn mɨnə fam). 11 In yemə kɨrikianə əmə yame In rɨmɨvəhsi-pən nəsanɨnien kafan kɨmi narmamə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mə tɨksɨn tukhauə aposol mɨnə, tɨksɨn tukhauə profet mɨnə, tɨksɨn tukhauə narmamə kape nɨ-ni-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə, tɨksɨn tukhauə pasta mɨnə mɨne yhajoun mɨnə.* 12 Kristo rɨmnor məkna mə iriə tuksasitu mɨsor apnəpeinə ye narmamə kape niməhuak. Kɨni narmamə kape niməhuak tuksor wok kape Kughen mə nəməhuak, yame iriə kɨsəmhen kɨn nɨprai Kristo, iriə tukhaskai 13 mamhavən mɨseriaji kɨtawə m-fam khauə mɨsor kɨrikianə ye nhatətəyen kapətawə, mɨne nɨrkunien Ji Kughen, kɨni mɨsehuə mhauə mɨsəmhen kɨn Kristo yame In ratuatuk pɨk.* 14 Kɨni mə kɨtawə tuksəpəh norien mɨnə kape nɨtamaruə yame nɨpɨg mɨfam kamhaukreikɨn kapəriə nətərɨgien ye nar yame kwənhani ta nəfrakɨsien iran. Pəh nəgkiarien kape yhajoun eikuə mɨnə tukrɨpəh nɨkɨr-oror-ien ətawə rəmhen kɨn yame peao-peao kape tahik ramuh rao mamsai-sai. 15 Nɨkam, pəh kɨsor əmə norkeikeiyen, mamhani əmə nəfrakɨsien. Kɨni ye norien a, ye narɨmnar fam yame kasor, tukseihuə mhauə mɨsəmhen kɨn Kristo yame In kapən kapə niməhuak. 16 Kɨni Kristo ramor mə kafan narmamə mɨnə tukhauə kɨrikianə, rəmhen kɨn yame kwənərəus mɨnə kape yermamə kamharpɨn-pən ye nɨprai yermamə. Nɨpɨg norɨ-norɨn mɨnə ye nɨpran kasor wok atuatuk kapəriə ye norkeikeiyen, mɨsor nɨpran ramehuə mamskai.*

Norien huvə kape nəməhuak mɨnə

17 Ye nhag Yermaru yakamni skai pre tuk əmiə mə takhapəh nɨsəri-pən-mɨnien norien kape kɨmiə mɨnə tɨksɨn yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Kughen.* Nətərɨgien kapəriə ror nar apnapɨg kɨn.* 18 Nɨrkunien kapəriə ramvən əmə apa rəpɨgnəp ikɨn, kɨni mhavən isok tuk nɨmraghien yame Kughen ravəhsi-pə, meinai kapəriə kapə rɨskai, mhapəh nɨsorkeikeiyen mə tukharkun Kughen, maseinein nar. 19 Mhapəh nɨsaurɨsien tuk kapəriə təvhagə has mɨnə, maseighan kɨn norien has mɨnə mə tuksarmaru ye nɨmraghien kapəriə, rəmhen kɨn nɨrpəhuyen nɨpiraovɨn, mɨne norien mɨnə ror məkna. Kɨni nɨpɨg m-fam kasorkeikei mə tukasor norien a.

20 !Mərɨg kɨnhajoun Kristo kɨn əmiə, nhajounien e ror pɨsɨn əgkap ye yame en! 21 Kɨnhajoun norien kape Kristo kɨn əmiə, kɨmə kafan e kɨmiə. Kɨni khajoun əmiə kɨn nəfrakɨsien yame ramsɨ-pən ye Yesu. 22 Kɨni kɨnhajoun əmiə məkneikɨn mə ye nɨkarɨn kape norien mɨnə kupan kapəmiə, kɨmə taksəpəkiək ta kɨn norien akwas kapəmiə, meinai nətərɨgien has mɨnə a kamhakɨr oror əmiə, masoriah əmiə.* 23 Kɨnhajoun əmiə mə takseighan kɨn Kughen mə tukrukreikɨn nətərɨgien kapəmiə.* 24 Kughen ruɨkreikɨn ta nɨmraghien kapəmiə, kɨni kɨnhajoun ta əmiə mə taksəri-pən nərɨgien kafan. Kughen rɨmnor əmiə mə kɨmiə naksatuatuk, mɨsəmərhakə rəmhen kɨn In.*

25 Ror məkneikɨn mə kɨmiə m-fam taksəkeikei mɨsəpəkiək ta kɨn norien kape neikuəyen, mamhani nəfrakɨsien tuk əmiə mɨnə, meinai kɨtawə kasofugɨn kɨrikianə rəmhen kɨn yame nor-norɨ nɨprai yermamə kɨmnharpɨn-pən irəriə mɨnə.* 26 Tukmə niemhaa rhai əmiə, takhapəh nɨsorien norien hah; kɨni səru-kɨn aihuaa əmə mhapəh nɨsorien niemhaa rarə irəmiə meriaji mɨrh rivə.* 27 Mhapəh nhavəh-sipənien kwənmhaan kɨmi Setan. 28 Yeməkrəh tukraməkeikei məpəh norien a, marar mor wok kɨn kwermɨn tuk nɨvəhyen narɨmnar məwhai kɨmi yavən has mɨnə.

29 Hapəh nhaniyen nar has ye nhermiə, mərɨg hani əmə nar huvə yame tukrasitu ye narmamə tukmə kɨsarə ye naha nhagɨn narəyen, mə nəgkiarien kapəmiə tukrautə-pən kɨn nɨhuvəyen kape Kughen kɨmi əriə.* 30 Takhapəh nɨsorien Nanmɨn kape Kughen rɨkin rəmhə tuk norien kapəmiə, meinai In rɨmnor nɨmtətien mə tuk Nɨpɨg Kwasɨg, Kughen tukrɨrɨsɨn əmiə.* 31 Takhapəh nharaptərəkɨnien norien has yame kamor irəmiə ror tu; mhapəh nɨsorien tɨmət, mhapəh nhaniyen nɨkar jir, mhapəh nɨsotgohyen, mhapəh nɨsorien niemhaa, mhapəh nɨsor-has-pənien kɨmi narmamə.* 32 Mərɨg hahuvə tuk əmiə mɨnə, masor rɨkimiə rɨmar tuk əmiə mɨnə, kɨni mɨsərukɨn norien has yame nakasor irəmiə mɨnə, rəmhen kɨn yame Kughen ramərukɨn norien has kapəmiə mɨnə meinai naksofugɨn-pən ye Kristo.*

5

Sor norien kape nɨkhakien

1 Ror pən, sarkut skai tuk nɨsɨgovɨnien norien kape Kughen meinai kɨmiə ji Kughen keikei mɨnə.* 2 Kɨni mharaptərəkɨn tɨmtɨm norien kape norkeikeiyen, rəmhen kɨn yame Kristo rɨmnorkeikei məknakɨn ətawə, kɨni meighan-pə kɨn nɨmraghien kafan tuk nɨvəh-mɨraghien ətawə; nɨmhəyen kafan rəmhen kɨn sakrefaes kɨrik yame nəmiovɨn rapien huvə mamvən tuk Kughen.*

3 Takhapəh nɨsorien norien has kɨrik mə tukni hah əmiə tukun, meinai kɨmiə narmamə kape Kughen yamə mɨne naksatuatuk. Yakamni norien has mɨnə rəmhen kɨn nɨpiraovɨn mɨne narman mɨnə kamhakɨr apsapɨs əriə mɨnə, mɨne norien has m-fam yame ror naurɨsien tuk nɨniyen, mɨne nəptɨgien kɨn nar. 4 Kɨni rɨpəh nɨhuvəyen mə takhani nəgkiarien yame ror naurɨsien, uə nəgkiarien ətəwao mɨnə, uə narpakwəyen. Nəgkiarien has mɨnə e khapəh nɨsəmhenien, mərɨg rhuvə mə taksəgnəgɨn əmə Kughen. 5 Kɨni takasəkeikei mharkun nar e mə narmamə yamə mɨne kamharpəhu nɨpiraovɨn, uə narmamə yamə mɨne kasor norien has yame ror naurɨsien tuk nɨniyen, uə yamə mɨne kasəptɨg kɨn nar, iriə e to khapəh nhavənien ye narmaruyen kape Kristo mɨne Kughen. (Narmamə yamə mɨne kasəptɨg kɨn nar kɨsəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kasəhuak kɨmi nanmɨ nar mɨnə. Kapəriə kughen e nautə kapəriə).*

6 Hapəh nhapəhyen yermamə kɨrik mə tukrɨvi-pən əmiə ye nəgkiarien eikuə mɨnə kafan yame nəfrakɨsien rɨkək iran, meinai Kughen rɨkin rahas tuk norien has mɨnə a, kɨni tukror narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨnə kɨsəsɨk nəkwan.* 7 Ror pən, takhapəh nhavənien mɨsəriwək kwis kɨmiə miriə mɨsor norien has yame kasor. 8 Meinai kupan, nəpɨgnəpien rɨmnarmaru irəmiə. Mərɨg taktakun ai nakwənhauə tuk Kristo, nɨkhakien ramarmaru irəmiə.* Ror pən, səriwək rəmhen kɨn narmamə kape nɨkhakien 9 meinai nɨkhakien ye nɨmraghien kapəmiə tukrɨkuə kɨn nɨhuvəyen mɨne natuatukien mɨne nəfrakɨsien. 10 Kɨni sarkut mə taksəm naha norien yame ramor Kughen rɨkin ramagien tukun. 11-13 Takhapəh nhakwasɨgien kɨn narmamə kape nəpɨgnəpien masor norien has mɨnə kɨmiə miriə. Norien mɨnə a, kwənkwan rɨkək yame rhuvə. Kɨni kɨtawə kɨsaurɨs kɨn nɨniyen norien apɨsapɨs kape narmamə yamə mɨne kɨsəsɨk nəkwai Kughen. Mərɨg hapɨk-pə norien mɨnə a ye nɨkakien, pəh narmamə tuksəm mharkun mə norien mɨnə a kɨsahas. Meinai narɨmnar fam yame tukhauə ye nɨkhakien, narmamə tukasəm huvə mharkun mə iriə kɨsor məknakɨn,* 14 meinai tukmə nɨkhakien rəsia-pen nar kɨrik, in mɨn ruə ye nɨkhakien. Ror pən kamni kɨmə,

“!Eh! Kɨmiə yamə mɨne nakasapɨr. !Sarha!

Hamragh mɨn ye nɨmhəyen,

Pəh Kristo tukrɨsia-pen əmiə.”**

15 Ror məkneikɨn, takasərɨg əmiə, mhapəh nɨsorien norien kape yemətəwao, mərɨg sor norien kape yermamə yame kafan nɨrkunien rhuvə. 16 Kɨni nɨpɨg mɨfam tukmə naksəm swatuk tuk norien nɨhuvəyen, sor, meinai taktakun ai kɨtawə kɨsarə ye nɨpɨg kape nahasien rehuə.* 17 Ror pən, takhapəh nɨsətəwaoyen, mərɨg takasəkeikei mɨsarkut mə takharkun naha nhagɨn yame Yermaru rorkeikei. 18 Hapəh nɨsapɨsien kɨn nɨnɨmien, meinai in ramkɨr-pən əmiə ye nətəwaoyen. Mərɨg rhuvə mə nɨmraghien kapəmiə tukrɨkuar əmə kɨn Nanmɨn kape Kughen.* 19 Kɨni səni nɨpe kɨmi əmiə mɨnə ye Nəkwəkwə e kamni kɨmə “Ol Sam,” mɨne nɨpe əhuak mɨnə, mɨne nɨpe yamə mɨne kamhasɨ-pən tuk Nanmɨn kape Kughen. Səni nɨpe mhavəhsi-pən rɨkimiə kɨmi Yermaru,* 20 kɨni ye nɨpɨg m-fam takasəkeikei masəhuak ye nhag Yesu Kristo Yermaru kapətawə, mhani-vi vi Tata Kughen tuk narɨmnar m-fam.*

Nəgkiarien ramvən kɨmi narman mɨne nɨpiraovɨn yamə mɨne kwəsarkurək ta

21 Seiwaiyu mɨsor nəkwaimiə mɨnə meinai nakhasiai Kristo.*

22 Kɨmiə nɨpiraovɨn yamə mɨne nakwəsarkurək ta, seiwaiyu mɨsor nəkwai narman mɨnə kapəmiə, rəmhen kɨn yame nakasor nəkwai Yesu Yermaru.* 23 Meinai yerman in ramarmaru ye kafan piraovɨn rəmhen kɨn yame Kristo In ramarmaru ye niməhuak rəmhen mə kafan piraovɨn, kɨni mavəh mɨragh narmamə.* 24 Niməhuak reiwaiyu mamor nəkwai Kristo, kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nɨpiraovɨn yamə mɨne kwəsarkurək ta tukasəkeikei mɨseiwaiyu mɨsor nəkwai narman kapəriə ye narɨmnar fam.

25 Kɨni kɨmiə narman yamə mɨne nakwəsarkurək ta, sorkeikei kapəmiə nɨpiraovɨn rəmhen kɨn yame Kristo rorkeikei niməhuak, meighan-pən kɨn kafan nɨmraghien kɨmin* 26 mor mə niməhuak in ratuatuk ye nɨmrɨn, maikwas iran kɨn nu mɨne nəgkiarien kafan,* 27 mɨvəhsi-pə ipakə tukun, mɨmə ratuatuk huvə. Niməhuak ai rhakak mɨhuvə, rəmhen kɨn piraovɨn kɨrik yame kɨmnor-pən marə marə kɨmin mə tukrarkurək, kɨni nar kɨrik rɨkək ye nɨpran yame rɨpəh natuatukien.* 28 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, narman tukasəkeikei mɨsorkeikei kapəriə nɨpiraovɨn, rəmhen kɨn yame kasorkeikei atuk nɨprairiə. Yermamə yame rorkeikei kafan piraovɨn, rorkeikei atuk in. 29 Səm-ru. Yermamə kɨrik rɨkək yame raməməkɨn atuk nɨpran, mərɨg in raməvɨgɨn huvə mamarha huvə tukun, rəmhen kɨn yame Kristo ramarha huvə tuk niməhuak. 30 Mərɨg niməhuak in rəmhen kɨn nɨprai Kristo, kɨni kɨtawə kasofugɨn-pən iran. 31 Ror məkneikɨn meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Yerman tukrəta ye rɨmni mɨne nɨsɨni,

mɨvən mor kɨrikianə iriu kafan piraovɨn.

Kɨni iriu tukwarə rəmhen kɨn nɨprairiu kɨrikianə əmə.”(Jen 2:24) 32 Nəgkiarien a in nəgkiarien huvə kɨrik yame rɨpam, kɨni nɨpran ramerkwaig. Mərɨg yakamni mə in nuhpɨkɨnien kɨrik mə Kristo mɨne niməhuak, iriu kɨrikianə.* 33 Mərɨg nəgkiarien a raurə mɨn tuk əmiə. Kɨni kɨmiə narman kɨrikianə kɨrikianə takasorkeikei kapəmiə nɨpiraovɨn rəmhen kɨn yame naksorkeikei atuk əmiə. Kɨni kɨmiə nɨpiraovɨn, takasəkeikei mhasiai kapəmiə narman mɨnə.

6

Nəgkiarien ramvən kɨmi kwajikovə mɨnə mɨne tatə mɨne mamə

1 Kɨmiə kwajikovə mɨnə. Sor nəkwai tatə mɨne mamə kapəmiə, meinai kɨmiə narmamə kape Yermaru, kɨni norien a in ratuatuk mə kɨmiə taksor.* 2 Nəgkiarien kɨrik ye Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə, “Hasiai kapəmiə tatə mɨne mamə.” In e loa yame Kughen rɨmnərəhu məkupan yame ramni mə tukmə nakhakwasɨg kɨn, taksarə ye nɨhuvəyen mɨmə,

3 “Tukmə naksor nar a, narɨmnar ye narəyen kapəmiə tukraiyu huvə, kɨni narəyen kapəmiə ye tokrei tanə tukrapomh.”(Dut 5:16)

4 Kɨni tata mɨnə. Takhapəh nɨsorien narpɨnien yame rapita nərɨgien yame kwajikovə mɨnə kasor mə rɨkiriə tukrəmhə tukun, mərɨg sarha huvə tuk əriə, mɨsərɨp atuatuk norien mɨnə kapəriə, kɨni mɨshajoun əriə kɨn swatuk kape Yermaru.*

Nəgkiarien ramvən kɨmi slef mɨnə mɨne nəmehuə kapəriə

5 Slef mɨnə. Kapəmiə aikɨn yemehuə mɨnə ye tokrei tanə e. Sor nəkwairiə yerkimiə m-fam, mhasiai əriə, mhagɨn tuk əriə, rəmhen kɨn yame nakasor nəkwai Kristo.* 6 Kɨni sor nəkwairiə, mərɨg pəh nien mə nɨpɨg əmə iriə kasarha tuk əmiə mə rɨkiriə tukragien tuk əmiə. Mərɨg sor nəkwairiə rəmhen kɨn yame kɨmiə slef mɨnə kape Kristo, kɨni masor norien yamə mɨne Kughen rorkeikei yerkimiə m-fam. 7 Sor kapəmiə wok yerkimiə m-fam rəmhen kɨn yame nasituyen kapəmiə ramvən atuatuk tuk Yermaru - pəh nien mə ramvən əmə tuk yermamə. 8 Meinai nakharkun mə Yermaru tukrɨvəhsi-pən nərokien kɨmi narmamə m-fam tuk nar huvə yamə mɨne kɨmɨsor, nar apnapɨg yermamə in slef kɨrik uə pəh nien mə in slef.*

9 Kɨni kɨmiə nəmehuə mɨnə. Sor rhuvə pən kɨmi slef mɨnə kapəmiə rəm nəmhen, meinai nakharkun mə kɨmiə miriə, kapəmiə Yermaru kɨrikianə əmə, kɨni In ramor rəm nəmhen əmə kɨmi narmamə m-fam. Mərɨg takhapəh nɨsəgkiar-skai-yen kɨmi slef mɨnə kapəmiə mə tuksor nəkwaimiə.*

Nuhpɨkɨnien kape neipən kape narowagɨnien

10 Nəgkiarien infamien e kafak. Sərer tɨmtɨm ye Yermaru mɨne kafan nəsanɨnien ehuə. 11 Kɨmiə taksəkeikei mhavəh narɨmnar fam yame Kughen rɨmɨvəhsi-pre tuk nərer-tɨmtɨm-ien ye nɨpɨg yame Setan ramarkut mə tukruh əmiə iran, rəmhen kɨn yame mobael ravəhsi-pən neipən mamor apnəpeinə tuk nərer-tɨm-tɨmien ye nɨpɨg kape narowagɨnien.* 12 Yakamni məkneikɨn meinai pəh nien mə kɨtawə kasarowagɨn kɨmi narmamə kape tokrei tanə, mərɨg kɨsarowagɨn kɨmi narɨmnar yame kɨpəh nəmien: In e yarmhə mɨnə, mɨne nəmehuə mɨnə ye tapən, mɨne narɨmnar yamə mɨne kasəsanɨn ye nahasien kape nəpɨgnapien ai taktakun ye tokrei tanə, mɨne nanmɨn has mɨnə e rarkurao irətawə.* 13 Ror pən, takasəkeikei mhavəh narɨmnar fam yame Kughen rɨmɨvəhsi-pre tuk nərer-tɨmtɨm-ien ye nɨpɨg yame nahasien yame Setan ramor tukruə, rəmhen kɨn yame mobael ravəhsi-pən neipən mamor apnəpeinə tuk nərer-tɨm-tɨm-ien ye nɨpɨg kape narowagɨnien. Kɨni tukmə naksarkut skai, to nakhapəh nhamɨrien.

14 !Sərer matuk!

Haraptərəkɨn nəgkiarien əfrakɨs. In e rəmhen kɨn kətəut yame nakamhavitərəkɨn kwerkwaimiə kɨn.

Sor norien kapəmiə ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen. In rəmhen kɨn aean yame ramətapɨg kɨn nɨmagemiə.*

15 Sor kapəmiə nərɨgien rɨskai ye nəvsaoyen huvə kape nəmərinuyen. In rəmhen kɨn but skai yame ramasitu irəmiə tuk nərer-tɨm-tɨmien.*

16 Nar kɨrik mɨn e, shatətə tɨm tɨm ye Kughen. In rəmhen kɨn sil e in timba ehuə kɨrik yame rɨrkun nor-əswasɨgien kɨni mher-əpɨs nap yame ramuək-pən ye kwenhao yame Setan ramarpə-pre kɨn.

17 Hani nəfrakɨsien mə Kughen ravəh mɨragh narmamə. In rəmhen kɨn kəvəvhao yame kɨmnor kɨn aean yame ramətapɨg kɨn kapən kapə jir.

Harkun huvə Nəkwəkwə kape Kughen. In rəmhen kɨn nao nisə kape narowagkɨnien yame Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pre kɨmi əmiə.*

18 Kɨni seighaan kɨn Nanmɨn kape Kughen mə tukrɨkɨr əmiə tuk nəhuakien kapəmiə ye nɨpɨg mɨfam; mɨsarha huvə, masəhuak nɨpɨg mɨfam tuk nəməhuak mɨnə fam.*

19 Kɨni səhuak mɨn tuk yo mə nɨpɨg m-fam, tukmə yakaməgkiar, pəh Kughen tukrɨvəhsi-pə nəgkiarien kɨmi yo, mə jakpəh nɨgɨnien tuk nɨni-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə yame nɨpran ramerkwaig, mərɨg Kughen rɨmnor əpu kɨmi ətawə.* 20 Kɨni taktakun ai, rɨmnher-pə kɨn yo rəmhen kɨn yəgkiar kafan, mərɨg kɨvəhsi-pən yo ye kalabus, kɨmɨrkwəji yo kɨn jen, meinai yakamni-ərhav Nəvsaoyen Huvə. Səhuak tuk yo mə jakətɨgah tuk nɨni-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə, meinai in e wok kafak.*

Nəgkiarien infamien

21-22 Yo yakorkeikei mə kɨmiə taksərɨg nəvsaoyen kafak, ror pən, yakamnher-pre kɨn Tikikas rurə. In piautawə keikei kɨrik yame ramaiyu skai tuk wok kape Yermaru eikɨn e. In tukrəvsao kɨn nɨmraghien kafak kɨmi əmiə, mə yakamhaw-arə. Pəh nəvsaoyen a tukrɨvəh-si haktə nətərɨgien kapəmiə.*

23 Pəh Kughen Tata mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukravəh-si pre nəmərinuyen mɨne norkeikeiyen mɨne nhatətəyen. 24 Pəh Kughen tukrautə-pən kɨn nɨhuvəyen kafan kɨmi narmamə m-fam yamə mɨne kasorkeikei Yesu Kristo Yermaru kapətawə, ye norkeikeiyen yame infamien rɨrkək.

* 1:1: Wok 18:19-21; 19:1

* 1:3: Efes 2:6

* 1:4-5: Jon 15:16

* 1:4-5: Jon 1:12

* 1:7: Efes 2:7; Kol 1:14

* 1:9: Rom 16:25

* 1:10: Kol 1:16, 20

* 1:11: Rom 8:28-29

* 1:14: 2 Kor 1:22

* 1:17: Kol 1:9

* 1:19: Kol 1:11

* 1:20: Sam 110:1; 2 Kor 13:4; Kol 2:12

* 1:21: Kol 1:16; 2:10

* 1:23: Rom 12:5; Efes 4:10,15; Kol 1:18

* 2:2: Nəgkiarien Gris ramni mə “Nɨmɨsor nəkwai yermamə yame ramarmaru ye rao ye nɨmago-ago.” Nɨpran ramni Setan.

* 2:2: Kol 3:7; Taet 3:3

* 2:3: Kol 3:6

* 2:5: Kol 1:21; 2:13

* 2:6: Kol 2:12

* 2:9: 1 Kor 1:29-31; 2 Tim 1:9

* 2:10: Rom 9:23; Taet 2:14

* 2:12: Rom 9:4; Kol 1:21

* 2:13: Kol 1:20

* 2:14: 1 Kor 12:13

* 2:15: Kol 2:14

* 2:16: Sek 9:10; Kol 1:20,22

* 2:17: Aes 57:19

* 2:19: Efes 3:6

* 2:20: 1 Kor 3:11

* 2:21-22: 1 Kor 3:16; 1 Pita 2:5

* 3:1: Fil 1:7,13

* 3:2: Kol 1:25

* 3:3: Efes 1:9-10; Kol 1:26

* 3:6: Efes 2:13,16-19

* 3:7: Gris ramni “Yo slef kape Nəvsaoyen Huvə.” Nɨpran ramni mə kafan wok kɨrikianə əmə: in e mə tukrɨni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kape Kughen.

* 3:7: Kol 1:25

* 3:8: 1 Kor 15:9-10

* 3:12: Jon 14:6; Rom 5:2

* 3:18: Jon 14:23; Kol 1:23; 2:7

* 4:1: Kol 1:10

* 4:2: Kol 3:12-13

* 4:3: Kol 3:14-15

* 4:6: 1 Kor 12:6

* 4:9: Jon 3:13

* 4:11: 1 Kor 12:28

* 4:13: Kol 1:28

* 4:16: Kol 1:18; 2:19

* 4:17: Gris ramni “Takhapəh nɨsəri-pən mɨnien norien kape nəmə Gris” uə “Takhapəh nɨsəri-pən mɨnien norien kape narmamə yame pəh nien mə nəmə Isrel.” Nɨpran ramni “Takhapəh nɨsəri-pən mɨnien norien kape ‘hithen man.’ ”

* 4:17: Rom 1:21; 1 Pita 1:14

* 4:22: Rom 8:13; Kol 3:9

* 4:23: Rom 12:2

* 4:24: Jen 1:26; Kol 3:10

* 4:25: Sek 8:16; Kol 3:8-9

* 4:26: Sam 4:4; Jem 1:19-20

* 4:29: Kol 4:6

* 4:30: Aes 63:10; Efes 1:13-14; 1 Tes 5:19

* 4:31: Kol 3:8

* 4:32: Mat 6:14; 18:22-35; Kol 3:12-13

* 5:1: Mat 5:48

* 5:2: Eks 29:18; Hib 10:10

* 5:5: 1 Kor 6:9-10; Kol 3:5

* 5:6: Rom 1:18; Kol 2:4,8

* 5:8: Jon 12:36; Efes 2:13; Kol 1:13; 1 Pita 2:9

* 5:11-13: Jon 3:20-21

* 5:14: Aes 60:1

* 5:14: Tukmə ror nəgkiarien e in nɨpe əhuak kɨrik, yame raməgkiar kɨmi narmamə yamə mɨne kɨseinein Kughen.

* 5:16: Kol 4:5

* 5:18: Luk 21:34

* 5:19: Kol 3:16

* 5:20: Kol 3:17

* 5:21: 1 Pita 5:5

* 5:22: Kol 3:18; 1 Pita 3:1

* 5:23: 1 Kor 11:3; Efes 1:22

* 5:25: Kol 3:19; 1 Pita 3:7

* 5:26: Taet 3:5

* 5:27: 2 Kor 11:2; Kol 1:22

* 5:32: Rev 19:7

* 6:1: Kol 3:20

* 6:4: Sam 78:4; Prov 22:6; Kol 3:21

* 6:5: Kol 3:22-23; Taet 2:9-10; 1 Pita 2:18

* 6:8: 2 Kor 5:10; Kol 3:24-25

* 6:9: Rom 2:11; Kol 4:1

* 6:11: Rom 13:12; 2 Kor 10:4

* 6:12: 1 Pita 5:8-9

* 6:14: Aes 11:5; 59:17; 1 Tes 5:8

* 6:15: Rom 10:15

* 6:17: Hib 4:12

* 6:18: Luk 18:1; Kol 4:2; 1 Tes 5:17

* 6:19: Kol 4:3-4; 2 Tes 3:1

* 6:20: 2 Kor 5:20; Flm 9

* 6:21-22: Wok 20:4; Kol 4:7-8; 2 Tim 4:12

FILIPAE

1

2

3

4

Filipae

Nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Filipae

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Filipae

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Filipae.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Pol rɨmnərɨp niməhuak apa Filipae ye kafan nəriwəkien yame ror kɨraru kɨn kape nɨvəhsi-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə. Ye niməhuak apa Filipae, nəmə Isrel mɨne nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn kasəhuak kwis. Kaməsɨg-pən nəmə Isrel, mərɨg kɨpəh nəsɨg-pənien nəmə tanə pɨsɨn mɨnə. Kɨni ye nɨpɨg a, nəmhajoun eikuə mɨnə tɨksɨn kɨmnhauə mhani mə narmamə, tukmə kɨpəh nəsɨg-pənien əriə, Kughen to rɨpəh nɨvəh-mɨraghien əriə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Nɨpɨg Pol rɨmnamarə ye kalabus apa Rom, nəməhuak mɨnə apa Filipae kɨmɨsher-pən kɨn kwən e Epafrodaetas mə tukrɨpɨk mane tɨksɨn muə mɨvəhsi-pən kɨmin. Tukmə ror niməhuak apa Filipae in rɨmnəkupan mher-pən kɨn mane kɨmi Pol. Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrɨni vi vi niməhuak apa Filipae tuk narɨmnar yame kɨmɨsher-pən kɨn kɨmin. Kɨni ye nəkwəkwə e, Pol ramni-əhu nhajounien eikuə yame ramni mə tukaməkeikei kəsɨg pən narmamə, tamə Kughen rɨpəh nɨvəh-mɨraghien əriə. Kɨni Pol rorkeikei mɨn mə tukrhajoun nəmə Filipae mə swatuk kɨrikianə əmə yame tukror rɨkitawə ragien. In e Yesu Kristo.

1

Pol rɨmnokrən huvə kɨmi əriə

1 Yo Pol, kɨmru Timoti, yorwok mir kape Yesu Kristo, yakwokrən huvə kɨmi əmiə m-fam, narmamə kape Yesu Kristo mɨnə apa Filipae, mɨne nəmehuə kape niməhuak mɨnə, mɨne dikon mɨnə.* 2 Pəh Rɨmtawə Kughen mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukwautə-pre kɨn nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əmiə.

Pol raməhuak tuk nəmə Filipae

3 Yakorkeikei mə jakni-pre tuk əmiə mə nɨpɨg mɨnə fam, nɨpɨg rɨkik raməsɨk əmiə, yakamni-pən tuk kafak Kughen mə rɨkik ragien tuk əmiə. 4 Kɨni nɨpɨg m-fam ye kafak nəhuakien mɨnə fam tuk əmiə m-fam, yakaməhuak əmə ye nagienien 5 tuk nasituyen kapəmiə ye nɨvəhsi-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə ye nɨrikakunien muə meriaji-pə ai taktəkun. 6 Kɨni yakɨrkun huvə mə Kughen yame rɨmɨrikakun wok huvə kɨrik ye nɨmraghien kapəmiə tukramor mamrɨpɨn meriaji mɨpiərhkin ye nɨpɨg yame Yesu Kristo tukrɨrerɨg-pə mɨn iran.*

7 Kɨni ratuatuk əmə mə rɨkik ragien tuk əmiə, meinai yakorkeikei əmiə; meinai tukmə yakaməmɨr ye kalabus uə tukmə yaktərhav mamni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo mamhajoun mə nəvsaoyen e in rəfrakɨs, kɨmiə fam nɨmɨsasitu irak ye wok e Kughen rɨmɨvəhsi-pə ye nɨhuvəyen kafan mə jakor. 8 Kughen rɨrkun mə yakamni əfrah mə yakorkeikei mə jakurə məm əmiə fam, meinai yakorkeikei pɨk əmiə, rəmhen kɨn yame Yesu Kristo rorkeikei mɨn əmiə.

9 Kɨni in e nəhuakien kafak: mə Kughen tukror swatuk kɨmi əmiə mə takharkun huvə mə takshawor pən iran mɨne mɨsor norkeikeiyen kɨmi əmiə mɨnə mamharpɨn, 10 mə kɨmiə takharkun nəmien naha nhagɨn yame in rhuvə pɨk, kɨni mə taksatuatuk huvə, pəh tukpəh nəm-pənien nar has kɨrik irəmiə ye nɨpɨg yame Yesu Kristo tukruə mɨn iran.* 11 Pəh nɨmraghien kapəmiə tukrɨkuə kɨn kwənkwan rɨpsaah; in e nɨhuvəyen mɨne natuatukien yame Yesu Kristo ramor ye nɨmraghien kapəmiə, pəh narmamə tuksəm kwənkwan e mhani vi vi Kughen tukun, mhavəhsi-haktə nhagɨn.

Nɨvəhsi-pənien Pol ye kalabus rɨmnor swatuk mə narmamə tuksərɨg Nəvsaoyen Huvə

12 Yo mɨnə tɨksɨn. Yakorkeikei mə takharkun mə nar apnapɨg kɨmɨsor naha nəmhəyen kɨmi yo, mərɨg rɨmnor swatuk tuk nɨni-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə kɨmi narmamə khapsaah, 13 meinai mobael mɨn fam yamə mɨne kasarha tuk taon e,* mɨne narmamə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə khapsaah kwənharkun ta mə kɨvəhsi-pən yo ye kalabus meinai yo yorwok kape Kristo.* 14 Kɨni kafak nɨvənien ye kalabus ipakə ror mə nəməhuak m-fam kasətghaa mɨn tuk nɨni-ərhavyen nəgkiarien kape Kughen mhapəh nhagɨnien.

15-16 Tɨksɨn kamhani-ərhav əmə nəvsaoyen huvə kape Kristo ye nətərɨgien yame ratuatuk. Kamhani-ərhav Nəvsaoyen Huvə meinai kasorkeikei yo, kɨni mharkun mə Kughen rɨmneighan kɨn mə tukvəhsi-pən yo ye kalabus mə jakərer-ərhav tuk nəvsaoyen huvə mə in nəfrakɨsien. Mərɨg nəfrakɨsien mə tɨksɨn kamhani-ərhav əmə Nəvsaoyen Huvə kape Kristo meinai kasor jalus kɨmi yo mɨsorkeikei mə tuksapita yo. 17 Mhapəh nhani-ərhavyen Kristo yerkiriə fam, mərɨg kasor əmə meinai kasorkeikei mə tukhavəh-si haktə atuk əriə, kɨni rɨkiriə rəsɨk mə tuksəsɨk əpnis pən mɨn nɨpɨg əutən yame yakamarə iran ye kalabus. 18 Mərɨg in nar apnapɨg əmə. Tukmə kɨni-ərhav Nəvsaoyen Huvə yerkiriə fam uə kwənpər rɨkiriə, mərɨg nar ehuə e in e kamni-ərhav Kristo. Nar e in e rɨkik ragien tukun.

Nəfrah. Kɨni rɨkik tukragien mɨn 19 meinai yakɨrkun mə kwənkwai nəhuakien kapəmiə, mɨne nasituyen kape Nanmɨn kape Yesu Kristo, in tukrɨvəh mɨragh yo ye nɨpɨg əutən e.* 20 Yakorkeikei pɨk kɨni mamərəhu-pən nərɨgien kafak mə jakpəh norien nar kɨrik yame tukror yaurɨs yo ye nɨmrɨ Kughen, mərɨg jakətghaa tuk nɨni-ərhavyen Kristo, mə jakvəh-si haktə Kristo ye nɨmraghien kafak rəmhen kɨn yame yakamor hanə, nar apnapɨg mə jakmhə tukun uə jakamragh pi pom. 21 Ye nərɨgien kafak, yakmə nɨmraghien kafak, in kape nɨvəhsi-haktə-əməyen Kristo; mərɨg tukmə yakmhə, rhuvə rapita.* 22 Mərɨg tukmə yakamragh, in e rhuvə tuk norien wok mɨnə mɨn tɨksɨn kape Kughen ye tokrei tanə. Ror pən, yakeinein mə naha nhagɨn in rhuvə rapita: nɨmhəyen uə nɨmragh-pi-pomien. 23 Taktəkun ai swatuk kɨraru kawəmɨr kupən kɨn yo: mərɨg yakorkeikei kwis əriu. Yakorkeikei mə jakəpəh narəyen ye tokrei tanə e mɨvən məm Kristo yame in rhuvə pɨk rapita narəyen eikɨn e.* 24 Mərɨg yakmə jakaməkeikei mamragh pi pom ye tokrei tanə e tuk nasituyen irəmiə. 25 Meinai yakɨrkun mə nar e in ror nəfrakɨsien kɨn, yakɨrkun mə jakamragh pi pom ye tokrei tanə tuk nasituyen irəmiə mə nhatətəyen kapəmiə tukramskai mamrɨpɨn kɨni mə rɨkimiə tukragien tuk nhatətəyen kapəmiə. 26 Kɨni ye norien a, nɨpɨg jakurə məm əmiə, rɨkimiə tukragien rapita, kɨni takhani vi vi Yesu Kristo, meinai yɨmɨrerɨg-pre mɨn tuk əmiə.

Pol ramni mə tuksərer tɨm tɨm

27 Kɨni ye narɨmnar m-fam, norien kapəmiə tukraməkeikei məmhen atuatuk kɨn narmamə yame mɨne kashatətə ye Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo. Kɨni nar apnapɨg mə jakurə uə jakpəh nurəyen, pəh jakərɨg mə nakasərer tɨm tɨm ye nətərɨgien kɨrikianə əmə, masarkut kɨrikianə tuk nɨraptərəkɨnien nhatətəyen kapətawə ye Nəvsaoyen Huvə.* 28 Kɨni mhapəh nhagɨn-əgkəp-ien kɨn narmamə yamə mɨne kasərer əswasɨg kɨn əmiə. In e ramor nɨmtətien tuk əriə mə Kughen tukrapita əriə mɨvəh mɨragh əmiə. Kughen a in a tukror narɨmnar mɨnə a. 29 Ror məknakɨn meinai In rɨmneighan kɨn mə takshatətə ye Kristo, meighaan mɨn kɨn mə taksərɨg mɨn nəmhəyen tuk nhagɨn.* 30 Kɨtawə kɨsarə ye narowagɨnien kɨrikianə əmə, yame nɨmɨsəm ye kafak nɨmraghien kupan, kɨni taktəkun ai, nakasərɨg mə yakamarə hanə iran.

2

Tukasəkeikei mɨsəri-pən swatuk kape Yesu Kristo

1 Nakasor kɨrikianə kɨmiə Kristo, ramor əmiə nakamhaskai ye nhatətəyen kapəmiə. Norkeikeiyen kafan ramor əmiə nakasərɨg huvə. Nofugɨnien ye Nanmɨn kape Kughen, ramor əmiə naksor huvə pən kɨmi əmiə mɨnə kɨni rɨkimiə rehuə tuk əmiə mɨnə. 2 Ror pən, yakamaiyoh əmiə mə nərɨgien kapəmiə tukruə kɨrikianə; kɨni mɨsorkeikei əmiə mɨnə; kɨni mhauə kɨrikianə ye nanmɨn mɨne nətərɨgien tuk narɨmnar yame nakamhavən tukun. Kɨni tukmə naksor narɨmnar mɨnə a, in tukror rɨkik ragien pɨk. 3 Ye norien kɨrikianə əmə, takhapəh nɨsorien nar kɨrik mə kɨmiə nakhahuvə pɨk mɨsapita kɨmiə mɨnə tɨksɨn, mhapəh nɨsorien nar kɨrik mə takhavəhsi-haktə atuk əmiə kɨn. Mərɨg takhavəhsi-əhu atuk əmiə, kɨni mɨsəm kɨmiə mɨnə tɨksɨn mə kɨsapita əmiə.* 4 Kɨni sasitu irəmiə mɨnə ye nɨmraghien kapəmiə. Rɨpəh nəmhenien mə yermamə kɨrik tukrəm atuk əmə kafan nɨmraghien.*

5 Kapəmiə nərɨgien tukraməkeikei məmhen kɨn nətərɨgien kape Yesu yame ror məkneikɨn:

6 Kristo, in Kughen,

Mərɨg rɨmɨpəh narkutien tuk nɨraptərəkɨnien nehuəyen kape Kughen,*

7 mərɨg rɨmnəpəh kafan nehuəyen, muə məmhen kɨn yorwok əmə kɨrik,

kɨni marha-pə ye tokrei tanə muə rəmhen kɨn yermamə əmə kɨrik.*

8 Kɨni nɨpɨg in yermamə kɨrik, nɨpran rəmhen əmə kɨn ətawə, In mɨvəhsi-əhu atuk In,

mamor nəkwai Tatə Kughen ye narɨmnar m-fam muə meriaji-pə mɨmhə, yame kɨmnor aurɨs In ye nɨmhəyen ye nai kamarkwao kɨn.*

9 Ror pən, Kughen rɨmɨvəh-si haktə In,

mhen-pən nhag kɨmin yame rapita nhag mɨnə fam,*

10 mɨmə ye nhag Yesu, narɨmnar fam yamə mɨne kasəmɨr ikɨn mɨnə fam ye neai, mɨne ye tokrei tanə, mɨne ye kwənmhaan kape nɨmhəyen, tuksənɨmkur mhavəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmin,*

11 kɨni iriə m-fam tukhani-ərhav mə Yesu Kristo in Yermaru.

Tuksor məknekɨn mhavəh-si haktə nhag Tatə Kughen.*

Kɨmiə naksəmhen kɨn laet yame raməsiə-pən ye tanɨmtanə

12 Kafak narmamə yamə mɨne yakorkeikei pɨk əmiə. Nɨpɨg yɨmnamarə kɨtawə-m kɨmiə, kɨmiə nɨmnasor nəkwak ye nɨpɨg m-fam. Kɨni taktəkun ai, yakamarə isok tuk əmiə, mərɨg kɨmiə takasəkeikei mɨsarkut mɨn mə norien kapəmiə tukrəmhen atuatuk kɨn narmamə yamə mɨne Kughen rɨmɨvəh mɨragh əriə. Səri-pən swatuk a ye nɨmrɨ Kughen mɨsakur mamhagɨn. 13 Kɨni səri-pən swatuk a meinai Kughen ramor wok ye nɨmraghien kapəmiə mə taksorkeikei norien nəkwan, kɨni mə tukrɨvəhsi-pre nəsanɨnien kɨmi əmiə mə taksor əfrakɨs nərɨgien kafan.

14 Ye narɨmnar m-fam yame nakasor, takhapəh nɨsəgkiar-əgkiar-pɨkien tukun mhapəh nɨsotgohyen tukun 15 mə nɨmraghien kapəmiə tukratuatuk huvə, kɨni tukpəh nəm-pənien nar has kɨrik irəmiə, kɨni kɨmiə ji Kughen yamə mɨne norien iko-iko rɨkək irəmiə, yame nakasarə yerki nəmə iko-iko mɨnə, yəpɨgnap mɨnə. Kɨni kɨmi naksəsiə rəmhen kɨn kəmhau yame raməsiə-pə ye tokrei tanə 16 yame nakamharaptərəkɨn huvə nəgkiarien kape nɨmraghien. Kɨni sor narɨmnar mɨnə fam a mə nɨpɨg Kristo tukruə mɨn, kɨni jakəgkiar ausit tuk əmiə, kɨni jakɨrkun mə yɨmɨpəh naiyu-apnapɨgien, nagheek rɨpəh nɨrkəkien tuk nar apnapɨg əmə.* 17 Norien kapəmiə kape nhatətəyen ye Kughen, in rəmhen kɨn sakrefaes kɨrik yame ramvən kɨmi Kughen. Tukmə ror tukhophni yo, jakəmhen kɨn sakrefaes ye waen* yame kamətəg-pən iriu sakrefaes kapəmiə. Mərɨg nar apnapɨg əmə - rɨkik ragien nɨpɨg rɨkimiə ramagien. 18 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə, rɨkimiə tukraməkeikei mamagien nɨpɨg rɨkik ramagien.*

Pol tukrher-pən kɨn Timoti mɨne Epafrodaetas kɨravən apa Filipae

19 Tukmə ye nərɨgien kape Yesu Yermaru, yakorkeikei mə pəh nien mə tuktu, jakher-pre kɨn Timoti rurə məm əmiə mɨrerɨg-pa məvsao kɨn əmiə kɨmi yo, rɨkik tukragien. 20 Kwən kɨrik rɨrkək mɨn eikɨn e yame kafan nərɨgien rəmhen kɨn Timoti, yame rɨkin raməsɨk pɨk əmiə. 21 Narmamə khapsaah kasərɨg əmə wok mɨnə kapəriə, mhapəh nɨsərɨgien wok kape Yesu Kristo.* 22 Mərɨg kɨmiə nakwənharkun mə Timoti ramhawor pən iran mɨne nɨpɨg mɨfam mamor wok kape Kughen. Kɨni kafan wok in rhuvə, məmhen kɨn yame kwajikovə ramor wok iriu rɨmni, in ramasitu irak ye wok kape nɨni-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə. 23 Ror pən, tukmə nɨpɨg yakuə mə jakɨrkun mə kafak nɨmraghien tukrhawor pən iran mɨne, ye nɨpɨg a in a jakher-pre kɨn Timoti tukrurə tuk əmiə. 24 Kɨni yakamhatətə ye Yesu Yermaru mə pəh nien mə tuktu, jakurə tuk əmiə.

25 Mərɨg rɨkik raməsɨk mə jakaməkeikei mher-pre kɨn Epafrodaetas rɨrerɨg-pre məm əmiə. In piak yame yakrauə kɨrikianə mawor wok kɨrikianə, mawarowagɨn kɨrikianə. Kupən nɨmɨsher-pə kɨn in tukruə mɨni-əsaah-pə nəvsaoyen kɨn əmiə, masitu mɨn irak.* 26 Mərɨg taktəkun ai, in rorkeikei pɨk mə tukrəm fam əmiə, kɨni rɨkin rəpəu meinai ruɨrkun mə kɨmiə nɨmɨsərɨg mə in ramhə. 27 Nəfrakɨsien, in rɨmamhə pɨk, ipakə əmə rɨmhə. Mərɨg Kughen rɨkin rehuə tukun. Mərɨg pəh nien mə Kughen rɨkin rehuə tuk in pɨsɨn əmə, mərɨg yo mɨn, rɨkin rehuə tuk yo, mor əswasɨg kɨn narɨmnar yame tukror rɨkik rərhakɨs pɨk. 28 Ror pən, rɨkik ragien pɨk tuk nher-pre-mɨn-ien kɨn mə taksəm in, rɨkimiə tukragien. Kɨni mə jakpəh nɨvəh-pɨk-mɨnien yerkik. 29 Nɨpɨg taksəm in, sokrən huvə iran ye nagienien, meinai kɨmiə min naksor kɨrikianə kɨmiə Yesu Yermaru. Havəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsəmhen kɨn in, 30 meinai ipakə əmə rɨmhə tuk norien wok kape Kristo, mɨpəh nɨgɨnien tuk kafan nɨmraghien ye nɨpɨg əutən mɨnə, mɨmə in tukrasitu irak ye nɨpɨg kɨmiə nɨmɨseinein nɨsasituyen irak.

3

Kristo əmə ramor ətawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen

1 Kafak narmamə yamə mɨne yakorkeikei pɨk əmiə. In e nəgkiarien infamien kafak. !Sagien tuk Yermaru! Kɨni yakrai mɨn əmə nəgkiarien yame yɨmɨrai ta kupan raurə kɨmi əmiə, mərɨg pəh nien mə nar əutən tuk yo, kɨni in tukrasitu irəmiə mərer əswasɨg kɨn nəgkiarien eikuə mɨnə tuk əmiə.

2 Taktəkun, yakamni-pre tuk əmiə mə, !Takasərɨg əmiə tuk narmamə yamə mɨne kasor norien has mɨnə! Iriə kɨsəmhen kɨn kuri aparu yamə mɨne kasor nahasien.* !Takasərɨg əmiə tuk narmamə yamə mɨne kamhavəh nao kɨmi narman! [Iriə kɨsəmhen kɨn yermamə yame ravəh oror nao kɨmi narman, meinai iriə khamə ta mə tukaməkeikei kɨvəh nao kɨmi yerman mə Kughen tukrɨvəh mɨragh in.] 3 Mərɨg kɨtawə e ji Kughen əfrakɨs, yamə mɨne In rɨmnərai ta norien has mɨnə yerkitawə. Kɨni Nanmɨn kape Kughen ramor ətawə kharkun nəhuakien kɨmi Kughen ye kapətawə nɨmraghien. Kɨni kɨtawə kɨsausit pɨk tuk nar yame Yesu Kristo rɨmnor ye nɨmraghien kapətawə, masətɨgtə əmə iran. Mərɨg pəh nien mə nar kɨrik yame kɨtawə atuk kasor ye nɨpraitawə mə tukrɨvəh mɨragh ətawə.* 4 Mərɨg kupan, yɨmnamətɨgtə ye sakomsaes mɨne narɨmnar mɨnə tɨksɨn ye loa mə tukrɨvəh mɨragh yo. Kɨni tukmə kwən kɨrik rɨkin ramuh mə rɨrkun nətɨgtə-əməyen ye narɨmnar mɨnə a, mərɨg narɨmnar mɨnə a yɨmnor mɨn ye nɨmraghien kafak rapita.* 5 Yɨmnarha əmə mɨvəh nɨpɨg eit, kɨvəh nao kɨmi yo†. Kɨni yo yemə Isrel. Yɨmasɨ-pən ye kwənərəus kape Benjamin. Rɨpɨk mɨnə, iriə mɨn nəmə Isrel atuatuk. Apa kupan, yo Farisi kɨrik, kɨni yɨmnəri-pən huvə Loa.* 6 Yɨmnorkeikei pɨk mə jakor nəkwai Kughen ye narɨmnar fam, meriaji-pən mamvən mor nəmhəyen kɨmi narmamə kape Yesu mɨnə.‡ Kɨmɨpəh nəm-pə-yen nar has kɨrik irak meinai yɨmnaməri-pən fam loa kape nəmə Isrel. 7 Mərɨg narɨmnar mɨnə fam yame yɨmnətɨgtə irəriə kupan, kɨni rɨkik rɨmnaməsɨk mə iriə khahuvə pɨk, mərɨg taktakun ai yakaməm mə in nar apnapɨg əmə meinai yakɨrkun nar yame Kristo rɨmnor.* 8 Mərɨg rɨpəh norien infamien aikɨn a. Taktəkun ai, yakaməkir mə narɨmnar fam əgkap, in nar apnapɨg əmə meinai yakaməm nar kɨrik yame in rhuvə pɨk əgkap: in e mə jakɨrkun Yesu Kristo Yermaru kafak. Yɨmnəpəh fam narɨmnar mɨnə a tuk Kristo, marakikɨn əriə rəmhen kɨn nɨrəsɨg, mə jakvəh əmə Kristo 9 mor kɨrikianə kɨmru min. Pəh nien mə Kughen raməm mə yakatuatuk meinai yakaməri-pən atuatuk loa, mərɨg Kughen ramor yo mə yakatuatuk meinai yakamhatətə əmə ye Kristo. 10 Yakorkeikei mə jakɨrkun huvə Kristo, mɨne nəsanɨnien yame Kughen rɨmnor In rɨmragh mɨn ye nɨmhəyen,* kɨni yakorkeikei mə jakuə ipakə tukun nɨpɨg yakamərɨg nəmhəyen rəmhen kɨn nəmhəyen yame In rɨmnərɨg. Kɨni yakorkeikei mə jakərer tukun nar apnapɨg kamhopni yo rəmhen kɨn yame kɨmnhopni In 11 meinai yakɨrkun nərəhu-pən-tɨmtɨm-ien kafak nətərɨgien əmə iran mə Kughen tukror mɨn yo yakamragh mɨn.

Pol ramarkut pɨk mɨn mə tukrɨrkun huvə Kristo

12 Pəh nien mə yɨmɨvəh ta narɨmnar mɨnə a, uə taktəkun ai kafak nɨmraghien in rɨnatuatuk ta. Nɨkam. Mərɨg Kristo rɨmɨrpen yo mə yo yermamə kafan, ror pən, yakamarkut mə norien kafak tukratuatuk məmhen kɨn in.* 13 Yo mɨnə tɨksɨn. Yakpəh nɨniyen mə yakwauə ta rəmhen kɨn Kristo. Nɨkam. Mərɨg nar kɨrikianə əmə yame yakamarkut tukun, mə jakəru-kɨn narɨmnar yame ramswiin kwasɨg, maməmnhawk tuk narɨmnar yame raməmɨr kupan irak. 14 Rəmhen kɨn yermamə kape naiyuyen yame ramarkut mə tukrapita mɨvəh nərok iran, yo yakamarkut tuk nɨvəhyen kwənkwai wok kafak. Kɨni kwənkwai wok e in e Kughen ramokrən kɨn ətawə mə tukhavən mɨsofugɨn kɨtawə Yesu Kristo ye rao ye neai.*

15 Kɨni kɨtawə m-fam yamə mɨne kwəsehuə ye nhatətəyen kapətawə tukasəkeikei mharaptərəkɨn nətərɨgien mɨnə a. Mərɨg tukmə kɨmiə tɨksɨn, nətərɨgien kapəmiə ror pɨsɨn ye nar a, Kughen tukrəsiə-pre kɨn nətərɨgien yame ratuatuk.* 16 Mərɨg nar keikei, pəh kɨsəri-pən swatuk yame kwənharkun ta.

17 Yo mɨnə tɨksɨn. Hauə kɨrikianə mɨsəri-pən tamhek nɨhuk, yame kɨmawə yakwəsor ta nakwəsəm, kɨni səm huvə narmamə yamə mɨne kasəri-pən tamhek nɨhumawə.* 18 Səri-pən tamhek nɨhuk meinai yakwəni-pre ta tuk əmiə nɨpɨg rɨpsaah, kɨni taktəkun ai nehe nɨmrɨk ramaiyu tukun, mə narmamə khapsaah kapəriə nəriwəkien ramhajoun mə iriə kasəməkɨn Nəvsaoyen Huvə kape Yesu Kristo yame ramni nɨmhəyen kafan ye nai kamarkwao kɨn. 19 Kasərɨg pɨk tɨpriə, mə in kughen kapəriə, kɨni mɨsausit tuk norien narɨmnar yame ror naurɨsien. Kɨni nətərɨgien kapəriə ramvən pɨk tuk narɨmnar kape tokrei tanə.* Iriə kasəri-pən swatuk yame ramvən apa ye nap ehuə. 20 Mərɨg kɨtawə, imətawə apa ye rao ye neai, kɨni kaseito kɨn Yermamə yame tukrɨvəh mɨragh ətawə yame tukrɨsɨ-pən aikɨn muə. In e Yesu Kristo Yermaru kapətawə.* 21 Kɨni In tukrukreikɨn nɨpraitawə kape tokrei tanə e, yame in e nəvɨgɨnien ne sɨrət mɨnə, mor wi nɨpraitawə ruə rəmhen kɨn nɨprai Kristo nɨpɨg rɨmamragh ye nɨmhəyen. In tukror məkneikɨn ye nəsanɨnien kafan yame rɨrkun nərəhu-pənien narɨmnar fam ye kafan narmaruyen.*

4

1 Ror pən, yo mɨnə tɨksɨn, taksərer tɨm tɨm məknenkɨn ye Yermaru. Yakorkeikei əmiə kɨni morkeikei pɨk mə jakəm mɨn əmiə. Kafak narmamə mɨnə, nɨmraghien kapəmiə yame ratuatuk ramor rɨkik ramagien. Kɨmiə e kwənkwai wok kafak yame rhuvə pɨk əgkap.*

Pol ravəhsi-haktə nərɨgien kapəriə

2 Yuodia mɨne Sintike. !Aweh! Takwəpəh kapəmiru nətgohyen mɨrauə mɨwor kɨrikianə meinai kɨmiru kape Yesu Yermaru. 3 Kɨni ik mɨn, yame kɨrau mik kɨmɨwor wok ta tu*, yakorkeikei mə takasitu ye pia mir e meinai yɨmnor pɨk wok kɨmasɨr miriu, kɨni kɨmɨwasitu irak mɨrəni-ərhav Nəvsaoyen Huvə, iriə Klemen mɨne piak mɨnə tɨksɨn mɨn yamə mɨne kɨmɨsasitu ye wok. Kughen rɨmnərəhu-pən nhagriə ye nəkwəkwə yame ramni narmamə yamə mɨne kamhavəh nɨmraghien rerɨn.*

4 Sagien tuk Yermaru nɨpɨg m-fam. !Kɨni jakni mɨn, sagien! 5 Sor pən kɨmi narmamə mə tuksəm mə kɨmiə nəmə mar mɨnə. Kɨni mhapəh nɨsəru-kɨnien mə pəh nien mə tuktu Yermaru tukrɨrerɨg-pə mɨn.* 6 Takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien tuk narɨmnar, mərɨg ye narɨmnar mɨnə fam, taksəhuak pən əmə kɨmi Kughen tuk naha nhagɨn yame naksorkeikei. Kɨni nɨpɨg naksəhuak mɨsaiyoh pən, takhani vi vi In tuk kafan nasituyen.* 7 Kɨni Kughen tukrɨvəhsi-pre nəmərinuyen kɨmi əmiə yame yerpɨrɨg pɨk rapita nɨrkunien fam kape narmamə. Kɨni nəmərinuyen a tukrətapɨg kɨn rɨkimiə mə takhapəh nɨsərɨg-pɨkien narɨmnar, meinai nakashatətə ye Yesu Kristo.*

8 Kɨni taktəkun ai yo mɨnə tɨksɨn, sərɨg əmə narɨmnar yame ror nəfrakɨsien, mɨne yame ramraptərəkɨn nɨsiaiyen, mɨne yame ratuatuk, mɨne yame norien has rɨkək iran, mɨne yame kɨtawə kɨsorkeikei, mɨne yame nhagriə rhuvə, mɨne yame rhuvə pɨk, mɨne yame narmamə kamhani vi vi. 9 Sor naha nhagɨn yame yɨmnhajoun ta əmiə kɨn, yame nɨmnhavəh ye nɨmraghien kapəmiə, kɨni mɨsor naha nhagɨn yame yakamni, kɨni mɨsor naha nhagɨn yame nakasəm-pə irak, pəh Kughen yame ravəhsi-pre nəmərinuyen kɨmi əmiə tukrarə kɨmiə min nɨpɨg mɨfam.*

Pol rɨkin ragien tuk nasituyen kapəriə

10 Rɨkik ragien tuk Yermaru meinai nɨmnhapəh nɨsasitu-pawkəyen irak ror tu kwənmopɨn mərɨg taktakun ai rɨkimiə raməsɨk mɨn yo. Nəfrakɨsien, nɨmɨsərɨg pɨk yo, mərɨg swatuk rɨkək mə taksasitu irak. 11 Pəh nien mə yakamni nar e meinai nar rɨkək tu yo. Nɨkam. Mərɨg taktəkun ai yakɨrkun swatuk tuk nagienien tuk naha nhagɨn yame yakavəh. 12 Yakɨrkun swatuk tuk nagienien, nar apnapɨg mə kafak nar kɨrik rɨkək uə kafak narɨmnar rɨpsaah. Yakwɨrkun mə jakhawor pən iran mɨne mor rɨkik ragien nar apnapɨg mə nak nəvɨgɨnien rɨkək uə rehuə; nar apnapɨg mə kafak nautə rehuə uə rɨkəskəh. 13 Kristo ravəhsi-pə nəsanɨnien kɨmi yo, yakɨrkun narəyen ye nɨhuvəyen mɨnə fam mɨne nahasien mɨnə fam.*

14 Mərɨg kɨmiə nɨmɨsor norien rhuvə nɨpɨg nɨmɨsasitu irak ye nɨpɨg yɨmnarə ye nɨpɨg əutən. 15 Nəfrakɨsien. Kɨmiə nəmə Filipae nakwənharkun ta mə nɨpɨg yame nɨmnhauə mɨsərɨg Nəvsaoyen Huvə, nɨpɨg yɨmɨtərhav Masedonia [tuk norien wok kafak], kɨmiə pɨsɨn əmə nɨmɨsasitu irak kɨn mane. Niməhuak kɨrik mɨn rɨkək yame rɨmɨvəhsi-pə narɨmnar tɨksɨn kɨmi yo.* 16 Kɨni nɨpɨg yɨmavən pakə tuk Masedonia, ye taon e Tesalonaeka, mamarə apaikɨn, nɨmɨsher-pə mɨn kɨn mane. Pəh nien mə m-kɨrikianə əmə. 17 Pəh nien mə yakamarha kɨn mane mə takhavəhsi-pə kɨmi yo. Mərɨg yakorkeikei mə Kughen tukrəm norien kapəmiə, mərok əmiə iran. 18 Yakavəh fam mane yame nɨmɨsher-pə kɨn kɨmi yo, kɨni rəmhen rapita, meinai nɨpɨg Epafrodaetas rɨmɨpɨk narɨmnar mɨnə e muə kɨmi yo, taktakun ai narɨmnar kafak rɨpsaah. Kɨmiə nɨmnhavəhsi-pən nar kɨrik kɨmi Kughen rəmhen kɨn sakrefaes yame nəmiovɨn rhuvə. In ravəh əmə, rɨkin ragien tukun. 19 Kɨni kafak Kughen tukrɨvəhsi-pre narɨmnar mɨnə fam kɨmi əmiə yame ratuatuk tuk nɨmraghien kapəmiə. Kɨni narɨmnar yame ravəhsi-pə kɨmi ətawə ramsɨ-pən tuk nautə ehuə kafan yame rhuvə, mamuə tuk ətawə ye Yesu Kristo.

20 Pəh narmamə m-fam tukhavəh-si haktə nhag Kughen Rɨmtawə mamvən mamvən mɨpəh norien infamien. Amen.

Nəgkiarien infamien

21 Yakamni rhuvə pre tuk əmiə mfam yamə mɨne nakashatətə ye Yesu Kristo. Nəməhuak mɨnə e kɨmawə miriə kamhani rhuvə pre tuk əmiə. 22 Narmamə m-fam yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu Kristo kamhani rhuvə pre tuk əmiə, kɨni iriə mɨn yamə mɨne kɨsarə apa imei Sisa kamhani rhuvə pɨk tuk əmiə. 23 Pəh Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukrautə-pre kɨn nɨhuvəyen kafan kɨmi əmiə m-fam. Amen.

* 1:1: Wok 16:12-40

* 1:6: 1 Kor 1:8

* 1:10: 1 Tes 5:23

* 1:13: Mobael mɨnə e kamni kɨmə, “Mobael kape nimə kape Sisa.”

* 1:13: Wok 28:30

* 1:19: 2 Kor 1:11

* 1:21: Gal 2:20

* 1:23: 2 Kor 5:8

* 1:27: Efes 4:1; 1 Tes 2:12

* 1:29: Wok 5:41, 16:19-40

* 2:3: Gal 5:26

* 2:4: 1 Kor 10:24

* 2:6: Jon 1:1-2; 17:5

* 2:7: Jon 1:14; 2 Kor 8:9

* 2:8: Hib 5:8; 12:2

* 2:9: Wok 2:33; Efes 1:20-21; Hib 1:3-4

* 2:10: Rom 14:11

* 2:11: Rom 10:9

* 2:16: Dan 12:3; Fil 1:10; 1 Tes 2:19

* 2:17: Nɨpɨg kɨrik nəmə Isrel kɨmɨsətəg-pən waen ye sakrefaes, rəmhen kɨn nar kɨrik yame kamhavəh-si-pən kɨmi Kughen. Ǝm-ru Nam 15:1-12.

* 2:18: Fil 3:1; 4:4

* 2:21: 2 Tim 4:10

* 2:25: Fil 4:18

* 3:2: Pol ramni hah nəmhajoun kape Isrel mɨmə iriə kuri mɨnə. Nəmə Isrel kamhani mhamə narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel iriə kuri mɨnə. Ǝm-ru Mat 15:26.

* 3:3: Rom 2:29

* 3:4: Wok 22:3

† 3:5: Loa kape nəmə Isrel ramni mə tukəsɨg-pən nɨpɨkwarien ye nɨpɨg kamhavəh əmə nɨpɨg eit. Takəm-ru Jen 17:10.

* 3:5: Luk 1:59; Wok 23:6; 2 Kor 11:22

‡ 3:6: In apa kupan, Pol, rɨkin rɨmnəsɨk mə ta mə Yesu Kristo in yekuə, kɨni Pol rɨmuh nəməhuak mɨnə tukun. Ǝm-ru Wok 8:3, 22:4, 26:9-11.

* 3:7: Mat 13:44-46

* 3:10: Rom 6:3-5; 8:17

* 3:12: 1 Tim 6:12,19

* 3:14: 1 Kor 9:24

* 3:15: 1 Kor 2:6

* 3:17: 1 Kor 4:16

* 3:19: Rom 16:18

* 3:20: Efes 2:6,19

* 3:21: 1 Kor 15:28,42-53

* 4:1: 1 Tes 2:19-20

* 4:3: Tukmə ror raməgkiar kɨmi kwən kɨrik nhagɨn e Syzygus.

* 4:3: Luk 10:20; Rev 3:5, 13:8, 17:8, 20:12

* 4:5: Hib 10:25; Jem 5:8-9

* 4:6: Mat 6:25-34; Kol 4:2

* 4:7: Aes 26:3; Jon 14:27; Kol 3:15

* 4:9: Rom 16:20

* 4:13: 2 Kor 12:10

* 4:15: 2 Kor 11:9

KOLOSI

1

2

3

4

Kolosi

Nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Kolosi

Nəgkiarien kwakwə kape Nəkwəkwə e Kolosi

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Kolosi, taon ehuə kɨrik apa tanə ehuə e Tarki.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨnə ye nɨpɨg rɨmɨrai? Pol rapəh nɨvən-hanəyen ye niməhuak apa Kolosi; in rɨmnərɨg əmə nəvsaoyen kɨn. Ye nɨpɨg a, nəmhajoun eikuə tɨksɨn kɨmnhavən apa niməhuak, mamhani mhamə kwənhavəh nɨrkunien kɨrik yame ramerkwaig tuk yermamə. Mamhani mhamə tukaməkeikei kəri-pən swatuk kape nəvɨgɨnien mɨne nɨnɨmien, kɨni tukaməkeikei kəhuak kɨmi agelo mɨnə, meinai pəh nien mə Yesu in yerpɨrɨg pɨk. Mhamə nɨrkunien kape yermamə in nar ehuə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukruh nhajounien eikuə yamə mɨne kasarə iran ye niməhuak apa Kolosi. Morkeikei mə tukrɨni-ərhav mə Kristo In yerpɨrɨg rapita narɨmnar mɨfam, kɨni pəh nəməhuak mɨnə tukhapəh nɨsətərɨgien kɨn nhajounien eikuə mɨnə a, meinai kaseikuə.

1

Pol rɨmɨrikakun kafan nəgkiarien

1 Yo Pol, Kughen rɨmɨrpen-ta yo mə yo aposol kɨrik kape Yesu Kristo. Kɨmru piautawə Timoti 2 kɨmru yakarərai mwher-pre kɨn kɨmi əmiə narmamə kape Kughen apa Kolosi. Kɨmiə e piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə ye Kristo yame nakshatətə tɨmtɨm iran. Kɨmru yakawəhuak mə nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kape Rɨmtawə Kughen In tukraməkeikei marə yerkimiə.

Pol ramni vi vi Kughen tuk nəmə Kolosi

3 Nɨpɨg yakasəhuak tuk əmiə kɨmi Kughen e rɨm Yesu Kristo Yermaru kapətawə, nɨpɨg mɨfam yakamhani vi vi In tuk kafan wok ye nɨmraghien kapəmiə, 4 meinai yɨməsərɨg mə kapəmiə nhatətəyen ramskai tuk Yesu Kristo, mɨne norkeikeiyen kapəmiə ramvən tuk narmamə kape Kughen mɨnə.* 5 Nhatətəyen mɨne norkeikeiyen kapəmiə ror məkneikɨn meinai nakharkun huvə mə Kughen tukrɨvəhsi-pre naha nhagɨn kɨmi əmiə yame In rɨmnor apnəpeinə-ta iran apa ye rao ye neai. Nakwəsərɨg ta narɨmnar mɨnə e ye nəgkiarien əfrakɨs, in e nəvsaoyen huvə kape Yesu Kristo. 6 Ikɨn mɨnə ye tanɨmtanə mɨ-fam, nəvsaoyen huvə e ramuə mamor kwənkwan mamor vi nɨmraghien kape narmamə.* Kɨni nəvsaoyen huvə e rɨnor məknakɨn ye nɨmraghien kapəmiə rɨrikakun ye nɨpɨg yame kɨmiə nɨmɨsərɨg nəgkiarien əfrakɨs kape nɨhuvəyen kape Kughen mharkun. 7 In e kwən e Epafras ruɨni ta nəgkiarien e tuk əmiə. In yermamə huvə kɨrik yame ravəh nəgkiarien kapəmru, mamərer tɨmtɨm tuk norien wok kape Kristo kɨni mamasitu mɨn irəmiə. 8 In məvsao-pə kɨmi əmru kɨn norkeikeiyen kapəmiə yame Nanmɨn kape Kughen rɨvəhsi-pre kɨmi əmiə.*

9 Ror məkneikɨn mə rɨrikakun ye nɨpɨg kɨmawə yɨmɨsərɨg nəvsaoyen kɨn əmiə, yaksəhuak ye nɨpɨg mɨfam tuk əmiə. Mɨsaiyoh Kughen mə Nanmɨn kafan tukrɨkwar irəmiə, nakharkun rɨkin, mɨvəhsi-pre mɨn nɨrkunien ehuə kɨmi əmiə.* 10 Yakasəhuak məkneikɨn mə kɨmiə takharkun nɨsiaiyen Yermaru kapətawə ye nɨmraghien kapəmiə, pəh rɨkin tukragien tukun. Mə nɨmraghien kapəmiə tukraurə mamor kwənkwan rhuvə tuk wok m-fam kape Kughen yamə mɨne nakasor. Kɨni pəh Kughen tukrasitu irəmiə mə takharkun huvə mɨn In. 11 Yakasəhuak mə nəsanɨnien ehuə kape Kughen tukror əmiə naksəusɨk-əusɨk ye nɨpɨg nahasien ramuə tuk əmiə. Pəh taksərer tɨm tɨm, kɨni nərɨgien kapəmiə tukrəpomh, kɨni pəh rɨkimiə tukramagien əmə,* 12 kɨni pəh takamhani vi vi Kughen Rɨmtawə meinai In rɨmnor əmiə naksatuatuk mə takharkun nɨsarəyen ye rao ye neai, aikɨn ramraan ghan əmə ikɨn, kɨmiə mɨne kwajikovə mɨnə fam kape Kughen, iriə e narmamə kape Kughen mɨnə.* 13 Kughen rɨmnor məknakɨn ye nɨpɨg rɨmɨrəhsi-ta ətawə ye narmaruyen kape Setan yame ramarə ye nəpɨgnapien mɨvəhsi-pə ətawə ye narmaruyen kape Tɨni keikei* 14 yame rɨmnarpɨn nɨmraghien kapətawə, kɨni mɨrɨsɨn ətawə ye narpɨnien kape təvhagə hah.*

Yesu Kristo In yerpɨrɨg rapita narɨmnar m-fam

15 Ji Kughen yame narmamə kɨmɨsəm, In rəmhen əmə kɨn Rɨmni yame kɨtawə khapəh nɨsəmien.

Kupən kupən əgkəp, nɨpɨg nɨmoptanə mɨne neai mɨne narɨmnar fam kɨmnamharkək hanə, mərɨg Tɨni, In rɨnarə rerɨn ta. Ror məkneikɨn mə In nɨrmɨn nupan ye narɨmnar mɨnə fam.*

16 In yerpɨrɨg meinai In rɨmnor narɨmnar m-fam ye tanɨmtanə, mɨne neai, narɨmnar yame kaməm əriə mɨne yamə mɨne kɨpəh nəmien əriə, iriə e agelo mɨnə, mɨne yarmhə mɨnə, mɨne nanmɨn has mɨnə, mɨne yermaru mɨnə fam.

In rɨmnor narɨmnar fam; kɨni narɨmnar fam, kafan əmə.

17 Kwasɨg ikɨn narɨmnar m-fam ramswin, kɨni In rɨnarə rerɨn ta.*

Narɨmnar mɨfam ramswin meinai In raməpkəfugɨn əriə.

18 Kɨni In əmə ramərer əkupən ye niməhuak. In kapən kapə niməhuak. Kɨni nəməhuak mɨnə, iriə nɨpran.

In nuknei niməhuak. In e, In yermamə yame rɨmnəkupən mɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan mamarə rerɨn.

Ror məkneikɨn mə In yerpɨrɨg ye narɨmnar m-fam.*

19 Meinai Kughen rɨkin ragien pɨk mə nɨmraghien mɨne nəsanɨnien m-fam kafan ramswin mɨn ye Kristo,*

20 mə tukrərəhu-pə nəmərinuyen ye nɨpɨg nɨtaw Kristo rɨmnaiyu ye nai kamarkwao kɨn. Kɨni narmamə, mɨne nar mɨragh mɨnə, mɨne agelo mɨnə, mɨne narɨmnar fam kwənharerɨg-pə fam mɨn ye kwermɨn.*

21 In apa kupən, kɨmiə nɨmɨsərer isok tuk Kughen. Nərɨgien mɨne norien kapəmiə rahas pɨk, naksor tɨkmɨr kɨmiə Kughen.* 22 Mərɨg taktəkun ai, Kughen rɨmnor əmiə nakwənhauə mɨsor kɨrikianə kɨmiə min ye nɨmhəyen kape Kristo yame nɨpran rɨmnəker ye nai kamarkwao kɨn. Kughen rɨmnor məkneikɨn mə tukrɨvəh əmiə nakhauə ipakə tukun, naksatuatuk ye nɨmrɨn, norien has kapəmiə rɨrkək, kɨni nar has kɨrik rɨrkək irəmiə yame to Kughen rɨni-hah əmiə tukun.* 23 Narɨmnar mɨnə e tukror məkneikɨn tukmə naksarer tɨm tɨm ye kapəmiə nhatətəyen ye Yesu. Nɨmɨsərɨg nəvsaoyen huvə yame ramhajoun narɨmnar yame Kughen tukror kɨmi əmiə apa ye rao ye neai, kɨni kapəmiə nətərɨgien tukraməkeikei marer tɨmtɨm ye narɨmnar mɨnə e. Nəvsaoyen huvə e, yame nakwəsərɨg ta, kamhani-ərhav ikɨn mɨnə ye tanɨmtanə. Kɨni Kughen rɨmnokrən kɨn yo, Pol, mə jakni-ərhav mɨn.

Pol in ramasitu ye niməhuak

24 Rɨkik ragien mə yakərɨg nəmhəyen ye nɨprak tuk nasituyen irəmiə. Kristo rɨmnərɨg nəmhəyen ye nɨpran mə niməhuak tukrurə. Kɨni ye swatuk kɨrikianə əmə mɨn, yo mɨn yakərɨg nəmhəyen ye nɨprak tuk Kristo, in e niməhuak, mə tukrurə mɨskai. 25 Kughen əmə rɨvəhsi-haktə yo mə jakor wok ye niməhuak kafan. Kɨni taktəkun ai, yakɨrkun nasituyen irəmiə tuk wok yame Kughen rɨmnərəhu-pə ye kwermɨk. Kafak e wok mə jakamni-ərhav nəgkiarien m-fam kape Kughen pəh nakharkun huvə 26 nərɨg-məniwən-ien kape Kughen yame rɨnamerkwaig tuk kaha mɨnə mɨne rao mɨnə kupən. Mərɨg taktəkun ai In rɨmnhoprai nɨpran kɨmi kafan narmamə mɨnə.* 27 Kughen rɨmə tukrhajoun narmamə mɨfam mə nəgkiarien kafan ramni mə In tukrɨvəhsi-pən nɨhuvəyen rɨpsaah kɨmi əmiə narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel. Nəgkiarien kafan ramni mə Kristo ramarə yerkimiə, in e nakharkun nɨniyen nəfrakɨsien mə takhavəh nɨmraghien rerɨn.

28 Kɨni kɨtawə kamhani-ərhav Kristo kɨmi narmamə m-fam. Masəvhag kɨmi əriə, mamhasɨg ihaktə rɨkiriə ye nɨrkunien fam kapətawə, mə narmamə mɨnə fam tukhauə ye nɨmrɨ Kughen, masofugɨn-pən ye Kristo, mhaurə mɨsehuə ye nhatətəyen kapəriə. 29 Yakamarkut pɨk tuk nar e, kɨni nɨpɨg m-fam yakamor wok ye nəsanɨnien ehuə kape Kristo yame ravəhsi-pə kɨmi yo.*

2

Tukasəkeikei mɨshatətə tɨm tɨm ye Yesu

1 Yakorkeikei mə takharkun mə yakaməmnhawk pɨk tuk əmiə nəmə Kolosi, mɨne nəmə Laodisia, mɨnə nəməhuak mɨnə tɨksɨn yamə mɨne yakpəh hanə nəmien əriə. 2 Yakor məkneikɨn wok tuk nɨvəhsi-haktəyen nərɨgien kapəmiə m-fam, nɨpɨg kɨmiə nakamharpɨn huvə rɨkimiə mə rɨkimiə tukror kɨrikianə əmə, kɨni narɨmnar mɨnə e in ramuə nɨpɨg naksorkeikei əmiə mɨnə. Kɨni yakamarkut mə kɨmiə m-fam takhavəh nɨrkunien huvə yame tukror rɨkimiə rəsanɨn, kɨni mor mɨn mə nakharkun huvə nəgkiarien əfrakɨs kape Kughen yame rɨmnerkwaig kupən, mərɨg taktəkun ai, ruatərhav. Kɨni nətərɨg-məniwən-ien e, in e Kristo 3 yame Kughen rɨmnəwhai kəji nɨrkunien m-fam kasəmɨr iran.* 4 Yakaməgkiar məkneikɨn mə yermamə kɨrik rɨrkək mə to rɨ-vita nərɨgien kapəmiə kɨn nəgkiarien heikən kafan.*

5 Ror mə yakamarə pawk isok tuk əmiə, mərɨg rɨkik raməsɨk pɨk əmiə. Kɨni rɨkik ragien pɨk meinai yɨmnərɨg mə kapəmiə nətərɨgien kɨrikianə əmə, kɨni kɨmiə nakashatətə tɨm tɨm əmə ye Kristo.*

Kapətawə nɨmraghien tukraməkeikei maməmɨr tɨm tɨm əmə ye Yesu Kristo

6 Mərɨg in ai kɨmiə nakwənhavəh Yesu Kristo mə In Yermaru kapəmiə, takasəkeikei masofugɨn-pən iran nɨpɨg mɨfam. 7 Takharəh tɨm tɨm Kristo rəmhen kɨn nuai nai yame rameiwaiyu mamrəh kapier. Kɨni pəh nɨmraghien kapəmiə rurə məusɨk-əusɨk pən iran ramhen əmə kɨn yame kɨnhajoun ta əmiə kɨn. Kɨni pəh nagienien tukrɨkwar yerkimiə marh-yerhav tuk naha nhagɨn yame Kughen rɨmnor irəmiə.*

8 Taksərɨg əmiə mə narmamə tukhapəh nhavi-ta-yen əmiə kɨn nhajoun-ətəwaoyen kapəriə, yame nɨpran rɨrkək. Nhajoun eikuəyen e kamhasɨ-pən əmə tuk nərɨgien kape kaha mɨnə, mɨne kape tokrei tanə əmə, mhapəh nɨsəri-pənien nərɨgien kape Kristo.

9 Kughen raməmɨr piəpiə ye nɨprai kwən e Yesu Kristo.* 10 Kɨni Kughen In rɨvəhsi-pre nɨhuvəyen kape Kristo rukwar ye nɨmraghien kapəmiə. Kristo e In e ramarmaru ye agelo mɨnə, mɨne yarmhə mɨnə, mɨne nanmɨn has mɨnə, mɨne yermaru mɨnə fam.* * 11 In rɨmnəsɨg-pən əmiə. Mərɨg pəh nien mə rɨmɨvəh nao kɨmi əmiə, mərɨg rɨmɨvəhsi-ta rɨkimiə yame ramor təvhagə hah, məspir-pən yame rhuvə.* 12 Kɨni ye nɨpɨg yame kɨmnakatənɨm kɨn əmiə ye nu, ramor nɨmtətien mə nɨmraghien akwas kape təvhagə hah kapəmiə rɨmamhə, kɨni kɨmɨnɨm əmiə rəmhen kɨn in ai kɨmɨnɨm Yesu, kɨni Kughen rɨmnor əmiə nakhamragh mɨn ye nɨmraghien wi. In e nhatətəyen kapəmiə ye nəsanɨnien ehuə kape Kughen yame rɨmnor Yesu rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan.* 13 Apa kupən, nɨpɨg Kughen rɨpəh hanə nɨvəhsi-tayen norien hah mɨnə yerkimiə, rəmhen kɨn nakwənhamhə ta tuk norien has mɨnə kapəmiə. Mərɨg nɨpɨg nɨmnhauə kɨsor kɨrikianə kɨtawə Yesu, kɨni Kughen rɨmɨvəh mɨragh ətawə. Mɨrɨsɨn ətawə tuk narpɨnien kape norien has mɨnə fam kapətawə.* 14 In rɨmnor loa kupən kafan ruə mə in nar apnapɨg, mɨne natuakəmien mɨnə iran, yamə mɨne kamhauh ətawə mamharuk-pən nəgkiarien has irətawə tuk nəsɨkien natuakəmien mɨnə kafan. Loa kupən kafan nəsanɨnien rɨrkək rəmhen kɨn in ai rɨmnəsɨk pən ye nai kamarkwao kɨn iriu Yesu.* 15 Kɨmnəsɨk-pən Yesu ye nai kamarkwao kɨn, In rɨnapita nəsanɨnien kape yarmhə mɨnə, mɨne nanmɨn has mɨnə, mɨne yermaru mɨnə fam. Kristo rɨnapita ta əriə, mamor-pən kɨmi əriə rəmhen kɨn yame king ramor-pən kɨmi tɨkmɨr mɨnə kafan yame rɨnapita əriə, mofugɨn əriə ye nɨmrɨ jir, markɨs-arkɨs əriə.*

Yesu ramarmaru irəmiə

16 Ror məkneikɨn mə takhapəh nɨsətərɨgien kɨn narmamə yamə mɨne kasərəhu natuakəmien mɨnə mamhani-əhu əmiə mə takhasiai nəvɨgɨnien kɨrik, uə nɨnɨmien kɨrik, uə nɨpɨg rhakə kɨrik, uə makuə rhakə kɨrik, uə Sabat.* 17 Natuakəmien mɨnə a kashajoun pən nar kɨrik yame tukrɨpiuə, mərɨg nɨpran e Yesu Kristo.* 18 Narmamə tɨksɨn kasausit pɨk mhamə kasəmrərhav masəm nɨprai nar. Mərɨg nərɨgien kapəriə in kape yermamə əmə, nɨpran rɨrkək. Iriə kamhasɨgəvɨn əmə mə nərɨgien kapəriə rameiwaiyu atuk əmə tuk əriə. Mərɨg nəfrakɨsien mə kasausit pɨk. Kɨni mɨshajoun mə tukaməkeikei kəhuak kɨmi agelo mɨnə. Mərɨg takhapəh nɨsəri-pənien norien kapəriə, tamə naksəpkərhav ye nɨmraghien kapəmiə. 19 Narmamə mɨnə a khapəh nharaptərəkɨn-tɨm-tɨmien Yesu. Mərɨg Yesu ramhen əmə kɨn kapən kapə niməhuak, kɨni niməhuak in nɨprai Yesu. Rəmhen kɨn nɨprai yermamə yame rɨrpɨn ikɨn ye kwənərəus mɨnə ramvən ye nɨkəkrin, kɨni Yesu tukror məkneikɨn ye niməhuak kafan mə niməhuak tukrɨskai, kɨni murə mamehuə ye nɨmraghien huvə yame Kughen ramor raurə.*

Kɨtawə kɨmnhavəh nɨmraghien vi meinai kɨmɨsor kɨrikianə ye Yesu

20 Nɨpɨg nɨmɨshatətə ye Yesu, rəmhen mə kɨmiə min nɨmnhamhə. Kɨni natuakəmien to rɨpəh nɨvənien tuk narmamə yamə mɨnə kwənhamhə. Kɨni nuknei loa yamə mɨne kasəgkiar kɨn narɨmnar kape tokrei tanə əmə, nəsanɨnien kapəriə rɨrkək, to khapəh nɨsarmaruyen irəmiə. Ror məkneikɨn yakamaiyoh əmiə mə, ?Rhawor e nakasəri-pən hanə natuakəmien mɨne kape tokrei tanə? In e nəgkiarien yamə mɨne kamhani mhamə, 21 “Takhapəh nɨ-rapien nar e,” uə, “Takhapəh nɨsənien nar e,” uə, “Takhapəh nharəhyen nar e.”* 22 Mərɨg natuakəmien mɨnə e kamhasɨ-pən əmə tuk nəgkiarien kape yermamə. Kasəgkiar əmə kɨn narɨmnar kape tokrei tanə. Mərɨg narɨmnar yamə mɨne kasatuakəm tukun to khapəh nɨsoriahyen rɨkimiə, meinai tukmə nakvəh, mən, kɨni rɨrkək mɨn.* 23 Yakɨrkun mə nɨpɨg nakwəsərɨg nhajounien kapəriə, nakhamə-ta mə nəgkiarien ehuə e; mhamə ta mə taksor nəkwairiə. Mərɨg kamhasɨgəvɨn mə kasorkeikei pɨk Kughen, mamhasɨgovɨn mɨn mə nərɨgien kapəriə rameiwaiyu atuk əmə tuk əriə, mhamə kasarha huvə tuk nɨmraghien kapəriə. Mərɨg nəfrakɨsien mə natuakəmien mɨnə kapəriə khapəh nɨsasitu-əkgəp-ien irətawə mə nɨmraghien kapətawə tukratuatuk.

3

Narəyen atuatuk

1 Mərɨg in ai Kughen rɨmɨvəh mɨragh əmiə min Kristo, kɨni ror məkneikɨn mə taktəkun ai, kɨmiə takasəkeikei mɨsor rɨkimiə tukrɨvən əmə tuk narɨmnar kape rao ye neai, ikɨn Yesu ramkwətə ikɨn ye nɨkar Kughen matuk.* 2 Takasəkeikei mɨsor rɨkimiə tukraməsɨk əmə narɨmnar kape rao ye neai, pəh rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien narɨmnar kape tokrei tanə. 3 Meinai kɨmiə Kristo nakwənhamhə, kɨni nɨmraghien əfrakɨs kapəmiə ramerkwaig-pən tuk Kristo yame ramarə ye rao ye neai iriu Kughen.* 4 Nɨmraghien əfrakɨs kapəmiə, in əmə e Kristo əmə. Kɨni nɨpɨg Kristo tukrɨpirerɨg-pə mɨn, kɨni Kughen tukrhajoun ətawə Kristo kɨmi narmamə m-fam. Iriə tuksəm nɨkhakien kafan.

5 Ror məkneikɨn mə takasəkeikei mɨsəpəh əgkəp norien has mɨnə kape tokrei tanə rəmhen kɨn: nɨpiraovɨn mɨne narman mɨnə kamhakɨr apɨs apɨs əriə mɨnə; uə kasor norien rahas ror naurɨsien tuk nɨniyen; uə kasorkeikei pɨk əriə mɨnə tuk norien has; uə təvhagə has rehuə pɨk ye nətərɨgien kapəriə; uə kasəptɨg kɨn nar. Narmamə yamə mɨne kasəptɨg kɨn nar kɨsəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kasəhuak kɨmi nanmɨ nar mɨnə. Kapəriə kughen e nautə kapəriə.* 6 Kasor norien has mɨnə e, niemhaa rhai Kughen tukun, In tukror narpɨnien ehuə kɨmi narmamə yamə mɨne kasor narɨmnar mɨnə a.* 7 In apa kupən, ye nɨmraghien kapəmiə, nɨmseriwək əmə ye narɨmnar mɨnə a. 8 Mərɨg taktəkun ai, takasəkeikei mhavəhsi-ta narɨmnar mɨne ye nɨmraghien kapəmiə, mhapəh nɨsorien narɨmnar mɨnə e: takhapəh nɨsorien niemhaa, tikinhermiə tukrɨpəh nhopsɨr-hopsɨrien rəmhen kɨn karuəruə ramahirəg-rəg; mhapəh nhaniyen nɨkar jir; mhapəh nɨsarpakwaiyen; mhapəh nɨsor-has-pən-ien kɨmi narmamə.* 9 Taksəpəh nɨseikuəyen irəmiə mɨnə, mərɨg in ai kɨmiə nɨmɨsəpəkiək-ta kɨn nərɨgien əkwas kapəmiə, mɨsəpəh kafan norien mɨnə,* 10 mɨsarar mɨseriwək ye nətərɨgien vi. Kughen rɨmɨvəh-sipre nɨmraghien wi kɨmi əmiə, mor əmiə mə takhauə masor əmə rəmhen kɨn In, mor əmiə nakharkun huvə In.* 11 Kughen rɨmɨvəh-si-pre nɨmraghien vi kɨmi əmiə, in nar apnapɨg mə ik yemə Isrel kɨrik, uə pəh nien mə ik yemə Isrel, uə kɨnəsɨg-pən ta ik, uə kɨpəh nəsɨg-pənien ik, uə nɨmnor skul, uə nakpəh nor-huvəyen skul, uə ik yorwok əmə kɨrik, uə ik yermaru kɨrik. Mərɨg nar ehuə e in e Kristo, kɨni In ramarə mɨn ye nɨmraghien kapətawə m-fam.*

12 Kɨmiə narmamə kape Kughen mɨnə, In rorkeikei əmiə, mərəhu karɨn əmiə mə kafan. Kɨni ror məkneikɨn, taksarkaoh kɨn neipən huvə kape Kughen, in e: rɨkimiə tukraməkeikei mehuə tuk narmamə; masor huvə pən kɨmi narmamə; nətərɨgien kapəmiə tukreiwaiyu yetanə; kɨmiə nəmə mar mɨnə; kɨni nətərɨgien kapəmiə tukrapomh.* 13 Nɨpɨg yermamə kɨrik ramor nar kɨrik rapəh nəmhenien ye nɨmrɨmiə, kɨni rɨkimiə tukrɨpəh nəmhə-aihuaa-yen tukun. Kɨni tukmə yermamə kɨrik ramor ahas pən kɨmi kɨmiə kɨrik, pəh in tukrɨvəh əmə rɨmhə pən yerkin. Mərɨg in tukraməkeikei məru-kɨn, kɨni in mor huvə pən kɨmi yermamə a. Takhapəh nharaptərəkɨn-tɨm-tɨm-ien norien hah yame yermamə ramor kɨmi əmiə yerkimiə, mərɨg sor huvə-pən kɨmin, rəmhen əmə kɨn yame Yermaru kapətawə rapəh nɨraptərəkɨn-tɨm-tɨmien norien has kapətawə yerkin, kɨni mor huvə-pə əmə kɨmi ətawə.* 14 Nar keikei yame takasəkeikei masor, taksarkaoh kɨn neipən huvə e kape Kughen, in e norkeikeiyen. Naksorkeikei əmiə mɨnə mamhavən, ror əmiə nakamhauə kɨrikianə.* 15 Havəh nəmərinuyen kape Kristo pəh In tukramarmaru yerkimiə, meinai Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə mə takhauə mɨsor kɨrikianə, naksarə əmə ye nəmərinuyen. Kɨni nɨpɨg m-fam, takamhani vi vi Kughen tuk narɨmnar yame In ramor kɨmi əmiə.*

16 Shajoun əmiə mɨnə kɨn nəgkiarien kape Kristo, kɨni takhavəh-si haktə nərɨgien mɨnə kapəmiə. Takasəkeikei mɨsəni nɨpe mɨnə ye Nəkwəkwə e kamni kɨmə “Ol Sam,” mɨne nɨpe əhuak mɨnə, mɨne nɨpe yamə mɨne kamhasɨ-pən tuk Nanmɨn kape Kughen. Taksəni fam əgkəp əriə mamhani vi vi Kughen yerkimiə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, pəh nəgkiarien kape Kristo tukraməmɨr mamragh maurə huvə yerkimiə ye nɨpɨg mɨfam.* 17 Narɨmnar yame nakasor, mɨne nəgkiarien m-fam yamə mɨne nakamhani, taksor əmə ye nhag Yermaru Yesu. Kɨni nɨpɨg mɨfam taksəhuak kɨmi Yesu mhani vi vi Kughen Rɨmtawə.*

Norien vi kape tatə, mɨne mamə, mɨne kwajikovə mɨnə, mɨne slef mɨnə

18 Nɨpiraovɨn, taksor nəkwai narman mɨnə kapəmiə. Norien e ratuatuk tuk nɨpian əhuak mɨnə mə tuksor.*

19 Narman, takasorkeikei nɨpiraovɨn mɨnə kapəmiə, mhapəh nɨsərɨk-mɨtə-yen əriə.*

20 Kwajikovə mɨnə, taksor nəkwai rɨmɨmiə mɨne nɨsɨnmiə, meinai Yermaru kapətawə, rɨkin tukragien tukun.*

21 Kɨmiə tatə mɨnə, takhapəh nɨsorien narpɨnien yame rapita nərɨgien yame kwajikovə mɨnə kasor mə rɨkiriə tukrəmhə tukun. Tamə naksor-pən məknakɨn kɨmi əriə, nərɨgien kapəriə rɨmɨr.*

22 Slef mɨnə, kapəmiə aikɨn namehuə mɨnə kape tokrei tanə e, kɨni ye nɨpɨg mɨnə fam, takasəkeikei mɨsor nəkwairiə. Pəh nien mə nɨpɨg əmə kasarha tuk əmiə mə rɨkiriə tukragien tuk əmiə. Mərɨg in ai kɨmiə nakhasiai Yermaru kapətawə, takasəkeikei mɨsor wok əfrakɨs yerkimiə.* 23 Naha nhagɨn wok yame nakasor, taksor yerkimiə m-fam. Pəh nien mə yermamə əmə yame ramehuə irəmiə mərɨg Yermaru kapətawə In ramehuə irəmiə. 24 Mərɨg takasəkeikei mharkun mə Yermaru kapətawə In tukrarpɨn tai wok kapəmiə. In ai nərokien yame Kughen rɨmɨrpen ta mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi tɨni mɨnə.

Nakharkun mə yermamə e yame naksor atuə kɨn kafan, in e Kristo Yermaru. 25 Kɨni mərɨg narmamə yamə mɨne kasor norien hah, Kughen tukrarpɨn tai norien hah kapəriə. In ramor raməm nəmhen kɨmi narmamə mɨfam.*

4

1 Nəmehuə yamə mɨne kapəmiə aikɨn slef mɨnə, takasəkeikei mɨsor rhuvə matuatuk pən tuk əriə. Taksor rəm-nəmhen pən tuk əriə. Takasəkeikei mharkun mɨn mə kapəmiə mɨn kɨrik aikɨn Yemasur, In ramarə apa ye rao ye neai.*

Pol raməvhag kɨmi əriə

2 Pəh takhapəh nɨsəpəhyen nəhuakien kɨmi Kughen, mɨsərɨg əmiə, mhani vi vi In.* 3 Kɨni yakorkeikei mə kɨmiə taksəhuak mɨn tuk əmawə, mə Kughen tukrəhitə ye swatuk mə jakhani-ərhav nərɨg-məniwənien kape Kughen. In e Kristo. Yakamni-ərhav nəgkiarien e, kɨmɨvəhsi-pən yo ye kalabus, kɨrkwəji yo kɨn jen tukun.* 4 Taksəhuak mə jakamni-ərhav nəgkiarien e tukratuatuk mɨhuvə rəmhen əmə kɨn yame jakaməkeikei mamor.

5 Kɨmiə nəməhuak mɨnə, pəh narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien kɨsəm-pən Yesu ye norien mɨnə kapəmiə. Kɨni ye nɨpɨg mɨfam, takasəkeikei masərɨg əmiə mə nɨmraghien kapəmiə tukrɨvi narmamə iruə khauə tuk Yesu.* 6 Kɨmiə takasəkeikei masəgkiar huvə kɨmi əriə ye nəgkiarien e yame rhuvə mheikɨn, pəh iriə tuksərɨg nəgkiarien mɨnə e mə khahuvə. Kɨni tukmə narmamə kasaiyoh əmiə kɨn nhatətəyen kapəmiə, rhuvə mə takharkun nhoprai-pənien kɨmi əriə m-fam.*

Pol rher-pən kɨn yermamə mir kɨraru kɨravən apa Kolosi

7-8 Yakamher-pən kɨn piautawə keikei Tikikas. Nɨpɨg mɨfam in ramərer matuk tuk nasituyen irak tuk wok kape Yermaru. In raurə tuk əmiə tuk nərɨgien kɨraru əmə. Mə in tukrəvsao kɨmi əmiə kɨn norien yame yakasarə iran ai taktəkun. Kɨni mə tukror rɨkimiə ramragh.* 9 In raurə iriu piautawə keikei Onesimas. Nɨpɨg mɨfam in ramhatətə tɨm tɨm ye Yesu. In kɨmiə kɨrik. Iriu tukwəvsao kɨn narɨmnar fam ye narəyen eikɨn e.*

Nəgkiarien infamien

10 Kɨvəhsi-pən kwən e Aristakas ye kalabus kɨmru min. In ramni-pre huvə tuk əmiə. Kɨni Mak, naorahi Banabas, in mɨn ramher-pre kɨn nəgkiarien huvə kafan kɨmi əmiə. Kɨni kɨmiə nakwənhavəh ta nəgkiarien tukun. Tukmə rurə en kɨmiə ikɨn, nakhakɨr mhavən mɨsarha huvə tukun.* 11 Kɨni Josua Jastas, in mɨn ramher-pre kɨn nəgkiarien huvə kafan kɨmi əmiə. Ye kwənərəus kape nəmə Isrel, yamə mɨne kashatətə ye Yesu, kwərə misɨr a, irisɨr kɨrhasitu irak tuk wok kape rao ye neai. Kɨni kwərə misɨr a, irisɨr kɨrhasitu pɨk irak ye nɨpɨg əutən yame ramuə ye nɨmraghien kafak.

12 Kwən e Epafras in kɨmiə mɨn kɨrik. In rher-pre mɨn kɨn nəgkiarien huvə kɨmi əmiə. In yermamə kɨrik yame nɨpɨg m-fam ramor wok kape Yesu Kristo, kɨni ye nɨpɨg mɨfam, in raməhuak tɨm tɨm tuk əmiə. Kɨni in raiyoh Kughen mə kɨmiə taksərer tɨmtɨm kɨni mhauə mharkun huvə narɨmnar fam yame Kughen rorkeikei. 13 Yakɨrkun nɨni-pre-yen kɨmi əmiə mə kwən e in ramarkut pɨk tuk nasituyen irəmiə, mɨne ye narmamə yamə mɨne kɨsarə apa taon mir e Laodisia mɨne Hierapolis. 14 Kwən e Demas, mɨne Dokta Luk, yame in kɨtawə keikei kɨrik, iriu mɨn kawher-pre kɨn nəgkiarien huvə kɨmi əmiə.*

15 Yakamher-pre mɨn kɨn kafak nəgkiarien huvə kɨmi piautawə mɨne nowintawə apa kwənmhaan e Laodisia, mɨne pian a Nimfa, mɨne nəməhuak mɨfam yamə mɨne kasofugɨn aikɨn.

16 Taksəvheikɨn ta nəkwəkwə e yakamrai-pən mher-pre kɨn kɨmi əmiə, mɨsher-pən kɨn kɨmi niməhuak apa Laodisia mə iriə mɨn tuksəvheikɨn. Kɨni ye norien kɨrikianə mɨn, kɨmiə takasəkeikei mɨsəvheikɨn nəkwəkwə kape nəmə Laodisia.

17 Kɨni takasəkeikei mhani-pən tuk Akipas mə in tukraməkeikei mor fam wok a yame Yermaru kapətawə rɨmɨvəhsi-pən kɨmin mə tukror.*

18 Yo Pol, yakvəh pen mamrai nəgkiarien e kɨn kwermɨk, mamni-pre rhuvə kɨmi əmiə. Pəh rɨkimiə tukraməsɨk mə kɨvəhsi-pən yo ye kalabus, kɨrkwəji yo kɨn jen. Pəh Kughen tukrasitu irəmiə kɨni mautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen raməmɨr tuk əmiə.*

* 1:4: Efes 1:15-16

* 1:6: Efes 1:13; 1 Pita 1:4

* 1:8: Kol 4:12; Flm 23

* 1:9: Efes 1:16-17

* 1:11: Efes 1:19; 3:16

* 1:12: Efes 1:11,18

* 1:13: Luk 22:53; Efes 2:2

* 1:14: Efes 1:7

* 1:15: Jon 1:18; 2 Kor 4:4

* 1:17: Jon 1:1; 8:58

* 1:18: Wok 26:23; Efes 1:22-23; Rev 1:5

* 1:19: Kol 2:9

* 1:20: Efes 1:10

* 1:21: Rom 5:10; Efes 2:12

* 1:22: Rom 5:10; Efes 5:27

* 1:26: Rom 16:25-26; Efes 3:2-9

* 1:29: Efes 3:7,20; Fil 4:13

* 2:3: 1 Kor 1:24,30

* 2:4: Rom 16:18

* 2:5: 1 Kor 5:3

* 2:7: Efes 3:17

* 2:9: Jon 1:14,16

* 2:10: Efes 1:21-22

* 2:10: Ǝmru Kol 1:16. Ye nəgkiarien kape nəmə Gris, rapəh nɨniyen nhagriə, mamni əmə “Kristo ramarmaru ye narɨmnar fam yamə mɨne kamhawəh neihuəyen,” mərɨg nɨpran e agelo mɨnə, mɨne yarmhə mɨnə, mɨnə nanmɨn has mɨnə, mɨne yermaru mɨnə fam.

* 2:11: Rom 2:29

* 2:12: Rom 6:4

* 2:13: Efes 2:1,4-5

* 2:14: Efes 2:14-16; 1 Pita 2:24

* 2:15: 2 Cor 2:14

* 2:16: Rom 14:1-13

* 2:17: Hib 8:5

* 2:19: Efes 2:21; 4:16

* 2:21: Gal 4:3,9; 1 Tim 4:3

* 2:22: Mat 15:9

* 3:1: Mak 12:36; 16:19; Efes 1:20

* 3:3: Mat 6:33

* 3:5: Eph 5:5

* 3:6: Rom 6:6,11; Efes 4:19; 5:3-6

* 3:8: Efes 4:25-29; 5:4

* 3:9: Efes 4:22,25

* 3:10: Efes 4:24

* 3:11: Gal 3:28

* 3:12: 1 Pita 2:9

* 3:13: Efes 4:2,32

* 3:14: Rom 13:8-10

* 3:15: 1 Kor 12:27; Efes 4:4; Fil 4:7

* 3:16: Efes 5:19

* 3:17: 1 Kor 10:31; Efes 5:20

* 3:18: Efes 5:22

* 3:19: Efes 5:25

* 3:20: Efes 6:1

* 3:21: Efes 6:4

* 3:22: Efes 6:5-8

* 3:25: Rom 2:11

* 4:1: Efes 6:9

* 4:2: Efes 6:18; Fil 4:6

* 4:3: Rom 15:30; Efes 6:19

* 4:5: Efes 5:15-16

* 4:6: Efes 4:29; 1 Pita 3:15

* 4:7-8: Efes 6:21-22

* 4:9: Flm 10-12

* 4:10: Wok 12:12; 13:13; 15:37-39; 2 Tim 4:11

* 4:14: Kol 1:7; Flm 23-24

* 4:17: Flm 2

* 4:18: 1 Kor 16:21

1 TESALONAEKA

1

2

3

4

5

1 Tesalonaeka

Nəkwəkwə yame Pol rɨmnəkupən mɨrai ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Tesalonaeka

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e 1 Tesalonaeka

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Tesalonaeka.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨnə ye nɨpɨg rɨnamrai nəkwəkwə e? Niməhuak apa Tesalonaeka, in niməhuak vi kɨrik. Pol rɨrkun ta niməhuak apa Tesalonaeka ye newk kɨraru uə kɨsisər. Nəməhuak mɨnə aikɨn tukasəkeikei mhaurə ye nɨmraghien kapəriə. Kashatətə ye Yesu Kristo, kamuh əriə tɨksɨn, kasərɨg nəmhəyen. Kɨni tɨksɨn khapəh nharkun-huvəyen nɨpɨg kape Yesu Kristo yame tukrɨrerɨg-pə mɨn iran ye tokrei tanə. Tɨksɨn rɨkiriə raməsɨk mə Yesu tukrɨrerɨg-pə aihuaa əmə. Kɨni mɨseinein mə narmamə yamə mɨne kwnəhamhə ta kwasɨg ikɨn Yesu rɨrerɨg-pə mɨn, tukhawor əriə. ?Tukasarer mɨn uə?

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrɨvəhsi-haktə nətərɨgien kapəriə, kɨni mor nhatətəyen kapəriə rəusɨk-əusɨk. Kɨni morkeikei mə tukrɨvəh-sipən nhajounien yame ratuatuk ye nɨkarɨn kape nɨrerɨg-pə-mɨnien kape Yesu Kristo.

1

Pol rɨmnokrən huvə ye nəməhuak mɨnə apa Tesalonaeka

1 Yo Pol, mɨne Saelas, mɨne Timoti, yakarhɨni rhuvə tuk əmiə ye niməhuak apa Tesalonaeka. Kɨmiə nɨmnhauə kɨrikianə tuk Rɨmtawə Kughen mɨne Yermaru Yesu Kristo.*

Pəh Kughen tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əmiə.

2 Nɨpɨg m-fam, yakarhɨni-pən tuk Kughen mɨrhmə rɨkimasɨr ramagien tuk əmiə m-fam, kɨni marhəhuak tuk əmiə ye nəhuakien kapəmasɨr. 3 Nɨpɨg yakarhəhuak kɨmi Rɨmtawə Kughen, rɨkimasɨr ramagien meinai nɨpɨg mɨfam rɨkimasɨr raməsɨk kapəmiə wok yame ramsɨ-pən ye nhatətəyen kapəmiə. Kɨni rɨkimasɨr raməsɨk mə norkeikeiyen kapəmiə rehuə, naksasitu ye narmamə. Kɨni rɨkimasɨr raməsɨk mɨn narer-tɨm-tɨmien kapəmiə ye nɨpɨg əutən yamə mɨne kamhauə ye nɨmraghien kapəmiə. Kɨni naksor məknakɨn meinai nɨmɨsərəhu-pən tɨm tɨm nərɨgien kapəmiə ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə.*

4 Piak mɨnə, mɨne nowinɨk yamə mɨne Kughen rorkeikei əmiə: Rɨkimasɨr ramagien mɨn tuk əmiə meinai yakrhɨrkun mə Kughen rɨmɨrpen əmiə. 5 Kɨni yakrhɨrkun mə Kughen rɨmɨrpen əmiə meinai nəvsaoyen huvə yame yakarhɨni tuk əmiə, pəh nien mə ramuə ye nəgkiarien əmə, mərɨg Nanmɨn kape Kughen rɨmnor nar apsɨpɨs tɨksɨn irəmiə, ramor nɨmtətien mə nəgkiarien kafan ror nanmɨn, kɨni kɨtawə kharkun huvə mə in nəfrakɨsien. Kɨni nɨpɨg kɨmnɨsarə kɨtawə-m kɨmiə, nakharkun mə norien kapəmasɨr in rhuvə əmə mə tukrasitu irəmiə.* 6 Kɨni kɨmiə nɨmnhasɨgovɨn norien kapəmasɨr mɨne Yermaru kapətawə. In e ye nɨpɨg yame nɨmnhavəh pawk nəmhəyen ehuə, mərɨg nɨmnhavəh nəvsaoyen huvə kape Kughen yerkin agien yame Nanmɨn kape Kughen ravəhsi-pə.* 7 Ror məkneikɨn, ye norien kapəmiə, nɨmɨshajoun swatuk huvə kɨrik kɨmi nəməhuak mɨnə ye provins e Masedonia mɨne apa Provins Akaea, mə tukhasɨgovɨn əmiə. 8 Nɨmnhani-ərhav nəgkiarien kape Kughen rəmhen kɨn yame naiyuk ramasək kamərɨg ikɨn mɨnə fam. Kɨni pəh nien mə nəmə Masedonia mɨne Akaea əmə, mərɨg narmamə ikɨn mɨnə fam kharkun kapəmiə nhatətəyen ye Kughen, kɨni rɨpəh nəmhenien mə to yakarhɨni mɨn nhatətəyen kapəmiə, meinai narmamə mɨnə fam kwəsərɨg ta nəvsaoyen kɨn. 9 Meinai nəmə Masedonia mɨne Akaea, iriə atuk kamhani-ərhav mə nɨpɨg yɨmɨrhuə mɨrhəm əmiə, rɨkimiə ragien tuk nɨwəhyen nəgkiarien kapəmasɨr. Iriə kamhani-ərhav mə kɨmiə nɨmnhaukreikɨn-pən nɨmetaimiə kɨmi nanmɨ kughen eikuə mɨnə, mhauə mhakwasɨg kɨn Kughen yame ramragh, kɨni in Kughen əfrakɨs. 10 Mamhawhin mɨn Ji Kughen yame tukrɨsɨ-faktə ye rao ye neai, yame Kughen rɨmɨvəh mɨragh In ye nɨmhəyen kafan. Kɨni In tukrɨrəhsita ətawə tuk narpɨnien mɨne niemhaa kape Kughen yame tukrɨpiuə.

2

Wok yame Pol rɨmnor apa Tesalonaeka

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə: Nakharkun mə nɨpɨg kɨmasɨr yɨmɨrhurə mɨrhəm əmiə, nuəyen kapəmasɨr, pəh nien mə ror əmə nar apnapɨg kɨn, mərɨg in rɨmnor nəkuə. 2 Kɨni kɨmiə nakharkun mə in apa Filipai, narmamə kɨmɨsor rahah pawk pə kɨmi əmasɨr, kɨni mashek iah əmasɨr, mərɨg Kughen kapətawə rɨmnasitu irəmasɨr, kɨmasɨr yakarhətghaa kɨn nɨrhɨni-ərhavyen kafan nəvsaoyen huvə kɨmi əmiə, nar apnapɨg narmamə kasarkut mə tukhani-əhu əmasɨr.* 3 Ror məkneikɨn meinai kapəmasɨr nəgkiarien tuk nɨviyen nərɨgien kapəmiə rɨpəh nɨsɨ-pənien ye nərɨgien hah kɨrik, uə tuk rɨkin yame rɨpəh natuatukien. Kɨni yɨmɨrhɨpəh nɨrharkutien tuk neikuəyen irəmiə. 4 Nɨkam. Yɨmɨrhɨpəh nɨrhorien məknakɨn. Mərɨg nɨpɨg yɨmɨrhəgkiar, yɨmɨrhɨrkun mə Kughen rɨvaag-pə yerkimasɨr, məm mə kɨmasɨr yakrhəmhen mə jakrhɨni-ərhav nəvsaoyen huvə, kɨni mamərəhu-pə ye kwermɨmasɨr. Kɨni pəh nien mə yɨmɨrhəgkiar mə narmamə rɨkiriə tukragien tuk əmasɨr. Mərɨg yɨmɨrhəgkiar mə Kughen rɨkin tukragien tuk əmasɨr. In Kughen yame rɨwaag-pə yerkimasɨr.* 5 Nakharkun mə kɨmasɨr yɨmɨrhɨpəh nɨrhuəyen tuk əmiə mə jakrhɨvi nərɨgien kapəmiə ye nəgkiarien heikən mɨnə. Pəh nien mə yɨmɨrhɨni-ərhav nəvsaoyen huvə kɨmi əmiə mə jakarhɨvəh mane kapəmiə. Kɨni Kughen, In rɨrkun rɨkimasɨr mə yakarhəfrakɨs. 6 Kɨmasɨr yɨmɨrhɨpəh nɨrhuəyen mə kɨmiə kɨrik uə yermamə apnapɨg kɨrik tukrɨvəhsi-haktə əmasɨr.

7 Kɨmasɨr e aposol misɨr kape Kristo, yakrhɨrkun nɨrharkutien kɨmi əmiə mɨrhɨmə taksəkeikei mhasiai əmasɨr rəmhen kɨn yamehuə misɨr mərɨg yakrhɨpəh nɨrhorien. Nɨpɨg yɨmɨrharə kɨtawə-m kɨmiə, norien kapəmasɨr rɨmar, rəmhen kɨn yame mamə ramarha huvə tuk tɨni mɨnə. 8 Rɨkimasɨr ramagien mə yakarhɨni-ərhav nəvsaoyen huvə, mərɨg pəh nien mə yakarhɨni-ərhav əmə, mərɨg yakarhor narɨmnar fam yame yakrhɨrkun nɨrhorien mə tukrasitu irəmiə. Rəmhen kɨn yɨmnarhɨvəh-si-pre nɨmraghien kapəmasɨr kɨmi əmiə, meinai kɨmiə nɨmnhauə mə kapəmasɨr narmamə keikei mɨnə. 9 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, ?Rɨkimiə raməsɨk nəmnhawkien kapəmasɨr uə nɨkam? Nɨpɨg yɨmɨrharə kɨtawə-m kɨmiə mɨrhəvsao-ərhav kɨn nəvsaoyen huvə kape Kughen kɨmi əmiə, kɨmasɨr yɨmɨrhor wok yenpɨg mɨne yeraan mə jakhavəh mane kɨrik mɨrhɨpəh nɨrhaiyoh-preyen kɨn nasituyen kɨmi əmiə.*

10 Kɨmiə nɨmɨsəm mharkun nhani-ərhavyen mə nɨpɨg yɨmɨrharə kɨtawə-m kɨmiə nəməhuak mɨnə, norien kapəmasɨr in ratuatuk; kɨni Kughen raməm əmə mə norien kapəmasɨr in ratuatuk, kɨn rɨkin ramagien tukun. Kɨni nar kɨrik rɨrkək mə to kɨni-hah əmasɨr iran. 11 Kɨni nakharkun mə kɨmasɨr yɨmɨrhor rhuvə pən kɨmi əmiə m-fam ramhen kɨn yame tatə ramor rhuvə-pən kɨmi tɨni mɨnə. 12 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, yɨmɨrhərɨp tɨmtɨm əmiə, kɨni marharəhsi-haktə kapəmiə nərɨgien, marhəkeikei kɨmi əmiə mə nɨmraghien kapəmiə tukratuatuk ye nɨmrɨ Kughen, pəh rɨkin tukragien tukun. Kughen e rɨmnokrən kɨn əmiə mɨmə takhauə pəh In ramarmaru irəmiə, mɨpɨk əmiə naksarə ye rao ye neai.*

13 Kɨni nɨpɨg m-fam, kɨmasɨr yakarhɨni vi vi Kughen meinai nɨpɨg nɨmnhavəh nəgkiarien kape Kughen yame nɨmɨsərɨg tuk əmasɨr, kɨni mhavəh rarə yerkimiə, kɨni rɨkimiə rɨpəh nəsɨkien mə in nəgkiarien kape narmamə əmə, mərɨg rɨkimiə rɨmnəsɨk mə in nəgkiarien kape Kughen. Kɨni nəfrakɨsien mə in nəgkiarien kafan. Kɨni nəgkiarien e ramor wok ye nɨmraghien kapəmiə, kɨmiə en narmamə yamə mɨne nakamhani nəfrakɨsien iran.* 14 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakrhɨrkun mə nakwənhavəh nəgkiarien kape Kughen yerkimiə meinai nɨmɨsor rəmhen əmə kɨn nəməhuak mɨnə kape Kughen apa Judia kɨmɨsor. In e, iriə kwənhauə kɨrikianə ye Yesu Kristo, məkneikɨn nəmə iməriə ikɨn, nəmə Isrel, kɨmɨsarar mamhauh əriə. Kɨni nəmə iməmiə ikɨn kɨmnhauh məknakɨn əmiə.* 15 Nəmə Isrel a kɨmɨshopni Yesu Yermaru, mɨne profet kape Kughen mɨnə, mɨsher-yerhav mɨn kɨn əmawə yakhaier. Iriə a tɨkmɨr mɨnə kape narmamə mɨfam. Norien kapəriə ramor rɨki Kughen rapəh nagienien,* 16 meinai kɨmawə yakhamə jakhani-ərhav nəgkiarien kape Kughen kɨmi narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape Isrel, mə Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə, mərɨg nəmə Isrel tɨksɨn kasərer əswasɨg kɨn əmasɨr. Ye norien e, nɨpɨg mɨfam, iriə kasəwhai kəji norien has kapəriə rehuə mapita. Taktəkun ai, niemhaa mɨne narpɨnien kape Kughen ruauə tuk əriə.

Pol rɨmə tukruə məm nəmə Tesalonaeka

17 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə: nar apnapɨg mə yakahrarə isok tuk əmiə tuk kwənpər nɨpɨg, mərɨg yakrhorkeikei pɨk mə jakrhurə mɨrhəm əmiə. Nəfrakɨsien, nɨpraitawə isok tuk ətawə mɨnə. Mərɨg nətərɨgien kapətawə kɨrikianə. Kɨni yakrharkut pɨk mə jakrharerɨg-pre mɨrəm əmə. 18 Yɨmɨrhorkeikei pɨk mə jakrhurə mɨrhəm əmiə. Yo Pol, yɨmnarkut nɨpɨg rɨpsaah, mərɨg Setan rɨmnərer əswasɨg kɨn əmasɨr. 19-20 Yakrhorkeikei pɨk mə jakrhurə mɨrhəm əmiə meinai rɨkimasɨr ragien tuk əmiə. Kɨni yakrhərəhu-pən əusɨk-əusɨk nərɨgien kapəmasɨr mə nɨpɨg Yesu Yermaru tukrɨrerɨg-pə mɨn, jakrhagien pɨk mɨrhɨni-pən tukun mə kɨmiə e kwənkwai wok huvə kapəmasɨr.* Nəfrakɨsien, rɨkimasɨr ramagien pɨk tuk əmiə.

3

1 Yakrhɨpəh nɨrhəmien əmiə ror tu, rɨkimasɨr rəpou; ipakə rɨkimasɨr rɨmnərkwopɨr. Kɨmasɨr yakrheinein mə kɨmiə naksarə huvə uə nɨkam. Kɨni kɨmasɨr yɨmɨrhɨni mə kɨmru [Saelas] jakawarə əmə e Atens,* 2 mwher-pre Timoti mə tukrurə məm əmiə. In piautawə kɨrik yame ramor wok kape Kughen kɨmasɨr min tuk nɨni-ərhavyen nəvsaoyen huvə kape Kristo. In rɨmaurə tuk əmiə mə tukrasitu irəmiə mɨwəhsi-haktə kapəmiə nərɨgien, kɨni mor əmiə naksərer tɨm tɨm ye nhatətəyen kapəmiə,* 3 mə nahasien yame ramuə taktəkun tukrɨpəh norien rɨkimiə rətərɨg pɨk. Nakwənharkun ta mə nətərɨgien kape Kughen e mə narmamə tuksor ahas pə kɨmi ətawə.* 4 Nəfrakɨsien, nɨpɨg yɨmɨhrəmɨr kɨtawə-m kɨmiə, yɨmɨrhɨni mɨrhɨmə tukor ahas pə kɨmi ətawə. Kɨni kɨmiə nakharkun huvə mə ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn rəmhen əmə kɨn yame kɨmasɨr yɨmɨrhɨni ta. 5 Tuk nar a, nɨpɨg rɨkikrɨmnəpou pɨk meinai yɨmneinein mə kɨmiə nɨmɨs-haw-arə, kɨni yɨmnher-pre Timoti mə tukrurə məm-ru nhatətəyen kapəmiə, mə ramskai uə nɨkam. Yɨmɨgɨn mə, Setan yame in yermamə kape nɨvəh-sipən-vəh-sipənien, in tukrəm swatuk kɨrik tuk nɨvəhsi-pən-vəhsi-pənien kɨmi əmiə, mor wok kapəmasɨr tukror əmə nar apnapɨg kɨn.

Timoti raməvsao kɨn nəmə Tesalonaeka

6 Mərɨg taktəkun ai, Timoti ruɨrerɨg-pə tuk əmru, kɨni mɨvəh nəvsaoyen huvə ye kapəmiə nhatətəyen mɨne norkeikeiyen. Mamni-pə tuk əmru mɨmə rɨkimiə raməsɨk əmasɨr ye nagienien, kɨni mɨsorkeikei mə taksəm əmasɨr, rəmhen kɨn yame kɨmasɨr yakrhorkeikei mə jakarhəm əmiə.* 7 Ror məkneikɨn, piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, nar apnapɨg mə yɨmɨrharə ye nahasien kɨni mɨrhərɨg nəmhəyen, mərɨg nəvsaoyen kape nhatətəyen kapəmiə rɨmɨvəhsi-haktə nətərɨgien kapəmasɨr tuk əmiə.* 8 Yɨmɨrhɨvəh nəvsaoyen mə naksarer tɨm tɨm tuk Yesu Yermaru, yakarhərɨg mə yakrhəvəh mɨn nɨmraghien. 9 Nɨpɨg yakarhərer ye nɨmrɨ Kughen, nagienien kapəmasɨr tuk əmiə in rehuə, kɨni yakarhɨni vi vi Kughen tuk əmiə. 10 Yenpɨg mɨne yeraan, ye nɨpɨg m-fam, yakarhəhuak əusɨk-əusɨk mə jakarhəm mɨn əmiə, kɨni mɨrhajoun əmiə kɨn nar yame nakseinein hanə, mə kapəmiə nhatətəyen tukrurə mɨskai.

11 Kɨni pəh Kughen kapətawə e Rɨmtawə mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə iriu atuatuk kawor swatuk kɨmi əmasɨr kɨni yakarhurə mɨrhəm əmiə.* 12 Pəh Yermaru kapətawə tukror norkeikeiyen kapəmiə tuk əmiə mɨne narmamə m-fam tukrhaktə mokrig marh-yerhav, rəmhen kɨn yame norkeikeiyen kapəmasɨr rehuə tuk əmiə. 13 Pəh In tukror rɨkimiə rəsanɨn mə nɨpɨg Yesu Yermaru tukrɨrerɨg-pə mɨn iriə kafan narmamə mɨnə, kɨni taksərer ye nɨmrɨ Kughen kapətawə e Rɨmtawə, kɨni mɨsatuatuk, kɨni nar kɨrik rɨrkək irəmiə mə to kɨni-hah əmiə iran.

4

Nɨmraghien kapəmiə tukraməkeikei mor Kughen rɨkin ragien

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, taktəkun ai jakaməkeikei maməgkiar ye narɨmnar tɨksɨn. Yakwərhajoun ta əmiə ye naha norien yame taksor mə Kughen rɨkin tukragien tukun. Kɨni nəfrakɨsien naknasor. Kɨni taktəkun ai yakarhaiyoh əmiə marhuh rɨkimiə ye nhag Yesu Yermaru mə taksor əmə məknakɨn mamharpɨn pəh norien a tukreihuə. 2 Sor məknakɨn meinai nakwənharkun ta nəgkiarien yame Yesu Yermaru rɨmɨvəhsi-pə nehuəyen kɨmi əmasɨr mə jakrhɨni-ərhav.

3 In e nərɨgien kape Kughen mə tukrərəhu karɨn əmiə mə kafan mɨnə mə taksor nar yame rhuvə matuatuk: Takhapəh nɨsəri-pənien swatuk kape nɨpiraovɨn mɨne narman yamə mɨne kamhakɨr apɨs apɨs əriə mɨnə.* 4 Kɨmiə kɨrikianə kɨrikianə takasəkeikei mɨseihuə ye nɨpraimiə ye norien yame rhuvə matuatuk, pəh narmamə tukhasiai əmiə tukun. 5 Rɨkimiə tukrɨpəh nɨvən-pɨkien tuk nɨkɨr-məniwənien yerman uə piraovɨn, rəmhen kɨn yame narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien mɨseinein Kughen kasor.* 6 Takhapəh nɨsəkrəhyen kɨn piraovɨn kape yerman pɨsɨn, tamə naksor ahas pən tuk piaumiə mɨnə. Yermaru kapətawə tukrɨpior narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kasor təvhagə has mɨnə a. Yakwərhɨni-pre ta nəgkiarien a marhor kwirɨg kɨn kɨmi əmiə. 7 Ror məkneikɨn meinai pəh nien mə Kughen rɨmnokrən kɨn ətawə mə tuksəmkɨmɨk ye nɨmrɨn, mərɨg mə tukasarə ye nɨmraghien yame in rɨmnərəhu karɨn mə kafan.* 8 Ror məkneikɨn, yermamə yame rukreikɨn-pən nɨmeitaan kɨmi nəgkiarien e, pəh nien mə raukreikɨn-pən nɨmeitaan kɨmi narmamə, mərɨg raukreikɨn-pən nɨmeitaan kɨmi Kughen yame rɨmɨvəhsi-pə Nanmɨn Kafan kɨmi əmiə.*

9 Nakwənharkun ta norien kape norkeikeiyen əmiə mɨnə nəməhuak mɨnə, kɨni in e pəh nien mə nar kɨrik yame jakaməkeikei mɨrai ye nəkwəkwə, meinai Kughen rɨmnhajoun ta əmiə kɨn mə taksorkeikei əmiə mɨnə.* 10 Kɨni nəfrakɨsien, naksorkeikei piautawə mɨnə fam ye provins e Masedonia ikɨn nakasarə ikɨn. Mərɨg, piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakarhuh rɨkimiə mə taksor məkneikɨn mamharpɨn pəh norkeikeiyen kapəmiə tukreihuə.

11 Taksəkeikei mɨsarkut tuk nəri-pənien swatuk kape nɨmraghien yame ramərinu, mɨsor atuk kapəmiə wok mə takhavəh mane kape nəvɨgɨnien*, rəmhen əmə kɨn yame yɨmɨrhɨni-pre ta tuk əmiə* 12 pəh takhapəh nɨsətəgtəyen ye yermamə kɨrik, kɨni kapəmiə nɨmraghien tukrɨvi-pə narmamə iruə mɨnə mə tukhasiai əmiə.

Nɨrerɨg-pə-mɨnien kape Yesu Yermaru

13 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakrhɨpəh nɨrhorkeikeiyen mə kɨmiə takseinein mə tukrhawor pən iran mɨne ye narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta. Nɨpɨg kɨmiə kɨrik rɨmamhə, takhapəh nɨsasək-pɨkien rəmhen kɨn yame narmamə yamə mɨne khapəh nɨsərəhu-pənien nərɨgien kapəriə kɨmi Kughen kɨsasək pɨk rɨkiriə rərhakɨs. 14 Kɨtawə kamhani nəfrakɨsien mə Yesu rɨmamhə mɨmragh mɨn, ror pən rɨkitawə rɨrkun mə nɨpɨg Yesu tukramuə mɨn, kɨni Kughen tukror mə narmamə yamə mɨnə kɨmɨshatətə ta ye Yesu kɨmnhamə, tukharerɨg-pə mɨn iriə Yesu.* 15 Kɨni yakarhɨni-pre nəgkiarien atuatuk kape Yesu Yermaru kɨmi əmiə, mə kɨtawə e yamə mɨne kamhamragh mɨsarə mɨseriaji nɨrerɨrɨg-pə-mɨnien kape Yesu, nəfrakɨsien, kɨtawə tukhapəh nɨsokupənien ye narmamə yamə mɨne kɨmɨsəkupən mhamhə. 16 Mərɨg Yesu Yermaru atuatuk əmə In tukrɨsɨ-pən ye rao ye neai meiwaiyu-pə, kɨni mokrən apomh, kɨni yemasur mɨn kape agelo mɨnə in tukrokrən apomh, kɨni naiyuk tukrasək, məkneikɨn narmamə yamə mɨne kwəshatətə ta ye Yesu, kɨmnhamhə, tukhamragh mɨsəkupən mɨsərer.* 17 Kwasɨg ikɨn, kɨtawə e yamə mɨne kamhamragh mɨsarə, tukshaktə kɨtawə miriə ye napuə mə tuksəm Yesu Yermaru ye nɨmago-ago. Tuksarə kɨtawə min kape rerɨn. 18 Takhavəh nəgkiarien e mhavəh-si haktə nərɨgien kɨn kapəmiə.

5

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, to yakrhɨpəh nɨrhɨni-atuatukien nɨpɨg narɨmnar mɨne tukruə iran, 2 meinai kɨmiə nakwənharkun ta mə Nɨpɨg Yame Yermaru* tukruə iran, in rəmhen kɨn yame yəkrəh ramuə yenpɨg.* 3 Narmamə tukamhani mhamə, “Narɨmnar fam rəmərinu, kɨni nahasien rɨrkək,” məkneikɨn nahasien tukruə aihuaa əmə tuk əriə, rəmhen kɨn nəmhəyen yame ramuə aihuaa əmə tuk piraovɨn yame ror tɨpɨn. Nahasien tukruə tuk narmamə, tukseinein napien tukun.*

4 Mərɨg piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, kɨmiə nakhapəh nɨsərerien ye nəpɨgnapien mə to Nɨpɨg Kwasɨg ramuə, to nakhapəh nɨsakurien rəmhen kɨn yame yəkrəh kɨrik ramuə tuk yermamə, in rakur. 5 Kɨmiə mɨfam ji nɨkhakien mɨne nɨraanien. Kɨtawə pəh nien mə narmamə kape nɨpɨgien uə nəpɨgnapien.* 6 Ror məkneikɨn, pəh tukhapəh nɨsorien rəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kɨsapɨr. Mərɨg pəh kɨsarha, masəm huvə kapətawə nərɨgien mɨne norien mɨnə, 7 meinai narmamə yamə mɨne kasapɨr, iriə kasapɨr yenpɨg, kɨni narmamə yamə mɨne kasapɨs, iriə kɨsapɨs yenpɨg. 8 Mərɨg pəh kɨtawə tukseihuə ye norien mɨnə kapətawə, meinai kɨtawə narmamə kape nɨraanien. Pəh kharaptərəkɨn norien kape nhatətəyen mɨne norkeikeiyen, rəmhen kɨn yame mobael kɨrik yame ravəhsi-pən aean kɨrik yame ramətapɨg kɨn nɨmagen, kɨni pəh kɨsərəhu-pən tɨm-tɨm kapətawə nərɨgien kɨmi Kughen, rəmhen kɨn mobael kɨrik yame raukrai pən kəvəvhao skai yame ramətapɨg kɨn kapən kapə.*

9 Pəh kɨsor məknaikɨn meinai pəh nien mə Kughen rɨmɨrpen ətawə mə tukror niemhaa mɨne narpɨnien kɨmi ətawə, mərɨg rɨmɨrpen ətawə mə tukrɨvəh mɨragh ətawə ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə. 10 Rɨmamhə tuk ətawə, yamə mɨne kamhamragh mɨne yamə mɨne kwənhamhə ta, mə kɨtawə m-fam tukharkun narəyen kɨrikianə kɨtawə min.* 11 Ror məkneikɨn, takhavəh-sihaktə nərɨgien kapəmiə mɨnə, kɨni mɨsasitu irəmiə mɨnə mə taksor nhatətəyen kapəmiə rəusɨk-əusɨk. Nəfrakɨsien, in ai nakasor ai taktəkun mɨne.

Nəgkiarien infamien

12 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Taktəkun ai yakarhaiyoh əmiə mə takhasiai narmamə irəmiə yamə mɨne kasor wok rɨpsaah. In e yamə mɨne Yermaru kapətawə rɨmɨrpen əriə mə tukhakɨr əmiə masəvhag kɨmi əmiə. 13 Takhasiai huvə əriə, mɨsorkeikei əriə tuk wok yame kasor, kɨni mɨsarə ye nəmərinuyen kɨmiə miriə. 14 Kɨni piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakarhuh rɨkimiə mə taksor kwirɨg kɨmi narmamə yamə mɨne kasarpah. Havəh-si haktə nətərɨgien kape narmamə yamə mɨne rɨkiriə rəpou. Mɨsasitu ye narmamə yamə mɨne kapəriə nəsanɨnien rɨrkək. Mɨsor nərɨgien kapəmiə rəpomh tuk narmamə mɨfam.* 15 Tukmə yermamə kɨrik ror nar kɨrik rɨpəh nəmhenien ye nɨmrɨmiə, kɨni kɨmiə takhapəh nɨsorien tai norien yame rɨmnor, mərɨg nɨpɨg mɨfam, takasəkeikei mɨsarkut mə taksor wok huvə kɨmi əmiə mɨnə mɨne narmamə mɨnə fam.*

16 Nɨpɨg mɨfam rɨkimiə tukramagien;* 17 nɨpɨg m-fam taksəhuak kɨmi Kughen; 18 nɨpɨg m-fam takhani vi vi Kughen, nar apnapɨg mə naksarə ye nɨhuvəyen uə nahasien. Taksor nəgkiarien misɨr a meinai in a nəkwai Kughen tuk əmiə yamə mɨne nakasofugɨn-pən ye Yesu Kristo.*

19 Takhapəh nɨsarer-əswasɨgien kɨn nherien nap kape Nanmɨn kape Kughen.* 20 In ravəhsi-pən nəgkiarien kɨmi profet mɨnə, kɨni takhapəh nhaniyen nar apnapɨg iran; 21 mərɨg taksəm huvə mɨsəkir huvə narɨmnar fam, mharaptərəkɨn tɨm tɨm nar huvə mɨnə, 22 mɨsəpəh narɨmnar fam yame raha.*

23 Pəh Kughen atuatuk, In Kughen kape nəmərinuyen, In tukrərəhu karɨn əmiə mə kafan mɨnə. Pəh tukror mə rɨkimiə m-fam, mɨne nɨmraghien fam kapəmiə, mɨne nɨpraimiə mɨfam tukratuatuk mə nɨpɨg Yesu Kristo Yermaru tukrɨrerɨg-pə mɨn iran, nar kɨrik rɨrkək irəmiə mə to kɨni hah əmiə iran.* 24 Yermamə yame ramokrən kɨn əmiə, nɨpɨg m-fam tukror kafan nəgkiarien, kɨni In tukror narɨmnar mɨnə a.

25 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, səhuak tuk əmiə mɨnə.* 26 Sokrən huvə irəmiə mɨnə†, rəmhen kɨn yame kɨmiə kɨrikianə ye Yesu Kristo. 27 Ye nhag Yesu Yermaru, yakamarkut mamni-pre tɨm tɨm kɨmi əmiə mə taksəvheikɨn nəkwəkwə e kɨmi piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə fam.

28 Pəh Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə.

* 1:1: Wok 17:1-9

* 1:3: 1 Kor 13:13; Kol 1:4-6

* 1:5: 1 Kor 2:4-5

* 1:6: Wok 17:5-9

* 2:2: Wok 16:19-24; 17:1-9

* 2:4: Gal 1:10

* 2:9: Wok 20:34

* 2:12: Wok 20:31

* 2:13: 2 Tes 2:13

* 2:14: Wok 17:5

* 2:15: Wok 9:23,29; 13:45,50; 14:2,5,19

* 2:19-20: Fil 2:15-16; 4:1; 2 Tes 1:4

* 3:1: Wok 17:15

* 3:2: Wok 16:1-3

* 3:3: 2 Tim 3:12

* 3:6: Wok 18:5

* 3:7: 2 Tes 1:4

* 3:11: 2 Tes 2:16-17

* 4:3: 1 Tes 5:23; 1 Pita 1:16

* 4:5: 1 Kor 6:13

* 4:7: Hib 12:14

* 4:8: Luk 10:16; 2 Kor 1:22

* 4:9: Jon 13:34

* 4:11: Nəgkiarien kape Gris ramni mə “Taksor wok kɨn kwermɨmiə.”

* 4:11: Efes 4:28

* 4:14: Rom 14:9; 1 Kor 15:3-4,12

* 4:16: 1 Kor 15:51-52

* 5:2: Ol Testamen raməvsao kɨn “Nɨpɨg kape Yermaru” ye Joel 2:31, Amos 5:18 mɨne Malakae 4:5.

* 5:2: Mat 24:42-43; 2 Pita 3:10; Rev 3:3

* 5:3: Mat 24:39; Luk 21:34-35

* 5:5: Rom 13:12

* 5:8: Aes 59:17; Efes 6:14,17

* 5:10: Rom 14:8-9; 1 Tes 4:14

* 5:14: 2 Tes 3:6,11

* 5:15: Rom 12:17; 1 Pita 3:9

* 5:16: Fil 4:4

* 5:18: Efes 5:20

* 5:19: Efes 4:30

* 5:22: 1 Jon 4:1

* 5:23: 2 Tes 3:3

* 5:25: Kol 4:3; 2 Tes 3:1

† 5:26: “Nɨpɨg naksofugɨn əmiə mɨnə, taksor ‘holy kiss’ irəmiə mɨnə.” ‘Holy Kiss’ ror nɨmtətien mə kasofugɨn pən ye Yesu masorkeikei əriə mɨnə.

2 TESALONAEKA

1

2

3

2 Tesalonaeka

Nəkwəkwə yame ror kɨraru kɨn yame Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Tesalonaeka

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e 2 Tesalonaeka

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Tesalonaeka.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨnə ye nɨpɨg rɨmɨrai nəkwəkwə? Ye nɨpɨg a, nɨrerɨg-pə-mɨnien kape Yesu Kristo rɨmnor neineinien tuk nəməhuak khapsaah. Kɨmnɨsarə ye nɨpɨg əutən. Kasarə ye nɨpɨg əutən, kɨni iriə tɨksɨn, rɨkiriə raməsɨk mə in e nɨmtətien yame ramhajoun mə pəh nien mə tuktu, Yesu tukrɨrerɨg-pə mɨn; tɨksɨn kɨmnhani mə Yesu ruɨrerɨg-pə ta. Kɨmnhapəh nharkun-huvəyen nɨprai nəgkiarien kupən yame Pol rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak apa Tesalonaeka (1 Tes). Kɨni tɨksɨn kɨmnhani mhamə, “Yesu tukrɨrerɨg-pə aihuaa əmə, pəh kɨsəpəh wok, mɨsarə əmə mɨseito kɨn in.” Mərɨg pa rɨmə kɨmɨseitokun əfrakɨs Yesu mə tukruə, kɨmɨsarpah əmə. Kɨni Pol rɨmnəvhag kɨmi əriə mə tuksor wok mamhavən, mamhawhin Yesu mə tukruə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrərəhu atuatuk nərɨgien kapəriə ye nɨrerɨg-pə-mɨnien kape Yesu. Kɨni maməvhag kɨmi əriə ye nɨmraghien atuatuk.

1

Pol ramokrən huvə kɨmi əriə

1 Yo Pol, mɨne Saelas, mɨne Timoti, yakarhɨni-pre rhuvə tuk əmiə ye niməhuak en Tesalonaeka. Kɨmiə nɨmnhauə kɨrikianə tuk Rɨmtawə Kughen mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə.

2 Pəh Rɨmtawə Kughen mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukwautə-pre kɨn kapəriu nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əmiə.

Pol raməhuak kɨmi Kughen mamni vi vi In

3 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, nɨpɨg m-fam kɨmasɨr yakarhərɨg mə jakarhəkeikei mɨrhɨni vi vi Kughen tuk əmiə. Kɨni ratuatuk əmə mə yakrhor məkneikɨn, meinai nɨpɨg mɨfam nhatətəyen kapəmiə raurə maməusɨk-əusɨk, kɨni nɨpɨg mɨfam kɨmiə m-fam naksorkeikei əmiə mɨnə, kɨni norkeikeiyen mɨne nhatətəyen e raurə mamhaktə mameihuə. 4 Ror məkneikɨn, kɨmasɨr yakarhɨni-ərhav kɨmi nəməhuak mɨnə fam ikɨn mɨnə fam mə rɨkimasɨr ramagien pɨk tuk əmiə, meinai nɨpɨg mɨfam nakasərer tɨm tɨm ye nɨmraghien kapəmiə ye Yesu Kristo, kɨni nakharaptərəkɨn tɨm tɨm nhatətəyen kapəmiə, nar apnapɨg narmamə kasor ahas-pre kɨmi əmiə, kɨni masor əmiə naksərɨg nəmhəyen ehuə.

5 Narɨmnar mɨnə e ramhajoun mə norien kape Kughen tuk nəkirien narmamə, in ratuatuk əmə. Narmamə kasor ahas-pre tuk əmiə, meinai Kughen In Yermaru kapəmiə. Kɨni nɨpɨg naksarer tɨm tɨm ye nɨpɨg əutən kapəmiə, tukəm-pən əmiə mə naksəmhen tuk nɨvənien ye narmaruyen kafan. 6 Ror məknakɨn meinai norien kape Kughen In ratuatuk, kɨni In tukror narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kasor ahas-pre kɨmi əmiə, 7 kɨni tuk nɨpɨg kɨrik In tukrɨvəh-si-pre napɨsien kɨmi əmiə yamə mɨne nakamhavəh nəmhəyen, kɨtawə-m kɨmiə. Nəgkiarien e tukruə mor nəfrakɨsien kɨn ye nɨpɨg yame Kughen tukror əpu Yesu Yermaru yame tukrɨsɨ-pən ye rao ye neai. Tukruə iriə kafan agelo əsanɨn mɨnə, nap tukrarkurao iran; 8 kɨni In tukror narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kaseinein In, kɨni mhapəh nɨsəri-pənien nəgkiarien kape nəvsaoyen huvə kape Yesu Yermaru kapətawə. 9 Kughen tukror narpɨnien kɨmi əriə ye nahasien kape rerɨn. Kɨni In tukrərer əswasɨg kɨn əriə kape rerɨn ye nɨmrɨ Yesu Yermaru mɨne nɨkhakien ehuə kape nəsanɨnien ehuə kafan. 10 Nəgkiarien e tukror nəfrakɨsien kɨn ye nɨpɨg yame Yesu tukrɨrerɨg-pə mɨn iran. In tukrɨvəh nɨni-vivi-yen tuk narɨmnar yame rɨmnor kɨmi nəməhuak mɨnə kafan, rɨkiriə tukragien pɨk, kɨmiə miriə, meinai nakshatətə ye kapəmawə nəgkiarien yame yakamhani-pre tuk əmiə.

11 Tuk narɨmnar mɨnə e, ye nɨpɨg mɨfam yakarhəhuak tuk əmiə mə Kughen tukrəvheikɨn-pən əmiə mɨmə nɨmraghien kapəmiə in ratuatuk rəmhen kɨn yame In rɨmɨrpen əmiə tukun. Kɨni yakarhəhuak mə Kughen tukror wok ye nəsanɨnien kafan mə nətərɨgien huvə yame naksorkeikei mə taksəri-pən, mɨne wok huvə yamə mɨne ramsɨ-pən ye nhatətəyen kapəmiə, tukror kwənkwan. 12 Kɨmasɨr yakarhəhuak məkneikɨn mə jakrhəwəhsi-haktə nhag Yesu Yermaru tuk narɨmnar yame ramor ye nɨmraghien kapəmiə, kɨni In tukrɨvəhsi-haktə əmiə. Narɨmnar mɨnə e tukruə ye nɨhuvəyen kape Kughen kapətawə mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə.

2

Yermamə yame ramor təvhagə hah nɨpɨg m-fam

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Pəh yakəgkiar ye nɨpɨg yame Yesu Kristo Yermaru* kapətawə tukrɨrerɨg-pə mɨn iran, kɨni Kughen tukrofugɨn ətawə min Yesu Kristo. 2 Narmamə kamhani mhamə kɨmasɨr yɨmɨrhɨni profesi kɨrik uə yɨmɨrhɨrai nəkwəkwə kɨrik, mɨrhɨmə Nɨpɨg kape Yermaru ruauə ta. Mərɨg, takhapəh nɨsətərɨg-pɨkien kɨn nəgkiarien a, mhapəh nɨsakur-akurien tukun. Neikuəyen en. 3-4 Takhapəh nɨseighanien kɨn yermamə kɨrik mə tukreikuə irəmiə kɨn nəgkiarien kɨrik, meinai nɨpɨg a tukrɨpəh nɨtərhav-pəyen meriaji nɨpɨg yame narmamə tukhauə mɨsor tɨkmɨr mɨnə kape Kughen mɨsarowagɨn kɨmi əriə mɨnə, kɨni Kughen tukror əpu yermamə e kamni kɨmə ‘Yermamə yame Ramor Təvhagə Hah Nɨpɨg Mɨfam.’† Ye nɨpɨg a narmamə tuksəhuak kɨmi kughen pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mərɨg in tukror tɨkmɨr kɨmi əriə, mɨvəhsi-haktə atuk in rapita kughen mɨnə a. Mɨvən məkwətə ye Nimə Ehuə kape Kughen, mamni mɨmə in kughen. Mərɨg Kughen tukroriah əfrakɨs in rəri-pən əmə kafan nəgkiarien kupən. 5 ?Rhawor? ?Nɨmɨsərukɨn mə nɨpɨg yɨmnamarə kɨtawə-m kɨmiə yɨmnhajoun əmiə kɨn narɨmnar mɨnə e uə? 6 Kɨni nakwənharkun ta naha nhagɨn yame rətapɨg kɨn kwən a mə Kughen tukror əpu in ye nɨpɨg atuatuk kafan. 7 Nəsanɨnien məniwən kape Təvhagə Hah Yame Rɨmawor rɨnameriwək-ərhav; mərɨg yermamə yame rətapɨg kɨn nəsanɨnien a, in tukror məknakɨn meriaji Kughen tukrɨwəhsi-ta in. 8 Məkneikɨn Yesu Yermaru tukrɨrerɨg-pə ye nɨkhakien kafan, mor əpu kwən e kamni kɨmə ‘Yermamə yame Ramor Təvhagə Hah Nɨpɨg Mɨfam,’ məkneikɨn məgkiar əmə, mhopni, moriah əkgəp in. 9 Mərɨg ‘Yermamə yame Ramor Təvhagə Hah Nɨpɨg Mɨfam’ tukruə mor wok ye nəsanɨnien kape Setan, kɨni in tukror nar apsɨpɨs eikuə mɨnə tɨksɨn, mɨne nɨmtətien eikuə mɨnə tɨksɨn, mɨne nar eikuə yamə mɨne ramor narmamə nanmɨriə ramivə, 10 mɨne nahasien pɨsɨn pɨsɨn mɨnə fam yame kaseikuə ye narmamə yamə mɨne kasəriwək ye swatuk yame ramvən tuk narpɨnien. Iriə tukserwei əgkəp meinai khapəh nɨsorkeikeiyen nəfrakɨsien; mərɨg nəfrakɨsien e in e swatuk yame Kughen ravəh mɨragh əriə iran. 11 Khapəh nɨsorkeikeiyen nəfrakɨsien, Kughen tukror nərɨgien kapəriə rameno-eno pɨk, tukamhani nəfrakɨsien ye neikuəyen. 12 Mərɨg Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə yamə mɨne khapəh nɨsorkeikeiyen nəfrakɨsien, mɨsagien əmə tuk təvhagə has.

Nəməhuak mɨnə tukasəkeikei masərer tɨmtɨm

13 Piak mɨnə mɨne nowinɨk yamə mɨne Yesu Yermaru rorkeikei əmiə, nɨpɨg mɨfam yakarhəkeikei mɨrhɨni vi vi Kughen tuk əmiə, meinai ye nɨrikakunien, Kughen rɨmɨrpen əmiə mə tukrɨvəh mɨragh əmiə. In tukror məknakɨn ye wok kape Nanmɨn Kafan yame ramərəhu karɨn əmiə mə kafan mɨnə, kɨni tukrɨvəh mɨragh əmiə ye nhatətəyen kapəmiə ye nəfrakɨsien. 14 Kughen rɨmɨvəh nəvsaoyen huvə yame yɨmɨrhɨni-ərhav-pre ta tuk əmiə mə tukrokrən kɨn əmiə, mɨvəh mɨragh əmiə, mə kɨtawə tukhauə kɨrikianə kɨtawə Yesu Kristo Yermaru kapətawə ye nɨkhakien kafan.

15 Ror məkneikɨn, piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, taksərer tɨm tɨm kɨni mharaptərəkɨn tɨm tɨm nəgkiarien yame yɨmɨrhɨvəhsi-pre kɨmi əmiə ye nəgkiarien yame rɨmnamtərhav ye nhermasɨr, uə nəgkiarien yame nɨmnasəvheikɨn ye nəkwəkwə yame yɨmɨrher-pre kɨn.

16 Kughen Rɨmtawə rorkeikei ətawə, kɨni nɨhuvəyen kafan ravəhsi-haktə rɨkitawə kape rerɨn, kɨni mor mə kɨtawə tuksərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapətawə iran. Kɨni pəh Yesu Kristo Yermaru kapətawə mɨne Rɨmtawə Kughen, iriu atuk 17 tukrəvəhsi-haktə rɨkimiə kɨni mɨwor əmiə naksəsanɨn tuk norien norien huvə mɨnə fam mɨne nɨniyen nəgkiarien huvə mɨnə fam.

3

Pol ramaiyoh mə narmamə tuksəhuak tukun

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, kafak nəgkiarien ror infamien ikɨn e. Taksəhuak tuk əmasɨr mə nəgkiarien kape Yesu Yermaru tukrɨvən aihuaa əmə ikɨn mɨnə fam, pəh narmamə tukhasiai In mɨsəri-pən, rəmhen əmə kɨn əmiə yamə mɨne nakamhasiai In mamhakwasɨg kɨn. 2 Kɨni səhuak tuk əmasɨr mə Kughen tukrɨvəh-sita əmasɨr tuk nəmə has mɨnə, meinai pəh nien mə narmamə mɨfam kashatətə ye Yesu Yermaru. 3 Mərɨg Yesu Yermaru, nɨpɨg mɨfam ramor kafan nəgkiarien, kɨni In tukror əmiə naksəsanɨn, kɨni marha huvə tuk əmiə mə Setan tukrɨpəh noriahyen əmiə. 4 Kɨni taktəkun ai Yesu Yermaru rɨmnhajoun əmasɨr mə kɨmiə nɨmɨsor naha nhagɨn yame yɨmɨrhɨni ta, kɨni takasor əmə mamhavən. 5 Pəh Yermaru kapətawə tukrɨkɨr rɨkimiə ye swatuk kape norkeikeiyen kape Kughen mɨne norien kape Kristo tuk nərer-tɨm-tɨmien ye nɨpɨg nahasien tukruə iran.

Takhapəh nɨsarpahyen

6 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Ye nhag Yesu Kristo Yermaru kapətawə, yakarhɨni skai tuk əmiə mə taksərer isok tuk piautawə yamə mɨne kasarpah, kɨni mhapəh nhakwasɨgien kɨn nhajounien yame nɨmnhavəh tuk əmasɨr. 7 Kɨmiə atuk nakwənharkun ta mə takasəkeikei mɨsəri-pən norien yame yɨmɨrhor. Nɨpɨg yɨmnɨrharə kɨtawə-m kɨmiə, yɨmɨrhɨpəh nɨrharpahyen, 8 kɨni marhɨvəh nɨmrɨ nəvɨgɨnien tuk narmamə, mɨrhɨpəh nɨvəh-apnapɨg-ien. Mərɨg yɨmɨrhor pɨk wok, yenpɨg mɨne yeraan. Yɨmɨrhor wok marhɨvəh mane kape nəvɨgɨnien mə jakrhɨpəh nɨrhorien narkutien kɨmi əmiə. 9 Ratuatuk əmə tuk əmasɨr mə jakrhaiyoh əmiə mə taksarha huvə tuk əmasɨr, mərɨg yɨmɨrhɨpəh nɨrhorien məknaikɨn meinai kɨmasɨr yɨmɨrhorkeikei mə jakrhajoun əmiə ye norien yame ratuatuk mə taksəri-pən. 10 Kɨni nɨpɨg yɨmnɨrharə kɨtawə-m kɨmiə, yakarhərəhu-pən loa e mɨrhɨmə, “Tukmə nakəpəh wok, takəpəh nəvɨgɨnien.”

11 Yakarhɨni məkneikɨn meinai yɨmɨrhərɨg mə narmamə tɨksɨn e kɨmiə miriə kəsarpah, mhapəh nɨsorien wok kɨrik. Iriə yəgkiar pɨk mɨnə, mhapəh nɨsor-wok-ien. 12 Ye nhag Yesu Kristo Yermaru kapətawə, yakarhɨni-pre marhuh rɨki narmamə yamə mɨne kasor məknakɨn mə tukasəkeikei masarə mar əmə mɨsor wok tuk nɨvəhyen nəvɨgɨnien nəriə. 13 Kɨni kɨmiə piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, takhapəh nɨsəpouyen tuk norien nar yame ratuatuk.

14 Takasəkeikei mharkun huvə nhag narmamə yame mɨne khapəh nɨsəri-pənien kapəmasɨr nəgkiarien ye nəkwəkwə e. Takhapəh nhauəyen kɨrikianə kɨmiə miriə, pəh mɨsor əriə pəh kɨsaurɨs tuk kapəriə narpahyen. 15 Mərɨg takhapəh nɨsəmien əriə mə iriə tɨkmɨr mɨnə kapəmiə. Nɨkam. Iriə piaumiə mɨnə, kɨni rhuvə mə takhasɨg əriə.

Nəgkiarien infamien

16 Kɨni pəh Yermaru kape nəmərinuyen In pɨsɨn əmə tukrɨvəhsi-pre nəmərinuyen nɨpɨg mɨfam ye norien mɨnə fam. Pəh Yesu Yermaru tukramarə tuk əmiə mɨfam.

17 Yo Pol, yakvəh pen mamrai nəgkiarien e kɨn kwermɨk, mamni-pre rhuvə tuk əmiə. Kɨni ye nəkwəkwə mɨnə fam yakamrai məkneikɨn mə takharkun mə in e in nəgkiarien kafak. In e in norien kape nɨraiyen kafak.

18 Pəh kapətawə Yermaru Yesu Kristo tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi əmiə mɨfam.

* 2:1: Ǝmru footnote ye 1 Tes 5:2.

† 2:3-4: Pəh nien mə kwən e in Setan, mərɨg kwermɨn kɨrik. Kamokrən kɨn in kɨmə ‘tɨkmɨr kape Kristo’ ye 1 Jon 2:18.

1 TIMOTI

1

2

3

4

5

6

1 Timoti

Nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai məkupən kɨmi Timoti

Nəgkiarien kupən ye nəkwəkwə e Fas Timoti

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi Timoti. Timoti in tamaruə kɨrik yame rɨmnarha apa taon a Listra. Nɨsɨni in kwənərəus kɨrik kape Isrel, kɨni rɨmni in yemə Gris kɨrik. Timoti, in fren kɨrik kape Pol, kɨni nɨpɨg mɨfam kɨravən apa ikɨn mɨnə mɨrəni-ərhav nəvsaoyen huvə kape Yesu Kristo. Pol rorkeikei pɨk Timoti, ror məkneikɨn in rokrən kɨn mə tɨni atuatuk.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Pol rɨmnərɨg mə nəmhajoun eikuə tɨksɨn ye niməhuak apa Efesas, məkneikɨn rher-pən kɨn Timoti mə tukrɨvən mhajoun atuatuk mə narmamə mɨnə a kaseikuə. Timoti rɨmauə rəmhen kɨn pasta kape niməhuak apa Efesas, nar apnapɨg mə in tamaruə əmə. Nhajoun-eikuəyen mɨnə a kashajoun mə narmamə tuksəpəh nəvɨgɨnien tɨksɨn, mə tukasən əmə nəvɨgɨnien yame ratuatuk mə tuksən, kɨni mhapəh nɨsorien mared.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e mɨni-ərhav nətərɨgien tɨksɨn kafan kɨmi Timoti mɨvəhsi-haktə kafan nərɨgien, kɨni mɨmə tukrasitu ye niməhuak apa Efesas. Pol raməgkiar ye norien huvə mɨnə kape nəhuakien, mɨne narha-huvəyen nəməhuak mɨnə. Kɨni mɨni-ərhav norien huvə yamə mɨne nəmehuə mɨnə kape niməhuak mɨne nəməhuak mɨnə tuksəri-pən. Kɨni nəgkiarien infamien yame Pol rɨmɨni kɨmi Timoti ramni mɨmə Timoti tukraməkeikei muə yemə huvə kɨrik kape norien wok kape Yesu Kristo. Kɨni kafan norien tukraməkeikei matuatuk huvə.

1

Pol rɨmə nəkwəkwə e ramvən kɨmi Timoti

1 Timoti, yo Pol. Kughen yame rɨmɨvəh mɨragh ətawə, mɨne Yesu Kristo yame kɨtawə kasərəhu-pən nərɨgien kapətawə iran, iriu kɨmɨravəhsi-pə nehuəyen kɨmi yo mə yo aposol kɨrik kape Yesu Kristo.

2 Yakamrai nəkwəkwə e kɨmik, Timoti.

Timoti, ik pɨkwarien əgkəp kafak meinai nhatətəyen kapərau rəm nəmhen. Pəh Kughen, Rɨmtawə, mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə, iriu tukravəhsi-pre nɨhuvəyen, mɨne norkeikeiyen mɨne nəmərinuyen kɨmik.*

Pol rɨmə Timoti tukramətapɨg kɨn narmamə yamə mɨne kamhaukrekɨn nəgkiarien kape Kughen

3 Timoti, kwasɨg ikɨn yɨmɨtərhav Efesas, mɨvən apa Masedonia, mamarkut tuk ik mə takarə rəpomh kəskəh eikɨn e. Kɨni yakamuh rɨkim mə takamarə pi pom pəh takamni-əhu narmamə mə tukhapəh nɨshajoun-mɨn-ien nəgkiarien eikuə mɨnə. 4 Nɨpɨg m-fam, iriə kɨsarkut pɨk tuk nhaniyen kwanage mɨnə, mɨne nɨvusien ris kɨn nəgkiarien kupən kape kaha mɨnə. Mərɨg takətapɨg kɨn əriə, meinai nəgkiarien mɨnə a kamhavi-pə əmə tɨmət; mhapəh nɨsasituyen ye narmamə mə tuksor wok kape Kughen, in e mə narmamə tukshatətə iran.* 5 Yakmə takətapɨg kɨn nəmhajoun eikuə mɨnə mə narmamə tukharkun huvə nəkirien norien mɨnə, mɨsarkut tuk norien yame rhuvə, mɨshatətə ye Kughen. Kwənkwai norien mɨnə e, in e norkeikeiyen. 6 Mərɨg iriə tɨksɨn kɨmɨsəpəh norien atuatuk e, kɨni mhavən əmə tuk nəgkiarien ətəwao. 7 Mhamə tukhauə nəmhajoun mɨnə kape loa kape Kughen, mərɨg kɨseinein nɨprai loa e yame kamhani-ərhav. Kɨseinein pawk nɨprai loa, mhavəhsi-haktə atuk əriə, mɨshajoun.

8 ?Mərɨg, loa kape Kughen rhuvə uə? Kɨtawə kharkun mə tukmə khajoun Loa rəri-pən nərɨgien kape Kughen, rhuvə əmə.* 9 Kɨni kharkun mə Kughen rɨpəh nərəhu-pən-ien Loa tuk narmamə atuatuk mɨnə; mərɨg tuk narmamə yamə mɨne kasakapɨr loa, mɨne tuk yamə mɨne kasəsɨk nəkwai namehuə, mɨne tuk yamə mɨne khapəh nɨshatətəyen ye Kughen masor nahasien, mɨne tuk yamə mɨne khapəh nɨsorien nəkwai Kughen, mɨne tuk yamə mɨne khapəh nɨsəhuakien, mɨne tuk yamə mɨne kashopni nɨsɨnriə mɨne rɨmriə mɨnə, mɨne tuk yamə mɨne kashopni narmamə apnapɨg mɨnə, 10 mɨne tuk narman mɨne nɨpiraovɨn yamə mɨne kwəsarkurək ta, mərɨg kamhavən apnapɨg tuk əriə mɨnə; mɨne tuk narman kamhakɨr əriə mɨnə, mɨne tuk nɨpiraovɨn kamhakɨr əriə mɨnə, mɨne tuk yamə mɨne kasəkrəh kɨn yermamə mharəhsi-pən ramor slef kape yarmə, mɨne tuk yamə mɨne kaseikuə, mɨne tuk yamə mɨne kaseikuə ye nɨpɨg kasəgkiar ye kot, mɨne tuk yamə mɨne kasor norien pɨsɨn pɨsɨn yame ramakapɨr nəgkiarien atuatuk. 11 Nəgkiarien atuatuk mɨnə e, kamhasɨ-pən ye Nəgkiarien Huvə kape Kughen, yame In Rhuvə mɨkwai pən. Kɨni in mərəhu-pən Nəgkiarien Huvə a ye kwermɨk mə jakni-ərhav.

Pol rɨkin ragien tuk nɨhuvəyen kape Kughen

12 Yo yakamni vi vi Yesu Kristo, Yermaru kapətawə, yame rɨmɨvəhsi-pə nəsanɨnien kɨmi yo. Yakamni vi vi In meinai In rɨmnəm mə yo yakamraptərəkɨn huvə wok kafan, ror pən rərəhu-pən yo aikɨn.* 13 In apa kupən, yo yermamə kape nuhyen, yɨmnor ahas pən tuk nəməhuak mɨnə. Yɨmnamni has pawk In, mərɨg nərɨgien kape Kughen rəpomh tuk yo, meinai nɨpɨg yɨmnamor narɨmnar mɨnə a, yɨmɨpəh hanə nɨniyen nəfrakɨsien ye Yesu, meinein mə narɨmnar a yɨmnor kɨsahah.* 14 Mərɨg nɨhuvəyen kape Yesu Yermaru rehuə rehuə pɨk tuk yo. Kɨni ramətəmrɨn rɨkik kɨn nhatətəyen mɨne norkeikeiyen yame ramsɨ-pən ye Yesu Kristo.

15 Tukasəkeikei mɨshatətə nɨpɨg m-fam ye nəgkiarien əfrakɨs e yame ramni mə, “Yesu Kristo rɨmauə ye tokrei tanə tuk nɨvəh-mɨragh-ien narmamə has mɨnə.” Kɨni yo yemə has əgkəp rapita narmamə mɨnə tɨksɨn.* 16 Yo yemə has rapita narmamə mɨnə tɨksɨn, ror pən Kughen rɨrpen yo mɨvəhsi-pə norkeikeiyen kɨmi yo, ramhajoun mə Kughen, kafan nərɨgien rəpomh əfrakɨs. Pəh narmamə tɨksɨn kɨsəm kɨni khakwasɨg kɨn ye swatuk kɨrikianə əmə, mə tukshatətə ye Yesu kɨni mhavəh nɨmraghien rerɨn. 17 !Səgnəgɨn Kughen! !Mhasiai In! Kughen In Yermaru. In ramarə kape rerɨn. Narmaruyen kafan, infamien rɨrkək. Kɨtawə khapəh nɨsəmien In, mərɨg In pɨsɨn əmə In Kughen. Kughen kɨrik mɨn rɨrkək. Pəh khavəhsi-haktə In ye newk mɨne newk kape rerɨn. Amen.

18 Timoti, narɨk. Yakvəhsi-pre nəgkiarien e kɨmik rəmhen kɨn nəgkiarien yame profet mɨnə kape niməhuak kɨmnhani-ta iram. Takaməri-pən nəgkiarien e, mə nakɨrkun naiyuyen əmə tuk nhatətəyen ye Kughen. 19 Raptərəkɨn nhatətəyen kafam, kɨni mor norien yame nakɨrkun mə in ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Mərɨg narmamə tɨksɨn kwəsəpəh narɨmnar mɨne, kɨni masoriah fam kapəriə nhatətəyen, rəmhen kɨn yermamə kɨrik yamə ramrəh rao, mɨrəhpɨkɨn nɨmas rəməteih-əməteih mahas. 20 Iriə mir kɨraru e Haemeneus mɨne Aleksanda. Mərɨg yo yakwərəhu-pən ta əriu ye kwermɨ Setan mə tukhajoun əriu mə tukrɨpəh nɨrani-hahyen Kughen.*

2

Norien kape nəhuakien

1 Ror məkneikɨn mə nar kupən yame yakamarkut kɨmi əmiə mɨmə takasəkeikei mɨsəhuak kɨmi Kughen tuk narmamə, kɨni mɨsaiyoh In pəh rasitu irəriə, mɨvəhsi-pən narɨmnar yamə mɨne kasəkwakwə kɨn. Masəkeikei mhani vi vi In tuk əriə m-fam: 2 Tuk king mɨnə mɨne nəmehuə mɨnə, mə kɨtawə m-fam tuksarə ye nəmərinuyen kɨni mɨsarə mar, pəh kɨtawə tuksor nəkwai Kughen kɨni kapətawə nəriwəkien tukratuatuk. 3 Norien kape nəhuakien mɨnə a, in rhuvə pɨk, matuatuk ye nɨmrɨ Kughen e yame rɨmɨvəh-mɨragh ətawə. 4 Kughen a In rorkeikei mə tukrɨvəh mɨragh narmamə m-fam, morkeikei mə narmamə tukhani nəfrakɨsien ye Nəgkiarien əfrakɨs kafan:

5 Meinai Kughen kɨrikianə əmə.

Mɨne yermamə kɨrikianə əmə ramərer, In swatuk tuk nɨvəhyen narmamə mhavən kasor kɨrikianə iriə Kughen; yermamə e Yesu Kristo.

6 Yesu e In e, ye nɨpɨg atuatuk, rɨmnoriah kafan nɨmraghien marpɨn nɨmraghien kɨn kape narmamə m-fam.

Kɨni in e ramhajoun mə Kughen rorkeikei mə tukrɨvəh mɨragh narmamə m-fam.*

7 Ror pən Kughen rɨmɨrpen yo mə yo aposol kɨrik, mə jakamni-ərhav Nəgkiarien Huvə kape Kughen mamhajoun nhatətəyen əfrakɨs kɨn nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. !Yakamni əfra, mɨpəh neikuəyen!*

8 Yakorkeikei mə narman mɨnə fam ikɨn mɨnə, tuksəhuak kɨmi Kughen. Kɨni nɨpɨg kamhavəhsi-haktə kwermɨriə, yakorkeikei mə kapəriə norien tukratuatuk əmə. Niehmaa tukrɨrkək mɨne nətgohyen.

9 Kɨni yakorkeikei mɨn mə nɨpiraovɨn tuksarkaoh kɨn neipən yame ratuatuk əmə, mhapəh nhaviyen nɨmrɨ narman, mhapəh nhavəhsi-pənien neipən yame ror nausitien. Kɨni mhapəh nɨsor-ausitien nɨkwəneriə. Mhapəh nhavəhsi-pənien narɨmnar mɨnə tuk nɨviyen nərɨgien kape narman. Yakamni narɨmnar mɨnə rəmhen kɨn neipən yamə mɨne nɨmrɨn rhaktə, uə nar kɨrik kamor kɨn nar kɨrik nɨmrɨn rhaktə, rəmhen kɨn gol uə perel.* 10 Mərɨg mə tuksarkaoh kɨn norien huvə mɨnə. Norien a ratuatuk tuk nɨpiraovɨn yamə mɨne kamhani mə iriə nɨpianəhuak mɨnə.*

11 Kɨni nɨpɨg khajoun, nɨpiraovɨn tukhapim, mɨsətərɨg kɨn, rɨkiriə m-fam reiwaiyu. 12 Yakamni-əhu nɨpiraovɨn tuk nhajounien, mə tukhapəh nɨsehuəyen ye narman.* Tukhapim əmə. 13 Meinai in apa kupən, Kughen rɨmnor Adam məkupən, kwasɨg ikɨn, ror Iv.* 14 Kɨni pəh nien mə Adam e Setan rɨmukrao iran apa kupən; mərɨg Iv a in a Setan rɨmukrao iran, ruə mor təvhagə has.* 15 Mərɨg pəh nipiraovɨn tuksor atuatuk wok kapəriə: In e neiməkien kɨn kwajikovə, mɨne nɨrapətərəkɨn-tɨm-tɨm-ien nhatətəyen, mɨne norkeikeiyen, mɨne norien nar yame ratuatuk. Iriə yamə mɨne kasor məknakɨn, Kughen tukrɨvəh mɨragh əriə.

3

Norien atuatuk kape namehuə mɨnə kape niməhuak

1 Nəgkiarien kɨrik ramni mə, “Tukmə yermamə kɨrik rɨmə tukrɨvəh elda, rɨmnorkeikei nar huvə en.” Kɨni nəgkiarien e raməfrakɨs. 2 Mərɨg elda, to kɨpəh nəm-pənien nar has kɨrik iran. In, kafan piraovɨn kɨrikianə əmə. In yermamə kɨrik yame ramarha huvə tuk nɨmraghien kafan nɨpɨg m-fam. Mamor narɨmnar ye nɨrkunien. Kamsiai in. Ramarha huvə tuk narmamə yamə mɨne kamhauə iman ikɨn. Mamhajoun huvə. 3 In, pəh nien mə yermamə kape napɨsien kɨn nɨnɨmien mɨne nəmhokien, mərɨg in yermamə kape nərəhuyen əmə nəmərinuyen. Mɨpəh norkeikei-pɨk-ien mane. 4 In ramarha huvə tuk kafan mɨnə, mɨrkun norien mə kafan kwajikovə mɨnə tuksor nəkwan mhasiai in. 5 ?Mərɨg, tukmə reinein narha-huvəyen tuk kafan mɨnə, mərɨg in tukrɨrkun narha-huvəyen tuk niməhuak kape Kughen uə? Nɨkam. 6 Kɨni yermamə yame rɨmauə pə-pə əmə Kristin, to rɨpəh nɨvəhyen elda; tamə, ramausit pɨk, Kughen tukror narpɨnien kɨmin rəmhen kɨn yame rɨmnor ta ye Setan.* 7 Kɨni elda, in yermamə kɨrik yame narmamə yamə mɨne kasarə iruə ye nəhuakien, kamhani huvə in. Tukmə rɨpəh norien məkna, mɨrəhpɨkɨn kwənməkuru kape Setan, kɨni nhagɨn tukrahas.*

8 Ye norien kɨrikianə əmə, nɨmraghien kape dikon mɨnə tukraməkeikei matuatuk, pəh narmamə tukhasiai əriə. Nəgkiarien kapəriə tukrɨpəh norien kɨraru. Kɨni tukhapəh nɨsapɨsien kɨn nɨnɨmien. Mhapəh nɨsəptɨgien kɨn nautə, mhapəh nɨsarpəkaoyen tuk nɨwəhyen mane. 9 Iriə narmamə yamə mɨne kharkun mə norien has kɨrik rɨrkək irəriə; kɨni mharaptərəkɨn tɨmtɨm nəgkiarien əfrakɨs mɨnə kape Kughen yamə mɨne kɨtawə kamhani nəfrakɨsien irəriə. 10 Tukaməkeikei kəkir huvə nɨmraghien kape dikon mɨnə kəkupən, kɨni tukmə kɨpəh nəm-pən-ien nar has kɨrik irəriə, kɨni en, kɨvəh-si haktə əriə.

11 Ye norien kɨrikianə əmə, nɨmraghien kape piraovɨn kape dikon mɨnə* tukraməkeikei matuatuk. Tukhapəh nhaniyen nɨkar jir. Iriə nɨpiraovɨn yamə mɨne kasarha huvə tuk nɨmraghien kapəriə nɨpɨg m-fam. Masor narɨmnar ye nɨrkunien. Iriə nɨpiraovɨn yamə mɨne narmamə kamhani nəfrakɨsien irəriə nɨpɨg m-fam.*

12 Dikon, kafan piraovɨn kɨrikianə əmə. In tukraməkeikei mamarha huvə tuk kafan kwajikovə mɨnə mɨne kafan mɨnə.

13 Narmamə yamə mɨne kasor huvə wok e, nhagriə tukrɨhuvə tukun; kɨni mɨshatətə ye Yesu Kristo mɨsətgah.

14 Timoti, yakamrai nəgkiarien mɨnə e kɨm ik, mɨmə pəh nien mə tuktu, yakurə məm ik. 15 Mərɨg tukmə yakpəh nurə-aihuaa-yen, kɨni nəkwəkwə e in tukrɨni narɨmnar m-fam yame kɨtawə, narmamə kape Kughen mɨnə, tuksəri-pən. Kughen ramarə kape rerɨn, mɨvəhsi-pə nəgkiarien əfrakɨs kɨmi ətawə e kafan narmamə mɨnə. Niməhuak rəmhen kɨn səpag ye nimə yame ramraptərəkɨn nəgkiarien kafan. 16 Nəfrakɨsien, nuknei nhatətəyen kapətawə, in nar ehuə kɨrik. Taktəkun ai, Kughen rɨmnor əpu nhatətəyen kapətawə kɨmi ətawə, mɨmə:

Kughen rɨmauə yermamə; kɨmnəm In,

Nanmɨn Rhakə rɨmnhajoun huvə mə In ratuatuk.

Agelo mɨnə kɨmɨsəm In.

Narmamə ye tanɨmtanə kɨmnhani-ərhav In kɨmi narmamə ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.

Narmamə ye tanɨmtanə kɨshatətə iran.

Nɨkhakien rarkurao iran, Kughen rɨmɨwəh In mhaktə ye neai.*

4

Nəmhajoun eikuə mɨnə

1 Nanmɨn Rhakə ramni-ərhav huvə mə ye Nɨpɨg Kwasɨg, narmamə tɨksɨn tuksəpəh nəfrakɨsien kape Kughen, mamhakwasɨg əmə kɨn nanmɨn has yamə mɨne kaseikuə irə jir, mɨne nəgkiarien kape yarmhə mɨnə. 2 Nəgkiarien mɨnə e khasɨ-pən ye nəmarpəkao yamə mɨne kaseikuə iriə jir. Nərɨgien kapəriə riko iko əgkəp; kɨni kaseinein nəkirien mə nəgkiarien əfrakɨs hiə, kɨni nəgkiarien eikuə hiə. 3 Kamhani-əhu narmamə mə tukhapəh nɨsarkurəkien, kɨni mhani-əhu əriə mə tukhapəh nɨsənien nəvɨgɨnien mɨnə tɨksɨn. Mərɨg Kughen rɨmnor nəvɨgɨnien mɨnə m-fam mə tukamən. Kɨni kɨtawə e kasəhuak kharkun nəfrakɨsien, kharkun nɨsənien. Kasəhuak, kɨni mhani-vi vi Kughen tukun, kɨni mɨsən.* 4 Meinai narɨmnar yame Kughen rɨmnor, rhuvə əmə. Tukmə khani-vi vi Kughen tukun, to khapəh nhani-əhu-yen. 5 Meinai Nəgkiarien kape Kughen ramni mə iriə khahuvə, kɨni kɨtawə kasəhuak tukun. Kɨni taktəkun ai, nəvɨgɨnien mɨnə e khahuvə.

Norien kape yor atuatuk kape Yesu

6 Narɨmnar yamə mɨne yakamhajoun ik kɨn, takamhajoun narmamə kɨn, ai, ik takuə ik yor atuatuk kape Yesu Kristo. Kɨni ramhajoun mə ik yermamə kɨrik yame nakən nəgkiarien əfrakɨs mɨnə kape nhatətəyen mɨne nəgkiarien atuatuk mamragh iran, kɨni nɨmraghien kafam rəri-pən fam nəgkiarien mɨnə a. 7 Takpəh nətərɨgien kɨn kwanage eikuə mɨnə. Nərɨgien kape Kughen rɨrkək irəriə. Mɨpəh nətərɨgien kɨn nəvsaoyen apnapɨg yamə mɨne nɨpran rɨrkək. Mərɨg, takwhai atuk kafam nɨmraghien mə takamor nəkwai Kughen.* 8 Meinai nɨwhaiyen ik tuk nəukɨrien, rhuvə əmə tuk nɨpram. Mərɨg norien nəkwai Kughen, rhuvə mə tukrasitu ye narɨmnar fam ye nɨmraghien kape tokrei tanə, mɨne kape nɨmraghien rerɨn.

9 Tukasəkeikei mɨshatətə nɨpɨg m-fam ye nəgkiarien əfrakɨs e yame ramni mə, 10 “Kwəsərəhu-pən nərɨgien kapətawə ye Kughen Mɨragh, yame ravəh mɨragh narmamə m-fam.” Mərɨg In ravəh mɨragh əfrakɨs narmamə yamə mɨne kɨshatətə iran. Ror məknekɨn mə kɨtawə kasarkut pɨk tuk nɨwhai-atuk-ien kapətawə nɨmraghien.*

11 Narɨmnar yame yakamrai kɨmik, takaməkeikei mhajoun narmamə kɨn, mɨmə tukasəkeikei mɨsəri-pən. 12 Ik tamaruə əmə kɨrik, mərɨg rahas mə narmamə tuksəm əhu ik tukun. Mərɨg takəgkiar huvə kɨmi narmamə, mamor əmə norien atuatuk, mamorkeikei narmamə, mamhatətə ye Kughen, pəh nəməhuak mɨnə tuksəm nɨmraghien kafam mə rhuvə, khakwasɨg kɨn ik.* 13 Rɨkim tukrɨskai mə takaməkeikei maməvheikɨn Nəkwəkwə kape Kughen ye nɨmrɨ nəməhuak mɨnə, maməvhag kɨmi əriə, mamni-ərhav Nəgkiarien kape Kughen, mamvən meriaji jakurə məm ik. 14 Timoti, nɨpɨg elda mɨnə kɨmnharəhu-pən kwermɨriə ye kapəm kapə, kɨni mhani-ərhav nəgkiarien kɨrik kape Kughen ye nɨkarɨn kafam, Kughen rɨmɨvəhsi-pre nɨrkunien kɨmik mə takor wok kafan. Takpəh nəpəhyen mə tukraməmɨr apnapɨg.*

15 Takor wok a yerkim m-fam, mə narmamə tukharkun nɨsəmien mə kafam nɨmraghien mɨne kafam wok ramaiyu huvə. 16 Takamarha huvə tuk nɨmraghien kafam, mɨne nəgkiarien yame ik nakamhajoun narmamə kɨn. Mamarkut skai mə takor narɨmnar mɨnə e, meinai tukmə nakor, kɨni takvəh mɨragh əmiə narmamə yamə mɨne kasətərɨg kɨn ik.

5

Nɨsiaiyen nəməhuak mɨnə

1 Takpəh nəgkiar-skaiyen kɨmi nəhuaru mɨnə; mərɨg takəgkiar huvə əmə kɨmi əriə rəmhen kɨn yame nakaməgkiar kɨmi rɨmɨm atuatuk. Maməgkiar kɨmi nɨtamaruə mɨnə rəmhen kɨn yame nakaməgkiar kɨmi piam mɨnə atuatuk. 2 Maməgkiar kɨmi nɨpiahuaru mɨnə rəmhen kɨn yame nakaməgkiar kɨmi nɨsɨnɨm atuatuk. Kafam nəgkiarien mɨne norien mɨnə kɨmi nɨpiraovɨn mɨnə tɨksɨn tukraməkeikei matuatuk əgkəp, rəmhen kɨn yame nakamor-pən kɨmi nowinɨm.

Nasituyen ye nipiraovɨn yamə mɨne kamhə tan kɨn əriə

3 Nipiraovɨn yamə mɨne kamhə tan kɨn əriə, tukmə kapəriə nasituyen rɨrkək, tukamarha huvə tuk əriə. 4 Mərɨg piraovɨn yame kamhə tan kɨn, tukmə kafan aikɨn tɨni uə mɨkɨpni, iriə tukasəkeikei mharkun mə wok e kape nəməhuak mɨnə, in e tuksəkupən mɨsarha huvə tuk kapəriə mɨnə. Kughen, rɨkin ragien mə tuksor tai nasituyen mɨnə kɨmi nɨsɨnriə mɨnə mɨne rɨmriə mɨnə mɨne rɨpriə mɨnə. 5 Mərɨg nɨpiraovɨn yamə mɨne kamhə tan kɨn əriə, tukmə kapəriə mɨnə kharkək, iriə kasətɨgtə əmə ye Kughen. Yeran mɨne yenpɨg, masəhuak kɨmi Kughen mə In tukrasitu irəriə. 6 Mərɨg piraovɨn yame kamhə tan kɨn, tukmə ramragh əmə tuk nərɨg-huvəyen ye nɨpran, Kughen rɨvəhsi-pən ta narpɨnien kɨmin. 7 Takni-ərhav nəgkiarien mɨnə e kɨmi narmamə, mə tukpəh nəm-pən-ien nar has kɨrik irəriə. 8 Nəməhuak mɨnə tukasəkeikei mɨsarha huvə tuk kapəriə mɨnə, kɨni mɨsəkupən mɨsarha huvə tuk kapəriə atuatuk mɨnə. Mərɨg tukmə kɨsəpəh, ramhajoun mə kwənhaukrekɨn-pən nɨmetairiə kɨmi nhatətəyen kapətawə. Iriə mɨsahas rapita nəmə khapəh nɨsəhuakien.

9 Tukmə nakrai-pən nhag piraovɨn yame kamhə tan kɨn ye nəkwəkwə kape nasituyen, mə niməhuak tukrasitu iran, kafan newk tukraməkeikei mapita 60. Kɨni kafan yerman kɨrikianə əmə apa kupən. 10 In piahwaru kɨrik yame kamsiai in tuk kafan norien huvə, mɨne nasituyen yamə mɨne in ramor, rəmhen kɨn yame in ramarha huvə tuk kafan kwajikovə mɨnə; kɨni nɨpɨg yepsɨpɨs mɨnə khauə iman ikɨn, in ramor huvə əriə; kɨni mɨvəhsi-əhu atuk in masitu ye nəməhuak mɨnə*; kɨni masitu ye yavən has mɨnə; kɨni kafan nərɨgien rɨskai mə tukror wok yamə mɨne khahuvə.

11 Mərɨg takpəh nɨrai-pən-ien nhag nipiraovɨn kamhə tan kɨn yamə mɨne khapəh nɨsəpihuaru-yen ye nəkwəkwə a. Tamə, kapəriə nərɨgien ramskai tuk narman rapita nərɨgien kapəriə tuk Yesu Kristo. Kɨni mhamə tuksarkurək mɨn. 12 Masəkapɨr promes en yame kɨmnhani-ta, kɨni Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə.† 13 Kɨni takpəh nɨrai-pən-ien nhagriə meinai, nɨpɨg kɨrik, kɨsarpah, mhavən, mɨsarkurao yerkwanu mɨnə, mamhani əmə nəgkiarien has. Mamhani nɨkar jir, mamhani narɨmnar yame kapəriə nar kɨrik rɨrkək iran.*

14 Mərɨg yakmə rhuvə mə nɨpiraovɨn kamhə tan kɨn yamə mɨne khapəh nɨsəpihuaru-yen tuksarkurək mɨn. Mhapɨk kwajikovə mɨnə. Mɨsarha huvə tuk kapəriə mɨnə. Kasor məknekɨn, mhapəh nhavəhsi-pənien kwənmhan kɨmi tɨkmɨr mɨnə tuk nhani-hasien ətawə.* 15 Mərɨg nipiraovɨn tɨksɨn yamə mɨne kɨnamhə tan kɨn əriə kwəsəpəh-ta Yesu Kristo mhakwasɨg əmə kɨn Setan.

16 Nɨpianəhuak mɨnə tukasəkeikei mɨsarha huvə kaha kapəriə yamə mɨne kamhə tan kɨn əriə, mhapəh nɨsərəhu-pənien əriə mə niməhuak tukrarha tuk əriə. Mərɨg tukmə piraovɨn yame kamhə tan kɨn, tukmə kafan nasituyen rɨrkək, niməhuak tukrarha huvə tukun.

Nɨsiaiyen elda mɨnə

17 Nərokien mɨne nɨsiaiyen yame kɨwəhsi-pən kɨmi elda yamə mɨne kasarha huvə tuk wok kape niməhuak, tukreihuə. Kɨni tukreihuə pɨk tuk yamə mɨne kashajoun mamhani-ərhav Nəgkiarien kape Kughen. 18 Nərok kapəriə tukreihuə rəri-pən Nəkwəkwə kape Kughen yame ramni mə, “Nɨpɨg hos kɨrik ramor wok kɨrik kafam, kɨni tukmə rorkeikei mə tukrəvɨgɨn, takpəh nɨni-əhuyen.”‡(Dut 25:4) Kɨni ramni mɨn mə, “Nɨpɨg yermamə kɨrik ramor wok, tukaməkeikei kərok in iran.”§

19 Tukmə yermamə kɨrikianə əmə ramni mə elda kɨrik rɨmnor nar kɨrik rapəh nəmhenien, takpəh nətərɨgien kɨn. Mərɨg tukmə yermamə kɨraru uə kɨsisər kɨrhɨni, takətərɨg kɨn.* * 20 Kɨni tukmə elda kɨrik ramor nar has kɨrik mamrɨpɨn, kɨni takəgkiar skai kɨmin ye nɨmrɨ nəməhuak mɨnə, mə narmamə tuksəm, khagɨn kɨn norien nar has mɨnə.* 21 Timoti, ye nɨmrɨ Kughen, mɨne Yesu, mɨne agelo yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen-ta əriə, yakamor kwirɨg kɨmik mə takaməkeikei məri-pən nəgkiarien mɨnə e. Takpəh norien ror pɨsɨn pən kɨmi yermamə kɨrik, marə, mor pɨsɨn-pən mɨn kɨmi yermamə kɨrik. Mərɨg takamor rəmhen-əmhen əmə kɨmi narmamə m-fam.

22 Takpəh nhai-mɨren-ien tuk nərəhu-pənien kwermɨm ye kapən kapə narmamə tuk nɨvəhsi-haktəyen əriə kamhavəh elda.

Mərɨg takaməmɨr isok tuk narmamə yamə mɨne kasor təvhagə hah, tamə, nakmɨr mɨn. Mərɨg or əmə nɨmraghien kafam ratuatuk ye nɨpɨg m-fam.

23 Mərɨg in ai nɨpɨg tɨksɨn tɨpɨm raməmhə, rapəh nəmhenien mə takamnɨm əmə nu. Mərɨg rhuvə mə takamnɨm kəskəh waen pəh raməsɨk-əhu nəmhəyen.

24 Narmamə tɨksɨn, kɨtawə kharkun mə iriə kasor təvhagə hah, kɨni mharkun mə Kughen tukror narpɨnien kɨmi əriə. Mərɨg tɨksɨn, kapəriə təvhagə hah ramerkwaig ai taktəkun, mərɨg tuk nɨpɨg kɨrik, tukpisəm kharkun. 25 Rəmhen kɨn norien huvə mɨnə. Tɨksɨn, kɨtawə kasəm mharkun. Mərɨg tɨksɨn aikɨn yame kaserkwaig ai taktəkun, mərɨg tuk nɨpɨg kɨrik, tukpisəm əriə.

6

Nəgkiarien ramvən kɨmi slef mɨnə

1 Nəməhuak yamə mɨne iriə slef mɨnə tukasəkeikei mhasiai namehuə kapəriə, tamə narmamə khani hah nhajounien kapətawə mɨne nhag Kughen.* 2 Nəfra. Slef mɨnə, mɨne masta kapəriə yamə mɨne kasəhuak, kwənhauə piauriə mɨnə. Mərɨg slef mɨnə tukasəkeikei mhasiai masta kapəriə mɨnə. Mərɨg tukasəkeikei mɨsor wok yerkiriə m-fam, meinai nəmə mɨnə a iriə kasor wok atuə kɨn kapəriə, iriə nəməhuak mɨnə; kasorkeikei əriə mɨnə.*

Nəgkiarien eikuə mɨnə, mɨne narɨmnar huvə mɨnə

Takamhajoun narɨmnar mɨnə e mor kwirɨg kɨn kɨmi narmamə. 3 Mərɨg narmamə tɨksɨn kɨshajoun nəgkiarien pɨsɨn kɨrik, mamhani neikuəyen ye nəgkiarien atuatuk kape Yesu Kristo Yermaru kapətawə mɨne norien yame Kughen rorkeikei.* 4 Narmamə yamə mɨne kasəgkiar məkna kasausit, mɨsətəwao pɨk. Maseno-eno tuk nhavənien mɨsəgkiar pɨk tuk nəgkiarien yamə mɨne kasəvi niemhaa, mɨne nəgkiarien yamə mɨne narmamə kasotgoh kɨmi əriə mɨnə tukun. Kasor narmamə kasor jalus, mɨseikus kwhen kapəriə, mamhani hah nhagriə mɨnə, mɨsərɨg has əriə mɨnə. 5 Kɨni nɨpɨg m-fam, iriə kasor tɨmət. In e norien kape narmamə yamə mɨne kapəriə nərɨgien rahas, iriə kwəserwei ye nəgkiarien əfrakɨs. Iriə kamhani mə norien nəkwai Kughen in swatuk kɨrik tuk nɨwəhyen mane mɨne nautə.*

6 Nəfra. Norien nəkwai Kughen in rhuvə pɨk. Tuksagien əmə, nar apnapɨg kapətawə nautə rɨkəskəh uə rehuə,* 7 meinai nɨpɨg kɨtawə kɨmɨsarha-pə ye tokrei tanə e, kɨni kɨmnhapəh nhawəhyen nar kɨrik mhauə. Kɨni nɨpɨg tukhamhə iran, tukhapəh nhavəh-mɨn-ien nar kɨrik mharerɨg.* 8 Mərɨg tukmə nəvɨgɨnien netawə mɨne neipən kapətawə rəmhen, kɨtawə kɨsagien. 9 Narmamə yamə mɨne kasorkeikei pɨk mə kapəriə nautə tukreihuə, rɨmar əmə tuk əriə mə tukhamɨr. Rəmhen kɨn kwənməkuru yame rhotərəkɨn əriə ye nəkwai nɨmɨr kape nahasien. Ye nətəwaoyen kapəriə, kɨsorkeikei narɨmnar yame rahas tuk əriə. Kɨsorkeikei nar has ehuə mɨnə, nahasien rakətənɨm kɨn əriə tuksəmnɨm. 10 Meinai norkeikei-pɨk-ien mane, in nuknei nar has mɨnə. Kɨni narmamə tɨksɨn, kɨsorkeikei pɨk nautə, mamhavən isok tuk nhatətəyen kapətawə, kɨni masor narɨmnar mɨnə tɨksɨn yame ramoriah rɨkiriə, kɨni mɨsərɨg rahas kɨn.*

Arer tɨmtɨm

11 Mərɨg, Timoti, ik yermamə kape Kughen, takap tuk nar has mɨnə a. Mamarkut tuk natuatukien, mɨne norien nəkwai Kughen. Nhatətəyen kafam tukrɨskai. Takamorkeikei narmamə, mamərer tɨm tɨm nɨpɨg m-fam. Muə ik yermamə kape nəmərinuyen kɨrik.* 12 Narmamə kamharpəhu əriə mɨnə tuk nar has mɨnə. Mərɨg ik, takamaiyu əmə tuk nhatətəyen ye Kughen, mɨvəh nɨmraghien rerɨn iran. Kughen rɨmnokrən kɨn ik mə takvəh nɨmraghien rerɨn nɨpɨg nɨmɨni-ərhav nhatətəyen kafam ye nɨmrɨ narmamə.* 13 Ye nɨmrɨ Kughen, yame ravəhsi-pə nɨmraghien kɨmi narɨmnar m-fam, mɨne ye nɨmrɨ Yesu Kristo yame rɨmɨni-ərhav nəgkiarien əfrakɨs ye nɨmrɨ Ponjes Paelat, yakamni skai kɨmik məkneikɨn mə:* 14 Takamor nəkwai nəgkiarien mɨnə e, mɨpəh nɨpəhyen kɨrik, mɨvən meriaji nɨpɨg Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukruə iran. Pəh kɨpəh nəm-pənien nar has kɨrik iram.

15 Yesu tukrɨrerɨg-pə mɨn ye nɨpɨg yame Kughen rɨmɨrpen.

Kughen pɨsɨn əmə In ramarmaru ye narmamə m-fam. Kamni vi vi In. In pɨsɨn əmə in king kape king mɨnə fam. In Yermaru kape yermaru mɨnə fam.*

16 In ramarə kape rerɨn. Mamarə ikɨn rhakak ikɨn; keinein nɨvən-pakə-yen tukun.

Kɨpəh nəmien In. Keinein nəmien In.

Pəh khawəh-sihaktə nhagɨn. Pəh In tukrarmaru ye nɨpɨg m-fam. Amen.

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəməhuak yamə mɨne kapəriə nautə rehuə

17 Timoti, əgkiar skai kɨmi nəməhuak yamə mɨne kapəriə nautə rehuə ye tokrei ptanə, mɨmə tukhapəh nɨsausit-pɨk-ien tukun. Mhapəh nɨsərəhu-pən-ien nərɨgien kapəriə ye nautə, meinai nɨpɨg kɨrik nautə ramrɨrkək. Mərɨg pəh kɨsərəhu-pən əmə nərɨgien kapəriə ye Kughen, meinai In ravəhsi-pə narɨmnar kɨmi ətawə, mə rɨkitawə tukragien.* 18 Nautə kapəriə rehuə, mərɨg takəgkiar skai kɨmi əriə mə nasituyen kapəriə, mɨne norien huvə mɨnə kapəriə tukreihuə mɨn. Kɨni mə tuksəwhai; mhapəh nɨsəptɨgien kɨn. 19 Ye norien a, rəmhen kɨn yame iriə kasəwhai kəji narɨmnar huvə mɨnə rehuə. Rəmhen kɨn kasor apnəpenə huvə tuk nɨmraghien yame tukrɨpiuə. Kɨpihavəh nɨmraghien yame in nɨmraghien əfrakɨs.*

Nəgkiarien infamien

20 Timoti, takamarha huvə tuk narɨmnar yame Kughen rɨmnərəhu-pre ye kwermɨm. Ap kɨni marer isok tuk nəgkiarien yamə mɨne nɨpran rɨrkək, mɨne yamə mɨne khapəh nhasiaiyen Kughen, mɨne yamə mɨne kamhani neikuəyen ye Nəgkiarien kape Kughen. Nəgkiarien mɨnə a khamə kamhawəh-sipə nɨrkunien. Mərɨg, nɨkam. Kaseikuə. 21 Mərɨg narmamə tɨksɨn kamhakwasɨg kɨn nəgkiarien eikuə mɨnə a, kɨni mamhavən isok tuk nhatətəyen kapətawə.

Pəh nɨhuvəyen kape Kughen tukramarə tuk əmiə.*

* 1:2: Wok 16:1-3; Taet 1:4

* 1:4: 1 Tim 4:7; Taet 1:14

* 1:8: Rom 7:12,16

* 1:12: Wok 9:15; 1 Kor 15:9-10; Gal 1:15-16

* 1:13: Wok 8:3; 9:1-5

* 1:15: Luk 19:10

* 1:20: 1 Kor 5:5; 2 Tim 4:14-15

* 2:6: Rom 3:29-30; Gal 1:4

* 2:7: Wok 9:15; Gal 2:7-8; 2 Tim 1:11

* 2:9: 1 Pita 3:3-5

* 2:10: 1 Tim 5:10

* 2:12: 1 Kor 14:34

* 2:13: Jen 2:7,21-22; 1 Kor 11:8-9

* 2:14: 2 Kor 11:3; Gal 3:1-6

* 3:6: Taet 1:6-9

* 3:7: 2 Kor 8:21

* 3:11: Tukmə ror Pol raməgkiar ye “dikones,” piraovɨn yame ramehuə ye niməhuak.

* 3:11: Taet 2:3

* 3:16: Mak 16:19; Kol 1:23; 1 Jon 2:18

* 4:3: Jen 9:3; Rom 14:6; 1 Kor 10:30-31

* 4:7: 1 Tim 1:4

* 4:10: 1 Tim 2:3-4

* 4:12: Taet 2:15

* 4:14: 2 Tim 1:6

* 5:10: Nəgkiarien Gris ramni mə, “Kɨni raməkwi-ta nəmkɨmɨk ye nɨhu nəməhuak mɨnə.” Ye norien e ramhajoun mə in piraovɨn kɨrik yame rawəhsi-əhu atuk in; kɨni rɨkin ragien tuk nasituyen ye narmamə.

† 5:12: Nɨpɨg kɨrai-pən nhag piraovɨn kamhə tan kɨn ye nəkwəkwə e, in ramor promes kɨrik kɨmi Kughen mə tukrɨpəh mɨn narkurəkien.

* 5:13: 2 Tes 3:11

* 5:14: 1 Kor 7:9

‡ 5:18: Dut 25:4 ramni mə tukmə nar mɨragh kɨrik kamni kɨmə ox ramor wok kɨrik kafam, takpəh nɨniəhuyen in mə tukrɨpəh nəvɨgɨnien.

§ 5:18: Nəgkiarien e raməmɨr ye Luk 10:7.

* 5:19: Ǝmru Dutronome 19:15, Matiu 18:16 mɨne 2 Kor 13:1.

* 5:19: 2 Kor 13:1

* 5:20: Efes 5:11

* 6:1: Efes 6:5

* 6:2: Flm 16

* 6:3: Gal 1:6-9

* 6:5: 2 Tim 3:8; 4:4; Taet 1:14

* 6:6: Fil 4:11-12; 1 Tim 4:8; Hib 13:5

* 6:7: Job 1:21

* 6:10: Efes 5:5

* 6:11: 2 Tim 2:22

* 6:12: 1 Kor 9:25-26; 2 Tim 4:7

* 6:13: Jon 18:36-37

* 6:15: Rev 17:14

* 6:17: Luk 12:20-21

* 6:19: Mat 6:20

* 6:21: 1 Tim 1:6; 2 Tim 2:18

2 TIMOTI

1

2

3

4

2 Timoti

Nəkwəkwə yame ror kɨraru kɨn, yame Pol rɨmɨrai kɨmi Timoti

Nəgkiarien kupən ye nəkwəkwə e 2 Timoti

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi Timoti. Kɨni in morkeikei mə nəməhuak mɨnə apa Efesas tuksəvhekɨn mɨn.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Japta infamien kape Ol Wok ramni mə nɨpɨg gavman kape Rom rɨmɨraptərəkɨn Pol apa Rom, kɨpəh nɨvəhsi-pənien in ye kalabus; kɨvəhsi-pən əmə in ye kafan nimə, kɨni mobael mɨnə kɨmɨsarha tukun apaikɨn, masarə iriə min, mə in tukrɨpəh napien. Kɨni ai, gavman rɨmnher-yerhav kɨn, in rəriwək əmə kape newk kɨraru. Mərɨg nɨpɨg rɨmɨrai nəkwəkwə e 2 Timoti, gavman kape Rom rɨmɨvəhsi-pən mɨn in ye kalabus. Kalabus a ikɨn rahas pɨk ikɨn. Mərɨg Ol Wok rəpəh nəvsaoyen kɨn narɨmnar mɨnə a. Nɨpɨg nəkwəkwə a rɨmnor ta infamien, narɨmnar a rɨpior. Kalabus a in rəutən ikɨn, kɨni rɨskai tuk narmamə tuk nɨvənien mɨvaag pən kɨn. Luk əmə iriu min. Mərɨg Pol rorkeikei mə Timoti tukruə məm in meinai in kafan fren atuatuk. Kɨni morkeikei mə Timoti tukrɨpɨk nəkwəkwə mɨnə kafan muə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pol rɨrkun mə pəh nien mə tuktu gavman tukrhopni in. Ror məkneikɨn in rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk nərəhu-pənien niməhuak ye kwermɨ nəmehuə pɨsɨn mɨnə tɨksɨn rəmhen kɨn Timoti. Nɨpɨg əutən mɨnə kamhauə tuk niməhuak, kɨni Pol rorkeikei mə Timoti tukramraptərəkɨn Nəvsaoyen Huvə, kɨni mərer tɨmtɨm ye nhatətəyen kafan, kɨni mɨpəh nɨgɨnien kɨn nɨni-ərhavyen Nəvsaoyen Huvə, mərer matuk tuk nərɨgien nəmhəyen ye nɨpran tukmə nahasien ruə.

1

Pol rɨmə nəkwəkwə e, ramvən kɨmi Timoti

1 Timoti. Yo Pol. Kughen rɨmɨrpen-ta yo mə yo aposol kɨrik kape Yesu Kristo. Kɨni mher-pə kɨn yo mə jakni-ərhav promes kafan kape nɨmraghien rerɨn ye Yesu Kristo. 2 Yakamrai nəkwəkwə e kɨmik, Timoti. Timoti, ik narɨk yame yakorkeikei pɨk. Pəh Kughen, Rɨmtawə, mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə, iriu tukravəhsi-pre nɨhuvəyen, mɨne norkeikeiyen mɨne nəmərinuyen kɨmik.*

Pol ravəhsi-haktə nətərɨgien kape Timoti

3 Nɨpɨg m-fam, yenpɨg mɨne yeraan, yakaməhuak tuk ik, kɨni mamni vi vi Kughen tuk ik. Kɨni yo, yakor wok kafan rəmhen kɨn yame rɨpɨk mɨnə kɨmɨsor, kɨni yakɨrkun mə norien has kɨrik rɨrkək irak.* 4 Rɨkik raməsɨk nehe nɨmrɨm, kɨni yakorkeikei pɨk mə jakəm mɨn ik, pəh rɨkik tukragien. 5 Rɨkik raməsɨk nhatətəyen əfrakɨs kafam, rəmhen kɨn yame kafam kaha e Loes mɨne nɨsɨnɨm e Yunis kɨmɨrɨvəh. Kɨni yakɨrkun mə taktəkun ai, ik mɨn nakavəh nhatətəyen a.* 6 Kughen rɨmɨvəhsi-pre nɨrkunien kɨmik tuk norien wok kafan nɨpɨg yɨmnərəhu-pre kwermɨk iram. Kɨni, yakamuh rɨkim mə takher nap yerkim tuk norien wok a.* 7 Meinai Kughen rɨmɨpəh norien rɨkitawə rɨgɨn, mərɨg rɨmnor rɨkitawə mə tukramətgah, mamorkeikei, mamor norien yamə mɨne in rɨrkun mə kɨsatuatuk.*

8 Kɨni mərɨg ik, takpəh naurɨsien tuk nɨni-ərhavyen Yesu Yermaru, kɨni mɨpəh naurɨsien kɨn yo yame kɨvəhsi-pən yo ye kalabus tuk nhagɨn. Yakamərɨg nəmhəyen tuk Nəgkiarien Huvə kape Kughen. Kɨni Kughen tukrɨvəhsi-pre nəsanɨnien kɨmik, takaməkeikei mor rəmhen kɨn yame yo yakamor.

9 Kughen rɨmɨvəh mɨragh ətawə mokrən kɨn ətawə tuk nɨmraghien yame ratuatuk, kɨni nar a, pəh nien mə nar kɨrik yame kɨtawə kasor.

Mərɨg In ramor ye kafan atuk nətərɨgien, mɨne nɨhuvəyen kafan.

Nɨpɨg rɨmɨpəh nor-hanəyen tokrei tanə,

mərɨg In rɨmɨrpen-ta Yesu Kristo mə tukrɨvəhsi-pə nɨhuvəyen a.*

10 Mərɨg taktəkun ai, In rɨmnor əpu nɨhuvəyen a kɨmi ətawə ye nuəyen kape Yesu Kristo, yame rɨmɨvəh mɨragh ətawə.

In rɨmnor təkun nɨmhəyen ye nəsanɨnien kafan, mɨvəhsi-pə Nəgkiarien Huvə kape Kughen, yame ramhajoun ətawə kɨn nɨmraghien rerɨn.*

11 Kɨni Kughen rɨmɨrpen yo mə yo yəgkiar kɨrik, mɨne aposol, mɨne yhajoun, mə jakni-ərhav Nəgkiarien Huvə a.* 12 Ror pən, yakamərɨg pɨk nəmhəyen ye nɨprak tukun. Mərɨg yakpəh naurɨsien, meinai yakwɨrkun-ta mə Pa e yakamhatətə iran. Mɨrkun huvə mə In rɨrkun narha-huvəyen tuk naha nhagɨn yame In rɨmnərəhu-pə ye kwermɨk mamvən meriaji Nɨpɨg Kwasɨg.*

13 Timoti, takətərɨg kɨn nhajounien atuatuk kafak, mɨkwasɨg kɨn swatuk kɨrikianə əmə, mamraptərəkɨn nhatətəyen mɨne norkeikeiyen yame ramsɨ-pən tuk Yesu Kristo. 14 Nanmɨn kape Kughen yame ramarə yerkitawə tukramasitu iram, mə takarha-huvə tuk nar huvə yame Kughen rɨmnərəhu-pre ye kwermɨm.*

Pol ramni vi vi Onesiforas

15 Timoti, ik nakɨrkun mə yo mɨnə tɨksɨn apa kwənmhan a Tarki, iriə kwərə mir e Fugelas mɨne Hemogenes, iriə m-fam kwəsapitan kɨn yo.

16 Mərɨg pəh Yesu Yermaru tukrɨvəh-sipən norkeikeiyen kɨmi Onesiforas mɨne kafan mɨnə. Meinai nɨpɨg rɨpsaah, rɨnamasitu irak mɨvəhsi-haktə nətərɨgien kafak. Kɨni mɨpəh naurɨsien mə kɨmɨvəhsi-pən yo ye kalabus. 17 Nəfra, nɨpɨg in rɨmauə Rom, mamarhakɨn yo, marhakɨn muə meriaji-pə məm yo. 18 Kɨni nakɨrkun mɨn mə in rɨmnasitu pɨk ye narɨmnar rɨpsaah apa Efesas. !Pəh Yesu Yermaru tukrɨvəh-sipən norkeikeiyen kɨmin ye Nɨpɨg Kwasɨg!

2

Norien kape mobael huvə kape Yesu Kristo

1 Timoti, narɨk, pəh Kughen tukror rɨkim rəsanɨn ye nɨhuvəyen yame ramsɨ-pən ye Yesu Kristo. 2 Naknərɨg-ta nhajounien kafak yamə yakavəhsi-ərhav ye nɨmrɨ narmamə khapsaah. Vəh nhajounien en, mərəhu-pən ye kwermɨ narmamə tɨksɨn yamə mɨne narmamə kashatətə irəriə, mə iriə tukharkun nɨshajounien narmamə mɨnə mɨn tɨksɨn kɨn. 3 Nɨpɨg nahasien ramuə tuk ətawə, takaməkeikei mərer tɨm tɨm rəmhen kɨn mobael huvə kɨrik kape Yesu Kristo.* 4 Rəmhen kɨn mobael kɨrik to rapəh norien narɨmnar yame narmamə apnapɨg kasor, mərɨg in ramor əmə nəkwai kapten kafan. 5 Rəmhen kɨn yermamə yame ramaiyu mə tukrapita mɨvəh nərok iran, tukraməkeikei məri-pən fam loa mɨnə kape naiyuyen, tamə rɨpəh nɨvəhyen nərok iran.* 6 Ratuatuk əmə məkneikɨn, mə yermamə yame ramor pɨk wok ye nəsimien, in tukrəkupən mɨvəh kwənkwan.* 7 Rhuvə mə rɨkim tukraməsɨk nəgkiarien kafak, meinai Yesu Yermaru tukrasitu iram tuk nɨrkunien nɨprai nəgkiarien mɨnə e.

8 Rɨkim tukraməsɨk kwənərəus kɨrik kape King Deved, Yesu Kristo, In a Kughen rɨmɨvəh mɨragh In ye nɨmhəyen kafan. Kɨni in e Nəgkiarien Huvə yame yakamni-ərhav.* 9 Mərɨg kamor yo yakamərɨg nəmhəyen tuk Nəgkiarien Huvə a, kamarkɨs-ətərɨkɨn yo kɨn jen rəmhen kɨn yemə has kɨrik. Mərɨg keinein narkɨs-ətərəkɨn-ien Nəgkiarien kape Kughen.* 10 Ror məkneikɨn mə yakamərer tɨm tɨm ye nəmhəyen mɨnə fam tuk narmamə yamə mɨnə Kughen rɨmɨrpen əriə, mə Yesu Kristo tukrɨvəh mɨragh əriə, tuksarə iriə Kughen ye nɨkhakien kafan kape rerɨn.

11 Nəgkiarien e raməfrakɨs mə,

Tukmə kɨtawə khauə kɨrikianə ye Yesu Kristo ye nɨmhəyen kafan,

kɨni In tukrɨvəh mɨragh mɨn ətawə.*

12 Tukmə kasərer tɨmtɨm,

kɨni kɨtawə tuksarmaru kɨtawə min.

Tukmə kɨtawə khaukrekɨn-pən nɨmetaitawə kɨmin,

Kɨni In tukrukrekɨn-pən nɨmeitaan kɨmi ətawə.*

13 Tukmə kɨtawə kasəkapɨr pawk nəgkiarien kafan,

mərɨg In tukraməkeikei mor, meinai In to rapəh nakapɨrien kafan nəgkiarien.*

Norien atuatuk kape nhajounien Nəgkiarien kape Kughen

14 Takuh rɨki narmamə kɨn nəgkiarien mɨnə e. Kɨni mamor kwirɨg kɨmi əriə ye nɨmrɨ Kughen mə iriə tukhapəh nɨsotgohyen tuk nəgkiarien apnapɨg. Kɨsotgoh, rɨpəh nasituyen ye yermamə kɨrik; mərɨg ramoriah əmə narmamə yamə mɨne kasətərɨg kɨn.* 15 Arkut skai mə norien kafam tukrhuvə, rəmhen kɨn yermamə yame ravhirəkɨn nar, yamə to rapəh naurɨsien tuk kafan norien. Tukmə nɨpɨg Kughen rəm kafam wok, In rɨrkun neighanien kɨn, meinai nakamhajoun atuatuk nəgkiarien kape nəfrakɨsien.* 16 Apəh kɨni marer isok tuk nəgkiarien yamə mɨne nɨprairiə rɨrkək, mɨne yamə mɨne khapəh nhasiaiyen Kughen, meinai narmamə yamə mɨne kasəgkiar məkna, kamhavən isok pɨk tuk Kughen.* 17 Kɨni nhajounien kapəriə rəmhen kɨn nɨmap pien kɨrik yame raməmhir, mamehuə pɨk. Kwərə mir kɨraru irəriə: Haemeneus mɨne Faelitas.* 18 Iriu kɨmɨravən isok tuk nəfrakɨsien, marəni mɨrəmə, “Kughen rɨmnor ta narmamə kamhamragh mɨn ye nɨmhəyen, kɨni to rɨpəh nor-mɨn-ien irətawə tuk nɨpɨg kɨrik.” Kwərə mir ai kworiah nhatətəyen kape narmamə tɨksɨn. 19 Mərɨg nar apnapɨg əmə, səpaag ye nimə yame Kughen rɨmnərɨp ramərer tɨm tɨm. Kɨni rɨmɨrai-pən nəgkiarien kɨrik iran mɨmə, “Kughen Yermaru rɨrkun narmamə kafan mɨnə,”(Nam 16:5) mɨne, “Narmamə yamə mɨne kamhani mhamə iriə narmamə kape Yermaru, tukasəkeikei mɨsapəh norien has mɨnə.”*

20 Ǝtərɨg-ru. Ye nimə kape yermamə yame kafan nautə rɨpsaah, plet mɨne besin pɨsɨn pɨsɨn mɨnə khapsaah. Kamor tɨksɨn kɨn gol, tɨksɨn kɨn silva, tɨksɨn kɨn nai, tɨksɨn kɨn kapier. Kampɨk tɨksɨn, kamətu-pən nar huvə əmə iran. Kampɨk tɨksɨn, kamətu-pən nɨrəsɨg iran. 21 Rəmhen kɨn narmamə. Tukmə kɨhvi-ta nɨrəsɨg yerkiriə, khauə mɨsəmhen kɨn plet uə besin yame kamətu-pən nar huvə iran. Kɨsatuatuk, mharkun nɨsorien wok ehuə kape Kughen. Masarer matuk tuk norien nar huvə mɨnə.

22 Aiyu mɨvən isok tuk norien has yamə mɨne kamhaurə yerki nɨtamaruə. Kɨni maməri-pən huvə swatuk kape norien yame ratuatuk, mɨne nhatətəyen, mɨne norkeikeiyen, mɨne nəmərinuyen. Ǝri-pən swatuk a kɨmiə narmamə yamə mɨne nakasaiyoh Yesu Yermaru kɨn nasituyen, yerkimiə yame rhuvə.* 23 Ap mɨvən isok tuk nəgkiarien ətəwao yamə mɨne nɨprairiə rɨrkək. Nəgkiarien mɨnə e kamhavi-pə əmə tɨmət tuk notgohyen.* 24 Mərɨg yorwok kɨrik kape Yesu Yermaru tukrɨpəh notgohyen, mərɨg tukraməkeikei mor huvə pən kɨmi narmamə m-fam, kɨni tukraməkeikei muə rəmhen kɨn yermamə kape nhajounien, kafan nətərɨgien tukrapomh. 25 Kɨni tukmə narmamə tɨksɨn kamhani hah kafan nhajounien, in tukraməkeikei meiwaiyu, maməvhag kɨmi əriə. Tukmə ror Kughen tukreighaan kɨn əriə mə iriə tuksarar ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə hah, mə iriə tukharkun nəfrakɨsien. 26 Pəh iriə tukhauə mɨn ye nətərɨgien huvə, kɨni mɨsəta ye kwənməkuru kape Setan, yame ramraptərəkɨn əriə, kasor nəkwan.

3

Kwasɨg ikɨn Yesu tukruə məkir narmamə, nahasien tukruə

1 Kɨni takaməkeikei mɨrkun mɨn narɨmnar e: Nɨpɨg Kwasɨg tukruə ipakə, nɨpɨg əutən mɨnə tukhauə.* 2 Meinai, narmamə tukasərɨg əmə əriə, mɨsorkeikei pɨk mane. Mɨsausit, mhavəhsi-haktə atuk əriə. Mamhani hah narmamə, mɨsəsɨk nəkwai nɨsɨnriə mɨnə mɨne rɨmriə mɨnə, mhapəh nhani-vivi-yen narmamə tuk nasituyen, mhapəh nhasiaiyen Kughen. 3 Norkeikeiyen kapəriə tukrɨrkək. Tukhapəh nɨsəru-kɨnien təvhagə hah yamə kamor irəriə. Tuksoriah nhag narmamə. Mhapəh nɨsarha-huvəyen tuk nɨmraghien kapəriə. Rɨkiriə tukragien tuk noriahyen yermamə. Tuksəməkɨn nar huvə mɨnə. 4 Iriə kəut kəsuə mɨnə. Tuksor narɨmnar ye nətəwaoyen. Mhavəhsihaktə atuk əriə. Mɨsorkeikei narɨmnar tuk nərɨg-huvə-yen ye nɨprairiə, mərɨg tukhapəh nɨsorkeikeiyen Kughen. 5 Tukhasɨgəvɨn əmə nəhuakien, mhapəh nɨseighanien mə Kughen tukrɨvən yerkiriə.

Yuvən isok tuk narmamə kasor məkna* 6 meinai kamhavən yerkwanu mɨnə, masor nar iko tuk nhavi-ta-yen nərɨgien kape nɨpiraovɨn yamə mɨne kapəriə nərɨgien rapəh nɨskaiyen. Təvhagə hah kape nɨpiraovɨn mɨnə a rəmhen kɨn kajipə pam. Rɨkiriə rɨvən tuk norien hah, kɨni ravi-əhu əriə. 7 Iriə kasətərɨg kɨn nhajounien pɨsɨn pɨsɨn, mərɨg tukhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Nəgkiarien Ǝfrakɨs kape Kughen tuk nɨpɨg kɨrik.

8 Apa kupən, kwərə mir a Janes mɨne Jambres* kɨmawəsɨk nəgkiarien kape Moses, kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, narmamə mɨnə tɨksɨn kɨsəsɨk nəgkiarien əfrakɨs kape Kughen. Narmamə mɨnə a, nərɨgien kapəriə rɨnahas. Nhatətəyen kapəriə rapəh nəmhenien. 9 Mərɨg nhajounien eikuə kapəriə to rapəh nərerien ror tu, meinai tukpiəm əpu nətəwaoyen kapəriə, rəmhen kɨn kwərə mir a Janes mɨne Jambres.

Mə Timoti tukrəri-pən norien kape Pol

10 Mərɨg ik, Timoti, nakaməri-pən kafak nhajounien, mɨne norien kape nɨmraghien kafak, mɨne naha nhagɨn yame yakmə jakor, mɨne kafak nhatətəyen, mɨne nətərɨgien apomh kafak, mɨne kafak norkeikeiyen, mɨne nərer-tɨm-tɨmien kafak. 11 Ik nakwɨrkun-ta nɨpɨg əutən yamə mɨne kɨmnhauə ye nɨmraghien kafak, mɨne norien has yamə mɨne kɨmnor irak. Nakɨrkun norien əutən yamə mɨne kɨmnor irak apa Antiok mɨne Ikoniam mɨne Listra.* Mərɨg Yesu Yermaru rɨmɨrəhsi-ta yo ye narɨmnar m-fam a.* 12 Mərɨg, nəfrakɨsien: Tukuh narmamə m-fam yamə mɨne khamə tuksor kɨrikianə iriə Yesu Kristo, masor nəkwai Kughen.* 13 Kɨni mərɨg nəmə has mɨnə, mɨne narmamə kape neikuəyen, iriə tuksor norien has, mhavən, masor yame rahas əgkəp. Tukameikuə irəriə, kamhavən maseikuə ye narmamə.

14 Mərɨg ik, Timoti, ik nakwɨrkun huvə ta əmawə yamə mɨne yakshajoun ik. Ror pən takaməkeikei məri-pən əmə narɨmnar yamə mɨne yakshajoun ik kɨn, yamə mɨne nakamni nəfrakɨsien irəriə. 15 Ye nəkəskəhyen kafam muə meriaji-pə taktəkun, nakwɨrkun-ta Nəkwəkwə kape Kughen e yame rɨrkun nɨvəhsi-preyen nɨrkunien kɨmik mə takhatətə ye Yesu Kristo mə Kughen tukrɨvəh mɨragh ik. 16 Nəgkiarien m-fam ye Nəkwəkwə kape Kughen kamhasɨ-pən ye nəkwai Kughen əmə, kɨni mɨsasitu irətawə. Mɨshajoun ətawə, mamhani-ərhav norien has mɨnə kapətawə, masərəhu atuatuk ətawə, kɨni mɨshajoun ətawə kɨn norien yamə mɨne kɨsatuatuk.* 17 Kɨsasitu irətawə məkneikɨn: Kɨtawə narmamə kape Kughen mɨnə, tukhavəh nasituyen mɨnə fam a, kɨni mhauə narmamə yamə mɨne kharkun nɨsorien wok huvə mɨnə m-fam.

4

1 Timoti, jakvəhsi-pre nəgkiarien keikei kɨrik kɨmik ye nɨmrɨ Kughen mɨne Yesu Kristo yame tukruə məkir narmamə m-fam, iriə yamə mɨne kamhamragh, mɨne yamə mɨne kwənhamhə-ta. Yesu e natukruə mamarmaru; ror pən, yakavəhsi-pre nəgkiarien keikei e mɨmə: 2 Ni-ərhav nəgkiarien kape Kughen, kɨni arer matuk tuk nɨni-ərhavyen, nar apnapɨg mə rɨmar əmə uə rəutən. Ǝrəhu atuatuk norien kape narmamə, kɨni ni-ərhav norien has mɨnə, kɨni mɨvəhsi-haktə nətərɨgien kape narmamə. Takamor wok mɨnə e, kafam nətərɨgien tukrapomh, kɨni kafam nhajounien tukratuatuk mɨhuvə. 3 Takaməkeikei mor məkneikɨn meinai, nɨpɨg yame ramuə, narmamə tuksəpəh nəgkiarien atuatuk, mɨsəri-pən əmə nərɨgien kapəriə, mamhavəh namhajoun pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne kamhani-ərhav əmə nəgkiarien yame narmamə rɨkiriə ragien tukun.* 4 Tukhaukreikɨn-pən nɨmətɨrgɨriə tuk nəgkiarien əfrakɨs, mhavən mɨsətərɨg kɨn kwanage eikuə mɨnə.

5 Mərɨg ik, arha huvə tuk kafam nərɨgien nɨpɨg m-fam, nar apnapɨg mə narɨmnar pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kamhauə ye nɨmraghien kafam. Nɨpɨg nahasien tukramuə tuk ik, takamərer tɨm tɨm. Kɨni yuvən, markurao, mamni-ərhav Nəgkiarien Huvə. Kɨni takaməkeikei mamor fam wok yame Kughen ravəhsi-pre kɨmik mə takor.

6 Mərɨg yo, pəh nien mə tuktu, yakmhə. Nɨmraghien kafak ruauə rəmhen kɨn nar mɨragh kɨrik yame kɨvaan əru tuk nɨni-vi-vi-yen Kughen.* 7 Yo, yɨmnamaiyu əmə tuk nhatətəyen ye Kughen, mamaiyu huvə meriaji naiyuyen infamien; yakwəraptərəkɨn nhatətəyen kafak.* 8 Yermamə yame ramaiyu mapita, kəvhəvhao-pən kɨmin rəmhen kɨn nərok kafan. Kɨni Yesu Yermaru, In raməkir huvə narmamə, məkir nɨmraghien kafak, mə ratuatuk. Mor apnəpeinə tuk nərok kafak. Kɨni pəh nien mə yo pɨsɨn əmə, mərɨg tukrɨvəhsi-pən kɨmi narmamə m-fam yamə mɨne kɨsorkeikei mamhawhin mə In tukruə mɨn.

Pol raməvsao kɨn kafan mɨnə tɨksɨn

9 Timoti, arkut skai mhai mɨren muə məm yo, 10 meinai kwən a Demas rorkeikei pɨk nɨmraghien kape tokrei tanə e, marar, mapta kɨn yo, mɨvən apa Tesalonaeka. Kɨni kwən a Kresens ruavən ta apa Galesia*, kɨni Taetas ruavən ta apa Dalmesia. 11 Kɨni taktəkun ai, Luk pɨsɨn əmə ramarə kɨmru min. Rhuvə mə takrauə kɨmiru Mak, meinai in tukrasitu irak tuk wok kafak.* 12 Mərɨg yɨmnher-pən ta kɨn kwən a Tikikas apa Efesas. 13 Tukmə nɨpɨg nakamuə, takaməkeikei mɨrəh neipən a yame yɨmnərəhu raməmɨr apa imei Kapas, apa Traos. Rhuvə mə takpɨk mɨn kafak nəkwəkwə mɨnə muə. Mɨpəh nəru-kɨnien nəkwəkwə yamə mɨne kɨmnor kɨn tɨki nəni, mɨpɨk, muə.*

14 Mərɨg kwən a Aleksanda, in yermamə kape norien wok ye aean, in rɨmnor rahas-pə kɨmi yo. Yesu Yermaru tukrɨvəh-sipən tai norien kafan.* 15 Mərɨg ik mɨn takamərɨg ik tuk kwən a, meinai in rɨmnaməsɨk pɨk nəgkiarien kapətawə.

16 Kɨni nɨpɨg kɨmɨsəkupən mɨsərɨp yo ye kot, yɨmɨni-ərhav nərɨgien kafak, kɨni yermamə rɨrkək tuk neighanien kɨn kafak nəgkiarien. Mərɨg kafak narmamə mɨnə kɨmɨsap, mɨsəpəh yo. (Pəh Kughen tukrɨpəh norien tai norien kapəriə). 17 Mərɨg nɨpɨg a, Yesu Yermaru, In raməmɨr kɨmru min, mɨvəhsi-pə nɨrkunien kɨmi yo mə jakni-ərhav huvə Nəgkiarien Kafan, mə nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə tuksərɨg. Yemehuə kape kot ipakə əmə rɨmə tukrɨvəhsi-pə narpɨnien kɨmi yo mə jakaməkeikei mɨmhə, mərɨg Yesu Yermaru rɨmɨvəh mɨragh yo.† 18 Kɨni In tukrɨrəhsi-ta yo tuk nahasien fam yamə mɨne kɨmə tukor irak. Mamraptərəkɨn huvə yo, mɨvəh yo mɨvən ye rao ye neai. Pəh khavəh-sihaktə In ye newk mɨne newk kape rerɨn. Amen.

Nəgkiarien infamien

19 Yakamni rhuvə tuk Akwila mɨne piraovɨn kafan Prisila, mɨne Onesiforas mɨne kafan mɨnə.* 20 Kwən a rɨmnaməmɨr apa Korin. Nɨpɨg yɨmɨtərhav apa Maelitas, mɨpəh Trofimas raməmɨr, meinai in ramhə.*

21 Timoti, arkut skai mhai mɨren muə eikɨn e kwasɨg ikɨn nɨpɨg kape nokieiyen.

Yubulas mɨne Pudens mɨne Linus mɨne Klodia, mɨne nəməhuak mɨnə fam kamhani rhuvə pre tuk ik.

22 Pəh Yesu Yermaru tukramarə kɨmiru min. Pəh nɨhuvəyen kape Kughen tukramarə tuk əmiə.

* 1:2: Wok 16:1; 1 Tim 1:2

* 1:3: Wok 23:1

* 1:5: Wok 16:1

* 1:6: 1 Tim 4:14

* 1:7: Rom 8:15

* 1:9: Efes 2:8-9; Taet 3:5

* 1:10: Hib 2:14

* 1:11: 1 Tim 2:7

* 1:12: Swatuk pɨsɨn kɨrik tuk nukrekɨn-ien v. 12: “Mɨrkun huvə mə In rɨrkun narha-huvəyen naha nhagɨn yame yo yakamərəhu-pən ye kwermɨn mɨvən meriaji Nɨpɨg Kwasɨg.”

* 1:14: 1 Tim 6:20

* 2:3: 2 Tim 1:8

* 2:5: 2 Tim 4:8

* 2:6: 1 Kor 9:7

* 2:8: Rom 1:3; 1 Kor 15:4

* 2:9: Efes 3:1,13; Fil 1:12-14

* 2:11: 2 Kor 4:11

* 2:12: Mat 10:33

* 2:13: Rom 3:3-4; Taet 1:2

* 2:14: 1 Tim 6:4; Taet 3:9

* 2:15: 1 Tim 4:6

* 2:16: 1 Tim 4:7

* 2:17: 1 Tim 1:20

* 2:19: Nam 16:5; Aes 52:11; Jon 10:14; 1 Kor 8:3

* 2:22: 1 Tim 6:11

* 2:23: 1 Tim 4:7

* 3:1: 1 Tim 4:1

* 3:5: Mat 7:15,21; Taet 1:16

* 3:8: Eks 7:11, 22, 9:11.

* 3:11: Wok 13:50; 14:5; 14:19

* 3:11: Sam 34:19

* 3:12: Mat 16:24; Jon 15:20; Wok 14:22

* 3:16: Rom 15:4

* 4:3: 1 Tim 4:1

* 4:6: Fil 2:17

* 4:7: 1 Tim 6:12

* 4:10: Tukmə ror Kresens rɨmavən apa Spen.

* 4:11: Wok 15:37-39; 2 Kor 8:23; Kol 4:14

* 4:13: Wok 20:6

* 4:14: Aes 59:18; Rom 2:6

† 4:17: Pol rɨmə, “Yesu rɨmɨrəhsi-ta yo ye nəkwai laeon.”

* 4:19: Wok 18:2; 2 Tim 1:16-17

* 4:20: Wok 19:22; 20:4; Rom 16:23

TAETAS

1

2

3

Taetas

Nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai kɨmi Taetas

Nəgkiarien kupən ye nəkwəkwə e Taetas

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi Taetas. Taetas in yemə Gris kɨrik yame rhatətə ye Kristo. Pol rɨmɨvi-pə in ramni nəfrakɨsien ye Yesu. Kɨni Taetas rɨmnor wok rɨpsaah iriu Pol rəmhen kɨn Timoti. Kamni nhagɨn rehuə ye Niutesteman.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne nɨpɨg rɨmɨrai? Pol mɨne Taetas kɨmɨravən ye kwaji tanə e Krit, kɨni iriu kɨmɨrərikakun niməhuak kɨrik aikɨn. Kɨmɨrərikakun niməhuak, Pol rier mɨn, mɨpəh Taetas raməmɨr mə tukror infamien ye wok a. Krit in kwaji tanə kɨrik yame rukwar kɨn norien has mɨnə, rəmhen kɨn in e narmamə kaseikuə pɨk nɨpɨg mɨfam, masəvɨgɨn pɨk, mɨsarpah pɨk. Tɨksɨn khauə ye niməhuak mamhani nəgkiarien eikuə rɨpsaah, mɨshajoun əmə tuk mane.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pol rorkeikei mə tukrasitu ye Taetas tuk kafan wok apa niməhuak apa Krit. Taetas tukraməkeikei mɨvəhsi-haktə narmamə mə tukhauə elda mɨnə ye niməhuak. Kɨni Pol raməvhag kɨmi Taetas mə tukrhawor pən iran mɨne kɨmi narmamə yamə mɨne khapəh nɨsəri-pənien nərɨgien kafan. Kɨni mɨvəhsi-pən nəgkiarien tɨksɨn kape nhatətəyen mɨne nəriwək-atuatuk-ien. Kɨni mɨmə Taetas tukrətapɨg huvə kɨn nəmhajoun eikuə mɨnə. Nəgkiarien infamien ramni mə Pol tukrher-pə yermamə kɨrik yame tukrɨvəh tamhek Taetas, pəh Taetes tukruə tuk Pol mamasitu iran.

1

Pol rɨmə nəkwəkwə e ramvən kɨmi Taetas

1 Taetas, yo Pol. Yakamrai nəkwəkwə e kɨmik. Yo, yorwok kɨrik kape Kughen, kɨni yo aposol kɨrik kape Yesu Kristo. In rɨmɨrpen yo mə jakasitu ye narmamə yamə mɨne Kughen ruɨrpen-ta əriə mə kafan mɨnə, mɨvəhsi-haktə nhatətəyen kapəriə, masitu irəriə mə tukharkun nəgkiarien əfrakɨs, mhauə mɨsor nəkwai Kughen. 2 Kɨtawə kharkun nəfrakɨsien a, kɨni mɨshatətə iran. Kɨni mɨsərəhu-pən nərɨgien kapətawə mə tukhavəh nɨmraghien rerɨn, meinai in apa kupən kupən, nɨpɨg Kughen rɨmɨpəh nor-hanəyen nar kɨrik, mərɨg In ruɨrpen-ta nɨmraghien rerɨn a. Kɨni Kughen, In to rapəh neikuəyen.* 3 Kɨni ye nɨpɨg atuatuk kafan, nəgkiarien kafan ruauə ye nɨkhakien, meinai Kughen yame rɨmɨvəh mɨragh ətawə rɨmnərəhu-pə wok e ye kwermɨk, mɨwəhsi-pə nəgkiarien kɨrik mə jakni-ərhav Nəgkiarien Huvə kafan kɨmi narmamə.

4 Taetas, ik pɨkwarien əgkəp kafak meinai nhatətəyen kapərau rəm nəmhen. Pəh Kughen, Rɨmtawə, mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə, iriu tukravəhsi-pre nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmik.*

Norien yame Taetas rɨmnor apa Krit

5 Nɨpɨg yɨmatərhav ye tanə a Krit, mamapəh ik nakaməmɨr, mə takaməkeikei mor infamien ye wok yame ramswin hanə, mɨvəhsi-haktə elda mɨnə kape niməhuak yerkwanu mɨnə fam ye tanə Krit, rəmhen kɨn yame yɨmɨni-pre ta tuk ik. 6 Mərɨg elda, to kɨpəh nəm-pənien nar hah kɨrik iran. In, kafan piraovɨn kɨrikianə əmə. Kafan kwajikovə mɨnə tukasəkeikei mɨshatətə ye Kughen, mhapəh nɨsor-apnapɨgien nar, mhapəh nɨsəsɨkien nəkwai rɨmriə mɨne nɨsɨnriə, tamə kɨni hah əriə tukun. 7 Elda* to kɨpəh nəm-pənien nar hah kɨrik iran meinai Kughen rɨmnərəhu-pən wok ehuə ye kwermɨn. Pəh nien mə in yermamə yame kapən kapə rɨskai pɨk. To niemha rɨpəh nhai-aihuayen. Pəh nien mə in yermamə kape napɨsien kɨn nɨnɨmien mɨne nəmhokien mɨne neikuəyen tuk nɨvəhyen mane. 8 Mərɨg kafan nɨmraghien tukraməkeikei mor məkneikɨn: In ramarha huvə tuk narmamə yamə mɨne kamhauə iman ikɨn, morkeikei mə tukramor norien yame rhuvə, mamor narɨmnar ye nɨrkunien. Norien kafan ratuatuk. Ramarha huvə tuk kafan nɨmraghien. 9 Tukraməkeikei mamraptərəkɨn tɨm tɨm Nəgkiarien Huvə kape Kughen, yame kɨmnhajoun in kɨn, pəh in tukrəvhag kɨmi narmamə kɨn nəgkiarien atuatuk, kɨni mapita narmamə yamə mɨne kamhani hah nhajounien kafan.*

10 Vəh-si haktə elda tɨksɨn meinai ikɨn aikɨn a, narmamə khapsaah kɨmɨshaktə mashorukun Nəgkiarien Huvə kape Kughen. Masəgkiar pɨk, nɨpran rɨrkək, mɨseikuə, masəvi kɨmi narmamə. Iriə khapsaah kwənərəus kape nəmə Isrel.†* 11 Tukaməkeikei kətapɨg kɨn nəgkiarien kapəriə, meinai nhajounien kapəriə ramoriah narmamə tɨksɨn kamhamɨr iriə kapəriə narmamə mɨnə. Nhajounien kapəriə rapəh nəmhenien. Kashajoun məkna mɨseikuə tuk nɨwəhyen mane. 12 Rəmhen kɨn kwən Krit kɨrik kupən, in profet kɨrik kapəriə, rɨmɨni mə, “Nəmə Krit, iriə narmamə kape neikuəyen nɨpɨg m-fam. Kɨsəmhen kɨn kuri aparu mɨnə. Kɨni iriə kasarpah, nɨpɨg m-fam mɨsorkeikei əmə mə tuksəvɨgɨn.” 13 Mərɨg nəgkiarien kape profet e, in ror nəfrakɨsien kɨn. Kɨni ror məkneikɨn, mə takni-əhu nəməhuak mɨnə mə tukhapəh nɨsətərɨgien kɨn nhajounien kapəriə, pəh nhatətəyen kape nəməhuak mɨnə tukrɨskai.* 14 Ǝtapɨg kɨn əriə mə tukhapəh nhavəhyen kwanage eikuə mɨnə kape nəmə Isrel kupən, mhapəh mɨn nhakwasɨgien kɨn narmamə yamə mɨne kwəsəta ta ye nəgkiarien əfrakɨs.* 15 Meinai, narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen, nar rɨrkək yame tukror əriə kasəmkɨmɨk. Mərɨg narmamə yamə mɨne kasəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen, meinai iriə khapəh nɨshatətəyen ye Yesu, kɨni norien kɨrik rɨrkək yame tukror əriə kɨsatuatuk. Ror məkneikɨn mə nərɨgien kapəriə ramvən əmə tuk nahasien, kaseinein nəkirien norien mɨnə. 16 Iriə kamhani mə kharkun Kughen, mərɨg norien kapəriə ramhajoun mə kaseikuə, kwənhaukreikɨn-pən nɨmetairiə kɨmi Kughen. Iriə nəpnaihyen kapəriə rahas. Kasəsɨk nəkwai Kughen, kɨni mhapəh nɨsəmhenien mə to kɨsor nar huvə kɨrik.*

2

Nəvhagien ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə

1 Mərɨg ik, Taetas, takaməkeikei mhajoun narmamə ye nhajounien yame raməri-pən huvə nəgkiarien atuatuk. 2 Ǝvhag kɨmi nəwharu mɨnə mə tuksarha huvə tuk nɨmraghien kapəriə nɨpɨg m-fam, masor narɨmnar ye nɨrkunien. Nɨmraghien kapəriə tukraməkeikei matuatuk, pəh narmamə tukhasiai əriə. Takəvhag kɨmi əriə mə tukasəkeikei mɨshatətə ye Kughen, mɨsorkeikei narmamə, mɨsərer tɨm tɨm ye nɨpɨg mɨfam.

3 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, takaməkeikei məvhag kɨmi nɨpiəwharu mɨnə mə ye narəyen kapəriə tukhasiai Kughen. Mə tukhapəh nɨsoriahyen nhag narmamə, mhapəh nɨsapɨsien kɨn nɨnɨmien. Mərɨg tukasəkeikei mɨshajoun narmamə kɨn nɨmraghien atuatuk.* 4 Tuksarə huvə məknenkɨn, mharkun nhajounien nɨpiraovɨn mɨn tɨksɨn kɨn swatuk yame iriə tuksorkeikei kapəriə narman mɨne kwajikovə kapəriə mɨnə. 5 Nɨpiahuaru tukshajoun mɨn nɨpiraovɨn tɨksɨn mə tuksarha huvə tuk nɨmraghien kapəriə, kɨni kapəriə nɨmakuə kɨrikianə əmə. Mə tuksarha huvə tuk rukwanu kapəriə, mɨsor rhuvə pən tuk narmamə, mhasiai narman kapəriə, tamə kɨni hah nəgkiarien kape Kughen.*

6 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, takaməkeikei məwhag kɨmi nɨtamaruə mə tukasarha huvə tuk nɨmraghien kapəriə. 7 Pəh tuksəm nɨmraghien kafam mə rhuvə, khakwasɨg kɨn ik. Nɨpɨg nakamhajoun, nɨmraghien kafam tukraməkeikei matuatuk, mor nəgkiarien kafam rɨpam.* 8 Ik takaməkeikei mɨni əmə nəgkiarien əfrakɨs yame narmamə tukhapəh nɨsəmien nɨmeitam tuk nəgkiarien kafam, mhani hah ik. Pəh tukror kafam tɨkmɨr mɨnə kɨsaurɨs, meinai khapəh nɨsəmien norien has kɨrik iram, kɨni mhapəh nhaniyen nar has kɨrik irətawə.*

9 Ǝvhag kɨmi slef mɨnə mə tuksor nəkwai kapəriə namehuə mɨnə, ye narɨmnar m-fam, mhasiai əriə, mhapəh nhaniyen tai nəgkiarien kape namehuə mɨnə kapəriə,* 10 mhapəh nɨsəkrəhyen kɨmi əriə. Mərɨg nɨpɨg mɨfam, tukasəkeikei masor nar yame ratuatuk ye nɨmrɨ namasur kapəriə, mə tukhani nəfrakɨsien ye kapəriə wok. Ye norien yame tuksor narɨmnar fam, tukshajoun mə nəgkiarien kape Kughen yame rɨmɨvəh mɨragh ətawə, in ratuatuk mɨhuvə.

11 Hajoun narɨmnar mɨfam a, meinai Kughen rɨmnautə-pə kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi narmamə mɨfam, məhitə ye swatuk yame tukrɨvəh mɨragh əriə iran. 12 Nɨhuvəyen a kape Kughen ramhajoun mə nɨpɨg kɨtawə kasarə ye tokrei tanə, tukasəkeikei mɨsəpəh nəri-pənien norien has mɨnə mɨne narɨmnar has mɨnə kape tokrei tanə yamə mɨne kashaktə yerkitawə. Masəkeikei mɨsarha huvə tuk nɨmraghien kapətawə, mɨsor nəkwai Kughen. Nɨmraghien kapətawə tukraməkeikei matuatuk.* 13 Nɨmraghien kapətawə tukraməkeikei mor məknekɨn, kɨtawə tukaseito kɨn nɨpɨg yame Yesu Kristo tukruə iran. Yesu e, In Kughen kapətawə yame rɨmɨvəh mɨragh ətawə. 14 Moriah kafan nɨmraghien marpɨn nɨmraghien kɨn kapətawə, mɨrəhsita ətawə tuk nahasien mɨfam. Məspir ətawə mə kɨtawə tukhauə kafan narmamə yamə mɨne kasorkeikei əmə nar yame rhuvə.*

15 Narɨmnar yame yakamrai kɨmik, takaməkeikei mhajoun narmamə kɨn. Ik nakvəh nehuəyen tuk nəvhagien mɨne norien kwirɨg kɨmi narmamə. Rahas mə narmamə tuksəm əhu ik.*

3

Norien kapə nəməhuak mɨnə

1 Taetas, takəvhag kɨmi nəməhuak mɨnə mə tukhasiai namehuə mɨnə, mɨne gavman kapəriə. Masəkeikei masor nəkwairiə, kɨni masərer matuk ye nɨpɨg mɨfam tuk norien nar huvə mɨnə.* 2 Mhapəh nɨsoriahyen nhag narmamə, mərɨg pəh mɨsərəhu nəmərinuyen, masor huvə pən kɨmi narmamə, mhavəh-si-əhu nərɨgien kapəriə, mhasiai narmamə m-fam.

3 Meinai in apa kupən, kɨtawə mɨn kɨmɨsətəwao, mɨseinein nəfrakɨsien, mhapəh nɨsorien nəkwai Kughen. Təvhagə hah rɨmnarmaru irətawə mor ətawə kɨsorkeikei nahasien, mɨsorkeikei əmə narɨmnar tuk nərɨg-huvə-yen ye nɨpraitawə. Rɨkitawə rɨmnəkrəh kɨn nautə kape narmamə, kɨni kɨtawə mɨsor hah pən kɨmi narmamə. Narmamə kɨmɨsəməkɨn ətawə, kɨni kɨtawə kɨsəməkɨn ətawə mɨnə.*

4 Mərɨg Kughen yame rɨmɨvəh mɨragh ətawə,

nɨhuvəyen mɨne norkeikeiyen kafan kratərhav-pə.

5 Mərɨg pəh nien mə In rɨmɨvəh mɨragh ətawə tuk norien atuatuk mɨnə kapətawə. !Nɨkam! In rɨmɨvəh mɨragh ətawə ye norkeikeiyen kafan.

Rɨmnaikwas irətawə tuk norien has kapətawə, kɨsarha huvə mɨn, Nanmɨn Rhakə rɨmnow kɨn rɨkitawə.*

6 Yesu Kristo yame rɨmɨvəh mɨragh ətawə,

In e swatuk kape Kughen ramətəmrɨn rɨkitawə kɨn Nanmɨn Rhakə ye rɨkin agien.*

7 In mor ətawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn kɨn nɨhuvəyen kafan mə kɨtawə tukhauə kafan kwajikovə mɨnə,

kɨni mharkun huvə mə tukpihavəh nɨmraghien rerɨn.

8 Tuk nɨpɨg m-fam, tukasəkeikei mɨshatətə ye narɨmnar mɨnə e yakamrai, meinai kasəfrakɨs. Kɨni yakorkeikei mə takhajoun narmamə kɨn, pəh narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Kughen, kapəriə nərɨgien tukramərer tɨm tɨm əmə tuk norien narɨmnar yame rhuvə. Nəgkiarien a rhuvə, kɨni ramasitu huvə ye narmamə.

9 Apəh marer isok tuk nəgkiarien ətəwao, mɨne nəgkiarien yame ravus ris, mɨne nətgohyen tuk nɨprai nəgkiarien kape loa mɨnə. Apəh əmə nəgkiarien mɨnə a meinai khapəh nɨsasituyen ye yermamə kɨrik, kɨni kapəriə nɨhuvəyen rɨrkək.* 10 Kɨni tukmə yermamə kɨrik ramor narmamə kasəwhai əriə mɨnə, takvən məgkiar skai kɨmin, mɨni-əhu. Mərɨg tukmə ramor mɨn, kɨni takvən mɨni-əhu mɨn. Mərɨg tukmə nakni-əhu mɨkɨraru, mərɨg in raməkeikei ye kafan norien, kɨni takərer isok tukun.* 11 Meinai nakɨrkun huvə mə yermamə yame ror məknakɨn, kafan nətərɨgien rahas, kɨni ramor kiko-iko. Kafan əmə norien ramhajoun mə in rapəh nəmhenien.

Nəgkiarien infamien

12 Jakher-pre kɨn yermamə kɨrik, Atemas uə Tikikas, tukruə məm ik. Nɨpɨg tukrurə, takaməkeikei mhai mɨren marha-kɨn swatuk kɨrik takuə məm yo apa yerkwanu a Nikopolis, meinai nɨpɨg kape nokieiyen, yakmə jakvən aikɨn mamarə.* 13 Kɨni yermamə mir kɨraru, Apolos, mɨne loea e, nhagɨn e Sinas, kwəriwək ye nəriwəkien kapəriu, mərɨg ik takasitu irəriu ye narɨmnar yame kawəkwakwə kɨn.* 14 Nəməhuak kapətawə mɨnə tukasəkeikei mhauə mə kapəriə nərɨgien ramərer tɨm tɨm əmə tuk norien narɨmnar yame rhuvə, mə iriə tukharkun nɨsasituyen ye narmamə tɨksɨn yame kapəriə narɨmnar rapəh nəmhenien. Rapəh nɨhuvəyen mə iriə tuksarə apnapɨg əmə.*

15 Taetas, narmamə yamə mɨne yakamarə kɨmawə miriə, iriə kamhani vi vi ik. Takni-pən rhuvə tuk nəməhuak yamə mɨne kasorkeikei ətawə.

Pəh nɨhuvəyen kape Kughen tukramarə tuk əmiə m-fam.

* 1:2: Kol 1:27

* 1:4: Rom 1:7; 2 Kor 8:23; Gal 2:3

* 1:7: Uə pasta.

* 1:9: 1 Tim 3:2-7; 2 Tim 2:24-26

† 1:10: Uə, iriə khapsaah kape kwhen e kamni kɨmə “Sakomsaes” yame ramni mə tukaməkeikei kəsɨg pən Kristin mɨnə.

* 1:10: 1 Tim 4:7

* 1:13: 2 Tim 4:2

* 1:14: 1 Tim 4:7

* 1:16: 1 Jon 1:6; 2:4

* 2:3: 1 Tim 3:11

* 2:5: Efes 5:22

* 2:7: 1 Tim 4:12

* 2:8: 1 Pita 2:15

* 2:9: 1 Tim 6:1

* 2:12: 1 Jon 2:16

* 2:14: Eks 19:5; Dut 7:6; Esik 37:23; Gal 1:4; 1 Pita 2:9

* 2:15: 1 Tim 4:12

* 3:1: Rom 13:1-7; 1 Pita 2:13-14

* 3:3: 1 Kor 6:9-11; Efes 2:1-2; 5:8

* 3:5: 2 Tim 1:9; Hib 10:22

* 3:6: Wok 2:17-18

* 3:9: 2 Tim 2:14,16

* 3:10: Mat 18:15-17

* 3:12: Efes 6:21-22; Kol 4:7-8

* 3:13: Wok 18:24; 1 Kor 3:5-6

* 3:14: Efes 4:28

FILIMON

Filimon

Nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai kɨmi Filimon

Nəgkiarien kupən ye nəkwəkwə e Filimon

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi Filimon ye niməhuak apa Kolosi. Iriu fren huvə. Filimon, kafan aikɨn slef mɨnə.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, narmamə khapsaah, kapəriə aikɨn slef mɨnə. Kɨni nəməhuak mɨnə mɨn tɨksɨn, kapəriə aikɨn slef mɨnə. Filimon, kafan kɨrik aikɨn slef, nhagɨn e Onesimas. Mərɨg Onesimas rɨmnəkrəh kɨn mane tɨksɨn kape Filimon, map. Tukmə Filimon rəm Onesimas, loa kape Rom ramni mə Filimon rɨrkun nhopniyen in tukun. Mərɨg Onesimas rap, mɨvən, məm Pol ye kalabus apa Rom, kɨni Pol ramni-ərhav Nəvsaoyen Huvə kɨmin, in ramni nəfrakɨsien ye Yesu Kristo. Kɨni mamasitu mɨn ye Pol. Kɨni Pol rher-pən kɨn in rɨrerɨg pən tuk Filimon. Pol ramni pən tuk Filimon mə nar apnapɨg mə Onesimas in slef kafan, mərɨg taktəkun ai, in ruauə rəmhen kɨn piauni, meinai iriu kwis kɨrəni nəfrakɨsien ye Yesu Kristo.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e maiyoh Filimon mə tukrəru-kɨn norien has kape Onesimas, kɨni mɨvəh in ramrerɨg-pə mɨn. Nar apnapɨg mə in slef kafan, mərɨg Pol rorkeikei mə Filimon tukrəm huvə Onesimas rəmhen kɨn piauni kɨrik.

1

Pol rɨmə nəkwəkwə e, ramvən kɨmi Filimon

1 Filimon. Yo Pol, yame kɨmɨvəhsi-pən yo ye kalabus tuk nɨni-ərhavyen Yesu Kristo, kɨmru piautawə Timoti, yakarərai nəkwəkwə e kɨmik.

Filimon, ik kɨmru kɨrik, kɨni kɨtasɨr karhor wok kɨrikianə əmə kape Kughen. 2 Kɨni yakarərai mɨn nəkwəkwə e kɨmi nowintawə e Apia, mɨne kwən e Akipas, yame kɨtawə min, kɨsəmhen kɨn mobael mɨnə kape kwhen kɨrikianə. Kɨni yakarani rhuvə kɨmi nəmhuak yamə mɨne khauə mɨsəhuak ye kafam nimə.*

3 Pəh Kughen, Rɨmtawə, mɨne Yesu Kristo Yermaru kapətawə, iriu tukrawəhsi-pre nɨhuvəyen, mɨne norkeikeiyen kɨmi əmiə.

Norien huvə kape Filimon

4 Filimon. Nɨpɨg yakaməhuak, nɨpɨg fam, rɨkik raməsɨk ik, mamni vi vi Kughen 5 meinai yakamərɨg nəvsaoyen kɨn nhatətəyen kafam ye Yesu Yermaru, mɨne norkeikeiyen kafam tuk nəməhuak mɨnə. 6 Yakamaiyoh Kughen mə kɨmiə narmamə tɨksɨn yamə mɨne naksarə masəhuak kwis, takhauə mharkun nɨhuvəyen yamə mɨne kamhasɨ-pən tuk Yesu Kristo. 7 Piak, yakamni vi vi Kughen meinai kafam norkeikeiyen ramor nəməhuak mɨnə kasərɨg rhuvə. Norien kafam ravəhsi haktə kafak nərɨgien, rɨkik ragien.*

Pol ramarkut kɨmi Filimon mə tukrɨpəh nɨvəhsi-pənien narpɨnien kɨmi Onesimas, meighaan kɨn in rɨrerɨg-pə mɨn

8 Ye nhag Yesu Kristo, yakɨrkun narkutien kɨmik mə takor nar kɨrik yame takaməkeikei mamor. Mərɨg, to yakpəh narkutien kɨmik. Yakaməm norkeikeiyen kafam 9 mamaiyoh ik mə takor nar kɨrik ye nɨkarɨn kape norkeikeiyen. Ror məkneikɨn mə yo Pol, yo huaru kɨrik, kɨmɨvəhsi-pən yo ye kalabus tuk nɨniyen nhag Yesu Kristo, 10 yakamaiyoh ik ye nɨkarɨn kape slef kafam, nhagɨn e Onesimas*.* Kwən en rɨmauə rəmhen kɨn narɨk nɨpɨg yɨmnamarə ye kalabus. 11 Apa kupən, in rɨmɨpəh nor-huvəyen wok kafam, mərɨg taktəkun ai, in rɨmauə mɨrkun nor-huvəyen wok kapərao.

12 Kɨni taktəkun ai, yakamher-pre kɨn kwən e, yame yakorkeikei pɨk in. 13 Yakmə jakor in ramarə əmə kɨmru min, pəh tukrɨvəh tamhekɨm, mamasitu irak ye nɨpɨg yakamarə ye kalabus tuk nɨniyen Nəgkiarien Huvə kape Kughen. 14 Mərɨg, to yakpəh norien nar kɨrik məkupən kik tukmə nakpəh neighanien kɨn.

15 Yakeinein, tukmə ror Onesimas rɨmnap ta iram tuk nɨpɨg kwakwə e mə takvəh mɨn in rɨrerɨg-pre mɨn nakawarə apomh. 16 Mərɨg pəh nien mə in tukror əmə slef kafam, nɨkam. Mərɨg taktəkun ai, in slef, mərɨg ruauə kwən kɨrik rhuvə pɨk rapita slef kɨrik, in ruauə piaurao yame kworkeikei pɨk in. Yakorkeikei in, mərɨg ik nakorkeikei pɨk in rapita, meinai in kafam slef, kɨni ye nhag Yesu Yermaru, piam.*

17 Filimon, yakaməm mə kɨrau kɨrauə kɨrikianə, kɨni ror məkneikɨn, yakamaiyoh ik mə tukmə Onesimas rurə, takamor əmə ramhuvə pən kɨmin rəmhen kɨn yame nakamor huvə-pə kɨmi yo. 18 Mərɨg tukmə rɨmnor nar kɨrik rahah iram, uə rɨmɨvəh kafam kɨrik nar kɨrik mɨpəh nərokien, takərəhu-pən raməmɨr ye kaon kafak. 19 Kɨni ai taktəkun, yo Pol, yakamrai nəkwəkwə e kɨn kwermɨk, pəh yo jakpiərok ik. ?Mərɨg nakmə jakərok ik uə? Takpəh nəru-kɨnien mə yo yɨmnasitu iram kɨni nɨmɨvəh kafam nɨmraghien rerɨn. Rapəh nəmhenien mə takuh rɨkik mə jakərok ik tuk nar kɨrik. 20 Piak, yakmə takor nar e yame yakamaiyoh ik kɨn ye nhag Yesu Yermaru, in e takor rɨkik tukramərɨg rhuvə ye Yesu Kristo. 21 Yakamrai nəkwəkwə e kɨmik meinai yakɨrkun mə takor nəkwak, kɨni takamor tukrapita naha nhagɨn yame yakamaiyoh kɨn.

22 Kɨni nar kɨrik mɨn, takamor apnəpenə ye kwənmhan kɨrik kafak, meinai yakamərəhu-pən kafak nətərɨgien ye Kughen mə in tukror swatuk kɨmi yo jakrerɨg-pre mɨn tuk əmiə rəmhen kɨn yame kɨmiə nɨmɨsəhuak tukun.*

Nəgkiarien infamien

23 Kwən e Epafras, kɨmɨvəhsi-pən əmru ye kalabus tuk nɨni-ərhavyen nhag Yesu Kristo, kɨni in ramni-pre rhuvə tuk ik.* 24 Kɨni Mak, mɨne Aristakas, mɨne Demas, mɨne Luk, yamə mɨne kɨmawə yaksor wok kɨrikianə, iriə mɨn kamhani-pre rhuvə tuk ik.*

25 Pəh nɨhuvəyen kape Kughen tukramarə tuk əmiə m-fam.

* 1:2: Kol 4:17; 2 Tim 2:3

* 1:7: 2 Kor 7:4

* 1:10: Nhag e Onesimas, nɨpran rɨmə, “Yermamə yame rɨrkun huvə norien wok.”

* 1:10: 1 Kor 4:15; Kol 4:9

* 1:16: 1 Tim 6:2

* 1:22: Fil 1:25; 2:24

* 1:23: Kol 1:7

* 1:24: Kol 4:10-14

HIBRUS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Hibrus

Nəkwəkwə yame ramvən kɨmi nəmə Isrel

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Hibrus

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Kɨtawə kɨseinein mə pa rɨmɨrai nəkwəkwə e, meinai yermamə yame rɨmɨrai nəkwəkwə e, in rɨpəh nɨniyen nhagɨn. Yermamə yame rɨmɨrai rɨmɨpəh nəmien Yesu Kristo, mərɨg narmamə tɨksɨn yamə mɨne kɨmɨsəm Yesu kɨmɨsəvsao kɨn kɨmi yermamə yame rɨmɨrai nəkwəkwə e. Kɨni in rɨrkun nəgkiarien kape Ol Testamen, mɨne norien kape nəmə Isrel kupan. Tukmə ror Banabas uə Apolos kɨmɨrɨrai nəkwəkwə e, meinai iriu kɨrarkun Nəvsaoyen Huvə kape Yesu, kɨni iriu mawehuə ye niməhuak. Narmamə tɨksɨn, rɨkiriə raməsɨk mə Pol rɨmɨrai nəkwəkwə e, mərɨg rɨkitawə rɨpəh nəsɨkien məknakɨn meinai ye leta yamə mɨne Pol rɨmɨrai, rɨmnərəhu-pən nhagɨn. Mərɨg nhagɨn rɨrkək ye nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi nəmə Isrel yamə mɨne kɨshatətə ye Yesu Kristo, mərɨg iriə tɨksɨn kɨmnharerɨg-pən tuk norien kape nəri-pənien Loa kape Moses. Tukmə ror iriə khapəh nharkun-huvəyen nɨprai Nəvsaoyen Huvə.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, nəmə Isrel tɨksɨn kɨmɨsoriah nəmə Isrel yamə mɨne kashatətə ye Yesu Kristo, mɨsor rɨkiriə rəpou. Rhuvə mə iriə tukharkun mə nhatətəyen kapəriə in nəfrakɨsien, kɨni Yesu in Kristo yame Kughen rɨmə tukrher-pə kɨn.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Ye nɨpɨg a, narmamə tɨksɨn ye niməhuak, rɨkiriə rəsɨk mə norien kape nəri-pənien Loa kape Moses ye Ol Testamen, in yerpɨrɨg rapita norien kape nhatətəyen ye Yesu Kristo. Mərɨg narɨmnar ye Ol Testamen in nuhpɨkɨnien əmə kape norien yame Yesu rɨmnor. Rəmhen kɨn temple in ramor nuhpɨkɨnien ye Nanmɨn kape Kughen yame ramarə yerkitawə; kɨni Sabat in ramor nuhpɨkɨnien ye napɨsien yame Kughen tukrɨvəhsi-pə kɨmi ətawə ye rao ye neai; kɨni norien kape nɨviyen nɨtə in ramor nuhpɨkɨnien ye nɨtaw Yesu Kristo yame rɨmnaiyu ye nai kamarkwao kɨn. Kɨmɨrai nəkwəkwə e mə narmamə tuksəm mharkun mə Yesu Kristo In yerpɨrɨg rapita narɨmnar fam, rapita profet mɨnə, mɨne agelo mɨnə, mɨne Moses, mɨne Eron, mɨne pris mɨnə kupan. Nhatətəyen ye Yesu Kristo in rhuvə pɨk rapita nəripənien Loa kape Moses. Ror məkneikɨn meinai narɨmnar fam ye Ol Testamen rɨmauə mor nəfrakɨsien kɨn ye Yesu Kristo. Kɨni nɨmhəyen kafan in rəmhen tuk nɨrɨsɨnien norien has kape narmamə.

1

Kristo rɨmnor əpu Kughen kɨmi ətawə

1 Apa kupan, Kughen rɨmɨvəhsi-pən nəgkiarien kafan kɨmi profet mɨnə ye nɨpɨg pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mɨne swatuk pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, kɨmnhani-pən tuk rɨptawə mɨnə. 2 Mərɨg taktakun ai kɨtawə kwəsəviə-pən tuk Nɨpɨg Kwasɨg, kɨni Kughen raməgkiar atuatuk əmə kɨmi ətawə kɨn Tɨni. Tɨni a Kughen rɨmɨrpen in mə tukror neiai mɨne tokrei tanə, mɨrpen In mə tukmə ror infamien, narɨmnar fam, rəmɨr tukun.* 3 Tɨni e In nɨkhakien kape nɨhuvəyen mɨne nəsanɨnien kape Kughen.* In rhai atuatuk rɨmni ye narɨmnar fam.* In mampɨk ətərəkɨn narɨmnar fam ye nəsanɨnien kape nəgkiarien kafan.* Nɨpɨg In rɨmamhə tuk nəspir-tayen norien has kapətawə,* In rɨmavən ye rao ye neai məkwətə-pən ye nɨkar Kughen Yermaru matuk.*

Ji Kughen e In yerpɨrɨg rapita agelo mɨnə

4 Kughen rɨmɨvəh-si haktə Tɨni e, kɨni In yerpɨrɨg rapita agelo mɨnə rəmhen kɨn mə nhag e yame Kughen rɨvəhsi-pən kɨmin in yerpɨrɨg rapita nhag agelo mɨnə fam.* 5 Kughen rɨpəh nɨni-pənien tuk agelo kɨrik kafan mɨmə,

“Ik narɨk.

Taktakun ai yakwauə rɨmɨm atuatuk.”(Sam 2:7)

Mərɨg in rɨmnəgkiar məknakɨn kɨmi Yesu. Kɨni Kughen rɨpəh nɨni-pənien tuk agelo kɨrik mɨmə,

“Yo rɨmɨm atuatuk,

kɨni ik nakuauə narɨk.”(Sam 2:7)

Mərɨg In raməgkiar məknakɨn kɨmi Yesu. 6 Meinai nɨpɨg Kughen rɨmnher-pən kɨn Nɨmrɨn Nupan kafan ruə ye tokrei tanə, kɨni In mamni mɨmə,

“Pəh agelo m-fam kafan tuksəgnəgɨn In.”(Dut 32:43)

7 Nɨpɨg Kughen raməgkiar ye nɨkarɨn kape agelo mɨnə mamni mɨmə,

“Yo yakamor kafak agelo mɨnə kɨsəmhen kɨn nɨmətag yame ramavən ikɨn mɨnə fam, mamor kafak wok.

Iriə kɨsəmhen kɨn nap.”(Sam 104:4)

8 Mərɨg In raməgkiar kɨmi Tɨni mɨmə,

“Kughen, kafam narmaruyen tukraməmɨr rerɨn, infamien rɨkək.

Nakamehuə ye narmamə ye norien yame ratuatuk.

9 Ik nakorkeikei əmə natuatukien

maməməkɨn norien iko iko mɨnə.

Ror pən, Yo e, kafam atuatuk Kughen,

Yo yakamərəhu kupan ik, kɨni ik yerpɨrɨg rapita ik mɨnə tɨksɨn.”(Sam 45:6-7)

10 Kɨni Kughen ramni-pən mɨn tukun mɨmə,

“Yermaru. Ye nɨrikakunien, Ik nɨmnor tanɨmtanə,

Kɨni Ik nɨmnor narɨmnar fam yamə mɨne kasəmɨr-pən ye neai kɨn kwermɨm.

11 Narɨmnar fam mɨnə e tukharkək,

kɨsəmhen kɨn neipən yame tukrəmətɨt,

mərɨg Ik takamarə kape rerɨn.

12 Takarakikɨn narɨmnar fam ye tokrei tanə mɨne ye neai rəmhen kɨn yame yermamə ramarakikɨn neipən mətɨt.

Takukreikɨn narɨmnar fam rəmhen kɨn yame yermamə raməviruə kɨn neipən.

Mərɨg Ik nakpəh nəviruəkɨnien,

Kɨni Ik nakamarə kape rerɨn.”(Sam 102:25-27)

13 Kɨni pəh nien mə agelo e yame Kughen rɨmɨni-pən nəgkiarien tukun e mɨmə,

“Ik əkwətə-pə ye kwermɨk matuk,

Meriaji nɨpɨg jakor ik takehuə ye tɨkmɨr kafam mɨnə.”(Sam 110:1)

14 Mərɨg agelo mɨnə, iriə yorwok mɨnə əmə. Iriə nanmɨn yamə mɨne Kughen ramher-pə kɨn mə tuksarha huvə tuk narmamə yamə mɨne In ravəh mɨragh əriə.

2

Narpɨnien aikɨn kape narmamə yamə mɨne kasor təvhagə has

1 Yesu In yerpɨrɨg pɨk, ror pən, rhuvə mə kɨtawə tuksətərɨg huvə kɨn naha nhagɨn yame kwəsərɨg ta,* tamə kɨtawə kɨsəpəh nəgkiarien mɨnə a mhavən isok. 2 Nəgkiarien yame agelo mɨnə kɨmnhani-ərav-pən tuk rɨptawə mɨnə,* in nəfrakɨsien, kɨni narmamə tukhavəh narpɨnien tuk nəsɨkien Loa mɨne nəpəhyen narɨmnar yame Loa ramni. 3 Ror pən, tukmə kɨtawə kasor nar apnapɨg əmə ye nəgkiarien huvə yame ramni swatuk yame Kughen ravəh mɨragh ətawə iran, to khapəh nɨsaptayen kɨn narpɨnien. Nɨvəh-mɨraghien e, Yesu Yermaru rɨmnəkupan mɨni-ərhav, kɨni narmamə mɨnə tɨksɨn kɨmɨsərɨg, mɨshajoun ətawə kɨn, mə in nəfrakɨsien.* 4 Kɨni Kughen ramrɨpɨn nəgkiarien a mamor nɨmtətien mɨnə, mɨne nar apsɨpɨs mɨnə, mɨne norien pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne kasor narmamə kɨsəm kɨsakur, mɨvəh-si-pən nəsanɨnien kɨmi naha yermamə yame rorkeikei ye Nanmɨn Kafan tuk norien wok, mamhajoun mə nəgkiarien a in nəfrakɨsien.*

Yesu rɨmauə mɨvəh-si-əhu In rəmhen kɨn yermamə apnapɨg əmə

5 Pa rɨmə agelo mɨnə tuksarmaru ye tanə vi yame tukrɨpiuə, yame yakamni e taktakun,* 6 meinai ye Nəkwəkwə kape Kughen yermamə kɨrik rɨmɨni-pən tuk Kughen mɨmə,

“Narmamə iriə nar apnapɨg əmə,

mərɨg Ik, nakɨpəh nərukɨnien əriə, rɨkim raməsɨk əriə,

kɨni Ik nakamarha huvə tuk narmamə mɨfam.†

7 Nɨmɨvəhsi-əhu ji yermamə, agelo mɨnə yerpɨrɨg rapita, mərɨg kape nɨpɨg kwakwə əmə.

Mɨvəhsi-pə narmaruyen mɨne nehuəyen mɨne nɨsiaiyen kɨmin.

8 Kɨni Ik mɨvəh-si-pən nehuəyen kɨmin mə tukrarmaru ye narɨmnar fam.”* (Sam 8:4-6)

Nəgkiarien e yame ramni mə tukrarmaru ye narɨmnar fam, nɨpran e mə nar kɨrik rɨkək yame in rɨpəh narmaruyen iran. Mərɨg taktakun ai khapəh nɨsəmien mə ramarmaru ye narɨmnar fam, 9 mərɨg nar kɨrikianə əmə kɨtawə kasəm. In e, Yesu, yame “Kughen rɨmɨvəhsi-əhu In, agelo mɨnə yerpɨrɨg rapita, kape nɨpɨg kwakwə,” mərɨg taktakun ai, Kughen “rɨvəhsi-pən narmaruyen mɨne nehuəyen mɨne nɨsiaiyen kɨmi Yesu” meinai In rɨmɨvəh nəmhəyen mɨmhə tuk ətawə. Ǝwəh, ye nɨhuvəyen kape Kughen, Yesu rɨmamhə tuk narmamə m-fam ye tokrei tanə.*

10 Kughen rɨmnor narɨmnar fam; kɨni narɨmnar fam, kafan əmə.* Kɨni rhuvə əgkap mə In rɨmnor Yesu, yame rɨmnəkupan mhotei swatuk tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə, mamərɨg nəmhəyen ye nɨmhəyen, mə tukruə yemə atuatuk* kape nɨpɨk-ofugɨnien ji Kughen mɨnə khapsaah tukhavəh nɨmraghien rerɨn.*

11 Yesu e yame ramərəhu karɨn narmamə mə iriə nəmə atuatuk kape Kughen, mɨne narmamə yame In ramərəhu karɨn əriə, iriə min, rɨmriə kɨrikianə.* Ror pən, In rɨpəh naurɨsien tuk nokrənien kɨn əriə mə piauni mɨnə mɨne nowini mɨnə.* 12 Mamni-pən tuk Kughen mɨmə,

“Yo jakni-ərhav-pən nhagɨm tuk piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə.

Jakəni nɨpei mɨvəhsi-haktə Ik ye nɨmrɨ mɨrh.”(Sam 22:22)

13 Mamni mɨn mɨmə,

“Jakni nəfrakɨsien iram.”(Aes 8:17)

Kɨni mamni mɨn mɨmə,

“Yo e, kɨmawə kwajikovə yamə mɨne Kughen rɨmɨvəhsi-pə əriə kɨmi Yo.”(Aes 8:18)

14 Kwajikovə mɨnə e yame Yesu ramni əriə, iriə narmamə əgkap - nɨprairiə mɨne nɨtawriə aikɨn. Ror pən, Yesu tukraməkeikei muə ye tokrei tanə, nɨpran mɨne nɨtawɨn rəmhen kɨn yermamə, meinai yermamə əgkap rɨrkun nɨmhəyen.* Kɨni nɨmhəyen kafan rɨmnoriah Setan yame in ramehuə ye kwənmhan kape nɨmhəyen.* 15 Narmamə kamhagɨn kɨn nɨmhəyen, kɨni nɨgɨnien kapəriə ramarkɨs ətərəkɨn əriə ye nɨpɨg m-fam, rəmhen kɨn yame iriə slef mɨnə kape nɨgɨnien.* Mərɨg Yesu In rɨmamhə mə tukrɨrɨsɨn əriə. 16 Kɨtawə kharkun huvə mə pəh nien mə In rɨmauə mə tukrasitu ye agelo mɨnə, mərɨg,*

“In rɨmauə mə tukrasitu irətawə e kwənərəus kape Ebraham.”(Aes 41:8-9)

17 Yesu tukrəkeikei muə nɨpran mɨne nɨtawɨn rəmhen kɨn yermamə, mə tukruə rəmhen kɨn piauni mɨnə mɨne nowini mɨnə ye narɨmnar fam,* mə In rɨrkun nuəyen hae pris kapətawə mamor wok kape Kughen, mɨmhə, nɨtawɨn raiyu mamor swatuk kɨmi Kughen tuk nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə has kape narmamə. Ror pən, rɨkin rehuə tuk ətawə, kɨni kɨtawə kharkun nɨsətəgtəyen iran.* 18 Meinai In mɨn, In rɨmɨrəhpɨkɨn nɨpɨg əutən ye nɨpɨg yame Setan rɨmɨvəhsi-pən vəhsi-pən kɨmin, kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nɨpɨg Setan ravəhsi-pən vəhsi-pən kɨmi narmamə ai taktakun, kɨni Yesu rɨrkun nasituyen irəriə.*

3

Yesu In yerpɨrɨg rapita Moses

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Kughen rɨmnokrən* kwis kɨn ətawə-m kɨmiə mə tukhavən ye rao ye neai, mərəhu karɨn ətawə mə kafan narmamə mɨnə. Meinai Yesu ramasitu məknakɨn irətawə, rɨkimiə tukraməsɨk pɨk Yesu a, In aposol mɨne hae pris kape nhatətəyen kapətawə. 2 Kughen rɨmɨvəh-si haktə Yesu mə In tukror wok e, kɨni In rɨmnor nəkwai Kughen ye narɨmnar m-fam, rəmhen kɨn yame Moses kupan rɨmnor nəkwai Kughen ye kafan wok mɨnə fam,

“In mamarha huvə tuk nimə kape Kughen, in e narmamə kape Kughen.”(Nam 12:7)

3 Iriu kwis kɨmɨwor nəkwai Kughen, mərɨg ratuatuk mə tukəgnəgɨn Yesu rapita Moses, rəmhen kɨn yame kaməgnəgɨn yermamə yame ravhirəkɨn nimə rapita nimə yame ravhirəkɨn. 4 Kɨni nimə mɨnə fam, narmamə kamhavirəkɨn. Mərɨg Kughen rɨmnərəhu-pə narɨmnar m-fam. 5 Moses in yorwok kɨrik ye nəkwai nimə kape Kughen, yame ramor nəkwan, mamarha huvə tuk nimə kafan- in e narmamə kape Kughen mɨnə. Kɨni narəyen kape Moses in ramor nuhpɨkɨnien kɨn narɨmnar yame Kughen tukrɨpihajoun kwasɨg. 6 Kristo, In mɨn rɨmnor nəkwai Kughen. Mərɨg pəh nien mə In yor wok əmə kɨrik rəmhen kɨn Moses. In Tɨni, kɨni In ravəh nehuəyen tuk narmaruyen ye kafan nimə. Kɨni tukmə kɨtawə kasətgah, mɨsarkut mə tuksərer tɨmtɨm* tuk nar yame kɨtawə kwəsərəhu-pən nətərɨgien kapətawə iran, kɨni mɨsagien tukun, kɨni nəfrakɨsien mə kɨtawə e, narmamə kafan, kɨtawə kɨsəmhen kɨn kafan nimə.*

Taksərɨp tɨm tɨm əmiə mɨnə ye nhatətəyen kapəmiə

7 Ror pən, pəh kɨsəri-pən nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen ramni mɨmə,

“Taktakun əmə, takasəkeikei mɨsətərɨg kɨn kafan nəgkiarien,

8 mhapəh nɨsorien kapəmia kapə rɨskai pɨk,

rəmhen kɨn rɨpmiə mɨnə kɨmɨsor məknakɨn kupan, mɨsəsɨk nəkwai Kughen nɨpɨg kɨmnharap əsɨgəvɨn Kughen ye tɨpəvsɨk.

9 Kughen ramni mə,

‘Ikɨn aikɨn a, rɨpmiə mɨnə kɨmɨsəkeikei kɨmi Yo mhamə tuksəm-ru kafak nəsanɨnien,

nar apnapɨg iriə kɨmɨsəm nɨmtətien yamə mɨne yɨmnor 10 mɨvəh newk foti.

Kɨni Yo jakor niemhaa kɨmi əriə, mamni mɨmə,

“Rɨkiriə ramvən isok tuk Yo nɨpɨg m-fam,

mɨsəpəh swatuk kafak.”

11 Niemhaa rɨmnhai Yo, yɨmɨvəh kwəsu mɨmə,

“Iriə e to khapəh nhavənien a ikɨn yame jakvəhsi-pən kɨmi narmamə mə tukhavən mɨsapɨs ikɨn.” ’ ”*(Sam 95:7-11)

12 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, takasərɨg əmiə tuk nar e. Sor mə rɨkimiə tukrɨpəh nahasien mor əmiə nakamɨr ye kapəmiə nhatətəyen mhaukreikɨn-pən əmiə tuk Kughen yame Ramragh. 13 Mərɨg nɨpɨg m-fam, tukmə nakhavəh kwənmhaan tukun, takasəkeikei mhavəhsi-haktə nərɨgien kapəmiə mɨnə pəh təvhagə has tukrɨpəh neikuəyen irəmiə, mamor kapəmia kapə rɨskai, mamor mɨn nakhapəh nɨsərɨgien nəgkiarien kape Kughen. 14 Meinai tukmə kɨtawə kɨsərer tɨm tɨm mɨseriaji-pən infamien, mɨshatətə ye Kughen rəmhen əmə kɨn yame nɨpɨg kɨmɨshatətə pə pə əmə iran, in e ramhajoun-pən mə kɨtawə kɨsor wok kwis kɨtawə Kristo. 15 Rəmhen kɨn yame kwəni ta kɨmə,

“Taktakun əmə, takasəkeikei mɨsətərɨg kɨn kafan nəgkiarien,

mhapəh nɨsorien kapəmia kapə rɨskai pɨk

rəmhen kɨn rɨpmiə mɨnə kɨmɨsor, mhavəhsi-pən nɨmetairiə kɨmi Yo.”†(Sam 95:7-8)

16 ?Kɨni nɨ-pa mɨne kɨmɨsərɨg pawk nəgkiarien kape Kughen mhapəh nɨsorien? Iriə e Moses rɨmɨkɨr ərhav əriə apa Ijip.* 17 ?Nɨ-pa mɨnə e kɨmɨsor Kughen niemhaa rhai mɨvəh newk foti? Iriə e nəmə kɨmɨsor norien has, kɨni mhamɨr mhamhə apap ye tɨpəvsɨk.* 18 ?Kɨni nɨ-pa mɨnə e Kughen rɨmnəgkiar irəriə, mɨvəh kwəsu mə iriə to khapəh nhavənien ikɨn Kughen ravəhsi-pən napɨsien kɨmi narmamə ikɨn? In rɨmnəgkiar ye narmamə yamə mɨne kɨmɨsəsɨk nəkwan. 19 Kɨni kɨtawə kɨsəm mhamə iriə kɨmɨseinein nɨvənien ikɨn kamapɨs ikɨn meinai kɨmnhapəh nɨshatətəyen iran.

4

Ikɨn kavəh nɨmraghien tuk Kughen ikɨn

1 Mərɨg kɨtawə e, Kughen rɨmɨrpen mə kɨtawə tukharkun nhavənien ikɨn kavəh nɨmraghien tuk Kughen ikɨn. Kɨni promes e, raməmɨr hanə, maməhitə tuk ətawə. Ror pən, pəh kɨtawə tukasərɨg ətawə, kɨni mhagɨn, tamə kɨtawə kɨrik rɨpəh nɨvəhyen nɨmraghien a. 2 Meinai kɨtawə kwəsərɨg ta Nəvsaoyen Huvə mə Kughen rɨmnor apnəpeinə ye ikɨn kɨrik tuk nɨmraghien kapətawə, rəmhen kɨn yame kaha kapətawə mɨnə kwəsərɨg ta.* Mərɨg nəgkiarien a rɨpəh nasituyen irəriə meinai iriə kɨmɨsərɨg əmə, mhapəh nɨshatətəyen iran. 3 Meinai kɨtawə yamə mɨne kɨshatətə iran mharkun nhavənien imə, ikɨn kavəh nɨmraghien tuk Kughen ikɨn. Mərɨg ye nɨkarɨn kape narmamə yamə mɨne khapəh nɨshatətəyen iran, Kughen ramni mɨmə,

“Niemha rɨmnhai Yo, yɨmɨvəh kwəsu mɨmə,

‘Iriə e to khapəh nhavənien a ikɨn jakvəhsi-pən napɨsien kɨmi narmamə ikɨn.’ ”(Sam 95:7-11)

Kughen rɨmnor tokrei tanə, ai mɨnor apnəpeinə pawk ta ye kwənmhaan kavəh nɨmraghien tukun ikɨn, mərɨg rɨmɨni-əhu kaha tu mɨnə mə tukhapəh nhavənien aikɨn. 4 Kɨtawə kharkun mə rɨmnor apnəpeinə ta ye kwənmhan kape napɨsien, meinai Nəkwəkwə kape Kughen raməgkiar ye Sabat mɨmə,

“Kughen rɨmnor ta narɨmnar ai, kɨni ye nɨpɨg yame ror seven kɨn, In rapɨs mɨpəh norien narɨmnar.”(Jen 2:2)

5 Mərɨg Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨn nəgkiarien pɨsɨn kɨrik mɨmə,

“Iriə e to khapəh nhavənien a ikɨn yame jakvəhsi-pən kɨmi narmamə mə tukhavən mɨsapɨs ikɨn.”(Sam 95:11)

6 Ror pən, ikɨn kavəh nɨmraghien tuk Kughen ikɨn a, in raməmɨr hanə mə narmamə tukhavən ikɨn. Mərɨg narmamə kupan tɨksɨn yamə mɨne kɨmɨsərɨg Nəvsaoyen Huvə, kɨmɨsəpkərhav ye kwənmhaan kavəh nɨmraghien ikɨn, meinai kɨmɨsəsɨk nəkwai Kughen. 7 Kɨni ror tu kwənmopɨn, Kughen rɨmnərəhu-pən nɨpɨg kɨrik mɨn tuk nɨvənien ikɨn kavəh nɨmraghien tukun ikɨn. Nɨpɨg ai, in e taktəkun. Kughen rɨmɨni ta ye nəkwəkwə kape King Deved nəgkiarien e yamə yakwərai ta mɨmə,

“Taktakun əmə, takasəkeikei mɨsətərɨg kɨn kafan nəgkiarien,

mhapəh nɨsorien kapəmia kapə rɨskai pɨk.”(Sam 95:7-8)

8 Rɨkimiə tukrəsɨk-ru kwən e Josua kupan. To Josua rɨpivəhsi-pən napɨsien kɨmi əriə ye nɨpɨg in rɨmɨkɨr əriə mhavən Kenan, Kughen to rɨpipəh nɨni-pən-mɨnien mə tukrərəhu nɨpɨg kɨrik kape nɨvənien ikɨn kavəh nɨmraghien tukun ikɨn.† 9 Kɨni ror məkneikɨn, In rɨmɨni nɨpɨg pɨsɨn kɨrik mɨn, nɨpɨg a raməmɨr hanə tuk kafan narmamə mɨnə mə tukhavən mhavəh nɨmraghien. Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kughen rɨmnapɨs ye kafan wok mɨnə kupan, ye Sabat. 10 Meinai yermamə yame ramvən imə mə tukrɨvəh nɨmraghien e, in tukrapɨs ye kafan wok rəmhen kɨn yame Kughen rɨmnapɨs ye kafan wok kupan.*

11 Tuk nar ai, kɨtawə tuksarkut pɨk mhamə tukhavən imə mhavəh nɨmraghien e. Rɨpəh nɨhuvəyen mə kɨtawə kɨrik tukrəri-pən norien kape nəmə kupan yamə mɨne kɨmɨsəsɨk nəkwai Kughen mamhamɨr. 12 Meinai nəgkiarien kape Kughen,* in ramragh mamor wok.* In rəmhen kɨn nao yame resrə ye nɨkarɨn mir.* In rɨrkun nərɨpraiyen mor əpu nətərɨgien mɨnə mɨne rɨkin pɨsɨn pɨsɨn ye narmamə, rəmhen kɨn yame nao ramhoprai nɨkəkri jir mamor əpu ikɨn rɨrpɨn ikɨn mɨne nunu. In rɨrkun nəkirien nətərɨgien mɨnə mɨne rɨki yermamə mɨnə.* 13 Kughen raməm narɨmnar fam ye tokrei tanə rəmhen kɨn yame kɨmnərai kwəskwəh kəpəkɨr kɨn, kaməm fam. Kɨni kɨtawə tukasəkeikei mhani-ərhav fam əgkap narɨmnar yamə mɨne kɨmɨsor kɨmi Kughen.*

Yesu In rɨmauə hae pris yame rhuvə rapita, meinai nar apnapɨg mə In Kughen, mərɨg rɨmauə ye tokrei tanə

14 Ror pən, pəh kɨtawə tukharaptərəkɨn tɨm tɨm nhatətəyen kapətawə yame kɨtawə kamhani-ərhav, meinai kɨtawə kharkun mə kapətawə aikɨn hae pris yame In rhuvə pɨk. In e, Yesu, Ji Kughen, yame ruavən ta apa ye rao ye neai.* 15 Meinai kapətawə hae pris, In pris kɨrik yame rɨrkun huvə rɨkitawə, mɨrkun mə kɨtawə khapəh nɨsəmhenien. In rɨrkun məkne meinai narɨmnar fam yame kamharap əsɨgəvɨn ətawə ye nɨmraghien kapətawə kwənharap əsɨgəvɨn ta In ye kafan nɨmraghien. Mərɨg nar kɨrikianə əmə e, In rɨmɨpəh norien təvhagə has. 16 Tuk nar ai, pəh kɨtawə tuksətgah tuk nɨvənien ipakə tuk jea kape King e yame ramautə-pə kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi ətawə. Kɨni ikɨn aikɨn a, In rɨkin tukrehuə tuk ətawə, kɨni mɨvəhsi-pə nɨhuvəyen kɨmi ətawə yerkin agien, ye nɨpɨg əutən mɨnə.*

5

1 Kɨtawə kharkun mə nɨpɨg m-fam Kughen ramrɨpen yermamə kɨrik ye narmamə mɨvəhsi-haktə in mə tukruə hae pris, mə in swatuk kape narmamə tuk nɨvənien tuk Kughen. In ravəhsi-pən atuə kɨn narɨmnar kapətawə kɨmi Kughen, kɨni in mavi nɨtə tuk kapətawə norien has mɨnə.* 2 Kɨni hae pris in mɨn in yermamə rəmhen kɨn ətawə, in ramor rɨmar əmə tuk narmamə,* nar apnapɨg iriə kɨseinein əgkap nar yame ratuatuk, mɨsapta kɨn swatuk. In ramor rɨmar tuk əriə meinai in mɨn rɨpəh nəmhenien, 3 mamor təvhagə has.* Kɨni maməkeikei mɨvi nɨtə tuk təvhagə has kafan mɨne kape narmamə.*

4 Kɨni kwən kɨrik to rɨpəh nɨvəhsi-haktə-atukien in mə in hae pris. Nɨkam. Kughen tukraməkeikei mokrən kɨn kafan kɨrik yermamə mə tukror wok e, rəmhen əmə kɨn yame rɨmnokrən kɨn Eron kupan mə in pris kɨrik. 5 Ror pən, Kristo rɨmɨpəh nɨvəhsi-haktə-atukien In mə In hae pris. Mərɨg Kughen rɨmɨrpen In, kɨni mɨni-pən tukun mɨmə,

“Ik narɨk.

Taktakun ai yakwauə rɨmɨm atuatuk.”(Sam 2:7)

6 Kɨni Nəkwəkwə kape Kughen rɨmni mɨn mɨmə,

“Ik pris kɨrik nakəmhen kɨn Melkisedek kupan,

Kɨni Ik takamor wok kape pris kape rerɨn.”(Sam 110:4)

7 Ye nɨmraghien kape Yesu ye tokrei tanə e, In rɨmnaməhuak kɨmi Kughen, mamasək apomh, nehe nɨmrɨn rɨmnaiyu kɨni mamaiyoh kɨn nasituyen kɨmi Kughen yame rɨrkun nɨvəh-mɨraghien In ye nɨmhəyen. Kɨni ramsiai Kughen, marar mamor nəkwan.* Tuk nar ai, Kughen rɨmnərɨg In.* 8 Nar apnapɨg mə Kristo in Ji Kughen, mərɨg rɨmnərɨg nəmhəyen. Nəmhəyen yame In rɨmnərɨg rɨmnhajoun in kɨn norien nəkwai Kughen,* 9 kɨni rɨmauə yemə atuatuk, kɨni mor swatuk kape nɨvəh-mɨraghien kafan narmamə yamə mɨne kasor nəkwan. Mampɨk huvə əriə kape rerɨn. 10 Kɨni Kughen rɨmɨvəhsi-pən nhag e kɨmin mɨmə In hae pris rəmhen kɨn kwən a Melkisedek kupan.*

Takhapəh nhamɨrien

11 Kɨmawə yakhavəh nəgkiarien rehuə mə jakhani-pre tuk əmiə, mhamə Yesu In hae pris rəmhen kɨn Melkisedek kupan. Mərɨg rəutən pɨk tuk nhopraiyen nəgkiarien m-fam tuk əmiə, meinai kɨmiə naksarpah pɨk tuk nərɨgien nar kɨrik mharkun. 12 Kɨmiə nɨmɨshatətə tu pɨk, kɨni rhuvə mə kɨmiə takpihauə ta nəmhajoun mɨnə kape nəgkiarien kape Kughen. Mərɨg nɨkam, kɨmiə naksəpəh. Kɨni taktakun ai, tukaməkeikei kamhajoun mɨn əmiə, rɨrikakun mɨn ye nuknei nəgkiarien mɨnə kape Kughen. Nəfrakɨsien e, kɨmiə nakwəsehuə ta mə taksən nəvɨgɨnien skai, mərɨg naksəmhen əmə tuk nəmahyen.* 13 Mərɨg narmamə yamə mɨne kasəmaah hanə, iriə kwajikovə əmtəmtə mɨnə - khapəh nhavəs-huvəyen nɨrkunien tuk swatuk yame ratuatuk. 14 Mərɨg nəvɨgɨnien skai ne narmamə yamə mɨne kapəriə nɨrkunien ruəmruə ta, mamhawhai-pən nətərɨgien kapəriə mə tukharkun yame rahas mɨne yame rhuvə kɨni masor yame rhuvə* in əmə in əmə.

6

1 Ror məknei, rhuvə mə kɨtawə tukasəkeikei mɨsarkut pəh rɨkitawə rɨmruə; pəh khapəh nharerɨg-pənien tuk nuknei* nhajounien kape Nəgkiarien Huvə kape Yesu Kristo yame kwəsərɨg ta. To khapəh nhavirəkɨn-əməyen nuknei nimə nɨpɨg m-fam. In e, tukhapəh nhani-əməyen mə narmamə tukasəkeikei mɨsəpəh swatuk yame ramkɨr-pən əriə ye nɨmhəyen,* mamhani nəfrakɨsien ye Kughen. 2 Kɨni pəh khapəh nɨshajounien nar kɨrikianə əmə rəmhen kɨn baptaes, uə norien kape nərəhu-pənien kwermɨ jir ye kapən kapə yermamə məhuak tukun, uə nɨpɨg yame narmamə tukhamragh mɨn ye nɨmhəyen kapəriə, uə nɨpɨg yame Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien rerɨn kɨmi narmamə. 3 Nɨkam. Pəh Kughen tukrasitu irətawə mor ətawə kharkun fam.

4-6 Mərɨg narmamə tɨksɨn kwənhauə ta ye nɨkhakien,* mwəsən əsɨgəvɨn ta nəvɨgɨnien yame ramsɨ-pən ye rao ye neai,* mɨnhavəh ta Nanmɨn kape Kughen yerkiriə* mɨne nɨhuvəyen ye Nəgkiarien kape Kughen,* mwəsəm ta nəsanɨnien kape narmaruyen kape Kughen yame tukrɨpiuə, məkneikɨn, mhamɨr mɨsəpəh. Kɨni swatuk rɨrkək tuk əriə tuk nararien ye nərɨgien kapəriə tuk nɨrerɨg-pəyen tuk Kughen.* Meinai iriə kwəsəri-pən swatuk kɨrikianə kape narmamə yamə mɨne kɨmɨsəsɨk-pən Ji Kughen ye nai kamarkwao kɨn, mɨsarh iakei iran ye nɨmrɨ mɨrh.

7 Nɨmoptanə yame ravəhs-huvə nəhig yame ramɨp nɨpɨg m-fam, mamor nəvɨgɨnien ramor kwənkwan, nɨmoptanə a ravəh mɨragh narmamə yamə mɨne kasəsim aikɨn a. Kɨni Kughen ravəhsi-pən nɨvhuəyen iran. 8 Mərɨg nɨmoptanə yame nar huvə kɨrik rɨkək iran, mamor əmə kapɨr-iapɨr mɨne mənvhirɨk has mɨnə, nɨmoptanə a rɨpəh nɨhuvəyen tuk nar kɨrik. Kughen ravəhsi-pən nahasien iran, kɨni tuk Nɨpɨg Kwasɨg, tukrɨvaan əru.

9 Eh, kɨmiə yame yaksorkeikei pɨk əmiə. Nar apnapɨg mə yaksəgkiar məknakɨn kɨmi əmiə, mərɨg yakharkun huvə mə kɨmiə nakhapəh nɨsəmhenien kɨn nɨmoptanə has a. Yakharkun huvə mə kɨmiə nakamhavəh narɨmnar mɨnə e yame rhuvə rapita, yame Kughen ravəhsi-pre kɨmi əmiə meinai In rɨmɨvəh mɨragh əmiə. 10 Kughen tukrɨpəh nərukɨnien wok yamə mɨne nɨmnasor, meinai Kughen, kafan norien ratuatuk əmə nɨpɨg m-fam. Kɨni In tukrɨpəh norien nar apnapɨg ye norien huvə kape norkeikeiyen yame nɨmɨsor kɨmin, masor ai taktakun, nɨpɨg naksasitu ye kafan narmamə mɨnə.* 11 Yaksorkeikei mə kɨmiə m-fam takharpɨn ye norkeikeiyen yame nakasor mamhavən infamien rɨkək, mə takhavəh nar yame naksərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapəmiə iran.* 12 Yakhapəh nɨsorkeikeiyen mə kɨmiə taksarpah, mərɨg yaksorkeikei mə takhavəh norien* kape narmamə yamə mɨne kɨmɨsaiyu kupan. Iriə kɨmɨshatətə tɨm tɨm ye Kughen kɨni masor nətərɨgien kapəriə rapomh.* Masor məknakɨn, taktakun ai, iriə kwənhavəh ta narɨmnar yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen ta mə kapəriə.*

Promes yame Kughen ramni raməmɨr rerɨn

13 Nɨpɨg Kughen rɨmɨni-pən promes tuk Ebraham, nhag kɨrik mɨn rɨkək yame tukrɨvəh kwəsu iran, meinai nhagɨn Kughen In yerpɨrɨg pɨk rapita nhag mɨnə fam. Ror pən rɨmɨvəh atuk əmə kwəsu ye nhagɨn mɨmə,

14 “Yo jakvəhsi-pre kafak nɨvhuəyen kɨmik, rehuə.

Yo jakor kafam kwənərəus tukrɨpsaah.”(Jen 22:17) 15 Meinai Ebraham, kafan nətərɨgien rapomh, in rɨmɨwhin mɨvən meriaji nɨpɨg rɨmɨvəh narɨmnar yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen ta mə tukrɨvəhsi-pən kɨmin.*

16 Nɨpɨg yermamə ravəh kwəsu ye nhag yemehuə kɨrik kafan, kɨni kwəsu a ramərkɨs kafan nəgkiarien rɨpam. Kɨni narmamə tukasəkeikei mamhani nəfrakɨsien ye kafan nəgkiarien. To khapəh nɨsotgoh-mɨnien tukun.* 17 Ye swatuk kɨrikianə əmə mɨn, Kughen rɨmɨvəh atuk kwəsu ye nhagɨn* meinai In rorkeikei mə tukror narmamə yamə mɨne tukhavəh narɨmnar yame In rɨmɨrpen əriə mə tukharkun huvə mə kafan nətərɨgien tukrɨpəh nukreikɨnien tuk nɨpɨg kɨrik.* 18 Kughen ravəh kwəsu məkna mə tukrɨvəhsi-haktə nətərɨgien kapətawə, yamə mɨne kɨmɨsaiyu ətgɨn In. Kɨni pəh kɨtawə tukharaptərəkɨn tɨm tɨm norien a yame Kughen rɨmɨvəhsi-pə ta kɨmi ətawə, mə kɨtawə tuksətɨgtə ye promes mɨnə kafan. Nɨpɨg tukmə Kughen rɨmɨrpen nar kɨrik mə tukror, mɨvəh kwəsu tukun, to rɨpəh mɨn nukreikɨnien tuk nɨpɨg kɨrik, meinai,

“Kughen to rɨpəh neikuəyen nɨpɨg kɨrik.”(Nam 23:19)

19 Kɨtawə kwəsərəhu-pən tɨm tɨm kapətawə nətərɨgien mə tukhavəh narɨmnar mɨnə a, ror məkneikɨn mə in rəmhen kɨn angka kɨrik yame ravi tɨm tɨm kapətawə nɨmraghien,* mə nar kɨrik tukrɨpəh nəsuə-əsuəyen kɨn mɨvi ta ətawə. Rəmhən əmə mə angka e raməmɨr hanə apa Ikɨn Ramərhakə Ikɨn, apa ye rao ye neai, ikɨn neipən raməker əswasɨg ikɨn.* 20 Ikɨn a, Yesu rɨmavən atuə kɨn kapətawə ikɨn, mə tukrəhitə ye swatuk kapətawə.* In ruauə ta rəmhen kɨn hae pris,* rəmhen əmə kɨn pris e Melkisedek* kupan. Kɨni In ravəh wok e kape rerɨn.

7

Melkisedek, king kape natuatukien, mɨne nəmərinuyen, mɨne hae pris yame ramor wok kape Kughen

1 Kwən e, Melkisedek, in king kape Salem, kɨni in pris kupan kape Kughen yame in Yerpɨrɨg pɨk.* Kupan, Ebraham rɨmavən mamarowagɨn iriə king mɨnə, kɨni mapita əriə, kɨni mɨrerɨg muə. Melkisedek in rɨmavən məm Ebraham ye swatuk, kɨni in maməhuak mamaiyoh Kughen mə tukrɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi Ebraham. 2 Kɨni Ebraham rɨmɨvəhsi-ta taet ye kafan narɨmnar mɨvəh-si-pən kɨmi Melkisedek. Melkisedek e, nhagɨn, nɨpran e “King kape Natuatukien.” Kɨni nhag kɨrik mɨn e, kamokrən kɨn kɨmə, King kape Salem, nɨpran e ramni mɨmə, “King kape nəmərinuyen.” 3 Nəkwəkwə kape Kughen rɨpəh nəvsaoyen kɨn rɨmni mɨne nɨsɨni mɨne kwənərəus kafan. Kɨni mɨpəh nɨniyen nɨpɨg yame rɨmnarha iran, mɨne nɨpɨg yame rɨmamhə iran. Rəmhen əmə kɨn yame in rɨmɨpəh nɨmhəyen, in mamor hanə wok kape pris. Ror pən, in rəmhen kɨn Ji Kughen yame in pris kape rerɨn.*

4 Rɨkim tukramuh-ru Melkisedek in yemehuə kɨrik. Nar apnapɨg mə rɨptawə e Ebraham in yemehuə, mərɨg in ramsiai pɨk Melkisedek mɨvəh-si-pən kafan nar huvə mɨnə kɨmin rəmhen kɨn taet.* 5 Kɨtawə kharkun mə ye newk mɨnə fam, nəmə Isrel iriə kasəkeikei mhavəhsi-pən kapəriə taet kɨmi kwənərəus kape Livae, iriə e pris mɨnə, rəri-pən əmə yame loa ramni. Nar apnapɨg mə pris mɨnə, iriə mɨn kwənərəus mɨnə kape Ebraham, mərɨg nəmə iməriə ikɨn iriə kasəkeikei mamhavəhsi-pən taet kɨmi əriə. 6 Mərɨg Melkisedek e, pəh nien mə in kwənərəus kɨrik kape Livae. Mərɨg in ravəh taet mɨnə kape Ebraham. Kɨni in mɨvəh-si-pən nɨhuvəyen kɨmi Ebraham* e yame Kughen rɨmɨrpen. 7 Ratuatuk əgkəp mə yermamə əmə yame in yerpɨrɨg tukrɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi yermamə yame in ye tanə. Melkisedek ravəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi Ebraham, ramhajoun pən mə in yerpɨrɨg, kɨni Ebraham in ye tanə. 8 Kɨni pris yamə mɨne kamhavəh taet, iriə narmamə əmə yamə mɨne tukpihamhə. Mərɨg Melkisedek e, in ravəh taet, kamni kɨmə in ramragh rerɨn.* 9 Livae mɨne kafan kwənərəus, iriə e kamhavəh taet kape nəmə Isrel, mərɨg kɨrkun nɨniyen mə nɨpɨg rɨpriə Ebraham rɨmɨvəhsi-pən taet kɨmi Melkisedek, kafan mɨn kwənərəus, iriə mɨn kɨmnhavəhsi-pən taet a iriə min, 10 meinai ye nɨpɨg Ebraham rɨmɨvəhsi-pən taet kɨmi Melkisedek, kɨni ai Livae rɨsɨ-pən ye kwənərəus kape rɨpni Ebraham.

Kristo in rəmhen kɨn Melkisedek

11 Nar apnapɨg Loa kape Moses ramni mə pris mɨnə tukhasɨ-pən ye kwənərəus kape Livae, mərɨg pris mɨnə a kɨseinein norien mə narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen.* Ror pən, pris mɨn kɨrik tukraməkeikei muə, yame pəh nien mə in kwənərəus kape Eron mɨne Livae, mərɨg in pris rəmhen kɨn pris a Melkisedek. 12 Tukmə nɨpɨg kɨmə tukukreikɨn norien kape nɨrpenien pris, tukaməkeikei kukreikɨn mɨn loa. 13 Tukaməkeikei kor məknaikɨn meinai kɨtawə kasəgkiar ye Yermaru kapətawə yame rɨsɨ-pən ye kwənərəus yame rɨpəh norien wok kape pris yamə mɨne khavaan əru nar mɨragh mɨnə ye tebol ye nəkwai Nimə Ehuə kape Kughen. 14 Kɨtawə kwənharkun ta mə Yesu Yermaru kapətawə in rɨmasɨ-pən ye kwənərəus kape Juda,* kɨni nɨpɨg Loa kape Moses raməgkiar kɨn wok kape pris mɨnə, pa rɨmə raməgkiar ye kwənərəus kape Juda. 15 Mərɨg rhuvə əmə, meinai kɨtawə kharkun mə pris kɨrik ruauə ta, yame in rəmhen kɨn pris a Melkisedek. 16 In rɨmauə pris, mərɨg pəh nien mə Loa ramni mə kwənərəus kafan iriə pris mɨnə. In ramor wok kape pris ye nar kɨrik yame rəsanɨn rapita Loa, in e, nəsanɨnien kape nɨmraghien kafan yame infamien rɨkək.* 17 Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Ik takamor wok kape pris kape rerɨn.

Ik pris kɨrik rəmhen kɨn Melkisedek kupan.”(Sam 110:4)

18 Kɨmnəpəh loa kupan, meinai kafan nəsanɨnien rɨkək, in rɨpəh nasituyen ye nar kɨrik.* 19 Meinai loa a reinein norien yermamə kɨrik mə in ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen.* Kɨni taktakun ai, norien pɨsɨn mɨn kɨrik yame rhuvə rapita, in ravəh tamhekɨn, mə kɨtawə tuksərəhu-pən kapətawə nətərɨgien iran. Kɨni in swatuk kapətawə tuk nɨvənien ipakə tuk Kughen.*

20 Kughen rɨmɨrpen mə Kristo tukror wok kape pris kape rerɨn, kɨni mɨvəh kwəsu mə kafan nəgkiarien tukrɨpam. Mərɨg nɨpɨg rɨmɨrpen pris mɨnə tɨksɨn, in rɨpəh nɨvəhyen kwəsu. 21 Mərɨg Kughen rɨmɨvəh əmə kwəsu nɨpɨg In rɨmɨrpen Yesu mə In pris. Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Yermaru ravəh kwəsu kɨrik,

kɨni to kɨpəh nukreikɨnien nərɨgien kafan. Kɨni mɨmə,

‘Ik takamor wok kape pris kape rerɨn.’ ”(Sam 110:4)

22 Nəgkiarien e ramhajoun pən mə promes yame Kughen rɨmnor irətawə, yame Yesu rɨmnor ruə mor nəfrakɨsien kɨn, in rhuvə pɨk mapita promes akwas yame Kughen rɨmɨni.*

23 Kupan, pris mɨnə iriə khapsaah. Mərɨg kɨrikianə tukramor wok mor wok mɨpimhə. Kɨrik ravəh tamhekɨn, mor wok mamvən, mɨmhə. Iriə khapəh nɨsorien wok kape rerɨn. 24 Mərɨg Yesu, In tukror wok kape pris kape rerɨn, meinai In ramarə rerɨn. 25 Ror pən, In rɨrkun nɨvəh-mɨraghien ətawə yamə mɨne kamharpɨn kɨtawə min mhamə tukhavən tuk Kughen, meinai In ramragh rerɨn, maməgkiar atuə kɨn kapətawə kɨmi Kughen.*

26 Ror pən, In ruauə hae pris* yame In rəmhen tuk nasituyen irətawə. In ramərhakə, matuatuk huvə. In rɨpəh norien norien has. In ror pɨsɨn əgkap ye narmamə, meinai iriə kasor norien hah. Kɨni In rapita əriə yamə mɨne kɨsarə apa ye rao ye neai. 27 In ror pɨsɨn ye hae pris mɨnə tɨksɨn. Nɨpɨg m-fam, iriə tukasəkeikei mɨsəkupan mhavi nɨtə tuk təvhagə has yame iriə atuk kɨmɨsor,* kwasɨg ikɨn, kɨpihavi nɨtə tuk təvhagə has kape narmamə mɨnə tɨksɨn.* Mərɨg nɨpɨg Yesu rɨmneighan kɨn mə tukor sakrefaes ye kafan nɨmraghien,* mɨkɨrikianə əmə,* in rəmhen məkwakw. 28 Loa in ravəhsi-haktə pris yamə mɨne khapəh nɨsəmhenien.* Mərɨg kwəsu kape Kughen, yame rɨmɨkwasɨg kɨn loa, in mɨvəhsi-haktə Tɨni e* yame rhuvə məmhen* tuk norien wok e kape rerɨn.

8

Yesu in hae pris in rhuvə rapita narmamə yamə mɨne kɨmɨsor wok kape hae pris kupan

1 Nuknei nəgkiarien yame yakamhani in e:* Kapətawə kɨrik aikɨn hae pris yame ror məkna. In rɨnəkwətə ta ye kwermɨ Kughen Yermaru matuk apa ye rao ye neai. 2 In mamor wok apa Ikɨn ramərhakə Ikɨn ye rao ye neai. In e Nimə Tapolen əfrah* yame Kughen rɨmɨvi, pəh nien mə yame yermamə rɨmɨvi.*

3 Kɨmɨvəhsi-haktə fam hae pris mɨnə kupan kɨmə tukhavəhsi-pən narɨmnar kɨmi Kughen mhavi nɨtə. Ye swatuk kɨrikianə əmə mɨn, kapətawə e hae pris, In mɨn tukraməkeikei mɨvəh-si-pən sakrefaes kɨmi Kughen.* 4 Nɨpɨg rɨmnamarə ye tokrei tanə, to khapəh nhaniyen mə In pris, meinai loa ramrɨpen kwənərəus pɨsɨn kɨrik mə iriə pris mɨnə, kɨni iriə kasor wok kape pris. 5 Nimə Tapolen yamə mɨne pris mɨnə kasor wok ikɨn ye tokrei tanə in nanmɨ nar* yame ramsɨgovɨn nimə apa ye rao ye neai. Ror pən, nɨpɨg Kughen rɨmɨni-pən tuk Moses mə tukrɨvi Nimə Tapolen, in rɨmnor kwirɨg kɨmin mɨmə,

“Takaməkeikei maməm huvə mə takor narɨmnar mɨnə e ratuatuk məmhen ye kafak mak yame yɨmnor mamhajoun ik kɨn apa faktə ye tukwas.”(Eks 25:40)

6 Mərɨg taktəkun ai, Yesu In hae pris kapətawə, In rɨvəh kafan wok yame rhuvə rapita wok kape pris kupan mɨnə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Yesu In swatuk kape promes vi e, In rhuvə mapita promes akwas mɨnə. Meinai promes vi e, in ramərer haktə ye nəgkiarien yamə mɨne khahuvə pɨk.*

7 Meinai to kɨpipəh nəm-pənien nar has kɨrik ye promes akwas,* to promes vi rɨpipəh nɨvəhyen tamhekɨn. 8 Mərɨg Kughen rɨmnəm nahasien kape narmamə kɨni mɨni mɨmə,

“Nɨpɨg aikɨn tukrɨpiuə,

yame Yo jakor promes vi kape kwənərəus kape Isrel mɨne kwənərəus kape Juda.

9 Promes e tukror pɨsɨn ye promes akwas yame Yo yɨmnor kɨmi rɨpriə mɨnə kupan, ye nɨpɨg e yame Yo yɨmɨvəh kwermɨriə mɨkɨr-yerhav əriə khatərhav apa Ijip.

Yo jakor promes vi, meinai iriə kɨmnhapəh nharaptərəkɨnien promes yame yɨmnor kɨmi əriə kupan, kɨni ror pən yɨmukreikɨn-pən nɨmeitak kɨmi əriə.

10 Kɨni Yo, Yermaru, yakamni-ərhav mɨmə, ye nɨpɨg yame tukrɨpiuə,

Yo jakor promes vi kɨrik kɨmi kwənərəus kape Isrel.

Jakvəh-sipən kafak loa mɨnə ye kapəria kapa,

kɨni mɨrai-pən yerkiriə,

Kɨni Yo jakuə rəmhen kɨn Kughen atuatuk kapəriə,

kɨni iriə tukhauə kafak atuatuk narmamə.

11 Kɨni to khapəh nɨshajounien əriə mɨnə,

mamhani-pən tuk əriə mɨnə mhamə, ‘Kughen ror məknei,’

meinai iriə m-fam tukharkun Yo,

rɨrikakun ye narmamə apnapɨg mɨnə mɨvən meriaji-pən narmamə yamə mɨne kamhavəh nhag ehuə mɨnə.

12 Meinai rɨkik rehuə tuk əriə tuk kapəriə norien yamə mɨne rɨpəh natuatukien.

Yo jakvəhsi-ta norien has mɨnə kapəriə,

Kɨni rɨkik tukrɨpəh nəsɨk-mɨnien norien has mɨnə kapəriə.”(Jer 31:31-34)

13 Nɨpɨg Kughen ramni promes e, mə in promes vi, nɨpran e mə promes kupan, rɨnəkwas mɨnaha. Kɨni nar yame ruauə mɨnəkwas, rɨpəh nəmhenien, pəh nien mə tuk tu rɨkək.

9

Ikɨn ramərhakə ikɨn ye tokrei tanə mɨne ikɨn ramərhakə ikɨn ye rao ye neai

1 Kɨni nɨpɨg promes yame Kughen rɨmnəkupan mor rɨmnamarə, narmamə tukasəkeikei mɨsəri-pən swatuk atuatuk kape nəhuakien. Kɨni Nimə Tapolen, in kape tokrei tanə e. 2 Nəmə kupan kɨmnhavi Nimə Tapolen a,* mɨsor nəkwan kɨrik apa imə atuatuk, kɨmnhapɨr nəkwan kɨraru. Kwənmhaan kupan, kamni kɨmə Ikɨn Ramərhakə ikɨn.* Ye kwənmhaan a, kɨmɨsərəhu-pən nar kamhaukrai haktə laet iran,* mɨne tebol kɨrik yame kamətu-haktə-pən mɨn bred rhakə iran.* 3 Kɨmɨvi-əswasɨg neipən ye kwənmhaan yame ramkwasɨg. Kɨni kwənmhaan a kamni kɨmə Ikɨn Ramərhakə Ǝgkap Ikɨn.* 4 Ikɨn a, nar kɨrik aikɨn kɨmnor kɨn gol, yame kamətu-pən nɨmar nai pien-pien iran, kɨvaan. Kɨni ikɨn a, Bokis kape Promes ramkwətə ikɨn. Bokis a, kɨmnor apa imə kɨn nai; kɨni iruə kɨmnor kɨn gol. Kɨni ye nəkwai Bokis a, botel kɨrik aikɨn kɨmnor kɨn gol, kɨmnhargɨn-pən kwənmop bred nhagɨn e “manə” iran, mɨne kaskɨn kape Eron, yame kupan Kughen rɨmnor rəpɨrpɨr mɨn.* Kɨni kapier mir kɨraru aikɨn, yamə mir kwəutəutə, yame kɨmɨrai-pən natuakəmien ten irəriu.* 5 Kɨni yerpɨrɨg ye kapən kəvhao Bokis a, nanmɨ jerubim* kɨraru aikɨn yamə mir kawor nɨmtətien ye nɨkhakien kape Kughen. Təmərməriu rhorukɨn kapən kəvhao bokis a, ikɨn hae pris ramətəg-pən nɨtə mə tukrɨrɨsɨn təvhagə has yamə mɨne narmamə kɨmɨsor.* Mərɨg to yakpəh nhopraiyen nɨprai narɨmnar mɨnə a.

6 Nɨpɨg pris mɨnə kɨmɨsətu huvə fam narɨmnar mɨnə a, kharkun nɨvənien imə ye kwənmhaan yame raməkupan, masor wok kape nəhuakien;* 7 mərɨg hae pris, in əmə rɨrkun nɨvənien ime Ikɨn Ramərhakə Ǝgkap ikɨn. Ye newk kɨrikianə,* in rɨrkun nɨvənien ye nɨpɨg kɨrikianə əmə.* Kɨni nɨpɨg tukmə ramvən, in tukraməkeikei mɨvəh nɨtə, mɨrɨsɨn kafan təvhagə has* mɨne təvhagə has yame narmamə mɨnə tɨksɨn kɨmɨsor* mhapəh nharkunien mə kɨmɨsor təvhagə hah. 8 Ramor narɨmnar mɨnə a, Nanmɨn kape Kughen ramhajoun mə nɨpɨg Nimə Tapolen kupan rɨmnamərer, swatuk* rɨkək tuk ətawə tuk nɨvənien Aikɨn Ramərhakə Ikɨn. 9 In rəmhen əmə kɨn nɨmtətien kɨrik* yame ramhajoun-pə nɨpɨg yame kɨsarə iran ai taktəkun mɨne. Narɨmnar yamə mɨne pris mɨnə kamhavəh-si-pən kɨmi Kughen, masor sakrefaes kɨn kɨmin,* khapəh nɨsəmhenien tuk nərəhu-atuatukien nərɨgien kape narmamə yamə mɨne kamhauə ye nəhuakien. 10 Meinai nəhuakien akwas kupan, in ramhajoun əmə norien ye nɨkarɨn kape nəvɨgɨnien,* mɨne nɨnɨmien,* mɨne nəravyen.* Narɨmnar mɨnə a, iriə kape nɨprai jir əmə. Kɨni Kughen rɨmnərəhu-pən natuakəmien mɨnə a rarə meriaji-pən əmə nɨpɨg yame In rɨmɨni promes vi kɨrik yame rhuvə rapita.

Nɨtaw Yesu in sakrefaes kɨrik yame rhuvə mapita

11 Mərɨg taktakun ai, Kristo ruauə ta. Kɨni in hae pris yame rɨmɨpɨk narɨmnar huvə mɨnə, muauə.* Kɨni In ruavən ime Nimə kɨrik yame rhuvə məmhen mɨn, mapita yamə apa kupan.* Nimə a, pəh nien mə nar kɨrik yame narmamə kasor, kɨni pəh nien mə nar kɨrik kape tokrei tanə yame Kughen rɨmnor. 12 Nɨpɨg Kristo rɨmavən ime Ikɨn Ramərhakə Ikɨn, pa rɨmə rɨmavən ye newk mɨnə fam, rəmhen kɨn yame hae pris kupan mɨnə kɨmɨsor. Mərɨg rɨmavən mɨkɨrikianə əmə, nəmhen. Meinai In rɨpəh nɨvəhyen nɨtaw nəni mɨne nɨtaw kwaji kau mɨvən imə mə tukrɨvəhsita narpɨnien kape təvhagə has. Nɨkam. In rɨmɨvəh atuk əmə nɨtawɨn, mɨvən imə, kɨni In əmə rɨmɨvəh nɨmrɨtawə, mɨvəh nɨmrɨ nɨmraghien rerɨn kapətawə.* 13 Ye norien kape promes kupan, kɨmɨsətəg-pən nɨtaw nəni mɨne kao, uə nɨmrawk ye kau yame kɨmɨvaan əru ye tebol, kamətəg-pən ye kwən kɨrik yame rəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen mə tukror nɨmtətien mə nɨmraghien kafan ruauə mɨnhawən, nəmkɨmɨkien rɨkək iran. 14 Mərɨg nɨtaw Yesu* in ravəh nəsanɨnien ehuə rapita narɨmnar mɨnə e* meinai Kristo In rɨmnor atuk sakrefaes iran, ye nəsanɨnien kape Nanmɨn Rhakə† yame ramarə rerɨn. In sakrefaes kɨrik yame ratuatuk əgkap, nahasien kɨrik rɨkək iran. Ror pən, nɨtawɨn rɨvəh nəsanɨnien rəmhen tuk nəspir-tayen rɨkitawə tuk norien yamə mɨne khakɨr-pən narmamə tuk nɨmhəyen. Rɨmnor məknakɨn mə kɨtawə‡ tuksətgah əmə tuk nəhuakien kɨmi Kughen yame ramragh.*

15 Tuk narɨmnar yame Yesu rɨmnor, In swatuk tuk narmamə tuk nɨvəhyen promes vi.* Kughen ramokrən kɨn narmamə kafan, kɨni mɨrpen-pən tuk əriə mə narɨmnar huvə mɨnə e, kapəriə. Kɨni narɨmnar mɨnə e, to khapəh nharkəkien tuk nɨpɨg kɨrik.* Tuksarə rerɨn. Iriə tukhavəh narɨmnar mɨnə a meinai nɨmhəyen kape Kristo in rɨmnarpɨn ta təvhagə has kape narmamə yamə mɨne kɨsəsɨk loa kape promes kupan.

16 To Yesu rɨpipəh nɨmhəyen məkna, to kafan narmamə mɨnə kɨpihapəh nhavəhyen narɨmnar huvə yamə mɨne In rɨmɨrpen mə kapəriə. Meinai tukmə tatə kɨrik rɨrpen mə tukmə rɨmhə, kafan nautə tukrɨvən tuk tɨni, tatə tukraməkeikei mɨmhə məkupan, kɨni ai promes kafan tukruə mor nəfrakɨsien kɨn. 17 Mərɨg tukmə tatə ramragh hanə, tɨni to rɨpəh nɨvəhyen nautə kafan. Tukror əmə nəfrakɨsien kɨn ye nɨpɨg yame tukrɨmhə iran. 18 Tuk narɨmnar mɨnə e, ye nɨkarɨn kape promes kupan yame Kughen rɨmɨni, nɨtaw nar mɨragh kɨrik tukraməkeikei maiyu rhajoun mə nar mɨragh kɨrik rɨmamhə, ror nɨmtətien mə promes ramarə. 19 Ror məkneikɨn mə, nɨpɨg Moses in rɨmɨni-ərhav ta nəgkiarien mɨnə fam kape loa kɨmi narmamə, kɨni kwasɨg ikɨn, in rɨmɨvəh tɨki sipsip kɨmnor rəwhao, mɨne kwermɨ nai e kamni kɨmə “hisop” meires-pən ye nɨtaw kwaji kao mɨne nɨtaw nəni mɨne nu, kɨni mətəg-pən nɨtə ye nəkwəkwə kape Loa mɨne narmamə mɨnə.* 20 Kɨni mɨni-pən tuk əriə mɨmə,

“In e nɨtaw nar mɨragh kɨrik yame rɨmamhə tuk norien promes kape Kughen ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn. Kɨni kɨmiə takasəkeikei mhasiai In, masor nəkwan.”(Eks 24:8)

21 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Moses rɨmnətəg-pən nɨtə ye Nimə Tapolen mɨne narɨmnar fam yame kavəh tuk nəhuakien. 22 Loa ramni mə pris tukraməkeikei mamor-pən nɨtə ye narɨmnar khapsaah, ipakə narɨmnar fam, ror nɨmtətien mə iriə kwənhauə mɨshawən. Kɨni tukmə nɨtə rɨpəh naiyuyen iran, Kughen to rɨpəh nəspirien təvhagə has.*

Nɨtaw Yesu ramarpɨn təvhagə has

23 Ror pən, nɨpɨg kɨmnor sakrefaes, nɨtə rɨmnaiyu mor narɨmnar mɨnə a kɨshawən. Mərɨg Nimə Tapolen mɨne narɨmnar kafan aikɨn,* iriə nanmɨ nar əmə yame ramor əmə nɨmtətien ye narɨmnar yame raməmɨr ye rao ye neai. Mərɨg nɨprai nar, in apa ye rao ye neai, kɨni nɨtaw nar kɨrik yame rhuvə rapita tukraməkeikei maiyu mor rhawən. 24 Yesu rɨpəh nɨvənien ime Ikɨn Ramrhakə Ǝgkap Ikɨn kape tokrei tanə e, yame narmamə əmə kɨmɨsor. Nimə a, in nanmɨ nar əmə kape Ikɨn Ramərhakə Ǝgkap Ikɨn əfrakɨs apa ye rao ye neai. Mərɨg Yesu rɨmavən ye rao ye neai, kɨni taktakun ai, In maməgkiar atuə kɨn kapətawə kɨmi Kughen ye nɨmrɨn.* 25 Kɨni nɨpɨg Yesu rɨmnor atuk sakrefaes ye kafan nɨmraghien, kafan norien ror pɨsɨn ye hae pris mɨnə kupan. Ye promes kupan, hae pris tukraməkeikei mɨvən ime Ikɨn Ramərhakə Ǝgkap Ikɨn, mɨvi nɨtaw nar mɨragh. Pəh nien mə ramor atuk sakrefaes kɨn nɨtawɨn. Kɨni tukraməkeikei mor məknakɨn ye newk mɨnə fam. Mərɨg Kristo rɨmavən ime Ikɨn Ramərhakə Ǝgkap Ikɨn ye rao ye neai, mɨvəh atuk nɨtawɨn mor sakrefaes kɨn mɨkɨrikianə əmə, rəmhen. 26 To Kristo rɨpior sakrefaes məknakɨn ye newk mɨnə fam, rəmhen kɨn yame pris mɨnə kupan kɨmɨsor, to rɨpiərɨg nəmhəyen nɨpɨg rɨpsaah rɨrikakun ye nɨpɨg Kughen rɨmnor tokrei tanə mamvən mamvən. Mərɨg taktakun ai, kɨtawə kwəsarə ye Nɨpɨg Kwasɨg, Yesu rɨmatərhav-pə mɨkɨrikianə əmə,* mə tukror atuk sakrefaes kɨn kafan nɨmraghien tuk nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə hah. Kɨni kafan sakrefaes, in infamien.

27 Kɨtawə narmamə, Kughen rɨmnərəhu nɨpɨg yame narmamə kɨrikianə kɨrikianə tukhamhə iran, kɨni tukhamhə mɨkɨrikianə əmə. Kɨni kwasɨg ikɨn, In tukrəkir kapətawə norien mɨnə.* 28 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kristo rɨmnor atuk sakrefaes kɨn mɨkɨrikianə əmə,* mə In tukrarpɨn təvhagə hah kape narmamə khapsaah.* Mərɨg kwasɨg, ye nɨpɨg tukrɨrerɨg-pə mɨn iran,* In to rɨpəh mɨn narpɨnien təvhagə has, mərɨg tukruə mɨvəh mɨragh əmə narmamə yamə mɨne kasərer matuk mamhawhin In.*

10

Yesu rɨmneighan-pən kɨn nɨmraghien kafan rəmhen kɨn sakrefaes, mɨkɨrikianə əmə nəmhen

1 Narɨmnar kape loa, kɨsəmhen kɨn nanmɨ narɨmnar* yamə mɨne kamhauə kwasɨg. Mərɨg nanmɨ nar e rɨpəh nəmtɨr-huvəyen. Pəh nien mə nɨprai nar. Ye newk mɨnə fam, pris mɨnə kasor sakrefaes. Mərɨg nar apnapɨg iriə kasor sakrefaes, loa in reinein norien nəməhuak yamə mɨne kamhauə tuk Kughen mə tuksatuatuk ye nɨmrɨn, meinai sakrefaes mɨnə a, iriə nanmɨ nar əmə. 2 To sakrefaes rɨpiəmhen rɨpior nəməhuak mɨnə kɨpisatuatuk, mɨpihapəh nor-mɨnien sakrefaes, meinai kwəshawən ta. Kɨni to sakrefaes rɨpiəspir-ta rɨkiriə, to kɨpihapəh nɨsərɨg-rahasien tuk təvhagə has. Mərɨg, nɨkam. Kasərɨg rahas hanə. 3 Mərɨg taktakun ai, ye newk mɨnə fam, pris mɨnə kasor pawk sakrefaes, mərɨg nar a ramor əmə mə narmamə rɨkiriə raməsɨk hanə təvhagə has kapəriə, 4 meinai nɨtaw nəni mɨne kao kɨrapəh nɨwəmhenien tuk nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə has.* 5 Ror pən, nɨpɨg Kristo rɨmauə ye tokrei tanə, mɨni-pən tuk Kughen mɨmə,

“Kughen, Ik nakpəh norkeikeiyen sakrefaes mɨne narɨmnar yamə mɨne kɨvəhsi-pre kɨm ik.

Mərɨg Ik nɨmnor nɨprak kɨrik mə jakvən iran.

6 Kamhavaan əru narɨmnar ye tebol rəmhen kɨn nəhuakien kapəriə raurə tuk Ik,

kɨni masor sakrefaes tuk nəspirien təvhagə has.

Nar apnapɨg kasor məknakɨn, mərɨg khapəh nɨsorien rɨkim ragien tuk əriə.

7 Mərɨg Yo yakamni mɨmə,

‘Kɨmɨrai ye Nəkwəkwə kape Kughen yame raməgkiar irak mɨmə,

“Kughen, Yo e, yɨmauə mə jakor nəkwam.” ’ ”(Sam 40:6-8)

8 Kristo ruɨni ta mə Kughen rɨpəh norkeikeiyen sakrefaes mɨne narɨmnar yamə mɨne kɨvəhsi-pən kɨm in, mɨne narɨmnar yame kavaan ye tebol, mɨne sakrefaes kape nəspir-tayen təvhagə has. Nar apnapɨg narmamə kasor narɨmnar mɨnə e rəri-pən loa, Kughen rɨkin rapəh nagienien tukun. 9 Kɨni nɨpɨg Kristo ramni mɨn mɨmə, “Yo e, yɨmauə mə jakor nəkwam” kɨni meighaan-pən kɨn nɨmraghien kafan, In rɨmnoriah swatuk kupan kape nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə hah, mor swatuk vi kɨrik tuk nɨvəhsi-tayen. 10 Kɨni Yesu Kristo rɨmnor nəkwai Kughen ror məkneikɨn: In rɨmnor atuk sakrefaes kɨn nɨpran,* mɨkɨrikianə əmə,* mə tukror ətawə kɨsatuatuk.*

11 Kɨni pris mɨnə fam kasərer masor wok kape nəhuakien, masor sakrefaes, masor nar kɨrikianə əmə nɨpɨg mɨfam tuk nəspir-tayen təvhagə has. Mərɨg sakrefaes mɨnə a, iriə khapəh nɨsəmhenien tuk nɨvəhsi-tayen təvhagə has kɨrik. 12 Mərɨg pris e kapətawə rɨmnor kafan sakrefaes mɨkɨrikianə əmə, kɨni sakrefaes e in rəmhen məkwak tuk nəspir-tayen norien has kape narmamə kape rerɨn. Kɨni nɨpɨg rɨmnor məknakɨn kafan sakrefaes, in mɨvən “məkwətə ye kwermɨ Kughen matuk.” 13 Kɨni ikɨn a, In rawhin əmə mə “Kughen tukror In ramehuə ye kafan tɨkmɨr mɨnə.”* 14 Meinai Kristo rɨmnor sakrefaes mɨkɨrikianə əmə, mor kafan narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn kape rerɨn. Narmamə mɨnə a, iriə en, yamə mɨne In rɨmnor əriə khauə mɨsatuatuk.

15 Kɨni Nanmɨn kape Kughen, In mɨn raməvsao kɨn narɨmnar mɨnə a kɨmi ətawə, mamni mɨmə,

16 “Kughen Yermaru ramni mɨmə,

‘Nɨpɨg tukrɨpiuə,

jakor promes vi kɨmi kafak narmamə mɨnə.

Yo jakvəhsi-pən loa mɨnə kafak yerkiriə,

kɨni Yo jakrai-pən loa kafak ye nɨrkunien kapəriə.’ ”(Jer 31:33)

17 Kɨni In mamni mɨn mɨmə,

“Yo jakəru-kɨn kapəriə norien has mɨnə,

kɨni rɨkik tukrɨpəh nəsɨk-mɨnien norien mɨnə kapəriə yame kasəkapɨr loa.”(Jer 31:34)

18 Nɨpɨg tukmə Kughen rɨmnəspir ta norien has kape narmamə, to khapəh nɨsor-mɨnien sakrefaes kɨrik.

Pəh kɨsərer tɨmtɨm ye nhatətəyen kapətawə

19 Yo mɨnə tɨksɨn. Ror məkneikɨn mə nɨtaw Yesu rɨmnor ətawə kharkun nhavənien imə Ikɨn Ramərhakə Ǝgkap Ikɨn, mhapəh nhagɨnien. 20 Rəmhen kɨn yame In rɨmnəhipu neipən yame raməker əswasɨg kɨn Ikɨn Ramərhakə Ikɨn. Mərɨg pəh nien mə rɨmnəhipu neipən kɨrik, mərɨg nɨpran rɨmnərkwopɨr ror swatuk vi kɨrik yame ramragh tuk ətawə tuk nɨvənien tuk Kughen.* 21 Kɨni hae pris kapətawə, in yemehuə yame ramarmaru ye nimə kape Kughen,* in e kafan narmamə mɨnə.* 22 Ror məknakɨn, pəh khavən ipakə tuk nɨmrɨ Kughen,* yerkitawə yame rukwar kɨn nhatətəyen əfrakɨs. Meinai Kristo rɨmnətəg-pə nɨtawɨn yerkitawə məspir ətawə.* Kɨni rɨmnokwi-ta nɨpraitawə ye nu yame rəmtɨr in əmə in əmə.* 23 Kɨtawə khamə kwəsərəhu-pən nətərɨgien kapətawə ye Kristo. Ror məknakɨn, pəh kɨsərer tɨm tɨm iran, mhapəh nhaviə-viəyen, meinai kɨtawə kharkun nɨsətɨgtəyen ye kafan nəgkiarien yame rɨmɨrpen-pə ta kɨmi ətawə. 24 Pəh khasɨg ətawə mɨnə mə kɨtawə tuksorkeikei ətawə mɨnə, kɨni masor huvə pən kɨmi ətawə mɨnə. 25 Narmamə tɨksɨn kwəsəpəh nofugɨnien əriə mɨnə. Mərɨg rɨpəh nəmhenien. Pəh kasofugɨn ətawə mɨnə, masərɨp tɨm tɨm ətawə mɨnə ye nɨpɨg mɨfam.* Kɨni nɨpɨg kasəm mə Nɨpɨg Kwasɨg rɨnamuə pakə, rhuvə mə kɨtawə tukasəkeikei mɨsərɨp tɨm tɨm ətawə mɨnə mamharpɨn.

26 Rhuvə mə tuksərɨp tɨm tɨm ətawə mɨnə məknakɨn, meinai tukmə kɨtawə kwənharkun ta nəfrakɨsien, mərɨg khapəh nɨsərɨgien, masor norien has mamharpɨn, kɨni sakrefaes kɨrik mɨn rɨkək yame to rəspir ətawə.* 27 Kɨni tukmə sakrefaes kɨrik mɨn rɨkək mə to rɨvəhsi-ta təvhagə has kapətawə, kɨni nar kɨrikianə əmə aikɨn. In e, tukasəkeikei mhagɨn, mɨsətəmnɨmɨn, meinai kɨtawə kwənharkun huvə mə kɨtawə kamhawhin narpɨnien skai, mɨne nap ehuə kape niemhaa kape Kughen yame tukraməkeikei məkwəru kafan tɨkmɨr mɨnə.* 28 Loa kupan kape Moses ramni mə tukmə yermamə kɨrik rəkapɨr loa, kɨni “yermamə kɨraru uə kɨsisər kɨrhɨni-ərhav in;”(Dut 17:6,7) kɨni kwən a tukraməkeikei mɨmhə. Narmamə, rɨkiriə to rɨpəh nehuəyen tukun. 29 ?Mərɨg rhawor ye yermamə yamə rɨpəh nɨsiaiyen Ji Kughen?* Kughen rɨmɨni-pə promes kɨrik tuk ətawə, kɨni nɨtaw Kristo rɨmnor promes e ruauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn.* Nɨtə əmə a in a rɨrkun norien narmamə kɨsatuatuk.* ?Mərɨg rhawor ye yermamə yame ramor nar apnapɨg ye nɨtə e? ?Rhawor ye yermamə yame ramni hah Nanmɨn kape Kughen yame raməwhai nɨhuvəyen kɨmi narmamə? Ratuatuk mə yermamə yame ror məknei tukrarə ye narpɨnien skai yame rapita narpɨnien yame yermamə yame ramakapɨr loa kape Moses tukrarə iran. 30 Meinai kɨtawə kharkun ta Kughen yame ramni mɨmə,

“Narpɨnien tai təvhagə hah, yakamərer tukun.

Kɨni Yo jakarpɨn tai norien kapəriə rəmhen əmhen.”*(Dut 32:35)

Kɨni In ramni mɨn mɨmə,

“Kughen Yermaru tukrəkir norien kape narmamə kafan.”(Dut 32:36)

31 Səm-ru. !Tukmə Kughen yame Ramragh rəpkətərəkɨn ik, nar a ror nɨgɨnien!

32 Rhuvə mə rɨkimiə tukramuh nɨpɨg kupan, nɨpɨg nɨkhakien rɨnaməsia-pen əmiə kupan. Ye nɨpɨg a, kɨmiə nɨmɨsarə ye nɨpɨg əutən kɨrik, yame rəsəsao pɨk, nɨmɨsərɨg nəmhəyen ehuə,* mərɨg nɨmɨsərer tɨm tɨm. 33 Nɨpɨg tɨksɨn, narmamə kamhani hah əmiə ye nɨmrɨ mɨrh,* masor mɨn narɨmnar has mɨnə tɨksɨn irəmiə. Nɨpɨg tɨksɨn, nɨmɨsərer-pən tuk narmamə yamə mɨne kamor has pən kɨmi əriə. 34 Mɨsasitu irəriə nɨpɨg kɨmnəhi-pən əriə ye kalabus, kɨni mɨsarə ye nɨpɨg əutən kapəriə.* Kɨni nɨpɨg narmamə kɨmɨsəkrəh kɨn narɨmnar mɨnə kapəmiə, nakwənharkun ta mə kapəmiə aikɨn narɨmnar raməmɨr yame in rhuvə mapita, rɨkimiə ramagien əmə.* Kɨni narɨmnar mɨnə a to rɨpəh nɨrkəkien tuk nɨpɨg kɨrik.* Kɨni rɨkimiə ramagien əmə tukun. 35 Ror pən, nɨpɨg naksarə ye nɨpɨg əutən mɨnə, pəh rɨkimiə tukrɨpəh nəpouyen, meinai tukmə nakshatətə ye Kughen, In tukrɨvəhsi-pre nərok kɨmi əmiə. 36 Kɨmiə takasəkeikei mɨsor nətərɨgien kapəmiə rapomh,* mə taksor naha nhagɨn yame Kughen rorkeikei. Kɨni takpihavəh narɨmnar yame Kughen rɨmɨrpen mə tukrɨvəhsi-pre kɨmi əmiə.* 37 Meinai Kughen ramni mɨmə pəh nien mə tuktu

“Kwən kɨrik tukruə,

in tukrɨtərhav-pə, mɨpəh norien kəmər.

38 Meinai kafak narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk ye nɨmrɨk,

iriə tukhashatətə irak mamharpɨn. (Hab 2:3-4)

Mərɨg tukmə yakəm mə kwəsəpəh Yo, masərer rerɨg rerɨg,

to rɨkik rɨpəh nagienien tuk əriə.”

39 Mərɨg kɨtawə e to khapəh nɨsərer rerɨg-rerɨgien, mɨserwei. Nɨkam. Kɨtawə narmamə kape nhatətəyen ye Kughen, Kughen tukrɨvəh mɨragh ətawə.

11

Kaha yamə mɨne kɨmɨshatətə ye Kughen

1 Kɨtawə kasərəhu-pən kapətawə nərɨgien ye narɨmnar yamə mɨne tukrɨpiuə, kɨni nhatətəyen kapətawə in ramor ətawə kharkun huvə mə narɨmnar mɨnə e, iriə nəfrakɨsien. Nar apnapɨg mə kɨtawə khapəh nɨsəmien* narɨmnar mɨnə a, mərɨg kharkun huvə mə tukpihavəh, meinai nhatətəyen ramhajoun ətawə mə tukpihavəh. 2 Rɨptawə mɨnə kɨmnɨshatətə ye Kughen, Kughen rɨmnəgnəgɨn əriə tukun.

3 Nhatətəyen ramor ətawə kharkun mə Kughen rɨmnəgkiar əmə, narɨmnar kape tokrei tanə kasəmɨr.* In rɨmɨvəh narɨmnar yame kɨpəh nəmien, mor narɨmnar kɨn yame kaməm.

4 Ebel in rɨmnhatətə tɨm tɨm ye Kughen, mɨvəh-si-pən narɨmnar kɨmi Kughen yame rhuvə rapita yame Ken rɨmɨvəhsi-pən kɨmin.* In rɨmnhatətə tɨm tɨm məknakɨn ye Kughen, Kughen rɨmɨni mɨmə in yermamə atuatuk kɨrik, rɨkin ragien tuk naha nhagɨn yame rɨmɨvəhsi-pən kɨmin. Kɨni nar apnapɨg mə kwən a ruamhə ta, mərɨg nhatətəyen kafan ramhajoun ətawə kɨn nar kɨrik ai taktəkun.*

5 Mɨne Inok rɨmnhatətə tɨmtɨm ye Kughen, kɨni mɨpəh nɨmhəyen. Kughen rɨmɨvəhsi-ta əmə in ye tokrei tanə e, mə tukrhaktə mɨvən ye rao ye neai. Narmamə to khapəh nɨsəm-mɨnien in, meinai Kughen rɨmɨrəhsi-ta.* Meinai nɨpɨg Kughen rɨpəh hanə nɨrəhsi-tayen in, mɨnhajoun ta in mə rɨkin rɨmnagien tukun. 6 Mərɨg yermamə to rɨpəh nhatətəyen ye Kughen, Kughen to rɨkin rɨpəh nagienien tukun. Meinai nɨpɨg yermamə kɨrik rorkeikei mə tukruə tuk Kughen,* in tukraməkeikei mamni nəfrakɨsien mə Kughen ramarə mamərok narmamə yamə mɨne kɨsarkut mə tukharkun In.

7 Mɨne Noa in mɨn rɨmnhatətə tɨm tɨm ye Kughen. In e, nɨpɨg Kughen rɨmɨni-əsah pən narɨmnar kupan tukun, yame narmamə kɨpəh hanə nɨsəmien,* Noa rɨmɨsiai In mamor nəkwan. Mɨvhirəkɨn rao ehuə kɨrik mə tukrɨvəh mɨragh kafan narmamə mɨnə. Rɨmɨvhirəkɨn məkna rao, mor əpu mə Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə. Nhatətəyen kafan rɨmnor swatuk kɨmi Kughen ror In ratuatuk ye nɨmrɨn.*

8 Mɨne Ebraham in rɨmnhatətə tɨmtɨm ye Kughen. Nɨpɨg Kughen rɨmnokrən kɨn mə tukrɨvən ye tanə pɨsɨn kɨrik, in rɨmnor nəkwan. Tanə a, Kughen rɨmɨrpen ta kɨmin mɨmə tukrɨvəh-si pən kɨmin. Kɨni Ebraham rɨmɨtərhav, meinein mə ramvən hiə. 9 Mamhatətə tɨmtɨm ye Kughen məkna, kɨni mamarə ye tanə a yame Kughen rɨmɨrpen ta kupan mə tukrɨvəhsi-pən kɨmin.* Mərɨg rɨmnamarə aikɨn a, mɨpəh nɨvhirəkɨnien nimə huvə kɨrik, mɨvəh-si haktə nɨkar nimə kɨrik, mamarə rəmhen kɨn yepsɨpɨs kɨrik. Kɨni kwənərəus kafan Aesak mɨne Jekob yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən promes a kɨmi ərisɨr Ebraham, iriu mɨn kɨmɨwarə əmə ye nimə has rəmhen kɨn yepsɨpɨs mir.* 10 Ebraham rɨmnamarə ye nimə tapolen məkna meinai in rɨmɨwhin mə tukrɨvən ye taon kɨrik yame nuknen rɨskai,* tukraməmɨr ror tu.* Taon e, Kughen əmə rɨmnəriwək iran mɨvhirəkɨn.*

11 Mɨne Sera mɨn rɨmnhatətə tɨm tɨm ye Kughen. Nar apnapɨg mə rɨmnəpiəhuaru əgkap, mərɨg Kughen rɨmɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmin mə tukreimək. In rɨmɨrəh tɨni e, meinai in rɨmnhatətə ye Kughen mə In tukror promes kafan ruə mor nəfrakɨsien kɨn.* 12 Ebraham rɨmnəhuaru ta, ipakə əmə rɨmhə,* mərɨg kwənərəus mɨnə khapsaah kɨmnhasɨ-pən iran. Nar apnapɨg mə in yermamə kɨrikianə əmə, mərɨg kwənərəus mɨne e kafan, iriə khapsaah rəmhen əmə kɨn kəmhau mɨnə ye neiai mɨne nɨpakɨr ye tahik yame to kɨpəh nəvhuekɨn-famien əriə.*

13 Narmamə mɨnə a, iriə kɨmɨshatətə tɨm tɨm ye Kughen, mərɨg nɨpɨg kɨmnhamhə, iriə kɨmnhapəh nhavəhyen narɨmnar yamə mɨne Kughen rɨmɨni ta mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi əriə.* Iriə kɨmɨsəm narɨmnar mɨnə e mə iriə kasəmɨr isok tuk əriə, mərɨg rɨkiriə ragien pɨk mə tuksəm.* Mhani-ərhav mhamə kɨsarə ye tokrei tanə e mərɨg kɨsəmhen əmə kɨn yepsɨpɨs əmə.* Tokrei tanə e pəh nien mə iməriə əfrakɨs ikɨn. 14 Nɨpɨg narmamə kasəgkiar məknai, in ramhajoun pən mə kasarha-kɨn iməriə atuatuk ikɨn. 15 Kapəriə nətərɨgien rɨpəh nɨrerɨg-pənien ye tanə kapəriə kupan, yame kwəsəpəh ta. Rɨkiriə to rɨpiuh məkna, kɨpiharkun nɨrerɨgien mamhavən. Mərɨg kɨmnhapəh nɨsorien məknakɨn.* 16 Iriə kɨmɨsorkeikei iməriə ikɨn pɨsɨn kɨrik yame rhuvə rapita. In e rao ye neai.* Ror pən, Kughen rɨpəh naurɨsien* mə kamokrən kɨn In kɨmə kapəriə e Kughen.* Kɨni Kughen rɨmnor apnəpeinə ta ye taon kɨrik* iməriə ikɨn.

17-18 Mɨne Ebraham rɨmɨvəh promes yame Kughen rɨmɨni-pən tukun mɨmə,

“Kwajikovə kafam Aesak tukror kwənərəus kafam tukrɨpsaah mɨn,

iriə tukhavəh nhagɨm.”(Jen 21:12)

Nɨpɨg Kughen rɨmə tukrəm nhatətəyen kape Ebraham, kɨni Ebraham rɨmnhatətə ye Kughen mamərer matuk tuk nhopniyen tɨni kwənkwan kɨrikianə əmə e Aesak mə tukror sakrefaes kɨn kɨmi Kughen.* 19 Meinai Ebraham rɨkin rɨmnaməsɨk mə Kughen rɨrkun norien yermamə ramragh mɨn ye nɨmhəyen.* Kɨni Ebraham rɨmɨvəh mɨn tɨni e Aesak ipakə rəmhen kɨn yame rɨmɨvəh mɨragh in ye nɨmhəyen.

20 Mɨne Aesak rɨmnhatətə tɨm tɨm ye Kughen, maməhuak mə Kughen tukrɨvəh-sipən nɨhuvəyen kafan ramvən kɨmi tɨni mir e Jekob mɨne Esao, mamni-ərhav narɨmnar yame tukrɨpiuə tuk nɨpɨg kɨrik.*

21 Mɨne Jekob rɨmnhatətə tɨm tɨm ye Kughen. Mɨnəhuaru, ipakə rɨmhə, mɨnɨm tɨm tɨm kaskɨn kafan, maməhuak mə Kughen tukrɨvəhsi-pən nɨhuvəyen kɨmi ji Josef mir,* maməgnəgɨn Kughen.

22 Mɨne Josef rɨmnhatətə tɨm tɨm ye Kughen. Mɨnəhuaru, ipakə rɨmhə, kɨni maməgkiar kɨn nɨpɨg kwənərəus mɨnə kape Isrel tuksap ta Ijip. Kɨni in rɨmɨni ta tuk əriə mə iriə tukhatərhav Ijip, mɨshawor mhanɨm in.* *

23 Mɨne tatə mɨne mamə kape Moses kɨmɨwhatətə tɨm tɨm ye Kughen. Nɨpɨg in rɨmnarha-pə,* iriu kɨmɨwəm mə in ramor yemə huvə kɨn, kɨni kwerkwaig kɨn in rɨvəh makuə kɨsisər. Kɨni iriu kɨrəpəh nɨragɨnien kɨn nəsɨkien nəkwai king.†*

24 Kɨni Moses rɨmnehuə mamhatətə tɨm tɨm ye Kughen. Kamni pawk kɨmə in mɨkɨp king kape Ijip,‡ kafan nautə rɨpsaah, mərɨg nɨpɨg rɨmnehuə, rɨmnəm mə rɨpəh nəmhenien mə tukramarə əmə ye narəyen yame rɨmar ye tokrei tanə.* 25 Mɨmə tukrəpəh nagienien kape narɨmnar kape tokrei tanə, yame iriə kape nɨpɨg kwakwə əmə, mɨvən, mamərer-pən tuk narmamə kape Kughen yamə mɨne kamərɨk mɨtə əriə. 26 Rɨkin rɨmnamuh mə tukmə narmamə kɨsarh iakei iran* tuk Kristo yame tukrɨpiuə, mərɨg in to rɨpəh naurɨsien tukun. Rɨkin tukragien tuk nar e, rapita yame to rɨpiamarə ye nɨmraghien yame rɨmar apa Ijip.* Mərɨg rɨkin rɨmavən əmə tuk nərok yame Kughen tukrɨvəhsi-pən kɨmin.*

27 Moses rɨmnhatətə tɨm tɨm məkneikɨn ye Kughen, map ta ye kantri Ijip,* mɨpəh nɨgɨnien kɨn king e yame niemha ramhai pɨk in. Mɨpəh narha-kwasɨgien, maməkeikei mamvən, rəmhen kɨn yame in rɨmnəm Kughen e yame keinein nəmien kɨn nɨmrɨ jir. 28 Rɨmnhatətə tɨm tɨm ye Kughen məkna, kɨni mɨrikakun norien kape lafet e Pasova. Mɨni-ərhav tuk kwənərəus mɨnə kape Isrel mə tukasəkeikei mhauh-pən nɨtaw sipsip ye kwəruə ye nimə mɨnə kapəriə. Tuksor məknaikɨn mə agelo yame Kughen tukrher-pə kɨn tuk nhopniyen nɨmrɨn nupan yerman mɨnə,* tukrɨpəh nhopniyen nɨmrɨn nupan yerman mɨnə kapəriə.*

29 Mɨne kwənərəus mɨnə kape Isrel kɨmɨshatətə tɨm tɨm ye Kughen, mharkun nɨsəviofugɨnien ye tahik ehuə yame rɨmnəwhai kɨraru. Kɨni mɨsəriwək iran rəmhen kɨn tɨpəvsɨk. Mərɨg nɨpɨg nəmə Ijip kɨmɨsarkut tuk nɨkwasɨgien kɨn əriə, tahik rɨmɨpɨk əriə, kɨmɨsəmnɨm.*

30 Mɨne kwənərəus mɨnə kape Isrel yame ramkwasɨg, iriə mɨn kɨmɨshatətə tɨm tɨm ye Kughen. Kɨmɨsəriwək mɨsarkurao ye kəupə kape Jeriko, yame kɨmnor kɨn kapier. Kɨmɨsarkurao mɨsarkurao ye kəupə a, mhavəh nɨpɨg seven, kɨni ai, kəupə ehuə a rarkwəpɨr məsaah.*

31 Mɨne Rehab e in piraovɨn kape swatuk, in mɨn rɨmnhatətə ye Kughen. Nɨpɨg kɨmnher-pən kɨn yemə Isrel mir kɨraru mə tukwəm-əsaah apɨs-apɨs ye Jeriko, Rehab rɨmnəhitə ye kafan nimə tuk əriu.* Ror pən kɨn, nɨpɨg nəmə Isrel kɨmɨsarowagɨn kɨmi nəmə Jeriko, mɨshopni nəmə aikɨn yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Kughen, kɨmnhapəh nɨshopniyen Rehab.*

32 Mərɨg to yakpəh nɨni-mɨnien mɨvən. To yakpəh nɨni-mɨnien rapomh maməvsao kɨn Gideon* mɨne Barak* mɨne Samson* mɨne Jeftaha* mɨne Deved* mɨne Samuel* mɨne profet mɨnə tɨksɨn. 33 Iriə kɨmɨshatətə tɨm tɨm ye Kughen, masor narɨmnar rɨpsaah. Iriə kɨmnhakɨr kwənərəus mɨnə kape Isrel mhavən mɨsarowagɨn iriə nəmə iku pɨsɨn mɨnə, mɨsapita əriə.* Masor norien atuatuk mɨnə, kɨni mhavəh narɨmnar huvə yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi əriə. Kɨmɨsəpkətərəkɨn nəkwai laeon mɨnə mə tukhapəh nɨsənien əriə.* 34 Mɨsher-əpɨs nap ehuə yamə mɨne kamhauək.* Mɨsapitan kɨn narmamə yamə mɨne khamə tukshapni əriə kɨn nau nisə.* Kapəriə nəsanɨnien rɨkək pawk, mərɨg Kughen rɨmɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi əriə.* Kɨni iriə kɨmɨsapita mobael mɨnə kape tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.* 35 Nɨpiraovɨn tɨksɨn aikɨn yamə mɨne kɨmɨshatətə tɨm tɨm ye Kughen, Kughen ror jiriə mɨnə kamhamragh mɨn ye nɨmhəyen.

Mərɨg narmamə tɨksɨn aikɨn, kɨvəhsi-pən pawk nəmhəyen kɨmi əriə,* mərɨg kwəshatətə tɨm tɨm ye Kughen. Nar apnapɨg kɨmə tukrɨsɨn əriə mə to kɨsəpəh nhatətəyen kapəriə, mərɨg kɨmnhapəh nɨsəpəhyen, mhamə tukhavəh nɨmraghien kɨrik yame rhuvə rapita. 36 Iriə tɨksɨn, narmamə kɨsarh iakei irəriə, kɨni mɨsərkɨs-ərkɨs əriə.* Kɨni iriə tɨksɨn, narmamə karkwəji ətərəkɨn əriə kɨn jen, mhapɨk-pən əriə ye kalabus.* 37 Iriə tɨksɨn, kɨmnarkwhopni əriə kɨn kapier apɨg,* kɨni iriə tɨksɨn, kɨmɨvi əru əriə kɨn so. Tɨksɨn, kɨmnhapni əriə kɨn nao nisə.* Kɨni iriə tɨksɨn kɨmɨsarkaoh əmə kɨn tɨki nəni mɨne sipsip.* Nar kɨrik kapəriə rɨkək. Kɨmnor ahas pən kɨmi əriə. Narmamə kɨmɨsoriah pɨk əriə. 38 Mərɨg iriə nəmə huvə mɨnə, tokrei tanə e rɨpəh nəmhenien mə to iriə kɨsarə ikɨn. Kɨmɨsarə apnapɨg əmə, apa ye tɨpəvsɨk, mɨne ye tukwas mɨnə, mɨne ye nəpag kapier mɨnə,* mɨne ye nəkwai nɨmɨr.

39 Nəmə mɨnə a, iriə m-fam kɨmɨshatətə tɨm tɨm ye Kughen, In rɨvəhsi-pən nhag huvə kɨmi əriə.* Mərɨg kɨmnhapəh nhavəhyen nar e yame Kughen rɨmɨrpen ta mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi əriə,* 40 meinai In ruɨni ta nətərɨgien kɨrik kafan, mə In tukror huvə-pə rapita kɨmi ətawə e towei mɨne. Kɨni ye nətərɨgien kafan, In rorkeikei mə tukrɨrpɨn ətawə miriə kupan, mə kɨtawə miriə əmə tuksaiyu əm nəmhen əmə.*

12

1 Kɨni narmamə yamə mɨna, kɨmɨsərer-ərhav tuk Kughen, mɨshatətə tɨm tɨm iran, iriə khapsaah pɨk, kɨni kapəriə nɨmraghien in ravəh-si haktə nhatətəyen kapətawə. Ror pən, pəh kɨsəpəh nar pam yame ramraptərəkɨn ətawə mɨne təvhagə has yame raməpit-pə irətawə. Kɨni pəh kɨsaiyu* mhapəh nɨsəpəuyen kɨn naiyuyen* yame Kughen rɨmnərəhu-pə kupan irətawə. 2 Mɨsarha-pən əmə tuk Yesu,* yame In nuknei nhatətəyen kapətawə,* kɨni in e yame tukror mə kɨtawə tukseriaji mak ye nhatətəyen kapətawə. Pəh rɨkitawə tukruh norien kape Yesu e in e kafan nərɨgien rapomh.* Nɨpɨg rɨmamhə ye nai kamarkwao kɨn, In mor nar apnapɨg əmə ye nəmhəyen yame rɨmɨvəh. Meighan-pən kɨn naurɨsien kape nɨmhəyen ye nai kamarkwao kɨn, meinai In rɨmnor kafan nərɨgien skai tuk nagienien yame In tukrɨpivəh. Kɨni taktakun ai, In ramkwətə ye nɨkar Kughen matuk e In King.*

3 Rhuvə mə rɨkimiə tukraməsɨk Yesu mɨne kafan nərer-tɨmtɨmien nɨpɨg yor təvhagə hah mɨnə kɨmɨsarakikɨn-pən nəgkiarien has mɨnə kɨmin,* pəh rɨkimiə tukrɨpəh nəpouyen kɨni mhapəh nɨsəpəhyen nhatətəyen kapəmiə.

Kughen ramərɨp atuatuk kwajikovə kafan mɨnə

4 Yakɨrkun mə kɨmiə naksarowagɨn tuk nətapɨgien kɨn təvhagə has ye nɨmraghien kapəmiə, mərɨg kɨmiə kɨrik rɨkək yame nɨtawɨn rɨmnaiyu tuk narowagɨnien e.* 5 Kɨmiə nakwəsəru-kɨn ta nəgkiarien yame ravəhsi-haktə nətərɨgien kapəmiə. Ye nəgkiarien e, Kughen ramni-pre tuk əmiə, rəmhen mə kɨmiə tɨni atuatuk mɨnə, mamni mɨmə,

“Narɨk, nɨpɨg Kughen Yermaru ramərɨp atuatuk ik,

takpəh norien nar apnapɨg iran.

Pəh rɨkim tukrɨpəh nəpouyen nɨpɨg In ravəhsi-pre narpɨnien kɨrik kɨmik.

6 Mərɨg in ai Kughen Yermaru ramərɨp atuatuk narmamə yamə mɨne In rorkeikei əriə,

mamarkɨs-arkɨs narmamə m-fam yame In rɨrhi əriə rəmhen kɨn kafan kwajikovə mɨnə.”(Prov 3:11-12)

7 Ror pən, taksərer tɨm tɨm ye nɨpɨg əutən mɨnə. Kughen ravəhsi-pre nɨpɨg əutən mɨnə e tuk nəko-atuatukien əmiə. Kɨmiə ji Kughen mɨnə, ror mə In ramərɨp atuatuk məkneikɨn əmiə.* ?Mərɨg kwajikovə kɨrik aikɨn yame kafan tatə rɨpəh nərɨp-atuatukien in uə? Nɨkam, rɨkək. 8 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kughen ramərɨp atuatuk tɨni mɨnə.* To Kughen rɨpipəh norien məknakɨn irəmiə, rɨpihajoun-pən mə kɨmiə pəh nien mə kwajikovə atuatuk mɨnə kafan - kɨmiə kwajikovə kape swatuk mɨnə. 9 Rɨmtawə mɨnə ye tokrei tanə e, kasərɨp atuatuk ətawə, kɨtawə kamhasiai əriə. ?Kɨni tukshawor pən iran mɨne ye Rɨmtawə In Nanmɨn, ye rao ye neai?* Rhuvə mə tukseiwaiyu tukun, mhavəh nɨmraghien.* 10 Rɨmtawə mɨnə mɨn kasərɨp atuatuk ətawə kape nɨpɨg kwakwə əmə, rəri-pən kapəriə nətərɨgien. Mərɨg Kughen ramərɨp atuatuk ətawə mə tukrasitu irətawə, kɨni mor ətawə kɨsatuatuk rəmhen kɨn In.* 11 Tukmə kərɨp atuatuk ətawə, nar a rɨpəh nɨmarien tuk ətawə, mərɨg rəutən tuk ətawə. Mərɨg tukmə kɨtawə kɨseighaan kɨn mə tukrɨkɨr-pə ətawə ye swatuk yame ratuatuk, in tukrɨkuə kɨn kwənkwan e natuatukien mɨne nəmərinuyen.*

Takasərɨg əmiə

12 Ror pən, nar apnapɨg mə kɨmiə nakasarə ye nɨpɨg əutən, mərɨg harəh-si haktə kwermɨmiə yame rəpəu mə tukrəsanɨn. Mɨne nɨhumiə yame ramətəmnɨmɨn, taksor mə ramskai tuk naiyuyen.*

13 “Naha yermamə nakseriwək kwis kɨmiə min, nɨhun rɨmhə,

Sor swatuk kapəmiə ratuatuk huvə, mə nɨhun tukrɨpəh nahas-əgkəpien mier ta,

Mərɨg pəh nɨhun tukrhuvə mɨn.”(Prov 4:26)

14 Sarkut mə kɨmiə m-fam taksarə kwis ye nəmərinuyen.* Kɨni mɨsarkut mə taksor mə nɨmraghien kapəmiə in ratuatuk,* meinai yermamə yame rɨpəh natuatukien, to rɨpəh nɨvənien məm Kughen tuk nɨpɨg kɨrik.* 15 Takasərɨg əmiə tamə nakasaiyu mɨsəpəu ye kwerkwai swatuk, kɨni mhapəh nhavəhyen nɨhuvəyen kape Kughen.* Takasərɨg əmiə tamə nuai nai akonə kɨrik rurə yerkimiə,* mɨkuə, mor kwənkwan rɨpsaah ye nɨmraghien kapəmiə, kɨni nehen roriah narmamə khapsaah. 16 Takasərɨg əmiə mə takhapəh nhakɨr-apnapɨgien narman uə nɨpiraovɨn.* Takhapəh nɨsəmhenien kɨn kwən e Esao, yame kafan nɨmraghien rɨpəh natuatukien. In ror nar apnapɨg ye Kughen. In nɨmrɨ nupan, mərɨg in rɨmnor salem kɨn nehuəyen kape nɨmrɨ nupan kɨmi naorahini, kɨni məvɨgɨn kɨn mane kape nɨpɨg kɨrikianə əmə.* 17 Kɨni kɨmiə nakharkun mə kwasɨg ikɨn, rɨkin rɨpivən mɨn ye nehuəyen kape nɨmrɨ nupan. Kɨni markut pɨk mə kafan tatə tukrəhuak mɨvəh-si-pən mɨn nɨhuvəyen kɨmin. Rɨmnasək pɨk pawk tukun,* mərɨg rɨmɨpəh nararien ye nərɨgien kape rɨmni, kɨni rɨmni rɨpəh nəhuakien tuk nɨvəhsi-pənien nɨhuvəyen kɨmin.

Rhawor e loa ror pɨsɨn ye Nəvsaoyen Huvə

18-20 Apa kupan, kwənərəus mɨnə kape Isrel kɨmnhavən ye tukwas ehuə e Sinae. Kɨni ikɨn a, kɨmɨsəm nap yame ramuək, mɨne napɨgnapien ehuə rameiwaiyu mhorukɨn nar. Kɨni kɨmɨsərɨg nɨmətag ehuə, mɨne naiyuk ramasək apomh.* Masərɨg rɨki yermamə kɨrik raməgkiar kɨmi əriə.* Masətərɨg kɨn kafan nəgkiarien, kɨni mɨsaiyoh-skai-pən mə tukhapəh nɨsərɨg-mɨnien rɨki yermamə a.* Mɨsakur mhagɨn tuk nəgkiarien a, kɨni In rɨmə,

“Naha nhagɨn yame ramuə tuk tukwas e, nar apnapɨg mə in nar mɨragh kɨrik, kɨmiə takasəkeikei mɨsarkwhopni kɨn kapier apɨg.”(Eks 19:12-13) 21 Nɨpɨg Moses rɨmnəm narɨmnar mɨnə a, in mɨn rɨmnərɨg rahas mɨmə, “!Yo yakwagɨn pɨk, makur!” (Dut 9:19)

Mərɨg pəh nien mə kɨmiə nakwənhauə ye tukwas e.* 22 Kɨmiə nakwənhauə ye tukwas e Saeon,* mɨne taon ehuə e,* ime Kughen Mɨragh. In e Jerusalem vi apa ye rao ye neai,* ikɨn agelo mɨnə khapsaah khapsaah kasofugɨn əriə ikɨn tuk nagienien ehuə. 23 Kɨni kɨmiə nakwənhauə ye nofugɨnien ehuə kape narmamə kape Kughen, yame kɨsəmhen kɨn nɨmrɨ nupan mɨnə kafan.* Kɨmɨrai-pən nhagmiə ye rao ye neai.* Kɨni nakwənhauə tuk Kughen yame tukrɨpiəkir narmamə m-fam.* Nakwənhauə masor kɨrikianə kɨmiə nanmɨ narmamə atuatuk yamə mɨne kwənhamhə ta. Kɨni Kughen rɨmnor əriə kwəsəriəji mak.* 24 Nakwənhauə tuk Yesu e in e swatuk kape promes vi yame Kughen rɨmnor kɨmi ətawə. Kɨni nakwənhauə tuk nɨtaw Yesu, yame in rɨmnətəg-pə* irəmiə ror əmiə naksatuatuk. Nɨtə a in ramni-ərhav narɨmnar yamə mɨne khahuvə mɨsapita narɨmnar yamə mɨne nɨtaw Ebel rɨmɨni-ərhav.*

Yermamə yame rɨpəh nhatətəyen ye Kughen, in tukrɨvəh narpɨnien

25 Ror pən, takasərɨg əmiə tamə nakhaukreikɨn-pən nɨmeitaimiə kɨmi Kughen* yame raməgkiar kɨmi əmiə.* Meinai Moses, in yermamə əmə. Kɨni kɨtawə kharkun mə nəmə kupan kɨmnhapəh nɨsərɨgien in nɨpɨg In rɨmnor kwirɨg kɨmi əriə. Kɨni iriə kɨmɨseinein nɨsaptayen kɨn narpɨnien kapəriə. Kɨni tukmə ror məkneikɨn, ?Rhawor irətawə tukmə khapəh nɨsətərɨgien kɨn nəgkiarien kape Kughen yame ramsɨ-pən ye rao ye neai mamor kwirɨg kɨmi ətawə?* ?Tukshawor mɨsapta kɨn narpɨnien? 26 Apa Sinae, rɨki Kughen rɨmɨkiu-kiu ye nɨmoptanə.* Mərɨg taktakun ai in rɨmɨrpen-pə kɨmi ətawə mɨmə,

“Nɨpɨg mɨn kɨrik aikɨn, Yo jakɨkiu-kiu ye nɨmoptanə. Ye nɨpɨg a, pəh nien mə ye tokrei tanə əmə jakɨkiu-kiu iran, mərɨg nɨmago-ago mɨn tukrɨkiu-kiu məsaah.”(Hag 2:6) 27 Nɨpɨg Kughen ramni mɨmə, “Nɨpɨg kɨrik mɨn aikɨn,” nɨpran e ramni mə tukrɨkiu-kiu ye narɨmnar kape tokrei tanə əmə yame In rɨmnor, mə tukrɨvəh-si ta əriə. Tukrɨvəh-si ta narɨmnar, mə narɨmnar yame tukrɨpəh nɨkiu-kiuyen irəriə, iriə tukasəmɨr - in e narɨmnar yame tukramarə rerɨn. 28 Kɨni ai, rhuvə mə tukhani vi vi Kughen, meinai kɨtawə kwənhavəh rao kape Kughen e yame keinein nɨkiu-kiuyen iran.* To rɨpəh niertayen tuk nɨpɨg kɨrik. Rhuvə mə kɨtawə tuksəhuak kɨmin, yerkin agien. Pəh kɨtawə tukamhasiai In, mamhagɨn kɨn* 29 meinai

“Kughen kapətawə In rəmhen kɨn nap ehuə kɨrik yame raməkwəru narɨmnar m-fam.”* (Dut 4:24)

13

Nəgkiarien infamien

1 Rhuvə mə taksəkeikei mɨsor norkeikeiyen kɨmi əmiə mɨnə rəmhen kɨn mə kɨmiə piaumiə mɨnə.* 2 Takhapəh nɨsəru-kɨnien nəmien yepsɨpɨs yamə mɨne kamhauə iməmiə ikɨn.* !Tukmə ror iriə agelo mɨnə! Narmamə tɨksɨn kɨmɨsəhitə ye nimə kapəriə tuk narmamə, mhapəh nharkunien mə iriə agelo mɨnə.* 3 Kɨni rɨkimiə tukraməsɨk narmamə yamə mɨne kɨsarə ye kalabus.* Rɨkimiə tukrəmhə tuk əriə rəmhen kɨn mə kɨmiə mɨn naksarə ye kalabus. Taksərer-pən tuk yamə mɨne kɨvəhsi-pən nəmhəyen kɨmi əriə rəmhen kɨn mə kɨmiə mɨn naksərɨg atuk nəmhəyen a ye nɨpraimiə.

4 Pəh narmamə m-fam tukhasiai norien kape narkurəkien, mə in ramərhakə nɨpɨg m-fam.* Pəh narmamə m-fam tukhasiai nɨmhakuə kape narmamə. Kughen tukrəkir mɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmi tamaruə mɨne piakəskəh yamə mir kawəkrəh kɨn əriu mɨnə, mɨne narman mɨne nɨpiraovɨn yamə mɨne kasəkrəh kɨn əriə mɨnə, yerman yame ramapɨr-pən tuk piraovɨn yame pəh nien mə kafan, mɨne piraovɨn yame pəh nien mə kafan atuatuk yerman.*

5 Sərer isok tuk norkeikei-pɨkien mane. Rɨkimiə tukraməkeikei mamagien əmə tuk kapəmiə narɨmnar yame nakamhavəh, meinai Kughen rɨmɨni mɨmə,

“!To yakpəh nəpəhyen ik,

mɨpəh nətayen iram tuk nɨpɨg kɨrik!”(Dut 31:6)

6 Ror pən kɨtawə kharkun nhaniyen mhamə,

“Kughen Yermaru In yasitu kapətawə,

to tukhapəh nhagɨnien.

Narmamə kaseinein nɨsoriahyen ətawə.”(Sam 118:6-7)

7 Rɨkimiə tukraməkeikei mamuh nəmasur mɨnə kapəmiə* yamə mɨne kɨmɨsəkupən mɨshajoun əmiə ye nəgkiarien kape Kughen. Sətərɨg-ru kɨn narɨmnar huvə yamə mɨne rɨmatərhav ye nɨmraghien kapəriə, kɨni mɨshatətə ye Yermaru rəmhen kɨn əriə.*

8 Yesu Kristo to rɨpəh nukreikɨnien. Norien kafan raməmɨr əmə məkna apa kupan, muə meriaji-pə ai taktakun mamvən to rɨpəh norien infamien.* 9 Takhapəh nɨsorien mə nhajounien vi pɨsɨn pɨsɨn mɨnə tukhavi ta əmiə ye swatuk atuatuk.* Kɨmiə havaag-pən əmə tuk Kughen, yame ramasitu irəmiə yerkin agien mə tukror kapəmiə nərɨgien rɨskai.* Rɨpəh nɨhuvəyen mə kɨtawə tuksəri-pən natuakəmien kape nəvɨgɨnien,* mə in tukror ətawə khaskai, meinai nəfrakɨsien mə natuakəmien mɨnə a to khapəh nɨsasituyen ye narmamə.

10 Narmamə yamə mɨne kasor hanə sakrefaes rəri-pən norien kape nəmə Isrel kupan, nar kɨrik kapəriə rɨkək ye nɨhuvəyen yame Yesu rɨmɨvəh-si-pə kɨmi ətawə ye sakrefaes kafan. 11 Meinai pris ramhopni nar mɨragh kɨni mɨvəh nɨtawɨn mɨvaan apa imə Ikɨn Ramərhakə Ikɨn, kɨni mɨvəh-si-pən kɨmi Kughen tuk nəspir-tayen təvhagə has kape narmamə.* Kɨni ai, kharəhsi-ərhav nar mɨragh a apa iruə ye nimə tapolen kapəriə, mhavaan əru.* 12 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨkɨr ye rhav Yesu ye Jerusalem,* in rɨmnərɨg nəmhəyen ye nɨpran kɨni mɨmhə mə nɨtawɨn* rɨrkun nəspir-tayen təvhagə has kape narmamə, mor əriə kɨsatuatuk.* 13 Ror pən, pəh kɨtawə tuksor məkna, mhatərhav iruə imətawə ikɨn, masor kɨrikianə kɨtawə min,* masərer matuk, nar apnapɨg narmamə kasor naurɨsien kɨmi ətawə rəmhen kɨn yame kɨmɨsor iran.* 14 Imətawə atuatuk rɨkək ye tokrei tanə e, mɨne taon yame raməmɨr rerɨn.* Mərɨg kɨtawə kamhawhin taon yame tukrɨpiuə.*

15 Ror pən, pəh Yesu tukrasitu irətawə mə tukhavəhsi-pən sakrefaes kapətawə kɨmi Kughen nɨpɨg m-fam.* Sakrefaes e kapətawə, in e, pəh khavəhsi-haktə nhag Kughen nɨpɨg m-fam, mhani-ərhav nhagɨn.* 16 Hapəh nɨsəru-kɨnien norien huvə mɨne nəvraiyen narɨmnar kapəmiə mɨvəh-si-pən kɨmi narmamə yamə mɨne kapəriə rɨkək,* meinai norien e in rəmhen kɨn sakrefaes* yame rɨki Kughen ragien tukun.* 17 Sor nəkwai nəmasur mɨnə ye niməhuak,* mɨseiwaiyu tuk əriə. Iriə e kasarha tuk nɨmraghien kapəmiə mhapəh nɨsapɨsien,* meinai iriə kharkun mə tuk nɨpɨg kɨrik, tukasəkeikei mhani-ərhav wok kapəriə tuk Kughen. Pəh kɨmiə taksor mə rɨkiriə tukragien tuk wok e. Mərɨg tukmə nakasor rɨkiriə rɨpəh nagienien tuk wok kapəriə, to khapəh nɨsasituyen irəmiə.

18 Səhuak tuk əmawə,* meinai yakharkun mə kapəmawə norien in ratuatuk əmə,* kɨni yaksorkeikei mə nɨpɨg mɨ-fam kɨmawə jaksor əmə norien huvə. 19 Yakorkeikei pɨk mə kɨmiə takasəkeikei mɨsaiyoh Kughen mə jakrerɨg-pre aihuaa əmə məm əmiə.

20 Yakaməhuak mɨn tuk əmiə, mə Kughen tukrasitu irəmiə. Kughen e in e nukne nəmərinuyen.* Kɨni In rɨmnor Yesu Kristo Yermaru kapətawə rɨmnərɨg nəmhəyen,* mə nɨtawɨn tukraiyu mor promes rerɨn* ruə mor nəfrakɨsien kɨn.* Yesu e, In yemə huvə mapita tuk nəm-huvəyen sipsip mɨnə kafan.* Yakaməhuak mə Kughen 21 tukrɨvəhsi-pre narɨmnar huvə mɨnə fam kɨmi əmiə yame tukror əmiə naksəmhen tuk norien nar yame In rorkeikei. Kɨni yakaməhuak mə Kughen tukror wok ye nɨmraghien kapəmiə kɨrikianə kɨrikianə.* Kɨni ye nasituyen kape Yesu Kristo, Kughen tukror kapəmiə norien rhuvə, kɨni rɨkin tukragien pɨk tukun. Kɨni pəh kɨvəhsi-haktə nhag Kristo nɨpɨg mɨfam, mamvən, infamien rɨkək. Amen.*

22 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Nəkwəkwə e kafak rɨpəh napomh-pɨkien. Mərɨg yakamaiyoh skai əmiə mə taksor-ru kapəmiə nərɨgien rapomh mɨn mə taksətərɨg kɨn kafak nəgkiarien yame ravəh-si haktə nətərɨgien kapəmiə.

23 Yakorkeikei mə takharkun mə kɨmɨrɨsɨn piautawə e Timoti ye kalabus. Tukmə in ruə aihuaa, kɨmru min jakraurə.

24 Sokrən huvə kɨmi nəmehuə mɨnə kapəmiə mɨne nəməhuak mɨnə iməmiə ikɨn. Nəmə Itali kasokrən huvə irəmiə.

25 Pəh Kughen tukrautə-pre kɨn nɨhuvəyen kafan kɨmiə əmiə mɨnə fam. Amen.

* 1:2: Sam 2:8, Jon 1:1-3; Kol 1:16

* 1:3: Jon 1:14; 12:41; Aes 6:1-4

* 1:3: Jon 14:9; Fil 2:6-7; Kol 1:15; 2 Kor 4:4

* 1:3: Kol 1:17

* 1:3: Taet 2:14

* 1:3: Fil 2:5-11; Kol 1:15-18.

* 1:4: Efes 1:20-21; Fil 2:9

* 2:1: Rom 11:22

* 2:2: Wok 7:53

* 2:3: Hib 10:28-29; 12:25

* 2:4: Mak 16:20

* 2:5: Nəmə Isrel rɨkiriə rɨmnəsɨk mə agelo mɨnə kasarmaru ai taktakun ye tanɨmtanə. Ǝmru Dut 32:8.

† 2:6: Gris ramni mə “Ik nakamarha huvə tuk ji yermamə.”

* 2:8: Jen 1:26; Rev 20:4,6; 22:5

* 2:9: Fil 2:8-9

* 2:10: Rom 11:36

* 2:10: Hib 2:17; 4:15; 5:8-9

* 2:10: Luk 24:26; Rom 8:17; 2 Tes 2:14; 1 Pita 5:1; Hib 2:7

* 2:11: Hib 13:12; Efes 5:26

* 2:11: Mat 28:10

* 2:14: Jon 1:14

* 2:14: Jen 3:15; 1 Kor 15:54-57; 2 Tim 1:10; 1 Jon 3:8

* 2:15: 2 Tim 1:7

* 2:16: Aes 41:8-9; Luk 3:8

* 2:17: Fil 2:7; Hib 2:10; 4:15; 5:1,8-9

* 2:17: Hib 5:2

* 2:18: Hib 4:15

* 3:1: Rom 8:28

* 3:6: Hib 3:14; 4:14; Rom 11:22

* 3:6: 1 Kor 3:16; 1 Pita 2:5

* 3:11: Ol Sam 95 raməvsao kɨn kaha tu yamə mɨne Moses rɨmɨkɨr-yerhav əriə apa Ijip. Kɨmnɨsarə ye tɨpəusɨk, mhamə ta mə Kughen rɨmnəpəh əriə, mɨsarar, mhani hah Kughen. Kɨni Kughen rɨmɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmi əriə tukun, mɨmə iriə to khapəh nhavənien mɨsarə apa tanə huvə yame In rɨmɨrpen ta mə kape nəmə Isrel. Nakəm stori iran ye Eks 17:1-7, Nam 14:1-30, mɨne Nam 20:1-13.

† 3:15: Raməvsao mɨn kɨn kaha tu yamə mɨne Moses rɨmɨkɨr-yerhav əriə apa Ijip.

* 3:16: Nam 14:1-35

* 3:17: Nam 14:29; 1 Kor 10:1-13

* 4:2: In ikɨn e, raməvsao kɨn kaha mɨnə iriə Moses kɨmɨseriwək apa ye tɨpəusɨk.

† 4:8: Stori e raməmɨr ye Dut 31:7; Jos 22:4.

* 4:10: Jen 2:2; Hib 4:4

* 4:12: 1 Pita 1:23; Aes 49:2; Rev 19:13-15; Jon 12:48

* 4:12: Aes 55:11; Jer 23:29

* 4:12: Efes 6:17

* 4:12: 1 Kor 4:5

* 4:13: Rev 2:23

* 4:14: Hib 7:25

* 4:16: Eks 25:18-22; Lev 16:2,14,15; Hib 9:5

* 5:1: Hib 2:17; 7:27; 8:3; 9:9

* 5:2: Hib 2:17-18

* 5:3: Hib 4:15; 7:28

* 5:3: Lev 9:7; 16:6-15; Hib 7:27; 9:7

* 5:7: Luk 22:42

* 5:7: Mat 26:36-46; Mak 14:32-42; Luk 22:39-46

* 5:8: Fil 2:6-8

* 5:10: Sam 110:4; Hib 5:6

* 5:12: 1 Pita 2:2

* 5:14: Rom 16:19

* 6:1: Hib 5:12

* 6:1: Hib 9:14

* 6:4-6: Hib 10:32

* 6:4-6: Efes 2:8

* 6:4-6: Gal 3:2

* 6:4-6: Sam 34:8

* 6:4-6: 2 Pita 2:21

* 6:10: Mat 10:40,42

* 6:11: Hib 3:6

* 6:12: Hib 13:7

* 6:12: Jem 1:3; Rev 13:10; 14:12

* 6:12: Hib 10:36

* 6:15: Jen 21:5

* 6:16: Eks 22:11

* 6:17: Rom 4:16

* 6:17: Nam 23:19; Taet 1:2

* 6:19: Fil 3:12

* 6:19: Lev 16:2; Hib 9:2,3,7

* 6:20: Hib 4:14

* 6:20: Hib 2:17

* 6:20: Hib 5:16

* 7:1: Stori kape Melkisedek raməmɨr ye Jen 14:17-20.

* 7:3: Sam 110:4

* 7:4: Jen 14:20

* 7:6: Jen 14:19,20

* 7:8: Hib 5:6

* 7:11: Hib 7:18,19; 8:7

* 7:14: Jen 49:10; Mat 1:3; 2:6; Rev 5:5

* 7:16: Jon 1:4; 5:26; Hib 7:25

* 7:18: Rom 8:3; Gal 3:21; Hib 9:9; 10:1

* 7:19: Rom 3:20

* 7:19: Hib 4:16; 10:22; Jem 4:8

* 7:22: Luk 22:20; Hib 8:6; 12:24

* 7:25: Rom 8:34; 1 Jon 2:1

* 7:26: Hib 2:17; 4:14; 6:20; 8:1

* 7:27: Lev 9:8; 16:6,

* 7:27: Lev 9:15; 16:15; Hib 5:1,3

* 7:27: Efes 5:2

* 7:27: Rom 6:10; Hib 9:12, 26,28; 10:10; 1 Pita 3:18

* 7:28: Hib 5:1-2

* 7:28: Hib 1:2

* 7:28: Hib 2:10

* 8:1: Hib 1:3; 2:17; 3:1; 4:14; 6:20; 7:26; 9:11; 10:12; 12:2

* 8:2: Hib 3:6; 10:21; 1 Pita 2:5; Rev 13:6

* 8:2: Hib 9:11, 24

* 8:3: Hib 9:14

* 8:5: Kol 2:17; Hib 9:23

* 8:6: Hib 8:8,13; Luk 22:20; Hib 7:22; 9:15; 12:24

* 8:7: Hib 7:11, 18; 10:1

* 9:2: Eks 25:8,9

* 9:2: Eks 26:33,34

* 9:2: Eks 25:31-40; Jon 8:12; Rev 1:20

* 9:2: Eks 25:23-29; Jon 6:35,48

* 9:3: Eks 26:31-33

* 9:4: Nam 17:1-10

* 9:4: Eks 31:18

* 9:5: Jerubim in agelo kɨrik kape Kughen ramhen kɨn nar mɨragh yame ramivə. Ǝm-ru Eks 25:18-22 mɨne Esek 10:1-20.

* 9:5: Eks 25:17-22; Hib 4:16

* 9:6: Nam 28:2-4

* 9:7: Lev 16:2

* 9:7: Lev 16:34

* 9:7: Lev 16:3,11,14; Hib 5:3

* 9:7: Lev 16:15

* 9:8: Luk 23:45; Jon 14:6; Hib 10:19-20

* 9:9: Hib 10:1-2

* 9:9: Hib 5:1; 8:3

* 9:10: Lev 11:2-23

* 9:10: Nam 6:3; Kol 2:16

* 9:10: Lev 11:25,28,40

* 9:11: Hib 10:1

* 9:11: Hib 8:2; 9:24

* 9:12: Rom 3:25

* 9:14: 1 Pita 1:2,18-19

* 9:14: Hib 10:4

† 9:14: Ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman, nəgkiarien e “Rhakə” rɨkək iran.

‡ 9:14: Ye kopi akwas tɨksɨn kape Niutesteman, ramni “kɨmiə.”

* 9:14: Taet 2:14

* 9:15: Luk 22:20

* 9:15: Hib 10:34

* 9:19: Eks 24:6-8

* 9:22: Lev 17:11

* 9:23: Hib 8:5

* 9:24: 1 Jon 2:1; Rom 8:34

* 9:26: Hib 9:12,28

* 9:27: 2 Kor 5:10

* 9:28: Hib 7:27; 9:12,26; 10:10

* 9:28: Aes 53:12

* 9:28: Mat 16:27

* 9:28: 2 Tim 4:8

* 10:1: Kol 2:17; Hib 8:5

* 10:4: Hib 9:12-14

* 10:10: Hib 2:14

* 10:10: Hib 7:27

* 10:10: Hib 10:14; Efes 5:26

* 10:13: Ramni Sam 110:1. Ǝm-ru Hib 1:13.

* 10:20: Lev 16:2; Mat 27:51; Efes 2:18; Hib 9:8

* 10:21: Sek 6:13

* 10:21: Hib 3:6

* 10:22: Hib 7:19; Efes 3:12

* 10:22: Esik 36:25; Hib 9:14; 12:24

* 10:22: 1 Pita 3:21

* 10:25: Hib 3:13

* 10:26: Hib 6:4-8; 2 Pita 2:20-21

* 10:27: 2 Tes 1:7-9; Hib 12:29

* 10:29: Hib 6:6

* 10:29: Mat 26:28

* 10:29: Rev 1:5

* 10:30: Rom 12:19

* 10:32: Fil 1:29,30

* 10:33: 1 Pita 4:14

* 10:34: Hib 13:3

* 10:34: 1 Pita 4:13

* 10:34: Hib 11:16; 1 Pita 1:4,5

* 10:36: Rom 5:3,4; Hib 12:1; Jem 1:3,4,12; 5:11

* 10:36: Hib 6:15; 9:15

* 11:1: 2 Kor 4:18

* 11:3: Jen 1

* 11:4: Jen 4:4-5

* 11:4: Hib 12:24

* 11:5: Jen 5:21-24

* 11:6: Hib 7:19

* 11:7: Hib 11:1

* 11:7: Jen 6:9

* 11:9: Wok 7:5

* 11:9: Jen 12:1-8

* 11:10: Hib 12:22; 13:14

* 11:10: Rev 21:2, 14

* 11:10: Hib 11:16

* 11:11: Jen 17:19; 18:11-14; 21:2

* 11:12: Rom 4:19

* 11:12: Jen 22:17

* 11:13: Hib 11:39

* 11:13: Mat 13:17

* 11:13: Jen 23:4; Lev 25:23; Fil 3:20; 1 Pita 1:17; 2:11

* 11:15: Jen 24:6-8

* 11:16: 2 Tim 4:18

* 11:16: Mak 8:38

* 11:16: Jen 26:24; 28:13; Eks 3:6, 15

* 11:16: Hib 11:10; 13:14

* 11:17-18: Jen 22:1-10; Jem 2:21

* 11:19: Rom 4:21; Jon 5:21

* 11:20: Jen 27:27-29,39,40

* 11:21: Jen 48:1,8-22

* 11:22: Gris ramni mə, “tukshawor nɨkəkrin.”

* 11:22: Jen 50:24,25; Eks 13:19; Jos 24:32

* 11:23: Eks 2:2

† 11:23: King Fero rɨmɨni mə tukhopni ji nəmə Isrel mɨnə fam yamə mɨne kapəriə newk rɨpəh napitayen kɨraru.

* 11:23: Eks 1:16, 22

‡ 11:24: Nəgkiarien Gris ramni mə, “in ji piakəskəh kape Fero.”

* 11:24: Eks 2:10

* 11:26: Hib 13:13

* 11:26: Luk 14:33

* 11:26: Hib 10:35

* 11:27: Eks 12:50, 51

* 11:28: 1 Kor 10:10

* 11:28: Eks 12:21-23

* 11:29: Eks 14:21-31

* 11:30: Josua 6:12-20

* 11:31: Jos 2:1-16

* 11:31: Jos 2:1,9-14; 6:22-25; Jemes 2:25

* 11:32: Jaj 6-8

* 11:32: Jaj 4-5

* 11:32: Jaj 13-16

* 11:32: Jaj 11-12

* 11:32: 1 Saml 16:1,13

* 11:32: 1 Saml 1:20; 3:19-4:1

* 11:33: 2 Saml 8:1-3

* 11:33: Dan 6:22

* 11:34: Dan 3:19-27

* 11:34: Eks 18:4

* 11:34: 2 King 20:7; Jaj 16:28

* 11:34: Jaj 15:8

* 11:35: 1 King 17:22, 23; 2 King 4:36, 37

* 11:36: Jer 20:2; 37:15

* 11:36: Jen 39:20

* 11:37: 2 Kron 24:21

* 11:37: 1 King 19:10; Jer 26:23

* 11:37: 2 King 1:8

* 11:38: 1 King 18:4; 19:9

* 11:39: Hib 11:2, 4

* 11:39: Hib 11:13; 10:36

* 11:40: Rev 6:11; Hib 2:10

* 12:1: 1 Kor 9:24

* 12:1: Hib 10:36

* 12:2: Sam 25:15

* 12:2: Hib 2:15

* 12:2: Fil 2:8,9; Hib 2:9

* 12:2: Mak 16:19

* 12:3: Gal 6:9; Rev 2:3

* 12:4: Hib 10:32-34

* 12:7: Dut 8:5; 2 Saml 7:14; Prov 13:24

* 12:8: 1 Pita 5:9

* 12:9: Nam 16:22; 27:16

* 12:9: Aes 38:16

* 12:10: 2 Pita 1:4

* 12:11: Aes 32:17; Jem 3:17,18

* 12:12: Aes 35:3

* 12:14: Rom 14:19

* 12:14: Rom 6:22

* 12:14: Mat 5:8

* 12:15: Hib 3:12; 4:1

* 12:15: Dut 29:18; Hib 3:12

* 12:16: 1 Kor 6:18

* 12:16: Jen 25:29-34

* 12:17: Jen 27:30-40

* 12:18-20: Eks 19:12-22; 20:18; Dut 4:11

* 12:18-20: Dut 4:12

* 12:18-20: Eks 20:18-19; Dut 5:5,25; 18:16

* 12:21: Eks 19:16-19; 20:18-21; Dut 4:11-12

* 12:22: Aes 24:23; 60:14; Rev 14:1

* 12:22: Hib 11:10; 13:14; Mat 16:16

* 12:22: Gal 4:26

* 12:23: Eks 4:22

* 12:23: Rev 20:12

* 12:23: Jen 18:25; Sam 94:2

* 12:23: Fil 3:12

* 12:24: Hib 9:19; 10:22; 1 Pita 1:2

* 12:24: Ken rhopni Ebel, Baebol ramni mə nɨtawɨn ramokrən kɨn Kughen maiyoh kɨn tain. Mərɨg kɨmnhopni Yesu, in rɨpəh naiyohyen kɨn tai nɨmraghien. Ror pən, Nəkwəkwə e Hibru ramni mə nɨtaw Yesu in rhuvə rapita nɨtaw Ebel. Ǝmru Jen 4:10

* 12:25: Hib 3:12

* 12:25: Hib 1:1

* 12:25: Hib 2:2,3; 10:29

* 12:26: Eks 19:18

* 12:28: Sam 15:5; Dan 2:44

* 12:28: Mal 2:5; 4:2

* 12:29: Eks 24:17; 9:3; Sam 97:3; Aes 33:14; 2 Tes 1:7

* 13:1: Rom 12:10

* 13:2: Job 31:32; Mat 25:35; Rom 12:13

* 13:2: Jen 18:1-33

* 13:3: Mat 25:36; Hib 10:34

* 13:4: Mal 2:15

* 13:4: Dut 22:22

* 13:7: Hib 13:17, 24; 1 Kor 16:16

* 13:7: Hib 6:12

* 13:8: Sam 102:27; Hib 1:12

* 13:9: Efes 4:14

* 13:9: Kol 2:7

* 13:9: 1 Kor 8:8; Hib 9:10

* 13:11: Lev 16:15

* 13:11: Eks 29:14; Lev 4:12,21; 9:11; 16:27

* 13:12: Jon 19:17

* 13:12: Rom 3:25

* 13:12: Efes 5:26

* 13:13: Luk 9:23

* 13:13: Hib 11:26

* 13:14: Hib 12:27

* 13:14: Fil 3:20; Hib 11:10; 12:22

* 13:15: 1 Pita 2:5

* 13:15: Sam 50:2-15; Hos 14:2; Aes 57:19

* 13:16: Rom 12:13

* 13:16: Fil 4:18

* 13:16: Sam 50:21-15; Hos 14:2

* 13:17: Hib 13:7,24

* 13:17: Aes 62:6; Wok 20:28

* 13:18: 1 Tes 5:25

* 13:18: Wok 23:1

* 13:20: Rom 15:33

* 13:20: Wok 2:24

* 13:20: Jen 17:7,13,19; Aes 55:3; 61:8; Esik 37:26; Mat 26:28

* 13:20: Hib 9:20

* 13:20: Jon 10:11

* 13:21: Fil 2:13

* 13:21: Rom 11:36

JEMES

1

2

3

4

5

Jemes

Nəkwəkwə yame Jemes rɨmɨrai

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Jemes

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Jemes e, in naurahi Yesu, in rɨmɨrai nəkwəkwə e. In elda kape niməhuak apa Jerusalem.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Jemes rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi nəmə Isrel yamə mɨne kashatətə ye Yesu Kristo mɨsarə ye kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai nəkwəkwə e? Ye nɨpɨg a, nəmehuə mɨnə kape nəmə Isrel kɨmɨsarkwhopni Steven; kwasɨg ikɨn, masor rahas-pən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Jerusalem. Ror pən, nəməhuak mɨnə khapsaah kɨmɨsap Jerusalem mɨsarə kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Mərɨg kɨmnharəh-pɨkən nɨpɨg əutən mɨnə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Jemes rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrɨvəhsi-haktə nərɨgien kapəriə meinai kɨsarə ye nɨpɨg əutən mɨnə. Kɨni morkeikei mə tukrhajoun əriə ye nuknei nhatətəyen yame ratuatuk. Nɨpɨg yermamə kɨrik rhatətə əfrakɨs ye Yesu Kristo, kɨni kafan norien ruə mɨhuvə, kɨni maməpəh norien has mɨnə.

1

Jemes ramokrən huvə ye nəmə Isrel mɨnə

1 Yo Jemes, yo yorwok kɨrik kape Kughen mɨne Yesu Kristo, Yermaru kapətawə.*

Yakamher-pre kɨn nəkwəkwə e raurə tuk əmiə, kwənərəus twelef kape nəmə Isrel yamə mɨne nɨmnhavən mɨsarə kɨrikianə kɨrikianə ye tanɨmtanə. Yakamni-pre rhuvə tuk əmiə.

Nhatətəyen mɨne nɨrkunien

2 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, narɨmnar pɨsɨn pɨsɨn tukhauə masor nəmhəyen kɨmi əmiə. Nɨpɨg takasəm, rɨkimiə tukraməkeikei mamagien* 3 meinai nakwənharkun ta mə nɨpɨg əutən mɨnə tukhauə, mə tukəm-ru nhatətəyen kapəmiə. Nɨpɨg əutən mɨnə a tuksor əmiə nakhaskai huvə ye nhatətəyen kapəmiə.* 4 Kɨni takasəkeikei masərer tɨmtɨm ye nhatətəyen kapəmiə mɨseriaji-pən nɨpɨg yame takhauə rɨkimiə rɨmruə, nar has kɨrik rɨkək irəmiə. 5 Mərɨg tukmə kɨmiə kɨrik, kafan nɨrkunien rɨpəh nəmhenien, rhuvə mə in tukraiyoh Kughen, pəh In tukrasitu iran mor nɨrkunien kafan ruə mehuə məpomh mɨn, meinai In ravəhsi-pən apnapɨg əmə narɨmnar kɨmi narmamə mɨnə fam, mɨpəh nhekien narmamə tuk nar yame kɨsaiyoh kɨn.* 6 Mərɨg tukmə yermamə a raiyoh kɨn, pəh tukramhatətə əmə ye Kughen, kɨni pəh kafan nərɨgien tukrɨpəh norien kɨraru; meinai yermamə yame kafan nərɨgien ramor kɨraru, in rəmhen kɨn peao peao ye tame tahik, yame nɨmətag ramher-əpu, ravi apnapɨg. 7 Tukmə ror rɨkin raməsɨk mə Kughen Yermaru tukrɨfəhsi-pən narɨmnar kɨmin, mərɨg, nɨkam, to rɨpəh nɨvəhsi-pənien, 8 meinai nərɨgien kafan ramor kɨraru. To rɨpəh narer-skaiyen tuk nar kɨrik yame rɨkin raməsɨk mə tukror.

Yavən has mɨne yermamə yame nautə kafan rɨpsaah

9 Tukmə yavən has kɨrik irəmiə, pəh rɨkin tukragien meinai Kughen ravəhsi-haktə in. 10 ?Mərɨg yermamə yame nautə kafan rehuə, tukragien tuk nar kɨrik uə? Rɨrkək, meinai Kughen tukrɨvəh-si-əhu in.* Yakamni məkneikɨn meinai nəmə nautə kapəriə rɨpsaah tukharkək rəmhen kɨn jihi nai yamə mɨne kɨsaukei mɨsəsaah. 11 Nɨpɨg mɨrh rhaktə, məpan-əpan pɨk, mhen mənvhirɨk tukrɨmsiə. Jihi nai mɨnə tukasəkeikei mɨsaukei tuk nɨpɨg kɨrik, mɨsəsaah-əsaah. Nɨhuvəyen kapəriə tukrɨrkək.* Rəmhen əmə kɨn nəmə kapəriə nautə rɨpsaah. Kasor wok rɨpsaah mhavəh mane iran, mərɨg tukpiasəkeikei mhamhə tuk nɨpɨg kɨrik.

Kughen to rɨpəh norien yermamə kɨrik rɨmɨr ye nahasien

12 Yermamə yame ramərer skai ye nɨpɨg əutən ramuə tukun mə tukəm-ru nhatətəyen kafan, in tukrarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs, meinai nɨpɨg rɨmɨkurao ye nɨpɨg əutən mɨnə a, kɨni Kughen tukrɨvəh-sipən kafan nərok, in e nɨmraghien rerɨn. Kughen ruɨrpen ta mə nɨmraghien rerɨn e, in kape narmamə yamə mɨne kasorkeikei In.

13 Mərɨg tukmə təvhagə hah ravi nərɨgien kape yermamə kɨrik, pəh tukrɨpəh nɨniyen mə, “Kughen e ravəh-sipə-vəhsi-pə kɨmi yo.” Pəh tukrɨpəh nɨniyen nəgkiarien məknakɨn meinai to nar kɨrik rɨpəh nɨviyen nətərɨgien kape Kughen mə tukror təvhagə has; kɨni Kughen to rɨpəh nɨvəhsi-pən-vəhsi-pənien kɨmi narmamə. 14 Mərɨg nətərɨgien has kape yermamə in ravəh-si-pən-vəhsi-pən atuk kɨmin, kɨni mavi-pən in mə tukrətərɨg kɨn təvhagə has. 15 Nətərɨgien has ramkuə kɨn təvhagə has. Kɨni nɨpɨg təvhagə has rurə mehuə, kɨni ramuə kɨn nɨmhəyen.

16 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, takhapəh nɨseighanien kɨn yermamə kɨrik mə tukreikuə irəmiə ye nɨkarɨn kape narɨmnar mɨnə e. 17 Narɨmnar huvə mɨnə fam mɨne narɨmnar m-fam yamə mɨne kɨsatuatuk, kamhasɨ-pən əmə tuk Kughen apa yerpɨrɨg, yame In rɨmnor mɨrh mɨne makuə mɨne kəmhau mɨnə. Norien kafan to rɨpəh nukreikɨnien rəmhen kɨn yame mɨrh rhaktə mhen narɨmnar kɨni nanmɨriə raukreikɨn-kreikɨn. Mərɨg In raməmɨr rerɨn, kɨni to rɨpəh nukreikɨnien. 18 Kɨni ye kafan əmə nərɨgien, Kughen rɨmnor ətawə kwənhauə kwajikovə əfrakɨs mɨnə kafan ye nɨpɨg yame nəgkiarien əfrakɨs kafan ruauə tuk ətawə kɨni kɨmɨshatətə iran. Kughen ramni mə kɨtawə khahuvə pɨk ye nɨmrɨn mɨpɨk ətawə, rəmhen kɨn yame yermamə yame ravəh nəsimien vi ye nəsimien kafan.*

Sətərɨg kɨn nəgkiarien kape Kughen masor

19 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə yamə mɨne yakorkeikei pɨk əmiə. Rɨkimiə tukraməsɨk nəgkiarien e: kɨmiə m-fam takasəkeikei mɨsərer matuk tuk nətərɨgien kɨn nəgkiarien, mhapəh nɨshai-mrenien nar tuk nəgkiarien, pəh niemhaa tukrɨpəh nhai-aihuayen əmiə, 20 meinai niemhaa kape yermamə to rɨpəh nɨkuəyen kɨn kwənkwan yame ratuatuk yame Kughen rorkeikei.* 21 Ror pən, takasəkeikei mɨsəpəkiək-ta kɨn norien əmkɨmɨk mɨnə, mɨne norien has pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne khapsaah ye tokrei tanə. Mɨseiwaiyu, mhavəh nəgkiarien yame Kughen rɨvəhsi-pre yerkimiə, meinai nəgkiarien e rɨrkun nɨvəh-mɨraghien əmiə.* 22 Mərɨg takasəkeikei mɨsor naha nhagɨn yame nəgkiarien a ramni. Tukmə nakasətərɨg əmə kɨn mhapəh nɨsorien, ramhajoun mə nakseikuə atuk əmə irəmiə,* 23 meinai yermamə yame ramərɨg nəgkiarien kape Kughen mɨpəh norien naha nhagɨn yame ramni, in rəmhen əmə kɨn yermamə yame raməm nɨmrɨn ye glas, 24 tukmə rəm ta nɨmrɨn, marar, mɨvən isok tukun, taktəkun əmə reinein mə nɨmrɨn rhawor pən iran mɨne. 25 Mərɨg yermamə yame raməm huvə loa yame ratuatuk yame ramrɨsɨn narmamə, mamor nɨpɨg mɨfam, mɨpəh nəru-kɨnien nar yame ramərɨg, kɨni in mamor, in tukrarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs ye narɨmnar fam yame in ramor.*

26 Mərɨg yermamə yame rɨmətamə in yeməhuak kɨrik, mərɨg rɨpəh narha-huvəyen tuk naha nhagɨn yame neramɨn ramni, ramhajoun mə in rameikuə atuk əmə iran, kafan norien kape nəhuakien in nar apnapɨg əmə. 27 Norien mɨnə kape nəhuakien yame Rɨmtawə Kughen raməm mə in ratuatuk məmtɨr, iriə e: Nəməhuak mɨnə tukasəkeikei mɨsasitu ye nɨpiraovɨn mɨne kwajikovə yamə mɨne kɨmhə tan kɨn əriə tukmə kɨsarə ye nɨpɨg əutən.* Kɨni masəkeikei masəm huvə nɨmraghien kapəriə mə norien has mɨnə kape tokrei tanə tukhapəh nɨsorien mə iriə kasəmkɨmɨk.

2

Tuksor rəm nəmhen əmə ye kɨtawə mɨnə tɨksɨn

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, nakwəshatətə ta ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə yame In yerpɨrɨg pɨk. Ror pən, takhapəh nɨsəmien mə narmamə tɨksɨn yerpɨrɨg, tɨksɨn ye tanə; mərɨg taksəm əmə əriə mə kɨsəm nəmhen.* 2 Kɨni tukmə nakasofugɨn əmiə, kɨni yermamə kɨraru kɨrauə ye nəkwai nimə kape nofugɨnien, kɨrik kafan neipən rhuvə, rɨvəhsi-pən ring kɨmnor kɨn gol, kɨni kɨrik kafan nautə rɨrkək, kafan neipən reikus-eikus, 3 rɨpəh nəmhenien mə takhasiai əmə yermamə yame kafan neipən rhuvə, mhani-pən tukun mhamə, “Yuə, məkwətə-pə ye kwənmhaan yame rhuvə,” mɨsarar mhani-pən tuk kwən a yame kafan nautə rɨrkək mhamə, “Ǝrer-pən isok,” uə, “Ǝkwətə-əhu ye nɨmoptanə.” 4 Nɨpɨg tukmə nakasor norien mɨnə məknakɨn, ramhajoun mə nakasəm mə kɨmiə tɨksɨn nakhahuvə mɨsapita kɨmiə tɨksɨn, kɨni masəkir əmhen narmamə ye nətərɨgien has kapəmiə.

5 Ror məkneikɨn, piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə yame yakorkeikei əmiə, yakmə jakaiyoh əmiə mə, ?Nakwənharkun ta uə nɨkam mə Kughen ruɨrpen ta narmamə nautə kapəriə rɨrkək ye tokrei tanə e, mə nhatətəyen kapəriə tukrɨskai, kɨni muɨrpen ta əriə mə iriə tukhauə kwajikovə mɨnə kafan, mɨsarə ye narmaruyen kafan? Kwənmhaan e, In ruɨni-pən ta mə kape narmamə m-fam yamə mɨne kɨsorkeikei In.* 6 Mərɨg kɨmiə nakasəm oror narmamə yamə mɨne kapəriə nautə rɨrkək. ?Mərɨg nɨ-pa mɨne kasor nəmhəyen kɨmi əmiə? ?Nɨ-pa mɨne kasərɨp-ərhav əmiə ye nɨmrɨ mɨrh? Mə narmamə yamə mɨne kapəriə nautə rehuə kasor məknakɨn. 7 Kɨni iriə kamhani hah nhag Yesu, yame nhagɨn rehuə. Yame kafan e kɨmiə.

8 Ye natuakəmien ehuə kape Yermaru kapətawə ramni ye Nəkwəkwə kape Kughen mə, “Takaməkeikei morkeikei piam rəmhen kɨn yame nakorkeikei atuk ik.”(Lev 19:18) Tukmə nakasəri-pən əfrakɨs nəgkiarien mɨnə a, kɨmiə nakasor norien huvə mɨnə en.* 9 Mərɨg tukmə kɨmiə nakamhasiai narmamə tɨksɨn, mhapəh nhasiaiyen tɨksɨn, in e kɨmiə nakasor təvhagə has. Kɨni natuakəmien a tukror əpu əmiə, mɨni mɨmə kɨmiə narmamə kape nakapɨrien Loa. 10 Ror məkneikɨn meinai yermamə kɨrik yame ramakapɨr nəgkiarien kɨrikianə əmə ye Loa, ye nəmien kape Kughen, in yor təvhagə has rəmhen əmə kɨn yame in ramakapɨr nəgkiarien mɨnə fam ye Loa. 11 Ror məkneikɨn meinai Kughen e yame ramni mə, “Takhapəh nɨsəkrəhyen kɨn piraovɨn”(Eks 20:14) in Kughen kɨrikianə əmə mɨn yame ramni mə, “Takhapəh nɨshopniyen yermamə.”(Eks 20:13) Kɨni tukmə nɨmnəpəh nəkrəh-pawk-əyen kɨn piraovɨn, mərɨg nɨmnhopni yermamə, ik yermamə kape nakəpɨr-əməyen Loa.*

12 Mərɨg Kughen rɨmɨni loa kɨrik yame ramrɨsɨn narmamə*, kɨni In tukrəkir əmhen narmamə məmru mə kɨmɨsəri-pən loa e uə nɨkam. Ror məkneikɨn, ye nəgkiarien mɨnə mɨne norien mɨnə fam kapəmiə, taksəri-pən loa e.* 13 Meinai tukmə yermamə kɨrik, rɨkin rapəh nehuəyen tuk narmamə, Kughen, rɨkin tukrɨpəh neihuəyen tukun, mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmin. Norkeikeiyen narmamə in rhuvə rapita nɨvəhsi-pənien tai təvhagə has kape narmamə.*

Nhatətəyen in nuknen, kɨni norien huvə kwənkwan

14 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. ?Rhawor? ?Tukmə yermamə kɨrik ramni mə in ramhatətə ye Yesu Kristo, mərɨg rɨpəh norien norien huvə mɨnə, to nhatətəyen məknakɨn rɨwəh mɨragh in uə nɨkam? Nɨkam, in ror nar apnapɨg əmə kɨn. 15 Kɨni tukmə piautawə kɨrik uə nowintawə kɨrik, kafan neipən rəmətɨt, uə nəvɨgɨnien nan rɨpəh nəmhenien,* 16 kɨni tukmə kɨmiə kɨrik rɨpəh nɨvəhsi-pənien neipən uə nəvɨgɨnien kɨmin, marar mɨni-pən əmə tukun mɨmə, “Amvən. Pəh nəmərinuyen tukraməmɨr tuk ik. Arkaoh, mamvən məvɨgɨn huvə.” ?Mərɨg rɨkimiə raməsɨk mə in rɨmnasitu iran uə? Nɨkam, nəgkiarien kafan ror nar apnapɨg əmə kɨn. 17 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, tukmə nhatətəyen kape yermamə raməmɨr pɨsɨn əmə tuk in, norien huvə mɨnə kharkək iran, ramhajoun mə nhatətəyen kafan nagheen rɨrkək, rəmhen kɨn yame rɨmamhə.

18 Mərɨg narmamə tɨksɨn tukhani mhamə, “Nɨkam. Narmamə tɨksɨn kamhawəh nhatətəyen, kɨni tɨksɨn kasor wok huvə mɨnə.” Mərɨg yakamni-pre tuk ik mə, “Tukmə yakpəh nəmien norien huvə mɨnə kafam, yakeinein mə nhatətəyen kafam in nəfrakɨsien uə nɨkam. Mərɨg nɨpɨg tukmə nakaməm norien huvə mɨnə kafak, ramhajoun pən mə nhatətəyen kafak in nəfrakɨsien.”* 19 Ik nakamni mɨmə, “Yakamni nəfrakɨsien ye Kughen yame kɨrikianə əmə.” !Rhuvə əmə tuk ik! Mərɨg yarmhə mɨnə mɨn kamhani pakw mə Kughen kɨrikianə əmə, mərɨg kɨsakur mhagɨn pɨk kɨn.

20 Ah. Ik nakətəwao. ?Rhawor? ?Nakɨrkun uə nɨkam mə yermamə yame ramhatətə, mərɨg rɨpəh norien norien huvə mɨnə, kafan nhatətəyen, nɨpran rɨrkək? Tukmə nakeinein, yakhajoun ik. 21 Rɨkim tukraməsɨk rɨprau e Ebraham. Kughen rɨmɨni mə in ratuatuk ye nɨmrɨn tuk norien yame rɨmnor, meinai rɨmɨkɨr tɨni a Aesak, mɨvən, mərəhu haktə ye kapier yame rɨmɨrɨg rhaktə.* 22 Ramhajoun-pən mə kafan nhatətəyen mɨne norien kawor nar kɨrikianə. Kafan nhatətəyen rɨmɨkuə kɨn kwənkwan, in e norien yame rɨmnor. 23 Ror pən, nəgkiarien e kape Nəkwəkwə kape Kughen rɨmauə mor nəfrakɨsien kɨn, yame rɨmɨni mə, “Ebraham rɨmnhatətə ye Kughen, Kughen rɨmɨni mə Ebraham in ratuatuk ye nɨmrɨn.”(Jen 15:6) Kɨni kamni kɨmə Kughen, in kɨrik e Ebraham. 24 Kɨni taktəkun ai, nakɨrkun nəmien mə pəh nien mə nhatətəyen əmə ramor Kughen tukrɨni mə narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn, mərɨg nhatətəyen mɨne norien huvə mɨnə ramor Kughen tukrɨni mə narmamə kɨsatuatuk ye nɨmrɨn.

25 Ye norien kɨrikianə əmə, in apa kupan, piraovɨn kɨrik aikɨn, nhagɨn e Rehab. In piraovɨn kape swatuk, mərɨg Kughen rɨmɨni mə in pian atuatuk tuk norien huvə yame in rɨmnor. Kɨni wok e in e yame rɨmnor:* nɨpɨg kɨmnher-pən kɨn yemə Isrel mir kɨraru mə tukwəm-əsaah apɨs-apɨs ye Jeriko, Rehab rɨmnəhitə ye kafan nimə tuk əriu, mher-pən kɨn əriu kwaiyu karɨn mɨrarerɨg.†

26 Nɨprai yermamə, tukmə nanmɨn rəta iran, rɨmamhə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nhatətəyen yame rɨpəh nɨkuəyen kɨn norien huvə mɨnə, nagheen rɨrkək rəmhen kɨn yame rɨmamhə.

3

Nəgkiarien kape yermamə mɨne kafan norien

1 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Rɨpəh nɨhuvəyen mə kɨmiə khapsaah takhauə nəmhajoun mɨnə kape niməhuak, meinai nakharkun mə Kughen In tukrəm huvə məkir nɨmraghien mɨne nəgkiarien kape nəmhajoun mɨnə rapita yame tukrəkir nɨmraghien mɨne nəgkiarien kape narmamə apnapɨg, 2 meinai kɨtawə mɨfam tukhamɨr ye nɨmraghien kapətawə nɨpɨg rɨpsaah. Mərɨg tukmə yermamə kɨrik ramehuə ye neramɨn, ramhajoun pən mə in yermamə atuatuk kɨrik, kɨni rɨrkun nehuəyen ye nɨpran mɨnə fam əgkəp. 3 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kamruk-pən braedel ye nəkwai hos mə in tukror nərɨgien kape yermamə. Kaməkəkin kapən kapə hos, kɨni raukreikɨn nɨpran mɨnə fam. 4 Kɨni bot, in nar ehuə kɨrik. Kɨni nɨmətag ehuə ramrəh, mərɨg stia in nar kəskəh kɨrik yame nɨpɨg kapten ramarar-arar iran, kɨni nɨprai bot mɨnə fam ramiko-pən a kapten rorkeikei mə tukrɨvən pən ikɨn. 5 Ye norien kɨrikianə əmə mɨn, neramɨ jir in nar kəskəh kɨrik, mərɨg rɨrkun nɨvi-pənien nar ehuə mɨnə. Rɨkimiə tukrəsɨk mɨn ru kwənəmtarh ye nap in nar kəskəh kɨrik mərɨg rɨrkun nuək-pənien məs nai rɨpsaah. 6 Kɨni nəfrakɨsien, neramɨ jir in rəmhen kɨn nap yame Setan ramhitgɨn-pən nap iran. Neramɨ jir in norɨ yermamə yame ramor norien has mɨnə fam kape tokrei tanə. Kɨni nahasien mɨnə fam kafan kasoriah narmamə, masoriah swatuk mɨnə fam ye nɨmraghien fam kape narmamə. 7-8 Nehuəyen ye neramɨ jir in rəmhen kɨn norien yepou ye nar aparu pɨsɨn pɨsɨn mɨnə mə tuksəpou. In e nar mɨragh mɨnə, mɨne man mɨnə, mɨne nar mɨragh yamə mɨne kaserko, mɨne yamə mɨne kɨsarə ye tahik. Kɨmɨrkwəji əriə kasəpou. Mərɨg keinein norien yepou ye neramɨ jir. In nar aparu. In rukwar kɨn nahasien mɨne kakonə kape nɨmhəyen.*

9 !Aweh! Neramtawə, nɨpɨg kɨrik kɨtawə kamhani vi vi Kughen Rɨmtawə kɨn, mɨsarar, mamhani hah narmamə yame Kughen rɨmnor əriə kamhavəh nanmɨn. 10 Nherɨ yermamə kɨrikianə əmə ramni kwis nɨni-vivi-yen mɨne nahasien. Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, nar e rɨpəh nəmhenien. 11 ?Nakɨrkun mə nu heikən mɨne nu oukəh to krəsɨ-pən ye nɨmrɨ nu kɨrikianə uə? Nɨkam. 12 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. ?Nai e figtri to rɨkuə kɨn kwənwai nai e olif uə? Nɨkam. ?Kɨni grep to rɨkuə kɨn kwənkwai nai e fig uə? Nɨkam. Kɨni nɨmrɨ nu oukəh rɨpəh nɨkwar-kwarien kɨn nu heikən.

Nɨrkunien yame ramsɨ-pən tuk Kughen

13 ?Kwən kɨrik ye kwerkwan irəmiə yame rɨkin raməsɨk mə rɨrkun pɨk nar uə? Rhuvə. Pəh nɨmraghien huvə kafan tukramhajoun mə rɨrkun əfrakɨs nar. Pəh in tukror narɨmnar ye nɨrkunien, kɨni pəh nərɨgien kafan tukreiwaiyu. 14 Mərɨg tukmə rɨkimiə ramor pɨk jalus, uə naksərɨg atuk əmə əmiə, to nakhapəh nɨsausitien mhamə nakharkun pɨk nar, tamə nakaseikuə atuk əmə irəmiə. 15 Nərɨgien has mɨnə a khapəh nhasɨ-pənien ye rao ye neai; mərɨg kape tokrei tanə əmə, mɨne nərɨgien kape yermamə, mɨne kape Setan. 16 Meinai nɨpɨg narmamə kasor jalus, masorkeikei mə tukamhavəhsi-haktə atuk əriə, məkneikɨn masəri-pən əmə kapəriə atuk nərɨgien, masor nahasien, kɨni norien has mɨnə fam kamhatərhav-pə.

17 Mərɨg yermamə yame ravəh nɨrkunien yame ramsɨ-pən ye rao ye neai, kafan norien tukror məkneikɨn: Nar yame raməkupən, kafan nɨmraghien tukratuatuk. Kɨni morkeikei pɨk nəmərinuyen. In yemə mar kɨrik. In ramsiai narmamə. Kɨni in norkeikeiyen kafan tukreihuə. Kɨni nɨmraghien kafan tukrɨkuə kɨn kwənkwan rɨpsaah. In tukrəm narmamə mə kɨsəm nəmhen əmə. Tukrɨpəh nɨniyen nar kɨrik mɨpəh mamor nar pɨsɨn. 18 Narmamə kape nərəhuyen nəmərinuyen kɨsəmhen kɨn narmamə yame kamhasuv kweru nai ye nəsimien, kɨni rhaktə mamor kwənkwan. Tukmə kɨsasitu ye narmamə mɨsərəhu nəmərinuyen, norien kapəriə tukrɨkuə kɨn nɨmraghien yame in ratuatuk.*

4

Yermamə yame rorkeikei pɨk norien kape tokrei tanə

1 ?Naha e nhagɨn nuknei tɨgoh mɨne nəmhokien ye nɨmraghien kapəmiə? Narɨmnar mɨnə e kamhauə meinai kɨmiə naksorkeikei mə taksərɨg huvə ye nɨpraimiə. Kɨni nətərɨgien mɨnə a kape nərɨgien huvə ye nɨpraimiə, iriə kasoriah rɨkimiə kɨrikianə kɨrikianə.* 2 Rɨkimiə ramvən tuk narɨmnar kape nəmə pɨsɨn mɨnə, mərɨg nakhapəh nhavəhyen, kɨni masotgoh mamhauh əmiə mɨnə tuk nhavəhyen narɨmnar. Naksorkeikei narɨmnar tɨksɨn, mərɨg nakhapəh nhavəhyen, mashopni narmamə tukun. Mərɨg nakhapəh nhavəhyen narɨmnar meinai nakhapəh nɨsaiyohyen Kughen tukun. 3 Kɨni nɨpɨg tukmə naksaiyoh kɨn, mhapəh nhavəhyen, meinai nɨmɨsaiyoh kɨn ye nərɨgien yame rahas, mhamə takhavəh əmə narɨmnar kape nərɨg-huvəyen ye nɨpraimiə.

4 !Aweh! Nɨmɨsəpəh Kughen mhavən masəri-pən norien kape tokrei tanə rəmhen kɨn yame piraovɨn rɨpəh nɨsiaiyen kafan yerman, məpəh, maməri-pən yerman pɨsɨn. ?Nakharkun uə nɨkam, mə, yermamə yame rorkeikei narɨmnar kape tokrei tanə in raməməkɨn Kughen? Yermamə a tukramorkeikei narɨmnar kape tokrei tanə, in tɨkmɨr kape Kughen.* 5 Naksor məknakɨn, masor təkun nəgkiarien kape Kughen* yame ramni mə Nanmɨn kape Kughen yame ramarə yerkitawə rorkeikei mə kɨtawə kafan mɨnə əmə. 6 Mərɨg Kughen ramautə-pə kɨn kafan nɨhuvəyen rehuə pɨk. Ror pən Nəkwəkwə kape Kughen ramni mə,

“Kughen tukrətapɨg kɨn narmamə yamə mɨne kɨsausit,

mərɨg tukrautə-pən kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi narmamə yamə mɨne kamhawəh-si-əhu kapəriə nərɨgien.”(Prov 3:34) *

7 Ror məkneikɨn, mə takasəkeikei mhavəh-si-əhu əmiə mɨsor nəkwai Kughen. Nɨpɨg Setan tukramuə mɨvəhsi-pre vəhsi-pre kɨmi əmiə, taksərer tɨm tɨm, pəh in tukrap mɨvən isok tuk əmiə.* 8 Havən ipakə tuk Kughen kɨni In tukruə ipakə tuk əmiə. Kɨmiə yor təvhagə has mɨnə, səraov. Kɨni kɨmiə yamə mɨne nətərɨgien kapəmiə ramor kɨraru, sor nərɨgien kapəmiə ratuatuk.* 9 Rhuvə mə rɨkimiə tukrəmhə kɨni məpou, mɨsasək apomh tuk kapəmiə təvhagə has. Hapəh nɨsarhien, mɨsasək əmə. Pəh kapəmiə nagienien tukrɨrkək, rɨkimiə tukrəpəu. 10 Havəhsi-əhu əmiə mhauə tuk Kughen Yermaru, kɨni In tukrɨvəh-si haktə əmiə.*

11 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Takhapəh nhani-oror-ien nhagmiə mɨnə. Tukmə yermamə kɨrik ramni-has nhag piauni, uə mamruk-pən nəgkiarien has kɨrik iran, kwən a in ramni hah loa kape Kughen,† mamni mə loa e in nar apnapɨg, rɨpəh nəmhenien. Mərɨg yermamə yame ramni mə loa e rɨpəh nəmhenien, to rɨpəh norien nəkwan, mamor əmə mə in ramehuə ye loa. 12 Mərɨg Kughen pɨsɨn əmə In rɨmnərəhu loa e. In pɨsɨn əmə tukrəkir narmamə. In pɨsɨn əmə rɨrkun nɨvəh-mɨraghien narmamə, mɨne noriahyen. ?Mərɨg ik pa? ?Rhawor e nakmə takəkir norien kape piam mɨnə?*

Taksətɨgtə ye Kughen

13 Sətərɨg-ru. Kɨmiə nakamhani mhamə, “Towei uə tianəkwamer, khavən apa ye taon kɨrik, mɨsarə aikɨn kape newk kɨrikianə, mɨsor bisnes aikɨn, mhavəh mane aikɨn.” 14 Naksəgkiar məknakɨn, mərɨg nakseinein naha nhagɨn yame tukrɨtərhav tianəkwamer. ?Kɨni nɨmraghien kapəmiə in rəmhen kɨn naha nhagɨn? In rəmhen əmə kɨn nehenap yame ramənah, mɨrkək mɨn.* 15 Mərɨg rhuvə mə tukmə naksəgkiar, takhani məkneikɨn mhamə, “Tukmə ye nərɨgien əfrakɨs kape Kughen, kɨtawə tuksor narɨmnar mɨnə a.” 16 Mərɨg taktəkun ai, naksəgkiar ausit mhavəhsi-haktə atuk əmiə. Nəgkiar-ausitien mɨnə məknakɨn kɨsahas pɨk. 17 Ror məkneikɨn mə yermamə yame rɨrkun norien nar yame ratuatuk, mɨpəh norien, ramor təvhagə has en.*

5

Nəgkiarien ramvən kɨmi narmamə kapəriə nautə rehuə

1 Kɨmiə narmamə kapəmiə nautə rehuə. Sətərɨg huvə kɨn nəgkiarien e. Rhuvə mə taksərɨg rahas mɨsasək apomh tuk nahasien yame tukruə tuk əmiə. 2 Kapəmiə nautə ruəmətɨt ta, kɨni ɨvn mɨnə kwəsəkwəteih-əkwəteih kapəmiə neipən.* 3 Nəmtəyen rɨmnəs narɨmnar kapəmiə yame kɨmnor kɨn gol mɨne silva. Nəmtəyen e tukrhajoun-pən mə kɨmiə nɨmɨsor təvhagə has, kɨni tukrəs mɨn nɨpraimiə rəmhen kɨn yame nap raməkwəru nar kɨrik. Nar apnapɨg mə Nɨpɨg Kwasɨg ruauə ipakə, mərɨg kɨmiə naksəptɨg kɨn nautə rɨpsaah kapəmiə. 4 !Səm-ru! Yorwok mɨnə kapəmiə kɨmɨsor pawk wok ye nəsimien kapəmiə mərɨg nɨmnhapəh nɨsərokien əriə rəmhen. Iriə kɨmɨsasək ətgɨn Kughen Yermaru tuk nərokien yame nɨmnhapəh nhavəhsi-pənien kɨmi əriə, kɨni Kughen yame Rəsanɨn Pɨk rɨmnərɨg nasəkien kapəriə.* 5 Naksəmhen kɨn nar mɨragh yamə mɨne kaməvɨgɨn əriə kɨsəsis-əsis, tuk nhopniyen əriə kamən, meinai kɨmiə nɨmnɨsarə ye tokrei tanə e ye nɨmraghien yame rɨmar. Masor rɨkimiə ragien tuk kapəmiə nautə, mərɨg pəh nien mə tuk tu Kughen rəkir norien kape narmamə mɨvəhsi-pre narpɨnien kɨmi əmiə.* 6 Nɨmɨsərɨp-ərhav narmamə atuatuk mɨnə ye nɨmrɨ mɨrh, mharuk-pən nəgkiarien əutən irəriə, mɨshopni əriə, nar apnapɨg mə iriə kɨmnhapəh nhani-hahyen əmiə.

Nərɨgien kapətawə tukrapomh ye nɨpɨg kape nəmhəyen

7-8 Ror pən, piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə, yakamni-pre tuk əmiə mə taksor nərɨgien kapəmiə rəpomh kɨni mamhawhin nɨpɨg yame Yesu Yermaru tukrɨrerɨg-pə mɨn iran. Pəh nien mə tuktu Yesu Yermaru tukrɨrerɨg-pə mɨn, ror pən takasəkeikei mɨsor nətərɨgien kapəmiə rəpomh, masərer tɨm tɨm, rəmhen kɨn yame yəsim kɨrik rawhin nɨpɨg kape nəvɨgɨnien meriaji tukrɨmruə kɨni rɨvəh nan nəvɨgɨnien.*

9 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Takhapəh nhani-hahyen əmiə mɨnə, tamə Yermaru rarpɨn tai norien has mɨnə kapəmiə. !Taktəkun ai Yermaru ramərer matuk mə tukrəkir norien kape narmamə!

10 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Rɨkimiə tukrəsɨk-ru profet kupən yamə mɨne kɨmnhani-ərhav nəgkiarien ye nhag Kughen Yermaru. Kapəriə nɨmraghien ramhajoun ətawə mə nətərɨgien kapətawə tukraməkeikei məpomh ye nɨpɨg nəmhəyen ramuə tuk ətawə. 11 Kɨni nakharkun məkneikɨn mə kamni kɨmə narmamə yamə mɨne kasərer tɨm tɨm məknakɨn ye nɨpɨg nəmhəyen ramuə, iriə kasarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs. Nɨməsərɨg nəvsaoyen kape kwən a Job kupən, yame rɨmnərer tɨm tɨm ye nɨpɨg əutən mɨnə, kɨni mharkun mə Kughen Yermaru rɨmnamarha huvə tuk Job. Narɨmnar ahas mɨnə rɨpsaah rɨmavən tukun; kɨni ai, Kughen rɨmnor huvə pɨk pən kɨmin. Kɨni ror məkneikɨn, takhapəh nɨsəru-kɨnien mə rɨki Kughen rehuə rehuə pɨk tuk ətawə, kɨni In rorkeikei ətawə.*

Takamni əmə nəfrakɨsien ye nɨpɨg m-fam

12 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Nar rhuvə pɨk mə rɨkimiə tukraməsɨk, mə takhapəh nhavəhyen kwəsu ye nhag rao ye neai uə ye nhag tokrei tanə uə ye nhag nar kɨrik mɨn. Nɨpɨg mɨfam takhani əmə nəfrakɨsien. Nɨpɨg tukmə nakhani mhamə, “Ǝwəh,” kɨni pəh kapəmiə nəgkiarien tukruə mor nəfrakɨsien kɨn. Kɨni nɨpɨg tukmə nakhani mhamə, “Nɨkam,” kɨni pəh kapəmiə nəgkiarien tukruə mor nəfrakɨsien kɨn. Tamə Kughen rɨvəhsi-pre narpɨnien kɨmi əmiə.*

Nəhuakien yame ramor nɨpran

13 Tukmə kɨmiə kɨrik ramarə ye nɨpɨg əutən, rhuvə mə tukrəhuak kɨmi Kughen. Tukmə kɨmiə kɨrik rɨkin ragien, rhuvə mə tukrəni nɨpei kape nəgnəgɨnien. 14 Tukmə kɨmiə kɨrik ramhə, rhuvə mə tukrokrən kɨn elda mɨnə kape niməhuak pəh khauə mɨsəhuak-pən iran, mɨsətəg-pən oel ye kapən kapə ye nhag Yesu Yermaru.* 15 Kɨni iriə kashatətə mə Yermaru tukror huvə kwən a, masəhuak-pən iran, tukrəsanɨn. Kɨni Yermaru rɨvəhsi-haktə in. Kɨni tukmə rɨmnor təvhagə has, Yermaru tukrɨvəh-si ta.* 16 Ror məkneikɨn, mə takhani-ərav-pre norien has mɨnə kapəmiə tuk əmiə mɨnə, masəhuak-pən irəmiə mɨnə mə taksəsanɨn. Nəhuakien kape yemə atuatuk nagheen rehuə, kɨni mor nɨpran, 17 rəmhen kɨn kwən a Elaeja kupən. In nɨprai yermamə rəmhen kɨn ətawə. Mərɨg in rɨmnaməhuak maməhuak mə nəhig tukrɨpəh nɨpien, kɨni nəhig rɨpəh nɨpien meriaji newk kɨsisər mɨne makuə sikis.* 18 Kɨni maməhuak mɨn mə nəhig tukrɨp, kɨni Kughen rher-pə kɨn nəhig, kɨni nəsimien mɨnə fam kɨmɨsor kwənkwairiə.*

Vi-pə mɨn narmamə yamə mɨne kapəriə nərɨgien rɨmamɨr

19-20 Piak mɨnə mɨne nowinɨk mɨnə. Takasəkeikei mharkun mə tukmə kɨmiə kɨrik ramiko maməpəh swatuk kape nəfrakɨsien, kɨni kɨmiə kɨrik rɨvi-pə mɨn,* yermamə yame rɨvi-pə yor təvhagə has ramrerɨg-pə mɨn ye swatuk kape nəfrakɨsien, in ravəh-mɨragh kwən a ye nɨmhəyen kafan, kɨni mamor swatuk kɨmin mə Kughen tukrəspir ta təvhagə has ehuə mɨnə kafan.

* 1:1: Mat 13:55; Wok 15:13; Gal 1:19; 1 Pita 1:1

* 1:2: Rom 5:3-5

* 1:3: 1 Pita 1:7

* 1:5: Prov 2:3-6

* 1:10: Swatuk pɨsɨn kape nukreikɨnien nəgkiarien ye v. 10: “Mərɨg yermamə irəmiə yame kafan nautə rehuə, pəh in tukragien mɨn, meinai Kughen tukrɨwəh-si-əhu in.”

* 1:11: Aes 40:6-8

* 1:18: Jon 1:13

* 1:20: Pri 7:9

* 1:21: Kol 3:8; 1 Pita 2:1

* 1:22: Mat 7:24-26; Rom 2:13

* 1:25: Sam 119:45;Rom 8:2, 13:10; Gal 5:1; Jem 2:12

* 1:27: Sam 68:5, 146:9

* 2:1: Wok 10:34-35; Jem 2:9

* 2:5: 1 Kor 1:26-28

* 2:8: Mat 19:19; Gal 5:14

* 2:11: Eks 20:13-14; Rom 13:9

* 2:12: Ǝm-ru nəgkiarien ye nɨkarɨn kape “loa yame ramrɨsɨn narmamə” ye Jem 1:25.

* 2:12: 1 Pita 2:16

* 2:13: Mat 5:7; 18:21-35

* 2:15: 1 Jon 3:17

* 2:18: Gal 5:6

* 2:21: Jen 22:9-12

* 2:25: Hib 11:31

† 2:25: Ǝmru stori kape Rehab ye Jos 2.

* 3:7-8: Rom 3:13

* 3:18: Mat 5:9

* 4:1: Rom 7:23

* 4:4: Rom 8:7; 1 Jon 2:15

* 4:5: Jemes raməgkiar ye Ol Testamen, mərɨg keinein mə raməgkiar atuatuk ye naha japta uə ves.

* 4:6: 1 Pita 5:5

* 4:7: Efes 6:12

* 4:8: Aes 1:16; Sek 1:3; Mal 3:7

* 4:10: Job 5:11; 1 Pita 5:6

† 4:11: Ǝmru loa e ye Jem 1:15.

* 4:12: Rom 2:1; 14:4

* 4:14: Sam 39:5,11; Prov 27:1

* 4:17: Luk 12:47

* 5:2: Mat 6:19

* 5:4: Dut 24:14-15

* 5:5: Luk 16:25

* 5:7-8: Dut 11:14; Jer 5:24

* 5:11: Eks 34:6; Job 1:21-22; 2:10; Sam 103:8

* 5:12: Mat 5:34-37

* 5:14: Mak 6:13

* 5:15: Mat 17:18-20

* 5:17: Ǝm-ru stori kape Elaeja ye 1 King 17:1; 18:1.

* 5:18: 1 King 18:42-45

* 5:19-20: Gal 6:1

1 PITA

1

2

3

4

5

1 Pita

Nəkwəkwə yame Pita rɨmnəkupən mɨrai

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e 1 Pita

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Pita rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi nəməhuak yamə mɨne kɨsarə ye tanə mɨnə e Pontas mɨne Galesia mɨne Kapadosia mɨne Tarki mɨne Bitinia. Taktəkun ai, kamni kwənmhaan piəpiə a kɨmə Tarki.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, yamehuə kape Rom, nhagɨn e Nero, ramoriah pɨk niməhuak mɨnə. Mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi nəməhuak mɨnə tɨksɨn, mhopni tɨksɨn. Mərɨg rɨpəh nuhyen Pita.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pita rorkeikei mə tukrɨvəh-si haktə nərɨgien kape nəməhuak yamə mɨne kasərɨg nəmhəyen. Morkeikei mə tuksərer tɨm tɨm ye kapəriə nhatətəyen kɨni mɨsor norien yame rhuvə, nar apnapɨg tukmə nahasien ramvən tuk əriə.

1

Pita ramokrən huvə irəriə

1 Yo Pita, yo aposol kɨrik kape Yesu Kristo. Yakamni-pre rhuvə tuk əmiə yamə mɨne nakasarə ikɨn mɨnə fam apa ye provins mɨnə e Pontas mɨne Galesia mɨne Kapadosia mɨne Tarki mɨne Bitinia. Kughen rɨmɨrpen ta əmiə; iməmiə ikɨn pəh nien mə ye tokrei tanə e, mərɨg kɨmiə yepsɨpɨs əmə eikɨn e. 2 Kughen Rɨmtawə rɨmɨrpen əmiə meinai, apa kupən, in rɨmɨni kafan nərɨgien mərəhu, kɨni muɨrkun ta swatuk mɨnə fam kape nɨmraghien kapətawə. Kɨni Nanmɨn Kafan rɨmnərəhu karɨn əmiə mə kafan narmamə mɨnə, mə taksor nəkwai Yesu Kristo, kɨni nɨtawɨn rəspir əmiə ye norien has mɨnə kapəmiə.

Pəh Kughen tukrautə ehuə pre kɨn kafan nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əmiə.

Pəh khani vi vi Kughen meinai tuksarə rerɨn ye rao ye neai

3 !Pəh khani vi vi Kughen yame In Kughen mɨne Rɨm Yesu Kristo Yermaru kapətawə! Kughen rɨkin rehuə rehuə tuk ətawə, In rɨmnor ətawə kwəsarha mɨn ye nɨmraghien vi, kɨni kɨtawə kasərəhu-pən tɨm tɨm kapətawə nərɨgien iran. Ror məkneikɨn meinai Yesu Kristo rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan. 4 Kɨni ye nɨmraghien vi e, kɨtawə kamhawəh narɨmnar huvə mɨnə apa ye rao ye neai yame Kughen rɨmnərəhu karɨn mə kapətawə. Kɨni nar a to rɨpəh nahasien, mɨpəh nɨmətɨtien, kɨni mɨpəh nɨrkəkien.*

5 Ye nhatətəyen kapətawə, nəsanɨnien kape Kughen rhotkɨmkɨmɨn ətawə meriaji Kughen tukrɨvəh mɨragh ətawə. Kɨni ye Nɨpɨg Kwasɨg, Kughen tukrhajoun narmamə mə In ruəvəh mɨragh ta ətawə.* 6 Rɨkimiə tukragien pɨk tuk nar e, nar apnapɨg tukmə nɨpɨg əutən pɨsɨn pɨsɨn mɨnə kamhauə pawk ye kapəmiə nɨmraghien. Mərɨg kamhauə tuk nɨpɨg kwakwə əmə.* 7 Nɨpɨg əutən mɨnə a kwənhauə mə narmamə tuksəm nhatətəyen kapəmiə mə ?nakasərer tɨm tɨm uə? Aean e gol ramser-ser, in nar kɨrik yame nap raməs-ta nəmtəyen iran. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nɨpɨg əutən mɨnə kɨsəmhen kɨn nap yame raməs-ta nəmkɨmɨkien ye kapəmiə nhatətəyen. Nhatətəyen in rapita aean e gol. Kɨni Kughen tukrɨni vi vi əmiə tuk nhatətəyen kapəmiə, mɨvəhsi-haktə nhagmiə, mɨvəh-si-pre nɨsiaiyen ehuə kɨmi əmiə ye nɨpɨg yame Yesu Kristo tukruə iran.*

8 Nɨmnhapəh nɨsəm-pakw-əyen Yesu Kristo mərɨg naksorkeikei In. Kɨni nakhapəh nɨsəm-pakw-əyen In ai taktəkun, mərɨg nakashatətə iran. Kɨni rɨkimiə rukwar kɨn nagienien yame in rhuvə pɨk mapita. To nakhani nəgkiarien kɨrik, mərɨg to rapəh neriajien nagienien kapəmiə.* 9 Rɨkimiə ramagien məkneikɨn meinai kɨmiə nakwənhawəh nar e yame nɨmɨsərəhu-pən nərɨgien kapəmiə iran, in e mə Kughen tukrɨvəh mɨragh kapəmiə nɨmraghien.

10 Profet kupən mɨnə kɨmnhani-ərhav mə Kughen tukrɨvəhsi-pre nɨhuvəyen kɨmi əmiə, kɨni mɨsarkut pɨk mə tukharkun-ru swatuk yame Kughen tukrɨvəh mɨragh narmamə iran.* 11 Nanmɨn kape Kristo raməmɨr irəriə mamhajoun əriə kɨn nəmhəyen yame Kristo tukrərɨg ye nɨpran, kɨni ai, Kughen tukrɨpi-vəhsi-haktə In. Mərɨg profet kupən mɨnə kɨmɨsarkut mə tukharkun swatuk yame narɨmnar mɨnə a tukhauə iran, mɨne nɨpɨg atuatuk yame tukhatərhav-pə iran.* 12 Mərɨg Kughen rɨmnhajoun profet kupən mɨnə mə narɨmnar mɨnə a kɨmnhani-ərhav ye nɨkarɨn kape Kristo tukhapəh nhatərhav-pəyen ye nɨpɨg kapəriə, mərɨg tukhatərhav-pə ye rao e kasarə iran ai taktəkun mɨne. Kɨni taktəkun ai, narmamə kamhani-ərhav nəgkiarien kape Nəvsaoyen Huvə kɨmi əmiə ye nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen yame ramsɨ-pən ye rao ye neai. Kɨni narɨmnar mɨnə a khahuvə pɨk, ror məkneikɨn mə agelo mɨnə mɨn kwəsorkeikei mə tuksəm mharkun narɨmnar yamə mɨne kɨmnhatərhav-pə.

Nɨmraghien yame ratuatuk

13 Ror pən, nətərɨgien kapəmiə tukrɨskai tuk norien wok. Takasarha huvə tuk nɨmraghien kapəmiə. Mɨsərəhu-pən tɨm tɨm nərɨgien kapəmiə ye nɨhuvəyen yame Kughen tukrautə-pre kɨn kɨmi əmiə ye nɨpɨg yame Yesu tukrɨrerɨg-pə mɨn iran. 14 Sor nəkwai Kughen ramhen kɨn yame kwajikovə huvə mɨnə kasor nəkwai rɨmriə mɨnə mɨne nɨsɨnriə mɨnə. Kupan, nɨmnhapəh nharkunien nəfrakɨsien kape Kughen, masor norien has yamə mɨne rɨkimiə atuk əmə rorkeikei. Mərɨg taktəkun ai, takhapəh nɨseighanien kɨn norien mɨnə a mə tukhavi-ta mɨn nətərɨgien kapəmiə.* 15 Kughen e yame rɨmnokrən kɨn əmiə, In ramərhakə matuatuk. Kɨni ye norien kɨrikianə, norien mɨnə fam yamə mɨne nakasor, tukasəkeikei mɨsatuatuk 16 meinai Nəkwəkwə Kape Kughen ramni mɨmə,

“Takasəkeikei mɨsəmərhakə mɨsatuatuk meinai Yo, yakamərhakə matuatuk.” (Lev 11:44, 45; 19:2; 20:7)

17 Kughen tukmə raməkir narmamə In rapəh norien ror pɨsɨn kɨmi narmamə tɨksɨn. Ror məkneikɨn, tukmə naksokrən pawk kɨn In mə Rɨmɨmiə, mərɨg ye nɨmraghien kapəmiə ye tokrei tanə e, takasəkeikei mhasiai huvə In, mɨsarə ye tokrei tanə e rəmhen kɨn yepsɨpɨs mɨnə əmə tɨksɨn* 18-19 meinai nakwənharkun mə pəh nien mə Kughen rɨmnarpɨn nɨmraghien kapəmiə kɨn narɨmnar yamə mɨne tukharkək tuk nɨpɨg kɨrik rəmhen kɨn gol uə silva; mərɨg rɨmnarpɨn nɨmraghien kapəmiə kɨn nɨtaw Tɨni Keikei Yesu Kristo, yame In rəmhen kɨn kwaji sipsip huvə kɨrik yame nəmkɨmɨkien rɨrkək əfrakɨs iran. In rɨmɨrɨsɨn əmiə ye nɨmraghien yame rahas yame kapəmiə kaha mɨnə kɨmɨshajoun əmiə kɨn kupən.* 20 Kughen rɨmɨrpen ta Kristo apa kupən, ye nɨpɨg yame rɨpəh nor-hanəyen tanɨmtanə; mərɨg taktəkun ai, kwənhauə ipakə tuk Nɨpɨg Kwasɨg, kɨni Kughen rɨmnor əpu In, mə tukruə mɨwəhsi-pre nɨhuvəyen kɨmi əmiə.* 21 Nakwənharkun Yesu Kristo, ror məkneikɨn mə nakshatətə ye Kughen yame rɨmɨvəh mɨragh In ye nɨmhəyen kafan, kɨni mɨvəhsi-haktə In mɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmin. Ror məkneikɨn, takshatətə ye Kughen mɨsərəhu-pən tɨm tɨm kapəmiə nətərɨgien iran.*

22 Nakwəsəri-pən nəgkiarien əfrakɨs, kɨni mɨwəsəspir kapəmiə nɨmraghien ruauə mɨvi. Kɨmiə nakwənhauə mwəsorkeikei kɨmiə mɨnə tɨksɨn. Kɨni takasəkeikei mɨsorkeikei əmiə mɨnə yerkimiə mɨnə fam.* 23 Meinai nəgkiarien a rɨmnor əmiə nakwəsarha vi ta; nɨmraghien vi a, infamien rɨrkək. Meinai nəgkiarien kape Kughen tukraməmɨr kape rerɨn, to rɨpəh nɨrkəkien tuk nɨpɨg kɨrik. 24 Kɨni Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Narmamə m-fam kɨsəmhen əmə kɨn mənvhirɨk,

Kɨni nɨhuvəyen fam kapəriə kɨsəmhen əmə kɨn jihi nai.

Mənvhirɨk tukrɨmsiə, kɨni jihi nai tukrəsaah,

25 mərɨg nəgkiarien kape Yermaru ramarə kape rerɨn.”(Aes 40:6-8)

Kɨni in e nəgkiarien kape Nəvsaoyen Huvə yame narmamə kwənhani-ərhav-pre ta kɨmi əmiə.

2

1 Ror pən mə takasəkeikei mɨsəpəh norien mɨnə e ye nɨmraghien kapəmiə, rəmhen kɨn: norien m-fam kape nor-ahas-pənien kɨmi narmamə, mɨne norien mɨnə fam kape neikuəyen, mɨne nɨni-pɨkien əmə nar, mɨne jalus, mɨne norien m-fam kape nɨni-hahyen narmamə.* 2 Takasəkeikei mɨsorkeikei pɨk nəgkiarien kape Kughen yame rəmtɨr huvə, rəmhen kɨn yame kwajikovə əmtəmtə ramasək tuk nəmahyen. Meinai Kughen rɨmɨvəh mɨragh əmiə, takasəkeikei mɨsən nəgkiarien kafan mɨseihuə kɨn. 3 Kɨmiə nakwəsəm əpu norien kape Kughen Yermaru mharkun mə In rhuvə pɨk; rəmhen kɨn yame nakwəsən əsɨgəvɨn nəvɨgɨnien kɨrik, mharkun mə in rhekɨn pɨk.*

Səpaag yame ramraptərəkɨn nimə kape Kughen, ramragh

4 Kughen rorkeikei mə tukrɨvhirəkɨn kafan kɨrik nimə kɨn ətawə narmamə mɨnə, kɨni mɨrpen Səpaag ye nimə kɨrik yame narmamə kɨmɨsarakikɨn ta, mərɨg in Səpaag huvə kɨrik yame Kughen tukrəkɨr məkupən. Kɨni tukmə nakhauə ye nhatətəyen kapəmiə tuk Səpaag e Kristo, 5 kɨmiə mɨn naksəmhen kɨn səpaag yame ramragh, yame Nanmɨn kape Kughen rɨmnəkɨr mavhirəkɨn kafan kɨn nimə. Kɨni Nanmɨn kape Kughen raməmɨr irəmiə, nakasofugɨn ye Yesu Kristo masor narɨmnar yame Kughen rɨkin ragien tukun, rəmhen kɨn yame pris yame rəmrhakə rawəhsi-pən sakrefaes kɨmi Kughen, rɨkin ramagien tukun.* 6 Rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni kupən mɨmə,

“Səmru. Yɨmnəkɨr Səpaag ye nimə kɨrik apa Saeon*,

In səpaag huvə kɨrik yame yɨmɨrpen.

Səpaag e kape nɨraptərəkɨnien nimə,

kɨni narmamə yamə mɨne kɨshatətə iran, to nɨpɨg kɨrik khapəh nɨsaurɨsien tukun.” (Aes 28:16)

7 Səpaag e rhuvə tuk əmiə yamə mɨne nakashatətə iran. Mərɨg narmamə yamə mɨne khapəh nɨshatətəyen iran, Səpaag e tukror-pən əriə rəmhen kɨn yame Nəkwəkwə Kape Kughen rɨmɨni kupən mɨmə,

“ Səpaag e, yame narmamə kape nəvhirəkɨnien nimə kɨmɨsarakikɨn,

mərɨg Kughen rɨmnor in ruauə Səpaag huvə yame tukrəkɨr məkupən. (Sam 118:22)

8 Kɨni Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni kupən mɨmə,

“Səpaag e tukror narmamə kamharəh-pɨkɨn, kɨni In Səpaag yame tukror narmamə kamhamɨr.” (Aes 8:14)

Iriə kamharəh-pɨkɨn səpaag e meinai kɨmɨsəpəh nəgkiarien kape Kughen. Kɨni in e nərɨgien kɨrik kape Kughen yame rɨmɨni mə iriə tukhamɨr məknakɨn.

9 Mərɨg Kughen rɨmɨrpen ta əmiə mə kafan mɨnə, kɨni kɨmiə pris mɨnə kape King, kɨni kɨmiə nəmə rhakə yamə mɨne Kughen ramarmaru irəmiə. Kɨni kɨmiə kwənərəus mɨnə tɨksɨn kape Kughen. In rɨmnor əmiə məkna mə takharkun nɨni-ərhavyen nəgkiarien yame ravəhsi-haktə In tuk kafan nɨhuvəyen mɨne narɨmnar yame In rɨmnor. In rɨmɨsəkirən əmiə mə taksəta ye nəpɨgnapien, mhauə ye nɨkakien huvə kafan.* 10 Apa kupən, kɨmiə narmamə apnapɨg əmə; mərɨg taktəkun ai, kɨmiə kwənərəus mɨnə kape Kughen.† Apa kupən, nɨmnhapəh nharkunien nɨhuvəyen kape Kughen; mərɨg taktəkun ai, nakwənharkun nɨhuvəyen kape Kughen.

11 Yo mɨnə tɨksɨn yame yakorkeikei pɨk əmiə, pəh rɨkimiə tukraməsɨk mə tokrei tanə e pəh nien mə rukwanu atuatuk kapəmiə. Kɨtawə kɨsəmhen əmə kɨn yepsɨpɨs mɨnə, mɨne nəmə iruə mɨnə ikɨn e. Ror məkneikɨn, yakamni-pre skai tuk əmiə mə taksərer isok tuk norien has yamə mɨne nətərɨgien atuk əmə kapəmiə rorkeikei. Nətərɨgien mɨnə e kasoriah rɨkimiə rəmhen kɨn yame tɨkmɨr mɨnə kasarowagɨn kɨmi əmiə.* 12 Nɨpɨg m-fam kɨtawə kɨsarə yerki narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Kughen. Kɨni nɨmraghien kapəmiə tukraməkeikei matuatuk huvə mə tukmə kamharuk-pən pawk nəgkiarien has irəmiə, mərɨg tuksəm norien huvə mɨnə kapəmiə, kɨni mhasiai Kughen ye nɨpɨg yame In tukruə məkir narmamə iran.*

Nɨsiaiyen nəmehuə mɨnə

13 Kɨtawə narmamə kape Yermaru, kɨni kɨsorkeikei mə tukhasiai nhagɨn. Ror məkneikɨn, takasor nəkwai nəmehuə mɨnə fam yamə mɨne narmamə kamhavəh-sihaktə əriə mə tuksarmaru. Takasor nəkwai yamehuə kape gavman‡ yame in yamehuə əgkəp,* 14 mɨne kafan nəmehuə yamə mɨne ramher yərhav kɨn əriə mə tukasor wok kafan. Iriə tukhavən mɨsor narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kasəkapɨr natuakəmien kapəriə, kɨni mhani vi vi narmamə yamə mɨne kasor norien huvə. 15 Takasor məkneikɨn meinai Kughen rorkeikei mə kapəmiə norien huvə mɨnə tukhani-əhu nəgkiarien ətəwao mɨnə kape narmamə yamə mɨne kapəriə nɨrkunien rɨrkək.* 16 Kɨmiə, pəh nien mə təvhagə hah ramarmaru irəmiə rəmhen kɨn yame yemehuə kɨrik ramarmaru ye slef kafan, meinai Kughen ruɨrɨsɨn ta əmiə tukun. Mərɨg rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨkien mɨmə, “Kughen ruɨrɨsɨn ta yo, kɨni ror məkneikɨn mə yakɨrkun norien naha nhagɨn yame yakorkeikei, nar apnapɨg mə in təvhagə hah.” Nɨkam. Kɨmiə slef mɨnə kape Kughen, kɨni ror məkneikɨn, taksəri-pən norien yamə mɨne kɨsatuatuk.

17 Takhavəhsi-pən nɨsiaiyen yame ratuatuk kɨmi narmamə m-fam. Taksorkeikei nəməhuak mɨnə, in e narmamə kape Kughen mɨnə, kɨni takhagɨn mhasiai Kughen, kɨni mhasiai mɨn nəmehuə§ mɨnə.*

18 Kɨmiə slef mɨnə, takasəkeikei mɨsor nəkwai kapəmiə nəmehuə mɨnə, kɨni mhavəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmi əriə. Taksor-pən məknakɨn kɨmi əriə m-fam, yamə mɨne kasor rɨmar-pre tuk əmiə, mɨne yamə mɨne kasərɨk mɨtə pɨk əmiə.* 19 Tukmə ror kɨmiə naksor əmə nar atuatuk, mərɨg kapəmiə nəmehuə mɨnə kasor ahas-pre kɨmi əmiə, kɨni nakasərɨg rahas kɨn. Mərɨg rɨki Kughen tukragien tuk əmiə tukmə nakharəhpɨkɨn nɨpɨg əutən mɨnə a masərer tɨm tɨm əmə meinai nakasarha-pən əmə tuk Kughen. 20 ?Nakmə ta mə to nakor nar has kɨrik, kɨni nəmehuə mɨnə khauh ik tukun, kɨni narmamə to khani-vi-vi ik tukun uə? Nɨkam, tukhani mə nɨmɨvəh narpɨnien yame ratuatuk. Mərɨg tukmə nakamor əmə norien huvə mɨnə, nar apnapɨg narmamə kamhauh ik tukun, Kughen, rɨkin tukragien əmə tuk ik.* 21 Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə mə taksərɨg nəmhəyen meinai Kristo rɨmnərɨg nəmhəyen tuk əmiə. In rɨmnəkupən mhajoun norien atuatuk a mə kɨmiə taksəri-pən əmə tamhek nɨhun.* 22 Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni kupən mɨmə,

“In rɨmɨpəh norien təvhagə has kɨrik,

kɨni In rɨmɨpəh nɨniyen nəgkiarien eikuə kɨrik.”*(Aes 53:9)

23 Narmamə kɨmnhani hah pawk In, mərɨg In rɨmɨpəh nhorpɨnien tai nəgkiarien has kapəriə. Rɨmnərɨg pawk nəmhəyen ye nɨpran, mərɨg rɨmɨpəh nɨniyen mə tukrarpɨn tai norien has kapəriə. Mərɨg In rɨmnərəhu-pən narɨmnar fam ye kwermɨ Kughen yame nɨpɨg m-fam kafan norien kape nəkirien narmamə in ratuatuk əmə.* 24 Ye nɨpɨg a, Yesu rɨmnəker ye nai kamarkwao kɨn, mɨvəh narpɨnien kape təvhagə has mɨnə fam kapətawə ye nɨpran. In rɨmamhə mə təvhagə has mɨnə kapətawə tukror infamien kɨni mə kɨtawə tukhamragh, mɨsəri-pən swatuk kape natuatukien.

“Kɨmoh In, rɨmnərɨg nəmhəyen ye nɨpran tuk nɨvəh-mɨraghien ətawə.”* (Aes 53:5-6)

25 “Apa kupən, kɨmiə nɨmɨsəmhen kɨn sipsip yamə mɨne kaserwei.

Mərɨg taktəkun ai, nakwəsarar mɨnhauə tuk Yermamə Yame Ramarha Huvə tuk Sipsip mɨnə, in e, Yermamə Yame Ramarha Huvə tuk nɨmraghien kapəmiə.”*(Esik 34:5-6)

3

Norien atuatuk kape yerman mɨne piraovɨn yame kwəwarkurək ta

1-2 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə kape nɨsiaiyen Yermaru, kɨmiə nɨpiraovɨn yamə mɨne nakwəsarkurək ta, takasəkeikei mɨsor nəkwai narman kapəmiə. Kɨni tukmə narman kapəmiə khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien kape Kughen, norien huvə əmə kapəmiə tukrɨvi əriə khauə mhani nəfrakɨsien iran. Narman kapəmiə tuksəm mə norien kapəmiə ratuatuk, kɨni mɨne narmamə kamhasiai əmiə, norien e rəmhen tuk nɨviyen əriə. Nəgkiarien kɨrik rɨrkək mə to naksəsɨk əpnis pən mhavi əriə kɨn.* 3-4 Pəh narman tuksəm əmiə kharkun mə nakhahuvə. Mərɨg pəh nien mə nakahuvə meinai nakhavəhsi-pən neipən huvə, uə naksərər huvə nɨkwənemiə, uə naksəkwan jen uə nakharuk-pən narɨmnar kɨmnor kɨn gol ye nɨmətɨrgɨmiə. Mərɨg pəh tuksəm əmiə kharkun mə nakhahuvə tuk narɨmnar yame to rɨpəh nahasien tuk nɨpɨg kɨrik. In e ye nɨmraghien kapəmiə, mə nakasarə mar, kɨni mɨsarə apɨs-apɨs. Norien mɨnə e khahuvə ye nɨmrɨ Kughen.* 5 In e norien kape nɨpianəhuak kupən yamə mɨne kɨmɨsərəhu-pən tɨm tɨm nətərɨgien kapəriə ye Kughen. Iriə kɨmnasor nəkwai narman mɨnə kapəriə, kɨni ye norien a, kɨmɨsor rɨkiriə rhuvə. 6 Rəmhen kɨn Sera kupən, in ramor nəkwai Ebraham, kɨni mamokrən kɨn in mə kafan yemehuə. Kɨni kɨmiə e kwənərəus kape Sera tukmə naksor norien yamə mɨne kɨsatuatuk, mhapəh nhagɨnien kɨn nar kɨrik.*

7 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨmiə narman yamə mɨne nakwəsarkurək ta, mɨsarə kɨmiə nɨpiraovɨn kapəmiə, takasəkeikei masarha huvə tuk nɨmraghien kapəriə. Takasəkeikei mhasiai əriə meinai iriə khapəh nhaskaiyen rəmhen kɨn əmiə, kɨni mɨne kɨmiə miriə mɨn takhavəh nar huvə e yame Kughen Rɨmtawə tukrɨvəsi-pre, in e nɨmraghien rerɨn.* Tukror məkneikɨn mə nar kɨrik rɨrkək yame to rərer əswasɨg kɨn nəhuakien kapəmiə.

Nəməhuak mɨnə fam

8 Nəgkiarien infamien e. Kɨmiə mɨfam takasəkeikei mɨsor məkneikɨn: Takhavəh nətərɨgien kɨrikianə; rɨkimiə tukreihuə tuk əmiə mɨnə; taksorkeikei əmiə mɨnə; taksor rɨkimiə rɨmar tuk əmiə mɨnə; taksor nərɨgien kapəmiə reiwaiyu. 9 Kɨni tukmə narmamə kasor ahas-pre tuk əmiə, mərɨg takhapəh nɨsarpɨnien tai norien has kapəriə. Tukmə narmamə kasəgkiar has-pre kɨmi əmiə, mərɨg takhapəh nɨsarpɨnien. Mərɨg taksəhuak, mɨsaiyoh Kughen mə tukror huvə pən kɨmi əriə. Taksor məkneikɨn meinai Kughen rɨmnokrən kɨn əmiə mə taksor məkneikɨn, mɨpihavəh nɨhuvəyen kafan. 10 Meinai Nəkwəkwə kape Kughen rɨmɨni kupən mɨmə,

“Yermamə yame rorkeikei nɨmraghien huvə,

kɨni morkeikei mə tukramərɨg huvə ye nɨpɨg mɨfam,

in to rɨpəh nɨniyen nəgkiarien has mɨnə,

kɨni in to rɨpəh neikuəyen.

11 In tukraməkeikei marar ye norien has mɨnə,

kɨni mor əmə narɨmnar yame rhuvə.

In tukraməkeikei mamarkut pɨk mə tukramarə iriə narmamə m-fam ye nəmərinuyen.

12 In tukraməkeikei mamor məkneikɨn meinai Kughen Yermaru ramarha huvə tuk narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk,

kɨni mamətərɨg huvə kɨn nəhuakien kapəriə,

mərɨg In mamor tɨkmɨr kɨmi narmamə yamə mɨne kasor təvhagə hah.”(Sam 34:12-16)

13 Kɨni tukmə naksarkut pɨk tuk norien narɨmnar yamə mɨne khahuvə, yermamə kɨrik rɨrkək yame to roriah əfrakɨs əmiə. 14 Mərɨg tukmə narmamə kamhauh əmiə tuk norien atuatuk kapəmiə, mərɨg Kughen tukrɨvəhsi-pre nɨhuvəyen.

“Takhapəh nhagɨnien kɨn nəmhəyen yame narmamə tukasor,

kɨni pəh rɨkimiə tukrɨpəh nəsɨk-pɨkien.”* (Aes 8:12-13)

15 Takasəkeikei mhavəh Yesu Kristo rəmhen kɨn Yermaru kapəmiə maməkupən ye nɨmraghien kapəmiə. Kɨni tukmə narmamə kɨsaiyoh əmiə mhamə, “Rhawor e nakasərəhu-pən məknakɨn nətərɨgien kapəmiə ye Yesu,” kɨni nɨpɨg mɨfam takasəkeikei mɨsərer matuk tuk nhorpɨnien nəgkiarien kapəriə. Mərɨg tukmə naksəgkiar, səgkiar mar kɨmi əriə, mhasiai əriə. 16 Kɨni ye nɨpɨg mɨfam takasəkeikei mharkun mə norien kapəmiə in ratuatuk əmə. Kɨni tukmə narmamə khani has norien huvə mɨnə kapəmiə meinai kɨmiə narmamə kape Kristo, mərɨg iriə tukpisaurɨs tuk nɨni-hahyen əmiə.* 17 Tukmə ye nərɨgien kape Kughen mə narmamə tukhauh əmiə tuk norien huvə mɨnə kapəmiə, nar e in rhuvə rapita yame naksor norien has, narmamə kamhauh əmiə tukun. 18 Ror məkneikɨn meinai Kristo rɨmamhə tuk təvhagə has mɨnə, rɨmamhə mɨkɨrikianə əmə, nəmhen. In yemə atuatuk əgkəp, mərɨg rɨmamhə tuk narmamə yamə mɨne khapəh nɨsatuatukien mə In tukrɨpɨk əriə mhavən tuk Kughen. Kɨmɨshopni In, nɨpran rɨmhə, mərɨg Nanmɨn kape Kughen rɨmnor In ramragh mɨn ye nɨmhəyen kafan. 19 Məkneikɨn Nanmɨn kape Kughen rɨkɨr In rɨvən mɨni-ərhav nəgkiarien kape Kughen kɨmi nanmɨ narmamə yamə mɨne kwənhamhə mɨsəmɨr ye kalabus, 20 iriə a yamə mɨne kɨmɨsəsɨk pawk nəkwai Kughen, mərɨg In rɨmneito kɨn əriə, nərɨgien kafan rəpomh. In a ye nɨpɨg yame Noa rɨmnəvhirəkɨn rao iran, narmamə eit əmə kɨmnɨsarə ye nəkwai rao, kɨni Kughen rɨmɨvəh mɨragh əriə ye nɨpɨg rao a rɨmnaiyu mameiai-pən ye nu ehuə.* 21 Kɨni nu ehuə a in rɨmnor nɨmtətien ye baptaes yame ramhajoun mə Kughen ravəh mɨragh ətawə ye norien e yame In rɨmnor Yesu Kristo rɨmamragh mɨn ye nɨmhəyen kafan. Mərɨg norien baptaes e, nɨpran, pəh nien mə kaməkwi-ta nəmkɨmɨk ye nɨprai jir, mərɨg nɨpran e kɨtawə kwəsarar ye norien has kapətawə, mhauə tuk Kughen, masərɨg yerkitawə mə təvhagə has ruɨrkək. 22 Kɨni Yesu Kristo ruavən ta apa ye rao ye neai, kɨni mamkwətə ye nɨkar Kughen matuk, mamehuə ye agelo mɨnə fam, mɨne yarmhə mɨnə fam, mɨne nanmɨn mɨnə fam, mɨne yermaru mɨnə fam.

4

Swatuk kape norien nəkwai Kughen

1 Meinai nɨpɨg Yesu Kristo rɨmnamarə ye tokrei tanə, In mamərɨg rahas ye nɨpran, kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨmiə takasəkeikei mhawəh mɨn nərɨgien a, mə taksərer tɨm tɨm. Meinai yermamə yame ramərɨg rahas ye nɨpran, ramhajoun mə rɨnəpəh ta norien kape təvhagə has.* 2 Ror məkneikɨn, kɨmiə yamə mɨne nakasarə hanə ye tokrei tanə e, takhapəh nɨsəri-pənien narɨmnar has yamə mɨne kamhaurə atuk ye nərɨgien kapəmiə. Mərɨg taksor nəkwai Kughen. 3 Mərɨg kɨmiə nakwəsoriah ta nɨpɨg rehuə tuk nɨkwasɨgien kɨn norien mɨnə kape narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Kughen. Kupan kɨmiə nakamhakɨr apnapɨg nɨpiraovɨn; kɨni nətərɨgien kapəmiə ramvən əmə tuk nar has mɨnə; kɨni mɨsapɨs pɨk kɨn nɨnɨmien; kɨni masor lafet kape nɨrpəhuyen nɨpiraovɨn; kɨni mamhanɨm alikol kɨni mɨsapɨs mɨsarmar; kɨni masəhuak kɨmi nanmɨnar mɨnə, in e nəpnaihyen kafan rahas pɨk.* 4 Mərɨg taktəkun ai, rukreikɨn kapəriə kapə meinai kɨmiə nakwəsəpəh nhakwasɨgien kɨn əriə mamhavən kɨmiə miriə mhavi-ərhav ye kwənharəruə kape təvhagə has kapəriə. Kɨni iriə masoriah pɨk nhagmiə tukun. 5 Mərɨg iriə tukasəkeikei mhani-ərhav narɨmnar fam ye nɨmraghien kapəriə kɨmi Kughen yame In ramərer matuk mə tukrəkir əmhen narmamə yamə mɨne kwənhamhə mɨne yamə mɨne kamhamragh.* 6 Ror pən kwənhani-ərhav-pən ta Nəvsaoyen Huvə kɨmi narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta*; mə nar apnapɨg mə narmamə kɨmnhauh əriə ye tokrei tanə, mərɨg Nanmɨn kape Kughen rɨrkun norien əriə mə tuksarə iriə min ye rao ye neai.

7 Kɨtawə kwənhauə ipakə tuk nɨpɨg yame narɨmnar mɨnə fam tukharkək iran. Ror məkneikɨn, rɨkimiə tukramarə, kɨni takasəkeikei mɨsarha huvə tuk nɨmraghien kapəmiə, mə takharkun nəgkiarien kɨmi Kughen ye nəhuakien yame ror nanmɨn.* 8 Mərɨg nar yame rhuvə pɨk mə takasor - taksorkeikei əmiə mɨnə yerkimiə m-fam, meinai tukmə nakasor məknakɨn, takhapəh nɨsərɨgien norien has yamə mɨne nakasor irəmiə mɨnə.* 9 Nəkwai nimə kapəmiə, kape narmamə m-fam. Tukmə khaurə ye nəkwai nimə, takhapəh nhani-pɨkien əriə. 10 Kughen rɨmɨwəh-sipre nɨrkunien pɨsɨn pɨsɨn kɨmi əmiə kɨrikianə kɨrikianə. Rhuvə mə taksor narɨmnar ye nɨrkunien mɨnə a mɨsasitu irəmiə mɨnə. Kɨni taksor narɨmnar a ye norien kape yorwok yamə mɨne kasor wok atuatuk kape Kughen nɨpɨg mɨfam. Taksəwhai nɨhuvəyen kafan ye swatuk pɨsɨn pɨsɨn yamə mɨne In rɨmɨwəh-si-pre. 11 Tukmə Kughen rɨmɨwəh-sipən nɨrkunien kɨmi yermamə kɨrik tuk nɨni-ərhavyen nəgkiarien, pəh tukrəgkiar rəmhen kɨn yame Kughen atuk In raməgkiar. Kɨni tukmə Kughen rɨmɨwəh-si-pən nɨrkunien kɨmi yermamə kɨrik tuk nasituyen ye narmamə, pəh tukrasitu irəriə ye nəsanɨnien yame Kughen rɨwəhsi-pən kɨmin. Ye norien mɨnə fam, narmamə tuksəgnəgɨn Kughen tuk nar yame Yesu Kristo rɨmnor. Pəh kɨtawə tukhani-ərhav kafan nɨhuvəyen mɨne nəsanɨnien mhavən mhavən mhapəh nɨsorien infamien. Amen.*

Nəməhuak mɨnə tuksərɨg rahas ye nɨprairiə

12 Yo mɨnə tɨksɨn, yame yakorkeikei pɨk əmiə, takhapəh nɨsakurien tuk nəmhəyen yamə mɨne kamhaurə tuk əmiə mə tuksəm-ru nhatətəyen kapəmiə. 13 Mərɨg tukmə nakasərɨg nəmhəyen rəmhen kɨn yame Kristo rɨmnərɨg, pəh rɨkimiə tukramagien əmə, mə nɨpɨg yame Kristo tukrɨrerɨg-pə mɨn iran, nɨkhakien tukrarkurao iran, rɨkimiə tukragien pɨk.* 14 Tukmə narmamə kamhani hah əmiə tuk nhag Kristo, mərɨg Kughen tukrɨwəhsi-pre nɨhuvəyen, meinai Nanmɨn kape Kughen yame rəsanɨn makak, raməmɨr irəmiə.* 15 Rhuvə mə, tukmə narmamə khamə tukhauh ik, pəh nien mə kamhauh ik meinai nɨmnakapɨr loa kɨrik, uə nɨmnhopni yermamə, uə nɨmnəkrəh kɨn nar kɨrik, uə nɨmnəgkiar ye nar kɨrik yame pa rɨmə kafam. 16 Mərɨg tukmə khamə tukhauh ik, pəh tukhauh əmə ik meinai ik yeməhuak kɨrik. Kɨni takpəh naurɨsien tukun. Mərɨg takəgnəgɨn Kughen meinai nakvəh nhag e Kristen. 17 Ror məkneikɨn meinai nɨpɨg kape nəkirien narmamə ruərikakun ta. Kɨni Kughen tukrəkupən məkir narmamə mɨnə kafan. !Kɨni rahas pɨk tuk narmamə yamə mɨne khapəh nɨsətərɨgien kɨn Nəvsaoyen Huvə kape Kughen! 18 Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Tukmə narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk, yamə mɨne Kughen rɨmɨvəh mɨragh əriə kamharəh-pɨkɨn nɨpɨg əutən,

kɨni mərɨg, narmamə yamə mɨne kaseinein Kughen masor təvhagə hah, tukamharəh-pɨkɨn pɨk nɨpɨg əutən.”(Prov 11:31)

19 Kɨni ror məkneikɨn, narmamə yamə mɨne Kughen rameighan kɨn əriə kɨsərɨg rahas ye nɨprairiə, tukasəkeikei mɨsərəhu-pən nɨmraghien kapəriə ye kwermɨn, yame rɨmnor narɨmnar fam, yame In to rapəh nor-təkunien kafan nəgkiarien. Kɨni rhuvə mə iriə tukasəkeikei masor norien yame rhuvə mamharpɨn.

5

Nəgkiarien ramvən kɨmi elda mɨnə mɨne nɨtamaruə

1 Kɨni taktəkun ai, yakorkeikei mə jakəgkiar kəskəh kɨmi əmiə elda mɨnə kape niməhuak. Yo elda kɨrik rəmhen kɨn əmiə, kɨni yo mɨn yɨmnəm kɨn nɨmrɨk nəmhəyen kape Kristo, kɨni yo jakvəh nɨmraghien rerɨn yame Kristo tukrɨvəhsi-pə.* 2 Kafak e nəgkiarien yakamni-pre tuk əmiə mɨmə, taksarha huvə tuk narmamə mɨnə kape Kughen yamə mɨne kasəmɨr ye kwermɨmiə, rəmhen kɨn yermamə yame ramarha huvə tuk sipsip mɨnə. Pəh nien mə naksarha huvə tuk narmamə mɨnə kape Kughen meinai kaməkeikei kɨmi əmiə tukun, mərɨg meinai rɨkimiə ramagien tukun. In e nərɨgien yame Kughen rorkeikei. Kɨni takhapəh nɨsor-əməyen tuk mane; mərɨg taksor meinai rɨkimiə ramagien əmə mə taksasitu ye narmamə.* 3 Mərɨg rapəh nəmhenien mə kɨmiə takhauə mɨsəmhen kɨn nəmasur yamə mɨne kasərɨk mɨtə yorwok kapəriə mɨnə, mərɨg kɨmiə taksor norien yame in ratuatuk mɨhuvə mə nəməhuak mɨnə tuksəm norien kapəmiə khakwasɨg kɨn.* 4 Yamehuə kape narmamə yamə mɨne kasarha huvə tuk sipsip mɨnə natukrɨrerɨg-pə mɨn, kɨni ye nɨpɨg a, In tukrɨvəh-si-pre kapəmiə nərokien, rəmhen kɨn yame kəvəvhao-pən kɨn nar kɨrik ye kapən kapə yermamə yame rɨmnapita ye naiyuyen. Mərɨg nərokien e, nɨmraghien rerɨn, to rapəh nahasien tuk nɨpɨg kɨrik.*

5 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨmiə nɨtamaruə, hasiai masor nəkwai elda mɨnə kape niməhuak. Kɨni kɨmiə mɨfam əgkəp takhavəhsi-əhu kapəmiə nərɨgien, mhasiai əmiə mɨnə fam. Taksor məknakɨn meinai Nəkwəkwə kape Kughen ramni mɨmə,

“Kughen rɨkin rapəh nagienien tuk narmamə yamə mɨne kɨsausit, mamərer əswasɨg kɨn əriə,

mərɨg In ramautə-pən kɨn kafan nɨhuvəyen kɨmi narmamə yamə mɨne kamhavəhsi-əhu atuk əriə.”* (Prov. 3:34)

6 Kɨni ror məkneikɨn, takhavəh-si əhu atuk əmiə masəmɨr ye kwermɨ Kughen əsanɨn mə In tukrɨvəh-si haktə əmiə ye nɨpɨg atuatuk kafan.* 7 Narɨmnar fam yamə mɨne nakasərɨg pɨk mhapam kɨn, havəhsi-pən kɨmi Kughen meinai In ramarha huvə tuk əmiə.*

8 Sarha, masərɨg əmiə, meinai, kapəmiə tɨkmɨr Setan in rəmhen kɨn laeon yame ramaiyu apɨs apɨs, mamokworuə, nehe nəkwan ramaiyu, mamarha-kɨn yermamə mə tukrəs mətgai.* 9 Sərer tɨm tɨm ye nhatətəyen kapəmiə nɨpɨg Setan ramuə tuk əmiə,* meinai nəməhuak mɨnə tɨksɨn ikɨn mɨnə fam ye tanɨmtanə, kɨmiə miriə nakasərɨg nəmhəyen kɨrikianə əmə.*

10 Mərɨg takasərɨg nəmhəyen kape nɨpɨg kwakwə əmə, kwasɨg ikɨn, Kughen tukror əmiə naksərɨg rhuvə mɨn ye kapəmiə nɨmraghien, kɨni mor naksəsanɨn ye kapəmiə nhatətəyen, masərer tɨm tɨm, kɨni nar kɨrik rɨrkək mə to rɨvi-ta əmiə. Nɨhuvəyen mɨnə fam kamhasɨ-pən əmə tuk Kughen, kɨni In rɨmnokrən kɨn əmiə mə takhauə tuk Kristo mɨsarə ye rao ye neai kape rerɨn. 11 Pəh kɨtawə tukhani-ərhav nəsanɨnien kape narmaruyen kafan, mamhavən, mhavən, mhapəh nɨsorien infamien. Amen.

Pita rɨni nəgkiarien infamien kafan ye nəkwəkwə e

12 Kwən e Saelas* rɨmnasitu irak, kɨmru min, yakrərai nəkwəkwə e, kɨni yakaməm in rəmhen kɨn piak kɨrik, in yemə huvə kɨrik, kɨni kafak nəfrakɨsien raməmɨr iran. Yakmərərai nəgkiarien kwakwə ye nəkwəkwə e kɨmi əmiə mə jakrəvəh-si haktə kapəmiə nətərɨgien. Kɨni yakamni-ərhav nərɨgien yame yɨmɨrai ta, yamə mɨne kasəgkiar ye nɨhuvəyen əfrakɨs kape Kughen. Sərer tɨmtɨm irəriə.* 13 Piaumiə mɨnə mɨne nowinmiə mɨnə kape niməhuak eikɨn e Rom kasokrən huvə irəmiə. Kughen rɨmɨrpen əmiə miriə. Kɨni kwən e Mak yame yakokrən kɨn in mə ‘narɨk,’ in mɨn ramokrən huvə irəmiə.† 14 Sokrən huvə irəmiə mɨnə rəmhen kɨn mə kɨmiə kɨrikianə əmə ye Kristo.

Pəh Kughen tukrautə-pre kɨn kafan nəmərinuyen kɨmi əmiə m-fam e narmamə kape Kristo mɨnə.

* 1:4: Kol 1:12

* 1:5: Jon 10:28; 17:11

* 1:6: Jem 1:2; 1 Pita 5:10

* 1:7: Prov 17:3; Sek 13:9; Mal 3:3; Jem 1:3

* 1:8: Jon 20:29; 2 Kor 5:7

* 1:10: Mat 13:16-17

* 1:11: Sam 22; Aes 53; Luk 24:26-27

* 1:14: Rom 12:2; Efes 2:3; 4:17-18

* 1:17: Rom 2:11; Rev 2:23

* 1:18-19: Wok 20:28; Hib 9:12-14

* 1:20: 2 Tim 1:9-10

* 1:21: Jon 14:6; Rom 5:1-2

* 1:22: Jon 13:34; Rom 12:10

* 2:1: Efes 4:22; Jem 1:21

* 2:3: Sam 34:8

* 2:5: Rom 12:1; Efes 2:21-22; Rev 1:6

* 2:6: Saeon, nhag pɨsɨn e Jerusalem.

* 2:9: Dut 7:6; 14:2; Aes 9:2; Wok 26:18; Efes 5:8

† 2:10: Ǝmru stori ye Hos 1:6, 9-10; 2-23.

* 2:11: Gal 5:17,24

* 2:12: Mat 5:16

‡ 2:13: Gris ramni “Sor nəkwai king.”

* 2:13: Taet 3:1

* 2:15: 1 Pita 3:16

§ 2:17: Gris ramni “Hasiai king.”

* 2:17: Rom 12:10

* 2:18: Efes 6:5

* 2:20: 1 Pita 3:14,17

* 2:21: Mat 16:24; Jon 13:15

* 2:22: Jon 8:46; 2 Kor 5:21; 1 Jon 3:5

* 2:23: Aes 53:7; 1 Pita 3:9

* 2:24: Rom 6:11

* 2:25: Mat 9:36; Jon 10:14; Hib 13:20-21

* 3:1-2: Efes 5:22

* 3:3-4: 1 Tim 2:9

* 3:6: Jen 18:12

* 3:7: Efes 5:25

* 3:14: Mat 5:10; 1 Pita 2:20; 4:14

* 3:16: 1 Pita 2:12

* 3:20: Jen 6-7

* 4:1: Rom 6:2,7

* 4:3: Efes 2:2-3

* 4:5: Wok 10:42

* 4:6: Ǝmru 1 Pita 3:19-20 mɨne 1 Tes 4:13-18.

* 4:7: Rom 13:11-12

* 4:8: 1 Pita 1:22

* 4:11: Rom 12:6-8

* 4:13: Wok 5:41; Jem 1:2; 1 Pita 1:6-7

* 4:14: 1 Pita 2:20

* 5:1: Rom 8:17-18; 2 Kor 1:5-7; Efes 3:13; Fil 1:29

* 5:2: Jon 21:15-17; Wok 20:28

* 5:3: 2 Kor 1:24; Fil 3:17; Taet 2:7

* 5:4: Rev 2:10

* 5:5: Efes 5:21; Jem 4:6

* 5:6: Mat 23:12; Luk 14:11; Jem 4:10

* 5:7: Mat 6:25-30

* 5:8: 1 Tes 5:6

* 5:9: Efes 6:10-18; Jem 4:7

* 5:9: Efes 6:11-13; Jem 4:7

* 5:12: Gris ramni Silvanus, mərɨg tukmə ror nhag pɨsɨn e Saelas.

* 5:12: Wok 12:2,25; 13:13; 15:22,30

† 5:13: Nəgkiarien kape Gris ramni mə, “Nɨpɨg naksofugɨn əmiə mɨnə, taksor ‘holy kiss’ irəmiə mɨnə.” ‘Holy Kiss’ ror nɨmtətien mə kasofugɨn pən ye Yesu masorkeikei əriə mɨnə.

2 PITA

1

2

3

2 Pita

Nəkwəkwə yame ror kɨraru kɨn yame Pita rɨmɨrai

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e 2 Pita

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Pita rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə fam.

?Nɨmraghien rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, nəmhajoun eikuə mɨnə tɨksɨn kɨmnhavən iməriə mamhani mhamə Yesu to rɨpəh nɨrerɨg-pə-mɨnien.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Pita rɨmɨrkun mə pəh nien mə tuktu rɨmhə, kɨni rorkeikei mə tukrɨvəhsi-pən nəgkiarien infamien kafan kɨmi niməhuak. Morkeikei mə tukrɨsɨg nəməhuak mɨnə, mor əpu nhajounien eikuə mɨnə. Mərɨg niməhuak tukraməkeikei mərer tɨm tɨm məri-pən əmə nhajounien yame ratuatuk. Kɨni morkeikei mə nhatətəyen kapəriə ye Yesu tukraməkeikei muə mɨskai, kɨni nɨrkunien kapəriə ye nɨkarɨn kape Yesu tukraməkeikei mhaktə.

1

Pita ramokrən huvə irəriə

(Jud 4-13)

1 Yo Saemon Pita, yo yor atuə kɨn mɨne aposol kape Yesu Kristo. Yakamni rhuvə-pre tuk əmiə yamə mɨne nakhavəh nhatətəyen yame in rhuvə rəmhen kɨn kapəmawə nhatətəyen. Norien atuatuk kape Kughen kapətawə mɨne Yesu Kristo yame ravəh mɨragh ətawə in swatuk yame nɨmnhavəh nhatətəyen a iran.

2 Pəh Kughen tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əmiə rapita, meinai nakwənharkun In mɨne Yesu Yermaru kapətawə.

Kughen rɨmnokrən kɨn əriə mə narmamə kafan mɨnə

3 Kughen rɨmnokrən kɨn ətawə mə tuksarə ye nɨhuvəyen mɨne nɨkhakien kafan ye nɨpɨg yame kɨtawə kɨmnhauə mharkun In. Kɨni ye nəsanɨnien kafan, In rɨmɨvəhsi-pə narɨmnar fam kɨmi ətawə yamə mɨne tukasəkeikei mhavəh ye nɨmraghien kapətawə mə rɨkin tukragien tuk ətawə. 4 Kɨni ye nəsanɨnien mɨne nɨkhakien kafan in rɨmɨvəhsi-pə kafan promes yamə mɨne kɨsehuə mhahuvə pɨk. Kughen rɨmɨvəhsi-pə məknakɨn promes mɨnə e mə norien kapətawə tukrəmhen kɨn norien kafan, kɨni mə kɨtawə tuksap ta ye nahasien kape tokrei tanə yame ramsɨ-pən tuk nərɨgien has mɨnə yerki narmamə.

5 Kɨni ror məkneikɨn, takasəkeikei mɨsarkut mə norien kapəmiə tukrhuvə pɨk. Taksəsɨk əpnis norien mɨnə e ye nhatətəyen kapəmiə: Taksor huvə pən kɨmi narmamə; kɨni takhavəh nɨrkunien; 6 kɨni masarha huvə tuk nɨmraghien kapəmiə; kɨni masərer tɨm tɨm ye Kughen ye nɨpɨg əutən mɨnə; kɨni mhavəhsi-pən kapəmiə nɨmraghien fam kɨmi Kughen kɨni masor nəkwan;* 7 kɨni masorkeikei nəməhuak mɨnə; masorkeikei mɨn narmamə mɨnə fam. 8 Rhuvə mə taksor norien mɨnə e mamharpɨn, mə nɨrkunien kapəmiə ye nɨkarɨn kape Yesu Kristo Yermaru kapətawə tukror kwənkwan. 9 Mərɨg tukmə nakhapəh nɨsorien narɨmnar mɨnə a, naksəmhen kɨn yermamə yame nɨmrɨn rɨpɨs, uə yame raməm nar ipakə əmə, məpəh nəmien nar ehuə e mə Yesu rɨmnəspir-ta təvhagə has kapətawə yamə mɨne kɨmɨsor kupən. 10 Ror pən, piak mɨnə, mɨne nowinɨk mɨnə, takasəkeikei mɨsarkut tuk nɨsorien norien mɨnə a, pəh ramhajoun-pən mə nəfrakɨsien mə Kughen ruɨrpen ta əmiə, kɨni mɨnokrən kɨn əmiə mə kafan narmamə mɨnə. Meinai tukmə naksor narɨmnar mɨnə a, kɨni to nakhapəh nhamɨrien tuk nɨpɨg kɨrik; 11 kɨni Kughen rɨkin tukragien tuk nəhitəyen ye kwəruə mə takhavən ikɨn Yesu Kristo Yermaru Kapətawə yame rɨmɨvəh mɨragh ətawə ramarmaru ikɨn kape rerɨn.

12 Ror məkneikɨn mə, nɨpɨg mɨfam jakaməkeikei mamni-pre narɨmnar mɨnə e kɨmi əmiə mə rɨkimiə tukraməsɨk əriə, nar apnapɨg mə kɨmiə nakwənharkun ta narɨmnar mɨnə e, kɨni masərer tɨm tɨm ye nəfrakɨsien yame nakvənhawəh ta. 13 Yakamragh mamarə ye tokrei tanə e, rɨkik raməsɨk hanə mə ratuatuk mə jakni-ərhav mɨn narɨmnar mɨnə a mə rɨkimiə tukraməsɨk mɨn, 14 meinai yakɨrkun mə pəh nien mə tuktu yakmhə. Yesu Kristo Yermaru kapətawə rɨmnhajoun ta məknakɨn yo.* 15 Kɨni taktəkun ai yakamarkut pɨk mə nɨpɨg tukmə yakmhə, kɨni takhapəh nɨsəru-kɨnien narɨmnar mɨnə a.

16 Nɨpɨg kɨmawə yɨmnamhani-ərhav pre tuk əmiə mə Yesu Kristo tukruə mɨn ye nəsanɨnien, pəh nien mə yɨmnhasɨm atuk tuk nəniyen kwanage yame yermamə kɨrik ramətərɨg atuk kɨn. Nɨkam. Kɨmasɨr yɨmɨrhəm kɨn nɨmrɨmasɨr mə nəsanɨnien mɨne nɨkhakien kafan kawehuə pɨk.* 17-18 Kɨmasɨr Yesu apa ye takwar yame rəmərhakə nɨpɨg Kughen Rɨmtawə rɨmɨvəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmin, kɨni mor nɨpran rakhak kɨni məsiə, kɨni rɨmnərɨg rɨki Kughen e yame In Rakhak Pɨk rɨmɨni-pən tukun mɨmə, “In e narɨk yame yakorkeikei, rɨkik ragien pɨk tukun.” Kɨmasɨr yɨmɨrhərɨg rɨkin ramsɨ-pən ye rao ye neai.*

19 Mərɨg kɨtawə kharkun huvə mə nəgkiarien kape profet kupən mɨnə in nəfrakɨsien, rəmhen kɨn laet kɨrik yame raməsiə ye nəpɨgnapien. Kɨni rhuvə mə kɨmiə mɨn taksərɨg huvə nəgkiarien a mamhavən mɨseriaji naksəm huvə nɨpran rəmhen kɨn laet yame raməsiə yenpɨg, mɨne nəgkiarien kafan raməmɨr yerkimiə rəmhen kɨn fetukai ramhaktə maməsiə. 20 Mərɨg nar yame rhuvə pɨk mə takharkun, in e nəgkiarien mɨnə kape profet mɨnə ye Nəkwəkwə kape Kughen, pəh nien mə kamhani əmə nəmien kapəriə, 21 meinai profesi kɨrik rɨrkək ye Nəkwəkwə kape Kughen yame ramtərhav əmə ye nərɨgien kape narmamə; mərɨg profet mɨnə kɨmhnani-ərhav nəgkiarien yamə mɨne kɨmnhasɨ-pən tuk Kughen nɨpɨg Nanmɨn Kafan rɨmnamvən yerkiriə.*

2

Nəmhajoun eikuə mɨnə

1 Mərɨg profet eikuə mɨnə apaikɨn yerki nəmə Isrel kupən, kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, nəmhajoun eikuə mɨnə tukhauə mɨn yerkimiə. Tukshajoun oror əmiə, mɨsoriah apɨs-apɨs nhatətəyen kapəmiə. Mamhaukreikɨn-pən nɨmətairiə kɨmi Yesu Yermaru, nar apnapɨg mə In rɨmɨvəhsi-ta narpɨnien kape təvhagə has kapəriə. Kɨni pəh nien mə tuktu, Kughen tukroriah əriə ye narpɨnien yame iriə atuk əmə kamhavi-pə.* 2 Kɨni narmamə khapsaah tukhakwasɨg kɨn norien has mɨnə kapəriə yame mɨnə kasor naurɨsien. Kɨni ror məkneikɨn, narmamə khapsaah tukhani hah swatuk kape nəfrakɨsien. 3 Iriə kasəptɨg kɨn mane. Kasəptɨg kɨn mane, mɨshajoun eikuə əmiə, mhavəhsi-ta nautə kapəmiə, masəni kwanage yame ramsɨ-pən əmə ye nərɨgien kapəriə. Apa kupən, Kughen ruɨni-ərhav ta narpɨnien kapəriə, kɨni pəh nien mə tuktu, tukroriah əriə. 4 Kɨmiə nɨmɨsəm norien kafan kupən, kɨni mharkun mə In tukror məknakɨn narpɨnien. Nɨpɨg agelo kupən mɨnə kɨmɨsor təvhagə has, Kughen rɨpəh nɨraptərəkɨnien əmə narpɨnien kapəriə, mərɨg rɨmnarak-əhu kɨn əriə apa ye nəkwai nɨmɨr yame reiwaiyu pɨk, mɨrkwəji əriə kɨn jen, apa ikɨn rəpɨgnap ikɨn. Kɨni iriə tuksarə ye nəmhəyen mɨseriaji-pən In tukrɨni-ərhav narpɨnien kapəriə.*

5 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, ye nɨpɨg kape Noa, Kughen rɨpəh nɨraptərəkɨnien əmə narpɨnien kape narmamə yamə mɨne kɨmɨsəsɨk nəkwan, mərɨg rɨmnhopni əriə ye nu ehuə yame rɨmətɨm mhaktə. Mərɨg Noa, yame rɨmɨni-ərhav nəgkiarien kape norien yame ratuatuk, Kughen rɨmɨvəh mɨragh in mɨne kafan narmamə seven.* 6 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kughen rɨmnor narpɨnien tuk nahasien kape nəmə Sodom mɨne Gomora, kɨni mɨvaan əru taon mir a kɨn nap; kɨmɨwor nɨmrawk kɨn əriu. Nar a ramhajoun-pən naha nhagɨn yame Kughen tukror mɨn kɨmi narmamə yamə mɨne kasəsɨk nəkwan.* 7-8 Mərɨg kwən a Lot rɨmnamarə iriə miriə, kɨni nɨpɨg m-fam in rɨmnəm norien has mɨnə kapəriə, kɨni mamərɨg nəgkiarien has mɨnə kapəriə. Mərɨg nɨpɨg m-fam, in ratuatuk əmə; kɨni rɨkin rərhakɨs pɨk tuk norien has mɨnə kapəriə, yamə mɨne kɨmɨsəsɨk nəkwai Kughen.* Kughen rɨmɨvəh mɨragh kwən a Lot 9 ramhajoun-pən mə Kughen Yermaru rɨrkun nɨvəh-mɨragh-ien narmamə yamə mɨne kashatətə iran, kɨni rɨrkun nɨ-rəhsita-yen əriə ye naha nəmhəyen yame kasarə iran. Mərɨg narmamə yamə mɨne khapəh nɨsatuatukien, Kughen rɨrkun nɨraptərəkɨnien əriə mor narpɨnien kɨmi əriə taktəkun mɨvən meriaji nɨpɨg yame In tukrəkir narmamə iran. 10 Kughen tukror narpɨnien kɨmi nəmə has mɨnə fam, mərɨg In tukror narpɨnien ehuə kɨmi narmamə yamə mɨne kasor narɨmnar kape naurɨsien yame nɨprairiə əmə rorkeikei mə tuksor, kɨni narɨmnar e kasor əriə kasəmkɨmɨk. Narmamə mɨnə a khapəh nɨsorkeikeiyen mə Kughen tukreihuə irəriə.*

Narmamə mɨnə a kɨsausit mhapəh nhasiaiyen nar kɨrik, kɨni mhapəh nhagɨnien kɨn nhani-hahyen nhag agelo mɨne ye neai. 11 Mərɨg agelo mɨnə tɨksɨn iriə yerpɨrɨg mɨsapita; mərɨg iriə to khapəh nhani-hahyen agelo apnapɨg mɨnə ye nɨmrɨ Kughen Yermaru.* 12 Mərɨg narmamə mɨnə a kamhani hah narɨmnar yame khapəh nharkun-huvəyen. Iriə kɨsəmhen kɨn nar aparu mɨnə, yame kapəriə nɨrkunien rɨrkək. Kasor əmə nar yame nɨprairiə əmə rorkeikei. Mərɨg, nar aparu mɨnə kasarha-pə ye tokrei tanə mə narmamə tuksarhakɨn əriə mɨshopni əriə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, Kughen tukroriah nəmə has mɨnə a rəmhen kɨn yame kamhopni nar aparu mɨnə.*

13 Kughen tukrarpɨn tai norien has kapəriə meinai iriə kasor ahas pən kɨmi narmamə. Rɨkiriə ragien əmə tuk nəvɨgɨnien mɨne nɨnɨm-pɨkien; pəh nien mə yenpɨg əmə, mərɨg yenpɨg mɨne yeraan. Iriə kɨsəmhen kɨn nəmkɨmɨkien ye neipən, mɨne nɨmap pien. Masoriah nhag niməhuak. Mhauə masəvɨgɨn kɨmiə miriə, mərɨg kaseikuə irəmiə, masor norien has. 14 Nɨpɨg m-fam kapəriə nərɨgien ramvən tuk nəkrəhyen kɨn nɨpiraovɨn yamə mɨne kapəriə nərɨgien rɨmar. Kɨni nɨpɨg m-fam kasor təvhagə has mhapəh nɨsəpəhyen. Mamhavi ta narmamə yamə mɨne kapəriə nərɨgien rapəh nɨskaiyen; kamhakwasɨg kɨn norien has kapəriə. Mɨshajoun əriə kɨn norien kape nəptɨgien kɨn nautə. Mərɨg Kughen rɨmɨni ta narpɨnien kapəriə. 15 Kɨmɨsəpəh swatuk yame ratuatuk, mamhaiko masəri-pən swatuk kape kwajikovə kape Beor e kupən, nhagɨn e Balam, yame rorkeikei pɨk nɨvəhyen mane ye norien yame rahas.* 16 Mamarə, dongki kafan rɨmnhek in tuk norien has kafan. Kɨtawə kharkun mə dongki to rapəh nəgkiarien, mərɨg Kughen rɨmnor mə dongki tukrəgkiar rəmhen kɨn yermamə raməgkiar mə tukrɨni-əhu norien ətəwao kape profet a.*

17 Nəmhajoun eikuə mɨnə, nhajounien kapəriə nɨpran rɨrkək, rəmhen kɨn nɨmrɨ nu yame rɨnəmɨt, mɨne napuə yame nɨmətag ehuə ramahiə ta kɨn, kɨni nəhig rɨrkək iran. Mərɨg Kughen rɨmnərəhu karɨn iməriə ikɨn mə nəpɨgnapien. 18 Iriə kasəgkiar ausit mamhani nəgkiarien yame nɨpran rɨrkək. Iriə kasəgkiar ye narɨmnar yamə mɨne nɨprai narmamə kɨsorkeikei, kɨni mhavi-pə narmamə khauə ye nahasien yame kwəsəta pə pə əmə iran. 19 Kamhani əutən mə narmamə kharkun nɨsəri-pənien naha nhagɨn yame iriə atuk kɨsorkeikei, natuakəmien kɨrik rɨrkək iran. Mərɨg nərɨgien has kapəriə ravi pɨk nərɨgien kapəriə mamor yamehuə kɨn kapəriə. “Tukmə nar kɨrik ramarmaru iram, ik nakuauə slef kafan.” 20 Mərɨg tukmə iriə kɨsap ta ye nahasien kape tokrei tanə nɨpɨg kwənhauə mharkun Yesu Yermaru yame Ravəh Mɨragh ətawə, məkneikɨn, mɨsarar, mamharerɨg-pən tuk norien kape təvhagə has, məkneikɨn norien has ramarmaru irəriə. Iriə kasəmɨr ye nahasien yame rahas rapita yame kɨmɨsarə iran kupən. 21 Meinai, tukmə yermamə rapəh nɨrkunien swatuk kape natuatukien, rahas kwənmopɨn. Mərɨg tukmə yermamə rɨrkun, kɨni marar, mɨpəh nəri-pən-huvəyen Nəgkiarien kape Kughen yame kɨvəhsi-pən kɨmin, norien a in rahas rapita.

22 Kɨni iriə kasor mə nuhpɨkɨnien mir e kawəfrakɨs yamə karəni mɨrəmə, “Kuri tukrɨruə, marə, mɨrerɨg-pən mɨn, mamən nɨruəyen kafan,”(Prov 26:11) mɨne, “Pukəh, tukmə rar, mhawən, marə, mɨrerɨg-pən mɨn məsok-əsok ye nɨmtəgei.”

3

Nɨpɨg yame Yesu tukrɨrerɨg-pə mɨn iran

1 Yo mɨnə tɨksɨn, in e kafak nəkwəkwə yame ror kɨraru kɨn yame raurə kɨmi əmiə. Yakamher-pre kɨn əriu mə tukrɨsɨg əmiə, mə rɨkimiə tukraməsɨk narɨmnar mɨnə e, mawor nərɨgien kapəmiə mə tukratuatuk. 2 Yakorkeikei mə taksətərɨg mɨn kɨn nəgkiarien yamə mɨne profet mɨnə kape Kughen kɨmɨsəvsao kɨn mɨsəkupən, mɨne nəgkiarien kape Yesu Yermaru yame Rɨmɨvəh Mɨragh ətawə, yame aposol mɨnə kapəmiə kɨmnhani-ərhav-pre ta tuk əmiə.*

3 Nar kɨrik yame taksokupən mharkun, in e Nɨpɨg Kwasɨg ruauə ipakə, kɨni narmamə tɨksɨn tukasor narɨmnar yame nɨprairiə əmə rorkeikei, kɨni tuksarh iakei irəmiə mhamə,* 4 “?Rhawor? ?Ruɨni ta mə tukruə, mərɨg, tuk nagheen? Nəmehuə kapətawə mɨnə kɨmnɨsarə, mɨnahmə ta, mərɨg rɨpəh hanə nuəyen. Kupan, rɨrikakun ye narɨmnar yame Kughen rɨmnor, muə meriaji-pə nɨpɨg e towei mɨne, narɨmnar fam kɨsəm nəmhen əmə.”*

5 Mərɨg iriə kwəsəru-kɨn mə apa kupən əgkəp, Kughen rɨmnəgkiar əmə, neai rəmɨr, kɨni nɨmoptanə rhaktə ye tame tahik; kɨni tahik mɨne nɨmoptanə kwəwhai əriu mɨnə.* 6 Kɨni ye nɨpɨg a, rarar, mor mɨn tahik rakarokɨn nɨmoptanə, moriah fam.* 7 Kɨni rəgkiar əmə, neai mɨne tokrei tanə kawəmɨr, mawəmɨr huvə əmə maweriaji-pə e towei mɨne, mɨravən mweriaji nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə iran, mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne kɨsəsɨk nəkwan, mhopni əriə, mɨvaan əru neai mɨne tokrei tanə.

8 Mərɨg yo mɨnə tɨksɨn, takhapəh nɨsəru-kɨnien nar kɨrik e mə ye nərɨgien kape Kughen Yermaru, tukmə nɨpɨg kɨrikianə in rəmhen əmə kɨn newk wan taosen; kɨni tukmə newk wan taosen, in rəmhen əmə kɨn nɨpɨg kɨrikianə.* 9 Mərɨg narmamə tɨksɨn, rɨkiriə raməsɨk mə Kughen ramor tan pən tuk norien promes mɨnə kafan; mərɨg, nɨkam. Kafan nətərɨgien rəpomh tuk ətawə. Kɨni rɨkin rapəh nagienien mə tukraməkeikei mor narpɨnien kɨmi yermamə kɨrik; mərɨg rorkeikei mə narmamə m-fam tuksarar ye nərɨgien kapriə tuk norien has mɨnə kapəriə mharerɨg-pə tukun.*

10 Mərɨg Nɨpɨg yame Yesu Yermaru tukrɨrerɨg-pə iran, rəmhen kɨn yeməkrəh raurə -nakseinein nɨpɨg yame tukrurə iran. Ye nɨpɨg a, tuksərɨg narkarəkien ehuə, məkneikɨn neai tukrɨrkək. Kɨni nap tukrarkwəru mɨrh, mɨne kəmhau mɨnə, mɨne makuə. Kɨni nap tukrarkwəru tokrei tanə, mɨne narɨmnar fam yame raməmɨr-pən iran. Tukharkək fam.*

11 Kɨni meinai Kughen tukroriah narɨmnar m-fam məknai, kɨmiə takasəkeikei mɨsərɨg nɨmraghien kapəmiə. Nɨmraghien kapəmiə tukraməkeikei matuatuk ye nɨmrɨ Kughen. Pəh Kughen rərəhu karɨn nɨmraghien kapəmiə mə kafan. 12 Rɨkimiə tukraməsɨk pɨk nɨpɨg yame Yesu tukruə iran; mɨsorkeikei mə tukruə aihuaa əmə. Ye nɨpɨg a, nap tukrəkwəru neai, kɨni nəpan-əpanien tukror mɨrh, mɨne makuə, mɨne kəmhau mɨnə kɨsaiyu mharkək. 13 Mərɨg Kughen ruɨni ta mə tukror neai vi, mɨne tanə vi - imei narmamə yamə mɨne kɨsatuatuk ye nɨmrɨn. Kɨni rɨkitawə raməsɨk promes a.*

14 Yo mɨnə tɨksɨn, ror məkneikɨn mə tukmə nakhawhin mə Nɨpɨg a tukramuə, takasəkeikei mɨsarkut hanə əmə mə Kughen tukrɨpəh nəm-pən-ien nar has kɨrik irəmiə; nəmkɨmɨk tukrɨrkək irəmiə; kɨni taksarə ye nəmərinuyen kɨmiə min. 15 Rɨkimiə tukraməsɨk mə Yesu Yermaru, nərɨgien kafan rəpomh pɨk tuk ətawə, mamor mə tukrɨmar tuk nɨvəh-mɨraghien narmamə. Kɨni nəkwəkwə yame Pol rɨmɨrai kɨmi əmiə ye nɨrkunien yame Kughen rɨmɨvəh-sipən kɨmin ramni məkna.* 16 In raməvsao kɨn narɨmnar mɨnə a ye nəkwəkwə mɨnə fam kafan. Ye nəkwəkwə mɨnə a, narɨmnar tɨksɨn aikɨn yame rɨskai tuk nɨrkunien. Kɨni narmamə yamə mɨne nərɨgien kapəriə reno-eno, mhapəh nharkunien nar, kɨni nərɨgien kapəriə rapəh nəmɨrien kɨrikianə, iriə kamhaukreikɨn nəgkiarien mɨnə kape Pol, kɨni mhaukreikɨn nəgkiarien mɨnə tɨksɨn mɨn ye Nəkwəkwə kape Kughen. Mərɨg Kughen tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə.

Pita rɨni nəgkiarien infamien kafan ye nəkwəkwə e

17 Yo mɨnə tɨksɨn, ror məkneikɨn meinai nakwənharkun ta narɨmnar mɨnə e, sarha, mə nəgkiarien ətəwao kape narmamə yamə mɨne kasəsɨk nəkwai Kughen tukrɨpəh nɨvi-tayen əmiə eikɨn nhatətəyen kapəmiə ramərer tɨm tɨm ikɨn, tamə nakhamɨr ye nhatətəyen kapəmiə.* 18 Mərɨg takasor nhatətəyen kapəmiə ramehuə mɨskai ye nɨrkunien ye nɨkarɨn kape Yesu Kristo Yermaru Kapətawə yame Ravəh mɨragh ətawə, mɨne ye nɨhuvəyen yame rɨmnautə-pre kɨn kɨmi əmiə.

!Pəh tukamhani vi vi In nɨpɨg m-fam - taktəkun, mamhavən infamien rɨrkək! Amen.

* 1:6: Gal 5:22-23

* 1:14: Jon 21:18-19; 2 Kor 5:1

* 1:16: Mat 17:1-5

* 1:17-18: Mat 17:5; Mak 9:7; Luk 9:35

* 1:21: 2 Tim 3:16; 1 Pita 1:11-12

* 2:1: Mat 24:11; Jud 4

* 2:4: Jud 6

* 2:5: Jen 6-8; 2 Pita 3:6

* 2:6: Jen 19:24; Jud 7

* 2:7-8: Jen 19:1-16

* 2:10: Jud 7-8,16

* 2:11: Jud 9

* 2:12: Jud 10

* 2:15: Jud 11; Rev 2:14

* 2:16: Takəm stori kape Balam mɨne dongki ye Nam 22:28-35.

* 3:2: Jud 17

* 3:3: 1 Tim 4:1; Jud 18

* 3:4: Mat 24:48

* 3:5: Jen 1:6-9

* 3:6: Jen 7:11; 2 Pita 2:5

* 3:8: Sam 90:4

* 3:9: Hab 2:3; 1 Tim 2:4

* 3:10: Mat 24:29,35; Luk 12:39; 1 Tes 5:2

* 3:13: Aes 65:17; 66:22; Rev 21:1,27

* 3:15: Rom 2:4

* 3:17: Mak 13:33; 1 Kor 10:12

1 JON

1

2

3

4

5

1 Jon

Nəkwəkwə yame Jon rɨmɨrai məkupən

Nəgkiarien kupən ye nəkwəkwə e Fas Jon

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Jon rɨmɨrai nəkwəkwə e. In piau Jemes, kɨni iriu ji Sebedi mir. In aposol kɨrik kape aposol 12 kape Yesu. Kɨni in yermamə e yame Yesu rorkeikei pɨk. In rɨmɨrai nəkwəkwə mɨnə e: Nəvsaoyen Huvə yame Jon Rɨmɨrai, 1 Jon, 2 Jon, 3 Jon, mɨne Revelesen.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə ikɨn mɨnə fam. In rorkeikei mə narmamə kɨrikianə kɨrikianə tuksəvhekɨn, mɨsher-pən kɨn nəkwəkwə e rɨvən ye niməhuak pɨsɨn pɨsɨn aikɨn mɨnə fam.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, narmamə tɨksɨn khamə Yesu in yermamə apnapɨg əmə, kɨni Nanmɨn kape Kughen rɨmauə əmə ye nɨpran nɨpɨg Jon Baptaes rɨmnor baptaes iran, kɨni məta iran nɨpɨg rɨmamhə ye nai kamarkwao kɨn. Mərɨg nhajounien a in neikuəyen. Yesu in Kughen, In rɨmauə mor nɨprai yermamə kɨn. Kɨni iriə mɨshajoun mɨn mə norien has in rɨrkək. Mhamə rhuvə əmə mə narmamə tuksor apnapɨg əmə norien has mərɨg in ai ye kapəriə nhajounien, nɨprai yermamə in nar apnapɨg əmə. Nhag nhajounien mɨnə a, ye nəgkiarien kape nəmə Gris, kamni kɨmə, “Nostisism.”

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Jon rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrhajoun mɨn nəgkiarien yame ratuatuk, kɨni mə tukrɨni-ərhav neikuəyen mɨnə e kape nəmhajoun eikuə mɨnə. Kɨni ramhajoun mə norkeikeiyen in nar ehuə. Kɨni morkeikei mə tukrasitu, mor nhatətəyen kape nəməhuak mɨnə ruə mɨskai kɨni mharkun huvə mɨn mə Kughen rɨmɨvəh mɨragh əfrakɨs əriə, iriə mhavəh nɨmraghien rerɨn.

1

Nəgkiarien Mragh

1 Yakamhani-ərhav Nəgkiarien kape Nɨmraghien.* Kwasɨg ikɨn Kughen rɨmnor narɨmnar fam, Nəgkiarien e rɨmnəkupən marə.* Kɨmawə yɨmɨsərɨg, kɨni mɨsəm kɨn nɨmrɨmawə,* kɨni mharap kɨn kwermɨmawə. 2 Kɨni Nəgkiarien ai rɨtərhav-pə;* yɨmɨsəm, masarer-ərhav mamhani-ərhav,* kɨni mamhani-pre mɨn tuk əmiə mə In e In nɨmraghien rerɨn. Iriu Rɨmtawə Kughen, kɨmwəkupən mwarə, kɨni rɨmnajiərhav-pə tuk əmawə.* 3 Yakamhani-ərhav-pre tuk əmiə narɨmnar yamə mɨne yakməsəm kɨni mwəsərɨg-ta, mə kɨmiə mɨn takhauə kɨsor kɨrikianə kɨtawə-m kɨmiə. Kɨtawə Rɨmtawə Kughen mɨne Tɨni Yesu Kristo tukhauə kɨrikianə.* 4 Yakamharai narɨmnar mɨnə e mə tukror rɨkitawə ramagien pɨk əmə.

Nəriwəkien ye nɨkhakien

5 Nəgkiarien e in e yɨmɨsərɨg tukun kɨni mhani-ərhav-pre tuk əmiə, mə Kughen, In nɨkhakien,* kɨni nəpɨgnapien rɨrkək əfrakɨs iran. 6 Tukmə kɨtawə kamhani mə kwənhauə kɨrikianə kɨtawə min, mərɨg kɨtawə kaseriwək əmə ye nəpɨgnapien,* kɨtawə kaseikuə, kɨni mhapəh nɨsarəyen ye nəfrakɨsien.* 7 Mərɨg tukmə kaseriwək ye nɨkhakien, rəmhen kɨn yame Kughen ramarə ye nɨkhakien,* kɨtawə kwəsor kɨrikianə kɨtawə min; kɨni nɨtaw Yesu, Ji Kughen, rɨmnəspir rɨkitawə tuk nahasien m-fam, mor kɨtawə kɨsatuatuk ye nɨmrɨ Kughen.

8 Mərɨg tukmə kɨtawə khamə khapəh nɨsorien təvhagə hah,* kɨni mɨseikuə atuk əmə irətawə, kɨni nəfrakɨsien rɨrkək irətawə.* 9 Kughen In ratuatuk, to rapəh nakapɨrien nəgkiarien kafan. Kɨni tukmə kɨtawə khani-ərhav təvhagə hah kapətawə,* In tukrəspir ətawə, məru-kɨn norien has mɨfam kapətawə, mə tuksatuatuk ye nɨmrɨn.* 10 Mərɨg tukmə kɨtawə khamə khapəh nɨsorien təvhagə hah, kɨtawə kasor mə Kughen In yeikuə, kɨni nəgkiarien kafan rapəh nəmɨrien ye nɨmraghien kapətawə.*

2

Yesu Kristo in yermamə kape nasituyen irətawə

1 Kwajikovə mɨnə kafak,* yakamrai nəgkiarien e kɨmi əmiə mamni-əhu əmiə mə takhapəh nɨsorien təvhagə has. Mərɨg tukmə kasor təvhagə hah, yermamə kɨrik kapətawə tukrəgkiar atuə kɨn kapətawə kɨmi Kughen.* Yermamə e In e Yesu Kristo, yemə atuatuk. 2 Yesu e, Kughen rɨmɨvəhsi-pən narpɨnien kape təvhagə has kapətawə kɨmin, nɨtawɨn rɨmnaiyu.* Nɨtawɨn rɨmnaiyu, pəh nien mə kapətawə pɨsɨn əmə, mərɨg kape narmamə m-fam ye tokrei tanə.* 3 Mərɨg tukmə kɨtawə kasəri-pən nəgkiarien kape Kughen,* ramhajoun mə kɨtawə kharkun huvə mə kwənhauə mɨnharkun Kughen.* 4 Tukmə yermamə rɨmə rɨrkun Kughen* mərɨg rapəh nəri-pən-huvəyen nəgkiarien kafan, in rameikuə əmə; nəfrakɨsien rɨrkək iran.* 5-6 Mərɨg yermamə yame rəri-pən huvə nəgkiarien kafan,* norkeikeiyen kape Kughen ramkuə əfrakɨs kɨn norkeikeiyen yerkin.** Yermamə yame ramni mə in ravəh Yesu yerkin, tukraməkeikei məri-pən swatuk kɨrikianə əmə yame Yesu rɨmnəri-pən.* Norien a tukramhajoun* mə kɨtawə kamhavəh Yesu yerkitawə.*

Kɨtawə tukasəkeikei masorkeikei ətawə mɨnə

7 Yo mɨnə tɨksɨn, pəh nien nəgkiarien vi kɨrik yame yakamrai kɨmi əmiə mə taksəri-pən;* mərɨg nəgkiarien akwas kɨrik yame nakwəsərɨg-ta kupən.* Nəgkiarien akwas e nəgkiarien yame nakwənharkun-ta. 8 Mərɨg, nəfrakɨs, ramor mə nəgkiarien vi kɨrik tuk əmiə.* Kɨni, nɨmraghien kape Yesu mɨne kapəmiə kawor əpu kaməm mə nəgkiarien e rəfrakɨs, meinai taktəkun ai, nəpɨgnapien rɨnamrɨkək,* kɨni nɨkhakien əfrakɨs* rɨnakhak-pə.*

9 Kɨni yeməhuak kɨrik yame ramni mə in ramərer ye nɨkhakien, mərɨg raməməkɨn nəməhuak mɨnə tɨksɨn,* yermamə en ramarə hanə ye nəpɨgnapien.* 10 Mərɨg yeməhuak yame rorkeikei nəməhuak mɨnə, in ramarə ye nɨkhakien.* Kɨni nar kɨrik to rapəh norien rɨmɨr.* 11 Mərɨg tukmə raməməkɨn in kɨrik, ramarə hanə ye nəpɨgnapien,* rɨmuvrɨg əpɨs in, raməriwək əmə ye nəpɨgnəpien.*

12 Kwajikovə mɨnə kafak, yakamrai nəkwəkwə e raurə kɨmi əmiə,

Meinai Kughen rɨnəspir-ta təvhagə has kapəmiə kɨn norien yame Yesu rɨmnor.

13 Tatə mɨnə, yakamrai nəkwəkwə e raurə kɨmi əmiə,

meinai kɨmiə nakwənharkun-ta In yame rɨmnəkupən mamarə kwasɨg ikɨn Kughen ror narɨmnar.*

Nɨtamaruə, yakamrai nəkwəkwə e raurə kɨmi əmiə,

meinai nakwəsəpita* yemə has ai Setan.

14 Kwajikovə mɨnə, yakamrai nəkwəkwə e raurə kɨmi əmiə,

meinai nakwənharkun-ta Rɨmtawə Kughen.

Tatə mɨnə, yakamrai nəkwəkwə e raurə kɨmi əmiə,

meinai kɨmiə nakwənharkun-ta In yame rɨmnəkupən mamarə kwasɨg ikɨn Kughen ror narɨmnar.*

Nɨtamaruə, yakamrai nəkwəkwə e raurə kɨmi əmiə,

meinai nakwənhaskai,* nəgkiarien kape Kughen raməmɨr irəmiə, kɨni nakwəsəpita yemə has ai Setan.*

15 Takhapəh nɨsorkeikei-pɨk-ien norien kape tokrei tanə mɨne narɨmnar fam kape tokrei tanə.* Yermamə yame rorkeikei pɨk narɨmnar kape tokrei tanə, norkeikeiyen kape Rɨmtawə Kughen rɨrkək yerkin.* 16 Meinai norien m-fam kape tokrei tanə khapəh nhasɨ-pənien ye Rɨmtawə Kughen, mərɨg kape tokrei tanə əmə. Norien m-fam kape tokrei tanə, irisɨr e: Rɨki jir raməkrəh,* kamanipɨn tuk narɨmnar kape nɨprai jir əmə,* kɨvəhsi-haktə jir tuk nautə mɨne norien kafan. 17 Mərɨg tokrei tanə e tɨkrɨpirkək, mɨne narɨmnar m-fam yame ramswin iran mavi nərɨgien.* Mərɨg narmamə yamə mɨne kasor nəkwai Kughen,* tuksarə kape rerɨn.

Tɨkmɨr mɨnə kape Kristo kwənhauə ta

18 Kwajikovə mɨnə kafak, kɨtawə kwənhauə ye Nɨpɨg Kwasɨg.* Nakwəsərɨg mə tɨkmɨr kɨrik kape Kristo tukruə.* Kɨni taktəkun ai, tɨkmɨr mɨnə khapsaah kape Kristo kwənhauə ta.* Kwənhauə, kɨtawə kharkun mə kwənhauə ta ye Nɨpɨg Kwasɨg. 19 Iriə kwəsəpəh kapətawə niməhuak mɨnə,* meinai iriə, pəh nien mə kɨtawə əgkəp mɨnə tɨksɨn əfrakɨs a. Rɨpi mə kɨtawə əfrakɨs əgkəp mɨnə tɨksɨn a, to kɨpihapəh nɨsəpəhyen ətawə. Mərɨg iriə kɨmɨsap-ta irətawə, ramhajoun mə iriə pəh nien mə kɨtawə mɨnə tɨksɨn.

20 Mərɨg kɨmiə, Kristo, Yemə Imərhakə, rɨnəvrai-pre-ta Nanmɨn Rhakə* kɨmi əmiə mor kɨmiə nakharkun nəfrakɨsien. 21 Yakamrai nəkwəkwə e kɨmiə əmiə, pəh nien mə nakseinein nəfrakɨsien, mərɨg kɨmiə nakwənharkun ta nəfrakɨsien, kɨni mɨnharkun mə nəfrakɨsien rɨpəh nɨkuəyen kɨn neikuəyen.* 22 ?Pa e in yeikuə kɨrik? Yermamə yame ramni mə Yesu pəh nien mə Kristo yame Kughen rɨmɨrpen. Yermamə e in e, in tɨkmɨr kape Kristo. In rukreikɨn-pən nɨmeitaan kɨmi Rɨmtawə Kughen mɨne Tɨni, Yesu.* 23 Yermamə yame rukreikɨn-pən nɨmeitaan kɨmi Tɨni, Yesu, reinein nofugɨnien ye Rɨmtawə Kughen. Mərɨg yermamə yame ramni nəfrakɨsien ye Tɨni Yesu, rofugɨn ye Rɨmtawə Kughen.*

24 Rɨkimiə tukraməsɨk mɨpəh nɨsəru-kɨnien nəgkiarien yame nakwəsərɨg-ta kupən. Nəgkiarien a raməmɨr hanə irəmiə, mor əmiə naksofugɨn ye Rɨmtawə Kughen mɨne Tɨni, Yesu.* 25 Kɨni nar a in a, nɨmraghien rerɨn, Kughen ruɨni-ta mə tukrɨvəhsi-pə kɨmi ətawə.

26 Yakamrai nəgkiarien mɨnə e kɨmi əmiə mamni-ərhav narmamə yamə mɨne kasarkut tuk nɨvi-tayen əmiə.* 27 Mərɨg kɨmiə, Kristo rɨnəvrai-pre-ta Nanmɨn Rhakə kɨmi əmiə, raməmɨr təvɨr hanə irəmiə.* ?Ror pən, pa mɨn rɨrkun nhajounien nar vi kɨrik kɨmi əmiə? Yermamə rɨrkək. Nanmɨn Rhakə, yame Kristo rɨnəvrai-pre-ta kɨmi əmiə* ramhajoun narɨmnar fam kɨmi əmiə. Nhajounien a raməfrakɨs, mɨpəh neikuəyen nɨpɨg kɨrik. Nanmɨn Rhakə ramhajoun əmiə* mə takasofugɨn ye Kristo mamharpɨn.

28 Kɨni taktəkun ai, kwajikovə mɨnə kafak, takasofugɨn-pən ye Kristo pəh nɨpɨg tukruə,* məm kɨtawə khapəh nhagɨnien, mhapəh nɨsaurɨsien tuk nɨsərerien ye nɨmrɨn.*

29 Tukmə nakharkun mə Yesu In ratuatuk,* takharkun mə narmamə m-fam yamə mɨne kasor norien atuatuk, iriə a kwajikovə mɨnə kape Kughen.*

3

Kɨmiə e kwajikovə mɨnə kape Kughen

1 !Səmru! Norkeikeiyen yame Rɨmtawə Kughen raməvrai-pə kɨmi ətawə rehuə mapita,* in e Kughen ramhen ətawə mə kafan kwajikovə mɨnə.* Kɨni nəfrakɨsien mə kɨtawə e. Narmamə ye tokrei tanə kaseinein ətawə meinai iriə kɨmɨseinein Kughen.* 2 Yo mɨnə tɨksɨn. Kɨtawə kwajikovə kape Kughen mɨnə ai taktəkun. Kɨtawə khapəh nharkunien mə nɨpraitawə tukrhawor pən iran mɨne nɨpɨg Kristo tukrɨrerɨg-pə mɨn. Mərɨg kɨtawə kharkun mə nɨpɨg tukrɨrerɨg-pə mɨn,* kɨtawə tuksəmhen kɨn In,* meinai ye nɨpɨg a, tuksəm əfra mə In ror məkna.* 3 Narmamə m-fam yamə mɨne kasərəhu-pən nərɨgien kapəriə ye Kristo məkna, kasəspir-ta norien kapəriə,* meinai Kristo mɨn In ratuatuk. 4 Narmamə yamə mɨne kasor təvhagə has, masakapɨr mɨn loa kape Kughen, meinai nɨprai nəgkiarien e “təvhagə has” nɨpran rɨmə “nakapɨrien loa kape Kughen.” 5 Kɨni kɨmiə nakharkun mə Kristo rɨmauə mə tukrɨrɨsɨn ətawə ye təvhagə has.* Təvhagə has rɨrkək iran.* 6 Yermamə yame ramofugɨn-pən ye Kristo to rapəh mɨn nɨrpɨnien ye təvhagə has. Yermamə yame ramɨrpɨn-pən ye təvhagə has, ramhajoun mə in rɨpəh nəmien Kristo, mɨpəh nɨrkunien In.*

7 Kafak kwajikovə mɨnə, takhapəh nɨseighanien kɨn yermamə kɨrik mə tukrɨvi nərɨgien kapəmiə naksətəwao. Yermamə yame ramor norien yame ratuatuk, in en yemə atuatuk, rəmhen kɨn Kristo in ratuatuk. 8 Mərɨg yermamə yame ramɨrpɨn əmə ye təvhagə has, ramhajoun mə in kape Setan, meinai Setan a in a rɨmnəkupən mor təvhagə has, kɨni mamor təvhagə has mamrɨpɨn.* Mərɨg Ji Kughen rɨmauə mə tukrəsur-əsur wok a kape Setan.* 9 Mərɨg yermamə yame rɨmnarha vi mɨn muə kwajikovə kape Kughen,* to rɨpəh nɨrpɨnien ye təvhagə has,* meinai In ramofugɨn-pən ye Kughen. Meinein norien təvhagə has mamɨrpɨn, meinai rɨmnarha vi mɨn muə kwajikovə kape Kughen. 10 In e swatuk tuk nɨrkunien mə pa nhagɨn in kwajikovə kape Kughen,* mɨne pa nhagɨn in kwajikovə kape Setan*: Narmamə yamə mɨne khapəh nɨsorien nar atuatuk, kɨni mhapəh nɨsorkeikeiyen nəməhuak mɨnə tɨksɨn,* iriə a pəh nien mə kwajikovə kape Kughen mɨnə.

Tukasəkeikei mɨsorkeikei ətawə mɨnə

11 Nəgkiarien e in e, nakwəsərɨg-ta kupən,* mə kɨtawə tukasəkeikei mɨsorkeikei ətawə mɨnə.* 12 Rahas mə taksəri-pən norien kape kwən e Ken kupən, yame in yermamə kape Setan, in rɨmnhopni naorahini.* ?Kɨni rɨmnhopni naorahini tuk naha? Meinai naorahini, kafan norien in ratuatuk, mərɨg Ken, kafan norien rahas.* 13 Ror pən kɨn, yo mɨnə tɨksɨn, takhapəh nɨsakurien nɨpɨg narmamə ye tokrei tanə kasəməkɨn əmiə.* 14 Mərɨg kɨtawə kasorkeikei nəməhuak mɨnə tɨksɨn, ramhajoun mə kwənhatərhav ta ye kwənmhan kape nɨmhəyen, mhauə imei nɨmraghien.* Mərɨg yermamə yame raməmək əmə, ramarə hanə ye kwənmhan kape nɨmhəyen.* 15 Kɨni yermamə yame raməməkɨn narmamə,* in rəmhen kɨn yermamə yame ramhopni yermamə.* Nakharkun mə yermamə yame ramhopni yermamə, rɨpəh nɨvəhyen nɨmraghien rerɨn.*

16 Yesu rɨmnarakikɨn nɨmraghien kafan tuk ətawə,* mhajoun ətawə kɨn norien kape norkeikeiyen narmamə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, rhuvə mə kɨtawə tuksarakikɨn nɨmraghien kapətawə tuk nəməhuak mɨnə tɨksɨn.* 17 Tukmə yermamə kɨrik, kafan nautə rɨpsaah, kɨni məm mə nəməhuak mɨnə tɨksɨn kasəkwakwə kɨn nar kɨrik, mərɨg raməptɨg kɨn nautə kafan,* ?norkeikeiyen kape Kughen raməmɨr iran uə? !Nɨkam, rɨrkək!* 18 Kwajikovə mɨnə, pəh kɨtawə tukhapəh nhani-əməyen norkeikeiyen ye nhertawə, mərɨg pəh kɨsorkeikei əfrakɨs narmamə ye norien mɨnə kapətawə.* 19-20 Kasor norien mɨnə a, mamharkun mə kasarə ye nəfrakɨsien. Nar apnapɨg mə kasərɨg yerkitawə mə khapəh nɨsəmhenien, mərɨg khauə ye nɨmrɨ Kughen, rɨkitawə ramərinu əmə. Meinai Kughen rɨrkun rɨkitawə rapita ətawə. In rɨrkun narɨmnar fam.

21 Yo mɨnə tɨksɨn, pəh khapəh nɨsərɨgien yerkitawə mə khapəh nɨsəmhenien, mhauə ye nɨmrɨ Kughen, rɨkitawə ramərinu əmə,* 22 mɨpihavəh naha nhagɨn yame kɨmɨsaiyoh In kɨn,* meinai kasor nəkwan,* mɨne norien yame In rorkeikei.* 23 Nəgkiarien yame Kughen rɨmɨvəhsi-pə ramni mə tukasəkeikei mhani nəfrakɨsien ye Tɨni,* Yesu Kristo,* mɨsorkeikei ətawə mɨnə rəmhen kɨn yame in rɨmɨni ta.* 24 Yermamə yame raməri-pən nəgkiarien e yame Kughen rɨmɨwəhsi-pə,* ramofugɨn iriu Kughen,* kɨni Kughen ramofugɨn iriu min. Kɨni kharkun mə Kughen ramofugɨn kɨtawə min, meinai rɨnəvrai-pə ta Nanmɨn Kafan kɨmi ətawə.*

4

Pəh kɨsəkir huvə nanmɨn mɨnə

1 Yo mɨnə tɨksɨn, profet rɨpsaah kamhani mhamə Nanmɨn kape Kughen raməmɨr irəriə, mərɨg takhapəh nhani-nəfakɨsien irəriə m-fam.* Taksokupən mɨsəkir əmhen əriə, mə nanmɨn a raməmɨr irəriə, kape Kughen əfrakɨs, uə nɨkam. Meinai profet eikuə khapsaah kwənhauə-ta ye tokrei tanə.* 2 In e swatuk tuk nɨrkunien mə Nanmɨn əfrakɨs kape Kughen raməmɨr irəriə uə nɨkam: Tukmə yermamə rɨmə Yesu Kristo rɨmauə nɨpran ror nɨprai yermamə kɨn,* yermamə a, Nanmɨn kape Kughen raməmɨr əfrakɨs iran.* 3 Mərɨg yermamə yame rapəh nɨni-ərhavyen Yesu, pəh nien mə Nanmɨn kape Kughen raməmɨr iran. In e in tɨkmɨr kape Kristo.* Kɨmiə nɨmnharkun mə tɨkmɨr e tukruə ye tokrei tanə; kɨni ruauə ta.*

4 Kwajikovə mɨnə kafak, kɨmiə narmamə kape Kughen mɨnə, nakwənhakurao-ta ye profet eikuə mɨnə,* meinai Nanmɨn yame raməmɨr yerkimiə in rapita nanmɨn yame raməmɨr ye tokrei tanə.* 5 Iriə, narmamə kape tokrei tanə,* ror məkneikɨn mə nəgkiarien kapəriə, kape tokrei tanə əmə; kɨni narmamə yamə mɨne kasətərɨg kɨn əriə, iriə mɨn narmamə kape tokrei tanə. 6 Mərɨg kɨtawə narmamə kape Kughen mɨnə. Ror məkneikɨn, narmamə yamə mɨne kharkun Kughen, iriə kasətərɨg kɨn ətawə. Mərɨg narmamə yamə mɨne kaseinein Kughen, iriə khapəh nɨsətərɨgien kɨn ətawə.* In e swatuk tuk nɨrkunien Nanmɨn əfrakɨs* kape Kughen mɨne nanmɨn eikuə.*

Norkeikeiyen kape Kughen

7 Yo mɨnə tɨksɨn, pəh kɨtawə kɨsorkeikei ətawə mɨnə,* mhawor norkeikeiyen ramsɨ-pən tuk Kughen. Kɨni narmamə yamə mɨne kwəsarha vi mɨn mhauə kwajikovə kape Kughen mɨnə,* kɨni mɨnharkun-ta Kughen, iriə kasor norkeikeiyen.* 8 Kughen, In nuknei norkeikeiyen. Ror məkneikɨn mə narmamə yamə mɨne kaseinein Kughen, kapəriə norkeikeiyen rɨrkək. 9 Kughen rɨmnor əpu kafan norkeikeiyen kɨmi ətawə məkneikɨn: In mher-pə kɨn Tɨni kwənkwan kɨrikianə əmə,* ruə ye tokrei tanə, mə kɨtawə tukhavəh nɨmraghien tukun.* 10 Norkeikeiyen əfrakɨs ramni məknekɨn mə, “Pəh nien mə kɨtawə kɨmɨsorkeikei Kughen, mərɨg In rɨmnorkeikei ətawə* mher-pə kɨn Tɨni ruə, kɨni mɨvəhsi-pən narpɨnien kape təvhagə has kapətawə kɨmin, nɨtawɨn rɨmnaiyu.”* 11 Yo mɨnə tɨksɨn, Kughen rorkeikei ətawə ror məkneikɨn,* kɨtawə mɨn tukasəkeikei mɨsorkeikei ətawə mɨnə.* 12 Kɨpəh nəmien Kughen nɨpɨg kɨrik.* Mərɨg tukmə kɨtawə kasorkeikei ətawə mɨnə, ramhajoun mə Kughen ramarə yerkitawə, norkeikeiyen kafan ramkuə kɨn norkeikeiyen yerkitawə.*

13 Kughen rɨmnəvrai-pə Nanmɨn kafan kɨmi ətawə kɨni kwənharkun mə kasofugɨn-pən tuk Kughen,* kɨni In ramofugɨn-pə tuk ətawə.* 14 Kɨni kɨmawə yakwəsəm ta kɨni mamhani-ərhav* mə Rɨmtawə Kughen rɨmnherpə-kɨn Tɨni mə tukrɨvəh mɨragh narmamə m-fam.* 15 Narmamə yamə mɨne kamhani-ərhav mə Yesu in Ji Kughen, ramhajoun mə Kughen ramarə irəriə, kɨni iriə kasarə mɨn iran.* 16 Ror məkneikɨn mə kɨtawə kwənharkun-ta mə Kughen rorkeikei ətawə, kɨni kɨtawə kasətɨgtə mɨn ye norkeikeiyen kafan.

Kughen in norkeikeiyen.* Narmamə yamə mɨne kasor norkeikeiyen, ramhajoun mə kasofugɨn-pən tuk Kughen, kɨni Kughen ramofugɨn-pən tuk əriə.* 17 Kɨtawə tuksarə məknekɨn, norkeikeiyen tukrɨkuə kɨn norkeikeiyen yerkitawə,* mə kɨtawə tukhapəh nhagɨnien* ye nɨpɨg yame Kughen tukrəkir narmamə iran, meinai tukəm mə kapətawə norien ye tokrei tanə rəmhen əmə kɨn norien kape Yesu. 18 Mərɨg norkeikeiyen mɨne nɨgɨnien to krapəh nɨwəmɨr-kwis-ien. Norkeikeiyen əfrakɨs ramsɨg-yerhav nɨgɨnien.* Tukmə rɨkitawə raməsɨk mə tukhavəh narpɨnien kɨrik, ramhajoun mə norkeikeiyen rɨpəh hanə nɨkuəyen kɨn norkeikeiyen yerkitawə.

19 Kɨtawə kasorkeikei ətawə mɨnə meinai Kughen rɨmnorkeikei ətawə məkupən. 20 Mərɨg yermamə yame ramni mə rorkeikei Kughen, marar maməməkɨn in mɨnə tɨksɨn,* rameikuə.* Meinai tukmə yermamə kɨrik raməməkɨn in mɨnə tɨksɨn yamə mɨne raməm əriə,* ?tukrhawor morkeikei Kughen yame rapəh nəmien In nɨpɨg kɨrik? To rapəh norien.* 21 Kɨni Yesu rɨmɨvəhsi-pə nəgkiarien kɨrik mə tuksor: Tukmə nakorkeikei Kughen, takaməkeikei morkeikei mɨn ik mɨnə tɨksɨn.*

5

Kwəsapita norien kape tokrei tanə

1 Narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien* mə Yesu in Kristo yame Kughen rɨmɨrpen, iriə en kwəsarha vi mhauə kwajikovə mɨnə kape Kughen.* Kɨni narmamə m-fam yamə mɨne kasorkeikei Rɨmtawə Kughen, iriə kasorkeikei mɨn kwajikovə kape Kughen mɨnə.* 2 Kɨtawə kwənharkun ta mə tukmə kɨtawə kɨsorkeikei Kughen, masor nəkwan,* tukasəkeikei mɨsorkeikei mɨn kwajikovə kape Kughen mɨnə.*

3 Tukmə kasor nəkwai Kughen,* ramhajoun mə kasorkeikei Kughen. Kɨni kafan loa rəmhen kɨn kajipə yame rəruvəruvə əmə,* 4 meinai narmamə yamə mɨne kɨmɨsarha vi mhauə kwajikovə mɨnə kape Kughen,* iriə kwəsapita norien mɨnə kape tokrei tanə. Kɨni nhatətəyen kapətawə ravəhsi-pə nəsanɨnien tuk napitayen norien kape tokrei tanə. 5 ?Nɨ-pa mɨnə e kwəsapita norien kape tokrei tanə? Iriə e yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien mə Yesu in Ji Kughen.

Kɨnor əpu Yesu

6 Yesu Kristo rɨtərhav-pə ye nu mɨne nɨtə. Pəh nien mə ye nu əmə, mərɨg rɨmauə ye nu mɨne nɨtə.* Kɨni Nanmɨn kape kughen ramni-ərhav mə nəfrakɨsien, meinai Nanmɨn kape Kughen in nuknei nəfrakɨsien. 7 Nar misɨr e in e kɨsisər karhor əpu Yesu:* 8 Irisɨr e: Nanmɨn Imərhakə, mɨne nu, mɨne nɨtə*. Nar misɨr e kɨsisər karhajoun Yesu. 9 Nɨpɨg kɨrik, kɨtawə kɨsərɨg nəgkiarien yamə mɨne narmamə kamhani-ərhav, kɨni kɨtawə kamhani nəfrakɨsien irəriə.* Mərɨg nəgkiarien yame Kughen ramni-əhrav ye nɨkarɨn kape kafan Kwajikovə, in rehuə pɨk mapita, meinai Kughen* a in a ramni-ərhav. 10 Narmamə yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Ji Kughen, ramhajoun mə nəgkiarien yame Kughen ramni-ərhav rɨnəmɨr ta yerkiriə. Mərɨg narmamə yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Kughen, rəmhen kɨn iriə khamə Kughen In yeikuə kɨrik.* Meinai khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien yame Kughen ramni-ərhav ye nɨkarɨn kape kafan Kwajikovə.

11 In e nəgkiarien yame Kughen ramni-ərhav, mə Kughen rɨvəhsi-pə nɨmraghien rerɨn* kɨmi ətawə, kɨni nɨmraghien e, kɨvəh tuk Tɨni.* 12 Narmamə yamə mɨne kamhavəh Ji Kughen yerkiriə, iriə kamhavəh nɨmraghien. Mərɨg narmamə yamə mɨne khapəh nhavəhyen Ji Kughen yerkiriə, khapəh nhavəhyen nɨmraghien.*

Nəgkiarien infamien

13 Yakamrai nəgkiarien mɨnə e kɨmi əmiə yamə mɨne nakshatətə ye nhag Ji Kughen, mə kɨmiə takharkun huvə mə nakwənhavəh ta nɨmraghien rerɨn.* 14 Kɨni tukmə kɨtawə khauə ye nɨmrɨ Kughen, rɨkitawə ramərinu,* meinai kɨtawə kharkun mə tukmə kɨsaiyoh kɨn naha nhagɨn ratuatuk ye nərɨgien kape Kughen, In tukrərɨg nəhuakien kapətawə.* 15 Kharkun mə In ramərɨg ətawə, mharkun mɨn mə tukpihavəh naha nhagɨn yamə mɨne kɨtawə kɨsaiyoh In kɨn.*

16 Tukmə kɨtawə kasəm yeməhuak kɨrik ramor təvhagə has, mərɨg pəh nien mə təvhagə has yame rɨrkun nɨkɨr-pənien ye nɨmhəyen, pəh kɨsəhuak tukun, kɨni Kughen tukrɨvəhsi-pən nɨmraghien kɨmin.* Mərɨg təvhagə hah kɨrik aikɨn yame ramkɨr-pən narmamə ye nɨmhəyen,* kɨni yakpəh nɨniyen mə tuksəhuak tuk narmamə yamə mɨne kasor təvhagə hah ai yame ramkɨr-pən narmamə ye nɨmhəyen.† 17 Norien has mɨnə fam e, in təvhagə has,* kɨni mərɨg təvhagə has mɨnə tɨksɨn aikɨn khapəh nhakɨr-pənien narmamə ye nɨmhəyen.*

18 Kɨtawə kharkun mə narmamə yamə mɨne kwəsarha vi mhauə kwajikovə mɨnə kape Kughen* khapəh nharpɨnien ye təvhagə hah, meinai Ji Kughen rampɨk ətərəkɨn əriə, kɨni yemə has e Setan reinein nɨrap-rapien əriə.* 19 Kɨni kharkun mə kɨtawə e kwajikovə kape Kughen mɨnə,* mərɨg narmamə m-fam kape tokrei tanə, iriə kasəmɨr ye kwermɨ Setan.* 20 Kɨtawə kharkun mɨn mə Ji Kughen rɨmauə kɨni mɨvəhsi-pə nɨrkunien kɨmi ətawə,* mə tukharkun Yermamə e yame In nəfrakɨsien.* Kɨni kɨtawə kasofugɨn-pən tuk Kughen yame In nəfrakɨsien, mɨsofugɨn-pən mɨn tuk Tɨni, Yesu Kristo, yame In Kughen əfrakɨs, mɨne nuknei nɨmraghien rerɨn.*

21 Kwajikovə mɨnə kafak, səmɨr isok tuk nanmɨ nar yamə mɨne kamhavəh tamhek Kughen yerkimiə.*

* 1:1: Jon 14:6

* 1:1: Jon 1:1,3

* 1:1: Luk 24:48; Jon 1:14; 19:35; 2 Pita 1:16; 1 Jon 4:14

* 1:2: Jon 1:1-4; 11:25; 14:6

* 1:2: Jon 15:27

* 1:2: Jon 1:1-4

* 1:3: 1 Kor 1:9

* 1:5: 1 Tim 6:16

* 1:6: Jon 3:19-21; 8:12; Efes 5:8; 1 Jon 2:11

* 1:6: 1 Jon 2:4; 4:20

* 1:7: Aes 2:5

* 1:8: Jer 2:35; Rom 3:9,19; Jem 3:2

* 1:8: 1 Jon 2:4

* 1:9: Sam 32:3-5; 51:2; Prov 28:13

* 1:9: Jer 31:34; Maeka 7:18-20; Hib 10:22

* 1:10: Jon 5:38

* 2:1: 1 Tes 2:11

* 2:1: Rom 8:34; 1 Tim 2:5; Hib 7:25

* 2:2: Rom 3:25; 1 Jon 4:10

* 2:2: Jon 3:17

* 2:3: 1 Jon 4:13; 5:2

* 2:3: Jon 14:15

* 2:4: Taet 1:16; 1 Jon 3:6; 4:7,8

* 2:4: 1 Jon 1:6,8

* 2:5-6: Jon 14:15

* 2:5-6: Swatuk pɨsɨn kɨrik kape nukreikɨnien v 5: “Mərɨg yermamə yame rəri-pən huvə nəgkiarien kafan, in rorkeikei pɨk Kughen.”

* 2:5-6: 1 Jon 4:12

* 2:5-6: Mat 11:29

* 2:5-6: 1 Jon 2:3

* 2:5-6: Jon 15

* 2:7: Dut 6:5; Lev 19:18

* 2:7: 1 Jon 2:24; 3:11,23; 4:21; 2 Jon 5,6

* 2:8: Jon 13:34

* 2:8: Rom 13:12

* 2:8: Jon 1:9

* 2:8: Efes 5:8; 1 Tes 5:5

* 2:9: 1 Jon 3:10,15,16; 4:20,21

* 2:9: 1 Jon 1:5

* 2:10: 1 Jon 3:14

* 2:10: Sam 119:165

* 2:11: 1 Jon 1:6

* 2:11: Jon 11:9; 12:35

* 2:13: Jon 1:1

* 2:13: Jon 16:33

* 2:14: Jon 1:1

* 2:14: Efes 6:10

* 2:14: 1 Jon 2:13; Sam 119:9-11; Jon 5:38; Hib 4:12; 1 Jon 1:10

* 2:15: Rom 12:2

* 2:15: Jem 4:4

* 2:16: Jen 3:6; Rom 13:14; Efes 2:3

* 2:16: Prov 27:20

* 2:17: Hib 12:27

* 2:17: Mat 12:50

* 2:18: Rom 13:11

* 2:18: 1 Jon 2:22; 4:3; 2 Jon 1:7

* 2:18: 1 Jon 4:1

* 2:19: Wok 20:30

* 2:20: 1 Jon 2:27; 2 Kor 1:21-22

* 2:21: 2 Pita 1:12

* 2:22: 1 Jon 4:3; 2 Jon 1:7

* 2:23: Jon 8:19; 14:7; 1 Jon 4:15; 5:1; 2 Jon 1:9

* 2:24: Jon 14:23; 15:4; 1 Jon 1:3; 2 Jon 9

* 2:26: 1 Jon 3:7

* 2:27: 1 Jon 2:20

* 2:27: 1 Kor 2:12

* 2:27: Jon 15:4

* 2:28: 1 Jon 3:2; Kol 3:4

* 2:28: Efes 3:12

* 2:29: 1 Jon 3:7

* 2:29: Jon 1:13

* 3:1: Jon 3:16

* 3:1: Jon 1:12

* 3:1: Jon 15:21; 16:2,3

* 3:2: Kol 3:4; 1 Jon 2:28

* 3:2: Rom 8:29; 2 Pita 1:4

* 3:2: Jon 17:24; 2 Kor 3:18

* 3:3: 2 Kor 7:1; 1 Jon 1:7; 2 Pita 3:13,14

* 3:5: 1 Jon 3:8

* 3:5: 2 Kor 5:21

* 3:6: 1 Jon 3:9; 2:4; 5:18; 3 Jon 1:11

* 3:8: Jon 8:44

* 3:8: Hib 2:14

* 3:9: Jon 1:13

* 3:9: 1 Jon 5:18

* 3:10: 1 Jon 3:1,2; Jon 1:12

* 3:10: 1 Jon 3:8

* 3:10: 1 Jon 2:9; 4:8

* 3:11: 1 Jon 2:7

* 3:11: Jon 13:34-35; 15:12; 1 Jon 4:7,11,21; 2 Jon 1:5

* 3:12: Jen 4:8

* 3:12: Prov 29:10

* 3:13: Jon 15:18,19; 17:14

* 3:14: Jon 5:24

* 3:14: 1 Jon 2:9

* 3:15: 1 Jon 2:9

* 3:15: Mat 5:21,22; Jon 8:44

* 3:15: Gal 5:20,21

* 3:16: Jon 10:11

* 3:16: Jon 15:13; 1 Tes 2:8

* 3:17: Dut 15:7,8; Jem 2:15,16

* 3:17: 1 Jon 4:20

* 3:18: Esik 33:31; Rom 12:9

* 3:21: Efes 3:12; 1 Jon 5:14

* 3:22: Mat 7:7

* 3:22: Jon 14:15

* 3:22: Hib 13:21

* 3:23: Jon 6:29

* 3:23: Jon 1:12; 3:18; 20:31

* 3:23: Jon 13:34

* 3:24: 1 Jon 2:3

* 3:24: 1 Jon 2:6; 4:15

* 3:24: 1 Jon 4:13

* 4:1: Jer 29:8

* 4:1: Mat 7:15; 1 Jon 2:18

* 4:2: Jon 1:14; 1 Jon 2:23

* 4:2: 1 Kor 12:3

* 4:3: 1 Jon 2:22; 2 Jon 1:7

* 4:3: 1 Jon 2:18

* 4:4: Jon 16:33

* 4:4: 2 King 6:16; Rom 8:31

* 4:5: Jon 15:19; 17:14,16

* 4:6: Jon 8:47

* 4:6: Jon 14:17

* 4:6: Mak 13:5

* 4:7: 1 Jon 3:11

* 4:7: Jon 1:15

* 4:7: 1 Jon 2:4

* 4:9: Jon 1:18

* 4:9: Jon 3:16,17; 1 Jon 5:11

* 4:10: Rom 5:8,10

* 4:10: Rom 3:25

* 4:11: Jon 3:16

* 4:11: Jon 15:12; 1 Jon 3:11

* 4:12: Jon 1:18

* 4:12: 1 Jon 4:17; 2:5

* 4:13: 1 Jon 2:3

* 4:13: 1 Jon 3:24

* 4:14: Jon 15:27

* 4:14: Luk 2:11; Jon 3:17

* 4:15: 1 Jon 3:24

* 4:16: 1 Jon 4:8

* 4:16: 1 Jon 3:24

* 4:17: 1 Jon 4:12; 2:5

* 4:17: Efes 3:12

* 4:18: Rom 8:15

* 4:20: 1 Jon 2:9

* 4:20: 1 Jon 1:6; 2:4

* 4:20: 1 Jon 3:17

* 4:20: 1 Jon 4:12; Jon 1:18

* 4:21: 1 Jon 2:7,9

* 5:1: Jon 3:15

* 5:1: Jon 1:13; 1 Jon 2:22; 1 Jon 2:23

* 5:1: 1 Jon 2:23

* 5:2: 1 Jon 2:3

* 5:2: 1 Jon 3:14

* 5:3: Jon 14:15

* 5:3: Mat 11:30

* 5:4: Jon 1:13

* 5:6: Jon 19:34,35

* 5:7: Jon 14:17

* 5:8: Nɨpɨg Jon ramni “nu” nɨpran ramni “baptaes,” kɨni nɨprai “nɨtə” nɨpran ramni “nɨmhəyen kape Yesu.” Nar misɨr e baptaes, mɨne nɨmhəyen kape Yesu, mɨne Nanmɨn Rhakə, karhaor əpu Yesu.

* 5:9: Jon 5:33,34

* 5:9: Mat 3:16,17; Jon 5:32,37; 8:17,18

* 5:10: Jon 3:33; 1 Jon 1:10

* 5:11: Mat 25:46

* 5:11: Jon 1:4

* 5:12: Jon 3:15,16,36

* 5:13: 1 Jon 5:11

* 5:14: Efes 3:12; 1 Jon 3:21

* 5:14: Mat 7:7

* 5:15: 1 King 3:12

* 5:16: Jem 5:15

* 5:16: Hib 6:4-6; 10:26

† 5:16: Tukmə ror “təvhagə hah yame ramkɨr-pən narmamə ye nɨmhəyen” nɨpran ramni “kamni hah Nanmɨn Rhakə.” Yesu rɨmɨni ye Mak 3:28-29 mə, “Ror pən, yakamni-pre əfrakɨs tuk əmiə, mə Kughen rɨrkun nɨwəhsi-tayen nahasien mɨnə fam yame nakasor, uə nɨni-hasien yame nakasor iran. Mərɨg tukmə nakhani has Nanmɨn Imərhakə, to Kughen rɨpəh nɨwəhsi-tayen nɨpɨg kɨrik. Təvhagə hah a tukraməmɨr kape rerɨn.”

* 5:17: 1 Jon 3:4

* 5:17: 1 Jon 5:16; 1 Jon 2:1

* 5:18: Jon 1:13

* 5:18: Jon 14:30

* 5:19: 1 Jon 4:6

* 5:19: Jon 12:31; 14:30; 17:15

* 5:20: Luk 24:45

* 5:20: Jon 17:3

* 5:20: 1 Jon 5:11

* 5:21: 1 Kor 10:14; 1 Tes 1:9

2 JON

2 Jon

Nəkwəkwə yame Jon rɨmɨrai yame ramor kɨraru kɨn

Nəgkiarien kupən ye nəkwəkwə e 2 Jon

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Jon rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi niməhuak kɨrik, mərɨg Jon ramerkwaig kɨn nhagɨn, meinai ye nɨpɨg a gavman rɨmə tukruh narmamə kape Kughen. Ror pən in ramni nəgkiarien kureikɨn mɨmə, nəkwəkwə ramvən kɨmi piraovɨn kɨrik. Kɨni kwajikovə mɨnə kape piroavɨn, iriə e nəmhuak mɨnə.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, nəmhajoun mɨnə khapsaah kɨmnaseriwək ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Narmamə yamə mɨne kɨmɨsərɨg nəgkiarien kapəriə kɨmnhavəhsi-pən nəvɨgɨnien kɨmi əriə, mhavəhsi-pən mɨn napɨrien kɨmi əriə, mɨsasitu irəriə. Mərɨg nəmhajoun eikuə mɨnə kamhavən apnapɨg mɨn tuk nɨvi-tayen nəməhuak mɨnə, mə tuksəpəh nəgkiarien əfrakɨs.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Nɨpɨg nəmhajoun eikuə mɨnə kɨmnhauə, Jon rɨmə narmamə yamə mɨne kashatətə ye nəgkiarien əfrakɨs kape Kughen, tukasəkeikei mɨsəpəh nəmhajoun eikuə mɨnə a, kɨni mɨsəpəh norien mɨne nəgkiarien kapəriə, kɨni mhapəh nɨsasituyen irəriə. Mərɨg Jon rorkeikei mə nəməhuak mɨnə tukasəkeikei mɨsorkeikei əriə mɨnə. In e nərɨgien kape Kughen.

1

Jon ramni mə nəkwəkwə e ramvən kɨmi niməhuak kɨrik

1 Yo elda kɨrik, yakamrai nəkwəkwə e, ramvən kɨmi piraovɨn* yame Kughen rɨmɨrpen,* mɨne kafan kwajikovə mɨnə. Nəfrakɨsien mə yakorkeikei pɨk əmiə. Mərɨg pəh nien mə yo pɨsɨn əmə yakorkeikei əmiə, mərɨg narmamə mɨnə fam e yamə mɨne kharkun mɨn nəfrakɨsien,* iriə mɨn kasorkeikei əmiə. 2 Kɨni yaksorkeikei əmiə, meinai nəfrakɨsien raməmɨr yerkitawə,* kɨni tukraməmɨr rerɨn yerkitawə.

3 Pəh kɨsarə ye nokieiyen mɨne nəfrakɨsien. Kɨni pəh Rɨmtawə Kughen mɨne Tɨni, Yesu Kristo, tukaravəhsi-pə nɨhuvəyen mɨne norkeikeiyen mɨne nəmərinuyen kɨmi ətawə.

Pəh kɨtawə tuksəri-pən nəgkiarien əfrakɨs mɨnə

4 Rɨkik ramagien ehuə nɨpɨg yɨmnəm narmamə mɨnə tɨksɨn kaseriwək ye swatuk kape nəfrakɨsien,* rəmhen kɨn yame Rɨmtawə Kughen ruɨni-ta kɨmi ətawə mə tukasəkeikei mɨsor. 5 Kɨni taktəkun ai, nowinɨk, pəh nien mə yakamrai nəgkiarien vi kɨrik kɨmi əmiə, mərɨg nəgkiarien əmə in e yame nakwəsərɨg-ta apa kupən.* Yakamni mamaiyoh mə kɨtawə tuksor əmə norkeikeiyen kɨmi ətawə mɨnə. 6 Kɨni norkeikeiyen e, nɨpran e norien nəkwai Kughen. Kɨni in ramni-pə tuk ətawə mə tukasəkeikei mɨsəri-pən swatuk kape norkeikeiyen, rəmhen əmə kɨn yame nakwəsərɨg-ta kupən.

7 Meinai nəmhajoun eikuə mɨnə khapsaah kwənhauə-ta ye tokrei tanə.* Iriə khapəh nhaniyen nəfrakɨsien mə Yesu Kristo rɨmnor nɨprai yermamə kɨn.* Iriə a nəmeikuə mɨnə, mɨne tɨkmɨr mɨnə kape Kristo.* 8 Ror məkneikɨn mə takasərɨg əmiə pəh kwənkwai wok kapəmiə tukrɨkuə pɨk mapita. Tamə, naksəpkərhav ye kwənkwai nəmnhawkien kapəmiə.* 9 Yermamə yame raməsɨk əpnis nhajounien kape Kristo ye nərɨgien əmə kafan, ramhajoun mə Kughen rɨrkək yerkin. Mərɨg yermamə yame ramraptərəkɨn tɨm tɨm nhajounien kape Kristo,* Rɨmtawə Kughen mɨne Tɨni, Yesu, kawəmɨr yerkin.* 10 Tukmə yermamə kɨrik ruə tuk ik, mərɨg mɨpəh nɨniyen nhajoun-atuatuk-ien kape Kristo, takpəh nɨni-vivi-yen in, mɨpəh neighanien kɨn in ruə imam yerkwanu.* 11 Meinai yermamə yame ramni vi vi in, ramasitu iran mamor swatuk tuk kafan nhajounien has.*

Nəgkiarien infamien

12 Yakmə jakni-pre nəgkiarien mɨnə tɨksɨn mɨn tuk ik, mərɨg to yakpəh nɨvəhyen pen mɨrai-pən kɨn ye pepa. Yakmə jakurə məm əmiə, kɨsəgkiar atuatuk kɨmi ətawə mɨnə, pəh tukror rɨkitawə ramagien pɨk əmə.*

13 Kwajikovə mɨnə kape piam,† yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen əriə, iriə kamhani vivi ik.

* 1:1: Nɨprai nəgkiarien e “piraovɨn” ramni “niməhuak.”

* 1:1: 1 Pita 5:13

* 1:1: Jon 8:32

* 1:2: Jon 14:17

* 1:4: 3 Jon 1: 3,4

* 1:5: 1 Jon 2:7

* 1:7: 1 Jon 4:1

* 1:7: 1 Jon 2:22; 4:2,3

* 1:7: 1 Jon 2:18

* 1:8: 1 Kor 3:8; Hib 10:35,36; 11:26

* 1:9: Jon 8:31

* 1:9: 1 Jon 2:23

* 1:10: Rom 16:17

* 1:11: 1 Tim 5:22

* 1:12: Jon 3:29

† 1:13: Tukmə ror “Kwajikovə mɨnə kape piam” nɨpran ramni “narmamə kape niməhuak kape Jon.”

3 JON

3 Jon

Nəkwəkwə yame Jon rɨmɨrai yame ramor kɨsisər kɨn

Nəgkiarien kupən ye nəkwəkwə e 3 Jon

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Jon rɨmɨrai nəkwəkwə e.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi pa? Rɨmɨrai ramvən kɨmi Gaeas e in yamehuə kɨrik kape niməhuak, kɨni in rɨrkun Jon.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, nəmhajoun mɨnə kape niməhuak kamhavən ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mɨshajoun. Narmamə yamə mɨne kɨmɨsərɨg nəgkiarien kapəriə kɨmnhavəhsi-pən nəvɨgɨnien kɨmi əriə, mhavəhsi-pən napɨrien kɨmi əriə, mɨsasitu irəriə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Gaeas, in yermamə kɨrik yame ramasitu ye nəmhajoun yamə mɨne kaseriwək ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Jon rɨmnərɨg nəvsaoyen kɨrik ye norien huvə kape Gaeas, kɨni rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukrɨvəh-si haktə nərɨgien kafan.

1

Jon rɨmə nəkwəkwə e ramvən kɨmi Gaeas

1 Gaeas, ik piak keikei kɨrik. Yo, elda* kape niməhuak, yakamrai nəkwəkwə e kɨmik. Yakorkeikei əfrakɨs ik. 2 Piak keikei, yakwɨrkun mə kafam nɨmraghien ye nɨmrɨ Kughen in rhuvə əmə, kɨni yakaməhuak mə takəsanɨn mamərɨg huvə əmə yerkim, kɨni narəyen m-fam kafam tukrhuvə. 3 Rɨkik rɨmnagien nɨpɨg yɨmnərɨg nəməhuak mɨnə tɨksɨn kɨmnhauə masəsaov kɨn kafam narer-tɨm-tɨm-ien tuk nəfrakɨsien, mhani mə nakamrɨpɨn ye nəriwəkien ye nəfrakɨsien.* 4 Yakərɨg mə kwajikovə mɨnə kafak kaseriwək ye nəfrakɨsien, rɨkik ragien mapita narɨmnar m-fam.

Gaeas ramor wok huvə kɨrik

5 Piak keikei, ik nakərer əutən tuk naha nhagɨn yame nakamor kɨmi nəməhuak yamə mɨne kamhaurə tuk ik, nar apnapɨg mə iriə yepsɨpɨs mɨnə.* 6 Iriə khauə ye niməhuak e, masəvsao kɨn kafam norkeikeiyen. Kɨni nɨpɨg iriə tukamhavən ye kapəriə swatuk, rhuvə mə takasitu irəriə* ye norien yame Kughen rorkeikei. 7 Meinai iriə kaseriwək tuk nɨni-ərhavyen Nəgkiarien kape Yesu Kristo. Masarkurao, mərɨg nəmə khapəh nɨsəhuakien khapəh nɨsasituyen irəriə. 8 Ror məkneikɨn mə kɨtawə tukasəkeikei mɨsasitu irəriə, mə kɨtawə tukhavəh kwermɨtawə mɨnə kɨrikianə tuk nɨni-ərhavyen nəfrakɨsien.

Diotrefes mɨne Demetrius

9 Yakwərai-ta nəkwəkwə kɨrik kɨmi niməhuak kafam, mərɨg kwən e Diotrefes, in rorkeikei pɨk mə tukrɨvəhsi-haktə atuk in mə in yemehuə kɨrik, kɨni mɨpəh nətərɨgien kɨn ətawə. 10 Tukmə yakurə, kɨni jakəvsao atuatuk kɨn norien kafan, yame in raməsiwən-apsapɨs kɨn nɨniyen nɨkartawə. Kɨni marə mor mɨn nar has kɨrik mɨn, mɨpəh neighanien kɨn nəməhuak mɨnə khavən iman ikɨn. Mamni-əhu mɨn narmamə yamə mɨne kɨsorkeikei mə tukseighan kɨn nəməhuak mɨnə khavən iməriə ikɨn mə tukhapəh nɨseighanien kɨn, kɨni mher-yerhav kɨn əriə ye niməhuak.

11 Piak keikei, takpəh nɨsɨgovɨnien norien has kape narmamə; mərɨg taksɨgovɨn norien huvə kape narmamə. Meinai narmamə yamə mɨne kasor norien huvə, iriə e kwajikovə mɨnə kape Kughen.* Mərɨg narmamə yamə mɨne kasor norien has, iriə kɨseinein əgkəp Kughen.

12 Mərɨg kwən a Demetrius,* narmamə m-fam kasəgnəgɨn in. Kɨni kafan norien ramhajoun mə iriə kasəfrakɨs. Kɨni kɨmawə mɨn yaksəgnəgɨn in, kɨni nakɨrkun mə yakamhani əfrakɨs.*

Nəgkiarien infamien

13 Yakmə jakni-pre nəgkiarien mɨnə tɨksɨn mɨn tuk ik, mərɨg to yakpəh nɨvəhyen pen mɨrai-pən kɨn ye pepa. 14 Yakmə jakurə məm ik, kawəgkiar atuatuk kɨmi ərau mɨnə.

15 Pəh takamarə ye nəmərinuyen.*

Ik mɨnə tɨksɨn ikɨn e kamhani-pre rhuvə kɨmik. Kɨni takni-pən rhuvə tuk kɨtawə mɨnə tɨksɨn aikɨn a kɨrikianə kɨrikianə.

* 1:1: 2 Jon 1:1

* 1:3: 2 Jon 1:4

* 1:5: Rom 12:13; Hib 13:2

* 1:6: 1 Kor 16:11; 2 Kor 1:16

* 1:11: 1 Jon 2:29

* 1:12: 1 Tim 3:7

* 1:12: Jon 19:35; 21:24

* 1:15: Rom 1:7; Efes 6:23

JUD

Jud

Nəkwəkwə yame Jud rɨmɨrai

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Jud

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Jud rɨmɨrai nəkwəkwə e. Piauni e Jemes mɨne Yesu.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? Keinein mə Jud rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi pa. Tukmə ror rɨmɨrai ramvən kɨmi nəmə Isrel yamə mɨne kamhani nəfrakɨsien ye Yesu Kristo.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Ye nɨpɨg a, nəmhajoun eikuə mɨnə tɨksɨn kaseriwək ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mɨshajoun narmamə. Mərɨg kɨmɨshajoun oror əriə, mamhani mə rhuvə əmə mə narmamə kape niməhuak tuksor norien has apnapɨg mɨnə. Kamhani mə rhuvə əmə tuk norien nahasien, meinai nɨhuvəyen kape Kughen in rehuə, to rɨpəh norien narpɨnien kɨmi əriə.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? Jud rorkeikei mə nəməhuak mɨnə ikɨn mɨnə fam tukharkun mə nəgkiarien kape nəmhajoun eikuə mɨnə in rahas, kɨni in neikuəyen əmə. Kɨni nəmhajoun eikuə mɨnə tukhavəh narpɨnien ehuə kɨrik. Jud rorkeikei mə niməhuak tukrərer skai ye nəgkiarien yame in nəfrakɨsien.

1

Nəgkiarien kupən

1 Yo Jud, yo yor atuəkɨn kape Yesu Kristo. Yo, piak e Jemes. Yakamni “rhuvə” tuk əmiə yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen-ta əmiə. Kughen, Rɨmtawə rorkeikei əmiə, kɨni Yesu Kristo ramarha huvə tuk əmiə.*

2 Pəh nɨhuvəyen, mɨne norkeikeiyen, mɨne nəmərinuyen kape Kughen tukrurə mehuə mamarə yerkimiə.

Norien kape nəmhajoun eikuə mɨnə

3 Yo mɨnə tɨksɨn, apa kupən yɨmnorkeikei pɨk mə jakrai nəkwəkwə kɨrik rurə kɨmi əmiə yame raməvsao kɨn swatuk yame Kughen rɨmɨvəh mɨragh ətawə iran. Mərɨg taktəkun ai, yakmə jakaməkeikei mɨrai nəkwəkwə e raurə kɨmi əmiə tuk nɨvəhsi-haktəyen nərɨgien kapəmiə mɨmə taksərer tɨm tɨm tuk nɨraptərəkɨnien nəgkiarien əfrakɨs kape nhatətəyen kapətawə. Kughen ruərəhu-pən ta nəgkiarien kafan ye kwermɨ nəməhuak mɨnə mɨkɨrikianə, kɨni to nɨpɨg kɨrik rapəh mɨn nərəhu-pənien. 4 Yakmə jakrai nəkwəkwə e meinai narmamə tɨksɨn kɨmnhaurə apɨs apɨs yerkimiə. Iriə mɨsəsɨk nəkwai Kughen, mhaukrekɨn nɨhuvəyen kape Kughen mhamə In rameighan kɨn nəkrəhyen kɨn piraovɨn mɨne təvhagə hah pɨsɨn pɨsɨn mɨnə. Mhaukreikɨn-pən nɨmeitairiə kɨmi Yesu Kristo yame In Kughen mɨne Yermaru kapətawə. Nəkwəkwə kape Kughen ruɨni ta kupən mə iriə tukasəkeikei mɨsarə ye narpɨnien kɨrik.*

5 Yakmə jakni-pre tuk əmiə narɨmnar e yame nakwənharkun fam ta, mɨmə in apa kupən, nɨpɨg Kughen rɨmɨvəh mɨragh nəmə Isrel, mɨkɨr-yerhav əriə apa Ijip, iriə tɨksɨn kɨɨmsarar mhapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Kughen, Kughen rɨmnhopni əriə.* 6 Kɨni rɨkimiə tukraməsɨk mə apa kupən, agelo tɨksɨn kɨmɨsəpəh neihuəyen kapəriə mɨsap-ta kɨn kwənmhaan atuatuk kapəriə. Kughen rɨmɨrkwəji əriə kɨn jen yame to rapəh nɨvi-əruyen, mətapɨg kɨn əriə apa ikɨn rəpɨgnap ikɨn meriaji Nɨpɨg Ehuə yame tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə iran.* 7 Rəmhen əmə kɨn Sodom mɨne Gomora mɨne taon yamə mɨne rarkurao irəriu. Narmamə aikɨn a kɨmɨsəpəh norien atuatuk mhavən ye norien kape nəkrəhyen kɨn piraovɨn, mɨne norien kape narman kamhakɨr atuk əriə mɨnə, mɨne nɨpiraovɨn kamhakɨr atuk əriə mɨnə. Kɨni Kughen rɨmnor narpɨnien kɨmi əriə ye nap, mɨmə narmamə tuksəm kwənkwai norien has mɨnə a in e nap yame ramuək rerɨn.*

8 Nar apnapɨg əmə narmamə mɨnə a kwənharkun narɨmnar mɨnə a, mərɨg ye norien kɨrikianə əmə mɨn, iriə kamhani mhamə kɨmɨsəmrərhav mɨsəm mə kameighan kɨn norien has mɨnə a, mhavən, masor ye nɨprairiə. Khapəh nɨsorkeikeiyen mə Kughen tukreihuə irəriə, kɨni mamhani hah nhag agelo mɨnə ye neai. 9 Mərɨg kupən, Mikael, in yamehuə pawk kape agelo mɨnə, in rɨpəh nɨvəh-sihaktə-atuk-ien in mə to rɨni hah nhag Setan nɨpɨg kɨmɨwotgoh iriu min tuk nɨprai Moses. Mamni əmə tukun mə, “Pəh Kughen əmə tukror narpɨnien kɨmik.”*

10 Mərɨg narmamə mɨnə a kamhani hah narɨmnar yamə mɨne kaseinein. Kɨsəmhen əmə kɨn nar mɨragh aparu yamə mɨne kasor əmə narɨmnar yame nɨprairiə rorkeikei. Kasor norien a masoriah atuk əriə kɨn.*

11 !Kəsi! Tuksarə ye narpɨnien ehuə. Iriə kasəri-pən swatuk yame ji Adam e Ken rɨmnəri-pən kupən. Mhavəhsi-pən mɨn rɨkiriə m-fam ye norien yame profet e Balam rɨmnor kupən, meinai in rɨmnorkeikei pɨk mane. Kɨni masor norien kape kwən e Kora, masəsɨk nəkwai nəmasur mɨnə. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə yame Kughen rɨmnoriah Kora mɨne kafan mɨnə, Kughen tukroriah əriə.† 12 Nɨpɨg nakharaptərəkɨn nəvɨgɨnien e kape norkeikeiyen, kasəvɨgɨn əmə mhapəh nɨsaurɨsien kɨn. Kasərɨg əmə əriə, rəmhen kɨn yermamə yame ramarha tuk sipsip maməvɨgɨn atuk əmə in. Iriə kɨsəmhen kɨn nɨmaas ye tame tahik yame ramerkwaig, rao rɨrəhpɨkɨn məməteih. Kɨsəmhen mɨn kɨn napuə yame nɨmətag ramrəh mamuə, mərɨg nəhig rapəh nɨpien. Kɨsəmhen əmə mɨn kɨn nai yame ruauə ye nɨpɨg kape norien kwənkwan, mərɨg rɨpəh nɨkuəyen. Rɨmhə əmə. Narmamə kɨmɨsəvi-əvi, rɨmhə fam.* 13 Norien kapəriə ror naurɨsien məsəsao rəmhen kɨn peao peao ye tame tahik. Kɨsəmhen kɨn kəmhau yamə mɨne kɨmɨsəta ye kwənmhaan atuatuk kapəriə, mɨserwei. Kughen rɨmnor apnəpeinə ye kwənmhaan kapəriə ye nəpɨgnapien, yame tuksarə rerɨn ikɨn.

14 Apa kupən, kwən e Inok, in kwənkwan yame ror seven kɨn ye kwənərəus kape Adam, rɨmɨni-ərhav nəgkiarien kape Kughen yame rɨmɨwəh-sipən kɨmin mɨmə, “!Səmru! Yermaru ramuə iriə kafan agelo mɨnə khapsaah, khapsaah pɨk.* 15 Ramuə mə tukrəkir narmamə m-fam mɨwəhsi-pən narpɨnien kɨmi narmamə yamə mɨne khapəh nɨshatətəyen ye Kughen tuk norien has pɨsɨn pɨsɨn m-fam yamə mɨne kɨmɨsor. Mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi yor təvhagə has mɨnə tuk nɨni-hahyen In.”

16 Nɨpɨg m-fam, narmamə mɨnə a kamhani pɨk mus mus, kɨni mamhani hah narɨmnar fam. Iriə kasəri-pən əmə nərɨgien has kapəriə, kɨni masəgkiar ausit kɨmi əriə mɨnə, kɨni mamhani nəgkiarien heikən mə narmamə tuksəri-pən nərɨgien kapəriə.

Jud ramor kwirɨg kɨmi əriə

17 Mərɨg kafak narmamə mɨnə, rɨkimiə tukraməsɨk nəgkiarien yame aposol mɨnə kape Yesu Kristo Yermaru kapətawə kɨmnhani mə tukruə. 18 Iriə kɨmnhani-pre tuk əmiə mhamə, “Nɨpɨg Kwasɨg tukruə ipakə, narmamə tɨksɨn tuksarh iakei irəmiə. Iriə tuksəri-pən əmə nərɨgien has kapəriə.”* 19 Narmamə mɨnə a iriə a kasəwhai əmiə. Kasəri-pən əmə nərɨgien kape tokrei tanə. Nanmɨn kape Kughen rɨrkək irəriə.

20 Mərɨg kɨmiə, kafak narmamə mɨnə, taksor əmiə mə takhaskai tuk nhatətəyen yame ratuatuk huvə, yame ramsɨ-pən tuk Kughen. Mɨsəgkiar kɨmi Kughen ye Nanmɨn kafan.* 21 Mhavəh norkeikeiyen kape Kughen ramarə yerkimiə mamhawhin Yesu Kristo Yermaru kapətawə, mə rɨkin tukreihuə tuk əmiə, mɨvəhsi-pre nɨmraghien rerɨn kɨmi əmiə.

22 Sasitu ye narmamə yamə mɨne nhatətəyen kapəriə rɨpəh nɨskaiyen; kapəriə nərɨgien kɨraru. 23 Ipakə narmamə tɨksɨn khavən ye nap. Hapɨk-ta əriə, mhavəh mɨragh əriə. Rɨkimiə tukreiwaiyu pawk tuk narmamə tɨksɨn, mərɨg takhagɨn kɨn norien has kapəriə yame ramor əriə kasəmkɨmɨk, mɨvən meriaji neipən kapəriə.*

Nəgkiarien infamien kape Jud

24-25 Pəh khani vi vi Kughen yame In rɨrkun nɨraptərəkɨnien əmiə mə tukror əmiə nakhapəh nhamɨrien, mɨrkun norien əmiə mə tamhek təvhagə hah tukrɨrkək əgkəp ye nɨmraghien kapəmiə, mɨvəh əmiə naksarer ye nɨmrɨn mɨne nɨkhakien kafan, rɨkimiə ragien pɨk aikɨn. Kughen kɨrikianə əmə; In ravəh mɨragh ətawə ye Yesu Kristo Yermaru kapətawə. Neihuəyen, mɨne nəsanɨnien, mɨne nɨkhakien, mɨne narmaruyen, kape Kughen əmə apa kupən əkgəp, muə meriaji-pə taktəkun, mamvən, mɨpəh norien infamien. !Amen!*

* 1:1: Mat 13:55

* 1:4: Gal 2:4; 2 Pita 2:1

* 1:5: Nam 14:26-35

* 1:6: 2 Pita 2:4

* 1:7: Jen 19:1-25; 2 Pita 2:6,10

* 1:9: Dan 10:13,21; 12:1; Sek 3:2; 2 Pita 2:11; Rev 12:7

* 1:10: 2 Pita 2:12

† 1:11: Stori kape Ken raməmɨr ye Jen 4:7-8; Stori kape Balam raməmɨr ye Dut 23:3-6; Stori kape Korah raməmɨr ye Nam 16:1-35. Ǝmru mɨn 2 Pita 2:15; 1 Jon 3:12

* 1:12: 2 Pita 2:13,17

* 1:14: Jen 5:18, 21-24

* 1:18: 2 Pita 3:3

* 1:20: Kol 2:7

* 1:23: Sek 3:2; Rev 3:4

* 1:24-25: Rom 16:27; 2 Pita 3:18

REVELESEN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Revelesen

Yesu ramhajoun Jon kɨn narɨmnar yamə mɨne tukrɨpiuə

Nəgkiarien kwakwə kape nəkwəkwə e Revelesen

?Pa rɨmɨrai nəkwəkwə e? Aposol Jon rɨmɨrai nəkwəkwə e. In piau Jemes, kɨni iriu ji Sepedi mir. Jon, in yermamə twelef kɨrik kape Yesu, kɨni Yesu rorkeikei pɨk in. Nəkwəkwə yamə mɨnə e Jon rɨmɨrai, nhagriə e: Nəvsaoyen Huvə yame Jon rɨmɨrai, mɨne 1 Jon, mɨne 2 Jon, mɨne 3 Jon, mɨne Revelesen.

?Rɨmɨrai ramvən kɨmi nɨpa? In rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi niməhuak seven yamə mɨne kasərer ye provins a Tarki, mamvən mɨn kɨmi niməhuak mɨnə fam.

?Narəyen rɨmnhawor pən iran mɨne ye nɨpɨg rɨmɨrai? Nɨpɨg a yame rɨmɨrai nəkwəkwə iran, gavman kape Rom ramni mɨmə narmamə tukasəkeikei masəhuak kɨmi yemehuə kape gavman ramhen kɨn kughen kapəriə. Mərɨg nəməhuak mɨnə khamə yermamə kɨrikianə əmə in yerpɨrɨg əgkəp. Yermamə e in Yesu Kristo. In pɨsɨn əmə in Yermaru. Ror məkneikɨn, gavman kape Rom ramor ahas pən kɨmi nəməhuak mɨnə. Jon in yamehuə kɨrik ye niməhuak, kher-yerhav kɨn ruvən isok, apa kwaji tanə e kamni kɨmə Patmos mə tukramarə in pɨsɨn əmə. Aikɨn, Kughen rɨvəhsi-pən nəmrərhavyen kɨmin, mə tukrəm Yesu Kristo apa ye rao ye neai. Kɨni məm mɨn narɨmnar yamə mɨne tukrɨpiuə. Iriə e: Kughen tukrapita ye narowagɨnien yame narmamə mɨne Setan tuksor iriə min. Kɨni Kughen tukrəkir narmamə m-fam ye Nɨpɨg Kwasɨg.

?Rɨmɨrai nəkwəkwə e tuk naha? In rɨmɨrai nəkwəkwə e mə tukror əpu mə Yesu Kristo in Yermaru, kɨni mhajoun kafan nəsanɨnien. Kɨni in rorkeikei mə tukrɨni-pən tuk nəməhuak mɨnə mə tuksərer tɨm tɨm tukmə nɨpɨg əutən ruə tuk əriə, kɨni pəh tukhapəh nɨsəhuakien kɨmi yemehuə kape gavman kape Rom rəmhen kɨn kughen kapəriə. Pəh nien mə tuktu, Setan tukror ahas pən kɨmi nəməhuak mɨnə, mərɨg iriə tukasəkeikei masərer tɨmtɨm. Kɨni Jon rorkeikei mə tukrɨvəh-si haktə nərɨgien kape nəməhuak mɨnə mɨne narmamə e kasarə ye nɨpɨg əutən ai taktəkun. Nɨpɨg Yesu Kristo tukrɨrerɨg-pə mɨn iran, kɨni In tukrɨ-vəhsihaktə əriə.

1

Jon rɨmɨrikakun nəkwəkwə kafan

1 Nəkwəkwə e, in ramhajoun narɨmnar yamə mɨne Yesu Kristo rɨmnor əpu. Narɨmnar mɨnə e, Kughen rɨmɨvəh-sipən kɨmi Yesu, mɨmə In tukrhajoun kɨn kafan yorwok mɨnə e narɨmnar yame pəh nien mə tuktu ruə. Kristo rɨmnher-pə kɨn kafan kɨrik agelo ruə, kɨni mhajoun narɨmnar mɨnə e kɨn kafan yorwok Jon. 2 Jon ramərer-ərhav tuk narɨmnar m-fam yame rɨmnəm, kɨni mɨrai əriə ye nəkwəkwə e. Narɨmnar mɨnə a yame in rɨmnəm, in nəgkiarien kape Kughen mɨne nɨni-ərhavyen kape Yesu Kristo. 3 Nɨpɨg kape narɨmnar mɨnə e ye nəkwəkwə e ramni-ərhav ruauə ipakə əgkəp. Ruauə ipakə, kɨni narmamə yamə mɨne kasəvhekɨn-ərhav nəgkiarien mɨne e, yame Kughen ravəhsi-pə, tuksarə əfrakɨs ye nɨhuvəyen. Kɨni narmamə yamə mɨne kɨsərɨg mamhavəh yerkiriə, masor, tuksarə əfrakɨs ye nɨhuvəyen.

Jon rɨmɨrai nəkwəkwə e ramvən kɨmi niməhuak seven

4 Yo Jon, yakamher-pən kɨn nəkwəkwə e ramvən kɨmi niməhuak mɨnə iriə m-fam seven apa provins a Tarki.

Pəh Kughen e yame rɨnamarə rerɨn, mamarə ai taktəkun, kɨni tukrɨpiarə rerɨn mɨn, In tukrautə-pre kɨn kafan nɨhuvəyen mɨne nəmərinuyen kɨmi əmiə. Kɨni pəh nanmɨn mɨnə e iriə seven* yamə mɨne kasəmɨr kupən ye jea kape King, iriə mɨn tuksor məkneikɨn irəmiə. 5 Kɨni Yesu Kristo mɨn, in tukrautə-pre mɨn məknakɨn kɨmi əmiə. Kristo in ramərer-ərhav tuk nəfrakɨsien, kɨni In ai In rɨmnarə rerɨn mokupən ye nɨmhəyen*, kɨni In ramarmaru ye king mɨnə kape tanɨmtanə.*

Pəh kɨsəgnəgɨn Yesu Kristo e, In rɨmnorkeikei ətawə, kɨni nɨtawɨn rɨmnaiyu mɨrɨsɨn-ta narpɨnien kape təvhagə hah kapətawə. 6 In King kapətawə, kɨni rɨmnor ətawə kwənhauə ye narmaruyen kafan, kɨni mor ətawə kwənhauə pris mɨnə kape Rɨmni Kughen, kasor wok kafan. !Pəh kɨsəgnəgɨn Kughen meinai kafan neihuəyen mɨne nəsanɨnien ramvən tuk Yesu Kristo infamien rɨrkək! !Pəh Kughen tukramarmaru rerɨn! Amen.

7 !Səmru! In ramrerɨg-pə mɨn ye napuə.* Kɨni narmamə m-fam tuksarha-pən mɨsəm atuatuk ye nɨmrɨriə. Kɨni narmamə mɨnə e kɨmɨshai nɨkao iran tuksəm mɨn, kɨni narmamə mɨnə e ye kwənərəus mɨnə fam ye tanɨmtanə, rɨkiriə tukrəmhə, mɨsasək apomh pɨk tuk nar yame kɨmɨsəm.* Tukraməkeikei mor məknakɨn. Amen.

8 Yermaru Kughen rɨmɨni mɨmə, “Yo e leta ‘a’ mɨne ‘zed.’ Yo e yarə rerɨn, yakamarə ai taktəkun, kɨni jakpiarə rerɨn mɨn. Kɨni Yo e, Nagheek Rehuə Pɨk.”

Jon rɨmnəm Yesu ye rao ye neai

9 Yo Jon, yo piaumiə kɨrik meinai kɨtawə m-fam kwənhauə kɨrikianə kɨtawə Yesu. Kɨni nɨpɨg nəmhəyen ramuə tuk ətawə meinai Yesu ramarmaru irətawə, kɨtawə kamhavəh kwermɨtawə kɨrikianə, nərɨgien kapətawə rəpomh, kasərer skai.

Kɨmnərəhu-pən yo ye kwaji tanə e Patmos, meinai yakamni-ərhav nəgkiarien yame Kughen ravəhsi-pə, kɨni mamərer-ərhav tuk Yesu. 10 Nɨpɨg kɨrik, ye nɨpɨg kape Yermaru kapətawə†, Nanmɨn kape Kughen rɨmɨkuar irak, kɨni yɨmnərɨg yermamə kɨrik rokrən ehuə ye nɨmətak, rɨkin rəmhen kɨn naiyuk, 11 mamni mɨmə, “Rai-pən narɨmnar yamə mɨne nakaməm ye nəkwəkwə kɨni mher-pən kɨn ye niməhuak mɨnə e iriə m-fam seven. Pəh rɨvən apa Efesas, mɨne Smana, mɨne Pegamam, mɨne Tuatira, mɨne Sadis, mɨne Filadelfia, mɨne Laodisia.”

12 Kɨni, yɨmnarar mə jakəm-ru mə pa e raməgkiar kɨmi yo. Marar, məm nar kɨrik kərəhu-pən laet iran, iriə fam seven. Kɨmnor kɨn gol. 13 Kɨni ye kwerkwan ye nar mɨnə a kərəhu-pən laet iran, yɨmnəm yermamə kɨrik ramərer, rəmhen kɨn Ji Yermamə*. Ramarkaoh kɨn neipən kɨrik rəpomh meriaji təpaage nɨhun. Rɨmɨvitərəkɨn nɨməgen kɨn kətəut yame kɨmnor kɨn gol. 14 Kapən kapə mɨne nɨkwənen, kwhawən, rəmhen kɨn nɨmrɨ sipsip*. Kɨni nɨmrɨn mir kwəmhen kɨn nap raməwhao.* 15 Nɨhun mir kwəmhen kɨn bras yame kɨvaan ye nap mə nəmtəyen tukrəta, kɨni kwasɨg ikɨn, kəspir mə tukrərir mɨhuvə. Rɨkin rehuə rəmhen kɨn tahik ehuə kɨrik yame ramuh nəpəəg kwənharuəruə. 16 In ravəh kəmhau seven ye kwermɨn matuk. Kɨni nau yame resrə ye nɨkarɨn mir ramsɨ-pən ye nəkwan.* Yermamə a rakhak maməsiə, rəmhen kɨn mɨrh yerkweiha.

17 Nɨpɨg yɨmnəm kwən a, yɨmneiwaiyu mowhan yo ye nɨhun ikɨn rəmhen kɨn mə yɨmamhə.* Mərɨg In rərao-pə mɨrap yo kɨn kwermɨn matuk, mɨmə, “Pəh nɨgɨnien. Yo e, nɨrikakunien mɨne infamien. 18 Yo e yemə mragh.* !Yɨmamhə mokupən mərɨg, əm-ru, yakamragh rerɨn! Kɨni yo yakamehuə ye nɨmhəyen; yakɨrkun nəhitəyen ye kwənmhaan kape nɨmhəyen. 19 Ror məkneikɨn mə takaməkeikei mɨrai naha nhagɨn yame naknəm ruətərhav-pə e taktəkun, mɨne yamə mɨne tukrɨpitərhav. 20 Mərɨg jakhoprai-pre nɨprai kəmhau mɨnə iriə seven yame naknəm yakavəh ye kwermɨk matuk, mɨne nar kərəhu-pən laet iran, iriə seven, yame kɨmnor kɨn gol. Kəmhau mɨnə e iriə seven, nɨpran e, agelo mɨnə kape niməhuak seven. Kɨni nar kərəhu-pən laet iran, iriə seven, yame kɨmnor kɨn gol, nɨpran e, niməhuak mɨnə iriə seven.”

2

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Efesas

1 Kɨni rɨmɨni-pə tuk yo mɨmə “Rai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi agelo kape niməhuak apa taon e Efesas, mɨni-pən mɨmə,

Yermamə yame ravəh kəmhau seven ye kwermɨn matuk,* mameriwək ye kwerkwan ye nar kamərəhu-pən laet iran,* iriə seven, yame kɨmnor kɨn gol, kafan e nəgkiarien ramni mɨmə,

2 “Nəmə Efesas, yakɨrkun kapəmiə norien mɨnə. Yakɨrkun mə naksəmnhakw pɨk, nərɨgien kapəmiə rəpomh, naksarer tɨm tɨm. Yakɨrkun mə kɨmiə nakhani-əhu nəmə has mɨnə. Kɨni narmamə tɨksɨn aikɨn kamhani mə iriə aposol mɨnə, mərɨg iriə khapəh nɨsəfrakɨsien, kɨni naksəkir əmhen əriə, masəm mə iriə nəmeikuə mɨnə. 3 Yakɨrkun mə nərɨgien kapəmiə rəpomh. Nahasien ravəh pawk əmiə, mərɨg nakasərer tɨm tɨm tuk nhagɨk, mhapəh nɨsəpouyen.

4 Mərɨg nakasor nar kɨrik yame rapəh nəmhenien ye nɨmrɨk: Nakwəsəpəh norkeikeiyen kupən kapəmiə.* 5 Rɨkimiə tukraməsɨk norkeikeiyen yame nɨmɨsarə iran kupən. Sarar, masor nar yame nɨmnasor kupən. Tukmə nakhapəh nɨsararien, jakurə, mɨrəhsi-ta nar e kamərəhu-pən laet iran kapəmiə ye kwənmhaan yame ramərer ikɨn. 6 Mərɨg nar kɨrikianə əmə e nakasor rhuvə: Naksəməkɨn norien has mɨnə kape nukwao kape Nikolas*, rəmhen əmə kɨn yame yo yakəməkɨn əriə.

7 Yermamə yame nɨmətɨrgɨn rarə, tukraməkeikei mərɨg huvə nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen ramni-pən tuk niməhuak mɨnə. Yermamə yame rapita ye narowagɨnien e, Yo jakeighaan kɨn in mə tukrən kwənkwai nai yame ravəhsi-pən nɨmraghien, yame rauruə ye nəsimien kape Kughen.”*

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Smana

8 Kɨni In rɨmnəgkiar mamni-pə mɨmə, “Rai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi agelo kape niməhuak apa taon e Smana, mɨni-pən mɨmə,

Yermamə yame in nɨrikakunien mɨne nərkinien, yame rɨmamhə mɨmragh mɨn,* kafan e nəgkiarien ramni mɨmə,

9 “Nəmə Smana, yakɨrkun mə naksarə ye nɨpɨg əutən, kapəmiə nautə rɨrkək. Mərɨg pəh nien mə kapəmiə nautə rɨrkək əfrakɨs. !Kɨmiə, kapəmiə nautə rehuə pɨk əgkəp! Yakɨrkun mə narmamə tɨksɨn kamhani hah əmiə, mamhani mɨn mə iriə e narmamə yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen-ta əriə†. Mərɨg nɨkam. Kapəriə nimə kape nofugɨnien, kape Setan əmə.* 10 Takhapəh nhagɨnien kɨn nəmhəyen yame pəh nien mə tuktu tukrurə irəmiə. Yakamni-pre tuk əmiə, mə Setan tukrəhi-pən əmiə tɨksɨn ye kalabus mə tukəm əpu-ru nhatətəyen kapəmiə. Kɨmiə taksarə ye nəmhəyen kape nɨpɨg ten. Taksərer tɨmtɨm mɨseriaji nɨmhəyen kapəmiə. Kɨni jakvəhsi-pre kapəmiə nərokien, rəmhen kɨn yame kəvəvhao-pən kɨn nar kɨrik ye kapən kapə yermamə yame rɨnapita ye naiyuyen. Nərokien e in e nɨmraghien rerɨn.

11 Yermamə yame nɨmətɨrgɨn rarə, tukraməkeikei mərɨg huvə nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen ramni-pən tuk niməhuak mɨnə. Yermamə yame rapita ye narowagɨnien e, tukrɨpəh nɨvənien marə ye nəkwai nap ehuə.”*

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Pegamam

12 Kɨni In rɨmnəgkiar mamni-pə tuk yo mɨmə, “Rai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi agelo kape niməhuak apa taon e Pegamam, mɨni-pən mɨmə,

Yermamə yame ramrəh nau yame resrə ye nɨkarɨn mir, kafan e nəgkiarien ramni mɨmə,*

13 “Nəmə Pegamam, yakɨrkun ikɨn nakasarə ikɨn. Taon a, Setan ramkwətə mamarmaru ikɨn.‡ Mərɨg kɨmiə naksarer tɨm tɨm tuk yo. Apa taon a, Setan ramarmaru ikɨn, kɨmnhopni pawk kwən a Antipas, yame rɨmnərer tɨm tɨm tuk nɨni-ərhavyen nhagɨk; mərɨg, kɨmiə nakhapəh nɨsəpəhyen nhatətəyen irak.

14 Mərɨg nakasor narɨmnar tɨksɨn yamə mɨne rapəh nəmhenien ye nɨmrɨk: Kɨmiə tɨksɨn aikɨn a, nakamhakwasɨg kɨn nhajounien kape Balam kupən. Balam e, in rɨmnor swatuk kɨmi King Balak mə in tukrɨvəhsi-pən vəh-sipən kɨmi nəmə Isrel, pəh iriə tuksor norien has, masən nəvɨgɨnien yame kamor sakrefaes kɨn ramvən kɨmi nanmɨ kughen pɨsɨn mɨnə, kɨni masor apnapɨg nar.§ 15 Kɨni ye norien kɨrikianə əmə mɨn, kɨmiə tɨksɨn naksəri-pən nhajounien kape nukwao kape Nikolas.* 16 !Ror pən takasəkeikei mɨsarar ye nərɨgien kapəmiə tuk təvhagə has kapəmiə! Tukmə nakhapəh nɨsararien, pəh nien mə tuktu, jakurə tuk əmiə, muh narmamə mɨnə e, kɨni mərai əriə kɨn nau yame resrə ye nɨkarɨn mir.

17 Yermamə yame nɨmətɨrgɨn rarə, tukraməkeikei mərɨg huvə nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen ramni-pən tuk niməhuak mɨnə. Yermamə yame rapita ye narowagɨnien e, yo jakwəhsi-pən nəvɨgɨnien erkwaig e kamni kɨmə ‘mana’* kɨmin. Kɨni jakwəhsi-pən mɨn kapier hawən kɨrik kɨmin, yame kɨrai pən nhag vi iran, kɨni yermamə yame rawəh, in pɨsɨn əmə tɨkrɨrkun nhagɨn.”

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Tuatira

18 Kɨni In rɨmnəgkiarmamni-pə tuk yo mɨmə, “Rai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi agelo kape niməhuak apa taon e Tuatira, mɨni-pən mɨmə,

Ji Kughen, nɨmrɨn mir kwəmhen kɨn nap raməwhao. Kɨni nɨhun mir kwərir mɨrahuvə rəmhen kɨn aean e bras yame kaməspir rərir.* Kɨni kafan e nəgkiarien ramni mɨmə,

19 “Nəmə Tuatira, yakwɨrkun-ta norien kapəmiə. Yakɨrkun kapəmiə norkeikeiyen mɨne nhatətəyen, mɨne nasituyen ye narmamə. Kɨni yakɨrkun mɨn mə nərɨgien kapəmiə rəpomh tuk narer-tɨm-tɨmien. Yakɨrkun mə norien kapəmiə yamə mɨne nakasor taktəkun khahuvə rapita norien yamə mɨne nɨmnasor kupən.

20 Mərɨg nakasor nar kɨrik yamə rapəh nəmhenien ye nɨmrɨk: Kɨmiə nakhapəh nhani-əhuyen norien kape piraovɨn a yame ramhen kɨn piraovɨn kupən e Jesebel.† In ramni mə in profet kɨrik, mərɨg kafan nhajounien ramkɨr oror kafak yorwok mɨnə, kasor apnapɨg nar. Kɨni in mamhajoun əriə mə tuksən nəvɨgɨnien yame kamor sakrefaes kɨn kɨmi nanmɨ kughen pɨsɨn mɨnə. 21 Yɨmɨwhin pian a mə tukrarar ye kafan norien kape nɨkwasɨg-apnapɨgien kɨn narman, mərɨg in ramapəh. 22 Ror məkneikɨn mə taktəkun ai, jakvəhsi-pən nəmhəyen kɨmin ye bed kafan. Kɨni narmamə yamə mɨne kasor apnapɨg nar iriə min, tukmə khapəh nɨsararien ye norien kapəriə, jakvəhsi-pən nəmhəyen ehuə kɨmi əriə, 23 mhopni mɨn ji pian a mɨnə. Ror pən niməhuak mɨnə fam tukharkun mə Yo pɨsɨn əmə yakɨrkun nərɨgien mɨnə kape narmamə, mɨne rɨkiriə. Kɨni jakərok əmiə rəri-pən əmə norien kapəmiə yame mɨne nakasor.*

24 Mərɨg taktəkun ai, jakəgkiar kɨmi əmiə nəmə Tuatira yamə mɨne nakhapəh nɨsəri-pənien nhajounien kape Jesebel, mhapəh nɨsərɨgien nəgkiarien e kamni kɨmə ‘Nəgkiarien pam kape Setan.’ To yakpəh nərəhu-pre-mɨn-ien nar pam kɨrik irəmiə, mərɨg nar kɨrikianə yakmə jakni-pre tuk əmiə: 25 Havəh tɨm tɨm nar yame nakwənhavəh ta, mɨseriaji nɨpɨg jakrerɨg-pre iran. 26-27 Yermamə yame rapita ye narowagɨnien e, kɨni mamərer tɨm tɨm tuk norien nəkwak, mamvən meriaji infamien, yo jakwəhsi-pən nehuəyen e kɨmin yame Rɨmɨk rɨmɨvəhsi-pə kɨmi Yo, mamni mɨmə,

‘In tukramarmaru ye tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə,

mamrəh kwətavhə yame kɨmnor kɨn aean, [ramhajoun mə nagheen rehuə].

Kɨni in tukrakapɨr-pɨr narmamə ye tanɨmtanə, rəhmen əmə kɨn yame aean ramakapɨr-pɨr tikikwipɨr kɨmnor kɨn kwənəjiəpɨk.’ (Sam 2:9)

28 Kɨni Yo jakvəhsi-pən mɨn kəmhau e fetukai kɨm in.*

29 Yermamə yame nɨmətɨrgɨn rarə, tukraməkeikei mərɨg huvə nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen ramni-pən tuk niməhuak mɨnə.”

3

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Sadis

1 Kɨni In rɨmnəgkiar mamni-pə mɨmə, “Rai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi agelo kape niməhuak apa taon e Sadis, mɨni-pən mɨmə,

Yermamə yame ravəh nanmɨn kape Kughen, iriə seven,* kɨni mɨvəh mɨn kəmhau iriə seven, kafan e nəgkiarien ramni mɨmə,

“Nəmə Sadis, yakɨrkun norien mɨnə kapəmiə. Yakɨrkun mə kamni kɨmə kɨmiə nakamhamragh, mərɨg nɨkam, kɨmiə nakwənhamhə-ta. 2 !Sarha-ra! Norien huvə yamə mɨne kɨmiə nɨmɨsor kupən, pəh nien mə tuktu, kharkək fam. Mərɨg kɨmiə takasəkeikei mɨsarkut mə takhavəh-si haktə mɨn norien kapəmiə mɨsor pəh ruə mɨskai, meinai yakpəh nəmien norien huvə kɨrik yame nɨmɨsor mhavən mɨsor infamien iran, yame ratuatuk ye nɨmrɨ Kughen kafak. 3 Ror məkneikɨn mə rɨkimiə tukraməsɨk nəgkiarien yame nɨmnhawəh mɨsərɨg apa kupən, mɨsor nəkwan. Kɨni mɨsarar ye nərɨgien kapəmiə. Mərɨg, tukmə nakhapəh nɨsarhayen, jakurə tuk əmiə rəmhen kɨn yame yəkrəh kɨrik raurə, nakseinein nɨpɨg yame jakurə tuk əmiə.

4 Mərɨg narmamə tɨksɨn kɨmiə miriə apa Sadis khapəh nɨsorien neipən kapəriə rəmkɨmɨk. Kɨsəmhen tuk nɨseriwəkien kɨmawə miriə, neipən kapəriə rhawən əmə. 5 Yermamə yame rapita ye narowagɨnien e, tukrɨvəhsi-pən neipən hawən. Kɨni Yo to yakpəh noriah-oriahyen nhagɨn ye Nəkwəkwə kape Nɨmraghien. Kɨni yo jakni-ərhav nhagɨn ye nɨmrɨ Rɨmɨk mɨne kafan agelo mɨnə, mə in e in kafak atuatuk yermamə.*

6 Yermamə yame nɨmətɨrgɨn rarə, tukraməkeikei mərɨg huvə nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen ramni-pən tuk niməhuak mɨnə.”

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Filadelfia

7 Kɨni In rɨmnəgkiar mamni-pə mɨmə, “Rai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi agelo kape niməhuak apa taon e Filadelfia, mɨni-pən mɨmə,

Yermamə yame In nəfrakɨsien mamərhakə, kafan e nəgkiarien. In ramrəh ki kape King Deved kupən.* Tukmə rəhitə ye kwəruə, yermamə to rapəh nətapɨgien. Kɨni tukmə rətapɨg ye kwəruə kɨrik, yermamə to rapəh nəhitəyen.* In mamni mɨmə,

8 “Nəmə Filadelfia, yakɨrkun norien mɨnə kapəmiə. !Səmru! Yɨmnəhitə ye tapɨg kɨrik tuk əmiə, to yermamə kɨrik rapəh nətapɨgien. Yakɨrkun mə nəsanɨnien kapəmiə in rəkəskəh pawk, mərɨg kɨmiə nakasor nəkwak, mhapəh nɨsəpəhyen Yo. 9 !Səmru! Narmamə tɨksɨn ye nofugɨnien kape Setan, iriə kamhani mhamə iriə narmamə yamə mɨne Kughen rɨmɨrpen-ta əriə.† Mərɨg, nɨkam. Iriə nəmeikuə mɨnə. !Səmru! Jakor əriə kɨsənɨmkur ye nɨmrɨmiə, mhani-ərhav mhamə Yo yakorkeikei əfrah əmiə.* 10 Kɨmiə nɨmnharap-tərəkɨn tɨm tɨm nəgkiarien yame yakwəni-pre ta tuk əmiə mə nərɨgien kapəmiə tukrapomh tuk narer-tɨm-tɨmien.* Tuk nar e, jakamarha huvə tuk əmiə ye nɨpɨg kape nəmhəyen yame pəh nien mə tuktu tukrurə ye tanɨmtanə,* mə tukəkir nhatətəyen kape narmamə yamə mɨne kɨsarə ye tanɨmtanə.

11 Pəh nien mə tuktu, yakurə. Haraptərəkɨn tɨm tɨm narɨmnar yamə mɨne nakwənhavəh ta, mə yermamə kɨrik tukrɨpəh nɨvəhsita-yen kapəmiə nərokien yame nakwənhavəh ta.‡ 12 Yermamə yame rapita ye narowagɨnien e, yo jakor in rəmhen kɨn nai ehuə kɨrik yame ramhapəs Nimə Ehuə kape Kughen kafak. To rɨpəh nɨtərhavyen ye nimə a tuk nɨpɨg kɨrik. Kɨni jakrai-pən nhagɨk vi iran, mɨne nhag kafak Kughen, mɨne nhag taon kape kafak Kughen. Taon e, kamni kɨmə Jerusalem Vi, Kughen ramher-pə kɨn ramsɨ-pən apa ye neai, mameiwaiyu-pə.

13 Yermamə yame nɨmətɨrgɨn rarə, tukraməkeikei mərɨg huvə nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen ramni-pən tuk niməhuak mɨnə.”

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəməhuak mɨnə apa Laodisia

14 Kɨni In rɨmnəgkiar mamni-pə mɨmə, “Rai nəkwəkwə kɨrik rɨvən kɨmi agelo kape niməhuak apa taon e Laodisia, mɨni-pən mɨmə,

Yermamə yame kamni kɨmə ‘Amen,’ yame kɨrkun nətɨgtəyen iran mə tukrarer matuk tuk nɨni-ərhavyen əmə nəfrakɨsien, yame in nuknei narɨmnar m-fam yame Kughen rɨmnor,* kafan e nəgkiarien ramni mɨmə,

15 “Nəmə Laodisia, yakɨrkun norien mɨnə kapəmiə. Yakɨrkun mə nɨmraghien kapəmiə rəmhen kɨn nu yame rəpiwən əmə. Rhuvə mə nhatətəyen kapəmiə tukrɨpəh norien kɨraru. ?Mə taksəpan, uə, taksokiei? 16 Mərɨg kɨmiə nakasərer əmə ye kwerkwan. Naksəpiwən əmə. Nakhapəh nɨsapan-pɨkien, mhapəh nɨsokiei-pɨkien. Ror pən, jakətəg əmiə ai taktəkun, 17 mərɨg in ai kɨmiə nakamhani mhamə, ‘Eh, kapətawə nautə rehuə; yakhavəh mane ehuə; kapətawə nɨmraghien rhuvə pɨk, narɨmnar m-fam rarə, kɨni nar kɨrik rapəh nɨrkəkien tuk ətawə.’ Mərɨg kɨmiə nakseinein mə nakwəsarə ta ye nahasien. Rɨki narmamə raməpou tuk əmiə. Kapəmiə nautə rɨrkək əgkəp. Nɨmrɨmiə rɨpɨs. Nakasaiyu kopiə kopiə. 18 Ror pən, yakaməvhag kɨmi əmiə mɨmə takhauə tuk Yo mhavəh gol e yame rərir mɨhuvə,* pəh kapəmiə nautə tukrɨpsaah ye rao ye neai. Kɨni takhauə tuk Yo mhavəh neipən hawən tuk narkaohyen kɨn, mə takhapəh nɨsaurɨsien kɨn naiyu-kopiə-kopiə-yen. Kɨni takhauə mɨn tuk Yo mhawəh meresin mɨsəvɨt-pən ye nɨmrɨmiə, mə nɨmrɨmiə tukrəmtɨr, pəh naksəm huvə nar.

19 Narmamə mɨnə m-fam yamə mɨne yakorkeikei pɨk əriə, yakəgkiar skai kɨmi əriə, kɨni mərɨp atuatuk əriə. Ror məkneikɨn mə taksarkut pɨk mɨsarar ye norien has kapəmiə. 20 !Sərɨg-ru! Yo yakamərer ye kwəruə, maməsɨk-əsɨk tapɨg. Tukmə yermamə kɨrik rərɨg rɨkik kɨni rəhitə ye tapɨg, jakvən imə, kɨn məvɨgɨn kɨmru min.

21 Yo yaknapita ta ye narowagɨnien, mɨvən kɨmru Rɨmɨk, maməkwətə ye jea kafan, mamarmaru. Kɨni ye norien kɨrikianə əmə, yermamə yame rapita ye narowagɨnien e, Yo jakeighaan kɨn in mə tukrəkwətə kɨmru min ye jea kafak, mamarmaru kɨmru min.

22 Yermamə yame nɨmətɨrgɨn rarə, tukraməkeikei mərɨg huvə nəgkiarien yame Nanmɨn kape Kughen ramni-pən tuk niməhuak mɨnə.”

4

Kasəgnəgɨn Kughen ye rao ye neai

1 Kwasɨg ikɨn, yɨmɨwaag haktə məm kwəruə kɨrik raməkwag apa ye neai. Kɨni yɨmnərɨg mɨn yermamə yame rɨnaməgkiar kɨmi yo kupən. Raməgkiar mɨn kɨmi yo, rɨkin rehuə rəmhen kɨn naiyuk, mɨmə “Hekɨmter, muə. Yakhajoun ik kɨn narɨmnar yamə mɨne tukrɨpiuə.” 2 Məkneikɨn, nəsanɨnien kape Nanmɨn Rhakə rɨmnor kɨmi yo. Yakwaag kupən, məm King ramkwətə ye jea kafan, mamarmaru ye rao ye neai.* 3 Kɨni yermamə yame ramkwətə aikɨn a, yakəm in rhuvə mərir, rəmhen kɨn kapier huvə mir kɨraru nhagriu e jaspa mɨne kanilian. Kɨni mərai-mərai kɨrik rarkurao ye jea kafan, maməsiə pɨk rəmhen kɨn kapier huvə e emeral. 4 Kɨni jea tɨksɨn aikɨn, iriə m-fam 24, kasarkurao ye jea ehuə a kape King. Kɨni namehuə tɨksɨn, iriə m-fam 24, kasəkwətə-pən ye jea mɨnə a; mhavəhsi-pən neipən hawən, mɨsəvəvhao kɨn kəvəvhao kape nɨsiaiyen, kɨmnor kɨn gol. 5 Kɨni ikɨn a, jea kape king ramərer ikɨn, ramaroapɨg, nuvrɨg-uvrɨgien ramavən, kɨni karuəruə ramərkwəmətei mamtərhav. Kɨni kupən ye jea laet iriə seven kamhauək. In a Nanmɨn kape Kughen, iriə seven. 6 In a kupən ye jea kape king, nar kɨrik aikɨn rəmhen kɨn tahik, mərɨg rəmhen kɨn glas yame rərir maməsiə.

Kɨni in a ye kwerkwan, nar mɨragh mɨnə, kamni kɨmə “jerubim,” iriə kuas, kasarkurao ye jea ehuə kape King. Nɨmrɨriə rɨpsaah pɨk, mamswin-pən apnapɨg əmə ye nɨprairiə mɨne nɨmeitairiə. 7 Yame kupən ikɨn, rəmhen kɨn laeon. Yame ror kɨraru kɨn, rəmhen kɨn kau. Yame ror kɨsisər kɨn, kapən kapə rəmhen kɨn yermamə. Kɨni yame ror kuas kɨn, rəmhen kɨn kweriə yame raviə. 8 Nar mɨragh mɨnə a kuas, təmər-əmərɨriə sikis. Kɨni nɨmrɨriə ramswin-pən apnapɨg əmə irəriə, mɨvən ye tɨkɨrkəvɨriə. Nɨpɨg m-fam kasəni nɨpei, yenpɨg mɨne yeraan, mhapəh nhapəhyen, mamhani mhamə,

“Kughen Yermaru, Nagheen Rehuə Pɨk.

In ramərhakə, mamərhakə, mamərhakə pɨk.

In rɨnamarə rerɨn, mamarə ai taktəkun, tukrɨpiarə rerɨn mɨn.”*

9 Kɨni nar mɨragh mɨnə a, kamhani nəfrakɨsien ye nehuəyen kape Kughen, mamhavəhsi-pən nɨsiaiyen kɨmin, mamhani vi vi King yame ramkwətə-pən ye jea, mamarmaru mamarə rerɨn, infamien rɨrkək. 10 Iriə kamhani vi vi In, nəmehuə mɨnə, iriə m-fam 24, kasənɨmkur ye nɨhu yermamə a yame ramkwətə-pən ye jea, mamarmaru, mamarə rerɨn, infamien rɨrkək, masəgnəgɨn In. Kwəsəvəvhao kɨn kəvəvhao kape king, məkneikɨn, mharəhsi-ta, mɨsərəhu kupən ye jea yame King ramkwətə ikɨn mamarmaru, mamhani mhamə,

11 “Kapəmawə Yermaru Kughen,

Ik nakatuatuk məmhen əgkəp mə narmamə m-fam tuksəgnəgɨn əmə Ik, mhasiai əmə Ik, meinai Ik nɨmnor narɨmnar m-fam. Nagheem rehuə pɨk.

Nɨmnəgkiar əmə mɨni mə narɨmnar m-fam tukhaswin, məkneikɨn kamhaswin əfrakɨs mamhamragh.”

5

Kwaji sipsip raməvi nəkwəkwə yame kɨmnarpəvɨn

1 Məkneikɨn, yɨmnəm King ramkwətə-pən ye kafan jea, mɨvəh nəkwəkwə yame kɨmnarpəvɨn-arpəvɨn ye kwermɨn matuk. Kɨmɨrai-pən nəgkiarien ye nɨkarɨn mir. Kɨvaan kandel raiyu, kɨvaan ətərəkɨn ye nəpəəg nɨmrɨn m-seven. 2 Məkneikɨn yɨmnəm agelo əsanɨn kɨrik raməgkiar pɨk mamaiyoh mɨmə, “?Pa e in rəmhen matuatuk mə to rəvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel, məvi nəkwəkwə e?” 3 Mərɨg yermamə kɨrik rɨrkək ye rao ye neai, uə tokrei tanə, uə ye kwənmhaan kape nɨmhəyen, yame in ratuatuk mə to rəvi nəkwəkwə e məvheikɨn. 4 Yermamə rɨrkək yame ratuatuk mə to rəvi nəkwəkwə məhuekɨn, yakasək pɨk tukun. 5 Kɨni ai, yemehuə kɨrik rɨmɨni-pə tuk yo mɨmə, “Pəh nasəkien. Ǝm-ru, Kwən e kamni kɨmə, ‘Laeon kape kwənərəus kape Judah,’* in Nukne Deved,* in rɨnapita ta ye narowagɨnien kafan. Kɨni in ratuatuk mə to rakapɨr nehe kandel seven, məvi nəkwəkwə a.”

6 Məkneikɨn, yɨmnəm kwaji sipsip kɨrik ramərer ye kwerkwan ye jea kape King mɨne nar mɨragh kuas e, kamni kɨmə ‘jerubim,’ mɨne namasur mɨnə iriə 24. Nakəm Kwaji Sipsip a nakməta mə kɨnhopni-ta. Kapan əpat seven, kɨni nɨmrɨn, iriə seven mɨn, iriə a kasərer tuk nanmɨn kape Kughen iriə seven, yamə mɨne rɨmnher-pə kɨn əriə kamhavən ye tanɨmtanə. 7 Kwaji Sipsip e, rɨvən a ikɨn King ramkwətə-pən ye kafan jea ikɨn, mərao-pən mɨrəhsi-ta nəkwəkwə ye kwermɨ King matuk. 8 Mɨrəhsi-ta ta nəkwəkwə e, məkneikɨn, nar mɨragh mɨnə, iriə kuas, kamni kɨmə ‘jerubim,’ mɨne namasur, iriə m-fam 24, kasənɨmkur ye nɨhu Kwaji Sipsip. Kɨmnhavəh gita* kapəriə, mɨne besin kɨmnor kɨn gol, rukwar kɨn nar kɨrik yame ramənah, mapien huvə. Kɨni nar a ramənah mapien huvə in rəmhen kɨn nəhuakien kape narmamə kape Kughen mɨnə.*

9 Kɨni nar mɨragh mɨnə kuas e, kamni kɨmə ‘jerubim,’ mɨne namasur mɨnə iriə 24, kasəni nɨpei vi kɨrik mhamə,

“Ik nakatuatuk məmhen mə to nakvəh nəkwəkwə e,

məvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn kɨn.

Meinai kɨmɨshopni Ik, nɨtawɨm rɨmnaiyu,

Nakarpɨn nɨmraghien kɨn kape narmamə ye tanə m-fam, mɨne kwənərəus m-fam, mɨne kantri m-fam, mɨne yamə mɨne kamhani nəgkiarien m-fam.

10 Kɨni nɨmnor əriə kwənhauə ye narmaruyen kafam, kɨni iriə kafam pris mɨnə, kasor wok kape Kughen kapəmawə.

Iriə tuksarmaru ye tanɨmtanə.”

11 Kɨni yɨmɨwaag-pən mɨn məm, mərɨg rɨki agelo mɨnə khapsaah khapsaah khapsaah, to kɨpəh nəhueikɨn-famien əriə. Kasərer mɨsarkurao ye jea kape King mɨne nar mɨragh mɨnə e, kamni kɨmə, ‘jerubim,’ mɨne nəmasur mɨnə. 12 Kasəni pɨk nɨpei kɨrik mamhani mhamə,

“Kwaji Sipsip yame kɨmnhopni, In ratuatuk məmhen mə tukhavəh-si haktə In, meinai In ravəh fam nəsanɨnien, mɨne nɨrkunien, mɨne nautə, mɨne nagheen. !Pəh khasiai In, mɨsəgnəgɨn In!”

13 Məkneikɨn, yɨmnərɨg narɨmnar fam yame Kughen rɨmnor ye rao ye neai, mɨne ye tanɨmtanə, mɨne ye tame tahik, mɨne ye kwənmhaan kape nɨmhəyen, mɨne narɨmnar fam yame kamhaswin irəriə, iriə m-fam kamhani mhamə,

“Pəh nɨni-vi-vi-yen mɨne nɨsiaiyen ramvən tuk King yame ramkwətə-pən ye jea, mɨne tuk Kwaji Sipsip, meinai In ravəh nɨkhakien mɨne narmaruyen.

!Pəh nɨni-vi-vi-yen mɨne nəsanɨnien ramvən tuk əriu, mɨvən, mɨvən, mɨvən, mɨpəh norien infamien!”

14 Məkneikɨn, nar mɨragh e, kamni kɨmə, ‘jerubim,’ iriə kuas, kamhani mhamə, “!Amen!” Kɨni nəmehuə mɨnə kɨsənɨmkur ye nɨhun, mɨsəgnəgɨn In.

6

Kwaji sipsip rəvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn nəkwəkwə kɨn

1 Kɨni yakəm Kwaji Sipsip a rəvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel yame rəkupən, yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn nəkwəkwə yame kɨmnarpəvɨn-arpəvɨn kɨn. Məkneikɨn, nar mɨragh e kamni kɨmə, ‘jerubim,’ kɨrikianə irəriə rarar mokrən ehuə rəmhen kɨn karuəruə, mɨmə, “!Yuə-ru!” 2 Yakwaag haktə məm hos kɨrik khawən. Yermamə yame ramkwətə ye hos ramrəh nəvhagə. Məkneikɨn kəvəvhao-pən kɨn kəvəvhao kɨrik kape king iran. In ramaiyu mamavən rəmhen kɨn yermamə yame rapita ye narowagɨnien, kɨni mamvən mɨn mə tukrapita mɨn.

3 Kɨni ai, Kwaji Sipsip a rəvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn nəkwəkwə kɨn, yame ror kɨraru kɨn, kɨni nar mɨragh e kamni kɨmə ‘jerubim,’ yame ror kɨraru kɨn, rarar, mamni mɨmə, “!Yuə-ru!” 4 Məkneikɨn, hos kɨrik kəwhao raiyu muə. Yermamə yame ramkwətə ye hos, kɨvəhsi-pən nao kape narowagɨnien kɨmin. Kɨni Kughen rameighan-pən kɨn neihuəyen kɨmin mə tukrɨrəhsita nəmərinuyen ye tanɨmtanə. Nuhyen əjir ramavən ikɨn mɨnə fam.

5 Kɨni ai, Kwaji Sipsip a rakapɨr nehe kandel yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn nəkwəkwə kɨn, yame ror kɨsisər kɨn, kɨni nar mɨragh e kamni kɨmə ‘jerubim,’ yame ror kɨsisər kɨn, rarar, mamni mɨmə, “!Yuə-ru!” Məkneikɨn, yɨmɨwaag-pən məm hos kɨrik kapɨg. Yermamə yame ramkwətə iran ramrəh skel kɨrik kape nəkirien nəvɨgɨnien. 6 Kɨni yɨmnərɨg rɨki yermamə kɨrik rɨsɨ-pən ye kwerkwan ye nar mɨragh kuas e kamni kɨmə ‘jerubim.’ Mamni-pən tukun mɨmə, “!Yuvən! Kameighan kɨn ik kɨmə takor nɨkumhə kɨmi tanɨmtanə. Tukmə kɨsarakikɨn mane ehuə mhavəh nəvɨgɨnien rɨkəskəh əmə.* Mərɨg takpəh noriahyen nuknei nai mir e kamni kɨmə ‘olif,’ mɨne ‘grep.’ ”

7 Kɨni ai, Kwaji Sipsip a rəvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn nəkwəkwə kɨn, yame ror kuas kɨn, kɨni nar mɨragh e kamni kɨmə ‘jerubim,’ yame ror kuas kɨn, rarar, mamni mɨmə, “!Yuə-ru!” 8 Yakwaag-pən məm hos kɨrik kərato. Yermamə yame ramkwətə iran, nhagɨn e Nɨmhəyen. Iriu kwən kɨrik, nhagɨn e Kwənmhaan kape Nɨmhəyen rɨkwasɨg kɨn in mɨravən. Kɨrəvəh neihuəyen mə tukwəhapni narmamə kɨn nao, mwhopni əriə kɨn nɨkumhə, uə kɨn nar aparu mɨnə, uə kɨn nəmhəyen. Kɨrəvəh nehuəyen məknakɨn rəmhen kɨn nɨpar nɨmoptanə kɨrikianə, mɨrəpəh əmə nɨpərɨn kɨsisər.

9 Kɨni ai, Kwaji Sipsip a rəvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn nəkwəkwə kɨn, yame ror kɨrkɨrɨp kɨn, məkneikɨn yakwaag-pən ye nəpəəg tebol apa ye Nimə Ehuə kape Kughen, məm narmamə yamə mɨne kɨmnhopni əriə tuk narer-tɨmtɨmien tuk nɨni-ərhavyen nəgkiarien kape Kughen. 10 Iriə kasokrən apomh mamhani-pən tuk Kughen mhamə, “Ik nakamarmaru ye narɨmnar m-fam. Ik nakəmərhakə; kɨni Ik nəfrakɨsien. ?Mərɨg, tuk nagheen mɨne kɨni Ik nakəkir narmamə ye tanɨmtanə, marpɨn tai nɨtawmawə?” 11 Kamhani məknakɨn, Kughen rɨvəhsi-pən neipən hawən kɨmi əriə m-fam, mɨni-pən tuk əriə mɨmə, “Takhawhin pi pom. Piaumiə mɨnə mɨne kakə kapəmiə mɨnə tɨksɨn kasor hanə kafak wok. Pəh kɨseriaji tukhopni piəpiə mɨn narmamə yamə mɨne kɨmɨvəh nɨhupɨn irəriə.”

12 Kɨni ai, Kwaji Sipsip a rəvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn nəkwəkwə kɨn, yame ror sikis kɨn, yakəm mig ehuə ramkiu. Mɨrh rɨpɨs rəpɨgnap. Makuə rəwhao rəmhen kɨn nɨtə.* 13 Kəmhau mɨnə kɨsəsaah-əsaah mɨseiwaiyu-pə ye nɨmoptanə, rəmhen kɨn nai† yame nɨmətag ehuə rameitətəg kɨn, kwənkwan yame rapkəh rəsaah. 14 Kɨni neai rɨrkək, rəmhen kɨn yame kɨmarpəvɨn-arpəvɨn fam təvheitə.* Kɨni tukwas mɨnə mɨne tanə mɨnə kɨsəta ye kwənmhaan kapəriə mɨnə.

15 Kɨni king mɨnə kape tanɨmtanə, mɨne narmaru mɨnə, mɨne namasur mɨnə kape mobael mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne kapəriə nautə rehuə, mɨne narmamə yamə mɨne kamhavəh nehuəyen, mɨne slef mɨnə, mɨne narmamə apnapɨg mɨnə, iriə m-fam khavən mɨserkwaig ye nəpəəg kapier ehuə, uə kasərer ətgɨn kapier mɨnə ye nɨkar tukwas mɨnə.* 16 Kɨni kɨsasək apomh-pən tuk tukwas mɨnə mɨne kapier ehuə mɨnə mhamə, “!Ǝsaah! Məkwətə-tərəkɨn əmawə merkwaig kɨn əmawə ye nɨmrɨ King e yame ramkwətə ye kafan jea, mɨne tuk niemhaa kape Kwaji Sipsip.* 17 Meinai nɨpɨg a ruauə yame Kughen mɨne Kwaji Sipsip tukravəhsi-ərhav-pə niemhaa kapəriu. ?Kɨni pa nhagɨn rɨrkun narer-huvəyen?”*

7

Kɨmɨrpen narmamə wan handred foti fo taosen mə kape Kughen

1 Kɨni ai yakəm agelo kuas kasərer-pən ye nɨkarɨn kuas kape tanɨmtanə, mamharaptərəkɨn nɨmətag kuas ye nɨkarɨn kuas kape tanɨmtanə, mə nɨmətag kɨrik tukrɨpəh nher-herien nɨmoptanə mɨne tahik mɨne naimɨnai. 2 Kɨmɨvəh-sipən nəsanɨnien kɨmi əriə tuk noriahyen nɨmoptanə mɨne tahik. Məkneikɨn yɨmnəm agelo kɨrik rɨsɨ-pirə. In ravəh nar kɨrik yame Kughen Mɨragh ravəh mə tukror-pən nətətao kɨn ye kafan narmamə. Mokrən apomh kɨn agelo mɨnə e kuas yamə mɨne kɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi əriə mə tuksoriah nɨmoptanə mɨne tahik, mɨmə, 3 “Hapəh pi pom. Kwasɨg ikɨn taksoriah tahik mɨne naimɨnai mɨne tanɨmtanə, tuksərəhu-pən nətətao kape Kughen ye nupanai narmamə kafan mɨnə.”* 4 Kɨni yɨmɨvəh nɨhupɨn ye narmamə yamə mɨne kərəhu-pən nətətao kape Kughen irəriə: Iriə m-fam wan handred foti fo taosen. Iriə kwənərəus mɨnə kape Isrel.

5 Ye kwənərəus kape Juda, kərəhu-pən nətətao kape Kughen ye narmamə twelef taosen. Ye kwənərəus kape Ruben, iriə twelef taosen. Ye kwənərəus kape Gad, iriə twelef taosen.

6 Ye kwənərəus kape Asere, iriə twelef taosen. Ye kwənərəus kape Naftali, iriə twelef taosen. Ye kwənərəus kape Manase, iriə twelef taosen.

7 Ye kwənərəus kape Simeon, iriə twelef taosen. Ye kwənərəus kape Livae, iriə twelef taosen. Ye kwənərəus kape Isakara, iriə twelef taosen.

8 Ye kwənərəus kape Sebulun, iriə twelef taosen. Ye kwənərəus kape Josef, iriə twelef taosen. Ye kwənərəus kape Benjamin, iriə twelef taosen.

Kwhen yame kasarkaoh kɨn neipən hawən

9 Kɨni ai, yakwaag əkupən irak, məm kwhen ehuə kɨrik, to kɨpəh nəvheikɨn-famien.* Khasɨ-pən ye kantri mɨnə fam, mɨne ye kwənərəus mɨnə fam, mɨne ye nəgkiarien mɨnə fam. Tɨkiriə ror pɨsɨn pɨsɨn. Kasərer kupən ye jea kape King, mɨne Kwaji Sipsip. Mɨsarkaoh mɨn kɨn neipən hawən. Kamhavəh kwermɨ nəmɨr. 10 Mɨsokrapomh mhani mhamə,

“Kughen kapətawə yame ramkwətə ye kafan jea mamarmaru, mɨne Kwaji Sipsip, iriu pɨsɨn əmə kravəh mɨragh ətawə.”

11 Agelo mɨnə fam kasərer rao rao kɨn jea kape King mɨne nəmehuə mɨnə, mɨne nar mɨragh e kamni kɨmə ‘jerubim’ iriə kuas. Mɨsənɨmkur kupən ye jea kape King, masəhuak kɨmi Kughen 12 mhamə,

“!Amen! Kapətawə Kughen In rhuvə pɨk, makhak pɨk.

Nɨrkunien kafan rehuə. Nagheen rehuə. Nəsanɨnien kafan rehuə.

Pəh kɨsəgnəgɨn In, mhasiai In, mhani vi vi In kape rerɨn.

Amen.”

13 Məkneikɨn yamehuə kɨrik irəriə raiyoh-pə mɨmə, “?Narmamə mɨnə e kasarkaoh kɨn neipən hawən, iriə nɨ-pa mɨnə e? ?Khasɨ-pən hiə?”

14 Mərɨg əmə yakmə, “Yemasur. Ik əmə nakɨrkun.”

Kɨni ramrɨpɨn mɨni-pə mɨmə, “Narmamə mɨnə e, kwəsəta ye nəmhəyen ehuə; mɨsaikwas ye kapəriə neipən kɨn nɨtaw Kwaji Sipsip, ror neipən ramhawən. 15 Ror pən,

Iriə kasərer ye nɨmrɨ Kughen, yame ramkwətə mamarmaru.

Masəhuak kɨmin ye nəkwai Nimə Kafan yenpɨg mɨne yeraan.

Kɨni King e yame ramkwətə-pən ye jea mamarmaru, In tukrhotɨkəm-kəmɨn əriə ye nɨpɨg m-fam.

16 Iriə, sweiwei tukrɨpəh nuh-mɨnien əriə.

Tukhapəh nɨsakwəkwə-mɨnien.

Rukweiha tukrɨpəh mɨn nhenien əriə.

Nəpan-əpanien kape mɨrh tukrɨpəh mɨn nəsien əriə.

17 Meinai Kwaji Sipsip yame ramkwətə ye kwerkwan ye jea kape King, In tukrarha tuk əriə rəmhen kɨn yermamə yame ramarha tuk sipsip.

In tukramkɨr əriə mamvən ye nɨmrɨ nu mɨragh,* kɨni Kughen tukrɨrai-ta fam nehe nɨmrɨriə.”

8

Nəhuakien in rəmhen kɨn sakrefaes yame kɨvaan əru, nehenap ramənah, mapien huvə, mamvən tuk Kughen

1 Mərɨg nɨpɨg Kwaji Sipsip a rəvɨt-əpɨr-pɨr nehe kandel yame kɨmɨvaan-ətərəkɨn nəkwəkwə kɨn, yame ror seven kɨn, nəgkiarien rɨrkək ye rao ye neai kape nɨpɨg kwakwə, rəmhen kɨn haf aoa.* 2 Kɨni yakwaag-pən kɨn agelo yamə mɨne kasərer ye nɨmrɨ Kughen, iriə seven, məm iriə kamharəh naiyuk. 3 Kɨni agelo mɨn kɨrik ramrəh besin kɨrik yame kɨmnor kɨn gol. Besin a, rukwar kɨn nar kɨrik yame ramənah, mapien huvə. Rɨrəh mɨvən marer kupən ye tebol ye nimə ehuə kape Kughen. Kɨvəhsi-pən narɨmnar rɨpsaah yame ror nəmiovɨn kɨmin mə tukrɨvəhsi-pən kɨmi Kughen, iriə nəhuakien kape narmamə kape Kughen mɨnə, mɨvaan apa ye tebol yame kɨmnor kɨn gol, yame ramərer kupən ye jea kape King. 4 Nəuwəh kape nəmiəv nar a, mɨne nəhuakien kape narmamə mɨnə kape Kughen, yame agelo a rampɨk ye kwermɨn, kashaktə mamhavən tuk Kughen. 5 Kɨni agelo a ramrəh besin a, mɨvəh nap ye tebol mɨsiai-pən ye besin, mətəgətəg-pən ye tanɨmtanə. Məkneikɨn raroapɨg, karuəruə rarkwomətei, nuvrɨg-uvrɨgien rehuə, kɨni nɨmnɨmien ravən.*

Naiyuk mɨnə

6 Məkneikɨn agelo seven kwəsərer matuk tuk nherien naiyuk. 7 Kɨni yame rəkupən rɨmnher naiyuk. Məkneikɨn kamətəg-pən aes mɨne nap mɨne nɨtə ye tokrei tanə. Rɨmuək məs nɨpar tanə kɨrik, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru, kɨni muək məs naimɨnai nɨpərɨn kɨrikianə, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru. Kɨni muək məs mənvhirɨk nɨpərɨn kɨrikianə, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru.

8 Kɨni agelo yame ror kɨraru kɨn rɨmnher naiyuk, kɨni kərəhu-pən ye tame tahik nar kɨrik rəmhen kɨn tukwas ehuə yame ramuək. Nɨpar tahik kɨrikianə rɨmnor nɨtə kɨn, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru. 9 Rɨmnoriah nar mɨragh yamə mɨne kasarə ye tahik, nɨpərɨn kɨrikianə, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru. Moriah mɨn rao mɨnə ye tahik, nɨpərɨn kɨrikianə, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru.

10 Kɨni agelo yame ror kɨsisər kɨn rɨmnher naiyuk, məkneikɨn kəmhau ehuə kɨrik rier ta, mamuək rəmhen kɨn kwensiə. Rɨsɨ-faktə ye neai meiwaiyu məwhan muək-pən ye nu mɨnə mɨne nɨmrɨ nu mɨnə nɨpərɨn kɨrikianə, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru. 11 Kəmhau a kamni kɨmə ‘Rəukəh Pɨk.’ Rɨmnor nɨpar nu rəukəh, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru. Kɨni narmamə khapsaah yamə mɨne kɨmnhanɨm nu yame rəukəh, kɨmnhamhə.

12 Kɨni agelo yame ror kuas kɨn rɨmnher naiyuk, nar kɨrik ruh mɨrh mɨne makuə mɨne kəmhau mɨnə, mor nɨpar mɨrh rɨpɨs, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru kaoəsiə. Nɨpar makuə rɨpɨs, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru kaoəsiə. Nɨpar kəmhau rɨpɨs, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru kaoəsiə. Yeraan, rukweiha ramavən nɨpərɨn kɨraru, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨrikianə. Yenpɨg, neai raməsiə nɨpərɨn kɨraru, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨrikianə.*

13 Məkneikɨn yɨmnarha-pən maməm kweriə ramivə ye napuə, mokrapomh mɨmə, “!Aweh! !Aweh! !Aweh! Agelo kɨsisər mɨn tukrher naiyuk, mɨrhor nahasien ramvən tuk narmamə ye tokrei tanə.”

9

1 Kɨni agelo yame ror kɨrkɨrɨp kɨn rher naiyuk, məkneikɨn yakəm kəmhau rɨsɨ-faktə ye neai meiwaiyu-pə ye tokrei tanə. Kɨmɨvəhsi-pən ki kɨrik kɨmin tuk nəhitəyen ye nəkwai nɨmɨr ehuə yame reiwaiyu pɨk. 2 Nɨpɨg rɨmnəhitə ye nəpəəg a, nehenap ramənah rəmhen kɨn nehenap kape nap ehuə. Nehenap yame ramsɨ-pən tuk nəkwai nɨmɨr ruvrɨg əpɨs mɨrh mɨne napuə. 3 Kɨni nar mɨragh khapsaah kɨsəmhen kɨn kəvɨraiyuk khasɨ-pən ye nehenap a, mɨseiwaiyu-pə. Kɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi əriə mə tukshai narmamə kɨn nɨpikovriə, raməmhə pɨk. 4 Kɨni-pən tuk əriə kɨmə tukhapəh nɨsoriahyen mənvhirɨk mɨne naimɨnai mɨne nəsimien. Mərɨg tuksoriah əmə narmamə yamə mɨne nətətao kape Kughen rɨrkək ye nupanairiə. 5 Kɨni kɨvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi əriə mə tuksəs narmamə masor nəmhəyen kɨmi əriə tuk makuə kɨrkɨrɨp. Mərɨg tukhapəh nɨshopniyen narmamə. Kɨni nəmhəyen yame iriə tuksərɨg rahah kɨn, in rapita pɨk yame wərawk* ramhai əjir. 6 Ye nɨpɨg mɨnə a, narmamə tuksarkut mə tukhamhə mɨseinein. Mɨsorkeikei pɨk mə tukhamhə, mərɨg to khapəh nhamhəyen.

7 Yɨmnəm kəvraiyuk eihuə mɨnə a kɨsəmhen kɨn hos yamə mɨne kɨmɨsərer matuk tuk narowagɨnien. Iriə kɨmɨsəvəvhao kɨn nar kɨrik rəmhen kɨn kəvəvhao kape king yame kamor kɨn gol. Kɨni nɨmrɨriə rəmhen kɨn nɨmrɨ yermamə. 8 Nɨkwəneriə rəpomh rəmhen kɨn nɨkwəne piraovɨn, kɨni kweruriə resrə rəmhen kɨn kweru laeon. 9 Kɨmɨvitərəkɨn nɨmagɨriə kɨn aean. Nɨpɨg khaivə, təmərməriə rarkərɨk rəmhen kɨn hos khapsaah yamə mɨne kamhavi kat mamhavən ye narowagɨnien. 10 Nɨpikovriə raməs əjir raməmhə rapita pɨk yame wərawk ramhai əjir. Iriə kamhavəh nəsanɨnien ye nɨpikovriə kape makuə kɨrkɨrɨp tuk norien nəmhəyen kɨmi narmamə. 11 Kapəriə yamehuə in yermaru kape nəkwai nɨmɨr ehuə yame rewaiyu pɨk. Ye nəgkiarien kape nəmə Isrel ramni mə nhagɨn e Abadon. Ye nəgkiarien kape nəmə Gris ramni mə nhagɨn e Apolion.†

12 !Aweh! Nahasien kupən rɨnor infamien. Mərɨg, nahasien kɨraru apaikɨn tukpirauə.

13 Məkneikɨn agelo yame ror sikis kɨn ramher naiyuk. Kɨni yakərɨg rɨki yermamə rɨsɨ-pən apa yerki kapən apət tebol yame kɨmnor kɨn gol, yame ramərer kupən ye nɨmrɨ Kughen. 14 Rɨni-pən tuk agelo a yame ramor sikis kɨn, yame ramrəh naiyuk, mɨmə, “Rɨsɨn-ta agelo kuas yamə mɨne kɨmɨrkwəji əriə apa ye nu eihuə a Yufretes.” 15 Ror məkneikɨn rɨrɨsɨn-ta agelo kuas a yamə mɨne kərəhu əriə apaikɨn mə tuksərer matuk tuk aoa atuatuk e, mɨne nɨpɨg atuatuk e, mɨne makuə atuatuk e, mɨne newk atuatuk e yame tukɨrɨsɨn əriə kamhavən mɨshopni narmamə ye tokrei tanə, nɨpərɨn kɨrikianə, mhapəh mɨn nɨpərɨn kɨraru.

16 Kɨni yɨmɨvəh nɨhupɨn ye mobael mɨnə kapəriə, yamə mɨne kɨsaiyu ye hos, kɨni iriə fam tu handred milian. 17 Kɨni yakəmrərhav mɨn maməm mɨn narmamə kasaiyu ye hos məkneikɨn: Kɨmɨvitərəkɨn nɨmagɨriə kɨn aean yame rəwhao rəmhen kɨn nap, kɨni ror blu rəmhen kɨn napuə apɨg, kɨni rəokrə rəmhen kɨn nɨmar nai yame rɨmhiak-ɨmhiak. Kɨni kapən kapə hos mɨnə a rəmhen kɨn kapən kapə laeon. Nap, mɨne nehenap, mɨne təpis krhɨsɨ-pən ye nəkwairiə.

18 Nahasien misɨr e - nap, mɨne nehenap mɨne təpis - krhɨsɨ-pən ye nəkwairiə mrhopni nɨpər narmamə ye tanɨmtanə, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru. 19 Kɨni nəsanɨnien kape hos mɨnə e, ramsɨ-pən ye nəkwairiə mɨne nɨpikovriə. Nɨpikovriə rəmhen kɨn kapən kapə snek yame raməkwopah.

20 Mərɨg narmamə yamə mɨne nahasien misɨr e kɨrhɨpəh nɨrhopniyen əriə, khapəh nɨsararien ye nərɨgien kapəriə. Mhapəh nɨsəpəhyen nəhuakien kɨmi yarmhə mɨnə mɨne nanmɨ kughen eikuə yamə mɨne kamɨvhirəkɨn kɨn gol, uə silva uə bras, uə kapier, uə nai. Narɨmnar mɨnə a kɨsəru, nɨmrɨriə rɨpɨs, nɨprairiə rəpou. 21 Kɨni narmamə mɨnə a khapəh nɨsararien ye nərɨgien kapəriə tuk nhopniyen narmamə mɨne norien nahawk, mɨne norien kleva, mɨne nor-apnapɨgien nar, mɨne nəkrəhyen.

10

Agelo yame ravəh nəkwəkwə kəskəh

1 Kɨni ai yakəm agelo mɨn kɨrik, nagheen rehuə, ramsɨ-pən ye neai. Ramvən ye napuə rəmhen kɨn mə kafan neipən. Kɨni mərai-mərai rarkurao ye kapən kapə. Kɨni in rəkhak maməsiə rəmhen kɨn mɨrh. Kɨni nɨhun mir kwəmhen kɨn səpaag ehuə mir yamə mir kɨrauək. 2 Kɨni in ravəh nəkwəkwə kəskəh ye kwermɨn matuk yame kɨmnəvi. In rərɨp nɨhun matuk ye tahik, mərɨp nɨhun mawor ye nɨmoptanə. 3 Kɨni mokrən apomh. Rɨkin rəmhen kɨn rɨki laeon. In rokrən apomh, karuəruə rhorpɨn m-seven. 4 Karuəruə rhorpɨn m-seven, yakmə jakrai-pən ye nəkwəkwə a, mərɨg yakərɨg rɨki yermamə kɨrik rɨsɨ-faktə ye neai mɨmə, “Erkwaig kɨn nəgkiarien e yame karuəruə ramni, mɨpəh nɨrai-pən-ien ye nəkwəkwə.”

5 Kɨni ai agelo a yame yɨmnəm kupən ramərer-pən ye tahik mɨne nɨmoptanə mɨvəhsi-haktə kwermɨn matuk ye neai, 6 mɨvəh kwəsu ye nhag yarə rerɨn, yame rɨmnor neai mɨne nɨmoptanə mɨne tahik mɨne narɨmnar fam. Kɨni mɨmə, “Kughen tukrɨpəh nɨwhin-mɨnien. 7 Mərɨg nɨpɨg agelo yame ror seven kɨn tukrher naiyuk, kɨni nərɨg-məniwənien kape Kughen tukruə mor nəfrakɨsien kɨn ai taktəkun. In tukrɨtərhav rəmhen əmə kɨn yame rɨmɨni ta kupən kɨmi kafan yorwok mɨnə, iriə a kafan profet mɨnə.”

8 Kɨni ai yakərɨg rɨki yermamə kɨrik ramsɨ-pən ye neai mɨmə, “Yuvən, mɨrəh nəkwəkwə yame kɨmnəvi ye kwermɨ agelo matuk yame ramərer-pən ye tahik mɨne nɨmoptanə.”

9 Məkneikɨn, yɨmavən maiyoh agelo mə tukrɨvəhsi-pə nəkwəkwə kəskəh a kɨmi yo. Kɨni rɨmə, “Vəh mən. Nar a tukroriah tɨpɨm. Mərɨg tukmə nakən, mərɨg rheikən rəmhen kɨn sukapak.” 10 Məkneikɨn yɨmavən mɨvəh nəkwəkwə kəskəh ai ye kwermɨ agelo, mən, mərɨg rheikən rəmhen kɨn sukapak. Yɨmnən, mətgai, roriah tɨpɨk. 11 Kɨni kɨni-pə tuk yo kɨmə, “Ik takaməkeikei mɨni-ərhav narɨmnar mɨnə e yamə tukrɨtərhav-pə tuk nəmə tanə pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mɨne yermaru mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne tɨkiriə ror pɨsɨn pɨsɨn, mɨne narmamə yamə mɨne nəgkiarien kapəriə ror pɨsɨn pɨsɨn.”

11

Yemə mir yame kɨmawarer tuk Yesu

1 Kɨni ai kɨvəhsi-pə nɨpər nuwig kɨrik kɨmi yo, kɨni kɨmə, “Yuvən, mɨvəh napomhien kape Nimə kape Kughen mɨne tebol. Məvheikɨn mɨn narmamə yamə mɨne kasəhuak aikɨn. 2 Mərɨg takpəh nɨvəhyen napomhien kape kwənmhaan e iruə, meinai kwənmhaan a kɨvəhsi-pən kɨmi nəmə iruə. Iriə tuksəviəsɨs-əviəsɨs Taon Rhakə mhavən mhavəh makuə foti tu. 3 Kɨni yakvəhsi-pən nəsanɨnien kɨmi kafak yermamə mir yamə mir e kawarer-ərhav tuk yo. Tukravəhsi-pən neipən has yame ror nɨmtət mə iriu kwərɨg rahah, mawərer-ərhav tuk nɨni-ərhavyen kafak nəgkiarien kape makuə foti tu.”* 4 Iriu e, nuknei nai mir e olif, mɨne nar mir e kamərəhu-pən laet irəriu yame kawarer kupən kɨn Yermaru kape tanɨmtanə.† 5 Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨmə tukroriah əriu, nap tukrɨsɨ-pən ye nəkwairiu, məs in məkwəru. Tukwhopni-hopni fam narmamə yamə mɨne khamə tuksoriah əriu. 6 Kɨni kwərə mir e, tukmə kɨrani-ərhav nəgkiarien kape Kughen, marɨvəh nəsanɨnien tuk nətapɨgien kɨn napuə mə nəhig tukrɨpəh nɨpien. Mɨrarkun nukreikɨnien nɨmrɨ nu ruə nɨtə, kɨni mɨrarkun nuhyen narmamə ye tanɨmtanə kɨn naha nhagɨn nahasien yame kaworkeikei mə tukawor.

7 Kɨni tukrani-ərhav fam nəgkiarien kapəriu, məkneikɨn, nar mɨragh yame ramarə ye nəkwai nɨmɨr ehuə yame reiwaiyu pɨk tukrhaktə muh əriu, mapita əriu mhopni əriu. 8 Nɨprairiu tukraməmɨr ye swatuk ye taon ehuə e kɨmnəsɨk-pən Yermaru kapəriu ye nai kamarkwao kɨn. Ikɨn aikɨn a, kamni nəgkiarien ukreikɨn kɨrik kɨmə nhagɨn e Sodom, uə Ijip. 9 Kɨni narmamə yamə mɨne tɨkiriə ror pɨsɨn pɨsɨn, mɨne kwənərəus pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne kamhani nəgkiarien pɨsɨn pɨsɨn, mɨne narmamə ye kantri mɨnə fam tukhauə mɨsarha əterɨk ye nɨprairiu, mhapəh nɨseighanien kɨn mə tuknɨm əriu mhavəh nɨpɨg piəpiə kɨsisər mɨne nɨpərɨn. 10 Narmamə ye tanɨmtanə tuksagien, masor lafet, mhavəhsi-pən narɨmnar kɨmi əriə mɨnə, mɨsagien meinai profet mir e yame kɨmɨwor pɨk nahasien kɨmi əriə kwəramhə. 11 Kɨni nɨpɨg piəpiə kɨsisər mɨne nɨpərɨn ruə mɨvən, Kughen rɨvəhsi-pən mɨn neihagien kɨmi əriu, kawarer. Narmamə m-fam yamə mɨne kasəm əriu, kɨsakur pɨk. 12 Məkneikɨn iriu kawərɨg rɨki yermamə kɨrik rɨsɨ-pən ye neai mamni mɨmə, “Warer mɨrauə.” Napuə rɨvəh əriu mɨvən ye rao ye neai. Kɨni tɨkmɨr mɨnə kapəriu kɨsərer əmə mɨsarha əterɨk irəriu.

13 Kɨni ye nɨpɨg atuatuk a, nɨmnɨmien ehuə kɨrik ramavən moriah nɨpər kwənmhaan kɨrikianə ye taon a, mɨpəh mɨn nɨpərɨn naen. Nɨmnɨmien rɨmnhopni narmamə m-fam seven taosen. Kɨni narmamə m-fam yamə mɨne khapəh nhamhəyen kɨmnhagɨn pɨk, mhani nəfrakɨsien mə Kughen ye rao ye neai, In ravəh neihuəyen.

14 !Aweh! Nahasien ehuə yame ror kɨraru kɨn nor infamien ai. Mərɨg nahasien yame ror kɨsisər kɨn, pəh nien mə tuktu, ruə.

Agelo yame ror seven kɨn ramher naiyuk

15 Kɨni ai, agelo yame ror seven ken rher naiyuk, məkneikɨn rɨki narmamə rɨsɨ-pən ye neai, mɨsokrapomh mhamə,

“Kapətawə Yermaru, mɨne kafan Kristo, iriu kawarmaru ye tanɨmtanə.

Narmaruyen kapəriu tukramarə rerɨn.”

16 Kɨni namehuə mɨnə, iriə m-fam twenti fo, kasəkwətə ye jea kapəriə ye nɨmrɨ Kughen. Mɨseiwaiyu mɨsənɨmkur, masəhuak kɨmi Kughen, 17 mhamə,

“Yakhani vi vi ik, Yermaru Kughen,

meinai Ik nɨmɨvəh kafam nəsanɨnien ehuə mɨrikakun mamarmaru.

Nagheem rehuə pɨk.

Ik nɨmnarə rerɨn, mamarə mɨn ai taktəkun.

18 Niemhaa rhai narmamə ye kantri mɨnə; mərɨg niemhaa ehuə kape Kughen tukruə.

Nɨpɨg a ruauə yame Ik takəkir narmamə yamə mɨne kwənhamhə, mɨvəhsi-pən nərok kɨmi kafam yorwok mɨnə, iriə e kafam profet mɨnə, mɨne narmamə kafam mɨnə, mɨne narmamə apnapɨg mɨnə mɨne namehuə yamə mɨne kamhasiai nhagɨm.

Kɨni nɨpɨg a ruauə yame Ik takoriah narmamə yamə mɨne kasoriah tanɨmtanə.”

19 Məkneikɨn kɨmnəhitə ye Nimə kape Kughen apa ye neai, kɨni kəm Bokis yame ramor nɨmtətien ye Nɨrpenien kape Kughen ramkwətə imə. Məkneikɨn ramaroapɨg, nuvrɨg-uvrɨgien ramavən, kɨni karuəruə ramərkwəmətei, kɨni nɨmnɨmien ramavən, kɨni aes raməsaah-pə.

12

Piraovɨn mɨne nar mɨragh rəmhen kɨn algita

1 Kɨni nɨmtətien ehuə kɨrik rɨmasɨ-pən ye neai, mor nar vi kɨrik irak yakakur. Piraovɨn kɨrik ramvən ye mɨrh rəmhen mə kafan neipən. Mamkwətə mərɨp-pən nɨhun ye makuə. Məvhəvhao kɨn kəmhau twelef. 2 Mamasək pɨk mamərɨg nəmhəyen meinai rɨnor tɨpɨn, kɨni natukreimək. 3 Kɨni yɨmnəm nɨmtətien pɨsɨn kɨrik rɨmasɨ-pən mɨn ye neai. In e nar mɨragh ramhen kɨn algita ehuə. In rəwhao; kapən kapə rɨsɨp iriə seven. Kapən apət ten. Məvhəvhao kɨn kəvəvhao kape King, seven. 4 Nɨpikovɨn ramuh-ita kəmhau mɨnə ye neai. Mɨpɨki-əhu nɨpərɨn kɨrikianə kɨsəsaah mɨseiwaiyu-pə ye tokrei tanə, mɨpəh mɨn nɨpərɨn kɨraru.* Məkneikɨn, algita a ruə marer ye nɨmrɨ pian a yame natukreimək. Tukmə tɨni rarha, rətgai.†* 5 Pian a rɨrəh tɨni yerman, yame In tukrarmaru ye kantri mɨnə fam. In rɨrəh kwətavhə yame kɨmnor kɨn aean, [ramhajoun mə nagheen rehuə]. Mərɨg Kughen rɨmɨvi-ta kwajikovə en tuk algita, mɨwəhsi-haktə In ruvən ye neai məkwətə ye jea kafan mamarmaru. 6 Mərɨg pian a rɨmnap mɨvən apa ye tɨpəvsɨk. Kughen rɨmnapnəpeinə ta ye kwənmhaan a mə tukramarə ikɨn. Tukamarha tukun keriaji nɨpɨg wan taosen tu handred sikisti.‡

7 Kɨni narowagɨnien kɨrik apa ye rao ye neai. Mikael* mɨne kafan agelo mɨnə kɨmnhauh algita mɨne kafan agelo mɨnə. Kɨni algita mɨnə kafan agelo mɨnə kɨmnhauh mɨn əriə. 8 Mərɨg algita, nagheen rapəh nəmhenien. Mikael mɨne kafan mɨnə kɨsəpita əriə, mɨsher yerhav kɨn əriə ye rao ye neai. 9 Kɨmnharəh algita ehuə a, mɨsarakikɨn-əhu ye tokrei tanə. In a in snek kupən,* kamni kɨmə Setan uə Yarhmə. In ramkɨr oror narmamə m-fam ye tanɨmtanə. Kɨmnarakikɨn-əhu in,* iriə kafan agelo mɨnə fam.

10 Kɨni yakərɨg rɨki yermamə kɨrik rɨsɨ-pən ye neai mokrapomh mɨmə,

“Taktəkun ai, Kughen kapətawə rɨmɨvəh mɨragh ətawə.

Taktəkun ai Kughen ramhajoun mə in Yermaru, nagheen rehuə.

Kɨni taktəkun ai, Kristo kafan ramhajoun mə in ravəh mɨn nəsanɨnien mɨne nehuəyen ye narɨmnar m-fam.

Ror məkneikɨn mə taktəkun ai, kɨnarakikɨn-əhu Setan ye nɨmrɨ Kughen.

Setan e in e raməkər-əkər pən piautawə mɨnə kɨmi Kughen yenpɨg mɨne yeraan.

11 Mərɨg piautawə mɨnə kɨmnhauh in mɨsapita ye nəsanɨnien kape nɨtaw Kwaji Sipsip mɨne nɨni-ərhavyen nəgkiarien kape Kughen.

Mɨsapita mɨn in meinai tukhopni pawk əriə, rɨkiriə rapəh nəsɨkien nɨmraghien kapəriə.

12 Kɨmiə yamə mɨne nakasarə ye rao ye neai, sagien meinai kɨmnarakikɨn-ərhav algita.

Mərɨg, !Aweh! Nahasien tukruə ye nɨmoptanə mɨne tahik, meinai Setan rɨmneiwayu-pən tuk əriu.

Niemhaa ramhai pɨk in, meinai in rɨrkun mə ipakə əmə rɨneriaji kafan nɨpɨg.”

13 Algita rəm mə kɨmnarakikɨn-əhu ye tokrei tanə, rarar, mɨrpəhu piraovɨn yame rɨmɨrəh tɨni yerman. 14 Mərɨg kɨwəhsi-pən kwermɨ kweriə kɨmi pian a, tukrɨrəh, mivə mɨvən apa ye kwənmhan Kughen rɨmnapnəpeinə iran apa ye tɨpəvsɨk.§ Ikɨn aikɨn a, tukrap tuk snek, tukamarha huvə tukun kape nɨpɨg wan taosen tu handred sikisti.* 15 Mərɨg snek a rɨmɨruə kɨn nu rəmhen kɨn yapiwən ehuə kɨrik mə narh tukrɨrəh pian a mamvən. 16 Mərɨg nɨmoptanə rɨmnasitu ye pian a məkwaag mətgai nu ehuə yame algita rɨmɨruə kɨn. 17 Kɨni niemha rhai pɨk algita tuk pian a. Marar mɨvən mə tukhauh mɨn kafan mɨnə kwənərəus. In e narmamə yamə mɨne kasor nəkwai Kughen masərer tɨmtɨm tuk nɨni-ərhavyen Yesu. 18 Algita a rɨmavən marer apa ye nɨpakɨr apa ye tahik.

13

Nar mɨragh yame rɨmnateih haktə tahik

1 Kɨni yɨmnəm nar mɨragh ehuə kɨrik rɨmnateih haktə tahik. Kapan əpat ten. Kɨni rɨmnukrai-pən kəvəvhao kape king ye kapan əpat mɨnə. Kapan kapə rɨsɨp iriə seven, kɨni kɨrai-pən nəgkiarien kɨrikianə kɨrikianə irəriə yame ramni hah Kughen. 2 Nar mɨragh a yɨmnəm rəmhen kɨn pusi ehuə kamni kɨmə leped. Mərɨg nɨhun mɨnə kɨsəmhen kɨn nar mɨragh kɨrik kamni kɨmə bea. Kɨni nəpəəg nəkwan rəmhen kɨn laeon. Algita rɨvəhsi-pən nəsanɨnien mɨne narmaruyen mɨne nehuəyen kafan kɨmi nar mɨragh a. 3 Kɨmnhoteih kapən kapə nar mɨragh e kɨrik, kɨmə tɨkrɨmhə; mərɨg rɨpəh, mɨmragh mɨn. Kɨmnhoteih pawk kapən kapə, rɨpəh nɨmhəyen, narmamə m-fam ye tanɨmtanə kɨsakur, mhakwasɨg kɨn. 4 Masarar masəgnəgɨn mɨn algita meinai in rɨmɨvəhsi-pən neihuəyen kɨmi nar mɨragh a. Masəgnəgɨn nar mɨragh a mɨsaiyoh mhamə, “?Pa rəmhen kɨn nar mɨragh a? Rɨrkək. ?Kɨni pa rɨrkun nuhyen? Rɨrkək.”

5 Kɨmneighan kɨn nar mɨragh a mə in tukrəgkiar ausit mɨni-hah Kughen. Kɨmneighan kɨn neihuəyen kɨmin mə in rɨrkun norien naha nhagɨn yame in rorkeikei kape makuə foti tu.* 6 Kɨni in rɨmɨni nəgkiarien hah rɨpsaah ye Kughen, mɨne nhagɨn, mɨne imei Kughen,* in e, narmamə yamə mɨne kasarə ye rao ye neai.* 7 Kɨmɨvəhsi-pən mɨn nəsanɨnien kɨmin mə tukrarowagɨn iriə narmamə kape Kughen mɨnə, mapita əriə. Kɨni kɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmin tuk narmaruyen ye narmamə ye kwənərəus mɨnə fam, mɨne narmamə yamə mɨne tɨkiriə ror pɨsɨn pɨsɨn, mɨne yamə mɨne kamhani nəgkiarien pɨsɨn pɨsɨn, mɨne kantri mɨnə fam. 8 Narmamə mɨnə fam ye tokrei tanə tuksəhuak kɨmi narmɨragh a. Mərɨg narmamə tɨksɨn tukhapəh nɨsəhuakien kɨmin, iriə e yamə mɨne kwərai-pən ta nhagriə ye Nəkwəkwə kape Nɨmraghien kwasɨg ikɨn Kughen rɨpior narɨmnar fam. Nəkwəkwə a kape Kwaji Sipsip yame kɨmnhopni.

9 Yermamə yame nɨmətɨrgɨn rarə in tukraməkeikei mətərɨg huvə kɨn.

10 Tukmə kɨmə tukvəhsi-pən yermamə kɨrik ye kalabus, pəh ruvən.

Tukmə kɨmə tukhapni yermamə kɨrik kɨn nau, pəh khapni kɨn nau.

Nəgkiarien e nɨpran ramni mə narmamə kape Kughen mɨnə tukasəkeikei mɨsərer tɨm tɨm tuk nhatətəyen iran.

Nar mɨragh yame rɨmnateih haktə nɨmoptanə

11 Kɨni yɨmnəm mɨn nar mɨragh kɨrik rɨmnateih haktə nɨmoptanə mhaktə. Kapan əpat kɨraru rəmhen kɨn kwaji sipsip kɨrik. Mərɨg rəgkiar, rɨkin rəmhen kɨn algita kɨrik. 12 In ramor atuə kɨn kape nar mɨragh kupən e yame kapən kapə seven, mɨvəh fam nehuəyen kafan. Kɨni maməkeikei kɨmi narmamə m-fam ye tanɨmtanə mə iriə tuksəhuak kɨmi nar mɨragh kupən yame kɨmnhoteih kapən kapə kɨni ruahuvə mɨn. 13 Kɨni nar mɨragh e kapan əpat kɨraru rɨmnor nɨmtətien ehuə pɨsɨn pɨsɨn. Marə mor mɨn nap rɨsɨ-pən ye neai mamuə ye tokrei tanə ye nɨmrɨ narmamə. 14 Kughen rɨmneighan-pən kɨn nəsanɨnien kɨmi nar mɨragh e yame kapan əpat kɨraru mɨmə in rɨrkun norien nɨmtətien ye nɨpɨg ramərer iriu nar mɨragh yame kapan kapə seven. In rameikuə ye narmamə ye tokrei tanə kɨn nɨmtətien yamə mɨne in ramor. Kɨni mɨni-pən tuk əriə mə tukasəkeikei mɨsərai kapier mhasɨgəvɨn nanmɨ nar mɨragh a kɨmnhoteih kapan kapə kɨni ruahuvə mɨn, mhasiai in. 15 Kɨni Kughen rɨmneighan-pən kɨn nəsanɨnien kɨmi nar mɨragh yame kapan əpat kɨraru, mə tukreihagh-pən ye kapier yame rɨsɨgovɨn nanmɨ nar mɨragh e kapan kapə seven, mə tukrəgkiar, mamni mə tukhopni narmamə yamə mɨne khapəh nhasiaiyen in. 16 Kɨni in raməkeikei kɨmi narmamə m-fam əgkəp - nəmehuə mɨnə, mɨne narmamə apnapɨg mɨnə, mɨne narmamə kapəriə nautə rehuə, mɨne narmamə yamə mɨne kapəriə nar kɨrik rɨrkək, mɨne slef mɨnə, mɨne narmamə pəh nien mə slef mɨnə, mə tukhavəh nətətao kafan ye kwermɨriə matuk uə nupanairiə. 17 Mərɨg narmamə yamə mɨne khapəh nhavəhyen nətətao a, kaseinein nɨvəhyen nɨmrɨ nar kɨrik, mɨne norien salem kɨn nar kɨrik. Nətətao e, in nhag narmɨragh e yame kapan kapə seven, uə namba yame ramor nɨmtətien ye nhagɨn. 18 Ror məkneikɨn mə kɨmiə takasəkeikei mhavəh nɨrkunien. Tukmə nɨrkunien kafam rəmhen, nakɨrkun nɨniyen nɨpran. Namba e in 666. In ramor nɨmtət ye yermamə.

14

Kwaji sipsip mɨne narmamə wan handred foti fo taosen

1 Kɨni ai, yakarha-pən məm Kwaji Sipsip ramərer apa ye tokrei tukwas a Saeon. Kɨni narmamə wan handred foti fo taosen kasərer iriə min. Kɨni kɨmɨrai-pən nhag Kwaji Sipsip mɨne Rɨmni ye nupanairiə. 2 Kɨni yakərɨg nəgkiarien kɨrik rɨsɨ-pən ye neai. Rɨkin rehuə rəmhen kɨn tahik ehuə kɨrik yame ramuh nəpəəg kwənharuəruə uə məmhen mɨn ye karuəruə yame ramarkwəmətei. Kɨni mamhen mɨn kɨn narmamə khapsaah kamhauh gita.* 3 Kɨni iriə kasəni nɨpe vi kɨrik apa kupən ye jea kape King mɨne nar mɨragh kuas a kamni kɨmə ‘jerubim’ mɨne namehuə mɨnə. Narmamə apnapɨg kaseinein nɨpe a. Narmamə wan handred foti fo taosen əmə yamə mɨnə e Kughen rɨmnərok nɨmraghien kapəriə muəpɨk-ta əriə ye tanɨmtanə,* iriə kharkun nənien nɨpe e. 4 Narmamə mɨnə e iriə e, yamə mɨne kɨmɨsarha huvə tuk kapəriə nɨmraghien, mə nəmkɨmɨk rɨrkək irəriə. Iriə khapəh nhakɨrien piraovɨn. Iriə nəmə vi mɨnə.* Mamhakwasɨg kɨn Kwaji Sipsip e, mhavən ikɨn pukaa ramvən ikɨn. Kughen rɨnərok-ta nɨmraghien kape narmamə mɨnə a. Iriə kape Kughen əmə mɨne Kwaji Sipsip e. Iriə kɨsəmhen kɨn nəvɨgɨnien yame kɨmnəhuak vi əmə kɨn nəsimien, yame kɨvəhsi-pən kɨmi Kughen mɨne Kwaji Sipsip. 5 Iriə khapəh nɨseikuəyen nɨpɨg kɨrik. Kɨni nar kəskəh kɨrik rɨrkək mə tukror əriə kasəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen.

Agelo misɨr kɨsisər

6 Kɨni ai yakəm mɨn agelo kɨrik ramivə yerpɨrɨg ye nɨmago-ago. In ramni-ərhav nəvsaoyen huvə yame rɨmnarə rerɨn, infamien rɨrkək kɨmi narmamə ye tokrei tanə, ye kantri mɨnə fam, mɨnə kwənərəus mɨnə fam, mɨnə narmamə yamə mɨne kamhani nəgkiarien pɨsɨn pɨsɨn, mɨne narmamə yamə mɨne tɨkiriə ror pɨsɨn pɨsɨn. 7 In rokrapomh mamni mɨmə, “Hagɨn kɨn Kughen mhasiai In. Kɨni mhani nəfrakɨsien ye kafan neihuəyen. Meinai in a nɨpɨg atuatuk kafan ruauə tuk nəkirien nɨmraghien kape narmamə. Səgnəgɨn In. In rɨmnor rao ye neai, mɨne nɨmoptanə, mɨne tahik, mɨne nɨmrɨ nu mɨnə.”

8 Kɨni agelo mɨn kɨrik yame ror kɨraru kɨn raməri-pən mamni mɨmə, “!Babilon rɨmamɨr! !Babilon rɨmamɨr! !Babilon Ehuə Nagheen Rehuə rɨmamɨr, meiwaiyu! In rəmhen kɨn piraovɨn kape swatuk yame ravi-pə narmamə ye kantri mɨnə fam khauə mamhanɨm waen iriə min. Mərɨg waen nin, in a nɨrpəhuyen nətəwaoyen. Maməkeikei kɨmi narmamə mə tuksor norien has iriə min. Kɨni nɨpɨg kamhanɨm waen a, iriə kamhavi-pə niemhaa kape Kughen tuk əriə.”

9 Kɨni agelo mɨn kɨrik yame ror kɨsisər kɨn ramkwasɨg kɨn əriu. Mokrən apomh mamni mɨmə, “Narmamə yamə mɨne kasəhuak kɨmi nar mɨragh yame kapən kapə iriə seven, mɨne nanmɨ nar yame kɨmnor kɨsɨgovɨn kɨn, kɨni mhawəh nətətao kafan ye nupanairiə uə kwermɨriə, 10 iriə tukasəkeikei mhanɨm waen ni piraovɨn e, in e niemhaa kape Kughen. Waen e kɨpəh nəkwər-əkwərien kɨn nu. Tuksərɨg nəmhəyen ye nap mɨne kwənkwikwə yamə mir kawəkwəru əriə ye nɨmrɨ agelo rhakə mɨnə mɨne Kwaji Sipsip. 11 Kɨni nəuwəh kape nap yame raməs əriə mor nəmhəyen kɨmi əriə, in ramənah nɨpɨg mɨnə fam, infamien rɨrkək. Narmamə yamə mɨne kasəhuak kɨmi nar mɨragh yame kapən kapə seven mɨne nanmɨ nar yame kɨmnor kɨsɨgovɨn in kɨn, mhavəh nətətao kafan, iriə tukhapəh nɨsapɨsien yenpɨg mɨne yeraan.” 12 Nəgkiarien e nɨpran ramni mə narmamə kape Kughen yamə mɨne kasor nəkwan tukasəkeikei mɨsərer tɨm tɨm əmə tuk nhatətəyen iran.

13 Kɨni yɨmnərɨg mɨn rɨki yermamə kɨrik rɨsɨ-pən apa ye neai mɨmə, “Takrai-pən nəgkiarien e ye nəkwəkwə, ‘Taktəkun ai, mamvən, narmamə kape Yermaru, to khamhə pawk, mərɨg tuksarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs.’ ”

Kɨni Nanmɨn kape Kughen rɨmə, “!Nəfrah! Iriə tuksapɨs ye nəmnhawkien kapəriə, meinai tukhavəh kwənkwai wok kapəriə.”

Agelo rampɨk ta narmamə ye tanɨmtanə

14 Kɨni ai yɨmnarha-pən məm napuə hawən kɨrik, məm yermamə kɨrik ramkwətə-pən ye napuə. Kwən a in rəmhen kɨn Ji Yermamə. In rəvəvhao kɨn kəvəvhao kape King, yame kɨmnor kɨn gol. Mamrəh nau iko kɨrik. 15 Kɨni yɨmnəm mɨn agelo kɨrik rɨsɨ-pən apa ye Nimə kape Kughen muə, kɨni mokrən apomh kɨn yermamə a ramkwətə-pən ye nɨmar-mar napuə, mɨmə, “Rəh kafam nau iko mɨvən marpai. Meinai nɨpɨg kape narhakɨnien nəvɨgɨnien ruauə, kɨni nəsimien ye tanɨmtanə ruəmruə.” 16 Kɨni yɨmnəm yermamə yame ramkwətə-pən ye nɨmar-mar napuə rɨmowhan nao iko kafan muə ye tokrei tanə, mɨpɨk narmamə m-fam rəmhen kɨn yame nəsimien yame ruəmruə tuk nɨvəhyen.

17 Kɨni agelo kɨrik mɨn rɨmatərhav-pə ye Nimə kape Kughen apa ye rao ye neai, mamrəh mɨn nao iko. 18 Agelo mɨn kɨrik yame ramarha tuk nap ye tebol, rɨsɨ-pən ye tebol muə, kɨni mokrən kɨn agelo yame ravəh nao iko mɨmə, “Narmamə ye tanɨmtanə kɨsəmhen kɨn kwənkwai grep yame ruəmhiak. Vəh kafam nao iko mɨpɨk əriə.” 19-20 Məkneikɨn, agelo e rɨmowhan kafan nao iko, mɨvən ye tanɨmtanə, kɨni mɨpɨk-ta narmamə yamə mɨne kɨsəmhen kɨn kwənkwai grep yame rɨmhiak. Kɨni marakikɨn əriə apa iruə ye taon, apa ye kwənmhaan ehuə yame kaməviəsɨs kwənkwai grep ikɨn, mə nehen tukraiyu. Ikɨn aikɨn a, Kughen ramor niemhaa kɨmi narmamə mɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə. Tukəviəsɨs əriə, nɨtawriə tukraiyu aikɨn, rəmhen kɨn nu ehuə kɨrik yame napomhien kafan rəmhen kɨn tri handred kilometa, kɨni rəmnɨm pɨk. Tukmə hos kɨrik rəviəfugɨn, reriəji nɨpəghigɨn.

15

Narmamə kape Kughen kasəgnəgɨn In

1 Kɨni yakarha-pən ye rao ye neai məm nɨmtətien kɨrik, yakakur. Agelo seven kamhavəh narpɨnien, iriə seven, mamhauə. Narpɨnien mɨnə e, iriə kasor niemhaa kape Kughen tukror piəpiə, infamien iran. 2 Məkneikɨn, yɨmnəm nar kɨrik rəmhen kɨn tahik, mərɨg kɨmnor kɨn glas, nap ramuək iran. Narmamə tɨksɨn kasərer ye nɨkar-kar tahik a. Iriə e yamə mɨne kɨmɨsarowagɨn mɨsapita nar mɨragh a kapən kapə seven mɨne nanmɨ nar yame kɨmnor kɨsɨgovɨn kɨn, mɨne namba yame ramor nɨmtət ye nhagɨn. Kughen rɨmɨvəhsi-pən gita* mɨnə kɨmi əriə, 3 kamhauh, masəni nɨpe kape Kwaji Sipsip mɨne Moses kupən, yorwok kape Kughen, mamhani mhamə,

“Yermaru Kughen Nagheem Rehuə Pɨk Ǝgkap.

Yaksəm kafam norien ehuə mɨnə, yaksakur.

!Ik King kape rerɨn! !Norien kafam ratuatuk əfrakɨs!

4 Yermamə kɨrik to rɨpəh nɨpəhyen nɨsiaiyen Ik, Yermaru.*

Kɨni yermamə kɨrik to rɨpəh nɨpəhyen nɨvəh-sihaktəyen nhagɨm.

Meinai Ik pɨsɨn əmə nakəmərhakə.

Narmamə ye kantri mɨnə fam tuksəm mə norien mɨnə fam kafam kɨsatuatuk, mhauə masərer ye nɨmrɨm mamhani vi vi Ik.”

5 Kwəsəni-ta nɨpe a, yakwaag faktə ye rao ye neai, məm kɨmnəhitə-pən Ikɨn Kughen Ramarə Ikɨn. In e, Nimə Tapolen kape Kughen†. 6 Agelo seven khasɨ-pən apa Ikɨn Kughen Ramarə Ikɨn, mamhavəh narpɨnien mɨnə, iriə seven. Iriə kamhavən ye neipən vi e yame raməsiə, kamni kɨmə ‘linen.’ Kɨmɨvitərəkɨn nɨmagɨriə kɨn kətəut yame kɨmnor kɨn gol. 7 Məkneikɨn, nar mɨragh e kamni kɨmə ‘jerubim’ iriə kuas, kɨni kɨrik irəriə rɨvəhsi-pən besin kɨmnor kɨn gol seven kɨmi agelo mɨnə a iriə seven. Besin mɨnə a khakwar kɨn niemhaa kape Kughen yame ramarə rerɨn. 8 Məkneikɨn, nətokien yame ramor nɨmtətien ye neihuəyen mɨne nɨkhakien kape Kughen rauvɨg əpɨs Ikɨn Kughen Ramarə Ikɨn, kɨni narmamə kɨseinein nɨsauru-pənien Ikɨn Kughen Ramarə Ikɨn mɨseriaji agelo seven khavəh-siərhav fam narpɨnien mɨnə seven.

16

Besin seven yamə mɨne khakwar kɨn niemhaa kape Kughen

1 Məkneikɨn yakərɨg rɨki yermamə kɨrik rokrən apa Ikɨn Kughen Ramarə Ikɨn, mamni-pən tuk agelo mɨnə seven mɨmə, “Havən. Mɨsətəg-pən besin seven yamə mɨne khakwar kɨn niemhaa kape Kughen ye tanɨmtanə.” 2 Agelo yame raməkupən rɨvən mətəg-pən besin kafan ye tanɨmtanə. Məkneikɨn, narmamə yamə mɨnə kɨmnhavəh nətətao kape nar mɨragh a kapən kapə seven, mɨne nanmɨ nar yame kɨmnor kɨsɨgovɨn kɨn, nɨmap pien rɨpsaah ye nɨprairiə.

3 Kɨni agelo yame ror kɨraru kɨn rətəg-pən besin kafan ye tahik. Tahik ror nɨtə kɨn. Rərɨp rəmhen kɨn nɨtaw yermamə yame ruamhə ta. Kɨni nar mɨragh ye tahik mɨnə fam kɨmnhamhə.

4 Kɨni agelo yame ror kɨsisər kɨn rətəg-pən besin kafan ye nɨmrɨ nu mɨnə, mɨne ye kwerkwai nu mɨnə, ror nɨtə kɨn. 5 Kɨni yakərɨg rɨki agelo yame ramehuə ye nu mɨnə ramni mɨmə,

“Kughen, Ik pɨsɨn əmə Ik Kughen, nakatuatuk.

Ik e yame nɨmnamarə rerɨn, mamarə mɨn taktəkun.

Kɨni ratuatuk mə takor məkneikɨn narpɨnien kɨmi narmamə.

6 Kapəriə atuk əmə. Meinai iriə kɨmnhavi nɨtaw narmamə kafam mɨnə, mɨne profet mɨnə kafam.

Kɨni Ik takvəhsi-pən nɨtə kɨmi əriə mə tukhanɨm.”

7 Kɨni yakərɨg mɨn tebol* rəgkiar mɨmə,

“!Nəfrah! Yermaru Kughen, Nagheem Rehuə pɨk, nəgkiarien yame nakaməkir narmamə kɨn in rəfrakɨs matuatuk.”

8 Kɨni agelo yame ror kuas kɨn rətəg-pən besin kafan ye mɨrh. Kɨni mɨrh ravəh nəsanɨnien tuk nɨvaanien narmamə rəmhen kɨn yame nap raməs əjir. 9 Nəpan-əpanien kape mɨrh raməs əriə, kamhani hah Kughen yame In ramor narpɨnien mɨnə e, mərɨg khapəh nɨsararien ye nərɨgien kapəriə mhauə mhavəh-si haktə In.

10 Kɨni agelo yame ror kɨrkɨrɨp kɨn rətəg-pən besin kafan apa ikɨn nar mɨragh kapən kapə seven ramkwətə mamarmaru ikɨn. Məkneikɨn, ikɨn mɨnə fam yame in ramarmaru ikɨn kɨsapɨgnap. Kɨni narmamə kasərɨg nəmhəyen mɨsəkwəsɨs nheramriə 11 mamhani hah Kughen apa ye rao ye neai tuk nəmhəyen mɨne nɨmap kapəriə. Mərɨg khapəh nɨsararien ye nərɨgien kapəriə tuk təvhagə has kapəriə.

12 Kɨni agelo yame ror sikis kɨn rətəg-pən besin kafan ye nu ehuə e kamni kɨmə Yufretes. Məkneikɨn nu rəmɨt mor swatuk kape king mɨnə tuksəriwək iran mhasɨ-fiak. 13 Məkneikɨn yakəm nanmɨn has kɨsisər kɨrhəmhen kɨn frog. Kɨrik rɨmɨtərhav ye nəpəəg nəkwai algita; kɨrik rɨmɨtərhav ye nəpəəg nəkwai nar mɨragh kapən kapə seven; kɨrik rɨmɨtərhav ye nəpəəg nəkwai profet eikuə.† 14 Yarhmə misɨr e kɨrhor nɨmtətien mɨnə. Kɨrhɨtərhav-pən tuk king mɨnə ye tanɨmtanə m-fam, mɨrhokrən kɨn əriə mə tuksofugɨn masərer matuk tuk narowagɨnien ye nɨpɨg yame Kughen Nagheen Rehuə Pɨk tukrəkir narmamə iran. 15-16 Kɨni yarmhə misɨr e kɨrhofugɨn king mɨnə apa ikɨn kɨrik, ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, kamni kɨmə, Amagedon.‡

Kɨni Yesu rɨmɨni mɨmə, “!Arha-pə ru! !Yakaurə rəmhen kɨn yame yəkrəh kɨrik raurə! Rhuvə mə narmamə tukhapəh nɨsapɨrien, masarha, mhapəh nhavəhsi-tayen kapəriə neipən tuk napɨrien mə tukhapəh nɨsaiyu-kopiə-kopiə-yen mɨsaurɨs kɨn.”

17 Kɨni agelo yame ror seven kɨn rətəg-pən besin kafan ye nɨmago-ago. Məkneikɨn yakərɨg rɨki yermamə kɨrik rɨsɨ-pən apa Ikɨn Kughen Ramarə Ikɨn, mɨsɨ-pən atuatuk ye jea kafan mɨmə, “Ror infamien.” 18 Məkneikɨn raroapɨg, karuəruə rarkwomətei, nuvrɨg-uvrɨgien rehuə, kɨni nɨmnɨmien ravən. Nɨmnɨmien ehuə kɨrik rɨpəh hanə norien rəmhen kɨn yama. 19 Kɨni taon ehuə e§ rarkwopɨr nɨpərɨn kɨsisər. Kɨni taon fam ye kantri mɨnə fam kɨsəsaah mharkək. Kughen, rɨkin ramuh norien has mɨnə kape taon a Babilon, mɨvəhsi-pən kap yame rukwar kɨn waen e in e niemhaa kafan, maməkeikei kɨmin mə tukrɨnɨm fam. 20 Məkneikɨn kɨmnahiə ta kɨn kwaji tanə mɨnə fam, kharkək. Kɨni kɨpəh nəm-mɨnien tukwas mɨnə. 21 Kɨni aes rəmhen kɨn kapier ehuə rɨsɨ-pən ye napuə məsaah markwhopni-arkwhopni narmamə. Aes kɨrikianə əmə rəmhen kɨn fifti kilo. Kɨni narmamə kamhani hah Kughen tuk nahasien kape aes, meinai nahasien a in rahas pɨk.

17

Piraovɨn kape swatuk yame rahas pɨk

1 Məkneikɨn agelo kɨrik ye agelo seven yamə mɨne kamharəh besin seven ruə mɨni-pə tuk yo mɨmə, “Yuə-ru. Pəh yakhajoun ik kɨn narpɨnien yame piraovɨn kape swatuk yame rahas pɨk tukrarə iran. Piraovɨn a in a taon* yame ramərer ipakə tuk nu mɨnə tɨksɨn. 2 King mɨnə ye tanɨmtanə kɨmnhavən tukun. Kɨni narmamə kape tanɨmtanə kɨmnhanɨm nin waen, mɨsapɨs iriə min, kɨni mamhavən tukun.”

3 Kɨni Nanmɨn kape Kughen raməmɨr irak, kɨni agelo a rɨkɨr yo mɨvən apa ye tɨpəvsɨk. Aikɨn, yakəm piraovɨn ramkwətə-pən ye nar mɨragh kɨrik rəwhao. Kɨrai-pən nəgkiarien yame ramni-hah Kughen ye nɨpran. Nar mɨragh a, kapən kapə rɨsɨp-sɨp iriə seven, kapən apət iriə ten. 4 Kɨni piraovɨn a ramavən ye neipən pepol rəmhen kɨn neipən kape king, mɨne neipən əwhao. Ramor marə-marə ye nɨpran mokwan kwenar mɨruk-pən ye nɨmətɨrgɨn yame kɨmnor kɨn gol mɨne kapier yame nɨmrɨn rhaktə pɨk, mɨne perel. Kɨni in ravəh kap kɨrik kɨmnor kɨn gol, yame rukwar kɨn nahasien kafan yame rəmkɨmɨk pɨk ye nɨmrɨ Kughen mɨne nor-apnapɨgien nar kafan. 5 Kɨni kɨrai-pən nəgkiarien kɨrik ye nupanan, nɨpran rerkwaig, yame ramni mɨmə,

TAON EHUƎ IN E BABILON, NAGHEEN REHUƎ.

IN NƗSƗN NƗPIRAOVƗN MƗNƎ M-FAM KAPE SWATUK.

KƗNI IN NUKNE NORIEN HAS YAMƎ MƗNE KASƎMKƗMƗK.

6 Kɨni yakəm mə piraovɨn a rɨnapɨs kɨn nɨtaw narmamə kape Kughen mɨnə. Iriə e narmamə yamə mɨne kɨmɨsarer-ərhav tuk nɨni-ərhavyen Yesu. Yakəm in, nanmɨk rivə. 7 Məkneikɨn agelo a rɨni-pə tuk yo mɨmə, “?Nakamakur tuk naha? Yo jakpihoprai-pre nəgkiarien erkwaig ye piraovɨn mɨne nar mɨragh yame in ramkwətə-pən iran, yame kapən kapə rɨsɨp iriə seven, kɨni kapan əpat iriə ten. 8 Nar mɨragh yame nɨmnəm, rɨnamragh, mərɨg rɨpəh nɨmraghien e towei, mərɨg pəh nien mə tuktu tukrhekɨmter, mhaktə-pə ye nəkwai nɨmɨr yame reiwaiyu pɨk, maiyu mamvən, Kughen tukroriah. Kɨni narmamə ye tanɨmtanə yamə mɨne nhagriə rɨrkək ye Nəkwəkwə kape Nɨmraghien tuksəm nar mɨragh a yame rɨmamragh, mɨrkək, mɨrerɨg-pə mɨn, tuksakur. 9 Takaməkeikei mɨvəh nɨrkunien tuk nɨrkunien nɨprai nəgkiarien e. Kapən kapə nar mɨragh e, iriə seven, kasor nɨmtətien ye tukwas mɨnə seven yame piraovɨn a ramkwətə-pən irəriə.† 10 Kasor mɨn nɨmtətien ye King, iriə seven. King kɨrkɨrɨp kwənhauə ta mwənhavən. King kɨrikianə e ramarə ai taktəkun. Kɨni king kɨrik mɨn tukrɨpiuə. Mərɨg tukruə mamarə kape nɨpɨg kwakwə əmə. 11 Kɨni nar mɨragh e yame rɨmnamarə, mɨrkək ai taktəkun, in king kɨrik yame ror eit kɨn. In tukrɨkwasɨg kɨn king mɨnə iriə seven mamhavən, Kughen tukroriah in. 12 Kapən əpat iriə ten yamə mɨne nɨmnəm əriə, kasor nɨmtətien ye king iriə ten, yamə mɨne khapəh hanə nɨsarmaruyen. Mərɨg iriə tukhavəh neihuəyen mə iriə king mɨnə, mɨsarmaru iriə nar mɨragh a, mərɨg kape nɨpɨg kwakwə əmə. 13 Nətərɨgien kapəriə kɨrikianə əmə tuk nɨvəh-sipənien kapəriə nehuəyen mɨne nəsanɨnien kɨmi nar mɨragh a. 14 Mərɨg Kwaji Sipsip tukruə iriə narmamə yamə mɨne rɨmɨrpen-ta əriə, mokrən kɨn əriə, khakwasɨg kɨn. Kɨni In tukrapita narmamə yamə mɨne kasarowagɨn-pən kɨmin, meinai In Yermaru kape yermaru mɨnə, mɨne King kape king mɨnə.”

15 Kɨni ai agelo e rɨni-pə tuk yo mɨmə, “Nu yamə mɨne nɨmnəm əriə, ikɨn piroavɨn kape swatuk ramkwətə ikɨn, kasor nɨmtətien ye kwhen mɨnə. In e narmamə yamə mɨne tɨkiriə ror pɨsɨn pɨsɨn, mɨne kantri mɨnə, mɨne narmamə yamə mɨne kamhani nəgkiarien pɨsɨn pɨsɨn. 16 Kapan əpat ten yame nɨmnəm, mɨne nar mɨragh a, iriə tuksəməkɨn piraovɨn kape swatuk e, mhawəhsi-ta neipən kafan mə tukramaiyu kopiə kopiə, masoriah in, mhavaan ye nap, masən nusan. 17 Tuksor məkneikɨn meinai Kughen rɨmnərəhu-pən yerkiriə mə tuksor nərɨgien kafan kɨni mor rɨkiriə kɨrikianə əmə tuk nhavəh-sipənien kapəriə nəsanɨnien mɨne nehuəyen kɨmi nar mɨragh e, mə in tukrarmaru, meriaji nəgkiarien kape Kughen tukruə mor nəfrakɨsien kɨn. 18 Kɨni piraovɨn a nɨmnəm, in taon ehuə yame ramarmaru ye king mɨnə kape tanɨmtanə.”

18

Babilon rɨmamɨr

1 Kwasɨg ye narɨmnar mɨnə e, yɨmnəm agelo kɨrik ramsɨ-pən ye neai. In ravəh nehuəyen, kɨni in rɨsia-pen tanɨmtanə kɨn nɨkhakien kafan. 2 Rokrapomh ye rɨkin ehuə mɨmə,

“!Rɨmamɨr! !Babilon Taon Ehuə Nagheen Rehuə rɨmamɨr! Yarhmə mɨnə kamhavən mɨsarə ikɨn.

Nanmɨn has mɨnə kasaiyu ətgɨn in. In ruauə rəmhen kɨn nəpəəg nai yame man has yamə mɨne kamgɨn kɨn əriə kasapɨr ikɨn.

3 Meinai kantri mɨnə fam kɨsapɨs kɨn nin waen, mamharpəhu nətəwaoyen, mamhavən tukun mhakɨr in.

Kɨni king mɨnə kape tanɨmtanə kamhavən tukun mamhakɨr. Kɨni sto kipa ye tanɨmtanə, nautə kapəriə rehuə meinai rɨkin ramvən pɨk tuk nautə.”

4 Məkneikɨn yakərɨg rɨki yermamə kɨrik ramsɨ-pən ye neai mamni mɨmə,

“Kafak narmamə mɨnə, səta ye pian a mə in tukrɨpəh nɨrəh-pɨkɨnien əmiə.

Mə kɨmiə takhapəh nhavəhyen narpɨnien yame in tukrɨvəh.

5 Meinai in rɨmərɨg kafan təvhagə has rhaktə meriaji kapuapɨg. Kughen rɨkin raməsɨk kafan təvhagə hah.

6 Sarpɨn tai norien kafan yame in rɨmnor irəmiə.

Sarpɨn mɨkɨraru.

Waen yame in rɨmɨvəhsi-pre kɨmi əmiə in rɨskai. Havi-pən tai nin waen ye kap kafan yame in rɨskai mɨn, rapita.

7 Havəh-sipən nahasien mɨne nəmhəyen kɨmin rəmhen kɨn nagienien yame in rɨmnavəh kupən tuk nautə ehuə kafan.

Maməgkiar ausit yerkin mamni mɨmə, ‘Yo kwin kɨrik. Yo e yakamkwətə mamarmaru.

To yakpəh nasəkien tuk nɨpɨg kɨrik meinai kafak yerman rɨrkək mə to rɨmhə.’

8 Ror məkneikɨn, Kughen, Nagheen Rehuə, tukrɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmin. Nikumhə tukrəs in; tukrasək; nap tukrəs; tukrɨmhə. Narpɨnien mɨnə a tukrɨvəh in ye nɨpɨg kɨrikianə əmə.

9 “Kɨni nɨpɨg king kape tanɨmtanə yamə mɨne kɨmnhavən tukun mamhakɨr, kɨni mamhavəh kwis nautə kafan, kɨsəm nəuwəh kape nap yame ramarkwəru in, kɨsasək, rɨkiriə rəpou tukun. 10 Kafan nəmhəyen tukror əriə khagɨn, masərer isok tukun mhamə,

“ ‘!Kəsi! !Kəsi tuk taon ehuə! !Aweh, Babilon, taon yame ramərer əusɨk əusɨk, mərɨg taktəkun ai, in rɨvəh kafan narpɨnien ye nɨpɨg kɨrikianə əmə!’

11 “Kɨni sto kipa mɨnə mɨn ye tanɨmtanə tuksasək tukun, meinai yermamə mɨn kɨrik rɨrkək aikɨn mə to rɨvəh nɨmrɨ narɨmnar kapəriə. 12 Yermamə mɨn kɨrik rɨrkək mə to rɨvəh nɨmrɨ kapəriə gol, mɨne silva, mɨne kapier huvə mɨnə, mɨnə perel, mɨne neipən huvə yamə mɨne kamor kɨn linen mɨne silik mɨne pepol mɨne skalet. Yermamə mɨn kɨrik rɨrkək mə to rɨvəh nɨmrɨ narɨmnar kamor kɨn kapan əpat elefan uə bras, uə aean, uə kapier huvə e kamni kɨmə ‘mabel’, mɨne nai kapəriə yame rapien huvə, 13 mɨne narɨmnar yame nəmiovɨn rapien huvə rəmhen kɨn sinamon, mɨne senta, mɨne mir, mɨne frangkinsens. Yermamə mɨn kɨrik rɨrkək mə to rɨvəh nɨmrɨ kapəriə oel mɨne waen, mɨne flaoa, mɨne kau, mɨne sipsip, mɨne hos mɨne kat, mɨne slef (in e kamor salem kɨn yermamə).

14 “Ror pən sto kipa mɨnə tuksasək pɨk, mhamə, “Babilon, nakorkeikei pɨk nautə, mərɨg nɨmnəpkərhav iran. Nautə mɨne marə-marə kafam ruɨrkək, to nakpəh nəm-mɨnien tuk nɨpɨg kɨrik.” 15 Sto kipa yamə mɨne kɨmɨsor salem kɨn narɨmnar mɨnə e apa taon a tuksərer isok tukun, masəm nəmhəyen kafan, khagɨn kɨn. Mɨsasək, rɨkiriə rəpou 16 mhamə,

“ ‘!Aweh, kəsi! Taon ehuə e rɨmavən ye neipən huvə kɨmnor kɨn linen mɨne pepol mɨne skalet,

mokwan-pən gol mɨne kapier huvə mɨne perel.

17 Mərɨg taktəkun ai kɨmnoriah fam nautə ehuə kafan ye nɨpɨg kɨrikianə əmə.’

“Kɨni kapten mɨnə kape rao mɨnə fam, mɨne narmamə yamə mɨne kasor wok ye nəkwai rao, mɨne narmamə m-fam yamə mɨne kamhavən ye rao, mɨne narmamə m-fam yamə mɨne kamhavəh mane ye narɨmnar kape tame tahik tuksərer isok tuk Babilon. 18 Tuksəm nap rəs in, mɨne nehenap, mɨsasək mhamə, “!Kəsi! Taon ehuə e rɨnor pɨsɨn ye taon mɨnə tɨksɨn.” 19 Tuksərəsuun kapəriə kapə kɨn nɨmokrur [mɨsor nɨmtətien mə rɨkiriə rərhakɨs], mɨsasək, mhamə,

“ ‘!Aweh! Narmamə yamə mɨne kamhavəh rao ye tahik, kapəriə nautə rɨmnehuə tuk mane kape taon əsanɨn a.

Mərɨg kɨmnoriah in ye nɨpɨg kɨrikianə əmə.

20 Mərɨg kɨmiə ye rao ye neai, kɨmiə narmamə kape Kughen, mɨne aposol mɨnə, mɨne profet mɨnə, rɨkimiə tukraməkeikei magien, meinai Kughen rɨmɨvəhsi-pən narpɨnien kɨmin tuk nor-hah-preyen kɨmi əmiə.’ ”

21 Məkneikɨn, agelo əsanɨn kɨrik rɨmɨrəh kapier ehuə kɨrik, marko-pən kɨn apa ye tahik ye nagheen fam, mɨmə,

“Kɨnarkwəsɨs məkneikɨn Babilon Ehuə Nagheen Rehuə. To rapəh nərer-mɨnien.

22 Kɨni tukhapəh nɨsərɨg-mɨnien rɨki gita* mɨne tərhenao, mɨne naiyuk ramasək ye taon a.

Kɨni tukhapəh nɨsərɨg-mɨnien narkarəkien kape kapier mɨnə yame ramaiyu-əsɨs wit yame kamor flaoa kɨn. Kɨni yermamə kape narpəkao-huvəyen ye narɨmnar rɨrkək mɨn aikɨn.

23 Nɨkhakien kape laet mɨnə tukrɨpəh mɨn nəsiəyen aikɨn.

Tukhapəh nɨsərɨg-mɨnien rɨki piraovɨn mɨne yerman yamə mir kararpen əriu mɨnə ye narkurəkien.

Mərɨg in apa kupən, sto kipa mɨnə aikɨn, iriə nəmehuə əfrakɨs mɨnə. Taon a rɨmnəvɨgɨn rhakə kantri mɨnə fam, mɨkɨr oror əriə.

24 Taon ehuə e Babilon in rɨmɨvəh narpɨnien meinai rɨmɨvi nɨtaw profet mɨnə mɨne narmamə kape Kughen mɨnə ikɨn mɨnə fam ye tanɨmtanə.

Nəfrakɨsien. Nɨtaw narmamə m-fam yamə mɨne kɨmnhopni əriə rɨmnaiyu ye taon a.”

19

Narmamə ye rao ye neai kamhani vi vi Kughen

1 Kɨni ai, yakərɨg nuvrɨg-uvrɨgien kɨrik rəmhen kɨn kwhen ehuə kasokr-apomh ye rao ye neai, mhani mhamə,

“!Pəh khani vi vi Yermaru!

In Kughen. In ravəh mɨragh ətawə. Nɨpran rakhak maməsiə. Nəsanɨnien, in kafan pɨsɨn əmə. 2 Meinai In raməkir atuatuk narmamə ye nəfrakɨsien.

Kafan nəgkiarien ruoh-ta piraovɨn kape swatuk e yame rɨmnapɨr-pən apnapɨg tuk narmamə.

In rɨnarpɨn ta tai nɨtaw kafan yorwok mɨnə.”

3 Kɨni kasokrən apomh mɨn mhamə,

“!Pəh khani vi vi Yermaru Kughen! Nehenap kape nap yame raməs pian e, ramənah mamvən mɨpəh norien infamien.”

4 Kɨni nəmehuə mɨnə iriə twenti fo, mɨne nar mɨragh mɨnə, iriə kuas, kamni kɨmə ‘jerubim’, kɨsənɨmkur-pən ye jea Kughen ramkwətə mamarmaru ikɨn, masəgnəgɨn In, mhamə,

“!Nəfrah! !Pəh khani vi vi Yermaru!”

Narkurəkien kape Kwaji sipsip

5 Kɨni ai, rɨki yermamə kɨrik ramsɨ-pən ye jea kape King, mɨmə,

“!Yorwok mɨnə kape Kughen, səgnəgɨn In!

Kɨmiə yamə mɨne nakamhasiai Kughen, nar apnapɨg mə kɨmiə nəmehuə mɨnə uə kɨmiə narmamə apnapɨg mɨnə, səgnəgɨn In.”

6 Kɨni ai, yakərɨg nuvrɨg-uvrɨgien kɨrik rəmhen kɨn kwhen ehuə kasokr-apomh, mamhen mɨn kɨn tahik yame ramuh kwənharəruə, mɨne karuəruə yame ramarkwəmətei, mamni mɨmə,

“Pəh khani vi vi Yermaru, Kughen kapətawə, Nagheen Rehuə Pɨk. In ramarmaru.

7 Pəh kɨsagien, mhani nəfrakɨsien ye nehuəyen kafan.

Meinai ruauə ye nɨpɨg atuatuk kape narkurəkien kape Kwaji Sipsip.

Kɨni kafan piraovɨn ramərer matuk mawhin.

8 Kɨni Kughen rɨvəhsi-pən neipən huvə kɨmin mə tukrarkaoh kɨn.

Neipən e kamni kɨmə linen. Rhawən maməsiə.” (Neipən hawən e linen ramor nɨmtətien ye norien atuatuk kape narmamə kape Kughen).

9 Kɨni agelo rɨni-pə tuk yo mɨmə, “Rai-pən nəgkiarien e ye nəkwəkwə, ‘Narmamə yamə mɨne kɨmɨrpen-ta əriə mə tukhavən ye nəvɨgɨnien kape narkurəkien kape Kwaji Sipsip, iriə tuksarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs.’ ” Kɨni marar mɨni-pə mɨn tuk yo mɨmə, “Nəgkiarien mɨnə e in nəgkiarien əfrakɨs kape Kughen.”

10 Məkneikɨn, yakənɨmkur ye nɨhun mə jakəhuak kɨmin, mərɨg in rɨni-əhu mɨmə, “Apəh. Kɨtawə yorwok mɨnə mɨne piam yamə mɨne kasərer skai tuk nɨni-ərhavyen nəvsaoyen huvə kape Yesu. !Ǝhuak əmə kɨmi Kughen! Meinai narer-ərhavyen kape Yesu in nuknei nəgkiarien kape profet mɨnə.”

Yermamə yame ramkwətə-pən ye hos khawən

11 Kɨni yɨmnəm rao ye neai rəhitə. Məkneikɨn yakəm hos khawən kɨrik. Yermamə yame ramkwətə-pən iran, nhagɨn mir e, “Yermamə Yame Kɨrkun Nhatətə-skaiyen Iran,” mɨne “Nəfrakɨsien.” Tukmə rɨmə tukrəkir narmamə uə tukruh narmamə, in tukror əmə ye natuatukien. 12 Nɨmrɨn mir kwəmhen kɨn nap raməwhao. In rəvəvhao kɨn kəvəvhao khapsaah kape king. Kɨni kɨrai-pən nhag kɨrik iran yame yermamə kɨrik rɨrkək yame rɨrkun; In pɨsɨn əmə rɨrkun. 13 Ramarkaoh kɨn neipən kɨrik yame keires-pən ye nɨtə.* Nhagɨn mɨn e, “Nəgkiarien kape Kughen.”* 14 Kɨni mobael mɨnə ye rao ye neai kamhakwasɨg kɨn. Iriə m-fam kasəkwətə-pən ye hos khawən mɨnə, mɨsarkaoh kɨn neipən e ‘linen’ yame rhawən mɨhuvə. 15 Kwən a, kafan kɨrik aikɨn nao yame ramtərhav ye nəkwan yame in tukrhapni narmamə ye kantri mɨnə kɨn.* “In mamrəh kwətavhə yame kɨmnor kɨn aean, [ramhajoun mə nagheen rehuə].”(Sam 2:9) In tukrhajoun niemhaa kape Kughen e Nagheen Rehuə kɨmi narmamə ye kantri mɨnə, rəmhen kɨn yame kaməviəsɨs kwənkwai grep mə nehen tukraiyu kor waen kɨn. 16 Kɨrai-pən nhagɨn ye neipən kafan mɨne nuvan kɨmə,

King kape king mɨnə mɨne Yermaru kape yermaru mɨnə*

17 Kɨni ai yakəm agelo kɨrik rərer-pən ye mɨrh, mamasək apomh mamni-pən tuk man yamə mɨne kamhaivə apa ye nɨmago-ago mɨmə, “Pəh khauə mɨsofugɨn tuk nəvɨgɨnien ehuə a kape Kughen 18 mə tuksən nusai king mɨnə, mɨne namehuə kape mobael mɨnə, mɨne nəmə əsanɨn mɨnə, mɨne hos mɨnə, mɨne narmamə kasəkwətə-pən irəriə, mɨne nusai narmamə mɨnə fam: slef mɨnə, mɨne narmamə pəh nien mə slef mɨnə, mɨne namehuə mɨnə, mɨne narmamə apnapɨg mɨnə.”

19 Məkneikɨn yakəm nar mɨragh aperə kapən kapə seven, mɨne king mɨnə kape tanɨmtanə, mɨne kapəriə mobael mɨnə kasofugɨn iriə min, mə tuksarowagɨn iriə yermamə yame ramkwətə-pən ye hos khawən mɨne kafan mobael mɨnə. 20 Mərɨg kɨmnharaptərəkɨn nar mɨragh a, mɨne profet eikuə yame ramor nɨmtətien pɨsɨn pɨsɨn mɨnə nɨpɨg raməmɨr iriu nar mɨragh a. Ramor nɨmtətien mɨnə a tuk neikuəyen ye narmamə yamə mɨne kamhavəh nətətao kape nar mɨragh masəhuak kɨmi nanmɨ nar yame kɨmnor kɨsɨgovɨn kɨn. Kɨrəh əriu, karamragh, karko-pən kɨn əriu apa ye nəkwai neram nap yame raməwhao məpan-əpan, mamapien. 21 Kɨni yermamə yame ramkwətə-pən ye hos khawən, rɨmnhapni fam mobael mɨnə kapəriə kɨn nao yame rɨmatərhav ye nəkwan. Kɨni man mɨnə m-fam kɨmnhavən, mɨsən nɨprairiə, tɨpriə rəsiis.

20

Yesu Kristo tukruə mamarmaru kape newk wan taosen

1 Kɨni ai, yakəm agelo kɨrik rɨsɨ-faktə ye rao ye neai, mamrəh ki kape nəpəəg ehuə yame rewaiyu pɨk,* mɨne jen ehuə kɨrik. 2 Rarar mɨvən mɨraptərəkɨn algita ehuə a in a snek kupən kamni kɨmə yarmhə uə Setan, mɨrkwəji ətərəkɨn kape newk wan taosen. 3 Marko-pən kɨn in ye nəpəəg ehuə yame rameiwaiyu pɨk, mətapɨg əsɨgɨn in mə tukrɨpəh nɨkɨr-oror-ien narmamə ye kantri mɨnə meriaji-pən newk wan taosen ruə mɨvən. Ai tukpiaməkeikei kɨrɨsɨn mɨn kape nɨpɨg kwakwə əmə.

4 Kɨni ai yakəm jea mɨnə tɨksɨn kape king, narmamə kasəkwətə-pən irəriə. Kughen rɨmɨwəhsi-pən neihuəyen kɨmi əriə mə tuksəkir əmhen narmamə. Kɨni yakəm mɨn narmamə yamə mɨne kɨmnərəru nɨpətək nuairiə meinai kɨmɨsarer-ərhav tuk nɨni-ərhavyen nəvsaoyen huvə kape Yesu mɨne nəgkiarien kape Kughen. Iriə kɨmnhapəh nɨsəhuakien kɨmi nar mɨragh a kapan kapə seven mɨne nanmɨ nar yame kɨmnor kɨsɨgovɨn kɨn. Kɨni mhapəh nhawəhyen nətətao kafan ye nupanairiə mɨne kwermɨriə. Kɨni taktəkun ai iriə kamhamragh mɨn, masarmaru iriə Yesu Kristo kape newk wan taosen. 5-6 Narmamə mɨnə a, iriə kɨmɨsəkupən mamhamragh mɨn ye nɨmhəyen kapəriə. Iriə tuksarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs, kɨni iriə nəmə atuatuk mɨnə kape Kughen. Tukhapəh nhavənien ye nəkwai nap ehuə; mərɨg tukhauə rəmhen kɨn pris mɨnə kape Kughen mɨne Yesu Kristo, masarmaru iriə min kape newk wan taosen. Mərɨg narmamə mɨnə tɨksɨn tukhapəh nhamragh-mɨnien ye nɨmhəyen kapəriə mɨseriaji newk wan taosen ror infamien.

Kughen tukror narpɨnien kɨmi Setan

7 Nɨpɨg newk wan taosen rɨnor infamien, tukrɨsɨn mɨn Setan ye kalabus. 8 In tukrɨvən ye tanɨmtanə mameikuə ye kwənərəus kape Gog mɨne Magog,* in e, narmamə ye kantri mɨnə fam ye tanɨmtanə. Setan tukrofugɨn narmamə ye tanɨmtanə mə tukhauə mɨsofugɨn mɨsərer matuk tuk narowagɨnien. Narmamə kafan khapsaah pɨk mɨsəmhen kɨn nɨpakɨr ye nɨkar-kar tahik. 9 Tuksaiyu rik rik mhavən ye kantri mɨnə fam ye tanɨmtanə. Mɨsərer mɨsarkurao ikɨn narmamə kape Kughen mɨnə kasarə ikɨn. Ikɨn aikɨn a taon ehuə e yame Kughen rorkeikei pɨk.* Mərɨg nap kɨrik rɨsɨ-faktə ye neai meiwaiyu məkwəru əriə. 10 Məkneikɨn kɨrəh Setan yame ravəhsi-pən-vəhsi-pən kɨmi əriə, karko-pən kɨn ye nəkwai nap ehuə yame ramapien. Ikɨn a, kɨmnarko-pən ta kɨn nar mɨragh a kapan kapə seven mɨne profet eikuə a. Irisɨr tukrhərɨg nəmhəyen rerɨn yeraan mɨne yenpɨg.

Nəkirien infamien

11 Kɨni ai yakəm mɨn jea hawən ehuə a, mɨne Yermamə yame ramkwətə-pən iran. Məkneikɨn, tokrei tanə mɨne neai kɨmɨwap tuk nɨmrɨn, mɨravən mɨrarkək.

12 Kɨni ai yakəm narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta, nəmehuə mɨnə mɨne narmamə apnapɨg mɨnə. Iriə kasərer kupən ye jea kape King. Məkneikɨn kəvi nəkwəkwə mɨnə tɨksɨn. Kɨni kəvi mɨn nəkwəkwə kɨrik, in e Nəkwəkwə kape Nɨmraghien. Tukəm nəkirien kape narmamə yamə mɨne kwənhamhə ta ye nəkwəkwə a. Kaməkir əmhen əriə kɨrikianə kɨrikianə tuk nar yame kɨmɨsor. 13 Tahik rameighan-pən kɨn narmamə yamə mɨne kɨmɨsəmnɨm aikɨn, mɨne kwənmhaan kape nɨmhəyen rameighan-pən kɨn narmamə yame kwənɨm ta əriə aikɨn. Kəkir narmamə kɨrikianə kɨrikianə tuk nar yame kɨmɨsor. 14 Məkneikɨn karko-pən kɨn nar mir e Nɨmhəyen mɨne Kwənmhaan kape Nɨmhəyen† ye nap ehuə. Nəkwai nap ehuə e, in nɨmhəyen yame ror kɨraru kɨn. 15 Narmamə yamə mɨne kɨpəh nəmien nhagriə ye Nəkwəkwə kape Nɨmraghien, tukarko-pən kɨn əriə ye nəkwai nap ehuə a.

21

Jerusalem vi

1 Kɨni ai yakəm neai vi mɨne tokrei tanə vi meinai neai akwas mɨne tokrei tanə akwas kwərarkək. Kɨni tahik ruɨrkək mɨn. 2 Kɨni yakəm taon imorhakə kape Kughen, in e Jerusalem Vi, ramsɨ-pən tuk Kughen ye rao ye neai, meiwaiyu-pə. Kɨmnor-pən marə-marə kafan rəmhen kɨn piroavɨn yame kamor-pən kafan marə-marə kɨmin mə tukarkurək kapəriu. 3 Kɨni ai yakərɨg rɨki yermamə kɨrik rokrən apomh mɨsɨ-pən tuk jea kape king mamni mɨmə, “!Səmru! Taktəkun ai, Kughen rɨnor rukwanu kafan yerki narmamə. In tukrarə iriə miriə. Kɨni iriə tukhauə kafan narmamə mɨnə. Kughen In atuatuk tukrarə iriə min. In kapəriə Kughen. 4 In tukrɨrai ta nehe nɨmrɨriə fam. Nɨmhəyen rɨrkək aikɨn a; mɨne nasəkien tuk nɨmhəyen. Nar kupən mɨnə e, iriə kwənharkək ta, tukhapəh nhauə-mɨnien.”

5 Kɨni King yame ramkwətə-pən ye jea kafan rɨni mɨmə, “Yakukreikɨn narɨmnar fam khauə mhavi mɨn.” Kɨni mɨmə, “Rai-pən fam narɨmnar mɨnə e ye nəkwəkwə, meinai narmamə kharkun nhaniyen nəfrakɨsien ye nəgkiarien mɨnə e, mɨshatətə irəriə.” 6 Kɨni marə, mɨni-pə mɨn tuk yo mɨmə, “Taktəkun ai, rɨnor infamien. Yo e nuknen mɨne nəukrəukrɨn. Yo nɨrikakunien, mɨne nərkinien. Yo, jakvəhsi-pən nu kɨmi narmamə yamə mɨne kasəkwakwə. Tukhanɨm, mhapəh nhawəhyen nɨmrɨn. In e nɨmrɨ nu yame rukwar mamarh-iərhav mɨvəhsi-ərhav Nɨmraghien Rerɨn.* 7 Jakvəhsi-pən nɨhuvəyen mɨnə e kɨmi narmamə yamə mɨne kasapita ye narowagɨnien mɨnə e. Yo jakaməkeikei mamor rəmhen kɨn kapəriə Kughen, iriə kafak kwajikovə mɨnə. 8 Mərɨg narmamə yamə mɨne kamhagɨn kɨn nhaniyen nhagɨk, mɨne yamə mɨne kasəmkɨmɨk, mɨne yamə mɨne khapəh nhaniyen nəfrakɨsien irak, mɨne yamə mɨne kashopni əjir, mɨne yamə mɨne kasor apnapɨg nar, mɨne yamə mɨne kasor kleva, mɨne yamə mɨne kasəhuak kɨmi kughen eikuə mɨnə, mɨne nəmeikuə mɨnə, iməriə atuatuk e ye nəkwai nap ehuə. Ikɨn rapien ikɨn. In e nɨmhəyen yame ror kɨraru kɨn.”

9 Kɨni ai, agelo kupən kɨrik raməgkiar kɨmi yo. In kɨrik ye agelo mɨnə e seven yamə mɨne kamharəh besin mɨnə seven yamə mɨne khakwar kɨn narpɨnien infamien seven yame Kughen tukror kɨmi narmamə. In rɨmauə mɨni-pə tuk yo mɨmə, “Yuə-ru, pəh yakhajoun ik kɨn piraovɨn kape Kwaji Sipsip, yame tukarkurək iriu min.” 10 Məkneikɨn nəsanɨnien kape Nanmɨn kape Kughen ruə irak, yakəm agelo rɨkɨr-ta yo yakravən ye tukwas ehuə kɨrik, tokren apa yerpɨrɨg əgkəp. Kɨni in rhajoun yo kɨn Taon Rhakə kape Kughen e, Jerusalem vi, yame ramsɨ-pən tuk Kughen ye rao ye neai. 11 Taon a raməsiə kɨn nɨkhakien kape Kughen. Raməsiə rəmhen kɨn kapier huvə kɨrik e yame rəmtɨr huvə rəmhen kɨn glas, kamni kɨmə ‘jaspa.’ 12 Kəupə kafan rəpomh yerpɨrɨg markurao ye taon. Kwəruə kafan twelef. Agelo twelef kasərer tuk kwəruə mɨnə. Kɨrai-pən nhag kwənərəus mɨnə kape kwajikovə twelef kape Isrel ye kwəruə mɨnə a. 13 Kɨrai-pən nhag kɨsisər ye nɨkarɨn fiak ikɨn, kɨsisər ye nɨkarɨn pirə ikɨn, kɨsisər ye nɨkarɨn prah ikɨn, kɨsisər ye nɨkarɨn pihiu ikɨn. 14 Kəupə kape taon e ramərer haktə ye kapier twelef. Kɨni kɨrai-pən nhag aposol twelef kape Kwaji Sipsip ye kapier mɨnə a.

15 Kɨni agelo yame raməgkiar kɨmi yo mavəh nar kɨrik kɨmnor kɨn gol tuk nɨvəhyen mak ye nehuəyen kape taon a, mɨne kwəruə mɨnə, mɨne kəupə kafan. 16 Taon a, kona iran kuas. Nehuəyen kape nɨkarɨn mɨnə fam kɨsəm nəmhen. Taon a rəpomh, agelo a rɨvəh neihuəyen kape nɨkarɨn mɨnə fam mɨne napomhien kafan məm mə iriə m-fam rəmhen kɨn tu taosen tu handred twenti kilometa.* 17 Kəupə kape taon a rɨkɨmkɨm rəmhen kɨn sikisti faef meta.† Agelo a ravəh napomhien kape taon rəmhen kɨn narmamə kamhavəh mak ye napomhien kape narɨmnar. 18 Kəupə kɨmɨvhirəkɨn əmə kɨn kapier huvə e jaspa. Kɨni kɨmɨvhirəkɨn taon a kɨn gol in əmə in əmə. Gol e rhuvə, maməsiə rəmhen kɨn glas. 19 Kɨmnor huvə nuknei kəupə a kɨn kapier huvə pɨsɨn pɨsɨn, iriə twelef. Kərəhu-pən jaspa ye kapier yame rəkupən. Kərəhu-pən safaea ye kapier yame ror kɨraru kɨn. Kərəhu-pən agat ye kapier yame ror kɨsisər kɨn. Kərəhu-pən emeral ye kapier yame ror kuas kɨn. 20 Kərəhu-pən onikis ye kapier yame ror kɨrkɨrɨp kɨn. Kərəhu-pən kanilian ye kapier yame ror sikis kɨn. Kərəhu-pən yalakwoj ye kapier yame ror seven kɨn. Kərəhu-pən malakaet ye kapier yame ror eit kɨn. Kərəhu-pən topas ye kapier yame ror naen kɨn. Kərəhu-pən kalsedoni ye kapier yame ror ten kɨn. Kərəhu-pən takwoes ye kapier yame ror leven kɨn. Kərəhu-pən ametis ye kapier yame ror twelef kɨn. 21 Kwəruə twelef a, kɨmnor kɨn perel ehuə twelef. Iriə fam a, kɨmnor kɨn perel ehuə kɨrikianə əmə. Kɨni swatuk ehuə ye nəkwai taon a kɨmnor fam əmə kɨn gol, rəmtɨr huvə rəmhen kɨn glas.

22 Ikɨn a, yakpəh nəmien niməhuak kɨrik, meinai Kughen əmə, yame Nagheen Rehuə Pɨk Ǝgkap, mɨne Kwaji Sipsip, iriu pɨsɨn əmə a niməhuak. 23 Kɨni taon a rapəh nətəgtəyen ye mɨrh mɨne makuə, meinai nɨkhakien kape Kughen raməsiə fam aikɨn, kɨni Kwaji Sipsip in laet kafan.* 24 Kɨni narmamə ye kantri mɨnə fam tuksəriwək ye nɨkhakien kafan. Kɨni namehuə mɨnə kape tanɨmtanə tukhapɨk nautə huvə kapəriə mhavən mɨsətu-pən aikɨn a. 25 Kɨpəh nətapɨgien kɨn kwəruə mɨnə nɨpɨg kɨrik, meinai nɨpɨgien rɨrkək aikɨn a. 26 Narmamə ye kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə ye tanɨmtanə tukhapɨk nautə huvə mɨnə kapəriə mhauə mɨsərəhu-pən aikɨn a. 27 Mərɨg narɨmnar yamə mɨne kasəmkɨmɨk ye nɨmrɨ Kughen, mɨne narmamə yamə mɨne kasor nar yame ror naurɨsien, mɨne nəmə eikuə mɨnə, iriə e to khapəh nɨsauru-pənien ye taon a. Narmamə əmə yamə mɨne kɨmɨrai-pən ta nhagriə ye Nəkwəkwə kape Nɨmraghien yame Kwaji Sipsip ramrəh, iriə əmə e kharkun nɨsauru-pənien aikɨn.

22

Nu mɨragh

1 Agelo rɨmnhajoun ta taon vi kɨmi yo, kɨni mamhajoun mɨn nu mɨragh kɨn yo yame ramaiyu. Rəmtɨr rəmtɨr rəmhen kɨn glas. Mamsɨ-pən tuk jea kape Kughen mɨne Kwaji Sipsip. 2 Mamaiyu mamvən ye kwerkwan ye swatuk ehuə ye taon a. Kɨni nai yame ravəhsi-pən nɨmraghien kɨmi narmamə ramərer ye nɨkar nu mir. Ye newk kɨrikianə, rakuə m-twelef - ye makuə mɨnə fam. Kɨni narmamə ye kantri mɨnə fam kasor nɨmarɨn tuk nor-huvəyen nəmhəyen. 3 Kɨni Kughen to rɨpəh mɨn norien narpɨnien.* Kughen mɨne Kwaji Sipsip kaokwətə ye jea kape King mawarmaru aikɨn a. Kɨni kafan yorwok mɨnə kasəhuak kɨmin. 4 Tuksəm nɨmrɨn.* Kɨni kɨrai-pən nhagɨn ye nupanairiə. 5 Nɨpɨgien tukrɨrkək. To khapəh nɨsətəgtəyen ye mɨrh mɨne laet, meinai Kughen raməsia-pen əriə. Tuksarmaru kape rerɨn, infamien rɨrkək.

6 Kɨni agelo rɨni-pə tuk yo mɨmə, “Nəgkiarien e, kɨrkun nətəgtəyen iran, kɨmə in nəfrakɨsien. Kughen e yame rɨmɨni-ta kupən kɨmi kafan profet mɨnə narɨmnar yamə mɨne tukrɨpiuə, rher-pə kɨn kafan agelo mə tukrhajoun kafan yorwok mɨnə kɨn narɨmnar yamə mɨne pəh nien mə tuktu, tukasəkeikei mhauə.”

Yesu tukrɨpiuə

7 Kɨni ai Yesu rɨni mɨmə, “!Sarha! Pəh nien mə tuktu yakrerɨg-pre mɨn. Narmamə yamə mɨne kamharaptərəkɨn nəgkiarien yame Kughen rɨmɨni-ərhav kupən ye nəkwəkwə e, iriə tuksarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs.”

8 Yo Jon, yɨmnəm narɨmnar mɨnə e kɨn nɨmrɨk kɨni mərɨg. Kɨni nɨpɨg yɨmnərɨg məm, yakənɨmkur ye nɨhu agelo yame rɨmɨkɨr yo mɨvən mhajoun narɨmnar mɨnə e kɨn yo mə jakəhuak kɨmin. 9 Mərɨg rarar mɨni-pə tuk yo mɨmə, “Apəh. Kɨtawə yorwok mɨnə mɨne piam mɨnə mɨne profet kupən mɨnə, mɨne narmamə m-fam yamə mɨne kamharaptərəkɨn nəgkiarien ye nəkwəkwə e. Ǝhuak əmə kɨmi Kughen.”† 10 Kɨni mɨni-pə tuk yo mɨmə, “Takpəh nɨvitərəkɨn-tɨmtɨm-ien nəkwəkwə e, meinai nəgkiarien yame ramni-ərhav, pəh nien mə tuktu, rɨtərhav-pə. 11 Narmamə yamə mɨne kasor nahasien, pəh iriə tukasor əmə nahasien mamharpɨn. Narmamə yamə mɨne kapəriə nətərɨgien rəmkɨmɨk, pəh nətərɨgien kapəriə tukraməmkɨmɨk əmə mamrɨpɨn. Mərɨg narmamə yamə mɨne kasor nar atuatuk, pəh iriə tukasor əmə nar atuatuk mamharpɨn. Narmamə yamə mɨnə khahuvə pɨk, pəh tukamhahuvə əmə mamharpɨn.”

12 Kɨni Yesu rarar mɨni mɨmə, “!Sarha! Pəh nien mə tuktu, yakrerɨg-pre mɨn. Yakvəh nərokien mɨvəhsi-pən marpɨn norien mɨnə kɨn yamə mɨne narmamə kɨmɨsor. 13 Yo e leta ‘a’ mɨne ‘zed.’ Yo nɨrikakunien mɨne nərhkinien. Yo nuknen mɨne nəukrəukrɨn. 14 Narmamə yamə mɨne kasaikwas ye neipən kapəriə mə tukrhawən, iriə tuksarə ye nɨhuvəyen əfrakɨs, meinai jakeighaan kɨn əriə mə tuksən kwənkwai nai yame ravəhsi-pən nɨmraghien kɨmi narmamə, mhavən, mɨsauru-pən ye kwəruə mɨnə kape taon e. 15 Mərɨg narmamə mɨnə tɨksɨn tukhapəh nɨsauru-pənien ye taon a. In e narmamə yamə mɨne kɨsəmkɨmɨk mɨne yamə mɨne kasor kleva masəmtah, mɨne yamə mɨne kasor apnapɨg nar, mɨne yamə mɨne kasəhuak kɨmi kughen eikuə mɨnə, mɨne yamə mɨne kashopni əjir, mɨne yamə mɨne kasorkeikei mə tukseikuə. 16 Yo e Yesu, yɨmnher-pre kɨn kafak agelo mə tukrɨni-ərhav narɨmnar mɨnə e kɨmi niməhuak mɨnə. Yo e, nuknei King Deved, mɨne kwənərəus mɨn kafan. Yo e yakəmhen kɨn kəmhau e fetukai yame raməsiə huvə.”

17 Nanmɨn kape Kughen, iriu piraovɨn kape Kwaji Sipsip kɨrəni mɨrəmə, “!Hauə!” Kɨni pəh narmamə yamə mɨne kasərɨg nəgkiarien e khamə, “!Hauə!” Tukmə yermamə rəkwakwə, pəh ruə. Tukmə yermamə rorkeikei, pəh ruə mɨnɨm Nu Mɨragh mɨpəh nɨvəhyen nɨmrɨn.*

18 Yo Jon, yakamor kwirɨg kɨmi narmamə mɨnə fam yamə mɨne kasərɨg nəgkiarien yame raməmɨr ye nəkwəkwə e mɨmə tukmə yermamə kɨrik raməsɨk əpnis nəgkiarien ye nəgkiarien yame nəkwəkwə e ramni-ərhav, Kughen tukrəsɨk əpnis nahasien yamə mɨne nəkwəkwə e raməvsao kɨn ye narəyen kafan. 19 Kɨni tukmə yermamə kɨrik rɨvəhsi-ta nəgkiarien tɨksɨn ye nəgkiarien yame nəkwəkwə e ramni-ərhav, Kughen tukrɨvəhsi-ta nɨhuvəyen mir yamə mir nəkwəkwə e raməvsao kɨn ye narəyen kafan. Iriu e: kwənkwai nai yame ravəhsi-pən nɨmraghien kɨmi narmamə, mɨne kwənmhaan kafan ye taon rhakə kape Kughen.

20 Kwən e yame ruɨni-ərhav narɨmnar mɨnə e mɨmə, “Nəfrah. Pəh nien mə tuk tu yakrerɨg-pre mɨn.”

!Amen! !Yuə-ra Yesu Yermaru!

21 Pəh Kughen tukrautə-pə kɨn nɨhuvəyen kape Yesu Yermaru kɨmi narmamə kafan mɨnə.

Amen.

* 1:4: Sek japta 4 raməvsao kɨn nanmɨn kape Kughen iriə seven. Tukmə ror nanmɨn iriə seven, nɨpran e “Kughen e nanmɨn kafan rhuvə rhuvə pɨk.”

* 1:5: Kol 1:18; Sam 89:27

* 1:5: Sam 89:27; Rev 17:14; 19:16

* 1:7: Dan 7:13

* 1:7: Sek 12:10

† 1:10: “Nɨpɨg kape Yermaru” e Sande, nɨpɨg Yesu rɨmɨmragh mɨn ye nəmhəyen kafan.

* 1:13: Dan 7:13

* 1:14: Dan 7:9

* 1:14: Esik 1:28

* 1:16: Hib 4:12; Jon 12:48

* 1:17: Dan 8:17; 10:15; Mat 17:6

* 1:18: Sam 42:2

* 2:1: Rev 1:16

* 2:1: Rev 1:12-13

* 2:4: Jon 13:35; Jer 2:2-5

* 2:6: Nikolas in yhajoun eikuə kɨrik. Tukmə ror in ramhajoun mə narpɨnien rɨrkək tuk təvhagə has; mɨmə “Pəh kɨsor əmə təvhagə has mamharpɨn.”

* 2:7: Jen 2:9; 3:22-24; Rom 5:12,18; 6:23; Rev 22:2

* 2:8: Rev 1:17-18

† 2:9: Gris ramni mə, “Iriə kamhani mə iriə kwənərəus kape Isrel, mərɨg nofugɨnien kapəriə kape Setan əmə.”

* 2:9: Jon 8:33-47

* 2:11: Rev 20:11-15; 21:8

* 2:12: Rev 1:16

‡ 2:13: Mə taon e Pegamam, kasəhuak pɨk kɨmi kughen eikuə mɨnə aikɨn.

§ 2:14: Stori kape Balam mɨne Balak raməmɨr ye Nam 22-24; 25:1-2; 31:16.

* 2:15: Ǝm-ru footnote ye Rev 2:6.

* 2:17: Jon 6:31-33,35,48,51

* 2:18: Dan 10: 6; Rev 1:14-15

† 2:20: Nakəm pian a Jesebel ye 1 King 16:31 mɨne 2 King 9:22.

* 2:23: Jer 17:10

* 2:28: Rev 22:16

* 3:1: Rev 1:16

* 3:5: Mat 10:32; Luk 12:8; Mak 8:38; Luk 9:26; 1 Jon 2:23

* 3:7: Nakəm-ru stori kape ki kape King Deved ye Aes 22:22. Ki kape King rəmhen kɨn nehuəyen kafan.

* 3:7: Aes 22:22

† 3:9: Ǝm-ru footnote ye Rev. 2:9

* 3:9: Jon 8:44; Rev 2:9

* 3:10: Hib 12:1-3

* 3:10: Jon 17:15

‡ 3:11: Gris ramni mə “Haraptərəkɨn tɨm tɨm narɨmnar yamə mɨne nakwənhawəh ta, mə yermamə kɨrik tukrɨpəh nɨwəhyen kapəmiə kəvəvhao.” Kəvəvhao e nərokien.

* 3:14: Jon 1:1-3; Kol 1:16; Rev 1:17

* 3:18: Job 23:10; Mal 3:2-3; 1 Pita 1:6-9

* 4:2: Esik 1:26-28

* 4:8: Eks 3:14

* 5:5: Jen 49:9-10

* 5:5: Aes 11:1

* 5:8: Nəgkiarien kape nəmə Gris rapəh nɨniyen ‘gita,’ mamni əmə ‘hap.’ In nar kɨrik kamuh tuk nəniyen nɨpe, rəmhen kɨn gita.

* 5:8: Sam 141:2

* 6:6: Gris ramni mɨmə, “Nɨmrɨ wit yame tukor bred kɨn kape nɨpɨg kɨrikianə əmə, nɨmrɨn rhaktə rəmhen kɨn mane yame kamərok tuk wok kape nɨpɨg kɨrikianə, kɨni raes yame tukən ye nɨpɨg kɨrikianə, nɨpɨg rhaktə rəmhen kɨn mane yame kamərok tuk wok kape nɨpɨg kɨrikianə.” Mərɨg nɨpran e, tuksarakikɨn mane ehuə mhavəh nəvɨgɨnien rɨkəskəh əmə.

* 6:12: Joel 2:31; Wok 2:20

† 6:13: Jon ramni nai kɨrik kamni kɨmə ‘figtri.’

* 6:14: Aes 34:4

* 6:15: Aes 2:10,19-22

* 6:16: Hos 10:8

* 6:17: Joel 2:11; Mal 3:2

* 7:3: 2 Kor 1:22; Efes 1:13

* 7:9: Jen 15:5

* 7:17: Sam 23:2; Aes 49:9-10; Jon 4:10; 7:37-38; Rev 22:1,17

* 8:1: Hab 2:20; Sef 1:7-8; Sek 2:13

* 8:5: Eks 19:16-18

* 8:12: Aes 13:10; Mak 13:24

* 9:5: Gris rapəh nɨniyen “wərawk” mərɨg ramni “skopion.” Nɨpikoɨn raməs əjir, raməmhə pɨk.

† 9:11: Apolion, nɨpran e ramni mə, “Yakamoriah.”

* 11:3: uə tuk nɨpɨg wan taosen tu handred sikisti.

† 11:4: Ǝmru narmamə mir e “olif” mɨne “nar kamərəhu-pən laet iran” ye Sek 4:3, 11-14.

* 12:4: Tukmə ror nɨpran e ramni mə Setan rɨvi-ta agelo tɨksɨn ye rao ye neai, kɨsəsaah, mɨseiwaiyu pən ye tokrei tanə. Ǝmru nəgkiarien kɨrik ramvən kɨmi Setan ye Ezik 28:11-19 mɨne Aes 14:12-15.

† 12:4: Tukmə ror pian a Meri, mamə kape Yesu; kɨni Setan in algita. Tukmə Yesu rarha, kɨni Setan tukroriah.

* 12:4: Mat 2:13-14

‡ 12:6: uə makuə 42, uə newk kɨsisər mɨne makuə sikis.

* 12:7: Dan 10:13,21; 12:1

* 12:9: Jen 3:1

* 12:9: Jen 3:14-15; Luk 10:17-18; Jon 12:30-31; Kol 2:15

§ 12:14: Meri rɨkɨr Yesu kɨravən apa Ijip kape newk kɨsisər. Ǝmru Mat 2:13-18

* 12:14: Gris ramni mə “kamarh tukun tuk nɨpɨg kɨrikianə, mɨne nɨpɨg kɨraru, mɨne nɨpərɨn,” mərɨg nɨpran e ramni mə, “newk kɨsisər mɨne makuə sikis” uə “nɨpɨg wan taosen tu handred sikisti.”

* 13:5: Makuə 42 rəmhen kɨn nɨpɨg wan taosen tu handred sikisti, uə newk kɨsisir, makuə sikis. Ǝmru Rev 11:2, 3, mɨne 12:6.

* 13:6: Dan 8:10-11

* 13:6: Efes 2:6

* 14:2: Nəgkiarien kape nəmə Gris rapəh nɨniyen ‘gita,’ mamni əmə ‘hap.’ In nar kɨrik kamuh tuk nəniyen nɨpe, rəmhen kɨn gita.

* 14:3: 1 Pita 1:19

* 14:4: 2 Kor 11:2; Rev 21:9

* 15:2: Nəgkiarien kape nəmə Gris rapəh nɨniyen ‘gita,’ mamni əmə ‘hap.’ In nar kɨrik kamuh tuk nəniyen nɨpe, rəmhen kɨn gita.

* 15:4: Jer 10:7; Sam 86:9-10

† 15:5: Ye nəkwai Nimə Tapolen, bokis kɨrik aikɨn yame kɨwəhsi-pən Natuakəmien 10. Ǝmru Eks 38:21, Nam 1:15.

* 16:7: Tebol rəgkiar, tukmə ror nɨpran ramni narmamə kape Kughen yamə mɨne kɨmnhopni əriə, kasəmɨr ye nəpəəg tebol apa ye rao ye neai. Ǝm-ru Rev. 6:9.

† 16:13: Rev. 13:11-18 raməvsao kɨn profet eikuə e yame rətei haktə ye nɨmoptanə. Kapan apət kɨraru.

‡ 16:15-16: ‘Amagedon’ nɨpran ramni ‘tukwas apa Megido.’ Nakəm kwənmhaan e Megido ye Judges 5:19; 2 King 23:29–30; 2 Kron 35:22.

§ 16:19: Tukmə ror taon ehuə e Jerusalem uə Babilon.

* 17:1: Tukmə ror taon a Babilon uə?

† 17:9: Narmamə khapsaah rɨkiriə ruh mɨmə nar mɨragh e kapan kapə 7, uə tukwas 7, nɨpran e Taon Rom. Kɨmɨvhirəkɨn haktə ye tukwas iriə 7.

* 18:22: Nəgkiarien kape nəmə Gris rapəh nɨniyen ‘gita,’ mamni əmə ‘hap.’

* 19:13: Aes 63:1-6

* 19:13: Jon 1:1,14

* 19:15: Aes 49:2; Hib 4:12; Rev 1:16; 2:12

* 19:16: 1 Tim 6:15; Rev 17:14

* 20:1: Rev 1:18

* 20:8: Esik 38:2,9,15

* 20:9: Taon a, in Jerusalem.

† 20:14: Ǝmru yermamə mir e Nɨmhəyen mɨne Kwənmhaan kape Nɨmhəyen ye Rev 6:8 mɨne 1:18.

* 21:6: Aes 55:1-2; Jon 4:10; 6:35; 7:37-39

* 21:16: Gris ramni mə neihuəyen kafan 12,000 stadia. Tukmə ror namba e 12,000 nɨpran ramni mə rəpomh rəpomh rəpomh.

† 21:17: Gris ramni mə rɨkɨmkɨm rəmhen kɨn 144 kubit. Tukmə ror namba 144 nɨpran ramni mə kəupə a rɨskai rɨskai rɨskai.

* 21:23: Aes 60:19

* 22:3: Ye Jen 3:14-19, Kughen rɨni hah narmamə, mɨwəhsi-pən narpɨnien kɨmi əriə; mərɨg ikɨn e ramrəh-si ta narpɨnien a.

* 22:4: Mat 5:8; 2 Kor 4:6

† 22:9: Ǝmru Rev. 19:10.

* 22:17: Aes 55:1; Jon 7:37

DIKSONARI

Diksonari

Agelo in nanmɨn yame ramarha tuk yermamə. Wok kapəriə in e kamhani-ərhav nəgkiarien kape Kughen tuk narmamə kape Kughen mɨnə. Agelo khapsaah, yame rhuvə kɨrik, yame raha kɨrik. Yame raha kamni kɨmə yarmhə, kasoriah nɨmraghien kape narmamə.

Aposol in yermamə kɨrik rəmhen kɨn kamher-pən kɨn. Yesu rɨmɨrpen narmamə twelef kafan mɨnə mə tukhauə iriə aposol tuk norien merekel mɨne nɨni-ərhavyen nəgkiarien kafan (Mat 10:1-4; Mak 3:13-19; Luk 6:12-16). In apa kupan, kɨmɨni aposol rəmhen kɨn narmamə yamə mɨne kɨmɨsəm Yesu mɨsəriwək iriə min mɨsəm nɨmhəyen kafan ye kros. Yesu rɨmɨvəhsi-pən nehuəyen kɨmi Pol mə Pol rɨmnəm In ye nəmrərhavyen kɨni Yesu rokrən kɨn in mə in aposol mɨn kɨrik kafan.

Farisi kɨsəmhen kɨn pati kɨrik. Iriə kɨsəmhen kɨn nəmehuə kape nəmə Isrel. Iriə narmamə tɨksɨn yamə mɨne kharkun huvə loa, masəri-pən, mamharpɨn. Yesu rɨpəh norkeikeiyen əriə meinai iriə kasəsɨk əpnis loa kape Kughen, kɨni mhavəhsi-haktə atuk əriə mə iriə kɨsəri-pən huvə loa. Pati mir a Farisi mɨne Sadusi, kamhani mə iriə nəmhajoun mɨnə kape loa.

Fig in nai kɨrik yame kamən kwənkwan. Nɨmarɨn rəmhen kɨn malberi, mərɨg kwənkwan rəmhen kɨn kwənimh, mərɨg in rheikən.

Gol in kapier okrə kɨrik yame ramser-ser pɨk, mərir. Kamor narɨmnar rɨpsaah kɨn yame nɨmrɨn rhaktə, rəmhen kɨn ring mɨne earring uə kwenar yame kaməkwan.

Grep, plantesen kape grep Grep in kwənkwai nai kɨrik, tɨksɨn rəmrəmrə, tɨksɨn rəwhao. Kamor waen kɨn. Kwənkwan rəmhen kɨn pi. Ramerko rəmhen kɨn nərəus.

Hae pris in yermamə kɨrik yame ramərhakə. In ravəh nar mɨragh mavi nɨtə mamor sakrefaes kɨn mə Kughen tukrɨvəhsi-ta narpɨnien kape təvhagə has kape narmamə. Newk mɨnə fam kasarukun daes tukun mə pa nhagɨn e ye pris mɨnə a in tukruə mamor wok kape hae pris kape newk kɨrikianə.

HerodNiutestamen ramvsao kɨn narmamə kuas nhagriə e Herod.

1. Herod Ehuə in king kape provins e Judia nɨpɨg Yesu rɨmnarha-pə. In e rɨmə tukhopni Yesu ye nɨpɨg yame rɨmnarha iran (Mat 2:1-22; Luk 1:5).

2. Herod Antipas in ji Herod Ehuə yame rɨmnamaru ye nɨpɨg Yesu rɨmnarha. In rɨmnamaru ye tanə e Galili ye nɨpɨg a Yesu rɨnamor wok mamni-ərhav nəgkiarien kape Kughen iran. In e in rɨmɨkɨr ta piraovɨn kape piauni Filip, nhagɨn e Herodias. Kɨni nɨpɨg Jon Baptaes rɨmɨni-əhu in mə tukrɨpəh nɨkɨrien Herodias, rɨmnərəru ta kapan kapə Jon Baptaes (Mak 6:14-29). Nɨpɨg nəmə Isrel kɨmɨsərɨp Yesu ye kot, Herod Antipas e in e rɨmɨni mə Yesu tukraməkeikei mɨmhə.

3. Herod Agripa Kɨrikianə in ji Aristopolas e in piau Herod Antipas. In rɨmnor ahas pən kɨmi aposol mɨnə nɨpɨg Yesu rɨmamhə mamragh mɨn mamvən ye rao ye neai. Mhopni Jemes e piau Jon. In a rɨmnausit pɨk, Kughen rɨmnor narpɨnien kɨmin, ramamhə mim mɨnə kɨmɨsən tɨpeuə iran (Wok 12:1-23).

4. Herod Agripa Kɨraru in ji Herod Agripa Kɨrikianə. Herod a in a rɨmnamarə ye nɨpɨg kape Pol, mamətərɨg kɨn nəgkiarien kafan nɨpɨg rɨmnərer ye kot kape Festas (Wok 25:13-26:2; 29:19, 27-32).

Hosana In nəgkiarien akwas kɨrik kape nəmə Isrel. Nɨpran ramni mə “Havəh si haktə” uə “Vəh mɨragh.”

Ji yermamə Nɨpran rɨmə in yermamə əmə kɨrik. Mərɨg profet Esikel rɨmɨvəh nahag a maməgkiar atuk iran. Yesu rɨvəh nahag a mamor mə in yemehuə kɨrik rəmhen kɨn Profet Esikel kupan.

Kaonsel kasəkir nəgkiarien apa kot.

Kot In nar kɨrik yame raməkir nəgkiarien kape narmamə mə rameikuə uə raməfrah. Mɨvəh-si-pən narpɨnien kɨmi narmamə tuk nakapɨrien loa.

Kristo in nahag. Ye nəgkiarien kape nəmə Gris, nɨpran e ramni mɨmə “yermamə yame Kughen rɨmɨrpen mə tukrher-pə kɨn mə tukrɨvəh mɨragh narmamə.” Nəmə Isrel kɨmnhawhin kwən a Kristo mə tukruə, kɨsəm mə pa e nhagɨn in Kristo. Nəmə Isrel khapsaah khamə pəh nien mə Yesu in Kristo, meinai kɨsəm mə Yesu in yermamə apnapɨg əmə, kafan nar kɨrik rɨkək. Mərɨg narəyen kape Yesu rɨmnor nəgkiarien mɨnə kape profet tu mɨnə rɨmauə mɨnor nəfrakɨsien kɨn, ramhajoun pən mə Yesu in Kristo.

Leprosi in nəmhəyen kɨrik yame ror yermamə rəmhir-əmhir, tɨkin raməta. Tukmə yermamə ravəh nəmhəyen a leprosi mərer ipakə tuk yermamə kɨrik, rɨrkun nɨvəhsi-pənien kɨmi yermamə ai. Ror pən kɨn narmamə kamhagɨn pɨk kɨn nəmhəyen a leprosi mə in nəmhəyen əutən.

Lifaet in kɨrik ye kwənərəus twelef kape nəmə Isrel. Laen əmə kape Lifaet in pɨsɨn əmə rɨrkun nuəyen mə pris.

Loa kape Moses ramni ye nəkwəkwə kɨrkɨrɨp e Moses rɨmɨrai kupan ye Oltestamen: Jenesis, Eksodas, Levitikas, Namba mɨne Dutronome.

Lugun apa Galili in nu əgkap, mərɨg raməmɨr ye kwerkwan ye tanə apa Isrel, kɨni rehuə pɨk, mavi rəmhen kɨn tahik. Peao peao aikɨn kafan. Nahag pɨsɨn kɨrik e Lugun Taebirias (Jon 6:1) uə Lugun Genesaret (Luk 5:1). Nehuəyen kafan rəmhen kɨn twenti tu kilometa.

Mesaea in nəgkiarien kape nəmə Isrel nɨpran rəmhen əmə kɨn Kristo, uə “yermamə yame Kughen rɨmɨrpen mə tukrher-pə kɨn mə tukrɨvəh mɨragh narmamə.”

Nanmɨn kape Kughen in rəmhen kɨn nanmɨn kɨrik yame ramor wok yerki yermamə. Kughen Yermaru, mɨne Yesu Kristo, mɨne Nanmɨn Rhakə, irisɨr kɨrikianə.

Narmamə yamə mɨne pəh nien mə kwənərəus kape nəmə Isrel in translesen kape Inglis yame ramni mə “Gentile.” Kupan, nəmə Isrel iriə khamə Kughen rɨmɨrpen əmə əriə mə iriə narmamə kafan mɨnə. Khamə iriə pɨsɨn əmə kharkun naha nhagɨn yame ratuatuk, mhamə iriə pɨsɨn əmə kharkun Kughen. Nəmə Isrel kəsɨg pən narman mhamə Kughen rɨmɨrpen əriə pɨsɨn əmə.

Narmaruyen kape Kughen in translesen kape Inglis yame ramni mə “Kingdom of God.” Nɨpran kɨrik e narmamə tukhavən mɨsarə iriə Kughen ye rao ye neai. Kɨrik mɨn e Kughen tukrarə mehuə ye nɨmraghien kafam mhajoun ik kɨn swatuk.

Nəvɨgɨnien Rhakə in Lodsapa. Bred mɨne waen yame nəməhuak mɨnə kamhavəh, rɨkiriə raməsɨk nɨmhəyen kape Yesu.

Nɨkakien kape Kughen In translesen kape Inglis yame ramni mə “Glori.” Ramhajoun pən nehuəyen kape Kughen kɨni mamor mə yermamə tukrɨvəhsi-pən nɨsiaiyen mɨvəh-si haktə In.

Nimə Ehuə kape Kughen in translesen kape Inglis yame ramni mə “Temple.” Kɨni in kɨrikianə əmə, ye taon kape nəmə Isrel ye kapitol city Jerusalem. Hae pris mɨnə kape nəmə Isrel kɨmɨsor sakrefaes ye newk mɨnə fam aikɨn a. Mərɨg ye newk A.D. 70 mobael kape nəmə Rom kɨmɨsarkwəsɨs nimə a.

Nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel ror pɨsɨn ye nimə ehuə kape Kughen apa Jerusalem, meinai nimə kape nofugɨnien khapsaah ye taon pɨsɨn pɨsɨn. Nəmhajoun kape loa mɨnə kɨmnhavəh-si ərhav nəgkiarien aikɨn, mərɨg khapəh nɨsorien sakrefaes aikɨn. Mərɨg nimə kape nofugɨnien kape nəmə Isrel rɨpəh nəmhenien kɨn niməhuak mɨnə ai taktakun, meinai nəmə Isrel khapəh nhaniyen nəfrakɨsien ye Yesu Kristo.

Nɨpɨg Kwasɨg nɨpran rɨmə nɨpɨg Kughen tukruə iran. Tukroriah tokrei tanə, maməkir narmamə, mɨpɨk ta nəməhuak mɨnə iriə tuksap mhavən mɨsarə ye rao ye neai. Kɨni Kughen tukrɨvəhsi-pən narmamə yamə mɨne khapəh nhakwasɨgien kɨn in iriə Setan ye nap yame ramuək rerɨn.

Nɨrpenien wi Apa kupan, swatuk kape nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə has in e nɨviyen nɨtaw nar mɨragh. Kughen rɨmnor əpu norien a ye nəkwəkwə mɨne kamni kɨmə Oltestamen. Kɨni In mor promes wi mɨmə norien kape nɨviyen nɨtaw nar mɨragh tukror infamien. Nɨrpenien wi e ramni tukmə nɨmɨni nəfrakɨsien ye Yesu Kristo, in rɨrkun nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə has kafam. Kɨmnəsəvheikɨn nɨrpenien wi e ye nəkwəkwə mɨne kamni kɨmə Niutestamen.

Pasova Nɨpɨg Moses rɨmnamkɨr ye rhav narmamə kafan mɨnə ye kwermɨ Fero, agelo kɨrik kape Kughen rɨmɨvəh mɨragh kwənərəus kape Moses. Ror pən nahasien ruə, mɨvi-ərokɨn əriə. Mhopni fam nɨmrɨ nupan mɨnə narman kape nəmə Ijip. Mərɨg nəmə Isrel kɨmɨsərəhu-pən nɨtaw sipsip ye kwəruə, agelo rəm rɨrkun mə iriə kɨmɨsor nəgkiarien yame Moses rɨmɨni, kɨni in mɨvi-əro kɨn əriə. Ror pən kɨn nəmə Isrel kasor nɨpɨg e Pasova ye newk mɨnə fam, masor nəvɨgɨnien ramuh pən nɨpɨg a. (Ǝm-ru stori kape Pasova ye Eks12:21-30).

Perel in kapier huvə kɨrik yame raməmɨr apa ye nəkwai nar kɨrik ye tahik rəmhen kɨn kokias. Nɨmrɨn rhaktə, kamor kwenar kɨn, mɨne earring.

Profet in yermamə kɨrik yame Kughen ravəhsi-pən nəgkiarien kɨmin mə nar kɨrik tukrɨtərhav-pə mor nəfrakɨsien kɨn. Profet iriə m-fam twenti yamə mɨne kɨmnharai nəkwəkwə mɨnə ye Oltestamen, rɨrikakun ye Aesaea, mor infamien ye Malakae. Mhani mhamɨ tukmə narmamə khapəh nɨsəri-pənien nəgkiarien kape Kughen, Kughen tukroriah narəyen kapəriə. Mərɨg profet mɨn tɨksɨn aikɨn yamə mɨne kɨmnhaph nharaiyen nəkwəkwə.

Promes nɨpran e nɨrpenien.

Sabat Ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, nɨpran ramni mə “seven.” In nɨpɨg infamien kape wik, yame yermamə ramapɨs iran meinai Kughen rɨmnor narɨmnar fam mɨvəh nɨpɨg sikis mamapɨs ye nɨpɨg yame ror seven kɨn. Sabat in nɨpɨg kɨrik kape nəmə Isrel kasəhuak iran. Rɨrikakun ye Fraede sikis klok yenaiyu, mor infamien ye Sarure, sikis klok yenaiyu. Nɨpɨg aposol mɨnə kɨmnhavən apa kantri pɨsɨn pɨsɨn mɨnə, nəmə ikɨn mɨnə a kɨmnhapəh nharkunien narəyen kape nəmə Isrel, mhapəh nɨsəhuakien ye Sabat, kɨni nɨpɨg kɨmnhauə mharkun Yesu, mɨsəhuak ye Sande meinai Yesu rɨmɨmragh mɨn ye nɨmhəyen kafan ye Sande.

Sadusi iriə kɨsəmhen kɨn pati kɨrik. Iriə kɨsəmhen kɨn nəmehuə kape nəmə Isrel. Iriə mɨn kɨmɨshajoun loa kape Moses. Iriə khamə tamə tukmə yermamə rɨmamhə, rɨnor infamien; nanmɨn to rɨpəh nɨvənien ikɨn kɨrik. Mhani mɨn mə agelo rɨkək mɨne yarmhə.

Saeon in tukwas kɨrik yame kɨmɨvhirəkɨn-pən Jerusalem ikɨn (Dut 4:48). Nhagɨn mɨn kɨrik e Heron. Ye nəkwəkwə e Hibrus, Saeon in ramuh pən rao ye neai.

Sakrefaes Yame kɨmnamor kupan narmamə kɨmnhavəhsi-pən nar mɨragh pɨsɨn pɨsɨn rəmhen kɨn mak, kau, uə sipsip kɨmi hae pris mɨnə mə tukhavaan əru mhavəh tamhek təvhagə has kapəriə. Sakrefaes mɨn kɨrik in e tuk nɨniyen tenkiu. Mərɨg tukmə nar mɨragh yame ramhə uə yame rahas, to kɨpəh norien sakrefaes kɨn.

Sakomsaes Kughen rɨmɨni-pən tuk Ebraham ye Jen 17 mə tukvəh nao kɨmi narman kətu karɨn əriə pəh kafan. Tukmə nɨpɨg yerman rarha mɨvəh nɨpɨg eit, kɨvəh nao kɨmin ramuh pən mə ravəh nɨhuvəyen yame Kughen rɨmɨvəhsi-pən kɨmi Ebraham. Mərɨg Aposol Pol rɨmnhajoun mə norien kape sakomsaes rɨukreikɨn ai taktakun. Sakomsaes to rɨpəh nɨvəhyen ik nakvən ye rao ye neai, mərɨg takni nəfrakɨsien ye Yesu Kristo, pəh Yesu ror sakomsaes kɨmik mərai ta nahasien yerkim.

Setan ye nəgkiarien kape nəmə Isrel, nɨpran ramni mə “tɨkmɨr.” Setan in agelo kɨrik kape Kughen kupan yame rɨmnamor norien has mɨpəh nɨkwasɨgien kɨn nərɨgien kape Kughen, Kughen rher-yerhav kɨn ye rao ye neai iriə kafan kwhen, kɨseiwaiyu-pə ye tokrei tanə (Aes 14:12-15; Esik 28:1-19; Mat 13:38-40; Luk 1:15; Jud 6, Rev 12).

Sinae in tukwas kɨrik ye kantri apa Ijip. Kwənmhan a in a Kughen rɨmɨvəh-si pən Natuakəmien Ten kɨmi Moses ikɨn (Hib 12:18-24).

Sisa pa rɨmə nhag yermamə mərɨg in nehuəyen rəmhen kɨn presiden. In yamehuə kape nəmə Rom. Nəmə Rom kamhani mhamə in əmə rəmhen kɨn ji Kughen.

Slef in yermamə kɨrik yame ramor wok əmə mɨpəh nɨvəhyen nərok iran. Ramor wok əmə maməri-pən əmə nərɨgien kape yemehuə kafan, mərɨg rɨpəh nəri-pənien nərɨgien kafan.

Wit in nai kɨrik rəmhen kɨn raes, kaməkwai-əkwai, kwənkwan raməsaah, maməpəh tɨkin. Kamarkin kwənkwan kamor flaoa kɨn.

Yalgita in nar mɨragh ehuə kɨrik rahas pɨk yame raməmɨr ye nəkwəkwə kape Revelesen. Raməs yermamə.

Nuknei Nəgkiarien Mɨnə Ye Niutestamen

Baptaes

Mat 28-18-20 | Wok 10:44-48 | Gal 3:26-27
Jon 3:22 | Wok 16:14-15, 31-33 | Kol 2:12
Jon 4:1-2 | Wok 19:1-7 | 1 Pita 3:20-22
Wok 2:37-42 | Wok 22:12-16
Wok 8:12, 36-38 | Rom 6:1-4

Famle

Kwajikovə mɨnə

Mat 15:3-6 | Efes 6:1-3 | 1 Tim 5:4, 8
Luk 2:51 | Kolos 3:20 | Hib 12:7-11

Mama mɨne tatə

Efes 6:4

Kolos 3:21

1 Tim 3:4-5

Piraovɨn kɨmhə tan kɨn

Wok 6:1 | 1Kor 7:39-40 | Jem 1:27
Rom 7:2-3 | 1 Tim 5:3-16

Narkurəkien

Mat 19:4-6 | Kolos 3:18-19 | Hib 13:4
1 Kor 7:1-16 | Taet 2:3-5 | 1 Pita 3:1-7
Efes 5:21-33

Gavman

Mat 22:15-22 | Rom 13:1-7 | Taet 3:1
Wok 5:27-29 | 1 Tim 2:1-4 | 1 Pita 2:13-17

Kamor ahas pən kɨmi nəməhuak mɨnə

Mat 5:10-12 | 1 Kor 4:11-13 | 1 Pita 3:13-17
Mak 13:9-13 | 2 Kor 4:8-11 | 1 Pita 4:12-19
Luk 12:4-9 | Fil 1:28-29 | 1 Jon 4:7-12, 16
Jon 15:18-21 | 2 Tes 1:4-8 | Rev 2:10
Wok 5:41 | 2 Tim 3:10-13
Rom 8:35-37 | Hib 10:32-39
Rom 12:12-14, 17-21 | Hib 12:3-4

Kughen

Mak 10:27 | Rom 11:33-36 | 1 Pita 1:14-17
Mak 12:29-30 | 1 Kor 8:4-6 | 1 Jon 1:5
Luk 1:37 | 2 Kor 1:3 | 1 Jon 4:7-12, 16
Luk 6:35-36 | 1 Tim 1:17 | Jud 24-25
Jon 4:24 | 1 Tim 6:15-16 | Rev 4:8-11
Wok 14:14-17 | Hib 4:13 | Rev 15:3-4
Wok 17:22-31 | Hib 10:30-31
Rom 1:18-23 | Jem 1:17

Kughen ramasitu irətawə

Mat 6:25-34 | Rom 8:28 | Hib 1:3
Mat 10:29-31 | Rom 11:36 | Jem 4:13-16
Wok 14:15-17 | Kol 1:17

Kughen rɨmnor tokrei tanə

Mat 19:4 | Wok 17:24-26 | Hib 1:2
Jon 1:3 | 1 Kor 8:6 | Hib 11:3
Wok 14:15 | Kol 1:15-16 | Rev 4

Kughen tukrəkir narmamə

Mat 7:21-23 | Rom 2:1-11 | Hib 9:27-28
Mat 16:24-27 | Rom 14:10-12 | Hib 10:26-31
Mat 25:31-46 | 1 Kor 3:10-15 | 1 Pita 1:17
Jon 3:18-21 | 1 Kor 4:5 | 1 Pita 4:3-5
Jon 5:24-29 | 2 Kor 5:9-10 | Rev 20:11-15
Wok 17:30-31 | 2 Tes 1:5-10

Kughen ramor narmamə khauə mɨsatuatuk ye nɨmrɨn

Wok 13:38-39 | Rom 5:1, 9-10, 18-19 | Gal 3:6-9
Rom 1:16-17 | Gal 2:16 | Taet 3:7
Rom 3:21-26

Kughen ravəh mɨragh narmamə

Jon 3:16-17 | Rom 5:1-11 | 1 Tim 1:15-16
Wok 2:37-39 | Rom 10:9-13 | 1 Tim 2:3-7
Wok 4:11-12 | Efes 2:1-10 | 1 Pita 1:3-5

Kughen eikuə mɨnə, mɨne norien kape kleva mɨnə

Mat 4:10 | 1 Kor 6:9-11 | 1 Tes 1:9-10
Wok 13:4-12 | 1 Kor 8:1-13 | 1 Jon 5:21
Wok 17:22-31 | 1 Kor 10:1-22 | Rev 21:8
Wok 19:11-20 | 2 Kor 6:14-18 | Rev 22:15
1Kor 5:11 | Gal 5:19-21

Mane

Mat 6:19-21, 24-34 | 1 Tim 6:6-10, 17-19 | Jem 2:1-9
Luk 12:13-21, 32-34 | Hib 13:5-6 | Jem 5:1-6
Wok 20:35

Nanmɨn kape Kughen

Mat 28:19 | Wok 8:14-17 | Efes 1:13-14, 17
Mak 1:9-11 | Wok 10:44-48 | Efes 3:16
Mak 3:28-30 | Wok 13:2-4 | Efes 4:3-4, 30
Luk 1:35 | Wok 15:28 | Efes 5:18-20
Luk 3:16 | Wok 16:7-10 | Efes 6:17-18
Luk 4:1 | Wok 19:1-7 | 1 Tes 1:5-6
Luk 11:13 | Rom 5:5 | 1 Tes 5:19
Luk 12:12 | Rom 7:6 | 2 Tes 2:13
Jon 1:32-34 | Rom 8:9-16, 26-27 | Taet 3:5-6
Jon 3:5-8 | 1 Kor 2:4, 9-16 | Hib 2:4
Jon 7:37-39 | 1 Kor 3:16 | Hib 9:14
Jon 14:15-17, 26 | 1 Kor 6:11, 19 | 1 Pita 1:2, 11
Jon 15:26 | 1 Kor 12:1-13 | 2 Pita 1:20-21
Jon 16:7-15 | 2 Kor 1:21-22 | 1 Jon 2:20
Jon 20:19-23 | 2 Kor 5:5 | 1 Jon 3:24
Wok 1:4-5, 8 | 2 Kor 13:14 | 1 Jon 4:13
Wok 2:1-18, 38-39 | Gal 3:2-5 | 1 Jon 5:6-8
Wok 4:31 | Gal 4:6
Wok 5:3-5 | Gal 5:16-18, 22-25

Napɨr-pənien tuk piraovɨn pɨsɨn

Mat 5:27-30 | 1Kor 6:9-20 | 1 Tes 4:1-8
Jon 8:2-11 | Gal 5:19 | Hib 13:4
Rom 13:8-10 | Efes 5:3 | Jud 7
1Kor 5:9-11 | Kol 3:5-6

Nap ehuə

Mat 10:28 | Luk 16:23-26 | Rev 20:10-15
Mat 13:41-42, 47-50 | 2 Tes 1:9 | Rev 21:8
Mat 25:41

Nəkwəkwə kape Kughen

Mat 4:1-4 | Rom 15:4 | Hib 4:12
Mat 5:17-20 | Rom 16:26 | 1 Pita 1:22-25
Mat 22:29 | Kol 3:16 | 2 Pita 1:19-21
Jon 8:31-32 | 1 Tes 2:13 | 2 Jon 9-10
Jon 20:31 | 1 Tim 4:13 | Rev 1:3
Wok 20:32 | 2 Tim 3:14-17

Nəvɨgɨnien rhakə

Mat 26:26-30 | Luk 22:14-20 | 1 Kor 11:17-34
Mak 14:22-26 | 1 Kor 10:14-22

Nəvsaoyen huvə

Wok 20:24 | Gal 1:6-12 | 1 Tes 1:5
Rom 1:2-4, 16-17 | Efes 1:13 | 2 Tes 2:14
1 Kor 1:17-25 | Fil 1:27 | 2 Tim 1:8-11
1 Kor 15:1-7 | Kol 1:5-6 | 2 Tim 2:8-10

Nhatətəyen

Yermamə ramhatətə ye Kughen, Kughen ravəh mɨrgah in

Jon 1:12 | Jon 20:31 | Rom 10:9-10
Jon 3:15-18, 36 | Wok 4:12 | Gal 2:16
Jon 6:47 | Wok 16:30-31 | Efes 2:8-9
Jon 14:6 | Rom 3:20-22

Kɨsərer tɨm tɨm ye nhatətəyen

Mak 11:22-25 | Rom 14:22-23 | Hib 11:1-40
Luk 17:5-6 | 1 Kor 13:13 | Jem 1:2-8
Jon 14:1 | 2 Kor 5:6-7 | Jem 2:14-26
Rom 5:1-2 | Gal 5:6 | 1 Pita 1:3-9

Nɨmhəyen

Jon 6:39-40 | 1 Kor 15:12-58 | Rev 14:13
Jon 11:17-27 | 2 Kor 5:1-10 | Rev 21:1-4
Jon 14:1-4 | Fil 1:20-24 | Rev 22:1-5
Rom 8:10-11, 38-39 | 1 Tes 4:13-18
Rom 14:7-9 | Hib 2:14-15

Nɨnivivi-yen Kughen

Luk 17:11-19 | Fil 4:4-7 | 1 Tes 5:18
Jon 6:11 | Kol 2:7 | 1 Tim 2:1
Rom 1:21 | Kol 3:17 | 1 Tim 4:4-5
Efes 5:20 | Kol 4:2

Nəmehuə ye niməhuak

Norien kape nəmehuə ye niməhuak

Wok 6:1-6
1 Tim 3:1-13
Taet 1:5-9

Wok 14:23

Nəgkiarien ramvən kɨmi nəmehuə mɨnə

Mat 28:18-20 | 1 Tes 2:1-12 | 2 Tim 3:10–4:5
Luk 22:24-27 | 1 Tim 4:1-16 | Taet 2:7-8
Wok 20:17-35 | 2 Tim 2:1-26 | 1 Pita 5:1-4

Nɨsiayen nəmehuə mɨnə kape niməhuak

1 Kor 9:14 | 1 Tes 5:12-13 | Hib 13:7,17
Gal 6:6 | 1 Tim 5:17-22

Nəpəyen piraovɨn

Mat 5:31-32 | Luk 16:18 | 1 Kor 7:10-16
Mat 19:3-9 | Rom 7:2-3

Nəpəyen nəvɨgɨnien tuk nəhuakien

Mat 6:16-18
Wok 13:1-3
Wok 14:23

Mak 2:18-20

Nasituyen

Mat 6:1-4 | 1 Kor 10:24 | Hib 13:1-3, 16
Mat 7:12 | 2 Kor 8:1-15 | Jem 1:27
Mat 25:31-46 | 2 Kor 9:1-15 | Jem 2:15-16
Luk 3:10-11 | Gal 6:9-10 | 1 Jon 3:16-18
Luk 6:38 | Fil 4:14-19
Wok 11:27-30 | Hib 10:24

Napɨsien kɨn nɨnɨmien

Rom 13:13 | Gal 5:19-21 | Taet 1:7
1Kor 5:11 | Efes 5:18 | 1 Pita 4:3-5
1Kor 6:9-11 | 1 Tim 3:1-3

Nəhuakien kɨmi Kughen

Norien kape nəhuakien

Mat 6:5-13 | Jon 16:23-26 | 1 Tim 4:4-5
Mat 7:7-11 | Rom 8:26-27 | Hib 4:16
Mat 18:19-20 | Rom 12:12 | Hib 10:19-22
Mak 11:24-25 | Efes 2:18 | Jem 1:5-8
Luk 11:1-13 | Efes 6:18 | Jem 4:2-3
Luk 18:1-8 | Fil 4:6-7 | Jem 5:13-18
Luk 21:36 | Kol 4:2 | 1 Pita 4:7
Jon 14:13-14 | 1 Tes 5:17 | 1 Jon 3:21-22
Jon 15:7 | 1 Tim 2:1-4, 8 | 1 Jon 5:14-15

Nəhuakien tɨksɨn ye Nɨrpenien Vi

Mat 11:25-26 | Wok 16:25 | Fil 1:3-5, 9-11
Mat 14:23 | Wok 20:36 | Kol 1:9-12
Mat 19:13-15 | Wok 21:5 | Kol 4:3-4
Mak 1:35 | Rom 1:9-10 | 1 Tes 3:9-13
Luk 5:16 | Rom 10:1-2 | 2 Tes 1:11-12
Luk 6:12 | Rom 15:30-33 | 2 Tes 3:1-5
Luk 22:32, 39-46 | 2 Kor 12:7-10 | Hib 5:7
Jon 11:41-42 | Efes 1:15-20 | Hib 7:25
Jon 17:1-26 | Efes 3:14-21
Wok 4:24-31 | Efes 6:19-20

Nərɨgien kapətawə tukreiwaiyu

Mat 5:3-12 | Luk 18:9-14 | Kol 3:12-13
Mat 18:1-5 | Efes 4:2 | Jem 4:5-10
Luk 14:7-11 | Fil 2:3-11 | 1 Pita 5:5-7

Norien kape nəhuak mɨnə

Mat 16:13-20 | 1Kor 12:12-30 | Kolos 3:12-17
Jon 13:34-35 | Gal 5:22-26 | 1 Tes 5:16-17
Jon 14:27 | Efes 1:22-23 | Hib 10:24-25
Wok 2:41-42 | Efes 2:19-22 | 1 Pita 2:4-10
Rom 12:4-8 | Efes 4:1-16 | Rev 19:5-10
Rom 12:9-13 | Kol 1:18

Narmamə kape kughen kasofugɨn kɨrikianə

Mat 18:19-20 | Efes 1:22-23 | 1 Tim 4:13
Wok 2:41-47 | Efes 4:11-16 | Hib 10:24-25
Rom 12:4-8 | Kolos 3:15-17

Nɨpɨg əutən mɨnə

Rom 8:18-25, 28 | Jem 1:2-4 | 1 Pita 2:19-21
2 Kor 1:4 | 1 Pita 1:6-9 | 1 Pita 5:8-10
2 Kor 4:16-18

Nɨvəhsi-tayen narpɨnien kape təvhagə has

Kughen ravəhsita narpɨnien kape təvhagə has

Mat 26:28 | Wok 26:18 | Hib 10:17-18
Mak 11:25-26 | Efes 1:7 | 1 Jon 1:8-2:2
Wok 5:31 | Kol 1:13-14
Wok 10:43 | Kol 2:13-14

Tukhapəh nɨsarpɨnien tai təvhagə has

Mat 6:12-15 | Luk 6:37 | Efes 4:31-32
Mat 18:21-35 | Luk 17:3-4 | Kol 3:13
Mak 11:25 | 2 Kor 2:5-11

Nor-huvəyen yermamə

Mat 4:23-25 | Wok 8:4-8 | 2 Kor 12:7-10
Mat 9:35 | Wok 19:11-16 | 1 Tim 5:23
Mat 11:2-5 | Wok 28:8-9 | 2 Tim 4:20
Wok 3:1-6 | 1 Kor 12:9, 29-30 | Jem 5:14-15

Norkeikeiyen

Kughen rorkeikei narmamə m-fam

Jon 3:16
Efes 2:4-5
1 Jon 4:9

Rom 5:8

Tukasəkeikei masorkeikei Kughen

Mat 22:37-38 | Jon 14:21 | 1 Jon 5:3
Mak 12:28-30 | 1 Pita 1:8

Tukasəkeikei mɨsorkeikei narmamə

Mat 5:43-48 | 1 Jon 2:9-11 | 1 Jon 4:7-21
Mat 22:39 | Jon 15:12-17 | 1 Kor 13:1-13
Jon 13:34-35 | Rom 12:9-10 | 1 Kor 16:14
1 Tes 4:9-10 | Rom 13:8-10 | Gal 5:13-14
1 Pita 4:8 | 1 Jon 3:11-18

Norien nəkwai Kughen

Jon 14:15, 21, 23-24 | 1 Pita 1:14-16 | 1 Jon 3:22-24
Jon 15:10-17 | 1 Jon 2:3-8 | 2 Jon 5-6
Rom 13:8-10

Norien has

?Naha e norien has?

Rom 1:18-32 | Efes 2:1-3 | Jem 4:17
Rom 8:5-8 | Efes 5:3-5 | 1 Pita 4:3
Gal 5:19-21 | Kol 3:5-10 | 1 Jon 3:4-5

Narmamə m-fam kasor təvhagə has

Jon 8:7-9 | Rom 5:12 | 1 Jon 1:8-10
Rom 3:9-20, 23 | Gal 3:22

Kughen tukror narpɨnien tuk norien has

Mat 10:28 | Rom 6:23 | Hib 10:26-31
Mat 13:41-42 | Gal 6:7-8 | 1 Pita 1:17
Jon 3:18-20, 36 | Kol 3:5-6 | 1 Pita 4:3-5
Wok 17:30-31 | 2 Tes 1:7-9 | Jud 7
Rom 1:18-19 | Hib 9:27 | Rev 20:11-15

Nararien ye nərɨgien tuk norien has

Mat 4:17 | Wok 2:37-40 | 2 Kor 7:8-11
Mak 6:12 | Wok 3:19-20 | 2 Pita 3:9
Luk 13:1-5 | Wok 17:29-31 | Rev 9:20-21
Luk 15:1-31 | Wok 20:21
Luk 24:45-47 | Wok 26:19-20

Rao ye neai

Swatuk kape nɨvənien ye rao ye neai

Mat 19:16-30 | Jon 17:2-3 | Efes 2:1-6
Luk 10:25-28 | Jon 20:31 | Kolos 2:13
Jon 3:1-16 | Rom 5:21 | Kolos 3:1-4
Jon 5:19-29 | Rom 6:5-14 | 2 Tim 1:10
Jon 10:10 | Rom 8:10-17 | Taet 3:4-7
Jon 11:25-26 | 2 Kor 5:17 | 1 Pita 1:23
Jon 14:6 | Gal 2:20 | 1 Jon 5:11

?Rao ye Neai rəmhen kɨn naha?

Luk 12:32-34 | Kol 3:1 | Rev 21:22–22:5
Jon 14:1-3 | 1 Pita 1:4-5 | Rev 22:14-15
2 Kor 5:1-8 | Rev 4:1-11
Fil 1:23 | Rev 21:1-4

Sakrefaes

Mat 9:13
Rom 12:1
Hib 9:6–10:18

Mak 12:33

Setan

Mat 13:19 | 2 Kor 2:10-11 | 2 Tes 2:9-12
Mat 25:41 | 2 Kor 4:4 | 1 Pita 5:8-9
Luk 4:1-13 | 2 Kor 11:13-15 | 1 Jon 3:8-10
Luk 22:3-4 | Efes 2:2 | Rev 12:7-12
Jon 8:42-44 | 1 Tes 2:18 | Rev 20:1-3

Nukuraoyen ye nɨvəhsipən-vəhsipənien kape Setan

Mat 4:1-11 | 2 Kor 12:7-10 | Hib 12:1-2
Mat 6:13 | Efes 3:20-21 | Jem 4:7
Luk 22:31-32 | Efes 6:10-18 | 1 Pita 1:5
Jon 17:14-19 | Fil 4:13 | 1 Pita 5:8-11
Rom 8:31-39 | 1 Tes 3:5-8 | 1 Jon 4:4
Rom 12:12 | 2 Tes 3:3 | 1 Jon 5:3-5
Rom 16:19-20 | 2 Tim 1:7-8 | Rev 12:7-12
1 Kor 10:12-13 | Hib 2:18
1 Kor 16:13 | Hib 4:14-16

Swatuk tuk nuəyen kwajikovə kape Kughen

Jon 1:12-13 | Gal 4:6-7 | 1 Jon 3:1-3
Rom 8:14-17 | Hib 12:5-11

Swatuk yame Kughen ravəhsi-ta narpɨnien kape təvhagə hah

Mat 26:26-29 | Efes 1:7 | 1 Jon 1:6-7
Rom 3:25 | Hib 9:11-14 | Rev 7:14-17
Rom 5:9-10

Yesu Kristo

Yesu in ji Kughen

Mat 11:27-30 | Jon 20:26-31 | Kol 2:9-10
Mat 16:13-17 | Wok 3:13-16 | Hib 1:1-14
Luk 1:35 | Wok 4:10-12 | Hib 7:26-28
Jon 1:1-18 | 1 Kor 3:11 | 1 Jon 2:1-2
Jon 5:19-29 | 2 Kor 4:4-6 | 1 Jon 5:20
Jon 6:35-40 | 2 Kor 5:21 | Rev 1:12-18
Jon 8:58 | Gal 4:4-5 | Rev 19:11-16
Jon 11:25-27 | Fil 2:5-11
Jon 17:1-5 | Kol 1:15-20

Yesu rɨmauə ye tokrei tanə rəmhen kɨn ətawə narmamə

Jon 1:14 | Luk 2:1-20 | Fil 2:6-7
Luk 1:26-38 | Mat 2:1-23 | Hib 2:14-18
Mat 1:18-25 | Gal 4:4-5

Nhajounien kape Yesu

Mat 4:23-25 | Mat 11:1-6 | Wok 10:36-38
Mat 7:28-29 | Luk 4:14-44 | Jon 20:30-31
Mat 9:35-36

Yesu rɨmnor nɨmtətien mɨnə

Mat 8:1-15, 23-33 | Mak 1:21-28 | Luk 22:50-51
Mat 9:1-7, 18-33 | Mak 7:32-37 | Jon 2:1-11
Mat 12:9-14, 22 | Mak 8:22-25 | Jon 4:46-54
Mat 14:15-32 | Luk 5:4-8 | Jon 5:5-9
Mat 15:22-28, 32-38 | Luk 7:11-15 | Jon 9:1-7
Mat 17:14-18 | Luk 13:10-13 | Jon 11:11-44
Mat 20:29-34 | Luk 14:1-4 | Jon 21:4-6
Mat 21:18-22 | Luk 17:12-14 | Wok 2:22

Kɨmnharaptərəkɨn Yesu mɨsor narpɨnien kɨmin

Mat 26:47-68 | Mak 15:1-20 | Jon 18:1-14, 19-24
Mat 27:1-2, 11-31 | Luk 22:47-53 | Jon 18:28–19:16
Mak 14:43-65 | Luk 22:63–23:25

Kɨmɨsarkwətərəkɨn pən Yesu ye nai kamarkwao kɨn

Mat 27:32-56
Luk 23:26-49
Jon 19:17-37

Mak 15:21-41

Kɨmnerkwaig kɨn nɨprai Yesu

Mat 27:57-66
Luk 23:50-56
Jon 19:38-42

Mak 15:42-47

Yesu rɨmɨmragh mɨn

Mat 28: 1-20 | Wok 2:24-32 | Wok 17:2-3, 30-31
Mak 16:1-8 | Wok 3:15 | Rom 1:4
Luk 24:1-49 | Wok 4:10, 33 | Rom 4:24-25
Jon 20:1–21:14 | Wok 10:39-43 | 1 Kor 15:3-8, 12-21
Wok 1:3-8 | Wok 13:29-39 | Rev 1:18

Yesu rɨmɨrerɨg-pən ye rao ye neai

Luk 24:50-51 | Efes 1:20-23 | Hib 7:25-26
Wok 1:9-11 | Fil 2:9-11 | Hib 10:12-14
Wok 2:32-36 | Hib 1:3-11 | 1 Pita 3:22
Wok 5:30-31 | Hib 2:9
Rom 8:34 | Hib 4:14-16

Yesu tukrɨrerɨg pə ye tokrei tanə

Mat 24:29-44 | 1 Tes 1:9-10 | 2 Tim 4:8
Jon 14:1-3 | 1 Tes 3:13 | Hib 9:28
Wok 1:10-11 | 1 Tes 4:13–5:11 | 2 Pita 3:1-18
Wok 3:19-21 | 2 Tes 1:6-10 | 1 Jon 3:1-3
Fil 3:20-21 | 2 Tes 2:1-4 | Rev 1:7
Kol 3:4 | 1 Tim 6:13-15 | Rev 22:12-13